چوار شەممە, 08 گوڵان 1395\nنووسراوە لەلایەن: سمکۆ یەزدانپەنا\nلەدوای شەڕی "چالدێران" تا دەگاتە كۆتایی شەڕی یەكەمی جیهانی و داڕمانی سەرلەبەری ئیمپراتۆری عوسمانی و هاوكات لەگەڵ بەردەوامبوونی شۆڕشە یەك لەدوای یەكانی رۆڵەكانی نەتەوەی كورد لەسەردەستی بەگەكان و خانان و شێخانی كوردستان،\nئەگەرچی جیاوازی كاتیان چەند سەدەیە، واتە 1514 تا 1917، بەڵام كۆتایی هەردوو شەڕەكە دابەش كردن و داگیركردنی كوردستانی گەورەی لێ كەوتەوە، سەرەتا بۆ دوو بەشی ژێردەستەی عوسمانی و سەفەوی و دواتریش لە رێكەوتننامەی "سایكس پیكۆ" پاش شەڕی جیهانیی یەكەم بەسەر چوار دەوڵەتی فارس و تورك و عەرەبی عێراق و عەرەبی سوری دابەش و بێ بەش و داگیر كرا.\nبەڵام لەنێوان چەند سەدەی بەینی هەردوو شەر، بزووتنەوە سیاسیەكانی كورد، سەرجەم نەتەوەیی و سەربەخۆییخواز بوون، زۆربەی میرنشینەكانی كوردستان كە هەركامەو بۆخۆیان نیمچە ئیمپراتۆرێك بوون بەپێی بەڵگەنامە مێژووییەكان هێندێكیان خاوەن سكە و دراوی خۆیان بوون و زانستیانە باج و خەراجیان دانابوو. ئەمە تەعبیر لە بوونی چوارچێوەی جوگرافیای سیاسی و دەوڵەتی كوردی كلاسیك دەكات.\nتەنانەت شۆڕشە مەزنەكانی "شێخ عوبەیدوڵڵای نەهری" و "سمكۆی شكاك" كە بزووتنەوەكەیان، لەسەر بنەمای رزگاری نەتەوەیی و ناسیۆنالیستی بووە، كارتێكەری فكری میرنشینە كوردەكان یا دەوڵەتە كوردییەكانی پێش خۆیان بەسەرەوە بووە.\nئەم جۆرە لە جیهانبینی و تێڕوانین بۆ پرسی نەتەوەیی بەسەر شۆڕش و شۆڕشگێڕانی چوارپارچەی كوردستان تا كۆتایی شەڕی دووهەمی جیهانی زاڵ بووە. بە واتایەكی تر تاكۆتایی شەڕی جیهانی دووهەمیش، شۆڕشە یەك لەدوای یەكەكانی كوردستان، شۆڕشی رزگاری نەتەوەیی بوون و بەدوای دامەزرانی دەوڵەتی كوردستان و مافی دیاریكردنی چارەنووسی سیاسییەوە بوون.\nبەڵام لەپاش سەرهەڵدانی ئەحزابی كوردی لە رۆژهەڵاتی كوردستان تا سەرهەڵدانی یەكێتی شۆڕشگێڕانی كوردستان لەساڵی 1991ی زایینی، ئیتر شۆڕشەكان لەسەردەستی چەند حیزبێك مۆركی رزگاریخوازی و مافی دیاریكردنی چارەنووس و باسی دەوڵەت و جوگرافیای سیاسی، بە شۆڕشەكەوە نەما و دروشمەكان تا ئاستی ئۆتۆنۆمی دابەزین و هێندێك جاریش پرسی چینایەتی تەواو زاڵ دەبوو، ئەگەرچی لێرەو لەوێ لەسەر دەستی كۆمەڵێك كەسایەتی یاخود لە پەرتوكیدا، باسی نەتەوە و مافەكانی دەكرا، بەڵام زۆرتر لەباسی بن دیوار و قسەی سەرزارەكی و ترسنۆكانە و یاخود ناسیۆنالیزمی شەرمێونانە دەهاتە گۆڕێ.\nئێمە كۆمەڵێك لاوی ماركسی – لێنینی بووین لەناو رێكخراوێكی ماركسی ئێرانیدا، لەپاش پێگەیشتن و تێگەیشتن لە پرسە جۆراوجۆرەكانی نەتەوەكەمان و نەتەوەكانی دیكە و نەتەوە سەردەستەكان و رۆڵی زلهێزانی جیهانی و گوێ لەمستانی هەرێمی دا، هەستمان بە بۆشاییەكی سیاسی كرد كە دەرئەنجامەكەی بووە دامەزرانی یەكێتی شۆڕشگێڕانی كوردستان لە 20/5/1991.\nسەرەتا كارێكی ئاسان نەبوو كە بەو مێتۆدە لە جیهانبینی و بەو ئەدەبیاتە سیاسییەوە كە گەڵاڵەمان كردبوو، راگەیاندنی لەدایكبوونی وەها حیزبێك رابگەیەنین، بەڵام بۆ ئەوەی لەدایك ببووایەین نەدەكرا زیاتر چاوەڕوانی كات بكەین، لەپاش چەند كۆبوونەوەیەك لەنێوان دەستەی دامەزرێنەرانی یەكێتیمان لەسەر دەستی بەرپرسی دەستەی دامەزرێنەر، هاوڕێ كاك "سەعید یەزدانپەنا" بڕیار درا كە لە 5ی گوڵانی 1370ی هەتاوی بەرامبەر بە 20ی مای 1991ی زاینی لە بەلاغێكدا "بەیاننامە" بوونی یەكێتی شۆڕشگێڕانی كوردستان ئاشكرا بكەین و ئەو رۆژە واتە 20ی مای ببێتە رۆژی لەدایكبوونمان.\nدیارە دەستەی دامەزرێنەر بێ ئەزموون نەبووین لە كاری حیزبی، پێش گەڵاڵە كردنی فكر و رامانی یەكێتی شۆڕشگێڕان زۆربەمان لە حیزبێكی ئێرانی ماركسی – لێنینی دا ئەندام بووین و زۆربەمان لە دەستەی دامەزرێنەر ناسراو بووین بۆ ئەو حیزبانەی كە ئەوكات مەوجود بوون. زۆربەمان ئەزموونی باشی شەڕی چەكداری شۆڕشگێڕانە و كاری پارتیزانیمان هەبوو.\nئەم بەكگراوندە پاڵنەربوو بۆ راگەیاندنی لەدایكبوونمان و رێگا خۆشكەریش بوو بۆ ئەو گەشە كتوپڕ و سەرسوڕهێنەرەمان لە گۆڕەپانی خەباتدا.\nلەسەر بنەما نەتەوەییەكەمان زۆر زوو پۆلێك لە كادر و پێشمەرگەی خاوەن ئەزموون لەكاری پارتیزانی بە ئاڵای كوردستان كە دواتر بە كاروانی ئاڵا ناسران، رەوانەی ناوچە داگیركراوەكانی رۆژهەڵاتی كوردستان كردن .هاوكات ئەركی نووسینی نامیلكەیەك لەژێر ناوی "یەكێتی شۆڕشگێڕانی كوردستان باشتر بناسین" درایە ئەستۆی هاوڕێ كاك "سەعید یەزدانپەنا" كە فەلسەفەی لەدایكبوونی حیزبمانی تێدا گەڵاڵە كرابوو.\n3 مانگی یەكەمی دەستپێكی دامەزرانی یەكێتیمان ئەگەرچی قۆناغێكی سەخت و دژوار بوو، بەڵام زۆر زوو توانیمان ببینە جێگەی سەرنجی بەرفراوانی كۆمەڵانی خەڵكی رۆژهەڵاتی كوردستان و ئەوانەی تینووی باسی مافی دیاریكردنی چارەنووس بوون. ئەگەرچی ئەو قۆناغە سەخت بووە واتە 3 مانگی سەرەتای كارمان بەڵام لەوە سەخت تر و پڕكێشەتر و تەنانەت لەرزاندنی سەرلەبەری سەركردایەتی و كادر و پێشمەرگەكانمان، لەپاش تیرۆركردنی بیرمەندی حیزبمان، هاوڕێ "كاك سەعید یەزدانپەنا" بوو بە دەستی تیرۆریستانی رێژیمی ئێران.\nئەو قۆناغە بۆ یەكێتی شۆڕشگێڕانی كوردستان قۆناغێكی سەخت و پڕكێشە بوو، بەچەشنێك سەخت بوو كە ئاسەوارەكانی تاكو ئێستاش بەسەرمانەوەیە.\nهاوڕێ كاك "سەعید یەزدانپەنا" هاوكات لەگەڵ ئەوەی كە لە تەمەندا زۆر لاو بوو، بەڵام تیۆریسیەنی حیزبمان بوو، داڕێژەری فەلسەفە و بیری سیاسی حیزبمان بوو، دیپلۆماتێكی سەركەوتوو لە دروستكردنی پەیوەندییەكانمان لەگەڵ ئەحزابی كوردستان بوو، بە سەرنجدان بە هەردوو نامیلكەی لەپاش بەجێماوی دەتوانم بڵێم بیرمەندێكی مەیدانی كوردایەتی بوو بۆ نەتەوەی كورد.\nیەكێتی شۆڕشگێڕانی كوردستان لە 20ی مای 1991 لەسەردەستی هاوڕێ كاك "سەعید یەزدانپەنا" دامەزراو لە 19ی سێپتامبەری 1991 كاك "سەعید یەزدانپەنا" تیرۆر كرا. واتە چوارمانگ لەپاش دامەزرانی حیزبمان، رێبەری لێهاتوومان بەدەستی بەكرێگیراوانی رێژیمی كۆماری ئیسلامی ئێران لە گەڕەكی زەرگەتەی شاری سلێمانی باشووری كوردستان تیرۆر كرا.\nشەپۆلێك لە تیرۆری رێبەران و كادرەكانی حیزبەكانی رۆژهەڵاتی كوردستان لە لایەن رێژیمی ئێران لە ئوروپا و لەباشووری كوردستان دەستی پێكردبوو. لەساڵی 1991 تا 1998 پتر لە 300 كادر و پێشمەرگەی حیزبەكانی رۆژهەڵاتی كوردستان لە باشووری كوردستان تیرۆر كران، قۆناغێكی تۆقێنەر بۆ بزووتنەوەی كوردی لە رۆژژهەڵاتی كوردستان بوو.\nخۆ پاراستن و پووچەڵكردنەوەی پیلانە تیرۆریستییەكانی رێژیمی ئێران زۆربەی كات و سات بیری لایەنەكانی بەخۆیەوە خەریك كردبوو. یەكێتی شۆڕشگێڕانی كوردستان بە دروشمی مافی دیاریكردنی چارەنووس، بە ئەدەبیاتی سیاسی جیاواز، بە باسكردن لە فیدراڵی و كۆنفیدراڵی وەك پردەبازێك بۆ گەیشتن بە سەربەخۆیی، لە پاش 4 مانگ لە دامەزرانی رێبەرەكەی شەهید دەكرێت، زۆر ناخایەنێت كە بنكە و بارەگاكانی دەكەونە بەر پەلاماری تیرۆریستانی رێژیمی ئێران، باشووری كوردستان كە مەكانی سەركردایەتی حیزبمانی لەباوەش گرتبوو، تووشی شەڕی خوێناوی براكوژی هات.\nلەسەرەتای 1995 بارەگای سەركردایەتیمان لە بەرزاییەكانی "بۆتێ" بەرەو قووڵایی خاكی باشووری كوردستان رادەگوازرێت. لە 1996 لە گوندی "سوسێ"ی سەر بە شارۆچكەی "پیرەمەگرون" هێرش دەكرێتە سەر بارەگای نوێی سەركردایەتی حیزبمان، تیرۆریستانی كۆماری ئیسلامی ئێران لەو هێرشەدا 6 كادری حیزبمان دەگرن و دواتر ئەشكەنجە و دواتریش شەهیدیان دەكەن.\nبارەگاكانمان لە "سوسێ"ی سەر بە "پیرەمەگرون"ی نزیك شاری "سلێمانی"یەوە بەرەو "سێبیران"ی نزیك شاری هەولێر دەگوازینەوە، زۆر ناخایەنێت یەكێك لە دەستە بەهێزەكانی حیزبمان كە ئەركی تەبلیغاتی و چالاكی ماڵیان لەئەستۆیە لە مابەینی "حاجی عمران" و "پیرانشار" لە 1/6/1998 دەكەونە بەر پەلاماری كوتوپڕ و بێ پێشینەی پارتی كرێكارانی كوردستان و دەرئەنجام ئەندامێكی سەركردایەتی و 8 هەڤاڵی دیكەمان شەهید دەكرێن.\nگواستنەوەی هەرچەند ماوە جارێكی بارەگای سەركردایەتی حیزبمان و تیرۆرە یەك لەدوای یەكەكانی ئەندامانی حیزبمان و قورسایی باری ئابووری لەبەرمان، ئەگەرچی پێشی بە بەردەوامبوونمان لە ناردنەوەی دەستە پارتیزانەكانی یەكێتیمان و درێژەدانی شەڕی چەكداری شۆڕشگێڕانە بەدژی ئێران نەدەگرت، بەڵام لەبواری گەشەی فكری و پەروەردەی كەوادیری حیزبمان زۆری دوا خستبووین، دیارە ئەمە بەو مانایە نیە كە حیزبەكانی دیكەی رۆژهەڵات توانیبێتیان گەشە بكەن، بە پێچەوانەوە چەقبەستوویی فكری و سیاسی بە هەموومانەوە دیاربوو.\nبەڵام بە نیسبەت ئیشەوە بەرەبەرە زەوق و سەلیقەی جیاواز و مەیلی جیاواز بۆ پاراستنی سەربەخۆیی تەشكیلاتیمان لەناوماندا بەرجەستە دەبۆوە و، ئەمەش رێگاخۆشكەر بوو بۆ لێكدابڕان و لە یەك دوور كەوتنەوە تا ئاستی ئینشعاب و لێكترازان و ئینشقاق، كە دەرئەنجام لەپاش بەستنی بەناو كۆنگرەی حیزبمان لە 15ی ئۆكتۆبەری 2006، ئەو زەوق و سەلیقە جیاوازانە بەرجەستەتر بووەوە و لە 7/7/2007 بەلاغ (بەیان)ی راگەیەندراوی جیابوونەوەمان بڵاو كردەوە.\nلەپاش جیابوونەوەكەمان، مخابن سەرلەبەری كەرەستەكانی حیزبمان بە سەروەت و سامان و چەك و چۆل و بنكە و بارەگاكانی حیزبمان لە لایەن ئەو دەستەیەی كە سیستەمی پۆلیسی و تەفتیشی عەقایدیان كردبووە مۆدێلی بەرەوپێشبردنی حیزب، داگیركرا و لەخاكی باشووریشدا هیچ كام لە بڕیاربەدەستان هاوكارمان نەبوون بۆ ئەوەی بەبێ گرفت لە سەدا 1ی سامانی حیزب بەر ئێمە بكەوێت كە رێبەری یەكێتی شۆڕشگێڕانمان دەكرد.\nكەوابوو قۆناغێكی زۆر سەختتر لە رابردوو، لەو رابردووەی كە بە حەق یەكێتی شۆڕشگێڕانی كوردستان بە ڕووبارێك لە خوێن و ماندووبوون گەیشتبووە ئەو چركە ساتە، دەستی پێكردەوە، بێ بارەگایی، نەبوونی هیچ جۆرە سەرچاوەیەكی داهات، لە هەمان كاتیشدا بەردەوام دەبووایە لەگەڵ پیلانگێڕدا دەستوپەنجەمان نەرم كردبایە، بەڵام ئیرادەی لەبن نەهاتوو و پۆڵایینی پۆلێك لە هاوڕێیانی پێگەیشتوو و تێگەیشتوو، وای كرد كە ئەگەرچی دەست بەتاڵ بووین بەڵام بە فكر و رامان دەوڵەمەند بووین، لەسەر پێ ماینەوە و دەستمان دایە بارەگا دروستكردن بەپێی ئیمكاناتمان. پێوەندییەكانمان توندوتۆڵتر كرد، چەند كادرێكمان رەوانەی ئەوروپا كرد و سەرلەنوێ دەستە پارتیزانەكانمان رێكخستەوە و رەوانەی رۆژهەڵاتی كوردستانمان كردن. لە گۆڕەپانی خەباتدا بووینەوە ئەو شێرەی كە رێبەری هەمیشە زیندوومان ئارەزووی دەكرد.\nشەڕی نەخوزراوی داعش بەرۆكی باشووری كوردستانی گرت و دواتریش بەرۆكی هاوخوێنەكانمانی لە رۆژئاوای كوردستان گرت، لە بڕیارێكی مێژووییدا لە 10/6/2014 یەكەم حیزبی رۆژهەڵاتی كوردستان بووین كە راگەیاندراوێكمان بڵاوكردەوە و تێیدا باسمان لە بەرەنگاربوونەوە بەرامبەر بە تیرۆریزمی نێودەوڵەتی "داعش" وەك ئەركێكی نیشتیمانی و نەتەوەیی و حیزبی و ئەخلاقی كرد.\nلەباشووری كوردستان بە باشی پێشوازی لە فیداكارییەكانمان نەكرا، دەرئەنجام لە 29/9/2014 پۆلێك لە پێشمەرگە گیان لەسەر دەستەكانی یەكێتیمان رەوانەی رۆژئاوای كوردستان كرد و لە كانتۆنی جزیرە بە هەماهەنگی هێزەكانی "یەپەگە" شەڕی دژی داعشمان راگەیاند، هەر لەو پەیوەندییەدا دوو پێشمەرگەی قارەمانمان شەهید كران و یەكێك لە شەهیدەكانمان لە رۆژئاوای كوردستانەوە هێنایەوە باشووری كوردستان و لەنزیك بارەگای سەركردایەتیمان لە گوندی "بەرەكە"ی دۆڵی خۆشناوەتی بەخاكی پیرۆزی كوردستان سپارد.\nئەم قۆناغانە هەرچەند جیاواز بەڵام یەك لەدوای یەك سەخت تر و ئاستەم تربوون، رەنگە تەنها یەكێتی شۆڕشگێڕانی كوردستان توانیبێتی بەرگەی ئەو هەموو كارەساتانە بگرێت. كاتێك بڕیارماندا یەكێتی شۆڕشگێڕانی كوردستانن لەساڵی 1991ی زایینی دابمەزرێنین، تەنیا حەز و ئارەزووی شەخسی و كۆمەڵێك لاوی پێگەیشتوو نەبوو، بەڵكو ئەوە زەرورەتێكی مێژوویی بوو لەسەر بنەمای نەبوونی ئەو فۆرمە لە بیرو رامانی سیاسی و فكری كە خەڵكانی وەك كاك "سەعید یەزدانپەنا" و دەیانی دیكەمان كە هەستمان بەو بۆشاییە دەكرد و مێژووش ئەركی دروستكردنی میكانیزم و چوارچێوە بۆ ئەو فەلسەفەو ئەدەبیاتە نوێەی لە قەوارەی حیزبێكدا لەژێرناوی یەكێتی شۆڕشگێڕانی كوردستان بە ئێمە سپارد.\nكاك "سەعید" لەیەكێك لە نامیلكەكانی دا دەنووسێت كە: ئێمە دەمانەوێت ئەو سامە بشكێنین و بە ڕاشكاوی بڵێین كوردین و خەڵكی وڵاتی داگیركراوی كوردستانین و هەڵوێستیشمان لەسەر ئەو بنەمایە دیاری دەكەین، بەبێ ترس و لەرزی سیاسی لەوەی كە پێمان بڵێن تەجزیەخواز، واتە خۆجیاكەرەوە لە جوگرافیای ئێران.\nبە سەرنجدان بەو رستەیە دەردەكەوێت كە لەپاش كۆماری كوردستان لەساڵی 1946 تا 1991 واتە تا پێش بونیاتنانی یەكێتی شۆڕشگێڕانی كوردستان هیچ حیزبێك لە رۆژهەڵاتی كوردستان نەبوو كە كورد وەك نەتەوە و كوردستان وەك نیشتمان لە مانیفێستی خۆیدا پێناسە بكات و رێباز و دروشمەكانی لەسەر بنەمای رزگاری نەتەوەیی فۆرمۆلە بكات و نیشتمانی كوردانیش وەك داگیركراو و كۆلۆنیال بناسێنێت، بە پێچەوانەوە پێش ئێمە زۆربەی هەوڵەكان لەپێناو دەستەبەركردنی مافە فەرهەنگییەكان یا زۆرتر "ئۆتۆنۆمی" لە چوارچێوەی جوگرافیای سیاسیی ئێران و هەروەها هەوڵدان بۆ دیموكراتیزە كردنی ئێران و دەستەبەركرنی مافە چینایەتییەكان بوو.\nبەڵام بە لەدایكبوونی ئێمە، كە هەروەك باسم كرد ئەو زەرورەتە مێژووییە بە ئێمەی سپارد و لەگەڵ دەستپێكی چالاكییەكانمان، وەرچەرخانێكی گرینگ و بەرچاو لە ئەدەبیاتی سیاسی لە رۆژهەڵاتی كوردستان هاتە ئاراوە.\nیەكێتی شۆڕشگێڕانی كوردستان بوو كە كوردستانی وەك جوگرافیایەكی لەیەك دانەبڕاو و خاوەن باكوور، باشوور، رۆژهەڵات و رۆژئاوا لە ئەدەبیات و نووسینەكاندا گونجاند و رێكەوتننامە شوومەكانی "زەهاو" و "سەعداباد" و "سایكس پیكۆ" و "لۆزان"مان لەقاو دا و بە دروشمی مافی دیاریكردنی چارەنووس مافی بێ ئەملاوئەولای نەتەوەكەمان و لەچوارچێوەی چالاكی بە كردەوەمان، واتە رۆژهەڵاتی كوردستانمان بەو ئەدەبیاتە تەنیەوە و مافە سیاسیەكانی وەك "فیدراڵی" و "كۆنفێدراڵی"مان بۆ قۆناغی ئەوكات واتە ساڵانی 90ەكانی زاینی بە رێگاچارەی كاتی پەسند كرد.\nهاوكات لەگەڵ ئەو فۆرمە لە ئەدەبیات و فكر و سیاسەتمان، نەتەوەی كوردمان لە رۆژهەڵاتی كوردستان بە شایستە و مافدار زانی كە خاوەنی ئاڵای خۆی بێت، بۆ ئەو مەبەستەش لەگەڵ دەستپێكی كارمان لە 1991 هەر هەمان ئاڵای سەردەمی كۆماری كوردستانمان بە هێندێك دەستكارییەوە پەسند كرد و لە بارەگاكانمان لەسەرووی لۆگۆی حیزبمانەوە بەرز كردەوە و لە رۆژهەڵاتی كوردستانیش بەردەوام لە بڵاوكردنەوەیدا بووین.\nئەمە جورئەتی ناوێ باسكردنی، بەڵكو بەڵگەنامەكان مێژووش شاهیدی ئەوەیە كە هیچكام لە ئەحزابی ئەوكات نە باوەڕیان بە ئاڵا هەبوو نە باوەڕیان بە مافی چارەنووس هەبوو.\nبەڵام ئەوەی ئەمڕۆ جیامان دەكاتەوە لە ساڵانی نەوەدەكان لە دوو خاڵدایە:\nزانای فەرانسی "سارنتر" دەڵێت: "هەر حیزبێك 15 ساڵ جارێك سەرلەبەری خۆی نوێ نەكاتەوە ناتوانێت پێشەنگ بێت و ناچار دوای تەحدای دەكەوێت".\n1- لەساڵی 2007 لەپاش جیابوونەوەكەمان لە كۆنفرانسی 8ی یەكێتی شۆڕشگێڕانی كوردستان، لەپاش تاوتوێ كردنی دروشمەكانی رابردوومان كە فكر و سیاسەتمان لەسەری داڕشتبوو، ئیتر فیدراڵی و كۆنفدراڵیمان نەك هەروەك مافی گەلی كورد لە رۆژهەڵاتی كوردستان رەت كردەوە، بەڵكو بە چەشنێك لە زوڵم بۆ گەلی كوردمان پێناسە كرد، بە واتایەكی تر باسمان لەوە كرد كە ئەم دوو فۆرمە لەم سەرەتای هەزارەی سێهەمەدا، كە ئیتر داگیركەرانی وڵاتان و، نەتەوە سەردەستەكان بە چەشنێك گڵۆڵەیان كەوتۆتە لێژی بە شێوەیەك كە بە هەر شتێك رازی دەبن كە جوگرافیا سیاسییەكەیان لەبەریەك هەڵنەتەكێت و بە فۆرمێكی نوێوە درێژە بە دۆشینی نەتەوە بندەستەكان بدەن، هەر لەو پەیوەندیەدا بوو كە چوار دروشمی: "رزگاری، سەربەخۆیی، دەوڵەتی كورد و دادپەروەری كۆمەڵایەتی"مان دیاری كرد و لەسەر ئەو بنەمایانە دەستماندایە رۆشنگەری نەتەوەیی، هەر لە ئیلامەوە تاكو ورمێ، لە هەر كوێ بۆمان لوا بێت گەلمان لەمافی بەدەوڵەتبوون رۆشن كرد.\nئەمە خاڵی یەكەم، خاڵی دووهەمیش، ئەگەر لە نەوەدەكانی زاینی كۆمەڵگای نێودەوڵەتی بە ئاشكرا رێگربوون، ئەوە ئێستا ئەگەر پشتگیر نەبن لانیكەم رێگر نین، كەوابوو چ لە ئاستی نێوخۆیی كوردستان و چ لە ئاستی نێودەوڵەتی و دەرەوەی كوردستان ئەو ئەتمۆسفێرە زۆر لەبارە بۆ حیزبی پێشەنگ كە بە ئاشكرا باس لەمافی كورد بۆ بەدەوڵەتبوون بكات و سەردەمی ناسیۆنالیزمی شەرمێون بەسەرچوو، و یەكێتی شۆڕشگێڕانی كوردستانیش بونیادنەری ناسیۆنالیزمی سیاسییە، و هەر بەو فۆرمۆلانەش جیاوازییەكانی لەگەڵ ئەحزابی فیدڕاڵیخوازی خۆ بە ئێرانەوە گرێدراو بەرجەستە دەبنەوە.\nیەكێتی شۆڕشگێڕانی كوردستان وەك حیزبی پێشەنگ لەمەر داوا رەوایە سیاسییەكانی نەتەوەی كورد لە رۆژهەڵاتی كوردستان لەوپەڕی بێ ئیمكاناتیدا درێژەی بە خەبات لەپێناو رزگاری، سەربەخۆیی، دەوڵەتی كورد و دادپەروەری كۆمەڵایەتی دا داوە و لەو رێگایەشدا بە رووبارێك لە خوێن و ئارەقەدا، گەیشتۆتە تەمەنی 25 ساڵی خۆی و مێژووشمان بە خوێنی دامەزرێنەری حیزبمان هاوڕێ كاك "سەعید یەزدانپەنا" و دەیان كادر و پێشمەرگەی شەهیدی ئەو رێبازە پیرۆزە سوور و رووشمان لەبەردەم گەلەكەماندا بەو بێ ئیمكاناتیە هەر سوورە.\nخوێندنەوە 2032 جار\nخوێندنەوە کد خبر: 509\nزیاتر لەم بەشە: « حاجی ئەحمەدی گەل ئەم سووكایەتیەت بێ وەڵام ناهێڵێتەوە


پەڕلەمانتارێكی یەكێتی بۆ مووچەی فەرمانبەران داوایەك لە حكومەتی عیراق دەكات - تۆڕی میدیایی خەڵک\nپەڕلەمانتارێكی یەكێتی لە بەغدا داوا لە حكومەتی عیراق دەكات مووچەی مانگی یەك-ی فەرمانبەرانی هەرێم ڕەوانە بكات و دەشڵێت: “داوامان لە حكومەتی هەرێم كردووە دەستپێشخەری بكات و نەوت ڕادەستی سۆمۆ بكات”.\nئەڵماس فازڵ، ئەندامی پەڕلەمانی عیراق لە فراكسیۆنی یەكێتی لە چاوپێكەوتنێكی لەگەڵ كەناڵی (دیجلە)ی عیراقی ڕایگەیاندووە، وەك فراكسیۆنی یەكێتی دەستپێشخەریمان كردوە بۆئەوەی حكومەتی ھەرێم پابەند بێت بە ڕێككەوتنی لەگەڵ حكومەتی عێراق، تاوەكو حكومەتی عێراقش دەستھەڵبگرێت لە سزادانی خەڵكی ھەرێم.\nڕاشیگەیاند، ئێمە دەخوازین ھەردوو حكومەت پابەندبن بە ڕێككەوتنەكان بۆ دەنگدان لەسەر پڕۆژە یاسای بودجە و دووپاتیشمان كردۆتەوە، كە چارەسەركردنی ئەو كێشانە تەنھا بە دیالۆگ و لێكتێگەیشتن دەبێت.\nجەختیشی كردۆتەوە، نابێت ھاووڵاتیان ھەرێم و پارێزگاكانی بەسڕە و نەجەف و شوێنەكانی دیكە باجی كێشە سیاسیەكانی ھەردوو حكومەت بدەن و ناكرێت ھاووڵاتیانی ھەرێم بێ مووچە و برسی بكرێن.\nئەو پەڕلەمانتارەی یەكێتی دەڵێت: ” داوامكردوە حكومەتی عێراق مووچەی مانگی یەك-ی فەرمانبەرانی ھەرێمی كوردستان ڕەوانە بكات”.\nخەڵك- ژمارەیەك لە پەرلەمانتارە سەربەخۆكان، بۆ یەكخستنی هەڵوێستییان سەبارەت بە دەستپێشخەرییە سیاسییەكان لەپێناو كۆتایی هێنان بە چەقبەستنی سیاسی…\nحكومەت بۆ پاشەكەوتی مووچە دژی بڕیارێكی پێشووی دەوەستێتەوە\n18 حوزەیران 2022 2.00 pm\nخەڵك- وتەبێژی حكومەتی هەرێمی كوردستان دژی بڕیارێكی پێشووی حكومەتی هەرێم لە كابینەی 8 سەبارەت بە پاشەكەوتی مووچەی…\n04 ئازار 2021 4.00 pm\nخەڵك- ئەندامێكی پەرلەمانی عیراق، ئاماژە بە بوونی ژمارەیەكی زۆر لە فەرمانبەری بندیوار دەكات لە هەرێمی كوردستان…


زۆرترین توشبوو لە پارێزگای دهۆكە بە هەزار و 364 حاڵەت\nتەندروستیی هەرێم ڕایدەگەیەنێت، لە كۆی زیاتر لە 17 هەزار و پێنج سەد پشكنین، سێ هەزار و 250 توشبووی كۆرۆنا تۆماركراوە.\nوەزارەتی تەندروستیی هەرێم ئاماری ئەمڕۆی كۆرۆنای بڵاوكردەوە و ڕایگەیاند، لەماوەی 24 كاتژمێری ڕابردوودا 17 هەزار و 641 پشكنین ئەنجامدراوە، لەو ژمارەیە سێ هەزار و 250 توشبووی نوێ تۆماركراوە.\nزۆرترین توشبوو لە پارێزگای دهۆكە بە هەزار و 364 حاڵەت، دوای ئەویش لە (سلێمانی 968، هەولێر 757، گەرمیان 89، هەڵەبجە 43 و ڕاپەڕین 29) توشبوو هەن.\nهەر لەو ماوەیەدا هەزار و 76 توشبوو چاكبوونەتەوە و، 19 توشبووش گیانیان لەدەستداوە، وەك ئەوەی لە ئامارەكەدا هاتووە.\nئاشكراشیكردووە، كۆی توشبووانی كۆرۆنا لە هەرێم گەیشتە 220 هەزار و 815، لەو ژمارەیە 194 هەزار و 468 كەسیان چاكبوونەتەوە، 21 هەزار و 626 كەسیان لەژێر چارەسەردان و چوار هەزار و 721 توشبووش گیانیان لەدەستداوە.


نێچیرڤان بارزانی، سەرۆکی هەریمی کوردستان ڕاگەیەنراوێکی لەبارەی سزادانی پێنج دەستگیرکراوەکەی سنوری بادینان بە شەش ساڵ زیندانیکردن بڵاوکردەوە و ڕایگەیاند، ئەوە دوا بڕیار نییە.\nڕۆژی سێشه‌ممه 2021/2/18 بڕیاری دادگا بۆ سزادانی چەند ڕاگیراوێک نيگه‌رانى دروست کردووە، بەڵام ئەوە دوا بڕیار نییە. بەپێی یاسا، مافى سزادراوانه تانە لە بڕیاره‌كە بده‌ن، دادگای پێداچوونەوەش ئەرکیەتی بە پشتبەستن و ڕێزگرتن لە یاسا و مافەکانی مرۆڤ و مافی یاسایيی سکاڵالێکراو و سکاڵاکار، بە کەیسه‌كه‌دا بچێتەوە تا هەمووان هەست بکەن وەک یەک مافيان پارێزراوە.\nلای خۆمانەوە چاودێريی ئەو پرسە دەکەین، جەخت لە سەروەریی یاسا و ڕێزگرتن لە سەربەخۆیيی بڕیاری دادگا و لە پرەنسیپەکانی مافی مرۆڤ دەکەینەوە. دەبێت یاسا سەروەر بێت و هیچ لایەن و کەسێک مافی دەستوەردانیان لە کاروباری دادگادا نییە.\nگەلی كوردستان هه‌رگيز پاشەکشە لە ئازادی ناكات، ڕێگەش نادرێت ئازادى بۆ لەباربردنی خودی ئازادی، خراپ بەکار بهێنرێت. پاراستن و چەسپاندن و پەرەپێدانی ئازادی و دیموکراسی، بريتييه له سەروەريی یاسا و سەربەخۆیيی دادگا، سەربەخۆیيی دادگاش لە چۆنیەتيی کاری دادگا و دادوەرانەوە دەبینرێت. دادگا و دادوەرانى به‌ڕێز دەبێت شکۆی سەربەخۆییى خۆيان لەپێناو سه‌روه‌ريى یاسادا بپارێزن، تا شکۆی مرۆڤ و شکۆی وڵات لە سایەی شکۆی یاسادا پارێزراو بێت.\nداوا لە هه‌موو لایەك دەکەم لەگەڵ ماف و ئازاديیان لە ڕەخنەگرتن و له دروستکردنی فشاری مەدەنیانە بەرانبەر هەر بڕیارێک، كارێكى وا نه‌كه‌ن بێمتمانەیی بە دادگا و یاسا و هەرچی دامودەزگایە دروست بکرێت، چونکە بێمتمانەیی بە سه‌روه‌ريى یاسا، وا ده‌كات ئیتر کەس لە سەر و ژیان و کەرامەت و ماڵ و سامان و داهاتووی خۆى، دڵنيا نه‌بێت. با ڕەخنە و کارەکانمان بۆ باشترکردن و سەروەرکردنی یاسا بێت، بۆ ڕووخاندنی متمانەی خەڵک نەبێت بە یاسا و دادگا و دامەزراوە فەرمییەکان.


گیانفیدایی لە ڕێگەی نیشتمان\nزایینی: ٢١-١١-٢٠١٧ - هەتاوی: ١٣٩٦/٠٨/٣٠ - ١٢:٢٤ تاران قه‌باره‌ی فۆنت:\nکوردستان میدیا: دوو ماشینی خەڵکی ڕۆژهەڵات بۆ یارمەتیدان بە هاونیشتمانیانیان لە کرماشان تووشی کارەساتی هاتوچۆ بوون.\nهەر لە یەکەم ساتەکانی بومەلەرزە کارەساتبارەکەی کرماشان، خەڵکی ڕۆژهەڵات بە هەموو توانایانەوە بە هانای هاونیشتمانیانیان لە کرماشان چوون و هەتا ئەمڕۆ بە هەر شێوەێک کە بۆیان کراوە، یارمەتی لێقەوماوانی بومەلەرزەکەیان داوە.\nهەر لەم ڕاستایەدا، ئەمڕۆ ٣٠ی خەزەڵوەر ماشینێک کە لە شاری سەقزەوە بۆ یارمەتیدان بەرەو کرماشان ڕۆیشتبوو، لە جوانڕو تووشی ڕووداوێکی دڵتەزێن بوو ئاگری گرت.\nهەروەها ترەیلییەک کە هەڵگری کەل و پەل و خواردەمەنی بووە بۆ کرماشان، لە ڕێگەی شائاباد توشی ڕوداوێکی دڵتەزینی هات‌وچۆ بوو.\nلە سەر ڕەوشی سڵامەتی ئەو دوو هاووڵاتییە تا ئێستا هیچ زانیارێک بڵاو نەکراوەتەوە.


کوردیپێدیا - 23-02-2022\n📅 23-02-2022 ℹ | پۆل: رێکەوت و رووداو (کڕۆنۆلۆژیا) | زمانی بابەت: 🏳 کوردیی ناوەڕاست\nلە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکانەوە: 23-02-2022\n1. 👁 پەیامی جوان ئیحسان فەوزی پاش گیانلەدەستدانی شنیار هونەر\n2. 👁 پەیامی مەسرور بارزانی پاش گیانلەدەستدانی شنیار هونەر\n3. 👁 پەیامی نێچیرڤان بارزانی پاش گیانلەدەستدانی شنیار هونەر\n1. 👁 ئومێد ئەحمەد ڕەشید حاجی مامەندی\n2. 👁 شنیار هونەر\n3. 👁 غەنی ڕەشید سەعید\n4. 👁 فایەق شاڵی\n➕ ئەم بابەتە لەلایەن: (هاوڕێ باخەوان)ەوە لە: Jan 2 2022 9:47AM تۆمارکراوە\n👌 ئەم بابەتە لەلایەن: (رۆژگار کەرکوکی)ەوە لە: Feb 23 2022 8:00AM پێداچوونەوەی بۆکراوە و ئازادکراوە\n✍ ئەم بابەتە بۆ دواجار لەلایەن: (هاوڕێ باخەوان)ەوە لە: Feb 23 2022 7:11PM باشترکراوە\n📷 فایلی وێنە 1.0.1 60 KB Feb 23 2022 7:11PM هاوڕێ باخەوان


فەڕەنسا - ویکیپیدیا، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد\n(لە فەرەنساەوە ڕەوانە کراوە)\n(ئازادی، یەکسانی، برایەتی)\nسروود: "مارسیلی (La Marseillaise)"\nھەڵکەوتەی Metropolitan France (سەوزی تاریک)\n– لە ئەورووپا (سەوز و خۆڵەمێشیی تاریک)\nقەڵەمڕەوەکانی کۆماری فەڕەنسا لە جیھاندا\nپۆتانەکان: Unable to parse latitude as a number:٤٨\nو ھەم نافەرمی)\nDutch (شێوەزاری Flemish)\nen:New Caledonian languages\nen:Shimaore dialect (Mayotte)\n- سەرۆک کۆمار ئیمانوێل ماکرۆن\n- سەرۆک وەزیران فرانسوا فیۆن\n- ئەنجومەنی خواروو کۆمەڵەی نیشتیمانی\n- فرانسیا ٤٨٦ (بە دەستی Clovis یەکخرانەوە)\n- فرانسیای ڕۆژاوا 843 (پەیمانی ڤێردن)\n- وەزعی ئێستا ٥ی تشرینی یەکەمی ١٩٥٨ (کۆماری پێنجەم)\n- سەرجەم ٦٧٤٨٤٣ کیلۆمەتری چوارگۆشە (٤١ەم)\n٢٦٠٥٥٨ مایلی چوارگۆشە\n- IGN ٥٥١٦٩٥ کیلۆمەتری چوارگۆشە (٤٧ەم)\n٢١٣٠١٠ مایلی چوارگۆشە\n- Cadastre ٥٤٣٩٦٥ کیلۆمەتری چوارگۆشە (٤٧ەم)\n٢١٠٠٢٦ مایلی چوارگۆشە\n- بەراوردی ٦٧٬٠٦٣٬٧٠٣\n- سەرجەم ٦٥٬٣٥٠٬٠٠٠ (٢٠ەم)\n- Metropolitan France ٦٣٬٤٦٠٬٠٠٠ (٢٢ەم)\n- چڕی ١١٦ کەس لە کیلۆمەتری چوارگۆشە (٨٩ەم)\n٣٠١کەس لە مایلی چوارگۆشە\n- سەرجەم ٢٫٢١٦ تریلیۆن دۆلار (٩ەم)\n- سەرانە ٣٥٬٠٤٨ دۆلار (٢٤ەم)\n- سەرجەم ٢٫٨٠٨ تریلیۆن دۆلار (٥ەم)\n- سەرانە ٤٤٬٤٠٠ دۆلار (٢٠ەم)\nGini (٢٠٠٨) ٢٨٫٩\nHDI (٢٠١١) ٠٫٨٨٤ (very high) (٢٠ەم)\nکۆماری فەڕەنسا یان فەڕەنسا بە فەڕەنسی پێی دەگوترێت (République française یان France)، وڵاتێکە دەکەوێتە (ئەورووپای خۆراوا) ئەم وڵاتە لەکۆمەڵێک دوورگە و زەویی دوای دەریاکان کە دەکەونە کیشوەری ترەوە پێک ھاتووە. فەڕەنسا لە دەریای "سپیی ناوەڕاست" ەوە درێژ دەبێتەوە بۆ نۆکەندی "ئینگلیزی" و دەریای باکور، ھەروەھا لەڕووباری "ڕاین" ەوە بۆ زەریای ئەتڵەسی. فەڕەنسا بەھۆی شێوە و پێکھاتەیەوە ناسراوە بە "شەش لا." فەڕەنسا ھاوسنوورە لەگەڵ «شانشینی یەکگرتوو، بەلجیکا، لۆکسەمبۆرگ، ئەڵمانیا، سویسڕا، ئیتالیا، مۆناکۆ، ئەندۆرا و ئیسپانیا» ھەروەھا، لە سنووری دەرەوە واتە لەدوورگە و زەوییەکانی تر دراوسێی ھەریەکە لە "بەڕازیل، سۆرێنام و دوورگەکانی ئەنتێلی ھۆڵەندیە". فەڕەنسا یەکێکە لە دامەزرێنەرانی «یەکێتیی ئەوروپا» و ڕووبەریشی لەھەمووان زیاترە و ئەندامی دامەزرێنەری "نەتەوە یەکگرتووەکان" یشە، ھەروەھا فەڕەنسا یەکێکە لە پێنج ئەندامە ھەمیشەییەکەی "ئەنجومەنی ئاسایش" کە پاشکۆی "نەتەوە یەکگرتووەکان" ەو مافی "ڤیتۆ" ی ھەیە، یەکێکیشە لەو "٩ " وڵاتەی کە بەھێزی ئەتۆمی ناسراون.\nناوی فەڕەنسا لەناوی (فەڕەنکیا) ەوە ھاتووە، کە ئەمەش ئەو ھۆزە (ئەڵمانی)یە بوون کە ئەو ناوچەیان دوای ڕووخانی (ئیمپراتۆریەتی ڕۆمانی) داگیرکرد، بەتایبەت ناوچەی دەوروپشتی (پاریس) کە مەڵبەندی سەروەریی شانشینی فەڕەنسا بوو، زۆرینەی دانیشتوانی ئەم وڵاتە فەڕەنسییەکانن و لە ئایینی مەسیحی (کاتۆلیک) یدا ڕۆچوون.\n٥ جۆرەکانی بژێوی\n٧ ئاستی زەوی\n٨ حکوومەت و ڕامیاری\n١٠ گواستنەوە گەیاندن\n١١ دەسەڵاتی یاسا\n١٢ زمانی فەڕەنسی\n١٥ پارتە رامیاریەکان\n١٦ وەرزش لە فەڕەنسا\nوڵاتی فەرەنسای ئێستا زۆرینەی ئەو ڕووبەرە داگیر دەکات کە وڵاتی (گالە Gaule)ی پێکھێناوە، کە ببوو بەھەرێمێکی (ڕۆمانی)، ھۆزە ئەڵمانیەکان لەدەوروبەری سەدەی (چوار) ی زایینی ھاتنە ئەو ناوچەیەوە، یەکێک لەو ھۆزانە کە بە (فڕەنکە) ناسرابوو لەو ناوچەیە نیشتەجێبوو، دوای نەمانی (ئیمپراتۆریەتی ڕۆمانی) ئەم ھۆزە ناویان لەم وڵاتە نا (فەرەنسا)، دوای ئەمە ئەو ناوچەیەی کە فەرەنسای ئێستا دەگرێتەوە یەکخرا، لە ساڵی (٤٨٦) ز، کە شا (کلۆڤیسی یەکەمClovis Ier) بەم کارە ھەڵساو ھەموو ھۆزە ئەڵمانیەکانی لەژێر ئاڵای یەک وڵاتدا کۆکردەوە، ئەم شانشینە تازەیە چەندین ھۆزی جۆراوجۆری لەخۆگرتبوو، وەک ھۆزەکانی ئەلامان (Alamans) و بەرگەندیەکان (Burgondes) و گووتە خۆرئاوایەکان (Wisigoths)، ئەم وڵاتە واتە وڵاتی (گالە Gaule) دابەش بوو بۆ چەند شانشینێک، کە ھەریەک لەو شانشینانە لەلایەن فەرمانڕەوایەکی بنەماڵەی میرۆڤینجیەکان (Mérovingien) بەڕێوەدەبرا.\nلەنیوەی سەدەی (ھەشت) ی زایینی وەچە و بنەماڵەی کارۆلنگییەکان (Carolingiens) شوێنی میرۆڤینجییەکان (Mérovingien) یان گرتەوەو ھەستان بەفراوانکردنی زەویەکانی شانشینی (فەڕەنگ) ی.\nشانشینی (فەڕەنگ) ی بوو بەئیمپراتۆریەت دوای ئەوەی کە (شارلمان Charlemagne) ھاتە سەر تەخت و (شارلمان) لە ساڵی (٨٠٦) ئیمپراتۆریەتە فراوانەکەی لەنێوان ھەر سێ کوڕەکەیدا دابەش کرد کە ئەوانیش (پیپین، لویس‌و شارل) بوون، بەڵام (پیپین) ساڵی (٨١٠) مردو (شارل) یش ساڵی (٨١١) مرد، لەکوڕەکانی تەنھا (لویس) مایەوە، (لویسی یەکەم) ئاھەنگێکی شکۆداری ڕێکخست بۆ گۆڕینی (پاشا) بۆ (ئیمپراتۆر) لە ساڵی (٨١٣) ز.\nدوای مردنی (لویسی یەکەم) جارێکی تر شانشینی (فەڕەنگ) ی دابەش بووەوە، کە بوو بە دوو شانشین؛ یەکێکیان شانشینی (فەڕەنگی ڕۆژھەڵات Francia orientalis) بوو کە (ئەڵمانیا) ی ئێستای لێ پێکھات، ئەوی تریشیان شانشینی (فەڕەنگی خۆراوا Francia occidentalis) بوو کە فەرەنسای ئێستای لێ پێکھات، لە ساڵی (٨٤٢) نەوەکانی (شارلمان) پەیمانی (ستراسبۆرج) یان لە (شتراسبۆرگ) (serments de Strasbourg) مۆر کرد. ئەم بەڵگەنامەیەی ئەو پەیمانە بەکۆنترین ئەو بەڵگەنامە نووسراوانە ھەژماردەکرێت کە بەھەردوو زمانی (توداسک و ڕۆمان) نووسراوە و ڕوون کراوەتەوە کە ئەو سەردەمە بەکار ھاتووە، ھەندێک لە مێژوونوسەکانی فەرەنسا ئەم پەیماننامەیە لەدایکبوونی فەرمی فەرەنسا و ھەروەھا ئەڵمانیاش دادەنێن، ھەروەھا کارۆلنگیەکان (Carolingiens) تا ساڵی (٩٨٧) دەسەڵاتی شانشینی (فەڕەنگ) یان بەڕێوەبرد و ھەر لەو ساڵەدا شازادە (ھۆگ کاپێت Hugues Capet) چووە سەر تەخت و بوو بەپاشای وڵات، بەم شێوەیە نەوەیەکی تر جێگەی نەوەی پێشووی گرتەوە کە ئەویش (کەپیشیەکان Capétiens) بوون. ئەمانە ھەستان بە فراوانکردنی زەویەکانی شانشینی (le domaine royal)، توانییان دەوڵەتی تازە بەڕێوەبەرن تاکو سەدەی (١٢) ز، ھەروەھا وەچەکانی (کەپیشیەکان Capétiens) بەشێوەیەکی ڕاستەوخۆ یان بەلاوەکی دەسەڵاتی فەرەنسایان بەڕێوەدەبرد، تا بەرپابوونی شۆڕشی فەرەنسا لە ساڵی (١٧٨٩) ز.\nلەدوای شۆڕشی فەرەنسا دەسەڵاتی پاشانشینی کۆتایی ھات و سیستمی کۆماری ڕاگەیەندرا.\nلەکاتێکدا بەشی سەرەکی فەرەنسا دەکەوێتە (ئەوروپای خۆراوا)، بەڵام فەرەنسا بەشێک لەزەویەکانی دەکەونە (ئەمریکای باکور، ئەمریکای باشور، کاریبی‌و زەریای ھیندی) خۆرئاواو ڕۆژھەڵاتەوە، ھەروەھا باکورو باشوری (زەریای ھیندی) و کیشوەری (جەمسەری باشور) ەوە. فەرەنسا خاوەنی چەندین دیمەنی سروشتی یە، کە دەکەونە دەشتە کەنارئاویەکان لەباکورو باشور، سێیەکی ڕووبەری گشتی فەرەنسا پێک دەھێنێت، فەرەنسا دەکەوێتە سنوری (دەریای باکور و زەریای ئەتڵەسی) یەوەو دەکشێت بۆ چیاکانی ناوچەی باشوری خۆرئاواو چیای (ئەلب) یش دەکەوێتە ناوچەی باشوری خۆرھەڵاتەوە، لەناوەراستی فەرەنسادا ناوچەی بەرزی بەردین‌و دارینی چڕ ھەیە، چیا سەرەکیەکەی فەرەنسا چیای (ئەلب) ە و بەرزترین لوتکە شاخ تێیدا بریتی یە لەلوتکەی (ئەلمۆن بلان) ە و بە بەرزترین لوتکە شاخی (ئەوروپای خۆراوا) دەژمێررێت‌و بەرزیەکەی دەگاتە(٤٨٠٨)م، ھەروەھا چەندین چیای تری ھەیە وەک (پیرینیە، گۆرا، لیە ئەردان، لوماسیف سەنترال‌و فۆج) ە، فەرەنسا بەھۆی ئەوەی چەندین دەریای لەدەوروپشتە بۆیە زەویەکانی شێدارن.\nبەپێی ئامارەکانی ساڵی ٢٠١٤ ژمارەی دانیشتوانی وڵاتی فەڕەنسا ٦٤٬٦٤١٬٢٧٩ کەس بووە کە دەکاتە ٠٫٨٩ لەسەدی ڕێژەی خەڵکی جیھان. تەمەنی مام‌ناوەندی خەڵکی ئەم وڵاتە ٤٠٫٨ ساڵە. ھەروەھا ٨٧ لەسەدی دانیشتوانی وڵات لە شارەکان دەژین. چڕی دانیشتوان لەھەر کیلۆمەترێک چوارگۆشە دەگاتە ١١١ کەس.\nفەرەنسا لە ٧٣ کۆمەڵگەی نیشەنی پێکدێت، کە ٥ لەم کۆمەڵگە نیشەنیانە زۆر گەورەن بەپێی ئەو سەرژمێریەی ٢٠٠٣ ئەنجامدراوە بەم شێوەیە یە:\nپاریس: ١١، ٢ میلیۆن کەس\nمارسیلیا: ١، ٥ میلیۆن کەس\nلیۆن: ١، ٧ میلیۆن کەس\nلیل: ١، ٢ میلیۆن کەس\nتۆلۆز: ١ میلیۆن کەس\nلەسەرەتای نەوەدەکاندا ژمارەی ھاوسەرگیری دابەزی، لەھەمانکاتدا پەیوەندی سەربەست زۆرتر بوو بەبێ ھاوسەرگیری، کە لە ساڵی ١٩٩٠ گەیشتە ١، ٥ میلیۆن حاڵەت، بەڵام ٢٠٠٤ گەیشتە ٢، ٤ میلیۆن حاڵەت.\nفەڕەنسا ئەندامی گرووپی ٨ (G8)ە، فەڕەنسا لەوەتەی ١ی کانوونی دووەمی ١٩٩٩ ەوە لەگەڵ یازدە وڵاتی دیکە چوونە پاڵ یەکێتیی ئەورووپاوە لە ساڵی ٢٠٠٢ەوە دەستی بە بەکارھێنانی دراوی یۆرۆ کرد، ساڵانەش بەھۆی ھەناردەکردنی بەرھەمی کشتوکاڵی وەک دانەوڵە و بەرھەمی گۆشت و خواردەمەنی بەیانییان فەڕەنسا دارییەکەیی دەگەشێتەوە ئەوەش یەکیک لەھۆکارەکان بوو کە فەڕەنسا بەھۆی ھەناردەکردنەوە لە ساڵی ٢٠٠٦ بڕی ١٠ میلیارد یۆڕۆی دەستکەوت، لەڕووی ماوەی کارکردنی کرێکارانێش لە ساڵی ١٨٣٣ ماوەی کارکردنی ژنان و منداڵان بۆ ١١ کاتژمێر بۆ ڕۆژێک دیاریکرا\nلەچوار بەش، سێ بەشی فەڕەنسییەکان لەشارەکاندا دەژین کە دەکاتە ٧٤٪. لە (پاریس) و شارەکانی تری فەڕەنسا کە خەڵکی لەخانوو باڵەخانەی زەبەلاحدا دەژین، بەڵام ھەندێک لەدانیشتوانی (پاریس) و شارەکانی تر وایان لاپەسندە کە لەخانووی کۆندا بژین، کەمترگرنگی بەئامێرو ھۆکارەکانی تری ژیان و خۆشگوزەرانی سەردەم دەدەن، زۆرتر سوود لە ئامێرو دەزگای کۆن وەردەگرن. وەک ئاگردانی خەڵوزو چەندین شتی تر، لەھەندێک لەشارەکاندا چەند ڕێنمایی‌و ڕێوشوێنی توند دەگیرێتەبەر بۆ دروستنەکردنی باڵەخانەی بەرز لەناو چەقی شارەکان، لەبەر کەمکردنەوەی قەڕەباڵغی‌و پاراستنی ئارامی شارەکان،\nلە دەوروبەری شارەکاندا چەندین شوێنی نیشتەجێبوون بۆ (چینی ناوەڕاست) دروست دەکرێت، لەھەمانکاتدا ئامێرو ھۆکاری گواستنەوەی تایبەتیان بۆ دابین دەکرێًت بۆ گواستنەوەیان بۆ سەر شوێنی کارەکانیان، شوێنەکانی تری شارەکان.\nبەڵام لەلادێکاندا نزیکەی چارەکی دانیشتوانی فەرەنسا) کە دەکاتە ڕێژەی (٢٦٪)ی گشتی دانیشتوانی ئەم وڵاتە دەژین، کە زۆربەیان سەرقاڵن بەڕاوە ماسی‌و کشتوکاڵکردن‌و زۆرینەی خەڵکی لادێکان وەک دانیشتوانی شارەکان سوود لەئامێرو ھۆکاری خۆشگوزەرانی‌و ئاسودەیی وەردەگرن، زۆرینەیان لەخانووی یەک خێزانیدا دەژین‌و سوودمەند بوون لەئامێرەکانی وەک ئۆتۆمبیل‌و تەلەڤیزیۆن‌و سەتەلایت‌و بەفرگر و جلشۆر و چەندین ئامێری تر، کە ژیانیان ھاوشێوەی خەڵکی شارەکانە، ئەو زەویانەی کە بەروبومی کشتوکاڵی تێدا دەکەن بە بەراورد بەوڵاتانی ئەورووپا بچوکترن‌و ئەم پارچە زەویە بچوکانەش بژێوی تەواو بۆ دانیشتوانی ئەم لادێیانە دابین ناکەن.\nفەڕەنسا وڵاتێکی جیھانگیریییە و بەپێی دەستووری وڵات فرە ئاینی و ئازادی لە ئایین ڕێگەپێدراوە.\n٢٥٪ مەسیحی کاسۆلیک.\n٥٪ بڕوای دیکە.\n٣١٪ بێ خوایی.\n٢٦٪ گومانکردن لە ئایین.\nناوچەکانی فەرەنسا لەڕووی جوگرافیەوە جیاوازن‌و دوو ھەرێمی دروستکردووە کە باکوور و خۆرئاوان، لەدەشتی پان‌و بەرین‌و پێچاوپێچ‌و لەتەپۆلکەو چیا پێک دێت لەھەرێمەکانی خۆرھەڵات و ناوەڕاست‌و باشوری وڵات، زەویەکانی فەرەنسا دابەش دەبێت بۆ (١٠) ھەرێم کە ئەمانەن:\nتەپۆلکەکانی بەریتانی - نۆرمەندیا.\nدەشتایەکانی باکووری فەرەنسا.\nبانی باکووری خۆرھەڵات.\nزەویە نزمەکانی ئەکویتان.\nناوچەکانی ئەلپی فەرەنسا.\nچیاکانی جۆراو بەرانس.\nناوچە نزمایەکانی سپی ناوەڕاست‌و دۆلی ڕۆن.\nدەستووری کۆماری پێنجەمی فەرەنسا لەڕێگەی ڕاپرسی گشتیەوە لە ٢٨ی ئەیلوولی ١٩٥٨ چەسپا، سەرکۆمار بەپێی دەستوور ھەر (٥) ساڵ جارێک ھەڵدەبژێردرێت، پەرلەمانیش لەدوو ئەنجومەن پێکدێت کە ئەوانیش:\n١) ئەنجومەنی پیران (Sénat): لە (٣٣١) ئەندام پێکدێت‌و ئەم ئەنجومەنە بەشێوەی تیرو پشکی ناڕاستەوخۆ نیوەی ئەندامانی ھەر (٣) ساڵ جارێک ھەڵدەبژێردرێن.\n٢) کۆمەڵەی نیشتیمانی (Assemblée nationale): ئەم کۆمەڵەیە لە (٥٧٧) ئەندام پێکدێت، ھەروەھا یەکەم دەسەڵاتی یاسادانانە لەوڵات.\nفەرەنسا لەڕووی کارگێڕیەوە دابەش دەکرێت بۆ:\nناوچە: بەفەرەنسی پێی دەوترێت (Région).\nھەرێم: بەفەرەنسی پێی دەوترێت (Département).\nفەرمانگەی بەڕێوەبردن: بەفەرەنسی پێی دەوترێت (Arrondissement).\nبەڕێوەبەرایەتی: بەفەرەنسی پێی دەوترێت (Canton).\nشارەوانی: بەفەرەنسی پێی دەوترێت (Commune).\nداھاتی فەرەنسا دابەش دەکرێت بۆ:\nبەرووبومی سروشتی: کشتوکاڵ‌و چەندین کانزای ھەیە، وەک ئاسنی خاو و بۆکسایت‌و خەڵوزی بەردین‌و نەوت و غازی سروشتی.\nپیشەسازییە خزمەتگوزاریەکان: ئەوانیش ئۆتۆمبیل‌و پیشەسازیە\nکیمیایەکان‌و خزمەتگوزاری ئوتێل کە ساڵانە چەندین گەشتیار سەردانی ئەم وڵاتە دەکەن، ھەروەھا فێرکردن‌و چاودێری تەندروستی‌و کاری تر دەگرێتەوە.\nدارستانەکان: سەرچاوەی گرنگی داھاتی وڵاتن‌و ئەمانەش بریتین لەداری بەڕوو، زەیتون، سنەوبەرو چەندین داری تر کە ھەم بۆ پیشەسازی ناوخۆ ھەم بۆ بازرگانی دەرەکی بەکاردێن‌و چارەکی زەوی فەرەنساش پێکدەھێنن.\nکانزاکاری: زیاتر لەناوچەی (لۆرین) ە، ئەوانیش بریتین لەخاوی ئاسن و پۆڵا و خاوی بۆکسایت، ھەروەھا لەباشووری وڵات دەریاندەھێنن، لەناوچەی (ئەلزاس) پۆتاس دەردەھێنرێت کە لەدروستکردنی پەینی کیمیاویدا بەکاردەھێنرێت، ناوچەی (لاک) لەباشووری فەرەنسا سەرچاوەی غازی سروشتی دۆزرایەوەو ھەروەھا فەرەنسا چەندین کانی خوێ، گۆگرد، تەنگستن‌و یۆرانیۆم ھەیە.\n٥) ڕاوە ماسی: لەفەرەنسا نزیکەی (٨٦٠) ھەزار تەن ساڵانە ماسی بەرھەم دێت، کە ماسی تونەو سەردین‌و چەندین جۆری تری ماسی ڕاودەکرێت.\nبازرگانی دەرەوە: فەرەنسا بەپێنجەم ولات دەژمێررێت لەبازرگانی دەرەوە لەھەموو جیھاندا، بەربوومە نەوتیەکان لەگرنگترین جۆری ئەو بازرگانیەیە، کە ئۆتۆمبیل‌و کەرەسەی کارەباو پیشەسازییە کیمیایەکان و ھتد… دەگرێتەوە، گرنگترین ئەو وڵاتانەی کە فەرەنسا بازرگانیان لەگەڵدا دەکات بریتین لە (یابان، سعودیە، سویسرا، ئەمریکاو وڵاتانی یەکێتی ئەورووپا).\nگەشت و گوزار:ئەم ووڵاتە بە یەکێک لە ووڵاتە گەشت و گوزاریە جیھانیەکان دادەنرێت بە ھۆی ئەو ھەڵکەوتەی ئاو و ھەوایەی کە ھەیەتی و ھەروەھا بوونی ئەو ھەموو روداوە مێژوویە گرنگانەی کە کاریگەریان لەسەر گۆرینی وەرچەرخانی مرۆڤایەتی ھەبووە لە سەردەم قۆناغەکانی مێژوو و کە بەشی زۆری شوێنەوارەکان پارێزراون جگە لەوەی لە سەردەمانێک فەرەنسا خاوەنی ئیمپراتۆریەتیکی مەزن بوە کە کەرەستە و بەروبوم و ئاسەواری ئەو ووڵاتانەشی ھێناوە کە داگیری کردوون.\nفەرەنسا خاوەنی خێراترین شەمەندەفەری جیھانە، ئەو شەمەندەفەرەی لەنێوان (لیۆن و پاریس) دا ھاتوچۆ دەکات خێرایەکەی دەگاتە (٣٠٠ کم لەکاتژمێرێک دا و ھەروەھا ھەردوو فڕۆکەخانەی (ئۆرالی‌و چارل دیگۆل) لەقەرەباڵغترین فڕۆکەخانەکانن‌و لەچەندین شاری تریش فڕۆکەخانە ھەیە، چەندین کەشتی جۆراوجۆر لەنێوان نۆکەندو ڕووبارەکاندا سەرقاڵی گواستنەوەن، لەفەرەنسادا ڕۆژانە (٨٥) ڕۆژنامە دەردەچێت، گرنگترین ئەو ڕۆژنامانەش بریتین لە (ئۆست فرانس، فرەنس سوار، لۆمۆندو لیبراسیۆن) و… ھتد، چەندین کەناڵی ڕاگەیاندن ھەیە کە زۆربەیان دامودەزگا حکومیە سەربەخۆکان بەڕێوەی دەبەن، باجی ساڵانە بەسەر تەلەڤیزیۆن و ڕادیۆکاندا دەسەپێنرێت، تا ئەو کەناڵە تەلەڤیزیۆن‌و ڕادیۆیانە پارەدار بکرێن.\nدەسەڵاتی یاسا لەفەرەنساپارێزەری ئازادی تاکە کەسە، سیستمی یاسایی لەو وڵاتەدا دوو جۆر دادگای ھەیە:\nدادگا مەدەنیەکان: ئەو دادگایانەن کە تایبەتن بەمافی گشتی، وەک (دادگای بەرایی گەورە) و دادگا تایبەتەکانیش (دادگای بەرایی، دادگای بازرگانی، دادگاکانی کێشەی دەسەبەری کۆمەڵایەتی و دادگای کرێکار) کە کێشەی نێوان خاوەنکارو کرێکار چارەسەر دەکات.\nدادگای سزادان: تایبەتە بەسزاکان و سێ ئاستە:\n- سەرپێچیەکان: دەدرێتە دادگای پۆلیس. - سوکە تاوان: تایبەتە بە دادگایی سوکە تاوان. - تاوانەکان: تایبەتەو دەدرێًتە دادگای تاوانەکان. چەندین دادگای تر ھەیە وەک دادگای منداڵ‌و کارگێڕی و… ھتد.\nزمانی فەڕەنسی (français, la langue française) یاخود فەڕانسی یەکێکە لە زمانە ڕۆمانسەکان کە نزیکەی ٨٠ میلیۆن کەس قسەی پێ دەکەن لە ھەموو جیھان وەکو زمانی فەرمیی سەرەکی زگماکی و، نزیکەی ١٩٠ میلیۆن کەس وەکو زمانی دووەم و نزیکەی ٢٠٠ میلیۆن کەسی تر لە جیھاندا وەکو زمانێکی وەرگیراو، ئەوانەی قسەی پێ دەکەن لە نزیکەی ٥٤ وڵاتدا بڵاودەبنەوە، مێژووی زمانەکە بۆ نێوان سەدەی ١٧ بۆ سەدەی ١٩ دەگەڕێتەوە\nفەرەنسا لەڕووی پەروەردەو فێرکردن بەوڵاتێکی گرنگ دادەنرێت‌و زانکۆکانی ئەو وڵاتە بەوە ناسراون کە ئاستی خوێندن تیایاندا بەرزەو چەندین کەس کە لەو زانکۆیانە دەرچوون بوون بە خاوەنی (خەلاتی نۆبڵ)، ئاستی خوێندنیشی لەفەرەنسا بەم شێوەیەیە:\nپلەی (لیسانس یان مەتەرێز Licence/Maîtrise) بەرامبەر پلەی (بەکالۆریۆس) ە لەولاتانی تر.\nپلەی (دیبلۆم Diplôme d'études approfondies) بەرامبەر ماستەرە (Master).\nزانکۆی (سۆربۆن) یەکێکە لەزانکۆ بەناوبانگەکانی فەرەنسا.\nفەرەنسا کۆمەڵێ شوێنەروار و ئاسەواری مێژوویی لێیە بەشی زۆرییان لە مۆزەخانەی لۆفەر و مۆزەخانی دۆرسی پارێزراون، وەھەروەھا بورجی ئیڤڵ یەکێکە لەشوێنەوارە گەشتییارییەکانی فڕانسە کە لە ساڵی ١٨٨٩ کراوەتەوە و ساڵانە گەشتیاری زۆر ڕووی تێدەکەن\nپارتی یەکێتی لەپێناو دیموکراتی فەرەنسا\nپارتی ڕادیکاڵی چەپرەو\nپارتی بەری نیشتیمانی\nپارتی دیگۆلی نوێ\nچەندین پارت‌و ڕێکخراوی تر\nوەرزش لە فەڕەنسا[دەستکاری]\nیاریەکانی تۆپی پێ و تێنس و جودۆ پڕ بینەرترین یارییەکانی وەرزشن لە فەڕەنسا و ھەروەھا یاری تۆپی باسکە وەھەروەھا فەڕەنسا میوانداری جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٨ و جامی جیھانیی فیفای ١٩٣٨\nوەھەروەھا توانی جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٨ بەدەست بھێنێت ئەمەش دوای بردنەوەی لەھەڵبژاردەی نیشتیمانیی بەڕازیل، و ھەروەھا توانیشی جامی جیھانی ٢٠١٨ی ڕووسیا بە دەست بێنێت کە لە ھەڵبژاردەی کڕواتیای بردەوە.. لەمیانی خولی نێوخۆیی فەڕەنساش جەماوەرەکی زۆری لەخۆ خڕکردۆتەوە و لەنێویانیش چەندین یانەی تۆپی پێی باش ھەن کە پشێبڕکێی خولەکە و خوولەکانی دیکەی ئەوڕووپاش دەکەن لەوێنەی پاریس سان گێرمان و ئۆڵمپیک لیۆن و مۆناکۆ و بۆردۆ و مارسێلییا وڵاتی فەڕەنسا میوانداری جامی جیھانیی ڕەکبی ٢٠٠٧ کرد\n^ زمان https://web.archive.org/web/20080423103843/http://www.history.com/encyclopedia.do?articleId=207636\n^ http://www.fifa.com/mm/document/fifafacts/mcwc/ip-201_10e_fwcdraw-history_8842.pdf ١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٠ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.\nوەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=فەڕەنسا&oldid=901558»\nویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٧٩٢\nئەم پەڕەیە دواجار لە ٢١:٠٦ی ٤ی شوباتی ٢٠٢٢ نوێ کراوەتەوە.


:: PM:12:10:26/01/2022 \nكاتێك ئۆتۆمبێلێكی نوێ ده‌كه‌وێته بازاڕه‌وه یان هه‌واڵ و زانیاری له‌باره‌ی ئۆتۆمبێله‌كانه‌وه ده‌خوێنیته‌وه، به به‌رده‌وامی ڕووبه‌ڕووی ڕسته‌یه‌ك ده‌بینه‌وه، كه بریتییه له‌وه‌ی ئۆتۆمبێله‌كه توانای هێزی ڕاكێشانی 100 ئه‌سپ یان 150 ئه‌سپ یان زیاتری هه‌یه، كه‌واته ئه‌مه له كه‌یه‌وه سه‌ری هه‌ڵدا و بۆچی توانا و خێرایی ئۆتۆمبێل به توانا و هێزی ڕاكێشانی ئه‌سپ ده‌پێورێت؟ له كاتێكدا له ڕووی زانستییه‌وه، ئه‌سپێكی ئاسایی هه‌رگیز تواناكانی ناگاته بزوێنه‌رێكی میكانیكی كه هیچ هه‌ست به ماندوویه‌تی ناكات و به‌رده‌وام ده‌بی له كاركردن.\nبۆ یه‌كه‌مجار به‌راوردكردنی توانای ئۆتۆمبێل به هێزی ڕاكێشانی ئه‌سپ له‌لایه‌ن ئه‌ندازیاری سكۆتلاندی جیمس وات له كه‌مپه‌ینی به بازاڕكردنی بزوێنه‌ره هه‌ڵمییه‌كانی به‌كارهێنرا، سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ی بابه‌ته له رووی زانستی و بیركارییه‌وه به هیچ شێوه‌یه‌ك به‌راوردكردنیان به‌یه‌كتر دروست نه‌بوو و بنه‌مایه‌كی نه‌بوو، به‌ڵام ئه‌مه وه‌ك ته‌كنیكێكی ریكلام و سه‌رنجڕاكێشانی خه‌ڵك به‌كارهێنرا.\nبه گوێره‌ی لێكۆلینه‌وه‌یه‌كی زانكۆی كه‌لگاری كه‌نه‌دی، توانای ڕاكێشانی ئه‌سپێك یه‌ك له‌سه‌ر 15ی بزوێنه‌ری میكانیكییه، واته به هیچ شێوه‌یه‌ك ناتوانرێ تواناكانیان به‌راورد بكرێن، چونكه ته‌نانه‌ت له یه‌كتره‌وه‌یش نزیك نین، بۆیه ئه‌و پێوانه‌كردنه بنه‌مایه‌كی وردی زانستی نییه و به ته‌واوی دووره له ڕاستییه‌وه، به‌ڵام تا ئێسته‌یش ماوه‌ته‌وه و هیچ گۆڕانێكی به‌سه‌ردا نه‌هاتووه.\nهۆی مانه‌وه‌ی ئه‌و جۆره پێوانه‌كردنه و زوو بڵاوبوونه‌وه‌ی به نێو كۆمه‌ڵگه جیا جیاكان بۆ ئه‌وه ده‌گه‌ڕێته‌وه، كه به‌ر له دروستكردنی بزوێنه‌ر و ئۆتۆمبێل، خه‌ڵكی له سه‌رتاسه‌ری گۆی زه‌وی، ئه‌سپ و گالیسكه‌یان به‌كارهێناوه، بۆ گواستنه‌وه و هاتوچۆكردن، كه ئه‌مه‌یش له‌و كات پێشكه‌وتووترین ئامرازی گواستنه‌وه‌ی بووه، به‌ڵام كاتێك له كۆتاییه‌كانی سه‌ده‌ی هه‌ژده‌یه‌م جه‌یمس وات بزوێنه‌ری هه‌ڵمی دروست ده‌كات، بۆ ئه‌وه‌ی به‌رهه‌مه‌كه‌ی به ڕوونی له خه‌ڵك بگه‌یه‌نێت و له ڕووی زانستییه‌وه زۆر ئاڵۆزی نه‌كات، بزوێنه‌ره‌كه‌ی به ئه‌سپ به‌راورد ده‌كات، كه خه‌ڵكی به‌رده‌وام مامه‌ڵه‌یان به ئه‌سپ كردووه و ئه‌وكات زۆرترین خواستی له‌سه‌ر بووه. ئه‌م كاره‌یشی بۆ ئه‌وه بووه، كه بیسه‌لمێنێ بزوێنه‌ره‌كه‌ی زۆر به‌هێزه و به‌رگه‌ی قورسترین بارودۆخ ده‌گرێ، یه‌ك بزوێنه‌ریش هێزه‌كانی زۆر زیاتره له ده‌یان ئه‌سپ، ئه‌مه‌یش به كرده‌یی كاری خۆی كرد و به ته‌واوی له هزری خه‌ڵكی چه‌سپا.\nله‌گه‌ڵ ئه‌و دۆزینه‌وه‌ی جه‌یمس واتیش، به‌ڵام به‌خێوكردنی ئه‌سپ و به‌كارهێنانی بۆ گواستنه‌وه‌ی خۆراك و سه‌رباز و كرێكار و پیاوانی ئاگركوژێنه‌وه و فریاگوزاری به‌رده‌وام ئه‌سپ و گالیسكه به‌ڕێژه‌یه‌كی فره‌وان به‌كارهاتووه، له‌به‌ر ئه‌وه بازرگانی به ئه‌سپ خواستی زۆری له‌سه‌ر بووه و كۆمه‌ڵگه‌كانیش به‌رده‌وام پێویستی زیاتریان به ئه‌سپ هه‌بووه.\nله ساڵی 1872 ئاگر له ناوچه‌یه‌كی بازرگانی شاری بۆستنی ئه‌مه‌ریكا كه‌وته‌وه، سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ی ژماره‌یه‌كی زۆر ئه‌سپ به‌كارهێنران، بۆ به‌كارخستنی ئامێره‌كانی هه‌ڵكێشانی ئاو، له پێناوی به‌كارهێنانی ئاوی ده‌رهاتوو بۆ كوژاندنه‌وه‌ی ئاگره‌كه، به‌ڵام ئه‌سپه‌كان له‌م كاره‌دا شكستیان خوارد، به‌وهۆیه‌وه ژماره‌یه‌ك ئه‌سپ له نێو ئاگره‌كه سووتان و ته‌رمه‌كانیان له شه‌قامه‌كاندا گێردران، ئه‌مه‌یش بووه هۆكارێكی تر تا خه‌ڵكی ڕوو له كڕینی گالیسكه‌ی میكانیكی بكه‌ن، كه به بزوێنه‌ری هه‌ڵمی كاری ده‌كرد و بنه‌مای سه‌ره‌كی دروستبوونی ئۆتۆمبێلی ئێسته‌بوو.\nبه گوێره‌ی ئنسایكلۆپیدیای بریتانیكا، سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ی جه‌یمس وات و زانایانی دواتری بواری میكانیكیش به ته‌واوی ئاگه‌داری ئه‌وه‌بوون، كه به‌راوردكردنی توانای ماكینه هه‌ڵمییه‌كان به هێزی ئه‌سپ هه‌ڵه‌یه، به‌ڵام له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌یش به به‌رده‌وامی ئه‌و چه‌مكه‌یان به‌كارهێناوه، له ڕووی زانستییه‌وه‌یش پێوانه‌كه دواتر به وردی كراوه، ئه‌سپێك له‌وپه‌ڕی توانای خۆی دا، ده‌توانێ تایه‌كانی گالیسكه‌یه‌ك له ماوه‌ی سه‌عاتێك 144 جار بخولێنێته‌وه و به‌ره‌و پێشه‌وه‌ی ببات، به‌ڵام ئۆتۆمبێله‌كان توانایان زۆر له‌وه زیاتره. له ڕووی هێزی باركردن و له ئه‌ستۆگرتنی قورسایش توێژینه‌وه‌كان سه‌لماندوویانه كه ئه‌سپ ده‌توانێ له خێراییه‌كی باش بۆ هه‌ر واتێك واته سووتاندنی وزه‌ی جه‌سته‌ی ده‌توانێ 14 كیلۆگرام بگوازێته‌وه.\nدروستكردنی ماكینه یان بزوێنه‌ری هه‌ڵمی بووه هۆكارێكی مه‌زن بۆ خێراتربوونی شۆڕشی پیشه‌سازی و پێشكه‌وتنی كۆمه‌ڵگه‌كانی مرۆڤایه‌تی و گۆڕانی كۆمه‌ڵگه‌كان له كۆمه‌ڵگه‌ی كشتوكاڵییه‌وه بۆ كۆمه‌ڵگه‌ی پیشه‌سازی، ئه‌و بزوێنه‌ره توانای كه‌شتییه‌كان و شه‌مه‌نده‌فه‌ر و گالیسكه‌كان زۆر خێراتر بكات و هێزێكی سیحری له ئامرازه‌كانی گواستنه‌وه له‌و سه‌رده‌م دروست بكات.\nبه دڵنیاییه‌وه به‌هۆی باڵاده‌ستی ئه‌وكاتی كڵێسا و ئۆرستۆكراته‌كان، هه‌ر داهێنانێك زۆر جار ده‌بووه هۆی مه‌رگی خاوه‌نه‌كه‌ی، بۆیه جه‌یمس وات زۆر به ئاسانی بابه‌ته‌كه‌ی به هێزی ڕاكێشانی ئه‌سپه‌وه به‌سته‌وه، به‌مشێوه هه‌م زۆر به ڕوونی داهێنانه‌كه‌ی به ته‌واوی خه‌ڵك ئاشناكرد، هه‌م هیچ كاردانه‌وه‌ی نه‌رێنیشی به‌دوا دا نه‌هات، كه ببێته هۆی مایه‌ی سه‌رئێشه بۆ خودی خۆی.


ئەدەبی جیاوازیی و هەژاریی رەگەزی – Knwe.org\nسەرەکی » کەلتوور » ئەدەبی جیاوازیی و هەژاریی رەگەزی\nئێمە لە كاتێكدا ئەم موناقەشەیە یان باشتر بڵێم بەرهەڵستكاری لەدابەشكردنی ئەدەبیاتی پیاو و ژنان دەكەین، ئەو كاتەیە كە ئەدەب و نووسین كاری تاكەكەسییە و هیچ پەیوەندیی بەگروپبەندی و رەگەزییەوە نییە، بەو مانایەی كە هیچ كۆمەڵگەیەك نییە ژن و پیاوەكانی دژی یەكتر بن، ئەمیان ئەویتر رەتبكاتەوە، دەردەسەری و نەهامەتی هەریەكەیان خەتای ئەوی تریان بیت، بەڵام ئەوە عەقڵییەتی دواكەوتوویی یان توندڕەوییە ئەم جۆرە دابەشكردنە دەكاتە باو، ژنانیش یان ئەوەتا بەرگری لەخۆیان دەكەن، یان ئەوەتا وەكو عادەت و نەریت كە لەژنی ئاساییدا هەیە، تەنها دەقەكانیان بەزمانی ژنانەوە دەڕازێننەوە، نەك ئەوەی كردبێتیان بەگوتارێكی راستەوخۆ و وەكو نووسەرە ژنەكانی رۆژئاوا و عەرەب و فارس دەربكەون. لەدونیای عەرەبی و فارسیشدا كە ئێمەی كورد ئاشنایەتی زیاترمان هەیە بەئەدەبیاتی ئەوان زیاتر لەبیانی مەبەست لەفەرەنسایی و ئینگلیزی و هتد، دەتوانین فروغی فروخزاد و لەیلی عوسمان وەربگرین كە هەردووكیان سوژەكانیان لەنێودەقدا گرێداوە بەمەسەلەی جەستەی ژن و سێكس وەكو ترنساكترین حاڵەتی بوونی ژن لەكۆمەڵگەدا كە كۆمەڵگەی فارسی و عەرەبی لەیەكتر دەچن و نزیكن لەڕووی خەسڵەتەوە، دواجار چونكە كێشەی ژن جیانەكرایەوە لەكێشەی كۆمەڵگە، بەڵام فۆڕمی جیاوازی وەرگرت، هێشتا گوتاری پشت دەقەكان ئاشكرا نەكرا كە بۆچی و لەپێناوی چیدا مەسەلەی ژن گرێدراوە بەپیاوەوە، لەحاڵێكدا ژن بۆخۆی بەشێكە لەو فەزا كۆمەڵایەتییەی كە لەو پەڕی كراوەوە بۆ ئەوپەڕی داخراو، رەنگە لەهەندێ شوێندا پێچەوانە بكەوێتەوە مەسەلەی ژن، بەڵام ئەمە لەدەقی ئەدەبیدا تەواو وەزیفەی وەرنەگرتووە، تەنها وەكو بەزەییەك دەرهەق بەحاڵی ژنان كە دواجار زیانی گەورەی بەكەسێتی و شوناسی ژن گەیاندووە بەبێ ئەوەی ژنان خۆیان بەم نهێنیە فەلسەفیە بزانن.\nئیرەیی و گرێی كۆمەڵایەتی\nرەنگە لەئاستی رۆژئاوادا ئەمە لەرابردوودا بەبەراورد لەگەڵ ژیانی كۆمەڵایەتی و تاكگەراییدا گۆڕابێت، بۆ نموونە رۆمانی (من و ئەوی تر) ی (ئەلبێرتۆ مۆرافیا) كە تەواو سوژەی رۆمانەكەی دەربارەی مەسەلەی سێكس و كێشەی ئەندامی نێرینە بۆ پیاو ئەندامی مێینەیە بۆ ژن، مەسەلەیەكی دەروونی خوڵقاندووە لەكاتی خۆیدا شۆڕش بووە، هەروەك ئەوەی كە شێرزاد حەسەن لەئەدەبیاتی كوردیدا ئەو فەزایەی درووستكردووە و ئەو شوناسەی بۆخۆی داگیر كردووە كە لاساییە.\nتائێرە قسەمان لەسەر ئەو ژنانە بوو كە لەسەدەی رابردوو ژنانی ئەدیبی رۆژئاوا و رۆژهەڵاتی پێیدا گوزەریان كرد، ئەوان توانیان خۆیان رزگار بكەن لەو رەخنە لۆژیكییەی كە لێیان دەگیرا، هەرچی ژنانی ئەدیبی كوردە كە تاكو سەدەی رابردووش لەو مەعزەلەیەدا گینگڵی دەدا، هەر بۆیە لەبەر نەبوونی پێوەری لۆژیكی و زاڵبوونی دونیابینی رۆمانسیانە، ئاسمانی ئەدەبی كوردی، پڕبوو لەئەدیبی ژن و كران بەئەستێرە، ئەمە جگەلەوەی كە چەندین ناوی وەك (ئەحلام مەنسوور و دایكی سۆلاف و شیرین ك و ئەرخەوان) و هتد، لەحەفتاكانی سەدەی رابردوو بوونیان هەبووە و جۆرێك لەیاخیگەرێتیان كردە باو، ئەمە شاهیدی نەهاقی نییە ئەگەر بەپێوەری لۆژیكی ئەم سەردەمە مامەڵەیان لەتەكدا نەكەین، بەڵكو وەكو خۆیان وەكو هەلومەرجی رابردوو تەماشایان بكەین بەتایبەتی لەچیرۆك، هەروەها لەهەشتاكان و نەوەدەكانی سەدەی رابردوو، كەسانی وەك (نەجیبە ئەحمەد و چۆمان هەردی و كەژاڵ ئەحمەد و كەژاڵ ئیبراهیم و چنوور نامیق و چنار و رۆژهەڵەبجەیی و نیگار نادر و شەرمین نەقشبەندی و ئاوێزان نوری و هتد) دەركەوتن، بەڵام ئەوانیش هەم دەقەكانیان مەبەستگەرایی بوون و نەبوون بە ستایلی ئەدەبی، هەم كێبەركێكەیان لەتەك پیاواندا درێژخایەن نەبوو كە بەو رێژەیەی پیاوان لەبەرچاون، بەتایبەتی كە كێبەركێكە لەسەر ئیستاتیكا نەبوو، بۆیە ژنان پەراوێزخران، هەم خوێنەر یان رەخنەگرێكی راستگۆ نەبووە، یان كە هەبووە موجامەلەی كردوون، نەیانتوانی بەشێك لەو قەیرانە ئەدەبی یە رزگار بكەن كە ژنان تێیدا بەشێك بوون، من بەش بەحاڵی خۆم هەستم بەگوتارێكی ژنانە نەكردووە لەو دەقانەدا، هەستم بەفەزایەكی جیاواز نەكردووە كە زمانی ژنانەی پێوەدیاربێت، هەستم بەوە نەكردووە كە بەرلەوەی خۆیان وەك ئەدیبی ژن بناسن، یان ئەوەتا ئەو چەمكە رەتبكەنەوە كە پۆلین كردنی نێر و مێیە، لەپشت ئەو دەقانەوە «ئەنتۆلۆژیا» خودناسی نابینم، تەنها ئەوەنەبێت كە دەركەوتنیان وەكو سەلماندنی خود بووە و تائێستاش بەهەمان ئاراستە دەقەكانیان نمایش دەكەن، ئەگەر هەڵە تێگەیشتن نەبێ دەقە شیعرییەكانی (قوبادی جەلیزادە) كە كاریگەری نەزار قەبانیان پێوەدیارە، لەلایەكی دیكەوە فەزای تەوای دەقەكانی كاریگەری ئەو فەزا كۆمەڵایەتییەی خۆی بەسەرەوە دیارە، بۆیە زۆر لەدەقی ژنە شاعیرەكان كراوەتر بووە و ترس نابینین لە دەقەكانی، ئەمە وێڕای تێبینی ئەوەی كە جەلیزادە مەبەستی لەئازادكردنی جەستەی ژن نییە، بەڵكو ئارەزووی سێكسی یە بۆ ئینسان كە رەنگدانەوەیەكی ناڕاستەوخۆی هەیە لەخەیاڵی پیاودا، بۆیە هەندێ لەژنانی ئەدیبیش هەمان ستایلیان دووبارە كردەوە و بەجەستەی پیاودا هەڵیاندا و هەمان گوتاری پیاوانەیان دووبارە كردەوە.\nئیمبرتۆ ئیكۆ كە خاوەنی رۆمانی ناوداری (ناوی گوڵ)ە پێیوایە رۆمان مەعریفەیە. رۆمان دیوێكی دیكەی تایبەتە بە پەیوەندیە مرۆڤایەتییەكان و شتی تایبەت بە داڕشتنەوە و جۆری وێناكردنیان، رۆمان بەرجەستەكراوێك و فەزای زەمانیی و مانایە، بەو مانایەی زمانێك كە بەڕووتی ناخرێتە سەر لێوی هەموو بونەوەرێكەوە، هەڵبەت جگە لەوەش رۆمان پێناسەیەكی دیكەی هەیە، ئەویش لە رۆمانی مەزندا دەبینرێت و هەستی پێدەكرێت، ئەوەیە كە دانەرەكەی دەزانێ كەی خێرا دەبێت و كەی دەوستێت و چۆن ریتمێكی رەسەن و چەسپیو دەخەمڵێنێ، ئەمە تەكنیكێكە لە رۆمانی فرە پاڵەواندا زیاتر كاری پێدەكرێت.\nبۆ جەستەی خۆیان نووسیبویان\nلەنەوەدەكانی سەدەی رابردوودا، خەریك بوو ئەدەب پۆلین دەكرا بەسەر نێرو مێدا، هیچكام لەو شاعیر و چیرۆكنووسانەی كە لەسەرەوە ناوم بردن، كەم تازۆر وەڵامی ئەو پۆلین كردنەیان نەدایەوە، لەوەش بترازێ كەمترین هەوڵی تێدا نابینرا بۆ تێكشكاندنی دەق لەقەید و بەندی شیعریەتی نوێخوازی، جگە لەو حاڵەتە رۆمانسیانەی كەوەك بڵێی بێئاگابن لەئەدەبیاتی نوێی جهانی.\nحاڵەتێكی دیكە كە دواتر بوو بەمۆدێل لەنێو ژناندا، بەكارهێنانی موفرەدەی رووت و بەیان كردنی خەیاڵێك بوو كە پەیوەندیی بەجەستەوە هەیەو هیچی دیكە. ئەم دیاردەیە بەحاڵێك تەشەنەی كردە نێو كچان و ژنانەوە، ئەگەر كچێك بەو ستایلە نەینووسیبا، بەشیعری نوێخوازی و خاوەن جورئەت لەقەڵەم نەدەدرا، سەرباری هەموو ئەمانەش هەمیشە ژنان و كچانی ئەدیب، خۆیان هەوڵی خوێندنەوەی دەقەكانی خۆیان نەدەدا، ئیدی هۆكارەكەی ئەوەبوو كە رەخنەگر نەبوون یان ئەوەی ئیرەییان هەبوو لەبەرامبەر یەكتر، بۆیە لەچاوەڕوانی پیاوەكاندا بوون دەقەكانیان بخوێننەوە، هەڵبەت باشترین دەقیش كە پیاوان هەڵیان دەبژارد بۆ پێشبڕكێی شیعری، یان بۆ خوێندنەوە، ئەو شیعرانە بوون كە ژنە ئەدیبەكان بۆ جەستەی خۆیان نووسیبوویان، سەرەنجام لەبری پێشبڕكێی ئەدەبی، ئیرەیی بردن بوو بەمۆدێل و هیچی تری بارنەهێنا. بۆیە جیاكرانەوە لەئەدەبی پیاوان و بەهەژارترین ئەدەب ناسرا.\nژنان لەپەراوێزی پیاواندا\nئەم حاڵەتەی كە لەنێو ژنانی ئەدیبدا بوونیان هەبوو، بەهەمان شێوەش لەنێو ژنانی رۆژنامەنووسیشدا هەبوو، بۆ نموونە زۆر بەدەگمەن ژنێكی رۆژنامەنووس و نووسەر، توانیویەتی خۆی سەرقاڵ بكات بەكایەكانی تری وەك كۆمەڵناسی و سیاسی و ئابوری و هتد، نەبوونی ئەم گوتارە سەربەخۆییەی ژنان، كارێكی وەهای كرد كە ژنان لەپەراوێزی پیاواندا ژیانی ئەدەب و سیاسەت و رۆژنامەنووسی ببەنەڕێوە، تائەو كاتەی كە چەند ژنێك لەنێو رۆژنامەنووسیدا دەردەكەون، ئەمە جگە لەو ململانێ نابابەتیانەی كە لەنێوان ژنان خۆیاندا هەبووە، جگە لەئیرەیی بردن، هیچ پێشبڕكێیەكی داهێنانی لەخۆ نەگرتبوو.\nهەردوو بیرمەندی فەرەنسی جیل دۆڵۆز و فیلیكس گواتار بەپێچەوانەی فرۆیدیزمییەكان، دژی گرێی ئۆدیب وەستانەوە، ئەمە بەشێك بوو لەو بەرگەی كە بەهاوبەشی بەناونیشانی (الراسمالیە و الانفصام) و دەڵێن ویست فۆكس لەسەر بزربوونی خود ناكات، ئەمە ئەگەر بێتوو بزربوون لە گرێی ئۆدیبدا بەمانا لاكانییەكەی هەمان مانای هەبێ، لە بەرگی دووهەم و لەهەمان كتێبدا، لە پێشەكیدا نووسویانە ئێمە پشتمان بە وەرگرتنی گرینگ بەستووە بۆ ئەوەی بزربێ، ئەمە لەكاتێكدا دۆلۆز و گواتاری من و منە جێگیرە یەكگرتووەكان رەتدەكەنەوە، هەروەك چۆن هەڵوێستی كەسێتی جێگیریش رەتدەكەنەوە، هەردووكیان پێیانوایە ئەمە دەبێ بۆ بەرژەوەندی هۆشیاری بێ، تاكو كۆنتڕۆڵ نەكرێن» (7).\n1: بیتر بروك. تیری اجلتون. سو. الین كیس. واخرون. التفسیر و التفكیك و الایدیولوجیا. اختیار و تقدیم. نهاد صلیحە. الهیئە المصریە للكتاب. ص124. 2000\n2: تیری ئیگلتۆن، شیكردنەوەی دەروونی لەرەخنەی ئەدەبیدا، و. سەلاح حەسەن پاڵەوان. كتیبۆك لەبڵاوكراوەكانی دەزگای سەردەم. ل116.\n3: راجێر وێستێر. توێژینەوەی تیۆری ئەدەبی. وەرگێڕانی بۆ كوردی. عەبدولخالق یەعقوبی. ل78 ساڵی 2006.\n4: ئاشنابوون بە جاك لاكان. وەڕگێڕانی . كۆمەڵێك نووسەر. پڕۆژەی 100 نامیلكەی فەلسەفی. دەزگای ئایدیا بۆ فكر و لێكۆڵینەوە. ل37. ساڵی 2015\n5: هەمان سەرچاوەی پێشوو ل46\n6: بابەك ئەحمەدی. پێكهاتە و راڤەی دەق. وەرگێڕانی بابەك ئەحمەدی. بڵاوكراوەكانی سەنتەری لێكۆڵینەوەی فكری و ئەدەبی نما. كتێبی سێهەم. ل97. ساڵی 200\n7: امانی ابو رحمە. افق یتباعد. من الحداثە الی بعد ما بعد الحداثە. دار النینوی للتراث و النشر و التوزیع. ص46. سنە 2014\nبۆ ئامانجەکەت ناپێکی؟\nئه‌لبومی دایكی سه‌روه‌ران دیاریی یادی 30 ساڵه‌ی راپه‌ڕینه


ڕاگەێندراوی یەکێتی شۆڕشگێرانی کوردستان و رێکخراوی یارسانی یەکێتی شۆڕشگێرانی کوردستان یاری کورد سەبارەت به ئەگەری هێرشی دەوڵەتی تورک بۆ سەر خۆرئاوای کوردستان | یاریکورد یاهەق\nڕاگەێندراوی یەکێتی شۆڕشگێرانی کوردستان و رێکخراوی یارسانی یەکێتی شۆڕشگێرانی کوردستان یاری کورد سەبارەت به ئەگەری هێرشی دەوڵەتی تورک بۆ سەر خۆرئاوای کوردستان\nPosted by Admin | okt 7, 2019 | هەواڵی حزبی | 0 |\nهەموو دەنگ و باسەکان باس لە ئەوە دەکەن کە ئەو هەرەشانەی دەوڵەتی تورک و بەرێوەبەرانی ئاکەپە ماوەی چەند ساڵێکە دژی روژئاوا کردویانە و دەیکەن خەریکە ئەچێتە بواری جێبەجێ کردنەوە.\nبەرێوەبەران و فەرمانرەوایانی تورک ئەیانەوێت ئەو قەیران و گرفتە سیاسی و ئابوریەی توشی تورکیە و حزبی دەسڵاتدار ئاکەپە بووە بە هەلگیرساندنی شەڕ و لەشکر کیشی بۆ سەر خوەرئاوای کوردستان داپوشن و رای گشتی تورکیە بە لارێدا بەرن و بە رواڵەت خۆیان بە سەرکەوتوو پیشان بدن و بە ئەو شێوە خۆیان لە شکستەکان بدزنەوە.\nدوینێ ،ئەورۆ و سبهەینێ خوەرئاوا و گەلی کورد لە ژێر هەرەشەی دەوڵەتی تورک و ئەردوخانی دوژمن بە کوردا بووە و ئەو هەرەشانەش بەردوامن و گەلی کوردیش لە ئەو بەشەی وڵات هیچ رێگا چارەیکی نیە جگە لە بەرخوەدان و بەرگری لە ئەو دەسکەوتانەی بە خوێنی کوڕ و کچانی دلێری کورد بە دەست هاتوون.\nلە ئەگەری رودانی شەڕ و روبەروبونەوە لە گەڵ دەوڵەتی تورک بە ئەو کەرستە سەربازیە پێشکەوتوانەوە کە ئەورۆکە لە بەر دەستی هێزەکانی تورک داێە رەنگە شکستی سەربازی بە سەر گەل و شەڕوانانی کورد لە خۆرئاوای کوردستاندا بسەپێنێ بەڵام بە دڵنیایەوە ناتوانن ئیرادەی شەروانان و گەلی کورد تێک بشکێنن و رۆژێک لە رۆژان ئیرادەی گەلی کورد بە سەر دوژمناندا سەر دەکەوێت و شەرمەزاری بۆ دەوڵەتی تورک و بازرگانانی سیاسەت وەک وڵاتە یەکگردوەکانی ئمریکا و هەموو ئەوانەی دەمینێتەوە کە تماشاچی دوڵەتی دڕندەی تورک بوون کە گەلێكی بێ وڵات و بێ پشتیوان لە پێش چاویانەوە قڕ بکات.\nئەورۆ رۆژی یەک بوون و یەک هەڵویستیە و گەلی کورد لە هەر چوار گۆشەی وڵات ئەبێ بە ئەرکی نەتەوەیی و نیشتمانی خۆی هەستێ و لە بەرانبەر داگیرکاری و دوژمنکاری دەوڵەتی تورک بوستێ و بە هەموو جیهان بسەلمێنێ کە گەلی کورد لە بەرانبەر زوڵم و زۆرداری قەت چۆکی نەداوە و سەر بۆ ئەردوخانی فاشیست و دوژمن بە کورد شۆر ناکا سەرکەوتنیش هەر بۆ گەلی ئازادی خوازی کوردە و رورەشی و شکستیش بۆ دوژمنان و داگیرکەرانە.\nیەکێتی شۆڕشگێرانی کوردستان و رێکخراوی یارسانی یەکێتی شۆڕشگێرانی کوردستان یاری کورد ئەو رەفتار و هەڵویستەی ئمریکا بە توندی مەحکوم دەکەن و هەرەشەکانی ئەردوخان بۆ هێرش کردنە سەر خوەرئاوای کوردستان و داگیر کردنی بە پێچەوانەی یاسا و رێسا نێودەوڵەتیکان دەزانن و خوازیارین لە هەموو وڵاتانی جیهان سنورێک بۆ دەوڵەتی تورک و هەرەشەکانی ئەردوخان دابنیەن و گەلی کورد لە قڕ کردن بە دەستی دەوڵەتی تورک بپارێزن.\nژمارەی بینین 2 282\nPreviousکەنەکە: ڕۆژ ڕۆژی بەرخۆدانە\nNextگردبونەوەێکی جەماوەری لە شاری ژنڤی سویس\nدەربارەی یارسان (33 926)


هاوپەیمانی فەتح داوای کۆبونەوەی پەرلەمانی عێراق دەکات - هيوای کۆرد\nHome هەواڵ عێراق هاوپەیمانی فەتح داوای کۆبونەوەی پەرلەمانی عێراق دەکات\nهاوپەیمانی فەتح داوای کۆبونەوەی پەرلەمانی عێراق دەکات\non: ئازار 29, 2020 In: عێراق, هەواڵ\nدوای ئەوەی رۆژنامەی نیۆرک تایمز بڵاویکردوەوە، وەزارەتی بەرگری ئەمریکا داوای لە فەرماندە سەربازییەکانی کردوە ئامادەکاری بۆ هێرشێکی سەربازی لە عێراق بکەن، هاوپەیمانی فەتح لەکاردانەوەی ئەو بابەتەدا داوای کۆبونەوەی پەرلەمانی عێراق دەکات.\nدوێنێ شەممە رۆژنامەی نیویۆرک تایمزی ئەمریکی لە راپۆرتێکدا بڵاویکردەوە، وەزارەتی بەرگری ئەمریکا فەرماندە سەربازییەکانی ئاگادارکردوەتەوە، “ئامادەکاری بکەن بۆ هێرشێکی سەربازی لە عێراق”، هەفتەی رابردوش هێزەکانی ئەمریکا لە عێراق لە مەترسی زیادبونی هێرشی هێزە چەکدارییەکانی حەشدی شەعبی ئاگادارکراونەتەوە.\nحامد موسەوی، پەرلەمانتاری هاوپەیمانی فەتح لە راگەیەنراوێکدا لەبارەی راپۆرتەکەی ئەو رۆژنامە ئەمریکییە رایگەیاند، بە ئامانجی رێگریکردن لە هەر هێرشێکی دیکە ئەمریکا لە عێراق کە پێشێلکاری سەروەری وڵاتەکە پێویستە کۆبونەوەیەکی پەرلەمان بەڕێوەبچێت.\nئاماژەی بەوەشکردوە، هەروەها داوا لە عادل عەبدولمەدی، سەرۆک وەزیرانی دەستلەکارکێشاوەی عێراق دەکەن لە رێگەی کەناڵی فەرمی و راستەوخۆوە رێگری لەهەر هەوڵێکی بە ئامانجگرتنی هێزەکانی حەشدی شەعبی بکەن.\nدوێنێش کەمال حەسناوی، یەکێک لە سەرکردەکانی حەشدی شەعبی بە بغداد الیوم-ی راگەیاندوە، ئەگەر لە پێشوتردا لە رێگەی هەواڵگری و زانیاری تایبەتەوە ئاشکراکرابێت، کە ئەمریکا هێزەکانی حەشدی شەعبی دەکرێنە ئامانج، ئەوا لە ئێستادا بە ئاشکرا و بە رونی بەیاندەکرێت، “ئەوەش بە ئامانجگرتنی تەواوی گەلی عێراقە و پێویستە سەرۆکایەتییەکانی عێراق هەڵوێست لەوبارەیەوە دەرببڕن.\nTags: ئەمریکاپەرلەمانی عێراقحەشدی شەعبی‌فەتح\nبەهای دۆلاری ئەمریکی بەرامبەر بە دیناری عێراقی دابەزی\nئیسرائیل ئامارێكی نوێی توشبون و مردن بەكۆرۆنای تۆماركرد


بەهەزاران تەن پاشەڕۆ دەڕژێتە ئاوی خواردنەوەی سلێمانییەوە\n4577 جار خوێندراوه‌ته‌وه\nرۆژانە هەزاران گاڵۆن پاشەڕۆو پاشماوەی كارگەكان راستەوخۆ دەڕژێنە ناو روباری سیروان‌و دەریاچەی دەربەندیخانەوە، كە سەرچاوەی سەرەكی ئاوی خواردنەوەی بەشێكی زۆری هاوڵاتیانی پارێزگای سلێمانییە.\nپاشەڕۆكان سەرچاوەیان جیاوازە، ئەوانیش لەرێگای كارگەكان‌و ماڵان‌و چالاكییە پیشەسازییەكانی دیكەوە دێن، راستەوخۆ دەڕژێنە نێو ئاوە سازگارەكانەوەو سیفەتە فیزیایی‌و كیمیایی‌و بایلۆجییەكانی ئاو دەگۆڕن‌و كاریگەری مەترسیداریان لەسەر تەندروستی هاوڵاتیان دەبێت.\nجگەلە پاشەڕۆی سلێمانی، هاوكات بەشێك لەپاشەڕۆی ناوچەی شارەزور دەڕژێتە دەریاچەی دەربەندیخانەوە كە سەرچاوەی سەرەكی ئاوی خواردنەوەی دانیشتوانی قەزای دەربەندیخانە، دواتریش تەواوی پاشەڕۆی دەربەندیخان دەڕژێتە ناو رووباری سیروانەوە كە بەهەمانشێوە سەرچاوەی ئاوی خواردنەوەی دانیشتوانی قەزای كەلارە.\nد.ساڵح نەجیب دەڵێت "لەهیچ شوێنیكی دنیادا نییە ئاوی زێراب‌و پاشەڕۆ تێكەڵ بەئاوی سازگار بكرێت، تەنیا لەوڵاتە هەر دواكەوتووەكاندا نەبێت".\nلەهیچ شوێنیكی دنیادا نییە ئاوی زێراب‌و پاشەڕۆ تێكەڵ بەئاوی سازگار بكرێت، تەنیا لەوڵاتە هەر دواكەوتووەكاندا نەبێت\nبەپێ دیدگای حكومەتی هەرێم بۆ ساڵی 2020، كە ساڵی 2013 بڵاویكردووەتەوە بەپێویستی دەزانێت سیستەمەكانی بەڕێوەبردنی پاشماوەی ئاوەڕۆو زبڵ بەرەوپێش ببەن‌و ئاشكراشیدەكات، داپۆشینی پاشماوەكان زیانیان بەژینگە گەیاندووەو بووەتە هۆی زیادبوونی پیسبوونی ئاو.


دکتۆر سەردار عەزیز : دەربارەی دوفاقی گۆڕان له بەغدا – WTARIKURD\nناڕەزایی و گلەیی و گازندە هەن لە بەرامبەر هەڵوێستی گۆڕان له بەغدا . بەگشتی ناڕەزایەتیەکان دەکرێت بەم شێوەیەی خوارەوە پۆلێن بکرێن :\nیەکەم ـ هاوهەڵوێستی لە گەڵ پارتی و یەکێتیدا .\nدوەم ـ داکۆکیکردن له بەرپرسانی گەندەڵ .\nسێیەم ـ سزادانی ئەندامێکی خۆی لەبەر بونی هەڵوێستی جیاواز .\nچوارهەم ـ له بەر پشتیوانی نەکردنی حکومەتی تەکنۆکرات .\nبا یەک بە یەک بە هێمنی قسەیان لە سەر بکەین .\nبۆ ئەوانەی که ناڕازین له حکومداری هەرێم ، خراپی شێوازی حکومداری هەرێم له سەر دەستی پارتی و یەکێتی گەشتوەتە ئاستێک که نابێت بە هیچ شێوەیەک توخنی ئەم دوانە بکەوێت . ئەمە ڕاستیەکی تاڵە . خەڵکی کوردستان ناحەقی نیە کە گەیشتووە بەم دەرئەنجامە ، چونکە ، بیست و پێنج ساڵ لە شکست و سەپاندنی حکومی دژە خەڵكی هیچ تروسکایەییەکی تیادا نەماوە .\nبەڵام سەرباری ئەمە دەبێت ، کە دێتە سەر ئاستی جیاواز ، پەیوەندی جیاواز ، ئەم توڕەییەمان رێگرمان نەبێت له بڕیاری دور مەودای عەقڵانی . ناتوانیت هەمان هەڵوێست و هەمان خیتاب و هەمان دیدت هەبێت که له ناوەو دەرەوە هەتە . ئەمە نەرێتی حکومڕانیە له گشت دونیادا . ئەگەر نەتوانیت جیاکاری بکەیت لە نێوان ناوە و دەرەوەدا ئەوا له رێساکانی حکومداری ئەم سەردەمە دوریت . دەتوانیت هەڵگری بەهایەکی مرۆڤانەی جیهانی گەردونگەرابیت و باوەڕت بە سنور نەبێت و باوەش بۆ مرۆڤایەتی بکەیتەوە . بەڵام ئەوە تەنها یوتوپیایەکە ، ڕەنگە گوێگرتن لە گۆرانیەکەی جۆن لینین تامێکی تایبەتی هەبێت .\nئەمە بە مانای ئەوە نیە ، که بڕۆیت لە دەرەوە ناشیرینیەکانی ناوە بپۆشیت ، بەڵام دەبێت جیاکاری بکەیت لە نێوان دەرەوە و ناوەوەدا . له لایەکی ترەوە ، نابێت ناڕازی بون بە یەکێتی و پارتی بمانکاتە دۆستی ئەوانەی کە دۆستمان نین . ئێمە ناچارین پێکەوە بژین لە گەڵ یەکتردا وەک کورد ، بەڵام ناچارنین له گەڵ ئەویتردا ، بۆیە له هەڵویست لە گەڵ ئەویتردا دەبێت بەرژەوەندی درێژخایەنی خەڵكی کوردستان له بەرچاوبگیرێت ، نەک ، کردنی کوردستان بە موڵكی یەکێتی و پارتی و سەنگەرگرتن لێی .\nیەکێتی و پارتی مێژویەکی درێژیان هەیە لە چونە پاڵ دوژمن بۆ پشت شکاندنی یەکتر . گۆڕان دەبێت وانە لەمە وەربگرێت . چونکە هەر ئاوڕێک له هاوپەیمانی کورد له گەڵ وڵاتانی دراوسێدا ، هەمیشە وڵاتانی دراوسێ ئەجیندای پەکخستنی گەشەی کۆمەڵگای کوردیان هەبوە ، بەڵام یەکێتی و پارتی وەها خوێندویانەتەوە کە دۆستی ئەوانن . ئەم قۆناغە دەبێت تێپەرێت . هاوکاری پارتی لە لایەن تورکیاوه و هاوکاری ئێران بۆ یەکێتی بە ڕەزامەنی ئێران و تورکیایە ، بۆ بە پەرت هێشتنەوه و لاوازبونی کورد و دەستگرتن بەسەر هەمو داهاتەکانیدا . بەڵام یەکێتی و پارتی هێندە داماون وەها لێی دەڕوانن که ئەوە دۆستایەتیە .\nگۆڕان بڕوای بە نەتەوەبونی کورد هەیە ، ئەمە لای هەندێک مایەی ڕەخنەیە . ئەوەی ئەلف و بێی سیستەمی حکومڕانی بزانێت ، ئەوەی ئاگاداربێت که بۆچی یابان و ئەڵمانیا سەرکەوتون و ئیتالیا گەندەڵە ، دەزانێت بەهای بونی هاوبەشیەکی نەتەوەیی چەند بناغەی حکومڕانیەکی سەرکەوتوە . هیچ وڵاتێک ناتوانێت بەباشی لە خزمەتی خەڵکەکەیدا بەڕێوبچێت ئەگەر هاوبەشیەک و هاو خەیاڵیەک و هاوسۆزیەک نەبێت لە نێوان خەڵکەکەیدا . ئەوەشی تاقەتی بیر و فیکری هەیە له چەمکی سیمنتی دۆرکهایمەوه هەتا دوا کتێبی فۆکۆیاما بە ڕونی داکۆکی لەمە دەکەن .\nدیاردەیەکی تری ترسناک لە ئەو ڕەخنەنانەی که له گۆڕان دەگیرێت ئەوەیە که دەبێت نەفرەت له خۆ کردن ببێتە بنەمای سیاسەت . ئەمڕۆ خەڵکانێک ڕەخنە لە کوردبون و کوردایەتی دەگرن وەک ئەوەی کورد بریتی بێت له سەرانی یەکێتی و پارتی . هیچ گەلێک خاوەن مێژویەکی سپی نیە . ئەڵمان ڕقیان له ئەڵمان بونی خۆیان نیە له بەر نازیەت ، ئیتالی ڕقی لە ئیتالی بونی خۆی نیە له بەر فاشیزم ، فەرەنسی رقی لە فەرەنسی بونی خۆی نیە له بەر شەڕەکانی ناپلیون و کۆلۆنیالیزم ، ئینگلیز رقی له ئینگلیزبونی خۆی نیە له بەر سزادانی زۆربەی گەلانی دونیا بە دەستی ئینگلیز . رق لە خۆبون نەریتی سایکۆلۆژیای ژێردەستە . ئایش داندی له کتێبی the intimate enemy : loss and recovery of self under colonialism بە باشی باسی ئەم دیاریدەیە ئەکات . سیاسەت لە سەر بنەمای رق لە خۆبون و هەڵچون و داچون ناکرێت . گۆڕان و نەوشیروان مستەفا بڕوایان بەوە هەیە کە کورد خەڵكێکە جودایە لە عێراقدا ، دەبێت هەمو رێگایەک بگرێتە بەر بۆ بونیادنانی بنەماکانی خۆ ژیاندنی دور لە پشت بەستن بە ئەوانی تر ، هەروەها سیستەمی وەها دابڕێژێت که جودابێت له ئەوانی تر ، بەڵام نەیاریان نەبێت . تەنها له بونی جیاکاری دەتوانرێت پەیوندی بێتە ئاراوە . بیرۆکەی بونی خەندەقێک لە نێوان هەرێم و بەشەکەی تری عێراقدا بیرۆکەی نەوشیروان مستەفا بو . نەچونی نەوشیروان مستەفا بۆ ئەنکەرە، دژایەتی ئەنکەرە نیە ، بەڵام بە گرنگتر زانینی کوردانی باکورە .\nحکومەتی عێراق هەمیشە لە مەترسی بەهێزبون و پڕ چەکبونیایەتی . هەمو چاودێران کۆکن لەسەر ئەوە کە ئەمە ئەجینداتی مالیکیە . حکومەتێکی ناوەندی بەهێز مانای کۆتایی بونی کورد وەک خەڵکێکی خاوەن حکومەت . ئەمە کرۆکی ئەوەیە کە پێی دەوترێت دڵەڕاوکێی ئاسایش security dilemma بۆ زانیاری زیاتر دەربارەی ئەمە بنواڕە Paul Roe, ethnic violence and the social security dilemma, Routledge 2005\nدەربارەی داکۆکی لە بەرپرسی گەندەڵ . هەرکەسێک بڕوای وەهابێت کە عێراق لە رێگای حکومەتی تەکنۆکراتەوە باش دەبێت ، ئاگای له بونیادی حکومەتی عێراقی نیە .\nبە کورتی حکومەتی عێراقی بەم شێوەیە بەڕێوەدەچێت . گروپی بچوک و بە توانا هەن ، که له ناو حیزب و تایفە و ئیتنیکەکاندان ، هەریەک لەم گروپانە له هەڵپەی ئەوەدایە کە دەستی بگاتە حکومەت بۆ ئەوەی وەک سەرچاوەیەکی داهاتە بەکاری بەرێت ، بۆ بە دەستخستی سەرمایە له پێناو درێژەپێدان بە ململانێ و مانەوەی . له هەناوی ئەم ململانێیەدا هەمو هەوڵ ئەدات کە کەمترین خەڵك لە حکومەتدا بێت بۆئەوەی زۆرترینی دەست بکەوێت . ئەم سیستەمە بریتیه لە سیستەمی کێبڕکێی گەندەڵی . ئەم جۆرە سیستەمە مەحاڵە چاک بکرێت چونکە شتێک نیە ناوی عێراق بێت ، لای هیچ کەسێک . وەک چۆن شتێک نیە ناوی یەکێتی بێت لای یەکێتیەکان ئیتر شەڕەکە لە سەر سەرچاوەی داهاتەکەیە ، عێراقیش بەهەمان شێوە . پارتی سودی لەم دۆخە بینیوە بۆ بەرەوپێشبردنی ئەجیندای خۆی . ئەو دژ بە حکومەتی عێراقە و دەیەوێت زۆرترین پۆستی هەبێت لە حکومەتدا . گۆڕان نابێت ئەم ئامانجانەی هەبێت بەڵام بونی له حکومەتی عێراقی دەبێت بە سودی گشتی کوردستان بەکاربەرێت .\nمن له گەڵ سزادانی ئەندامدانیم . هەرچەندە هەمو هێزێک دەبێت دیسیپلینی تیادابێت . ئەوانەی ئاگایان لە سیستەمەکانی تری حکومڕانی هەیە دەزانن که پارتی ویپ Party Whip بونی هەیە له وڵاتێکی وەک بەریتانیا بۆ نمونە .\nسیروان عومه‌ر : ئایا نه‌وشیروان مسته‌فا پیاڵه ژه‌هره‌كه ده‌خواته‌وه ؟


بۆ وەزیرە زەرد هەڵگەڕاوەکەی بەرەی پارتی ! – wazho.net\nبۆ وەزیرە زەرد هەڵگەڕاوەکەی بەرەی پارتی !\nئه‌یلول 18, 2020\t2273227 جار خوێندراوەتەوە\nغالب محەمەد عەلی\nوەزیرە زەرد هەڵگەڕاوە تەزیوەکەی دەستی پارتی، تۆ ئەگەر مەرد و جوامێر بویتایە تەنها بەیەک وشە بەرگریت لە ڕەوانشاد نەوشیروان مستەفا ئەکرد کاتێک کەلە کەناڵەکەی نێچیرڤانی پارتیەوە دوکاتژمێر قسەلەبارەی نەوشیروان مستەفاوەکرا وەک ئەوەی بڵێی هەڵهاتوی جەنگبیت و تف لەقوڕگتدا وشکبوبێت بەئێستاشەوە بێدەنگیت لەپێناو کورسیەکەت، دیارە تۆ لەسەر ڕێبازی نەوشیروان مستەفا نەماویت ئێستا لەسەر ڕێبازی ڕێباز حەملانیت!\nلەوماوەی جەنابت وەک وەزیر دەست بەکاربویت ڕێگا و بانەکانی سلێمانی خراپتر بوە و ڕێگای کەلار سلێمانی بوە بەسەحرای عەرعەر لەم خەڵکە و هیچمان لەتۆنەبینی، ڕێگای کەلار سلێمانی وەک ئەوەی چەن سەد مەترێک و بازگەیەکی تێدابێت ئەبێت بەخێرای کیسەڵ بەسەریدا بڕۆیت هێندە چاڵ و چۆڵی تێدایە، نەک چاکنەکراوە بەڵکو زیاتر خراپ بوە، بیستم جەبتان سەردانتانکردوە و بڕیاری دابینکردنی پارەتان داوە بۆئەوەی ئیش کردن لەو ڕێگا دەست پێبکاتەوە بەڵام بە ئێستاشەوە یەک فلس تان تەرخان نەکردوە پێدەچێت دابینکردنی پارە وسفی سەرۆک وەزیرانی بوێت جەنابی وەزیر، باوازلەتونێلی دەربەندیخانیش بێنین کەنەک نەتوانی تونێلێک دروست بکەی بەڵکو بەشەرمەوە بەناویدا تێدەپەڕیت!\nجەناب بابیرت بخەمەوە لەم ماوەیەدا تونێلێکت کردەوە کە 152 ملوێن دۆلاری تێچوە بۆئەوەی مسرور بارزانی بەناویدا بڕوات، کاکی وەزیری زەرد هەڵگەڕاو هەرتۆنەبویت لەکۆبونەوەی ئەنجومەنی وەزیراندا هێندە وەسف و ستایشی مسرور بارزانیت کردبو وەزیرەکانی پارتی تەریق بوو بوونەوە، تۆ پێویستت بەپیاهەڵدانە لەلایەن هاو ئیشەکانت لەپارتی و پیاوانی مسرور !\nئێمە بەڵێنمان بەنەوشیروان مستەفادا وە لەسەر بەرنامەو ڕێبازەکەی بمێنینەوە و بیپارێزین تائەوکاتەی دەتوانین خۆمان بەخاوەنیش دەزانین، بۆیە ڕوبەڕوی ئەوکەسانەش دەبینەوە کە دژی ڕێباز و بەرنامەکەی ڕەوانشادن چ لەناو (پارتی و یەکێتی) بن چ لەناو (بزوتنەوەی گۆڕان)یشدا بێت، ئێستا کەبەڕێژەیەکی زۆر مرۆڤی زەرد هەڵگەڕاو ڕوو زەرد زۆربوە و دژی بەرنامەو ڕێبازی ڕەوانشادن، ئەرکی من و ئەوکەسانەیە کەخۆیان بەشوێن کەوتەی ڕێبازی نەوشیروان مستەفادەزانن ستۆپیان پێبکەین و ڕوی ڕاستەقینەیان دەربخەین بۆئەوەی ئەو بەرنامە بەکار نەهێنن بۆ گەیشتن بەپلەو پۆست و ئیشکردن لەپێناو ساڵانی داهاتو بۆ خۆیان!\nمرۆڤ کە ئیرادەو و هەڵوێستی نەبو ئەوا لەبەرامبەر پارەو ساماندا چۆک دادەدات، لوتی دەشکێت ئەوەش لەبارنامەی نەوشیروان مەستەفادا قابیلی قبوڵ نیە !\nPrevious نەتەوە یەكگرتوەكان: كۆرۆنا خەریكە لە كۆنترۆڵ دەردەچێت\nNext توركیا كوژرانی دوو سەربازی خۆی لە هەرێمی كوردستان راگەیاند


کۆماری ئیسلامی‌و داعش\nهەینی, 08. 8. 2014\tبرایم قاسمی زاد\nئەوە کە داڕێژەرانی ستراتێژیی کۆماری ئیسلامی بە پلانێکی داڕێژراوەوە کۆمەڵی پاشڤەڕۆی داعشیان پێک هێنابێ ڕەنگە لە گەڵ بیرێکی ژیری سیاسی نەگونجێ، بەڵام زۆر هۆکار هەن کە سەرهەڵدانی بەرەی توندڕەو‌و دژی مرۆڤی داعش ڕاستەوخۆ بە دژکردەوە لە بەرامبەر سیاسەتەکانی کۆماری ئیسلامی دا دەبەستنەوە. تەنانەت بەڵگە هەن کە دەسەلمێنن کۆماری ئیسلامی لە زۆر شوێن، بە تایبەت لەو هەرێمانەی ئێران کە دانیشتوانی سوننی مەزهەبن ڕێگای بۆ سەرهەڵدانی ئەو کۆمەڵە خۆش کردوە. ئەوەش گومانی ئەوە بە هێز دەکا کە هەر دوو بەرەی توندڕەوی شیعە‌و سوننە، بوونی لایەنی دیکە بۆ ستراتێژیی سیاسی‌و تەنانەت ئایینی خۆیان بە پێویست دەزانن.\nسەرەڕای هەبوونی چەندین بزووتنەوەی سیاسی بە ئامانجی دینی‌یەوە کە مەبەستیان زاڵ کردنی تێڕوانینی تایبەتی خۆیان لە سەر بنەماکانی دین بە سەر سیاسەت‌و بەرێوەبەری دا بووە، بەڵام لە سەردەمی ئێمەدا یەکەم سیستەمی سیاسی کە دینی کردە ئامرازی دەسەڵاتداریی سیاسی‌و توانی لەو ڕێگایەوە لە ساڵی ١٣٥٧ (١٩٧٩)دا بە دەسەڵات بگا کۆماری ئیسلامیی ئێران بوو. ئەوەش توانی لە مەیدانی سیاسەت دا، قورساییەک بۆ لای ڕوانگەی شیعە دا بشکێنێتەوە کە توانیبووی بە شێوەیەک پراگماتیزمی خۆی بە ڕووی بزووتنەوەی سوننی دا بکێشێ‌و خۆی بە براوەی مەیدانی سیاسەت بناسێنێ. چونکە بزووتنەوەی مەزهەبی سوننە، کە ناسراوترینی تەڤگەڕی "اخوان المسلمین" بوو‌و لە کاتی دامەزرانیەوە لە ساڵی ١٩٢٨ ەوە تا ئەو کات نەیتوانیبوو هەنگاوێک لە دەسەڵات نزیک بێتەوە.\nمەبەستی سەرەتایی بزووتنەوەی ئیخوان بە سەرۆکایەتیی حەسەن ئەلبەننا ڕاچاندنی تۆڕێکی کۆمەڵایەتی‌و دینی بوو کە متمانە لە نێو کۆمەڵگا موسوڵمانەکان دا بە هێز بکا‌و ڕێگا بۆ بزووتنەوەیەکی بە هێزی کۆمەڵایەتی لە سەر بنەمای روانگە دینیەکانی ئیخوان خۆش بکا، بە بێ ئەوەی کە بزووتنەوە خۆی بە دەسەڵاتی سیاسی‌و ئیدارییەوە خەریک بکا. تایبەتمەندیی ئەو بزووتنەوە دوورەپەریزی لە توندوتیژی بوو‌و هەموو لق‌و پۆپەکانی بزووتنەوەی ئیخوان تا ساڵەکانی ٧٠و ٨٠ زاینیش بەو ڕێبازە پێبەند بوون، هەر چەند ئیخوان بە تێرۆری مەحموود ئەلنوخرەشی پاشای سەرۆک وەزیری میسر لە ساڵی ١٩٤٩ دا تاوانبار کرا‌و پاشانیش پێوەندییەکی پڕ لە ئارێشەی لە گەڵ دەسەڵاتدارانی میسر‌و لە ساڵەکانی ١٩٨٠ش دا لە گەڵ ڕێژیمی بەعسی سووریە هەبوو کە ساڵی ١٩٨٢ کۆمەڵکوژیی حەمای لێکەوتەوە.\nلە میانەی شەڕی ئەفغانستان دا‌و کاتێک کە بزووتنەوەی موجاهیدین بە پشتیوانیی پارە‌و چەکی عەرەبستان‌و وەڵاتانی کەنداو، بەڵام بە ڕێنوینی‌و پشتیوانیی سەرەکی لە لایەن ئامریکاەوە دامەزرا، هەموو ئەو لق‌و پۆپانەی ئیخوان کە پێیان وابوو بە بێ شەر‌و توندوتیژی نە وشیاریی ئیسلامی دروست دەبێ‌و نەش ئامانجی سیاسی یا کۆمەڵایەتیی ئەوان وەدی دێ ڕوویان لە ئەفغانستان کرد‌و ئەو وەڵاتەیان کردە بنکەی خۆپەروەردە کردن‌و پێگەیاندنی هێزی جێگەی متمانەی خۆیان. بەڵام لە سەرەتا دا هەم ڕووی بزووتنەوەی موجاهیدین‌و هەمیش ڕووی هەموو ئەو لایەنە ئیسلامیانەی کە پێوەندییان بەو بزووتنەوەیەوە هەبوو لە داگیرکەرانی سۆڤیەت بوو. بزووتنەوەی سەلەفی، بە پشتیوانیی دارایی‌و ئیمکاناتی عەرەبستان‌و قەتەر‌و هێندێک شێخی میلیاردێری عەرەب، زیاتر لە هێزە ئیسلامیەکانی دیکە توانی مەیدانداری بکا‌و بە شێوەیەک پێشتر هێژێمۆنیی فیکری‌و دواتریش هێژێمۆنی سیاسی خۆی بە سەر لایەنەکانی دیکە دا زاڵ بکا. بە گۆڕانی سیستەمی سیاسی لە ئەفغانستان‌و وەلاچوونی هەڕەشەی هێزی داگیرکەری سۆڤیەت، موعادیلەی سیاسی‌و پارسەنگی هێزیش گۆڕانی بە سەر دا هات. لەو کاتەوە ئیدی پێویست نەبوو کە هەموو هێزە دەرەکیە ئیسلامیەکان لە ئەفغانستان بمێننەوە. بۆیە هەرێمەکانی وەکوو سۆمالی، یەمەن‌و تا ڕادەیەکیش عەربستانی سعوودی بوون بە گۆڕەپانی نوێی هێزە توندڕەوە سەلەفیەکان. عەربستان هەر زۆر زوو مۆرە سەرکیەکانی سەلەفیی دەست بە سەر کرد، هێندێکی لە وەڵات وەدەرنا‌و هێندیکیانیشی بە وادەی پشتیوانیی دارایی لە کۆڵ خۆی کردەوە. بەڵام سۆمالی‌و یەمەن بوون بە دوو ناوەندی سەرەکیی خۆنواندنی ئەم هێزانە.\nهاوکات لە گەڵ چالاکتربوونی هێزە سەلەفیەکان لە سۆمالی‌و یەمەن، کۆماری ئیسلامیش بە ڕکەبەرایەتی لە گەڵ ئەم هێزانە، حوزووری خۆی هەم بە شێوەی ڕاستەوخۆ‌و هەمیش لە چوارچێوەی ڕێکخراوەکانی بە ڕواڵەت خێرخوازی‌و ئاوەدانکردنەوەدا لەو دوو هەرێمە پەرە پێ دا. پێشتر کۆماری ئیسلامی لە لوبنان پێگەی دامەزراندبوو‌و لە ڕێگای وەڕێ خستنی حیزبوللای لوبنانەوە دەستی باڵای بە سەر هێزە توندڕەوە سەلەفیەکان دا هەبوو. هەر چەند هەبوونی ئێران لە سۆمالی‌و یەمەن نەیتوانی بۆ بزووتنەوەی سەلەفی ببێ بە مەترسیەکی جێگای سەرنج، بەڵام ئەوەندە لە بەر چاو بوو کە بنئاژۆیی ئاینی لە نێو کۆمەڵگا سوننی مەزهەبەکان دا بە شێوەیەک بهارووژێنێ کە ئەوانیش بیر لە دەسەڵاتێکی سیاسی لە سەر بنەمای ئایینی بکەن.\nشەڕی دووهەمی کەنداو، ڕووخانی سەددام حوسێن‌و خزانە سەرکاری وردە وردەی ڕێژیمێکی هاوپەیمانی ئێران لە بەغدا، پارسەنگی هێز‌و هەر بەم پێیەش دوورەدیمەنی هەڕەشەی ئێرانی بۆ سەر هەرێمەکانی جێی نفووزی ئیحتیمالیی هێزە سەلەفیەکان گۆڕی. سوننیەکانی عێڕاق، پێیان وابوو کە دەسەڵاتی نوێی بەغدا، عێراقی خستۆتە پاوانی ئێرانەوە کە لە لایەن کۆمەڵگای سوننی وەڵاتەوە وەکوو دوژمنی دێرینی وەڵات بە حیساب دەهات. ڕاپەرینی جەماوەری لە وەڵاتانی عەرەبی لەم ٣ێ ساڵەی دوایی دا ئەو مەترسیەی کە ئێران دەتوانێ بۆ کۆمەڵگای سوننی هەبێ چەند قات کردەوە، چونکە لە هەر شوێنێک کە ئێران زانی کۆمەڵگایەکی تەنانەت بچووکی شیعەشی لێیە، دەستی کرد بە دروست کردنی حوسێنیە کە بە شێوەی ڕاستەوخۆ دەکران بە ناوەندی سیاسیی مەزهەبی‌و بە تاران‌و قومەوە دەبەسترانەوە. لە ڕێگای ئەو حوسێنیانەوە، ئێران هەوڵی دەدا‌و ئێستاش هەوڵ دەدا کە هەرێمی جێی نفووزی خۆی زیاتر بکا‌و ڕایەڵکەیەکی سیاسی‌و مەزهەبی پێک بێنێ کە بە دەستووری تاران‌و قوم هەڵسوکەوت بکا.\nدەست‌تێوەردانی ڕاستەوخۆی ئێران لە سوورییەدا‌و پاڵپشتی هەمەچەشنی ئێران لە ڕێژیمی ئەسەد، قینی کۆمەڵگای سوننی لە سووڕییەشی لە بەرامبەر ئێران‌و بزووتنەوەی مەزهەبیی شیعە‌دا هاڕووژاندەوە. نەبوونی زەمینە بۆ گەشەپێدانی بیرۆکەی دێمۆکراسی‌و زاڵبوونی هزری هێژێموونیخوازی لە نێوخۆی ئەو وەڵاتەدا لە لایەکەوە، دەست‌تێوەردانی دەرەکی هێزە خاوەن بەرژەوەنییەکان‌و نەبوونی پشتیوانیی جیددی نێونەتەوەیی لە لایەکی دیکەوە، زەمینەی بۆ گەشەکردنی خێرای بزووتنەوە توندڕەوە سەلەفیەکان خۆشتر کردەوە. بە شێوەیەک کە دوای کەمتر لە یەک ساڵ لە ڕاپەڕینی خەڵکی سوورییە، بزووتنەوە سەلەفیەکان توانیان ببن بە سەرکەیترین هێزی گۆڕەپانی سیاسی لە نێو ئۆپۆزیسیۆنی سوورییەدا. ئەو وەزعە، پارسەنگی هێزی لە عێراقیش گۆڕی‌و گڕ‌و تینێکی زیاتری بە خۆ بەڕێکخستن کردنی هێزە سەلەفیەکان لە ناوچە سوننەنشینەکانی عێراق بەخشی.\nبەم شێوەیە پاش ٣٥ ساڵ دامەزرانی سیستەمی ویلایەتی فەقیهی لە ئێران دا کە لە لایەن خومەینیەوە وەکوو ئالتەرناتیڤی شیعە بۆ دەسەڵاتی سیاسی شکڵی پێدرابوو، بیرۆکەی دەسەڵاتێکی هاوشێوە بەڵام ڕیشەداکوتاو لە مەزهەبی سوننە دا لە کۆمەڵگا سوننی مەزهەبەکانیش دا شکڵی گرت‌و ئێستا لە عێراق‌و سوورییەدا مەیدانداری دەکا. لە تەقاندنەوە‌و سەربڕینە پەیتا پەیتا‌و ئاشکراکان بە دەر، باقی کردەوەکانی ئەو سیستەمە کە ئێستا بە ناوی "دەوڵەتی ئیسلامی"ەوە کار دەکا لە گەڵ کردەوەکانی کۆماری ئیسلامی جیاوازیی زۆریان نیە. تەنانەت لە سەربڕین‌و تەقاندنەوەی شوێنە پیرۆزەکانیش بەڵگە هەن کە دەسەلمێنن یەکەم بکەرانی سیستەماتیکی ئەو کردەوە دڕندانانە کۆماری ئیسلامیی ئێران بوو. کۆمەڵکوژییەکانی نەورۆزی خوێناویی شاری سنە، کۆمەڵکوژییەکانی قارنێ‌و قەڵاتان، گێچێ، شەڕی نەغەدە‌و بە سەدان لەشی لەت‌و کوت کراوی خەلکی بێ تاوانی کوردستان، تورکمەن سەعرا، بەلووچستان‌و هتد بەرچاوترین نموونەن. لەم ساڵانەی دواییش دا سەربڕینی پەروانە‌و داریووشی فرووهەر‌و بە زیندووی لە گۆڕنانی بە دەیان خەباتکاری سیاسی هەموویان هاوشێوەی جینایەتەکانی دەوڵەتی ئیسلامی یا داعشن، بەڵام وێنە‌و ویدیۆکانی لە سەر ماڵپەڕە کۆمەڵایەتیەکان بڵاو نەکراونەوە.\nبێجگە لە دڕندەیی‌و مرۆڤکوژی، چەند لایەنی هاوبەشی دیکەی دەولەتی ئیسلامی (داعش)و کۆماری ئیسلامی (جما) هەن کە بە کورتی دەکرێ چەند نموونەیکیان بەم شێوەیە ناو بەرین:\nهەر دوو سیستەم بە تەواوی لە دژی بنەماکانی مافی مرۆڤ، دێمۆکراسی‌و ئازادییە تاکیەکانن. لە سەرەتای هاتنە سەرکاری کۆماری ئیسلامیەوە تا ئێستا، ڕێژیمی ئێران بیرۆکەی مافی مرۆڤی بە دیاردەیەکی ڕۆژئاوایی بە ناو کردوە‌و بە توندی لە دژی هەموو هەوڵ‌و تەقەلایەک بۆ هێنانە ڕۆژەڤی مەسەلی مافی مرۆڤ لە ئێران دا ڕاوەستاوە. داعشیش هەر بەو شێوەیە مافەکانی مرۆڤ‌و مافی تاک بە دژی یاسا ئاسمانیەکان‌و وەک بەشێک لە سیستەمی ڕۆژئاوایی لە دژی بەها ئاینیەکانی خۆی لە قەڵەم دەدا‌و بە کردەوە لە دژی مافی مرۆڤ دەجووڵێتەوە. سەبارەت بە دێمۆکراسیش، جیاوازییەک لە نێوان ئەو دوو دەسەڵاتەدا نابیندرێ. نویترین تێڕوانینی کۆماری ئیسلامی لە سەر مەسەلەی دێمۆکراسی، پێشنیاری یاسای حیزبە سیاسیەکانە کە لە لایەن مەجلیسی شوورای ئیسلامیەوە خراوەتە ڕۆژەڤەوە‌و مەرجی سەرەکی تێکۆشانی سیاسی بە پێبەندبوونی حیزبە سیاسیەکان بە ئەسڵی ویلایەتی فەقیهەوە دەبەسترێتەوە.\nهەر دوو سیستەم، مرۆڤ وەکوو ئامرازێک چاو لێ دەکەن کە تەنیا ئەرکی بە جێ گەیاندنی فەرمانی وەلی فەقێ/خەلیفەی دەوڵەتی ئیسلامیە. لە توضیح المسائیلی خومەینی دا مرۆڤ وەکوو بوونەوەرێکی ناکامڵ پێناسە دەکرێ کە دەبێ لە لایەن وەلی فەقیهەوە ڕێگای پێشان بدرێ. مرۆڤ تەنانەت بە مەڕ تەشبێ کراوە کە ئەرکی سەرەکی ئەوەیە پێڕەوی لە بڕیار‌و حوکمی دەسەڵاتداری ئایینی بکا. داعشیش هەر تێڕوانینێکی بەم شێوەیە لە سەر مرۆڤ‌و مرۆڤایەتی هەیە.\nهەر دوو سیستەم، خۆیان بە تەنیا‌و تەنیا ئالتەرناتیڤی دەسەلاتی سیاسی‌و تاکە دەسەڵاتداری شەرعی سەر رووی زەوی دەزانن کە تەنیا لە خودا‌و ڕێبەر فەرمان وەردەگرن‌و لە بەرامبەر ئەوان دا بەرپرسیارن. قسەکانی ئەبووبەکر ئەلبەغدادی خەلیفۆکەی خۆ سەپێن بە سەر هەرێمە سوننیەکانی عێراق‌و سوورییەدا سەبارەت بە شێوەی دەسەڵاتداری دەقاودەق لە گەڵ قسەکانی خومەینی دوای گەڕانەوە لە پاریس لە ساڵی ١٣٥٧ دا یەک دەگرنەوە کە داوای لە خەڵک دەکرد یارمەتیدەری بن تا بۆ زاڵ کردنی دینی خودا بە سەر هەموو جیهان دا سەربکەوێ. لە چوارچێوەی ئەو بیرۆکەدا بوو کە خومەینی هەموو حیزبە سیاسیەکانی ئێرانی هەڵوەشاندەوە‌و تەنانەت فەرمانی جیهادی لە دژی گەلی کورد ڕاگەیاند.\nهەر دوو دەسەڵات بەردباران لە ژێر بیانووی سزای ڕەوای شەرعی دا بەڕێوە دەبەن، داعش زیاتر‌و ڕاشکاوانتر وکۆماری ئیسلامیش هەر چەند ئێستا کەمتر لە سالەکانی سەرەتای دامەزرانی بەڵام بە شێوەی ئاشکرا‌و ڕاگەیەندراو. ئێران بێجگە لە بەردباران کردن، هیچ مانگێک نیە کە لە بەر چاوی خەڵک‌و لە گۆڕەپانەکانی شارەکان دا چەند سزادراوێک هەڵناوەسێ. مەسەلەی بەردبارانیش هەم لە مەجلیسی شوورای ئیسلامی دا‌و هەمیش لە شووڕای نیگابان دا وەکوو بنەمایەکی سزای ئیسلامی پێداگری لە سەر کراوە‌و بە کردەوە بەڕیوە دەبردرێ. داعشیش هەمان کار دەکا، بەڵام کردەوە نامرۆڤیەکانی دەخاتە سەر میدیا کۆمەڵایەتیەکان‌و ڕێکلامی پێوە دەکا.\nداعش‌و جما کۆکن لە سەر ئەوەی کە هەر کەس‌و لایەنێک کە لە دژی شێوەی دەسەڵاتداریی ئەوان بێ، هیچ چەشنە مەشرووعیەتی نیە‌و نە تەنیا نابێ دەرفەتی کارکردنی پێ نەدرێ، بەڵکوو دەبێ لە بواری فیزیکیشەوە لە نێو ببرێ‌و شوێنەواری بسڕێتەوە. لەم ڕۆژانە دا ٢٥ ساڵەی تێڕۆری ڕێبەری هەمیشە زیندووی کورد، دوکتۆر قاسملوومان بەڕێوە برد‌و دوای ماوەیەکی کورتی دیکە لە ساڵڕۆژی تێڕۆرکردنی ڕێبەری نەمر دوکتۆر سادقی شەرەفکەندی نزیک دەبینەوە. ئەو دوو رێبەرە، نموونەی بەرچاوی قوربانیانی تێڕۆری کۆماری ئیسلامین کە وەک داعش هەموو جیهانی بۆ دژبەرانی خۆی نائارام کردوە.\nداعش‌و جما خۆیان بە سیستەمی جیهانگیر دەناسینن کە بۆ پەرەپیدانی دەسەڵاتی خۆیان بە سەر هەموو جیهان دا، دەبێ هەموو ئامرازیک بە کار بێنن. بیرۆکەی ناردنەدەرەوەی شۆڕشی ئیسلامی پێشتر لە لایەن خومەینیەوە هاتە گۆڕێ. ئەگەر ئێستا داعش باسی لابردنی سنوورەکان‌و دامەزراندنی دەسەڵاتی جیهانیی خۆی دەکا، تەنیا کۆپیەک لە بیرۆکەی خومەینیی زیندوو کردۆتەوە‌و شتێکی نوێی نەهێناوەتە گۆڕێ. بەڵام هەر پاش هاتنە سەر کاری کۆماری ئیسلامی‌و بەر لەوەی کە ئەو ڕێژیمە بتوانێ لە ناوچەدا مەیدانداری بکا سەددام توانی لمبۆزی خومەینی لە قوڕ وەربدا‌و لە بەرامبەر زێدەخوازیی ئەو دا ببێ بە لەمپەر. کۆماری ئیسلامی ئێستاش ئەو بیرۆکەیەی وەلا نەناوە‌و بە داسەپاندنی هێژێمۆنیی سیاسی، دینی، ئایدیۆلۆژی‌و تەنانەت سەربازیشی لە بەشی شیعەنشینی عێراق، لە سوورییە، لوبنان، لە نێو شیعەکانی ئەفغانستان، پاکستان، وەڵاتانی کەنداو‌و هتد دیارترین نموونەن کە دەردەخەن ئێران بە چ شێوەیەک خەریکی ناردنەدەرەوەی بیرۆکەی سیاسی خۆی دایە. داعش تازە هاتۆتە مەیدانەوە.\nداعش‌و جما بڕوایان بە هێزی چەک هەیە بۆ داسەپاندنی دەسەڵاتی خۆیان. کۆماری ئیسلامیی ئێران دەستی هێزەکانی سوپا‌و بەسیجی بۆ خۆ تەیار کردن بە چەک، پارە، دەسەڵات‌و دەست بە سەرداگرتنی تیجارەتی نێونەتەوەیی ئێران دا ئاواڵە هێشتۆتەوە. بە شێوەیەک کە سوپای پاسداران بێجگە لە کۆنترۆلی هەموو ئێران، بە کردەوە شەڕی دژ بە ئۆپۆزیسیۆنی سوورییە، بەرنامەکانی لایەنە شیعەکانی عێراق، حیزبوللای لوبنان‌و شەڕی هێزە توندڕەوەکان بە دژی ئیسرائیل بەرێوە دەبا. بە پێی لێکدانەوەی پسپۆرە نێونەتەوەییەکان سوپای پاسدارانی ئێران یەکێک لە بە هێزترین‌و بە نفووزترین ئەکتەرەکانی گۆڕەپانی سیاسەتی ڕۆژهەڵاتی نێوەڕاستە. سوپاش بە هێزی چەک‌و پارە ئەو دەسەڵاتەی وەدەست هێناوە. داعش هەمان سیاسەت پێڕەو دەکا.\nدیارە هەر دوو سیستەم لە زۆر شتیش دا دژ بە یەکتر ڕاوەستاون‌و وەکوو دوو جەمسەری دژ بە یەک هەڵس‌و کەوت دەکەن، بەڵام لە دژایەتی لە گەڵ مافەکانی مرۆڤ، ئازادی، دێمۆکراسی‌و مافی تاک بۆ بڕیاردان دا هەر دوو سیستەم یەک دەگرنەوە‌و بۆیەش لایەنی هاوبەشیان لە لایەنی لە یەکتر جیاکەرەوەیان زیاترە.\nلەم دواییانەدا جمووجۆڵی هێزە سەلەفیەکانی لایەنگری داعش لە بەلووچستان‌و ڕۆژهەڵاتی کوردستانیش ڕوو لە زیاد بوونە. کۆماری ئیسلامی زۆر بە چاکی ئاگای لەو جمووجۆڵانە هەیە، بەڵام تا ئێستا هەنگاوێکی جیددیی بۆ سنووردارکردنی چالاکیی ئەو گرووپانە هەڵنەهێناوەتەوە. دیارە مەبەستی کۆماری ئیسلامی لە ریگادان بە خۆ بە ڕێک خستن‌و چالاکی هێزە سەلەفیەکانی لایەنگری داعش لەو ناوچانەی ئێران کە دانیشتوانی سوننین، بە تایبەت لە کوردستان ئەوەیە کە پێش بە گەشە کردنی بیری ئازادیخوازی‌و ئالتەرناتیڤێکی سیاسیی دڵخوازی خەلک بگرێ. لە هەمان کاتیش دا بە بیانووی دمکوتکردنی هێزە سەلەفیەکان، کۆماری ئیسلامی دەیەوێ پێش بە تێکۆشانی دێمۆکراسیخوازانەی بزووتنەوەی کوردستان بگرێ‌و لە ئاستی نێونەتەوەیش دا مەشرووعیەت بەو کارەی خۆی بدا.\nسەرهەڵدانی داعش‌و کردەوە جینایەتکارانەکانی ئەو کۆمەڵە دژ بە مرۆڤە، بەر لە هەموو لایەک بە قازانجی کۆماری ئیسلامی تەواو بووە‌و تەواو دەبێ. چونکە کردەوەکانی داعش بە شێوەیەک ڕۆژەڤی مێدیا‌و سیاسەتی جیهانیان داگرتوە کە وردە وردە خەریکە جینایەتەکانی کۆماری ئیسلامی پەردەپۆشی بکرێن. لە ئاستی نیونەتەوەییدا، تێرۆری ڕێبەر‌و چالاکڤانە سیاسیە کورد‌و ئێرانیەکان لە دەرەوەی وەڵات، تەقاندنەوەی ناوەندی جوولەکەکانی ئارژانتین، هێڕش بۆ سەر بنکەی هێزە دەریاییەکانی ئامریکا لە بێرووت‌و بە دەیان جینایەتی نێو نەتەوەیی دیکە لە نێو دۆسیای کۆماری ئیسلامی دان کە ئێستا بە کارەکانی دەوڵەتی ئیسلامی داعش خەریکە لە بیر بکرێنەوە. لە حاڵێک دا کە هیچ جیاوازییەک لە نێوان ئایدیۆلۆژی، کردەوە‌و ڕوانگە‌و کردەوەکانی ئەو دوو جەرەیانە دا نیە.\nجاری خوێندراوه: 2280


ئه‌ژده‌ر وه‌هبی به‌كێ ده‌ڵێت"خۆشم ئه‌وێی"\nSNN: هه‌ورامان هاشم\nهونه‌رمه‌ند ئه‌ژده‌ر وه‌هبی دوای دوركه‌وتنه‌وه‌ی بۆماوه‌یه‌كی زۆر له‌كاری هونه‌ری به‌بڵاوكردنه‌وه‌ی به‌رهه‌مێكی نوێ به‌ناوی"خۆشم ئه‌وێی" ده‌گه‌ڕێته‌وه‌و به‌رێوه‌به‌ری كاره‌كانیشی زانیاری له‌باره‌ی به‌رهه‌مه‌كه و هۆكاری دوركه‌وتنه‌وه‌ی بۆ SNN ئاشكراده‌كات.\nیاداشت یوسف به‌رێوه‌به‌ری كاره‌كانی هونه‌رمه‌ند ئه‌ژده‌ر وه‌هبی، بۆ SNN وتی: به‌رهه‌مه نوێیه‌كه‌ی له‌شاری سلێمانی كاری وێنه‌گرتنی بۆكراوه‌و ماوه‌یه‌كی زۆره كاره‌كانی ته‌واو بووه، دوای ته‌واوبوونی به‌هۆی دۆخی كوردستان و خراپی بارودۆخی هاوڵاتیان بڕیاریدا بڵاوكردنه‌وه‌ی دوابخات، به‌ڵام ئێستا كاته‌كه‌ی به‌گونجاو زانیوه بۆبڵاوكردنه‌وه.\nوتیشی: هۆنراوه‌ی گۆرانیه‌كه له‌لایه‌ن هێمن حه‌میده‌وه نوسراوه‌و كاری میوزیكی ئه‌فشین شوكری ئه‌نجامیداوه.\nیاداشت یوسف، ئاشكراشیكرد، هونه‌مه‌ندر ئه‌ژده‌ر وه‌هبی نایه‌وێت له‌ئێستادا كاری ئه‌لبوم بكات، له‌به‌ر خراپی باری ئابووری خه‌ڵك، به‌ڵكو له‌مه‌دوا به‌شێوازی تاك كلیپه‌كانی بڵاوده‌كاته‌وه‌و هه‌ر ئه‌م به‌رهه‌مه نییه زنجیره كلیپێكی ئاماده‌یه و له‌ئاینده‌دا به‌پێی له‌به‌رچاوگرتنی باردۆخه‌كه بڵاویان ده‌كاته‌وه.\nله‌باره‌ی هۆكاری دووركه‌وتنه‌وه‌ی بۆماوه‌یه‌كی زۆر له‌كاری هونه‌ری ئاماژه‌ی به‌وه‌دا، پێده‌چێت ویستبێتی ده‌رفه‌رتێك بدات به‌و هونه‌رمه‌نده لاوانه‌ی تازه ده‌رده‌كه‌ون، هه‌روه‌ها سروشتی خۆشی وایه حه‌زی له‌به‌رهه‌می زۆرنییه‌و پێشتریش هه‌ر به‌وشێوه‌یه كاری كردووه‌و ماوه‌ی به‌رهه‌مه‌كانی كاتیان زۆربووه.\n9 مانگ پێشتر - Jul 5 2018 8:15PM


لە كەركوك تیرۆریستێك دەستگیركرا و دەستیش بەسەر بڕێك چەك و تەقەمەنیدا گیرا\nالأربعاء 12 أيلول 2018 - 19:59\nكەركوك – ا ه ع\nلە پرۆسەیەكی سەربازی هێزەكانی پۆلیسی فیدڕاڵی، ئەمرۆ چوار شەممە، لە پارێزگای كەركوك تیرۆریستێك كە تێوەگلاوە لە كردەوە تیرۆریستیەكان دەستگیر كرا و لە چەند ناوچەیەكی جیاجیاش دەست بەسەر چەك و تەقەمەنیدا گیرا.\nلای خۆیەوە سەنتەری ڕاگەیاندنی ئەمنی لە بەیاننامەیەكدا كە وێنەیەكی دەست ئاژانسی هەواڵی عێراقییە (ا ه ع) كەوتووە، ڕایگەیاند هێزەكانی پۆلیسی فیدڕاڵی هەڵمەتێكی گەڕان پكنیندا لە ناوچە و گوندەكانی (دویزات – یونس حەمادی – حەلوات – غابات شناغە – دركە عەرەب – جەرد –بای حەسەن – سبیران – نەفتخانە – زەنقەر – حەتین – سەعدی برنو – عبوشە – حەمزە) ئەنجامدا و تیرۆریستێكیان دەستگیر كرد و دەستیشیان بەسەر بڕێك چەك و تەقەمەنیدا گرت.\n1.ئۆپراسیۆنى سامه‌را:ده‌ستبه‌سه‌رداگرتنى كه‌رسته‌یه‌كى ته‌قه‌مه‌نى له ناوچه‌ى مكێشیفه\n2.ناوخۆ بۆ اه‌ع : لێكۆلێینه‌وه‌كان به‌رده‌وامه له‌باره‌ى روداوه‌كه‌ى گۆره‌پانى وه‌سبه\n3.وه‌زاره‌تى ناوخۆ:كرده‌وه تاوانكارییه‌كان تێناپه‌ڕێت وئه‌نجامده‌رانیشى سزاده‌ده‌ین\n4.پاشماوه‌یه‌كى جه‌نگى ده‌بێته هۆكارى شه‌هید بوونى منداڵێك له شه‌رگات


ئاو خواردنه‌وه ده‌توانێت چاره‌سه‌ری سه‌رئێشه بكات\nموضوع: ئاو خواردنه‌وه ده‌توانێت چاره‌سه‌ری سه‌رئێشه بكات 2013-01-18, 1:42 am\nله نوێترین لێكۆڵینه‌وه‌دا كه له زانكۆیه‌كی ئه‌مریكیدا ئه‌نجام دراوه، ده‌ركه‌وتووه كه خواردنه‌وه‌ی ئاو سه‌رئێشه له‌ناوده‌بات و له كاتی ماندووبووندا سودێكی زۆرباش به له‌ش ده‌گه‌یه‌نێت، هه‌روه‌ها پله‌ی گه‌رمای له‌ش ڕێكده‌خات.\nزانكۆی(ماستریچی) وڵاتی هۆڵه‌ندا لێكۆڵینه‌وه‌یه‌كی تایبه‌ت به(سه‌رئێشه،هۆكار و چاره‌سه‌ره‌كانی) بڵاوكرایه‌وه، له لێكۆڵینه‌وه‌كه‌دا ئاو خواردنه‌وه به باشترین چاره‌سه‌ر بۆ ئه‌م نه‌خۆشیه داناوه.\nپڕۆفیسۆر(مارك سپیگت) سه‌رپه‌رشتیاری لێكۆڵینه‌وه‌كه له‌هه‌مان زانكۆ به سایتی ده‌یلی مه‌یلی به‌ریتانی ڕاگه‌یاندووه، كه هه‌ر كه‌سێك هه‌ستی كرد تووشی سه‌رئێشه بووه پێویسته لیترێك ئاو بخواته‌وه و واز له‌ده‌رمانه ئازار شكێنه‌كان بێنێت، چونكه خواردنه‌وه‌ی ئاو كاریگه‌رتره و هیچ زیانێكی لاوه‌كیشی له‌سه‌ر ئه‌و كه‌سانه نییه.


سه‌رگوتار: گۆڕانكاری له هێزی هاوپه‌یمانان له عێراق - 2004-04-26\nی مانگی چوار ٢٦, ٢٠٠٤\nئسپانیا و هه‌ندۆرس و كۆماری دۆمینیك ڕایانگه‌یاندووه له‌شكره‌كانیان له عێراق ده‌كێشنه‌وه. هه‌ر چه‌نده مایه‌ی نیگه‌رانیه ئه‌م ووڵاتانه بڕیاریان داوه له‌شكره‌كانیان له عێراق نه‌هێڵن، به‌ڵام هاوپه‌یمانان به‌هێزن و پابه‌ندن به‌وه‌ی كه به‌سه‌ر كه‌وتووی كاره‌كانیان له عێراق ته‌واو بكه‌ن.\nScott McClellan ده‌مڕاستی كۆشكی سپی ده‌ڵێت " ئه‌و ووڵاتانه ده‌بێت خۆیان بڕیاری خۆیان بده‌ن."\nبه‌ڕێز McClellan ده‌ڵێت: " ئێستا كاتی تاقی كردنه‌وه‌یه، كاتێك دوژمنانی ئازادی هه‌وڵی تێكدانی گواستنه‌وه‌ی سه‌روه‌ری و دیموكراتی ده‌ده‌ن، زۆر گرنگه ئێمه له سه‌ر ڕێبازی خۆمان بمینینه‌وه و یارمه‌تی گه‌لی عێراق بده‌ین. هه‌روه‌ها كار بكه‌ین بۆ گواستنه‌وه‌ی سه‌روه‌ری بۆ عێراقیه‌كان وه پاشه ڕۆژێكی ئازاد و دیموكراتی بۆ گه‌لی عێراق دروست بكه‌ین. وه هه‌ر ئه‌مانه‌یه كه ئێمه به‌رده‌وام ده‌بین له كردنی."\nئه‌لبانیا گوتویه‌تی له‌وانه‌یه ژماره‌ی سه‌ربازه‌كانی كه له عێراق كارده‌که‌ن زیاد بكات. هه‌روه‌ها ئوكرانیا و ئوسترالیا و ئیتاڵیا و پرتۆگال و سلۆڤاكیا له نێو ئه‌و ووڵاتانه‌دان كه بڕیاریان داوه به‌رده‌وامبن له هاریكاری گه‌لی عێراق.\nبه‌ڕێز McClellan ده‌ڵێت "دوژمنانی ئازادی ده‌یانه‌وێت ترس بڵاو بكه‌نه‌وه و خه‌ڵكه‌كه بترسێنن. به‌ڵام هاوپه‌یمانان به‌هێزن و به‌رده‌وام ده‌بن له كاركردن و یارمه‌تی دانی گه‌لی عێراق."\nوه‌كو Ivan Gasparovic سه‌رۆكی نوێ هه‌ڵبژێراوی سلۆڤاكیا گوتی "ئایا باشتره له عێراق بكشێینه‌و و عێراق بۆ تیرۆریستان به‌جێ بهێڵین یاخود سه‌ركه‌وین و هه‌ر شتێك له تواناماندابێ بیكه‌ین بۆ وه‌ستانی بڵاوبوونه‌وه‌ی تیرۆریزم؟"


ترەمپ لەبەردەم داهاتووێکی نادیاردایە؛ دوورخستنەوەی ئەگەرێکی بەه\nترەمپ لەبەردەم داهاتووێکی نادیاردایە؛ دوورخستنەوەی ئەگەرێکی بەهێزە\nلەلایەن پێشەوا عومەر 17/4/2018\nبەپێی نوێترین راپرسی، دۆناڵد ترەمپ خراپترین سەرۆکی ئەمریکایە لەماوەی 75 ساڵی رابردوودا\nدۆناڵد ترەمپ، سەرۆکى ویلایەته یەکگرتووەکانى ئەمریکا لەبەردەم داهاتووێکی نادیاردایە و رۆژ لەدوای رۆژ هەوادارانی کەمدەبنەوە، بەپێی دوایین راپرسی کە ماڵپەڕی (سپێکتاتۆر ئیندێکس) بڵاویکردووەتەوە، لە وەڵامی ئەو پرسیارەدا: لە 75 ساڵی رابردوودا خراپترین سەرۆکی ویلاتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا کێ بووە؟ بە رێژەی 26٪ دۆناڵد ترەمپ یەکەمە و سەرەوەی ریزبەندی خراپترین سەرۆکەکانی ئەمریکای گرتووە!\nهۆکارەکانی باوەڕبوون بەوەی دوورخستنەوەی ترەمپ لە سەرۆکایەتیی ئەمریکا ئەگەرێکی بەهێز بێت چین؟ هەنگاوەکانی دوورخستنەوەی سەرۆک چین؟ جێگرەوەی کێیە؟ چی لە بارودۆخی سیاسەتەکانی ئەمریکا دەگۆڕێت؟\nگرنگترين هۆکارەکانی دوورخستنەوەی ترەمپ ئەمانەن:\n1- بابەتی دەستوەردانی رووسیا لە ئەنجامی هەڵبژاردنی ئەمریکا بە قازانجی ترەمپ و، هەماهەنگی و تێوەگلانی کۆمەڵێک لە یاریدەرەکانی ترەمپ لەو کەیسە و، بوونى گومان لەوەی ترەمپ خۆیشی لەو کەیسە تێوەگلاوبێت، بووەتە باسوخواسی گەرموگوڕی نێوخۆی ئەمریکا، ئەمەش ئاسایشی ئەمریکاى خستووەتە ژێر پرسیارەوە!\nلە 17ی ئایاری 2017 دا وەزارەتی دادی ئەمریکا (رۆبەرت مۆلەر)ی وەکو لێکۆڵەری تایبەت لە کەیسی دەستوەردانی رووسیا لە هەڵبژاردنی ئەمریکا دیاریکرد، روبەرت مۆلەر بۆ ماوەی 10 ساڵ بەڕێوەبەری FBI بووە و لەڕووی ئینتیمای سیاسییەوە سەر بە پارتی کۆمارییە، لە ئەنجامی لێکۆڵینەوەیەکی ورد لەو کەیسە، گەیشتووەتە پەڕاوێکی تۆمەتبارکردن کە کۆمەڵێک خاڵی گرنگی لەخۆگرتووە، لەوانە:\nیەکەم: دەستوەردانى رووسیا لە هەڵبژاردنەکان بەفیعلی روویداوە کە ترەمپ چەندینجار بەرپەرچی داوەتەوە.\nدووەم: سەلماندنی پەیوەندی لەنێوان دەستوەردەران و کۆمەڵێک لە هەڵسوڕێنەرانی کامپەینی دۆناڵد ترەمپ.\nئێستا رۆبەرت مۆلەر بەرەو ئەوە دەڕوات لێپرسینەوە لە ترەمپ بکات لەژێر سوێنددا، بە بڕوای چاودێران لەدایکبوونی ئەو ساتە بە مانای کۆتاییهاتنی ترەمپ دێت وەکو سەرۆکی ئەمریکا، ئینجا بە دەستلەکارکێشانەوەی بێت یاخود دوورخستنەوەی بێت لەلایەن ئەنجوومەنی نوێنەران و ئەنجوومەنی پیرانەوە. ترەمپ هەرچەندە چەندینجار بەرهەڵستی ئەم لیژنە تایبەتەی کردووە و ویستوویەتی رۆبەرت مۆلەر دووربخاتەوە، بەڵام متمانەی زۆری ئەندامانی ئەنجوومەنی پیران لە هەردوو پارتی کۆماری و دیموکرات بە مۆلەر، وایکردووە بەڕوونی ئەوە بگەیێننە ترەمپ کە بیرکردنەوە لە دوورخستنەوەی مۆلەر هێڵی سوورە و هەنگاوی وا ئەنجامەکەی دوورخستنەوەی ترەمپی لێدەکەوێتەوە لەلایەن ئەنجوومەنی پیرانەوە.\n2- بابەتی دووەم کە ئێستا مەکتەبی لێکۆڵینەوەی فیدراڵی FBI پەڕاوەی لێکۆڵینەوەی بۆ کردووەتەوە، گەندەڵی و پەیوەندییە سۆزدارییەکانی ترەمپن لەگەڵ کۆمەڵێک ئافرەت و ئەستێرەی فیلمە رووتەکان. ترەمپ هەمیشە ئەمەی رەتکردووەتەوە و ئەوەشی رەتکردووەتەوە بە پێدانی پارە ئەو ئافرەتانەی بێدەنگ کردبێت. بەڵام لە چەند رۆژی رابردوودا FBI هەڵیکوتایە سەر نووسینگەی مایکڵ کۆهین، پارێزەری تایبەتی ترەمپ، لە نووسینگەکەیدا دەستیان بەسەر چەندین بەڵگەنامە و تۆماری دەنگیدا گرتووە لەسەر چەندین بابەتی جیاواز لەبارەی ترەمپ، لەنێوانیاندا تۆمارێکى دەنگی نێوان پارێزەرەکەی ترەمپ و پارێزەری دوو لەو ئافرەتانە هەیە کە ترەمپ پەیوەندیی سێکسی لەگەڵیان بەستووە، ئەم کەیسە هێندە ترەمپی نارەحەتکردووە بەفەرمی داوای لە لێکۆڵەری تایبەتی کەیسەکە کردووە فەرمان بدات دەستکاری بەڵگەنامەکان نەکرێت و نەخرێنە ژێر لێکۆڵینەوە، ئەم داوایەش زیاتر ترەمپی خستووەتە ژێر پرسیارەوە!..\nهەر لەسەر بابەتی پەیوەندییە سۆزدارییەکانی ترەمپ، جیمس کۆمی، سەرۆکی پێشوی FBI کە ترەمپ لە پۆستەکەی دووریخستەوە، لە هەڤپەیڤینێکدا لەگەڵ تەلەڤزیۆنی ABC NEWS دا رایگەیاند، باوەڕی وایە رووسەکان کۆمەڵێک بەڵگەیان لەسەر پەیوەندییە سۆزدارییەکانی ترەمپ بەدەستەوە بێت و، ترەمپی پێ ئیستیفزاز بەکەن!\nزۆرێک لە پسپۆرانی تایبەت بە کۆشکی سپی پیانوایە بەپێچەوانی هەموو سەرۆکەکانی پێشوو، ئێستا رۆژانە چاوەڕێی رووداوی سەیر و نامۆن لەنێو کۆشکی سپیدا رووبدەن!\nرێکارەکانی دوورخستنەوەی سەرۆک بەپێی دەستووری ئەمریکا؟\nبەپێی دەستووری ئەمریکا، لەکاتی بوونی خیانەت یاخود درۆ یاخود رێگری لە بەرەوپێشچوونی یاسا و داد لەلایەن سەرۆکەوە، رێکارەکانی تایبەت بە دوورخستنەوەی سەرۆک دەستپێدەکەن، کە خۆیان لە دروستبوونی دادگایەکی تایبەت بەمەبەستی یەکلاییکردنەوەی تۆمەتەکە دەبیننەوە، لەم حاڵەتەی ترەمپدا پێکهێنانی لیژنەی لێکۆڵینەوەی تایبەت هەمان دەوری دادگاکە دەبینێت، لەکاتی یەکلابوونەوەی رۆبەرت مۆلەر و لیژنەکەی بە تۆمەتبارکردنی سەرۆک کە بەپێی چاودێران نزیکە، قۆناخی دووەم دەستپێدەکات، لەو قۆناخەدا تۆمەتەکە و سکاڵاکە دەخرێنە بەردەم ئەنجوومەنی نوێنەران، لەوێش بە دەنگدانی 50+1 کەیسەکە یەکلادەبێتەوە، ئەگەر ئەو رێژەیە دەنگیان بە بڕیاری دوورخستنەوە دا، ئەوکات بڕیارەکە بۆ ئەنجوومەنی پیران دەنێردرێت، لە ئەنجوومەنی پیران بڕیارەکە دیسان دەخرێتەوە دەنگدان و بە 2/3، واتە ئەگەر زۆرینەی رەهای ئەندامان دەنگیان بە دوورخستنەوەی دا، ئەوا بەشێوەیەکی ئۆتۆماتیکی و بێ وەرگرتنی هیچ تانەیەک، وەکو بڕیارى کۆتایی سەرۆک بە دوورخراوە دادەنرێت.\nجیگرەوەی کێ دەبێت؟\nدەستووری ئەمریکا بەوردی قۆناخەکانی جێگرەوەی سەرۆکی دیاریکردوون لەکاتی نەمانی سەرۆک بەهۆی هەر رووداوێکەوە بێت. یەکەم بژاردە جێگری سەرۆک دەبێت، لەم حاڵەتەدا مایک پێنس کە ئێستا جێگری سەرۆکە، جێگەی سەرۆک دەگرێتەوە و بەفەرمی سوێندی یاسای دەخوات و وەکو سەرۆکی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا دەستبەکاردەبێت.\nبە گۆڕینی ترەمپ چی لە سیاسەتی ئەمریکا دەگۆڕێت؟\nبێگومان بەهۆی ئەو دەسەڵاتە زۆرانەی دەستوورى ئەمریکا بە سەرۆکی داون، سیاسەتی هەموو سەرۆکێک لەوی دیکە جیاوازتر دەبێت. ترەمپ و پێنس جیاوازی زۆریان هەیە.\nترەمپ بڕیارەکانی هەمیشە چاوەڕواننەکراون و زیاتر کار لەسەر بەڵێنەکانی هەڵبژاردنی دەکات، زۆر تووند مامەڵە دەکات، رای خۆی دەچەسپێنێت و گوێ بۆ رای کەس ناگرێت.\nبەپێچەوانەوە پێنس بەوە بەنێوبانگە کەسێکى دیسپلینییه و بەهێزە، کەسایەتییەکی لەسەرخۆ و هەڵەشە نییە، زۆر گوێ لە ئەندامانی ئەنجوومەنی نوێنەران و پیران دەگرێت و حیساب بۆ بیروبۆچوونیان دەکات. بۆیە بە بڕوای چاودێران سیاسەتی پێنس لە هی ترەمپ جیاوازدەبێت و پێنس ئەمریکا بەرەو قوتابخانە تەقلیدییەکە دەباتەوە کە پێش ترەمپ کۆماری و دیموکراتەکان لەسەری رۆشتوون.


هێزە خێڵەکیەکانی ئەنبار 4 سەرکردەی داعش دەکوژن\nئۆپەراسیۆنێکی هاوبەش لەنزیك ناحیەی بەغدادی بە کوشتنی چوار سەرکردەی باڵای "دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام" (داعش) لە ئەنبار کۆتایی هات.\nهێزێکی هاوبەشی پۆلیسی ئەنبار و ئەندامانی خێڵەکان هێرش دەکەنەسەر مۆڵگەیەکی "دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام" (داعش) لە عامریەی فەلوجە. [خاوەنی وێنە: عارف جەنابی، فەرماندەی بنکەی پۆلیسی عامریەی فەلوجە]\nهێزە خڵێەکیەکان لە پارێزگای ئەنبار، بە پشتیوانیی سوپا و فڕۆکە جەنگیەکانی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی، چوار سەرکردەی باڵای "دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام" (داعش)یان کوشت لەنزیك ناحیەی بەغدادی لەکۆتایی ئەم مانگەدا.\nچەکدارانی لیوای سێی حەشدی خێڵەکیی ناحیەکە "ئەمیرەکان"یان رۆژی 21 ئەیلول کوشت، فەرماندەی هێزە خێڵەکیەکانی ناحیەکە و سەرۆکی ئەنجومەنی شارەوانی، مالەڵڵا عوبەیدی، بە دیارونای وت.\nعوبەیدی وتی: "دوان لە سەرکردەکان بیانی بوون و دوانەکەی تر عێراقی بوون کە ئێمە دەمانناسین."\nوتیشی: "ئێمە چاودێریی جموجۆڵەکانیانمان دەکرد لەڕێگای سەرچاوە چاودێری و هەواڵگریەکانمانەوە." هەروەها وتی لە کۆبوونەوەیەکدا کوژران کە لە دورگەی دولاب لەنزیك بەغدادی ئەنجامیاندەدا.\nبەئامانجگرتنی سەرکردە باڵاکانی داعش\nعوبەیدی وتی جەنگاوەرانی خێڵەکی بە هاوکاری و سەرپەرشتیی هێزە ئەمنیەکان و پشگیریی ئاسمانی لەلایەن هاوپەیمانی نێودەوڵەتیەوە، توانییان "بەقووڵی دزەبکەنە ناو دورگەکەوە، خۆیانبگەیەننە جێگای ئامانجەکە، چوار تێرۆریستەکە بکورژن و دەستبگرن بەسەر چەکەکانیاندا".\nوتیشی: "تێرۆریستە بەئامانجکراوەکان فەرماندەی باڵای داعش بوون و راستەوخۆ بەرپرسیاربوون لە بەڕێوەبردنی ئۆپەراسیۆنی سەربازی و دارایی لە خۆرئاوای پارێزگای ئەنبار."\nوتی مردنیان زەبرێکی قورسە لە داعش و "پشتی دەشکێنێت" و وتیشی "هێزە خێڵەکیەکان بە جێبەجێکردنی ئەم ئەرکە بێوێنەیە سەلماندیان کە دەتوانن بەگژ تێرۆریزمدا بچنەوە و سەرکردەکانی بکەنە ئامانج".\nهەروەها وتی: "ئێستا جەنگاوەرەکانمان لەئاستێکی توانایی شەڕکردنی بەرزدان و بەشدارییان [لەشەڕدا] کاریگەرییەکی گەورەی دەبێت بۆ بەدەستهێنانی سەرکەوتن لەلایەن هێزە ئەمنیەکانەوە."\nوتیشی هێزە خێڵەکیەکان و سوپا و پۆلیس دورگەی بەغدادییان بەتەواوەتی لە داعش پاککردۆتەوە.\nوتی: "دەورەی ناوچەکەمان دا کە لە شارۆچکەی بەروانەوە درێژدەبێتەوە بۆ ناوچەی فورات و گەڕەکی بەکر لە خۆرهەڵاتی بەغدادی. هەموو رێڕەوەکانمان داخست و هەموو بنکەکانی داعش و لانەکانی تێرۆریزممان وێرانکرد."\nهەروەها وتی: "ئێستا ئێمە لە پێگەی هێرشکردنداین و هەموو بۆ کۆتاییهێنان بە بوونی داعش لە پارێزگاکەماندا."\nوتەبێژی ئۆپەراسیۆنە سەربازیە هاوبەشەکان، عەمید یەحیا رەسوڵ، وتی ئەو ئۆپەراسیۆنەی کوشتنی چوار سەرکردەکەی داعش ئەنجامدرا "بەهەماهەنگیەکی هاوبەشی خێڵەکان، سەرکردایەتی فەرماندەیی ئۆپەراسیۆنەکانی دورگەکە، فیرقەی حەوتی سوپا و فڕۆکە جەنگیەکانی هاوپەیمانی [نێودەوڵەتی]".\nناوبراو بە دیارونای وت: "ئەندامانی خێڵەکانی ناحیەی بەغدادی زانیاریی پێشوەختیان هەبوو دەربارەی جێگا و جموجۆڵی ئەو سەرکردانە."\nوتی هیچ ئەندامێکی هێزەکانی عێراق بریندار نەبوو.\nهەروەها وتی ئەندامانی خێڵەکان لە ئۆپەراسیۆنی رزگارکردنی دورگەی بەغدادیدا رۆڵێکی "دیار"یان هەبوو. "هێزەکانمان توانییان دەستبگرن بەسەر ناوچەیەکدا کە بە 35 کیلۆمەتر دەخەمڵێنرێت و چەندین گوندی لەخۆگرتووە و دەیان تێرۆریستیشیان کوشت و ژمارەیەکی زۆر بۆمبی دەستکردیشیان تەقاندەوە."\nئەندامی لیژنەی ئەمنی لە ئەنجومەنی پارێزگای ئەنبار، راجع بەرەکات عەیفان، وتی ئەمە یەکەم جار نیە سەرکردەکانی داعش بکرێنە ئامانج لەلایەن هێزەکانی عێراقەوە.\nعەیفان بە دیارونای وت: "بەڵام ئەوەی ئەم ئۆپەراسیۆنە جیادەکاتەوە ئەوەیە کە سەرکردەکانی ریزی یەکەمی داعشی لە خۆرئاوای ئەنبار کردە ئامانج کە بەرپرسیاربوون لە بەڕێوەبردنی شەڕ لەو بەرەیەدا."\nوتیشی ئۆپەراسیۆنەکە پاشماوەی چەکدارەکانی داعشی لە ناوچەکە ناچارکرد هەڵبێن بەرەو شارۆچکەکانی عەنە و راوە کە هێشتا لەژێر دەسەڵاتی گروپەکەدان.\nهەروەها وتی هێزە خێڵەکیەکان سەلماندیان کە پشتگیریکردنیان بۆ هێزە ئەمنیەکانی عێراق گرنگە و "ئیرادەیان بەهێزە و زۆر سوورن لەسەر تێکشکاندنی تێرۆریزم لە ناوچەکانیاندا".\nپاڵەوانەکانی عامریەی خۆڕاگر!\nسوپای عێراق و خێڵەکان هێرش دەکەنەسەر دواهەمین قەڵاکانی داعش لە ئەنبار\nخێڵەکانی ئەنبار هێزەکانیان لەگەڵ سوپای عێراق یەکدەخەن لە ئۆپەراسیۆنێکی سەربازیدا بۆ پاکردنەوەی پارێزگاکە لە "دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام" (داعش).


ئەردۆغان سەبارەت بە ئۆپڕاسیۆن: هەموكاتێك دەتوانین دەست پێبكەین\nئەردۆغان سەبارەت بە ئۆپڕاسیۆن: هەموكاتێك دەتوانین دەست پێبكەین\nبه رواری داگرتن : 2018-12-18 09:30\nقۆنیا - ڕەجەب تەیب ئەدۆغان سەرۆك كۆماری توركیا، سەبارەت بە باكوری سوریا ئۆپڕاسیۆنی سەربازی هەموكاتێك دەتوانین دەست پێبكەین.\nسەرۆك كۆماری توركیا ئەردۆغان وتی: سەبارەت بە ئۆپڕاسیۆنی سەربازی لە ڕۆژهەڵاتی فوڕات هەموكاتێك دەتوانین دەست پێبكەین، بۆ ئەو بابەتە قسەم لە گەڵ تڕامپ كرد ولامێكی ئەرێنی هەبو. ئەگەر تیرۆرستەكان نەڕۆن ئێمە دەریان دەكەین.\nڕەجەب تەیب ئەردۆغان سەرۆك كۆماری توركیا لە پارێزگای قۆنیا لە مەیدانی مەولانا وتارێكی پێشكەش كرد و پەیامێكی سەبارەت بە ڕۆژهەڵاتی فوڕات ڕاگەیاند.\nئەردۆغان وتی: هەروەكو لە ئۆپڕاسیۆنی لقی زەیتون و شەنگاڵ قۆرتەكانی خۆیان هەڵیان قولی ئەوانمان خستنە ناو قۆرتەكانیان. لەگەڵ تڕامپ قسەم كرد سەبارەت بە ڕۆژهەڵاتی فەڕات دەبێت تیرۆرستەكان بڕۆن، ئەگەر نەڕۆن ئێمە دەریان دەكەین چونكە ئێمە ناڕحەت دەكەن.\nئەردۆغان لە بەشێكی تری قسەكانی وتی: هەفتەی ڕابردو ڕامان گەیاند ئۆپڕاسیۆنی ڕۆهەڵاتی فوڕات دەست پێدەكەین.(İLKHA)\nبليته كان ئەردۆغان ئۆپڕاسیۆن سوریا تیرۆرست


٤٨ حیزب و ڕێکخراو دەستبەسەرداگرتنی شارەوانییەکانی هەدەپە ئیدانە دەکەن – کوردی – RojNews.News\n22/06/2020 - 7:59:41 pm\nسێشەممە, 19 ماي 2020 – 13:32 ڕۆژنیوز – ناوەندی هەواڵەکان\nدژی دەستبەسەرداگرتنی شارەوانییەکانی هەدەپە ٤٨ حیزب و ڕێکخراوی کوردستانی لە ئەوروپا ڕاگەیاندراوێکی هاوبەشیان بڵاوکردەوە و دەستبەسەرداگرتنی ٥ شارەوانیی دیکەی هەدەپەیان ئیدانەکرد.\nلە راگەیاندراوە کەدا هاتووە “دەوڵەتی تورکی فاشیست – داگیرکەر و چەوسێنەر، کە دوژمنی کوردانە هێرشە سەربازییەکانی لە چوار پارچەی کوردستان بەردەوامن، بۆمب بەسەر باکوور، باشوور، ڕۆژئاوادا دەبارێنێت و هەموو ڕۆژێک ژنان و منداڵان و بە تەمەنەکان و هاووڵاتییانمان دەکوژێت و سروشتی کوردستان کاول و تاڵان دەکات”.\nئەو ٤٨ حیزب و رێکخراوە کوردستانییە سەرنجیان خستەسەر زۆربوونی کردەوە فاشیستییەکان لە کاتی بڵاوبوونەوەی پەتای کۆرۆنادا و ڕایانگەیاند، ڕژێمی تورکی فاشیست بەو هێرشانە و بەو هەڵسوکەوت و نزیکبوونەوانە تورکیای کردووەتە زیندان و کوردستانی کردووەتە دۆزەخ.\nلە ڕاگەیاندراوە هاوبەشەکەدا باسی ئەوەکراوە، گەلی کورد لە هەڵبژاردنی شارەوانییەکان لە ٣١ی ئازاری ٢٠١٩دا جارێکی دیکە وانەی پێویستی بە دەوڵەتی تورکی فاشیست دادایەوە و ئەوەشیان ڕاگەیاند “سەرباری هەڕەشەکانی ئەردۆغان کە دەیوێت ‘ئێمە قەیوم دادەنێین’ و گوشار و زۆرداری و ملهوڕیی لەگەلەکەمان دەکرد، بەڵام گەلەکەمان ٦٤ شارەوانیی بەدەستهێنا، بەڵام دەوڵەتی تورک بە ماوەیەکی کورت دوای هەڵبژاردن جارێکی دیکە دەستی گرتەوە بەسەر شارەوانییەکانی هەدەپەدا لە کوردستان، یەک بە یەک هەڵیکوتایەسەریان و هاوسەرۆک شارەوانییەکان و بەڕێوەبەرە هەڵبژێردراوەکانی دەستگیر و زیندانیکرد، زۆربەی ئەو شارەوانییانەی لە هەڵبژاردنی ٣١ی ئازاردا گەل و هەدەپە تیادا سەرکەوتوبوون و بەدەستیانهێنابوو دەستیان بەسەردا گیراوە، چەتەکانی ئاکەپە / مەهەپە کە پێشەنگایەتی بۆ دەوڵەتی تورکی فاشیست و داگیرکەر دەکەن، لە دوایین دەستبەسەرداگرتنیاندا بە زۆر دەستیان بەسەر شارەوانییەکانی هەدەپەی سێرت، مسرج، هاوێل و ڤارتین دا گرت“.\nئاماژە بەوەشکراوە “وەزارەتی ناوخۆی تورکی فاشیست لە کاتی پەتای کۆرۆنادا بە بەردەوامی قەیوم بەسەر شارەوانییەکاندا دادەسەپێنێت… ژمارەی ئەو شارەوانیانەی گەلەکەمان کە لە ماوەی ساڵێکدا قەیومان بەسەردا داسەپێنراوە گەیشتە ٥٣ شارەوانی، لە ٦٥ شارەوانی تەنها ١٢ شارەوانی ماون، کە دەستیان بەسەردا نەگیراوە”.\nئەو شارەوانییانەی کە لە دەستی گەلدا ماون بریتین لە: پارێزگای سەمسور شارەوانیی کۆمور، لە ئاگری شارەوانییەکانی بازید و گیادن، لە ئامەد شارەوانییەکانی چنار و پیران، لە خارپێت شارەوانیی ساریجان، لە ئەرزۆم شارەوانیی قەرەچۆبان، هەروەها شارەوانییەکانی قەرس، شێرناخ، سلۆپی و بالڤەرەن، تاکە شارەوانیی هەدەپە کە قەیومی بەسەردا دانەسەپێنراوە شارەوانیی قەرسە.”\nلە ڕاگەیاندراوەکەدا بێدەنگیی حیزبە ئۆپۆزسیۆنەکان بەبیرهێنراوەتەوە و تیایدا هاتووە “تاکە شتێک کە هێرشی دوژمن تێکدەشکێنێت، بێگومان بەرخودان و پێداگریی گەلەکەمانە، بۆیە گەلی تورک و گەلانی تر کە داوای دیموکراسی دەکەن دەبێت لە دژی رژێمی فاشیستی داگیرکەر، کە هێرش دەکاتە سەر کوردستان، پشتیوانی لە لەگەلەکەمان بکەن، هاوپەیمانی دروست بکەن، لە دژی دەستبەسەرداگرتنی ئیرادەی گەلەکەمان دەنگی خۆیان بەرزبکەنەوە و بەرەنگاری بکەن.\nدیکتاتۆریی ئاکەپە / مەهەپە بە عەقڵییەتی فاشیست و تاڵانکەریان، ڕژێمێکی کودەتان، کودەتاکەری دژ بە دیموکراسین، بە تایبەتی دوژمنی ئیرادەی گەلەکەمانن لە هەموو پارچەکانی کوردستاندا، ئەو تایبەتمەندییەی دەوڵەتی تورک بە بڕیاری ئەمدواییەی “لێبوردنی باخچەلی” باشتر خۆی دەرخست، ڕژێمێک کە بەرپرسەکانی گروپە مافیاییەکان و تاوانبارانی ئاسایی لە زیندانەکان ئازاد کرد، زیندانییە سیاسییەکان، کە زۆربەیان کوردن لە ناو بەرداشی زوڵم و پەتادا ڕاگرتووە“.\nئەو حیزب و رێکخراوە کوردستانیانە ڕاشیانگەیاندووە، دەوڵەتی تورک با باش بزانێت، کە سیاسەتی توندوتیژی و گوشار لە باکووری کوردستان ناتوانێت ئەنجامی هەبێت و باسی ئەوەیانکردووە “بەڵام بۆ ئەوەی ڕووخانی خۆیان ڕابووەستێنن و دەسەڵاتی خۆیان بەردەوامی پێبدەن پێداگری لەسەر توندوتیژیی فاشیستانە و سیاسەتی هێرشکارانە دەکەن، هەرگیز ناتوانن بە هێرشە فاشیستییەکانیان، بە دەستگیرکردن و زیندانیکردنەکانیان ئیرادەی گەلی کورد بشکێنن، گەلەکەمان هێرشەکانی دەوڵەتی فاشیستی داگیرکەر بۆ سەر هەموو پارچەکانی کوردستان تێکدەشکێنێت و داگیرکەریی کۆماری تورکیای فاشیست زوو، یان درەنگ لە ناو دەبەن”.\nلە ڕاگەیاندراوەکەدا ئەوەش خراوەتەڕوو، هێرشەکانی دەوڵەتی تورک نەک تەنها بۆ سەر باکوور و ڕۆژئاوان، بەڵکو لە مێژە هێرش دەکاتە سەر باشوور، لە باشوور هێرشی ئاسمانی و ئۆپەراسۆن ئەنجام دەدات، هەوڵ دەدات باشووری کوردستان لە ڕووی ئابووری، سیاسی و دیپلۆماتیکەوە تەنگاو بکات، لەوێ چەندین بنکەی سەربازیی بۆ خۆی دروستکردووە، ئێستاش هەوڵ دەدات کوردان لە باشووری کوردستان بکات بە گژی یەکتردا. بە تایبەتی دەیەوێت لە زینی وەرتێ پلانی ‘براکوژی’ جێبەجێ بکات.\nئێمە داوا لە گەلەکەمان لە باشوور و هەموو حیزب و رێکخراوە کوردستانییەکان دەکەین، کە ئەو پلانەی دەوڵەتی تورکی فاشیست پێکەوە تێکبشکێنین، ڕۆژی رۆژی یەکێتییە، ئێمە با پێکەوە لە هەر چوارپارچە پشتیوانیی نەتەوەیی و یەکێتیی نەتەوەیی بونیات بنێین، ئێمە بەرژەوەندیی سەرەکی و بنەڕەتیی گەلەکەمان ناکەین بە قوربانیی بەرژەوەندی و حساباتی بچوک، رۆژی ئەوەیە، کە ئێمە بەرژەوەندییە نەتەوەییەکانمان بخەینە سەروو هەموو شتێکی ترەوە، تەنها بەو هەڵوێست و شێوەیە لە تێکۆشان لە هەر چوارپارچەی دەتوانین سەربکەوین“.\nناوی ئەو حیزب و رێکخراوە کوردستانیانە کە راگەیاندراوەکەیان واژۆکردووە:\n– یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان\n– کۆنگرەی کۆمەڵگەی دیموکراتی کوردستانن لە ئەوروپا (کەجەدەکە ئەوروپا)\n– بزووتنەوەی ژنانی کوردستان لە ئەوروپا (تەژەکە ئەوروپا)\n– حیزبی شیوعی لە باشووری کوردستان\n– حیزبی زەحمەتکێشان لە باشووری کوردستان\n– پارتی ئازادی و دیموکراسیی ئێزیدیان (پادێ)\n– بزووتنەوەی ئازادی\n– پارتی یەکێتیی دیموکراتی (پەیەدە)\n– پارتی دیموکراتی کورد لە سوریا (پەدەکەسە)\n– پارتی چەپی کورد لە سوریا\n– بزووتنەوەی نۆژەنی کوردستانی – سوریا\n– پارتی چەپی دیموکراتی کورد لە سوریا (پەچەدەکەسە)\n– پارتی دیموکراتی کورد لە سوریا (ئەل پارتی)\n– پارتی چەپی دیموکرات لە سوریا\n– پارتی رێککەوتنی کورد لە سوریا\n– پارتی چاکسازیی کورد لە سوریا\n– پارتی کەسکی کوردستان لە سوریا\n– پارتی دیموکراتی کوردستانی سوریا\n– پارتی کۆمۆنیستی کوردستان لە سوریا\n– پارتی ئیسلامیی کوردستان (پیک)\n– پارتی کۆمۆنیستی کوردستان (کەکەپە)\n– پارتی ژیانی ئازادی کوردستان (پەژاک)\n– یەکێتیی شۆڕشگێڕی کوردستان\n– کۆمەڵگەی دیموکراتیک و ئازادی رۆژهەڵاتی کوردستان (کۆدار)\n– کۆمەڵگەی ژنانی ڕۆژهەڵاتی کوردستان (کەژار)\n– بزووتنەوەی هونەر و رۆشنبیریی کورد (تەڤ چاند)\n– کۆمەڵگەی کوردی شتوتگارت ئی.ڤی\n– فیدراسیۆنی عەلەوییەکانی کوردستان (فەدا)\n– فیدراسیۆنی کۆمەڵە ئیزدییەکان (ناڤ یەک)\n– ناوەندی کوردی لە بەرلین\n– کۆمەڵگەی ئیسلامیی کوردستان (جیک)\n– ئینیستیتیوتی کوردی – ئەڵمانیا\n– ئینیستیتیوتی کوردی – بروکسل\n– ئەنجوومەنی شەنگال لە دەرەوەی وڵات (مەشەدە)\n– یەکێتیی مامۆستایانی کوردستان (یەمەکە)\n– یەکێتیی ئێزدییانی سوریا (یەئەسە)\n– ناوەندی کوردیی براندبورگ – بەرلین\n– چەتری ئەنجومەنەکانی ژنانی ئێزدی\n– ئەنجومەنی ئەڵمانی – کوردی ئی . ڤی لە درسدن\n– پارتی ئازادیی میزۆپۆتامیا\n– کۆمەڵەی مافی مرۆڤی کوردستان\nلەمەودوا مۆلیدە ئەهلییەکان ٢٤ کاتژمێرە دەبێت ئامادەی کارکردن بن


بابه‌ت فلته‌ر كراوه به‌پێی به‌روار: چوار شەممە, 23 کانونی یەکەم 2020 - ژووری بازرگانی و پیشه‌سازی هه‌ولێر\nرۆژى 3/5/2021 سۆران ئه‌بوبه‌كر عه‌زيز جێگرى سه‌رۆكى ژوور پێشوازى كرد له شاندێكى رێكخراوى (ZOA)ى هۆڵه‌ندى كه پێكهاتبوون له ئيدوين فايسه‌ر به‌ڕێوبه‌رى گشتى رێكخراو، ئيستر كويسنج به‌ڕێوبه‌رى به‌شى عێراق و سۆلۆمۆن...\nكونسوڵگه‌رى كۆمارى ميسرى عه‌ره‌بى له هه‌ولێر-نوسينگه‌ى نماينده‌ى بازرگانى ئاگادارييان كردينه‌وه كه به‌نيازن پێشانگاى كۆنفڕانسى نێوده‌وڵه‌تى بۆ كيميايى و پتڕۆكيمياييه‌كان و پرۆسه پيشه‌سازييه‌كان سازبكه‌ن له سه‌نته‌رى قاهيره‌ى نێوده‌وڵه‌تى بۆ كۆنفڕانس و...\nكونسوڵگه‌رى كۆمارى ميسرى عه‌ره‌بى له هه‌ولێر-نوسينگه‌ى نماينده‌ى بازرگانى ئاگادارييان كردينه‌وه كه‌وا كۆمپانياى نيل بۆ پێشانگا و كۆنفڕانسى نێوده‌وڵه‌تى دوو پێشانگاى پيشه‌سازى تايبه‌تمه‌ند ده‌كاته‌وه له ماوه‌ى 4-6 /9 / 2021 له...\nرۆژى 28/4/2021 د. دارا جه‌ليل خه‌يات سه‌رۆكى ژوور به ئاماده‌بوونى مه‌لا مه‌جيد سه‌ديق سێودين و حاجى ئيبراهيم محه‌ممه‌د كانه‌بى جێگرانى سه‌رۆكى ژوور و ئه‌ندامانى ئه‌نجومه‌نى كارگێڕى ژوور پێشوازييان له شاندێكى...\nبە ئۆنلاین، دیدارێك بۆ بەهێزکردنی پەیوەندییەکانی نێوان ژووری بازرگانی هەولێر و ژووری بازرگانی فنلندا سازکرا رۆژی 20/4/2021 د. دارا جەلیل خەیات سەرۆکی ژووری بازرگانی هەولێر بە ئامادەبوونی شیرین زەکی سەرۆکی کۆمەڵەی...\nچوار شەممە, 23 کانونی یەکەم 2020 09:45\nكونسوڵگه‌رى كۆمارى ميسرى عه‌ره‌بى ئاگادارى كردينه‌وه كه‌وا كۆمپانياى (النصر) بۆ مادده كيمياوييه‌كان كه سه‌ر به وه‌زاره‌تى به‌رگرى ميسريه، ئاره‌زوومه‌نده په‌ره به په‌يوه‌ندييه‌كان بدات له‌گه‌ڵ بازاڕى كوردستان و پێ يان خۆشه هاوكارى له‌گه‌ڵ هاورده‌كارانى كوردستان بكه‌ن و ئه‌م كۆمپانيايه شاره‌زايى 28 ساڵى هه‌يه له‌م بواره و ئه‌م ماددانه‌ى خواره‌وه به‌رهه‌م ده‌هێنێت:\n- كلۆر و شه‌ب بۆ پاككردنه‌وه‌ى ئاو\n-گازه پزيشكى و پيشه‌سازييه‌كان بۆ نه‌خۆشخانه و زانكۆ و سه‌نته‌ره پزيشكييه‌كان.\n- قڕكارى مێش و مه‌گه‌زى ماڵان\nئاره‌زوومه‌ندان ده‌توانن په‌يوه‌ندى بكه‌ن به به‌ڕێز (محمد هانى زين الدين - ب. به بازاڕكردن)\nئيمه‌يڵ: ئەم ئیمەیڵە پارێزراوە لە سپام, پێویستە جاڤا سکریپت چالاک بکەیت بۆ بینینی. - ئەم ئیمەیڵە پارێزراوە لە سپام, پێویستە جاڤا سکریپت چالاک بکەیت بۆ بینینی.