ژن‌و تەندروستی‌و كاریگەری لەسەر كێشە یاساییەكان\nلەناو یاساكاندا هەمیشە كۆمەڵێك بابەتی گرنگ‌و هۆكار باس كراون كە دەبێتە هۆی جیابونەوەی ژن‌و مێرد یان دانی نەفەقەو یان سكاڵا تۆماركردن‌و هیتر كە لێرەدا باس لەچەند ماددەیەك‌و چەند یاسایەك دەكەین كە گرنگە ژنان زانیارییان هەبێت لەبارەیەوە كاتێك داوای مافەكانیان دەكەن.\n1_ لەیاسای باری كەسێتیدا لەچەند ماددەیەكد باس لەكێشەی تەندروستی دەكات لەوانەش:\nلەبرگەی ٤ مادەی ٤٣ لەیاسای باری كەسێتی ژمارە ١٨٨ ساڵی ١٩٥٩ باس لەوە دەكات كە ژن بۆی هەیە داوای جیابونەوە بكات ئەگەر پیاوەكە توشی نەخۆشیەكی عەونە بوبێت جەستەی بێت یان دەروونی كە نەتوانێت ژیانی هاوسەری لەگەڵ بەسەربەرێت ئەو كاتە لەرێی راپۆرتی پزیشكیەوە دەسەلمێنرێت بۆ دادگاو بریار دەدرێت بەجیابونەوەیان لەیەكترو دەتوانێت داوای هەموو مافەكانی بكات .\n2_ برگەیەكی تر لەهەمان یاسا باس لەنەفەقە دەكرێت كەبریتیە لەو برە پارەیەی كەپیاو بۆ ژن‌و مناڵەكانی خەرجی دەكات بەمەبەستی دابینكردنی خواردن‌و جلوبەرگ‌و شوێنی نیشتەجێبون‌و پێداویستی رۆژانەو خەرجی پزیشك.\nلێرەدا مەبەستی لەو كێشە تەندروستیانەی كە ژن یان منداڵ پێویستی پێیەتی‌و پێویستە سەردانی پزیشك بكات یان ژن لەكاتی سكپری‌و مناڵبوون پێویستی بەچارەسەری پزیشكیە هەموو تێچوەكەی دەكەوێتە سەر مێردەكەی هەرچەندە لەو كاتەشدا ژن ماڵی هاوسەری جێهێشتبێت‌و لەماڵی باوكی بژی دەتونێت داوای ئەو خەرجیانە بكاتەوە تا كاتی جیابونەوەو تەلاق.\n3_ لەشوێنێكی تردا باس لەعددەی ژن دەكرێت دوای جیابونەوە كە ژن پێویستە دوای ٣ جار پاكبونەوە لە‌حەیز.\nكەئەمەش پەیوەندی بەتەندروستی ژنەوە هەیە كە نەوەك ژن لەماوەی جیابونەوەیان سكی هەبێت بۆ ئەوەی هیچ شك‌و گومانێك نەمێنێت.\n4_ لەماددەی ٥٧ لەیاسای باری كەسێتی باس لەمافی دایەنی‌و بەخێوكردنی مناڵ دەكات بۆ دایك كە مافێكی یاساییە تا تەمەنی ١٥ ساڵ، بەڵام لەكاتی بونی كێشەی تەندروستی وەك هەبونی كێشەی دەرونی كەناتوانێت مناڵەكانی بەخێوبكات كە بەڕاپۆرتی پزیشكی بسەلمێنرێت ئەو كاتە مافی بەخێوكردنی مناڵی نادرێتێ.\n5_ لەیاسای توندوتیژی خێزانی ژمارە ٨ ساڵی ٢٠١١ باس لەچەند كردەوەیەك دەكات وەكو توندوتیژی كە پێویستە لەكاتی روبەروبونەوەی ئەو توندو تیژیانە سەردانی بنكەی تەندروستی تایبەت بكەن‌و راپۆرتی پزیشكی تۆمار بكرێت لەسەر ئەو توندوتیژیانە هەروها وەزارەتی تەندروستی چارەسەری پزیشكی دابین بكات بۆ قوربانیانی توندوتیژی, بەڵام بەداخەوە زۆربەیجار ژنان لەكاتی روبەروبونەوەیان لەگەڵ توندوتیژی لەلایەن مێردەكانیانەوە سكاڵا تۆمار ناكەن یان ساردانی پزیشك ناكەن بۆ هەبونی راپۆرتی پزیشكی یان ئەگەر راپۆرتی پزیشكیشی هەبێت بەراستی هۆكاری توندوتیژیەكە باس ناكات بەهۆكاری ئەوەی مێردەكای ناهێڵێت یان خۆی نایەوێت‌و پێی عەیبە، بەڵام پاشان پەشیمان دەبێتەوەو كاتێك لەدادگا پێویستی بەبەڵگە دەبێت بەئاسانی دەستی ناكەوێت.\nبۆیە هەبونی بەڵگەی یاسایی‌و تۆماركردنی هۆكارەكان بەراستی لەرووی یاساییەوە گرنگەو پاشان دەتوانێت داوای مافەكانی خۆتی پێبكەیت .\n*پارێزەرو بەڕێوەبەری رێكخراوی هاریكاری یاسایی ژنان


بەقوەترین ووتاری مامۆستا هاوڕێی که تا ئێستا نەت بیستووە!!! بڵاوی بکەنەوە  - Yeane.Org ماڵپەری یانی\nبه‌شـی:: وتاری مامۆستایان\nبەقوەترین ووتاری مامۆستا هاوڕێی که تا ئێستا نەت بیستووە!!! بڵاوی بکەنەوە \nمامۆستا هاورێ باسی : به‌هه‌شت و كلیكی چونه‌ژوره‌وه‌ی به‌هه‌شت\nچاکترین و باشترین خواردن لە ڕەمەزان سودەکانی چییە دکتۆر عەبدولواحد


ئیسلام و ناسیوناڵیزمی عه‌ره‌بی- بەشی دووەم\nناسیوناڵیزم/ ئیسلامی مودێرنی عه‌ره‌بی:\nپاش لاوازبوونی ده‌مارگیری عه‌ره‌بی وهێرشی قه‌ومی تورک،که هاوشێوه‌ی عه‌ره‌به ئیسلامییه‌کان به مه‌به‌ستی تاڵانکردن هێرشیان کردووه، ده‌سه‌ڵات وخه‌لافه‌ت که‌وته ده‌ستی تورکه‌کان وبه‌رژه‌وه‌ندی ئه‌وان. هاوکات له‌گه‌ڵ داڕمانی ئیمپراتۆری عوسمانی و هه‌روه‌ها له‌ناوچوونی خه‌لافه‌تی ئیسلامی، نه‌ته‌وه عه‌ره‌بیه‌کان که‌وتنه نێو بۆشاییه‌کی فکرییه‌وه وله چوارچێوه‌ی ئه‌و وشیارییه‌ی که به هۆی ناسیوناڵیزمی عه‌ره‌بی ده‌ستیان که‌وتبوو، بۆ زیندووکردنه‌وه‌ی هەژمونی وده‌سه‌ڵاتی ڕابردووی خۆیان ده‌رفه‌تێکیان بۆ ره‌خسایه‌وه. هه‌موو جارێک وه‌کوو که‌ڵه‌شێرێکی سه‌ربڕاو، بۆ پڕکردنه‌وه‌ی ئه‌و بۆشاییه فکرییه، په‌نایان بۆ یه‌کێک له ئیدیۆلۆژییه رۆژئاواییه‌کان وه‌کوو ناسیۆناڵیزم،سۆسیالیزم ولیبرالیزم ده‌برد، تاکوو له چوارچێوه‌ی هه‌نگاونان به‌ره‌و مۆدرنیته ، ده‌سه‌ڵات وهەژمونی عه‌ره‌بی زیندوو بکه‌نه‌وه . عه‌ره‌به‌کان پاش ئاشنابوونیان له‌گه‌ڵ رۆژئاوا وبه ئاگا هاتنه‌وه سه‌باره‌ت به دواکه‌وتوویی خۆیان وپێشکه‌وتوویی رۆژئاوا، به مه‌به‌ستی قه‌ره‌بووکردنه‌وه‌ی دواکه‌وتوویی خۆیان و زیندووکردنه‌وه‌ی شکۆومه‌زنایه‌تی عه‌ره‌به‌کان و ئازادبوون له هەژمونی تورک وکۆلۆنیالیزم ،په‌نایان به ئیدیۆلۆژی رۆژئاوایی ناسیونالیزم بردووه. ناسیۆناڵیزمی عه‌ره‌بی ،هه‌موو جارێک بۆ گه‌شه‌پێدان وزیندوکردنه‌وه‌ی شکۆومه‌زنایه‌تی عه‌ره‌بی، ئیدۆلۆژییه‌کانی به‌کار ده‌هێنا . واته لیبڕالیزم ،سۆسیالیزم وکمۆنیزم ... هتد به‌ڵام بنه‌ڕه‌تی هه‌موویان ناسیۆنالیزم و وشیاری نه‌ته‌وه‌یی قه‌ومی عه‌ره‌ب بووه . پاش شکستی ئیدیۆلۆژییه رۆژئاواییه‌کان له زیندووکردنه‌وه‌ی شکۆومه‌زنایه‌تی عه‌ره‌بی ودرێژه‌پێدانی قه‌یرانی فیکری له کۆمه‌ڵگای ئیسلامی/عه‌ره‌بی، عه‌ره‌به‌کان دیسان په‌نایان بۆ ئیسلام برد،به‌ڵام نه وه‌کوو دینێکی ئاسمانی ،به‌ڵکوو وه‌کوو هێزێکی سیاسی وئایدۆلۆژیک به مه‌به‌ستی زیندووکردنه‌وه‌ی شکۆی ڕابردووی عه‌ره‌ب به وته‌ی توماس بوتکو ، ئیسلامی سیاسی سه‌رده‌م، ئامرازی هەژمونیکی رۆشبیره عه‌ره‌به‌کان له پێناوی به ده‌ستهێنانی ده‌سه‌ڵات بووه .ناسیوناڵیزمی عه‌ره‌بی ره‌شید ڕەزا ،ساتع ئه‌لحه‌سری ، که‌واکبی و میشل عه‌فله‌ق...هتد ناسیۆناڵیزمێکی سکۆلار و دژه دین نه‌بووه وبه‌ڵکوو له‌گه‌ڵ دینی ئیسلام یه‌کڕیز و هاوته‌ریب بووه. به هۆی ئه‌وه‌ی که به بۆچوونی ئه‌وان، ئیسلام وه‌کوو دینی مه‌سیحی بیانی (ڕۆم) بۆ نه‌ته‌وه‌کانی ئەڵمان و وفەڕەنسا نه‌بووه ،تاکوو سامانی عه‌ره‌به‌کان داگیر بکات، هه‌روه‌ها ناسیۆناڵیزمی دژ به دین واتای نه‌بووه، به‌ڵکوو به پێچه‌وانه‌وه ،ئیسلام هۆکاری هەژمونی وباڵاده‌ستی عه‌ره‌به‌کان به‌سه‌ر غه‌یری عه‌ره‌ب بووه. هه‌ر به هۆی ئه‌وه‌ش بووه که حزبی به‌عسی شۆفینیزم که ته‌نیا خاک وخوێنیان ده‌په‌ره‌ست ، له په‌یوه‌ندی ناسیۆناڵیزم وئیسلام وزیندووکردنه‌وه‌ی ئیسلام به‌رگرییان ده‌کرد، هه‌روه‌ها به هۆی ئه‌وه‌ی که زیندووکردنه‌وه‌ی ئیسلام به واتای زیندووکردنه‌وه‌ی عه‌ره‌ب بووه وئاکامی چاوه‌ڕوانکراوی ناسیۆنالیزمی عه‌ره‌بی به‌عس/عه‌فله‌ق ،خه‌لافه‌تی ئیسلامی داعش بووه .\nئیسلامی سیاسی عه‌ره‌بی ،چ له چوارچێوه‌ی ئیخوان وچ فکری سه‌له‌فی ،له ده‌مارگیری قه‌ومی عه‌ره‌بی و به مه‌به‌ستی زیندووکردنه‌وه‌ی شکۆ و مه‌زنایه‌تی ڕابردوو و هه‌روه‌ها هەژمونی و زاڵبوون به‌سه‌ر غه‌یری عه‌ره‌بدا سه‌رچاوه‌ی گرتووه . ته‌نانه‌ت " ئیخوان موسلمین " له سه‌ره‌تادا بانگه‌شه‌ی بۆ ئایدیۆلۆژی عه‌ره‌بیزم ده‌کرد که له دواییدا و بۆ دژایه‌تی له‌گه‌ڵ هەژمونی ناسیوناڵ سکۆلاری ناسر ، که قه‌یرانی سوئزی چاره‌سه‌ر کردبوو ،هه‌وره‌ها به مه‌به‌ستی دژایه‌تی سیاسی له‌گه‌ڵ جه‌مال عه‌بدولناسر و دژایه‌تی له‌گه‌ڵ ناوبانگی ئه‌و له ناو وڵاتانی غه‌یری عه‌ره‌بی،په‌یره‌و وپرۆگرامی خۆیان گۆڕی و بۆ دژایه‌تی کردنی ده‌سه‌ڵاتی جه‌مال عه‌بدولناسر،په‌نایان بۆ ئابدیۆلۆژی ئیسلام بردووه . " ئیخوان پێش شۆڕشی 1952 و ده‌رکه‌وتنی جه‌مال عه‌بدولناسر ،خۆیان به ڕزگارکه‌ری نه‌ته‌وه‌ی عه‌ره‌ب ئه‌ژمار ده‌کرد وگه‌ڕاندنه‌وه‌ی شکۆ ومه‌زنایه‌تی نه‌ته‌وه‌ی عه‌ره‌ب ئامانجی ئه‌وان بووه "(قادر،2000،9). هه‌روه‌ها ئه‌وان له ساڵی 1939 له پرسی فه‌له‌ستین ،رۆڵێکی گرینگیان له به‌رگری له مافی عه‌ره‌به‌کان بووه (عینایه‌ت، 1360،154). به‌ڵام پاش شکستهێنانی ناسر وعه‌ره‌به‌کان به‌رامبه‌ر به ئیسرائیل که له ڕاستیدا به واتای شکستهێنانی ئایدیۆلۆژی سۆسیالیزم وناسیۆناڵیزم بوو، ئیخوان شه‌ڕی نێوان عه‌ره‌ب – ئیسرائیلی به شه‌ڕی نێوان ئیسلام ویه‌هودییه‌ت ئه‌ژمار کرد (هه‌مان سه‌رچاوه، 157). هه‌روه‌ها ئیخوان بۆ باڵاده‌ستی خۆی په‌نای بۆ ئایدیۆلۆژی ئیسلام برد وشه‌ڕێکی هەژمونیکی هه‌ڵگیرساند. پێش گۆڕینی په‌یڕه‌و وپرۆگرامی ئیخوان له عه‌ره‌بییه‌ت بۆ ئیسلام ، " ئیخوان له‌گه‌ڵ ئه‌فسه‌رانی ئازادی ناسیۆنالیستی عه‌ره‌بی په‌یوه‌ندی هه‌بووه، ئیخوان وانه‌ی ئایینی به ئه‌فسه‌رانی ئازاد وتووه وهه‌روه‌ها ئه‌فسه‌رانی ئازاد وانه‌ی سه‌ربازییان به ئیخوانه‌کان داوه (هه‌مان سه‌رچاوه، 156).\nده‌مارگیری عه‌ره‌بی که به ئایدیۆلۆژییه رۆژئاواییه‌کانی وه‌کوو ناسیۆنالیزم ،سوسیالیزم ...هتد توانای یه‌کڕیزی وسه‌رکه‌وتنی به ده‌ست نه‌هێنابوو ، هۆکاری شکستی عه‌ره‌ب بۆ ئایدیۆلۆژییه رۆژئاواییه‌کان ده‌گه‌ڕێنێته‌وه بۆ درووشمی گه‌ڕانه‌وه بۆ ئیسلام ، وه‌کوو ئایدیۆلۆژی یه‌کڕیزی عه‌ره‌ب وهه‌روه‌ها ئامرازی یه‌کگرتوویی سیاسی عه‌ره‌به‌کان بۆ ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه له‌گه‌ڵ ئیسرائیل...هتد ده‌دات. جێگای سه‌رنجه که بناغه‌ی ئیسلام گه‌رایی هه‌مان عه‌ره‌بیزم بووه . بزاز ده‌ڵێت :" ئیسلام له‌گه‌ڵ ناسیوناڵیزمی عه‌ره‌بی دژایه‌تییه‌کی نییه، مه‌گه‌ر ئه‌وه‌ی که ئامانجه‌کانیان جیاواز بێت که ئه‌مه‌ش له ڕاستیدا بوونی نییه " (ئه‌لبزاز ، بی تا ، 199). هه‌روه‌ها ده‌ڵێت : هه‌رچه‌نده ئیسلام به دینێکی جیهانی وگشتی داده‌نرێت ،به‌ڵام وه‌کوو سرووشتی خۆی بۆ عه‌ره‌به‌کان داڕێرژراوه و هه‌روه‌ها قورئان به زمانی عه‌ره‌بییه وپێغه‌مبه‌ریش له نێو ئه‌وان هه‌ڵبژێردراوه (عینایه‌ت، 1362، 201). مزگه‌وتی ئه‌لئه‌زهه‌ر که به هێما وسومبولی پیاوانی ئایینی وئیسلامی فیقهی/ئاسمانی داده‌نرێت ، " پاش شه‌ڕی جیهانی دووه‌م ، له ناوه‌ندی نیشتمانی جیهانی ئیسلامی بۆ ناوه‌ندی پاڵپشتی مه‌عنه‌وی له ناسیۆنالیزمی عه‌ره‌بی ده‌گۆڕدرێت . هه‌روه‌ها ئه‌لئه‌زهه‌ر به هه‌موو توانای خۆیه‌وه پاڵپشتی له شۆڕشی 1952ی ناسیۆنالیزمی ناسر کرد وئه‌فسه‌رانی ئازادی به درێژه‌پێده‌ری رێگای ورێبازی عومه‌ر وعه‌مرو کوڕی عاس ئه‌ژمار ده‌کرد ،واته ئه‌وانی به یه‌که‌م‌ین قاره‌مانانی سه‌ربازگه‌ی ئیسلامی پێناسه کردووه "(عینایه‌ت ، 1362، 210). له ساڵی 1956 ،که‌سانێكی وه‌کوو بزاز وسکۆلار له کۆمه‌ڵگای ئه‌لئه‌زهه‌ر ،به ته‌واوی به‌رگرییان له بیرۆکه‌ی هاوشێوه‌بوونی ئیسلام وناسیونالیزمی عه‌ره‌بییان ده‌کرد . خه‌تیب که له زانایانی ئه‌لئه‌زهه‌ره ،له وتارێکدا له ژێر ناوی " ئایا دێو  هه‌ستاوه‌ته‌وه " که مه‌به‌ستی له دێو ،عه‌ره‌به‌کان بووه، مێژووی ئیسلام وعه‌ره‌بییه‌ت به یه‌ک مێژووی هاوبه‌ش داده‌نێت و هاوشێوه‌ی وه‌هابییه‌کان ، داڕمانی ئیسلام به داڕمانی سیسته‌می حکوومه‌تی عه‌ره‌بی یان گۆڕینی به سیسته‌می ئێرانی ، فه‌لسه‌فه‌ی یونان وعیرفان داده‌نێت . هه‌روه‌ها ئاماژه به‌وه ده‌کات که به ده‌سه‌ڵات گرتنی تورکه‌کان ،مه‌غۆل و کۆلۆنیالیزم ،دێوی عه‌ره‌ب چووه‌ته خه‌و . هه‌روه‌ها به بۆچوونی خه‌تیب ، شۆڕشی ناسیۆنالیستی عه‌بدولناسر به ئاراسته‌ی رۆنێسانسی ته‌واوی کۆمه‌ڵگای ئیسلامی وهه‌ستانه‌وه‌ی دێوی عه‌ره‌بی ئه‌ژمار ده‌کات (عینایه‌ت، هه‌مان سه‌رچاوه، 21). هه‌روه‌ها خه‌تیب سه‌رنووسه‌ری ئه‌لئه‌زهه‌ر ، ستایشی بزووتنه‌وه‌ی ناسیونالیستی عه‌ره‌بی ناسر ده‌کات و کودتای 1952 به به‌زه‌یی خودا بۆ مرۆڤایه‌تی داده‌نێت و عه‌ره‌بییه‌ت و ئیسلام به هاوشێوه‌ی یه‌ک ئه‌ژمار ده‌کات (ئه‌حمه‌دی، 1383، 62). له ڕاستیدا له بزووتنه‌وه ئیسلامییه‌کانی هاوچه‌رخ (هاوشێوه‌ی سه‌رده‌می سه‌ره‌تایی ) بڕوا به دین وه‌کوو ئایینێکی میتافیزیکی جێگای گۆمان و دوودڵی بووه و زۆرتر ئیسلام وه‌کوو ئیدیۆلۆژییه‌کی سیاسی بۆ کۆکردنه‌وه‌ی خه‌ڵک وزیندووکردنه‌وه‌ی قه‌ومییه‌ت به‌کار هێندراوه و له ئاکامی شکستهێنانی بیرۆکه دژه‌کانی ئیسلام ، هه‌روه‌ها به له‌به‌رچاو گرتنی پێگه‌ی باڵای دین وهێما دینییه‌کان له کۆمه‌ڵگا ئیسلامییه‌کاندا ، دین وه‌کوو ئیدیۆلۆژییه‌کی ئیسلامی وسه‌رچاوه‌یه‌کی گه‌وره‌ی هێزی سیاسی – کۆمه‌ڵایه‌تی به‌کار هێندراوه وکه‌ڵکی لێ وه‌رگیراوه (رزوان ئه‌لسه‌یید ، 1383، 10). بۆ نموونه ،سه‌یید جه‌مال ئه‌لدین ، که که‌سایه‌تی مه‌زنی هه‌موو ئیسلام خوازه‌کان ، له سه‌رده‌می ره‌شید ره‌زا تاکوو ئیخوان ئه‌لموسلمین بووه ، سه‌ره‌ڕای به‌کارهێنانی ئیسلام وه‌کوو ئیدیۆلۆژییه‌ک بۆ یه‌کڕیزی سیاسی ، به هیچ شێوه‌یه‌ک بڕوای به ئیسلام وه‌کوو دینێکی میتافیزیکی نه‌بووه و ته‌نانه‌ت له بنه‌ڕه‌تیشدا بڕوای به میتافیزیک وخودا و پێغه‌مبه‌ریش نه‌بووه . ئه‌م رستانه‌ی سه‌یید له وه‌ڵامدانه‌وه‌ی رنان ،به ڕوونی بێ باوه‌ڕی نهێنی ئه‌و ئاشکرا ده‌کات که ده‌ڵێت :" پیغه‌مبه‌ره‌کان هه‌وڵی ئه‌وه‌یان داوه که بانگهێشت له مرۆڤ بکه‌ن بۆ گوێرایه‌ڵی له فه‌رمانی عه‌قڵ، به‌ڵام کاتێ که له‌م هه‌وڵه‌دا شکستیان هێناوه ، به ناچار بیرۆکه ژیرانه‌کانی خۆیان بۆ خودای گه‌وره وبێ هاوتا گه‌ڕانده‌وه تاکوو خه‌ڵک گوێرایه‌ڵی ئه‌وان بن ... ئه‌و گوێرایه‌ڵی وژێرده‌سته‌بوونه‌ی که به ناوی خودای گه‌وره به‌سه‌ر خه‌ڵکدا سه‌پێندرا ، یه‌کێک له قورسترین وبێ به‌هاترین کوت وبه‌نده‌کان بۆ مرۆڤ بووه ... " (عینایه‌ت، 1389، 105). سه‌ره‌ڕای بێ باوه‌ڕی به‌رامبه‌ر به ناوه‌رۆک وچییه‌تی خودایی دین ، وه‌کوو ئامرازێکی ئیدیۆلۆژیک به مه‌به‌ستی گه‌ڕاندنه‌وه‌ی باڵاده‌ستی عه‌ره‌ب و هژمونی به‌سه‌ر غه‌یری عه‌ره‌بدا که‌ڵکی لێ وه‌رگیراوه .\nهاوکات له‌گه‌ڵ داڕمانی خه‌لافه‌تی عوسمانی ،ناسیونالیسته عه‌ره‌بییه‌کان ، به پشتیوانی وله ژێر سێبه‌ری ئیسلام، خه‌ونی زیندووکردنه‌وه‌ی سه‌رله‌نوێی شکۆومه‌زنایه‌تی عه‌ره‌بیان هه‌بووه . " دوا به دوای له‌ناوچوونی خه‌لافه‌تی عوسمانی ، نه‌ته‌وه‌خوازه‌کانی عه‌ره‌ب ، لاوازبوون و له‌ناوچوونی خه‌لافه‌تی عوسمانیان به هه‌ل ئه‌ژمار کرد و بۆ گه‌ڕاندنه‌وه‌ی خه‌لافه‌ت وده‌سه‌ڵات بۆ عه‌ره‌به‌کان خه‌باتی خۆیان چڕتر کرد "(عینایه‌ت، 1360، 129). " به بۆچوونی ناسیوناڵیسته‌کانی عه‌ره‌ب ، خه‌لافه‌تی عوسمانی ته‌نیا وه‌کوو ئامرازێک بووه بۆ باڵاده‌ستی تورانییه‌کان (تورکه‌کان) به‌سه‌ر عه‌ره‌ب ، هه‌روه‌ها له روانگه‌ی ئه‌وانه‌وه له‌ناوچوونی خه‌لافه‌ت به واتای به‌دیهاتنی هیوا وئاواتێکی دێرینی عه‌ره‌ب بووه " (عینایه‌ت، 1360، 106).\nبه‌م پێیه دیاره که په‌یوه‌ندییه‌کی دوولایه‌نه له نێوان ناسیونالیسته‌کانی عه‌ره‌ب وئیسلام خوازه‌کانی نه‌ته‌وه‌یی هه‌بووه . که‌سانێک وه‌کوو عه‌فله‌ق له ڕوانگه وڕه‌هه‌ندی ناسیونالیستی ،هه‌وڵی زیندووکردنه‌وه‌ی ئیسلامیان هه‌بووه و هه‌روه‌ها که‌سانێ وه‌کوو ره‌شید ره‌زا وزانایانی ئه‌لئه‌زهه‌ر له ڕوانگه‌و ڕه‌هه‌ندی ئیسلامییه‌وه ، په‌رۆشی بووژانه‌وه‌ی ناسیوناڵیزم وده‌مارگیری عه‌ره‌بییان هه‌بووه . به‌ڵام ئاکام وئامانجی هه‌ردوو گرووپه‌که هاوشێوه‌ی یه‌کدی بووه . به هۆی ئه‌وه‌ی که زیندووکردنه‌وه‌ی خه‌لافه‌تی ئیسلامی له لایه‌ن عه‌ره‌به‌کانه‌وه به واتای زیندووکردنه‌وه‌ی ئیمپراتوری وهژمونی وباڵاده‌ستی عه‌ره‌به‌کان بووه ، هه‌روه‌هاش زیندووکردنه‌وه‌ی ده‌مارگیری عه‌ره‌بی له چوارچێوه‌ی ئیسلام ، دیسان به واتای زیندووکردنه‌وه‌ی ئیمپراتوری وهژمونی عه‌ره‌به‌کان بووه . ناسیوناڵیزمی هاوچه‌رخی عه‌ره‌بی ،دینی ئیسلامی وه‌کوو ئامرازێک بۆ یه‌کڕیزی عه‌ره‌به‌کان وزاڵبوون به‌سه‌ر غه‌یری عه‌ره‌به‌کان ،به تایبه‌ت کورد به کار هێناوه ، به هۆی ئه‌وه‌ی که به درووشمی عه‌ره‌ب خوازی ده‌بوونه هۆی هه‌ڵوێست گرتنی قه‌ومه غه‌یری عه‌ره‌به‌کان . ئه‌مه له کاتێکدایه که ئیسلام له بنه‌ڕه‌تدا له پێناوی دونیاگری عه‌ره‌ب/قوره‌یش داڕێژراوه . که‌وایه به درووشمی ئیسلام وه‌کوو دینێکی جیهانی ونێونه‌ته‌وه‌یی ، هه‌وڵی ڕاکێشان وتواندنه‌وه‌ی غه‌یری عه‌ره‌به‌کانی له ئیمپراتوری عه‌ره‌بی داوه ، هاوشێوه‌ی درووشمی ئه‌مڕۆی ئیسلام له وڵاتی تورکیه که هه‌وڵی کۆکردنه‌وه‌ی کورده‌کان له ژێر ده‌سه‌ڵات وهژمونی خۆی ده‌دات . بنه‌ڕه‌تی ئه‌م ئستراتژیانه له ڕابردووی ئیسلام وئاکامی چاوه‌ڕوانکراوی ئه‌رکی ئیسلامی – عه‌ره‌بی پێغه‌مبه‌ری ئیسلام سه‌رچاوه‌ی گرتووه که تێیدا ئیسلام وه‌کوو ئامرازێکی ئیدیۆلۆژیک بۆ هژمونی و خۆسه‌پاندنی عه‌ره‌ب/قوره‌یش هاته ئاراوه . به‌م پێیه‌ش له سه‌رده‌می قوره‌یش تاکوو سه‌رده‌می به‌عس ، له په‌یامی ئاسمانی پێغه‌مبه‌ر تاکوو په‌یامی پێغه‌مبه‌ر بۆ به‌غدادی ، هه‌روه‌ها له سه‌رده‌می ئه‌بوبه‌کری سددیق تاکوو سه‌رده‌می ئه‌بوبه‌کری به‌غدادی ، له به‌ستنی په‌یمانی برایه‌تی نێوان موهاجرین وئه‌نسار تاکوو ئیخوان ئه‌لموسلمینی به‌نا ،شه‌ڕ وپێکدادانی ئه‌خلاقی و دینی به‌رهه‌می ئیدیۆلۆژیکی ده‌مارگیری/ ناسیونالیستی عه‌ره‌بی بووه . ده‌مارگیری /ناسیوناڵیستی عه‌ره‌بی ،بوونناسی ، دین/ ئه‌خلاق، ئیدیۆلۆژی ،هه‌موو له پێناوی بوون و ژیانه‌وه‌ی سیاسی /ئابووری عه‌ره‌بیدایه ،به‌م پێیه‌ش ، عه‌قڵی عه‌ره‌بی ( له سه‌رده‌می په‌یامی ئاسمانی ئیسلامی تاکوو سه‌رده‌می ناسیونالیستی عه‌ره‌بی ) ،عه‌قڵێک بووه که ئامانج وبه‌رهه‌می جێگیرکردن و سه‌قامگیرکردنی ده‌سه‌ڵات بووه، نه‌ک به‌رهه‌مهێنانی زانست وبه‌ڕێوه‌بردنی ئه‌خلاق ، هه‌روه‌ها ئه‌خلاق/دین وزانست، ئامرازی ده‌سه‌ڵاتی عه‌ره‌بی بوون نه‌ک ورووژێنه‌ری و ناورۆکی ئه‌و ده‌سه‌ڵاته .\nبه‌شێک له ئیسلام خوازه‌کان ، درووشمی ڕواڵه‌تی ئیسلام وقورئان ده‌که‌ن به پێوه‌ر که تێیدا چاو له ڕه‌چه‌ڵه‌ک وقه‌وم ناکرێت و ده‌ڵێن که یه‌کڕیزی نه‌ته‌وه ئیسلامییه‌کان له‌سه‌ر بنه‌مای باوه‌ڕ وخۆراگری وبرایه‌تی دینی داڕێژراوه . بۆ ره‌تکردنه‌وه‌ی ئه‌م درووشمه رواڵه‌تییه ، بۆچوونی یه‌کێک له گه‌وره‌ترین بیرمه‌ندانی هاوچه‌رخی ئیسلامی میسر ،واته " موحه‌مه‌دی غه‌زاڵی " دژ به بۆچوونی ئیسلامیه بناژۆخوازه‌کان به کار ده‌هێنین . موحه‌مه‌دی غه‌زاڵی به ڕه‌خنه‌گرتن له‌و بیرۆکانه‌ی که تێیدا هاتووه که فکر وسیسته‌می سیاسی رۆژئاوایی گرینگی به دین نادات ودین له‌به‌ر چاو ناگرێت ، بنه‌ڕه‌ت وبناغه‌ی زۆرینه‌ی سیسته‌مه سیاسیه‌کان وحزبه‌کان و وڵاته رۆژئاواییه‌کان بۆ ده‌مارگیری (مه‌سیحی/جووله‌که) ده‌گه‌ڕێنێته‌وه وهه‌وره‌ها به بۆچوونی ئه‌و کولونیالیزمی رۆژئاوایی به درووشمه مرووییه‌کانه‌وه ، درێژه‌پێده‌ری شه‌ڕی خاچ په‌رستی دژ به ئیسلام بووه . غه‌زاڵی دژی ئه‌و بۆچوونه‌یه که ده‌ڵێت " رۆژئاواییه‌کان دینیان ماچ کردووه وپاشان له‌بیریان کردووه " و له‌و بڕوایه‌دایه که دژایه‌تی ئوروپا له به‌رامبه‌ری ئیسلام له هه‌ستی ورووژێنه‌ری خاچ په‌رستی سه‌رچاوه‌ی گرتووه . هه‌روه‌ها ده‌ڵێت :"ناوی فه‌رمی حکومه‌تی به‌ریتانیا بریتییه له پارێزه‌ری دین ، یه‌که‌م خاڵی پرۆگرامی حزبی کونسێرواتیوی بریتانیا بریتییه له بونیادنانی شارستانییه‌تی خاچ په‌رستی ، هه‌روه‌ها ناوی حزبی ئیتالیا ،حزبی دیموکراتی خاچ په‌رسته ...هه‌روه‌ها موسوڵمانه‌کانیش ده‌بێ حکوومه‌تێکی له‌و چه‌شنه (ئامانجی پاراستنی دین بێت ) بونیاد بنێن ، به هۆی ئه‌وه‌ی که ئیسرائیل ورۆژئاوا پێکه‌وه په‌نایان بۆ دینی خۆیان بردووه ... ئیسرائیلیه‌کان ، ناوی وڵاتی خۆیان به کۆماری جووله‌که یان رێکخراوی سوسیالیستی یان ... نه‌ناوه ، به‌ڵکوو ناویان ناوه وڵاتی ئیسرائیل " (عینایه‌ت ، 1360، 160).\nبه گشتی مه‌به‌ستی غه‌زاڵی ئه‌وه‌یه که درووشمه رواله‌تییه‌کانی رۆژئاواییه‌کان بۆ وه‌لانانی دین وهۆگری بۆ به‌ها جیهانییه‌کانی دیموکراسی ولیبراڵیزم و... ته‌نیا بۆ موسوڵمانه‌کانه که دژ به ئه‌وان وه‌ستاون ، له ڕاستیدا به مه‌به‌ستی گشتگیرکردن وجیهانی کردنی به‌ها رۆژئاواییه‌کانه . ئه‌و به‌هایانه‌ی که رۆژئاواییه‌کان هه‌وڵ بۆ گشتگیرکردنی ده‌ده‌ن ، به‌های رۆژئاواییه و بنه‌ڕه‌ت وبناغه‌ی شارستانییه‌ت وبنه‌ماکانی سیاسه‌تی ئه‌وان به دینی خۆیان واته خاچ په‌رستی وجووله‌که ته‌نراوه . که‌وایه بۆچی ئێمه‌ی موسوڵمان هاوشێوه‌ی رۆژئاواییه‌کان بۆ ناونانی وڵاته‌کانمان وبنه‌ماکانی سیاسه‌ت و... خۆمان ، له دینی خۆمان که‌ڵک وه‌رنه‌گرین . له ڕاستیدا درووشمی رۆژئاواییه‌کان بۆ وه‌لانانی دین ، ته‌نیا بۆ دینه دژبه‌ره‌کانه وئامانجی ئه‌وان له‌ناوچوونی دینه نه‌یاره‌کانی خاچ په‌رستی وجووله‌که‌یه و هه‌روه‌ها به ئامانجی زاڵبوونی خاچ په‌رستی به‌سه‌ر هه‌موو دینه‌کان، درێژه‌پێده‌ری شه‌ڕی خاچ په‌رستی ده‌بن . ده‌توانین هاوشێوه‌ی ئه‌م بۆچوونه سه‌باره‌ت به درووشمی رواڵه‌تی ئیسلام وئیسلام خوازه هاوچه‌رخه‌کان ،وه‌کوو غه‌زالی به‌کار بهێنین  که ئیسلام به دینێکی جیهانی ویه‌کسانیخواز ناوده‌به‌ن که قه‌ومییه‌ت و ڕه‌چه‌ڵه‌ک تێیدا گرینگ نییه ، به واتایه‌کی دیکه ،درووشمی ئیسلام وه‌کوو دینێکی نێونه‌ته‌وه‌یی وره‌تکه‌ره‌وه‌ی قه‌ومییه‌ت ، ته‌نیا قه‌وم وڕه‌چه‌ڵه‌کی غه‌یری عه‌ره‌ب ده‌گرێته‌وه . ئه‌و به‌ها ئیسلامیانه‌ی که ئاماژه به جیهانی و نێونه‌ته‌وه‌یی بوونی ئیسلام ده‌که‌ن به واتای جیهانی بوونی به‌ها عه‌ره‌بییه‌کانه وبه مه‌به‌ستی ره‌تکردنه‌وه و بنده‌ستی قه‌ومه غه‌یری عه‌ره‌به‌کان داڕێژراوه . به‌ها ئیسلامییه‌کان به زمانی عه‌ره‌بی به شێوه‌یه‌کی ناوشیار به ئامانجی باڵاده‌ستی عه‌ره‌به‌کان وگه‌شه‌پێدانی که‌لتووری عه‌ره‌بی ،به‌ها عه‌ره‌بییه‌کان وقه‌ومی عه‌ره‌ب به‌رز و زیندوو ده‌که‌نه‌وه . بناغه وبنه‌ڕه‌تی درووشمه دژه قه‌ومییه‌کانی ئیسلام به ئامانجی لاواز کردنی ناسیونالیستی غه‌یری عه‌ره‌به‌کان وهژمونی قه‌ومی عه‌ره‌ب به‌سه‌ر ئه‌واندا داڕێژراوه . نه‌ته‌وه‌ی قوره‌یش ، کۆمه‌ڵه‌ی هاورێیانی پێغه‌مبه‌ر ، باڵاده‌ستی هاورێیان یان بنه‌ماڵه‌ی پێغه‌مبه‌ر، زمانی خودایی وپیرۆزی عه‌ره‌بی ، به‌ناوه‌ند بوونی مه‌ککه وعه‌ره‌بستان بۆ حه‌ج، هاوردنی رێژه‌ی بێ سنووری تاڵانی بۆ ناوه‌ندی خه‌لافه‌تی ئیسلامی و ... هه‌موو له پێناوی عه‌ره‌بییه‌ت بووه و هه‌روه‌ها درووشمه رواڵه‌تییه جوانه‌کانی بۆ غه‌یری عه‌ره‌ب بووه و به مه‌به‌ستی جێگیرکردنی هژمونی عه‌ره‌بیزم و له ڕاستیدا به مه‌به‌ستی به‌خشینی ڕه‌وایی مرۆیی/خودایی به هژمونی قه‌ومی خه‌لافه‌ت/دینی عه‌ره‌بی بووه .\nره‌تکردنه‌وه‌ی قه‌ومییه‌ت وڕه‌چه‌ڵه‌ک له ڕوانگه‌ی دینی ئیسلامه‌وه له ڕاستیدا به واتای ره‌تکردنه‌وه‌ی خۆراگری قه‌ومی/ڕه‌چه‌ڵه‌کی له به‌رامبه‌ر هێرشی قه‌ومییه‌ت وڕه‌چه‌ڵه‌کی عه‌ره‌بی بووه . هه‌روه‌ها ناساندنی ئیسلام وه‌کوو دوایین دین وپیغه‌مبه‌ر وه‌کوو دوایین پێغه‌مبه‌ر به مانای هێرشکردنه سه‌ر خۆراگری دین/قه‌ومه‌کانی دیکه له به‌رامبه‌ر دین/قه‌ومی عه‌ره‌بی بووه . به هۆی ئه‌وه‌ی که عه‌ره‌به‌کان هه‌موو ده‌سه‌ڵاتیان قۆرخ کردبوو ، درووشمی یه‌کڕیزی نه‌ته‌وه ئیسلامییه‌کانیان به ئامانجی پێکهاتنی نه‌ته‌وه‌ی ئیسلامی ،برایه‌تی دینی و یه‌کسانی و... دووپات ده‌کرده‌وه ، به‌ڵام به کرده‌وه ئه‌وه باڵاده‌ستی عه‌ره‌ب بوو که له چوارچێوه‌ی بنه‌ماڵه‌ی پێغه‌مبه‌ر ، نه‌ته‌وه‌ی قوره‌یش ، زمان/که‌لتووری عه‌ره‌بی و... سه‌رله‌نوێ به‌رهه‌م ده‌هێندرایه‌وه . هه‌موو نه‌ته‌وه غه‌یری عه‌ره‌به‌کان به درووشمی " ئیسلام دینێکی جیهانی " له پێناوی که‌لتوور/زمانی عه‌ره‌بی و عه‌قڵی سیاسی /ئابووری عه‌ره‌بیدا بوون. به هۆی ئه‌وه‌ی که عه‌ره‌به‌کان له به‌رامبه‌ر تورکی عوسمانی و کولونیالیئزمی رۆژئاوا له باروودوخێکی لاوازدا بوون ، دژ به هژمونی نه‌ته‌وه‌کانی دیکه په‌نایان بۆ نه‌ته‌وه‌خوازی وناسیوناڵیزم ده‌برد وله کۆتاییدا ده‌گه‌ڕانه‌وه بۆ دینی ئیسلام وه‌کوو دینێکی عه‌ره‌بی ، به‌ڵام کاتێ که سه‌ربه‌خۆیی خۆیان به‌ده‌ست هێنا وبه‌سه‌ر قه‌ومه‌کانی وه‌کوو کورد و...زاڵبوون ، درووشمی برایه‌تی دینی و نه‌ته‌وه‌ی ئیسلامیان به‌کار ده‌هێنا تاکوو هژمونی و ده‌سه‌ڵاتی خۆیان له نێو واتا مرۆیی/دینیه‌کان بشارنه‌وه و ڕه‌هه‌ندی سه‌ربازی هژمونی خۆیان تێکه‌ڵ به ڕه‌هه‌ندی که‌لتووریش بکه‌ن . به هه‌مان شێوه‌یش له سه‌رده‌می پێش ئیسلامدا ،کاتێ که ئێرانییه‌کان به‌سه‌ر قه‌ومه‌کانی دیکه‌دا زاڵبوون ،به ناوی به‌های دینی وئایینی و سیسته‌می ئاسمانی ،پاساویان بۆ ده‌سه‌ڵاتی خۆیان ده‌هێنایه‌وه وئاماژه‌یان به قه‌ومییه‌تی خۆیان نه‌ده‌کرد تاکوو دژ به هژمونی قه‌ومی خۆیان ،هه‌ستیاری قه‌ومه‌کانی دیکه نه‌ورووژێنن . به‌ڵام کاتێ که ئێرانییه‌کان له به‌رامبه‌ر عه‌ره‌به‌کان ،ده‌سه‌لاتیان لاواز بوو ، له چوارچێوه‌ی بزووتنه‌وه‌ی نه‌ته‌وه‌یی ،دژ به عه‌ره‌به‌کان په‌نایان بۆ قه‌ومییه‌ت/ڕه‌چه‌ڵه‌کی خۆیان ده‌برد . هه‌روه‌هایش له به‌رامبه‌ر خه‌لافه‌تی تورکی /عوسمانی و به‌هێزی ئیمپراتوری سه‌فه‌وی، په‌نایان بۆ ده‌مارگیری قه‌ومی/ڕه‌چه‌ڵه‌کی و یان بۆ دینێکی جیاواز له دینی زاڵی ئیمپراتوری ده‌برد . به‌م پێیه‌ش دیاره که ئیسلامی شێعه بۆ ئێرانییه‌کان وئیسلامی سوننی بۆ عه‌ره‌به‌کان له پێناو قه‌ومییه‌تی ئه‌وان، به ڕابردوو و ئێستاشه‌وه ئامرازی زیندووکردنه‌وه‌ی هژمونی قه‌ومی بووه . هه‌روه‌ها ئاتاتورک به درووشمی برایه‌تی ئیسلامی ، کورده‌کانی له به‌ره‌ی خۆیدا دژ به دوژمنانی تورک (نه کورد) کۆده‌کرده‌وه .\nهیچ قه‌وم /چینێک ،بێ بوونی ئیدیۆلۆژییه‌کی سه‌رووی نه‌ته‌وه/چینایه‌تی ،هه‌روه‌ها درووشمی مرۆیی/خودایی ،توانای هژمونی وتالانکردنی قه‌ومه‌کان /چینه‌کانی دیکه وبه ده‌ستهینانی ڕه‌وایی له نێوان ئه‌واندا نه‌بووه . هه‌موو ده‌سه‌ڵاتێکی سه‌ربازی/ده‌وڵه‌تی بۆ گه‌شه‌سه‌ندنی داگیرکاری وپاراستنی هژمونی خۆی ،پێویستی به هێزێکی هژمونیک/ ئیدیۆلۆژیکی مرۆیی /دینی ده‌بێت . ئه‌م ده‌سه‌ڵاته هژمونیکه (ئه‌فسانه ،دین و ئیدیۆلۆژی) گرێدراوی ده‌سه‌ڵات یان ئامرازی ده‌سه‌ڵاتی هژمونیکی قه‌وم/چینی ده‌سه‌ڵاتداره . په‌یوه‌ندی ده‌سه‌ڵاتی هژمونیکی و ده‌سه‌ڵاتی سه‌ربازی قه‌وم/چینایه‌تی ، په‌یوه‌ندییه‌کی هه‌ڵبژێردراو/گرێبه‌ستی نییه وبه‌ڵکوو په‌یوه‌ندییه‌کی بوونناسانه /ئانتۆلۆژیکییه antologic /. به واتایه‌کی دیکه په‌یوه‌ندییه‌کی سرووشتی/چیه‌تییه نه‌ک ئاسۆیی/مێژوویی یان په‌یوه‌ندییه‌کی به‌لارێدا رۆشتوو . به‌و مانایه‌ی که ده‌سه‌ڵاتی سه‌ربازی و تاڵانکاری عه‌ره‌ب/ئێران ، به مانای دوورکه‌وتنه‌وه له بنه‌ڕه‌تی ئیسلام/زه‌رده‌شت نییه ،به‌ڵکوو ئاکامی چاوه‌ڕوانکراوی بیرۆکه‌ی ئیسلام یان زه‌رده‌شت بووه . شایانی باسه که ئه‌م بۆچوونه بۆ هه‌موو دین/شارستانییه‌تێک گونجاوه ونه‌ک ئه‌وه‌ی که ته‌نیا به‌شێک له دین یان شارستانییه‌تێک بگرێته‌وه . ناکرێت ئه‌م بۆچوونه بۆ سه‌رده‌می داعش به‌کار بهێنین وبۆ سه‌رده‌می سه‌ره‌تای ئیسلام ڕوانگه‌یه‌کی دینی/میتافیزیکیمان هه‌بێت ، به هۆی ئه‌وه‌ی که دین/میتافیزیک ئامرازی هژمونیکی هه‌مان ده‌سه‌ڵات وهژمونی زه‌وینی بووه . به هۆی ئه‌وه‌ی که خودی دین/میتافیزیک هیچ جۆره واتا و ناوه‌رۆکێکی نه‌بووه وناوه‌رۆک و واتاکه‌ی له ده‌ره‌وه‌ی ده‌ق ونووسراوه‌ی دین /میتافیزیک ، واته له نێو په‌یوه‌ندییه‌کانی هژمونی قه‌وم/چینه کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کان بوونی هه‌بووه . که‌وایه ده‌بێ " ڕه‌خنه له ئاسمان بۆ ڕه‌خنه‌ی زه‌وین، ڕه‌خنه‌ی دین بۆ یاسا ،تئۆلۆژی بۆ ڕه‌خنه له سیاسه‌ت بگۆردرێت . به واتایه‌کی دیکه ده‌توانین بڵێین که ڕه‌خنه له ئیسلام/قورئان ده‌بێ بۆ ڕه‌خنه له ده‌سه‌ڵاتی هژمونیکی عه‌ره‌به‌کان ،له سه‌رده‌می قوره‌یش تاکوو سه‌رده‌می داعش بگۆردرێت .\nبه پێی روانگه‌ی مارکس که ده‌ڵێت ، بناغه وبنه‌ڕه‌تی ده‌قه‌کان له به‌رژه‌وه‌ندی چینایه‌تی پێکهاتووه ، به‌م پێیه‌ش له هه‌موو ئیدیۆلۆژییه دینی و مرۆییه‌کانی له رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست له‌سه‌ر بناغه‌ی ده‌مارگیری قه‌ومی /عه‌شیره‌تی پێکهاتووه . مه‌به‌ستی که‌سانێک وه‌کوو که‌واکبی ،عه‌بده و ڕه‌شید ڕه‌زا له خه‌بات دژ به دسپوتیزم/زۆره‌ملی ،واته زۆره‌ملی وده‌سه‌ڵاتی تورکه‌کانی عوسمانی به‌سه‌ر عه‌ره‌به‌کان و هه‌روه‌ها مه‌به‌ست له به‌رگری له دیموکراسی وبنه‌ماکان ،گه‌ڕاندنه‌وه وزیندووکردنه‌وه‌ی ده‌سه‌ڵات بۆ عه‌ره‌به‌کان بووه . به هۆی ئه‌وه‌ی که ئه‌و که‌سانه‌ی که درووشمی مرۆیی/دینی دیموکراسی/ئیسلامی ده‌ده‌ن ،ده‌سه‌ڵاتیان نه‌بووه وهه‌روه‌ها به‌رامبه‌ر به ده‌سه‌ڵاتدارانی تورک پێگه‌یان لاواز بووه . هه‌روه‌ها به هۆی ئه‌وه‌ی که ده‌سه‌ڵاتی شه‌ڕی سه‌ربازی یه‌کسانیان نه‌بووه ، به درووشمی مرۆیی/دینی هه‌وڵی به کارهێنانی هێزی جه‌ماوه‌ریان دژ به ده‌وڵه‌ت داوه .\nمه‌به‌ستی وه‌هابییه‌کان له شه‌ڕ له‌گه‌ڵ به‌لارێداچوون بێ باوه‌ڕی و زۆره‌ملی ،هه‌مان سیسته‌می زۆره‌ملی وهژمونی خه‌لافه‌تی تورکه‌کانی عوسمانی وهێزه‌کانی دیکه به‌سه‌ر عه‌ره‌به‌کان بووه . هه‌روه‌هاش مه‌به‌ست له گه‌ڕانه‌وه بۆ دیموکراسی وتاکپه‌رستی وئیسلامی ڕه‌سه‌ن و... زیندووکردنه‌وه‌ی هژمونی و باڵاده‌ستی عه‌ره‌به‌کان و گه‌ڕانه‌وه بۆ رۆحی عه‌ره‌بییه‌ت بووه . ره‌تکردنه‌وه‌ی زۆرملی/چه‌قبه‌ستوویی فکری ،بێ باوه‌ڕی وبه‌لارێداچوون ،به واتای ره‌تکردنه‌وه‌ی ده‌سه‌ڵاتی غه‌یری عه‌ره‌بی وه‌کوو ده‌سه‌ڵاتی تورک وکولونیالیزم بووه . هه‌روه‌ها به زیندووکردنه‌وه‌ی ئیسلامی ڕه‌سه‌ن ،تاکپه‌رستی، دیموکراسی و ئازادی به واتای زیندووکردنه‌وه‌ی هژمونی ویه‌کڕیزی عه‌ره‌به‌کان بووه . مه‌به‌ستی که‌سانێک وه‌کوو که‌واکبی له سیسته‌می زۆره‌ملی ، له‌ناوبردنی سیسته‌می زۆره‌ملی عوسمانی بووه . وتاری " ته‌بایع ئستبداد(سرووشتی سیسته‌می زۆره‌ملی ) " که‌واکبی ،ره‌نگدانه‌وه‌ی ده‌نگی هه‌موو نه‌یارانی سیسته‌می زۆره‌ملی عوسمانی، به تایبه‌ت بۆچوونی عه‌ره‌به‌کانی شام بووه . (عینایه‌ت،1389،164). هه‌روه‌ها له کۆتایی ئه‌م وتاره‌دا ئاماژه به گه‌ڕاندنه‌وه‌ی ده‌سه‌ڵات و خه‌لافه‌ت بۆ قه‌ومی عه‌ره‌ب ده‌کات (هه‌مان سه‌رچاوه،178). " که‌واکبی به‌رگری له خاڵه ئه‌رێنییه‌کانی ده‌سه‌ڵاتی عه‌ره‌ب له مێژووی ئیسلام ده‌کات و دژ به خه‌لافه‌تی تورکی ،خوازیاری هه‌ڵبژاردنی عه‌ره‌بێکی قوره‌یشی وه‌کوو خه‌لیفه له شاری مه‌ککه ده‌کات . له گه‌ڵاڵه‌ی که‌واکبی ،بۆچوونه قه‌ومییه‌کان هاوشێوه‌ی ڕوانگه دینییه‌کان کاردانه‌وه‌ی بووه . به هۆی لایه‌نگری ،عه‌ره‌به‌کانی به بناغه‌دارێژه‌ری کۆمه‌ڵگای ئیسلامی ئه‌ژمار ده‌کرد "(عینایه‌ت،1360،106). ره‌شید ره‌زا به‌رگری له یه‌کڕیزی ئیسلامی ده‌کرد و له به‌رامبه‌ر درووشمی یه‌کڕیزی خه‌لافه‌تی تورکه‌کانی عوسمانی ،به‌رگری له نه‌بوونی ناوه‌ندارێتی ئیداری و جیابوونه‌وه له ده‌سه‌ڵاتی عوسمانی ده‌کرد . به‌م پێیه‌ش ئه‌وه ڕوونه که به‌رگری له یه‌کڕیزی ئیسلامی به واتای به‌رگری له یه‌کڕیزی عه‌ره‌بی بووه . هه‌روه‌هاش ره‌تکردنه‌وه‌ی خه‌لافه‌تی زۆره‌ملی و به‌لارێداچووی عوسمانی به واتای ره‌تکردنه‌وه‌ی ده‌سه‌ڵات وباڵاده‌ستی غه‌یری عه‌ره‌ب به‌سه‌ر عه‌ره‌ب بووه . به بۆچوونی ناسیونالیسته عه‌ره‌به‌کان ،خه‌لافه‌تی عوسمانی ته‌نیا هۆکارێک بووه بۆ درێژه‌پێدانی باڵاده‌ستی تورکه‌کان به‌سه‌ر عه‌ره‌به‌کان  (عینایه‌ت ، 1369،199). به‌م هۆیه‌ش به ڕوانگه‌ی ئیسلامی، ئاماژه‌یان به باڵاده‌ستی خه‌لافه‌تی تورکه‌کان به‌سه‌ر عه‌ره‌به‌کان ده‌کرد نه‌ک به ڕوانگه وزمانێکی قه‌ومی، تاکوو ڕه‌وایی تورکه‌کان له‌ناوببه‌ن و رێگا بۆ گه‌ڕاندنه‌وه‌ی ده‌سه‌ڵات بۆ عه‌ره‌به‌کان بکه‌نه‌وه . " ره‌شید ره‌زا وکه‌واکبی وعه‌بده و... له به‌رامبه‌ر هژمونی تورکه‌کانی عوسمانی له خه‌لافه‌ت ،به‌رگرییان له قه‌ومییه‌تی عه‌ره‌بی ده‌کرد وخوازیاری گه‌ڕاندنه‌وه‌ی ده‌سه‌ڵاتی خه‌لافه‌ت بۆ خاوه‌نه ڕه‌سه‌نه‌کانی خۆی ،واته عه‌ره‌به‌کان بوون " (ئه‌حمه‌دی، 1383، 57). به‌م پێیه ، هه‌روه‌ها که ئیسلام په‌یوه‌ندییه‌کی قووڵی له‌گه‌ڵ ده‌مارگیری سه‌رده‌می پێغه‌مبه‌ر بووه ،هه‌روه‌هاش له‌گه‌ڵ ناسیونالێزمی هاوچه‌رخی عه‌ره‌بی په‌یوه‌ندییه‌کی پته‌وی هه‌بووه و ئیسلام به‌رهه‌مهێنه‌ری هه‌تاهه‌تایی داخوازییه‌کانی قه‌ومی عه‌ره‌بی بووه وله وڵاتی هند وپاکستان به هه‌مان شێوه ئیسلام ئامرازی شوناس خوازی نه‌ته‌وه‌یی بووه . له سه‌ره‌تا ،لاهوری و مودودی ئیسلام و ناسیونالیزمیان پێکه‌وه تێکه‌ڵ کرد وئه‌و بۆچوونه پاساوێک بووه بۆ بونیادنانی دوو سیسته‌می جیاواز بۆ موسوڵمانه‌کانی هند – پاکستان ،هه‌روه‌ها پاش درووستبوونی وڵاتی پاکستان ئاماژه‌یان به ره‌تکردنه‌وه‌ی ناسیونالیزم له لایه‌ن ئیسلامه‌وه ده‌کرد (ئه‌حمه‌دی،1383،58). ئه‌مه‌ش به هۆی ئه‌وه بووه که به که‌ڵک وه‌رگرتن له ئیسلام وه‌کوو ئامرازێک به ئامانجی قه‌ومی خۆیان گه‌شتبوون و پاش ئه‌و ئامانجه دژ به ناسیونالیزم هه‌ڵویستیان گرتووه .


لەژێر ناونیشانی (سیستەمی پرۆگرامەكانی خوێندن لەكۆلێجی پەروەردەی بنەڕەتیی و قۆناغی بنەڕەتیی لەبەڕێوبەرایەتی پەروەردە)،بەچاودێری بەڕێزان سەرۆكی زانكۆی سلێمانی و بەڕێوەبەری گشتی پەروەردەی سلێمانی،وۆركشوپی هاوبەشی بەڕێوبەرایەتی گشتی پەروەردەی سلێمانی و زانكۆی سلێمانی- كۆلێجی پەروەردەی بنەڕەت لە زانكۆی سلێمانی بەڕێوەچوو.\nبە ئامادەبوونی پڕۆفیسۆری یاریدەدەر دكتۆر رەزا حەسەن سەرۆكی زانكۆی سلێمانی و یاریدەدەرانی سەرۆكی زانكۆو ئەندامانی ئەنجوومەنی زانكۆی سلێمانی و سەرۆكی ئەنجوومەنی پارێزگای سلێمانی و بەڕێوەبەری گشتی پەروەردەی سلێمانی مامۆستایانی زانكۆو پەروەردە بەرنامەكانی یەكەم ڕۆژی ورك شۆپەكە بەڕێوەچوو كە تێیدا سێ سیمینار لەسەر پرۆگرامەكانی خوێندن پێشكەشكران.\nلەوتەیەكیدا سەرۆكی زانكۆی سلێمانی پڕۆفیسۆری یاریدەدەر دكتۆر رەزا حەسەن ووتی: ئەمڕۆ خۆمان بەخۆشحاڵ دەزانین كە لەبۆنەیەكی واگرنگدا و لەگەورەترین دامەزراوەی خوێندنی باڵادا بۆ گفتوگۆكردن لەسەر بابەتێكی زۆر چارەنوس ساز لەبواری پەروەردەو فێركردن و خوێندنی باڵادا كە ئەویش پرۆگرامی خوێندنە لەسەرجەم قۆناغەكانی خوێندندا كۆدەبینەوە.\nباسی لەوەشكرد كەپێشتر سیستمی پەروەردەو فێركردن جوانترین سیستم بوون بەبەراورد بە وڵاتانی دراوسێ بەڵام لەئێستادا سیستمی پەروەردە لەسەرجەم قۆناغەكانی خوێندن ئەگەر پاشەكشەی نەكردبێت ئەوا نەیتوانیوە شانبەشانی وڵاتانی دەوروبەرو دنیا هەنگاو بنێت،هۆكارەكەشی ئەوەیە كە نەمان توانیوە هاوتەریب لەگەڵ پێشكەوتنی تەكنەلۆجیای دنیا پەروەردەو فێركردنی خۆمان بگونجێنین.\nوتیشی دوای تەواوبوونی ئەم ۆرك شۆپە ئێمە لە سەرۆكایەتی زانكۆی سلێمانی و بەڕێوبەرایەتی پەروەردەكانی سلێمانی چاوەڕوانی سەرنج و پێشنیارەكانی ئێوەین،تا ئێمەش لەڕێگەی خۆمانەوە وەزارەتەكانی پەروەردەو خوێندنی باڵای لێ ئاگادار بكەینەوە لەساڵانی خوێندنی داهاتوودا بكەوێتە بواری جێبەجێكردنەوە.\nجێی باسە ئەم ۆركشۆپە دوو ڕۆژ بەردەوام دەبێت به سپۆنسه‌ری ڕیباز فاونده‌یشن ڕێكخرابوو" ئامانج لە كردنیشی ،هەماهەنگی لەنێوان كۆلێجی پەروەردەی بنەڕەتی و بەڕێوبەرایەتی گشتی پەروەردەی سلێمانییە لەبارەی پرۆگرامەكانی خوێندنی قۆناغی بنەڕەتی،هەروەها پێداچوونەوە بەسەر پرۆگرامەكانی خوێندنی كۆلێجی پەروەردەی بنەڕەتی بەشێوەیەك لەتواناییدا بێت پێویستییەكانی خوێندنی بنەڕەتی پڕبكاتەوە،جگە لەوەش داڕشتنەوەی پڕۆگرامەكانی خوێندن لەهەردوو قۆناغی زانكۆو بنەڕەتی بەشێوەیەك كە تەواوكەری یەكتربن.


ده‌روازه‌ی یه‌كه‌م : له باره‌ی ئه‌حكامه‌كانی پاك وخاوێنی (الطهارة) وئاوه‌كانه‌وه.: ماڵپەڕی وەڵامەکان\nفیقهی ئاسانبەشی پاک و خاوێنى (کتاب الطهارة)ده‌روازه‌ی یه‌كه‌م : له باره‌ی ئه‌حكامه‌كانی پاك وخاوێنی (الطهارة) وئاوه‌كانه‌وه.\nوله چه‌ندین مه‌سه‌له «پرس» پێك هاتوه:\nپاك وخاوێنی كلیلی نوێژه، ویه‌كێكه له مه‌رجه ته‌ئكید له سه‌ر كراو (الْمُؤَكَّد)ـه‌كانی(1)، ومه‌رجیش، ئه‌بێ له پێشی «مه‌رج بۆ گیراو» بێت(2).\nپاك وخاوێنیش دو به‌شه:\nبه‌شی یه‌كه‌م: پاك وخاوێنیه‌كی مه‌عنه‌ویه، كه بریتیه له پاك وخاوێنی دڵ له شیرك وسه‌رپێچیه‌كان وهه‌مو ئه‌و شتانه‌ی په‌رده ئه‌هێنن به سه‌ری دا، ئه‌م جۆره‌ش گرنگ تره له پاك وخاوێنی لاشه، وهه‌رگیز ناكرێت پاك وخاوێنی لاشه به دی بێت له‌گه‌ڵ بونی پیسی شیرك دا، وه‌ك په‌روه‌ردگار ئه‌فه‌رموێت : [ إِنَّمَا الْمُشْرِكُونَ نَجَسٌ] [التوبة:٢٨]. واته: «به‌ڕاستی هاوبه‌شدانه‌ران پیسن».\nوله زاراوه‌شدا: بریتیه له نه‌هێشتنی حه‌ده‌س (الحَدَث)، ولا بردنی پیسی (الخَبَث)(3).\nوحه‌ده‌سیش دو جۆر بو: حه‌ده‌سی بچوك، كه ده‌ست نوێژ پێویست ده‌كات، وحه‌ده‌سی گه‌وره، كه غوسل پێویست ئه‌كات.\nپاك كردنه‌وه پێویستی به شتێك هه‌یه پێی پاك بكرێته‌وه، پیسی پێ لا ببرێ وحه‌ده‌سی پێ هه‌ڵ بگیرێت، ئه‌مه‌ش بریتیه له ئاو، وئه‌و ئاوه‌شی پاك وخاوێنی پێ به‌دی دێت ئاوی پاكه، ئه‌و ئاوه‌ی چۆن دروست كراوه ئا به‌و شێوازه مابێته‌وه، ئیتر له ئاسمانه‌وه دابه‌زیبێت: وه‌ك باران وبه‌فره تواوه‌كان وته‌رزه، یا به سه‌ر زه‌ویدا بڕوات، وه‌كو: ئاوی ڕوبار وكانیاو وبیر وده‌ریاكان. به به‌ڵگه‌ى فه‌رمایشته‌كه‌ى خوا : [وَيُنَزِّلُ عَلَيْكُمْ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً لِيُطَهِّرَكُمْ بِهِ] [الأنفال:١١] «وله هه‌وره‌كانه‌وه ئاوێكتان بۆ داده‌بارێنێ تا ئێوه‌ی پێ پاك بكاته‌وه». هه‌روه‌ها ئه‌فه‌رموێ: [ وَأَنْزَلْنَا مِنَ السَّمَاءِ مَاءً طَهُورًا] [الفرقان:٤٨]، «وئێمه له هه‌وره‌كانه‌وه ئاوێكی پاكمان بۆ دا باراندون». هه‌روه‌ها له به‌ر فه‌رموده‌كه‌ى په‌یامبه‌ر ـ ﷺ ـ ئه‌فه‌رموێ: «اللَّهُمَّ اغْسِلْنِي مِنْ خَطَايَايَ بِالْمَاءِ وَالثَّلْجِ وَالْبَرَدِ» «خوایه! بمشۆ له تاوانه‌كانم به ئاو وبه‌فر وته‌رزه»(4). هه‌روه‌ها په‌یامبه‌ر ـ ﷺ ـ له باره‌ی ئاوی ده‌ریاوه ئه‌فه‌رموێ: «هُو الطَّهُورُ ماؤُهُ، الحِلُّ مَيْتَتُه» «ئاوه‌كه‌ی پاكه، ومرداره‌وه‌بوه‌كه‌شی پاكه»(5). ئه‌م ئاوه‌ش خۆی پاكه وپاك كه‌ره‌وه‌ی شتی تریشه.\nپاك بونه‌وه‌ش له حه‌ده‌س هه‌رگیز به شله‌كانی تری جگه له ئاو به دی نایه‌ت، وه‌ك: سركه وبه‌نزین وشه‌ربه‌ت ولیمۆ وهاوشێوه‌كانیان، له به‌ر فه‌رمایشته‌كه‌ی په‌روه‌ردگار: [فَلَمْ تَجِدُوا مَاءً فَتَيَمَّمُوا صَعِيدًا طَيِّبًا] [المائدة:٦]. واته: «ئه‌گه‌ر ئاوتان ده‌ست نه‌كه‌وت، ئه‌وا به خۆڵێكی پاك ته‌یه‌موم بكه‌ن». جا ئه‌گه‌ر پاك وخاوێنی به شله‌یه‌كی تری جگه له ئاو به‌دی بهاتبا، ئه‌گه‌ر ئاوی ده‌ست نه‌كه‌وتبایه ڕێنمایی بۆ لا ده‌كرا، نه‌ك بۆ لای خۆڵ.\n- جا ئه‌گه‌ر زۆر بو، ئه‌وا پیس نابێ وپاك وخاوێنی پێ به دی دێت.\n- ئه‌گه‌ریش كه‌م بو ئه‌وا پیس ئه‌بێ وپاك وخاوێنی پێ به دی نایه‌ت.\nپێناسه‌ی ئاوی زۆریش ئه‌وه‌یه: بگاته دو قولله (قُلَّة)(6) یا زیاتر، كه‌میش ئه‌وه‌یه له‌مه كه‌م تر بێت. به‌ڵگه‌ش له سه‌ری: فه‌رموده‌كه‌ی ئه‌بو سه‌عیدی خودریه ـ رضي الله عنه ـ ، كه په‌یامبه‌ری خوا ـ ﷺ ـ ئه‌فه‌رمێ: «إِنَّ المَاءَ طَهُورٌ لَا يُنَجِّسُه شَيءٌ» «ئاو پاكه، هیچ پیسی ناكات»(7). وفه‌رموده‌كه‌ی ئیبن عومه‌ره  كه په‌یامبه‌ری خوا ـ ﷺ ـ ئه‌فه‌رمێ: «إِذَا بَلَغَ الماءُ قُلَّتَيْن لَم يَحْمَل الخَبَثَ» «ئه‌گه‌ر ئاو بگاته دو قولله ئه‌وا پیسی هه‌ڵ ناگرێت»(8).\nئه‌گه‌ر ئاو مادده‌یه‌كی پاكی تێكه‌ڵ بو، وه‌كو گه‌ڵای دار یا سابون یا ئوشنان(9) یا نه‌بك وماده پاكه‌كانی تر، وئه‌م مادده‌یه‌ى تێكه‌ڵی بوه زاڵ تر نه‌بێت، ئه‌وا وته‌ی ڕاست ئه‌وه‌یه پاكه وده‌توانێت خۆی پێ پاك بكاته‌وه له حه‌ده‌س وپیسی، چونكه خوای به‌رز ده‌فه‌رموێ: [ وَإِنْ كُنْتُمْ مَرْضَى أَوْ عَلَى سَفَرٍ أَوْ جَاءَ أَحَدٌ مِنْكُمْ مِنَ الْغَائِطِ أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ فَلَمْ تَجِدُوا مَاءً فَتَيَمَّمُوا صَعِيدًا طَيِّبًا فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ وَأَيْدِيكُمْ] [النساء:٤٣] «ئه‌گه‌ر نه‌خۆش بون یا له سه‌فه‌ر بون یا كه‌سێكتان له سه‌ر ئاوه‌وه هات، یا له‌گه‌ڵ خێزانتان دا جوت بون، وئاوتان ده‌ست نه‌كه‌وت، ئه‌وه ته‌یه‌موم بكه‌ن به خۆڵێكی پاك وده‌ست بسڕن به ده‌م وچاو وده‌سته‌كانتاندا». جا وشه‌ى «ئاو» له ئایه‌ته‌كه‌دا نه‌ناسراو (نكرة)یه له چوارچێوه‌ی نه‌رێ دا هاتوه(10 )، بۆیه هه‌مو ئاوێك ده‌گرێته‌وه، وجیاوازیش نیه له نێوان ئاوی په‌تی وتێكه‌ڵاو.\nهه‌روه‌ها په‌یامبه‌ر ـ ﷺ ـ به‌و ئافره‌تانه‌ى فه‌رموه كه خه‌ریكی شۆردنه‌وه‌ى كچه‌كه‌ى بون: «اغْسِلْنَهَا ثَلَاثًا، أَوْ خَمْسًا، أَوْ أَكْثَرَ مِنْ ذَلِكَ إِنْ رَأَيْتُنَّ بِمَاءٍ وَسِدْرٍ، وَاجْعَلْنَ فِي الْآخِرَةِ كَافُورًا، أَوْ شَيْئًا مِنْ كَافُورٍ» «بیشۆرنه‌وه سێ جار یا پێنج جار یا زیاتر له‌وه ئه‌گه‌ر بینیتان پێویست ئه‌كات، به ئاو ونه‌بك، له كۆتایشدا به كافور، یا هه‌ندێ كافوری تێكه‌ڵ بكه‌ن»( 11).\nئاوی به كار هێنراو له پاك وخاوێنی دا، بۆ نمونه: وه‌ك ئه‌و ئاوه‌ی له ئه‌ندامه‌كانی ده‌ست نوێژ گر یا غوسڵ كه‌ر جیا بوه‌ته‌وه- ئاوێكی پاكه وپاك كه‌ره‌وه‌یه له سه‌ر ڕای دروست، وحه‌ده‌س وپیسی لا ده‌بات، مادام هیچ كام له سێ سیفه‌ته‌كه‌ی نه‌گۆڕاوه: كه بۆن وتام وڕه‌نگه. وبه‌ڵگه‌ی پاكێتیشی ئه‌وه‌یه: «په‌یامبه‌ری خوا ـ ﷺ ـ ئه‌گه‌ر ده‌ست نوێژی بگرتبایه وه‌خت بو له سه‌ر ئاوه‌كه‌ی بكه‌نه شه‌ڕ»( 12). هه‌روه‌ها ئه‌و كاته‌ی جابر نه‌خۆش بو، په‌یامبه‌ر ـ ﷺ ـ له ئاوی ده‌ست نوێژه‌كه‌ی خۆی كرد به سه‌ر جابر دا( 13). خۆ ئه‌گه‌ر پیس بوایه دروست نه‌بو كاری وا بكات.\nهه‌روه‌ها په‌یامبه‌ری خوا ـ ﷺ ـ وهاوه‌ڵ وخێزانه‌كانیشی له په‌رداخ وجام (القَدَح) وده‌وری وقاپله‌مه (التَّوْر) ده‌ست نوێژیان گرتوه، وله مه‌نجه‌ڵ وته‌شت (الجِفَان) دا غوسڵیان كردوه، شتی ئاوهاش به كار هێنه‌ره‌كه‌ى له پرش كه‌وتنه ناو ئاوه‌كه سه‌لامه‌ت نابێت.\nهه‌روه‌ها په‌یامبه‌ری خوا ـ ﷺ ـ به ئه‌بو هوره‌یره‌ی فه‌رمو(14 ) -ئه‌و كاته‌ی له‌ش گران بو-: «إِنَّ المُؤمِنَ لا يَنْجُسُ» «ئیماندار پیس نابێت». ده كه‌وابو ئاو به به‌ركه‌وتنی لاشه -به‌ركه‌وتنێكی په‌تی- پاكێتی خۆی له ده‌ست نادات.\nسه‌باره‌ت به پاشماوه‌ی ئاو؛ دروسته ئافره‌ت به ئاوی پاش ماوه‌ى پیاو خۆی پاك بكاته‌وه، وپیاویش بۆی دروسته به ئاوی پاش ماوه‌ى ئافره‌ت خۆی پاك بكاته‌وه، چونكه په‌یامبه‌ر ـ ﷺ ـ به پاش ماوه‌ى مه‌یمونه غوسلی كرد(15 ).\nشوێن ده‌مه «السؤر»: بریتیه له‌وه‌ی دوای لێ خواردن له قاپدا ده‌مێنێته‌وه، جا ئاده‌میزاد پاكه، شوێن ده‌میشی پاكه، موسڵمان بێت یا نا، له‌ش گران بێت یا ئافره‌ت بێت له سوڕی مانگانه‌دا، له په‌یامبه‌ریشه‌وه ـ ﷺ ـ چه‌سپاوه فه‌رمویه‌تی [وه‌ك باس كرا]: «ئیماندار پیس نابێت». وله عائیشه‌وه رضي الله عنها هاتوه(16 ): له سوڕی مانگانه‌ش بوه له په‌رداخ دا خواردنه‌وه‌ى خواردۆته‌وه، په‌یامبه‌ری خواش ـ ﷺ ـ له‌و شوێنه‌ى په‌رداخه‌كه‌وه خواردویه‌تیه‌وه كه عائیشه لێی خواردۆته‌وه.\nبه‌ڵام ئه‌وانه‌ى گۆشتیان ناخورێت وه‌ك: دڕنده‌كان وگوێدرێژه‌كان وجگه له‌مانه، شوێن ده‌میان پاكه وكاریگه‌ری ناكاته سه‌ر ئاوه‌كه، هه‌روه‌ها شوێن ده‌می پشیله، چونكه كاتێك پشیله‌یه‌ك له ده‌فرێكی خوارده‌وه، په‌یامبه‌ر ـ ﷺ ـ فه‌رموی: «إِنَّهَا لَيْسَتْ بِنَجَسٍ، إِنَّهَا مِنَ الطَّوَّافِينَ عَلَيْكُمْ وَالطَّوَّافَاتِ» «پیس نیه، چونكه پشیله له‌و ئاژه‌ڵانه‌یه زۆر له ده‌ور ده‌ست تانن ودێن وده‌ڕۆن»( 17). هه‌روه‌ها له به‌ر ئه‌وه‌ی زۆر جار قورسه خۆ پارێزی لێ بكرێت، جا ئه‌گه‌ر بڵێین شوێن ده‌میان پیسه وپێویسته قاپه‌كه بشۆردرێت، ئه‌وا ناڕه‌حه‌تی تێدایه، ناڕه‌حه‌تیش له سه‌ر ئه‌م ئومه‌ته هه‌ڵ گیراوه.\nسه‌گ: له به‌ر ئه‌وه‌ی له ئه‌بو هوره‌یره‌وه ـ رضي الله عنه ـ هاتوه، په‌یامبه‌ری خوا ـ ﷺ ـ فه‌رمویه‌تی: «طُهُورُ إِنَاءِ أَحَدِكُمْ إِذَا وَلَغَ(18) فِيهِ الْكَلْبُ أَنْ يَغْسِلَهُ سَبْعَ مَرَّاتٍ، أُولَاهُنَّ بِالتُّرَابِ» «پاكبونه‌وه‌ی قاپی هه‌ركه‌سێكتان ئه‌گه‌ر سه‌گ زمانی تێخست، ئه‌وه‌یه: حه‌وت جار بیشوات یه‌كه‌میشیان به خۆڵ بێت»( 19).\nسه‌باره‌ت به به‌رازیش: چونكه پیس وچه‌په‌ڵ وقیزه‌ونه، وه‌ك په‌روه‌ردگار ده‌فه‌رموێ: [ أَوْ لَحْمَ خِنْزِيرٍ فَإِنَّهُ رِجْسٌ] [الأنعام:١٤٥] «وله‌وه‌ى حه‌راممان كردوه، گۆشتی به‌رازه، چونكه پیسه».\n(1) واته: جه‌ختی زۆری له سه‌ر كراوه‌ته‌وه، سوننه‌تی موئه‌ككه‌ده‌یش هه‌مان واتای هه‌یه، ئه‌و سوننه‌ته‌یه په‌یامبه‌ر ﷺ ئه‌نجامی دابێت وبه‌رده‌وام بو بێت له سه‌ری. «وه‌رگێڕ»\nو حه‌ده‌سی گه‌وره، كه له هه‌مو لاشه‌دا وه‌ستاوه، وه‌ك: له‌ش گرانی، ئه‌مه‌ش به خۆ شۆردن (الغُسْل) لا ده‌چێت، كه‌وابو؛ پاك كردنه‌وه‌ی حه‌ده‌سی گه‌وره: به غوسله، وبچوكیش: به ده‌ست نوێژه، وبه جێگره‌وه‌ی ئه‌م دوانه‌یه له كاتی نه‌كرانیاندا كه ئه‌ویش: ته‌یه‌ممومه. بڕوانه: «شرح الممتع» (1/19)، «الفقه الإسلامي وأدلته» (1/238). و«الخبث»یش واته: پیشی. دواجار زیاتر ڕونی ده‌كه‌ینه‌وه.\n(10) مه‌به‌ستی ئه‌و بنچینه‌ی ئوصوڵی فیقهه كه ئه‌ڵێ: «النَّكِرَةُ فِي سِياقِ النَّفْي». «وه‌رگێڕ»\n(18) «وَلَغَ»: به زمانی لێی خوارد.\n(19) أخرجه البخاري (172)، ومسلم (279) - 91، واللفظ لمسلم.\nده‌روازه‌ی پێنجه‌م : له باره‌ی ده‌ست نوێژه‌وه ده‌روازه‌ی شه‌شه‌م : له باره‌ی مه‌سح كردن له سه‌ر سۆل (الخُف) ومێزه‌ر وكه‌ره‌سته‌ى گرتنه‌وه ده‌روازه‌ی چواره‌م : له باره‌ی سیواك وسوننه‌ته‌كانی فیتره‌ته‌وه ده‌روازه‌ى هه‌شته‌م : له باره‌ى ته‌یه‌مموم (التَيَمُّم) ده‌روازه‌ى نۆیه‌م : له باره‌ى پیسیه‌كان وچۆنێتی پاك كردنه‌وه‌ی\nسەردان: ٢,٨٨٦ بەش: بەشی پاک و خاوێنى (کتاب الطهارة)\nپرسیاری دواترئامۆژگاریتان چیە بۆ ئەو گەنجە مولتەزیمانە کەبەردەوام سەرقاڵن بەئینتەرنێتەوە؟پرسیاری پێشترده‌روازه‌ی دوه‌م : له باره‌ى قاپ وقاچاخه‌كانه‌وه «الآنِيَّة».


ڕاوێژكاری ئاسایشی نیشتمانی عیراق لە تارانە – تۆڕی میدیایی خەڵک\n2019/06/10 - 9:57 PM\nڕاوێژكاری ئاسایشی نیشتمانی عیراق بەسەردانێك گەیشتە تاران و لەگەڵ وەزیری دەرەوەی ئێران كۆبووەوە.\nنووسینگەی ڕاوێژكاری ئاسایشی نیشتمانی عیراق لە ڕاگەیەندراوێكدا ئاماژەی بەوەكردووە، ئەمڕۆ دووشەممە 10/6/2019 فالح فەیاز ڕاوێژكاری ئاسایشی نیشتمانی عیراق بەسەردانێكی كورت گەیشتە تارانی پایتەختی ئێران و لەمیانی كۆبوونەوەی لەگەڵ محەمەد جەواد زەریف وەزیری دەرەوەی ئێران دوایین پێشهاتە ئەمنییەكانی ناوچەكە و پەیوەندییەكانی نێوان بەغدا و تاران و ڕێگەكانی پتەوكردنی پەیوەندییەكان تاووتوێكراوە.\nبەپێی ڕاگەیەندراوەكەی نووسینگەی ڕاوێژكاری ئاسایشی نیشتمانی عیراق، لە كۆبوونەوەكەیدا فەیاز لەگەڵ زەریف هەوڵەكانیان بۆ جێگیركردنی سەقامگیریی لە ناوچەكەدا تاووتوێ كردووەو ئاماژەیان بەوەداوە، دەتوانرێت لە ڕێیانەوە قەیرانەكان تێپەڕێندرێن.\nبەغداتارانڕاوێژكاری ئاسایشی نیشتمانی عیراقفالح فەیاز


هەولێر؛بازرگانێكی ماددە هۆشبەرەكان دەستگیركرا – تۆڕی میدیایی خەڵک\n2020/07/05 - 8:30 PM\nبەڕێوەبەرایەتی گشتی نەهێشتنی ماددە هۆشبەرەكان ڕایدەگەیەنێت، دوای كۆكردنەوەی زانیاری و بە دواداچوونی وورد لە شاری هەولێر توانرا بازگانێكی ماددەی هۆشبەر دەستگیربكرێت، دەشڵێت،”دەست بەسەر نزیكەی یەك كلیۆ گرام لەماددە هۆشبەرەكاندا گیرا”.\nبەڕێوەبەرایەتی گشتی نەهێشتنی ماددە هۆشبەرەكان لە ڕاگەیەنراوێكدا، كەوێنەیەكی دەست (خەڵك) كەوتووە ڕایگەیاندووە، دوای كۆكردنەوەی زانیاری و بە دواداچوونی وورد لەلایەن بەڕێوەبەرایەتیمان ئەمڕۆ 5 ی تەمموز له شاری هەولێر توانرا بازگانێكی ماددەی هۆشبەر دەستگیربكرێت.\nڕاشیگەیاندووە، بازرگانەكە ناوی ( م ، م ، ع ) لە گەڵ دەستبەسرداگرتنی بڕی 265 گرام ماددەی هۆشبەر لەجۆری (تلیاك و هێرۆین و شیشە) و بڕی 490 شیت حەبی هۆشبەری ترامادۆڵ لەگەڵ دەسبەسەرداگرتنی چوار دەمانچە و كڵاشینكۆفێك و تەرازوویەكی دیجیتاڵ و چەند كەلوپەلێكی بەكارهێنانی ماددە هۆشبەر.\nبەڤیدیۆ؛بڕێك تلیاك لە دیاری سەری ساڵدا دەستی بەسەردا گیرا\nلە هەولێر دوو تۆمەتبار بە ماددەی هۆشبەرەوە دەستگیركران\nئەو كەسەی لە فەیسبووكەوە ڕیكلامی بۆ ماددەی هۆشبەر دەكرد دەستگیركرا\nراپۆرت51 خولەک پێش ئێستا


سه‌رۆكى فراكسیۆنى پارتى له‌باره‌ى دوو كورسیه‌كه‌یان له‌هه‌ولێرو نه‌ینه‌وا زانیاریی ئاشكراده‌كات\n15/01/2022 4565 جار خوێندراوه‌ته‌وه\nسه‌رۆكى فراكسیۆنى پارتى له‌ئه‌نجومه‌نى نوێنه‌ران ئاشكرایده‌كات، هه‌وڵه‌كانیان ده‌ستپێده‌كه‌ن بۆ گێڕانه‌وه‌ى ئه‌و دوو كورسیه‌یان كه به‌بڕیارى كۆمسیۆنى باڵاى هه‌ڵبژاردنه‌كان له‌هه‌ولێرو نه‌ینه‌وا لێیان سه‌ندرایه‌وه، ده‌شڵێت:"مافى خۆمانه‌و ده‌ستوریش ڕێگه‌یداوه كه ڕێكارى یاسایى بگرینه‌به‌ر".\nد. ڤیان سه‌برى له‌لێدوانێكى تایبه‌تدا به‌ماڵپه‌ڕى فه‌رمیى حزبه‌كه‌ى وتوه، "دواى ئه‌وه‌ى دانیشتنى یه‌كه‌مى ئه‌نجومه‌نى نوێنه‌ران به‌ڕێوه‌چوو، ئێستا وه‌كو پارتى به‌پێى ده‌ستور ده‌توانین تانه پێشكه‌شبكه‌ین بۆ گه‌ڕانه‌وه‌ى دوو كورسیى فراكسیۆنى پارتى له‌نه‌ینه‌واو هه‌ولێر، بۆیه ئێستا كارده‌كه‌ین‌و هه‌وڵده‌ده‌ین بۆ وه‌رگرتنه‌وه‌ى ئه‌و دوو كورسییه به‌شێوه‌یه‌كى یاسایى له‌دادگاى فیدڕاڵى، چونكه مافى خۆمانه‌و ده‌ستوریش ڕێگه‌یداوه كه ڕێكارى یاسایى بگرینه‌به‌ر".\nسه‌رۆكى فراكسیۆنى پارتى باسى به‌ڕێوه‌چونى دانیشتنى داهاتوى ئه‌نجومه‌نى نوێنه‌ران ده‌كات‌و ده‌ڵێت:"له‌دواى بڕیارى داگاى فیدراڵى بۆ ڕاگرتنى كاره‌كانى ده‌سته‌ى سه‌رۆكایه‌تى به‌شێوه‌یه‌كى كاتى، بڕیارى وه‌لائى دادگاى فیدڕاڵى كاتییه، تا یه‌كلاكردنه‌وه‌ى بڕیاره‌كه ئینجا دانیشتنى داهاتوو به‌ڕێوه‌ده‌چێت".\nپێشتریش مەحمود محەمەد وتەبێژی فەرمى پارتى ڕایگەیاندبوو، "دوای ڕاگەیاندنی ئەنجامی کۆتایی ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەران لەلایەن کۆمسیۆنی باڵای ھەڵبژاردنەکان، بۆمان دەرکەوت دوو کورسی کە ئیستحقاقی یاسایی دوو کاندیدی پارتیمان بوون لەپارێزگاکانی ھەولێرو نەینەوا بەتاڵان بردراون".\nئه‌وه‌ش له‌كاتێكدایه، له‌دواى ڕاگه‌یاندنى ده‌ره‌نجامى كۆتایی هه‌ڵبژاردن، کۆمسیۆنى باڵای هەڵبژاردنەکانی عێراق ئەنجامى کۆتایی هەڵبژاردنەکەى 10ی ئۆکتۆبەرى ساڵى ڕابردوی ئاشكراكردو بەپێی ئەنجامەکەش پارتى دوو کورسى لەهەولێرو موسڵ لەدەستدا کە هەردوو کورسییەکە بۆ یەکێتى چوو.


تەندروستی بڕیاری خوێندن دەدات - تۆڕی میدیایی خەڵک\nوەزیری پەروەردەی حكومەتی هەرێمی كوردستان ڕایدەگەیەنێت، ئەوەی تائێستا هەیە لە ٦ی شوبات بەدواوە بەم میكانزمەی وەزارەتی تەندروستی بۆمان پێشنیار بكات پڕۆسەی خوێندن دەستپێدەكات.\nئالان حەمە سەعید، وەزیری پەروەردەی حكومەتی هەرێمی كوردستان لەلێدوانێكی ڕۆژنامەوانیدا ڕایگەیاند، لەماوەی ئەوو دوو ڕۆژە كۆبوونەوەی لیژنەی باڵای ڕووبەڕووبونەوەی كۆڕۆنا ئەنجام دەدەین و بڕیاری دەستپێكردنەوەی پڕۆسەی خوێندن دەدەین، ئەوەی تائێستا هەیە پێشنیارمان كردووە، دوای هەڵسەنگاندنی تەندروستی بڕیارەكان دەدرێن.\nدەشڵێت، بەپێی ئەو بەرنامەیەی ئەوان دایانناوە خوێندكاران هەردوو وەرزی خوێندن دەخوێنن، بەبێ ئەوەی كوالێتی خوێندنەكە یاخوود بەشێكی زۆری بابەتی وانەكان پەراوێزبخرێن.\nوتیشی: دەستپێكردنەوەی پڕۆسەكەش وەك پێشوو نابێت ناوەندەكانی خوێندن قەرەباڵغ بن، بەڵكو میكانزمێك دیاری دەكرێت بۆ دەوام.\nراشیگەیاند، ئەوەی تائێستا هەیە لە ٦ی شوبات بەدواوە بەم میكانزمەی وەزارەتی تەندروستی بۆمان پێشنیار بكات پڕۆسەی خوێندن دەست پێدەكات، ئەوكات ڕۆژەكەش دیاری دەكرێت، ناشبێت ئێمە ساردببینەوە لەڕێكارەكانی خۆپارێزی، بەڵكو دەبێ سورتر بین لەخۆپارێزی تاوەكو جارێكی تر ناچار نەبین دەرگای خوێندن دابخرێنەوە، بۆیە كردنەوەی دەرگای قوتابخانەكان پشت بەستە بەڕەوشی تەندروستی، ناشبێت پەلەبكرێت.\n09 شوبات 2021 12.52 pm\nخەڵك-ئارام سەردار دیار ئیبراهیم بەڕێوەبەری گشتی تەندروستی ڕاپەڕین لەچاوپێكەوتنی لەگەڵ (خەڵك) ڕایگەیاند، لەهەرێمی…\n02 شوبات 2021 11.09 am\nخەڵك- پێشنیوەڕۆی ئەمڕۆ فڕۆكە جەنگییەكانی توركیا گوندی شێنێیان لە سنوری ناوچەی پشدەر سەر بە قەڵادزێیان بۆردومان…


لە قوتابی مزگەوتەوە بۆ سەرۆکی نووسەرانی کورد\n:: AM:11:07:03/10/2019 \nبەیانی ئەمڕۆ پڕۆفیسۆر د. عزەدین مستەفا رەسووڵ، نووسەر و لێكۆڵەری مێژوو و ئەدەبیاتی كورد بەهۆی نەخۆشی لە سلێمانی كۆچی دوایی كرد.\nئەمڕۆ پێنجشەم سێی تشرینی یەكەم، پڕۆفیسۆر عزەدین مستەفا رەسووڵ لە دامەزرێنەرانی یەكێتی نووسەرانی كورد و نووسەر و لێكۆڵەری كورد كە بە كۆڵەكەی مێژووی ئەدەبی كوردستان ناو دەبرێت، كۆچی دوایی كرد.\nفاروق مەلا مستەفا برای د. عزەدین مستەفا رەسووڵ بە میدیاكانی راگەیاند، ماوەیەك د. عزەدین تووشی جەڵتەی دڵ هاتبوو و دۆخی تەندروستی تێكچووبوو.\nئەمڕۆ دوا وتاری لە گۆشەیەكی رۆژنامەی كوردستانی نوێ بەناوی "ئەم كونجەش" بڵاو بووەتەوە و تیایدا لەژێر ناوی "ئیتر بۆ بنووسم" تیشكی خستووەتە سەر یەكگرتوویی كورد و داوای لە هەردوو حزبی دەسەڵاتداری كوردستان "یەكێتی و پارتی" كردووە تەبا و یەكگرتوو بن.\nبڕیارە ئەمڕۆ لە سلێمانی لە گۆڕستانی سەیوان لە رێوڕەسمێكی شایستەدا بە بەشداری نووسەر و ئەدیب و هاووڵاتییانی كوردستان تەرمەكەی بەخاك بسپێردرێت.\nدكتۆر عزەدین مستەفا رەسووڵ لە سەرەتای نەوجەوانییەوە لە شۆڕش و بەرهەڵستی داگیركەرانی كوردستاندا بەشداری كردووە و بەدەر لە كەسایەتی ئەدەبی وەك كەسێتییەكی سیاسیش ناوی هەبووە و بەهۆیەوە چەندان جار لەكار لادراوە و دوور خراوەتەوە.\nعزەدین كوڕی مەلا مستەفای سەفوەت كوڕی حاجی مەلا ڕەسووڵی دێلێژەیە، ساڵی 1934 لە گەڕەكی دەرگەزێن لە شاری سلێمانی لەناو خێزانێكی خوێندەوار لەدایك بووە.\nد. عزەدین لە مزگەوتی حاجی مەلا ڕەسووڵی دێلێژە لای باوكی خوێندوویەتی، ساڵی 1939 وەك گوێگر لە قوتابخانەی غازی وەرگیراوە، پاش نیوەی ساڵ بەهۆی ئەوەی كە خوێندكارێكی وریا بووە، كراوە بە خوێندكار و سەری ساڵیش بە یەكەم دەرچووە.\nچووەتە ناوەندی و لە سێی ناوەندی تاقیكردنەوەی بەكەلۆریی ئەنجام داوە و سەركەوتوو بووە، مستەفای سەفوەت پێی گوتووە: بۆ درێژەدان بە خوێندن بچۆ بۆ بەغدا و لە كۆلێژی شەریعە بخوێنە، هەم خوێندنێكی ئەكادیمییە، هەم مەلایەتییەكەشت دەمێنێتەوە.\nدوای چوونی بۆ بەغدا، بووەتە خوێندكاری كۆلێژی شەریعە، بەڵام بەهۆی تێكەڵبوونی بە كاری سیاسییەوە، ساڵی یەكەمی شەریعەی پێ تەواو نەكراوە و لە كۆلێژ دەركراوە، ساڵی دواتر چووەتە پۆلی چوارەمی بەشی زانستیی لە سلێمانی و دەستی بە خوێندن كردووەتەوە، پۆلی پێنجەمی لە بەشی ئەدەبی كە تازە لە سلێمانی كراوەتەوە تەواو كردووە و دواتر چووەتە بەغدا.\nساڵی 1951 لە خانەی ماڵی مامۆستایان وەرگیراوە، ساڵی 1952 بەشداری ڕاپەڕینی ئەو ساڵە بووە لە شاری بەغدا، بریندار بووە و دواتر لە كۆلێژ دەركراوە لەبەر بەشداریكردنی لە راپەڕینەكەدا گەڕاوەتەوە بۆ سلێمانی و لە بەڕێوەبەرایەتی مەلاریا بە ناونیشانی كرێكار دامەزرێنراوە.\nدواتر بووە بە مامۆستای سەرەتایی لە قەڵادزێ، بەڵام لەوێش بە هۆی كاری سیاسییەوە گواستراوەتەوە بۆ سلێمانی، دواتر بۆ قەمچووغە، لەوێش بە كاری سیاسییەوە خەریك بووە، دووبارە گێڕاویانەتەوە بۆ سلێمانی.\nبەڵام لەبەر خراپی موتەسەریفی سلێمانی د. عزەدین هەڵاتووە بۆ شام و عێراقی بەجێهێشتووە، دووبارە لە كۆلێژی ئاداب لە شام درێژەی بە خوێندن داوە و پۆلی دوو و سێی بەشی عەرەبیی ئادابی تەواو كردووە، هەتا شۆڕشی 14ی تەمووزی 1958 گەڕاوەتەوە بەغدا و لە قۆناغی سێیەمی خانەی مامۆستایان دانراوە. دوای تەواوكردنی هەر لە بەغدا لە بەڕێوەبەرایەتیی خوێندنی كوردی كە یەكەم ساڵ بووە پێك هێنراوە دامەزراوە.\nلەو سەردەمەدا عەبدولكەریم قاسم لەسەر ئەركی دەوڵەت دەستی بە ناردنی خوێندكاران كرد بۆ سۆڤیەت. عزەدین مستەفا ڕەسووڵیش یەكێك بووە لەو خوێندكارانەی چووەتە سۆڤیەت.\nدوای تەواوكردنی زمان، لەگەڵ كەمال مەزهەر و نەسرین فەخریدا چووەتە باكۆ، 24ی حوزەیرانی 1963 پلەی دكتۆرای وەرگرتووە و پاشان بە داوای حزبی شیوعیی عێراق چووەتە سۆفیای پایتەختی بولگاریا بۆ سەرپەرشتیی ڕادیۆی نهێنیی دەنگی گەلی عێراق.\nساڵی 1965 گەڕاوەتەوە بۆ كوردستان و چووەتە شاخ و بووە بە پێشمەرگەی حیزبی شیوعیی عێراق، بەڵام دوای ساڵێك مانەوە لە بارەگای بارزانی، 26ی كانوونی یەكەمی 1966 بە هەوڵی نەمر مەلا مستەفا بارزانی بووەتە مامۆستا لە زانكۆی بەغدا و لە بەشی كوردی دامەزراوە.\nساڵی 1979 چووەتەوە مۆسكۆ و لەوێ درێژە بە خوێندن داوە و پلەی دكتۆرایی و پڕۆفیسۆری وەرگرتووە.\nلە ساڵی 1992 بووە ئەندام لە یەكەم خولی پەرلەمانی باشووری كوردستان لەسەر لیستی یەكێتیی نیشتمانی كوردستان، بەڵام وەك كەسێكی بێلایەن.\nعزەدین مستەفا رەسووڵ یەكێكە لە دامەزرێنەرانی یەكێتیی نووسەرانی كورد، یەكەم بەیاننامەی دامەزراندنی ئەو یەكێتییە بە قەڵەمی عزەدین نووسراوە كە دەستەی دامەزرێنەرانی 11 كەس بوون.\nدوای گەڕانەوەی نووسەرانی شاخ لەدوای بەیاننامەی 11ی ئادار، ئەو دەستەیە هەڵوەشێنراوەتەوە و لە بەغدا هەڵبژاردن كراوە، د. عزەدین بە كۆی 63 دەنگ بووەتە سەرۆكی یەكێتیی نووسەرانی كورد.\nد. عزەدین ڕۆڵێكی گرنگی لە یەكێتیی نووسەراندا گێڕاوە، چ لە چارەسەركردنی كێشەكاندا و چ لە چالاكییەكاندا، بەتایبەت دەركردنی گۆڤاری یەكێتیی نووسەران.\nلە خانەی بەرزی مامۆستایان وەرگیراوە، یەكسەر بووەتە ڕۆژنامەنووس لە ڕۆژنامەی ئەهالی پاش داخستنی گۆڤارەكەش گەڕاوەتەوە بۆ سلێمانی و ڕۆژنامەی ژین بابەتی وەرگێڕاوەتە سەر زمانی كوردی.\nعیزدەین مستەفا رەسووڵ لە ساڵی 1974 لە ریزەكانی پارتی دیموكراتی كوردستان دەستی بە كاری سیاسی كردووە، بەڵام لە ساڵی 1949 دەچێتە ریزەكانی حزبی شیوعی عێراقییەوە.\nخاوەنی چەندان لێكۆڵینەوەی گرنگە لەسەر مێژووی ئەدەبی كوردی و سەدان وتار و لێكۆڵینەوەی نووسیوە.\nبەرەبەیانی ئەمڕۆ پێنجشەم، د. عزەدین بەهۆی نەخۆشییەوە لە تەمەنی 85 ساڵی لە سلێمانی بەهۆی نەخۆشییەوە گیانی لە دەست دا و ماڵاوایی لە ژیان كرد.


https://1baiser.com لە پەرتەوازەیی و دووبەرەكییەوە بۆ گەشەپێدان و چاكسازی |\nHome بیروڕا لە پەرتەوازەیی و دووبەرەكییەوە بۆ گەشەپێدان و چاكسازی\nبیركردنه‌وه‌یه‌ك له پێناو ڕزگاریدا\nدوژمنان به هۆى دووبه‌ره‌كیمانه‌وه هاتوونه ناومان و هه‌ر به هۆى خۆمانه‌وه پلانه‌كانیان جێبه‌جێ ده‌كه‌ین، بۆ نموونه هانى عێراقیان دا كه كوه‌یت داگیر بكات، پاشان لێیان دا و له‌ناویان برد، له دواتردا گرووپه تیرۆریستییه‌كانیان درووست كرد و هاوكارییان كردن و به‌شێكى زۆر له وڵاتانى ئیسلامییان كاول و وێران كرد، هه‌ر له ئه‌م وڵاتانه خۆیان هێزیان له دژ درووست كردنه‌وه و له‌ناویان بردن، به‌م شێوه‌یه ئه‌وان ئیداره‌ى یاریه‌كى سه‌ركه‌وتوو ده‌كه‌ن، جه‌نگه‌كان درووست ده‌كه‌ن و نه‌ته‌وه‌كانى وه‌ك عه‌ره‌ب و كورد و تورك به‌گژ یه‌كدا ده‌كه‌ن، له‌م ڕێگه‌یه‌شه‌وه ئامانجه‌كانى خۆیان ده‌هێننه‌دى.\nئیمامى غه‌زالى ئه‌م هۆكاره ده‌گێڕێته‌وه بۆ نه‌بوونى نه‌فسێكى چاك و بوونى نه‌خۆشى ناوه‌كى و ڕق و بوغز به‌رامبه‌ر یه‌كتر، هه‌روه‌ك ئێستا ده‌یبینین كه زۆربه‌ى سه‌ركرده‌كانى ئه‌م وڵاتانه كه‌سانى سته‌مكار و نه‌خۆش و بێ به‌زه‌یى و ته‌ماعكارن، هه‌موو شتێك ده‌كه‌ن له‌پێناوى پاراستنى كورسیه‌كانیاندا به‌هه‌ر نرخێك بووبێت، ئه‌مه‌ش ئه‌و ده‌رگایه‌یه كه شه‌یتان لێیه‌وه ده‌چێته ناو ده‌روونى مرۆڤ و هه‌موو شتێكى پێ ده‌كات.\nقورئان باسى ئه‌وه‌مان بۆ ده‌كات كه چۆن ئاده‌م پێغه‌مبه‌ر له به‌هه‌شت ده‌ركرا ئه‌ویش به‌هۆى ئه‌م دوو هۆكاره‌وه بوو، كه ئه‌وانیش به‌رده‌وام بوونه له‌سه‌ر موڵك و حوكمڕانى، خواى گه‌وره له‌م باره‌یه‌وه ده‌فه‌رموێت (يَا آدَمُ هَلْ أَدُلُّكَ عَلَى شَجَرَةِ الْخُلْدِ وَمُلْكٍ لَّا يَبْلَى)، سوربوونى سه‌رۆكێك له‌سه‌ر مانه‌وه به‌هه‌ر نرخێك بێت ده‌بێته هۆى ئه‌وه‌ى كه قوربانى به هه‌موو شتێك بدات و سه‌رشۆڕى قبوڵ بكات له‌پێناو مانه‌وه‌دا، ئه‌مه‌ش به ڕوونى له زۆربه‌ى سه‌ركرده‌كانى ئه‌م وڵاتانه‌دا ده‌بینین به‌تایبه‌تى له سوریا، هه‌موومان ئه‌و ڕاستیانه ده‌بینین كه ئێستا له سوریادا ڕووده‌ده‌ن به‌تایبه‌تیش ئه‌وه‌ى له‌م ڕۆژانه‌دا له غوته‌ى ڕۆژهه‌ڵات ده‌یبینین، كه ڕژێم هه‌ڕه‌شه‌ى مه‌رگى به‌كۆمه‌ڵ له هاوڵاتیان ده‌كات و گه‌مارۆى هه‌موو شتێكى خستوونه سه‌ر و له‌گه‌ڵى دا بۆردومانێكى به‌هێزى بێ به‌زه‌ییان ده‌كات به هه‌موو جۆره چه‌كێك، ئه‌مه‌ش به‌به‌رچاوى هه‌موو جیهانه‌وه ڕووده‌دات و هیچ جۆره ڕێگریه‌ك نابینین و ته‌نها گوێبیستى ئیدانه ده‌بین، گه‌لێك به‌ته‌واوى له‌سه‌ر نه‌خشه ده‌سڕێته‌وه‌و ده‌كوژرێت ته‌نها له‌پێناو مانه‌وه‌ى سه‌رۆكێك له‌سه‌ر كورسیه‌كه‌ى ئه‌و سه‌رۆكه‌ش هه‌موو تاوانێك ده‌كات و هه‌موو سه‌رشۆڕیه‌ك قبوڵ ده‌كات ته‌نها له‌پێناو مانه‌وه‌دا.\nرۆژئاواییه‌كان چاره‌سه‌رێكى گونجاویان بۆ ئه‌م كێشه‌یه داناوه چونكه ئه‌وان له‌سه‌ر بنه‌ماى زانستى مامه‌ڵه له‌گه‌ڵ مرۆڤ و حه‌زه ناوه‌كیه‌كاندا ده‌كه‌ن و گه‌یشتوونه ئه‌و ڕاستیه‌ى كه مرۆڤ له‌ناخى دا حه‌ز به نه‌مرى و موڵك و ده‌سه‌ڵات ده‌كات و نایه‌وێت له‌ده‌ستى بدات هه‌روه‌ك پێشه‌وا ئاده‌م (سه‌لامى خواى له‌سه‌ر بێت) ئاماده‌بوو فه‌رمانى خوا بشكێنێت و له‌به‌رى داره‌كه بخوات بۆ ئه‌م مه‌به‌سته.\nڕۆژئاواییه‌كان بانگه‌شه‌ى دروستكردنى په‌رله‌مانى به‌هێزیان كرد و له زۆربه‌ى وڵاتاندا ماوه‌ى سه‌رۆكایه‌تیان كرد به دوو خول و به‌م هۆیه‌شه‌وه سنورێكیان دانا بۆ حه‌زى سه‌ركرده‌كان، ئه‌وه‌ى كه ئێمه له ئوصولى فیقهدا پێى ده‌ڵێین(سدّ الذرائع يان فقه المآلات) ئه‌وان جێبه‌جێیان كرد و ئێمه پشتگوێمان خست. هه‌ر به‌م هۆیه‌شه‌وه ڕۆژئاواییه‌كان بوونه پێشه‌نگى پێشكه‌وتن له جیهانداو هۆكارى ئه‌مه‌ش ده‌گه‌ڕێته‌وه بۆ چاكسازى له سیستمى سیاسى و په‌روه‌رده‌یى و ئاینى دا، له‌به‌رئه‌وه بۆ هه‌ستانه‌وه‌و گه‌شه‌پێدانى ئه‌م گه‌لانه پێویستمان به‌وه هه‌یه كه هه‌نگاو بنێین بۆ چاكسازى، سه‌ره‌تا له ده‌روونى خۆماندا پاشان پێگه‌یاندنى نه‌وه‌یه‌كى نوێ له‌سه‌ر چاكسازى و ده‌رون پاكى و دانانى پلانى ستراتیجى بۆ پێگه‌یاندنى ئه‌و سه‌ركردانه‌ى كه تواناى خوێندنه‌وه‌ى داهاتوویان هه‌یه له‌ڕێگه‌ى (فیقهى المألات)، بۆئه‌وه‌ى سه‌ركردایه‌تى به ڕوانگه‌ى به‌رژه‌وه‌ندیه‌كانى گه‌ل بكه‌ن له‌پێش ئه‌وه‌دا كه بۆ به‌رژه‌وه‌ندى خۆیانى بكه‌ن هه‌روه‌ك خه‌لیفه‌كانى ڕاشیدین كردیان كه هه‌موو هه‌وڵ و تێكۆشانێكیان له‌پێناو سوودى گشتى و گه‌شه‌پێدانى وڵات و هاوكارى هه‌ژاران و نه‌داران بوو، له‌هه‌مانكاتدا هه‌ست كردن بوو به به‌رپرسیارێتى به‌رامبه‌ر به گه‌له‌كه‌یان، خاڵى گرنگیش بۆ ئه‌م مه‌به‌سته ده‌بێت له گفتوگۆو له‌یه‌كتر تێگه‌یشتنه‌وه بكرێت، خواى گه‌وره گفتوگۆ له‌گه‌ڵ فریشته‌كاندا ده‌كات بۆ جێنشین كردنى ئاده‌م له‌سه‌ر زه‌وى (وَإِذْ قَالَ رَبُّكَ لِلْمَلَائِكَةِ إِنِّي جَاعِلٌ فِي الْأَرْضِ خَلِيفَةً) فریشته‌كان له وه‌ڵامدا وتیان (قَالُوا أَتَجْعَلُ فِيهَا مَن يُفْسِدُ فِيهَا وَيَسْفِكُ الدِّمَاءَ وَنَحْنُ نُسَبِّحُ بِحَمْدِكَ وَنُقَدِّسُ لَكَ) خواى گه‌وره گفتوگۆیان له‌گه‌ڵدا ده‌كات و هۆكاره‌كه‌یان بۆ ڕوون ده‌كاته‌وه و پێیان ده‌ڵێت كه به‌رپرسیارێتى مرۆڤ له ئێوه جیاوازه و مرۆڤ ده‌چێته سه‌ر زه‌وى بۆ ئاوه‌دانكردنه‌وه‌ى، به‌ڵام ئێوه له‌مه تێناگه‌ن چونكه ئاده‌م له ئێوه شاره‌زاتر و زانا تره، له‌دواى ئه‌وه فریشته‌كان باوه‌ڕیان كرد و سوجده‌یان بۆ ئاده‌م برد.\nخواى گه‌وره له‌زۆر شوێندا گفتوگۆ له‌گه‌ڵ شه‌یتاندا ده‌كات و ته‌نانه‌ت له هه‌ندێك شوێندا شه‌یتان هه‌ڕه‌شه ده‌كات (لَأُغْوِيَنَّهُمْ أَجْمَعِينَ) له به‌رامبه‌ردا خواى گه‌وره وه‌ڵامى ده‌داته‌وه‌و ته‌نانه‌ت داواكه‌شى وه‌رده‌گرێت (فَأَنظِرْنِي إِلَى يَوْمِ يُبْعَثُونَ) له دنیادا ئه‌م مافه‌ى پێ ده‌دات به‌ڵام له دواڕۆژدا به سزاى خۆى ده‌گات.\nله‌به‌رئه‌وه كولتورى گفتوگۆو له‌یه‌كتر تێگه‌یشتن زۆر گرنگه ئه‌گه‌ر ئێمه له‌ناخماندا بیڕوێنین و منداڵه‌كانى له‌سه‌ر گه‌وره بكه‌ین و فێریان بكه‌ین كه چۆن گفتوگۆ بكه‌ن و گوێ بۆ به‌رامبه‌ره‌كانیان بگرن و ئه‌م جیاوازیانه‌ش به‌كاربهێنین بۆ گه‌شه‌پێدان و له‌یه‌كتر گه‌یشتن.\nیه‌كێك له‌و هۆكارانه‌ى كه بووه‌ته هۆى ئه‌وه‌ى كه‌سانى داهێنه‌ر له‌ناو جیهانى ئیسلامى دا كه‌م بن، هۆكه‌ى ده‌گه‌ڕێته‌وه بۆ نه‌بوونى ئازادى و كه‌ش و هه‌وایه‌كى له‌بار بۆ ڕا گۆڕینه‌وه‌و ده‌ركه‌وتنى جیاوازیه‌كان ئه‌و كولتوره‌ى كه ئێستا له‌ناو گه‌لانى مسوڵماندا هه‌یه، كولتورێكى ئیسلامى نیه به‌ڵكو خێڵه‌كى و بیابانیه كه پشت ده‌به‌ستێت به خۆسه‌پاندن و گوێ نه‌گرتن و خۆبه‌زلزانین، هه‌روه‌كو پێشتر له سه‌رۆك هۆزه‌كان و شێخه‌كان و سه‌رۆكه‌كاندا هه‌بوو، له‌به‌رئه‌وه ئێمه ئه‌گه‌ر ده‌مانه‌وێت ئه‌م بارودۆخه بگۆڕین ده‌بێت پێداچوونه‌وه بكه‌ین به په‌روه‌رده و كولتور و مه‌عریفه‌كانماندا، ده‌بێت به ئالیه‌تى نوێ مامه‌ڵه له‌گه‌ڵ ئه‌م دۆخه تازه‌دا بكه‌ین، خواى گه‌وره فه‌رمانمان پێ ده‌كات كه له ئایه‌ته‌كانى ورد ببینه‌وه (لِّيَدَّبَّرُوا آيَاتِهِ) واته دید و تێڕوانینى تایبه‌تیمان هه‌بێت بۆ كاره‌كان و جارێكى تر قورئان به عه‌قڵێكى نوێ بخوێنینه‌وه‌و ته‌نها خوێندنه‌وه‌ى ڕووكه‌شمان نه‌بێت بۆ ده‌قه‌كان ئه‌مه‌ش له ئوصولى فیقهدا پێى ده‌گوترێت (فیقهى مه‌ئالات) كه ڕۆژئاواییه‌كان پێى ده‌ڵێن (توێژینه‌وه‌ى سیاسى و ئابورى) و ئه‌وان بۆ گه‌یشتنه ئه‌نجامى هه‌ر شتێك پشت به توێژینه‌وه‌ى زانستى ده‌به‌ستن، له‌به‌رئه‌وه ئه‌گه‌ر ئێمه‌ش ده‌مانه‌وێت له‌م دنیا تازه تێبگه‌ین و وڵاته‌كه‌مان ڕوو له گه‌شه‌كردن بكات و بگه‌ینه ئه‌و ئاستى پێشكه‌وتنه‌ى كه ئێستا له جیهاندا هه‌یه، پێویسته جارێكى تر خوێندنه‌وه‌ى تازه بۆ ئاین بكه‌ین و پلان و به‌رنامه‌ى ستراتیجیمان هه‌بێت بۆ پێشكه‌وتن و ئاین بكه‌ینه هۆكارێك بۆ گه‌شه‌پێدان و ژیانه‌وه‌و په‌روه‌رده‌كردنى مرۆڤ له‌سه‌ر چاكه و چاكه‌خوازى.\nئه‌خلاقی سیاسی سیاسه‌ت بۆ ژیان!\nد. ڕەئووف ڕێنموون: ئەدیبانی پێشوو لە هەوڵی بە ئیسلامیکردنی ئەدەبدا نەبوون\nبكوژی ڕاهێنەران دەستی لەكاركێشایەوە\nداود ئۆغڵوش هاتە دەنگ


کتێبە پیرۆزەکان لە ئیسلامدا. کتێبە ئاسمانییەکان ، بە پێی ئیس\nⓘ کتێبە پیرۆزەکان لە ئیسلامدا. کتێبە ئاسمانییەکان ، بە پێی ئیسلام ئەو کتێب و پەیامانەن کە خوا دایبەزاندوون بۆ پێغەمبەر و نێردراوەکانی، وەک لە قورئاندا هاتووە؛ ﴿إِ ..


واده‌ی داخستنی بازگه‌كان و میكانیزمی ده‌نگدانی ئاواره‌كانی كه‌ركووك ئاشكرا كرا\nكوردستان 09/10/2021 - 11:47 شوان بەرزنجی\nگوتەبێژی پۆلیسی كەركووك ڕایدەگەیەنێت، كاتژمێر 9ی ئەمشەو بازگەكانی كەركووك دادەخرێن و ئۆتۆمبێل بۆ ئاوارە كەركووكییەكان كە لە هەولێر و شوێنەكانی ترن دابین كراوە تاكوو بگەڕێنەوە شارەكەیان و دەنگەكانیان نەفەوتێت.\nلەمبارەوە، ئەمڕۆ شەممە 9/10/2021، ڕائید عامر نووری، گوتەبێژی پۆلیسی كەركووك، بە (باسنیوز)ی ڕاگەیاند، هه‌رچه‌نده دەبوو كاتژمێر 11ی ئەمشەو بازگەكانی كەركووك دابخرێن، بەڵام دوو كاتژمێر كەم كرایەوە و كاتژمێر 9ی ئەمشەو بازگەكانی كەركووك دادەخرێن.\nگوتیشی: داخستنی بازگەكان بۆ ئەوەیە له‌و كاته به‌دوا هاتوچۆ بۆ ناو شار و بە پێچەوانەوە ڕابگیرێ، بەهۆی بەڕێوەچوونی هەڵبژاردنی پەرلەمانی عێراقەوە.\nشاخەوان عەبدوڵڵا، كاندیدی پاتی لە بازنه‌ی یه‌كی كەركووك، بە (باسنیوز)ی ڕاگەیاند، كاتژمێر 9ی ئەمشەو بازگەكانی كەركووك دادەخرێت و لە دوای دەنگدانی سبەی بۆ مەغریب بازگەكان دەكرێتەوە.\nڕاشیگەیاند: ئەمڕۆ دەبێ ئاوارەكان بگەڕێنەوە و گەڕانەوەی ئەوان زۆر گرنگە بۆ سەرخستنی پرۆسەكە، چونكە ئەگەر نەگەڕێنەوە دەنگەكانیان دەفەوتێت.\nسەبارەت بە گەڕانەوەی ئاوارە كەركووكییەكان ئەوانەی كە لە هەولێر و شارەكانی ترن، شاخەوان عەبدوڵڵا، گوتی، لقی سێی پارتی دیموكراتی كوردستان، سەرقاڵی دابینكردنی ئۆتۆمبێلن بۆ گەڕانەوەی ئاوارەكان بۆ كەركووك.


بۆچی وازم لە زانکۆ هێنا؟ | KURDPLAT\nبۆچی وازم لە زانکۆ هێنا؟\nکوردپلات 10/03/2020 12:17:00 م ليست هناك تعليقات\nد. عیرفان مستەفا\nمن له زانكۆ ده ساڵ مامۆستابووم و دوو ملیۆن و زیاده‌یه‌ك كه بیرم نه‌ماوه چه‌نده موچه‌ی مانگكێم بوو. ئه‌و موچه‌یه‌م له به‌رامبه‌ر ئه‌وه‌دا وه‌رده‌گرت هه‌فته‌ی شه‌ش سه‌عات له ژوورێك له‌گه‌ڵ كۆمه‌ڵه گه‌نجێك كۆببمه‌وه كه هیچیان پێویستیان به‌و وانانه نه‌بوو كه ده‌مووه‌ته‌وه، هه‌موویان بۆ وه‌رگرتنی بڕوانامه‌كه ناچاربوون بێنه ناو ئه‌و زیندانه‌وه.\nمنیش هه‌موو رۆژێك پرسیارم له خۆم ده‌كرد من چیده‌كه‌م و كارم چییه‌و ئه‌و پاره‌یه بۆ وه‌رده‌گرم. دوای ده ساڵ تێگه‌یشتم ئه‌و پاره‌یه‌ی كه مانگانه وه‌ریده‌گرم، نه‌ك هه‌ر په‌یوه‌ندی به‌كاره‌كه‌مه‌وه نییه، به‌ڵكو بۆ ئه‌وه‌یه ئه‌و كاره نه‌كه‌م كه‌ی هی ئه‌وه‌یه له زانكۆ بیكه‌م، واته پاره‌كه بۆ ئه‌وه‌یه كارنه‌كه‌م.\nهه‌فته‌ی شه‌ش سه‌عات پیاز پاكبكه‌یت هوشیار بیت كه كاره‌كه‌ت پیازپاككردنه نه‌ك علم و مه‌عریفه‌ت ئیتر سه‌ری هه‌فته‌كه‌ت ده‌خوات و ناشتوانی ئه‌و كاره‌ی كه ده‌بێت بیكه‌یت وكاری تۆیه بیكه‌یت. ئه‌مه هه‌موو رۆژێك له مێشكما خولی ده‌خوارد: من چیده‌كه‌م؟ من پاره وه‌رده‌گرم تا ئه‌وئیشه‌ی هه‌مه بیكه‌م یان پاره وه‌رده‌گرم بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌و ئیشه‌ی هه‌مه نه‌یكه‌م. من تێگه‌یشتم ئه‌و پاره‌یه‌ی وه‌ریده‌گرم به‌رامبه‌ر ئه‌و شه‌ش سه‌عاته له بێكاری له هه‌فته‌كه‌دا وه‌زه‌ی هه‌فته‌كه‌م بۆ كردنی كاره‌كه لێ ده‌سێنێت. شه‌ش سه‌عات له بێكاری وزه‌ی یه‌ك هه‌فته له كارركردنت لێده‌سێنێت و كاره‌ی كه ده‌بوایه بیكه‌یت ئیتر ناتوانیت بیكه‌یت.\nمن كه‌وتمه نێوان ئه‌وه‌ی كاته‌كه‌م بفرشم به‌و پارەیه و كاره‌كه‌م نه‌كه‌م یان كاته‌كه نه‌فرۆشم و بیده‌م به‌كاره‌كه‌م و كاره‌كه‌ی خۆمی پێ بكه‌م. وه‌رگرتنی پاره له به‌رامبه‌ر ئه‌وه‌دا كه كار نه‌كه‌یت گه‌وره‌ترین گه‌نده‌ڵییه، پاره له كاردا ئامانج نییه، پاره بۆ ئه‌وه‌یه كه وزه‌ی پێ بكڕیت بۆ ئه‌وه‌ی به‌و وزه‌یه كاره‌كه‌ت بكه‌یت. به‌ڵام من له‌زانكۆ پاره‌یان پێده‌دام تا بیكه‌مه وزه و وه‌زه‌ی هه‌فته‌یه‌ك له شه‌ش سه‌عاتدا به فیڕۆ بده‌م و دۆخێكی ده‌روونی وام بۆ دروست ببێت له‌ده‌ره‌وه‌ی ئه‌و شه‌ش سه‌عاته له هه‌فته‌كه‌دا ده‌ستم نه‌چێته كاره‌كه‌م بیكه‌م.\nمن له زانكۆ رۆژ به رۆژ گه‌نده‌ڵ ده‌بووم، گه‌نده‌ڵی تا سه‌رئێسقانم هاتبوو، ئه‌گه‌ر یه‌ك ساڵی تر به‌رده‌وام بومایا ئیفلیجی ده‌كردم و بۆ هه‌تا هه‌تایه ئه‌و كاره‌ی كه بۆ ئه‌وه چووبوومه زانكۆ بیكه‌م نه‌ده‌كرا. بۆ ئه‌وه‌ی نه‌گه‌م به‌و ئیفلیجییه عه‌قڵی و روحییه، ده‌بوایه ده‌ست له هه‌موو ئه‌وه هه‌ڵگرم كه زانكۆی بۆ ئیفلیجكردنم پێی ده‌دام. ده‌ستم له هه‌مووی هه‌ڵگرت و سه‌ری خۆم هه‌ڵگرت و رۆشتم، به‌ڵام نه‌مده‌زانی بۆ كوێ ده‌ڕۆم، نه‌مده‌زانی چی بكه‌م بۆ ئه‌وه‌ی نان و ئاوێك هه‌بێت بیخۆم تا كاره‌كه‌م بكه‌م. لێره‌دا كه‌وتمه نێوان ئیفلیجی روحم و ئیفلیجی جه‌سته‌م. چۆن وه‌زه بۆ جه‌سته‌م په‌یدا بكه‌م تا ئه‌و كاره‌ی كه ده‌بوایه له زانكۆ بیكه‌م، بیكه‌م. بیرم له زۆر شت ده‌كرده‌وه، بیرم له كارێك ده‌كرده‌وه ئه‌گه‌ر له رووی جه‌سته‌ییشه‌وه سه‌خت بێت كێشه نییه، گرنگ ئه‌وه‌یه روحم ئیفلیج نه‌كات و بتوانم كاره‌كه‌ی خۆمی پێ بكه‌م. من هه‌ستم به پووچییه‌كی سه‌یر ده‌كرد، خۆم به شاگردی ماسیگرێك ده‌بینییه‌وه كه منی بردووه‌ته كه‌نار روبارێك هه‌فته‌ی شه‌شه سه‌عات له به‌رامبه‌ر دوو ملیۆن و زیاده‌یه‌ك ماسی بۆ بگرم و رووباره‌كه‌ش هیچ ماسییه‌كی تێدا نه‌بیت و هه‌ردووكیشمان بزانین كه هیچ ماسیه‌كی تێدا نییه.\nچی له‌و كاره پوچتره كه شاگردی ماسیگرێك بیت هه‌ردووكتان بزانن ماسی له‌ورووباره‌دا نییه كه راوه‌ماسی تیدا ده‌كه‌ن و هه‌موو مانگێكیش ماسیگره‌كه پاره‌ی ته‌نێك ماسیت پێبدات.\nخۆم وه‌ك كه‌سیك ده‌هاته پێش چاوه كه كه‌سێك مانگانه به دوو ملیۆن دینار و زیاده‌یه‌ك كاری ماسیگرتنی بۆ ده‌كه‌م له ناو ئاوێكدا كه ماسی تێدا نییه. دوای ئه‌وه گه‌یشتمه هه‌ورامان و به‌و كه‌مه پاره‌یه‌ی كه له گیرفانمدا بوو خانووێكی دووره ده‌ستم له گوندی ئه‌حمه‌د ئاوا به كرێیه‌كی كه‌م ده‌ست كه‌وت كه سه‌ربانه‌كه‌ی داربوو، خانووێك بوو كه كه‌س پێی رازی نه‌ده‌بوو. دوای ئه‌وه بیرم له‌وه كرده‌وه چۆن ده‌ست به كاره‌كه‌م بكه‌م. چۆن وزه بۆ جه‌سته‌م په‌یدا بكه‌م و روحم ئیفلیج نه‌بێت.\nنزیكه‌ی مانگێك له ناو ته‌نیاییەكی قووڵدا بووم. خه‌ڵكی لادێكه‌ش كه‌س نه‌یده‌ناسیم و ئه‌وانه‌ش كه كۆن یه‌كترمان بینیبوو، نه‌یانده‌ناسیمه‌وه. بیست ساڵ له هه‌ولێر بووم كه ده‌چوومه بازاڕ شتێك بكڕم یان ته‌كسیه‌كم ده‌گرت یه‌كه‌م پرسیار كه لێیان ده‌كردم پێیان ده‌وتم ئێرانیت؟ خه‌ڵكی لادێكه‌ی هه‌ورامانیش وایان زانیبوو ئێرانیم و كه له‌و دۆخی ته‌نیایه‌شدا ده‌یانبینیم كه به‌ربه‌رده‌میان ده‌ڕۆشتم وایان ده‌زانی تلیاكیم و ئاگام له دنیا نییه. من كه گه‌ڕامه‌وه بۆ هه‌ورامان، وا گه‌ڕامه‌وه كه بۆ زێدی خۆم ده‌گه‌ڕێمه‌وه، نه‌مده‌زانی ده‌بێت حكومه‌ت ئاگادار بكه‌مه‌وه له‌وه‌ی كه من هاتووم بۆ هه‌ورامان. به‌یانییه‌كی زوو به‌ر له خۆرهه‌ڵهاتن ته‌قه له‌ده‌رگا كۆنه‌كه‌ی ماڵه‌كه‌م درا، كه كردمه‌وه كۆمه‌ڵه چه‌كدارێك له به‌ده‌م ماڵه‌كه‌مدا وه‌ستابوون و له ئاماده‌باشیدا بوون، منیش هیچ له وه‌زعه‌كه تێناگه‌م. له‌گه‌ڵ ده‌رگا كردنه‌وه‌كه‌دا خۆیان كرد به خه‌ڵوه‌ته‌كه‌مدام دارو دیواریان هه‌موو پشكنی. سواری ئۆتۆمبێڵیكیان كردم و ئه‌ملاوئه‌ولایان گرتم. منیش هیچ تێناگه‌م و زۆریش سه‌رمامه و له‌رزگرتوومی و هه‌ستیشم به‌وه ده‌كرد كه له‌رزگرتنه‌كه‌م به هه‌ڵه لێكده‌ده‌نه‌وه، به یه‌كێكیانم وت له‌رزه‌كه هی ترس نییه هی ئه‌وه‌یه سه‌رمامه. كه گه‌یشتینه ئاسایش دوای ماوه‌یه‌ك راگرتن ده‌ستكرا به تحقیق كردن و ناسنامه‌كانی خۆمم پیشاندان و ئه‌وانیش به‌ربه‌ره به‌رچاویان روون بوویه‌وه وتیان ده‌بوایه ئاگادارمان بكه‌یته‌وه كه تۆ گه‌ڕاویته‌وه بۆ ئێره. دوای ئه‌وه‌ی شته‌كان روون بوونه‌وه، به رێزه‌وه به‌ڕێیان كردم. به‌ڵام ئه‌مه بۆ من هیچی له دۆخه‌كه‌م نه گۆڕی وه‌كو وابێت له‌سه‌ر ئه‌م زه‌مینه نه‌بم، هه‌ر بیرم لای ئه‌وه بوو چۆن وزه بۆ له‌شم په‌یدا بكه‌م و ئه‌و كارانه‌ی كه ده‌بوایه له زانكۆ بیانكه‌م، بیانكه‌م.\nدوای ماوه‌یه‌ك كه زانرا من عرفانی مه‌لا مسته‌فای سه‌رگه‌تم ئیتر كه‌سانێك ده‌هاتن بۆ لام و منیان ده‌خسته‌وه قسه‌كردن. كه‌سه‌كان زۆر بوون و هه‌مووشیان حه‌زیان له‌وه بوو گفتووگۆ بكه‌ین، هه‌ندێك له‌وانه له دووره‌وه ناویان بیستبووم هه‌ندێكیان یه‌كمان نه‌ده‌ناسی و هه‌ندێكیشیان هاوڕێی قوتابخانه و هاوڕیی كۆنم بوون كه ساڵانێكی زۆر یه‌كمان نه‌بینیبوو. ئه‌م یه‌كترناسین و گفتووگۆكردنه كاتێكی زۆری ده‌ویست و ئه‌وانیش زۆر تامەزرۆی ئه‌و گفتووگۆیانه بوون. منیش بیرم له كات و له په‌یداكردنی وزه ده‌كرده‌وه بۆ كاره‌كه‌م. بۆیه به‌وانم وت من پێویستم به كاته و ناشتوانم خۆم له ئێوه بگرمه‌وه. بۆیه باشتر وایه كۆرسێك بكه‌ینه‌وه كه بابه‌ته‌كه‌ی نزیك بێت له‌و مه‌سه‌لانه‌وه كه پرسیاریان له باره‌وه ده‌كه‌ن. زۆرێك له پرسیاره‌كانیان ده‌چوونه بواری ئاكاره‌وه، بۆیه ئه‌وه‌م به باش زانی كتێبی (میتافیزیكای ئاكار) كانت بكه‌م به كتێبی كۆرسه‌كه.\nله‌گه‌ڵ ئه‌و كۆرسه‌دا هه‌ستم به‌وه كرد كه‌وتوومه‌ته ناو ئه‌و كاره‌وه كه ده‌بوایه له زانكۆ بیكه‌م و نه‌ده‌كرا. هه‌ستم به ئارامییه‌كی زۆر ده‌كرد دڵم به‌وه خۆشبوو كه رۆحم هێشتا گوڕێكی تێدا ماوه و ئیفلیج نه‌بووه و ده‌توانم كاره‌كه‌م بكه‌م. روحم گه‌شبوویه‌وه به‌وه‌ی كه ئیتر كاته‌كه‌م ده‌چێته ناو كاره‌كه‌مه‌وه و به فیڕۆ ناچێت.\nكۆرسه‌كه هه‌فته‌ی رۆژێك بوو، له رۆژه‌كه‌شدا دوو سه‌عاتبوو. ئه‌و دوو سه‌عاته له كاركردن نه‌ك وه‌ك شه‌ش سه‌عاته‌كه‌ی زانكۆ وزه‌ی هه‌فته‌كه‌ی نه‌ده‌كوشتم، به‌ڵكو وزه‌ی هه‌فته‌یه‌كی به روحم ده‌به‌خشی، چونكه هه‌ستم ده‌كرد ئه‌وان وه‌ك قوتابیه‌كانی زانكۆ له قاعه‌كه‌دا زیندان نه‌كراون و نه‌ك هه‌ر ئه‌وه به‌ڵكو هه‌ست به ئازادییه‌كی ڕۆحی ده‌كه‌ن. منیش خۆم هه‌ستمده‌كرد پاسه‌وانی زیندانییه‌كان نیم و له‌گه‌ڵ كۆمه‌ڵه هاوڕێیه‌ك دام گفتووگۆ له‌سه‌ر ئازادی و ئاكار ده‌كه‌ین.\nئه‌و كاره‌ی كه ده‌بوایه له زانكۆ بیكه‌م نه‌كرا، به شێوه‌یه‌كی راسته‌قینه له‌و كۆرسه‌وه ده‌ستی پێكرد.. دوای ئه‌و كاره تێگه‌یشتم ئه‌و هه‌نگاوه‌ی ناومه چه‌ند له جێی خۆی بوو. تێگه‌یشتم پاره بۆ ئه‌و وزه‌یه نه‌بێت كه ئیشی پێ بكه‌یت و پاره بۆ به فیرۆدانی ئه‌و وزه‌یه بێت، روحت ئیفلیج ده‌كات. ده‌بێت پاره بۆ ئیش بێت نه‌ك ئیش بۆ پاره. دوای كردنه‌وه‌ی كۆرسه‌كه زیاتر له دوو مانگێك به‌سه‌ر ئه‌م سه‌هه‌لگرتنه‌مدا تێپه‌ڕی بوو. ئه‌و كه‌مه پاره‌یه‌ش ئیتر كۆتایی پێده‌هات و شوێنێكیشم به كرێ له خورماڵ گرتبوو. پێویستیشم به نانێك هه‌بوو بیخۆم تا كاره‌كه‌م بكه‌م و بۆ نان و كرێ خانووه‌كه یارمه‌تی كه‌سم قبوڵ نه‌بوو چونكه بروام وابوو كه جه‌سته‌م ده‌توانێت كارێك بۆ خۆی بكات، به‌ڵام كاره‌كه ده‌بێت كارێك بێت روحم ئفلیج نه‌كات. من نازانم بۆ ئیمشه‌و ویستم ئه‌م چیرۆكه‌كه بگیڕمه‌وه و ته‌واویشی نه‌كه‌م.


پاسی ژمارە (٧٠٣).\nساڵی (٢٠٠١) ئەسینا پایتەختی یۆنان.\nهێدفۆنەکەم کردە گوێم و گۆرانی سەید عەلی ئەزغەری کوردستانی بوو، (ئەی ڕەفیقانی تەریقەت، دەردی عیشقم چارەکەن، یان بەجارێ بمکوژن، جەرگم بە خه‌نجەر پارەکەن.) دەمەو کازیوەی بەرەبەیان بوو، بەڕێکەوتم بەرەو وێستگەی (ئیگالیۆ) پاسی ژمارە (٧٠٣)، بۆسەر کار، بەنەرمی ئەو گەڵایانە ئەکەوتنە سەرشانم کە تژی بوون لە شەونم، لە وێستگەکەدا هەمان ئەو کچەم بینی کە هەموو ڕۆژێ بەیانی باشی لێدەکردم و منیش دڵم ئەکەوتە تەپە تەپە هەمیشە لەوە دەترسام بڵێت: خەڵکی کوێيت و پیشەت چییە؟\nبەڵام ئەم جارەیان زۆر پەشۆکابوو، هات بەرەو ڕووم و پرسی: کاتژمێر چەندە؟\nڕوانیمە کاتژمێرەکەم وتم: پێنچ خولەکی دەوێت بۆ حەوت،\nئاهێک بە دڵیدا هات وتی: تۆ بۆ زانکۆ دەچیت؟ من بە زەردەخەنەیەکەوە\nوتم: خۆزگە! کەمێک ڕوانی و بێدەنگ بوو، پاشان\nپرسی: ئەی بۆ کوێ دەچیت؟ هەموو سپێدەیەک لە هەمان کات، لەگەڵ مندا سواری هەمان پاسی ژمارە (٧٠٣) دەبیت؟\nووتم: دەچم بۆ سەر کار.\nباشترین شت ئەوەبوو کە نەیپرسی کارەکەت چییە؟ چونکە ئەوکات زۆر نیگەران دەبووم. وەلێ بەڕوویەکی خۆشەوە وتی: من ناوم (ماریا)یە و خۆشحاڵم بە ناسینت\nوتم: ناوم (ڕزگار)ه، لەوکاتەدا پاسەکەی ئەو هات و لە تەنیشتی یەکەوە دانیشتین، ئەو بوو بەسەرەتایی یەکتر ناسینمان، بۆ ڕۆژی دواتر کە یەکمان بینی زیاتر گفتووگۆمان کرد و لەبارەی ئارەزووەکانمان و داهاتوومان و ژیانمان و خەڵکی کوێم و هەتا دوای.\nلەسەر ڕۆژنامەیەک ژمارەی تەلەفونەکەی خۆی بۆ نووسیم و دای بە دەستم. من نەمدەتوانی بە یۆنانی یان بە ئینگلیزی نامە بنوسم، ناچار بووم تەلەفونی بۆ بکەم، ئێوارەکەی و بەو زمانە شەق و شڕە خۆم کەوتمە گفتوگۆ و دڵیشم تەپە تەپی بوو وام هەستم دەکرد لە سەربانێکەوە بە زۆر فڕێم دەدەنە خوارەوە، چونکە یەکەم جار بووم لە ژیانمدا بە ئازادی لەگەڵ کچێکدا گفتوگۆ بکەم، ئەگەرچی لەناخەوە من ئازاد نەبووم، هێشتا ڕزگارم نەبوو بوو لە کۆسپ و تەگەرەکانی ژیان و ئەو شەرمەی کە لە کوردستان لە ناخمدا ڕەگی کوتابوو بەرامبەر بە کچ، لەگەڵ بەردەوامی ئەم قۆناغە نوێیە کە دروست بوو لە ژیانمدا، لە پەستا و زوو زوو لە کوردستانەوە باوکم پەیوەندی پێوە دەکردم بۆ ئەوەی هیمەتێک بکەم و ئەو پارەیان بۆ بنێرمەوە کە قەرزیان کردبوو بۆ ڕێگەی یۆنان، چونکە ماڵەوەمان کرێچی بوون و خۆیان نەیان دەتوانی ئەو قەرزانە بگەڕێنەوە، هەموو هیوایەکیان بە من بوو، لەبەر ئەوە بڕیارمدا کە ئەو دوو ڕۆژەی پشووم هەیە لە کارەکەی خۆم، شەممە و یەک شەممە بچم بۆ مەیدانی کرێکارەکان بۆ ئەوەی لەوێ کارێکی تر بکەم و موچەیەکی زیاتر وەربگرم، هەتا ئەو پارەیەی کە باوکم قەرزی کردبوو بۆم، و دابووی بە قاچاخچی هەتا بمگەیەننە یۆنان، بە زووترین کات بیگەڕێنمەوە.\nلە مەیدانی کرێکاران زۆر بە شەرمننانە وەستابووم، چونکە یەکەمجارم بوو من فێری ئەوە نەبووم کە ئۆتۆمبێلێک بوەستێت و بەپەلە بچمە پێشەوە قسەی لەگەڵ بکەم، هەتا ئاوڕم دەدایەوە دەیان کەس لەدەوری کۆدەبوونەوە، لەسەرەتاوە زۆر نائومێدبووم لەو ڕاکە ڕاکە. لە وێندەر دوکانێکی بچوکی لێبوو پاکەتێک جگەرەم کڕی و جگەرەیەکم خستە سەرلێوم و نەفەسێکی توندم هەڵمژی و دەستم ئەلەزی لە برسان دەمەو نیوەڕۆ بوو، لە ناکاو مینی ڤانێکی کۆن لەبەدەمم وەستا و ووتی: ئیش دەکەی؟\nمنیش لە خۆشیان بەبێ ئەوەی وەڵامی بدەمەوە سوار بووم و\nوتم: بەڵێ بەبێ ئەوەی بپرسم مافی ماندووبوونی من چەندە و چی کارێک دەکەی، هیچ پرسیارم نەکرد و بێدەنگ بووم، هەر بیرم لەوە دەکردەوە کە چۆن ئەو پارەیە بنێرمەوە بۆ ماڵەوە و برسێتیش تەکی پێهەڵچنی بووم.\nشۆفێرەکە وتی: من ناوم (یۆرگۆ)یە و وەستای سیستەمی گەرمی و کارەباییم ( سەنتراڵ هیتین) دانانی زەیتی، ئێستا دەچین بۆ ماڵێک شەش زەیتیان هەیە دەبێت بۆیان دابنێن.\nوتم: بە دڵنیایەوە تۆ هەر فەرمانێک دەکەی من جێبەجێ دەکەم. زۆر دوور نەکەوتەوە لەبەردەم ماڵێکی مامناوەند وەستا و\nوتی: دەرگای دواوە بکەرەوە ئەو کەلوپەلانە دابگرە بۆ ژووری دانیشتین.\nکە چوومە ژوورەوە خاوەن ماڵەکە ژنێکی بەتەمەن بوو، پشتی چەماوە و بە ئاسانی هەستت دەکرد بەو خەمە قوڵەی لە ناخیدایە، سیمای ژنێکی زۆر شەکەت و کڵۆڵی هەبوو، پێشوازی لێکردم بە ڕوویەکی خۆشەوە، کەلوپەلەکانم لە ژووری دانشتن دانا.\nخاوەن ماڵ پرسی: چی دەخۆیەتەوە؟\nوەلێ ئەو کۆفی و پسکیت و دوو پەرداخ ئاوی ساردی لەسەر سینیەک هێنا و دایە دەستم، بەڵام من ئەوەندە شەرمم دەکرد لەڕووم نەدەهات سەربەرز بکەمەوە، وام هەست دەکرد یەکەم جارە کە دەچمە ماڵێکی نامۆ، ماوەی دوو کاتژمێر بەبێ وچان کارمان کرد، پاشان وەستا یۆرگۆ گوتی: نیو کاتژمێر پشوو دەدەین و نانێک دەخۆین، ژنەکە لەسەر سینیەک سەموونی گەرم و پەنیر و تەماتەوە زەیتوون و مرەبای گێلاسی بۆ داناین، لەکاتی نان خواردن وەستا یۆرگۆ لە منی پرسی: خەڵکی کوێیت؟\nوتی: کوردی تورکیا؟ ئێران؟ سوریا یان عێراق؟\nمن لە شوێنی خۆم ساکام! لە دڵی خۆمدا کەوتمە سەدان پرسیار دروست بوون باشەڤ تۆ بڵێی ئەمە مامۆستای جوگرافیا بێت یان سیخوڕی دەزگا هەوڵگرێکان بێت!\nوتی: کوردی هەموو بەشەکان کاریان لەگەڵم کردووە و من زۆر دەزانم لەبارەی کوردستان، ئێوەم زۆر خۆش دەوێت و دەزانم کارەساتی ناخۆش بەسەرتاندا هاتووە.\nلەو کاتەدا سەرم هەڵبری لە ژووری نوستنەکە هەمووی ڕەسمی مریم و هێمای و خاچی مەسیح بوو، دیار بوو ماڵێکی زۆر دیندار بوون لە ناوەڕاستی وێنەکاندا وێنەی دەریاوانێکی گەنجی خوێن گەرم هەڵواسرابوو، کوڕێکی قژی ڕەشی چاو سەوزی ئەسمەر بوو.\nدەستمان کردەوە بە کارکردن سێ کاتژمێر بەردەوام بووین بە بێ وەستان چاڵمان هەڵکەند بۆ هەموو بۆریەکان و بەشێوەیەکی باش و لەسەر ئەو نەخشەییە کە وەستا یۆرگۆ دەستنیشانی کردبوو، پاشان هەموو زەیتێکانمان دابەش کرد، یەک لە ژووری نوستن، یەک لە ڕارەوەکە، یەک لە حەمام و تەوالێت و دووان لە ژووری دانشتن و یەک لە چێشتخانەکەدا. هەموویانمان بەست بە دیوارەکەوە بۆرێکانمان بۆ ڕاکێشا، بەڕاستی هەردووکمان زۆر ماندوو بووین، بەبێ وەستان کارمان دەکرد. پاشان نیو کاتژمێر پشووومان هەبوو، ژنەکە دیسان هاتەوە بۆ لامان و\nتۆ چی دەخۆیت کوڕەکەم؟\nهەرچی بێت دەیخۆم بەڕێزم\nووتی ئایا تۆ موسوڵمانیت؟\nبەدەم هەناسەیەکی قوڵەوە گووتی بەڵام موسوڵمان بەراز و ئەلکهول ناخوات!\nلەبەر ئەوە لەفەی مریشک و کۆکا کۆلایەکی بۆ من هێنا و و لەفەی بەراز بیرەیەکی بۆ وەستا یۆرگۆ هێنا، پشوومان داو نانمان خوارد.\nپاشان دەستمان کردەوە بەکار و من چیمەنتۆم گرتەوە بۆ پڕکردنەوە ئەو چاڵانەی هەڵمان کەندبوو، بە سێ کاتژمێر هەموو کارەکانمان تەواو کرد، لە کۆتایدا زۆر تینووم بوو، لە خاوەنماڵەکەم پرسی چۆن بتوانم ئاو بخۆمەوە؟\nوتی: کوڕەکەم فێنکەرەوەکە لە چێشتخانەکەدایە دەتوانیت لەوێ ئاو بخۆیتەوە.\nمنیش بەرەوە فێنک کەرەوەکە (سەلاجە) ڕۆشتم و تووشی شۆک بووم، ویستم دەرگاکەی بکەمەوە، بەڵام وێنەی (ماریا)م بینی لەسەر دەرگای فێنکەرەوەکە ئەو (ماریا)یەی کە هەموو سپێدەیەک لە (وێستگەی ئیگالیۆ) بەیەکەوە سواری پاسی ژمارە (٧٠٣) دەبووین. ؟!! پەرداخێکی بەتاڵ بەدەستمەوە بوو لەدەستم کەوتە خوارەوە، ژنەکە لەگەڵ وەستا (یۆرگۆ) سەرقاڵ بوو گفتوگۆیان دەکرد لەبارەی چۆنێتی کاردنی زەیتێکان، ئیتر بەرەو لای من هاتن بە پەرۆشەوە\nوتیان: تۆ باشیت؟\nمن ساکا بووم لەو کاتەدا دەستم برد شووشەکان کۆبکەمەوە بەڵام پەنجەی خۆم بڕی\nوتم: ببورن پەرداخەکە کەوتە خوارەوە و هەوڵم دا دۆخی خۆم ئاسایی بکەمەوە و هەموو کەلوپەلەکانمان بردەوە ناو مینی ڤانەکە و لەدەرەوە وەستا بووم، ژنەکە هات بۆلام و عەلاکەیەکی بۆنخۆش کە پڕ بوو لە جل و بەرگ دایه دەستم! منیش بە سوپاسەوە وەرمگرت و لەگەڵ وەستا (یۆرگۆ) بەڕێ کەوتین و پارەیەکی زۆر باشی دامێ بۆ کاری ئەو ڕۆژەم، پاش سوپاس لە مەیدانی (ئامۆنیا) دابەزیم وبەڕێ کەوتم بۆ ماڵەوە و عەلاگە بۆن خۆشەکەم بەدەستەوە بوو، ئەوەندە دەروونم ماندوو و سەرقاڵ بوو ئاگام لەدونیا نەمابوو، بەرەو ماڵەوە دەڕۆشتم هەر لە دوورەوە گوێم لە دەنگە دەنگ بوو، زانیم کە بە کوردی جنێو بە یەکتری دەدەن، گەشتمە ماڵەوە دوو کەس لەوانەی کە لە ماڵەکەدا لەگەڵم دەژیان شەڕیان بوو، هەرچی قسەی ناشرینە بەیەکیان دەدا و زوو زوو وەکو کەڵەشێر بۆیەک هەڵدەستان و دەیانوویست لەیەکتری بدەن.! ئیتر من هەچی ئەو ڕۆژە ڕوویدا بوو بیرم چوویەوە بەداخەوە. ئەو شەوە هەرچۆنێک بێت لەناو ئاپۆڕەی ئەو شەڕ و هات وهەڵایە من کە کفت و شەکەت بووم نوستم.\nبۆ سبەی درەنگ بە ئاگا هاتمەوە بۆ کارەکەی خۆم ڕۆشتم لە وێستگەی (ئیگالێۆ) (ماریا)م بینی بە ڕوویەکی خۆشەوە هات و قسەی کرد\nوتی: دەمێکە چاوەڕێتم بۆ دواکەوتیت؟\nوتم: ببوورە درەنگ خەبەرم بوویەوە\nژوانێکمان دانا کە ڕۆژی هەینی ئێوارەکەی یەکتری ببینین لە پارکی (ئۆڵمیاکۆس).\nڕۆژی هەينی نازانم چۆن کارەکەم تەواو بوو، من هەر خەیاڵم لەلای ئەوە بوو چی لەبەر بکەم و چۆن خۆم ئامادەبکەم بۆ ژوانەکەمان و دڵیشم تەپە تەپی بوو، لە ماڵەوە چوومە گەرماوەکە و خۆم شۆردو کە هاتمە دەرەوە، نەمدەزانی چی لەبەر بکەم لە ڕاستیدا هیچ جلێکی وەها سەرنج راکێشم نەبوو، داوای پانتۆڵ و کراسێک لە هاوڕێکەم کرد\nووتی: ببورە تازە شۆردومە و تەڕە هێشتا، زۆر نیگەران بووم، وەلێ ئەو عەلاگەیەم بینی کە ژنه خەمبارەکە پێی بەخشیم، کردمەوە دوو بلوس و سێ کراسی جوانی گران بەها و دوو پانتۆڵی تیا بوو، هەموو دەتووت بۆ بەری من کڕاون و دووراون. زۆر زۆر دڵم خۆش بوو نەمدەزانی کامیان لەبەر بکەم، ئەوەندە جلەکان جوان و قەشەنگ و بۆن خۆش بوون. پانتۆڵێکی سپی و کراسێکی ئاودامانی بێجیم لە عەلاگەکە دەرکرد و لەبەرم کرد، بەڕاستی زۆر جوان بوون، پڵاوێکی تازەی ڕەشم هەبوو ئەگەرچی تەسک بوو بەپێم و ئازاری زۆری پاژنەمی دەدا بەڵام لەپێم کرد و لەگەڵ جلەکاندا زۆر جوان ڕێکدەکەوتن، ئیتر هاوڕێکانم کردیان بە فیکە و چەپڵە لێدان بۆم و (زۆر جوانە!!!) زۆر هانیان دام هەر ئازاری پاژنەم لەیاد نەما، لەو کاتەدا تەلەفونێکم بۆ هات، (ماریا) بوو چاوەڕێی منی دەکرد، بە پەلە پەل کەوتمە ڕێ بۆ پارکی (ئۆڵمپیاکۆس)، لەڕێگادا ڕاهێنانم دەکرد کە چۆن قسە بکەم و باسی چی بکەم و چۆن وەڵامی پرسیارەکانی بدەمەوە، بینیم لە کافتاریاکە دانیشتووە و منیش چووم بەرامبەری زۆر بە شەرمەوە سڵاوم لێکرد و\nوتم: ببورە کە دواکەوتم.\nبەڵام ئەو بەجۆرێک نیگای منی کرد لەسەرمەوە هەتا بەرپێم و هیچی نەوت زۆر بێدەنگ بوو، لە دڵی خۆمدا ووتم: لەوانەیە زۆر دەمێک بێت چاوەڕێی منی کردبێت.\nلەوکاتەدا گاڕسۆنەکە هات و ووتی: چی دەخۆنەوە؟\nمن داوای کاپوچینۆم کرد\nبەر لەوەی کە خواردنەوەکان بێت بۆمان، دەمویست بزانم بۆچی نیگەرانە.\nپرسیم: چی ڕوویداوە؟\nوتی: هیچ نەبووە، بەڵام من کۆڵم نەدا و زۆرم لێکرد کە قسە بکات چونکە بۆ من زۆر ناخۆش بوو\nپاش وەستانێکی زۆر بە بێدەنگی ئینجا ووتی:( جلەکانت)!\nمن سەیری دەوروو بەری خۆم کرد و هیچ هەڵەیەکم نەدەدی وام دەزانی باڵندە پیسایی پیاکردووم یان شوێنێکم دڕا بێت، بەڵام هەموو شتەکان ئاسایی بوو،\nوتم: دەتوانیت تێمبگەیەنیت جلەکانم چییەتی؟\nوتم: نەخێر دڵنیابە\nوتی: تکایە ئەگەر جارێکی تر یەکمان بینی ئەم جلانە لەبەر مەکە؟\nمنیش ووتیم: بۆ؟\nوتی: چونکە ئەوە جلەکانی (میخایل)ی برامە!\nبەڕاستی من لە شوێنی خۆم ساکام\nوتم: میخایل کێیە؟\nبەدەم هەناسەیەکی ساردەوە و دڵی پڕ لە حەسرەتەوە\nوتی: ئەو جلانەی کە لە بەری تۆدایە هی براکەمە، سەربازی هێزی دەریای بوو ساڵێک بەر لە ئێستا لە سنووری نێوان یۆنان و تورکیا بەدەستی تورکەکان بەبێ تاوان کوشتیان. هەموو هەفتەیەک خۆم ئەو جلانەم شۆردووە و ئووتوومکردووە، لەبەر ئەوە هەر بۆنی براکەمی لێدێت تکایە ئیتر ئەوە جلانە لەبەر مەکە.\nپاشان من بیری ئەو ژنە خەمباری خاوەن ماڵەکەم کەوتەوە کە کارم بۆ کردبوون و لە فێنکەرەوەکەیان وێنەی (ماریا)م بینی و لە کۆتایی کارەکەدا عەلاگەیەک جلی دامێ، جلەکانی (میخایل) یکوڕی وەکو چاکە و خێر بەخشی بەمن کە بەدەستی سەربازی تورکی کوژرا بوو هەر بۆیە باسی موسوڵمانی بۆ کردم و لەبارەیەوە زانیاری هەبوو!\nمنیش لە شوێنی خۆم هەڵسام و (ماریا)م جێ هێشت، ویستم هەموو شتێك لە بیری خۆم بەرمەوە، بەڵام نەمتوانی!\nئەمڕۆ دوانزە ساڵ بەسەر ئەو ڕوداوەدا تێدەپەڕێت و من گەورە بووم، ژیانم زۆر خۆش و باش بووە وەلێ ئەو کارەساتەم هەگیز لەیاد نەچۆتەوە.. بڕوا ناکەم هەرگیز لە یادم بچێت!\n٢٥\_٦\_٢٠١٣ - بەریتانیا


كورد له سالى – 550 – پ زتا سه‌رده‌مى هاتنى ئیسلام\nمن طرف سورجي بؤ هه مووان في الخميس أبريل 21, 2011 2:56 pm\nكورد له سالى – 550 – پ ز\nتا سه‌رده‌مى هاتنى ئیسلام\nكه‌یخوسره‌وی دووه‌م (كورش) ساڵی( 558) پ ز فه‌رمانرِه‌وایی پارسه‌كانى گرته ده‌ست و له پاشدا (ئانزان – عێلاَم)یشى خسته‌ژیر ده‌سه‌لاَتى خۆیه‌وه، ماده‌كان نارِه‌زاییه‌كى زۆریان ده‌ربرِی له فه‌رمانرِه‌وایه‌تى كورش و به‌ربه‌ره‌كانێیان ئه‌كرد. كورش له‌شكرێكی گه‌وره‌ی هێنایه سه‌ریان و شكاندیان و كورش گه‌رِایه‌وه. ئه‌مجاره‌یان به له شكرێكی گه‌وره‌ترو رِقێكى ئه‌ستووره وه بۆ جاری دووه‌م په‌لاماری دانه‌وه، تا توانى ده‌وڵه‌تى ماد برِۆخێنێ و ته‌فرو تونایان بكات و شاری هه‌مه‌دانى گرت. خۆی بوه فه‌رمانرِه‌وای پارس و ماد، له‌م كاته‌وه ده‌وڵه‌تى ئێران ده‌ست پێ ئه‌كات كه ئێران به مانای ولاَتى مادو پارس دێت.\nسه‌ده‌یه‌كیش پاش رِوخاندنى ده‌وڵه‌تى ماد به‌ئێرانیان و توه ماد ته‌نانه‌ت شه‌رِی ئێران و یونان به‌شه‌رِی مادو یونان ناو براوه. پیرینا لاپه‌رِه 58. سنووری ئێران له‌م كاته‌دا له خواره‌وه (قزل ئیرماق) و له ده‌ریای خه‌زه‌ره وه تا ده‌ریای عومان بوه. كورش هێرشى بردوه‌ته سه‌ر ئه‌رمه‌نستان و ئه‌وێشی داگیر كردوه و بووه به به‌شێك له ئێران. هێرۆدۆت كورش به فه‌رمانرِه‌وای پارس ناو ئه‌بات و(نابونائید) به فه‌رمانرِه‌وای بابل. وته‌كه‌ی هیروَدوَت رِاسته، چونكه كورَش پێش ئه‌وه‌ی هێرش بباته سه‌ر ماد فه‌رمانرِه‌وای پارس و عێلاَم بوه. (پیرینا ل 61). كورش ساڵی(546) پ ز ولاَتى لیدی خسته ژێر ده‌سه‌لاَتى خۆیه‌وه په‌لاماری ئاسیای بچووكشى داو ساڵی( 545) پ ز ئه‌و ناوچه‌یه چووه ژێر ده‌سه‌لاَتیه‌وه له هه‌موو هێرشه‌كانى كورش به‌ره‌و سه‌ره‌وه و رۆژهه‌لاَت و رِۆژئاوا سوپای ماد و پارس و عێلاَم شان به‌شانى یه‌ك بوون و جه‌نگیون.\nساڵی( 538) پ ز كورش هێرش ده‌باته سه‌ر بابل و نابۆنائید به‌دیل ئه‌گری و بابلیش ده‌كاته به‌شێك له ده‌سه‌لاَتدارێتى ئێران و په‌لیش به‌ره‌و فینیقیه و فه‌له‌ستین ئه‌هاوێ و ئه‌وێش داگیر ئه‌كات. ساڵی( 529) پ ز له‌دنیا ده‌رچووه ماوه‌ی دوو سه‌ده هه‌موو كورده‌كانى رۆژهه‌لاَت و رِۆژئاوا ماد و گوتى تا هاتنى ئه‌سكه‌نده‌ری رِۆمى له‌ژێر ده‌سه‌لاَتى ئێراندا بوون. له‌كاتێكدا كه‌یخسره‌وی بچووك (كورشى بچوك) والى(كپادۆكیا) بووه حه‌ز ئه‌كات خۆی فه‌رمانرِه‌وایی بكات و ئه‌رده‌شێری برا گه‌وره‌ی ده‌ربكات. له‌گه‌ڵ یونانیه‌كان رِێك ئه‌كه‌وێ له‌سه‌ر چه‌ند مه‌رجیك و( 13) هه‌زار كه‌س به‌كرێ به‌سه‌ركردایه‌تى كلارخوس ساڵی( 401) پ ز به‌م سوپایه یۆنانیه‌وه هێزێكی گه‌وره‌ی كپادۆكیاوه به‌ره‌و بابل ئه‌كه‌وێته رِێ له نزیك (خان ئه‌سكه‌نده‌ریه) له ژوروی بابل له‌گه‌ڵ سوپای ئه‌رده‌شێری برایدا به‌یه‌كدا دێن و شه‌رِێكی سه‌ختىَ خوێناوی رِووئه‌دات. هه‌رچه‌نده سوپای كه‌یخسره‌وی بچووك سه‌ر ئه‌كه‌وێ، به‌ڵام به‌هۆی کوژرانی خۆی و هه‌شت هه‌زار سه‌بازه‌وه سه‌رکه‌وتن بۆ ئه‌رده‌شێری برای ده‌مێنێته‌وه. پاش ئه‌وه‌ی چه‌ند که‌س له سه‌رکرده‌کانی سوپای یونان به ده‌سیسه‌ی (تیساندین) له‌ناو ئه‌چن( 10) هه‌زار كه‌سیان ئه‌مێننه‌وه. گه‌زنه‌فون به‌سه‌ر كرده هه‌ڵئه‌بژێرن. ئه‌م سوپا ده هه‌زار که‌سیه به خاکی کوردستاندا ئه‌گه‌ڕینه‌وه بۆ ته‌رابزۆن له‌وێوه له ڕیگه‌ی كه‌ناری ده‌ریای ئیسلامبوله‌وه تێ په‌رِیون و ده‌ریایان جێ هێشتوه. له‌كاتى گه‌رِانه‌وه‌یاندا له كوردستان له‌ده‌ربه‌ندی زاخۆ توشیان ئه‌بێت به‌توشی هێزێكی كورده‌وه كه به‌كاردۆشى ناو ئه‌بران.\nكورده‌كان شپرزه‌یان ئه‌كه‌ن و سوپاكه‌یان په‌رش و بلاَو ئه‌كه‌نه‌وه تا نزیكی ته‌رابزون دوایان ئه‌كه‌ون. گه‌زنه‌فون له كتیبى(ئانابازیس)دا ئه‌نووسێ: ئه‌م كاردۆشیانه سه‌ریان بۆ فه‌رمانرِه‌وایی ئێران شۆرِ نه‌كردوه. ته‌نانه‌ت فه‌رمانرِه‌وایه‌كی ئێران به سوپایه‌كی(120) هه‌زار كه‌سیه‌وه هێرش ئه‌كاته سه‌ریان له ئه‌نجامدا سوپاكه‌ی تێك ئه‌شكێن و ئه‌گه‌رِێنه‌وه. به‌رِای گه‌زنه‌فۆن كاردۆشیه‌كان سه‌ر به ئه‌رده‌شێر بوون، سه‌رپێچی فه‌رمانیان نه‌كردوه. دیسانه‌وه ئه‌ڵێن وڵاتى (كاردۆك) تا بۆتانى ئێستا په‌ره‌ی سه‌ندووه له‌و ساته به‌دواوه رِوباری دیجله و ده‌ورو به‌ری كێوی (جودی) پێ یان وتوه (كوردمان) یا (كارداك) زۆربه‌ی مێژوو نووسان به كوردوان ناویان بردوه و له زمانى ئارامیدا به مه‌ڵبه‌ندی كاردۆ به‌ناوبانگ بووه. (كوردمان) یا دارای سێیه‌م پێش ئه‌وه‌ی فه‌رمانرِه‌وایی ئێران بگرێته ده‌ست والى ئه‌رمینیاو ولاَیه‌تى كوردوان بووه تا ساڵی( 338) پ ز به‌هۆی زیره‌كی و لێ هاتووییه‌وه له پله‌ی والیه‌وه بۆته فه‌رمانرِه‌وا.\nسنووری كوردان له‌م كاته‌دا له‌زێی گه‌وره تا سه‌رچاوه‌ی دیجله درێژه‌ی هه‌بووه. له کاتی داگیر کردنی ئێران و تیاچوونی زنجیره‌ی هاخامه‌نشینى له‌لایه‌ن ئه‌سكه‌نده‌ره وه ولاَتى كورده‌كان (ماد – كاردوان) كورتى و گوتى كه‌وتۆته ژێر ئه‌م په‌لاماره. سله‌ئاوكۆس یه‌كی له سه‌ردارانی یۆنان ساڵی( 323) پ ز فه‌رمانرِه‌وای ئه‌م ناوچه‌یه بووه كه به درێژایی یه‌ك سه‌ده كورده‌كان له‌م ماوه‌یه‌دا خه‌ریكى رِاپه‌رِین و په‌لاماردان بوون.\nسه‌ره‌تای سه‌ده‌ی دووه‌مى پێش زاین به‌شى سه‌رووی كوردستان به یارمه‌تى یه‌كه‌م فه‌رمانرِه‌وای ئه‌شكانى (مهردار) كه‌وته ژێر ده‌سه‌لاَتى ئه‌رمه‌نه‌وه و به‌شى خواروی كوردستانیش ورده ورده سه‌ره‌تای سه‌ده‌ی یه‌كه‌م كه‌وته ژێر ده‌سه‌لاَتى ئه‌رمه‌نه‌وه كه مه‌ركه‌زی شاری (ئامه‌د) یانى(دیاربه‌كر)ی ئێستا بووه. مێژوو نووسى به‌ناوبانگ(ئه‌سترابۆن) له باسى ئه‌رمه‌نه‌كاندا ئه‌ڵێت: كورده‌كان زۆر به سه‌لیقه‌و خاوه‌ن پێشه‌ن له كاری هه‌نده‌سه‌و پیشه‌سازی دا شاره‌زان فه‌رمانرِه‌وای ئه‌رمه‌ن تێگران سوودی له سه‌لیقه‌یان وه‌رگرتوه.\nساڵی( 36) پ ز كوردستان تووشى په‌لاماردان بووه و له‌لایه‌ن (ئه‌نتوان)ی سه‌رداری رِۆماوه كوردستان داگیر كراوه، له شه‌رِێكی گه‌وره‌دا له‌گه‌ل سوپای ئه‌شكانیه‌كان تێك ئه‌شكێ هاوكاری ئاشكانیه‌كان (مادی بچووك) له ناوچه‌ی ئازه‌ربایجان له‌م شه‌رِه‌دا له تالاَن و برِۆ و ده‌سكه‌وتى شه‌ر بێ به‌ش ئه‌بن و دڵ یه‌شاو ئه‌بن له‌گه‌ڵ ئاشكانیه‌كاندا. بۆیه به‌دزیه‌وه هانى سه‌رداری رِۆما (مارك ئه‌نتوان) ئه‌ده‌ن كه‌جارێكی تر هێرش بكاته‌وه و یارمه‌تى ده‌ری ئه‌بن. رِۆمه‌كان به‌نیازی تۆڵه‌وه ساڵی(34) پ ز هێرش ئه‌كه‌نه‌وه و ئه‌رمه‌نستان داگیر ئه‌كه‌ن. له‌م لایشه‌وه فه‌رمانرِه‌وای ئاشكانیه‌كان (فه‌رهادی چواره‌م) به سوپایه‌كی گه‌وره‌وه هێرش ئه‌باته سه‌ر مادی بچووك و پاش شه‌رِێكی خۆیناوی ئه‌یگرێ و له وێشه‌وه به‌ره‌و ئه‌رمه‌نستان ئه‌كه‌وێته رِێ و ده‌ستى به‌سه‌ردا ئه‌گرێ له كه‌سانى نزیك خۆی سه‌رپه‌رشتى كارانى بۆ دائه‌نێ.\nساڵێك پێش له دایك بوونى مه‌سیح فه‌رمانرِه‌وای ئاشكانیه‌كان (فه‌رهادی پێنجه‌م) په‌یمانى دۆستایه‌تى له‌گه‌ڵ رِۆمه‌كان به‌ست و كوردستان و ئه‌رمه‌نستانى خسته سه‌ر ده‌سه‌لاَتدارێتى رِۆم. له كۆتایی سه‌ده‌ی یه‌كه‌مى زاین دا(ئالان)(+)یه‌كان و گورجیه‌كان هێرش ده‌كه‌نه سه‌رده‌سه‌لاَتى ئه‌رمه‌نستان و كوردستان و ولاَتى مادی بچووك تووشى ده‌ردی سه‌ری و تالاَن ئه‌بن. فه‌رمانرِه‌وای ئه‌شكان له‌م ده‌ست درێژیه بىَ ده‌نگ بوه و هیچ به‌رگری نه‌كردوه. ساڵی (161)ی زاینى بلاشى سێیه‌م فه‌رمه‌نرِه‌وای ئه‌شكانیه‌كان ئه‌رمه‌نستان ئه‌گرێ، به‌لاَم رِۆمه‌كان به‌سه‌ركردایه‌تى كاسیوس توانیان به‌شى رِۆژئاوایی ده‌وڵه‌تى كۆردۆ، ولاَتى(ئه‌رمه‌ن) وه‌ربگرنه‌وه و سوپای ئه‌شكانى بشكێن. ساڵی( 242) زاینى كورده‌كان به یارمه‌تى ده‌ۆڵه‌تى ئێران توانیان سوپای (والرین)ی فه‌رمانرِه‌وای رۆمه‌كان بشكێنن و سه‌ركرده‌ی له‌شكره‌كه‌ی بكوژن له‌پاشدا ده‌سه‌لاَتدار بوون ساڵی( 495) ك ده‌وڵه‌تى ئاتابه‌كانى كود پێك هات كه بریتى بوون له پێنچ ده‌وڵه‌ت(x) :\n1- ده‌وڵه‌تى(ئه‌رته‌كیه) له حه‌سه‌ن كیف و ماردین دروست بوو، به‌شى ماردین تا ماوه‌ی سێ سه‌ده به‌رده‌وام بوو له پاشدا هه‌ردوو به‌شه‌كه له‌لایه‌ن ده‌وڵه‌تى(قه‌ره‌قۆینلو)ه كانه‌وه له نا‌و بران.\n2- ده‌وڵه‌تى شا ئه‌رمه‌ن له ئه‌خلاق كه‌ماوه‌ی بیست ساڵ له‌گه‌ڵ ده‌وڵه‌تى ئه‌یوبیه‌كاندا له‌شه‌رِدا بوون ئه‌و ساله له ناوچوون.\n3- ده‌وڵه‌تى زه‌نگى له موسڵ و سوریا و جزیره و سنجار و ئه‌ربیل – دا فه‌رمانرِه‌وا بووه به‌شى موسڵ له‌لایه‌ن مه‌غۆله‌كانه‌وه داگیركراوه چوار به‌شه‌که‌ی تری به‌ده‌ستى ده‌وڵه‌تى ئه‌یوبیه‌كان له‌ناو چووه.\n1- ده‌وڵه‌تى ئه‌تابه‌كانى ئازه‌ربایجان كه له ساڵی( 540)ی كۆچی له ئازه‌رباینجان پێک هات و تا ساڵی (622)ی کۆچی مایه‌وه له پاشدا خوارزمه‌كان ده‌ستیان به سه‌ردا گرت.\n5- ده‌وڵه‌تى ئه‌تابه‌كانى لورِستان له ساڵی( 545)ی كۆچی له لورِستان پێك هات ماوه‌ی سێ سه‌ده فه‌رمانرِه‌وا بوون له ئه‌نجامدا به‌ده‌ستى ته‌یموری له‌نگ له‌ناو چوون.(1) ئه‌یوبیه‌كان یه‌كێك بوون له ده‌ڵه‌ته هه‌ره ئازاو ناوداره‌كانى كورد له ساڵی(528)ی ك ده‌ست به فه‌رمانرِه‌وایی ئه‌كه‌ن له ئه‌نجامدا له‌شكری ئێران و كورد تێك ئه‌شكێ و په‌رت و بلاَو ئه‌بنه‌وه. رِۆمه‌كان واز ناهێنن و سه‌ر سه‌ختانه جارێكی تر ساڵی( 627)ز دژی(خه‌سره‌و په‌رۆیزی) فه‌رمانرِه‌وای ئێران هێرش دێننه‌وه. هه‌ر له شاره‌ز‌ووره‌وه هه‌تا نا‌وچه‌ی ئه‌رده‌لان(سنه) هه‌رچی دێهاتى تیا ئه‌بێت ئه‌یسووتێنن و زۆربه‌ی خه‌ڵكه‌كه‌ى ئه‌كوژن و ده‌ربه‌ده‌ریان ئه‌كه‌ن.(2)\nله ساڵه‌كانى( 628، 640، 643)ز به‌رانبه‌ر ساڵی(16، 18، 21)ی كۆچی له ئه‌نجامى شه‌رِی عه‌ره‌به‌كان له‌گه‌ڵ ده‌وڵه‌تى ئێران كوردستان بۆته مه‌ڵبه‌ندی شه‌رِو شانۆی پێكدادان(حه‌لوان و تكریت) له لایه‌ن عه‌ره‌به‌وه داگیر كراوه. دانیشتوانى(شاره‌زور و پاوه) توشى كوشتن و كاولكاری بوون. له ئه‌نجامدا خۆیان دا به‌ده‌ست سوپای ئیسلامه‌وه وموسوڵمان بوون. (تاریخ كامل – تاریخ كوردستان – حدیقه‌ی ناصری) ساڵی (320)ی كۆچی ده‌وڵه‌تى دیالمه - ئال بوه‌یه - له شیراز و له به‌غداو\nڕه‌ی دامه‌زراوه تا ساڵی( 447)ی كۆچی به‌رده‌وام بووه.\nx. ئه‌مه هه‌ڵه‌ی مێژووییه ئه‌م پێنج ئه‌تابه‌کیه که له کوردستاندا دامه‌زران سه‌رۆکه‌کانیان پاشماوه‌ی سه‌لجوقیانی تورک بووه‌و هه‌ندێ مێژوو نوس به هه‌ڵه به کوردیان داونه قه‌ڵه‌م ته‌نیا ده‌وڵه‌تی ئه‌تابه‌کانی لوڕستان کورد بوون- 1. تأریخ الأمم الأسلامیة به‌رگی دووه‌م.\n1. ئه‌مه (هه‌ڵه‌یه ده‌وڵه‌تی لوڕستان تا سه‌رده‌می په‌هله‌وی هه‌ر مابوو.\n2. ئه‌نسکلوپیدیای ئیسلام به‌رگی دووه‌م ل 1034\nساڵی 323 ك ده‌وڵه‌تى (ئه‌خشیدیه) پێك هاتووه ماوه‌ی ده سه‌ده فه‌رمانرِه‌وا بوون له ولاَتى شام. ساڵی (358)ك ده‌وڵه‌تى حوسنه‌ویه له (دینه‌وه‌ر) سه‌ری هه‌ڵدا. ساڵی( 381)ك سوپای میسر سوپای رِۆمى تێك شكان له سوریا. ئه‌حمه‌دی كورِی زوحاك پاڵه‌وانێكى دلێری كورد بوو له‌ناو سوپای میسردا به سه‌رۆكایه‌تى( ابن صمصام) به تاكه سواره په‌لاماری برده ناو سوپای رِۆم و توانى سه‌رداری رِۆمه‌كان بكوژێ هه‌رئه‌م پاڵه‌وانیه‌تیه بوه هۆی وره به‌ردانى سوپای رِۆم و تێك شكانیان(تجارب الاَمم) ابن مسكویه. ساڵی( 444) ك ده‌وڵه‌تى شوانكاره له هه‌رێمى فارسدا دامه‌زرا نزیكه‌ى دوو سه‌ده‌و نیو یانى تا ساڵی(668)ك له‌گه‌ڵ ده‌وڵه‌تى ئێران په‌یمانێكى دۆستایه‌تیان به‌ست. ساڵی(297)ی زاینى سوپای ساسانیه‌كان به سه‌ركردایه‌تى(نه‌رسى) حه‌وته‌م به‌ده‌ستى سوپای رِۆمه‌كان و له‌ژێر چادوێری (كاڵاَپوش) تێك ئه‌شكێ و نه‌رسى بریندار ئه‌كرێ. له ئه‌نجامى ترسنۆكى و له‌سه‌ر خوێنى خه‌ڵكی كورد ناچار ده‌كرێت په‌یمانێكى دۆستایه‌تى له‌گه‌ڵ رِۆمه‌كان ببه‌ستێ و ناوچه‌ی كاردۆ و كوردستانى رِۆژئاوا به‌چوار ویلایه‌ته‌وه (ئازون، موك، زابده- ره‌جیمه) بدات به رِۆمه‌كان. ده‌ورو به‌ری ساڵی( 338)ز(تیرداد)ی كورد بۆته فه‌رمانداری ئه‌رمه‌نستان و ئاینى ئه‌رمه‌نى له‌به‌ر به‌رژه‌وه‌ندی خۆی و هه‌ندێكی تر وه‌رگرتوه. كورده شاخاویه‌كان له‌سه‌ر دینى زه‌رده‌شتى خۆیان ماونه‌ته‌وه‌و حه‌زیان به ئاینى ئه‌رمه‌ن نه‌كردوه هه‌میشه شه‌رِو ناكۆكی و په‌لاماردان له نێوانیاندا هه‌بووه، یانى زه‌رده‌شتى و ئه‌رمه‌نی تا ساڵی (562)ز. ساڵی (562)ز که‌یخوسره‌وی عادل(ئه‌نه‌وشیروان) دووجار به كوردستاندا تێپه‌رِ ئه‌كات جارێك به‌ره‌و(لازیكا) و جارێكی تر له رِێگه‌ی كوردستان و ئه‌رمه‌نستانه‌وه، بۆ ته‌مێ كردنى(خه‌زه‌ره‌كان) ئه‌م دوو جاره كورده‌كان رِێزێكی زۆر له\nخۆی(1) و سوپاكه‌ی ئه‌گرن و خواردن وئاڵفیان بۆ ئاماده ئه‌كه‌ن و خزمه‌تیان ئه‌كه‌ن. جارێكی تر ساڵی( 624)ز كورده‌كان ده‌ستى هاوكاری برایه‌تى درێژ ئه‌كه‌ن بۆ ده‌وڵه‌تى ئێران و پێكه‌وه شه‌رِی قه‌یسه‌ری رِۆم(هه‌رقل)ئه‌كه‌ن. (569)ك به شێویه‌كی ره‌سمى ده‌ست به‌سه‌ر ولاَتى كوردستان و میسر و سوریا و جزیره و ئه‌رمه‌نستاندا ئه‌گرن(2). ده‌وڵه‌تى خورشیدیه‌كان ماوه‌ی( 116) ساڵی له ناوچه‌ی لورِی بچووكدا پێك هات تا ساڵی( 693) ك به‌رده‌وام بوو. جگه له‌و ده‌وڵه‌تانه‌ی باسمان كرد كورد خاوه‌نى( 46) میرنشیى گه‌وره‌و بچوكی تر بووه كه هه‌ریه‌كه‌یان خاوه‌نى(ته‌پڵ و به‌ید‌اخى) تایبه‌ت بوون .\nئه‌ولیا چه‌له‌بى جگه له‌وانه‌ی باسمان كرد پێنج ده‌وله‌تى تری ناو بردوه كه سه‌ر به به‌شی ته‌ورێزن " قوتور، پیره‌دۆزی، گولاَنى، ده‌مده‌مى، ده‌بنلی"(3)\n+ ئالان بریتین له ئاریه ئێرانیه‌کان له نزیک ده‌ربه‌ند (داریال) نیشته‌جێ بوون له پاشدا وورده وورده به‌ره‌و (قۆڵگا) به‌ڕێ که‌وتون و بڵاو بونه‌ته‌وه تا سه‌ده‌ی حه‌وته‌می کۆچی مه‌غۆله‌کان هێرش ده‌که‌نه سه‌ریان و ئه‌مانیش له ترسا به‌ره‌و ڕۆژئاوا کۆچیان کردووه.\n1. ئه‌نه‌وشیروان دادگه‌ر نه‌بوو خوێن ڕێژ بوو له یه‌ک ڕۆژا سه‌دو بیست هه‌زار که‌سی له (سیستان) کوشت.\n2. نیشانه‌و به‌یداخی کورده ماده‌کان شیرو تیر بوون\n3. فتح القسی في فتح القدس- ل 302. سیرة صلاح الدین. ابن شداد (ابن خلکان) و تقویم التواریخ ...هتد\nئه‌ولیا چه‌له‌بی به‌رگی چواره‌م ل 178\nسه رجاوة http://dnoor.org/web/dreje.php?id=166


خانه ى نه وجه وانان بۆچى دروست بوه؟\nئه‌و مندالأنه‌ی كه بێ سه‌رپه‌رشتن یان ئه‌و مندالأنه‌ی كه فڕێده‌درێت ده‌برێته كوێ و كێ ده‌یانگرێته خۆی و كێن ئه‌وانه‌ی خزمه‌تی خانه‌كانی نه‌وجه‌وانان ده‌كه‌ن.\nسەرنج حەمە سەعید بەڕێوبەری چاودێری كۆمەڵایەتی سلێمانی له‌م دیداره تایبه‌ته‌ی ماڵپه‌ڕی (ئاڕاسته)دا وه‌لأمی سه‌رجه‌م پرسیاره‌كانمان ده‌داته‌وه وزۆرترین نهێنی و زانیاری بۆخۆێنه‌ران ده‌خاته ڕوو..\nئاڕاسته:خانه ى نه وجه وانان بۆچى دروست بوه؟\nسەرنج حەمە سەعید :سه‌ره‌تای دروست بونی خانه‌ی نه‌وجه‌وانان ده‌گه‌ڕێته‌وه بۆساڵی په‌نجاكان كه یه‌كه‌م جارخانه‌ی كوڕان كراوه‌ته‌وه وه تایبه‌ت بوه به‌و منداڵانه‌ی كه بێ سه‌رپه‌رشتن وكه‌س نه‌بوه سه‌رپه‌رشتیان بكات.\nئاڕاسته:ئه ومندالانه ى كه له خانه كه دان كئ ده یانهینیت و كام مندال له خۆده‌گرن ؟\nبەڕێوبەری چاودێری كۆمەڵایەتی سلێمانی :ئه‌و مندالأنه‌ی به پێی په‌یڕه‌وی ژماره 51ی ساڵی 1986 له خانه وه‌رده‌گیرێن كه ده‌بێت خێزانی هه‌ڵوه‌شاوه بێت و وكه‌س نه‌بێت سه‌رپه‌رشتیان بكات،ئه‌م مندالأنه یان له ڕێگای دادگاوه یان له لایه‌ن خانه‌كه‌وه ده‌هێنرێت كه دوای ئه‌وه‌ی زانیاریه‌كه‌یان پێده‌گات مندالأكه بێ سه‌رپه‌رشته وه له خانه‌كه دا به پێ لێژنه‌ی وه‌رگرتن كه له په‌یڕه‌وه‌كه‌دا هاتوه لیژنه‌یه‌ك هه‌یه ئه‌و مندالأنانه وه‌رده‌گرێت كه پێكدێت له به‌ڕێوه‌به‌ری خانه‌و دوو توێژه‌ری خانه‌كه.\nئاڕاسته :ئه گه ر خیزانیك مندالى بویت چۆن ده یان ده نئ؟\nئه‌و مندالأنانه‌ی دێنه ناو خانه چه‌ند جۆرێكن ،جۆرێكیان ئه‌و مندالأنه‌ن كه فرێدراون ده‌یان هێننه لای ئێمه تا ئه‌و كاته‌ی پۆلیسی نه‌وجه‌وانان لێكۆڵینه‌وه‌ی تێدا ده‌كه‌ن ئه‌گه‌ر ده‌ركه‌وت كه‌سی نیه ودۆزراوه‌ته‌وه ئه‌وه له ڕێگای دادگای ناوجه‌وانانه‌وه ده‌درێت به‌و خیزانانه‌ی ناویان له دادگا تۆماركردوه وه كاتێك ئه‌و نوسراوه‌ی دادگامان پێده‌گات منداڵه‌كه ده‌ده‌ین به‌و خێزانه واتا دادگا بڕیارده‌دات بیدات به كێ .\nئاڕاسته:ئه‌ی ئه‌و مندالأنه‌ی كه خێزانیان دیاره‌و ناتوانن به خێوی بكه‌ن؟\nسەرنج :به‌ڵێ هه‌ندێك منداڵ هه‌یه كه كێشه‌ی تری هه‌یه و خێزانی دیاره ئه‌و مندالأنانه له ڕێگای هۆبه‌ی خێزانی جێگره‌وه‌وه ده‌درێت به‌و خێزانانه‌ی په سه‌ند كراوان.\nئاڕاسته:خێزانی جێگره‌وه واتای چی؟\nبەڕێوبەری چاودێری كۆمەڵایەتی سلێمانی :پڕۆژه‌ی خێزانی جێگره‌وه ئێستا له سلێمانیه و له قۆناخی ئه‌زمون كاریدایه‌ئه‌و خیزانانه ناویان تۆمارده‌كه‌ن و به پڕۆسه‌یه‌كدا تێده‌په‌ڕن و چه‌ند خولێك ده‌بینن دواتر له لایه‌ن لیژنه‌ی په‌سه‌ندكردنه‌وه په‌سه‌ند ده‌كرێن و پاشان منداڵیان ده‌درێتێ و به لأم ئه‌و مندالأنا نابێت به ناوی خێزانه‌كه‌وه ته‌نها به خێوی ده‌كه‌ن.\nئاڕاسته:به خێوكردن تا چه‌ند ساڵ؟\nسه‌رنج: په یوه‌ندی منداڵ به خێزانی جێگره‌وه‌وه سێ ماوه‌یه كورت خایه‌ن شه‌ش مانگه و مام ناوه‌ند تا 3 ساڵ و درێژخایه‌ن 18 ساڵ واتا تا ئه‌و ماوانه منداڵه‌كه‌یان لاده‌بێت و پاشان ده‌یانگه‌ڕێننه‌وه بۆخانه‌وخێزانی ڕاسته‌قینه‌یان دێنه‌وه‌و منداڵه‌كانیان ده‌به‌نه‌وه.\nئاڕاسته:ئه وكیشانه ى روبه روتان ده بیته وه چى یه؟\nسه‌رنج:ئه‌و كێشانه‌ی ڕووبه‌ڕومان ده‌بێته‌وه كه‌می میلاك و بودجه‌یه،ئێمه پێمان خۆشه وه‌زاره‌ت و حكومه‌ت و سه‌رمایه‌داران و خێرخوازان زیاتر ئاوڕ له چاودێری كۆمەڵایەتی بده‌نه‌وه تا ئه‌و منداڵ وبه سالأچوانه خزمه‌ت بكرێن و هه‌ست به بێ كه‌سی و بێ پشتیوانی نه‌كه‌ن.\nئاڕاسته:ناخۆشترین روداو یان چیرۆكى ناوخانه كه چى بوه؟\nسه‌باره‌ت به‌و ڕوداوانه‌ی كه له خانه‌كه‌دا ڕووده‌دات له‌به‌رئه‌وه‌ی هه‌رمنداڵه‌ی كێشه‌یه‌كی تایبه‌ت به خۆی هه‌یه له ڕوداوه‌كانیشدا ڕوداوی جیاوازی تێدایه .\nڕوداوی ناخۆشیش وه‌ك ئه‌وه‌ی كه باوكی منداڵێك له به‌رده‌م خانه‌ی كچانه‌دا خۆی كوشت ئه‌وه یه‌كێك بوه له ڕوداوه ناخۆشه‌كان ،وه به‌رده‌وام ڕودای ناخۆش زۆرتره له ڕوداوی خۆش به‌لأم هه‌ركاتێك چالاكیه‌ك بۆمنداڵه‌كان ئه نجام ده‌ده‌ین و ئه‌وان دڵخۆش ده‌بن ئه‌وه‌ش بۆهه‌مومان دڵخۆشیه .یان له قوتابخانه سه‌ركه‌وتو ده‌بن و دڵخۆش ده‌بن بۆئیمه‌ش مایه‌ی سه‌ربه‌رزی دڵخۆشیه.\nوه‌ئێمه به‌رده‌وام له هه‌وڵی گه‌شت و چالاكی و گه‌ڕان و دڵخۆش كردنیانداین چونكه ئه‌و مندالأنه پێویستیان به دڵخۆش كردنه.\nئاڕاسته:له روى ده رونیوه چۆن مامه ڵه یان له گه ل ده كرێت؟\nتوێژه‌ری خانه‌كان ئه‌و خولانه ده‌بینن كه چۆن مامه‌ڵه له گه‌ڵ منداڵه‌كان بكه‌ن وه سه‌رجه‌م ئه‌و فه‌رمانبه‌رانه‌ی كه له خانه‌و به‌شه‌كاندان چه‌ندین خولیان بینیوه بۆخزمه‌تكردن و په‌روه‌رده كردنی منداڵه‌كان.\nبه ریوه به رایه تى چاویرى چه ند به شه و به شه كان چى له خۆ ده گریت؟\nسەبارەت بە خانەكانی كۆمەڵگای چاودێری كۆمەڵایەتی سلێمانی سه‌رنج وتی: لە ئێستادا چوار خانەمان هەیە، خانەی داڵدەدانی ژنانی هەڕەشەلێكراو، خانەی نەوجەوانان، خانەی منداڵان و خانەی بەساڵاچووان، كە ئەو سودمەندانەی لە ناو خانەكانن بەردەوام پێویستیان بەچاودێری‌و خزمەتكردن‌و سەرپەرشتیكردن هەیە، چونكە ئەوان كەسانی ئاسایی نین‌و خۆیان ناتوانن ژیانی خۆیان دابین بكەن، و پێویستە ئەو پێداویستییانەی هەیانە لەڕوی مادی و مەعنەویەوە بۆیان دابین بكرێت.\nئاڕاسته:ئه‌ی ئه‌و مندالأنه بێ به‌ش نابن له پرۆسه‌ی خۆێندن؟\nسه‌رنج:نه‌خێرئه‌و مندالأنه‌ی كه له لای ئێمه‌ن ده‌یان خه‌ینه به رخۆێندن و تێچوی خۆێندیان له ئه ستۆی ئێمه یه تا ته‌مه‌نی 18 ساڵی وە پێی یاسا تا تەمەنی 18 ساڵی لە خانەكان دەتوانن بمێننەوە، و دوای ئەو تەمەنە خۆیان دەتوان لە بڕیارەكانی ژیانیان بەشداربن، و لە دوای ئەو تەمەنەش لەبەر لایەنی ئینسانی تا دڵنیا دەبن لەچۆنیەتی شوێن و مانەوە و ژیان و كاركردنی، دابڕانی لە خانە بۆ ناكەن.\nفه رمانبه ران له خراپى مامه له كردن لێپێچینه وه یان له گه لدا ده كریت؟\nبه‌ڕێوه‌به‌ری چاودێری كۆمەڵایەتی سلێمانی به دڵنییاوه فه‌رمانبه‌ران به پێی یاسا ئیجرائاتیان له گه‌ڵ ده‌كرێت و بۆئه‌و فه‌رمانبه‌رانه‌شی كه به دڵسۆزییه‌وه كاره‌كانیان ده‌كه‌ن ڕێزلێنانیان بۆده‌كرێت سوپاس و پێزانینی به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تیان پێشكه‌ش ده‌كرێت وڕێزیان لێده‌نرێت،واتا سیسته‌می سزاو پاداشت هه‌یه و چه‌ندین نمونه‌شمان هه‌یه كه فه‌رمانبه‌ران هه‌بوه كه‌م ته‌رخه‌م بوه ئه‌گه‌ر گرێبه‌ست بوبێت ئه‌وا دورمان خستۆته‌وه‌و ئه‌گه‌ر فه‌رمانبه‌ری ڕسمیش بوبێت ئه‌وا گواستنه‌وه‌ی بۆكراوه.\nئاڕاسته:چیتان كردوه بۆئه وفه رمانبه رانه ى كه سالأنێكه له وێن نه حكومین و نه گرئ به ستن؟\nسه‌رنج:ئه‌و كارمه‌ندانه‌ی كه له‌وێ خزمه‌ت ده‌كه‌ن به‌شێكیان كارمه‌ندی حكومین و به‌شێكیان دانه‌مه‌زراون به ڵكو له لایه‌ن ڕێكخراوه‌وه موچه‌یان پێ ده‌درێت. وه له هه‌وڵی ئه‌وه‌داین ئه‌و فه‌رمانبه‌رانه دابمه‌زرێنین به گرێبه‌ست یان بكرێن به ڕه‌سمی وه‌یان هه‌ركاتێك دامه‌زراندن بكرێته‌وه ئه‌وله‌ویه‌ت بۆئه‌وان ده‌بێت.\nبه‌ڕێوه‌به‌ری چاودێری كۆمەڵایەتی سه‌ر به وەزارەتی كاروباری كۆمەڵایەتی حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستانه وله‌ساڵی 2011دا سەرنج حەمە سەعید بووە بە بەڕێوبەری چاودێری كۆمەڵایەتی سلێمانی.\n2527 جار خوێندراوه‌ته‌وه\n2/10/2019 3:24:09 PM


كوردستان 31/07/2021 - 12:23 Basnews\nهەوڵی هەموارکردنەوەی یاساکە دەدرێت\nئەندامێكی لیژنەی ناوخۆ و ئاسایش و ئەنجوومەنە خۆجێییەکان لە پەرلەمانی كوردستان رای گەیاند لە چوارچێوەی چاكسازیەكانی كابینەی نۆیەمی حکوومەتی هەرێمی کوردستاندا لەگەڵ وەزارەتی ناوخۆ لە ھەماھەنگیدان بۆ ھەمواركردنەوەی یاسای ھەڵگرتنی چەك و رێكارەكان توند دەكرێن و سزای ھەڵگرتنی چەكی نایاسایی لە چاو یاسای ئێستە زۆر توندتر دەكرێن.\nنزار مەلا غەفار، ئەندامی لیژنەی ناوخۆ و ئاسایش و ئەنجوومەنە خۆجێییەکان لە پەرلەمانی كوردستان بە (باسنیوز)ی ڕاگەیاند: "لەگەڵ وەزارەتی ناوخۆ لە ھەماھەنگیداین بۆ ھەمواری یاسای مۆڵەتی ھەڵگرتنی چەك و ئەو یاسایە پێوستی بە ھەمواركردنەوە ھەیە و لە چوار چێوەی كارنامەی كابینەی نۆیەمدا ئەو رێكارانە توند دەكرێن و حكوومەتی ھەرێمی كوردستان ھەڵگرتنی چەكی بێ مۆڵەت توندت دەكات".\nلەبارەی ئەو مادانەی ھەموار دەكرێنەوە، ئەو پەرلەمانتارە گوتیشی: "لە ھەمواری یاساكەدا رێكارەكانی پێدانی مۆڵەتی هەڵگرتنی چەک زۆر توند دەكرێن، لەوانە سزای ھەڵگرتنی چەكی نایاسای دەگۆڕدرێن و زۆر توند دەكرێن و ئەو كەسانەش مۆڵەتیان پێ دەدرێت، دەبێ لەلایەن لیژنەی پزشكییەوە پشكنینی دەروونییان بۆ بكرێت".\nپرسی بنبڕكردنی چەكی بێ مۆڵەتە لە دوایەمین كۆبوونەوەی ئەنجوومەنی وەزیراندا گفتوگۆ لەسەر ھەمواری یاساكە كرا و سەرۆكی حكوومەتی ھەرێمی كوردستان ئاماژەی بەوە دا کە ئەم دیاردەیە زۆر مەترسیدارە و پێویستە بە زووترین کات کۆتایی پێ بهێنرێت و نابێت بە هیچ شێوەیەک، ڕێگەی پێ بدرێت و دەبێ هەڵگرتنی چەک و فرۆشتنی چەک، بەپێی مۆڵەت بێت و لەلایەن وەزارەتی ناوخۆوە بە یاسا ڕێگەپێدراو بێت.


بەرپرسانى هەواڵگیرى هێزى پێشمەرگە، دەڵێن لە ناحیەى عەباسى سەربە قەزاى حەویجەى ڕۆژئاواى کەرکوک شەڕ و پێکدادان لەنێوان چەکدارەکانى داعش دا دروستبووە، کە شەڕەکە لەنێوان داعشە حەویجەیى و دیالەییەکان دا ڕوویداوە و کوژراو و برینداریان هەیە.\nموقەدەم هیمداد عومەر، بەرپرسى هەواڵگیرى لیواى 2 ى هێزى پێشمەرگە، بە دەنگى ئەمەریکاى راگەیاند"ناکۆکى لە حەویجە و دەوروبەرى لە نیوان داعشدا دروستبووە، ناکۆکیەکە تەشەنەى کردووە و گەیشتووەتە ئاستى پێکدادان و شەڕە تەقە."\nبەرپرسى هەواڵگیرى لیواى 2 ى هێزى پێشمەرگە، ئاماژەى بەوەکرد سەرهەڵدانى کێشەکان چەندین هۆکارى هەیە، لەوانە زیندانەکانى حەویجە کۆمەڵێک زیندانیـیان تێدایە، داعشە بیانیەکان دەیانەوێت بیانکوژن ، بەڵام داعشەکانى حەویجە دەیانەوێت بیانهێڵنەوە بۆ کاتى هێرشى حەویجە و وەکو قەڵغان بەکاریان بهێنن.\nموقەدەم هیمداد، وتیشى"داعشە بیانیەکان دەسەڵاتەکانیان بۆخۆیان بردووە، هەروەها برسێتى و قات و قڕى زۆرتر بووە و داعشە حەویجەییەکان دڵنیان لەوەى لە کاتى هێرشکردنە سەر حەویجەدا حەشدى شەعبى بەشدارى دەکات و ناوچەکەیان وێران دەبێت، بۆیە دەیانەوێت ناوچەکەیان لە کاولکارى ڕزگاربکەن بەڵام پێیان ناکرێت."\nبەپێى زانیارى بەرپرسانى کەرکوک، ڕۆژى دووشەمە لە ناحیەى عەباسى سەربە حەویجە شەڕ و پێکدادان لە نێوان چەکدارانى حەویجەیى و چەکدارانى دیالەدا دروستبووە و کوژراو و بریندار لە هەردوولایان هەیە، هۆکارى شەڕەکەش کوژرانى رەشید نەجیب ناسراو بە(رەماح) بەرپرسى ئەمنى ناحیەى ریاز بووە لەلایەن چەند چەکدارێکى نەناسراوەوە.\nچەکدارە دیالەییەکانیان گومانیان هەبووە ئەو بەرپرسە ئەمنیە لەلایەن چەکدارە حەویجەییەکانەوە کوژرابێت ، ئەمەش بووەتە هۆى هەڵگیرسانى شەڕ و لە شەڕەکەدا، ئەبوحەفسەى بەرپرسى ئەمنى ناحیەى عەباسى و برایەکى کە دادوەرى داعش بووە کوژراون.\nنەقیب زیاد کاکەیى، ئەفسەرى هەواڵگیرى پێشمەرگە، بە دەنگى ئەمەریکاى راگەیاند"داعش چەکدارێکى بۆمبڕێژ کردووە تا ڕەوانەى سەنگەرەکانى پێشمەرگەى بکات."\nوتیشى"لە کاتى هەڵگیرسانى شەڕ لەنێو خۆیان دا، خۆکوژەکە خۆى بە چەکدارانى خۆیاندا تەقاندوەتەوە و بووەتە هۆى کوژران و برینداربوونى ژمارەیەک چەکداریان."\nکوژرانى بەرپرسەکەى داعش کە ناکۆکى لە نێو چەکدارەکانى ئەو رێکخراوەدا دروستکردووە، لە کاتێکدایە ناو بەناو بەرپرسانى ئەو رێکخراوە جگە لە بە ئامانجکردنیان لەلایەن فڕۆکە و هێزە عێراقیەکانەوە، هاوکات بە شێوەى گوماناویش لەلایەن چەکدارانى نەناسراوەوە لە قوڵایى دەسەڵاتى خۆیاندا بە ئامانج دەکرێن.


لە بۆردومانێكدا لە حەمرین ژمارەیەك ئەمیری داعش كوژران – تۆڕی میدیایی خەڵک\nلە بۆردومانێكدا لە حەمرین ژمارەیەك ئەمیری داعش كوژران\n2018/06/28 - 8:33 PM\nراگەیاندنی ئەمنی عیراق، كوژرانی ژمارەیەك ئەمیری رێكخراوی داعش لە بۆردومانێكدا لە دەریاچە و گردۆڵكەكانی حەمرین رادەگەیەنێت.\nسەرلەئێوارەی ئەمڕۆ پێنج شەممە، ناوەندی راگەیاندنی ئەمنی لە بەیاننامەیەكدا رایگەیاند”هەواڵگری دەزگای بنبڕكردنی تیرۆر، توانی زانیاریی ورد لەبارەی پاشماوەی چەكدارانی داعش بداتە فڕۆكەكانی هاپەیمانی نێودەوڵەتی”\nبەپێی بەیاننامەكە”لەڕێی ئەو زانیارییانەوە چەند ئامانجێكی هەڵبژێردراو لە دەریاچە و گردۆڵكەكانی حەمرین بۆردومان كران و لەگەڵ ئەوەشدا توانرا سەربازگەیەك ژێر زەوی داعش لەو ناوچەیە خاپور بكرێت”.\nهەر لە بەیاننامەكەدا هاتووە”لەڕێی ئەو بۆردومانە سەركەوتوانەوە، ژمارەیەك لە ئەمیرەكانی داعش و چەند چەكدارێكی تری رێكخراوەكە كوژراون، وێڕای خاپوركردنی سەربازگەیەك و 3 تونێل كە وەك دەرچەیەك بۆ جێبەجێكردنی كارە تیرۆریستییەكان و بەئامانجگرتنی رێگە سەرەكییەكانی گرێدراو بە پارێزگاكانی كەركوك و دیالە و سەڵاحەدین، لەلایەن چەكدارەكانی داعشەوە بەكاردەهێنران”.\nپێشتر حەیدەر عەبادی فەرماندەیی گشتی هێزە چەكدارەكانی عیراق، فەرمانی بە دەزگای بنبڕكردنی تیرۆر كردبوو، ئۆپەراسیۆنی تایبەت بۆ پاككردنەوەی ناوچەكانی زنجیرە چیای حەمرین، لە شانەكانی داعش ئەنجام بدرێت كە لەئێستادا لەلایەن ئەو رێكخراوەوە وەك مۆڵگەیەك بۆ ئەنجامدانی تاوانەكانی بەكاردەهێنرێت.\nبەهۆی هەڕەشەی تەقاندنەوەیان سێ مۆل لە روسیا چۆڵكران\nدی مستۆرا: شەڕێكی گەورە لە سوریا بەرپا دەبێت


كاكه‌ییه‌كانی داقوق: ئارامیمان بۆ گه‌ڕایه‌وه\nهێزی زیاتر له گونده‌كانیان جێگیربون\nكه‌ركوك، ئازاری 2019، گوندێكی كاكه‌یی نشین له سنوری قه‌زای داقوق فۆتۆ: كه‌ركوك ناو\nپۆلیسی فیدراڵی هێزی زیاتر ره‌وانه‌ی گونده‌كانی داقوق ده‌كات، به‌ئامانجی پڕكردنه‌وه‌ی ئه‌و بۆشاییه‌ی له كشانه‌وه‌ی حه‌شدی شه‌عبیدا دروستبووه، ئه‌وه‌ش بۆته جێی ره‌زامه‌ندی خه‌ڵكی سنوره‌كه و گه‌ڕانه‌وه‌ی سه‌قامگیری.\nهێزه‌كانی پۆلیسی فیدراڵی سه‌ر به وه‌زاره‌تی ناوخۆی عیراق، به چه‌كی قورس و سوكه‌وه له گونده‌كانی تۆپزاوه، زه‌نقر و عه‌لی سه‌رای جێگیربون له باشوری قه‌زای داقوق، كه له رابردوودا ئه‌و سنوره روبه‌ڕوی چه‌ندین روداوی جیاوازی ئه‌منی بۆته‌وه.\nحسێن ده‌روێش، فه‌رمانده له لیوای 16ی حه‌شدی شه‌عبی له پارێزگای كه‌ركوك به (كه‌ركوك ناو)ی وت "هێزێكی زۆری پۆلیسی فیدراڵی به چه‌ندین جۆر چه‌كی قورس و سوكه‌وه له‌و گوندانه جێگیربون، دوای ئه‌وه‌ی فه‌وجی كاكه‌یی حه‌شدی شه‌عبی كشانه‌وه و بۆشایی ئه‌منی له ناوچه‌كه‌دا دروستبوو".\nبه‌وته‌ی ئه‌و فه‌رمانده سه‌ربازییه له ئێستادا سه‌قامگیری بۆ سنوره‌كه گه‌ڕاوه‌ته‌وه و مه‌ترسی نه‌ماوه.\nكه‌ركوك، 2018، گوندێكی باشوری قه‌زای داقوق فۆتۆ: كه‌ركوك ناو\nكاكه‌ییەکان كه زۆرینه‌یان له گونده‌كانی داقوق (44كم باشوری كه‌ركوك نیشته‌جێن)، له چه‌ند مانگی رابردوودا روبه‌ڕوی هێرشی چه‌كداری، كوشتن و رفاندن بونه‌وه، به‌هۆیه‌وه به‌شێكیان ئاواره‌بون.\nمحه‌مه‌د ئیبراهیم، جوتیارێكی گوندی عه‌لی سه‌رای-یه له داقوق و ده‌ڵێت ترس و دڵه‌ڕاوكێی جارانیان نه‌ماوه، بۆ (كه‌ركوك ناو) زیاتر رونیكرده‌وه "دوای هاتنی ئه‌و هێزه تاراده‌یه‌ك هه‌ست به ئارامی ده‌كه‌ین و ده‌توانین شه‌وان به ئارامی بخه‌وین، چونكه ئه‌و هێزه بڵاوه‌یانپێكراوه و بۆشایی ئه‌منییان پڕكردۆته‌وه".\nبه‌رده‌وامی روداوه‌كانی داقوق، دوای نه‌مانی رێكخراوی داعش بوو له سنوره‌كه‌دا، سه‌رباری به‌رده‌وامی هه‌ڵمه‌ته‌كانیش له‌لایه‌ن هێزه ئه‌منیه‌كانه‌وه.\nله‌ئێستادا ده‌وروبه‌ری گونده‌كانمان پارێزراوه و هه‌ست به ئارامی ده‌كه‌ین\nشڤان ئازاد، ئه‌نجومه‌نی گوندی زه‌نقر به (كه‌ركوك ناو)ی وت "له‌ئێستادا ده‌وروبه‌ری گونده‌كانمان پارێزراوه و هه‌ست به ئارامی ده‌كه‌ین، بۆیه داوا كراوه ئه‌و خێزانه‌یشی به‌هۆی مه‌ترسیه‌وه ئاواره‌بون بگه‌ڕێنه‌وه".\nله‌گه‌ڵ چڕبونه‌وه‌ی مه‌ترسیه ئه‌منیه‌كان و هێرشی چه‌كداری، ده‌یان خێزانی كاكه‌یی له گونده‌كانی داقوقه‌وه ئاواره‌بون و هێشتا به‌شێكیان نه‌گه‌ڕاونه‌ته‌وه.\nسه‌ید جه‌لیل، جوتیارێكی ناوچه كاكه‌ییه‌كانی داقوقه و ده‌ستیكردۆته‌وه به كێڵانی زه‌وییه‌كانی، دوای بڵاوه‌پێكردنی هێزی زیاتر، به (كه‌ركوك ناو)ی وت "هاتوچۆی شەوانیش لە ئێستادا ئاساییه له گونده‌كانه‌وه بۆ سه‌نته‌ری داقوق كه پێشتر به‌هۆی مه‌ترسی داعشه‌وه قه‌ده‌غه كرابوو".\nفه‌وجی كاكه‌یی حه‌شدی شه‌عبی چه‌ند مانگێكه له گونده‌كانی داقوق كشاونه‌ته‌وه\nحه‌شدی شه‌عبی كاكه‌یی، كه پێشتر به هه‌ماهه‌نگی پۆلیسی فیدراڵی له سنوره‌كه‌دا بون، كۆتایی ساڵی رابردودا له گونده‌كانی داقوق كشانه‌وه به‌هۆی خه‌رجنه‌كردنی موچه‌ی مانگانه‌وه.\nئومێد حسێن، فه‌رمانده‌ی فه‌وجی حه‌شدی شه‌عبی كاكه‌یی له قه‌زای داقوق به (كه‌ركوك ناو)ی وت "تائیستا هێزه‌كه‌مان نه‌گه‌ڕاوه‌ته‌وه سه‌ر ئه‌ركی خۆی به‌ڵام هه‌فته‌ی داهاتوو سه‌ردانی ده‌سته‌ی حه‌شدی شه‌عبی ده‌كه‌ین له به‌غدا چونكه به‌ڵێنمان پێدراوه شایسته داراییه‌كانمان بۆ خه‌رجبكرێت".\nهه‌روه‌ها ئه‌وه‌شی خسته‌ڕو هه‌ماهه‌نگییان له‌گه‌ڵ ئه‌و هێزه‌دا هه‌یه كه ئێستا له جێگاكانی ئه‌وان جێگیربون و له گه‌ڕانه‌وه‌یاندا پێكه‌وه ئه‌و سنوره ده‌پارێزن.\nقەزای داقوق، بۆ چه‌ند ساڵێك زۆربه‌ی سنوره‌كه‌ی سه‌نگه‌ری شه‌ڕ بوو دژ به داعش و دوای كشانه‌وه‌ی پێشمه‌رگه له 16ی ئۆكتۆبه‌ری 2017دا، دۆسیه‌ی ئه‌منی كه‌وته ده‌ستی هێزه‌كانی سه‌ر به حكومه‌تی ناوه‌ندی.