له‌لایه‌ن: محەمەد ڕزگار - به‌روار: 2020-12-26-16:42:00 - کۆدی بابەت: 875\nڕێنمایی بۆ خراپ بەكارنەهێنانی مۆبایل\nبۆ دوور كە‌وتنە‌وە‌ی ھە‌رزە‌كاران لە خراپ بە‌كارھێنانی مۆبایل دە‌كرێت بە‌ڕێزتان ڕێنمایی خۆیان و خێزانە‌كانیان بكە‌ن بە‌مجۆرە:\n١-منداڵ نابێت مۆبایلیان بۆ بكڕدرێت.\n٢-ھە‌تا بكرێت ھە‌رزە‌كاران مۆبایلیان نە‌بێت باشترە، خۆ ئە‌گە‌ر لە‌بە‌ر پێویستی بۆی دە‌ستە‌بە‌ر كرا، دە‌بێت ڕێنمایی و چاودێری بكرێن، تە‌نھا بۆكار و كاتی پێویست بە‌كاریبھێنن نە‌ك ھە‌میشە بە‌دە‌ستیانە‌وە بێت و كاتی پێ بكوژن و خۆیانی پێوە سە‌رقاڵ بكە‌ن، دە‌بێت تێبگە‌یە‌نرێن كە ئە‌م ئامێرە بۆ پە‌یوە‌ندی دروست و كاری پێویست بە‌كاردێت.\n٣-نابێت مۆبایل لە ژووری نووستندا بە كراوە‌یی دابنرێت، یان لە‌تە‌نیشت سە‌رە‌وە دابنرێت بە بیانوی بە‌ئاگاھێنانە‌وە بۆ بە‌یانی ڕۆژی دوایی، چونكە شە‌پۆلە كارۆموگناتیسیە‌كانی مۆبایل مە‌ترسی زۆری ھە‌یە بۆ سە‌ر تە‌ندروستی مرۆڤ بە‌تایبە‌تی منداڵان و ھە‌رزە‌كاران.\nدە‌بێت مۆبایل بكوژێتە‌وە و بۆ مە‌بە‌ستی بە ئاگابوونە‌وە‌ی كاتژمێری ئاسایی بە‌كاربێت كە بە پیل و پاتری تایبەت كاردە‌كات و بێ مە‌ترسیە.\n٤-مۆبایل بە گوێی چە‌پ قسە‌ی پێبكرێت باشترە تا گوێی ڕاست.\n٥-ئە‌و كە‌سانە‌ی چاویلكە لە چاو دە‌كە‌ن و چوارچێوە‌ی چاویلكە‌كانیان كانزاییە باشتر وایە لە‌كاتی قسە‌كردندا چاویلكە‌كانیان دابنێن چونكە ئە‌و كانزایە‌ی چوارچێوە‌ی چاویلكە‌كە شە‌پۆلە كارۆموگناتیسیە‌كانی مۆبایلە‌كە وە‌ردە‌گرێت و دە‌یداتە‌وە، لە‌بە‌ر ئە‌وە‌ی چاو نزیكترین ئە‌ندامە بە چاویلكە‌كە و ناسك و ھە‌ستارە بۆیە ئە‌م شە‌پۆلانە بە‌رچاو دە‌كە‌ون و چاو كزتر دە‌كە‌ن.\n٦-باشتر وایە كاتێك زە‌نگی مۆبایل لێئە‌دات، لێبگە‌ڕێن سێ جار زە‌نگ لێبدات ئە‌وجا وە‌ڵام بدرێتە‌وە، چونكە زۆرترین شە‌پۆلە كارۆموگناتیسییە‌كان لە زە‌نگە‌كانی سە‌رە‌تاوە دە‌ردە‌چێت.\n٧-ئە‌گە‌ر خێزان مۆبایلی بۆ كچ و كوڕە ھە‌رزە‌كارە‌كە‌ی نە‌كڕیووە، پێویستە ناوبە‌ناو بە بێئاگای خۆی كە‌لوپە‌ل و جانتاكە‌ی بپشكنرێت، چونكە ھە‌ندێ جار دە‌كە‌وێتە ژێر كاریگە‌ری ھاوڕێ و كۆمە‌ڵێ ھاوڕێ و دووچاری لادانی دە‌كە‌ن.\n٨-ھە‌وڵ بدرێت پە‌یوە‌ندی كۆمە‌ڵایە‌تی و سۆزداری ناو خێزان تۆكمە بكرێت تا جگە‌رگۆشە‌كانیان دووچاری نامۆبوون نە‌بن و ناچار نە‌بن لە‌ڕێی پە‌یوە‌ندی تە‌لە‌فۆنیە‌وە ئە‌م بۆشاییە پڕبكە‌نە‌وە.\n٩-ئە‌و خە‌رجیە‌ی دابینی دە‌كە‌یت بۆ جگە‌رگۆشە‌كە‌ت لێپرسینە‌وە‌ت ھە‌بێت لە‌سە‌ری تاوە‌كو خۆی ڕانە‌ھێنێت لە‌سە‌ر كڕینی كارتی مۆبایل و زیادە‌ڕۆی تێدا بكات، چونكە ئە‌گە‌ر ڕاھات لە‌سە‌ر ئە‌م ڕە‌فتارە ئە‌وسا بە‌ھە‌ر شێوە‌یە‌ك بێت پە‌یدای دەكات.\nبابه‌ته په‌یوه‌ندیداره‌كان به : ڕێنمایی بۆ دووركە‌وتنە‌وە‌ی ھە‌رزە‌كاران لە خراپ بە‌كارھێنانی مۆبایل


بەغدای بەھێز، ئومێدێک لەسەراب\nلەدوای روخانی سەدام حسین ،ئاڕاستەیەک لای کەسایەتیەکوردە بەشداربوەکانی دەسەڵاتی بەغدا پەیدابوو ،کەبەغدای بەھێزو جێگیر ،ھەولێریش بەھێزوجێگیر دەکاو ئەو دوانە دوولای ھاوکێشەیەکی راستەوانەن .ئەوئاراستەیەی کوردانی بەغدا ھی ئەندامانی یەکێتی وپارتی وحزبەکانی تریش بوون. لەبەرانبەریش دا ئاراستەیەکی تر لەھەرێم لەسەرجەم حزبەکان ھەبوو ،بەپێچەوانەی ئەوئاراستەیەی بەغدا ،گەشەسەندنی ھەرێمی لەپەرتەوازەیی بەغدادادەبینی\nبێگومان ھەریەک لەودووئاراستەیە پاساوی خۆیان ھەبوو، بەڵام ئەوەی ئەمڕۆ دەگوزەرێ جیاوازە لەوسەردەمە ،ئەگەر ئەوکات تەنھا کاربەدەستە کوردەکانی بەغدا ،بانگەشەی بەغدایەکی بەھێزیان دەکرد ،لەئێستادا ھێزی سیاسی لەکوردستان وخەڵکێکی زۆری فرەڕەنگ پشتگیری ھەمان دیدگای بەغدای بەھێز دەکاو پێیان وایە ئەگەر بەغدا بەھێزو جێگیربێ ئەوا بە پۆزەتیڤی کار لەژیان وگوزەرانی خەڵکی ھەرێم دەکاو دەکرێ کورد لەسایەی ئەوبەغدایەدا مافەدەستوریەکانی خۆی بەتەواوی وەرگرێ.\nھۆکاری ئەو پشتگیریە زۆرەی ئێستا بۆ بەغدای بەھێز وپاڵنەرەکانی لەلای کاربەدەستانی کوردی بەغدا جیاوازە لە پاڵنەرەکانی پشتگیری ئەوئاڕاستەیە لەلای خەڵکی ئاسایی .پشتگیریە زۆرەکەی ئێستای خەڵکی ھەرێم لە دەرەنجامی شکستی حوکمڕانی پارتی ویەکێتی و دواتریش شکستی ئۆپۆزیسیۆن و بێ ئومێدکردنی خەڵکی ناڕازی لەلایەن گۆڕان و دواتریش ھاوپەیمانی بۆدیموکراسی ودادپەروەری یەوە سەرچاوە دەگرێ .ئەوپشتگیریەی بەشێکی بەرچاو لەدانیشتوانی ھەرێم بەرھەمی ئەو گەندەڵیەیە، کەتەنھا لەدەروازەکانی ھەرێم مانگانە بە سەدوپەنجا ملوێن دۆلار مەزەندە دەکرێ ،لەئەنجامی بەھەدەردان وناشەفافیەتی داھاتی نەوت دایە ،لەئەنجامی نەدانی موچەی فەرمانبەرانی ھەرێم دێ .\nکورت وکرمانج بانگەشەی بەغدای بەھێز لەلایەن بەشێکی بەرچاو لەدانیشتوانی ھەرێم دەرەنجامی بێئومێدیانە لەحکومەت وحزبەدەسەڵاتدارەکانی ھەرێم .\nبەڵام ئایا ئەودروستکردنی ئومێدە لەسەر بەغدای بەھێز دیسان خەڵکی ستەمدیدەی دەستی ستەمی دەیان ساڵەی دەسەڵاتەداگیرکەرەکانی کوردستان وستەمی چەندین ساڵەی دەسەڵاتی حزبی کوردی جارێکی تر ئەوخەڵکە توشی نائومێدیەکی گورچکبڕتر ناکا؟ئایا بەغدای بەھێز خەوی پێدانی موچەی مانگانە بۆ فەرمانبەران دێنێتە دی ؟یان وەک ھێزی سیاسی بانگەشەی بۆدەکا بەغدای بەھێز مافە دەستوریە جێبەجێنەکراوەکانی کورد جێبەجێدەکا؟وەڵامی ئەوپرسیارانە گرنگن و بۆئەوەی ڕێگا دروستەکەی خەباتی مەدەنی بۆ خەڵکی کوردستان ڕون بکرێتەوە .\nلە پێناو ڕوو ھەڵماڵین لەدروشمە پۆپۆلیستیەکانی کەسان وھێزە سیاسیەکان وەڵامی زانستیانەی ئەوپرسیارانە گرنگن ،ھەتا چیتر موعاناتی خەڵکی کوردستان نەکرێتە قوربانی ئامانجی بەدیھێنانی خواستە کەسی و تایبەتیەکان.\nلێرەدا بەکورتی ھەوڵ دەدەم سەرنجی خۆم لەسەر مژارەکە دەربڕم وخۆزگە بابەتەکەش دەبوە جێی مشت ومڕو دایەلۆگی ڕۆشنبیروسیاسەتمەداران بەتێڕوانینە جیاوازەکانەوە .\nئەگەر سەیرێکی سەرەتای ڕوخانی سەدام و پێگەی کورد لەبەغداو دۆخی ئەوکاتی بەغدابکەین ،دەبینین کورد لەوپەڕی پێگەی بەھێزدابوو ،ھەم لەبەغدا وەھەم حکومەتی ھەرێم جێگای ئومێدی زۆرینەی خەڵکی کوردستان بوو .نێوانی پارتی ویەکێتی زۆر باش بوو ،ڕێکەوتننامەی ستراتیجی لەنێوانیان ھەبوو کۆمەڵ ویەکگرتوو سۆشیالیست بەشداری حکومەتی ھەرێم بوون ،لەبەرانبەریش بەغدای لاوازی گیرۆدەی دەستی تیرۆروشەڕی تائیفی وگەندەڵی ھەبوو .\nلەبەغدا مام جەلال نمایندەی کوردی دەکرد کەجێگای پێزانینێکی گەورەی شیعەوسوننەو تورکمان وسەرجەم پێکھاتەکان بوو ئەوە جگە لە پشتگیریکردنی لەلایەن ئەمەریکاوئێران و تەنانەت تورکیاو سعودیەش .لەو دۆخەی ئەو عێراقەدا،کەپارسەنگی ھاوکێشەی ھێزی ھەولێرو بەغدا زۆر بەلای کورددا شکابۆوە ،ئایا کورد توانی مافەدەستوریەکانی خۆی وەرگرێ؟بێگومان نەخەیر سەبارەت بەمادەی سەدوچل تەنانەت مەخموریش نەتوانرا بگەڕێتەوە سەر ھەرێم.کێشەی زەوی وزاری جوتیارەکانی کورد لەکەرکوک وناوچەکوردستانیەکانی تر نەک ھەر چارەسەرنەکراوە ئەوەتا بەیاسا جارێکی تر ڕوو بەڕووی تەعریب دەبنەوە .\nیاسای نەوت وغاز دەرنەکرا و یاسای دابەشکردنی داھاتە فیدراڵیەکان و دەیان مادەیی دەستوری ھەن کەلەبەرژەوەندی کوردن ھیچیان جێبەجێنەکران ،بەڵکو ھێزی دیجلە دروستکراو ھەڕەشەی لە سنورەکانی ھەرێم پێدەکرا .باشە ئەوەی ئەوکات کورد لەو دۆخە بەھێزە پێی نەکرابێ ئایا دەکرێ ئەوەی بەغدایەکی پەرتەوازەو گیرۆدەی شەری تائیفی بۆکوردی نەکردبێ ئێستا بەغدایەکی بەھێز بیکا؟ ئایا ئەوەی کورد بە بوونی ڕەوانشاد مام جەلال لەبەغدا وەدەستی نەھێنابێ وتەنانەت مەخموری پێ نەگەڕێنرابێتەوە سەرھەرێم ،دەکرێ لەئێستای دۆخی کورددا کە کەس لەخراپیدا حەسودی پێ نابا ،بۆی بێتە دی ؟وەڵامی لۆجیکی دەڵێ نەخەیر ئومێد لەسەر بەغدا سەرابەو سەراب .\nوەک دەڵێن ئەی چار؟ چار گەڕانەوەیە بۆ زیادکردنی فشارە مەدەنیەکان ، ھەتا پارتی ویەکێتی وگۆڕان ناچاردەکرێن کە دەست بە چاکسازی فیعلی لەداھاتی ھەرێمدابکەن و وازلەچاوبەستەکی خەڵکی کوردستان بێنن کەبەناوی چاکسازیەوە جگە لەبڕین وپێنەدانی موچەکانیان ھیچی دیکەیان نەبینیوە .\nچارەسەر بنبڕکردنی گەندەڵیە لەھەرێم ودەستکردنە بە پەیڕەوکردنی حوکمڕانی دروست ،نەک دروستکردنی ئومێدێکی سەرابی ،لەسەر بەغدای بەھێز.


ئەمریکا و جیهان لە دیدی هیلاری کلینتۆنەوە\n697 جار خوێندراوه‌ته‌وه\nهیلاری کلینتۆن یەکێکە لەو ژنانەی کە لە سەدەی نوێدا تەواوی میدیاکان و ناوەندە سیاسییەکانی جیهانی بەخۆوە خەریکردووە، چەندین لێکۆڵینەوەو کتێب لە بارەی ئەم ژنە سیاسەتمەدارەوە نووسراوە، بە بڕوای من هۆکاری ئەمەش دەگەڕێتەوە بۆئەوەی کە لە لایەکەوە ئەم ژنە خەڵکی ئەمریکایە، کە بەهێزترین وڵاتی جیهانە، دووەمیش ئەم ژنە بۆ ماوەیەک بەشداربووە یان نزیک بووە لە بڕیاری سیاسی ئەمریکا، کە ئەوەش کاریگەری گەورەی بەسەر جیهانەوە هەبووە. هۆکارێکی تریش بۆ کارو چالاکییەکانی ئەم ژنە دەگەڕێتەوە، بۆئەوەی کە ماوەیەک ژنی ناسراوترین سەرۆکی ئەمریکا " بیل کلینتۆن" بووە، لە سەردەمی کلینتۆندا، ئەمریکا لەوپەڕی هێزو توانایدا بوو، کورد ووتەنی " ئاغای گوند" بوو، سەردەمی تاکڕەوی ئەمریکا بووە. هەمیشە هیلاری رۆژانی سەرۆکایەتی مێردەکەی لە یادە و هەمووکاتێک کە باسی وڵاتێک دەکات، یەکسەر دەڵێت: من ئەو کاتەی کە خانمی یەکەم بووم لەگەڵ بیل دا سەردانی ئەم وڵاتەم کرد". ئەمەش وەکو نۆستالۆژیاییەک وایە لە یادی ناچێتەوە.\nدواتریش لەسەردەمی ئۆبامادا، وەزیری دەرەوەی ئەمریکا بوو، لەو قۆناغەشدا جیهان بە گشتی و گێتی عەرەب بەتایبەتی رووبەروی گەورەترین رووداو بۆوە کە ئەویش " بەهاری عەرەبیە" ئەم ژنەش رۆڵی گەورەی هەبووە لە داڕشتن و ئاڕاستەکردنی سیاسەتی ئەمریکا و رۆژئاوا، کە چارەنووسی تەواوی گێتی عەرەبی و تاڕادەیەکیش جیهانی گۆڕی.\nهیلاری لەپاشئەوەی وازی لە پۆستی وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا هێنا، مانای وازهێنان لە سیاسەت نەبوو، بگرە لە ساڵی 2016 دا خۆی بۆ پۆستی سەرۆک کۆماری هەڵبژاردن، لێ سەرکەوتوو نەبوو، بەخت یاری دۆناڵد ترەمپ بوو. هیلاری لەپاش وازهێنانی لە پۆستی وەزارەتی دەرەوە، کتێبێکی بەناوی " بڕیار دان" دەرکرد، ئەم کتێبەش وەکو یادەوەری وایە لە بارەی ساڵانی ئەزموونی لە وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا، هەر لەپاش دەرچوونی لە ئەمریکا، یەکسەر بۆ زۆربەی زمانەکانی جیهان وەرگێرا، پێش ساڵێک هەڤاڵ و برای هێژام کاک بورهان ئەمین، لوتفی نواند ئەم کتێبەی لە ئەڵمانیاوە بە دیاری بۆناردم، کە یەکێکە لەو کتێبانەی کەمایەی سەرنج بوو.\nجێگەی ئاماژەیە لە ئەڵمانیا ئەم کتێبە کاردانەوەی گەورەی هەبوو، زۆرێکیش لە میدیاکانی جیهان تا ماوەیەکی زۆر وتارو خوێندنەوەی جیاوازیان بۆ کرد. دیارە نەک لە ئەڵمانیا بگرە لە تەواوی جیهان بەگشتی و گێتی عەرەبیش بەتایبەتی قسەوباسی زۆری لەبارەوە کرا، لە هەندێک رۆژنامە و ناوەندیشدا، هەندێک قسە لە بارەی ئەم کتێبەوە نووسرسوە، کە لە راستیدا وانییە.\nمن لێرەدا پشت دەبەستم بە چاپە ئەڵمانییەکە کە لەژێر ناونیشانی " Entscheidungen" لەلایەن دەزگای چاپ و پەخشی " Droemer' ئەڵمانییەوە چاپکراوە،کە یەکێکە لە دەزگاکانی چاپ و بڵاوکردنەوە گەورەو گرنگەکانی ئەڵمانیا، هەوڵ دەدەم چەند سەرنج و تێڕوانینی خۆم لە بارەی ئەم کتێبەوە بنووسم، چەند وێستگەیەکی کتێبەکەش بە خوێنەری کوردی بناسم.\nگۆڕانکارییە سەرەکییەکانی سیاسەتی دەرەوەی ئەمریکا\nپاش خوێندنەوەی ئەم کتێبە، جگە لە باسکردنی بنەمای سەرەکی سیاسەتی دەرەوەی ئەمریکا،هیلاری باسی چەند گۆڕانکارییەکی گەورە لە سیاسەتی دەرەوەی ئەمریکا دەکات، کە ئەمڕۆش بە نەمانی ئەویش لە پۆستی وەزارەت، ئەمریکا هەمان سیاسەت پێڕەو دەکات، ئەو گۆڕانکارییە گەورانەش ئەمانەی خوارەوە:\n1.\tگواستنەوەی ستراتیژی ئەمریکا لە ئەوروپاوە بۆ ئاسیا\nنووسەر لەم کتێبەیدا بە ئاشکرا باسی ئەو گواستنەوەو گۆڕانکارییە گەورەیە دەکات کە لە سیاسەتی دەرەوەی ئەمریکا روویداوە، ئەویش گواستنەوەی سەنتەری ستراتیژی سیاسەتی دەرەوەی ئەمریکا لە ئەوروپاوە بۆ کیشوەری ئاسیا. لەمبارەیەوە هیلاری دەڵێت: بە بڕوای من ئەم ناوچەیە واتە " کیشوەری ئاسیا" مێژووی سەدەی بیست و یەک دەنووسێتەوە\n2.\tچین نەیارو رکابەرێکی سەرەکی ئەمریکایە\nخاڵێکی گرنگی تر لەم کتێبەدا ئەوەیە، هیلاری بە ڕوونی ئەوە باس دەکات کە چین رکابەر و نەیاری سەرسەختی ئەمریکایە، ئەمەش بە ئاشكرا لەم چەند ساڵەی دواییدا دەیبینین.\n3.\tباوەڕبوون بە دانوستاندن و رێککەوتن\nخاڵێکی گرنگی تر کە هیلاری باسی لێوە دەکات، ئەویش دانوستانی ئەمریکایە لەگەڵ نەیارە سەرسەختەکانی، کە لەم چەند ساڵەی دواییدا بینیمان لەگەڵ ئێران و کۆریای باکوور و روسیاش، دانوستان دەکات. واتە ئەمریکا تەنها هێزی سەربازیی لە دژی نەیارانی بەکارناهێنێت، بەڵکە هێزی دیپلۆماتیش بەکاردێنێت.\n4.\tکورد لە سیاسەتی دەرەوەی ئەمریکا\nخاڵیکی گرنگی تر کە لەم کتێبەدا هەستم پێکرد ئەوەیە، چ ئێستا و چ پێشتریش ئەوەی بە ڕوونی دەردەکەوێت، گەلی کورد، هیچ گرنگییەکی وای لە سیاسەتی دەرەوەی ئەمریکادا نییە، هەتاوەکو ئێستاش ئەمریکا هیچ سیاسەتێکی روونی بەرامبەر بە گەلی کورد نییە.\nئەوەی مایەی تێڕامانە شێوازی نووسینی ئەم کتێبەیە، هیلاری جگە لەوەی کە پشتی بە تەکنیکی بیرەوەری بەستووە، بەڵام لەهەمانکاتیشدا تەکنیکی چیرۆک نووسینیشی بەکارهێناوە بەتایبەتی فلاش بگا، بۆنموونە کاتێک باسی ئێستای چین دەکات، لە ل115، سەرەتای فەسڵەکە باسی ئەو رۆژە دەکات کە ساڵی 1972 سەرۆک نیکسۆن سەردانی چینی کرد و چاوی بە سەرۆک ماو کەوت.\nهەروەها زۆرجاریش خۆی نابەستێتەوە بەکات و بابەتەوە، بۆنموونە باسی ئەفغانستان دەکات، لەپڕ هێشتا فەسڵەکە تەواونەبووە، دەچێت باسی سەردانی دەکات بۆ عیراق، لێرەوە دەگەڕێتەوە بۆسەرەتای ئەم جەنگە و بڕیارەکانی. پاش چەند لاپەرەیەکی تر، دووبارە دەچێتەوە سەر باسی ئەفغانستان.\nهەروەها کتێبەکەی بەسەر وڵاتاندا دابەشکردووە، لە هەندێک فەسڵیشدا بەپێی بابەت بۆنموونە لە کۆتایی کتێبەکەدا، چەند فەسڵێکی تایبەت کردووە بۆ پرسی " ژینگە، بێکاری لەجیهاندا، مافی مرۆڤ، گلۆبالیزم و دیپلۆماتیی و پەیوەندی نەتەوەو ئایینەکان"\nخەونی وەزارەتی دەرەوە\nدیارە ئەم کتێبە کتێبێکی قەبارە گەورەیە لە شەش بەش پێکهاتووەو بە زمانی ئەڵمانی 900 لاپەرەیە. لە بەشی یەکەمدا باسی سەرەتاکانی خۆی لەگەڵ وەزارەتی دەرەوەو پەیوەندی لەگەڵ ئۆباما و چۆنێتی وەرگرتنی پۆستی وەزارەتی دەرەوە دەکات. ئەمە لە کاتێکدا ئەوان هەردووکیان ساڵی 2008 کاندیدی سەرۆکایەتی کۆماربوون لەناو پارتی دیموکراتی ئەمریکاد، بەڵام دواتر باراک ئۆباما توانی لە هیلاری بەرێتەوە، لێ پاش چوار مانگ لە تەواوبوونی خوڵی هەڵبژاردنەکان، هیلاری ئامادەبووە بچێتە کۆشکی سپی و ببێتە ئەندامێکی ئەو تیمەی کە باراک ئۆباما رابەرێتی دەکرد و ببێتە دووەمین ژنە وەزیری دەرەوەی ئەمریکا لە پاش مادلین ئۆڵبرایت.\nلە بەشی دووەمدا کە بە ناوی " هێزی زیرەک" لێناوە، لەم بەشەدا باسی یەکەمین دیداری خۆی لەگەڵ وەزیری دەرەوەی پێشووی ئەمریکا " دەین ئاچیسۆن" دەکات کە لە ساڵی 1969 بینوویەتی. ئاچیسۆن لە ساڵی 1949 تا 1953 " لەسەردەمی سەرۆک هانی ترومان وەزیری دەرەوەی ئەمریکا بووە. هیلاری نایشارێتەوە کە تاڕادەیەکی زۆر پێی سەرسام بووە.\nلەم بەشەدا هیلاری باسی وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا دەکات و گرنگی و رۆڵی ئەم وەزارەتە دەردەخات و هەربۆیە بە " هێزی زیرەکی" ئەمریکای وەسف دەکات.\nبۆچی رازیبووە بێتە ناو کابینەکەی ئۆباماوە\nدیارە هیلاری لە ساڵی 2008 دا خۆی بۆ پۆستی سەرۆک کۆماری کاندید کرد، بەڵام لەناو کاندیدە زۆرەکانی پارتی دیموکراتدا، بەرامبەر بە باراک ئۆباما شکستی هێنا. بە دڵنییایەوە ئەمەش لە رووی دەروونییەوە کاری تێکرد، لێ ئەوەی جێگەی سەرنجە،کاتێک ئۆباما کابینەی حکومەتی نوێی دامەزراند، هیلاری کلینتۆنی کردە وەزیری دەرەوە، ئەمەش لەناو ئەمریکا و جیهانیش بووە مایە‌ی قسە لەسەرکردن، چونکە لەکاتێکدا پێش چەند مانگێک دژی یەکتری قسەیان دەکرد و هەردووکیان دوو رکابەری سەرەکی بوون، بەڵام ئایا دوایی چۆن دەتوانن پێکەوە کار بکەن. بۆ وەڵامی ئەم پرسیارەش، هیلاری قسەی خۆی دەکات، هەرچەندە مەرج نییە ئەمە هەموو راستییەکان بێت یان خەڵكی قبووڵی ئەم وەڵامە بکەن، هیلاری لەمبارەیەوە دەڵێت:\n- راستە من و ئۆباما لە هەڵبژاردنەکانی کاندیدی پارتی دیموکراتی بۆ سەرۆک کۆمار دوو رکابەری سەرسەختی یەکتری بووین،بەڵام دیموکراسی تەنها کاتێک سەرکەوتوو دەبێت، کە سیاسەتمەدارەکان، ئامانج و پڕەنسیبی هاوبەش زاڵ بێت بەسەر رق و کێشە شەخسییەکانیاندا، هەربۆیە منیش رازیبووم، پێشنیازەکەی ئۆباما قبووڵ بکەم و ببمە وەزیرێک لە کابینەکەی حکومەتەکەی. ل 94\n2 هەزار سەعات لە ناو فرۆکەدا بووە\nهیلاری یەکێکە لەو وەزیرانە کە زۆرترین سەفەری کردووە بۆ دەرەوەی ئەمریکا، وەکو خۆی دەڵێت: نزیکەی 2 هەزار سەعات لە فڕۆکە و لەناو ئاسمان بوو، کە دەکاتە نزیکەی 87 رۆژ، نزیکەی نیو ملیۆن کم بڕیووە. ئەمەش گوزارشت لەوە دەکات، کە چەندە سیاستەمەدارێکی چالاک بووە، هەروەها لە رێگەی ئەو سەفەرە زۆرانەشەوە، خەڵكی زۆری ناسیوە، ئەمەش ئەزموونەکەی دەوڵەمەندتر کردووە.\nئامانجی سیاسەتی دەرەکی ئەمریکا\nهەمیشە وڵاتان ئامانجێکی سەرەکی دەکەنە بناغەی سیاسەتی دەرەوەیان، هەر ولاتەو دەیەوێت لە رێگەی پەیوەندی دەرەکییەوە، خزمەتی بەرژەوەندییەکانی خۆی بکات. هەرچەندە هەندێک دەوڵەت لەوانە دروشمی " ئازادیی و مافی مرۆڤ و دیموکراسی" دەکەنە بنەمای سیاسەتی دەرەکییان، بەڵام ئەم دروشمانەش بە پێی بەرژوەندیی خۆیان دەیگونجێنن. هیلاری لەم کتێبەیدا بۆچوونی خۆی یان دەتوانین بڵێین سیاسەتی دەرەکی ئەمریکا بەمشێوەیە وەسف دەکات دەڵێت:\n-\tئامانجی سیاسەتی دەرەکی ئەمریکا ئەوەیە، کە هاوڵاتییان و حکومەتی دەوڵەتە بێگانەکان، بکەیەنە دۆستی خۆمان، هەروەها هەوڵی ئەوە بددەین کە ببنە شەریک و هاوکاری ئێمە لە جیهاندا. تەنها لەم رێگەیەشەوە دەتوانین ئامانج و پڕەنسیب و بەهاکانی خۆمان لە جیهاندا بسەپێنین. بەڵام بەداخەوە زۆرجار ئەمە وا نەبووە، لەوانەبێت حکومەتەکان دۆستمان بووبن، بەڵام هاوڵاتییان دژمان بوون، یان بە پێچەوانەوە. ل91\nئەندێشە و ستراتیژی نوێی ئەمریکا\nلە بەشی دووەمی دەچێتە سەر تێڕوانین و ستراتیژی نوێی ئەمریکا و خۆی لە بارەی وڵاتانی جیهانەوە، ئیتر لێرەشەوە دەتوانین بڵێین، ئەندێشەی سیاسی هیلاری بۆ خوێنەران دەردەکەوێت، ئێمەش هەوڵ دەدەین بە کورتی باسی ئەو ئەندێشە سیاسیانە بکەین، کە تاڕادەیەکی زۆریش گوزارشت لە سیاسەتی دەرەوەی ئەمریکا دەکات.\nئاسیا مێژووی ئەم سەدەیە دەنووسێتەوە\nئەوەی روون ئاشکرایە لەسەردەمی دەست بە کاربوونی لە وەزارەتی دەرەوەدا، یەکێک لەکارە سەرەکیی و بنەڕەتییەکانی هیلاری، داڕشتنی سیاسەتێکی نوێی ئەمریکا بووە لە جیهاندا، کە ئەویش بریتییە لەوەی کە دەبێت ئاسیا ببێتە سەنتەری سیاسەتی دەرەوەی ئەمریکا. هەروەک خۆشی لە لاپەڕە 79 دەڵێت:\n- بە بڕوای من ئەم ناوچەیە واتە " کیشوەری ئاسیا" مێژووی سەدەی بیست و یەک دەنووسێتەوە.\nدارێژەری سیاسەتی نوێی ئەمریکا\nدواتر هیلاری باسی ئەوە دەکات کە چۆن ئەو قەناعەتی بە باراک ئۆباما کردووە بۆ گرنگی دان بە ئاسیا. پاشان ئۆباما رازیبووە. لەگەڵ جەنەڕاڵ جیم جۆنسۆن و تۆم دۆنیلۆنی جێگری جەنەڕاڵ و جێف بادەر، کە لە ئاسیادا پسپۆرە، ستراتیژی نوێی ئەمریکایان لە ئاسیا داڕشتووە.\nهیلاری بۆ جێبەجێکردنی ئەم ستراتیژییە نوێیە‌ی ئەمریکا دەڵێت:\nیەکەم کارمان ئەوە بوو، چۆن دووبارە ڕۆڵی ئەمریکا لە ناوچەی ئاسیا بەهێزبکەینەوە و بیکەینەوە بە یەکەمین هێزی ناوچەکە، بە بێ ئەوەی خۆمان تووشی رووبەروبونەوەی راستەخۆ لەگەڵ چین بکەین . ل86\nتارمایی چین بەسەر هیلاریدا\nئەوەی جێگەی سەرنجم بوو، لەم کتێبەدا لە سەرەتاوە هەتاوەکو کۆتایی، تارماییەکی گەورەی چین دەبینم. لێرەوە بۆم دەرکەوت، چین چ کاریگەری گەورەی بەسەر جیهانەوە هەیە. کاتێک ئەم بیروەریانەم خوێندەوە، ئینجا هێندەی تر باوەڕم بەو قەناعەتەی پێشووم کرد، کە فیعلەن چین بۆتە زلهێزێکی گەورەی جیهان. هیلاری هەر لەسەرەتای کتێبەکەیەوە، رەخنەی توند لە چین دەگرێت، جگە لەوە لێرەو لەوێ پلاریان تێدەگرێت، یەک بەشی تەواوەتیشی بۆ چین داناوە. ئەمەش گرنگی ئەم وڵاتە لە ناو سیاسەتی دەرەکی ئەمریکادا دەردەخات. دیارە هیلاری نایشارێتەوە، کە دۆستی چین نییە، بەڵام لە هەمانکاتیشدا هەواداری ئەو بۆچوونە نییە، کە ئەمریکا بچێتە جەنگی گەورەوە لەگەڵ چین، بە تایبەتی لە رووی سەربازیی و ئابووریەوە.\nبۆچی چین پێش ئەمریکا کەوت؟!\nئەوەی جێگەی سەرنجی هەموو ناوەندە سیاسیی و ستراتیژییەکانی جیهانە، لە ماوەی ئەم چەند ساڵەی دواییدا، رۆڵی چین لە ناو سیاسەتی جیهانیدا بەهێزبووەو بۆتە زلهێزێکی جیهانیی و لە زۆر مەسەلەدا قسەی خۆی هەیە. هۆکاری ئەم بەهێزبوونەی چینیش بەلای هیلاری کلینتۆنەوە، بەم شێوەیەیە:\n-\tراستە ماوەی چەند ساڵێکە ئەمریکا کە پێشتر رۆڵی سەرەکی لە کیشوەری ئاسیادا دەگێڕا، پاشەکشەی کردووە، ئەمەش بە سوودی چین بووە، هۆکاری ئەمەش دەگەڕێتەوە بۆئەوەی کە ئێمە لە رووی ئابووریەوە لە کاتی تەنگژەی ئابووری 2008 دا، زەرەری زۆرمان کردو ئابووری ئەمریکا لە چاو ئابووری چین پاشەکشەی کرد، هەروەها لەلایەکی تریشەوە، ئێمە تووشی دوو جەنگی درێژخایەن و ئاڵۆزبووین ئەویش جەنگی ئەفغانستان وعیراقە، کە داهاتێکی زۆری ئابووریمان لە دەستچوو، هەروەها لە رووی سیاسیشەوە وایکرد، کە زیاتر خەریکی ئەم دوو جەنگە بین و کەمتر بمانپەرژێتە شوێنەکانی تری جیهان. لەبەرامبەردا، ئەمڕۆ لە ناو چینیەکاندا، هەستی ناسیۆنالیستیان بەهێزبووە و دەیانەوێت رۆڵی خۆیان لەجیهاندا بەهێزبکەن، بە تایبەتی لەناو بازنەی ئەفسەرو جەنەڕاڵە سەربازییەکانی سووپای چین، دەیانەوێت رۆڵی زیاتر بگێڕن، هەرئەمەش وایکردووە کە چین سیاسەتێکی شەڕەنگێزی لە بەرامبەر دراوسێکانی بگرێتە بەر. ل 128\nهەموو شتێک خەتای چینە\nمن کاتێک ئەم کتێبەم خوێندنەوە هەستمکرد، کە چەندە هیلاری رقی لە چینە، هیلاری لەو جۆرە کەسانەیە کە بە هیچ شێوەیەک دانی خێر بە چین دا ناهێنێت و لەوانەیە کە بەردێک لە ئاسمان بکەوێتە خوارەوە دەڵێت خەتای چینە. هیلاری لە تەواوی کتێبەکەیدا باسی هەر شتێک و شوێنک بکات رەخنە لە چین دەگرێت، بۆ نموونە رەخنە لە سیاسەتی چین بەرامبەر بە وڵاتانی " لاوس و ڤێتنام و بۆرما" دەگرێت و دەڵێت ئەوان" واتە چینییەکان" سیاسەتێکی مووشەخۆرانەیان هەیە، گوێ نادەنە مافی مرۆڤ و دیموکراسی، ئەو رژێمانەش بە رژێمی دیکتاتۆر نا دیموکراسی وەسف دەکات، لە شوێنێکی تردا دەڵێت:\n-\tهەموو ئەو بزووتنەوە دژە دیموکراسیانەی کە لە کیشوەری ئاسیادا هەیە، لە لایەن چینەوە پشتگیری دەکرێن و هەرئەوانیش نایانەوێت رەوتی دیموکراسی و ئازادی لە ئاسیادا بەهێزبێت. ل 112.\nهەروەها لە دۆسێی کۆریای باکوور و ژینگەپارێزیی و زۆر دۆسێی تری جیهانی، رەخنەی توند لە سیاسەتی چین دەگرێت.\nسێ ڕێگا بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ چین\nبۆ چارەسەرکردنی کێشەی بەهێزبونی رۆڵی چین لە ئاسیا و سەرخستنی رۆڵ و هەژموونی ئەمریکا لە ناوچەکە، هیلاری سێ بژاردەی بۆ سیاسەتی دەرەکی ئەمریکا داناوە کە ئەوانیش بەم شێوەیەن:\nیەکەم بژاردە : دەبێت ئێمە بە تەواوەتی پەیوەندی خۆمان لەگەڵ چین باشبکەین و چیتر گرنگی نەدەین بە وڵاتانی تر، بە واتایەکی تر تەنها پشت بە چین لە ئاسیادا ببەستین.\nدووەم بژاردە: دەبێت ئێمە پەیوەندیمان لەگەڵ هاوکار و شەریکە کۆنەکانمان بەهێز بکەین لەوانە" ژاپۆن، کۆریای باشوور، تایلاند، ڤلیپین، ئوسترالیا" لەگەڵ ئەمانەدا پەیوەندیمان بەهێز بکەین و جۆەر هاوپەیمانییەک لە دژی چین دروستبکەین و نەهێڵین چیتر هەژموونی چین لە ناوچەکەدا بەهێز بێت.\nسێهەم بژاردە: پشتگیری کۆمەڵێک رێکخراوی ناوچەیی بکەین لەوانە " ASEAN ئاسیان، رێکخراوی هاوکاری دەوڵەتانی باشووری ئاسیا" و رێکخراوی " APEC ئاپێک، رێکخراوی هاوکاری نێوان دەوڵەتانی ئاسیا و پاسیڤیک بۆ هاوکاری ئابووری ". لە رێگەی بەهێزکردنی ئەم ریکخراوانەوە دەتوانین رێگری لە بەهێزبوونی هەژموونی چین بگرین. ل84\nئەوەی ماوەتەوە بیڵێم، هیلاری کلینتۆن لە تەواوی کتیێبەکەیدا، بەشێوەیەکی راستەوخۆ و ناڕاستەوخۆ، لە هەر شوێنێکی جیهاندا پێی کرابێت، رەخنەی توندی لە چین گرتووە، ئەمەش گوزارشت لەو رق و کینە زۆرەی سیاسییەکانی ئەمریکا دەکات بەرامبەر بە چین.\nلەم چەند ساڵەی دواییدا بینیمان، چەندە ئەمریکیەکان بە کۆماریی و دیموکراتەکانیانەوە، دژی چین دەوەستنەوە، هۆکاری سەرەکی ئەمەش دەگەڕێتەوە بۆئەوەی کە ئەمڕۆ چین بۆتە زلهێزێکی گەورەی ئابووری جیهان و ئەمەش بە هیچ شێوەیەک بە دڵی دەسەڵاتدارانی ئەمریکا نییە.\nژاپۆن دۆستە یان دوژمنە\nلە پاش چین ئەوجا هیلاری دێتە سەر باسی وڵاتێکی گرنگی تری ئاسیا کە ئەویش ژاپۆنە. هیلاری باسی کۆتایی ساڵانی هەشتاکان دەکات، کە چۆن لەو ساڵانەدا لە ئەمریکادا ژاپۆن وەکو ترسێکی گەورە بۆسەر داهاتووی ئەمریکا سەیرکراوە، لەمبارەیەوە دەڵێت:\n- کاتێک کۆمپانیایەکی ژاپۆنی باڵەخانە مەزنەکەی رۆکەفێلدەر لە سەنتەری نیویۆرک کڕی، ترسێکی گەورەی لە ناو میدیای بینراو بیستراوی ئەمریکا بڵاوکردەوە بە جۆرێک رۆژنامەی " شیکاگۆ تریبونە" مانشێتێکی گەورەی بڵاوکردەوە و نووسیبوی " ئایا ئێمە بەرەو نابووت بوون هەنگاو دەنێین."\nدواتر هیلاری دەڵێت:\n-\tدواتر لەساڵانی نەوەتەکاندا ئەم ترسە رەوییەوە بە تایبەتی پاش سەردانێکی بیل کلینتۆن بۆ ژاپۆن و بەهێزبوونی ئابووری ئەمریکا ئەم ترسە نەما.\nلە کۆتایشدا هیلاری دەڵێت:\n-\tکاتێک بوومە وەزیری دەرەوە، سەردانی ژاپۆنم کرد و پێم وایە، بۆ دروستکردنی ئەو هاوپەیمانییەی ئێمە لە کیشوەری ئاسیا، ژاپۆن گرنگترین و باشترین هاوپەیمانی ئێمەیە لە ناوچەکەدا. هەربۆیە دەبێت بە گرنگییەوە سەیری ئەم پەیوەندییە بکەین.\nجێگەی گوتنە لەتەواوی کتێبەکەیدا، هیلاری بە هیچ شیوەیەک رەخنە لە سیاسەتی ژاپۆن ناگرێت، بگرە بە پێچەوانەوە، بەوپەڕی رێزەوە سەیری ئەم وڵاتە دەکات و بە هاوپەیمانی خۆیانی دادەنێت، بە تایبەتی بۆ گەمارۆدان و سنووردارکردنی هەژموونی چین لەناو کیشوەری ئاسیا و جیهاندا.\nوڵاتێکی گرنگی تری ئاسیا ئەندەنووسیایە. هیلاریش لەسەر ئەم وڵاتە چەند دێرێکی نووسیوەو باسی هەڵوێستی و خۆیی و ئەمریکا بەرامبەر بەم وڵاتە گرنگەی ئاسیا دەکات و دەڵێت:\n-\tپێش 15 ساڵ لەگەڵ بیل سەردانی ئەندەنووسیام کرد، لەوکاتەدا ئەندەنووسیا وڵاتێک بوو لە لایەن رژێمێکی دیکتاتۆری حاجی موحەمەد سوهارتۆوە بەرێوە دەبرا، برسێتی و هەژاریی و نەخۆشیی و نا ئارامی لەناو وڵاتدا بڵاوبوبوەوە، بەڵام کاتێک ساڵی 2009 وەکو وەزیری دەەرەوەی ئەمریکا سەردانی ئەندەنووسیام کرد، تەواو وێنەکە پێچەوانە بوو، ئەندەنووسیا لەلایەن سیستەمێکی دیموکراسیەوە بەرێوە دەبرا و هەژاریی و برسێتیش کەمکراوەتەوە، ئابووری وڵاتیش گەشەی باشی بەخۆوە دیوە.\n-\tلەگەڵ سەرۆک یودیۆنۆ زۆر بە گرنگیەوە باسی پەیوەندی نیوان هەردوولام کرد، بەڵام سەرۆکی ئەندەنووسیا زۆر نیگەرانبوو لەسەر سیاستەکانی بۆرما، کە لەلایەن رژێمێکی سەربازییەوە بەرێوە دەبرا.\nبەگشتی ئەندەنووسیاش بە هاوپەیمان و دۆستێکی گرنگی ئەمریکا دادەنێت.\nرێکخراوی " ASEAN ئاسیان، رێکخراوی گەشەپێدانی ئابووری" کە لە 10 وڵاتی باشووری رۆژهەڵاتی ئاسیا لە ساڵی 1967 دروستبووە، کە بریتیە لە وڵاتانی " ئەندەنووسیا، تایلاند، فلیپین،لاوس،مالیزیا، میانمار،کەمبۆدیا، سەنگاپوور، برۆنای" ئەم رێکخراوە لە سەدەی پێشوودا لە کاتی جەنگی ساردا بۆ دژایەتیکردنی یەکێتی سۆڤێت و چین دروست بوو، بەڵام لە پاش کۆتایی جەنگی سارد و رووخانی یەکێتی سۆڤێت، ئەم رێکخراوە بووە سەنتەرێکی گەورەی ئابووری ئاسیا و جیهان. لە بارەی ئەم رێکخراوەشەوە هیلاری کلینتۆن دەڵێت:\n-\tرێکخراوی ئاسیان، بە یەکێک لە کۆڵە سەرەکییەکانی ستراتیژی نوێی ئێمە دادەنرێت و منیش هەوڵم دەدا، لە کۆبوونەکانی ئەو رێکخراوەدا بەشداربم.\n-\t-ئێمە لەگەڵ ئەم وڵاتانە لە بارەی بازرگانی و ئەمن و ئاسایش و ژینگە پاریزی قسەمان دەکرد.\nبە کوردیەکەی ئەم رێکخراوەش ئەمریکا دەیەوێت بیکاتە مینبەرێکی گرنگ بۆ داژەیتیکردنی چین، لە کیشوەری ئاسیادا. هەروەک چۆن لە کاتی جەنگی سارد دژی یەکێتی سۆڤێت بەکاریهێنا. لێ چین بە پێچەوانەی یەکێتی سۆڤێتەوە، هاتە ناو ئاسیان و پشتگیری زۆری وڵاتی ئەم رێکخراوە دەکات، هەربۆیە ئەمریکا لەمەشدا شکستی هێنا.\nکۆریای باشوورو باکوور\nکۆریا بە هەردوو بەشەکەیەوە، پانتاییەکی گەورە لە کتێبەکەی هیلاری کلینتۆن و ساڵانی کارکردنی لە وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکای داگیرکردووە. هەتاوەکو ئەمڕۆش نیمچە دوورگەی کۆریا بۆ ئەمریکا بایەخ و گرنگی گەورەی هەیە. ئەمەش لە پاش جەنگی دووەمی جیهانییەوە، لەناو نەخشەی سیاسەتی دەرەوەی ئەمریکدا چەسپیەوە.\nتێڕوانینی بۆ باکوور و باشوور\nهیلاری زۆر وەسفی باشی بەشە باشووورەکەی کۆریا دەکات و زۆر بە توندیی و ناشیرینیش،باسی کۆریای باکوور دەکات. لە وەسفی کۆریای باشووردا دەڵێت:\n- کۆریای باشوور وڵاتێکی پێشکەوتووەو سیستەمێکی باشی خۆشگوزەرانیی و دیموکراسییەکی چەسپێنراو دەیبات بەڕێوەو دۆست و هاوپەیمانی ئەمریکایە، بە پێچەوانە‌ی دراوسێکەی لە باکوور" مەبەستی کۆریای باکوورە" سیستەمێکی ستەمکارو ملهوڕ و دیکتارتۆری هەیە، کە هاوڵاتییانی دەچەوسێنێتەوە و هەموویان لە برسێتی وهەژاریدا دەژین و وڵاتێکی پەراوێزخراوی جیهانە. ل96-97\nدوو سیاسەتی جیاواز\nلەسەر سیاسەتی ئەمریکا بەرامبەر بە کۆریای باکوور، هیلاری رەخنە لە سیاسەتی جۆرج واشنتۆنی باوک دەگرێت و دەڵێت:\n-\tئەو سیاسەتێکی توندی بەرامبەر بە کۆریای باکوور گرتە بەرو بە وڵاتی " خۆڵەمێشی خراپەکاری" وەسفیکرد.\n- من لە سیئۆلی پایتەختی کۆریای باشوور سیاسەتی نوێی ئەمریکام راگەیاند و وتم: گەر کۆریای باکوور ئامادەبێت واز لە بەرنامە ئەتۆمیەکەی بهێنێت، حکومەتی ئەمریکا ئامادەیە دانوستان و گفتوگۆی لەگەڵدا بکات و رێکەوتنی ئاشتی مۆربکات. .ل98\nهەرچەندە کۆریای باکوور ئەم پێشنیازەی مەدام هیلاری رەتکردەوە، هەربۆیە دواتر هیلاری تەواوی سیاسەتی خۆی دەگۆڕێت و هەوڵی کۆکردنەوەی دەنگی نێودەوڵەتی دەدات، بۆ ئەوەی سزای زیاتر بەسەر کۆریای باکووردا بسەپێنن. ل99\nوڵاتێکی گرنگی تری جیهان و کیشوەری ئاسیا هیندستانە. ئەم وڵاتەش پانتایی گەورەو لە کارو چالاکیەکان و ئەندێشەی سایسی ئەم خانمە سیاستەمەدارەی ئەمریکا داگیر دەکات.\nلە بارەی هیندستانیشەوە دەڵێت:\n- هیندستان گەورەترین وڵاتی دیموکراسییە لە جیهاندا، ئەندامێکی زۆر بەرێزی کۆمەڵگەی نێودەوڵەتییە و دەچێتە قاڵبی ئەو دەوڵەتانەی کە لە رووی سیاسیی و ئابووریدا دەرگاکانی بە رووی جیهاندا کردۆتەوە، بە پێچەوانەی چین کە لە لایەن سیستەمێکی ئۆتۆریتێت و دیکتاتۆری کەپیتالیزم" سەرمایەداری" یەوە دەبرێت بەرێوە. ل104\nلێرەدا سەیر دەکەیت، لەهەر شوێنێکدا بێت، دەبێت ئەو رەخنەیەک یان چڕنوقێک لە چین دەگرێت. لە لایەکی تریشەوە ئەمە دەریدەخات، کە لەمەولا ئەمریکا دەیەوێت پشتگیری هیندستان بکات و لە دژی چین بەکاریبهێنێت، چونکە دواتر هەر خۆی ئەم راستییەمان بۆ دەردەخات و دەڵێت:\n-\tباشترە بۆ هیندستان کە واز لە جەنگ و ململانێی لەگەڵ پاکستان بهێنێت و زیاتر هەموو هێز و تواناکانی خۆی بخاتە گەڕ بۆ برەو دان و پشتگیرکردنی بەهاکانی دیموکراسی و بازاڕی ئازاد لە کیشوەری ئاسیادا.\n-\tدواتر لەوەش زیاتر دەڕوات و دەڵێت: من بە بەرپرسەکانی هیندستانم ووتوە، ئێمە وەکو ئەمریکا پشتگیری سیاسەتی " هەنگاونان بەرەو رۆژهەڵاتی" ی هیندستان دەکەین و نەک ئەوەش تەنانەت ئێمە دەمانەوێت و داکۆکی لە وەش دەکەین کە هیندستان سیاسەتی " پێشڕەوی لە ئاسیادا" بکات. ل107\nگرنگی دان بە هیندستان لە هەموو لایەکەوە\nدیارە هیلاری و تاقمی سیاسەتی نوێی ئەمریکا لە هەموو روویەکەوە زۆر گرنگیان بە هیندستان داوە، بۆ نمونە باس لەوە دەکات کە ساڵانە نزیکەی 100 هەزار خوێندکاری هیندی لە زانکۆکانی ئەمریکا دەخوێنن، بەشێکیان لەسەر حسابی خۆیان و بەشێکیشیان حکومەتی هیندستان یان ئەمریکا یارمەتییان دەدات. لە بارەی پەیوەندی بازرگانیشەوە، ئەم سیاسەتە رەنگدانەوەی گەورەی هەبووە،هیلاری دەڵێت:\n- پێش 14 ساڵ پەیوەندی بازرگانی نێوان ئەمریکا و هیندستان نزیکەی 10 ملیارد دۆلار بووە، ئێستا "واتە ساڵی 2009 " دەگاتە نزیکەی 60 ملیارد دۆلار، کاریش بۆئەوە دەکەین کە ئەم پەیوەندییە بازرگانییە بۆ ساڵی 2020 بگاتە 100 ملیارد دۆلار . ل 105\nدیارە ئەمەش بۆتە سیاسەتێکی جێگری ئەمریکا، ئەمڕۆ هیندستان بە کۆڵەکەی سەرەکی سیاسەتی ئەمریکا لە ئاسیا دادەنرێت، جاران ژاپۆن بوو ئەم رۆڵەی دەگێڕا، بەڵام ئێستا لە سیاسەتی نوێی ئەمریکادا، هیندستان پێگەی زۆر بەهێزی هەیە، ئەمەش زیاتر بۆ دژایەتیکردنی چین دەگەڕێتەوە لە ناوچەکە.\nهەمیشە روسیا لە سیاسەتی دەرەوەی ئەمریکا" پیاوە خراپە" ەکە بووە، لە تەواوەی سەدەی بیستەمدا ئەمە سیاسەتی ئەمریکا بووە بەرامبەر بە روسیا. چەند ساڵێکی لێدەربکەیت لە ساڵانی حوکمڕانی قەیسەردا، دوای ئەوەش لە ماوەی حوکمڕانی بۆریس یەلسندا، ئەم چەند ساڵە‌ی لێدەربچێت، سیاسەتی ئەمریکا هەمیشە دژایەتیکردنی روسیا بووە، تەنانەت لە ساڵانی حوکمڕانی بۆریس یەلسنیشدا، سیاسەتی لاوازکردن، یەکێک بووە لە سیاسەتەکانی ئەمریکا. هیلاریش پانتاییەکی گەوەری بۆ روسیا داناوەو فەسڵێکی تایبەتی بۆ روسیا داناوە.\nرق و کینەی هیلاری بەرامبەر روسیا و سەرۆکەکەی " ڤلادیمیر پوتین" زۆر بە زەقی دەردەکەوێت. لەبارەی پوتینەوە دەڵێت:\nهەمیشەو ئەو پەندەم لەیادە کە دەڵێت: پیاوە ئاڵۆزەکان بڕیاری قوورسیان لایە. ئەمەش بە تەواوەتی بەسەر ڤلادیمیر پوتینی سەرۆکی روسیا دەسەپێت.\nدواتریش لەبارەی ئەندێشەی سیاسی پوتینەوە دەڵێت:\n-\tپوتین خەون بە گەڕانەوەی روسیا بۆ سەردەمی قەیسەر " تزار" و یەکێتی سۆڤێتدا دەبینێت، لەوکاتەدا روسیا زلهێزێکی گەورەی جیهان بووە، ئێستاش پوتین خەون بەوە دەبینێت، کە دیسانەوە روسیا بگەڕێنێتەوە بۆ سەردەمی شكۆداری جاران. ل ل350\nبەڵام لەگەڵ هەموو رق و کینەیەکیدا بۆ روسیا، ناتوانێت قوورسایی ئەم دەوڵەتە لەسەر نەخشی سیاسیی جیهان بە تایبەتی ئەوروپا بسڕێتەوە، لەمباریەوە هانا بۆ ئامۆژگارییەکی وینسۆن چڕچرڵی سەرۆک وەزیرانی پێشووی بەریتانیا دەبات کاتێک ووتویەتی : بۆئەوەی ئەوروپایەکی یەکگرتوومان هەبێت، پێویستە روسیا بەشێک بێت لێی ." ل 351\nجیاوازییەکانیان لەگەڵ روسیا\nهیلاری کێشە گەورەکانی ئەمریکا لەگەڵ روسیا لەم چەند خاڵەی خوارەوە کورت دەکاتەوە:\nکێشەی سوریا، چونکە روسیا پشتگیری رژێمی ئەسەدی دیکتاتۆر دەکات و دژی ئۆپۆزسیۆنی سوریایە.\nکێشەی قرم و ئۆکرانیا، لەمبارەیەوە روسیا بەهێزێکی داگیرکەرو ترسناک دەبینێت کە هێرش دەکاتە سەر دراوسێ لاوازو بچووکەکانی.\nکێشەی جەمسەری باکوور، کە لە ئیستادا نەوت و گازێکی زۆری تێدا ئاشكرابووە، هەریەک لە روسیا و ئەمریکاش خۆیان بە خاوەنی دادەنێن.\nلە لایەکی ترەوە روسیا بە وڵاتی نەبوونی دیموکراسی و ئازادی دەبینێت و دەیخاتە ریزی وڵاتانی سۆماڵیا و پاکستان لە رووی نەبوونی ئازادی رۆژنامەگەری، جگەلەوەش روسیا رێگا نادات بە بزووتنەوەکانی " گەی و لێبس، هاوڕەگەزبازەکان" کە کاری خۆیان بکەن.\nهەموو ئەمانە بوونەتە مایەی نیگەرانی هیلاری و دەوڵەتەکەی.\nسیاسەتی نوێی ئەمریکا بەرامبەر روسیا\nهیلاری لە بارەی سیاسەتی نوێی ئەمریکا بەرامبەر روسیاوە دەڵێت: لەگەڵ سەرۆک ئۆباما لەسەر سێ خاڵی سەرەکی رێککەوتین:\nیەکەم، دەبێت لەگەڵ روسیا گفتوگۆ و دانوستان پەیوەندیمان هەبێت، گەر لەسەر مەسەلەیەک رێککەوتین ئەوە باشە، گەر جیاوازبووین ئەوا دەبێت بە روونی ئەمەیان بۆ دەربخەین.\nدووەم: گەر لە سەر بابەتێک دژی یەکبووین، ئەوا دەبێت بەوپەڕی جددیەتیەوە داکۆکی لەماف و بەرژەوەندی خۆمان بکەین.\nسێهەم : دەبێت سیاسەتی سەرەکی ئێمە ئەوەبێت، کە هیچ کاتێک پەیوەندی لەگەڵ هاوڵاتیانی روسیا نەپچڕێنین و هەمیشە رێگا بدۆزینەوە بۆئەوەی سیاسەتی خۆمانیان بەڕوونی پێ بڵێین.\nبە پێچەوانەی روسیا و چینەوە، ئەوروپا شوێنە خۆشەویستەکەی ئەمریکا و هیلارییە. پەیوەندی ئەمریکا لەگەڵ ئەوروپا پەیوەندییەکی ریشەیی و قووڵە. هیلاریش پانتاییەکی باشی بۆ ئەم پەیوەندییە داناوەو فەسڵێکی تایبەتی بۆ تەرخانکردووە. لە بارەی پەیوەندی هەردوولاوە هانای بۆ پەندێک بردووە دەڵێت:\n- هاوڕێ و دۆستی نوێ بدۆزەرەوە، بەڵام هاوڕێ و دۆستە کۆنەکانت لەبیرنەکەیت چونکە یەکێکیان وەکو زیوەو ئەوی تریان وەکو ئاڵتون وایە. ل317\nدواتریش درێژە بە گرنگی و بایەخی ئەم پەیوەندییە دەدات و دەڵێت:\n- پەیوەندی ئێمە بە ئەوروپاوە تەنها پەیوەندی بەرژەوەندییەکی رووت نییە بگرە، پەیوەندی بە کۆمەڵێک بەهای گرنگەوە هەیە کە کۆمان دەکاتەوە لەسەرووهەموشیانەوە، ئازادیی و دیموکراسیی. بە دڵنیاییەوە ئازار و برینەکانی جەنگی دووەمی جیهان و جەنگی سارد کۆتایی هاتووە، لێ بەداخەوە زۆرێک لە ئەوروپییەکان لە بیریان چووە ئەمریکا چ قووربانییەکی بۆ ئازادبوونی ئەوروپای داوە، تەنها لە فەرەنسادا نزیکەی 60 هەزار سەربازی ئەمریکایی کوژراوە. ل318\nمێرکل و سارکۆزی\nهیلاری لەناو کتێبەکەیدا باسی زۆرێک لە سیاسەتمەدارەکانی ئەوروپا دەکات، لەسەر دووانیان زیاد لەوانی تر هەڵوەستە دەکات، ئەوانیش بریتین لە نیکۆلای سارکۆزی سەرۆکی پێشووی فەرەنسا و ئەنجیلا مێرکلی راوێژکاری ئەڵمانیا. لەبارەی سارکۆزیەوە دەڵێت:\n-\tبەپێچەوانەی تەواوی سەرۆک و سیاسەتمەدارەکانی تری فەرەنساوە، نیکۆلای سارکۆزی چ لەژیانی شەخسی و چ لە ژیانی سیاسی، کەسێکی ئارام نەبوو. ل322\nبەڵام لەگەڵ ئەوەشدا نایشارێتەوە کاتێک بۆیەکەمجار سەردانی کۆشکی ئەلیزیی کردووە بۆ بینینی سارکۆزی، زۆر شڵەژاوەو لە خۆشیدا هێندە پەلەی بووە، تاوەکو تاکێک لە پێڵاوی راستی کەوتووە. ل 323\nبە پێچەوانەی سارکۆزییەوە، وەسفی مێرکل بەمشێوەیە دەکات:\n- مێرکل بەهێزترین سیاسەتمەدارو سەرۆکی ئەوروپایە، تەواو پێچەوانەی کەسایەتی سارکۆزییەوە، ژنێکی تابڵێیت ئارام و لەسەرخۆ و بەهێز بوو.\nیەکێک لەو رێکخراوە گرنگانە‌ی کە لەسەدەی بیستەمدا دروستبوو هاوپەیمانی سەربازیی " ناتۆ" یە، کە لە پاش جەنگی دووەمی جیهانەوە لەئەوروپادا دروستبوو، ئامانج لێی دژایەتیکردنی یەکێتی سۆڤێتی جاران بوو. لەلای هیلاریش ئەم رێکخراوە زۆر گرنگە بۆ ئارامی و ئاسایشی ئەوروپا و جیهان. دیارە ماوەی چەند ساڵێکە باس لە ماهیەت و گرنگی مانەوەی ئەم رێکخراوە دەکرێت، بەڵام هیلاری بەپێچەوانەوە داکۆکی لەم رێکخراوە دەکات و دەڵێت:\n- بە بڕوای من ناتۆ نەک پێویستە، بگرە زۆر زەرور و گرنگیشە، چونکە تەنها لە رێگەی ناتۆوە دەتوانین رووبەروی ترس و هەڕەشەکانی سەدەی 21 بینەوە. ل329\nجگەلەوەش هیلاری یەکێکە لەو سیاسەتمەدارانەی، کە داکۆکی لە فراوانبوونی سنوورەکانی ناتۆ دەکات بەرەو رۆژهەڵات بۆئەوەی تەواوی وڵاتانی رۆژهەڵاتی ئەوروپا بگرێتەوە، بە پێچەوانەی روسیاو، ئەو پێی وایە، ئەمە لە بەرژەوەندی ئەمریکا و روسیاشە، کە ئەم وڵاتانە ببنە ئەندامی ناتۆ.\nهەر لەناو ئەو فەسڵەی ئەوروپادا لە کۆتاییدا باسی تورکیا دەکات و چەند لاپەڕەیەکی بۆ ئەم وڵاتە داناوەو بە دەوڵەتێکی گرنگی دادەنێت و دەڵێت:\n- هیچ پەیوەندییکمان لە ئەوروپادا هێندەی تورکیا پێویستی بە باشکردنەوەو پەرەپێدان نییە. وڵاتێک کە ژمارەی دانیشتوانی 70 ملیۆنە و زۆرینەیان موسڵمانن، بەشێکی دەکەوێتە ئەوروپاوەو بەشەکەی تری سەر بە رۆژئاوای ئاسیایە. ل 331\nتەنها 9% ی تورکەکان ئەمریکایان خۆشدەوێت\nدواتر باسی خراپبوونی ئەم پەیوەندییە لەسەردەمی بوشدا دەکات و زیاتر هۆکارەکەی بۆ سیاسەتی جۆرج بوشی کوڕ دەگەڕێنێتەوە، کە بەپێی ئامارێک کە دەزگایەکی راپرسی ئەنجامیداوە، زۆرینەی تورکەکان دژی ئەمریکان و تەنها 9% ی تورکەکان ئەمریکایان خۆشدەوێت. جێگەی ئاماژەیە لە کاتێکدا ئەمریکا گەورەترین پاڵپشتی دارایی و سیاسیی و هەوڵگری لە ماوەی پەنجا ساڵی پێشوودا پێشکەشی ئەم وڵاتە کردووە، لێ ئەمە سیفاتی تورکەکانە، هەتا بتوانن زۆرترین دەستکەوت لە خەڵكی دەستێنن و دواتریش کاریان پێ نەما دەبنە دوژمنی.\nهیلاری لە رێگەی دیدارە تیڤییەکانەوە هەوڵیداوە سیمای ئەمریکا لای تورکەکان جوان بکات، لێ سەرکەووتو نەبووە، ئەمەش پەیوەندی بە هیلارییەوە نییە، هێندەی پەیوەندی بە کەسایەتی تورکەکانەوە هەیە، چونکە پێویستیان بە ئەمریکا نییە، هەرکاتێک پێویستیان پێیان بوو، ئەوا دەبنەوە دۆستی نزیکیان.\nوەسفی ئەردۆغان و حکومەتەکەی\nلە بەشێکی تردا هیلاری زۆر بە باشی ستایشی سیاسەتەکانی ئەردۆغان دەکات و دەڵێت:\n-\tلەژێرسایەی حوکمی ئەردۆغاندا کۆمەڵێک گۆڕانکاری باش ئەنجمادراو ئەمەش زیاتر بۆ مۆتیڤی گەیشتن بە ئەندام بوون بە یەکێتی ئەوروپاوە ئەنجامدرا، هەرچەندە لەو باوەڕەشدام کە بوون بەئەندامبوونی تورکیا لە یەکێتی ئەوروپا زۆر دوورە، لێ ئەردۆغان کۆمەڵێک ریفۆمی باشیکرد و حوکمی دەوڵەتی یاسا و باشکردنی باری مافی مرۆڤ و ئازادی رۆژنامەگەریی و رێگەی ئاسانکرد کە کوردەکان بە زمانی خۆیان میدیا وتیڤیان هەبێت، لە رووی دەرەکیشەوە ستراتیژی " سیاسەتی سفرکێشە، لەگەڵ دراوسێکان" پێڕەو کرد، کە لە لایەن ئەحمەد داود ئۆغلۆوە دارێژڕابوو، هەموو ئەمانە هیوای ئەوەی هەبوو کە تورکیا رۆڵێکی پێشڕەوی لەناوچەی رۆژهەڵاتی ناڤین بگێڕێت. ل335\nتائێرە هەر وەسف و ستایشی حکومەتەکەی ئەردۆغان، لێ پاش کەمێکی تر دێتە سەر خلافات و لەم قسانە ووردە ووردە پەشیمان دەبێتەوە\nکێشەکانیان لەگەڵ تورکیا\nخراپترین سیاسەت کە بە دڵی هیلاری و ئەمریکا نەبووە، سیاسەتی ئەردۆغان بووە لە بەرامبەر دۆسێی ئێران، لەمبارەیەوە دەڵێت:\n-\tئەردۆغان و حکومەتەکەی زۆر کەم گرنگیان بە ترسناکیی و هەڕەشەی دۆسێی ئەتۆمی ئێران دەدا، کە پرسێکی نێودەوڵەتی بووەو لەلایەن نەتەوە یەکگرتووەکانەوە سزاکانی بەسەردا سەپێنراوە. ل335 .\nهۆکاری گرتنەبەری ئەم سیاسەتەی ئەردۆغان ئەوەبوو دەیویست گەورەترین سوود لەو سزا نێودەوڵەتییانە بەسەر ئێراندا ببینێت، لە راستیشدا توانیان باش سوود لەم سزایانە ببین و ئەوەبوو زۆربەی مامەڵەی بازرگانی ئێران لەگەڵدا تورکیا بووە تورکیا شمەکی دەنارد بۆ ئێران، ئەویش ئاڵتۆنی دەدایە، جگەلەوەش تورکیا بووە شوێنێکی باش بۆ سپیکردنەوەی پارەی ئێران بەتایبەتی دەزگا سەربازیی و هەواڵگرییەکانی، هەرئەمەش وایکرد، کە پێش ماوەیەک ئەمریکا سزا بەسەر چەند بەرپرسێکی تورکیدا بسەپێنێت، چونکە رۆڵیان لە پرۆسەی سپیکردنەوەی پارەی ئێران هەبووە.\nلەلایەکی ترەوە تورکیا لەپاش بەهاری عەرەبی رۆڵی خراپی لەم دۆسێیەدا گێڕاوە، یان بەدڵی ئەمریکا نەبووە.\nدواتر لە بارەی ئەردۆغان و حکومەتەکەیەوە ئەم رەخنانەی لێدەگرێت و دەڵێت:\n- هەرچەندە ئەردۆغان کۆمەڵێک هەنگاوی باشی ریفرمی نا، بەڵام دواتر لە زۆر رووەوە پاشەکشەی کرد بەتایبەتی مامەڵەکردنی لەگەڵ نەیاران و رۆژنامەنووسەکاندا، زۆر خراپ بوو، جگەلەوەش هەروەک نەیارانی ئەردۆغان دەڵێن، ئەردۆغان دەیەوێت تورکیا بەرەو دەوڵەتێکی ئیسلامی / دیکتاتۆری بەرێت. ل 336\nلەراستیشدا ئێستا ووردە ووردە ئەو هەنگاوانەی تورکیا بۆ جیهان دەرکەوت، هەرچەندە ئەم پیاوە خۆی لەبەرگی ریفۆرمدا پیشانی جیهان دا، لێ دواتر بەرگە راستیەکەی خۆی دەرکرد، کە کەسێکی عوسمانیی و دیکتاتۆرو فاشیستە، بە واتایەکی تر گوورگە لە پێستی مەڕدا.\nلە کۆتاییشدا هیلاری دەڵێت:\n- لەگەڵ هەموو ئەو کێشە و ناکۆکیانەی نێوانمان، لێ تورکیا گرنگی و بایەخی زۆری بۆ ئەمریکا هەیە. ل337\nئێرانیش یەکێکە لەو دەوڵەتانەی کە پانتایی زۆر لە کاروچالاکییەکانی هیلاری داگیرکردووەو هەربۆیە فەسڵێکی تایبەتی و نزیکەی 50 لاپەڕەی بۆ ئەم وڵاتە تەرخانکردووە. هیلاری زۆر شارەزایی لە مێژووی کۆن و نوێی ئێران هەیە، بەتایبەتی مێژووی پەیوەندی نێوان ئەمریکا و ئێران. هیلاری یەکەمین وەزیری دەرەوەی ئەمریکایە، کە دان بەو راستییە تاڵەدا دەنێت، کە ئەمریکا کودەتای سەربازی لەم وڵاتەدا کردووە، لەمباریەوە دەڵێت:\n-\tساڵی 1953 سەرۆک ئایزنهاوەر بڕیاریدا کودەتایەکی سەربازی بەسەر سەرۆک وەزیرانی ئێراندا بکرێت، کە لەلایەن گەلی ئێرانیەوە هەڵبژێرابوو، دۆستی کۆمۆنیستەکان بوو. ئەمەش کاردانەوەیەکی ئاسایی بووە لە سەردەمی ئەوسادا، بەڵام بۆ ئەم رووداوە هیچ کاتێک ئێرانییەکان ئامادەنین لە ئێمە ببورن. 625.\nشای دیکتاتۆرو شۆڕشی ئیسلامی ئێران\nدواتر باس لە مێژووی شا دەکات و بە کەسێکی دیکتاتۆری وەسف دەکات کەماوەی 25 ساڵ حکومی ئێرانی دەکرد، لێ شا و ئێرانیش دۆستی نزیکی ئەمریکا بوون، هەتاوەکو ساڵی 1978 شۆڕشی ئیسلامی روودەدات و دوای کەمتر لەساڵێکیش پەیوەندی مێژینەی ئەم دوو وڵاتە تێکدەچێت، ئەوەش بەهۆی هەڵوێستی توندڕەوی ئێران و داگیرکردنی باڵیۆزخانەی ئەمریکا لە تاران. دواتریش ئێران تاوانبار دەکات، کە ساڵی 1983 یارمەتی حزبوڵلای لوبنانی داوەو دەستی هەبوو لەتەقینەوەی باڵیۆزخانە و بنکەی سەربازیی ئەمریکا لە لوبنان، کە بووە هۆی کوژارنی سەدان هاوڵاتیی مەدەنی و سەربازی ئەمریکایی.\nسڕینەوەی ئێران لەسەر زەوی\nجێگەی ئاماژەیە هیلاری کلینتۆن یەکێک بووە لەو سیاسەتەمدارانەی کە هەڵوێستی توندی هەبووە بەرامبەر بە ئێران، هەروەک خۆی دەڵێت، لەکاتی هەڵمەتی هەڵبژاردنەکانی ساڵی 2008 دا رایگەیاندووە: گەر ئێران هێرش بکاتە سەر ئیسرائیل، ئەوا پێویستە ئەمریکا بژاردەی سەربازی هەڵبژێرێت و ئێران لەسەر زەوی نەهێڵێت، هەرئەمەش وایکردووە کە ئێران لەلایەن نەتەوە یەکگرتووەکانەوە، ئیدانەی ئەم هەڵوێستەی هیلاری بکات، دواتریش ئەمە وایکردووە کە هیلاری لای زۆربەی بەرپرسە ئێرانییەکان ناشیرین بێت. ل 630\nسیاسەتی نوێی ئەمریکا بەرامبەر بە ئێران\nهیلاری باسی لەسیاسەتی نوێی ئەمریکا دەکات لەسەردەمی سەرۆک ئۆبامادا کە ئەویش لە دوو خاڵدا یەک دەگرێتەوە، یەکەم: سزادان و فشارخستنە سەر ئێران. دووەم: هەوڵدان بۆ دانوستان و سیاسەتی ئاشتیانە. هیلاری باسی ئەوەش دەکات، سەرۆک ئۆباما دوو نامەی ئاڕاستەی خامەنەئیی رابەری کۆماری ئیسلامی ئێران کردووە، جگەلەوەش باوەڕی بەوە هەبووە، کە رێکەوتن لەگەڵ حکومەتی ئێراندا بکات. هەرچەندە هیلاری پێی وایە خامەنەئی رقێکی ئێجگار گەورەی لە ئەمریکا هەیە.\nرۆحانی گوورگە لە پێستی مەڕدا\nهەمیشە ئیسرائیل یەکێک بووە لە دەوڵەتە نەیارەکانی ئێران لەناوچەکەدا بە دوژمنی سەرسەختی خۆی داناوەو هیچ کاتێک باوەڕی بەسەرانی ئێران نەبووە، لەمبارەیەوە هیلاری باس لە تێڕوانینی بنیامین نەتانیاهۆی سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل دەکات لەبارەی سەرۆک حەسەن رۆحانی، کە بە کەسێکی میانڕەوی ئیسلامی دەناسرێت، دەڵێت: نەتانیاهۆی پێی گوتم، رۆحانی گورگە و لە پێستی مەڕدا" باوەڕ بەقسەکانی مەکەن.\nشۆڕشی پرتەقاڵی ئێرانی\nلە ساڵی 2009 لە پاش دووبارە هەڵبژاردنەوەی ئەحمەدی نەژاد بەسەرۆک کۆماری ئێران، لەناو زۆربەی شارە گەورەکانی ئێراندا خۆپیشاندان کراو میدیاکانی جیهانیش بە شۆڕشی پرتەقاڵی ئێرانی یان زۆرجار بەهاری ئێرانی وەسفیان دەکرد، بەڵام هەڵوێستی ئەمریکا زۆر ڕوون نەبوو، زۆر پشتگیری خۆپیشاندانەکانی نەدەکرد، هیلاری لەبارەی ئەم سیاسەتەوە دەڵێت:\n- زۆرێک لە پسپۆرانی بواری ئێران و سیخورەکانمان لەئێران، ئامۆژگارییان کردین، کە هەڵوێستی زۆر ڕوون و ئاشكرامان لەوەدا نەبێت، کە پشتگیری خۆپیشاندانەکان دەکەین، چونکە ئەمە زیان بە خۆپیشاندەران دەگەیەنێت، رژێمی ئێران دەتوانێت ئەمە بکاتە بیانو بۆ داپڵۆسینی خەڵكی و لەناوبردنی بزووتنەوە جەماوەرییەکە بە بیانویی ئەوەی کە ئەمانە پیاوی ئەمریکان. ل636\nبەلام ئەمریکا لە رێگەی ترەوە هەوڵی یارمەتیدانی بزووتنەوە جەماوەرییەکانی ئێرانی داوە، ئەوەش لەرێگەی تویتەرو فەیسبووک و ئینتەرنێتەوە، حکومەتی ئەمریکا بڕی 10 ملیۆن دۆلاری بۆئەم مەبەستە تەرخانکردووەو پشتگیری نزیکەی 5 هەزار چالاکڤانی ئێرانی لەناوخۆو دەرەوەی ئێراندا کردووە.\nیەکەم هەوڵی ئاشتی و رۆڵی عومان لەم بوارەدا.\nهیلاری باسی سەردانێکی خۆی دەکات بۆ عومان لە ساڵی 2011 دەکات کە تێیدا لەگەڵ سوڵتان قابووس دانیشتووە و هەرئەویش پێشنیازی ئەوەی کردووە، کە ئامادەیە یارمەتی ئەمریکا بدات و رۆڵی میانجیکەر لە نێوان ئەمریکا و ئێران بدات. ئەمەش بۆئەو مایەی تێڕامان بووە، بەڵام دواتر عومان دەبێتە پردێک بۆ ئەوەی ئەمریکا و ئێران بەیەک بگەن و ساڵی 2012 شاندێکی دیپلۆماتی ئەمریکی و ئێرانی بە نهێنی لەمەسقەتی پایتەختی عومان کۆدەبنەوە و ئەمەش دەبێتە سەرتای وتوێژی فەرمی نێوان ئەمریکا وئێران، هەرئەمەش وادەکات کە رێکەوتنی ساڵی 2015 لەنێوان ئێران و دەوڵەتانی 5+1 دروست بێت.\nئەوەی جێگەی سەرنج بوو، عومان کە وڵاتێکی عەرەبییە و دۆستی نزیکی عەرەبستانی سعودییە و ئەندامی ئەنجومی دەوڵەتانی کەنداوە، کەچی ئەو بۆتە هۆی ئەوەی پەیوەندی نێوان ئەمریکا و ئێران باشبێت، دیارە ئەمەش پەیوەندی بەسیاسەتی ئەو دەوڵەتەوە هەیە، ئەوەشمان بۆ دەردەخات، کە عومان دەیەوێت رۆڵێک لە ناوچەکەدا بلیزێت، لە هەمانکاتیشدا ترسی لە عەرەبستانی سعودیە هەیە و دەیەوێت پاڵانسێک لە نێوان ئێران و سعودیە بۆ سوودی خۆی دروست بکات.\nزەرەرو و زیانی سزاکان\nهیلاری رۆڵی سەرەکی هەبووە لە قەناعەت پێکردنی دەوڵەتانی ئەندامی ئەنجومەنی ئاسایشی نێودەوڵەتی بۆئەوەی سزای توند بەسەر ئێراندا بسەپێنن. لەم کتێبەدا بە درێژی باسی هەوڵەکانی خۆی لەو بوارەدا دەکات، هەرخۆشی دەڵێت: دەمانیوسیت تەواوی سیستەمی بانکیی و پیشەشازی نەوت و گاز و ئابووری ئێران لاواز بکەین. لە رێگەی ئەم سزایانەشەوە ئێران بڕی 80 ملیار دۆلار زەرەری پێکەوتووە. ل662\nکۆریای باکووری رۆژهەڵات\nلە دواجاردا هیلاری رەخنەی توند لە ئێران دەگرێت و دەڵێت:\n-\tرژێمی ئێران بەهۆی بەرنامەی ئەتۆمیەکەیەوە، شارستانییەکی هەزاران ساڵەی لەناوبردو گەلێکی بەهێزی تووشی هەژاریی و داماوی کردووە. ئێران ناتوانێت هەلی کار بۆ گەنجەکان بدۆزێتەوە، ناتوانن وڵاتەکەیان ئاوەدان بکەنەوە خۆشگوزەرارنی بۆ گەلەکەیان دابین بکەن. بە دڵنییایەوە ئێران هەنگاو بەرەو ئەوە دەنێت کە ببێتە کۆریای باکووری دووەم لە ناوچەکەدا، ئەمەش دژی ویستی گەلی ئێرانە ل 670\nهەمیشە وڵاتانی عەرەبی جێگەی بایەخ و گرنگی پێدانی ئەمریکا بوون،بە تایبەتی لەپاش جەنگی دووەمی جیهانیەوە، کاتێک ئەمریکا وەکو زلهیزێکی جیهانی هاتە ناو مەیدانی سیاسەتی نێودەوڵەتییەوەو دروستبونی جەنگی سارد لەگەڵ یەکێتی سۆڤێتی جاران، ئەم وڵاتانە لە سیاسەتی دەرەوەی ئەمریکادا، گرنگی گەورەیان هەبووە، ئەمەش زیاتر بۆ شوێنی جوگرافی ئەو وڵاتانە و لەهەمانکاتیشدا بوونی سامانێکی زۆری نەوت و گاز دەگەڕێتەوە، کە بە بڕبڕەی پشتی ئابووری جیهان دێتە ژماردن. هیلاریش وەکو وەزیرێکی دەرەوەی ئەمریکا، ئەم ناوچەیە شوێنی گرنگی کاروچالاکییەکانی بووە، لە هەمووشی گرنگتر لەسەردەمی هیلاریدا ئەم ناوچەیە رووبەروی گەورەترین رووداوی مێژوویی دەبێتەوە ئەویش ئەوەیە کە بە " بەهاری عەرەبی " دەناسرێت. لەم ساتە مێژوویە گرنگەدا، هیلاری رابەرێتی سیاسەت و تێڕوانینی ئەمریکای کردووە،هەربۆیە لەناو گێتی عەرەبیشدا هێندە گرنگی بەم کتێبەی درا، چونکە سیاسەت و تێڕوانینەکانی هیلاری کاریگەری گەورە‌ی بەسەر ناوچەکەدا هەبووە.\nسیاسەتی ئەمریکا بەرامبەر بە عەرەب\nهیلاری باسی سیاسەتی ئەمریکا دەکات بەرامبە بە وڵاتە عەرەبییەکان بەتایبەتی لەسەردەمی خۆیی و پێش سەرهەڵدانی بەهاری عەرەبی و تێیدا خاڵە سەرەکییەکان بەمشێوەیە باس دەکات:\n-\tخاڵی گرنگی سیاسەتی ئێمە بەرامبەر بە وڵاتە عەرەبییەکان بریتی بوو لە هاوکاریکردن و هەماهەنگی لە جەنگ لە دژی تیرۆر بەتایبەتی قاعیدە، دووەم خاڵی گرنگیش، پشتگیرکردنی ئیسرائیل، سێهەم خاڵیش بریتی بوو لە وەستاندنی بەرنامەی ئەتۆمی و هەژمونی ئێران لە ناوچەکە. ئەمانە ئامانجی سەرەکی سیاسەتی ئێمە بوون لە ناوچەکە . ل503\nکۆندەلیزا رایس ئەندازیاری سیاسەتی نوێی ئەمریکا بەرامبەر بە گێتی عەرەب\nکۆندەلیزارایس یەکێکە لەسیاسەتمەدارە گرنگ و ناسراوەکانی ئەمریکا،لەسەردەمی جۆرج بوشی باوکدا، راوێژکاری ئاسایشی نیشتمانی سەرۆک بوو، لەسەردەمی بوشی کوڕیشدا، بووە راوێژکارو دواتریش بوو بە وەزیری دەرەوەی ئەمریکا. ئەم ژنەش تاڕادەیەکی زۆر کاریگەری گەورەی بەسەر رەوتی رووداوەکانی رۆژهەڵاتی ناڤیندا هەیە، لەناو گێتی عەرەبیشدا بە دارێژەری ستراتیژی " ئاژاوەی بونتیانەر، فوضا الخلاقة" ناسراوە.\nهیلاری هیچ کاتێک باسی ئەم ژنە ناکات تەنها ئەوکاتەی کە دێتە سەر گێتی عەرەب . هەروەک هیلاری دەڵێت:\n-\tکۆندەلیزا رایس یەکەمین وەزیری دەرەوەی ئەمریکا بوو، کە داوای ریفۆرم و باشکردنی سیستەمی دیموکراسی و مافی مرۆڤ لە سەرکردە عەرەبەکان کردووە بەتایبەتی حوسنی موبارەکی سەرۆکی میسر. هەروەک هیلاری دەڵێت: کاتێک کۆندەلیزا رایس لە ساڵی 2005 دا سەردانی قاهیرەی کرد، ئیعلانی گەورەترین گۆڕانکاری لە سیاسەتی دەرەوەی ئەمریکا کرد کەماوەی پەنچا ساڵە بەردەوامە، رایس رایگەیاند: هەتاوەکو ئێستا ئەمریکا لەبەر پرسی ئەمنی و ئاسیاشی ناوچەکە،پرسی دیموکراسی کردۆتە قووربانی." ئێمەش لەئێستادا دەمانەوێت چیتر لەسەر ئەم سیاسەتە بەردەوام نەبین و سیاسەتێکی تر دەگرینە بەر. چوار ساڵ پاش ئەم وتەیە‌ی رایس، سەرۆک ئۆباماش لە زانکۆی قاهیرە داوای گۆڕانکاری و دیموکراسی لەناو گێتی عەرەبیدا کرد.ل 502\nوەستانەوە بەرامبەر بە دیوار\nگۆڕانکاری لەسیستەمی سیاسی عەرەبیدا پێش بەهاری عەرەبی، بەشتێکی تەواو زەحمەت دەهاتە بەرچاو،هەروەک یەکێکە لە راوێژکارە نزیکەکانی هیلاری دەڵێت: گۆڕانکاری لە سیستەمی سیاسی رۆژهەڵاتی ناڤین، وەکو ئەوە وایە کەسێک رووبەروی دیوارێک بوەستێت، واتە هیچ ناتوانیت بکەیت. ئەمە تێڕوانینی ئەمریکا بووە بۆ گۆڕانکاری لەسیستەمە عەرەبییەکان پێش بەهاری عەرەبی.\nکێشەکانی وڵاتە عەرەبییەکان لە دیدی هیلارییەوە\nهیلاری کلینتۆن بە پێی تێگەیشتن و تێڕوانینی خۆی بۆ کێشەکانی وڵاتی عەرەبی بەمشێوەیە دەدوێت:\n- وڵاتانی عەرەبی پێش بەهاری 2011 بەمێشوەیە بوون، هەرهەموویان چ لە رووی سیاسی و چ لە رووی ئابووریەوە، لەقۆناغێکی لاوازیی و سیستییەکی گەورەدا بوون. لە زۆربەی وڵاتان باری نا ئاسایی راگەیندراوە یان حکومەت لەگەڵ میلیشیایەکی سەربازی لە جەنگدایە، گەندەڵی تەواوی جوومگەکانی دەسەڵات و دەزگا حکومەییەکانی گرتبوویەوە بە تایبەتی بەرپرسە گەورەکانی وڵات، هیچ بوارێک یان دەرفەتێک نەدەدرا بە بوونی ئازادی رۆژنامەگەری یان دروستکردنی پارتی سیاسیی و بزووتنەوەی ئۆپۆزسیۆن یان کۆمەڵی مەدەنی، هەڵبژاردن نەدەکرا، گەر بشکرایە ئەوا ساختەکاری زۆری تێدا دەکرا، هەژاریی زۆربەی کۆمەڵگاکانی گرتبوویەوە، سیستەمی دادوەری زۆر ئیفلیج بوو، یاسای سەروەر نەبوو.ل502\nناوچەیەکی هەژارو پاشکەوتوو\nپاشتر هیلاری ئاماژە بە راپۆرتێک دەدات کە لەلایەن رێکخراوی گەشەپێدانی مرۆیی سەر بە نەتەوە یەکگرتوەکان بەهاوکاری لەگەڵ چەند سەنتەرێکی لێکۆڵینەوە ئەنجامی داوەو تێیدا هاتووە: هەرچەندە وڵاتە عەرەبییەکان لە رووی سامانی نەوت و گازەوە زۆر دەوڵەمەندن، بەڵام لە زۆربەی وڵاتانی عەرەبی سیستەمێکی زۆر خراپی پەروەردە و فێرکردنیان هەیە، رێژەی نەخوێندەواری زۆرە بەتایبەتی لەناو ژناندا، ئاستی هەژاری زۆرە و بێکاری لە چاو وڵاتانی تری جیهان دووو قاتە، جگەلەوەش ساڵ لە دوای ساڵیش رێژەی گەنج لەناو کۆمەڵگەی عەرەبی زیاتر دەبێت، زۆربەی هاوڵاتییانی عەرەبی دەستیان بە ئاوی پاک و کارەبا ناگات. جگەلەوەش بەشداری ژنان لەکایەی سیاسیی وئابووریدا زۆر کەمە.\nهەموو ئەمانەش هۆکاری سەرەکی بوون بۆ ئەو تەقینەوە گەورەیە کە هیلاری بە " دەرئەنجامی دراماتیکی " وەسفیان دەکات.\nچۆن هیلاری باسی سەرکردە عەرەبەکان دەکات\nهیلاری بە حکومی ئەوەی بەرپرسی سیاسەتی دەرەوەی ئەمریکا بووە، زۆرێک لەسەرکردە عەرەبەکانی ناسیوەو هەرئەمەش وایکردووە کە تێڕوانینی تایبەتی بۆ ئەو سەرکردانە هەبێت.\nهیلاری لە بارەی حوسنی موبارەکەوە دەڵێت:\n-\tمن ماوەی بیست ساڵێک دەبێت کە حوسنی موبارەک و سوزانی خێزانی دەناسم، حوسنی موبارەک پێشتر ئەفسەرێکی سەربازیی بوو لەکاتی جەنگی 1973 لەگەڵ ئیسرائیل سەرۆکی هێزی ئاسمانی میسر بووە، لەپاش تیرۆرکردنی ئەنوەر سادات، لە ساڵی 1982 ەوە بەشێوەیەکی توند دژی هێزە ئیسلامییەکان و نەیارانی رژێمەکەی دەوەستێتەوە، ماوەی سی ساڵە وەکو فیرعەونێک حوکمی میسر دەکات . دەشڵێت: میسر لەسەردەمی موبارەکدا لە رووی سیاسی و ئابووریەوە پاشەکشەی گەورەی کردووەو لە بواری مافی مرۆڤیشدا، پێشێلکاری گەورە دەکرا، جگەلەوەش رێژەی هەژاری زۆر بڵابوویەوە، هەروەها میسر بوبووە " سەبەتەی نان" ی جیهان، گەورەترین گەنمی لە جیهانەوە هاوردە دەکرد، بۆئەوەی نانی خەڵکی دابین بکات.\nباشترین دۆستی ئەمریکا بووە لە جیهاندا\nلەگەڵ ئەوەی کە ئەم پیاوە هێندە بەرامبەر بە گەلەکەی خراپ بووە، بەڵام بە پێچەوانەوە بەرامبەر ئەمریکا زۆر باشبووە، هەروەک هیلاری دەڵێت:\n- موبارەک رۆڵی گەورەی هەبووە لە قەناعەت پێکردنی فەلەستینی و وڵاتە عەرەبییەکان تاوەکو بچنە ناو پرۆسەی ئاشتیی لەگەڵ ئیسرائیل. دواتریش دەڵێت: حوسنی موبارەک باشترین و گرنگترین و ستراتیژیترین دۆستمان بووە لە ناوچەکەدا. هەربۆیە زۆرێک لە راوێژکارانی کۆشكی سپی لەکاتی بەهاری عەرەبیدا، دژی ئەوەبوون کە پشتگیری راپەرینی خەڵکی بکەن.\nمنداڵێک باشترین دۆستی موبارەک بووە.\nهیلاری جگە لە لایەنی سیاسیی و ئیداری موبارەک، باسی شتێکی تایبەتی دەکات ئەوەش پەیوەندی بە کوڕی کوڕەکەیەوە هەیە، کاتێک لە تەمەنی دوانزە ساڵیدا لەساڵی 2009 بە رووداوێک دەمرێت، کاریگەری گەورە دەکاتە سەر موبارەک، هەروەک دواتر سوزانی ژنی موبارەک بە هیلاری دەڵێت" ئەم کوڕە منداڵە، باشترین دۆست و هاوڕێی موبارەک بووە. " ل512\nپیاوێکی ئۆتۆکرات و گەندەڵ\nسەرکردەیەکی تری گێتی عەرەبی کە هیلاری چەندینجار بینیویەتی، عەلی عەبدوڵلا ساڵحی سەرۆکی یەمەنە. لەبارەی عەلی عەبدوڵا ساڵحەوە هیلاری دەڵێت:\n-\tعەلی عەبدوڵا سالح، کەسێکی ئۆتۆکرات و گەندەڵ و دیکتاتۆر بوو. بەڵام توانی دژی گرووپی قاعیدە بوەستێت و نەهێڵێت لە یەمەن گەشە بکەن، پارێزگاری لەیەمەن دەکرد و نەیدەهێشت وڵاتەکە بەرەو پشێویی و نائارامی بڕوات. ل507\nسیاسەتی ئۆباما بەرامبەر بە عەلی عەبدوڵڵا ساڵح\nلە بارەی سیاسەتی ئۆباماوە بەرامبەر بەم دیکتاتۆرە، هیلاری دەڵێت:\n-\tئێمە بڕیارماندا کە هاوکاری سەربازیی و گەشەپێدانی ژێرخانی ئابووری یەمەن بکەین، جگەلەوەش پێکەوە هاوکاریی و هەماهەنگی گەورە بکەین، بۆ ڕووبەرووبونەوەی گروپی قاعیدە. ل507\nوڵاتی هەزار و یەک شەوە\nهیلاری لەبارەی هەستی خۆی کاتێک یەکەمجار سەردانی سەنعای پایتەختی یەمەنی کردووە بەمشێوەیە باسی دەکات :\n" کاتێک یەکەمجار سەردانی سەنعام کرد، یەکسەر دیمەنەکانی حکایەتی هەزار و یەک شەوەم بیرکەوەتە، خانووەکان لە قوڕ دروستکرابوون و سیمایەکی زۆر تایبەتییان هەبووە، بازاڕەکان بۆنی قاوەو بەهاراتی لێدەهات و ژنانیش زۆربەیان نیقاب یان حیجابیان لەسەر بوو. ل508\nکۆشکی مەلیکی سعودیە\nهیلاری باسی یەکەمین سەردانی خۆی دەکات بۆ سعودیە کاتێک کە وەزیری دەرەوە بووەو دەڵێت:\n- کاتێک گەیشتمە ریاز، میر سعود فەیسەڵ چاوەڕێی دەکردم، ئەم میرە لە ساڵی 1975 وە وەزیری دەرەوەی سعودیەی و تەمەنی سەرو حەفتا ساڵ دەبێت. دواتر دەڵێت: من گفتوگۆ و قسەکردنی میر سعودم زۆر بە دڵ بوو، ئەو کەسێکی شارەزایە و ئاگای لە جیهانی مۆدێرن و لە هەمانکاتیشدا زۆر بە ووردی ئاگای لە دابونەریتی وڵاتەکەیەتی، جگەلەوەش زۆر باش لە هێزو توانای وڵاتان لە ناوچەکە تێدەگات.\nدەوارە کەشخەکەی مەلیک عەبدوڵڵا\n- پاشئەوەی گەیشتمە ریاز بردمیان بۆ دەواری مەلیک عەبدوڵا کە لە دەرەوەی شار بوو. هەرچەندە ناوی دەوارە، بەڵام لەراستیدا شتێکی زۆر لوکسووس بوو، هەموو دەوارەکە بە ئامێری ڤێنک کەرەوە، فێنک کرابوویەوە ئەرزەکەش بە بەردی مەڕمەڕ داپۆشرابوو. ل534\nمەلیک عەبدوڵڵا حەزی لە تۆپی پێ و پێشبڕکێی حوشترە\nدواتر هیلاری دەڵێت" لەوێ پێیان ووتم کە مەلیک عەبدوڵا دوای نیوەڕێیان یان سەیری تۆپی پێ دەکات، یان سەیری پێشبڕکێی حوشتر، ئەمەش یەکێکە لە هیوایەتە خۆشەکانی.\nئێران دوژمنە سەرسەختەکەی مەلیکی سعودیە\nدواتر باس لەوە دەکات کە ماوەی چوار سەعات لەگەڵ مەلیک عەبدوڵڵا کۆبۆتەوە وکۆمەڵێک پرسی ناوچەکە و جیهانیان باسکردووەو دەڵێت: مەلیک عەبدوڵڵا زۆر بە ترسەوە باسی ئێرانی دەکرد، تەواو لە بەرنامە ئەتۆمیەکەی ئێران بێ تاقەت بوو، هەربۆیە داوای لێکردم کە سیاسەتێکی توندترمان بەرامبەر ئێران هەبێت و داوای لێکردم،هەرچیتان کردووە نەهێڵن ئێران ببێتە خاوەنی بۆمبی ئەتۆمی. ل534\nقەزافی پیاوە قێزەون و قەشمەرەکەی جیهان\nبەپێچەوانەی ئێمەی کوردەوە، معەمەر قەزافی لە ئەمریکا و تەواوی رۆژئاوادا، ئیماجێکی خراپی هەبووە. هیلاریش وەکو هەموو سیاستەمدارێکی تری رۆژئاوایی، ئەم ڕقەی ناشارێتەوە، جگەلەوەش لیبیا، پانتاییەکی گەورەی لە کارو چالاکیی و کتێبەکەی داگیرکردووە، تەنانەت یەک فەسڵی لە کتێبەکەی بۆ لیبیا تەرخانکردووە.\nهیلاری لەبارەی قەزافییەوە بەم شێوەیە وەسفی دەکات :\n- قەزافی توندڕەوترین بیرۆکرات بوو لە جیهاندا، کەسێکی توندڕەو لەناو مەحافیلە نێودەوڵەتییەکان، بە کەسێکی قێزەون و موزعیج و زۆرجاریش وەکو کەسێکی قەشمەر دەهاتە بەرچاو. جلوبەرگی رەنگاو ڕەنگی لەبەر دەکردو لەلایەن کۆمەڵێک ژنەوە پاسەوانی دەکرا.\nسیستەمێکی فاشیست و سۆسیالیست\nدواتر درێژە بەهێرشەکانی دەدات و دەڵێت:\n-\tقەزافی جۆرە سیستەمێکی حوکمڕانی وڵاتی دەکرد، کە لە سیستەمی فاشیستی و سۆسیالیستییەوە نزیک بوو. کەسێک بوو کە دۆستی یەکێتی سۆڤێتی جاران بوو، پشتگیری و هاوکاری تیرۆری لەجیهاندا دەکرد.\nسەگە پیسەکەی رۆژهەڵاتی ناڤین\nهیلاری تەنها بەخۆی ناوەستێت، بگرە باسی تێڕوانینی رۆناڵد ریگنی سەرۆکی پێشووی ئەمریکا دەکات لەبارەی قەزافی، کاتێک لەساڵی 1986 بۆمبارانی لیبیای کرد و قەزافی " بە سەگی هاری رۆژهەڵاتی ناڤین " وەسف کرد.\nسوریا بەشێکی گرنگی کتێبەکەی هیلاری داگیردەکات و کاتێکیش وەزیر بووە کات و ساتێکی گەورەی بۆ سوریا و کێشە ئاڵۆزەکەی تەرخانکردووە. هیلاری لەکتێبەکەیدا بەم شێوەیە باسی بەشار ئەسەد دەکات:\n-\tبەشار ئەسەد کوڕی حافیز ئەسەد بوو کە لە ساڵی 1970 ەوە حوکمی سوریای دەکرد، لە پاش مردنی باوکی لە ساڵی 2000، بەشار حوکمی سوریای دەکات. سەرەتا هەموو جیهان بە گەشبینیەوە سەیری ئەم کوڕە گەنجەی دەکرد، کە لە بەریتانیا دکتۆری چاوی خوێندووە. لێرەشدا مانشێتی گۆڤاری " پاریس" بە نموونە دەهێنێتەوە کاتێک نوسیبوی" بەشار ئەسەد و ژنەکەی، نموونەیەکی جوانن بۆ حوکمی عیلمانی رۆژئاوایی لە رۆژهەڵاتی ناڤیندا"، بەڵام پاشتر هەموو ئەم گەشبینییە بووە کابووسێکی گەورە، کاتێک بەشار ئەسەد لە ساڵی 2011 ەوە لەگەڵ سەرهەڵدانی بەهاری عەرەبی، بووە دڕندەترین دیکیتاتۆرو قێزەونترین و خوێناویترین سەرۆکی جیهان.\nئامۆژگاری هیلاری بۆ سەرکردە عەرەبەکان\nهیلاری زۆر بە ووردی باسی رووداوەکانی بەهاری عەرەبی دەکات، چۆن سەریهەڵدا و دواتر چ دەرئەنجامێکی خراپی هەبوو. خۆشی دەڵێت کاری سەرەکی من لە ناوچەکە ئەوەبوو، کە پرۆسەی ئاشتی نێوان فەلەستینی و ئیسرائیلیەکان بەهێز بکەم، بەڵام لەهەمانکاتیشدا زۆر بە چڕی لەگەڵ سەرکردە عەرەبەکان باسی ریفۆرمم کردووە بەتایبەتی لەگەڵ مەلیک عەبدوڵڵای دووەمی ئوردون و حوسنی موبارەکی میسر، کە هەردووکیان دۆست و هاوپەیمانی نزیک و گرنگی ئەمریکا بوون.\nدواتریش ئامۆژگاری ئەو سەرکردە عەربییانەی بەمشێوەیە کردووە:\n-\tمن بەو سەرکردانەی ناوچەکەم ووت، کە بەشێکی زۆریان دۆست و هاوپەیمانی گرنگی ئێمە بوون، پێم راگەیاندن: گەر ریفۆرمی گرنگ و پێویست لەسیستەمی حوکمڕانیدا نەکەن، ئەوا موجازەفەیەکی گەورە بە خۆتان و کۆمەڵگەکانتان دەکەن و ئەمە رێگا خۆش دەکات تاوەکو گەنجەکان و شۆڕشگێرە توندڕەوەکان پەلاماری دەسەڵات بددەن و پشێویی و نائارمی بخوڵقێنن، هەروەها جەوێکی وا دروست دەبێت کە هاندەر بێت بۆ سەرهەڵدانی کێشە و جەنگ و گروپی تیرۆریستی . ل 504\nرۆڵی هیلاری لەلابردنی حوسنی موبارەک دا\nهەمیشە میدیاکانی میسر و عەرەب، هیلاری بەوە تۆمەتبار دەکەن، کە رۆڵێکی ئێجگار نێگەتیڤی لە بەهاری عەرەبیدا هەبووە، بەتایبەتی لە رووخاندنی رژێمەکەی حوسنی موبارەک، کە رێگای بۆ هاتنە سەرکاری ئیخوان موسلمین کردووە. هیلاری بەشێکی گەورەی لەکتێبەکەی بۆ رووداوەکانی میسر داناوە، هەرلەسەرەتاوە چۆن بووە هەتاوەکو هاتنە سەرکاری ئیخوان موسلمین و دواجاریش کۆتایی هاتنی حوکمی ئیخوان.\n- لە 28 یانوەردا کۆبوونەوەیەکی تایبەتمان لەکۆشکی سپی ئەنجامدا، بە ئامادەبوونی سەرۆک ئۆباما، جۆن بایدن جێگری سەرۆک،بۆب گیتسی وەزیری بەرگری، تۆم دۆنیلۆن راوێژکاری ئاسیاشینی نیشتمانی و هیلاری. دیارە ئەم کۆبوونەوەیە رۆڵی گەورەی هەبووە هەم لەسەر میسر و هەم لەسەر ناوچەکە. ئەمریکا رووبەروی گەورەترین پرس بۆتەوە، ئایا چۆن دەبێت واز لە باشترین دۆستمان لەناوچەکە بهێنین، بە وازهێنانی موبارەکیش، ناوچەکە و ئاشتی لەگەڵ ئیسرائیل و تەواوی ناوچەکە دەخەینە مەترسیەوە.\nلێ هیلاری یەکێک بووە لەوانەی کە لەناو کۆبوونەوەکە داوایکردووە کە پشتگیری لابردنی حوسنی موبارەک بکەن، هەرچەندە ئەندامانی تر بەتایبەتی وەزیری بەرگری و راوێژکاری ئاسایشی نیشتمانی دژ بوون، ترسیان لەم سیاسەتە هەبووە. بەڵام . دواجار ئەمە دەبێتە سیاسەتی ئەمریکا، هەرلەو کۆبوونەوەیدا بڕیار دەدەن کە فراکن ڤیسنەر کە لە ساڵانی 1986 تا 1991 باڵیۆزی ئەمریکا بووە لە میسر، بیکنە نوێنەری تایبەتی ئۆباما و رەوانەی میسری بکەن، تاوەکو قەناعەت بە موبارەک بهێنێت، واز لە دەسەڵات بهێنێت.\nهیلاری باس لەم بۆچوونەی خۆیان دەکات، واتە پشتگیریکردنی خۆپیشاندانەکانی خەڵكی میسر و بە بۆچوونێکی " ئایدیالیستی" وەسف دەکات و دەڵێت:\n-\tئێمە پشتگیری دی\nموکراسیی و ماڤی مرۆڤمان کرد، لە کاتێکدا ماوەی پەنجا ساڵە لەبەر خاتری پاراستنی ئەمن و ئارامی، ئەم دوو پرسەمان کردبووە قووربانی ل514\nترس لە دووبارە بوونەوەی ئەزموونی ئێران\nهیلاری لە بارەی گۆڕینی رژێمێکی دیکتاتۆر بۆ رژێمێکی دیموکراسیی و شۆڕش دەڵێت:\n-\tمێژوو ئەوەمان پێ دەڵێت، هەموو گۆڕانکارییەک لە رێگەی شۆڕشەوە لە رژێمێکی دیکتاتۆرییەوە بۆ دیموکراسی بە چەند قۆناغێکی پڕ دژاور و زەحمەتدا تێدەپەڕێت، لەوانەشە بە تەواوەتی بەرەو خراپتر بڕوات و کارەسات بخووڵقێنێت، بۆ نموونە شۆڕش لە دژی شای دیکتاتۆرت لە ئێران، وایکرد لە جیاتی دیکتاتۆرێک، رژێمێکی ڤەندەمینتاڵی ئایینی بێتە جێگەی . بەراستی گەر لەمیسریش هەمان شت رووی بدایاتەوە، دەبووە کارەساتی گەورە بۆ بەرژەوەندییەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل. ل515.\nجێگەی ئاماژەیە ترس لە دووبارەبوونەوەی ئەزموونی ئێران لە میسر، تەنها هیلاری باسی نەکردووە، بگرە زۆرێک لە چاودێر سیاسیی ئەڵمانیاو ئەوروپاش ئەم ترسەیان هەبووە،چونکە لەو کاتەدا ئەلتەرناتیفی موبارەک، ئیخوان مسلمین بووە، بەڵام ئاخۆ هیلاری چۆن مامەڵەی لەگەڵ ئیخوان کردووە، تاوەکو هەمان ئەزموونی ئێران دووبارە نەبێتەوە.\nهیلاریی و ئیخوان مسلمین\nپەیوەندی هیلاری لەگەڵ ئیخوان مسلمین بە یەکێک لە خاڵە گرنگەکان دادەنرێت لە مێژووی میسر و ناوچەکە، ئەو یەکەمین وەزیری دەرەوەو سیاستەمداری ئەمریکا بووە، کە ڕازی بووە ئیخوان مسلمین بێتە سەر دەسەڵات. بەڵام دواتر هەرخۆشی لەم بڕیارەی پەشیمان دەبێتەوە.\nهیلاری لەبارەی ئیخوانەوە دەڵێت:\n-\tئیخوان مسلمین تەمەنی هەشتا ساڵە و ساڵەهای ساڵە رژێمە یەک لەدوا یەکەکانی میسر، دژایەتییان دەکەن و ئەندامانیان دەستگیر دەکەن. ئیخوان مسلمین وازی لە کاری توندوتیژی هێناوەو هەوڵیان داوە ببنە رێکخراوێکی ئاشتیی و مەدەنییانە، هەوڵیاندەدا خۆیان وەکو رێخکراوێکی میانڕەو پیشان بددەن. بەڵام لە داهاتوودا ئایا وا دەمێننەوە کاتێک دەسەڵات دەگرنە دەست؟\nهەرخۆی پاش چەند لاپەرەیەک وەڵامی ئەم پرسیارەمان دەداتەوەو دەڵێت:\n-\tکاتێک مورسی و ئیخوان مسلمین دەسەڵاتییان گرتە دەست، بە تەواوەتی دەسەڵاتی خۆیان بەسەر دەوڵەتدا سەپاندو دژی نەیارانیان وەستانەوە. مورسی کەوتە کێشەی گەورەوە لەگەڵ دەسەڵاتی دادوەری، بەهەموو شێوەیەک هەوڵی کەمکردنەوەی رۆڵی ئۆپۆزسیۆن و لەناوبردنی دەدان، ئەوەش لە رێگای بەکار‌هێنانی هێزی دەوڵەتەوە، لەهەمانکاتیشدا کەمە ئاینەکان قبتییەکان، تەواو وەزعیان ناخۆش بوو، لە زۆر شوێندا پەلاماریان دەدرا و ژیانیان لەساییەی حوکمی ئیخوان ناخۆشتر بوو، جگەلەوەش رەوشی ئابووری خراپتر بوو، لە رووی ئەمنیشەوە، باری میسر خراپتر بوو، هەموو ئەمانەش وایکرد کە لە یولیۆ 2013 ملیۆنەها میسری لە دژی مورسی خۆپیشاندان بکەن و دواتریش سووپا لە رێگەی جەنەڕاڵ عەبدول فەتاح سیسیەوە، کۆتاییان بە حکومی ئیخوان و مورسی هێنا. ل528-529\nدیموکراسی بۆ میسر ناشێت\nهەمیشە ئەو قسەیەی رۆژئاواییەکان باوبووە کەزۆرجار وەکو تانە سەیر دەکرا، کاتێک زۆرێک لە چاودێر و هزرمەندی ئەوروپایی لەگەڵ ئەو بۆچوونە بوون کە سیستەمی دیموکراسی بۆ رۆژهەڵات و عەرەب نابێت. هەرچەندە لیبڕاڵ و چەپەکانی رۆژئاوا دژی ئەم بۆچوونە بون. هیلاری لە کۆتایی بەشی میسردا کاتێک دواجار باسی کۆتایی حوکمی مورسی و ئیخوان دەکات دەڵێت:\n- لەکاتێکدا کە من ئەم دێڕانە دەنووس، ئەوەمان بۆ دەردەکەوێت، کە لە داهاتوودا دیموکراسی بۆ میسر باش نابێت، زۆربەی گەلانی میسر، سیستەمێکی دیکتاتۆریان لە نا ئارامی و پێشویی ئێستا پێ باشترە،، بەهاتنە سەرکاری سیسیش، دووبارە هەمان ئەزمونی پێشتر دووبارە دەبێتەوە، هەمان شێوازی حوکمی جاران لەناوچەکە دووبارە دەبێتەو، کەخۆی لەبوونی دەسەڵاتێکی سەربازیی و دیکتاتۆری دەبینیەوە. ل529\nئەمریکا و تراژیدیای سوریا\nیەکێک لە کارەساتە گەورەکانی رۆژهەڵاتی ناڤین، کێشە سوریایە، کە لە ساڵی 2011 ەو ەهەتاوەکو ئەمڕۆ بەردەوامە و بۆتە هۆی ئەوە‌ی کە زیاتر لە نیو ملیۆن کەس بکوژرێت و زیاتریش لە 9 ملیۆن هاوڵاتی سوریا، وڵاتەکەیان جێبهێڵن و ئاوارەبن.\nزۆرێک لەچاودێرانی سیاسی ناوچەکە و جیهانیش ئۆباڵی ئەم کێشەیە دەخەنە ئەستۆی ئەمریکا،چونکە هەر لەسەرەتاوە نەهاتە ناوجەنگەکە و کۆتایی بە رژێمی ئەسەد نەهێنا، هیلاری کلینتۆنیش تاوانبار دەکرێت، کە ئەو هیچی نەکردووە بۆ کۆتایی هێنان بەکێشەی سوریا.\nهیلاری فەسڵێکی تایبەتی بۆ کێشەی سووریا داناوە سەرەتای فەسڵەکەش بە وتەیەکی کوفی عەنان دەستپێدەکات، کاتێک دەڵێت: مێژوو دادوەرێکی قوورسە، هەموومان دادگایی دەکات، گەر بزانێت شتێکمان لەدەستنەهاتووەو نەمانکردووە. ل 671\nهیلاری لەسەرەتای فەسڵەکەدا رژێمی بەشار ئەسەد بە کۆمەڵکوژی گەلەکەی و سەببکاری هەموو کێشەکانی سوریای دادەنێت. لەلایەکی تریشەوە باس لە پەیوەندی ئاڵۆزی نێوان سوریاو ئەمریکا دەکات، ئەوەی جێگەی ئاماژەیە، لەسەر داوای هیلاری ساڵی 2010 رۆبێرت فۆرد دەکرێتە باڵیۆزی ئەمریکا لە سوریا و سەرەتای ساڵی 2011 دەچێتە سوریا. ئەم باڵیۆزەش لە سەرەتای کێشەکاندا، رۆڵی بەرچاوی هەبووەو ئاگاداری تەواوی رووداوەکان بووەو وەزارتی دەرەوەی ئاگادارکردۆتەوە.\nئێران و روسیا تاوانبارن\nجگە لە رژێمی بەشار ئەسەد، هیلاری هەردوو دەوڵەتی روسیا و ئێران تاوانبار دەکات، کە رۆڵێکی ئێجگار نێگەتیڤیان لەم کارەساتە گەورەیە هەبووە، بەتایبەتیش روسیا.\nبۆچی سوریا بۆ روسیا گرنگە؟\nهیلاری هەوڵیداوە لەدیدگای خۆیەوە، باس لە نهێنی ئەو پەیوەندییە بەتینەی نێوان رژێمی سوریا و روسیا بکات، ئەو پێی وایە دوو خاڵی سەرەکی ئەم دووانە کۆدەتاوە.\nیەکەم : بوونی بنکەی سەربازی روسیا لە سوریا.\nهیلاری دەڵێت: پەیوەندی نێوان سوریاو روسیا زۆر کۆنە و دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی جەنگی سارد، لەوکاتەوە رووسەکان بنەکەیەکی سەربازییان لە جەرابلوس لەسەر دەریای سپی ناوەڕاست هەیە.\nدووەم: بوونی مەسیحییە ئەرتەدۆکسەکان\nخاڵێکی گرنگی تر کە بە یەکەوە دەیانبەستێتەوە ئایینە، بوونی کەمینەیەکی مەسیحی لەسوریا کە رێژەیان دەگاتە 10% کۆمەڵگەی سوریا، ئەو مەسیحیانە‌ی سوریاش، هەموویان ئەرتەدۆکسین و سەر بە کڵێسای روسیان. لێرەشدا ئایین لەم پەیوەندییە ئاڵۆزەدا رۆڵێکی گرنگ دەگڕێت.\nگلەییکردنی دەوڵەتە عەرەبییەکان لە ئەمریکا\nلە ماوەی چەند ساڵی پێشوودا سعودیە و دەوڵەتانی کەنداو، زۆر نیگەران بوون لە هەڵوێستی ئەمریکا بەرامبەر بە سوریا و پێیان وابوو، ئەمریکا لەم کێشەیەدا رۆڵی خراپ بووە. ئەمریکاش بەهەمانشێوە رەخنەی لە وڵاتە عەرەبییەکان هەبووە، لەمبارەیەوە هیلاری دەڵێت:\n- لە کۆنگرەی توونس بەشێکی زۆری دۆستە خلیجیەکانمان دەیانەویست قەناعەت بەمن بکەن، پێویستە ئێمە پرۆژەی پڕچەککردنی ئۆپۆزسیۆنی سوریا بخەینە بواری جێبەجێکردنەوە. بە تایبەتی میر سعود بن فەیسەڵ، بەخۆمی ووت: پڕچەککردنی ئۆپۆزسیۆنی سوریا، بۆ چارەسەرکردنی کێشەی سووریا فکرەیەکی زۆر باشە، بەڵام من رازی نەبووم. ل679\nبۆچی ئەمریکا رازی نەبووە چەک بداتە ئۆپۆزسیۆنی سوریا؟\nئەمە پرسیارێکە کەزۆرێک لە بەرپرسەکانی کەنداو وچاودێرانی سیاسی خۆیان پێوە خەریککردبوو، لەم کتێبەشدا بە ڕاشکاوەیی پێمان دەڵێت بۆ ئەم کارەیان نەکردووە:\n-\tئێمە بۆیە دژی پڕچەککردنی ئۆپۆزسیۆنی سوریا بووین، چونکە ئەزموونی ئەفغانستانمان لەیاد بوو، کاتێک لەساڵانی هەشتادا، گرووپە نەیارەکانی یەکێتی سۆڤێت و جیهادیستەکانی ئەفغانستانمان لەدژی سۆڤێت پڕچەککرد، دوایی ئەو گرووپانە لەسەروهەمووشاینەوە قاعیدە، بوونە دوژمنی ئێمە و ئەو چەکانەیان لە دژی خۆمان بەکارهێنا، هەربۆیە نەماندەویست ئەو ئەزموونی دووبارە بکەینەوە. ل693\nبۆچی وەکو لیبیایان نەکرد؟\nهیلاری باسی جیاوازی نێوان کێشەی سوریا ولیبیا دەکات، هۆکاری تەداخول نەکردنیشیان، بەشێکی دەگەڕێتەوە بۆ جیاوازی نێوان رژێمی قەزافی و ئەسەد. لەمبارەیەوە دەڵێت:\n- رژێمی ئەسەد زۆر بەهێزتربوو لە چاو رژێمی قەزافی، ئەو لەناو بەشێکی خەڵکی سوریادا هەواداری هەیە و لە زۆر ناوچەشدا زۆرینەی خەڵکەکە لەگەڵیایەتی، هەروەها بەشێکی زۆری سووپا لەگەڵیدابوو، هەروەها خاوەنی فرۆکەی جەنگیش بوو. بە پێچەوانەوە قەزافی، بەشێکی زۆری ناوچەکانی لیبیا لە چنگی رژێم رزگار کرابوو، ئەمەش هاندەربوو بۆ هاوپەیمانان کە زوو یارمەتییان بددەن . ل 691\nدیارە لەم کتێبەدا باسی چەندین دانیشتنی خۆیی و وەزیرە عەرەب و ئەوروپیی و دواتریش سێرگی لاڤرۆڤی روسیا دەکات لە بارەی ئەم کێشەیەوە، لەراستیدا هیلاری زۆر هەوڵیداوە کە کێشەکان بەرەو چارەسەر بەرێت، لێ سەرکەوتوو نەبووە. بەڵام لەرووی یارمەتیدانی ئاوارەکان، یارمەتی زۆری داون بڕی 1.7 ملیار دۆلاری پێشکەشی ئاوارەکانی سوریا لە وڵاتانی داروسێی کردووە.\nتێڕوانینی بۆ کێشەی سوریا\nلە دواجاریشدا هیلاری تێڕوانینی خۆی لەبارەی ئەسەدەوە دەخاتە روو کە تاڕادەیەک راست دەرنەچووە، هیلاری پێی وایە، لە کۆتاییدا رژێمی ئەسەد دەرووخێت. بەڵام لە بارەی داهاتووی ئەم کێشەیەوە باشی بۆچووە کاتێک دەڵێت:\n-\tگەر ئێمە هەوڵی چارەسەرکردنی ئەم کێشەیە نەدەین، ئەوا وڵاتی سوریا بە تەواوەتی تێکدەچێت و ئاوارەی زیاتر دروست دەبێت، ماڵی خەڵکی وێران دەبێت، مافەکانی مرۆڤیش خراپتر پێشێل دەکرێت، لەهەمووشی خراپتر ئەگەری ئەوە هەیە کە گرووپە ئیسلامیە توندڕەوەکان، بێنە پێشەوەو ناوچەیەکی زۆر داگیربکەن و دواتریش جەنگێکی ئایینی گەورە بخوڵقێت، بەتەواوەتی دەوڵەتی سوریا برووخێت، بەمەش پشێویەکی گەورە لە ناوچەکە دەخوڵقێت، کە زەحمەت دەبێت، کۆنتڕۆڵی ئەم کێشەیە بکرێت. 678\nلەمەیاندا تەواو راستی بۆچووە، چونکە دواتر گرووپی داعش پەیدابوو، تەواوی ناوچەکەی تووشی کارەسات کرد.\nعەرەبستانی سعودیە و وڵاتانی کەنداو\nعەرەبستانی سعودیە و دەوڵەتانی کەنداو، پانتاییەکی گرنگ لەناو ستراتیژی ئەمریکا لەناوچەی رۆژهەڵاتی ناڤین داگیر دەکات. هەمیشە پاراستنی ئیسرائیل و دەوڵەتانی کەنداو، دوو کاری گرنگی ئەمریکا بوون لەناوچەکە. هەرچەندە لەماوەی چەند ساڵی رابردوودا بە هۆی کارەساتەکانی 11 سێپتەمبەرەوە، کەمێک کێشە کەوتە نێوان پەیوەندی سعودیە و ئەمریکا، لێ پێداویستییە ئابووریی و ستراتیژیەکان، توانی بەسەر ئەو کێشەیەدا زاڵبێت.\nهیلاریش سەردەمانێک وەک وەزیری دەرەوە‌ی ئەمریکا، کاروسەودای لەگەڵ ئەم ناوچە گرنگە کردووەو لەکتێبەکەیدا، دیدوبۆچوونی خۆی لەبارەوە نووسیوە.\nهیلاری لەبارەی سعودیەوە دەڵێت:\n-\tئەمریکیەکان تووشی شۆکێکی گەورە بوون کاتێک دەرکەوت لەو 19 کەسەی کە بەشداری کارە تیرۆرسیتیەکی 11 سێپتەمبەر بوون، 15 یان خەڵکی سعودیەن، ئەمە لەکاتێکدا سعودیە بە باشترین دۆستی ئێمە دەژمێرا و ساڵی 1991، ئێمە چووین پارێزگاریمان لەم وڵاتە کرد تاوەکو سەدام حسێن داگیری نەکات.\n-\tئەوەی کە مایەی نیگەرانی ئێمەیە ئەوەیە، هەتاوەکو ئێستا، وڵاتانی کەنداو لە رووی داراییەوە، پشتگیری هەموو گرووپە تیرۆریست و ئیسلامییە توندڕەوەکانی جیهان دەکەن ل531.\nبەڵام لەگەڵ هەموو ئەم ناکۆکییە گەورەیە لەڕووی سیاسیی وفەرهەنگییەوە، لێ هەندێک پرسی ستراتیژی هەردوولا کۆ دەکاتەوە، هیلاری لەمبارەیەوە دەڵێت:\n-\tسعودیە ناسنامەی لە ئوسامە بن لادن سەندەوەو لە وڵات دەریکر، هەروەها لە ئێستادا سعودیە باشترین هاوپەیمانی ئێمەیە لە جەنگ لە دژی گرووپی تیرۆریستی قاعیدە، بەهەمانشێوەش دەوڵەتانی تری کەنداویش، هاوپەیمانی گرنگن لە جەنگ لە دژی تیرۆر. هەروەها خاڵێکی گرنگی تریش کە کۆمان دەکاتەوە ئەوەیە، هەردوولامان دژی هەژموونی ئێرانین و نامانەوێت ئەم وڵاتە ببێتە خاوەنی بۆمبی ئەتۆمی و بەرنامەی ئەتۆمییەکەی بە هەڕەشە بۆسەر ئاسایشی هەردوولا دادەنێین. ل532\nئامۆژگاری هیلاری بۆ دەوڵەتانی کەنداو\nلەگەڵ ئەوەی کە دەوڵەتانی کەنداو هاوپەیمانی گرنگی ئەمریکان، لێ لە رووی کولتووریەوە زۆر لە ئەمریکا دوورن بە تایبەتی لە بارەی سیستەمی دیموکراسی و ئازادی و مافی مرۆڤ، هەربۆیە هیلاریش بە ئاشكرا دان بەم راستیەدا دەنێت و دەڵێت:\n- لەمیانەی قسەکانمدا لەگەڵ بەرپرسانی دەوڵەتانی کەنداو دەمگووت، راستە جەنگ لە دژی تیرۆر و دژایەتیکردنی ئێران زۆر گرنگە بۆ هەردوولامان، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا داوام لە هاوڕێکانم لە دەوڵەتانی کەنداو دەکرد، کە زۆر گرنگ و زەروریە، کە کۆمەڵگاکانیان بە ڕووی جیهان بکەنەوەو رێز لە مافەکانی مرۆڤ بگرن، هەروەها گەنجان لەگەڵ ژناندا، کە رێژەیەکی زۆری کۆمەڵگاکانیان پێکدەهێن، پێویستە رێز لەمافی ئەمانە بگیرێت و دەرفەت و هەلیان بۆ برەخسێت، تاوەکو تواناکانی خۆیان تاقی بکەنەوەوبەشداربن لە بەرێوبردنی دەوڵەتدا. ل 532\nهیلاری و دروستبوونی داعش\nدیارە لە پاش دروستبوونی داعش، لەناو میدیاکانی گێتی عەرەبیدا، بەتایبەتی لە وڵاتی میسر، چەند رۆژنامە و سایتێک ئەوەیان بڵاوکردەوە، کە هیلاری لەناو کتێبەکەیدا باسی لەوە کردووە کە ئەوان بەهاوکاری محەمەد مورسی سەرۆکی پێشووی میسر و ئیخوان مسلمین،ویستوییانە دەوڵەتێکی سوونی مەزهەب لە نێوان عیراق وسوریا دروستبکەن و رادەستی گرووپێکی ئیسلامی توندڕەوی وەکو داعشی بکەن، هەرخۆشیان داعشیان دروستکردووە، ئامانجی سەرەکی لێی، دژایەتیکردنی ئێران و هیلالی شیعەیە.\nهەرچەندە هیلاری دوایی خۆشی ئەم قسانەی رەتکردەوە بە قسەی هەڵبەستراوی وەسفکرد،لێ کەم کەس باوەڕی پێکرد. من خۆم تەواوی کتێبەکەی هیلاریم خوێندنەوە زۆر بە ووردیش بەدوای ئەم زانیارییەدا گەڕام، بەڵام لە راستیدا لە هیچ شوێنێکی کتێبەکەیدا باسی شتی واناکات، کە ئەوان کارێکی لەو جۆرەیان کردبێت. تەنانەت من ناچاربووم بچم سەیری دەقە عەرەبیەکەش بکەم،بزانم باسی داعشی تێدایە، بەڵام هیچ شتی وای تێدا نییە.\nبە بڕوای منیش هیچ کاتێک هیلاری گەر دەستیشی لە دروستکردنی داعشیش هەبوو بێت، هەروا بەئاشکرا ناینووسێت، چونکە ئەوە تاوانێکی گەورەیە و دەکرێت خۆیی و حکومەتی ئەمریکاش تووشی کێشەی یاسایی و سیاسی گەورە لە جیهاندا بکات، چونکە گرووپێکی چەتەگەری وەکو داعش، هەرکەسێک دروستیکردبێت یان یارمەتیداوە، نەیوێراوە بە ئاشكرا ئەمە بڵێت، ئەوەش لەبەر کارە چەتەگەری و وەحشییەکانی ئەم گروپە، کە کەس نەیوێراوە خۆی لە قەرەی بدات.\nبڕیاڕە قوورسەکە دەربارەی عیراق\nخاڵێکی گرنگی تر کەمایەی سەرنج دانم بوو ئەویش ئەوەبوو ،لە چاو پرسەکانی تری جیهان، هیلاری زۆر بە کەمی باسی عیراق دەکات، بگرە باسی عیراق، لە رێگەی ئەفغانستانەوە دەکات، چونکە بۆئەم وڵاتە فەسڵێکی داناوە. بەڵام لەو فەسڵەدا باسی سەردانێکی خۆی دەکات بۆ عیراق، لەوێوە باسی ئەم وڵاتە دەکات.\nهیلاری دەڵێت: کاتێک ساڵی 2002 دەنگم دا بە پەلاماردانی عیراق لەناو ئەنجومەنی پیران، لەوکاتەدا رامگەیاند: ئەمە قوورسترین بڕیار بووە کەلە مێژوومدا داومە. ل221\nنووسەرو مێژوونوسی میسری " محەمەدحەسەنێن هەیکەل" لە کتێبی " رحلة من نیورک الی افغانستان" باسی پرسی ئاشتی لای ئەمریکیەکان دەکات بە تایبەتی لە جەنگی ڤێتنامدا و دەڵێت: کاتێک ئەمریکییەکان رۆژانە لەتابووتدا تەرمی منداڵەکانیان لە سنوورە دوورەکانەوە بۆ دەهاتەوە، ئینجا لەناو کۆمەڵگەی ئەمریکیدا، بزووتنەوەی ئاشتیخوازی بەهێزبوو.\nهیلاریش بەهەمانشێوە باس لەوە دەکات کە کەی زانیویەتی ئەم بڕیارەی هەڵەبووە و دەڵێت: کاتێک خێزانێک کوڕێک، یان کچێکی یان باوکێک یان دایکێکی لەم جەنگەدا دەکوژرا و منیش لە رێگەی نامەوە ئەمەم بەدەست دەگەیشت، ئەوکاتە زانیم من چ بڕیارێکی هەڵەمداوە، کاتێک دەنگم بەم جەنگە داوە. ل 217\nسووننەی عیراق و رۆڵی خراپی سوریا و ئێران\nلە درێژەی باسی کێشەی عیراقدا هیلاری پێی وایە: راستە ئەوان خاوەنی باشترین سووپای جیهان بوون، بەڵام بە حوکمی ئەوەی کە هەوڵی دیپلۆماتی باش لەکاتی سەرۆک بوشدا باش نەخراوەتە گەڕ، بۆیە کێشەی عیراق ئاڵۆزتربووە. لەهەمانکاتیشدا باس لەوە دەکات، کە ئێران و سوریا، رۆڵی ئێجگار خراپیان لەم جەنگەدا گێڕاوەو هەوڵی ئاژاوەنانەوەیان بۆ ئەمریکا کردووە، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا، ئەم دوو دەوڵەتە رۆڵی گرنگ لە عیراقدا دەگێڕن .\nلەبارەی سوونەی عیراقیشەوە دەڵێت: پێشتر پشتگیری هەموو بزووتنەوەیەکی بەرگری دژی سووپای ئەمریکایان دەکردو هاوکاری گرووپی قاعیدەیان دەکرد، بەڵام دروستبوونی سووپای " الصحوە" کە نزیکەی 100 هەزار چەکداری خێڵە سوونیەکان بوون، پرۆژەیەکی باشبوو بۆ دژایەتیکردنی قاعیدەو تیرۆر. تەنانەت هیلاری پێی وایە، پێویستە ئەزموونی هێزەکانی سحوەی عیراقی، لە ئەفغانستان دووبارە بکرێتەوە بۆ خێڵە ئەفغانییەکانیش، هێزێکی هاوشێوەی سەحوە دروستبکەن، بۆ دژایەتیکردنی تاڵیبان.\nساڵی 2006 زۆربەی ئەمریکیەکان دژ بوون\nدواتر هیلاری باسی کاریگەری ئەم جەنگە دەکات لەسەر کۆمەڵگەی ئەمریکا و دەڵێت: بۆ کۆتایی ساڵی 2006 بەپێی زۆربەی ئامارەکان دەرکەوت، کە زۆربەی گەلی ئەمریکا دژی جەنگی عیراقن و نایانەوێت چیتر ئێمە سەربازەکانمان لەم وڵاتە بمێننەوەو بکوژرێن. ل 219\nدواتریش بە ئەزموون بۆیان دەرکەوتووە، کە ئەم جەنگە لە زەرەر زیاتر هیچ سوودێکی بۆ ئەمریکا نییە، هەربۆیە بیریان لە دانانی ستراتیژییەکی نوێ بۆ عیراق و ئەم جەنگە کردووە، کە دواتر بڕیاری کشانەوەی هێزەکانیان دا.\nکورد لە دیدی هیلارییەوە\nئەوەی جێگەی سەرنج و تاڕادەیەکیش نیگەرانی کردم ئەوە بوو، ئەم ژنە لە تەواوی کتێبەکەیدا زۆر بەکەمی باسی کوردی کردووە، ئەمە لەکاتێکدا ئەم ژنە ماوەیەکی زۆر خانمی یەکەمی ئەمریکا بووەو تاڕادەیەکیش ئاگاداری رەوشی کورد بووە، هەروەها هیلاری لەکاتی ئەوەی وەزیری دەرەوەی ئەمریکا بووە، جۆرە پەیوەندییەکی لەگەڵ سیاسەتمەداری کورد بەتایبەتی لە باشووری کوردستان هەبووە، بەڵام بە هیچ شێوەیەک باسیان کات. تەنها لە سێ شوێندا بە چەند دێرێکی کورت باس لە کورد دەکات. ئەوەش لەکاتێکدا کە باسی تورکیا و هاتنە سەرکاری ئەردۆغان دەکات، دەڵێت:\nسیاسەتی باشبووە بەرامبەر بە مافە کولتوورییەکانی کورد.\nبە هیچ شیوەیەکیش باس لە تاوانە گەورەکانی رژێمی ئەردۆغان بەرامبەر بەکورد ناکات. هەروەها لە کاتێکدا باسی کۆمەڵگەی سوریا لە ل 674 دەڵێت:\nرێژەی کورد لە سوریا دەگاتە 9% ی کۆمەڵگەی سوریا\nهەروەها لەیەک شوێنیشدا باسی کوردستانی عیراق دەکات، کاتێک لە ل652 باسی گرتنی سێ هاوڵاتی ئەمریکا لە مانگی یولیۆی 2009 دەکات لەلایەن ئێرانەوە، هیلاری دەڵێت: ئەوانە لەسەر سنووری عیراق و ئێران لەلایەن ئێرانەوە گیران، ئەو هاوڵاتییە ئەمریکیانە، یارمەتی کوردەکانی عیراقییان دەدا، بەڵام ئێران دەیگووت ئەوانە سیخورن.\nئیتر لە هیچ شوێنێکی تردا، باسی کورد و هەرێمی کوردستان و حکومەتەکەی ناکات.\nبەدڵنییاییەوە ئەم کتێبەی هیلاری بەرچاو روونییەکی باشمان دەداتێ، بۆئەوەی کەمێک شارەزاییمان لە سیاسەتی دەرەوەی ئەمریکا هەبێت، لەهەمانکاتیشدا شێوازی مامەڵەکردنی ئەمریکا لەگەڵ کێشەکانی ئەم دواییەمان بۆ دەردەخات بەتایبەتی کێشەی بەهاری عەرەبی. هەربۆیە زۆر گرنگە بۆئەوانەی کە دەیانەوێت شارەزایی سیاسەتی دەرەوەی ئەمریکا بن، ئەم کتێبە بخوێننەوە.\nHillary Rodham Clinton. Entscheidungen. Droemer Verlag. 2014 München.


زانیاری گشتی – پەڕە 5 – basknet.org\nبەراورد به خێرایی نێوان ئایفۆن X و گالاکسی ئێس ٩\nدواى ئەوەی کۆمپانیای سامسۆنگ نوێترین مۆبایلەکانی خۆی ئاشکراکرد، زۆربەی خەڵک ئەو پرسیارەیان لا دروست بووە ئایا بە بەراورد بە دواین مۆبایلی کۆمپانیای ئەپڵ کامیان خێراترن . بەراوردەکە لە نیوان ئایفۆن X و سامسۆنگ گالاکسی ئێس ٩ پلەس لە لەلایەن چەناڵی ئوتیوب ” EverythingApplePro” ئەنجامدەدرێت و ژمارەیەک بەرنامەی دیاریکراوە لە هەردوو …\nمادده‌ى نه‌بينراوى درووستكرد\nرۆژنامه‌ى ده‌يلى مێلى بريتانى باسى له‌وه كردووه، ئه‌و ته‌نه سه‌رووماده‌يه، ره‌نگه له رێى ياريكردن به تيشكه كارۆموگناتيسييه‌كانه‌وه واى لێبكرێت، نه‌بينرێت. ئه‌گه‌ر ئه‌و زانياريانه راست بن، چين ئه‌و مادده‌يه له درووستكردنى فڕۆكه‌ى جۆرى جى 20 به‌كارده‌هێنێت، كه له توانايدايه چه‌ندين مووشه‌كى ئاسمان-ئاسمان هه‌ڵبگرێت. به گوێره‌ى زانيارييه ميدياييه‌كان، چين ئه‌و مادده‌يه بۆ …\nپەڕە 5 of 8« سەرەتا...«34567\t»\t...کۆتا »


ڕەخنەو ڕکابەریی هاوپیشەکان … حەیدەر عەبدولرەحمان – Dengekan\nbyHaider Abdulrahman\tJune 11, 2020\tGeneral\nبەگشتی زۆر لەهاوپیشەکان لەکاتی مومارەسەکردنی پیشەکانیان، جار جارە نوقرچک لەیەکتر دەگرن، ڕەنگە هەندێ لەوان واتێ گەیشتوون، یەکێیان لەسەر شانی ئەوی دیکەیان باڵای بەرزتر دەبێت، ناشیرین کردنی بەرامبەرەکەیان ئەوان جوانتر دەکا.\nبۆیە کاتی خۆی (سالێری) موزیک ژەن بەهونەری گەورەی (مۆزارت ) زۆر قارس دەبوو، مۆزارتیش بەهونەری گەورەی خۆی ئارامیی لێ هەگرتبوو، ناوی مۆزارت و ناوداریەتی ببوو بەگرێ کوێرەیەکی شێرپەنجەیی لەسەر دڵی سالێری، تا لەکۆتاییدا لەداخان مۆزارتی ژەهر خواردوو کردو کوشتی .\nدواتر هەموو دنیا (سالێری) بەو تاوانە قێزەوەنە شەرمەزار کرد، بۆیە شەوێکیان سالێری کاتێ ڕێی دەکەوێتە ماڵی بتهۆڤن بۆ ئەوەی ببێتە میوانی، بتهۆڤن پێی دەڵێ: من دەرگا لە کەسێک ناکەمەوە دۆستێکی منی ژەهر خواردوو کردبێ.\nئەم غەریزە نا مرۆییە بەردەوام لەگەڵ مرۆڤدا هاوکوف بووە، بۆیە ئێستاش شیاو نیە دکتۆرێک لای نەخۆشێک زەمی دکتۆرێکی دیکەی هاو پیشەی بکات، نیگارکێشێک هەزارو یەک بوختان بخاتە ئەستۆی نیارکێشێکی دیکە، یان دەرهێنەرێکی شانۆیی یا سینەما ڕەخنە لەدەرهێنەرێکی تر بگرێ .\nڕەنگە هەندێ جار ئەو ڕەخنانەی هاوپیشەکەت دەیگرێ، لەسۆنگەی دڵ ڕەشی نەبوبێت، بەڵام لای کەسانی تر لێکدانەوەی خراپی بۆ بکرێت و بەکەسێکی خۆ پەرست و بەخیل و چاو پئ هەڵنەهاتوو لەقەڵەمی بدەن.\nبۆیە وا باشترە بۆ خۆ دوورە پەرێز ڕاگرتن لە لێکدانەوەی کوێرانە، هەق وایە هاوپیشەکان کەمتر خۆیان لەقەرەی ڕەخنە و تیرو توانج لە یەکتر گرتن ڕابگرن و هەلسەنگاندن و نرخاندنەکان بۆ بینەرو ڕەخنەگرە پسپۆرەکان بەجێ بێڵن، پێم وایە ئەو کاتە ئەوەی ڕەخنەی لێ دەگیرێ، ناچاری قەبوڵ کردنی ڕای گشتی بینەران و ڕەخنەگرەکان بێت، چونکە ناتوانێ دەرگا لەسەر بیروڕای بینەرێک دابخا کە بەرهەمەکە بۆ ئەوەو پێشکەش بەو دەکرێ، ڕەخنەگرێکیش کە بە دیدێکی زانستی و ئەکادیمی بەرهەمەکان هەڵدەسەنگێنێ، ئەو مافەی پئ ڕەوا دەبینرێ نرخاندن بۆ کارێکی داهێنەرانە بکات .\nهەمیشە کاری داهێنان لەهەر بوارێکدا بێت، پێشبڕکێ و کێ بڕکێی لەسەرە، بەڵام گرنگ ئەوەیە ئەو ڕکابەرییە ڕکابەرییەک بێت لەسەر بونیاتی کاری داهێنەرانە، نەک لەسەر بونیاتی ململانێ ی کەسی.\nهەموو پێشکەوتن و داهێنانێکیش لەئەنجامی ڕکابەری کردن دێتە ئاراوە، لەقۆناغێک بۆ قۆناغێکی تر، لە نەوەیەک بۆ نەوەیەکی تر، ئەوە فەلسفەی حەداسەتە و زەمەن پێویستی بەو ڕکابەرییە هەیە بۆ بە پێز ڕاگرتنی هەنگاوەکانی پێشەکەوتنی، بەڵام هیچ پێشکەوتنێکی زەمەنی، بەتاک تاکە نایەتە دی، ئەگەر هەنگاوەکان دەستە جەمعی و بەهاندان و پشتگیری کردنی یەکتر نەبێت.\nهەمیشە گرنگە ئەو تێگەیشتنە بە هوشیارییەوە هەڵسوکەوتی لەگەڵدا بکرێت و هەر یەک لە ئێمە داهێنان یا هەوڵی پۆزەتیفانەی هەر یەکێکمان بەهی خۆمان بزانین، لەوە بگەین هەر داهێنانێک خشتێکە بۆ بونیاتێکی تری کۆمەڵگەیەکی مۆدێرن و نەتەوەیەکی پڕ لەشارستانی.\nPrevious ئەوەی کە چالاکی ڕاستەوخۆ لە ڕۆژێکدا دەیکات جۆری خەباتەکانی دیکە لە 10 ساڵدا نایکەن… زاهیر باهیر\nNext چەند سەرنجێک لەسەر کتێبی “کارگەکانی تابووت”ی شێرزاد حەسەن … مەحمود چاوەش


ئاگاداری بۆ پرسە و سەرەخۆشی لەشاری ئۆرەبرۆی سوئێد – Peshmergekan\nبەداخ و کەسەرێکی زۆرەوە ئاگادار بووین کە عیزەدین ئیسلامی کوری عەبدوڵا خەلکی گۆندی” دێرێ” سەر بە ناوچەی گەلی بەردەرەشی ئۆرمیە بە هۆی رووداوی هاتوچوو بە سەختی بریندار بوو، رۆژی ٢٧/٨/٢٠١٨ لە یەکێک لە نەخۆشخانەکانی شاری ئۆرمیە کۆچی دوایی، و ماڵ ئاوایی هەمیشەیی لە بنەماڵە و ئازیزانی کرد.\nبەبۆنەی ئەو کۆستە غەمناکەوە ،رێو رەسمێکی پرسە و سەرەخۆشی لە لایەن بنەماڵەی مەجید خەلیفە زادە و پەروانە ئیسلامیی خۆشکی کۆچ کردوو عیزەدین ئیسلامی و بە هاوکاریی خزمان و هاوڕێیانی ئەو بنەماڵەیە بەرێوە دەچێت.\nکات: 12 تا 15\nشوێن: Träffpunkten Oxhagen\nبۆ زانیاریی زیاتر دەتوانن پەیوەندی بەم ژمارە تەلەفۆنەوە بکەن\nعەبدولا عەبدی 0704436945\nعەزیز مورادپەرەست و بنەماڵە و خزمان و هاوڕێیانی بنەماڵەی کۆچ کردوو لە سوێد


زیاندیتووانی بوومەلەرزەکەی کرماشان بێهیوا و تووڕە لە حکوومەت\nڕاپۆرت: نەسرین یوسفزادە 7 / 3 / 2018\nنیزیک بە ٤ مانگ له بوومه‌له‌رزه و کاره‌ساته جه‌رگبڕه‌که‌ی پارێزگای کرماشان تێپه‌ڕی. دوای ئه‌و ڕووداوه که کاولکاری و ماڵوێرانیی زۆری لێ که‌وته‌وه و هه‌زاران بنه‌ماڵه‌ی بێ خانه‌ولان کرد، ئێستا ئیدی نه باس و خواسی ئه‌و خه‌ڵکه قسه‌ی سه‌ر زاری خه‌ڵک و ڕۆژنامه‌کانه و نه تڕافیکی سه‌ردانی کاربه‌ده‌ستان بۆ ئه‌و ناوچانه له گۆڕێ دایه. ئه‌وه‌ی هه‌یه و ماوه ئه‌مه‌یه که خه‌ڵکێکی بێ په‌نا له خێوه‌ت و کانێکسه‌کان چاوه‌ڕوانی کۆتاییهاتنی وه‌رزی سه‌رما و سۆڵه‌ی زستان و وه‌دیهاتنی واده و به‌ڵێنه‌کانی ده‌وڵه‌ت بۆ نۆژه‌نکردنه‌وه‌ی خانووه‌کانیانن. ئه‌وه‌ی ئێستاش هه‌یه چیرۆکی نه‌بڕاوه‌ی بێ ئیمکاناتی، بێ ده‌ره‌تانی و پشتگوێخرانی ئه‌و خه‌ڵکه‌یه که ده‌سه‌ڵات پشتی تێکردوون و لایان لێ ناکاته‌وه.\nئه‌زگه‌ڵه، وه‌ک ناوه‌ندی بوومه‌له‌رزه‌که و شار و ناوچه‌کانی سه‌رپێڵی زه‌هاو و سه‌لاسی باوه‌جانی زۆرترین زیانیان بەرکەوت. که‌م خانوو هه‌بوو له گونده‌کانی ده‌ورووبه‌ری ئه‌و شاره به پێوه بمێنێ و له نێو شاری سه‌رپیڵ تێکڕمانی بیناکانی مه‌سکه‌نی مێهر بوون به تابلۆیه‌ک له گه‌نده‌ڵی و بێ کیفایه‌تیی کاربه‌ده‌ستان.\n«م.ی»، زیاندیتوویه‌کی شاری سه‌لاسی باوه‌جانی له وتووێژێکدا له‌گه‌ڵ «کوردستان» دەڵێ: «به‌هۆی ئه‌وه‌ی ئاماری قوربانیانی ڕووداوه‌که له سەلاسی باوەجانی و ئەزگەڵە کەمتر له سه‌رپیڵی زه‌هاو بوو، که‌متر له‌لایه‌ن میدیاکانه‌وه ئاوڕ له‌و دوو ناوچه‌یه درایه‌وه، له حاڵێکدا زۆرترین وێرانییه‌کان له‌و شوێنانه به‌جێ مان».\nپێنج مانگ دوای ئه‌و ڕووداوه ئێستاش به‌شی زۆری خه‌ڵک هه‌ر له خێوه‌ت و کانێکسدا ده‌ژین. «م.ی» ده‌ڵێ: «له‌لایەک خانووی زۆر که‌س بەته‌واوی ڕوخاووه و هێشتا نۆژه‌ن نه‌کراونه‌ته‌وه و، له‌لایه‌کی دیکه‌ش ترسی دووپاتبوونه‌وه‌ی ڕووداوێکی له‌و چه‌شنه وایکردوه که خه‌ڵک نه‌وێرن ماڵه‌کانیان ئاوه‌دان بکه‌نه‌وه؛ چونکی پێیان وایه به‌رگه‌ی بوومەلەرزەیەکی بەهێزی دیکە ناگرن».\nبه‌هاناوه‌چوونی خه‌ڵک یه‌کێک له جوانترین دیمه‌نه‌کان پاش کاره‌ساتی بوومه‌له‌رزه‌که بوو، به‌ڵام ئه‌وه‌ی چاوه‌ڕوان ده‌کرا ئه‌رک و به‌رپرسایه‌تیی ده‌وڵه‌ت بوو که قسەی زۆری له‌سه‌ره. «م.ی» ده‌ڵێ: «خه‌ڵک له به‌شێک لە گونده کاولبووه‌کان کانیکسیان دراوه‌تێ، بەڵام لە نێو شاری سەرپێڵی زەهاو و سەلاسی باوەجانی کانێکس بە زۆربه‌ی خەڵک نەدراوە و به‌رپرسانی فه‌رمانداریش پێیان گوتون هه‌ر ئه‌وه‌نده‌یان بۆ کراوه و له به‌رنامه‌یاندا نیه چیدی کانێکس بە خەڵکی بده‌ن».\nپرسی خوێندنی منداڵان و دابڕانیان له خوێندن لایه‌نێکی دیکه‌ی ئه‌و کاره‌ساته سروشتییه بوو که له‌وه‌شدا که‌مته‌رخه‌می و بێ کیفایه‌تیی کاربه‌ده‌ستانی ده‌وڵه‌ت خۆ ده‌نوێنێ. «م.ی» له‌و باره‌یه‌وه ده‌ڵێ: «بارودۆخی خوێندنی منداڵان له‌و ناوچانه زۆر خراپه. لەلایه‌ک ئه‌و ترس و دڵه‌ڕاوکێیه‌ی به‌هۆی بوومه‌له‌رزه‌که له منداڵاندا و ته‌نانه‌ت گه‌وره‌کانیشدا دروست ببوو و له‌لایه‌کی دیکه‌ش پشتگوێخرانی ئه‌و بابه‌ته. وه‌ک چۆن له هیندێک شوێن مانگێکیش دوای بوومەلەرزەکە خوێندنی منداڵان نه‌گه‌ڕاوه سه‌ر دۆخی ئاسایی خۆی. ئەوەش به‌جێی خۆی که پێش بوومەلەرزەکه‌ش قوتابخانەکان له دێهاتەکانی ئەو دوو شاره زۆر وێران بوون و به‌شێکیان ئه‌و کاتیش هه‌ر لە کانێکسدا دابوون. ده‌مه‌وێ بڵێم پێش ئه‌وه‌ش ئاوڕێکی ئه‌وتۆ له‌و خه‌ڵکه و کێشه‌کانیان نه‌درابۆوه و بوومه‌له‌رزه‌که ئه‌وه‌نده‌ی دیکه‌ش بارودۆخه‌که‌ی بۆ خه‌ڵک سه‌ختتر کردوه».\nله‌گه‌ڵ هاتنی وه‌رزی سه‌رما و سۆڵه هه‌واڵه‌کان هینده‌ی دیکه ناخۆشتر بوون. باسی گیانه‌له‌ده‌ستدانی چه‌ند منداڵێک به‌هۆی پێڕانه‌گه‌یشتنی پزیشکی، پرسی بێهداشت و ساخڵه‌مه‌یی خه‌ڵکه‌که‌ی کرده بابه‌تێکی گرینگ. «م.ی» له‌و باره‌یه‌وه ده‌ڵێ: «بارودۆخی بێهداشت و پاکوخاوێنی له‌و په‌ڕی خراپیی خۆی دایه. شوێنه به‌رپرسیاره‌کان له‌و پێوه‌ندییه‌دا که‌مته‌رخه‌من و خۆ ئه‌گه‌ر ئه‌و کاره‌ساته له وه‌رزی گه‌رمادا قه‌ومابا، به‌هۆی بڵاوبوونه‌وه‌ی نه‌خۆشییه عفوونییه‌کان زیان و خه‌ساره‌کان زۆر له‌وه زیاتر ده‌بوون. به‌ڵام به‌و حاڵه‌ش خه‌ڵک که‌میان کێشه نیه، وه‌ک ده‌بینین داوده‌رمان که‌مه و له‌و که‌مه ده‌رمانگایه‌ش که داندراوه خه‌ڵکێکی زۆر له پیر و منداڵی لێیه که تووشی نه‌خۆشیی قورس و مه‌ترسیدار بوون».\nبابه‌تی ئاسانکاریی ده‌وڵه‌ت بۆ نۆژه‌نکردنه‌وه‌ی خانووه‌کان له شێوه‌ی وام باسێکی پڕ هه‌را له نێو خه‌ڵکی زیاندیتووه. ده‌وڵه‌ت له‌لایه‌ک به خه‌ڵکی گوتووه که ده‌بێ تا ساڵی داهاتوو چاوه‌ڕوان بن و له‌لایه‌کی دیکه‌ش ڕایگه‌یاندوه که پێدانی وام ته‌نیا ئه‌و که‌سانه ده‌گرێته‌وه که ماڵه‌کانیان به ته‌واوی ڕووخابن، یان زیانی قورسیان به‌ر که‌وتبێ؛ ئه‌و وامه‌ش به‌پێی ڕێژه‌ی زیاندیتنی ماڵه‌کان ڕێژه‌یی و له نێوان 10 تا 30 میلیۆن ده‌بێ و قازانجی بانکیشی دێته سه‌ر و ئه‌وانه‌ی ده‌یاندرێتێ ده‌بێ دوای ساڵێک ده‌ست به دانه‌وه‌ی بکه‌ن. ئه‌و به‌شه له وامی «بلاعوض»ه‌ش که بڕه‌که‌ی 6 میلیۆن تمه‌نه به مه‌رجی وه‌رگرتنی وامه سه‌ره‌کییه‌که ده‌رێ به خه‌ڵک. زۆر که‌سیش که گوتویانه وامه‌که وه‌رناگرین، هه‌ر ئه‌وه‌مان بده‌نێ پێیان گوتوون به‌بێ وه‌رگرتنی وامه سه‌ره‌کییه‌که که دیاره به‌هره‌ی بانکیی دێته سه‌ر، ئه‌وه‌ی دیکه‌یان نادرێتێ. لێره‌شدا ده‌وڵه‌ت پتر له‌وه‌ی که ده‌بێ له بیری خه‌ڵکی بێ ئه‌نوا و ماڵکاولبوو دابێ، زیاتر بیر له قازانجی خۆی له به‌شمه‌ینه‌تی و ماڵوێرانیی خه‌ڵکدا ده‌کاته‌وه. خۆ ئه‌وه‌ش له جێی خۆی که به‌هۆی گرانبوونی که‌ره‌سته‌کانی بیناسازی ئه‌و بڕه وامه به‌شی هیچ ناکا و که‌لێنێکی ئه‌وتۆ بۆ خه‌ڵکی زیاندیتوو ناگرێ، هه‌ر ئه‌وه‌ش بۆته هۆی ناره‌زایه‌تیی ئه‌وان. «م.ی» ده‌ڵێ: «بڕیار بوو ئه‌وانه‌ش که کرێنشین بوون به‌هۆی شێوانی ماڵ و حاڵیان و ئه‌و زیانه ماڵییه‌ی له سۆنگه‌ی بوومه‌له‌رزه‌که‌وه به‌ریان که‌وتووه، قه‌ره‌بوویه‌کی ماددیان بۆ بکرێته‌وه و یارمه‌تی بدرێن؛ به‌ڵام ده‌وڵه‌ت له ژێر ئه‌و به‌ڵێنه‌شی داوه».\nئه‌و ده‌ڵێ بابه‌تی نۆژه‌نکردنه‌وه‌ی ماڵ و خانوو و ژیانی له ده‌ستچووی خه‌ڵک خه‌می دوایه‌ی ئه‌وانه و ئه‌وه‌ی ئێستا خه‌م و کێشه‌ی سه‌ره‌کییانه نه‌بوونی کانێکس و له خێوه‌تدا ژیان، سه‌رما و سۆڵه‌ی زستان له بێ ئیمکاناتی و نه‌بوونی ئه‌منیه‌تی ژیان و بێهداشت و سڵامه‌تییانه.\n«م.ی» ده‌ڵێ: «خه‌ڵک هه‌تا خوا حه‌ز بکا له ده‌وڵه‌ت ناڕازین، به‌ڵام ئه‌وه‌ی ناڕه‌زایه‌تی ده‌رببڕێ به‌ره‌وڕووی لێپرسینه‌وه‌ی توند ده‌بێته‌وه و تۆمه‌تی ئه‌منیه‌تی و سیاسیی ده‌رێته پاڵ و په‌روه‌نده‌ی له دژی دروست ده‌کرێ».\nبه‌هار دێ و وه‌رزی گه‌رما ده‌گاتێ. خه‌ڵکی زیاندیتووی بوومه‌له‌رزه‌که‌ی کرماشان ده‌ست به دروستکردنی ژیانی وێرانبوویان ده‌که‌نه‌وه، به‌ڵام به‌و نیگه‌رانییه‌وه له داهاتوویان ده‌ڕوانن که چۆن و له کوێ‌ڕا ده‌ست پێ بکه‌نه‌وه. دروستکردنه‌وه‌ی ماڵ و حاڵ و ئاساییکردنه‌وه‌ی ژیان بێ ئه‌وه‌ی حکومه‌ت له پشتیان بێ و بێ ئه‌وه‌ی کارێک شک ببه‌ن هه‌تا ژیانی خۆیانی پێ دابین بکه‌ن. ئه‌وان ده‌ڵێن تاوانی ئێمه بێشک کوردبوونمانه، چونکی ده‌بینین له‌و بارودۆخه سه‌خت و ناخۆشه‌دا که خه‌ڵکی ته‌مابڕاو و ته‌نانه‌ت تووشی نه‌خۆشیی رووحی و ده‌روونی کردوه، حکومه‌ت سنووره‌کانیش داده‌خا هه‌تا کۆڵبه‌ریش به‌و خه‌ڵکه ڕه‌وا نه‌بینێ. ئه‌وان ده‌ڵێن کوردبوون له ئێران موسیبه‌ته و ئه‌وان له‌و کاره‌ساته سروشتییه‌دا به ئێسک و پێسته‌وه ئه‌و موسیبه‌ت بوونه‌یان بینی و هه‌ستیان پێکرد و ئازاره‌که‌یان چێشت.


کوردیپێدیا - سەنتەری هۆشیاری تاک\n☂ سەنتەری هۆشیاری تاک | پۆل: پارت و رێکخراوەکان | زمانی بابەت: 🏳 کوردیی ناوەڕاست\nسەنتەری هۆشیاری تاک\nئیمە لە سالی 1 05-07-2005 سەنتەریکی هۆشیاریمان دامەزراند بە ناوی سەنتەری هۆشیاری تاک لە شاری هەولیر و دەوروبەری بە هاوکاری جەندین گەنجی خۆبەخش و نیشتیمان پەروەر و دوای ئەنجامدانی چەندین چالاکی جۆراو جۆر هەمەچەشن لە بوارەکانی هۆشیارکردنەوەی تاک و بەشداری 130 ورک شۆپ و 20 کۆنفراس کرد پاشان بە هۆی هەندێ بارودۆخی ناوخۆی سەنتەر لە سەر داوای سەرۆکی سەنتەر کارو چالاکیەکانی خۆی راگرت تا ئیستا. وە لە خوارەوە زیاتر زانیاری دەخەینە روو دەربارەی سەنتەر ی هۆشیاری تاک.\nناوی سەنتەر: سەنتەری هۆشیاری تاک\nمێژووی دامەزراندن: 04-05-2006\nشوێنی بنکەی سەرەکی/ پارێزگای هەولێر،سەنتەر بۆی هەیە لە هەر شار و قەزاوناحیەکان بارەگای هەبێت.\nدیدگا: (سەنتەرێکی رۆشنبیری یە، کۆمەڵێک کەسی سەربەخۆ بەڕێوەی دەبەن)\nپەیام: لەتاکی هۆشیار بەرە و کۆمەڵگایەکی هۆشیار.\nئارم : پێکهاتووە لە دوو گۆی هاو چەق بە باری پانی، گۆ بچوکەکەیان سەوزە و ناواخنەکەی سپیە و بە رەنگی رەش لە ناوی نوسراوە (شەفافیەت) گۆیە گەورەکەیان رەنگی زەردە و ناواخنەکەی رەنگی شینە.\nدەستەی دامەزرێنەر: کاردەکات بۆ پێش خستنی پڕۆژەی هۆشیاری تاک لە ناو بیرۆکەی (سەنتەری هۆشیاری تاک). وە پارێزگاری کردنی بەرژەوەندیەکانی سەنتەر لە ئەستۆی سەرۆکی دەستەیە بە پلەی یەکەم، لەبارەی ئاسایی و نائاسایی دەبێت واژووی سەرۆکی دەستەی لەسەربێت لە هەر بڕیارێک تایبەت بە چارەنوسی سەنتەر.\nکورتەیەک دەربارەی سەنتەری هۆشیاری تاک:\nسەرەتا وەکو بیرۆکە لە لایەن (تحسین خالید حمد) هاتە ئاراوە،پاشان لەگەڵ چەند لاوێک بە فکرەی نوێترو لە ئاستی جیاوازو پلەی خوێندندا،پەرە بە بیرۆکەکە دراو گەڵاڵەی ناو و پەیرەوی ناوخۆی سەنتەر کرا،لە بەرواری 10-07-2005 یەکەم دانیشتنی سەربەخۆ و زانستی خۆی گرێدا،دواتر لە بەرواری 04-05-2006 مۆلەتی رەسمی بە پێی ماددەی (8،7) لە لایەن ئەنجوومەنی نیشتیمانی کوردستانەوە پێ بەخشرا.لەگەڵ ئەمانەشدا چەندین کارو چاڵاکی ئەنجامداوە هەر لە سەرەتاوەو تائێستاش سەنتەر خاوەنی منحەی تایبەنتی خۆی نییەو بێبەشە لەو منحەی کە بۆ سەنتەرو رێکخراوەکانی تر لە لایەن حکومەتەوە دابین کراوە.\nکورتەیەک لە چاڵاکیەکانی سەنتەر:\nئەنجامدانی کارو چاڵاکیەکانی سەنتەر پشتی بەستووە بە هاوکاری خەڵکی خۆ بەخش و بەشداریکردن لە پرۆژەی رێکخراوەکانی کۆمەڵگەی مەدەنی.\nکارەکانی سەنتەر لەگەڵ رێکخراوەکان:\n1. پرۆگرامی کۆمەڵگەی عێراقیICSP\n2. ئەنستتیوتی رۆژنامەوانی جەنگ و ئاشتی IWPR\n3. رێکخراوی ئاسکی ئەمریکی ASK\n4. رێکخراوی نەرویجی NPA\nسێ بەرنامەی راستەوخۆ لە رادێوکانی کوردستان، هەربەرنامەیەک لە رادێویەک بەردەوام بووە بە شیوەیەکی خۆبەخشی بۆ ماوەی دووساڵ،(ناوی بەرنامەکان).\n1. بەرنامەی هۆشیاری هاولاتی لە رادێوی دەنگی هەولێَر.\n2. بەرنامەی رۆشنایی لە رادێوی زەحمەتکیشان.\n3. بەرنامەی هۆشیاری تاک لە رادێوی هەتاو.\n4. بەشداریکردن لە کەمپینی دژە توندوتیژی بەرامبەر بە ئافرەتان.\n5. بەشداریکردن لە کەمپینی 10-06-2007 لە مەڕ پرۆسەی دادگاییکردنی تاوانبارانی بەناو ئەنفال\n6. بەشداریکردن زیاتر لە 130 رۆشوپ و20 کۆنفراس.\nئامانجە سەرەکییەکانی سەنتەر:\n1- راڤەکردنی داخوازیە پێشهات وڕووداوەکان بۆ تاک جا چ لەڕووی سیاسی بێت یاخود لە رووی کۆمەڵاتی وئابوری وتەندروستی و....هتد.\n2-کارکردن لە پێناو هۆشیاری، لێبوردەیی،دۆستایەتی.\n3-پشتگیری کردنی بار و گوزەرانی ژیانی تاک لەڕووی ماددی ومەعنەوی.\n4-پاراستنی بەرژەوەندیە باڵاکانی گەلی کوردستان.\n5- داکۆکی کردن بۆ رەخساندنی بواری زانستی و بەهاکانی مرۆڤ بۆ مرۆڤ لەسەر بنەمای تاک.\n6-ئێش کردن بەسیتەمێکی پەروەردەیی نوێ بۆ بەهێزکردنی پەیوەندی لەنێوان حکومەت و تاک، تاک وخێزان، خێزان وحکومەت، بە مەستی ئەوەی گومەڵگا ببێتە کۆمەڵگایەکی خۆشگوزەران و دادگەر.\n7-بە مەیدانی کردنی سەکۆی ئازاد بۆ ئافرەتان، لەگەڵ چەسپاندنی زیاتر لە رێژەی (25%) بۆ ئافرەتان لەناوبیرۆکەی سەنتەر.\n8- پێگەیاندنی تاک لەسەربنەمای نیشتمانپەروەری وهاوڵاتی بوون.\n9-دوورخستنەوەی تاک لە کاری توند وتیژی وکۆیڵە بوونی لەژێر هیچ بنەمایەک.\n10-پێ داگرتن لەسەر هۆشیاری گشتی.\n11-ڕاهێنانی تاک لەسەربنەمای رێزگرتن، بەبێ رەچاوکردنی رەنگ و ئاست وئاین ومەزهەب و نەتەوە و.........هتد.\n12-گۆڕینی شێوازی خوێندن لە سیستەمی ناوەندەکانی خویندن بۆ شێوازی داهێنەر.\n13-دەرخستنی وزەی تاک و دەوڵەمەندکردنی.\n14-ڕوونکردنەوە و شیکردنەوەی بابەتە هەستیارییەکان.\n15-فێرکردنی تاک دەربارەی ودەرئەنجام و بەها گرنگەکانی راپرسی.\nدەستەی بەرێوەبەردنی سەنتەر:\n1- دەستەی راوێژکاری. (5) کەس.\n2- سەرۆکی سەنتەر\n3- بەرێوەبەری کارگێری.\n4- بەرپرسی راگەیاندن.\n5- بەرپرسی پرۆژەکان.\n6- بەرپرسی ژمێریاری.\nسەنتەری هۆشیاری تاک/کوردستان هەولێر/شەست مەتری/چوار ریانی ئەلبان کۆلانی یەکەم\nسەرۆکی سەنتەر: 4104261 0750\nدەستەی راوێژکاری: 7429 470 0750\nبەرێوەبەری کارگێری: 5367 455 0750\n 👪 تۆڕی کۆمەڵایەتی | 🏳 کوردیی ناوەڕاست | فەیسبووکی سەنتەری هۆشیاری تاک\n2. 👁 04-05-2006\n3. 👁 05-07-2005\n➕ ئەم بابەتە لەلایەن: (هاوڕێ باخەوان)ەوە لە: Apr 9 2011 11:07PM تۆمارکراوە\n👁 ئەم بابەتە 10,512 جار بینراوە\n📷 فایلی وێنە 1.0.1 17 KB Apr 9 2011 11:07PM هاوڕێ باخەوان


یارییە کۆمپیتەرییەکان بۆ تەندروستیی دەروونی بەسوودن\n19/12/2020 06:13 PM\nگەیمەرەکان(ئەوانەی بەشێوەی پرۆفیشناڵ سەرقاڵی یاریی کۆمپیتەرین)، هەموو هەفتەیەک زیاتر لە 6 کاتژمێر خەریکی یاری کردنن. ئەگەرچی زێدەڕۆیی لەم کارەدا زیانی بۆ چاو و مل هەیە، بەڵام هەندێک جار ئەم یاریانە دەتوانن بەسوود بن بۆ تەندروستیی دۆخی دەروونیمان. کارناسان لە توێژینەوەیەکدا ئەم بابەتەیان بۆ دەرکەوت و لەدرێژەدا وردەکارییەکانی ئەم توێژینەوەیە دەخەینە روو.\nزانایان بۆ سەلماندنی ئەم قسەیە تاقیکاریان لەسەر 33 کەسی تەمەن 55 بۆ 75 ساڵ ئەنجامدا. بەشداربووان دابەش بوون بەسەر سێ گرووپدا. داوایان لە گرووپێکیان کرد هەموو رۆژێک بە ماوەی 30 خولەک یاریی "ماریۆ 64" ئەنجام بدەن، گرووپێکیان خەریکی فێرکاری پیانۆ بوون و گرووپی سێهەم بێکار بوون.\nپاش شەش مانگ سکەن MRI لە بەشداربووان هەڵگیراوە. بە گوتەی توێژەران، تەنها گرووپی یەکەم بوون کە بەشی خۆڵەمێشی مێشکیان گەشەی کردبوو. هەروەها بیرگەی کورت‌ماوە و تەندروستیی دەروونی ئەم کەسانە باشتر ببوو.\nساڵی 2014 زنجیرە توێژینەویەک لەلایەن هەمان توێژەرانەوە ئەنجامدرا کە بەشداربووانەکەی گەنج بوون. داوایان لێکرا پازەلی سێ رهەندی و یارییە لۆژیکییەکان ئەنجام بدەن. لەم توێژینەویەشدا دەرکەوت مێشکی ئەو کەسانەی یاریی ڤیدیۆییان ئەنجام دەدا تەندروستتر بوو.\nسوودەکانی یارییە ڤیدیۆییەکان\n*توانایی چارەسەرکردنی پرسەکان لە مناڵاندا زیاد دەکات\n*ئازاری نەخۆشییە درێژخایەنەکان کەم دەکاتەوە\n*ئەنجامدانی هەندێک لە یارییەکان بۆ نموونە "تێتریس" دەتوانێ چارەسەر بێت بۆ ئەو کەسانی تووشی ترۆما بوون، واتە ئەو کەسانەی کە بەهۆی رووداوی هاتوچۆ و شتی لەم چەشنە جەستەیان بە توندی ئازاری بەرکەوتووە.


سوپاسێكی نابەجێ بۆ جەنابی دیكتاتۆر\nهەتا ئێستا لەیەک هاوڵاتی نەمساییم نەبیست سوپاسی حکومەتەکەیان بکات، لەکاتێکدا نەمساو و ئەڵمانیای دراوسێی، کاری زۆر مەزنیان کرد لەشەڕی بەگژداچوونەوەی پەتای کۆڕۆنادا.\nکەس بەئەنگێلا مێرکڵ یان کۆرتسی نەگوت سوپاس، کەس مەدح و سەنای (قیادەی حەکیمانە)یانی نەکرد بۆ ئەم قۆناغە هەستیارە.\nخەڵکی ئەڵمانیا و نەمسا، لەپای کاری حکومەتەکانیان ئەو پەڕی دەڵێن: "حکومەت ئەرکی خۆی بەجێهێنا"، یاخود دەڵێن: "پێدەچێت، ئەو هەنگاوانەی گرتیانە بەر ڕاست بووبێت".\nبەتەلەفۆن قسەم لەگەڵ هاوڕێیەکی نەمساییم کرد و پێم وت: بەڕاستی سەرسامبووم بەحکومەتەکەی کۆرتس لەپای ئەوکارانەی لەم قەیرانەدا ئەنجامیان دا. ـ لەوەڵامدا گوتی: ئەوە ئەو ڕۆڵەیە کە پێویستە بیگێڕێت، ئەگینا باشترە دەست لەکار بکێشێتەوە.\nمنیش گوتم: بەڵام ئەوەی ئەنجامی دا، شایەنی سوپاس نییە؟\nئەو هاوڕێ نەمساوییەم گوتی: نەخێر، بۆچی سوپاسی بکەین..!!! کۆرتس و ئەندامانی حکومەتەکەی مانگانە موچە وەردەگرن بۆ ئەوەی ئەم کارانە بکەن، ئەو پۆستانەی وەریانگرتوە، ڕێک بۆ ئەم کارانەیە، ئەوان کار بۆ خزمەتی ئێمە دەکەن، ئەوەش پیشەکەیانە.\nمن گوتم بەڵام سوپاسکردنێک بچوک، مانای شتێکی زۆر نییە.\nئەو لە وەڵامی ئەمەشدا ڕاشكاوانە گوتی: وشەی سوپاس، مانای وایە ئەوان دیارییەکیان پێشکەش کردوین، ئەمەش بۆ خۆی ڕاست نییە. ئەگەر ئەمڕۆ سوپاسیان بکەین، ئەوە بۆ سبەینێ دەبێ وەکو مێگەل، بۆ هەموو شتێک، کە دەیکەن و نایکەن سوپاسیان بکەین\nدوای تەواوکردنی پەیوەندیەکەم، دەقێکم نوسی لەسەر چۆنێتی دروستکردنی کلتوری کۆیلەیی و گۆڕینی سەرۆکەکان بۆ خوداوەند.\nتیایدا گوتم: تەنیا وشەی سوپاسێکی بچوک، دەروازەیەکی باشە بۆ دروستکردنی کۆیلە و نادادپەروەریی سەرۆکەکان.\nسوپاسێكی نابەجێ بۆ جەنابی دیكتاتۆر\nمێگەل چۆن دروست دەبێت؟


جه‌نگی بۆڕیەکان و داهاتوی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست/ د.سەردار عەزیز – زاگرۆس پۆست\nماڵەوە / وتار / جه‌نگی بۆڕیەکان و داهاتوی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست/ د.سەردار عەزیز\nجه‌نگی بۆڕیەکان و داهاتوی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست/ د.سەردار عەزیز\nسێ شه‌ممه 29 ئازار 2016\tوتار 161 جار خوێنراوه‌ته‌وه\nله رۆژهەڵاتی ناوەڕاستی ئەمرۆدا، کۆمەڵێک جەنگ بەڕێوەدەچێت. یەکێک لەو جەنگانە جەنگی ڕاکێشانی بۆڕیەکانە. مەبەستمان له بۆڕی، بۆڕی گاز یان غازە. گاز دوای نەوت گرنگترین سەرچاوی وزەیە، لەبەر کۆمەڵێک هۆکار، هەتابێت گرینگی زیاتر دەکات. کاتێک ئەم کاڵایە بەهای زیاتر دەکات، ئەوا ململانێ بۆ دابینکردن و بەبازارکردنی توندتردەبێت. رۆژهەڵاتی ناوەڕاست جێگایەکی پڕ له گازی سروشتی. کوردستانی خۆشمان دەوڵەمەندە بەم سەرچاوەیە.\nیەکێک له وەرچەرخانە کاریگەرەکانی سەردەمی جیهانگیری ئەوەیە که کڕیار گرنگتره له فرۆشیار. ئەمە رەنگە هەروەها دەرئەنجامی ئابوری باڵای بازاڕبێت. بۆیە وڵاتانی خاوەن گاز له ململانێدان کە چۆن بگەنە بازاڕ. گاز بۆئەوەی بگاتە بازار پێویستی بە دانانی بۆڕی هەیە. بۆڕی دەبێت بە خاکدا ڕابکێشرێت. بۆیە دەبێت جێگایەک هەبێت له سەرچاوەی گازەوە هەتا جێگای فرۆشتن که بە بێ مەترسی ئەم بۆڕیەی پێادا تێپەڕێت.\nئەمە کرۆکی ململانێی جیوپۆلتیکە لە ناوچەکدا. ململانێی جیوپۆلەتیک یانی ململانێ لە سەر خاک.\nماوەیەک لەمەوپێش هیوایەک هاتە ئاراوە که رۆژهەڵاتی ناوەڕاست قۆناغی ململانێی له سەر خاک تێپەڕاندوە، چوەتە قۆناغی ململانێ لە سەر کاڵا و بازاڕ و یەکتر تەواوکردن. بەڵام پاش بەهاری عەرەبی، دیسانەوه ململانێ لە سەر خاک و خەڵک سەری هەڵدایەوە.\nکاتێک ململانێ له سەر خاک بە مەبەستی ڕاکێشانی بۆڕی دێتە ئاراوە، مانای وەهایە که دەبێت خاکێک هەبێت له ژێردەستی خەڵکانێکدابێت که رێگە بدات بۆڕی لایەنێک ڕابکێشرێت و بۆڕی لایەنێکی تر ڕانەکێشرێت. بۆ مەبەستی ئاسانکاری بۆڕیەکانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست بەناوی تایفەکانیانەوە ناو دەنێین، بۆڕی سوننی، بۆڕی شیعە، پاشان قسەیەک لە سەر بۆڕی کورد ئەکەین.\nئەگەر لەم نەخشەیە بنواڕین دەبینین بۆڕیەکی ئێرانی شیعی هەیە، که له ئێرانەوە سەرچاوە دەگرێت بە مەبەستی گەیشتن بە دەرایای ناوەڕاست، بە عێراق و سوریادا تێدەپەڕێت. بۆ ئەوەی ئەم بۆڕیە فەراهەم بێت دەبێت\n١ ئێران و عێراق و سوریا رژێمە سیاسیەکانیان پێکەوە بگونجێن و خاوەن بەرژەوەندی هاوبەش بە. هاوبەشی تایفی: شیعە/عەلەوی یان غەیرە سوننی لێرەدا پێکەوەگرێدەری هاوبەشە.\n٢ ئەم بۆڕیە بۆئەوەی فەراهەم بێت دەبێت رێگربێت له بۆڕی سوننی که له قەتەرەوە سەرچاوە دەگرێت بۆ تورکیا و ئەوروپا. بەم پێیە دەبێت سوننەی عەرەب و تورکیا له سوریا بکرێنە دەرەوە.\n٣ روسیا که یاریکەرێکی سەرەکیە لە سوریا هیچ کام لەم بۆڕیانەی پێباش نیە. روسیا حەزناکات که ئەروپا ببێتە خاوەن سەرچاوەی تری گاز، چونکە ئەروپا حەزدەکات که ئەمە روبدات، بەڵام بۆ روسیا زیانە، چونکو هێندی تر گاز له سیاسی دەخات.\n٤ ئەمریکا بۆڕی سوننی پێباشە، بەڵام دەزانێت بۆئەوەی ئەمە بکات دەبێت روبەری روسیا ببێتەوە، بۆیە ئەم کارە ناکات.\n٥ هەردو سوننە و شیعە له گەڵ مانەوی سوریان بە یەک پارچەیی چونکە پەرتبونی سوریا خزمەت بە هیچ کام له پرۆژەکان ناکات.\n٦ بۆڕی سوننە لاواز چونکە سعودیە هێندە بایەخی پێنادات، سعودیەکان هەرچی گازیان هەیە خۆیان بەکاری دەهێنن. بۆیە ململانێکە لە نێوان روسیا و ئێراندایە.\n٧ روسیا سوریای فیدرالی پێباشە چونکه ئەم پرۆسەیە ئاسان نابێت کاتێک زیاتر له هێزێک له ئارادایە بۆ دانوستان و رازیکردن بۆ ڕاکێشانی بۆڕی.\n٨ روسیا دەیەوێت کورد بکاتە بەربەستی رێگری له راکێشانی بۆڕی ئێران و سوننە و کورد خۆشی. بەهاتنی پەکەکە بۆ ناو پرۆسەی هەناردەی وزە ئەم ئامانجە فەراهەم دەبێت.\n٩ نە ئێران، نە روسیا پێیان باش نیە هیچ گازێک بگاتە تورکیا چونکە دەیانەوێت تورکیا وەک بازاڕی خۆیان بمێنێتەوە. ئێران و روسیا هەردو گاز بە تورکیا دەفرۆشن، بەڵام روسیا دەیەوێت پشکی شێری بەرکەوێت.\n١٠ روس دەیانەوێت تورکیا وەک ئۆکرانیا لێبکەن کە بیکەنە رێڕەو بۆ تێپەڕینی گازەکەیان بۆ بازار، بەڵام تورکەکان سیاسەتی هەب-یان هەیە، کە یانی کڕینی گاز و فرۆشتی لەلایەن تورکیا خۆیەوە، نەک تەنها وەرگرتنی باجی تێپەڕین.\n١١ بۆڕی کوردستان که پلانە بۆ تورکیا رابکێشرێت ئێستا لە هەناو ئەم ململانێ جیوپۆلەتیکیانەدایە. ئێران و روسیا پێیان باشە ئەم بۆڕیە نەگاتە تورکیا. ئێران رێگە دەدات که ئەم بۆڕیە بە خاکی ئەودا تێپەڕیت بەڵام ئەمە هەنگاوێکە بۆ کوشتنی گازی هەرێم، وەک سەرچاوەیەکی دابینکردن.\n١٢ بۆڕی کوردستان که ئێران دەبێت لە بەندەرەکانی ئێران بە شلی بفرۆشرێت، کە هەمان رێگایە قەتەر پەیڕەوی دەکات، بەڵام ئەم رێگەیە بێسودە. له کاتێکدا هیچ بەهایەکی سیاسی بۆ گازی کوردستان ناهێڵێت له هەمانکاتدا لە روی ئابوریەوە روبەروی کێشەی دەکاتەوە.\n١٣ دەنگۆی ئەوە هەیە کە شاندێکی یەکێتی بچێتە ئەنکەرە بۆ ئەم مەبەستە، ئایا یەکێتی بانگهێشتکراون یان خۆیان دەڕۆن؟ ئەوە پرسیارە؟ ئایا چ دیدێکیان هەیە له نێوان ئێران و تورکیادا؟ ئایا بەرژەوەندی کوردستان لەبەرچاو دەگرن یان گیرفانی چەند کەسێک؟؟\n١٤ ئەوەی لە روی گەورەترەوە لە ئارادایە، ئەمریکیەکان هەوڵدەدەن که ئەروپا و رۆژهەڵاتی ناوەڕاست زیاتر پێکەوەببەستن بەمەبەستی رێگری له روسیا\n١٥ ئێستا ئیسرائیلیەکانیش خاوەن غازن بەم زوانە، ئەوان چی لێدەکەن؟؟ کێبرکێ لە نێوان یونان و تورکیادا لە ئارادیە بۆ هەناردەکردنی، بەڵام خۆیان دیدی تریان هەیە.


حكومەت لە مافی پلەبەرزكردنەوەی فەرمانبەران بێدەنگەی كردووە – تۆڕی میدیایی خەڵک\n2019/11/10 - 8:05 PM\nحكومەتی هەرێم مافی پلەبەرزكردنەوەی فەرمانبەران، كە 4 ساڵە ڕاگیراوە ناداتەوە و هیچ بەرپرسێكی حكومەتیش ئامادە نییە قسەی لەسەر بكات.\nلە سەرەتای ساڵی 2016ەوە و لەگەڵ بڕیاری پاشەكەوتی مووچە، ئەنجوومەنی وەزیرانی هەرێمی كوردستان بڕیاریدا بە ڕاگرتنی پلەبەرزكردنەوەی فەرمانبەران، كە مافێكی فەرمانبەرانە و بەپێی یاسا ڕێكخراوە، تا ئێستاش هیچ بڕیارێك بۆ دەستپێكردنەوەی نییە.\nچەند فەرمانبەرێك بۆ (خەڵك) ئاماژەیان بەوەكرد، كە چەند ساڵێكە مافی پلەبەرزكردنەوەیان هەیە، بەڵام بەهۆی ڕاگرتنی ئەو مافە یاساییەوە لەلایەن حكومەتەوە پلەیان بەرزنەكراوەتەوە.\nئاماژەیان بەوەشكرد، لە ژیانی وەزیفیدا ئەگەر پلەبەرزكردنەوە نەبێت فەرمانبەر هەر بە مووچەی كەم دەمێنێتەوە و پلەكەشی بەرزنابێتەوە بۆ ئەو پلەیەی، كە بە یاسا بۆی دیاریكراوە، بۆیە داواكارین حكومەت بە بڕیارەكانیدا بچێتەوە وەك چۆن ئەركەكانی سەر شانی فەرمانبەرانی وەك پێش قەیرانەكە لێ كردۆتەوە و دۆخی وەزیفی ئاسایی بۆتەوە، بەهەمان شێوە مافەكانی فەرمانبەرانیش ئاسایی بكاتەوە.\nلای خۆشیەوە، سەرچاوەیەكی دارایی بۆ (خەڵك) ئاماژەی بەوەكرد، كە تا ئێستا هیچ بڕیارێك لە ئەنجوومەنی وەزیران دەرنەكراوە بۆ دەستپێكردنەوەی پلەبەرزكردنەوەی فەرمانبەران، چونكە ئەوە لە دەسەڵاتی ئەوانە و هەر ئەوانیش دەبێت فەرمان بۆ دەستپێكردنەوەی دەربكەن.\nڕاگرتنی پلەبەرزكردنەوەی فەرمانبەرانی ڕاژەی شارستانی لەكاتێكدایە، كە پلەبەرزكردنەوەی هێزەكانی پێشمەرگە و هێزەكانی ناوخۆ نەوەستاوە.\nحكومەتی هەرێم بیانووی بۆ ڕاگرتنی پلەبەرزكردنەوەی فەرمانبەران و پاشەكەوتی مووچە، بوونی قەیرانی دارایی بوو، بەڵام لە سەرەتای ئەمساڵەوە حكومەتی هەرێم كۆتایی هاتنی قەیرانی دارایی ڕاگەیاند و كۆتایی بە پاشەكەوت هێنا، بەڵام تا ئێستا پلەبەرزكردنەوەی بۆ فەرمانبەران نەكردۆتەوە.\nپاشەكەوتی مووچەپلەبەرزكردنەوەی فەرمانبەرانحكومەتی هەرێمفەرمانبەران\nداوا دەكرێت كارمەندانی گرێبەستی تەندروستی بكرێنە هەمیشەیی\nبڕیارێكی نوێ بۆ تاقیكردنەوەی دەرەكی 12ی ئامادەیی دەردەچێت


پەیڕەو كردنی دیاردەی زیانباری جیاوازی دانان و هەڵاواردن لە نێوان تاکەکانی کۆمەڵگا بە پێی ڕەگەز،ئایین،ڕەنگی پێست و ناوچەیی و نەتەوەیی و هتد.... دەبێتە هۆی ئاڵۆزی لە كۆمەڵگەو نەهێشتنی ڕۆڵی یەکسان و مافی کۆمەڵایەتی یەکسان.\nجۆرەکانی هەڵاواردن بریتین لە:ڕەگەزی،چینایەتی،کەم ئەندامی، ئایینی، نەتەوەیی و ناوچەیی و.......\nباوترین جۆری هەڵاواردن ڕەگەزی و ڕەگەزایەتی،ئایینی و نەتەوەییە. باسی هەڵاواردن بە درێژایی مێژوو هەبووە بەڵام لە دەورەی مۆدڕنیتە دا خەڵک بە وشیاریەوە هەوڵی لە ناوبردنی هەڵاواردنیان دا.\nئابراهام لینکۆڵن شانزدەهمین سەڕۆک کۆماری،کۆماریخوازی ئامریکا کە سادە ترین لێکدانەوەی بۆ دیمۆکراسی هەبوو(حکومەتی خەڵک،بەسەر خەڵک و بۆ خەڵک) پێناسە كرد و لە ساڵی 1862 دا یەکەمین ڕاگەیندراوی خۆی لەسەر لە ناو بردنی کویلەداری بڵاو کردەوە و لەگەڵ ئەندامانی کابینەکەی لە سەر ئەم باسە دانوستانی کرد و ئەم بڕیارە بوو بە دوو بەش و توانی لەو کاتە یاسای لە ناو بردنی کوێلە داری لە پارلماندا پەسەند بکا.\nهەمیشە بە هۆی بەرژەوەندیخوازی ئەو کەسانەی کە تەنیا بیر لە قازانجی خۆیان ئەکەنەوە و هەڵاواردن بە قازانجیانە و هەوڵ بۆ مانەوەی ئەدەن بە داخەوە ئەو دیاردە دزێوە ئەبێتە هۆی ناكۆكی كۆمەڵایەتی و سەرهەڵدانی بەربەرەكانێ و دژایەتی کەسانی ئازادیخواز کە هەوڵ بۆ دابین کردنی ئوسولی دیمۆکراسی و بەرانبەری لە کۆمەڵگا ئەدەن. هەر بۆیە ئەم کەسایەتیە گەورە و ئازادیخوازانە وەک ئابراهام لینکۆڵن دژبەریان بۆدرووست دەبێ و تەنانەت ترۆر دەکرێن، بەڵام ئەو ڕەوتە هەر بەردەوامە.لە ئێرانیش دا بە درێژایی مێژوو هەڵاواردن بوونی هەبووە و لەسەردەمی حکومەتی پەهلەوی فاشیزم لە ئێران گەیشتە لوتکە.\nدەسەڵاتی ڕەزاشایش کە بە کودتا هاتە سەر کار شێوازێکی نوێ لە فاشیستی ڕەگەزی بەسەر خەڵکدا سەپاندو و بە هێماگرتن و چاولێگەری لە کردەوەکانی ئاتا تورک و دیکتاتۆرانی دیکە هەوڵ بۆ سەرکوت و نەهێشتنی حیجاب و هەروەها بە ڕاگواستنی خەڵکی شارەکان بۆ شارەکانی تر و جێگر کردنیان هێرشی کردە سەر کلتور و دابونەریتی نەتەوەکانی دیکەی ئێران بە مەبەستی دانانی دەوڵەت میللەتی فاشیستی, بە واتای حکومەتێکی واحد و یەک زمان و لەبەرچاو نەگرتنی مافی نەتەوەکانی دیکە.\nلە ڕاپەڕینی گەلانی ئێران خەڵک بۆ لەناو بردنی زوڵم و زۆرێک کە لە لایەن دەسەڵاتی پێشوو هەبوو و دەستەبەر کردنی مافەکانی هەموو نەتەوێک دژی دەسەڵاتی پەهلەوی وێستان و سەرکەوتن، بەڵام ڕژیمێکی فاشیست تر لە ڕژیمی پێشوو هاتە سەر دەسەڵات و ئاکامی ئەو ڕاپەڕینەی بە فێرۆ داو فاشیستی و دیكتاتۆری بە شێوەیکی دیکە سەپاند بە سەر خەڵکدا.\nڕژیمی ئاخوندی بۆ پەرە پێدان بە بیرۆکەی کۆن و دواکەتووی خۆی لە ژێرناوی ویلایەتی فەقیە و بڵاو کردنی لە ئێران و تەنانەت وەڵاتانی دیکە و بە بەرزتر دانانی مەزهەبی شێعە بە سەر ئاینەکانی تر فاشیستی مەزهەبی سەپاند بە سەر خەڵک دا و مافی تەواوی بیرو باوەڕی نەتەوە و ئایینەکانی پێشێل کرد و حکومەتی ئێرانی گەڕاندەوە سەردەمی شاە ئیسماعیل و جیوازی و ناکۆکێ خستە بێن مەزهەبەکانی تر.\nڕژیم پەهلەوی بە شێوەیکی دیکە فاشیستی بە سەرکوت کردنی بیرو ئایینەکان و سڕینەوەیان سەپاند بە سەرخەڵکدا بەڵام ڕژیمی ئاخوندی بە کەڵکی نابەجێ لە دین،ئەو بیرۆکە کۆنەی خۆی بە ناوی ئیسلام سەپاند بە سەر خەڵک دا و یاساکانی هەر بەو پێە داڕشت.ڕژیمی ئاخوندی ئێران هەر لە سەرەتای دامەزراندنیەوە بە دانانی ناوی کۆماری ئیسلامی نیشانی دا کە هیچ بڕوایێکی بە دیمۆکراسی نیە و هەموو وەعدەکانیان پێش بە دەسەڵات گەیشتن درۆیکی زیاتر نەبوو. ڕژیم بەردەوام خەریکی ئاژاوە گێڕی لە نێوان نەتەوە و ئایینە جیاوازەکان لە کوردستان و ئێران بووە، چەندەێ زۆرتر دەسەڵاتی ئاخوندان بەرەو پێشتر دەڕوا فاشیست بوونی ڕژیم زیاتر خۆی نیشان ئەدا وهەر لە ژێر ناوی فاشیستی مەزهەبی لەقی جیاواز تری لێ ئەبێتەوە.\nڕژیم هەر بەم بۆنەوە یاساکانی بە تەواوی دژی مرۆڤ داڕشتووە و ژنانی لە نێو کۆمەڵگا کەم لەقەڵەم داوە لە لایکی دیکەوە پیاوان بە شێوەیکی تر لە ناو ئەبات و بە شێوەیەک فاشیستی ڕەگەزایەتی پەرە پێ ئەدا و هەرچەند ڕژیمی ئێران هیچ ڕەگەزێکی لا گرینگ نیە و تەنیا بەرژەوەندی خۆی کە مانەوەی دەسەلات و بیرۆکەی خۆیەتی لە پیش چاو دەگرێت. یاساکانی بۆ دواکەوتنی کۆمەڵگایە و لە ناو بردنی کەسانی جیاباوەڕەو هەر تاک یان نەتەوێک بیرێکی جیا لەم ڕژیمەی هەبێت بە فەرمانی جیهاد وبە هەڵواسینی تاوانی جۆراجۆر....بە شێوەیکی بێ بەزەییانە لە ناویان دە بات کە تا ئێستەیش ئاسەواری کردەوەکانی پێشتری ڕژیم دیارن و هەتا ئێستەیش ئەم کردەوە قیزەوەنانەی بەردەوامن و فاشیستی نەتەویی و ئایینی پەرە بێ ئەدا. لەوەها دۆخێکدا پێویستە بەرەی ئازادیخوازان تەواوی هەوڵ و تێکۆشانمان بۆ لە ناو بردنی ئەم هەموو زوڵم و جیاوازی دانان و کوشتن و بڕین و جەنایەتە تەرخان بکەین کە تا ئێستە لە نەتەوەی کوردو گەلانی ئێران کراوە و پێویستە لە حکومەتی داهاتوی ئێران دا بە هیچ شێوەیێک بینەری هیچ جۆرە جەنایەت و هاڵاوردن و... نەبین و هەوڵمان بۆ دامەزراندنی حکومەتێکی بە تەواوی دیمۆکراسیە کە مافی هەموو چین و توێژ و ڕەگەزو ئایینە جۆراوجۆرەکانی لە پێش چاو بگرێت و تەواو ئەو کەسانە دەور و ڕۆڵی خۆیان لە بەڕێوبردنی حکومەت دا هەبێت و ببێت بە حکومەتێکی ئازاد بۆ خزمەت بە خەڵکی کوردستان و ئێران.\nڕێکه‌و 2022-02-22 07:57:04