شیکارێکی رۆژنامەنووسیی بۆ دۆخی کورد لە بەغدا چ وەک هاووڵاتی چ وەک بەشداریی لە حوکمڕانی – Knwe.org\nسەرەکی » ساڵۆنی کوردستانی نوێ » شیکارێکی رۆژنامەنووسیی بۆ دۆخی کورد لە بەغدا چ وەک هاووڵاتی چ وەک بەشداریی لە حوکمڕانی\nئەم كتێبە دەتوانین بڵێین دەچێتە قاڵبی ئەو كتێبانەوە كە یارمەتیدەرە بۆ توێژینەوە‌و زیاتر ئاشنابوون بەو گیروگرفتانەی دووچاری كورد دەبێتەوە لە هەرشوێنێك‌و پارچەیەكی كوردستان‌و رۆژهەڵاتی ناوەراستدا.\nوەک نووسەرو ئامادەکاری کتێبەکە ئاماژەی پێکردووە، باسی كوردە لەبەغدا باسی ژیان و مێژووی كورد لە بەغدا، شێوازی هاتنیان بۆ بەغدا و نیشتەجێبونیان و ژیانیان و كەلتوریان و جلوبەرگیان، تێكەڵاوییان، ئازاریان، گرفتی كچی كورد لەبەغدا، گرفتی كوڕی كورد لەبەغدا، گرفتی خێزانی كورد لە بەغدا، وابەستەبوونیان بە خاكی كوردستان، بەشی زۆریان وا هەست دەكەن موسافیرن و موهاجیرن و لەبەغدا نیشتەجێن.\nناوەڕۆکی کتێبەکە پێشتر وەک ریپۆرتاژو بە چەند ئەڵقەیەک لە کوردستانی نوێ بڵاوکرایەوەو دوای کۆکردنەوەی و چاپکردنی لە دووتوێی ئەم کتێبەدا رۆژی سێشەممەی رابردوو رێکەوتی 5/6/2018 ساڵۆنی کوردستانی نوێ بۆنەیەکی رێکخست بۆ نووسەری کتێبەکە تا پوختەیەک لە ناوەڕۆکەکەی باس بکات و بەئیمزای خۆی کتێبەکە پێشکەشی ئامادەبووان بکات کە تێیدا ژمارەیەک لە رووناکبیران ئامادەبوون و مشتومڕێکی گەرم لەسەر ناوەڕۆکی کتێبەکەو دۆخی کورد بەگشتی لە بەغداو باشووری عیراق کرا.\nهەندێكجار ئەم تێكەڵ بوونە لایەنێكی پۆزەتیڤی هەبووە هەندێكجارێش تێكەڵبوونەكە نێگەتیڤ بووەهەروەها كاك سەرتیپ گرنگیەكی زۆری داوە بەكێشە ئایین و مەزهەبیەكان لەبەغدا کە كوردانی ئەو شارە روبەڕوی دەبنەوە، دواتر دێتە سەر باسی رووخانی رژێمی بەعس‌و ئەو كێشانەی رووبەرووی كوردەكان دەبێتەوە لەدوای رووخانی رژێمی بەعسەوە و باس لە درووستبوونەوەی دەوڵەتی عیراقی نوێ دەكات لە پاش رووخانی رژێمی بەعس لەساڵی 2003 و بەشداریكردنی كورد لەدووبارە بنیات نانەوەیدا.\nدیسان لێرەشدا باسی لایەنە نیگەتیڤ‌و پۆزەتیڤەكانی بەشداربوونی كورد دەكات لەو حكومەتە نوێیەی دوای 2003 لەعیراق دروستبووە‌و باسی ئەو گیر‌وگرفتە نوێیانەی کە لەپاش پرۆسەی ئازادیی عیراقەوە رووبەرووی كوردانی بەغدا دەبێتەوە. لێرەدا چەندین داتا‌و زانیاریی بەسوود دەخاتە بەردەستی خوێنەر بۆئەوەی لەڕێیەوە بتوانێت بەهەموو ئەو كێشانە ئاشنا بێت.\nلێرەوە زۆر دەسخۆشی لێدەكەم و رۆژنامەنوسانیش دەتوانن سوودی لێ ببینن و ئەوانیش كە بۆ راپۆرت دەچن بۆ شوێنی دوورە دەست، دەتوانن ئەو سەرنجانەی لایان دروست دەبێت لێی وردببنەوە‌و لەبارەیەوە زانیاری وەربگرن و كتێبێكی تر لەشێوەی ئەم كتێبە بخەنە بەر دیدەی خوێنەران.\nزۆر سوپاس بۆ هاتنتان بەخێربێن ئەم بابەتی زنجیرە كتێبە کە من دەستم پێكردووە، كارێكی رۆژنامەوانییە و ئیشێكی مەیدانییە‌و جیاوازە لەگەڵ پشتی مێز، بینین و سەیركردن و وێنەگرتن و خستنە سەر كاغەز و هەوڵدانە بۆئەوەی جۆرێك لە فەنتازیای بدەیتێ تا خوێنەر هەست بكات هاودەم و هاوسەفەرە لەو گەشتەدا.\nكورد لەبەغدا.. باسی كوردە لەبەغدا باسی ژیان و مێژووی كورد لە بەغدا، شێوازی هاتنیان بۆ بەغدا و نیشتەجێبونیان و ژیانیان و كەلتوریان و جلوبەرگیان، تێكەڵاوییان، ئازاریان، گرفتی كچی كورد لەبەغدا، گرفتی كوڕی كورد لەبەغدا، گرفتی خێزانی كورد لە بەغدا، وابەستەبوونیان بە خاكی كوردستان، بەشی زۆریان وا هەست دەكەن موسافیرن و موهاجیرن و لەبەغدا نیشتەجێن، هەموو رۆژ بەتەمای گەڕانەوەن بۆ خاكی كوردستان، زۆربەی زۆری كورد لە بەغدا خانویەك پارچە ئەرزێكی هەیە و هەموو رۆژ بەتەمایە بگەڕێتەوە‌و هەر ناگەڕێتەوە، واقیعێكی تاڵی هەیە، دەگەڕێتەوە كوردستان خۆش نییە، ناگەڕێتەوە ئەوێش خۆش نییە.\nئەم كتێبە باسی ژیانی لێپرسراوانی كورد دەكات لە بەغداد بەتایبەت دوای 2003، ژیانی بەرپرسانی كورد لە بەغدا شێوازی ژیانیان چۆنە؟ چۆن دەژین؟ چۆن یەكتر دەبینن؟ ژیانی پەرلەمانتارانی كورد لەبەغدا چۆنەو چۆن دەژین، چۆن گفتوگۆ دەكەن، كێشەكانی نێوان لیستە كوردستانییەكان، نەمتوانیوە پەنجە بخەمە سەر هەموو گرفت و هەموو زانیاریەكان لەبەر هەندێك هۆكار كە رەنگە پەیوەندیی بەزروفەكەوە هەبێت.\nبۆ رۆژنامەنووسێك بچێتە بەغدا، بەغدا زۆر دوور نییە، ئێمە دەبوایە زیاتر لە ژیانی كوردانی بەغدا بكۆڵینەوە، چونكە ئێمە دنیایەك دامەزراوەی میدیاییمان هەیە، دەبوایە زوتر لەو بابەتەمان بكۆڵیبایەوە‌و لێمان بزانیایە، من بۆ خۆم سەرباری ئەوەی جۆرێك ئاگاداریم لە بەغدا هەیە‌و پەیوەندیمان لەگەڵ بەغدا هەیە، بەڵام هەندێك لەو زانیارییانە ئێمە تا ئێستا پەیمان پێ نەبردبوو، بۆ نموونە ئێمە وامان دەزانی نزیكی ملیۆنێك دوو ملیۆن كورد لە بەغدا هەن، كەچی بەپێی ئاماری مەڵبەند و لق كە توێژینەی خۆیان كردبوو لەسەر بنەمای دەنگدان و هەڵبژاردن، ئێستا ژمارەی كورد نزیكی 180 بۆ 230 هەزار كەسە، ئەم ژمارەیە ئەوەندە زۆر نییە ئێمە پێمان وابوو ژمارەکە لەوە زیاترە، هەروەها ئەو ژمارەیە پێشتر زۆرتربوو، ئێستا دابەزیووە ئەمە باسێكی ترە‌و من باسم كردووە، بەڵام ئێستا ژمارەی زۆر نییە.\nباسی ئازارەكانی كوردم كردووە، ئێمە پێمان وابووە كورد لە بەغدا هەموو فەیلییە، بەڵام وانییە‌و بەشێكیان فەیلین و ژیانی كوردە فەیلییەكان جیاوازە لە ژیانی بەشەكەی تر كە زۆرترینیان ئەو كوردانەن كە عەشایەرەكانی كوردن لە خانەقین و زرباتیە‌و خەزانیە‌و سەعدیە تەهجیر كراون بۆ بەغداو لەوێ نیشتەجێبوون.\nبەشێكی تریش كوردە شیعەكانن واتە فەیلی و شیعەكانی دیكەی كورد، هەروەها بەشێكی تریش كوردە سوننەكانن، ئەوانیش بەشێكی زۆر كەمیان بەهۆی دۆخی سیاسی راگوێزكراون و بەشەكەی تر بەهۆی كار‌و کاسپیەوە لەبەغدا نیشتەجێبوون و بەشێكی تریش بەهۆی وەرگرتنی پۆست و كار لەبەغدا نیشتەجێبوون هەردوولا ئێش و ئازاری خۆیان هەیە، هەم شیعەكان و هەم سوننەكان، هەردوولا تێكەڵ بە واقیعی سیاسی و تێكەڵ بە واقیعی كۆمەڵایەتی بوون لەبەغدا، لەبەر ئەوەی بەغدا ئەگەر عەرەب خۆیان دوو بەش بن و كێشەی عەلی و عومەریان هەبێت، ئەوا كورد سەرباری عەلی و عومەرەكە كێشەی كوردبوونیشی هەیە.\nلەم كتێبەدا باسی رۆڵی مام جەلال دەكەم بەراستی مام جەلال نابێت لەبیر بكرێت، لەبەغدا راستییەك هەیە دەبێت هەموومان بیزانین، مام جەلال نەبوایە ئەوەی لە كەركوك لە 2017 روویدا، لە 2005و 2006و 2007 روویدەدا، ئەوەی لەبەغدا بەدەست هاتووە، هیچ كەس فەزڵی بەسەرییەوە نییە مام جەلال نەبێت، ئەوەی لە دەستوور چەسپێنراوە، تەنها‌و تەنها مام جەلالە، كەس نابێت موزایەدە بكات و بڵێت منیش هاوكاربووم، رەنگە بەجۆرێك لە جۆرەكان خەڵكی كوردستان و لایەنە سیاسییەكان هاوكار بووبن، بەڵام بەبێ مام جەلال ئەوە نەدەهاتە دی.\nتا نەچیتە بەغدا ژیانی مام جەلال نەبینیت و ململانێكان نەبینیت لەوە تێناگەیت كە مام جەلال پیاوێك بووە چەند زیرەكانە مامەڵەی لەگەڵ لایەنە سیاسییەكان و تەنانەت ناوخۆی كوردستانیش كردووە، ئێمە گلەییمان لەمام جەلال ئەوە بوو نەدەبوایە بڕواتە بەغداو ئاگاداری دۆخی ناوخۆی یەكێتی و ئاگاداری سلێمانی بێت، ئەگەر ئەو نەبوایە لە بەغدا بەجۆرێكی تر بوو، بەڵام لەراستیدا من پاش ئەوەی سەردانی بەغدام كرد، زانیم كە مام جەلال چەند پێویست بوو لە بەغدا‌و پێویست بوو زیاتریش بمێنێتەوە.\nتا مام جەلال لەبەغدا بوو، ئێمە لە ئەماندا بووین، بەڵام كە مام جەلال هاتەوە ئەمن و ئەمان نەما نە بۆ كوردستان نە بۆ عیراقیش، شیرازەی كۆمەڵایەتیش لە كوردستان تێكچوو، كە مام جەلال لەبەغدا بوو لەباتی خەڵكی كوردستان بڕیاری دەدا‌و لەباتی یەكێتیی نشتمانیی كوردستان بڕیاری دەدا، ئێستا كەس نییە لەبەغدا تەنانەت سیاسییەكان یەكتریی نابینن.\nباسی لێپرسراوانی كورد لەبەغدا ئەمە یەكێكە لەو باسانەی رەنگە نەمتوانیبێت بەباشی باسی بكەم بەهۆی كۆمەڵێك بارودۆخەوە، بەڵام رۆژنامەنووسێك كە دەچێتە بەغدا و ماوەیەكی دیاریكراو دەمێنێتەوە پێویستە هاوكاریی بكرێت.\nمن بەهۆی ئەوەی پەیوەندییەكانم باش بووە و یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان لێپرسراوی زۆرە لەوێ و سەرۆك كۆمار لە یەكێتیی نیشتمانیی كوردستانە، كەچی خەڵكێكی كەم هاوكاریی كردم، یەكێك لەوانەی باش هاوكاریمی كرد «كاك شوان داودی و نەوزاد رەسوڵ « بەراستی كەسی تر هاوكارییەكی ئەوتۆیان نەكردم، بەراستی گەڕان بەنێو بەغدا ئاسانە، بەڵام بینینی لێپرسراوانی كورد ئەستەمە كە دەشیان بینی قسەت بۆ ناكەن.\nمن چەند لێپرسراوێكی كوردم بینی لە ژووری تاریك و كون و قوشبن، بەڵام ئامادە نەبوون قسەم بۆ بكەن، بەرژەوەندیی تایبەتی خۆیان و دۆخی سیاسی رێگە نادات دۆخی حزبی رێگە نادات، ئەوانە هەموو فلتەرن بۆ ئەوەی كە قسەت بۆ نەكات.\nئەم كتێبە باسی دۆخی كۆمەڵایەتی كورد دەكات لە بەغدا، ئەم كوردانەی لە بەغدان كێشەی كۆمەڵایەتییان هەیە، بۆ نموونە خێزانی كورد كە چووە بۆ بەغدا گرفتی نیشتەجێبوون و بژێوی ژیانی هەبووە.\nخێزانە كوردەكان لەبەغدا زۆربەیان لەیەك شوێن كۆبوونەتەوە هەوڵیانداوە لێك نزیك بن، چونكە بەردەوام هەستیان بە مەترسی كردووە.\nمن ئەو كتێبە پێش ریفراندۆم دەستم پێكردووە‌و باسی هەنگاوەكانی پێش ریفراندۆم دەكەم كە دەنگ و باسی ریفراندۆم هەیە، بەڵام كەس پشتیوانیی كورد ناكات.\nهەروەها باسی گرفتی مەزهەبیش دەكەم لەبەغدا بابەتی پاکتاوی مەزهەبی و كوشتاری نێوان شیعە‌و سوننە، بەكورتیش رەنگە باسی مێژووی بەغدام كردبێت، بەڵام هەوڵمداوە لەم كارەدا زیاتر تیشك بخەمە سەر ئەو بابەتانەی پەیوەندیی بە كوردەوە هەبێت.\nئەوەی لەهەمووی گرنگترە ئەوەی كە دەبێت بەشێك لە هەقایەتی كوردی كەشف بكرێت لەهەر شوێنێك بێت.\nهەروەها موعاناتی ئەو كوردانەی كە لەخوار بەغداوە دەژین كە وردە وردە لەرووی كەلتور‌و زمان‌و جل‌و بەرگ خەریكە دەتوێنەوە لەناو عەرەبدا.\nزۆربەی ئەو كوردانەی لەم دواییە چوونەتە بەغدا، هێشتا ئینتیمای كوردایەتییان هەیە و خۆیان داوەتە پاڵ حزبە كوردییەكان، بەڵام بەشێكی تریان بەو شێوەیە بیر ناكەنەوەو چوونەتە پاڵ حزبی عەرەبی چ سوننە‌و چ شیعە.\nلایەنە سیاسییەكانی کوردستان پاش 2003 كە چوونە بەغدا نەبوونە هۆی كۆكردنەوەی كوردەكانی بەغدا، رەنگە یەكێتی بەهۆی مام جەلال زۆرترین كاریگەریی و وجودی هەبووبێت لە بەغداو زۆرترین رێژەی دەنگی هەبووبێت، بەڵام ئەو رێژەیەی كورد دەیهێنێت كەمترین رێژەیە لەچاو ئەوەی پێویستە بیهێنێت، زۆرترین دەنگی كورد لەبەغدا دەچێت بۆ حزبە شیعەكان، ئەمەش هۆكاری ئەوەیە كورد نەبووەتە لەخۆگری كورد لە بەغدا، هەروەها زاڵبوونی تێگەیشتنی تایفەگەری لە بەغدا بۆ كورد وای كردووە دەنگ نەدەن بە لیستە كوردییەكان هەروەها پەیوەندیی بە بەرژەوەندییەكانی خۆیانەوە هەیە، چونكە كوردێكی شیعە ئەگەر بیەوێت پارێزراوبیت، دەبێت بچێتە پاڵ حزبێكی شیعە كە رەنگە تەنانەت چەكیشی بۆ دابین بكات.\nدەست خۆش كارێكی جوانە من پێم وایە كتێبەكە دوو تەوەرە، تەوەری كورد وەك دەسەڵات واتە بە ئەندام پەرلەمان و حكومەت و سەرۆك و ئەوانەوە، واتە ئەمانە هیچی هی خەڵكی بەغدا نین، ئەمانە لە كوردستانەوە ڕۆشتوون لەوێ بەپێی دەستوور و یاسا ئەو كارەیان كردووە، ئیتر سەركەوتووبوون یان نا ئەكید هەندێ شتێ باشیان كردووە، بەڵام من باسی كورد دەكەم بەشێكی لە میللەتی كورد لە بەغدایە، كورد لە دەرەوەی كوردستانە. ئێمە دوو هەڵەی گەورەمان كرد دوای یەكەم ئێمە كە باسی كوردمان كرد لە عیراق، باسی كوردمان نەكرد كە دوای 2003 چوینە بەغدا، داكۆكیمان لە كورد نەكرد وەكو نەتەوە لەهەموو عیراق، ئێمە داكۆكیمان لە جوغرافیای كوردستان، کرد، واتە ئێمە هەوڵماندا سنووری كوردستان لە كوێیە هەرچی دەستكەوتە كورد بەدەستی بهێنێ بۆ ئەو ناوچانەیە هیچ خوێندنەوەیەكمان بۆ خوارەوەی عیراق نەبووە.\nمن ئەم بابەتەم لە خولی یەکەمی کۆمەڵەی نیشتمانیدا پێشنیاز كرد زۆر شەڕم كرد لەسەری، ئەوكاتە دەنووسرا لە پێكهاتەی عیراق كێ هەیە، كورد و كوردی فەیلی و شەبەك و من رەخنەم گرت، وتم: ئەگەر دەتانەوێت كورد دابەش بكەن، ئێمە هەموومان كوردین لە عیراق، میللەتی دووەم هەیە گەلی كوردە دەبێت مافی خۆی وەكو نەتەوەو مرۆڤ بەدەست بهێنێ، ئێمە بەداخەوە ئەوەی لە دەستوور هەیە، پەیوەندیی بەمانەوە نییە، واتە ئەوەی بەرگریمان لە جوگرافیا كرد بەرگریمان لە نەتەوەی كورد نەكرد. بۆیە ئەم كوردانەی بەغداو خوارەوەی بەغدا بەراستی كەسێك نییە بەرگرییان لێ بكات و ئیشیان بۆ بكات، ئەوانیش ناچارن پەنا بەرن بۆ ئەو دەسەڵاتانەی تری ناو بەغدا. وەكو وتم باس لە ژمارە ناكەم من خۆم لە دایكبووی بەغدام، دایكم لە دایكبووی بەغدایە، وەكو خێزان 80 ساڵە لە بەغداین، ئەوكاتە كورد لە بەغدا هەمووی لە شەقامی كیفاح بوون، بۆیە ممومكین نییە كورد دوو یان سێ ملیۆن بێت، بۆیە زۆرجار ئەو رەقەمە بۆتە بارگرانی، بۆ نموونە بۆ ئێمەمانان كە ئیشمان كردووە، یەكەم هەڵبژاردن پەنجا هەزار دەنگمان هێنا دووەم 25 و سێیەم 25، ئەمە وەكو هەموو حزبە كوردستانییەکان، كێشەی دووەمیش بەراستی سەرکردایەتیی سیاسی كە گەورەترین هەڵەی کرد دروستكردنی لق مەڵبەند بوو لە بەغدا، دەبوو قوتابخانەمان دروست بكردایە لە بەغدا، کۆمەڵەی کەلتووریمان كە هەبوو، زیندوومان بكردایەتەوەو بزووتنەوەی رووناکبیریمان بكردایە، ئەوە سوودی نییە، كوتەك بەدەستمان هەبێ، كە هەمان بووە، بەڵام سوودی نییە بەهۆی ئەوەی ئەوان دەسەڵاتیان زیاترە. بۆیە كورد لەبەغدا کێشەی ئەوەیە دەستور هیچی تیانییە بۆ ئەو جگە لەوەی كوردی فەیلی بگەڕێتەوە، دووەمیش سەرکردایەتی سیاسییەكی حسابێكیان بۆ خۆیان نەكردووە، یەكجار داواكاریی كراوە لە بەڕێز مام جەلال هەر وەزارەتێك چەند كوردی تێدایە، چەند بەڕێوەبەری گشتی هەیەو چەندێكی كوردە، لە هەموو وەزارەتەكانی عیراق 13 كورد هەبوو. ئەوكاتەی كە مام جەلال سەرۆك كۆمار بوو، داوامان كرد كۆمەڵێك ناومان نووسی كە تەعین بكرێت كە كەمترین بڕوانامەیان ماستەری هەبوو بەڵام هیچیان بۆ نەكرا.\nسەرەتا پیرۆزباییت لێدەكەم، بەڵام دەمەوێت ئەوە بڵێم خۆزگە كتێبەكەمان بخوێندایەتەوە پاشان كۆڕەكەمان بكردایە زانیاری زیاترمان هەبوایە.\nمەسەلەی كورد لەبەغدا بابەتێكی كۆنە، لە كۆندا لە حوكمی پاشایەتیدا وەكو ئێستا نەبوو، گوشار زۆر لەسەر كورد نەبوو، لەبەر خێزانەكانی بەغدا، ناویان هەبوو وەكو بابانییەكان و زەهاوییەكان و جافەكان، بەڵام پاش هاتنی گوشاری زۆر دەخرایە سەر هاتنی كورد بۆ بەغدا، بۆئەوەی كەمترین كورد لەوێ هەبێت، تەنها بۆ خوێندن و بۆ كار دەیانهێشت ئەگینا زۆر بەئەستەم دەیانهێشت ماڵێك بگوازێتەوە بۆ ناو بەغدا.\nئێمە لەسەردەمی بەعسدا چەندین ئەدیب و رۆشنبیری كوردمان هەبوو هەروەها یەكێتی نووسەرانی كوردمان هەبوو، كۆلێژی ئەدەبیات هەبوو، بەڵام پاش راپەڕین بەداخەوە ئەوانەی چوونە بەغدا زۆربەی هەوڵەكان شەخسی بوون، نەك بۆ بەرژەوەندیی گشتی. بۆ نموونە ئەم یەكێتیە گەورەیەی نووسەرانی كورد ناتوانن لقێك بەرنەوە بۆ بەغدا.\nكۆلێجی ئەدەبیات كە لەسەردەمی پاشایەتی دروستبوو، گەورەترین نوخشە بوو بۆ كورد، بەڵام د.عیزدەدین‌و د.رەمەزان و د. ئیحسان پێكەوە كۆڵیان نەدا، ئێستا وای لێهاتووە دەپاڕێنەوە كەسێك نییە بەشەكە ببات بەڕێوە، وای لێهاتووە كە دەبێت بەرەو داخستن بڕوات، بەڕاستی ئەوانەی لەبەغدا بوون هەستی نەتەوایەتیان زۆر بەهێز بوو، ئەوەندە وابەستە بوون بەهەستی كوردایەتییەوە لەیەكێك لە سینەماكان فیلمێك ئیشی كردووە « رۆستەم و زۆراب» هەموو بابە شێخ و فەیلییەكان چووبون بۆ بینینی ئەو فیلمە.\nبەڵام بەداخەوە هەندێك شت هاتە ئاراوە وایكرد ئەم هەستە كەم ببێتەوە، بەڵام دەبێت لەبەرئەوەی میللەتی كورد هێزێكی گەورەی هەیە، هێشتا هیوام زۆرە بە یەكێتی بتوانێت رۆڵێكی رەوا ببینێت لە بەغدا بەتایبەتی پەرلەمانتارەكانمان.\nیەكەمیان ئەوەی كە پەیوەندیی بە زمانەوە هەیە باسمكردووە، كێشەی زمانی كوردی لەبەغدا، كێشەیەكی گەورەیە، نەوەی نوێی كورد زمانی عەرەبی نازانن، بۆیە دەڵێم: لەهەندێك شوێن بە پینەو پەڕۆ‌و بە قوڕبەسەریی خولیان بۆ دەكرێتەوە، فێریش نابن، چونكە مومكین نییە بە خولێكی یەك مانگی یان دوو مانگی فێری زمانی عەرەبی ببن.\nدووەمیشیان، بەڵێ رەعیلی پێشووی سەركردایەتیی سیاسیی كورد لەبەغدا، چینێكی خوێندەوار بوون و رۆڵ و كاریگەرییان زۆربووە لە بەغدا، هەر لەمام جەلال، ئیبراهیم ئەحمەد، جگە لە ئەدەبیات و ئەدیبان و شاعیران و ئەوەی مومكین بووە باسمكردووە، بەڵێ بەغدا سەنتەرێكی گرنگی ئەدەبیاتی كوردیی بووە، لەسەرەتای رێگەپێدان بە ئەدەبیات و نووسینی كوردی لە بەغدا، بەتایبەتی لەدوای 1958، چونكە پێشتر بەو جۆرە رێگە پێدراو نەبووە، چ وەكو ئەدیبانی كورد‌و چ وەكو چاپخانەش لەوێ زیاتر ئیمكانیات بەردەست بووە.\nوێڕای دەستخۆشیم لە كاك سەرتیپ، بەهیوای بەرهەمی زیاترین، بەو پێیەی كە جەنابیان بەشێوەی مەیدانی چوونەتە ناو واقیعەكەوە، دەمەوێت دوو روونكردنەوە لەزمانی بەڕێزیانەوە بزانم؛ یەكەمیان حزبە سیاسییەكانی كوردستان كە لەئێستادا پێكهاتەی پەرلەمانی عیراق پێكدەهێنن‌و لە پۆستە باڵاكانی عیراقدا وجودیان هەیە، تاچەند ئەوانە وەكو قەوارەیەكی سیاسیی كورد هاوئاهەنگیان هەیەو پێكەوەن بەدەر لە جیاوازییە حزبییەكان، تاچەند ئەمەت لە نزیكەوە هەست پێكرد؟ تاچەند هەست بەبوونی مەرجەعێك دەكەی لە كوردستاندا كە بەئاگابێت لەو قەوارە سیاسییە كوردییانەی كە لەبەغدان؟\nپرسیاری دووەمیشم ئەوەیە كە ئاخۆ تاچەند ئەو ژمارەیە راستە كە وەك ئاماژەت پێكردووە كە نزیكەی دوو ملیۆن و نیو كورد هەیە و ئێستا كەم بووەتەوە، ئایا ئەوە تەنها تەوەقوعاتە، یان هەر بەڕاستی وابووە‌و ئێستا وایە‌و هۆكاری كەمبوونەوەی چییە بەڕای جەنابتان؟\nسەبارەت بە تەوەری یەكەم كاك شوان داودی لێرەیە رەنگە لەمن باشتر وەڵام بداتەوە، كە پەیوەستە بە دروستكردنی هاوپەیمانێتییەوە لە بەغدا، بەشی دووەمی پرسیاری یەكەمت سەبارەت بە بوونی مەرجەعە لەكوردستان، بەداخەوە هیچ مەرجەعێك نییە، نە كاریزمامان ماوەو نە پەرلەمانیش وەك لەیاسادا هاتووە مەرجەعە، تا بتوانن لەسەر مێزی گفتوگۆ دابنیشن و لەسەر شتێك رێكبكەون.\nتەوەری دووەمیش سەبارەت بە ژمارەی كورد لەبەغدا، ئێمە هەر بە بسیتن بیستبوومان كە ژمارەی كورد لەبەغدا ملیۆن و نیوێكە یان دوو ملیۆنە، بەڵام كە دەچیت دەگەیتە ئەو بڕوایەی كە میدیای كوردی نەیتوانیووە تیشك بخاتە سەر ژمارەی راستەقینەی كورد لە بەغدا‌و باشووری عیراق، بۆنموونە ئێستا عەلی شەرقی و عەلی غەربی هەیە لە خوارووی بەغدا، كە من نەمبینیووەو بڕواش ناكەم تائێستا میدیای كوردی یەك كامێرای چووبێت بۆ ئەوێ كە دەوترێت زیاتر لە 100 هەزار كورد لەو دوو شوێنەیە، دەبینین لەوێ كۆتا هەیە، كە مادام كۆتا هەیە واتە كورد هەیە، ئێمە نەچووین نەماندۆزیووەتەوە، بۆیە لەخۆمانەوە لێرەوە رەقەم لێدەدەین و ناتوانین واقیعەكە وەكو خۆی بگوێزینەوە.\nمن ئاگادارم كە كاك سەرتیپ هاتە بەغداو چەند رۆژێكیش مایەوە، زۆریش ماندوو بوو بۆ بەدەستهێنانی زانیارییەكان، ئێمە لەوێ بەپێی ئەو هاوكارییانەی لەبەردەستماندایە، هاوكاریمان كرد، كە پێموایە وەكو پێویست نەبوو.\nبرادەران ئاماژەیان بە هەندێك بابەتی گرنگ كرد كە پێویستیان بە هەڵوێستە لەسەر كردن هەیە. دەتوانم بڵێم بەغدا لە حەفتاكان و هەشتاكانی سەدەی رابردوودا پایتەختی رۆشنبیریی كوردیی بوو، زۆربەی چالاكییە كەلتوورییە كوردییەكان لەبەغداوە دەناسێنران، هەم بە كورد‌و هەم بە جیهانیش. من بیرمە لە 1983 و 1984 شانۆگەرییە كوردییەكان لە بەغدا لەسەر ئاستی عیراق پلەی یەكەمیان بەدەست دەهێنا‌و لەوێوە دەچوونە ناوەندە نێودەوڵەتییەكان.\nلەدوای 2003 وە‌و بەتایبەتی لە چوار ساڵی رابردوودا كە بەندە بۆخۆم بڕیاردەری لیژنەی رۆشنبیریی ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق بووم، بۆم دەركەوت: كە كورد بە بەرنامە لەبەغدا پاشەكشەی كردووە‌و خۆی وردە وردە بەرهەمی كەلتووریی خۆیی لە بەغدا كشاندۆتەوە، كورد نەهاتووە لە دوای 2003وە ناوەندە رۆشنبیریی و كەلتوورییەكانی چالاك بكاتەوە، بەڵكو سەنتەرو كۆڕبەندە كوردییەكان لەوێوە كۆتایی پێهات، بەپێچەوانەی ئەوانی ترەوە، بۆ نموونە سوننەكان لەبەغدا هەوڵیانداوە بوونی خۆیان بپارێزن، شیعەكان تەنانەت پەنایان بۆ پێگە ئاینییەكانیش بردووە. بۆنموونە دووەمین زانكۆی گەورەیان لە بەغدا كردووەتەوە، بەناوی سادق ئەلئەعزەم و موسا ئەلكازم.\nكاتی خۆی مالكی كە چووبووە میسر، وتاربێژی مزگەوتی عەبدولقادری گەیلانی لەگەڵ خۆیدا بردبوو، كە مالكی تەعاروفی لەگەڵ عومەر حەسەن ئەلبەشیری سەرۆكی سودان پێكردبوو وتبووی: ئەمە هەفتانە لەبەغدا پێشنوێژیی بۆ پێنج هەزار كەس دەكات، بەشیر پێی وتبوو وەرە بۆ سودان، 50 هەزار كەس لەپشتتەوە نوێژ دەكات، ئێمە لەدوای مەلا عەبدوكەریمی مودەڕیسەوە نەمانتوانیووە شوێنەكەی ئەو پڕ بكەینەوە‌و دەستبەرداری پێگەكەی بووین و داواشمان نەكردووەو بەلاشیدا نەچووین، لەكاتێكدا دەمانتوانی مەرقەدی گەیلانی بەجۆرێك تەوزیف بكەین كە بیكەینە زانكۆیەك كە وەبەرهێنانی تێدا بكەین لە رووی نەتەوەییشەوە.\nلە رووی میدیاشەوە، وەكو كورد پشكی تەواوی لە كایەكانی میدیا‌و رووناكبیریی عیراقدا هەیە، بەڵام بەداخەوە ئێمە وەكو كورد هیچ سوودێكمان لێ وەرنەگرتووە، چونكە من بەدواداچوونم بۆ كرد، یاداشتێكم نووسیووە كە رەزامەندیی پەرلەمان و حكومەتیشم بۆ وەرگرتووە، بەڵام كە چوومە بنج و بنەوانی، دەبینیت كورد خۆی بڕیاری داوە بەشوێن ئەو شتانەدا نەڕوات، كە دەستی بۆ دەبەیت، تووشی جۆرێك لە راچڵەكین دەبیت، تەنانەت تێیدا تۆمەتبار دەكرێیت بەوەی كە تۆ دەتەوێت بەرەو بەغدا بڕۆیت، واتە چەند حاڵەتێكمان تووش بوو كە نەك تۆمەتبار، بەڵكو تەخوین دەكرێین، لەكاتێكدا دەتەوێت هەندێك ئیمتیازی نەتەوەیی خۆت بەدەست بهێنیت.\nلەبەرئەوەش كە بڕیارێكی پێشوەختەی رانەگەیەندراو لە كوردستانەوە هەیە، كە بەشێوەیەك لە شێوەكان تۆ داببڕێیت لە بەغدا، جا خۆ ئەگەر قسەكە ئەوەیە تۆ سبەی ببیتە دەوڵەت، گرنگیی بەغدا لە ئەنقەرەو تاران كەمترنییە بۆ كورد، گوایە نابێت سەنتەری رۆشنبیریی هەبێت، و نابێت كورد لەوێ جالیەی هەبێت، بۆیە دەبێت ئەوانە هەمووی بەبەهێزیی هەبێت.\nلەڕووی ئەدای سیاسیی ئێمە لەدوای 2003 وە، كاك سەعدون ئاماژەی بە شتێكی گرنگ كرد، ئەویش ئەوەیە كە ئێمە لە عیراق بەشوێن جوگرافیاوە بووین نەك بەشوێن مافە نەتەوەییەكانمانەوە، من دوو ساڵ لەمەوبەر بابەتێكم نووسی لەبارەی بەشدارییكردنی كورد لەحكومەتی بەغدا، دوامكرد پێداچوونەوە بەو میكانیزمەدا بكەینەوە كە پێی بەشدارین لە بەغدادا، ئێمە لەجیاتی ئەوەی وەزیر بۆ كورد دابنێین، وەزیر بۆ عیراق دادەنێین، جا ئەگەر دوو وەزیر بێت یان 10 بۆیە ئێمە دەبێت پێداچوونەوەی سیاسیی خۆمان بكەین لە عیراقدا، بەوەی كورد وەك نەتەوە شەریك بێت نەك وەكو پۆست، ئێمە پێویستمان بە شەراكەتە لە بڕیاری سیاسیدا، پێویستمان بە شەراكەتە لەبنیاتی ئابووریی و گەشەپێدان‌و هەیكەلەی دەوڵەتدا، نەك تەنها بە پۆست. سێ وەزیری كورد هەبوون لە بەغدا هەرسێكیان بایكۆتیان كردم لەسەر ئەوە، چونكە من وتبووم پێویستم بە وەزیری كورد نییە لەبەغدا، بەڵكو پێویستم بە بەشداریی سیاسیی كوردە لە بەغدا، جا دەورانێك بووە 7-8 وەزیرمان هەبووە، ئێستا دوو وەزیرمان هەیە، رەنگە ئەم دەورەیە چوار بێت یان پێنج، بەڵام وەزیرەكان وەزیری عیراقن.\nبرادەرێك پێی وتم كاتێك د. لەتیف رەشید وەزیربوو لە بەغدا پێشنیازی بۆ كردین هەندێك پڕۆژە بكەین لە كوردستان، رەزامەندیمان وەرگرت و هاتین بۆ كوردستان، بەڵام دواتر لە عیراق لە بودجەی هەرێمی كوردستان بڕیان، واتە وەزیرێك بووە نەتوانێت شتێك بۆ سلێمانی بكات، بۆیە ئێمە پێویستمان بە بەخۆداچوونەوەیە.\nلەڕووی ژمارەی كوردیشەوە لەبەغدا، هەر بۆخۆمان وەك خانەوادەش نزیكەی 25 ماڵمان لە بەغدا بووە، بەهۆی شەڕی ناوخۆ‌و ئاڵۆزییەكانی بەغداوە لە دوای 2003، ئێستا سێ خێزانمان لەوێ ماوە بەشێكی زۆریان گەڕانەوە بۆ كوردستان، ئەوانەی لەوێ ماون، بەرژەوەندییەك هێشتوونییەتیەوە، ئێستاش كە هەر پشێوییەك لە نێوان هەرێم و بەغدادا سەرهەڵدەدات، ئەوان ژیانیان دەكەوێتە مەترسییەوە، بۆنموونە لەكاتی ریفراندۆمدا.\nلەبارەی یەكڕیزیی كوردیشەوە لە بەغدا، بەداخەوە ئەوە رەنگدانەوەی دۆخی ناوخۆی هەرێمی كوردستانە، پێشتر كە جەنابی مام جەلال هەبوو، ململانێی سیاسیش لەوێ هەر ئەو كردوێتی، ئەو وەكو چەترێك هەمووانی كۆ دەكردەوە، چونكە ئێستا كورد بزاوتی سیاسیی نییە لەبەغدا، ئەو وەفدانەی كە لێرەوە دێن بۆ بەغدا بەیانی دێن ئێوارە دەگەڕێنەوە، ناتوانن شتێك وەك پێویست دەستەبەر بكەن.\nكاك سەعدون ئاگادارە، یاسایەك دەردەچێت لە بەغدا، ئەو بزاوتە سیاسییە لەناو قەوارە سیاسییە سوننەو شیعەكاندا بەدی دەكرێت، بەڵام كورد لەو بزاوتەدا ئامادەیی نییە، چونكە كورد تەنها دەتوانێت لەڕێی ستافە حكومی و پەرلەمانییەكەیەوە قسەیەكی هەبێت یان نا، ئەگەرنا وەك مەرجەع و بزاوتی سیاسی ئامادەیی نییە.\nبۆنموونە چەندین جار بینیوومانە عەمار حەكیم، ئوسامە نوجێفی‌و …هتد خۆیان هاتوونەتە پەرلەمان و لەگەڵ كوتلەكانی خۆیان كۆبوونەوەیان كردووە بۆ تێپەڕاندن و تێنەپەڕینی بڕگەیەك یان ماددەیەك ئاراستەیان كردوون، كە بەداخەوە هی ئێمە وانییە.\nبۆیە لەدوای سەرۆك مام جەلالەوە پێگەی ئێمە لاوازە، هۆكارەكەشی ئەوەیە كە ئەو بەرپرسە كوردانەی لەوێن، بەشێك نین لە بازنەی بڕیاری سیاسی نەك لەسەر ئاستی سیاسەتی كوردی، بەڵكو لەناو خودی حزبەكانی خۆشیاندا.\nئێمە هەمیشە وەكو پەرلەمانتارەكانی كەركوك ئەو كێشەیەمان هەبوو، لەسەر بابەتێك دەچووینە گفتوگۆوە لەگەڵ عەرەب و توركمانەكان، گرفتەكە ئەوە بوو عەرەب و توركمانەكە خاوەن بڕیار بوون، من خاوەن بڕیار نەبووم، لەبەرئەوە ئەو ئەنجامەی ئێمە پێی دەگەیشتین نەماندەتوانی بڕیاری كۆتایی بدەین، دەمانگەڕاندەوە بۆ كەركوك، كەركوك دەیگەڕاندەوە بۆ هەرێم، دواتریش رەتدەكرایەوە، بەو هۆیەشەوە هەڵوێستت لاواز دەبێت، چونكە سەركردایەتیی سیاسی كورد بەچاوی فەرمانبەر تەماشای بەرپرسی كورد دەكات لە بەغدا‌و دەسەڵاتی تەواوی پێ نادات بۆ بزاوتن‌و بڕیاردان.\nبۆیە پێموایە دەبێت سەركردایەتیی سیاسیی كوردستان، خەڵكانی خاوەن بڕیار بنێرێتە بەغدا‌و لەوێ حزوریان هەبێت، لانیكەم غورفەیەكی عەمەلیاتی هەبێت.\nمن مەترسیی ئەوەم هەبوو كە كورد وەكو سوننەمان بەسەر بێت، چونكە سوننە نزیكەی 70 كورسییان هەیە بەڵام 11 قەوارەیان هەیە، كە هەمووی كوتلەی بچووكن كە رەنگە وەرگرتنی پۆست دەتوانێت لە ئیجماع دەری بكات، كوردیش خەریك بوو وای لێبێت، بەڵام ئەنجامی ئەم هەڵبژاردنە كە «زۆربەی كوردسییەكان گەڕاونەتەوە بۆ یەكێتی و پارتی سەرەڕای هەموو تێبینییەك»، ئەوە دەتوانێت جارێكی تر بڕیاری سیاسی كۆبكاتەوە لەدەستی یەكێتی و پارتیدا.\nلەبارەی تەمەنی رۆشنبیریی كورد لەبەغدا، بێگومان تائێستا نەتوانراوە ئامارێكی نووسەرانی كورد بكرێتەوە، یاخود كۆمەڵەی رۆشنبیریی كوردیی تێدا بووە، بۆ مێژووش دەیڵێم كاتێك وەكو سەندیكای رۆژنامەنووسانی كوردستان كارمان دەكرد، لقمان لە بەغداش كردەوە. خاڵێكی تر ئەوەیە لەدوای رێكەوتننامەی ئازارەوە، بەڕێوەبەرێتییەكی گشتیی هەبوو تایبەت بە رۆشنبیریی كوردی، بە چاك و خراپ رۆڵی خۆی بینیووە، لەدوای 2003 كەسایەتییەكی وەك د. فوئاد حەمە خورشید كە پیاوێكی تێكۆشەرو ناسراوە كرا بەبەڕێوەبەری گشتی، كە خانەنشین كرا، شەش ساڵ ئەو شوێنە بەبەتاڵی مایەوە، كەسێكیان نەنارد، عەرەبێك دەیبرد بەڕێوە.\nتێبینییەكی بچووكم هەبوو، هەوڵێك هەبوو لەسەردەمی رژێمدا بۆ گۆڕینی ناسنامەی نەتەوەیی، ئاخۆ خەڵكانێك نیین لەژێر گوشاردا ناسنامەی خۆیان گۆڕیبێت؟ یان كۆچی كوردانی بەغدا‌و باشوور بەرەو ئەوروپا، كە بەهۆی ململانێی كورد‌و عەرەب، شیعەو سوننە، رەنگە بەئاسانی لەوێ مافی پەنابەرییان وەرگرتبێت، كە بەبڕوای من ئەو دوو هۆكارە كاریگەریی هەیە لەسەر كەمبوونەوەی ژمارەی كورد لە بەغدا.\nخاڵێك هەیە كە دەمەوێت باسی بكەم، ئەویش ئەوەیە كە هەر گرفتێك لەنێوان هەرێم و بەغدا روو دەدات لەڕووی نەتەوەییەوە، ئۆتۆماتیكی رەنگدانەوەی لەبەغدا دەبێت. من لەو بابەتەدا بۆیە زۆر باس لە گەورەیی مام جەلال دەكەم، چونكە راستییەك هەیە كە دەبێت هەموومان وەكو خۆی بیبینین، ئەو پیاوە هەتا مابوو لە كوردستان داخێكی زۆریان دایە، دوای وەفاتیشی من هێشتا هەستدەكەم كە ئەو پیاوە ماوە، چونكە زیهنییەتی هێشتا ماوە.\nكاتێك سەدام حسێن لەسێدارە دەدرا، ئەگەر مام جەلال ئیمزای بكردایە، بڕواتان هەبێت سەدان كورد لە بەغدا دەكوژران. ئەو ساڵەی كە لەهەرێمی كوردستان ئاڵای كوردستان بەرزكرایەوە، چەندین خێزانی كورد لەبەغدا تووشی سەرئێشەو كێشە كران، بۆیە هەرگیز لە هەرێمەوە رەچاوی دۆخی كوردانی بەغداو باشوور نەكراوە، تەنها مام جەلال بوو رەچاوی ئەو دۆخەی دەكرد.\nمن خۆم كوردم بینی دەیوت: دراوسێكەم پێی وتووم ئەوە دۆخێكی خراپ دروست بووە، ئەگەر دەركرایت یان رۆیشتیت، ئۆتۆمبێلەكەت بۆ من، یان ئەوی تر دەیوت خانووەكەت بۆ من، بەو شێوەیە بووە.\nدەستت خۆش بێت، بەراستی دەبوو پێشتر ئەم بابەتە باس بكرایە، هەرچەندە لە كتێبـی گەڕیدەكاندا زۆر باسی كورد لە بەغدا كراوە، بەڵام لێكۆڵینەوە سەبارەت بە بوونی كورد لە بەغداو ناوچەكانی تر ئاسان نییە لەڕووی دیمۆگرافی و ئەنسرۆپۆلۆژییەوە، چونكە كۆمەڵێك بابەت هەیە كە رەنگە كوردانی ئەو ناوچانە زیاتر لێی شارەزان، بۆ نموونە: زۆری ئەو كوردانە بە ناوی كۆچپێكراوو دەركراوو ناوهێنراون، بەڵام ئەوە دیارە نەماون، بەڵام تەعریبكراو هەن، كە ئەمەیان زۆر ئاڵۆزە، ئەگەر كتێبـی عەباس ئەلعەزاوی «العشائر العراقیة» تان خوێندبێتەوە، لەسەر كوردەكانی دیوانیە بەنموونە چییان بەسەرهات، زۆربەیان سەربە عەشیرەتی شێخ بزێنی بوون، یان زەوبەعییەكان لە ئەبوغرێب، یان دەڕاجییەكان كە خۆیان دەڵێن «كوردین».\nمن باسی مەنسورییەتان بۆ دەكەم كە ئەوبەر حەمرینە، كە نزیكەی 15 كیلۆمەتر لە شارەبانەوە دوورە، ئێستا خراوەتە سەر خاڵس كە زۆر دوورە لە خاڵسەوە، مەنسوریە ناوەكەی لە عەشیرەتی سیامەنسورییەوە هاتووە، كە هۆزێكە سەربە عەشیرەتی كەلهوڕ، ئەو شوێنەی كە بارەگای فەیلەقی دووی سوپای عیراقی لێ بوو، ئەو مەنسورییەیە ماوەیەك دەیانوت ئێمە توركمانین، كە لەراستیدا خۆیان توركمان نین، بەڵكو باجەڵانن، ئێستا لەپیرەكانیان بپرسیت، دەڵێن ئێمە بە رەگەز باجەڵانین، لەبەرئەوەی خەڵكی ئەو ناوچەیە بەدیالیكتێك قسەیان دەكرد خەڵك لێیان تێنەدەگەیشتن بەتایبەتی كوردەكانی ئەو ناوچەیە، چونكە زاراوەكەیان گۆرانی بوو، لەبەر ئەوە لە سەردەمی عوسمانییەكاندا بە توركمانی قسەیان دەكرد، لەگەڵ خەڵكی ناوچەكە بەتوركمانی قسەیان دەكرد، تەنیشتیان ناوچەیەكی ترە ناوی دەلی عەباسە، ئەوانیش بە توركمانی قسە دەكەن، بەڵام شێخی عەشیرەتی عەززە كە لەباشووری عیراق كۆچی كردووە‌و حەیدەر حەیزەرانە‌و بەناوبانگە عەزاوییە، تەواوی عەشیرەتی عەزاوی لە باشوورن شیعە مەزهەبن، بەڵام ئەمیرەكانیان سوننە مەزهەبن، بۆیە ناكۆكی دروست بووە لەنێوان عەشیرەتەكان لەودیو لەنێوان ئەبو سەیدەو شارەبان، كە مەزهەر یاخی بووە وەك خولە پیزەی لای خۆمان، دوژمنی عەزاوییەكان بووە، ئەمانە هەر بەتوركمانی قسەیان دەكرد، تا حەفتاكان كە دەچوویتە ناو مەنسورییە هەر دەبوو بە توركمانی قسە بكەیت، بەڵام وایلێهات لە حەفتاكان و هەشتاكان لەبەر بەرژەوەندیی خۆیان كە خاوەنی باخ‌و سامان بوون، تەعریب كران، ناچاربوون خۆیان لەگەڵ حەبیب حەیزەرانی سەرۆكی عەشیرەتی عەززە سازاند، ئێستا بچۆ دەبینیت زۆربەیان ناویان بە عەززاوی تۆماركردووە، لەناو یەكتریشدا بە توركمانی قسە دەكەن، كە خۆیان لەبنەڕەتدا باجەڵانین.\nمن سەردەمانێك بەرپرسی مەڵبەند بووم، كەرتێكی رێكخستنمان هەبوو لە بەدرە، كە چووین لە حەوشەی بارەگاكە خەڵك بەدەگمەن هاتبوو كورد بێت، نزیكەی 100 كەس دانیشتبوو، هەموو عەگالیان بەسەرەوە بوو، منش بە بەرپرسی كەرتەكەم وت، ئەرێ من بە كوردی قسە بكەم یان بەعەرەبی نەمزانی دەنگەكەم دەڕوات، وتیان كاكە بە كوردی قسەمان بۆ بكە وە زمان خۆمان، وتم ئەی ئەم عەگالە چییە؟\nبۆ نموونە كابرا سەربە عەشیرەتی مەلەك شاهی بوو، كردبوویان بە مالكی، زەنگەنەیان كردبوو بە شتێكی تر، وتم ئەمە چییە؟ وتیان ئێستاش ئەگەر نەیكەین بە عەرەبی، دەرمان دەكەن، كارمان نادەنێ، یارمەتیمان نادەن، ئێستاش لە باشوور‌و ناوەڕاست و بەغدا ئەگەر كوردێك بە قەزاو قەدەر عەرەبێك بكوژێت، سزای دوو نەفەری لێ دەستێنن، بەڵام ئەگەر عەرەبێك كوردێك بكوژێت، سزای نییە، بۆیە ئەو جیاكارییە زۆر ئاشكرایە.\nمن بۆچوونێكم هەیە گورد لەزەمانی مەلیكدا كورد لەبەغدا‌و لەعیراق شت بووە پۆستیان هەبووە زۆربەی وەزیرەكان كورد بوون بەهەقی خۆیان هەروەها موتەسەریفەكان كورد بوون قائد جەیشەكان كورد بوون رێزێكی تایبەتیان هەبووە پاش 14ی تەممووز وردە وردە رۆڵی كورد بەرەو كەمی رۆیشت، تائێستا لەبەر ئەوە بۆچوونەكەی من ئەوەیە دەبێت خۆی یەكبخات و بەیەك دەنگ بتوانێت قورسایی خۆی لەبەغدا رابگرێت.\nهەروەها ئەگەر هەیە وەک كورد پۆستی سەرۆكایەتی کۆمار لەدەست بدەین، چونكە دەڵێن بەپاڵپشتی سعودیە خەمیس خەنجەر دەهێننەوە‌و پارەكانی خێزای سەددام لای ئەوە ئێستاش ماڵی لە هەولێرە.\nئێمە وەختی خۆی كە لە رێکخستندا لە بەغدا كارمان دەكرد، كوردایەتی زاڵبوو بەسەر مەزهەبدا، بەڵام ئێستا بەداخەوە مەزهەب كاریگەریی هەیە، بەڵام ئیشاڵڵا لەمەودوا قۆناغێكی نوێ دەستپێبكەینەوە‌و نەهێڵرێت پۆستی سەرۆك كۆماریی لەكیس کورد بچێت.\nدەست خۆشبێت، شەهیدانی هەڵۆی سوور لەبەغدا بەناوبانگ بوون و باسیشم كردووە كەس ناتوانێت ئینكاریی بكات لەناو ئاگر ئاگری دەكردەوە، لە زیندان نینۆكەكانیان دەرهێندرا بەتوندی ئەشكەنجەدران بەڵام بوونە هێمای قوربانیدان بۆ شوڕشی نوێ.


Kurdîpêdiya - مامە ریشە ئەفسانەکەی گەرمیان بەشی 6 کۆتایی\n📖 مامە ریشە ئەفسانەکەی گەرمیان بەشی 6 کۆتایی | Pol: Kurtebas | Zimanî babet: 🏳 کوردیی ناوەڕاست\n➕ Em babete lelayen: (M. B.)ewe le: Jan 27 2017 8:30AM tomarkirawe\n👁 Em babete 9,350 car bînrawe\n📷 Faylî Wêne 1.0.1 8 KB Jan 27 2017 8:30AM M. B.


روسیا و ئێران چۆن هۆکار بوون لە مانەوەی ئەسەد لە دەسەڵاتدا؟ - تۆڕی میدیایی خەڵک\nهەواڵ بڵاوکراوەتەوە: 19/03/2022\nلە رێکەوتی ٢٧ی مانگی شوباتی ساڵی ٢٠١١دا، لە نزیک بازارێکی دیمەشقی پایتەختی سوریا، گەنجێکی سوری کە شۆفێری ماتۆڕی دەکرد کەوتە بەر لێدانی توندی هێزەکانی پۆلیسی شارەکە، ئەم رووداوە کاردانەوە و نارەزایەتییەکی زۆری بێ پێشینەی بەدوای خۆیدا هێنا.\nبەرادەیەک وەزیری ناوخۆی وڵاتەکە ناچاربوو رووبکاتە شوێنەکە بۆ هێورکردنەوەی دۆخەکە، بەوەش هەر زوو گردبوونەوەی ئەو هاووڵاتییانە کۆتایی پێهات.\nهەر لەو کاتەدا سیاسەتمەدارە ئەمریکییەکانی دانیشتووی دیمەشق و واشتنتۆن، هۆشدارییاندا لە گەیشتنی بەهاری عەرەبی بە سوریا.\nبە تایبەت، لە پاش کۆتاییهاتنی دەسەڵاتی هەردوو سەرۆکی پێشووی تونس و میسر، بن عەلی و موبارەک.\nدوابەدوای ئەوەش، لە مانگی ئاداری هەمان ساڵدا و لە (دەرعا) چەند منداڵێک دیواری قوتابخانەیەکیان نەخشاند بە دروشمی “دکتۆر سەرەی تۆش هات”، وەک ئاماژەیەک بۆ بەشار ئەسەدی سەرۆکی وڵات کە هەڵگری بڕوانامەی بەکالۆریۆسە لە پزیشکییدا و پێشتر وەک پزیشکی سوپا لە هێزی سەربازیی سوریا کاریکردووە.\nلە پاشاندا، منداڵەکان لەلایەن هێزە ئەمنییەکانی وڵاتەوە دەستبەسەر کران و رووبەرووی ئەشکەنجەدان بوونەوە، خیزانەکانیان داوایانکرد رۆلەکانیان ئازادبکرێن.\nبە گوێرەی بەسەرهاتە باوەکان، بەرپرسێکی ئەمنیی ئەو کاتەی شارەکە کە کوڕی پوری ئەسەد بووە، وەڵامیان دەداتەوە و پێیان دەڵێت: “منداڵەکانتان لەبیربکەن و با ژنەکانتان منداڵی تر بخەنەوە، خۆ ئەگەر ناتوانن خۆتان ئەو کارە بکەن لەگەڵیاندا، بیانهێنن بۆ ئێمە، ئەو کارەیان پێدەکەین”.\nئەم چیرۆکە بڵاو بوویەوە و کەوتە بەر گوێی خەڵکی لە سەرتاسەری سوریادا و هاوخەمی زۆری هاوڵاتییانی لێکەوتەوە و هۆکار بوو لە خۆشکردنی ئاگری نارەزایەتییەکانی وڵات.\nبەو شێوەیە سوریا بووە زەوییەکی گونجاو بۆ سەرهەڵدان و بەردەوامیدان بە “بەهاری عەرەبی” تیایدا بە چەشنی تونس و میسر.\nبەتایبەت کاتێک سورییەکان بە درێژایی چەندین ساڵ بوو دووچاری سەرکوتکردن و قەتیسبوونی ئازادیی رادەربڕین بووبوونەوە.\nکڵپەی نارەزایەتییەکان پەرەیسەند تا راپەڕینی سەرتاسەریی، وڵاتەکەی گرتەوە بەڵام رژێمی ئەسەد هەر زوو بە زەبری هێز سەرکوتیدەکردن.\nبە هاتنی هاوینی ساڵی ٢٠١١، لایەنەکانی ئۆپۆزسیۆن دژ بە رژێمەکە چەکیان هەڵگرت، پەیتا پەیتا نارەزایەتییەکان پەرەیانسەند، بە راددەیەک شەڕی ناوخۆی و براکوژی لێکەوتەوە.\nلەو سەروبەندەدا، گومانێکی نێودەوڵەتی هەبوو سەبارەت بە بەکارهێنانی چەکی کیمایی لەلایەن بەشار ئەسەدەوە، تاوەکو باراک ئۆباما؛ سەرۆکی ئەو کاتەی ئەمریکا، لە میانەی کۆنگرەیەکیدا لێدوانێکی چاوەڕواننەکراوی پێشکەشکرد و تیایدا رایگەیاند: “هێڵی سوور بۆ ئێمە بینینی کۆمەڵێک چەکی کیمیاییە کە جوڵەیان پێدەکرێت یاخود بەکاردێن.. ئەوەش حیسابات و کاردانەوەکانم دەگۆڕێت”.\nلە ٢١ی مانگی ئابی ساڵی ٢٠١٣، ناوچەی (غوتە)ی دیمەشق رووبەرووی چەند هێرشێکی گازی کیمیایی (سارین)ی بووەوە و لە دەرئەنجامدا هەزار و ٥٠٠ کەس گیانیان لەدەستدا، ئەوەش کاردانەوەی جیهانی لێکەوتەوە و رۆژئاواش رژێمی سوریای تۆمەتبارکرد بەو کارەساتە.\nوەک کاردانەوەیەکیش ئەمریکا بە پاڵپشتیی فەڕەنسا، ئامادەکاریکرد بۆ ئەنجامدانی پرۆسەیەکی سەربازیی ئاسمانی لە سوریادا.\nهەروەک فرانسۆ ئۆلاند، سەرۆکی ئەوکاتەی فەڕەنسا لە کۆنگرەکەیدا رایگەیاند: “فەڕەنسا ئامادەیە بۆ سزادانی ئەوانەی بڕیاری هەڵەیان داوە سەبارەت بە بەکارهێنانی گازی کیمیایی دژ بە کەسانی بێتاوان”.\nبەڵام لە دوایین ساتدا، باراک ئۆباما بۆچوونەکەی گۆڕی و پاشەکشەیکرد لە گۆرەپانی جەنگی بەرەنگاربوونەوەی سەربازیی لەگەڵ رژێمی سوریادا، بەهۆی دەرکەوتنی روسیا لە گۆرەپانەکەدا، بەو پێیەی چەندین یەکەی سەربازیی خۆی رەوانەی سوریا کرد بە مەبەستی پاڵپشتیکردنی رژێمی ئەسەد لە سەرکوتکردنی نارەزایەتییەکانی گەلی سوریادا.\nلە لایەکی ترەوە، ئێران و حیزبوڵای لوبنانیش پاڵپشتی خۆیان بۆ ئەسەد دووپاتکردەوە و سوپای خۆیان رەوانەی وڵاتەکە کرد بۆ یارمەتیدانی سوپای سوریا، لەو نێوەندەشدا چەندین لایەنی دیکەی بەرهەڵستکاری رژێمەکە پاشەکشەیانکرد و بێدەنگبوونیان هەڵبژارد.\nبەو شێوەیەو بە یارمەتی دارایی و سەربازیی روسیا و ئێران، نارەزایەتییەکانی گەلی سوریا کپکران، ئەسەد لە پێگەی خۆیدا مایەوە، لە کاتێكدا زۆرێک چاوەڕوانی لەناوچوونیان دەکرد بە چەشنی موعممەر قەزافی، سەرۆکی پێشووی لیبیا.\nسەرباری ئەوەش و دوای سەرهەڵدنی چەندین گروپی چەکداری بەرهەڵستکاریی رژێمەکە، پاش تێپەڕبوونی زیاتر لە ١٠ ساڵ لە سەرهەڵدانی نارەزایەتییەکانی گەلەکەی، بەشار ئەسەد بەردەوامە لە هەوڵەکانی بۆ مانەوەی لەسەر کورسیی فەرمانڕەوایی و لە ئێستادا بەهێزتر لە جارانیش دەردەکەوێت.\nوەک دوایین هەوڵیشی، ئێوارەی رۆژی هەینی، 18/3/2022 لە پێناو پتەوکردنی پەیوەندییەکانی لەگەڵ ئیماراتدا، ئەسەد سەردانی ئیماراتیکرد و چاوی بە شێخ محمد بن زاید؛ جێنشینی ئەو وڵاتە و شێخ محمد بن راشد؛ فەرمانڕەوای دوبەی کەوت، هەرچەندە ئەمریکا نیگەرانی خۆی دەربڕی لەو سەردانەیدا.\nهەروەک سێشەممەی رابردوو، ئەمریکا بە هاوکاری هەریەک لە بەریتانیا، فەڕەنسا، ئیتاڵیا و ئەڵمانیا لە راگەیاندنێکی هاوبەشدا رایانگەیاند “پاڵپشتی هیچ هەوڵێکی ئاساییکردنەوە یاخود پتەوکردنی پەیوەندی ناکەن لەگەڵ ئەسەددا”.\nتەندروستی عیراق؛ لە 24 كاتژمێری ڕابردوودا تەنها 3 حاڵەتی مردن لە هەرێم تۆماركراوە\n21 نیسان 2022 4.00 pm\nخەڵك- سەرچاوەیەكی ئێرانی دەڵێت، تاران وێنە و نەخشەی عەمباری چەكی ئەتۆمی ئیسرائیلی بۆ تەلئەبیب ڕەوانەكردووە.\nئێران، تووشبوون بە كۆرۆنا لە ڕۆژێكدا 35 هەزار كەسی تێپەڕاند\n01 شوبات 2022 4.00 pm\nخەڵك- پەیوەندییە گشتییەكان لە وەزارەتی تەندروستی ئێران ڕایدەگەیەنێت، لە 24 كاتژمێری ڕابردوودا زیاتر 30 هەزار تووشبووی…


مەگەر من ژن نیم؟\nبەکوردی کردن: بیلال نەسرین\nسۆجۆنەر تروس (١٧٩٧-١٨٨٣)، خاتوونێکی هەڵسوڕاوی ڕەشپێستە، وەک کۆیلە لە شاری نیویۆرک((New York چاوی بە دونیا هەڵهێناوە. پێش ساڵی(١٨٢٧)، واتە بەرلەوەی کۆیلەیی و کۆیلەداری لە شاری نیویۆرک هەڵبوەشێتەوە و کاری پێنەکرێت، دەفرۆشرێت بە کەسێک بە ناوی (هون واگن)، پاشان ئازادی دەکات. لە ساڵی(١٨٥١)، سۆجۆنەر بەشداری کۆنفرانسی (مافەکانی ژنانی ئۆهایۆ)ی کرد. هەڵبەتە زۆرێک لە ئامادەبووانی کۆنفرانسەکە دژی بەشداربوونی ئەو بوون، چونکو دەترسان بزوتنەوەی ژنانی ئەو سەردەمە و بزوتنەوەی دژبەری کۆیلەداریی، کە لەو زەمەنەدا کڵپەی ڕق و کینەی زۆرێکبوو، بێ نەزم و شلۆق ببێت. کاتێک سۆجۆنەر هەستا بۆ ئەوەی گوتارەکەی خۆی پێشکەش بکات، هووها و هاواری دژبەری تابێت بڵندتر دەبوو، بەڵام کاتێک وتەکانی تەواوبوون، دەنگی پشتگیری و پاڵپشتی تەواوی هۆڵەکەی تەنییەوە. ئەوەی لێرەدا دەیخوێننەوە دەقی گوتارەکەی سۆجۆنەر تروسە کە لە کۆنفرانسەکەدا پێشکەشی کردبوو؛\nباشە ڕۆڵەکانم، کاتێک ئەم هەموو مشتومڕ و هووهایە بەرپابووە، بێگومان کێشەیەک لە ئارادایە. من وا بیردەکەمەوە، ئێستا کە ڕەشپێستەکان لە باشوور و ژنان لە باکوور، هەموان پێکەوە خەریکن لەسەر مافەکانیان دەنگ هەڵدەبڕن و داکۆکی دەکەن، پیاوانی سپیپێست لە زووترین کاتدا دوچاری بارودۆخی دژوار و ناهەموار دەبنەوە، بەڵام سەرباری ئەم هەموو مشتومڕە، چی دەگوزەرێت؟\nپیاوان دەڵێن ژنان بۆ ئەوەی سواری گالیسکەیەک ببن یاخود ئەگەر گەرەکیان بێت لە ڕۆگەیەک(جۆگە) بپەڕنەوە، پێویستیان بە کۆمەککردنەوە و هەمیشە دەبێت شیاوترین جێگایان هەبێت، بەڵام من لە کاتی سواربوونی گالیسکە و پەڕینەوەم لە جۆگە، هەرگیز کەس هاریکاری نەکردووم و قەت شیاوترین جێگام پێنەدراوە! مەگەر من ژن نیم؟!\nلە من بنواڕن، بازووەکانم ببینن، گاسنکاری و جوتیاریم کردووە و لە عەمبارەکاندا حەمباڵ بووم و کاری سەرپەرشتیکردنی زەخیرەشم ڕاپەڕاندووە. هیچ پیاوێک لە کارەکانمدا دەستی هاریکاری بۆ درێژ نەکردووم! مەگەر من ژن نیم؟!\nدەمتوانی بە ئەندازەی پیاوێک کار بکەم و خواردن بخۆم (هەڵبەت کاتێک خواردنم چنگ بکەوتایە) و بەرگەی شەلاق لێدانیش بگرم. مەگەر من ژن نیم؟!\nسێزدە منداڵم هێناوەتە دونیاوە و شاهیدی فرۆشتنی زۆربەیان بووم وەک کۆیلە. کاتێک وەک دایکێکی پەژمووردە هۆن هۆن دەگریام، تەنها (مەسیح) گوێی لە دەنگم دەبوو. مەگەر من ژن نیم؟!\nخەڵک لەبارەی ئەو شتە دەدوێن کە لە کەلەسەردایە، چی پێدەڵێن؟ (یەكێک لە ئامادەبووانی کۆنفرانسەکە هەڵدەداتێ: "ئەقڵ"). بەڵێ ئەوە دەڵێم ئەزیزم. ئەوە چ پەیوەندییەکی بە مافی ژنان یاخود ڕەشپێستەکانەوە هەیە؟ ئەگەر پەرداخی من بچووک بێت و هی ئێوە گەورە، ئایا ڕق و کینە نییە ئەگەر ئێوە ڕێگربن لەوەی منیش پەرداخەکەم لێوانلێو بکەم؟\nئێستاش ئەم پیاوە گچکەیە کە جلی ڕەشی پۆشیوە، دەڵێت مافی ژنان ناکرێت بە ئەندازەی مافی پیاوان بێت چونکو (مەسیح) ژن نەبوو! مەسیحی ئیوە چۆن هاتووەتە ئەم دونیایە؟ بە لوتفی خودا و ژنێک! پیاو لە هاتنەبوونی ئەودا هیچ ڕۆڵێکی نەبووە.\nئەگەر یەکەمین ژن کە خودا ئافراندوویەتی، ئەوەندە بەهێزبووە بەتەنها توانیویەتی دونیا ژێرەوژوور بکات، کەوابێت ئەم ژنانەش پێکەوە دەبێت بتوانن بۆ جێگای ڕاستەقینە و ڕەسەنی خۆیان بگەڕێنەوە، دەقیق بۆ جێگای ڕەسەنی خۆیان. ئێستاش کە گەرەکیانە وەها کارێک بکەن، واباشترە پیاوان ڕێگایان بۆ چۆڵکەن.\nزۆر سوپاس گوێبیستی قسەکانم بوون، سۆجۆنەری پیر هیچی دیکەی نییە بۆ وتن.\nAin't I a Woman? - Internet History Sourcebooks\nمگر من زن نیستم؟ اثر سوجورنر تروث | توانا


مه‌غریب و "كرانه‌وه‌ی به‌ڕووی ئه‌مازیغییه‌كان"دا\nچه‌وساندنه‌وه‌یان له سه‌رده‌می فتوحاتی ئیسلامییه‌وه، سه‌ره‌نجام حكومه‌تی مه‌غریب بڕیاریدا (كه‌ناڵێكی ته‌له‌فزیۆنی) بۆ ئه‌مازیغییه‌كان بكاته‌وه. بێگومان هه‌نگاوێكی له‌مجۆره ئه‌گه‌رچی مایه‌ی هه‌ڵوه‌سته له‌سه‌ركردنێكی ئیجابییه، لێ له‌هه‌مانكاتدا له ئاستی گشتی و به‌پێوه‌ره مرۆییه‌كان مافێكی سه‌ره‌تایی هه‌ر گه‌ل و نه‌ته‌وه و كۆمه‌ڵێكه بیه‌وێت به‌زمانی خۆی ڕۆژانه‌ی ژیانی موماره‌سه بكات.\nئه‌مازیغییه‌كان له مه‌غریب كه‌مه نه‌ته‌وه‌ن و له‌سه‌رووی ئه‌وانه‌وه نه‌ته‌وه‌ی "عه‌ره‌بی باڵا" هه‌یه، ئه‌م باڵابوونه له سه‌ره‌تای فتوحاتی ئیسلامیه‌وه ده‌ستپێده‌كات و بوون و ده‌سه‌ڵات و شوناسی ئه‌مازیغییه‌كان كۆتایی دێت و له‌وساوه تائێستا به‌به‌رده‌وامی له‌هه‌وڵی به‌ده‌ستهێنانه‌وه‌ی مافه‌كانیان بوون.\nبوونی نه‌ته‌وه‌ی دووه‌م له چوارچێوه‌یه‌كی جوگرافی ده‌ستكرددا وه‌ك ئه‌وه‌ی كورد له عیراقدا له ئه‌نجامی په‌یمانی (سایكس-بیكۆ 1916) و دابه‌شكردنی كوردستان، هه‌میشه ڕووبه‌ڕووی چه‌وساندنه‌وه بۆته‌وه. ئه‌مه وایكردووه به‌رده‌وام دۆخێكی ناجێگیر په‌یدابێت و ده‌یان كاره‌سات به‌دوای خۆیدا بهێنێت.\nنموونه‌كه بۆ گه‌لی كورد له باشووری كوردستان (هه‌رێمی كوردستانی عیراق) ڕوونتره كاتێك ده‌بینیت له ساڵی 1988دا ڕووبه‌ڕووی ئه‌نفالكردن و كیمیابارانكردن (دوو جینۆسایدی گه‌وره‌ی سه‌ده‌ی بیسته‌م) ده‌بێته‌وه و هه‌ڕه‌شه‌یه‌كی گه‌وره له شوناس و كولتووری ده‌كرا، ئێستاش كوردێك ده‌بێته‌وه سه‌رۆك كۆماری هه‌مان ده‌وڵه‌ت و له‌هه‌موو بواره‌كانی سیاسی و كۆمه‌ڵاتی و ڕۆشنبیری گه‌لی كورد به‌ئاشكرا ژیان ده‌گوزه‌رێنێ.\nئه‌و نموونه‌یه‌ی سه‌ره‌وه ئه‌گه‌ر وه‌ك ده‌ره‌نجامی شۆڕش دژی دیكتاتۆریه‌ت قبوڵ بكرێت، ئه‌وا كردنه‌وه‌ی كه‌ناڵێكی ته‌له‌فزیۆنی بۆ ئه‌مازیغییه‌كان گومان هه‌ڵناگرێت به‌وه‌ی ده‌ره‌نجانی شۆڕش و هه‌ڵێسانه به‌رده‌وامه‌كانیانه.\nئه‌مازیغییه‌كان كه نه‌ته‌وه‌یه‌كی ڕه‌سه‌نی باكووری ئه‌فریقیان به‌وێنه‌ی كورد ده‌وڵه‌تی سه‌ربه‌خۆیان نییه، ساڵانێكی زۆر خاوه‌ن هه‌یبه‌ت و ده‌سه‌ڵاتی خۆیان بوون و به‌ئازادانه موماره‌سه‌ی مافه‌كانی خۆیان كردووه، كه ئه‌م كه‌ناڵه‌ش ده‌كرێته‌وه ده‌بێته سه‌ره‌تایه‌ك بۆ پرۆسه‌ی زیندووكردنه‌وه‌ی كولتووره‌كه‌یان و چه‌ند ده‌سه‌ڵاتدارانی مه‌غریب زیاتر بڕوایان به‌دیموكراسی و ئازادی ئه‌وانی تر هه‌بێت، ئه‌وا هێنده ئه‌و كه‌مه نه‌ته‌وه‌یه به‌مافه‌كانیان ئاشنا ده‌بن.\nناكرێت كردنه‌وه‌ی كه‌ناڵێكی ته‌له‌فزیۆنی بۆ ئه‌مازیغییه‌كان له ده‌ره‌وه‌ی چوارچێوه‌ی ئه‌و زنجیره گۆڕانكاریانه دابنێین كه‌وا به‌شێوه‌یه‌كی گشتی له ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاستدا ڕووده‌ده‌ن، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا بۆ مه‌غریب له‌سه‌ر ئاستی وڵاتانی عه‌ره‌بی هه‌نگاوێكی ئیجابییه و پێویسته نرخی بدرێتێ.


سەرەتا»جۆراوجۆر»فۆتۆگرافی»پانۆراما چى یە ؟\nپانۆراما وەکو بنەماکانى ووشه واتا سەیرکردنی تەواو یان پیشاندانى تەواو لە زۆر بوارەکانى ترى سینەمایى سوود لەو شێوازە وەر ئەگرن بۆ تێرکردنى چاوى بینەر بە ماوەى پیشاندان و قوڵى پیشاندان کە لە فۆتۆگرافیدا بریتییە لە پیشاندانى روویەرێکى فراوان ئەمەش بە گرتنى چەند وێنەیەک ئەم کردارە ئەنجام دەدرێت .\n– چۆن ئەتوانین وێنەیەکى پانۆراما بگرین ؟\nهەندێ لە کامیرا دیجیتاڵەکان ئەتوانین لە ڕێگەى مۆدى (PANORAMA MODE ) وێنەکەمان بگرین ئەویش ئاسانکارى کردووە کە لە ڕیگەى هێلێکەوە ئاراستەى جولەکەت بۆ دیارى ئەکات ئەتوانى بە هۆى جوڵەیەکى رێکەوە وێنەیەکى پانۆراما بە دەست بێنیت .\nلە کامیراى DSLR چۆن وێنەى پانۆراما بگرین ؟\nهەندێ خاڵ هەیەی پێویستە رەچاوى بکەین …\n– پێویستە لەسەر مانوێڵ ( Manuel ) وینە بگرین بۆ ؟\n1- بە هۆى بوونى جیاوازى روونکاى لە نیوان وینەکاندا کە دەتوانى بە ئاسانى کۆنترۆلى جیاوازى رووناکیەکان بکەى زۆر کات توشى ئەم کێشەیە دەبین کە لە ناو ئەو وێنانەى گرتومانە یەکێ لە وینەکان روونکاى زیاترە یا کەمترە لە کاتى گۆرینى ئاراستەى وینەکەت تووشى ئەم کێشەیە دەبیت بۆیە پێویستە بە مانویل وینەکان بگرین .\n– وێنەکان بەRAW بگرین یان JPEG ؟\nئەمەیان ئەکەوێتەوە سەر جۆرى کامیراکەت و میمۆرى کامیراکەت چونکە پانۆراما پیک دێت لە کۆمەڵێ وینە ئەگەر بە RAW وێنەکان بگریت پێویستە میمۆرى کامیراکەت کەمێ بەرز بیتَ لە هەمان کاتدا RAW ئەتوانین بەو شیوەیەى خۆمان ئەمانەوى ریکخستى هەموو رووناکى و هاوسەنى Over Exposure و هەندێ هاەوسەنگى تر دواى گرتنى وێنەکە بە ئاسانى چارەسەر بکەین بەَڵام هەندێ لە فۆتۆگرافەرەکانمان کە کردارەکانى ئیدێت بەکار ناهینن بۆیە پێویستە بە JPEG وێنەکانیان بگرن .\nبۆ وێنەى پانۆراما پێویستیمان بە تریپۆد ( سێ قاچ ) هەیە بۆ ئەوەى هیچ گۆرانکارى لە جوڵە نەکریت لە کاتى جوڵانى گۆشەى کامیراکە چونکە هەر جولەیەک و بەرز و نزمیەک کار دەکاتە سەر گشت وێنەکانى ناو پانۆراماکەت . وا باشترە ئەو جانتایەى لاتە بیخەیتە سەر قاچەکانى تریپۆدەکەت بۆ ئەوەى هیچ پاڵە پەستۆیەکى هەوا کارى تی نەکات یان با یەکى خیرا بیت لەوانەیە گۆشەى دیارى کراوت لێ بشێوینێ .\n– ئاسۆیى یان ستونى ؟\nئەمە کێشەى زۆربەى فۆتۆگرافەکانە کە ئایا چۆن دەست بکەن بە وێنەگرتنى پانۆراما بە بارى پانتایى ( ئاسۆیى ) یان بە بارى درێژى ( ستونى ) باشترین جۆر بارى ستونى یە چونکە پانتایى زیاتر بە دەست ئەهینیت هەم لەبەشى سەرەوە هەم لە بەشى خوارەوە بەم شێوەیە جوانتر بەر چاوى بینەر ئەکەویتَ وە کوالیتى بەرزتر ئەبیت چونکە ژمارەى وینە لیکدراوەکانى زیاتر ئەبیت ژمارەى وینەکان زیاتر ئەبن لە 7 وێنە پێچەوانەى بارى ئاسۆیى کە ژمارەى وێنەکانى کەمتر ئەبن ناتوانین پانتاییەکى تەواو دەستەبەر بکەین لە سەرەوە و لە خوارەوە ى وینەکاندا .\n– پێش گرتنى وێنەکان ئاگادار بە ..\nپێش ئەوەى دەست بکەیت بە گرتنى وینەکان و ئاراستەى کامیراکەت دیارى بکەى پێویستە گۆشەیەکى گونجاو هەڵبژێریت بۆ ئەوەى ژمارەى وێنەکانت دیارى بکەیت کە ئەویش بە هۆى دیارى کردنى خاڵى سەرەتا و خاڵى کۆتایى وینەکان ئەبیت .\n– لە لاى ڕاستەوە یان لەلاى چەپ دەست ئەکەى بە وێنە گرتن ؟\nئەمەش کیشەیەکى ترە فۆتۆگرافەر تۆشى قەلەقى دەکات لە کاتى وێنە گرتنى پانۆراما بۆیە لەگەلم بن با بزانین کامیان هەلبژێرین . جگە لەوەى ئێمە ئەو ئەزانین کە چاوى بینەر سەرەتا بە ڕێژەى 65% خیرایى بینین لە لاى چەپەوەیە بۆیە بۆ کۆنترۆلکردنى ئەو هیلانەى ئەکەونە ناو رووبەرى وینەکەوە پێویستە لەلاى چەپەوە دەست پیبکەین بۆ لاى ڕڕست . هەندى حاڵەت هەیە لە Art کە لە لاى راستەوە بۆ چەپ دەست پیدەکات ئەمیش لەبەر چەند هۆکاریکە :\n1- تیژى گەرمى ڕەنگەکان بەرەو لاى چەپ ئەرواتەوە .\n2- هیچ هێلێکى تیدا نیە ئەم جۆرە وێنانە .\n– خێرایى ..\nخێرایى زۆر گرنگە مەبەستمان چیە لە خێرایى ؟\nواتە مەوداى کاتى نێوان وینەکان کەمترین مەوادا بیتَ بۆچى ؟\nچونکە خیرایى جوڵەى خۆر لە ماوەیەى کەمتر لە چرکەیەکە زۆر جار بینیومانە وێنەى یەکەم لەگەڵ وێنەى سێیەم دا لە رووى سێبەر و رووناکى جیاوازى زۆریان هەیە شیوە و دیکارتى وێنەکانمان ئەشێوێنى بۆیە پێویستە خیرابین لە کاتى گرتنى وینەکانى ناو پانۆراکەمان بۆ ئەوەى هیچ بەربەستێکى سرووشتى کارى تێ نەکات .\n– چۆن کە وێنەى یەکەم ئەگریت و ئەچیتە وێنەى دووەم ؟\n1- بە هۆى بینینەوە کە ئەو پانتاییەت گرت و دواتر لە خاڵیکى نزیکى کۆتا خاڵى وێنەى یەکەمەوە دەست ئەکەى بە گرتنى وێنەى دووەم بە هەمان شێوە بۆ وێنەکانى دیکەش .\n2- بە هۆى ئەو تریپۆدەى کە کامیراکەتى لەسەردانراوە . بەم شێوەیە لەگەڵم بن ..\nکامیراکەم لە ئاستى قاچى لاى چەپى تریپۆدەکەت دابنێ ئینجا وینەیەک بگرە و بۆ وێنەى دووەم بۆ لاى راست بیجوڵێنە لە نێوان قاچى یەکەم کە وینەى یەکەمت لیگرت بۆ قاچى دووەم کە بۆى دەچیت لەو نیوانەدا وێنەى دووەم ئەگریت بۆ وێنەى سێ یەمیش ئاراستەى قاچى دووەم بەم شێوەیە بەردەوام ئەبیت تا هەموو وێنەکانت تەواو ئەکەیت ..\nبەم شیوەیە کردارى وێنەگرتنى پانۆرامەکەمان بە سەرکەوتوویى ئەنجام درا\nئامادەكرنی : ئاسۆ كەریم\nبابەتەكانی پێشووترDof چییە ؟\nبابەتی دواتر چۆن سیتینگی کامیراکه‌ت ریک ده‌خه‌یت بۆ هه‌موو کاته‌کان ؟؟ ..\nشیكردنه‌وه‌ى Error Types


بارزانی جدیە لە كاندیدكردنی هۆشیار زێباری و نایكشێنێتەوە، دەیانەوێت پۆستی سەرۆك كۆمار لە یەكێتی بسەننەوە، لە ئێستادا قۆناغی گۆڕینی كاندید و كشانەوەی كۆتایی هاتووە، یەكێتی بەشدار نیە لە هاوپەیمانێتیە سێقۆڵیەكە (سەدر، بارزانی، حەلبوسی) بۆیە یەكێتی بۆ وەرگرتنی هەر پۆستێك یان دەبێت بچێتە هاوپەیمانێتیەكەوە یاخود لەگەڵ پارتی رێككەوتن بكات بۆ وەرگرتنی پۆستی سەرۆك كۆمار یان پۆستی وزاری و بەشداری لە حكومەتی داهاتووی عێراق، لە بری حكومەت و سەرۆكایەتی هەرێم و پەرلەمان، بارەگای بارزانی بڕیار لەسەر بەشداری كورد لە حكومەتی داهاتووی عێراق دەدات.\nمەكتەبی سیاسی پارتی رۆژی 18ی ئەم مانگە كە لە بارەگای بارزانی كۆبوەوە، لە كۆبونەوەكەدا (نێچیرڤان بارزانی، مەسرور بارزانی، فازڵ میرانی ، ئازاد بەرواری، هۆشیار زێباری) تیایدا بەشداربوون.، پارتی جدی بوونی خۆیان لەسەر كاندیدكردنی هۆشیار زێباری دوپاتكردەوەو رایانگەیاندووە: چەندین ساڵە پۆستی سەرۆك كۆماری عێراق لای یەكێتی بووە ئێستا بارودۆخە ناوخۆیی و نێودەوڵەتیەكان وا دەخوازێت ئەو پۆستە لای پارتی بێت، بۆیە بەهیچ شێوەیە ئامادەنین هۆشیار زێباری بكشێننەوە.\nسەرچاوەیەكی باڵا لە پارتی دیموكراتی كوردستان بە (درەو) راگەیاند: پارتی سوورە لەسەر ئەوەی پۆستی سەرۆك كۆمار لەم خولەدا بۆ كاندیدەكەی (هۆشیار زێباری) بێت، ئەمە لە كۆبونەوەكەی مەكتەبی سیاسی پارتی جەختی لەسەركراوەتەوە، كاتی ئەوەش بەسەرچوو كە یەكێتی كاندیدەكەی (بەرهەم ساڵح) بگۆڕێت و پارتی كاندیدی خۆی بكشێنێتەوە، بەڵكو پارتی ئەو قۆناغەی بەجێهێشتوو ئێستا هەموو هەوڵێكی بۆ ئەوەیە ئەو پۆستە بۆ پارتی بێت، ئێمە هاوپەیمانێتیمان لەگەڵ سەدرو سونەكان هەیە، دەتوانین بە ئاسانی دەنگی پێویست كۆبكەینەوە ئیتر بۆچی ئەو چانسە لەدەست بدەین و بیدەینەوە بە یەكێتی، كە لەگەڵمان نیە لە بەغداد، سەبارەت بەوەی لایەنە شیعەكان دەنگ بە هۆشیار زێباری نادەن چونكە كەیسی گەندەڵی لەسەرە، ئەو سەرچاوەیە وتی: هۆشیار زێباری خۆی لە بەغداد لەگەڵ زۆربەی لایەنە شیعەكان قسەی كردووەو پێیان راگەیاندووە هیچ كێشەیەكیان نیە، بارزانی هەر كاندیدێك دیاری بكات ئەوان دەنگ بەو كاندیدە دەدەن.\nقۆناغی گۆڕینی كاندید تەواو بوو\nپێش كۆبونەوەی پەرلەمانی عێراق، پارتی دیموكراتی كوردستان لای ئاسایی بوو رێكبكەون و پۆستی سەرۆك كۆماری عێراق بۆ یەكێتی بێت، بەمەرجێك بەرهەم ساڵح كاندید نەكەن، چونكە بارزانی ڤیتۆی لەسەر داناوە، بەڵام لەدوای كۆبونەوەكەی پەرلەمان و سەركەوتنی هاوپەیمانێتیەكەی (سەدر، بارزانی، حەلبوسی) لە دانیشتنی یەكەم و هەڵبژاردنی سەرۆك و جێگرەكانی بە دڵخوازی خۆیان، ئیتر پارتی هەڵوێستی خۆی گۆڕی لەسەر پۆستی سەرۆك كۆماری عێراق:\n• پارتی لە هاوپەیمانێتیەكەیان لەگەڵ سەدرو حەلبوسی و خەنجەر سەركەوتووبون و بە ئاسانی دەتوانن كاندیدی خۆیان بۆ پۆستی سەرۆك كۆماری عێراق سەربخەن، چونكە خاوەنی (180 بۆ 200) دەنگی پەرلەمانین، ئیتر بۆچی ئەو كارتە بەكار نەهێنن و بیدەنە یەكێتی لە كاتێكدا یەكێتی ئامادە نەبوو بەشداری كۆبونەوەكە بكات، پارلەمانتارانی سەدر و سونەكان ناچارن دەنگ بە كاندیدەكەی پارتی بدەن (هۆشیار زێباری) چونكە ئەگەر پەرلەمانتارانی سەدر دەنگ بە هۆشیار زێباری نەدەن پرۆسەی دەنگدان بە سەرۆك وەزیران دوای سەرۆك كۆمارە پێویستیان بە دەنگی پارتی دەبێت، بۆیە سەدریەكان بەوە ناسراون كە لەژێر فەرمانی سەدردان و سەدر هەر بڕیارێك بدات ئەوان جێبەجێی دەكەن.\n• یەكێتی ئامادەنەبوو گوێ لە رای بارزانی بگرێت و سوربوو لەسەر پشتیوانیكردنی بەرهەم ساڵح (ئەگەرچی تا ئێستا بەرەسمی راینەگەیاندووە)، بۆیە بارزانی دەیەوێت تۆڵەی شكستەكەی بكاتەوە كە لە هەڵبژاردنی سەرۆك كۆمار لە 2018 روبەرووی كاندیدەكەی بووەوە (فوئاد حسێن)، تا ئێستا رووداوەكان بەو ئاراستەیە بڕۆن كە هەمان سیناریۆی 2018 دووبارە ببێتەوە، بەرهەم ساڵح و هۆشیار زێباری بكەونە بەرامبەر یەك.\n• ئێستا زۆربەی لایەنە عێراقیەكان و گوێ لە بارزانی دەگرن و گفتوگۆ لەگەڵ ئەو دەكەن، بۆیە پارتی ئەمجارە بە پلانێكی ووردەوە چووەتە بەغداد و دەیەوێت سەرجەم جومگە هەستیارەكانی (پشكی كورد لە بەغداد) لای خۆی بێت یان لانی كەم لەژێر فەرمان و كۆنترۆڵی خۆیدا بێت.\n• یەكێتی بەشدار نیە لەو هاوپەیمانێتیەی كە دەیەوێت حكومەتی داهاتووی عێراق پێكبهێنێت، بۆیە ناكرێت بەشدار نەبێت و پۆستی سەرۆك كۆماریشی لابێت، ئەمە كێشە بۆ هاوپەیمانێتیەكە درووست دەكات، لەو حاڵەتەدا یەكێتی ئەگەر بەشدار نەبێت لەو هاوپەیمانێتیە ناتوانێت وەزارەتیش وەربگرێت، تەنیا دەبێت لەگەڵ پارتی رێكبكەوێت و وەزارەت لە پارتی وەربگرێت.\n• پارتی و هاوپەیمانەكانی دەیانەوێت پێكەوە بە سێقۆڵی سێ سەرۆكایەتیەكە پڕبكەنەوە.\n- سەرۆكی پەرلەمان سونە جێگرەكانی پارتی و سەدری\n- سەرۆكی كۆمار كورد جێگرەكانی سونە و سەدری\n- سەرۆكی حكومەت سەدری جێگرەكانی كورد و سونە\n- وەزارەتەكان دابەشبكەن بەسەر خۆیاندا\nقۆناغی كشانەوەو گۆڕینی كاندیدی سەرۆك كۆمار كۆتایی هاتووە، تا یەكێتی لەگەڵ پارتی رێككەوتن نەكەن یەكێتی نەك پۆستی سەرۆك كۆمار ناتوانێت هیچ پۆستێكی دیكە لە حكومەتی داهاتووی عێراق وەربگرێت، پشكی كورد لە حكومەتی داهاتویی عێراق ( سەرۆك كۆمار، جێگری سەرۆكی پەرلەمان، سێ بۆ چوار وەزارەت)، بە پێی رێككەوتن و لە هاوپەیمانێتیە سێ قۆڵیەكە یەكلا دەكرێتەوە.\nنە سەرۆكایەتی هەرێم و نە حكومەت و نە پەرلەمانی كوردستان لە پرۆسەی پێكهێنانی حكومەتی عێراق هیچ رۆڵیان نیەو بەشدار نین لە داڕشتنی بەرنامەو خواستەكانی كورد لە حكومەتی داهاتووی عێراق، لە ئێستادا پرسی گفتوگۆ و پێكهێنانی حكومەتی داهاتووی عێراق و بەرنامەی هەرێمی كوردستان لە حكومەتی داهاتووی عێراق تەنیا لە بارەگای بارزانیەوە دەدرێت، كە پێشتر حزبەكانی بەشدار لە حكومەت پێكەوە بڕیاریان لە بەشداری كورد دەدات لە حكومەتەكانی عێراق، تا ئێستا ئەوەی باسی لێوە دەكرێت نە بەرنامەو نە داواكارییەكانی هەرێمی كوردستانە، بەڵكو تەنیا رێككەوتنە لەسەر دابەشكردنی پۆستەكان.\nئەگەر پارتی سەرجەم پۆستەكانی بەغداد بۆخۆی ببات كاریگەری لەسەر ناوخۆی هەرێم و بەشداری یەكێتی لە حكومەتی هەرێم نابێت؟


كۆتایى ئیمپراتۆرییه نه‌وتییه‌كه‌ى هه‌ورامى یاخود یارییه‌كى دیكه\nكۆتایى ئیمپراتۆرییه نه‌وتییه‌كه‌ى هه‌ورامى یاخود یارییه‌كى دیكه\nپێده‌چێت گرێكوێرەى مانه‌وه یاخود رۆیشتنى ئاشتى هه‌ورامى، له‌وه ئاڵۆزتربێت كه پێشبینى ده‌كرا، هه‌موو گرێكانى نێوان لایه‌نه‌كان كرانه‌وه هێشتا ئه‌وه‌ى هه‌ورامى و پۆسته‌كه‌ى وه‌ك خۆیه‌تى، ته‌نانه‌ت دواى راده‌ستكردنى ناوه‌كان نه‌خۆى و نه وه‌زاره‌ته‌كه‌ى له لیستى ئه‌ندامانى كابینه‌ى نوێى حكومه‌تدا بوونیان نییه، دواى مشتومڕێكى گه‌رم و چڕوپڕى پشت په‌رده، هێشتا نێوخۆى پارتى له‌سه‌ر دانانه‌وه‌ى هه‌ورامى نه‌سازاوە، چاره‌نووسى ئه‌و پیاوه له‌به‌رده‌م چه‌ند سیناریۆیه‌كدایه، هه‌ورامى خۆى پێى وایه دامه‌زرێنه‌رى كه‌رتى نه‌وت و وزه‌ى هه‌رێمى كوردستانه‌و سته‌مى لێده‌كرێـت.\nعەبدوڵا عەبدولڕەحمان عەبدوڵا(ئاشتی هه‌ورامی)، ماوه‌ى ١٣ساڵە له‌سه‌ر كورسى وه‌زاره‌تى سامانه سروشتییه‌كانه. به‌ته‌نها خۆى به‌قه‌د هه‌موو حكومه‌ت ره‌خنه‌و ناڕه‌زایى خه‌ڵكى رووبه‌ڕووبووه‌ته‌وه، به‌هۆى فایلى داخراوى وه‌زاره‌ته‌كه‌ى و لێڵى و ناڕوونى نه‌وت و داهاته‌كه‌ى. له‌دایكبوونى كابینه‌ى نۆیه‌مى حكومه‌تى هه‌رێم و هاتنى مه‌سرور بارزانى، دۆخێكى جیاوازى رووبه‌ڕووى هه‌ورامى دەکاتەوە. ئێستا خۆى و وه‌زاره‌ته‌كه‌ى و جانتا ره‌شه‌كه‌ى چاره‌نوسیان ناڕوونه.\nئه‌و دۆخه‌ى ئێستا رووبه‌ڕووى ئاشتى هه‌ورامى بووه‌ته‌وه دۆخێكى كوتوپڕ نییه، نیگه‌رانییه‌كانى نێوخۆى پارتى له هه‌ورامى، بۆ قۆناغى ده‌سه‌ڵاتدارێتى نێچیرڤان بارزانى ده‌گه‌ڕێته‌وه، به‌ڵام تائه‌و له‌سه‌ر كورسى سه‌رۆك وه‌زیران بوو ئاشتى هه‌ورامى نه‌وه‌ستێندرا. له‌گه‌ڵ ده‌ستپێكردنى گفتوگۆى پارتى و لایه‌نه‌كان، له‌ناوخۆى پارتیش مشتومڕێكى گه‌رم ده‌ستیپێكرد له‌سه‌ر دابه‌شكردنى ده‌سه‌ڵات و دۆسیه‌ى نه‌وت به‌تایبه‌تى.\nتیمى مه‌سرور بارزانى له‌ده‌ستپێكه‌وه به‌هه‌موو شێوه‌یه‌ك دژى دانانه‌وه‌ى وه‌زیره‌كانى كابینه‌ى هه‌شت بوون، ئه‌وه‌ش به ئامانجى ده‌رهێنانى دۆسیه‌ى نه‌وت و وزه له‌بن ده‌ستى نێچیرڤان بارزانى و خاڵی کردنەوەی ئەنجومەنی وەزیران لە هەژموونی سەرۆکی پێشوو، پێشتر په‌یسه‌ر ئه‌وه‌ى بڵاوكرده‌وه كه بۆ مانه‌وه‌ى هه‌ورامى له‌پۆسته‌كه‌ى، توركیا به‌فه‌رمى فشارى كردووه‌و داواى دانانه‌وه‌ى كردووه له پۆسته‌كه‌ى، داواجار به وه‌رگرتنى ره‌زامه‌ندییه‌كى ساردوسڕى مه‌سعود بارزانى و مه‌سررو بارزانى به‌دانانه‌وه‌ى هه‌ورامى، كێشه‌كه پینه‌كراو نێچیرڤان بارزانى هاته سه‌ر راسته‌ڕێى پێكهێنانى پرۆسه‌ى نوێى سیاسى هه‌رێمى كوردستان، به‌ڵام مه‌سرور بارزانى له‌كۆتا ساته‌كاندا خواستى زۆرى خۆى بۆ لادانى ئاشتى هه‌ورامى پێ نه‌شاردرایه‌وه. ناوه‌كه‌ى ره‌وانه‌ى په‌رله‌مان نه‌كرد بۆ سوێندخواردن و كه‌سیشى له‌برى دیارینه‌كردووه.\nئاشتى هه‌ورامى زۆربه‌ى كات له ئۆفیسه‌كه‌ى له‌نده‌ن-یه‌وه، كاره‌كانى وه‌زاره‌تى هه‌ڵده‌سوڕاند، ئێستاش له‌هه‌مان ئۆفیسه‌و له دووره‌وه چاوه‌ڕوانە به‌رچاوروونیه‌كى پێبدرێت، سه‌باره‌ت به خۆى و وه‌زاره‌ته‌كه‌ى و گرێبه‌سته زه‌بەلاحه‌كانى.\n*به‌پێى زانیارییه‌كانى په‌یسه‌ر پرێس كه‌له‌سه‌رچاوه‌ى ئاگاداره‌وه ده‌ستیكه‌وتوون، سیناریۆى یه‌كه‌م ئه‌وه‌یه كه مه‌سرور بارزانى به وه‌كاله‌ت پۆستى وه‌زارتى سامانه سروشتییه‌كان به‌ڕێوه‌ببات، ئاشتى هه‌ورامى وه‌ك راوێژكارى سه‌رۆكى حكومه‌ت، یاخود ئه‌ندامى بۆردى وه‌زاره‌تى سامانه‌سروشتییه‌كان به‌رده‌وامبێت. ئاشتى هه‌ورامى ئه‌م بژارده‌ى ره‌تكردووه‌ته‌وه‌و رایگه‌یاندووه، به كه‌متر له پۆستى وه‌زیری سامانه سروشتییه‌كان رازى نابێت، به‌پێى زانیارییه‌كانى په‌یسه‌ر، هه‌ورامى پێى وابووه سته‌مى لێده‌كرێت ئه‌گه‌ر وه‌زاره‌ته‌كه‌ى نه‌درێته‌وه، گوتویه‌تى دامه‌زرێنه‌رى سیاسه‌تى نه‌وت و ده‌رهێنانى نه‌وته، ئه‌گه‌ر نه‌بوایه هه‌رێمى كوردستان خاوه‌نى توانایه‌كى نه‌وتى له‌مجۆره‌ى ئێستا نه‌ده‌بوو.\nئه‌م سیناریۆیه، سیناریۆى دڵخوازى مه‌سرور بارزانییه و چانسى ئاشتى هه‌ورامى لاوازده‌كات، چونكه هه‌ورامى ده‌ڵێت، وه‌زاره‌ت یاخود هیچ.\n*سیناریۆیه‌كى دیكه مانه‌وه‌ى ئاشتى هه‌ورامی-یه، نێچیرڤان بارزانى هه‌وڵى تاقه‌تپڕوكێنى داوه بۆ مانه‌وه‌ى، ئێستاش ده‌ستبه‌ردارى ئه‌و خه‌ونه‌ى نه‌بووه. به‌پێى زانیارییه‌كانى په‌یسه‌ر دواى گه‌ڕانه‌وه‌ى له‌سه‌فه‌ره‌كه‌ى، سه‌رۆكى هه‌رێم ده‌ست به هه‌وڵه‌كانى ده‌كاته‌وه بۆ هێشتنه‌وه‌ى وه‌زیرى سامانه سروشتییه‌كان، ئاسته‌نگى به‌رده‌م ئه‌م گریمانه‌یه، خواستى به‌غداو ئه‌مریكییه‌كانه بۆ لادانى ئاشتى هه‌ورامى، سه‌ربارى ئه‌و ئاڕاسته‌یه‌ش كه‌له‌نێو پارتى هه‌یه بۆ لادانى. په‌رله‌مان مه‌رجى ئه‌وه‌ى داناوه كه هه‌ر وه‌زیرێك بۆ ئه‌وه‌ى متمانه‌ى پێبدرێت، ده‌بێت خۆى ئاماده‌بێت له‌په‌رله‌مان ره‌نگه ئه‌وه‌ش بیانووكى كاتى بێت بۆ ره‌وانه‌نه‌كردنى ناوى هه‌ورامى، به‌ڵام له‌راستیدا له‌پشتى ئه‌وه‌وه ئاریشه‌ى گه‌وره هه‌یه و په‌رله‌مان به‌ربه‌ست نییه.\n*یه‌كێك له ئه‌گه‌ره‌كان ئه‌وه‌یه پارتى به رێككه‌وتنه‌كه‌ى ناوخۆیه‌وه پابه‌ندبێت بۆ دانانه‌وه‌ى ئاشتى هه‌ورامى، به‌ڵام به دواخستنى ده‌ستبه‌كاربوونى بیه‌وێت رێككه‌وتن له‌گه‌ڵ به‌غدا دوابخات بۆ یاساى بوودجه‌ى ٢٠٢٠، پارتى ده‌زانێت ئه‌گه‌ر ئه‌مساڵ ٢٥٠ هه‌زار به‌رمیله‌كه راده‌ستبكرێت، ساڵى داهاتوو داواى ماوه‌كه‌شى لێده‌كرێت، بۆیه دواخستنى رێككه‌وتن بژارده‌ى گونجاوه بۆ پارتى.\n*گریمانه‌یه‌كى دیكه ئه‌وه‌یه دواى ئه‌و فشاره زۆره‌ى له‌سه‌ر مه‌سرور بارزانى هه‌بوو بۆ دانانه‌وه‌ى ئاشتى هه‌ورامى، بارزانى بیه‌وێت له‌رێگه‌ى به‌ستنه‌وه‌ى وه‌زاره‌ته‌كه به پۆسته‌كه‌ى خۆیه‌وه، خۆى له‌فشاره‌كان بپه‌ڕێنێته‌وه‌و چیتر وه‌زاره‌تى سامانه سروشتییه‌كان وه‌ك وه‌زاره‌تێك نه‌هێڵێت، بۆ ئه‌وه‌ى وه‌زاره‌ته‌كه نه‌مێنێت تا شه‌ڕى دانانه‌وه‌ى ئاشتى هه‌ورامى بۆ بكرێت. به‌ڵام ئه‌مه‌یان ئه‌گه‌رێكى به‌هێز نییه‌و وه‌زاره‌تى سامانه سروشتییه‌كان چه‌ند ساڵى رابردوو گرنگى و بایه‌خى ئه‌وتۆى په‌یداكردووه‌و هه‌موان چاویان له‌سه‌ر ئه‌و وه‌زاره‌ته‌یه، له‌دۆخێكى وادا هه‌ڵوه‌شانه‌وه‌ى ئه‌و وه‌زاره‌ته‌و كردنى به ده‌سته، یاخود تێكه‌ڵكردنى له‌گه‌ڵ وه‌زاره‌تى دیكه ئه‌گه‌رێكى لاوازه.\n*ئه‌گه‌رێكى دیكه ئه‌وه‌یه له‌وماوه‌ى كه وه‌زاره‌ته‌كه به‌وه‌كاله‌ت به‌ڕێوه‌ده‌برێت، رێككه‌وتن له‌سه‌ر كه‌سێكى دیكه بكرێت، یاخود رێككه‌وتن له‌سه‌ر دانانه‌وه‌ى خودى ئاشتى هه‌ورامى بكرێت، به‌ڵام دانانه‌وه‌ى به‌جۆرێك بێت، سه‌رۆك وه‌زیران لێى بێخه‌م بێت و بۆهه‌موو دۆسیه‌و فایله ئاڵۆزه‌كان دڵنیایى و به‌رچاوڕوونى ته‌واوى هه‌بێت، ئه‌وجا رێگه به گه‌ڕانه‌وه‌ى بدات.\nئامانجى مه‌سرور بارزانى؟\n*مه‌سرور بارزانى ده‌زانێت، مانه‌وه‌ى ئاشتى هه‌ورامى له پۆسته‌كه‌ى واته مانه‌وه‌ى دۆسیه‌ى نه‌وت لاى نێچیرڤان بارزانى و به‌وجۆره‌ش هێزى به‌سه‌ر فایلى نه‌وت-دا ناشكێت، ئه‌وه له‌كاتێكدایه نێچیرڤان بارزانى فه‌رمانده‌ى گشتى هێزه چه‌كداره‌كانیشه، مانه‌وه‌ى هه‌ردوو فایلى نه‌وت و چه‌ك لاى سه‌رۆكى هه‌رێم، رۆڵێكى ئه‌وتۆ بۆ سه‌رۆك وه‌زیرانى نوێ ناهێڵێته‌وه، ته‌نها چاره‌سه‌ریش بۆ ئه‌و لاسه‌نگییه، وه‌رگرتنه‌وه‌ى وه‌زاره‌تى سامانه سروشتییه‌كانه.\n*سه‌رۆك وه‌زیرانى نوێ ده‌یه‌وێت له‌سه‌ره‌تاوه سه‌رنجى راى گشتى به‌لاى كابینه‌كه‌یدا رابكێشێت به‌لادانى ئاشتى هه‌ورامى، ناڕازییه‌كان له ئه‌داى وه‌زاره‌تى سامانه سروشتییه‌كان زۆر زیاترە له‌وانه‌ى دانى خێریان پێداناوه. جگه له‌وه‌ش لادانى هه‌ورامى خواستى زۆرینه‌ى لایه‌نه‌كانه.\n*سه‌ركه‌وتنى مه‌سرور بارزانى ده‌كه‌وێته سه‌رئه‌وه‌ى تاچه‌ند له ئیداره‌كردنى دۆسیه‌ى دارایى و ئابورى هه‌رێمى كوردستان سه‌ركه‌وتوو ده‌بێت، بۆ ئه‌وه‌ش پێویستى زۆرى به وه‌زاره‌تى سامانه سروشتییه‌كانه كه له‌بن ده‌ستى خۆیدابێت، یاخود كه‌سێكى نزیكى به‌ڕێوه‌یبه‌رێت، به‌وپێیه‌ى نه‌پۆسته‌كانى وه‌زاره‌ته‌كانى، دارایى، بازرگانى، كشتوكاڵ، سندوقى داهاته نه‌وتییه‌كان لاى پارتى نابن.\n*له كابینه‌كانى رابردوو ته‌نها وه‌زاره‌تى دارایى پاشكۆى وه‌زاره‌تى سامانه سروشتییه‌كان نه‌بوو، به‌ڵكو كۆى حكومه‌ته‌كه چاوه‌ڕێى سامانه سروشتییه‌كان بوون بۆ هه‌رجوڵه‌و كارێك، بۆ مه‌سرور بارزانى و كابینه‌كه‌ى دۆخێكى نه‌خوازراو ده‌بێت، ئه‌گه‌ر كابینه‌كه‌ى تێكڕا ببێته پاشكۆى سامانه سروشتییه‌كان و وه‌زاره‌ته‌كه‌ش له‌كۆنتڕۆڵى سه‌رۆك وه‌زیراندا نه‌بێت. بۆ نێچیرڤان بارزانى ئه‌مه جیاواز بوو چونكه ته‌واوی وه‌زاره‌ته‌كه‌و مه‌له‌فه‌كان له كۆنتڕۆڵى خۆیدابوو.\n*نێتێك له‌به‌غداو هه‌رێمى كوردستانه‌وه باس ده‌كرێت، بۆ چاره‌سه‌رى كێشه نه‌وتییه‌كانى هه‌ولێر و به‌غدا. به‌بوونى ئاشتى هه‌ورامى و مانه‌وه‌ى له پۆسته‌كه‌ى رێككه‌وتن به ئاسانى نایه‌ته بوون، ئاشتى هه‌ورامى به ئاسانى تواناى تێكه‌ڵكردنى فایله‌كانى هه‌یه و گه‌وره‌كردنى ناكۆكییه‌كانى هه‌یه. زۆرتر به‌غداو ئه‌مریكییه‌كان له‌به‌رده‌م ئه‌م هۆكار پشتیوانى لابردنى هه‌ورامین.\nبه‌وهه‌موو ده‌سه‌ڵات و كاریگه‌رییه‌ى هه‌یه‌تى، وه‌زاره‌تى سامانه سروشتییه‌كان رووبه‌رێكى فراوانى پانتایى حكومڕانى هه‌رێمى كوردستانی كۆنتڕۆڵكردووه، بۆیه‌ش هه‌موو چاوه‌كان له‌سه‌ر ئه‌وه‌ن، پێناچێت ئاشتى هه‌ورامى به‌وجۆره‌ى خۆى ده‌یخوازێت چیتر له‌دۆخێكى وائاڵۆزدا كه‌نێو ئه‌نجومه‌نى وه‌زیرانیش نه‌یارى زۆرترن له یار بتوانێت به‌رده‌وام بێت. پێده‌چێت ئه‌م مقۆمقۆیه‌ى له‌سه‌ر ده‌ستبه‌كاربوونى هه‌یه، ده‌ستپێكى گلۆربوونه‌وه‌ى هه‌ژموونى ده‌وڵه‌ته سێبه‌ره‌كه‌ى بێت.


لە ساڵی 2019دا، چوونی کۆچبەران لە تورکیاوە بۆ ئەوروپا دوو هێندە زیاد بووە - The Migrant Project\nلە ساڵی 2019دا، زیاتر لە 70 هەزار کۆچبەر لە تورکیاوە دەربازی وڵاتانی یەکێتی ئەوروپا بوون، هەر لە هەمان ئەو ساڵەشدا، 445 هەزار کۆچبەری تر لەلایەن هێزە ئەمنییەکانی تورکیاوە دەستگیرکراون.\nڕاپۆرتێکی نهێنی یەکێتی ئەوروپا ئاشکرایکردووە کە ژمارەى ئەو کۆچبەر و پەنابەرانەى ساڵی 2019 لە تورکیاوە چوونەتە ئەوروپا زۆر بەرزبووەتەوە، ژمارەکە لە سەرەتای کانونی دووەم تاوەکو ناوەڕاستی کانونی یەکەمی 2019 تۆمارکراون و بەراورد بە ساڵی 2018، بەڕێژەى 46% زیادی کردووە.\nزۆربەى ئەوانەى لە تورکیاوە گەیشتوونەتە ئەوروپا چونەتە یۆنان کە نزیکەى 68 هەزار کۆچبەرن، هەزار و 803 کەسیشیان چوونەتە ئیتاڵیا، 197 کەسیان چوونەتە بولگاریا و 261ی تریشیان بۆ قوبروس.\nهەر بەپێی ئامارەکان، سێ یەکی ژمارەکە کۆچبەری ئەفغانی بوون، هاوکات 14%ی سوری، 9.5%ی پاکستانی، 8%ی عێراق و 5%ی تورکی بوون.\nڕاپۆرتەکە باسیشی لە کەمپە زۆر قەرەباڵغەکانی ناو دورگەکانی یۆنان کردووە کە لەئێستادا 35 هەزار کۆچبەری لەخۆگرتووە لەکاتێکدا خۆی تەنها توانای جێگیرکردنی پێنج هەزاری هەیە، بەهۆی بارودۆخی خراپی کەمپەکانیشەوە، لەئێستادا حکومەتى یۆنان دەستیکردووە بە گواستنەوەى کۆچبەران بۆ خاکی سەرەکی.\nبەرزبوونەوەى زۆری ئاستی دەربازبوونی کۆچبەران لە تورکیاوە گومانی لە ڕێککەوتنی ساڵی 2016ی نێوان تورکیا و یەکێتی ئەوروپا دروستکردووە کە ئامانجی سەرەکی ڕێککەوتنەکە ڕێگرییە لە دەربازبوونی کۆچبەرانی نائاسایی لە دەریای ئیجەوە، بەپێی ڕێککەوتنەکەش، دەتوانرێت هەموو ئەو کۆچبەرە نائاساییانەى کە لە تورکیاوە دەچنە یۆنان، بگەڕێنرێنەوە بۆ تورکیا.\nلە بەرانبەردا، یەکێتی ئەوروپا بڕی شەش ملیار یۆرۆ دەداتە تورکیا وەک کۆمەکی بۆ هاوکاری قەیرانی ئاوارە سورییەکان لە تورکیا هەرچەندە تورکیا داوای پارەى زیاتر دەکات.\nلەلایەکی ترەوە، سولەیمانی سۆیلۆ، وەزیری ناوخۆی تورکیا لە چاوپێکەوتنێکی تەلەفزیۆنیدا ڕایگەیاند، لە ساڵی 2019دا، 445 هەزار کۆچبەری نائاسایی لەلایەن هێزە ئەمنییەکانی تورکیاوە دەستگیرکراون لەکاتێکدا 105 هەزار کەسیان ڕەوانەى وڵاتانى خۆیان کراونەتەوە.\nPhoto credit: شەتەرستۆک جیۆرگیۆس کریتسۆفشنهس\nPhoto caption: لیسبۆس، یۆنان، 23ی تشرینی یەکەمی 2017، چەند پەسەکێکی سەلامەتی کە لەلایەن کۆچبەرانەوە بەجێهێڵراوە لە کەنارئاوەکانی میتیلیىنی کەوتوون\nڕێکخراوی چاودێری مافەکانی مرۆڤ داوا لە یۆنان دەکات مندڵانی کۆچبەر لە “زیندانە پیس و قەرەباڵغەکاندا” ئازاد بکات\nلە دوو مانگی ڕابردوودا یۆنان داواکاری نیوەى پەناخوازانی ڕەتکردووەتەوە\nدوو حاڵەتی تری کۆرۆنا لە کەمپی لیسبۆسی کۆچبەران لە یۆنان تۆمارکران\nدەستگیرکردنی ڕۆژانەى کۆچبەران لە ئاوی ئینگلیزیدا ژمارەیەکی پێوانەیی نوێی تۆمار کرد\nپاسەوانی سنوری بەریتانیا لەکاتی کۆرۆناشدا چالاکە و 500 کۆچبەریان دەستگیرکرد کە ویستوویانە ئاوی ئینگلیزی تێپەڕێنن\nکۆرۆنا هێرشی کردە سەر کەمپێکی کۆچبەران لە یۆنان و 150 حاڵەت تۆمار کران\nمردنی كۆچبەرێكی عێراقی پشێوی خستە ناو كەمپێكی كۆچبەرانی یۆنان


قوباد تاڵەبانی پیرۆزبایی لەئەمینداری گشتی یەكگرتووی ئیسلامی كوردستان دەكات\n2019-12-29 14:32 172 جار بینراوە کۆمێنت\nقوباد تاڵەبانی جێگری سەرۆكی ئە‌نجومە‌نی وەزیران\nقوباد تاڵەبانی، بەبۆنەی هەڵبژاردنەوەی بە ئەمینداری گشتی یەكگرتووی ئیسلامی كوردستان، پیرۆزبایی مامۆستا سەڵاحەدین محەمەد بەهائەدین دەكات و رایدەگەیەنێت "لەحكومەتی هەرێمی كوردستان چاومان لە پاڵپشتی بەڕێزتان و یەكگرتووی ئیسلامییە بۆ یەكڕیزی و پاڵپشتیكردنی چاكسازی لە پێناو خزمەتكردنی كۆمەڵانی خەڵكی كوردستان".\nبەڕێز مامۆستا سەڵاحەدین محەمەد بەهائەدین ئەمینداری گشتیی یەكگرتووی ئیسلامی كوردستان\nبە بۆنەی هەڵبژاردنەوەی بەڕێزتان بە ئەمینداری گشتی یەكگرتووی ئیسلامی كوردستان، چەپكە گوڵی پیرۆزباییتان ئاراستە دەكەم و گەشبینین بەوەی لە وێستگەی نوێ و لەسایەی سەركردایەتی بەرێزتاندا سەركەوتن و كاری جوانتر و بڵاوكردنەوەی زیاتری گیانی تەبایی و لێبوردەیی بەرنامەی كاری یەكگرتوو دەبێت.\nلەحكومەتی هەرێمی كوردستان چاومان لە پاڵپشتی بەڕێزتان و یەكگرتووی ئیسلامییە بۆ یەكڕیزی و پاڵپشتیكردنی چاكسازی لە پێناو خزمەتكردنی كۆمەڵانی خەڵكی كوردستان كە دەردەسەری و ناسۆری زۆر و جۆراوجۆریان دیوە لەقۆناغەكانی ڕابردوو.\nئەم دەرفەتەش بەهەل دەزانم بۆ ئەوەی لەڕێگەی بە‌ڕێزتانە‌وە پیرۆزبایی و خۆشحاڵی خۆم بۆ سەركەوتنی كارەكانی هەشتەمین كۆنگرە بەسەرجەم ئەندامان و جەماوەری یەكگرتووی ئیسلامی كوردستان ڕابگەیەنم..\nحاڵەتێكی دیكەی كۆرۆنا لەبازیان تۆماركرا 2020-04-08 01:09\nله‌ناحیه‌ی كوڵەجۆ پێشمه‌رگه شكستی به‌پەلامارێكی داعشی هێنا 2020-04-08 00:23\nپارێزگاری سلێمانی داوای لێبوردنی له پزیشكه‌كه‌ی دوێنێ‌و هاوپیشه‌كانی كرد 2020-04-07 21:49\nئه‌و كه‌سانه ئاگادارده‌كرێنه‌وه كه فۆڕمی ئۆنلاِینی گه‌ڕانه‌وه‌یان پڕكردووه... 2020-04-07 20:38\nحاڵەتێكی دیكەی كۆرۆنا لەبازیان تۆماركرا\nله‌ناحیه‌ی كوڵەجۆ پێشمه‌رگه شكستی به‌پەلامارێكی...\nعیراق قه‌ده‌غه‌ی هاتووچۆی بۆ 18ی نیسان درێژكرده...\nپارێزگاری سلێمانی داوای لێبوردنی له پزیشكه‌كه...\nوه‌زاره‌تی ته‌ندرووستی عیراق نوێترین ئاماری توو...\nئه‌و كه‌سانه ئاگادارده‌كرێنه‌وه كه فۆڕمی ئۆنل...\nبیست ساڵ به‌سه‌ر كۆچی دوایی مامۆستا ئیبراهیم ئه...\n2 دەستەی پزیشکانی سلێمانی هۆشداریی راگرتنی دەوام دەد...\n3 نوێترین نرخی نه‌وتی خاو بزانه\n4 بەڕێوەبەری ئاسایشی سلێمانی: ئەوانەی بێڕێزیان بەرام...\n5 بەپێی رێنماییەكان شوێنێكی گرنگ دەكرێتەوە\n6 لەرێگەی پێنج موشەكەوە كۆمپانیایەكی ئەمریكی دەكرێتە...\n7 وەزارەتی تەندروستی: 11 كەسی دیكە تووشی ڤایرۆسی كۆر...


ل قەزا شێخان رێ ورەسمەكێ تايبەت بو خەلاتكرنا قوتابيێن سەركەفتى يێن ئێكێ ل سەر ئاستێ قەزايێ هاتە كرن\nئەڤرو سپێدێ رێكەفتى 29/8/2019 و ب ئامادەبونا بەرێزان محمود محمود ئێزدى بەرپرسێ لقێ 20 شێخان وعمر على تاها رێڤەبەرێ گشتى يێ پەروەردێ وسردار يحيى قائمقامێ قەزا شێخان واسعد محي الدين رێڤەبەرێ پەروەردا قەزا شێخان وژمارەكا رێڤەبەرێن رێڤەبەريێن دام ودەزگەهێن حكومى وحزبى وب پشتەڤانيا وەزارەتا سامانێن سروشتى وكومپانيا هانت ئوێل رێ ورەسمەكێ تايبەت بو خەلاتكرن ورێزلێنانێ ل 78 قوتابيێن سەركەفتى يێن ئێكێ لسەر ئاستێ قەزا شێخان ل هەردوو قوناغێن خواندنێ 12 ئامادەيى و9 بنەرەتى سالا خواندنێ 2018/2019 و رێزلێنان وخەلاتكرنا دام ودەزگەهێن هاريكار دگەل پەروەردێ هاتە كرن .\nدڤان رێ ورەسمان دا چەندين پەيڤ هاتنە خاندن ولدويڤدا قوتابى ژلايێ ئامادەبويان ڤە هاتنە خەلاتكرن .\nهەر دچارچوڤێ سەرەدانا خودا بو قەزا شێخان رێڤەبەرێ گشتى يێ پەروەردێ ودگەل دا رێڤەبەرێ پەروەردا قەزا شێخان وشاندێ دگەل دا سەرا لقێ 20 پارتى دا وهاتنە پێشوازيكرن ژلايێ محمود محمود ئێزدى بەرپرسێ لقێ 20 شێخان وژمارەكا كارگێر وئەندامێن لقێ .\nدروينشتنەكێدا بەحسێ پروسا پەروەردێ ل پارێزگەها دهوكێ ب گشتى ول قەزا شێخان ب تايبەتى كر .


به زۆر ده‌مانکه‌ن به عیراقى..!\nدواى چه‌ندین دانیشتن وکۆبۆنه‌وه‌و په‌یوه‌ندی، نزیک به سه‌د که‌سێک له کوردستانیانى که‌نه‌دا به‌شدارى خۆپێشاندانى رۆژى 21/8 یانکرد له‌به‌رده‌م باڵیۆزخانه‌ى ئێراق له ئۆتاوا، خۆپێشاندانه‌که وه‌ک زۆربه‌ى چالاکییه کوردییه‌کانى ده‌ره‌وه به‌ده‌ر نه‌بوو له چه‌ندین کێماسى ، به‌ڵام ئه‌وه‌ى زۆر جێگه‌ى داخه ئه‌وه‌یه که دواى ئه‌و هه‌موو ماندووبوون و ڕێگابڕینه‌ش که‌سێک بێت به‌بىَ ویست وخواستى خۆت بتکاته‌وه به ئێراقى.\nرۆژى 23/8 له به‌شى عه‌ره‌بى سایتى www.pukmedia.comدا راپۆرتێک له‌سه‌ر خۆپێشاندانه‌که بڵاوکراوه‌ته‌وه‌له‌لایه‌ن ماجید عه‌زیزه که رۆژنامه‌نووسێکى ئاشوورى خه‌ڵکى موسله‌ودانیشتووى تۆرۆنتۆیه وبۆ ماوه‌ى چه‌ندین ساڵ له راگه‌یاندنى به‌عس کارى کردووه تێیدا نووسیویه‌تى (سه‌دان کوردى عیراقی دانیشتووى شاره‌کانى ئۆتاواو تۆرۆنتۆو هاملتن وله‌نده‌ن- ئۆنتاریۆ له‌به‌رده‌م بالیۆزخانه‌ى عیراق له ئۆتاوا خۆیانپێشاندا...........) له درێژه‌ى راپۆرته‌که‌شدا لێدوانێک له به‌ڕێز چرۆکه‌ریم زه‌نده‌وه وه‌رگیراوه ، دیاره ماجید عه‌زیزه خۆى به‌شدارى ئه‌م خۆپێشانه‌ى نه‌کردووه وته‌نها هه‌واڵه‌که‌ى له به‌ڕێز چرۆ زه‌نده‌وه وه‌رگرتووه‌و به‌ناوى خۆى بڵاوى کردۆته‌وه ،هه‌ربۆیه‌ش من رووى قسه‌م له‌م خاتوونه‌یه:\nبه چ هه‌قێک ئه‌م خه‌ڵکه‌ت هه‌موو کرد به عێراقى له‌کاتێکدا چه‌ندین کوردى رۆژهه‌ڵات وباکوورى کوردستان به‌شداربوون وته‌نانه‌ت په‌یڤى سه‌ره‌کى خۆپێشانده‌رانیش له‌لایه‌ن به‌ڕێز بروسک ڕه‌شڤان به‌رپرسى کۆمه‌ڵه‌ى کوردى ئۆتاوا خوێندرایه‌وه که کوردى باکوورى کوردستانه، ئه‌مه جیا له‌وه‌ى هه‌ر ته‌نها له‌لایه‌ن ماڵى کورد له‌تۆرۆنتۆوه ده کوردى رۆژهه‌ڵات وباکوورى کوردستان به‌شداریان کرد، ئیدى له‌پاى چى ئه‌و هه‌موو خه‌ڵکه‌ت به‌زۆروزۆرداره‌کى کرد به‌ئیراقى؟؟؟\nئه‌گه‌ر له‌لاى چرۆ زه‌نده‌وه عیراقیبوون ئاساییه، ئه‌وه به‌لاى من وزۆرێک له ئاماده‌بووانى خۆپێشاندانه‌که گه‌وره‌ترین سه‌رشۆڕى وشه‌رمه‌زارییه و ئه‌و سووکایه‌تیه گه‌وره‌یه‌ى ماجید عه‌زیزه له‌ڕێگه‌ى چرۆ زه‌نده‌وه له‌به‌رامبه‌ر من کردوویه‌تى به‌ئه‌نفالێکى دیکه‌ى ده‌زانم ولێره‌شه‌وه داوا ده‌که‌م که داواى لێبووردن له‌و هه‌ڵه گه‌وره‌یه بکه‌ن.


قایمقامی دوزخورماتوو قه‌زاكه‌ی به‌جێهێشتسێ سه‌رچاوه: فه‌رمانی ده‌ستگیركردنی بۆ ده‌رچووه\nقایمقامی دوزخورماتوو قه‌زاكه‌ی به‌جێهێشت\nسێ سه‌رچاوه: فه‌رمانی ده‌ستگیركردنی بۆ ده‌رچووه\nدوزخورماتوو، 2017، باڵه‌خانه‌ی قایمقامیه‌تی قه‌زای دوزخوماتوو فۆتۆ: كه‌ركوك ناو\nحەسەن زەینلعابدین، قایمقامی دوزخورماتوو فه‌رمانی ده‌ستگیركردنی بۆ ده‌ركراوه به‌هۆی چه‌ند تۆمه‌تێكه‌وه و له ئێستادا قه‌زاكه‌ی به‌جێهێشتووه، ئه‌وه‌ش به‌پێی سێ سه‌رچاوه بۆ (كه‌ركوك ناو).\nسێشه‌ممه 29ی تشرینی یه‌كه‌م، هێزێكی ئه‌منی له دوزخورماتوو، بۆ ده‌ستگیركردنی حه‌سه‌ن زه‌ینلعابدین ده‌چنه قایمقامیه‌ت و دواتر سه‌ردانی ماڵه‌كه‌ی ده‌كه‌ن، به‌ڵام ده‌رده‌كه‌وێت له سنوره‌كه‌دا نه‌ماوه و رویكردۆته به‌غدا.\nلێپرسراوێكی باڵای ئه‌منی له دوزخورماتوو بۆ (كه‌ركوك ناو) ئاشكرایكرد، فه‌رمانی ده‌ستگیركردنی قایمقام له‌رێی ده‌سته‌ی نه‌زاهه‌ی سه‌ڵاحه‌دینه‌وه گه‌یشتووه، كاتێك هێزه ئه‌منییه‌كانیش راسپێردراون بۆ جێبه‌جێكردنی فه‌رمانه‌كه، هه‌ریه‌ك له قایمقامیه‌ت و دواتر ماڵه‌كه‌یان پشكنیووه به‌ڵام نه‌یاندۆزیوه‌ته‌وه.\n"قایمقام تۆمه‌تباركراوه به‌پێی مادده‌ی 340ی یاسای سزادانی عیراقی و په‌یوه‌ندی هه‌یه به دۆسیه‌یه‌كی كۆنتره‌وه، به‌رله‌وه‌ی پۆسته‌كه وه‌ربگرێت" به‌وته‌ی سه‌رچاوه‌كه.\nئه‌و مادده یاساییه تایبه‌ت به سزادانی زیندانی به مه‌رجێك له حه‌وت ساڵ زیاتر نه‌بێت بۆ ئه‌و فه‌رمانبه‌رانه‌ی زیان به ئه‌رك و شوێنی كاره‌كانیان ده‌گه‌یه‌نن.\nئه‌ندامێكی ئه‌نجومه‌نی قه‌زای دوزخورماتوو –چه‌ند رۆژێكه ئه‌نجومه‌نی قه‌زاكان به بڕیاری په‌رله‌مان هه‌ڵوه‌شێنراونه‌ته‌وه- به (كه‌ركوك ناو)ی وت "قایمقام به‌ر له‌وه‌رگرتنی ئه‌و پۆسته به‌رێوه‌به‌ری ته‌ندروستی سه‌ڵاحه‌دین بووه و چه‌ند دۆسیه‌یه‌كی گه‌نده‌ڵی هه‌یه، بۆیه فه‌رمانی ده‌ستگیركردنی بۆ ده‌رچووه".\nئه‌و ئه‌ندامه كه داوایكرد ناوی نه‌هێنرێت، وتیشی "قایمقام تا نیوه‌ڕۆی دووشه‌ممه 28ی تشرینی یه‌كه‌م ده‌وامی كردووه، به‌ڵام رۆژی دواتر له ده‌وام نه‌بووه كاتێك پۆلیس چۆته قایمقامیه‌ت و ماڵه‌كه‌یشی پشكنیووه".\nدوزخورماتوو، 2019، به‌شداریكردنی حه‌سه‌ن زه‌ینلعابدین قایمقامی قه‌زای دوزخورماتوو له مه‌راسیمێكی ساڵیادی ئه‌نفال فۆتۆ: راگه‌یاندنی قایمقامیه‌ت\nقایمقامی دوزخورماتوو، ماڵ و خێزانی له به‌غدایه، بۆیه به‌پێی سه‌رچاوه‌كانی (كه‌ركوك ناو)، زانیاری هه‌یه بۆ به‌غدا گه‌ڕاوه‌ته‌وه.\nئه‌ندامێكی تری ئه‌نجومه‌نی قه‌زاكه كه نه‌یویست ناوی بڵاوبكرێته‌وه به (كه‌ركوك ناو)ی وت "هێزه ئه‌منییه‌كان نه‌یانتوانیووه قایمقام ده‌ستگیربكه‌ن چونكه له ده‌وام و ماڵه‌وه‌ش نه‌بووه، هه‌رچه‌نده تائێستاش به ته‌واوی رون نه‌بۆته‌وه فه‌رمانی ده‌ستگیركردنه‌كه‌ی له‌سه‌ر چی بووه".\nسه‌ره‌تای 2018 ئە‌نجومەنی قەزای دوزخورماتوو، بە زۆرینەی دەنگ حەسەن زەینلعابدین-ی لە پێكهاتەی توركمان وەكو قایمقامی نوێ هەڵبژارد لە جێگەی شەلال عەبدول له پشكی كورد، به‌ڵام به‌هۆی ناكۆكیی له‌سه‌ر ئه‌و پۆسته، له مانگی ئابی هه‌مان ساڵدا ده‌ستبه‌كاربوو.\nعه‌لی هاشم حسێنی، جێگری سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌نی هه‌ڵوه‌شاوه‌ی قه‌زای دوزخورماتوو به (كه‌ركوك ناو)ی وت "حه‌سه‌ن زینلعابدین تا دووشەممه ده‌وامی كردووه و ئێستا 20 رۆژ مۆڵه‌تی وه‌رگرتووه، بۆیه گه‌ڕاوه‌ته‌وه بۆ به‌غدا و چونكه بارودۆخی ئه‌وێ خراپه (به‌هۆی خۆپیشاندانه‌كانه‌وه)و خێزانه‌كه‌یشی له‌وێیه".\n"ئه‌و ده‌نگۆیانه‌ی بڵاوبونه‌ته‌وه گوایه هێزێك ویستویانه ده‌ستگیری بكه‌ن راست نیه، ماڵه‌كه‌یشی نه‌پشكنراوه، له ئێستاشدا به‌پێی یاسا به‌رێوه‌به‌ری ناحیه‌یه‌ك كاره‌كانی قایمقامیه‌ت به‌رێده‌كات تا ته‌واوبونی مۆڵه‌ته‌كه‌ی حه‌سه‌ن زه‌ینلعابدین" به‌وته‌ی حسێنی.\nقایمقامی دوزخورماتوو، دوای ده‌ستبه‌كاربونی له‌و پۆسته‌دا، تۆمه‌تباركرا به گه‌نده‌ڵی كاتێك به‌رێوه‌به‌ری ته‌ندروستی سه‌ڵاحه‌دین بووه له ساڵی 2006دا.\nحەسەن زەینلعابدین، ساڵی رابردوو له‌باره‌ی تۆمه‌ته‌كانه‌وه به (كه‌ركوك ناو)ی وت "هه‌موو دۆسیه یاساییه‌كانی په‌یوه‌ست به‌ئه‌ركه‌كانم وه‌كو به‌رێوه‌به‌ری ته‌ندروستی سه‌ڵاحه‌دین به‌ته‌واوی یه‌كلاكراوه‌ته‌وه له‌لایه‌ن دادگای عیراقیه‌وه دوای پێشكه‌شكردنی ئه‌و به‌ڵگانه‌ی پاكی كاره‌كانمان ده‌سه‌لمێنێت".\nقەزای دوزخورماتوو، تاكە ناوچەی "جێناكۆك"ی نێوان هەردوو حكومەتی عیراق و هەرێمی كوردستانە لە پارێزگای سەڵاحەدین، دانیشتوانەكەی لە توركمان، كورد و عەرەب پێكهاتوون.


مام جەلال و (جواهیری)\n2019-10-30 11:39 170 جار بینراوە کۆمێنت\nجەواهیری دوایین شاعیری گەورەی كلاسیكی عیراق و نەتەوەی عەرەب بوو. (مام جەلال)یش یەكێك لەدۆستە كەسییە نزیك و شارەزاكانی شیعری جەواهیری بوو. بۆیە ساڵانە چەند كڵاوێكی بەسیمی كوردەواری نەخشێنراوی بەناوی كوردستانی دەكردە دیاری ئەو شاعیرە بەرزە. (جەواهیری) دۆستی نەتەوەی كورد بوو بۆیە كاتێ گەشتی وڵاتانی ئەوروپای ڕۆژهەڵاتی دەكرد. كڵاوە كوردییەكەی لەسەر دەكرد. یەكێ لەجارەكان كچێكی بولگاری داوای كڵاوەكە دەكات و ئەویش نایداتێ بۆیە كڵاوەكەی لێ دەڕفێنێ، ئەویش دوای دەكەوێت كچەكە دەگرێ و دەیخاتە ژێر خۆی و كڵاوەكەی لێ دەسەنێتەوە. ئەو پێوەندییەی نێوان (جەواهیری) لەگەڵ (مام جەلال) و خۆشەویستی ئەو شاعیرە بۆ مەسەلەی نەتەوەیی كوردەواری وای كردبوو جوانترین شیعر لەسەر (مام جەلال) و كوردستان بنووسێت.\nدوای ڕاپەڕینی سەرەتای نەوەدەكانی سەدەی ڕابردووش، چەندین كۆڕبەندو ڤیستیڤاڵ بۆ باس و لێكۆڵینەوە لەسەر شیعرەكانی (جەواهیری) لەشاری سلێمانی گرێدرا. تەنانەت لەسەر بڕیاری (مام جەلال) پەیكەرێكی جوان لەدەروازەی شارۆچكەی (سەرچنار)ی گەشتیاری بۆ (جەواهیری) دانرا.\nزەبرو زەنگی ڕژێمی بەعس هەزاران سیاسی و نووسەرو شاعیری نیشتیمانپەروەری عیراق و كوردستانی ئاوارەی وڵاتان كردبوو. (مام جەلال) و (جەواهیری)یش یەكێك لەو ئاوارانەو ماوەیەك لەشاری (دیمەشق) نیشتەجێ بوون. یەكێ لەجارەكان (مام جەلال) و ژمارەیەك سیاسی و ئەدیب و نووسەری سوری دەیانەوێ لەماڵی (مام جەلال) ئێوارە شیعرو خوانێك بۆ (جەواهیری) ساز بكەن. بۆیە لەسەر ڕۆژو ساتی میواندارییەكە لەگەڵ (جواهیری) ڕێك دەكەون. دیارە (جەواهیری) زۆر لەوادەی دیاری كراوی میواندارییەكە دوا دەكەوێت. بۆیە (مام جەلال) لەگەڵ برادەرێكی تری عەرەبی بۆ هۆكاری ئەو دواكەوتنە بەتەكسیەك دەچنە ماڵی (جەواهیری)، كە سەیرەكەن لەدنیای خۆیەتی، ژمارەیەك لەكچە جوانەكانی بەشی عەرەبی زانكۆی دیمەشق دەوریان لێداوەو خەریكی بەزمی خۆیانن. (مام جەلال) و برادەرەكەی هێندەی هەوڵ دەدەن كچەكان ڕێگای چوونە دەرەوەی (جەواهری) نادەن. بێگومان (جەواهیری)ش نێو ئەو كچانەی پێ خۆشتر بووە. بۆیە (مام جەلال) پێشنیاری شەڕە شیعرو لێكدانەوەی شیعرەكانی (جەواهیری) بۆ كچەكان دەكات ئەوانیش ڕازی دەبن. دوای چارەك بیست خولەكێك لەشەڕە شیعر دیارە كچەكانیش زۆر شارەزاو ئاشنای شیعرەكانی (جەواهیری) دەبن. بۆیە (مام جەلال) ناچار دەبێت شیعرێكی (جەواهیری) تایبەت بەهەندێ لەشولاری كچان بخوێنێتەوە، دواتر (مام) داوای لێكدانەوەی شیعرەكەی لەكچەكان كردووە، دوای خوێندنەوەو بیستنی شیعرەكە جەواهیری لە (مام جەلال) دێتە دەنگ و پێی دەڵێ:\n– هەی (ملعون) ئەم شیعرەت لە كوێ هێنا…؟\n– سەرەنجام كچەكان پێشبڕكێكە دەدۆڕێنن و بەخەمبارییەوە ڕێگای چوونە دەرەوەی (جەواهیری) دەدەن.


مووچه دابه‌ش ناكرێت\n662 جار بینراوە 6/10/2019 11:59 AM\nبڕیاربوو ئه‌مڕۆ له لایه‌ن وه‌زاره‌تی داراییه‌وه دابه‌شكردنی مووچه ده‌ستپێبكات، به‌ڵام به‌هۆكارێكی نادیار دواخرا.\nبه‌پێى هه‌واڵى ميديايى فه‌رمى يه‌كێتى كه له‌زارى سه‌رچاوه‌يه‌كى تايبه‌ته‌وه ئاشكراى كردوه , كه ئه‌مڕۆ یه‌كشه‌ممه دابه‌شكردنی مووچه‌ی ده‌ستپێناكات و ناشزانرێت كه سبه‌ینێ دووشه‌ممه دابه‌شكردنی مووچه ده‌ستپێده‌كات یاخود نا.\nبڕیاربوو ئه‌مڕۆ 6-1-2019 مووچه‌ی دیوانی وه‌زاره‌تی پێشمه‌رگه دابه‌شبكرێت، به‌ڵام گه‌نجینه‌كان له لایه‌ن وه‌زاره‌تی داراییه‌وه بۆ خه‌رجكردنی مووچه ئاگادار نه‌كراونه‌ته‌وه‌و به‌وهۆیه‌شه‌وه مووچه دابه‌شنه‌كرا.\nله‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی له‌ئێستادا فه‌رمانبه‌رانی هه‌رێمی كوردستان له‌ده‌وامی مانگی( 10 ) تشرینی یه‌كه‌م دان، به‌ڵام تائێستا مووچه‌ی مانگی (6) حوزه‌یران-یان وه‌رگرتووه‌و ته‌نها له‌م ساڵدا مووچه‌ی سێ مانگیان دواكه‌وتووه.


پەنابەرە تازەهاتووەکانی سوید و بێکاری\nسەندیکاکان و خاوەنکارەکان بە مەبەستی ئاسانکاری بۆ هاتنە ناو بازاری کار بۆ پەنابەرە تازە هاتووەکان و ئەوانەی کە بۆ ماوەیەکی دریژ بێکارن کۆ دەبنەوە.\nلەیلا محمەدی ساڵی ٢٠١٣ هاتووە بۆ سوێد و نزیکەی هەشت مانگە ئیقامەی وەرگرتووە و ئێستا بێکارە پێی وایە کە ئەو پێشنیازانە دیاردەی بێکاری چارەسەر ناکەن.\nئەو هەموو پەنابەرەی کە ساڵی ٢٠١٥ هاتنە سوێد ئێستا زەخت دەخەنە سەر بازاری کار و خاوەنکارەکان تا رێگەی ئاسانتر و گونجاوتریان بۆ بببیننەوە کە بێنە ناو بازاری کارەوە، ئەوڕۆ وتووێژێک لە نێوان LO نوێنەرایەتیی پێنج سەندیکا و نوێنەری هەموو بەشەکانی بازرگانی و پیشەسازی ، لایەنی خاوەن کارەکان پێشنیازێکیان بە ناوی کار بەمەبەستی سەقامگیر بوون هیناوەتە گۆڕێ و سەندیکاکانیش کاری خویندن،، هەردووکیان لەوەدا هاوبەسن کە مانگانەی کەمتر بدەن.\nپێشنیازی خاوەن کارەکان موچەیەکی ٨٠٠٠ کرۆنی لەخۆ دەگرێ و دەوڵەتیش هەر بەو ئەندازەیە هاوکاری ئەو کەسە دەکات کە کارەکەی وەرگرتووە. ئێستا ئەو هەلومەرجانە تاوتوێ دەکرێن کە ئاخۆ چەندە دەخایەنێ تا ئەو کەسانە کارێکی هەمیشەیی وەردەگرن.\nئامانجی هەردوو لا ئەوەیە کە بەر لە ساڵی تازە بە رێکەوتنێک بگەن و پاشان بە یەکەوە چەند مەرجێک دەخەنە بەردەستی حکومەت بۆ نموونە خوێندنی زمانی سوێدی و باجی کەمتر.\nبێجگە لە پرسی بێکاری لەیلا پێی وایە کە ئەو بڕە مووچەیە بەشی ژیانی ئاسایی کەسێک ناکا.\n1754 جار خوێندراوه‌ته‌وه\nکۆی سه‌ردان: 17215943


کۆنگرەی ناودارانی کورد کاریگەریی باشی لەسەر بەهێزکردنی پێوەندیی گەلان دەبێت - جام کوردی\nدوکتۆر سەباح بەرزنجی بۆ جام کوردی:\nکۆنگرەی ناودارانی کورد کاریگەریی باشی لەسەر بەهێزکردنی پێوەندیی گەلان دەبێت\nدوکتۆر سەباح بەرزنجی کەسایەتی ئەکادێمی و سیاسی هەرێمی کوردستان، کۆنگرەی ناودارانی کوردی بە ڕووداوێکی گرینگ و کاریگەر لە بوارە جۆربەجۆرەکان ناوبرد و وتی ئەم "کۆنگرەیە هەنگاوێکی دروستە لە سەر ڕێگەیەکی دروست."\nبە پێی ڕاپۆرتی جام کوردی، دوکتۆر سەباح بەرزنجی کەسایەتی ئەکادێمی و سیاسی هەرێمی کوردستان وەکوو میوانێکی یەکەمین کۆنگرەی ناودارانی کورد کە ١١ و ١٢ی پووشپەڕی ١٣٩٨ لە شاری سنەی ناوەندی کوردستان بەڕێوەچوو، سەبارەت بە کۆنگرەکە و شێوازی بەڕێوەچوونی بۆ هەواڵنێری جام کوردی، وتی: بە نیسبەت یەکەمین کۆنگرەی ناودارانی کوردەوە، ئەم کۆنگرەیە بە شێوەیەکی گشتیی باش بوو، تەزاهورەیەکی زانستی و فەرهەنگی و هونەری باش بوو و هەنگاوێکی دروستە لە سەر ڕێگەیەکی دروست.\nدوکتۆر بەرزنجی وێڕای ستایشی بەڕێوەچوونی کۆنگرەکە و دەستخۆشی لە بەڕێوبەرانی کۆنگرەی ناودارانی کورد، سەبارەت بە کاریگەرییەکانی ئەم ڕووداوە جەختی لە سەر ئەوە کردەوە کە ئەگەر کۆنگرەی ناودارانی کورد لە خولەکانی داهاتوویدا لە سە ڕیتمی خۆی بەو شێوەیە بڕوات و بەردەوام بێت ئۆمێد دەکەم دوای ماوەیەک کاریگەریی زۆر دابنێت.\nوتیشی: کۆنگرەی ناودارانی کورد بۆی هەیە کاریگەریی سیاسی و ئابووری و فەرهەنگی و کەلتووری زۆری هەبێت بۆ ئاڵوگۆڕی زانیاری لە نێوان زانکۆکاندا.\nنوێنەری پێشووتری پەرلەمانی کوردستان لەبارەی کاریگەرییەکانی بەڕێوەچوونی کۆنگرەی ناودارانی کورد لە سەر پێوەندیی گەلان و تەبایی و یەکگرتوویی نێوان پێکهاتەکان لە وڵاتی ئێران و لەگەڵ دراوسێکاندا ڕایگەیاند: ئەگەر بە وشیارییەوە مامەڵە کردن لە گەڵ ئەو کۆنگریەدا بکرێت، دەتوانێت بۆ بەهێزکردنی پێوەندیی گەلان لە چوارچێوەی ئێراندا کاریگەریەکی باشی هەبێت. کۆنگرەکە پێوەندی لە نێوان زانکۆکاندا دروست دەکات لە نێوان زانستەمندان و ڕۆشنبیران و ئەهلی فەرهەنگدا دروست دەکات.\nجام کوردی یه‌که‌مین گۆڤاری نێوده‌وڵه‌تی کۆماری ئیسلامی ئێران له هه‌رێمی کوردستان لە ساڵی ١٣٩١ی هەتاویی چالاکی دەکات و بە شێوەی بەردەوام دەردەچێ، دوکتۆر سەباح بەرزنجی کەسایەتی زانستی و پەرلەمانتاری پێشووی پەرلەمانی کوردستان سەبارەت بە کار و چالاکیی ئەم گۆڤارە و کاریگەریەکانی لە سەر کاری میدیایی و هاوکاریی لەم بوارەدا و پتەوبوونی پێوندی دوولایەنە لە نێوان کۆماری ئیسلامی ئێران و هەرێمی کوردستانی عێراق، وتی: پێویستە هەڵسەنگاندنی باش و زانستیانە بۆ گۆڤاری جام کوردی بکرێت و بە نەزرەسەنجیەک لە نێوان ڕۆشنبیراندا و بڵاو بکرێتەوە و ناکرێت وەڵامێکی سەرجێی بدرێتەوە، وەکوو خۆم، بە بۆچوونی من گۆڤارێکی باشە و هیوادارم پەرەی پێی بدرێت و زیاتر لەمەی ئێستا گەشە بکات.\nچام کوردی سەباح بەرزنجی کۆنگرەی ناودارانی کورد سنە یەکگرتوویی\nدانانی ئێلێمانی مۆسیقا لە سنەی داهێنەری مۆسیقا


ئایا دەتوانین بە ڕۆمانی (کوندەپەپووی کوێر)ی (سادق هیدایەت) بڵێین شاکار؟ ... گەشبیر ئەحمەد\nلە ئەوروپا کاتێک داوای ئیش ئەکەیت لە ئاستە بەرزەکاندا و دۆسیەکەت پێشکەش ئەکەیت دوای سێ ساڵ ئەزموونت لێ ئەکەن لەو پیشەیەدا...بۆ ئەوەی برادەران زویر نەبن خۆیان دەزانن کە من زیاترلە دوانزەساڵ ئەزموونم هەیە لە ئەدەب و خوێندنەوەدا لەبەر ئەوە ئیتر حەز ناکەم هیچ بەهانەیەکم بۆ بهێنیتەوە.\nئەم ڕۆمانە تاقەت پڕوکێنە و هیچ چێژێکی لێوەرناگریت، ڕەنگە ئێستا کەسێکمان لێ ڕاستبێتەوە بڵێت ئەم ڕۆمانە (سوریالییە) بەڵام ئەمە هیچ بەهانەیەک نییە بۆ ئەوەی بڵێیت ئەم ڕۆمانە شانی وایە و باڵی وایە لەبەر ئەوەی دەیان ڕۆمانی سوریالی هەیە و ناوازەن و تاقەت پڕوکێن نین.ناوەڕۆکی ڕۆمانەکە وەکو فلیمێکی ترسناک وایە کوشتن و ناشتن و گۆڕستانە، کە دیمەنەکان لای خۆت وێنا بکەیت کۆی ڕۆمانەکە باس لە پیاوێک دەکات کە زۆر ماندووە و هەستی بریندار کراوە و ئەوەندە بێزارە لە ژیان، ئالودەی مادە هۆشبەرەکان بووە و ژیانی تژی بووە لە دووکەڵی تلیاک و حەشیش و خواردنەوەی شەراب و لە کۆتایدا ژنەکەی خۆی کە بە سۆزانی ناوی دەبات بە چەقۆ ئەیکۆژێت و تەواو.بەگشتی ڕۆمانەکەی سادقی هیدایەت زۆر نزیکە لە فەزای ڕۆمانی (ئەفسانەی سیزیف) ئەلبێرت کامۆ...ئەگەر کەمێک خوردی بکەینەوە هەست بەوە دەکەیت کە سادقی هیدایەت کاریگەری بیرۆکە و هیزری کامۆی لەسەر بووە...یۆستاین گاردەر لە ڕۆمانی (کچەی بەڕێوبەری سێرک) پاڵەوانەکە بە تازە نوسەرێک دەڵێت: ((دەتەوێت بڵێیت چی؟ ئەتەوێت باسی چی بکەیت؟ پەیام و بیرۆکەی تۆ چییە لە نوسینی ڕۆماندا؟)) بەداخەوە شاکارەکەی سادق هیدایەت هیچی پێ نەبوو بە تاڵ بوو لە پەیام.تۆ ئەگەر هەگیز سەفەریشت نەکردبێت کاتێک ڕۆمانی (شیکاگۆ)ی عەلا ئەسوانی ئەخوێنیتەوە وا دەزانیت پەنجا ساڵی تەمەنت لە کوچە و کۆڵانەکانی شیکاگۆ بەسەر بردووە و کۆی ژیانت لە وێ تێپەڕاندووە ئەوەندە بە جوانی مێژوو ئەو شارەت پێ ئەناسێنێت، لەگەڵ ئەوەشدا پڕە لە پەیامی جوان و وردە چیرۆکی ناوازە.ئەگەر ڕۆمانی (خەونی پیاوە ئێرانێکان) و (کەوتنی بۆر قەڵا لە حیکایەتێکی کۆندا)ی (ماردین ئیبراهیم ) بخوێنیتەوە دەبینیت ئەو وانەی مێژوومان پێدەڵێتەوە بە زمانی ئەدەب هەست دەکەیت ئەو ڕێچکەیەکی بە خودی خۆی هێناوەتە کایەوە و شایەنی ئەوەیە کە لە کاتی خۆتی بۆ تەرخان بکەیت چونکە سودبەخشەو چێژی لێوەردەگریت، یەکێک لە بنەما گرینگەکانی ڕۆمان ئەوەیە زانیاریمان پێبڵێت یان ئاشنامان بکات بە چەند شتێکی جیاواز و ناوازە تۆ ئەگەر ڕۆمانی (نازیلی) (یاسین خێڵانی) بخوێنیتەوە سەرت ئەسوڕمێت ئەوەندە زانیاری بەنرخت پێدەڵێت، لەگەڵ ئەوەشدا شارەزای جوگرافیای جیاوازیش دەبیت، بەڵێ بەوە دەوترێت ڕۆمان کە سودمان پێبگەیەنێت و شتی لێوە فێربین نەک بەس بۆ کوشتنی کات بێت و خۆزگە بخوازیت هەرچی زووە تەواو بێت و لەکۆڵت بێتەوە وەکو شاکارەکەی سادقی هیدایتەت.لەگەڵ ئەوەی کە سادق هیدایەت بەوە ناودەبرێت کە زۆر ڕەشبین بووە و هەمیشە باسی لە تاڵێکانی ژیان کردووە، هەروەها من لەوە تێدەکەم کە ئەم ڕۆمانە نزیکەی سێ چارەکە سەدە پێش ئێستا نوسراوە بەڵام خۆ ئەگەر بەراوردی بکەین بە ڕۆمانی چاوەکانی (برزوک عەلەوی) ئەو کات هیچت بۆنامێنێتەوە، تۆ ئەگەر ڕۆمانی چاوەکانی بخوێنیتەوە مەحاڵە جارێکی تریش نەیخوێنیتەوە ئەوەندە شیرینە ئەو ڕۆمانە لە ڕێگەی تابلۆیەکەوە دەیان بابەتی هەستیار و ناوازە دەوروژێنێت باس لە چەندین پرسی جیاواز دەکات.من بەو پەڕی قەناعەتەوە دەڵێم؛ ئەگەر سادقی هیدایەت خۆی نەکوشتایە هەرگیز ئاوا بەناوبانگ نەدەبوو.\nمن هەرگیز لەگەڵ ئەو ڕایەدا نیم کە ئەم ڕۆمانە بە شاکار ناوبهێنرێت، بەداخەوە هەندێک لە خوێنەری کورد بە شاکاری جیهانی ناوی دەبەن، نازانم ئەم قسانە لەسەر چ بنەمایەک دەکەن، چوار ڕەخنەگری شارەزا و بەناوبانگی ئەدەبی ئێرانی (فەرەجی سەرکویی، ناسڕی زەراعەتی، محەمەدی سپیان و دەریای ئەمیری) ئەم کتێبە بە شاکارێکی ئێرانیش ناو نابەن کەچی لای خۆمان گەورەکراوە لەوانەش کارەساتر ئەوەیە کە ئەم ڕۆمانە چەندین جار وەرگێڕاوەتە سەر زمانی کوردی وەکو( فەرشید شەریفی) و (توانا ئەمین) بەڕاستی هەر کەسێک خوێنەری نوسینەکانی (توانا ئەمین) بێت یەکسەر هەست بەوە دەکات کە ڕۆمانەی (کوندەپووی کوێر) سادق هیدایەت تەنانەت بەقەدەر یەک دێڕیش لە چیرۆکەکانی توانا ئەمین جوان نییە.لە کۆتایدا من ڕای خۆم ووتووە کە ئەم ڕۆمانە شاکار نییە و تەنها فووی تێکراوە و گەورەیان کردووە.ڕەنگە لەگەڵ زەوق و سەلیقەی من نەگونجا بێت.ئەشێ تۆ ڕایەکی ترت هەبێت...بەڵام ئەوە سەرەوە قسەی من بوو کە خوێندتەوە.\nلەبارەی سادقی هیدایەت:\nلەساڵی ١٧/٠٢/١٩٠٣ لە تاران لەدایک بووە، لە خانەوادەی ئەدیبی بەناوبانگ ڕەزا قوڵی خانی هیدایەت بووە، هەر لە مناڵییەوە خۆشەویستی ناو کۆمەڵانی خەڵکی ئێران بوو، لە سەر نوسین کارەکتەری سادق چەندین کتێب نوسراوە هەم بە چاکە هەم بە خراپە، کتێبەکانی گەلێک جار لە چاپدراونەتەوە، تا ڕادەیەک لە بنەماڵەیەکی بورژوازو ئەرستۆکرات و دەوڵەمەند.\nلە ساڵی ١٩٢٠ ئەڕوات بۆ پاریس لە کۆڵیژی دانسازی دەخوێنێت، دواتر ئەیگۆڕێت بۆ کۆلێژی (ئەندازیاری) دواتر واز لەوەش دێنێت و تەواوی ناکات.لە ساڵی ١٩٢٧ یەکەم کتێبی بڵاو ئەکاتەوە (سودەکانی گیاخۆری) لە ساڵی ١٩٣٠ کتێبێکی تر بڵاو دەکاتەوە بە ناو(زیندە بەگۆڕ) لە ساڵی ١٩٣٥ سەفەر دەکات بۆ هندستان و لەوێ دەمێنێتەوە لە ساڵی ١٩٣٦ (کوندەپەپووی کوێر) بڵاو دەکاتەوە کە ڕەنگدانەوەی فەزای هندستان لە ڕۆمانەکادا بەدی دەکرێت.پاشان دەگەڕێتەوە بۆ پاریس لە ساڵی ١٩٣٧ جارێکی تر لەچاپی دەداتەوە.لەهەمان کاتدا چەندین کتێبی تری لە چاپداوە کە چیرۆکن.لە ٠٩/٠٤/١٩٥١ هەر لە پاریز خۆی دەکوژێت.\nڕۆمانی (کوندەپەپووی کوێر) وەرگێڕانی (فەرشید شەریفی) ناوەندی غەزەلنووس ساڵی ٢٠١٥\nڕۆمانی (کوندەپەپووی کوێر) وەرگێڕانی (توانا ئەمین) ناوەندی غەزەلنووس ساڵی ٢٠١٥


چەندکارێک باشترە هیچکات بۆ مێردەکەتی نەکەیت، هەرچەند خۆشی حەزبکات - تۆڕی میدیایی خەڵک\nچەندکارێک باشترە هیچکات بۆ مێردەکەتی نەکەیت، هەرچەند خۆشی حەزبکات\nهه‌موو خانمێك خوازیاری په‌یوه‌ندیه‌كی خۆشه‌ویستی سه‌ركه‌وتوه‌و و له‌و پێناوه‌شدا زۆرجار قوربانی ده‌دات، به‌ڵام ئه‌مه‌ش مانای ئه‌وه نییه كه هه‌ندێك كاری نا پێویست ئه‌نجام بده‌یت كه له بنه‌ڕه‌تدا زیان به په‌یوه‌ندیه‌كه‌تان ده‌گه‌یه‌نێت كه ئه‌وانیش:\n– به‌رده‌وام دیاری گرانبه‌های پێمه‌ده\nواباشتره نرخی دیاریه‌كه‌تان هاوتا بێت به یه‌كدی، چونكه بۆنمونه گه‌ر تۆ دیاری گرانبه‌های بۆ به‌ریت و ئه‌و نه‌توانێت ئه‌وه‌ت بۆ ده‌سته‌به‌ر بكات دواتر وا ده‌كات كه هه‌ست به كه‌می بكات.\n– هه‌موو كێشه‌كانی بۆ چاره‌سه‌ر مه‌كه\nبۆنمونه گه‌ر له سه‌ر كار یان له بواری دارایی كێشه‌ی هه‌یه، رێگه بده وه‌ك پیاوێك پشت به‌خۆی ببه‌ستێت نه‌ك ئه‌وه‌ی تۆ له‌سه‌ر ئه‌وه ڕای بهێنیت له هه‌موو كێشه‌كانیدا ببیته به‌شێك لێی، هه‌موو پیاوێك حه‌زده‌كات ژنه‌كه‌ی پشتگیری بكات و له پشتی بێت، به‌ڵام ئه‌وه‌ش به‌و مانایه نایه‌ت كه به چاوی به‌زه‌ییه‌وه ته‌ماشای بكه‌یت و وا ده‌ربكه‌وێت له ڕووی سۆزداری و لایه‌نه‌كانی دیكه‌وه پشتی به تۆ به‌ستووه، چونكه پیاوان حه‌ز به‌و جۆره ژنانه ناكه‌ن.\n– پێی مه‌ڵێ (ئه‌ی پێم نه‌وتیت)\nئه‌وه وا ده‌كات تۆ خۆت له ئه‌و ژیرتر ده‌ربخه‌یت، ئه‌وه‌ش ئه‌وان توڕه ده‌كات.\n– ته‌نها له‌به‌ر ئه‌وه‌ی تۆ ئافره‌تیت مانای ئه‌وه نیه كه واز له ژیانی تایبه‌تی خۆت و خولیا و ئاواته‌كان و هاورێكانت بهێنیت، بۆیه هه‌میشه هاوسه‌نگی ڕابگره.\n– پێویستناكات له‌سه‌ر داوای ئه‌و به هه‌موو جۆرێك شێوه‌ی ته‌واوه‌تی شێوه‌ی خۆت بگۆڕیت و كه‌سایه‌تی خۆت ونبكه‌یت، ئه‌مه‌ش مانای ئه‌وه نیه كه ببیته كه‌سێكی كه‌له‌ڕه‌ق، به‌ڵام گه‌ر داواكاریه‌كت به‌دڵ نه‌بوو باشتره كه بڵێیت (نا).\nمەسرور بارزانی لەگەڵ ئەمینداری گشتی كۆمكاری عەرەبی كۆدەبێتەوە


ترەمپ و ساڵح هاوڕان لەسەر 'هاوبەشیی ئەمنی' ئەمریکا و عێراق\nدوو سەرکردەکە، کە لە داڤۆس له سویسرا کۆبوونەوە، هاوڕابوون لەسەر گرنگیی بەردەوامیدان به هاوبەشییە ئابوری و ئەمنییەکانی ئەمریکا و عێراق.\nهێرشه ئاسمانییه‌كانی عێراق 6 چه‌كداری داعش ده‌كوژن\nهێزه‌كانی عێراق هه‌وڵه‌كانیان بۆ دژایه‌تی تیرۆریزم زیادتركردووه له‌گه‌ڵ هه‌وڵی داعشدا بۆ چه‌قاندنی جێ پێی خۆی له ناوچه دووره‌ده‌سته‌كان.\nشارەزایان چیرۆکی 'ئەرکی دیپلۆماسی' سولەیمانی رەتدەکەنەوە\nشارەزایانی ناوچه‌كه دەڵێن فەرماندەی پێشووی هێزی قودسی سوپای پاسداران روونە كه بۆ ئەرکی دیپلۆماسی ئاشتیخوازانه لە بەغدا نەبووە.\nهێزه‌كانی عێراق ره‌وشه ئه‌منییه‌كانی رێگای نێوده‌وڵه‌تی ئه‌نبار پته‌وترده‌كه‌ن\nهێزه‌كانی عێراق رێوشوێنی پته‌وتر ده‌گرنه‌به‌ر و هه‌وڵی هاوبه‌ش ده‌ده‌ن بۆ ئه‌مینكردنی رێگای خێرای نێوده‌وڵه‌تی كه له سنووری عێراق و ئه‌رده‌نه‌وه درێژده‌بێته‌وه به‌ره‌و به‌غدا و به‌ناو پارێزگای ئه‌نباردا تێده‌په‌ڕێت.\nهەڕەشەی داعش چەندین خێزان ناچارده‌كات هەڵبێن لەو ناوچانه‌ی پێشتر ئه‌مین بوون\nهەرچەندە قەیرانی ئاوارەیی به‌ڕاده‌یه‌كی زۆر كه‌مبۆته‌وه لە عێراق، بەڵام سەدان خێزان لە پارێزگای دیالە ناچاربوون هەڵبێن لە ناوچەکانیان بەهۆی زنجیرەیەك هێرشی پاشماوەکانی داعشه‌وه.\nپارێزگای ئەنبار ئەو بنکانەی پۆلیس دەکاتەوە كه داعش وێرانیکردبوون\nبنکەکانی پۆلیس ئەمنیەت و سەقامگیری بەرەوپێشەوە دەبەن و یارمەتی بەرەنگاربوونەوەی چالاکییە تیرۆریستییەکان دەدەن.\nپەلامارەکانی روسیا لە خۆرهەڵاتی سوریا بەربەست دەخه‌نه بەردەم شەڕی دژ بە داعش\nئامادەیی سوپای روسیا بەربەست دروستدەکات بۆ هەوڵەکانی هێزەکانی سوریای دیموکرات لە شەڕی دژ بە داعشدا، بەرپرسان و شرۆڤەکاران هۆشداری دەدەن.\nپشێوی له دێره‌زوور دوای كوشتنی هاوڵاتیانی مه‌ده‌نی\nدانیشتوانی ناوخۆیی نیگه‌رانییان ده‌ربڕیوه سه‌باره‌ت به بێیاسایی و تووندوتیژی دوای زنجیره‌یه‌ك له رفاندن و كوشتن له ناوچه گوندنشینه‌كاندا.\nهێرش بۆسەر بنکەیەکی ئاسمانیی سوریا 3 چەکداری سەر بە ئێران دەکوژێت\nهێرشە موشەکییەکە جبەخانەیەکی چەکی ئێران و دوو ئۆتۆمبیلی سەربازی و بینایەکی كرده ئامانج کە هێشتا لەژێر دروستکردندایە، رێکخراوی روانگەی سوری بۆ مافه‌كانی مرۆڤ رایگەیاند.


كۆمسیۆن لەبارەی تانەی لایەنە سیاسییەكان لە ئەنجامە بەراییەكانی هەڵبژاردن ڕوونكردنەوە دەدات\nكۆمسیۆنی باڵای سەربەخۆی هەڵبژاردنەكانی عێراق ڕایدەگەیەنێت، چاویان بە تانە پێشكەشكراوەكانی ئەنجامە بەراییەكانی هەڵبژاردن خشاندووەتەوە و بڕیاریانداوە زیاتر لە دووهەزار وێستگەی دەنگدان جارێكی دیكە بەدەستی هەژماربكرێنەوە.\nلە ڕاگەیەندراوێكدا كۆمسیۆنی باڵای سەربەخۆی هەڵبژاردنەكانی عێراق ئاماژەی بەوەكردووە، ئەنجومەنی كۆمسیاران لێكۆڵینەوەی لەسەر تانەی لایەن و هاوپەیمانێتییەكان كردووە لەبارەی ئەنجامە بەراییەكان و چاوی بە تەواوی تانەی لایەن و كاندید و هاوپەیمانێتییەكان خشاندووەتەوە.\nباسی لەوەشكردووە، ئەنجومەنی كۆمسیاران بڕیاریداوە كە ئەو وێستگانەی تانەی لێدراوە و ژمارەیان دووهەزار وێستگەیە جارێكی دیكە بەدەست هەژماربكرێنەوە و سبەی لە نەینەوا ئەو پرۆسەیە دەستپێدەكات.\nهەروەها لە پارێزگای بابل ڕۆژی پێنجشەممە و ڕۆژی هەینی بەشی ڕەسافەی بەغداد جیاكردنەوەی دەنگەكان بەشێوەی دەستی ئەنجام دەدرێت.\nكۆمسیۆن داواش لە كاندید و نوێنەری ئەو لایەنانە دەكات كە تانەیان لە ئەنجامەكانی هەڵبژاردنداوە دەتوانن ئامادەی دووبارە جیاكردنەوەی دەنگەكان بن كە بەشێوەی دەستی دەكرێت.\nلە بەشێكی دیكەی ڕاگەیەندراوەكە هاتووە، دوای جیاكردنەوە و یەکلاکردنەوەی داواکارییەکان ئەنجامە کۆتاییەکان ڕادەستی دادگای فیدراڵی دەکرێت.\nئەنجامە بەراییەكانی هەڵبژاردن\nوەزارەتی پەروەردە شەش بڕیاری نوێی دەركرد\nناوەڕۆکی کۆبوونەوەکەی بەرهەم ساڵح و لایەنە ناڕەزاییەکانی ئەنجامە بەراییەكانی هەڵبژاردن\nخاڵی ناكۆكی نێوان سەدر و چێوەی هەماهەنگی ئاشكرادەكرێت\nسەركردەیەكی هاوپەیمانیی فەتح ناكۆكیی نێوان موقتەدا سەدر و چێوەی هەماهەنگی دەربارەی پێكهێنانی حكومەتی نوێی عێراق ئاشكرادەكات. فازڵ فەتلاوی،…\nسەدر بۆ پەرلەمانتارانی سەربەخۆ: بەشداری دانیشتنی پەرلەمان بن پشكتان دەدەمێ\nموقتەدا سەدر داوا لە پەرلەمانتارانی سەربەخۆ دەكات، بەشداریی دانیشتنی تایبەت بە هەڵبژاردنی سەرۆك كۆماری نوێی عیراق بكەن، لە…\nقوربانییانی تەقینەوەكانی بەغداد و كەسوكاریان قەرەبوودەكرێنەوە\nحكومەتی عێراق، قوربانییانی تەقینەوەكانی بەغداد و كەسوكاریان قەرەبوودەكاتەوە. بانكی ڕافیدەین كە بانكێكی حكومیی عێراقە، بڕیاریدا بە بە خشینی…\nداوای باشتركردنی پرۆژەیاسای هەڵبژاردنەكانی عێراق دەكرێت\nپه‌یمانگەی كوردی بۆ هەڵبژاردن پێشنیارنامەیەكی بۆ “هەموارکردنى پرۆژەیاسای هەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق” ئامادەكردووە و ژمارەیەك پێشنیار و ڕاسپاردەی…