دكتۆر عەلی قەرەداغی وەڵامی (21) پرسیار لەسەر قوربانیكردن دەداتەوە\nبەهۆی ڕووداوێكی هاتوچۆوە 7 بریندار هەیە كەسێك تەقە لەماڵی خەزووری دەكات و كوژراوو بریندار هەیە له‌سه‌ر به‌رزبوونه‌وه‌ی ژماره‌ی توشبوانی كۆڕۆنا بانگەوازێكی گرنگ بڵاودەكرێته‌وه به‌وێنه..هاپه‌یمانان كاروانێكی دیكه‌ی هاوكارییه‌كانی گه‌یانده ده‌ستی پێشمه‌رگه ئه‌نجومه‌نی باڵای فه‌توا له باره‌ی به‌كارهێنانی ڤاكسینەوە فه‌توایه‌ك ده‌رده‌كات\nئەحمەد 17/07/2021 - 12:04 وتار\nسەرۆكی رێكخراوی رابیتەی مرۆیی\nفەتوا لەسەر چەند پرس و مەسەلەیەكی تایبەت بە قوربانیكردن\nسوپاس و ستایش بۆ پەروەردگاری جیهانیان، درود و صەڵەوات لەسەر پێغەمبەری رەوانەكراو بەبەزەیی بۆ جیهانیان پێشەوامان موحەممەد (صلى الله عليه وسلم)و لەسەر خانەوادەو یارانی....\nمەسەلەی یەكەم: پێناسەی قوربانیی شەرعیی و ئاژەڵی قوربانیی.\nمەسەلەی دووەم: حوكمی شەرعی قوربانیكردن.\nمەسەلەی سێیەم: كاتی سەربڕینی قوربانیی.\nمەسەلەی چوارەم: قوربانیكەر كەسێكیتر بكاتە بریكاری خۆی.\nمەسەلەی پێنجەم: شەرعییەتی پێدانی قوربانیی بە كۆمەڵە خێرخوازییەكان.\nمەسەلەی شەشەم: یەك سەر قوربانی بۆ هەموو ئەندامانی یەك خێزان.\nمەسەلەی حەوتەم: مەبەستەكانی شەریعەت لە قوربانیكردن.\nمەسەلەی هەشتەم: چۆنێتی دابەشكردنی قوربانیی.\nمەسەلەی نۆیەم: دانی بەشێك لە قوربانیی بە كەسانی غەیرە موسڵمان.\nمەسەلەی دەیەم: لەناوچوونی ئاژەڵی قوربانی لەدوای كڕینی یان دەستنیشانكردنی.\nمەسەلەی یازدەیەم: قوربانیكردن لەجیاتی كەسانیتر.\nمەسەلەی دوازدەیەم: ئەو ئاژەڵانەی كە بۆ قوربانیكردن دەگونجێن و تەمەنیان.\nمەسەلەی سیازدەیەم: سوننەت و ئادابەكانی قوربانیكردن.\nمەسەلەی چواردەیەم: ئەوەی كە پەیوەندە بە رێگریكردن لە قوربانیكەر لە تاشینی مووی و نینۆك كردن.\nمەسەلەی پازدەیەم: پرسی گواستنەوەی قوربانیی و گرتنی كۆمەڵە خێرخوازییەكان بە بریكار تیایدا.\nمەسەلەی شازدەیەم: قوربانیكردن بە بەرخی ئوسترالی، یان دووگ بڕدراو.\nمەسەلەی حەڤدەیەم: تێپەڕبوونی كاتی قوربانیكردن.\nمەسەلەی هەژدەیەم: نرخی قوربانییەكە بە نەقدی بدرێ بە هەژاران لە جێی سەربڕینی، ئەوەش لەبەر پێویستییان بە پارەكە بە نەقدی زیاتر لە گۆشتەكەی.\nمەسەلەی نۆزدەیەم: تایبەتكردنی قوربانیی بە یەك خێزان.\nمەسەلەی بیستەم: رادەستكردنی قوربانییەكە (بە زیندوویی) بە خێزانە هەژارەكان كە خۆیان هەستن بە سەربڕینی.\nمەسەلەی بیست و یەكەم: نرخی قوربانییەكە بە پارەی نەقد بدرێ بە كۆمەڵەیەكی خێرخوازیی باوەڕپێكراو.\nدرێژەباسی ئەم مەسەلەو فەتوایانە لە خوارەوە بخوێنەرەوە:\nسوپاس و ستایش بۆ پەروەردگاری جیهانیان، درود و صەڵەوات لەسەر پێغەمبەری رەوانەكراو و بە بەبەزەیی بۆ جیهانیان و پێشەوامان موحەممەد و لەسەر خانەوادەو یارانی، پاشان:\nمەسەلەی یەكەم: پێناسەی قوربانیی شەرعیی و ئاژەڵی قوربانیی:\nقوربانیكردن بریتییە لە سەربڕینی ئاژەڵانی وەك مەڕ، بزن، رەشە وڵاغ (گا و مانگا) و وشتر لە جەژنی قورباندا، بە مەبەستی پەرستنی خوای گەورەو نزیككەوتنەوە لێی، هەروەها لە سێ رۆژەكەی تری جەژندا، تەنها یەك سەر مەڕ، یان یەك سەر بزن بۆ یەك كەس دەبێ، بەڵام رەشە وڵاغ یان وشتر تەنها یەك دانەیان بۆ قوربانیی حەوت كەس دەبێ.\nمەرجی ئەو ئاژەڵە كە دەكرێتە قوربانیی ئەوەیە كە دەبێت سەلامەت بێت لە نەخۆشییەكی عەیبداركەر كە كاریگەری هەبێت لەسەر گۆشتەكەی، یان لەسەر شكڵ و شێوەی، رای بەهێز ئەوەیە كە ئەگەر ئەو ئاژەڵە بێ دووگ بێت هیچ زیانی نیە، یان دووگی بڕدرابێت، یان خەسێنرابێت، ئەمەش رای بەهێزە لە گوتەی زانایاندا.\nلەبەرئەوە ئاژەڵی كوێر كە كوێرییەكەی دیاربێت بۆ قوربانی نابێ، یان نەخۆشییەكی دیاری هەبێت، نابێت شەل بێت بەجۆرێ شەلییەكەی بەرچاو بێت، نابێت لەڕێ بێت كە گۆشتی پێوە نیە، هەروەها نابێت لەبری (كرێی) سەربڕینەكەی هیچ بەشێكی قوربانیی لێبدرێ بە قەسابەكە، نابێت نە گۆشت و نە پێستەكەی بفرۆشرێت.\nدەبێت هەموو پارچەكانی جەستەی قوربانییەكە ببەخشرێتەوە تەنانەت پێست و مووەكەشی...\nكەواتە پێویستە موسڵمان لەڕووی قەڵەوی و زۆری گۆشتەوە باشترین ئاژەڵ بۆ قوربانیكردن هەڵبژێری، هەروەها دووركەوتنەوە لە هەر عەیبێك لەو عەیبانەی پێشەوە، چونكە خوای گەورە دەفەرموێ: [ذَلِكَ وَمَن يُعَظِّمْ شَعَائِرَ اللَّهِ فَإِنَّهَا مِن تَقْوَي الْقُلُوبِ]سورة الحج(32)\nمەسەلەی دووەم: حوكمی شەرعیی قوربانیكردن:\nلەڕاستیدا ئەو بەڵگانەی كە قورئان و سوننەت پشتگیرییان لێدەكەن بریتییە لەوە كە حوكمی شەرعیی قوربانیكردن رێوڕەسمێكی پیرۆزی ئاینیی گەورەیە، سوننەتێكی موئەككەدە، ئەم رێوڕەسمەش واجب نیە نە لەسەر حاجی و نە لەسەر غەیری حاجی، حەنەفییەكان و ئەوانەش هاوڕایانن وتوویانە قوربانیكردن واجبە. چونكە ئەو فەرمانەی كە لە ئایەتەكەدا هاتووە بۆ فەرزەو دەبێ جێبەجێ بكرێ، ئەویش ئەم فەرموودەیەی خوای گەورەیە: (فَصَلِّ لِرَبِّكَ وانْحَرْ)، قەتادە و عەتا‌و و عەكرمە و هیتریش بە قوربانیی راڤەیان كردووە، ئەوەش بە پشتبەستن بە فەرمانەكە كە دەڵێن لەڕاستیدا فەرزە. بەڵام كۆی زانایان بەڵگەی بەهێزیان هێناوەتەوە كە واجب نیە ، وتوویانە: ئەوەی كە لە فەرمانەكەدا باس لە فەرزبوونی دەكات رای جیاوازی لەسەرە، ئەوەی كە رای بەهێزە ئەوەیە كە تەنها بۆ داواكردنە، پاشان ئەوە بەڵگەكانن كە مەسەلەی فەرزبوونی یان سوننەت بوونی دیاری دەكەن، یان بۆ رێنماییی و تەبلیغە یان بۆ رێگاپێدانە، هەروەها لەفزی (وانْحَرْ) دەقێك نیە لە قوربانیدا، بەڵكو لەوانەیە مەبەست پێی سەربڕینی ئاژەڵی دیاریی مەككە (هدی) بێت كە حاجی لە حەجدا سەریدەبڕێ، چونكە سورەتەكە مەككییە.\nبەڵگەیەكیتر لەسەر فەرزنەبوونی قوربانیی ئەم فەرموودەیەی پێغەمبەری خوایە (صلى الله عليه وسلم)كە دەفەرموێ: ((هەركات دە رۆژی یەكەم لە مانگی زیلحیججە هاتەپێش و یەكێك لە ئێوە ویستی قوربانی بكات با موو لە سەر و پێستی نەكاتەوە))، بەڵگە دیارییەكە لە فەرموودەكەیدا (صلى الله عليه وسلم) وشەی (وأراد) كە بەڵگەیە لەسەر سەرپشككردن بە كردن یان بە نەكردنی.\nچەندین فەرموودەی تر هەن كە بەڵگەن لەسەر رەوایەتی قوربانیكردن و لەسەر خێر و چاكەكەی، زانایان كۆدەنگن لەسەری هەروەك ئیبن قودامە لە (المغنی) دا باسیكردووە.\nبەڵام مەعلومە كە خێری قوربانیكردن لە خێری هەر خێرێكی تری گشتی زیاترە، زانایانێكیش هەن دەڵێن كە خێركردن بە نەقدی خێرتر و باشترە، ئەمەش لە عائیشەوە (خوا لێی رازی بێت) گێڕدراوەتەوە، بەڵام رای یەكەم بەهێزتر و لەپێشترە.\nمەسەلەی سێیەم: كاتی سەربڕینی قوربانیی:\nكاتی سەربڕینی قوربانیی لە رۆژی دەی مانگی زیلحیججەوە لەدوای نوێژی جەژن یان بەڕادەی تەواوبوونی كاتی نوێژەكە دەستپێدەكات تا كاتی خۆرئاوابوونی رۆژی چوارەمی جەژن واتە (10، 11، 12، 13) لە مانگی زیلحیججە، هیچ رێگیرییەك نیە لەوەی سەربڕین لەو چوار رۆژەدا هەر لەدوای نوێژی جەژنەوە لەگەڵ رەچاوكردنی كۆتاییهاتنی هاتنی كاتەكەی بە خۆرئاوابوون لە رۆژی 13 مانگدا، بەشەو یان بە رۆژدا بێت، باشترین كاتیش لەو ماوەیەدا ئەو كاتەیە كە بەرژەوەندی هەژارانی تێدا دەستەبەر دەبێت.\nمەسەلەی چوارەم: قوربانیكەر كەسێك بكاتە بریكاری خۆی:\nبە كۆدەنگی زانایان رێگادراوە كە كەسی قوربانیكەر دەتوانێ لە سەربڕینی ئەو ئاژەڵەدا كە دەیكاتە قوربانیی كەسێكیتر بكاتە بریكاری خۆی، ئەگەرچی باشتر وایە كەسی قوربانیكەر ئەگەر هاتوو توانای ئەو كارەی هەبوو خودی خۆی هەستێ بە سەربڕینی قوربانییەكەی، دواتریش بە تێروتەسەلی قسەی لێدەكەین.\nمەسەلەی پێنجەم: شەرعییەتی پێدانی قوربانیی بە كۆمەڵە خێرخوازییەكان:\nبەم پێیە ئەو پرۆسەیە كە كۆمەڵە خێرخوازییەكان پێی هەڵدەستن لە كۆكردنەوەی نرخی قوربانییەكان، پاشانیش لەڕێگای لقەكانیانەوە هەڵدەستن بە سەربڕینیان لەو وڵاتانەدا كە نەدارن و پێویستییان پێی هەیە ئەوا بە كۆدەنگی زانایان كارێكی رەواو شەرعییە، نابێت رەخنەو ناڕەزایی لەو كارە بگیرێ یان گومان لەسەری دروست ببێت مادامێ ئەو كۆمەڵەیە كۆمەڵەیەكی خێرخوازیی متمانەپێكراوە و بە جوانی هەڵدەستێ بە راپەڕاندنی كارەكە.\nمەسەلەی شەشەم: یەك سەر قوربانیی بۆ هەموو ئەندامانی یەك خێزان:\nیەك سەر قوربانیی بەشی هەموو ئەندامانی یەك خێزان دەكات، چونكە پێشەوا موسلیم لە صەحیحەكەیدا لە عائیشەوە (خوا لێی رازی بێت) دەگێڕێتەوە كە پێغەمبەر (صلى الله عليه وسلم): بەرانێكی هێنا تا بیكاتە قوربانیی، ئینجا رایكێشا، پاشان فەرمووی: ((بەناوی خودا، خودای گەورە ئەم قوربانییە لە موحەممەد و لە خانەوادەی موحەممەد و لە ئوممەتی موحەممەدی قوبوڵ بكە)) پاشان كردییە قوربانی، تەنانەت پێغەمبەر (صلى الله عليه وسلم) ((دوو بەرانی شاخداری رەنگ بۆری كردە قوربانی)). لە ریوایەتێكیشدا هاتووە كە: ((لە كاتی سەربڕینی دووەمدا فەرموویەتی: ((لەجیاتی هەركەسێكی ئوممەتی من كە باوەڕی هێناوەو باوەڕی بە پێغەمبەرایەتی من كردووە)).\nبەڵام بۆ كەسێ كە توانای دارایی هەیە باشترە كە قوربانیی زۆرتر بكات.\nمەسەلەی حەوتەم: مەبەستەكانی شەریعەت لە قوربانیكردن:\nقوربانیكردن زۆر مەبەستی شەرعی و حوكمی جۆراوجۆر و سودی گەورەی تێدایە، گرنگترینیان ئەمانەن:\n1- دەستەبەركردنی بەندایەتییە بۆ خوای گەورە لە بواری ماڵ و داراییدا، بە گەورە راگرتنی رێوڕەسمە پیرۆزەكانیەتی، چونكە قوربانیكردن پەرستشێكی داراییە بۆ خوای گەورە، هۆكارێكە بۆ نزیككەوتنەوە لە خوای گەورە، ئەوەش لەڕێگای خەرجكردنی بەشێك لە ماڵ و سامان بۆ راپەڕاندنی فەرمانەكانی خوای گەورە و پێغەمبەرەكەی (صلى الله عليه وسلم).\n2- سوپاسگوزاریی لەسەر بەخشینی نیعمەتی ماڵ و سامان، لەبەرئەوە قوربانیكردن تەنها لەسەر كەسێك دانراوە كە ماڵ و سامانی هەبێت و توانای قوربانیكردنی هەبێت.\n3- بەجێگەیاندنی مافی برایەتی ئیمانیی و بەشداریكردن لە دەستەبەركردنی كۆمەڵایەتی كە پێویستە بە هۆكاری بەردەست جێبەجێ بكرێ.\n4- دڵخۆشكردنی هەژاران تا هەست بە خۆشی جەژن بكەن و لەگەڵ ئەوانیتردا ئەو خۆشییە بنوێنن.\n5- دڵفراوانیی و نواندنی سەخاوەت بەرانبەر بە خود و ماڵ و خێزان لە جەژندا.\n6- زیندووكردنەوەی سوننەتی گەورەمان پێغەمبەر ئیبراهیمە (سەلامی خوای لەسەر بێت)، پارێزگاریكردنە لەو سوننەتە لە یادەوەریی و لە پراكتیزەكردندا، چونكە ئەو لێبڕا كە ئیسماعیلی كوڕی (سەلامی خوایان لەسەر بێت) بكاتە قوربانیی. بەڵام ئەوەبوو خوای گەورە قوربانییەكی گەورەی لەجیاتی ئیسماعیل كردە قوربانیی.\nئەمەش كارێكی پێشەنگییە تا كەسانی گەورەو لاوان و ئافرەتان چاوی لێبكەن، پەروەردەكردنە لەسەر گوێڕایەڵیكردنی خوای باڵادەست لەڕێگای بەخشینی بەنرخترین شتێك كە مرۆڤ هەیەتی.\nمەسەلەی هەشتەم: چۆنێتی دابەشكردنی قوربانیی:\nكەسی قوربانیكەر قوربانییەكەی دابەشدەكات بەسەر هەژاران و خاوەن پێداویستییەكاندا، بەشێكی دەهێڵێتەوە بۆ خۆی و ماڵ و خێزانی، ئەمەش لە بارێكدا كە نیەتی نەزری لێ نەهێنابێ، ئەگەر بیكاتە سێ بەشیش ئەوا هیچ نەنگییەكی تێدا نیە، چونكە لە ئیبن عەبباسەوە (خوا لێیان رازی بێت) لە باسی قوربانیكردنی پێغەمبەر (صلى الله عليه وسلم)ریوایەتكراوە كە وتوویەتی: ((سێیەكی دەرخواردی ماڵ و خێزانی خۆی دەدا، سێیەكێكی تری دەدا بە دراوسێ هەژارەكانی، سێیەكێكیشی دەكردە خێر بەسەر ئەوانەدا داوایان دەكرد)).\nمەسەلەی نۆیەم: دانی بەشێك لە قوربانیی بە كەسانی غەیرە موسڵمان:\nدروستە بەشێك لە قوربانی بدرێ بە كەسانی غەیرە موسڵمان لەوانەی كە لە وڵاتماندا دەژین و دۆستمانن، هەروەها بدرێ بە خزمەتكار و شۆفێر و كرێكاران و هاوشێوەیان، چونكە ئەمە دەچێتە خانەی ئەو چاكەكاریەوە كە لە سورەتی الممتحنە دا هاتووە، خوای گەورە دەفەرموێ:[لَا يَنْهَاكُمُ اللَّهُ عَنِ الَّذِينَ لَمْ يُقَاتِلُوكُمْ فِي الدِّينِ وَلَمْ يُخْرِجُوكُمْ مِنْ دِيَارِكُمْ أَنْ تَبَرُّوهُمْ وَتُقْسِطُوا إِلَيْهِمْ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُقْسِطِينَ]سورة الممتحنة( ، لە ئیبن عومەرەوە (خوا لێیان رازی بێت) دەگێڕنەوە كە وتوویەتی مەڕێك لەناو ماڵ و خێزانی پێغەمبەردا (صلى الله عليه وسلم)سەربڕدرا، كاتێك هاتەوە فەرمووی: ((ئایا بەشتان بردووە بۆ دراوسێ جووەكەمان؟)) (دووجار دووبارەی كردەوە)، گوێبیستی پێغەمبەری خوا بووم (صلى الله عليه وسلم)دەیفەرموو: ((جبریل بەردەوام لەبارەی چاكبوون لەگەڵ دراوسێ راسپاردەی دەدامێ تەنانەت وا گومانم برد كە درواسێ میراتی دراوسێ دەبات)).\nمەسەلەی دەیەم: لەناوچوونی ئاژەڵی قوربانیی لەدوای كڕین یان دەستنیشانكردنی:\nأ- ئەگەر كەسی قوربانیكەر ئاژەڵێكی كڕی پاشان لەپێش هاتنی كاتی قوربانیكردنی ئاژەڵەكە لەناوچوو ئەوا هیچی ناكەوێتە سەر، مەگەر لەبارێكدا نەبێت كە ئاژەڵەكە كرابێتە نەزر و بەهۆی كەسی نەزركەرەوە بە ئازاردانی یان كەمتەرخەمیكردن لە پاراستنی لەناوچووبێت، ئەوا لەو حاڵەتەدا پێویستە كەسی قوربانیكەر ئاژڵێكی هاوشێوەی بكڕێ و بیكاتە قوربانیی.\nب- بەڵام ئەگەر هاتوو قوربانییەكەی لەدوای كڕینی عەیبدار بوو ئەوا هیچ نەنگییەكی تێدا نیە كە بیكاتە قوربانیی، چونكە پاساوی شەرعی هەیە.\nج- ئەگەر لەدوای دیاریكردنی ئاژەڵی قوربانییەكە ئەو ئاژەڵە بەچكەی لێبوو ئەوا بەچكەكەش لەگەڵیدا سەردەبڕدرێ.\nمەسەلەی یازدەیەم: قوربانیكردن لەجیاتی كەسانیتر:\nأ- قوربانیكردن لەجیاتی مردوو:\n1-ئەگەر كەسێ ویستی لەجیاتی كەسێكی مردوو كە وەسیەتی كردبێت قوربانیی بكات ئەوا دروستە بۆی بكرێ با ئەو كەسە هیچ ماڵ و سامانێكیشی لێ بەجێنەمابێت، بەڵام ئەگەر ماڵ و سامانی لێ بەجێمابێت و وەسیەتی قوربانیی كردبێ ئەوا بە كۆدەنگی زانایان دەبێت لە سێیەكی ئەو ماڵەی بەجێیهێشتووە ئەو وەسیەتەی جێبەجێ بكرێ.\n2-بەڵام ئەگەر وەسیەتی نەكردبێت قوربانیی بۆ بكرێ ئەوا زۆرینەی زانایان رێگایانداوە قوربانیی بۆ بكرێ، بەتایبەتی بۆ باوك و دایك، هەروا دروستە قوربانیی بكات بۆ خزمان یان مردووە خۆشەویستەكانی خۆی ئەمەش رای بەهێز و سەلمێنراوی لەسەرە، بەڵام بۆ خێركردنی تر لەجیاتی خزمان ئەوە بە كۆدەنگی زانایان كارێكی دروستە.\nب- قوربانیكردن بۆ زیندوو:\n1- دروستە قوربانیی بۆ كەسێكی زیندووی پەككەوتە و بۆ باوك و دایك و بۆ ماڵ و خێزان بكرێ -هەروەك لەپێشەوە ئاماژەمان پێكردووە-، هەروەها هەندێ لە زانایان رێگایانداوە كە قوربانی بكرێ بۆ كەسانیتریش لەوانەی كە توانایان هەیە، چونكە پێغەمبەر(صلى الله عليه وسلم) قوربانیكردووە بۆ ماڵ و خێزان و بۆ ئوممەتەكەی.\n2- باش وایە قوربانیكەری دەوڵەمەند هەندێ لە قوربانبییەكانی بدات بە هەژاران، یان بە غەیری ئەوان، بۆئەوەی ئەوانیش بێبەش نەبن لەو پاداشتە، بوخاری ریوایەتی كردووە كە: ((پێغەمبەر - (صلى الله عليه وسلم)- قوربانییەكانی دابەشكردووە لەنێوان هاوەڵاندا)). ئەوەش بەوە دەبێ كە دەوڵەمەند هەندێ لەو ئاژەڵانەی كە دەیەوێت بیانكاتە قوربانی بە زیندوویی بیانداتە هەژاران یان بە غەیری ئەوان تا خۆیان هەستن بە سەربڕین و دابەشكردنیان، خۆیشیان بەشێكی هەڵگرن بۆ خۆیان، ئەویتریشی دابەشبكەن بەسەر كەسانێكدا كە پێویستییان بەو گۆشتەیە، بەمشێوەیە ئەوانیش بەشدار دەبن لە بەرپاكردنی سروتەكانی خوای گەورە.\nمەسەلەی دوازدەیەم: ئەو ئاژەڵانەی كە بۆ قوربانیكردن دەگونجێن و تەمەنیان:\n1- زۆرینەی زانایان لەسەر ئەو رایەن كە قوربانیكردن تەنها لەم ئاژەڵانەدا دەكرێ ئەوانیش بریتین لە: وشتر، رەشەوڵاغ (گا و مانگا)، مەڕ و بزن.\nهەندێ لە زانایانیش كە یەكێكیان حەسەنی كوڕی صاڵحە رایان وایە كە دەكرێ مانگای كێوی بكرێتە قوربانی بۆ حەوت كەس، ئاسكیش بۆ یەك كەس.\n2- بۆ تەمەنیشیان دەبێت مەڕ تەمەنی لە شەش مانگ كەمتر نەبێت واتە: كاوڕ بێت، دەبێت چتیر كە مێینەی بزنە تەمەنی ساڵێكی تەواو كردبێت و پێینابێتە ساڵی دووەمەوە، دەبێت رەشەوڵاغیش تەمەنی دوو ساڵی تەواو كردبێت و چووبێتە ساڵی سێیەمەوە، وشتریش پێنج ساڵی تەواو كردبێ و چووبێتە ساڵی شەشەمەوە.\nمەسەلەی سیازدەیەم: سوننەت و ئادابەكانی قوربانیكردن:\n1- بۆ مەسەلەی ئاژەڵی قوربانیی پێویستە چاكترین و قەڵەوترین و باشترین و شاخدار هەڵبژێردرێ، زانایان رایان جیاوازە لەوەی كە ئایا مەڕ لە حەوتیەكی وشتر و رەشەوڵاغ باشترە؟ رای بەهێز ئەوەیە كە بەران باشترە لە حەوتیەك، چونكە پێغەمبەر (صلى الله عليه وسلم)قوربانی بە بەران كردووە -هەروەك لەپێشەوە باسكراوە-، دەبێت ئادابی سەربڕینی شەرعیش پەیڕەو بكات.\n2- یەكێك لە سوننەتەكانی قوربانیكردن ئەوەیە دەبێت قوربانیكەر (پیاو بێت یان ئافرەت) دوای ئەوە كە نیەتی هێنا قوربانی بكات ئیتر نابێت لە دە رۆژی یەكەمی مانگی زیلحیجەدا مووی بتاشێ، نابێت نینۆكی بكات تا قوربانییەكەی دەكات، ئیبن قودامە دەڵێ: (هەركەس نیەتی هێنا كە قوربانی بكات و كەوتە دە رۆژی یەكەمی مانگەوە ئیتر نابێت موو لە سەر و پێستی بكاتەوە).\n3-باش وایە قوربانیكەر قوربانییەكەی دابەشبكات بۆ سێ بەش: سێیەكێكی بۆ خۆی و ماڵ و خێزانەكەی، سێیەكێكی بكاتە دیاری بۆ هەركەس كە خۆی بیەوێ لە دراوسێیان و هاوڕێیان با ئەوانەش كەسانی دەوڵەمەندبن، سێیەكێكیشی ببەخشێتەوە بەسەر هەژاراندا.\n4- یەكێكیتریش لە ئادابەكانی سەربڕین ئەوەیە ئەگەر لە توانایدا بوو خۆی هەستێ بە سەربڕینی، ئەمەش واجب نیەو ئەنجامنەدانی نابێتە مایەی كەمكردنەوەی پاداشت، با لە كاتی سەربڕیندا بڵێ: (بسم الله، والله أكبر، ئەمە هی زاتی تۆیە، بۆ زاتی تۆیە، خوایە لێم قوبوڵ بكە، یان لە فڵانەكەسی قوبوڵ بكە) یان بڵێ: (خودایە ئەمە لەباتی خۆم و لەباتی ئەندامانی خێزانەكەمە).\n5- بە مەرج ناگیرێ كەسی بریكار لە كاتی سەربڕیندا ناوی كەسی بریكاردەری قوربانیكەر بهێنێ، زانایان وتوویانە: وانابینین را جیاوازی هەبێ لەوەی كە نیەت جێی خۆی دەگرێ، ئەگەر كرا ناوی ئەو كەسەش بهێنرێ كە لەباتی ئەو قوربانییەكە دەكرێ شتێكی باشە).\nمەسەلەی چواردەیەم: ئەوەی كە پەیوەندە بە رێگریكردن لە قوربانیكەر لە تاشینی مووی و نینۆك كردن:\nهەموو ساڵێك ئەم مەسەلەیە دەوروژێنرێ، خەڵكی سەرقاڵدەكرێن پێیەوە، پێمخۆشە لێرەدا روونیبكەمەوە كە چەند مەسەلەیەكی گرنگ هەن ئەوانیش ئەمانەن:\n1- بێگومان لەسەر ئەم مەسەلەیە فەرموودیەكی راست و دروست هاتووە كە موسلیم بە سەنەدی خۆی لە ئوم سەلەمەوە (خوا لێی رازی بێت) ریوایەتیكردووە كە پێغەمبەر (صلى الله عليه وسلم)فەرموویەتی: ((ئەگەر دە رۆژی یەكەمی -مانگی زیلحیججە- هاتەپێش و یەكیك لە ئێوە ویستی قوربانی بكات با موو لە سەر و پێستی نەكاتەوە))، لە ریوایەتێكیشدا هاتووە كە فەرموویەتی: ((با نە موو لەخۆی بكاتەوە، نە نینۆك بكات)) ئەم فەرموودەیەش راستەو رواڵەتی فەرموودەكە وەرگیراوە كە هەندێ لە زانایان كردوویانەتە بەڵگە لەسەر قەدەغەكردنی، ئیبن قودامە وتوویەتی: (ئەمە گوتەی هەندێ لە زانایانمانە كە ئیبن مونزیر لە ئەحمەد و ئیسحاق و سەعیدی كوڕی موسەییبەوە دەیگێڕێتەوە، قازی و كۆمەڵێكیش لە زانایانمان وتوویانە: ئەو كارە كەراهیەتی -واتە كەراهیەتێكی پاكژكەرە (كراهية تنزيهية) و حەرامكراو نیە-، مالیك و شافیعی هەر ئەم قسەیە دەكەن چونكە عائیشە -خوا لێی رازی بێت- وتوویەتی: من خۆم ملوانكەی ئاژەڵی دیاریی مەككەی پێغەمبەرم (صلى الله عليه وسلم) (هدی) دەهۆنییەوە پاشان پێغەمبەر (صلى الله عليه وسلم) بەدەستی خۆی دەیكردنەوە ملیان، پاشان دەیناردن، تا ئاژەڵەكەی سەردەبڕی هیچ شتێكی لە خۆی حەرام نەدەكرد كە خوای گەورە بۆی حەڵاڵ كردبێ..)) بوخاری و موسلیم ریوایەتیان كردووە، ئەبو حەنیفە دەڵێ: (هیچ كەراهەتێكی نیە).\nكەواتە ئەم زانایانە -كە زۆرینەن- فەرموودەكەی ئوم سەلەمەیان (خوا لێی رازی بێت) والێكداوەتەوە كە مەسەلەكە كەراهیەتی پاكژكەرەوەی هەیە یان رێگاپێدراوە، چونكە رێگریكردن با لە رواڵەتیشدا لای كۆمەڵێك لە زانایان بەڵگە بێت لەسەر حەرامكردن، بەڵام ئەم گوتەیە كۆدەنگی زانایانی لەسەر نیە، بەڵگەكانیش بەهەمانشێوە بە ئاراستەی غەیری قەدەغەكردندا دەیبەن، لە گرنگترینی ئەو بەڵگانە فەرموودەكەی عائیشەیە (خوا لێی رازی بێت) كە فەرموودەیەكی راستەو بوخاری و موسلیم ریوایەتیان كردووە، ئەو فەرموودەیە كە شافیعی لەبارەیەوە وتوویەتی: (ئەو مانایە دەدات بەدەستەوە كە مرۆڤ ئەگەر نیەتی ناردنی ئاژەڵی دیاریی مەككەی (هدی) لە حەجدا هێنا ئیتر هیچ شتێكی لەوبارەیەوە لێ قەدەغە ناكرێت، ئیرادەی ناردنی ئاژەڵیش بۆ (هدی) لە حەجدا ئیرادەیەكی بەهێزترە لە ئیرادەی قوربانیكردن).\nئێمەش ئەم رایەمان لا بەهێزترە، چونكە ئەسڵ لە مەسەلەكەدا پێدانی ئەستۆپاكییە (براءة الذمة)، قەدەغەكردنیش بە بەڵگەیەكی راشكاو و دروست و راست نەبێت كە هیچ ماناگۆڕینێ هەڵنەگرێ ناسەلمێت، خوای گەورەش زاناترە.\n2- ئەم راجیاوازییە تەنها لە بڕینی موو یان تاشینی، وە لە مەسەلەی نینۆككردندایە، جگە لەو دووانە ئیتر هیچ راجیاوازییەك لە شتەكانی تردا نیە كە رێگربن لە قوربانیكردنەكەی، لەوانەش سەرجێگەیی لەگەڵ هاوسەردا و هاوشێوەی دەربارەی كەسێك كە بیەوێت قوربانی بكات.\n3- ئەم حوكمە لەوەی كە خۆگرتنەوە لە مووكردن سوننەتە یان واجبە، وە فەرامۆشكردنی حەرامە یان مەكروهێكی پاكژكەرەوە بێت یان رێگاپێدراو بێت تایبەتە تەنها بە كەسی قوربانیكەرەوە، ئەندامانی خێزانەكەی و ئەو كەسە كە قوربانی لەبری ئەو دەكات ناگرێتەوە، ئەمەش لە رۆژی نیەتهێنان و بڕیاردان بەوەی كە بە دڵنیایی قوربانی دەكات دەست پێدەكات.\nمەسەلەی پازدەیەم: گواستنەوەی قوربانییەكان و گرتنی كۆمەڵە خێرخوازییەكان بە بریكار:\nیەكێك لەو نیعمەتانەی كە پەروەردگار سوپاس بۆ خوای گەورە لە وڵاتی قەتەر بەتایبەتی، وڵاتانی كەنداو بە گشتی پێیبەخشیوین نیعمەتی ئەمن و ئاسایش و زۆری رزق و رۆزی و ماڵ و سامان و دەوڵەمەندییە، ئەمەش بەخششێكی گەورەیەو دەخوازێ لێی ببەخشرێ، ئەمە لەكاتێكدا كە گەلانی هەندێ لە وڵاتە ئیسلامییەكانی تر دەناڵێنن بەدەست برسێتییەوە، پارووە نانێكیان نیە، هەیانە دەیانبینی كە دەڵێن وا بۆ چەند مانگێكە تامی گۆشتمان نەچەشتووە، جا لەسایەی ئەم بارودۆخەدا ئەوا بڕیاردان بە گواستنەوەی قوربانیی بۆ ئەو هەژارە داماوانە لە سوریا، فەلەستین، عیراق، ئەفەریقیا و بۆرما و كشمیر و هاوشێوەیان لە وڵاتانی ئیسلامیدا دەبێتە بڕیاری بەهێز و گونجاوە لەگەڵ مەبەستەكانی شەریعەتدا، ئەم گوتەیە نەیار نیە لەگەڵ هیچ دەقێك لە دەقەكانی قورئان و سوننەتدا، پێشتر فەتوای كۆمەڵییانە دەرچووە بە گواستنەوەی زەكات كە پایەی سێیەمە و هیتریش، جگە لەوەش ئەوەی كە قوربانیكەر كەسێكیتر -وەك كۆمەڵەیەكی خێرخوازی متمانەپێكراو بكاتە بریكار- كۆدەنگی زانایانی لەسەرە- هەروەك لەمەوپاش بەتێروتەسەلی قسەی لێدەكەین-.\nئەو قسەیەش كە هەندێ لە زانا هاوچەرخەكان دەیوروژێنن گوایا بە گواستنەوەی قوربانیی ئیتر ئەم رێوڕەسمە پیرۆزە دەرناكەوێ ئەوە گوتەیەكی نەسەلمێنراوە، چونكە سوپاس بۆ خوا رێوڕەسمەكە لە هەموو وڵاتێكدا ئەنجامدەدرێ، جا ئەگەر بەوە قایل بووین كە موسڵمانان یەك ئوممەتن، یەك جەستەن، ئەوا ئەنجامدانی ئەو رێوڕەسمە لەو وڵاتەدا كە قوربانییەكەی بۆ دەگوێزرێتەوە جێبەجێ دەبێت، هەروەها نیەت و خواپەرستیی و پارێزكاریی بناغەی سەرەكین لە مەسەلەكەدا، خوای گەورە دەفەرموێ: [لَن يَنَالَ اللَّهَ لُحُومُهَا وَلَا دِمَاؤُهَا وَلَكِن يَنَالُهُ التَّقْوَى مِنكُمْ]سورة الحج(37)، بەهەمانشێوە مەبەستەكانی قوربانییەكە تێركردنی هەژار و نەدار و داماوانە، چونكە خوای گەورە دەفەرموێ: (وَأَطْعِمُوا الْبَائِسَ الْفَقِيرَ) ، پێغەمبەریش (صلى الله عليه وسلم) كاتێ خەڵكی بینیوە كە لە ناڕەحەتیدان قەدەغەی كردووە لە پاشەكەوتكردنی گۆشتی قوربانی، كاتێكیش بینیویەتی كە خەڵكی لە خۆشگوزەرانیدان رێگای پێداوە.\nبەڵام باشتر وایە ئەو كەسەی توانای هەیە قوربانی بكات با تەنها یەك سەر لە وڵاتی خۆیدا بكاتە قوربانی كە بۆ دەرخستنی رێوڕەسمەكەیە. خۆیشی هەستێ بە سەربڕینی، یان ئامادەی سەربڕینی بێت، لە گۆشتەكەشی بخوات، ئینجا ئەویتری بنێرێ بۆ هەژارە داماوەكانی سوریا و فەلەستین و هاوشێوەكانیان.\nیەكێك لە فیقهناسان وێنەیەكی نزیك لەو وێنەیەی باسكردووە كە لە ئەمڕۆدا روودەدات، ئەویش مامۆستا موحەممەد كوڕی سولەیمانی كوردییە كە لە پەراوێزەكەیدا لەسەر شەرحی ئیبن حەجەر باسیكردووە، مامۆستا دیمیاگی لە كتێبی إعانە الگالبین دا هێناویەتی، پرسیار لە مامۆستا بەڕەحمەت بێت كراوە كە: (داب و نەریتی خەڵكی وڵاتی جاوە وەهایە كە كەسێك دەكەنە بریكار تا ئاژەڵی حەوتم یان قوربانییان لە مەككە بۆ بكڕێ، ، لە مەككەش سەرببڕدرێ بۆی.. فەتوات بەچییە؟\nلە وەڵامدا وتوویەتی: دروستە بریكار بگیرێ بۆ كڕینی ئاژەڵی قوربانیی و حەوتم، یان قوربانیكردن و سەربڕینیشی، با لە وڵاتی غەیری وڵاتی قوربانیكەر و حەوتمكەردا بێت...، پێشەوایانمان رێگایانداوە بریكار لەو كەسانە بگیرێ كە لە سەربڕینی قوربانییەكەو لە كڕینیدا قوربانیان حەڵاڵە...).\nمەسەلەی شازدەیەم: قوربانیكردن بە بەرخی ئوسترالی، یان دووگ بڕدراو:\nبەرخی ئوسترالی ئەگەر ئەو مەرجانەی تێدابوو كە باسمانكردن -هەروەك لە پێشەوە هاتووە- ئەوا هەروەك دروستە قوربانیی بە غەیری ئەو بكرێ ئەوا دروستە ئەویش بكرێتە قوربانیی، بەتایبەتی ئەگەر نەبوونی دووگ لەبەرئەنجامی سروشتی پێكهاتەی جەستەی خۆیەوە بێت و مرۆڤ دەستی تیایدا نەبێت، هەروەك چۆن دروستە بزن بەبێ دووگ بكرێتە قوربانی.\nبەڵام ئەگەر هاتوو دووگی هەبووبێت و دواتر بڕدرابێت ئەوا ئەمەش بە گوتەی بەهێزی زانایان هەر زیانێكی نیە، چونكە ئەمە كاریگەری نیە لەسەر گۆشتەكە، هەروەها خەساندن كاریگەری نیە لەسەر گۆشت و دروستە ئەو ئاژەڵە كە گونی نیە وەك ئەوەی گونی هەیە بكرێتە قوربانی.\nمەسەلەی حەڤدەیەم: تێپەڕبوونی كاتی قوربانیكردن:\nئەگەر كاتی دیاریكراوی قوربانیكردن تێپەڕی كە بریتییە لە هەر چوار رۆژی (10، 11، 12، 13) لە مانگی زیلحیججە كە لەدوای نوێژی جەژن یان كاتی تەواوبوونی نوێژی جەژنەوە دەست پێدەكات و بە خۆرئاوابوونی رۆژی چوارەم كۆتایی دێت، ئیتر كاتی قوربانیكردن تێدەپەڕێ، لەو حاڵەتەدا بۆی هەیە لەدوای چوار رۆژەی جەژن سەریببڕێ بەڵام ئەوكات دەبێتە خێر بۆی.\nمەسەلەی هەژدەیەم: نرخی قوربانییەكە بە نەقدی بدرێ بە هەژاران لە جێی سەربڕینی، لەبەر پێویستی زۆریان بە پارەكە بە نەقدی زیاتر لە گۆشتەكەی.\nوەڵام: ئەم كارە جێگای قوربانییەكە ناگرێ، لەبەر ئەم خاڵانەی خوارەوە:\nیەكەم- سەربڕینی قوربانیی رێوڕەسمێكی گەورەیە لە رێوڕەسمە پیرۆزەكانی ئیسلام، هەبوونی و بە گەورە راگرتنی لە مەبەستەكانی شەریعەتە، خوای گەورە دەفەرموێ: [ذَلِكَ وَمَن يُعَظِّمْ شَعَائِرَ اللَّهِ فَإِنَّهَا مِن تَقْوَى الْقُلُوبِ]سورة الحج(32)، ئەوەش كردەوەی پێغەمبەر (صلى الله عليه وسلم)و جێنشینە راشیدەكانی و هەموو ئەوانە بووە كە بە چاكە شوێنكەوتەی ئەوان بوون، لەبەرئەوە بە هیچ جۆر ناكرێ ئەو رێوڕەسمە پشتگوێ بخرێ، نرخیش جێگای قوربانییەكە ناگرێتەوە.\nدووەم- كەواتە پێدانی نرخی قوربانییەكە بە هەژاران بە نەقدی بە نیەتی قوربانیكردن، ئەوا هەروەك باسمانكرد جێگای قوربانی ناگرێتەوە.\nبەڵام ئەگەر روونبوویەوە كە پێویستییان بە پارە زیاتر و زەرورتر بوو، ئەوا ئەوكات هەندێ لە خێرو خێراتیان پێدەدرێ، تەنانەت زەكاتیش خاوەنەكەی دەیەوێت چەندە بدات با بەپێی مەرجەكانی بیدات پێیان، لەم حاڵەتەشدا پاداشتی زۆر گەورە بەویستی خوای گەورە دەست ئەو كەسە دەكەوێت.\nچونكە شەریعەت میزانێكی بۆ هەرشتێك داناوە، قوربانیكردنیش رێوڕەسمێكەو میزانی خۆی هەیە، خێرە گشتییەكانیش میزانی خۆیان هەیە، زەكات میزانی خۆی هەیە، ناكرێ تێكەڵ بكرێن.\nسێیەم- زۆرینەی زانایان وتوویانە كە قوربانیكردن چاكترە لە خێری گشتی -لە رواڵەتدا- چونكە قوربانیكردن هەندێ لە فیقهناسان بە واجبی دەزانن، خوای گەورە دەفەرموێ: [فَصَلِّ لِرَبِّكَ وَانْحَرْ]سورة الكوثر(2).\nبەشێوەیەكی گشتی پاداشت لای خوای گەورەیەو بۆ هەركەس زاتی خۆی بیەوێت بەپێی نیەت و پێویستبوون بە چەند قات پاداشتی دەداتەوە، بەڵام پێویستە رێوڕەسمەكان پیادە بكرێن، خوای گەورەش زاناترە.\nمەسەلەی نۆزدەیەم: تایبەتكردنی قوربانیی بە یەك خێزان:\nتایبەتكردنی قوربانیی بە ئەندامانی یەك خێزان لە حاڵەتێكدا دروستە كە خێزانەكە خێزانێكی گەورە بێت، بەڵام ئەگەر خێزانەكە بچوك بێت پێویستە كەسانیتر بەشداربن لەگەڵیاندا، بەتایبەتی لەم سەردەمەماندا كە نەداران زۆرن و ناكرێت یەك سەر قوربانی بۆ تەنها یەك خێزان بێت، ئەوانیتر هیچیان نەگاتە دەست، مەگەر لە بارێكدا نەبێت كە بەرژەوەندییەكی شەرعی متمانەپێكراو بوونی هەبێت.\nمەسەلەی بیستەم: رادەستكردنی قوربانییەكە (بە زیندوویی) بە خێزانە هەژارەكان كە خۆیان هەستن بە سەربڕینی:\nیەكەم- قوربانییەكە -هەروەك لەپێشەوە باسكراوە- پێویستی بە نیەتهێنان هەیە، هەروەها لە كاتی خۆیدا سەرببڕدرێ كە لەدوای نوێژی جەژنی قوربانەوە رۆژی دەی زیلحیججە دەست پێدەكات و تا خۆرئاوابوونی رۆژی سیازدەی مانگی زیلحیججە بەردەوامە.\nدووەم- جا بۆئەوەی قوربانییەكە لەم حاڵەتەدا راست و دروست بێت، ئەوا دەكرێ یەكێك لەم دوو رێگاچارەیە پەیڕەو بكرێن:\nرێگاچارەی یەكەم: كەسی قوربانیكەر خۆی هەستێ بە سەربڕینی قوربانییەكەی لەو كاتەدا كە باسمان كردووە، پاشان رادەستی خێزانێكی گەورەی بكات.\nرێگاچارەی دووەم: قوربانییەكە بە زیندوویی بدات بە سەرۆكی خێزانەكە و بیكاتە بریكاری خۆی بە سەربڕینی قوربانییەكە لەماوەی سەربڕینی قوربانیی دا (واتە دوای نوێژی جەژن تا رۆژی چوارەم) لەباتی قوربانیكەرەكە، ئینجا هەستێ بە وەرگرتنی چواریەكی بۆ خۆی، یان سێیەكی، ئەویتریشی بدات بەوانەی كە شایستەن.\nمەسەلەی بیست و یەكەم: نرخی قوربانییەكە بە پارەی نەقد بدرێ بە كۆمەڵەیەكی خێرخوازیی متمانەپێكراو.\nیەكەم- پێشتر روونمانكردەوە كە پێدانی نرخی قوربانییەكە بە پارەی نەقد لەجیاتی سەربڕینی ئەوا ئەو كارە جێگای قوربانییەكە ناگرێت، چونكە ئەو رێوڕەسمە پیرۆزەی تێدا دەستەبەر نابێت كە سەربڕینی قوربانیی بۆ مەبەستی بە گەورە راگرتنی خوای گەورەو تێركردنی نەدارانە، لەبەرئەوە وتمان: نابێت لەجیاتی قوربانییەكە پارەی نرخەكەی بدرێ.\nدووەم- هەروەها لەپێشەوە روونمانكردەوە ئەو كەسەی كە نیەتی قوربانیكردنەكەی هێناوە باشتر وایە خۆی هەستێ بە سەربڕینی قوربانییەكەی، یان ئامادەی سەربڕینی بێت، بەڵام ئەگەر هاتوو ئەوە ئاسان نەبوو بەتایبەتی ئەگەر هاتوو سەربڕینی قوربانییەكە لە دەرەوەی وڵاتی قوربانیكەر بوو، كە ئەوەش بە مەبەستی گەیشتنیەتی بە دەستی ژمارەیەكی زۆر لە نەداران.\nسێیەم- ئەگەر كەسەكە نیەتی قوربانیكردنی بە مەڕ یان كاوڕ یان بزن یان رەشەوڵاغ یان وشترێك هێناو نرخی قوربانییەكەی بە پارە دایە دەست یەكێك لە كۆمەڵە خێرخوازییە باوەڕپێكراوەكان، وەك كۆمەڵەی قەتەری خێرخوازیی لە وڵاتی قەتەر، یان رابیتەی ئیسلامی خێرخوازی لە عیراق، ئەوا بەو كارەی ئەو كۆمەڵە خێرخوازییە دەكاتە بریكاری خۆی بۆ هەستان بە كڕینی قوربانییەكەی، پاشان سەربڕینی لەجیاتی كەسی قوربانیكەر، وە دابەشكردنی، برایانمان لە كۆمەڵە خێرخوازییە ئیسلامییەكان ئەمە دەزانن و لە كاتی سەربڕیندا دەڵێن ئێمە بە وەكالەت لەجیاتی خاوەنانی قوربانییەكان ئەم كارە دەكەین.\nچوارەم- بەڵگەش لەسەر رەوایی و دروستی بریكارگرتن بەشێوەیەكی گشتی ئەوەیە كە گرێبەستی بریكارگرتن كۆدەنگی زانایانی لەسەرە، بەڵگەی تایبەتیش بریتییە لەم فەرموودەیە كە موسلیم بە سەندی خۆی لە جابرەوە (خوا لێی رازی بێت) دەیگێرێتەوە كە وتوویەتی: ((پێغەمبەر (صلى الله عليه وسلم) لە حەجی ماڵئاواییدا شەست و سێ وشتری سەربڕی، فەرمانیشی بە عەلی -خوا لێی رازی بێت- كرد كە ئەوانیتر سەرببڕێ كە سی و حەوت وشتر بوون)).\nهەروەها ئەو فەرموودەیە كە ئەبو داود بە سەنەدی راست و دروست لە عوروەی باریقییەوە ریوایەتیكردووە كە وتوویەتی: ((پێغەمبەر (صلى الله عليه وسلم)دینارێكی پێداوە تا قوربانییەك، یان مەڕێكی پێبكڕێ، ئەویش دوو مەڕی پێكڕیوە، یەكێكیانی فرۆشتووە بە یەك دینار، ئینجا مەڕێك و دینارێكی هێناوەتەوە بۆ خزمەتی، پێغەمبەریش-صلی الله علیە وسلم- دۆعای فەڕو بەرەكەتی بۆ كردووە لە كڕین و فرۆشتنیدا، لەوە بەدواوە ئەگەر عوروە خۆڵیشی بكڕیایە ئەوا هەر قازانجی دەكرد تیایدا))، ئەم فەرموودەیە بە راشكاوی ئاماژە دەدات بە دروستی بریكارگرتن لە قوربانیكردندا.\nحافز ئیبن حەجەریش لە كتێبی (بلوغ المرام) دا بەشێكی تایبەت كردووە بە دروستی بریكارگرتن لە سەربڕینی دیاریی مەككە (هدی) و لە قوربانیدا، لێرەدا پشتی بەستووە بە فەرموودە پێشووەكەی جابر كە بەڵگەیە لەسەر بریكارگرتن لە سەربڕین و دابەشكردندا.\nفیقهناسانی پێشین بەهەمانشێوە قسەیان لەمبارەیەوە كردووە، پێشەوا نەوەوی وتوویەتی: (ئەگەر كەسێكی خستە جێگای خۆی ئەوا دروستەو رای جیاوازیی لەسەر نیە)، زەڕكەشی لە پرسی بریكارگرتن بۆ قوربانیكردن وتوویەتی: (دروستە كەسێك بكاتە بریكاری خۆی بۆی سەرببڕێ، نیەتی ئەوی لێبێنێ).\nكەواتە بریكار لێرەدا وەك قوربانیكەری بریكاردەر وایەو بۆی نیە پێستەی قوربانییەكە یان هەر شتێكی هاوشێوەی بە نیەتی كرێ یان هەرشتێكیتر وەربگرێ، بەڵام مافی هەیە پشكی خۆی لە گۆشتەكە وەك كەسانیتری شایستە وەربگرێ.\nئێمەش بەردەوام رێنمایی بە كۆمەڵە خێرخوازییەكان دەدەین كە پابەندبن بە مەرجەكان و دیسپلینە شەرعییە تایبەتەكان بە بریكار، كە دەبێت كڕینی قوربانییەكە بە شێوەی شەرعی بێت، هەروەها پابەندبن بە مەرجەكانییەوە، بە كاتی سەربڕینی، بە نیەتهێنان بە ناوی خاوەنەكانیانەوە، بە بەش بەشكردنی گۆشتی قوربانییەكان بە تەواوی و دابەشكردنیان بەسەر هەژاران و نەداراندا، بەم كارەشیان ئەوا ئەو ئەركە شەرعییەی دەكەوێتە ئەستۆیان جێبەجێیان كردووە.\nئەمانە ئەو مەسەلە گرنگانە بوون كە ویستم روونیانبكەمەوە، مەبەستیشم لەمەدا خستنەڕووی فراوانی سنوری شەرعە، هەروەها گرنگێتی مەبەستەكانی شەریعەتە و زەرورەتی پێشكەشكردنیانە لە رووی رواڵەت و دەقەوە، بەهەمانشێوە ئەوپەڕی گرنگیدانە بە مەسەلە گشتییەكان لەگەڵ رەچاوكردنی لق و هۆكارەكان، بەڵام بەهەندگرتنی قورسایی هەریەكەیان بەتەواوەتی (هەریەكەو مافی خۆیی بدەنێ).\nئاواتەخوازم تەواوی ئوممەتی ئیسلامی هەموو ساڵێك لە خێرو خۆشیدا بێت.\nكۆتا نزاو پاڕانەوەمان سوپاس و ستایش تەنها بۆ پەروەردگاری جیهانیانە\nوصلي الله علي سيدنا محمد وعلي يَ‌له وصحبة وسلم\nبەهۆی ڕووداوێكی هاتوچۆوە 7 بریندار هەیە


چارەسەرکردنی کێشەیەکی ویندۆسی 10 کە زۆر کەس بە دەستیەوە دەناڵێنێت\nسەرەتا»سیسته‌م OS»ویندۆز»چارەسەرکردنی کێشەیەکی ویندۆسی 10 کە زۆر کەس بە دەستیەوە دەناڵێنێت\nلەلایەن Othman Ahmed لە 13/02/2018 0 Comments\nوەک لە وێنەکە دا دیارە کاتێک کۆمپیوتەرەکەت توشی ئەم گرفتە دەبێت ، چەندین جار فۆڕماتی کۆمپیوتەرەکەت بکەیت یان سەرجەم ئەو ڕێگایانە بەکاربهێنیت کە لە لایەن خودی کۆمپانیای مایکڕۆسۆفت دانراوە ئەوا نابێتە چارەسەر .\nهەڵبەتە کێشەکە بەم شێوەیە : لە بەشی ڕێکخستنی گشتی کۆمپیوتەر دا واتا کلیکی ڕاست لەسە Desktop بکە و لەوێدا Personalize هەڵبژێرە پاشان لە پەنجەرەی ڕێکخستن دا کرتە لەسەر بەشی Windows Update بکە ، ئەگەر هەمان ئەم کێشەت هەبوو وەک لە وێنەکەدا بە هێڵی سور نوسراوەتەوە ، ئەوا ئەم هەنگاوانەی خوارەوە بەتەواوی بێ ئەوەی پاش و پێشی بکەیت جێ بەجێی بکە :\n١- کۆمپیوتەرەکەت بە هێڵێکی ئینتەرنێتی باش ببەستەوە.\n٢- کرتە لەسەر Start بکە و لەوێدا لە بەشی بۆکسی گەڕان دا بنوسە Command Prompt کلیکی ڕاستی لەسەر بکەو Run As Administrator هەڵبژێرە .\n٣- لەم پەنجەرە دا ئەم کۆدانە وەک خی بنوسە یەک لەدوای یەک کە بریتین لە چوار دانە ، وریابە پاش و پێشیان نەکەیت ، تۆزێک کاتیان ئەوێت بەڵام بۆ هەر یەکێکیان بوەستە تا تەواو ئەبێت دانە بە دانە:\n٤- دوای هەنگاوی ٣ پەنجەرەی Command Prompt دابخە .\n٥- لەسەر Desktop دا کلیکی ڕاست بکە ، بەشی Personalize هەڵبژێرە .\n٦- بەشی Time & Language هەڵبژێرە .\n٧- لە بەشی دەستەڕاستی پەنجەرە کەدا سەرنج بدە Time zone و لە هەڵبژاردنی جۆری کات دا بەشی Pacific Time (US & Canada) هەڵبژێرە .\n٨- هەردوو بەشی Set time zone automatically و Set time automatically دا بخە و لەژێر ئەوان لە بەشی change date and time دا کرتە لەسەر Change بکە و کات و بەروار ڕێک بخەرەوە .\n٩- ڕیستارت بە کۆمپیوتەرەکەت بکە .\n١٠- هەنگاوی ژمارە ٥ دووبارە بکەوەو پاشان بەشی Windows Update هەڵبژێرە و کرتە لەسەر Check For Updates بکە .\n١١- چاوەڕوان بە تا ئەم بەشە کارەکانی تەواو دەبێت پاشان هەنگاوی ژمارە ٩ دووبارە بکەوە .\nبێ گومان بونی ئەم کێشەیە گرفتێکی گەورەیە لە ویندۆسی 10 دا چونکە ناتوانێت ئامێرەکەت نوێ بکاتەوەو پێناسەی نوێ بۆ پارچەکانت دابین بکات ، هەروەهاکێشەیەکی گەورەشە بۆ ئەنتی ڤایرۆس مەبەستم Windows Defender چونکە بێ بەش دەبێت لە هەر گۆڕانکاریەکی تازەو نوێ دا .\nئامادەکردنی::پێرس سەفین عثمان\nبابەتەكانی پێشووترپرۆگرامێک ھاوشێوەی فۆتۆشۆپ بە ئۆنلاین بەکاربھێنە!\nبابەتی دواتر توێژینەوەیەک دەریدەخات کە بەکارهێنەرانی فەیس بووک کەمدەکات\nئاگاداری ئەم جۆرە ڤایرۆسە بن.بەکارهێنەرانی سیستەمی ئەندرۆید\nلەلایەن Brwa Jaza 14/11/2016\nلەم دواییانەدا جۆرە ڤایرۆسیک بڵاو بۆتەوە لە سیستەمی ئەندرۆید واتە Galaxy . Sony . Htc…\nچۆنیەتی لۆگ ئاوت کردنی ئیمەیڵ لە ئاوت لووک لە سەر سیستەمی ئەندرۆید\nئیمەیڵی Out look سەر بە کۆمپانیای مایکرۆسۆفتی ئەمریکی یەکێکە لە ئێمەیڵە هەرە سەرکەوتوەکان کە هاککردنی زۆر…\nچۆنیەتی چارەسەر کردنی ئیرۆری Connection Failed لە کاڵی لینۆکس.\nلەلایەن Ehsan Faramarz 01/10/2019\nباسێکی کورت سەبارەت بە ئیرۆری Kali Roules ئەم ئیرۆرە ڕووبەرووی بەشێک لە بەکارهێنەرانی کاڵی لینۆکس…\nلەلایەن arkan ahmed 16/05/2016


زانکۆی ڕاپەڕین - كۆنفڕانسی "گەشەپێدانی راپەڕین و خوێندنەوەیەكی نوێ بۆ رەهەندەكانی" دەستبەكارەكانی دەكات\nكۆنفڕانسی "گەشەپێدانی راپەڕین و خوێندنەوەیەكی نوێ بۆ رەهەندەكانی" دەستبەكارەكانی دەكات\nبڵاوکراوەتەوە لە 03 ئازار 2016 . سەردانەكان: 549\nبڕیارە رۆژانی ٦-٧ / ٣ / ٢٠١٦ زانكۆی راپەڕین لە یۆبیلی زیوینی راپەڕیندا كۆنفڕانسی (گەشەپێدانی راپەڕین و خوێندنەوەیەكی نوێ بۆ رەهەندەكانی) لەهۆڵی چالاكیەكانی راگەیاندن و رۆشنبیری لەناو كەمپی نوێی زانكۆ لەشاری رانیە سازبكات.\nكۆنفرانسەكە لەسەر مەزنترین ڕووداوی مێژووی هاوچەرخی كوردو تەواوی دەرهاویشتەو ئەنجام و لێكەوتە هزری و سیاسیی و ئیداریی و كولتورییەكانی رێكخراوە، هەروەك لەكۆنفڕانسەكەدا (١٩) توێژینەوەی زانستی لەرەهەندی جیاواز كە لەلایەن توێژەری ئەكادیمیی و خاوەن بڕوانامەی بەرز نووسراون و ئامادەكراون لەگەڵ چەندین چالاكیی دیكەی رۆشنبیری و هونەری پێشكەشدەكرێن .\nزانكۆی راپەڕین لە ساڵی (٢٠١٥)وە، لەڕێگەی لیژنەیەكی زانستییەوە كار بۆ ئەنجامدانی كۆنفرانسی (گەشەپێدانی راپەڕین و خوێندنەوەیەكی نوێ بۆ رەھەندەكانی) دەكات.\nئەم كۆنفرانسە، كە ئامانج لە ئەنجامدانی خوێندنەوەی بابەتییە بۆ دەرهاویشتە و ئەنجام و لێكەوتە هزری و سیاسیی و ئیداریی و كولتورییەكانی ڕاپەڕین، ماوەی دوو رۆژ دەخایەنێت و لە پێنج پانێڵدا ١٩ توێژینەوەی زانستی تێدا پێشكەشدەكرێن.\nشایانی باسە، ئەم كۆنفڕانسە یەكەمین كۆنفڕانسی زانستییە لەسەر ئاستی هەرێمی كوردستان کە بەشێوەیەكی ئەكادیمی لەسەر راپەڕینی (٥ی ئاداری ١٩٩١)سازكرابێت، راپەڕینی ٥ئاداری ١٩٩١ لەشاری رانیەوە كڵپەی سەند هەربۆیە لەئێستادا شارەكە بە (دەروازەی راپەڕین) بانگدەكرێت و ئەم راپەڕینە مەزنە تا نەورۆزی هەمان ساڵ سەرجەم شارەكانی كوردستانی گرتەوە و لەدەستی رژێمی دیكتاتۆری بەعس، كوردستان بەیەكجاری رزگاركرا، و بەرئەنجامی راپەڕینەكەش دروستكردنی پەرلەمانی كوردستان و حكومەتی هەرێمی كوردستان و ئەزموونی خۆبەڕێوەبردنی كوردستانی باشوری لەمێژووی هاوچەرخی كورددا هێنایە كایەوە.\nتەواوی کارنامەی کۆنفرانسی (گەشەپێدانی راپەڕین و خوێندنەوەیەکی نوێ بۆ رەھەندەکانی) بەشێوەی PDF .


زاناکان: شه‌پۆلی گه‌رما ده‌گاته ئاستێک که پێشتر نه‌بینراوه\n2017-08-14 [07:04 AM]\nگۆڕانکاری که‌ش و هه‌وا و ژینگه به‌مدوایانه له باشووری ئاسیا ده‌رده‌خات به‌هاتنی ساڵی 2100 ژیان تێدا ته‌ندروست نابێت ئه‌گه‌ر بێت ڕێژه‌ی بڵاوبوونه‌وه‌ی گاز که‌م نه‌بێته‌وه.\nله توێژینه‌وه‌یه‌کدا له گۆڤاری په‌ره‌سه‌ندنی زانستیدا بڵاوکراوه‌ته‌وه توێژه‌ر ئه‌لفاتیح ئه‌لتاهیر له په‌یمانگای زانستی که‌ش و هه‌وای ده‌ریاکان له په‌یمانگای ماساشۆسیست بۆ ته‌کنه‌لۆجیا ده‌ڵێت هه‌نگاوی لاواز بۆ نه‌هێشتنی گۆڕانکاری که‌ش و هه‌وا ده‌نرێت، به‌مه‌ش شه‌پۆلی گه‌رما ده‌گاته ئاستێک که پێشتر نه‌بینراوه.\nتوێژینه‌وه‌که ده‌ڵیت ئه‌وه‌ی جێگای سه‌رنجه ناوچه ئاویه‌کانی مرۆڤی بۆ نیشته‌جێبوون ڕاکێشاوه ده‌بێته هۆکارێک ژیان له‌و ژینگه‌یه‌دا ناکرێت، به‌واتایه‌کی که ئه‌و جێگایانه گه‌رمترین نابێت، به‌ڵکوو به‌هۆی به‌رزی ڕێژه‌ی شی و گه‌ر‌ماوه و ژماره‌ی زۆری دانیشتوان و که‌م ده‌رامه‌تیه‌وه، ده‌بێته جێگایه‌ک زیاتر پله‌ی گه‌رمای کووشنده ده‌بێت.\nتوێژه‌ره‌وان ڕێژه‌ی شی و که‌رمیان له‌به‌رچاوگرتوه که‌هۆکاره په‌یوه‌ست به ته‌ندروستی مرۆڤه‌وه، به‌و پێیه‌ی بوونی شێ هه‌ستکردن به گه‌رما به‌رزده‌کاته‌وه و له‌پله‌به‌رزه‌کاندا ده‌بێته هۆی گیانله‌ده‌ستدان له چه‌ن کاتژمێرێکدا.\nئەم هەواڵە 109885جار خوێندراوەتەوە


چۆن بزانین پێگاسووس هاکی نەکردووین\nگومان ده‌كرێت لایه‌نى ئیسرائیلى ئه‌و ژمارانه‌ى دیاریکردبێت تاوه‌كو هاك بكرێن له نێویاندا (17) ئاژانسى میدیایی وەک رۆژنامه‌ى لۆمۆندى فه‌ڕه‌نسى و گاردیانی بەریتانی و واشنتن پۆستى ئه‌مه‌ریكى\nKurdistan24 هه‌ولێر 16:20 2021/07/22\nجیهان هاککردنی مۆبایل پێگاسووسی ئیسرائیلی\nرێكخراوى لێبوردنى نێو ده‌وڵه‌تى، هاككردنى(50) هه‌زار ژمارە مۆبایلى له جیهان، راگه‌یاند، كه له رێگه‌ى به‌رنامه‌ى پێگاسووسی ئیسرائیلى، ژماره‌ى مۆبایلی زۆربه‌ى سه‌رۆكى وڵاتان و رۆژنامه‌نووسان و چالاكوانانى سیاسی، له‌سه‌ر ئاستى جیهاندا، هاك كردووە.\nماڵپه‌ڕى(theverge)، ئاماژه‌یپێكرد، له رێگه‌ی به‌رنامه‌یه‌كى تایبه‌ت، ده‌توانرێت بزانین، ئایا مۆبایله‌كه‌ت هاك كراوه، یاخود نا؟ كه پێویستى به ئارامگرتن و كات هه‌یه، ئه‌ویش له رێگه‌ى سیستمى (IOS)، كه زۆر به چاكى له‌سه‌ر سیستمى ئه‌ندرۆید، كار ده‌كات.\nئه‌گه‌ر هیچ هۆشدارییه‌كى نیشان نه‌دا، ئه‌وه ماناى ئه‌وه ناگه‌ینێ، كه مۆبایله‌كه‌ت به رێژه‌ى سه‌د له سه‌د، رزگاری بووه له سیستمى هاك، چونكه هاككه‌ره‌كان، ده‌یان رێگه به‌كار دێنن، بۆ ئه‌وه‌ى ئاسه‌وارى هاككردن نیشان نه‌درێت.


ئه‌رێ تۆ تووشی كێم خه‌ویێ بوویه؟ بزانه سه‌ده‌م چنه\nئازاد موختار 12/07/2021 - 11:11 هەواڵ/هەمەڕەنگ\nگه‌له‌ك ژمه گازندێ ژ كێم خەویێ دكه‌ن ده‌ما دچنه جهێ نڤستنێ، بۆ دەمەکێ درێژ تووشی كێم خه‌ویێ دبن، ئه‌ڤ یه‌كه دبیته سه‌ده‌مێ وێ یه‌كێ كو رۆژا خۆ یا دیڤدا ب هه‌ستێ ماندیبوون و دل گرانی ده‌ستپێدكه‌ن .\nبئاوایه‌كێ گشتی، دهێته شیره‌تكرن كو كه‌سێن مازن دڤێت 7هه‌یا 8 ده‌مژمێران بنڤن، زارۆكێن كو ته‌مه‌نێ وان ژدوو سالیێ كێمتر دشێن بۆ دەمێ 10 ده‌مژمێران بنڤن، یێن ته‌مه‌نێ وان ژدوو هه‌یا 13 سالی 8 بۆ 9 ده‌مژمێران بنڤن .\nدگه‌ل هه‌بوونا كێم خه‌ویێ، نڤستن بۆ دەمێ7 بۆ 8 ده‌مژمێران یا بزحمه‌ته، لێ چاره‌سه‌ری چیه؟\nتایبه‌تمه‌ند شیره‌تێ ب وێ یه‌كێ دكن داكو مرۆڤ ب ئارامی بنڤیت دڤێت خۆ ژڤان نه‌ریتێن رۆژانه دۆر بێخیت :\n1 - خارنێن گران به‌ریا بچیه جهێ خه‌وێ\n2 - ڤه‌خارنا ڤه‌خوارنێن كافاینێ وه‌كی چای و قه‌هوێ وڤه‌خوارنێن غازی\n3 - بكارئینانا ئامیرێن ئه‌لیكترونی وه‌كی موبایل و كومبیوته‌رێ\nده‌مژمێره‌كێ به‌ریا خه‌وێ .\n4 - خو دیركرن ژ ئەنجام نەدانا ڕاهێنانێن وه‌رزشی، چونكی وه‌رزش كه‌له‌ك یا بمفایه بۆ خه‌وه‌كا ئارام و یا به‌رده‌وام


چاپ بکه ده‌ستپێک > سەبرى سلێڤانەيى سەبرى سلێڤانەيى 13/12/2012 15:46\nگەلۆ ما بەرئاقلە ڕەوشا كورد و كوردستانێ يا نها جهێ ترس و ساوێ بت و ڕەوشەنبيرييا مە خوەگرتييا تێكستا ئەدەبى بت؟ هندى هند سازى و دەزگەهـهەنە، مەجبورن ليستا چالاكيێن خوە يێن هەيڤانە پر بكن، لەورا ژى هەرتشت بوويە چالاكى و داگرتنا ڤالاهييێ تەنانەت پرسێن جدى و چارەنڤيسساز ژى. ڕەوشەنبيرى نە هەژمارە، نە فەرمانبەرى يە، نە پالەيى و كەدكارى يە، نە پێستركەكە هەتا كو هندەك كەس پێ بگەهن مەرەمێن خوە يێن كەساتى و قەرەبوويا ڕەوشا خوە يا ئابۆرى يان دەروونى بكن، بەلێ ڕەوشەنبيرى بەشەكە ژ ناسناما مرۆڤى و حەزارەت و جڤاكا مەدەنى. بەرى هەيامەكى نڤيسكارەكى د جڤاتەكى دە گۆت: "رەوشا مە كوردان كامباخە و چارەسەرييا وێ پێدڤى ب قوربانيدانێ هەيە ب تايبەت ژ ئالێ نڤيسەر و ڕەوشەنبيران بەلێ كا ئەو كەسێ قوربانييێ بدت؟" ئاخاڤتنا وى بۆ من نە سەير بوو بەلێ ئيهانەتەكا مەزن بوو د دەرهەقێ وى ب خوە دە ژبەركو ئەو خوە وەكو نڤيسكار و ڕەوشەنبير حەساب دكت! پرسيارەك بۆ خواندەڤانێ هێژا: تۆ بێژى كەسێن وەسان نورمال بن؟ ئەو و هندەك كەسێن ژ توخمێ وى هزر دكن كو مللەت خشيمە، نەزانە و تشتەكى تێناگەهت! واتە، ڕێزێ ل وى مللەتى ناگرت و ل گۆر زانينا خوە سەرەدەرييێ دگەل دكت، نەكو ل گۆر ياسا و زاگۆنێن ئەخلاقى و ئەپستمى. د ڤان بيست و ئێك سالان دە، ئەرێ ژ بلى دەستهەلاتا كوردى كى بەرپرسيارە ژ چێكرنا وان جۆرە نڤيسكارێن پارسەك (متسول) و دناڤ خوە دە شكەستى؟ کو ب شێزۆفرێنیایێ نەساخە، ل سەر کاغەزان کەسەکی سیکۆلارە، سڤیلە، وێرەک و دیمۆکراسی یە، بەلێ د دۆرهێلی دە کەسەکی پاشڤەروو یە، پۆلیسە، ترسۆنەک، دووڤلانک و بێ کارێکتەرە. ب تنێ هەتا كو مرۆڤ مرۆڤ بت دڤێت بێ هەلويست نەبت، بێ قوربانيدان نەبت، نەزان نەبت، نەخوە هەگەر ئەو مرۆڤە نڤيسكار يان ڕەوشەنبير بت دڤێت چاوا بت؟! ئەڤە وێ وەهما هەڤالێ نڤيسكار عيسا تاهرى ئاماژە بۆ كرى، دسەلمينت، كو نە ب تنێ هەيە بەلێ بوويە ناسنامە و بنيات بۆ كارێكتەرا هندەك نڤيسكاران / ڕەوشەنبيران و سەدەمێن وێ وەك كو من بەرى نها گۆتى ب هەبوونا كۆمپلێكسان و ئينكاركرنا وان كۆمپلێكسان ڤە گرێدايى يە. سێمێل 17 - 10 - 2012\nمحاورة تياتيتوس لأفلاطون عن العلم ، ترجمة: أميرة حلمي مطر، دار غريب للطباعة والنشر والتوزيع، القاهرة 2000، صفحة 41. محاورة فايدروس لأفلاطون عن الجمال ، ترجمة: أميرة حلمي مطر، دار غريب للطباعة والنشر والتوزيع، القاهرة 2000، صفحة 61.  که‌رێ بۆريداني (Ane De Buridan) : که‌رێ برسي دانان قامه‌کێ و ئاڤ و کا دانان قاما دي يا ڕووبارى و گۆتنه که‌ري هه‌رێ، به‌له‌نگازى ل ئاڤێ دا، به‌لێ خه‌ندقى.  أمام عبالفتاح أمام " الأخلاق والسياسة" المجلس الأعلي للثقافة في مصر 2001، ص16.  أمام عبالفتاح أمام. ئه‌ينى ژيده‌رێ به‌رێ، ڕ 27. *پرۆسێسا سه‌رژنوو ئاڤاکرنا ئێکه‌تييا سۆڤێتستانا به‌رێ ب ڕايه‌دارييا ميخائێل غۆرباچۆڤ کو هه‌موو ئالێن ژيانێ ڤه‌گرت، واته هزر و سياسه‌ته‌ک نوو د ده‌رحه‌ق ژيانێ و دۆرهێلي ده بکاربهينن.  عبدالعزیز جادو "العقل منبع الحکمة" دار الفکر العربي، الطبعة الاولی 1978 الاسکندریة، ص14. بزڤره Sabri Silevani


ئاژانسی پاراسـتنی ئاسایشی هه‌رێمی كوردستان هه‌وڵێـكی تێرۆریستی پـوچه‌ڵ‌ده‌كاته‌وه\nی مانگی نۆ ٠٦, ٢٠٠٨\nبه‌پـێی هه‌واڵێـكی ئاژانسی پاراسـتنی ئاسایشی هه‌رێمی كوردسـتان كه ڕۆژی شه‌ممه 6 ی ئه‌یلول ڕاگه‌یه‌ندرا، هه‌وڵێـكی تیرۆریسـتی له هه‌ولێر پـوچه‌ڵكرایه‌وه كه ئافره‌تێـكی خۆكوژ به نیازبووه له نێو شـاری هه‌وڵێردا خۆی بته‌قێنێته‌وه.\nڕاگه‌یه‌ندراوێـكی ئاژانسی پاراسـتنی ئاسایشی هه‌رێمی كوردسـتان ده‌ڵێت تیرۆریستانى سه‌ر به ناو ده‌وڵه‌تى ئیسلامیى عێراق بۆ شێواندنى بارى ئاسایشى هه‌رێم و هه‌ولێرى پایته‌خت، به پـێى پلانێك به نیازبوون تیرۆریسـتێكى خۆكوژ بۆ هه‌ولێرى پایته‌خت بنێرن و ئامانجیان ئه‌نجامدانى كرده‌وه‌یه‌كى خۆكوژى بووه له ناو شارى هه‌ولێر .\nدارێژه‌رى سه‌ره‌كى ئه‌م پلانه تیرۆریسـتێك بووه به ناوى حه‌یده‌ر كه به " ئه‌بوو ئایه " ناسـراوه و خه‌ڵـكى ناوچه‌ى عامریه‌ى به‌غدایه و سه‌ر به تیرۆریستانى ده‌وڵه‌تى به ناو ئیسـلامی عێراق بووه. ئه‌و تیرۆریسـته‌ى كه ئاماده‌كرابوو كرده‌وه خۆكوژیـیه‌كه ئه‌نجام‌بدات، ئافره‌تێكى 17 سـاڵانه و ناوى دوعا حه‌مید ئیبراهیمه كه خه‌ڵكى ناوچه‌ى دۆڕه‌ى به‌غدایه. بۆ ئه‌نجامدانى كرده‌وه تیرۆریستیـیه‌كه‌ش، پشـتێنه‌یه‌كى بۆمبرێژكراو كه برى 6 كیلۆگرام مادده‌ى C4 تێدابووه ئاماده‌كرابوو. به پێى به‌رنامه‌یه‌كى هه‌والًَگرى پته‌و و له ئۆپه‌راسـیۆنێكى سه‌ركه‌وتوودا كارمه‌ند و ئه‌فسه‌رانى دژه تیرۆرى به‌رێوه‌به‌رایه‌تى ئاسایشى هه‌ولێر توانیـیان ئه‌و تیرۆریسته‌ى كه به نیازى خۆته‌قاندنه‌وه بووه، ده‌ستگیر بكه‌ن و ده‌ست به‌سه‌ر ئه‌و پشتێنه بۆمبرێژكراوه‌دا بگرن كه بۆ كرده‌وه خۆكوژیـیه‌كه ئاماده‌كرابوو.\nله كۆتایی ڕاگه‌یاندراوه‌كه‌ی ئاژانسی پاراسـتنی ئاسایشی هه‌رێمی كوردسـتان ده‌ڵێت تیرۆریست حه‌یده‌ر كه به ئه‌بو ئایه ناسـراوه و پلاندانه‌رى سه‌ره‌كى بووه له چالاكیـیه‌كانى سه‌ربازیدا كوژرا.\nده‌قی ڕاپـۆرته‌كه 221KB


خالید عه‌زیزی: به بێ دابه‌شبوون به سه‌ر جه‌مسه‌ره‌کاندا، پێویسته وه‌ک کورد زیاتر له جاران له سه‌ر خه‌ت بین. – Giareng\nخالید عه‌زیزی: به بێ دابه‌شبوون به سه‌ر جه‌مسه‌ره‌کاندا، پێویسته وه‌ک کورد زیاتر له جاران له سه‌ر خه‌ت بین.\nلە پێنج شه‌ممه - 22 10 2015\nله کۆبوونه‌وه‌یه‌کی به‌رینی ته‌شکیلاتی دا، سکرتێری گشتیی حیزبی دێموکراتی کوردستان راوبۆچوونی حیزبه‌که‌ی له پێوه‌ندی له گه‌ڵ رووداوه‌کانی ناوچه‌دا هێنایه به‌ر باس.\nپێشنیوه‌ڕۆی ئه‌مڕۆ پینجشه‌ممه، رێکه‌وتی ٣٠ی ره‌زبه‌ری ١٣٩٤ی هه‌تاوی و له کۆبوونه‌وه‌یه‌کی گشتیی کادرو پێشمه‌رگه‌کانی حیزبی دێموکراتی کوردستان دا، به‌ڕێز سکرتێری گشتیی حیزب، کاک خالید عه‌زیزی له پێوه‌ندی له گه‌ڵ چه‌ند پرسێکی سیاسیی رۆژدا، سیاسه‌ت و هه‌ڵویستی حیزبه‌که‌ی هێنایه به‌ر باس.\nله سه‌ره‌تای ئه‌م کۆبوونه‌وه‌یه‌دا که به سه‌دان که‌س له تێکۆشه‌رانی دێموکرات تیایدا به‌شداربوون، به‌ڕێز سکرتێری حیزبی دێموکرات به ئاوڕدانه‌وه له رووداوه سیاسی و ئه‌منییه‌تییه‌کانی رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست و به‌تایبه‌ت ئاڵۆزییه‌کانی سووریه، باسی له رۆڵی زلهێزه جیهانییه‌کانی وه‌ک ویلایه‌ته یه‌کگرتووه‌کانی ئامریکاو رووسیه له رووداوه‌کاندا کرد.\nله‌م پێوه‌ندییه‌دا به‌رێزیان وتی: ئه‌مڕۆژانه ئاڵوگۆرو رووداوه‌کان زۆر خێراتر له‌وه ده‌چنه پێش که پێشبینی ده‌کران. به‌تایبه‌ت هاتنی رووسیه به کرده‌وه بۆ نێو گۆره‌پانه‌که هێنده‌ی دیکه رووداوه‌کانی ئاڵۆزتر کردوه. هه‌ر بۆیه خوێندنه‌وه‌ی رووداوه‌کانی دیقه‌تی زیاتریان پێویسته.\nله درێژه‌ی ئه‌م ته‌وه‌ره له باسه‌که‌یدا به‌ڕێز کاک خالید عه‌زیزی ئاماژه‌ی به رۆڵی کۆماری ئیسلامی له رووداوه‌کانی ناوچه‌که‌دا کردوه وتی: ئێران له ژیر تیشکی دوورکردنه‌وه‌ی مه‌ترسییه‌کان له خۆی، به شێوه‌ی مه‌یدانی رۆڵی له بشێوییه‌کانی ناوچه‌که‌دا هه‌یه‌و وێده‌چی حزووری رووسیه له ناوچه‌که قوه‌تی قه‌لبێک بێت بۆ کۆماری ئیسلامی. به‌ڵام له کۆتایی دا زۆر زه‌حمه‌ت ده‌بێ که ئێران بتوانێ به ئاسانی له‌و بشێوییانه به بێ خه‌سار رزگاری بێت.\nله دڕێژه‌ی قسه‌کانی دا به‌ڕێز سکرتێری گشتیی حیزبی دێموکراتی کوردستان باسی له رۆڵ و کاریگه‌ریی کورد له هاوکێشه ناوچه‌یه‌کان دا کردو پێش هه‌مووستێک سه‌باره‌ت به هه‌ڵوێستی کورد به‌رانبه‌ر به حزووری قودره‌ته جیاوازه جیهانییه‌کان له ناوچه‌که‌دا وتی که، پێویسته کورد لانیکه‌م له کورتخایه‌ن دا ته‌نیا خۆی به به‌ره‌یه‌که‌وه نه‌به‌ستێته‌وه. به‌ڕێزیان وتی ئێمه وه‌ک کورد ده‌بێ هه‌وڵ بده‌ین زیاتر له جاران له سه‌ر خه‌ت بین و به وردبینییه‌کی تایبه‌ته‌وه به‌دواداچوونی رووداوه‌کان بکه‌ین و به پێچه‌وانه‌ی ره‌وتی رووداوه‌کانی چه‌ن ده‌یه‌ی رابردوو، ئێستا کورد له رووداوه‌کانی ناوچه‌که‌دا فاکته‌رێکی به‌رچاو و کاریگه‌ره.\nسه‌باره‌ت به هه‌ڵوێست و ئه‌رکه‌کانی حیزبی دێموکرات له‌م قۆناغه‌داو به‌رانبه‌ر به رووداوه‌کانی ناوچه‌که، خالید عه‌زیزی، سکرتێری گشتیی حیزبی دێموکرات وتی: له‌وانه‌یه هاتنی رووسیه بۆ ناو رووداوه‌کان و ناوچه‌که به پێی خوێندنه‌وه‌ی که له سه‌ر کورد هه‌یه‌تی، به خراپ نه‌زانین. له گه‌ڵ ئه‌وه‌یکه دیسان پێداگرین له سه‌ر ئه‌وه‌یکه نابی کورد به‌سه‌ر جه‌مسه‌ربه‌ندییه‌کان دا دابه‌ش بێت. حیزبی دێموکراتی کوردستان به وردی به‌دواداچوونی رووداوه‌کان ده‌کاو له نه‌هایه‌ت دا ئه‌وه‌ی بۆ حیزبی ئێمه گرینگه به‌رژه‌وه‌ندییه‌کانی خه‌ڵکی رۆژهه‌ڵاتی کوردستان و حیزبی دێموکراته.\nله پێوه‌ندی له گه‌ڵ هه‌رێمی باشووری کوردستان و رۆلی ئه‌م به‌شه له کوردستان وه‌ک یه‌که‌یه‌کی سیاسیی خاوه‌ن ده‌سه‌ڵات له ناوچه‌که‌دا، به‌رێز خالید عه‌زیزی وتی: کارتی به‌ره‌نده‌ی هه‌رێمی باشووری کوردستان شه‌ر له گه‌ڵ به‌ره‌ی تێرۆره‌و ئه‌مه‌یش مه‌وقعیه‌تی هه‌رێمی له ئاستیکی به‌رز دا پیناسه کردوه. به‌ڵام ئه‌وه‌ی جێی نیگه‌رانییه، رووداوه‌کانی ئه‌م دواییانه‌ی ناوخۆی باشووری کوردستانه. هێزه سیاسییه‌کانی هه‌رێم نابێ ئیزن بده‌ن کێشه ناوخۆییه‌کانیان له قورساییان له سه‌ر ئاستی رووداوه‌کانی ناوچه‌و شه‌ر به دژی داعش که‌م بکاته‌وه.\nهه‌ر له پێوه‌ندی له گه‌ڵ کیشه ناوخۆییه‌کانی هه‌رێمی کوردستان دا سکرتێری حیزبی دێموکرات وتی: ئێمه وه‌ک حیزبی دێموکرات ده‌خاڵه‌ت له کاروباری باشووری کوردستان دا ناکه‌ین و ته‌نیا هیوادارین که کێشه ناوخۆییه‌کانیان نه‌بێته هۆی دابه‌زینی قورسایی رۆڵی حکومه‌تی هه‌رێمی کوردستان له رووداوه‌کانی ده‌ورووبه‌ردا. به‌ڕێز عه‌زیزی وتی: ئێمه وه‌ک حیزبی دێموکراتی کوردستان له دانیشتمان له گه‌ڵ هێزه سیاسییه‌کانی باشووری کوردستاندا هه‌وڵمان داوه باس له مه‌ترسییه‌کانی ئه‌م کێشه ناوخۆییانه بکه‌ین و به چاوی هیواو هومێده‌وه روانیومانه‌ته ده‌سکه‌وته‌کانی هه‌رێمی کوردستان.\nله پێوه‌ندی له گه‌ڵ بارودۆخی ئه‌مڕۆی تورکیه‌و کێشه‌ی کورد له‌م به‌شه له کوردستاندا به‌ڕێز عه‌زیزی به ئاوڕدانه‌وه له هه‌وڵ و تێکۆشانی سیاسی و مه‌ده‌نی و جه‌ماوه‌رێی کورد له باکووری کوردستان، پێی وابوو کورد له‌م به‌شه له کوردستان زۆر باش توانیویه‌تی له مه‌جاله‌کان که‌ڵک وه‌ربگرێت و به‌ره‌وپێش بچێت. به‌ڵام به‌رێزیان نیگه‌رانیی خۆی له رووداوه‌کانی ئه‌م چه‌ند مانگه‌ی دوایی له تورکیه‌و باکووری کوردستان ده‌ربرێ و وتی: له دوایین هه‌ڵبژاردنه‌کانی پارلمانی له تورکیه‌دا کورد توانی ده‌سکه‌وتێکی باش وه‌ده‌ست بێنێ که به‌داخه‌وه به هۆی باش عه‌مه‌ڵ نه‌کردنی ده‌وڵه‌تی ئه‌ردۆغان و هێندێک لایه‌نی کوردی که ده‌یانتوانی دان به جه‌رگی خۆیان دا بگرن و بیانوو به‌ده‌سته‌وه نه‌ده‌ن، ئێستا وه‌زعه‌که باش نیه. به‌ڵام ئه‌وه‌ی بۆ کورد له باکوور گرینگه و پێویسته کاری له سه‌ر بکرێ گه‌رانه‌وه‌یه بۆ سه‌ر مێزی دانووستان و به‌ره‌وپیشبردنی پرۆژه‌ی ئاشته‌وایی له تو‌رکیه.\nله به‌شێکی دیکه‌ی قسه‌کانی دا کاک خالید عه‌زیزی باسی له بارودۆخی ئه‌مرۆ ئێران کردو به ئاماژه‌دان به سازانی کۆماری ئیسلامی و رۆژاوا له سه‌ر پرسی ناوکی، پێیان وابوو ئێران له سه‌ر ئاستی ده‌ره‌کی دا توانیویه‌تی کرانه‌وه‌یه‌ک له خۆی نیشان بدات و بۆ جاریکی دیکه سه‌رنجی کۆمه‌ڵگای نیونه‌ته‌وه‌یی بۆ لای خۆی رابکێشێ، به‌ڵام له سه‌ر ئاستی ناوخۆیی دا رێژیم بێ به‌رنامه‌یه‌و شتێکی وا نه‌کراوه که خه‌ڵک هه‌ست به گۆڕان بکه‌ن و پێی هیوادار بن.\nله چه‌ند به‌شێکی دیکه‌ی کۆبوونه‌وه‌که‌دا به‌رێز کاک خالید عه‌زیزی، سکرتێری گشتیی حیزبی دێموکراتی کوردستان باسی له چه‌ند پرسێکی ناوخۆیی نێو رێزه‌کانی حیزبی دێموکرات کرد که له لایه‌ن تێکۆشه‌رانی به‌شداری کۆبوونه‌وه‌که‌وه به گه‌رمی یه‌وه پێشوازییان لێ کرا.\nلە هێرشێک بۆ سەر خوێندنگەیەکی وڵاتی سوئێد ٣ کەس گیانیان لە دەست دا.\nگرنگی هاوڕێتی لە ژیانی منداڵاندا … رەزا شوان


📝 راگەیاندنی کۆتاییهاتنی کۆنگرەی چوارەمی حزبی کۆمۆنیستی کرێکاریی کوردستان بەڵگەنامەکان\n📅 کاتی تۆمارکردن Dec 23 2014 9:57AM\nڕۆژانی 19و20-12-2014 کۆنگرەی چوارەمی حزبی کۆمۆنیست [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✔ 79% ✍ هـ.ب. 23-12-2014 9:57:24\n📝 لێدوانێکی ڕۆژنامەوانی لە نووسینگەی سەرۆکی هەرێمی کوردستان بەڵگەنامەکان\n📅 کاتی تۆمارکردن Dec 20 2014 9:23PM\nنووسینگەی ڕاگەیاندنی نوری مالیکی جێگری سەرۆک کۆمار [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 0 0 ✔ 85% ✍ ر.س. 20-12-2014 21:23:37\n📝 نووسینگەی سەرۆکی هەرێم بەتوندی وەڵامی نوری مالیکی دەداتەوە بەڵگەنامەکان\n📅 کاتی تۆمارکردن Dec 20 2014 3:30PM\n👁 ئەم بابەتە 5,410 جار بینراوە\nنووسینگەی ڕاگەیاندنی نووری مالیکی جێگری سەرۆککۆمار [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✔ 81% ✍ هـ.ب. 20-12-2014 15:30:35\n👫 نەوزاد هەورامانی کەسایەتییەکان\n📅 کاتی تۆمارکردن Dec 20 2014 11:31PM\n👁 ئەم بابەتە 8,788 جار بینراوە\nرۆژی 20-12-2014 لە خورماڵ کوژرا. [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 1 0 ✔ 76% ✍ هـ.ب. 20-12-2014 23:31:03


نوری بێخاڵی 05/05/2020 - 10:51 ڕاپۆرت\nلە ڕۆژەکانی سەرەتای کانوونی یەکەمی ٢٠١٧، دەستەواژەی “عەبادی سەرکەوتنی مەزن و یەکجارەکیی بەسەر داعش ڕاگەیاند”، زەق و گەرمترین مانشێتی میدیای عێراقی و هەرێمایەتی و نێودەوڵەتی بوو. لەو ڕۆژەدا، لە میانی دەستپێکردنی چالاکییەکانی کۆنگرەی نێودەوڵەتی میدیا لە بەغدا و لە نماییشێکدا بۆ شاشەی تەلەفزیۆنەکان، کە پاسەوانی شەڕەف و کەرتە جیاوازەکانی سوپا لەناو جلوبەرگی یونیفۆڕمی جیاوازیی سەربازییاندا، دەورویان دابوو. “حەیدەر عەبادی - سەرۆکوەزیرانی پێشووی عێراق” بە جۆرێک لە لەخۆبایبوون و ئەوپەڕی غروورەوە، موژدەی سەرکەوتنی کۆتایی بەسەر دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام (داعش) و پاککردنەوە تەواوی خاکی عێراقی لە تیرۆریستان ڕاگەیاند و گوتی: “هێزە قارەمانەکانمان تەواوی سنووری نێوان عێراق و سووریایان کۆنتڕۆڵ کرد”.\nهەر پەیوەست بەم پرسە “فەریق عەبدولئەمیر ڕەشید یاروڵڵا - فەرماندەی ئۆپەراسیۆنەکانی پاککردنەوەی جەزیرە و بەرزاییەکانی فوڕات”، ئاماژەی بەوە کرد، پاڵپشت بە هێزی ئاسمانی، سوپای عێراق بە هاوکاریی میلیشیاکانی حەشدی شەعبی، لە پاککردنەوەی زیاتر لە ٩٠ گوند و ڕووبەڕی ١٦٠٠٠کم٢ و ڕزگارکردنی ناوچەی جەزیرەی نێوان مووسڵ و ئەنباڕ، سەرکەوتنێکی مەزنیان بەدەست هێناوە و جەختی کردەوە کە “هێزەکانمان بەدرێژایی ١٨٣کم، لە ناوچەی ڕوممانەەوە تا تەل سەفووک، یان ڕوونتر، لە درەوازەی ئەلوەلیدەوە تا دەروازەی رەبیعە، کۆنتڕۆڵی تەواوی سنووری نێودەوڵەتیی عێراق - سووریایان کردووە”.\nهەرچی قاسم ئەلئەعڕەجی - وەزیری ناوخۆی عێراقیش بوو، جەختی لەسەر ئەوە کردەوە، دوای ڕزگارکردنی قەزای “ڕاوە”، ئیدی لە ڕووی سەربازییەوە بە تەواوی کۆتایی بە داعش هات.\nلەو نێوەشدا نووسینگەی “عەلی ئەلسیستانی - مەرجعیەتی باڵای شیعە”، لە بەیاننامەیەکدا بەبۆنەی ڕزگارکردنی شارۆچکەکە، پیرۆزبایی لە عێراقییەکان کرد و “کۆتاییهاتنی داعش لە عێراق لەلایەنی سەربازییەوە”ی پشتڕاست کردەوە.\nلەگەڵ مزگێنییەکەی “عەبادی” سەبارەت بە “سەرکەوتنی مەزن” و دروشمی کینەداری “ئاڵای عێراق لەسەر بست بە بستی خاکەکەی هەڵدەکەین” و بانگەشە و دەهۆڵکوتینی فەرماندە سەربازییەکان بۆ لووتبەرزییەکەی سەرۆکوەزیرانی پێشوو و فەرماندەی گشتیی هێزە چەکدارەکان، “سەلیم ئەلجبووری - سەرۆکی پێشووی پەرلەمانی عێراق” لە لێدوانێکی ڕۆژنامەوانیدا گوتی: “ڕاستە لە ڕووی جوگرافییەوە هێزەکانمان کۆتاییان بە داعش هێنا، بەڵام شەڕی وڵاتانی ناوچەکە لە قۆناغی داهاتوودا لەگەڵ ئەم ڕێکخراوە زۆر سەخت دەبێت”.\nخۆشییەکەی “عەبادی” و فەرماندە سەربازییەکانی و فەرماندەکانی میلیشیاکانی حەشدی شەعبی، دەربارەی سەرکەوتنە مەزنەکەی (٢٠١٧) بەسەر “داعش” و کۆتاییهێنان بە هەڕەشە و مەترسییەکانی لەسەر عێراق، زۆری نەخایاند. چەند ڕۆژێکی کەم دوای ڕاگەیاندنی “سەرکەوتنی کۆتایی”، شانە چەکدارەکانی داعش، چ ئەوانەی لە ناوچە سنوورییەکان، یان ئەوانەی لەناو شار و شارۆچکەکانی عێراقدا خۆیان مەڵاس دابوو و چاوەڕێی دەرفەتیان دەکرد، کەوتنە خۆڕێکخستنەوە و دووبارە دەستکردنەوە بە جموجۆڵ و هێرش.\nتێهەڵچوونەوەی داعش لە دەسپێکی ساڵی ٢٠١٨ بە هێرش و چالاکی، موژدەی سەرکەوتنە گەورەکەی ٢٠١٧ی حکوومەتی عێراقی هەرەس پێ هێنا و خەونی سوپا و هێزە تەناهییەکان و میلیشیاکانی، بە ئەرخەیان بوون لە نەمانی هەڕەشە و مەترسییەکانی داعش، کردە بڵقی سەر ئاو. بەوپێیەی ئەمجارەیان چەکدارە تیرۆریستەکان لە سنووری پارێزگاکانی “کەرکووک، دیالە، سەلاحەددین، ئەنباڕ” و هەموو ناوچە کێشە لەسەرەکان و ناوچە سنوورییەکانی نێوان عێراق و سووریا، کەوتنەوە خۆیان و لە شێوەی گرووپی بچووک و تاکەکەسی “ئەوەی بە پرۆسەکانی “گورگە تەنیاکان” ناسراوە، دووبارە دەستیان بە هێرشکردنە سەر یەکەکانی سوپا و پۆلیسی فیدڕاڵی و میلیشیاکانی حەشد و “تەنانەت هێزەکانی پێشمەرگە لەو ناوچانەی دوای خیانەتی ١٦ی ئۆکتۆبەر بۆشایی تەناهییان تێ کەوت” کردەوە. بەهۆی ئەو بارودۆخ و هەلومەرجە سیاسی و سەربازییەی داعش، کە لە دوای ٢٠١٧ تێی کەوت و بە هۆیەوە ڕووبەرێکی زۆری زەوی لە عێراق لەدەست دا، ئەم جارە و هێرشە نوێیەکانیاندا، تیرۆریستانی شێواز و تەکتیکی نوێیان گرتەبەر، لە نموونەی دانانەوەی کەمین بۆ هێزە سەربازیی و تەناهییە گەڕۆکەکان، تەقاندنەوەی ئۆتۆمبێلی بۆمبڕێژراو، دانانەوەی بۆمبی چێنراو لەناو جەرگەی شار و شارۆچکە و ئاوەکانییەکاندا و هێرشی لەناکاوی گرووپی بچووک بۆسەر بازگە و خاڵەکانی پشکنین و مۆڵگەکان.\nسەرەڕای ئەوەی “پێنوێنیی جیهانیی تیرۆر” لە ساڵی ٢٠١٩، لە میانی هەڵسەنگاندنی بۆ دۆخی تیرۆر لە جیهاندا، لە ڕاپۆرتێکیدا کە وێنەیەکی لە پێگەی ئەلیکتڕۆنیی “سی ئێن ئێن عەرەبی” بڵاو کرایەوە. ئاشکرای کرد، کە بەراورد بە ساڵانی پێشتر، کردەوە تیرۆریستییەکان لە جیهاندا لە ساڵی ٢٠١٨ کەمیان کردووە و جەختیش لەسەر ئەوە دەکاتەوە “هێرشە تیرۆریستییەکانی بزووتنەوەی تاڵیبان لە ساڵی ٢٠١٨، لە هەموو ئەو هێرشانە ترسناکتر و گەورەتر بوون، کە ڕێکخراوە تیرۆریستییەکانی دیکەی جیهان لەو ساڵەدا ئەنجامیان داون”. تەنانەت ڕاپۆرتەکە ئاماژە بەوە دەکات، کە تاڵیبان لەو ساڵەدا زۆر زیاتر لە داعش خەڵکی کوشتووە و تیایدا هاتووە: “ساڵی ٢٠١٨، ٧١ وڵات بە لایەنی کەمەوە، کوژرانی کەسێکیان بە هۆی کردەوە تیرۆریستییەکان لە وڵاتەکانیان تۆمار کردووە و ئەفغانستانیش لە لیستی قوربانییەکانی دەستی تیرۆر لەو ساڵەدا، بە ٧ هەزار قوربانیی، ڕیزبەندی یەکەمی وەرگرتووە”.\nڕاپۆرتەکە ڕوونی دەکاتەوە، سەرەڕای کوژرانی “١٣٢٨” کەس بە هۆی هێرش و کردەوەکانی داعش لە ساڵی ٢٠١٨، بەڵام بەراورد بە هەڕەشە و مەترسییە کوشندەکانی لە ساڵانی ٢٠١٤ بەرەو سەرەوە (کە لەو ماوەیەدا لە ڕیزبەندی یەکەم و ترسناکترینی ڕێکخراوە تیرۆریستییەکانی جیهاندا بوو) لە پەیوەست بە ژمارەی قوربانییەکانی دەستی کردەوە تیرۆریستییەکانی، لە سەرتاسەری ئەو شوێنانەی خۆی و ڕێکخراوە پاشکۆ و شوێنکەوتەکانی (ئەوانەی بەیعەتیان پێی داوە) لە ناوچەکە و جیهاندا تیایدا چالاکن، ژمارەی قوربانییەکانی دەستی ئەو ڕێکخراوە تیرۆریستییە لە ساڵی ٢٠١٨دا کەم بووەتەوە.\nئەوەی لەو نێوەدا جێی سەرنج و تێڕامانە ئەوەیە، کە وێڕای موژدەی سەرکەوتنە فشۆڵەکەی “عەبادی” بەسەر داعش، کە مانگی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ بە جۆش و خرۆش و جۆریک لە شانازیی و بەخۆوە نازین، ڕایگەیاند. هاوکات سەرەڕای وردەکارییەکانی ناو ڕاپۆرتەکەی “پێنوێنی جیهانیی تیرۆر”. کەچی بەپێی ئامارەکانی ناو ڕاپۆرتێکی “مایکڵ نایس - توێژەری ئەمریکی لە پەیمانگای واشنتۆن”، ڕێکخراوی تیرۆریستی داعش لە نێوان مانگی کانوونی دووەم، تا تشرینی یەکەمی ساڵی ٢٠١٨، “١٢٧١” هێرشی کردووەتە سەر یەکەکانی سوپا و پۆلیس و مۆڵگەکانی میلیشیای هەردوو حەشدی شەعبی و عەشایەری، کە “٧٦٢” هێرشیان تەقاندنەوە بوونە، لەگەڵ “١٣٥” هێرشی ڕاستەوخۆ بۆ پێکانی بەکۆمەڵ و “٢٧٠” کردەوەی تەقاندنەوەی کارا لە ڕێگای بۆمبی چێندراو لەسەر ڕێگاکان. ئەمەو سەرەڕای هەوڵی تیرۆریستانی داعش بۆ دەستدرێژیکردن سەر “١٢٠” بازگە و خاڵی پشکنینی سەربازیی و هێزە تەنهاییەکانی عێراق، لەگەڵ جێبەجێکردنی “١٤٨” کردەوەی کوشتنی ورد، کە ئامانجەکانیان کەسایەتی و بەرپرسی دیاریکراوی سەربازیی و ئەمنی و هی میلیشیاکانی حەشد بووە.\nبەگوێرەی ڕاپۆرتێکی ساڵانەی نەتەوە یەکگرتووەکان، کە لە ٣١ی تەمووزی سڵی ٢٠١٩ بڵاو کراوەتەوە. لە دوای تێکشکاندنی لە باغۆز لە ئاداری ٢٠١٩، داعش بڕیاری دەستپیکردنەوە بە چالاکییەکانی داوە، بۆ ئەمەش پلانی بۆ ئەنجامدانی هێرشی نێودەوڵەتی داڕشتووە. لە ڕاپۆرتی ڕێکخراوە نێودەوڵەتییەکەدا هاتووە: “سەرکردەکانی داعش ئێستا لە ناوچە سنوورییەکانی نیوان عێراق و سووریان، لە سەرووشیانەوە ئەبوبەکر بەغدادی. ئەوان لە ناوچە سەرەکییەکاندا هەوڵی خۆگونجاندن و مانەوە و دوورەپەرێزیی و دواجاریش پێکهێنانی شانە نهێنییەکان لەسەر ئاستی ناوچەییدا دەدەن”.\nڕاپۆرتەکەی نەتەوە یەکگرتووەکان جەخت دەکاتەوە کە: “هەر کاتێک داعش بۆ وەبەرهێنان لە کردە دەرەکییەکان دەرفەت و پانتایی هەبوو، ئەوا هێرشی نێودەوڵەتی ئەنجام دەدات و بە ئاسانیش ئەم کارە دەکات”.\nئەمە لەکاتێکدایە کە بەرپرسە ئەمریکییەکان پێش ئەو ڕاپۆرتەش، هۆشداریی لەم جۆرەیان دا. لەم ڕووەوە “باڵیۆز جێمس جیفری - نوێنەری تایبەتی ئەمریکا لە سووریا” لە دوای کەوتنی باغۆز گوتی: “ئەمە کۆتا جەنگ نییە”. هاوکاتی ئەمە، پەیمانگای لێکۆڵینەوەکانی جەنگ لە واشنتۆن (ISW)، لە ڕاپۆرتێکیدا ئاماژەی بەوە کرد، کە “داعش بە شێوەیەکی زۆر خێرا و وێرانکارتر لەو کاتەی بۆ یەکەم جار بەشێکی زۆری لە سووریا و عێراق داگیر کرد، ئامادەکاری بۆ گەڕانەوە دەکات”.\nئەم هۆشدارییە نێودەوڵەتییانە لەکاتێکدا بوون، کە هەر لە ڕۆژی یەکەمی ڕاگەیاندنی “سەرکەوتنی مەزن” لەلایەن “عەبادی” و تا ئەم چرکەساتەش، لە هەموو بۆنە و یادەکاندا، لە شوێنە فەرمی و نافەرمییەکاندا، لە سەکۆ نێوخۆیی و ناوچەیی و جیهانییەکاندا، لە دیدارە میدیاییەکان و میوانداریکردنی شاندە عێراقی و هەرێمایەتی و نێودەوڵەتییەکاندا، بە لێدوانی ڕۆژنامەوانی و بەیاننامە، هەر یەکە لە “سەرۆک بارزانی” و سەرۆکی هەرێمی کوردستان” و سەرۆکی حکوومەتی هەرێمی کوردستان، پشتئەستوور بە بەڵگە و ئەرگۆمێنت و واقیعی ڕووداوەکان. بە ڕوون و ڕاشکاوی، هۆشداریان لەبارەی مەترسی و هەڕەشەکانی داعش داوە. هاوکات هۆکارەکانی پشتی ئەم هۆشدارییانەیان بە ئاشکرایی باس کردووە و ئەو زەمینە و بوار و دەرفەتانەیان بۆ بەرپرسانی عێراق و ناوچەکە و دونیاش ڕوون کردووەتەوە، کە بە هۆیانەوە داعش نەک هەر لە عێراق، بەڵکوو لە ناوچەکە و وڵاتانی جیهانیشدا، هێشا و بۆ ماوەیەکی دوور و درێژتریش، سەرچاوەی هەڕەشە و بەردەوامیی جەنگ و تیرۆر و کوشتار و خوێنڕێژییە و ڕایانگەیاندووە، ئەگەر هۆکارە بنەرەتییەکان، کە زەمینەسازیی لەدایکبوونی داعش لە عێراق و دووبارە گەشەکردن و بەهێزبوونەوەیەی ئێستا ڕێکخراوەکە خۆش دەکەن، بنبڕ و چارەسەر نەکرێن، ئەوا داعش و تیرۆر بە گشتی، ناهێڵن مرۆڤایەتی پشوو بدات.\nلای خۆیشیانەوە بەرپرسانی دژەتیرۆر لە ئەمریکا، نەیانشاردەوە کە “بە مەبەستی چوونە ڕیزەکانی داعش، زیاتر لە ٤٥ هەزار چەکدار، کە لە ١١٠ وڵاتەوە روویان لە سووریا و عێراق کردووە”. ڕاپۆرتەکانی دەزگا هەواڵگرییەکانی وڵاتانی ئەندام لە نەتەوەیەکگرتووەکانیش لەو کاتەدا، گریمانەی ئەوەیان خستەڕوو، کە ژمارەی ئەندامانی داعش لە دوای تێکشکاندنی لە باغۆز دەگاتە ١٠ هەزار کەس و ڕوونیان کردبووەوە کە “زۆربەی ئەو ئەندامانەی داعش لەناو شانە نهێنییەکاندا جێی خۆیان گرتووە”. کەچی نەتەوەیەکگرتووەکان لە ڕاپۆرتەکەیدا هۆشداریی ئەوەی دا، کە ڕەنگە ژمارەکە زۆر لەوە زیاتر بێت و “ڕەنگە نزیکەی ٣٠ هەزار کەس لەوانەی چوونە ناو داعش، لەژیاندا بن”. هەر بەپێی زانیارییەکانی ناو ڕاپۆرتەکەی ڕێکخراوی ناوبراو، ئەندام و لایەنگرانی داعش لەو ماوەیەدا بۆ دەستگەیشتن بە پارە و سەرچاوەی دارایی، پشت بە تاوانکاریی دەبەستن.\nلە لێدوانێکیدا بۆ ئاژانسی ئەسۆشێیتد پرێس، هانز جیکۆب شندلەر _ ڕاوێژکاری پێشوو لە ئەنجوومەنی ئاسایش بۆ کاروباری داعش” لە بارەی هۆکارەکانی دووبارە دەرکەوتنەوە و بەهێزبوونەوەی داعش دەڵێت: “هەموو ئەو هۆکار و ستەمکارییانەی، کە سالێ ٢٠١٣ زەمینەیان لە بەردەم دەرکەوتن و سەرهەڵدانی داعش خۆش کرد، تا ڕۆژی ئەمڕۆش وەک خۆیان ماونەتەوە”. شندلەر کە ئێستا بووەتە ئەندامی تیمی پڕۆژەی نەهێشتنی توندڕۆیی، لە درێژەی قسەکانیدا دەربارەی مەترسی کارابوونەوەی داعش دەشڵێت: “من زۆر نیگەرانم، ئێمە وای دەبینین کە مێژوو خۆی دووبارە دەکاتەوە”.\nلەلایەکی تر، بەهێزبوونەوەی چالاکی و جموجۆڵەکانی داعش لە ساڵی ٢٠١٩، بەتایبەتی لە مانگەکانی کۆتایی ساڵەکەدا، بۆ خۆپیشاندانە سەرتاسەرییەکانی پارێزگاکانی عێراق دەگەڕێتەوە، کە بە هۆیانەوە ڕەوشی تەناهی و سیاسیی ئەو دەوڵەتە ئاڵۆزیی تێ کەوت. بەجۆرێک، لەگەڵ فراوانبوونی شەپۆلی خۆپیشاندنەکان، ژمارەی هێرشەکانی داعش بۆسەر ناوچە جیاوازەکانی عێراق زیاتر بوون، بەتایبەتی لە سنووری پارێزگاکانی (سەلاحەددین، دیالە، ئەنباڕ، کەرکووک).\nبۆ نموونە، لە ٢ی کانوون یەکەمی ٢٠١٩، لە هێرشێکدا، داعش لە دیالە ٤ چەکداری میلیشیای کوشتن و چەند هێرشێکی پچڕ پچڕی کردە سەر ناوچە جیاوازەکانی سنووری کەرکووک. لە ٥ی کانوونی دووەمیش، تیرۆریستان لە خانەقین هێرشیان کردە سەر لیوایەکی هێزی پێشمەرگە. ڕۆژی ١٠ی کانوونی یەکەم و لەیە کاتدا، داعش لە دوو هێرشدا سامەڕا و قەزای دبسی کردە ئامانج، کە لە یەکەمیاندا ٤ چەکداری میلیشیاکانی حەشد و لەوەی دووەمیشیان ژمارەیەکی تر کوژران، ئەمەو جگە لە برینداربوونی دەیانی تر و هەر لە هەمان ڕۆژدا هەوڵی تێکدان و لەناوبردنی سیستەمی کامێراکانی چاودێریی سنووری نێوان هەر دوو پارێزگای دیالە و سەلاحەددینی دا. لە ١٢ی هەمان مانگیشدا، بە هۆی تەقینەوەی دوو بۆمبی چێنراو لە ناوچەی بەلەدیات لە بەغدای پایتەخت، چەندین هاووڵاتی بوونە قوربانیی.\nپاش کوشتنی “ئەبوبەکر بەغدادی - ئەمیری داعش”یش لە سەرەتای مانگی کانوونی دووەمی ٢٠١٩ و ڕێک دوای دەستنیشانکردنی “ئەبو ئیبراهیمی هاشمی قەڕەشی” وەک جێگرەوەی ئەو بۆ سەرکردایەتیکردنی ڕێکخراوە تیرۆریستییەکە، داعش بۆ سەلماندنی بەردەوامیی و هێز و کاریگەریی خۆی، دەستی دایەوە چالاکیی نواندن و هێرشکردن. ئەم چالاکبوونەوەیەی داعشیش لەدوای کوشتنی “بەغدادی” و سەرکردایەتیکردن و گرتنە دەستی جڵەوی کار و بڕیارەکانی ڕێکخراوەکە لەلایەن جێگرەوەکەی، ناوەڕۆک و پەیامی هۆشدارییەکەی “کیڤین مکلاینان - وەزیری ئاسایشی ناوخۆی ئەمریکا بە وەکالەت”، سەبارەت بە بەردەوامیی مەترسییەکانی داعش و قووڵبوونەوەی ئایدیۆلۆژیاکەی لەدوای مردنی “بەغدادی”ش، دەسەلمێنێت.\nبینیشمان کە لە یەکەم چالاکییاندا لە دوای دەستبەکاربوونی ئەمیرە نوێیەکەیان، ژمارەیەک چەکداری داعش لە باکووری بەغدا، هێرشیان کردە سەر بازگەیەکی سەربازیی و لە ئاکامدا سەربازێک کوژرا و ژمارەیەکی دیکەش بریندار بوون و بەدوای ئەویشدا و تا ئەمڕۆ، چالاکی و هێرشەکانیان لە ناوچە جیاوازەکانی عێراقدا بەردەوامن.\nکۆتایی مانگی شوباتی ٢٠١٩، ئاژانسی ئەسۆشێتد پرێس، لە بەدواداچوونێکی ورد و پڕ زانیاریدا، بابەتێکی مەترسیداری لەبارەی داعش و عێراقەوە وروژاند. بەتایبەتی دوای تێکشکانی ڕێکخراوەکە لە باغۆز و پلانی دزەپیکردنی زۆرترین چەکدارەکانی لە سووریاوە بۆ عێراق و خۆ ئامادەکردن بۆ جەنگێکی دیکەی نوێ.\nدوای تێکشکاندنی داعش لە باغۆز لە ئاداری ٢٠١٩، ئومێدەکانی ئەم ڕێکخراوە بۆ مانەوە و بەردەوامیدان بە خۆی لە سووریا زۆر کەم بوونەوە، بۆیە بە سوودوەرگرتن لە بارودۆخی ئاڵۆز و شێواوی عێراق، کە ئێستاشی لەگەڵدا بێت بە دەست بۆشایێکی گەورەی تەناهییەوە دەناڵێنێت، هەروەها قۆستنەوەی دۆخەکە لەپێناو دووبارە خۆڕێکخستنەوە و سەرپەرشتیکردن و وەکارخستنەوەی شانە نهێنی و نووستووەکانیان لە ناوچە جیاوازەکانی عێراق، لە ڕێی پلانێکی تۆکمەوە دەستیان بە پاشەکشەکردن و دزەکردن لە سنوورەکانەوە کرد.\nبەپێی زانیارییەکانی ئاژانسەکە، کە لە سەرچاوە سەربازیی و تەنهاییە عێراقی و ئەمریکییەکان وەرگرتووە، لە ماوەی ٦ی مانگی دوای تێکشکانەکە، واتە لە مانگی ئادارەوە تا ئەیلوولی ٢٠١٩، توانیان زیاتر لە هەزار چەکداریان لە ڕێگای سنووری کراوەی بیابان بپەڕنەوە و دزە بکەنەوە ناو خاکی عێراق. ئەمە لەکاتێکدا بوو، کە هەر بە گوێرەی زانیارییەکانی ناو ڕاپۆرتەکە، سوپای عێراق بە مەبەستی پاراستن و چاودێریکردنی هێڵی پێشەوەی سنوورەکە، زیاتر لە ٢٠ هەزار سەربازی لەو ناوچەیە جێگیر کردبوو.\nڕاپۆرتەکەی ئەسۆشێیتد پرس ئاماژە بەوە دەکات، کە بەشێک لەو چەکدارانەی داعش لە ڕێگای تونێڵەکان، هەندیکیان لە تاریکیایی شەو، بەشێکیشیان بە ڕۆژی رووناک و بە دەمامکی شوانێتی مەڕوماڵات پەڕینەوە و لە سنوورەکانەوە دزەیان کرد. بەگوێرەی زانیارییە هەواڵگرییەکانیش، کە ئاژانسەکە لە ڕاپۆرتەکەیدا پشتی بەستوون، ئەوانەی دزەیان کردووە، لەگەڵ خۆیاندا چەکی سووکیان لەگەڵ خۆیاندا هێناوەتەوە و دوای گەڕانەوەشیان، لە حەشارگە نهێنی و تایبەتییەکانیاندا، کە ساڵی ٢٠١٤ و لەکاتی داگیرکردنی ڕووبەرێکی بەرفراوانی خاکی عێراق، دروستیان کردبوون، پارە و ئازووقە و چەکەکانی تریان دەرهێناوەتەوە.\nدوای گەڕانەوەیان و دابەشبوونیان بەسەر ناوچە جیاوازەکاندا، پاش ئەوەی سەرچاوەی خواردن و گوزەرانیان لە کەمیی دا، بە مەبەستی چاندنی تۆوی ترس و تۆقاندنیان و ناچارکردنیان بە هاوکاریکردنیان. دەستیان دایە هێرشکردنە سەر گوند و ئاواییە بچووکەکان و هەڕەشەیان لە خەڵکەکەیان کرد، کە دەبێ پارە و ئازووقەیان بۆ دابین بکەن و هاوکاریان بکەن، بەپێچەوانەوە، ئەوا دەیانکوژن (بە گەڕانەوە بۆ ئەرشیفی هەواڵەکانی ئەو ڕۆژانە لە میدیا جیاوازەکاندا، دەیان هەواڵی هێرشکردنە سەر ئەو گوندانە و کوشتنی موختارەکانیان، کوشتنی ئەوانەی گوایە هاوکاری و ڕێنوێنی سوپا و هێزە تەناهییەکان دەکەن بۆ دۆزینەوەی حەشارگەکانیان، سووتاندنی خانوو و ماڵی ئەندام و لایەنگرانی میلیشیاکانی حەشد، تەنانەت کوشتن و سووتاندنی ماڵ و ڕەز و باخی ئەوانەی ئامادەیی هاوکاریکردنیان نەبوون، دەخوێنینەوە و بەرچاومان دەکەون).\nڕێپۆرتەرەکەی ئەسۆشێیتد پرێس دوای پرسیار و سۆراخکردن، ئاماژە بە نۆ هێرشی جیاواز دەکات، کە تیرۆریستانی داعش تەنیا لە مانگێکدا کردوویانەتە سەر بەرپرسە هەواڵگری و سەربازییە ناوچەییەکان و موختاری ژمارەیەک لە گوندەکان و ئەو کەسانەی گومانی ئەوەیان لێ کردوون، کە هاوکاری سوپا و دەزگا تەناهیی و هەواڵگرییەکانی عێراق دەکەن و وێنەی هەموو ئەو تاوانانەشیان لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان بڵاو دەکردەوە (نموونەی ئەو هاووڵاتییەی، کە تیرۆریستان بە تۆمەتی هاوکاریکردنی سوپا و دەزگاکان، لە گوندی تل عەسفووری سەر بە ناحیەی بادۆش هێرشیان کردە سەر ماڵەکەی و ئەو و براکەیان بە بەرچاوی ئەندامانی خێوانەکەیان کوشتن و وێنە و گرتە ڤیدیۆکەیشیان لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان بڵاو کردەوە).\nدوای ئەمە، تیرۆریستانی داعش بۆ نیشاندانی هێز و کاریگەریی خۆیان بە حکوومەتی عێراق، دەستیان دایە هێرشکردنە سەر بازگە و خاڵەکانی پشکنینی سوپا و پۆلیسی فیدڕاڵی و میلیشاکان بە ئۆتۆمبێلی بۆمبڕێژکراو و هاوەن، هەروەها ڕێگرتنی لەناکاو بە گرووپی بچووک لە مەفرەزە گەڕۆکەکان، وەک ئەوەی لە سنووری قەزای شەڕگات، ئۆتۆمبێلێکی پۆلیسیان ڕاگرت و هەر شەش پۆلیسە سەرنشینەکەیان کوشتن. دواتریش دەستیان دایە ڕفاندنی ڕاوچییەکان و دزی و تاڵانکردنی ماڵی خەڵک و ترساندنی جووتیار و وردە بازرگانەکان، بۆ ئەوەی پارە بدەنە ڕێکخراوەکە.\nلە هەلومەرجێکی وادا، کە چەکدارانی داعش خۆیان لەناوچە بیابانییە پانوپۆرەکانی ڕۆژئاوای عێراق، هەروەها لە پێچ و پەناکانی زنجیرە چیای حەمرین و لە گوند و ئاواییە دوورەدەستەکانی پارێزگای نەینەوا حەشار داوە و شوێنکاتێکی جێگر و دیاری دەرکەوتن و چالاکی و جموجۆڵیان نییە، ڕاونانیان لەلایەن یەکە سەربازیی و هێزە تەناهییەکانی عێراق و گرووپە گەڕۆکەکانی میلیشیاکانی حەشدی شەعبی، ڕێپۆرتەرەکەی ئاژانسی ئەسۆشێیتد پرێس گوتەنی: ڕێک وەک یاریی “مشک و پشیلە”ی لێ دێت. هەر وایشی لێهاتووە.\nخێوی شەو و ترسی خەڵک !\nگۆڤاری “فۆڕن پۆلیسی”ی ئەمریکی، لە ڕاپۆرتێکیدا کە لە ٣٠ی ئایاری ٢٠١٩ بڵاو بووەتەوە، ئاماژە بە دووبارە خۆڕێکخستنەوەی شانە نهێنی و نووستووەکانی داعش لەناو عێراق دەکات، بەتایبەتی لەو ناوچانەی کە ساڵی ٢٠١٤ ڕێکخراوەکە تێیدا هەڵتۆقی. ڕاپۆرتەکە باس لە بوونی چەند پاشماوەیەکی کارای تیرۆریستی دەکات، کە لە چوارچێوەی شانەی ٥ تا دە کەسیی کار دەکەن و خۆیان لەو تۆڕی تونێلانەدا حەشار داوە، کە تیایاندا جلوبەرگ و خواردن و کەلوپەل و پێداویستییەکانیشیان پاراستووە.\nگۆڤارەکە بە پشت بەستن بە قسە و لێدوانی بەرپرسە سەربازییەکانی پارێزگای ئەنباڕ، ئاشکرای دەکات کە ئەو شانە نهێنییانە بوونەتە هەڕەشە لەسەر خەڵکی ناوچە دوورە دەستەکان، بەتایبەتی خەڵکی گوندەکانی سنووری قەزای هیت و لەسەر زاری ئەوانەوە نووسیویەتی: “خەڵکی ئەو گوندانە و لەناویاندا دانیشتوای گوندی ئەبو تیبان بەردەوام ترسی هاتنی شەویان هەیە، چونکە ئەندامانی داعش تەنیا لە شەودا هێرش دەکەن” و ڕێپۆرتەرەکە باس لەوە دەکات، کە تەنانەت ئەو بەرپرسانەش وەک ئاماژەیەک بۆ شوێن و حەشارگەی تیرۆریستان، بە ترسێکی زۆرەوە، پەنجە بۆ چەند ناوچەیەکی بیابانیی دوور لە گوندەکەیان درێژ دەکەن.\nفۆڕن پۆلیسیی ئەمریکی لە دووتوێی ڕاپۆرتەکەیدا، جەخت لەسەر هۆکارێکی گرنگی تەناهیی دەکاتەوە، کە سەرچاوەی دروستبوونی بۆشایی تەناهیی و زەمینەسازییە بۆ جموجۆڵ و چالاکی ئەو شانە چەکدارانەی داعش لە ناوچەکەدا و تیایدا هاتووە: “ئەم دۆخە دەرهاویشتەی ململانێ و پەرتەوازەیی هێزە تەناهییەکانی عێراقە، کە لەناو خۆیاندا پارچە پارچەبوونە و بەسەر ژمارەیەکی زۆری گرووپی چەکدار دابەش بوونە، بە جۆرێک هاوشێوەی زەمینەی ئەو ڕۆژگارانەیە، کە لە ڕابروودا هاوکاربوون لە دەرکەوتن و ڕەگداکوتینی داعش لە عێراقدا”. ڕێپۆرتەرەکە جەخت دەکاتەوە، کە ئەو گرووپە چەکدارانە نەک هەر لە نێوا خۆیاندا هەماهەنگ نین و لەسەر جۆر و شێواز و میکانیزمەکانی ڕووبەڕووبوونەوەی داعش کۆک نین، بەڵکوو زۆربەیان بە چاوی گومانەوە سەیری یەکتری دەکەن و هەر یەکەیان بیری لای بەرژەوەندییەکانی و فراوانکردنی بازنەی لایەنگرەکان و زیاترکردنی سنووری دەسەڵاتەکانیەتی لەناوچەکەدا.\nگۆڤارەکە لەم بارەیەوە لەسەر زاری “ڕیناد مەنسووڕ - توێژەر لە پەمانگای چاتام هاوسی بەریتانی”، ئاماژە بەوە دەکات، کە ئەندامانی دەزگای نەهێشتنی تیرۆر (دژەتیرۆر)، لەگەڵ چەکدارەکانی حەشدی شەعبی قسە ناکەن، یەکەکانی سوپا و پۆلیسی فیدڕاڵیش هەر وا، هەر یەکەیان لە ئاوازێک دەخوێنێت و دەڵێت: “لەکاتێکدا ئەوان شەڕی داعش دەکەن، کەچی لە هەمان ژوور بەیەکەوە دانانیشن و ناخۆن و ناخەون. تەنانەت هەر یەک لەوان پێیوایە ئەوەی تر بەکرێگیراوی ئەمریکایە، یان کرێگرتەی ئێرانە. ئەوە هەر هیچ، کە لەنێو خۆیاندا زانیارییە هەواڵگرییەکان ئاڵوگۆڕ ناکەن”.\nگۆڤارەکە نایشارێتەوە، کە ئەگەرچی سەنتەری شارێکی سەرەکیی وەک بەغدا، ڕەنگە تا ئاستێک سەقامگیر بێ و ئاسایشی تێدا بێت، بەڵام دوور نییە لە دوور مەودادا پارێزگاکانی تر بکەونە مەترسییەوە، بەتایبەتی کە داعش سەرلەنوێ لە هەندێک ناوچە دەستی بە هیڕش کردووەتەوە. لەمەشدا ڕێپۆرتەرەکە باس لەو هێرشانە دەکات، کە داعش کردوویەتیە سەر بەرپرسە خۆجێیەکانی هیت و کوشتنی خۆیان و کەسوکاریان، یان ئەو هێرشەی کردیانە سەر ماڵی بەرپرسێکی خۆجێی لە پارێزگای نەینەواو و ئەو چوار لە ئەندامانی خێزانەکەیان کوشتن.\nدواجار “مەنسووڕ” جەخت دەکاتەوە، کە ئەم دۆخە بە ڕیگای سەربازیی چارەسەر ناکرێت و دەڵێت: “لە دۆخێکی وادا، هەوڵی مامەڵەکردن لەگەڵ گرووپێکی وەک داعش، وەک ئەوەیە کە تەنیا کێشەیەکی سەربازیی بێت، بەڵام ڕێگای سەربازیی تەنیا چارەسەری دەرهاویشتەکە دەکات، کە داعشە، بەبێ ئەوەی بتوانێت چارەسەری هۆکارە ڕیشەیی و سەرەکییەکانی سەرهەڵدانی داعش و ئەو گرووپە تیرۆریستیانە بکات.. ئەو ئالنگارییەی ئەمڕۆ ڕووبەڕوومان دەبێتەوە، ئەوەیە کە کەسێک نییە چارەسەری ئەو هۆکارە ڕیشەیی و بنەڕەتییانە بکات!”.\nدواجار وا بە چاوی خۆمان دەبینین، کە داعش خەریکە دووبارە و بە تەواوی، لە عێراقدا چالاک دەبێتەوە و دەبێتە سەرچاوەی هەڕەشەیەکی جیددی لەسەر ئاسایش و سەقامگیریی دەوڵەتەکە. چاودێرانیش پێیانوایە بەشێکی ئەم کارابوونەوەیەی داعش، پەیوەندیی بە چەند هۆکاریکەوە هەیە، لە نێویاندا (شکستی حکوومەتی عێراقی لە سەردەمی “عەبادی” و هی دوای ئەو، لە ئیدارەدانی قۆناغی دوای داعش.. باڵادەستیی میلیشیاکان و دەستگرتن بەسەر گۆڕەپانی سیاسیی عێراق.. ناکارایی سوپا و هێزە تەناهییەکان، کە لە ئاست گەورەیی مەترسییەکانی ئەم ڕێکخراوە تیرۆریستییە و وەڵامگۆی تەکتیک و تەکنیکە نوێیەکانی کارکردنی نین.. بەردەوامیی شەڕی تایەفی و قووڵبوونەوەی ناکۆکیی سیاسی و ویستی قۆرخکردنی دەسەڵات و تاکڕەویی.. نەگەڕانەوەی سەدان هەزار ئاوارەی عەرەب بۆ ناوچەکانیان، کە لە ترسی ئەو شەڕە تایەفیانە پەنایان بۆ هەرێم هێناوە.. گەندەڵیی و بێدادیی و بەفیڕۆدانی سامانی سەر و ژێر زەویی عێراق.. پەراوێزخستنی ئەو شار و شارۆچکانەی کە لە داعش ئازاد کران، لەلایەن حکوومەت و بە وێرانەیی مانەوەیان، بێبەشبوونیان لە تەواوی خزمەتگوزارییە سەرەتایی و گرنگەکانی بواری تەندروستی و پەروەردە و ئاو و ئاوەڕۆ.. نەبوونی هیچ پڕۆژە و پلانێک بۆ نۆژەنکردنەوە و ئاوەدانکردنەوەی ئەو شار و شارۆچکانەی بە هۆی شەڕی داعشەوە تەخت و خاپوور بوون و ئەمەو چەندین هۆکاری دیکە.\nچالاکبوونەوەی داعش و زیاتربوونی هێرشەکانی لە مانگەکانی نیوەی یەکەمی ئەم ساڵیش، بەتایبەتی لە چەند هەفتەی ڕابردوودا، ئاماژەی ڕوونە بۆ ئەو ڕاستییەی، کە ڕێکخراوەکە بە هۆی بارودۆخی ناجێگیری دەوڵەتەکە، عێراق بە زەویی بەپیتی خۆی دەزانێت، بۆ ئەوەی سەرلەنوێ تیایدا گەشە بکاتەوە و لەوێشەوە هەڕەشە لە ناوچەکە و سەرتاسەری جیهان بکات. هەروەها پشتڕاستکردنەوەی هەموو ئەو هۆشداریی و ئاگادارکردنەوە کوردستانیی و هەرێمایەتیی و نێودەوڵەتییانەشە، سەبارەت بە پێشبینیی بەهێزبوونەوەی ڕێکخراوەکە، کە لە دوو ساڵی ڕابردوودا، بە ڕاشکاوی داویانەتە عێراق.\nبەگوێرەی نوێترین ڕاپۆرتی “ڕوانگەی ئەزهەر بۆ فەتوا تەکفیرییەکان”یش بێت، ژمارەی ئەو هێرشانەی داعش لە ماوەی مانگەکانی نیوەی یەکەمی ئەمساڵدا لە عێراق، دوو ئەوەندەی هەموو ئەو هێرشانەیەتی کە لەو ماوەیەدا لە وڵاتانی تر ئەنجامی داون. تەنانەت داعش لە یەکێک لە بەیاننامەکانیدا، ئاماژە بەوە دەکات کە تەنیا لە ماوەی یەک هەفتەدا ٧٣ هێرش و کردەی لە عێراق ئەنجام داوە.\nلە ماوەی چەند هەفتەی ڕابردوودا و بەتایبەتی ئەم چوار پێنج ڕۆژەی دوایی، شەپۆلی هێرشەکانی داعش بۆ سەر مۆڵگە و خاڵەکانی پشکنینی میلیشیاکانی حەشدی شەعبی و حەشدی عەشایەری و هێزە تەناهییەکانی عێراق و هێزەکانی پێشمەرگە لە هەڵکشاندایە، بەتایبەتی لە ناوچە سەختەکانی نێوان پارێزگاکانی کەرکووک و تکریت و دیالە، کە بە “سێگۆشەی مەرگ” ناسراوە. لێرەدا چەند نموونەیەکی سادە (هەموویان نا) ئەم هێرشانە و زیانەکانیان دەخەینە ڕوو:\nڕۆژی ١ی ئایار و لە ئەنجامی هێرشێکی تیرۆریستانی داعش بۆ سەر ماڵەکەی لە ناحیەی یەسربی سەر بە پارێزگای سەلاحەددین، ئەفسەرێکی فەرماندەیی پۆلیسی پارێزگاکە کوژرا و ئەندامانی خێزانەکەیشی بریندار بوون و هاوکات دوو ئەفسەری دیکەی پۆلیسیان لە هەمان پاریزگادا کردە ئامانج و کوشتیانن، هەمان ڕۆژیش لە بیابانی ئەنباڕ، سەربازێک لەلایەن نیشانشکێنەکانی داعشەوە کوژرا.\nڕۆژی ٢ی ئایار چەکدارانی داعش لە ناوچەی مەکشیفەی باشووری تکریتی سەر بە پارێزگای سەلاحەددین، هێرشیان کردە سەر مۆڵگەیەکی لیوای ٣٥ی میلیشیای حەشدی شەعبی و بە هۆیەوە ١٠ چەکداری حەشد کوژران. ئەمە لەکاتێکیدایە، کە دوو ڕۆژ پێشتر، داعش هێرشێکی کردە سەر پێگەکانی حەشد و بووە هۆی کوژرانی ژمارەیەک چەکداری حەشد.\nهەمان ڕۆژ و لە یەک کاتدا دوو بۆمبی چێنراو، یەکێکیان بە کاروانی هێزێکی حەشدی شەعبی و پۆلیسی فیدڕالی و مەفرەزەیەکی هەواڵگریی و ئەوەی تریان بە هێزێکی گەڕۆکی سەر بە لیوای ٣٥ی حەشددا تەقینەوە. ئەمەو هەمان ڕۆژ لە ناوچەی بەلەد لە پێکدادانێکی سەختدا، تیرۆریستانی داعش و میلیشیاکانی حەشد ڕووبەڕووی یەکتر بوونەوە و بەپێی زانیارییە پشتڕاستکرادوەکانی لایەنە پەیوەندیدارەکانی ناو سوپا و پۆلیس و حەشد، ١٠ کەس لە ئەندامانی هێزەکانیان کوژران و ژمارەیەکیشیان برینداربوون و برینی هەندێکیان سەختە.\n٣ی ئایار شانەی میدیای تەناهیی سەر بە حکوومەتی عێراق، لە میانی بەیاننامەیەکی ڕۆژنامەوانیدا، وردەکاریی سێ هێرشی چەکدارانی داعشی لە هەردوو پارێزگای تکریت و دیالە، کە تێیدا هاتووە: “چەکدارە تیرۆرستەکان گوندی کەلعییەی حاویی گەورە، کە دەکەوێتە سنووری کەرتی فەوجی دووی لیوای ١٨ی پیادەیان بە هاوەن تۆپباران کرد...هەروەها هێرشیان کردە سەر خاڵی ١٧ی سەر بە فەوجی سێ لە لیوای ٢١ی حەشدی شەعبی لە ناوچەی عەیسی باکووری ڕۆهەڵاتی جەلامی دۆر و بە هۆیەوە دوو چەکداری حەشد بریندار بوون”.\nشانە میدیاییە حکوومییەکەی عێراق لە بەیاننامەکەیدا باس لەوەش دەکات کە “تیرۆریستێک هێرشی کردووەتە سەر یەکێک لە خاڵەکانی سریەی یەک لە فەوجی ٥ی پیادەی مغاویر، لە سنووری گوندی عەین لەیلا لە نزیک دەلیی عەبباس لە پارێزگای دیالە و بە هۆیەوە چەکدارێک بریندار بوو”.\n٣ی ئایار، سەرچاوەیەکی تەناهیی عێراقیی ڕایگەیاند، کە بەهۆی پێکدادانێکی نێوان چەکدارانی داعش و میلیشیاکانی حەشدی عەشایەری لە پارێزگای دیالە و ٥ کوژراو و برینداری لە ڕێزەکانی خەشدی عەشایەری لێ کەوتەوە، کە لە نێویاندا فەرماندەیەکی حەشد هەبوو.\nهەر ٣ی ئایار و بەپێی بەیاننامەیەکی شانەی میدیای تەناهیی حکوومی، لە ئاکامی هێرشێکی داعشدا لە پارێزگای دیالە، بۆ سەر بنکەی پۆلیسی زاغنیە لە ناحیەی عەبباڕەی سەر بە قەزای بەعقووبە، ٣ پۆلیس و هاووڵاتیێک کوژران و ٧ پۆلیسیش بریندار بوون.\n٤ی ئایار، داعش دوو هێرشی نوێی کردە سەر عێراق، یەکەمیان بۆ سەر خاڵێکی پشکنینی حەشدی عەشایەری و هێزە تەناهییەکان لە پارێزگای دیالەی باکووری بەغدای پایتەخت و کوژراو و برینداری لێ کەوتەوە. دووەمیان بۆ سەر میلیشیاکانی سەر بە ئێران لە سەخەڕی باشووری بەغدا و ئاکامەکەی کوژران و برینداربوونی ژماریەک میلیشیا بوو.\nهەموو ئەم هێرش و چالاکییانە لەکاتێکدان، کە بەپێی بۆچوون و شیکردنەوەی پسپۆر و ناوەند و دەزگاکانی تایبەت بە تیرۆر، زۆرتربوونی هێرشەکانی داعش لە عێراق، پێچەوانەی هەموو پێشبینییەکانی ئەوانە، بەوەی کە پێیانوابووە لەمەودوا، لەبری عێراق، داعش وڵاتی دیکە (ناوچە دوورەدەستەکانی ئەفغانستان، پاکستان، سۆماڵ، وڵاتانی بیابانی ئەفریقیا و لیبیا) دەکاتە پەناگە و مۆڵگەی خۆی و لەوێوە هێرشەکانی ئاراستە دەکات.\nبەهەرحاڵ، پرسیارە سەرەکییەکە لێرەدا ئەوەیە: بەڕاست گەلۆ، لەکاتێکدا خەریک بوو بەم دواییانە بابەتی هەڵوەشاندنەوەی میلیشیاکان و گەڕاندنەوەی چەک بۆ دەستی حکوومەت، دەبووە پرسی گەرم و ڕۆژەڤی گفتوگۆ سیاسییەکان، ئاخۆ دەبێ دووبارە بەهێزبوونەوەی داعش و فراوانبوونی سنووری چالاکییەکانی و کاریگەری زەبری هێرشەکانی، دواجار بە قازانجی ئەجێندای ئێران و دووبارە تۆکمەتربوونی ڕیزەکانی میلیشیا شیعییەکانی حەشدی شەعبیی سەر بە ئێران نەشکێتەوە؟\nتێبینی: لە نووسین و ئامادەکردنی ئەم ڕاپۆرتەدا، سوود لە داتا و زانیارییەکانی پێگە ئەلیکتڕۆنییەکانی “بی بی سی عەرەبی، سی ئێن ئین عەرەبی، ئەلحوڕە، دوێچە وێلای ئەڵمانی، میدڵ ئیست ئۆنلاین، نەتەوەیەکگرتووەکان، تۆڕی زانیاریی ئەلنەبەء، سپۆتینگ” وەرگیراوە.


بەشداریی فیلمی "دەردرێ لە سەربانی ماڵ" لە فستیڤاڵی کەن - Mehr News Agency\nAP ١٣٩٩ Tir ٧ ١٦:٠٨\nNews Code 32995\nبە ڕاپۆرتی ئاژانسی هەواڵی مێهر، کورتە فیلمی سی خولەکی "می‌خورد بر بام خانه (دەدرێ لە سەربانی ماڵ)" لە دەرهێنانی تەیموور قادری و بەرهەم هێنانی حەزەی هونەری کوردستان کە دەڕوانێتە دڵۆپەکردنی ماڵی پیرەژنێک کە لە گەڵ نەوەکەی دەژی، بە داکۆکی و هەوڵی یەکێک لە سپۆنسەرەکانی فێستیڤاڵی کەن، لە گەڵ دوو کورتە فیلمی دیکە بەشداری حەوتەی ڕەخنەگرانی ئەو فێستیڤاڵە بوو.\nبڕیارە ئەم سێ کورتە فیلمە بە هەوڵی سپۆنسەرەکەیان و بە ئامادەبوونی داوەرانی نێونەتەوەیی لە گەڵ ٧ فیلمی پێشتر هەڵبژاردەی حەوتەی ڕەخنەگرانی فێستیڤاڵی کەن لە رۆژی ١٠ی مانگی جووڵای بەشداری ڕکابەرییەک بن کە بە شێوەی ئۆنلاین بەڕێوە دەچێت، و خەڵاتی یەکەمی سپۆنسەری بدرێتە بەرهەمی هەڵبژاردەی کۆتایی.\nهاوکات ئەو فیلمانە لە ٩ی مانگی جووڵای بە خۆڕایی بڵاودەکرێنەوە و لە مانگی سێپتامبێر لە فێستیڤاڵی سێن سباستیان لە سپانیا نمایشی گشتی دەرێن.\nشایانی باسە، سپۆنسەری کورتە فیلمی "می‌خورد بر بام خانه (دەدرێ لە سەربانی ماڵ)" ڕاشیگەیاندووە کە یارمەتی و پاڵپشتیی بەرهەم هێنانی یەکەمین فیلمی بڵیندی تەیموور قادری دەدات.\nقادری لە دایکبووی ١٣٦٩ی هەتاوی لە شاری کامیاران و خاوەن بڕوانامەی بەکالۆریۆسیی زانستە پەروەردەییەکانە و تا ئێستا ٧ کورتە فیلمی دەرهێناوە و لە ٢٠٠ فێستیڤاڵی ناوخۆیی و دەرەوەییدا بەشداری نواندووە.\nفێستیڤاڵی فیلمی کەن\nسەید پەیام حسێنی


گەشتەکانی ئەنفالستان؛ چ ڕابردوویەکمان هەبوو، لە چ ئێستایەکدا دەژین؟ – سه‌رده‌م\nگەشتەکانی ئەنفالستان؛ چ ڕابردوویەکمان هەبوو، لە چ ئێستایەکدا دەژین؟\nکتێبی (گەشتەکانی ئەنفالستان) بەشێکە لەو هەوڵە چڕوپڕ و دەوڵەمەندەی کە ماوی چەندین ساڵە برای بەڕێز و دڵسۆزی کەیسی ئەنفال و جینۆساید (عومەر محەمەد) دەستی پێ کردووە و بە شێوەیەکی زانستیانە شارەزایانە هەنگاوی بۆ نووسینەوەی حیکایەتە غەمگینەکانی ئەنفال ناوە، کە وەک بەیاز و دەستنووسە کۆنەکان مەترسیی فەوتان و لەناوچوونیان لەسەرە. ئەم کتێبە بریتییە لە کۆمەڵێک دیدار و بەدواچوونی ورد سەبارەت بە خودی پرۆسە بەدناوەکە و بە قسەهێنانی ئەو شایەتحاڵانەی کە لە دەمی ئەنفال بەربوونەوە و شانسی دووبارە گەڕانەوەیان بۆ ژیان هەبوو.\nگەشتەکانی ئەنفالستان، لە سێ بەرگی قەبارەی گەورە پێکهاتووە لەنێو بۆکسێکدا و دەزگای چاپ و پەخشی سەردەم، وێرای ئەو قەیرانە دارایی و کەمیی خوێنەرەی لە وڵاتدا هەیە، بەڵام پشتئەستوور بەو باوەڕەی کە خودی کتێبەکە گرنگی و سەنگ و بەهای تایبەت بە خۆی هەیە، هەستاوە بە چاپکردنی و بەم هەنگاوەش دەزگای ناوبراو ڕووسورییەکی پتری پێشکەش بە کتبخانە و خوێنەری کوردی کردووە، بە تایبەت لەگەڵ تێپەڕینی ڕۆژگار و کەڵەکەبوونی کێشە و ئاریشە هەمەلایەنەکان و ئەو قەیرانە یەک لە دوای یەکانەی ڕووبەڕووی وڵات دەبێتەوە، خەریکە یادەوەریی تاک و کۆی مرۆڤی کورد لە ئاست تراژیدیا و کارەساتە گەورەکانی وەک ئەنفال و کیبیابارانکردن و جینۆسایددا کاڵ دەبێتەوە و ئەو نەسڵەی ساڵانێک پێش ئێستا شایەتحاڵی تراژیدیا گەورەکە بوون، خەریکە تەمەن و ڕۆژگار لە لێواری گۆڕ و مردن نزیکیان دەکاتەوە، هاوکات لەگەڵ خۆیاندا ئەو هەموو حیکایەتە غەمگین و چیرۆکە مەرگەساتاویانەی نێو دڵیان، وشە دوای وشە و ڕستە دوای ڕستە دەمرێنن.\nبێگومان کاک عومەر محەمەد، یەکێکە لەو کەسایەتییە دڵسۆزانەی کە ماوەی ساڵانێکی زۆرە ژیان و تەمەنی خۆی بۆ کەیسی ئەنفال و بەدواداچوون و دیدارەکان تەرخانکردووە، بە تایبەت ئەوەی زۆر جێگای ڕێز و پێزانینە، جگە لە بەها و گرنگیی کتێبەکە، ئەوەیە کە ناوبراو بە تەنیاباڵی و لەسەر ئەرک و داهاتی گیرفانی خۆی هەستاوە بەم کارە تاقەتپڕوکێنە و بەدواداچوونەکانی ئەنجام داوە کە دەبوو لە راستیدا کاری دامەزراوەیەکی حوکمیی گەورە بوایە بە بودجەیەکی کراوەوە، ئەمە لە کاتیکدایە کە بەدیار چاوی ئەوەوە ڕۆژانە خەڵکانێک کەیسی ئەنفال و کەسوکاری قوربانییەکانیان وەک کەرەستەیەکی سیاسی و بازرگانی بەکار هێناوە، لە لایەکەوە گیرفان و قاسەکانیان پێ پڕ کردووە لە دۆلار، لە لایەکی دیکەوە وەک هەڵمەتی هەڵبژاردن و بۆ خزمەت و مەرامی سیاسیی و حزبیی بەکاریان هێناون، بەڵام لە ڕاستیدا لەسەر تەرازووی ویژدانی مێژووی نەتەوەیی، قورسایی ئەم هەوڵەی کاک عومەر، چەندین جار لەوانە زیاتر پیشان دەدات کە دەستیان دەچێتە بەکارهێنانی ژیانی کەسوکاری ئەنفالکراوەکان و قوربانییەکان و خودی کەیسەکەش بە لارێدا دەبەن.\nئەم کتێبە قەبارە گەورە سێ بەرگییە، پڕ پڕە لە هاوار و برین و قیژە و ئازار، پڕ پڕە لە حیکایەتی ئەو مرۆڤە سادە و بەتەمەنانەی کە هیچ گوێیەکیان شک نەبردووە تا بۆیان بیانگێڕنەوە، ئەو هەوڵەش کە هەبووە یان لەسەر ئاستی سیاسیی باڵا بووە بۆ سەودا و مامەڵە، یاخود لە چوارچێوەی ئەو هەوڵە شەرمنانەی ڕاگەیاندندا بووە کە پتر لە ڕووی سۆزداری و عاتیفییەوە پیشاندراون تا مەسەلە گەورەکەیان لەبیر ببەنەوە، فرمێسکی چاو و دەستە لەرزۆک و ڕوخسارە غەمگینەکانیان لە یادەکاندا کراون بە سەرتایتڵی ڕۆژنامە و تیڤییەکان، دەنا ئەوە هاتبن وەک ئەم کارەی عومەر محەمەد، بەرمەبنای کارێکی میتۆدی و زانستی بەدواداچوون و دیداریان ڕێکخستبێت، چ هەوڵێکی لەو جۆرە لەسەر ئاستی باڵا نابینین، ئەڵبەت ناشکرێت هەوڵ و ماندووبوونی چەند کەسێکی دیکە لەم بوارەدا نادیدە بگرین، بەڵام بێگومان کتێبی گەشتەکانی ئەنفالستان لە زۆر ڕووەوە دەوڵەمەندتر و بەرمەبنای زاستی بەدواداچوون و هونەری دیدار و داڕشتنەوە و تەوزیفکردنەوەی ئەو حیکایەتانەیە بە زمانێکی چێژبەخش کە یارمەتیدەرێکی باش دەبێت بۆ خوێنەر تا هەر چی زووتر ڕۆبچێتە نێو حیکایەتە غەمگینەکانەوە.\nبە گشتی ئەم کتێبە لە کۆمەڵێک گەشت پێکهاتووە و بۆ ئەو گوند و ناوچانەی سەرانسەری کوردستان، کە ساڵانی کۆتایی هەشتاکان، لە لایەن ڕژێمی بەعسەوە ئەنفال کراون و تیایدا کۆمەڵێک چیرۆکی غەمگین و ترسناک بڵاوکراوەتەوە کە ڕەنگە کەسێکی بیانی بیخوێنێتەوە، وا بزانێت ئەم ڕووداوانە خەیاڵ و فەنتازیای نووسەرێکن کە ئەزموونێکی دەوڵەمەندی لە بواری ئەدەبیاتی گێڕانەوەدا هەیە، دانەری ئەم کتێبە بە کامێرایەک و تەسجیلێکی گچکەوە، دێ بە دێ و ناوچە بە ناوچەی کوردستا گەڕاوە و سۆراغی ئەو کەسانەی کردووە کە دۆزەخی ئەنفالیان بە چاوی خۆیان بینیوە، گێڕانەوە و چیرۆکەکانی نێو دووتوێی ئەم کتێبە بە شێوەی پرسیار و وەڵام، یاخود گفتوگۆی ڕووبەڕوو ئەنجام دراون، پاشان پرۆسە سەختەکە دەستی پێکردووە کە ئەویش بریتییە لە بە وشە کردنی دەنگەکان (تەفریغ) دواتریش داڕشتنەوەیان بە شێوەکی هونەری و زمانێکی ئەدەبیی جوان.\nنووسەر لە هەر گەشتێکیدا بە دوای حیکایەتە غەمگین و چیرۆک و هاوارە نەبیستراوەکاندا، لە سەرەتادا بە وردی و شێوەیەکی جوانی سیناریۆئاسا، وەسفێکی ناوچەکە و ئەو ژینگە و بارودۆخە دەکات کە پرۆسەکە تێیدا ئەنجامدراوە، پاشان دێتە سەر باسکردنی ئەو ساتەوەختەی بۆ بەدواداچوون و دیدارەکان ڕوو دەکات گوند و ناوچەکان و بە شێوەیەکی جوان و ورد دەکەوێتە ڕەسمکردنی شوێنەکان و ماڵ و گوند و ڕوخساری ئەو ژن و پیاوانەی کە ڕووداوەکان دەگێڕنەوە، بێگومان گێڕەرەوەکان کەسانەی بەتەمەن و سادە و نەخوێنەوارن کە دەرگای دڵیان بۆ دانەری کتێبەکە کردووەتەوە و هەرچی زوخاوی ئەو ڕۆژگارە هەیە هەڵیدەڕژن، داڕشتنەوەی دەنگی کەسەکان بەو زمانە بەرز و باڵا و چێژبەخشە وا دەکات خوێنەر پتر ڕۆبچێتە نێو واقیعییەتی ئەو چیرۆکانەوە و وا هەست بکات ئەوە خۆیەتی بەرامبەر دەنگەکان و بێژەری ڕووداوەکان دانیشتووە و گوێ لە حیکیەتەکان و حەسرەت و ژان و غەمەکانیان دەگرێت، بێگومان ئەمە کلیلی سەرکەوتنی هەر تێکستێکە، ئەم گرەوەش لە رێگەی زمانێکی باڵاوە شانسی سەرکەوتنی زیاتر دەبێت، وەک ئەوەی شاعیری گەورەی کۆچکردووە (شێرکۆ بێکەس) لە قەسیدەی (گۆڕستانی چراکان)دا کردی، چونکە ئاخر لەو باوەڕەدام ئەگەر ئەو کاسێت و دیدارانە بدرانایە بە کەسێکی دیکە، ڕەنگە توانای ئەوەی نەبایە کارەکەی بەم ئاستەی (عومەر محەمەد) بگەیاندایە و بەم شێوە جوان و چیرۆکئامێز و تەکنیکە بەرزە دایانبڕێژێتەوە.\nلە لایەکی دیکەوە من وای دەبینم کە ئەم کتێبە جگە لەوەی دەبێت بە یەکێک لە سەرچاوە گرنگە ئەرشیفی و دیکۆمێنتەرییە کاریگەرەکان، دەشبێتە سەرچاوەیەکی بەکەڵک بۆ خولقاندنی دەیان شاکاری ئەدەبی و هونەری وەک بەرهەمهێنانی سینەمایەکی تایبەت بە جینۆساید، چونکە لە پشت هەر گێڕانەوە و چیرۆکێکەوە، دەیان خەم و دەنگ و نهێنیی دیکە خۆیان حەشار داوە و دەکرێت مانا و کۆدەکانی لە پرۆسەیەکی هونەریدا بکرێنەوە، ئەمە بۆ لقەکانی ئەدەبیش بە هەمان شێوە ڕاستە، ئەم کتێبە سێبەرگییە بەشی دەیان هەزار کتێب تێما و بابەتی ئەدەبیی لە شێوەی گێرانەوەدا تێدایە، کە دەکرێت چیرۆکنووس و ڕۆماننووسانی کورد وەک سەرچاوەی ئیلهام و کەرەستەی ئەدەبی بەکاری بهێنن، بەشێکی دیکەش کە من پێم وایە دەبێت ڕاگەیاندنەکان و ڕاگەیاندنکاران لێوەی فێر ببن کە لە داهاتوودا چۆن ئیش لەسەر ئەم جۆرە کەیسانە بکەن، تێبگەن کە قسەکردن لەسەر ئەنفال و کیمیاباران و گێرانەوەی ڕووداوە تراژیدیاکان، تەنها بە فلوتلێدان و شیعری سادە و درووشمی بێ ڕۆح و زوومکردنە چاوی پڕ لە فرمێسکی پیرە پیا و ژنە پیرەکان نییە، بەڵکو بە بەوشەکردنی ئەو حەسرەت و ئاخانەی نێو ناخ و دڵی ئەو مرۆڤە دەگمەنانەیە کە چەندین ساڵە لە چاوەڕوانیی گەڕانەوەی ئازیزانیاندا کێنگڵ دەدەن و تاوانباران و بکوژانی ڕۆڵەکانیان بەدیار چاویانەوە دێن و دەچن.\nدواجار دەمەوێت بڵێم: هەر جۆرە قسەکردنێک لەسەر ئەم کتێبە، ناگاتە بارتەقای ئەوەی خوێنەر خۆی بیخوێنیتەوە لەگەڵ ڕووداو چیرۆکەکانیدا بژێت، هاوکات پێشم وایە دەکرێت دەیان و سەدان توێژینەوە و نامەی ماستەر و دکتۆرای لەسەر ئەنجام بدرێت و دەیان و سەدان شاکاری ئەدەبی و هونەریی لێوە بەرهەم بێت، ڕێ بە خۆم دەدەم و هیچ زیادەڕۆییەک نییە گەر بڵێم: هەر کات گومانت لە کورد بوونی خۆت کورد، یاخود هەر کاتێک هەستت کرد یادەوەریت لە مەترسیدایە، ئەوا بێ سێ و دوو کتێبی(گەشتەکانی ئەنفالستان) بخوێنەرەوە… تا بزانیت خاوەنی چ ڕابردوویەکیت، لە چ ئێستایەکدا دەژیت، داهاتووت چۆن دەبێت.\n2022-03-27 /by Zamwa Mhamad\nhttps://sardem.org/wp-content/uploads/2022/03/Untitled-1-5.png 500 800 Zamwa Mhamad https://sardem.org/wp-content/uploads/2021/03/Sardem.org-Logo1.png Zamwa Mhamad2022-03-27 18:46:432022-03-27 18:46:43گەشتەکانی ئەنفالستان؛ چ ڕابردوویەکمان هەبوو، لە چ ئێستایەکدا دەژین؟


ئه‌را ميديايل كورد له سه‌ر هه‌ڕه‌شه‌ى به‌سين راديۆ شه‌فه‌ق بێده‌نگن!؟\nئيزگه‌ى ده‌نگ كورد له به‌غدا(راديۆ شه‌فه‌ق) كل كرديه‌و موڵه‌تێ ئه‌را به‌سين ئه‌ى ئيزگه‌ى ده‌نگ كورديه ديارى كرديه، هه‌رچه‌ن نامه‌گه دوياى موڵه‌ت ديارى كريا دريا وه ئه‌ى ده‌زگاو خاس دياره ئارمانج له‌ى كار چه‌سه!؟.\nئمجا يه گشتێ له جى خوه‌ى و له راپۆرته‌يل ماڵپه‌ڕ شه‌فق نيوز ته‌مام بڵاو بوينه‌و دى ناخوازم له‌ى باسه بگونجنمه‌ى. وه‌لى ئه‌وه‌گ سه‌رم وه پێ سڕ مه‌نيه يه‌سه، ئه‌ى ميديايل كوردى ئيمه ك كه‌ناڵه‌يل ئاسمانى دێرن ك ئه‌گه‌ر كه‌سێ كلگ بكه‌يده لويه‌ته‌و له خه‌وه‌ره‌يل خوه‌يان تيه‌رنه‌ى!. ئيرنگه ئه‌ى كه‌ناڵه‌يل ئاسمانيه دى جياوازى ئه‌و قه‌ره له ناونى حزبى بوين و ئوپۆزيسيۆن و خوه‌ماڵى نه‌منيه‌و ئه‌وگ دياره گشتيان وه‌ل يه‌كا هه قسيه‌ى يه‌ك تر جان، له لام فره سه‌يره ك يانه ئه‌را رخته‌ى قه‌سه‌م باس له سه‌ر به‌سين ته‌نيا ده‌نگ كورد له ده‌يشت هه‌رێم، ئه‌وه‌يشه له پايته‌خت عيراق ئه‌رايان گرنگى نه‌يرێدو چمانێ ئه‌ى ده‌زگاو ئيزگا هه كوردى نين هويچ، چوى يه‌منێد ئيمه هايمه كشورێ تر بێجگه له ئاسياو له‌ى سه‌رده‌م ره‌ساننه ك هاڵوخه‌وه‌رى له جه‌مسه‌ره باكوور روى ئه‌دا روى ئه‌دێ، له ئه‌ى جه‌مسه‌ره‌گه وه زوى زوى بڵاو ئه‌دێ هويچ، ته‌مام جه‌هان گريده‌وه‌ر، ئايا ئه‌دێ خوه‌مان به‌يم له‌و ڕيگه‌و بويشيمن يانه خه‌وه‌ر له ئه‌ى ده‌نگه نه‌يرن و ئه‌را يه‌سه ك هه ناوێ نايرن!.\nوه‌لى م يه باوه‌ڕ نيه‌كم، چوين ك هه‌ركه‌س بنوڕيده ئه‌ى كه‌ناڵه‌يله، خاس ئه‌راى ئاشكرا ئه‌دێ ك يانه له گه‌ن و خاس كه‌نه يه‌كا، ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر مناڵ كوردێگ ك باشوور كوردستان نومره‌ى كه‌م بوود له پشت مايكه‌يل ئه كه‌ناڵه‌يله داواى خوه‌ى ئه‌يرێد زووان و ئويشێد: داوا له حكومه‌ت هه‌رێم كوردستان كه‌م تا كارێ بكا، مامۆستاگه‌م نۆمره به‌يده پيم تا قه‌بول بووم!.\nئمجا وه به‌شه‌يل خه‌وه‌رى ئه‌ى كه‌ناڵه‌يل بنوڕيم، مه‌ل له ئاسمان له ژێرده‌سيان ده‌ر نيه‌چوودو له چوارسويك جه‌هان خه‌وه‌ر ئه‌ڵه‌جو به‌ڵه‌ج هاوردنه‌و بڵاو ئه‌كه‌ن. ئيرنگه ئه‌ى پرسياره له لام دروس بويه، ئايا هه‌ڕه‌شه‌ى به‌سين ده‌نگ كوردستانى بوين ئه‌ى ئيزگه، چنه هويچ كام له‌و خه‌وه‌ريله گرنگێ نه‌يرێد!.\nئايا مه‌مه‌ر ئه‌ى بڵاو نه‌كردنه وه يه هه‌ڵه‌وئه‌گه‌ردێ ك ئه‌ى ده‌زگا هن كورديه‌يل فه‌يلى كوردستانيه!.\nئايا ئه‌ى كه‌ناڵه‌يله له دولايه‌ن ده‌سڵات و ئوپۆزيسيۆن، هناى باس له نه‌ته‌وه كه‌ن، باسيان نادێ وه قسيه‌يل بريق باقێ ك ته‌نيا توان وه‌پێ به‌نج به‌ين له ئه‌و دوياى كورده‌يل ك هان له ده‌يشت هه‌رێم كوردستان وه تايبه‌ت كورده‌يل نيشته‌جى به‌غدا ك كوردفه‌يلين!.\nئايا ئيرنگه ئيمه‌ى كورد له‌ى سه‌رده‌مه ك راگه‌ياندن وه تايبه‌ت ميديا ڕۆڵ يه‌كم له ره‌سانن گرتنه‌سه‌و مل، ئه‌را وه‌ده‌س خسن ئه‌ى كه‌ناڵه‌يله چه‌نێ خوين دايمه‌و ته‌قلا كرديم تا بتويه‌نيم ده‌نگ خوه‌مان وه‌پيان بره‌سنيمه ته‌مام جه‌هان و هاوار بێ كه‌سى و قوروانى بوين خوه‌مان ئه‌رايان بويشيم، ئيسه ك يانه وه ده‌س هاورديمه دى ئه‌را خوه‌مان چوى كورد، تويش سانسۆر كردنێ بويمه ك وێنه له هويچ وڵاتێ هه نيه.\nئه‌وه‌گ دوينم يه‌سه ك راگه‌ياند ئيمه له كوردستان وه‌ره جى تيه‌رێكێ ئه‌چێ ك نه به‌رنامه‌ى ديرێدو نه وه ئه‌ساس ئستراتيژى راگه‌ياندن كار ئه‌كا.\nئه‌ى باسه كتاو ره‌سمى وه‌زارت ژينگه ئه‌را به‌سين ئيزگه‌ى راديۆ شه‌فه‌ق ك وه ته‌مامى دياره ئارمانج سياسى ها له پشتێ و يه ناناسێد ئيمه له ناو كوردستان ئوپۆزيسيۆن و حكومه‌ت حزب ده‌سڵاتدار ديريمن و ئه‌وانه ك ئه‌ى كاره كردنه كوردو كوردستانى كردنه‌سه ئارمانج و ئه‌ى كێشه وه ته‌مامى په‌يوه‌ندى وه هه‌ر كورد و كوردستانى ديرێد.\nوه ئه‌ساس قسيه‌ى كارناسه‌يل، شه‌پۆل(FM) هويچ كارگه‌رى له بان ته‌ندورستى نه‌يرێد، ئه‌را نه‌بايد له ناو ميديايل كوردى ده‌نگه‌و به‌يدو له سه‌رێ باسه بكريه‌يد تا ته‌مام كوردستانيه‌يل بزانن، تاوان كورد بوين ئه‌ى ئيزگه، بويه‌سه مه‌مه‌ر يه‌گ ئيچنه هه‌ڕه‌شه‌ى ئه‌را به‌سينێ له‌لێ بكريه‌يد.\nئايا ئيرنگه ك باس و وڕويمێ ها له ناو گشتمان ك توايم بويمنه خاوه‌ن سه‌روه‌خوه‌يى، ئايا سه‌روه‌خوه‌يى ئه‌را ته‌مام كورده يا ته‌نيا ئه‌را سێ پارێزگاس.\nئايا له وه‌رايوه‌ر ئيچنه كاره‌يلێ ك وه سه‌ر كورد ئه‌ياد، بايه‌د بويشيم چوين يانه هان له ده‌يشت هه‌رێم كوردستان، وه ئيمه چه‌و بيلا هه‌نه‌ودان!.\nدياره ميديايل ئيمه له كوردستان وه گشتێ تويش قه‌يرانێ ئانارشيستى و په‌رته‌وازه بوين بوينه‌و هه‌ر كه‌س ئه‌را خوه‌ى سه‌رێ وه جياس هويچ، ئه‌رك و وێژدان ره‌ساننيش له‌لايان بايه بوريه‌يده ژێرپرسيار و وه تونديش ره‌خنه له‌ليان بگريه‌يد.


بۆ مووچە بێت یان پڕۆژە؟ - شوان به‌رزنجی\n26/11/2018 - 16:59\nبۆ مووچە بێت یان پڕۆژە؟\nئەگەر ملیارێك دۆلار لە رێگەی پڕۆژەكان بخرێـتە بازاڕەوە 50 هەزار كەس دەرفەتی كاری بۆ دەڕەخسێت\nهەموو لایەك دڵمان بەوە خۆشە، وردە وردە هەرێمی كوردستان تەپوتۆزی قەیرانی دارایی لێ دەبێتەوە و هەناسەیەكی بەبەردێتەوە، هەروەها مووچەخۆرانیش دڵیان بەوەخۆشە پاشەكەوتی مووچەكانیان كەم كراوەتەوە و چاویشیان لەوەیە مووچەكانیان وەك جارانی لێ بێتەوە.\nئەگەر مووچەی فەرمانبەران وەكو خۆی لێ بكرێتەوە لانی كەم پێویستی بە 200 ملیار دیناری مانگانە دەبێت، ئاسایی كردنەوەی مووچەو لابردنی یەكجارەكی سیستەمی پاشەكەوت مافێكی یاسایی هەموو فەرمانبەرانە، بەڵام دەبێت پرسیارێكی جدیی و راشكاو بكەین ئایا لە هەرێمی كوردستان تەنها فەرمانبەر هەیە تاوەكو پارە بە كەسی تر نەدرێت؟.\nبێگومان لە كوردستان بەشێك لە خەڵك لە بازاڕ و كەرتی تایبەتن، بە تایبەت چاویان لە پڕۆژە و هاتنی پارەیە بۆ بازاڕ، هەروەها خەڵكێكی زۆری بێكار هەیە و دەیانەوێت هەلی كار زیاد بكات و دەستیان لە كارێك گیربێت.\nئەگەر لە جیاتی ئەوەی مووچە وەكو جارانی لێ بكرێتەوە، مانگانە 200 ملیار دینار یان 10 بۆ 20 ملیۆن دۆلار بدرێتە پڕۆژە و بەڵێندەران ئەوە زۆر ئامانج دێتەدی، بەڵام ئەگەر تەنها بدرێتە مووچە رەنگە یەك ئامانجی بچوك بپێكێ.\nئەگەر پارە بدرێتە پڕۆژەكان بازاڕ و هەلی كار دەبوژێتەوە و شوێنەوارەكانی قەیرانی داراییش دەسڕێنەوە، چونكە وەستانی زیاتر لە 3 هەزار پڕۆژە پێویستی بە ئاوڕلێدانەوەكی جدی و خەمخۆرانە هەیە، لەو پڕۆژانە خەڵكێكی زۆر هەیە ئێستا لە ماڵەوەیە و بێكارن، ئەگەر مانگانە پارە بۆ دەستپێكردنەوەیان تەرخان بكرێت ئەو كاتە بە هەزاران خێزان ژیانیان باشتر دەبێت.\nبۆ نمونە ئەگەر ملیارێك دۆلار لە رێگەی پڕۆژەكان بخرێـتە بازاڕەوە 50 هەزار كەس دەرفەتی كاری بۆ دەڕەخسێت، ئەوەش لە رووی ئابووری دەستكەوتێكی گەورە دەبێت بە تایبەت ئێستا كێشەی بێكاری و وەستاوی بازاڕ هەیە، بەڵام ئەگەر ئەو ملیار دۆلارە بە تەنها بدرێـە مووچەخۆران ئەوە تەنها مووچەخۆران لێی سودمەند دەبن و بەس.\nدڵنیام ئەوەی ئێستا بەلای مووچەخۆرانی حكوومەت گرنگە مووچە بە 30 رۆژ جارێك دابەش بكرێت و مووچەش كەم نەكرێتەوە و پاشەكەوتی مووچەش بكرێتە چەك، خواستی زیادكردنی مووچە بەو جۆرە نیە،كە ئەگەر نەكرێت مانگرتن و كیشەی تێ بكەوێت، ئەوەی بەلای كۆی خەڵكەوە گرنگە جولانی بازارە بۆِ دەستەبەركردنی هەلی كار بۆ بێكاران و دەرچوانی زانكۆكان.\nگرنگە حكوومەت بە پلانێكی ئابووری تۆكمە هاوسەنگی رابگرێت لە نێوان مووچەی فەرمانبەران و دەستپێكردنەوەی پڕۆژەكان، دەبێت وانەی باشی لە قەیرانی دارایی وەرگرتبێت و ئەو داهاتەی دەستی دەكەوێت وەكو جاری جاران تەخشان و پەشخانی نەكات.\nإغتيال شيخ عشيرة عربية في كركوك\nالمباشرة بإصدار جواز سفر عراقي جديد مزود بشريحة "سيم كارد" قريبا\nمقتل أربعة عناصر من داعش بقصف للتحالف الدولي في كركوك\nوزير الخارجية العراقي يبحث مع وزيرة الإنتاج الحربي الباكستانية سبل التعاون الثنائي\nإحباط مخطط لاستهداف كركوك واعتقال عنصرين من خلايا داعش\nوول ستريت جورنال: وزير الدفاع يعتزم مراجعة قرار الانسحاب من العراق وأفغانستان\nرئاسة إقليم كوردستان تدين تفجيري بغداد: القوى السياسية أمام مسؤولية وطنية لمواجهة التحديات\nالرئيس بارزاني يدين انفجاريّ بغداد ويحثّ على التنسيق المشترك لإستئصال الإرهاب\nمسرور بارزاني يبدي تضامنه مع ضحايا تفجيري بغداد ويعرض تقديم المساعدة\nالمعركة مع مسعود بارزاني ليست سهلة\nسنجار والجرح الايزيدي النازف\nالزعيم مصطفى البارزاني والخيار الصعب


📅 دەمێ تومارکرنێ Oct 22 2013 8:53PM\n👁 ئەڤ بابەتە 10,917 جار هاتیە دیتن\n髙橋誠一 （法政大学大学院社会学研究科） [ زێدە... 👁] ✖ ✖ ✖ 1 0 ✔ 62% ✍ هـ.ب. 22-10-2013 20:53:40\n📅 دەمێ تومارکرنێ Oct 18 2013 12:12AM\n👁 ئەڤ بابەتە 7,103 جار هاتیە دیتن\n南・西アジア課程 トルコ語専攻 学籍番号 ８５０２０９５ 佐藤淳也 [ زێدە... 👁] ✖ ✖ ✖ 1 0 ✔ 60% ✍ هـ.ب. 18-10-2013 0:12:57\n📅 دەمێ تومارکرنێ Oct 20 2013 11:45AM\n... [ زێدە... 👁] ✖ ✖ ✖ 1 0 ✖ 56% ✍ هـ.ب. 20-10-2013 11:45:34\n📅 دەمێ تومارکرنێ Oct 22 2013 8:56PM\n👁 ئەڤ بابەتە 3,240 جار هاتیە دیتن\n大川さやか [ زێدە... 👁] ✖ ✖ ✖ 1 0 ✖ 56% ✍ هـ.ب. 22-10-2013 20:56:31\n📅 دەمێ تومارکرنێ Mar 2 2015 2:32PM\n👁 ئەڤ بابەتە 21,621 جار هاتیە دیتن\n... [ زێدە... 👁] ✖ ✖ 0 0 ✔ 60% ✍ هـ.ب. 2-3-2015 14:32:12\n📅 دەمێ تومارکرنێ Jun 1 2015 11:02AM\n👁 ئەڤ بابەتە 19,913 جار هاتیە دیتن\nアマンジ・シャクリー 福音館書店 [ زێدە... 👁] ✖ ✖ 0 0 ✖ 58% ✍ هـ.ب. 1-6-2015 11:02:00\n🌏 クルディスタン نەخشە\n📅 دەمێ تومارکرنێ Oct 18 2013 11:13AM\n👁 ئەڤ بابەتە 27,618 جار هاتیە دیتن\n... [ زێدە... 👁] ✖ ✖ 0 0 ✖ 58% ✍ ب.ج. 18-10-2013 11:13:44\n📅 دەمێ تومارکرنێ Oct 18 2013 12:00AM\n👁 ئەڤ بابەتە 47,437 جار هاتیە دیتن\n作者: イスマイルベシクチ,Ismail Besikci,中川喜与志,高田郁子 出版社/メーカー: [ زێدە... 👁] ✖ ✖ 0 0 ✔ 64% ✍ هـ.ب. 18-10-2013 0:00:33\n📅 دەمێ تومارکرنێ Oct 17 2013 2:31PM\n👁 ئەڤ بابەتە 5,684 جار هاتیە دیتن\n吉岡 明子 （中東研究センター 研究員） [ زێدە... 👁] ✖ ✖ ✖ 1 0 ✖ 56% ✍ ب.ج. 17-10-2013 14:31:52\n📅 دەمێ تومارکرنێ Oct 17 2013 11:49PM\n👁 ئەڤ بابەتە 29,521 جار هاتیە دیتن\n作者: 松浦範子 出版社/メーカー: 新泉社 発売日: 2003/03/15 メディア: 単行 [ زێدە... 👁] ✖ ✖ 0 0 ✖ 56% ✍ هـ.ب. 17-10-2013 23:49:26


کۆمەڵە چیرۆکی هاواڵ دوانە لە نووسینی تاهیر حامیدی ساڵی 2020 ئاراستەی کتێب خانەی کوردەواری کراوە. هەروەها ناوبراو سەرپەرشتی پرۆژەیەکی وەرگێڕانی چیرۆکی بیانی بۆ سەر زمانی کوردیشی لە ئەستۆ بوە. هەتا ئێستاش دوو ژمارە لەو کتێبەی بەناوەکانی چیرۆکستانی1 و چیرۆکستانی2چاپ کردوە. چیرۆکستان کارێکی هەرەوەزە و لە لایەن کۆڕێک لە نووسەران و وەرگێڕانی ڕۆژهەڵاتی کوردوستانەوە ئاراستەی کتێب خانەی کوردەواری کراوە.\n 🇰 تۆماری تایبەت بۆ کوردیپێدیا | 🏳 کوردیی ناوەڕاست | تۆمارێكی تایبەت بۆ كوردیپێدیا لەلایەن (سارۆ ئەمیری) سەبارەت بە (تاهیر حامیدی) لە: 4-3-2021 18:58:38\n✍ ئەم بابەتە بۆ دواجار لەلایەن: (هاوڕێ باخەوان)ەوە لە: Mar 23 2021 12:44PM باشترکراوە


پەرلەمانی كوردستان ئەو لیژنەیەی پێكنەهێنا، كە بڕیاربوو لێكۆڵینەوە بكات لەبارەی گومانی وەرگرتنی بەرتیل لە كۆمپانیاكان لەلایەن چەند پەرلەمانتارێكەوە.\nلە دانیشتنی ڕۆژی 28ی مانگی ڕابردووی پەرلەمانی كوردستان، بەشێك لە پەرلەمانتاران ڕەخنەیان لەو نوسراوەی سەرۆكایەتیی پەرلەمانی كوردستان گرت، كە بڕیاریداوە ڕێگری بكات لەوەی پەرلەمانتار بە تەنها سەردانی پڕۆژەكان بكات.\nدوای ناڕەزایەتیی پەرلەمانتاران، پرسی پێكهێنانی لیژنەیەكی چاودێری و لێكۆلێنەوە خرایە دەنگدانەوە، كارەكەی بریتی بێت لە لێكۆڵینەوە لەبارەی گومانی وەرگرتنی بەرتیل لەلایەن پەرلەمانتارانی هەرێمی كوردستانەوە، بەزۆرینەی دەنگی پەرلەمانتارانیش پێكهێنانی لیژنەكە بڕیاری لێدرا.\nبەڵام ئەبوبەكر هەڵەدنی پەرلەمانتاری كوردستان دەڵێت، زیاتر لە دوو هەفتە بەسەر بڕیارەكە تێپەڕیوە و تائێستا لیژنەكە پێكنەهێنراوە”.\nهەڵەدنی بە تۆڕی میدیایی ئێستای ڕاگەیاند، “بڕیارەكەی سەرۆكی پەرلەمان (لەبارەی گومانی وەرگرتنی بەرتیل لە كۆمپانیاكان) نایاساییە و پێچەوانەی دەستوور و پەیڕەوی ناوخۆ و یاسا بەركارەكانی هەرێمە، چونكە دەسەڵاتی چاودێریكردنی داوە بە ئەندامی پەرلەمانی كوردستان، چ وەك تاك یان ئەندامی لیژنە یان ئەندامی لیژنەی تایبەت بێت، دەتوانن بەدواداچوون و چاودێری دەسەڵاتی جێبەجێكردن و پیادەكردنی یاسا بكەن”.\nجەختی لەوەشكردەوە، “بڕیارەكەی سەرۆكی پەرلەمان هیچ پاڵپشتییەكی یاسایی نیە، چونكە پەرلەمانتار چ وەكو خۆی یان وەكو ئەندامی لیژنە بۆی هەیە چاودێری هەموو سێكتەرەكان بكات پاڵپشت بەیاسا و دەستوور”.\nڕوونیشیكردەوە، “ئێمە لە دانیشتنی پەرلەمان و لەنزیكەوە بەسەرۆكی پەرلەمانمان وتووە، هەر بەڵگەیەكی لایە (لەبارەی گومانی وەرگرتنی بەرتیل لە كۆمپانیاكان) بیخاتەڕوو بۆ ڕایگشتی”.\nپێشیوایە، “ئەگەر گریمان چەند پەرلەمانتارێكیش بەو كارە هەڵسابن، ناكرێت 111 پەرلەمانتار ببنە قوربانی ئەو چەند پەرلەمانتارە، بۆیە پێویستە ناوەكان بۆ ڕایگشتی ئاشكرابكات”.\nلای خۆشیەوە، هاوڕێ مەلاستار پەرلەمانتاری فراكسیۆنی یەكێتی لە پەرلەمانی كوردستان بە تۆڕی میدیایی ئێستای ڕاگەیاند، “تا ئێستا لیژنەكە دروستنەكراوە و لەوبڕوایەشدام كە لیژنەكە دروستناكرێت”.\nنرخی بەنزین دابەزی و ئەگەری زیاتریش هەیە\nلە هەولێر نرخی بەنزین نزیكەی 100 دینار دابەزی و جێگری پارێزگاری شارەكەش دەڵێت، بڕیاری وەزارەتی سامانە سروشتییەكان دەرچووە…\nبافڵ تاڵەبانی پەیامێك ئاڕاستەی محەمەدی حاجی مەحمود دەكات\nبافڵ تاڵەبانی هاوسەرۆكی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان، بەبۆنەی 45ـەمین ساڵیادی دامەزراندنی حیزبی سۆسیالیست دیموکراتی کوردستانەوە، پەیامێك ئاڕاستەی محەمەدی حاجی…\nپاش بڕیاری لیژنەی باڵای بەرەنگاربوونەوەی كۆرۆنا بۆ دەستكردنەوە بە پرۆسەی خوێندن لە ناوەندەكاندا، وەزارەتی پەروەردە ژمارەیەك بڕیار و…


شنۆ موحه‌ممه‌د: ده‌رباره‌ى عه‌زابى قه‌بر..!!\nئيسلامگه‌ران هه‌ميشه پێمان ئه‌لێن هيچ ئازارو مه‌ينه‌تيێك ئه‌وه‌نه‌ى عه‌زابى قه‌بر ناخۆش و به ئازار نيه به تايبه‌تى بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ى كه باوه‌ريان به ئاينى ئيسلام نيه يا ئه‌وانه‌ى گوناهو تاوانيان زۆره ، ئه‌وان ئه‌لێن كاتێك مرۆڤ ئه‌خرێته قه‌بره‌وه هه‌ست به‌وه ناكات مردووه به‌لكو وا ئه‌زانێ ئه‌ويش يه‌كێكه له‌و كه‌سانه‌ى خه‌ريكى ناشتنى ته‌رمى مردووه‌كه‌ن به‌لام كه خه‌لكه‌كه مردووه‌كه له گۆر ئه‌نێن و ئه‌رۆن مردووه‌كه‌ش ئه‌يه‌وێ له‌گه‌ڵ ئه‌مان بروا به‌لام كه هه‌ڵ ئه‌سێته‌وه سه‌رى به‌ر كێلى قه‌بره‌كه ئه‌كه‌وێت ئێنجا هه‌ست به‌وه ئه‌كات كه ئه‌مه ئه‌وه مردووه?\nدواتر دوو مه‌لايه‌كه‌ت له‌ناو گۆره‌كه ئه‌چنه لاى مردووه‌كه و چه‌ند پرسيارێكى لێ ئه‌كه‌ن وه به گوێره‌ى كه‌مى و زۆرى مردووه‌كه عه‌زابى قه‌بر ئه‌درێت ، گه‌ر بێت و مردووه‌كه ديندار بێت ئه‌وا دوور ئه‌بێت له عه‌زابى قه‌بر يا ئازارێكى كه‌م ئه‌چێژێت وه قه‌بره‌كه‌ى بۆ فراوان ئه‌كرێت بۆ ئه‌وه‌ى ئازارى پێ نه‌گات به‌لام گه‌ر بێت و بێ دين بێ يا گوناهى زۆر بێ ئه‌وا ئازارێكى زۆر ئه‌چێژێت له‌ناو گۆره‌كه‌يداو گۆره‌كه‌ى زۆر ته‌سك ئه‌بێته‌وه و تا رۆژى لێپێچينه‌وه به‌رده‌وام عه‌زابى قه‌بر ئه‌چيژێت?\nئه‌مانه‌ى سه‌ره‌وه ئه‌و چيرۆك و حيكايه‌تانه‌يه كه ئيسلامگه‌ران به پشت به‌ستن به حه‌ديسه‌كانى محمد و قورئانه‌كه‌ى بۆمان ئه‌لێنه‌وه و خه‌لكى كه‌م مه‌عريفه و ساده‌ى پێ ئه‌ترسێنن و ئه‌يخه‌له‌تێنن ، به‌لام گه‌ر ئێمه‌ى مرۆڤ كه‌مێك ئه‌قلانه و لۆژيكيانه بير بكه‌ينه‌وه به ئاسانى بۆمان روون ئه‌بێته‌وه كه ئه‌مه‌ى ئه‌وان باسى ئه‌كه‌ن جگه له خورافاتێك و خۆ خه‌له‌تاندنێك زياتر هيچى تر نيه چونكه هيچ مردوێك له‌ناو گۆر زيندوو نه‌بۆته‌وه تا ئه‌مه‌ى ناو گۆرمان بۆ شى بكاته‌وه ، خۆ ئه‌گه‌ر بێت و ده‌رباره‌ى هه‌مان ئه‌و چيرۆكه خورافيانه چه‌ند پرسيارێكى مه‌نتيقى و لۆژيكى بكه‌ين ئه‌وا دووباره سه‌رله‌به‌رى چيرۆكه‌كه ئه‌كه‌وێته‌وه ژێر پرسيار و به درۆ ئه‌خرێته‌وه? بۆ نمونه\n- زۆرينه‌ى دانيشتوانى سه‌ر زه‌مين كاتێك مردوو ئه‌نێژن كێل له‌سه‌ر گۆره‌كه‌ى دانانێن ، تۆ بلێ ى ئه‌مانه له كوێ سه‌ريان به‌ر ئه‌م كێله بكه‌وێ كه ئيسلاميه‌كان باسى ئه‌كه‌ن?\n- له هيندستان هه‌ر كه‌سێك بمرێ ئه‌وا ته‌رمه‌كه‌ى ئه‌سوتێنرێ ى خۆله‌ميشه‌كه‌ى ئه‌خرێته ناو ده‌رياوه ، تۆ بلێ ى ئه‌مانه له كوێ و چۆن و به‌چى و عه‌زابى قه‌بر ببينن و سه‌ريان به‌ر ئه‌و كێله بكه‌وێ كه ئيسلاميه‌كان باسى ئه‌كه‌ن?\n- به شێك له مرۆڤه‌كان به شێوه‌يه‌كى وا ئه‌مرن دواى مردنيان هيچ كه‌سێك ناتوانێ ته‌رمه‌كانيان بدۆزێته‌وه بۆ نمونه ئه‌و كه‌سانه‌ى ئه‌كه‌ونه ناو ده‌ريا و ئه‌بنه خۆراكى ماسيه‌كان ، يا ئه‌و كه‌سانه‌ى به‌ر ته‌قينه‌وه‌يه‌كى مه‌زن ئه‌كه‌ون تۆ بلێ ى ئه‌مانه له كوێدا عه‌زابى قه‌بر ببين و له كوێدا قه‌بره‌كه‌يان ته‌سك بێته‌وه وه‌ك ئيسلاميه‌كان باسى ئه‌كه‌ن .\nڕێکه‌وتی بڵاوکردنه‌وه 2013-03-06 14:54:00\n0ئيسلامگه‌ران, هه‌ميشه, پێمان, ئه‌لێن, هيچ, ئازارو, مه‌ينه‌تيێك, ئه‌وه‌نه‌ى, عه‌زابى, قه‌بر, ناخۆش, و, به, ئازار, نيه, به, تايبه‌تى, بۆ, ئه‌و, ك�شنۆ, موحه‌ممه‌دشنۆ, موحه‌ممه‌د, ده‌رباره‌ى, عه‌زابى, قه‌بر Tags


"نەفرەت لەو كەسانەی كە زوڵم بە ڕەوا دەبینن بۆ ئێمە"\nبه رواری داگرتن : 2018-01-31 14:25\nوان - خانەوادەی ئەو كەسانەی بەندكراون بە ھۆی ڕوداوەكانی 28ی شوباتو زۆرداری لایەنگریانی فتح اللە گولەن وتیان"نەفرەت لەو كەسانەی كە زوڵم بە ڕەوا دەبینن بۆ ئێمە"\nخانەوادەی ئەو كەسانەی لە بەندینخانە(مەدرسەی یوسفی) دانە بە ھۆی ڕوداوەكانی 28ی شوبات لایەنگرانی فتح اللە گولەن بەندیان كردون بەھۆی ھەڵگری ناسنامەی ئیسلامی، بۆ ئاژانسی ھەوالەكانی ئیلكھە وتیان، خانەوادەی ئەو كەسانەی 20 سالە لە بەندینخانەن بەبێ ئەوەی ھیچ تاوانێكیان ھەبێت ئاماژەیان بەوەكرد تائێستاش كاری گەریەكانی 28ی شوبات بەردەوامە كەسانێك بەھۆیەوە دەچەوسێندرێنەوە خانەوادەكان داوایان كرد كۆتای بەو ناحەقیە بھێت.\nسیدیقە تاش، خوشكی یەقوب تاش، ئاماژەی بەوەكرد براكەمان 18 سالە بەبێ تاوان لە ئەشكەنجەو ئازاری بەندینخانەیە لە بەردەوامی قسەكانیدا وتی "نەفرەت لەو كەسانەی كە زوڵم بەڕەوا دەبینن بۆ ئێمە" بە ڕاستی زولمێكی وایان لە ئێمە كردوە ھەرگیز لە یاد ناكرێت، بۆیە من پەنابە خودا دەگرم لە ئاست ئەو تاوانە خودا تۆڵەمان بۆ بكاتەوە.\n"بێ ھیوابون لە میھرەبانی خودا نیە، بەلام..."\nتاش، لە درێژەی قسەكانیدا وتی برای ئێمە لە تەمەنی 19 سالیدابو كاتێك دەست گیركرا: "ئێمە دەزانین كە سەرۆك كۆماری ئێمە زولمی لێكرا كاتێك بەند كرابو بۆیە دەبێت باش لە ئازاری ئێمە تێبگات تاكو كۆتای بەو زولمە بھێنێت، ھەر لەو ڕۆژەی دەسھەلاتی نوێ ھاتۆتە سەر حوكم ئێمە ھیوایەكمان ھەبوە بەلام ھیوایەكەمان ھەر لە دڵ ماوەتەوە، بێ ھیوابون لە میھرەبانی خودا نیە، بەلام لە ڕۆژگاری ئێستادا ھیچ ئومێدێكمان نەماوە.\n"ئێمە ھێشتا لە ژێر زولم دەژین وە بێبەش كراوی ئێمە چارەسەری ناكرێت"\nنورتەن بالكا، ھاوسەری ئیسماعیل بالكایە دەربارەی پیاوەكەی وتی پیاوەكەم ئەوە 18 سالە لە بەندینخانەیە ئەو زولمەی لە ئێمە كراوە تاكو ئێستاش بەردەوامە كۆتای نەھاتوە ئێمە تێناكەین بۆچی كۆتای بەو زولمە ناھێنن." كاتێك ئێمە ھاوسەر گیریمان كرد پیاوەكەم لە بەندینخانەبو، من شاھێدم لە سەر وتەیەكی سەرۆك كۆمار(ئۆردۆغان) كاتێك وتی براكانمان ئەوانەی 10ـ 15ـ 20 سالە لە بەندینخانەكانن بە ناھەق گیراون. دوای ئەوە دڵنەوایەك بۆ ئێمە دروست بو، من بەخۆم دەوت كاتێك پیاوەكەم ئازاد كرا بەیەكەوە بەژداری لە خۆشیەكانی ژیان دەكەین، بەلام ئەو ناھەقیە چارەسەری بۆ نەكراوە".\n" دەی با یوسفیەكان ئازاد بكرێن، كەس ناتوانێت پاداشتی ئەو مسولمانانە بداتەوە كە بەناحەق بەند كراون"\nبالكا، لە كۆتایدا وتی داوادەكەم لە بەرپرسان " ئیتر بەسە! دەی با ئەو 28ی شوباتە كۆتای پێبھێت. دەی با یوسفیەكان ئازاد بكرێن، كەس ناتوانێت پاداشتی ئەو مسولمانانە بداتەوە كە بەناحەق بەند كراون، ئەوانەی وایان بەسەر ئێمە ھێناوە داوا لە خودا دەكەین تۆلەمان بۆ بكاتەوە. ئەو كەسانەی بە ھۆی ڕوداوی "ئەرگەنەو بالیۆز" دەست گیر كرابون دواتر ئازاد كران ئێمەش داواكارین بڕیارێك بدرێت بۆ ئازاد كردنی كەسەكانمان.\n" سەرەڕای ئەو زولمەی لە ئێمە كراوە بەھۆی گرتنی كەسەكانمان كەچی كێشە بۆ ئێمەش دروست دەكەن"\nئافرەتێكی تر بە ناوی زولەیخا بولداغی، ھاوسەرەكەی بە ناوی توران بۆشتاغ، 18 سالە لە بەندینخانەیە، سەبارەت بە بەند كردنی پیاوەكەی وتی لەو 18 سالە چەندین ناخۆشیو نارحەتیم بینیون بەھۆی بەند كردنی پیاوەكەم ھەروەھا مندالەكانیشم بەھەمان شێوە زۆر زەحمەتیمان بینیوە، ئە گەر ئێمە ناخۆشیەكانمان باس بكەین زمان توانای وتنی نامێنێت، ھەمو دایكو باوكێك دەزانێت ئەگەر ئافرەتێك بەتەنھا مندالەكانی گەورە بكات چەندە زەحمەتە، بیر بكەنەوە كاتێك ئەو مندالانە سەردانی بابیان دەكەن لە بەندینخانە باری دەرونیان چی بەسەر دێت، من نازانم باسی كام ناخۆشی ژیانم بكەم تەنھا دەتوانم بڵێم ئێمە زۆر ناخۆشیمان بینیە، سەرەڕای ئەوەش بە ھۆی گواستنەوەیان لە بەندینخانەیەك بۆ بەندینخانەیەكی تر زیاتر ناخۆشی بۆ ئێمە دروست بوە.\n"ھیچ شتێك شوێنی دایكو باوك ناگرێتەوە"\nبولداغ، لە بەردەوامی وتەكانیدا ئاماژەی بەوە كرد من خاوەنی دوو مندالم بە ھەزاران ناخۆشی توانیم گەورەیان بكەم مندالەكانم بەردەوام دەلێن بابە بەلام لە سۆزی باوك بێبەش كراون، تائێستا باوكیان بە تەواوی نەبینیە ئەوانیش وەكو (یوسفیەكان) گەورەبون من ھەمو شتێكم بۆ مندالەكانم ئامادەكرد بەلام ھیچ شتێك جێگەی دایكو باوك ناگرێتەوە ، داوا لە سەرۆك كۆمارو خێزانەكەی دەكەم ئەوانیش دایكو باوكن بیر بكەنەوە ئەگەر لە شوێنی ئێمە بونایە چۆن دەبون". ھەروەھا ڕوقیا بالكا وە نورھات گوڵتەپی كەسوكاری (یوسفیەكان) بون وتیان بە شێوەیەكی ئاشكرا دیارە زولم لەو كەسانە كراوە بە ناحەق بەند كراون داوایان كرد مافی (یوسفیەكان) بدرێتەوە. (İLKHA)\nبليته كان یوسفی،بەندینخانە،زولم،28ی شوبات،سەرۆك،خێزان