ژینیا هەورامی ناكرێ و نابێت ڕۆژێك تێپەڕ بكەم بێ خوێندنەوە\nدووشەممە, 08 تشرینی یەکەم 2018 07:32\nدیمانە محەمەد ئامۆكەیی: زاری كرمانجی:\nئافرەتێك سەرە ڕایی ئیش و كاری ماڵەوە بەشێكی زۆری كاتەكەی بۆ خوێندنەوەی كتێب تەرخان كردوە، ژینیا ئەحمەد نادر هەورامی، دانیشتووی قەزای ڕواندز و كۆلیژی پەروەردە بەشی دەرون زانی تەواوكردوە، لە ساڵی 2012 هاوسەرگیری لەگەڵ وشیار ڕواندزی وەرگێڕو چالاكوانی مەدەنی كردوە، لە دیدارێكیدا لەگەڵ هەفتەنامەی زاری كرمانجی دەڵێت" نزیكەی 6ساڵە كۆلیژم تەواوكردوە و تا ئێستا دانەمەزراوە دوای تەواو كردنی كولێژ، دەستم كرد بە خوێندنەوەو وەرگێڕان لە زمانی فارسیەوە بەشێوەی ئۆڕەڵی و نووسینەكی تا ئێستا بەردەوامم و دانەبڕاوم و كۆڵم نەداوە.\n*خوێندەواری زۆرمان هەیە بەڵام خوێنەری كەمان هەن بۆ؟\nلە هەرێمی كوردستان ڕێژەی خوێندەوار بە بەراورد بە ڕێژەی خوێنەر جیاوازیەكی زۆری هەیە، ئەوەش پەیوەندی بە ئاستی پێگەیشتن و پێشكەوەتنی كۆمەڵگاو هوشیاری تاكەكانەوە هەیە، چونكە خوێندنەوە پڕۆسەو ئەكتێكی گرنگ و كاریگەرە، كێشە كۆمەڵاتی و سیاسی و ئابووریەكان و بەرەو پێشڤەچوونی تەكنۆلۆژیا تا ئەو ئاستە كاریگەری ڕاستەوخۆی خستۆتە سەر پڕۆسەی خوێندنەوە.\n*خوێندنەوە دەڵێن خۆراكی مێشكە وایە؟\nخوێندنەوە خۆراكی مێشكەو پێویستیەكی گرنگە بۆ ژیانی ڕۆژانەی تاك، چونكە تاكی خوێنەر تاكێكی هۆشیارو دیاری كۆمەڵگایە، هەڵبەتە هەموو خوێندنەوە و خوێندەوارێك نا، چونكە جار هەیە هەندێك جۆر یان شێوازی خوێندنەوە یان ئەو پەرتوكانەی دەیان خوێنیەوە ڕەنگە بەرەو تیرۆر یان توندو تیژی و ئاژاوەو دووبەرەكی ئاراستەت بكەن، یان ببنە هۆكار بۆ تێكچوون و ئاڵۆزی و شڵەژانی دەروونی، پێویستە هانی تاكەكان بدەین خوێندنەوە بكەن بە بەشێك لە چالاكیەكانی ژیانی ڕۆژانەیان و هەر لە قۆناخەكانی باخچەی ساوایان تا دەگاتە پەیمانگاو زانكۆكان پەرە بەخوێندنەوە بدەرێ تا وای لێدێ وەك كۆمەڵگا پێشكەوتووەكانی جیهان خوێندنەوە بكەین بە كولتوور.\n*تۆچۆن بەرنامەت بۆ خوێندنەوە داناوە زیاتر لەچ بوارێك دەخوێنیەوە؟\nخوێندنەوە لای من بووە بە نەریت و ڕۆتینێكی ڕۆژانەو كاتێكی دیاریكراوم نییە بۆ خوێندنەوە، دەرفەت دەرەخسێنم بۆ خوێندنەوە، ناكرێ و نابێ ڕۆژێك تێپەڕ بكەم بێ خوێندنەوە، زیاتر ژانری ئەدەبی وەك چیڕۆك و ڕۆمان و هەندێك كاتیش زانستی دەروونزانی موتاڵا دەكەم، بەڵام كاتی زیاترم بۆ وەرگێڕان تەرخان كردووە.\n*تەنها لەكتێبخانە گشتیەكان دەخوێنیەوە یان لەماڵەوەش كتێبخانەت هەیە؟\nپێموایە بۆ خوێندنەوە، گرنگ كات و شوێن نییە بەقەد ئەوەی چەندو چۆن دەخوێنینەوە و سوود و كاریگەری خوێندنەوە چییە، لە ماڵەوە كتێبخانەیەكی خنجیلانەمان هەیەو كتێبی جۆراوجۆری تێدایە، زیاتر لە ماڵەوە دەخوێنمەوە، بەو پێیەی كتێبخانە كەمێك دوورە و كاتی زیاترم دەبات، هەر كتێبێك بمەوێ لە كتێبفرۆشەكانی شارەكان دەستم دەكەوێت.\n*گەر پەرتووكێك نرخەكەی زۆربێت بەڵام حەز بەخوێندنەوەی بكەی ئامادەی بیكڕیت؟\nنرخی كتێب لە ناوەڕۆكەكە دایە نەك لە نرخی دانراوی سەر كتێبەكە، كتێبێك لەگەڵ خواست و ئارەزووم بگونجێ، یان بابەتێكی پێویست بێ نرخی هەرچەند بێت دەیكڕم و دەیخوێنمەوە.\n*مرۆڤ لەڕێگای خوێندنەوە چی دەستدەكەوێت؟\nخوێندنەوە هەست و هزری مرۆڤ دەورووژێنێت، مەعریفەی تاك دەوڵەمەند دەكات و سترێس ئاڵۆزی دەروونی ناهێڵێت و كەسایەتی تاك بەهێز دەكات، هەڵبەتە مەبەستم بەرهەم و تێكستی باشە، پڕۆسەی خوێندنەوە تاكێكی هوشیارو چالاك و سود بەخش بەرهەم دێنێت، تاكێك كە لە گۆكردن و ئارگیومێنتدا تەواو كارو بوێرو بەهێزە، تاكێك كە توانایی خوێندنەوەی بۆ وێنەی دیارو ئەودیوی وێنەی ڕووداوەكان هەیە شیكردنەوەو شرۆڤە و خوێندنەوەی خوێ بۆ دەبێت.\n*لای ئێمە خوێندنەوە بۆتە كەلتوور ؟\nتا ئێستا لە كۆمەڵگای خۆمان خوێندنەوە نەبووە بە كولتوور، بۆ بە كولتوور كردنەوەی خوێندنەوە پێویستمان بە زەمینە سازی هەیە، پێویستە لە باخچەی منداڵانەوە دەسپێبكەین و دواتر پڕۆسەكە بگوازینەوە بۆ سەرجەم ناوەندەكانی خوێندن، بۆ بە كولتووركردنی پڕۆسەیەكی وا پڕ بایەخ و كاریگەر حكومەت و دامودەزگا پەروەردەییەكان و میدیا و ڕێكخراوەكان هاوكارو هەماهەنگ بن، چونكە لە تاكێكی پێگەیشتوو و تێگەیشتوو، كۆمەڵگایەكی پێشكەوتوو فەراهەم دەبێت.\n*چ پەرتووكێك زۆر كاریگەری لێكردووی لەكاتی خوێندنەوە؟\nسەرجەم ئەو پەرتووكانەی خوێندوومەتەوە، ڕاستەوخۆ كاریگەریان خستۆتە سەرم، هەر كتێبێك گەنجینەیەكی پڕ بەهایەو دەیان زانیاری و داتاو وانەو وێنەو وێنا دەنەخشێنێت دەیانخاتەڕو، سێشەممان لەگەڵ مۆری تاكە كتێبە كە هەمیشە لەناویا گوزەر دەكەم و وشەو وتە جوان و بەپێزو كاریگەرەكانی هاتوچۆ دەكەن بە بیرو خەیاڵمدا و ڕۆچوون بەناو ڕۆحمدا.\n*تەكنەلۆژیا كاریگەری هەبوە لەسەر خوێندەوە؟\nپێشكەوتنی تەكنۆلۆژیا كاریگەری ڕاستەوخۆی لەسەر پڕۆسەی خوێندنەوە هەیە، لایەنی ئیجابی و ئەرێنی تەكنۆلۆژیا لەسەر خوێندنەوە ئەوەیە كە بەهۆیەوە جیهان بۆتە لادێكی بچووك، هەرچی سەرچاوەی زانستی و زانیاری هەیە ئەتوانی بە ئاسانی دەستی بخەی و سوودی لێوەرگری، بەڵام ئەو پێشكەوتنە خێرایەی تەكنۆلۆژیا بەدەر نییە لە كاریگەری نەرێنی لەسەر خوێندنەوە، و لە كۆمەڵگای خۆمان خەریكە بە تەواوی پڕۆسەكە پەكدەخات و بە ڕاددەیەك كاری كردۆتە سەر تاكەكان كە ناتوانن ڕۆژێكی ژیانیان بێ بەكارهێنانی تەكنۆلۆژیا بەسەربەرن، ئەمەش لەمپەرێكی گەورەیە لەبەردەم تاك كە ناتوانێ كاتی خۆی بۆ خوێندنەوە تەرخان بكات بەهۆی سەرقاڵ بوونی بە تەكنۆلۆژیاوە.\n*تام و چێژی خوێندنەوە لەكتێبە یاخود لەڕێگای ئەلیكتڕۆنیات؟\nبەڕای خۆم تام و چێژی خوێندنەوە لە ڕێگەی كتێبە، نەك لە ڕێگەی ئەلیكترۆنی، هەرچەند دەتووانی هەزاران كتێب بەشێوەی ئەلكترۆنی لەگەڵ خۆت هەلبگری لەسەر سیدیەك یان فلاشێك و بە ئاسانی بیانگوازیەوە بۆ هەر شوێنێك بچیت و هەركات ویستت سوودیان لێوەرگری ئەمە جگە لەوەی لە ڕووی ئابوریشەوە تێچووی كەمترە، بەڵام خوێندنەوە بەشێوەی ئەلیكتڕۆنی خوێنەر زووتر ماندوو دەكات و ئەو شەپۆلانەی لە ئامێرە ئەلیكترۆنیەكە دەردەچن كاریگەری خراپ دەخەنە سەر چاو تەواوی جەستەی مرۆڤ، بەڵام خوێندنەوە بە شێوە كلاسیكیەكە یاخود بەشێوەی لاپەڕەو كتێب چێژێكی زۆرتری هەیە.\n*بەنیاز نی هیچ كتێب بنوسی و بەچاپی بگەیێنی؟\nوەك حەزوو ئارەزوو زۆر پێمخۆشە كتێب بنووسم و وەك نوسەر ناوم لەسەر بەرگی كتێبەكە بێت، بەڵام ئەزانن ئەكتی نووسین ئەكتێكی قورسەو هەموو كەس ناتوانێ بە ئاسانی كتێب بنوسێ چونكە بەرپرسیاریەتێكی گەورەیە، دواتر بەر لەوەی بنوسین ئەبێ خوێنەرێكی باش و جددی بین، من بۆ خۆم زیاتر چێژ لە خوێندنەوەو پیشەی وەرگێڕان وەردەگرم، پەنا بەخوا لە داهاتوو ئەگەر بۆم ڕەخسا، بۆ نا هەوڵی ئەوەش ئەدەم، تا بتوانم زیاتر خزمەت بە هاوزمانان و هاونیشتمانیانم بكەم.\n*چیبكرێت بۆ ئەوەی لەمەو دوا تاكی كورد بایەخ بە خوێندنەوەی كتێب بدات؟\nبۆ ئەوەی لە ئێستاو لە داهاتوودا تاكی كورد فێری خوێندنەوە بكرێ، خوێندنەوە بكرێت بە كولتوور لە كۆمەڵگای كوردی، پێویستمان بە بەرنامەو پلانێكی گشتگیرو سەرتاسەری هەیە، بەوەی لە وەزارەتەكانی پەیوەستدار هەر یەكەو لەلای خۆی هاوكار بێت بۆ دروستكردنی خوێنەرو بەرهەمهێنانی تاكێكی هوشیارو سود بەخش، پێویستە میدیا ڕۆڵی خۆی بە تەواوی ببینێ لەم بوارە، پێداچوونەوەیەك بە كارو بەرنامەی دەزگاكانی چاپ و بڵاوكردنەوە بكرێت و سانسۆریان بخرێتە سەر تاوەكو ئەو ڕێژە زۆرە كتێبە بێ ناوەڕۆكە نەخرێتە بازاڕەكان، كە بەشێكیان مەبەست لێیان بازرگانی و خۆ دەوڵەمەند كردنە، چونكە كتێب یان تێكستی خراپ و نەشیاو وەك بۆمبی تەوقیتكراو وان ڕەنگە تاكەكانی كۆمەڵگا بەرەو توندوتیژی یان خەمۆكی یاخود ئاژاوە گێڕی ئاراستە بكەن، زۆری و بۆری نووسینی كرچ و كاڵ و نووسەری نا پرۆفیشناڵ فەزایەكی فراوانی لە بێسەروبەری و شپرزەی لە كایەی مەعریفی و زانستیدا خولقاندووەو خەریكە ئەمەش قەیرانێكیتر بۆ سەر قەیرانەكانی هەرێمەكەمان زیاد دەكات.


لەبەردەم ئەوی تردا: سەما وەك دەرخستنى خود لە ڕوانگەى ژان-لوك نانسییەوە » DidiMn\nسەرەتا / ڕەخنە/کتێب / لەبەردەم ئەوی تردا: سەما وەك دەرخستنى خود لە ڕوانگەى ژان-لوك نانسییەوە\nدیدی من – هاوار محەمەد\nلە ساڵى ٢٠٠٣-٢٠٠٤ فەیلەسووفى فەڕەنسى، ژان-لوك نانسى و هونەرمەندى كاریۆگراف ماتیلدا مۆنێر چەند نامەیەك لەگەڵ یەكتریدا دەگۆڕنەوە و بابەتى سەرەكیى گفتوگۆكەیان پرسى پەیوەندیى نێوان دانس و فەلسەفەیە؛ دواتریش دەبێتە گفتوگۆیەكى سێ كەسى و ڕووبەڕوو لە نێوان ئەو دوو هاوڕێیە و كلەیر دێنیسى فیلمسازدا. نانسى لە بیركردنەوەى خۆیدا دەربارەى دانس ”سەما” دەپرسێت: چۆن دەتوانین لە سەما وەك شتێكى كراوە بۆ هەموو كەسێك تێبگەین، لە كاتێكدا ئەفزەڵیەت لە ئێستادا دراوە بە پسپۆرێتی؟ كەواتە چۆن دەشێت هەموو كەسێك سەما بكات بێ ئەوەى پێویستى بەوە بێت بڕوانامەى سەماكردن وەربگرێت. هەروەها چ پەیوەندییەك لە نێوان دانس و بیركردنەوەدایە و چۆن دەتوانین وەها لە سەما تێبگەین كە تاقانەیى خۆى دەپارێزێت و لە یەك بیركردنەوەدا كورت نابێتەوە؟ وەڵامى نانسى بۆ هەردوو پرسیارەكە پەیوەستە بە پرسى جەستەوە وەك فرەییەك، وەك بێشومار یەكەى جیاواز كە هیچیان لەوی تریان ناچن، ئەمەیش دەرفەتى ئەوە دەڕەخسێنێت بەردەوام بە پاڵ یەكترییەوە و لەگەڵ یەكتریدا هەبن. ئێمە لێرەدا پەیوەندیى سەما و بیركردنەوە دوا دەخەین بۆ كاتێكى تر و بە كورتى قسەیەك لەسەر سەما وەك كردەیەكى هاوبەش لەنێوان ”من-ئەوی تر”دا دەكەین.\nلە فەلسەفەى ڕۆژئاواییدا تاوەكو هایدیگەریش ”بوون” پرسیارى سەرەكیی فەلسەفەیە: بۆچى بوون هەیە لە جیاتى نەبوون؟ لە دواى هایدیگەر، بە هۆى ئەو ڕووداو و كارەساتانەى لە ئەورووپا ڕوویان دا، گۆڕانێك لە پرسیارى فەلسەفەدا ڕوو دەدات، بە تایبەتى لە ناوەندى فیكرى فەڕەنسیدا مشتومڕ دەنێتەوە و هەر لە لێڤیناسەوە تاوەكو سارتەر و تاوەكو دێریدا و دۆلۆز بەشدار دەبن لە وەڵامدانەوەیدا: ئایا دەكرێت ئەوی تر ببێتە چەقى بیركردنەوەى فەلسەفى؟ بۆ ئەوانەى كە دەیانەوێت لە هەژموونى ”بوون” دەربچن، پرسیارەكە ئەوەیە چۆن لە من بەرەو ئەوی تر تێدەپەڕین؛ چۆن هەر لە پێشەوە مەرجى بوون بەستراوە بە حزوورى ئەوی ترێكى كورتنەكراوەوە. دوایین فەیلەسووفى دیار لەو نەوەیەدا كە هێشتا لە ژیاندا بێت و مشتومڕى ئەم پرسیارەى كردبێت، ژان-لوك نانسییە. بە بڕواى نانسى بۆ ئەوەى شتێك هەبێت پێویستە، شتێكى هەبێت لە بوون زیاتر بێت؛ ئەم زیاترە تەنیا ”ئیزافەیەك” نەبێت، بە پێچەوانەوە، دەبێت نەكرێت ئیزافەى بكەین بۆ سەر خودى بوون و ببێتە بەشێكى دیكە لە بوون؛ دەبێت بوون شتێك نەبێت تەنیا لەوێدا هەبێت؛ دەبێت ئەمە شتێك بێت بە جیددى وەرگیرێت، دەربكەوێت و ئەزموون بكرێت. ئەم دەركەوتن و ئەزموونكردنە هەمیشە فرەیی بوونە؛ لێرەوە نانسى دا-زاین [لەوێ-بوون] Da-sein لەسەر بنەماى میت-زاین [لەگەڵ-بوون] Mit-sein دادەڕێژێت. تاكێتى Singularität تەنیا لەسەر بنەماى فرەیى Pluralität هەیە؛ یان: تاكێتى بۆیە هەیە، چونكە زۆرێتی هەیە، ئەوانیتر هەن. حزوور و ئامادەیى لە دەمى ئێستادا بەردەوام بوونێكى دەستەكۆییە. گەر وابێت نانسى هاوكێشەكە هەڵدەگێڕێتەوە: یەكەم جار بوون نییە و دواتر لەگەڵی بۆ زیاد كرابێت، بۆى ئیزافە كرابێت؛ بەڵكو یەكەم جار لەگەڵ Mit هەیە وەك مەرجى ئیمكانى بوونى مرۆیى، پاشان تاكێتى بوون هەیە. ئەم Mitـە نە دەرەكییە و نە ناوەكییە، نە گشتییە (جەماوەرى) نە سوبێكتە؛ بەڵكو بە واتاى كرانەوەیە. كرانەوە بەو واتایە نییە شتێك وەك سندووقێك، یان وەك ژوورێكى قەپات لە دەرگایەك یان پەنجەرەیەكەوە بە خواستى خۆى دەكرێتەوە؛ یان هێزێكى تر بە قەرەقووشى دەیكاتەوە؛ بەڵكو هەر لە پێشترەوە كرانەوەیە لە دەرەوە؛ كرانەوەیە بۆ پێشوازى: «جەستە ژوورێك بۆ بوون دەسازێنێت» ئەمە بە ڕوونى تێپەڕاندنى هایدیگەرە كە زمان دەكات بە ماڵى بوون. لاى نانسى جەستە لە قەڵمڕەویخستنى ئەم ماڵەیە، چونكە بوون ناتوانێت بە تەواوەتى ببێتە خاوەنى، بوون لە جەستەدایە و هەرگیز هیچ كەس شتێكى تر نازانێت جگە لە جەستە. جەستەیش لەو پێناوەدا نییە لەش و بیچمێك بدات بە ڕۆح، فۆڕمى زەین و دەروون نییە، بەڵكو فۆڕمى خۆیەتى، فۆڕمى فۆڕمە. ئەگەر بڕیارە ڕۆح هەبێت ئەوا ڕۆحى جەستە خۆیەتى، بەڵام لەش وەك ڕۆح زیندانی نییە، لەش دەتوانێت بەردەوام سوبێكت جێ بهێڵێت و لە خۆى دەربچێت. جەستە لە سنوورى نێوان بوون و ئەوی تردایە، هەبوونى ئەویترێتییە. من بەسەر ئەوی تردا ناكرێمەوە؛ من هەر لە پێشەوە كراوەم و لەگەڵ ئەوی تردام، وەختێك ئەوی تر ڕەت بكەمەوە دەكرێت دابخرێم و بۆ نێو خۆم، بۆ تاكێتییەكەم هەڵبێم، بەڵام لێرەدا دیسان تاكێتییەكەم هەڵدەوەشێتەوە، چونكە تاكێتیى من پەیوەستە بە هەبوونى ئەوانی ترەوە.\nلە فەلسەفەى نانسیدا جیهان دەرەوەیە، بۆیە ئێمە هەموومان لە دەرەوەین؛ ئەمەیش جیاوازە لە هەموو ئەو تێزانەى كە دەرەوە هەمیشە لەسەر بنەماى ”من” یان ”سوبێكت” یان ”ئیگۆ” وێنا دەكەن؛ بە مانایەكی تر ئەو لە یەك كاتدا دەچێتە ئەودیوى دیكارتیزم و هیگڵیزم، بگرە ئەودیوى تیۆلۆژیا و فەلسەفە و دەروونشیكارى كە (بەلاى ئەوەوە) جەستە تەنیا وەك بەرجەستەبوون وێنا دەكەن: بەرجەستەبوونى خودا، مانا، ڕۆح، دەروون؛ بە دەربڕینى نانسى: وەك جەستەى ڕۆح دەیبینن، لە كاتێكدا جەستە خۆى لە ڕۆحى پەتی دەچێت. دەرەوە، دەرەكێتى، لە غەیرییەتێكەوە نەهاتووە كە خودى لە ناوەوەڕا دووكەرت كردووە، لە دووكەرتبوونى ناوەوەیشەوە نەهاتووە، كە كەرتێكیان ئەوی تریانى لە خۆى نەفى كردبێت و لە دەرەوە ئوبێكتیڤ بووبێتەوە؛ ئەویترێتى پرسى دابەشبوونى ناوەكیى خود نییە، بەڵكو وەك دەرەوە پرسى هەر خودێكە وەك ”كەسێك” كە لەگەڵ ئەوانی تردا بوونى هەیە. ئەگەر ئێمە هەموومان دەرەوە بین و كەسێك بین لەنێو و لەگەڵ كەسانى تردا، كەواتە نە هیچ كەرتبوونێكى دیالەكتیكیى سوبێكت لە ئارادایە و نە ئاگایى ناوەكى دەخرێتە دژیەكییەوە لەگەڵ دەرەكێتیى سروشتدا؛ هیچ دووپاتكردنەوەیەكى ئاوێنەیى یەكێكیان لەوی تریشیاندا، سوبێكت- ئەویتر، دەرەوە-ناوەوە لە ئارادا نییە.\nجەستە ڕووبەرى ئەم دەرەكێتى و ئەویترێتییەیە. وەك نانسى دەڵێت، ئەگەر ژیانى مرۆڤ لە زەویدا لە دواى ڕووداوى سقوتەوە دەستى پێ كردبێت، ئەوا ئێمە بە هۆى قورسایى جەستە خۆیەوە كەوتووینەتە خوارەوە. جەستە نەك تەنیا قورسایى، لەشقورسیشى هەیە؛ هێشتایش شتانێكى دیكەى هەن كە دەكرێت وەك نوقسانى بیبینین، بەڵام بە هەمان واتا دەروونشیكارییەكانى ئەم وشەیە نا. جەستە خەواڵوو دەبێت، ماندوو دەبێت، نەخۆش دەكەوێت، ئازار دەكێشێت، دەنوێت، دەمرێت. هەر كەس لە ئێمە دەتوانێت بڵێت جەستە پێرفێكت نییە، بەڵام جەستە خۆیشى هیچ كات بانگەشەى ئەمەى نەكردووە؛ بگرە دەزانێت پاكژیش نییە و هەرگیز بێ نینۆك، موو، پێست، بۆن، عارەقكردنەوە، پاشەڕۆ؛ واتە بە گشتى دەر-هاویشتەكان، خۆى پیشان نەداوە. جەستە پێرفێكت و پاكژ نییە، بەڵام تاوانبار نییە. نوقسانى و دەرهاویشتەكان خۆیان لە دەرەوەن، دەرەكێتیى جەستە دەنوێننەوە؛ واتە بە بەردەوامى پەیوەندیى جەستە لەگەڵ دەرەوەیدا دەهێڵنەوە. بە دیوێكى تریشدا، ئەمانە ناتوانن ڕێگرى لەوە بكەن كە جەستە كۆنتاكت لەگەڵ دەرەوەى نەگرێت؛ بە هەمان شێوەى دەرهاویشتەكان جەستە سیگناڵیش پەخش دەكاتەوە، نیشانە بۆ ئەوانی تر كە لە دەوروبەرى ئامادەییان هەیە، دەنێرێت و حزوورى خۆى لەوێدا ڕادەگەیەنێت. سەما جۆرێكە لە وەرگرتنى ئەم سیگناڵە لە لایەن ئەوانی ترەوە، جۆرێكە لە دەرچوونى جەستە لە خۆى. بەم پێیە، فاكتى قورسایى جەستە دژ نییە بە ئایدیاى سووكەڵەیى جەستە لاى نیچە. دەرچوون لە قورساییەكان و جێگرتنەوەى قورسایى بوون بە سووكەڵەیى بوون ئامانجى فەلسەفەى نیچە بوو. قورسى و سووكى لە فیكرى ئەودا دوو میتافۆڕن بۆ دوو تایپى جیاوازى بەهاكان و هێز؛ ئەخلاق و ئایین و دەسەڵات كە قورسایى تاقەتپڕوكێن دەخەنە سەر ژیان، مرۆڤ دەگۆڕن بۆ وشترێك كە بە بارى سەر پشتى خۆى ڕازییە. ڕۆحى سووك كە هەمان ناوە بۆ جەستەى سووكەڵە، بە پێچەوانەوە، ئەوەیە لە بارى ئەخلاقى كۆیلە و ئایین دەردەچێت و دەبێت بە باڵندە. سەما ئەم سووكەڵەییەیە تا ڕادەى بەباڵندەبوون. ئالان بەدیۆ لە وتارەكەیدا كە تەرخانى كردووە بۆ شرۆڤەى ڕوانگەى نیچە بۆ پەیوەندیى نێوان بیركردنەوە و سەما، دەڵێت: «سەما لەبیركردنە، چونكە جەستەیەكە كە قورسایى خۆى، كێشى خۆى لەبیر كردووە.» بەم جۆرە جەستە ئەگەرچى، بە دەربڕینى نانسى، قورساییەكى كەم كێشى هەیە، بەڵام تەنیا خۆیەتى كە دەتوانێت هێندە سووكەڵە بێت باز بدات و لە بارى قورساییە مەعنەوییەكان دەربچێت؛ سەما هونەرى سووكەڵەیى جەستەیە، قورساییەكەیشى تەنیا بۆ ئەوەیە بەرەو ئەوی تر بكێشرێت، لەگەڵ جەستەكانى تردا بەر یەكتر بكەون، پەستان لەسەر یەكتر دابنێن، پاڵ بە یەكترییەوە بنێن، بكەونە سەر یەكتر، یان بە هۆى كێش و قەبارەیانەوە بكەونە سەر ڕووكارى ئاو. بە یەك دەربڕین، قورسایى جەستە بۆ ئەوەیە لەگەڵ جەستەیەكى تردا بكەونە هێزى یەكترڕاكێشانەوە. جەستە هەم نەفرینى میتافیزیك و هەم فەرمانە بێشومارەكانى ئەخلاقى خراوەتە سەر، بەڵام لە دنیاى مۆدێرندا نابێت دیسپلینە زۆروزەبەندەكانى دەسەڵاتیشمان لەبیر بچێت؛ بۆ نموونە جەستەى سەرباز (لە كۆمەڵگەى كوریدا، ئەفسانەى بەناوبانگى ”عەسكەریكردن” هێشتایش لەسەر زارى نەوەى پێش ئێمەیە.) نیچە بەم جۆرە جەستەى سەربازیى ئەڵمان وەسف دەكات: ”گوێڕایەڵ و دوو لنگى درێژكراو” بەدیۆ لە شرۆڤەى ئەمەدا دەنووسێت: «جەوهەرى ئەم ئەڵمانییە خراپە نمایشى سەربازییە، جەستەیەكى ڕیزبەندكراو و بیچمپێدراو بە چەكوشكارى، سەرشۆڕ و مارشگۆ. جەستەیەك بۆ ڕیتم و زرموكوت. لەبرى ئەوە سەما جەستەیەكى بەژنزراڤ و ڕاستەوەبووە، جەستەیەكى قیت و قنج.»\nبە لاى نانسییەوە ئێمە نابێت وەها لە جەستە تێبگەین كە تەنێكە و بۆشایى داگیر كردووە. جەستە شتێكى پڕ یان بۆشاییەكى داگیركراو نییە، چێوەیەكى خاڵى و بەتاڵییش نییە؛ پتر بۆشاییەكى كراوەیە، شوێنێكى كراوەیە كە پڕە لە جەستەكانى تر. شوێنیش هەمیشە لەوێدایە، لێرەدایە، ئەوەیە لەوێدا. بەم پێیە جەستە شوێنێكە لەوێدا، لە دەرەوە وەك غەریبەیەك. جەستە هەمیشە لە سوبێكت كراوەتە دەرەوە، ئەدرەسێكە لەوێدا بۆ جەستەى دیكە و خراوەتە بەردەمى ئەوی تر. لێرەدا جەستە لە سنووردایە و وەك سنوور هەیە؛ واتە وەك شتێك بۆ دەستلێدان و لەمسكردن. من جەستەى خۆم ناناسم و خاوەنى نیم، پێویستە ئەوی تر لەمسى بكات تاوەكو جەستەم ڕوو بدات؛ بەڵام لە ڕێگەى ئەم لەمسەوە، من نابمە خاوەنى جەستەى خۆم، بەڵكو جەستەم دەبێتە هی من، دەبێتە شوێنێك لە نێوان من و ئەوی تردا. بە پێچەوانەوە هەر لە سەرەتاوە ئەوانی تر لەوێدا وەك جەستەكان دەناسم، چونكە سنوورەكانیان، چێوەكانیان دەبینم و دەتوانم دەستیان لێ بدەم «ئەوی تر جەستەیەكە، چونكە تەنیا جەستە ئەوی ترە. ئەوە كە ئەم دەنگەى هەیە، ئەم پێستەى هەیە، ڕەنگى هەیە، لەشولارى هەیە، قەبارەى هەیە، چرچولۆچى هەیە، پتەویى هەیە.» سوبێكت لەمسى خۆى ناكات، ناتوانێت ڕاستەوخۆ لەمسى خۆى بكات و هاوكات وەك لەمس هەست بە لەمسەكەى بكات، لەمس هەستێكە لە بەركەوتنى دەست و لەشى ئەوی ترى دەرەكییەوە دروست دەبێت. سوبێكت لەوی ترەوە لەمس دەكرێت و خۆیشى لەمسى ئەوی تر دەكات؛ لە ڕێگەى ئەم دوو لەمسەوە دەتوانێت لەمسى خۆى بكات، واتە وەك جەستەیەكى هەستەوەر هەست بە خۆى بكات.\nئەم جۆرە تیاژیانە لە لەشدا یان لە جەستەدا، لەمڕۆدا هونەر دایدەهێنێت. بوون پێویستە بوونێكى جەستەیى بێت، دەبێت جەستەیەك بەخۆیەوە بگرێت، تاوەكو بشێت بناسرێتەوە. ناسین لە جەستەدا و لە ڕێگەى جەستەوە دەبێت. سەما یەكەمین هونەرى جەستەیە و هێشتایش هەر بەو جۆرەیە، چونكە سەما بە خودى جەستەى هونەرمەندەوە لكاوە و جودابوونەوە هەڵناگرێت؛ بە پێچەوانەى زۆربەى هونەرەكانى دیكەوە، كە لە ڕێگەى جەستە و زەین و لێهاتوویى هونەرمەندەوە، بە تێپەڕین بە میدیۆمى ئامێر (مۆسیقا) یان قوماش و ڕەنگ (نیگاركێشى) یان ئەكتەر و كامێرا (سینەما) بەرهەم دێت. لە سەمادا بەرهەم جووڵەى خودى جەستەیە بەبێ كەلێن و میدیۆم، ئەوەى لە جەستەوە پەخش دەبێتەوە خۆى بەرهەمە هونەرییەكەیە و پێویستى بەوە نییە بكەوێتە سەر سەتحێكى تر (كانڤاس، بەرد، پەردە، شاشە) یان لە ڕێگەى ئامرازى دیكەوە (فڵچە، چەكوش، گەچ، كامێرا)وە پێك بهێنرێت، تاوەكو وەك بەرهەمێكى هونەرى دەربكەوێت. تەنانەت سەماى ڤیدیۆكلیپ یان وێنەگیراو دواى وێنەگرتن نەبووەتە سەما، بەڵكو خودى بەرهەمەكەیە وێنەگیراوە و هەمیشە وێنەگرتن لاوەكییە. سەما تەنیا پەیوەستە بە شوێنەوە، چونكە جەستە خۆى فەزایە. دال نییە، بەڵكو ژێستى پەتییە؛ ژێستێك كە گەشەكردن و لەدایكبوونى هاوكاتە و هیچ ژیانێكى پێشوەختەى لە ”مانا”یەكدا نییە؛ بە قەولى بەدیۆ دەستپێكردنێكى نوێیە، چونكە ژێستى سەما پێویستە هەمیشە شتێكى وەك داهێنانى دەستپێكەكەى خۆى بێت.\nبەڵام تێرمى ”هونەرمەند” تەنیا كەسانى ”پڕۆفیشناڵ” ناگرێتەوە. هونەر لاى نانسى لە لایەن هەموانەوە دروست دەكرێت و هەرگیز ناكرێت شتێكى تەواو نوخبەیى بێت. هەموو مرۆڤێك دەتوانێت بە خۆى بڵێت هونەرمەند، چونكە هونەر بابەتى پسپۆڕى نییە، بەڵكو لەنێو خودى مومارەسەى ژیاندایە؛ بەڵام هەندێک كەس بایەخێكى زیاتر بە هونەرەكەیان دەدەن و ڕەنگە كۆنتێكست و ڕەوشێكى گونجاوتریان بۆ بەرەوپێشبردن بۆ هەڵبكەوێت. مادام هونەر تایبەت نییە بە كەسێك، بلیمەتێك و ئیلهامى تاكەكەسى نییە، كەواتە شتێكە لە نێوان جەستەكاندا، لەگەڵ ئەوی تردا ڕوو دەدات، یان لە نێوان مرۆڤەكاندا مومارەسە دەكرێت؛ هەر لەبەر ئەمە دەشێت لە هەر كات و شوێنێكدا بێت و هەر جێیەك ڕۆڵى سەكۆ و ستەیجى بۆ بگێڕن، بە بچووكترین دەنگى میوزیك ڕوو بدات. هەڵبەت خوداپەرستییش دەكرێت لە هەر كوێدا بكرێت، بەڵام نەك وەك مومارەسەیەكى گشتى و هاوبەش، بەڵكو وەك بڕوایەكى تاكەكەسى كە پێویستى بە گرتنى ڕووبەر و مەساحە نییە؛ چونكە وەك پرەنسیپ خوداپەرستى پتر پەیوەستە بە دڵ و دەروونى خودى تاكەكەسەوە كە خودا لە بێدەنگیشدا نیەت و نیاز و داواكانى دەیبیستێت و حزوورى ئەوی تر بە مەرج ناگرێت، (مەگەر وەك ڕیاكارى یان وەك ئەجنداى سیاسى.) ئایین پێرفۆرمانس نییە، پتر زوهدە، واتە تەنانەت لە قەرەباڵغییشدا زیاتر مەیلى بە لاى كەشى تەنیایى و خەڵوەتدایە تاوەكو بە لاى فەزاى گشتى و هاوبەشدا. سەما نواندن و پێرفۆرمانسە، جووڵەیەكە ڕووبەر ئاوەڵا دەكات؛ هیچ تەوقیتێكى وەكو كاتى بانگدان و نوێژ و ڕۆژووشكاندنى نییە، هیچ پرۆگرامێكى وەكو بەرنامەى تەلەفزیۆنى و ماوەى منداڵانى نییە؛ هەر سات و كات و چركەیەك دەكرێت ئەنجام بدرێت، ژێستێكە كەس نازانێت كەى ڕوو دەدات؛ وەكو سەماكەى چارلى چاپلن لە گەرمەى كارى نێو كارگەیەكى تەواو دیسپلینكراودا لە فیلمى ژیانى مۆدێرندا. لە سەمادا ئەم ئیمكانە گشتى و یونیڤێرساڵە لەگەڵ ئیمكانى تاكەكەسیدا، واتە ئیمكانى ئەوانەى هەلومەرجى باشتریان بەهرەمەندبوون لە هونەرەكەیان هەبووە، یەكتر دەبڕن. سەما هونەرێكە لەگەڵ ئەوی تردا، بە مەشق و تێكەڵبوونى ئەم دوو توخمە مرۆییە، دەتوانێت یونیڤێرساڵ لە خۆیدا چڕ بكاتەوە تاوەكو دەبێتە شارەزاییەكى جوانتر و دەچێتە سەر شانۆ و ستەیج، بەڵام ئەم شارەزایى زیاترە بە واتاى پسپۆڕێتى و خاوەندارێتى نییە. هونەر، بە تایبەتى سەما، پەیوەستە بە جیهانەوە وەك ڕووبەرێك بۆ بەشداریكردن لە نێوان ئێمەدا؛ بۆیە واتاى سەما لاى نانسى هەمیشە لە پەیوەندیدایە بە جیهانەوە، چونكە جەستەكان بەو هۆیەى لە یەكترى جیاواز و تا ڕادەیەك سەربەخۆن، شوێنى هاوبەشیپێكراوى نێوان ئێمەن: «جیهان جەستەكانە»؛ لە جێیەكدا وا دەڵێت. ئەم شرۆڤەیە دەتوانێت ببێتە بنەماى دووبارە وێناكردنەوەى ”هاوبەشێتى” و ”یەكسانی”ـى جەستەى سەماكاران لەگەڵ یەكتریدا. ڕەنگە ئەمەیش هۆكارێكى ئەوە بێت لەو كۆمەڵگایانەى وەك ئێمەدا، كە لەسەر هیرارشییەت و نایەكسانیى قووڵى ڕەگەزى دروست بوون، سەما وەك هەڕەشەیەك لە بونیادى كۆمەڵایەتى و دامەزراوەى خێزان دەبینرێت.\nنانسى شرۆڤەى وتەیەكى ستانسلاڤسكى دەكات دەربارەى سەما: «دەستپێكردن لە خودەوە یان جێهێشتنى خود.» نیوەى یەكەمى ئەم گوزارەیە ”دەستپێكردن لە خودەوە” وا دێنێتە زەینمان كە دەستپێكردنە لە سوبێكتەوە وەك حزوور لە بەردەم خۆیدا، لە ڕێگەى خۆیەوە و بۆ خۆى. بە گوێرەى ئەمە، سوبێكت هەمیشە لە پەیوەندیدا بە خۆیەوە سەما دەكات، هەمیشە لە خۆیەوە دەست پێ دەكات؛ لەم بارەدا تەنانەت ئەگەر سەماى دووكەسى یان دەستەجەمعییش بێت هێشتا وەك مومارەسەیەكى تاكەكەسییانە و خودسەنتەرانە مومارەسە دەكرێت. نانسى ئەمە ڕەت دەكاتەوە؛ لای وایە ئەم تێگەیەى خود self بەدحاڵیبوونێكە؛ چونكە ئەگەر لە خۆم بپرسم ئەم ”خود”ە كێیە، ئەم ”خۆم” ‘me’ـە كە من هەمیشە لەگەڵى لە پەیوەندیدایە و لەوەوە هەموو شتێك دەست پێ دەكات، ئەوا هەرگیز ناتوانم ئەم خودە بدۆزمەوە، چونكە دواجار ئەو تاكە سوبێكتەى كە دەیبینم سوبێكتى بگۆیە، سوبێكتى وتن: من I نەك خۆم me. خۆم یان خود هەمیشە بەرهەمهێنراوى دەربڕینە، دەربڕینى سوبێكتى بگۆ كە ئاماژە بۆ خۆى بكات؛ بەم پێیە خود هەمیشە لە دواترەوە دێت و لاوەكییە، نەك بەرایى؛ هەرگیز بنەڕەت نییە، بەڵكو هەمیشە لە پەیوەندیدایە ”بە خۆیەوە”\nدووەم نیوەبڕگەى گوزارەكە ”جێهێشتنى خود” یان ”جودابوونەوە لە خود” بیركردنەوەیە لە سەما وەك ئەوەى هیچى تێدا دیارى نەكرابێت. جێهێشتنى خود جێهێشتنى شتێك، بوونێك نییە، چونكە لە خوددا هیچ شتێك هێندە پێدراو نییە جەستە بپارێزێت. لەمە زیاتر، ئەم جەستەیە بەشێكى كۆتادارى ماددەیە، كە تەنیا بۆ درێژبوونەوەى هەیە كە لە جەستەكانى تر جودا بووەتەوە. خود فیگورێكە نەك سەرەتا بۆ داخران و نوشتانەوە بەسەر خۆیدا، بەڵكو بۆ جودابوونەوە و بەجێهێشتنى خۆى. سەما دەربڕینى خودێكى پێشوەختپێداو نییە، پتر درێژبوونەوەى جەستەیە وەك فۆڕمەكانى كە لەگەڵ فەزاى دەوربەریدا هاوفۆڕم دەبێت و لە فۆڕم دەكەوێت. بە مانایەكی تر، سەماى خودێك واتا نا-خودسەنتەرى و دەرچوون بەرەو دەرەوە. ئەگەر خود خۆى جێ دەهێڵێت و لە خۆى جودا دەبێتەوە، ئەوا سەما درێژبوونەوەیەكى ئەم شوێنگیرییەیە، درێژبوونەوەیەكى ئەم قەبەبوونەوەیە كە خودە؛ بەم مانایە خودشوناسییەكى پێشوەختە و هاوكاتى سوبێكت لەگەڵ خۆیدا لە ئارادا نییە. سەما نا-هاوشوناسیى خودە كە تێیدا جەستە لە ڕێگەى جودابوونەوەوە گریمانە كراوە، حزوورێك كە خودێك دەخاتە ڕوو كە لە خۆى جودا بووەتەوە. سەما دانانى جەستەیە لە دەرەوە؛ شوێنى دەرە-خودى جەستەی خودە. لەبەر ئەمە، ئەم جێهێشتنە هێشتا لە پەیوەندیدایە لەگەڵ خۆدا، بەڵام لە دەرەوە، ناوەوە لە پەیوەندیدایە لەگەڵ خۆیدا لە دەرەوە و لە ڕێگەى دەرەوە؛ كەواتە ئەم جودابوونەوەیە پەیوەندییشە لەگەڵ خود: «سەما دەبێتە ئەم ناوەوەیەى كە دەچێتە دەرەوە، لەم دەرەوەیەى جیهاندا [نەك دەرەوە لە جیهان]دا ئەم دەرەوەیە، هاوكات ناوەوەى جیهانیشە. كەواتە وەها شتێك بۆ ئەوە نییە كەسێك ناوەوە لە دەرەوە جودا بكاتەوە؛ بەڵكو ئەمە پرسى دەرخستنە.» دەرخستن لە ماناى نمایش و نیشاندان زیاترە؛ دەرخستن واتە دەر-خستن ex-position، ناردنى شتێك بۆ دەرێ؛ دانانى لە دەرەوە.\nبە گوێرەى ئەم شرۆڤەیە سەما تاكەكەسى نییە، تەنانەت ئەگەر تاكەكەسێكیش بیكات؛ ئەو خۆى بەجێ دەهێڵێت، لە خۆى دەردەچێت چونكە هەرگیز بە تەواوى تێیدا نیشتەجێ نەبووە: «جەستە جەستەى ئێمەیە و موڵكى ئێمەیە، ڕێك تا ئەو ڕادەیەى كە سەر بە ئێمە نییە و هاوگیانیى خاوەندارێتیى خۆمان لە بوونمان وەلا دەنێت.» هیچ كەسێكى تر خاوەنى جەستەى ئێمە نییە تاوەكو بە ویستى ئەو بەكاربهێنرێت، لەشى خۆمان هی ئێمەیە و ئێمە لە پەیوەندیدا بە لەشى خۆمان و ئارەزووەكانمان و هەلومەرجە سوبێكتیڤ و ئوبێكتیڤەكانەوە، بڕیار لە دۆخەكانى جەستەمان دەدەین، بەڵام ئەم ”هەبوون”ـە تەنیا بۆ ئەوەیە بەرەو ئەوی تر بەجێمان بهێڵێت. بەم جێهێشتن و كۆچە جەستە دەكەوێتە نێو ڕووبەرێكى گشتییەوە كە بەر جەستەكانى تر دەكەوێت، لەگەڵیان دەكەوێتە عەشق، دژایەتى، سێكس، كار، و هتد؛ واتە دەكرێت بە جەستەكانى ترەوە بلكێت و پێوەى بلكێن، نەك بە شێوەى ”بۆ زیادبوون” و ”ئیزافە” بۆ سەر شتێكى بنەڕەتى، بۆ سەر سوبێكتێك لە سەنتەردا؛ نەك وەك جەستەیەكیش لە ڕووبەرى هاوبەشدا بۆ بەكارهێنان و بەكاربردن كە باڵادەستى و نایەكسانى بەرهەم بهێنێتەوە، بەڵكو وەك سەیرورەیەكى چەند لایەنە كە بەبێ یەكترى هیچ خودێك بوونى نابێت؛ وەك گەشەكردنى هونەر، چێژ، ئێستاتیك، بەرەنگارى لە نێواندا. ئەمانەیش ئامانجگەلێك نین لە دەرەوەى سەما تا سەماكاران وەك ئەستێرەى ڕێنیشاندەر بەرەو ڕوویان بڕۆن؛ پتر خۆیان لەنێو سەمادا بەرهەم دەهێنرێن. مەرجى گرنگیى سەما وەك هونەرێك بە دالێكى گرنگتر، بە گوتارێكى دیكەى گەورەترەوە نەبەستراوە تاوەكو ”مانا”یەكى پێ بدەن. مامەڵەى ئامانجگەرایانە لەگەڵ جەستەدا هەر لە بنەڕەتەوە ناكۆكە بە سەما. سەما لە یەك كاتدا جووڵەى خودجێهێشتنە و ڕووى لە خودیشە تاوەكو خود سەما نەكات بە ئامرازى ”خۆپەرستى”، یان ئامرازێك لە خزمەت ئامانجى دیكەى پێشتر دیاریكراودا (بۆ نموونە سەما ئەگەرچى ڕەهەندى ئیرۆتیكی هەیە، بەڵام لەپێناوى سێكس یان بەرهەمهێنانى وێنەى سێكسیدا نییە.) وەها جودابوونەوەیەك لە ئامانجێكى بنجبڕ ئێمە ناگەڕێنێتەوە بۆ خودێكى تەنیا و داخراو، بەڵكو كەسێك بەرهەم دەهێنێت كە لە دۆخى دەرخستن و دەرەكێتیدا، لە كرانەوەى جیهاندا ئامانجى دەستبەجێ دادەهێنێت، بەڵام ئەم خۆلادانە لە خۆپەرستى، وا ناكات هەموو ئەوانی تریش خۆپەرست نەبن. بە دەربرێنێكى تر، لە دەرچوون و جێهێشتنى خوددا، كەمتازۆر مەترسى ئەوە هەیە ئەوانی تر جەستەم لە خۆیاندا بتوێننەوە، بیقۆزنەوە، بیپڕوكێنن، بەڵام بەم كارە تەنیا پەیوەندیى من بە خۆیانەوە وێران ناكەن، بەڵكو پەیوەندیى خۆیشیان بە منەوە وێران دەكەن، چونكە ئەوانیش جەستەن لە جیهانى دەرەوە.\nوێڕاى ئەوەى هیچ دالێكى گرنگتر نییە كە مانا بە سەما بدات، بەڵام تێكەڵبوونى سەما و عەشق لە تێكەڵبوونى سەما بە هەر كایەیەكى دیكە سازگارترە، چونكە عەشق خۆى دال نییە، كایە یان گوتاریش نییە (تەنانەت ڕۆلان بارت ناوى لە كتێبەكەى خۆى ناوە ”فراگمێنتەكانى گوتارى عاشق” نەك ”گوتارى عەشق” و بەلاى منەوە ئەم جیاوازییە چكۆلەیە مانادار و گرنگە.) عەشق وەك سەما پەیوەستە بە ئەوی ترەوە و لە نێوان دوواندایە، وەك سەما ڕووداوە؛ وەك سەمایش تیاژیانێكى تاقانەیە. لە سەماى عەشقانەدا تێكەڵبوونى جەستەكان ڕوو دەدات بەبێ ئەوەى مەترسىی توانەوە و پارچەپارچەبوونى جەستە، بەبێ ئەوەى مەترسى بەكاربردن و قۆستنەوەى جەستە ڕوو بدات. جەستەكان پێكەوە دەبن و ئاوێزان دەبن، بە دەورى یەكتر و بە دەورى خۆیاندا دەسووڕێنەوە بێ ئەوەى هیچ مومارەسەیەكى دەسەڵاتگەرییانە لەسەر یەكتر بكەن، بەو مەرجەى لە پێشەوە عەشقمان وەك ”توانەوە”یەكى عیرفانى، وەك ”یەكبوونێك”ـى سەروو-جەستەیى وێنا نەكردبێت. بە پێچەوانەى تێگەیشتنى باوەوە، عەشق خۆى لە سنوورى هەڵنەگیراو و نەسڕدراوەى ”دوو” جەستەدا ڕوو دەدات كە تێیدا لە ڕێگەى یەكترەوە دەبن بە خۆیان. لە عەشقدا بۆنى ناخۆش و درێژبوونى قژ و نینۆكى من و ئەوی تر ناوەستن، بەڵام جەستە تێیدا دەتوانێت تا ڕادەیەك دڵنیا بێت لە خۆى و متمانە بەوی تر بكات؛ هەروەها دەتوانێت شاد بێت بە خۆى و شەرم لە خۆى نەكات.\n Klaus Waiß: Versuch über das szenische Ereignis. Eine Annäherung an zeitgenössischen Tanz und Performance in der Philosophie von Jean-Luc Nancy, (Magister der Philosophie (Mag.phil.), Wien: 2010, P. 90.\n Jean-Luc Nancy: Corpus, Translated by: Richard A. Rand, Perspectives in Continental Philosophy, Frodham University Press, New York: 2008, P. 15.\n Alain Badiou: Dance as a Metaphor for Thought, in ‘Handbook of Inaesthetics’, Translated By: Alberto Toscano, Sanford University Press, Sanford-California, 2005, P. 57.\n Jean-Luc Nancy: Op. Cit., P. 93.\n Alain Badiou: Op. Cit., P. 59.\nJean-Luc Nancy: Op. Cit., P.150.\n Alain Badiou: Op. Cit., P.64.\n Nancy and Visual Culture, Edited by Carrie Giunta and Adrienne Janus, Edinburgh University Press, 2016, P. 41\n Klaus Waiß: Op. Cit., P. 96.\n Nancy and Visual Culture, Op. Cit., P. 42.\n Jean-Luc Nancy: Op. Cit., P.157.\n Nancy and Visual Culture, Op. Cit., P. 43-44.\ndance, Hawar Muhemed,


هیوا مەجید خەلیل 10, 04, 2021\nسەرهەڵدانی پەتای کۆڕۆنا گۆڕانکاریی گەورەی لە ئەرکەکانی دەوڵەت، هەم لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی و هەمیش لەسەر ئاستی ناوخۆیی دروست کرد. وڵاتە دەوڵەمەندەکان ناچار بوون چالاکییەکانیان لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی کەم بکەنەوە و وڵاتە هەژارەکانیش گیرۆدەی برسێتی، بێکاری، قەرز و لەدەستدانی مەشروعییەتی ناوخۆیی هاتن. لە هەردوو حاڵەتدا، ئەمە دەرفەتێک بوو بۆ ڕێکخراوە نێودەوڵەتییەکان، بەتایبەتیش ڕێکخراوە دارایییەکان کە ڕۆڵی گەورەتر لە وڵاتە هەژار و قەرزدارەکاندا بگێڕن.\nلێرەدا مەبەست لە سیستەمی نێودەوڵەتی، سیستەمی زاڵه بەسەر ئابووریی جیهاندا. ڕاستە کە کۆرۆنا بووە هۆکاری ئەوەی کە دەوڵەت بەهێزەوە بێتەوە ناو گۆڕەپانی سیاسی، ئابووری و کۆمەڵایەتیی ناوخۆ؛ بەڵام هاوکات كاریگه‌ریی خسته سه‌ر وەرچەرخانەکانی سیستەمی ئابووری و داراییی نێودەوڵەتی، بەتایبەتیش دەوڵەتە لاوازەکان. کۆرۆنا سەرلەنوێ دەرفەتی بۆ ناوەندە دارایییە جیهانییەکان، واتە سندووقی نێودەوڵەتیی دراو و بانکی جیهانی ڕەخساند تا بەهێزەوە پەیوەندیی لەگەڵ وڵاتە خاوەن سیستەمە سیاسییە جیاوازەکان (لە دیکتاتۆرییەوە بۆ نیمچەدیموکراسی تا دیموکراسییەوە) ببەستێت، بەتایبەتیش ئەو وڵاتانەی کە بە وڵاتی لاواز یاخود شکستخواردوو هەژمار دەکرێن و بەدەست قەرزی دەرەکییەوە دەناڵێنن. زۆرێک لە وڵاتانی ئەفریقا، ئاسیا و ئەمریکای لاتین دەکەونە چوارچێوەی ئەم وڵاتانە، کە زۆربەیان داوای یارمەتیی دارایی و قەرزیان لە سندووقی نێودەوڵەتیی دراو و بانکی جیهانییان کردووە.\nئەم قەرزانە دەبنە هۆی ئەوەی کە دواجار سندووقی نێودەوڵەتیی دراو کۆمەڵێک ڕێکاری هەموارکردنەوەی ستراکتۆرە ئابوورییەکان بەسەر ئەم وڵاتانەدا بسەپێنێت یاخود ئەم وڵاتانە نەتوانن ڕێژەی قازانجی سەر قەرزەکان و هەقدەستی قەرزەکان (debt payment) بدەنەوە. کەواتە ئەم وڵاتانە یان ڕاستەوخۆ دەکەونە ژێر مەرجە سەپێنراوەکانی سندووقی نێودەوڵەتیی دراو و بانکی جیهانی، یاخود دەکەونە ژێر کاریگەریی ناڕاستەوخۆیی وڵاتە باڵادەستەکانی ناو ئەم ڕێکخراوه‌دا. بۆ نموونە، لەم چوارچێوەیەدا بانکی جیهانی لە یەکەم هەنگاویدا بڕی ١،٦ ملیار دۆلاری بۆ ٢٥ وڵاتی لە دۆخی گەشەسەندندا تەرخان کرد و دواجار بڕی ١٦٠ ملیار دۆلاری بۆ هاوکاریکردنی پتر لە شەست و پێنج دەوڵەت تەرخان کرد. زیاد لەمەیش وڵاتانی وەک میسر، مۆزامبیک، پاکستان، سوودان و زامبیا، نزیکه‌ی ٨٪ی کۆی بەرهەمی ناپوختەی نیشتمانی (GDP)یان، بۆ قەرزە گشتییەکانە؛ سەرەڕای ئەوەی کە لەسەرەتای سەرهەڵدانی پەتای کۆرۆنا لە کۆمەڵێک وڵاتی وەک فەڵەستین، بۆرۆندی، باشووری سوودان و زیمبابوێی، تەنیا بەشی یەک مانگ دراوی بیانییان بۆ هاوردەکردنی کاڵا سەره‌کییەکان و کاڵا خۆراکییەکانیان وەک یەدەگ هەیە.\nئەم فەوزایە لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی، کاریگەریی لەسەر بۆچوونەکانی بەجیهانیبوونیش دروست کرد. بە سەرهەڵدانی پەتای کۆرۆنا کۆمەڵێک بۆچوون لەسەر ئاستی جیهانی و لۆکاڵی سەریان هەڵدا کە لەو بڕوایەدا بوون پرۆسەی بەجیهانیبوون یان دەوەستێت، یاخود گۆڕانکارییەکی ڕیشەیی بەسەریدا دێت. پێش قبووڵکردن یان ڕەتکردنەوەی ئەم بۆچوونە، پێویستە کۆمەڵێک بابەت باس بکرێن. لەم بارەوە "هێنری کێسێنجەر" لەو بڕوایەدا بوو کە لە جیهانی دوای کۆرۆنادا، جیهان ڕووبەڕووی پەشێویی ئابووری و سیاسی دەبێتەوە؛ پەیمانە کۆمەڵایەتییەکان لەسەر ئاستی لۆکاڵی و جیهانی هەڵدەوەشێنەوە و ئەم کاریگەرییانە لەوانەیە بۆ چەندین نەوە بەردەوام بن. کێسێنجەر بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی کۆرۆنا پێی وابوو کە هیچ وڵاتێک و تەنانەت ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکاش ناتوانن بەتەنیا ڕووبەڕووی ئەم ڤایرۆسە ببنەوە بەڵکوو پێویستیی بە هاوکاریی جیهانییە. "جۆزێف نای" لەگەڵ کێسێنجەر هاوڕایە کە ڕووبەڕووبوونەوەی پەتای کۆرۆنا پێویستیی بە هاوکاریی جیهانی هەیە، بەڵانم بەپێچەوانەی کێسێنجەر، جۆزێف نای لەو بڕوایەدا نییە کە ئەم پەتایە گۆڕانکاری بەسەر ڕەوتی بەجیهانیبووندا بهێنێت، چونکە هەندێ بابەتی ژینگەیی و سروشتی لە دەرەوەی کۆنترۆڵی مرۆڤن و هاتووچۆی زانیارییەکانیش هەر بەردەوام دەبن. ئەگەرچی بە بڕوای جۆزێف نای لەوانەیە ئیدارەی ئەمریکا (مەبەست ئیدارەی دۆناڵد ترامپە) هەڵە بکات و گورز لە پرۆسەی بەجیهانیبوون و نەزمی ئێستای جیهانی بوەشێنێت. لە پرۆسەی بەجیهانیبووندا، چ لە سەردەمی کۆرۆنا و چ لە پێش کۆڕۆنا، کۆمەڵێک بابەت هەن کە گۆڕانکارییان بەسەردا نایه‌ت؛ وەک بەکارهێنانی بەرفراوانی ئینترنێت، سوودوەرگرتن لە که‌لتوورەکانی تر، بەکارهێنانی دۆزینەوەکان لە ئاستی جیهانی، بەردەوامبوونی جه‌نگەکان، جەنگی بازرگانی و پەیوەندییە بازرگانییەکان، کێشەکانی پەیوەست بە ژینگە و دەیان بابەت و کێشەی تر.\nلە سەردەمی کۆرۆنادا دوو پرۆسەی دژبەیەک، بەڵام هاوکات هاوتەریبی یەکتر هاتنە ئاراوە؛ یەکەم، سۆلێدارێتی (هاوبەندی) لەسەر ئاستی جیهانی و وەکوو یەک هەڵسوکەوتکردن؛ دووەم، داخستنی سنوورەکان و ململانێی مانەوە؛ هەر دوو پرۆسەیش پێکەوەگرێدراو بوون. لە ئاستی جیهاندا هاوسۆزییەک لەبارەی چۆنێتیی ڕووبەڕووبوونەوەی کۆرۆنا هاتە کایەوە. "ترس" خەسڵەتی سەرەکیی ئەم قۆناغە بوو کە کۆمەڵگه‌ی مرۆڤایەتیی بۆ هاوسۆزی هان دەدا. بەڕێوەبردنی نمایشە که‌لتووری و هونەرییەکان لەسەر ئاستی جیهان (بەتایبەتیش لە ڕێگەی ئینترنێته‌وه)، بڵاوکردنەوەی ڕێنمایییە تەندروستییه‌كان و چۆنێتیی بەرنگاربوونەوەی کۆرۆنا بەشێک بوون لەم هاوسۆزی و سۆلیدارێتییە. دەکرێ لە ئاستی جیهانیدا بەڕێوەبردنی کۆنسێرتی یەک جیهان پێکەوە لە ماڵەوە (one world together at home) به بەرجەستەترین هێمای هاوکاریی نێوان هونەرمەندانی سەرتاسه‌ری وڵاتان لەسەر ئاستی جیهان هەژمار بکەین بۆ کۆکردنەوەی پارە بۆ ڕێکخراوی تەندروستیی جیهانی. هاوکات سنوورەکان داخران، شارەکان قەرەنتینە کران و خەڵک لە ماڵ مانەوە. واتە بەتەواوەتی لێکدابڕانێکی کۆمەڵایەتی-سیاسی دروست بوو. ئەم لێکدابڕانە لە پێناو مانەوە بوو. هاوکات لەسەر ئاستی جیهانی، ململانێی دەوڵەتان بۆ پاراستنی نەتەوەکانیان سەری هەڵدا؛ تۆمەتبارکردنی یەکتر، دانی پارەی زۆرتر بە کۆمپانیاکان بۆ کڕینی پێداویستییە پزیشکییەکان، دزینی بارهەڵگری ماسکەکان لەلایەن دەوڵەتانەوە خەسڵەتی سەردەمی کۆرۆنا بوون. لەم قۆناغەدا هەم ڕێکخستن (قەرەنتنیە ناوخۆیییەکان)، هەمیش پشێوی (داخستنی سنوورەکان)، تەحه‌کومی بە جیهان کرد. لەگەڵ ئەمەیشدا خودی بەکارهێنانی چەمکی "جیهانی پێش سەردەمی کۆرۆنا" و "جیهانی پاش سەردەمی کۆرۆنا"، دابەشکردنێکی جیهانی لە ئەدەبیاتی سیاسی، ئابووری و کۆمەڵایەتیدا دێنێته دی و توێژینەوەکانی تایبەت بە ئاستی جیهانی و نێودەوڵەتی لەم چوارچێوەیەدا دەخولێنەوە.\nسەرەڕای گشت ئەمانە، جیهان لە سەردەمی بەجیهانیبووندا ڕووبەڕووی گرفتی جددی بووەتەوە؛ واتە چیتر قەیرانە ئابوورییەکان، گرفتە ژینگەیییەکان و نەخۆشییە گوازراوەکان و جەنگە مەحەلییەکان بابەتی ناوخۆیی نین بەڵکوو بابەتی جیهانین. لەم ڕوانگەیەوە مادەم ئەم ڕووداوانە کاریگەری لەسەر کۆی گشتیی مرۆڤەکان دروست دەکه‌ن، کەواتە لە پرۆسەی بەجیهانیبوونی پاش سەردەمی کۆرۆنا، پێویستە "ناسنامه‌یه‌كی گشتیی مرۆڤایەتی" بێتە کایەوە کە تێیدا گشت مرۆڤەکانی جیهان بە چاوی "ئێمەی گشت" سەیری یەکتر بکەن. ئەگەرچی هاتنەدیی ئەم ڕۆئیایە سەختە، بەڵام شتێک کە لە واقعدا بوونی نەبێ، مانای هەڵەبوونی شتەکە ناگەیه‌نێت.\nوڵاتانی هەژار لە سەردەمی کۆڕۆنا\nبە سەرهەڵدانی کۆرۆنا وڵاتانی هەژار خۆیان لە هەمبەر ئاڵینگارییەکی لەڕاددەبەدەر گەورەدا بینی. ژێرخانی ئابووریی ئەم وڵاتانە هێندە بەهێز نەبوو کە بتوانن بەشێک لە بوودجەکەیان بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی ئەم پەتایە تەرخان کەن. ئەگەرچی ژمارەی تووشبووانی خودی ئەم پەتایەیش لەم وڵاتانەدا، کە زۆربەیان دەکەوتنە ئەفریقا و وڵاتە ئاسیایییەکان کە جه‌نگی ناوخۆ و گرووپی چەکداریی تێدا حوکمڕانی دەکەن، کەم بوو. ئەم کەمبوونەیش بە مانای خۆششانسبوونی ئەم وڵاتانە نایەت، بەڵکوو بە مانای دابڕانی ئەم وڵاتانە لە جیهانی دەرەوەی خۆیان دێت؛ چونکە ئەم پەتایە بە شێوەی سەرەکی لە ڕێگەی مرۆڤەکانەوە بۆ یەکتر دەگوازرێتەوە. جووڵەی بازرگانی و مرۆیی هەم لە ئەمریکا و هەمیش لە زۆربەی وڵاتانی ئەوروپای ڕۆژاوا زۆرە، بۆیەیش ڕێژەی تووشبوون بەم پەتایەیش لەم وڵاتانە زۆر بەرزە. واتە ئەو وڵاتانەی کە خاوەن سیستەمی خۆشگوزەرانی و بیمەی کۆمەڵایەتی و ئاستێکی بەرزی ئاڵوگۆڕی بازرگانی لەسەر ئاستی نێودەوڵەتین، زۆرتر تووشی ئەم پەتایە بوونە. ئەگەرچی کۆمەڵێک ڕێزپەڕ لەم بارەوەیش هەن، وەک نیوزیلەندا، کە کەمترین تووشبوون بە ڤایرۆسی کۆڕۆنای تۆمار کرد، بەڵام هۆکارەکە دەگەڕێتەوە بۆ توندوتۆڵیی ڕێکارەکانی خۆپاراستن لەم وڵاتە و کەمکردنەوەی پەیوەندی لەگەڵ جیهانی دەرەوە.\nبۆ ڕووبەڕووبوونەوەی ئەم پەتایە، وڵاتە هەژارەکان، کە دواجار ژمارەیان گەیشتە ٩٠ وڵات، داوای یارمەتییان لە سندووقی نێودەوڵەتیی دراو کرد. ئەم سندووقە لە ناوەڕاستی مانگی چواری ساڵی ٢٠٢٠ لە چوارچێوەی بەرنامەی Catastrophe Containment and Relief Trust نزیکەی ٢١٥ ملیۆن دۆلاری بۆ ٢٥ وڵاتی زۆر هەژار تەرخان کرد-کە بیست لەم وڵاتانە لە ئەفریقا بوون- تا بتوانن بۆ ماوەی شەش مانگ بەشێک لە قەرزە کەڵەکه‌بووەکانیان بدەنەوە و هاوکات بەشێک لەم یارمەتییە دارایییە بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی ڤایرۆسی کۆرۆنا تەرخان بکرێت. ڕێکخراوی تەندروستیی جیهانی، سەرچاوەیەکی تری یارمەتیدانی دارایی بوو بۆ ئەم وڵاتانە، بەڵام کاتێک لە ناوەڕاستی مانگی ئەپریل، دۆناڵد ترامپ بڕیاری دا یارمەتییەکانی ئەمریکا- کە ساڵانە لە سەرووی چوار سەد میلیۆن دۆڵار بوو- لەم ڕێکخراوە ببڕێت، ئەویش بە بیانووی لایەنگریکردنی ئەم ڕێکخراوە لە وڵاتی چین و باش بەڕێوەنەبردنی کارەکانیان لە بەرنگاربوونەوەی پەتای کۆڕۆنا، ئەم بڕیارە ئاڵینگارییەکی تر بوو بۆ وڵاتانی هەژار و کەمداهات، چونکە پشکی سەرەکیی دابینکردنی بوودجەی ڕێکخراوی تەندروستیی جیهانی لە ئەمریکاوە دەهات و لە ڕێگەی ئەم بوودجەیەوە، ئەم ڕێکخراوە توانای هاوکاریکردنی وڵاتانی هەژاری هەبوو.\nلە لایەکی ترەوە، کاریگەریی کۆرۆنا لەسەر دەوڵەتان جیاواز بوو؛ زۆرێک لە حکوومەتی وڵاتانی وەک ئەمریکا، ئوسترالیا، ئەوروپای ڕۆژاوا و ژاپۆن و وڵاتە نەوتییەکانی وەک ئیمارات، کوێت، قەتەر و سعوودیا توانییان لە ڕێگەی بانکی ناوەندیی وڵاتەکانیانەوە بڕە پارەیەکی زۆر بخه‌نە ناو بازاڕ و تا ڕاددەیەک یارمەتیی چینی هەژار، مامناوەند و ئەو کەسانەی کە کاری ڕۆژانە یاخود وەرزییان هەیە، بدەن. بەم جۆرەیش تا ڕاددەیەک بارگرانیی کۆرۆنا لەسەر چینە لەرزۆکەکانی کۆمەڵگه سووکتر بوو. بۆ نموونە لە یەکەمین هەنگاو بۆ بەرەنگاربوونەوەی کۆرۆنا، ئیدارەی ترامپ بڕی دوو تریلیۆن دۆلاری خستە ناو بازاڕی ئەمریکا. ئەم یارمەتییانەی حکوومەتی ئەمریکا گشت ڕەهەندەکانی ژیانی گرته‌وه کە بریتی بوون لە یارمەتیدانی خێزانەکان، کۆمپانیا گەورەکان و کۆمپانیا بچووکەکان بۆ ئەوەی بتوانن مووچەی کرێکار و فەرمانبەرانی خۆیان بدەن. هەر کەسێک لە ٧٥ هەزار دۆلار لە ساڵێکدا بەرەو خوارەوەی هەبێت، ئەم یارمەتییانەی وەردەگرت. ئەم پاکێجانە تا ئێستایش لە ئەمریکا و وڵاتانی ئەوروپی بەردەوامە. بەڵام کێشەی سەرەکی، لەسەر وڵاتانی هەژار و بەشێک لە وڵاتانی لە دۆخی گەشەسەندن و ئەو وڵاتانە بوو کە گیرۆدەی جەنگی ناوخۆیی بوون. لەم وڵاتانەدا بەپێچەوانەی وڵاتانی سەرەوە، حکوومەت زیاتر سەروەریی خۆی لەدەست دا. حکوومەتی ئەم وڵاتانە نەک تەنیا نەیانتوانی یارمەتیی بەشێکی بەرچاوی کۆمەڵگه‌کانی خۆیان بدەن بەڵکوو پەنایان بۆ قەرزی دەرەکی برد. کێشەی ئەم وڵاتانە تەنیا بەرزبوونەوەی ئاستی بێکاری نه‌بوو، بەڵکوو بەرزبوونەوەی ئاستی بێسەرپەناییشی لێ کەوتەوە. لەم ڕوانگەیەوە شتێکی ئاسایییە کە دیاردەکانی وەک خۆپێشاندان و لەڕێگەدەرچوونە کۆمەڵایەتییەکان ببینرێت.\nبەپێی ڕاپۆرتێکی ڕێکخراوی جیهانیی خۆراک، بۆ ساڵی ٢٠٢٠، ڕێژەی ئەو کەسانەی کە لە برسێتیی تونددان و لە ٥٥ وڵاتدا دەژین، لە ١٣٠ ملیۆن کەس بۆ نزیکەی ٢٦٥ ملیۆن بەرز بووەته‌وە. ئەم وڵاتانەیش زۆربەیان لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و ئەفریقادان کە بەدەست جه‌نگی ناوخۆیی، بارودۆخی خراپی ئابووری و گۆڕانکاریی كه‌شوهەواوه دەناڵێنن. بەپێی ڕاپۆرتێکی تری هەمان ڕێکخراو، مەترسییەکی سەرەکیی پەتای کۆرۆنا لە وڵاتە هەژارەکاندا، داخستنی قوتابخانەکانە کە بووەتە هۆی بێبەشکردنی ملیۆنان منداڵی خێزانە هەژارەکان لەو خۆراکەی کە لە قوتابخانەکاندا لە ڕێگەی ئەم ڕێکخراوەوە بۆ منداڵان دابین دەکرا. بەپێی هەمان ڕاپۆرت، نرخی ئەم خۆراکە نزیکەی ١٠٪ی داهاتی مانگانەی خێزانێکی هەژار پێک دێنێت. کەواتە بۆ خانەوادەیەکی هەژار کە چەند منداڵی لە قوتابخانە هەبێت، داخستنی قوتابخانەکان کارەساتێكی مرۆیی و تەندروستی بۆ ئەوان و تەنانەت وڵاتەکەیشیان لێ دەکەوێتەوە. ئەگەر ڕێژەی ٨٢١ ملیۆن کەس بەم ژمارەیە زیاد بکەین کە شەوانە بە زگی برسی دەخەون، وێنەی کارەساتباری وڵاتە هەژارەکان کامڵتر دەبێت.\nزیاد لەمەیش ئەم وڵاتە هەژارانه گرفتێکی تریشیان هەیە کە بریتییە لە کێشەی قەرزداری. بەپێی ڕاپۆرتێکی کۆنفڕانسی ڕێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ بازرگانی و گەشەسەندن (unctad)، قەرزی وڵاتانی لە دۆخی گەشەسەندندا، چ ئەوانەی زۆر هەژارن و چ ئەوانەی لە دۆخێکی داراییی باشتردا دەژین، بە سێکتەرەکانی حکوومی، ناحکوومی، قەرزی ناوخۆیی و دەرکییەوە، تا کۆتاییی ساڵی ٢٠١٨، دەگاتە ١٩١٪ یاخود دووقاتی تێكڕای بەرهەمی نیشتمانی (GDP)ی ئەم وڵاتانە. بەگوێرەی ڕاپۆرتەکە ئەم ئاستە بەرزەی قەرزداری، تەنیا بۆ خراپ بەڕێوەبردنی کەرتی ئابووریی ناوخۆیی ناگەڕێتەوە، بەڵکوو بۆ خراپ بەڕێوەبردنی کەرتی دارایی لە ئاستی نێودەوڵەتیشدا دەگەڕێتەوە. ئەوەی جێگەی تێبینیکردنە، بەڕێوەبردنی ئابووریی جیهانی، زیاتر لەدەست وڵاتانی پێشکەوتووی جیهاندایە و هەر خودی ئەم وڵاتانەیش بوون کە لە دوای جەنگی جیهانیی دووەمەوە ڕێکخراوەکانی بازرگانی و دارایییان لەسەر ئاستی جیهان دامەزراند. لێرەیشەوە لە بۆچوونەکانی قوتابخانەی وابەستەیی نزیک دەبینەوە کە لەو بڕوایەدان کە هۆکاری سەرەکیی دواکەوتووییی وڵاتانی هەژار و دواکەوتوو بۆ نەزمی داراییی سیستەمی جیهانیی کاپیتالیزم دەگەڕێتەوە. لە هەمان ڕاپۆرتدا ئاماژە بەوە دەکات کە بڕیاری وڵاتانی G20 لە کۆبوونەوەی مانگی ئەپریلی ٢٠٢٠، بۆ هەڵپەساردنی دانەوەی قەرزی دەرەکیی وڵاتانی قەرزدار تا کۆتایی ساڵی ٢٠٢٠، ٧٣ لەو وڵاتانە لەخۆ دەگرێت کە یان هەژارترین وڵاتن لە ئاستی جیهاندا یاخود لە ڕووی یاسایییەوە ناتوانن لە ئەنجومەنی گەشەپێدانی نێودەوڵەتی (IDA) قەرز وەرگرن.\nبەپێی ڕاپۆرتێکی بانکی جیهانی لە ساڵی ٢٠٢٠دا، بڕی ئەو پارەیەی کە کرێکارە بیانییەکان (کۆچبەر) بۆ خێزانەکانیان لە وڵاتانی هەژار و کەمدەرامەت دەناردەوە، نزیکەی ١٩.٧٪ کەمی کردووە و بۆ ٤٤٥ ملیار دۆلار دادەبەزێت بەبەراورد بە ساڵی ٢٠١٩، کە ئەم بڕە بریتی بوو لە ٥٥٤ ملیار دۆلار. ئەمە بڕە پارەیەیش به سەرچاوەیەکی سەرەکیی هاتنی دراوی بیانی بۆ وڵاتانی هەژار و کەمدەرامەت هەژمار دەکرێت، بەتایبەتیش دوای ڕەچاوکردنی ئەو مەترسییەی کە بەهۆی پەتای کۆرۆناوە نزیکەی ٣٥٪ی سەرمایەگوزاریی ڕاستەوخۆی دەرەکی بۆ ساڵی ٢٠٢٠ لەم وڵاتانەدا وەستاوە.\nلە جیهانی سەردەمی دوای کۆرۆنا، ڤایرۆسی کۆڕۆنا دەبێتە هۆی ئەوەی کە دەوڵەت سەرلەنوێ وەک ئەکتەرێکی سەرەکی لە گۆڕەپانی ناوخۆیی و دەرەکیدا بەرجەستە بێت. لە ڕاستیدا کۆرۆنا سەنگی مەحه‌کی سەروەریی زۆرێک لە دەوڵەتانە. لە دوای ئەم پەتا جیهانییە، لەمەوبەدوا دەوڵەتانی هەژار و ناسراو بە شکستخواردوو، نەك تەنیا بەهۆی کۆچ و جه‌نگی ناوخۆ و تیرۆر، مەترسی لەسەر ئەمن و ئاشتیی نێودەوڵەتی دروست دەکەن، بەڵکوو بەهۆی ژێرخانە ئابووری و سیاسییە لاوازییەکانیانەوە، بەتایبەتیش لە هەمبەر نەخۆشییە گوارزاوەکان، مەترسی لەسەر ئەمن و ئاشتیی نێودەوڵەتیش دروست دەکەن. هەر بۆیەیش چاوەڕوان دەکرێت له جیهانی پاش کۆڕۆنا، دەستێوەردانی نێودەوڵەتی لەم وڵاتانەدا په‌ره بستێنێت. بەڵام ئەمجار لەوانەیە مەترسیی پەتا کوشندە و گوازراوەکان، کۆمەڵگه‌ی پێشکەتووی نێودەوڵەتی ناچار بکات، بەپێچەوانەی سەردەمی کۆڵۆنیالیزم و جه‌نگی دووجەمسەریی نێوان جیهانی سەرمایەداری و کۆمۆنیزم، بە مەبەستی گەشەسەندن و بنیاتنانی ژێرخانی ئەم وڵاتانە دەستێوەردان بکەن.\n World Bank, World Bank Group Launches First Operations for COVID-19 (Coronavirus) Emergency Health Support, Strengthening Developing Country Responses, 2/4/2020, https://www.worldbank.org\n WFP, COVID-19 - Potential Impact on the World's Poorest People, 8 April, 2020. https://docs.wfp.org\n العربیة، کیسنجر یدق ناقوس الخطر:العالم مابحد کورونا لیس کما ماقبلە، ٥/٤/٢٠٢٠\n JOSEPH S. NYE, No, the Coronavirus Will Not Change the Global Order, FP, APRIL 16, 2020, https://foreignpolicy.com/\n IMF, IMF Executive Board Approves Immediate Debt Relief for 25 Countries, 13/4/2020\n WFP, COVID-19 will almost double acute hunger by end of 2020, 16, 4, 2020\n WFP, School Feeding, https://www.wfp.org/school-meals\n WFP, COVID-19 - Potential Impact on the World's Poorest People, 8 April, 2020.\n UNCTAD, From the Great Lockdown to the Great Meltdown: Developing Country Debt in the Time of Covid-19, April 2020, https://unctad.org/en/PublicationsLibrary/gdsinf2020d3_en.pdf\n World Bank, World Bankd Predicts a Sharpest decline in remittances in recent History, 22 April 2020, https://www.worldbank.org


پێبه‌ند ده‌بم به‌و به‌ڵێنانه‌ی به خه‌ڵکم داوه - Mehr News Agency\n25 gulanê 2017 - 08:42\nNews Code 10245\nپێبه‌ند ده‌بم به‌و به‌ڵێنانه‌ی به خه‌ڵکم داوه\nسه‌رۆک کۆماری ئێران به ئاماژه به‌وه‌ی که پێبه‌ند ده‌بێت به به‌ڵێنه‌کانیه‌وه، ڕایگه‌یاند: ئێمه گه‌ر هه‌موومان پێکه‌وه یه‌کگرتوو بین له کێشه‌کاندا سه‌رکه‌وتوو ده‌بین.\nبه ڕاپۆرتی ئاژانسی مێهر، حه‌سه‌ن ڕۆحانی، سه‌رۆک کۆماری ئێران وتی: ئێمه له ۳ی جۆزه‌رداندا توانیمان به سه‌ر داگیرکه‌رانی به‌عسیدا سه‌ربکه‌وین و خوڕه‌مشه‌هر ئازاد بکه‌ین و ۲۰ ساڵ به‌ر له ئێستاش خه‌ڵک له پڕۆسه‌یه‌کی ده‌نگدان توانیان سه‌رکه‌وتنێکی گه‌وره تۆمار بکه‌ن.\nئه‌و سه‌باره‌ت به ئیمام خومه‌ینی وتی: ئیمام که‌سێک بوو که هه‌میشه باوه‌ڕی به هێزی خه‌ڵک و به‌شداری خه‌ڵک له هه‌موو بۆنه‌کاندا بوو که ده‌توانێت هه‌موو گرێکان و کێشه‌کان چاره‌سه‌ر بکات. له‌م خوله‌دا زیاتر له ۴۱ ملیۆن که‌س ده‌نگیان دا، زیاتر له ۴ ملیۆن که‌س له پشت درگای ده‌نگداندا مانه‌وه و کاتی ده‌نگدان ته‌واو ببوو، له ڕاستیدا به‌شداری خه‌ڵک ۴۵ ملیۆن که‌سی بوو. ئه‌مه‌ش بۆ یه‌که‌م جاره له مێژووی ئێراندا ڕوو ده‌دات.\nڕۆحانی جه‌ختی کرد: ئیمام خومه‌ینی جه‌ختی له سه‌ر وشه‌ی جمهوری کردووه، بۆ یه‌که‌مین جار له فه‌ڕه‌نسا له جێگه‌ی "سه‌ربه‌خۆیی، ئازادی، حکومه‌تی ئیسلامی" ڕایگه‌یاند "سه‌ربه‌خۆیی، ئازادی، کۆماری ئیسلامی". ئه‌گه‌ر ئه‌مڕۆ ئێمه به‌م به‌شدارییه گه‌وره شانازی ده‌که‌ین به هۆی ئه‌و ڕێکاره به‌رزه‌ی ئیمام خومه‌ینییه.\nئه‌و وتی: له شه‌مه‌نده‌فه‌ری شۆڕشی ئیسلامی هه‌موو لایه‌ن و چینه‌کان به‌شداریان هه‌بوو، به‌ڵام که‌سانێک ویستیان تاقمێک و چینێک له‌م شه‌مه‌نده‌فڕه دابه‌زێنن که ئه‌مڕۆ خه‌ڵک جارێکی دیکه به ده‌نگدان بڕیاری دا که ئه‌وان بۆ شه‌مه‌نده‌فه‌ره‌که بگه‌ڕێننه‌وه.\nسه‌رۆک کۆماری ئێران له کۆتایی قسه‌کانی خۆی ئاماژه‌ی به هاشـمی ڕه‌فسه‌نجانی کرد و یاد و بیره‌وه‌ری ئه‌م که‌سایه‌تییه‌ی به‌رز نرخاند.


ebdulrehman bamerni: زمانێ رەخنێ د (بارانا درەوا) یا (عەبدولغەنی كۆڤلی) دا\nرەخنە ب زمانێ خەلكی:\nئەڤ قەیرانێن روی ل هەرێمێ كرین، خوە د دو جۆرێن كێشەیان دا دبینن، ئێك سیاسی و یا دوێ ژی ئابوری. تا وی راددەی، كارلێكا ڤان قەیرانان ل سەر خەلكی هەیە، گەلەك جاران قەیرانێن ئابوری ب وی رەنگی كارتێكرنێ ل سەر ژیانا خەلكی دكەن، ئەڤ خەلكێ رۆژەكێ بتنێ ئومێدا وی رزگاركرنا كوردستانێ ژ دەستێن دۆژمنی و خەون و هیڤی ل سەر ڤێ چەندێ ئاڤاكرین، ئەڤرو ئەو خەون هەمی بوینە تشتەكێ ژبیركری، ئەڤ چەندا هەنێ ژی ب ئاشكەرایی دناڤ ڤان هەلبەستان دا دیار دبیت، ئەگەر پەرەگرافەكی بۆ نمونە بەرچاڤ بكەین:\n(ئەڤە سالا نوی هات/ نزانم دێ بەرپەرێن نوی ڤەكەن/ دەستێن هەڤدوو گرن/ شەرمێ ژ خوینا شەهید و سێوی و بێ باباكەن/ ئێكودو ماچی كەن و لێك بورن/ یان دێ كوردستانێ فروشن/ پارچە پارچە كەن؟؟؟ (ژ هەلبەستا ئەڤ سالە چوو، لاپەرە 37،38).\nدخواندنا ڤێ پارچە هەلبەستێ دا و بتایبەت ئەم ل دەستپێكا سالا نوی، خواندەڤای دڤێت بەرسڤەكێ ژ سیاسەتمەدارێن كورد وەربگریت! هەبونا داعش وەك دوژمنەكێ راستەوخو گەفێن بەردەوام؟ هەبونا ترسا (حەشد ئەلشەعبی) پشتی نەمانا داعش؟ هەبوونا ئیرانێ و توركیا و كارتێكرنا وان ل سەر پارتێن سیاسی؟ پەرلەمانەكێ ژ كاركەفتی و حكومەتەكا ئفلیج؟ قەیرانێن نەبوونا موچەی و كارەبێ و گازێ ووووو هتد. دڤی پەرەگرافی دا، ئەوا هاولاتی نەشیایی بگەهینت، هەلبەستڤان یێ بۆ بەروڤاژی دكەت، ئەو ب لێكئینانێن خوە یێن شعری یێ دبێژیت: ژ ئەنجامێ ناكوكیێن دناڤبەرا وە دا، كوردستان یا دهێتە فرۆتن!\nیان ڤی پەرەگرافی:\n(ددەمەكی/ جاش هەبوون/ لێ هێران و ئاش هەبوون/ مە دزانی كیش جاشە/ كی پارتیە/ كی ئاشە/ كی ئاشڤانە/ كی كاروانییە/ كی خودانە/ كی دزو موغلاچیە/ كی سیخور و تالانچیە/ كی شورەشڤانە/ ئەڤرۆ/ هەمی بوونە جاش/ پشتی نەماین/ هێران و ئاش/ جاش بوونە حاكم و پاشا/ رۆژێ سەد جار/ دبێژن حاشا/ خودێ حەشرا مە نەكەت دگەل/ گەندەلچیا و خودانێت بیست معاشا. هەلبەستا حاشا لاپەر 209، 210).\nهەر كەسێ ژیانا بەری سەرهلدانێ دیتی و ڤێ پارچە هەلبەستێ بخوینیت، ئەو زولم و زورداریا بەعسیان دگەل خەلكێ بێگۆنەهـ دكر، بتنێ ژبەركو كوردن، چ جاران ئەو رۆژ ژ بیرێ ناچن. راستە ئەو رژێم روخیا نەما، بەلێ كەسانێن دی هەبون و دارودەستەكێن دی هەبون، خەلكی نەخوشیا خوە ژ بەر ددیت، ئەو ژی رەفیق و چەتە و موستەشار بوون، دگەل روخیانا وێ رژێمێ، جارەكا دی هەڤكێشە دبەرژەوەندیا وان كەسان دا زڤریڤە، ئەو كەسێن ئەڤ هاولاتیێ بێگونەهـ، چ ژیارا خوە ژ بەر وان نە، ئەو كەسێن ل سەر حسابا خوینا كوردان، یاری بو خوە ب پاران دكرن، ئەڤرو ژی خوەدان چەندین موچەنە و خوەدان پایەنە، هۆسان هەلبەستڤان بەحسێ ڤێ نەدادیێ دكەت.\n(خوە خواندەڤانی ژی، دڤێت هەمان تشتی ژ ڤان سیاسەتمەداران را بێژیت...!)\nبۆچی بارانا درەوا؟\nدا كو ژیان بەردەوام بیت، دڤێت زڤرینا عەردی یا دروست بیت و دەمێ ژیان ل سەر عەردی بەرەڤ مرنێ دچیت، پایز دهێت و داروبار بەلگێن خوە دوەرینن و زڤستان گەفێن مرنێ ل سەر هەمی شینكاتیێ دكەت، خەلك هیڤیا ل سەر هاتنا بارانێ رادچینن، ژبەركو باران دشێت بەردوامیێ بدەتە ژیانێ، لێ دەما هیڤیێن خەلكی درەو پێڤە بهێن، هینگێ خەلك بێ ئومێد دبیت و بهزرا من هەلبەستڤان دەهلبژارتنا ڤی ناڤی دا بو پەرتۆكەكا تژی رەخنە، ناڤەكێ دروست و دجهێ خوەدا یێ هەلبژارتی، ژبەركو، ئەو هیڤیێن خەلكی خەون ل سەر راچاندین، درەو هاتنە شینێ و بێزاری بخەلكی ڤە دیار بو. ئەڤ چەندا هەنێ ژی دشعرا (ئەڤە چ وەلاتە؟) دا ب ئاشكەرای و دەق و دەق دیار دبیت، وەك ڤان پەرەگرافان ژ هەمان هەلبەست:\n+ (ئەڤە چ وەلاتە/ دز و گەندەل تێدا دگرنژن؟).\n+ (ئەڤە چ ماندیبوون و خەباتە/ فەرمانبەر و ماموستا/ بێ بەرامبەر خو دوەستینن و پێڤە دمرن؟).\n+ (ئەڤە چ خانەنشینن/ ب دوسەد هزارا سالێ خرێ دقەتینن؟/ دیارە حكومەت یا ل هەوە شارەزایە/ چ دكیسك و قەلینێت وە نەمایە).\n+ (ئەی وەلاتێ پری پەترول/ ئاخا تە زێرە/ بۆ ترك و عەجەما خێر و بێرە). ژ هەلبەستا ئەڤە چ وەلاتە؟ لاپەر 114، 115، 116.\nخواندەڤا ژ ڤێ پەرتۆكێ ل كیڤەیە!\nهەلبەستڤانی ددیوانا (بارانا درەوا)ن دا، بالانسا شعرێن خوە ب ئالیێ هەست و دەبرینیان دا ئالیسەنگ كریە و هەر كەسەكێ ڤان هەلبەستان بخوینیت، ڤێ راستیێ ب زیقی دبینیت و خوە دناڤ وێ جیهانێ دا دبینیت، یا هەلبەستڤانی بو خوە بناڤێ شعران پاوان كری.\n(هەر هۆسایە ژی، شعر بخوە دویركەفتنە ژ جیهانا راستیان، رەڤینەكە بەرەڤ خەیالەكا چێكری و دڤێ جیهانێ ژی دا، بتنێ خواندەڤایە بریارێ ددەت، كا چاوان د دشعرێ بگەیت و چ شروڤەكرن بدەتێ...!).\nدروژناما ئەڤرو ژمارە 2035 یا روژا 17/1/2017ێ دا هاتیە بلاڤكرن.


هیچ كات بە هەڵچوونی بێ بەرنامە گۆڕانكاری بەرهەم نایەت، مرۆڤ دەبێ سەرەتا باوەڕ بەوە بێنێت كە هیچ سەردەمێك خراپ بە خراپ باش نابێت، بەڵكو خراپ دەبێت ئیشی بۆ بكرێت تا بەرەو باش ببرێت، بۆیە ناكرێ تۆ ئامادە نەبیت ئەو قبووڵ بكەیت و خۆیشت بە خاوەن دید و بەرنامەی نوێ بزانی، لەبەرئەوەی ئەو تۆی قبووڵ نییە.\nبیهێنە بەرچاوت و و ورد بیر بكەوە، نموونەیەكی ژیانی بەرجەستە بكە بگوازینەوە بۆ بوارەكانی تری ژیان: شۆفێرێكی خراپ دەتوانێ تا ئاستێك ئۆتۆمبێلێكی خراپ باش بكات، بەڵام بەپێچەوانەوە شۆفێرێكی ناشارەزا و خراپ دەیان ئۆتۆمبێلی باشی بدەرێ، خراپیی دەكات، باسەكە ئەوە نییە ئۆتۆمبێلەكە خراپە یان باش، كێشەی سەرەكی كەسی بەكارهێنەر و ئاراستەكەرە.\nلێرەوە تێدەگەین ئەوە پارتی یان یەكێتی نین خراپن، ئەوە بێ سیستەمی و بێ یاسایییە ئەوانی خراپ كردووە، باشە گریمان تۆی بەرهەڵست ئەوانت ڕووخاند، ئەی چی دەگۆڕێت كە تۆیش وەك ئەوان بێ سیستەم و بێ بەرنامەی؟ جارێ ئەوانەی باسی بێ سیستەمی كێبەركێكارانیان دەكەن، خۆیان خاوەنی سیستەم و پلان نین، كەوایە دڵنیابە خراپتری نەكەن باشتری ناكەن، هیچ مەبەستم نائومێدكردنی تۆی تووڕە نییە، هێندە مەبەستمە وەك تاكێكی ئەم وڵاتە وێرانە پێت بڵێم هەڵەی ئەگەر پێت وابێ هەڵە بە هەڵە چارەسەر دەكرێت بۆ ئەوەی سەركەتوو بین.\nسەرەتا دەبێت خۆمان لە گێژاوی ونبوون دەربێنین و خۆمان بدۆزینەوە لەبری رق، خۆشەویستی و راستی و دڵسۆزی وڵات بەرنامەی ژیانمان بێت و هەوڵ بدەین خۆمان خۆشباوەڕ نەبین و بە سپی بڵێین سپی و خاڵە رەشەكانیش وەك خۆی ببینین، چونكە خۆشباوەڕیی و ناهۆشیاری بەرامبەر پرسەكان و نیشتمان، كۆمەڵگەیەكی مێگەلئاسا و بێ پرسیار بەرهەم دێنێت، لە كاتێكدا دەزانین مرۆڤی سەركەتوو ئەو كەسەیە بیر دەكاتەوە و ئەزموون لە هەڵەكانی وەردەگرێت، ئەگەرچی ئێمە لە هەموو بوارەكانی ژیاندا بێ ئەزموونین و هەوڵیشمان نەداوە لە تێپەڕاندنی ئەو هەموو ساڵەی بەڕێوەبردنی خۆماڵیدا هەر ساڵێك دوو رستەی نوێ بخەینە ناو فەلسەفەی بەڕێوەبردنەوە.\nپرسیار ئەوەیە، ئێمە وەك خەڵكی باشووری كوردستان توانای ئەو بیركردنەوە ژیرانەمان هەیە؟ ئایا هیچ كات بووە بە فەوزای بێ بەرنامە ستەم لەناو بچێت ئەگەر ستەمێك بوونی هەبێت؟ كەوایە وەك ئەركێكی ئەخلاقی و ویژدانی لەسەر هەر كەسێكی هۆشیار پێویستە بڵێ گەنجۆ، مام حاجی، دایە، داپیرە، خەڵكی برسی و كرێكاری بێكار، ئایا پرسیارت لە خۆت كردووە كە بەرژەوەندی ویستەكان بۆ مەرامی سیاسیی خۆیان، من و تۆی هاووڵاتی دەكەنە ئامراز، لەم تێگەیشتنەوەیە دەبێت بە ویژدانەوە ڕاستییەكان ڕوون بكەینەوە و پێیان بڵێین، دڵنیابە بە كارت دێنن و ئەوەی تۆ هان دەدات، سبەی خۆی نانی پێوە دەخوات، من هیچ كات هانی تۆ نادەم، هەروەك رێگە بە خۆیشم نادەم و هەرگیز دڵساردت ناكەمەوە داوای مافی خۆت بكەی، چونكە كۆمەڵگەی پێشكەوتوو كاری سەرەكییان داواكردنی مافی خۆیانە تا بەدەستی دێنن، بەڵام مەرجە پێش هەركەس بۆ خۆت بژی نەك تۆ رەنج بدەیت و سیاسییەكی دەوڵەمەند بیخوات و بەرژەوەندی خۆی پێ بەهێز بكات.\nهەنووكە تۆ لە دۆخێكی خراپدای كە رەنگە ئەوەش هۆی خۆی هەبێت، لەلایەك دوژمنانی كورد لە پلاندان بۆ لەناوبردنی كوردستانی پێگەیشتوو و نزیك لە دەوڵەت، لەلایەكی ترەوە داعش شەڕێكی بێ ڕادە دڵڕەقانەی بەرامبەر گەلەكەمان راگەیاندووە كە هیچ جۆرێكی قوربانی نییە لە رابردوودا نەماندابێت، بۆیە كورد دەبێت بەرپرسیارتر بێت لە هەر گەلێكی تر لە خوێندنەوەی رووداوەكاندا، ئەگەر تۆی هاووڵاتیش دەتەوێ بیگۆڕێت، دەبێت بپرسین چ دەگۆڕین و بەچی دەیگۆڕین؟ دەبێت بپرسین ئەوانەی بانگەشەی گۆڕین دەكەن چ جۆرە پلانێكیان هەیە؟ ئایا گۆڕین پرۆسەیەكە هەوڵ بدرێت خراپ بۆ خراپتر ئاراستە بكەین؟ نەخێر.\nلەم پەیامە كورتەدا وتەیەكی كۆنفۆشیۆس دەكەمە كۆتای كە دەڵێت: "چاك نەكردنی هەڵەی خۆت هەڵەیەكی ترە"، تۆی هاووڵاتی ئەگەر پەندت لە رووداوەكانی ١٧ی شوبات و ئەزموونەكانی تر وەرنەگرت كە حزبەكان بەرهەمەكەیان خوارد، دەكەویتە ژێر پرسیارەوە كە بۆچی چەند بارە بەكار دەهێنرێیتەوە. بەڵام كاتێك دەستی حزب بڕی لە پشتەوە و خۆت داوای مافی خۆتت كرد و راستەوخۆ لەگەڵ حكوومەت كەوتیتە گفتوگۆ، ئیتر تۆ هیوای بۆ داهاتوویەكی گەشی كۆمەڵایەتی.


میترۆ: پشتیوانی لە داواكەی وەزیری ناوخۆ دەكەین\n4 ی نیسانی 2020 : سەنتەری میترۆ پشتیوانی داخوازییەكەی وەزیری ناوخۆی حكومەتی هەرێمی كوردستان دەكات كە رۆژنامەنوسان و دەزگاكانی راگەیاندن هاوكار بن لە دیاریكردنی ئەو رۆژنامەنوسانەی لە ئەركی رۆژانەدان و رێگە نەدەن شوناسی دەزگاكانیان بۆ شكاندنی قەدەغەكردنی هاتوچۆ بەكار بهێنن.\nئەمڕۆ لە كۆنگرەی رۆژنامەنوسی وەزیری ناوخۆ تیشكی خستە سەر بریاری وەزارەتی ناوخۆ، ئاماژەی بەوە كرد كە رۆژنامەنوسان ئازادن لە روماڵكردن بەڵام زۆرێك لە رۆژنامەنوسان شوناسی رۆژنامەنوسان بۆ شكاندنی قەدەغەكردنی هاتوچۆ و كاری تایبەت، بەكاردەهێنن.\nلەم بارەیەوە سەنتەری میترۆ رایدەگەیەنێت پشتیوانی لە داخوازییەكەی وەزیری ناوخۆی حكومەتی هەرێمی كوردستان دەكات و داوای لە سەندیكای رۆژنامەنوسان و دەزگاكانی میدیا دەكات رێكاری بە پەلە بگرنە بەر تا شوناسی سەندیكا و میدیاكان نەكرێنە چەكێك بۆ شكاندنی بریارەكانی خۆپارێزی وەزارەتی تەندروستی و ناوخۆ.\nئاشكرایە سەندیكای رۆژنامەنوسان زیاتر لە 7 هەزار ئەندامی هەیە و سەدان رۆژنامەنوسیش شوناسی میدیاكانیان هەڵگرتوەو ئەندامی ئەو سەندیكایە نیین، پێویست ناكات میدیاكار بە بێ ئەوەی ئەركی میدیایان هەبێت شوناسی سەندیكای رۆژنامەنوسان و دەزگاكانی راگەیاندن بۆ كاری تایبەت بەكار بهێنن.\nپێشتریش لە چەند لایەنێكی رەسمی ئاگارداركراوین كە شوناسی رۆژنامەنووسی لە بازگەكانی ناوشارو دەرەوە زۆر بەكار دێت ئەمرۆش جەنابی وەزیری ناوخۆ باسی لەوەكرد كە تەنها لە یەك بازگەدا " 90 ئۆتۆمبێل شوناسی رۆژنامەنوسی دەرهێناوە گوایە لە ئەركدا بوون"\nمیترۆ جەختدەكاتەوە "نابێت رۆژنامەنووس شوناسی رۆژنامەنووسی بۆ كاری تایبەتی بەكار بهێنێت وەك پیاسەكردن بەشارو شكاندنی بریاری قەدەغەكردنی هاتوچۆ، ئەوەی لە ئەركدا نییە تكایان لێدەكەین پابەندی رێنماییەكان بن "\nلەسەرەتای دامەزراندنیەوە هەریەك لە رێكخراوەكانی پەیمانگای رۆژنامەنوسانی جەنگ‌و ئاشتی (IWPR) و رێكخراوی گەلی نەرویژی (NPA) و پاڵپشتی میدیای نێودەوڵەتی (IMS)، پاڵپشتی كردوە. بۆ ساڵی 2020 چوار پرۆژە بە هاوكاری وەزراەتی دەرەوەی ئەمریكا، رێكخراوەكانی IMSی دەنیماركی وIntenews، جێبەجێدەكات.


دەسپێك ئەکادیمی کۆلیژ كولیژا پزیشكی ل روژا دووشه مبى ريكه فتى ٢-٣-٢٠٢٠ ده م ژمير ١٢ و نيڤ پشتى نيڤرو ، ل هولا ژمار ٧ ل ئاڤاهيئ كوليژا پزيشكى ،يه كا ته ندروستى و سه لامه تى سه ر ب كوليژا پريشكى ل پاريزگه ها دهوكئ رابوويه ب سازكرنا سيمناره كا تايبه ت ل دوور نه خوشيا كورونا بو هه مى\nل روژا دووشه مبى ريكه فتى ٢-٣-٢٠٢٠ ده م ژمير ١٢ و نيڤ پشتى نيڤرو ، ل هولا ژمار ٧ ل ئاڤاهيئ كوليژا پزيشكى ،يه كا ته ندروستى و سه لامه تى سه ر ب كوليژا پريشكى ل پاريزگه ها دهوكئ رابوويه ب سازكرنا سيمناره كا تايبه ت ل دوور نه خوشيا كورونا بو هه مى\nل روژا دووشه مبى ريكه فتى ٢-٣-٢٠٢٠ ده م ژمير ١٢ و نيڤ پشتى نيڤرو ، ل هولا ژمار ٧ ل ئاڤاهيئ كوليژا پزيشكى ،يه كا ته ندروستى و سه لامه تى سه ر ب كوليژا پريشكى ل پاريزگه ها دهوكئ رابوويه ب سازكرنا سيمناره كا تايبه ت ل دوور نه خوشيا كورونا بو هه مى يه كين ته ندروستى و سه لامه تى سه ر ب گشت كوليژين سه ر ب زانكويا دهوكئ ڤه . ئه ڤ سيميناره هاته گيران ژلايئ دكتوره بيريڤان عثمان رشيد به رپرسا يه كا ته ندروستى و سه لامه تى ل كوليژا پزيشكى ، هه ژى گوتنئ يه كو ئه ڤ سيمناره ئيك ژچالاكيين ژوورا ئوپه راسيونئ بوو يا كوليژا پزيشكى يا تايبه ت ب به رهنگاريا نه خوشيا كورونا . دسيمينارئ دا نه خوشيا كورونا بتير و ته سه لى هاته به ر چاڤكرن و هه مى پرسيارين ئاماده بوويا هاتنه به رسڤدان و هه ر هه ميا دلخوشيا خو ديار كر بو وان پيزانين نوى و ب كاره كئ پيروز ل قه له م دان . سيمينار بد وماهى هات ل ده م ژمير ١ و ٤٥ خوله ك . ئارمانج ژگيرانا ڤئ سيمينارئ بلندكرنا ئاستئ پيزانينين ئاماده بوويا لدوور ڤئ نه خوشيئ و ه ب تايبه ت ريكين خوپاراستنئ ب چر وپرى داكوكى ل سه ر هاته كرن ، ب مه ره ما گيرانا هه مان رول و كار ل كوليژين خو.\nپسیارا نوژدارێ خۆ بکە\nسه‌نته‌رێ دهوك يێ ڤه‌کولینێن پزیشکی\nپزيشكيا خيێزانى وكومەلايەى\nكەلاشتن، بايولوجي وشانەزانى\nسوزان حسين عيسى\nپێشئیخستنا فێرکرنا پزیشکى\nپێرەو و رێنما\nگوڤارا دهوک یا تەندروستى\nيا قوناغين دوو وسىFormative Assessment ئه زمونا\nرێنمایێن ئه‌زمونان و راگێرییا قوتابیێن خواندنا بلند


له ناحیه‌ی سنونێی شنگال، سێ برا له‌كاتی كاركردندا دیارنامێنن و به‌وته‌ی باوكیان رفێنراون، له‌كاتێكدا به‌وته‌ی لێپرسراوانی ئیداری و ئه‌منی هیچ سكاڵایه‌ك له‌وباره‌یه‌وه تۆمارنه‌كراوه.\nئه‌و سێ برایه، ئێواره‌ی سێشه‌ممه 2ی حوزه‌یران له ناوچه‌ی گرزه‌ركی ناحیه‌ی سنونێ بێسه‌روشوێن بون، كاتێك له ناوچه‌كه‌دا سه‌رقاڵی كرێكاری بون.\nسه‌عید سه‌یدۆ، باوكی بێسه‌روشوێنه‌كان به (كه‌ركوك ناو)ی وت "كاتژمێر 5ی ئێواره بووه، هه‌رسێ كوڕه‌كه‌م له ئیش بوین كاتێك چه‌ند كه‌سێكی نه‌ناسراو رفاندویانن".\nعیمران (25 ساڵ) عيماد (24 ساڵ) و ئه‌میر (20 ساڵ) پێكه‌وه دیارنه‌ماون.\nئه‌و خێزانه دوكانی پێداویستی كاره‌باییان هه‌یه و هه‌رسێ براكه جگه له كرێكاریی، جاربه‌جار له به‌ڕێوه‌بردنی دوكانه‌كه‌دا هاوكاری باوكیان كردووه.\nكێشه‌مان له‌گه‌ڵ هیچ كه‌س و لایه‌نێكدا نییه\n"كێشه‌مان له‌گه‌ڵ هیچ كه‌س و لایه‌نێكدا نییه، ته‌نیا ئیشی رۆژانه‌ی خۆمان ده‌كه‌ین" سه‌عید كه دوو كوڕی دیكه‌یشی هه‌یه، وای وت.\nئه‌و ده‌ڵێت له رۆژی روداوه‌كه‌دا، "یه‌كینه‌كانی به‌رخودانی شنگال (یه‌به‌شه) له‌گه‌ڵ دوو كوڕمدا قسه‌یانكردووه، نازانم باسی چییان كردووه، به‌ڵام دوای ئه‌و ته‌له‌فۆنه دیارنه‌ماون و گومانم هه‌یه، هه‌رچه‌نده كوڕه‌كانم هیچ شتێكی خراپیان نه‌كردووه به‌رانبه‌ر هێزه‌كانی یه‌به‌شه و په‌یوه‌ندیشیان له‌گه‌ڵیاندا نییه".\nسه‌عید وتی "هه‌موو شوێنێكم ئاگاداركرۆته‌وه، به‌ڵام چاره‌نوسیان نادیاره، بۆیه داواكارم ده‌زگا ئه‌منییه‌كان به‌دواداچون بكه‌ن و بیاندۆزنه‌وه".\n(كه‌ركوك ناو) چه‌ندجارێك هه‌وڵیدا په‌یوه‌ندی به هێزه‌كانی یه‌شه‌به‌وه بكات به‌ڵام وه‌ڵامی په‌یوه‌ندییه‌كانیان نه‌دایه‌وه.\nئه‌وه‌ش له كاتێكدایه لێپرسراوانی ئیداری و ئه‌منی ناوچه‌كه ره‌تیده‌كه‌نه‌وه یه‌به‌شه هیچ كه‌سێكی رفاندبێت.\nهه‌رگیز هێزه‌كانی یه‌به‌شه هیچ كه‌سێك نارفێنن\nخودێدا چوكی، به‌رێوه‌به‌ری ناحیه‌ی سنونێ به (كه‌ركوك ناو)ی وت "هیچ كه‌سێك سكاڵای له‌سه‌ر ئه‌و روداوه تۆمارنه‌كردووه و ئێمه‌یان ئاگادارنه‌كردۆته‌وه، به‌ڵام دڵنیایی ده‌ده‌ین كه‌س له سنوری ئێمه‌دا نارفێنرێت".\nبه‌پێی به‌دواداچونه‌كانی پێشتر (كه‌ركوك ناو)، جگه له یه‌كینه‌كانی به‌رخودانی شنگال (یه‌به‌شه)، زیاتر له پێنج هێزی چه‌كداری جیاواز له شنگال هه‌ن.\nشێرزاد شەمۆ، ئه‌فسه‌ر له هێزه‌كانی ئاسایشی ئێزیدیخان سەر بە ئەنجومەنی خۆبەڕیوەبەری شنگال –به‌شێك له دۆسیه‌ی ئه‌منی ناوچه‌كه‌یان له‌ده‌ستدایه- به (كه‌ركوك ناو)ی وت "دۆسیه‌ی رفاندنی ئەو سێ برایه‌مان بیستوه، به‌ڵام كه‌س لای ئێمه سكاڵای تۆمارنه‌كردووه، ئه‌وان له‌لایه‌ن یه‌به‌شه‌وه نه‌رفێنراون و هه‌رگیز یه‌به‌شه كاری له‌وشێوه‌یه ناكات".


جیاوازی نێوانی حکومەتی بریتانی و کوردستان لە گەمژاندنی خەڵکیدا: – www.facebook.com/anarkistan.net ***** sekoy-anarkistani-kurdiy-zman@riseup.net ***** https://i-f-a.org\nجیاوازی نێوانی حکومەتی بریتانی و کوردستان لە گەمژاندنی خەڵکیدا:\nazadebram\tگشتی\t 10 مارس 2020 1 Minute\nزاهیر باهیر – 08/05/2020\nلە کوردستانا حکومەت ڕووداوەکان دەخولقێنێت و دوای ئەوە ڕۆشنبیران و ڕۆژنامەنوسان و میدیای کوردی خەڵکی پیوە سەرقاڵ دەکەن وەکو پێشتر وتم تاکو خەڵکی سەرنجیان لەسەر کێشە سەرەکییەکان لابچێت.\nلە بریتانیا پێچەوانەیە میدیای هاوپشتی حکومەت ڕووداوەکان دروستت دەکات و هەڵیان دەگرێت بۆ ئەو کاتانەی کە حکومەت دەبێتە جێگای ڕەخنە و سەرزەنشتکردن.\nبۆ نموونە بەزمی چەپڵەڕێزانیان بۆ کارمەندانی بەشی تەندروستیی دروستکرد کە لە کاتێکدا خەڵکی زۆر باش دەیزانی کە گرفتی سەرەکی خەستەخانەکان نەبوونی زۆری پیداویستییەکان بوو بۆ ڕووبەرووبوونەوەی کۆرۆنا.\nدواتر پیرێکی 99 ساڵە کە مانگێك کەمتری مابوو ببێتە 100 ساڵ و خۆی کۆنە کاپتنی سەربازیی بوو ویستی چەند هەزار مەترێك پیاسە بکات تاکو 3000 پاوەند کۆبکاتەوە بۆ هاوکاری بەشی تەندروستی. بەڵام میدیا کە هەر لەو کاتەدا حکومەت لەو پەڕی قەیراندا بوو کە لێشاوی مردنی خەڵکی لەبەرزبوونەوەدا بوو بەهۆی بێ دەربەستیی و ویستی ئەمانەوە، میدیا چووە ژێڕ ڕیشی کابرای پیری داماو وایان لێکرد نزیکەی 3 هەفتە بە یارمەتی ئامرازیكی ڕێکردنەوە، ڕێکردنەکەی زیاد بکات و بە هەمان شێوەش کۆکردنەوەی پارەکەش. ئیدی کابرا بەشێکی زۆری میدیا و هەواڵی تی ڤی و ڕادیۆکانی داگیر کرد و تا بووە هەواڵی سەرەکی بریتانیا و پلەی ” کۆڵۆنیالی” لە لایەن شاژنەوە بەدەستهێنا و 30 ملیۆن پاوەندیشی کۆکردەوە . کابراش بەر نەدەکەوت بۆ دیمانەکردن و بردنی بۆ سەکەنە سەربازییەکەی کاتی خۆی کاری لیدەکرد و تەیارەیان بۆ خستە ئاسمان و ڕیزێ سەربازو ئەوفسەریان خستە بەردەمی لە کاتی یادکردنەوەی تەمەنی 100 ساڵییەکەیدا، و بە دەیەها هەزار کارتی پیرۆزبایی پێگەیشت و گەر ئەم زروفەش نەبوایە ڕیزیی وێنەگرتن لەتەکیا لانی کەم دوو سێ کیلۆمەترێك درێژەدەبووەوە.\nلە ئێستاشدا، یەکەم ڕاوێژکاری بەشی تەندروستی بۆ حکومەت لەم وەختی کۆرۆنایەدا، کە پڕۆفیسۆرێکی 53 ساڵە کابرایەکی زۆر بە توانا یە لە کار و باری زانستا کە هەمیشە ئامۆژگاری خەڵکی دەکرد کە لە ماڵەکانیانا بمێننەوە و نەچنە دەرەوە . بەڵام ئەم کابرایە دۆستێكی ژنێکی بە شووی هەبووە کە لە ڕۆژی لە 30/03 و 08/04 دا دۆستە ژنەکەی هاتووە بۆ لایی و ماوەتەوە لای . کەچی ڕۆنامەی تەلگراف کە دۆست و هاوپشتی حکومەتە کە هەر لە یەکەم ڕۆژەوە دەیزانی ئەم چیرۆکەی دوای 37 ڕۆژ لە جاری یەکەمەوە و 28 ڕۆژ لە جاری دووهەمەوە کەشف کرد . بۆچی هەر یەکسەر نەی وت و هەڵی گرت بۆ ئەم دواییە؟\nوەڵام: لەبەر ئەوەی ئەو کاتە ڕوداوی تر هەبوو بۆ گەمژاندنی خەڵك. بەڵام ئێستا کە بریتانیا بووە بە یەکەم وڵاتی ئەوروپی لە قوربانییەکانی کۆرۆنا کە لە 30 هەزار تێپەڕیوە ، زۆر لایەن حکومەتیان خستۆتە ژێر فشارەوە بۆچی ئەمە؟ هۆکاری مردنی ئەم هەموو خەڵکە چییە؟ بۆچی زۆربەی کارمەندانی بەشی تەندروستی کە مردون خەڵکانی ڕەش و بنەچە ئیتنیکین؟\nئالێرەدا میدیا تورەکەکەی هەڵڕشت و ئەوەی کە زیاتر لە مانگێکە دەیزانی ، خەڵکی پێوە سەرقاڵ کرد. ئیتر لە دوێنێوە هەر باس باسسی ئەم پیاوەیە و چی کردووە ، ئەم ژنە بە شووە چۆن مێرد و منداڵی بەجێهێڵاوە و هاتووە بۆ لای ئەم کابرایە …. هەموو لاپەڕەکانی تابلۆ و ڕۆژنامە کانی بریتانیا و میدیای پڕکردۆتەوە.\nئە ئاوا دەمانگەمژێنن!!!!\nبڵاوكراوه‌ته‌وه 10 مارس 2020\nPrevious Post گارە-گاری “لامەرکەزی” و چەند تێبینییەک\nNext Post بەشێک لە نامەیەکی فەرزاد کەمانگەر


لقی2ی پارتی لە هەولێر بۆتە کۆمپانیایەکی دزیی و بازرگانی\nThursday, 12.05.2019, 17:35\nلقی دووی پارتیی لە هەولێر، کە بنەماڵەی بارزانی و پاراستن کاری زۆریان لەسەر کرد، تا ببێتە گەورەترین لقی پارتی، لەپاڵ ئەو گەورەبوونەیدا ئەمڕۆ گەندەڵترین رێکخراوی پارتییە، کە لەسەر ئاستی هەرێمی کوردستان بۆڕی هەموو لقەکانی تری داوەتەوە.\nلقی دووی پارتی یەکێکە لەو کۆمپانیا بازرگانیانەی کە لەسەر حیسابی خەڵکی هەولێر، بەتایبەتی ئەندامان و کادیرەکانی، ستافەکەی بۆتە خاوەنی ملیار دۆلار، سەرەڕای ئەمە کارگێرەکانی لقی دوو، بۆ خۆیان (زەوی کادیری)یان وەرگرتوە، (زەوی ئیستسنا)یان وەرگرتووە، (موساتەحە) یان وەرگرتووە، جگە لە (مۆڵەتی بانزینخانە)، (مۆڵەتی کارگەی چەمەنتۆ) و (کارگەی قیڕ) جیا لە (گەراجی وەستانی سەیارەی هاتوچۆی بەغداد) و (علوەی میوەجاتی ھەولێر) و(پیشانگەی سەیارە) لەولاشەوە (پاسەوانی بندیوار) و (کۆمپانیای سکویرتی)، هەروەها (فرۆشتی فیزەی وڵاتان).... ھتد... جگە لە ئوتێل و لە ژێریشەوە بازرگانی و دەڵاڵیکردن بە ژنی لەشفرۆش.\nبا خوێنەرانی کوردستانپۆست، هەر یەک لەم ستافەی لقی دووی پارتیی بناسن:\nئاری نانەکەلی: کارگێڕی لقی دوو بەرپرسی ناوچەی ھێزی ناوخۆ، خاوەنی دوو بەنزینخانە و پێشانگای سەیارە و چوار خانووە لە گەرەکی (بەختیاری، وەزیران، ئازادی و گوندی ئیتاڵی) هەروەها بۆتە خاوەنی کۆمپانیای سکویرتی و گەورەترین مەزرەعە لە گڕاو، ئەوەندەی دیار بێیت ١٨ پاسەوانی بندیواری ناوچە و لق هەیە.\nئاریان سەلاحەدین: کارگێری لق، ئەمیش زەویەکی گەورەی کادری وەرگرتووە لە ھەولێری نوێ، دواجار زەویەکەی بە پارەیەکی باش فرۆشت و موساتەحەی وەرگرت لە سەر ڕێگای گیۆڕ ئەمیشی فرۆشت، بەمەوە نەوەستا زەوی استسنای وەرگرت لە ٩٤ باداوە و گۆڕی بە زەوی بەختیاری، ئەمەشی فرۆشت. ئەم ناموبارەکە پشکی لە داھاتی مەیدانی حیوانات هەیە، چەندین ڤیزەی لە ڕێگای محمودی کوڕی پلکی فرۆشتتەوە، شەریکە دزی بارزانە بەرپرسی پاسەوانەکانی سنوری لقی دوو ١٦ پاسەوانی بندیوای ھەیە.\nئاراس قادر خۆشناو: بە یەکەم موستفیدی لقی دوو ھەژمار دەکرێت، چەندین موڵک و ماڵی ھەیە. خاوەنی کۆمپانیای شۆڤرلێیتە، لە بازاری دۆلارەکە لە شێخەڵلا خاوەنی ٢١ دووکانە، جیا لەوەی دوو مانگە عمارەیەکی تەواوبووە ھەشت دووکانی تێدایە و ھەردووکانەی بە کرێ داوە بە چوار هەزار دۆلار، جیا لەوەی موستفیدی یەکەمین کەسە کە سەربە باڵی نێچیڕڤانە، بۆ ھەرپۆستێک خۆی کاندید دەکات فەشەل دێنێت، بۆ نمومە: کاندید بوو بۆ کارگێری لق و دەرنەچوو، بەڵام نێچیڕڤان فەرزی کرد و کردی بە بەکارگێر، دوایی کاندید بوو بۆ ئەندامی پەرلەمان و دەرنەچوو.\nئاراس قادر خۆشناو تاقە کارگێری لقە لەسەر شەقامی ٦٠ متر زەوی بەشەریکایەتی لەگەڵ (ئاری نانەکەلی) وەرگرت و کردیان بە بانزینخانە و ھۆتیل و پێشانگای سەیارە.\nجەسام موشیر: کارگێری لقی دوو، لە رێگای براکانییەوە بازرگانی دەکات، خاوەنی ڕیزە دوکاانە لە (حی عسکری) و(دوکانی بۆرسەی دراوەکان).\nکاروان جەلال: کۆنە کارگێر بە ھۆی مودمین بوونی بە مادە هۆشبەرەکانەوە وەکو ئەوانی تر نەیپەرژاوەتە سەر دزیی و گەندەڵی، تەنیا داوای موچەی مسۆگەری کرد کردیان بە بەڕێوەبەری گشتی لە کۆمسیۆن. ئەم کاروانە زەلامێکی موعتادە لەسەر مادەی هۆشبەر و بە کاروان تلیاکی ناسراوە.\nعیزەت جەعفەر: جیا لە پاسەوانی بندیوار و وەرگرتنی زەوی و ئیستغلال کردنی گۆڕی بابی، گوایە کوڕە شەھیدە، لەبەر ئەمە گەراجی بەغدادی لە ژێرەوە بە بێ موزایەدە وەرگرت، عەلوەی بەشەریکی لەگەڵ یەکیدی وەرگرتووە، تەواوی سەندیکاکانی ئیستغلال کردووە بۆخزمەتی تاقمەکەی خۆی.\nمحمد خەلیل و ساکار غازی: جیا لە پاسەوانی بندیوار و وەرگرتنی چەندین پارچە زەوی و ھاوکاری مەکتەبی نێچیڕڤان، کەچی ھیچیان دیار نییە، وەکو دەڵێن هەموو پارەکانیان بۆ خواردنەوە و داوێنپیسی و ئافرەت سەرف دەکەن.\nبارزان یەحیا: لە کۆتاییدا لە ھەمووشیان دز و تاوانبارتر، کە ھیچ کەس دەسەڵاتی گۆڕینی نییە، ئەویش بارزان یەحیایە، ئەم کەسە جیا لەوەی بندیواری بۆ تەواویی کارگێری لق و بەشێک لە ئەندام لقەکان و ھەموو بەرپرسی ناوچەکان وەرگرتووە، ئیستا مانگانە موچەی بیست نەفەریشی بۆخۆی دانایە، هەر بەخۆی دەڵێت: (کەس ناتانی ئەمنی لادا گەندەڵی ھەموو لقی٢ بە مسول لقەکانی قەدیم پشتیوان ساقیت و علی حوسێن و ئێستاش احمد کانی لە کن منە کەس ھیچی لەگەر من پێی ناکرێیت).\nکێشەی نێوان جوت ئامۆزاکە (بەشی دووەم)\nڕێبوارکریم وەلی بە پرسی سامی ئەرگۆشی دژایەتی حکومەتەکەی مەسرور دەکات\nکێشەی نێوان جوت ئامۆزاکە (بەشی یەکەم)


ماسۆنی و ئیخوان - 4 - باسنیوز\nماسۆنی و ئیخوان - 4\nیەکەم تێکستی ماسۆنی کە 1390 نووسراوە و شەستوچوار لاپەڕەیە\nئیخوانی سووریا کە وەک لقێک وابوو لە ئیخوانی میسر، موستەفا ئەلسەباعی (1915 - 1954) ڕێبەریشی وەک حەسەن ئەلبەننای ڕێبەری ئیخوانی میسر، ماسۆنی بوو. عەلی عەشماوی کە سەرکردەیەکی ئیخوان بوو، لە کتێبی: (دیرۆکی نهێنیی کۆمەڵی برایانی موسوڵمانان)دا دەڵێت: (کە سەیید قوتب لە زیندان ئازاد کرا، چووم بۆ ماڵیان لە حەلوان، پێی گوتم: هەندێک لە گەورە بەرپرسانی ئیخوان، ئیش بۆ دەزگا جاسووسییەکانی ڕۆژئاوا و زایۆنییەکان دەکەن و ناوبەناو لە لەندەن، پیاوانی دەزگا هەواڵگرییەکانی ئیسرائیل دەببنن.) دروشمی ماسۆنییەکان: ئازادی، یەکسانی و برایەتی بوو، ئیخوانیش هەر لەو جۆرە قسانەی دەکرد. ئەو سێکوچکەیە لای بەعس کە میشیل عەفلەقی دامەزرێنەری ماسۆنی بوو، کرابوو بە: یەکبوون، ئازادی و سۆشیالیزم. ماسۆنییەکان جارێک لەڕێی ئیسلامەوە و جارێکی دی بە ناوی نەتەوەپەرستییەوە، لێ نەدەگەڕان وەڵاتانی دواکەوتوو هەنگاوێک بچنە پێشەوە.\nئیخوان کە حەسەن ئەلبەننا 1928 لە ئیسماعیلییە دایمەزراند، لەسەر ئاستی دونیا، ترسناکترین ڕێکخراوی نهێنییە، کۆمەڵێک هۆکاری سیاسی و ئابووری و کۆمەڵایەتی وایان کرد، بەناو چین و توێژە هەژارەکانی میسردا بڵاو ببێتەوە. لە دامەزراندنییەوە تا نسکۆی ڕژێمەکەی موحەممەد مورسی لە 30ی حوزەیرانی 2013دا، ڕۆڵێکی بەرچاوی لە خاپوورکردنی جڤاکی میسردا وازی کرد. ئەوەی ئەندامانی ئیخوان ئامادەن لەڕێی ڕێکخستەکەیاندا بە کوشت بچن، ئەگەر لە مێژووی ئیسلامدا، لە وێنەی هەبێت، ئەوا گرووپی بەنگكێشانن کە حەسەن ئەلسەباح دایمەزراندبوو.\nسەیید قوتب بە ڕەخنەی ئەدەبی دەست پێ دەکات، دواتر دەبێت بە ماسۆنییەکی چالاک، ئینجا ئیسلامییەکی تەکفیری، ڕقی لە حەسەن ئەلبەننا دەبێت و (ناتۆرەی) حەسەن ئەلسەباح دەداتە پاڵی، با دەداتەوە و وەک بلیمەت باسی ئەلبەننا دەکات، 1966 بە تاوانی پلاندانان بۆ تیرۆکردنی ناسر لە سێدارە دەدریت. ئەوەی سەیید قوتب دوو ساڵ لە ئەمریکا بەسەر دەبات، هێشتا ساغ نەبووەتەوە، بۆچی لەوێ بووە؟ کام لایەن ناردوویەتی؟ ئاخر دەنگۆی ئەوە هەیە، ئەمریکا ئەو سەفەرەی بۆ ڕێک خستبێت، هەرچەندە بە قسەی موحەممەد قوتبی برای، ئەو دوو ساڵە (کۆتایی ساڵانی چلی سەدەی پێشوو) لەسەر خواستی پاشا بۆ ئەمریکا دوور خراوەتەوە. حیلمی ئەلنەمنەم دەڵێت: (سەیید قوتب نەک هەر هیچی لە دژی پاشا نەنووسیوە، بەڵکوو بەبۆنەی جەژنی لەدایکبوونییەوە، پیرۆزباییشی بۆ هەناردووە. لایەنی هاوبەشی ئەمریکا و سەیید قوتب، دژایەتیکردنی بەهێزبوونی هەژموونی کۆمۆنیزم بووە لە میسردا.) ئەحمەد ساڵح عەبباس دەڵێت: (سی ئای ئەی ئەو سەفەرەی بۆ سەیید قوتب ڕێکخستبوو.)\nد. حەمادە مەحموود ئیسماعیل لە کتێبی: ئیخوان لەنێوان دین و سیاسەتدا، دەڵێت: (پەیکەری ڕێکخراوەییی ئیخوان وەک جەوالە (کەشافە/ دیدەوانی) دروستبوو، هەر شانەیەک لە سێ کەس پێک دەهات و ئەمیرێکیان هەبوو، ئەو شانانە بە شێوەیەکی هێشوویی بەرەو سەرووتر هەڵدەکشان، تا دەگەییشتنە لووتکەی هەرەمەکە کە سەرکردەی ڕێکخستنەکە بوو. کەشافە جۆرێک بوو لە ڕێکخستنی سەربازی، ئیخوان لە ماسۆنییەکانەوە فێری بووبوو. کەسانی چالاک لە دیدەوانی، دەبوونە ئەندام لە دەزگای تایبەتی ئیخواندا و کاری تیرۆر بەوان دەسپێردرا. حەسەن ئەلبەننا خۆی سەرپەرشتیی دیدەوانیی دەکرد و کاری بۆ ئەوە دەکرد، لایەنگیریی بۆ ئیخوان، ببێتە جۆرێک لە ئیمان.)\n(سەیید قوتب)ی ئایدیۆلۆجیستی ئیخوان، لە گوتاری: (بۆچی بووم بە ماسۆنی)دا کە 23ی نیسانی 1943دا لە (التاج المصری)ی ئۆرگانی ماسۆنییەکاندا بڵاو بووەتەوە، دەڵێت:\n(مێژووی ڕەشی جەماعە لەنێوان یەهوودیبوونی حەسەن ئەلبەننا و ماسۆنیبوونی ئیخواندا) کتێبێکە د. یاسر حیلمی ئەلشاعیر نووسیویەتی و ٢٠١٤ لە لەندەن بڵاو بووەتەوە، تێیدا دەڵێت: (حەسەن ئەلبەننا ئەو ڕاستییە بەرجەستە دەکات کە دەزگا ئەمنییەکانی بریتیانیا، لە چاندنی ئەسپی تەروادە لەناو عەقڵ و دەروونی موسوڵماناندا سەرکەوتوو بووە. حەسەن ئەلبەننا لەژێر عەبای ئیسلامدا ناسنامەی یەهوودیبوونی خۆی حەشار داوە، باوکیشی کە یەکێکە لە دامەزرێنەرانی ئیخوان، هەر وای کردووە. بریتانیا بەهۆی (جوولەکەی ماسۆنییەوە) هەموو ئاسانکارییەکی بۆ هەردووکیان کردووە، دەرسی داداون و ئاڕاستەی کردوون، تا بە ئاسانی جێی خۆیان بکەنەوە.\nکە لە فەرەنسا بە گوشاری کەنیسە و بە بڕیاری پاشا، زۆرێک لە (سوارچاکانی هەیکەل) دەستگیر دەکرێن، ئیدی ئەوانەیان کە هەڵدێن، ناچار بە کاری ژێرزەمینی دەبن. هەمان گرووپ کە لە بریتانیایش دووچاری ڕاوەدوونان دەبنەوە، ناوی خۆیان دەگۆڕن بە بیناسازە ئازادەکان. جیاوازییەکی نێوان بیناسازە ئازادەکان و کەنیسە ئەوەبوو، بیناسازی ئازاد بڕوای بەوە نەبوو، بچێتە کەنیسە و ددان بە هەڵەکانیدا بنێت، کەنیسەیش ئەو سەرپێچییەی قەبووڵ نەدەکرد. ماسۆنی بەرلەوەی وەک ڕێکخستن هەبێت، وەک ئایدۆلۆجیا هەبوو، یەکەم تێکستی ماسۆنی کە 1390 نووسراوە و شەستوچوار لاپەڕەیە، لە مۆزەی بەریتانیادا پارێزراوە.\nیەکەمین دەستووری ماسۆنی، جیمس ئەندەرسۆنی سەرکردەی بیناسازە ئازادەکانی بریتانیا، لە 1723دا نووسیویەتی. لەو دەستوورەدا بەدرێژی باس لە حەوت عاجباتییەکەی دونیا کراوە کە بە بەرهەمی زانستی ئەندازە ناودێر کراون. دەستوورەکە پێنج (سروود)ی تێدایە کە ئەندامان لە کۆبوونەوەکاندا دەیانچڕن. بەپێی ئەو دەستوورە، ماسۆنی درێژەپێدەری عەهدی دێرینی کتێبی پیرۆزە، دامەزرێنەرانی یەکەمین مەملکەتی ماسۆنی، ئەو جوولەکانە بوون کە لەگەڵ مووسادا میسریان بەجێ هێشت.\nلە 1877دا وەرچەرخانێک لە بزاڤی ماسۆنیدا ڕوو دەدات، ئاخر لەوە بەدواوە، مولحید بە ئەندام وەردەگیریت، بەڵام پێشتر ئەندام دەبوو بڕوای بە دینێک و بە خالیقی هەرە گەورە هەبێت. هەر لەو ساڵە بەدواوە ئافرەتیش دەتوانێت بچێتە ڕێزی بزاڤەکەوە. ماسۆنییەکانی سوێد هەر کریستیانیان بە ئەندام وەردەگرت، هەرچەندە ماسۆنی نە دینە، نە ئەڵتەرناتیڤی دینە. کە سەروەختی سوێندی بەئەندامبوون چاوی ماسۆنی دەبەستنەوە، مەبەست ئەوەیە پێشتر لەنێو جەهل و تاریکیدا ژیاوە، کە ئەندام بە دەوری (هەیکەل)دا دەسووڕێتەوە، ئەوە تەوافی ئەو شوێنە پیرۆزەیە کە لەوێ عەبد بە خالیق دەگات، کە سەروەختی سوێندخواردن پەتێک دەکرێتە ملی ئەندام، ئاماژەیە بۆ ناوکەداو کە کۆرپەلە بە دایکییەوە دەبەستێتەوە و بەهۆی ئەو داوەوە ژیان بەردەوام دەبێت، بەڵام ئەگەری ئەوەیش هەیە، ئەو پەتە ئاماژە بێت بۆ پەتی سێدارە لە کاتی هەڵگەڕانەوە و ناپاکیدا. ئەو دوو ستوونەی لە لۆگۆی ماسۆنیدا هەیە و گۆشەیەکی وەستاویان پێک هێناوە، ڕەمزن بۆ دیواری پەرستگەی سولەیمان پەیامهێن، یان بۆ هەور و ئاگر کە بە هۆیانەوە خالیق، ئەو ڕێگەیەی پیشانی قەومەکەی مووسا داوە کە بەرەو ئەو خاکەیان دەبا، خوا بەڵێنی پێ داون کە خاکی ئەوانە. هەر ئەو دوو ڕاستەیە دەشێت ڕەمز بێت بۆ (حیرام ئابیف) کە بیناسازی سەرەکیی پەرستگەی سولەیمان بووە.\nماسۆنییەکان لە زۆربەی وەڵاتانی دونیادا مەحفەلی سەرەکییان هەیە و دەشێت لە یەک وەڵاتدا چەندان مەحفەلیان هەبێت، بەڵام مەحفەلەکان هەموویان سەر بە مەحفەلە سەرەکییەکەی وەڵاتەکەن. مەحفەلی هەرە سەرەکیی ماسۆنی لە لەندەنە کە 1717دا دامەزراوە. بەرپرسی مەحفەلەکان لێزانی گەورەیان ناوە، هەموو ئەو لێزانە گەورانە، پێوەندییان بە لێزانی هەرە گەورەوە هەیە کە بەرپرسی مەحفەلە سەرەکییەکەی لەندەنە. دووەم مەحفەلی گرینگی ماسۆنی لە فەرەنسایە 1728 دامەزراوە. لە سەرەتاوە ماسۆنی ڕێکخستنێک بووە تایبەت بە برایان، ئیخوانیش هەمان ڕێچکەی گرتە بەر. لە 1882 بەدواوە، ماسۆنییەکانی فەرەنسا ژنیشیان وەردەگرت. لە ئەمریکا ماسۆنییەکان لە 1903 دا بۆ یەکەم جار ئافرەتیان وەرگرت. لە چارەکی یەکەمی سەدەی بیستەمدا، ژنانی ماسۆنی لەسەر ئاستی دونیا گەلێک مەحفەلی تایبەت بە خۆیان هەبوو. ماسۆنییەکان بە شوێنی کاری خۆیان ناڵێن: بنکە یان بارەگا، بەڵکوو (پەرستگەی فەلسەفە و هونەر)ی پێ دەڵین.


بەلجیکا ئەو ئەفسەرە دادگایی دەکات کە کچێکی دوو ساڵانی خەڵکی هەرێمی کوردستانی کوشت\nدادگای بەلجیکا پرۆسەی دادگاییکردنی ئەفسەرێکی پۆلیسی ئەو وڵاتەی دەستپێکرد کە تۆمەتبارە بەکوشتنی کچێکی تەمەن دوو ساڵانی خەڵکی هەرێمی کوردستان کە ساڵی 2018 لەناو پاسێکدا لەبرۆکسل کوژرا.\nمانگی ئایاری 2018، پاسێک بەڕێگاوە بوو بەرەو کەناراوه‌كانى بەلجیکا، مەودا سەوری‌و دایک‌و باوکی‌و برایەکی لەگەڵ نزیکەى 25 کۆچبەری تر لەناو پاسەکەدا بون، دەیانویست بەرەو بەریتانیا بچن، بەڵام لەلایەن پۆلیسەوە تەقەیان لێکراو مەودا کە تەنها تەمەنی دوساڵ بوو بەوهۆیەوە کوژرا.\nبه‌گوێره‌ى هەواڵی ئاژانسی فرانس پرێس، دادگاییکردنەکە دوێنێ دوشەممە (23ی تشرینی دوەمی 2020) لەبەلجیکا دەستیپێکرد، جگە لەئەفسەرەکە، دوو کۆچبەری ترى کورد کە یەکێکیان شۆفێری ئەو پاسە بوو مەودای تێدا کوژرا بەتۆمەتی ڕێبەریکردن‌و قاچاخچێتی دادگایی كران.\nدادگا ناوی ئەفسەرەکەی ئاشکرانەکرد، بەڵام ئەوە زانراوە کە تەمەنی 48 ساڵەو خاوەنی سێ منداڵە، هەشت ساڵ ئەزمونی لەکەرتی پۆلیسیدا هەیە.\nئەو ئەفسەرە وتویەتی، نیازی هەبوە تەقە لەتایەی پاسەکە بکات بۆ ئەوەى بوەستێت، بەڵام بەهۆی ئەوەى زۆر خێرابوو، گولەکە پەڕیوەو داوێتی لەمەودای دوو ساڵان، هەرچەندە هەوڵدراوە مەودا بگەیەنرێتە نەخۆشخانە، بەڵام لەناو ئەمبوڵانسەکەدا گیانى له‌ده‌ستداوه.\nلەتویتەر کەمپەینێک بەناوی #دادپەروەری_بۆ_مەودا لەلایەن چەندین چالاکی داکۆکیکردن بەمافی کۆچبەران‌و پەنابەران ڕاگەیەنراو داوای وەرگرتنی مافی مەودا دەکەن‌و چەندین ڤیدیۆو وێنەیان بڵاوکردوەتەوەو دەڵێن:"سیاسەتی کۆچی بەلجیکا خەڵکی دەکوژێت".\nبەپێی گێڕانەوەکان، مەودا لەگەڵ دایک‌و باوکی لەدوای شۆفێرەکەوە سواربون، فیشەکەکە بەر سەری مەودا کەوتوه‌و دواتر لەناو ئەمبوڵانسدا لەڕێگادا بۆ نەخۆشخانە گیانى له‌ده‌ستداوه، لەکۆتاییدا شۆفێری پاسەکە توانیویەتی خۆی بگەیەنێتە بەریتانیا، بەڵام نیسانی ساڵی 2019 بەریتانیا ڕادەستی بەلجیکای کردەوەو لەئێستادا بەتۆمەتی بەقاچاخبردنی کۆچبەران دادگایی دەکرێت.


NRT TV | کوردستان | په‌روه‌رده‌ی هه‌ولێر ژمارەیەک بڕیاری نوێی دەرکرد\nپه‌روه‌رده‌ی هه‌ولێر ژمارەیەک بڕیاری نوێی دەرکرد\n21113 جار خوێندراوەتەوە\nپه‌روه‌رده‌ی ناوه‌ندی هه‌ولێر ڕایگەیاند، بەره‌چاوکردنى سه‌رجه‌م رێنماییه‌كانی خۆپارێزی ته‌ندروستیی ئه‌زموونه‌كان له به‌رواری ١ى حوزەیران دەستپێدەکات و ١٥ی حوزەیران کۆتایی پێدێت.\nئەمڕۆ چوارشەممە، بەڕێوەبەرایەتی په‌روه‌رده‌ی ناوه‌ندی هه‌ولێر لە ڕاگەیندراوێکدا بڵاویکردەوە، ده‌سته‌ی كارگێری قوتابخانه پێویسته له به‌رواری ٢٧ى ئایارى ٢٠٢٠، به‌دواوه له قوتابخانەکاندا ده‌وامبكه‌ن به مه‌به‌ستی پێدانی زانیاریی پێویست به قوتابیان، چونکە بەره‌چاوکردنى سه‌رجه‌م رێنماییه‌كانی خۆپارێزی ته‌ندروستی ئه‌زموونه‌كان له به‌رواری ١ى حوزەیرانى ٢٠٢٠، بۆ سه‌رجه‌م قۆناغه‌كانی خوێندن ده‌ستپێده‌كات و تا ١٥ى حوزەیران بەردەوامدەبێت.\n١-پێویسته ڕێنمایی وه‌زاره‌تی په‌روه‌رده/ به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی گشتی ئه‌زموونه‌كان ژماره (٢٠٢٨) له ١٢ی ئایاری ٢٠٢٠ تایبه‌ت به ئه‌زموونه‌كانی وه‌رزی دووه‌م به ته‌واوی جێبه‌جێبكرێت .\n٢-ره‌چاوی سه‌رجه‌م رێنماییه‌كانی خۆپارێزی ته‌ندروستیی له كاتی ئه‌زموونه‌كاندا بكرێت .\n٣-ئه‌زموونه‌كان له به‌رواری ١ی ٦ی ٢٠٢٠ بۆ سه‌رجه‌م قۆناغه‌كانی خوێندن ده‌ستپێده‌كات كه به پێی ڕێنماییه‌كانی وه‌زاره‌ت ده‌كرێت تا به‌رواری ١٥ی ٦ی ٢٠٢٠ بەردەوامدەبێت، لێره‌دا و به‌مه‌به‌ستی كه‌م كردنه‌وه‌ی به‌ركه‌وتنی قوتابیان به یه‌ك ده‌كرێت بازنه‌ی یه‌كه‌م كه پۆله‌كانی (١ و ٢ و ٣) ده‌گرێته‌وه له قۆناغی بنه‌ڕه‌تیدا به جیا چوار رۆژ تایبه‌ت بكرێت به هه‌ڵسه‌نگاندنیان له سه‌ره‌تای ئه‌زموونه‌كان یان كۆتایی كه تێپه‌ر نه‌كات له ١٥ی ٦ و نۆ رۆژ ئه‌زموونه‌كان بۆ خشته‌ی قۆناغه‌كانی تر داده‌نرێت .\n٤- ده‌سته‌ی كارگێری قوتابخانه پێویسته له به‌رواری ٢٧ی ئایار بەدواوە له قوتابخانه ده‌وام بكه‌ن به مه‌به‌ستی پێدانی زانیارییه‌كانی پێویست به قوتابیان.\n٥-كات و خشته و قۆناغی (وجبه) ئه‌زموونه‌كانی قوتابیان پێویسته به قوتابیان ڕابگه‌یندرێت له رێگای تۆڕه كۆمه‌ڵایه‌تیه‌كان و گروپه‌كان بڵاوبكرێته‌وه و له قوتابخانه هه‌ڵبواسرێت .\n٦-دوایین لاپه‌ره‌ی خوێندراو له وه‌رزی دووه‌م له هه‌ر بابه‌تێك پێویسته بۆ قوتابیان دیاری بكرێت و له گه‌ڵ خشته‌ی ئه‌زموونه‌كان بڵاوبكرێته‌وه و (خوێندنی ئۆنڵاین داخڵ نییە).\n٧-پێویسته كارگێری قوتابخانه‌كان پرسیاره‌كانی ئه‌زموونی كۆتایی وه‌رزی دووه‌م به هه‌ردوو خولیه‌وه له مامۆستایان وه‌ربگرێت و چاپ و ئاماده‌ی بكات .\n٨-له كاتی ئه‌زموونه‌كان پێویسته ره‌چاوی ڕێنماییه‌كانی خۆپارێزی ته‌ندروستی قوتابیان بكرێت و نابێت شوێنی دانیشتنیان له یه‌ك مه‌تر كه‌متر بێت له گه‌ڵ دابینكردنی پێداویستییه‌كان.\n٩-سه‌باره‌ت به پۆلی نۆیه‌می بنه‌ڕه‌تی بۆ ئه‌م ساڵ ئه‌زموونی نشتیمانی ئه‌نجام نادرێت و وه‌ك پۆله‌كانی تر مامه‌ڵه‌یان له گه‌ڵ ده‌كرێت به‌ڵام پێویسته بۆردی نمره‌كانی  ئه‌نجامی كۆتایی پۆلی نۆیه‌م به ٤ وێنه ئاماده‌بكرێت كه وێنه‌یه‌كیان بۆ قوتابخانه و ٣ وێنه‌ش بۆ په‌روه‌رده‌ی ناوه‌ند و گشتی و وه‌زاره‌ت كه مۆر و واژووی له‌سه‌ر بێت ،وێنه‌یه‌ك له سه‌ر سی دی.\n١٠-پرسیاره‌كانی سه‌رجه‌م قۆناغه‌كان پێویسته %٥٠ی هه‌لبژاردن بێت و %٥٠ی نوسینه‌كی.\n١١-ڕێژه‌ی هه‌ژماركردنی نمره‌كان وه‌ك له ڕێنماییه‌كانی وه‌زاره‌تدا هاتووه %٢٠ هه‌ڵسه‌نگاندن و %٨٠ نوسینه‌كی كه له سیسته‌می E-parwarda به هه‌مان شێوه چاك ده‌كرێت له كاتی تۆمار كردنی نمره‌كان .\n١٢- ته‌واوی ڕێنماییه‌كانی ئه‌زموونی له پشكنین و ووردبینی كردنی تێنووسه‌كان پێویسته جێبه‌جێبكرێت .\n١٣-پێویسته ره‌چاوی باری ده‌روونی قوتابیان بكرێت كه له گه‌ڵ ئه‌م قۆناغه بگونجێت .\n١٤-بازنه‌ی یه‌كه‌م پێویسته هه‌ڵسه‌نگاندنی ٢٥ نمره‌ی بۆ بكرێت و جارانی ٣ بكرێت ئه‌گه‌ر هه‌ڵسه‌نگاندنی یه‌كه‌می ٢٥ نمره‌ی هه‌بوو، به‌ڵام ئه‌گه‌ر هه‌ڵسه‌نگاندنی یه‌كه‌می نه‌بوو ئه‌م هه‌ڵسه‌نگاندنه‌ی كه بۆی ده‌كرێت جارانی ٤ ده‌كرێت و رێژه‌ی ١٠٠ بۆ ده‌رده‌چێت.


زۆر جار کار وبارەکانی ڕوژانەم شتم بیر دەچێتەوە ، ئایا چی بکەم بۆ ئەوەى لەبەرکردنم بەهێز بێ و شتم بیرنەچێ؟: ماڵپەڕی وەڵامەکان\nهەمەجۆرزۆر جار کار وبارەکانی ڕوژانەم شتم بیر دەچێتەوە ، ئایا چی بکەم بۆ ئەوەى لەبەرکردنم بەهێز بێ و شتم بیرنەچێ؟\nزۆر جار کار وبارەکانی ڕوژانەم شتم بیر دەچێتەوە ، ئایا چی بکەم بۆ ئەوەى لەبەرکردنم بەهێز بێ و شتم بیرنەچێ؟\nهەندێ لەو شتانەی کەیارمەتی مرۆڤ دەدەن لەوەی شت لەبیر نەکات ئەمانەی لای خوارەوەن :\nیەکەم : دوورکەوتنەوە لەتاوان ؛ چونکە تاوان دەبێتە هۆکاری خراپ بوونی لەبەر کردن ، حەتمەن نوری زانست وتاریکی تاوان بەیەکەوە کۆ نابنەوە\nدووەم : زۆر زیکر ویادی خودا کردن لە (سبحان الله) و (الله ٲکبر) و (لا ٳله ٳلا الله) و (الحمد لله) کردن وجگە لەم زیکرانە\nسێیەم : دوور کەوتنەوە لەزۆر خورادن ،چونکە زۆر خواردن دەبێتە هۆی تەمبەڵی وزۆر نوستن وسەرقاڵ بوونی مێشک وبێتاقەت بوونی لاشە\nچوارەم : زانایان هەندێ شتیان باس کردووە کەتوانای لەبەرکردن بەهێز دەکات ، لەوانە : خواردنی هەنگوین، ومێوژ ، وخواردنی هەندێ جۆری لەشیر و ماست :\nپێنجەم : وەیەکێکی تر لەو شتانەی کەسوود بەخشە بۆ لەبەرکردن ودژی لەبیر چوونەوەیە : (کەڵەشاخ) کردنە لەسەردا ، ئەمەش بەتەجرەبە دەرکەوتووە کەسوود بەخشە .\nتەبیعەتی مرۆڤ وایە شت لەبیر دەکات ، هەروەک شاعیر دەڵێت :\nناوی ئینسان نەنراوە بەئینسان تەنها لەبەر ئەوە نەبێت کە شت لەبیر دەکات ...\nوبەدڵ نەوتراوە دڵ تەنها لەبەر ئەوە نەبێت کە دەگۆڕێت .\nپێشینان گوتویانە : إن أول نَاسٍ أولُ الناس .\nواتە : یەکەم کەس کەشتی لەبیر چووەوە یەکەم مرۆڤ بوو .\nکەمەبەست لێی ئادەمە عليه السلام ، بەڵام لەبیر چوونەوە لەمرۆڤێکەوە بۆ مرۆڤێکی تر جیاوازە بەگوێرەی تەبیعەتی کەسەکان ، بەشێوەیەک هەندێ کەس زۆر شتی لەبیر دەچێتەوە وەهەندێکی تر کەم ، جا هەندێ لەو شتانەی کەیارمەتی مرۆڤ دەدەن لەوەی شت لەبیر نەکات ئەمانەی لای خوارەوەن :\nیەکەم : دوورکەوتنەوە لەتاوان ؛ چونکە تاوان دەبێتە هۆکاری خراپ بوونی لەبەر کردن ، حەتمەن نوری زانست وتاریکی تاوان بەیەکەوە کۆ نابنەوە ، بۆیە یەکێک لەو شیعرانەی کەدەدرێتە پاڵ ئیمامی شافعی ئەم شیعرەیە :\nوقــال إن علم الله نــورٌ ... ونور الله لا يعطى لعاصي\nواتە : شکایەتی خراپی لەبەر کرنی خۆم بردە لای وەکیع\nئەویش ڕێی واز هێنانی تاوانی پێ پیشان دام\nو پێی گوتم زانستی خودا نوورە\nنوری خودا نادرێ بەکەسی تاوانبار\nئیمامی خەتیبی بەغدادی لە [(الجامع (2/387)]دا ، لەیەحیای کوڕی یەحیاوە گێڕاویەتیەوە کەپیاوێک پرسیاری لەئەنەسی کوڕی مالیک کرد وگوتی :\nئەی باوکی عبدالله ئایا ئەو مێشک ولەبەر کردنە هیچ شتێک هەیە باش بێت بۆی ؟\nئەنەسیش گوتی : گەر شتێک هەبێت باش بێت بۆی ئەوا واز هێنانە لەتاوان .\nبێگومان کاتێک کەمرۆڤ تاوانێک ئەنجام دەدات ، ئەو تاوانە دەورەی دەدات وتوشی خەم وخەفەتی دەکات وبێ ئاگای دەکات لەزۆر کاری خێر وچاک وبەسوود جا یەکێک لەوانە لەبیر بردنەوەی زانست وزانیارییە .\nدووەم : زۆر زیکر ویادی خودا کردن لە (سبحان الله) و (الله ٲکبر) و (لا ٳله ٳلا الله) و (الحمد لله) کردن وجگە لەم زیکرانە ، خوای پەروەردگار فەرموویەتی : ( واذكر ربك إذا نسيت ) .\nواتە : کاتێ خودات لەبیر چوو یادی خودا بکە .\nسێیەم : دوور کەوتنەوە لەزۆر خورادن ،چونکە زۆر خواردن دەبێتە هۆی تەمبەڵی وزۆر نوستن وسەرقاڵ بوونی مێشک وبێتاقەت بوونی لاشە ، لەگەڵ ئەوەشدا زۆر خواردن دەبێتە هۆی ناساغی ونەخۆشی ، هەروەک وتراوە :\nزۆر بەی نەخۆشیەکان کەتۆ دەیبینیت\nهۆکارەکەی خواردن وخواردنەوەیە\nئیمامی زوهری دەڵێت : هەنگوین بخۆ چونکە زۆر بەسوودە بۆ لەبەر کردن .\nوەهەروەها گوتویەتی : هەر کەسێک پێی خۆشە فەرموودە لەبەر کات با مێوژ بخوات .\n" الجامع " للخطيب (2/394) .\nوە إبراهيم گوتویەتی : شیر بخۆنەوە چونکە دڵ بەهێز دەکات ولەبیر کردن ناهێڵێت وبن بڕی دەکات .\nالجامع للخطيب (2/397 )\nهەوەها ئاماژەیان بەوە داوە کەتورشی هۆکارە بۆ بێ عەقڵی وخراپ بوونی لەبەر کردن .\nپێنجەم : وەیەکێکی تر لەو شتانەی کەسوود بەخشە بۆ لەبەرکردن ودژی لەبیر چوونەوەیە :\n(کەڵەشاخ) کردنە لەسەردا ، ئەمەش بەتەجرەبە دەرکەوتووە کەسوود بەخشە .\nبۆ زانیاری زیاتر بڕوانە ( الطب النبوي) ابن القيم .\nچاکە و خراپەى زانستی پەرەپێدانی مرۆڤی (التنمية البشرية) سود وەرگرتن لەشتی بێ باوەڕان براكه‌م داواى پاره‌م لێ ده‌كات ژنى پێ بهێنێت به‌ڵام ئیمانى زۆر لاوازه ئایا من تاچه‌ند گوناهبار ده‌بم یارمه‌تى ئه‌و بده‌م؟ به‌ڵگه‌كانى حه‌رامێتى ئاهه‌نگێڕان به بۆنەى سەرى ساڵی زاینییەوە چین؟ حوکمی لەدەستکردنى ئەڵقە چی یە بۆ پیاوان کە بەهۆی داوا کردن یاخود مارە کردنى ئافرەتەوە لەدەستی دەکەن ؟\nسەردان: ٢,٢١٧ بەش: هەمەجۆر\nپرسیاری دواترزەواجی مسیار ، پێناسەکەی ، و حوکمەکەی لەگەڵ بۆچونى زانایان سەبارەت بەم زەواجەپرسیاری پێشترتكایه باسى چۆنێتى سەربڕینى حەیوان و مریشکمان بۆ بکەن و مەرجەکانى چین؟ وە سەربڕاوى دەستى کێ دروست نیە بیخۆین؟


ئایا حوكمی بۆیاخ كردنی سەر چییە بە شێوازێك ئافرەت ڕەنگی پرچی دەگۆڕێ بۆ قاوەیی یاخود هەر ڕەنگێكی تر ؟: ماڵپەڕی وەڵامەکان\nئافرەتانئایا حوكمی بۆیاخ كردنی سەر چییە بە شێوازێك ئافرەت ڕەنگی پرچی دەگۆڕێ بۆ قاوەیی یاخود هەر ڕەنگێكی تر ؟\nئایا حوكمی بۆیاخ كردنی سەر چییە بە شێوازێك ئافرەت ڕەنگی پرچی دەگۆڕێ بۆ قاوەیی یاخود هەر ڕەنگێكی تر ؟\nخۆ ڕازاندتەوەی ئافرەت بەو شتانەی كە خودا حەڵاڵی كردووە بەجل و ئاڵتوون و چاو ڕەشتن و بۆیاخ و ڕەنگکردن (جگە لەڕەش) و كورت كردنەوەی نینۆك و هەڵكەندی تووكی بن باڵ و بەر هیچ كێشەی تێدا نی یە و درووستە ، بەڵكو سوننەتە بەمەرجێك ئەو جل و ئاڵتوونانەی ئافرەت خۆی پێ دەڕازێنێتەوە پیاوانی نا مەحرەم نەیبینن .\nبەڵام خۆ ڕازاندتەوەی ئافرەت بەو شتانەی كە خودا حەرامی كردووە لەوانە هەڵگرتنی برۆ و دوور خستنەوەی دان لەیەك و تەنك كردنەوەی ئا ئەم كارانە هیچیان درووست نین ، چونكە گۆڕینی درووست كراوی خوای باڵا دەستە وپێغەمبەر- ﷺ - لەعنەتی لەو كەسانە كردووە كە ئەم كارانە دەكەن .\nئایا پۆشاكى ڕەنگاو ڕەنگ (سور - زەرد - نارنجى) بۆ ئافرەت دروستە لەبەرى بكات ؟ لەبەر كردنى چاكەت و پانتۆڵ بۆ ناو ماڵ ئەگەر نامەحرەم نەتبینێ تاچەند حەڵاڵە؟ ئایا ستیان حەرامە بۆ ئافرەت یان نا؟ ئايا ئافرەت قژى رەنگ بکات گوناهبار دەبێت؟ ئایا دروستە ئافرەت پێشنوێژی بۆ ئافرەتانی تر بکات؟\nسەردان: ١,٧٩٨ بەش: ئافرەتان\nپرسیاری دواترئایا حوكمی كوتانی خاڵ لەسەر دەم وچاو و دەست چی یە ؟پرسیاری پێشترئایا ئافرەت پانتۆڵ لە پێ بکات بەر لەعنەت دەکەوێ؟ چ هەڕەشەیەک هاتووە لەسەریان؟


وەزارەتى دارایى و ئابورى لەبارەى لێدوانى ئەندامێکى ئەنجومەنى پارێزگاى سلێمانییەوە رونکردنەوەیەکى بڵاوکردەوە.\nلە رونکردنەوەکەى وەزارەتى داراییدا هاتووە، رێکەوت زەکی ئەندامی ئەنجومەنی پارێزگای سلێمانی، لە لێدوانێکیدا رایگەیاندووە، ئاوات شێخ جەناب وەزیری دارایی و ئابوری رێگری کردووە بەرێوەبەری گەنجینەکانی سلێمانی داتا و زانیاری داھات بدەن بە لیژنەی لامەرکەزی.\nلەو بارەیەوە وەزارەتى دارایى دەڵێت، “بە پێویست و گرنگمان زانی ئەم رونکردنەوەیە بۆ راى گشتى بخەینە روو، یەکەم، لیژنەی لامەرکەزی بەپێی یاسا بە وەزارەتی دارایی و ئابوریی نەناسێنراوە، تاوەکو ھاوکاری پێویستی بکات و زانیاری بداتێ،\n8771 جار خوێندراوەتەوە


هونەرمەند ساکار فاروق وێڵاشی دایک لە کارێکی هونەریدا بەکار دەهێنێت – chawyxelk.org\nهونەرمەند ساکار فاروق وێڵاشی دایک لە کارێکی هونەریدا بەکار دەهێنێت\nوێڵاشی دایکێک لە پێشانگەیەکی هونەریدا\nهونەرمەند ساکار فاروق لە پێشانگەیەکی هونەریدا وێڵاشی دایکێک لە شەش پاڵویەکی شوشەیدا وەک کارێکی ئینستالەیشن نمایش کرد.\nئەم کارە هونەرییەی ساکار یەکێک بوو لە کارەکانی پێشانگەی(خۆبوون) لەژێر ناونیشانی (بوون) کە ناوەندی ژنلۆنژی بۆ حەوت هونەرمەندی ژن لە سلێمانی ڕێکیخستبوو.\nکارەکەی ساکار لە پارچەیەکی ئۆرگانی سروشتی پێکهاتە بوو کە لە لەشی هەموو رەگەزی مێیەک وە بەشێکی نادیارو نەبینراوە تەنها کەسانێک کە لە بواری پزیشکی یان مامانیدا کار دەکەن دەرفەتی بینینی ئەو پارچە ئۆرگانەیان هەیە بۆ ماوەیەکی کورت.\nشایانی باسە ئەو بەشە لەکارە هونەریەکەدا وەک ئۆپجێکتێک مامەڵەکراوە کە شوینی یەکەم چرکە ساتی بوونە.و تا ئەم ساتەش جگە لە پزیشک و مامان کە دەرفەتی بینینی ئەو پارچەیەیان هەیە، کەسانی ئاسایی ئاشنانین بە بینینی.\nجگەلەوەش هەموو بونێک وێڵاشێکی سەربەخۆی هەیە کە گەشەو دڵنیای بوونی نەهاتوە بۆ ناو دونیا تا کاتێکی دیاریکراو دەپارێزێت و هەر لەگەڵ هاتنە بوونی کۆرپەلە ئەویش لەناو دەچێت، بەشێکی گرنگ لە پاراستن و گەشەی بویەک خۆی فڕێدەدرێت و دەپوکێتەوە .\nلەکاری هونەریدا هەندێکجار فۆرمی بەهێز خۆی هەڵگری تایبەتمەند و واتای خۆیەتی تەنها خستنەڕووی لە کۆنتێکستی هونەردا بەسە تا ببێتە کارێکی هونەری.


به‌ركه‌وتوویه‌كی دیكه‌ی چه‌كى كیمیایى هه‌ڵه‌بجه گیانى له‌ده‌ستدا\nدابه‌شكردنی مووچه‌ی سبه‌ی راگه‌یه‌ندرا\nهەواڵ / کوردستان :: 10/03/2018 :: 501 جار بینراوە\nئه‌مڕۆ یه‌كێكى تر له‌به‌ركه‌وتووانى چه‌كى كیمیایى هه‌ڵه‌بجه له ته‌مه‌نى 58 ساڵیدا گیانى له‌ده‌ستدا و به‌وه‌ش ژماره‌ى ئه‌و كه‌سانه‌ى كه به‌هۆى مانه‌وه‌ى كاریگه‌رى چه‌كى كیمیایى هه‌ڵه‌بجه گیانیان له‌ده‌ستداوه گه‌یشته 104 كه‌س.\nلوقمان عه‌بدولقادر، سه‌رۆكى كۆمه‌ڵه‌ى قوربانیانى كیمیابارانى هه‌ڵه‌بجه به‌دواڕۆژى ڕاگه‌یاند به‌هۆى مانه‌وه‌ى كاریگه‌رى چه‌كى كیمیایى له‌سه‌ر جه‌سته‌ى، ئه‌مڕۆ یه‌كێكى تر له به‌ركه‌وتووانى چه‌كى كیمیایى به‌ناوى (له‌یلا حه‌بیبوڵڵا) له‌شارى سلێمانى گیانى له‌ده‌ستدا، به گیانله‌ده‌ستدانى ئه‌و به‌ركه‌وتووه‌ى چه‌كى كیمیایش ژماره‌ى ئه‌وانه‌ى له‌دواى ساڵى 2003 گیانیان له‌ده‌ستداوه‌و گه‌یشتنه 104 به‌ركه‌وتووى چه‌كى كیمیایى.\nئه‌وه‌شى خسته‌ڕوو، ئه‌و به‌ركه‌وتووه‌ى چه‌كى كیمیایى كه ئه‌مڕۆ گیانى له‌ده‌ستداوه ماوه‌یه‌كى زۆره به‌هۆى كاریگه‌رى چه‌كى كیمیایى به‌سه‌ر جه‌سته‌یه‌وه له دۆخێكى ته‌ندروستى ناجێگیردا بوو، هاوكات له‌كاتى كیمیابارانه‌كه‌ى هه‌ڵه‌بجه‌شدا ژماره‌یه‌ك له ئه‌ندامانى خێزانه‌كه‌ى شه‌هیدبوون و ئه‌وانه‌شى كه ده‌رچوون به‌ركه‌وتووى چه‌كى كیمیایین.\nبه گوێره‌ى ئاماره‌كانى كۆمه‌ڵه‌ى قوربانیانى كیمیابارانى هه‌ڵه‌بجه زیاتر له 254 كه‌س به‌هۆى مانه‌وه‌ى چه‌كى كیمیایى به‌سه‌ر جه‌سته‌یانه‌وه وه‌كبه‌ركه‌وتووى چه‌كى كیمیایى ناویان تۆمار كراوه سه‌ره‌ڕاى گیان له ده‌ستدانى 104 كه‌سیان به ده‌یانى دیكه‌شیان له دۆخێكى ته‌ندروستى ناجێگیردان.


له یادی ٣٣ ساڵه‌ی گیانبه‌خت كردوانی ژنوسایدی ئه‌نفال – رادیو ده‌نگی ئازادی و یه‌كسانی\nله یادی ٣٣ ساڵه‌ی گیانبه‌خت كردوانی ژنوسایدی ئه‌نفال\nئه‌مرۆ ٥ شه‌ممه ٢٦ی خاكه‌لێوه ساڵهاتی ده‌ستپێكی كۆمه‌ڵكۆژی سامناكی ناسراو به “ئه‌نفال” له كوردستانی عیراقه. له وه‌ها رۆژێك دا بوو كه عه‌مه‌لیاتی به‌د ناوی ئه‌نفال ده‌ستی پێكرد. له كاتێك دا كه رژیمی خوێن مژی به‌عس، به زبری كوشت و بڕ و ئاگر و ئاسن ئیراده‌ی خۆی به سه‌ر كۆمه‌ڵانی خه‌ڵكی ئه‌و وڵاته دا سه‌پاندبوو، له ماوه‌ی كه‌متر له ٤ مانگ و له ٨ قوناغی جیا جیا دا، به پلانێكی داڕێژراو، زیاتر له ١٨٠ هه‌زار ئینسان، له شار و شارۆچكه و گونده‌كانی كوردستان، ده‌سته ده‌سته، ده‌ستبه‌سه‌ر كران و به كۆمه‌ل گواسترانه‌وه بۆ بیابانه‌كانی جنوبی عێراق و له‌وێ كۆمه‌ڵكوژ كران و له گۆڕی به كۆمه‌ڵدا خرانه ژیر خاكه‌وه. تێپه‌ڕ بوونی زه‌مان، دوای٣٣ ساڵ نه‌یتوانیوه برینه‌كانی ئه‌م جینایه‌ته به سه‌ر جه‌سته‌ی ئه‌و كۆمه‌لگایه‌وه، ساڕێژ بكات. ئاسه‌واره ده‌رونی و كۆمه‌ڵایه‌تی و ئابورییه‌كانی ئه‌و كاره‌ساته ئیستاش به‌ربینی ئه‌و كۆمه‌ڵگایه‌ی به‌ر‌نه‌داوه.سالی ١٩٨٨، له كاتێك دا كه شه‌ڕی ٨ ساڵه‌ی ئێران و عێراق به‌ره‌و كۆتایی ده‌چوو، رژیمی به‌عسی عێراق بۆ ماوه‌یه‌كی دیاریكراو ئه‌وله‌ویه‌تی خۆی له‌م شه‌ڕه كۆنه‌په‌ره‌ستانه‌یدا خسته سه‌ر به‌ره‌كانی كوردستان و به سه‌دان هه‌زار هێزی چه‌كداری به تانك و تۆپ و هه‌موو كه‌ره‌سه‌یه‌كی پێشكه‌وتووی شه‌ڕه‌وه، ڕه‌وانه‌ی كوردستانی عێراق كرد. مه‌به‌ستی راگه‌یاندراوی ئه‌و هێرشه، پاك كردنه‌وه‌ی كوردستان له هێزی پێشمه‌رگه بوو. به‌ڵام ئه‌وه رواڵه‌تی پلانه‌كه بوو. ئه‌وه‌یكه له كرده‌وه‌دا به‌رێوه‌چوو، ژنوسایدێكی ته‌واو و كه‌ماڵ بوو. ئه‌و عه‌مه‌لیاته ناوی ئه‌نفالی له سه‌ر دانرا. ئه‌و ناوه كه له ده‌قێكی قورئان وه‌رگیراوه كه به واتای غه‌نیمه‌ت و ده‌سكه‌وتی شه‌ڕ هاتووه. ئه‌م ناوه له بنه‌ڕه‌تدا بۆ هاندانی داروده‌سته‌كانی موسته‌شار و به كرێگیراوی كورد كه چه‌كداری رژیم بوون، به كار ده‌هێنرا. مه‌به‌ستی رژیمی به‌عس ئه‌وه بوو رێگا به به‌كرێگیراوانی خۆی بدات كه ماڵ و سه‌روه‌تی خه‌ڵكی بێ دیفاعی ئه‌و دێهات و شار و شارۆچكانه‌ی كه چۆلیان ده‌كردن، به تاڵان بۆ خۆیان به‌رن. به هه‌زاران كه‌س له ژن و پیاو و مناڵ و پیر و لاو له شوێنی نیشته‌جێ بوونی خۆیان هه‌ڵكه‌ندران، به بێ ئه‌وه‌ی رێگایان پێبدرێ كه جگه له لیباسی به‌ریان هیچ شتێكی دیكه له‌گه‌ڵ خۆیان هه‌ڵبگرن. ئه‌و جه‌ماوه‌ره زۆر و زه‌به‌نده‌یان به ئوتوبوسی سۆغره به‌ره‌و بیابانه‌كانی “نۆگره سه‌لمان” له ناوه‌ندی عێراق راپێچ كرد و له‌وێ به‌ره‌به‌ره به بێ به‌زه‌ییانه‌ترین شێوه له‌ناویان بردن و له گۆڕه به كۆمه‌ڵه‌كاندا شاردیاننه‌وه. تاك تاك كه‌سانێك كه له‌و مه‌رگه‌ساته رزگاریان بووه، داستانه خۆفناك و پر له ئێش و ئازاره‌كانی ئه‌م كۆمه‌لكوژییه‌یان ئاشكرا كردووه.\nعه‌مه‌لیاتی ئه‌نفال له مانگی فێورییه‌ی ساڵی ١٩٨٨ی زایینیه‌وه ده‌ستی پێكرد و له مانگی سێپتامبری هه‌مان ساڵدا كۆتایی پێهات، ئه‌و عه‌مه‌لیاته به‌ربڵاوه ته‌واوی كوردستانی عێراقی هه‌ر له گه‌رمیانه‌وه تا بادینانی، گرته‌وه و سه‌دان هه‌زار كه‌س تێیدا بوونه قوربانی و له نێوبران و ئاواره‌كران. هه‌ر چه‌ند تاكوو ئێستاش ئامارێكی وردی ئه‌م كاره‌ساته له به‌رده‌ست نییه، به‌ڵام له رووی ئه‌م گۆڕه به‌كۆمه‌ڵانه‌ی كه دۆزراونه‌ته‌وه و له لێكۆلێنه‌وه‌كاندا ده‌ركه‌وتووه كه له‌م كاره‌ساته‌دا نزیكه‌ی ١٨٠ هه‌زار ئینسان له ژن و پیاو و منداڵ و پیر و لاو، قه‌تلو‌عام كراون. له جه‌ریانی ئه‌نفالدا نه‌ك هه‌ر ئینسان، به‌لكوو ئاژه‌ڵ و په‌له‌وه‌ر و دار و دره‌خت و سه‌وزاییش له‌ناوده‌بران و هه‌زاران ناوچه‌ی سه‌وزه‌ڵان و پر دار و دره‌خت سوتێنران. سه‌رجه‌م دانیشتوانی گونده‌كانی ناحیه و قه‌زا هه‌ڵوه‌شاوه‌كانیش، ئه‌وانه كه گیانیان ده‌رباز ببوو، له ئۆردووگای گه‌مارۆ دراوی زۆره‌ملی شێوه سه‌ربازیدا ده‌ستبه‌سه‌ر كران.\nعه‌مه‌لیاتی “ئه‌نفال” به ٨ قۆناغی جیاواز له ناوچه جیاجیاكانی كوردستانی عێراق له پارێزگاكانی دهۆك، هه‌ولێر، موسڵ، كه‌ركوك و سلێمانی به‌رێوه‌چوو. ئه‌م عه‌مه‌لیاته رووداوێكی كتوپر نه‌بوو به‌ڵكوو له ساڵه‌ها پێشتره‌وه، به پێی پلانێكی رژیمی به‌عس، به‌ره به‌ره خه‌ریك بوو به‌رێوه‌ده‌چوو و له ساڵی ١٩٨٨دا بوو كه گه‌یشته لوتكه‌ی خۆی.\nساڵی ١٩٧٤ بومبارانی شاری قه‌لادزێ و كوشتاری به كۆمه‌لی خه‌ڵكی ئه‌و شاره، هه‌ر له‌و ساله‌دا بومبارانی شاری هه‌لبجه و كوشتاری به كۆمه‌لكی خه‌لكی مه‌ده‌نی، سالی ١٩٧٩، كوشتاری به كۆمه‌لی كورده‌كانی فه‌یلی، سالی ١٩٨٥، بومبارانی ئوردوگای په‌نابه‌رانی كوردستانی عیراق له زێوه‌ی كوردستانی ئێران و كوشتنی كۆمه‌لێك خه‌لكی بێ دیفاع، ساڵی ١٩٨٧، بومبارانی شیمیایی دۆڵی بالیسان، ساڵی ١٩٨٧ كۆمه‌لكوژی خه‌ڵكی گه‌ره‌كێكی شاری هه‌ڵه‌بجه، ساڵی ١٩٨٨ كۆمه‌ڵكوژی ٨ هه‌زار كه‌س له دانیشتوانی ناوچه‌ی بادینان. وێرانكردن و چۆلكردنی دێهات له ساڵه‌كانی ده‌یه‌ی حه‌فتای زایینیدا، وه‌كوو به‌شێك له رێكه‌وتننامه‌ی ئه‌لجه‌زایر له‌گه‌ڵ رژیمی شای ئێران، له‌م شاڵاوی وێرانكاریه‌دا، زیاتر له ٤ هه‌زار ئاوایی كوردستانی وێران كرد، ره‌ز و باغ و كانیاوه‌كانی كوێر كرده‌وه و دانیشتووانی ره‌وانه‌ی ئوردووگاكانی زۆره‌ملی كرد. ئه‌مجاره‌یان به‌وه‌ش رانه‌وه‌ستا و ده‌ستی كرد به وێرانكردنی شاری قه‌ڵادزێ و و سه‌ید صادق و سه‌ره‌تاكانی وێرانكردنی شاری رانیه‌ش ده‌ستی پێكرد كه راپه‌رین مه‌جالی پێ نه‌دا. پێشتریش شاری هه‌ڵه‌بجه ته‌فروتوونا كرابوو و ٥ هه‌زار كه‌س له خه‌ڵكی ئه‌م شاره‌ی به گازی ژاراوی تێدا بردبوو.\nله كاره‌ساتی ئه‌نفالدا هه‌زاران بنه‌ماڵه‌ی كورد به‌ته‌واوه‌تی لێك هه‌ڵوه‌شان، په‌یوه‌ندیی كۆمه‌لایه‌تی تێكچوو، هه‌زاران ژن بێ هاوسه‌ر مانه‌وه و هه‌زاران مناڵ بێ باوك بوون، سه‌دان كه‌س باری ده‌روونیان تێكچوو، هه‌ژاری و نه‌بوونی و گه‌لێك ئازاری كۆمه‌ڵایه‌تی به شوێنیدا په‌ره‌یان سه‌ند. له‌م جه‌ریانه‌دا گوند هه‌بوو به ته‌واوه‌تی دانیشتووانه‌كه‌ی ئه‌نفال كرا.\nئه‌م كاره‌ساته كوردستانی به‌ره‌ورووی وه‌ها قه‌یرانێكی گه‌وره‌ی كۆمه‌لایه‌تی، ده‌روونی و ئابوری كرده‌وه كه تا ئه‌مرۆش شوێنه‌واری هه‌ر ماوه و ده‌یان سالی دیكه‌ش شوێنه‌واری ده‌مێنێ. زۆربه‌ی به‌كرێگراوه‌كان، له موسته‌شار و سه‌رۆكی داروده‌سته‌كانی كوردی سه‌ربه حكومه‌تی به‌عس، نه‌ك هه‌ر سزا نه‌دران، به‌ڵكوو له‌سه‌ر سه‌روه‌ت و سامانێك كه به تاڵان و برۆی خه‌ڵكی ئه‌نفال كراو ده‌ستیان كه‌وتبوو، دانیشتوون و ئێستاش وه‌كوو دڕكێك له چاوی كۆمه‌ڵگای كوردستاندا، ژیانی ئاسایی خۆیان درێژه پێده‌ده‌ن.\nپیویست به وه‌بیر هێنانه‌وه‌یه كه هه‌مووی ئه‌و ڕووداوانه هه‌روه‌كوو ڕووداوه‌كه‌ی هه‌ڵه‌بجه له به‌رچاوی ده‌وڵه‌تانی گه‌وره‌ی دنیا و له سه‌رووی هه‌موانه‌وه به به‌رچاوی ده‌وڵه‌تی ئامریكاوه رویاندا و میدیای جیهانی كه له ژێر كۆنترۆلی ئه‌و ده‌وڵه‌تانه‌دا بوو له ئاست وه‌ها جینایه‌تێكی سامناك بێده‌نگ بوو. ئه‌مڕۆ له كاتێكدا پاش ٣٣ ساڵ، یادی قوربانیانی ئه‌نفال و كۆمه‌ڵكوژی خه‌ڵكی كوردستان ده‌كه‌ینه‌وه كه رژیمی دیكتاتۆری به‌عسی عێراق له ده‌سه‌ڵاتدا نه‌ماوه، به‌ڵام هێشتا ره‌نج و ئازار و برینه‌كانی ئه‌و خه‌ڵكه ساڕێژ نه‌بۆته‌وه. هه‌ر ئێستا ده‌یان هه‌زار بنه‌ماڵه‌ی ئه‌نفالكراو به ده‌ست هه‌ژاری، نه‌داری و غه‌می له‌ده‌ستدانی ئازیزانیانه‌وه ده‌ناڵێنن.\nله یادی ٣٣ ساڵه‌ی كاره‌ساتی كومه‌ڵكوژی ئه‌نفالدا جارێكی دیكه ئه‌و په‌ری نه‌فره‌ت و بێزاری خۆمان به‌رامبه‌ر به بریاڕده‌ران و به‌رێوه‌به‌رانی ئه‌م جینایه‌ته سامناكه ده‌رده‌برین و هه‌زاران سڵاو و دروود ده‌نێرین بۆ یادی گیانبه‌ختكردووانی ئه‌م كاره‌ساته.\nPrevious Article ڕوودانی ته‌قینه‌وه‌ی مه‌رگبار له به‌غدا\nNext Article گه‌نده‌ڵی و بێ كه‌فایه‌تیی كۆماری ئیسلامی له به‌ره‌نگاربوونه‌وه له‌گه‌ڵ ویرووسی كۆرۆنا


ڕەفحاء، ئەو شوێنەی كه تیایدا عێراقییەكان موچەیەكی خەیاڵی وه‌رده‌گرن\n02:10 - 17/06/2019\nڕەفحاء، ئەو شوێنەی كه تیایدا عێراقییەكان موچەیەكی خەیاڵی وه‌رده‌گرن\nجارێكی دیكە یاسای ڕەفحاء بووەتەوە جێی مشتومڕی لایەنە سیاسییەكانی عێراق و دەیانەوێت ئەو بارە قورسە لەسەر شانی عێراق هەڵبگرن، كە بەهۆیەوە تێچوویەكی زۆر لەسەر دەوڵەت دەكەوێت و موچەی خەیاڵی بۆ كەسانێك بڕاوەتەوە كە دوور و نزیك نازانن عێراق چییە و چۆنە، بەڵام مانگانە لە بانكەكانی وڵاتانی جیهان ئەو موچەیە وەردەگرن كە بۆیانده‌خرێته سەر هەژمارە بانكییەكانیان.\nیاسای ڕەفحاء چییە؟\nیاسایەكە تایبەتە بە كه‌مپی ڕەفحاء، 20 كیلۆمەتر لە شاری ڕەفحاء-ى سعودییەوه دووره، لە ساڵی 1991وە بووەتە شوێنی ئەو عێراقییانەی نەیاری ڕژێمەكەی سەدام حسێن بوون و لە شارەكانی عێراقەوە هەڵاتوون، ژمارەیان 40 هەزار كه‌سه و لەلایەن نەتەوە یەكگرتووەكانەوە سەرپەرشتی كراون.\nكه‌مپه‌كه به‌سه‌ر 11 چوارگۆشه‌دا دابه‌شكراوه، لەهەر یەكێكیاندا خانووی ئامادەكراو بۆ ئه‌و خێزانانه دابینكراوه كە بەهۆی هەڕەشەكانی ڕژێمی بەعسەوە لە عێراق هەڵاتوون.\nدوای ساڵی 2003 به‌شێك له‌و كەسانە بەسەر وڵاتانی ئوسترالیا، ئەمریكا، كەنەدا، دانیمارك، فینلەندا، بەریتانیا، ئێران، هۆڵەندا، نەرویج، سوید، سویسرا و سوریادا دابەشكران و بەشێكی دیكەشیان لە كه‌مپی ڕەفحاء مانەوە.\nموچەی خەیاڵی بۆ ئەو كەسانە بڕاوەتەوە\nساڵی 2006 پەرلەمانی عێراق یاسای ڕەفحاء-ی پەسەندكرد، بەگوێرەی ئەو یاسایە هەركەسێكی نیشتەجێی كه‌مپه‌كه موچەیەكی مانگانەی بە بڕی یەك ملیۆن و 200 هەزار دینار بۆ بڕاوه‌ته‌وه، ئەو موچەیە منداڵێكی شیرەخۆرە تا كەسێكی بەتەمەنی دەگرتەوە و ساڵانە 40 ملیار دینار لەسەر حكومەت دەكەوێت، ئەوە جگە لە تێچووی چارەسەری پزیشكی و تێچووی گه‌شت و خوێندن لەسەر بودجەی زیندانیانی سیاسی عێراق.\nهەمان ئەو كەسانەی لە كه‌مپی ڕەفحان، پارچە زەوی گرانبەهایان لە شوێنی دیاردا وەرگرتووە، ئەوە جگە لە چەندین ئیمتیازاتی دیكە.\nئەو كەسانەی مانگانە ئەو موچە خەیاڵییە وەردەگرن هیچ بەرپرسیارێتییەكیان بەرامبەر عێراق نییە، تەنانەت هەندێكیان منداڵەكانیان لە وڵاتانی ئەوروپا لەدایكبووە و دوورو نزیك نازانن عێراق چییە و چۆنە.\nمحەمەد عەلی جەنابی، ئەندامی هاوپەیمانیی چاكسازیی لە پەرلەمانی عێراق لە لێدوانێكی ڕۆژنامەوانیدا یاساكەی بە "گەندەڵیی و دزینی پارەی دەوڵەت" ناوبرد و گوتی: "پێویستە پەرلەمان بەزووترین كات ئەو یاسایە هەڵبوەشێنێتەوە، تەنانەت نابێت هەمواریشی بكات، بەڵكو ڕاستەوخۆ هەڵیبوەشێنێتەوە".\nئەوەی ئێستا بووەتە هەڵسوڕێنەری ناڕەزایەتییە ناوخۆییەكان بەرامبەر ئەو یاسایە، هاوپەیمانی سائیرونە كە موقتەدا سەدر سەرۆكایەتی دەكات، ڕیاز دەهش ئەندامی پەرلەمانی عێراق لە هاوپەیمانیی سائیرون پێیوایە زۆرینەی ئەو كەسانەی بە یاسای ڕەفحاء موچە وەردەگرن، شایستەی ئەو پارەیە نین و دەبێت ڕێكبخرێتەوە.\nكێ ڕێگرە لە هەڵوەشاندنەوەی یاساكە؟\nلەگەڵ ئەوەی لە خولەكانی پێشووی پەرلەمانی عێراقدا چەند جارێك هەوڵدراوە یاسای ڕەفحاء هەڵبوەشێندرێتەوە، بەڵام هیچ جارێك هەوڵەكان سەركەوتوو نەبوون، ئەویش بەهۆی فشارە زۆرەكانی سەر پەرلەمان كە لەناوخۆی عێراقەوە نین، بەڵكو فشاری وڵاتانی دراوسێن.\nسعودییە دژی هەڵوەشاندنەوەی یاسای ڕەفحایە\nبەگوتەی بەشێك لە ئەندامانی پەرلەمانی عێراق، سعودییە دژی هەڵوەشاندنەوەی یاسای ڕەفحایە و پشتگیری لەو كەسانەش ده‌كات كه لەو كه‌مپیە نیشتەجێن، هاوكات ئەمریكا پاڵپشتی مانه‌وه‌ی ئەو كه‌مپیە ده‌كات، له‌به‌رئه‌وه پەرلەمان چەندین جار لە هەڵوەشاندنەوەی یاساكەدا شكستیهێناوە.\nبەگوێرەی ڕاپرسییەك زۆرینەی شەقامی عێراقی لەگەڵ هەڵوەشاندنەوەی یاساكەدان، تاكە لایەنێك كە بە ئاشكرا دژایەتی یاساكەی كردووە، هاوپەیمانی سائیرونە، بەڵام لەڕووی یاساییەوە پێویستە سەرەتا یاسایەكی نوێ بۆ هەڵوەشاندنەوەی یاسای ڕەفحاء دەربكرێت.\nتەمەنی 17 ساڵە و موچەی خانەنشینیی بۆ بڕاوەتەوە\nیەكێك لەو كەسانەی بەگوێرەی یاسای ڕەفحاء خانەنشینكراوه كەسێكە وەك لە ناسنامەكەیدا ده‌رده‌كه‌وێت، لەدایكبووی ساڵی 1996و مانگانە یەك ملیۆن و 850 هەزار دینار وەردەگرێت.\nئەو كەسە لەساڵی 2013دا خانەنشینییەكەی بۆكراوە و لەو كاتەدا تەمەنی 17 ساڵ بووە، بەگوێرەی یاسای خانەنشینیی عێراق تەمەنێكی نایاساییە و لەسەروو 30 ساڵ خزمەتەوە كەسێك خانەنشین ده‌كرێت كە بەگشتی تەمەنی خانەنشینی لە سەروو 63 ساڵەوە دەبێت.\nكەسایەتییە دیارەكانی كه‌مپی ڕەفحاء\nلە كه‌مپه‌كەدا چەندین كەسایەتی سەربازیی پلەباڵای سوپاى پێشووی عێراق هەن كە دوای جەنگی كەنداو بوونە نەیاری ڕژێمەكەی سەدام حسێن و چوونە سعودییە، لەو كەسانەش عەمید تۆفیق یاسری-یە كە ئەفسەر ئیداریی بوو لە باڵیۆزخانەی عێراق لە كوەیت، هەروەها بەرپرسی خۆراك و پێداویستی سەربازیی سوپای عێراق بووە لەساڵانی جەنگی عێراق-ئێران، پاش ئەوەی عێراق لە ئۆپەراسیۆنی گەردەلولی بیاباندا تێكشكا، عەمید تۆفیق هەڵات و پەیوەندیكرد بە سعودییەوە، لەو كاتەوە تا دەرچوونی لە ڕه‌فحا و گه‌یشتنی بۆ بەریتانیا، لە سعودییە مابووەوە.\nیەكێكی دیكە لە كەسایەتییە دیارەكان كە سوودمەندە لە یاسا و ئیمتیازاتەكانی ڕەفحاء، عەمید عەبدولئەمیر عەبیس-ە، كە نوێنەری حكومەتی عێراق بووە لە لیژنەی سەربازیی سەر بە كۆمكاری عەرەبی و دوای بەشداریكردنی لە ڕاپەڕینی خەڵكی پارێزگاكانی باشوور و ناوەڕاستی عێراق و شكستهێنانی ڕاپەڕینەكە، بەرەو ڕەفحاء هەڵات.


مه‌سرور بارزانی پێشوازی له جێگری باڵیۆزی ئوسترالیا له عێراق ده‌كات\n2017 June, 5\nئه‌مڕۆ 5/6/2017 (مه‌سرور بارزانی) راوێژكاری ئه‌نجوومه‌نی ئاسایشی هه‌رێمی كوردستان پێشوازی له (تیم ستاپلتۆن) جێگری باڵیۆزی ئوسترالیا له عێراق كرد.\nله دیدارێكدا گفتوگۆ له‌باره‌ی پێشكه‌وتنه سه‌ربازییه‌كانی شه‌ڕی دژ به تیرۆریستانی داعش و ره‌وشی سیاسی ناوچه‌كه به گشتی و په‌یوه‌ندی دووقۆڵی نێوان هه‌رێمی كوردستان و ئوسترالیا كرا. هه‌روه‌ها باس له به‌شداری ئوسترالیا له‌و شه‌ڕه جیهانییه‌ی دژ به داعش و گرتنه‌به‌ری رێوشوێنی زیاتری یارمه‌تیدان و پشتیوانیكردنی هێزه‌كانی پێشمه‌رگه كرا و مه‌سرور بارزانی سوپاسی گه‌ل و حكوومه‌تی ئوسترالیای كرد له یارمه‌تیدانی هه‌رێمی كوردستاندا.\nجێگری باڵیۆزی ئوسترالیا له عێراق په‌یوه‌ست به رۆڵ و قوربانییه‌كانی پێشمه‌رگه له شه‌ڕی دژ به تیرۆریستانی داعش پێزانینی وڵاته‌كه‌ی به‌رامبه‌ر قوربانییه‌كانی پێشمه‌رگه نیشاندا و رایگه‌یاند، ئازایه‌تی پێشمه‌رگه له جیهان ده‌نگیداوه‌ته‌وه و ناكرێ له شكاندنی داعشدا باس له رۆڵی پێشمه‌رگه نه‌كرێ.\nله‌به‌شێكی دیكه‌ی دیداره‌كه‌ی نێوان راوێژكاری ئه‌نجوومه‌نی ئاسایشی هه‌رێمی كوردستان و جێگری باڵیۆزی ئوسترالیا له عێراق جه‌خت له‌سه‌ر ئه‌وه كرایه‌وه، كه پێویسته هه‌وڵ بۆ چاره‌سه‌ركردنی كێشه‌كانی ناوچه‌كه به‌گشتی و عێراق به‌تایبه‌تی به‌شێوه‌یه‌ك بێت  مافی هه‌موو پێكهاته‌كانی ناوچه‌كه بێنێته‌دی تا متمانه و ئاشته‌وایی جێگیر بێت و بۆشاییه‌ك بۆ سه‌رهه‌ڵدانی بیری توندڕۆیی و توندوتیژی نه‌مێنێته‌وه و ناوچه‌كه‌ش سه‌قامگیر بێت.