ئەو کەسەی شەمەندەفەرەکانی ئەزبەر بوو/ باسێک لە سەر وتاری "لە پێناوی فۆرمدا"ی بەختیار سەجادی/ڕەزا عەلی‌پوور - ئاماژه\nخانه / به شی ئه ده بی کوردی / ئەو کەسەی شەمەندەفەرەکانی ئەزبەر بوو/ باسێک لە سەر وتاری “لە پێناوی فۆرمدا”ی بەختیار سەجادی/ڕەزا عەلی‌پوور\nئاماژه2 اکتبر 19, 2017\tبه شی ئه ده بی کوردی, ره خنه ی ئه ده بی کوردی ارسال دیدگاه 735 بازدید\nبۆرخێس لە کورتە چیرۆکی “دوو پادشا و دوو لابیرێنت”دا دەگێڕێتەوە کە پادشای بابێل، شای عەرەبان بە میوانی بانگێشتی بابێل دەکات. بۆ ڕابواردن بێت یان سووکایەتی‌پێکردن، دەیباتە ناو لابیرێنتێکی وەستایانە چێکراوی پێچەڵپێچەوە و دەڵێ دەی، چۆن دەتوانی لێی دەرباز بە. لە ئەنجامدا بە هەر مەرارەتێک بێت، شای عەرەبان ڕزگار دەبێت و دەگەڕێتەوە بۆ وڵاتی خۆی. بێ سێ و دوو لەشکری خۆی تەیار دەکات و دەیباتە سەر پادشای بابێل و یەخسیری دەکات. پاشان هەڵیدەگرێت و دەیبات بۆ ناوەڕاستی سەحرا و لەوێ بەرەڵای دەکات؛ دەڵێ فەرموو ئەمەش لابیرێنتی من، “نە پێپلیکانەیەک، نە دەرگایەک، نە دیوارێک”.\nئەم لابیرێنتە بیابانییە تەمسیلێکی باشە بۆ نووسەر و ئەدیبی کورد، بە تایبەت لە بواری ڕۆمان و ڕەخنەدا. لە ناو زمانی کوردیدا لەم دوو بوارەدا ڕێگەیەکی وەها نەڕۆیشتووین و زۆربەی ڕێگەکان تازەن. جیاوازیی لاڕێ و شاڕێ بەرجەستە و دیار نین. سەر لە هەر ڕێیەک بنێین ڕەنگە پێمانوابێ مەسیرێکی تازە دەبڕین؛ بۆیە زۆر جار بە سانایی دەتوانین بانگەشە بکەین کە من یەکەم کەسم بەم ڕێگەیەدا ڕۆیشتووم و یەکەم کەسم باسی هەو بابەتی ڕەخنەیی و فڵان دیاردە و چەمکم کردووە. بە هەر حاڵ بیابان و لابیرێنت‌هات و نەهاتە. هەندێجار کەسەکە دەرباز دەبێت و هەندێجاریش دەفەوتێ. لەم باسەی ئێمەدا دەربازبوو ڕۆمانی “ژیانەوە بە کاتی سیروان” نووسینی مەنسور تەیفوورییە و فەوتاو وتاری “لە پێناوی فۆرمدا”ی د. بەختیار سەجادییە، مینا کابرای بابێلی. گەر کارکردێکی لاوەکیی ڕەخنە بە حەڵقەی پێوەندیی نێوان خوێنەر و دەق بزانین، دەکرێ بڵێین هەر خوێنەرێکیش بە دوای وەها ڕەخنەیەکدا بڕوا قەدەری شتێک نییە جگە لە فەوتان و سەرگەردانیی. ئەم نووسینە هەندێ تێبینی و سەرنجە لە سەر وتاری ناوبراو. لێرەدا تا پێم‌کراوە هەوڵم داوە خۆ لە باسی ڕۆمانەکە ببوێرم؛ چونکوو وا بڕیارە بە نووسینێکی جودا لە سەری بدوێم.\nدەکرێ هەندێ مێژوومەند سەیری ڕەخنە بکەین و لە هەر قۆناغ و سەردەمێکدا کۆمەڵێک ئەرک، یان کارکرد بۆ ڕەخنە دەستنیشان و دیاری بکەین. هەروەها دەکرێ داواکارییەکان بەپێی بانگەشە و ئەو چاوەڕوانییەی وا خودی دەقی ڕەخنەیی لە خۆی سازی دەکات ئاراستە بکەین. بە نیسبەتی وتاری “لە پێناوی فۆرمدا” بە هەر بارێکدا بڕوانین دەتوانین بڵێین بە بەراورد لەگەڵ دۆخی ئێستەی ڕەخنەی ئەدەبیی لە کوردستاندا دواکەوتووانەیە. دواکەوتووانە نەک وەک سیفەت، بەڵکوو وەک ناو. بۆ وێنە لە ئێستەدا ڕەخنەگرە تازەکارەکانیش بەوە دەزانن و ڕەچاوی دەکەن کە بۆ قسەکردن لە سەر دەق، پێویست ناکا لە سەر نووسەر و دانەر قسە بکەن؛ واتە جۆرێک پاش‌بارتی دەنووسن. ئەمە بە مانای زانین و نەزانینی تیۆری “مەرگی دانەر” نییە. بە مانای توانستی دەکار کردن و نەکردنیەتی. یاخۆ تا پێیان بکرێ بەبێ ناوکۆ، شتێک لە سەر پێوندیی خۆیان و نووسەر، تیۆری و دەق، دەق و واقێع و زانیارییەکانی خۆیان ئاراستە ناکەن؛ واتە هەمان شت کە نووسەری “لە پێناوی فۆرمدا” لە بیست‌و‌یەک لاپەڕەدا کەوتۆتە داویەوە.\nڕەخنەی ئەمڕۆ ئەمەی لە بەرچاوە شتێک بڵێ کە خودی دەق نایڵێ، یاخۆ ڕوون و ڕاستەوخۆ نەیگوتووە؛ چونکوو دەزانێ ڕەخنە تەنها تەفسیرکاریی دەق و بەرهەمهێنانەوە و تەرجەمەی تایبەتمەندیی و توانستە ڕواڵەتییەکانی دەق نییە– بەو جۆرە گاڵتەئامێزەی وا لە قوتابخانە مانای شیعریان پێ دەنووسینەوە– بەڵکوو سەرتر ڕۆیشتنە لە دەق. هەڵکێشانی دەقە بۆ ئاستێکی دیکە. ڕەخنە، نووسان بە دەقەوە و بوون بە ئاوێنەی دەق نییە، وەک چۆن بزرکردنی دەقیش نییە لە کاکێشانی چەمک و دەقاندا.\nگەر لە چەند زاراوەی سەرەتایی سینەما سوود وەربگرین، دەکرێ بڵێین نیسبەتی ڕەخنە لەگەڵ دەقدا لە لێکدران و مۆنتاژی دیالێکتیکی شاتگەلی کلۆز و لانگ‌شاتەوە سەرچاوە دەگرێت، نەک گرتنی نماگەلی ئێکستریم‌کلۆز و ئێکستریم‌لانگ‌شات. کەواتە ڕەخنە بەردەوام خەریکی مەوداسازییە لەگەڵ دەقدا تا باشترین شوێنەکان بۆ سەیرکردنی دەق و فەزای دەوروبەری دەق بدۆزێتەوە، بۆ ئەوەی دەق‌هاوکات لە نزیکەوە و لە گشتییەتی خۆیدا و لە بەستێنیشدا ببینێ، بەڵام نووسەری وتاری “لە پێناوی فۆرمدا” هەندێ وێنەی کلۆز لە چەند ڕستە و پاراگراف و وشە بە شێوەی دێتایلی دەگرێت، بێ ئەوەی بتوانێ گشتییەتی دەق بۆ شوێنێکی دیکە حەوا بدات، یان لە کاکێشانی دەقی مۆدێرنیستیدا دایدەنێ کە نابینرێ. ئەگەر بڕوامان بە گرفتی ڕەخنەی ئەدەبیی ببێ، وتاری “لە پێناوی فۆرمدا”، نموونەیەکی ئایدیالە بۆ ئەم باسە؛ چونکوو زۆرێک لە گرفتەکان و کێشەکانی ڕەخنەی ئەدەبیی کوردیی لە خۆیدا ناونشین کردووە کە لە درێژەی ئەم باسەدا تەنها ئاماژە بە هەندێ خاڵ دەکەم و گەر کات و تاقەت هەبێ لە دەرفەتی دیکەدا لێی دەدوێمەوە.\nڕاشکاوانە بڵێم، کۆی هەوڵ و هەڵەکانی وتاری “لە پێناوی فۆرمدا” و ئەو تێکەڵکاریی و درێژدادڕییە بێ‌سوودەی وا لە وتارەکەدا هەیە لە پنتێکەوە سەرچاوە دەگرێ ئەویش نەبوونی بیرۆکە و ئایدیایە، کە دوایی دێمەوە سەری.\nسەبارەت بە وتاری “لە پێناوی فۆرمدا” گەر ئەو دابەشکارییە باو و ناسراوەی وا لە نێوان لێکۆڵەر و ڕەخنەگردا دەکرێ وەربگرین، بەشی یەکەمی‌وتارەکە -کە نیوەی زیاتریەتی- پێوەندیی بە سەر بواری ڕەخنەوە نییە؛ بەڵکوو بەشێکی ئەو باسانەی وا ئاراستەی کردوون لێکۆڵینەوە و توێژینەوەن، گەرچی زۆربەیان لە گەلێک کتێب و سەرچاوەدا دووپات و چەند‌پاتە کراونەتەوە. واتە ڕەخنەگر گەرچی هەندێ زانیاری ئاراستە کردووە؛ بەڵام بە سێرچ و گەڕانێکی ئاسایی لە لایەن کەسی “سێرچن”ەوە زۆربەی ئەو زانیارییانە گردوکۆ دەبنەوە. لەو شوێنانەشدا کە ژێستی ڕەخنەگرانە سەبارەت بە شیعر، سینەما، فەزای ئەدەبیی کوردستان، ڕۆمان‌نووسان و ڕۆشنبیرانی کورد و… دەگرێ هێندە دیارینەکراو (نامتعین) و گشتییە کە ئیدی هیچ وزەیەکی ڕەخنەگرانەی پێوە نامێنێت و لە پاش هێگلەوە زانراوە کە ڕەخنەی دیارینەکراو و “نامتعین” بایەخێکی ئوتۆی نییە. پاش چەند لاپەڕەی سەرەتا، زۆربەی هەرە زۆری بەشی یەکەمی‌وتارەکە تەنانەت بیرەوەریش نییە؛ بەڵکوو ئاراستەکردنی سی‌ڤی و هەندێ ڕێزوومەی نووسەرە کە بۆ ئەم باسەی ئێرە هیچ بایەخ و گرنگییەکی نییە.\nلە بەشی کۆتایی وتارەکەیدا نووسەر دێتە سەر ڕۆمانی “ژیانەوە بە کاتی سیروان” و هەندێ باس ئاراستە دەکات کە ناوەندی‌ترین باسی پێوەندیی بە فۆرمەوە هەیە. بە کورتی نووسەر پێیوایە کێشەی ئەدەبیاتی کوردی فۆرمە، هەروەها پێیوایە ڕۆمانی “ژیانەوە بە کاتی سیروان”یش گەرچی ڕۆمانێکی مۆدێرنیستییە و هەوڵی بۆ فۆرم داوە و کۆمەڵێک تەکنیکی مۆدێرنیستیشی تێدا دەکار‌هاتووە، بەڵام تا ڕادەیەک کێشەی فۆرمی‌هەیە؛ چونکوو هەندێ تەکنیکی دیکە هەیە کە بەکاری نەهێناوە. دیسان دەڵێ بیست‌و‌پێنج تەکنیکی مۆدێرنیستیی لە چەند وتارێکدا ئاراستە کردووە کە بەسوودی ڕۆمان‌نووسی کوردە بۆیان بگەڕێتەوە؛ واتە گەر نووسەرانی کورد بە قسەی ئەویان بکردبایە ئێستە ئەو پاشاگەردانییەی فۆرم لە ئارادا نەدەبوو. مەبەست لە نووسینی ئەم وتارە وەستانە لە سەر ئەم ئەم بابەتە و بەرپەرچدانەوەی ئەم تێگەیشتنە سەقەت و هەژارانە لە فۆرمە.\nداواکاری بۆ ئاراستە کردنی پێناسەیەکی ڕەها و گشتگیر لە فۆرم هەڵەیە؛ بەڵام سەرەڕای ئەمەش دەکرێ بە شێوەی نێگەتیڤ هەندێ مەزەندە بکرێ و بزانرێ کە فۆرم لانیکەم چی نییە. لە خوێندنەوەی ئەو وتارەدا بە سانایی لەوە تێدەگەین کە نووسەری وتارەکە بابەتی فۆرم و ناوەرۆک لێک جودا دەکاتەوە. پێیوایە ئەدەبیاتی کوردی لە تێم و مۆتیڤ و ناوەرۆک و شێواز و زماندا کێشەی نییە؛ بەڵکوو کێشەی لە فۆرمدا هەیە. ئەمە تێگەیشتنێکی ناقس و کێشەدارە بۆ فۆرم و ئەو ڕەهەندە پێکهێنەرە مانایی و ناوەرۆکییانە. ڕوانینێک کە ئەو دوو لایەنە بە دوو لایەنی جودا دەزانێ و پێیوایە کە گرفت لە یەکیاندا هەر لەوێدا قەتیس دەمێنێت و ئەوی دیکە دەپارێزرێ؛ لە کاتێکدا تێکتەنرانی دەق پێمان دەڵێ ئەم ڕوانینە هەڵەیە. پێموابێ پێویست نەبێ قسە لە سەر یەکگرتوویی فۆرم و ناوەرۆک و فۆرمی‌ناوەرۆکیی بکەین و ئەوە زۆرجاران سەلماوە کە دوو لایەنی فۆرمیک و تێماتیک لە دەقی ئەدەبیدا چەندە یەکانگیرن. سارتەر لە وتووێژێکدا گوتبووی ناکرێ ڕۆمانێکی باش لە سەر لایەنگریی دژەجوولەکە بنووسرێ. بەدەر لە ناوەرۆکی دژەفاشیستیی ئەو وتەیە شتێکمان بۆ دەردەخرێ، ناوەرۆک و فۆرم پێوەندیی دیاریکەر و یەکانگیریان پێکەوە هەیە. بێگومان ئەو شوێنەی کە دەقێک کێشەی فۆرمی‌هەبێ یانی کێشەی ناوەرۆکیشی تێدا سازدەبێت و بە پێچەوانەشەوە. پێشتریش واڵتێر بێنیامین گوتبووی بوونی ڕووکردێکی دروستی فۆرمیک دەگاتە ڕووکردێکی دروستی سیاسیسش. ئێمە لە ئەدەبیاتدا شتێکمان نییە بە ناوی شێواز، فۆرم، مانا و ناوەرۆکی لە پێشدا ئامادەبوو؛ بەڵکوو ئەوەی دواتر دەگوترێ تێم و مۆتیڤ و شێواز و گێڕانەوە و… ، تەنها و تەنها لە گوزەری فۆرمەوە خۆی دەردەخات.\nنووسەری “لە پێناوی فۆرمدا” شێلگیرانە خەریکی دابەزاندنە و هەژارانە سەیری فۆرم دەکات؛ چونکوو بەردەوام خەریکی داشکاندنی فۆرمە بۆ سەر تەکنیک و پێیوایە ڕۆمانی “ژیانەوە بە کاتی سیروان” ڕۆمانێکی مۆدێڕنیستیی کامڵ نییە؛ چونکوو تەنها هەندێ تەکنیکی مۆدێرنیستیی دەکار کردووە و بۆ ئەوەی بەتەواوەتی مۆدێڕنیستی بێت نیازی بە دەکارکردنی تەکنیکی دیکەش هەیە. ئەمە نیشاندەری ڕەخنەیە بە پێوەرگەلی ئامادە و کلێشەیی کە گوێ بە پێشنیار و لادەرییەکانی دەق نادات. سێرژ دێنێ، ڕەخنەگری سینەمایی، لە ڕەخنەی نیگا و سینەمای ژێنریکدا دەڵێ زۆرێک لەو کەسانەی وا بە کۆمەڵێک کلێشەوە لەبارەی سینەما و فیلمەوە دەنووسن دەڵێی خودی فیلمەکان نابینن تاکوو بزانن چەندە جیاوازییان هەیە و تاقانەن؛ بەڵکوو هەر دەڵێی تەنها لەبارەی‌هاوشێوەیی فیملەکانەوە دەخوێننەوە.\nفۆرم و فۆرمی‌مۆدێرنیستی شتێک نییە لە دەرەوەی دەق بوونی هەبێت، شتێک نییە بتوانین لە زانکۆ و کارگەکاندا فێری ببین. بەڵێ دەکرێ تەکنیک بگوترێتەوە و بەسانایی فێری بین، بەڵام خۆ فۆرم بە پێچەوانەی ڕوانگەی نووسەرەوە بریتی نییە لە تەکنیک. هەر ئەوەی کە بەسانایی دەکرێ تەکنیک فێر ببین نیشان دەدات ئەو مانۆڕدانەی ڕەخنەگر لە سەر تەکنیک چەندە ژێستێکی بەتاڵە. وەرگێڕی باختین دەبوایە ئەوەی بزانیبا کە فۆڕم و تەکنیک بەتەواوەتی ماهییەتێکی مێژووییان هەیە و ناکرێ ژووەرمێژوویی بۆیان بڕوانین.\nڕەخنەگری “لە پێناوی فۆرمدا” وا لە فۆرم دەدوێ هەر دەڵێی خۆراکێکی لە قوتوو کراوە و تەنها بە زانینی تەکنیکەکانی هەڵپچڕینی قوتووەکە، بۆ سەرف‌کردن ئامادەیە. ئەو دیدە ئەفلاتوونییە سەبارەت بە فۆرمی‌مۆدێرنیستی وەک بوونێکی ئەزەلی و سەرمەدی کە لەوێدا، لە سەرەوە، لە ناو وتار و تیۆرییەکان و یان کۆمەڵە وتارە بیست‌و‌پێنج تەکنیکیەکەی نووسەر، لە شوێنێک لە دەرەوەی دەق بوونی هەیە و هەموو دەقەکانی دیکە بۆ کامڵ‌بوون پێڕەوی لە مۆسۆلی ئەو فۆرمە دەکەن. پێموانییە پێویست بە ڕوونکاری بکات کە ئەو ڕوانگەیە سەبارەت بە فۆرم بە پێچەوانەی ژێستی ڕادیکاڵی خۆی چەند کۆنسەرڤاتیڤە. بەدەر لەوە ئیشی ڕەخنەگر ئەوە نییە نوسخە بپێچێتەوە و بڵێ دەق دەبێ چۆن و بە چ تەکنیکێک ڕوو بدات؛ بەڵکوو لەو سۆنگەیەوە ڕەخنە باس لەوە دەکات دەق چۆن و بە چ شێوازێک ڕووی داوە. دەڵێن پاپ ژان پۆلی دووەم لە ژێر گوشاری زانست‌خوازەکاندا گوتبووی ڕەنگە زانست بزانێ مرۆڤ چۆن و لە چی چێکراوە، بەڵام ئەمە کتێبی پیرۆزە کە دەڵێ بۆچی و بە چ مەبەستێک ئافرێندراوە؛ ئەرکی دژواری ڕەخنە جێبەجێکردنی هەر دوو لایە، گەرچی دواجار لەو ئاستەشدا ڕاناوەستێت و ئەوێ دوامەنزڵی نییە.\nپیتێر بیکسێل کە نووسەرێکی ئاڵمانی زمانە، چیرۆکێکی هەیە بە ناوی “پیاو و بیرگە”. پیاوێک لە شارۆچکەیەکدا دەژیا، هەموو زانیارییەکی سەبارەت بە شەمەندەفەرەکان ئەزبەر بوو؛ کاتی‌هاتن و چوونیان، ژمارەی موسافیر و واگۆنەکان و کۆمەڵەیەک زانیاریی بێ‌سوود و بەسوود سەبارەت بە قیتارەکان. بێ ئەوەی قەت خۆی سواری شەمەندەفەر ببێ، ڕۆژانە دەچووە وێستگە و زانیاریی بەلاشی بڵاو دەکردەوە و گەر بهاتبا و گوێیان لێ نەگرتبایە تووڕە دەبوو. پاش ساڵانێک نووسینگەی زانیاریی لە وێستگەکە دەکرێتەوە، کەسێک دادەنێن کە لە ڕووی کتێبی شەمەندەفەرەکانەوە بە وردی هەموو زانیارییەکی دەدا بە خوازیاران. پیاوی “شەمەندەفەرزان” کە دەبینێ زانیارییەکانی ئیدی بێ قەدر و قوربن، وردەوردە ناهومێد دەبێت. پاشان دەست بە ژماردنی قادرمە و پێپلیکانەی بەر دەرگای ماڵەکانی شار دەکات. ئەم چیرۆکە حیکایەتی زۆر نووسەر و ڕەخنەگرە کە تەنانەت پاش شۆڕشی زانیاری و گەشەی فەزای مەجازی و هێرشی ئینتەرنێت، لەباتیی داهێنان و تەجرەبەکردن (سەفەرکردن بە شەمەندەفەر) هێشتا هەر زانیاری بە ناوی ڕەخنەوە بڵاو دەکەنەوە؛ نموونەکەشی بەشێکی زۆری وتاری “لە پێناوی فۆرمدا”. پێشتریش ئاماژەم بەوە دا کە بەشێکی ئەو درێژدادڕی و زانیاری‌بازی و “سی‌ڤی”سازییە بۆ داپۆشینی نەبوونی ئایدیایە.\nبە‌بێ ئەوەی هەوڵی پێناسەکردنی وردی فەزای ڕەخنەی ئەدەبیی کوردستان بدەم، دەتوانین لانیکەم دوو جۆر ڕەخنە لەم فەزایەدا بەدی بکەین. یەکەم، ڕەخنەیەک کە تەنها زانیاری ئاراستە دەکات، لێوانلێوە لە بابەتگەل و ناوگەلی سەیروسەمەرە، هیچ شتێک زیاد ناکا بە خودی بەرهەم و بابەتی ڕەخنەکەی، هەر خودی دەقەکە چی دەڵێ ڕەخنەکەش تۆتۆلۆژیانە هەمان شتمان بۆ دەنووسێتەوە. لە دەق دوور ناکەوێتەوە و مەودایەک ساز ناکات، گەر دووریش دەکەوێتەوە هێندە دوور دەبێتەوە کە ئیدی دەق نابینێ. زۆر جار لە بەر داچڵەکاندن و ترساندنی خوێنەر، تیۆریی ناکارا بە سەر دەقدا دەسەپێنرێ و ئەوی چەمک و مەفهووم بێت دەئاخنرێتە ناو ڕەخنەکەوە، بەبێ ئەوەی کاریان پێ بکرێت و وەگەڕ بخرێن، بۆیە بە سانایی تووشی تیۆری‌بردەیی دەبێ. سەرەڕای ڕواڵەتی تیۆریکی خۆی، زۆر جار لە شتی بچووک و نائەدەبییەوە دەست پێدەکات، وەک خۆنمایشکردن،هاوڕێیەتی و بەودیویشدا ڕقهاوێژی و قولاپە و یەخەگرتن. کۆی هەراوهۆریا و پەلەقاژەی ئەو ڕەخنەیە بۆ ئەوەیە ناتوانێ شتێک سەرتر، یان جوایەزتر لە دەق ئاراستە بکات. ناتوانێ شتێکی بەدەر لەوەی خودی دەقەکە بە ئاشکرا ڕایدەگەیەنێت بەرهەم بهێنێ، ناتوانێ ئایدیایەک ئاراستە بکات لە سەر ئەدەبیات و جیهانی دەق. ڕەخنەیەکی دیکەش هەیە کە وەک دێلۆز دەڵێ چەمک وەک باکس و جەعبەی ئامراز سەیر دەکات، کاری پێ دەکات و دەقی پێ دەخوێنێتەوە. بۆیە گەر ئیش نەکات یان دەیگۆڕێت یان چەمکی دیکە دادەهێنێ. ئەم ڕەخنەیە دیوێکی نائاشکرا و نادیار لە دەق ئاراستە دەکات، دەتوانێ ماناگەلێکی جیاواز و هەڤپێوەند بەرهەم بهێنێ، خوێنەر و دەق بگەیەنێت بە ئاست و ڕەهەندێکی جیاواز -هەرچەند لەرزۆک و قەیراناویی-. نەک پێوەندییەکی پاشکۆیی یاخۆ سەروەرانە، بەڵکوو پێوەندییەکی داهێنەرانە لەگەڵ دەقدا ساز دەکات، نیبسەتی ئەم ڕەخنەیە لەگەڵ دەقدا بارت گوتەنی وەک نیسبەتی دەق و ئەدەبیاتە لەگەڵ واقێع و جیهاندا. “لە پێناوی فۆرمدا” نموونەی دیاری جۆری یەکەمی‌ڕەخنەیە، ڕەخنەگر لە پەسا زانیاری دەدات، لە خۆی، لە مامۆستا و زانکۆ و چالاکی و وتارەکانی، لە هەر چی شتی پێوندیدار و ناپێوەند، خۆی گوتەنی بە زانیارییەوە دەشوغڵێ، کاتێکیش دێتە سەر خوێندنەوەی ڕۆمانەکە چەند شت دووپات دەکاتەوە کە خودی ڕۆمانەکە دەیڵێ. بۆ نموونە بابەتگەلێک وەک: ڕۆمانەکە ڕیتم‌گەلی جودای بەرهەم هێناوە، چەندین ڕاوێژ و لەحنی جودای هەیە و…. درککردنی هیچ‌کام لەمانە و کەشفکردن و دەرخستنیان لە ڕۆمانەکەدا پێویستی بە زیرەکییەکی ئەوتۆ نییە؛ گەرچی هەر لە باسی زماندا نیشاندەری ئەوەیە کە ڕەخنەگر بەراوەژوو سەیری زمانی ڕۆمان دەکات. زمانی ڕۆمان یەک زمان نییە و پێویست ناکات هەموو کات زمانێکی بەهێزی هەبێ، زمانی ڕۆمان کۆمەڵە زمانێکە کە تاقە بەشێكی پێوەندیی بە پەخشانی باش و زمان زانینی گێڕەوەوە هەیە، بەشێكی پێوەندیی بە دەرخستن و ئاراستەکردنی لەحن و ڕاوێژ و فەزاگەل و گوتارگەلی جوداوە هەیە و بەشێکیشی ڕاکێشانی زمانە بەرەو سنوورە نازمانییەکان وەک دەنگ، ژاوەژاو، هەڵیت‌وپەڵیت و‌هاتەران‌و‌پاتەران، مۆسیقا و ڕیتم و… لای ڕەخنەگر دڵخواز و باش‌بوونی پەخشانی ڕۆمانەکە و کوردیزانیی نووسەری ڕۆمان دەبێتە پێوەری سەرکەوتوویی زمانی ڕۆمانەکە. ئەمە بەدەر لەوەی ڕۆمان‌نووسانی وەک داستایۆفسکی، باڵزاک و سادق هیدایەت بەوەش ناسراون کە زمانی نووسینیان بە‌پێی پێوەری “پەخشانی دڵخواز و نادڵخواز”، دڵخواز نەبووە؛ یان کاتێ کە دێلۆز باسی ئەدەبی کەمینە دەکات، لاوازییە زمانییەکانی کافکا وەک تایبەتمەندییەکی ستایلی و پۆزەتیڤ لە سۆنگەی ئەدەبیاتی کەمینەوە باس دەکات. بە هەر حاڵ کۆی ڕۆمان بە زمانێکی بەهێز، یان زمانی ئەدیبانە نانووسرێ، بەڵکوو کۆبەندێکە لە زمانگەلی جۆراوجۆر، دەنگ‌گەلی بەرز و نزم، ئیتفاقەن ڕۆمانی “ژیانەوە بە کاتی سیروان” بە هەڵبژاردنی ستراکتۆرێکی فراگمێنتاڵ و پارچە پارچە، دەیهەوێ دەنگی بێ‌زمانان، زمانی گرد و سروشتی خاپوور و ڕووبار و گۆمی‌شڵەژێنراو و زمانی کۆڵ و بێ‌دەنگان بێت. بۆیە هەڵەیە ڕۆمان بە پێوەری زمان‌پاراوی، ڕەوانبێژی، کوردیزانیی و ئەدەبی‌بوونی پەخشان بپێوین.\nبەکورتی نووسەری “لە پێناوی فۆرمدا” پێیوایە پێوەندییەکی ڕاستەوخۆ لە نێوان حاڵەت و دۆخ و زمانی گێڕانەوەدا هەیە و دەڵێ ڕەوت کە توند و خێرا دەبێت زمانیش توند دەبێت و ڕستەکان کورت دەبنەوە… بەدەر لەوەی کە سادەترین هەڵگۆزتەی لە “ڕیالیزمی‌زمانیی” کردووە و ئەم گۆڕانی تێمپۆیە بە گرنگ و سەرنجڕاکێش دانراوە، ئەوەی لە بەرچاو نەگرتووە کە دەکرێ زمانی نووسین و دۆخی نووسراو یەکانگیر نەبن؛ خودی ئەم کۆنتراستە زۆرجار شتی دیکەی لێ‌دەکەوێتەوە، وەک چۆن لە ناو ڕۆمانەکەشدا ئەمە دەبینرێ. بۆ نموونە ئەو بەشەی کە زیندان دەیگێڕێتەوە، گوایە خەونی بوون بە زیندانی سەرانسەربینی جێرمی‌بێنتام و فۆکۆ دەبینێ بەڵام کە تووشی پارادۆکس دەبێت و دەکەوێتە‌هاتەران‌و‌پاتەران‌بێژی، جۆرێک تەنز و گاڵتە پێکردنی سامناکی لێدەکەوێتەوە کە لە دژوازی و یەکانگیرنەبوونی دۆخ و زمانەوە هێزئاوێژی دەکات.\nڕوانگەی دابەزێنەری ڕەخنەگر سەبارەت بە زمانی ڕۆمان لەوێدا ڕاناوەستێ و بۆ سەر باسی کاراکتەریش درێژ دەبێتەوە. ڕەخنەگر پاش ئەوەی کۆمەڵێک نەخۆشینی وەک خۆی دەڵێ جۆراوجۆر بۆ کەسەکە ڕیز دەکات، زیاتر جەخت لە سەر شیزۆفێرنبوونی دەکات و دەڵێ کاراکتەری گێڕەوە شیزۆفێرنیکە، بەڵام هیچ دۆخێکی جودا لە خودی ڕۆمانەکە و پێوەندیی شیزۆفێرنیا بە ستراکتۆر و بە کۆی ڕۆمانەکەوە ساز ناکات، پێموابێ خراپ نەبێ ئیستێک لەسەر پرسی کاراکتەر بکەین.\nڕەخنەگر بە بەراوردی کاراکتەری ڕۆمانەکە لەگەڵ پێرسۆنایەکی شیعری مامۆستا هێمن دەست‌پێدەکات، بۆ چرکەیەک هیوایەک ساز دەبێ بە قەد ترووسکەیەک داهێنان لەو وتارەدا بەدی بکرێ، بەڵام دیسان وەک سەربەند هەر ئەوە چەندپاتە دەبێتەوە کە کاراکتەرەکە شیزۆفێرنیکە، یان خوێنەر‌هاوسۆزی لەگەڵ کاراکتەری شیعری هێمندا دەکات و لەگەڵ گێڕەوەی ڕۆمانەکەدا نایکات (هەڵبەت ئەمەش حەدسی خۆیەتی). بەدەر لەم بەراوردە غەیب‌گۆیانە، ڕەخنەگر نە شتێکی شاراوە دەردەکێشێت و نە نیسبەتێکی نوێ کەشف ئەکات؛ بۆ وێنە هەر لەو بەراوردەی خۆیدا دەکرا باسی لە پێوەندی و بەراوردی ئەو دوو کەسە لە سۆنگەی لاگریی پێرسۆنای هێمن بۆ خواردنەوە و مەی و ئەلکول و کاراکتەری ڕۆمانەکە بۆ بەنگ و مادەی هۆشبەر بکردبایە، واتە بەراوردێک بۆ دوو لایەنی جیاوازی ئاوەکی و دووکەڵیی ئەو دوو کاراکتەرە و گرێدانیان بە جۆری هۆشیارییان و خولقیات و تایبەتمەندییانەوە. وەک چۆن کانت باسی دوانەی لێک‌دژی شەراب و تریاک دەکات لای ئێرانییەکان و پاشان ئۆکتاڤیۆپاز ئارەق و شەراب خواردنەوە گرێ دەداتەوە بە میوانیی خواردنەوە، یان سۆمپۆسیونی یۆنانییەکان و ئەفلاتوون و شێوی کۆتایی عیسا و مەیل بە تێکەڵبوون و گفتوگۆ لە کولتووری ڕۆژئاوایی، بەو دیویشدا کەسی دووکەڵ و بەنگ ویست، بە بوودا و ڕۆحی ڕۆژهەڵاتی و گۆشەگیری، مەیل بە مۆنۆلۆگ و نا-دیالۆگی گرێ دەداتەوە، وەک چۆن هەر ئەمە وای کردووە ڕۆمانەکە کەمتر گفت‌وگۆتەوەر بێت.\nدەڵێن هەندێ لە کاراکتەرەکانی داستایۆفسکی تەنها لە پاش شۆڕشی ئۆکتەبەر بوو کە‌هاتنە دونیا، واتە زیاتر لە پەنجا ساڵ پاش ئەوەی نووسران؛ کەواتە مەرج نییە هەموو جار ئەدەبیات و هونەر لاسایی واقێع بکاتەوە، دەکرێ پێچەوانەی ئەمەش ڕوو بدات. هەر لێرەوە خوێنەر و ڕەخنەگر دەبێ لە باسی کاراکتەری ڕۆماندا وریا بێت و بە‌پێی ئەو کەسانەی وا دەیانناسێ یان دەروونناسی و کۆمەڵناسی نەخشاندوونی کاراکتەر لە قاڵب نەدات. وەک بینرا نموونەیەکی ئەوەش تێگەیشتنی هەڵەی ڕەخنەگری “لە پێناوی فۆرمدا”یە لە کاراکتەری سەرەکیی ڕۆمانەکە. لە گۆشەنیگای دەروونناسییەکی داشکێنەرانەوە هێندە ساکار و ویکیپێدیایی باسی شیزۆفێرن دەکات لە ئاستی کاراکتەرەوە دادەبەزێنێتە سەر تیپ. دواتر هەندێ گوزارەی ئینشایی پێوە دەبەستێ کە هیچ ناپێكێ؛ وەک ئەوەی ئەم کەسایەتییە تەنها دەزانێ باش بگێڕێتەوە، دەیەوێ واقعییەت ڕزگار بکات و….\nلەم سۆنگەیەوە ڕەخنەگر هەمان دیدگای باو لەبارەی شیزۆفێرنیاوە بەرهەم دەهێنێتەوە. بەبێ ئەوەی شیزۆفێرنیا وەک بار یاخۆ چەمکێک لە ناو ڕۆمانەکەدا هەڵبنێت و بیخەمڵێنێ. بۆ وێنە لایەنی سیاسی، ترۆما و گرفتەکانی کەسەکە گرێ نادرێتەوە بە شیزۆفێرنیاوە و بە دەرهەستی لێیان دەدوێت، یاخۆ وێڕای ئەوەی سیاسەت سەرانسەری ڕۆمانەکەی داگرتووە، هیچ گرنگییەک بە لایەنی شۆڕشگێڕانە و سیاسی‌بوونی کاراکتەرە شیزۆفێرنیکەکە نادرێ، کۆی وزەی تێکدەر و سیاسیی دەقەکە نەدیو گیراوە کە ڕەنگە درک بکرێت بۆچی؛ بەڵام ئەوکاتەش باسی ڕەهەندی شیزۆفێرنبوونی دەکرێ بچووک دەکردرێ و بە لاڕێدا دەبردرێ. چونکوو گرنگیی بە جومگەبەندی چەمکەکان نەدراوە ئیدی سیاسەت، شیزۆفێرنیا، کاراکتەر، زمان و جەستە، یان دوور لە یەک، یاخۆ بێ ناوکۆ باس دەکرێن، بێ ئەوەی چەمکەکان ماشینێک دابمەزرێنن کە مەیل، یان هیچ نەبێ مانا بەرهەم بهێنن و بە لێکدرانی دیالێکتیکیی پۆتانسیەلە پرابلماتیک و وزە سیاسییەکانی کاراکتەرەکە و جۆری داڕشتن و بەرسازانەوەی، لەگەڵ دۆخە دەرەکی و گوتاری و شوێنکاتییەکەی پێکەوە هێزێک دابمەزرێنن و بمانگەیننە شوێنێکی دیکە و جودا لەوەی خودی رۆمان نیشانی دەدا، ئەمە لە کاتێکدا شیزۆفێرن، بوونێکی سیاسیی هەیە و بە تایبەت لەو ڕۆمانەدا ناکرێ تەنها وەک نەخۆشییەک سەیری بکردرێت بەڵام لە وتاری “لە پێناوی فۆرمدا” کۆی ئەوانە نەدیو دەگیرێن کە خۆی سەلمێنەری ئەوەیە چۆن ڕەخنەی زانیاری‌تەوەر لە بەراورد لەگەڵ ڕەخنەیەکی دەرگیر و بەرهەمهێنەردا دەتوانێ دەق دابشکێنێت و نەزۆکی بکات.\nلای زۆرێک لە خوازیارییە عیرفانییەکان، حەقیقەت تەنها لە گوزەری کز و لاوازکردن و تەنانەت سووکایەتی‌پێکردنی جەستەوە وەدیار دەکەوێ. زۆربەی ئەو ڕیازەت و خەڵوەکێشان و کۆنەپۆشی و شڕەپۆشییە عیرفانییانە تەعبیر لەو ئایدیایە دەکەن، بەڵام لە کۆمەڵگای بەرخۆری و نمایشیدا، زیاتر لە هەموو کات مرۆڤ لە خزمەتی جەستەیدایە، لە وەرزش و گەشەی پیشەی ئاڕایشتەوە تا بەشێكی بەرچاوی پزیشکی و… ئەمە دەسەلمێنن. واتە گەر ڕۆژێک لە ڕۆژان جەستە لە خزمەتی مرۆڤدا بوو، دەیڕەتاند، کاری پێ دەکرد و لە باتیی ڕۆحی خۆی پێ زوڵاڵ دەکردەوە، ئێستە پێچەوانە بووەتەوە؛ واتە مرۆڤ دەبێ بەردەوام خزمەتی جەستەی خۆی بکات. بە هەر حاڵ ئەم باسە ئەوە دەسەلمێنێ جەستە تەنها دیاردەیەکی بایۆلۆژیک نییە، بەڵکوو دیاردەیەکی ئابووری و سیاسیشە. بە ڕای گێتاری و دێلۆز جەستەی تاکی شیزۆفێرن زۆرترین توانستی سیاسی‌بوونی هەیە؛ چونکوو کاتێک بە ئورگانیزمی‌جەستەی خۆی مل نادا، بە دەسەڵاتی کۆمەڵگا و دیسێپلینی سیاسیش مل نادا؛ ئەمە تەنانەت گەر بە ئالوودەکردنی جەستەش بێت بە ماددەی هۆشبەر. بەم ڕوانگەیەوە تاکی شیزۆفێرن و کارەکتەری ڕۆمانەکە زیاتر لەوەی بەهرەی گێڕانەوەی ببێ بەهرەی تێکدان و شۆڕشی هەیە. بەکورتی شیزۆفێرن دەرنابڕێ، مەیل بەرهەم دەهێنێ. بۆیە دەکرێ بڵێین ماشینی شیزۆفێرن، واتە بەرهەمهێنانی مەیل. لێرەوە بە پێچەوانەی تێگەیشتنی ڕەخنەگر ئەم کارەکتەرە شیزۆفێرنە گێڕەوەی باش نییە، یانی ناتوانێت گێڕەوەی باش بێت، بۆیە شوێنەکان و فەزاکان، ڕووادوەکان باشتر لەو دەگێڕنەوە. لە خوێندنەوەی دەقەکەدا دەردەکەوێ نەک تەنها بۆ ڕزگارکردنی واقعییەت تەنانەت بۆ پاراستنیشی تێناکۆشێ؛ چونکوو هێندە نزیک نووساوە بە واقعییەتەوە و بەسەر یەکدا نووشتاونەتەوە کە دەبێ بیگۆڕێ، نەک بە دیوێکی باش یان خراپدا، بەڵکوو دەیهەوێ و دەبێ لە کاری بخات، ئەمەش لە جەستەی خۆیەوە، لە زمانی خۆیەوە دەست پێ دەکات، سەبارەت بە ڕۆمانی “ژیانەوە بە کاتی سیروان”، “زمان” بە هەر دوو مانای تانگ و لانگ.\nدەق لە هەندێ شوێندا، ئاشکراتر خۆی دەدرکێنێ. بۆ نموونە کاتێک ڕەخنەگر پێشنیارێکی سەیر دەدات و دەڵێ خوێنەری زیرەک (وا دیارە مەبەستی خۆیەتی) تامەزرۆ بوو ڕۆمانەکە باسی “کاڵبوونەوەی بەهاکان” و “بۆشایی ڕۆحیی کەسایەتییان” بکات. لەم سەردەمەدا کە تەنانەت بەشێکی پرۆگرامی‌تی‌ڤییە زۆربڵێ و پەندبێژەکان ئەو چەشنە سەردێڕانەیان هەیە، وێناچێ تامەزرۆیی و داواکاریی وەها لە ڕۆمانی ئەمڕۆ داواکارییەکی زیرەکانە و بەجێ بێت. بە هەر حاڵ وا باشە هیچی لێ نەڵێم و سەری داپۆشمەوە.\nسه‌رچاوه: دووحه‌وته‌نامه‌ی ده‌نگی کوردستان، ژماره ۵۲، دووشه‌ممه ۲۴ی ره‌زبه‌ر\nئەدەبیی کوردستان بەختیار سەجادی زمان ڕەخنە ڕەزا عەلی‌پوور ڕۆمان فۆرم مەنسور تەیفووری مۆدێرن ناوەرۆک\t2017-10-19\nبرچسبئەدەبیی کوردستان بەختیار سەجادی زمان ڕەخنە ڕەزا عەلی‌پوور ڕۆمان فۆرم مەنسور تەیفووری مۆدێرن ناوەرۆک


لە نوێترین توێژینەوە دەربارەی دیاریکردنی توشبوانی نەخۆشی کۆرۆنا پزیشکان کۆکن لەسەر ئەوەی لەدەستدانی توانای تامکردن و بۆن کرد لە پێش هەموو نیشانەکانی دیکە دەردەکەوێت .\nوەک پزیشکەکان ڕێکخراوی تەندروستی جیهان و ئەو ناوچانایە ڤایرۆسەکەی تێدا بڵاوبۆتەوە ئاشکرایانکردووە، دیارترین نیشانەی توشبون بە ڤایرۆسی کۆڤید-١٩ لەدەستدانی توانای تامکردن و بۆن کردنە و دواتر پلەی گەرمی جەستە بەرز دەبێتەوە و کۆکەی وشک دەستپێدەکات .\nوەک ڕێکخراوی "NHS" ئاشکرایکردووە، لە نێوان ١٠ نەخۆسی توشبوو بە کۆرۆنا ٦ دانەیان سەرەتا توانای تامکردن و بۆنکردنیان لەدەستداوە و ئەمەش بە ئاسانترین نیشانەی دیاری کردنی نەخۆشییە ڤایرۆسیییەکە دیاری دەکرێت .\nئەمە لەکاتێکدایە لە ئێستادا لە جیهان زیاتر ٨٧٠ هەزار کەس توشی ڤایرۆسی کۆرۆنا بون و زیاتر لە ٤٣ هەزار کەسیش بەو نەخۆشییە گیانیان لەدەستداوە و هەتا بێت ژمارەکە ڕوولەزیادبون دەکات .\nئه‌م بابه‌ته 15586 جار خوێنراوه‌ته‌وه


فۆڕمی تۆمارکردنی بابەت | پرسەنامەی ساڵح موسلیم و ئاسیا عەبدوڵڵا هاوسەرۆکانی پارتی یەکێتی دیموکرات (پەیەدە) بۆ کۆچی دوایی نەوشیروان مستەفا\n#ساڵح موسلیم# و #ئاسیا عەبدوڵڵا# هاوسەرۆکانی پارتی یەکێتی دیموکرات (پەیەدە) بە بۆنەی کۆچی دوایی #نەوشیروان مستەفا#وە پرسەنامەیەکیان ئاراستەی #بزوتنەوەی گۆڕان# و بنەماڵە و هاوڕێکانی کرد کە ئەمە دەقەکەیەتی: بەداخ و نیگەرانییەوە هەواڵی کۆچی دوایی نەوشیروان مستەفا، رێکخەری گشتی بزوتنەوەی گۆڕانمان پێگەیشت، گیان لەدەستدانی نەوشیروان مستەفا زیانێکی گەورەیە بۆ سەرجەم هێزە دیموکراتەکانی ناوچەکە و بەتایبەتی گەلی کوردستان و دۆسییە رەواکەی و کە خەباتی دەکرد بۆ دۆزینەوەی چارەسەرێکی دیموکراتی دادپەروەریی بۆی. ئێمە لە پارتی یەکێتی دیموکرات (PYD) پرسە و سەرەخۆی ئاراستەی بنەماڵە و هاوڕێکانی دەکەین لە بزوتنەوەی گۆڕان و هیوای ئارامی و خۆڕاگرییان بۆ دەخوازین و پرسە و سەرەخۆشی ئاراستەی خۆمان و سەرجەم گەلی میللەتی کورد و هێزە سیاسییە دیموکراتەکان دەکەین بۆ لەدەستدانی کەسایەتییەکی سیاسی و ئەکادیمی و نیشتمانی وەک نەوشیروان مستەفا. هاوسەرۆکانی پارتی یەکێتی دیموکرات ساڵح موسلیم - ئاسیا عەبدوڵا


١٦ی ئۆکتۆبەر چی روویدا.. ریفراندۆم و ناکۆکى حزبی لە ٥١%ی خاکى کوردستانی خستە داهاتوویەکى نادیارەوە\n16/10/2020 809 جار خوێندراوه‌ته‌وه\nئەمڕۆ سێ ساڵ تێپەڕ دەبێت بەسەر رووداوەکانى ١٦ى ئۆکتۆبەرداو تائێستا لێکۆڵینەوەیەک لەبارەى ئەو رووداوانە نەکراوە کە بۆچى روویداو کێ لێی بەرپرسە و بۆ روویدا، پارتى ئەم رووداوە وەک خیانەت پێناسە دەکات و یەکێتیش داواى لیژنەى لێکۆڵینەوە دەکات بۆ دەرخستنى راستییەکان، بەڵام راستییەکە هەرچی بێت ئەوەى کە لە ئەرزی واقیعدا روویدا بریتى بوو لە کشانەوەى پێشمەرگەو لەدەستدانى ٥١%ی خاکى کوردستان کە لەدواى پڕۆسەى ئازادى عێراقەوە کەتبووە دەستی کورد.\n١٦ی ئۆکتۆبەر چۆن روویدا؟\nڕۆژی ١٦ی ئۆکتۆبەری ٢٠١٧، هێزە ئەمنییەکانى عێراق و حەشدی شەعبی بەهاوکاریی چەند وڵاتێکی ناوچەکە و هێرشیانکردە سەر سەرجەم ناوچە کوردستانییەکانى دەرەوەى ئیدارەى هەرێم و لەماوەی کەمتر لە ٤٨ کاتژمێردا تەواوی ئەو ناوچانەیان خستە ژێر کۆنترۆڵی خۆیانەوە و هێزى پێشمەرگەش لەو ناوچانە کشانەوە.\nدوای هێرشی رێکخراوى داعش بۆ سنوورەکانی باشوری کوردستان لە ساڵی ٢٠١٤، هێزە عێراقییەکان لە ناوچەکانی سنوری ماددەی ١٤٠ پاشەکشەیان کرد و بەشێکى زۆری ئەو ناوچانە کەوتنە ژێر دەسەڵات و کۆنترۆڵی رێکخراوەکە، بەڵام دواتر هێزەکانی پێشمەرگە و پەکەکە بە هاوکارى هاوپەیمانان بەشی هەرە زۆرى ئەو ناوچانەیان لە داعش پاککردنەوەو کەوتە ژێر کۆنترۆڵى پێشمەرگە.\nلەو کاتەدا حکومەتی عێراق بەسەرۆکایەتى حەیدەر عەبادى لەشەڕێکى بەفراوان و قورسدابوون لەگەڵ چەکدارانى داعش لەسنوری چەند پارێزگایەک ئەوەش وایکرد کە چاوپۆشى بکات لە کۆنترۆڵکردنى ناوچە کوردستانییە کێشە لەسەرەکان، چونکە پێویستی زۆرى بە هێزی پێشمەرگە هەبوو، بۆیە هەڵوێستی بەرامبەر کۆنترۆڵکردنی ناوچەکانی ماددەی ١٤٠ نەبوو لەلایەن هێزەکانی پێشمەرگە، بەڵام لەگەڵ تێپەڕبوونی کات و تاڕادەیەک ئارامبوونەوەی دۆخەکەو کۆنترۆڵکردنەوەى ناوچەکانیان حکومەتى عێراق بەدواى هەلێکدا دەگەڕا بۆ گەڕاندنەوەى سوپاو حەشدى شەعبی بۆ ئەو ناوچانەو کۆنترۆڵکردنی سنورى مادەى ١٤٠.\nهەر لەو سەروبەندەدا مەسعود بارزانی، سەرۆکی ئەوکاتەی هەرێمی کوردستان لە وتارێکدا گەڕانەوەی ناوچە کوردستانییەکانى سنورى مادەى ١٤٠ی بۆ ژێر دەسەڵاتی هەرێمی کوردستان ڕاگەیاند، ئەوەش حکومەتى عێراق و لایەنە سیاسییەکانى عێراقی نیگەران کرد، بەڵام ئەنجامدانى ریفراندۆم ئەو هەلە بوو کە حکومەتى عێراق بەدوایدا دەگەڕاو توانى ریفراندۆم بقۆزێتەوە بۆ دەستگرتن بەسەر ئەو ناوچانەدا، بەوەش لە ٥١%ی خاکى کوردستان کەوتەوە دەست حکومەتى عێراق و چارەنوسێکى نادیارەوە.\nلە سەرەتای ساڵی ٢٠١٧ەوە، مەسعود بارزانى سەرۆکى ئەوکاتەى هەرێم پرسی ئەنجامدانى ریفراندۆمى لە کوردستانى عێراقدا راگەیاندو بۆ ئەوەش کۆمیتەیەکى لە بەشێک لەلایەنە سیاسیەکانی هەرێم جگە لە بزوتنەوەى گۆڕان و کۆمەڵى ئیسلامى پێکهێناو دواى چەند کۆبوونەوەیەک کات و چۆنیەتى ئەنجامدانى ریفراندۆمیان دیاری کرد، لەو کاتەشدا حکومەتی عێراق سەرقاڵی ئۆپەراسیۆنی کۆنترۆڵکردنی قەزاى حەویجە بوو لە چەکدارانى بەوهۆیەشەوە بەغدا ئەو دەنگۆیانەی بە جدیی وەرنەگرت و وەکو فشارێکى بارزانى بۆ سەر دەسەڵاتى فیدرالی عێراق خوێندنەوەیان بۆ دەکرد.\nبارزانى بە لێدوانى دژ بەیەک باسى لە داهاتووى ریفراندۆمەکە دەکرد، جارێک دەیوت بۆ دروستکردنى دەوڵەتى سەربەخۆى کوردەو جارێکیش دەیوت ئەم ریفراندۆمە بۆ سەربەخۆیی نییە، بەڵکو تەنیا بۆ ئەوەیە بزانین خەڵکى کوردستان چی دەوێت، بەڵام ئەو ریفراندۆمە هیچ پشتیوانییەکى ناوخۆیی و دەرەکیی نەبوو زۆربەى وڵاتانى ناوچەکەو جیهانیش ئاگاداری بارزانیان کرد کە ئەو کارە نەکات ، چونکە زیان بە کوردو هەرێمى کوردستان دەگەیەنێت، تەنانەت هەریەکە لە تورکیاو ئێران هەڕەشەیان لە هەرێمی کوردستان کرد کە ریفراندۆم نەکرێت ، بەڵام بارزانى سووربوو لەسەر ئەنجامدانی ڕیفراندۆم.\nدواتریش حکومەتی عێراق چەندین جاری هەڵوێستی تووندی دەردەبڕی لەدژی ڕیفراندۆم و هەڕەشەی کاردانەوەی سەربازیی دەکرد، حکومەتی ئێرانیش بەهەڕەشەی داخستنی سنوورەکان، هەڕەشەی لە هەرێمی کوردستان دەکرد، بەڵام دەسەڵاتدارانی هەرێمی کوردستان و رابەرانى ئەو ریفراندۆمە بە زمانی زبر وەڵامی هەڕەشە و هەڵوێستی وڵاتانیان دەدایەوە، بەجۆرێک بەرامبەر هەڕەشەکانی عێراق بێ منەتیی خۆیان نیشاندەدا و هەڕەشەی وڵامدانەوەی سەربازییان لێدەکردن.\nریفراندۆم ئێران و تورکیا و عێراقی یەکخست\nهەر لە سەروبەندی بەڕێوەچوونی بانگەشەى ڕیفراندۆم لەپشتى پەردەوە تورکیاو ئێران و عێراق رێککەوتن لەسەر وەستانەوە لەدژى ئەو هەوڵانەى هەرێمى کوردستان، لەو چوارچێوەیەشدا سوپای عێراق بەجیا لەگەڵ هەریەکە لە سوپای پاسدارانی ئێران و سوپای تورک، مانۆڕی سەربازیی هاوبەشیان لەسەر سنوورەکانی هەرێمی کوردستان ئەنجامدەدا، ئەوەش وەک پەیامێک بوو بۆ دەسەڵاتدارانی هەرێمی کوردستان.\nلەناوخۆو دەرەوەى هەرێمى کوردستان زۆرێک لە سەرکردەو رۆشنبیرو کەسایەتى و رێکخراوەکان و لایەنى جیاجیا داوایان لە رابەرانى ریفراندۆم و خودى بارزانى کرد کە ئەو یەکگرتنەوەى تورکیاو ئێران و عێراق بە هەند وەربگرێت و پاشگەزببنەوە لە ئەنجامدانى ریفراندۆم، بەڵام بارزانى و کۆمیتەى هاوکارى سوربوو لەسەر ئەنجامدانى ریفراندۆم و ئەو کەسانەشى بە دوژمنى کورد لەقەڵەمدا.\nلەگەڵ هەموو هەڕەشەکاندا، لە ٢٥ی ئەیلول ڕیفراندۆم ئەنجامدرا و دواتر هەڕەشەکان قۆناغ بە قۆناغ لەسەر هەرێم جێبەجێکران و ئەوەبوو لە ڕۆژی ٢٩ی ئەیلول و تەنیا چوار ڕۆژ دواى ئەنجامدانی ڕیفراندۆم، بە بڕیاری حەیدەر عەبادی، سەرۆک وەزیرانی عێراق، گەشتە ئاسمانییەکان بەرووی فڕۆکەخانەکانی هەرێمی کوردستاندا داخرا، هەریەکە لە وڵاتانی تورکیا و ئێرانیش، بە داخستنی دەروازەی سنوورییەکانیان لەگەڵ هەرێمی کوردستان، گەمارۆی ئابوورییان خستە سەر هەرێمی کوردستان.\nئەم مەترسییانەی کە دەورى هەرێمیانداو سێبەرى جەنگ باڵی کێشا بەسەر هەرێمدا بەرپرسانی هەرێمی کوردستانی و بەتایبەت مەسعود بارزانى و نێچیرڤان بارزانى داواى دانووستانیان لە حکومەتی عێراق کرد، پێش ئەنجامدانی ڕیفراندۆم بەرپرسانی هەرێم بە مەرجی وەرگرتنی گەرەنتی لە بەرپرسانی عێراق، ئامادەبوون بچنە بەغدا بۆ گفتوگۆ، بەڵام دوای ئەنجامدانی ڕیفراندۆم هاوکێشەکە پێچەوانە بووەوە بەرپرسانی هەرێم ئامادەبوون بەبێ مەرج لەگەڵ بەرپرسانی عێراق دانیشن، بەڵام بەپرسانی عێراق هەڵوەشاندنەوەی ئەنجامی ڕیفراندۆمیان کردبووە پێشمەرجی خۆیان، بۆ دانیشتن لەگەڵ بەرپرسانی هەرێمی کوردستان، دواتر نێچیرڤان بارزانى سڕکردنى ریفراندۆمى راگەیاند.\nبەهۆی ئەو هێرشانەوە، نزیکەە ٣٠٠ هەزار هاوڵاتی لە شاری کەرکوک و شارۆچکەکانی داقوق و خورماتوو و دەوروبەریان بۆ پاراستنی گیانی خۆیان، ئاوارەی شارەکانی دیکەی هەرێمی کوردستان بوون.\nڕۆژی ١٨ی ئۆکتۆبەر بووە دوایین وێستگەی ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکەی هێزە عێراقییەکان، کاتێک شارەدێی پردێ-یان کۆنترۆڵکرد و بە ئاڕاستەی سەنتەری شاری هەولێر پێشڕەوییان دەکرد، دوای ڕووبەڕووبوونەوەیان لەگەڵ هێزەکانی پارتی، سوپای عێراق لە نزیک بازگەی شێراوای هەولێر، کۆتاییان بە ئۆپەراسیۆنەکەیان هێنا.\nلە شەڕ و پێکدادانەکانی ئەو دوو ڕۆژەدا، لە ناوچەکانی باشوری کەرکوک و شارۆچکەی خورماتوو و شارەدێی پردێ، ژمارەیەکی ٩٠ پێشمەرگە شەهیدبوون و ژمارەیەکى زۆریش بریندار بوون.\nکاردنەوەى ئێران و تورکیا\nئەو هێرشەی سوپای عێراق ئەگەرچی بە بەرگی سەربازیی عێراقییەوە ئەنجامدرابوو، بەڵام وڵاتانی ئێران و تورکیاش بەشێوەیەکى ناڕاستەوخۆ بەشدارییان تێداکردبوو، تەنانەت ڕۆژی ١٩ی ئۆکتۆبەر سەعدی ئەحمەد پیرە، وتەبێژی یەکێتی لە کۆنگرەیەکی ڕۆژنامەنووسییدا ئاشکرایکرد، کە هاکان فیدان، ڕاوێژکاری دەزگای هەوڵگریی میت-ی تورکیا، نوێنەری تورکیا بووە لە ئۆپەراسیۆنی ١٦ی ئۆکتۆبەر، هەروەها قاسم سولەیمانی، فەرماندەی فەیلەقی قودس-ی سوپای پاسداران، نوێنەری ئێران بووە لەو هێرشە.\nلەسەر ئەو ڕووداوانە، پارتی یەکێتی بە فرۆشتنی کەرکوک و خانەقین و یەکێتیش پارتی بە فرۆشتنی مەخمور و شەنگال یەکتریان بە خیانەتکار تۆمەتبار دەکرد، بەڵام پێش ١٦ی ئۆکتۆبەر ئەو دوو لایەنە تۆمەتی “خیانەت”یان دەخستە پاڵ ئەو کەس و لایەنانەی کەوا لەگەڵ ڕیفراندۆمی باشوری کوردستاندا نەبوون.\nسەرەڕای ئەم ڕووداوانەش، بەرپرسانی هەرێمی کوردستان بۆ ئاساییکردنەوەی دۆخەکە، ڕازیبوون بە سڕکردنی ئەنجامی ڕیفراندۆم، بەڵام هێشتا ناجێگیریی ئەمنیی لە ناوچە دابڕێندراوەکان و بەتایبەت کەرکوک، خانەقین و خورماتوو بەردەوامە، ڕۆژانە تەقینەوە و ڕفاندن و کوشتن ڕووبەڕووی هاوڵاتیانی ئەو ناوچانە دەبنەوە.\nلەدواى ریفراندۆم و روودوەکانى ١٦ی ئۆکۆتبەرەوە خوێندنەوەو هەڵسەنگاندنى زۆر بە ئەو رووداوانە کران و بەشێک لەلایەنە سیاسیەکانى و چاودێرانى سیاسى و رۆشنبیرانیش دەڵێن، ریفراندۆم و ناکۆکى حزبی لەنێوان پارتى و یەکێتى دوو هۆکارى سەرەکین کە بوونە هۆکاری روودانى ١٦ى ئۆکتۆبەرو لەدەستدانى لە ٥١%ی خاکى کوردستان.\nلەئێستاشدا پارتى و یەکێتى بەردەوام لەسەر ریفراندۆم و رووداوەکانى ١٦ى ئۆکتۆبەر هێرش دەکەنە سەر یەکتر و یەکتر بە خیانەتکار لەقەڵەم دەدەن، ئەوەش لەکاتێکدایە کە لە هەموو هەنگاوەکانى ریفراندۆمدا پارتى و یەکێتى هاوبەشى یەکتر بوون.


باسنیوز (باسنیوز) نوێترین زانياری سه‌باره‌ت به مووچه‌ى وه‌زاره‌ته‌كانی په‌روه‌رده و ته‌ندروستى بڵاو ده‌كاته‌وه هەواڵی کوردستان\n(باسنیوز) نوێترین زانياری سه‌باره‌ت به مووچه‌ى وه‌زاره‌ته‌كانی په‌روه‌رده و ته‌ندروستى بڵاو ده‌كاته‌وه\n2018/03/14 | 19:48\nبه‌رپرسێكى وه‌زاره‌تى ته‌ندروستى حكوومه‌تى هه‌رێمى كوردستان نوێترین زانیارى له‌سه‌ر كاتى دابه‌شكردنى موچه‌ى وه‌زاره‌تى ته‌ندروستى و په‌روه‌رده ئاشكرا ده‌كات .\nڤیان حسێن،به‌ڕێوه‌به‌رى گشتى پلاندانان له وه‌زاره‌تى ته‌ندروستى تایبه‌ت به (باسنیوز)ى ڕاگه‌یاند: "له نوێترین زانیارى كه له‌لایه‌ن به‌رپرسانى لیژنه‌ى وردبینى به‌غداوه پێمانڕاگه‌یه‌ندراوه ئه‌وه‌یه كه ئه‌نجوومه‌نى وه‌زیرانى عێراق فه‌رمانى دابینكردنى بودجه‌ى بۆ مووچه‌ى هه‌ردوو وه‌زاره‌تى په‌روه‌رده‌و ته‌ندروستى ده‌ركردووه و بڕیاره ڕۆژى یه‌كشه‌ممه یان دووشه‌ممه‌ى هه‌فته‌ى داهاتوو بڕیارى دابه‌شكردنى بده‌ن".\nگوتیشى: "لیژنه‌كه پێیان ڕاگه‌یاندوین كه به‌و پێیه‌ى ئه‌و پاره‌یه له بودجه‌ى ساڵى 2018 دابین كراوه،بۆیه ئه‌و موچه‌یه‌یه‌ى كه ده‌ینرن موچه‌ى مانگى 1 ى 2018 ى فه‌رمانبه‌ران و مووچه خۆرانى ئه‌و دوو وه‌زاره‌ته‌یه".


کۆنسێرتی شارام نازری له کرماشان به‌ڕێوه‌چوو – زاگرۆس پۆست\nماڵەوە / كولتوور / کۆنسێرتی شارام نازری له کرماشان به‌ڕێوه‌چوو\nکۆنسێرتی شارام نازری له کرماشان به‌ڕێوه‌چوو\nشه‌ممه 24 ئایار 2014\tكولتوور, کوردستان, هەواڵ 98 جار خوێنراوه‌ته‌وه\nله شه‌وی رابردووه‌وه کۆنسێرتی گه‌وره‌ی هونه‌رمه‌ند شارام نازری له شاری خۆی واته کرماشان ده‌ستی پێکردووه‌و ئه‌مشه‌ویش بۆ شه‌وی دووه‌م به‌رده‌وامه.\nبه گوێره‌ی زانیارییه‌کانی زاگرۆس پۆست له کرماشانه‌وه شه‌وی رابردوو یه‌کی جۆزه‌ردان دوای ساڵانێکی زۆر کۆنسێرتی شارام نازری له زێدی ئه‌و هونه‌رمه‌نده کرماشان به‌ڕێوه‌چوو. نازری له ده‌سپێکی کۆنسێرته‌که وه‌ک هه‌میشه به سازی ته‌مبور که هێمای یارییه‌کانه‌و ئامێری کوردییه ئاماده بووه‌و به‌خێرهاتنی ئاماده‌بوانی کردووه‌و وتوویه‌تی به‌هیوایه کێشه‌ی هونه‌رمه‌ندان به زووی چار‌ه‌سه‌ر بکرێت.\nله درێژه‌ی وته‌کانی‌و تایبه‌ت به پرۆژه هونه‌رییه‌کانی هه‌روه‌ها رایگه‌یاندووه کاره‌کانی زیاتر له‌وه‌ی له ناوه‌وه‌ی ئێران ده‌نگدانه‌وه‌ی بێت، له ده‌ره‌وه‌ی وڵات پڕوپاگه‌نده‌ی بۆ ده‌کرێت‌و پێشوازییه‌کانی خه‌ڵک نه‌بووه‌ته هۆی ئه‌وه‌ی لایه‌نه پێوه‌ندیداره‌کان به هانای داهێنانه‌کانیه‌وه بچن. تایبه‌ت به کاری ئه‌م دواییه‌ی کوڕه‌که‌ی ‘حافز نازری’، به ناوی ‘دوای یانزه‌یه‌م’ وتوویه‌تی: “زۆرێک له گه‌وره هونه‌رمه‌ندانی جیهان ده‌وریان تێدا بینیوه‌و به‌ڕای من له ئاستی رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاستدا یه‌که‌مه‌و له زۆربه‌ی میدیا نێوده‌وڵه‌تیه‌کاندا ده‌نگدانه‌وه‌ی بووه له حاڵێکدا له ئاستی ناوخۆییدا که‌مترین ده‌نگدانه‌وه‌ی بووه”.\nبه گوێره‌ی سه‌رچاوه‌کان شوێنی دیارکراو بۆ پێشکه‌شکردنی کۆنسێرته‌که‌ی نازری بۆ ئاماده‌بووان که‌م بووه‌و به‌شێک له خه‌ڵک نه‌یانتوانیوه به هۆی که‌میی شوێنه‌وه به‌شداریی کۆنسێرته‌که بکه‌ن.\nشارام نازری له درێژه‌ی کۆنسێرته‌که‌یدا به بۆنه‌ی کۆچی دوایی هونه‌رمه‌ند ‘عه‌باس که‌مه‌ندی’یه‌وه سه‌ره‌خۆشیی له خه‌ڵکی کوردستان‌و کۆمه‌ڵی هونه‌ریی کردووه‌و هیوای خستووه دوایین کۆستی هونه‌رمه‌ندان بێت.\nشه‌ممه 24 ئایار 2014 لە 17:24\nهه‌ینی 27 ئایار 2016\t5,573


بەرپرسێكی پارتی: لەگەڵ بەغدا هەنگاوی باشمان بەرەو ڕێككەوتن ناوە\nبەرپرسی لقی بەغدای پارتی دیموكراتی كوردستان ئاماژە بەوە دەكات، گفتوگۆكان لە نێوان هەولێر و بەغدا بەردەوامن بۆ دۆزینەوەی رێگاچارەیەكی گونجاو و لەو بارەیەشەوە هەنگاوی باش نراون.\nشوان محەمەد تەها بەرپرسی لقی پێنجی بەغدای پارتی دیموكراتی كوردستان بە ماڵپەری فەرمی حزبەكەی راگەیاندووە: "هاتنی شاندی هەرێم بۆ بەغدا و لە بەغداشەوە بۆ هەرێم باشە و چاوەڕوانی هەنگاوی باش دەكرێت بۆ رێككەوتن و قۆناغی باش لەو بارەیەوە بڕدراون، بەڵام زۆر شتیش ماوە پێویستی بە لێكگەیشتنە".\nباسی لەوەشكردووە: "هەوڵی جددی هەن لە لایەن حكومەتی هەرێمی كوردستان و بەغداوە بۆ چارەسەری ئەو گرفتانەی لە نێوان هەردوولادا هەیە، پاكێجەكانی هەرێمی كوردستان بریتین لە داخوازی خەڵكی كوردستان و بەردەوامیش دەبین لە گفتوگۆكان، لە بەغداش لێكگەیشتنی باش لەو بارەیە‌وە هەیە".\nوەك ئەو بەرپرسەی پارتی ئاماژەی پێداەی، "ئەو گرفتانەی لە نێوان هەولێر و بەغدادا هەن، گرفتی حكومین، بەڵام نێوانگیریی سەرۆكایەتییەكان گرنگە، بەتایبەت سەردان و دیدارەكان، گرفتی ئێمە لەگەڵ بەغدا سیاسییە، نەك ئیداری، ئەوەش كاریگەریی خراپی كردووەتەوە سەر سروشتی ئیداری".\nشوان محەمەد ئەوەیشی خستەڕوو: "بەغدا و هەولێر ئامادەباشییان بۆ پرسی بودجەی 2020ی عیراق كردووە".


زوانی ئه‌د٘ایی …/ائیبراهیم شه‌مس | سلام پاوه\nزوانی ئه‌د٘ایی …/ائیبراهیم شه‌مس\nدر تاریخ: اسفند ۱۷, ۱۳۹۵ در: اخبار, اسلایدر, یادداشت ها ، مقالاتبدون نظربازدیدها: 508 بازدید\nپایگاه خبری تحلیلی سلام پاوه:ئی وتاره به بۆنه‌و ڕۆ جه‌هانی زوانی ئه‌د٘ایی نویسیان:۱- زوان:زوان نه‌عمه‌تێوی گه‌وره‌ن که خود٘ای دانش به به‌شه‌ری. زوان وه‌سیلێوا تا ئێنسان پنه‌ش قسێ که‌رۆ و هه‌ر ئا چێوه که جه ژیوایشه‌نه ئه‌وه‌جه‌ش پنه‌ن، به ده‌سش بارۆ. زوان ترازی میزانوو ئێنسانیا و ئانه ڕاسی بۆ، که‌سایه‌تی ئێنسانی به زوان دیاری کریۆ.زوانا که ئێنسانی به‌که‌ماڵ میاونۆ و  ئه‌هوه‌نی مد٘ۆ به ڕۆح و دڵی و مه‌ژگی واز که‌رۆ و پێسه‌و که‌ره‌سه‌ی ئه‌سڵی ویر و ئاوه‌زی په‌ی نیشان دای کێبیه‌ی تاکێوی یا مێڵڵه‌تێوی ڕه‌وڵێوی گه‌وره‌ش هه‌ن.\nئێنسان بینه‌وه‌رێوی ساحیب ویر و ئه‌ندیشه‌ن و ئه‌ندیشه‌و وێش جه ڕاو زوانی به یۆته‌رانی میاونۆش. زوان عالته‌رین و گه‌وره‌ته‌رین ئه‌نه‌ئارد٘ه‌ی به‌شه‌ریا و هه‌ر پاسه گرنگته‌رین ده‌ستینه‌و پێوه‌ندی ئێنسانه‌کا‌ن.زوان که‌ره‌سێوا په‌ی ویره‌وه که‌رد٘ه‌ی و په‌ی جووڵنای زه‌ین و ویروو ئێنسانی. هه‌ر ئێنسانێو زوانوو وێش خاس فێر نه‌بۆ، نمه‌تاوۆ به حه‌قیقه‌تی بیاوۆ هه‌ر که‌سێو نه‌تاوۆ زوانوو وێش خاس قسێ که‌رۆ، مه‌نتێق ماچۆ ئاکه‌سه که‌م زه‌ینا و دنیاو ویریش باریکا.به قه‌وڵوو زوانئه‌ژناس هارکورت زوان جاموو ملله‌تێویا هه‌ر ملله‌تێو فه‌رهه‌نگی تایبه‌تی وێش هه‌نش و ته‌ماموو ئا تایبه‌تیا ماناو وێشا جه زوانه‌نه مێزاوه.\nئێنسان مه‌جبوورا جه ژیوایشه‌نه ۴زوانێ فێر بۆ و پنه‌شا هه‌رمانه که‌رۆ:۱- زوانی ئه‌د٘ایی:ئی زوانه زوانێوا که ئێنسان هه‌ر جه وه‌ختوو په‌ید٘ا بیه‌یشه‌نه و فره‌ته‌ر به ده‌سوو ئثد٘ا و تاته‌یش فێرش بۆ. ئه‌پی زوانیه زوانوو ئێحساسیچ ماچا.۲- زوانی مللی:فێر بیه‌ی پی زوانه‌یه جه وه‌ختوو مه‌دره‌سه لوای ده‌س پنه که‌رۆ.ژیوای به بێ یاد٘ گێرته‌ی ئی زوانه‌یه فره سه‌ختا و ڕه‌نگا هه‌ر نه‌کریۆ.۳-زوانی دینی و ئایینی:به‌شه‌ر بۆناخاتره‌و خاسته‌ر ئه‌نه‌یاوای ڕێک و پێکوو دین و مه‌زه‌به‌که‌یش و به یاگێ ئاورد٘ه‌ی فه‌رزه‌کا ئه‌وه‌جه‌ش پانه‌یه‌نه ئی زوانه‌یه فێر بۆ.۴-زوانی جه‌هانی یا زوانی عێلمی تا بتاومێ چنی ئێنسانه‌کاته‌ری جه وه‌ڵاتانێ دوور په‌یوه‌ندیمابۆ.جه مه‌حاڵوو ئێمه‌نه دوێ زوانێ یانێو زوانی ئه د٘ایی و زوانی عێلمی که‌مته‌ر که‌وتێنێ وه‌روو چه‌ماوه.\n۳- زوانی ئه‌د٘ایی\nئاکه‌سه که ویرش نیا، زوانش نیا و ئاکه‌سه زوانش نیا نمه‌تاوۆ ویرش بۆ..یۆنسکۆیچ ماچو: ئاکه‌سه نه‌زانۆ به زوانی ئه‌د٘ایی وێش بنویسۆ، بێ سه‌واد٘ا.زارۆڵه به وه‌سیله‌و زوانی وێش مژناسنۆ و ئه‌وه‌ڵین هه‌نگامه‌ش په‌ی شکڵ دای کێ بیه‌و وێش هۆرگێرو. زارۆڵێو که تازه جه ئه‌د٘ای په‌ید٘ا بیه‌ن، به وه‌سیله‌و زوانوو ئه‌د٘اییش کێ بیه و فه‌رهه‌نگ مێزۆوه و دماو ئانه‌یه مه‌ی دلێ کۆمه‌ڵگای.\nدانشمه‌ندێ زوانئه‌ژناسێ ماچا زارۆڵێ به زوانی ئه‌د٘اییشا ویرێ که‌راوه و متاوا ویر و ئاوه‌زوو وێشا به زوانوو ئه‌د٘ا‌ی خاسته‌ر برمانا . حه‌قوو فێربیه‌ی به زوانی ئه‌د٘ایی وه‌ڵێ گرد٘ چێوێوی حه‌قێوی ئێنسانیا و جه واقێعه‌نه حه‌قوو بیه‌و ملله‌تێویا.\nسابت بیه‌ن ئا ئه‌د٘ه‌ی که به زوانێوته‌ر بێجگه جه زوانی ئه‌د٘ایی چنی زارۆڵه‌کاشا قسێ که‌را،نمه‌تاوا هه‌ست و ئێحساسی سۆزاوی و ڕه‌حمینوو وێشا به ته‌مامی به زارۆڵه‌کاشا بیاونا.په‌س زارۆڵه نیازێ عاتفیێش به گا نمه‌یا و ئاکامش ئانه‌نه که زارۆڵه ئێسترسش فره‌ته‌ر و زه‌ریبی هۆشیش که‌مته‌ر بۆوه.\nنێسۆن ماندێللا ماچۆ:ئه‌گه‌ر چنی که‌سێوی به زوانێوی که فامۆش قسێ که‌ردێ، قسه‌کێتا میاوۆ مه‌ژگش.به‌ڵام ئه‌گه‌ر به زوانی ئه‌د٘ییش چنیش قسێ که‌ردێ،قسه‌کێتا دلێ دڵیشه‌نه نه‌قش گێرۆ.\nئازیزا! زوانی ئه‌د٘ایی زوانێوی موقه‌ده‌سا پێسه‌و ئه‌د٘ای. چوون یه‌کومین که‌س که به ئێمه زوانش نیشان دا، ئه‌د٘اما بێ. زوانوو ئه‌د٘ای زوانوو ئێحساسیا. پارێزنای زوانی ئه‌د٘ایی فه‌رزا ملوو گرد٘ که‌سیه‌ره. ته‌ماموو ئا قانوون و ده‌ستوورا جه دنیانه نریاینێره، حورمه‌تشا نیان به زوانی ئه‌د٘ایی. و جه فره‌و جه وه‌ڵاته‌کا به تایبه‌ت جه ئێرانوو وێمانه په‌ی فێرکاریش قانوونشا نیانه‌ره.\n۴- زوانی هه‌ورامی\nده‌ر‌د٘ێوه که ئارۆ زوانی هه‌ورامی تلیانش چه‌و، ده‌ر‌د٘ێوه هامبه‌شه‌نه چنی ئه‌و زوانه گه‌ڕه‌کیه‌کا دنیای. به پاو ئامارێوی که ئینا ده‌سه‌نه،فره‌ته‌ر جه شش هه‌زار زوانێ جه دنیانه هه‌نێ که به واته‌و یۆنسکۆی ده‌وروو چل جه سه‌د٘یشا ئینای خه‌ته‌روو دلێنه‌شیه‌یه‌نه که به داخه‌وه یۆ ئه‌چی زوانا، زوانی هه‌ورامیا.\nبه داخه‌ی گرانه‌وه چی ڕاو جه به‌ینشه‌ی زوانی هه‌ورامی، ئێمه هیچ ڕا و چارێوما نیا بێجگه ئانه‌یه فره فره زوو وه‌رش گێرمێ و نازمێ فه‌وتیۆ.و ئینه ئه‌رکوو قه‌له‌م به‌ده‌سان تا به ئی زوانیه بنویسمی و بوانمێوه. چوون هه‌ر وه‌خت زوانێو پنه‌ش نه‌نویسیۆ و نه‌ونیۆوه، مه‌حکوو به فه‌وتیایا.\n۵- مشیۆ چێش که‌رمێ زوانه‌که‌ما نه‌فه‌وتیۆ؟\nئێمه مشیۆ ئا واژێ که فه‌وتیاینێ و یا خه‌ریکێنێ فه‌وتیا و ئێتر دلێ قسه‌کامانه نه‌مه‌نینێ، زیننێشا که‌رمێوه و هه‌مباز به‌کارشا به‌رمێ. مشیۆ واژی تازێ په‌ی چێوه تازه‌کا وه‌ش که‌رمێ(تاشمێ). ئینه ئه‌وه‌جه‌ش به فه‌رهه‌نگستانوو زوانیا و ئێمه هه‌ورامی زوانێ به ئی گرده ده‌وڵه‌مه‌ندی زوانیماوه، وه‌ڵ جه گرد چێوی مشیۆ فه‌رهه‌نگستانوو زوانیما بۆ.ئه‌گه‌ر گه‌ره‌کمابۆ ئی زوانه نه‌لۆ به‌ینه‌نه، مشیۆ شۆڕشێو وه‌ش که‌رمێ که خاڵه‌ی ده‌سپنه‌که‌ره‌ش باخچه‌و زارۆڵا (مهدکودک) بۆ.\nئاغه‌ی(غلامحسین صدری افشار) نویسه‌ر،فه‌رهه‌نگ نویس و په‌یجۆرکاری ئێرانی ئه‌پی باوه‌ڕه‌نه که تا که‌لاسوو دوێ فێرگای بنه‌ڕایی مشیۆ ده‌رسه‌کی به زوانی ئه‌د٘ایی بوانیا و دماته‌ر تا که‌لاسوو په‌نجی وانای زوانی ئه‌د٘ایی پاڵوو زوانی فارسیه‌نه و دماو ئانه‌یه ئێتر هه‌ر به زوانی فارسی بۆ پا شه‌رتێ حه‌فتێو سه‌عاتێو زوانی ئه‌د٘اییچ بوانیۆ.\nداخه‌م مه‌شۆ باخچه‌و زارۆڵا هه‌ر چا ئه‌وه‌ڵه‌و بێ وه‌رچه‌م گێرته‌ی دماڕۆ زارۆڵه‌ی زوانی فارسیشا فێر که‌را که به په‌یلوا من ئینه فره زوا و بۆ به هۆ ئانه‌یه هه‌ر وه‌ره‌نه زوانی ئه‌د٘ایی دلێنه بشۆ. ئێمه مشیۆ ئینه‌یه سه‌له‌منمێ و جه باخچه‌و زارۆڵه‌کا مشیۆ به زوانی ئه‌د٘ایی چنی زارۆڵه‌ی قسێ کریا تا هه‌ر وه‌ره‌نه جه پاڵوو زوانی ئه‌د٘ایه‌نه زوانی ڕه‌سمیچ نیشانه‌شا دریۆ.\nمن زارۆڵێوی په‌نج ساڵه‌م هه‌ن به نامێ سپێهری که ئێساڵ لوابێ(پیش دبستانی).من و ئه‌د٘‌اش بڕیارما دابێ فره عال فێروو قسه که‌رد٘ه‌ی به زوانی هه‌ورامیش که‌رمێ.ئێمه نامێ هه‌ر چی بینه‌وه‌ریا و هه‌رچی چێویا به زوانی هه‌ورامی نیشانه‌ما دابێ.به‌ڵام مامۆساکه‌ش حه‌تتا یه‌ک که‌لیمه چنی ئی زارۆڵا به هه‌ورامی قسێ نه‌که‌رێ.دماو به‌ینێوی سپێهر وه‌ختێو قسێ که‌رێ،به ته‌مامی زوانش فاڕیا بێ و ته‌ماموو واژه‌کاش فارسی بێنێ و فه‌قه‌ت فێعله‌که‌شا هه‌ورامی بێ.دیم به ڕاسی هه‌رچیما که‌رد٘ن، لاوی به‌رد٘ن. فره ناڕه‌حه‌ت بێنی تا ڕوێو لوانێ چنی مامۆساکه‌یش قسێم که‌رد٘ێ واتم: ڕیشه‌ت نه‌بڕیۆ ئینه که‌ی ڕه‌واڵوو فێر که‌رد٘ه‌یا؟! ماچۆ: ئێمه مشیۆ به زارۆڵا فه‌قه‌ت فارسیشا واچمێ تا فارسیه‌که‌ی عال فێرێ با. واتم:نا پاسه نیا ئینه نمه‌تاوۆ ڕه‌وێشێوی ڕێک و درۆس بۆ و ئاکامش وه‌ڵادیماچوون چێگه خه‌ریکا زوانی ئه‌د٘ایی قوربانی زوانی ڕه‌سمی کریۆ. ئه‌گه‌ر دوێ ساڵێ سه‌برما بیه‌یا ئاوه‌خت زارۆڵه وێش به ڕه‌حه‌تی تاوێ بێ ئانه‌یه له‌تمێو دۆ ئه‌و زوانی ئه‌د٘اییش ف زوانی فارسیچ فره خاس یاد٘گێرێ. به‌هه‌ر حاڵ ئینه سیاسه‌تێوی گردی فێرکاری بێ که جه ده‌سه‌ڵاتوو ئاد٘ێنه نه‌بێ.\nئیبراهیم شه‌مس ۳۰- ڕابڕانوو ۱۳۹۳ ڕۆجیاری/پاوه\nکلمات کلیدی: ائیبراهیم شه‌مسبه‌شبه‌ند٘ی زوانه‌کازوانی ئه‌د٘اییزوانی هه‌ورامی


تا ئێستا بوونی چەك لەدەستی هاووڵاتیان دەرنەهێنراوە بێ مووچەیی و ناكۆكی سیاسی ئاسایشی كۆمەڵایەتی دەخاتە مەترسییەوە – تۆڕی میدیایی خەڵک\n2020/12/05 - 9:00 AM\nلەماوەی چوار ڕۆژدا لەشاری هەولێر لەچەند ڕووداوێكی جیاوازدا لەئەنجامی دەمەقاڵێ و كێشەی جیاواز لەهەولێر ۳ كەس دەكوژرێن و ٦ كەسی تریش برینداربوون، بەپێی ئامارەكانیش لەماوەی یەك مانگدا لەژمارەیەك ڕووداوی جیاواز نزیكەی ٥ كوژراو و ١٠ برینداری لێ كەوتۆتەوە، ئەمە جگە لەچەند تاوانێكی تر لەلایەن كەسانی جیاوازەوە لەهەولێر بەچەك و بێ چەك هەڵكوتراوەتە سەر دەرمانخانە و كافتریا و نەخۆشخانە و شوێنی تر، سەڕەڕای دەستگیركردنی تۆمەتباران، بەڵام ڕووداوەكان بەردەوام بوون، زۆربەی كێشەكانیش كێشەی لاوەكی بوون.\nناوەڕاستی مانگی ڕابردوو لەسەر یاری پۆپجی كەسێك هاوڕێكەی خۆی دەكوژێت و دەستگیر دەكرێت، هەروەها لەسەرەتای مانگی ڕابردوو لەكاتی هەوڵدان بۆ دەستگیركردنی تۆمەتبارێك، بەداخەوە بەهۆی ڕووبەڕووبونەوەی تۆمەتبار لەگەڵ پۆلیس، پۆلیسێك دەكوژرێت و ٤ ئەفسەر و پۆلیسی تر بریندار دەبن.\nهاوكات لەچوار ڕۆژدا لەهەولێر ۳ كوژراو ٦ بریندار لەڕووداوی جیاجیا تۆماركراوە كەزۆربەیان چەكی تێدا بەكارهاتووە بەم شێوەیە؛\nلەڕێكەوتی 29تشرینی دووەم لە گەڕەكی شێخ ئەحمەدی شاری هەولێر دوو برا پورزایەكی خۆیان بە ناوی (ب. ر) بە چەقۆ كوشت، ئەو كەسە تەمەنی ٣١ ساڵ بووە. لە ڕووداوێكی تریشدا درەنگانی شەوی 30 تشرینی دووەم گەنجێك بەناوی (ن، ع، ر) لە هەولێر لەكاتی هەوڵدان بۆ وەرگرتنەوەی قەرز بەبڕی 50 هەزار دۆلار لای كەسێكی دیكە بەوهۆیەوە بووەتە شەڕیان قەرزارەكە خاوەن قەرەزەكەی چەقۆ كوشت، هەر لەم ڕووداوە بكوژەكە و كەسێكی دیكە بریندار بوون، ئێستاش لەلایەن هێزەكانی پۆلیسەوە دەستگیر كراوە.\nهاوكات لەڕووداوێكی تریشدا شەوی ١\_٢ی كانوونی یەكەمی ٢٠٢٠ لەگەڕەكی مامۆستایانی هەولێر لەشەقامی ٤٠ مەتری بەهۆی دەمەقاڵی لەنێوان چەند كەسێك دەبێتە شەڕە تەقە لەنێوان دوو برا و كەسانی تردا، لەئەنجامدا كەسێك دەكوژرێت و دوو كەسیش بەسەختی بریندار دەبن. هەروەها دواین ڕووداو لە شەوی ٢\_٣ی كانوونی یەكەمی ٢٠٢٠ لەگەڕەكی كوێستانی هەولێر بەهۆی دەمەقاڵی لەسەر كۆتر، تەقە دەكرێت دوو كەس بریندار بوون و زیانیش بە سێ ئۆتۆمبێل گەیشت.\nجگە لەم تاوانانە، لەلایەن كەسانی جیاوازەوە لەهەولێر هەڵیانكوتاوەتە سەر دەرمانخانە و كافتریا و نەخۆشخانە شوێنی تر و زۆرینەی ڕووداوەكانیش چەكی تێدا بەكارهاتووە سەڕەڕای دەستگیركردنی تۆمەتباران لەلایەن هێزە ئەمنیەكانەوە، بەڵام ڕووداوەكان بەردەوامیان هەیە، زۆربەی كێشەكانیش كێشەی لاوەكی بوون، جگە لەم ڕووداوانەش لەمانگەكان ڕابردووش چەندین ڕووداوی تری كوشتن ڕوویداوە.\nپارێزەرێك: بوونی چەك و سولحی عەشایەری هۆكارە\nڕێبین سەباح، پارێزەری ڕاوێژكار لەبارەی ئەم ڕووداوانە بۆ (خەڵك) دەڵێت، بەداخەوە ڕووداوەكانی تەقەكردن و كوشتن و برینداركرن لەهەرێمی كوردستان بەگشتی و هەولێر بەتایبەتی زۆر زیادی كردوە و بۆتە دیاردە كە جێگای مەترسیە.\nوتیشی، هۆكاركەی دەگەڕێتەوە بۆ ئەوەی تائێستا چەك قەدەغە نەكراوە و زۆر بەئاسایی كڕین و فرۆشتنی چەك و دیاردەی چەكداری هەیە، هەروەها سولحی عەشایەری وایكردوە دادگاكان نەتوانن تاوانباران بەپێی یاسای سزادان سزابدەن لەسەر تاوانەكانیان، پێشم وایە ڕووداوەكان لەشتی بچووكەوە دەست پێ دەكەن، دیاردەكەش مەترسیدارە لەسەر كۆمەڵگا.\nدەستەی سەربەخۆی مافی مرۆڤ: ڕێكاری تووند بەرامبەر دیاردەی چەكداری بگیرێتەر\nمحەمەد گۆمەشینی، وتەبێژی دەستەی سەربەخۆی مافەكانی مرۆڤ سەبارەت بەم ڕووداوانە بە(خەڵك)ی ڕاگەیاند، زیادبوونی ڕووداوەكانی تەقەكردن و شەڕ و كوشتن و تاوانەكان ماوەیەكە زیاتر هەستیان پێ دەكرێت لەشار و شارۆچكەكانی هەرێم، بەشی زۆری ڕووداوەكانیش لەڕێگای چەكەوە دەكرێت، ئەمەش هۆكاری زۆری هەیە و پێشتر ڕامانگەیاندبوو بەتایبەت بوونی چەك بەدەست هاوڵاتی و ئاسان دەست كەوتنی چەك لەبازاڕ بەبێ ئەوەی پلە و پۆستی سەربازیان هەبێت، وادەكات كاتێك كێشە هەبێت چەك بەكاربێت بۆ یەكلاكردنەوەی.\nناوبراو هیوا دەخوازێت لایەنە پەیوەندیدارەكان چاوكراوەتربن و وردتر چاودێری شوێنە گشتیەكان و بازاڕ و كافتریا و گازینۆكان بكرێت، هەروها مەفرەزە و بازگەی شەوانەش هەبێت لەگەڵ جولەی هێزەكان تاوەكو هاوڵاتیان هەست بكەن و لەكاتی بوونی كێشەیەكیش بەخێرایی گەیشتنیان بۆ شوێنی ڕووداو و كۆنتڕۆڵكردنی، هیواداریشین ڕێكاری تووند بەرامبەر دیاردەی چەكداری بگیرێتەر بەر بۆ ئەوەی هاوڵاتیان هەست بەمەترسی نەكەن و ئاسایشی شارەكان بەرقەرار بێت بەتایبەت لەم دۆخە.\nتوێژەرێكی كۆمەڵایەتی: دۆخی ئابووری و ناسەقامگیری سیاسی مەترسی دەخاتە سەر ئاسایشی كۆمەڵایەتی\nسەعید محەمەدئەمین، توێژەرێكی كۆمەڵایەتی لەسەر ئەو ڕووداوانە بۆ (خەڵك) باس لەوەدەكات، بەشێكی هۆكارەكان دەگەڕێتەوە بۆ كاڵبوونەوەی ڕەوایەتی و دەسەڵاتی خێزان لەپەروەردەكردنی تاك، لەبەرامبەردا گروپی هاوڕێیان و سۆشیال میدیا و مامۆستایانی ئایینی و قوتابخانە و دەزگاكانی ڕاگەیاندن كاریگەریان لەسەر پەروەردەی تاك هەیە، كە وادەكات تاك پەروەدەی جیاواز وەربگرێت، بەتایبەت گروپی هاوڕێیان بەهۆی ئەوەی ژینگەی كۆمەڵایەتیمان بۆتە ژینگەیەكی گەرم لەڕووی دۆخی دەروونیەوە، وادەكات گەنجان چاولێكەری و لاساییكردنەوەیان هەبێت و خۆیان بەراورد بكەن بەهاوڕێكانیان لەبارەی ژیان و چۆنیەتی بەسەربردنی كات، كە ئەمەش وادەكات گەنجان بەردەوام لەهەڵچووندابن، بۆیە تاك بەردەوام ئامادەیە ڕەفتاری تووندووتیژی بنوێنێت.\nئەوەشی خستەڕوو، باروودۆخی ئابووری و ناسەقامگیری سیاسی و كرانەوەی كۆمەڵگا و سەیركردنی كۆمەڵێك دیمەنی فیلمی ئەكشن، بەشێكن لەهۆكارەكان لەوەی تاك لەناسەقامگیری دەروونیدابێت، ئەمەش وادەكات لەڕووبەڕووبونەوەی هەر كێشەیەك تاك ڕەفتار و كاردانەوەی تووندووتیژی بنوێنێت.\nهاوكات هۆكارێكی تری یاریدەدەری دروست بوونی ئەو ڕووداوانە ئاسان بەدەست هێنانی چەكە بۆ هاوڵاتی و هێزە ئەمنیەكانیش لەجێگای ئەوەی چەك لەشوێنی دەوام جێبهێڵن لەگەڵ خۆیان دەیهێننەوە، وای لێهاتووە چەك وەك مۆبایل بەردەوام لەدەست هاوڵاتی بێت، ئەمەش مەترسیدارە و ڕووداوی مەترسیداری لێ دەكەوێتە و كاریگەری خراپی دەبێت لەسەر ئاسایشی كۆمەڵایەتی.\nپۆلیس چەك لەدەستی هاووڵاتی ناهێڵێت\nلەبارەی هەوڵی هێزە ئەمنیەكان بۆ كۆنتڕۆلكردنی ئەم ڕووداوانە (خەڵك) پەیوەندی بەبەرپرسانی پۆلیسی هەولێر كرد، بەڵام وەڵامی پەیوەندیەكان نەبوو.\nلەهەمان كاتدا بەپێی زانیاریەكانی دەست (خەڵك)كەوتووە وەزارەتی ناوخۆ بۆ نەهێشتنی چەك لە دەستی هاووڵاتییاندا بەرنامەیەكی داڕشتووە، بەڵام بەرنامەكە بەهۆی ڤایرۆسی كۆرۆناوە جێبەجێكردنەكەی دواخراوە، بەپێی بەرنامەكە وێڕای نەهێشتنی چەك لەدەستی هاوڵاتی لەسەر كارمەندانی دەزگا ئەمنییەكانیش جێبەجێ دەكرێت، نابێت هێزە ئەمنیەكان لەو كاتانەی لەدەوامی فەڕمیدا نین چەكیان پێبێت، بڕیارە بەم نزیكانە بڕیارەكە لەلایەن وەزارەتی ناوخۆ بە هەماهەنگی لەگەڵ وەزارەتی پێشمەرگە و لایەنە پەیوەندیدارەكان جێبەجێ بكرێت.\nئاسایشی كۆمەڵایەتیپارێزگای هەولێرچەكمووچە


هەردوو وەزیری تەندروستیی هەرێم و عێراق لە گفتوگۆیەکی تەلەفۆنیدا ڕەوشی بارودۆخی کۆرۆنایان لە هەرێم و عێراق تاووتوێ کرد و وەزیری تەندروستیی هەرێم جەختیکردەوە لە کۆمەڵێک هاوکاری و ناردنی بەش و بودجەی هەرێم لە هاوکارییە نێودەوڵەتییەکان بۆ هەرێم.\nلە ڕاگەیەندراوێکدا وەزارەتی تەندروستیی هەرێم ڕایگەیاند: "ئەمشەو پێنجشەممە 6ی ئاب، د. سامان بەرزنجی، وەزیری تەندروستی هەرێم و د. حسن تەمیمی، وەزیری تەندروستی عیراق لە پەیوەندیەکی تەلەفۆنیدا ڕەوشی نەخۆشی کۆڕۆنایان لە عیراق و هەرێمی کوردستان تاوتوێ کرد."\nئاماژەی بەوەشکردووە: "لە گفتوگۆکەدا لەلایەن وەزیری تەندروستیی هەرێم جەختکرایەوە لە چەندین داواکاری دەرمان و ئامێر و پێداویستی پزیشکی و سازدانەوەی ئامێرەکان و هاوکارییە نێودەوڵەتییەکان و بوودجەکانی بڕیاردراو و بڕەبەشی هەرێمی کوردستان."\nئەوەشخراوەتەڕوو، وەزیری تەندروستیی هەرێم داوەتی وەزیری تەندروستیی عێراقی کرد بۆ هەرێمی کوردستان بۆ لەنزیکەوە کۆبوونەوە لەسەر بابەتەکانی پەیوەست بە پەیوەندی نێوان هەردوو وەزارەت.


سەرەتا: بۆ تێگەیشتن لە كارگێڕی گڵوباڵی سیاسییانەی پەتای كۆرۆنا پێویستمان بەوە دەبێت كە بۆ بەشێك لە گەنجینەی هزری میشێل فوكۆ (Foucault) بگەڕێینەوە كە بە بایۆپۆلیتیك (Biopolitics ) ەوە (سیاسەتی زیندەیی/ سیاسەتی ژیانكاری) تایبەتی كردوون. مێژووی هزر ،كە بواری پسپۆری میشێل فوكۆ بووە، لەژێرسایەیا دەرگای لە شیكاری گەلێك دیاردەی كۆمەڵگەی مۆدێرن كردوەتەوە. ئەم بیریارە بۆ ئەوەی دیاردە وەلانراو و پەراوێزەكانی كۆمەڵگەی نوێی ڕۆژئاوا (شێتی، ناساغیدەروونی، بەندیخانە، نەخۆشخانە، پۆلیسخانە، ئەرشیفكردن، بەبێگانەبوون ) بە چاكی ببینێت كاری بۆ ئەوە كرد كە لەسەر دەستی بیریارانی سەردەمی پێش و پاش خۆی، پردێك لەنێوان فەلسەفە، مێژووی پزیشكی و بایۆلۆجیدا دروستبكات. ئەوەش بەچاكی لە سێ بەرهەمە ناسراوەكانیدا گەرایان دانا: مێژووی شێتی، لەدایكبوونی كلینیك (عیادە)، مێژووی سێكسگەرایی (1). لەم بارەیەشەوە هەر زوو بیرمەندە گەورەكانی فەرەنسا (ژۆرژ كۆنگلێم، ئەلێكسەندەر كۆریێ، ژان كاڤایێس، گاستۆن باشلار، لوی ئاڵتیسێر، ژۆرژ دۆمیزیل ) كاریگەریان لەسەر هزری شیكاریی فوكۆ دانا. كەوابێت پرسیارە سەرەكییەكەی ئێمە لێرەدا ئەوەیە كە، چۆن فوكۆ لەگەڵ كۆرۆنا بوەوە بابەت؟ لەڕێگای بایۆپۆلیتیك و گرێدانەوەی پزیشكی (و زیندەوەرناسی) بە سیاسەتەوە ئەمەكرا. بۆیە ئەوەی ئێمە لەم بەشە مەبەستمانە لەسەری بوەستین بابەتی بایۆپۆلیتیكە بەپێی تێگەیشتنی فوكۆ، كە لەگەڵ كۆرۆناڤایرۆس لەناو بیریارانی ڕۆژئاوا بووەوە بابەت و فوكۆش لە دوو بەرهەمیدا (یەكەم: چاودێری و سزا-لەدایكبوونی بەندیخانە 1975، دووەم: بەشی یەكەم(ویست بۆ زانین) ی پەرتووكی مێژووی سێكسگەرایی 1976) كاری لەسەر كردوون. كەوابێت، "لە فوكۆوە فێری ئەوە بووین جەستەی زیندوو ئامانجی هەموو سیاسەتەكانە". لێرە مەبەستی فوكۆ گشت جۆرەكانی دەسەڵاتە. "هیچ سیاسەتێك نییە كە سیاسەتی جەستەی نەبێت"، بەڵام بەپێی فوكۆ جەستە بوونەوەرێكی بایۆلۆجی نییە كە هێز بتوانێت كاری لەسەر بكات. وەكیتر، فوكۆ لە هەوڵی ئەوەشدا بووە كە لێكدانەوەی مێژوویی بۆ ئەو تەكنیكە جیاوازانە بكات كە هێز تیایاندا كارگێڕی ژیان و مەرگی دانیشتوان دەكات" ( وانەی ڤایرۆس: پاولۆ پرێسیادۆ). ئەمە بە واتای ئەوەش دێت كە بەسیاسیكردنی بایۆلۆجی لەكاتی ئاسای و لەكاتی پەتاكانا شوێن بۆخۆی داگیردەكات و خودی كۆرۆناش كولتووری سیاسی ئەوروپایی جارێكیتر دەخاتەوە بەرباسی فەلسەفی.\nفوكۆ بەئایدز مرد\nفوكۆ یەكێكە لە قووربانیەكانی "سیاسەتی جەستە" (2). شاردنەوەی دووچاربوونی جەستەی فوكۆ بە ئایدز بەشێكە لە تێۆری بایۆپۆلیتیك كە خودی فوكۆ بەرهەمهێنەریەتی. هەر بۆیشە پێكەوەلكانی پاندێمی كۆرۆناڤایرۆس و بایۆپۆلیتیك ناوی ئەم بیرمەندە فەرەنسییە دەوروژێنێت. لە ناوەراستی ساڵی 1981 بەولاوە "ناوەندی كۆنترۆلی نەخۆشیەكان و خۆپارستنلێیان" (CDC ) لە ئەمەریكا چەند حاڵەتێكیان دەستنیشانكرد كە ناوی "ڤایرۆسی دابەزاندنی بەرگریی مرۆڤ، HIV"ی لێنرا. واتە، ڤایرۆسی نەخۆشی ئایدز. ئەم نەخۆشیە بە زۆری لەناو هاوڕەگەزبازەكانا بلآوبوەوە و میشێل فوكۆش یەكێك بوو لەو كەسانەی لە فەرەنسا لە ساڵی 1983 دووچاریبوو و پاش ساڵێكیش ، 25/06/1984 ، كوشتی. ئەو كات نەخۆشیەكە نە لەناو خەڵک ئاگایی پزیشکی لەسەربووە و نەش پزیشكانی فەرەنسی زۆر ئاشنابوونە پێی. بەپێی دانپیاهێنانەكانی دانیال دۆفێر (Daniel Defert) ی پارتنەری فوكۆ بێت ، فوكۆ ئەم نەخۆشیەی لە ئەمەریكاوە لەگەڵ خۆی هێناوە. فوكۆ پێش مردنی بە ماوەیەك لە سەفەرێكی زۆردا بوو بۆ ئەمەریكا و لەوێش سەردانی یانەی هاوڕەگەزبازەكانی كردووە. ئەو دەمەی فوكۆ بە ئایدز دەمرێت فەرەنسا لەبەر هەندێك ئیعتباراتی خێزانی و سیاسی بە ئاشكرا باسی لە نەخۆشیەكەی فوكۆ نەكردووە. هەمان ساڵی مردنی فوكۆ پارتنەرەكەی (لە 1963 تا كاتی مردنەكە لە 1984پێكەوەژیان) ڕێكخراوێكی بۆ داكۆكی لە مافی تووشبوانی ئایدز دامەزراند كە تائێستاش بەردەوامە. لەبەر ئەوەی فوكۆ و دۆفێر لەكاتی خۆیدا هاوسەرگیری فەرمیان نەكردبوو یان یاسای مەدەنی فەرەنسی ئەو كات ڕێگای بەم جۆرە هاوسەرگیریانە نەدەدا ئەمە وایكرد كێشەیەكی یاسای زۆر بۆ دۆفێر پاش مەرگی فوكۆ دروستبێت و بە ئاسانی نەبێتە خاوەنی ئەو میراتەی (شوقە، ئەرشیف و پەرتووكخانە) فوكۆ بۆی جێهێشتبوو. كەسوكاری فوكۆش ڕێگرنەبوون لەبەردەم وەسیەتنامەكەی فوكۆ، لێ تا ئەم ساڵانەش دۆفێر كێشەی فرۆشتنی شوقەكەی فوكۆ و ئەرشیف و پەرتووكخانەكەی هەبوو.\nكۆرۆناڤایرۆس‌و دووبارە بیركردنەوە لەبایۆپۆلیتیك\nبایۆپۆلیتیك زاراوەیەكە سەرەتا لەلایەن فوكۆوە بەكاربراوە و دواتر بواری بەكاربردنی لەسەر دەستی هەندێك بیرمەندی تر، بەتایبەت ئیتالی ( ئاگامبێن، ئەنتۆنی نیگری، رۆبێرتۆ ئێسپۆزیتۆ Esposito ) ، بەرینتر بوو. بایۆپۆلیتیك دوو زاراوەی گرنگمان بیردەخاتەوە كە ئەوەش ژیان (زیندەوەرناسی) و سیاسەتە. بەپێی ئەم تێۆرییە بێت دەسەڵات توانای خۆی بەسەر جەستەی تاكەكانی كۆمەڵگە پراكتیزەدەكات كە دواتر سەروەری، بابەتی مەرگ و بوونی جەستەش دەكەونە ناو پرۆسەكەوە. فوكۆ لە دوا بەشی یەكەم پەرتووكی (ویست بۆ زانین) ""مێژووی سێكسگەرای"" لەژێرناوی""مافی مەرگ و دەسەڵات بەسەر ژیانەوە"" ئەم لایەنە بە ووردی ڕاڤەدەكات، كە پاشان ئاگامبێن لە بەشی دووەمی پەرتووكی""هۆمۆساكەر: دەسەڵاتی سەروەری و مرۆڤی رووت""دێیتەسەر ئەو لایەنە تێۆریانەی فوكۆ بە كراوەیی جێیهێشتبوون، لەوانە "سەروەری و مرۆڤی رووت"، كە بەهۆیەوە ئەوەمان بۆ بەرچاویدەكات كە چۆن دەسەڵاتی سیاسی بۆ دەستگرتن بەسەر ژیانی بوونەوەرەكان هێزی خۆی بەكاردەبات. فوكۆ لە توێژینەوەكانیا ئەم لایەنەی بۆ لێكدانەوەی كەسی ناجۆری كۆمەڵگەش (لادەر، پەناهەندە، شێت، نانۆرمال یان ناساغ و.. )بەكاربردووە.\nفوكۆ لەڕێگای بایۆپۆلیتیكەوە هەوڵی شیكاركردنی پەیوەندی هێزی داوە بە جەستەی كۆمەڵایەتییەوە. شیكاركردنەكەی زۆرتر ئاراستەی كۆمەڵگەی مۆدێرن كردووە. هەر لەبەرئەوە بەهۆی بایۆپۆلیتیكەوە باس لە كۆمەڵگەی سەروەریش دەكات كە بەرەو كۆمەڵگەی دیسیپلین دڕوات و تیایا ژیانی خەڵك چاودێریدەكرێت و ، خودی ژیانەكەش وەك ئامرازێك بۆ بەرژەوەندی نیشتیمانی بەكاردەبرێت. بەپێی فوكۆ بڵاوبوونەوەی تەكنیكەكانی دەسەڵاتی بایۆپۆلیتیك ،وەك تۆڕێك لە هێز، بوارە یاساییەكان تێدەپەڕێنێت تا ببێتە هێزێكی ئاسۆیی و لەوسەریشەوە گشت ژیانی جەستەی تاكەكان بگرێتەوە (لای خۆمان جەستەی سەردەشت عوسمان نموونەیەكە لەسەر ئەمە). كەواتە، گەوهەری تێگەیشتنی فوكۆ بۆ بایۆپۆلیتیك لە شیكاری پەیوەندی هێز بە جەستەوە خۆی پووختدەكاتەوە. جەستەی تاك لە كۆمەڵگە لە ڕێگای دیسیپلینەوە قۆرخدەكرێت. دامەزراوەكانی كۆمەڵگە ،كە دامەزراوەی سیاسیشن (نەخۆشخانە، قووتابخانە)، شوێنی پیادەكردنی ئەم دیسیپلینەن. بایۆپۆلیتیك لە كۆمەڵگەی نوێ بەپێی تەكنیكەكانی هێزی نوێ بەڕێوەدەچێت كە ئەوەش دەستدەگرێت بەسەر ژیان و مەرگی خەڵك، لەدایكبوون و مەرگ، تەندروستی تاكەكانی كۆمەڵگە (كەوتنەدوای د. عەبدولستار تاهیر شەریف تا مەزرەعەكەی و كوشتنی لەنێو زێدی خۆی نموونەیە لەسەر ئەتكردنی جەستە بەپێی پێویستی سیاسی).\nبایۆپۆلیتیك بواری كاركردنی خۆی هەیە. بۆنموونە كاتێك درم و پەتا بڵاودەبێتەوە بە یەكێك لە بوارەكانی دەژمێردرێت. واتە بایۆپۆلیتیك هەردوو لایەنی سیاسی و تەندروستی پێكەوەگرێدەدات و، پێشماندەڵێت تەندروستی شتێكی بێ لایەن نییە و شوێنێكیشە بۆ پیادەكردنی دەسەڵاتی سیاسی دەوڵەت. هەر دەوڵەتیشە دواتر سەروەری دروستدەكات كە ئەوەش لەو سەرەوە دەبێتە بەشێك لە سیاسەتی بەكاربردنی جەستە. بەپێی زانینمەندی فوكۆ بێت بایۆپۆلیتیك بوارێكی شیكارییە بۆ كاركردن لەسەر ئاسایش، دیسیپلین و سەروەری. هەریەك لەوانەش پەیوەندییان بەیەكەوە هەیە. سەروەری پێویستی بە پیادەكردنی دیسیپلینە. بۆ ئەوەی ئەم دیسیپلینە پیادەبكرێت دەسەڵاتی سیاسی پێویستی بە دامەزراوەیە: قوتابخانە، نەخۆشخانە، بەندیخانە، ئەمانەش لەڕێگای پۆلیسەوە ئیشی خۆیان دەكەن. ئیشەكەش بریتییە لە بەرهەمهێنانی تاكەكانی كۆمەڵگە بەو جۆرەی میكانیزمی دەسەڵات پێویستیپێیەتی. بایۆپۆلیتیك لەگەڵ هاتنی مۆدێرنە وا لە سیاسەت دەكات دەستبخاتە ژیانی خەڵكەوە. بەڵام پێش مۆدێرنە مامەڵە لەگەڵ دەستەی بیمار و ناساغ ئاقاری تری وەرگرتووە. هەر بۆنموونە، گولی Leprosy كە بەهۆی بەكتریایێكەوە سەرهەڵدەدات و دەبێتە هۆكاری دروستكردنی لییر، بەپێی فوكۆ بێت، کە لە یەكێك لە نووسینەكانی (مێژووی شێتی) دا هێمای بۆكردووە ، گولی لە سەدەكانی ناوەڕاست دا وەك نەخۆشیەك سەیركراوە كە سزایەكی یەزدانییە و كەسی گول بە دورخستنەوەی لە كۆمەڵگە لە گولیدەخرێت. ئەوەش بەهۆی مردنێكی مەدەنیەوە كە لە ئاهەنگێكی دیاریكراودا بۆیدەسازێنرێت. گول كەسێكی پیسە و پێویستە لە كۆمەڵگە دوورخرێتەوە و مردنەكەشی لە دەرەوەی دەسەڵاتی خۆیەتی. لێرە جەستەی نەخۆش جەستەیەكی لایەندارە و شوێنی دروستكردنی مەترسی و لەخۆگرتنی درمی نادیارە. بەمجۆرە جەستەی گول جەستەیەکی گوماناوییە و خۆڕزگارکردن لێی پێویستە.\nسەرباری هەموو ئەوانەی وترا، ئەو جۆرە هێزەی لەناو بایۆپۆلیتیكدا كاردەكات هێزێكی نوێیە و جەستە و ژیانیش دەكاتە بواری كاركردنی خۆی. بۆیە فوكۆ لە تێۆری بایۆپۆلیتیكدا پێیوایە كە، كەرەنتین سەرەتای پیادەكردنی ئەو هێزە سیاسییەیە كە لە بایۆپۆلیتیكدا پەنهانە. واتە، كاركردن لەسەر قۆرخكردنی ژیانی دانیشتوان (جەستە و زیندەگییان). ئەمە وادەكات دۆزی شاریش لەژێرسایەی كەرەنتبن بگۆڕێت كە خۆی لە هەندێك لایەن پووختدەكاتەوە: دابڕان لەیەكتر، ڕاگرتنی پاكوخاوێنی شار، تێكچوونی پەیوەندی نێوان مەرگ و لەدایكبوون و زۆر شتیتر. هەر ئەم جۆرە سیاسەتەش توانای ڕێكخستنی چاودێری تاكەكەنی كۆمەڵگە و هێزی كۆنترۆلكردن شیاودەكات (2). لەماوەی كەرەنتینە وردەكارییەكانی پاراستنی شار و خەڵكەكەی لەلایەن دەسەڵاتی سیاسی تەندروستییەوە ڕێك ئەوەیە كە فوكۆ لە ""چاودێری و سزا "" لە بەشی سێهەم بەناوی ""(چاودێری هەموو، Le panoptisme "" باسی لێوەكردووە.\nپزیشكی‌و بایۆلۆجی بوونە بەشێك لەدەسەڵاتی سیاسی لەسەردەمی كۆرۆنا\nبایۆهێز (زیندەگی هێز)(biopouvoir/ biopower) جۆرێكە لە جۆرەكانی هێزی سیاسی كە دەسەڵات بەسەر تاكەكانی كۆمەڵگە پیادەیدەكات. دەسەڵاتی سیاسی كۆمەڵگەی نوێ لەڕێگای هەندێك تەكنیكی خۆیەوە (تەكنیكی لەدایكبوون و مردن) جەستە و ژیانی تاكەكانی كۆمەڵگە كۆنترۆڵدەكات. بەم جۆرە، لەڕێگای تێۆری بایۆپۆلیتیكی فوكۆوە لەوە حاڵیدەبین ژیاندان بە كەسێك و ژیانوەرگرتنەوە لە كەسێك ئیشی سیاسەتە( كوشتنی كاوە گەرمیانی). پەیوەندی نێوان خودی دەسەڵات و كوشتنیش هەر دەچێتە ئەم خانەیەوە. مۆدێلە سیاسییەكان لە كۆن و لە ئێستادا ئەمەیان پیادەكردوە. جەستەی جوولەكە بەدەستە نازیەكانەوە، جەستەی كورد بەدەست ئەنفالچیەكانەوە، جەستەی فەلەستیینیەك بەدەست ئیسرائیلیەكانەوە، جەستەی جەزائیریەكان بەدەست كۆلۆنیالە فەرەنسیەكانەوە. لێرەوە تێكنەلۆژیای كۆنترۆل لەدایكدەبێت كە كۆنترۆلی جەستە و رۆحی تاكەكانی كۆمەڵگە دەكات، كە ئەمەش بەسیاسیبوونی ژیان یان مردن لەگەڵ خۆی دەهێنێت. فوكۆ لە پەرتووكی""پێویستە داكۆكی لە كۆمەلگە بكرێت""باس لەوە دەكات كە "كێ بژێت و كێ بمرێت". ژیان لەمحالەتەدا دەبێتە سیاسەت و مردنیش هەر لەژێركۆنترۆلی سیاسەتدا دەبێت. كۆتای ژیان، كە مەرگە، سیاسەت دەستنیشانیدەكات (شێوەی مردنەكەی بۆنموونە مام جەلال و كاك نەوشیروان یان یاسر عەرەفات، ئەو داستانانەی لەسەر مەرگیان دروستكرا). واتە سیاسەت مەرگی جەستە دیاریدەكات. لەسەردەمی حكومەتی ساركۆزی ویسترا گۆڕی ئەلبێر كامۆ لە گۆڕستانێكی باشوری فەرەنساوە بۆ گۆڕستانی مەزنەكان، پانتێۆن (Panthéon )، لە پاریس بگوازرێتەوە، بەڵام كاترینی كچی كامۆ ئەو پێشنیارەی ساركۆزی ڕەتكردەوە. ئامانجی سیاسی لە پشت ئەم كردارەی ساركۆزییەوە بوو. پیرۆزكردنی جەستەی مردوو، مردووێك كە دەكارێت هاوكێشە سیاسییەكان بگۆڕێت (بۆنموونە هەوڵی گەڕانەوەی گۆڕی نازم حیكمەتی شاعیری تورك لە مۆسكۆ وە بۆ توركیا، یان شێوەی ناشتنەکەی بن لادن: تەرمەکەی هەڵدرایە ناو دەریاوە). بازرگانیكردنیش بە مردووەوە لە بەشێك لە پرسەكانا بەشێکە لەم لایەنە.\nژیانی خەڵك كە بریتییە لە ژیانێكی جەستەیی تەندروستی جەستەش بابەتی شیكارییە. لەم حاڵەتەشدا سیاسەت لەگەڵ زیندەوەرناسی مرۆڤ یەك دەگرێتەوە كە تەندروستی خەڵك (یان گشتی)یش لەخۆدەگرێت. ژیانی جەستەیی خەڵك كە بەهۆی زیندەوەرناسییەوە دەبێتە بابەتی شیكاری بۆ تەندروستی ئەمە وادەكات پزیشكی لەڕێگای زیندەوەرناسییەوە بێتەناوەوە. واتە، جەستە بەهۆی زیندەوەرناسییەوە دەبێتە بابەتی سیاسەت. فوكۆ لەم ڕەوەوە سەرچاوەیەكی ئێپیستیمییە(مەعریفییە) بۆ بابەتی قۆرخكردنی جەستە لەلایەن دەسەڵاتەوە. خەڵك بەیارمەتی "تەندروستی گشتی" public health یەوە دەبێتە بابەتی دەسەڵاتی تەندروستی كە دەسەڵاتە سیاسییەكەش لەخۆدەگرێت. بەمجۆرە، پاش ئەوەی جەستە دەبێتە بابەتی تەندروستی، كە دامەزراوەیەكی پزیشكییە و بەشێكیشە لە دەسەڵاتی سیاسیی، دەبینین كە تەندروستی ئیشی كاركردنە لەسەر بوونی جەستە. جەستە لێرەوە دەبێت موڵكی ئەویتر، بەسیاسیدەكرێت و لە خاوەنداریەتی "خودی" ییە وە دەگوازرێتەوە بۆ خاوەنداریەتی "ئەویتر". بۆنموونە جەستەی جوولەكەیەك كە دەبێتە بابەتی شیكاری و موڵكی نازیەكان یاخود جەستەی كوردێك كە بەدەست بەعسیەكانەوە دەبێتە شوێنێك بۆ یاریپێكردن و مامەڵەپێوەكردن (سوتاندن، لەسێدارەدان، شێواندن و تادەگاتە زیندەبەچاڵكردن). لەژێرسایەی ئەم جۆرە مامەڵەكردنە بە جەستە دەسەڵاتی سیاسی بوارێك بۆ دادوەریكردن بە جەستە دەدۆزێتەوە. واتە جەستەی"تۆ" تەنیا موڵكی"تۆ" نییە، موڵكی ئەویتری سیاسیشە (بۆنموونە ڕادەستنەکردنەوەی جەستە كۆرۆناویەكان بە خێزانەكانیان یان جەستەی هەندێک سەرکردەی مێژووی یان سیاسی بە کەسوکاریان ). لێرە دادوەریكردن بەمانای ئەوە دێت كە دەسەڵاتی سیاسی مافی ژیاندان بە جەستە، قۆرخكردن و لەناوبردنیشی هەیە. بەمە جەستە شتێكی شاراوە نابێت و شوێنێكیشە كە دەسەڵاتی تەندروستی، كە ڕەوایەتیەكەی لە دەسەڵاتی سیاسییەوە وەردەگرێت، دەكارێت بڕیار لەسەر چارەنووسی جەستە بدات. واتە، دامەزراوەی تەندروستی لەوە دەردەچێت تەنیا بریتی بێت لە شوێنێك بۆ دیاریكردنی بیماری یان ئێش ، بەڵكو شوێنێكیشە بۆ دەستنیشانكردنی ماهیەتی جەستە و چۆنیەتی قۆرخكردنی. بەمە دەرمان و چارەسەر بێ لایەن نابن (سیاسی لە چ نەخۆشخانەیەك دەخەوێنرێت و میوانەكانیشی كێ دەبن؟). نەخۆشی كەسایەتی دیاریدەكات و كار لەسەر ئیعلانكردنی ناسنامەی جەستە دەكات. نەخۆشیەكانی جەستە دەشاردرێنەوە. جەستە دەبێت بە بەشێك لە نهێنی (مردنی فوكۆ بە ئایدز). ئاشكراكردنی نهێنی جەستە تێرۆری بەدواوە دەبێت. كێ بە چی مرد؟ كێ چۆن مرد؟ زۆربەی رووداوەكانی تێرۆر و كوشتن، كوشتن بە ئازاردان و یان دەرمانخوردكردن و زۆر شتیتریش دەچنە خانەی ئەو گفوگۆیانەی دەشێت بكرێن لەسەر: نهێنی جەستە، نهێنی مەرگ، سیاسەتی مردن یان سیاسەتی جەستە. مەرگ كە واتای جەستە لەخۆدەگرێت بێ لایەن نابێت. بۆیە دەسەڵاتی سیاسی مانا بۆ جەستە، بۆ مەرگ دەدۆزێتەوە. بەهای جەستە و بەهای مەرگەكان بەیەكتر تێكەڵدەبن. ساڵانێك دەوترا كە پێش دووەم كاندیكردنەوەی سەرۆكی فەرەنسا میتێران Mitterrand دەنگۆی ئەوە هەبووە كە شێرپەنجەی پرۆستاتی هەبووبێت و ئەمە لە عەوام شاردراوەتەوە. نهێنیەكانی جەستە و سیاسەتی بندەستكردن و داگیركردنی جەستە بەزمی زۆرە و كۆرۆناش سەرلەبەر ئەم بابەتەی گۆڕی و جەستە جارێكی تر بوەوە بە بابەتی تەندروستی سیاسی و دەسەڵاتی بایۆلۆژی.\nكۆرۆنا مەرگی بە سیاسیكرد. بەسیاسیبوونی مەرگ سەرچاوەكەی بۆ بەسیاسیكردنی جەستە دەگەڕێتەوە. لە ترسی دووچارنەبوون بە كۆرۆنا و ڕێگاگرتن لە تەشەنەسەندنی پەتای كۆرۆنا داوایلێكردین جەستە بشارینەوە. بۆیە جەستەی كۆرۆناوی ونكرا و بێ ناسنامە كرا. خۆ نەناسكردن لە جەستە بوو بە بابەتی كۆرۆنا. كۆرۆنا و جەستە هۆكاربوون كە كۆرۆنا و مەرگ لەیەكتربئاڵێن. كۆرۆنا ئێژێت: جەستەی كۆرۆناوی ترسناكە. جەستە ونكردنی پێویستە، لێرە ونكردن لەڕێگای شاردنەوەی جەستە لە شوێنێكی نادیار لە خۆ دەگرێت. مەرگ نادیاركرا، چونكە جەستە نادیاركرا یان بێ ناسنامە كرا. ترس لە جەستەی كۆرۆناوی بوو بە ترس لە مەرگی كۆرۆناوی. كۆرۆنا كە مەرگ هێنەرە جەستەی بێ بەها كرد. كۆرۆنا هات تا جەستە قێزەوەنبكات، بەوەش مەرگ قێزەوەن بوو. قێزەوەنكردنی جەستە كە ناشرینكردنی مەرگی بەدەمەوەیە پێش كۆرۆنا نازیەكان لە ئاوشویتز Auschwitz ، لە ئۆردوگا زۆرەملێكانی سوتان و ئەتكردنی جەستەی جوولەكەكان، ئەنجامیاندا. دواتریشجەستە لە چەندین شوێنیتر، لەژێرسایەی دەسەڵاتە دیكتاتۆر و ڕەگەزپەرستەكان گاڵتەیپێكرا و بووە هێمای نەتەوە و سیاسەت. چی بەسەر بۆسنییەكان نەهات لە شەڕی بەڵقانی 1991؟ لێرە دەشێت قسە لە کاریگەرییەکانی بایۆهێز (Biopower ) بكرێت. فوكۆ لە سیمینارەكانی كۆلێجی دۆ فرانس، نووسینی ""ویست بۆ هێز"" و ""چاودێری و سزا"" واتای بایۆهێزی بەكاربردووە و ئامانجیشی لە بەكاربردنەكەی ئەوە بووە كە ئەوەمان لاڕوونبێت کە دەسەڵاتی سیاسی دەستدەگرێت بەسەر ژیان bios ی خەڵكەوە. بایۆپۆلیتیك لە تێگەیشتنی فەلسەفی فوكۆ بریتییە لە دەسەڵاتی دەوڵەت كە قۆرخی ژیانی جەستەی مرۆڤ دەكات. نازییەكان باشترین نموونەن لەسەر ئەوە. ئەنفال كە جەستەی مرۆڤی كورد ئەتكدەكات، جێنۆسایدی ڕوەندا Rwanda یان ئەرمەنییەكان.\nپەراوێز: (1). بەپێی ئەرشیفی نووسینەكانی فوكۆ بێت ناوبراو لە ماوەی ساڵانی 1965 بۆ 1976 پێنج جار سەردانی بەرازیلی كردوە و لەوێ چەند سمینارێكی سازكردوە كە تەوەرەكانی تایبەت بوونە بە: كۆچاودێری (Panopticism) ، هاتنەدونیای پزیشكی كۆمەڵایەتی، كۆمەڵگەی سزادان، پێكەوەلكانی نەخۆشخانە بە تێكنەلۆژیای نوێوە، ویست بۆ زانین یان ئۆدیپۆس و چەند باسێكیتر كە دەچنە خانەی شیكاری لەمەڕ قەیرانی پزیشكی، دامەزراوەكان، زانین و هێز لەوانەش گرنگتر بابەتە سەرەكیەكەی فوكۆ، بایۆپۆلیتیك، كە تێكڕای ئەم لایەنانە لەخۆدەگرێت ، كە دواتر لە كارە چاپكراوەكانی ساڵانی پاش 1976 ڕەنگدانەوەی خۆیان هەبووە. لێرە مەبەست پەرتووكە ناسراوەكانیەتی: ""چاودێری و سزا"" و بەشی یەكەمی ""مێژووی سێكسگەرایی"". جگەلەناو فەرەنسا لە بەرازیلیش بە زمانی پۆرتوگالی لەم ساڵانەی دوایدا قسەیەكی زۆر لەسەر سەردانەكانی فوكۆ بۆ بەرازیل ،و ئەو وانانەی لەو ماوەیەدا لەوێندەرێ وتونیەتەوە، كرا. تەنانەت هەڵوێستی بێدەنگانەی فوكۆ سەبارەت بە دۆزی سیاسی ئەو دەمەی بەرازیل و بەدواچوونەكانی پۆلیسی نهێنی بەرازیلی لە ئامانجی سەفەرەكانی فوكۆ بۆ ئەو وڵاتە قسەی لەسەرە.\n(2). لەكاتی ناشتنی فوكۆ ژیل دولۆز (Deleuze ) پەڕەگرافێك لە پەرتووكی"" مێژووی سێكسگەرایی"" فوكۆ بەنموونە وەردەگرێت و دەیخوێنێتەوە. دولۆز، بەپێی نزیكی لە فوكۆوە، یەكەم كەس دەبێت پاش مەرگی فوكۆ پەرتووكێك لەسەر فوكۆ بەناوی"" فوكۆ""وە، لە 1986، دەنووسیت. لە كۆتای 1969 فوكۆ لە لێدوانێك لەگەڵ دوو خوێندكاری خۆی كە بەڕەچەڵەك ئەمەریكی دەبن ،وەك دانپیاهێنانێك بە تواناكانی دولۆز، بەم جۆرە دولۆز ناوزەددەكات :""ڕۆژێك دێت ئەم چاخە بە چاخی دولۆزی ناودەنرێت ""، كە دواتر دولۆز وەڵامی فوكۆ لەڕێگای هەمان ئەو خوێندكارانەوە بەم جۆرە دەداتەوە:"" فوكۆ لەبەر سادەی خۆی بەو جۆرە پێناسەی "من" دەكات ، ئەگەرنا ئەوە فوكۆیە چاخەكەی بەناوەوە دەنرێت نەك من".


دیواری بەرلین ڕوخا بەڵام كەسانێك دەستبەرداری دروستكردنی دیواری نوێ نابن\nمرۆڤەكان دەرس لە ڕابوردو وەرناگرن. ئەو نەتەوانەی لە هەموان زیاتر نەهامەتیان چەشتووە، بێ ئەوەی هەرگیز بیر لەوە بكەنەوە دوا ڤێرژنی نەژادپەرستی پۆست مۆدێرن دەهێننە ئاراوە. ئەوەی ئاماژە بەم خەمساردییە دەكات بوونی "دیوار" ە.\nهێمای دابەشكردنی ئەوروپا بۆ دوو بەش لە جەنگی سارددا "دیواری بەرلین" بوو. بە ڕوخانی ئەم دیوارە و بوونە یەكی هەردوو بەرلینەكە، سەردەمی نوێی ئاشتی دەستپێكرد. سەرەنجام ئەو كۆمۆنیستانەی خۆرهەڵاتی ئەوروپا كە لە پشت پەردەی ئاسنەوە بوون، ئێستا ئەندامی یەكێتی ئەوروپان.\nچی ڕویداوە ئەو سیاسیانەی یادەوەریان لاوازە، ئێستا بەدوای دروستكردنی دیواری نوێن. لە نوێترین نمونەدا دیواری نێوان سنوری ئەمریكا و مەكسیكە كە ترەمپ ئامانجی ئەوەیە دیوارەكە بە بەهای 5 ملیار دۆلار دروستبكات. بە گوازرشتی كەنەدی ئەمریكا "وڵاتی پەنابەرانە" دەیەوێت خۆی لە جیهان داببڕێنێت و ترەمپ كۆچەكەیان وەك هەڕەشە دەبینێت و یەكێكە لە دیوار دروستكەرە نوێیەكان.\nخراپتر لە ترەمپ نەتانیاهوی ئیسرائیلە. لە سەردەمی حكومڕانی ئەو كەسە نزیكەی 3 ملیۆن فەلەستینی بەهۆی ئەو "دیوارە جیاكاریەی" لە كەرتی خۆرئاوا دروستیكردووە، ئەوانەی ناو قودس ناتوانن بچن بۆ ناوچەكانی دیكە. ئەو فەلەستینیانەی لەوێ دەژین لە سایەی ئەو دیوارەوە وەك ئەوە وایە لە زیندانێكی كراوەدا بن. شاری قودس كە دڵی ناوچەكەیە لە ئاماژە مێژوییەكانی دادەبڕێندرێت و بەشێكی زۆری فەلەستینیەكانی گۆشەگیر كردووە.\nوێڕای بانگەوازەكانی كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی و كاردانەوەكانی، داگیركردنی خاكی فەلەستین درێژەی هەیە، ئیسرائیل نزیكەی 1,8 ملیۆن كەسی لە غەززە وا لێكردووە لە زیندانی كراوەدا بژین. لەپێناوی ئەوەی فشار و زوڵمەكانی زیاتر بكات شێوازێكی نوێی گرتووەتەبەر. ئیسرائیل لە ڕێگەی زەمینیەوە غەززەی خستووەتە ژێر ئابڵوقەوە، لەپێناوی ئەوەی بەربەست بۆ گوزەری هاتن و چوونی دەریایی دروستبكات، دەستی بە دروستكردنی دیوار لەناو دەریادا كردووە. ئەو دیوارەی بۆ ئەوەی سنورەكانی غەززە بگرێتەوە و لە زەمینی و ئاویەوە دایبخات، 65 كیلۆمەتر دەبێت.\nبەگوێرەی هەواڵێكی ڕۆژنامەی "یەدیعوت ئەحرونوت" پڕۆژەی دیواری زەمینی، بە دەیان مەتر قوڵە و هەموو جۆرە كارێكی تونێل لێدان دەستنیشان دەكات و بە ئامێرەی هەستیارەوە بەستراوەتەوە كە بەربەستێكی ژێر زەوی لەخۆ دەگرێت.


کوردیپێدیا - سوهەیب ئەیاد عەبدوڵلا ئەلحامد\n👫 سوهەیب ئەیاد عەبدوڵلا ئەلحامد | پۆل: کەسایەتییەکان | زمانی بابەت: 🏳 کوردیی ناوەڕاست\nسوهەیب ئەیاد عەبدوڵلا ئەلحامد\nئەو داعشداعشیە کە سوکایەتی بە ئاڵای کوردستان کرد، رۆژی 28-06-2017 لە موسڵ کوژرا.\nخەڵکی شنگالە و بە رەچەڵەک عارەبە و پەیامنێری کەناڵی ئەعماقی داعش بوە.\nدەستی هەبوە لە رفاندنی کچانی ئێزیدی و وێرانکردنی شنگال.\n 📡 ماڵپەڕ | 🏳 کوردیی ناوەڕاست | ماڵپەڕی نەتەوە\n1. 👁 داعشێک بە نەعلەکانییەوە لەسەر ئاڵای کوردستان وەستاوە\n📅 رۆژی کۆچی دوایی: 28-06-2017\n👥 نەتەوە: 👳 عەرەبی هاوردە\n➕ ئەم بابەتە لەلایەن: (ئەڤین ئیبراهیم فەتاح)ەوە لە: Jun 29 2017 4:02PM تۆمارکراوە\n✍ ئەم بابەتە بۆ دواجار لەلایەن: (هاوڕێ باخەوان)ەوە لە: Jun 28 2020 10:31PM باشترکراوە\n👁 ئەم بابەتە 6,205 جار بینراوە\n📷 فایلی وێنە 1.0.1 33 KB Jun 29 2017 4:03PM ئەڤین ئیبراهیم فەتاح


وشک بوونی زریاچه‌ی ورمی ژیانی ۲۰ ملیۆن که‌س ده‌خاته مه‌ترسییه‌وه - Mehr News Agency\n3 March 2018 - 14:30\nNews Code 17257\nوشک بوونی زریاچه‌ی ورمی ژیانی ۲۰ ملیۆن که‌س ده‌خاته مه‌ترسییه‌وه\nپارێزگاری ئازه‌ربایجانی ڕۆژئاوا وتی: وشک بوونی زریاچه‌ی ورمێ و گۆله‌کانی ده‌بێته هۆی کۆچ کردنی زیاتر له ۲۰ ملیۆن که‌سی دانیشتووی ناوچه‌که.\nبه ڕاپۆرتی ئاژانسی مێهر، محه‌مه‌د مه‌هدی شه‌هریاری، پارێزگاری ئازه‌ربایجانی ڕۆژئاوا وتی: گرنگ ته‌ین کێشه‌ی ئه‌مڕۆی ئێمه بابه‌تی وشک بوونی زریاچه‌کان و گۆله‌کانه که زریاچه‌ی ورمێ یه‌کێکیانه و ئه‌مه‌ش ده‌بێته هۆی ئه‌وه‌ی زیاتر له ۲۰ ملیۆن که‌س جێبه‌جێ بکرێن.\nئه‌و زیادی کرد: له زۆربه‌ی وڵاتانی جیهان پله‌ی گه‌شه کردن به پێی ئاستی ته‌ندروستی شارۆمه‌ندانی ئه‌و وڵاتانه لیکده‌درێته‌وه، له ئێستادا ده‌وڵه‌تیش گرنگییه‌کی زۆر به‌م بابه‌ته ده‌دات. هه‌ر بۆیه جه‌ختی زۆرمان کردووه له سه‌ر به‌رهه‌م هێنانی خواردمه‌نی کشت و کاڵی خاوێن.\nشه‌هریاری هه‌وه‌ها وتی: به‌داخه‌وه بڕێک کێشه‌ی کۆمه‌ڵایه‌تی بوونه‌ته گرفت و داوا له فه‌رمانداره‌کان ده‌که‌م که ئاوڕی زیاتر له گرفت و ئاسته‌نگه کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کان بده‌نه‌وه. سیستمی په‌روه‌رده و زانکۆکان کاریگه‌ری زۆریان به سه‌ر ته‌ندروستی خه‌ڵکه‌وه هه‌یه. ده‌بێت به‌شێک له کتێبی خوێندنگه‌کان بۆ ته‌ندروستی ته‌رخان بکرێت.\nپارێزگاری ئازه‌ربایجانی ڕۆژئاوا هه‌روه‌ها جه‌ختی کرد که خه‌ڵک و ڕێکخراوه ئێنجییۆییه‌کان ڕۆڵی گه‌وره‌یان له چاره‌سه‌ر کردنی کێشه‌کانی خۆیان هه‌یه و ئێمه له هه‌نگاوه‌کانی خودی خه‌ڵک بۆ هاوکاری زیاتر له‌گه‌ڵ ده‌وڵه‌ت پشتیوانی ده‌که‌ین.


كۆرۆنا مەترسیدارەكە، هاتووچۆی گەشتیاری لە جیهان دەوەستێنێت - تۆڕی میدیایی خەڵک\nئەمریكا لە 29ی ئەم مانگەوە قەدەغەی هاتووچۆی گەشتیاری لە 8 وڵاتی ئەفریقییەوە بەهۆی سەرهەڵدانی جۆری مەترسیداری ڤایرۆسی كۆرۆنا ڕاگەیاند.\nئاژانسی (CNBC) بڵاویكردەوە، بەرپرسانی باڵای حكومەتی جۆ بایدن ئاشكرایانكردووە، لە 29ی ئەم مانگەوە گەشتی دانیشتوانی هەشت وڵاتی ئەفریقایی لەنێویشیاندا ئەفریقای باشوور قەدەغە كرد كە ڤایرۆسێكی گۆڕاوی كۆرۆنا لەو ناوچانەوە سەریهەڵداوە و مەترسیی بۆسەر جیهان دروست دەكات.\nبەپێی ئەو داتایانەی بڵاوكراونەتەوە، ڤایرۆسەكە كاریگەری لەسەر دانیشتوانی ئەفریقای باشوور، بوتسانا، زیمبابۆ، نامیبیا، لسوتو، ئسواتینی، مۆزەمبیق و مالاوی، دروست كردووە.\nهاوكات بەهۆی دەركەوتنی تووشبوویەك بە ڤایرۆسە نوێیەكە لە بەلجیكا، كۆمسیۆنی ئەوروپا ئاشكرایكرد، پێویستە سەرجەم وڵاتانی یەكێتی ئەوروپا گەشتەكانیان لەگەڵ ئەو وڵاتانەی ڤایرۆسەكەی تێدا بڵاوبووەتەوە ڕابگرن.\nڕێكخراوی تەندروستی جیهانی بڵاویكردەوە، ڤایرۆسی كۆرۆنای گۆڕاوی نوێ، مەترسی زیاتر لەسەر هاووڵاتیان دروست دەكات، بەشێوەیەك ئەگەری هەیە ڤاكسینەكان كاریگەرییان لەسەر زاڵبوون بەسەر ڤایرۆسەكەدا نەبێت.\nهەر بەهۆی ئەو ڤایرۆسەوە ئەمڕۆ ڕێكخراوی بازرگانی جیهانی دوازدەهەمین كۆنگرەی خۆیان بۆ كاتێكی نادیار دواخست، ئەویش بەهۆی نەبوونی هاتوچۆی ئاسمانی لەنێوان وڵاتان.


جەنگی رۆژئاوا، هەوێنی شەڕی شۆڕشگێڕی گەلانە – پەژاک\nرۆژئاوا لەئەدەبیاتی هاوچەرخی گەلی کورد و رای گشتی جیهاندا؛ رەمزی بەرخۆدان، پێکەوە ژیانی گەلان، یەکێتی و یەکڕیزییە. هەوێنی گرساندنی رۆحی نەتەوەیی و یەکگرتنی سەرجەم گەلانی ئازادیخواز لەسەرتاسەری جیهانە. ژوانگەی ئەویندارانی ئازادی و دیمۆکراسییە. مەڵبەندی تێکۆشەر و شۆڕشگێڕانی سەدەیە. جێگەی دادپرسین لەزاڵمان و زۆردارانی مێژووە. مەیدانی کۆتایی هێنان بە دیکتاتۆریەت و فاشیزمە. نیشتمانی نەوەکانی زەردەشت، ئینانا، ئەشتار و کاوەی هەسنکارە. کانی ئاشتی و دوورگەی ئارامی، دادپەروەری و هێمنایەتییە. فێرگەی هونەر، ئەدەب، سیاسەت و ژیانی کۆمینالیتەیە. خوێندنگای شۆڕشگێڕان و پەیدۆزگەرانی حەقیقەتە. دەرگووشی ژیار، دیمۆکراسی و هەڵۆبەرزەفڕەکانە. مەیدانی قارەمانی، ئازایەتی و فیداکارییە.\nرۆژئاوا جیهانێکی نوێ لەناو قاڕڕەکانی جیهاندایە. جیهانێک کە سەرجەم دەستەواژەکانی بە دەریای رەنج و خوێن، سەر لەنوێ واتادار کراون. بە پارادایمی کۆمەڵگای دیمۆکراتیک، کۆمەڵگای ئەکۆلۆژیک و ئازادی ژن، رۆچنی هیوا و ئازادی بە بەر کۆمەڵگای تاریک کراودا کراوە. ئاڵای کۆمەڵگایەک شەکاوەیە کە سەرجەم نەتەوەکانی لەئامێز گرتووە. سەرجەم پێکهاتەو تاکەکان بە شێوەیەکی یەکسان لەبەڕێوەبەری گەوهەری وڵاتدا، بە بێ ئەوەی مافی کەس و پێکهاتەیەک پێشێل بکرێت، تێدا بەشدارن. لەخۆبەڕێوەبەری رۆژئاوا نکۆڵی لەجیاوازیە ئەتنیکیەکان نەکراوە. هەر کەس بە دڵ و بە قەناعەتەوە لەپاراستن و بەڕێوەبەری وڵات بەشدارە. رۆژئاوا کۆکراوەی زمان، دین، کولتوور و ئەتنیکە جیاجیاکانە کە بەرژەوەندی هەر لایەک، لەپەیمانی کۆمەڵایەتی، کۆمەڵگادا گەرەنتی کراوە.\nلەبەر ئەوەی لەجۆگرافیای باکوور و رۆژهەڵاتی سوریا دەوڵەمەندی ناسنامە سەروەرە، رۆژئاوا بووەتە نیشتمانی هاوبەشی گەلان. لەهەمان جۆگرافیادا چەند نەتەوە و ناسنامەی جیاواز پێکەوە دەژین. نەتەوەی دیمۆکراتیک لەباکوور و رۆژهەڵاتی سوریا چەسپێندراوە. هەر کۆمەڵگا و ناسنامەیەک تایبەتمەندی و خەسڵەتی خۆی لەبواری رەگەز، زمان، دین و کولتوورەوە پەرە پێ دەدات. هەر کۆمەڵگایەک ئەمڕۆ خاوەن چەند ناسنامەن کە کۆنفیدڕالیزمی دیمۆکراتیک فۆڕمی سیاسی بەڕێوەبەریەکەیەتی. سەرجەم ناسنامەکان لەبەرامبەر هەر جۆرە هێرشێکی پاکتاوکارانە، بۆ گەرەنتی و مانەوەی هەبوونیان، بەرگری گەوهەری لەخۆیان دەکەن کە سیاسەتی ئاسایشی کۆمەڵگای ئەخلاقی بە بنەما گرتووە. کۆمەڵگای رۆژئاوا بۆ ئەوەی لەرەوتی تێکۆشانیدا، رەهەندی سیاسی و ئەخلاقی بە بنەما گرتووە، کۆمەڵگایەکە کە هەبوون و ناسنامەی لەگەرەنتی و پەرەسەندندایە. رۆژئاوا ئەو کۆمەڵگایە کە گۆڕەپانی پەروەردەی رۆڵەکانی نیشتمانەکەی، لەژێر چنگی قڕکردنی کولتووری مۆدێڕنیتەی سەرمایەداری و دەوڵەت – نەتەوە هەرێمیەکان دەرهێناوەو ئەرکی پەروەردەکردنی بە ئەستۆی خودی کۆمەڵگا سپاردووە. چۆن رۆژئاوا مافی هەبوون و پاراستنی خۆی بە هیچ کەس و لایەنێک ناسپێرێت.\nگەلانی باکوور و رۆژهەڵاتی سوریا لەسەدەی بیست و یەکەمدا، داهێنەرانی راسەقینەی شۆڕشی دیمۆکراتیکی گەلانن. چون گەلان شۆڕشیان وەک فۆڕم و شێوەی چالاکی کۆمەڵایەتی کۆمەڵگا بە بنەما گرتووە. چالاکی کە زمانی دیمۆکراسییە بە باشترین شێوە بە کاریان هێناوە. دیمۆکراسی رژێمی حەقیقەتە کە ئەوەش پەیوەندیداری چالاکی گەلە. لەجۆگرافیا و نیشتمانێک چالاکی گەل تێدا کارا نەبێت، لەو جۆگرافیادا دیمۆکراسی سەوز نابێت. لەو شوێنەش کە دیمۆکراسی سەوز نەبێ، دەوڵەت و دەسەڵات سەر کۆمەڵگا سەروەر دەبن. بە سەروەری دەسەڵات و دەوڵەت سەر نیشتمان، ئازادی و دیمۆکراسی ون دەبێت. ئەگەر گەلانی رۆژئاوا نەتوانن لەبەرامبەر شەپۆلی داگیرکاری دەوڵەتی تورکیا و هاوپەیمانەکانی خۆیان بپارێزن، خەسڵەتی ئەخلاقی و سیاسیان لەدەست دەدەن. بە لەدەستدانی زمانی دیمۆکراسی و تایبەتمەندی خۆپاراستنەوە، لەلایەن پاوانەکانی سەرمایەو دەسەڵاتەوە دەستەمۆ و دەچەوسێنرێنەوە.\nباکوور و رۆژهەڵاتی سوریا لەناو گێژاوی شەڕی هێزە هەژمۆنگەرا جیهانی و هەرێمیەکان لەسوریا و ناوچەکە، بووەتە دوورگەی سەقامگیری ئاشتی و ئارامی بۆ گەلان. رۆژئاوا بووەتە گۆڕستان بۆ چەتەکانی داعش و بەرەی نوسرا و دەوڵەتی داگیرکەری تورکیا. سەرەڕای ئەو هەموو خەسڵەتە جوان و بێ هاوتای گەلانی باکوور و رۆژهەڵاتی سوریا، ئامانج لەتێکدانی دوورگەی ئاسایش و ئارامی رۆژئاوا لەگەرماوگەرمی شەڕی جیهانی سێهەم چییە؟ گەلێک کە بۆ تێکشکاندنی داعش و بەرگری لەنیشتمانی نەتەوەکان، زیاتر لە ١١ هەزار رۆڵەی قارەمانی دیاری نیشتمان کردووەو تاقە هێزێک بووە کە لەئەرزی واقیعدا لەدژی تیرۆر، شەڕ و بەرخۆدانی شکۆمەندانەی کردووە، بەس بۆچی ئەمڕۆ کراوەتە ئامانجی شەڕی دەسەڵات و بەرژەوەندی هێزە نێودەوڵەتی و هەرێمیەکان؟ گەلێک کە بۆ خۆی قوربانی تیرۆر و شەڕی دەسەڵات بووە، چۆن لەژێر ناوی پەردەی تیرۆر کۆمەڵکۆژ و پاکتاو دەکرێت؟ تورکیا لەرۆژئاوا بە دوای چ دەگەڕێ؟ بۆچی لەچارەسەری ئاشتیانەی کێشەکانی سوریا لەلایەن هێزە هەژمۆنگەرا جیهانی و هەرێمیەکان، کوردان کە خاوەن پڕۆژەی چارەسەرین، پەراوێز دەخرێن؟\nگەلی کورد لەشەڕی جیهانی سێهەمدا، خاوەن خەرمانێک لەخەسڵەتی سیاسی و ئەخلاقییە، کە بە هێرشی دەوڵەتی داگیرکەری تورکیا بۆ سەر رۆژئاوا لە ٩ی ئۆکتۆبەر بۆ لەبار بردنی ئەو خەسڵەت و پێگەیە قۆناخێکی نوێ قڕکردن لەدژی کوردان دەستی پێکرد. واتا هاوشێوەی قڕکردنی ئەرمەنیەکان لەساڵی ١٩١٥ی زاینی، لەلایەن عوسمانیەکانەوە، دەیانەوێت لەشەڕی جیهانی سێهەمدا کوردان لەناو ئاشی قڕکردندا بهاڕن.\nدەوڵەتی داگیرکەری تورکیا لەچەند قۆناخدا ویستوویە بگاتە ئامانجە چەپەڵەکانی. لەقۆناخی یەکەمدا؛ پشتگیری تەواوی هێزە نێودەوڵەتی و هەرێمیەکان بۆ داگیرکەریەکەی بە دەست بێنێت. لەهەنگاوی دووهەمدا؛ گەلی کورد لەسەر زێدی باب و باپیر و ماڵ و مۆڵک یان وەدەریان بنێت و ئاوارە و بێ ماڵ و حاڵیان بکات. لەهەنگاوی سێهەمدا؛ ئەو هاوڵاتیانەی لەدژی سیاسەتی قڕکردن دەوەستنەوە، دەکرێنە ئامانجی هێرشە دڕندانەکانی تورکیا و چەتەکانی. لەهەنگاوی چوارەمی پیلانەکەی ئەردۆغاندا، بە نیشتەجێ کردنی بنەماڵە و کەسوکاری چەتەکانی، دێمۆگرافیای ناوچەکە دەگۆڕێت و لەدوا قۆناخدا لەرۆژئاوای کوردستان و ناوچەکە هاوشێوەی عەفرین، شتێکی بە ناوی کوردبوونەوە ناهێڵێت. بەس لافاوی تووڕەیی شەقام و بەرخۆدانی زنجیرەیی گەل و شەڕڤانان پیلانەکەی ئەردۆغانیان سەراوژێر کرد.\nئەردۆغان بە هێرشی قڕکردنی سەر رۆژئاوا، دەیەوێت بە تیرێک لەدوو نیشان بدات. دەیەوێت لەگەرماوگەرمی شەڕی جیهانی بە یەکجارەکی لەسەر پرسی کورد رزگاری بێت و کێشەی ٣ی میلیۆن پەنابەری سووری کە بنەماڵەی چەتەکانی داعشی سەر بە تورکیایە، شان خاڵی بکات. بۆ بەدەستهێنانی پشتگیری نێودەوڵەتی لەسەر داگیرکاریەکانی، پەنابەران وەک قەڵغانی پاراستن و تەوژمی گوشار بۆ سەر هێزە نێودەوڵەتیەکان بە کار دەبات. لەلایەکی تریشەوە لەژێر بیانووی شەڕ لەدژی تیرۆر و تیرۆریستان، گۆمی خوێنی لەباکوور و رۆژهەڵاتی سوریا بەرپا کردووە. ئەردۆغانی داگیرکەر و فاشیست بۆ هەڵگرتنی بەربەستەکان لەبەردەم کردەوە دڕندانەکانی، دەستەواژەکان بە پێ بەرژەوەندی دەسەڵاتداری خۆی دەتاشێت و لەپێش رای گشتی جیهاندا درۆی شاخدار دەکات. لەسەردەمی شۆڕشی گەلانی ئێران خومەینی لەژێر ناوی شەڕ لەدژی کۆفر گەلی کوردی کۆمەڵکوژ کرد و ئەمڕۆش ئەردۆغان لەژێرناوی تیرۆر هەمان مێژووی تاڵی قڕکردنی کوردان دووپات دەکاتەوە. واتا لەلای ئەردۆغان گەلی کورد تیرۆریستە و کوشتنیان حەڵاڵە.\nدەوڵەتی داگیرکەری تورک بە قووڵکردنەوەی شەڕ و ئاژاوەگێڕی مانەوەی لەسەر کورسی دەسەڵاتداری دەخاتە گەرەنتییەوەو بۆ بەدیهێنانی ئەو خەونە، پێویستی بە زیندووکردنەوەو بەهێزکردنی چەتەکانی داعش و نوسرا هەیە کە ئەمڕۆ لەباکوور و رۆژهەڵاتی سوریا دەیکات. ئەردۆغان بۆ خۆی خەلیفەی راستەقینەی داعشەو بە رێگای داعش، خەونی ئیمپراتۆری نوێ عوسمانی زیندوو دەکات و قەڵەمڕەوی ژێر دەسەڵاتداری خۆی پەرە پێ دەدات.\nسەرەڕای ئەو هەموو بەڵگانەی کە ئاشکراو بەرچاون، ئەردۆغان پاڵپشتی و پشتگیری راستەوخۆی داعشی کردووە و کوشتنی بەغدادی لە ٥کم سنوورەکانی تورکیا و لەهەرێمی ئیدلیبی ژێر کۆنتڕۆڵی تورکیا، دوا بەڵگەی ئەو راستییەیە. بەس بۆچی هێزە نێودەوڵەتیەکان چاویان لەو راستییە دەگرن و بێ دەنگن؟ تورکیا حەشارگەی راستەقینەی چەتەکانی داعشەو ئەو هەموو جەنایاتە جەنگییەیان ئەنجام داوە، بۆچی لەتاوانەکانی ئەردۆغان چاوپۆشی دەکرێت؟ دەبێ ئەردۆغان چ کارتێکی لەبەرامبەر هێزە هەژمۆنگەرا جیهانی و هەرێمیەکان بە کار هێنا بێت کە تا ئەو ئاستە کەڕ، لال و ماتی کردوون؟!\nکورد لەهاوپەیمانی شەڕی دژ بە داعش خاوەن پشکی شێر بووە و دواتر لەلایەن هێزە نێودەوڵەتی و هەرێمیەکان لەپێناو بەرژەوەندی ئابووری پشتیان لێ هەڵکرا. ئەوەش بۆ کورد بە واتای بەردەوام بوونی گەلەکۆمەی نێودەوڵەتی بە ئامانجی ژینۆساید کردنیان دێت. واتا لەداڕشتنەوەی رۆژهەڵاتی ناوینی نوێ راشکاوانە پێگەی کوردان تەفروتونا دەکەن و بە رێگای تورکیاوە، بە یەکجارەکی ستاتۆی سیاسی کورد لەسەرجەم بەشەکانی کوردستان لەبار دەبەن، هێمای ئەو پیلانەش بە خستنە بەر باسی، هەموارکردنەوەی دەستووری ئێراق مەترسیەکان لەسەر بچووک کردنەوەی پێگەی باشووری کوردستان لەئارادایە. پەراوێزخستن و بەشدارنەکردنی کوردان، لەکۆبوونەوەکانی چارەسەری ئاشتیانە لەسەر پرسی سوریا و نووسینەوەی دەستووری بنەڕەتی سوریا و بانگەوازی پەشیمانی لەلایەن ئەرتەشی سوریا بۆ هێزەکانی قەسەدە، ئەو بابەتە پشتڕاست دەکاتەوە. ئەو هێزانە گوایا کۆمیتەی نووسینەوەی دەستووریان دامەزراندووە، بەشێک لەو لایەنانەی کە لەو کۆمیتەدا بەشدارن، بە خۆ هۆکاری سەرەکی ئاڵۆزی و پشێویەکانی سوریان و شەریک و هاوکاری چەتەکانی داعشن. بە پێچەوانەوە کوردان کە یەک لە سەر سێ خاکی سوریای لەژێر کۆنتڕۆڵدایە و لەپێناو یەکپارچەیی خاکی سوریا، بە هەزاران قوربانی داوە، بۆچی لەڕێوەبەری وڵاتدا پەراوێز دەخرێت؟ ئەو بابەتە بۆ کورد بەو واتایە کە گەمەیەکی چەپەڵی سیاسی بە ئامانجی قڕکردنیان لەئارادایە و بە بەشدار نەکردنی کوردان زەمینی دیمۆکراسی و پێکەوە ژیانی گەلان لەسوریا بە یەکجارەکی لەبار دەبەن. بۆیە بە پێ رئاڵیتە و پێگەی بە‌هێزی کورد، لەهەر کۆڕو کۆبوونەوەیەک لەسەر پرسی چارەسەری ئاشتیانەی سوریا بە بێ بەشداری نوێنەری کورد ئەنجام بدرێت، هەرگیز سەرکەوتوو و چارەسەرئامێز نابێت.\nبۆ پیلانی قڕکردنی کوردان لەرۆژئاوا زەمەنێکی کورت بۆ دەوڵەتی فاشیستی تورک دەستنیشان کرابوو، بەس لەبەر ئەوەی ئەردۆغان لەزەمەنی دیاریکراو نەگەهێشتە ئامانجەکەی، بە رێگای زەختی نێودەوڵەتی ناچاری راگەیاندنی ئاگربەست کرا. هێزە نێودەوڵەتیەکان بۆ ئەوەی ئاو بە ئاگری ناڕەزایەتیە جیهانیەکان بپاشن و کاردانەوە جیهانیەکان دابمرکێنن و هەر دوو لای شەڕ، هەوجەداری خۆیان بکەن، لەدوو رێکەوتنی جیاجیا تورکیایان ناچار کرد کە ئاگربەست رابگەیەنێت. بەس دوای راگەیاندنی ئاگربەست تورکیا لەهێرشەکانی بەردەوام بووە و ئاگربەستی پێشێل کردووەو ئەردۆغان پێداگرە لەسەر راودوونان و راورووت کردنی کوردان لەشوێن زێدی باب و باپیرانیان، تا بنەماڵەی چەتەکانی داعش بە جێگایان نیشتەجێ بکات. هەڕەشە و گوڕەشەکانی ئەردۆغان لەسەر ئەوەی کە تا کورد چەکی پاراستنیان رادەستی تورکیا نەکەن و گوایا لەناوچەی ئارام بە قووڵایی ٣٢ کم و زیاتر لە ٤٥٠کم درێژایی سنووری رۆژئاوا و تورکیا نەکشێنەوە، هێرشی داگیرکەری بۆ سەر رۆژئاوا بەردەوام دەبێت. ئەوەش ئاشکراکردنی کۆنسێپتی هێزە نێودەوڵەتیەکانە لەدژی گەلی کورد کە پیلانی قڕکردن و داگیرکردنی کوردستان، لەسەر مێزی بازرگانی هێزە هەژمۆنگەرا جیهانی و هەرێمیەکان بە هەڕاج کراوە.\nگرنگترین کارت و بژاردەی دەستی کوردان کە رێگای نەدا تورکیا و هاوپەیمانەکانی بگەنە مەرامی خۆیان، بەرخۆدانی شکۆدار و نایابی شەڕڤان، گەلی رۆژئاوا و پشتگیری گەلی کورد و دۆستانی لەسەرتاسەری جیهان بووە. جەنگی رۆژئاوا بووە هەوێنی شەڕی شۆڕشگێڕی گەلان. رۆژئاوا توانی بۆ یەکەمین جار لەمێژووی مرۆڤایەتیدا، رۆحی یەکێتی، یەکڕیزی و هاودەنگی لەئاستی گەلانی جیهان و کوردستان درووست بکات، کە ئەوەش گەورەترین دەستکەوتی جەنگی رۆژئاوایە. ئەو جەنگە لەئاستی نێودەوڵەتیدا دەوڵەتی داگیرکەری تورکیای گۆشەگیر، پەراوێز و سووک و چرووک کرد و رۆخساری دڕندانەو شەڕانگێزانەی ئەردۆغانی بۆ رای گشتی جیهان داماڵی. لەلایەکی ترەوە گەلی کورد پشتوانەیەکی بەهێزی نێودەوڵەتی بە دەستهێنا کە ئیدی پرسی کورد، پرسێکی جیهانییەو بەوەش خەونی ئاکەپەو مەهەپە لەگۆڕ نرا.\nجەنگی رۆژئاوا بووە هۆکار کە لەکوردستان شەڕی سەرتاسەری لەدژی دەوڵەتی تورکیا دەستپێ بکات. دەستپێکردنی کەمپینی؛ بایکۆتی شت و مەکی تورکی و دراماو سەرجەم ئەو بابەتانەی کە پێگەی ئابووری تورکیا لاواز دەکات، لەسەرجەم بەشەکانی کوردستان و هەندەران، قۆناخێکی نوێ تێکۆشان لەدژ فاشیزم و داگیرکارییە. بەرفراوان بوون و بەهێزبوونی کەمپینەکانی دژ بە دەوڵەتی داگیرکەری تورکیا لەسەرتاسەری کوردستان و جیهان، تورکیا لەناو زەلکاوی شەڕ و فەلاکەتی سیاسی و دیپلۆماسی تەفر و تونا دەکات.\nئەردۆغان بە هێرشی سەر رۆژئاوا، شەنگاڵ و وێرانیەکانی باکووری کوردستان، زەلکاوی لەناوچوونی خۆی هەڵکەند. چون سەرجەم ئەو تاوانە جەنگیانەی کە لەدژی هاوڵاتیانی مەدەنی لەرۆژئاوا ئەنجام داوە، تووشی چارەنووسی هیتلر و سەدامی دەکات.\nگەلی کورد و دۆستانی بۆ رواندنەوەی مەترسی قڕکردنی سەریان، بە زەخت و گوشارەکانیان دەتوانن هێزە نێودەوڵەتیەکان ناچاری راگرتنی فرۆشتنی چەکوچۆڵی سەربازی بە تورکیا بکەن و لەسەر رۆژئاوا هەرێمی دژەفڕین دابمەزرێت و تورکیا و چەتەکانی لەسەر خاکی کوردان کە کانی تیرۆر و شەڕانگێزین وەدەربنرێن.\nسەرچاوە: ئاڵترناتیو ژومارە ٧٧\nتاگەکان:ئامەد شاهۆرۆژئاواشەڕی جیهانی سێهەممۆدێڕنیتەی سەرمایەداری


لەبەر تەندروستیت رۆژانە گازۆ بخۆ\n06:53 - 2022-04-10\nچەرەساتەکان بەشێوەیەکی گشتی بۆ تەندروستیی مرۆڤ بەسوودن و دەتوانن بڕێکی باش لە مادە خۆراکییەکان بۆ لەش دابین بکەن، لەناویشیاندا گازۆ یەكێكە لە چەرەسە بەتامەكان و جگە لەوەی هەستی تێری بە مرۆڤ دەبەخشێت، چەندین سوودی گرنگی هەیە بۆ تەندروستیی جەستە.\nئەو مادانەی لە گازۆدا هەن\nگازۆ یان بادەمی هیندی، بڕێکی زۆرباش لە ماددە خۆراکییەکانی تێدایە، بەجۆرێک لە 28 گرام گازۆدا 157 کالۆری و 5 گرام پرۆتین و 12 گرام چەوری و 1 گرام ریشاڵ و 9 گرام کاربۆهیدرات هەیە، جگە لەمانە ماددە کانزاکانی فۆسفۆڕ، مەگنیسیۆم، فۆلیك ئەسید، ئاسن، دژە ئۆكسان و ڤیتامینەكانی B6 و K تێدایە.\nسوودەكانی بۆ نەخۆشانی شەکرە\nكاتێك ئاستی هۆرمۆنی ئەنسۆلین کە لەلایەن پەنكریاسەوە دەردەدرێت لەناو لەشی مرۆڤدا زیاد نەكات، كەسەكە تووشی نەخۆشی شەكرە دەبێت بەهۆی بەرزبوونەوەی ئاستی شەكرەی خوێن و ئەمەش جگە لە شەکرە کەسەکە رووبەڕووی نەخۆشی تریش دەكاتەوە لەوانە جەڵتەی مێشك، سستبوونی گورچیلە و نەخۆشییەكانی دڵ، بۆیە هەركەسێك بیەوێت خۆی لە نەخۆشی شەكرە و نەخۆشییەكانی تر بەدوور بگرێت، باشترە بڕێك گازۆ بۆ خۆراكی رۆژانەی زیاد بكات، بۆ ئەوەی ئاستی ئەنسۆلینی دەردراو لە جەستەیدا زیاتربێت.\nكەمکردنەوەی گوشاری دەروونی\nئەوانەی تووشی نەخۆشی شەكرە دەبن، رووبەڕووی پەستانێكی زۆری دەروونی دەبنەوە، لەبەرئەوەی بادامی هیندی (گازۆ)ش دەوڵەمەندە بە پۆتاسیۆم و ریشاڵ بۆ كەمكردنەوەی پەستانی دەروونی بەسوودە، توشبووانی نەخۆشی شەکرە دەتوانن رۆژانە بە خواردنی چەند دەنگە گازۆیەک ئەو پەستانە دەروونییە کەمتر بکەنەوە کە لەسەریان دروست دەبێت.\nكۆنترۆڵكردنی كێشی لەش\nبەهۆی ئەوەی گازۆ مەگنیسیۆم و ریشاڵ و كاربۆهیدراتی تێدایە بۆ ئەو كەسانە بەسوودە كە دەیانەوێت كێشیان دابەزێنن.\nبۆ كەمكردنەوەی بەرزەپەستانی خوێن\nگازۆ بۆ ئەو كەسانەش باشە كە بە دەست بەرزە پەستانی خوێنەوە دەناڵێنن و یارمەتییان دەدات لە راگرتنی هاوسەنگی پەستانی خوێن، هەروەها بەسوودە بۆ بەردەوام چالاككردنی گورچیلەكان و لە سست بوون دەیانپارێزێت، بەڵام پێویستە گازۆکە سوێر نەکراو بێت.\nلەگەڵ هەموو ئەو سوودە باشانەدا باشترە ئەو کەسانەی ئەو نەخۆشییانەیان هەیە كە باسمان كردوون، بەر لە خواردنی گازۆ راوێژ بە پزیشكەكەیان بكەن.\nسەرچاوە: همشهری اونلاین\nچیرۆكی ڤۆلكسواگن لەسەر راسپاردەی هیتلەر بوو بە ئۆتۆمبیلی گەل\nخواردنی تەماتە بۆ ئەم کەسانە قەدەغەیە\nدەریا و زەریاکان پڕن لە نهێنی


MON, 15 APR 2019 15:41 | KDP.info\nهه‌ولێر -KDP.info- سه‌رۆكى شاره‌وانیى پاریس دواى ئه‌وه‌ى حه‌فته‌ى ڕابردو سه‌ردانى هه‌رێمى كوردستانى كرد و گه‌ڕایه‌وه پاریس، ده‌ڵێت، له كوردستان پێشمه‌رگه به قاره‌مانیه‌تیی خۆى دژى داعش وه‌ستایه‌وه، ئه‌مه‌ش ته‌نیا بۆ پاراستنى خاكى خۆیان نه‌بوو، به‌ڵكو بۆ پاراستنى ئەورووپاش بوو، بۆیه شایانى ددانپێدانانن و پێویسته به‌رده‌وام بین له هاكاریكردنى كوردستان.\nخاتوو ئان هیدالگو، سه‌رۆكى شاره‌وانیى پاریس، كه حه‌فته‌ى ڕابردوو سه‌ردانى هه‌رێمى كوردستان كرد، دواى گه‌ڕانه‌وه له ئه‌كاونتى تایبه‌تى خۆى له تۆڕى كۆمەڵایه‌تیى فه‌یسبووك ڕایگه‌یاندووه: "دوو ڕۆژ دواى گه‌ڕانه‌وه له هه‌رێمى كوردستان ده‌مه‌وێت ئاگادارتان بكه‌مه‌وه له پێویستییه‌كى شاراوه، به‌ڵام گرنگ له كارى پاریس، ئه‌ویش ئه‌و هاوكارییانه‌ى شاره‌كه‌مانه کە پێشكه‌ش به ئاواره‌كان كراوه له نزیك ناوچه كێشه‌له‌سه‌ره‌كان و پشت ده‌به‌ستێت به ڕازیبوونێكى ساده، ئه‌گه‌ر به‌ڕاستى بمانه‌وێت چاره‌سه‌رى كێشه‌ى كۆچ بكه‌ین له پاریس و فه‌ره‌نسا و ته‌واوى ئه‌ورووپا ئه‌ركه له سه‌رمان بجووڵێینه‌وه له‌سه‌ر خاكى خۆمان و به‌ره‌و ڕووى سه‌رچاوه‌كه بچین، هه‌ر له‌به‌ر ئه‌م هۆیه‌ش بوو له سالى 2014 بڕیارم دا بۆ دابینكردنى بڕى 1.3 ملیۆن یۆرۆ بۆ ڕێكخراوه ناحكوومییه‌كان و هاوكاریى ئاواره و په‌نابه‌ره‌كان له عیراق و سووریا و، ئه‌و هاوكارییه ده‌درێت به‌و كه‌سانه‌ى كه لەدەست تیرۆریستانى داعش ڕایان كردووه بۆ ئەوەی له نزیكترین شوێنى نیشته‌جێبوونى خۆیان سوودی لێ وەربگرن، ئه‌و كارانه‌ش پاڵپشتیى دیموكراسیى ناوخۆ دەکات و ورده ورده له ناوچه‌كەدا ئارامی بەدی دێت."\nسه‌رۆكى شاره‌وانیی پاریس ڕایشیگه‌یاندووه: "ئه‌وه ڕه‌وشێكى تایبه‌ته له كوردستان هه‌یه و جیاوازیى ئه‌و ناوچه‌یه ئه‌وه‌یه ده‌سه‌ڵاتدارى خۆیه‌تى له باكوورى عێراق و به قاره‌مانیه‌تیى پێشمه‌رگه دژى تیرۆرستانى داعش وه‌ستانه‌وه و سنوورى خۆیان به ڕووى ئاواره‌كاندا كرده‌وه، به‌تایبه‌ت بۆ مه‌سیحى و ئیزدییه‌كان، قاره‌مانیه‌تیى كورد له دژى داعش و مرۆڤایه‌تى ئه‌وان له به‌رامبه‌ر ئاواره‌كاندا نموونه‌یه و، ئه‌م كاره ته‌نیا بۆ پاراستنى خاكى خۆیان نه‌بوو، به‌ڵكو ئه‌ورووپاشیان پاراست، بۆیه شایا‌نى ددانپێدانانن."\nخاتوو ئان هیدالگو، ئه‌وه‌شى باس كردووه کە سالى 2015 بۆ یه‌كه‌م جار سه‌ردانى هه‌ولێرى كردووه‌و، ئه‌وكات تیرۆریستانى داعش له ده‌رگاى شار نزیك بوون و شارى مووسڵیان داگیر كردبوو، له‌و كاتەدا پاریس بڕى 550 هه‌زار یۆرۆى بۆ ده‌یان پرۆژه‌ى ناوخۆ دابین كرد، له‌وانه ئاوه‌دانكردنى كه‌مپى ئاواره‌كان و، فێركردنى مندالان و، دروستكردنى تۆڕى ئاوه‌ڕۆى ته‌ندروست، ئه‌و هاوكارییه‌ى پاریس بۆ هه‌زاران ئاواره كردى، بووه مایه‌ى مانه‌وه‌یان له كوردستان له‌ژێر سێبه‌رى ژیانێكى به‌خته‌وه‌ردا، بۆیه پێویسته به‌رده‌وام بین له هاوكاریكردنى كوردستان، چونكه ئه‌و بارودۆخه چه‌ند ساڵێك ده‌خایه‌نێت، تاوه‌كو ئاواره‌كان بگه‌ڕێنه‌وه ناوچه‌كانى خۆیان، ئه‌وه‌ش ده‌رگاى كێبەركێیه‌كى نوێ بۆ كورد ده‌كاته‌وه، بۆیه ده‌یانه‌وێت پاریس هاواریان بێت بۆ ده‌ربازبوون له‌م ڕه‌وشە."\nسه‌رۆكى شاره‌وانیى پاریش ده‌شڵێت: "هه‌ماهه‌نگییه‌كانى نێوان پاریس و كوردستان به‌رده‌وام ده‌بێت كه خۆى له بوارى نوێ ده‌بینێته‌وه، وه‌ك پاراستنى كه‌له‌پوور و پێشخستنى، ده‌شتوانین پشت ببه‌ستین به په‌یمانگاى باڵاى كوردى له پاریس و، له بواره بنه‌ڕه‌تییه‌كانى دیكه‌دا، وەک پلاندانانى گواستنه‌وه‌ى سه‌رده‌میانه، هه‌ولێر تووشى هه‌مان كێبەركێ ده‌بێته‌وه، ئه‌وه‌ى زۆربه‌ى وڵاتانى ترى جیهان تووشى ده‌بن، بۆیه ده‌یانه‌وێت كار له‌گه‌ڵ پاریس بكه‌ن بۆ به‌ده‌ستهێنانى سه‌ره‌تایه‌كى باش."


کۆرۆنا دەبێتە هۆی پیربونی پێشوەختەی مرۆڤ – Esta News\nزانایەکی ڕوسیی بواری بایۆلۆجیی گەردیلەو توێژەر لەزانکۆی حکومیی مۆسکۆ نهێنییەکی مەترسیداری پەیوەست بەڤایرۆسی کۆرۆناو کاریگەرییەکەی لەسەر تەمەنی بایۆلۆجیی مرۆڤ ئاشکراکردوە، بەشێوەیەک کۆڕۆنا زۆر لەوە زیاتر زیان لەجەستەی مرۆڤ کە دەزانرێت.\nمەکسیم سکۆلاچیڤ بەڕادیۆی “سپۆتنیک”ی ڕاگەیاندوە، لەکاتی توشبونی کەسێک بەڤایرۆسیی کۆرۆنا (کۆڤید-19) کە خۆی بەڤاکسینی کۆرۆنا نەکوتاوە، تەندروستییەکەی بەدەست چەندین فاکتەری نەرێنییەوە دەناڵێنێت، بەجۆرێک ئەو فاکتەرە نەرێنیانە وادەکەن لەماوەی تەنها 10 ڕۆژی توشبون بەنەخۆشییەک، جەستەی کەسەکە ئەوەندەی 10 ساڵ پیر بکەن.\nبەوتەی زانا ڕوسییەکە، ئەگەر کەسێک توشی کۆرۆنا ببێت‌و پێشتر خۆی نەکوتابێت، ئەوە جەستەی دەکه‌وێتە ژێر چەندین کاریگەریی تەندروستییەوە کە لەبنەڕەتدا دەبوو جەستە لەماوەی 10 ساڵدا پێیدا تێپەڕبێت، بەڵام جەستە لەماوەی 10 ڕۆژدا هەستیان پێدەکات، ئەوەش هاوشێوەی پیربونی پێشوەختە وایە.\nسکۆلاچین پێیوایە، پێچەوانەی پڕۆسەی پیربونی سروشتیی، دەکرێت کاریگەرییەکانی ڤایرۆسی کۆرۆنا لەڕێگه‌ی چارەسەرکردنی شوێنەوارەکانی نەخۆشییەکەوە کە لەدوای توشبون بەنەخۆشییەکە وتوشیان بوە، نەهێڵرێن.


ده‌رچوانى زانکۆ و په‌یمانگاکان داوای ڕەخساندنی هەلی کار دەکەن - RojNews\n14:50 - نەتەوە یەکگرتووەکان: تورکیا ١٦٠ هەزار کەسی دەستگیرکردووە..\n14:34 - سوپای تورک و چەتەکانی گەنجەکانی عەفرین دەستگیردەکەن..\n14:26 - نەورۆز ڕۆژی بەرخۆدان و قارەمانییەتی..\n14:20 - گەلی باشوریش ٢٤/ئازار ڕوو لە ڕۆژئاوای کوردستان دەکەن..\n13:34 - داهاتی خوانێکی پێنج هەزار کەسیی پێشکەش بە عەفرین دەکرێت..\n13:30 - دەیان کەس لە باکوری کوردستان و تورکیا دەستگیرکران..\n13:23 - دژی داگیرکردنی عەفرین زیندانییەک ئاگری لە جەستەی خۆی بەردا..\n13:11 - خۆپیشاندانی مامۆستایان و كارمەندانی تەندروستیی كۆتاییهات..\n13:02 - کەنەکە بە گیانی بەرخۆدانی عەفرین نەورۆز پیرۆز دەکات..\n13:00 - بە ڤیدیۆ.. تاوانە جەنگییەکانی سوپای تورک لە دژی هاوڵاتیانی عەفرین..\n12:45 - مامۆستایانی خوێندنی کوردیی کەرکوک بڕیار لەسەر بایکۆتی دەوام دەدەن..\n12:38 - فێمێن: ئەردۆغان دەست بەرداری عەفرین بە..\n12:29 - سارکۆزی دەستگیرکرا..\nده‌رچوانى زانکۆ و په‌یمانگاکان داوای ڕەخساندنی هەلی کار دەکەن\nخوێندکارانى به‌شه جیاوازه‌کانى زانکۆى هه‌ڵه‌بجه پاش سێ ساڵ لە دەرچوونیان، به نائومێدییه‌وه ئاهه‌نگى ده‌رچوونیان ساز دەکەن و دەڵێن، کە هیج هەلێکی کاریان بۆ نەڕەخساوە، داواش لە حکومەت دەکەن ئاوڕیان لێبداتەوە و لە بیکاریی ڕزگارییان بکات.\nساڵانه له هه‌رێمى کوردستان ڕێژه‌یه‌کى زۆر له‌خوێندکارانى زانکۆ و په‌یمانگاکان بڕوانامەی دەرچوون وەردەگرن، بەڵام ماوەی شەش ساڵە دامەزراندن لە کەرتی گشتی ڕاگیراوە و دەستکەوتنی هەلی کار-یش لە کەرتی تایبەت بە ڕێژەیەکی بەرچاو کەمیکردووە.\nهێمن حه‌مه‌ئه‌مین، ده‌رچووى کۆلێژی زانسته مرۆڤایه‌تییه‌کانى زانکۆى هه‌ڵه‌بجه به ڕۆژنیوزى وت:"حکومەتی هەرێم ئاوڕ لە دەرچوانی زانکۆ و پەیمانگاکان ناداتەوە و سه‌دان هه‌زار ده‌رچوو ئێستا بێکارن و دانه‌مه‌زراون".\nهێمن، وتیشى:"به‌هۆى ئه‌م بارودۆخه‌وه چه‌نده‌ها خوێندکار پێش ئه‌وه‌ى زانکۆ ته‌واو بکات وازیان له‌خوێندن هێناوه و دەستیان به‌کرێکاریى یان گرتنەدەستی پیشه‌یه‌ک کردووه و هه‌ندێکیشیان به‌ره‌و هه‌نده‌ران کۆچیان کردووه".\nکانی نەجمەدین، خوێندکارێکى ترى ده‌رچووى به‌شى زمانى ئینگلیزى-یە له زانکۆى هه‌ڵه‌بجه و دڵخۆشبوو بە ئاهەنگی دەرچوونی، بۆ ڕۆژنیوز وتیشی:"داواکارم له‌حکومه‌تى هه‌رێم بیرێکمان لێبکاتەوە و هه‌لى کارمان بۆ بڕه‌خسێنێت، بۆ ئه‌وه‌ى ئه‌و به‌هره و زانسته‌ى فێربووین په‌ره‌ى پێ بده‌ین و خزمه‌تى پێ بکه‌ین".\nخوێندکارێکى دیکەش به‌ناوى پشتیوان حه‌مه‌ڕه‌حیم، ده‌رچووى به‌شى کۆمه‌ڵایه‌تى زانکۆى هه‌ڵه‌بجه به ڕۆژنیوزى وت:"به‌داخه‌وه به‌هۆى قه‌یرانى دارایى ئاهه‌نگى ده‌رچوونه‌که‌شمان بۆ ماوه‌ى سێ ساڵ دواخرا و تائێستاش دانه‌مه‌زراوین و هه‌لى کاریشمان له‌شوێنى تر بۆ نه‌ڕه‌خساوه و تێکۆشانی ١٨ ساڵمان بەهەدەر ڕۆشت".\nسوپای تورک و چەتەکانی گەنجەکانی عەفرین دەستگیردەکەن\nنەورۆز ڕۆژی بەرخۆدان و قارەمانییەتی\nگەلی باشوریش ٢٤/ئازار ڕوو لە ڕۆژئاوای کوردستان دەکەن\nداهاتی خوانێکی پێنج هەزار کەسیی پێشکەش بە عەفرین دەکرێت\nدەیان کەس لە باکوری کوردستان و تورکیا دەستگیرکران\nدژی داگیرکردنی عەفرین زیندانییەک ئاگری لە جەستەی خۆی بەردا\nخۆپیشاندانی مامۆستایان و كارمەندانی تەندروستیی كۆتاییهات\nکەنەکە بە گیانی بەرخۆدانی عەفرین نەورۆز پیرۆز دەکات\nبە ڤیدیۆ.. تاوانە جەنگییەکانی سوپای تورک لە دژی هاوڵاتیانی عەفرین


تیرۆر و دڕندەیی لە رۆژهەڵاتی ناوین ⋆\nتیرۆر و دڕندەیی لە رۆژهەڵاتی ناوین\nشەڕفرۆشتن ماوەێکە بوەتە بەشیکی جیانەکراوە لە سیاسەتی هێزە توندئاژوەکان و هەروەها ئەو وڵاتانەی پشتگیری و پشتیوانی ئەو هێزانە دەکەن.\nتیرۆر و تۆقاندن لە رۆژهەڵاتی ناوین بۆەتە بەشێکی جیانەکراوە لەم ناوچە و هەر ئەوەش وایکردوە کە ئەم ناوچە ببێتە هۆیی تەراتینی وڵاتە زلهێزەکانی جیهان و بە هۆیی بوونی نەوت و گازی سروشتی لە ناوچەکە لەم ناوچە کێبرکێیەکی زۆر لە نێوان ئەو وڵاتانە هاتوەتە ئاراوە و سیاسەتی رژیمی ئیسلامی ئێرانیش لەم دوائیانەدا وایکردوە کە ئەو وڵاتانە زیاتر بێنە ناوچەکە و ناوچەکە توشی شەڕ و ئالوزی بکەن\nدوای ئەوەیی “ئەلقاعیدە” هێرشی کردە سەر ١١ی سێپتەمبر کۆمەڵگای نێو دەوڵەتی بە تایبەتی وڵاتە یەکگرتوەکانی ئەمریکا هاتنە سەر خەت بە دژی تیرۆر و ستراتیژیەکی نوێ کە وڵاتە یەکگرتوەکانی ئەمریکا لە ناوچەکە دەستی پێکرد و هەر ئەوەش وایکرد کە رۆژهەڵاتی ناوین بوە هۆی ئەوەی کە توشی دەیان قەیران و کێشەی جدیی بێتەوە و بە میلیۆنان کەس ئاوارە بون و بە سەدان هەزار کەسیش قوربانی ئەو سیاسەتە بون کە لە نێوان هێزێکی کۆنەپەرەست و جیهان دەستی پێکرد و قوربانی سەرەکی ئەم کێشە ئالوزە تەنها و تەنها خەڵکی بێ دەرەتان و هەژاری ناوچەکە بوو. وڵاتەکان ئاگر دران و شارەکان کاوڵ کران و توندوتیژی هەموو تان و پۆیی خەڵکی ئەم ناوچەی گرتەوە و رۆژهەڵاتی ناوەڕاستی دەیان ساڵ بردە دواوە.\nلە راستیدا دوای شەڕیی دووهەمی جیهانیدا، وڵاتانی ئەمریکا و بریتانیا بوونە پێشەنگی ئازادی و دێمۆکراسی، بەڵام لە راستیدا و لە واقعدا هەموو ئەو شتانە تەنها بۆ بەرژەوەندی خۆیان بوون و چوارچێوەی تەواوی بایەخەکانی مرۆڤایەتی و جیهانی خرانە ژێر پرسیار. دەوڵێت جیهان دوای دروستکردنی ئەو نەزم و دیسپلینەی دایان بە جیهان بە تایبەتی رۆژهەڵاتی ناوین، هەر چەند کۆمەڵێک لە نەتەوەکانیان بێبەش کردن لە دەوڵەت وەک کورد کە گەورەترین نەتەوەیە لە ناوچەکە و هەر ئێستاش خۆیان خەریکن ئەوەی دوایی شەڕی جیهانی دووهەم کاولکردنی ئەوانیان خستوەتە ئەستۆیی خۆیان و ئێستا دەیانەوێت ئەوەی دروستیان کردوە کاولی بکەن و بیرۆخێنن و ئەوەی روونە ئەوەیە کە جیهان چیدی روویی ئارامی بە خۆیەوە نابینێت و هەر ئێستا خەرێکە دوو بلوکی چین و روسیەش دێنەوە ناو گەمەکانی جیهان.\nدوای هێرشەکانی ١١ی سێپتەمبر وڵاتە یەکگرتوەکانی ئەمریکا ویستی زۆر بە خێرایی شەڕ بە دژی تیرۆریسم تەواو بکات و لە ناویان ببات، بەڵام نە تەنها نەیتوانی ئەوە بکات، ئێستا تیرۆر لە سێبەردا لە هەموو جیهان باوی پەیدا کردوە و هیچ نیشانەیەک نییە لە تەواوبوونیدا و ئەوەی گرنگە دەبێ ئەو پرسیارە لە خۆمان بکەین بۆ چی ئەمریکا و ئورووپا نەیانتوانی رۆژهەڵاتی ناوین بگۆڕن و ئال و گۆڕیی تیا بەدیی بینن و لەم ناوچە چەقیون کە ئەوەش بۆ خۆیی کۆمەڵێک فاکتی هەیە کە لە خوارەوە چەند نموونەیەک دەهێنمەوە.\nیەکەم ئەوەی کە گرنگی هەیە شۆڕشی گەڵانی ئێران بوو کە دار و دەستەی خومینی توانیان دەست بگرن بە سەر هەموو تان و پۆکانی شۆڕش لە ساڵی ١٣٥٧ی زایینی و دووهەم وڵاتی ئەفغانستان بوو کە ببوە لانکەی تیرۆریستان کە لەلایەن دەوڵەتی ئەفغانستان واتە تالیبان و رژیمی تازەی ئێران پشتیوانی تەواویان لێدەکرا و هەموو شتەکانیان بۆ دابین دەکردن و هەر ئەوەش وایکرد کە بیری کۆن و توندوتیژی لەم ناوچە پەرە بستێنێت و ناوچەکە توشی دەیان شەڕیی مالوێرانکەر بکات.\nPrevious هەڵبژاردنەکانی بۆلیڤی، سەرکەوتنی بزووتنەوەی سۆسیالیستی\nNext ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست: تەنگەژەی ئاسایش و پێشبڕکێی چەکوچۆڵ


هەواڵ / کوردستان :: 25/01/2020 :: 1490 جار بینراوە\nمه‌حمود محه‌مه‌د: توندوتیژییه‌كان له عێراق بوونه‌ته كه‌لتوور\nبەرپرسێکی پارتی گیانی لەدەستدا\nناوی ئەندامانی لیژنەی ئامادەكاری كۆنگرەی پارتی ئاشكرابوو\nدوای ئەوەی نێچیرڤان بارزانی، سەرۆکی هەرێمی کوردستان بەشداری کۆڕبەندی ئابوری داڤۆسی کرد بەشاندێکی رەسمی، لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان و میدیاکان ئەندامان و لایەنگرانی هەندێك لایەن پرسیاری ئەوەیان وروژاند کە بۆچی لەشاندەکەی نێچیرڤان بارزانیدا جێگرەکانی کە یەکێتی و گۆڕانن ئەندامی ئەو شاندە نین؟ لەوبارەیەوە ئەندامێکی شاندەکە لە داڤۆسەوە روونکردنەوە بۆ دواڕۆژ دەدات.\nئەندامانی تیمەکەی سەرۆکایەتی هەرێمی کوردستان لە دیداری ئابوری داڤۆس لە وڵاتی سویسرا پێکهاتبوون لە (نێچیرڤان بارزانی، سەرۆکی هەرێمی کوردستان ، سەفین دزەیی بەرپرسی فەرمانگەی پەیوەندییەکانی دەرەوەی حکومەتی هەرێم، فەلاح مستەفا راوێژکاری نێچیرڤان بارزانی لەسەرۆکایەتی هەرێم، فەوزی هەریری، سەرۆكی دیوانی سەرۆكایەتی هەرێمی كوردستان، شێرزاد سوڵتان بەرپرسی پڕۆتۆکۆڵی حکومەتی هەرێمی کوردستان، عومەر محەمەد، بەرپرسی پرۆتۆکۆڵی فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی هەولێر و هەروەها سامی ئەرگوشی، سکرتێری رۆژنامەوانی نێچیرڤان بارزانی و دوو کەسی دیکە کە سەرجەمیان لە پارتی دیموکراتی کورستانن).\nئەمڕۆ شەممە 25ی کانونی دووەمی 2020 سەفین دزەیی، بەرپرسی فەرمانگەی پەیوەندییەکانی دەرەوەی حکومەتی هەرێمی کوردستان تایبەت بۆ دواڕۆژ دەڵێت: "سەبارەت بە شاندەکە بێگومان لە حاڵەتی ئاساییدا تەنیا کەسە سەرەکییەکه بانگهێشت دەکرێت بۆ دیدارەکە وەک کەسایەتی سەرۆک، ئەویش وەک خۆی ستافێک دەبات بۆ هاوکاریکردن لەگەڵیدا بەتایبەت بۆ کاروباری ئامادەکاری و هاوکاریکردنی لە کۆبوونەوەکان و یەکخستنی کۆبوونەوەکان و پیێشوازی و پڕۆتۆکۆل لەکاتی دیدارەکاندا".\nدەشڵێت: "راستە دیاریکردنی ئەندامان لەدەسەڵاتی سەرۆکە، بەڵام لە کاتی ئاساییدا بەپێی بنەما پڕۆتۆکۆلە جیهانییەکان کۆمەڵێک کەس دەبێت لەشاندەکەدا هەبن وەک (سەرۆکی تیمەکە، راوێژکاری کاروباری دەرەوەی سەرۆک و بەرپرسی پەیوەندییەکانی دەرەوە، تیمی پڕۆتۆکۆل) ئەوەش خۆی دیاریدەکات و بۆیان هەیە بەشدار بن لە یەک بۆ سێ کۆبوونەوە کەمتر یان زیاتر، بەڵام بەپێی پرۆتۆکۆل هەر ئەوەندەیە و هەر ئەوانەش دەتوانن بەشداربن لەکۆبوونەوەکەدا، بۆیە سەرۆکی هەرێم ئەم کەسانەی لەگەڵ بوو لە دیداری داڤۆس".