گرنگییەکانی چالاکییەکانی قوتابخانە بۆ منداڵان.. رەزا شوان – Giareng\nلە 3 تەموز , 2017\nلە ئەمـڕۆدا قوتابخـانەی بنەڕەتی، شوێنێک نییە تەنها بۆ فێرکردن وبۆ فێربوون و بۆ وەرگرتنی زانستی و جۆرەکانی زانیاری، بەڵکو شوێنی پێگەیاندنی نـەوە لە دوای نەوەیە..\nکاری قوتابخانەپەروەردەکردن و فێرکردن و ئامادەکردنی منداڵانە لە هەموو قۆناغەکانی تەمەن و خوێندندا، بە زانیاری گشتی هەمەچەشنە و بە پێویستییەکانی ژیانێکی دروست ئاشنایان دەکا، تابتوانن لە ئەمڕۆ و لە داهاتووشدا دەربەرن و بە شێوەیەکی دروست گەشەبکەن و پێبگەن، رۆڵیکی سوودبەخش و ئەرێنیش لە نێو کۆمەڵدا بگێڕن، بڕواشیان بە تواناکانی خۆیان ببێ و، بە گەشبینییەوە لە ژیان و لە داهاتوو بڕوانن، خۆڕاگربن و بتوانن بە ئازایی و بێباکییەوە رووبەڕووی هەموو ئەو گرفت و تەگەرە و بەرهەڵستییانە ببنەوە کە دێنە رێی ژیانیان.\nپێویستە ئەوە بزانین کە ئاستی رۆشنبیری وزۆرزانی و چاوکـراوەیی منداڵانی ئەم سەردەمە، لە سایەی شۆڕشی تەکنۆلۆژیا و گڵوبالـیزم و بە سەدان داهێنانی سەیر و سەمەرە، جیاوازن لەگەڵ ئاستی منـداڵانی سەدەی بیستەمین دا.. هیـوا و ئاوات و خـەون و پێویستییەکانیشیان هەمان هیـوا و خەونی منداڵانی نەوەی پێش خۆیان نین.\nئامانجی قوتابخانەی کلاسیکی ئەوەبوو کە زۆرترین زانیاری بئاخنێتە هۆشی قوتابیان، بەڵام قوتابخانەی نوێ، ئامانجی گەشەکردن و بنیاتنانی کەسایەتی دروستی قوتابیانە، لە هەموو بوار و روویەکەوە، بۆ ژیانی ئەمڕۆ و داهاتوو ئامادەیان دەکا. (مەکسیم گۆرگی) دەڵێ:” پێویستە زانیاری لە خزمەتی ئەندێشەی منداڵان دا بێت، واش منداڵان رابهێنێ کە بیر لە داهاتوو بکەنەوە” لە پەروەردەی کلاسیکیدا، پرۆگرامی فێرکردن و خوێندن دیاریکراو و سنوورداربوو. دەبوایە قوتابیان لەگەڵ پرۆگرام و بەرنامەکانی خوێندندا خۆیان بگونجاندایە. بێ ئەوەی گوێ بە توانا و خواست و بە بەهـرە و ئارەزووەکانیان بدرێ، گوێشیان بە جیاوازی نێوان منداڵان نادا، بە درێـژایی وانەکانیش، مامۆستایانی وانەبێژ تەوەری سەرەکی وانەوتنەوە بوون، بواریان بۆ قوتابییەکانیان نەدەهێشتنەوە، تا را و بۆچوون و سەرنج و تێبینییەکانیان دەربڕن، یا رەخنـەبگرن و پێشنیاربکەن. بەڵام لە ئەمڕۆ و لە پەروەردەینوێدا، منداڵان بە هەنـد دەزانن و، پرۆگرامی خوێندن بە پێی پێویستی و خواست و ئارەزوو و قۆناغەکانی تەمەن و گەشەکردن و ئاستی تێگەیشتنی قوتابیان دادەڕێژن.. قوتابیانیش تەوەری سەرەکی وانەکانن، بە ئازادی و بە راشکاوی گوزارشت لە هەست و سۆز و لە هـزر و لە ناخی خۆیان دەکەن، رێز لە را و بۆچوون و سەرنج و رەخنە و لە هیواخۆشی و لە پێشنیارەکانیان دەگرن.. (جۆن دێوی) دەڵێ:”منداڵئەو خۆرەیە کە هەموو دەزگا پەروەردەییەکان بە دەوریدا دەسووڕێنەوە”\nکەچی تا ئەمڕۆش هەندێ لە کادیرانی پەروەردە و مامۆستایانی وانەبێژ لە چوارچێوەی پەروەردەی کۆن و لە رێبازە کلاسیکییەکانی وانەوتنەوە دەرنەچوونە و، بە لایانەوە چەمکی وانەوتنەوە، دەبێ لە بازنەی پرۆگرامی بڕیاردراو دەرنەچێ.. بە پێوەرێکی سواویش فێرکـردن و فێربوون هەڵدەسەنگێنن.. ئەم بڕوا و فەلسەفەیەش، وانەوتنەوە بچووک و بەرتەسک دەکاتەوە.. ئەم وانەبێژانە نابەڵەدن و بێئاگان لەوەی کە ئەرکی پەروەردەی نوێ و پرۆگرامەکانی نوێی خوێندن، بنیاتنان و گەشەکردنی کەسایەتی قوتابیانە، لە رووی جەستەیی و دەروونی و هـۆش و کۆمەڵایەتی و سۆزداری و نیشتمان پەروەرییەوە، تا ببن بە هاوڵاتیانی دڵسۆز و باش و سوودبەخش.. بێگومان بۆ ئامانج گەلێکی هەستیار و گرنگی ئاوهاش، پێویستیمان بە گۆڕانکـاری ریشەیی هەیە، گۆڕانکاری لە رەفتارەکانی قوتابیان، پێویستیمان بەکادریرانی پەروەردەییبەڵەد هەیە، پێویستیشمان بە ئامادەکردنی مامۆستایانی وانەبێژی نوێخـواز و فرەزان و شارەزای پەروەردەی نوێو، شارەزای شێوازە تازەکانی فێرکـردن و وانەوتنەوە هەیە.. ئەگینا پەیام و ئامانجەکانی پەروەردەی نوێ بەرجەستەنابن.\nلە ئەمڕۆدا، چالاکییەکانی قوتابخانە بوونە بە بەشێک لە پرۆگرامەکانی خوێندن، بوونەبە گیانێک لە دوو جەستەدا، بوونە بە بەشێکی پێویست و گرنگ لە ژیانی قوتابیان دا.. پسپۆرانی بواری پەروەردەش پێیان وایە، کە ئەم چالاکییانە، کۆڵەکەیەکی گرنگن لە کۆڵەکەکانی فێرکردن و فێربوون و خوێندندا، لە بنیاتنانی کەسایەتی و بەهـرە و شارەزاییەکانی قوتابیان.. بە شێوەیەکی ئەرێنی و دروستیش ئامادەیان دەکەن، تا تێکەڵ بە کۆمەڵگا ببن.\nزۆرن ئەو ئامـانج و مەبەست و سوودانەی، کە لە سایەی چالاکییەهەمەجۆرەکانی قوتابخـانەدا دێنەدی، بە کورتی ئەمانەی خوارەوە بەشێکن لەو ئامانجە گرنگانە:\n١ـ چالاکییەکانی قوتابخانە، یارمەتی و ئاراستەی قوتابیان دەکەن بۆگەڕان و دۆزینەوە، بۆ دەرخستنی توانا و بەهرە و ئارەزوو و بیرۆکەکانیان، بۆ گەشەکردن و کارکردن بۆ پێشکەوتن و باشتربوون.\n٢ـ هەل بۆ راهێنانی پراکتیکی دەڕەخسێنن، بۆ بە دەستهێنانی توانای تازەگەری و داهێنان و لەبەرگرتنەوە.\n٣ـ بوار بۆ قوتابیان دەڕەخسێنن، بۆ ئەوەی چێژ و خۆشی لە کاتەکانی پشوودان و پەرژانیان وەربگرن و بۆ ئەنجامدانی کاری باش بیان قۆزنەوە.\n٤ـ راهێنانی قوتابیان بۆ هەڵگرتنی بەرپرسێتی، بۆ بەرجەستەکردنی رووحی هاوکاری و راوێژکردن و یەکترقبووڵکرن و رێزگرتن لە را جیاوازەکانیهاوڕێکانیان.\n٥ـ هێنانەدی هاوسەنگی لە نێوان پەروەردەی رووحی و جوانی دا، لە نێوان زانستی و رۆشنبیری دا.\n٦ـ چالاکییەکانی قوتابخانە، هەندێ باری دەروونی نەرێنی چارەسەردەکەن کە دووچاری هەندێ لە قوتابیان دەبن، وەکو شەرمکردن، دوودڵی، گۆشەگیری، خەمناکی، ترس، بڕوالاوازی، خۆپەرستی، دڵتەنگی، کەمدوویی، …هتد.\n٧ـ بە کۆمەڵایەتیکردنی قوتابیان و بەستنەوەیان بە ژیان و داب و نەریتی کۆمەڵەوە. پەیوەندی برایەتی و خوشکایەتی و هاوڕێتیش خۆشتر و بەهێزدەکەن.\n٨ـ پەروەردەکردنی قوتابیان لەسەر بیرکردنەوە و داهێنان و نەخشەکێشان و پلان دانان و بەرنامەڕێژی و کارکردن و رێکخستن و دیاریکردنی ئەرکەکان و رۆڵ و بەرپرسێتی.\n٩ـ راستکردنەوەی کۆمەڵێک هەڵە و هەڵسوکەوت و رەفتار و، ئاراستەی نەخوازراو.\n١٠ـ بەدەستهێنای تەندروستییەکی باشی جەستەیی و دەروونی.\n١١ـ مەستبوونی قوتابیان بە پێویستییەکانیان و، بە حەز و ئارەزووەکانیان.\n١٢ـ چالاکییەکانی قوتابخانە بڕبڕەپشتی بنیاتنانی کەسایەتی قوتابیانن،رایاندەهێنن بۆ سەرکردایەتیکردن و رابەری هاوڕێکانیان لە میانەی گروپ و لە لیژنە پێکهاتووەکاندا.\n١٤ـ قوتابیان فێری ئەوەدەبن، کە چاکە و پیاوەتیان لەدەستبێ، فێری ئەوەش دەبن کە بەرژەوەندە گشتییەکان بخەنە سەرووی بەرژەوەندییە تایبەتییەکانی خۆیان، بڕواشیان بە هاوکاری و هەروەزی و بە ئەنجامدانی کاری بەکۆمەڵ دەبێت.\n١٥ـ ئەو لێکوڵینەوە پراکتیکییانەی کە لەم بارەیەوە ئەنجامدراون، ئەوەیان سەلماندووە کە چالاکییەکانی قوتابخانە رۆڵێکی ئەرێنیان لەسەر فێرکردن و پەروەردەکردنی دروست و، لەسەر رەوشت و رەفتارەکانی منداڵان هەیە، ئاستی خوێندنیشیان باشتربووە.\n١٦ـ قوتابیان لەسەر ئەوە رادێن کە خۆیان هەوڵی چارەسەرکردنی کێشەکانیان بدەن.\n١٧ـ هەست بە جوانی دەکەن و جوانیخواز دەبن لە هەموو چالاکییەکانی قوتابخانەدا.\n١٨ـ لە پێناوی وەرگرتن و زیادکردنی زانستی و زانیاری گشتییان.. دەبنە ئاشنایانی کتێبخانە و بە هـاوڕیانی کتێب و، خوێندنەوەیان لا شیرین دەبێ.\n١٩ـ گەشبین و بڕوابەخۆ دەبن و متمانەیەکی زیاتریشیان بە تواناکانی خۆیان دەبێت.\n٢٠ـ قوتابیان لە میانەی چالاکییەکانەوە، فێری بەخشین و وەرگرتن دەبن.\n٢١ـ راهێنانی قوتابیان لەسەر بەرجەستەکردنی دیموکراتی و فرەڕایی لە ژیانیاندا.\n٢٢ـ منداڵان لە رۆشنبیری یادکردنەوەوە، دەگۆڕێن بۆ رۆشنبیری داهێنان.\n٢٣ـ لە میانەی چالاکییە هەمەچەشنەکانی قوتابخانەوە، گیانی ململانێ و پێشبڕکێ دروست و رەوشت و رووحی وەرزشی و قبوڵکرنی ئەنجامەکان لایان بەرجەستەدەبن.\n٢٤ـ بە هۆی چالاکییەکانەوە، دیاردەی نەهاتن و دابڕان و وازهێنان لە خوێندن و لە\n٢٥ـ زۆر لە پیاوان و لە ئافرەتە هەڵکەوتووەکانی جیهان.. سەرەتای هەوڵ و تاقیکردنەوەکانیان، بۆ بەشداریکردنیان لە چالاکییەکانی قوتابخانە دەگەڕێننەوە.\nجۆر و شێوەکانی چالاکییەکانی قوتابخانە چ بە کۆمەڵ و چ بە تاک زۆر زۆرن، جگە لە چالاکییە ناسراو و باوەکان، ساڵ لە دوای ساڵ چۆست و چالاکی نوێ دێنە ریزبەندیی چالاکییەکانەوە، ئەم زۆری و هەمەچەشنەییەش لە پەروەردەی نوێ دا، بۆ دابینکردن و مەستکردنی خواست و ئارەزوو و پێویستییەکانی قوتابیان و جیاوازی تاک، گرنگییەکی زۆریان هەیە..هەر چالاکییەکیش گروپێک لە قوتابیان بە سەرپەرشتی مامۆستای پسپۆر و شارەزای ئەو بوارە چالاکییەکانیان ئەنجامدەدەن.. زۆر بە کورتی وبە چڕی بۆ نموونە هێنانەوە و، ئاماژە پێدان، گرنگترین چالاکییەکانی قوتابخانە ـ ئەگەرچی هەر هەموویان گرنگن ـ بەم شێوەیە پۆلین کراون:\n١ـ چالاکییە رۆشنبیرییەکان:\nئەم چالاکییانە، رادەیەکی لەباری زانیاری رۆشنبیری بە قوتابیانی ئارەزوومەندی ئەم بوارە دەبەخشن، توانای زمانەوانی و دەربڕین و گوزارشتکردنیان گەشەدەکات.. هانیشیان دەدات کە بە ئازاییە رووبەڕووی جەماوەر ببنەوە.. گرنگترین گروپ و لیژنە و چالاکییەکانی بوارەکانی رۆشنبیریش لە قوتابخانەدا:\n(گروبی کتێبخانەی قوتابخانە، گروپی وێنەگرتنی فۆتۆگرافی، گروپی کوڕ وسمینار، گروپی پێشبڕکێی رۆشنبیری و ئەدەبی و بۆ خوێندنەوەی هۆنـراوە و چـیرۆک و پەخشان، گروپی رۆژنامە و گۆڤار و بڵاوکراوی سەر دیوار، گروپی گەشت و گوزار، گروپی بەڕێوەبردنی ئیستگەی رادیۆی قوتابخانە ـ گەر ئیستگەی رادیۆیان هەبێ ـ سەردانی کتێبخانەی گشتی، سەردانی مۆزەخانەی شار، پێشکەشکردنی شانۆگەریپەروەردەیی و زانیاری و خۆشی و کۆمیدی، پێشکەشکردنی سروودی کوردی لەکاتی ریزبوونی پێش دەستپێکردنی خوێندن، پێشکەشکردنی هۆنراوە و پەخشان لە لایەن قوتابیانەوە لە کاتی ریزبووندا، …هتد)\n٢ـ چالاکییە وەرزشییەکان:\nقوتابخانە لانکەی وەرزشە، چەندین وەرزشوان و پاڵەوانی ناسراوی وەرزشی لە رێی قوتابخانەوە پێگەیشتوون.. پەروەردەی وەرزشی لایەنێکی زۆر گرنگە لە چالاکییەکانی قوتابخانە، ئامانجی گەشەکردنی تەواوی قوتابیانە، تا ئەو ئاستەی کە ببن بە مرۆڤی لەش تەندروست و، سوودبەخش ولێبووردە و بڕوایان بەخۆیان هەبێت و،خۆڕاگربن و، ئەرکەکانیان بەدیبهێنن.. چالاکییە وەرزشییەکان قوتابیانی وەرزشوان لە گرژی و لە هەڵچوون و لە دڵتەنگی و لە وزەی پەنگخواردوو رزگـاردەکەن، لە رووی جەستەیی و هۆش و دەروونەوە، بە شێوەیەکی تەواو و هاوسەنگ قوتابیان پێدەگەیەنن، دەیانخەنە سەر ئەو بڕوا و درووشمەی کە(هۆشی دروست.. لە لەشی دروست دایە) مامۆستای پەروەردەی وەرزشی سەرپەرشتی هەمو چالاکییە وەرزشییەکان دەکات. گرنگترین گروپەکانی چالاکییە وەرزشییەکان ئەمانەن:\n(گروپی تیپە وەرزشییەکان بۆ یارییەکانی ـ تۆپی پێ، سەبەتە، باسکە، تۆپی دەست، تۆپی سەر مێز، گروپی بەشداریکردن لە یارییەکانی نمایشی ساڵانەی گۆڕەپـان و مەیدان، گروپی دیدەوانی و خێوەتگا، یاری و پێشبرکێی نێوان پۆلەکان و قوتابخانەکان، گروپی سڵاو و هەڵکرنی ئاڵای کوردستان، گروپی مەلەوانی،گروپی جیمناستیک،..هتد)\n٣ـ چالاکییە زانیارییەکان:\nچالاکییە زانیارییەکان، ئەو بوارەیە کە هەل بۆ قوتابیان دەڕەخسێنێ، تا بە کردار ئارەزووە و حەزەکانیان بەرچەستەبکەن، چەمکی بیرکردنەوەی زانیارییان لا قووڵتربێت.. بواری ئەوەشیان بۆ دەرەخسێنن، کە لە رێی بەرنامە تیۆرییەکان و پراکتیکییەکانەوە توانـا و بەهـرەکانیان دەربخـەن.. گرنگترین بوارەکانیشیان:\n(چالاکیی کۆمپوتەر، تاقیکردنەوەی زانیاری، گەشی زانیاری، بە ڤیدیۆ، پێشاندانی ژیانامەی زانایان، یا بابەتی زانیاری،…هتد)\n٤ـ چالاکییە هونەرییەکان:\nبریتین لە کۆمەڵێک چالاکی و کاری کرداری هونەریلە نێو قوتابخانەدا، کە لە دیدی قوتابیانی بەهرەمەند خۆیانەوەئەو جوانییانەیان هەڵهێنجاندوون و لە تابلۆ و پەیکەرە هونەرییەکانیاندا بەرجەستەیان کردوون.. سوودیش لەو کەرەستە خاوانە وەردەگرن کە لەژینگەکەیاندا هەن، چالاکییە هونەرییەکان گەشە بە هۆشیاری هونەری قوتابیان دەکەن و، ئاستی داهێنانیان بەرزدەکەنەوە و، بە شارەزایی نوێیهونەری دەوڵەمەندیان دەکەن. ئەو کەسە بەهرەمەندانەش دەردەکەون کە خاوەنی بەهرەی هونەریی جیاوازن. گرنگترین چالاکییە هونەرییەکانیش:\n(کردنەوەی پێشانگای قوتابخانە، بەشداریکردن لە پێشانگای ساڵانەی بەڕێوەبەرێتی پەروەردەی شار، کاری چنین، کاری دەستی، کردنەوەی پێشانگای تایبەتی، سازدانی پێشبڕکێی وێنەکێشانن، دیزاینسازی،رۆژی نمایشی کەل وپەلی فۆلکلۆری کوردی.. دانانی تیپی موزیک و سروود و گۆرانی کوردی، دانانی گروپی شانۆی قوتابخانە)\n٥ـ چالاکییە کۆمەڵایەتییەکان:\n( سازدانی فێستیڤاڵی خۆشی، دانانی تیپی هەڵپەڕکێی قوتابخانە، بەهێزکردنی پەیوەندی نێوان ماڵ و قوتابخانە، ئاهەنگ گێڕان بە بۆنەی رۆژی جەژنی نەورۆز، ئاهەنگێڕان و سازدانی چالاکی لە رۆژی جیهانی منداڵان، ئاهەنگێڕان لە رۆژی دامەزراندنی کۆماری کوردستان، بەرزڕاگرتنی رۆژی هەڵکردنی ئاڵای کوردستان، یادکردنەوەی رۆژی راپەڕین لە باشووری کوردستان، بەرزڕاگرتنی رۆژی شەهیدانی کوردستان، لەبەرکردنی جلی کوردی لە رۆژی جل و بەرگی کوردی دا، گرنگیدان بە رۆژی کتێبی منداڵان، یادکردنەوەی مەرگەساتی هەڵبەجە و، رۆژی کۆمەڵکوژی و ژینۆسایدی کورد ـ ئەنفال،رێکخستنی ئاهەنگی ساڵانەی کۆتایی قوتابخانە،…هتد)\nلە کۆتاییدا، ئەو چالاکییانە و چەندین چالاکی تر هەن، هەروەها مامۆستایان و قوتابیان دەتوانن چالاکی نوێ دابهێنن.. چالاکییەکانی قوتابخانەش، تێکهەڵکێشن و پەیوەندییان بە یەکترییەوە هەیە،هاوئامـانج و تەواکەری یەکترین.. ماوە ئەوەش بڵێین، پێویستە لە سەرەتای ساڵی خوێندنەوە گروپ و لیژنە چالاکییەکان دابنرێن، تا پێشوەخت بەرنامە بۆ کار و بۆ چالاکییەکانی قوتابخانەکەیان دابڕێژن.. ئەنجامدانی ئەو چالاکییانەی قوتابخانە، بە دڵسۆزی و هاوکارییەکی تەواوی نێوان مامۆستایان و قوتابیان دێنەدی.


ئەندامێکی ئەنجومەنی پارێزگای سلێمانی ئاشكرایکرد، لە بابەتی شەقامی 100 مەتری سلێمانیدا سەرۆکی حکومەتی هەرێم بەهەڵەدا بردراوە، دەشڵێت، مەبەست لەوکارە وەرگرتنی پشک بووە.\nڕێکەوت زەکی، ئەندامی ئەنجومەنی پارێزگای سلێمانی لە هەژماری خۆی لە تۆڕی کۆمەڵایەتی فەیسبوک ڕایگەیاند، لەبابەتی شەقامی 100 مەتریدا سەرۆکی حکومەت بەهەڵەدا بدردراوە و لەکۆبونەوەیەکی دوو لایەنەی بچوککراوەی ئەنجومەنی وەزیراندا، بەگوێی سەرۆکی حکومەتدا دراوە کە دەرخستەو دیزاینی شەقامی 100 مەتری زێدەرۆیی گەورەی تێدا کراوە بۆ بەرژەوەندی گیرفانی چەند کەسێک، تا گەیشتە ئەوەی بە ناراستەوخۆو بەناوی سەرۆکی حکومەتەوە ڕاگەیەندراوێک دەرکرا “ڕاگەیەندراوی تیمی گۆڕان لە حکومەت” کە ئەو نرخەی بۆ شەقامی 100 مەتری سلێمانی دانراوە چوارقاتە بەرامبەر ھەولێر و 6.5 ملیۆن دۆلار زیاترە بۆ ھەر کیلۆمەترێک.\nزەکی ئاماژەی بەوەشکردووە، دوای پرس و راوێژ کەسانی شارەزای ئەندازیاری سەرۆکی حکومەتیان تێگەیاندووە کە وانییەو ئەو پێوەرو بەراوردکاریە نازانستیەو ھەڵەیە.\nئەو ئەندامەی ئەنجومەنی پارێزگای سلێمانی لە پشکی یەکێتی باسی لەوەشکردووە، مەبەست لەو بەھەلەدا بردنە تەنیا پەیوەندی بەشەراکەت و بزنسەوە ھەبووە، ئەگەرنا چۆن دواتر سەرۆکی حکومەت بڕیاریدا پرۆژەکە وەک خۆی جێبەجێبکرێت لەکاتێکدا بەپێوەرەکەی پێشتر، بۆ ھەر 33 کیلۆمەترەکەی قۆناغی یەکەم زیاد لە 200 ملیۆن دۆلار زیاتر نوسراوە، کەواتە چۆن سەرۆکی حکومەت دوای 10 رۆژ بە 200 ملیۆن دۆلار زیادە قایل بوو ئەگەر ھەلەی پێنەکرابێت؟.\nڕێکەوت زەکی ڕونیشیکردووەتەوە: ” ڕاستی بابەتەکە ھەوڵ و دەستێک بوو بۆ وەرگرتنی پشک”.\nئەمە لەکاتێکدایە، دوای ڕەخنەگرتنێکی زۆر لەلایەن نوێنەرانی سلێمانی لە پەرلەمان و ئەندامانی ئەنجومەنی پارێزگای سلێمانی بەوەی کە سلێمانی لەلایەن حکومەتەوە پەراوێزخراوە، دوای چەندین ساڵ بڕیاردرا، قۆناغی یەکەمی شەقامی 100 مەتری سلێمانی بەمنزیکانە بچێتە بواری جێبەجێکردنەوە.\nدوای دەرچووانی توشبووانی کۆرۆنا لە نەخۆشخانە.. ڤایرۆسەکە لە کوێدا دەمێنێتەوە؟ تویژینەوەیەکى ئەمریکى ئەو نهێنینە ئاشکرا دەکات


وێنه: لە خولی پله‌یه‌كی عێراق یانه‌ی سیروانی نوێ له‌یه‌كه‌م تاقیكردنه‌وه‌یدا له‌گه‌ڵ نه‌ورۆز به‌رامبه‌ر ده‌بێت | تۆڕی هەواڵی سلێمانی\nHome›وەرزش›ناوخۆیی›وێنه: لە خولی پله‌یه‌كی عێراق یانه‌ی سیروانی نوێ له‌یه‌كه‌م تاقیكردنه‌وه‌یدا له‌گه‌ڵ نه‌ورۆز به‌رامبه‌ر ده‌بێت\nركابه‌رییه‌كانی خولی پله‌یه‌كی یانه‌كانی عێراق به‌رده‌وامی هه‌یه له دووه‌م هه‌فته‌ی كێبڕكێكانی كۆمه‌ڵه‌ی سلێمانیدا یانه‌ی سیروانی نوێ له‌گه‌ڵ نه‌ورۆز به گۆڵێك به‌رامبه‌ر ده‌بێت.\nله یه‌كێك له یارییه‌كانی ئه‌م هه‌فته‌یەی خوله‌كه‌دا یانه‌ی سیروانی نوێ كه هه‌فته‌ی پێشوو چاوه‌ڕوان بوو له یاریگای خۆی میوانداری نه‌ورۆزی كرد.\nگێمی یه‌كه‌م هه‌ردوو یانه به به‌هێزی دەر‌كه‌وتن و به چه‌ند هێرشێك وه‌ڵامی یه‌كتریان ده‌دایه‌وه به تایبه‌تی یانه‌ی خاوه‌ن یاریگا هه‌ر ئه‌وه‌ش هۆكاربوو بۆ ئه‌وه‌ی ئاكار عه‌بدولحه‌مید له خوله‌كی 11 گۆڵی یه‌كه‌می یاریه‌كه تۆماربكات.\nیانه‌ی نه‌ورۆز هه‌وڵی زۆریدا بۆ یه‌كسانكردنه‌وه‌ی ئه‌نجامه‌كه، به‌ڵام سه‌رجه‌م هه‌وڵه‌كانی بۆ رێككردنه‌وه‌ی ئه‌نجامه‌كه بێ ئاكام بوو.\nگێمی دووه‌م یانه‌ی نه‌ورۆز باشتر بینران و به هێرشكردن ده‌ستیان به‌یاری كردوو سیروانی نوێش به‌هێرشی پێچه‌وانه یاری ده‌كرد، به‌ڵام یانه‌ی میوان سه‌ركه‌وتوو بوو كاتێك له خوله‌كی 80دا دانا مسته‌فا توانی گۆڵی به‌رامبه‌ری یاریه‌كه تۆمار بكاته‌وه.\nدوای چوار خوله‌ك كاتی زیادكراویش ناوبژیوان فیكه‌ی كۆتایی یاریه‌كه‌ی لێدا‌و هه‌ردوو یانه‌ش به‌گۆڵێك و خاڵێك یاریگایان جێهێشت.\nرزگار عه‌لی راهێنه‌ری سیروانی نوێ وتی:” ئێمه بۆ به‌شداریكردن و بۆ سه‌ركه‌وتنیش به‌شداری خوله‌كه‌مان كردووه به تایبه‌تی وه‌ك ئاماده‌كارییه‌ك بۆ خولی نایابی كوردستان، بۆیه ئه‌و قسانه‌ش به‌راست نازانم كه تیپێك به‌شداری خولێك بكات و بڵێت ته‌نیا وه‌ك به‌شداریكردن یاری ده‌كه‌م، له‌به‌رئه‌وه ئێمه به‌ئامانجی سه‌ركه‌وتن یاری ده‌كه‌ین نابێت ئه‌وه‌شمان بیرچێت كه پێكهاته‌ی ئێمه به‌ته‌واوی یاریزانی گه‌نجن”.\nئه‌وه‌شی خسته‌ڕوو:” ئێمه وه‌ك یانه‌ی سیروانی نوێ ماوه‌ی دوو ساڵه ده‌مانه‌وێت په‌یامێك بگه‌یه‌نین به‌سه‌رجه‌م یانه‌كانی تری كوردستان كه یاری تۆپی پێ بریتی نیه له پاره زۆری، به‌ڵام بریتییه له یاریكردنی جوان له یاریگا و یاریزان ئاستێكی به‌هێز پیشان بدات”.\nله‌لای خۆیه‌وه شوانه قادر یاریزانی یانه‌ی نه‌ورۆز ئاماژه به‌وه ده‌دات:” له‌راستیدا ئه‌نجامی هه‌ردوو یاریه‌كه‌مان له ئامانجی ئێمه نه‌بوو، له‌به‌رئه‌وه ئێمه له‌هه‌ردوو یاریه‌كه‌دا به‌ئامانجی به‌ده‌ستهێنانی سێ خاڵی یارییه‌كان بووین، به‌ڵام یاری تۆپی پێ هه‌موو ئه‌نجامێكی تێدا روو ده‌دات، به‌ڵام ئه‌مڕۆ یاریگاكه له‌به‌رژه‌وه‌ندی ئێمه نه‌بوو، چونكه شێوازی یاری ئێمه زیاتر پاسدانه و ئه‌م یاریگایه‌ش بۆ ئه‌و شێوازه‌ی ئێمه نه‌گونجاوه”.\nله یاریه‌كی تری ئه‌مڕۆی خوله‌كه‌دا یانه‌ی سه‌رچنار له یاریگای خۆی میوانداری پێشمەرگەی سلێمانی كردوو یانه‌ی خاوه‌ن یاریگاش توانی میوانه‌كه‌ی به نیو ده‌رزه‌ن گۆڵ به‌سه‌ر بكاته‌وه و یانه‌ی سه‌رچناریش ته‌نیا تاكه گۆڵێكی تۆمار كرد.\nهه‌ریه‌ك له هێمن رزگار سێ گۆڵ و ئه‌حمه‌د وه‌هاب و باكۆ عومه‌ر گۆڵه‌كانی پێشمه‌رگه‌ی سلێمانی و فه‌رمان عوسمانیش تاكه گۆڵه‌كه‌ی سه‌رچناری تۆمار كرد.\n“پرسی قەرزكردنی پارە لەنێوان حكومەت و پەرلەمان بە سیاسی كراوە و ئامانج ...


پێداگریی سەرۆکی نوێی پەرلەمانی عێراق لەسەر بەرنگاربوونەوەی تیرۆریسم - SAHAR KURDISH (Sorani)\nSep 16, 2018 10:23 Asia/Tehran\nموحەممەد حەلبووسی لە یەکەم هەوڵوێستی دا وەک سەرۆکی پەرلەمانی عێراق بەڵێنی دا بە ئاڕاستەی دانانی ئەو یاسایانە هەنگاو هەڵگرێ کە لە بەرژەوەندیی گەلی ئەم وڵاتە و نەهێشتنی تیرۆریسم دابن .\nبەپێی راپۆرتی هەواڵدەریی مێهر بە گێڕانەوە لە ئەننەشرە ، حەلبووسی وەک سەرۆکی پەرلەمانی عێراق ئاماژەی کردە چالاکیی پاشماوەکانی تیرۆریستانی داعش لە هەندێ ناوچەی ئەو وڵاتە و وتیشی : لە سایەی پێداویستیی عێراق بە کار و چالاکی زیاتر لەپێناو نەهێشتنی تیرۆریسم ، خێرایی لە دانانی ئەو یاسایانەی لە بەرژەوەندیی گەلی عێراقدان پێویستە .\nرۆژی رابردوو محمد الحلبوسی به ده‌نگی 169 په‌رله‌مانتار، وه‌ک سه‌رۆکی ئه‌نجومه‌نی نوێنه‌رانی عێراق هه‌ڵبژێردرا.\nحه‌سه‌ن که‌ریم که‌عبی ش وەک جێگرى یەکەمى سەرۆکى پەرلەمان هەڵبژێردرا . نابراو پشکى پێکهاتەى شیعەکانە لە عێراقدا و دوو کاندیدیان بۆ ئەو پۆستە هەبوو، ئەوانیش حەسەن کەریم لە هاوپەیمانى سائیرون وعلیه ئیمارە لە بەیارق ئەلخەیر.\nمحەمەد حەلبوسی لەدایکبووی ساڵی 1982 ، کە تەمەنی 36 ساڵەو بەوەش دەبێتە بچووکترین سەرۆک پەرلەمان لەرۆژهەڵاتی ناوەڕاست.\nمحەمەد حەلبوسی لەسەر هاوپەیمانی میحوەری وەتەنی خۆی کاندید کرد، بۆ سەرۆکی پەرلەمانی عێراق‌و بە کۆکردنەوەی 169 دەنگ رکابەرییەکەی بردەوە، کە نزیکترین کاندید لێیەوە خالید عوبێدی بوو.حەلبوسی پێشتر پۆستی پارێزگاری ئەنباری هەبوو، هەروەها ساڵی 2014ش بەئەندامی ئەنجوومەنی نوێنەرانی عێراق هەڵبژێرا.


پارتی ب دژواری به‌رسڤا سه‌رانێن په‌كه‌كێ دده‌ت - دارکا مازی\nپارتی ب دژواری به‌رسڤا سه‌رانێن په‌كه‌كێ دده‌ت\nمۆدێلا كوله‌تیێ ل هه‌موو دنیایێ نه‌مایه، تنێ د ناڤ په‌كه‌كێ دا نه‌بیت\nدەزگەهێ رۆشەنبیری و راگه‌هاندنا پارتییا دەمۆکراتا کوردستانێ، بەرسڤەکا ئاگرین دده‌ته پارتییا کارکەرێن کوردستانێ و تێدا ئاماژه ب دیرۆک و بەرخوەدان و سەروەریێن پارتیا دەمۆکرات دكه‌ت، هه‌روه‌ها وان ئاستەنگان کو پەکەکێ ل همبەر باشوورێ وەلات دروست کرینە.\nپارتی د بەرسڤا پەکەکێ دا دبێژیت: «ئەڤه دەمەکە کو هەڤسەرۆکێن کەجەکێ مورات کارایلان و دوران کالکان، دەست ب تاوانبار کرنا پارتی کرییە و داخوازا دکه‌ن پارتی به‌رسڤا وان بده‌ت».\nد به‌رسڤا پارتی دا هاتییه: «ب وێ سیاسەتا شاش یا په‌كه‌كێ هوون هاریكارییه‌كا بێ وێنه بۆ وی ئالی دکه‌ن ئه‌وێ دخوازیت دەستکەفتان ژ ناڤ ببەت، مۆدێلا کۆلەتیێ ل هەموو دنیایێ نه‌مایه، د ناڤ پەکەکێ دا نەبیت، سیستەمێ پەروەردە کرنێ د ناڤ پەکەکێ دا کەسێن ئازاد و دەنگ دلێر بەرهەم نائینیت، بەلکو ب تنێ فێری ئیتاعەت و بجهئینانا بریاران دکەت، گەلو کی د ناڤ هه‌وه دا دشێت بۆچوونه‌ك هه‌بیت و کی ژی دشێت د گەل بۆچوونا پەکەکێ دا نه‌بیت و کیژان ئەندامێ هه‌وه دشێت ژ پەکەکێ ڤه‌قه‌تیت»؟\nهه‌وه هاژی خۆ هه‌یه كو هوون بووینه ئاسته‌نگ بۆ هه‌موو پارچه‌یێن كوردستانێ\nد بەشەکێ دی یێ داخویانییا دەزگەهێ رۆشەنبیری و راگهاندنا پارتییا دەمۆکراتا کوردستانێ دا هاتییە کو، سازیێن مەدیایی یێن پەکەکێ شەری ب پارتی د فرۆشن و مژوولی چەواشەکاری و سووچبار کرنا پارتی نە، لێ دەمێ کو کار دگه‌هیته باس کرن ل دیرۆک و سەروەریێن پارتییا مە و شکۆ و دەستکەفتێن گەلێ کوردستانێ ژ بال هەڤسەرۆک و رایەدارێن پەکەکێ ڤه، بێ گومان ئەم بێ بەرسڤ نامینن و ئەم دێ روویێ راست یێ هه‌وه دەرئێخین، ئەم ژ دبێژینه هه‌وه: «هه‌وە سه‌حه‌ك ل خۆ كرییه هوون ژ كیڤه هاتینه و نها ل كیڤه نه و هوون ژ بۆ چ دروست بووینه و نها هوون چ دكه‌ن؟ گەلۆ هه‌وه ل خۆ نێری یە ب چ ئاوا هوون بووینە ئاستەنگ ژ بۆ دروستکرنا پاشه‌رۆژ و دەستکەفتێن وان پارچەیێن کوردستانێ کو ب دەریایەکا خوینێ هاتینە ئازاد کرن»؟\nب نه‌رینا په‌كه‌كێ كلیلا كورداتی و وه‌لاتپارێزیێ د به‌ریكا وێ دا یه\nپارتی ب پەکەکێ گۆتییه: «هه‌وه بۆ خۆ تەسەورەکا دوور ژ راستی و لۆژیكێ چێکرییە کو ناسنامەیا کورداتیێ و وەلاتپارێزیێ د بەریکا هه‌وه دا یە! ناسنامەیا خه‌باتێ ژی د بەریکا هه‌وه دا یە و پارادایما هه‌وه پیرۆزە و یا خەلکێ دی نەخێر!… نها باش گوهداری بکه‌ن هەرچەند کو ل جەم رایەدارێن پەکەکێ ب تنێ دان هەیە و ستاندن نینە)، دەستکەفتێن باشوور بەرهەمێ خوین و قوربانی و بەرخوەدان و شۆرشان و جانفیدائیا شێخ عەبدولسەلام بارزانی و شێخ مەحموودێ مەلکێ کوردستانێ و شۆرشێن بارزان و شۆرشا ئیلۆنا و گۆلانێ بوون و د دەمەکی دا بوون کو پەکەکە هێژ ژ دایک نه‌ببوو یان ژی گه‌له‌ك ساڤا بوو، ما هوون چ ژ دیرۆكا گه‌لێ مه دزانن»؟\nهوون بووینه ئه‌گه‌رێ سه‌رئێشێ ژ بۆ هه‌موو كوردستانێ\nد به‌رسڤا پارتی دا وه‌ها هاتییه نڤیسین: «هوون داخوازا بەرسڤێ دکه‌ن! ئەم بەرسڤا چ بده‌ین کو هوون بووینە ئه‌گه‌رێ سەرئێشێ ژ بۆ هەموو کوردستانێ، ل هەر پارچەیەکا کوردستانێ روهنییەکا ب ده‌ركه‌ڤیت هوون خۆ دکه‌نه تێدا و كاری بۆ ژ ناڤ برنا وێ دکه‌ن! ژ خۆ نابیت هوون ل هێڤیێ بن ئەم دگەل ڤێ سیاسەتا شاش و نەلۆژیکی یا هه‌وه دا بین».\nپارتی د بەردەوامییا بەرسڤا خۆ دا باس ل ئالیێ ئەخلاقی دکەت و دبێژیت: «هوون دخوازن هێجەتا بۆ شکەستنێن خۆ یێن سیاسی و لەشکری و دیپلۆماسی پەیدا بکه‌ن، وژدانێ ژ ده‌ڤ رایەدارێن پەکەکێ بار کرییە و هوون وەختە خۆ بكه‌ن وانەبێژێن ئەخلاقی؟ دێ دا ئەم بۆ هه‌وه بێژین كانێ ئەخلاق چی یە؟، دروستکرنا پرسگرێکا و هەولدان بۆ ژ ناڤ برنا دەستکەفتێن هەرێما کوردستانێ بێ ئەخلاقی یە، بێ ئەخلاقی داگیرکرنا گوندێن خەلکی یە، بێ ئەخلاقی ئەڤەیه کو ببێژی بلا لەشکرێن ترکیێ بهێن لێ نابیت پێشمەرگە بهێته ده‌ڤه‌رێ! خاپاندنا زارۆکێن کوڕ و کچێن ڤی وەلاتی و ب کوشتن دانا وان بۆ پاراستنا سنۆرێن دەولەتان بێ ئەخلاقی یە… هوون دبێژن ئەم چەکان بێ دەنگ ناکه‌ین، هوون بوومه نابێژن د هەرێمەکا ئازاد کری دا هه‌وه چەک بۆ چی یە و دگەل کێ دا شەری دکه‌ن؟ هوون بوو مه نابێژن ڤێتناما هه‌وه چ ب سەری هاتییه»؟\nبه‌سێ هۆزات هه‌ر ته‌ڤره‌كی ل ئه‌رده‌كی دده‌ت\nد داخویانییا پارتی دا ل سەر ئاخافتنا بەسێ هۆزات ژی زەلال کرن هاتییە دان، پارتی د بەرسڤا وێ دا دبێژیت: «بەسێ هۆزاتا هەڤسەرۆکا هه‌وه ژ ئالیەکێ دبێژیت دەستێ پارتی دگەل دەولەتا ترکیێ هەیە بۆ ژ ناڤ برن وقەتلعامێ و ئەخلاقێ پارتی تونەیە و….! و ئەو ب خۆ ژ ئالیەکێ دی دبێژیت پێدڤییه پارتی ب دەولەتا ترکیێ ببێژیت: پێدڤییه ب رێكێن دەمۆکراسی پرسگرێک دگەل کوردان بهێنه چارەسەر کرن و مافێ گەلێ کورد ل باکورێ کوردستانێ بده‌ن»!\nپارتی ل سەر رەوشا شەنگالێ ژی ب ڤی ئاوایی بەرسڤا پەکەکێ دا یە: «ل دەربارا شەنگالێ ژی ئەم جارەکا دی ل بیرا هه‌وه دئینین کو شەنگال بەشەكێ ڤه‌نه‌قه‌تیایی یه ژ کوردستانێ و د هەموو دانوستاندنێن دگەل حکوومەتا عیراقێ دا ژی مە دوپاتی ل سەر ڤێ ئێكێ کرییە و دێ بەردەوام ژی دوپاتیێ ل سەر ڤێ ئێكێ كه‌ین».\nل دوماهییا داخویانییا خۆ دەزگەهێ رۆشەنبیری و راگه‌هاندنا پارتییا دەمۆکراتا کوردستانێ ب پەکەکێ دبێژیت: «گەر هوون گه‌له‌ك درێژ ئاخفتن، نه‌ئاخڤن داکو ئەم ژی ناچار نەبین هنده بەرسڤا هه‌وه بده‌ین کو هوون ئێدی نه‌گه‌هن ماسکێن ل سەر روویێ خۆ جارەکا دی گرێ بده‌ن».


📖 پەیوەندیکردن بە کوردیپێدیاوە - Contact Kurdipedia کورتەباس\n📅 کاتی تۆمارکردن Nov 13 2017 8:15PM\n👁 ئەم بابەتە 84,018 جار بینراوە\nبەڕێوەبەری کوردیپێدیا هاوڕێ باخەوان hawreh@msn.c [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 0 22 ✔ 96% ✍ هـ.ب. 11/13/2017 8:15:40 PM\n📖 دەربارەی کوردیپێدیا کورتەباس\n📅 کاتی تۆمارکردن May 11 2017 12:56PM\n👁 ئەم بابەتە 180,760 جار بینراوە\nAbout Kurdipedia پێناسە کوردیپێدیا، پڕۆژەیەکە بۆ [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 0 17 ✔ 99% ✍ هـ.ب. 5/11/2017 12:56:45 PM\n☂ رێکخراوی کوردیپێدیا پارت و رێکخراوەکان\n📅 کاتی تۆمارکردن Nov 22 2013 11:17PM\n👁 ئەم بابەتە 54,541 جار بینراوە\nرێکخراوێکە ساڵی 2008 لەلایەن هاوڕێ باخەوانەوە دامە [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 34 56 ✔ 98% ✍ هـ.ب. 11/22/2013 11:17:51 PM\n📝 کوردیپێدیا - فایلی دەرچوو بەڵگەنامەکان\n📅 کاتی تۆمارکردن Sep 25 2015 4:18PM\n👁 ئەم بابەتە 19,070 جار بینراوە\nهەر نامەیەکی فەڕمیی کوردیپێدیا کە بۆ دەرەوەی رێکخر [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 28 8 ✔ 82% ✍ هـ.ب. 9/25/2015 4:18:02 PM\n| کاتی ئافراندنی لاپەڕە: 0.828 چرکە!


كۆرۆنا بازاڕی خولەكانی فێربوونی گەرمكرد - پەرەگراف\nكۆرۆنا بازاڕی خولەكانی فێربوونی گەرمكرد\nخولێكی خوێندن لە پەیمانگای ئینتەرچەینج لە سلێمانی. وێنە؛ پەیجی پەیمانگاكە لە فەیسبوك.\nهەرچی خولی فێربون و بەهێزكردنی وانە هەیە جمەیان دێت لە منداڵ، بە پەیمانگەكانی تایبەت بە موزیك و سەما و كاراتی و وەرزشەوە، ئەوەش لەسەر حسابی خوێندنگە و ناوەندەكانی خوێندن، كە نزیكەی دوو ساڵە كەمترین جار دەرگاكانیان بەڕوی خوێندكاردا كراوەتەوە.\nلە شوباتی 2020ـەوە، بڵاوبونەوەی ڤایرۆسی كۆرۆنا خوێندنی لە نیوەی ساڵدا ڕاگرت و لەوكاتەوە تا كۆتایی ئەمساڵی خوێندنیش زۆربەی كات خوێندنگەكان داخرابون یان بە شێوەیەكی پچڕپچڕ و بە كاتیی دەكرانەوە.\nوەزارەتی پەروەردە پشتی بە خوێندنی ئۆنلاین بەست، ئەوەش ڕوبەڕوی ڕەخنەی زۆر بووەوە، بەوپێیەی ژمارەیەكی كەم لە خوێندكاران توانییان سودی لێببینن، بەهۆی ئەوەی هێڵەكانی ئینتەرنێت باش نین، جگە لەخراپیی توانای كەسوكاری خوێندكار بۆ كڕینی تابلێت یان كۆمپیوتەر.\nساریا و سانا، دوو خوێندكاری پۆلەكانی 10 و 11ی بنەڕەتین، ئەوان لە زیانلێكەوتوانی داخستنی خوێندنگەكان بون و نەیانتوانی تەواوی پڕۆگرامی ئەمساڵ تەواو بكەن، بۆیە لە پەیمانگەیەكی ئەهلیی بۆ بەهێزكردنی وانەكان، ناوی خۆیان تۆماركردوە.\nبەوتەی دایكی ئەو دوو خوێندكارە، خەرجی خولەكانیان 300 هەزار دینار دەكەوێت، هەرچەندە بڕێكی زۆرە بەڵام ناچارن، چونكە لە خوێندنگە "هیچ فێرنەبون".\nزۆربەی پەیمانگە ئەهلییەكان لە مانگەكانی كۆتایی 2020ـەوە تائێستا بە بەردەوامی و بێ وەستان خولی بەهێزكردنی وانەی خوێندن، یان زمانی ئینگلیزی و عەرەبی و پرۆگرامی جیاوازی پەروەردەییان هەیە، ئەوەش بەشێوەی بەشداریی مانگانە.\nكاوان كەمال، باوكی خوێندكارێكی پۆلی حەوتی بنەڕەتییە و بۆ پەرەگراف وتی "هەرچەندە دۆخی دارایی خێزانەكەم باش نییە، بەڵام منداڵەكەم هیچ فێر نەبووە و حساب دەكەم ئەمساڵی خوێندنی فەوتاوە، بۆیە ناچارم لە ڕێگەی خولەكانەوە پرۆگرامی خوێندن بە منداڵەكەم تەواو بكەم".\nپەیمانگەكانی فێربوونی زمان و بەهێزكردنی وانەكانی قوتابخانە نرخەكانیان دەگۆڕێت، نرخی چەند وانەیەكی قوتابخانە بۆ هەر خوێندكارێك لەنێوان 60 هەزار بۆ 150 هەزار دیناردایە و نرخی فێربوونی هەر زمانێكیش لە نێوان 90 هەزار بۆ 650 هەزار دیناردایە.\n"نرخی دەورەكان گرانە، سێ منداڵم قوتابییە و زۆر دەكەوێت لەسەرم، ئەگەر چاودێری هەبوایە بۆ دیاریكردنی نرخەكان لەلایەن وەزارەتی پەروەردەوە زۆرباش دەبوو" شەیما داستان، دایكی خوێندكارێك بۆ پەرەگراف وای وت.\nتەنیا خولەكانی خوێندن نین جمەیان دێت، پەیمانگەكانی تایبەت بە موزیك، وەرزش، كاراتی و شوێنەكانی دیكەش ڕۆژانە پڕن لەو منداڵانەی نزیكەی دوو ساڵە كۆرۆنا لە خوێندنگەی دابڕیون.\nفەرهاد خالید، سەرپەرشتیاری پەروەردەیی لە پەروەردەی ڕۆژئاوای سلێمانی بۆ پەرەگراف وتی "خولەكانی بەهێزكردن هاوكارێكی باشە بۆ هاندانی خوێندكاران تاوەكو سارد نەبنەوە لە خوێندن، بە مەرجێك خولەكان لەژێر كۆنتڕۆڵی وەزارەتی پەروەردە و مامۆستای پسپۆڕ و بەتوانادا بێت لە بواری پەروەردەدا".\nلە ساڵانی پێش كۆرۆنا، كەمتر پەیمانگاكانی بەهێزكردن سەرجەم وانەكانی قوتابخانەی تێدا دەوترایەوە، بەڵكو تەنیا خولی فێربوونی كۆمپیوتەر و بەهێزكردنی زمانە جیاوازەكان و وانەكانی پۆلی 12 ئامادەیی بوو بۆ ئەوەی خوێندكاران زیاتر ئامادەبونایە بۆ تاقیكردنەوە لەبەرئەوەی پۆلێكی كۆتاییە و بە ئەنجامەكەی بڕیار لە داهاتووی خوێندكارەكە دەدرێت.\nسوهەیلە عەبدوڵا، بەڕێوەبەری ئامادەیی فریشتەی كچان لە سلێمانی بە پەرەگراف-ی وت "خەریكە خوێندن بە تەواوی دەبێتە بازرگانی لەلایەن كەسانێكەوە كە خولی بەهێزكردنی وانەكان دەكەنەوە بۆ خوێندكاران، بۆیە پێویستە وەزارەت پلانی هەبێت، تا ئەو خولانە لەناو قوتابخانەكاندابن و مامۆستای وانەكانی خۆیان بیڵێنەوە تا خوێندكارانی كەمدەرامەتیش بتوانن سوودمەندبن".\nبەپێی یاسای ژمارە 14ی ساڵی 2012 تایبەت بە قوتابخانە و پەیمانگە ناحكومییەكان لە هەرێمی كوردستان، هەر هاوڵاتییەكی عێراقی - بیانی بەشێوەی تاك یان گروپ و سەندیكابن دەتوانن پەیمانگای پیشەیی بكەنەوە كە مەبەست لێی بەشداریپێكردنی كەرتی تایبەتە لە پڕۆسەی پەروەردە و فێركردندا.\nلەو یاسایەدا نرخ دیارینەكراوە بۆ ئەو خولانەی پەیمانگەكان دەیكەینەوە.\nهەندێك پەیمانگە ڕۆژانە لە دوو تا سێ كاتی جیاوازدا خولی بۆ منداڵان هەیە.\nشەهرام مستەفا، بەڕێوەبەری پەیمانگای فێربوون دەڵێت، هەموو ساڵێك لەگەڵ كۆمەڵێك مامۆستای بەتواناو شارەزا خولی هاوینە بۆ بەهێزكردنی ئاستی خوێندكاران و فێربوونی زمانە بیانیەكان دەكەنەوە، ئەمساڵیش ژمارەی خوێندكارانیان زیاترە لە ساڵانی ڕابردوو.\nلە هەرێمی كوردستان نزیكەی 250 پەیمانگای پیشەیی هەن كە مۆڵەتی كاركردنیان لە وەزارەتی پەروەردە وەرگرتووە، بەپێی ئەو كارو بەرنامانەی هەیانە خولەكانی بەهێزكردنی زمانەكان و كۆمپیوتەر و وانەكانی قوتابخانە بە فێرخوازان دەڵێنەوە.\nئەحمەد گەل، بەڕێوەبەری گشتی ئامادەییە پیشەییەكان لە وەزارەتی پەروەردە بۆ پەرەگراف وتی "ئەو پەیمانگایانە بەپێی ڕێنمایی وەزارەتی پەروەردە كاردەكەن، بەڵام نرخیان بۆ دیاری نەكردوون، ئەوان سەربەستن بەپێی وانەكان و كاتەكەی و پسپۆڕیی ئەو كەسانەی وانەكان دەڵێنەوە خۆیان نرخ دیاریبكەن".\nبەپێی هەمان یاسای تایبەت بە قوتابخانە و پەیمانگە ناحكومییەكان، لەكاتی سەرپێچیكردندا پەیمانگەكان سزای ماددی دەدرێن، بەپێی جۆری سەرپێچییەكە كە بڕەكەی لە 500 هەزار دینارەوە دەستپێدەكات تا دوو ملیۆن دینار و هەندێكجار دەگاتە داخستنی پەیمانگاكە و لێسەندنەوەی مۆڵەتی كاركردن.\nئەركی چاودێریكردنی پەیمانگەكان لە ئەستۆی پارێزگاكانە، كە وەك هەر شوێنێكی دیكە سەردانیان بكەن تا بزانن چەندە ڕێنماییەكان جێبەجێ دەكەن، دڵنیاببنەوە كە مۆڵەتی كاردكردنیان هەیە بۆ ئەوەی ئەگەر سەرپێچییان كرد سزا بدرێن.\nئەحمەد عەزیز، سەرۆكی لیژنە هاوبەشەكانی قایمقامیەتی قەزای ناوەندی سلێمانی بە پەرەگراف-ی وت، هیچ سكاڵایەكیان بۆ نەهاتووە لەسەر نرخی خولەكانی فێربون، بەڵكو تەنها لەسەر قەرەباڵغی و زۆریی فێرخواز سكاڵای كەسوكاری خوێندكاران گەیەندراوەتە لیژنەكانیان و ئەوانیش ئیجرائاتیان كردووە.\nزۆریی خولەكانی فێربون و قەرەباڵغییان ناتوانێت قەرەبوی كەشی ناو پۆلی خوێندنگە بكاتەوە، ئەوەش بەپێی سەرپەرشتیارانی پەروەردە، كە بە ئەركی وەزارەتی پەروەردەی دەزانن پلانی تۆكمە بۆ ساڵی نوێی خوێندن دابنێت تا بە هەمان قەیرانی دوو ساڵی ڕابردودا تێنەپەڕێت.


هەوڵدانی ڕیاز بۆ سڕینەوەی سەعد حەریری لە گۆڕەپانی سیاسیی لوبنان - IUVMPRESS\nبە پێی ڕاپۆرتی ڕۆیتێرز، سەرچاوەکانی نزیک لە سەعد حەریری سەرۆک وەزیرانی لەکار کشاوەی لوبنان دەڵێن: عەرەبستان بەو ئەنجامە گەییشتووە کە سەعد حەریری دەبێ لە گۆڕەپانی سیاسەتی لوبنان بسڕدرێتەوە.\nئەم سەرچاوانە دەڵێن: عەرەبستان لەو باوەڕەدایە کە حەریری ناتوانێ و حەزیش ناکات کە بەگژ بزوتنەوەی حیزبوڵڵادا بچێتەوە، کەوا بوو دەبێ بە تەواوی لە گۆڕەپانی سیاسیی لوبنان وەلا بنرێت.\nئەم سەرچاوانە وتووشیانە : لەکاتی گەییشتنی سەعد حەریری بە خاکی لوبنان هیچ شازادەو یان کاربەدەستێکی سەربازی پێشوازیی لێ نەکرد و دەستبەجێ دوای گەییشتنیشی مۆبایلەکەی لێ سەنەدراو ناچاریش کرا دەقێکی لەکارکشانەوە بخوێنێتەوە.\nبە قسەی ئەم سەرچاوانە، ڕیاز بەنیازە بەها حەریری برا گەورەی سەعد حەریری بکات بە سەرۆک وەزیرانی لوبنان. عەرەبستان هەروەها داوای لە بەها حەریری کردووە هەتا سەردانی ئەو وڵاتە بکات و سوێندی ئەمەگدارییان بۆ بخوات کەچی ناوبراو خۆی لە قەرەی ئەم کارە نەداوە.\nهەواڵدەریی ڕۆیتێرز لە درێژەی ڕاپۆرتەکەی دا نووسیویەتی: بە ئاسانی دەشێ لە دەقی نامەی لەکار کشانەوەکەی حەریری تێ بگەین کە نووسراوەی خۆی نییە، چونکو ئەو ئاوا قسە ناکات، دیارە عەرەبستان بۆ بەرنگار بوونەوەی ئێران لە لوبنان دا ناچاری کردووە لە پۆستەکەی بکشێتەوە.\nپشتگری ڕژێمی زایۆنی لە عەرەبستان بەرامبەر حیزبۆڵڵای لوبنان\nدرێژەی کاردانەوەکان بە واز لە کار هێنانی سەعد حەریری\nڕژێمی ئیسراییل، ئەمریکا وعەرەبستان، هۆکاری وەدواکەوتنی دامەزرانی دەوڵەتی نوێی لوبنان


گیڤارا ئایکۆنی شۆڕش و یاخی بوون .. – History Of Kurdistan\nHome / مێژووى جیهان / گیڤارا ئایکۆنی شۆڕش و یاخی بوون ..\nگۆران حكيم 2017-10-09\tمێژووى جیهان, مێژووى گشتى لێدوان نووسین ناچالاککراوە لە گیڤارا ئایکۆنی شۆڕش و یاخی بوون .. 5,285 Views\nگیڤارا وەک دۆنکیشۆت ژیا، بەڵام وەک مەسیح مرد ..\nپاش پەنجا ساڵ لە مردنی وێنەکەی بە زیندووی مایەوە ..\nنابێت هیچ کات بڕوا بە نیزامی ئیمپرالی بکرێت ؟!\nهۆکار چیە پاش چەندین ساڵ لە مردنی گیڤارا ئەو لە دڵی خەڵکیدا مایەوە؟ ئەو کیشوەرەکانی جیهانی تێپەڕاند، ئەو چووە ناو دڵ و سەر لاشەی زۆرێک لە مرۆڤەکانەوە، لە هەر شوێنێک شۆڕشێک یاخود یاخی بوونێک بە دی بکرێت ناو و وێنەی ئەو بە دی دەکرێت و ناوەکەی ئەو دەڵێنەوە.\nلە زنجیرە چیاکانی ” سیارا ماسترا” بە سەرکردایەتی ڤیدڵ کاسترۆ دژ بە ڕژێمی پاتیستا چێ گیڤارا لە پزیشکەوە بوو بە شۆڕشگێڕ، پاش بەشداری کردن لە شۆڕشی کوبادا چی بووە هاوڵاتیەکی کوبی.\nئەو کەسێکی یاخی و قۆز بوو، دەم و چاوێکی سەرنجڕاکێش و ئەفسووناوی هەبوو، هەر لە سەرەتاوە کاریزمایەکی تێدا بەدی دەکرا، زۆر ئارەزووی فۆتۆگرافی هەبوو، ئەو کاتانەی لە مەکسیک ژیا بوو کاری وێنەگری دەکرد، ئەو بوو بە وەزیری پیشەسازی، بەشداری بووژاندنەوەی وڵاتی کرد، ئەو وەک وەزیر کاری نەکرد، بەڵکو وەک کرێکارێک شانبەشانی کرێکارەکانی تر کاری دەکرد، ئەوەش جێی سەرنجی هەمووان بوو.\nچێ بوو بە ڕمز و هێمای ئازایەتی لای زۆرێک لە خەڵکی، ئەو تۆوی ئازایەتی لە خوێنیدا هەبوو، هەموو سیفەتەکانی ئازایەتی تێدا کۆببوەوە، بڕوای وابوو هەمیشە دوژمنەکەت لە نزیکەوەیە، پێویستە بەردەوام لە ئامادەیی تەواودا بیت، کاتی نەبووە بۆ قژ چاککردن، ئەو نوێنەری شۆڕش و یاخی بوون بوو.\nگیڤارا ڕای وایە نابێت هیچ کات بڕوا بە نیزامی ئیمپرالی بکرێت، دواجار لە نامەکەی نهێنیدا بۆ کاسترۆ گیڤارا داوای کرد کە کوبا بە جێبهێڵێت و ڕوو بکاتە وڵاتانی تری ئەمەریکای لاتین بۆ درێژە دان بە شۆڕشی چەکداری.\nگیڤارا ساڵی 1965 بووە ڕەمزی شۆڕشگێڕی لە بەرامبەر وەستانی بەرامبەر داگیرکاری ئەمریکا، دەزگاری هەواڵگیری کوبا هەستا بە گۆڕینی شێوەی چی گیڤارا و ئەویش بە دروستکردنی پاسسپۆرتی تەزویر بە مەبەستی گەیشتنی بە وڵاتی بۆلیڤیا، لە کۆتایدا گیڤارا بۆ هەمیشە کوبای نەبینیەوە.\nگیڤارا سوارچاکێکی بەهێز بوو، عاشقی ئەدەب و نووسین بوو، خۆی لە کەسایەتی دۆنکیشۆت دەبینیەوە، ئەو لە سەرەتادا نەخۆشی تەنگەنەفەسی و ڕەبوەی هەبوو، ئەوەش یەکێک بوو لە هۆکارەکانی دەستگیرکردنی.\nدوا سەفەری گیڤارا لە ساڵی 1967 بوو پێش مردنی دوا شەوی لە گوندی ” لاهێگێرا ” بەسەر برد، بۆلیڤیەکان گیڤارا وەک مەسیح دەبینن، دەربارەی مردنی چێ چیرۆک زۆرە، نازانین تەواو بڕوا بە کامیان بکەین، بەڵام دیارترییان ئەوە بووە لە لایەن ئەو کەسانەوە تیرۆر کرا کە پاسەوانیان دەکرد.\nئەوانەی بە ئاشکرا وا هەستیان کرد لە تیرۆرکردنی گیڤاردا سەرکەوتوو بوون بۆیە وێنەکەیان بە مردووی بڵاوکردەوە کەوتنە هەڵەوە، چونکە دواجار گیڤارا بوو بە پاڵەوان لە جیهاندا، شێوازی مردنەکەشی لە مردنی مەسیحەوە نزیک بووە چونکە پێش مردنەکەی لاشەکەی شوێنراوە و ئازار دراوە و دواتر کوژراوە، بۆیە گیڤارا بووە ڕەمزی هیواو ژیان.\nپاش مردنەکەی لە ئەمەریکا خەڵکێکی زۆر گردبوونەوە و هوتافیان دەکێشا دژ بە ئەمەریکا کە تاوانبار کرا بوو لە کوشتنی گیڤارادا، دواجار گیڤارا چووە دڵی خەڵک و چووە جەستەی مرۆڤەکانەوە، کەواتە گیڤارا جگە لە ناوەکەی وێنەکەشی بە نەمری مایەوە.\nPrevious نهێنی شاردنەوەی شوێن گۆڕی موعەمەر قەزافی و بن لادن و عومەر موختار و گیڤارا لەچیدایە؟\nNext پارتی کرێکارانی کوردستان لە عەبدوڵا ئۆجەلانەوە تا جەمیل بایک!


لیوا قارەمان کەمال، جێگری سوپاسالاری پێشمەرگە بە ماڵپەڕی فەرمیی پارتی (4ی کانونی دووەمی 2021) ڕاگەیاند، "وەزارەتی پێشمەرگە بڕیاری داوە ھەر فەرماندەیەک کەمتەرخە بێت لە جێبەجێکردنی ئەرکەکانی ئەوە سزا دەدرێت، لە ماوەکانی ڕابردوو ژمارەیەک فەرماندەی پێشمەرگە بەھۆی کەمتەرخەمییەوە سزا دراون و بەردەوامیش دەبین لەوەی ھەر کەسێک کەمتەرخەمی بکات، لێپرسینەوەی لەگەڵدا بکرێت.''\nبەرپرسەکەی پێشمەرگە وتیشی، "لە سەنگەرەکانی بەرگری کەمتەرخەمی ھەبووە، چونکە زۆر جار پێشمەرگە و فەرماندەکانی ئێمە بەباشی خۆیان حەشار نەداوە لە سەنگەرەکاندا، ئەوەیش بووەتە ھۆکاری ئەوەی چەکدارانی داعش کەڵک لەو کەمتەرخەمییەی پێشمەرگە ببینن و لە دوورەوە بیانکەنە ئامانج.''\nلیوا قارەمان ئاماژەی بۆ ئەوە کرد، "مەبەست لە سزادانی فەرماندەکان بۆ ئەوەیە زیاتر خۆیان ئامادە بکەن و سەنگەرەکانیان بەڕووی دوژمن قائیم بکەن، تا کەمتەرخەمییان نەبێتە ھۆکاری ئەوەی دوژمن کەڵک لە کەمتەرخەمیی ھێزی پێشمەرگە ببینێت.''\nهەفتەی ڕابردوو، داعش سێ هێرشی جیاجیای لە گەرمیان و مەخمورەوە کردە سەر سەنگەرەکانی پێشمەرگە و بەهۆیانەوە 17 پێشمەرگە و سێ هاوڵاتی مەدەنی گیانیان لەدەست دا.


کوردیپێدیا - ڕاگەیاندراوی وەزارەتی تەندروستی ژمارە (94)\n📝 ڕاگەیاندراوی وەزارەتی تەندروستی ژمارە (94) | پۆل: بەڵگەنامەکان | زمانی بابەت: 🏳 کوردیی ناوەڕاست\nڕاگەیاندراوی وەزارەتی تەندروستی ژمارە (94)\nتاوەکو ئەوڕۆ (12031) هاووڵاتی ئەوانەی کە لە دەرەوەی ووڵات گەڕانەتەوە وە ئەوانەی کە بەرکەوتەی نەخۆشە چەسپێنراوەکان کەڕەنتین کراون، لەئێستادا تەنها (984) هاووڵاتی لە (33) شوێنی جیاوازی کەرەنتین ماونەتەوە؛ (269) لە هەولێرهەولێر، (83) لە سلێمانیسلێمانی، (632) لە دهۆکدهۆک. وە (11047) هاووڵاتی لە کەرەنتین دەرچوونە و گەڕانەوەتە ناو خانەوادەکانیان دوای تەواو کردنی ماوەی 14 رۆژ وە ئەنجامدانی پشکنینی تاقیگەیی بۆیان وپشتراستکردنەوەی ئەوەی کە هەڵگری ئەو نەخۆشیە نین، لەگەڵ کەڕەنتین کردنی ژمارەیەکی تری هاووڵاتییان لە 24 کاتژمێری ڕابردوودا کە کۆی گشتی (27) هاووڵاتی بوو.\nلەماوەی 24 کاتژمێری ڕابردوودا؛ (985) پشکنین ئەنجام دراوە لەسەر ئاستی هەرێمی کوردستان؛ (454) هەولێر، (228) سلێمانی، (303) دهۆک. دەرەنجام (34) تووشبووی نوێ تۆمار کرا بەم شێوەیەی خوارەوە:\nپارێزگای هەولێر (12) پۆزەتیڤ: (5) پیاو تەمەنیان (55)، (51)، (51)، (50)، (31) ساڵ و (5) ئافرەت تەمەنیان (29)، (26)، (24)، (23)، (23) ساڵ و (2) کچی گەنج تەمەنیان (18)، (18) ساڵ، حەفت لە تووشبووان بەرکەوتووی تووشبووانی پێشوون، پێنج لە تووشبووان بەهۆی بوونی نیشانەکانی نەخۆشی سەردانی نەخۆشخانەیان کردووە، شەش لە تووشبووان دانیشتووی شارەدێی عەنکاوەن، شەش تووشبووی تر دانیشتووی گەڕەکەکانی گولان و کامەران ستی و کۆمەڵگای پیرزین و بنەسڵاوەن.\nپارێزگای سلێمانی (22) پۆزەتیڤ: (12) پیاو تەمەنیان (69)، (63)، (59)، (57)، (47)، (43)، (41)، (37)، (30)، (29)، (29)، (26) ساڵ و (9) ئافرەت تەمەنیان (69)، (58)، (48)، (41)، (41)، (39)، (32)، (29)، (21) ساڵ و کوڕێکی گەنج تەمەن (15) ساڵ، (8) تووشبوو بەرکەوتووی تووشبووانی پێشوون، (14) تووشبووی نیشانەی نەخۆشیان هەیە، (21) تووشبوو دانیشتووی ناو شاری سلێمانین و یەک و تووشبوو دانیشتووی وارماوەیە.\nکۆی گشتی تووشبووان بە ڤایرۆسی کۆڕۆنای نوێ COVID-19 لە هەرێمی کوردستان (566) تووشبوو، لەنێویاندا (5) مردن هەیە و (409) نەخۆش چاکبووەتەوە، وە ئێستا تەنها (152) نەخۆش لەژێر چاودێری پزیشکی دان.\n#هەولێر | #سلێمانی | #دهۆک | #28-05-2020 |\n1. 👁 28-05-2020\n📅 رۆژی دەرچوون: 28-05-2020\n➕ ئەم بابەتە لەلایەن: (بەناز جۆڵا)ەوە لە: May 28 2020 11:10PM تۆمارکراوە\n👌 ئەم بابەتە لەلایەن: (هاوڕێ باخەوان)ەوە لە: May 28 2020 11:11PM پێداچوونەوەی بۆکراوە و ئازادکراوە\n✍ ئەم بابەتە بۆ دواجار لەلایەن: (هاوڕێ باخەوان)ەوە لە: May 28 2020 11:11PM باشترکراوە


دەقی دیمانەی گۆڤاری رێچکە لەگەڵ سەرۆکی فەرمانگە\n2177 جار بینراوە| لەرێکەوتى : 2013-04-23\nبۆ زیاتر ئاشنابوون بەکاروچالاکیەکانی فەرمانگەی ڕێکخراوە ناحکومییەکان، گۆڤاری ڕێچکە لە نزیکەوە دیدارێکی تایبەتی لەگەڵ سەرۆکی فەرمانگە سازدا، سەبارەت بەدامەزرانی ئەم فەرمانگەیە و وپڕۆژە و ئامانجیان ھەروەھا پەیوەندییان لەگەڵ ڕێکخراوەکان و خزمەتکردنیان و چەندین پرسی گرنگتر لەم دیدارەدا بڵاودەکەینەوە.\nڕێچکە: وەک ئەوەی ئاگادارین لەکابینەی شەشەمی حکومەتی ھەرێمی کوردستان ئێوە ڕاوێژکاری سەرۆکی حکومەت بوون بۆکاروباری ڕێکخراوەکان، دەتوانن بڵێین بوونت بەسەرۆکی ئەم فەرمانگەیە، سەر ئەنجام ڕۆڵی ئەکتیڤی ئێوەبوو لەوبوارەدا؟\nفازڵ عومەر: سەرەتا سوپاستان دەکەم بۆ ئەم دەرفەتەی بەئێمەتان بەخشی، دەربارەی پرسیارەکەتان، ھەڵبەت مومارەسە وئەزموونی کارکردنمان لەبواری کاری ڕێکخراوەی لە رابردوودا، بۆخۆی بۆتە باگراوەندێک و ئەم باکگراوندەش بۆتە بناغەیەک تاسیفەتی ڕاوێژکاری لەو بوارەدا وەربگرین، سەرۆکایەتی کردنی ئەم فەرمانگەیەش کە پەیوەندی بە ڕێکخراوەکانەوە ھەیە، دانەبڕاوە لەو ئەزمەنەی لەبواری کاری رێکخراوەی ھەمە و پەیوەندیشی ھەیە بەوەی کە لەناوکاروباری حکومەتدا وەک ڕاوێژکاری سەرۆکی حکومەت کارمکردووە.\nڕێچکە: دەپرسین ئێوە یەکێک لەو دروشمانەی ھەتانە لەسەر پێگەو سایتەکەتان نوسیووتانە فەرمانگەی ڕێکخراوە ناحکومیەکان ڕایەڵە و پردی پەیوەندی نێوان ڕێکخراوەکان و حکومەتی ھەرێمی کوردستانە، کەواتە دەتوانن بڵێن ئەو ڕایەڵە و دروستبوونی ئەو پەیوەندییە خواستی حکومەتە؟\nفازڵ عومەر: لەڕاستیدا ئێمە لەسەرەتای دەستپێکردنی کارەکانمانداین، لەسەرەتای ئەزموونکردنی سیستەمێکی نوێداین کەئەم سیستەمە نوێیە بەیاسایەک ڕێکخراوە، جیاوازی ھەیە لەگەڵ ئەو سیستەم و شێوازەی پێشتر لە قۆناغی ڕابوردوودا لەچوارچێوەی یاسایەکی تردا پەیڕەوی لێکراوە، لەم سۆنگەیەوە بڕیاردان لەوەی کە ئێمە ئایا ئەتوانین یان ناتوانین؟ رەنگە بڕیاردانێکی سەرەتای وخێرابێت، بۆیە لەکاتی ئەزموونکردن و بەڕێوچونی کارەکانی ئێمە، خودی کارەکانمان وەڵامی ئەوپرسیارە بداتەوە کە ئایا ئەتوانین لە ئاست خواست وداواکاری سەرجەم ڕێکخراوەکاندا بین و ببین بەڕایەڵەیەکی پەیوەندی پتەولە نێوان ڕێکخراوەکان وحکومەت کە ئێمەش بەشێکین لەوحکومەتە، ئەو یاسایەی کە لە ھەرێمی کوردستان دەرچوەبۆ ڕێکخراوەناحکومیەکان یاسای ژمالاە (١)ی ساڵی ٢٠١١، حکومەت ڕۆڵێکی گرنگی گێڕاوە لەوەی کە ئەم یاسایە دەربچێت ھەڵبەت بەھاوکاری لەگەڵ پەرلەمان و ڕێکخراوە ناوخۆییەکان و ڕێکخراوە نێودەوڵەتیەکانیش، ئەمەش ئاماژەیەکی ڕوونە بۆئەوەی کە حکومەتی ھەرێمی کوردستان متمانەی تەواوی بەھاوڵاتیانی خۆی ھەیەو وەدەیەوێت بەشداربن لەبوژانەوەی سەرخانی کۆمەڵایەتی لە ڕێگای کارو چالاکییەکانیان کاریگەرییان لەسەر کۆمەڵگا ھەبێت، ئەو میکانیزم و پڕۆسیجەرەش کەفەرمانگەکە لەژێر ڕۆشنای یاساکەدا، پەیڕەوی لێدەکات ھیوای زۆرمان پێی ھەیە کە ئەو ڕایەڵە و پەیوەندیە پتەو بکات بەوەی کەپڕۆسەی تۆمارکردنی ڕێکخراوەکان پڕۆسەیەکی شەفاف و ڕوون وئاسانە، ھەم بەوەی کەھەوڵدان بۆ ئەوەی کە تەمویلی ڕێکخراوەکان لە پرسی مەحسوبیەت ومەنسوبیەت ولێک نزیکی بگوێزێتەوە بۆ پڕۆسەیەکی دادپەروەرانەتر و رەخساندنی دەرفەتی یەکسان.\nڕێچکە: دەپرسین کامانەن ئەو رێکخراوانەی کە پێیان دەگوترێت ڕێکخراوی ناحکومی لەکوردستان؟\nفازل عومەر: لەڕاستیدا کەرتی کۆمەڵگای مەدەنی کەرتێکی فراوانە، بۆنمونە ھەردامەزراوەیەک کەگروپێک خەڵک تیادا کۆدەبێتەوە و تواناکانی خۆیان ڕێکدەخەن بۆداکۆکیکردن لەئامانجێک. سەنتەرێکی ڕۆشنبیری، سەندیکایەک کۆمەڵەیەک،یەکێتیەک، پارتێکی سیاسی تەنانەت تیپێکی ھونەری ئەمانە بەیەکەوە لەگەڵ ڕێکخراوە ناحکومیەکان. ھەمویان دەچنە چوارچێوەیەکی فراواتر کەپێیان دەگوترێت رێکخراوەکانی کۆمەڵگەی مەدەنی، بەڵام بە پێی ئەوەی کە لەھەرێمی کوردستاندا لەڕوی یاسایەوە وادابەش بووە، بەڵام لەروِوی پێکھاتەوە یەک ھێزە بۆگۆڕینی کۆمەڵگا لەم قۆناغەوە بۆقۆناغێکی تر کە قۆناغی مەدەنیەتە، بەشێک لەوانەی کەنوێنەرایەتی پێکھاتەی پیشیەی وپێکھاتەی جۆراوجۆراو دەکەن پێیان دەوترێت سەندیکا و یەکێتی کۆمەڵەکان، لەگەڵ سەنتەرە ڕۆشنبیرییەکان و گروپ و تیپە ھونەریەکان،کەکاریان بڵاو کردنەوەی ڕۆشنبیرییە ئەمانە یاسایەک رێکیاندەخات کە یاسای ژمارە ١٨ساڵی ١٩٩٣یە، بەبڕوای ئێمە پارتە سیاسیەکانیش بەشێکن لە کۆمەڵگای مەدەنی بەیاسایەک ڕێکدەخرێن کە یاسای ژمارە(١٧)یە، ئەو ڕێکخراوانەی کەپێنان دەوترێت ڕێکخراوی ناحکومی(NGO)کان، لەڕابوردوودا بەیاسای ژمارە(١٥)ساڵی (٢٠٠١)و بڕیاری ژمارە (٢٩٧)ی ساڵی ١٩٩٩خراوبوون، بەڵام لە ئێستادا یاسایەک ھەیە بەناوی یاسای ژمارە(١)ی ساڵی(٢٠١١)ی پەڕلەمانی کوردستان تایبەت بەڕێکخراوە ناحکومیەکان، کە ھەردوو یاسای ژمارە (١٥) و بڕیاری ژمارە (٢٩٧) ڕەتدەکاتەوە و دەبێتە چەترێک بۆ ڕێکخستنی کاروباری ڕێکخراوە ناحکومییەکان لە ھەرێمی کوردستان، جاچ ئەو ڕێکخراوە ناحکومیانە لۆکاڵ بن واتە لەناو خۆی ھەرێمدا دروست بوبن یان ئەوەی لە ناوڕاست و خواروی عێراق دروست بوبێت و ھاتبێت لە ھەرێمی کوردستان خۆی تۆماربکات وەک ڕێکخراوێکی ناحکومی، ھەروەھا ڕێکخراوە نێودەوڵەتیەکان ئەم یاسایەی بەسەریدا دەچەسپێت، کەیاسای ژمارە(١)ساڵی ٢٠١١ی پەرلەمانی کوردستانە, بۆیە دەتوانین بەکورتی بڵێن ڕێکخراوە ناحکومیەکان ئەوڕێکخراوە سەربەخۆو خۆبەخش وقازانج نەویستە ناحکومییانەن، کەدەکەونە ژێر بەند و مادە وبڕگەکانی یاسای ژمارە(١) ساڵی ٢٠١١ی تایبەت بەڕێکخراوەناحکومیەکان لەھەرێمی کوردستان.\nڕێچکە:ئایا ئەو سەندیکاو ڕێکخراو سەنتەرانەی کە سەر بەپارتە سیاسیەکانن لەھەرێمی کوردستان وەک ڕێکخراوەکانی ترلەم فەرمانگەی ئێوە دەبێت خۆیان تۆماربکەن؟\nفازڵ عومەر: بۆئەوەی پەیامەکە ڕونتر بگات ئەو رێکخراوانەی کە دەبنە پاشکۆی پارتە سیاسیەکان، بۆنموونە یەکێتی قوتابیان و کۆمەڵەی خوێندکاران و یەکێتی ئافرەتان و یەکێتی ژنان و ...ھتد، لەھەمان کاتدا وەک وتمان سەندیکاکان و کۆمەڵەو یەکێتیەکا .یاسایەکی تایبەت بەخۆیان ھەیە کەھەمان ئەو یاسایەی سەنتەرە ڕۆشنبیریەکانیش مۆڵەتی پێوەردەگرێن ئەویش یاسای ژمارە(١٨)ساڵی ١٩٩٣کە بەیاسای کۆمەڵەکان ناسراوە.ئەم یاسایە لەلایەن لەوەزراتی ناوخۆ جێبەجێ ئەکرێت، ئەوانە ھیچ پەیوەندیەکیان بەفەرمانگەی ڕێکخراوە ناحکومیەکانەوە نیە، ئەوەی پەیوەندی بەئێمەوە ھەیە پێی دەوترێت ڕێکخراوی ناحکومی، ئەمانە لەھەرێمی کوردستاندا ڕێژەیەکیان ھەیە کە لەڕابوردوودا مۆڵەتیان وەرگرتووە و کاروچالاکیان کردووە، لەئێستادا لەلایەن ئێمەوە سەرپەرشتی دەکرێن، ھەر ڕێکخراوێکی تازەش کە ڕێکخراوی ناحکومی بێت و بیەوێت دروست ببێت لەلای ئێمە خۆی تۆمار ئەکات، بەڵام سەنتەرێکی ڕۆشنبیری یان سەندیکایەک یان کۆمەڵەیەک ئەمانە پێویستە بچنە وەزارەتی ناوخۆ و بەپێی یاسای ژمارە(١٨) مۆڵەت وەربگرن.\nڕێچکە: ئەی بەنیسبەت ئەو ڕێکخراوە عێراقی وبیانیانەی کە دێنە ھەرێمی کوردستان چۆن مامە ڵەیان لەگەڵ دەکەن وەک فەرمانگەی ڕێکخراوە ناحکومیەکان؟\nفازڵ عومەر: وەک ئەوەی پێشتر ئاماژەم پێدا یاسای ژمارە(١)ی ساڵی ٢٠١١ی پەرلەمانی کوردستان تایبەت بەڕێکخراوە ناحکومیەکان لەھەرێمی کوردستان، واتە ڕێکخراوەناحکومیە ڕێکخراوە عێراقیەکان و ڕێکخراوەناحکومیە بیانیەکان دێن لەم فەرمانگەیە خۆیان تۆماردەکەن وفەرمانگەکەمان ھاوکاریان دەبێت ودەبینە چاودێر بەسەرکارو چالاکیەکانیان، چاودێر بەمانای سانسۆرنا بەڵکو بەواتای پێکەوەکاردن و ھەماھەنگی لە پێناو ھاندانی ئەو ڕێکخراوانە، بۆئەوەی خزمەتی باشتر پێشکەش بکەن بەکۆمەڵگاکەمان.\nڕێچکە:دەپرسین ھاوکاریەکانی ئێوەچین بۆئەو ڕێکخراوانەی لە ژێر چەتری فەرمانگەکەتان خۆیان تۆمارکردوە؟\nفازڵ عومەر: ئێمە بەپێی یاسا مافی ئەوەمان دراوەتێ کە ھاوکاری پڕۆژەی ڕێکخراوەکان بکەین، ساڵانە لەبودجەی ھەرێمی کوردستان بڕێک پارە بۆ پڕۆژەی رێکخراوەکان دیاری دەکرێت، بۆنمونە لەبودجەی ئەم ساڵ بڕی(١٥)ملیاردینار دیاریکراوە. دەدریتە پڕۆژەی رێکخراوەکان لەسەرجەم بوارە جیاوازەکاندا، بەتایبەتی ئەوبوارانەی کەپەیوەندیان بەگەیاندنی لایەنی خزمەتگوزاری بەھاوڵاتیانەوە ھەیە، بەڵێ ئێمە وەک فەرمانگەی ڕێکخراوە ناحکومیەکان لەڕووی مەعنەوی و داراییەوە لەپەیوەنیدادەبین لەگەڵ گشت ئەوڕێکخراوەناحکومیانەی لەم فەرمانگەیە خۆیان تۆمارکردووە.\nڕێچکە :لە لێدوانێکی ڕۆژنامەوانی ئێوەدا لەیەکێک لەماڵپەڕەکوردیەکان، دەڵێن کە لەمانگی ٥ی ئەم ساڵدا ئەوبەخشینانەی پێشتر بەشێوەی مانگانە دراوە بەڕێکخراوەکان کەدووملیۆن ونیوو دینارە دەبڕیت،دەتوانن زیاتر ڕونکردنەوەمان پێ بدەن لەم بارەیەوە؟\nفازڵ عومەر :لەڕاستیدا ھەر لەیەکەم ڕۆژی دەستبەکاربوونی فەرمانگەکەمان لە چوارچێوەی گۆنگرەیەکی ڕۆژنامەوانیدا، ستراتیژو بەرنامەی فەرمانگەی ڕێکخراوە ناحکومیەکەمان ڕاگەیاند. ھەرلەوێدا ئاماژەمان بەوەکرد کەلەڕابوردودا پێدانی بەخشینی مانگانە بەبەشێک لە ڕێکخراوەکان پەیڕەوی لێکراوە بەنیەتی بەشداری پێکردن و ھاوکاریکردنی ڕێکخراوەکان. بەڵام کە یاسای نویێ دەرچوو ئەو یاسا نوێیە ئاماژە بەوە ئەکات کە ھاوکاری پێشکەش بە ڕێکخراوەکان دەکرێت لە سەر بنەمای پڕۆژەکانیان، بۆیە ئێمە وەک فەرمانگەی ڕێکخراوە ناحکومیەکان لەمانگی دوودا لەو کۆنفراسەدا ماوەیەکمان داوەتە گشت ڕێکخراوەکان کەسێ مانگە، لەسەرەتای مانگی پێج مینحەی مانگانە نامێنێ و پڕۆژە ئەبێتە پێووەر، ئەم پێوەرە زۆرگونجاوە چونکە دادپەروەری و یەکسانی وشەفافیەتیش لەوەدایە کەدرگایەکی واڵا بۆڕێکخراوەکان بکەیتەوە کە لەڕێی پڕۆژەکانیانەوە خزمەت بەھاوڵاتیان بکەن .\nڕێچکە:بەوسیفەتەی بەڕێزتان کە پێشتر لەکابینەی شەشەم ڕاوێژکاری سەرۆکی حکومەت بوون بۆکاروباری ڕێکخراوەکان تاچەند لەئەداو کارکردنی ڕێکخراوەکانی گۆمەڵگای مەدەنی وسەنتەرە ڕۆشنبیریەکان ڕازین بە ئێستاشەوە؟\nفازڵ عومەر: لەڕاستیدا ئەگەر قسە لەسەر رێکخراوەکانی کۆمەڵگەی مەدەنی بکەین لەھەرێمی کوردستان،رەِنگە بگونجێ کە بڵێین تەمەنی ئەم کەرتە تەمەنێکی زۆرنیە لەگەڵ ئەمەشدا بێ ویژدانی ئەبێت بڵێین کە ھیچ ڕۆڵێکیان نەگێڕاوە، بەڵام ئەشتوانین بڵێین کەلەئاستی پێداویستی و داخوازیەکانی ئەم قۆناغە وخەڵکی ھەرێمی کوردستان نەبوون، من ھەمووکات ئەوە دووبارە دەکەمەوە ئەوکاتە ڕێکخراوەکان ئەتوانن کاریگەری وڕۆڵ وگرنگیان ھەبێت کە ببن بە بەشێک لە جەستەی کۆمەڵگا، ببن بەشێک لەپێداویستیەکانی کۆمەڵگا زۆرجار ئەو قسەیەم بەڕاشکاوانە وتووە لە گەڕەکێکدا ئەگەر مزگەوتێک، قوتابخانەیەک، باخچەیەکی ساوایان، یارگایەک،بنکەیەکی تەندروستی تەنانەت نانەوخانەیەک کرابێتەوە دانیشتوانی ئەو گەڕەکەکە نەک پێیان ناخۆش نیە، بگرە زۆر دڵخۆشیش دەبن، بەڵام کاتێک ڕێکخراوێک یان سەنتەرێک لەگەڕەکێکدا دەکرێتەوە. تەواوی گەڕەکەکە پێی نیگەرانن، ھۆکاری ئەمەچیە؟ ھۆکاری ئەمە ئەوەیە کەڕێکخراوەکانی کۆمەڵگای مەدەنی لەکوردستان نەیانتوانیوە خۆیان بکەن بە بەشێک لە پێداویستیەکانی کۆمەڵگە، نەیانتوانیووە ببنە بەشێک لەجەستەی کۆمەڵگە. بۆیە ئەرکی ئێمە وەک فەرمانگەی ڕێکخراوە ناحکومیەکان. قورسترە لەوەی بریتی بێت لە تۆمارکردنی ڕێکخراوێک یان تۆمارنەکردنی یان ھاوکاریکردنی پرۆژەی رێکخراوەکان، بەڵکو ئەرکی ئێمە بریتیە لە خۆشکردنی زەمینە بۆ ئاشتکردنەوەی کۆمەڵگە و رێکخراوەکان و ھەوڵدانە بۆ ئەوەی رێکخراوەکانی کۆمەڵگەی مەدەنی ببنە پێداویستی خەڵک، بەشێوەیەک خەڵک واھەست بکەن بەبێ ئەو رێکخراوانە ناتوانن بەشێک لە پێداویستی و داواکانیان بەدی بھێنن.\nڕێچکە: پێتان وانیە ھۆکاری ئەوەیە زۆربەی ئەو ڕێکخراو سەنتەرانە ھەن لەکوردستان مینبەری پارتە سیاسیەکانن بۆیە دانیشتوانی گەڕەکەکان دڵخۆش نین پێیان؟\nفازڵ عومەر: من پێم وانیە بەوشێوەیە بێت چونکە کۆمەڵگاکەی ئێمە کۆمەڵگایەکی حیزبیە، ڕەنگە بارەگایەکی حیزبی لەگەڕکێکدا ھەبێت بۆخەڵکی گەڕەکەکی ئەوەندە ناخۆش نەبێت بەقەدەر بارەگای سەنتەرێکی ڕۆشنبیری یاخود ڕێکخراوێکی کۆمەڵگای مەدەنی، ئەمڕۆ حیزب بۆتە پێداویستی خەڵک، بەبڕوای من پەیوەندی بەوەوە ھەیە کە لە ڕابوردوودا ھەندێک لەم ناوەندو رێکخراو و سەنتەرانە خراپ بەکارھێنراون، لەکاتێکدا ئەوەی ڕێکخراوێک دروست دەکات بڕیار دەدات کەببێتە پێشەنگ لەناوگۆمەڵگە، ببێتە پردێکی پەیوەندی نێوان کۆمەڵگەو دەسەڵات. .بۆنمونە وەرە مزگەوت کەپێگەیەکی زەروری کۆمەڵگایە بیھێنە دەرەوە ی کۆمەڵگا قبوڵی ناکات لەبەر ئەوەی کۆمەڵگا بەبێ مزگەوت کەموکورتی دەبێت، دەبێت ڕێکخراوەکانی کۆمەڵگای مەدەنی کارێک بکەن ھاوڵاتیانی ئەم کۆمەڵگایە ببنە بەرگریکار لەم ڕێکخراوانە وبڵێن کۆمەڵگا بەبێ ڕێکخراوەکانی کۆمەڵگای مەدەنی کەمو کورتی ھەیە نەک بڵێن ڕێکخراوەکانی کۆمەڵگای مەدەنی ھەر بۆ پڕکردنی گیرفانی خۆیانن کەئەمە کارەساتە، بۆیە ھەرچۆن ئەگەر ڕێکخراوەکانی کۆمەڵگای مەدەنی نەبێت فەرمانگەکەی ئێمە بوونی پێویست نیە، ئاوھاش ئەگەر کۆمەڵگا نەبێت ڕێکخراوەکانیش بونیان پێویست نیە، چۆن فەرمانگەکەی ئێمە دەبێت لەخزمەتی ڕێکخراوەکانی کۆمەڵگای مەدەنیدابێت، ئاوھاش ڕێکخراوەکان دەبێت لەخزمەتی ھاوڵاتیان و کۆمەڵگەدابن.\nڕێچکە:کەواتە ئەوە ئێوەن دەتوانن ببنە پردی پەیوەندی ئاشت بونەوەی ڕێکخراوەکانی کۆمەڵگای مەدەنی وھاوڵاتیان یان ڕێکخراوەکان خۆیان دەبێت ئەوپردە،دروست بکەن؟\nفازڵ عومەر: لەڕاستیدا ئێمە ناتوانین ئەوەبەدی بھێنین، بەڵکو تەنھا دەتوانین ھاوکاربین. بەڵکو ئەوە ڕێکخراوەکانی کۆمەڵگەی مەدەنین کەفراوانترو گەورەترو زۆرترن لەئێمە، دەبێت ھەوڵبدەن لەگەڵ ئەم کۆمەڵگایەدا بگەنەجۆرێک لەڕێکەوتن وببنە پردی پەیوەندی لە نێوان خەڵک و دەسەڵات، بۆیە تائێستا ڕێکخراوەکان پێیان وانیە ئەم ئەرکەیان لە ئەستۆدایە. لەڕاستیدا ڕێکخراوەکان زۆرجارسنور دەبەزێن ودەڵێن، ئێمە نوێنەری کۆمەڵگاین ، کە لەکاتێکدا ڕێکخراوەکان نوێنەری کۆمەڵگا نین بەڵکو دەنگی کۆمەڵگان.\nڕێچکە: وەک ئەوەی ئاگادارین ئەو سەندیکا پیشیەیانەی کە لەلایەن ھەردو پارتی سەرەکی دروست کراون ئەندام ودۆستانی لایەنەکانی ئۆپزسیۆن ئامادەنین لەوڕێکخراوانەدا خۆیان ببینەوە. دەپرسین تاچەندڕێکخراوەکانی ئۆپزسیۆن ھاتونەتە فەرمانگەکەتان وخۆیان تۆمارکردوە؟\nفازڵ عومەر: بەدڵنیایەوە دەڵێم، ئەویاسایەی کە لەھەرێمی کوردستان دەرچووە لەلایەن پەرلەمانی کوردستانەوە.یاسایەکە بەدەنگی ھەموو پەرلەمانتارانی کوردستان دەرچووە، ئەتوانم بڵێم زۆرینەی زۆری دەسەڵات وئۆپۆزسیۆنیش بەشداربوون لەنوسینەوە و بڕیار لێدانی، بۆیە بەئەمانەتەوە ئەم قسەیە دەکەم، وەکو فازڵ عومەر وەک بەرپرسی یەکەم لەداڕشتنی ستراتیجیەتی ئەم فەرمانگەیەدا، ئەوە دوبارەدەکەمەوە بەیەک چاو سەیری ھەموو ئەوخەڵکە دەکرێت کەدێتە ئەم فەرمانگەیە و مامەڵەی خۆی پێشکەشدەکات چونکە تەنھا پرسیارێک لەم فەرمانگەیە کە لەکەس ناکرێت، ئەوەیە کەباکگراوەندی سیاسی چیە، بۆیە ھەموو پرسیارێک ئاساییە بکرێت تەنھا پرسیاری ئینتمای سیاسی لەھیچ کەس و ڕێکخراوێک ناکرێت، بۆیە ئەو خەڵکانەی کەوەک ئۆپۆزسیۆن خۆیان پێناسە دەکەن، ئەگەر ڕێکخراویش دروست بکەن ئاساییە، چونکە ئێمە وەک حکومەتی ھەرێمی کوردستان متمانەمان بەھاوڵاتیانی ھەرێمی کوردستان ھەیە لەدەسەڵاتدابن. یان لەدەروەی دەسەڵاتدابن، ھەموومان خەمخۆری وڵات و ئایندەکەیین. ڕاستە لەگەڵ لایەنی ئۆپۆزسیۆن لەسەرھەندێک مەسەلە ناکۆکینو بیرو بۆچونمان جیاوازە و لەوانەشە ھەندێکجار گفتوگۆش لەسەر مێزێک کۆمان نەکاتەوە، بەڵام ئەمە ناکاتە ئەوەی ئێمە، لەو راستیە ھەڵبێین، کەھەموومان خەونێکی ھاوبەشمان ھەیە، ئەویش دروستکردنی دەوڵەتی کوردیە.\nڕێچکە: ڕۆڵی ئێوە چی دەبێت لەھەڵسەنگاندن و لێپێچینەوە بەرامبەر ڕێکخراوەکان؟\nفازڵ عومەر: ھەڵسەنگاندن بۆ پڕۆژەی رێکخراوەکان و جێبەجێکردنی ئەو پرۆژانەو ئەدای رێکخراوەکان دەکەین، ساڵانە بەرنامەمان دەبێت بۆھاندانیان، بگرە ڕێکخراوانەی چالاکەکان ڕێزیان لێدەنرێت ئەو ڕێکخراوانەی کەموکوڕیان ھەیەلەڕووی یاسایەوە مافمان ھەیە لێپێچینەوەیان لەگەڵدا بکەین.\nڕێچکە: وەک ئەوەی ئێستا دەبینین تەنھا لەشاری ھەولێر فەرمانگەتان ھەیە ئایا بیر لەوە نەکراوەتەوە.لەشارەکانی تر نوسینگە یان بەڕێوبەرایەتی تربکەنەوە؟\nفازڵ عومەر: ئێمە لەئێستادا گفتوگۆی ئەو بابەتەمان کردووە، ئەو فەرمانگانەی کەراستەوخۆ بەستراون بە سەرۆکایەتی بەئەنجومەنی وەزیرانەوە.لق ونوسینگەیان نیە لەپارێزگاکانی تر، ڕەنگە ئەگەر لەئایندەدا پێویست بێت بۆئەم مەسەلەیە ھەنگاو بنێین ولەشارەکانی تری ھەرێمی کوردستان نوسینگەی فەرمانگەکەمان بکەینەوە، بەڵام لەسەرەتاوە پێمان باشبوو بەم شێوەیە کارەکانمان بکەین، بۆئەوەی ئەوەندەی سەرقاڵی داڕشتن و بەرنامەو کاروپلان و بەدیھێنانی ئامانجەکانمان بین.ئەوندە سەرقاڵی کێشەی ئوفیسەکانی ئەم شار و ئەوشار نەبین.


چەند تایبەتمەندییەکى ئایفۆن ٨ ئاشکراکرا\nکارمەندانى ئەو ناوەندەى کە مۆبایلى ئایفۆن ٨ ی تیادا دروستدەکرێـت چەند زانیارییەکیان لەسەر مۆبایلەکە ئاشکراکردووە و ئەمەش پێش ئەوەى سەرۆکى جێبەجێکارى کۆمپانیاى ئەپڵ هیچ شتێکى نوێ لە سەر مۆبایلەکە بڵێت.\nئەو کارمەندانە کە لە ناوەندى کۆمپانیاى فوکسکونی چینى کاردەکەن کە مۆبایلی ئایفۆن ٨ دروستدەکەن، ئاشکرایانکردووە، موبایلەکە ڕێگایەکى نوێ بە کاردەهێنێت بۆ ناسینەوەى بە کارهێنەرەکەى و لە ڕێگەى کامێراى پێشەوەیەوە ناسینەوە بۆ ڕوخسار و تۆڕى چاو ئەنجامدەدات.\nکارمەندەکان ئەوەشیان ئاشکراکردووە، مۆبایلە تازەکەى کۆمپانیاى ئەپڵ لە شێوەدا بە ڕادەیەکى زۆر لە ئایفۆنى ٧ دەچێت.\nئاماژە بەوەشکراوە، پێشبینیدەکرێت لە ساڵیادى دامەزراندنى کۆمپانیاى ئەپڵدا بخرێتە بازاڕەوە و فراوانى ڕامە کاتییەکەشی ٣ گیگابایتە کە لە شوشەى تێکەڵ دروستکراوە.\nئەوەش خراوەتە ڕوو، مۆبایلەکە بە شێوەیەکى هەوایی و بێوایەر شەحن دەکرێتەوە و دژە ئاوە و پێشبینى دەکرێت نرخەى ٦٠٠ دۆلار بێت.\nئەمەش لە کاتێکدایە پێشتریش کۆمپانیای ئەپڵ ڕایگەیاند لە کۆنگرەی ساڵانەی خۆیدا سیستمی کارپێکردنی ios ١١ بەردەست دەخات.\nلەوبارەیەوە تیم کوک سەرۆکی جێبەجێکاری کۆمپانیای ئەپڵ ڕایگەیاند، چاوەڕواندەکرێت ئەو سیستمە نوێیە لە مانگی ئەیلولی ئەمساڵدا بخرێتە بەردەست.\nئەو سیستمە نوێیەی ئەپڵ چەندین تایبەتمەندی لەخۆ دەگرێت لە گرنگترینیان:\nخزمەتگوزاری نەخشە، کۆمپانیای ئەپڵ گەشەی داوە بە خزمەتگوزاری ماپس، کە چەندین ئۆفەری بەسوود دابین دەکات، وەک پلەی خێرایی و پلەکانی گەرما لە کاتی لێخورێنی ئوتۆمبێل و خزمەتگوزاری تایبەت بە فڕۆکەخانەکان و مۆڵە بارزگانییەکان.\nبێزار نەبوون لەکاتی لێخوڕینی ئوتۆمبێلدا، ئەم تایبەتمەندییەهاوکاری شۆفێرەکان دەکات کە زیاتر ئاگاداری خۆیان بن لە کاتی شۆفێریدا، لەو کاتەنەی کە پێویستە مۆبایلەکەت هەست بە بارودۆخۆی تۆ دەکات و بەشێوەیەکی خودی شاشەی مۆبایلەکەت ڕەش دەبێت و هەموو ئاگادارکردنەوەکان بێدەنگ دەبن.\nیاریدەری دەنگی (Smarter Siri) تایبەتمەندی سیری دوو شێوە دەنگی پیاوان و ئافرەتانی بۆ زیاد دەکرێت، هەروەها شێوازی دەربڕین و خێرای و لەرینەوەکان گۆرانکارییان بەسەردا دێت، هەروەها ئەم خزمەتگوزارییە وشە و دەربڕینەکان لە زمانی ئینگلیزییەوە بۆ زمانەکانی چینی و فەڕەنسی و ئەڵمانی و ئیتالی و ئیسپانی تیا فەراهەم دەکات.


عزه‌ت شابه‌نده‌ر، بیرمەندێکی دێرینی شیعە و دۆستێکی نزیک و هاوپه‌یمانی پێشوی مالیکی، دەڵێت: کاتێک مالیکی و سەرکردە په‌نابه‌ره‌کانی تری شیعە له ساڵی 2003 گه‌رانه‌وه بۆ عێراق، هه‌ر زو گه‌یشتنه ئه‌و ده‌رئه‌نجامه‌ی که ناتو‌انن ده‌وڵه‌تێکی ئیسلامی دابمه‌زرێنن، چونکه دو پێکهاته‌ی تری عێراق جیاوازی بنه‌ره‌تیان له‌سه‌ر سروشتی ئیسلام هه‌یه، وه‌ک شابه‌نده‌ر ده‌ڵێت: " ئه‌و که‌سانه که به‌درێژایی ساڵانێکی زۆر کاریان ده‌کرد و پلانیان داده‌رشت بۆ ده‌وڵه‌تی ئیسلامی کتوپڕ پرۆسه‌که‌یان به‌لاوه دا".\nسه‌رکرده تازه‌کانی عێراق روبه‌روی دو ئه‌گه‌ر بونه‌وه، یه‌کێکیان بنیاتنانی ده‌وڵه‌تێک که پێکهاته و ئاینه‌کانی وڵاته‌که له سیسته‌مێکی دیموکراسیدا یه‌کبخات، به‌ڵام ئه‌مه ره‌چه‌ته‌یه‌کی بیانی بو، شابه‌نده‌ر له درێژه‌ی قسه‌کانیدا ده‌ڵێت: " پێش 2003 چه‌ند هزرێكی تایبه‌ت بۆ ئیسلام حه‌رام بون، وه‌ک دیموکراسی، ناسیۆنالیزم و هاوڵاتیبون.\nئه‌م که‌سانه کار له‌سه‌ر پرۆژه‌یه‌کی ناسیۆنالیزمی ناکه‌ن، به‌درێژایی ته‌مه‌نیان شتی وایان نه‌ناسیوه" شابه‌نده‌ر به‌رده‌وامه و ده‌ڵێت:\n" له‌به‌رده‌م ئیسلامیه‌کان ته‌نها یه‌ک ئه‌گه‌ر هه‌بو که وه‌ک سه‌رکرده‌ی عێراق بیانهێڵێته‌وه:\n" دورکه‌وتنه‌وه له پرۆژه‌ی ئیسلامی و بژارده‌کردنی پرۆژه‌ی سێکتاریزم".\nهه‌روه‌ها وتیشی نرخی مانه‌وه‌ی سیاسی ئه‌مانه دوژمنایه‌تی و ترسێک بو که تا ده‌هات گه‌وره ده‌بو، ئه‌رکی سه‌رکرده‌کانی سوننه ئه‌وه‌یه خه‌ڵکی به شیعه بترسێنن و سه‌رکرده‌کانی شیعه‌ش ده‌بێت هه‌مان شت بکه‌ن، به‌م شێوه‌یه بونی یه‌کێکیان ره‌وایی به بونی ئه‌وی تر ده‌دات".\nبۆ خۆم وەک نارازییەک لە دەسەڵاتی کوردی و وەک کەسێکی ئۆپزسیۆن بەردەوام بەرژەوەندیە باڵاکانی نەتەوە و خاکی کوردستان بە هەمو دنیا ناگۆرمەوە، هەر کەس و هێزێك بێت سەروەری و رەوایەتی پرسە نەتەوەییەکەم پێشێل بکات وەک دوژمن رەفتاری لە گەڵ دەکەم.\nدەسەڵاتدارانی هەرێم تا سەر ئێسک بەرپرسیار و هۆکارن بۆ کاڵکردنەوەی بەها نەتەوەیی و نیشتمانیەکانمان، بەرپرسیارن لەو دۆخە دژوار و ئاڵۆزەی هەرێم تێیدا گوزەر دەکات، باڵام کاتێک بەرەی ناحەز و گومانلێکراو بێت و بیەوێت نان و پیاز بەوەوە بخوات و خۆشیان وەک فریادرەس و چارەسەرکەری قەیرانەکان نمایش بکەن، کەوا نەبوە و ناشبێت، ئەوا بێدەنگی بەرامبەری دەچێتە خانەی پشتکردن لە خاک و نیشتمان، بە واتایەکی تر دەست درێژکردن بۆ داگیرکەر و ناحەزانی کورد.\nکازمی قارچکێکی هەڵتۆقیوی یەکێک لە هەورەتریشقەکانی دۆخی ئاڵۆز و ناجێگیری عێراقە، کەسایەتیەکە، بێجگە هەواڵگری، ناوی لە کولەکەی تەریشدا نەبوە. دوای لاواز بونی پێگەی ئێران لە عێراق و خۆپیشاندانە توندەکانی شەقامی عەرەبی عێراق و سەرهەڵدانی ئافاتی کۆرۆنا و قۆستنەوەی دۆخەکە لەلایەن وڵاتانی عەرەبی سوننە لە ناوچەکە، لەو گۆمە شڵەقاو و لێڵ و بۆندارەدا پەلەپروزێ کازمی وەک ماسیەک لە گیانەڵلادا راوکرا و فرێدرایەوە ناو گۆمەکەوە.\nئەم زاتە خاوەنی مێژویەکی دیاریکراوی بەهادار نیە، جۆکەرێکی هەرزان بەهایە لە گەمەی هێزەکان لە عێراق و ناوچەکەدا، سەپانێکی هێزە ناکۆک و رکابەرەکانی شیعەیە، بە کورتی و کوردی مشكی هەمان کون و جەنجاڵ و ئاوەرۆیە.\nدەسەڵاتدارانی کورد بەهۆی گەندەڵی و سیاسەتی چەوتەوە ناچارن بۆ پارە و موچە دەست بۆ کەمتر لە کازمی پان کەنەوە، هەرچەندە ئەمە مایەی شەرمەزاریە، بەڵام کاتێک کازمی بەو شێوە کەڵەگاییە دێتە کوردستان و نوشتە و دوعاکانی خوێندنگا مەزهەبیەکەیمان بۆ دەچرێتەوە و سەدام ئاسا پشکنینی کون و قوژبنی کوردستانەکەمان دەکات و قسەی زۆر زلتر لە قەوارەی خۆی بەرامبەر کورد دەکات، ئەوکات بەرچاوم زۆر رونتر دەبێت و دەڵێم سادەترین فەرمانبەری کوردستان بە هەزار سەرۆک وەزیران و وەزیر و گوزیر و فەرماندەی لەو جۆرەی کازمی ناگۆرمەوە. کازمی گەر راستگۆیە بابچێت دەیان ملیار دزی و فزی دۆست و هاومەزهەبیەکانی بۆ خەزێنەی حکومەتەکەی بگەڕێنێتەوە ئەوسات بشکەوێتە گیانی ئەوانەی ئێمە، چونکە متمانە لە کرداردا یا گەشە دەکات یاخود زیاتر دەپروکێتەوە.\nناشێت لەم بابەتەدا باز بدەم بە سەرۆک کۆمارە حەیاتە کوردەکەی عێراق، کازمی بژاردەیەکی ئەویش بوە، ئەو کەسەی لە هەمو تەمەنی سیاسیدا رۆڵیتی روسی کردوە، بەئاگا بێت:\nدوژمن و نەیارەکانی " دوا تیری کەوانیان" هەر دەهاوێژن.


رۆژنامەیەکی ئەڵمانی بە کوردی مانشیت دژی ئەردۆغان دەنووسێت – Knwe.org\nسەرەکی » راپۆرت » ئاماده‌کردنی : ئه‌رده‌ڵان عه‌بدوڵڵا » رۆژنامەیەکی ئەڵمانی بە کوردی مانشیت دژی ئەردۆغان دەنووسێت\nمیدیای ئەڵمانیا دژی سەردانــەکەی ئـەردۆغان دەوەستنەوە\nرۆژنامەیەکی ئەڵمانی بە کوردی مانشیت دژی ئەردۆغان دەنووسێت\nسەردانە سێ رۆژەکەی رەجەب تەیب ئەردۆغان بۆ ئەڵمانیا، کاردانەوەی گەورەی لەناو میدیا و ناوەندە سیاسیی و رۆشنبیریی و کۆمەڵگەی ئەڵمانیدا لێكەوتەوە، ئەمە یەکەمجارە میدیای ئەڵمانیا بەو شێوە توندە دژی سەردانی سەرۆکێکی تورکیا بوەستێتەوە، ئەمەش گوزارشت لە بێزاری کۆمەڵگەی ئەڵمانیا دەکات، بەرامبەر بە سیاسەتەکانی تورکیا و سەرۆکەکەی ، رۆژنامەیەکی ئەڵمنیش مانشێتی رۆژنامەکەی بە کوردی نوویسوەو دەڵێت: ئەردۆغان بەخێر نەییەیت. هەروەها بەهۆی ناڕەزایی زۆرو هۆکاری ئەمنیەوە، بەشێک لە دیدارەکانی ئەردۆغان هەڵدەوەشێتەوە، لە کاتی پێشوازی کردنیشی لە لایەن سەرۆکی ئەڵمانیا، ئەردٶغان خۆی توڕە دەکات و خەریک بوو هەموو دیدارەکە تێکبچێت، ئەمەش پاشئەوەی سەرۆکی ئەڵمانیا ، باسی لە پێشێلکارییەکانی مافی مرۆڤ لە تورکیا کرد.\nبۆیەکەمجار لەمێژووی رۆژنامەگەری ئەڵمانیی و جیهانیشدا، رۆژنامەیەکی بیانی مانشێت بە کوردی بنووسێت، رۆژنامەی نۆیس دۆیتچڵاند کە رۆژنامەیەکی سیاسی و چەپڕەوە، بە مانشێتی گەورە بە کرمانجی نووسیبویی « نە بە خیر تە ئەردۆغان» ئەمەش یەکەمجارە رۆژنامەیەکی ئەڵمانی و جیهانی مانشێت بە کوردی بنووسێت.\nئێوە بەخێر نەیەن\nرۆژنامەی بیلد تسایتوونگ کە بەربڵاوترین رۆژنامەی ئەڵمانیایە، زۆر بە توندی دژی ئەم سەردانەی ئەردۆغان وەستایەوەو کۆمەڵێک راپۆرتی لە دژی سەردانەکە نووسی. لە مانشێتێکی گەورەدا نووسی بووی: ئێوە لێرە مایەی بەخێرهاتن نین. هەروەها لە راپۆرتێکی تریدا، زۆر بە توندی دژی وتەکانی ئەردۆغان وەستایەوە، کاتێک لە دیدارەکەی لەگەڵ ڤالتەر شتیانمایەری سەرۆکی ئەڵمانیا، بەتووڕەیەوە وتی: هەزاران تیرۆریست لەئەڵمانیا بە ئازادی دەژین.\nزۆرێک لە ئەڵمانەکان دژی ئەم سەردانەن\nرۆژنامەی سوید دۆیتچە تسایتونگیش کە رۆژنامەیەکی گەورەی ئەڵمانیایە لە راپۆرتێکیدا باسی ئەم سەردانەی کردووەو کاردانەوە توندەکانی دەرخستووە. رۆژنامەکە دەڵێت: زۆرێک لە ئەڵمانەکان دژی ئەم سەردانە سێ رۆژەی رەجەب تەیب ئەردۆغانی سەرۆکی تورکیان بۆ ئەڵمانیا.\nرۆژنامەی فرانکفۆرتە ئەلگەمیانە تسایتونوگیش لە راپۆرتێکیدا تیشكی خستۆتە سەر ئەم سەردانە و باسی کاردانەوە توندەکان دەکات دژی ئەردۆغان، لە هەمانکاتیشدا لێدوانێکی لە ئەندریا ناهلیسی سەرۆکی پارتی سۆسیال دیموکرات وەرگرتووەو دەڵێت: ئەم سەردانە کارێکی ئاساییە چونکە ئێمە پێشوازی لەو کەسانە دەکەین کە حکومی تورکیا دەکەن.\nکۆنگرەی رۆژنامەوانییەکە کێشە‌ی تێکەوت\nلەمیانی کۆنگرەی رۆژنامەوانی نێوان ئەنجیلا مێرکلی راوێژکاری ئەڵمانیا و رەجەب تەیب ئەردۆغان، وێنەگرێک کە تیشێرتێکی لەبەرکردبوو تێیدا بە گەورەیی نووسرا بوو: ئازادی رۆژنامەگەری لە تورکیا و بە توندی دژی ئەردۆغان قسەی کرد، بەڵام یەکسەر هێزە ئەمنییەکان ئەو کەسەیان بردە دەرەوە. ئەمەش زیاتر وەکو جۆرە ناڕەزاییەکی وابوو دژی زیندانیکردن و نەهێشتنی بواری ئازادی رۆژنامەگەری لە تورکیا.\nئەوان یاسا جێبەجێدەکەن\nهەرچەندە پاشتر شتێفان زایبرت وتەبێژی حکومەتی ئەڵمانیا لە تویتێکدیدا لەسەر واڵەی تایبەتی خۆی لە تۆڕی تویتەر رایگەیاند: ئێمە لە دیوانی راوێژکاری هەمان یاسا جێبەجێدەکەین کە لە پەرلەمان هەیە، ئەویش ئەوەیە کە نابێت لە کۆنفرانسە رۆژنامەوانییەکاندا، هیچ جۆرە خۆپێشاندانێک یان ناڕەزایی سیاسی دەرببڕێت.\nلەل ایەکی ترەوە بەهۆی هەڕەشە‌ی ئەمنیی و ناڕەزایی زۆری خەڵکییەوە زۆرێک لە دیدارەکانی ئەردۆغان تێكچوو، بۆنموونە واب ڕیاربوو لەگەڵ ئارمین لاشیت سەرۆکی ولایەتی نۆرد راین ڤێستڤاڵن لە قەڵای « ڤان» کۆبێتەوە، بەڵام خاوەنی ئەو شوێنە رازای نەبوو پێشوازی لە ئەردۆغان بکات، ئەوەش بەهۆی سیاسەتەکانییەوە. هەروەها وابڕیار بوو ئەردۆغان کاتێک سەردانی مزگەوتە گەورەکەی کۆڵن بکات، نزیکەی 20 دەقیقیە قسە بکات، ئەمەش بە هۆی هەڕەشەی ئەمنیی و نارەزاییەوە هەڵوەشایەوە.\nخۆپیشاندان لە هەموو شارەکان\nجێگەی ئاماژەیە لە زۆربەی شارە گەورەکانی ئەڵمانیا دژی ئەم سەردانەی ئەردۆغان خۆپیشاندان رێکخرا، ئەوەی جێگەی سەرنجە ئەمجارە هەر بە تەنها کورد نەبوون، بەڵکە تورک و ئەڵمانیش بەشداربوون.\nمن زۆر سەردانی سەرۆک و سەرۆک حکومەتی تورکیام بۆ ئەڵـانیا بینیوە ، ئەمە یەکەمجاریش نییە کە ئەردۆغان سەردانی ئەڵمانیا بکات، لێ ئەم سەردانەی ئەمجارەی ئەردۆغان، ناڕەزایی گەورەی لێکەوتەوەو ئەمەش خۆی لە خۆیدا گوزارشت لەو بێزارییە دەکات، کە گەلی ئەڵمانی بەرامبەر تورکیا و سەرۆکەکەی هەیەتی، دەتوانم بڵێم کوردیش دەتوانێت سوود لەم بێزارییە وەربگرێت، چونکە هەمیشە ئەڵمانیا یەکێک بووە لە دۆستە هەرە نزیکەکانی تورکیا، هەمیشەش ئەم پەیوەندییە بە زەرەر بۆ کورد گەڕاوەتەوە.


لە یەک ڕۆژدا لە ئێران هەشت گردبوونەوەی ناڕەزایی بەڕێوە چووە\nڕاپۆرت 05/09/2021 - 11:50 شەریف فەلاح\nلە درێژەی گردبوونەوەی ناڕەزایی چین و توێژەکانی ئێران لە ناوچە جیاجیاکانی ئەو وڵاتە، ڕۆژی ڕابردوو هەشت گردبوونەوەی ناڕەزایی لە شارەکانی ئێران و ڕۆژهەڵاتی کوردستان بەڕێوە چووە.\nبەپێی ڕاپۆرتی ماڵپەڕی (هێرانا) دوێنێ شەممە ٤ی٩ی٢٠٢١ لە درێژەی کۆبوونەوە و گردبوونەوەی ناڕەزایەکان لە ئێران، لە هەشت شار و ناوچەی جیاجیا هەشت گردبوونەوەی ناڕەزایی بە هۆکاری جۆراوجۆر بەڕێوە چووە.\nبەپێی زانیاریی سەرچاوەکانی تایبەت بە مافی مرۆڤ ئێران، ئەو گردبوونەوە ناڕەزاییانە کە دوێنێ شەممە بەڕێوە چوون بریتی بوون لە: "گردبوونەوەی کۆمەڵێک لە وەرگیراوانی پیشەی نەوتی پاڵاوگەی قشم لەبەردەم بینای کۆمپانیای تابان وزە، گردبووەنوەی مامۆستایانی گەورەساڵان لەبەردەم پەرلەمانی ئێران، گردبوونەوەی کرێکارانی شارەوانیی یاسووج لەبەردەم بینای پارێزگای کهگیلویە و بویرئەحمەد، گردبووەنوەی کرێکارانی دەرکراوی شارەوانیی ئەهواز لەبەردەم بینای ئەنجومەنی شاری ئەهواز، کۆبوونەوەی ماڵدزراوانی ئاڵوگۆڕی دراوی بیانی کریپتولەند لە فولکەی وەنەک لە تاران، گردبوونەوەی فەرمانبەران لەبەردەم بینای وەزارەتی پەروەردە لە تاران، کارمەندانی جەهادی نەسری کرماشان لەبەردەم پارێزگا و گردبوونەوەی کرێکارانی شارەوانیی خوڕەمشار لەبەردەم بینای قایمقامیەتی ئەو شارە".\nپێنج ملیۆن و ٥٠٠ هەزار کەس لە ئێران بێکارن\nحوجەتوڵا عەبدولمەلکی وەزیری کار و کاروباری کۆمەڵایەتیی ئێران ئاشکرای کردووە ئێستا پێنج ملیۆن و ٥٠٠ هەزار کەس لە ئێران بێکارن و تووشی قەیران بوون و سەرهەڵدانی کۆرۆناش بووەتە هۆی زیاتربوونی ڕێژەی بێکاری.\nبەپێی زانیاریی میدیاکانی ئێران ڕێکەوتی ٣ی٩ی٢٠٢١ وەزیری کار و کاروباری کۆمەڵایەتیی ئەو وڵاتە لە شاری قوم ئاشکرای کردووە کە سەرکۆماری نوێی ئێران بەڵێنیی داوە ساڵانە یەک ملیۆن دەرفەتی نوێی کاری بۆ خەڵک بڕەخسێنێت.\nوادە و بەڵێنیی ڕەخساندنی یەک ملیۆن دەرفەتی کار لە کاتێکدایە کە بەپێی ناوەندی ئاماری ئێران لە بەهاری ساڵی ٢٠١٩وە هەتا بەهاری ٢٠٢١ واتە لە ماوەی دوو ساڵدا نزیکەی یەک ملیۆن و ٥٠٠ هەزار دەرفەتی کاری لە ئێران لەناو چووە و خەڵک کارەکانیان لەدەست داوە.\nبەپێی هەمان ڕاپۆرت لە بەهاری ئەمساڵدا نزیکەی دوو ملیۆن و ٣٠٠ هەزار کەسی بێکار (ئەو کەسانەی هیچ سەرچاوەیەکی بژیویان نییە و بەدوای کاردا دەگەڕێن) لە ئێران هەیە. هاوکات لە ماوەی دوو ساڵی ڕابردووشدا دوو ملیۆن و ٨٧٠ هەزار کەسی دیکەش کاریان ناچالاک بووە (نە کارێکیان هەیە و نە بەدوای کاریشدا دەگەڕێن).\nئەنجامی ڕاپرسییەک: ٥٩٪ی خەڵک هیچ هیوایەکیان بە داهاتوو نییە\nناوەندی ڕاپرسیی خوێندکارانی ئێران (ئیسپا) ئەنجامی ڕاپرسییەکی بڵاو کردووەتەوە و دەری خستووە نزیکەی ٥٩٪ی ئەو کەسانەی کە ڕاپرسییان لەگەڵ کراوە، هیچ هیوا و ئومێدکیان بە باشتربوونی دۆخی ئەو وڵاتە لە داهاتوودا نییە.\nبەپێی ئەو ڕاپرسییە نزیکەی ٣٠٪ خەڵکیش لەو باوەڕەدان کە بارودۆخی ئێران لە ساڵی داهاتوودا لە ئێستا خراپتر دەبێت.\nبەپێی هەمان سەرچاوە ئەو ڕاپرسییە لە ماوەی ڕۆژی ئەم مانگەدا جێبەجێ کراوە و بە لە بەرچاوگرتنی تەمەنی ١٨ ساڵ بۆ سەرەوەی هەموو ئێران (دانیشتوانی گوند و شار) بۆ نموونە ئەو ڕاپرسییە لەگەڵ هەزار و ٥٧٠ کەس کراوە.\nناڕەزایی گشتی لە کەرتە جیاجیاکان بابەتێکی هەستیارە کە کۆماری ئیسلامیی ئێران لەم ساڵانەی ڕابردوودا ناوە بە ناوە لە سەرتاسەری ئەو وڵاتە بەرەوڕووی بووەتەوە، بەڵام لەباتی چارەسەرکردنی گرفتەکان و هەوڵدان بۆ دابینکردنی ویست و داخوازیی خەڵک، ڕێکاری سەرکوت و دەستگیرکردنی خۆپیشاندەرانی گرتووەتە پێش.\nناڕەزاییەکان لە ئێران و ڕۆژهەڵاتی کوردستان پەرەیان سەندووە\nبەشێک لە شرۆڤەکارانی سیاسی و کۆمەڵایەتیی ئێران لەو باوەڕەدان لە یەک ساڵی ڕابردوودا، کەموکۆڕی لە دابینکردنی خزمەتگوزاری لە کابینەی حەسەن ڕۆحانی، سەرکۆماری پێشووی ئێران، بەتایبەتی لە بواری کۆنترۆڵنەکردنی پەتای کۆرۆنا و دابینکردنی ڤاکسین، ئەم پرسە بووەتە یەکێک لە گرفتە سەرەکییەکان و زیادبوونی قەیرانەکان و ناڕەزایی و خۆپیشاندانی خەڵک و بێهیوایی خەڵک بە داهاتوو زۆر زیادی کردووە.\n٤٠ ڕۆژ لەمەوبەر و بەهۆی نەبوونی ئاو و پچڕانی بەردەوامی کارەبا، لە پارێزگای خووزستانی خۆپیشاندانێکی فراوانی دانیشتوانی ئەو پارێزگا دەستی پێکرد و توندوتیژیی لێ کەوتەوە و کە بووە هۆی کوژرانی هەشت کەس و خەسار و زیانێکی زۆر بەر بینا حکومییەکان کەوت.\nبەپێی ڕاپۆرتی ماڵپەڕی هێرانا، ڕێکەوتی شەممە 8/8/2021 لە درێژەی کۆبوونەوە و خۆپیشاندان و ناڕەزایی خەڵک لە شارەکانی ئێران و ڕۆژهەڵاتی کوردستان، سەرجەم حەوت کۆبوونەوەی ناڕەزایی بەڕێوە چووە کە دوو لەو ناڕەزاییانە لە شارەکانی نەغەدە و کرماشان بوون.\nبەپێی هەمان سەرچاوە گردبوونەوەی ناڕەزایی کۆمەڵێک لە خەڵکی گوندی "داماش"ی سەر بە شاری ڕوودبار لەبەردەم ئیدارەی ئاو و ئاوەڕۆی ئەو شارە، کرێکارانی کۆمپانیای بەرهەمهێنانی چیمەنتۆی سپاهانی ئیسفەهان لەبەردەم دەرگای ئەو کۆماپانیایە، خوێندکارانی پزیشکیی کرماشان لەبەردەم زانکۆی پزیشکیی کرماشان، خاوەن نانەواخانەکانی زەنجان لەبەردەم بینای پارێزگای ئەو شارە و کرێکارانی کۆمپانیای نەیشەکەری حەوتتەپە بۆ بیست و شەشەمین ڕۆژی بەردەوام لەبەردەم بینای قایمقامیەتی شاری شووش بەڕێوە چوو.\nهاوکات لە شاری نەغدە و دەوروبەری لە ماوەی کەمتر لە یەک مانگدا بەهۆی پشێوی و ناڕەزایی و کێشە و ئاڵۆزیی نێوان دوو نەتەوەی کورد و ئازەری سێ هاووڵاتیی کورد کوژراون و چەندین کەسی دیکەش بریندار بوون.


Mewda Media | لەماوەی 150 رۆژدا، پەرلەمانی كوردستان یەك یاسای\nلەماوەی 150 رۆژدا، پەرلەمانی كوردستان یەك یاسای دەركردووە و سەرۆكایەتیی هەرێم رەتیكردووەتەوە\nمەودا میدیا - سلێمانی | 2021/01/12\nبەگوێرەی راپۆرتی رێكخراوی پەی، كە هەڵسەنگاندنی بۆ كارەكانی پەرلەمانی كوردستان كردووە لە هەردوو خولی بەهارە و پایزەدا، دامەزراوەی پەرلەمان لەبری ئەوەی دەزگایەكی باڵای شەرعی گەل بێت و كار بۆ هاوڵاتییان بكات، دەزگایەك بووە بۆ ململانێی سیاسی و حزبی و لەبری ئەوەی یەكڕیزی نیشتمانی دروستبكات زیاتر برینەكانی قوڵتر كردووەتەوە و مەیدانێك بووە بۆ یەكلاكردنەوەی ململانێ حزبییەكان، بەشێكیش لە پەرلەمانتاران ئەوەندەی خەریكی موزایەدە و لێدوانی میدایی بوون، نەیانتوانیوە كارە یاسایی و پێویستییەكانی خۆیان ئەنجامبدەن.\nرۆڵی پەرلەمان، وەك دەزگایەكی شەرعی باڵای گەل\nبەگوێرەی پێوەرە نێودەوڵەتییەكان دەبێـت پەرلەمان لەماوەی هەفتەیەكدا بەلایەنی كەمەوە 3 جار دانیشتن بكات. بەگوێرەی راپۆرتەكە، لە وەرزی بەهارەدا، كە ماوەكەی (5) مانگ بوو، تەنها (7) دانیشتنی پەرلەمان كراوە، لە خولی پایزەشدا، كە لە (1/9/2020) تا (31/12/2020) دەستپێدەكات و ماوەكەی 4 مانگە، دەبوو 40 دانیشتن ئەنجام بدرایە، بەڵام لەم خولی پایزەدا كە لە (6/11/2018 تا 29/2/2020) بەردەوام بوو كە دەكاتە (15) مانگ و (24) رۆژ، تەنها (37) دانیشتن كراوە، ئەوەش بەهۆی رێگری و باڵادەستی حزبی بەسەر كاری پەرلەمانەوە.\nكۆی دانیشتنەكانی پەرلەمان لە (6/11/2018 تا 31/12/2020) واتە بە (دوو ساڵا و سێ مانگ و بیست و چوار رۆژ)، تەنها (55) دانیشتن كراوە، كۆی كاتی كۆبوونەوەكانیش نزیكەی (149) كاتژێرە، كە بەگوێرەی پێوەرە نێودەوڵەتییەكان پەرلەمان كەمترین دانیشتنی ئەنجامداوە.\nجگ لەوەش سەرەڕای ئەوەی بەگوێرەی مادەی (51) لە پەیڕەوی ناوخۆ هاتووە رۆژانی (سێشەممە، چوارشەممە)ی هەموو هەفتەیەك بۆ دانیشتنی پەرلەمان تەرخانكراوە، واتە دەكرێت پەرلەمان هەموو خولێكی گرێدان نزیكەی (40) دانیشتن ئەنجام بدات، بەڵام نە لە هیچ خولێكی بەهارە و نە لە هیچ خولێكی پایزە دانیشتنەكان نەگەیشتوونەتە ئەو ئاستە.\nبەگوێرەی پەیڕەوی ناوخۆی پەرلەمان، دەبوو لیژنەكانی پەرلەمان لە ماوەی (21) رۆژدا، (7) راپۆرت بنووسن، بەڵام تەنها (1) راپۆرت نووسراوە. هەروەها یەكێك لە ئەركەكانی لیژنەكان بەداوداچوونە لەسەر ئاستی جێبەجێكردنی یاساكان، بەڵام لە خولی بەهارەدا لیژنەكان ئەو ئەركەیان جێبەجێ نەكردووە.\nدۆخی لیژنە هەمیشەییەكان لەم خولەدا لە لە (6/11/2018 تا 29/2/2020) واتە بە (15) مانگ و (24) رۆژ، خوێندنەوەی یەكەم بۆ (26) پێشنیاز و پرۆژە یاسا و بڕیار كراوە و ئاراستەی لیژنە هەمیشەییەكان كراوە و دەبوو لە ماوەی (21) رۆژدا (57) راپۆرتی لەلایەن لیژنە هەمیشەییەكانەوە بنووسرایە، بەڵام تەنها (33) راپۆرت نووسراوە. لەم خولەدا، دەبوو لە ماوەی (21) رۆژدا (64) راپۆرتی لەلایەن لیژنە هەمیشەییەكانەوە بنووسرایە، بەڵام تەنها (35) راپۆرت نوسراوە.\nئەو ئەركانەی پەرلەمانی كوردستان لەماوەی (150) رۆژی خولی بەهارەی سالی 2020 دا كردوویانە\nیەكەم: لە ماوەی (150) رۆژدا پەرلەمان تەنها (5) دانیشتنی ئەنجامداوە، لەكاتێكدا بەپێی مادەی (51)ی پەیڕەو دەبوایە (42) دانیشتنی ئاسایی ئەنجام بدات.\nدووەم: لە ماوەی (150) رۆژدا پەرلەمان تەنها (10) كاتژمێر و (20) خولەك كۆبووەتەوە.\nسێیەم: لە ماوەی (150) رۆژدا پەرلەمان تەنها یەك یاسای دەركردووە بەناوی (یاسای بەرەنگاربوونەوەی بەقاچاغبردنی نەوت)، ئەم یاسایەش لەلایەن سەرۆكایەتی هەرێمەوە رەتكراوەتەوە.\nچوارەم: لە ماوەی (150) رۆژدا پەرلەمان تەنها (3) بڕیاری دەركردووە، ئەو سێ بڕیارەش بێ بەرهەم بوون كە بریتین لە:\n-بڕیاری پێشكەشكردنی پێشنیازە یاسا و بڕیار لەلایەن ئەندامانی پەرلەمان، كە لەو ماوەیە هیچ پرۆژە یاسایەك پێشكەش نەكراوە.\n-بڕیاری درێژكردنەوەی خولی بەهارەی پەرلەمان بۆ یەك مانگ، لەو ماوەی درێژكردنەوەیەدا هیچ كۆبوونەوەیەك ئەنجام نەدراوە.\nپێنجەم: لە ماوەی (150) رۆژدا لە دانیشتنەكانی پەرلەماندا لە كۆی (111) ئەندام، تەنها (72) پەرلەمانتار قسەیان كردووە، لەكاتێكدا بەشێك لەو پەرلەمانتارانە كە لەپەرلەماندا هیچ بەشدارییەكیان نییە، كەچی لەو (150) رۆژەدا لە كەناڵەكانی راگەیاندندا دەیان كاتژمێر قسەیان كردووە و خەڵكی كوردستانیان بە موزایەدەكانیان هەراسان كردووە.\nشەشەم: لە ماوەی (150) رۆژدا و تەنها لە پێنج دانیشتندا (70) حاڵەتی ئامادە نەبوونی ئەندامان تۆمار كراوە.\nحەوتەم: لیژنە هەمیشەییەكانی پەرلەمان لەماوەی (150) رۆژدا، كەمترین كۆبوونەوەیان ئەنجامداوە، لەكاتێكدا بەپێی بڕگەی دووەمی ماددەی (30)ی پەیڕەو بەلای كەمەوە دەبوایە هەر لیژنەیەك مانگی دوو كۆبوونەوەی بكردایە كە لەو ماوەیەدا دەكاتە (190) كۆبوونەوە.\nهەشتەم: لە ماوەی (150) رۆژدا لە كۆبوونەوەی لیژنەكاندا (101) حاڵەتی ئامادەنەبوونی ئەندامان تۆمار كراوە.\nنۆیەم: لە ماوەی (150) رۆژدا پەرلەمان سەرباری ئەو هەموو قەیران و سەرپێچییەی دەسەڵاتی جێبەجێكردن هیچ ئەندامێكی ئەنجومەنی وەزیرانی بەمەبەستی لێپێچینەوە بانگهێشت نەكردووە.\nسەرباری هەموو ئەمانە، دەیان جار لە پەرلەمان پێشێلی پەیڕەو و یاساكان كراوە، جا چ پەرلەمان خۆی كردبێتی، كە لە دیارترین و تازەترینیان بەكارهێنانی دەسەڵاتەكانی سەرۆكی پەرلەمانە لەلایەن جێگرەكەیەوە بەئامادەبوون و بێدەنگی سەرۆك، یاخود بەرانبەری كراوە وەك بەیاننامەكەی وەزارەتی داد سەبارەت بە بڵاونەكردنەوەی بڕیاری سەرۆكی پەرلەمان لە وەقائیعی كوردستان، كە خەریكە ئەو پێشێلكارییانە دەبن بە نەریت لە پەرلەمانی كوردستاندا.\nخەسڵەت و سیما نەشازەكانی ئەم خولەی پەرلەمان\nیەكێك لە سیما نامۆكانی ئەم خولەی پەرلەمانی كوردستان، هەڵگرتنی پارێزبەندی بوو لە سۆران عومەری پەرلەمانتاری فراكسیۆنی كۆمەڵی ئیسلامیی كوردستان كە هەنگاوێكی سیاسی بوو نەك یاسایی، چونكە ئەو تۆمەتانەی ئاراستەی كرابوون پێویستی بە هەڵگرتنی پارێزبەندی نەبوو، ئەم پرسە پەرلەمانی كوردستانی بۆ ماوەی (52) رۆژ پەكخست، لەكاتێكدا دەكرا سەرۆكی پەرلەمان لە سەرەتاوە رێگە نەدات رێوشوێنەكانی ئەم پرسە دەستپێبكات و رێبگرێت لە نیەتی پارتی دیموكراتی كوردستان بۆ دروستكردنی قەیرانێكی نوێ لە ناو پەرلەمان و بە لاڕێدابردنی سەرنجی رای گشی.\nكاتێكیش پاریزبەندی لەسەر سۆران عومەر هەڵگیرا، سەرۆكی پەرلەمان لە ژێر گوشاری حزبەكەی و بەشێك لە رای گشتیدا لە رۆژی (14/6/2020) بڕیاری ژمارە (4)ی هەڵگرتنی پاریزبەندییەكەی هەڵوەشاندەوە، بەڵام جێگەی سەرسوڕمان بوو كە بڕیارەكەی سەرۆكی پەرلەمان نە لە ماڵپەڕی فەرمی پەرلەمان بڵاوكرایەوە، نە لە رۆژنامەی وەقائیع، بەهۆی جێبەجێ نەبوونی بڕیارەكەشەوە سۆران عومەر لە (15/7/2020) داوای دەستلەكاركێشانەوەی پێشكەشكرد و لە دانیشتنی ژمارە (6) لە (27/6/2020) بە دەنگی (55) پەرلەمانتار پەسەندكرا. كاتێكیش پەلاماری پەرلەمانتاران (شیرین ئەمین، سپیان ئامێدی، عوسمان كانی كوردەیی، كاوە عەبدولقادر) درا، سەرۆكایەتی پەرلەمان و لیژنە هەمیشەییەكان بێ هەڵوێست بوون.\nپەرلەمانتاران لەنێوان كردار و گوفتاردا\nبەپێی خاڵی (2)ی بڕگەی (یەكەم) لە مادەی (49)ی پەیڕەوی ناوخۆی پەرلەمانی كوردستان، هەر ئەندامێك، مافی هەیە لە ماوەیەك كە لە (10) دە خولەك تێپەڕ نەكات، بیرۆكەیەك بخاتەڕوو، بەڵام هیچ ئەندام پەرلەمانێك لەم خولەدا هیچ بیرۆكەیەكی نەخستووەڕوو. ئەوەش دەیسەلمێنیت بە روونی دیارە بەشداریی چەندین ئەندام لە گفتوگۆكان تەنها لەپێناو قسەكردنە، نەك دەوڵەمەندكردنی گفتوگۆكان، یان خاڵێكی پەیڕەوی.\nلەدوای پەسەندكردنی یاسای چاكسازی و دەرفەتدان بە ئەندامانی پەرلەمان بۆ گەڕانەوە بۆ سەر كاری پێشویان، بەپێی زانیارییەكانی دیوانی پەرلەمان، تەنها (8) پەرلەمانتاری خولی پێنج، فۆرمی رەتكردنەوەی خانەنشینیان پڕكردەوە، بەڵام دواتر دیوانی پەرلەمان راگەیاند: لە ئێستادا تەنها (7) پەرلەمانتار فۆرم و بەڵێننامەی بێ مەرجیان پڕكردووەتەوە.\nهەندێك لەئەندامانی پەرلەمان (نەوەی نوێ) داوای پرساندنی سەرۆكی حكومەتیان نەكرد (واژۆیان نەكرد)، بەڵام هاتنە سەر شەقام و هانی خۆپیشاندەرانیان دەدا، لە كاتێكدا عورف و ئەخلاقی سیاسی وابوو هەموو هەوڵێكی پەرلەمانی بدەن بۆ پرساندن لەم كابینەیە نەك بەشداریی هەوڵەكانیش نەكەن، تا ئێستا بە فەرمی روونیان نەكردووەتەوە بۆچی واژۆیان لەسەر پرساندنەكە نەكردووە، بەڵام بەهانەكە هەرچی بێت چ بۆ ئەوان و چ بۆ هێزەكانی تری ئۆپۆزسیۆن، بەڵگەیە لەسەر نەبوونی گوتار و كاری هاوبەش لای ئۆپۆزیسیۆن.\nكاتێكیش پەرلەمانتار سیروان بابان بۆ ماوەی 5 رۆژ لەناو باڵەخانەی پەرلەمان لەسەر بەهەند وەرنەگرتنی خەمەكانی خەڵك و كۆنەبوونەوەی پەرلەمان كارێكی پەسند بوو، بەڵام ئەوی جێگەی سەرنجە نە كەس لە دەستەی سەرۆكایەتی پەرلەمان بەدەم داواكانییەوە چوو، نە هیچ پەرلەمانتارێكیش پشتگیری لێكرد.\nلەماوەی (15) مانگ و (24) رۆژ، تەنها خوێندنەوەی یەكەم بۆ (26) پێشنیاز و پرۆژە یاسا و بڕیار كراوە، لەكاتێكدا دەبوو لە ماوەی (21) رۆژدا (57) راپۆرتی ئەو لیژنانەوە بنووسرایە، بەڵام تەنها (33) راپۆرت نووسراوە. لە وەرزی بەهارەی پەرلەماندا، (18) پەرلەمانتار هیچ قسەیەكیان نەكردووە و تەنها (8) پەرلەمانتار لە هەشت جار زیاتر قسەیەكیان كردووە.\nئەم دامەزراوە گرنگە لەلایەن حزبە سیاسییەكانەوە نەك هەر پشتگوێخراوە، بەڵكو بە بارمتە گیراوە و كراوە بە ئامرازێك بۆ یەكاڵاكردنەوەی ململانێكانیان، لەسەر شاڕێی ئەركە یاسایی و نیشتمانییەكانی ترازێنراوە. خودی پەرلەمان و پەرلەمانتارانیش نەك هەر بە ئەركی خۆیان هەڵنەستاون، بەڵكو بوونەتە ئامرازی ماكیاژكردنی ئەو دەسەڵاتەی لە سەرجەم بەڵێنەكانی پاشگەز بووەتەوە كە بە هاوڵاتیانی دابوو و بە كارە نایاساییەكانی ئەزموونەكەیشی خستووەتە بەردەم مەترسییەوە. لە سایەی ئەم رەوشە ناهەموارەی دەگوزەرێت، دوو ئاراستەی چەواشەكارانە دەبینرێن، ئاراستەیەكیان داوای ئەوە دەكات پەرلەمان بەم شێوازە قۆرخكارییەی بەردەوام بێت و ئاراستەكەی تریش داوای هەڵپەساردن و راگرتنی دەكات، دەرەنجامەكان و تێكڕای كار و هەڵوێستەكانی پەرلەمان لەو (150) رۆژەی بە نموونەمان هێناوەتەوە كە خولێكی گرێدانە پێمان دەڵێن كە هیچ كام لەو ئاراستانە راستگۆنین لەگەڵ ئەو پەیامانەی هەڵیان گرتووە و لەگەڵ ئەو وادە و بەڵێنانەی بە هاوڵاتیانیان دابوو. لەنێوان ئەم دوو ئاراستەیەشدا ئاراستەی سێیەم هەیە كە پێكهاتووە لە حزبە ئۆپۆزیسیۆنە كۆن و تازەكان و ئەوانیش نەك بەشێك نەبوونە لە چارەسەر، بەڵكو هەمیشە پارسەنگێك بوون و هەر جارە و بەلایەكدا بۆ راگرتنی رەوشەكە بەو شێوازەی هەبووە و هەیە. ئەگەر وانییە بۆچی نەمانبینی هیچ كامیان (چ لەسەر ئاستی فراكسیۆن بێت یاخود وەك تاك) هەڵوێستێكی راشكاوانە بگرنەبەر و دەست لەكار بكێشنەوە؟\nپەرلەمانێك نەتوانێت بە ئەركەكانی خۆی هەڵسێت، نەك هەر یاسای پێ پەسەند نەكرێت و بەدواداچوون بۆ پێشێلی یاساكانی خۆی نەكات، بەڵكو خۆی پێشێلی ئەو یاسایانە بكات كە دەری كردوون! پەرلەمانێك نەك چاودێری دەسەڵاتی جێبەجێكردنی پێ نەكرێت، بەڵكو حكومەت وەك چاودێرێك بێت بەسەریەوە! پەرلەمانێك ماوەی (8) ساڵە نەك هەر یاسای بودجەی پەسەند نەكردبێت، بەڵكو لە (9) ساڵی رابردوودا حكومەت ژمێرەی كۆتاییشی بۆ نەناردبێت كەچی دەنگی لێوە نەیەت! پەرلەمانێك نەك هەر نەیتوانیبێت یەكڕیزی دروستبكات و ناوماڵی كورد یەك بخات، بەڵكو هۆكاری پەرتەوازەیی زیاتر بێت! پەرلەمانێك لە پرسە نەتەوەیی و نیشتمانییەكاندا بێدەنگ و بێ هەڵوێست بێت! پەرلەمانێك هەر چوار دەستەی بەناو سەربەخۆی (چاودێری دارایی، مافی مرۆڤ، دەستپاكی، كۆمسیۆنی هەڵبژاردن) كە پەیوەستن بەخۆیەوە ساڵانێكە بە نایاسایی كارەكانیان رایی بكەن كەچی پێی چارەسەر نەكرێت! پەرلەمانێك سەرۆكایەتییەكەی لەبری راگرتنی هاوسەنگی و پرەنسیپی بێلایەنی و جێبەجێكردنی پەیڕەو سەرقاڵی تەنها مەكسەبە حزبییەكانیان بن، هەر وەك لە چەند مانگی رابردوودا دەركەوت یارییەكی قێزەونیان پیادە كردبێت! پەرلەمانێكی لەم شێوەیە دەبێ چاوەڕێی چی لێ بكرێت؟ ئاخۆ ئەو پەرلەمانە بەو شێوازە مانەوەی پێویستە؟\nئەی پەرلەمان لەكوێی هاوكێشەكاندایە لەكاتێكدا هەرێمی كوردستان نغرۆی كێشەو قەیران بووە!؟


ڪتاب: سٺيا ذات\nاُميد علي سٺيو\nڥجإب ضۆ جڠإڎڢ\nێۑ ڥجإب ”ښسۑإ ڍإج ضۆ جإڎۑكۑ ۽ ڛضڎإجۑ إقۆإڵ“ ضۆ صێڎۑۆڷ قڜۆ آێۑ. ێڷ ۾ ښسۑإ/ ښسۑڷ ڍإج بإبج ڧێڼۆ ڶۆإڈ ڊڷڵ آێۑ. ێۑ ڶإڼێۆ ڥۑڎ ێیإ؟ ڥحإڷ آۑإ؟ بڎڜڡۑڎ ۾ ڥڊێڷ آۑإ؟ إڷێڷ ضإ ڶإک ڶڥإڷ، بڐڎڧ، ڠإڵڶ، ڶڛێۆڎ ڶإڼێۆ ۽ إکۆإڼڷ ضۆ ڍڥڎ حۑڵ آێۑ. ڶحۑڷ ڶڠڵۆڶإج ڦإڷښۆإ٭ تۑ ڶڠڵۆڶإج بێ ڊڷڵ آێۑ ضۑڥإ ێۑسۑڷ ڎۑج آێۑ.\n(إڵڢ) آکإخڷ ۆڵۑڷ ۾:\n١ . ڛۑك ڵۆډۑ (ضۑیۑ ڛإێێ)\n٢ . ڶۑۆڷ ۑڠڤۆب (ڶۑۆڷ ڠإڤب) صڵۑضۆ\n٣ . ڛۑك ڶڶۆڷ\n٤ . ڛۑك ثڎڥۑۆ ڥإجۑإڎ.\n٥ . ڎإێۆ ڢڤۑڎ إۆسۆ.\n(ب) ڶإک ڶڥإڷ:\n١ . ڌڷڌۑ.\n٢ . ثإڷثڎۑ.\n٣ . آڎۑ صۆخێ (ڠإڵۑ صۆخێ).ڶڈإڎ ڛإێێ.\n٤ . ښسۑإ صڎکڼۆ.\n٥ . تۑڵۑ ۆإڎۑ ڶښضڈ (ڵک ڶإجڵۑ ۆڎڏ ڶۆڎۑ).\n(ت) ڶكجڜڎ ڍڥڎ ڍإجۑڷ ضۆ:\n١ . ڥإجۑإڎ.\n٢ . ڷإڎإ.\n٣ . كإڜكۑڵۑ.\n(ص) ڛضڎإجۑ إقۆإڵ:\n١ . صۑڎ بڥۑڎإ ڛڎۑڢ.\n٢ . ښۑڈ، ښڠۑڈ صۆڎ خڥڎ.\n٣ . ۆڊۑڎإ ثڵۑڷإڼۑ ښسۑإ.\n(ث) ښڷډ ۽ صڷضإب ضۑ ڶكجڵڢ ڠإڵڶڷ ضإ ٦١ كڞ بێ ڛإڶڵ آێڷ. ضڷ ۾ ڤۆڶڷ، ڍإجۑڷ ۆڡۑڎۏ جۑ بقش حۑڵ آێۑ.\n(ج) طڶڼ ۽ ۆڢإج ضۆ إقۆإڵ.\n١ . ڶكڈۆڶ ڷۆقڎق ێإڵإ.\n٢ . ڶڎڐإ إڎڡۆڷ ڛإێێ قښڷ.\n٣ . ڛإێێ ڠبڈإڵڥڎۑڶڎق بڵڏۑ.\nإڷښإڷۑ جێڍۑب ضۑ ڛڎۆڠإج جڊێڷ ڦإڷ حۑ ضڊێڷ إڷښإڷ ڡإڎڷ ڶإڷ ڷڥڎۑ آڐإڈإڷێ ڐڷڈڧۑ ڧڍإڎڼ ڛڎۆڠ ڥیۑ. ضۑیڷ ضۑیڷ إڷښإڷ ۾ ڛڠۆڎ ۆډڷڈۆ ڎێۑۆ جۑیڷ جۑیڷ إڷێڷ ۾ إضجڶإڠۑ ڐڷڈڧۑ ڧڍإڎڼ ضۆ جڜۆڎ صۑڈإ حۑڼ ڵکۆ. إڷێۑ٪ جڜۆڎ إکجۑ ێڵۑ كإڷڈإڷ ۑإ ڥخڷب ضۆ ڎۆص إكجۑإڎ ڥۑۆ. صۆ٭ ضۑیڷ ضۑیڷ آڈڶڛڶإڎۑ ۆډڼ ڵکۑ جێ ێڥتیۑ ضۑ ښعإڼص ڶڛڥڵ حۑ صیۑ. صۆ٭ ڥخڷبڷ ۑإ كإڷڈإڷڷ صڷێڷضۆ صإڼ ڵإ٭ ێڥ ڷإڵۆ جضۆۑڐ ڥۑۆ جێ ضۑیڷ ێڥتیۑ ضۑ ښعإڼص ۾ آښإڷۑ صۑڈإ حیۑ. ڢڞڎج ضۑ إڷێۑ٪ إڜۆڵ ڦۑ ڤڎآڷ ڛڎۑڢ ښۆڎې قّضڎإج ۾ ێڷڷ ڵڢڟڷ ۾ بۑإڷ ڥۑۆ آێۑ.\nۆِضِڠڵڷِإ ڦّڶ ڛّڠّۆبإً ۆٓ ڤِبِإیٔڵِ ڵٔجِڠِإڎِڢّۆإ (١٣)\nۑڠڷۑ ”إښإڷ ڤبۑڵإ ۽ بڎإڈڎۑۆڷ صۑڈإ ڥۑۆڷ جێ ضۑیڷ جۆێإڷ ێڥتیۑ ڦۑ ښعإڼۑ ښڧێۆ.“ إێڏۑ ڎۑج ښڶإض ۾ ڤبۑڵڷ ۽ كإڷڈإڷڷ ضۆ ڎۆإض صۑۆ صڎ ښإکیۑ ۆڤج إڷښإڷ ڦۑ إێۆ بێ تډإۑۆ ۆۑۆ جێ كڈإ ضۑ إکۑإڷ ڢڤڞ إێۆ یۑ صښڷڈۑڈۏ ڛكڜ آێۑ ضۑڥۆ صڎێۑڐڧإڎ ۽ ڶجڤۑ آێۑ. إڷێۑ٪ كۑإڵ ښإڷ ڥۆبێ ڤبۑڵۆ، كإڷڈإڷ، ڍإج، بڎڈإڎۑ ۑإ ڤۆڶ ێڥتیۑ ڦإڷ إڢڝڵ ڷێ آێۑ.\nبڎڜڡۑڎ ۾ ڍإجۑڷ ضۑ جإڎۑك آڎۑڷ ڦإڷ ڛڎۆڠ حیۑ حۑ ضڷ بڎڜڡۑڎ ڦۑ غیڷ ڍإجۑڷ بڎێڶڼ، ڦڛجڎۑ، ۆۑڛ ۽ ڛۆډڎ ۾ جڤښۑڶ ڥۑۆ. ضۑیڷ جێ ښڷډ بێ بڎڜڡۑڎ ضۆ ێڥ قڜۆ ڎێۑۆ آێۑ. جڷێڷ ڥڎۑ ڍإج صإج ضۆ إێۆ ڷڟإڶ ښڷډ ۾ بێ ڎإیض ڎێۑۆ. صۆ٭ ضڊێڷ ڠڎبڷ ښڷډ ڢجق ڥیۑ ۽ إښڵإڶۑ ښڵڞڷج صڷێضإ صۑڎ ڶڝبۆڞ ڥۑإ جێ ښڷډ ضۑ بإڛڷڈڷ إښڵإڶ ڤبۆڵ ڥڎۑ ێڥ ڷیۑڷ كإڷڈإڷۑ ڷڟإڶ ڦۑ ضڷڶ ڊڷۆ. ڥڷ كإڷڈإڷڷ صڎإڼۑڷ ڍإجۑڷ ڦۑ حۆڎۑ ڣۑڎ ڧێۑڎ ښإڷ ضۑیڷ ضۆ جۑیڷ بڎڤڎإڎ ڎڦۑۆ ضۑیڷ ڦڛجڎۑ ڶإڷ ڦجڎۑ جێ تۑڷ آڎۑإیۑ ڍإجۑڷ ڶكجڵڢ ڤبۑڵإیۑ ڷإڵإ إكجۑإڎ ڥۑإ ضۑڥۑ إکجۑ ێڵۑ ښڶإخ ڵۑڦضڼ ڵکإ. ڠڎب ڢۆض ښإڷ ڧڊ إۑڷڈڏ ڥۑجڎڷ یۑ ڤبۑڵڷ ښڷډ ۾ صڷێڷضإ إشڎ فڊۑإ ضۑیڷ حێۑڶڷ ڵإ٭ ڶڛێۆڎ آێۑ جێ إێۑ جڶۑڶۑ ڤبۑڵۑ ښإڷ جڠڵڤ ڎڦڷ حإ. إڷ ڦإڷ ښۆإ٭ ښڷډ ێڶۑڛێ ڶكجڵڢ ڤۆڶڷ ضۆ ڵڷڧێێ صیۑ ڎێۑ آێۑ ښإکیۑ ۆڤج إێإ قڶڵۑ آۆڎڷ ضۑ ڐڈ ۾ صڼ ڎێۑ آێۑ. إڷ ڥڎۑ ښڷډ ۾ تإێڎإڷ آۑڵ ڍإجۑڷ ضۆ بێ ۆڊۆ جڠڈإڈ ڶۆضۆڈ آێۑ، ضۑیڷ ښۑڈ، ڶڡڵ صسإڼ، ۆڡۑڎۏ. بڵۆغۑ ڠڵإیڤڷ ضۆ ښڷډ ښإڷ ڤڈۑڶۑ ۆإښڞۆ ڎێۑۆ آێۑ. إڷڥڎۑ ښڷډ ۾ بڵۆغڷ ضۆ ۆڊۆ جڠڈإڈ ڎێۑ حۆ.\nڍإجۑڷ ۑإ ڤبۑڵڷ ضۑ جإڎۑك ڵڦڼ ضۆ ڎۆإض ښڷډ ۾ ښث ڦإڷ صێڎۑڷ ڛضڎۏ ڷۆۑښۑ ضۑ ڜۆڎج ۾ ڟإێڎ حۑۆ آێۑ ضۑڥۑ إڥشڎ ڥڎۑ ښۑڈڷ ۑإ ڈڎڧإێڷ ښإڷ ۆإښڞۆ ڎڦڷ حإ. ضڷێڷ ضۆ بڷۑإڈۑ ڶڤڜڈ صڷێڷضۆ صإڼ ڦۑ ڈڎڧإۏێ ضۆ قڤۑڤۑ ۆإڎش شإبج ڥڎڼ ێۆڷڈۆ آێۑ. إێۆ ښڵښڵۆ إعإڷ بێ ضإڎۑ آێۑ. إڷێڷ ڛضڎڷ ڶإڷ إڷ ڤۆڶ ضۑ جإڎۑك ضۆ جێ صجۆ ڥۆڷێ حۆ صۆۑ. صڎ ڥڷێڷ قڈ جإیۑڷ إڷ ضۑ ڤڈإڶج ضۆ صجۆ صۆۑ حۆ. إڷ ڦإڷښۆإ٭ ښڷډ ۾ صڼ ثإڷ ۽ غإڎڼڷ ڤڜڷ ڥێإڼۑڷ ۆښۑڵۑ ڶكجڵڢ ڤۆڶڷ ضإ ڛضڎإ بۑإڷ ڥڷڈإ ێیإ ضڷ ڶإڷ بێ ښڷډ ضۑ ڥۑجڎڷ ڍإجۑڷ ضۑ صڎۆڏ صۆۑ حۑ. إڷڧڎۑڐڷ ښڷډ ۽ آښصإښ ضۑ ڷښڵڷ ۽ ڍإجۑڷ جۑ صڷێڷضۑ ڶإجقج ڠڶڵڈإڎڷ ڦإڷ ڶكجڵڢ ڎصۆڎخۆڷ ڵڦڎإیۑ ښڷډ ۽ آښصإښ ضۑ ڍإجۑڷ ۽ ڷښڵڷ ضۑ جإڎۑك ڶقڢۆڟ ڥڎڼ ضۑ إبجڈإ ڥیۑ ضڷێڷ ۾ ڛۑك ڜإڈڤ ڠڵۑ ڛۑڎ ڠڵۑ إڷڜإڎۑ، إۑڶ. إۑڵ. ڋۑڶڐ، ڎغڎڋ بڎخڷ ۽ ڋۑڷڐڵ إٔۑښخڷ ضإ ڥجإب ۆڊۑ إێڶۑج ڎڦڷ حإ. إڷ ڦإڷښۆإ٭ ښڷډ جۑ ڵڦۑڵ جإڎۑكڷ ۾ صڼ ښڷډ ضۑ ڥۑجڎڷ ڍإجۑڷ ۽ بڎإڈڎۑڷ جۑ إڷڢڎإڈۑ ڥڶ بێ حۑڼ ڵکۆ آێۑ. ضۑیڷ ضجڷ ضۑ جإڎۑك (ڡڵإڶ ڎښۆڵ ڶۑڎضج)، جإڎۑك كإڜكۑڵۑ (ڶقښڷ ڠڵۑ ”ڶقښڷ“ كإڜكۑڵۑ)، ڦجڎۑ ڤۆڶ ضۑ جإڎۑك (ڶجڎضڶ: قإڢڟ قبۑب ښڷډۑ)، ڍإجۑ ضۑ إڷښإیۑڥڵۆصۑڋۑإ (كۑڎ ڶقڶڈ تڎڏۆ) ۽ ښڶإخ (ڋإڥخڎ إڵێێ ڎڦۑۆ تّخ) ۆڡۑڎۏ. ښڷډ ۾ ڎێڷڈڏ ڶكجڵڢ ڤبۑڵڷ ضۑ قۆإڵۑ ښإڷ بڵۆغ ڤۆڶ جۑ إڷڧڎۑڐۑ ۽ إڎڈۆ ۾ ڥإڢۑ ڥجإب إغۑ غڥإ آێڷ. ضڊێڷ جێ ښڷډ ضۑ ڠڵإیڤإیۑ جإڎۑكڷ ۾ إجإڷ ضۑ ڎێڷڈڏ ڍإجۑڷ جۑ بێ حۆڎۑ ڧێڼۑ ڎۆڛڷۑ ۆډۑ ۆیۑ آێۑ.\nإښإڷ ضۑ ڢإڝڵ ڈۆښج ضڷإب إڶۑڈ ڠڵۑ ښسۑۆ ڜإقب ښڷډ ضۑ ڤڈۑڶ ڍإج ښسۑۆ جۑ جقڤۑڤ ڥڎۑ ”ښسۑڷ ڍإج ضۆ جإڎۑكۑ ۽ ڛضڎإیجۑ إقۆإڵ“ ڷإڵۑ ڥجإب ڵڦۑۆ آێۑ. ێڷ ضۑ ڶقڷج، ضڢإڥڛۑ ۽ ضڍبۑ ڦۑ جێ ڈإڈ ڊیۑ ښڧێضۑ حۆ صڎ ڥجإب ضۑ صڏێڼ ڦإڷ صۆ٭ ڶڠڵۆڶ حیۑ حۆ جێ ڥجإب ضۑ جقڤۑڤۑ ڶۆإڈ ضۑ فڷڋ فإڼ ڥڎڼ ڝڎۆڎۑ ێیۑ؟ ڢإڝڵ ڶڜڷڢ ڶكجڵڢ ڥجإبڷ ڶإڷ إێۆ شإبج ڥڎڼ ضۑ ڥۆڛڛ ڥیۑ آێۑ جێ ښسۑإ ڤڈۑڶ ښحۑڷ ڤبۑڵۑ ضۑ بإڤۑإج آێۑ. ڥجإب ۾ ڥۑجڎڷ ڠإڵڶڷ ۽ إڈۑبڷ ضإ ښطإ ښإڎإ ۽ ێۆبێۆ كڞ ڛإڶڵ ڥۑإ ۆۑإ آێڷ ضڷ ڦۑ ڶكجڜڎ ڥڎڼ ڦصڷڈۆ ێۆ. ڢإڝڵ ڶڜڷڢ ضۑ ڶقڷج ڶإڷ إێۆ إڷڈإڐۆ ڵکإیۑ ښڧێضۑ حۆ جێ ێڷ ڜإقب جڶإڶ ڧێڼۆ ڢۑڵڋ ۆڎڥ ڥۑۆ آێۑ ۽ إڷ ڦۑ ضۑڥۆ بێ ڶۆإڈ ضجإڷ بێ ڶڵۑۆ آێۑ. إێۆ بڷإ فڷڋ فإڼ ضۑ ڥجإب ۾ آڷڈۆ ۆۑۆ آێۑ. ڥجإب ضۑ صێڎۑڷ قڜۑ ڦۑ ٢٥ بإبڷ ۾ ضڊێڷ جێ تۑ قڜۑ ۾ ٧٥ کۆسڷ ضۑ ڶڥڶڵ ښڎۆۑ ڊڷۑ ۆیۑ آێۑ. إێڏۑ ڎۑج ڢإڝڵ ڶڜڷڢ ێڷ جإڎۑكۑ ڤبۑڵۑ جۑ ڶڢڜڵ ڵڦۑ ښڷډ ضۑ ڍإجۑڷ بإبج ێڥ ڶڠڵۆڶإج ضۆ كڐإڷۆ ڶێۑإ ڥۑۆ آێۑ، ضۑڥۆ إۑڷڈڏ ڶقڤڤڷ ڵإ٭ ښسۑإ ڤبۑڵۑ جۑ ۆډۑڥ جقڤۑڤ ڥڎڼ ڵإ٭ ڶڛڠڵ ڎإۏ شإبج حۑڷڈۆ.\nڶقڶڈ بڷ ڤإښڶ ڵإیبڎۑڎۑ\nښضإۆڵ ڝڵڠۆ سخۆ ښڷډ\nڥإیڷإج ضۑ ښڶۆڎۑ ڶكڵۆڤإج ۾ إڷښإڷ یۑ إێإ ۆقڈ ۽ إڥۑڵۑ ڶكڵۆڤ آێۑ ضڷێڷ ڦۑ صڷێڷضۑ صۑڈإیڛ ڦإڷ ۆسۑ إێۆ جضښښ ڎێۑۆ آێۑ ۽ ضښجضۆ ڥیۑ آێۑ جێ ښڷڈښ إڜڵ، ڷښڵ فإ آێۑ؟ ۽ إڷښإڷ ضۆ ێۑ ڶۆضۆڈۏ ۆضۆڈ ڥڊێڷ ڦإڷ آێۑ. إڷێۑ٪ ښڵښڵۑ ڦۑ إکۑإڷ ۆډإیۑڷڈۑ ښڶإضۑإج ۽ جإڎۑك ضۑ ڶإێڎڷ ڶكجڵڢ ڶڍێبڷ، ڤۆڶڷ ۽ بڎإڈڎۑڷ ضۑ ۆضۆڈ ۾ إغڼ بإبج صڷێڷضإ ڶكجڵڢ ڎإۑإ ۽ جضڎبإ ڊۑڷڈإ ڎێۑإ آێڷ ۽ إڷێۑ٪ آډإڎ جۑ ڈڷۑإ ضۑ إڷڈڎ ڶۆضۆڈ ڶكجڵڢ ڤۆڶڷ ۽ ڤبڵۑڷ، ڎڷڧ ۽ ڷښڵ ضۑ ڶإڼێڷ بإبج طإڼ ڶڵۑ حۑ. جإڎۑك، ڢڵښڢۑ، ښڶإضۑإج، ښإیڷښ ۽ ڶڍێبڷ ضۑ ڧێڎۑ ڶڞإڵڠۑ ڦإڷصۆ٭ ڈڷۑإ ضإ ښث ڶڈبڎ ۽ ڶڍێبۑ ڶإڼێۆ إڷ کإڵێێ جۑ ڶجڢڤ آێڷ جێ ښڶۆڎۑ إڷښإڷ ڍإج ضۆ ۆضۆڈ ۽ ڣێڵإ۝ ێڥڏۑ ضۆڏۑ ڶإڷ حۑۆ آێۑ. ضڷێڷ ڦإڷ صۆ٭ إڷێڷ ۾ ڤۆڶ، ڤبۑڵإ، ۽ بڎإڈڎۑۆڷ ۆضۆڈ ۾ آۑۆڷ ۽ إڷێڷ یۑ ڤۆڶڷ، ڤبۑڵڷ ۽ بڎإڈڎۑڷ ضۑ إڷڈڎ ڶۆضۆڈ صڏێۑڵ ڵڦۑڵ، ښڵضێۑڵ، ڠڵڶ ڈۆښج، ڈإڷإ٪ ۽ ڈۆڎإڷڈۑڛ ڶإڼێڷ صڷێڷضۑ ڠڵڶ ۽ ڠڤڵ ڍڎۑڠۑ صڷێڷضۑ ڤۆڶ ڤبۑڵۑ ۽ بڎإڈڎۑ بإبج کۆڏێإ إثۑإښ، ڶڞإڵڠإ ۽ ڶڛإێڈإ ڥڎۑ إڷ ضۑ إڜڵ ڷښڵ بإبج ڥڷێڷ ێڥڏۑ ڷڤڞۑ جۑ صێغڷڈإ آێڷ.\nإڶۑڈ ڠڵۑ ښسۑۆ بێ ښسۑإ بڎإڈڎۑ ضۆ إێۆ ۆإقڈ ڠڵڶ ڈۆښج ۽ إڷښإڷ ڈۆښج ڛكڜ آێۑ، ضۑڥۆ ڧڍڎۑڵ ڥۑجڎڷ یۑ ښإڵڷ ڦإڷ إڷێۑ٪ ضښجضۆ ۽ ضڈۆضێڈ ۾ ڎێۑۆ آێۑ جێ ښسۑێ بڎإڈڎۑ ضۑ ۆضۆڈ ۾ إغڼ بإبج ڥإ ڶښجڷڈ ۽ ڶڷإښب ڎإ٭ ڤإیڶ ڥڎۑ ښڧێضۑ. إڷ ښڵښڵۑ ۾ ڶڍڥۆڎۏ ڵۑڦڥ ڥۑجڎۆ ڶڞإڵڠۆ، ڶڛإێڈۆ ۽ ڶإڼێڷ ښإڷ ڶڵإڤإجۆڷ ڥڎۑ بڎإڈڎۑ بإبج ضۑڥإ جقڤۑڤ ڥیۑ آێۑ. إێإ بێ ۑڤۑڷإً ښإڎإێێ ضۆکۑ ۽ ڤإبڵ جڠڎۑڢ آێۑ.\nإڶۑڈ ڠڵۑ ښسۑۆ ضۑ إێإ ڥۆڛښ ڥۑجڎۑ ڤڈڎ ڥإڶۑإب ۆۑیۑ آێۑ إڷ بإبج ڥۑ بێ تێ ڎإۑإ ڥۆڷێ حإ حۑ ښڧێڷ. ێإ إڵبج إڷ بإبج ڶإڼێڷ ضإ ڶكجڵڢ ڎإۑإ حۑ ښڧێڷ حإ جێ ێڷ بڎإڈڎۑ ضۑ إڷڈڎ ڶۆضۆڈ ڶكجڵڢ صإڏڷ ۽ إڷێڷ ڶإڼێڷ بإبج إڟێإڎ كۑإڵ ڥڷڈۑ ښإڼڷ إڷڜإڢ ڥۑۆآێۑ ۑإ ڷێ. ضۑجڎۑ ڤڈڎ ڶڷێڷضۑ ڎإ٭ ضۆ جڠڵڤ آێۑ جێ آیۆڷ إێإ کإڵێێ صۆڎۑ ۑڤۑڷ ۽ إڠجڶإڈ ښإڷ غۆإڷ حۆ جێ ڵڦۑڥ بڎإڈڎۑ بإبج طإڼ ښێۑڏۑڷڈۑ ێڎ ڞڎق ښإڷ صڷێڷضۑ ڡۑڎ ضإڷبڈإڎۑ ڷبإێۑڷڈۑ ێڎ ڶإڼێۆ ڶإقۆڵ ۽ ڶښیڵۑ بإبج ضۑڥإ طإڼ ڧڊ ڥڎۑ صڏێڷڈڏڷ إکۑإڷ صۑڛ ڥیۑ آێۑ إڷ بإبج ێۑ ڛكڜ ضښ ڵێڼۑ.\nڤڵڶڥإڎ ضۑ ڡۑڎ ضإڷبڈإڎۑ إڷ ڶإڷ بێ ڟإێڎ حیۑ حۑ جێ بڎإڈڎۑ بإبج ضۑڥإ بێ طإڼ ۽ ڶڠڵۆڶإج ڊڷۑ إحښ إێإ ښڷڈښ صڷێڷضۑ ێح ضۑ ڵڦۑڵ ۑإ ڥجإبڷ جإڷ إجإڎۑڵ ڷێ آێۑ، بڵڥ صإڼ ښسۑێ بڎإڈڎۑ ضۑ إڷڈڎ ڶۆضۆڈ ێڎ صإڏۑ ۾ ڶۆضۆڈ ۆڊۑ ڠڶڎ ۆإڎڷ بڐڎڧڷ ۽ ڷۑڥ ڶڎڈڷ ښإڷ ڶۑڵ ڶڵإڤإجۆڷ ڥڎۑ ضۑڥۆ تډۆ، ڊسۆ ۽ ڶڛإێڈۆ ڥۑۆ. إڷ ڦۑ ڥجإب ضۑ ڜۆڎج ۾ ښێۑڏۑۆ آێۑ.\nضۑیڷ جێ ڶڷێڷضۆ إێۆ إۑڶإڷ آێۑ جێ ڈڷۑإ ۾ ڶۆضۆڈ ێڎ ڛۑ٭ ۽ ڛكڜ ۾ بێجڎ ڦإڷ بێجڎ حۑڼ ضۑ ڧڷضإیڛ ڶۆضۆڈ آێۑ. إێڏۑ یۑ ڞڎق إڶۑڈ ڠڵۑ ښسۑۆ ضۑ ”ښسۑێ بڎإڈڎۑ“ ضۑ إڜڵ ڷښڵ بإبج ضإڦۆڏۑڵ جقڎۑڎ ڥإ قجڶۑ ۽ قڎڢ آكڎ ڷێ آێۑ، بڵڥ ڛڎۆڠإجۑ ۽ صێڎۑڷ ڥۆڛښ آێۑ ۽ إڷ بإبج بڎإڈڎۑ ضۑ ڥڷێڷ بێ ڢڎڈ ڦۑ ضۑڥڊێڷ ڥإ ڛڥۆۏ ڛڥإۑج ۽ جقڤۑڤإج ۑإ إڠجڎإڝإج ێضڷ جێ إڷ بإبج ێۆ جڷڤۑڈ بڎإ٭ جڷڤۑڈ ضۑ ڠڶڵ ڦإڷ ێخۑ ڥڎۑ ێڷ جقڎۑڎ ڦۑ بێجڎ ڥڎڼ ضۑ ڥۆڛڛ ڥڷڈۆ جێ ښڷڈښ إێۆ ڠڶڵ، إڶۑڈ ڠڵۑ ښسۑۆ ۆإڷڧڎ بڎإڈڎۑ ضۑ ێڎ بإڛڠۆڎ ڛكڜ ڞڎڢإڷ ښإڎإێۑۆ ۽ ێڶحإۑۆ ۆۑڷڈۆ.\nآكڎ ۾ آیۆڷ ێڥ ڈڢڠۆ ۆڎۑ إڶۑڈ ڠڵۑ ښسۑۆ ڦۑ ڶبإڎڥبإڈ صۑڛ ڥڎۑإ حۆ، ضڷێڷ صڷێڷضۑ ێڏإڷ ۆڏإڷ كڎغ ڥڎۑ ښسۑإ بڎإڈڎۑ بإبج ێڥڏۆ جإڎۑكۑ ڥإڎڷإڶۆ إڷضإڶ ڊڷۆ آێۑ.\nڷبۑ بكڛ ښسۑۆ\nخڷڋۆ ڶقڶڈ كإڷ\nڍإجۑۆڷ ڤۆڶۆڷ ۽ ڤبۑڵإ، إۆڷغ ڷۑغ ۽ إڶجۑإڐ ضۑ ڢڎڤ ڵإ٭ ڷێ ێۆڷڈإ آێڷ، صڎ إێإ ێڥ ڛڷإكج ۽ ښعإڼص آێڷ، ضۑیڷ ڷإڵإ ښعإڼص آێڷ. إڷ یۑ ڞڎق ڤۆڶ، ڤبۑڵۆ ۑإ ڍإج إښإڷ ضۑ ښعإڼص آێڷ. ڶڵڥ، ڠڵإیڤإ صڼ ڜڎڢ ڛڷإكج یۑ جێ آێڷ. إێڏۑ٪کۆ ڞڎق ێۑ ”ښسۑڷ ڍإج ضۆ جإڎۑكۑ ۽ ڛضڎإیجۑ إقۆإڵ“ ڷإڵۑ ڵڦۑڵ ڥجإب بێ ڜڎڢ ێڥ ڍإج ضۑ ڛڷإكج، جێڍۑب ۽ جإڎۑك بإبج ێڥ طإڼ ڶۑښڎ ڥڎۑ حۆ. ڶڷێڷضۑ إښجإڈ ڜإقب إڶۑڈ ڠڵۑ ښسۑۆ ضۑښۑڷ جإیۑڷ حۑ ښڧێۑۆ، ښسۑڷ ضۑ ڶكجڵڢ ڛضڎڷ ڦۑ ڥإڢۑ إکۑإڷ ڦڼۑ ڎۆإۑج ڥڷڈڏ ڎإۆۑڷ ضۑ ڎۆإۑج ڥڷڈڏ آكڎۑ ڷإڵڷ جإیۑڷ صێغإۑۆ، ڥڷ كإڷڈإڷڷ ۾ ښجڷ إسڷ ضڈإڶضڈ جإیۑڷ بێ صێجۆ. ښسۑڷ ڍإج ۆإڎڷ ڦۑ ڶبإڎڥ ێضۑ ضۆ ێۑ ڛضڎإیجۑ ڶڠڵۆڶإج إڷێڷ جإیۑڷ صێجۑ. إط إڷ ښڵښڵۑ ۾ ڥإڢۑ ڵإصڎۆإێۑ آێۑ. ڛضڎإیجۑ إقۆإڵ ڊۑڷڈڏ ڥإڢۑ ڎإۆۑ إط ۆڢإج ڥڎۑ غڥإ آێڷ، ښۆ ێإڼۑ ڷیۑڷ ښڎ ڶڠڵۆڶإج ڧڊ ڥڎۑ ښڧێڼ ڥإڢۑ ڶڛڥڵ آێۑ. ضۑڥإ ڶڠڵۆڶإج ڷێ صێجۑ، ښإ ڝإۑڠ حۑ ۆۑیۑ.\nۆڎۑ ڶبإڎڥبإڈ ښإیۑڷ إڶۑڈ ڠڵۑ ضڷ ڦۑ، ضڷێڷ إێإ ڛضڎإیجۑ ۽ جإڎۑكۑ ڶڠڵۆڶإج ۆڼ ۆڼ ڥإسۑ ڥڎۑ، إښإڷ جإیۑڷ صێغإیۑ ۽ ڐڷڈڧۑ ضۆ ڥإڢۑ ڠڎڜۆ ضڈۆضێڈ ڥڎۑ إښإڷ ڦۑ ڶڠڵۆڶإج ڶۑښڎ ڥیۑ، ڷێ جێ إط إێإ ڷیۑڷ ښڎ ڦڼضۑ ێإ جێ ۆڊۑ قڜۑ ڦإڷ ڶقڎۆڶ ێضۆڷ ێإ.\nێۑ ڥڶ ڧێڼۑ ۆڤج ڦإڷ ڛڎۆڠ ڥۑڶ. ۑڠڷۑ ٢٠٠٥ڠ جإیۑڷ إڷڈإڐإً ښجڎڷێڷ ښإڵ ڵکۑ غڥإ آێڷ. ڈۑڎ حۑڼ ضۆ ښبب ۆڤج ضۑ ڥڶۑ، ڶڠإڛۑ قإڵج ۽ ڠڵڶ ضۑ ڥڶۑ آێۑ. جقڤۑڤۑ ڥڶ ڵإ٭ ڝڎۆڎۑ آێۑ جێ ڶإڼێۆ٪ ڦۑ ڠڵڶ ۽ ڠڤڵ ێضۑ ۽ إڷ ښإڷ ڧڊۆڧڊ كڎغ صڦۆ ۽ ۆڤج بێ ێضۑ. إێۑ ښثیۑ ښێۆڵجۆڷ ڷێ ێیڼ ڥڎۑ ڧێڼۆ ۆڤج ڵکۆ. ڶڷێڷضۑ ێۑ٪ ڥإۆڛ ڥإ قجڶۑ ۑإ جقڤۑڤۑ ڷإێۑ. بښ ضۑڥۑ ښڶضێۑڶ ښۆ إێڵ ڠڵڶ ۆإڎڷ ضۑ قڝۆڎ ۾ قإڝڎ آێۑ. ێۆڷ٪ بێ ښڷډ ضۑ ڤۆڶڷ، ڤبۑڵڷ، ڍإجۑڷ إۆڏإڥڷ ۽ ڷڦڷ بإبج ڵڦڼ جڶإڶ ڊڦۑۆ آێۑ. ضۑیڷ ڶۆڵإیۑ ڛۑڈإیۑ جإڎۑك جڶڈڷ ښڷډ ۾ ڵڦۑۆ آێۑ جێ ښڷډ ۾ خۑێێ ڵڦ ٣٠٠٠٠٠٠ ڤۆڶۆڷ آێڷ ۑإ ڋإڥخڎ ڡڵإڶ قۑڈڎ تڎڏۑ ڜإقب ڵڦۑۆ آێۑ جێ ضۑڥڊێڷ ڎإڼۑ ڦۑ ښڷډ ضۑ ڍإجۑڷ ۆإڎۆ ڥڶ ښۆڷصضۑ ێإ جێ صڥ ښإڷ ڶۆڶڵ جإڷ ێح ڦڼۑ ۆعۑ ێإ. آیۆڷ جێ إڷێڷ ڠإڵڶڷ ضۑ ضّجۑ٪ ضۑ كإڥ بێ ڷێ ښۆڷێإڷ. إ^ صإڥ إڷښإڷڷ ضۑ ښعإڼص ۆإښڞۑ ڶڷضێڷ ڤۆڶۆڷ ۽ ڤبۑڵإ ۆڡۑڎێ بڼإۑإ جێ ضۑیڷ إێۑ ێڥ تیۑ ڦۑ ښعإڼۑ ښڧێڷ. ښڷډ ضۑ إڷێڷ ڷښڵڷ جۑ ڤڵڶ ڦڼڼ ڦإڷ صێڎۑڷ ڶإۑۆښۑ حیۑ حۑ. فإڥإڼ ضۆ بڷښبج تۑڷ ڶڵڥڷ ضۑ ښڷډ ۾ إڷ ڶۆإڈ بإبج ڥإڢۑ ڥڶۑ آێۑ. بڵڥ ڷێ ێیڼ بڎإبڎ آێۑ. ڶإۑۆښۑ ڥڢڎ آێۑ. صڎ ێڎ ڊڦیۑ ڥڶ ۾ ڊڦۑإیۑ حیۑ حۑ. ښڷډ ۾ بۑ إڷڈإڐ ڷښڵ آێڷ. ضڷ ضۆ ڎڥإڎڋ ڶڷضێۑڵ ښخ ۆإڷڧڎ آێۑ. إێڏۆ ښّخ ۆڎۑ ڶۆڷ ڵإ٭ ڊإڌۆ ڥسڷ ڥڶ آێۑ ۆڎۑ ڶڠإڛڎجۑ ڶضبۆڎۑۆڷ ۆۑجڎ ڎڥإۆخ آێڷ. صڎ ښطإڼ إښجإڈ ښإیۑڷ ښڷډۑ (بڵڏۑ ڛإێێ ڥڎۑڶ) إڷ ڥڶ ڵإ٭ ێڶحإیۑڷڈۆ ۽ إثإڎۑڷڈۆ ڎێۑۆ ڍإج ۆإڎڷ ڶإڷ ڥضێێ ڈۆښجڷ ێڶح إڢڐإیۑ ڥیۑ. ێڥ کإڵێێ ډۑإڷ ضۆکۑ آێۑ جێ ڊڦڼ إۑڛۑإ ضإ ڶإڼێۆ ڥڷێڷ ڷێ ڥڷێڷ ڞڎق ښإڷ ێڥ تیۑ ضإ ڎڛجۑڈإڎ آێڷ. إێإ ڎڛجۑڈإڎۑ ڜڈۑۆڷ صڎإڼۑ آێۑ إڷ ڥڎۑ إڷ ڎڛجۑڈإڎۑ٪ ضإ ښبب كإڷێ بڈۆڛۑ (ڵڊصڵإڼ) ێیۑ. إێإ ڵڊ صڵإڼ ضڷڧ، ڶڠإڛۑ، ښۑإښۑ، ښۑڵإبۑ ۽ ڊڥڎ ۆڡۑڎێ ۆإڎۑڷ قإڵجڷ ضۑ ڥڎۑ ێیۑ. إڷێڷ ښببڷ ڊڦڼ إۑڛۑإ، كإڜ ڥڎۑ ښڷډ ضۑ إڷښإڷۑ ڷښڵ ڦۑ ډۆڷډإڏۑ ښڷڈڷ ڣڵ ڦۑ ڶڵإیۑ فڊۑۆ. ښڷډ ۾ إک ڛضڎإ ڎڦڼ ضۆ ڎۆإض جڶإڶ ڧێخ ێۆ. صڎ ۆۑضێڏإیۑ٪ ۾ تإێڎإڷ آۑڵ ڤۆڶڷ ۑإ ڥضێێ كإڷڈإڷڷ ڛضڎڷ ڎڦڼ ڞڎڢ ډۑإڷ ڊڷۆ.\nڶڷێڷضۑ ښڷډ ضۑ ڊإێڷ ڠإڵڶڷ ضڷ ضۆ ڍڥڎ إکۑإڷ حۑڵ آێۑ. ۆڊۑ ڎێڷڶإیۑ ڥیۑ. ضڷ ضۆ آیۆڷ حۆڎإیجۆ آێۑإڷ. بښ ۆښ آێڎ ضۑڥۑ حۑۆ ښۆ ڥۑڶ. ێڷ ڶڷێڷضۑ ڎإ٭ ښإڷ إكجڵإڢ ۑإ إڠجڎإڢ ڎڦڼ ێڎ إێڵ ڠڵڶ ضۆ قڤ آێۑ. ضۑڥڊێڷ ڥۆ إێڵ ڠڵڶ ێڷ ڶڷێڷضۑ ڎإ٭ جۑ إڜڵإق ڞۆڎ ڥإ جڷڤۑڈ ڥڷڈۆ جێ إڷ ڶۆڷ جۑ إقښإڷ ڥۑۆ. فۆ جێ آیۆڷ ڶعإڷ حۆ جێ ێۑ کإڵێۑۆڷ جقڤۑڤۑ ڥۑڷ آێڷ. ضۑجڎۆ حۑۆ ۆډۑڥ ڎب ښإیۑڷ ڥڷێڷ بڐڎڧ ڦۑ جۆڢۑڤ ڊۑیۑ جقڤۑڤۑ ڥڶ ڊإڷێڷ ڎإڡب ڥڷڈۆ. ڥجإب ضۑ فصإیۑ٪ ۆإڎۑ ڶڎقڵۑ ۾ ڶقجڎڶ قڥۑڶ ڶقڶڈ ۑۆښڢ ڦجڎۑ٪ ښإح ڊڷۆ. ښڷڈښ بۑقڈ حۆڎإیجۆ آێۑإڷ.\nإڶۑڈ ڠڵۑ ښسۑۆ\nێۑ٪ ښڷډ ضۑ جإڎۑك ۾ ۆۑڏێإڥ ڤۆڶ جڎڥ، جإجإڎ ۽ ڶڷڧۆڵ ڵڦۑ ۆیۑ آێۑ (ڥۆ ڶقڤڤ إڷ ڶڷێڷضۑ ڎإ٭ ښإڷ ڶجڢڤ حیۑ ۑإ ڷێ. إڷ ضۆ صڷێڷضۆ قڤ آێۑ جێ ڎإ٭ إڟێإڎ ۾ آڐإڈۑ ێضۑ) ێۑ٪ ڍإج إڜڵ ۾ ښحۑڷ، ښإڥ، ۑإ ښإیۑڈڷ آێۑ. ضۑڥإ ښڷډ ضۑ ێڎ ێڥ ڶڠجبڎ جإڎۑك ۾ ڶۆضۆڈ آێۑ. ێۑ ڶڡڵښجإڷ ڦإڷ ڷڥڎۑ بۆڵإڷ ڵڥ ڍڎۑڠۑ ښڷډ ۾ ۆإڎڈ حۑ. صێڎۑإیۑڷ ښۑۆێڼ ۽ صۆ٭ إجڎ ښڷډ، ڥف ڥإسۑإۆإڏ جۑ ڤإبڝ حۑ. ێڷ ڤۆڶ ضجۑ بێ ڤبڝۆ ڥۑۆ إجۑ جڶإڶ ڧێڼۆ ڎج ۆێإۑۆ. إێڏۑ٪ ڎۑج ڶۆڵۆۑ ڷۆڎ ڶقڶڈ ښڷډۑ٪ ڵڦۑۆ جێ:\nښحۑ ڤۆڶ ڶإڷ ڶڎڈ صڷێڷضۑۆڷ ڊإڏێۑۆڷ ڋڧێۑۆڷ ڎڦإیۑڷڈإ ێیإ ۽ ښڷڈڷ ڠۆڎجۆڷ ښكج صڎڈۑ ۾ ێۆڷڈۑۆڷ ێۑۆڷ. ضڷڧضۆ صڼ ێۆڷڈۑۆڷ ێۑۆڷ. ێۑۆ ڥڎۑخښ ضۑ قۆإڵۑ ښإڷ ڵڦۑۆ آێۑ جێ ښحۑڷ ضۆڷ ڐإڵۆڷ ڛێڐۆڎ ێّۑۆڷ ۽ ۆڊۑۆڷ جۑڎ إڷڈإڐ بێ ێۑۆڷ، ڈڛڶڷڷ ښإڷ ڈۆڈبڈۆ ڶڤإبڵۆ ڥڷڈۑۆڷ ێۑۆڷ. ضۑښجإیۑڷ ڥضێێ ڈڛڶڷ ڷێ ڶإڎۑڷڈۑۆڷ ێۑۆڷ جۑښجإیۑڷ ڛإڈۑ ڷێ ڥڷڈۑۆڷ ێۑۆڷ. ڶڎڈ ڧێۆڏڷ ضۑ إڧێإڏڷ صسڷ جۑ غڏێڷڈإ ێیإ ۽ ڈڛڶڷڷ ضۆ ڎج صۑیڷڈإ ێیإ. ښڎ ۆإڎۑ ڦۆصڏۑ٪ ڶإڷ صۑإڵإ سإێۑڷڈإ ێیإ.\nڶحۑۆڷ إشڎ ێڷڷ ۾ ڧێڼۑ ۆڤج جإیۑڷ ڎێۑۆ. ضڷڎڵ إۑۆب ضۑ ڐڶإڷۑ جإیۑڷ ێڷ ڍإج ۾ إڷڈإڐإً ٩٠ ښۑڥڏۆ غۆڎ ۽ ڎێڐڷ ێیإ. صإڥښجإڷ سێڼ ڦإڷ إک ۆۑێۑڷ ڜڈۑ٪ ۾ إڷێڷ ۾ إێڏإ بێ ڶإڼێۆ إعإ بێ ێیإ ضۑڥۑ ضۑیڎڷ ضإڷۆڎڷ جإڷ ڦڵۆڷ ڵإێۑڷڈإ ێیإ ۽ ضجڎۑ ڌۆڎۑ ۾ صڎإۑإ ۆێخ ڥّێۑ ڎډۑ ڦإیۑڷڈإ ێیإ. (ڎإڤڶ)\nێۑ٪ ڍإج ښحۑڷ Scythian ڤۆڶ ضۑ بإڤۑإج آێۑ. ۑڠڷۑ ڥضێێ كإڷڈإڷڷ تۑڷ ڶإڼێڷ ښإڷ ڶخۑ ڶإیخۑ ڥڎڼ ڦإڷ صإڼ ڦۑ ڎۆڥۑۆ ۽ صإڼ ڦۑ ښسۑڷ ۑإ ښسۑإ ښڊڎإۑۆ. إێۆ ڎۆإض إط بێ إڷێڷ ۾ آێۑ جێ ێۆ تۑڷ ڍإجۑڷ ښإڷ ڶإیخۑ ڷێ ڥڷڈإ آێڷ. إڵبجێ إطڥڵێێ تۑڷ ڍإجۑڷ ڶإڷ ښڪ ۆسڷ حإ صڎ ڊۑڷ ڷێ حإ. إۑجڎۑ جإیۑڷ ضۆ ښسۑإ، ښسۑڷ ښإڷ بێ ڥڷ کإڵێۑڷ ضۑ ڥڎۑ ڶخۑ ڶإیخۑ ڷێ حإ ڥڷ. ڶشإڵ تۑڵإیۑ ۽ غإڥۑ (تڵۆ) صإڏۑ ۆإڎإ ښۆۑڷ ښإڵ ڧڊ ڎێڼ ڥڎۑ بێ ڶخۑ ڶإیخۑ ڷێ حإ ڥڷ. ڧێڼۑ ڐڶإڷۑ ڧڍڎڼ ڦإڷصۆ٭ ڶقڤڤڷ ۽ ڵڦۑڥڷ ښسۑۆ ڍإج ضۑ كبڎ ڷێ ێیڼ ڥڎۑ ښحۑإ، ښحۑڷ ۆڡۑڎۏ ڵڦۑۆ. إیۑڷ بێ حۑ ښڧێۑ حۆ جێ إڜڵ یۑ ښحۑإ ۾ ”ح“ ضۆ آۆإڐ ێضۑ ۽ ۆڤج ښإڷ إێۆ ڵڢڟ بڈڵضۑ ۑإ بڧڏضۑ ”س“ حۑۆ ێضۑ. ښڷډ ۾ ڠڎبڷ ضۑ قڥۆڶج ۾ ڐبإڷ ڠڎبۑ بێ ڧێڼۑ ڤڈڎ ێڵۑ. ۆڎۑ صإڎښۑ٪ ضۆ بێ ښڷډ جۑ ڧێڼۆ إشڎ ڎێۑۆ. تڷێۑ ڐبإڷڷ ۾ (س) سڥڎ ڷێ ێیڼ ڥڎۑ ڵۑڦڥڷ ”س“ بڈڎإڷ ”ج“ جإڎۆ إښجڠڶإڵ ڥۑۆ. إڷ ڥڎۑ ښحۑۆ ڶإڷ ښڷډۑ٪ ۾ ښسۑۆ ۽ صإڎښۑ ۆ ڠڎبۑ ڐبإڷ ۾ ښجۑۆ حۑۆ. ێڥ ضإ٭ جۑ ڧێڼۆ ڎێڼ ڥڎۑ إڷڋۆښحۑڷ ښڊۑۆ. صۆ٭ ضۑ ڐڶإڷۑ ۾ إڜڵۑج (ڍإج ۾) بغإیڼ ۆإڎڷ ڤبۑڵڷ ێڥ ێڷډ ڎێإیڛ إكجۑإڎ ڥیۑ ضڷێڷ ڦۑ ښڷډۑ٪ ۾ ښسۑإڎ ۽ صإڎښۑ ۆ ڠڎبۑ٪ ۾ ښجۑإڎ صڎکڼۆ غۑۆ ۆۑۆ. ضۑڥۆ ێڷ ۆڤج ڈۑێێ ښسۑإڎ ضۑ ڜۆڎج ۾ ڶۆضۆڈ آێۑ.\nجڎضڶێ ڷڧإڎڷ ضۑیۑڷ جقڢجێ إڵڥڎإڶ ۆإڎۑ (ښ ج) ڜ ڷڶبڎ 435 جۑ بڐڎڧ قښڷ ښسۑۆ ڦۑ ښجۑۆ ڵڦۑۆ (صإڎښۑ٪ ۾ ڵڦۑڵ ښجۑۏ) إێۆ ڢڤڞ ڍإج ضۑ كبڎ ڷێ ێیڼ ڥڎۑ. ۆڎۑ ڠبڈإڵڡڢإڎ ڜإقب إڷ بڐڎڧ ڦۑ قښڷ ښسۑۆ ڵۑڦۆ. ښإکیۑ جقڢې إڵڥڎإڶ ۾ ڶجڎضڶ ڶكڈۆڶ إڶۑڎ إقڶڈ ڜإقب سخۑ ڦۑ سخۆ ڵڦۑۆ قإڵإڷڥێ ڢإڎښۑ ۾ ججێ، ججۏ ڵڦۑڵ آێۑ. ڦۑښ كبڎ ێیۑ جێ سخۆ ڵڦۑڵ آێۑ.\nإڷڧڎۑڐۑ ڐبإڷ ۾ (TH) ۽ ښڷډۑ ڐبإڷ ۾ ح ۽ س ڞۆڎ ڥڶ إۑڷڈۆ\nآێۑ. جڎضڶۑ ۆإڎڷ ح إڦڎ ڦڷۑۆ ۽ س إڦڎ ڷێ ڦڷۑۆ. ڶڠڵۆڶإج ڷێ ێیڼ ڥڎۑ ێۑ ڵڢڟ TH تڷێۑ ح ۽ س ڵإ٭ إښجڠڶإڵ ڥڎۑ ښڧێضۑ حۆ. ضۑیڷ\nښسۑۆ Sathio ښسۑڷ Sathians ښسۑإ Sathia\nښحۑۆ Sathio ښحۑڷ Sathians ښحۑإ Sathia\nښۑسۑۆ Sathio ښۑحۑڷ Sathians ښۑسۑإ Sathia\nڥجإبڷ ۾ Scythians, Sathians ۆڡۑڎۏ بێ ڵڦۑڵ آێۑ.\nجڎضڶۑ ۆإڎۑ ڡڵڞۑ ڎغڎڋ بڎخڷ ۆإڎۑ ڥجإب ۾ بێ حۑ. إجۑ بێ ښسۑۆ بڈڎإڷ جڎضڶۑ ۆإڎڷ ښحۑۆ ڵڦۑۆ. ێإڼۆڥۑ جڎضڶۆ ڥۑڵ ێڥ ڥجإب ۾ ښسۑۆ بڈڎإڷ ښحۑۆ ڵڦۑۆ.\nڶڠڷۑٰ ضۑ ڵقإڟ ڦإڷ:\nښسۑۆ: ێڥ ڍإج ضۆ ڷإڵۆ آێۑ. \nښسۑۆ: ښێڼ ۆإڎۆ، بڎڈإڛج ڥڎڼ ۆإڎۆ، كإڷێ بڈۆڛ ښسۑ جۑ ۆۑڷڈڵ.\nښسۑۆ: ښس ڊۑڷێڷ ۆإڎۑ ڥإ ڛۑ٭، ښسڏۑ، ښێڷض جۑ، ښسۑڥۆ حۑۆ.\nښحۑۆ: ښحۑڵ، کجۑڵ، بۑ إڷڈإڐ.\nڶۆضۆڈۏ ۆڤج ۽ ڥضێێ إک ښسۑۆ ڍإج ضۑ ڎێڼ ۆإڎإ ڠڵإیڤإ\nێڷ ۆڤج ێۑ٪ ڍإج خڷڋۆ ڶقڶڈ كإڷ ۾ ڧێڼإیۑ٪ ۾ آێۑ. إڷ ڦإڷښۆإ٭ ښضإۆڵ ڛێڎ، سخۆ ڝڵڠۆ ۾ ښإڥڎۆ، تێإڎإ ڦإڎۆ ۽ بێۑڷښ ڥإڵۆڷۑ ڥڎإغۑ ۽ بڵڏۑ ڛإێ ڥڎۑڶ ۾ صڼ آێڷ.\nډإډڎۆ ڶۆڎۑ (جڠڵڤێ قۑڈڎآبإڈ) ۆخ بێ ێڥ کۆس آێۑ ضڷێڷ ڦۑ بڎإڷغ ۆإڎإ ۽ ێۑڷیڎ قإضۑ ڠڎښ ښسۑۆ ۆإڎإ بێ ښڊۑڷ. قإضۑ ڠڎښ ښسۑۆ ۆڊۑ ڠڶڎ ضۆ ڶإڼێۆ آێۑ. ڊإڊۆڷ ڛێڎ ۾ بێ ښسۑیۑ ضۆ إۆڵإڈ ڎێۑ حۆ.\nجڠڵڤێ ڶإجڵۑ (ڝڵڠۆ بڈۑڷ) ۾ بێ ێڥ کۆس آێۑ ضڷێڷ ۾ حۆڎإ ڧێڎ آێڷ ضۑڥۑ ڶڛێۆڎ ۆڊۑڎڷ ێإڵۑصۆخڷ ضإ ڶإڼێۆ آێڷ.\nێڷڈښجإڷ ۾ إقڶڈ آبإڈ ۆإڎۑ ڠڵإیڤۑ ۾ بێ آێڷ. ۆڎێإڪۑ ڦإڷ إک کۆس تڵإڵ (ڣإڵ ڶۆڎۑ) ۆإڎڷ إڎبإب ښسۑڷ ۽ کۆس قإضۑ ڧۆڵۆ ښسۑۆ ۆإڎڷ ښإڷ ڶخۑۆڷ، ڶإیخۑۆڷ ۽ إغڼ ۆعڼ بێ ێۆ. بۑڧڶإڷ ډۑ٪ ڊإجۆ، ڵإڵۆ٪ ضۑ ثۑڼ ێجإڷ صڎڼضۑ ۆۑیۑ.\nڶڛێۆڎ إڈۑب ڶقجڎڶ كۑڎ ڶقڶڈ تڎڏۑ ڜإقب ضۑ غۆڼ ڶڞإبڤ ښسۑإ ڵښ تۑڵۑ ۾ بێ آێڷ ضۑڥۑ إڜڵ تڎڏإ آێڷ ۽ ښڷڈڷ صإڏۆ ښسۑإ آێۑ.\nإقڶڈ آبإڈ (ێڷڈښجإڷ) ضۑ ثڎښإڷ ښسۑإ کۆس آێۑ ڎۆإۑج ڶۑڎۆ ڥۆڵێۑ. ێڷ ضۑ غۆڼ ڶڞإبڤ ێۑ إڜڵ ڎإډڼ صۆڎ ضۆ ێۆ. ێۑ تۑڷ ښإڷ ڧڊضۑ إقڶڈ آبإڈ ڧێڶڼ ۆۑڷڈۆ ێۆ. إقڶڈ آبإڈ ۾ ۆعڼ ۆڤج ښسۑڷ ضۑ کۆس ڦإڷ ڵڷڧێڷڈإ ێیإ. إڷ ڦإڷښۆإ٭ صفۑڶ (ڦإیۆڏۆ ۾) ڝڵڠ ثط جڠڵڤۆ بغإیۆ ۾ إڎبإب ښسۑإ آێڷ. ڎۆإۑج ڶقڶڈ إبڎإێۑڶ ڥڷثإڎ خڷڋۆ ڶقڶڈ كإڷ. جإڎۑك ٢ ڶإڎغ ٢٠٠٠ڠ ضۑ ڵڦۑڵ كڞ ۾ ڝڵڠ آڷڷڈ ۽ ڠڵإیڤۆ صغۑڡإڶ ڧضڎإج إڷڋۑإ ضۆ صجۆ ڵڦۑڵ آێۑ ۽ صۆښخ ڥۆڋ ٣٨٨٦٢٥ ڵڦۑڵ آێۑ. ێۑ كڞ ڠبڈإڵښجإڎ ښسۑۆ ڥشۑڎۆ ڦۑ ڵڦۑڵ ێۆ. ضۑڥۆ ڡڵإڶ قښۑڷ ښسۑۆ (تڵإڵ) ڦإڷ ڶڵۑۆ. ښإیۑڷ بڛۑڎ إقڶڈ ڎڷډإۆإ ضۑ غۆڼ ڶڞإبڤ ڶڵجإڷ ڛضإڠ آبإڈ ڎۆڋ جۑ ښسۑإ صڷڋ (کۆس) آێۑ.\nكۑڎصۆڎ ڶۑڎښ ڵک ښسۑۆ ۆإێێ جۑ ۆۑسڵڷ تڎڏڷ ۾ ښسۑإ صإڏۆ آێۑ. ێڷڷ ڦۑ ښسۑإ ۆإێێ (ښسۑۆ ۆإێێ) جۑ ۆۑێڼ ڥڎۑ ڷإڵۆ صۑۆ. ڊښۆ ڊإێڷ ضۑ كڞڷ ۾. إێڏإ ڦۆڏ ڶشإڵ آێڷ ضۆ ێڥ صإڏۆ، إۆڏإڥ ۑإ ڷڦ ڧێڼڷ ڍإجۑڷ ضۑ صإڏڷ ۑإ ڛإكڷ ۾ آێۑ.\nجڠڵڤێ ڶۆڎۑ ۾ ڛإێصۆڎ ضێإڷۑإڷ ڵک ښۑسڎ آێڷ ضۑڥۑ بێ ښسۑإ ښڊإیۑڷ حإ.\nێإڵإ ڛێڎ ۾ تێ ڧێڎ ښسۑڷ ضإ آێڷ ضۑڥۑ ڥڎإغۑ٪ ۆإڎڷ ڶإڷ آێڷ ۽ ڶكڈۆڶڷ ضإ ڶإڼێۆ آێڷ.\nغإڥۑ (تڵۆ)، ڥشۑڎإ، تۑڵإیۑ، ۆإڌإڼۑ، (کۆکإڼۑ)، ۆڎۆیإڼۑ، خۆڏێڼۑإڼۑ (ڥإڎۆیإڼۑ)، ڶۆإڵۑ، ثۆڷڧڎإڼۑ (ۑڠڤۆبإڼۑ)، ڌإڷڌۑ، ڵۆێۑڏإ، (ڌإڷڌۑ)، ێإحإڼۑ (إبڷإڼۑ)، ڶڎۑڈإڼۑ، ڦڎ، ضإڷۆإڼۑ ڦڎ، إبڷإڼۑ ڦڎ، ڶڷۆیإڼۑ ڦڎ، ڠڵۑ بكڛإڼۑ ڦڎ، ڶإڷډڎۑإ، خۆإیۑ ڶإڷډڎۑإ، ڵّڎۑإ ڶإڷډڎۑإ، (ۆڊۑڎإ)، ڎۑڌإڎ ڶإڷډڎۑإ، صخۑڵإڼۑ ڶإڷډڎۑإ، غۆڈڎإیۑ، صخۑڵ غۆڈڎإیۑ (ڣڵإڼۑ)، ڶقڶڈ صۆخإ غۆڈڎإیۑ، ۆإڼۑإ غۆڈڎإیۑ، ڈڵۆإڼۑ غۆڈڎإیۑ، ڈۑڷۆإڼۑ، ێصڎإڼۑ غۆڈڎإیۑ، ڥۆڊڏإ غۆڈڎإیۑ، ڧێۑڷغ غۆڈڎإیۑ، صإڎإیۑ، ڵۆڵۆ، ڥۆڥۑ، آڶۆڷیإڼۑ ڶڷڋإڼۑ، إڎبإب، ڥإڷصإیۑ، ڧۆڵإڼۑ ڥإڷصإیۑ، ڧێڵ صۆڎۑ ڥإڷصإیۑ، تڵإڵۑ، ڋتإیۑ، ڥڵڎ صۆڎۑ، ڶڵإڥإجۑإڎۑ، ڠڵۆڈإڼۑ، ثۆجإڎ، صۑڎۑإڼۑ، صۑڎۆیإڼۑ، إۑڎڢإڼۑ، صجإیۑ، ڎڦۆیإڼۑ (ڥۆڵإبۑ)، ڧێۑڷغ (ڥۆڵإبۑ)، ڎۆڷخۑ، غڷڧإڼۑ، تڌإڼۑ، بڎإڷغۑ، ثڵۑڷإڼۑ، تخإڼۑ، صإڎإیۑ، صڷضۆإڼۑ، ڦإڎإیۑ، ڵإڼإڼۑ، ڦۑڈإڼۑ، ضڠڢڎإڼۑ، ۆڊۑڎإڼۑ، ښإڥڎإیۑ، ۑۆښڢإڼۑ ڦڎ، ښجإبإڼۑ، ۆڵإۑجۑ، جڷبإڼۑ، ڶڶڼ صۆڎۑ، بۑڧإڼۑ، ڜإبۆإڼۑ، ڦڼإڼۑ.\nصإڏڷ ضۑ ۆڝإقج\nکۆس ښۑڈ ڶجۆ ڛإێ:\nغإڥۑ: (ډڷډۑ ۑڠڷۑ ڧێإڼإ ێڵإیڼ ڥڎۑ) إڷێڷ ڦۑ تڵۆ بێ غۆڷ. إڷێڷ ضۑ ۆڊڷ ۾ طإڶ، ڊڷۆ ۽ ضڶڠۆڷ ثإیڎ ێیإ. ضڶڠۆڷ ڐبإڷ ښإڷ تإجۆ ێۆ. تإضێڎ جۑ ضێإڎ ێڥڵڼ ڶێڵ صڦۑڷ ڦۑ تڵۆ تڵۆ غۆڷڈۆ ێۆ. إڷ ڥڎۑ ێۑ صێڎۑإیۑڷ تڵۆ ۽ صۆ٭ غإڥۑ ښڊۑإ.\nڥشۑڎإ: (صڥإیۑ٪ ضۑ ڥڎۑ) ێڷڷ ضۆ ۆڊۆ قإضۑ ڷۆڎۆ ڧۑێێ ڦڼۑ ښإڵ صڎإڏ ڎإطۆ ڷڟإڶإڼۑ٪ ۾ ێڥ ۆإڼۑیۑ (ڵۆێإڼۆ) ڦۑ ڊۑڷڈۆ ێۆ ۽ صإڼ ڛۑك ښۆڶإڎ ضۑ ڈڎڧإێێ ضۆ ڶڎۑڈ ێۆ. قښإب ڥجإب ۾ ۆإڼۑیۑ جۑ ێڥ ڥشۑڎۆ (إک ۾ ښڥۑ ڞۆڎ) ڷڥجۆ. إڷ غۑښ ۆع ڊإڌۆ صڥۆ آێۑڷ ڥشۑڎۆ بێ ڷێ حۆ فڊۑڷ. جۆڷ ڥۆ ڥشۑڎۆ آێۑڷ. ڥۑ غۆڷ جێ خڥۆ كڎغ ڥڎۑ تۑڏۑ٪ جۑ غڏێۑ ڵۆێإڼۑ ڦإڷ ڥشۑڎۆ ۆسڼ ۆۑۆ.\nڶحۑڷ کۆس ۾ إڷێڷ ڥشۑڎڷ ڶإڷ قإضۑ ڤإڝۑ ۽ ښڷڈښ ثإیڎ ڥضێێ ښإڵ إک ڵڊۑ آۑإ. کۆس ڶقڶڈ ڠڵۑ٪ ۆإڎإ ۽ ڥۑ خڷڋۆ ڶقڶڈ كإڷ ۾ (ۆڊۑڎإ) ڎێڷ. إڷێڷ ڦإڷ إک ۆۑسڵڷ ۾ ڶۑإڷ ضۑ ڶقڶڈ ڶۆښۑٰ ضۑ إۆڵإڈ ۽ ڠڐۑڐڷ ڦۑ بێ ڥشۑڎۆ ڥۆسۑڷ. ڶڎۑڈ ڦۑ خۑ صخ ێیإ. ێڥ ڶۆښۑٰ، ضڷێڷ ضۆ إۆڵإڈ ێۑ ڥشۑڎإ. تۑۆ ڠڶڎ ضڷێڷ ضۑ إۆڵإڈ ڦۑ ڵۆێۑڏإ ڌإڷڌۑ غۆڷ. ضڷ ۾ ڎقڶج إ^ ۽ قإضۑ ڥإڷڋۑڎۆ، ڦۑڎۆ، بغإۑۆ ۽ ڶڎۑڈ حۑإ.\nڎقڶج إ^ ضۆ إۆڵإڈ: ڣۆخۆ ۽ ښڈڷښ ثإیڎ – ڵۆێۑڏإ ڌإڷڌۑ.\nقإضۑ ڥإڷڋۑڎۆ: ڵإۆڵڈ.\nڦۑڎۆ ضۆ إۆڵإڈ: ښڷڈښ إۆڵإڈ ڶإڷ ێۑڷیڎ ڥۑخڵ ڢإڎڶ ۾.\nڶڎۑڈ ضۆ إۆڵإڈ: ښڵۑڶإڷ (ښڵۆ) ۽ ڶڜڎۑ ڶڎقۆڶ کۆس ڠڶڎ ښسۑۆ ۾.\nتۑڵإیۑ: (تۑڵۑ (ڵک ڶإجڵۑ) ۾ ڎێڼ ڥڎۑ ۑإ تۑڵإیۑ ڍإج ښإڷ ڎێڼ ڥڎۑ) ڥجإب ڶإعڎ، ڥڥڎإڵۑ ۽ ڦإڎإیۑ ضۑ تۆڵۑ ڜ ڷڶبڎ ٣٠ جۑ تۑڵإیۑ ڍإج ضۆ ڍڥڎ آێۑ. إێإ ضإ٭ ۑڠڷۑ تۑڵۑ ڦۑ آیۆڷ (ڎإڤڶ) ١٢ آڧښخ ٢٠٠٣ڠ جۑ ڊښڼ ۆۑښ. کۆس تۑڵۑ ۾ ڛإێضێإڷ ضۑ ڈۆڎ ضۑ ڶښضڈ سێۑڵ آێۑ. ێڷ ڶښضڈ ۾ إڥشڎ ڥڎۑ ڶڷۑ ڢۆخ ضۆڷ ښڎۆڷ ڵکڵ آێڷ. ێۑ٪ ڶښضڈ إک ۾ ڈۑێێ ڷڟڎصۆڎ، ۑۆڷۑڷ ڥإیۆڷښڵ ښۑڈ ڶجۆ ڛإێێ جڠڵڤێ خڷڋۆ ڶقڶڈ كإڷ ۾ ێیۑ ۽ ێإڼ ڈۑێێ ڷڟڎصۆڎ، ۑۆڷۑڷ ڥإیۆڷښڵ ڷڟڎصۆڎ، جڠڵڤێ ڶإجڵۑ ڝڵڠ بڈۑڷ ۾ آێۑ. ێۑ٪ ڶښضڈ ۽ ضێۑضڷ (خڷڋۆ ڶقڶڈ كإڷ – ڶإجڵۑ ڎۆڋ جۑ) ۆإڎۑ ڶښضڈ ێڥضێڏۑۆڷ آێڷ. ضێۑضڷ ۆإڎۑ٪ ڶښضڈ ضۑ ڶڎڶج حۑڷڈۑ ڎێڷڈۑ آێۑ إڷ ڥڎۑ ڷیۑڷ ڵکۑ حۑ ۽ تۑڵۑ ۆإڎۑ ڶښضڈ ڶڎڶج ڷێ ێیڼ ڥڎۑ ێإڼ ڛێۑڈ حۑڼ جۑ آێۑ. ڛێڷڛإێێ ڛإێضێإڷ إڥبڎ إڠڟڶ ضۑ ڐڶإڷۑ ۾ ڎبۑڠ إڵإۆڵ ١٠٠٠ێێ ۾ صۑڈإ حۑۆ ۽ ١٢ ضڶإڈۑ إڵشإڷۑ ڶڞإبڤ ٢٦ ڢۑبڎۆڎۑ ١٦٣٨ڠ جۑ جكج جۑ ۆۑسۆ. ښڷڈښ ڶڠڐۆڵۑ ۑإ ڧۆڛیێ ڷڛۑڷۑ 21 ڎڶڝإڷ ١٠٦٨ێێ ۽ ۆڢإج ١١ ڎضب ١٠٨٦ێێ ۽ آڧڎۑ ۾ ڶڈڢۆڷ حۑۆ. تۑڵۑ ۆإڎۑ ڶښضڈ ڷڟڎصۆڎ ڦۑ ۆۑضێۑ آێۑ ۽ ۆڏڎ ڶۆڎۑ ڦۑ صڼ ۆۑضێۑ آێۑ. تۑڵإیۑ ښسۑإ إڜڵ ۾ إجۑ ضإ ۆۑسڵ ێیإ. كبڎ ڷێ آێۑ جێ إێۑ کۆس ښۑڈ ڶجۆ ڛإێێ ۾ ڥڊێڷ آۑإ. ڎۆإۑجڷ ۾ آێۑ جێ إجۑ إڷێڷ ضۆ ۆڊۆ ڎإط ێۆ. ڵۆښ بۑڶإڎۑ (إڷڈإڐإً) ١٩١٦ڠ ۾ ڥإڢۑ ڧڍإڎۑ ۆۑإ، ضۑڥۑ بغۑإ ښۑ ڵڊۑ ښۑڈ ڶجۆ ڛإێێ ۾ آۑإ.\nإڷ ڦإڷ إک بێ ڥۑ تۑڵإیۑ ښسۑإ ڵڊۑ ښۑڈ ڶجۑ ڛإێێ ۾ آۑڵ حإ ڊښضڷ. إێڏۑۆڷ ڎۆإۑجۆڷ ڶڵۑۆڷ آێڷ. ڵۆښ بۑڶإڎۑ٪ ڦإڷصۆ٭ جێ ێۑ صڥ ښإڷ آۑإ. ڵۑڷڋ ڎڥإڎڋ ١٩ ڷۆڶبڎ ١٩٢٧ڠ ۾ ضڎۑإڷ ڷڶبڎ ٤٨ ښڎۆۑ ڷڶبڎ ٣٧٦ ڈۑێێ ښسۑإڎ ۾ ڠڞإ۝ إ^ ښسۑۆ ضۆ ڍڥڎ آێۑ. ڶحۑۆڷ ښڎۆۑ ڷڶبڎ ښڷڈښ ڷإڵۑ آێۑ. ضۑڥۆ کۆس ښۑڈ ڶجۆ ڛإێێ ڦۑ ڵک إۆثڎ ۾ آێۑ.\nتۑڵۑ ۆإڎۑ ڶښضڈ بإبج ڶكجڵڢ ڎۆإۑجۆڷ آێڷ. ڶڷضێښ ڥإبێ ڵۑڦج ڥإڷێۑ. 18 ضۆڷ 1984ڠ ۾ ێڥ بۑج ڵڦۑڵ آێۑ جێ\nڎۆڐ ڶقڛڎ ڦێ ضإڷ ڧڈإڐ بۆڈ\nإۆڵۑڷ صڎجڛ ڷڶإڐ بۆڈ\nڛإۑڈ إک ۾ إێۆ بۑج ڵڦۑڵ ێۆ ضڷێڷ جإڷ ڊښۑ ۆڎۑ ڵڦۑۆ ۆۑۆ.\nصێڎۑڷ ڎۆإۑج: تۑڵۆ ۆإڼۑۆ ێۆ. ضڷێڷ ضۑ ڷإڵۑ صسۑإڷ ێڷ کۆس جۑ تۑڵۆ ڷإڵۆ صۑۆ. ښڷڈښ إۆڵإڈ ڶإڷ ێڥ ڷۑإڼۑ٪ ضۑ ڐڶۑڷ إعإڷ صڼ آێۑ. ڶښضڈ سێڎإیڼ بإبج بێ ڎۆإۑج آێۑ جێ إڷ سێڎإیۑ.\nتۑ ڎۆإۑج: إجۑ ێڥ ۆڊۆ ضێڷڧ ۑإ تۑڵۆ ێۆ. ضڷێڷ ڥڎۑ ێڷ کۆس ضۆ ڷإڵۆ تۑڵۆ صۑۆ.\nخیۑڷ ڎۆإۑج: تۑڵۆ ښسۑۆ ڍإج ضۆ ێۆ. ضڷێڷ ضۑ ڷإڵۑ جۑ ێۑ کۆس ښڊۑۆ صۆ٭ ڛإێضێإڷ ڶښضڈ سێڎإیۑ. ڎۆإۑجڷ ۾ إیۑڷ بێ غۑۆ ۆۑۆ جێ ڈڎۑإء ضۆ ڥۆ ڌۆڎۆ إجإڷ ۆێڷڈۆ ێۆ. ڶښضڈ ڦإڷ إۆڵێێ ۾ ێڥ ۆڊۑ ڌۆڎۑ ضإ ڷڛإڷ صڼ آێڷ. ڣڵۑڵۑ (ڧۆڷۑ) ۆإێێ بێ (ڶإجڵۑ ۆإڎۆ) ڤڎۑب إحښ. ضجإڷ ڥۆ ۆإێێ ڦۆخۑ ێڷ کۆس ڊإڷێڷ آڷڈۆ ۆۑۆ ێضۑ. کۆس ضۑ ڊڦڼ ۾ ڵۆڷڧ ڢڤۑڎ ضۆ ڤبڎښجإڷ آێۑ. ۆێڷڈڏ ڈڎۑإیۑ ڌۆڎۆ ڷڤڜإڷ ڥڷڈۆ ێۆ. إڷ ڥڎۑ ڢڤۑڎ ضۑ ڈڠإ ښإڷ إێۆ ڣڎۑ تۑ صإښۑ ۆۑۆ. ڎۆإۑج. صڎ إێۑ ڈڎۑإیۑ ۆێڥڎإ إڷڧڎۑڐ قڥۆڶج ضۑ بیڎإضۑ ڷڟإڶ آڼڼ ڦإڷ صۆ٭ (١٩٣١ڠ ډإڎۑ) ڣخۑ ۽ ښڥۑ ۆۑإ. ێڷ کۆس ۾ ێڷ ۆڤج قإضإڼإ ۽ ۆڎڏ ڍإج ضإ ڶإڼێۆ ڎێڷ حإ. ڎۆإۑج ۾ إج صڥإ ڦۆێێ (ۆإێۑۆڷ) ێۑۆڷ ضڷ ڶإڷ ێڥ إعإڷ بێ ښڵإڶج آێۑ. إۆڵێێ ۾ ضێڷڧ جڶإڶ ڧێڼۆ ێۆڷڈۆ ێۆ. ێڷ ۆڤج ێۑ کۆس ”تۑڵۑ ۆإڎۑ ڶښضڈ“ ضۑ ڷإڵۑ ښإڷ ښڊضۑ. تۑڵۑ ۆإڎۑ ڶښضڈ ڶإڷ ڶڎإڈ ڥۆ ڛكڜ ێۆ ضڷێڷ ضۆ ڷإڵۆ ێۆ. ێڷ ۆڤج ڶښضڈ ڦۑ ښڷثإڵۑڷڈڏ ۆڎڏ ڍإج ضإ ڶإڼێۆ آێڷ. صفڼ جۑ تډإۑإیۆڷ جێ ښڷڈڷ ۆإڵڈ ڈڎښ ڍإج ضۆ ێۆ. ۆڎڏ ڍإج ڶإڷ ڛإڈۑ ڥیۑ ۽ ێإڼ ڈڎښ بضإ٭ ۆڎڏ ښڊضڷ. ضڷ ڶإڷ ڎڝإ ڠڵۑ خڷڋۆ ڶقڶڈ كإڷ جڠڵۑڶ ڦإجۑ ضۑ آڢۑښ (إۑښ ڋۑ إۑ إۆ) ۾ (ێڷ ۆڤج إۑ ڋۑ إۆ) صخۑۆإڵۆ آێۑ. آیۆڷ (ڎإڤڶ) ۽ إڵێبغإۑۆ ۆڵڈ قإضۑ ڣڵ تۑڵإیۑ ښسۑۆ ڧڊ ێیإښۑڷ. ڎڝإ ڠڵۑ ۽ ښڷڈښ ثإ۝ (ضڷێڷ ضۆ ڷإڵۆ ۆښڎۑ ۆۑۆ) ڊإڌۑ كڈڶج ڥیۑ.\nتۑڵۑ ۾ تۑڵإیۑ ښسۑڷ ضإ إخڥڵ خۑ ښیۆ ٣٠٠ ڧێڎ ێیإ. ڵۆښ بۑڶإڎۑ (١٩١٦ڠ) ۾ إڷێڷ ڶإڷ ڧێڼإ ڶڎۑ ۆۑإ. بإڤۑ ڷۆ ٩ ڧێڎ بغۑإضۑڥۑ إجإڷ ڵڊۑ ڷڥجإ. ضڷ ڶإڷ إبڎإێۑڶ ضۆ ۆإڵڈ ڧڵ، ڶڧێۆ، ښإڷۆڼ ۽ ڜإڵق صڷێڷضۑ ڶإ۝ ڷإڵۑ تإڧێۑ ښڶۑج ښڠۑڈ ڶجۆ ڛإێێ ضۑ إۆڵێێ ڊڦڼ\n۾ آڵۑ ۆإێێ ضۑ ڥڷإڎۑ ڶۆضۆڈێ ڥڷڋڎإیڷ ضۑ ڧێڎڷ ۆخ ۆۑسإ. تإڧێۑ ڠۆڎج ښڠۑڈ ڶجۑ ڛإێێ ۆإڎڷ تۑڵإیۑڷ ڶإڷ ێیۑ. ښڷڈښ ڠڐۑڐ ۽ ڧێڎۆإڎۑ ضۑ ۆڢإج ڦإڷصۆ٭ (ڵۆښ بۑڶإڎۑ) صخڷ ڦۑ غۑإیۑڷ جێ ڶۆڷ ڦۑ صڷێڷضۑ ڠڐۑڐڷ ۾ صێغإۑۆ. ڶڷێڷضۆ ڵإڛ ڷێ ڎڵإۑۆ صۆ٭ ښڷڈښ صخ ڶڍڥۆڎێ ضإ٭ جۑ ڵڊۑ آۑإ. إڷ ڠۆڎج ضۆ ڎڛجۆ ڶقڶۆڈ ۽ إبڷ ښإڷ ڶإڶإڼڷ ۆإڎۆ ێۆ. ۑڠڷۑ ښڷڈښ ڶإ۝ إڷێڷ ڶإڷ ێیۑ. تۑڵۑ ڶإڷ ڵڊۑ آۑڵ ڷۆ ٩ ڧێڎڷ ڶإڷ بإڤۑ ڥۆڵإب ڌڷڌ جۑ ۆۑسإ. ضڷ ضۑ إۆڵإڈ ڶإڷ ڎڦۆ (ێڷ ضۑ ڷإڵۑ کۆس آێۑ) ڢجۆ ۽ إښڶإڠۑڵ ڢێۑڏ ثإیڎ ێیإ. ێڷ ضۑ ۆإڵڈ ضۆ ڷإڵۆ ڢڤۑڎ ڶقڶڈ ښسۑۆ ێۆ. ڶقڶۆڈ ۽ إبڷ ضۆ ۆإڵڈ ښۆڶإڎ ۽ ڢڤۑڎ غإغڷ ضإ صخ ێیإ. ضڶڠ، ڊڷۆ تیۑ ثإیڎ ێیإ ۽ ڜڈۑڤ ێڷڷ ضۆ ښۆخ ێۆ. إڷ ڦإڷښۆإ٭ قښڷ ثڵۑڷإڼۑ إڷێڷ ضۆ ښۆخ ێۆ. ڠشڶإڷ ۽ إثۆڏۆ ڠڐۑڐ ێیإ. إثۆڏۆ تۑڵإیۑ ڠبڈإ^ ۽ ضڶڷ ڌإڷڌۑ٪ ضۑ ۆڊڷ ڤجڵ ڥۑۆ ێۆ. آڈڶ صخ ښإیۑڷڊڷۆ (ڶۆڷ ڎإڤڶ ڊسۆ ێۆ) ښۑڈ ڶجۑ ۆإڎۆ بێ ڠشڶإڷ ضۆ ڠڐۑڐ ێۆ. ڠشڶإڷ ضۑ إۆڵإڈ ڶإڷ ڷۆڎ ڶقڶڈ ڠڎڢ ڷۆڎۆ ێۆ. ضڷێڷ ضۆ إۆڵإڈ ڠشڶإڷ ڠڎڢ ضڏۆ آڈڶ ۽ ڠڶڎ آێڷ.\nتۑڵإیۑ ښسۑڷ ڶإڷ ڛۑڈۑ كإڷڈإڷ ضۆ سێڼ: ڎۆإۑج ۾ آێۑ جێ ڶۆڵإڷإ ڠبڈإڵڎقڶإڷ ښسۑۆ ضۑ ۆڊڷ ڶإڷ ڥڷێڷ ڦۑ ڶۑڎڷ ێڥ ڛۑڈڼ ڠۆڎج صیښڷ ۆسۑ صڎڼإیۑ ضڷێڷ ڶإڷ ێڥ صخ ڷإڵۑ ڤإښڶ حۑۆ ۽ غإڎ ڷۑإڼۑۆڷ بێ حۑۆڷ. إۆڵإڈ ۾ ڛۑڈۑڷ ۆإڎإ ۆإڎ ێیڼ ڥڎۑ ڦۑښ صڷێڷضۑ ڠڐۑڐڷ ڶخۑ ڶإیخۑ٪ ۾ ڷێ ڧڊۑۆ. إڷ ڥڎۑ ښڠۑڈصۆڎ خڥڎ ۆإڎڷ ڛۑڈۑڷ ڦۑ غإڎ ڷۑإڼۑۆڷ ڊۑیۑ صڷێڷضۑ صخ ڤإښڶ ڦۑ صڎڼإۑۆ. ضڷێڷ ڶإڷ ێۑسۑۆڷ كإڷڈإڷ ۆضۆڈ ۾ آۑۆ. إڷ كإڷڈإڷ ڶإڷ ێڷ ۆڤج ڥضێێ خڷڋۆ ڶقڶڈ كإڷ ڛێڎ، ڥضێێ ڷإیۆڷ ڶۑڵ بښ ښخإص ڵک بڵڏۑ ڛإك ڥڷإڎۑ ۽ ڥۑ ښڠۑڈ ڶجۆ ڛإێێ ۾ آێڷ.\nۑإڥۆڷڈ ڛۑڈۑ ٧ ضڷۆڎۑ ١٩٩٨ڠ بڎۆڐ إڎبڠ ڶڞإبڤ ٨ ڎڶڝإڷ إڵڶبإڎڥ ١٤١٨ێ ۾ ڧڍإڎۑ ۆۑۆ. ۆڵۆ ۆڵڈ كڶۑښۆ ۆإڌۆ ٩ ضۆڵإ٭ ٢٠٠٠ڠ بڎۆڐ آغڎ ڶڞإبڤ ڎبۑڠ إڵإۆڵ ١٤٢١ێ ۾ ڧڍإڎۑ ۆۑۆ.\nتۑڵإیۑڷ ضۑ ڎڛۑڈإڼۑڷ ښإڷ ڶإیخۑ: ڶڈإڎ ڛإێێ ضۑ ڶۑڵۑ ۾ تۑڵێإڏۆ ڎإڷڈ ڦۑڊۑڷڈۑ ضێۑڏۆ حۑۆ. ضڷێڷ ۾ ڎڛۑڈإڼۑڷ ڍإج ضۆ ێڥ ڶإڼێۆ ڶإڎضۑ ۆۑۆ. ضڷ تۑڵإیۑڷ ڎڛۑڈإڼۑڷ ضۆ ڶإڼێۆ ڶإڎۑۆ ێۆ، إێۑ إښڶإڠۑڵ ۆإڎإ ێۑڷیڎ (٢٠٠٤ڠ) ۾ ۆڊۑڎۑ قإضۑ ڠڵۑ ڶقڶڈ ښسۑۆ ڥشۑڎۑ ضإ ێإڎۑ آێڷ. إک ڈڎڧإێێ ښۑڈ صڎۑڵ ڛإێێ ۆۑضێۆ ۆۑسڵ ێیإ. ڢۑڜڵۑ ۾ تۑڵإیۑڷ ښسۑڷ ښڪ ثڎۑ ڊڷۆ. إڷ ڷۑإڼۑ٪ ڶإڷ إۆڵإڈ إعإڷ بێ آێۑ. ۆډۑڥ ۆڝإقج تۑڵإیۑ ښسۑإ کۆس ښڠۑڈ ڶجۆ ڛإێێ ضۑ ڛضڎإیجۑ ښڎۆۑ ۾ آێۑ.\n ێۑ إۑڎإڷ ۆإڎڷ ښإڷ ۆڏێڷڈۑ ښۑښجإڷ جإیۑڷ صێجإ ۽ بڵۆغښجإڷ ۾ ێڷڷ ڡڵبۆ قإڜڵ ڥۑۆ. جڷ ڊۑڷێڷ ۾ ڶۑڷإڈڎ ضإ جڏصۆخێ كۑبڎ ضۆ جضإڎجۑ ڧێخ ضێڵۑ بۑێۑ ڎێۑإ. ښحۑإ صۆ٭ ښڶڷڋ ضۑ ڥڷإڎۑ ڦإڷ إغۑ ثڷثۆڎ ۆښإۑۆ. ڥۑڷضێڎ جقڤۑڤۑ ضڎڷڵ ٨ ڜڢقۑ ڷڶبڎ ١١٣-١١٤. صڎ إڥڎجۑ ڛإڠڎۑ٪ ضۑ ڛڎۆڠإج ۽ ڤڈۑڶ ښڷډ، ښڷډۑ ڛڠبۆ ښڷډ ۑۆڷۑۆڎښخۑ طإڶڛۆڎۆ. ښإڥڎ صإڏۑ ڶإڷ ښإڥڎإیۑ ښسۑإ إط بێ إڷ ڠڵإیڤۑ ۾ آێڷ. ڎإڤڶ.\n آښڶإڷ، ډڎجۑ ۽ إڷښإڷ ڜ ڷڶبڎ ٣٣٠ ڷۆڎ ڶقڶڈ ښڷډۑ ١٩٩٤ڠ ضڵڈ صێڎۑۆڷ ڧڵڛڷ صبڵۑڥۑڛڷ قۑڈڎآبإڈ ښڷډ.\n بۑإڷ إڵڠإڎڢۑڷ ۆ جڷبۑێ إڵڡإڢڵۑڷ (ښ ج) ڜ ڷڶبڎ ٢٤٧.\n ښڷډ ۽ ښڷډۆ ڶإحڎۑ ۾ ۆښڷڈڏ ڤۆڶۆڶ. ڜ ڷڶبڎ ٢٨٣ ڎغڎڋ بڎخڷ – ښ ج – ڶقڶڈ قڷۑڢ ڜڈۑڤۑ ١٩٩٥ڠ\n ښڷډ بڵۆغښجإڷ ۽ إڢڡإڷښجإڷ ۾ ڎێڷڈڏ ڶښڵڶإڷ ڤبۑڵڷ ضۆ ڎۆإۑجۑ كإڥۆ ڜ ڷڶبڎ ١٠٢ ڛۑك ڜإڈڤ ڠڵۑ ڛۑڎ إڷڜإڎۑ، ڶجڎضڶ ڛإێ ڶقڶڈ بڵۆغ\n ضإڶڠ ښڷډۑ ڵڡإج ضڵڈ غۆحۆڷ (ښ ڥ) ڋإڥخڎ بڵۆغ ښڷډۑ إڈبۑ بۆڎڋ طإڶڛۆڎۆ ١٩٨٥ڠ – ١٤٠٥ ێ ڜ ڷڶبڎ ١٥٧٩\n کۆس قإضۑ ڠڎښ ښسۑۆ ڷإڵۑ تێ کۆس آێڷ. ێڥ قإضۑ ڠڎښ ښسۑۆ (ڜإڈڤ ښسۑۆ) ضۑڥۆ خڷڋۆ ڶقڶڈ كإڷ جڠڵڤۑ ۾ ڈۑێێ تڵإڵ ۾ آێۑ. إێۆ قإضۑ ڠڎښ ڧێڼۆ ۆڤج إک ڧڍإڎۑ ۆۑۆ.\n ێۑ ڥۆڵێۑ ښسۑإ بښ إښخإص بسۆڎۆ ڎۆڋ خڷڋۆ ڶقڶڈ كإڷ جۑ کۆس ڶقڶڈ كإڷ خإڵصڎ ۾ ۆۑسڵ آێۑ ۽ ۆڊۑ ڠڶڎ ضۆ ڶإڼێۆ آێۑ. ڎإڤڶ ڎۆبڎۆ صفۑۆ.\n إښڵإڶۑ جإڎۑك ضإ ڷإڤإبڵ ڢڎإڶۆڛ ۆإڤڠێ – ڶقڶڈ ڈۑڷ ڢۆڤ. ڶجڎضڶ ڶۆڵإڷإ قإڢڟ ڶقڶڈ ڎڶڝإڷ ڶێۑڎۑ. ڶیۑ ٢٠٠٣ڠ ڜ ڷڶبڎ ٣٠٤. ښڷډ ڷۑڛڷڵ إڥۑڋڶۑ خڎیښخ ڵڞۑڢ آبإڈ، قۑڈڎآبإڈ. ڥجإب ۾ ضێإڷڧۑڎ ضۆ ڷإڵۆ ڵڦۑڵ آێۑ ضۑڥۆ ڡڵڞ آێۑ إڜڵ ۾ إێإ جإڎۑك ڛإێ ضێإڷ ضۑ آێۑ. ڛإێ ضێإڷ بإڈڛإێێ ١٠٣٧ێ ڦإڷ ١٠٦٨ێ جإیۑڷ قإڥڶ ێۆ. ڶإێۆإڎ إڵښڷډ إښڵإڶ آبإڈ ښۑصخڶبڎ – آڥخۆبڎ ٢٠٠٢ڠ ڜ ڷڶبڎ ٦٤. ڛإێێ ضێإڷ بإڈڛإێێ ١٦٢٧ڠ ڦإڷ ١٦٥٦ڠ جإیۑڷ قإڥڶ ێۆ. جڠڵۑڶۑ ڋإیڎۑ ١٩٨٥ڠ ۆڐإڎج جڠڵۑڶ قڥۆڶج صإڥښجإڷ إښڵإڶ آبإڈ صبڵڛڎ ښۑڈ ڠڵۑ إڶضڈ ڜ ٢١٧.\n ڎڦۆ تۑڵإیۑ ضۆ ۆإڵڈ ڵۆښ بۑڶإڎۑ٪ ۾ ڥۆڵإب جۑ ۆۑسڵ ێۆ. إڷ ڥڎۑ غیۑ ښڧێضۑ حۆ جێ إڷێڷ ضإ ۆڊإ إک آۑإ. ۑإ ١٨٩٧ڠ ۆإڎۑ ۆبإ ۾ إجإڷ آۑإ. ١٨٩٢ڠ ضۆ ێڥ ڦإجۆ ضۑڥۆ� �ڶۑڎ ڶقڶڈ ڠڵۑ ۆڵڈ ڶۑڎ تڌۆ كإڷ خإڵصڎ ضۑ ڷإڵۑ ێۆ. إڷ ۾ ڵڦۑڵ آێۑ جێ ڧڵۆ ڷڜڎ إ^ ښسۑۆ صإڼ ڦۑ ڐڶۑڷڈإڎ غۆڎإیۑ حۆ إڷ ڶإڷ بێ ڶڠڵۆڶ حۑۆ جێ کۆس ښۑڈ ڶجۆ ڛإێێ ۾ تۑڵإیۑ ښسۑڷ ضإ ڶإڼێۆ ١٨٩٢ڠ ۾ بێ ۆۑسڵ ێیإ.