Immigration to Australia (کۆچ بۆ ئوسترالیا): April 2015\nچیرۆکی شایه‌دحاڵانی ئه‌و کۆچبه‌رانه‌ی له ده‌ریادا گیانیان له‌ده‌ستدا\nبه‌رده‌وام که‌ناراوه‌کانى ده‌ریاى سپی ناوه‌ڕاست، روداوه کاره‌ساتباره‌کانى ئه‌و که‌شتیانه به‌خۆوه‌ده‌بینن که کۆچبه‌رو په‌نابه‌ران ده‌گوێزنه‌وه.\nدورگه‌ى لامپیدۆزاى ئیتاڵیا بۆته شانۆى زۆربه‌ى ئه‌و روداوانه، که له‌به‌رچاوى دانیشتوان‌و به‌رپرسانى دوڕگه‌که‌دا روده‌ده‌ن، له‌کاتێکدا خۆیان به‌بێ ده‌سه‌ڵات‌و ده‌سته‌وه‌ستان ده‌بینن له‌درێژکردنى ده‌ستى هاوکاری‌و فریاکه‌وتن بۆیان.\nساڵى کاره‌ساته گه‌وره‌که\nدورگە‌ى لامپیدۆزا به‌ناوه‌ندێکى گرنگى تایبه‌ت به‌پێشوازیکردن له‌و په‌نابه‌رو کۆچبه‌ره نایاساییانه داده‌نرێت که له‌که‌ناراوه‌کانى باشورى ده‌ریاى سپى ناوه‌ڕاسته‌وه هاتون.\nساڵێک له‌مه‌وبه‌ر کاره‌ساتێکى مرۆیى راى گشتى نێوخۆیى‌و جیهانى هه‌ژاند، که تێیدا ده‌یان په‌نابه‌ر بونه قوربانى‌و خنکان، ئه‌وێ رۆژى دانیشتوانى دورگە‌که ترسى ئه‌وه‌یان لێنیشت کاره‌ساتگه‌لێکى هاوشێوه روبده‌ن، رۆژگاریش ده‌ریخست ترسه‌که‌یان له‌جێى خۆیداوه.\nچونکه دواى ساڵێک‌و له‌کاره‌ساتێکى مرۆیى جه‌رگبڕدا، رۆژى یه‌کشه‌ممه‌ى رابردوو زیاتر له 700 په‌نابه‌رى تر له‌ده‌ریاى سپى ناوه‌ڕاست خنکان، که له‌دواى ساڵى2013ه‌وه گه‌ورترین کاره‌ساتى خنکانى کۆچبه‌ران بوو و ویژدانى مرۆڤایه‌تى هه‌ژاند‌و یه‌کێتى ئه‌وروپاى ناچارکرد ده‌ست به‌کۆبونه‌وه بکات، به‌مه‌به‌ستى چاره‌سه‌رکردنى ره‌وشه‌که‌و رێگرتن له‌خنکانى کۆچبه‌رى تر، به‌گوێره‌ى سایتى رۆیته‌رز.\nله‌ساڵى 2013دا به‌هۆى روداوى نقومبونى که‌شتیه‌که‌وه زیاتر له 360 کۆچبه‌ر له‌نزیک که‌ناراوه‌کانی دورگە‌ى لامپیدۆزاى ئیتاڵى خنکان.\nهێشتا دانیشتوانى لامپیدۆزا ئه‌و رۆژه خه‌مناکه‌یان له‌بیره، چونکه ئه‌و جۆره کاره‌ساتانه جێ په‌نجه‌ى خۆى له‌سه‌ر ناخ‌و بیره‌وه‌رى ده‌سته‌جه‌معى جێده‌هێڵێت.\nچه‌ند هه‌فته‌یه‌ک له‌مه‌وبه‌ر گیۆزى نیکۆلینى سه‌رۆکى شاره‌وانى لامپیدۆز به‌م جۆره باسى له‌کاره‌ساته‌کانى خنکانى په‌نابه‌ران کرد «هه‌موو پاشماوه‌یه‌کى که‌شتیه‌کى نوێ، وه‌کو تراژیدیایه‌ک وایه بۆ ئێمه‌و زۆر خه‌مى لێ ده‌خۆین».\nله‌لایه‌ن خۆشیه‌وه کۆستانتینۆ باراتا که یه‌کێکه له‌دانیشتوانى دورگە‌که، هه‌موو ورده‌کاریه‌کانى ئه‌و رۆژه کاره‌ساتباره‌ى ته‌شرینى یه‌که‌مى ساڵى 2013ى له‌بیره، ئه‌و رۆژه‌ى که تاڕاده‌یه‌کى زۆر رێڕه‌وى ژیانى ئه‌وى گۆڕى، ئه‌و به‌مجۆره باس له‌و رۆژه ده‌کات «خه‌ڵکێکى زۆرمان له‌ناوه‌ڕاستى ده‌ریاکه‌دا ده‌بینى، که هاواریان ده‌کردو داواى یارمه‌تیان لێده‌کردین. ده‌ستمانکرد به‌گواستنه‌وه‌یان بۆ سه‌ر وشکانى، یه‌ک له‌دواى یه‌ک. هه‌مویان گه‌نج بون‌و هیچیان له‌به‌ردا نه‌مابوو و ته‌واوى جه‌سته‌یان، له‌سه‌ریانه‌وه تاده‌گاته قاچیان به‌سوته‌مه‌نى چه‌ورببوو»، هه‌روه‌ک باراتا ئه‌و کچه‌ى له‌بیره که سه‌ره‌تا وایزانى مردوه، به‌ڵام دواى که‌مێک ده‌ستى به‌رزکرده‌وه‌و هاوارى کرد «یارمه‌تیم بده‌ن، یارمه‌تیم بده‌ن». باراتا وێنه‌ى کاره‌ساته‌که‌ى پیشانى په‌یامنێرى سایتى دوێچه ڤیله‌دا، له‌وانه‌ش وێنه‌ى ژنێکى خنکاو، وێنه‌یه‌کى ترى نیشاندا که‌هى ژنێکى ئه‌ریتریایه‌و ناوى (لاوم)ه، که دوایه‌مین که‌س بوه له‌کاره‌ساته‌که‌ى 2013 رزگارى بوه.\nله‌و رۆژه‌دا که کاره‌ساته‌که‌ى تێدا رویدا، ئیتاڵیا له‌خاڵى وه‌رچه‌رخاندا بوو، به‌رنامه‌یه‌کى ئاماده‌کردبوو بۆ رزگارکردنى کۆچبه‌ران له‌خنکان به‌ناوى (ده‌ریاکه‌مان)ه‌وه، که هێزى ده‌ریاییه‌کانى ئیتاڵیا‌و ئێشکگرانى که‌ناراوه‌کان سه‌رپه‌رشتیان ده‌کرد‌و تێیدا ده‌وریه‌کانیان ده‌گه‌یشته که‌ناراوه‌کانى لیبیا، به‌مه‌به‌ستى رزگارکردنى زۆرترین ژماره‌ى ئه‌و کۆچبه‌رو په‌نابه‌رانه‌ى له‌سه‌روبه‌ندى خنکاندان.\nبه‌ڵام به‌رنامه‌ى (ده‌ریاکه‌مان) تێچوه‌یه‌کى زۆرى تێده‌چوو و گران له‌سه‌ر ئیتاڵیا ده‌که‌وت، ئه‌وه‌ش وایلێکردن به‌رنامه‌که راده‌ستى ئاژانسى سنور (فرۆنتکس)ى سه‌ر به‌یه‌کێتى ئه‌وروپا بکه‌ن.\nسالفاتۆرى دى گراندى به‌رپرسیارێتى سه‌رۆکایه‌تى ئێشکگرانى که‌ناراوه‌کانى لامپیدۆزا ده‌کات‌و هه‌ماهه‌نگى ده‌کات له‌نێوان پێنج که‌شتى رزگارکردن که سه‌رقاڵى ده‌رکردنى ده‌ورییه‌ن له‌نزیک که‌ناره‌کانى ئیتاڵیا، به‌ڵام سالفاتۆرى بڕوایوایه ئه‌و ژماره که‌مه‌ى که‌شتیه به‌شى کاره‌کانیان ناکه‌ن، چونکه به‌وته‌ى ئه‌و «قاچاخچیه‌کى زۆر هه‌ن په‌نابه‌ران ناچارى سه‌رخستن له‌به‌له‌مه‌کانیان ده‌که‌ن، تانه‌ت له‌دۆخه خراپه‌کانیشدا».\nدى گراندى دان به‌وه‌دا ده‌نێت که ده‌سته‌ى ئێشکگرى که‌ناره‌کان تواناى به‌رگرتن له‌ڕودانى کاره‌ساتى نوێى نیه. ئه‌و حاڵه‌تى به‌قاچاخبردنه‌ى مرۆڤ سه‌رچاوه‌ى نیگه‌رانى راوچیه‌کانیشه که ترسیان له‌قاچاخچیه چه‌کداره‌کان هه‌یه.\nرێکخراوى جیهانى کۆچبه‌ران ژماره‌ى قوربانیانى کۆچى نایاسایى له‌ده‌ریاى سپى ناوه‌ڕاست له‌ساڵى رابردودا به‌زیاتر له 3000 که‌س مه‌زه‌نده ده‌که‌ن. ئه‌وه‌ش له‌کاتێکدایه هێشتا به‌رپرسانى ئه‌وروپا کۆک نین له‌سه‌ر شێوازى مامه‌ڵه‌کردن له‌گه‌ڵ ره‌وشه‌که، له‌پێناو رێگرتن له‌ڕوداوى تر له‌ئاینده‌دا.\nLabels: په‌نابه‌ر, په‌ناخواز, خنكان, کۆچ, کۆچبه‌ر, کۆچی کوردان\nکەشتیەکی پەنابەران بە ٣٠٠ پەنابەرەوە نقووم بوو\nڕێكخراوی کۆچی نێوده‌وڵە‌تی ڕایگه‌یاند، ئه‌مڕۆ ٢٠ نیسان، كه‌شتییه‌ك كه زیاتر له ٣٠٠ کۆچبەری نایاسایی هه‌ڵگرتبوو، له ده‌ریای ناوه‌ڕاستدا نوقم بوو.\nئه‌و ڕێكخراوه كه باره‌گاكه‌ی له شاری ژنێڤی سویرایە  بڵاویکردەوە، نوسینگه‌ی ڕێكخراوه‌كه له ڕۆمای پایتەختی ئیتالیا ، داواكارییه‌كی به‌هاناوه چوونی ئه‌و كه‌شتییه‌ی پێگه‌یشتووه كه له ده‌ریای ناوه‌ڕاستدا مەترسی نقووم بوونی لەسەربووه.\nنوسینگەی ڕێکخراوەکە لە ئیتالیا ئاماژەی بەوەکرد، ئه‌و كه‌سه‌ی په‌یوه‌ندیەکەی كردووه، پێی ڕاگه‌یاندوون، كه‌شتیییەکە لە كاتی په‌یوه‌ندییه‌كه‌دا خەریک بوو نقووم ده‌بوو، کە زیاتر له ٣٠٠ كۆچبه‌ری لەگەڵ خۆیدا هه‌ڵگرتبوو.\nپێشتر بانكیمۆن سكرتێری گشتی نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كان، داوای له كۆمه‌ڵی نێوده‌وڵه‌تی كرد، به‌رپرسیارێتی په‌نابه‌ران له ئه‌ستۆ بگرن.\nبه‌هۆی شەڕو نائارامییەکان لە ژمارەیەک لە وڵاتانی خۆرهەڵاتی ناوەڕاست و باکووری ئەفریقا، بەشێک لە هاووڵاتیانی ئەو شوێنانە بۆ گه‌ڕان به‌شوێن ژیانێكی باشتردا، ڕوو له وڵاتانی ئه‌وروپا ده‌كه‌ن و زۆرجاریش بەهۆی مەترسیەکانی کۆچ، کە بە زۆری لە ڕێگەی دەریاوە بەشێوەی نایاسایی ئەنجام دەدرێت، دەیانەوێت خۆیان بگەیەننە ئەو وڵاتانە.\nPosted by Kochi Kurdan at 9:56 PM No comments:\nLabels: ئه‌وروپا, په‌نابه‌ر, په‌ناخواز, دیپۆرت, دیپۆرت كردنه‌وه, کۆچ, کۆچبه‌ر, کۆچی کوردان\nئوسترالیا ده‌یه‌وێت په‌ناخوازان بۆ ئێران دیپۆرت بکاته‌وه\nلە گاردیانی بەریتانی بڵاوكراوەتەوە بۆیەكەمجار دوای 12 ساڵ بەرپرسێكی باڵای ئوسترالیا و ئێران كۆدەبنەوە. جولی بیشۆپ وەزیری دەرەوەی ئوسترالیا بەسەردانێك دەگاتە كۆماری ئیسلامیی ئێران و لەگەڵ بەرپرسانی ئەو وڵاتە گفتوگۆ دەكات لەبارەی پڕۆگرامی ناوكی ئەو وڵاتە و كێشەی پەناخوازان. بیشۆپ لەگەڵ حەسەن ڕۆحانی سەرۆك كۆماری ئێران و جەواز زەریفی وەزیری دەرەوە كۆدەبێتەوە و بڕیاروایە گفتوگۆ بكەن لەبارەی هاریكاری هەردو وڵاتیش بۆ ڕووبەڕوو بوونەوەی مەترسی گروپە چەكدارییەكان لە ناوچەكە. بیشۆپ داوا لە بەرپرسانی ئێران دەكات ئەو پەناخوازانە وەربگرێتەوە كە نەیانتوانیوە بیسەلمێنن پەنابەرن. بیشۆپ كاتێك گەیشتە ئێران كڵاو و سەرپۆشێكی لەسەركرد.\nجولی بیشۆب وەزیری دەرەوەی ئوسترالیا ئاشکرایکرد، وڵاتەکەی بەم نزیکانە هاوکاریی ئەمنی لەگەڵ ئێراندا بەهێز دەکات.\nوەزیری دەرەوەی ئوسترالیا وتی "وڵاتەکەی بۆ یەکەم جار داوایەکی ناڕەسمی پێشکەش بە لایەنە ئێرانییەکان کردووە بۆ بەهێزکردنی هاریکاریی ئەمنی، لەئێستاشدا ئەو مەسەلەیە زۆرتر لە جاران بایەخی پێدەدرێت، بە تایبەت دوای ئەوەی ماوەیەک لەمەوبەر هاووڵاتییەکی ئێرانی بە ناوی هارون مونس ژمارەیەک هاووڵاتی بە بارمتە گرت لە قاوەخانەیەکی شاری سدنی ئوسترالیا.\nسەبارەت بە هاریکاریی نێوان هەردوو لا دەربارەی دژایەتی کردنی ڕێکخراوی دەوڵەتی ئیسلامی ناسراو بە داعش، بیشۆب ئاماژەی بەوەکرد ئێران دەتوانێت هاریکاریان بکات بۆ ئاشکراکردنی ئەو پەنابەرە ئێرانیانەی کە پەیوەندییان بە داعشەوە کردووە لە ناوخۆیی وڵاتەکەیدا.\nوەزیری دەرەوەی ئێران لە بەشێکی تری وتەکانیدا ئاماژەی بەوەکرد ئێران ئامادەیەکی گەورەی هەیە لە عێراقدا، سوپای پاسدارانی بەشێوەیەکی مەیدانی شان بە شانی هێزە ئەمنییەکانی عێراق کار دەکات، ئێران لە شاری تکریت و ناوچەکانی تر چالاکی ئەنجامداوە.\nجولی بیشۆب جەختیکردەوە ئێران سورە لەسەر بەکارهێنانی توانا و هێزی خۆی بۆ بەزاندنی داعش، بە تایبەت کاتێک حەسەن ڕۆحانی سەرۆک کۆماری ئێران پێی وتووە، داعش بەلای ئەوانەوە گەورەترین مەترسیە لەم کاتەی ئێستادا.\nئەو وتانەی وەزیری دەرەوەی ئوسترالیا لە کاتێکدایە، مانگێک لەمەوبەر و لە گەرمەی شەڕی کۆنترۆڵکردنەوەی شاری تکریتی ناوەندی پارێزگای سەلاحەدین، قاسم سولەیمانی فەرماندەی فەیلەقی قودسی سەر بە سوپای پاسدارانی ئێران، سەرپەرشتی بەشێک لە شەڕەکەی تکریتی کردووە و چەند وێنەیەکیشی لە دەزگاکانی ڕاگەیاندنەوە بڵاوکرایەوە.\nLabels: ئوسترالیا, دیپۆرت, دیپۆرت كردنه‌وه, کۆچ, کۆچبه‌ر, کۆچی کوردان\nده‌بێت ئه‌وروپا گیانی په‌ناخوازان بپارێزێت\nله گاردیانی به‌ریتانی بڵاوکراوه‌ته‌وه یه‌کێتی ئه‌وروپا له‌ژێر فشاردایه بۆ ئۆپه‌راسیۆنی ڕزگارکردنی ئه‌و په‌ناخوازانه‌ی له ده‌ریای سپی ناوه‌ڕاسته‌وه بۆ ئه‌وروپا کۆچ ده‌که‌ن. له‌دوای ئه‌وه‌ی له دواهه‌مین ڕووداودا ٤٠٠ په‌ناخواز گیانیان له‌ده‌ستدا ڕێکخراوه‌کانی مافی مرۆڤ داوا ده‌که‌ن که وڵاتانی ئه‌وروپا هه‌وڵێکی گشتگیر ئه‌نجام بده‌ن بۆ ڕێگری کردن له دووباره بوونه‌وه‌ی کاره‌ساتی مرۆیی له‌مشێوه‌یه. ڕه‌خنه‌گران ڕایده‌گه‌یه‌نن به‌هۆی ئه‌وه‌ی وڵاتانی ئه‌وروپا هه‌ڵوێستی جیددیان نه‌بووه له‌به‌رامبه‌ر پاراستنی گیانی په‌ناخوازان ژماره‌ی ئه‌و په‌ناخوازانه‌ی کۆچ ده‌که‌ن و له‌ده‌ریادا ده‌خنکێن تاوه‌کو دێت زیاتر ده‌بێت. تاوه‌کو ئێستا له‌ئه‌مساڵدا ٩٠٠ په‌ناخواز گیانیان له‌ده‌ستداوه که ئه‌م ژماره‌یه‌ش زۆر زیاتره به‌به‌راورد به ساڵی ڕابردوو. له‌سه‌ره‌تای ٢٠١٥ـه‌وه تاوه‌کو ئێستا ١٨هه‌زار په‌ناخواز گه‌یشتوونه‌ته خاکه‌کانی ئیتاڵیا.\nLabels: ئه‌وروپا, په‌نابه‌ر, په‌ناخواز, جه‌نگ, خنكان, دیپۆرت, دیپۆرت كردنه‌وه, کۆچ, کۆچبه‌ر, کۆچی کوردان\nLabels: ئه‌وروپا, په‌ناخواز, خنكان, ده‌ریا, دیپۆرت, دیپۆرت كردنه‌وه, کورد, کۆچ, کۆچبه‌ر, کۆچی کوردان, نقوم بوون\nنوێترین زانیاریی له‌سه‌ر ئه‌و په‌نابه‌ره کورده‌ی به‌مردوویی دۆزرایه‌وه\nرۆژنامه‌ی سیدنى مۆرنیگ هێراڵدى ئوسترالى زانیاریی نوێ له‌سه‌ر ئه‌و په‌نابه‌ره کورده بڵاوده‌کاته‌وه، که ناوه‌ڕاستی مانگی رابردوو به مردویی له ئوسترالیا دۆزرایه‌وه.\nبه‌پێى زانیاریه‌کانى رۆژنامه‌که، که له پۆلیسى شارى بریزبنی ئوسترالیاوه ده‌ستى که‌وتوون، ئه‌و په‌نابه‌ره که ناوی ئومێد عه‌لیه، کوردی خۆرهه‌ڵاته و پێده‌چێت “خۆى کوشتبێت”. به‌ڵام لێکۆڵینه‌وه‌کانیش له‌و باره‌یه‌وه ده‌ستیان پێکردووه و هێشتا ئه‌نجامه‌کانی رانه‌گه‌یه‌نران.\nبه‌پێى تۆماره پزیشکیه‌کان، ئومێدى ته‌مه‌ن 29 ساڵ له‌ماوه‌ى مانه‌وه‌ى له که‌مپه‌کانى ئه‌و وڵاته‌دا له نه‌خۆشخانه‌یه‌کى ده‌روونى چه‌ند جارێک چاره‌سه‌رى ته‌ندروستى وه‌رگرتووه، پاش ئه‌وه‌ى چه‌ند جارێکى تر هه‌وڵى خۆکوشتنى داوه که هۆکارى ئه‌وه‌ش ده‌گێڕنه‌وه بۆ خراپى بارى ده‌روونى، به‌هۆى زۆرمانه‌وه‌ى له که‌مپى په‌نابه‌رانى وڵاته‌که‌دا.\nهه‌رچه‌نده ئومێد له ساڵى 2011 ه‌وه به‌شێوه‌یه‌کى نایاسایى گه‌شتۆته ئوسترالیا، به‌ڵام مافى په‌نابه‌رێتى هه‌میشه‌یى وه‌رنه‌گرتووه و به‌وه‌ش له که‌مپه‌کانى ئه‌و وڵاته‌دا ماوه‌ته‌وه تاکو له‌مانگى شوباتى ئه‌مساڵدا په‌نابه‌رێتى کاتیى یه‌ک ساڵى پێدراوه و دیپۆرتى که‌مپه‌کانى ده‌ره‌وه نه‌کراوه، چونکه پێش ئه‌وه‌ى ئه‌و سیاسه‌ته بخرێته بوارى جێبه‌جێکردنه‌وه گه‌یشتۆته ئه‌و وڵاته.\nبۆیه ئه‌و په‌نابه‌ره له‌وه تێگه‌یشتووه که ته‌نها له‌و ماوه‌یه‌دا مافى کارکردن و مانه‌وه‌ى به‌شێوه‌یه‌کى یاسایى له‌ده‌ره‌وه‌ى که‌مپه‌کان پێده‌درێت.\nجگه‌له‌وه‌ش، به‌وته‌ى ژماره‌یه‌ک داکۆکیکار له مافى په‌نابه‌ران، که له نزیکه‌وه ئومێد ده‌ناسن، ده‌ڵێن “پاش ئه‌وه‌ى دایکى مردووه، ئومێد بارى ده‌روونى زۆر خراپتر بوو بوو.”\nله‌سه‌ر ئاستى وڵاتانى پێشکه‌وتوو، ئوسترالیا تائێستاش توندترین یاسا بۆ که‌مکردنه‌وى کۆچى نایاسایى بۆ وڵاته‌که‌ی پیاده ده‌کات، وه‌کچۆن به‌پێى دوایین راپۆرتى کۆمیسیۆنى په‌نابه‌رانى سه‌ر به نه‌ته‌وه یه‌کگرتوه‌کان، سه‌ره‌ڕاى زیادبوونێکى به‌رچاوى ژماره‌ى په‌ناخوازان له‌زۆربه‌ى وڵاتانى پێشکه‌وتووى جیهاندا، به‌ڵام ژماره‌ى ئه‌و که‌سانه‌ى داواى مافى په‌نابه‌ریان له ئوسترالیا کردووه به‌ڕێژه‌ى له‌سه‌دا 24 که‌میکردووه.\nبه‌وته‌ى کۆمیسیۆنى باڵاى په‌نابه‌ران، یاساکانى کۆچى ئوسترالیا له‌به‌رامبه‌ر کۆچبه‌ر و په‌ناخوازانى نایاسایى تونده و ئه‌و وڵاته له ئێستادا سیاسه‌تى دیپۆرتکردنه‌وى کۆچبه‌رى نایاسایى که به‌به‌له‌م ده‌گه‌نه ئه‌و وڵاته بۆ دوورگه‌کانى ناورۆ و پاپانیوگینیا پیاده ده‌کات و به‌وه‌ش په‌ناخوازانى نایاسایى ناتوانن داواى مافى په‌نابه‌رێتى بکه‌ن.\nئه‌مه‌ش وه‌ک ئاژانسه‌کانى یوئێن و داکۆکیکاران له مافه‌کانى په‌نابه‌ران له ئوسترالیا ئاماژه‌ى بۆ ده‌که‌ن پێشێلکردنێکى ئاشکراى مافه‌کانى په‌نابه‌رانه.\nهه‌رله‌باره‌ى کۆچى دوایى ئه‌و په‌نابه‌ره کورده‌وه، سه‌رۆکى پارتى دیموکراته‌کانى ئوسترالیا له ویلایه‌تى ساوس ئوسترالیا له راگه‌یاندراوێکدا خه‌مبارى خۆى به کۆچکردنى ئه‌و په‌نابه‌ره ده‌ربڕیوه و ره‌خنه‌شی له سیاسه‌ته‌کانى سه‌رۆک وه‌زیرانى ئێستاى ئوسترالیا گرتوه، که کاریگه‌ری خراپى کردۆته سه‌ر بارى ده‌روونى په‌نابه‌ران و ده‌ڵێت “ئه‌و ناوى ئومێد بوو به‌ڵام هیچ ئومێدێکمان پێنه‌به‌خشى.”\nPosted by Kochi Kurdan at 11:39 PM No comments:\nLabels: ئوسترالیا, په‌نابه‌ر, په‌ناخواز, خنكان, قاچاخ, قاچاخچى, كۆچ, كۆچبه‌ر\nهه‌زار په‌نابه‌ر له خنكان رزگار کران\nپاسه‌وانی كه‌ناراوه‌كانی ئیتاڵیا، هه‌زار په‌نابه‌ر له خنكان رزگار ده‌كه‌ن، كه به‌نیازبون به‌شێوه‌ی نایاسایی، بچنه ئه‌وروپا.\nحكومه‌تی ئیتاڵیا ئاشكرایكرد، نزیكه‌ی هه‌زار په‌نابه‌ر له سێ كه‌شتیی نه‌فه‌رهه‌ڵگردا، له‌كاتێكدا مه‌ترسیی ئه‌وه‌یان له‌سه‌ر دروستبوه كه ژێرئاو بكه‌ون‌و بخنكێن، پاسه‌وانی كه‌ناراوه‌كانی ئیتاڵیا، به‌فریایان كه‌وتون‌و له خنكان رزگاریان كردون.\nبه‌رپرسانی پاسه‌وانی كه‌ناراوه‌كان باسیان له‌وه‌كرد، له‌ڕێگه‌ی ته‌له‌فۆنه‌وه له‌ئه‌گه‌ری ژێرئاوكه‌وتنی ئه‌و سێ كه‌شتییه ئاگاداركراونه‌ته‌وه‌و په‌نابه‌ره‌كان داوای به‌هاناوه‌چونیان لێكردون، بۆیه پاسه‌وانێتی كه‌ناراوه‌كان‌و هێزی ده‌ریایی ئیتاڵیا‌و چه‌ند كه‌شتییه‌كی بازرگانیی، به‌هانایانه‌وه چون‌و له خنكان رزگاریان كردون.\nبەپێی ئاژانسی رۆیته‌رز، په‌نابه‌ره‌كان گه‌یه‌نراونه‌ته به‌نده‌ری سه‌قه‌لییه‌و یه‌كێكیان به‌هۆی نه‌خۆشییه‌وه، گیانی له‌ده‌ستداوه.\nهه‌رچه‌نده به‌رپرسانی ئیتاڵیا ناسنامه‌ی په‌نابه‌ره‌كانیان ئاشكرا نه‌كردوه، به‌ڵام به وته‌ی پاسه‌وانی كه‌ناراوه‌كان، كه‌شتییه نه‌فه‌رهه‌ڵگره‌كان له نزیك كه‌ناراوه‌كانی لیبیا، له‌ژێرئاوكه‌وتن رزگار كراون.\nبه‌پێی ئاماری نه‌ته‌وه‌یه‌كگرتوه‌كان، له‌ماوه‌ی سێ مانگی رابردودا، (480) په‌نابه‌ری نایاسایی له‌ناو ده‌ریای ناوه‌ڕاستدا، خنكاون.\nPosted by Kochi Kurdan at 11:44 PM No comments:\nLabels: ئه‌وروپا, ئوسترالیا, په‌نابه‌ر, خنكان, کۆچ, کۆچبه‌ر, کۆچی کوردان, نقوم بوون\nئه‌وه‌ی ده‌رباره‌ی مانگرتن نه‌تزانیوه\nمانگرتن، كه به‌واتای خۆگرتنه‌وه دێت له‌خواردن‌و هه‌ندێكجاریش ئاویش، به‌هۆكارێكی ناتوندتیژ به‌رامبه‌ر ئه‌وانی ترو به‌هۆكارێكی توندوتیژ به‌رامبه‌ر به خود هه‌ژمارده‌كرێت بۆ ده‌ربڕینی ناڕه‌زایی‌و كاریگه‌ری دانان له‌سه‌ر لایه‌نی په‌یوه‌ندیدار تا به بڕیارو هه‌ڵسوكه‌ت یان بۆچوونه‌كانیدا بچێته‌وه.\nمێژووی سه‌رهه‌ڵدانی ئه‌م دیارده‌یه ده‌گه‌ڕێـته‌وه بۆ سه‌ده‌كانی پێش زایین، مێژووی پێش زایینی ئێرله‌نده‌یه‌كان ئاماژه به مانگرتن ده‌كه‌ن له‌نێو كۆمه‌ڵگای ئێرله‌ندیه‌كاندا به‌مه‌به‌ستی ناڕه‌زایی ده‌بڕین له‌به‌رامبه‌ر هه‌ڵسوكه‌وتی نه‌شیاو ئه‌و كاره‌یان ئه‌نجامداوه.\nجگه له ئێرله‌ندیه‌كان، هندیه‌كانیش باس له‌و دیارده‌یه ده‌كه‌ن كه مێژووه‌كه‌ی بۆ 750 ساڵ پێش زایین ده‌گه‌ڕێته‌وه، به‌ڵام مانگرتن له‌به‌رده‌م ماڵی تاوانباراندا به‌تایبه‌ت ئه‌وانه‌ی كه ماڵی خه‌ڵكیان خواردووه‌و قه‌رزار بوون وه‌ك داواكاریه‌ك بۆ چه‌سپاندنی عه‌داله‌ت له‌ساڵی 1861 دا قه‌ده‌غه كراوه له‌و وڵاته.\nمانگرتنه‌كانی ماهاتما غاندی سه‌ركرده‌ی دیاری هندیه‌كان، له‌ڕۆژگاری ژێر ده‌سه‌ڵاتی به‌ریتانیه‌كان له‌هندستان، یه‌كێك له دیارترین كه‌یسی مانگرتن بووه له سه‌ده‌ی ڕابردودا، به‌ڵام جگه‌له‌ویش چه‌ند كه‌سایه‌تی تریش ناو شۆڕشه‌كه‌ی ئه‌ودا خاوه‌نی تۆماری مێژوویی خۆیانن بۆ مانگرتن وه‌ك جیته‌ندرا ناس داس، كه ماوه‌ی 63 ڕۆژ مانی له خواردن گرت‌و هه‌ر ئه‌وه‌ش بووه مایه‌ی گیانله‌ده‌ستدانی له‌به‌ندیخانه‌یه‌كی ئه‌و كاته‌ی وڵاته‌كه‌یان له ژێر ده‌سه‌ڵاتی به‌ریتانیه‌كاندا بوو.\nمانگرتنی به‌ندكراوه ئێرله‌ندیه‌كان له‌ساڵی 1981 دا له‌وانه‌یه دیارترین كه‌یسی مانگرتنی به‌كۆمه‌ڵ بێت.\nئه‌و به‌ندكراوانه به‌شێك بوون له‌و شۆڕشگێڕانه‌ی به كۆماریه‌كان ناسرا بوون، باوه‌ڕیان وابوو ده‌بێت ئێرله‌ندا ببێت به‌خاوه‌نی ده‌وڵه‌تێكی سه‌ربه‌خۆ و له‌كاتی ده‌ستگیركردنیشیان به‌تۆمه‌تی جۆراوجۆر داوای چه‌نین چاكسازیان كرد، له‌ڕه‌وشی ئه‌و كه‌سانه‌ی له به‌ندیخانه‌كاندا بوون.\nجگه‌له‌وانه‌ی بڕیاریاندا مانگرتنه‌كانیان بشكێنن، 10 له‌و به‌ندكراوانه به‌هۆی كاریگه‌ری مانگرتنه‌كه‌وه گیانیان له ده‌ستدا، ماوه‌ی مانگرتنی هه‌ندێكیان زیاتر بوو له 60 ڕۆژ.\nبه‌پێی جاڕنامه‌ی تۆكیۆی كۆمه‌ڵه‌ی ته‌ندروستی جیهانی، پزیشكه‌كان مافی ئه‌وه‌یان نیه به‌زۆر خواردن بده‌ن به‌و كه‌سانه‌ی مانده‌گرن به‌ڵكو ته‌نها ده‌بێت پاشهاته خراپه‌كانی مانگرتن بۆ ماوه‌یه‌كی زۆر بۆ ئه‌و كه‌سانه ڕوونبكه‌نه‌وه‌و هه‌وڵیان له‌گه‌ڵبده‌ن مانگرتنه‌كه‌یان بشكێنن.\nبه‌ڵام زۆرجار ئه‌م جاڕنامه‌یه وه‌ك پرانسیپ ته‌ماشاده‌كرێـت‌و له‌به‌شێك له وڵاتانی جیهان به‌هۆكاری پاراستنی گیانی ئه‌و كه‌سانه له مردن به‌زۆرخۆاكدان به مانگرتووان پیاده ده‌كرێت.\nڕه‌نگه كه‌یسی ئایرۆم شه‌رمیله، درێژترین كه‌یسی مانگرتن بێت له خواردن و ته‌نانه‌ت ئاویش.\nئایرۆم چالاكه‌وانێكی هندیه له‌دژی یاسایه‌كی وڵاته‌كه‌ی كه ڕێگه به هێزه تایبه‌ته‌كانی ئه‌و وڵاته ده‌دات ده‌سه‌ڵاتێكی به‌وته‌ی ئه‌و "زیاد له‌پێویستیان" هه‌بێت له هه‌رێمی مانیپور له ساڵی 2000 ه‌وه مانگرتنی ڕاگه‌یاندوه‌و له‌و كاته‌وه تائێستا له‌ڕێگه‌ی تیوبێكه‌وه خواردن‌و ئاو ده‌درێت به‌و چالاكه‌وانه له شوێنێكی تایبه‌ت و له‌ژێر چاودێری پزیشكیدا.\nبه‌ڵام وه‌ك وترا له هه‌ندێك وڵاتیش به‌زۆرخواردن به مانگرتووان قه‌ده‌غه‌یه.\nله تازه‌ترین كه‌یسی مانگرتوواندا، سه‌عید حه‌سه‌نلو به‌ڕه‌گه‌ز ئێرانی، ماوه‌ی 38 ڕۆژه له كه‌مپێكی په‌نابه‌ران له ئوسترالیا مانگرتنی له خواردن ڕاگه‌یاندوه له‌دژی ڕه‌تكردنه‌وه‌ی كه‌یسه‌كه‌ی .\nچالاكه‌وانانی ئه‌و وڵاته‌ش داوا ده‌كه‌ن حكومه‌تی ئه‌و وڵاته چاو به كه‌یسه‌كه‌ی ئه‌و په‌ناخوازه‌دا بخشێنه‌وه‌و هۆشداریده‌ن به‌وه‌ی به‌پێی به‌ڵگه پزیشكیه‌كان ئه‌و په‌ناخوازه نزیكه له مه‌رگ.\nله به‌رامبه‌ریشدا وه‌زیری كۆچی ئوسترالیا ڕایگه‌یاند ئه‌وان ناتوانن به‌زۆر خۆراك بده‌ن به‌و په‌ناخوازه مانگرتووه، وته‌بێژێكی ئه‌و وه‌زاره‌ته‌ش ئه‌وه‌ی دووپاتكرده‌وه كه ئه‌وان نیگه‌رانن له‌و بارودۆخی ئه‌و په‌ناخوازه، به‌ڵام كاتێك په‌ناخوازێك هه‌موو ڕێكاره یاسایه‌كان ده‌گرێـته به‌ر و ناتوانێت بیسه‌لمێنێت په‌نابه‌ره، ئه‌وان پێشبینی ئه‌وه‌ده‌كه‌ن ئه‌و كه‌سه ئه‌و وڵاته به‌جێبهێڵێت و ئه‌وان ناتوانن هیچ هاوكاریه‌كی سه‌باره‌ت به‌پێدانی مافی په‌نابه‌رێـی پێشكه‌ش بكه‌ن.\nله‌ڕوی ته‌ندروستیه‌وه، له‌پاش 45 ڕۆژ له مانگرتن، مه‌ترسی له‌ژیانی ئه‌و كه‌سه ده‌گاته ئه‌وپه‌ڕی ئه‌مه جگه‌له‌وه‌ی له پاش هه‌فته‌ی دووه‌مه‌وه چالاكیه جه‌ستیه‌كان‌و هیلاكی‌و كه‌مبونه‌وه‌ی ڕاده‌ی لێدانی دڵ هه‌ست پێده‌كرێت، ئه‌مه‌ش له‌پاش ئه‌وه ڕووده‌ده‌ن هه‌ر له‌یه‌كه‌م سێ ڕۆژی مانگرتنه‌كه‌دا جه‌سته‌ی مانگرتووه‌كه ده‌ستده‌كات به به‌كارهێنانی پڕۆتینی ماسولكه‌كان بۆ ده‌ستكه‌وتنی گلوگۆز كه پێویستیه‌كی سه‌ره‌كین بۆ زیده چالاكی خانه‌كان‌و ڕێژه‌ی پۆتاسیۆمیش به‌ڕاده‌یه‌كی ترسناك له جه‌سته‌دا كه‌مده‌بێته‌وه.\nهه‌روه‌ها هه‌ر له‌سه‌ره‌تای هه‌فته‌كانی یه‌كه‌مدا مانگرتووه‌كه پێده‌چێت توشی چه‌ندین حاڵه‌تی ته‌ندروستی خراپی هه‌تاهه‌تایی ببێت.\nسه‌ره‌ڕای هه‌بوونی چه‌ندین حاڵه‌تی تۆماركراو بۆ شكاندنی ڕیكۆرده‌كانی مانگرتن، له‌ئێستادا دامه‌زراوه‌ی گینس بۆ تۆماره جیهانیه‌كان چیتر شكاندنی ڕیكۆرده‌كان بۆ مانگرتن تۆمار ناكات، به‌پێی ڕاگه‌یه‌ندراوێكی ئه‌و ده‌زگایه ئه‌و به‌شه بۆ ڕیكۆرده‌كان به‌هۆكاری ڕوون‌و ئاشكرا كه مه‌به‌ست لێی هۆكاره ته‌ندروستیه‌كان و هۆكاره‌كانی تری چاودێری كردنه داخراوه .\nLabels: په‌ناخواز, خۆپیشاندان, کۆچ, کۆچبه‌ر, کۆچی کوردان, مانگرتن\nئەمریکا دەرفەتی خوێندنی بۆ خوێندکارە عێراقیەکان ڕاگەیاند\nباڵیۆزخانەی ویلایه‌ته یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە عێراق بەرنامەی خوێندنی فولبرایتی بۆ خوێندکارانی عێراق ڕاگەیاند و خوێندکاران بۆ خوێندنی ساڵی ٢٠١٦ دەتوانن فۆڕم پڕ بکەنەوە.\nسایتی باڵوێزخانەی ئەمریکا لە بەغداد، مەرجەکانی وەرگرتنی خوێندکاری عێراقی لەو بەرنامەیەدا ئاشکرا کردووە، بە شێوەیەک خوێندکار پێویستە هاووڵاتی عێراقی بێت و بەڵێن بدات دوای تەواوبوونی خوێندنەکەی بگەڕێتەوە بۆ وڵاتەکەی خۆی.\nهەروەها دەبێت خوێندکار زمانی ئینگلیزی بە باشی بزانێت و بتوانێت لە تاقیکردنەوەی "تۆفڵ" لە ڕێگای ئینتەرنێتەوە زیاتر لە ٨٠ نمرە بەدەست بهێنێت.\nزەمالەی فولبرایت تێچوی دوو ساڵی خوێندنی ماستەر لە زانكۆکانی ئەمریكا بۆ خوێندکارە بیانییەکان دابین دەكات و لە وەرزی پایزی ساڵی ٢٠١٦دا دەست پێدەكات.\nئەم بەرنامەیە كێبڕكێی و بەناوبانگە، لەلایەن كۆنگرێسی ئەمریکا و سیناتۆری ئەمریكی كۆچكردو ویلیام جەی فولبرایت لە ساڵی ١٩٤٦ ڕاگەیاندراوە، تیایدا دەرفەتی خوێندنی ماستەر بۆ ماوەی دوو ساڵ لە زانكۆكانی ئەمریكا بۆ خوێندكارانی لێهاتوو و كەسانی پڕۆفێشناڵ دەڕەخسێنێت لە سەرانسەری جیهاندا، ئەوەش بۆ بەرەوپێشبردنی پیشەكانیان و پەرەپێدانی تێگەیشتنی كەلتوری نێودەوڵەتییە.\nPosted by Kochi Kurdan at 11:21 PM No comments:\nLabels: ئه‌ڵمانیا, ئه‌مریکا, ئه‌وروپا, خوێندن, ده‌رفه‌تى خوێندن, کۆچ, کۆچی کوردان\nچیرۆکی شایه‌دحاڵانی ئه‌و کۆچبه‌رانه‌ی له ده‌ریادا...\nئوسترالیا ده‌یه‌وێت په‌ناخوازان بۆ ئێران دیپۆرت بک...\n500 كۆچبه‌ر به‌ئامانجی گه‌یشتنه وڵاتانی ئه‌وروپ...\nنوێترین زانیاریی له‌سه‌ر ئه‌و په‌نابه‌ره کورده‌ی ...\nئەمریکا دەرفەتی خوێندنی بۆ خوێندکارە عێراقیەکان ڕا...


ئا/ رێبوار محەمەد\n22ی کانونی دوەمی 2015، ماوەی (69) ساڵ بە سەر دامەزراندنی کۆماری کوردستاندا تێدەپەڕێت، کە لەسەر دەستی پێشەوا قازی محەمەد هاتە کایەوە و ماوەی نزیکەی ساڵێک حوکمڕانی چەند ناوچەیەکی کوردستانی کرد و مەهابادی کردە پایتەختی خۆی.\nپێشەوا قازی محەمەد رۆژی 22/1/1946 لەمەیدانی چوارچرای شاری مەهاباد كۆماری كوردستانی راگەیاند، كە ماوەی 11 مانگ تەمەنی ئەو کۆمارە بو، کۆمارەکە بوە شكۆ و هیوایەكی گەش بۆ گەلی كوردو كۆبونەوەی تەواوی ناسیۆنالیزمی كوردی لەدەوری مەكۆی پێشەوا و كۆماری كوردستان، بەوەش خەباتی سیاسی کورد پێینایە قۆناغێکی نوێوە.\nکۆمەڵەی ژیانەوەی کوردستان یاخود (ژ.ك) لە رۆژی (٢٥ی گەلاوێژی ساڵی (١٣٢١) ی هەتاوی، (ساڵی ١٩٤٢) لە شاری مەهاباد لە لایەن کۆمەڵێک لە روناکبیرانی کوردەوە دامەزراو دواتریش ئەو رێکخراوە خەبات و کارو چالاکیە سیاسیەکانی لە لۆکاڵیەوە بۆ دەرەوەی رۆژهەڵاتی کوردستان فراوانترکرد و پارچەکانی دیکەی کوردستانی گرتەوە.\nهەرچەندە لەدەستپێکی دامەزراندنی ئەو رێکخراوەدا قازی محەمەد رۆڵێکی ئەوتۆی نەبو، بەڵام دوای تێپەڕبونی ماوەیەک قازی محەمەد بوە سەرۆکی کۆمەڵەکەو لەماوەکانی دواتریشدا ئاراستەکردن و ئەرکی یەکەمی بەرپرسیارێتی ئەو رێکخراوەی لە ئەستۆ گرت.\nلە هەنگاوەکانی دواتریشدا رێکخراوی ژیانەوەی کوردستان گۆڕا بۆ حیزبی دیموکراتی کوردستان و هەر ئەو حیزبەش بوە هەوێنی پێکهێنانی کۆمارێکی کوردی بە ناوی کۆماری مەهاباد. بە واتایەکی تر لە دوای (8) مانگ لە راگەیاندنی حیزبی دیموکراتی ئێران، کۆماری مەهابادیش راگەیەنرا.\nدوەمین حوکمڕانی کوردی\nئەو کۆمارەی کە لە رۆژی (22)ی کانونی دوەمی ساڵی (1946) و لە لایەن قازی محەمەدەوە راگەیەنرا بەدوەمین حوکمڕانی کوردی دادەنرێت لەدوای حکومەتی مەلیکی شێخ مەحمودەوە لەباشوری کوردستان لەنیوەی یەکەمی سەدەی بیستەمدا.\nلەگەڵ هاتنی سوپای سوری سۆڤیەتی بۆ ناو خاکی ئێران کوردەکان خۆشحاڵی خۆیان دەربڕی، چونکە بێزارببون لە دەسەڵاتی دیکتاتۆری و ستەمکاری رەزا شا، لەئەیلولی ساڵی (1945) قازی محەمەدو ژمارەیەک لە سەرکردە ناسراوەکانی ئەوکاتی کورد بۆ چاوپێکەوتن لەگەڵ قونسوڵی سۆڤیەت سەردانی تەبرێزیان کردو لەوێشەوە چونە باکۆک.\nبەوتەی مێژونوسانیش "ئامانج لەسەردانەکەی قازی محەمەدو هاوڕێکانی بۆ لای قونسوڵی سۆڤیەت بۆ دروستکردنی کۆمارێکی نوێ بوە".\nدوای ئەوەی کۆماری ئازربایجان لەلایەن پارتی دیموکراتی ئازربایجانەوە راگەیەنرا، حیزبی دیموکراتی ئێرانیش کە قازی محەمەد خۆی سەرۆکی بو کەوتە خۆ بۆ راگەیاندنی کۆمارێکی کوردی.\nلە (22)ی کانونی دوەمی ساڵی (1946) لە رێورەسمێکی فراواندا کە زیاتر لە (10000) کەس ئامادەگیان هەبو لە سەعات (10)ی بەیانیدا بە فەرمی کۆمارەکە لە شاری مەهاباد راگەیەنرا.\n* ئۆتۆنۆمی بۆ کوردەکان لە چوارچێوەی ئێراندا\n*زمانی کوردی بە زمانی فەرمی کۆمارەکە ناسێنراو کرایە زمانی خوێندنگاو ئیدارەو راگەیاندن.\n* هەڵبژاردنی ئەنجومەنی نیشتیمانی لە کوردستان\n*یەکێتی و برایەتی لەگەڵ خەڵکی ئازربایجان\nدەقی سوێند خواردنی قازی محەمەد، لە رێورەسمی راگەیاندنی کۆماری کوردستان، "ئەمن بە خودا، بە کلامی عظیمی خودا، بە نیشتمان، بە شەرافەتی ملی کورد، بە آلای مقدسی کوردستان سوێند دەخۆم کە تا آخر هەناسەی ژیانم و رژاندنی آخر تنوکی خوینم بە گیان و بە ماڵ لە ری راگرتنی سەربەخۆیی و بەرزکردنەوەی آلای کوردستاندا تی کوشم و نسبت بە رئیس جمهوری کوردستان و یەکەتی کورد و آذربایجان مطیع و وفادار بم".\nداگیرکردنی ئێران لە لایەن سۆڤیەت و بەریتانیاوە\nهەر لەدەستپێکی جەنگی جیهانی یەکەمدا هێزە بەریتانیەکان لە لایەک و سۆڤیەت داوایان لە رەزا شای ئێران کرد کە سەرجەم دبلۆمات و کارمەندانی دیکەی ئەڵمانیا لە ئێراندا دەربکات، بەڵام رەزا شا بەو داوایەی بەریتانی و سۆڤیەت رازینەبو، لەو کاردانەوەشدا لەمانگی ئابی ساڵی (1941) بەریتانیەکان لە باشور و سۆڤیەتیش لە باکورەوە وڵاتی ئێرانیان داگیر کرد، جگە لە داگیرکردنی وڵات هاوکات رەزاشایان لە دەسەڵاتدا لابردو لەبەرامبەردا کوڕەکەیان وەک حوکمڕانی نوێی ئێران دەستنیشانکرد.\nبە داگیرکردنی باشور لە لایەن بەریتانیەکان و داگیرکردنی باکوریش لە لایەن سۆڤیەتەوە، بۆشاییەکی سیاسی لە ئێراندا دروستکرد، دروستبونی کۆماری مەهابادیش دەرئەنجامی ئەو بۆشاییە سیاسی و دەوڵەتدارییەوە بو کە لە وڵاتدا هاتبویە کایەوە.\nیەکەمین کابینەی کۆماری کوردستان\nلە دوای راگەیاندنی یەکەمین کۆماری کوردی بە ناوی "کۆماری مەهاباد"، یەکەمین هەیئەتی میلی کوردستان راگەیەنرا کە ئەوەش بە مانای کابینە یاخود ئەنجومەنی وەزیران بوە.\nنەوشیروان مستەفا ئەمین، لە کتێبەکەیدا بە ناونیشانی (حکومەتی کوردستان، کورد لە گەمەی سۆڤیەتدا) نوسیویەتی: "ناولێنانی بەم جۆرە یەکەمیان بۆ رەواندنەوەی ترسی دوژمنان بو بۆ ئەوەی بە جیاوازی خوازی و پێکهێنانی دەوڵەتی سەربەخۆ تاوانبار نەکرێن. دوەمیش، چاولێکەری حکومەتی ئازەربایجان بوە، چونکە ئەوانیش هەمان ناویان لە دەزگای وەزارەتەکانیان نابو".\nئاماژەی بەوەشکردوە، حکومەتی کوردستان دەوڵەتێکی سەربەخۆ نەبوە نە خۆی بە جیاوازو سەربەخۆ دادەنا لە ئێران، نە هیچ دەولەتێکیش بە سەربەخۆی دەناسی. حکومەتێکی دیفاکتۆ بو لەناو چوارچێوەی دەوڵەتی ئێراندا.\nقازی محەمەدیش لەگفتوگۆیەکدا کە لەژمارە (100)ی رۆژنامەی کوردستاندا بڵاو کراوەتەوە دەڵێت: ئێمە سەربەخۆییمان ناوێت لەبەر ئەوەی ئێمە لە دەوڵەتی ئێراندا ئەجزای قانونی ئەساسی وەربگرین و دەشمانەوێت بە خود موختاری لەسایەی بەیداخی ئێران بژین و ماوەی چوارساڵیشە خودموختاری داخلیمان وەرگرتوەو بە خود موختاری دەژین.\n"حاجی بابا شێخ" وەک یەکەمین سەرۆک وەزیرانی ئەو کابینەیە دەستنیشانکراو محەمەد حسێن خانی سەیفی قازی وەک وەزیری پێشمەرگەو مەلا حوسێنی مەجدی وەک سەرۆکی دادگا و حاجی مستەفای داودی وەک وەزیری بازرگانی و سەیید ئەحمەد ئەیوبیان وەک وەزیری تەندروستی ومحەمەد ئەمین مەعین_یش وەک وەزیری ناوخۆی ئەو کۆمارە دەستنیشانکران.\nئەو کۆمارە کە ماوەی (11) مانگ تەمەنی بوە، روبەرەکەی زیاتر لە (37) هەزار کیلۆمەتری چوار گۆشە بوەو ژمارەی دانیشتوانەکەی بە نزیکەی (یەک) ملیۆن کەس خەمڵێنراوە. زمانی کوردی، زمانی فەرمی بوەو دراوی کۆمارەکەش ریاڵی ئێرانی بوە.\nئەگەرچی کۆمارەکە (330) رۆژ تەمەنی بوە کە دەکاتە نزیکەی (11)مانگ، بەڵام لەو ماوە کەمەدا کۆمارەکە دەستکەوت گەلێکی زۆری بە دەستهێناوە، لە گرنگترینیان:\n* لە بواری کلتوری رۆشنبیریدا خزمەتێکی بەرچاوی کردوە، کە لەو ماوە کەمەدا چەندین خوێندنگای لە سنوری کۆمارەکەدا کردوەتەوەو هاوکات چەند چاپخانەیەکیشی دامەزراندوە. جگە لەوەش چەندی گۆڤارو رۆژنامەی بە ناوەکانی (هەڵاڵەو کوردستان و هاواری) بڵاو دەکردەوە.\n* حه‌سه‌ن قازی له هه‌ڤپه‌یڤینێکدا له‌گه‌ڵ به‌شی کوردی ده‌نگی ئه‌مەریکا ده‌ڵێت: یه‌کێک له ئاکامه‌کانی کۆمار یه‌که‌مجار له‌مێژوی تازه‌ی کوردستاندا ده‌توانین بڵێن گه‌وره‌ترین ده‌ستکه‌وتی کۆمار ئه‌و لایه‌نه سه‌مبولیکانه بو که بۆ کێشه‌ی کورد هاته گۆڕێ و له‌سه‌ر ئه‌و بنه‌مایه تا ئێستا ده‌بینین که گه‌لی کورد ده‌توانێ خه‌باتی خۆی به‌رده‌وام بکات و له‌سه‌ر ئه‌و بنه‌مایه داخوازیه‌کانی خۆی پاساو بدات.\nئەو نوسەرە باس لە نەزانراوێک دەکات و دەڵێت: ئەگەر روداوێکی تایبەتی له لایه‌ن حیزبێکه‌وه یا له‌لایه‌ن کۆمه‌ڵێکه‌وه ده‌ستی پێکردبێت، له دواتردا ئه‌نجامه‌کانی و داخوازیه‌کانی له‌چوارچێوه‌ی حیزبێکی سیاسیدا دێته ده‌رێ، بەڵام کۆماری کوردستان به‌شێکه له مێژوی کورد و به حیزبێکه‌وه نه‌به‌ستراوه‌ته‌وه .\nلەشکرکێشی سوپای ئێران و کەوتنی کۆمارەکە\nدوای هەڵکردنی گڵۆپی سەوزی رۆژئاواییەکان بۆ دەوڵەتی ئێران لەلایەک و دواتریش کەوتنی کۆماری ئازربایجان کە پەیوەندی راستەوخۆی بە کۆماری مەهابادەوە هەبو، سوپای ئێرانی لەشکرکێشی بە ئاڕاستەی کۆماری مەهاباد جوڵاندو لە (17)ی کانونی دوەمدا سوپای ئێران ئاڵای کوردستانی لە مەهاباد داگرت.\nئەوەبو هەریەک لە (قازی محەمەدی سەرۆکی کۆمارو سەدری قازی وەزیری جەنگ و بابا شێخ عەلی سەرۆک وەزیران) خۆیان رادەستی فەرمندەی لەشکری چواری ئێران کرد کە بەڵێنی سەلامەتی پێدان. بەڵام دادگای سەربازی بۆ قازی محەمەدو هاوڕێکانی پێکهێنراو سەرۆکی کۆمارە کوردیەکەش رەخنەی توندی ئاراستەی دادگاکە کرد بەهۆی ئەوەی دادگاکە سەربازییە، بەڵام ئەمان خەڵکی مەدەنین.\nدواجار، رۆژی (23)ی کانونی دوەم بڕیاری دەرکردنی سزای لەسێدارەدانیان بۆ دەرچو، لە (31) ئاداردا قازی محەمەد و هاوڕێکانی لە سێدارەدران.\nوەک رۆژنامەنوسێکی سەردەمی شای ئێرانیش دەیگێڕێتەوە، پێشەوا قازی محەمەدی سەرۆک کۆماری کوردستان داوایکردوە، تیربارانی بکەن، چونکە لە سێدارەدان شەرعیی نیە، هاوکات رێگەیشی نەداوە چاوی ببەسترێت و وتویەتی: حەز دەکەم لە کۆتا چرکەی ژیانیشمدا بە سەربەرزی و چاوی کراوەوە لە نیشتیمانی خۆشەویستم بڕوانم.\nقازی، رودەکاتە سەربازانی مەیدانەکەش و دەڵێت: ئێوە قازی محەمەدێک دەکوژن، بەڵام بزانن لە ھەر تنۆکە خوێنێکی من، قازی محەمەدێکی دیکە شین دەبێتەوە. دواجار دەڵێت: "داوا لە گەلی کورد دەکەم خەباتی خۆی لەپێناو رزگاریی کوردستاندا پەکنەخات".\nهۆکارەکانی کەوتنی کۆمار\nكریس كۆچێرا ئاماژە بەوەدەکات، لەسەرەتاوە نیشانەكانی لەناوبردنی كۆماری كوردستان و لەسێدارەدانی پێشەوا دەركەوتبون، بەڵام ئەوان هەستیان پێنەكردبو.\nکریس کۆچێرا باس لەوەدەکات، كشانەوەی هێزەكانی سۆڤیەت لەئێران و بەجێهێشتنی خاكی ئێران، كە كورد بە پشتیوانی خۆی دەزانی یەکێک بوە لە هۆکارە سەرەکیەکانی روخانی ئەو کۆمارە کوردییە.\nجگەلەوەش، وتارەكەی (جۆرج ئالنی) سەفیری ئەو کاتی ئەمریكا لەتاران بە ئاشکرا پشتکردنە ئەو کۆمارەی تیدا دەخوێنرایەوە کە هەڵوێستی ویلایەتە یەکگرتوەکانی ئەمەریکا دژ بەو کۆمارە کوردییە چونکە(جۆرج ئالنی) بە ئاشکرا رایگەیاند:" ئەوان وەک گەلی ئەمەریکا لەگەڵ سەروەری و یەكپارچەیی خاكی ئێراندان".\nلە لایەکی دیکەوە، سۆڤیه‌ت پەیمانی بە حکومەتی ئێران دا کە لە باکوری ئێران ئەکشێتەوەو کشانەوەی سۆڤیەتیش بە مانای خێرا لە ناوچونی ئەو کۆمارە کوردیە دەهات، چونکە کۆمارەکە هەر لە سەرەتادا بە پشتگیری سوپای سورو سۆڤیەتیەکان زەمینەی دروستبونی هاتە کایەوە.\nلەمانگی حوزەیراندا، ئێران دەستی گرتەوە بەسەر ئازربایجاندا. ئەمە بوە ھۆی دابڕانی کۆماری مەھاباد لە سۆڤیه‌ت و دواجار بوە ھۆی داڕمانی خودی کۆمارەکە. لەلایەکی دیکەوە، خێڵە کوردیەکان کە لەسەرەتادا بە هەمو شێوەیەک پشتیوانیان لەکۆمارەکە راگەیاندبو، پشتگیرییەکانیان بۆ قازی محەمەد لە کەمبونەوەدا بو، چونکە بەرھەم‌و سەرچاوەی داراییان نەما‌و شێوازی ژیانیان بەھۆی دابڕانەکەوە بەرەو سەختی چو، جگە لەوەش یارمەتی دارایی و سەربازی لە سۆڤێتەوە نەما‌و خێڵەکان هیچ ھۆکارێکیان بۆ پشتگیریکردنی قازی محەمەد نەئەبینییەوەو زۆرێک لەخێڵەکان قازیان بەجێ دەھێشت.\nلای خۆشیەوە، ئارچیبالد بولۆچ رۆزڤڵت، نوسەری ئەمەریکی لە کتێبەکەیدا "کۆماری کوردیی مەھاباد" نوسیویەتی: کێشەی سەرەکی کۆماری کوردستان ئەوەبوە کوردەکان پێویستیان بە سۆڤیەت بو، تەنھا چانسیان، ھێزی سوپای سور بو. بەڵام ئەم پەیوەندییە نزیکەیان لەگەڵ ستالین و سۆڤیه‌ت وایکرد زۆربەی ھێزە رۆژاواییەکان پشتی ئێران بگرن.\nراستە قازی محەمەد نكۆڵیی لەو راستییە نەئەکرد کە لەڕوی داراییەوە پشتیان بە سۆڤیه‌ت بەستوە، ئەوەی رەتئەکردەوە کە حیزبی دیموکراتی کوردستان پارتێکی کۆمۆنیست بێت، رایگەیاند ئەوە درۆیەکە کە دەسەڵاتدارانی سوپای ئێران دروستیان کردوە، جگە لەوەی ئامانجەکانی خۆی بە زۆر جیاواز لەوانەی سۆڤیه‌ت لەقەڵەمدا، بەڵام ئەوە قەناعەتپێکەر نەبو لەوەی کە رۆژئاواییەکان لەنێوان ئێران و کۆماردا، ئێران هەڵنەبژێرن.\n22/01/2015 بینین: 22958


Diplomatic Magazine | هەڵدانەوەی لاپەرە داخراوەکانی مێژووی دامەزراندنی حزبی سۆسیالیست\n٤٢ ساڵ بەسەر دامەزراندنی حزبی سۆسیالیست تێپەڕی\nبڕیارى راوه‌ستاندنى شۆڕش‌و خه‌باتى چه‌كداریی له‌لایه‌ن مه‌لا مسته‌فا بارزانییه‌وه بوو به‌هۆى ده‌مه‌ته‌قێ. مقۆ مقۆ‌و ناڕه‌زایی له‌نێوان كادیران‌و كه‌سانى هۆشیارى ئه‌وساى پارتى له‌هه‌موو ئاستێكدا دروستبوو، هه‌ندێ له‌كادیرانى پێشكه‌وتوو هه‌وڵى رزگاركردنى جوڵانه‌وه‌ى كوردیان له‌م نسكۆیه دا. هه‌ر بۆئه‌م مه‌به‌سته بیر له‌گه‌لێك رێگاچاره كرایه‌وه. له‌لایه‌ن هه‌ندێ كه‌سه‌وه هه‌نگاوى بچووكیش به‌مه‌به‌ستى به‌رده‌وامى شۆڕش نرا. له‌نێو ئه‌و كادیره پێشكه‌وتووانه‌ى بڕوایان به‌درێژه‌دان به‌شۆڕش هه‌بوو(ساڵه‌ح یوسفى، عه‌لى عه‌سكه‌رى، د.خالید سه‌عید، ئیبراهیم ئه‌حمه‌د، عه‌لى هه‌ژار)هه‌بوون.(63)\nهه‌ر له‌سه‌ره‌تاشه‌وه هه‌ریه‌كه له‌ساڵه‌ح یوسفى‌و عه‌لى عه‌سكه‌رى له‌گه‌ڵ بڕیارى راوه‌ستاندنى شۆڕشدا نه‌بوون. بۆئه‌و مه‌به‌سته‌ش عه‌لى عه‌سكه‌رى له‌وكاته‌دا له‌گه‌ڵ مه‌لا مسته‌فا بارزانى قسه‌ى كردبوو، كه‌درێژه به‌خه‌باتى چه‌كدارى بده‌ن، به‌ڵام بارزانى له‌وباره‌وه ره‌زامه‌ندى نیشان نه‌دابوو وه‌ك پێشتر باسمانكرد.(64). هه‌روه‌ها سیاسه‌تى شۆڤێنیزمى به‌عس هۆكار‌و پاڵنه‌رى گه‌وره‌بوو، تاوه‌كو هه‌ندێ له‌سه‌ركرده‌و پێشمه‌رگه‌كانى شۆڕشى ئه‌یلوول بیر له‌درێژه‌پێدانى خه‌بات‌و به‌ره‌نگارى بكه‌نه‌وه‌و بكه‌ونه بیرى دامه‌زراندنى رێكخراو‌و پارتی سیاسى نوێ.(65) بۆئه‌و مه‌به‌سته له‌ناوه‌ڕاستى مانگى(نیسانى1975)دا یه‌كه‌م كۆبوونه‌وه‌ى گرنگى چاره‌نوسساز له‌شارى ورمێى ئێران له‌ماڵى عومه‌ر مسته‌فا (ده‌بابه) به‌سترا، به‌شدارانى ئه‌م كۆبوونه‌وه‌یه بریتى بوون له:(عه‌لى عه‌سكه‌رى، ره‌سول مامه‌ند، مه‌لا ناسیح، عه‌بدوره‌حمان گۆمه‌شینى، تاهیر عه‌لى والى به‌گ، سه‌لیم ئاغۆك، كه‌مال محێدین‌و چه‌ند كه‌سێكى تر).(66)\nهه‌ندێ سه‌رچاوه‌ى دیكه ده‌بێژێ كۆبوونه‌وه‌كه له‌ماڵى(سه‌ید عه‌زیزى شه‌مزینى)تێكۆشه‌رى رۆژهه‌ڵاتى كوردستان ئه‌نجامدراوه،(67) به‌ڵام راستییه‌كه‌ى له‌ماڵى عومه‌ر مسته‌فا (ده‌بابه)بووه. هه‌روه‌ها هه‌ندێ سه‌رچاوه‌ى دیكه‌ش باس له‌وه‌ده‌كه‌ن كۆبوونه‌وه‌كه له‌شارى نه‌غه‌ده كراوه(68)، به‌ڵام راستى ئه‌مه‌ش ئه‌وه‌یه كۆبوونه‌وه‌ى به‌رده‌وام له‌ورمێ‌و نه‌غه‌ده‌و هه‌ندێ جێگه‌ى تر به‌مه‌به‌ستى درێژه‌دان به‌شۆڕش‌و به‌ره‌نگارى هه‌بووه، بۆیه وا باسكراوه. له‌و كۆبوونه‌وه‌یه‌دا پاش هه‌ڵسه‌نگاندنى دۆخى ئه‌وكاتى كوردستان بیروبۆچوونى جیاجیا له‌نێو ئه‌و كۆبوونه‌وه‌یه‌دا هه‌بووه، زۆربه‌یان بڕیاریان دابوو، كه‌ده‌بێ به‌زوویی حزبێك له‌كوردستان\nدروستبكرێت،چونكه به‌بڕواى ئه‌وان پارتى رێكخستنه‌كانى هه‌ڵته‌كاوه.(69) هاوكات دوو به‌ش بڕیار ده‌رده‌كرێت، كه‌به‌شى یه‌كه‌م:\nئه‌لف- به‌هیچ جۆرێك ناچینه ده‌ره‌وه‌و هه‌نده‌ران.\nبێ- به‌هیچ جۆرێك له‌ئێران نامێنینه‌وه.\nجیم- ده‌گه‌ڕێینه‌وه خوارووى كوردستان.\nدال- هه‌وڵبدرێت زۆرترین كادیر‌و خه‌ڵكیتر بنێردرێنه‌وه خوارووى كوردستان، چونكه كوردستانى بنده‌ستى عێراق شوێنى خه‌باتى ئێمه‌یه.\nبه‌شى دووه‌مى بڕیاره‌كان:\nئه‌لف- به‌رده‌وامى په‌یوه‌ندى به‌یه‌كتره‌وه هه‌بوون، دواى گه‌ڕانه‌وه بۆناو حكومه‌ت.\nبێ- دواى گه‌ڕانه‌وه رێكخراوێكى سیاسى دروستبكرێت، رێكخراوێكى فراوان بێت، كه‌هه‌ردوو باڵى كۆنى پارتى بگرێته‌خۆى، واته(مه‌لایی‌و جه‌لالى). ئه‌مه‌ش به‌مه‌به‌ستى چاره‌سه‌ركردنى ناكۆكییه‌كانى نێوان ئه‌و دوو باڵه دواى جیابوونه‌وه‌كه‌ى(1964). هه‌روه‌ها دووركه‌وتنه‌وه له‌شه‌ڕى براكوژى. دواى گه‌ڕانه‌وه‌یان بۆناو حكومه‌ت له‌سه‌ر ئه‌مانه‌ش رێكده‌كه‌ون:\n1. په‌له‌نه‌كردن له‌دروستكردنى رێكخراوێكى سیاسى.\n2. خۆده‌رنه‌خستن‌و وریایی‌و خۆدوورخستنه‌وه له‌هه‌نگاوى په‌له‌و تاوتوێ نه‌كراو. (70)\nره‌سول مامه‌ند وه‌كو یه‌كێك له‌به‌شداربووانى ئه‌و كۆبوونه‌وه‌یه له‌وتارێكدا باس له‌وه ده‌كات، باس‌و خواسه‌كانى كۆبوونه‌وه‌كه بریتیبوون له‌بڕیاردان له‌سه‌ر پڕكردنه‌وه‌ى ئه‌و بۆشاییه سیاسییه‌ى، كه‌دواى هه‌ره‌س دروستبووبوو، نه‌هێشتنى نائومێدى خه‌ڵكى كوردستان، هه‌وڵدان بۆدۆزینه‌وه‌ى رێگاچاره‌یه‌ك تائه‌و بارودۆخه سه‌خته‌ى هاتبووه‌كایه‌وه، چاره‌سه‌ر بكرێت. بۆیه ئه‌م كۆبوونه‌وه‌یه به‌سه‌ره‌تایه‌ك داده‌نرێ بۆ خۆرێكخستنه‌وه‌و درێژه‌دان به‌تێكۆشان. هه‌ر له‌م كۆبوونه‌وه‌یه‌دا بڕیاردرا خه‌ڵكى له‌ئێران نه‌مێننه‌وه‌و بگه‌ڕێنه‌وه كوردستانى عێراق‌و ژیان‌و تێكۆشانیان له‌نێو خه‌ڵكى خۆیان‌و جه‌ماوه‌رى خۆیان سازبده‌ن. (71) بۆیه ئه‌وانه‌ى دواتر بزوتنه‌وه‌ى سۆسیالیستى دیموكراتى كوردستانیان دامه‌زراند، بڕیارى گه‌ڕانه‌وه‌یان بۆكوردستانى عێراق دا.(72)\nنه‌وشیروان مسته‌فا له‌مباره‌یه‌وه ده‌نوسێت:"ئه‌مانه لایان وابوو سه‌ركردایه‌تى بارزانى به‌و رێبازه سیاسییه چه‌وته‌ى له‌چه‌ند ساڵى رابردوودا گرتبوویه‌به‌ر، جوڵانه‌وه‌ى كوردى توشى هه‌ڵدێركردووه، هه‌روه‌ها رێكخستنه‌وه‌ى پارتى له‌سه‌ر بنچینه‌یه‌كى پێشكه‌وتوو، به‌دۆستایه‌تى له‌گه‌ڵ به‌عس‌و به‌شدارى له‌دامو ده‌زگاى ئۆتۆنۆمى ده‌كرێت هه‌ندێ له‌ده‌ستكه‌وته‌كانى كورد بپارێزرێ".(73) ئه‌مانه به‌نیازبوون پاش گه‌ڕانه‌وه به‌ناوى ئه‌و رێكخراوه تازه‌یه‌ى دایده‌مه‌زرێنن، گفتوگۆ له‌گه‌ڵ حكومه‌تدا بكه‌ن‌و كارى سیاسى‌و رێكخراوه‌ییان به‌شێوه‌یه‌كیتر دابڕێژن. هه‌رچه‌نده كاربه‌ده‌ستانى به‌عس له‌سه‌ره‌تادا به‌ڵێنیان پێدان‌و ئه‌وانیش به‌و هیوایه‌وه به‌كۆمه‌ڵ گه‌ڕانه‌وه بۆعێراق، ئه‌وه‌بوو عێراق به‌گه‌رمى پێشوازی لێكردن، به‌ڵام به‌عس هیچ كام له‌به‌ڵێنه‌كانى به‌جێ نه‌هێنا. پاش ماوه‌یه‌كى كورت چالاكى سیاسى لێ قه‌ده‌غه‌كردن‌و له‌كوردستان دوورى خستنه‌وه. هه‌ریه‌كێكیانیشى به‌وه‌زیفه‌یه‌كى حكومى نارد بۆجێگایه‌كی خوارووى عێراق.(74)\nد.خالید سه‌عید‌و سه‌عدى عه‌زیز(گچكه) له‌به‌غدا‌و عومه‌ر مسته‌فا‌و سه‌ید كاكه له‌رومادى‌و عه‌لى عه‌سكه‌رى له‌رفاعى‌و تاهیرى عه‌لى والى له‌عه‌مماره بوون،(75) به‌ڵام ئه‌مانه له‌ئێران قسه‌یان كردبوو به‌یه‌ك، له‌عێراقیش له‌نێوخۆیاندا په‌یوه‌ندیان پاراست‌و رێكخستنێكیان پێكهێنا. سه‌ره‌تا به‌چاولێكه‌رى بزوتنه‌وه‌ى راستكردنه‌وه(الحركه التصحیحیه)كه‌ى به‌عسى له‌سوریا، ئه‌مانیش هه‌مان ناویان له‌خۆیان نا. گوایه چه‌وتى‌و لادانه سیاسییه‌كانى پارتى راستده‌كه‌نه‌وه. چه‌ندین كه‌سى تریش له‌وانه:ساڵه‌ح یوسفى بوو به‌هاوبیر‌و هاوده‌نگییان.(76) باسیش له‌وه ده‌كرێت ساڵه‌ح یوسفى ناوى بزوتنه‌وه‌ى راستكردنه‌وه‌ى له‌و رێكخراوه تازه‌یه ناوه.(77)\nدواجار ئه‌مانه توانیان له‌هاوینى(1976)، یان وه‌ك هه‌ندێكیتر ده‌ڵێن له(10/5/1976)دا، پاش كۆبوونه‌وه‌ى عه‌لى هه‌ژار، كاردۆ گه‌ڵاڵى، سه‌ید كاكه، عه‌لى عه‌سكه‌رى، سه‌عدى عه‌زیز(گچكه) دامه‌زراندنى رێكخراوێكى سیاسى وه‌كو بیرۆكه‌یه‌ك پیشنیاز كراوه.(78) پاشئه‌وه‌ى هه‌ندێ په‌یوه‌ندیان له‌گه‌ڵ یه‌كتردا به‌ست‌و دانیشتن‌و لێكدانه‌وه‌ى هه‌لومه‌رجى ئه‌وكاته‌ى كوردستانیان خسته به‌ر باس‌و لێكۆڵینه‌وه، به‌ده‌ستپێشخه‌رى ساڵه‌ح یوسفى‌و به‌شدارى ژماره‌یه‌ك له‌كادیر‌و سه‌ركرده‌ى هه‌ردوو باڵه‌كه‌ى پارتى دیموكراتى كوردستان(بزوتنه‌وه‌ى سۆسیالیستى دیموكراتى كوردستان)یان دامه‌زراند(79)و به‌یاننامه‌ی دامه‌زراندنیش له‌رێگاى(كه‌ریمى حیسامى)یه‌وه له‌به‌یروت چاپكرا‌و(80) له‌ئابى(8/8/1976)دا راگه‌یه‌نرا.(81)\nده‌سته‌ى دامه‌زرێنه‌رى بزوتنه‌وه‌ى سۆسیالیستى پێكهاتبوون له(ساڵه‌ح یوسفى، عه‌لى عه‌سكه‌رى‌و د.خالید سه‌عید‌و سه‌عدى عه‌زیز‌و عه‌لى هه‌ژار‌و كاردۆ گه‌ڵاڵی‌و ره‌سوڵ مامه‌ند‌و تاهیرى عه‌لى والى‌و سه‌ید كاكه‌و مه‌لا ناسیح).(82)\nئه‌گه‌ر سه‌یرى ئه‌و قۆناغ‌و بارودۆخ‌و پاڵنه‌رانه بكه‌ین بزوتنه‌وه‌ى سۆسیالیستى تێدا دروستبوو، ده‌بینین له‌سه‌ختترین‌و دژوارترین هه‌لومه‌رجدا، له‌ته‌مى نائومێدى‌و بێهیواییدا، كه‌سه‌رتاپاى كوردستانى داپۆشیبوو دامه‌زرا. له‌لایه‌ك رێكه‌وتننامه‌ى جه‌زائیرى نێوان عێراق‌و ئێران‌و له‌لایه‌كیتریشه‌وه بڕیارى كۆتایی هێنان به‌شۆڕش‌و خه‌باتى چه‌كداریى‌و دواتریش سیاسه‌ته‌كانى راگواستن‌و به‌عه‌ره‌بكردن‌و به‌به‌عسیكرن‌و....تاد پاڵنه‌رى سه‌ره‌كى دامه‌زراندنى ئه‌و رێكخراوه سیاسییه بوون.(83) بزوتنه‌وه وه‌كو رێكخراوێكى پێشكه‌وتووخوازى شۆڕشگێڕ هاته‌گۆڕه‌پان، بۆئه‌وه‌ى ئه‌ركێكى قورس‌و گران جێبه‌جێ بكات، كه‌بریتى بوو له‌یه‌كخستنى ریزه په‌رش‌و بڵاوه‌كانى بزوتنه‌وه‌ى رزگاریخوازیی كورد.(84) ئه‌وه‌ش هاتووه، بزوتنه‌وه‌ى سۆسیالیستى هه‌ڵگرى تیۆرێكى زانستییانه‌یه‌و بیر له‌به‌رژه‌وه‌ندى به‌شى هه‌ره زۆرى چینه زه‌حمه‌تكێشه‌كانى كوردستان ده‌كاته‌وه‌و بزوتنه‌وه‌ى كرێكار‌و جوتیار‌و شێره شۆڕشگێڕه‌كانى كوردستانه‌و له‌سه‌ر رێبازى پێشكه‌وتووانه‌و زانستییانه بۆگه‌یاندنى گه‌لى كورد به‌مافى چاره‌نوس خه‌بات ده‌كات.(85)\nبزوتنه‌وه‌ى سۆسیالیستى هه‌ر له‌سه‌ره‌تاوه هه‌ندێ تایبه‌تمه‌ندى هه‌بوو له‌وانه‌ش: پشتبه‌ستن به‌سه‌ركردایه‌تى به‌كۆمه‌ڵ‌و رێگانه‌دان به‌كارى تاكڕه‌وانه، حه‌رامكردنى شه‌ڕى براكوژى، جه‌ختكردنه سه‌ر لایه‌نى چۆنایه‌تى رێكخستن، واته كه‌مى‌و پوختى رێكخستن، خۆدوورخستنه‌وه له‌كارى هه‌رزه‌كارانه‌و خۆده‌رپه‌ڕاندن.(86)\nله‌رووى ئامانجى سیاسیشه‌وه كۆمه‌ڵێك ئامانجى هه‌بوو، كه له‌پێناویدا تێده‌كۆشا له‌وانه:\n1. یه‌كگرتنى هه‌موو رێكخراو‌و هێزه نیشتمانییه پێشكه‌وتووخوازه‌كانى كوردستان له‌به‌ره‌یه‌كى كوردستانیدا.\n2. پته‌وكردن‌و به‌هێزكردنى برایه‌تى عه‌ره‌ب‌و كورد‌و توركمان‌و كه‌مه نه‌ته‌وایه‌تییه‌كان.\n3. به‌هێزكردنى په‌یوه‌ندى دۆستانه له‌گه‌ڵ هێزه نیشتمانییه پێشكه‌وتووخوازه‌كانى عه‌ره‌ب له‌ژێر بناغه‌ى مافى چاره‌نوسى گه‌لانى ژێر ده‌سته.\n4. به‌هێزكردنى په‌یوه‌ندیى هاوكارى له‌گه‌ڵ به‌ره‌ى سۆسیالیست بۆپشتگیریی خه‌باتى گه‌لانى ژێرده‌سته‌ى دونیا‌و له‌باربردنى ئیمپریالیزمى حكومه‌تى سه‌رمایه‌داریی.(87)\nله‌گه‌ڵ ئه‌مانه‌شدا ده‌بێ تێبینى هه‌ندێ شت بكه‌ین له‌نێو بزوتنه‌وه‌دا، كه‌كه‌مو كورتى‌و خاڵى لاوازیی بوون‌و له‌قۆناغه‌كانى دواترى كارى سیاسی‌و چه‌كداریدا، به‌شێوه‌یه‌كى خراپ ره‌نگیدایه‌وه‌و كاریگه‌رى له‌سه‌ر دروستكردن. ئه‌ویش ئه‌وه‌بوو بزوتنه‌وه له‌بنه‌ڕه‌تدا رێكخراو بوو نه‌ك حزب.(88) پاشان له‌ئه‌نجامى كۆنگره‌و كۆنفرانس‌و بیركردنه‌وه‌ى قوڵ‌و درێژخایه‌ن دانه‌مه‌زرابوو، به‌ڵكو دواى رێكه‌وتننامه‌ى جه‌زائیر‌و بڕیارى كۆتایی هێنان به‌شۆڕشى چه‌كداریی‌و به‌رده‌وامى سیاسه‌ته‌كانى حكومه‌تى به‌عس هاتبووه سه‌ر گۆڕه‌پانى سیاسى، جگه‌له‌وه له‌نێو بزوتنه‌وه‌دا راو بۆچوونى جیاواز بوونى هه‌بوو، ته‌نانه‌ت یه‌ك بیرو بۆچوونى سیاسى‌و فیكرى دیاریكراو نه‌بوو، به‌ڵكو بزوتنه‌وه له‌كه‌سانى (نه‌ته‌وه‌یی، چه‌پى‌و سۆسیالیستى، ماركسى- لینینى، دیموكراتى)پێكهاتبوو.(89) له‌سه‌رووى ئه‌مانه‌وه بزوتنه‌وه به‌گشتى له‌هه‌ردوو باڵه كۆنه‌كه‌ى مه‌لایی‌و جه‌لالى پێكهاتبوو.(90)\nله‌گه‌ڵ ئه‌مانه‌شدا دواى ماوه‌یه‌ك ناوى بزوتنه‌وه‌ى سۆسیالیستى دیموكراتى كوردستان گۆڕا بۆ بزوتنه‌وه‌ى سۆسیالیستى كوردستان. ره‌سوڵ مامه‌ند له‌راپۆرتى سیاسى یه‌كه‌م كۆنگره‌ى حزبى سۆسیالیستى یه‌كگرتووى كوردستاندا، هۆكارى ئه‌م ناو گۆڕینه بۆئه‌وه ده‌گێڕێته‌وه، كه‌زاراوه‌ى سۆسیال دیموكراتى جیهانى جێگه‌ى گومان بووه، چونكه پشتى له‌هزرى شۆڕشگێڕى كردووه‌ناچار، بزوتنه‌وه به‌رێگاى هه‌مه‌پرسى گشتى‌و پاش پرس‌ورا وه‌رگرتنى هه‌ندێ هێزى نیشتمانى تر وشه‌ى دیموكرسى لابرا‌و بوو به‌بزوتنه‌وه‌ى سۆسیالیستى كوردستان.(91)\nبه‌ڵام بیروڕاى راست ئه‌وه‌یه وه‌ك هه‌ندێ له‌سه‌رچاوه‌كانیش ئاماژه‌ی پێده‌ده‌ن، ئه‌م ناو گۆڕینه له‌سه‌ر پێشنیازى جه‌لال تاڵه‌بانى بووه، وه‌كو داواكارى‌و مه‌رجێكیش له‌كاتى چوونه ناوه‌وه‌ى بزوتنه‌وه بۆنێو نیمچه‌به‌ره‌ى یه‌كێتى ى نیشتمانى كوردستان،(92) به‌ڵام ناكرێ باس له‌و جیاوازییه هزرییانه نه‌كه‌ین، كه‌دواى دامه‌زراندنى بزوتنه‌وه ورده ورده ده‌ركه‌وتن، به‌تایبه‌ت له‌كاتى پێشنیازى گۆڕینى ناوى بزوتنه‌وه‌و لابردنى وشه‌ى(دیموكراتى)دا، چونكه هێڵى چه‌پى ناو بزوتنه‌وه، ئه‌وانه‌ى زیاتر كاریگه‌رى ماركسییه‌تیان له‌سه‌ر هه‌بوو، خۆیان به‌ماركسى ده‌زانى، له‌گه‌ڵ لابردنى وشه‌ى(دیموكراتى)بوون‌و نه‌یانده‌ویست بزوتنه‌وه هیچ رواڵه‌تێكى سۆسیال دیموكراتانه به‌خۆوه بگرێ، له‌به‌رئه‌وه‌ى ئه‌وان سۆسیال دیموكراتیان به‌لاده‌ر‌و دارده‌ستى سه‌رمایه‌دار داده‌نا، بیروڕاكانیش دژى وشه‌ى دیموكراتى یه‌كنه‌بوون. هاوكات به‌ربڵاوى بیروڕاى ماركسییه‌ت له‌كوردستان‌و ناوچه‌كه‌ش به‌گشتى بۆئه‌م ناو گۆڕینه پاڵنه‌ربوون.(93)\nپه‌یڕه‌وكردنى بیرى سۆسیالیستى له‌نێو بزوتنه‌وه‌ى سۆسیالیستى كوردستاندا به‌ره‌زامه‌ندى هه‌موو ئه‌ندامانى سه‌ركردایه‌تى نه‌بووه، به‌تایبه‌ت ساڵه‌ح یوسفى، كه‌كرا به‌سكرتێرى بزوتنه‌وه، هه‌ر له‌سه‌ره‌تاوه له‌گه‌ڵ بیرى سۆسیال دیموكراتیدا بوو، پێشى وابووه سۆسیالیستى له‌گه‌ڵ بیروڕاى رووناكبیراندا یه‌كناگرێته‌وه‌و دواجار په‌رتبوونى نێوخۆیی حزبى لێده‌كه‌وێته‌وه.(94) له‌مباره‌یه‌وه ساڵه‌ح یوسفى له‌یه‌كێك له‌نامه‌كانیدا، كه له‌پاییزى(1979)دا بۆسه‌ركردایه‌تى(حسیك)ى ناردووه، ده‌نوسێت:"من به‌ر له‌دروستبوونى بزوتنه‌وه‌و له‌ئایینده‌شدا هه‌رواى بۆده‌چم، كه‌په‌سه‌ندكردنى ئه‌م دروشمه له‌گه‌ڵ راى زۆربه‌ى رۆشنبیراندا یه‌كناگرێته‌وه‌و ڕاڕایی‌و ناكۆكى یه‌كێتى بیروباوه‌ڕى لێده‌كه‌وێته‌وه‌و ده‌بێته‌هۆى بڕبوونى حزب".(95)\nهاوكات په‌یڕه‌وكردنى بیرى سۆسیالیستى په‌یوه‌ندیشى به‌هه‌ندێ هۆكارى تر‌و به‌و بارودۆخانه‌وه هه‌یه، كه له‌وكاته‌دا بوونى هه‌بووه، به‌شێوه‌یه‌ك سه‌ركه‌وتنى سۆڤیه‌ت له‌جه‌نگى دووه‌مى جیهانی بووه هۆى خێرا ته‌شه‌نه‌كردنى بیرى سۆسیالیستى له‌وڵاتانى رۆژهه‌ڵاتى نزیكدا. هه‌ر له‌ژێر كاریگه‌رى ئه‌م بیره‌دا له‌ناوه‌ڕاستى چله‌كاندا پارت‌و رێكخراوى سیاسى دروستبوون، كه له‌رووى ئایدۆلۆجییه‌وه كه‌وتبوونه ژێر كاریگه‌رێتى رێبازى چه‌پ.(96) له‌لایه‌كیتره‌وه سه‌رهه‌ڵدانى بیرى چه‌پ له‌نێو جوڵانه‌وه‌ى رزگاریخوازیی كوردیدا ده‌گه‌ڕێته‌وه بۆسه‌رده‌مى داگیركردنى رۆژئاواى كوردستانى ئێران له‌ساڵى(1941) له‌لایه‌ن سۆڤییه‌ته‌وه.(97)\nبیرى چه‌پ له‌باشورى كوردستانیش له‌دواى جه‌نگى جیهانى دووه‌مه‌وه په‌ره‌ى سه‌ندووه، به‌تایبه‌ت هه‌ندێ پێیانوایه له‌نێو پارتى(هیوا)وه چه‌كه‌ره‌ى كردووه.(98) هۆكارێكیتر ئه‌وه‌بوو، سه‌ركردایه‌تى شۆڕشى ئه‌یلوول پشتى به‌یارمه‌تییه‌كانى ئه‌مریكا- ئێران- ئیسرائیل به‌ستبوو، دیاره ئه‌م سه‌ركردایه‌تییه سیاسه‌تێَكى راستڕه‌وى گرتبووه‌به‌ر. هه‌ره‌سى شۆڕشى ئه‌یلوول كاردانه‌وه‌یه‌كى واى له‌نێو سه‌ركردایه‌تى كورددا دروستكردبوو، كه‌زۆر له‌و سه‌ركردانه گه‌یشتنه ئه‌و باوه‌ڕه‌ى بیروباوه‌ڕى ره‌وتى راستڕه‌و سودى نییه‌و پێچه‌وانه‌ى ئامانجه‌كانى جوڵانه‌وه‌ى نه‌ته‌وه‌یی كورده. دواى ساڵى(1975) ئایدۆلۆجیاى ماركسیزم‌و بیروباوه‌ڕى چه‌پ، بۆئه‌و رێكخراوه سیاسییه كوردییانه‌ى، كه‌تازه فۆرمه‌له بوو بوون، تاكه چه‌ك‌و ئامرازى خه‌بات بوو، له‌دژى ده‌سه‌ڵاتدارانى عێراق، بۆگه‌یشتن به‌ئامانج‌و ئاواته نه‌ته‌وه‌ییه‌كانى گه‌لى كورد.(99)\nپێویسته ئه‌وه‌ش بوترێ سه‌رنه‌كه‌وتنى جوڵانه‌وه‌ى رزگاریخوازیی كورد‌و هه‌ره‌سهێنانى شۆڕشى ئه‌یلوول له‌به‌هارى(1975)دا خرایه ئه‌ستۆى باڵى راستڕه‌وى نێو جوڵانه‌وه‌كه به‌هۆى پابه‌ند نه‌بوون‌و په‌یڕه‌ونه‌كردنى جوڵانه‌وه‌كه له‌بیروباوه‌ڕى چه‌پ‌و پێشكه‌وتنخوازیی.(100) ده‌بێ لێره‌دا رۆڵى گۆڤارى(رزگارى)یش ون نه‌كه‌ین، كه له‌لایه‌ن كۆمه‌ڵه گه‌نجێكه‌وه له‌كۆتایی ساڵانى شه‌سته‌كانى سه‌ده‌ى رابردوودا ده‌رده‌كرا‌و هه‌ڵگرى بیرى ماركسى- لینینى‌و سۆسیالیستى بوون، وه‌ك(نه‌وشیروان مسته‌فا ئه‌مین، شازاد صائب)و زۆر كه‌سى دیكه، كه له‌بنه‌ڕه‌تدا وه‌ك ئۆرگانى په‌خشكردن‌و تیۆریزه‌كردنى هزرى سیاسى كۆمه‌ڵه وابوو. بیرى سۆسیالیزم له‌م گۆڤاره‌دا له‌رێگاى چه‌ندین وتاره‌وه شرۆڤه ده‌كرا‌و شیده‌كرایه‌وه‌و تیۆریزه ده‌كرا، بۆنمونه باس له‌زنجیره وتارێكى عه‌بدوره‌حمان زه‌بیحى(عوله‌ما)، به‌ناونیشانى(سۆسیالیزم) ده‌كرێت، كه له‌گۆڤارى رزگاریدا بڵاوكراوه‌ته‌وه.(101)\nبزوتنه‌وه‌ى سۆسیالیستى كوردستان له‌رووى رێكخستنه‌وه به‌جۆرێ خۆى رێكخستبوو، كه‌پێكهاتبوو له‌كۆمیته‌ى سه‌ركردایه‌تى، به‌شى رێكخستنى سه‌روو، به‌شى رێكخستنى خواروو، واته كۆمیته‌ى سه‌ركردایه‌تى سه‌رپه‌رشتى هه‌ردوو به‌شه‌كه‌ى كردووه.به‌شى رێكخستنى خواروو به‌غداد‌و شاره‌كانیترى عێراقى گرتبووه‌وه‌و شێخ محه‌مه‌دى شاكه‌لى له‌قۆناغێكدا به‌رپرسى بووه. هه‌رچى به‌شى رێكخستنى سه‌روو بووه هه‌موو شارو شارۆچكه‌كانى خوارووى كوردستانى گرتۆته‌وه. هه‌موو شارێكیش كۆمیته‌ى تایبه‌ت به‌خۆى هه‌بووه.(102)\nشێوه‌ى رێكخستن له‌ساڵه‌كانى سه‌ره‌تاى بزوتنه‌وه‌دا، شێوه‌یه‌كى زنجیره‌یی هه‌بووه له‌سه‌ر بنچینه‌ى هێڵ شۆڕبۆته‌وه خواره‌وه، واته تاكه‌كه‌س په‌یوه‌ندى به‌تاكه‌كه‌سه‌وه كردووه‌و به‌شێوه‌ی زنجیره له‌یه‌كتر گرێدراون. ئه‌مه‌ش به‌مه‌به‌ستى زیاتر نهێنى پارێَزى‌و دڵنیایی، واته زۆر گرنگى به‌نهێنى پاراستن دراوه.(103) له‌ساڵه‌كانى دواتردا شێوه‌ى پێكهاتن یان ستراكتۆرى رێكخستن گۆڕدراوه‌و شێوه‌یه‌كى هه‌ره‌مى وه‌رگرتووه. واته له‌سه‌ره‌وه بۆخواره‌وه‌و لق‌و پۆپى زیاتر، به‌مجۆره: كۆمیته‌ى رێكخستن، كۆمیته‌ى ناوچه‌ى شار، رێكخراو، شانه‌ى سه‌ره‌كى‌و شانه سه‌ره‌تاییه‌كان.(104) كاتێكیش به‌شى زۆرى سه‌ركرده‌كانى بزوتنه‌وه په‌یوه‌ندى به‌شۆڕشى نوێوه ده‌كه‌ن، ئه‌ركى سه‌ركردایه‌تى رێكخستنى نهێنیی شاره‌كان ده‌كه‌وێته ئه‌ستۆى (شێخ محه‌مه‌د شاكه‌لى، محه‌مه‌د فاتیح، نیزامه‌دین گلى، عه‌لى ره‌سوڵ، نوره‌دین عه‌بدوره‌حمان). ئه‌مانه ئه‌ندامى سه‌ركردایه‌تى بزوتنه‌وه بوون، به‌بێ به‌شدارى كۆنگره‌و به‌دامه‌زراندنى سه‌ركردایه‌تى ناوخۆ دانرابوون.(105)\nرێكخستنه‌كانى بزوتنه‌وه‌ى سۆسیالیستى له‌ساڵانى دواتردا گه‌شه‌یان كرد، به‌جۆرێ سه‌ركردایه‌تى بزوتنه‌وه‌و لقه‌كانی چه‌ندین تۆڕى رێكخستنیان پێكهێنابوو.(106)\nله‌رووى راگه‌یاندنه‌وه بزوتنه‌وه تاماوه‌یه‌كى زۆر ته‌نها له‌رێگاى بڵاوكردنه‌وه‌ى به‌یاننامه‌و راگه‌یاندنى زاره‌كى‌و نامه‌و شتى له‌مجۆره‌وه كارى راگه‌یاندنى ئه‌نجامداوه‌و هیچ ئۆرگانێكى راگه‌یاندنى تایبه‌تى نه‌بووه، تاوه‌كو دواجار‌و دواى هاتنه‌ده‌ره‌وه‌ى بزوتنه‌وه له‌ریزه‌كانى(ى.ن.ك)و ئه‌و باڵه‌ى كه‌مایه‌وه له‌كۆبوونه‌وه‌یه‌كدا له‌كانوونى دووه‌مى(1979) بڕیارى ده‌ركردنى گۆڤارێك به‌ناوى(بزوتنه‌وه)وه ده‌ده‌ن، كه‌وه‌ك ئۆرگانێكى ئه‌و باڵه واده‌بێت‌و له‌دوو خولیشدا ده‌رچووه:\n- خولى یه‌كه‌م: له(1979-1981) چوار ژماره‌ى لێده‌رچووه.\n- خولى دووه‌م: له(1982-؟)دوو ژماره‌ى لێَده‌رچووه.(107)\nئیتر لێره‌وه ورده ورده بزوتنه‌وه خۆى بۆخه‌باتى چه‌كدارى‌و ده‌ستپێكردنه‌وه‌و هه‌ڵگیرساندنه‌وه‌ى شۆڕشى نوێ ئاماده‌كرد‌و پێی نایه قۆناغێكى نوێی خه‌باتى سیاسییه‌وه، ئه‌م قۆناغه جگه له‌وه‌ى خه‌باتى سیاسى‌و سه‌ربازى بوو، هاوكات له‌دواى هه‌ره‌سهێنانى شۆڕشى ئه‌یلوول، قۆناغى ده‌ستپێكردنه‌وه‌و هه‌ڵگیرساندنه‌وه‌ى شۆڕشى نوێش بوو.\nپه‌راوێزه‌كانى باسى سێیه‌م\n(63) شاخه‌وان شۆڕش: قادر شۆڕش، ل90.\n(64) خه‌لیل عه‌بدوڵڵا‌و شیلان ئه‌حمه‌د: بزوتنه‌وه‌ى سۆسیالیستى كوردستان، له‌كتیبى(یه‌كێتى ى نیشتمانى كوردستان..سه‌رهه‌ڵدان‌و نوێبوونه‌وه)، ل98، مقابله مع (عبدالخالق زنگنه)، گۆڤارى(پێشكه‌وتن)، ژماره(3)، ص7،8.\n(65) نه‌وشیروان مسته‌فا: له‌كه‌نارى، ل35.\n(66) سه‌روه‌ر عه‌بدوره‌حمان عومه‌ر: یه‌كێتى، ل96، خه‌لیل عه‌بدوڵڵا‌و شیلان ئه‌حمه‌د: بزوتنه‌وه‌ى، ل98.\n(67) به‌هرۆز گه‌ڵاڵى: ره‌سوڵ مامه‌ند 50 ساڵ ته‌مه‌ن‌و 33ساڵ خه‌بات، چ2، سلێمانى، 1998، ل156،155، ئیسماعیل ته‌نیا: كاردۆ گه‌ڵاڵى نوسه‌ر‌و پارێزه‌ر‌و سیاسه‌تمه‌دار، چ1، 1997، ل9.\n(68) نه‌وشیروان مسته‌فا: له‌كه‌نارى ل44، شاخه‌وان شۆڕش: قادر شۆڕش، ل91،90.\n(69) رێباز : قه‌ندیل به‌غداى هه‌ژاند، به‌رگى یه‌كه‌م‌و دووه‌م، ل70.\n(70) شاخه‌وان شۆڕش: قادر شۆڕش، ل92،91.\n(71) به‌هرۆز گه‌ڵاڵى: ره‌سول مامه‌ند، ل157،156.\n(72) شاخه‌وان شۆڕش: قادر شۆڕش، ل90،70.\n(73) له‌كه‌نارى، ل44.\n(74) عومه‌رى سه‌ید عه‌لى: هه‌ندێ لایه‌ن‌و ره‌وتى مێژوویی‌و سه‌ره‌تایی دامه‌زراندنى یه‌كێتى ى نیشتمانى كوردستان، له‌كتێبى(چه‌ند لاپه‌ڕه‌یه‌ك له‌مێژووى یه‌كێتى ى نیشتمانى كوردستان)، ل74،75، نه‌وشیروان مسته‌فا: له‌كه‌نارى، ل317،44.\n(75) سه‌روه‌ر عه‌بدوره‌حمان عومه‌ر: یه‌كێتى، ل98.\n(76) نه‌وشیروان مسته‌فا: له‌كه‌نارى، ل45.\n(77) بێ نوسه‌ر: تێڕوانینى سه‌یداى نه‌مر بۆئاشتى‌و ئازادى‌و مافى مرۆڤ، گۆڤارى(ده‌نگى پێشمه‌رگه)، ژماره(3)، حوزه‌یرانى 1996،\n(78) برزۆ عه‌لى هه‌ژار: عه‌لى هه‌ژار، ل10.\n(79) بڕوانه یه‌كه‌م به‌یاننامه‌ى لیژنه‌ى ئاماده‌كارى بزوتنه‌وه‌ى سۆسیالیستى دیموكراتى كوردستان له‌ئابى(1976)، له‌پاشكۆى ژ(5).\n(80) كه‌ریمى حیسامى: بیره‌وه‌رییه‌كانم، به‌رگى پێنجه‌م، سوید، ل57.\n(81) هه‌ندێ سه‌رچاوه رۆژى(15/8/1976) دیاریده‌كه‌ن، محه‌مه‌دى حاجى مه‌حمود: رۆژژمێرى پێشمه‌رگه‌یه‌ك، به‌رگى دووه‌م، چ1، بێ شوێنى چاپ، 1999، ل313، صلاح الخرسان: التیارات، ص485، به‌گوێره‌ى چه‌ند چه‌ند سه‌رچاوه‌یه‌كیتر له(7/4/1976)دا یه‌كه‌م به‌یاننامه‌ى راگه‌یاندنى بزوتنه‌وه ده‌رچووه‌و بڵاوكراوه‌ته‌وه‌و هه‌ندێكیتریش پێیانوایه له‌مانگى(5/1976)دا، دامه‌زراوه، عبدالسلام على: صفحات، ص27. به‌ڵام راستییه‌كه‌ى له(8/8/1976)دا بووه.\n(82) چاوپێكه‌وتنى توێژه‌ر له‌گه‌ڵ جه‌مال حه‌كیم ئاغا له‌رۆژى(7/2/2009)، سلێمانى، ئیسماعیل ته‌نیا: كاردۆ، ل10،9، صلاح الخرسان: التیارات، ص486،485.\n(83) گۆڤارى(خوێندكارى كورد)، ژماره(5)، ئه‌یلوولى(1989)، ده‌زگاى چاپه‌مه‌نى شه‌هید فه‌رهاد، سوید، ل3. گۆڤارى(سۆسیالیست)، ژماره(11)، ساڵى شه‌شه‌م، حوزه‌یرانى 1987، ل20.\n(84) پرۆژه‌ى به‌رنامه‌ى حزبى سۆسیالیستى كوردستان- عێراق بۆكۆنگره‌ى دووه‌م، ل5، گۆڤارى(سۆسیالیست)، ژماره(11)، ل19.\n(85) بڕوانه یه‌كه‌م به‌یاننامه‌ى لیژنه‌ى ئاماده‌كارى بزوتنه‌وه‌ى سۆسیالیستى دیموكراتى كوردستان له‌ئابى(1976)، له‌پاشكۆى ژ(5).\n(86) بۆ تایبه‌تمه‌ندێتى زیاتر بڕوانه شاخه‌وان شۆڕش: قادر شۆڕش، ل95.\n(87) یه‌كه‌م به‌یاننامه‌ى لیژنه‌ى ئاماده‌كارى بزوتنه‌وه‌ى سۆسیالیستى دیموكراتى كوردستان له‌ئابى(1976)، بڕوانه به‌ڵگه‌نامه‌ى ژماره(5).\n(88) شاخه‌وان شۆڕش: قادر شۆڕش، ل94.\n(89) نامه‌ى گۆران جه‌لال بۆتوێژه‌ر، له‌رۆژى(15/10/2009)، له‌رێگاى پۆستى ئه‌له‌كترۆنییه‌وه، هه‌ولێر.\n(90) چاوپێكه‌وتنى توێژه‌ر له‌گه‌ڵ عه‌دنان موفتى له‌رۆژى(15/10/2009)، هه‌ولێر.\n(91) به‌هرۆز گه‌ڵاڵى: ره‌سوڵ مامه‌ند، ل103.\n(92) مه‌لا به‌ختیار: یاخى بوون، ل73، جه‌لال تاڵه‌بانى له‌مباره‌یه‌وه ده‌ڵێت:" ئه‌و براده‌رانه هاتن ببنه ئه‌ندام له(ى.ن.ك)دا، ئێمه مه‌رجێكمان له‌سه‌ریان دانا كه‌ناوى خۆیان بگۆڕن، ئه‌و ده‌مه دژى ناوى سۆسیالیستى دیموكراتى بووین، سۆسیالیستى دیموكرات دژى خه‌باتى چه‌كداره‌و گوتمان ئێوه سۆسیال دیموكرات بن، كه‌واته خه‌باتى چه‌كداریتان به‌لاوه په‌سه‌ند نیه، ئه‌گه‌ر ئێوه ئه‌وه‌بن ماناى خه‌باتى چه‌كداری ناكه‌ن، له‌به‌رئه‌وه ده‌بێت بڵێن ئێمه بزوتنه‌وه‌ى سۆسیالیستى كوردستانین. چاوپێكه‌وتنى رۆژنامه‌ى(كوردستانى نوێ)، ژماره(1258) له‌گه‌ڵ مام جه‌لال(2/6/1996).\n(93) شاخه‌وان شۆڕش: قادر شۆڕش، ل114.\n(94) ب.گۆران: واقیعبینى، ل9، شاخه‌وان شۆڕِش: قادر شۆڕِش، ل97.\n(95) بڕوانه ده‌قى نامه‌ى ساڵه‌ح یوسفى بۆ سه‌ركردایه‌تى حسیك، له: عبدالسلام على: صفحات، ل78.\n(96) د.دلێر ئه‌حمه‌د: ئه‌و، ل8.\n(97) فاتیح ره‌سوڵ: بنچینه‌ى، ل314،313.\n(98) فرید اسسرد: الاتجاهات السیاسیه الكردیه بعد الحرب العالمیه الپانیه، گ1، منشورات مۆسسه كردستان للدراسات الاستراتیجیه، السلیمانیه، 2008، ص21-32.\n(99) د.دلێر ئه‌حمه‌د، ئه‌و، ل20،19.\n(100) سه‌روتارى گۆڤارى سۆسیالیست، ژماره(16) ساڵى نۆیه‌م، ئادارى 1999، ل3، عادل مراد: الاتحاد، ص48، به‌هرۆز گه‌ڵاڵى: ره‌سوڵ مامه‌ند، ل31.\n(101) بۆزانیارى زیاتر بڕوانه نه‌وشیروان مسته‌فا: په‌نجه‌كان یه‌كترى ئه‌شكێنن، دیوى ناوه‌وه‌ى رووداوه‌كانى كوردستانى عێراق(1979-1983)، ب.ش، 1997، ل98،97.\n(102)شاخه‌وان شۆڕش: قادر شۆڕش، ل112.\n(103) زۆر رێ‌و شوێن‌و تاكتیكى تر به‌كارهێنراوه بۆنموونه له‌گه‌ڵ هه‌ر گومان په‌یداكردنێكدا چاوپێكه‌وتن بۆماوه‌یه‌ك له‌گه‌ڵ یه‌كتر نه‌كراوه هه‌روه‌ها ناوى نهێنى له‌كاتى پێویستیدا گۆڕدراوه، ئه‌و شوێنانه‌ش بۆ كۆبوونه‌وه دیاریكراون، كه‌كه‌متر جێگاى گومان بوون، له‌كارى هه‌رزه‌كارانه‌ش دوور كه‌وتوونه‌ته‌وه. چاوپێكه‌وتن له‌گه‌ڵ شێخ محه‌مه‌د شاكه‌لى، هه‌ولێر،24/2/2009، شاخه‌وان شۆڕش: قادر شۆڕش، ل112.\n(104) شاخه‌وان شۆڕش: قادر شۆڕش، ل113.\n(105) چاوپێكه‌وتن له‌گه‌ڵ شێخ محه‌مه‌د شاكه‌لى، هه‌ولێر،24/2/2009، خه‌لیل عه‌بدوڵڵا‌و شیلان ئه‌حمه‌د: بزوتنه‌وه‌ى، ل100.\n(106) نه‌وشیروان مسته‌فا: په‌نجه‌كان، ل13.\n(107) ئازاد خانه‌قینى: مادێنا، مێَژوو ببلۆگرافیاى راگه‌یاندنى یه‌كێتى ى نیشتمانى كوردستان(1975-1991)، چ1، چاپه‌مه‌نى راگه‌یاندنى خاك، سلێمانى، 2000، ل105.


کۆبونەوەکەی شاندی دانوستانکاری پارتی دیموکراتی کوردستان و یەکێتی نیشتمانی کوردستان کە لە بارەگای مەکتەبی سیاسی یەکێتی لەشاری سلێمانی بەڕێوەچوو نزیکەی چوارکاتژمێری خایاند دوای کۆبوونەوەکەش لە کۆنگرەیەکی رۆژنامەوانیدا ناوەڕۆکی کۆبونەوەکەیان خستەڕوو.\nDlshad Saifaalddin Ahmed | 15.02.2019\nکۆبوونەوەکەی شاندی دانوستانکاری پارتی دیموکراتی کوردستان و یەکێتیی نیشتمانی کوردستان کە لە بارەگای مەکتەبی سیاسی یەکێتیی لە شاری سلێمانی بەڕێوەچوو نزیکەی چوار کاتژمێری خایاند و دوای کۆبوونەوەکەش لە کۆنگرەیەکی رۆژنامەوانی ھاوبەشدا گوتەبێژی فەڕمی ھەردوو حزب ناوەڕۆکی کۆبوونەوەکەیان بۆ دەزگاکانی راگەیاندن خستەڕوو.\nگوتەبێژی پارتی دیموکراتی کوردستان ، مەحمود محەمەد لە سەرەتای کۆنگرەکەدا دواو گوتی:" لە روانگەی بەخەمەوە بونی دۆخەکە و خەمی ئەوەی دۆخی ئێستای کوردستان لە قۆناغێکداین کە زۆر ھەستیارە و پێویستی بە پەلەکردن ھەیە لە بڕیاردان، بە حوکمی ئەوەی ھەردوو حزب ھەست بە بەرپرسیارێتی بەرامبەر بە ھەموو ئەو قۆناغە دەکەن و دەبێت لە خەمی بن بۆ چارەسەرکردنی ئەو کێشانە، ئەو لیژنانەی کە پێکھات بۆ چارەسەرکردنی کێشەکان و ئەو دیدگا جیاوازانەی لەنێوان ھەردوولا ھەبون، توانرا بەھەوڵ و کۆششی ھەموو لایەنەکان پێشتر زۆربەی کێشەکان چارەسەرکران و ئەمڕۆش شتێک کە مابوو ئەویشمان بە تەوافوق چارەسەر کرد بەوەی ھەموو ئەو بابەتانەی کە پەیوەستن بە پرسی پێکھێنانی حکوومەت و سەرۆکایەتی ھەرێم و کەرکوک بە تەوافوق چارەسەر بکرێت".\nمەحموود محەمەد گوتی: "ئەوە بۆ ئەوەیە بتوانین لە ئاست خواست و پێداویستییەکانی ئەم قۆناغەدا بین ، بۆیە ئەم رەشنووسەی کە ئامادە کراوە سبەی یەکێتی کۆبونەوەیان ھەیە و بڕیاری کۆتایی لەسەر دەدرێت، ھەروەھا ئێمە لەلای خۆمانەوە کۆتایمان پێھێناوە ، دوای ئەوان لە رێوڕەسمێکدا ئەو رەشنووسە واژوو دەکەین ".\nئەو ھەروەھا گوتی:" پارتی بە پاکێجی یەکێتی رازی نەبووە و یەکێتیش بە پاکێجی پارتی رازی نەبووە، ھەردوولا پاکێجی خۆمان ھەبووە ، لە ئەنجامی گفتوگۆ و دانوستانی ھەردوولا گەیشتوینەتە رەشنووسێکی ھاوبەش و دیدگای ھاوبەشی ھەردوولا بۆ رێكکەوتن ، کۆی کێشەی کەرکوکیش کێشەیەکە کە پەیوەندی بە ھەموو لایەنەکان و پێکھاتەکانی ناو کوردستانەوە ھەیە ، خەڵک کە ساڵانێکی زۆرە قوربانی بۆ کەرکوک دەدات مافی ھەیە قسە لەسەر کەرکوک بکات ، بۆ پرسی پارێزگاری کەرکوکیش کۆمەڵێک بابەت ھەیە کە دەبێت لەبەرچاو بگیرێن ، پارتی ھەموو ئەو بابەتانەی کە پەیوەستن بەوەی یەکێتی لە بابەتی سیاسیدا زیان نەکەن لەوەدا بە دڵنیاییەوە لەبەرچاو دەگیرێت".\nگوتەبێژەکەی پارتی باسی لەوەش کرد، سبەی لەگەڵ شاندی بزووتنەوەی گۆڕانیش کۆدەبنەوە و چاوەڕوانی رەزامەندی و تەواوبونی ئەو پڕۆژە دوو قۆڵییەی نێوانیان دەکەن لەلایەن بزووتنەوەی گۆڕانەوە .\nلەلای خۆیەوە گوتەبێژی یەکێتیی نیشتمانی کوردستان ، سەعدی ئەحمەد پیرە لە بارەی کۆبوونەوەی ئەنجوومەنی پارێزگای کەرکوک گوتی: "لە کۆبونەوەو رێکكەوتنی ئێمە و پارتی لە رۆژی پێنجی ئەم مانگە باسمان لە شوێنی کۆبوونەوەی ئەنجوومەنی پارێزگای کەرکوک نەکردووە و ئەوە جێھێڵدراوە بۆ ئەنجوومەنەکە خۆیان کە کوێیان بەلاوە باشە لەوێ ئەنجامی بدەن ، بەلای ئێمەوە رێکكەوتنەکە پیرۆزترە نەوەک شوێنی کۆبوونەوەکە".\nسەعدی پیرە گوتی:" ئێمە ھەر لایەکمان بۆچون و پاکێجی خۆمان ھەیە ، بەڵام لێرە باسی ئەوە دەکەین چۆن بتوانین کار بکەین لە داھاتوودا ، بۆیە نە ھەموو پاکێجی ئێمە و نە ھەموو پاکێجی ئەوان ، لەناوەڕاستدا گەیشتووینەتە ئەوەی کە ئەوەی پەیوەستە بە پارێزگاری کەرکوک بە تەوافوق و رازی بونی پێکھاتەکان دایبنێین ، ئەو پارێزگارەش بۆ ئەوەی بتوانێت ئیشەکانی خۆی بکات دەبێت ھەموو لایەنەکانی تریش پشتیوانی بکەن ، ئەمڕۆ کەرکوک یەکێکە لە شارە نائاساییەکانی کوردستان و ئاسایی کردنەوەی ئەو دۆخە بەندە بە تەوافوقی ئێمە وەک یەکێتی و پارتی و بەندە بە یارمەتیدانی ئەنجوومەنی پارێزگای کەرکوک و پارێزگارەکەی لەلایەن یەکێتی و پارتی ".\nئەو ئاماژەی بەوەش کرد، پرسی پۆستی وەزارەتی داد لە حکومەتی عێراق دراوەتە مەسعود بارزانی و یەکێتیی نیشتمانی کوردستان بۆ چارەسەرکردنی .\nگوتەبێژی یەکێتی ئاماژەی بەوەش کرد، حزبەکەی بە ھەستکردن بە لێپرسراوێتی خۆی بەشداری کۆبوونەوەی ١٨ی ئەم مانگەی پەرلەمانی کوردستان دەکات.\nپێش نیوەڕۆی ئەمڕۆ شاندی دانوستانکاری پارتی دیموکراتی کوردستان بە سەرۆکایەتی سکرتێری مەکتەبی سیاسی حزبەکە، فازڵ میرانی و ئەندامێتی ئەندامانی مەکتەبی سیاسی حزبەکە، رۆژ نووری شاوەیس، ھۆشیار زێباری، جەعفەر ئیبراھیم، مەحموود محەممەد، عارف تەیفوور ، زەعیم عەلی گەیشتنە بارەگای مەکتەبی سیاسی یەکێتیی نیشتمانی کوردستان لە شاری سلێمانی و لەگەڵ شاندی دانوستانکاری ئەو حزبە کە پێکھاتون لە قادر حەمەجان ، عومەر فەتاح، ئەرسەلان بایز،سەعدی ئەحمەد پیرە، عیماد ئەحمەد، شۆڕش ئیسماعیل، رزگار عەلی و باڤێڵ تاڵەبانی دەستیان بە کۆبونەوە کرد.\nپارتی دیموکراتی کوردستان سلێمانی کۆنگرەی رۆژنامەوانی یەکێتیی نیشتمانی کوردستان\nكه‌باب به گوێز و قه‌زوان\nله سلێمانی نوێژی جه‌ژنی قوربان به‌ڕێوه‌چوو\nبۆ دروستکردنی تابلۆیەک ٤٠٠ کلم دەزووی بەکارھێناوە\nسلێمانی.. ئامادەكردنی ئاژەڵ بۆ قوربانیكردن لە جەژندا


October 2018 – Salahaddin University-Erbil (SUE)\nنمرەی کۆتایی ساڵ\nخشتەی چاودێری ھۆلەکان وە رێکخستنی قوتابیان بەسەر هۆڵی تاقیکردنەوە\nخشتەی تاقیکردنەوەی کۆتایی ساڵ\nبەشی پەروەردەی ئاینی\nبەشی بنەماکانی ئایین\nSalahaddin University-Erbil (SUE) > News > 2018 > October\nفۆڕمى وانه‌ى عبور وتحميل له‌سه‌ر 100\nفۆرمى وانه‌ى عبور وتحميل له‌سه‌ر 40 و60\nسازدانی سیمینارێك له لایه‌ن سه‌نته‌ری سه‌لاحه‌دینی ئه‌یوبی بۆ توێژینه‌وه ولێكۆلینه‌وه ئیسلامییه‌كان\nسه‌نته‌ری سه‌لاحه‌دینی ئه‌یوبی بۆ توێژینه‌وه ولێكۆلینه‌وه ئیسلامییه‌كان هه‌ڵده‌ستێت به سازدانی سیمینارێك به ناونیشانی (خواردنمان چۆن بێت بۆ خۆپاراستن له نه‌خۆشییه‌كان)، بۆ به‌رێز: (د. بدر قادر سورچی)، مامۆستا له زانكۆی سه‌لاحه‌دیین وپسپۆر له‌بواری گیا وده‌رمان له ڕۆژی (سێشه‌ممه)، به‌رواری (30/10/2018) كاتژمێر (10)ی به‌یانی، له هۆڵی م. محمد صاحب نه‌قشبه‌ندی دانانى: أحمد أمين\nبابه‌تى وانه‌كانى كۆلێژى زانسته‌ئيسلاميه‌كان/ هه‌ولێر\nمفردات المواد الدراسية قسم الدراسات الإسلامية مفردات المواد الدراسية قسم التربية والخطاب الديني مفردات المواد الدراسية قسم الشريعة\nوانه ويه‌كه‌كانى كۆلێژى زانسته ئيسلاميه‌كان/ هه‌ولێر\nیەکەو وانەکانی بەشی خوێندنی ئیسلامی *** یەکەو وانەکانی بەشی شەریعە *** یەکەو وانە بەشی پەروەردە و گوتاری ئاینی\nپێداوستییەکانی وەرگرتنی قوتابی لە کۆلێژی زانستە ئیسلامییەکان بە سیستەمی راستەوخۆ و پارالیل ٢٠١٨-٢٠١٩\nشاندی كۆلێژی زانسته ئیسلامیه‌كان له زانكۆی پوتسدام سیمینارێكى پێشكه‌ش كرد\nبه ڕێز پ. ی. د. ادریس قادر حمدر امین ڕاگری كۆڵێژی زانسته ئیسلامیه‌كان و د. اردوان مسته‌فا به‌رپرسی دڵنیایی جۆری و په‌ره‌په‌ێدانی پروگرامه‌كانی كۆلێژی زانسته ئیسلامیه‌كان له زانكوی پوتسدام سیمینارێكیان بێشكه‌ش كرد له ژێر ناونیشانی( نه‌خشه‌ی ئایینه‌كان له شاری هه‌ولێر) له سیمیناره‌كه‌دا تیشك خرایه سه‌ر ئه‌و ئاینانه‌ی كه بونیان هه‌یه له شاری هه‌ولێر، دواتر له […]\nشاندی كۆڵێژی زانسته ئیسلامیه‌كان له به‌رلین\nله به‌رواری 21\_9\_ 2018ز، به ڕێز پ. ی. د. ادریس قادر حمدر امین ڕاگری كۆڵێژی زانسته ئیسلامیه‌كان له ئه‌ڵمانیا و له شاری به‌رلین به یاوه‌ری د. اردوان مسته‌فا به‌رپرسی دڵنیایی جۆری و په‌ره‌په‌ێدانی پروگرامه‌كانی كۆلێژی زانسته ئیسلامیه‌كان به ژداریان كرد له ووركشوپێك سه‌باره‌ت به دوروستكردنی په‌رستگایه‌ك بو موسلمانان و یه‌هودی و كریستیانه‌كان كه له پاڵ […]\nشاندی كۆلێژی زانسته ئیسلامیه‌كان به نوێنه‌رایه‌تی زانكۆی سه‌لاحه‌ددین سه‌ردانی كۆشكی فریدریكیان كرد له ولاتی ئه‌ڵمانیا\nله به‌رواری 18\_9\_2018ز، شاندی كۆلێژی زانسته ئیسلامیه‌كان به سه‌روكایه‌تی ڕاگری كۆلێژی زانسته ئیسلامیه‌كان پ. ی. د. ادریس قادر حمد امین به نوێنه‌رایه‌تی زانكۆی سه‌لاحه‌ددین سه‌ردانی كۆشكی دێرینی فریدریكیان كرد له پوتسدام له ولاتی ئه‌ڵمانیا كه ئه‌م شوێنه له ئێستادا به شێكی كراوه‌ته زانكۆ و به‌شێكی تریش موزه‌خانه‌یه‌كی دیارو به‌ناوبانگه و وه‌كو خوی ماوه‌ته‌وه و كه‌ل […]


بیدعه و داهێنراوه‌كانی مانگی ڕه‌جه‌ب\nبۆچی له‌م مانگی ڕه‌جه‌به ئاهه‌نگی ئیسرا و میعراج ناگێڕین؟\nمانگی ڕه‌جه‌ب مانگێكه وه‌ك هه‌موو مانگی تر\nهاوپۆلی بابه‌ته‌کان » دۆسیه‌ی مانگه ئیسلامییه‌کان » ڕه‌جه‌ب(٣)\nدانراوه له‌لایه‌ن: ده‌نگی ئیسلام ڕێكه‌وت: ٧/١٩/ ٢٠٠٧\nشێخ (عبدالعزیز ابن باز) -ڕه‌حمه‌تی خوای لێبێت-\nپرسیار: هه‌ندێ كه‌س مانگی ڕه‌جه‌ب تایبه‌تمه‌ند ده‌كه‌ن به هه‌ندێ عیباده‌ت وه‌ك نوێژی ڕه‌غائب و زیندووكردنه‌وه‌ی شه‌وی (٢٧)ی ڕه‌جه‌ب. جا ئایا ئه‌وه ئه‌سڵ و بنچینه‌یه‌كی هه‌یه له دیندا؟ خوا پاداشتی خێرتان بداته‌وه؟\nوه‌ڵام: تایبه‌تكردنی مانگی ڕه‌جه‌ب به نوێژی ڕه‌غائب یان زیندووكردنه‌وه‌ی شه‌وی (٢٧) به‌و گومانه‌ی كه ئه‌وه شه‌وی شه‌وڕه‌وی و بڵندبوونه‌وه (الأسراء والمعراج)ه، هه‌موو ئه‌مانه بیدعه و داهێنراون و دروست نین؛ وه هیچ ئه‌سڵ و بنه‌مایه‌كیان نییه له شه‌رعدا. وه به‌ڕاستی لێكۆڵه‌ره‌وانیش له ئه‌هلی عیلم به‌ته‌واوی هۆشدارییان داوه به‌م مه‌سه‌لانه. ئێمه‌ش له جارێك زیاتر له‌م بابه‌ته نووسیومانه و بۆ خه‌ڵكیمان ڕوون كردۆته‌وه كه نوێژی ڕه‌غائب بیدعه‌یه و داهێنراوه. ئه‌وه‌ش ئه‌وه‌یه كه هه‌ندێ له خه‌ڵكی له یه‌كه‌م شه‌وی جومعه‌ی مانگی ڕ‌ه‌جه‌بدا ده‌یكه‌ن. وه هه‌روه‌ها ئاهه‌نگگێڕان به شه‌وی (٢٧) به‌و باوه‌ڕه‌ی كه ئه‌وه شه‌وی ئیسرا و میعراجه، هه‌موو ئه‌مانه بیدعه‌ن و هیچ بنه‌مایه‌كیان له‌شه‌رعدا نییه. وه شه‌وی ئیسرا و میعراج نازانرێت كه‌ی بووه و چ شه‌وێكه و ئه‌گه‌ر زانراش، دروست نییه ئاهه‌نگی بۆ بگێڕیت؛ چونكه پێغه‌مبه‌ر (صلی الله علیه وسلم) ئاهه‌نگی پێوه نه‌گێڕاوه و زیندوی نه‌كردۆته‌وه. هه‌روه‌ها جێنیشینه ڕاشیده‌كان و هاوه‌ڵه‌كانی دیكه‌ش -خوا لێیان ڕازی بێت-. جا ئه‌گه‌ر ئه‌وكاره سوننه‌ت بوایه، ئه‌وه ئه‌وان له‌پێش ئێمه‌دا ده‌یانكرد و ده‌بوونه پێشه‌نگ بۆمان.\nهه‌رچی خێر و چاكه‌ش هه‌یه له شوێنكه‌وتنی ئه‌واندا و شوێنپێهه‌ڵگرتنی ئه‌وانه؛ وه‌ك خوای گه‌وره ده‌فه‌رموێت: وَالسَّابِقُونَ الْأَوَّلُونَ مِنَ الْمُهَاجِرِينَ وَالْأَنْصَارِ وَالَّذِينَ اتَّبَعُوهُمْ بِإِحْسَانٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَرَضُوا عَنْهُ وَأَعَدَّ لَهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي تَحْتَهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا أَبَدًا ذَلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ. وه فه‌رمووده‌ی سه‌حیحیش له پێغه‌مبه‌ری خواوه هاتووه كه فه‌رموویه‌تی: من أحدث في أمرنا هذا ما ليس منه فهو رد. متفق على صحته. واته: هه‌ركه‌سێك له‌م كاره‌ی ئێمه‌دا شتێكی داهێنا كه له‌و نه‌بوو ئه‌وه په‌رچ ئه‌درێته‌وه. مانای (فهو رد)یش واته: ئه‌درێته‌وه به‌سه‌ری خاوه‌نه‌كه‌یدا. وه پێغه‌مبه‌ر (صلی الله علیه وسلم) له وتاره‌كانیدا ده‌یفه‌رموو: أما بعد فإن خير الحديث كتاب الله وخير الهدي هدي محمد صلى الله عليه وسلم وشر الأمور محدثاتها وكل بدعة ضلالة. أخرجه مسلم.\nجا ئه‌رك و فه‌رمانه له‌سه‌ر گشت موسڵمانان شوێنكه‌وتنی سوننه‌ت و به‌رده‌وامی و سه‌قامگیرییه له‌سه‌ری و ڕاسپێریكردن و خۆگرتن له‌سه‌ری و هۆشداری و وریایییه له هه‌موو بیدعه و داهێنراوه‌كان؛ ئه‌ویش كاركردن به فه‌رمووده‌ی خوا كه ده‌فه‌رموێت: وَتَعَاوَنُوا عَلَى الْبِرِّ وَالتَّقْوَى. هه‌روه‌ها كه ده‌فه‌رموێت: وَالْعَصْرِ إِنَّ الْإِنْسَانَ لَفِي خَسِرَ إِلا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَتَوَاصَوْا بِالْحَقِّ وَتَوَاصَوْا بِالصَّبْرِ. وه فه‌رمووده‌ی پێغه‌مبه‌ر (صلی الله علیه وسلم) كه ده‌فه‌رموێت: الدين النصيحة قيل لمن يا رسول الله؟ قال لله ولكتابه ولرسوله ولأئمة المسلمين وعامتهم. أخرجه مسلم في صحيحه.\nبه‌ڵام عومره‌كردن هیچ شتێكی تێدا نییه له ڕه‌جه‌بدا و دروسته. هه‌روه‌ك جێگیر بووه له پێغه‌مبه‌ری خواوه كه پێغه‌مبه‌ر (صلی الله علیه وسلم) له مانگی ڕه‌جه‌بدا عو‌مره‌ی كردووه. هه‌روه‌ك (الحافظ ابن رجب) -ڕه‌حمه‌تی خوای لێ بێت- له كتێبه‌كه‌یدا (اللطائف) باسی كردووه. له عومه‌ر و كوڕه‌كه‌ی و عائیشه‌وه -خوا لێی ڕازی بێت- وه له ئیبن‌سیرینیشه‌وه هاتووه كه پێشین ئه‌م كاره‌یان كردووه. والله ولی التوفیق.\nسه‌رچاوه:http://www.wathakker.com/show_ann_dtls.aspx?id=60 ئه‌ویش له موقع الشيخ ابن باز نشرت في (مجلة الدعوة) العدد رقم (١٥٦٦) في جمادى الآخرة ١٤١٧ هـ.\n(١) ئه‌م نوێژه دوانزه ڕكاته و دوای نوێژی ئێواره‌ی یه‌كه‌م جومعه‌ی مانگی ڕه‌جه‌ب ده‌كرێت. له هه‌ر ڕكاتێكدا دوای فاتیحه سێ جار سووره‌تی (القدر) ده‌خوێنرێت و دوازده جاریش سووره‌تی ئیخلاس و دوای ته‌واوبوونی له نوێژه‌كه‌ی، حه‌فتا جار سه‌لاوات له‌سه‌ر پێغه‌مبه‌ر (صلی الله علیه وسلم) ده‌دات و چه‌ندی پێ خۆشه دوعا ده‌كات. جا گومانی تێدا نییه كه ئه‌مه بیدعه و داهێنراوێكی زۆر خراپه و ئه‌و فه‌رمووده‌ی له‌م باره‌وه هاتووه درۆ و هه‌ڵبه‌ستراوه. (وه‌رگێڕ).\nid => 1558\ncategoryid => 114\ndynamicImage => 'GCPqBWPB_20120602.jpg'\nheadTitle => 'بیدعه و داهێنراوه‌كانی مانگی ڕه‌جه‌ب'\nkeyword => 'ڕه‌جه‌ب'\n[0.5 ms] SELECT `dangiislam_article`.* FROM `dangiislam_article` WHERE (((`dangiislam_article`.`id` = 1558)))\n[0.29 ms] UPDATE `dangiislam_article` SET `clicked` = ? WHERE (`dangiislam_article`.`id` = 1558)\n[0.38 ms] SELECT `dangiislam_article`.* FROM `dangiislam_article` WHERE (`dangiislam_article`.`id` = 1558) LIMIT 1\n[0.4 ms] SELECT `dangiislam_article`.* FROM `dangiislam_article` WHERE (id= '1558') AND (status='1') AND (title<>'0') LIMIT 1\n[0.12 ms] SELECT `dangiislam_art_cat`.* FROM `dangiislam_art_cat` WHERE (id = 114) LIMIT 1\n[29.52 ms] SELECT `dangiislam_article`.`id`, `dangiislam_article`.`title`, `dangiislam_article`.`img` FROM `dangiislam_article` WHERE (status='1') ORDER BY `priority` desc, `id` desc LIMIT 4\n[28.35 ms] SELECT `dangiislam_article`.* FROM `dangiislam_article` WHERE (category_id = 114)\n[13.21 ms] SELECT `dangiislam_article`.* FROM `dangiislam_article` WHERE (category_id = 114) AND (id <> '1558') AND (status='1') ORDER BY `id` desc LIMIT 3\n[6.4 ms] SELECT `dangiislam_article_comment`.* FROM `dangiislam_article_comment` WHERE (approved = 'Y') AND (article_id='1558') ORDER BY `comment_id` desc, `featured` desc\n[28.29 ms] SELECT `dangiislam_article`.`id`, `dangiislam_article`.`title`, `dangiislam_article`.`img` FROM `dangiislam_article` WHERE (status='1') AND (priority=1) LIMIT 4\n[0.13 ms] SELECT `dangiislam_art_cat`.* FROM `dangiislam_art_cat` WHERE (id = 114) LIMIT 1\n[0.1 ms] SELECT `dangiislam_writer`.* FROM `dangiislam_writer` WHERE (((`dangiislam_writer`.`id` = 1)))\n1.11.3/5.3.29 Variables Debug Not authorized 16 in 108.06 ms Registry (6)«


یادداشتەکانی مەنافی کەریمی وەزیری فەرهەنگی کۆماری کوردستان – History Of Kurdistan\nHome / بەشی مێژووی كورد / یادداشتەکانی مەنافی کەریمی وەزیری فەرهەنگی کۆماری کوردستان\ndidar othman 2016-12-24\tبەشی مێژووی كورد, مێژووی نوێ و هاوچه‌رخی كورد, یاداشت لێدوان نووسین ناچالاککراوە لە یادداشتەکانی مەنافی کەریمی وەزیری فەرهەنگی کۆماری کوردستان 3,323 Views\nیادداشتەکانی مەنافی کەریمی وەزیری فەرهەنگی کۆماری کوردستان، بە بۆنەی تێوەرسووڕانەوەی ٦٦ ساڵ بە سەر ڕاگەیاندنی کۆماری کوردستان دا\nیادداشتەکانی میرزا مەنافی کەریمی\nوەرگێڕان لە فارسییەوە: حەسەنی قازی\nقازیی محەمەد لە سەروبەندی حکوومەتی کوردستان دا تەمەنی ٤٦ساڵ بوو و بەو توانایی زاتییەی کە هەیبوو جگە لە زمانی کوردی لە گەڵ زمانی ئینگلیسی،فەڕانسەیی،ڕووسی، فارسی و تورکی ش ئاشنایی هەبوو. بۆ فێر بوون و خوێندەواری لاوانی کورد هەستیارییەکی تایبەتی لە خۆیەوە نیشان دەدا و هەر بۆیەش بۆ ماوەی درێژ سەرۆکی ئیدارەی مەعاریفی شارستانی مەهاباد بوو. وێچوو بوو، لاواز و ڕەشتاڵە بوو، چاوی زەق و درەوشاوە بوو، ردێنێکی کورتی دەهێشتەوەو ئەوەش لە وەجاهەتی زیاد دەکرد. زۆر شەوان دوای سەعاتێک یان دوو سەعات لە دوای نیوەشەو دەیفەرموو مەناف ئەمشەو دەچمە سەردانی دەورو بەری شاری. لەوەی کە لە شاری دا ئارامی و هێمنی تەواو لە گۆڕێ دا بوو ڕازی و خۆشحاڵ بوو. قەت خۆی لە خەڵک و هاوکارەکانی جوێ نەدەکردەوە و لە میوانی و جێژنی تایبەتی ئەوان دا بەشداری دەکرد. هەڵسوکەوتی لە گەڵ خەڵک و بە تایبەتی لە گەڵ ئەندامانی حیزب وەک ڕەفیقێک وا بوو، قەت نێوی دوژمنانی نەدەهێنا سەر زمان و زۆر جوامێرانە لەگەڵیان دەبزووتەوە. لە دەبەرکردنی جلوبەرگ دا سادەیی ڕەچاو دەکرد، هەتا بڵێی لەسەرەخۆ و دەربەر بوو و لە هەمان کاتیش دا دڵسۆزی هەموان بوو. بەو خەسڵەتانەوە خەڵکی مەهاباد ئەویان وەک دووچاوی خۆیان خۆش دەویست و بۆیەش ناسناوی ” بینایی” بوو.\nلە هەلومەرجی تایبەتی ئەو زەمانی دا هێزە هاوپەیمانەکان بە مەبەستی گواستنەوەی کەلوپەلی شەڕ و دابین کردنی پێداویستییەکانی خۆیان ، باشووری ڕۆژئاوای ئێران و لەوانە دوو ئەستانی سنە و کرماشانیان داگیر کرد بوو و حکوومەتی نێوەندی ئێرانیش ئەو ناوچەیەی چۆل کرد بوو، بە لەبەرچاو گرتنی ئەو بار و دۆخە ، دیاری کردنی سنووری کوردستان زۆر دژوار بوو، لەگەڵ ئەوەشدا کوردەکان لە هەموو شارەکانی کوردستان پەرەیان دەدا بە چالاکی تەبلیغی و لە حەول و تێکۆشانەکانی خۆیان زیاد دەکرد و لەو شارانە دا سەرەڕای توانایی ماڵی زۆر کەم و زەمانی کورت توانیان خوێندنگە داییر بکەن و کتێب بۆ قوتابیان پەیدا کەن و هەر وەها تێبکۆشن بۆ سازکردنی کتێبخانەی گشتی و دەست پێداهێنان و دروستکردنەوەی ئەو شوێنە گشتییانەی لە ماوەی شەڕی دووەمی جیهانی دا ڕووخا بوون و لەو ڕووەوە هەنگاوی زۆر کاریگەر و بە کەلکیان هەڵێنایەوە.بە لەبەرچاوگرتنی هەبوونی هێزی دەوڵەتی لە هێندێک لە شارەکانی بەرباس ، بە تایبەتی لە ڕووی سیاسی و نێونەتەوەییەوە کە بەشێک لە ژێر نفووزی ئەمەریکا و ئینگلیستان وبەشێکیش لە ژێر دەستەڵاتی سۆڤییەتییەکان دا بوو ، دەرەتان زۆر کەم بوو و زەمینەی مەیدانی چالاکی لە هەموو لایەکەوە بەسنوور و بەرتەنگ بوو. سەردەشت، بانە، سنە و سەقز بە دەست هێزە دەوڵەتییەکانەوە بوون. لەگەڵ ئەوەشدا، پڕیشکی چالاکی تەبلیغاتی حیزب گەیشتە ئەوێش و کاردانەوەی زۆر جێی سرنجی لەو ناوچانە چ لە شار و چ لە لادێ دا هەبوو.\nسەبارەت بە شانۆی دایکی نیشتمان لە ساڵی ١٣٢٤/١٩٤٥\nهێشتا نازانم نووسه‌ری شانۆی دایکی نیشتمان چ که‌سێک یان که‌سانێک بوون. ئه‌و شته‌ی له‌و و له‌مم بیستووه ئه‌وه‌یه هێندێک له جه‌وانانی مەهابادی له دوای ڕووخان و تێک ته‌پینی حکوومه‌تی ڕه‌زا خان له ساڵی 1320ی هه‌تاوی [ ئووتی ساڵی 1941ی زایینی] به هه‌بوونی ئازادییه‌کی ڕێژه‌یی، جارو بار له ده‌وری یه‌کتری کۆ ده‌بوونه‌وه و به زمانی کوردی ڕاهێنانیان له سه‌ر شانۆی دایکی نیشتمان ده‌کرد و به‌ڕێوه‌یان ده‌برد.\nدایکی نیشتمان به شیوه‌یه‌کی دڵتاوێن له کاتێک دا ده‌ست و پل و لاقی له کۆت و زنجیر دابوو و نوشتابووه‌وه‌و هه‌ڵده‌لەرزی و تاقه‌تی ڕۆیشتنی نه‌بوو ده‌هاته سه‌ر شانۆ و بینه‌ران به دیتنی ئه‌و وه‌زعه دڵتاوێنه‌ی دایکی نیشتمان خه‌م و په‌ژاره‌یه‌کی زۆر دایده‌گرتن و به تایبه‌تی به بیستنی هاواری دڵته‌زێنی منداڵه‌کانی، فرمێسک ده‌چاویان ده‌تزا و دیتنی ئه‌و شانۆ په‌ژاره‌نگێزه شوێنێکی قووڵی ده‌کرده سه‌ر هه‌ست و نه‌ستی بینه‌ران. ئه‌سڵی شانۆکه له ٥ به‌یت شێعری شاعیری بە نێوبانگی کورد عه‌بدولره‌حمانی شه‌ره‌فکه‌ندی ( هه‌ژار) ئیلهامی وه‌رگرتبوو:\nجووجه‌ڵه‌ی نیشتمان *\nڕاوکه‌ری به‌دخوو، خوێن رێژی خوێن خۆر/ ئه‌تۆ بی و خودا ،به‌سیه زوڵم وزۆر\nئه‌مجارش بم ده مۆڵه‌ت و مه‌ودا/ ڕۆڵه‌ی شیرینم له شیرین خه‌ودا\nله ژێر باڵم دا ، ڕای مه‌په‌ڕێنه /هێلانه‌که‌مان لێ مه‌ڕووخێنه\nله خوێنی خۆم دڵ، ئه‌ندێشێ ناکا/ به‌ڵام ده‌ترسم تیرت خه‌تا کا\nنه‌درێ له من ، وه‌ڕۆڵه‌م که‌وێ /جه‌رگه‌که‌م ببڕێ له شیرین خه‌وێ\nدندووکی شووشی، شووشه‌ی گیانمه/ خه‌ت و خاڵه‌که‌ی، خه‌تی گیانمه\nتۆ باخه‌به‌ر نی له ئێش و ده‌ردم /دڵ ده‌برژێنێ هه‌ناسه‌ی سه‌ردم\nله دایکت پرسه، پێت ده‌ڵێ حاڵم /ئینجا تام ده‌که‌ی ژیانی تاڵم\nپێم خۆشه بمرم نه‌ک جووجه‌ڵه‌که‌م /بڕه‌نجێ و بپسێ به‌ندی دڵه‌که‌م\nهه‌ژار جووجه‌ڵه‌ی نیشتمان ئه‌تۆی/ وه‌های خۆش ده‌وێی به‌وه‌فابی بۆی\nشاعیر ئاوا ده‌گێڕێته‌وه که مه‌لێک له نێو لک و پۆپی دارێک دا هێلانه‌یه‌ک بۆ خۆی و جووجه‌ڵه‌کانی پێکه‌وه ده‌نێ تا له‌و هێلانه‌یه دا به خه‌یاڵی ئاسووده منداڵه‌کانی به‌خێو کا. جووجه‌ڵه‌کانی وورده وورده بازه‌ڵه ده‌بن و وه‌جموجووڵ ده‌که‌ون و دایکیان به ڕه‌نج و کوێره‌وه‌رییه‌کی زۆر دان و ئاوی ڕۆژانه‌یان بۆ په‌یدا ده‌کا و ئاگای لێیان ده‌بێ.\nله پڕ له دووره‌وه سێ ڕاوکه‌ری لێ په‌یدا ده‌بن هه‌ر یه‌که‌ی له لایه‌که‌وه به‌ره‌و هێلانه‌که‌ی دێن. دایک هه‌ست ده‌کا ڕاوکه‌ره‌کان زۆر بێ به‌زه و دڵره‌قن و، ببێ و نه‌بێ ده‌یانه‌وێ ڕاویان که‌ن. ڕاوکه‌ره‌کان به چاوی قوشقی ته‌ماشای ئه‌ملاولای خۆیان ده‌که‌ن تا ده‌گه‌نه بن ئه‌و داره‌ی مه‌له‌که و جووجه‌ڵه‌کانی هێلانه‌یان لێ داناوه. دایکه‌که زۆر په‌شێوه و له‌سوێی منداڵه‌کانی نازانێ چ بکا. یه‌کێک له ڕاوکه‌ره‌کان خه‌ریکه سێره‌یان لێ بگرێ. دایک به هات و هاوار و پڕمه‌ی گریانه‌وه به سه‌ر ڕاوکه‌ره‌که دا ده‌قیژێنێ : ئه‌ی ڕاوکه‌ری خوێن خۆر ده‌زانم به ته‌مای ڕاوی ئێمه هاتووی . ئێمه بۆخۆمان له سووچێکی ئه‌م لێڕه‌واره هێلانه‌یه‌که‌مان پێکه‌وه ناوه لێمان مه‌ڕووخێنه، له ژێر باڵم دا جووجه‌ڵه نازداره‌کانم نوستوون ،له خه‌ویان ڕامه‌په‌ڕێنه. ئێمه ئه‌م هێلانه پچکۆڵانه‌یه‌مان به‌خوێنی دڵ دروست کردووه لێمان تێک مه‌ده.دندووکی شووشی جووجه‌ڵه‌کانم شووشه‌ی گیانمه، خه‌ت و خاڵی په‌ڕ و باڵیان نیشانه‌ی گیانمه. ئه‌من له مه‌رگی خۆم ناترسێم ، به‌ڵام ترسم له‌وه‌یه ئه‌و تیره‌ی تێن هه‌ڵده‌که‌ی سه‌ر بکا و وه‌به‌ر ڕۆله‌کانم که‌وێ، له شیرن خه‌و ڕایان په‌ڕێنێ و به‌ندی جه‌رگ و دڵم بپسێنێ.\nئه‌وکه‌سه‌ی ده‌وری دایکی نیشتمان ی ده‌گێڕا عه‌بدوڵای نه‌هری بوو که له ساڵی ١٣٦٠ی هه‌تاوی کۆچی دوایی کرد. ئه‌و له جلوبه‌رگی دایک دا به ده‌نگی خۆش و دڵنشینی خۆی به ئاهه‌نگێکی خه‌فه‌تاوی ڕووه‌و ڕاوکه‌ره‌کان ئه‌و شێعرانه‌ی سه‌ره‌وه‌ی ده‌خوێنده‌وه و ده‌گریا. عوبه‌یدیلای ئه‌یووبیان و سیرووسی حه‌بیبی ده‌وری منداڵه‌کانیان ده‌گێڕا و ئه‌و ده‌می هه‌ر دووکیان مێردمنداڵ و له ته‌مه‌نی ١٣ – ١٤ ساڵی دابوون. سیرووسی حه‌بیبی لاوێکی وێچوو و به‌وه‌ج بوو و ده‌نگی زۆر خۆش بوو و کاری له سه‌ر دڵی بیسته‌ر ده‌کرد . ئه‌و کراسێکی سپی ده‌به‌ر دابوو و چووبوو ده‌قالبی په‌پووله‌یه‌که‌وه،ده‌سته باریک و شووشه‌کانی ڕووه‌و ئاسمان هه‌ڵده‌هێنا و یه‌ک له شێعره به نێوبانگه‌کانی حاجی قادری کۆیی ده‌خوێنده‌وه که له په‌سنی خودا دایه .\nئه‌ی بێ نه‌زیر و هاوتا، هه‌ر تۆی که به‌رقه‌راری / بێ دار و بێ دیاری، بێدار وپایه‌داری\nبه زمانی منداڵانه له کاتێکدا کوڵی گریانی له ئه‌وكی دا بوو له خودا ده‌پاڕاوه دایکی بپارێزێ و له چنگ ڕاوکه‌رانی ڕزگار کا. ناڵه و نزای مندالانه‌ی ئه‌وه‌نده دڵتاوێن بوو  دڵی هه‌موو بیسته‌رێکی ده‌خسته ئۆف و ژانه‌وه.\nله‌وحاڵه دا بینه‌ران بێ ئه‌وه‌ی بتوانن پێشی خۆیان بگرن زۆڕ زۆڕ ده‌گریان. شانۆیه‌که له حه‌وشه‌ی ماڵێک پێشکێش ده‌کرا بۆ ئه‌وه‌ی ده‌رو دراوسێش لێی بێ به‌ش نه‌بن. ئه‌و ژن و کچانه‌ی شانۆکه‌یان له پشت په‌نجه‌ران، له سه‌ر دیواران و له سه‌ر سه‌ربانانه‌وه ده‌دی ، نه‌یان ده‌توانی پێشی گریانی خۆیان بگرن و گۆڕ گوڕ فرمێسک له چاویان ده‌هاته خوارێ وهیچ بینه‌رێک نه‌بوو ئه‌و شانۆیه کاری له سه‌ر نه‌کا و به دیتنی غه‌م داینه‌گرێ.له شانۆکه دا، دواجارمنداڵان بن پیلی دایکیان ده‌گرن و هه‌لیده‌ستێنێن و ماچی ده‌که‌ن و دڵی ده‌ده‌نه‌وه تا ئه‌وه‌ی که له سایه‌ی پێکێشی و ووره‌ی ئه‌واندا، دایکی نیشتمان له مردن و یه‌خسیری و له چنگ ڕاوکه‌ره‌کان ڕزگاری ده‌بێ. ئه‌وشانۆیه له شاره‌کانی مەهاباد، نه‌غه‌ده، شنۆ و بۆکان پێشان درا و خه‌ڵک به گه‌رمی پێشوازییان لێکرد.\nلە ڕۆژی ٢٨ی بەفرانبار کە ٣ ڕۆژی مابوو بۆ دووی ڕێبەندانی ساڵی ١٣٢٤ی هەتاوی ژمارەیەکی زۆر لە دانیشتووانی شارەکانی کوردستان لە عەشێرەتەکان و تایفەی جۆر بە جۆر و دانیشتووانی لادێکان بە فەرسەنگان لە ڕێگای دوور و درێژەوە ، سەرەڕای سەرمای سەختی زستان بە هەست و کوڵێکی کە لە گێڕانەوە نایە هاتنە نێو شاری مەهاباد. ئەوینی نیشتمان ئەوهۆگرانەی ئەوەندە فرووسماو کرد بوو کە بۆ ئەوەی زووتر بگەنە شاری لاق و دەستیان تێکداڵا، هەر دەستە و تایفەیەک و هەر خێڵ و عەشێرەتێک بە ڕوی کراوە و گوڵ بەدەم لە کاتێک دا ئاڵایان بە دەستەوە بوو، هاوکات لە گەڵ دەنگی دەهۆڵ و زوڕنا لە پێشەوەی سوارە و پیادە هاتنی خۆیان بۆ نێو شاری بە هاواری هەر بژی و پایەدار بێ کورد و کوردستان ڕادەگەیاند. خەڵکی مەهابادیش بە بەروپیل هاتنەوەی گەرم و بانگهێشتنی ئەوان بۆ ماڵی خۆیان میواندارییان لێ کردن.\nئێستا ڕۆژی دووی ڕێبەندان گەیشتبوویە، لە گەڵ ئەوەشدا کە چەند ڕۆژ پێشتر بەفر باریبوو و هەوا لە بار نەبوو و ئاسمان تیرە و تنۆک بوو، ئەوی ڕۆژێ بە پێچەوانەی ڕۆژەکانی پێشتر هەوا ساف و دڵڕفێن بوو، تێشکی هەتاو دیمەنی کێو و دەشت و سارای ئەوەندەی دیکەش جوانتر کرد بوو. دەتگوت خۆڕسکیش هاو ڕێک لە گەڵ خەڵک هاتووە یارمەتییان بدا، خەیابانەکان و سەر دەرک و دەروازەی ئیدارە و ماڵی خەڵک بە ئاڵای کوردستان ڕازابوونەوە. لە هەموو کوێیەکی دەنگی گۆڕانی خۆشی خۆجێی دڵی هۆگرانی ئازادی دەلاواندەوە. لە سەعات ٨ی بەیانییەوە هەر دەهات و ژمارەی خەڵک زیادی دەکرد. لە لایەکی مەیدانی چوارچرا قوتابیانی کچ و کوڕ بە جلوبەرگی یەکپۆش ریزەیان بەستبوو و شاد و دەم بە پێکەنین بوون و سروودیان دەخوێندەوە. لە لایەگی دیکەش لە بەرانبەر سەکۆی ووتاردان،بە هەزاران کەس لە خەڵکی شار و لادێکانی موکریان بە جلوبەرگی جوان و ڕەنگاوڕەنگی کوردی ڕاوەستا بوون.\nسەرۆک عەشیرەتەکانی کە لە ناوچەی جۆر بە جۆرەوە لەو میتینگە مەزنە دا بەشدارییان کردبوو بریتی بوون لە:\n١-ماکۆ و ئاگری: ئاغایانی ئەمەرخانی جەلالی، شێخ حەسەن، شێخ کەی، حەسەنی دەلایی، حەبدوڵا میلان فەخری.\n٢-سۆمای برادۆست و دەشتی مەرگەوەڕ:ئاغایان سەید عەبدوڵای گەیلانی زادە، ئەمەر خانی شەریفی، عیرفان شەریفی، تاهیر خانی سمکۆ، عەبباس فنک، قۆیتاس ئاغا، شێرۆ محەمەدی، حاجی وەتمانی عەبدی، حەسەن تێلۆ، تەمەر خان، موراد نوورکۆ، حەسەن هەنارە، زوبەید، عەزۆ، سەید سەعیدی فەهیم\n٣-شنۆ:ئاغایان مووسا خانی زەرزا، قەرەنی ئاغای زەرزا، میرزا سەعید، قازیی محەمەدی خزری، کاک هەمزە.\n٤-سندووس: ئاغایان ئەحمەدی کا خدر، قاسمی پیرۆتی، محەمەدئەمینی پیرۆتی\n٥-لاجان: ئاغایان عەبدوڵای قادری، مامەندی پیرۆتی، حوسێنی محەمەدی، پیرۆتی ئەمیر عەشاییری، هەمزەی نەڵۆسی\n٦-خانێ: ئاغایان حەمەدەمین ئاغا ، قەرەنی ئاغا\n٧-میاندواو: ئاغای محەمەد حوسێنی سەیفی قازی\n٨-بۆکان: ئاغایان عەبدولڕەحمانی شەڕەفکەندی، ڕەشیدی عەلی زادە\n٩-عێلی مەنگوڕ: ئاغایان ئیبڕاهیمی ئەدهەم، مام حەسەنی ئافان، کاک سڵەمان، کاک هەمزە، محەمەدئەمین ئاغا، سەلیم ئوجا‌ق\n١٠-عێلی هەرکی: ئاغایانی ڕەشید بەگ، بەگزادە، نووری بەگ، زێڕۆ بەگ\n١١-عێلی گەورکی سەقز: ئاغایان محەمەد ئاغا ، ئیبڕاهیم ئاغا\n١٢-عێلی گەورکی سەردەشت: ئاغای کاک ئەسەد ئاغا\n١٣-عێلی دێبۆکریی شاروێرانی: ئاغایان جەعفەری کەریمی، قارەمانی محەمەدی\n١٤-عێلی دێنۆکری بۆکانێ: ئاغایان ئێلخانیزادە، محەمەدی، عەزیزئاغای کولتەپە، ساداتی هیدایەتی ئاجیکەند\n١٥-عێلی فەیزوڵابەگی بۆکان و سەقزی : ئاغایان محەمەدی فەیزوڵابەگی، عەلی خانی شێرزاد،ئەحمەد خانی فارووقی،عەبدوڵا خان، حەسەب خانی فەیزوڵابەگی\n١٦-سەقز:ئاغایان عەلی خانی فاتیح، محەمەد خان، ئەحمەد خانی شەجیعی،شێخ سدیقی ئەسعەدی، ڕەسووڵ ئاغای مەحموودی، عەلی جەوانمەردی، محەمەد ڕەشید خانی قادر خانزادە.\n١٧-عەشیرەتەکانی جوانڕۆ،هەورامان، بارزانی\n١٨-مەشایخی کولیجە بە سەرۆکایەتی شیخ حەسەنی شەمسی بورهان\nدوای قسەکانی قازیی محەمەد ئەم کەسانەی خوارەوە نوتقیان کرد و سەبارەت بە خەبات و پایەداری گەلی\nکورد دوان و ئامادەیی خۆیان بۆ هەموو جۆرە فیداکارییەک ڕاگەیاند:\n١-محەمەد حوسێنی سەیفی قازی\n٢-مەلا حوسێنی مەجدی\n٣-حاجی بابا شێخ\n٤-عەبدولڕەحمان شەڕەفکەندی (هەژار)\n٥-محەمەدئەمین شێخەلیسلامی (هێمن)\n٦-سەید محەمەدی ئەییووبیان\n٧-شێخ حەسەنی شەمسی بورهان\n١١-سەید عەبدولعەزیزی گەیلانی زادە\n١٢-ئیبراهیمە ئەدهەم مەنگوڕ\n١٣-ئەحمەدی ئێلخانی زادە\n١٥-محەمەدی نانەوا زادە\nلە کۆتایی ڕێو ڕەسمەکە دا قوتابییەکانی مەدرەسەکانی کوردستان، گەلاوێژ و سەعادەت سروودی نەتەوەی و نیشتمانییان پێشکێش کرد.\nشه‌رحی حاڵی کورتی هه‌ر کام له وه‌زیره‌کانی حکوومه‌تی جمهووری کوردستان و ئه‌و پله و پایانه‌ی هه‌یانبوو ئاوایه:\n1. سه‌دری هه‌یئه‌ت ڕه‌ئیسه ( سه‌رۆکوه‌زیر) ئاغای حاجی بابه شێخ، خه‌ڵکی شاری بۆکان بوو، له کاتی ڕاگه‌یاندنی کۆماری کوردستان دا ته‌مه‌نی ٦٨ ساڵ بوو . به‌ڕێزیان له بنه‌ماڵه‌ی سه‌یده‌کانی زه‌مبیل بوو و له کارو باری شه‌رعی دا زۆر زانا و کارامه بوو . له هه‌ستان و دانیشتنی گشتی دا له گه‌ڵ خه‌ڵک باش ده‌جووڵاوه.ئه‌ندامی ژ.ک نه‌بوو، له ساڵی ١٣٢٤ له گه‌ڵ بزووتنه‌وه‌ی نه‌ته‌وه‌یی حیزبی دێمۆکرات که‌وت و له ساڵی ١٣٣٣ی هه‌تاوی له دێی تورجان وه‌فاتی کرد.\n2- محه‌مه‌د حوسێنی سه‌یفی قازی وه‌زیری جه‌نگ، ئامۆزای خودالێخۆشبوو قازی محه‌مه‌د پیاوێکی هه‌تا بڵێی به خۆوه بوو. له یه‌كێک له دێیه‌کانی نزیک میاندواو داده‌نیشت . دڵخوازانه ببوو به ئه‌ندامی ژ.ک . فه‌رمانده‌یی ئه‌رته‌شی نه‌ته‌وه‌یی کوردستانی به ئه‌ستۆوه بوو.به‌ڕێزیان که‌سێکی زۆرگەرموگوڕ بوو و بوێری و ئازایی له باوکی سه‌یفولقوزات شاعیری شۆڕشگێڕی کورد بۆ به میرات به جێ مابوو.\n3- مه‌نافی که‌ریمی ٢٥ ساڵان له ئه‌ندامانی ژ.ک، یاریده‌دانی قازیی محه‌مه‌دی له کاروباره‌کانی له مه‌ڕ کۆمیته‌کانی حیزبی به ئه‌ستۆوه بوو.\n4- محه‌مه‌دئه‌مینی موعینی وه‌زیری کیشوه‌ر نزیکییه‌کی زۆری له‌گه‌ڵ بازرگانانی شووره‌وی له ته‌ورێز هه‌بوو و جێی باوه‌ڕی و دڵنیایی ئه‌وان بوو.\n5. سه‌ید محه‌مه‌دی ئه‌یووبیانی مه‌رکه‌زی ( ته‌ها زاده) وه‌زیری بێهداری لاوێکی سی ساڵه بوو و بۆ خۆی خۆی پێگه‌یاندبوو و له ئه‌ندامانی له مێژینه‌ی کۆمه‌ڵه‌ی ژ.ک بوو.\n6- عه‌بدولره‌حمانی ئێلخانیزاده (موهته‌دی) وه‌زیری کاروباری ده‌ره‌وه له خاوه‌نموڵکانی به ده‌سته‌ڵاتی شاری بۆکان ، خوێندنی ئایینی زۆر باشی هه‌بوو یه‌کێک له ئه‌ندامانی هه‌ڵکه‌وتووی ژ.ک بوو ، ته‌مه‌نی نزیک ٣٥ ساڵ ده‌بوو و له‌پێناو ژ.ک دا چه‌رمه‌سه‌رییه‌کی زۆری کێشابوو.\n7. سمایلاغای ئێلخانیزاده وه‌زیری ڕێ ته‌مه‌نی ٣٥ ساڵ بوو کوڕی مه‌حمووداغای ئێلخانیزاده ، له بنه‌ماڵه به‌ده‌سته‌ڵاته‌کانی شارستانی بۆکان بوو.له ساڵی ١٩٤٤ دا بوو به ئه‌ندامی ژ.ک\n8- ئه‌حمه‌دی ئیلاهی وه‌زیری ئابووری ، ته‌مه‌نی٤٠ ساڵ بوو، له سه‌ره‌تای دامه‌زرانی ژ.ک دا بوو به ئه‌ندام. ناسیاوییه‌کی باشی هه‌بوو له سه‌ر پرسی ئابووری.\n9. خه‌لیلی خوسره‌وی ٣٨ ساڵان وه‌زیری کار له ئه‌ندامانی ژ.ک بوو، له سه‌ره‌تاوه که ته‌شکیلاتی حیزب به ته‌واوی نهێنی بوو زۆربه‌ی دانیشتنه‌کان له ماڵی به‌ڕێزیان ده‌کران.\n10- که‌ریمی ئه‌حمه‌ده‌ین وه‌زیری پۆست و تێلێگراف، ٤٠ ساڵان بوو، له ساڵی ١٩٤٥ دا بوو به ئه‌ندامی ژ.ک\n11- حاجی مسته‌فای داودی ٥٥ ساڵان له بنه‌ماڵه ناسراوه‌کانی مهاباد بوو، له ساڵی ١٩٤٥ دا ئه‌ندامه‌تی ژ.ک ی په‌ژراند، له ته‌جاره‌ت و سه‌ودا و مامڵه دا زۆر زانا وئآگای له مه‌سه‌له‌کانی ڕۆژانه بوو.\n12- مه‌لا حوسێنی مه‌جدی ٦٥ ساڵان وه‌زیری داد ، خوێنده‌وارترین و به‌نێوبانگترین پیاوی ئایینی بوو و ئیعتبار و بایه‌خی دینی و قه‌زایی زۆر به‌رزی هه‌بوو.\n13- مه‌حموودی وه‌لیزاده ، ٢٣ ساڵان مه‌دره‌سه‌ی به‌رزی کشتوکاڵی که‌ره‌جی ته‌واو کردبوو، له ساڵی ١٩٤٣ دا بوو به ئه‌ندامی ژ.ک ، له کاروباری کشتوکاڵ دا خاوه‌ن ڕا بوو.\n14- سه‌دیقی حه‌یده‌ری وه‌زیری ته‌بلیغات له دامه‌زرێنه‌رانی ژ.ک، له کاروباری حیزبی دا زۆر چالاک بوو و له پێناو ئازادی کوردستان دا زه‌حمه‌تی زۆری کێشا.\nهەڵکرانی ئاڵا ی کوردستان لە نەغەدە\nبە پێی بڕیاری کۆمیتەی نێوەندی حیزبی دێمۆکڕات فەرمانی هەڵکردنی ئاڵای سێ ڕەنگی کوردستان لە شارستان نەغەدە دەرچوو. ڕۆژی ٢٧- ٩ – ١٣٢٤ی هەتاوی ئاغایانی حوسێنی فڕووهەر، عەلیی خوسرەوی ، محەمەدئەمینی شەڕەفی، دڵشادی ڕەسووڵی و وەهابی بلووریان سەعات ٨ی بەیانی گەیشتنە شارستانی نەغەدە و لە لایەن ئاغایانی پیرۆتی،کاک بایەزید و میرزا ئیبراهێم سەرۆکی شارەوانی نەغەدە و چینە جۆر بە جۆرەکانی خەڵک لەو شارە پێشوازییان لێ کرا. خەیابان لە خەڵک جمەی دەهات و لە پیادەڕۆیەکان پێشمەرگە کوردەکان کە ژمارەیان دەگەیشتە ٧٠٠ کەس بە ڕیز و ڕێکوپێکی تایبەتی نیزامی ڕاوەستا بوون و سەعات ٣٠/٩\nلە کاتێکدا شاری نەغەدە پڕ لە سروور و شادی بوو و هەموو خەڵکی شارەکە لە تورک. کورد،هەرمەنی و ئاسۆڕی بەشدارییان تێدا کرد بوو، قوتابیانی مەدرەسەی کچانە و کوڕانەش خەسلەتێکی تایبەتیان دابوو بە ئەو رێو ڕەسمە، هەڵگرانی ئاڵا لە جێگای تایبەتی کە بۆ چەقاندی ئاڵا لە بەر چاو گیرا بوو نیزیکتر بوونەوە و لە کاتێکدا ئاڵای کوردستانیان هەڵدەدا،چەکدارانی حیزبیش بە نیشانەی شادی هەزار فیشەکیان بە هەوا دا تەقاند. ئاڵاکە لە بەر دەرگای خانووی حیزب لە سەر شانی یەکێک لە پێشمەرگەکانی حیزب بوو و ژمارەیەکی زۆر لە خەڵکی شاری نەغەدە چاویان بە ئاڵا کەوت، دوایە ئاغای عەلیی خوسرەوی لە مەڕ دەوری شەهیدانی ڕێگای ئازادی نوتقێکی دوور و درێژی کرد ، هەر وەها کوڕی ئاغای تەقی خانی بۆزچەلوو یەکێک لە سەرانی بەڕێزی عێلی قەرەپەپاغ هاتە سەر سەکۆی ووتار دان. لە لایەن عێلی گەورەی خۆی ڕا دەستەی ئاڵا هێنەری بە خێرهاتن کرد و پێ خۆشبوونی خۆی دەربری لە دامەزرانی لقی حیزبی دێمۆکڕاتی کوردستان لە نەغەدە. ئەو ڕێوڕەسمە بە قوربانی کردنی چەند سەر گا و مەڕ و جێژن و شادیی گشتی خەڵکی نەغەدە کۆتایی هات.\nهەڵکردنی ئاڵا لە بۆکان\nلە بەرواری ٥/١٠/١٣٢٤ی هەتاوی ژمارەیەک لە ئەندامانی حیزب ڕا ئەسپێردران کە لە ڕێوڕەسمی هەڵکردنی\nئاڵای کوردستان لە شاری بۆکان بەشداری بکەن و ئەوانە بریتی بوون لە ئاغایان: مستەفای سوڵتانیان، عەبدولقادری مودەرەسی، حوسێنی فڕووهەر [ زێڕینگەران ]، محەمەدئەمینی شەڕەفی،عەلیی خوسرەوی، مەحموودی وەلیزادە، ڕەحیمی لەشکری، هێمن شاعیری نەتەوەیی و محەمەدی نانەوا زادە فەرماندەی ئەڕتەشی کوردستان و قاسم ئاغای ئێلخانیزادە. ئەو هەیئەتە لە سەعات یەکی دوای نیوەڕۆ لە مەهاباد وەدەر کەوت و سەعات دوو گەیشتە میاندواو و ژمارەیەک لە باوەڕپێکراوان و گەورەی بۆکان ئاغایان محەمەدئەمینی ئێلخانیزادە،ئیبڕاهیمی عەلییار،ئەبووبەکری موهتەدی، هەژار و حەقیقی شاعیر هاتبوونە پێشوازی ئەو هەیئەتەی مەهاباد لە دوو کیلۆمیتری شاری میاندواو لە گوندێک کە بە تەغیاباد بەنێوبانگە و زۆربەی دانیشتوانی ئەوێ هەرمەنی بوون، لەوێ لە لایەن عیشقی خان ی هەرمەنی پێشوازییەکی گەرم و جێی پەسن دان لە هەیئەتەکە کرا و لە کاتێکدا ژنان و پیاوانی هەرمەنی لەمبەر ئەو بەری جادە ڕاوەستا بوون هەیئەتەکەیان بە هوریا کێشان و چەپڵە لێدانی بەردەوام بەڕێ کرد. لە نێوان میاندواو و بۆکان دێیەکی گەورە هەیە بە نێوی ‘ قەرە مووسالیان’ کە یەکێک لە پێگەکانی حیزبی دێمۆکڕاتیش لەوێ داندرابوو، ئەندامانی حیزب لەو گوندە کە بریتی بوون لە ئاغایان مستەفای موقتەدیری،یۆنس خان،مەحموود خان، عەبدوڵا خانی ئەمیری زۆر بە گەرمی پێشوازییان لە هەیئەتەکە کرد و وەک باوە مەرێکیشیان کردە قوربانی و لە سەعات چواری ئێوارێ شاندەکە گەیشتە دێی عەلییاباد کە لە دوو کیلۆمیتری بۆکان هەڵکەوتووە. لەو دێیە ژمارەیەک لە باوەڕپێکراوانی بۆکان لەوانە جەعفەر ئاغا و مارف ئاغای ئێلخانیزادە، ئەحمەد بەگ، فەیزوڵابەگی، هەباس ئاغا و خالید ئاغای حیسامی، فەیزوڵا خان و عەلی خانی قازلیان، عەلی بەگی فەیزوڵابەگی، عومەر ئاغا و ئەحمەدئاغا و کەریم ئاغای عەبباسی بە قوربانی کردنی چەند سەر گا و مەڕ پێشوازییان لێ کردن.\nبۆ سبەینێ ڕا سەعات ١٢ جەنابی ئاغای حاجی بابە شێخ ڕەئیسی هەیئەتی میللی کوردستان لەگەڵ ئەحمەد ئاغای ئێلخانیزادە هاتنە نێو شاری بۆکان. ڕۆژی ٧/١٠/١٣٢٤ی هەتاوی سەعاتی ٨ی بەیانی لە سەر قەڵای بۆکان کە دەڕوانێتە شاری بۆکان ڕێوڕەسمی هەڵکردنی ئاڵا بەڕێوەچوو، مووزێک ماڕشی نیزامی لێ دا و خەڵکی شارەکە کە نیزیکەی شەش هەزار کەس دەبوون لە خوارەوەی قەڵاکە و لە دەوری حەوزی بۆکان دەستیان کرد بە شایی و هەڵپەڕكێ. هاوکات وێڕای ئەو شایی لۆغانە ئاڵاهەڵگر ڕێوڕەسمی هەڵدانی ئاڵاکەی بەڕێوە برد لە کاتێک دا کە ئاغای حاجی بابە شێخ و عەلیی بەگی شێرزاد لە لای ڕاست و ئاغایان حەسەنی قزڵجی و محەمەد سادقی قزڵجی و عەلیی خوسرەوی و جەعفەر ئاغا و مارف ئاغای ئێلخانیزادە ، خالیدی حیسامی،حوسێن ئاغای عەلییار و براکانی لە لای چەپ ڕاوەستابوون ئاڵای کوردستان لە نێو شادی و هوریا و ماڕشی نیزامی دا هەڵکرا. دوایە مامۆستا هەژار و محەمەد سادقی قزڵجی [ قازیی کاکە حەمە]خیتابەی زۆر بەکەلکیان سەبارەت بە گرینگی و ڕێزلێنانی ئاڵای کوردستان خوێندەوە و ئاغایانی هەژار و حەقیقی هەرکامەیان بە نۆرەی خۆی هێندێک لەو پارچە شێعرانەیان خوێندەوە کە لە مەڕ مەسەلەی نەتەوەیی و نیشتمانی نووسیبوویان و لە سەعات یەکی دوای نیوەڕۆ ڕێو ڕەسمەکە کۆتایی هات.\nلە سەر دەمی کۆمار دا ژنانی کورد بۆ جاری یەکەم هاتنە نێو چالاکی کۆمەڵایەتی و دەرفەتێکیان دەست کەوت مافی لە دەستچووی خۆیان تا ڕادەیەک وەربگرنەوە و ناسێنەی خۆیان لە بەشی جۆربەجۆری کۆمەڵ دا بناسنەوە. بە لەبەر چاو گرتنی مادەی ٢١ی مەڕامنامەی حیزبی دێمۆکڕاتی کوردستان، لە مەر ئەوەی کە، ژنانیش وەکوو پیاوان دەبێ هەموو مافی سیاسی، کۆمەڵایەتی و مەدەنی یان هەبێ، ڕێکخراوەیەک بە نێوی ‘ حیزبی یایانی کوردستان’ [ یەکێتیی یایانی کوردستان] پێک هات کە سەرۆکایەتییەکەی بە ئەستۆی مینا خانم هاوسەری قازیی محەمەدەوە بوو.زۆر ئاشکرایە لە بەر دەنگ خەفە کردن و کارشکێنی خوت و خۆڕایی حکوومەتی ڕەزا خانی پەهلەوی سەبارەت بە خوێندنی ساوایان لە کوردستان ، ژمارەی ژنانی خوێندەواری هەرێمی کوردستان لە چاو ژنانی خوێندەواری شارەکانی دیکەی ئێران زۆر کەم بوو. لە گەڵ ئەوەشدا لە بەر خۆشەویستیی حکوومەتی کوردستان لە نێو یایان دا، هەر کە بیستیان یەکێتیی یایان ساز بووە، ژمارەیەکی زۆر بە ڕەزا و جۆشەوە هاتنە نێو ئەو یەکێتییە و نێونووسیان تێدا کرد. وەزاڕەتی فەرهەنگی کوردستانیش جگەلەو مەدرەسە کچانەیەی هەبوو، خوێندنگەیەکی دیکەی کچانەی داییر کرد. لە بەر ئەوەی ژمارەیەک لە ژنان لەو بارەیە دا خزمەتی زۆر شایانیان کرد ، پێویستە هێندێک لەوانەی بە لێوەشاوەییەوە خزمەتیان کرد بناسێندرێن، بۆ ئەوەی نێویان لە مێژووی فەرهەنگی ئەم ووڵاتە دا بۆ هەمیشە بمێنێتەوە، ئەوانەش بریتی بوون لە خانمان:\n١-یای مینای قازی سەدری یەکێتیی یایان. ٢-یای ئامینی داودی.٣-یای زیبای ئەییووبیانی مەرکەزی.٤-یای شاسوڵتانی فەتتاحی قازی.٥ یای ڕەعنای فرووهەر [زێڕینگەران].٦- کولسومی سوڵتانیان.٧-نەزاکەتی حاجی ڕەشیدی.٨-خەجیجەی حەیدەری.٩-وەجیهەی شوجاحی.١٠-ویڵمەی سەیادییان.\nئەو یایانەش کە هاوکاریی ڕۆژنامەی کوردستان یان دەکرد و بە نووسینی ووتار، یارمەتی ڕۆژنامەیان دەدا بریتی بوون لە خانمان ١- کوبڕای عەزیمی.٢- حەڵەبی ئیسماعیل فەرەجی. هەر وەها ئەو ژنانەش کە لە جێژن و ڕێوڕوسمی تایبەتی دا ووتاریان دەخوێندەوە بریتی بوون لە یایان: ١- سەلتەنەتی داود زادە، ٢-\nعیشرەتی عەزیمی،٣-ویلمەی سەییادیان،٤-خەجیجەی حەیدەری،٥-ئێرانی بلووری، ٦-فەریدەی زەندی.\nهەر وەها لە شاری مەهاباد کەمایەتییەک لە جوولەکان کە نیزیکەی ٦٠ خێزان بوون دەژیان، بە پێچەوانەی جوولەکەکانی ناوچەکانی دیکەی ئێران جوولەکەکانی مەهاباد دەوپەڕی ئاسوودەیی و ئارامی دا خەریکی کەسپ وکاری وەک زێڕینگەری،بەزازی، خەڕازی و عەتتاریی بوون. هیچ جۆرە ناخۆشییەکیان نەبوو و کەس جاڕزی نەدەکردن و هەموویان لە ئەمن و ئەمان دا بوون.بە ڕاگەیەندرانی حکوومەتی جمهووری کوردستان ئەوانیش هاوڕێ لە گەڵ خەڵکی مەهاباد لە جێژن و شادی دا بەشدارییان\nکرد.وەزاڕەتی فەرهەنگ کە خەرێکی رێکخستنی کاروباری مەدرەسەکان و دابین کردنی کتێبی خوێندن و کاروباری دیکەی کولتووری بوو، جوولەکە هاوشارییەکانیشی لە بیر نەبردبووەوە. بە پێی بەیاننامەیەک ڕێگای دا بە جوولەکەکان کە بە پێی سەرنجی تایبەتی قازیی محەمەد ئەوانیش وەکوو برا کوردە\nکانیان بتوانن خوێندنگەی تایبەتی خۆیان هەبێ و خوێندن بە زمانی عیبری [ وێناچێ ئەو زمانە عیبری بووبێ، زمانی عیبری دوای پێکهاتنی دەوڵەتی ئیسراییل وەک زمانی نێو کتێب زیندوو کرایەوە. جووڵەکەکانی کوردستان و ئێران بە شێوەزارێکی ئارامی نوێ قسەیان کردووە و ودەکرێ لەو مەدرەسەیەی لە مەهاباد داییر کرا بەو زمانە خوێندرابی . ح.ق.] بۆ ئەوان ئازاد و مەدرەسەکەیان وەکوو مەدرەسەکانی دیکەی کوردستان باری قانوونی دەبێ و هەر بەو ئاڕاستەیە دا بە دوای بڵاو بوونەوەی بەیاننامەی باسکراو دا ڕێگا درا بە کرانەوەی خوێندنگەیەک بە بەڕێوەبەریی ئاغای داود زادە . کرانەوەی ئەو خوێندنگەیە پێشوازیی لێ کرا وبە ساز کردنی کۆڕی جیژن و شایی و بە ئامادەبوونی دایوبابانی قوتابیان پۆلی خوێندن کرانەوە.\nحیزبی دێمۆکڕاتی ئازەربایجان هەر هەمان حیزبی توودە بوو کە بە هێندێک ئاڵوگۆڕی کەم لە مەڕامنامە دا و بە لە بەرچاو گرتنی بار و دۆخی زەمانی و بێ سەرنجدان بە ئەوەی کە چالاکی خۆی لە خاکی ئێران دا دەکا، ئەو کارانەی کە کۆمۆنیستەکان لە بەراییەکانی شۆڕشی مەزنی ئۆکتۆبر دا کردبوویان، بە پەلە لە ئازەربایجانی ئێرانیش دا پیادەی کرد. دەستی بە سەر ماڵ و موڵکی خاوەنموڵکان دا دەگرت و لە نێو وەرزێران دا دابەشی دەکرد. فابریک و کارگەی کە بەدەست کەسانی دەسترۆیشتووە بوون لێی سەندن و کردنیە خۆماڵی . ماڵیات و خاوەی قورسی بەسەر دەوڵەمەندان و بازارییەکان دا سەپاند، مولک و ماڵی کەسانی ناسراوی زەوت کرد. لە ئاکام دا ئازەربایجانی ئێران خەڵکی چالاک و کارلێهاتوویەکی ئەوتۆی تێدا نەما. لە ڕاستییدا تەورێز وەک شارێکی بێ ڕوح و بێ هەستی لێ هاتبوو، خەیابانەکانی چۆل و هەڵسووڕانی پێوە دیار نەبوو، دووکان کەلوپەلیان کەم و بێ ڕمێن و بێ موشتەری بوون، سەرانی حکوومەت ئاگایان لە وەزعی ئابووری ناوچەی ژێر دەستەڵاتی خۆیان نەبوو،لە جیات ئەوەی دە فکری ئاسوودەیی و ئێروویی خەڵک دا بن، حەولی سەرەکی ئەوان تێکەڵبوونەوەی دوو ئازەربایجانەکان بوو.\nقازیی محەمەد بە ئەندامانی حیزبی گوت لەگەڵ ئەوەشدا دەزانم ڕێگای پەڕێنەوە و چوون بۆ شووڕەوی کراوەیە و ڕێگاکانی ئازەربایجانی ڕۆژئاوا وەک پێشوو لە ژێر دەستەڵاتی ئێمە دایە، بەڵام ئەمن چۆن پەنا بەرمە بەر دەوڵەتێک کە پێبەند نییە بە هیچکام لە بەرعۆدەیی و بەڵێنەکانی، بۆ پاراستنی بەرژەوەندی خۆی و بەڵێنی درۆی کە دوژمنان پێیان داوە و جگە لە فریو و تەڵەکە نەبێ شتێکی دیکە نییە ، نەتەوەکانی کورد و ئازەربایجانی کردووەتە قوربانی خۆی و پشتی بەر داون.ئەمن دەوڵەتی شووڕەویم تاقی کردەوە و دیسان تاقیکردنەوەی هەڵەیە. ئەندامانی حکوومەت ئازادن، بۆ هەر کوێیەکی دەیانەوێ بچن و هەرچی پێویستیانە لەگەڵ خۆیانی بەرن و نەهێڵن چرای ئەم بزووتنەوە نەتەوەییە بکووژێتەوە.\nئەو ڕۆژەی کە دادگەی پێداهاتنەوەی ئێمە دەستی پێکرد، نیزیکەی هەشتا ڕۆژ لە دادگەی هەر سێک قازییەکان تێپەڕیبوو، دادگای سەرەتایی سەحرایی،سزای مەرگی بۆ بڕیبوونەوە، بۆ دادگەی پێداچوونەوە هەیئەتێک لە ئەفسەرانی دادگەی تەورێز ،ناردرانە مەهاباد کە ژمارەیان چاردە کەس بوو. قازیی محەمەد لە دوایین بەرگری کردن دا کە چل و هەشت سەعاتی خایاند، لە دادگە دا گوتی: ئەوە بزانن لە دوای کووژرانی من هەر دڵۆپە خوێنێکی من ، دەبێتە قازیی محەمەدێک و ئەم بزووتنەوەیە قەت دانامرکێ.\nئه‌و ڕۆژه‌ی ئیداره‌ی فه‌رهه‌نگی کوردستان که‌وته به‌ر ده‌ست من ، هه‌ستم کرد بۆ جێبه‌جێکردنی ئه‌و کارانه‌ی خراونه سه‌ر ئه‌ستۆی من له داهاتوو دا له گه‌ڵ کێشه‌ی زۆر قورس و دژوار به‌ره‌وڕوو ده‌بم. له خه‌رمانامی ١٣٢٠وه تا ساڵی ١٣٢٤ ته‌قریبه‌ن هه‌موو فێرگه‌کان داخراو یان نیوه داخراو بوون و وه‌زعی خانووی ئه‌وان و ده‌رس دادانی ساوایان له هه‌موو ڕوویه‌که‌وه ناڕێک و پێک و شپرزه بوو و بۆ گوتنه‌وه‌ی زمانی کوردی نه کتێبێک هه‌بوو و نه مامۆستا، له لایه‌کی دیکه‌شه‌وه بۆ کردنه‌وه‌ی فێرگه‌کان له هه‌موو لایه‌که‌وه گوشار ده‌هات، چ چاره‌یه‌ک جگه له‌وه نه‌بوو له کوردستانی عێراقه‌وه کتێبی کوردی بهێندرێ ، به‌و بڕیارانه‌ی وا له لایه‌ن هه‌یئه‌تی فه‌رهه‌نگی ڕا درا له ماوه‌یه‌کی که‌م دا ئه‌و کتێبانه‌ی پێویست بوون گه‌یشتنێ و دوای گۆڕانی پێویست له چاپخانه‌ی مەهاباد [کوردستان!] ئاماده کران و کتێبه تازه‌کان له فیرگه‌کان و کتێبخانه گشتییه‌کانی شاری دا بڵاو کرانه‌وه، هاوکات له گه‌ڵ کرانه‌وه‌ی فێرگه‌کان چه‌ند نه‌فه‌ر له ئامۆژگارانی عێراقی به دلخوازی خۆیان به مه‌به‌ستی ده‌رس دادانی زمانی کوردی به ناوه‌کانی عوسمان دانیش ، محه‌مه‌د ووردی، عه‌بدولقادر ئه‌حمه‌د، جه‌میل به‌هائه‌دین هاتنه مەهابادێ . خوێندکاران به شه‌وق و زه‌وقێکی زۆره‌وه که چاوه‌ڕوان نه‌ده‌کرا هاتنه پۆله‌کانی ده‌رس ، و به‌و مرخه زۆره‌ی هه‌یانبوو له ماوه‌ی که‌متر له مانگێک دا ئه‌لفوپێتکه‌ی کوردی و تا ڕاده‌یه‌کیش خوێندن و نووسین فێر بوون و به‌و پێیه ئه‌و گیروگرفته‌ی وا له سه‌ره‌تاوه وا داده‌ندرا جێبه‌جێکردنی محاڵ بێ به هاسانی به‌رته‌ڕه‌ف بوو.\nچوار مانگ له حکوومه‌تی کوردستان تێپه‌ڕیبوو و له‌و ماوه‌یه‌دا که‌موکورتی و کێشه‌ی کاروباری په‌روه‌رده تا ڕاده‌یه‌ک به‌لادا خرا، به‌ڵام ئیداره کردنی مه‌دره‌سه‌کان له گه‌ڵ ئه‌و هه‌موو حه‌وله‌ش که درابوو پێداویستی به جیدییه‌تێکی زیاتر بوو، بۆ پێشگرتن له‌وه‌ی کاره‌کان نه‌که‌ونه‌وه سه‌ریه‌ک و کاری فه‌رهه‌نگی چه‌تی تێنه‌که‌وێ ئاغای برایمی نادری م کرده جێگری [وه‌زاره‌ت] ی فه‌رهه‌نگی کوردستان ناوبراو یه‌کێک له لاوانی خوێنده‌واری کرماشانی و لیسانسی ئه‌ده‌بییات بوو، به‌ڕێزی لاوێکی زۆر هه‌ڵسووڕاو و له جێبه‌جێکردنی کاره‌کان دا جیدی بوو ، شه‌و و ڕۆژ بۆ ده‌مێکیش چییه له پێڕاگه‌یشتن به پێداویستییه‌کانی مەدرەسەکان ته‌نه‌خی نه ده‌کرد و ئه‌رکه‌کانی خۆی به باشترین شیوه پێک ده‌هێنا و من به فکری ئاسووده‌وه به کاره‌کانی دیکه‌ی حیزبییه‌وه خه‌ریک بووم.\nسێ بیرەوەری دیکەی میرزا مەنافی کەریمی وەزیری مەعاریفی کوردستان سەبارەت بە ڕووداوەکانی\n١-ڕۆژێک لە ماڵی ئاغای محەمەدی عەبباسی کە لایەنگری دەوڵەتی نێوەندی بوو دانیشتبووین، ژمارەیەک لە سەرۆک عەشیرەتەکانی ناوچەی سەقز و چەند نەفەر ئەفسەری ئەڕتەشی ئێران بۆ وتووێژ سەبارەت بە چلۆنایەتی سەربازخانەکانی دەوڵەتی نێوەندی و پێشمەرگەی حکوومەتی کوردستان لە سەر ڕێی جادەی سەقز-بانە لەو کۆبوونەوەیە دا ئامادە بوون. ئاغای ئەمیر ئەسعەدی عەلییار [ عەلیی ئاغای حاجی ئێلخانی] میوانی ئاغای عەبباسی بوو و لەو مەجلیسە دا بوو، نەخۆش بوو و زۆر ماندوو و فڵ بوو، بە پێی ئەوەی کە لە ڕابردووە وە منی دەناسی گوتی: وەک دەبینی نەخۆشم و لە پێ کەوتووم، ئێستا کە دەچییەوە مەهابادێ، وەزعی نەخۆشی من بە عەرزی قازیی محەمەد بگەیێنە ،ئەمن دەمەوێ بگەڕێمەوە دێیەکانی خۆم لە دەورو بەری بۆکان و لەوێ بحەسێمەوە. کاتێک من لە سەقز چوومە خزمەت قازیی محەمەد و ڕاسپاردەکەی ئەمیر ئەسعەدم پێگوت، فەرمووی ئێمە لەگەڵ هیچکەس دوژمنایەتیمان نییە و قەت پێشی هاتنەوەی کەس ناگرین، ئاغای ئەمیر ئەسعەد دەتوانێ لەوپەڕی ئازادی دا لە هەرجێیەکی کە پێی خۆش بێ بژی. دوای دوو ڕۆژ ووڵامەکەم بۆ ئاغای ئەمیر ئەسعەد بردەوە. ئەمن لە شێوەی هەلسوکەوت و پەیام ناردنی ئەو دوو کەسایەتییە گەورەیە کە بە ساڵان دوژمنایەتییان لە گەڵ یەکدی هەبوو حەزم کرد و بە خۆمم کوت: پیاوانی گەورە تەنانەت لە دۆژمنایەتی کردنیش دا گەورەیی و لەسەرەخۆیی خۆیان دەپارێزن.\n٢-مەئموورییەتێکم هەبوو بۆ سەردەشت.کاربەدەستانی دەوڵەتی نێوەندی لە ڕادەست کردنی کاروباری سەردەشت بە ئێمە بە بیانووی جۆر بە جۆر خۆیان دەدزییەوە، بە ئەزموونی پێشوو کە لەو جۆرە بەڵێنە نێو هڵۆڵانە هەمبوو دەمزانی کە ئەمڕۆ و سبەینێ کردنی کاربەدەستانی تاران جگە لە فریو وکەتن شتێکی دیکە نییە جابۆیە ئێوارەی ڕۆژێک رائەسپێردرام پێویستە فەرمانی هێرش بۆ گرتنی سەردەشت بە فەرماندەی پێشمەرگەکان بگەیێندرێ کە هەرچی زووترە سەردەشت و دەوروبەری ئازاد بکەن، بۆ جێبەجێکردنی ئەو فەرمانە سەعات ٩ی شەو گەیشتینە دێی کاولان، لەگەڵ هاوڕێکانم ئاغایانی مەحموودی وەلیزادە و دڵشادی ڕەسووڵی بۆ حەسانەوە چووینە سەربانی کە لەوێ جێگایان بۆ ڕاخستبووین. هێشتا خەومان لێ نەکەوتبوو و سەعات نیزیکەی یەکی دوای نیوە شەو بوو ماشێنێک لە بەر دەرگای قاوەخانە ڕای گرت و خەبەری ئێمەی لە قاوەچییەکە پرسی و کاتێک زانیان ئێمە لەوێین هاتنە سەربانی، ئەو کەسەی ناردرا بوو ئاغای سەدیقی حەیدەری بوو.\nئەو گوتی: سۆڤییەتییەکان لە پلانی هێرشی پێشمەرگە بۆ سەر سەردەشت ئاگادار بوون و دەڵێن ئەوە ئێمە لە تاران خەریکی جێبەجێ کردنی مەسەلەی ئازەربایجان و کوردستانین ،بەڵام ئێوە دەتانەوێ بیانوویەک بدەنە دەست دەوڵەتی نێوەندی و ئەوەش لە سەر ڕێی جیبەجێ کردنی کێشەکان بەرهەڵستێک ساز دەکا، لە بەر ئەوە بڕیاری هێرش بۆ سەر سەردەشت پوچەڵ کرایەوە و من و هاوڕێکانم چەند ڕۆژێک لە نیزیکی دێی هەمران لە چادری پێشمەرگەکان لە بەرزاییەکان دا ماینەوە.\n٣-مەئموورییەتێکیشم هەبوو بۆ میاندواو. چەند ڕۆژێک بوو حکوومەتی ئازەربایجان بە دەست ئارامی هەرمەنی میرزا ڕەحمەتی شافیعی گرتبوو و لە تەغی ئاباد زیندانی کرد بوو. دەیانگوت پارەیەکی زۆر لە نێوبراو داوا دەکەن و ئاشکرا بوو دوای ئەوەی پارەیان لێ ئەستاند گیانی خۆشی بۆ ڕزگار ناکرێ، سەعاتی دەی بەیانی بوو کە بانگ کرام بۆ ئیدارەی حیزب. یەک لە پێشخزمەتەکان منی ڕێنوێنی کرد بۆ لای قازیی محەمەد کە بەڕێزیان فەرموویان دەزانی ئەوە ئاغای ڕەحمەتی شافیعی لە میاندواوێ زیندانی کراوە، وەک دەردەکەوێ نییەتێکی خراپیان لە ئاست وی هەیە ، دەستبەجێ لە گەڵ دووسێ کەس لە ئەندامانی حیزب بچنە ئەوێ و لە لایەن منەوە بە نەماز عەلییێڤ بڵێن زیندانی کردنی کوردێک بە دەست ئازەربایجانییەک بەلەبەرچاوگرتنی ئەوەی کە نیوەی زیاتری خەڵکی میاندواو کوردن لە ڕوانگەی ئێمەوە سووکایەتییەکی گەورەیە. ئەگەر میرزا ڕەحمەت تاوانێکیشی کرد بێ دەبێ لە مەهاباد سزا بدرێ، هەلبەت من بۆچوونم ئەوە نییە و ئازاد بوونیم لە زیندانی کردنی پێ باشترە. لە گەڵ ئاغایان حاجی مستەفای داودی،محەمەدئەمینی شەڕەفی، دڵشادی ڕەسووڵی و هەباس ئاغای عەزیزی زاوای ئاغای ڕەحمەتی شافیعی بە ماشین وەڕێ کەوتین، لە میاندواو لە پێش قاوەخانەیەک بۆ چایی خواردنەوە ڕامان گرت. تەماشامان کرد، سەربازێکی شووڕەوی هاتە پێشێ و گوتی فەرماندە دەیەوێ چاوی بە ئێوە بکەوێ. لە گەڵ سەربازەکە چووم. فەرماندە پرسیاری کرد میرزا مەناف بۆ چ کارێک هاتوون بۆ میاندواو؟ گوتم بۆ دیتنی ئێوە هاتووم و دەستبەجێ پەیامەکەی قازیی محەمەدم ڕاگەیاند، ئەویش گوتی بەو کەسانەی لە گەڵت هاتوون بڵێ دەستبەجێ میاندواو بە جێ بهێلن و لە یەکەم قاوەخانەی سەر رێیە چاوەڕوانی هاتنەوەی ئێوە بن، قسەکەیم چی بە جێ کرد و گەڕامەوە لای و پێی گوتم بە ماشێنی من بچۆ بۆ لای ئارام ، ئەو شافیعی ڕادەستی ئێوە دەکا، کە گەیشتنە تەغی ئاباد سەر و سۆراغی ئارامی هەرمەنیم کرد، شوێنی کارەکەیان پێ نیشان دام، بەڵام ئارام بۆ خۆی لەوێ نەبوو،بە ڕواڵەت لە ئاغای شافیعی و هەر وەها من کە پێشتر دەمانناسی ڕوودەربایستی هەبوو، بەڵام پێشتر فەرمانی دا بوو کە ئاغای شافیعی ڕادەستی من بکەن. دوای نیزیک پێنج دەقیقە ئاغای شافیعی یان هێنا بۆ دەفتەر دەستبەجێ سواری ماشین بووین و هاتینەوە میاندواو، لەوێ ماشێنی حیزب ئامادە بوو، بە سپاس لە نەمازعەلییێڤ سواری ماشین بووین و هەموومان بەرەو مەهاباد وەڕێ کەوتین و لە یەکەم قاوەخانەی سەر ڕێیە ئەندامەکانی دیکەش لەگەڵمان کەوتن، سەر و ڕوو ماچ کردن دەستی پێکرد و لەو سەرکەوتنەی وە دەستمان هێنابوو هەموومان شاد و خۆشحاڵ بووین ( پێویستە لێی زیاد بکرێ ئەو قسەیەی\nنەمر میرزا مەنافی کەریمی لە مەڕ ڕزگار کردنی ژیانی میرزا ڕەحمەتی شافیعی لە وەسییەتنامەی پێشەوا قازیی محەمەد دا وەڕاست دەگەڕێ. پێشەوا لەو بارەیەوە نووسیویە: ” میرزا ڕەحمەت یان کەسێکی دی هەرچەند لە کوشتن ڕزگارم کرد، ئەگەر شتێکی لە مەر من دە دڵ گرتبێ، گەردنم ئازاد کا” ح.ق.)\nتێبینی وەرگێڕ: ئەو یادداشتانەی میرزا مەنافی کەریمی وەزیری فەرهەنگی جمهوورییەتی کوردستان، بەڕێز هاشمی سەلیمی ڕێکی خستووە و لە پەراوێزی بیرەوەرییەکانی سەعیدی هومایون دا ” پیشوای بیداری” خاطرات سعید همایون، موسسە چاپ و نشر آراس، هولر، ٢٠٠٤ دا بڵاوی کردووەتەوە. لەوانەیە ئامادەکار لە بەر کورتیی یادداشتەکان ئەوەی کردبێ، بەڵام بریا بە جوێ چاپ کرا بان. پێویستە ئاماژەی پێ بکرێ وەک لە دەقی یادداشتەکان ڕا دەر دەکەوێ میرزا مەنافی کەریمی لە نووسینەوەی هێندێک بابەت دا ڕاستەوڕاست کەلکی لە ڕۆژنامەی کوردستانی سەردەمی کۆمار وەرگرتووە.\nوێنەکانی ڕەحمەتی میرزا مەنافی کەریمی بە سپاسەوە لە ئاڕشیوی مێدیا تیڤی وەرگیراون.\nPrevious ژمارە ٣ی ڕۆژنامەی ” کرد” (کورد) ی سەردەمی سمکۆ بە ڕێنووسی ئێستا


له‌لایه‌ن: ڕێزدار ئەحمەد - به‌روار: 2021-04-18-03:40:00 - کۆدی بابەت: 4605\nباسی قوربانی - أضحیة\nقوربانی ئەوەیە لە جەژنی قورباندا ئاژەڵێک بە نیازی خواپەرستی سەر ببڕێ و بیکاتە خێر قوربانیکردن سوننەتێکی زۆر گەورەیە بۆ پیاو و ئافرەتی باڵغ (عن عائشة -رضي الله عنها-: عن النبی ﷺ: ماعمل آدمي من عمل یوم النحر أحب إلی الله من إهراق الدم إنها لتأتی یوم القیامة بقرونها وأشعارها وأظلافها وإن الدم لیقع من الله بمکان قبل أن یقع علی الأرض) رواه الترمذي، پێغەمبەر ﷺ فەرمووی لە جەژنی قورباندا هیچ کردەوەیەکی ئادەمیزاد خۆشەویستتر نییە لەلای خودای گەورە لە کوشتنەوەی قوربانی بێگومان لە ڕۆژی قیامەت قوربانییەکە دێتە تەرازووی چاکەکانی بە قۆچەکانییەوە و بە مووەکانیەوە و بە سمەکانیەوە خوێنی قوربانی پێش ئەوەی بڕژێتە سەر زەوی لەلای خوا شوێنی خۆی ئەگرێ.\nئەو جۆرە ئاژەڵانەی دروستە بکرێنە قوربانی،\nمەڕی یەک ساڵە یان زیاتر.\nبزنی دوو ساڵە یان زیاتر.\nووشتری پێنج ساڵە یان زیاتر.\nڕەشە ووڵاغی دوو ساڵە یان زیاتر جا مانگا بێ یان گامێش بێ.\nجگە لەو چوار جۆرانە هیچ ئاژەڵێکی تر بە قوربانی ناچێ، هەروەها ئەگەر تەمەنیشیان لە تەمەنی دیاریکراو کەمتر بێ، نابنە قوربانی دروستە بە حەوت کەسان یەک ووشتر بکەنە قوربانی هەروەها یەک ڕەشە ووڵاغیش دروستە حەوت کەس بیکەنە قوربانی (عن جابر -رضي الله عنه-: نحرنا مع النبی ﷺ بالحدیبیة البدنة عن سبعة البقرة عن سبعة) رواه مسلم، (جابر) فەرمووی لە (حودەیبییە) لەگەڵ پێغەمبەر ﷺ ووشترمان بۆ حەوت کەسان سەربڕی و مانگاش بۆ حەوت کەسان بزن و مەڕ (هەر یەکە) بۆ یەک کەس بە قوربانی ئەچێ (عن عائشة -رضي الله عنها-: أن النبی ﷺ أتی بکبش أقرن ثم ضحی به) رواه مسلم، (عائشة) فەرمووی بەرانێکی شاخداریان بۆ پێغەمبەر ﷺ هێنا ئەویش کردییە قوربانی.\nئەو ئاژەڵانەی دروست نییە بکرێنە قوربانی\nئەو ئاژەڵەی چاوێکی کوێر بێ بە ئاشکرایی.\nئەو ئاژەڵەی بە ئاشکرایی بشەلێ.\nئەو ئاژەڵەی بە ئاشکرایی نەخۆش بێ.\nئەو ئاژەڵەی لەبەر لاوازی مێشکی نەمابێ.\nکەواتە ئاژەڵی گێژیش نابێتە قوربانی (عن البراء -رضي الله عنه-: عن النبی ﷺ: أربع لا تجوز فی الأضاحی: العوراء البین عورها، والمریضة البین مرضها، والعرجاء البین عرجها، والعجفاء التی لاتنقی) رواه أصحاب السنن، واتە دیارە ئەو ئاژەڵەی ئەکرێتە قوربانی قوربانی نابێ هیچ کەم و کوڕییەکی تریشی تێدا بێ کە ببێتە هۆی گۆشت کەمی کەوابوو ئاژەڵی ئاووس و ئاژەڵی گڕوو بە (خروشت) بە قوربانی ناچێ بەڵام لەلای چەند زانایەک دروستە ئاژەڵی ئاوس بکرێتە قوربانی بەو مەرجەی ئاوسیەکەی کاری لە گۆشتەکەی نەکردبێ ئاژەڵی خەسێندراو بە قوربانی ئەچێ، هەروەها ئەژڵی قۆچ شکاویش بە قوربانی ئەچێ، بەڵام ئەو ئاژەڵەی کە گوێی لێکراوەتەوە، دروست نییە بکرێتە قوربانی هەرچەند پارچەیەکی کەمیش بێ بەڵام ئیمامی (أبوحنیفة) فەرموویەت ئەگەر لە سێیەکی گوێی کەمتری لێکرابۆوە، دروستە بکرێتە قوربانی ئەگەر گوێی بچووک بوو یان قڵێشرابۆوە و هیچیشی لێنەکرابۆوە، دروستە بکرێتە قوربانی.\nهەروەها دروست نییە ئاژەڵی کلک بڕاو، یان دونگ بڕاو، یان گوان بڕاو بکرێتە قوربانی هەرچەند کەمیشی لێکرابێتەوە بەڵام ئەگەر زۆربەی ددانەکانی نەمابن و کەمترەکەیان مابن، ئەوە دروستە بکرێتە قوربانی.\nکاتی کوشتنەوەی قوربانی دەست پێدەکات لە کاتی تەوابوونی نوێژی جەژنی قوربان، واتە لەو کاتەی ڕۆژ بە ئەندازەی ڕمێک بەرز ئەبێتەوە تا ڕۆژ ئاوا ئەبێ لە سێیەمین سێ ڕۆژەکەی دوای جەژنی قوربان، واتە چوار ڕۆژان ماوەی هەیە (عن جبیر بن مطعم -رضي الله عنه-: عن النبی ﷺ: فی کل أیام التشریق ذبح) رواه ابن حبان، پێغەمبەر ﷺ فەرمووی: هەرسێک ڕۆژەکانی دوای جەژن ڕۆژی سەربڕینن.\nسوننەتەکانی کاتی سەربڕینی ئاژەڵ\n(بسم الله)ـی کردن.\nسەڵاوات لێدان لەسەر پێغەمبەر ﷺ.\nئاژەڵەکە ڕوو لە قیبلە بکرێ.\nسێ جار بڵێ (الله أکبر).\nدوعا بکا و بڵێ خوایە لێم قبوڵ بکە.\nدروست نیە ئەو کەسەی قوربانی ئەکا بە خۆی و منداڵەکانی بخۆن، هیچ شتێک لەو قوربانییەی کە لەسەر خۆی نەزری کردووە، واتە گۆتبێتی لەسەرم نەزر بێ قوربانی بکەم یان گۆتبێتی لەسەر بێ ئەم ئاژەڵە بکەمە قوربانی. کەوابوو ئەبێ پێستە سەر و پێیەکەشی گشتی بکاتە خێر.\nدروستە بخوا بە خۆی و منداڵەکانی لەو قوربانییەی لە سوننەتە، جا باشتر ئەوەیە لە جەرگی قوربانییەکە بخوا و ئەوی تریش گشتی بکاتە خێر وە ئەگەر زێتریش بخوا هەر دروستە بەڵام سوننەتە لە سێیەکی زیاتر نەخوا،\nدروست نییە هیچ لە قوربانییەکە بفرۆشێ، وە نابی هیچیش لە قوربانییەکە بەناوی کرێ بداتە سەربڕەکە، ئەبێ بێچووی قوربانییەکە و پێستە و مووەکانی و سەروپێیەکەی یان بکاتە خێر، یان بۆ خۆی دایبنێ ئەبێ قوربانی بە ناوی خێر بە تازی بدرێتە گەدا و هەژارانی موسوڵمان، هەروەها دروستە قوربانی سوننەت بدرێتە دەوڵەمەندان، بەڵام هی نەزرکراو دروست نییە.\nنیەتهێنانی قوربانی واجبە، دروست نییە لەجیاتی کەسێکی تر قوربانی بکا، تا ئیزنی لێوەرئەگیرێ، هەروەها قوربانیکردن بۆ مردوو دروست نییە ئەگەر وەسێتی نەکردبێ، جا ئەگەر وەسێتی کردبوو قوربانی بۆ بکرێ، ئەوەی قوربانی بۆ ئەکا ئەبێ نیەتی لەجیاتی بێنێ و نابێ بە خۆی لێی بخوا و نابێ بیداتە دەوڵەمەندان.\nبابه‌ته په‌یوه‌ندیداره‌كان به : قوربانی