Saturday, 05.28.2016, 1:28\nدۆستە نزیکەکانی فازل میرانی، کە لێی دەپرسن چۆنە وا بە بێ مەرج بویتە پیاوی بنەماڵەی بارزانی، له وەڵامدا دەڵێت: من لە زومار تەنیا خاوەن دیشداشە و عەگالێك بوم، بەڵام ماڵی مەلا مستەفا منیان گەیاندە ئەم پلە و پایەیە، ئەو هەموو موڵك و ماڵەم هەیە، ئیتر چۆن هەموو شتێکیان بۆ ناکەم.\nلە خوارەوە بەشێك لەو موڵك و ماڵانەی فازیل میرانی ناسراو بە فازیل موتنی ئاشكرا دەكەم، ئەوەندەی لای من ئاشکرایە:\n- خێزانی فازیل میرانی رێكخراوێكی هەیە بەناوی ژیان خه‌رجیه‌كی زۆری لێ ته‌رخان ده‌كات، لە عەینكاوە گەورەترین سەنتەری جوانكاری هە‌یە، كە تە‌نیا ژنە بە‌رپرسەباڵاكان دە‌چنەلای، چونكە زۆر گران بە‌هایە و كارمە‌ندە‌كانی لوبنانین.\n- لە‌گە‌رە‌كی دولاراوە، كە یە‌كێك لە گە‌رە‌كە دە‌وڵە‌مە‌ندە‌كانی هە‌ولێرە، چەندین خانویان كڕیوە، بای دەیان ملیۆن دۆلار دەبیت.\n- هوتێلێكی گەورەی لە نێو شاری هەولێردا هەیە بەناوی هەولێر پلازا\n- گەورەترین شەریكەی بواری ئەنتەرنیتی هەیە بەناوی نەورۆز تلیكۆم\n- خاوەنی كەناڵی تیڤیی ڤین تیڤینه كاتیبه‌ته به‌توماركردنی موسیقا و گورانی\n- بەشی زۆری ئەوكارگەی دەرمانانە هی فازل میرانی و خزمەكانیانە، لەگەل کۆسرەت رەسوڵدا شەریکی هێنای دەرمانن بۆ هەرێم.\n- زاویتە فارم\n- بڵیم فارم\n- مەدخەل مریەم\n- لە ئەمەریكا ڤیلایەكی گەورەی هەیە جگە لە چەندین موڵك و ماڵی تر.\nفازیل میرانی وەک کەسێکی بەدڕەوشت و هەوەسباز\nفازل میرانی یه‌كێكە له‌و سه‌ركرده خائینە بێره‌وشته سیاسیانه‌یه‌ی، كه٢٥ ساله به زه‌بری هیز و پاره سیكسبازیی و دەستدرێژی له سه‌دان ئافره‌ت كردوه، زۆر جار به‌زۆره ملی دەستی بۆ ئافرەتی كادیر و ژنه شه‌هیدانی پارتی بردووە. فازل میرانی له نێو پارتیدا به‌ناوبانگه، كه وه‌ڵامی ته‌له‌فۆنه حزبیه‌كان ناداته‌وه، به‌لام خۆی به‌رده‌وام ته‌له‌فۆن بۆئه‌و ژنانه ده‌كات، كه هه‌ول ده‌دات هه‌وه‌سی سیكسیان له‌گه‌ڵدا بكات به‌راده‌یه‌ك هه‌ندێ جار ئافره‌ت هه‌بوه گوتویه‌تی فازل ده‌جاره ته‌له‌فۆنم بۆده‌كات وه‌لامی ناده‌مه‌وه، كه‌چی واز ناهینێت.\nفازل میرانی وەک تاوانبار و تیرۆریست\nفازل كه‌بوه سه‌رپه‌رشتیاری لقی یه‌كی پارتی له‌بادینان ، به سەرپەرشتی خۆی یان بیده‌نگی لێی دەیان تیرۆر و رادەستكردنەوەی كادیری پەكەكە و زانیاری لە سەر پەكەكە ی بە میت فرۆشتۆتەوە وه‌ك بازرگان و ناپاكیك ته‌نانه‌ت لە بواری بازرگانیکردن بەچەكیش كاری كردووە كە چەندین پارچە چەكی گران بەهای بە زۆر لایەن فرۆشتووە، دەیان تاوانی تیروریستانەی ئەنجام داوە، وەك سەرپەرشتی زۆربەی تیرورە سیاسییەكانی بادینانی كردوه له‌وانه:\n- تیرۆرکردنی حاكم تەحسین و هەردوو سەرۆك خێڵی سادق عومەر، عەلی شەعبان و زەكی ئامیدی لە ٢٥٠٣١٩٩٣كە لێرەدا به‌هۆی سالیادی شه‌هید ره‌ئوف وباسكردنی من باسی تیرۆری شەهید رەئوفتان بۆ دەكەم ئەوەی دەزانم و كاتی خۆی لە لق باس دەكرا.\nشەهید رەئوف ئاكرەیی\nدوای ئەوەی لە ساڵی ١٩٨٤ بەینی لەگەڵ یەكێتی نیشتمانی كوردستان تێك دەچێت و هەوڵی ئەوە دەدەن ئازاری بدەن، دەچێتە باشوری عێراق دوای ئەوە لە ساڵی ١٩٨٧ چووە دەرەوە وه‌ك كه‌سیكی سه‌ربه‌خۆ بووە پێشمەرگه لە دەڤەری بادینا ن بەڵام ئەو تێكەڵ بە پارتی و پێشمەرگایەتی نەبوو زیاتر لای یەكێتی قوتابیان بوو خەریكی نووسین وگفتوگۆ بوو لەسەر بیروباوەڕی سیاسی خۆی كە زورجار بەرپرسە پارتییەكان دژی بوون و بەڵام پێشمەرگەكان خۆشیان دەویست\nبۆیە بریاریان دا تیروری بكەن، ئەویش گەر هەر شەڕێك رویدا لە پشتەوە تەقەی لێبكەن و بڵێن لەشەڕدا كوژراوە، بەڵام هاوڕێیەكی خۆی ئاگاداری دەكاتەوە كە وریا بێت گەر بووە شەڕ ئەو نەچێت و بەشداری نەكات چونكە ئەو پیلانەیان لەبەردەستە\nرەئوف ئاکرەیی و مەسعود بارزانی لە ئێران\nدوای ئاوارە بوونیشیان بۆ كوردستانی روژهەڵات و ئەنفالی ٨، رۆژێك مەسعود بارزانی كۆبۆنەوە بە لقی یەك دەکات، لە كۆبۆنەوەكەدا زۆر قسەی بۆكردین لە سەر تاوانەكانی بەعس و بەكارهێنانی چەكی كیمیاوی و یەكێك لە قسانەی كە كردی وتی ئەو چەكەی لە ئێمە بدرایە لە مۆسكۆش بدرایە خۆی رانەدەگرت و لە هەر حزبێكیش بدرایە پۆڵاینیش بوایە بەرگەی ناگرت، بەڵام چەندین بەرپرسی سەربازی وەڵاامیان دایەوە كە هیزی پێشمەرگە لە شەڕەكاندا ورەی بەرز بوو بەڵام ئێوە داواتان كرد كە بكشێنەوە، شەهید رەئوف لەوكۆبۆنەوەیە رەخنە لە بارزانی دەگرێت و دەڵێت حیزبەكەی ئێوە نەوەك پۆڵاین نییە، بەڵكو تەنەكەش نییە و ئێوە ورەی پێشمەرگەتان لە شەرەكان دابەزاند، بارزانی زۆر توڕە دەبێت، بۆیە لە تورەیاندا پاكەتە جگارەیەك لەتەنیشتی دانرابوو لە داخان جگەرەیەكی پێكرد وه له‌كاتیكدا جگه‌ره‌ی نه‌كێشاوه و یه‌كسه‌ر لەگەڵ فازل میرانی رۆیشتن دوای ئەوە موچەی پێشمەرگایەتیان لەشەهید رەئوف بڕی كه‌جه‌ند مانگیك جاریك به‌پێشمه‌رگه‌كان ده‌درا\nلەدوای راپەڕینیش بنەماڵەی بارزانی لە شەهید رەئوف زۆر تورە بوون . چونكە دەستی پەكەكەی دەگرت ، لە بواری راگەیاندن و بارەگا و چالاكی نواندن لەگەڵیان، تا لە بادینان گەشە بكەن و هاریكاری دەكردن، ئەمەش لای پارتی و بنەماڵەی بارزانی كوفرێكی سیاسی گەورەبوو كە پەكەكە پێگەی خۆی بگەیەنێتە بادینان\nدوای ئەوەی لەهەڵبژاردنی ٩٢ لەگەڵ لیستی یەكێتی رێكەوتنیان كرد و خۆی هەڵبژارد بۆیە پارتی هەستی پێكرد كە پێویستە سنور بۆ رەئوف دابنرێ\nئەوەبوو دوایی ئەوەی لەهەولێر بەشداری خۆپیشاندانێكی كرد لەئابی ١٩٩٢ بووە هۆكاری ئەوەی تەقەیان لێبكرێ و دەست گیربكرێت لەگەڵ چەند كادیریكی پەكەكە دوای ئازادبونی لە مانگی ٢ گەڕایەوە بادینان بۆیە پاراستن بڕیاری دا تیرۆری بكات به ته‌نسیق له‌گه‌ل میتی توركدا\nپلانەكەی پاراستن چۆن بوو؟\nپاراستنی پارتی بۆ سنوردانان و ترس و توقانی خەڵك هەڵسا بەدارشتنی بەرنامەیەك كە خەڵكێكی زۆر تیرۆربكات، تا ترس و توقاندن لە نێو خەڵك دروست بكات، بەمەش نەیارەكانی لە ناو ببات بۆیە ساڵانە چەندین كەسایەتی لەو حیزب و سەرۆك خێلانەی تیرۆر دەكرد كه‌هه‌بوو كادیری خۆشمان بوو ، گەورەترین هەڵمەتیان لە مانگی مای بۆ ئوگستی دەست پێكرد كە پێنج بەرپرسی پێنج حیزبی سیاسییان لە ماوەی ٣ مانگدا تیرۆر كرد.ئەمانەش بریتیی بوون لە رەئوف ئاكرەیی لە ریكخراوی تێكۆشان، ئەبو نەسیر لەحیزبی شیوعی، یوسف توما شابۆ لە ئاشوری، نەزیر عومەر لە رەوتی كۆمۆنیست، رێناس لە حیزبی زەحمەتكێشان.\nشێوەی تیرۆركردنی شەهید رەئوف\nئەوەی باس دەكرا پیكابێكی سور له‌ئێواره‌وه جه‌ندین جار پێی راده‌گه‌یه‌ننن به‌لای مالی شه‌هید ره‌ئوفدا هاتوجو بكاتو زانیاری كۆبكاته‌و ه‌كه‌پیكابه هی واسایشی دهۆك بوه . كاتژمێر ١٠ شه‌و به‌كاتی هاوینه‌ی ئه‌وكات شه‌هید ره‌ئوف له گه‌ل هاورییه‌كی له‌بازاره‌وه ده‌گه‌ریته‌وه ماله‌وه كه‌هه‌موی ١٠٠ مه‌تر له‌ماله‌كه‌ی دور نابیت ، بۆیه پاسه‌وانه‌كانی فازل میرانی كه‌له‌بۆسه‌دابونه بۆی له‌نزیك ماللیان به‌به‌رجاوی خه‌لك به‌پێوه ته‌قه ته‌نیا له‌و ده‌كه‌ن نه‌وه‌ك هاوریه‌كه‌ی ٢ مه‌خزه‌نی لێ به‌تال ده‌كه‌ن و گوله‌یه‌ك به دلی ده‌كه‌وێ و ئه‌وانی تر به‌قاجی ده‌كه‌وێ به‌لام یه‌كسه‌ر شه‌هید نابیت ، بۆیه هه‌مان سه‌یاره‌ی ئاسایش به ناوی ئه‌منیه‌ته‌وه دیت هه‌لی ده‌گرێ و بوارنادات كه‌س له‌بنه‌ماله‌كه‌شی له‌گه‌لی سورابن ئه‌مه‌ش گومانی ئه‌وه‌زیاد ده‌كات كه‌ئه‌گه‌ر هه‌یه هه‌ر له‌نێو پیكابه‌كه ته‌واویان كردبی جونكه كه‌گه‌یشتوته نه‌خۆشخانه یه‌كسه‌ر گوتویانه ته‌واو بوه .\n، ئەو دوو كەسەی كە تیرۆری شەهید رەئوفیان كرد وه‌ك گوتمان دوو پاسه‌وانی فازل میرانی بونه له‌مالی ئه‌ویشدا به‌پێ به‌نێو سیمه‌كانی جوارده‌وری مالی هاتونه نه‌وه‌ك به‌رێگا وسیمه‌كه‌یان بریه جونكه به‌و شێوه‌یه رێگاكه‌یان كورت كردوته‌وه وه به‌پێی زانیاریه‌كانی ئه‌وكات بلاو بۆوه كه دوو كه‌س ره‌شتاله‌ی كورته‌بالا بونه ، دوای ته‌قه‌كردنیان له‌شه‌هید ره‌ئوف به بی شپرزه‌بون جونه‌ته‌وه مالی فازل میرانی به‌نێو سیمه‌كه‌دا كه‌باس له‌وه‌ده‌كرا یه‌كیكیان ناوی مەتین ئامێدی بوو ، ، ئەوەی تریش دەگوترا كە پاسەوانی فازل میرانی بوو، بەڵام لە شەڕی ناوخۆدا كوژرا\nبۆ ئەو تاوانە میتی توركی كۆمەكی ٣٠٠ هەزار دیناری سویسری ئه‌وكاتیان به‌بەفازل میرانی دا، چونكە فازل پێشتر لەگەڵ میت رێكەوتوبو كە رەئوفیان بۆشه‌هید ده‌كات به‌رامبه‌ر به‌وپاره‌یه چونكه بەرپرسێكی نهێنی پەكەكەیە وهاوریی ئوجه‌لانه .\nسادق عومه‌ر سه‌روك خیلی سندی كه‌پاراستن له‌سالی ١٩٩٣ تیروری كرد جونكه دۆستی په‌كه‌كه بوو.\nزه‌كی ئامیدی ، سه‌ركرده‌ی پاك ( په‌كه‌كه ی باشوری ١٩٩١ ) تیروركراو دواتر فروشرا به میت\n١- نه‌زیر عومه‌ری ره‌وتی كۆمنست، پاراستن به‌شێك له‌ته‌رمه‌كه‌ی سوتاندبوو (لای راست)\n٢- رەئوف ئاکرەیی (ناوەڕاست)\n٣- رێناسی زه‌حمه‌تكێشان (لای چەپ)\nئه‌بو نه‌سیر ئه‌ندامی سه‌ركردایه‌تی حزبی شوعی كوردستان


Home›هەواڵ›ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست›ئه‌مریكا: سێ مۆڵگه‌ى داعش له كه‌ركوك له‌ناوبران\nهێزه‌كانى عێراق له كه‌ركوك | فۆتۆ: Ahmad al-Rubaye/AFP\nكه‌مێك له‌مه‌وبه‌ر فه‌رمانده‌یى ناوه‌ندى هێزه‌كانى ئه‌مریكا له به‌یاننامه‌یه‌كدا رایگه‌یاند: فڕۆكه‌كانى هاوپه‌یمانى نێوده‌وڵه‌تى توانیویانه سێ مۆڵگه‌ى شاراوه‌ى داعش له وادى-ئه‌ل شاى له نزیك كه‌ركوك له‌ناوبه‌رن.\nله به‌یاننامه‌كه‌دا كه ئه‌مڕۆ یه‌كشه‌ممه بڵاوكراوه‌ته‌وه فه‌رمانده‌یى ناوه‌ندى هێزه‌كانى ئه‌مریكا ئاشكرایانكردووه، “فڕۆكه‌كانى هاوپه‌یمانى نێوده‌وڵه‌تى دژى داعش به هاوكارى هێزه‌كانى حكومه‌تى عێراق توانییان سێ مۆڵگه‌ى شاراوه‌ى داعش له وادى ئه‌ل-شاى كه سه‌ربه كه‌ركوكه و 26 كیلۆمه‌تر له ڕۆژئاواى دوزخورماتوو دووره له‌ناو به‌رن”.\nهه‌ر له‌وباره‌یه‌وه كۆڵۆنێڵ مایلیس كاگینز، وته‌بێژى هێزه‌كانى هاوپه‌یمانى نێده‌وڵه‌تى دژى داعش رایگه‌یاند: “بۆردومانه‌كان له‌سه‌ر داواى حكومه‌تى عێراقى ئه‌نجامدراون، چونكه داعش له‌و ناوچانه چالاكبووه‌ته‌وه، بۆ ئه‌وه‌ى چالاكییه‌كانیان كۆتاییان پێ بهێنرێت”.\nله‌ناوبردنى مۆڵگه‌كانى داعش له كه‌ركوك له كاتێكدایه كه چه‌كدارانى ئه‌و گروپه و شانه نووستووه‌كانیان به‌ته‌واوه‌تى له ماوه‌ى دوو مانگى رابردوودا له كه‌ركوك و دیاله چالاكبوونه‌ته‌وه، ناو به‌ناو هێرش ده‌كه‌نه سه‌ر هێزه ئه‌منییه‌كانى عێراق و پێشمه‌رگه له ناوچه كێشه له‌سه‌ره‌كان، له ماوه‌ى رابردووشدا چه‌ند پێشمه‌رگه‌یه‌ك و چه‌ندین ئه‌ندامى هێزه ئه‌منییه‌كان به‌هۆى هێرشه‌كانیانه‌وه كوژراون.\nرۆژنامەيەکی ئێرانی: چالاکييەکانی مۆساد لە هەولێر زياديکردووە


وتەبێژی کۆمەڵ بۆ فازڵ میرانی و مەلا بەختیار: وریای قسەکانتان بن – سنور میدیا\nوتەبێژی کۆمەڵ بۆ فازڵ میرانی و مەلا بەختیار: وریای قسەکانتان بن\nدوای ئەوەی له کۆبوونەوەیەکی هاوبەشی نێوان شاندی پارتی و مەلا بەختیاردا بە تەنزەوە باس له یەک کورسییەکەی کۆمەڵ و هەڵوێستی لەسەر بەشدارینەکردنی له هیچ هاوپەیمانیەتییەک بۆ پێکهێنانی حکومەت کرا، وتەبێژی کۆمەڵ وەڵامی فازڵ میرانی و مەلا بەختیار دەداتەوە و رایدەگەیەنێت، “ئامۆژگاریتان ئەکەم لە کۆبوونەوەکان وریای قسەکانتان بن”.\nمحەممەد حەکیم، وتەبێژی کۆمەڵی دادگەری کوردستان لەراگەیەنراوێکدا وەڵامی هەر یەک لەو دوو بەرپرسه باڵایەی یەکێتی و پارتی داوەتەوە و ئاماژەی بەوەکردوە، “کاک مەلا بەختیار لە بری گاڵتەکردن بە کۆمەڵ خەمی حزبەکەی خۆت بخۆ.”\nدەشڵێت، “کاک فازڵ میرانی، من وتەبێژی کۆمەڵم و ڕەئی جەنابی سەرۆک و ئەنجومەنی باڵای حزب ڕادەگەیەنم، لە نێو حزبێکی خواپەرست نەک شەخس پەرست.”\nلەبارەی باسکردنی حزبەکەشی لەو کۆبونەوەیەدا وتەبێژی کۆمەڵی دادگەری کوردستان باسی لەوەکردوە، “ئامۆژگاریتان ئەکەم لە کۆبونەوەکان وریای قسەکانتان بن، نەبادا باسی سەرۆکەکان بکەن، دواتر قسەکان بگاتەوە جێی خۆیی و ژیانتان بکەوێتە مەترسییەوە.”\nمەلا بەختیار و فازڵ میرانی لەکۆبونەوەی ئەمڕۆیاندا سەبارەت بە کۆمەڵی دادگەری چیان وت؟\nمەحمود محەمەد (وتەبێژی پارتی): ئەمڕۆ کۆمەڵی دادگەری ئیعلانی کرد کە حازر نین هیچ گفتوگۆیەک لەسەر کابینەی تازەی حکومەت (حکومەتی عێراق) بکەن.\nفازڵ میرانی: شەرت نیە هەرچی محەمەد حەکیم بڵێت، وابێت.\nمەلا بەختیار بە (پێکەنینەوە): وەڵا ئەوە بۆ خۆشیان واقیعەتێکی تێدایە ئەو مەسەلەیە، بە یەک کورسییەوە گفتوگۆی چی بکەن.


سی و سێهەمین ساڵڕۆژی شیمیابارانی شاری سەردەشت – Giareng\nسی و سێهەمین ساڵڕۆژی شیمیابارانی شاری سەردەشت\nلە هه‌ینی - 26 06 2020\nبە بۆنەی سی و سێهەمین ساڵڕۆژی شیمیابارانی شاری سەردەشت لە لایەن حکوومەتی ڕووخاوی بەعسەوە جارێکی‌تر نەفرەت دەنێرین بۆ ئەنجامدەرانی ئەو جینایەتە سامناکە و لە هەمان کاتدا هیوادارین کە زامدارانی ئەو کارەساتە چیدی بە دەست زامەکانیانەوە نەتلێنەوە.\nجێی خۆیەتی لێرەدا داوا بکەین کە چیدی مافە ڕەواکانی ئەو زامدارانە و قوربانیان و شەهیدانی ئەو کارەساتە بە فەرامۆشی نەسپێردرێ و خەمخۆرانی گەلەکەمان و شاری سەردەشت و دەوربەری هەوڵ بدەن کە بەداوا داچوون بکەن بۆ ویدیهێنانی مافەکانیان.\nئەگەر شەری ئێران و عێراق کۆتایی پێهاتووە بەڵام ئازارەکانی ئەو توێژە لە کۆمەڵگاکەمان کە بەرکەوتووی چەکی قەدەغەکراون هەنووکەش هەر بەردەوامە و لە نەبوونی داو و دەرمان و بوونی پەتای کۆڕۆنا دا گیانی بەرکەوتووانی چەکی شیمیایی زیاتر لە خەڵکانی دیکە لە مەترسی دایە و مەترسی‌یەکە لە سەر هێڵی سوورە و هەر بۆیە هەموو لایەکمان پێویستە کە ئاوڕی جیددی لەو زامدارانە بدەینەوە.\nکۆماری ئیسلامی و ئیدارەکانی سەر بەو رژێمە ساڵانێکی زۆرە کە حەق و مافی زامدارنی شیمیایی شاری سەردەشت زەوت دەکەن و کەمترین پێراگەیشتن بەو توێژە زامدارە ناکرێ و تەنیا بە دانی وەعدە و بەڵێنی درۆ کاتەکان تێپەر دەکەن.\nڕوو ڕەشی بۆ هەر دوو حکوومەتی عێراق و ئێران.\nزامدارانی شیمیابارانی سەردەشت و پەتای کۆرۆنا. حەمەڕەسووڵ کەریمی


په‌ره‌سه‌ندنی ناڕه‌زایه‌تییه‌كانی خووزستان بۆ شاره‌كانی دیكه‌ی ئێران – کۆمەڵە_رێكخراوی كوردستانی حیزبی كۆمونیستی ئیران\nجولای 22, 2021 2\nله حه‌وته‌مین شه‌وی خۆپێشاندانه‌كان، دانیشتووانی شاره‌كانی “بێهبه‌هان”، “كه‌ره‌ج”، “تاران”، “ئیسفه‌هان”، “مه‌سجد سۆله‌یمان”، “شاوور”، “ئه‌زنا”، “بووشێهر”، “گه‌ناوه”، “دزفوول”، “خوورمووسا” و “مه‌لاشییه” بۆ پشتیوانی له خه‌ڵكی خووزستان ڕژانه سه‌ر شه‌قام.\nبه پێی ڕاپۆته‌كان،خۆپێشاندانه‌كان له شاره جۆراوجۆره‌كانی خووزستان بۆ حه‌وته‌مین شه‌وی به‌رده‌وام درێژه‌ی هه‌بوو، هێڵی ئه‌نترنت له ئۆستان قه‌تع كرا و دادستانی ئۆستان به بڵاو كردنه‌وه‌ی به‌یاننامه‌یه‌ك، هه‌ڕه‌شه‌ی له خۆپێشانده‌ران كرد. له “مه‌سجد سۆله‌یمان” و “بێهبه‌هان” ناڕه‌زایه‌تییه‌كان درێژه‌ی هه‌بوو. له شاره‌كانی “سووسه‌نگرد” و “ئیزه” هێزه ئه‌منییه‌كانی ڕژیم له ته‌واوی شه‌قام و گه‌ڕه‌كه‌كان بڵاوه‌یان پێكرا. له شاره‌كانی “تاران”، “ئیسفه‌هان” و “كه‌ره‌ج” هاووڵاتییان بۆ پشتیوانی له ناڕه‌زایه‌تییه‌كانی دانیشتووانی خووزستان، ڕێپێوانی ناڕه‌زایه‌تییان به‌ڕێوه‌برد. هاوكات له‌گه‌ڵ توند بوونه‌وه‌ی سیاسه‌تی سه‌ركۆتی كۆماری ئیسلامی، كانوونی نووسه‌رانی ئێران، خانه‌ی سینه‌ما، ڕێكخراوه‌كانی خانه‌نشینكراوان و كرێكارانی حه‌وت ته‌په له چه‌ند به‌یاننامه‌ی جێاجیا دا، پشتیوانی خۆیان له ناڕه‌زایه‌تییه جه‌ماوه‌رییه‌كانی خووزستان دووپات كرده‌وه.


15:04 - 20 جۆزەردان 2719\nئاژانسی کوردپا: هاووڵاتییەکی کوردی خەڵکی شاری پیرانشار، لە لایەن کەسانێکی نەناسراوەوە، بە تیزاب هێرشی کرایە سەر و بەسەختی تووشی سووتاوی بوو.\nبەپێی ڕاپۆرتی گەیشتوو بە ئاژانسی هەواڵدەریی کوردپا، ڕۆژی یەکشەممە، ١٩ی جۆزەردان، هاووڵاتییەکی کورد بە ناوی \_"فەرعان ئەحمەدینژاد\_"، تەمەن ٣٦ ساڵ، لە شەقامی قودسی شاری پیرانشاردا، بە تیزاب هێرشی کرایە سەر.\nئەم هاووڵاتییە کوردە، بۆ چارەسەریی پزیشکی، ڕەوانەی نەخۆشخانەی شاری پیرانشار کراوە و دواتر بە هۆی ڕێژەی سووتاوەکەیەوە، ڕەوانەی نەخۆشخانەی \_"خومەینیـ\_"ـی شاری ورمێ کراوە.\nڕوخسار و سینگ و باسکی ئەم هاووڵاتییە کوردە، ٥ هەتا ١٠ لەسەد سووتاوە و ئەگەری سووتاویی یەکێک لە چاوەکانی لە ئارادایە، هەروەها لەژێرچاوەدێریی تایبەتی پزیشکیدایە.\nهەتا کاتی بڵاوبوونەوەی ئەم هەواڵە، بکەرانی ئەم تیزابڕشتنە هێشتا نەناسراون و مەبەستیان لەو کارە، ناڕوونە.\nلەم پەیوەندییەدا، ڕۆژی یەکشەممە، ١٠ی جۆزەردان، نوێنەرانی مەجلیسی ئێران لە ڕەوتی تاوتوێکردنی گەڵاڵەی \_"سزای قورس بە سەر تاوانبارانی تیزابڕێژ و پشتیوانی لە بەرکەوتووان\_"، ئەو گەڵاڵەیە پەسەند کرا کە کەسی تاوانبار بە مەبەستی تۆقاندن و دروستکردنی نائەمنی، \_"مفسد فی الارض\_" بە ئەژمار دێت.\nکۆی پەسەندکردنی ئەو گەڵالەیە، بە ٢٠٦ دەنگی ئەرێنی، ٤ دەنگی نەرێنی و هەروەها ٣ دەنگی بێلایەن، لە کۆی ٢٣٠ نوینەری ئامادەی ئەو کۆبوونەوەیە، پەسەند کرا.


كۆڕی بنكەی روناكبیریی گەلاوێژ - بنکەی روناکبیریی گەلاوێژ :: Gelawej\nهەواڵ Jan 14, 2022\nبنكەی روناكبیریی گەلاوێژ كۆڕێك بەناونیشانی (دەربارەی تەنبوور ) بۆ توێژەر و موزیسیەن (فەرید ئیلهامی) ڕێكدەخات.\nبنكەی روناكبیریی گەلاوێژ، كاتژمێر 3:30 ی پاشنیوەڕۆی رۆژی شەممە 2022/1/15 لەتۆڕی ناوەندی ڕۆشنگەریی چاودێر - هۆڵی شەهید ئازاد هەورامی، كۆڕێك بۆ (فەرید ئیلهامی) لێكۆڵەر و ئاوازدانەرو دەرهێنەری بەڵگە فیلم، رێكدەخات.\n- ساڵی 1980 لەخێزانێكی هونەرمەند لەبواری ئامێری تەنبوور، شاری سەحنەی كرماشان لەدایكبووە.\n- لەساڵی 2010 ەوە دەستیكردوە بەكارە هونەرییەكانی، سەرپەرشتیاری گروپی فردەوسی بووەو بەدانانی ئاواز بۆ مامۆستا شەهرامی نازری دەستپێدەكات و ماوەی زیاتر لە 12 ساڵە لەوبوارەدا كاردەكات و چەندین كۆنسێرتی گەورەی لەجیهاندا لەگەڵ ئەم گروپە ئەنجامداوە.\n- زیاتر لە 10 ساڵە وەك دەرهێنەرو ئاوازدانەر چەندین بەڵگە فیلمی دەربارەی تەنبوور سازكردوە، دواهەمین كاری لەم بوارەدا فیلمی (سەفەر بۆ زێدی باوان)ە، كە لەهەرێمی كوردستان دروستكراوەو ئامادەی نمایشە.\nبنكەی روناكبیریی گەلاوێژ وەك سەكۆیەكی ئازاد و ناوەندێكی ژیاریی، ھەمیشە دەروازەی هاتنە ناو داهێنانی قەڵەم و سەرجەم بەهرە ئازادەكان بووەو هەرواش دەمێنێتەوە.. درەوشانەوەی بەردەوامی روناكبیریی و گەشانەوەی هزرە رۆشنگەرەكان ئەركی هەمیشەییمان دەبێت.


خەوننامە: لێکدانەوە بۆ هەندێک لە ئەو خەوە باوانەی زۆرێکمان دەیانبینین – تۆڕی میدیایی خەڵک\nئەمەی خوارەوە لێدانەوەیە بۆ هەندێک لە ئەو خەوە باوانەی زۆرێکمان دەیانبینین:\n– کەسێک یان شتێک دواتدەکەوێت\n-ئەمە بەهۆی ئەوەوەیە کە کێشەیەک یان دۆخێکی ناخۆشت هەیە و لە مێشکتدا بیر لەوە دەکەیتەوە کە چۆن لێی ڕابکەیت و دەربازت ببێت.\n– شکانی ئامێر یاخود ئۆتۆمبێلەکەت\n-ئەمە زیاتر بەهۆی ترسی تۆوەیە بە لەدەستدانی پەیوەندی سۆزداری یاخود تێکچونی پەیوەندیت لەگەڵ کەسێکی ئازیزت\n-بەهۆی ترسی تۆوەیە لە فریانەکەوتن یاخود لەدەستچونی کار یان شتێکی زۆر گرنگ بۆ ژیانت.\n– ژورێکی نامۆ\n-لە ناخی تۆدا بەهرە یاخود شارەزایی و لێهاتوویەک هەیە کە بەکاری ناهێنیت.


شیو و دۆڵه‌کانى دۆزه‌خ | ماڵپەری قورئانی پیرۆز\nشیو و دۆڵه‌کانى دۆزه‌خ\nدۆزه‌خ جیهانێکى زۆر فراوان و گه‌وره‌یه سه‌ره‌تا و کۆتایى یه‌که‌ى به ته‌واوى نازانرێت له چه‌ند شیوو دۆڵ و شاخێک پێک دێت هه‌ندێ ووشه که له قورئانى پیرۆزو فه‌رموده‌ى به‌نرخدا هاتوون که هه‌ریه‌که‌یان واتاى جۆرێک له جۆره‌کانى سزا ده‌گه‌ینێت هه‌ندێ له پێشینه چاکه‌کان (سلفى صالح) ئه‌و ووشانه‌یان به شیوه‌کانى دۆزه‌خ لێک داوه‌ته‌وه. هه‌روه‌ک خواى گه‌وره ده‌فه‌رموێت: (فَخَلَفَ مِنْ بَعْدِهِمْ خَلْفٌ أَضَاعُوا الصَّلَاةَ وَاتَّبَعُوا الشَّهَوَاتِ فَسَوْفَ يَلْقَوْنَ غَيًّا)(مريم/59) واته به دواى ئه‌و زانایه‌دا کۆمه‌ڵێک هاتن نوێژیان زایه ده‌کردو شوێن ئاره‌زووه‌کانیان ده‌که‌وتن و سه‌رگه‌ردان بوون جا ئه‌م کۆمه‌ڵه به تۆڵه‌ى تاوان و ئه‌نجامى بێ فه‌رى خۆیان ده‌گه‌ن. لێره‌دا وشه‌ى (غى) هاتوه که ده‌ڵێن شیوێکه له شیوه‌کانى دۆزه‌خ هه‌روه‌ها ده‌فه‌رموێت: (ومن يفعل ذلك يلق اثاما)الفرقان/٨\nهه‌ر که‌س ئه‌م گوناهانه بکات به تاوانى ناهه‌موارى خۆى ده‌گات له دۆزه‌خدا جا لێره‌شدا ووشه‌ى (اثام)هاتووه که زانایان ده‌فه‌رمون ناوى شیوێکى دۆزه‌خه هه‌روه‌ها ووشه‌ى (ويل) له سوره‌تى (ويل للمطففين) دا هاتوه که ده‌ڵێن هاواره یاخود شیوێکى هه‌ڵه‌ت و سه‌خته له دۆزه‌خدا ئه‌و که‌سانه‌ى تێده‌چن که ته‌رازوو بازى ده‌که‌ن وه‌ک له فه‌رموده‌یه‌کشدا هاتوه که ده‌فه‌رموێت (تفسير الويل الوادى فى جهنم يهوى فيه الكافر اربعين خريفا قبل ان يبلغ قعرة) واته ته‌فسیرى وه‌یل به شێوه‌یه‌ک له شێوه‌کانى دۆزه‌خ کراوه بێ باوه‌ڕى تێ فرێ ده‌درێت که به چل پایز هێشتا ناگاته بنکه‌که‌ى.عه‌بدڵڵاى کورى عباس فه‌رمویه‌تى (ان من جهنم لواديا تستعيذ جهنم من ذلك الوادى كل يوم اربع مائة مرة اعد المرائين من امة محمد) واته: به‌راستى له دۆزه‌خدا شیوه‌ک هه‌یه که دۆزه‌خ هه‌موو رۆژێک چوار سه‌د جار په‌نا ده‌گرێ به خوا له‌و شیوه ئاماده‌کراوه بۆ ئه‌وانه‌ى رووپامایى ده‌که‌ن له ئوممه‌تى محمد صلى الله علیه وسلم. هه‌روه‌ها ئیمامى عه‌لى فه‌رموویه‌تى پێغه‌مبه‌ر صلى الله علیه وسلم فه‌رموویه‌تى (نعوذوا بالله الجب الحزن او وادى الحزن, قيل: يارسول الله وما جبالحزن او وادى الحزن , قال فى جهنم تتعوذ منه جهنم كل يوم سبعين مرة اعد الله للقراء المرائين) واته: په‌نا بگرن به خوا له شیوى خه‌فه‌ت, ووترا ئه‌ى پێغه‌مبه‌رى خوا شیوى خه‌فه‌ت چى یه؟ فه‌رمووى شیوێکه له دۆزه‌خدا دۆزه‌خ هه‌موو رۆژێک حه‌فتا جار په‌نا پێ ده‌گرێت ئاماده کراوه بۆ قورئان خوێنه رووپامایى که‌ره‌کان.\nعبدالله کورى مه‌سعود (رضى الله عنه) فه‌رمویه‌تى له‌باره‌ى (فسوف يلقون غيا) قال: (واد فى جهنم يقذف فيه الذين يتبعون الشهوات)واته: (غبا) شیوێکه له دۆزه‌خ ئه‌وانه‌ى تێ فڕێ ده‌درێ که شوێن هه‌واو ئاره‌زووه‌کانیان ده‌که‌ون. پێغه‌مبه‌ر صلى الله علیه وسلم فه‌رمویه‌تى له‌باره‌ى (سارهقة صعودا) (جبل من نار يكلف صعودة, فاذا وضع يده عليه ذابت, فاذا رفعها عادت, واذا رجعه عليه ذابت, فاذا رفعها عادت, يصعد سبعين خريفا ثم يهوى كذلك) واته: پێغه‌مبه‌ر صلى الله علیه وسلم له‌باره‌ى وئه‌م ئایه‌ته‌وه فه‌رموویه‌تى (صعود) شاخێکه له ئاگر زۆرى ده‌کرێ که سه‌رکه‌وێ پیایدا که ده‌ستى ده‌خاته سه‌رى ده‌توێته‌وه که هه‌ڵى ده‌گرێت له‌سه‌رى ده‌گه‌رێته‌وه حه‌فتا پایز سه‌رده‌که‌وێت و پاشانیش حه‌فتا پایز ده‌که‌وێته خواره‌وه.


23 Aktive Besucher auf Kurdipedia!\n◄ Ergebnis: Found 17, page 1 of 2 Items per page: 🗐 1 🗐 5 🗐 10\n📷 ئاوارەکانی باشوور لە کۆڕەوەکەی ساڵی 1991 لە شاری پیرانشار | 🏷 Gruppe: Bild und Beschreibung | Artikel Sprache: 🏳 کوردیی ناوەڕاست | 👁🗨\nئاوارەکانی باشوور لە کۆڕەوەکەی ساڵی 1991 لە شاری پیرانشار\nوێنەی ئاوارەکانی باشووری لە کاتی کۆڕەوەکەی ساڵی 1991 کە بە کۆمەڵ دانیشتوون لەسەر ڕاگری شەقامێک و چاو لە ڕێی هاتنی ئاوارەکانی تر\n🏷 Gruppe: 📷 Bild und Beschreibung\n🗺 Provinz: ➡ Ost Kurdistan\n🏙 Städte: ⚪ Peeranshahar\n✨ Artikel Qualität: 60% ✔\n➕ Hinzugefügt von (Seryas Ehmed) am Mar 4 2016 3:44PM\n✍ Dieser Artikel wurde kürzlich von (Seryas Ehmed) am Mar 4 2016 3:50PM aktualisiert\n👁 Dieser Artikel wurde bereits 3,263 mal angesehen\n📷 Foto-Datei 1.0.1 24 KB Mar 4 2016 3:44PM Seryas Ehmed\n🖇 Verlinkte Artikel: 0\n☂ ئەنجومەنی ژینگەپارێزانی پیرانشار | 🏷 Gruppe: Parteien und Verbände | Artikel Sprache: 🏳 کوردیی ناوەڕاست | 👁🗨\n🏷 Gruppe: ☂ Parteien und Verbände\n🚩 Organisation: 🚮 Beschützer der Umwelt\n✨ Artikel Qualität: 64% ✔\n➕ Hinzugefügt von (Seryas Ehmed) am Aug 28 2018 11:01PM\n👌 Dieser Artikel wurde überprüft und veröffentlicht von (Hawrê Baxewan) auf Aug 29 2018 9:30AM\n✍ Dieser Artikel wurde kürzlich von (Hawrê Baxewan) am Aug 29 2018 9:30AM aktualisiert\n👁 Dieser Artikel wurde bereits 1,615 mal angesehen\n🖇 Verlinkte Artikel: 14\n2. 👁 ئەنجومەنی ژیانەوەی سرووشت مەهاباد\n3. 👁 ئەنجومەنی ژینگەپارێزانی سەقز\n4. 👁 ئەنجومەنی ژینگەپارێزی پاژین بانە\n5. 👁 ئەنجومەنی ژینگەپارێزی چرۆی سەوز قوڕوە\n6. 👁 ئەنجومەنی ژینگەپارێزی ژیوا پاوە\n7. 👁 ئەنجومەنی ژینگەپارێزی وڵات بۆکان\n8. 👁 ئەنجومەنی سەوزبیرانی لاوی مەهاباد\n9. 👁 ئەنجومەنی لایەنگرانی ژینگە سەلاسی باوەجانی\n10. 👁 ئەنجوومەنی سەوزی چیای مەریوان\n11. 👁 باشگای شاخەوانی سامڕەند نەغەدە\n12. 👁 گرووهی ژینگەیار کەمپەینی نەجات بەخشی کانی بڵ\n13. 👁 ڕێکخراوی سروشتی کوردستان باشوور\n14. 👁 ڕێکخراوە مەدەنی و ژینگەییەکانی سەردەشت\n📝 بریندار بوونی دوو کۆڵبەر لە پیرانشار | 🏷 Gruppe: Dokumente | Artikel Sprache: 🏳 کوردیی ناوەڕاست | 👁🗨\nبریندار بوونی دوو کۆڵبەر لە پیرانشار\nverwandte Ordner 📂\n#کۆمەڵەی مافی مرۆڤی کوردستان\nKMMK: ئێوارەی شەممە 15ی گوڵان، کۆڵبەرێکی خەڵکی پیرانشارپیرانشار بە ناوی (ڕەحمان تەفاخر) لە کاتی کۆڵبەری بەهۆی کەوتنە خوارەوە لەبەرزایەوە بریندار دەبێت.\nبەوتەی سەرچاوەیەکی ئاگادار: (کۆمەڵێک کۆڵبەر لە (کانی خودا) دەکەونە کەمینی هێزەکانی کۆماری ئیسلامیەوە و تەقەیان لێدەکرێت، دوواتر ڕەحمان لەو کەمینەدا ڕزگار دەبێت و لە شوێنێک بەناوی باسکی-بۆزان لە بەرزایەوە دەکەوێتە خوارەوەو دوو پەراسووی دەشکێن و سەروچاویشی برینداردەبێت.)\nئەم سەرچاوەیە ئاماژەی بەوە کرد کە: (هاوکات برایەکی ئەم کۆڵبەرە کوردە لە لایەن هێزەکانی کۆماری ئێسلامیەوە دەسبەسەر، ئەشکەنجە و بریندار کراوە.)\nکۆمەڵەی مافی مرۆڤی کوردستانکۆمەڵەی مافی مرۆڤی کوردستان\n📅 Publication date: 07-05-2018\n➕ Hinzugefügt von (Manu Berzincî) am May 14 2018 10:18AM\n👌 Dieser Artikel wurde überprüft und veröffentlicht von (Hawrê Baxewan) auf May 14 2018 10:33AM\n✍ Dieser Artikel wurde kürzlich von (Hawrê Baxewan) am May 14 2018 10:33AM aktualisiert\n👁 Dieser Artikel wurde bereits 1,702 mal angesehen\n📚 verwandte Ordner: 1\n🖇 Verlinkte Artikel: 2\n1. 👁 07-05-2018\n🏰 پیرانشار | 🏷 Gruppe: Plätze | Artikel Sprache: 🏳 کوردیی ناوەڕاست | 👁🗨\nهەندێک لە گوندەکانی مێژوویی شارستانی پیرانشار بریتین لە:\nلەمەر گۆڕستانەکانی کەونی ناوچەکە:\nسەرەڕای ئەوانە زۆر بەیتی تری کوردیمان هەیە کە ناوچەی پیرانشەهر دەگرنەوە وەک:\nکەش و هەوا:\nچنینەی شار و گەڕەکەکان:\nداب و نەریت:\nپیرانشارپیرانشار شارێکە لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان (ڕۆژئاوای ئێران). پیرانشار لە ڕووی دابەشکارییە کارگێڕییەکانی دەوڵەتی ئێرانەوە، شارستانێکە کە لە باشووری ڕۆژئاوای پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا هەڵکەوتووە. لە ڕوانگەی دیمۆگرافییەوە، لە ڕۆژهەڵاتی هەرێمی زمانی-فەرهەنگیی کوردستان هەڵکەوتووە. لە ڕووی دابەشکارییەکانی هەرێمە کوردنشینەکان و تایبەتمەندییەکانی فەرهەنگی، پیرانشار بەشێکە لە هەرێمی موکریان.\nشاری پیرانشار بە پێوانەیی 1600 کیلۆمەتر چوارگۆشە کەوتووەتە 45 پلە و 36 خولەکی درێژایی ڕۆژهەڵاتی و 37 پلە و 16 خولەکی پانایی باکوور. لە باکووری رۆژاوا لەگەڵ شاری شنۆشنۆ بە 47 کیلۆمەتر، لە باکوور شاری نەغەدەنەغەدە بە 47 کیلۆمەتر، لە باکووری ڕۆژهەڵات شاری مەهابادمەهاباد بە 75 کیلۆمەتر، لە باشووری شاری میراوە بە دووری 45 کیلۆمەتر و هەروەها شاری سەردەشتسەردەشت بە 95 کیلۆمەتر و لە ڕۆژاوا لەگەڵ باشووری کوردستان سنووری هەیە.\nژمارەیی ماڵ و دانیشتوان بە پیەی سەرژمێری ساڵی 1395 ی هەتاوی: خانەوار: 27617 دانیشتوان: 138، 864 ژن: 68274 پیاو: 68403 خوێندەوار: ژن 27516، پیاو 37939. نەخوێندەوار: ژن 19107، پیاو 9343.\nلێکۆڵینەوە کۆنینەناسییەکان نیشان دەدەن کە مێژووی شارنشینی لە دەشتی پیرانشار کە شاری پیرانشار بەشێکە لە ئەو، دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی برۆنز و سەردەمی ئاسنی پێشامێژوو. شارستانی پیرانشار هەشت هەزار ساڵ مێژووی شارنشینی هەیە.\nلە شارە مێژووییەکانی شارستانی پیرانشار، شاری کۆنەلاجانە. مێژووی کۆنەلاجان بۆ پێش ئیسلام و دەورانی ساسانی دەگەڕێتەوە. ئاسەواری دۆزراوە لە کۆنەلاجان دا لە مۆزەی ئازەربایجان لە شاری ورمێورمێ دا نماییش دراوە. ئەم ئاسەوارانە پێوەندیدار بە دوودمانی ساسانین و چەندین کتێبییان لە ئاستی ناونەتەوەیی دا لە سەەر نووسراوە. هەر وەها لە گوندی دەڵاوان دا کەتیبەی کاجین دۆزراوەتەوە کە ئەویش پێوەندی هەیە بە دوودمانی ساسانیەوە.\nناوی پیرانشار لە یەکێک لە شەخسیەتەکانی شاهنامەی فیردەوسی وەرگیراوە. پیران شەخسیەتێکی تورانیەرانیە لە شاهنامەی فیردەوسی، حەماسەنامەی نەتەوەییی ئێران دا. هەروەها پیران لە سەرچاوەگەلی دیکە وەک تەبەری و سەعالیبی دا ناوی براوە. بە پێی تەبەری، پیران پادشای خۆتەن و سپەهبۆدی ئەفراسیابی توران بوە. ئەو وەک کەسێکی ژیر و هۆشمەند ناوی براوە کە هەول و کۆشیشی هێنانی ئاشتی بۆ نێوان ئێران و توران بوە. لە سەرچاوە کۆنەکانی ئێرانناسی دا، پیران و ئەغریرەت تەنیا کەسانێکن لە ناو تورانیان دا کە بە خۆشنێوی ناویان هاتوە. پیران دەورێکی سەرەکی لە داستانی سیاوەش، لە داستانی کەیخوسرەو و داستانی بیژەن و مەنیژە دا دەگێڕێ.\nساڵی 1315 هەتاوی (لە کاتی حکوومەتی ڕەزاشا) بە پیشنیاری سەعید نەفیسی نێوی ئەو شارە گۆڕدرا و بوو بە پیرانشار. ئەساسی ناوگوزاری ئەو شارە بە پیرانشار لە لایەن دەوڵاتی ئێران و سەعیدی نەفیسی ەوە، پیران ی شاهنامەی فیردەوسی بوو کە لە شاهنامەی فیردەوسی دا وەک فەرماندە و سپەهبۆدێکی هۆشمەند و لێهاتوو دەور دەگێڕێ و تا ببێت بە ئۆلگۆ بۆ پیرانشار وەک شارێکی نیزامی.\nهاوکات لەگەڵ گۆڕینی ناوی پیرانشار، شاری سولتان ئاباد بوو بە ئەراک، دوزداب بو بە زاهدان، ئێستەر ئاباد بوو بە گورگان، دێهکورد بو بە شەهری کورد و ساوجبولاغی موکری بوو بە مەهاباد.\nلە ناوچەی موکریان و بە تایبەت دەشتی پڕ پیت و بەرەکەتی لاجان و پیران، لێرەوار و لەوەڕگە و کانگا و سەرچاوەی ئاوی زۆر و هەروەها کەون بوونی ناوچەکە، بۆتە هۆی هەڵدان و پەرەئەستاندنی زیاتری ژیانی مادی و مەعنەوی دانیشتوان و بەم جۆرە گەنجینەیەکی پڕ بایەخیان پێشکەش بە شارەستانیەتی مرۆڤ کردووە\nهەروەها لە سەرەتاوە دەوڵەتەکان، خاوەن دەسەڵاتانی ناوچە و دەرودراوسێکان چاویان برێبووە ئەم خاکە و بە دەیان جار گوندەکانی کاول کران و خوێنی جوتیار و وەرزێران زەوی پێ دێرا.\nئەمجار پاش دامرکاندنی ئاوری رق و کینی داگیرکەران، چەرخی پێشکەوتن و شارستانیەتی وەگەڕ کەوتووەتەوە، برینی بەرەی میراتگر سارێژ بۆتەوە و سەر لە نوێ فەرهەنگ و زانست بایەخی ڕاستەقینەی خۆی پەیدا کردۆتەوە.\nشوێنەواری بەجێ ماو لە ناوچەی پیرانشار، یادگاری سەردەمی شەڕ و گیانبەخت کردن، پاراستنی کولتوور و فەرهەنگ و مەزەب و هەروەها خۆڕاگرتن لە بەرانبەر هێرشی داگیرکەران دایە.\nپیرانشار بەشێک لە موکریانی ئێستایە. ئەم وڵاتە لە ڕۆژگارانی مێژووییدا ناوەکانی مادیبچووک و مێد و مەیدیا ناو بانگی دەرکردبوو. ئێستاش ئاسەواری قەڵاکانی پەسوێ، جەڵدیان، گردی مەرقەدی لاوێن، قۆڵی ئاسنگەران لە قەڵاتەڕەشێ و دەیان شوێنی تر یادگاری ئەو سەردەمەیە، هەروەها گردەکانی گردئاشەوان، قەرەخدر، قەڵاتی شیناوێ یادگاری دەورانی ئۆرارتوویییان پێوە دیارە.\nپەسوێ، جەڵدیان، قوبە، زێوکە، ماشکان، سێڵوێ، گردی کاولان، توان، ئەندێزێ، خورینج، کوندرێ، گردگ سپیان، شنۆزەنگ، لاوێن، گردئاشەوان، لک بن، حوجران، شارستێن، شەختان، باستان بەگ، سەڵۆس، گولەک، کەوپەڕ، سێوی گەدە، ترکەشی بەرەوە، هەنگەوێ، قەڵاتی مەنگوڕان، قەڵاتی موتاوێ، جەڕان، شیناوێ، قەڵاتەرەش، زێوە، کۆنەلاجان و دێڵزێ.\nقەڵات و قەڵاتگە نیشاندەری ئاوایی گەورە و گرینگلە ڕابردودایە. هەروەک دەزانین قەڵات و قەڵاتگە جێگای بەرز و بڵیندن کە بۆ ئەرکی پاسەوانی و پارێزگاری لە دانیشتوانی قەڵا یان خەڵکی ئاوایی و شار تەرخان کراون و یادگاری مێژوویی هەر ناوچەیەکن. قەڵاتی جەڵدیان (5000 ساڵ بەر لە زایین)، قەڵاتی مووتاوێ (2500 ساڵ بەر لە زایین)، قەڵاتی شار (900 ساڵ بەر لە زایین) و قەڵای پەسوێ گرینگترینی ئەم شوێنەوارانەی ناوچەی پیرانشەهرن. قەڵات و قەڵاتگە لە دیاردەکانی سروشتی پێک هاتوون یان بە دەستی مرۆڤ دروست کراون کە بە ناوی تورەکەرێژ دەناسرێن.\nبەرزایی قەڵاتگە بە مام ناوەندی دەگاتە 30 تا 40 میتر و لێکۆڵینەوەکانی کۆنینەناسی پێشانی داوە کە ئەم. شوێنەوارانە پتر لە جارێک کەڵکیان لێ وەرگیراوە و چەندین سەردەمی ژیانی مرۆڤیان بە خۆوە بینیوە\nئەوەی کە ئێستا لە تەنیشت هەر گوندێک و ئاوایەک قەڵات و قەڵاتگە دەبیندرێ، بەڵگەی زیندووی کۆن بوونی ناوچەی پیرانشارە.\nبا ئەمجارە باسێکمان هەبێ لە مەڕ تەپک و گردەکانی ناوچە، لەم جێگایانەی ئاسەواری خۆڵەمێش، شت و مەک و ئامرازی شەڕ یان خواردنیان تێدا دۆزراوەتەوە. هەندێک لەم تەپک و گردە کۆنینانەی ناوجەی بە ناو گوڵ تەپە ناسراون. وشەێ کوڵ یان گوڵ لە شێوەی پەهلەوی و ئازەری دا هەرکام مانایەکیان هەیە لە فارسیدا بە مانای ئاور و گڕی ئاگرە و لە زمانی ئازەریش دا بە مانای خۆڵەمێش و دە زمانی کوردیکۆنیش دا مانایئاگر ئەدات.\nهەر بەم شێوەیە کولحان سۆبە و موغارییە وشەی گوڵ پاشان ئاڵ وگۆڕی بە سەردا هات و وەک کوڵ بە کاریان هێنا.\nکوڵ تەپە نیشانێک لە ئاوری دە خۆیێدا نیهان کردووە و ئاورگەی سەردەمی کۆنی ئەم ئاو و خاکەیە. یادگاری سەردەمێکە کە ئاتەشگایەکی زۆر لەم ناوچەیەدا سەریان بەرەو ئاسمان بەرز کردبۆوە و ئاگر لە لایەن ئاگر پەرەستانی زەرتوشتی جێگای رێز و قەدر بووە.\nبێ هۆ نیە ناوچەکانی لێواری گۆلی ورمێ بە مەڵبەندی ژیان و لە دایک بوونی زەرتوشت پێغەمبەری کوردی ئێرانی دەزانن و بە یەک واتە سەردەشتی ئەمڕۆ بەم شوێنە دائەنێن. کول تەپە ئاورگەیەکی بچووک لە سەردەمی خۆیدا بووە و ئاوربانان (ئاتۆربان) ئەرکی پارێزگاری لە ئاگریان وەک هێزی خاوەن تین و گەرما بە ئەستۆوە بووە. خۆڵەمێشی جێماو لە کول تەپە بە درێژایی زەمان لە سەر یەک کۆ بۆتەوە و یەپکێکی دێوست کردووە کە ئێستا بە شێوەی کوڵ تەپە دەیبینین. کول تەپە لە تەواری ناوچەکانی دراوسێش دەبیندرێ و مەڵبەندی ئێمەش یەکێک لەم شوێنەوارانەیە.\nبەر لەوەی کە زەرتوشت بێتە دونیا، گەلانی ئێران و بە تایبەتی دانیشتوانی دەور وپشتی گۆلی ورمێ ئایینی مەزداپەرەستییان لە نێودا باو بووە و وەک ئامۆزایانی هیندی، مردوویان لە جێگایەکی تایبەتی دەسووتاند، کە وابوو خۆڵەمێشی نێو کول تەپە بەرهەمی سووتانی دار و دەوەن و تەرمی مردۆکانە.\nکول تەپەی گوندی سەروکانێ لە ناوچەی لاجانی پیرانشار، یەکێک لەم شوێنە باس کراوانەیە کە بیری پیرانی بە ساڵاچوودا دێت کە زەمانێک جێگایەکی یەکجار ئاستەم بۆ هات وچۆ بووە و قامیشەڵێنیکی زۆری لە دەوروپشت دا بووە لەم شوێنەدا ئاسەواری کۆنینەی زۆر بە نرخ دۆزراوەتەوە.\nدوکتۆر بەهمەن کەریمی ساڵی 13311ی هەتاوی هاتۆتە لاجان و باسی کول تەپەی سەروکانێ دەکات و بە گولی. تەپەی سەروکانێ ناوی دەبا\nبەڵام سەبارەت بە ئاورگەکانی ناوچە وا باشە باسی ئاتەشکەدەی سەری کوورەی ناوچەی مەنگورایەتی پیرانشەهر بکەین کە بەرانبەر بە گوندەکانی سەڵۆس و وەرمیشان و لەم لاوە گوندی گولەک هەڵکەوتووە. بەرزایی دوندی کێوی ئاورگەی سەری کورە دەگاتە 3600 میتر لە رێکی دەریاوە و سەرنجی هەر رێبوار و بینەرێک بۆ لای خۆی رادەکێشێ. بە داخەوە فۆڕمی سەرەکی و راستەقینەی ئاتەشکەدەکە نەماوە و کاتی خۆی وەک تەندوور و کوورەی رەژی ساز کردن چووە. ئێستاش لە بەزایی ئەم جێگایە بەردی سووتاو هەر ماوە. بە گوێرەی وتەی تێکەڵاو بە ئەفسانە لە لایەن خ ڵکەوە، هاوکات دەگەڵ لە دایک بوونی حەزرەتی موحەممەد (دخ) و شکانی تاقی کەسرا، ئاوری ئەم ئاتەشکەدەیەش خامۆش بۆتەوە. سەری کوورب جێگای عیبادەت و راز و نیازی گەورەکانی زەرتوشتی بووەکە کات و ساتی تایبەتی لە ساڵ بۆ بە جێ هێنانی ئایینی مەزهەبی و قوربانی کردن کۆ دەبونەوە. یەکێک لە کەسایەتییە مەزنەکانی دەورانی ساسانی بە ناویکریتر لە سەر تاشە بەردێک باسی تەواوی ئاورگەکانی ناوچە دەکات و دەڵێت: من لە سەرانسەری موڵکی ساسانیدا ئاوری ئاتەشکەدەکانی ئاتۆرپاتکان، میشان و.. م گەشاوە راگرت. ئایا ئەم ئاورگەیەی کە کریتر بە ناوی میشان باسی دەکات هەمان سەری کوورەی خۆمان نیە کە. لە نیزیک گوندی وەرمیشان هەڵکەوتووە.\nسەبارەت بە شێوەی ناشتنی مردوو لە رۆژگارانی مێژووییدا، دەبێ بڵێین لە هەر سەر دەمێک دا رێ و رەسمی تایبەتی خۆی هەبوە. سەردەمێک کە زەرتوشتی، بیر و باوەڕی مەزهەبی خەڵک بووە، گۆڕێکمان وەبەر چاو ناکەوێ، هۆی ئەوەیە کە زەرتوشتییەکان مردوویان بە خاک نەدەسپارد بەڵکوو دەیانسووتاند. کە وابوو گۆڕێکی زەرتوشتیمان نیە. دەستەیەک لە گۆڕەکانی ناوچە وەک سەردەمی ئێستا دەچن و کێلی قەبر بۆ نیشانە کردنی قەبر دیاری کراون.\nلە نێو هەندێک لەم گۆڕانە کە بە هۆی باو باران یان کێشانی ڕیگا و بان لە ناخی گڵ دا هاتونەتە دبر، ئامرازی شەڕ و نەرەکان یان کەرەسەی خواردن دۆزراوەتەوە. ئەم دەستە گۆڕستانە کۆنینانەی ناوچە هی سەدەی یەکەمی زایینین. لە نیوەی هەوەڵی سەدەی یەکەمی زایینیدا ڕێ و شوێنی ناشتنی مردوو لە نێو کووپەڵە گڵ دا بۆتە باو، سەری کووپە پاشان بە تاشە بەرد داپۆشراون و پیورێز کراون. هەندێک لەو کووپە گۆڕانە هی سەردەمی دووەمی زایینیە و جاری وایە لە نێویان دا قاپ و قاچاخ و..... بیندراوەتەوە.\nدەستەیەک لە گۆڕستانەکانی ناو چەی پیرانشەهر لە کۆنەوە بە ناوێکی تایبەتی ناسراون و فۆڕمی قەبرەکان نیشاندەری ئەم راستیەن کە سەردەمێک گەلانی تر وەک غەیری کورد و موسوڵمان لەم شوێنەدا نیشتەجێ بوونە، وەک کێلە کونتی و قەبرە قۆچ لە گوندی زێوکەی لاجان، قەبرە قەلە لە گوندی سێڵوێ، کێلە سپی لە گوندی دەڵاوان، گردی قەبران لە کوندرێ، گۆڕستانی نوزەڵێ لە گوندی پەسوێ و گوندی قوبە.....\nئینجا با باڵی بەرزەفڕی خۆمان بەرەو سەردەمێک لێک بدەین کە لەم ناوچەیە بە ناوی پارسوا ناسرا بوو. مێژوو لەم بارەیەوە دەڵێ: قەومی پارس لە رەوتی هاتنیان بۆ ئاسیای نێو ڕاست و میروپوتما (بین النهرین) و کوێستانەکانی زاگرۆس لە ناوچەی پارسوادا نیشتەجێ بوون. مینورسکی رۆژهەلات ناسی بە ناوبانگ دەنووسێ: بە بیر و رای من پارسوا دەبێ هەر ئەو جێگایە بێت کە ئێستا پێی دەڵێن پەسوە یان پەسوێ.\nپەسوێ ناوی گوندێکی گەورەی ناوچەی لاجانەو وێدەچێ ئەم گوندەش لە پارسوا را هاتبێ، بە تایبەت کە شوێنی پەسوێ و وڵاتی پارسوا یەک دەگرنەوە.\nکاک مەحموود پێدڕام سەبارەت بە ناوی ئەم گوندە بیر و رایەکی جیاوازی هەیە و دەڵێ دە زمانی کوردیدا دەتوانین (س) بە جێگای (ش) بە کار بهێنین و بڵێین پەسوێ یان پاشوێ بە مانای پاش لەوێ قەڵاتی شایە و دەگەڵ مانای پارسوا کە تەنیشت و کەنار دە مێشک دا زیندو ئەکاتەوە، یەک دەگرنەوە. ئەڵبەتە ئەوە بیر و بۆ چوونی کاک مەحموود پێدڕامە و بەڵگەی مێژوویی لە دەست دا نیە، ئەگینا گوندی پەسوێ و قەڵاتی سا ئێستاش لێک دوورن و بە تایبەت ئەودەم وەسیلەی هات و چۆ وەک ماشێن نەبووە.....\nبەڵگەکانی مێژوویی لە بوونی وڵاتەکانی مێهری و کاراڵا لە سەر چاوەی چۆمی زێدا ئاگادارمان دەکا کە دەکەوێتە لاجانی ئێستا و بە تایبەتی ناوچەی بەربنەی لاجان. ئەم دوو وڵاتە بچووکە لە گەڵ پارسوا هاو سنوور بوونە.\nئاشور بانیپال لە پێنجەمین هێرشی خۆیدا بۆ ولاتانی پارسوا باسی داگیر کردنی چەندین قەڵا و شار لە ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتی دەوڵەتی مانایی دەکا و دەڵێت: من بەردەوام هەشت شار و ناوچە لە وانە قەڵای بوشتۆم داگیر کرد پاشان شاری شوردیرام سەر لە نوێ لە چەنگ نەیاران دەرهێنایەوە.\nکاک مەحموود پێدڕام قەڵای بوشتۆ بە قەڵاتی شا لە ناوچەی سەرشاخانی لاجان دەزانێ و شاری شوردیرا بە گوتەی ئەو شارێک بووە لە سەرچاوەی چومی زێی بچووک دا.\nبەڵگەکانی مێژوویی باسی پەلاماری سارگۆنی دووهەم سای دەوڵەتی ئاشوری بۆ ئەم ناوچەیە دەکات. سارگۆن لە نێوان ساڵەکانی 722 تا 450ی بەر لە زایین دا حکومەتی بە دەستەوە بووە. مێژوو لەم بارەیەوە دەڵێ سارگۆن لە موسڵموسڵ ڕا بەرەو ئێران هات و لەشکری کێشایە ئەم خاکە. لە رەوتی ئەم لەشکر کێشانەدا خەڵکی وڵاتی مانایی ئارد و شەڕاب و کەل و پەلی تری پێداویستی ئەوانیان دابین دەکرد. سارگۆن لە سولەیمانی کوردستانی ئێراق تێپەڕی و گەیشتە چۆمی زێ یە، لەم چۆمە پەریەوە و ئەمجار لە شوێنێکی کە ئێستا بە ناوی پەسوێ و لک بن و مەیدان ناسراوە، چل و دوو کەس لە سەرکردەکانی عێل و وڵاتەکانی بچووکی ناوچەی بە خزمەت گەیشت و سەرجەم سارگۆنی دوهەمیان بە مەزن و سەرکردەی خۆیان قەبوڵ کرد و هەروەها خەڵات و زێر و ئەسپ و کەرەسەیەکی زۆریان پێشکەش کرد. سارگۆن فەرمانی دا لە سەر دیواری قەڵا و قەڵاتگەکان ئاڵی سەر کەووتن بچەقێنن و ههروەها لە کەنار شاری لاتاش کە دەکەوێتە نێوان پەسوێ و مەهابادی ئێستا و لە تەنیشت قەڵای سپی واتە. قەڵاتی پەسوێ ئۆللۆسونۆ سای دەوڵەتی. مانایی بەخشی:\nئۆللۆسونۆ لە لایەن سارگۆنی دووهەمەوە کرابوو بە شای مانایی، بەڵام پاشان لە ئەمر و فەرمانی ئەو دەرچوو تا ئەوەی کە لەم هێرشەدا سەرلەنوێ هاتەوە ژێر فەرمانی سارگۆن.\nبەڵام لە سەردەمی هاتنی سپای ئیسلام، ناوچەی ئێستای پیرانشەهر بە ناوی سەڵڵەق دەناسرا و لەم شوێنەدا کوردەکانی هەربانی نیشتەجێ بوون کە پاشان بە ناوی راوەندی و رەوادی هاتنە ئارا. پاش ئەوەی کە وڵاتی کوردستان و ئازربایجان لە دەست خەلیفەکانی عەباسی هاتنەدەر و هاروونەڕەشید هاتە سەرکار، ئیبراهیم ناوێکی کردە وەزیر، ئیبراهیم لە پاشان هاتە لاجانی ئێستا و دە گەڵ کچی حاکمی ئەودەمی گوندی قەڵاتی مووتاوێ زەماوەندی کرد و کورێکیان بوو بە ناوی دەیسیم.\nدەیسیم تەواوی ئازەربایجان و کوردستانی خستە ژێر چاوەدێری و پاشان دەگەڵ دەیلەمی و لاهیجانییەکانەوە ئێستای باشووری ئێران، تێکەوت بەڵام بە هۆی خەیانەتی سەرکردەکان، نەیتوانی سەرکەوێ و ناوچەی ئێستای لاجان کەوتە دەستی ئەوان.\nوێدەچێ ناوی لاجان یان لاهجان لە لایەن ڵ دەیلەمی و لاهیجانییەکانەوە داندرابێ ئەویش بە هۆی زەنوێر و سەرسەوز بوونی ناوچە، ئەگینا لاجان و لاهجان بە مانای شوێن و جێگای پەروەردە کردنی کرمی ئاوریشمە و دەگەڵ تایبەتمەندێکانی ئەمڕۆ و ئەودەمی لاجان یەک ناگرێتەوە.\nحوسێن حوزنی موکریانی دەنووسێ: ساڵی 429ی کۆچی ئۆغۆرەکانی پێشڕەوی سەلجووقییەکان هێرشیان هێنایە سەر عەشایری هەزیانی بەڵام سەرنەکەوتن. ئۆغۆزەکان دەیان دەست درێژی تریشیان بۆ هەزیانییەکان هێنا و ئێستاش ناوی گوندەکانی گردی مرادبەگی، قوبادبەگیان، بەستام بەگ و ئوغەن و.... یادگاری ئەو سەردەمە هەر ماون.\nئۆغۆز لە لایەن خەلکی ناوچەوە بە تورکە ڕەشە ناسراون و هەروەک دەزانین سلجووقییەکانیش تورک زمان بوون.\nلاپەرەکانی مێژووی پیرانشار یادگاری سەردەمی ئیسلام و سوپای عەڕەبەکانیشی پێوە دیارە. پتر لە 300 چاک و پیر وشەخس و نەزەرگەی ناوچە شاهیدی زیندووی ئەم ئیدیعایەی ئێمەن. بەڵگەی مێژوویی سەبارەت بە هێرشی سپای ئیسلام بە سەر کردایەتی خالیدی کوری وەلید بۆ ناوچەی پیرانشار و گوندی شارستێن لە ناوچەی مەنگورایەتی ئاگادارمان ئەکا و هەروەها لە بوونی قەڵای پتەوی ئەم گوندە و شای وڵاتی مەنگورایەتی:مەنجوڕات دەدوێت. بە یەک وتە گوندەکانی گردڕەحمەت و گردشەیتان شاهیدی شەڕی نێوان سپای ئیسلام و کوردەکانی هەزبانی لە لایەکی ترەوە بووە.\nپەریخان زۆر بە زیبک و زاکوون بووە لە هەمان حاڵیش دا زۆر کەیفی لە پیاوان هاتووە تا ئەو رادەیەی کە رێبواران و کەسانێکی خۆشی لێیان دەهات، بانگی دەکردنە دیوەخان داوای دەست تێکەڵ کردنی لێ دەکردن، ئەگەر کابرا رازی بایە ئەوە هیچ، ئەگەر بەرهەڵستی کردبوایە، فەرمانی دەدا لە نێو چیغ دا بیسووتێنن. سەرئەنجام پەریخان دەگاتە مەحمەڵ ناوێک کە بۆ فرۆشتنی مەڕ و مالات دێتە شار پەریخان خۆشی لێ دێت و لە دواییدا رەگەڵی دەکەوێ.....\nئێمە لێرەدا مەبەستمان لێکدانەوەی فۆلکلۆری نیە. هەر بۆیە سرنجی خوێنەرانی تامەزرۆ بۆ شریتەکانی تۆمار کراو یان کتێبی توحفەی موزەففەرییە نوسراوی ئۆسکارمان رادەکێشین.\nئێستاش لە بەربنە ئاسەواری شاری قەرە چەلیان و قەڵای میر زۆرابخان و ئاشکەوتی بێژ و بەرانان (بێشوێ) هەرماوە. کە وابوو وا باشە هەڵەی خوا لێ خۆش بوو کاک عەلی حەسەنیانیش راست بکەینەوە کە شوێنی روودانی ئەم بەیتە بە بێ بەڵگەیەک و تەنیا بە بیر و بۆچوونی خۆی بە ناوچەی شاروێران و گوندی دەریاز دادەنێ.\nکانەبی، خەج و سیامەند، هەمزەئاغای مەنگوڕ، کاک باپیری مەنگوڕ، شێخ ڕەش و شێخ مەند، سوارۆ، پایزە، ئازیزە و چەندت تر.\nمێژووی ناوچەی پیرانشەهر لە گەڵ ناوی بڵباسیش تێکەڵاوە. بڵباس مەبەست ناوی پێشووی عەشایری پیران، مەنگوڕ و مامەش لە ئەم دیو و ئەم دیوی کوردستان لە ناوچەی پیرانشاردا بووە. شەڕەفنامە سەبارەت بە بڵباس دەنووسێ: عەشیرەی رۆژەکی بریتین لە 24 تایفە لە ناوچەی خۆیت کۆبوونەوە و دوازدەیان بڵباس و دوازدەی تریان بە ناوی قوالیس جیا بوونەوە. ئەم سەرچاوەیە ئیتر باسی ئەوە ناکات کە ناوی بڵباس لە کوێ را هاتووە و بە چ مانایەکە.\nیەکەم سەرچاوە کە ناوی بڵباسی تێدا هاتووە قوڕئانێکی دەس نووسە کە ئاماژەی بە ناوی مەنسوور کوڕی سادقی. بڵباسی کردووە\nبڵباسەکان هەردوو دیوی سنوور پەیمانی هاوکاری ناوچەیان بە یەکەوە بەستبوو، ئەم هاوکارییە ساڵی 1209ی هەتاوی لە لایەن میر محەممەد، میری گەورەی سۆرانسۆران لە رەواندز هەڵوەشایەوە. بڵباسەکان بە دەیان جار لە لایەن دەوڵەتەکانی ناوەندی ئێران و عوسمانی و میرانی بابان و ئەردەڵان و سۆران و موکری پەلامار دراون، بەڵام هەرکات. وەک هێزێکی بەرگری، خۆیان نواندووە\nلە بەردەنوسی ئاگۆنی دووهەم – شای کاسی– لە هەزارەی دووهەمی پێش زایین دا، هاتووە کە پەیکەری خودایانی ئەو سەردەمەیان لە ‹خانا›ڕا گەڕاندۆتەوە بۆ بابل کە پێشتر لەوانەیە لە لایەن هیتییەکانەوە دوای تێکڕووخاندنی بابل پاش گەڕانەوە لە وێیان بەجێ هێشتبێت. لێکۆڵینەوەی شوێنەوارەکانی قەڵاتی شا کە کەوتووەتە سەر کێوی لەندی شێخان – لە کێوە بەرزەکانی پیرانشەهر – ئاشکرا دەکات کە یەکەم بەردی بناغەی ئەو قەڵا گەورە و سەرسوڕهێنەرە لە سەرەتاکانی هەزارەی یەکەمی پێش زایین دا لە لایەن هۆزەکانی دانیشتووی ئەو ناوچەیەدا دامەزراوە و دوایە لە سەردەمی مادەکان دا پەرەی پێدراوە. لە سەدەی 9ی پێش زایین دا ناوچەی شارستانیپیرانشاری ئێستا کەوتبۆ ناو سنوری حکومەتی مانناییەکان. وڵاتی ماننا بە هۆی باری نیزامی و هاوسێیەتی لەگەڵ حکومەتە گەورەکانی ئۆرارتۆ و ئاشوور زۆر جاران لە تێکهەڵچوونی نێوان ئەو دوو هیزەدا دەست بە دەست گەڕا. سارگۆنی دووهەم (723-705 پێش زایین) لە هێرشی هەشتەمی خۆیدا بۆ ماننا و ئۆرارتۆ بە ناوچەکانی ئێستای پیرانشەهر و پەسوێ دا گەیشتە قەڵای ماننایی ‹سینی هینۆ› کە وێدەچێ هەر قەڵای پەسوێ بێت. هەر لەو دەمەدا ئۆللۆسۆنۆ، گەورەی ماننایی ئەو ناوچەیە، لە نزیک پەسوێ لەسەر ڕێگای مەهاباد گەیشتە خزمەت سارگۆن و هاوکاری خۆی بەوی راگەیاند.\nزۆر لێکۆڵەر وەک مینۆرسکی ناوی پەسوێی ئێستا وەرگیراو لە ‹پارسۆئا› دەزانن کە لە بەشی رۆژاوای وڵاتی ماددا بووە. ئەو ناوچەیە پاش دامەزرانی یەکگرتوویی ماد و پاشایەتی هەخامەنشی، ئەشکانی، و ساسانی بەشێک بووە لە وڵاتی ئەوان. بە دەست پێکردنی هێرشی عارەبە موسڵمانەکان، خەڵکی ناوچەی پیرانشەهر بەرەنگاریان کردوون و لەئارادا بوونی چەند گۆڕستانی ئەسحابانی سەرەتاکانی ئیسلام لەو ناوچەیەدا وەک ‹چل شەهیدان› و ‹دایە شێخی› شادەی ئەو وتەیە. لەوانەیە شارۆچکەی ‹بەسوی› کە یاقوتی حەمەوی لە سەدەی 7ی مانگیدا لە نزیک ‹خانی خاس بەگ›دا ناوی بردووە هەر ئەو ‹پەسوێ›ی ئەوڕۆ بێت و لە راپۆرتەکەیدا ‹بەسوی› بە شارێکی چووکە ناساندووە کە مووچەی دیوانی 25 هەزار دیناری هەبووە و لەوێ دا دەغڵ و دان و ترێ و هێندێک میوە بەرهەم هاتووە.\nپیرانشار یەکێکە لە حەڤدە شارستانەکانی پارێزگای ئازربایجانی رۆژاوا. شارستانی پیرانشار بە رووبەری 2402 کیلۆمەتری چوارگۆشە کەوتووەتە 45 پلە و 8 خولەکی درێژایی رۆژهەڵات و 36 پلە و 42 خولەکی پانایی باکوور لە نێوان بەشێک لە زنجیرەکێوەکانی زاگرۆس. بەرزایی لە رێکی دەریاوە 1840 میترە و مامناوەندی بارینی ساڵانەی 352 میلیلیترە. نێوانی پلەی گەرمای 35-4 پلە و پلەی تەڕایی 51% راگەیێندراوە.\nدراوسێیەکان: لە باکووری رۆژاوا لەگەڵ شاری شنۆ بە 47 کیلۆمەتر، لە باکوور شاری نەغەدە بە 47 کیلۆمەتر، لە باکووری ڕۆژهەڵات شاری مەهاباد بە 70 کیلۆمەتر، هەروەها شاری سەردەشت بە 95 کیلۆمەتر و لە ڕۆژاوا لەگەڵ باشووری کوردستان هاوسنورە. مەودای ئەو شارە لەگەڵ ناوەندی پارێزگا (شاری ورمێ) 120 کیلۆمەتر و لەگەڵ پێتەختی ئێران (شاری تاران) 700 کێلۆمیتر لە رێگاوەیە.\nشارستانی پیرانشار لە ناوچەیێکی کوێستانیدا هەڵکەوتووە و هەرچەندی بۆ لای رۆژاواوە بڕۆین بڵندایی زیاتر دەبێت. کێوەکانی قەندیلقەندیل (3578 میتر)، حاجی برایم (3550 میتر)، سوورەداڵ (3503 میتر)، چل بزنە (3226 میتر)، لە بەرزترین چیاکانی ئەو شارستانەن.\nلە کوێستانەکانی پیرانشارەوە چۆمی هەمیشەیی و پڕ ئاو سەرچاوە دەگرن و چۆمەکانی سێڵوێ، لاوێن، بادیناوێ و گەدە تێکەڵاو دەبن و چۆمی بە ناوبانگی زێی بچووک سازدەکەن کە دوای تێپەڕبوون بە ناوچەی میراوە و سەردەشت دا، دەچێتە ناو باشووری کوردستان و دەڕژێتە ناو بەنداوی دووکان.\nکەش و هەوای پیرانشار لە هاوین و بەهار دا دڵخواز و خۆشە. مامناونجی دەما لە بەهار دا 15٫20، لە هاوین دا 25٫20، لە پاییز دا 10٫40 و لە زستان دا 1٫60 پلەی سێلێسیوسە. لە لێکۆڵینەوەیەکی 30 ساڵە کە لە سەر کەش و هوای پیرانشەهر ئەنجام دراوە، زۆرینەی دەمای موتڵەق 44 پلەی سێلێسیوس، کەمینەی دەمای موتڵەق 31- پلەی سێلێسیوس، و هەروەها مامناونجی دەمای ساڵانە 13٫10 پلەی سێلێسیوس بووە. مامناونجی تەڕایی نیسبی لە 06:30 کاتژمێر دا 69% و لە 12:30 کاتژمێر دا 38% بووە. مامناونجی بارانبارینی ساڵانە 497٫3 میلیمیتر و زۆرینەی رۆژانە 66 میلیمیتر بووە. مامناونجی ژمارەی رۆژگەلی سەهۆڵبەندان 111٫4 رۆژ بووە و زۆرینەی کاتژمێرگەلی خۆرهەتاوی لە گشت ساڵ دا 2، 786٫2 بووە.\nلە روانگەی خانوو و بیناوە شار پێکهاتووە لە دوو چینی کۆن و نوێ. چینی کۆن کەوتووەتە لای دامێنی کێو و زیاتری ماڵەکان بە خشتی کاڵ و سواغ سازکراون و چینی نوێ لە لای دەشتەوە هەڵکەوتووە و بە کەلوپەلی ئەوڕۆیی سازکراون. دوو گەڕەکی کۆنەخانێ و زەرگەتەن کە لە گەڕەکە کۆنەکانی پیرانشەهرن، سەردەمێک دوو گوند بوون. گەڕەکەکان: خەیام، کۆنەخانێ، هەوراز، باڵاشار، کاسەکەران، قەپان، دۆڵی قیزقەپان، دۆڵی گراو، زەرگەتەن، جامیعای قەدیم، ئازادی، شارەداری، قودس، ئازادەگان، ئیسارگەران، شارەکی مەنگوڕ، نوختەی A، نوختەی B، نوختەی C، فەرهەنگیانی 1 و 2 و 3 و 4، پاداش، هەواشناسی، هێمن، هەژار، نالی، جێژنی، تەهازادە.\nژماری دانیشتووان: ژماری بنەماڵە و دانیشتوانی شارستانی پیرانشار بە پێی سەرژمێری ساڵی 1395ی هەتاوی: 20617 بنەماڵە، 107677 کەس دانیشتوو کە لەوان 53274 کەس ژن و 54403 کەس پیاون. ژماری خوێندەوار: ژن 27516 و پیاو 37939 نەخوێندەوار: ژن 19107 و پیاو 9343. دانیشتوانی شار: 57692 کەس.\nژماری دانیشتووانی گوندە گەورەکان:\nکۆنە لاجان (کۆهنە لاهیجان): 7931\nدڵاوان (دلاوەران): 5679\nزمانی دانیشتووانی ئەو ناوچەیە زۆرتر کوردی بە زاراوەی سۆرانی بن زاراوەی موکریانییە. تاق تاق زمانی تورکیشی تێدایە. لە ئیدارە فەرمییەکان دا وە هەروەها لە قووتابخانە و زانکۆکان دا لە زمانی فارسی کەڵک وەردەگیرێ. بەڵام بۆ لێکدانەوەی وانەکان لە قوتابخانەکان دا لە زمانی کوردی کەڵک وەردەگیرێ ئەگەرچی نوسراوەی پەرتووک و وانەکان بە زمانی فارسیە.\nتەنیا ئایینێک کە لە دانیشتووانی ئەو ناوچەیەدا پێش ئیسلام ناسراوە، پەرستنی ئەهورامەزدا بووە. پاش بەرگری لە بەرانبەر هێزەکانی سوپای ئیسلام، بە پاراستنی زۆربەی داب و نەریتەکانیان بوون بە موسڵمان. زۆربەی هەرەزۆری خەڵکی ئەو ناوچەیە ‹موسڵمانی سوننی شافعی›ن و تاق تاق موسڵمانی شیعە یان دینەکانی دیکە تێیدا هەن.\nلێرەدا زۆرتر باسی هێندێک لە دابەکان کە گرینگی مێژووییان هەیە، دەکەین. چونکە دابە سەرەکییەکانی گەلان، پەیوەستە بە بیر و هەستی ئەندامەکانی، بە شێوەیێک کە سەرچاوەکانی لە ناخی رۆحی تۆرەمەکان دایە و لە تێپەڕی ساڵانی زۆردا، گرینگ ترین هۆی یەکگرتوویی بیر و رۆح لەناو توێژەکانی جۆراجۆری خەڵکی وڵاتێکە. لەو ناوچەیەدا ژیانی عاشیرەتی و چادر بڵاو بۆتەوە و خەڵکی شارەکان و گوندەکان تێکەڵاویان هەیە و بە هۆی کاریگەری لەسەر یەکتر، تایبەتمەندی عێلایەتییان لە دەست داوە، سەرەڕای ئەوە هێشتا زۆربەی داب و نەریت و جلک و کەلتووری خۆیان پاراستووە. لە پیرانشار دا وەک هەموو بەشەکانی دیکەی کوردستان و ئێران، رێز لە دەسپێکی سەری ساڵ و رۆژی نەورۆز دادەنرێت. جەژنی نەورۆز، بۆ هەموو گەلانی ئێرانی ناسراوە و رێزی تایبەتی لە کەلتووریان دا هەیە. رۆژانی جەژن کە سێزدە رۆژە، بۆ قوتابخانەکان پشوودانە و خەڵک دەچنە سەردانی یەکتر. منداڵانی و لاوان لە رۆژانی جەژن دا دەچنە ماڵە خزم و ناسیاوانیان و داوای جەژنانە دەکەن. رۆژی کۆتایی جەژنی نەورۆز، واتا سێزدەی خاکەلێوە، بە رۆژی سروشت و سێزدەبەدەر ناسراوە و خەڵک بە گشتی لە شار دەچنەدەر و رۆو دەکەنە کێو و سەیرانگەکان. جەژنەکانی دیکە سەرچاوەی لە بڕوای ئایینی خەڵک گرتووە وەک جەژنەکانی قوربان، بەرات، رەمەزان و مەولوود. لەو جەژنانەدا خەڵک بە دەبەرکردنی جلکی نوێ و جوان بە خۆشی دەچنە سەردانی یەکتر و جەژنە پیرۆزە لە یەکتر دەکەن. جۆری جلکەکانی خەڵکی ئەو ناوچەیە وەک ناوچەکانی تری موکریانە. پیاوان ‹کەوا و پاتۆڵ› دەبەر دەکەن و ‹پشتێند› لە ناوقەدیان دەبەستن و بەساڵ داچووان ‹جەمەدانی›ش لەسەر دەنێن. ژنان کراسێکی سەرتاپێ دەبەردەکەن کە لە ناوقەدیڕا گنجی هەیە و پشتێند لە ناوقەدیان دەبەستن. لەبن کراسیش ئاواڵ کراس (دەرپێ) دەپێ دەکەن و ‹سیخمە› یان ‹کولێجە› لەسەر کراس دەبەر دەکەن و لێچکە لەسەر دەنێن و دەسماڵ بە شان دادەدەن.\nشارستانی پیرانشار سروشتێکی سەرسەوز، چۆم گەلێکی پڕ ئاو و هەمیشەیی، لێڕەواری کوێستانی، کێوەکانی بەرز و پڕ بەفر، بازاڕچەی سەر سنوور، گوندەکانی سرنج راکێش و شوێنەواری میژوویی و جوانی هەیە و بۆ گەڕان و سەیران خاوەنی جێگای خۆش و سەیرانگەی جۆراوجۆرە. ساڵانە لە وەرزەکانی بەهار و هاوین دا لە هەموو شوێنەکانی ئێران ڕا گەشتیاران بۆ دیتنی سروشتی جوان و سەرسەوزی ئەو ناوچەیە دێن و لە هەموو وەرزەکانیشدا بۆ سەردانی بازاڕچەکان و کڕینی کەلوپەلی پێویست دێنە ناو شاری پیرانشەهر. هەروەها سنووری فەڕمی حاجی ئۆمەران کە لە نێوان کوردستانی عێراق وپیرانشار دایە شوێنی ئاڵوگۆڕی کەلوپەلی جۆراوجۆر لە نێوان دوو لای سنورە و شوێنێکی گرینگە بۆ بازرگانان. ناوچەی پیرانشەهر بە هەبوونی سروشتێکی سەوز و دانیشتووانی خوێن گەرم و میوان دۆست و بازاڕچەی سنوری وەک نەقیمەیێک لەسەر ئەنگوستیلەی پارێزگادا دەدرەوشێ. لە گرینگترین شوێنەکانی سروشتی و سەیرانگەکان دەتوانیین ئەوانە ناو ببەین: ئاوهەڵدێری خەرپاپ: کێو و دۆڵەکان و لێڕەوار و چۆمەکانی ناوچەی پیرانشار دەستیان وەیەک داوە هەتا بە کێشانەوەی تابڵۆگەلێکی جوان و بێ وێنە لە سروشت، سەرنجی هەر بینەر و رێبوارێک راکێشن. یەکێک لەو دیمەنە جوانانە ئاوهەڵدێری خۆڕێن و پڕ ئاوی خەرپاپە کە لەناو لێڕەوارە سەرسەوزەکانی پردانان دایە.\nسەیرانگەی پردانان هاوینە هەوارێکی سەرسەوز و خۆش، ئاو هەوای پردانان لە 22 کیلۆمەتری باشووری پیرانشەهر و لەسەر رێگای پیرانشەهر بۆ میراوە دا هەڵکەوتوون و چۆمی پڕ ئاو و خوڕێنی پردانان کە یەکێک لە سەرچاوەکانی چۆمی زێی بچووکە، جوانییەکەی دووهێندە کردووە. ئەو هاوینە هەوارە کە هەتا بەفرە هەمیشەییەکانی سنووری نێوانڕۆژهەڵاتی کوردستان و باشووری کوردستان درێژەیان هەیە، سەرنجی هەر گەشتیارێکی بۆ خۆ رادەکێشن.\nئەو چیا بەرز و پڕ بەفرە هەموو ساڵی لە وەرزەکانی بەهار و هاوین دا گەشتیاران و شاخەوانان و وەرزشوانان بۆ لای خۆی رادەکێشێ. سروشتی سەوز و فێنک: ناوچەکانی وەک قەراخ چۆمەکانی زێ و بادیناوێ و لاوێن، لێڕەوارەکان، لەندی شێخان، دۆڵەنێ، بادیناوێ، گەڵی حاجی برایم، ئاوخواردە، دەڵاوان، قەڵاتی شای، کانێ زەرد، زێوکە و... ساڵانە دەکەوێتە ژێر پێی دۆستان سروشت و شاخەوانان. شاخە بەردینەکانی خورینج: زۆربەی گوندەکانی پیرانشەهر سروشتێکی بێ وێنە و جوانیان هەیە و بوونەتە سەیرانگە. یەکێک لەوان، وڵاتی بەردە سێحراوی و جۆراوجۆرەکانی خورینجە کە کەوتووەتە 20 کیلۆمەتری باکووری رۆژهەڵاتی پیرانشار و لەسەر رێگای پیرانشار بۆ مەهاباددایە. لە قەراغ ئەو گوندە، تەپۆڵکەگەلێکی داپۆشراو بە گابەرد هەیە کە بە شێوازێکی سەرسوڕهێنەر لەسەریەک دانراون، بە جۆرێک کە سەرنجی هەر رێبوارێک بۆ لای خۆ رادەکێشن و دەڵێی دەستی بەتوانای وەستایێک ئەو بەردانەی ئاوا جوان و رێک وپێک تاشیوە هەتا پەیکەری جۆراوجۆری لێ سازبکات.\nجگە لە وانە بازاڕچەکانی ناوشار بۆ کەلوپەلی ناوماڵ، دەنگ و رەنگ، جلکی دەرەکی و کەرەسەی رازاندنەوە بە نرخی هەرزان هەموو رۆژی خانەخوێی مسافیران و کڕیارانێکە کە لە تەواوی ناوچەکانی ئێران ڕا دێن.\nلە ناوچەی پیرانشاردا 113 تەپۆڵکەی مێژوویی لە لایەن کارناسانی نوێنەرایەتی میراتی کولتووری ئەو شارستانە ناسراوە و تۆمار کراوە کە پێشان دەری مێژوویی بوونی ناوچە و پێکهاتن و لەئارادابوونی شارستانیەتیگەلێکی بەهێز و پڕشنگ دارە وەک شارستانیەتی ماننایی، پارسوایی، ئۆرارتۆ، ماد، زاموا و ئیسلام. لەوناوەدا هێندێک تەپۆڵکە هەن کە بە هەبوونی شوێنەواری مێژوویی زۆر دەبنە جێگای سەردانی لایەنگرانی مێژوو و کولتووری ئەو ناوچەیە کە دەتوانین ئەوانە ناو ببەین: قەڵای شیناوێ (هەزارەی یەکەمی پێش زایین)، قەڵاتی موتاوێ (2500 ساڵ پێش زایین)، قەڵاتی شای (1500 هەتا 2500 ساڵ پێش زایین)، قەڵای جەڵدیان (5000 هەتا 5500 ساڵ پێش زایین)، قەڵای پەسوێ (پێش مێژوو)، بەردەنوسی بەردەمافوورە (گوندی لکبن)، داشان قەڵا (2000 هەتا 3500 ساڵ پێش زایین)، تەپکی گرداشەوان و گۆڕستانی زەرگەتەن. دیارە شوێنی مێژوویی زۆر لەو ناوچەیەدا هەن بەڵام بە هۆی کار لەسەر نەکردن بێ ناو ماون و نەناسراون.\nناوەندەکانی کەلتوور و ئەدەب و هونەر\nپەڕتووک خانەی شارەوانی لە پارکی خەیام، پەڕتووک خانە و ناوەندی فەرهەنگی و هونەری ئیرشاد لە شەقامی سەعدی، زانستگەکان: زانستگەی پەیامی نوور و زانستگەی ئازادی ئیسلامی، ناوەندی بارهێنانی بیری منداڵان و لاوان لە شەقامی بەهەشتی، ئەنجومەنی ئەدەبی چرا لە هیلالی ئەحمەر.\n 📡 | 🏳 کوردیی ناوەڕاست | wikiwand\n🏷 Gruppe: 🏰 Plätze\n💎 Platz: ◾ Gemeinde ; Stadt;\n# Population: No specified\n➕ Hinzugefügt von (Jiwan O Ehmed) am Sep 25 2019 10:06PM\n👌 Dieser Artikel wurde überprüft und veröffentlicht von (Ziryan Serçinarî) auf Sep 25 2019 10:49PM\n✍ Dieser Artikel wurde kürzlich von (Jiwan O Ehmed) am Sep 28 2019 2:26PM aktualisiert\n👁 Dieser Artikel wurde bereits 503 mal angesehen\n📷 Foto-Datei 1.0.1 86 KB Sep 25 2019 10:54PM Jiwan O Ehmed\n🖇 Verlinkte Artikel: 8\n1. 👁 فەردین رابیت\n1. 👁 Pîranşar\n2. 👁 پیران (چیانە)\n3. 👁 پەسوێ (لاجانی رۆژهەڵات)\n4. 👁 دربکە (لاجان)\n5. 👁 سێڵوێ (لاجانی ڕۆژئاوا)\n6. 👁 قەندیل (چیا)\n7. 👁 کەوپەڕ (مەنگۆڕی ڕۆژئاوا)\n📖 پیرانشار لە ناو تەمی مێژوودا | 🏷 Gruppe: Artikel | Artikel Sprache: 🏳 کوردیی ناوەڕاست | 👁🗨\nپیرانشار لە ناو تەمی مێژوودا\nله ناوچەی موکریان و به تایبەت دەشتی پڕ پیت و بەرەکەتی لاجان و پیران، لێرەوار و لەوەڕگه و کانگا و سەرچاوەی ئاوی زۆر له ناوچەی مەنگوڕ و هەروەها کەون بوونی ناوچەکه، بۆته هۆی هەڵدان و پەرەئەستاندنی زیاتری ژیانی مادی و مەعنەوی دانیشتوان و بەم جۆرە گەنجینەیەکی پڕ بایەخیان پێشکەش به شارەستانیەتی مرۆڤ کردووە. هەروەها له سەرەتاوە دەوڵەتەکان، خاوەن دەسەڵاتانی ناوچه و دەرودراوسێکان جاویان برێبووە ئەم خاکه رەنگینه و به دەیان جار گوندەکانی کاول کران و خوێنی جوتیار و وەرزێران زەوی پێ دێرا. ئەمجار پاش دامرکاندنی ئاوری رق و کینی داگیرکەران، چەرخی پێشکەوتن و شارستانیەت وەگەڕ کەوتۆتەوە،برینی بەرەی میراتگر سارێژ بۆتەوە و سەر له نوێ فەرهەنگ و زانست بایەخی ڕاستەقینەی خۆی پەیدا کردۆتەوە.\nشوێنەواری بەجێ ماو له ناوچەی پیرانشار، یادگاری سەردەمی شەڕ و گیانبەخت کردن، پاراستنی کولتوور و فەرهەنگ و مەزەب و هەروەها خۆڕاگرتن له بەرانبەر هێرشی داگیرکەران دایه. به داخێکی گرانەوە دەبێ بڵێین تەنانەت لێکۆڵینەوەیەکی ساکاری مێژوویش سەبارەت بەم میراتە گەورەیەی ناوچەکەمان نەکراوە و هەر بۆیەش شاهیدی خامۆشی و بێدەنگی مێژووین سەبار‌ت به ناوچەی پیرانشار. داخی گەورەتر کۆڵینەوەی شەوانەی هەندێک تاقمی دزی میراتی فەرهەنگی‌یه که دوور له جاوی خەڵکی ناوچه و کار بەدەستان به ئەنجام دەگات و زۆرتر مێژوو له نێ دەنگ خۆی‌دا بەردەوام دەکات.\nپیرانشار بەشێک له کوردستانی موکریانی ئێستایه. ئەم وڵاته له ڕۆژگارانی مێژوویی‌دا ناوەکانی “مادی‌بچووک” و “مێد” و “مەیدیا” ناو بانگی دەرکردبوو. ئێستاش ئاسەواری قەڵاکانی پەسوێ، جەڵدیان، گردی مەرقەدی لاوێن، قۆڵی ئاسنگەران له قەڵاتەڕەشێ و دەیان شوێنی تر یادگاری ئەو سەردەمەیه، هەروەها گردەکانی گردئاشەوان، قەرەخدر، قەڵاتی شیناوێ یادگاری دەورانی “ئۆرارتوویی”یان پێوە دیارە.\nهەندێک له گوندەکانی مێژوویی شارستانی پیرانشار بریتین له:\nپەسوێ، جەڵدیان، قوبه، زێوکه، ماشکان، سێڵوێ، گردی کاولان، توان، ئەندێزێ، خورینج،کوندرێ، گردگ سپیان، شنۆزەنگ، لاوێن، گردئاشەوان، لک بن، حوجران، شارستێن، شەختان، باستان بەگ، سەڵۆس، گولەک، کەوپەڕ، سێوی گەدە، ترکەشی بەرەوە، هەنگەوێ، قەڵاتی مەنگوڕان، قەڵاتی موتاوێ، جەڕان، شیناوێ، قەڵاتەرەش، زێوە، کۆنەلاجان و دێڵزێ.\nقەڵات و قەڵاتگه نیشاندەری ئاوایی گەورە و گرینگله ڕابردودایه. هەروەک دەزانین قەڵات و قەڵاتگه جێگای بەرز و بڵیندن که بۆ ئەرکی پاسەوانی و پارێزگاری له دانیشتوانی قەڵا یان خەڵکی ئاوایی و شار تەرخان کراون و یادگاری مێژوویی هەر ناوچەیەکن. قەڵاتی جەڵدیان (5000 ساڵ بەر له زایین)، قەڵاتی مووتاوێ (2500 ساڵ بەر له زایین)، قەڵاتی شار (900 ساڵ بەر له زایین) و قەڵای پەسوێ گرینگترینی ئەم شوێنەوارانەی ناوچەی پیرانشارن. قەڵات و قەڵاتگه له دیاردەکانی سروشتی پێک هاتوون یان به دەستی مرۆڤ دروست کراون که به ناوی “تورەکەرێژ” دەناسرێن.\nبەرزایی قەڵاتگه به مام‌ناوەندی دەگاتە 30 تا 40 میتر و لێکۆڵینەوەکانی کۆنینەناسی پێشانی داوە که ئەم.شوێنەوارانه پتر له جارێک کەڵکیان لێ وەرگیراوە و چەندین سەردەمی ژیانی مرۆڤیان به خۆوە بینیوە\nئەوەی که ئێستا له تەنیشت هەر گوندێک و ئاوایەک قەڵات و قەڵاتگه دەبیندرێ، بەڵگەی زیندووی کۆن بوونی ناوچەی پیرانشارە.\nبا ئەمجارە باسێکمان هەبێ له مەڕ تەپک و گردەکانی ناوچه، لەم جێگایانەی ئاسەواری خۆڵەمێش، شت و مەک و ئامرازی شەڕ یان خواردنیان تێدا دۆزراوەتەوە. هەندێک لەم تەپک و گردە کۆنینانەی ناوجەی بە ناو “گوڵ تەپە” ناسراون. وشەێ “کوڵ” یان “گوڵ” له شێوەی پەهلەوی و ئازەری دا هەرکام مانایەکیان هەیه له فارسی‌دا به مانای ئاور و گڕی ئاگرە و له زمانی ئازەریش‌دا به مانای خۆڵەمێش و دە زمانی کوردی‌کۆنیش‌دا مانای”ئاگر” ئەدات\nهەر بەم شێوەیه “کولحان” سۆبە و “موغاری”یه وشەی “گوڵ” پاشان ئاڵ‌وگۆڕی به سەردا هات و وەک “کوڵ” به کاریان هێنا.\n“کوڵ‌تەپه” نیشانێک له ئاوری دە خۆیێدا نیهان کردووە و ئاورگەی سەردەمی کۆنی ئەم ئاو و خاکەیه. یادگاری سەردەمێکه که ئاتەشگایەکی زۆر لەم ناوچەیەدا سەریان بەرەو ئاسمان بەرز کردبۆوە و ئاگر له لایەن ئاگر پەرەستانی زەرتوشتی جێگای رێز و قەدر بووە.\nبێ هۆ نیه ناوچەکانی لێواری گۆلی ورمێ به مەڵبەندی ژیان و له دایک بوونی زەرتوشت پێغەمبەری کوردی ئێرانی دەزانن و به یەک واته ” سەردەشت”ی ئەمڕۆ بەم شوێنه دائەنێن.\nکول‌تەپه ئاورگەیەکی بچووک له سەردەمی خۆی‌دا بووە و ئاوربانان(ئاتۆربان) ئەرکی پارێزگاری له ئاگریان وەک هێزی خاوەن تین و گەرما به ئەستۆوە بووە. خۆڵەمێشی جێماو له کول‌تەپه به درێژایی زەمان له سەر یەک کۆ بۆتەوە و یەپکێکی دێوست کردووە که ئێستا به شێوەی “کوڵ‌تەپه” دەیبینین.کول‌تەپه له تەواری ناوچەکانی دراوسێش دەبیندرێ و مەڵبەندی ئێمەش یەکێک لەم شوێنەوارانەیه.\nبەر لەوەی که زەرتوشت بێته دونیا، گەلانی ئێران و به تایبەتی دانیشتوانی دەور وپشتی گۆلی ورمێ ئایینی “مەزداپەرەستی”یان له نێودا باو بووە و وەک ئامۆزایانی هیندی، مردوویان له جێگایەکی تایبەتی دەسووتاند، که وابوو خۆڵەمێشی نێو کول‌تەپه بەرهەمی سووتانی دار و دەوەن و تەرمی مردۆکانه.\nکول‌تەپەی گوندی “سەروکانێ” له ناوچەی لاجانی پیرانشار، یەکێک لەم شوێنه باس‌کراوانەیه که بیری پیرانی به ساڵاچوودا دێت که زەمانێک جێگایەکی یەکجار ئاستەم بۆ هات‌وچۆ بووە و قامیشەڵێنیکی زۆری له دەوروپشت‌دا بووە لەم شوێنەدا ئاسەواری کۆنینەی زۆر به نرخ دۆزراوەتەوە.\nدوکتۆر بەهمەن کەریمی ساڵی 13311ی هەتاوی هاتۆتە لاجان و باسی کول‌تەپەی سەروکانێ دەکات و به “گولی.تەپە”ی سەروکانێ ناوی دەبا\nبەڵام سەبارەت به ئاورگەکانی ناوچه وا باشه باسی ئاتەشکەدەی “سەری کوورە”ی ناوچەی مەنگورایەتی پیرانشار بکەین که بەرانبەر به گوندەکانی “سەڵۆس” و “وەرمیشان” و لەم لاوە گوندی “گولەک” هەڵکەوتووە. بەرزایی دوندی کێوی ئاورگەی سەری کورە دەگاته 3600 میتر له رێکی دەریاوه و سەرنجی هەر رێبوار و بینەرێک بۆ لای خۆی رادەکێشێ. به داخەوە فۆڕمی سەرەکی و راستەقینەی ئاتەشکەدەکه نەماوە و کاتی خۆی وەک تەندوور و کوورەی رەژی ساز کردن چووە. ئێستاش له بەزایی ئەم جێگایه بەردی سووتاو هەر ماوە. به گوێرەی وتەی تێکەڵاو به ئەفسانه له لایەن خ‌ڵکەوە، هاوکات دەگەڵ له دایک بوونی حەزرەتی موحەمم‌د (دخ) و شکانی تاقی کەسرا، ئاوری ئەم ئاتەشکەدەیەش خامۆش بۆتەوە. سەری کوورب جێگای عیبادەت و راز و نیازی گەورەکانی زەرتوشتی بووەکه کات و ساتی تایبەتی له ساڵ بۆ به جێ هێنانی ئایینی مەزهەبی و قوربانی کردن کۆ دەبونەوە. یەکێک له کەسایەتی‌یه مەزنەکانی دەورانی ساسانی به ناوی”کریتر ” له سەر تاشه بەردێک باسی تەواوی ئاورگەکانی ناوچه دەکات و دەڵێت: من له سەرانسەری موڵکی ساسانی‌دا ئاوری ئاتەشکەدەکانی ” ئاتۆرپاتکان”، ” میشان” و..م گەشاوە راگرت. ئایا ئەم ئاورگەیەی که کریتر به ناوی ” میشان” باسی دەکات هەمان سەری کوورەی خۆمان نیه که.له نیزیک گوندی ” وەرمیشان” هەڵکەوتووە\nبا ئەو جار باسێکمان هەبێ له مەر گۆڕستانەکانی کەونی ناوچه\nسەبارەت به شێوەی ناشتنی مردوو له رۆژگارانی مێژوویی‌دا، دەبێ بڵێین له هەر سەر دەمێک‌دا رێ و رەسمی تایبەتی خۆی هەبوە.سەردەمێک که زەرتوشتی، بیر و باوەڕی مەزهەبی خەڵک بووە، گۆڕێکمان وەبەر چاو ناکەوێ، هۆی ئەوەیه که زەرتوشتی‌یەکان مردوویان به خاک نەدەسپارد بەڵکوو دەیانسووتاند. که وابوو گۆڕێکی زەرتوشتیمان نیه. دەستەیەک له گۆڕەکانی ناوچه وەک سەردەمی ئێستا دەچن و کێلی قەبر بۆ نیشانه کردنی قەبر دیاری کراون.\nله نێو هەندێک لەم گۆڕانە که به هۆی باو باران یان کێشانی ڕیگا و بان له ناخی گڵ‌دا هاتونەتە دبر، ئامرازی شەڕ و نەرەکان یان کەرەسەی خواردن دۆزراوەتەوە. ئەم دەسته گۆڕستانە کۆنینانەی ناوچه هی سەدەی یەکەمی زایینین. له نیوەی هەوەڵی سەدەی یەکەمی زایینی‌دا ڕێ و شوێنی ناشتنی مردوو له نێو کووپەڵه گڵ‌دا بۆته باو، سەری کووپه پاشان به تاشه بەرد داپۆشراون و پیورێز کراون.هەندێک لەو کووپه گۆڕانه هی سەردەمی دووەمی زایینیه و جاری وایه له نێویان‌دا قاپ و قاچاخ و …..بیندراوەتەوە.\nدەستەیەک له گۆڕستانەکانی ناو چەی پیرانشار له کۆنەوە به ناوێکی تایبەتی ناسراون و فۆڕمی قەبرەکان نیشاندەری ئەم راستیەن که سەردەمێک گەلانی تر وەک غەیری کورد و موسوڵمان لەم شوێنەدا نیشتەجێ بوونه، وەک “کێله کونتی” و “قەبرە قۆچ” له گوندی زێوکەی لاجان، ” قەبرە قەلە” له گوندی سێڵوێ، ” کێله سپی ” له گوندی دەڵاوان، ” گردی قەبران” له کوندرێ، گۆڕستانی “نوزەڵێ” له گوندی پەسوێ و گوندی قوبه…..\nئینجا با باڵی بەر‌زەفڕی خۆمان بەرەو سەردەمێک لێک بدەین که لەم ناوچەیه به ناوی “پارسوا” ناسرا بوو. مێژوو لەم بارەیەوە دەڵێ: قەومی پارس له رەوتی هاتنیان بۆ ئاسیای نێو ڕاست و میروپوتما (بین‌النهرین) و کوێستانەکانی زاگرۆس له ناوچەی پارسوادا نیشتەجێ بوون. مینورسکی رۆژهەلات ناسی به ناوبانگ دەنووسێ: به بیر و رای من پارسوا دەبێ هەر ئەو جێگایه بێت که ئێستا پێی دەڵێن ” پەسوە” یان “پەسوێ”.\nپەسوێ ناوی گوندێکی گەورەی ناوچەی لاجانەو وێدەچێ ئەم گوندەش له “پارسوا” را هاتبێ،به تایبەت که شوێنی پەسوێ و وڵاتی پارسوا یەک دەگرنەوە.\nکاک مەحموود پێدڕام سەبارەت به ناوی ئەم گوندە بیر و رایەکی جیاوازی هەیه و دەڵێ دە زمانی کوردی‌دا دەتوانین (س) به جێگای (ش) به کار بهێنین و بڵێین پەسوێ یان پاشوێ به مانای پاش لەوێ “قەڵاتی شا”یه و دەگەڵ مانای پارسوا که تەنیشت و کەنار دە مێشک‌دا زیندو ئەکاتەوە، یەک دەگرنەوە. ئەڵبەته ئەوە بیر و بۆ چوونی کاک مەحموود پێدڕامه و بەڵگەی مێژوویی له دەست‌دا نیه، ئەگینا گوندی پەسوێ و قەڵاتی سا ئێستاش لێک دوورن و به تایبەت ئەودەم وەسیلەی هات و چۆ وەک ماشێن نەبووە…..\nبەڵگەکانی مێژوویی له بوونی وڵاتەکانی “مێهری” و “کاراڵا” له سەر چاوەی چۆمی “زێ”دا ئاگادارمان دەکا که دەکەوێته لاجانی ئێستا و به تایبەتی ناوچەی “بەربنه”ی لاجان. ئەم دوو وڵاته بچووکه له گەڵ “پارسوا” هاو سنوور بوونه.\n” ئاشور بانیپال” له پێنجەمین هێرشی خۆی‌دا بۆ ولاتانی پارسوا باسی داگیر کردنی چەندین قەڵا و شار له ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتی دەوڵەتی مانایی دەکا و دەڵێت: من بەردەوام هەشت شار و ناوچه له وانه “قەڵای بوشتۆ”م داگیر کرد پاشان شاری “شوردیرا”م سەر له نوێ له چەنگ نەیاران دەرهێنایەوە.\nکاک مەحموود پێدڕام قەڵای “بوشتۆ” به “قەڵاتی شا” له ناوچەی سەرشاخانی لاجان دەزانێ و شاری شوردیرا به گوتەی ئەو شارێک بووە له سەرچاوەی چومی زێی بچووک دا.\nبەڵگەکانی مێژوویی باسی پەلاماری “سارگۆنی دووهەم” سای دەوڵەتی ئاشوری بۆ ئەم ناوچەیه دەکات. سارگۆن له نێوان ساڵەکانی 722 تا 450ی بەر له زایین‌دا حکومەتی به دەستەوە بووە. مێژوو لەم بارەیەوە دەڵێ سارگۆن له موسڵ ڕا بەرەو ئێران هات و لەشکری کێشایه ئەم خاکه. له رەوتی ئەم لەشکر کێشانەدا خەڵکی وڵاتی مانایی ئارد و شەڕاب و کەل و پەلی تری پێداویستی ئەوانیان دابین دەکرد. سارگۆن له سولەیمانی کوردستانی ئێراق تێپەڕی و گەیشته چۆمی زێ‌یه، لەم چۆمه پەریەوە و ئەمجار له شوێنێکی که ئێستا به ناوی پەسوێ و لک‌بن و مەیدان ناسراوە، چل و دوو کەس له سەرکردەکانی عێل و وڵاتەکانی بچووکی ناوچەی به خزمەت گەیشت و سەرجەم سارگۆنی دوهەمیان به مەزن و سەرکردەی خۆیان قەبوڵ کرد و هەروەها خەڵات و زێر و ئەسپ و کەرەسەیەکی زۆریان پێشکەش کرد. سارگۆن فەرمانی دا له سەر دیواری قەڵا و قەڵاتگەکان ئاڵی سەر کەووتن بچەقێنن و ههروەها له کەنار شاری “لاتاش” که دەکەوێته نێوان پەسوێ و مەهابادی ئێستا و له تەنیشت “قەڵای سپی ” واته.قەڵاتی پەسوێ ” ئۆللۆسونۆ” سای دەوڵەتی مانایی بەخشی\n” ئۆللۆسونۆ” له لایەن سارگۆنی دووهەمەوە کرابوو به شای مانایی، بەڵام پاشان له ئەمر و فەرمانی ئەو دەرچوو تا ئەوەی که لەم هێرشەدا سەرلەنوێ هاتەوە ژێر فەرمانی سارگۆن.\nبەڵام له سەردەمی هاتنی سپای ئیسلام، ناوچەی ئێستای پیرانشار به ناوی ” سەڵڵەق” دەناسرا و لەم شوێنەدا کوردەکانی ” هەربانی” نیشتەجێ بوون که پاشان به ناوی “راوەندی” و “رەوادی” هاتنه ئارا.پاش ئەوەی که وڵاتی کوردستان و ئازربایجان له دەست خەلیفەکانی عەباسی هاتنەدەر و هاروونەڕەشید هاته سەرکار، ئیبراهیم ناوێکی کردە وەزیر، ئیبراهیم له پاشان هاتە لاجانی ئێستا و دە گەڵ کچی حاکمی ئەودەمی گوندی قەڵاتی مووتاوێ زەماوەندی کرد و کورێکیان بوو به ناوی “دەیسیم”.\nدەیسیم تەواوی ئازەربایجان و کوردستانی خسته ژێر چاوەدێری و پاشان دەگەڵ دەیلەمی و لاهیجانی‌یەکانەوە ئێستای باشووری ئێران،تێکەوت بەڵام به هۆی خەیانەتی سەرکردەکان، نەیتوانی سەرکەوێ و ناوچەی ئێستای لاجان کەوته دەستی ئەوان.\nوێدەچێ ناوی “لاجان” یان “لاهجان” له لایەن ڵ دەیلەمی و لاهیجانی‌یەکانەوە داندرابێ ئەویش به هۆی زەنوێر و سەرسەوز بوونی ناوچه، ئەگینا لاجان و لاهجان به مانای شوێن و جێگای پەروەردە کردنی کرمی ئاوریشمه و دەگەڵ تایبەتمەندێکانی ئەمڕۆ و ئەودەمی لاجان یەک ناگرێتەوە.\nحوسێن حوزنی موکریانی دەنووسێ: ساڵی 429ی کۆچی ئۆغۆرەکانی پێشڕەوی سەلجووقی‌یەکان هێرشیان هێنایه سەر عەشایری هەزیانی بەڵام سەرنەکەوتن. ئۆغۆزەکان دەیان دەست‌درێژی تریشیان بۆ هەزیانی‌یەکان هێنا و ئێستاش ناوی گوندەکانی “گردی مرادبەگی”،”قوبادبەگیان”، “بەستام‌بەگ” و “ئوغەن” و…. یادگاری ئەو سەردەمه هەر ماون.\nئۆغۆز له لایەن خەلکی ناوچەوە به “تورکه ڕەشه” ناسراون و هەروەک دەزانین سلجووقی‌یەکانیش تورک زمان بوون.\nلاپەرەکانی مێژووی پیرانشار یادگاری سەردەمی ئیسلام و سوپای عەڕەبەکانیشی پێوە دیارە. پتر له 300 چاک و پیر وشەخس و نەزەرگەی ناوچه شاهیدی زیندووی ئەم ئیدیعایەی ئێمەن. بەڵگەی مێژوویی سەبارەت به هێرشی سپای ئیسلام به سەر کردایەتی “خالیدی کوری وەلید” بۆ ناوچەی پیرانشار و گوندی شارستێن له ناوچەی مەنگورایەتی ئاگادارمان ئەکا و هەرو‌ەها له بوونی قەڵای پتەوی ئەم گوندە و شای وڵاتی مەنگورایەتی:مەنجوڕات” دەدوێت. به یەک وته گوندەکانی “گردڕەحمەت” و “گردشەیتان” شاهیدی شەڕی نێوان سپای ئیسلام و کوردەکانی هەزبانی له لایەکی ترەوە بووە\nئەمجار با روچنێک بکەینەوە له دەریای فۆلکلۆر و پەنا بەرینه بەر بەیتەکانی کوردی. ئەگەر سەیر بکاینە بەیتی “برایم و مەحمەڵی دەشتیان”، ناوی “چەڵیان” وەبەر چاو دەکەوێت. به پێی دەقی ئەو بەیته میر زۆرابخان حاکمی شاری چەڵیان بووە که به هۆی پیری بێ‌دەسەڵاتی حوکماتی داوەته پەریخانی کچی.\nپەریخان زۆر به زیبک و زاکوون بووە له هەمان حاڵیش‌دا زۆر کەیفی له پیاوان هاتووە تا ئەو رادەیەی که رێبواران و کەسانێکی خۆشی لێیان دەهات، بانگی دەکردنه دیوەخان داوای دەست تێکەڵ کردنی لێ دەکردن، ئەگەر کابرا رازی بایه ئەوە هیچ، ئەگەر بەرهەڵستی کردبوایه، فەرمانی دەدا له نێو چیغ دا بیسووتێنن. سەرئەنجام پەریخان دەگاته مەحمەڵ ناوێک که بۆ فرۆشتنی مەڕ و مالات دێته شار پەریخان خۆشی لێ دێت و له دوایی‌دا رەگەڵی دەکەوێ…..\nئێمه لێرەدا مەبەستمان لێکدانەوەی فۆلکلۆری نیه. هەر بۆیه سرنجی خوێنەرانی تامەزرۆ بۆ شریتەکانی تۆمار کراو یان کتێبی “توحفەی موزەففەرییه” نوسراوی ئۆسکارمان رادەکێشین.\nخوا لێ‌خۆش بوو ماموستای پایە بەرزی کورد، هێمن شوێنی رووداوەکه دەباته ناوچەی سەردەشت و گوندی بێژوێ، بەڵام به پێی سەفەر و لێکۆڵینەوە و چاو خشاندن به سەر نێوەڕۆکی بەیتی برایم و مەحمەڵی دەشتبان و هەروەها بەراوەرد کردنی له گەڵ راستەقینه، بۆمان روون بۆوە که شوێنی روودانی ئەم بەیته، نیزیک گوندی سێڵوێ و گردی کاولان و به گشتی ناوچەی بەربنەی لاجانی پیرانشارە. وا ئاماژە دەکرێ که حاکمی شاری چەلیان میر زۆرابخان بووە و مەحمەڵ پاش هەڵگرتنی پەریخان پەنا دەباته ئاشکەوتی بێشوێ.\nئێستاش له بەربنه ئاسەواری شاری “قەرە چەلیان” و “قەڵای میر زۆرابخان” و ئاشکەوتی بێژ و بەرانان (بێشوێ) هەرماوە.که وابوو وا باشه هەڵەی خوا لێ خۆش بوو کاک “عەلی حەسەنیانی”ش راست بکەینەوە که شوێنی روودانی ئەم بەیته به بێ بەڵگەیەک و تەنیا به بیر و بۆچوونی خۆی به ناوچەی شاروێران و گوندی دەریاز دادەنێ.\nسەرەڕای ئەوانه زۆر بەیتی تری کوردیمان هەیه که ناوچەی پیرانشار دەگرنەوە وەک:\nکانەبی، خەج و سیامەند، هەمزەئاغای مەنگوڕ، کاک باپیری مەنگوڕ، شێخ ڕەش و شێخ مەند،سوارۆ، پایزە، ئازیزە و چەندت تر.\nمێژووی ناوچەی پیرانشار له گەڵ ناوی بڵباسیش تێکەڵاوە. بڵباس مەبەست ناوی پێشووی عەشایری پیران، مەنگوڕ و مامەش له ئەم دیو و ئەم دیوی کوردستان له ناوچەی پیرانشاردا بووە.شەڕەفنامه سەبارەت به بڵباس دەنووسێ: عەشیرەی رۆژەکی بریتین له 24 تایفه له ناوچەی خۆیت کۆبوونەوە و دوازدەیان ” بڵباس ” و دوازدەی تریان به ناوی “قوالیس” جیا بوونەوە. ئەم سەرچاوەیه ئیتر باسی ئەوە ناکات که ناوی بڵباس له کوێ را هاتووە و به چ مانایەکه.\nیەکەم سەرچاوە که ناوی بڵباسی تێدا هاتووە قوڕئانێکی دەس نووسه که ئاماژەی به ناوی “مەنسوور کوڕی سادقی.بڵباسی” کردووە\nبڵباسەکان هەردوو دیوی سنوور پەیمانی هاوکاری ناوچەیان به یەکەوە بەستبوو، ئەم هاوکاری‌یه ساڵی 1209ی هەتاوی له لایەن میر محەممەد، میری گەورەی سۆران له رەواندز هەڵوەشایەوە. بڵباسەکان به دەیان جار له لایەن دەوڵەتەکانی ناوەندی ئێران و عوسمانی و میرانی بابان و ئەردەڵان و سۆران و موکری پەلامار دراون، بەڵام هەرکات.وەک هێزێکی بەرگری، خۆیان نواندووە\nناوچەی پیرانشار رووداوگەلی زۆری به خۆوە بینیوە لێرەدا تەنیا چەند رووداوی گرینگمان هەڵبژارد که دڵۆپێک له دەریا بوو. ئەگینا تەنانەت بڵباسەکان مێژوویەکی تایبەت به خۆیان هەیە.\nنووسینی: محمەد ڕەسووڵ میهریار\n🏷 Gruppe: 📖 Artikel\n📙 Buch: ⚔ Geschichte\n✨ Artikel Qualität: 90% ✔\n➕ Hinzugefügt von (Seryas Ehmed) am Sep 25 2015 3:15PM\n✍ Dieser Artikel wurde kürzlich von (Seryas Ehmed) am Sep 25 2015 3:19PM aktualisiert\n👁 Dieser Artikel wurde bereits 4,775 mal angesehen\n📷 Foto-Datei 1.0.1 42 KB Sep 25 2015 3:15PM Seryas Ehmed\n1. 👁 ماشکان\n📕 دیاری پیرانشار | 🏷 Gruppe: Bibliothek | Artikel Sprache: 🏳 کوردیی ناوەڕاست | 👁🗨\nنووسەر: محێدین بەرشان (ناسراو بە محی الدین گوی رەش)\nچاپی یەکەم 1384 پیرانشار\n🔗 Lesen Sie das Buch: دیاری پیرانشار\n📥 Total Download\n⚠ Wir bitten alle Autoren, Übersetzer und Verleger sich mit uns in Verbindung zu setzen, falls Ihre Bücher nicht in Ihrem Einvernehmen heruntergeladen wurden.\n🏷 Gruppe: 📕 Bibliothek\n📙 Buch: 🌼 or Gedichte\n📔 Publication Type: 📠 Scanned Document\n✨ Artikel Qualität: 96% ✔\n➕ Hinzugefügt von (Ziryan Serçinarî) am Mar 4 2019 4:28PM\n👌 Dieser Artikel wurde überprüft und veröffentlicht von (Hawrê Baxewan) auf Mar 5 2019 11:42AM\n✍ Dieser Artikel wurde kürzlich von (Ziryan Serçinarî) am Mar 4 2019 4:39PM aktualisiert\n👁 Dieser Artikel wurde bereits 481 mal angesehen\n📷 Foto-Datei 1.0.1 48 KB Mar 4 2019 4:38PM Ziryan Serçinarî\n📕 PDF-Datei 1.0.1 7 MB 337 Mar 4 2019 4:39PM Ziryan Serçinarî\n📝 دەسبەسەری 4 هاوڵاتی کورد خەڵکی گەورەدێی پەسوێ سەربە پیرانشار | 🏷 Gruppe: Dokumente | Artikel Sprache: 🏳 کوردیی ناوەڕاست | 👁🗨\nدەسبەسەری 4 هاوڵاتی کورد خەڵکی گەورەدێی پەسوێ سەربە پیرانشار\nkmmk: ڕۆژی پێنج شەممە ڕێکەوتی دووی خاکەلێوەی 1397ی هەتاوی 4 هاوڵاتی کوردی خەڵکی پەسوێ سەربە شاری پیرانشار لەڕۆژهەڵاتی کوردستان بانگهێشتی ئیدارەی ئیتلاعات کراون وهەر لەوێ دەسبەسەرکراون و تائێستە لەمەڕ چارەنووسی ئەم دەسبەسەر کراوانە زانیارییەک بەدەستەوە نییە.\nبەگوێرەی هەواڵەکە، ناونیشانی دەسبەسەر کراوان بەم جۆرەیە :\n1 ئەیووب قادری 17ساڵ تەمەن، 2 سەلام وەتەن دوست 3 سادق قادری 4 سابیر سەعیدە.\nهەروەها پاش تێپەڕبوونی چەندد ڕۆژ بەسەر دەسبەسەر کردنی ئەم کەسانەدا سەرەڕای بەدواداچوونی بەردەوامی بنەماڵەکانیان، ئیدارەی ئیتلاعات بەبۆنە و بیانوی پشووی نەورۆز هیچ وڵامێکی نەداونەتەوە و هیچ زانیارییەک لەمەڕ هۆکاری دەسبەسەری وشوێنی ڕاگیرانیان بەدەستەوە نادات.\n➕ Hinzugefügt von (Manu Berzincî) am Mar 31 2018 9:25AM\n👌 Dieser Artikel wurde überprüft und veröffentlicht von (Hawrê Baxewan) auf Mar 31 2018 4:05PM\n✍ Dieser Artikel wurde kürzlich von (Hawrê Baxewan) am Mar 31 2018 4:05PM aktualisiert\n👁 Dieser Artikel wurde bereits 1,757 mal angesehen\n📝 دەسدرێژی بۆ سەر منداڵێکی تەمەن 9 ساڵ لەپیرانشار | 🏷 Gruppe: Dokumente | Artikel Sprache: 🏳 کوردیی ناوەڕاست | 👁🗨\nدەسدرێژی بۆ سەر منداڵێکی تەمەن 9 ساڵ لەپیرانشار\nکۆمەڵەی مافی مرۆڤی کوردستانکۆمەڵەی مافی مرۆڤی کوردستان (kmmk): بەگوێرەی ڕۆژنامەکانی ناوخۆ مژاری کچێکی تەمەن 9 ساڵ کە دەسدرێژی کرابووە سەر لەڕۆژی 25ی ڕێبەندان کەوتە بەر شرۆڤەی بەرپرسی پەروەردە وخوێندکاری شاری پیرانشارپیرانشار لەڕۆژهەڵاتی کوردستان\nلەم شێکارییەدا پەروەردەوفێرکاری مژاری دەسدرێژی بەناوبراوی بەهۆی ئەوەی ئەم دەسدرێژییە لە قوتابخانە نەهاتۆتە ئاراوە گرێی نەداوە بە سیستەمی پەروەردەوە و دەڵێ؛ باوەگەورەی ئەوکچە ناوبراوی گواستۆتەوە بۆ مەهاباد وخستویەتە ژێرچاوەدێری بێهزیستییەوە.\nجێگەی باسە کە دەسدرێژی بۆسەر مناڵانی بچووک یەکێک لەبابەتەکانی پێشێلکاری مافی منداڵە کەدەبێتە هۆی لێکەوتنەوەی خەساری گرانی ڕۆحی وجەستەیی ئەوان وهەموو ژیانیشیان لەناو دەبات.بەپێی ئەوەی ئەم منداڵانە تاوانێکیان نەکردووە ئەوان لەوناوچەیە کۆچ دەکەن و ترسی ئابڕووچوونی بنەماڵە دایان دەگرێ.\nئەوەیکە بۆچی ئەم بابەتانە لەلایەن پەروەردەوفێرکاری و حکوومەتەوە لەبەرچاو ناگیردرێ وبەجێی پشتیوانی لەم منداڵانە کەمتەرخەمیان بەرانبەر دەنوێنن بابەتێکە کە دەبێتە هۆکاری درێژەدان بە دەسدرێژی بۆ سەریان وبەتایبەت کچانی منداڵ ومێرمنداڵ.\n📅 Publication date: 15-02-2018\n➕ Hinzugefügt von (Manu Berzincî) am Feb 16 2018 9:08AM\n👌 Dieser Artikel wurde überprüft und veröffentlicht von (Hawrê Baxewan) auf Feb 16 2018 10:07AM\n✍ Dieser Artikel wurde kürzlich von (Hawrê Baxewan) am Feb 16 2018 10:07AM aktualisiert\n👁 Dieser Artikel wurde bereits 1,227 mal angesehen\n1. 👁 15-02-2018\n📝 راگەیاندنی سکرتاریەتی کۆمەڵە بە بۆنەی گیان لەدەستدانی ژمارەیەک کاسبکار لە ناوچەی پیرانشار | 🏷 Gruppe: Dokumente | Artikel Sprache: 🏳 کوردیی ناوەڕاست | 👁🗨\nراگەیاندنی سکرتاریەتی کۆمەڵە بە بۆنەی گیان لەدەستدانی ژمارەیەک کاسبکار لە ناوچەی پیرانشار\nجەماوەری تێکۆشەری کوردستان!\nخەباتکاران و ئازادیخوازان!\nناوەند و کۆروکۆمەڵەکانی پارێزەری مافی مرۆڤ!\nبە گوێرەی ئەو هەواڵانەی بەدەست ئێمە گەیشتوون بەرەبەیانی ئەمرۆ سێ شەممە 7ی جۆزەردان لە سنووری “سێ چۆمانچۆمان”ی ناوچەی پیرانشارپیرانشار ژمارەیەک کاسبکار و کۆڵبەرکۆڵبەر لە لەیەن هێزەچەکدارەکانی کۆماری ئیسلامییەوە دراونەتە بەر دەسترێژی گوڵلە کە بەداخەوە لە ئاکامی ئەم کردەوە جینایەتکارانەیەی هێزەکانی حکوومەتی ئیسلامیدا چوار کەس لەو کاسبکارانە کە خەڵکی ناوچەی سەردەشتسەردەشت و مهاباد بوون گیانیان لەدەست داوە و دوو کەسی تر بریندار بوون\nهەروەک دەزانن ژیانی رۆژانەی خەڵکی ئێران بە گشتی و کوردستان بە تایبەتی بە قۆناغێکی زۆر دژوار و ئەستەمدا تێدەپەرێ.لە ئاکامی سیاسەتی چەوتی کاربەدستانی دەوڵەتی و دزی و تاڵان و برۆی سەروەت و سامانی ئەم وڵاتە لە لایەک و، مەیل و سەرکێشی شێتانە و شەرەنگێزانەی دەسەڵاتدارانی ئیسلامی و، داڵدەدان و پاڵپشتیکردن و پرچەککردنی تاقم و گرووپە تیرۆریستیەکان لە ناوچەکە لە لایەکیتروە، ئابووری ئێران بە تەواوی دارماوە و، وەرشکەستەیی و داخرانی ناوەندەکانی کارکردن و چوونەسەری سەرسوورهێنەری ئاستی هەڵئاوسان و رێژەی بێکاری تەنگی بە ژیانی دانیشتوانی وڵات هەڵچنیوە.بەڵام لە کوردستان لە ئاکامی سیاسەتی بە ئەنقەستی هەڵاواردنی ئابووری و فەرهەنگی و، روانینی ئەمنییەتی کاربەدەستانی ئەم رژیمە بەرامبەر کوردستان و خەڵکەکەی، نەبوونی ناوەندی گەورەی پیشەسازی و نەبوونی هەلی کار و بەم پێیەش لەسەروە بوونی ئاماری بێکاری و، بەرێوەبردنی سیاسەتی سیستماتیکی ئاسمیلاسیۆنی گەلی کورد لەلایەن رژیمی ئیسلامییەوە، باری گرانی ئەم دۆخە نالەبارە لەسەر شانی زۆربەی خەڵکی کوردستان و بە تایبەت چینی هەژار و کەمداهات و زەحمەتکێش بە چەند قات زیادیکردووە.بە داخەوە لە ئاکامی ئەو بارودۆخە نالەبارەی کە لەسەرەوە باسکرا، لە کوردستان رۆژانە بە دەیان هەزار کەس بۆ دابینکردنی پێداویستیە سەرەتاییەکانی ژیان و ئیدارەکردنی ژیانێکی مەمرەومەژی، لە ناوچە سنوورییەکان خەریکی پیشەی تاقەت پروکێنی کرێکۆڵی و کۆڵبەرین کە زۆر بەداخەوە دەسەڵاتدارانی حکوومەتی ئیسلامی ئەم رەنج و ئازارەشیان پێ رەوا نابینن و، شەوانە رۆژی لە رێگای تاقمەچەکدارەکان و هێزە سەرکوتگەرەکانیانەوە لە شیو و دۆڵ وهەڵدێرەکان راستەوخۆ و بە شێوەکی هەرەمەکی و رەشکووژیانە تەقەیان لێدەکەن وگیانیان لێدەستێنن و ماڵ و سامانی هەژارانەیان بەتاڵان دەبەن.\nئێمە وێرای دەربرینی غەم و پەژارەی قووڵی خۆمان لەگەڵ کەس و کار و بنەماڵەی قوربانیانی کارەساتە دڵتەزێنەکەی سنووری” سێ چۆمان”ی پیرانشار و هەموو ئەو بنەماڵانەی کە کاسبکار و ئازیزانیان لەو رێگایەدا لەدست داوە، پربەدڵ سەرەخۆشیان لێدەکەین و خۆمان بە شەریکی خەم وپەژارەیان دەزانین.هەروەها لەگەڵ ئەوەیکە بە تووندی جینایەتی رۆژانەی تەقەکردن و کوشتنی خەڵکی کاسبکار لە سەر سنوورەکان مەحکووم وریسوا دەکەین، داواکارین لە کۆر وکۆمەڵ و ناوەندەکانی پارێزەری مافەکانی مرۆڤ لە هەموو جیهان، لە رێگای گوشار خستنەسەر تاقم و مافیاکانی دەسەڵاتدار لە ئێران، پێش بە سیاسەتی سرینەوە و رەشەکووژی ئەم رژیمە لەحاندی کەمایەتیە نەتەوەی و… بگرن.\nسکرتاریەتی کۆمەڵەی زەحمەتکێشانی کوردستان\n7ی جۆزەردانی 1398ی هەتاوی\n📅 Publication date: 28-05-2019\n🏟 Partei: ☭ Komala Z.\n➕ Hinzugefügt von (Hawrê Baxewan) am May 29 2019 11:52AM\n👌 Dieser Artikel wurde überprüft und veröffentlicht von (Ziryan Serçinarî) auf May 29 2019 3:44PM\n✍ Dieser Artikel wurde kürzlich von (Ziryan Serçinarî) am May 29 2019 3:44PM aktualisiert\n👁 Dieser Artikel wurde bereits 558 mal angesehen\n1. 👁 کۆمەڵەی شۆڕشگێری زەحمەتکێشانی کوردستانی ئێران\n📝 رەهێڵەی دەسبەرکردن لە پێرانشار / لە چوار ڕۆژدا 19 کەس دەستبەسەرکراون | 🏷 Gruppe: Dokumente | Artikel Sprache: 🏳 کوردیی ناوەڕاست | 👁🗨\n✨ Artikel Qualität: 66% ✔\n➕ Hinzugefügt von (Hawrê Baxewan) am Aug 9 2016 9:22AM\n👁 Dieser Artikel wurde bereits 1,008 mal angesehen\n| Generationszeit Seite: 10,077 Sekunde(n)!


وته‌بێژى ئه‌نجومه‌نى سه‌ربازى مه‌نبج له‌سه‌ر دۆخى شاره‌كه بۆ خه‌ندان دەدوێت\nنوسینگەی وه‌زاره‌تی ده‌ره‌وه‌ی عێراق له هه‌ولێر و سلێمانی دەکرێتەوە\nده‌زگای هه‌واڵگری سەربازی عێراق ده‌ستگیركردنی دو تیرۆرستی راگه‌یاند\nمیری ئێزیدیانی عێراق و جیهان نامه‌یه‌ك ئاراسته‌ی عه‌لی سیستانی ده‌كات\nخۆپیشاندانه "فراوانه‌كه‌ی" كه‌ركوك دواخرا\nپۆلیسی ئه‌بوزه‌بی هۆشداری له "بكوژی بێده‌نگ"ی هاوڵاتیان ده‌دات\nدو هونه‌رمه‌ندی مه‌كسیكی له‌سه‌ر گه‌وره‌ترین پرد كه‌وتنه‌خواره‌وه\nدوای چەندین مانگ لە سوتانی دارستانەکان، باران و زریان ئوسترالیا دەگرێتەوە\nجێگره‌وه‌ی ئه‌یاد عه‌لاوی دیاریكرا\nپه‌رله‌مانتارێك: مانگانه زیاتر له ملیۆنێك دۆلار له موچه‌ی پله باڵاکان ده‌گه‌ڕێته‌وه بۆ حكومه‌ت\nئەردۆگان: رێگەی بەرەو ئاشتی لیبیا لە تورکیاوە تێپەڕدەبێت\n- 12/30/2018 5:14:00 PM 8319 جار خوێندراوەتەوە\nخه‌ندان- ئه‌حمه‌د مسته‌فا\nوته‌بێژى ئه‌نجومه‌نى سه‌ربازى مه‌نبج ڕایگه‌یاند، هێزه‌كانى ئه‌مریكا له مه‌نبج به وردى چاودێرى بارودۆخى شاره‌كه ده‌كه‌ن و سوپا و هێزه ناوخۆییه‌كانیش ئاماده‌كارییان كردووه بۆ وه‌ڵامدانه‌وه‌ى هێرشى گروپه چه‌كداره‌كان.\nشه‌ڕڤان ده‌روێش وته‌بێژى ئه‌نجومه‌نى سه‌ربازى مه‌نبج لە لێدوانێکى تایبەتدا بۆ خه‌ندان وتی، بارودۆخى مەنبج له‌سه‌ر زه‌وى هیچ گۆڕانكارییه‌كى تێدا ڕووینه‌داوه، سوپاى سوریا له ڕۆژئاوای شاره‌كه و له‌سنوورى مه‌نبج چه‌ند هێڵێكى سه‌ربازى دروستكردووه و گروچه چه‌كداره‌كانی نزیك له توركیا و سوپاى ئازادیش له باكوور و ڕۆژئاواى شاره‌كه‌ن.\nئه‌مه‌ریكا له ناوچه‌كه‌ن و به‌وردى چاودێرى بارودۆخه‌كه ده‌كه‌ن\nوتیشى، هاوپه‌یمانى نێوده‌وڵه‌تى و به تایبه‌تیش ئه‌مه‌ریكا له ناوچه‌كه‌ن و به‌وردى چاودێرى بارودۆخه‌كه ده‌كه‌ن، به‌تایبه‌ت ئه‌و جموجوڵه سه‌ربازییانه‌ى له سنووره‌كانى مه‌نبج ده‌كرێت و ڕوڵیشیان له ناوچه‌كه‌دا هه‌یه.\nئاماژه‌ى به‌وه‌شكرد، گروپه چه‌كدارییه‌كانى نزیك له توركیا و سوپاى ئازاد به‌به‌رده‌وامى هه‌ڕه‌شه‌ن له‌سه‌ر دۆخى سه‌ربازى شاره‌كه و ئه‌نجومه‌نى سه‌ربازى مه‌نبج و هێزه‌كانى ئاسایش له نێو سه‌نته‌رى شاره‌كه، ئاماده‌كارییان كردووه بۆ وه‌ڵامدانه‌وه‌ى هه‌ر هێرشێك بكرێته سه‌ریان.\nوته‌بێژى ئه‌نجومه‌نى سه‌ربازى مه‌نبج ئه‌وه‌شیخسته‌ڕوو، سوپاى سوریا له له نێوان هێزه‌كانى ئه‌نجومه‌نى سه‌ربازى مه‌نبج و گروپه چه‌كداره‌كانى سوپاى ئازاد، چه‌ند خاڵى سه‌ربازى-یان دروستكردووه.\nدواى بڕیارى کشانەوەى هێزەکانى ئەمریکا لە سوریا، بەهۆى هەرەشەکانى تورکیا بۆ ئەنجامدانى ئۆپۆراسیۆنى سەربازى لە دژى ئەو ناوچانەى لە ژێر دەستى هێزە کوردییەکانى رۆژئاڤان، هەینى رابردوو، بە هەماهەنگى یەکینەکانى پاراستنى گەل، سوپاى سوریا هێزەکانى لە ناوچە سنوورییەکانى مەنبج نزیک لە سنوورى تورکیا بڵاوەپێکرد.\n#مەنبەج #دۆسیەی گەرم\nته‌رمی پێنج کۆچبەر دەگەڕێندرێنەوە هەرێمی کوردستان


رۆمانی (پێشمەرگە) كە لە نووسینی (د. رەحیمی قازی)یە كە لە ساڵی(2010)دا، لەلایەن دەزگای ئاراسەوە بۆ جاری چوارەم چاپكراوەتەوە كە نووسینەكەی بە قەبارەیەكی بچووك نووسراوە و لە قەبارەی لاپەڕەی بچووكدایە و لە دووتوێی (118) لاپەڕەدا چاپكراوە كە كتێبێكی هێندە ئێسكسووك و خنجیلانەیە كە خوێنەر لەگەڵا هەڵگرتنی كتێبەكەدا و خوێندنەوەی یەكەم لاپەڕەی هەست بەوەدەكات كە خۆی یەكێكە لە كارەكتەرەكانی نێو چیرۆكەكە و ئەو رووداوانەی كە روودەدەن لەچیرۆكەكەدا هەمووی پەیوەندی بەوەوە هەیە، هەمیشە خوێنەری ئەم كتێبە هەوڵدەدات بزانێت رووداوەكانی دواتر چی روودەدەن و بەتامەزرۆییەوە لاپەڕەكانی هەڵدەداتەوە بەتایەبەتی لەپاش ئەوەی كە خوێنەر ئەو پێشكییە دەخوێنێتەوە كە (د.رەحیمی قازی) خۆی بۆی نووسیوە، لەدوای ئەوەش دەزگای ئاراس دوو نووسینی پڕبایەخی لەدوای پێشەكییەكەوە بڵاوكردووەتەوە كە ئەویش نووسراوێكی سێ لاپەڕەی پرۆفیسۆر (د.عیزەدین مستەفا رەسووڵا)ی بڵاوكردووەتەوە كە تێیدا د. عیزەدین باس لەوەدەكات كە ئەم چیرۆكە هاوشێوەی داستانەكانی (دوانزە سوارەی مەریوان و قەڵای دمدم و خانزاد و شەریف..) جێگەی خۆیان لە خانەی نووسراوخانەدا دەگرێت. دواتر شاهیدی ئەوە بۆئەم دەقە دەدات كە توانیویەتی كۆمەڵێك رووداوی ئەو سەردەم و شوێنەمان بۆ باسبكات و ئەم دەقەش دەخاتە خانەی (ریالیزمی سۆشیالستی)وە دەیكات بە دەستەخوشكی دەقە هەرەمەزنەكانی نووسەری ئەم ریبازە وەك نووسینەكانی ( گۆگۆل و تۆڵستۆی و مەكسیم گۆركی). پاشان نوسراوێكی دوو لاپەڕەی گەورە چیرۆكنووسی كورد (حەسەن قزڵجی) كە تێدا باس لە زمانی نەتەوەی كورد دەكات كە لەڕووی ژانری چیرۆكەوە زمانێكی هەژارە كە ئەمەش چەند هۆی تایبەتی خۆی هەیە، لەنووسینەكەیدا زیاتر لەسەر كەسایەتی (د.رەحیمی قازی ) قسەدەكات و دەقەكە جێدەهێڵێت بۆ خوێنەر و لەكۆتاییدا پێیوایە كە ئەم دەقە خشتێكی گرنگە لە ئەدەبی كوردیدا و خزمەتێكی بەنرخ بە زمان و مێژووی نەتەوەكەمان دەكات. لەدوای خوێندنەوەی ئەم پێشەكییانە و ئەو باسكردنەی هەردوو نووسەر لەسەر ئەم دەقە بڕواناكەم كە خوێنەر بتوانێت واز لە دەقەكە بهێنێت و نەیخوێنێتەوە.(*)\nئەم دەقەی (د. رەحیمی قازی)ش و هەریەكە لە دەقەكانی (مەسەلەی ویژدانی ئەحمەد موختار جاف و لەخەومای جەمیل سائیب) كە لە سەرەتاكانی سەرهەڵدانی ژانری چیرۆك و رۆمانی كوردییەوە نووسراون تائێستە رووننەبووەتەوە كە ئایا ئەم دەقە سەربە كام لە ژانرە ئەدەبییە نووسراوەكانی وەك (چیرۆك، رۆمان، نۆڤلێت..)و بۆچوونی جیاواز هەیە لەسەر شوناسی دەقەكە، هەرچەندە كە لەسەر بەرگی كتێبەكە شوناسی رۆمان دراوە بەم دەقە، بەڵام هەر پاش خوێندنەوەی دەقەكە خوێنەر تێدەگات كە ناتوانرێت ئەمە لە خانەی رۆماندا دابنێت، چونكە هەر لە سەرەتای كتێبەكەوە لەو پێشەكییەی (د.رەحیمی قازی) كە خۆی بۆ چاپی دووەمی دەقەكەی نووسیوە، دەقەكەی خۆی بە چیرۆك ناودەبات، هەرەوەها (د.عیزەدین مستەفا رەسووڵا و حەسەنی قزڵجی)ش، شوناسی چیرۆك بە دەقەكە دەدەن، بەڵام نازانرێت كە دەزگای ئاراس بەچی پێوەرێك شوناسی رۆمان بە دەقەكە دەدەن!! هەروەها ئەگەر لەڕووی ژمارەی كارەكتەر و رووداو و گرێچنی دەقەكە وردبینەوە بۆماندەردەكەوێت كە ئەم دەقە زیاتر لە (كورتە رۆمان) واتا نۆڤلێتەوە نزیكترە وەك لە رۆمان.\nپێشمەرگە لەنێوان خەیاڵا و واقیعدا\nئەم رۆمانە بەشێوەیەك گێڕاوەتەوە كە خوێنەر هیچ هەست بەوەناكات كە ئەوەی دەیخوێنێتەوە چیرۆكە، بەڵكو واهەستدەكات كە جۆرێكە لە یاداشتنامە و بیرەوەری خودی نووسەر، چونكە زۆر بەجوانی كات و شوێنی رووداوەكان دیاریكراوە و هەر لە یەكەم وشەوە دەزانیت كات كەیە و شوێنەكە كوێیە، چونكە چیرۆكەكە بەمشێوەیە دەستپێدەكات "زستانی كوردستانە" دواتریش ناودێیەكان و ناوی كارەكتەرەكانی هەمووی كوردین و لەهەمانكاتیشدا چیرۆكەكە بەچەندین رووداوی زۆر سەرنجڕاكێش كە بەرهەمی خەیاڵی نووسەری دەقەكە دەوڵەمەندكراوە كە ئەویش هەر رەنگدانەوەی كۆمەڵگەی كوردییە و هێندە رووداوەكان بەدەستپاكییەوە گێڕاونەتەوە كە دەڵێی نووسەر راپۆرتێكی دەربارەی حاڵا و گوزەرانی دانیشتوانی ئەو بەشەی كوردستانمان بۆ بەیاندەكات جا چ دەربارەی ژیانی گوندنشینان و حاڵا و گوزەرانیان بەدەست ئاغاوە، دواتریش بەشێوەیەكی زۆر رەوان باس لە خەباتی كۆمەڵە سیاسییەكانی ئەو بەشەی كوردستان دەكات بەتایبەتی حیزبی (كۆمەڵە)و كۆمەڵەی (ژ.ك)، دواتریش باس لە بڵاوكراوە رۆشنبیرییەكان دەكات كە ئەمانە هەموویان لەواقیعدا هەن نەك بەرهەمی خەیاڵی نووسەر كە نووسەرەكە زۆر واقیعانە رووداوەكان دەگێڕێتەوە، وەك مێژوونوسێك بەرواری رووداوەكان دەگێڕێتەوە وەك دەڵێت: "لە ئاخروئۆخری ساڵی 1944دا ئیتر كۆمەڵەی (ژ.ك) باڵی بەسەر تەواوی كوردستاندا كێشابوو"(1) ل105، بەڵام لە هەمووی زیاتر ئەوەی جێی سەرنجە ئەوەیە كە (د.رەحیمی قازی) لەدەقەكەیدا بەئاشكرا باس لە رۆڵی شاعیری پایەبڵندی كورد (هێمن ) دەكات و وەك چۆن لە بەرهەمە ئەدەبییەكانیدا باسكراوە.. (د.رەحیمی قازی) دەڵێت: "ئەو لاوە هۆنەری تازەپێگەیشتوو، بەڵام مەشوور و بەناوبانگی كوردستان، محەمەد ئەمینی شەیخولئیسلام بوو كە لەپاش ئەوەی بوو بە ئەندامی كۆمەڵە نێوی (هێمن)یان پێدابوو."ل94، بەڵام ئەوەی جێگەی سەرنجە كە هیچ یەكێك لە هۆنراوەكانی ئەم شاعیرە نەمرەی جێگەنەكردووەتەوە لەبەرهەمەكەیدا لەكاتێكدا كە هێمن لەوكاتەدا چەندین شیعری جوانی نیشتیمانی هەبووە. واتا ئەگەر بەشێوەیەكی گشتی لەم دەقە بڕوانین دەبینین هێندە نزیكە لە واقیعەوە كە لە چیرۆك ناچێت، بەڵام بەهۆی تەكنیكی گێڕانەوەی رووداوەكان، دەمانباتەوەسەر ئەوەی كە ئێمە بەرهەمێكی ئەدەبی سەربە ژانری چیرۆك دەخوێنینەوە. گرنگی رۆمانی پێشمەرگە لە نێوەندە ئەدەبییەكاندا لەنێو ئەو بابەتە رەخنەی و كتێبانەی كە لەسەر چیرۆك و رۆمانە كوردییەكان خوێندوومەتەوە زۆر سەرنجمداوە، بەڵام شتێكی وام بەرچاونەكەوتووە لەسەر ئەم دەقە كە بەڕاستی شایەنی تێڕامان و لەسەر نووسینە، چونكە زۆر بەجوانی باس لە سەردەمی دامەزراندنی كۆماری مەهاباد دەكات كە رووداوەكانی نێو ئەم دەقە زۆر لەو روودوانەوە نزیكە كە مێژوونووسان بۆماندەگێڕنەوە. ئەمە لەلایەك و لەلایەكیدیكەیشەوە گرنگیدانی (د.رەحیمی قازی)یە، بە لایەنی زمانەوانی و فەرهەنگی وشە كوردییەكان وەك لەو پەرەگرافەدا كە باس لە دۆزینەوەی ناوێك دەكات بۆ "پێشمەرگە" كە هێمنی شاعیر كە یەكێكە لە كارەكتەرەكانی ناو دەقەكە هەڵدەستێت بە كۆكردنەوەی زمانناس و پسپۆڕانی زمانی كوردی بۆ دۆزینەوەی وشەیەك كە دەیانەوێت وشەیەك بدۆزنەوە كە لەبەرانبەر وشەی "سەرباز و نیزامی و عەسكەر و مجاهید"دا، بەكاریبهێنن، بەڵام لەنێو هەموو پسپۆڕان و شارەزایان كەسیان ناتوانن وشەیەك بدۆزنەوە و ماندوودەبن، بەڵام ئەو پیاوەی كە لەوێ خزمەتدەكات پیاوێكی پیرە، پرسیاریانلێدەكات ئەوە بۆچی وا ماندوو و بێتاقەتن و بەدەست چییەوە داماون؟ ئەوانیش حاڵەكەی بۆ باسدەكەن، پیاوە پیرەكەش پێشنیاری وشەی "پێشمەرگە"یان بۆ دەكات ل95، كە لێرەدا دەتوانین دوو خوێندنەوە بۆ ئەم دیالۆگە بكەین ئەویش ئەوەیە:\nیەكەم:گرنگیدانی نووسەر بۆ وشە و فەرهەنگی كوردی و وازهێنانی كوردبووە لە وشەی عەرەبی و فارسی و گەڕانەوە بۆ وشەی كوردیپەتی.\nدووەم: لێرەوەنووسەر پێشنیاری ئەوەمان بۆدەكات كە بۆ ساغكردنەوەی كەلەپوور و فەرهەنگی لەبننەهاتووی نەتەوەكەمان بەتایبەتی لەڕووی وشە و زاراوەی پەتییەوە كەسانی بەئەزمون و بەتەمەن پشتگوێنەخرێن و پرسیانپێبكرێت و داوای كۆمەكیان لێبكرێت، هەروەها نووسەر لە كۆتایی كتێبەكەدا لە كاتی یەكگرتنی پێشمەرگەكاندا و لە كۆبوونەوەكانی شەوانیاندا لەكاتی گاڵتە و جەفەنگدا، نووسەر لە كارەكتەرەكانیەوە كە هەریەكەیان لە شارێكەوە هاتوون لە زاری ئەم كارەكتەرانەوە چەند دێریك لە زاراوەی هەموو ناوچەكانی كوردستانمان بۆ دەخاتەڕوو كە زمانناس و لیژنەكانی دروستكردنی زمانی ستانداردی كوردی دەتوانن سوودیلێببینن ئەگەر رۆژێك هەوڵدرا بۆ دروستكردنی زمانێكی نەتەوەیی و یەكگرتوو بۆ هەر چوار پارچەكەی كوردستان یان هیچ نەبێت بۆئەو پارچەی كە ئازادە، چونكە شێوازی قسەكردنی زۆربەی شارەكانی كوردستانی رۆژهەڵاتی تێدایە.\nلایەنی هونەری دەقەكە ئەم دەقە وەك هەر دەقێكیدیكەی ئەدەبی لە سەروو رەخنەوە نییە، هەرچەندە نووسەری دەقەكە خاوەنی بڕوانامەی دكتۆار بێت و ئامۆزای سەرۆك كۆماری مەهاباد (پێشەوا قازی محەممەد) بێت، بەڵام سەروكاری ئێمە لەگەڵا دەقەكەدایە و دەمانەوێت بە تەرازووی هونەر كێشیبكەین. ئەگەر سەرەتا لە ناوی دەقەكە وردبینەوە (پێشمەرگە)، دەبینین كە ناوەڕۆك بەپێی ئەو پێوەرانەی كە ناونیشانێكی سەركەوتوی پێدیاریدەكرێت، ناونیشانەكەی سەركەوتوونەبووە چونكە ناوەكە ناوێكی زۆر سادەیە. بەپێی ئەو بۆچوونەی (ئیبراهیمی یونسی) كە لە كتێبی (هونەری چیرۆكنوسی)دا، باس لە ناونیشانی لاواز و ناونیشانی سەركەوتوو دەكات و یەكێك لە نیشانەكانی ناونیشانی لاواز ئەوەیە كە ناونیشانەكە ناوی یەكێك لە كارەكتەرەكان بێت یان ناوێكی سادەی زۆر بەكارهاتووی ناوخەڵك بێت، چونكە ئەمە دەبێتە هۆی ئەوەی كە سەرنجی خوێنەر راناكێشێت و خوێنەر كەمەندكێشناكات بۆ خوێندنەوەی بابەتەكە.(2) ئەگەر باس لە ناوەڕۆكی دەقەكە بكەین وەك پێشتر ئاماژەمانپێكرد زیاتر لە راپۆرتێك دەچێت كە دژی ئەو جەور و ستەمە كە ئاغا بە خەڵكی گوندنشین و دەسەڵاتی شاهەنشای بە دانیشتوانی ئەو بەشەی كوردستانی دەكات، هێندە لە رۆمان ناچێت چونكە وەك لە پێناسەیەكی رۆماندا هاتووە كە دەگوترێت: "رۆمان واتا گێڕانەوە"، بەڵام گێڕانەوە لەم دەقەدا زۆر لاوازە، چونكە گرێچن (PLOT) لە م دەقەدا لاوازە و دەتوانین بڵێین هەندێك لە رووداوەكان بەشێوەیەكی زۆر سادە روودەدەن و ئەنجامی رووداوەكانیش بەهەمانشێوە لاوازە، بۆ نموونە رووداوی گرتنی (مرۆت ) لەلایەن (مینە ئاغا)وە كە بەشێوەیەكی كتوپڕ رووداوەكە روودەدات و هەروەها رووداوی كوشتنەكەی (مینە ئاغا) لەلایەن (شێركۆ و پیرۆت)ەوە كە بەشێوەیەكی زۆر سادە مینە ئاغا دەگرن و هەڵیدەواسن. گرفتێكیدیكە دەقەكە لەڕووی هونەرییەوە ئەوەیە كە زۆر نزیكە لە واقیعەوە كە باشترین نموونە ناو و رۆڵی (هێمن)ی شاعیرە لەدەقەكەدا كە بەڕاستی ئەمەش لە بەهای هونەری دەقەكە كەمدەكاتەوە چونكە دەقەكە شوناسی رۆمانی هەڵگرتووە. بەبڕوای رەخنەگر (حەمە سەعید حەسەن) كە لەمبارەیەوە دەڵێت: "رۆماننووس رووداومان بۆ ناگێڕێتەوە رووداومان بۆ دەخولقێنێت، ئاخر ئەركی ئەوەنییە كە رووداوی راستەقینەمان بۆ بگێریتەوە ئەركی ئەوەیە ئەو وەهمەمان لەكن دروستبكات ئەوەی بۆماندەگێڕێتەوە رووداوی راستەقینەیە".(3) پێموایە لەپاڵا ئەو باس و پیاهەڵدانەی هێمنی شاعیردا دەبوو یەكێك لە شیعرە نیشتیمانییەكانی شاعیری دابنایە لەو دەقەدا چونكە تا ئەوكات هێمنی شاعیر چەندین دەقی جوانی نیشتمانی نووسیبوو وەك دەقی (كوردم ئەمن) كە لە ساڵی 1942 نووسیویەتی كە بەڕاستی زۆر لەگەڵا ناوەڕۆك و پەیامی رۆمانەكەدا دەگونجێت. دەڵێت:\nگەرچی تووشی رەنجەڕۆیی و حەسرەت و دەردم ئەمن قەت لە دەس ئەم چــەرخە سپڵە نابەزم، مەردم ئەمن ئاشــــقی چـــاوی كەژاڵا و گـــەردنی پـــڕخـــاڵ نیم ئاشـــــقی كێو و تـــەلان و بـــەندەن و بەردم ئەمن(4) ••• سەرچاوە:\n*. بۆ خوێندنەوەی پێشەكی و وتارەكانی (د.عیزەدین مستەفا رەسوول و حەسەن قزڵجی ) بگەڕێنەوە بۆ سەرەتای رۆمانەكە.\n1. د.رەحیمی قازی، رۆمانی پێشمەرگە، ل105، دەزگای چاپی ئاراس، چاپی چوارەم\n2. ئارام سدیق، ناونیشان لە چیرۆكی كوردیدا، ل 112، چاپخانەی كاردۆ، بەڕێوبەریەتی چاپ و بڵاوكردنەوەی سلێمانی\n3. حەمە سەعید حەسەن: بەفر و گڕكان، ل39، دەزگای چاپی ئاراس\n4. مامۆستا هێمنی موكریانی، دیوانی هێمن، ل 89، چاپخانەی چوارچرا، چاپی یەكەم.\n14318 جار خوێندراوه‌ته‌وه | Tuesday, February 9, 2016


ئەوەی گۆڕاوە ژمارەی كابینەكانە نەك عەقڵیەتی حكومڕان.\nحكومەت جگە لەژمارەی كابینەكانی دوای نزیك بە24 ساڵ، لەواقیعدا ئەوەی گۆڕاوە تەنھا ناوی سەرۆك وەزیرانەكەیەتی، یەكە سەرەكییە پێكهێنەرەكە هەر هەمان حزب و عەقڵیەتە زاڵە ئاڕاستەكارو بەڕێوەبەرەكە هەر هەمان عەقڵییەتە زەردەكەیە، خۆڵ دەكەنە چاوی كێووە. بارزانییەك وەك ئەوەی لەمێژووی دورو نزیكدا نمونەی هەیە، ڕەنگە دواجار لەڕێگەی لۆمەكاری و بەشەخسەنە كردنی شكستەكانەوە بتوانێ بارزانییەكی دی گەمارۆ بدا، بەڵام هەرگیز ناتوانێ بەوەها ئەداو گوتارو بانگەوازێكەوە بەفۆڕم نوێ و لەزیهنیەدا كۆنە فرۆش، حزبەكەی لەژێر ئەو بارە لارە دەرباز بكاو خۆیشی وەك كارەكتەرێكی نوێ یا جیاوازو پێگە فریادڕەس وێنا بكاو بچەسپێنێت.\nحەقیقەتەكە دیارەو واقیعەكە ڕۆشنە، حكومەت بەتوڵی ئەو تەمەنی خۆی هێندەی حكومەتێك بووە بەرخۆرو مایەخۆرو هەڵخڕێنەر" بەرخۆر وەك سەرخان، مایە خۆر وەك ژێرخان، هەڵخڕێنەر وەك سەرمایە مرۆییەكە" هەرگیز بەچارەگی ئەوەندە حكومەتێك نەبووە بیناكارو بونیادنەرو ئیزافە بەخش، ئەوەی ئێستا بەناوی ڕاشكاوی و ڕاستگۆییەوە پاگەندەی دەكات، هەمان درۆی ئەم عەقڵییەتە بەتاڵەیە نزیك بەسەدەیەكە خەڵك لەگەڵ خودیخۆی بەرەو خود كۆیلەگەرایی خۆی و خۆی دەبات، جیاوازییەك ئەگەر هەبێت فۆڕم و قۆناغ یا سەردەم و وەختەكەیە، ڕاشكاوی دەبێ ڕوت و ڕاستی دەبێ گەرماو گەرم بێت، ئەم جۆرە بەلاغەت و تەبلیغاتەی سەرۆك وەزیران و ئامرازە فەرمی و نافەرمییە میدییەكانی دەمێك ساڵەو ئێستا لەهەر كات زیاتر كردویانەو دەیكەن، ناوەخت و نەخۆشە، دەرچەی مایە پووچییەو بەهایەكی نییە لەواقیعدا.\nبێدەنگی و پشوو درێژی خەڵكی كوردستان لەبەرامبەر ئەم هەموو ستەم و بێدادییە كوردییە، هۆكاری زاتی و بابەتی خۆی هەیە، نیشانەی بێئاگایی و مایەی ئەوە نییە وەك ئەوەی دەوترێ لەگوێی گادا خەوتبن، نەخێر بەرپرسیارێتی نیشتمانییە، تێگەیشتنە لەدۆخە ناوخۆییە كوردی و عیراقی و هەرێمایەتی و دەولیەكە، نایانەوێ جارێكی دی هەبێ و بەناوی ئۆپۆزسیۆنەوە لەبەهاو شكۆی دەنگیان بداو سواری ناڕەزایەتییەكانیان بێت، ئەگەرنا نەك هەر كەس دەزانێ ئەم عەقڵییەتە خۆبەزۆرزان و هیچ لەبارانەبووە، ئەم دەسەڵاتە بەربادو بەرمۆدە لولدەرە وزەو هێزو نیەتی چاكەكارو چاكەخوازو چاكسازی نییە، خودی ڕێگەش باوەڕی بەهەنگاوەكانی ئەم عەقڵییەتە لەڕێكردن نەماوەو هاكا باجە هەرە گەورەكەی دا، چاكەكار تاران و توران ناهێنێتە سەر نیشتمانەكەی، چاكەخواز پارلمان ناكاتە دیوەخان و تەشریفاتخانە، نەخێر ئەتكی ناكا نایكاتە مەیدانی ئاژەڵان و پڕی ناكا لەمانگاو گاجوتی قۆشمەچی و قەشان، بەڵێ نایكا بەمۆڵ و ماركێتیی حزبی تا كەی حەزی كرد دایبخاو چیویست لێوەی بفرۆشێ و بەمەبەست لەشكۆی نادات، چاكەساز بەچاكسازی كردن لەخۆیەوە دەست پێدەكا، دەست لەقوت و قورگی خەڵكی نانێ بەم ناوەوە.\nسەرۆك وەزیران، ئەگەر هەر بەجیددی دركی بەنەهامەتییەكانی سەرژیانی خەڵك كردبوایە، ئەگەر هەر بەڕاستی ورد لەمەترسیەكانی سەر ڕمانی حكومەتەكەی تێگەیشتبوایە، ئەگەر خەمی چاككردنەوەی شكۆی شكاوی حكومڕانێتی و خوازیاری چاكسازی ڕەسەن و ڕیشەیی بووایە وەك ئەوەی ئیدیعای دەكا، بەم جەژنە لەبری بەشینەوەی نائومێدی لەكراسی ڕاستبێژیدا، لەبری تەموومژاوی كردنی حەقیقەت بەئامانج و ئەجێندای تایبەت لەخەیاڵ و باخەڵی خودپەسندیدا، ئەوا بەری میدیاو لەئۆفیسە تاریكەكانەوە گوتار بدا، دەڕۆیشتە دیوانی سەرۆكایەتی پاڕلمان و لەهۆڵی پارلمانەوە دوای ئەوەی داوای لێبوردنی لەخەڵكی كوردستان دەكرد، یان هەڵوەشاندنەوەی حكومەتەكەی ڕادەگەیاندو داوای هەڵبژاردنی پێش وەختەی دەكرد، یان بەڵێنی ئەدا لەماوەیەكی بڕیار لێدراوی دیاریكراودا، ئەم چاكسازیانەی خوارەوەی ئەنجام ئەداو داوای پشتیوانی هەمووانی دەكرد، ئەوسا هەم بەردی بناغەی سەر لەنوێ بونیادنانەوەی متمانەی نێوان خەڵك و دەسەڵاتی دادەنا، هەم بەدڵنیاییەوە پشتیوانی زۆرینەی هەرە زۆری فراكسیۆنەكان و خەڵكی كوردستانی بەدەست دەهێنا، بەڵام لەبەر ئەوەی نیەت و نیازەكە مەسەلەیەكی ترە خۆی لەوەها كارێكی مێژوویی و چاكسازی ڕاستەقینە لادەكاو دەیەوێ بەلاڕێیەكەدا وەبەرهێنان بۆخۆی و ئایندەی خۆی بكات، ئەگەرنا چاكسازی ڕیشەییی دیارەو ئێستاش گەر هەر بەجیدییەتی با بفەرمووێ:\nیەكەم/ حكومەت هەموو ئەوانە ڕاپێچی بەردەم دادگا بكات لەماوەی ڕابردوی دورو نزیكدا، بەپۆینتێك چییە سوچیان هەبووە لەوەی وایكردوە دۆخی كۆمەڵایەتی و سیاسی و ئابوری ئەم وڵاتەو ژیانی خەڵك بەم ڕۆژە نەخوازراوە بگات.\nدووەم/ حكومەت چاكسازی ڕیشەی و كەمكردنەوەی تەواوەتی لەمیزانییەی سیادیدا بكات، ئەو میزانییە ڕەهایەی بەناوی هەرسێك سەرۆكایەتییەكانی هەرێم و دامەزراوەی قەزایی و دەزگەو دامەزراوە ئەمنی و سەربازییەكان و مەسەلەی پڕۆتۆكۆڵات و دیبلۆماسیەت و ڕۆمانسیەتی شەكرو شرینییەكانەوە دەرگەو دەرچەی 28 ساڵە دڵخوازانە لەسەر گازەرای پشتە.\nسێیەم/ حكومەت مووچەو ئیمتیازاتی ئەو دەیانهەزار پاسەوانەی بەناوی پارێزگاری لەماڵ و موڵك و ڕەزو باخ و داخی ئەم هەموو سەرۆك و بەرۆكە بێ ناوەرۆكەی دەیانساڵە بەزۆرو زۆرداری بەپارەو پول و لەسەر داهاتی ڕەش و ڕوتی ئەم وڵاتە كار لەسەر بەڕەمزییەت و بیناكاری كاریزمییان دەكرێ هەڵبووەشێنێتەوە، ئاخر ئەمانە چجۆرە سەرۆك و پێشە بوونەوەر زادێكن خۆیان بەسوڵتان و سەرۆكی خەڵكی بزانن بەڵام بەبێ هەزارەها پاسەوان ناتوانن چەند سەد مەترێك چییە بەپێی خۆیان بەناو خەڵك و بازاڕو شەقام و كووچەو كۆڵانی وڵاتەكەیاندا ڕێبكەن و بڕۆن!!\nچوارەم/ حكومەت لەڕەگەوە هێزی سەربازی حزب و بەرپرس و یەكە تایبەتەكان هەڵبووەشێنێتەوەو لەجێگەیاندا بوونیادنانەوەو یەكخستنەوەی هێزی پێشمەرگەی كوردستان وەك هێزی پارێزەری نیشتمانی و كەرامەتی نەتەوەیی بكات بەپرەنسیپ و جێگرەوە.\nپێنجەم/ حكومەت پێداچوونەوەی ورد بەگرێبەستە جیاوازەكان و دۆزینەوەی ڕێگەچارەی یاسایی پشت ئەستور بەدەستوری عیراقی و یاسا نێودەوڵەتیەكان بكاو موڵك و ماڵ و قەرزەكانی لای كۆمپانیاو لێپرسراوو كەسە هەمە دەسەڵاتدارەكان وەربگرێتەوە.\nشەشەم/ حكومەت یەكخستنی گوتاری كوردی لەبەغدا بكات بەبنەمای كار كردن بەئاراستەی بونیادنانەوەی پێگەی كورد لەدەوڵەتی فیدڕاڵی عیراقدا، بێگومان پشت بەستوو بەلێپرسراوێتی نەتەوەیی و نیشتمانی نەك وەك ئەوەی گوزەراوەو هەیە حزبی و مەجازی و میزاجی و ڕاستكردنی بەرژەوەندی دەوڵەتانی ناوچەكەو هەرێمایەتی.\nحەوتەم/ حكومەت بەرنامەی كەمكردنەوەی وەزارەتەكان بخاتە ئەجێندای كاری هەرە لەپێشی خۆیەوە، بەجۆرێك تا ئاستی پێویستی هەنووكەیی بەبنەما بكات.\nهەشتەم/ حكومەت رێكخستنەوەی داهاتە ناوخۆیی و سنورییەكان بەبنەما بگرێ و شەفافیەت پەیڕەو بكات.\nنۆیەم/ حكومەت لامەركەزیەتی دارایی و كارگێڕی پارێزگاكان بچەسپێنێ و دەسەڵاتەكان لەبەرژەوەندی هاوڵاتی و هاونیشتمانیاندا بەیاسا ڕێكبخاتەوەو بەمتمانەوە ئەداو سیاسەت بكات. نەك لەبازنەی دیاریكراوی خود سەپێن و فراوانخوازی دەسەڵاتگەرایی دا بخولێتەوە.\nدەیەم/ حكومەت لەبری خەریك كردنی پارلمان بەشتە لاوەكییەكان و لێیگەڕێ كاری پاڕلمانی خۆی بكاو دەستوری هەرێمی كوردستان ئازادو دیمۆكراسیانە پەسند بكات.\nحكومەتێك نەتوانێ وەك ئەوەی پێویستە ئاو بداتە هاوڵاتی، نەتوانێ وەك ئەوەی شیاوە كارەبا بداتە خەڵك، نەكارێ خەدەمات و خزمەتی لایەق پێشكەش بكات، تەنانەت نەتوانێ مووچە بدات، ئەم هەموو وەزیرو وەزارەت و مودیرعام و ناونیشان جیاوازانەی بۆچییە، گیانی ژنانی پێنەپارێزرێ، ئەنجومەنی خانمانی بۆچییە، بەرنامەی گەشەپێدانی مرۆیی نەبێ، فەرمانگەی ڕێكخراوە ناحكومییەكانی بۆچییە، نەزانێ دارێك سەوز بكات، دەستەی ژینگەی بۆچییە، خۆی بوبێت بەلوغم لەدڵ و دەرونی خەڵكدا، دامەزراوەی هەڵگرتنەوەی لوغمی بۆچییە، ئەم وڵاتە كاول كراوە، دەزگای وەبەرهێنانی بۆچییە، ڕێگەوبان ئەوە هەر هیچ، ڕۆشنبیری هەروەتر...تاد ئەوەی غائیبە عەقڵییەتی بەڕێوەبردنە وەزەرەتی پلاندانانی بۆچییە. ئەمانەو دەیەها پێشنیارو سەرنج و ڕاسپاردەی بەجێتریش هەن حكومەت دەتوانێ بیانخاتە ئەولەویەتی كاركردن و ئەجێندای چاكسازی كردنەوە لەخۆیدا ئەگەر نیەت و نیازەكەی هەر بەراستی چاكسازی كردنە. كاتی ئەوە هاتووە حكومەت ئەم ناوە گەورەیە لەخۆی بكاتەوەو خەریكی ئاوەدانكردنەوەی دیهات و شار بێت، كاتی ئەوە هاتووە فەلسەفەو پرۆسەی خوێندن هاوچەرخانە بونیادبنێتەوەو سەرگەرمی راستكردنەوەی كەسێتیی تێكشكاوی تاك بێت، كاتی ئەوە هاتووە سەلامەتی گیانی و ژیانی، ماف و ئازادییەكان ساغبكاتەوەو خۆی لەمەحەكی ویژدانی مرۆیی بداو مرۆڤ بەئامانج بگرێ مرۆڤ.\nڕێگەی چاكسازی جیددی هێندە تاریك و ئەوەندەش قورس نییە نەوێرێ خۆی لێبداو لەژێر ئەو ناوەدا خۆی بدزینەوە، پێویست بەهەڵاتن لەبەرپرسیارێتی ناكا، هەر دەسەلاتدارو دەسەڵاتێك بترسێت لەوەی دەخرێتە ژێر پرسیارەوە، جگە لەوەی ترسنۆكە، نابیانەیەو نیشانەی بەكۆتا هاتنی توانستەكانیشیەتی لەخۆیدا، ئەم ڕیایی و ڕاكردن لەڕاستییەكانی بۆچییە، چاكسازی لەسەر قوتی خەڵك ناكرێ، دەست خستنە قوڕگی خەڵكەوە ترسناكە، ڕوخێنەرە، سوتێنەرە.


مێژوو داگيركارى مه‌غۆليه‌يل - شـه‌فـه‌ق نيـوز\nمێژوو داگيركارى مه‌غۆليه‌يل\nشه‌فه‌ق نيوز/ مه‌نغۆلى یه‌كیگه له‌و ره‌گه‌ز و نه‌ته‌وه‌یله له مه‌نغۆلیا و چین و روسیا بڵاو بوینه، سه‌ره‌تا له ناوڕاس و له ناوچه‌یگ ك وه‌مه‌نغۆلیا ناسریا په‌یا بوین، مه‌غۆلى وه‌گشت ئه‌و كه‌سه‌یله ئویشنه‌ى ك وه‌زووان مه‌نغۆلى قسه ئه‌كه‌ن و له‌وانه‌یش ملله‌ت "كالمیك" ك له خوه‌رهه‌ڵات ئۆرپا ژیه‌ن.\nوه‌ل ئه‌وه‌يشا بنه‌چه‌ك زووان مه‌غۆلى دیارى نه‌كریاگه‌و بڕیگ له زانایه‌یل بوار زووانناسى ئویشن له‌زووان تانگۆسیه‌و هاتگه ك به‌شیگه له "تاى" ، بڕیگیش به‌نه‌وه‌ى ئه‌را كاریگه‌رى زووان سیبیرى كویه‌ن.\nسه‌ره‌تا ناو مه‌غۆل له سه‌رده‌م فه‌رمانڕه‌وایى بنه‌ماڵه‌ى "تانگى چینى" ده‌ركه‌فت له سه‌ده‌ى هه‌يشت، وه‌لێ مه‌ردمانيگ ئویشن وه‌شیوه‌یگ دیارتر له سه‌ده‌ى 11 و له‌سه‌رده‌م فه‌رمانڕه‌وایى "كاساى" ده‌ركه‌فتنه، ئمجا هووزه‌یل بویچگیگ وجوود داشتن و له‌ده‌ورگرد ده‌ریاچه‌ى "ئۆنون" بڵاوه‌و بوین ك ئیسه ئه‌كه‌فیده ناونى روسیاو مه‌نغۆلیا.\nزوورم هووزه‌یل مه‌غۆل و ته‌ته‌ر له‌بان ده‌س "جه‌نگیزخان" یه‌كه‌و گرتنه، ئیسه‌یش مه‌غۆلیه‌یل له‌ناونى مه‌نغۆلیاو چین و روسیاو ئاسیا ژیه‌ن و به‌ش كه‌میگیش له‌لیان له ئه‌فغانستان ژیه‌ن جویر هازارایه‌یل ك شیعه مه‌زه‌ون و بڕیگیش له‌لیان له ئیران ژیه‌ن.\nتا ئه‌و وه‌خته ك جه‌نگیزخان ده‌كه‌فێد، هووزه‌یل مه‌غۆل له یه‌كترى جیا بوینه‌و ناكووكى داشتنه له‌ناونى خوه‌یان و جه‌نگ و مرافه داشتنه، وه‌لێ جه‌نگیزخان تویه‌نست هووزه‌یل مه‌غۆل و ته‌ته‌ریش بخه‌یده یه‌ك، وه یه‌یش بوینه سوپاى بته‌ويگ و سه‌ره‌تا باكوور چین داگیر كردن و دویاى ئه‌وه‌یش كه‌فتنه‌ڕٍى وه‌ره‌و خوه‌رئاواو وڵات خوارزم ویران كردن ك میرنشینیگ ئسلامى بوى و دویاى ئه‌وه‌یش وڵات ئه‌ودیم ده‌ریاچه‌ى خوه‌راسان و فارسيش داگیر كردن.\nئمجا دویاخر ده‌وڵه‌ت مه‌غۆل بویه سێ به‌شه‌و، به‌ش باشوور خوه‌رئاواى كه‌فته وه‌ر "هۆلاكۆ"و سوپاى هۆلاكۆ وه‌رده‌وام بوى له داگیركارى و تویه‌نستن له‌ساڵ 1258 زایینى به‌غداى پایته‌خت خه‌لافه‌ت ئسلامى داگیر بكه‌ن و خه‌لیفه‌ى عه‌باسى بكوشن.\nله‌شوون ئه‌وه‌یش وڵات "شام" داگیر كردن و ساڵ 1260 زایینى چینه ناو دیمه‌شقه‌و، ئمجا له‌و وه‌خته هه‌واڵ مردن خاقان گه‌وراى مه‌غۆله‌یل ژنه‌فيا ك ناوى "مه‌نكۆخان" بوى، هه‌ر وه‌و خاتريشه كلكه‌نه شوون گشت مناڵ و نه‌وه‌یل جه‌نگیزخان ئه‌را ئه‌نجومه‌ن شوراى مه‌غۆلى ئه‌را ئه‌وه‌ك خان گه‌ورایگ له شوونى ده‌سنیشان بكه‌ن، دى هۆلاكۆ ك براى "مه‌نكۆخان بوى یه‌كیگ له‌وانه بوى ك هه‌ڵوژریا ئه‌را ئه‌وه‌ك بكریه‌یده خان گه‌ورا، ئه‌ويش وه‌ل زوورم سوپاگه‌ى گله‌وخوارد ئه‌را "قه‌راقۆرم" پایته‌خت مه‌نغۆلیا، وه‌لێ له هه‌مان وه‌خت به‌شیگ بویچگ له سوپاگه‌يشى وه سه‌رۆكایه‌تى "كه‌ته‌بغا" له وڵات شام هیشته‌و.\nوه‌ختیگيش كه‌ته‌بغا په‌لامار مه‌ماليك دا له‌وڵات مسر و له‌جه‌نگ "عه‌ین جالووت" شكه‌ست خوارد، یه‌یش یه‌كه‌مین شكیان مه‌غۆل بویه له هه‌وڵه‌يل داگیركارى، ئمجا هه‌ناى ك مه‌غۆله‌یل ئمپراتۆریه‌ت گه‌ورا دامه‌زرانن تویه‌نستن له‌ڕى ياسايه‌يل تون و تیژه‌و بووه‌نه‌ى رییه‌و ك له‌لايه‌نن جه‌نگیزخانه‌و دانرياوێد و كردوێده‌ى ياساى بنه‌ڕه‌ت ده‌وڵه‌ته‌گه‌ى.\nعه‌زيز حه‌مه‌د ئه‌مين


سه‌رۆك بوش و سه‌رۆك تاڵه‌بانی له كۆشـكی سـپی كۆده‌بنه‌وه\nبه مه‌به‌سـتی وتووێـژكردنی سه‌باره‌ت به ڕێـكه‌وتنی درێژخایه‌نی په‌یوه‌ست به داهاتووی له‌شـكری ئه‌مریكا له عێراق ڕۆژی چوارشه‌ممه سه‌رۆك بوش له كۆشـكی سـپـی میوانداری جه‌لال تاڵه‌بانی سه‌رۆكی عێراقی كرد.\nله میانه‌ی ئاماده‌بوونی هاوبه‌شی هه‌ردوو سه‌رۆكان له به‌رده‌م ڕۆژنامه‌نووسـاندا سه‌رۆك بوش و سه‌رۆك تاڵه‌بانی وتووێـژیان له‌سه‌ر كارنامه‌یه‌كی سـتراتیژی كرد ئه‌وه‌ی بۆ حكومه‌تی عێراقی گونجاو و له‌باره.\nله وته‌كه‌یدا به‌ڕێز تاڵه‌بانی گوتی عێراق و وڵاته یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا ئه‌وپه‌ڕی هه‌وڵی خۆیان وا خسـتۆته‌گه‌ڕ له‌پـێناو به‌ره‌و گه‌یشـتن به ڕێـكه‌وتنێـك له‌مه‌ڕ ڕه‌وشی هێزه‌كانی ئه‌مریكایی له ئاینده له عێراقدا، واته ئه‌و ڕێـكه‌وتنه‌ی ڕێـگه به مانه‌وه‌ی سـوپای ئه‌مریكایی له عێراق ده‌دات دوای كۆتایی هاتنی ڕێـگه‌پـێدانی هه‌نووكه‌ی نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كان به هه‌بوونی ئه‌و هێزانه له عێراقدا ئه‌وه‌ی له كۆتایی ئه‌مسـاڵدا مۆڵه‌ته‌كه‌ی به‌سه‌رده‌چێت.\nهاوكات سه‌رۆك بوش سـتایشی جه‌لال تاڵه‌بانی سه‌رۆكی عێراقی كرد بۆ ئه‌و پـێشـڕه‌ویـیانه‌ی له عێراقدا به‌ده‌سـت هێنراون، له‌وانه چاكبوونی باری ئابوری وڵات و هه‌روه‌ها هه‌ڵوێسـتی هاوڵاتیـیانی عێراقی و ڕوانگه‌یان.\nهاوكات سه‌رۆك تاڵه‌بانی له لای خۆیه‌وه ئاماژه‌ی به چاكبوونی بارودۆخی ئابوری و هه‌روه‌ها په‌یوه‌ندیـیه‌كانی عێراق له‌گه‌ڵ وڵاتانی خۆرهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاسـتدا دا. هه‌روه‌ها سه‌رۆكی عێراقی گوتیشی په‌رله‌مانتارانی عێراقی له‌مسـاڵدا دوو یاسای گرنگی نه‌وت و هه‌ڵـبژاردن ده‌رده‌كه‌ن.\nسه‌باره‌ت به‌م هه‌واڵه هاوكارمان ده‌خیلی شه‌ممۆ ڕاپـۆرتێـكی ئاماده‌كردووه و ده‌توانن گوێبیسـتی ده‌قی ڕاپـۆرته‌كه بن له ڕێـگه‌ی كلیـكـكردنی ئه‌و فایله ده‌نـگیـیه‌ی سه‌ره‌وه، ماوه‌كه‌ی 3:12 خوله‌كه.\nده‌قی ڕاپـۆرتی ده‌خیلی شه‌ممۆ 502KB


"ڕۆحم تای لێیە ، بەماچەکانت نێوچەوانم فێنک بکەوە"... - Hataw "ڕۆحم تای لێیە ، بەماچەکانت نێوچەوانم فێنک بکەوە"... - Hataw\nسەرەتا > شیعر > "ڕۆحم تای لێیە ، بەماچەکانت نێوچەوانم فێنک بکەوە"...\n"ڕۆحم تای لێیە ، بەماچەکانت نێوچەوانم فێنک بکەوە"...\n"ڕۆحم تای لێیە ،\nبەماچەکانت نێوچەوانم فێنک بکەوە"...\nتک تک خوێنی زامەکانم ئەتکێتەسەرجێخەوەکە ، سیسەمەکە خوێناوی بوو ، ئەوەندەم تیغ لەدەستم\nداوە ،لاشەم سڕ بووە ، خۆشم توانام تیا نەماوە\nبێ هۆش و بێ ئاگا ،خوێنێکی سارد بەلەشم ئەچۆڕێ\n،بەڵام لەلای چەپی سینگم ،هەست بەدۆزخ ئەکەم ،لەو\nڕۆژەی تۆم وون کرد ، کۆڵانەکەمان پڕە لە ئەهریمەن ، هەموو ژیانم بۆتە کابوس ،لەچاوی منەوە\nدنیا سەڕابێکی گەورەیە ،بەدەم خەوەو وڕێنە ئەکەم ، هەندێک قسە هەیە نەتوانی دەریبڕی ،\nبێچارە بەدیواری دڵتەوە دەینوسی ،\nیاخود کاتێک لەشوێنکی چۆڵ لەگەڵ خۆت قسە ئەکەی ئەکەویتە پرت وبۆڵە و توڕەدەبی ،هاکا "کەرێکت" لێ پەیا ئەبێت و خەڵوات و تەنهایەکەت لێ تێک ئەدات ئەڵێت : ئەوە چیە کاکە شێت بوویتا؟ لەگەڵ خۆتە قسەئەکەیت ؟\nبەخوا تۆ جنۆکت لەگیانە ئەزانم .\nتۆش بەبێدەنگی ، پێکەنینێکی بێ مانای بۆ،دەخەیتە سەرڕووخسارت تا تێبگە لەو ئازارەی کەهێندە نەماوە ناوسکت بخوا ، وەک بڵێی پارچەیەک پشکۆی ئاگرم قووت دابێ وا ناوسکم ئەسوتێێ ، بەهەڵپەیەکەوە بەرەو دەستشۆرەکە دەڕۆم دەست ئەکەمەوە دەممەوە تا هەرچی ئەو قسەنەی کە نەتهێشت بۆ دواجارپێتی بڵێم دەیڕشێنمەوە ، دایکم لەدەرکی موبەقەکەوە ، ئەبۆڵێنێ :دیسان ئەو قوزەڵقوردەت خواردۆتەوە ،ئۆی ڕەبی سەیارەیەک لێت بات پانت بکاتەوە و نەجاتم بێ لەدەستت ..\nلەئاوێنەی تەڵخی تەمەنم ئەڕوانم ،ڕەنگ و ڕووم زەرد هەڵگەڕاوە سەرم گێژەخوات ، دایکم هێشتا خەریک بۆڵە بۆڵە ، سوێن بەپیرۆزیت دایە ،پێشتریش ووتومە بۆنی چێشتەکەی تۆ کە حەوت کۆڵان هەڵدەگرێ ئەمە نەهێڵێت خۆکوژی کەم ،فەقەت دەست مەنێ بەسەر دڵمەوە دایە داغی زۆرشت پەنگی خواردۆتەوە تیایە ئەسوتێ، دەزانم لای تۆش بێنرخ بومە ،هەرخۆی یەک و دوو حەوتوویەکم ماوا لەم ژیانەی ئێوە منتان بۆ ساتێک ئۆرگازم هێنایە سەرم ئەم زەویەسیانەوە ، لەحەوشەکە وەستاوم سەرم دائەگرم لەئاست جلی ئیشی باوکم کە بەتەڕی لەسەرتەنەفەکە هەڵخراوە ، بەرەو قادڕمەکان دەڕۆم ،پێیەکانم لەتر ئەدەن ،، دائەنیشم لەسەر ڕیزی دووەم قادڕمەکە لەتەنیشت ئینجانەی گوڵ و ڕێخانەڕەشەکە ،\nبانگی مستەفای برای بچکۆلم ئەکەم ، ئێمە سێ برایەن ،جەعفەر کە لەمەڕی پێغەمبەر ئەچو ،هەرچی دایە و باوەبیانووتایە بەگوێیانئەکرد ،زۆربەی کارەکانیان بەو دەکرد ، لەهەڵدانەوەی جۆزی کارەبا وا تاکو کڕینی قوتوی ئاوتەماتەش ، یانی لەوجۆرانە بو کە مەڕێنراوی دەستوری دایک وباوک ئەبێ بۆ ئەوەی لەناوخزمان بێژن ماشەڵا کوڕێکی ئاقڵ وسالارە ، منیش منداڵە لاسارەکەی ماڵێ بووم ژیان داغی زۆری کردم بەڵام من هەرخۆم بووم ، زۆر تەمبێ کرام بەڵام کۆڵم نەدا نەمهێشت بمگەوجێنن ، مستەفای بچکۆلیش خۆ ئیتر ئەو کولەکەی ڕووحیانە ، لەگوڵ ناسکتری پێ ناڵێن ،بەهەرحاڵ پاکەت و شقارەتەکەی بۆ هێنام ئەویش ئەزانم ئا ئەویش ڕقی لەکاکەی ئەبێ بەم کارەنەی ئەیکات ، ماریبۆڕۆیەک دائەگیرسێنم ، پااااح ئەم مێشانە بۆ دەستم لێ هەڵناگرن ، گزە گز بەسەر جێی موس وزامەکان دەنیشێنەوە ، جگەرەکە بەنیوە کێشراوی ئەکوژێنمەوە ، توند توند بەهەردوو دەستم ملەوانی بلوزەکەم ڕائەکێشم، خنکام ، ناخم قوڵپ ئەدات ، چەن قوورسە پێویستت بە تۆزێک گریان و خۆ سووک کردن بێ لەو خەمەی لەسەر شانتە بەڵام دڵۆپێک فرمێسکت نەیەت ، گالیسکەی خەونەکانم شکاوە ،بەرەو ژوورە ئینفرادیەکەم دەچمەوە ، لەسەر عەردەکە ئەکەوم ، چەن چۆڵەکەیەک بەدەور و خولی سەرم دەسوڕێنەوە ، دەزانی دەبێ ئینسان گێل بێ تاکو بەرگەی ئەم مرۆڤانە بگرێ ، وازم لەگشت هاوڕێکانم هێنا عەجەب نامەرد دەرچون ، وازم لەعەتر و چون بۆ سینەما و پیاسەی ئێواران وچونە قاوەخانە و خوێندنەوەی شیعرەکانی نیچە هێنا ، سیزیفیش گەر لەکوردستان بژیبا دەستی لەو بارە قورسەی سەرشانی هەڵدەگرت و بەدوای مەرگ وێڵ دەبوو ، تۆ وەرە بۆ لام دوایین ئومێدمی وەرەوە چوون ، زیارەتکارێکی ئۆمەرمەندان ، سەرپۆشەکەتم بەرێ سەرمی پێ شەتەک بەم مێشکم تەقیوە بە دەست ئەم شەقیقەیەوە ، وەرە ڕۆحم تای لێیە بەماچەکانت نێوچاوانم فێنک بکەوە...\nفۆتۆ: لهۆن کاروان🌸\nItem Reviewed: "ڕۆحم تای لێیە ، بەماچەکانت نێوچەوانم فێنک بکەوە"... Rating: 5 Reviewed By: hataw magazin