30 ساڵ و، ساڵەكەی مەسرور\nكورد مادەم خۆی دەوڵەتی نەبووە، هەمیشە لەلایەن دەوڵەتەكانەوە چەوسێندراوەتەوە، تێگەیشتنێك لەنێو نەستیدا چەسپیوە كە دژی هەرچی شتێك بێت كە لەلایەنی دەوڵەتەوە بێت، تەنانەت دژی بینای قوتابخانەش بێت مادەم دەوڵەت دروستی كردووە! لە ڕاپەڕینەكەی 1991 بینیمان، چۆن بینای قوتابخانەكان تاڵان و وێران كران، كتێبەكان سوتێنران بەبیانوی زیاندان لەحكومەت!. ئیستاش هەمان فەرهەنگ درێژەی هەیە و، خەڵكی بۆ زیاندان لەحكومەت گڵۆپی زیاتر بەكاردێنێت، یان وێستگەی پاس دەشكێنێت!. تەنانەت هونەرمەندی بەناوبانگ هەیە، دەڵێت: بۆ ئەوەی حكومەت بەچۆكدا بێت، پێویستە كارەبا بەفیڕۆ بدەین!.\nتەمەنی حوكمڕانی كورد لەهەرێمی كوردستاندا، سیی ساڵی ڕەبەقە، بەڵام پێش ئەو 30 ساڵە، بەدرێژكراوەیی لەدوای ڕووخانی ئیمپراتۆریەتی مادەوە، بۆشاییەكی مێژویی 2700 ساڵ هەیە، كە كورد تیایدا ژێردەستە بووە، داگیركەرانی كوردستان ڕێگەیان نەداوە كورد فێری بەڕێوەبردن و هونەرەكانی ئیدارە و سیاسەت ببێت.\nژینگە و فەرهەنگی كۆمەڵایەتی و، سەقافەتی ئینتیما بۆ دەوڵەت، لەم بەشەی كوردستانی ژێر چنگاڵی عەرەبی عێراقی، بەبەرنامە سفركراوەتەوە. هیچ دەرچەیەك نیە بۆ ئەوەی لەماوەی نزیكی داهاتوودا بتوانین ئەو فەرهەنگە دەستكاری بكەین.\nجارێك لەشارێكی كوردستانی ڕۆژهەڵات، بەبرادەرێكم گوت: ئەو گەڕەكەتان زۆر جوان ڕازێنراوەتەوە، بەڕاستی شارەوانییەكەتان سەلیقەی جوانە.. گوتی: ئەوە خەڵكی گەڕەك خۆمان كردوومانە، نەك شارەوانی! ئینجا گوتی: دەی خۆمان لەم گەڕەكە دەژین خۆ ئاغای خامنەیی تێدا ناژی، ئیتر بۆ چاوەڕوان بكەین دەوڵەت بۆمان دروست بكات، ئەی نابێ خزمەتی خۆمان و مناڵەكانمان بكەین؟.\nلێرەدا بەراوردەكە ڕامان دەچڵەكێنێت. لەكوردستانی ڕۆژهەڵات، فەرهەنگی مەدەنی پەرەی پێدراوە، هیچ گوند و ئاوەدانییەك بەشۆڤڵ و چاڵكەن وێران نەكراوە. بەڵام عەرەبی عێراقی كەم چاوگ و كانی هەیە بە "تی.ئێن.تی" كوێری نەكردبێتەوە، بۆیە هاوڵاتی كورد لەباشور ڕقی لەهەموو شتێكی دەوڵەتە و ئامادەنییە بە هیچ شێوەیەك و لەبچوكترین جومگەدا هاوكاریی دەوڵەت بكات، بەڵكو وەكو هونەرمەندەكە دەڵێت: دەبێ گڵۆپی زیادە بەكاربهێنین بۆ ئەوەی حكومەت فریای بەرهەمهێنان نەكەوێت!.\nجارێكیان بەڕێزێك كە ئەو كاتە سەرۆكوەزیرانی كوردستان بوو، گوتی: چەندین جار كەسایەتی سیاسی و كۆمەڵایەتی سەردانم ئەكەن، سكاڵای زۆر و گلەیی لە گەندەڵی و واسیتە و بەرتیل دەكەن، كەچی كە هەڵدەستێت بڕوات، لیستێك ناوی كەسوكار و خزم و ئەحبابی خۆی پێیەو داوا ئەكات بۆی دامەزرێنم!.\nئینجا وەرە سەیری ئەو پارادۆكسە فەرهەنگییە بكە\nفەرهەنگە كۆمەڵایەتییەكەمان، بەبەرنامەیەكی ورد لەلایەن داگیركەرانی كوردستانەوە تێكدرا. ئێمە خۆمان شایەتی حاڵەتێكی بەرفراوان بووین، لە پێش ڕاپەڕین دیاردەی بەكرێ گرتنی جاش بەناوی "فورسان و فەوجی خەفیفە" لەترۆپكدا بوو، ئەگەرچی ئەوە نیشانەی داڕوخانی ئینتیمای كورد بوو، كەچی لەناو ئەو دیاردە پیسەشدا، دیاردەیەكی پیستر هەبوو كە بەهەزاران هەزار لەو جاشە خەفیفانەی گرتبووەوە، ئەوانە بەنیوەی موچەكەیان ڕازی دەبوون و دەوامیان نەدەكرد و نیوەی موچەكەیان ئەدا بە بەرپرسەكان" ناویان نرابوو جاشی مێچكە" هەموو ئەوانەی لەو سەردەمەدا ژیاون، زۆر باش ئەو دیاردەیە دەزانن!.\nنكولی كردن هەڵناگرێت، چونكە سەرتاپای كوردستانی گرتبووەوە، ئەوەی ئێستا مایەی نیگەرانییە، دیاردەكە درێژەی هەیە و لەڕیزەكانی هێزە چەكدارەكانی ئیستای كوردستانیش دەبینێرێت و ناوەكەی گۆڕاوە بۆ " پەپولە ".\nلەزۆر جێگە هەیە و بەسەدان و هەزاران كەسی سەربە هێزە چەكدارە جۆراو جۆرەكان دەوام ناكەن و بۆخۆیان پەپولەی بێگوناهن. بەڵام ئەگەر حكومەتی پێشوی عێراق بە بەرنامە ئەوەی دەكرد، ئیستا چۆن ئەو دیاردەیە درێژەی هەیە؟.\nئەوە لەدیوە كۆمەڵایەتییەكەی كەبەهیچ شێوەیەك هاندەر نیە بۆ ئەوەی حوكمی ڕەشید دروست بكرێت. لەدیوە سیاسیەكەشدا، هەموو حیزبەكان بەبێ جیاوازی و بە ڕێژەی جۆراوجۆر، بەشدار لەدروستكردنی ئەم لیتاوەی كە ئیستا كورد و حكومەتەكەی تێكەوتووە.\nسیی ساڵە هەریەك لەبەرپرس و حیزبەكان، وەكو ئەختەبووت لوتیان ژەندۆتە ناو ئەم هەرێمە و سەرخان و ژێرخان وێران دەكەن، چاكم لەبیرە لەهەڵمەتی هەڵبژاردنی پەرلەمانی كوردستان لە 1992، خەڵكی بە تەرێزەوە دەیانگوت: ئەگەر ئەتەوێ ئاخچەم بگاتە ئەو ملە، دەنگ بدە بە دكتۆر خولە!.. ئەوە كاتێ بوو هێشتا كەمتر لە ساڵێك بەسەر دەستەڵاتی كوردیدا تێپەڕیبوو!.\nمەبەست لەئاودێوكردنی كەلوپەلی فەرمانگەكان بوو بەرەو ئێران. تەنانەت "ئاودیوكردن" وشەیەك بوو لەو سەرەتایەوە بەهۆی تاڵانكردنی فەرمانگەكانەوە هاتە ناو زمانی كوردی، چونكە تەنانەت تەلی ستونەكانی كارەباش دەبرایە ئێران!.\nلەدوای پرۆسەی ئازادی عێراق، هەرێمی كوردستان و عێراق بازێكی گەورەیاندا، لەڕووی ئابوری و سیاسییەوە، درگاكان كرانەوە، بەسەدان ملیار دۆلار هاتە عێراقەوەو پشكی هەرێمی كوردستانیش گەشتە نزیكەی 13 ملیار دۆلار لەساڵێكدا.\nئیدی ئەو گەندەڵییەی كە چەندین ساڵ بوو لەبەرگێكی سادە و ڕێژەیەكی كەمتر دەبینرا، قەبارەكەی گەورەتر، شێوازەكەی تۆكمەتر، دیاردەكەی بەبەرنامە و، جێبەجێكەرانی لەشێوەی مافیای توندوتۆڵ و ئومەرای جەنگ دەركەوتن، گەشتە ڕادەی پەیداكردنی هەژمونی سیاسی لەسەر بنەمای پارەو سامانی گەندەڵی.\nپرۆسەی ئازادی عێراق چەند كێشەیەكی بونیەوی قووڵتركردەوە لەبری ئەوەی چارەیان بكات:\n1-بەهۆی لێنەزانینی كورد، یان بەئامانجی حیزبی، بەهەزاران هەزار خەڵك دامەزرێنران بەبێ ئەوەی فەرمانگەكان پێویستیان پێی هەبێت.\nئەوەش ئەگەرچی لەسەرەتاوە هەستی پێنەكرا، بەڵام بوو بەهۆی نەزیفی دارایی.\n2-ڕەنگدانەوەی ئەم نەخۆشینە ترسناكە لەناو پرۆسەی سیاسی بەجۆرێك بوو، دەبینین دەیان پارادۆكسی سەیری دروستكردووە، بەڵام چۆن؟.\nسەرنج بدە، لەبنەڕەتدا كوردستان كێشەی ئەوەی هەبوو كە خەڵكێكی زۆر دامەزراون و خەزێنە توانای دابینكردنی موچەی ئەو لێشاوە فەرمانبەرەی نیە، ئەوەش تاوانی حیزبەكانی دەستەڵاتە كە بەبارێكدا كە جێبەجێیان كردووە، بەڵام ئۆپۆزسیۆن لەهەڕەتی گوتاری گۆڕاندا، گرنگترین ڕەخنەی لەحكومەت ئەوەبوو كە "خەڵك دانامەزرێنێت".\nلەڕووی جەوهەرییەوە چ جیاوازییەك هەیە لەنێوان ئەوەی دەستەڵات كردی و ئەوەی گۆڕان و بەدوای ئەویشدا حیزبە وردەكانی بەناو ئۆپۆزسیۆن كردیان؟ هەردوو لایان تاكە پرۆژەیان دامەزراندن بوو! لەكاتێكدا دامەزراندن لەگەڵ بچوكترین پڕنسیپی گەشەپێدانی بەردەوام یەكناگرێتەوە.\nئەم نمونەیە یەك ڕاستی دەسەلمێنێت، ئەویش ئەوەیە: مەعریفەی بەڕێوەبردن و دەستەڵاتداری لای كورد زۆر بچوك و سنوردارە، نەحیزبەكانی دەستەڵات و نەئەوانەی ناوی خۆیان نابوو ئۆپۆزسیۆن، بیرۆكە و پرۆژەی جیاوازیان لانەبوو، ئیستاش لایان نیە!.\nكاتێ سەیری دۆخەكە دەكەین، قەیرانی ئەقڵی و فەرهەنگی قووڵ دەبینین، تەنها لەجومگەی دامەزراندندا، ئەگەر حیزبەكانی دەستەڵات كەتنی سەدەیان كردووە بەوەی لێشاوێك خەڵكیان دامەزراندووە، لەولاوە حیزبەكانی ئۆپۆزسیۆنیش، لەبری چارەسەركردنی ئەو ئاسەوارە نێگەتیڤە ئیداری و داراییانەی كە دامەزراندنی بەلێشاوی دروستی كردوون، هاتن داوای دامەزراندنی زیاتریان دەكرد و دەكەن!. ئیدی بەو جۆرە دەسوڕێینەوە لەناو بازنەی بۆشدا.\nلەڕاستیدا فەرهەنگی بەخشینەوەی پارە لەداهاتی گشتی، تەنها موڵكی حیزبەكانی دەستەڵات نیە، چونكە حیزبەكانی "بەناو ئۆپۆزسیۆن" لەبری كاڵ كردنەوەی ئەو فەرهەنگە، بەبەرنامە كاریان كردووە بۆ نەك تۆخكردنەوەی بەفیڕۆدانەكە، بەڵكو زیاتریش ڕۆشتوون، تەنها بەدامەزراندنەوە نەوەستاون بەڵكو كاریان كردووە بۆ بەخشینەوەی پارە بەناوی خانەنشینیەوە.\nلێرەدا ئەوەی جێگەی سەرنجە، لەهەموو جیهاندا "خانەنشینی" بۆ ئەو كەسانەیە كە لە كەرتی تایبەت خزمەت دەكەن، دوای تەواوكردنی ماوەی یاسایی، یان بەهۆكارێكی یاسایی خانەنشین دەكرێن و لەبودجەی گشتی بژێوییان دابین دەكرێت، بەڵام لەكوردستان ئەم تێگەیشتنە بۆ چەمكی خانەنشینیش تێكدرا.\nبزوتنەوەی گۆڕان لە بەرنامەی هەڵبژاردنی 2018دا، كارەساتی خوڵقاندووە، ئەو حیزبە لەبەرنامەی لیستەكەیدا، لەبەشی "سامانی مرۆیی و دادی كۆمەڵایەتی" و لەخاڵی "6" دا بەدەق دەنوسێت: " هەوڵدان بۆ پێدانی خانەنشینی بەهەمو هاوڵاتیەکی کوردستان، ئەوەش بە بڕینەوەی موچەیەک کە لەگەڵ باری ژیان و گوزەرانیدا بگونجێت، کاتێک گەیشتە تەمەنی خانەنشینی".. هەروەها لەهەمان كارنامەداو لەبەشی "هاوکاریکردنی کرێکار و کارگوزار وکاسبکار و فرۆشیاران" دا دووبارە جەخت لەخانەنشینكردنی خەڵكێكی زۆر كراوەتەوە، بەوەی لەخاڵی یەكەمدا دەڵێت: 1. دابینکردنی موچەی خانەنشینی بۆ کرێکاران، جوتیاران و بەرهەمێنەرانی ناو ماڵ و کەرتی تایبەت(1)\nلێرەدا چەند تێبینییەك بە گرنگ دەزانم\n1-ئەو بەرنامەیە ئەگەر بەرنامەی ساڵی 2009 بوایە، كە هێشتا قەیرانی دارایی نەبوو، بزوتنەوەی گۆڕانیش تاقی نەكرابوەوە، تاڕادەیەك پاساوی هەبوو، بەڵام لەكاتێكدا لە 2014ەوە حكومەت بەهۆی زۆری ژمارەی موچەخۆرانەوە ناتوانێت موچە دابین بكات، چوار ساڵ دوای دەستپێكردنی ئەو قەیرانە، نوسینی ئەو خاڵە چ پاساوێكی هەیە، جگە لەتۆخكردنەوەی فەرهەنگی هەڵڕشتنی پارە چی ترە؟.\n2-لەكاتێكدا كە قەیرانێكی تاقەت پڕوكێنی دارایی هەبووە و لەكاتی نوسینەوەی ئەو كارنامەیەدا تەمەنی قەیرانەكە 4 ساڵ بووە، بەبێ ئەوەی باری دارایی و بەرهەم لەكوردستان هیچ گۆڕانكارییەكی بەسەردا هاتبێت، چۆنە ئەو خاڵە جێی كراوەتەوە؟.\nهاوكات حیزبی "كۆمەڵی ئیسلامی كوردستان"یش كە بانگەشەی بەجۆرێكی تر بانگەشەی بەخشینەوەی پارە لەداهاتی گشتی دەكات. ئەو حیزبەش لەبەرنامەی لیستەكەیدا بۆ هەڵبژاردنی پەرلەمانی كوردستان 2018، ئاماژەی سەیری تێدایە بۆ بە فەرهەنگ كردنی بەخشینەوەی پارە.\nلەبارەی "ئابوری و خۆشگوزەرانیی"ەوە لەخاڵی 8 بەدەق دەنوسێت: " دەستپێكردنەوەی پێشینەكانی خانووبەرە و هاوسەرگیری و قەرزی بچوك، بەبێ هیچ "سود" ێك "الربا" و ڕێكخستنی بەشێوەیەك لەگەڵ پێویستی هاوڵاتیاندا بگونجێت.\nهەروەها لەبەشی "شەفافیەت و دادگەری" و لەخاڵی 7 دا بەدەق دەنوسێت: " سەرجەم ئەو بڕیارو ڕێنماییانەی ئەنجومەنی وەزیران تایبەت بەزیادكردنی باج و ڕسومات و پێبژاردن كەبەنایاسایی دەرچوون هەڵبوەشێنرێنەوە...هتد".(2)\nئێمە قسە لەسەر ئەوە ناكەین كە كامە سیستەمی بانكی هەیە بەبێ "سود" كاربكات؟ ئایا مرۆڤایەتی ئەو مۆدیلە بانكەی داهێناوە؟ ئایا ئەو كەسانەی ئەو بەرنامەیان بۆ كۆمەڵ داناوە، هیچ شارەزاییەكیان لەسیستەمە بانكییەكاندا هەبووە یان نا؟ چونكە بەڕاستی ئەوە خەیاڵێكی فەنتازییە نەك هەڵقوڵاوی مۆدیلێكی كاری بانكی!.\nبەڵام ئەوەی لەخاڵی 7 سەرنجڕادەكێشێت، ئەوەیە ئەو بەرنامەیە بەدیلی ئەوەمان پێنادات كە ئەگەر باج هەڵوەشێتەوە" كەئەوە پێچەوانەی فەلسەفەی حوكمی هاوچەرخە لەدنیادا" ئایا ئەلتەرناتیڤ چیە؟ چۆن لەلایەكەوە باسی ئەوە دەكات كە داهات فرەچەشن بێت، لەلایەكی تریشەوە داوای هەڵوەشاندنەوەی باج و ڕسومات دەكات كە مەبەست لە دانانی باج فەراهەمكردنی داهاتە بۆ خەزێنەی گشتی!.\nلەگەڵ ئەوەشدا چەندین خاڵی دیكە لەكارنامەی حیزبەكانی تریشدا هەیە، كە تێدەگەین لەجەوهەردا كاركردنە بۆ هەمان فەرهەنگ و نەتوانراوە بە ئەندازەی تاڵە مویەكیش لەو فەرهەنگە دەربچن.\nئەو حیزبانەی كە دەستەڵاتیان هەبووە، ڕاستەوخۆ بەكردەوە كاریان بۆ بەفیڕۆدان كردووە، ئەوانەیشیان كە هەوڵیان بۆ گەشتنە دەستەڵات داوە، كاریان لەسەر هەمان ژێ كردووە تاكو جەماوەر لەخۆیان رازی بكەن و، بگەنە دەستەڵات! ئینجا لەوێوە بەفیڕۆدانەكە بكەنە كردەوە!.\n30 ساڵە ئەم كەلتورە لەناو كۆمەڵگە و حوكمی كوردیدا لەكاردایە، كۆمەڵگە و حیزبەكان یەك ئەوی دی تەغزیە دەكات لەم ڕووەوە، یەك پاساو بەوی تر دەدات بۆ بەردەوام بوون.\nحیزبەكانی بەناو ئۆپۆزسیۆن بۆ ئەوەی دەنگ و ڕەزامەندی و متمانەی خەڵك بەدەست بهێنن، پێویستە بەڵێنی پارەی مفت بدەن. حیزبەكان لەو باكگراوندە تێگەیشتوون. هەروەها حیزبەكانی دەستەڵاتیش بۆ ئەوەی بمێننەوە، دەبێ پارەی مفت هەڵبڕێژن.\nدەستەڵاتی كوردی و لەحزەی حەقیقەت\nدەستەڵاتی كوردی لەناو ئەم فەرهەنگ و زەمینە كۆمەڵایەتییەوە، هات.. لەماوەی تەمەنی خۆیدا ڕۆڵێكی گەورەو كاریگەری هەبوو لەبرەودان بە كەلتوری هەڵڕشتن و بەفیڕۆدانی پارە. ئەوەش ئۆپشنێكی ئاسان و كورتترین ڕێگەبوو بۆ ئەوەی وەلائی كۆمەڵگە بەدەست بهێنێت. چونكە دواجار كۆمەڵگە بەرهەمهێن و هاندەری بەرقەرایی و مانەوەی ئەو كەلتورەبوو.\nكورتترین ڕێگە بۆ دەستكەوتنی پارە، لای مرۆڤی كورد ئەوەیە موچەیەكی هەبێت، ئێمە ناتوانین نكولی ئەو ئەقڵیەتە بكەین، حكومەتی كوردیش لەبری ئەوەی لەسەروی ئەقڵی كۆمەڵگەو تاكی كۆمەڵگەوە سەیربكات و ئاسەوارە نێگەتیڤەكانی هەر هەنگاوێك ببینێت، بەپێچەوانەوە هات تەغزیەی ئەو تێگەیشتنەی كرد، یان ڕاستتر وەبەرهێنانی لەسەركرد و، بۆ ئەوەی بەكورتترین ڕێگە زۆرترین وەلائو پشتیوانی بۆخۆی كۆبكاتەوە، بەهەزاران هەزار موچە خۆری دروستكرد!.\nوەك ئەوەی لەچەند دێڕی پێشوودا وتمان، جاری واهەبووە بۆ ڕازی كردنی سەرۆك عەشیرەت، یان تەنانەت برادەری بەرپرسێك، دەیان كەس لەدامودەزگاكانی حكومەتدا دامەزرێنراون و، ئیستا بوونەتە بارێكی زۆر قورس بەسەر خەزێنەی حكومەتەوە.\nپرسیارە سەرەكییەكە لێرەدا ئەوەیە: حكومەت سەدان ڕاوێژكار و شارەزایی (!!) دامەزراندووە، باشە چۆن ئەو لافاوی دامەزراندنە بەسەریاندا تێپەڕی؟ بۆچی كەسێكمان نەبینی بەر لەقەیرانی دارایی 2/2014 داوای ڕاگرتنی ئەو دیاردەیە بكات؟.\nسروشتی مرۆڤی ڕۆژهەڵاتی وایە، هەمیشە مەترسییە هەنوكەییەكان دەبینێت و، ئەو ئیدیۆمە زۆر كاری لەسەر بیركردنەوەو بڕیارەكانی هەیە كەدەڵێت: " ئەمڕۆ ئەمڕۆیە، خوا كەریمە بۆ سبەینێ"!.\nكورد هێدی هێدی بەرەو مەرگی حەتمی ئەو سیستەمە دەڕۆشت، هەزاران هەزار كەس بێ ئەوەی پێویست بن دامەزرێنران، هەزاران پرۆژەی سەقەت جێبەجێكران، بەملیۆنان دۆلار بەهەدەر دران و لە سێكتەری ناپێویست، بەبێ ئەوەی پێداچوونەوەو فیدباك بۆ جەدوای پرۆژەكان بكرێت!.\nبەكورتی: زۆرینەی خەڵكی كوردستان كرانە موچەخۆر، یان خۆیان كردە موچەخۆر، بەدەیان ملیار دۆلاریش بەفێڕۆدران... ئینجا بودجە بڕا. كورد ڕووبەڕووی چركەی حەقیقەت ڕاوەستا.\nوەك چۆن تێگەیشتنە كۆمەڵایەتییەكە هاندەربوو، سبەینێنی بە "خوا كەریمە" سپارد، ئیدی بێ پلان، بێ دنیابینی، بێ ئەوەی ئەسڵەن بیری لەڕۆژێكی وەك ئیستا كردبێتەوە، سێ بەشی كۆمەڵگە خۆیان لەناو دۆخێكی سەختی ئابوری دیتەوە.\nشۆكی ئەم ڕووداوە لەماوەی شەش ساڵی ڕابردوودا هێشتا كوردی بەرنەداوە، تاكو ئیستا كەتەمەنی كێشەكە دەبێتە شەش ساڵ، هەنگاوی دروستكردنی ژێرخانی لەسەر پێی خۆ وەستان، دەستپێنەكراوە.\nساڵەكەی كابینەی نۆ لەنێوان واقیع و یاسا و فەرهەنگدا\nیەك ساڵە كابینەی نوێ حكومەت دەستبەكار بووە. بەپرۆسەیەكی سادەی بیركاری دەبێ بێ خۆبەستنەوە وەڵامی ئەم پرسیارە بدەینەوە: تەنانەت ئەگەر ملكەچی لۆژیكی یاساش ببین كە ئەم كابینەیە درێژكراوەی كابینەكانی حكومەتە و بەرپرسیارە لە هەموو پابەندییە یاساییەكانی حكومەت، بەڵام ئایا بەساڵێك كێشەیەكی درێژخایەنی چەندین ساڵەی فەرهەنگی و كۆمەڵایەتی و حكومی چارەسەر دەبێت؟.\nبەڵكو ڕەواترو شایستەترە گەر بپرسین: ئایا چاكسازی سەرتاسەری ئەركی حكومەتە بەتەنها؟ ئایا گۆڕینی ئەو فەرهەنگە بەكێ و بەكام لایەن بسپێرین؟ پرسیاری هەرە جەوهەریش بۆ ئەم بابەتە ئەوەیە: ئایا كۆمەڵگە خۆی كەفیلە بۆ گۆڕینی فەرهەنگە باوەكان؟ یان گۆڕینی میكانیزم و شێوازەكانی بەرهەمهێنان؟ ئایا ئاڵوگۆڕی تەكنەلۆژی لەم نێوەندەدا ڕۆڵی چییە؟ كرانەوەی كۆمەڵگەی كوردی بەڕووی جیهاندا چ سوچێكی گۆڕانكارییەكەی دەكەوێتە ئەستۆ؟.\nلەڕاستیدا ئێمە تەوەهوم دەكەین ئەگەر پێمان وابێت، حكومەت كە سەرخانی كۆمەڵگەیە، دەتوانێت بەبڕیارێك وتێپەڕاندنی یاسایەك، بارودۆخی كۆمەڵگە چاك بكات، چونكە فەرهەنگی ئێمە یاریدەدەر نیە بۆ پابەندبوون بەیاساوە، بەڵكو بەپێچەوانەوە، هاندەرە بۆ خۆدزینەوە لەیاسا و بەهەند وەرنەگرتنی هیچ ڕێنماییەك ئەگەر لەبەرژەوەندی خۆمان نەبێت!.\nدوا سەرنج، 1 زۆترە یان 30؟\nگریمان ئەو دروشمە سیاسییەی ئێوە ڕاستەو سەرەتای نەخۆشینی گەندەڵی لەدەستپێكردنی حوكمڕانی كوردەوەیە، بەڵام كاتێ تەمەنی ئەو حوكمڕانییە 30 ساڵە، چۆن دەتوانین چاوەڕوانی ئەوەبین بە 1 ساڵی حوكمڕانی كابینەی تازە، ئەو نەخۆشینە چارەسەر بكرێت كە ڕەگوڕیشەی داكوتاوە؟ چۆن چارەسەری 30 ساڵ وێرانكاری بە 1 ساڵ دەكرێت؟. ساڵەكەش چ ساڵێك؟ ساڵێكی نائاسایی بۆ تەواوی مرۆڤایەتی، ساڵی وەستانی هەموو مرۆڤایەتی لەپای پەتای كۆرۆنا؟ ساڵی دابەزینی نرخی نەوت و ڕاوەستانی ئابورییە گەورەكانی جیهان؟.\nیەك ساڵ حوكمڕانی لەسەر قاسەیەكی بەتاڵ، چۆن چاوەڕوانی ئەوەی لێدەكرێت كە ئێمە لەخەیاڵی فەنتازی خۆماندا دامانناوە؟ وەك ئەوەی كە كورد ئەڵێت: بێڵە قوڕ بەدەستی كەسانی ترەوە سوكە!.\nئەو چاوەڕوانییە لەكابینەی 9 جگەلە موزایەدە لەچییەوە سەرچاوەی گرتووە؟ ئایا كەلتوری كۆمەڵگەمان گۆڕیوە؟ ئایا ژێرخانی بەرهەمهێنانمان گۆڕاوە؟ ئایا سەرچاوەی داهاتمان فرەچەشن كردووە؟ چ جیاوازییەكی بابەتی هەیە لەنێوان هەلومەرجی حوكمكردنی كابینەی 9 و كابینەكانی پێشوودا؟ بۆچی پێمان وایە پێویستە نەخۆشینێكی 30 ساڵە، بەتەنها ساڵێك چارەسەر بكرێت؟.لەكاتێكدا مافیای گەندەڵ و كەلتورێكی یاریدەدەر، سوكانی ئۆتۆمبیلەكەیان دزیوە، كابینەی 9 چۆن دەتوانێت ئۆتۆمبیلەكە لەسەر ڕێچكەی ڕەفاهی كۆمەڵایەتی بهاژوێ؟ ئایا ئەولەویەت ئەوەنیە یەكەمجار شۆفێرەكە سوكانەكە لەدەستی دزەكان وەربگرێتەوەو بیخاتەوە سەر ئۆتۆمبیلەكە؟..\nئێمە كاتێ دەتوانین وەڵامی ئەو پرسیارانە بدەینەوە، كەبەتەواوی خۆمان دابڕین لە موزایەدەو بەرژەوەندی تەسك و، واقیعبینانە سەیری دۆخەكە بكەین..


ژماره‌ی نه‌خۆشی ڕیزگر که‌می نه‌کردووه - Radio Sweden Kurdish - Radyoya Swêdê - ڕادیۆی سوید | Sveriges Radio\nژماره‌ی نه‌خۆشی ڕیزگر که‌می نه‌کردووه\nبڵاو کرایه‌وه torsdag 15 oktober 2009 kl 10.12\nسۆسیالدێموکراته‌کان ڕه‌خنه‌یان له یۆران هێگلونده که ده‌ڵێت ژماره‌ی نه‌خۆشی چاوه‌ڕێی چاره که‌می کردووه و ئاماژه به‌وه ده‌ده‌ن که ڕیزی ئه‌مان ئاڵوگۆڕ ده‌کرێن بۆ ئه‌وه‌ی له ئاماره‌کاندا دیار نه‌که‌وێت. ئیولڤه یۆهانسۆنی سۆسیالدێمۆکراته‌کان که گوته‌بێژی تایبه‌ت به پرسه‌کانی نه‌خۆشه‌وانییه، ده‌ڵێت سیاسه‌تی حوکوومه‌ت، ڕێزبه‌ستنی نه‌خۆشه‌کانکه‌م ناکاته‌وه.\nله به‌ره‌به‌ری ئه‌مساڵدا حوکوومه‌ت ئه‌وه‌ی که به "میلیاردی ڕیزه‌کان" ناو نراوه، ده‌ست پێ کرد بۆ ئه‌وی هه‌موو ڕێکخراوێکی نوێنه‌رانی پارێزگه‌کان ـ لاندس تینگ ـ به‌شێکی پاره‌که‌ی ده‌ست بکه‌وێت، چونکه هه‌ر بیست له سه‌دی نه‌خۆشه‌کان چاوه‌ڕێی ئه‌وه‌ن سه‌ردانی پزیشک بکه‌ن یان نه‌شته‌رگه‌رییان بۆ بکرێت؛ ئه‌مه له بواری نه‌خۆشه‌وانیی تایبه‌تدا. ژماره‌ی ئه‌وانه‌یان که 90 ڕۆژی ته‌واو چاوه‌ڕێی چاره‌سه‌ری نه‌خۆشه‌وانی بوونه، له به‌هاری ئه‌م ساڵدا که‌می کرد، به‌ڵام ژماره‌ی ئه‌و نه‌خۆشانه‌ی به خواستی خۆیان ڕیزیان گرتووه دوو هێنده‌ی جارانی لێ هاتووه. ئه‌مه‌یش بۆ ئه‌ویه که نه‌خۆش پرسیاری زۆری ئه‌وه‌یان لێ دکرێت که ئاخۆ ده‌یانه‌وێت له ڕیزی درێژی نه‌خۆشخانه‌ی ناوچه‌یه‌کدا بمێننه‌وه، یان بۆ نه‌خۆشه‌وانی ڕوو له ناوچه‌یه‌کی تر بنێن. سا ئه‌وانه‌ی ویستوویانه بمێننه‌وه نراونه‌ته ڕیزێکی تر که به ڕیزی ئه‌و نه‌خۆشانه ناو نراوه که به حزی خۆیان ڕیزیان گرتووه. \nئیولڤه یۆهانسۆن هه‌ر ئه‌مه به هۆی ئه‌وه نازانیت نه‌خۆشێکی زۆر له ڕیزی ئه‌وانه نراون به حه‌زی خۆیان ماون و گومانی له‌وه‌یه به حه‌زی خۆیان ڕیزیان گرتبێت و ده‌ڵێت، گومان هه‌یه که نامه سه‌ردانی نه‌خۆشخانه به دره‌نگه‌وه ڕه‌وانه‌ی نه‌خۆش کرابێت و، به‌و هۆیه‌وه زۆریان ناچار بووبن کاته‌که ڕه‌ت بکه‌نه‌وه و له‌وێوه له ڕیزی تر نراون.


گرینگی وەرزش بۆ داھاتی ووڵات\n2017-10-30 [04:43 AM]\nوەرزش یەکێکە لە سەرچاوە گرینگیەکانی داھاتی ووڵات کە پێویستە پشتی پێببەستین چونکە لەئێستادا زۆرێک لەووڵاتان ئابووریان روو لە دابەزین دەکات پەنا بۆ وەرزش دەبەن، ئەگەر بێتوو تەماشای ووڵاتانی جیھان بکەین دەبینین شەردەکەن بۆ بەدەست ھێنانی ھەر رووداوێکی وەرزشی بۆنموونە جامی جیھانی , ئۆلومپیات , ڤیستیفالی وەرزشی .\nلە سالی ٢٠١٦ حکومەتی ئوسترالیا بری ٤ ملیۆن دۆلاری تەرخان کرد بۆ گەشەپێدانی وەرزشی و ئابووری لە کیشوەری ئاسیا لە رێگەی بەرنامەیەکی تایبەت(ASP ) Asian Sports Partnershipsئەمە بەرنامەیەکی وەرزشی بوو ووڵاتی ئوسترالیامیوانداری ٨ ووڵاتی کرد وە چەندین رێکخراوی وەرزشی و مەدەنی تێدا بەژدار بوون ئامانجی حکومەتی ئوسترالیا لەم پرۆگرامە ئەوە بوو کە ئایە وەرزش کاریگەری دە بێت لەسەر ئابووری وولات , وە بێگومان بۆیان دەرکەوت کە کاریگەری راستەوخۆی لەسەر ئابووری ووڵات ھەیە چوونکە ھەرووڵاتێک بەژدار بێ ھاندەرێکی زۆری ووڵاتی بەژدار بوو سەردانی ووڵاتی مێواندار دەکەن بۆ ھاندنی ووڵاتەکەیان وە لەھەمان کات دا ئەو ھاندەرانە سەردانی شوێنی مێژویی و شوێنی گەشتیاری دەکەن وە ھەروەھا پێویستیان بە شوێنی حەوانەوەھەیە وە نان خواردن دەبێت ئەوەش خۆی لەخۆیدا داھاتە .\nرووسیا بریاریدا بودجەی تایبەت بە مۆندیالی ٢٠١٨ زیادبکات بەبری ٥١٠ ملیۆن یۆرۆ ئەم بریارەش راستوخۆ بە بریارێکی سەرۆک وەزیرانی رووسیا(دیمیتری میدڤیدیڤی) ئەو بودجەیە نیوەی لە حیسابی حکومەتی رووسی دەرچوو وەبەشەکەی دی لە حیسابی ھەرێمەکان و کۆمپانیاکان دابین کراوە کۆی گشی بودجە ١٠ملیار یۆرۆیە ئەمە ئەوەمان بۆ روون دەکاتەوە کە وەرزش چەندە گرینگە وە تایبەتی خۆی ھەیە لە کارووباری حکومەت بێگوومان کە ئەم برە بودجەیە تەرخان کراوە لە بەرامبەردا قازانجێکی باش دەبێت بۆ حکومەت و ھەموو ھاوڵاتیان .\nئەگەر بێتوو سرنج بدەینە ووڵاتی قگر لەو کاتوو ساتەی ئێستادا لە ژێر ئابلوقەی چەندین ووڵاتە وە لە ھەمان کات دا مۆندیالی سالی ٢٠٢٢ گرتیتە ئەستۆی خۆی قگر یەکان ھەموو توانایەکیان خستۆتە گەر بۆئەوەی مۆندیال لەدەست نەدەن چونکە وەرزش وە بەتایبەتی مۆندیال وا دەکا کە سەر لەنوی پەیوەندی درووست بێتەوە وە لەلایەکی دی سوودێکی یەک جار زۆری ئابووری ھەیە بۆ ووڵات چوونکە زیاتر لە ٣٢ ووڵات تێدا بەژداردەبن بەبێ جیاوازی ئاین و نەتەوایەتی وە لەچەندین ووڵات دێن بۆ سەیر کردنی یاریەکان بێجگە لە رۆژنامەنووسان وە جەندین ھەلی کاردەرەخسێ لە بوارە جیاجیا کاندا.\nبەڵام بەداخەوە لە ووڵاتی ئێمەدا ھیچ گرینگیەک بەم بابەتە نەدراوە پێویستە ھەولی بۆبدەین تاوەکو ئێمەش وەکو ووڵاتانی دونیا سوودی لێ ببینین ئەمەش پێویستی بە ھەولوو ماندو بوونە وەزارەتی رۆشنبیرولاوان و لێژنەی ئۆلمپی لەگەڵ حکومەت دەبێ تاوتوێی ئەم بابەتە بکەن وە بەھەند وەری بگرن .\nمحمد یونس احمد\nماجستیر لە وەرزش و سیاسەت\nئەم هەواڵە 2107جار خوێندراوەتەوە


سه‌رۆكایه‌تیی په‌رله‌مان له‌گه‌ڵ شاندی په‌رله‌مان بۆ رۆژئاوا كۆبۆوه\n20/02/2018 04:33:00 ص\nئه‌مڕۆ دووشه‌ممه 19/2/2018 دكتۆر جه‌عفه‌ر ئیبراهیم ئێمینكی، جێگری سه‌رۆكی په‌رله‌مانی كوردستان به‌ئاماده‌بوونی خاتوو بێگه‌رد تاڵه‌بانی، سكرتێری په‌رله‌مانی كوردستان له‌گه‌ڵ شاندی په‌رله‌مانی كوردستان بۆ شاری عه‌فرین كۆبۆوه.\nله‌سه‌ره‌تای كۆبوونه‌وه‌كه‌دا جێگری سه‌رۆكی په‌رله‌مان به‌ناوی سه‌رۆكایه‌تیی په‌رله‌مانه‌وه سوپاس و پێزانینی په‌رله‌مانی كوردستانى گه‌یانده شاندی په‌رله‌مان كه هه‌فته‌ی رابردوو به‌مه‌به‌ستی ئاگاداربوون له بارودۆخی شاری عه‌فرین سه‌ردانی رۆژئاواى كوردستانیان كردبوو، هه‌روه‌ها ئاماژه‌ی به چوونی ئه‌و شانده كرد و گوتی: "په‌رله‌مانی كوردستان به‌ئه‌ركێكی نیشتیمانی و دیموكراسی و مرۆڤایه‌تیی خۆی هه‌ڵساوه بۆ به‌داواداچوون و وه‌رگرتنی زانیارى له‌سه‌ر ئه‌و شاره و ئاواره‌بوونی خه‌ڵكی سیڤیل و چوونی ئاو شانده‌ی په‌رله‌مانی كوردستان به هیچ شێوه‌یه‌ك ده‌ستتێوه‌ردان نییه له كاروبارى هیچ ولاتێك و پێویسته به رێگه‌ی دیالۆگ و گفتۆگۆ چاره‌سه‌ری كێشه‌كانی نێوانیان بكرێت و خه‌ڵكی سیڤیل نه‌بێته قوربانی و هیچ كێشه‌یه‌ك به‌رێگه‌ی سه‌ربازی چاره‌سه‌ر نابێت و په‌یامی ئێمه وه‌ك په‌رله‌مان و خه‌ڵكی كوردستان بۆ گشت لایه‌ك په‌یامی ئاشتی و ته‌بایی و مرۆڤایه‌تی و دیموكراسییه".\nهه‌ر له كۆبوونه‌وه‌كه‌دا بێگه‌رد تاله‌بانی، سكرتێری په‌رله‌مان سوپاس و ده‌ستخۆشیی له شاندی په‌رله‌مانی كوردستان كرد كه به‌ئه‌ركێكی نیشتیمان هه‌ڵساون و رایگه‌یاند: "ئه‌و شانده نوێنه‌ری راسته‌قینه‌ی خه‌ڵكی كوردستان بوونه بۆئه‌وه‌ی ئاگاداری ئه‌و باردۆخه بن كه له عه‌فرین رووده‌دات و بۆ ئه‌و مه‌به‌سته په‌رله‌مانی كوردستان ده‌خوازێت ئاسایش و ئاشتی له ناوچه‌كه به‌رقه‌رار بێت".\nپاشان شاندی په‌رله‌مانی كوردستان كورته‌یه‌ك له‌سه‌ردانه‌كه‌یان و بارودۆخی رۆژئاوا و ناوچه‌ی عه‌فرین-یان بۆ سه‌رۆكایه‌تیی په‌رله‌مان روونكرده‌وه و راپۆرتی سه‌ردانه‌كه‌یان پێشكه‌شی ده‌سته‌ی سه‌رۆكایه‌تیی په‌رله‌مانی كوردستان كرد.


ڤیدیۆكه‌ی یاسەمین هه‌رایه‌كی گه‌وره‌ی ناوه‌ته‌وه | دەزگاى زارى کرمانجى\nبڵاوبوونەوەی گرته‌یه‌كی ڤیدیۆیی نهێنیی هونه‌رمه‌ند و گۆرانیبێژی ناوداری میسری\nیاسه‌مین سه‌بری کە تێیدا ده‌ركه‌وتووه ئۆتۆمبێلێكی گرانبه‌ها له ڕێیه‌كی خێرا لێده‌خوڕێت  هه‌رایه‌كی گه‌وره‌ی ناوه‌ته‌وه و تووشی گەلێک رەخنە بوو.\nله‌و گرته ڤیدیۆیه‌ی له تۆڕه كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان بڵاو كراوه‌ته‌وه، یاسه‌مین سه‌بری وه‌ك ده‌بینرێت ئۆتۆمبێلێكی گرانبه‌ها و جوان له ڕێیه‌كی خێرا لێده‌خوڕێت، ئه‌و كه‌سانه‌ی ڤیدیۆكه‌یان تۆمار كردووه، بانگی ده‌كه‌ن، به‌ڵام ئه‌و هیچ وه‌ڵامیان ناداته‌وه و له لێخوڕینی خۆی به‌رده‌وام ده‌بێت، ژماره‌یه‌كی زۆری هاووڵاتییانی میسر له تۆڕه كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان كاردانه‌وه‌یان به‌رانبه‌ر ئه‌و ده‌ركه‌وتنه‌ی یاسه‌مین دروست بووه، هه‌ندێك پێیان وایه ئه‌م سامانه‌ی وا به‌خێرایی زیادی كردووه و ئێستا به شێوه‌یه‌كی ده‌وڵه‌مه‌ند ده‌رده‌كه‌وێت، ئه‌وه هه‌موو پاره‌ی هاوسه‌ره‌كه‌ی ئه‌حمه‌د هاشمی سه‌رمایه‌داری ناوداری میسرییه.\nیاسەمین سەبری یه‌كێكه له ئه‌كته‌ره به‌ناوبانگه‌كانی میسر، به‌هۆی جوانییه‌كه‌یه‌وه نازناوی شاجوانی ئینستاگرامی وڵاتانی عه‌ره‌بی وه‌رگرتووه، ته‌نیا لە بەرانبەر به‌شداریكردن له به‌رنامه‌یه‌كی ڕامز، داوای دوو ملیۆن دۆلاری كرد، یه‌كێكه له گۆرانیبێژه ناوداره‌كانی میسر، به‌ده‌ركه‌وتنه جیاوازه‌كانی كاردانه‌وه‌ی زۆر دروست ده‌كات، ئێستا هاوسه‌رگیری له‌گه‌ڵ یه‌كێك له ده‌وڵه‌مه‌نده‌كانی میسر كردووه به‌ناوی ئه‌حمه‌د هاشم كه كاری ئاسنگه‌ری ده‌كات و كارگه‌ی ئاسنی هاشمی له میسریش هی ئه‌و پیاوه‌یه خۆیەتی.


شارەزایەک چەند زانیارییەک سەبارەت بە هۆکارەکانی بەرزبوونەوەی نرخی زێڕ دەخاتە ڕوو\nشادان قادر 07/08/2020 - 00:33 ئابووری/كوردستان\nگوتەبێژی سەندیکای زێڕنگرانی هەرێمی کوردستان ڕایدەگەیەنێت، بڵاوبوونەوەی پەتای کۆڕۆنا لە پاڵ بەرزبوونەوەی نرخی دۆلار هۆکاری سەرەکین بۆ بەرزبوونەوەی نرخی زێڕ بەم ئاستەی ئێستا.\nھەندرێن وەرتی، گوتەبێژی سەندیکای زێڕنگرانی کوردستان بە (باسنیوز)ی ڕاگەیاند: "هۆکاری سەرەکی بەرزبوونەوەی نرخی زێڕ بەم ئاستەی ئێستا پێشبڕکێی نێوان وڵاتی چین و ئەمریکایە، چونکە وڵاتی ئەمەریکا لە یەدەگی زێڕدا زیاتر لە 8132 هەزار تۆن زێڕی یەدەگی هەیە، کە بە پێش چین کەوتووەتەوە، بەو هۆیەوە چینیش زیاتر زێڕی کڕییەوە و سەرجەم دۆلارەکانی خۆی کرد بە زێڕ، چونکە ئەمەریکاش لە بری دۆلار زێڕ وەردەگرێت، کە ئەوەش مەترسییەکی گەورەیە لەسەر دۆلار".\nگوتیشی: "بڵاو بوونەوەی پەتای کۆڕۆناش یەکێکە لە هۆکارەکانی بەرزبوونەوەی نرخی زێڕ، لەگەڵ قوڵبوونەوەی کێشە سیاسییەکان و تێکچوونی دۆخی ئابووریی جیهان، چونکە جیهان نەکەوتووەتە ئەو قۆناغەی کە ئابووری تیایدا لە خاڵێکدا بوەستێت، بێگومان ئەو مەترسییانە لەسەر هەرێمی کوردستانیش بە هەمان شێوەی جیهان دەبێت، بەڵام ئێستا لە هەرێمی کوردستان ڕێژەیەکی زۆر زێڕمان نییە و بانکەکانیشمان یەک مسقاڵیش زێڕی یەدەگیان تێدا نییە".\nئەوەشی گوت: "بەهۆی ئەوەی لە یەکەمین کۆنگرەی نێودەوڵەتیدا لە ساڵی 1944 کە بە واژووی چەند وڵاتێک نرخی زێڕ بە رامبەر بە دۆلار پێوەر کراوە، ئێستا دۆلار مەترسییەکی گەورەی لەسەرە و لە ژێر هەڕەشەی کەوتن و دابەزینێکی زۆر دایە لە جیهاندا و مەترسی ئەوەی لەسەرە کە چیتر مامەڵەی پێوە نەکرێت".\nڕاشیگەیاند: "بەرزترین نرخی زێڕ بۆ ئەمڕۆ، مسقاڵێک زێڕی عەیار 21 بە 360 هەزار دینار فرۆشراوە و بە نرخی 349 هەزار دینار کڕدراوەتەوە لە هاووڵاتیان".


ڕه‌نگه به‌هه‌ڵه‌دا نه‌چین ئه‌گه‌ر بڵێین هیچ حوكمڕانیه‌تییه‌ك نییه له دنیادا به وڵاته پێشكه‌وتووه‌كانیشه‌وه، به‌جۆرێك له جۆره‌كان و له‌سه‌ر ئاستێك له ئاسته‌كان، ڕووبه‌ڕووی گرفت و ئاریشه‌ی كارگێڕی و خزمه‌تگوزرای و ئابووری نه‌بێته‌وه. ته‌نانه‌ت هه‌ر حوكمڕانی خۆی له خۆیدا چه‌مكێكه هه‌ڵگری چه‌ندان كێشه و گرفته، چونكه هیچ به‌ڕێوه‌بردنێك نییه به ته‌واوه‌تی له ئاست داواكاری و خواست و پێداویستییه‌كانی ژیانی مرۆڤ وه‌ك یه‌ك و به یه‌كسانیدا بێت.\nئه‌و وڵاتانه‌ی له پێشه‌وه‌ی هاووڵاتیبوون و ته‌ناهی و دیموكراسین، ناتوانن مافی هه‌مووان وه‌ك یه‌ك ده‌سته‌به‌ر بكه‌ن و به هه‌زاران بێ لانه و به سه‌تان هه‌زار بێكاریان هه‌یه، به‌ڵام ئه‌وه‌ی لێره‌دا گرنگه ئه‌وه‌یه چۆن ده‌توانین حوكمڕانیه‌تییه‌كه پێش بخه‌ین و بیگه‌یه‌نینه ئاستی ستاندار، كه هه‌موو هاووڵاتییان وه‌ك یه‌ك هه‌ست بكه‌ن هه‌مان ماف و ژیانی شایسته‌یان هه‌یه. بێگومان ئه‌مه به هه‌ڵسه‌نگاندن و چاودێری و ده‌ستنیشانكردن و دواجاریش چاره‌سه‌ركردنی كێشه و گرفته‌كان ده‌بێت.\nله هه‌رێمی كوردستاندا نه‌ریتێكی نامۆ هه‌یه، ئه‌ویش ئه‌وه‌یه هه‌مووان ده‌توانن به ڕاست و چه‌پ بكه‌ونه وێزه‌ی ده‌سه‌ڵات و حكوومه‌ت و به سه‌تان ڕه‌خنه‌ی لێ بگرن، به‌بێ ئه‌وه‌ی زۆرینه‌یان له به‌رانبه‌ر ئه‌و ڕه‌خنانه، چاره‌سه‌ر یان پێشنیاری گونجاو و شوێنگره‌وه‌ی باشتریان هه‌بێت. ته‌نانه‌ت له زۆر كاتدا هاووڵاتییان وه‌ك پێویست له‌و مافانه‌یش بێ ئاگان كه ئه‌ركی ده‌سه‌ڵات و حوكمڕانانه دابینی بكه‌ن.\nجارێكیان له گوندێك، گورگ په‌لاماری مێگه‌له‌مه‌ڕی شوانێكی دابوو، شوانه‌كه به خرۆشاوییه‌وه ده‌یگوت "داوا له حكوومه‌ت ده‌كه‌م قه‌ره‌بووم بكاته‌وه". وه‌ك ئه‌وه‌ی ئه‌و هه‌موو مانگێك مه‌ڕێكی به دیاری دابێت به حكوومه‌ت، یان له پێناویدا سه‌ری ببڕێت.\nمه‌به‌ستمان له‌و نموونه ئه‌وه‌یه، خه‌وشه‌كان هه‌ر ته‌نیا له حوكمڕانیدا نین، به‌ڵكو زۆربه‌ی هاووڵاتییانیش بێ ئاگان له‌وه‌ی مافی خۆیانه داوای بكه‌ن. بۆیه وێنه‌یه‌كی گشتگیر و ئه‌بستراك له‌ناو ئێمه‌دا دروست بووه كه هه‌مووان چاویان له‌وه‌یه حوكمڕانیی به‌هه‌شتێكمان له‌سه‌ر زه‌وی بۆ بنیات بنێت، له كاتێكدا له وڵاتانی هه‌ره دیموكراسی و پێشكه‌وتوویشدا، حوكمڕانی پێرفێكت و ته‌واو نییه. بۆیه گرنگه له‌و كێشه و گرفتانه بگه‌ین كه وه‌ك ده‌رهاوێشته‌یه‌كی نه‌رێنی له حوكمڕانی ناته‌ندروست ده‌كه‌ونه‌وه و هه‌وڵی چاره‌سه‌ركردنیان بده‌ین. چونكه هه‌موو كاتێك ئه‌و گرفتانه پێوه‌ست نین به هه‌ڕه‌می ده‌سه‌ڵاته‌وه.\nبۆ نموونه: ئه‌گه‌ر به‌ڕێوه‌به‌رێكی گشتیی بۆ واژوویه‌ك چه‌ند سه‌عاتێك هاووڵاتییه‌كی داماو له چاوه‌ڕوانیدا بهێڵێته‌وه، ئه‌مه چ پێوه‌ندی به سه‌رۆكی حكوومه‌ته‌وه هه‌یه؟ كه‌سانێك به ناوی حزبێك كارێكی تێكده‌رانه ده‌كه‌ن، چ پێوه‌ندی به پرۆگرام و سه‌ركردایه‌تیكردنی حزبه‌كه‌وه هه‌یه؟. لێره‌وه چه‌ند ده‌سه‌ڵات به‌رپرسیاره به‌رانبه‌ر به هاووڵاتییان، له‌وه زیاتریش هاووڵاتی ئه‌ركی له ئه‌ستۆیه كه ڕه‌نگه بنه‌ڕه‌تیترینیان ده‌ستنیشانكردنی كه‌موكوڕییه‌كان و خستنه‌ڕوویان بێت.\nله‌و ڕوانگه‌یه‌وه كتێبی (بۆڕییه ئاوه‌كانی حوكمڕانی) هه‌وڵێكه له‌پێناو ده‌رخستنی كه‌موكوڕییه‌كانی حوكمڕانی له كوردستاندا، به‌تایبه‌تی له ئاستی خزمه‌تگوزاری و هاوكات دیاریكردنی چه‌ند نه‌خشه‌ڕێیه‌كیشه كه چۆن له‌و گرفتانه ده‌ربچین.\nناوه‌ڕۆكی ئه‌م كتێبه، له كۆمه‌ڵه وتارێكی جیاواز پێكهاتووه، به‌ڵام هه‌موویان له‌و خاڵه‌دا یه‌ك ده‌گرنه‌وه كه چۆن بتوانرێ په‌نجه بخرێته سه‌ر خه‌وشه‌كان و دیاری بكرێن. چۆن وا بكرێت باشتر خزمه‌تی هاووڵاتییان و هه‌رێمه‌كه‌مان بكه‌ین. له كوێدا داوده‌زگه‌كان پێویستیان به ڕیفۆرم و نوێكردنه‌وه هه‌یه، بۆ ئه‌وه‌ی باشترین خزمه‌تگوزاری له ڕووی كوالێتییه‌وه پێشكه‌ش به خه‌ڵك بكه‌ن.\nوتاره‌كانی ناو ئه‌م كتێبه، به‌رمه‌بنای خوێندنه‌وه و به‌دواداچوون و هه‌ڵسه‌نگاندنی ئه‌و كێماسییانه‌یه كه له به‌شێكی زۆری ده‌زگه‌كانی ئێمه‌دا بوونیان هه‌یه و زۆرجار وێنه‌یه‌كی نه‌رێنی، ناشیرین و قێزه‌ون ده‌ده‌نه ده‌سه‌ڵات، ئه‌ویش له په‌راوێزی ئه‌و كارانه‌ی ده‌یكه‌ن. به ده‌ربڕینێكی تر، زۆرجار داوده‌زگه خزمه‌تگوزارییه‌كانی ئێمه له بری ئه‌وه‌ی وێنه‌یه‌كی جوان و ڕاسته‌قینه‌ی مۆدێلی حوكمڕانی پێشكه‌ش بكه‌ن، به پێچه‌وانه‌وه ده‌بنه ناوه‌ندێك بۆ ناشیرینكردنی ده‌سه‌ڵات، حكوومه‌ت، نیشتمان و چه‌مكی هاووڵاتیبوونیش. بۆیه یه‌كێك له‌و باسانه‌ی له‌و كتێبه‌دا نووسه‌ر باسی ده‌كات، دیارده‌ی (واسته و به‌رتیل)ن له كاتی جێبه‌جێكردنی كاروباری رۆژانه.\nله‌و سۆنگه‌یه‌وه ئاماژه به‌وه ده‌كات كه له كۆی 100 كه‌س ته‌نیا 19یان به‌پێی ڕێسا و یاساكان و به ڕه‌چاوكردنی ڕێنوێنی كارگێڕی، هه‌وڵ ده‌ده‌ن كاره‌كانیان زنجیره‌ی یاسای خۆی ببڕێت و ئه‌وانیتر هه‌موویان په‌نا ده‌به‌نه به‌ر واسته‌كردن و جێبه‌جێكردنی كاره‌كانیان له ڕێی پێوه‌ندی هاوڕێیه‌تی و ناسیاوه‌تی. نووسه‌ر ئاماژه به‌وه ده‌كات كه ئه‌م دیارده‌یه له وڵاتانی پێشكه‌وتوویش هه‌یه، به‌ڵام هه‌رگیز له ده‌ستی یاسا ده‌رناچن. به‌و مانایه‌ی یاسا سزای ئه‌وانه ده‌دات كه ده‌یانه‌وێ ئه‌م شێوه‌یه له داواكاری بكه‌نه نه‌ریت و دیارده.\nبه بڕوای نووسه‌ر، یه‌كێك له ده‌رهاوێشته هه‌ر خراپه‌كانی ئه‌و دیارده‌یه ئه‌وه‌یه كه‌سه‌كان هێز له كۆبوونه‌وه‌ی كه‌سه نزیكه‌كانیان ده‌بینن، نه‌ك سه‌روه‌ری یاسا. به‌و مانایه‌ی ئه‌گه‌ر هاووڵاتییه‌ك له ڕێی واسته و به‌رتیل، كاره‌كانی خۆی جێبه‌جێ كرد، ئه‌وا هیچ پێویستی به یاسا و ترسی له سزادان نییه، بۆیه ده‌بێ ده‌وڵه‌ت به توندی سزای هه‌موو ئه‌وانه بدات كه مه‌به‌ستیانه به ڕێیه‌كی نایاسایی و ناڕه‌وا، كاروباری هاووڵاتییان ڕابپه‌ڕێنن، چونكه ئه‌ركی سه‌رشانی خۆیانه وه‌ك فه‌رمانبه‌رێك. ئه‌گه‌ر سزای قورسی ئه‌و كه‌سانه بدرێت، ئه‌وا تا ئه‌ندازه‌یه‌كی زۆر به‌ر به‌و دیارده‌یه ده‌گیرێت.\nباسێكی تری كتێبه‌كه كه نووسه‌ر ڕه‌خنه‌ی ده‌كات، یاسای كه‌رتی تایبه‌ته له كوردستان. به بڕوای ئه‌و، ئه‌م كه‌رته به‌شێوه‌یه‌كه ته‌نیا كۆمپانیا و سه‌رمایه‌دار ده‌توانن سوودی لێ ببینن. بۆیه حكوومه‌ت هیچ به‌لایه‌وه گرنگ نییه ئه‌گه‌ر كه‌سێك به سه‌رمایه‌یه‌كی بچووك مه‌به‌ستی بێت پڕۆژه‌یه‌ك یان كارێكی وه‌به‌رهێنان بكات. ئه‌مه‌ش له‌لایه‌كه‌وه ته‌نیا له خزمه‌ت چه‌ند كۆمپانیا و سه‌رمایه‌دارێكی دیاریكراوه، له‌لایه‌كی تریشه‌وه سنوورداركردنی ئه‌و كه‌رته‌یه. وێڕای ئه‌و هه‌موو ڕۆتینه كارگێڕییه‌ی له‌پێناو تۆماركردن، یان پڕۆژه‌یه‌كی وه‌به‌رهێنان به كه‌سانی خاوه‌ن خواستی دامه‌زراندنی پڕۆژه ده‌كرێت، كه جۆرێك ترسیان لا دروست ده‌كات و ناتوانن ئه‌و هه‌موو ڕێوشوێنه كارگێڕییانه بگرنه‌به‌ر.\nله كاتێكدا نووسه‌ر هه‌ر له كتێبه‌كه‌یدا نموونه‌ی له ده‌یان وڵات هێناوه‌ته‌وه كه ته‌نیا له ڕێی ئینته‌رنێت و ئۆنڵاینه‌وه، ده‌توانن كۆمپانیا له هه‌ر وڵاتێك بێت تۆمار بكه‌ن. ئه‌مه‌ش ته‌نیا له‌پێناو بایه‌خدان به ژێرخانی ئابووری و ڕه‌خساندنی هه‌لی كار بۆ هاووڵاتییان و كه‌مكردنه‌وه‌ی ڕێژه‌ی بێكاری. كه‌چی له هه‌رێمی كوردستاندا به‌داخه‌وه وێڕای ئه‌وه‌ی حكوومه‌ت زه‌وی، خزمه‌تگوزارییه‌كانی ئاو و كاره‌با و شه‌قام، بۆ وه‌به‌رهێنه‌ر و به‌ڵێندار دابین ده‌كات و پێشینه‌یه‌كیشیان پێ ده‌دات، كه‌چی ئه‌وان پڕۆژه‌كان ته‌واو ناكه‌ن و سه‌ركێشی به داهاتی خه‌ڵك ده‌كه‌ن كه زۆرینه‌یان له‌و توێژانه‌ن كه داهاتێكی مامناوه‌ندییان هه‌یه، یان به كه‌ره‌سته‌ی خراپ پڕۆژه‌كه دروست ده‌كه‌ن و زوو هه‌ڵده‌وه‌شێته‌وه. بۆیه نووسه‌ر پێی وایه ده‌بێ پێداچوونه‌وه به‌و كه‌رته‌دا بكرێت، به جۆرێك هه‌موو كه‌س ئازاد بێت له‌وه‌ی ئه‌گه‌ر به پڕۆژه‌یه‌كی بچووكیش بێت، به‌شداری بكات.\nهاوكات ئه‌و ڕۆتینانه كه‌م بكرێنه‌وه كه ڕێگرن له‌وه‌ی زه‌وینه‌سازی بۆ كه‌رتی تایبه‌ت ده‌كه‌ن. به‌تایبه‌ت بۆ ئه‌وانه‌ی ده‌یانه‌وێ به سه‌رمایه‌ی بچووك پڕۆژه‌یه‌كی گرنگ ئه‌نجام بده‌ن.\nیه‌كێكی تر له‌و بابه‌تانه‌ی نووسه‌ر له كتێبه‌كه‌یدا كاری له‌سه‌ر كردووه و ڕاستییه‌كه‌ی بۆ داوده‌زگه‌ی كوردستان زۆر گرنگه و به‌رده‌وام سه‌رچاوه‌ی كێشه و لادانه، "لیژنه‌ی كڕین"ـه. بێگومان هه‌موومان ده‌زانین لیژنه‌ی كڕین ئه‌و لیژنه‌یه‌یه كه به بڕیاری به‌ڕێوه‌به‌ری فه‌رمانگه و به‌مه‌به‌ستی كڕینی كه‌لوپه‌لی پێداویستی فه‌رمانگه‌كان پێكده‌هێنرێت, ئه‌و لیژنه‌یه له زۆر كاتدا له سێ كه‌س و بۆ ماوه‌ی سێ مانگ كاره‌كانی ده‌كات. ڕاستییه‌ك هه‌یه لێره‌دا به‌پێویستی ده‌زانم ئاماژه‌ی پێ بده‌م ئه‌ویش ئه‌وه‌یه، به‌داخه‌وه هه‌ر كاتێك ناوی لیژنه‌ی كڕین دێت، هاووڵاتییان به‌گشتی گومانی خراپ له كه‌سه‌كان ده‌كه‌ن و بیریان بۆ دزی و گه‌نده‌ڵی و خۆده‌وڵه‌مه‌ندكردن ده‌چێت، ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر ئه‌ندامه‌كانی له ئاوی زه‌مزه‌میش خاوێنتر بن. ئه‌مه بۆچی وایه؟\nنووسه‌ر له كتێبه‌كه‌یدا باس له‌وه ده‌كات كه له وڵاتانی دنیادا ئیشی ئه‌م لیژنه‌یه به یاسا ڕێكخراوه و له چوارچێوه‌ی چه‌ندان ڕێسا و ڕێوشوێنی یاسایی و كارگێڕیدان كه بواری ئه‌وه ناهێڵنه‌وه گه‌نده‌ڵی تێدا بكرێت. چونكه سانسۆر و به‌دواداچوون و دڵنیابوونه‌وه هه‌یه له جۆر و شوێن و پێویستی ئه‌و كه‌رستانه‌ی ئه‌و لیژنه‌یه ده‌یكڕێت.\nدیاریكردنی سێ كه‌س بۆ ئه‌م مه‌به‌سته، به بڕوای نووسه‌ر (كه راستییه‌كه‌ی وایه) میكانزمێكی هه‌ڵه‌یه، به‌ڵكو ده‌بێت ئه‌مه له ڕێی ئه‌نجوومه‌نێكی فه‌رمانگه‌كه، داوای به‌دواداچوون و هه‌ڵسه‌نگاندنی ورد بكرێت. هاوكات ده‌بێ بڕی ئه‌و پێویستییانه و نرخ و جۆر و سه‌رچاوه‌ی ئه‌و شوێنه دیار بكرێت كه كاڵاكانی لێ ده‌كڕن، به‌ڵام ئاخۆ ئه‌مه له‌ناو ئێمه‌دا وایه؟ كاتێ به‌ڕێوه‌به‌رێك پێنچ ملیۆن دینار ته‌نیا بۆ كڕینی كارتی مۆبایل ته‌رخان ده‌كات، مه‌گه‌ر ئه‌مه لیژنه‌ی كڕینه؟ یان لیژنه‌ی خۆده‌وڵه‌مه‌ندكردن و به‌هه‌ده‌ردان؟. له كاتێكدا ته‌نیا به 10 هه‌زار دینار، هاووڵاتی ده‌توانێ بۆ ماوه‌ی یه‌ك مانگ و به‌شێوه‌یه‌كی فری، قسه له ڕێی مۆبایله‌وه بكات. بۆیه گرنگه حكوومه‌ت چاودێری ئه‌و لیژنانه بكات و چه‌ند ڕێوشوێنێكی توند و یاسایی دیار بكات، بۆ ئه‌وه‌ی به‌ڕێوه‌به‌ری فه‌رمانگه‌كان نه‌توانن به ئاسانی گه‌نده‌ڵی تێدا بكه‌ن.\nله كۆتایی كتێبه‌كه‌دا نووسه‌ر نموونه‌ی به‌رجه‌سته‌ی له چه‌ندان وڵات هێناوه‌ته‌وه كه پێشتر دواكه‌وتوو و بێ خزمه‌تگوزاریی و نادیموكراسیی بوون، هیچ سه‌رچاوه‌یه‌كی داهاتیشیان نه‌بوو، به‌ڵام ده‌ستیان پێ كرد خۆیان بنیات بنێن و ئێسته له ڕیزبه‌ندی یه‌كه‌می ئه‌و وڵاتانه‌ن كه له ڕووی پێشكه‌وتن و دابینكردنی خزمه‌تگوزاریی و هاووڵاتیبوون و كرانه‌وه‌دا شوێنیان گرتووه. وه‌ك سه‌نگاپووره، ڕواندا و مالیزیا كه ده‌شێ وه‌ك نموونه‌یه‌ك ئێمه‌یش له هه‌رێمی كوردستان سه‌یریان بكه‌ین و سوود له ئه‌زموونی كارگێڕیی و حوكمڕانییان وه‌ربگرین، بۆ ئه‌وه‌ی بتوانین به به‌رده‌وامی بۆڕییه ئاوه‌كانی حوكمڕانی له كونكردن و ژه‌نگهه‌ڵێنان و كۆنبوون بپارێزین و هاوكات هه‌رێمه‌كه‌مان ببه‌ینه ئاستی وڵاتانی پێشكه‌وتوو، بێگومان ئه‌مه‌ش به پلانێكی زانستی و هونه‌ری ده‌كرێت كه خه‌وشه‌كان دیار بكه‌ین، دواتر چاره‌سه‌ریان بۆ بدۆزینه‌وه. به‌و مه‌رجه‌ی نه نائومێد بین، نه سڵ له هیچ شتێك بكه‌ینه‌وه، بگره به یاسا ڕووبه‌ڕووی لاده‌ره‌كان ببینه‌وه.\nدواجار ده‌ڵێم خوێنه‌وه‌ی ئه‌م كتێبه كه به زمانێكی ئاسان و پاراو نووسراوه، گرنگه بۆ هه‌مووان به تایبه‌تیش حوكمڕان و فه‌رمانبه‌ر. چونكه له ده‌ره‌نجامی خوێندنه‌وه‌یدا چه‌ندان سه‌رنج و تێبینی گرنگ هه‌ڵده‌هێنجین كه ده‌كرێ وه‌ك ڕێنوێنیی بۆ ژیانی پیشه‌یی و سیستمی كارگێڕی هه‌رێمه‌كه‌یشمان بایه‌خیان هه‌بێت.\nئه‌زموونی ئه‌و كتێبه پێمان ده‌ڵێت، ژنان نابێ هه‌ر ته‌نیا سه‌رقاڵی نووسین له‌سه‌ر فێمێنیزم و شه‌ڕی پیاوسالاریی و كڕووزانه‌وه و نووزانه‌وه بن له شیعردا، به‌ڵكو ده‌بێ سه‌رنج، پێشنیار، ڕه‌خنه و دیدی نوێیان هه‌بێت بۆ كایه‌كانی تری ژیان به‌تایبه‌تیش كارگێڕیی و به‌ڕێوه‌بردنی وڵات. ده‌ستخۆشیی له نووسه‌ری كتێبه‌كه و ده‌زگه‌ی رۆژنامه‌وانی "وشه" ده‌كه‌م بۆ چاپكردنی كتێبه‌كه، پێویستمان به‌و جۆره ڕێنوێنی و ڕوونكردنه‌وه كارگێڕیی و خزمه‌تگوزارییانه هه‌یه، بۆ ئه‌وه‌ی نموونه‌ی حوكمڕانییه‌كی جوانتر و سه‌ركه‌وتوو پێشكه‌ش به هاووڵاتییان بكه‌ین.\n*ناوی كتێب: بۆڕییه ئاوه‌كانی حوكمڕانی، نووسینی چیمه‌ن ساڵح، له بڵاوكراوه‌كانی (ده‌زگه‌ی ڕۆژنامه‌وانی "وشه"/ 2019 / هه‌ولێر).


شاومی مۆبایلی Mi A3 ـی بە پڕۆسێسەری Snapdragon 665 و کامێرای 48 مێگاپێکسڵییەوە ڕاگەیاند – کەی ئای تی ئێن\nشاومی 17, ته‌مموز 2019\nلە دوای زنجیرەیەک لە پڕوپاگەندە و بڵاوبوونەوەی وێنە دزەپێکراوە زیندووەکانی، ئەمڕۆ بە فەرمی کۆمپانیای شاومی مۆبایلی Mi A3 ـی بە پڕۆسێسەری Snapdragon 665 و کامێرای 48 مێگاپێکسڵییەوە ڕاگەیاند. بەڵام ئەوە نەبوو کە چاوەڕێمان دەکرد.\nتایبەتمەندییەکانی مۆبایلەکە نزیکە لە تایبەتمەندییەکانی مۆبایلی Mi CC9e. خاوەن ڕوونمایەکی قەبارە 6.08 ئینجە لە جۆری AMOLED و نۆچی دڵۆپەیی لەسەر ڕووی ڕوونماکەی بوونی هەیە و خاوەن هەستەوەری پەنجەمۆری سەر ڕوونمایە. لە پشتەوە خاوەن 3 کامێرایە بە ڕوونییەکانی 48 و 8 و 2 مێگاپێکسڵ و لە پێشەوە خاوەن کامێرایەکە بە ڕوونی 32 مێگاپێکسڵ و لەسەر نۆچە دڵۆپەییەکەی جێگیر کراوە. پڕۆسێسەری Snapdragon 665 ـی لەسەر جێگیرە و خاوەن ڕامێکە بە فراوانی 4 گێگابایت و بیرگەی بژاردەی قەبارە 64 و 128 گێگابایت. خاوەن پاترییەکە بە توانستی 4,030 ملی ئەمپێر و وەشانی Android One ـی لەسەر جێگیرە.\nگرنگترین تایبەتمەندییەکانی مۆبایلی Xiaomi Mi A3:\nڕوونما: قەبارە: 6.08 ئینج، جۆر: AMOLED، ڕوونی: +HD، وردی نیشاندان: 1080 بە 2280 پێکسڵ. شووشە: Corning Gorilla Glass 5.\nپڕۆسێسەر: Qualcomm Snapdragon 665.\nگرافیک: Adreno 610.\nپاتری: 4,030 ملی ئەمپێر/کاتژمێر.\nکامێرای پشتەوە: سەرەکی: 48 مێگاپێکسڵ بە تیرەی f/1.78، دووەم: 8 مێگاپێکسڵ لە جۆری wide-angle، سێیەم: 2 مێگاپێکسڵ لە جۆری هەستەوەری قوڵی. توانای تۆمارکردنی ڤیدیۆ: تاوەکو 2160 پێکسڵ لە 30fps و 1080 مێکسڵ لە 120fps.\nهەستەوەری ئاسایشی: هەستەوەری پەنجەمۆری سەر ڕوونما.\nدەرچە: USB-C – microSD.\nڕایەڵە: 4G – GSM – Dual VoLTE – Wi-Fi 802.11 – Bluetooth 5.0.\nڕەنگ: ڕەش – خۆڵەمێشی – شین.\nسیستەمی کارپێکەر: Android One.\nنرخی مۆبایلەکە 250 یۆرۆ (280 دۆلار) دەبێت بۆ ڕامی 4 گێگابایت و بیرگەی 64 گێگابایت، وە 279 یۆرۆ (313 دۆلار) دەبێت ڕامی 4 گێگابایت و بیرگەی 128 گێگابایت. ڕێکەوتی بەردەستکردنی مۆبایلەکە نەزانراوە، بەڵام لە سەرەتادا لە بازاڕەکانی وڵاتی ئیسپانیا بەردەست دەکرێت.\nتاگەکان Android One Mi CC 9e Xiaomi Xiaomi Mi A3 بەرهەمی نوێ شاومی مۆبایل


بە توێژینەوەی ورد لە رۆژگاری رابردودا زۆر لایەنی شاراوەی مێژووی روداوەكانمان بۆ دەردەكەوێت و ناوەڕۆكی بابەتەكانمان زیاتر بۆ رووندەبێتەوە، یەكێك لەو بابەتانەی دەمانەوێت ئاماژەی پێ بدەین، دەربارەی ژن و كێشەكانی به پێی سەردەمەكان، ئەو قۆناغانەی ژن پێیدا تێپەڕیووە، تەنانەت ئەفسانە‌كانی پەیوەندیدار بەو بابەتانەوه پێویستە لێكۆڵینەوەی وردیان لەسەر بكرێت.\nدیارە سەردەمێك ژن هەم لەناو خێزان و هەم له كۆمەڵگەدا پایەیەكی بەرزی هەبووه، تەنانەت له سەردەمێكدا مرۆڤ بۆ راڤەكرانی دیارده سروشتییەكان پەنای بۆ پەرستنی ژن بردووە و پەیكەری بۆ دروست كردووە، ئەو قۆناغە به كەلتوری ژنسالاری ناسراوە. ژن خاوەنی رێز و پیرۆزیی بووە، ئەمەش بەهۆی قۆناغی پێشتر، كه مرۆڤ له ئەشكەوت و راوشكارەوە، گەشەی كردو هەنگاوی نا بەرەو شێوە ژیانی نوێ و پێشكەوتووتر، وەكو چاندنی زەویی و كشتوكاڵكردن و ماڵییكردنی گیانداران و نیشتەجێبوونی له شوێنێكی دیاریكراودا، كە ژن لەوانەدا رۆڵی سەرەكی و بەر‌چاوتری گێڕاوە.\nبەپێی لێكۆڵینەوەكان لەوه بەدواوە پێگەی ژنان له پیاوان فراوانتربووە، چونكە له ئەركی چاودێریی و سەرپەرشتیكردن و بەڕێوەچوونی ژیان له پیاوان لێهاتووتر بوون، یان بابڵێم ئەركی زیاتری كەوتۆته ئەستۆ، بۆیە بەشێكی زۆر له ئەرك و بڕیارەكانی كۆمەڵگە‌یان گرتۆتە‌دەست، سەرەڕای ئەوەی پیاو زۆربەی لایەنەكانی ژیانی بەرزەفت كردووە، بەڵام لە هەندێك سەردەم و كۆمەڵگە و ناوچەی جیاوازدا هەوڵ و چالاكی لەكاردا بووە.\nپێگەی ژن لە شارستانییە دێرینەكانی جیهاندا\nبۆ سەلماندنی رۆڵ و پێگەی ژن له كۆمەڵگەدا، وەكو پێگەی خودا ژنی خۆشەویستی و جوانی (عەشتار)ی میزۆپۆتامیا و خاتو خواوەند (ئانانا)ی سومەری و (ئەفرۆدێت)ی یۆنانی كۆن و (ڤینۆس)ی رۆمانی و (ئاناهیتا)ی ئێرانی و …هتد، مەبەستیان بووە ژن بۆ رووناكی (نوری) خوداكان بگێڕنەوە و هەوڵیانداوە توانای ژن له ئەفراندنی مرۆڤدا، وەك سەرچاوەی ژیان و زاوزێ نیشان بدەن و بیخەنە خزمەتی بەهێزیی پێگەی ژنانەوه.\nئەم قۆناغە سەدان ساڵ درێژەی كێشاوە، بەڵام بەهۆی گۆڕانی بارودۆخی كۆمەڵایەتییەوه، ژن نەیتوانی تاسەر پارێزگاری له بەهاكانی پێگەی خۆی بكات و پلەكەی خۆی لەدەست داوه، بەهۆی مامەڵەی خۆویستی پیاوان و سوودبینین له بەهێزیی جەستەیان، بەهۆی خوداوەندی دەستكرد و ئایینە ئاسمانییەكان، جێگەیان بە ژنان لەقكرد و دەسەڵاتی پیاو زیادی كرد، نەریتی پیاوسالاری بەدەركەوت و ژن پلەیەك كەوتنە دوای پیاوانەوە، ئیتر قۆناغ به قۆناغ پێگەی كۆمەڵایەتی ژن هەم له كۆمەڵگە و هەم له ناو خێزان و بنەماڵەدا دابەزی.\nقۆناغی دواتر رەوتی گۆڕانكارییه كۆمەڵایەتییەكان به قازانجی پیاو بووه و لە كۆمەڵگەدا پلەی بەرزی بەدەستهێناوە، له بەرامبەردا پێگەی ژن دابەزی و كەوتە دوای پیاوانەوە، دواتر گەیشتە قۆناغی چەوساندنەوە و سووكایەتی و زیندەبەچاڵ كردن. ئەم قۆناغە بۆ ماوەی هەزاران ساڵ بەردەوام بووەو پیاوان پارێزگاریان له پلەی خۆیان كردووە و تائێساش لەسەر هەمان رێچكە بەردەوامی هەیە.\nلەڕاستیدا ئەم بارودۆخە بۆ هیچ لایەنێك جێگەی شانازیی و سەركەوتن نییە، چونكە مرۆڤ بوونەوەرێكی كۆمەڵایەتییە و به تێكەڵاوی پێكەوە دەژین و تەواوكەری یەكترین، هەرچەندە له باری فیسیۆلۆژیی و سایكۆلۆژییەوە له یەكتریی جیاوازبن، بەڵام له كۆتاییدا هەردووكیان دوو لایەنی بنیاتنەری مرۆڤایەتین.\nگۆڕانكارییه كۆمەڵایەتییەكان له بەردەوامیی رۆژگاری رابردوو له پێگەی ژندا رۆڵی بەرچاوی گێڕاوە، چیرۆكە ئەفسانەییەكان كه تاڕادەیەكی زۆر له شێوەی ژیانی راستەقینەی ئادەمیزاد نزیكبوون، بەرهەمی گۆڕانكارییە كۆمەڵایەتییەكان و بارودۆ‌خی ژیانی رابردوو بەهەندێك زیاد و كەم به چینی داهاتووی سپاردووە، بێگومان ئەفسانەكان له ناوچەیەكەوه بۆ ناوچەیەكی دیكه جیاوازه، سەرەڕای ئەوەش داستانە قارەمانێتییەكان و چیرۆكه راستەقینە و ئەویندارییەكانی مرۆڤ، هەر كامیان پله و پێگەی ژن له سەردەمی خۆیدا دیاری دەكات.\nپێگەی ژن و ئایین\nئایینەكان بەگشتی و ئایینە ئاسمانییەكان بەتایبەتی زۆرترین جەماوەر و شوێنكەوتوویان هەیە، دەربارەی مرۆڤ بەگشتی و ژن بەتایبەتی تێڕوانینی جیاوازیان هەیە، هەڵوێستی هەموو ئایینەكان سەبارەت به ژن تاڕادەیەك وەكو یەك بووە، سەبارەت بەوەی تاكو ئێستاش له چاخی پیاوسالاریداین، ئایینەكان رۆڵی بەرچاویان لە هێز و دەسەڵاتی پیاودا گرێداوە بە هێزێكی میتافیزیكی خوداییەوە.\nئایینی ئیسلام له هەموو ئایینەكانی دیكه زیاتر ئاوڕی له ژن داوەتەوە، بێگومان له سەردەمی خۆیدا ئایینی ئیسلام گەورەترین چاكسازیی له وڵاتانی عەرەب و هەندێك لە وڵاتانی ئیسلامیدا كردووە، ئایینی ئیسلام یاساكانی چەندان ژنی بۆ یەك پیاو قەدەغە كرد و دایبەزاندە ئاستی چوار ژنی و گەورەترین گۆڕانكاریی ئایینی، كومەڵایەتی و… هتد-ی پێكهێنا، بەڵام هەروەك ئایینەكانی دیكە له سەرەتاوه پشتیوانیی بەهێزی لەو سیستمه كۆمەڵایەتییەی پێش خۆی كرد، وەك: پێكهێنانی خێزان و ژیانی ژن و مێردایەتی، خاوەندارێتی و كاروباری ئابووری و…هتد بۆ پیاوان دیاریكردووە.\nهەڵبەتە دەبێت ئەوە لەبەرچاوبگرین كە سنوورداركردنی هەڵسوكەوتی مرۆڤ لە ئایینەكاندا نەك بۆ ژنان، بەڵكو بۆ پیاوانیش لە زۆرێك لەو بوارانەی دیارییكراون، وەكو ژنان ئەوانیش دەگرێتەوە، چونكە بە بڕوای ئایینەكان لەناو ئازادیی رەهاو بێ سنوور‌دا مرۆڤ بەها و ئاكاری شیاوی خۆی له دەست دەدات.\nئایینەكانی دیكه لەدوای رێنیسانس له بەرنامەی خۆیاندا چاكسازیی ئایینیان كردووە. ئایینی ئیسلام هەرچەندە ریفۆرمخوازە ئیسلامییەكان هەندێك گۆڕانكارییان دەربارەی كێشەی ژن كردووە، له مەسەلەی تەڵاق و دەنگدان و هەندێك بواری دیكەدا، بەڵام سەبارەت به حیجاب و میرات و هەندێك بواری تر نەگۆڕاوە و وەكو خۆی ماوەتەوە.\nلەلایەكی دیكەوە ئایینی ئیسلام ئەرك و بەڕێوەبردنی خێزانی بۆ پیاو وەكو رێز و بەرزیی كەسایەتی ژن داناوە، لەگەڵ ئەوەشدا دەكرێت ژن هەمان ئەرك و بەڕێوەبەریی هەبێ.\nئایینی ئیسلام سەبارەت بە مافی ژنان بۆچوونی تایبەتی هەیە، دیارە ئەمەش بەپێی لێكدانەوەی هزری مرۆڤی ئەم سەردەمە، ژن زیانی لەم مامەڵەیه بەركەوتووە، ئەوەش پێویستی زیاتر به روونكردنەوە هەیه، بۆ زیاتر ئاشناكردنی خەڵك به كێشەی ژن و گەیشتن به مافی زیاتر.\nرزگاركردنی ژن لەلایەن ئیسلامەوە\nئایینی ئیسلام وەك ئاماژەمان پێدا له سەرەتای هاتنیدا گۆڕانگاریی و چاكسازیی زۆری له كێشەی ژندا كردووە، ئەوەی جێگەی سەرنجە ئەوەی ئەو ئایینە جەختی لەسەر دەكاتەوە ئەوەیە كە پێش هاتنەكایەی ئیسلام، ژنان زیندەبەچاڵ دەكران، بەڵام ئیسلام هات و ئەو دیاردەیەی نەهێشت.\nلەڕاستیدا ناكرێ ئەم دیاردەیە گشتی بووبێت، دەشێت ئەو مامەڵە توندوتیژ و زیندەبەچاڵ كردنە، نەریتی تایبەتی كۆمەڵگەی عەرەب یان بەشێكی بووبێت، دەنا هیچ رێی تێناچێت كۆمەڵگەیەك هەموو ژنەكانیان بكوژن و تەنیا پیاو بمێنێتەوە، ئەی كەوابێت لەدایكبوون و بەردەوامیی رەچەڵەكی مرۆڤ لەكام سەرچاوەوە بووە؟ بەتایبەتی له سەرەتای هاتنی ئیسلامدا رووبەری دەسەڵاتی ئیسلام له سنوورێكی كەمدابووە و تەنیا شاری مەككە و مەدینەی دەگرتەوە، لەو سەردەمەشدا (تاڵانكاریی) و (الغزو) پێكهێنەری كەلتوری نیمچە دوورگەی عەرەبی بووە و مرۆڤی عەرەبی بەدەوی «كۆچەری» به سروشتی خۆی تاڵانكاریی به رێگەیەكی رەوا و سەربەرزانە بۆ پەیداكرانی بژێوی خۆی زانیوە و دەستكەوتەكانیشی لە زیندە و مردە بەڕەوا زانیووە.\nلەلایەكی دیكەشەوە پێش ئەو سەردەمەی ئیسلام ناوی ناوە (سەردەمی جاهیلی و زیندەبەچاڵ كردنی ژن)، بە زیاتر لە 1000ساڵ پێش ئیسلام لە سەردەمی فیرعەونەكاندا لە میسر خاتوو (نەفرتیتی) بەهێزترین و ناودارترین ئافرەتی ئەو سەردەمە، فیرعەونی میسر لەژێر كاریگەریی ئەودا ئایینی یەكتاپەرستی راگەیاندووە، ئەمەش به وەرچەرخانێكی گرنگ دادەنرێت، ژنێك بتوانێت بەدیبهێنێت، هەروەها لە یەمەنی پاڵ مەككە و مەدینەش بەلقیس شاژنێكی بەهێزبووە و ئێستاش پاشماوە و شوێنەوارەكانی شارستانێتی شانشینەكەی نیشانەی بەهێزیی ئەو دەر‌دەخات.\nسەرەڕای ئەوەش 1000ساڵ پیش ئیسلام، لە بابل نەبوخوزنەسر لەبەر خاتری ژنە خۆشەویستەكەی سەرسوڕهێنەرترین باخچەی دروستكردووە، كە تائێستاش بە باخچە هەڵواسرەواكانی بابل ناسراون.\nبێگومان دەبێت ئیسلام مەبەستی لە جاهیلی لەو خێڵە عەرەبانەی نیشتەجێی مەككە و مەدینە یان نیمچە دوورگەی عەرەبی بووبێت ، ئەگەرنا چۆن دەگونجێت بە بنیاتنەرانی ئەهرامەكان و تەختی بەڵقیس و باخچە هەڵواسراوەكانی بابل و چەندانی تر، بووترێت جاهیل و بە سەردەمی تاڵانكاریی و شەڕوشۆڕ و كوشتارەكانی عەرەب بووترێت سەردەمی پێشكەوتن و شارستانی.


بەشى یەکەم لە دوو بەش\nتاوانی ئەنفال، یەکێکە لە قێزەونترین و نامرۆڤانەترین تاوانەکانی ڕژێمی بەعس کە وەک تیرۆریزمی دەوڵەت لە مێژووی هاوچەرخ دژ بە نەتەوەیەکی ستەمدیدە لە ساڵی ١٩٨٨ ئەنجامیداوە. ڕژێمی بەعس، بۆ پێدانی ڕوخسار و پاساوێکی ئایینی ناوی سوورەتی ئەنفالی لەسەر ئەم ئۆپەراسیۆنە دانا و ئامانج لەم ناولێنانەش بەخشینی جۆرێک لە پیرۆزیی بووە بەم جەنگە، کە بە دڕندانەترین شێوە لە بەرامبەر بێدەنگیی کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی ئەنجامدرا. ئەم پرۆسە تاوانکارییە لە هەشت قۆناغ لە چەندین ناوچەی جیاوازی کوردستانی باشوور ڕوویداوە، کە تێیدا دەیان هەزار کەس لە دانیشتووانی سیڤیل و بێتاوان بوونە قوربانی، کە تاکوو ئێستا نە حکومەتی هەرێم و نە حکومەتی عێراق نەیانتوانیوە وەک پێویست بە ئەرکی سەرشانی خۆیان هەڵبستن بەرامبەر بە قوربانیان و بەجێماوانى ئەم کارەساتە و برینەکانی هەر بە ساڕێژنەکراوی ماوەتەوە.\nتێگەیشتنی باشتر لە تاوانی ئەنفال پێویستی بە زانینی وردی ڕەوتی مێژوویی ڕووداوەکان و دۆخی پەیوەندییەکانی ئەوکاتی لایەنە سیاسییەکانی کوردستان و ڕژێمی عێراق هەیە. تایبەتمەندیی دیاری ئەم تاوانانە ئەوەیە، کە بەرپرسانی هەرە باڵای ڕژێمی ئەوسای عێراقە لە نێوان ساڵانی ١٩٨٧-١٩٨٨ دەستیان لەم تاوانەدا هەبووە. هەروا ڕەهەندەکانی ئەم تاوانە ئەوەندە بەرفراوان بوو، کە حکومەتی عێراق هەموو توانا و ئیمکانیاتی سەربازیی، پۆلیس، ئاسایش و کارگێڕیی خۆی خستە خزمەت جێبەجیکردنی ئەوم تاوانە، بۆ ئەوەی شوێنەواری ژیان لە هەموو ئەو ناوچانە لە ناو ببات کە کەوتبوونە بەر ئەم شاڵاوە.\nد.کەنداڵ نزان لە وتارێکدا دەربارەی شاڵاوەکانی ئەنفال دەنووسێت: "لەم ڕووداوەدا بنیاتەکانی ژیان لە کوردستانی عێراق سەرەوژێر بوون. پاش ئەم هیستریا شێتانەیە کە بە جینۆسایدی کوردەکان کۆتاییهات، ٩٠% گوندەکانی کوردستان و پتر لە ٢٠% شار و شارۆچکەکانی کوردستان لەسەر نەخشە سڕانەوە. گوندەکان پتر لە ١٥ ملیۆن مینیان لێ چاندرا. نزیکەی ١.٥ ملیۆن کورد لە گوندەکان بۆ کەمپە زۆرەملییەکان ڕاگوازران و نزیکەی ١٠% دانیشتووانی کوردی کوردستانی عێراق قەڵاچۆکران".\nهەروا بەپێی ڕاپۆرتی کۆمیسیۆنی مافی مرۆڤ دەربارەی عێراق، لە درێژەی شاڵاوەکانی ئەنفال و پاش و پێش ئەم شاڵاوانەیش ٣٨٣٩ گوند و شارۆچکە، ١٧٥٧ قوتابخانە، ٢٤٥٧ مزگەوت و پەرستگە و ٢٧١ نەخۆشخانە و بنکەی تەندروستی کاولکران و لەناوبران و ٢١٩٨٢٨ خیزان ڕاگوازران.\nتاوانی ئەنفال، بێگومان دەچێتە خانەی جینۆسایدی نەتەوەی کورد کە وەک پەڵەیەکی ڕەش بۆ هەمیشە بە ناوچاوانی حکومەتی عێراق دەمێنێتەوە. لەم زنجیرە وتارەدا، هەوڵ دەدەین ڕۆشنایی بخەینە سەر لایەنە جۆراوجۆرەکانی ئەم تاوانە لەبەر ڕۆشنایی ڕێساکانی یاسای نێودەوڵەتی گشتی.\nلە ڕووە ئایینیەکەیەوە، ئەنفال ناوی سوورەتی هەشتەمی قورئانە کە سەبارەت بە جەنگی بەدر دابەزیوە بۆ چارەسەرکردنی کێشەی غەنیمە (دەستکەوت) لە نێوان جەنگاوەرانی موسوڵمان و، ئاماژە بەوە دەکات کە ئەو دەستکەوتانە هی خودا و پێغەمبەرن و با جەنگاوەرانی موسوڵمان بە یەکسانی لە نێوان خۆیاندا دابەشی بکەن. تەرخانکردنی سوورەتێک بۆ ئەم بابەتە نیشانەی ئەوەیە، کە غەنیمە لەو سەردەمەدا گرنگیی خۆی هەبووە. زیاتر لە خویندنەوەیەک لە زەینیەتی بەعسییەکاندا هەیە بۆ چەمکی ئەنفال و ئەم بابەتە ڕەهەندی هزریی، ئابووریی، سیاسی، کەلتووریی، ژینگەیی و کۆمەڵایەتی هەیە. ئەنفال وشەیەکی عەرەبییە، کە کۆی وشەی (نفل)ە و بە واتای دەستکەوت و غەنیمە یا تاڵانی دێت و دوو لێکدانەوەی بۆ دەکرێت بەمجۆرەی خوارەوە:\n١) لە ڕووی زمانەوانییەوە: بە واتای غەنیمە و دەستکەوت دێت و لە پیش هاتنی ئایینی ئیسلام، عەرەبەکان وشەی ئەنفالیان بە واتای دەستکەوت و تاڵانی جەنگ بەکارهێناوە.\n٢) لە ڕووی زاراوەییەوە: ئەنفال واتای زیادەی دەستکەوت دەگەیەنێت، واتە ئەو دەستکەوت و ماڵ و سامانەی کە بە هۆی جەنگەوە بە دەست دێت. پێش ئایینی ئیسلام ئەنفال جگە لە سامان و ماڵ و چەک و دارایی، ئافرەتیشی دەگرتەوە.\nئەنفال بریتییە لەو ئۆپەراسیۆنەی کە دژی موشریک و بێباوەڕان ئەنجامدراوە، هەربۆیە ناولێنانی ئەم ئۆپەراسیۆنە دژ بە نەتەوەیەک کە زۆرینەی موسوڵمانە جێی پرسیار و هەڵوەستە لەسەرکردنە؟ چونکە سوورەتی ئەنفال باس لە جەنگ و جیهاد دەکات دژ بە موشریک و بێباوەڕان.\nبەمجۆرە دەردەکەوێت، ئەنفال بریتییە لە بەخشینی ماڵ و سامانی کۆکراوەی جەنگ بە هەندێک لە سەربازان و جەنگاوەران کە دیل و دەستگیرکراوانیشی دەگرتەوە، بەڵام ئەوەی ڕژێمی بەعس لە ژێر ناوی ئەنفال ئەنجامیدا بریتیبوو لە کوشتن و لەناوبردن و بێسەروشوێنکردن نەتەوەیەک بە جەستە و کەلتوورەکەیەوە، لە پاڵ ئەمەیشدا بە تاڵانبردنی ماڵ و سامانی ئەو نەتەوەیە و بەسووتماککردنی خاک و ژینگەکەیشی دەگرتەوە. هەروەک دەزانین ئایدۆلۆژیای بەعس بۆ خۆی ئایدۆلۆژیایەکی نائایینی و سیکۆلار بووە، بەڵام لێرەدا بۆ ڕەوایەتیدان بە کردارە دڕندانە و نامرۆڤانەکەی خۆی دەیەوێت لە ژێر پەردەی ئایین تاوانەکەی خۆی پەردەپۆش بکات و، لانیکەم لەبەردەم کۆمەڵگە ئیسلامییەکان وای پیشان بدات کە گەلی کورد لە ئایین هەڵگەڕاونەتەوە و ئەمانیش ئەرکی سەر شانیانە لە ناوی ببەن.\nقۆناغەکانی تاوانی ئەنفال لە کوردستانی باشوور\nتاوانی ئەنفال، یەکێکیە لەو تاوانە گەورانەی کە ڕژێمی عێراق بەپێی نەخشە و پلانێکی تۆکمە بە هەشت قۆناغ لە ساڵی ١٩٨٨ لە بەشێکی زۆری ناوچە جیاوازەکانی کوردستانی باشوور جێبەجێکردووە. هەندێک لە توێژەران وەک د.جەبار قادر بۆ ئەم تاوانە، پرۆسەکانی ئەنفالی بەکارهێناوە ئەویش بە هۆی ئەوەی کە ئەم تاوانە بە چەندین قۆناغی زەمەنیی جیاواز و لە چەندین ناوچەی جیاوازی کوردستان ئەنجامدراون، کە لێرەدا بە کورتی ئەو قۆناغانە دەخەینەڕوو:\n١) ئەنفالی یەکەم لە ٢٣/٢-١٩/٣/١٩٨٨ ناوچەی سەرگەڵوو و بەرگەڵوو: لەو سەردەمەدا، بارەگەی سەرکردایەتی یەکێتی نیشتمانیی کوردستان لە ناوچەی دۆڵی جافایەتی، سەرگەڵوو، بەرگەڵوو، یاخسەمەر و هەڵەدن و هتد بوو و، خەڵکێکی زۆری سیڤیلیش لە گوندەکانی ئەو ناوچەیە دەژیان و ناوچەکە ١٥٠ گوندی لە خۆ دەگرت. لە شەوی ٢٣/شوبات هێزەکانی ڕژێمی عێراق هێرشێکی بەربڵاویان بۆ ناوچەکە دەست پێکرد و هێزەکانی پێشمەرگەیش نزیکەی ٣ هەفتە بەرگرییان کرد و ٢٥٠ کەس لەم هێرشانەدا شەهید بوون و پاشان خەڵکی سیڤیل بەرەو سنوورەکانی ئێران بەڕێکەوتن. لە مانگی نیسان ژمارەیەک لە پەناخوازان لە نزیک سنوورەکانی ئێران دەستگیر کران و، ژمارەیەک لەو خەڵکانەیش کە پاش لێبوردنی گشتی ڕژێم گەڕابوونەوە دەستگیر کران و ڕەوانەی کوشتارگەکانی باشووری عێراق کران. هێزەکانی عێراق، بە سەرکردایەتی سوڵتان هاشم ئەحمەد ئەم تاوانەیان ئەنجامداوە و ئەمەیش لە لایەن دادگەی باڵای تاوانەکانی عێراق پشتڕاست کراوەتەوە.\n٢) ئەنفالی دووەم لە ٢٢/٣-١/٤/١٩٨٨ ناوچەی قەرەداغ: لە ٢٢ ئازار هێزەکانی ڕژێم هێرشەکانی خۆیان بۆ گوندەکانی تەکیە و بەڵەکجاڕ و سەیوسێنان لە ناوچەی قەرەداغ دەست پێکرد و، خەڵکی ناوچەکە بە پیادە بەرەو شاخەکانی دەوروبەر هەڵهاتن کە لە ڕێڕەوی هەڵاتنی خەڵک بەرەو سلێمانی و کۆمەڵگەکانی نەسر و زەڕایەن و شاخی زەردە و ناوچەی گەرمیان، بەشێکی زۆری ئەو خەڵکە لە لایەن هێزەکانی ڕژێم و جاشەکان دەستگیر کران و لەوێوە بەرەو کەمپی دوبز و پاشان باشووری عێراق گوازرانەوە. لەم هێرشەدا، هەموو گوندەکانی ناوچەی قەرەداغ لەگەڵ خاک یەکسان کران. ئەم شاڵاوە بە سەرکردایەتی لیوا ڕوکن ئەیاد خەلیل زەکی سەرۆکی فەیلەقی دوو ناسراو بە هێزەکانی یەرمووک ئەنجامدراوە.\n٣) ئەنفالی سێیەم لە ٧/٤-٢٠/٤/١٩٨٨ ناوچەی گەرمیان: ئەو بەشە لە خەڵک و هێزی پێشمەرگە کە بەرەو ناوچەی گەرمیان بەڕێکەوتبوون لە هەفتەی دووەمی مانگی نیسان لە هەشت لاوە کەوتنە بەر هێرشی سوپای عێراق و خەڵکیان ئابڵوقە دا و گوندەکانی ناوچەکەیان کاولکرد. ئەم قۆناغەی ئەنفال، ناوچەکانی خورماتوو، قادرکەرەم، سەنگاو، دەربەندیخان و چەمچەمالی گرتەوە و بە پێچەوانەی دوو قۆناغەکەی دیکەی ئەنفال کە ئامانجی سەرەکی هێزی پێشمەرگە بوو، ئەمجارە خەڵکی سیڤیل پتر بوونە ئامانجی هێرشەکە. هێزە عێراقییەکان، هەرچی خەڵکی سیڤیل دەکەوتە بەردەستیان دەیانگواستەوە بۆ کەمپەکانی تۆپزاوا، تکریت و نوگرەسەلمان و ناوچەکەیان بە تەواویی لە دانیشتووانەکەی چۆڵکرد و هەموو گوندەکانیان تەختکرد. لە ئەنجامی ڕەفتاری دڕندانەی سەربازانی عێراقی و جاشەکان بە دەیان کەس لە تاو برسێتی و ئازار و ئەشکەنجە شەهید بوون و هەزاران کەس بۆ کەمپە زۆرەملییەکان گواسترانەوە. ئەم قۆناغەی ئەنفال بە سەختترین و دڕندانەترین قۆناغی ئەنفال دادەنرێت، کە زۆرترین خەڵکی تێدا بێسەروشوێن کرا و لە ڕووی جوگرافیشەوە بەربڵاوترین ناوچەی گرتەوە، و زیاترین گوندی تێدا ڕووخێندرا و زیاترین سامانی هاووڵاتیان تێیدا بە تاڵان برا.\n٤) ئەنفالی چوارەم لە ٣/٥-٨/٥/١٩٨٨ دۆڵی زێ: ئەو بەشە لە خەڵک و هێزی پێشمەرگە کە لە دەست هێزەکانی ڕژێم قوتاریان ببوو، بەرەو کەنارەکانی ڕووباری زێی بچووک لە جووڵەدا بوون و هێزەکانی ڕژێم لە ناوچەکانی گۆگ تەپە، چەمچەماڵ، ئاغجەلەر، تەقتەق، کۆیە، خەلەکان، دووکان، تیلەکۆ و عەسکەر هێرشیان کردنەسەر و بە فڕۆکەیش بۆمبای کیمیاوییان بەسەر ناوچەکەدا باراند و، پاشان ڕژێم لێبوردنێکی گشتی درۆینەکەیان ڕاگەیاند و بە فریواندنی خەڵک توانیان کەسانێکی زۆر دەستگیر بکەن، کە پاشان ژنان و پیاوانیان لێکجیا کردەوە و بەرەو کەمپەکانی هەرمۆتە و تەقتەق گواستیانەوە. لە ئەنجامی ئەم هێرشانەدا پتر لە سێسەد کەس بوونە قوربانی و شەهید بوون.\n٥) ئەنفالی پێنجەم و شەشەم و حەوتەم لە ١٥/٥- ٢٦/٨/١٩٨٨ ناوچەکانی شەقلاوە و ڕواندز: ئەم قۆناغەی ئەنفال لە ناوچەکانی شەقڵاوە، ڕواندز، هیران،نازەنین، بالیسان، سماقووڵی، چوارقوڕنە، ڕانیە، چیای قەندیل، چیای باواجی، دیبەگە و پردێ جێبەجێکرا. هێزەکانی ڕژێم بۆ خۆیان وشەی پاکسازی (تطهیر)یان بۆ کردارەکانی کاولکردن و سووتاندن و کۆمەڵکوژیی بەکار دەهێنا و، عەلی حەسەن مەجید پێداگریی لەسەر بەکارهێنانی بەربڵاوی چەکی کیمیاویی دەکردەوە دژ بە هاووڵاتیانی کورد. ئەو خەڵکانەی کە لەم ناوچانەدا دەستگیر دەکران بەرەو کەمپەکانی تۆپزاوا، تکریت، دوبز، نوگرەسەلمان، قەڵای دهۆک و سەلامیە دەگوازرانەوە. ئەم کەمپانە کەمترین پێداویستییەکانی ژیانیان تێدا نەبوو و ژمارەیەکی زۆری خەڵک بە شێوەیەکی هەڕەمەکیی لە پیر و منداڵ و ئافرەت لەم کەمپانەدا جێگیر دەکران و کەمترین بنەما مرۆییەکانی تێیدا ڕەچاو نەدەکرا.\n٦) ئەنفالی هەشتەم لە ٢٥/٨-٦/٩/١٩٨٨ لە ناوچەی بادینان: ڕۆژی ٢٦/ئاب/١٩٨٨ هێزەکانی عێراق لە ناوچەی زیرەشکان چەکی کیمیاوییان بەسەر بارەگەی پێشمەرگەکانی پارتیدا باراند و، ڕۆژی دواتر هێرشی بەربڵاوی فڕۆکەکانی سوپای عێراق بۆ ناوچەکە بەردەوامبوو و چەکی کیمیاوییان بەسەر خەڵکیشدا باراند. هێرشەکان بۆ ناوچەی بادینان، کانی ماسی، بێگۆڤا، مانگیش، تووکا، بیرجینی، تلاکرۆ، بەکرەقەرە، ورمیلی، بلیجان، ڕۆسی، شاخی گارە، بالووکە و هتد گرتەوە. بە هۆی ئەم هێرشانە ٤٣٠٠ کەس کە هەوڵیاندابوو بەرەو تورکیا هەڵبێن شەهید کران و، ژمارەیەکی زۆری خەڵکیش کە بە سێزدەهەزار کەس مەزەندە دەکران نەیانتوانی بگەنە سنوورەکانی تورکیا و لە لایەن ڕژێمەوە دەستگیرکران و بۆ قەڵای دهۆک گواسترانەوە و لەوێشەوە بۆ کەمپەکانی باشووری عێراق ڕاگوازران و پاشان بێسەروشوێن کران. فەیلەقی پێنج بە سەرکردایەتی فەریق ڕوکن یوونس زەرب سەرپەرشتی ئەم شاڵاوەی لە ئەستۆ بوو.\nدوای شاڵاوەکانی ئەنفال، یەکەم کەس کە بە شێوەیەکی جیدی و ئاکادیمی تاوانی ئەنفالی بە جینۆسایدی گەلی کورد لە قەڵەمدا نووسەری عێراقی کەنعان مەکیە بوو، کە لە ساڵی ١٩٩٢ و لە گۆڤاری (harpar) ئەم بابەتەی باسکرد و تێیدا دەڵێت: "ئەنفال کردەوەیەکی سیستماتیککراو بوو کە لە لایەن ڕژێمی عێراقەوە بەرامبەر بە کورد کرا".\nهەر هەشت قۆناغەکەی تاوانی ئەنفال لە لایەن دادگەی باڵای تاوانی عێراق بە تاوانی جەنگ، تاوانی دژەمرۆیی و جینۆساید ناسراون. هەروا سەبارەت بە هەر هەشت قۆناغەكەى شاڵاوەكانى ئەنفال، لە ڕاپۆرتێكى دیکەی شارەزايانى نێودەوڵەتيدا هاتووە: " ٢٤٥١ گوند ڕوخێنراون و لە سەرزەوى سڕاونەتەوە، نزيكەى ١٣٤٤ قوتابخانە تێكدراون و ڕووخێنراون، ٢٠٢٧ مزگەوت تێكدراون و ڕوخێنراون، ١٨٢ هەزار هاووڵاتى كوژراون يان لە سێدارە دراون يان بێسەرو شويێنكراون، سەدان خێزان ئاوارەى توركياو ئێران بوون، دەست بەسەر هەموو سەروەت و سامانى هاووڵاتيان بە تايبەت بەرهەمە كشتوكاڵیەكانياندا گيراوە و، ژينگەى سروشتىیان وێرانکراوە و ڕەزو باخەكانيان سووتێنراوە و، دەستگیراوە بەسەر تەواوى سامانى ئاژەڵى هاووڵاتياندا و، سياسەتى سووتاندنى خاك، مينڕێژكردنى ناوچەكان بەکارهێنراوە بۆ ئەوەى ڕێگريبكرێت لە گەڕانەوەی هاووڵاتیان.\nلەم شاڵاوانەدا، چەندین جۆر تاوانی جۆراوجۆر ئەنجامدراون کە سەلمێنەری ئەوەن کە ئەم تاوانە دەچێتە خانەی جینۆساید، کە لە بڕیارەکانی دادگەی تایبەت بە ئەنفال پشتی پێبەستراوە وەک كوشتنى بە كۆمەڵ، ڕاگواستن، برسيكردن، تينووكردن، زيندانيكردن، تۆقاندن، ئازارى دەروونى و جەستەيى، جياكردنەوەى پیاو لە ژن لە یەکتر و ڕێگریىکردن لە نزيكبوونەوە و مومارەسەى سيكسى لە نێوانیاندا. هەروا بۆ پشتڕاستكردنەوەى تاوانى دژەمرۆیى پشت بە بەڵگەى كوشتن بە بێ هۆ و بەبێ دادگەییکردن، گواستنەوەى بە زۆرەملی، زيندانیكردن و بێبەشكردن، ئەشكەنجەدان، دەستدرێژيكردنە سەر ئافرەتان، چەوساندنەوە، بێسەروشوێنكردنى بە زۆر بەستراوە. جگە لەمەیش بۆ سەلماندنى ئەنجامدانى تاوانى جەنگ، پشت بە بەڵگەى هێرش و پەلامار بۆ سەر گوندەكان و تێكدانیان، ڕووخاندن و تێكدانى قوتابخانە و شوێنە ئايینيەكان، دەركردنى بڕياری ڕاگواستنى گوندنشينەكان بەستراوە.\nهەروا ئەگەر سەیری ماوەی شاڵاوەکانی ئەنفال بکەین دەبینین کە لە ماوەی ٢٣/٢/١٩٨٨ هەتا ٢٦/٨/١٩٨٨ و بەپێی پلانێکی تۆکمەی پیشوەخت ئەنجامدراوە و ئامادەکاریی باشی بۆ کردووە لە لایەن حکومەتی ئەوسای عێراقەوە.\nچەمک و پێناسەی تاوانە نێودەوڵەتییەکان\nلەم بەشەدا هەوڵ دەدەین باس لە تاوانە نێودەوڵەتییەکان بکەین، کە لە یاسای نێودەوڵەتیدا هاتوون و پاشان نموونەکانی ئەو تاوانانە بە گوێرەی یاسای نێودەوڵەتی و پشت ئەستوور بە بڕیاری دادگەی باڵای تاوانەکانی عێراق سەبارەت بە کەیسی ئەنفال دەخەینەڕوو، چونکە لە بڕیاری دادگەی باڵای تاوانەکانی عێراق تایبەت بە کەیسی ئەنفال ئاماژە بە هەر سێ جۆری تاوانەکانی جەنگ، تاوانی دژەمرۆیی و تاوانی جینۆساید کراوە و بەرپرسانی باڵای ڕژێمی بەعس لە کەیسی ئەنفال لەسەر هەر سێ تاوانەکەدا ئیدانەکراون و حوکمدراون.\nتاوانی نێودەوڵەتی، بریتییە لەو کردارەی کە پێشێلکردنی ڕێساکانی یاسای نێودەوڵەتی بێت بە جۆرێک کە زیان بەو بەرژەوەندییانە بگەیەنێت، کە ئەم یاسایە دەیپارێزێت و سیفەتی تاوان بدرێتە پاڵی و ئەنجامدەرانی شایانی سزا بن. تاوانە نێودەوڵەتییەکان بەو جۆرەی کە لە پەیڕەوی دادگەی نێودەوڵەتی تاواندا (ICC) هاتووە چوار تاوانە، کە بریتیین لە تاوانەکانی جەنگ، تاوانی دژەمرۆیی، تاوانی جینۆساید و تاوانی دوژمنکاریی. پێناسەکردنی ئەمەی چوارەمیان مشتومڕێکی زۆری لە کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی لێکەوتۆتەوە و لە دەقی پەیڕەوەکەیشدا هێشتا پێناسەی بۆ نەکراوە و بۆ داهاتوو بە جێهێڵراوە، هەربۆیە ئێمەیش لە باسکردنی خۆ دەبوێرین و ئاماژە بە سێ تاوانەکەیتر دەکەین:\n١) تاوانەکانی جەنگ: لە سەردەمە کۆنەکان و هەتا کۆتاییەکانی سەدەی نۆزدەیەم جەنگ لە دەرەوەی بازنەی یاساوە بوو، بە جۆرێک کە هیچ یاسا و ڕێسایەک نەبوو کە هەڵسوکەوت و ڕەفتاری جەنگاوەران ڕێکبخات. هەربۆیە، جەنگەکانی ئەو سەردەمە بەوپەڕی هۆڤیگەری و بە دڕندانەترین شێواز ئەنجامدەدران و هەموو ڕێگەیەک دەگیرایەبەر بۆ ملکەچپێکردنی دوژمن. لە سەرەتای نیوەی دووەمی سەدەی بیستەم هەوڵە نێودەوڵەتییەکان بۆ ڕێکخستنی یاسای جەنگ سەریهەڵدا و، ئەم هەوڵانە هەتا ئێستایش بەردەوامە بۆ گەشەپێدان و هەموارکردنی یاساکانی تایبەت بە جەنگ.\nیەکەم هەوڵ بە گرێدانی ڕێککەوتننامەی جنیڤ لە ساڵی ١٨٦٤ بۆ باشترکردنی دۆخی بریندار و نەخۆشەکانی گۆڕەپانی جەنگ هاتەئاراوە، پاشان ڕێککەوتنەکانی لاهای یەکەم لە ١٨٩٩ و لاهای دووەم لە ١٩٠٧ گرێدران و ئینجا چوار ڕێککەوتنەکەی جنیڤ لە ١٩٤٩ گرێدران کە بریتین لە: یەکەم/ تایبەتە بە پاراستنی بریندار و نەخۆشەکانی هێزە چەکدارەکان لە گۆڕەپانی جەنگ، دووەم/ باشترکردنی دۆخی بریندار و نەخۆشەکان و خنکاوەکانی هێزە چەکدارەکان لە دەریاکان، سێیەم/ دەربارەی چۆنێتیی مامەڵەکردنە لەگەڵ دیلەکانی جەنگ و، چوارەم و کۆتایی تایبەتە بە کەسانی سیڤیل لە کاتی جەنگدا.\nسەبارەت بە پێناسەی تاوانەکانی جەنگ، یاسازان (دی فابر) بەمجۆرە پێناسەی دەکات: "ئەو تاوانانەی کە ئەنجام دەدرێن دژ بە یاسا و نەریتەکانی جەنگ". هەروا لە پەیڕەوی دادگەی تاوانی نێودەوڵەتی تایبەت بە ڕواندا هاتووە: "بیرۆکەی تاوانەکانی جەنگ بەرفراوانە بە جۆرێک کە هەموو پێشێلکارییەکی ترسناک بۆ ڕێساکانی یاسای نێودەوڵەتی مرۆڤدۆستانە لە خۆ دەگرێت، کە دەبێتە هۆی بەرپرسیارێتیی سزایی بۆ ئەنجامدەرانی بە بێ لەبەرچاوگرتنی سروشتی جەنگەکە، کە نێودەوڵەتی بێت یا نانێودەوڵەتی". هەروا هەمان پێناسە لە لایەن دادگەی نێودەولەتیی تایبەت بە یۆگۆسلاڤیا لە کێشەی تادیک (TADIC) خراوەتە ڕوو و، لە بەندی هەشتەمی پەیڕەوی دادگەی نێودەوڵەتی تاوانیشدا هاتووە. هەروا ئەو بابەتانەی کە لە ڕێککەوتننامەی جنیڤی ساڵی ١٩٤٩ وەک تاوانەکانی جەنگ باسکراون، لە بەندی (٨)ی پەیڕەوی دادگەی نێودەوڵەتی تاوان و بەندی (١٣)ی دادگەی باڵای تاوانەکانی عێراقیشدا ڕەنگیانداوەتەوە.\nتاوانەکانی جەنگ، یەکێکە لەو چوار تاوانەی کە لە لایەن دادگەی تاوانی نێودەوڵەتی بە تاوان دانراوە و، دەکرێ بەپێی ڕێساکانی یاسای نێودەوڵەتی بخرێتە بەردەم دادگە ناوخۆیی یا نێودەوڵەتییەکان و ئەنجامدەرانی سزا بدرێن. ئەم تاوانانە، دەکرێت لە لایەن هێزە چەکدارەکان دژ بە هێزی چەکداری دوژمن یا کەسانی سیڤیل (چ خودیی یا دوژمن) ئەنجام بدرێن، هەروا دەکرێت کەسانی سیڤیل ئەم تاوانە دژ بە کەسانی سەربازیی یا سیڤیلی دوژمنیش ئەنجام بدەن.\nئەگەر ئەو تاوانانەی کە لە شاڵاوەکانی ئەنفال ئەنجامدراون لەگەڵ ناوەڕۆکی ڕێککەوتنەکانی جنیڤ و پەیڕەوی دادگەی نێودەوڵەتی تاوان بەراوردیان بکەین، بۆمان دەردەکەوێت کە تاوانەکانی جەنگ بە ڕوونی لەم شاڵاوانەدا ئەنجامدراون. بۆ نموونە لە ئەنفالی یەک لە ناوچەی سەرگەڵوو و بەرگەڵوو، هاووڵاتیان لە کاتی نیوەشەو کە لە خەودا بوونە و هیچ دەرفەتێکیان بۆ بەرگریی لە خۆکردن نەبووە کەوتوونەتە بەر هێرشی هێزە عێراقییەکان، کە ئەمەیش نیشانەی خووی دڕندانەی ئەو ڕژێمەیە. جگە لەمەیش بە مەبەستی دروستکردنی نائارامیی و پشێویی لە ناوچەکە، حکومەتی عێراق هەڵساوە بە کۆچاندنی زۆرەملی دانیشتووانی ناوچەکە. لە ئەنفالی دوو دژ بە دانیشتووانی ناوچەی قەردەاغ، گوندەکانی ناوچەکە لە لایەن هێزە چەکدارەکانی عێراقەوە لەگەڵ خاک یەکسان کراون و، پاشان دوای هاووڵاتیان کەوتوون و لە ڕێڕەی هەڵاتندا هاووڵاتیان کەوتوونەتە بەر هێرشی هێزەکانی عێراقی، کە نموونەی ئەم تاوانانەیش لە تەیمووری ڕۆژهەڵات ڕوویانداوە. هەروا لە ئەنفالی سێ لە ناوچەی گەرمیان پاش کردارە سەربازییەکان، جیاکردنەوەی ڕەگەزیی هاووڵاتیانی دەستگیرکراو ئەنجامدراوە و ژنان بە زۆرەملی بۆ شوێنیکی دیکە گواستراونەتەوە، نموونەی ئەم تاوانە لە هێرشی سربەکان بۆ سەر شاری سربریتسایش ئەنجامدراوە. ئەگەر ئەم حاڵەتانە لەگەڵ پێناسەی تاوانەکانی جەنگ لە یاسای نێودەوڵەتی بەراورد بکەین، دەگەینە ئەو ئەنجامە کە تاوانەکانی جەنگ لە شاڵاوەکانی ئەنفال لە ساڵی ١٩٨٨ لە کوردستانی باشوور بە ئاشکرایی ڕوویانداوە، کە ئەم ڕاستیەیش لە بڕیاری دادگەی باڵای تاوانەکانی عێراق لە ساڵی ٢٠٠٧ بە ڕوونی دانیپێدانراوە.\n٢) تاوانە دژەمرۆییەکان: ئەم تاوانە، لە چاو تاوانەکانی جەنگ چەمکێکی نوێباوە و واتا و پێناسەی جۆراجۆری لە لایەن شارەزایانی یاسایی و دادگە نێودەوڵەتییەکانەوە بۆ کراوە، بەڵام ئەم چەمکەیش هەر وەک چەمکەکانی دیکەی یاسای نێودەوڵەتیی چەندین قۆناغی گەشەکردنی بڕیوە هەتا گەیشتووەتە سەردەمی دانانی پەیڕەوی دادگەی نێودەوڵەتیی تاوان لە ساڵی ١٩٩٨، کە دەتوانین بڵێین لەم کاتەدا پێناسەیەکی تێر و تەواوی بۆ کراوە و لە لایەن کۆمەڵگەی نێودەوڵەتییەوە دانیپێدانراوە. بەپێی بەندی (٧/ب ١) لە پەیڕەوی ئەم دادگەیە، تاوانی دژەمرۆیی بریتیە لە هەر یەک لەو کردارانەی خوارەوە کە لە چوارچێوەی هێرشێکی بەربڵاو و سیستماتیک دژ بە هەر کۆمەڵێک لە دانیشتووانی سیڤیل ئەنجام دەدرێن: کوشتنی بە ئەنقەست، لەناوبردن، بە کۆیلەکردن، دوورخستنەوەی دانیشتووان یا ڕاگواستنی زۆرەملیی دانیشتووان، بەندکردن یا بێبەشکردنی توند لە هەر جۆرە ئازادییەکی جەستەیی بە جۆرێک کە پێچەوانەی ڕێسا سەرەکییەکانی یاسای نێودەوڵەتی بێت، ئەشکەنجەدان، دەستدرێژیی یا کۆیلایەتیی سێکسی و هتد، کە لە بەندی (٧) ئەم تاوانانە بە وردیی باسکراون.\nئەم تاوانانە، بۆی هەیە لە لایەن بەرپرسانی پلە باڵای وڵات لە کاتی جەنگە نێودەوڵەتی یا ناوخۆییەکان ئەنجام بدرێن. هەروا ئەم تاوانانە، بەو مەرجە بە تاوانی دژەمرۆیی لە قەڵەم دەدرێن، ئەگەر لە چوارچێوەی هێرشێکی بەربڵاو و سیستماتیک دژ بە کۆمەڵێک لە دانیشتووانی سیڤیل و بە زانینەوە ئەنجام بدرێن. بەندی (٧) لە پەیڕەوی دادگەی نێودەوڵەتی تاوان، هێرشی بەربڵاو و سیستماتیک لە کاتی جەنگ و ئاشتیدا دەگرێتەوە.\nشیاوی باسە، ناوەڕۆکی بەندی(٧) لە پەیڕەوی دادگەی نێودەوڵەتیی تاوان دەقاودەق لە بەندی (١٢)ی یاسای دادگەی باڵای تاوانەکانی عێراق ڕەنگیداوەتەوە. ئەگەر سەرنجی ئەو تاوانانە بدەین کە وەک تاوانی دژەمرۆیی لە قەڵەم دەدرێن بۆمان دەردەکەوێت، کە بەشێکی زۆری ئەو تاوانانە وەک کوشتنی بە ئەنقەست، ڕاگواستنی زۆرەملیی دانیشتووان، بەندکردن و بێبەشکردن لە هەر جۆرە ئازادییەکی جەستەیی، ئەشکەنجەدان، دەستدرێژیی سێکسی، بێسەروشوێنکردنی تاکەکان و هتد، بە شێوەی بەربڵاو دژ بە دانیشتووانی سیڤیلی کوردستانی باشوور لە کاتی شاڵاوەکانی ئەنفال بە شێوەی بەربڵاو و سیستماتیک ئەنجامدراون، کە بەڵگەنامەکان و وتەی دادخوازان و شایەدەکان لە دادگەی ئەنفال ئەم ڕاستیانە دەسەلمێنن. هەربۆیە، دەبینین دواجار دادگەی باڵای تاوانەکانی عێراق لە کەیسی ئەنفال، بەشێک لە بەرپرسان و تۆمەتبارانی کەیسی ئەنفال بە تاوانی دژەمرۆیی ئیدانە دەکات و حوکمیان دەدات.\n٣) تاوانی جینۆساید: جینۆساید تاوانێکی کۆن و چەمکێکی نوێیە. تاوانی جینۆساید، یەکێکە لە مەترسیدارترینی تاوانەکان کە هەڕەشە لە مرۆڤ و بە نرخترین مافی مرۆڤ دەکات کە مافی ژیانە، هەربۆیە کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی گرنگییەکی زۆری بەم تاوانە داوە بە تایبەت پاش جەنگی جیهانی دووەم و، ئەم بابەتە ئیدی بە بابەتێکی ناوخۆیی سەیر ناکرێت کە دەوڵەتێک دژ بە گرووپ یا کەمینەیەک ئەنجامی دەدات، بەڵکوو پرسێکی نێودەوڵەتییە کە سەرجەم کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی بایەخی پێدەدات.\nزاراوەی جینۆساید (Genocide)تا بەر لە ساڵی ١٩٤٤ بەم ناو و واتایە بوونی نەبووە. لە ڕووی زمانەوانییەوە، لە دوو وشەی گریکی (Genos) بە واتای ڕەگەز و بنەچە و وشەی لاتینی (Caeder) بە واتای کوشتن و فەوتاندن پێکهاتووە. بە لێکدانی هەر دوو وشەکە (Genocide) بە واتای فەوتاندنی بنەچە دروست دەبێت. لەبەر ئەوەی ئەم تاوانە پێشێلکردنێکی بەربڵاو و ترسناکی مافی مرۆڤە و هەڕەشە لە ئاشتی و ئاسایشی نێودەوڵەتی دەکات، هەربۆیە بە تاوانێکی دڕندانە و دژە مرۆڤانە لە قەڵەمدراوە. بۆ یەکەمجار، ڕافایل لیمکین لە ساڵی ١٩٤٤ پاش کوشتارگەکانی جەنگی جیهانی دووەم ئەم زاراوەیەی بە کارهێنا بۆ ئاماژەکردن بە لەناوبردنی گرووپە ئایینی و نەتەوەییەکان و ئەوانیتر. بەو حاڵەیش کاتێک کە دادگەی نۆرمبێرگ لە ٨/ئاب/١٩٤٥ پێکهات لە پەیڕەوەکەیدا هیچ ئاماژەیەک بۆ ئەم تاوانە نەکرابوو، بەڵام بۆ یەکەمجار لە بڕیارێکی دادگەی ناوبراو لە ٣٠/٩ و ١/١٠/١٩٤٦ ئاماژە بە لەناوبردنی گرووپەکان کرابوو. هەوڵەکانی لیمکین و پاڵپشتیی کاریگەری کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی و گوشاری میدیاکانی ئەو سەردەمە، وایکرد تا کۆمەڵەی گشتیی نەتەوە یەکگرتووەکان بە بڕیاری ژمارە (٩٦) لە ١١/١٢/١٩٤٦ بە زۆرینەی دەنگ جەخت لەسەر گرنگیی ڕووبەڕووبوونەوەی جینۆساید بکاتەوە. پاش ئەم بڕیارە، کۆمەڵەی گشتی لە بڕیارێکی تردا داوای لە ئەنجومەنی ئابووریی و کۆمەڵایەتی نەتەوە یەکگرتووەکان کرد تا ڕێککەوتنێک بۆ پێناسەکردنی جینۆساید و دادگەییکردنی ئەنجامدەرانی ڕێکبخات. ئەوە بوو کۆمیتەیەک بۆ ئەم مەبەستە لە لایەن ئەنجومەنی ناوبراو پێکهات و لیمکین بووە ئەندامی ئەم کۆمیتەیە و، پاشان ڕەشنووسی ئەم ڕێککەوتنە لە لایەن کۆمیتەکەوە ئامادەکرا و پێشکەش بە کۆمەڵەی گشتی کرا و، سەرەنجام لە ٩/١٢/١٩٤٨ ڕێککەوتننامەی قەدەغەکردنی تاوانی جینۆساید و سزادانی ئەنجامدەرانی بە زۆرینەی دەنگ و بە هەندێک گۆڕانکاریی لە لایەن کۆمەڵەی گشتی نەتەوە یەکگرتووەکان پەسندکرا و ڕێککەوتنەکە لە ١٢/١/١٩٥١ەوە بەرکارە.\nبەپێی بەندی (٢)ی ئەو ڕێککەوتنە، پێناسەی جینۆساید بریتییە لە هەر یەک لەم کردارانەی خوارەوە کە بە مەبەستی لەناوبردنی هەموو یا بەشێک لە گرووپێکی نەتەوەیی، ئەتنیکی، ڕەگەزیی یا ئایینی ئەنجام بدرێت:\nئا) کوشتنی ئەندامانی ئەم گرووپە.\nب) پێگەیاندنی زیانی جەستەیی یا ڕۆحی ترسناک بە ئەندامانی ئەم گرووپە.\nج) ملکەچکردنی بە ئەنقەستی گرووپەکە لە دۆخێکی ژیانی وەها کە ببێتە هۆی لەنابردنی ماددی هەموو یا بەشێک لەو گرووپە.\nد) سەپاندنی ڕێوشوێنی وەها کە ببێتە هۆی ڕێگرییکردن لە زاوزێ لە ناو گرووپەکە.\nه) گواستنەوەی زۆرەملیی منداڵانی گرووپەکە بۆ ناو گرووپێکی تر.\nجگە لەمەیش پێناسەی جینۆساید بەو جۆرەی کە لە ڕێککەوتننامەی ئاماژەپێکراودا هاتووە، لە بەندی (٢)ی دادگەی تاوانی نێودەوڵەتی ڕواندا و بەندی (٤) لە دادگەی تاوانی نێودەوڵەتی یۆگۆسلاڤیا و بەندی (٤)ی دادگەی تاوانی نێودەوڵەتی (ICC) و بەندی (١١) لە یاسای دادگەی باڵای تاوانەکانی عێراق دەقاودەق جێگیر کراوە.\nدەتوانین پێناسەی تاوانی جینۆساید لە دوو بەشی تاوانی فیزیکی و تاوانی بایۆلۆژی پۆلێن بکەین. کوشتنی ئەندامانی گرووپەکە، پێگەیاندنی زیانی جەستەیی یا ڕۆحی ترسناک بە ئەندامانی ئەم گرووپە و ملکەچکردنی بە ئەنقەستی گرووپەکە لە دۆخێکی ژیانی وەها کە ببێتە هۆی لەنابردنی ماددی هەموو یا بەشێک لەو گرووپە دەچێتە خانەی تاوانە فیزیکییەکان. هەروا سەپاندنی ڕێوشوێنێکی وەها کە ببێتە هۆی ڕێگرییکردن لە زاوزێ لە ناو گرووپەکە و، گواستنەوەی زۆرەملیی منداڵانی گرووپەکە بۆ ناو گرووپێکی تر دەچێتە ڕیزی تاوانە بایۆلۆژییەکان. هەروا مەرج نیە لەناوبردنی هەموو یا بەشێک لەو گرووپە بە تەواوەتی بەدیبێت، بەڵکوو تەنیا دەستپێکردنی یەک لەو کردارانەی کە لە بەندی (٢)ی ڕیککەوتنەکەدا هاتووە، بەسە بۆ ئەوەی بە تاوانی جینۆساید لە قەڵەم بدرێت، جگە لەمەیش گرنگ نیە تاوانەکە لە کاتی جەنگدا بێت یا لە کاتی ئاشتی و لە هەردوو حاڵەتەکە هەر بە جینۆساید دادەنرێت.\nهەروەک دەزانین لە تاوانی جینۆساید مەرجە دژ بە گرووپێکی نەتەوەیی، ئەتنیکی، ئایینی و ڕەگەزیی ئەنجام بدرێت، کە بێگومان کورد وەک گرووپێکی نەتەوەیی لە عێراق ئامانجی شاڵاوەکانی ئەنفال بوون. ئەگەر سەرنج بدەین لە پێناسەی تاوانی جینۆساید کوشتنی ئەندامانی گرووپەکە وەک یەکێک لە نموونەکانی جینۆساید لە قەڵەم دەدرێت، کە لە هەر هەشت قۆناغی ئەنفال بە دەیان هەزار هاووڵاتی گرووپی نەتەوەیی کورد کوژراون. هەروا بڕگەکانی (ب) و (ج) لە بەندی (٢)ی ڕێککەوتننامەکە، بە تەواویی لەسەر هەموو قۆناغەکانی تاوانی ئەنفالدا دەچەسپیت، کە بریتین لە پێگەیاندنی زیانی جەستەیی و ڕۆحی ترسناک یا ملکەچکردنی بە ئەنقەستی ئەو گرووپە لە دۆخێکی ژیانی وەها کە ببێتە هۆی لەناوچوونیان. هەروا لە شاڵاوەکانی ئەنفال هەر وەک لە بەڵگەنامەکان و وتەی دادخواز و شایەدەکان بە ڕوونی دەردەکەوێت، ژنان و پیاوان لە یەکتر جیا دەکرانەوە، کە ئەمەیش بە کردەوە ڕێگریی کردن بووە لە زاوزێی ئەندامانی ئەو گرووپە، کە ئەم حاڵەتەیش بڕگەی (د) لە بەندی (٢)ی ڕێککەوتننامەکەی لەسەر دەچەسپێت. سەبارەت بە بڕگەی (ه) لە هەمان بەند، گواستنەوەی زۆرەملیی منداڵانی گرووپەکە بۆ ناو گرووپەکانی دیکە، ئەمەیش بە ڕوونی لە کاتی شاڵاوەکانی ئەنفال ڕوویداوە. هەربۆیە، تاوانی جینۆساید بە هەموو ڕەهەند و بڕگەکانی پێناسەکەی بەو جۆرەی کە لە بەندی (٢)ی ڕێککەوتننامەی قەدەغەکردنی تاوانی جینۆسایدی ساڵی ١٩٤٨ و، بەندی (٤)ی پەیڕەوی دادگەی تاوانی نێودەوڵەتی و بەندی (١١)ی یاسای دادگەی باڵای تاوانەکانی عێراقدا هاتووە لە شاڵاوەکانی ئەنفال بەدیدەکرێت و، لەسەر ئەم بنەمایەش بەرپرسانی ڕژێمی بەعس لە لایەندادگەی باڵای تاوانەکانی عێراق بە تاوانی جینۆساید حوکمدران.\nدایکێک وێنەى کچە ئەنفالکراوەکەى بە دەستەوە گرتووە


دارا خونچە : ئامەد” وەک نموونەی ئابڕووچوونەکی دیکەی دادگا و دادوەریی! . – WTARIKURD\nدارا خونچە : ئامەد” وەک نموونەی ئابڕووچوونەکی دیکەی دادگا و دادوەریی! .\nدادگا و دادوەرەکان لە تێکڕای جیهان تەنانەت لە وڵاتە وە ناو پێشڤەڕۆیەکانیش تەنێ دوو کار و خەسلەت و هەڵسوکەوتی هاوبەشیان هەیە :\nیەکەم : هەموویان پابەندی ئەوەن کە دەسەڵاتداران چ دەستوور و یاساگەلەکیان پێویستە لۆیان دابتراشن تا بتوانن لە رێی دادوەرییەوە بەو شێوەیەی کە خۆیان پێی دەبێژن ( شەرعیی و فەرمیی ) زۆربەی هەرە زۆری خەڵک سەرکوت بکەن و بەرگریی لە بەرژەوەندییەکانی دەستبەندییە سیخوڕییەکان و خاوەن سەرمایەکان و سیاسەتبازە باڵادەستەکان بکەن !\nدووەم : لە ژێر هێز و پاڵەپەستۆی ئەو ماف و ئازادییانەی کە لە ئەنجامی تێکۆشانی خەڵکی ئازادییخواز و یەکسانییخواز وەدەست هاتیینە ناچارن لە هەر وڵاتەک لەو ئاستەی کە ئیدی دەسەڵات ناتوانی هەژموونی سەرکوتگەرانەی خۆی بسپەێنی کۆمەڵەک یاسا و رێسا دابنێن تا هێندەک لە مافە تاکەکەسییەکان و مرۆییەکانی هاوڵاتییان بپارێزرێ!\nکەچی دادگایەکان و دادوەرەکانی دەسەڵاتە ملهوڕەکەی کوردستان بێجگە لەوەی وە هەمان شێوەی ئەوانەی جیهان دیوان و دەرباری دەسەڵاتدارانن .. نە خاوەن فەرهەنگەکی گەش و مرۆییانەن نە ئەو هێز و ئازایەتییەش لەخۆ رادەبینن تا بتوانن وە پێی جاڕنامەی مافەکانی مرۆڤ هێندەک یاسای پێشڤەڕۆ و مرۆڤپەروەرانە دابڕێژن و بیانخەنە واری جێبەجێکردنەوە تا وە لایەنی کەم سەرەتاییترین و سادەترین ماف و ئازادییەکانی هاوڵاتییان بپارێزن بەڵکە وە پێچەوانەوە چەندین یاسا و رێسای پاشاداما و نێرسالاریی و خورافیی و جوداکاریی و رەگەزپەرستانەیان داهیناوە کە پیرۆزیی و بەرژەوەندییە چەوسێنەریی و ستەمگەرییەکانی دین و دەسەڵات و دابونەریت و ئەفسانە پووچەکان دادەسەپێنن و لە بەرانبەریشدا ماف و ئازادییەکانی تاک و کۆمەڵ پێشێل دەکەن تەنانەت ئەو یاسا و رێسایە نامرۆییانەیان لەسەر منداڵان و نەوجەوانانیش جێبەجێ دەکەن !\nئەوەتە نەوجەوانەکی تەمەن ١٤ ساڵانەی شاری هەولێر کە ناوی ( ئامەد شێروان )ە سێزدە رۆژ فڕێی دەدەنە زیندان و بەوپەڕی دڕندەیی لە رووی جەستییەوە ئازاری دەدەن و لە رووی دەروونییشەوە هەڕەشەی مەرگی لێدەکەن و سووکایەتیی وە خۆی و بیروباوەڕەکەشی دەکەن ئەوەش تەنێ لەبەرئەوەی وە پێی تێڕوانینی خۆی رەخنەی لە ئیسلام گرتییە ، وە پێی بڕیارە قەرقۆشییەکەشیان بنکەی پۆلیسی دادگا ( ئامەد ) ی ئاگادار کردیتەوە کە رۆژی ١\_٦\_٢٠١٤ لە دادگا ئامادە ببی .. ئەگەر نا ئەوە لە بەرانبەر یاسایە عەنتیکەکانیان بەرپرسیار دەبی! ئەوە لە کاتەکدا لە زۆربەی وڵاتان کە هێندەک لە مافەکانی مرۆڤ تێیاندا رەچاو دەکرێن و تا رادەیەک یاسایەکان تێیاندا جێبەجێ دەکرێن .. هەرگیز:\n– هیچ کەس لەسەر رەخنە و ئازادیی دەربڕین ناگیرێ وە تایبەتییش منداڵان و نەوجەوانان.\n– هیچ کەس لەسەر ئازادیی دەربڕین ئەشکەنجەی جەستەیی نادرێ وە تایبەتییش منداڵان و نەوجەوانان.\n– هیچ کەس لەسەر ئازادیی دەربڕین هەڕەشەی مەرگی لێ ناکرێ وە تایبەتییش منداڵان و نەوجەوانان .\n– هیچ کەس لەسەر ئازادیی دەربڕین سووکایەتیی وە خۆی و بیروباوەڕەکەی ناکرێ وە تایبەتییش منداڵان و نەوجەوانان .\n– هیچ منداڵ و نەوجەوانەک وە هیچ شێوەیەک تا تەمەنی ١٨ ساڵیی تێنەپەڕێنی لە زیندان نائاخنرێ!\n– هیچ منداڵ و نەوجەوانەک وە هیچ جۆر و شێوەیەک دادگایی ناکرێ.\n– هیچ کەس پێش دادگاییکردن لە ماوەیەکی کەمی یاسایی پتر لە زیندان راناگیرێ مەگەر تاوانی زۆر گەورە و کوشتنی ئەنجام دابی ئەویش لە ترسی ئەوەی کە ئەگەر نەگیرێ رەنگە تاوانی دیکە ئەنجام بدا.\nسەرەڕای هەموو ئەوانەش ئەگەر گریمان دەسەڵاتدارانی کوردستان لە پێناو پاراستنی دەسەڵاتە پاشدامایەکەیان دین وەکاردەبەن و پێویستیان وە یاسایەکی لەو جۆرە هەیە کە هەر کەسەک رەخنە لە دین بگری سزا بدرێ.. خۆ (ئامەد شێروان – سەرەڕای گچکەیی تەمەنی کە ناتواندرێ هیچ یاسایەکی وەسەردا بسەپێندرێ) تەنێ لەسەر تۆڕی ”فەیسبووک” رەخنەی گرتییە.. لە رووی یاساییەوە ناکرێ وەک بەڵگە لەبەرچاوبگیردرێ.. چونکە فەیسبووک وەک ماڵەکی تایبەتی هەر کەسەکە و جێیەکە لۆ پەیوەندیی تایبەتی هاوڕێیانەی نێوان کەسەکان.. ناکرێ و زۆر دوورە لە یاسا هیچ کەسەک لەسەر ئەوە دادگایی بکرێ یان سزا بدرێ کە لە ماڵەکەی خۆی دانیشتییە و قسان دەکا جا قسەکانی هەرچیەک بن.. خۆ ”ئامەد” هیچ کەسەکی وە توبزیی لۆ ماڵەکەی خۆی(فەیسبووکەکەی) رانەکێشایە تا پەیام و ئامۆژگاریی خۆی وەسەریان دابسەپێنی.. هەر کەسەک ئازادە و دەتوانی نەڕواتە ماڵەکەی و قسەکانی نەبیستی.. فەیسبووک وەک هەر میدیایەکی دیکە نییە کە هاوڵاتی و هەر دامودەزگایەک مافی وەدووداچوون و لێپێچینەوە و سکاڵای لەسەر هەبی .\nلێ دادوەران و یاساکارانی کوردستان تەقەی سەریان دێ لەو رووانەوە.. ئەوەی گرنگە لە کن ئەوان ئەوەیە هەرچی یاسا و رێسا هەیە کە وە ئاماژەی دەسەڵاتداران داڕێژرانە و داسەپێندرانە ئەوان وەک خۆیان جێبەجێیان بکەن و لە سایەشیدا پێگە و ناوبانگ و خۆشگوزەرانیی خۆیانی پێ بپارێزن.. جا ئەو یاسا و رێسایانە مافەکانی مرۆڤ (وەک ئەوەی لە ئێران و سعودیە روودەدەن) ژێر پێ دەخەن یان نا ئەوە گرنگ نییە و هەرگیز وە ئەرکی خۆشیان نازانن بەرانگژیان ببنەوە چونکە هەموویان وە پشتگیریی سەرۆک مەرۆکەکان دامەزرانە و خەریکی یاسابازیی خۆیانن !


چۆنێتی دابەزاندنی iOS 11.1 Beta 1 بە خۆڕای - Home4T\nالرئيسية / Unlabelled / چۆنێتی دابەزاندنی iOS 11.1 Beta 1 بە خۆڕای\nچۆنێتی دابەزاندنی iOS 11.1 Beta 1 بە خۆڕای\nمەشخەڵ جومعە 10/09/2017 12:00:00 pm\nنزیکەی هەفتەیەکە ئەپڵ وەشانی iOS 11.1 بە شێوەی تاقیکاری بڵاوکردەوە بۆ گەشەپێدەران و ئێستا وەشانی تاقیکاری 1 بەردەستە، بەڵام ئەم وەشانە بۆ گەشەپێدەرانە و وە ئەگەر کەسێک بیەوێت ئەکاونتێکی گەشەپێدەر دروست بکات ئەوا پێویستە بڕی 99$ دۆلار بدات بە کۆمپانیای ئەپڵ. بەڵام ئێمە چۆنێتی دابەزاندنی ئەو وەشانەتان بە خۆڕای بۆ باس دەکەین.\nسەرەتا کلیک لەم بەستەرەی خوارەوە بکە پێویستە لە سەفاری بیکەیتەوە\nپاشان کلیک لە Allow بکە\nپاشان کلیک لە install بکە\nوە دواتر ئەگەر موبایلەکەت پاسۆردی لەسەر بێت داوا ئەکات پاسۆرد بنوسی\nپاش نوسینی پاسۆرد کلیک لە install بکە وە جارێکی دیکەش کلیک لە install بکە\nوە هەنگاوی کۆتای داوا ئەکات موبایلەکەت ڕێستارت بکەی وە ئەگەر بتەوێ وەشانەکە بەرزبکەیتەوە پێویستە کلیک لە Restart بکەیت\nوە پاش هەڵبونەوەی موبایلەکە بچۆ Settings دواتر General دواتر Software Updates ئەبینیت موبایلەکە داوا بەرزکردبەوەی وەشان ئەکات بۆ iOS 11.1 Beta 1\nوە بۆ باشتر تێگەشتن سەیری ئەم ڤیدیۆیە بکەن


لێکدانەوە و بەیاننامەی پارتی سەربەستیی کوردستان، سەبارەت بە ڕووداوەکانی ٢ رۆژ پێشی نێ\nلێکدانەوە و بەیاننامەی پارتی سەربەستیی کوردستان، سەبارەت بە ڕووداوەکانی ٢ رۆژ پێشی نێوان ئێران و ئەمریکا لە سەر خاکی ئێراق، و کووشتنی تروریست قاسم سولەیمانی و هەڤاڵانی.\nپێشگووتار: هەروەک هەموو جیهان لەوە ئاگادارە، کە لە شەوی هەینی ٣ / ٢ /٢٠٢٠، هێزەکانی ئەمریکا، بە مەبەستی وڵامدانەی ئەو گروپ و لایەنانەی کە پەلاماری باڵۆێزخانەی وڵاتەکەیان لە بەغدا دابوو، بە پێێ زانیاری دروست کە بە دەستیان گەیشتبوو، بە فرۆکەی بێفرۆکەوان، کاروانی ئوتۆمبیلەکانی گەورە تێرۆریست قاسم سولەیمانیان بۆمباران کرد، و کە دەستبەجێ قاسم سولەیمانی و بە یاوەری چەند تیرۆریستێکی دیکەی ئێرانی کوژرا، و هاوکات چەند گەورە بەرپرسێکی دیکەی گروپە دروستکراوەکەی خۆیان لە ئێراق بە ناوی حەشدی شەعبی، کە ئەوانیش ناویان خرابووە لیستی تێرۆرەوە، ئەنجامدەری سەرەکی هێرشەکان بوون بۆ سەر باڵۆیزخانەو چەند بنکەیەکی دیکەی ئەمریکییەکان، لەو هێرشەدا کوژران.\nئەمە ڕووداوەش بۆ ڕێژیمێ کۆماری ئیسلامی ئێران زەربەیەکی گەورەی کاریگەر بووە.\n١ - زۆرینەی کۆنگرێسمانەکانی سەر بە کۆماریخوازانی ئەمریکا، و بەشێکیش لە کۆنگرێسمانی دیمۆکراتەکانیش، لەو باوەڕەدان کە مانەوەی دەسەڵاتی کۆماری ئیسلامی ئێران، مەترسییە بۆ سەر بەرژەوەندییەکانیان، ئەو بەرژەوەندییانەی کە ئێستا لە مانەوەی ئەم ڕێژیمەدا دەستیان دەکەوێت، لە نەمانی بگرە زیاتر و باشتریان لە لایەن وڵاتانی ناوچەکەوە دەستدەکەێت.\nهەر بۆیە دۆناڵد ترامپ، هەر لە یەکەم ڕۆژەکانی دەستبەکاربوونی وەک سەرۆکی وڵاتەکەی، نەهێشتنی ڕێژیمی کۆماری ئێسلامی ئێران وەک خاڵێکی گرنگ، و بە تایبەتیش نەهێشتنی پێگەو هەژموونی ئێرانی لە زۆر وڵاتدا خستبووە نیو خشتەی کارەکانیایەوە، بەڵام بۆ ئەوەی لە کاتی هەڵبژاردنەکانی دەورەی دیکەی سەرۆکایەتی ئەمریکا، زیاتر نەکەوێتە بەر پەلاماری دیمۆکراتەکان ، و ئاستەنگی بۆ دەورەی دووەمی مانەوە و هەڵبژاردنەوەی دروست نەبێتەوە، بەرنامەکانی زۆر بە ئێواشی و ناڕاستەوخۆ دەخاتە کارەوە.\nبۆ نموونەی چەند کاتژمێرێک پێش کوشتنی قاسم سولەیمانی، دۆناڵد ترامپ لە تویتێکدا نووسیبووی کە ئێمە هێچ شەڕ و کێشەیەکمان لەگەڵ ئێران ناوێت، بەڵام چەند کاتژمێر دواتر ئەو گورزە گەورەی لە ئێران وەشاند.\nبە پێی لێکدانەوەکان، وا چاوەڕوان دەکرێت، کە ئەم شەڕەی نێوان هەردوو وڵاتی ئەمریکا و ئێران، لە ناوچەکە درێژەی هەبێت. دۆناڵد ترامپ پێگەی ئێران لە ئێراق و لوبنان و یەمەن و سوریا بە تەواوی لاواز بکات، وەدەرنانی ئێرانیش لەو شۆێنانەی کە دەیان ساڵە ئاژاوەی تێدا دروستدەکەن و ئاگرەکەی لە سەرخۆیان دوور دەخەنەوە، دەبێتە لاوازبوونێکی یەکجاریی ناوخۆیی. ئەمریکاش لەو باوەڕەدایە کە بەوەشێوە دەبێتە ئاسانکارییەک بۆ ڕووخان و تەپینی ناوخۆی رێژیمەکە، بە بێ ئەوەی شەڕێکی گەورە و ئەرکیکی دیکەی نێودەوڵەتی بێتە سەریان.\n٢ - ئەم ئاڵۆزییە چاوەڕوانکراوەی ئێستا کە لە ئێراقدا ڕوویداوە، شەقامی ئێراقی بە تایبەت دەسەڵات شیعەی ئێراقی، بە ٢ بیرکردنەوەی جیاواز دابەشکردووە. ئێرانیش بەهەستکردن بە لاوازبوونی پێگەکەی و زیاتر بێزاری و برینداری پێوەدیارە، وەک پێشەی جڵ ساڵەی پێشوویان پەرچەکرداریان لەو بارەوە لێ چاوەڕێ دەکرێت. ئەم ڕووداو گۆڕانکارییانەی کەوا خێرا شەپۆل دەهاوێن: وا دەخوازێت کە هێزەکانی کوردستانی بە گشتی، و بە تایبەتیش هێزە سیاسییەکانی باشوورو ڕۆژهەڵاتی کوردستان، بۆ هەردوو ئەگەر وڕووداوەکان لە ئێران و ئێراق، خوێندنەوەیەکی زۆر ورد و زانستیانەیان بۆی هەبێت. بە گشتی لەو ڕووداوانە کەڵکی نەتەوەیی و وەرگرن و هەلەکە بقۆزنەوە و سەربەخۆیی یەکجاریی ڕاگەیەنن.\nلە وڵاتێکی سەربەخۆیی کوردستانیدا، ئەگەر بۆ چەند ساڵێکیش بە لاوازی ئابوری و سیاسی و کۆمەڵایەتیش تێپەڕ بکرێت، زۆر سەرکەوتووترە لەوەی کە ئێمەی کورد، بە چاوەڕوانی گوایا دیمۆکراتبوون و باشبوون و گۆڕانکاری لە پایتەختی داگیرکەران، نەتەوەکەمان بکەینە قوربانی، و ڕێژیم لە دوای ڕێژیم، لە بندەستی ئەم وڵاتە دیکتاتۆر و دواکەوتووانە بمێنینەوە.\n٣- ئێمە وەک پارتی سەربەستیی کوردستان: وەک هەمیشە بە هەستکردن بە ئەرکی نەتەوەیی و خەمخۆری بۆ دواڕۆژی خۆرهەڵاتی کوردستان، بە مەبەستی لێکدانەوە و کۆکردنەوەی یەکدەنگی لەو بوارەدا: داوای کۆبوونەوەیەکی گشتی و بە پەلە لە نێوان لایەنە سیاسییەکانی ڕۆژهەڵاتی کوردستان دەکەین، کە ئاکامی ئەو کۆبوونەوە هەڵگرتنی پەیامێکی دڵخۆشکەرانە و یەکخستنی دەنگەکان بێت، بۆ ئەگەری هەر گۆڕانکارییەک لە ناوچەکە ڕووبدات.\nبۆ پێشەوە بەرەو هەنگاونانێکی نەتەوەیی لەم گۆڕانکاریە چاوەڕوانکراوانەدا.\n١٤ی بەفرانباری ٢٧١٩ی کوردی/ بەرامبەر بە ٤ / ١/ ٢٠٢٠ی زاینی.\nڕێکه‌و 2020-01-04 13:11:47


تاران؛ ئازادی هاوڵاتییەک بۆکانی - كۆمه‌ڵه‌ی مافی مرۆڤی کوردستان\nپێنجشەمە 11 بەفرانباری 2720ی کوردی، هاوڵاتییەک بە ناوی “واحید ئیبراهیمیان” کوڕی محەمەد و خەڵکی بۆکان، خێزاندار و باوکی دوو منداڵ دوای چوار مانگ و 16 ڕۆژ لە ناوەندی دەستبەسەرکردنی ئاسایشی لە تاران ئازاد کرا.\nناوبراو لە 26ی گەلاوێژی ئەمساڵ لە شاری بۆکان لەلایەن هێزە ئەمنییەکانی کۆماری ئیسلامی ئێرانەوە دەستبەسەرکرا و بۆ لێپێچینەوە گوازرایەوە بۆ ناوەندی دەستبەسەرکردنی ئاسایش لە تاران.\nبە پێی هەواڵەکە، بەڕێز واحید بە بێ نواندنی حوکمی دادوەری دەستبەسەر و بە “هاوکاری لەگەڵ یەکێک لە حزبە کوردییەکانی ئۆپۆزیسیونی حکوومەت” تۆمەتبار کراوە.\nسەرچاوەیەک ئاگادار لە دۆخی ئەو هاوڵاتییە ڕایگەیاندووە: “دوای ئازادکردنی، دەسەڵاتدارانی هێزە ئەمنییەکانی کۆماری ئیسلامی ئێران ڕایانگەیاندووە، کە ئەو هاوڵاتییە بە هەڵە دەستبەسەرکراوە.\n← شــنۆ؛ دەستبەسەری و گواستنەوەی هاوڵاتییەک بۆ زیندان\nدیواندەرە؛ خۆکوژی کچێکی مێرمنداڵی 14ساڵ تەمەن →


هێڤیدار ئەحمەد: سەرانی بەغدا نایانەوێت لەگەڵ هەرێم ڕێكبكەون و بودجە بۆ خەڵكی هەرێم بنێرن – تۆڕی میدیایی خەڵک\n2020/12/06 - 11:55 PM\nهێڤیدار ئەحمەد دەڵێت، بەغدا مەبەستیەتی خەڵكی كوردستان دژایەتی حكومەتی خۆمان بكات.\nهێڤیدار ئەحمەد بڕیاردەری لیژنەی دارایی لە پەرلەمانی كوردستان، بە (وشە)ی ڕاگەیاند، شاندی هەرێمی كوردستان بۆ ڕێككەوتن لەگەڵ بەغدا 13 جار چووەتە بەغدا، لە هەموو سەردانەكانیشدا هەرێم پابەندی ڕێككەوتن بووە لەگەڵ بەغدا.\nبڕیاردەری لیژنەی دارایی لە پەرلەمانی كوردستان ڕوونیشی كردەوە، سەرانی بەغدا هیچ كات نایانەوێت لەگەڵ هەرێم ڕێكبكەون و بودجە بۆ خەڵكی هەرێمی كوردستان بنێرن، كە مەبەستیانە خەڵكی كوردستان لە حكومەتی خۆیان هەڵبگەڕێنەوە و ئینتیمایان بۆ وڵات نەمێنێت.\nبەشە بودجەی هەرێمی كوردستانبەغدابودجەپەرلەمانی كوردستانهەرێمی كوردستانهێڤیدار ئەحمەد\nڤیان سەبری: شیعە و سوننە داوادەكەن ماددەی 140 لە دەستوور لاببرێت\nهاووڵاتییەكی هەولێر نامەیەك ئاڕاستەی سەرۆكی حكومەت دەكات


کێ تانە لە عەدالەتی هاوەڵان دەدات -ڕەزای خوایان لێ بێت-\nتانەدەرەکان چیان لە هاوەڵانی موحەممەد( صلی اللە علیە وسلم) دەوێت؟\nدەتوانین تانەدەرەکان لە هاوەڵان بکەین بە دوو بەشەوە:\nبەشی یەکەم ئەوانەی تانەیان لێ دەدەن بەهۆی شوبهەیەکەوە، کە لێیان وەشاوەتەوە- وەک ئەوانەی کە پێشتر باسمان کرد- هەروەها بەهۆی سەرلێشێواندنی زانای خراپەوە.\nبەشی دووەم ئەوانەی تانەیان لێ دەدەن، بەهۆی ئەوەی ئەوان گوازەرەوەی ئەم دینەن -گوازەرەوی قورئان و سونەتن- جا کە متمانەمان بە گوازەرەوەکانی قورئانسونەت نەبوو، بەهەمان شێوە متمانە بەو شتانەش ناکەین کە بۆمانی دەگوازنەوە.بەهۆی بونی ئەو ئەگەرەی کە زیادیان خستبێتە سەری یان لێیان کەم کردبێتەوە، ئەویش بەهۆی ناعەدالەتیانەوە. ئا ئەمەیە مەترسییە ڕاستەقینەکە، چونکە ئەنجامی کوتایی بریتییە لە تانەدان لە دینی خوا، بەهۆی متمانە نەبوون بە گوازەرەوەکەی. ئەبو زورعەی ڕازی لە چەند دێڕێکدا- کە ئەگەر بە ئاوی ئاڵتونیش بنوسرێ، هەر زۆر نیە، دەڵێ: (ئەگەر کەسێکت بینی تانە لە هاوەڵانی پەیامبەر (صلی اللە علیە وسلم) دەدات، ئەوە بزانە زیندیقە، چونکە قورئان لای ئێمە حەقەو سونەتیش بەهەمان شێوە، ئەی تاکە گوازەرەوەی قورئان وسونەتەکان هاوەڵانی پەیامبەرن (صلی اللە علیە وسلم)، ئەوانە دەیانەوێ شایەتەکانمان بریندار بکەن، بەڵکو قورئان و سونەت فەشەل بێنێ، بۆیە بریندار کردنی ئەوانە ڕەواترە و ئەوانە زیندیقن)(۱)\n(۱) (تاریخ دمشق)(لابن عساڪر(۱٤۱/٥۹)\nئەوانەی تانە لە عەدالەتی هاوەڵانی پەیامبەر (صلی اللە علیە وسلم)، چوار تاقمن:\nتاقمی یەکەم شیعە((۱))\nتاقمی دووەم خواریج((۲))\n((۱)) بە گوشراوی و بە پوختی، ئەوانەن کە زیادەڕەوی دەکەن لە خانەوادەی پەیامبەر (صلی اللە علیە وسلم). خەلافەت و ئیمامەت تەنیا لە خانەوادە بەڕێزەکەی پەیامبەر (صلی اللە علیە وسلم) کورتهەڵدێنن. فەزڵی ئیمامی علی دەدەنە سەر هەموو هاوەڵان ڕەزای خوا لە هەر هەموویان بێت. لە یوایەتی سەحیحترین و ناودارترین کتێبیان - کە ڪافیە و خوا یاربێ لە نامیلکەیەکدا باسی لێوە دەکەین- ابو بکر و همر عوسمان و عائشە و حەفسە بە کافر دەزانن. هەر وەک لە یوایەتە سەحیحە- ناسەحیحە- کەی خۆیاندا هاتووە دەڵێ(هاوڵان هەمویان هەڵگەڕاونەتەوە تەنیا سێیان نەبێ) بە حەوتیش هاتووە، هەروەها قورئان بە دەستکاری کراو دەزانن، لە ڕووی قەدەرەوە، بیرو بۆچونیان وەک قەدەریەکان وان....\nپێیان دەوترێت شیعە(لایەنگر- پشتگیر-سەرخەر) بەهۆی لایەنگیریان بۆ ئالو بەیت، پێیان دەوترێ (ڕافضە، ڕەفزکەر) چونکە ڕەفزی زەیدی کوڕی حوسەینی کوڕی علی ابو طالیبیان کرد، کاتێک پێیان وت چی دەڵێی لە بارەی ابو بکر و عومەرەوە؟ ئەویش ستایشی کردن و وتی: ئەوانە دوو وەزیرەکەی باپیری منن، مەبەست پەیامبەرە (صلی اللە علیە وسلم)، ئەوەبوو پشتیان تێکرد و ڕەفزیان کرد. بۆیە ناو نران ڕافضە هەندێک دەڵێن ڕافضە تەنیا بەوانەیان دەوترێ، کە بە ئاشکرا هاوەڵان بە کافر دەزانن و جنێویان پێ دەدەن، ئەمەش ڕای پەسەندە ، وەرگێڕ.\n((۲)) ئەوانەی کە خروجیان کرد لە ئیمامی علی ڕەزای خوای لێ بێ. هەرکەس تاوانێکی گەورە بکات بە کافری دەزانن و دەڵێن بە هەتاهەتایی لە دۆزەخدا دەمێنێتەوە، هەروەها دەسەڵاتداری فاسق بە کافر دەزانن و خروجلێکردنی بە حەڵاڵ دادەنێن. هەروەها ئەمانیش ئیمامی علی و موعاویەو عەمر و ابو موسایان بە کار دەزانی، حوروریەیشیان پێ دەوترێ -شوێنێکە لە نزیک کوفە- کاتێک خروجیان کرد لە ئیمامی علی ڕەزای خوای لێ بێ، دەرچوون بۆ ئەو جێگایە، هەر وەک پێشتر نوسەر باسی لێوەکرد. وەرگێڕ.\nتاقمی سێیەم: نەواسب (نواصب)(۱))\nتاقمی چوارەم: موعتەزیلە (۲))\nبەڵگەکانیان بۆ تانەدان لە هاوڵانی پەیامبەر (صلی اللە علیە وسلم) ئەمانەن:\nیەکەم: تاوان لە هەندێ لە هاوەڵانی پەیامبەر (صلی اللە علیە وسلم) وەشاوەتەوە.\nدووەم: دەڵێن هەیە لە هاوەڵان بەدەقی قورئان سونەت مونافیقە.\nسێیەم: کە گوتمان عەدالەت دەبێ یەکسانی پلەو پایە هەبێ، جا مادام لای هەمومان یەکسانی پلەو پایە نیە ئەوا بەهەمان شێوە عەدالەتیش نیە.\nچوارەم: دەڵێن هیچ بەڵگەیەک نیە لەسەر عەدالەتی هاوەڵانی پەیامبەر (صلی اللە علیە وسلم).\nخوڵاسەی وەڵامی ئەم بەڵگە لاوازانە بەم شێوەیەیە:\n٭سەبارەت بەوەی هەندێکیان تاوانی کردووە!!\nئێمە باس ئەوەمان کرد، کە تاوان کردن زیان بە عەدالەت ناگەیەنێ، بەڵکو دەڵێین عادلن و مەعسوم نین.\n٭سەبارەت بەوەی (هاوەڵان هەیان بووە مونافق بووە)!!\nئەمەش ڕاست نیە، مونافق بە هاوەڵ حساب ناکرێ، چونکە پێناسەی هاوەڵ بریتییە لەو کەسەی گەشتبێتە پەیامبەر (صلی اللە علیە وسلم) و ئیمانی پێ هێنابێ و لەسەر ئیمانیش مردبێ، جا مونافقەکان نە ئیمانیان پێ هێناوە و نە لەسەر ئیمانیش مردوون. هەر بۆیە ئەم پێناسە نایان گرێتەوە.\n٭سەبارەت بەوەی کە دەڵێن: (کە گوتمان عەدالەت، دەبێ لە پلەو پایەشدا یەکسان بن)، ئەمەش ڕاست نیەو پێویستیش ناکا. بەڵکو ئێمە دەڵێین عادلن و هەندێکیشیان لە هەندێکی تریان باشترن. نا ابو بکر ڕەزای خوای لێ بێ لە هەموو هاوەڵانی دیکەی پەیامبەر (صلی اللە علیە وسلم) باشترە ئینجا عومەر ئیجا عوسمان ئینجا علی، ئینجا باقی دە مژدە پێدراوەکە، پاشان ئەهلی بەدر، پاشان ئەهلی بەیعەی ڕیزوان و ئا بەو شێوەیە... مەبەست ئەوەیە هاوەڵان لە پلەو پایەدا وەک یەک نین وەک چۆن خوا -سبحان و تعلی- ئەفەرموێ:\n( وَمَا لَكُمْ أَلَّا تُنفِقُوا۟ فِى سَبِيلِ ٱللَّهِ وَلِلَّهِ مِيرَٰثُ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ ۚ لَا يَسْتَوِى مِنكُم مَّنْ أَنفَقَ مِن قَبْلِ ٱلْفَتْحِ وَقَٰتَلَ ۚ أُو۟لَٰٓئِكَ أَعْظَمُ دَرَجَةً مِّنَ ٱلَّذِينَ أَنفَقُوا۟ مِنۢ بَعْدُ وَقَٰتَلُوا۟ ۚ وَكُلًّا وَعَدَ ٱللَّهُ ٱلْحُسْنَىٰ ۚ وَٱللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ ). الحدید\nواتە ( ئه‌وه چیتانه که‌وا هیچ نابه‌خشن له ڕێ ی خوادا له کاتێکدا میراتی ناو ئاسمانه‌کان و زه‌وی بۆ خوا ده‌مێنێته‌وه یه‌کسان نین ئه‌وانه‌تان که له‌پێش گرتنی (مه‌ککه) دا ماڵیان به‌خشیوو جه‌نگاون (له‌گه‌ڵ ئه‌وانه‌ی له دوای فه‌تح ئه‌و کارانه بکه‌ن) ئه‌وانه پله و پایه‌یان زۆر گه‌وره‌تره له‌وانه‌ی که له‌دوای (گرتنی مه‌ککه) ماڵیان به‌خشیووه‌و جه‌نگاون وه به‌هه‌ر دوولا خوا به‌ڵێنی به‌هه‌شتی داوه وه خوا ئاگاداره به‌وه‌ی که ده‌یکه‌ن).\nجا ئەگەر پەیامبەران لە فەزڵ و پلەو پایەدا وەکو یەک نەبن هەروەکو خوای گەورە دەفەرموێت:\n(۞ تِلْكَ ٱلرُّسُلُ فَضَّلْنَا بَعْضَهُمْ عَلَىٰ بَعْضٍ ۘ مِّنْهُم مَّن كَلَّمَ ٱللَّهُ ۖ وَرَفَعَ بَعْضَهُمْ دَرَجَٰتٍ ۚ وَءَاتَيْنَا عِيسَى ٱبْنَ مَرْيَمَ ٱلْبَيِّنَٰتِ وَأَيَّدْنَٰهُ بِرُوحِ ٱلْقُدُسِ ۗ وَلَوْ شَآءَ ٱللَّهُ مَا ٱقْتَتَلَ ٱلَّذِينَ مِنۢ بَعْدِهِم مِّنۢ بَعْدِ مَا جَآءَتْهُمُ ٱلْبَيِّنَٰتُ وَلَٰكِنِ ٱخْتَلَفُوا۟ فَمِنْهُم مَّنْ ءَامَنَ وَمِنْهُم مَّن كَفَرَ ۚ وَلَوْ شَآءَ ٱللَّهُ مَا ٱقْتَتَلُوا۟ وَلَٰكِنَّ ٱللَّهَ يَفْعَلُ مَا يُرِيدُ) البقرە \nواتە( ئه‌و پێغه‌مبه‌رانه‌ی (که باسکران) ڕێزمان داوه به‌هه‌ندێکیان به‌سه‌ر هه‌ندێکیاندا له‌و پێغه‌مبه‌رانه هی وایان بووه که خوا قسه‌ی له‌گه‌ڵ کردووه (به بێ په‌رده) وه هه‌ندێکیانی به‌رز کردۆته‌وه چه‌ند پله‌یه‌ک وه دامان به عیسای کوڕی مه‌ریه‌م چه‌ند به‌ڵگه‌یه‌کی (موعجیزه‌یه‌کی) ئاشکرا وه پشتگیریمان کرد به فریشته‌ی سرووش(که جبرییله) ئه‌گه‌ر خوا بیویستایه ئه‌و گه‌لانه‌ی که‌له دوای پێغه‌مبه‌ره‌کانیان ده‌هاتن له‌گه‌ڵ یه‌کدا نه ئه‌جه‌نگین دوای ئه‌و نیشانه ڕۆشنانه‌ی که‌بۆیان هاتبوو به‌ڵام دووبه‌ره‌کی یان تێ که‌وت ئینجا هی وایان بوو بڕوای هێناو وه هی وایان بوو بێ بڕوابوو ئه‌گه‌ر خوا بیویستایه یه‌کتریان نه‌ده‌کوشت و شه‌ڕیان نه‌ده‌کرد به‌ڵام ئه‌وه‌ی خوا بیه‌وێت ده‌یکات).\nسەبارەت بەوەی کە دەڵێن: ( هیچ بەڵگەیەک نیە لەسەر عەدالەتی هاوەڵانی پەیامبەر (صلی اللە علیە وسلم):\nلەوەو پێش هەندێ بەڵگەمان هێنایەوە لەسەر عەدالەتیان.\nبێگومان ئەوانیش هەندێک بەڵگەیان هێناوەتەوە، بەڵام پێش ئەوەی باسی ئەو بەگانەیان بکەین، باسی ئەو فەرمایشتەی خوای بەرز و پیرۆز دەکەین کە دەفەرموێ:\n( هُوَ ٱلَّذِىٓ أَنزَلَ عَلَيْكَ ٱلْكِتَٰبَ مِنْهُ ءَايَٰتٌ مُّحْكَمَٰتٌ هُنَّ أُمُّ ٱلْكِتَٰبِ وَأُخَرُ مُتَشَٰبِهَٰتٌ ۖ فَأَمَّا ٱلَّذِينَ فِى قُلُوبِهِمْ زَيْغٌ فَيَتَّبِعُونَ مَا تَشَٰبَهَ مِنْهُ ٱبْتِغَآءَ ٱلْفِتْنَةِ وَٱبْتِغَآءَ تَأْوِيلِهِۦ ۗ وَمَا يَعْلَمُ تَأْوِيلَهُۥٓ إِلَّا ٱللَّهُ ۗ وَٱلرَّٰسِخُونَ فِى ٱلْعِلْمِ يَقُولُونَ ءَامَنَّا بِهِۦ كُلٌّ مِّنْ عِندِ رَبِّنَا ۗ وَمَا يَذَّكَّرُ إِلَّآ أُو۟لُوا۟ ٱلْأَلْبَٰبِ) آل عمران \nواتە ( ئه‌و خوایه ناردویه‌تی یه خواره‌وه بۆت قورئان هێندێکی ئایاتی ڕۆشنن ئه‌و ئایه‌تانه بنه‌ڕه‌تی قورئانن وه ئه‌وانی تر(ئایه‌تانێکن که مه‌به‌سته‌کانیان) ڕۆشن نین ئینجا ئه‌وانه‌ی که له دڵیاندا لادان و چه‌وتی هه‌یه دوای ئه‌و ئایه‌تانه ده‌که‌ون که له قورئاندا موته‌شابهن(هاوشێوه‌ن) بۆ تێکدانی بیروباوه‌ڕی موسوڵمانان وه بۆ ڕاڤه‌کردنی به ئاره‌زووی ناپاکی خۆیان له حاڵه‌تێکدا که‌س ڕاڤه کردنی نازانێ ته‌نیا خوا نه‌بێ وه دامه‌زراوان له زانییندا ئه‌ڵێن ئێمه بڕوامان هێناوه به(متشابه) هه‌مووی له په‌روه‌ردگارمانه‌وه‌ن بیر له قورئان ناکه‌نه‌وه ته‌نها خاوه‌نانی ژیریی و بیر نه‌بێ).\nجا ئەوانەی باس لە ناعەدالەتی هاوەڵان دەکەن، کۆمەڵێ شوبەهەیان پێیە، هەم لە قورئان و هەم لە سونەت، ئێستاش ئەچینە سەر باسی ئەو گومان و شوبهانە و بەرپەرچیان دەدەینەوە.\n((۱) پێشتر نوسەر باسی لێوەکردن.\n((۲) ئەمانیش تاقمێکن شوێنکەوتەی (واسڵی کوڕی عەتان)ن، باوەڕیان بە ناوەکانی خوا -جل جلالە- هەیە بەڵام باوەڕیان بە سیفاتەکانی نیە، دەڵێن خوا زانایەو بێ زانستە، حەکیمە و بێ حیکمەتە. بە توانایەو بێ‌توانین و دەڵێن قورئان دروستکراوی خوایە نەک وتە و فەرموودەی خوا، لەبارەی قەدەریشەوە دەڵێن مرۆڤ ئازادە ی بکا دەیکا، سەربەخۆ لە قەزاو قەدەری خوا، بە پێچەوانەی جەهمیەکانەوە، بۆیە پێیان دەوتری قەدەریەکان، هەروەها باوەڕیان بە کەرامات نیە بۆیە پێیان دەوترێ (المعتزلە- دوورەپەرێزگر)، چونکە ئەم (واسڵە) لە مەجلیسی حەسەنی بەسری دادەنیشت، کاتێ حەسەن باسی ئەوەیکرد، هەرکەس تاوانێکی گەورە بکات، ئەوە ئیمانەکەی ناتەواوە و پێی کافر نابێ، واسڵی کوڕی عەتا وتی نەخێر( منزل بین منزلتین) واتە جێگایەکی نێوان هەردوو مەنزڵگاکە، کە مەبەست بەهەشت و دۆزەخە، نە بەهەشتییە و نە دۆزەخییە، بەڵام دواتر هەر دەخرێتە دۆزەخەوە، ئیتر وازی لە مەجلیسی حەسەنی بەسری هێنا، بۆیە ناونران (المعتزلە). وەرگێڕ.\nلاپەڕە : ٣٠٠-٣٠٤


لیژنەی دارایی پەرلەمانی عێراق: بەغدا مووچەی هەرێمی کوردستان دەنێرێت – ڕێژنە میدیا\n1 هەفتە لەمەوپێش\t194 بینین\nئەندامێکی لیژنەی دارایی پەرلەمانی عێراق رایگەیاند، لێکنزیکبوونەوەیەکی باش لەنێوان هەولێر و بەغدا هەیە و بەمزووانە بەغدا مووچەی هەرێمی کوردستان دەنێرێت. وەزیری هەرێمیش بۆ دانوستاندن لەگەڵ بەغدا دوێنێ هەمان قسەی کرد.\nئیخلاس دلێمی، ئەندامی لیژنەی دارایی لە پەرلەمانی عێراق، رایگەیاند، لێکتێگەیشتنێکی باش لە نێوان هەولێر و بەغدا هەیە. چەند ئاماژەیەکی باش بۆ چارەسەرکردنی کێشەکان و گەیشتن بە رێککەوتن هەیە، “بڕیاریشە بەمنزیکانە بەغدا مووچەی فەرمانبەران رەوانە بکات.”\nلە کۆبوونەوەی دوێنێی پەرلەمانی کوردستانیش، خالید شوانی، وەزیری هەرێم بۆ کاروباری دانوستاندن لەگەڵ بەغدا بە پەرلەمانتارانی کوردستانی راگەیاند، دوای جەژن شاندی هەرێمی کوردستان دەچێتەوە بەغدا. گوتیشی “پێشکەوتن لە پەیوەندییەکانی هەولێر و بەغدا دروستبووە و لێکتێگەیشتنی نوێ هەیە و هەواڵی تازەمان پێگەیشتووە”.\nئەندامەکەی لیژنەی دارایی لە پەرلەمانی عێراق لەبارەی قەرزی نێوەدەوڵەتییەوەو پشکی هەرێمی کوردستان لەو قەرزانە ئاماژە بەوە دەدات “بەپێی یاسای قەرزی نێودەوڵەتی کە بە هەوڵی زۆر بڕگەیەکمان جێگیرکردووە، هەرێمی کوردستان پشکێکی دەبێت بەپێی رێژەی دانیشتووان لە هەر قەرزێکی نێودەوڵەتی.”\nئەو ئەندامەی لیژنەی دارایی پێیوایە بەمنزیکانە هەردوو حکومەتی هەرێمی کوردستان و حکومەتی فیدراڵی دەگەنە رێککەوتنی کۆتایی.\nبەپێی یاسای وەرگرتنی قەرز، حکومەتی عێراق دەتوانێت 15 تریلیۆن دینار قەرزی ناوخۆیی و پێنج ملیار دۆلار قەرزی دەرەکی وەربگرێت. عێراق لەگەڵ سندووقی نەختی نێودەوڵەتی لە دانوستاندندایە، بەڵام سندووقەکە بەڵێنی پێدانی تەنیا دوو ملیار و 200 ملیۆن دۆلاری بە عێراق داوە.


لە ساڵیادی کۆچی دوایی (ئەحمەد ھەردی)دا - بنکەی روناکبیریی گەلاوێژ :: Gelawej\nلە ساڵیادی کۆچی دوایی (ئەحمەد ھەردی)دا\nهۆنراوە Oct 28, 2019\nئەمڕۆ سیانزە ساڵى بەسەر کۆچى دوایى شاعیر و نوسەرى بەناوباگى کورد (ئەحمەد هەردى) تێدەپەڕێت، سایتى گەلاوێژ ە ئەرکى خۆى دەزانێت هەموو ئەوانەى خزمەتیان لەبوارى ئەدەب و هونەر و روناکبیرى کردووە باسیان لێوە بکات و ژیان و برهەمەکانیان پێشکەش بە ئێوەى خوێنەر بکات، لەم رۆژەدا درود بۆ گیانى پاکى دەنێرین.\nناوى تەواوى (ئەحمەدی حەسەن عەزیز مەعرەف)ە، لە ساڵى 1922 لە شارى سلێمانى لە دایکبووە، شاعیر و نووسەرێکى بە ناوبانگی کوردە بەشێکى زۆربەی تەمەنی بۆ خزمەتی بواری ئەدەب و شێعری کوردی تەرخان کردووە، لە بواری شێعری کلاسیک و غەزەڵدا خاوەن ڕێچکەیەکی تایبەتە و هەڵگری ڕوانگەی جوانناسییه، زانیارییەکی زۆری لە بواری شێعری کلاسیکی کوردی، فارسی و عەرەبیدا ھەبووه و کاریگەرییەکی زۆری لە سەر شیعری نوێی کوردی ھەبووە.\nساڵی ١٩٤١ بووە بە مامۆستا لە قوتابخانە سەرەتاییەکاندا لە شارى سلێمانى، لە کۆتایی چلەکاندا لە کار دەرکراوە و له به‌غدا چەند جارێک تووشی زیندان و دوورخستنەوە بووە، یەکەمین کۆمەڵە شێعری بەناوى (رازى تەنیایى) لە ساڵی ١٩٥٧ بڵاوبۆتەوەو لەوکاتەوە چەندین جار دووبارە لە چاپدراوەتەوە، لە ساڵی ١٩٥٩ لەگەڵ کۆمەڵێک ھاوڕێی تردا کۆمەڵەى ئازادى ژیانەوەى یەکێتى کورد (کاژیک) دادەمەزرێن و ھەر خۆیشی بووە بە بەرپرسی یەکەمی کۆمەڵەکە.\nبۆ ماوەیەک ئەندامی دەستەی بەڕێوەبردنی ناوەندی یەکێتیى نووسەرانی کورد بووە هەروەها بۆ ماوەیەکیش سەرۆکی لقی سلێمانی یەکێتى نوسەرانى کورد بووە.\nساڵی ١٩٦٣ پەیوەندیی کردووە بەشۆڕشی کوردستانەوە، ساڵی ١٩٦٦ لەسەردەشت لەلایەن دەزگاى هەوڵگرى ئێران (ساواک) دەستگیر کراوە، لەگەڵ ئازادبوونشیدا گەڕاوەتەوە بۆ باشوورى کوردستان، دواى بەستنى پەیمانی جەزائیر چووەتە ئێران.\nساڵانی ١٩٧٣ تا ١٩٧٤ لەکۆلیجی ئادابی زانکۆى سلێمانى مامۆستاى وانەبێژ بووە ، بۆ ماوەیەکیش لە زانکۆی سەلاحەدین وەکوو مامۆستا وانه‌ی وتووه‌ته‌وه.\nساڵی ١٩٧٤ دیسانەوە پەیوەندیی کردۆتەوە بە شۆڕش، دواى ھەرەسھێنانی شۆڕشى ئەیلوول، ئاوارى ئێران بووە تاکو ساڵی ١٩٧٩، لە هەمان ساڵدا گەڕاوەتەوە بۆ شارى سلێمانی.\nلەساڵی ١٩٨٨دا پەیوەندی کردۆتەوە بە شۆڕشی کوردستانەوە، بۆ ماوەیەک بووە بە سکرتێری گشتیی پارتى سۆسیالیستى کورد (پاسۆک)، دواى ساڵێک وازی لە پاسۆک ھێناوە، وەکو کەسایەتییەکی سەربەخۆ لەڕیزی شۆڕشدا ماوەتەوە تا راپەڕینى بەهارى 1991.\nساڵی ١٩٩٢ چووەتە تاراوگە و لە شارى لەندەن نیشتەجێ بووە، ھەر لەوێش لێکۆڵینەوەکەی لەسەر کێشی عەرووز لە شێعری کوردیدا تەواو کردووە.\nبەھۆی ژیانی ئاوارەیی بەشێک لە لێکۆڵینەوە و دەقی ئەدەبی و ھونەرییەکانى فەوتاون و به چاپ نه‌گه‌یشتووه، ساڵی ٢٠٠٤ لێکۆڵینەوە عەرووزییەکەی بەچاپ گەیاندووە، بەشێکى زۆرى شیعرەکانى کراون بە گۆرانى.\nدواى ڕووخانی رژێمی بەعس گەڕاوەتەوە بۆ هه‌رێمی کوردستان و لە رۆژى ٢٩/10/ ٢٠٠٦ لە ماڵەکەی خۆی لە سلێمانی کۆچی دوایی کردووە.\nئەم بابەتە 110 جار خوێندراوەتەوە\nنان بۆ من و شەراب بۆ هۆڵدەرلین\nمانگ لە خەونی مناڵێکی شکاودا\nگوێم لێیبوو، ده‌میشى به‌رد بوو


تشرینی دووه‌م 2017 – پەڕە 5 – basknet.org\nهەفتەی داهاتوو پادشای نوێی سعودیە دەستبەكار دەبێت\nهەفتەی داهاتوو محەممەد بن سەلمان جێنشینی پادشای سەعوودیە بە فەرمی وەك پادشای نوێی ئەو وڵاتە دەستبەكاردەبێت. رۆژنامەی دەیلی میل بڵاویكردەوە، سەلمان بن عەبدولعەزیز پلانی ئەوەی هەیە هەفتەی داهاتوو واز لە پۆستەكەی بێنێت و بە فەرمی محەممەدی كوڕی وەك جێگرەوەی خۆی بناسێنێت. سەرچاوەكە ئەوەش ئاشكرا دەكات، شا سەلمان بە تەنیا نازناوی …\nموستیلەكەی رابەری شۆڕشی ئیسلامی ئێران بۆ ئەم مەبەستە دەفرۆشرێت\nسەجاد شاكری یەكێك لە پیاوە ئاینییەكانی مەزهەبی شیعە لە ئێران موستیلەكەی رابەری شۆڕشی ئیسلامی ئێران دەفرۆشێت و پارەكەی وەك كۆمەك و هاوكاری دەداتە لێقەوماوانی بومەلەرزەكەی رۆژهەڵاتی كوردستان. ناوبراو لە هەژماری خۆی وێنەی موستیلەكەی داناوەو دەڵێت، ئەگەر نەڵێم خۆشەویسترین، بێگومان ئەم موستەیلەیە یەكێكە لە خۆشەویسترین شتەكانی ژیانم، بەڵام خۆشەویستر لەم موستەیلەیە …\nئەردۆگان: ئەو وڵاتەی داعشی دروستكرد، یەپەگەشی دروستكردووەو دەسەڵاتدارانی هەرێمی باكووری عێراقیشی هاندا بۆ بیرۆكەی سەربەخۆیی\nسەرۆككۆماری توركیا لە كۆبوونەوە لەگەڵ كادیرە پێشكەوتووەكانی نێو رێكخستنەكانی ئاكپارتی لە ئەنقەرە رەخنەی تووندی ئاڕاستەی ئەمریكا كرد بەهۆی پڕچەككردنی هێزەكانی هەسەدە. رەجەب تەیب ئەردۆگان سەرۆك كۆماری توركیا لە وتارێكیدا رایگەیاند، ئەمریكا بۆ بەرژەوەندی تایبەتی خۆی، لە باكووری سووریا 14 بنكەی سەربازیی دامەزراندووەو لەرێگەی باكووری عێراقیشەوە سێ هەزارو 500 بارهەڵگر چەكی …\nپەڕە 5 of 9« سەرەتا...«34567\t»\t...کۆتا »


كوردیو - زیاتر لەهەزار كارمەند به موچه‌ی 400 هەزار دادەمەزرێت\nزیاتر لەهەزار كارمەند به موچه‌ی 400 هەزار دادەمەزرێت\nچوار شەممە, 30 ئاب 2017 05:29\nكۆمسیۆنی هەڵبژاردن و راپرسی، كارمەندانی گرێبەست بۆ بنكەو وێستگەكان دادەمەزرێنێت، وتەبێژی كۆمسیۆنەكەش رایدەگەیەنێت: لەمانگی ئابەوە بۆ مانگی 12 پێویستیمان بەو كارمەندانە دەبێت، كە ژمارەیان نزیكەی هەزارو 62 كەس دەبێت و مانگانە 400 هەزار دیناریان پێدەدرێت.\nشیروان زرار وتەبێژی كۆمسیۆنی باڵای سەربەخۆی هەڵبژاردنەكان و راپرسی لەهەرێم، راگەیاند: دەسەڵاتی دامەزراندنی كارمەندانی گرێبەست دراوە بە بەڕێوەبەری ئۆفیسەكانی هەڵبژاردن لەشارەكانداو ئەوانیش بەپێی پێویستی بنكەو وێستگەكان، كارمەندیان دامەزراندووە.\nوتیشی: "داواكردنی كارمەندانی گرێبەست لەهەر چوار پارێزگای هەولێر، سلێمانی، دهۆك و هەڵەبجە) جیاوازەو كۆی سەرجەم كارمەندە گرێبەستەكان نزیكەی هەزارو 62 كەس دەبێت".\nسەبارەت چۆنیەتی گرێبەستەكەیان، شیروان زرار وتی: "كۆمسیۆن بۆ چەند مانگێك پێویستی بەو كارمەندانە هەیەو لەكاتی گرێبەستەكەدا پێیانوتراوە كە لەمانگی ئابەوە بۆ مانگی كانوونی یەكەمی ئەمساڵ دەبێت، بەڵام مانگانە گرێبەستەكان نوێدەكرێنەوە".\nوتیشی: "هەر كارمەندێك بەبڕی (400) هەزار دینار گرێبەستی لەگەڵدا كراوە".\nبۆ زۆرترین زانیاری سه‌ردانی ماڵپه‌ری كۆمسیۆنی باڵای هه‌ڵبژاردن و ڕاپرسی بكه‌ن\n68445 جار بینراوە


عەلی حەمە ساڵح: 27 کۆمپانیا لەخاڵە سنوریەکان مانگانە 65 ملیۆن دۆلار پارە لە خەڵک وەردەگرن\nئاسایشی سلێمانی ده‌ستگیركردنی باندێكی چوار كه‌سی راگه‌یاند\nته‌ندروستی عیراق: له 24 كاتژمێردا 45 توشبووی كۆرۆنا گیانیان له ده‌ستداوه\nگه‌نجه‌کانی گۆڕان؛ سه‌رکرده‌ی ساخته\nیەکەم: دوای ھەڵبژاردنی خانەی ڕاپەڕاندنی گۆڕان، شاھیدی شەپۆلێك پەرچە کرداری نامەدەنی بوین لە دژی من:\nوەڵامی من: من قسەی خۆم کرد!\nدووەم: من داکۆکیم لە دیموکراسی و بنەمای فرسەتی ھاوبەش بۆھەموان کردووە نەك چەند گەنجێکی دیاریکراو، تا ئێستا پرسیار بکرێت; بۆ خۆیان داکۆکی لە خۆیان ناکەن؟؟\nسێھەم: بۆ ئەوەی دیدی من لەسەر دۆسێی گەنج و گۆڕان باشتر بزانرێت، لێرەدا وتارێکی خۆم کە پێشتر لە (٢٠ ی ٧/ ٢٠١٦) واتە یەك ساڵ پێش ئێستا، لە ناوخۆی گۆڕان بڵاوم کردۆتەوە، دوبارە بڵاو دەکەمەوە.\nگەنجەکانی گۆڕان: سەرکردەی ساختە\nدوای روداوه سیاسییەکانی چه‌ند مانگی رابردو، خه‌ریکه بۆچونێك له ناو بزوتنه‌وه‌ی گۆڕان فۆرمیوله ده‌بێت که گومان ده‌خاته سه‌ر توانا و کارامه‌یی و ئه‌دای گه‌نج و تازه سه‌رکرده‌کانی گۆڕان. حه‌زم کرد به‌م نوسینه دیدی خۆم سه‌باره‌ت به‌و بابه‌ته بخه‌مه رو، که هیوادارم به‌شداریه‌کی به‌سود بێت تا ئاڕاسته‌ی گفتوگۆکان به رێگه‌یه‌کی راست و\nیه‌که‌م؛ له بنه‌ڕه‌ته‌وه گشتاندنی (تعمیم) ئه‌و بۆچونه به‌سه‌ر هه‌مو گه‌نج و تازه سه‌رکرده‌کانی گۆڕان نزیکبونه‌وه‌یه‌کی هه‌ڵه و ئیشکال ئامێزه. گه‌نجه‌کانی گۆڕان له په‌رله‌مان و حکومه‌ت و پۆسته گرنگه‌کانیتر به‌سه‌ر یه‌که‌وه باڵا و په‌یکه‌رێکی ره‌ق و وشك و یه‌کڕه‌نگ نین تا حوکمدان له‌سه‌ر که‌سێك به‌سه‌ر هه‌مواندا جێبه‌جێ ببێت. توانا و کارامه‌یی و ته‌نانه‌ت خه‌م و دڵسۆزی نوێنه‌رانی گۆڕان له په‌رله‌مان و حکومه‌ت هه‌مه‌جۆر و جیاوازه. بۆیه ناکرێت له‌سه‌ر هه‌موان و وه‌کویه‌ك یه‌ك هه‌ڵسه‌نگاندن و یه‌ك حوکم بدرێت.\nدوه‌م؛ ئه‌گه‌ر گه‌نجه‌کانی گۆڕان یان ته‌نانه‌ت سه‌رکرده گه‌نجه سه‌ره‌کیه‌کان شکستیان خواردبێت، ئه‌مه ئه‌وه ده‌گه‌یه‌نێت که سه‌رکرادیه‌تی گۆڕان شکستی خواردوه له پێگه‌یاندن و هێنانه پێشی ستافێك سه‌رکرده‌ی گه‌نج که توانای هه‌بێت نوێنه‌رایه‌تیه‌کی راسته‌قینه‌ی دید و ئه‌جێندا سیاسی و مۆراڵیه‌کانی گۆڕان بکات. که‌واته ده‌بێت، له‌پێشه‌وه، سه‌رکردایه‌تی گۆڕان روبه‌ڕوی لێپرسینه‌وه بکرێت و ئه‌وشکسته له ئه‌ستۆ بگرێت نه‌ك گه‌نجانێك که هیچ به‌شداریه‌کیان نه‌کردوه له‌و شکسته.\nسێهه‌م؛ پێویسته جیاکاری بکرێت له نێوان گه‌نجه‌کانی گۆڕان به گشتی له‌گه‌ڵ ئه‌و گه‌نجانه‌ی که پێگه باڵا و هه‌ستیاره‌کانی ده‌وڵه‌تیان گرتوه‌ته ده‌ست. به راشکاوی من خۆم شانازی به‌و به‌شه‌ی گه‌نجه‌کانی گۆڕانه‌وه ناکه‌م. ئه‌وان ئه‌و فرسه‌ته هه‌ڵکه‌وتوه‌یان له‌ده‌ست ئێمه و خۆشیاندا له پێشکه‌شکردنی پارادایمێکیتری سیاسه‌ت و سه‌رکردایه‌تیکردن که هه‌م جیاوازی بنه‌ڕه‌تی هه‌بێت له‌گه‌ڵ نمونه خراپ و شکستخواردوه‌کانی تا ئێستای کوردستان و هه‌م نه‌ریتێکی باڵا و نه‌بیل له سیاسه‌تکردن جێبخه‌ن.\nچواره‌م؛ هه‌م بزوتنه‌وه‌ی گۆڕان به گشتی و هه‌م گه‌نجه‌کان به‌تایبه‌تی نه‌مانتوانیوه بابه‌تی گه‌نج له ئاستی جیل و نه‌وه‌وه به‌رینه ئاستێکی باڵاتر بۆ نه‌ریت و مۆراڵێکیتری سیاسی. بۆیه تا ئێستا بابه‌تی گه‌نج له ناو بزوتنه‌وه‌ی گۆڕاندا ته‌نها له بازنه‌ی ته‌مه‌ن و به‌شداری و مێژوی سیاسیدا گیری خواردوه. تا کاتێك سه‌رکرده گه‌نجه‌کانی گۆڕان نه‌توانن ئه‌م بابه‌ته ئاوێته بکه‌ن به پارادایمێکیتری سیاسی که له بنه‌ڕه‌ته‌وه جیا بێت له عورف و نه‌ریتی سیاسی زاڵ، گۆڕانکاری له که‌سه‌کاندا وه‌ك دیاریده‌یه‌کی شکڵی و روکه‌ش ده‌مێنێته‌وه و بایه‌خیێکی ئه‌وتۆی نابێت.\nپێنجه‌م؛ به‌شێك له‌گه‌نجه‌کانی گۆڕان خاوه‌نی دید و جیهانبینی سیاسی و فیکری جێگیر و پته‌و نین. به‌زۆری، هه‌ڵسه‌نگاندن و بڕیاره‌کانیان گوزارشت له به‌رژه‌وه‌ندی تایبه‌تی و گروپ (گروپی به‌رژه‌وه‌ندی) ده‌کات نه‌ك دید و گۆشه‌نیگای سیاسی جیاواز و هه‌ڵوێستیان له‌سه‌ر دۆسیه جیاوازه‌کان ئینتیقائیه. بۆیه به ئاسایی و شه‌رعی ده‌زانن پیلان له دژی هاوڕێی خۆیان بگێرن و (ئینقلاب) له تاکه سه‌رۆکی هه‌ڵبژێردراوی فراکسیۆن له ناو هه‌مو فراکسیۆنه په‌رله‌مانی و شاره‌وانیه‌کانی گۆڕان بکه‌ن و بۆ ئه‌مه‌ش ته‌نانه‌ت سڵ له ده‌ستتێکه‌ڵکردن له‌گه‌ڵ ناوه‌ند و سایت و په‌یجه به‌دناوه‌کان ناکه‌نه‌وه و به شه‌رعی ده‌زانن سه‌رۆکی فراکسیۆن بێهه‌ڵبژاردن دیاریبکه‌ن و ئه‌گه‌ر هاوڕێیه‌کیشیان ناڕه‌زایه‌تی ده‌ربڕی دژایه‌تی ده‌که‌ن و ناوی ده‌زڕێنن، باڵام قیاده‌ی گۆڕان به ناشه‌رعی ده‌زانن و گروپی به‌رژه‌وه‌ندیان له دژ کۆده‌که‌نه‌وه. ئه‌مه‌ش ئاماژه‌یه‌کی رونه بۆ مۆراڵێکی سیاسی نزم و شکستخواردن له پێشکه‌شکردن و پێشخستنی نه‌ریتێکی سیاسی باڵا و جیاواز.\nشه‌شه‌م؛ دواجار، بۆ من رۆشن نیه که قیاده‌ی گۆڕان چ جۆره سه‌رکرده‌یه‌کی گه‌نجی ده‌وێت؟ که‌سانێك پێیان باشه که (سه‌رکرده گه‌نجه‌کان!) ته‌نها فه‌رمان جێبه‌جێبکه‌ن. له‌راستیدا ئه‌مه نمونه‌یه‌کی زۆر باشی سه‌ربازه نه‌ك سه‌رکرده! ئه‌م دیده خراپه‌ی ناو بزوتنه‌وه‌ی گۆڕان هێنانه پێشی ستافێك سه‌رکرده‌ی ساخته‌ی لێکه‌وته‌وه. ستافێك که نه له‌روی فیکریه‌وه خاوه‌نی دیده‌گای سه‌رکردایه‌تین، نه له‌روی مێژویه‌وه خاوه‌نی ئه‌زمونی جۆرا و جۆر و ده‌وڵه‌مه‌ندن و نه له‌روی کاراکته‌ره‌وه سروشتی سه‌رکردایه‌تیان هه‌یه. ئه‌گه‌ر گۆڕان به‌ڕاستی له خه‌می هێنانه پێشی ستافێك سه‌رکرده‌ی راسته‌قینه‌ی گه‌نجه، پێویسته له جیاتی هێنانه پێشی سه‌رکرده‌ی ساخته، پشتگیری سه‌رکرده راسته‌قینه‌کان بکات. ئه‌وانه‌ی هه‌م خاوه‌نی فیکر و دیده‌گای داهێنه‌رانه‌ن، هه‌م ئه‌زمونی درێژیان له ململانێی سیاسی هه‌یه و هه‌م خاوه‌نی کاراکته‌ری به‌هێز و به‌ها و مۆراڵه باڵاکانن.\nپرساندن و ترساندن\nكام غەدر، كام سەركردە؟\nپارتی لە چ ڕێککەوتنێکدایە لەگەڵ پارتەکانی تر؟\nلەبارەی ریفراندۆمەوە (دەبێ شکستەکانمان بە شکست ببینین)\nقوباد و سلێمانی