نووچە نێت | ڕاستگۆیی بێ لایەنی| ڕەنگدانەوەی سەفەرەکەی پاپا بۆ عێراق و هەرێمی کوردستان لە میدیای فارسی\nMarch 2021 08 - 16:04:20\nسه‌ردانى پاپا بۆ عێراق و هەرێمی کوردستان ڕووداوێکی گرنگ و مێژوویی هەم لە ئاستی ناوخۆ و هەم لە دەرەوە بوو و زۆربەی میدیاکانی ناوچە و جیهان گرنگییان بەو سەفەرە دا و جارێکی تر عێراق و هەرێمی کوردستان بوونە مانێشت و سەردێڕی ماڵپەڕ و ڕۆژنامەکانی جیهان. تەنیا جیاوازیی ئەوەیە کە ئەمجارە باسی ئاشتی و پێکەوەژیان و پێکەوەهەڵکردنە نەک باسی مووشەک و تەقینەوە و خۆکوژیی.\nلەو نێوەدا میدیاکانی ئێران و بە گشتیی میدیا فارس زمانەکان لە ڕوانگەی جۆراوجۆرەوە باسی ئەو سەفەرەی پاپایان بۆ عێراق و هەرێمی کوردستان کرد. لە درێژەدا هەوڵ دەدەین ئاماژە بە هەندێ لەو هەواڵ و شیکاریانە بکەین کە لە ماڵپەڕە فارس زمانەکان سەبارەت بەو سەفەرە بڵاو کراونەتەوە:\nزۆربەی ماڵپەڕەکانی ناوخۆی ئێران هەوڵیان داوە دیداری پاپا و ئایەتۆڵا سیستانی بەرجەستە بکەنەوە. ماڵپەڕی هەواڵنێری "جمهوری اسلامی" وێرای ئاماژە بە وتارێک کە لە ڕۆژنامەی ئێران (ڕۆژنامەی فەرمی کۆماری ئیسلامی) بڵاو بووەتەوە و لە لایەن ئەبولحەسەن نەواب سەرۆکی "زانکۆی ئایین و مەزهەبەکان" لە تاران نووسراوە، دیداری پاپا و ئایەتۆڵا سیستانی بە سەرکەوتنی مەسیحییەت و شیعە ناو دەبات. نەواب لەو بابەتەدا دەنووسێت ئامانجی سەرەکی سەفەری پاپ بۆ عێراق لە پلەی یەکەمدا بۆ دڵنەوایی لە کریستیانەکان ئەنجام درا کە لەو چەند ساڵەی دواییدا و بە تایبەت بە هۆی پەلامارەکانی داعش زیان و خەسارێکی زۆریان بەر کەوتووە. ئامانجێکی تری ئەو سەفەرە بریتی بوو لە دیدار لەگەڵ عه‌لى سیستانی بە مەبەستی نزیککردنەوەی ئایینەکان و بە تایبەت کریستیانی و شیعەکان لە یەکتری. بە وتەی نووسەر ڕوانگەی ئەرێنی پاپا سەبارەت بە مەزهەبی شیعە دەگەڕێتەوە بۆ هەوڵەکانی کۆماری ئیسلامیی بە مەبەستی پەرەپێدان بە پەیوەندییەکان لەگەڵ ڤاتیکان لە ماوەی ٤٠ ساڵی ڕابردوو و دوای سەرکەوتنی شۆڕشی ئیسلامیی لە ئێران لە ساڵی ١٩٧٩دا. هەڵبەت لە کۆتاییدا نووسەری ئەو وتارە ئاماژەی بەوە کردووە کە نابێ چاوەڕوانی ئەوە بین کە دوای ئەو دیدارە ئاشتی بگەڕێتەوە بۆ عێراق، چونکە تا کاتێ وڵاتانی زلهێز دەستێوەردانی ئەو وڵاتە بکەن، ناکرێ چاوەڕوانی گەڕانەوەی ئاشتیی و هێمنی بۆ ئەو وڵاتە بین.\nماڵپەڕی "جمهوری اسلامی" لە ڕاپۆرتێکی تردا بە ناوی "ناردنی پەیامی ئاشتیی لە گەڕەکێکی تەسکی نەجەفەوە بۆ جیهان"، وێرای ئاماژە بە دیداری پاپا و سیستانی دەنووسێت: پاپا پێش ئەوەی بۆ عێراق سەفەر بکات، ئاماژەی بەوە کردبوو کە دیدار لەگەڵ سیستانی یەکێکە لە ئامانجە سەرەکییەکانی سەفەرەکەی. ئەو دیدارە گرنگییەکی تایبەتی بۆ میدیاکانی جیهان هەبوو و بە شێوەیەکی تایبەت بڵاویان کردەوە. بە پێی ئەو ڕاپۆرتە زیاتر لە ٣٣٠ هەواڵنێری و کەناڵی تەلەڤزیۆنی بە زمانی جیاواز لە جیهان هەواڵەکانی تایبەت بە دیداری ئەو دوو ڕابەرە ئایینییەیان بڵاوکردەوە. لە دوای ساڵی ٢٠٠٣ و داڕووخانی ڕژێمی سەدام تا ئێستا هیچ کات هەواڵەکانی تایبەت بەو وڵاتە ئەوەندە لە ئاستی جیهانیدا گرنگیان پێ نەدرابوو.\n330 كه‌ناڵى جیهانى سه‌ردانه‌كه‌ى پاپایان گواستووه‌ته‌وه\nماڵپەڕی "بی بی سی فارسی"، لە ڕاپۆرتێکدا کە ڕۆژی ٧ی ئازار، بە قەڵەمی مێهرداد فەرەهمەند ئامادە کراوە باسی کەسانی ڕازیی و ناڕازیی لە ئێران و عێراق لە دیداری پاپا و سیستانی دەکات و لەو بارەوە دەنووسێت: پاپا بۆ دیدار لەگەڵ سیستانی نەچوو بۆ عێراق بەڵکو ئەو دیدارە لە چوارچێوەی ڕێوڕەسمی ئاسایی و هەمیشەیی سەفەرەکانی پاپدا ئەنجام درا. پێشتریش لە هەموو وڵاتاندا لەگەڵ ڕابەرانی ئایینی دیداری کردووە. پاپا لە عێراقیشدا پێش ئایەتۆڵا سیستانی لەگەڵ ڕاهیبانی کەنیسە و زانایانی ئایینی باڵای سوننە دیداری کرد. بەڵام ڕەنگدانەوەی دیداری پاپا و سیستانی لە ناوخۆ و دەرەوەی عێراق ئەوەندە بەرفراوان بوو کە گوایە سەفەرەکەی پاپا بۆ دیدار له‌گه‌ڵ سیستانی بە مەبەستی هەندێ داواکاریی سیاسیی ئەنجام درابێت. بە پێێ ئەو ڕاپۆرتە ئەو سەفەرە بە کردەوە لە قازانجی سیستانی و فکرەکەی تەواو بوو. لە ناوخۆی عێراقدا، لە ناو سیکۆلارەکان و ئەهلی سوننەدا ناڕەزایەتییەکی ئاشکرا لەو دیدارە هەبوو. هۆکاریی ناڕەزایەتییەکان ئەوەبوو کە بەهێزکردنی پێگەی ئایەتۆڵا سیستانی، سەرەڕای ئەوەی تا ڕادەیەک لەگەڵ ئێران و ئیسلامگەرا شیعەکان جیاوازی هەیە دەبێتە هۆی باڵادەستی زیاتری شیعە لە بەرانبەر ئەهلی سونە و سیکۆلارەکاندا. چونکە بە هێزگرتنی شیعە، پێگەی ئێران و ئیسلامگەراکان پتەوتر و قایمتر دەبێتەوە.\nهاوکات هەر لەو ڕاپۆرتەدا ئاماژە بەوە کراوە کە ئێران و هاوپەیمانەکانی لە عێراق هەرچەندە هەوڵیان دا بە شێوەی پڕۆپاگەندە لە دیداری پاپا و سیستانی لە قازانجی خۆیان کەڵک وەربگرن، بەڵام ئەوانیش ناڕەزایەتی خۆیان نەشاردەوە، چونکە بەو هۆیەوە پێگەی عه‌لى سیستانی لە بەرانبەر عه‌لى خامنەییدا وەک "ڕابەری شیعە" بەرجەستەتر بووەتەوە. میدیا و بەرپرسان و لایەنگرانی ئێران هەوڵیان دا زیاتر باسی ئەوە بکەن کە پێویستە پاپا ڕێز لە قاسم سولەیمانی و ئەبومەهدی موهەندیس بگرێت چونکە کریستیانەکانیان لە چنگی داعش ڕزگار کرد.\nلە کۆتایی ئەو ڕاپۆرتەدا ئاماژە بەوە کراوە کە دەرئەنجامی دیدارەکەی پاپ و ئایەتۆڵا سیستانی ئەوە بوو کە سیستانی وەک "ڕابەری شیعەکان" نیشان دا کە گوایە بە تەواوەتی لە ئایەتۆڵا خامنەیی جیاوازە. ژیانی سادەی سیستانی و جیاوازی بیروبۆچوونەکانی لەگەڵ خامنەیی و هەروەها ئەوەی کە سیستانی ڕێگای بە هیچ بەرپرسێکی حکومیی عێراق نەدا لەگەڵ پاپا بچێتە ماڵەکەیەوە، دەنگدانەوەیەکی بەرچاوی لە ناوخۆ و دەرەوەی عێراقدا هەبوو. ئەوە وەک بەڵگەیەک بوو بۆ سەربەخۆیی مەرجەعی شیعە و ئەوانەی کە پێیان وابوو مەرجەع ناوەندێکی سەربەخۆیە زیاتر هیوادار بوون بەوەی کە سیستانی لە داهاتوودا بتوانێ عێراق لەو دۆخە نالەبارەی ئێستا ڕزگار بکات.\nماڵپەڕی "بی بی سی" لە بابەتێکی تردا کە ٦ی ئازار لە ژێر ناوی "دیداری پاپا لەگەڵ ئایەتۆڵا سیستانی و بێدەنگی مەرجەعەکان لە قوم" بڵاوی کردووەتەوە دەنووسێت: سەرەڕای ئەوەی سەفەری پاپا و دیدار لەگەڵ ئایەتۆڵا سیستانی لە میدیاکانی جیهاندا باسی لێ دەکرێ، بەڵام میدیاکانی ئێران وەک هەواڵێکی ئاسایی بڵاویان کردووەتەوە و زۆربەشیان پشتگوێیان خستووە. بۆ میدیاکانی نزیک لە دەسەڵاتی ئێران ئەو تەسبێحەی پاپ بە دیاری پێشکەشی ئایەتۆڵا سیستانی کرد، سەرنجڕاکێشتر لە بابەتە سەرەکییەکە بوو. هەروەها ئاماژە بەوە دەکات کە تەنانەت ماڵپەڕی هەواڵنێری فارس کە نزیک لە سوپای پاسدارانە بە گومانەوە سەیری ئەو دیدارەی کرد و داوای لە مەرجەعەکان کرد ئەوانیش لەو جۆرە دیدارانەیان هەبێت.\nمیدیاكانى ئێران زیاتر بایه‌خیان\nبه دیداره‌كه‌ى نێوان پاپا و سیستانى داوه\nبە پێی ئەو ڕاپۆرتە سەرەڕای ئەوەی کە دەبێ ئەو دیدارە بۆ هەموو مەرجەعەکان و زانایانی شیعە گرنگ بێت و ڕۆیشتنی ڕابەری کاسۆلیکەکانی جیهان بۆ ماڵی مەرجەعێکی شیعە جێگای شادی و شانازیی هەموویان بێت بەڵام تا ئێستا مەرجەعەکانی قوم خۆشحاڵی خۆیان لەو دیدارە نیشان نەداوە. بە گشتیی پێدەچێت لە پێشبڕکێی ئاشکرا و شاراوەی نێوان قوتابخانەی نەجەف و قوتابخانەی قوم، لە ئێستادا بە هۆی دیداری پاپا فرانسیس و ئایەتۆڵا سیستانی، قوتابخانەی نەجەف براوەترە و ئەوەش دەتوانێت یارمەتی بە سیاسەتی ئاشتیخوازانەتر و دووریگرتنی کەسایەتییە ئایینییەکان لە دەستێوەردان لە کاروباری سیاسیی بدات.\nهەر سەبارەت بە دیداری پاپا و ئایەتۆڵا سیستانی ماڵپەڕی "العربیە فارسی" لە ڕاپۆرتێکدا دەنووسێت کە براوەکانی دیداری ئایەتۆڵا سیستانی و پاپ بریتی بوون لە گەلی عێراق، حکومەتی عێراق و ماڵی سیستانی و حەوزەی نەجەف. لە بەرانبەردا کۆماری ئیسلامی ئێران لایەنی دۆڕاو بوو.\nبەرجەستە کردنەوەی ناوی قاسم سلێمانی بابەتێکی ترە کە لە هەندێ میدیاکانی ئێراندا بەرچاو دەکەوێ. لەو بارەوە ماڵپەڕی فارسیی "Independent" لە ڕاپۆرتێکدا وێرای ئاماژە بە تویتێکی جێگری پەرلەمانی ئێران کە لە تویتەر بڵاوی کردووەتەوە، دەنووسێت: بە بێ گیانفیدایی قاسم سولەیمانی بۆ دابینکردنی ئاسایشی عێراق سەفەری پاپا بۆ ئەو وڵاتە ممکین نەدەبوو.\nهەواڵنێریی "مهر"یش لەو بارەوە دەنووسێت: حسێن ئەمیر عەبدوڵاییان جێگری سەرۆکی پەرلەمان لە کاروباری نێودەوڵەتی لە ئەکاونتی خۆی لە تویتەر نووسیویەتی: پاپا فرانسیس گەیشتە بەغدا. بە بێ گیانفیدایی ئەبوموهەندیس، فەرماندە قاسم سلێمانێ و ئەو کەسانەی لە شەڕ لەگەڵ داعش شەهید بوون، ئێستا پاپی مەزنی ڤاتیکان نەیدەتوانی بە ئاسوودەیی بێتە ناو عێراقەوە.\nمەسجد جامعی باڵوێزی پێشووی ئێران لە ڤاتیکان لە دیمانەیەکدا لەگەڵ ماڵپەڕی "دنیای اقتصاد" لە وەڵامی ئەو پرسیارەدا کە بۆچی سەفەری پاپا بۆ عێراق گرنگە دەڵێت: گرنگیی ئەو سەفەرە لەوەدایە کە نیشان دەدات عێراق خاوەن سیستەم و حکومەتێکی مەدەنی و سەقامگیرە کە مافی پێکهاتەکان دەپارێزێ. ئەو سەفەرە بۆ هەرێمی کوردستان، شیعە و سونە، کریستیانی، ئیزدیی و سابئین و مەندانی گرنگە. هەروەها بینیمان کە هەموو گرووپ و کەسایەتییەکانی شیعە پێشوازییان لەو سەفەرە کرد. لە ڕووی ناوچەییەوە ئەو سەفەرە بۆ وڵاتانی ناوچە و هەروەها بیروڕای گشتیی زۆر بەنرخە. ئەم ناوچەیە لە دوو ساڵی ڕابردوودا لە قۆناغی تێپەڕیندایە و یەکێک لە تایبەتەمەندییەکانی ئەو قۆناغە بە تایبەت لە بەشی عەرەبی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا ئەوەیە کە پێویستە پێکهاتەکان ڕۆڵێکی گرنگتر بگێڕن و ئاسایشی زیاتریان هەبێت. لە ڕووی بیروڕای گشتیی جیهانییشەوە ئەو سەفەرە ئێجگار گرنگە. ئەمە جگە لەوەی لەو سەفەرەدا پاپا لەگەڵ مەرجعی شیعە ئایەتوڵا سیستانی دیدار و گفتوگۆ دەکات. لە بەرەی ڕۆژاواشدا ئەو سەفەرە بۆ ئەمریکا گرنگیی تایبەتی هەیە. ئەگەری زۆرە ببێتە هۆی باشتربوونی پەیوەندییەکانی نێوان حیزبوڵا و مارونییەکانی لوبنایش کە گرژیی و ناکۆکی لە نێوانیاندا هاتووەتە ئاراوە. هەروەها بە وتەی مەسجد جامعی ئەو سەفەرە بۆ خۆدی ڤاتیکانیش گرنگە. لە ڕوانگەی ئەوانەوە ئەوە تەنیا سەفەرێکی ئاسایی نییە بەڵکو دەبێتە هۆی بەرزبوونەوەی پێگەی کریستیانەکان لە عێراق و ناوچەکەدا.\nهەروەها ئەحمەد دەستمالچیان باڵوێزی پێشووی ئێران لە لوبنان لە دیمانەیەکدا لەگەڵ ماڵپەڕی "خبرگزاری دانشجو" لە وەڵامی ئەو پرسیارەدا کە هۆکاری سەفەری پاپا فڕانسیس بۆ عێراق چی بووە دەڵێت: سەفەری پاپا بۆ عێراق و دیدار لەگەڵ ئایەتۆڵا سیستانی ڕووداوێکی گرنگ بوو کە پەیامی ئاشتیی و دۆستایەتی و میهرەبانی ئایینەکانی خستە ڕوو و ڕابەرانی ئایینی کریستیانی و ئیسلام جەختیان لەوە کردەوە کە پێویستە ئاشتی و دادپەروەریی و سەقامگیریی جێگای شەڕ و ناسەقامگیری و توندوتیژی بگرێتەوە. دەستمالچیان ئاماژەی بەوە کردووە کە پێدەچێت جیهانی کریستیانی لەگەڵ ئەو ڕاستییە ڕا هاتبێت کە ئیسلام ئایینێکی کۆنی ناوچەکەیە و دیداری ئەو دوو ڕابەرە ئایینییە دەتوانێ لە داهاتوودا ببێتە هۆی جێگیربوونی ئاشتیی و سەقامگیریی لە ناوچەکە.\nبە پێچەوانەی ئەو ڕوانگەیە ماڵپەڕی زانکۆی ئازادی ئیسلامی ئێران ، لە ڕاپۆرتێکدا سەبارەت بە ئامانجەکانی سەفەری پاپا بۆ عێراق و هەرێمی کوردستان دەنووسێت: سەفەری پاپا بۆ عێراق چەندین ئامانجی شاراوەی هەیە و لە ئاراستەی بەرژوەندییەکانی وڵاتانی زلهێزدایە. هەندێ لەو ئامانجانە بریتین لە بەرزکردنەوەی پرستیژ و پێگەی کازمی لە ناوچە و لە ئاستیدا جیهانیدا چونکە زیاتر سەر بە ئەمریکایە، هەوڵەکانی پاپا بۆ ڕێگریکردن لە لاوازتربوونی پێگەی وڵاتانی ڕۆژئاوا لە عێراقدا و پاراستنی ئەو پێگەیە، پەرەپێدان بە دیسکۆرسی درۆیینەی ئاشتیخوازیی بە مەبەستی بەهێزکردنی پێگەی ئیسرائیل، پڕۆپاگەندە بە مەبەستی پەرەسەندنی ئایینی کریستیانی لە عێراق و هەوڵدان بۆ درووستکردنی ناکۆکی لە نێوان دوو حەوزەی قۆم- نەجەف.\nسەبارەت بە سەفەری پاپا بۆهەرێمی کوردستان زۆربەی ماڵپەڕە فارسەکان هەوڵیان داوە بە شێوەی وێنە و ڕاپۆرتی سەردانەکانی بۆ شوێنە ئایینییەکان ئەو هەواڵە بگوازنەوە. بەڵام لەو نێوەدا بە تایبەت ئەو وتەیەی پاپا کە " هەرێمی کوردستان ماڵی کریستیانە ئاوارەکانە" سەرنجی ڕاکێشاون. لەو بارەوە ماڵپەڕی "یورۆنیۆز" وێرای بڵاوکردنەوەی ڕاپۆرتێک سەبارەت بەو شوێنانەی پاپا سەردانی کردن دەنووسێت: پاپا لە سەفەرى بۆ هەولێر و مووسڵ ڕایگەیاند کە هەرێمی کوردستان ماڵی کریستیانە ئاوارەکانە.\n"هەواڵنێری خوێندکارانی ئێران : ایسنا" لەو بارەوە دەنووسێت: پاپا فرانسیس لە هەرێمی کوردستان و لە میانەی دیدار لەگەڵ بەرپرسانی هەرێم ڕایگەیاند کە "کوردستان ماڵی ئاوارە کریستیانەکانە" و هەر بۆیە پاپ " سوپاسی خەڵک و بەرپرسانی هەرێمی کرد بۆ ئەوەی لە کاتی پەلامارەکانی داعش لە عێراق لە ساڵی ٢٠١٤دا میواندارییان لە کریستیانەکان کرد و پشتیوانییان لێ کردن".\nماڵپەڕی "مشرق"، وێرای ئاماژە بەو خاڵە کە سەفەری پاپا بۆ هەرێمی کوردستان سەفەرێکی بێ وێنە بووە ئاماژە بەوە دەکات کە پاپا لە هەولێر ڕایگەیاند: کوردستانم لەبیر نەکردووە و لەسەر داوای ئێوە و سەرۆک وەزیران سەردانی ئێرەم کردووە. ئێوە نەک هەر لە من بەڵکو پێشوازیتان لە هەموو کریستیانەکان کردووە. ئێوە لە کاتی هێرشی داعشدا کریستیانەکانی عێراقتان پاراست و وەک برایانی خۆتان پێشوازیتان لێ کردن". ئاماژەی بەوەش کردووە کە سەرۆک بارزانی هیوای خواستووە کە سەفەرەکەی پاپ بۆ عێراق و هەرێم ببێتە هەوێنی برایەتی و پێکەوەژیانی ئاشتیخوازانە لە نێوان پێکهاتەکان و گرووپە ئایینییە جیاوازەکانی عێراقدا".\n"نسیم " دەنووسێت سەرۆکی هەرێمی کوردستان دوای دیدار لەگەڵ پاپا لە تویتێکدا نووسیویەتی: له سه‌ره‌تاى سه‌ردانیدا بۆ كوردستان، شه‌ره‌فمه‌ندم له هه‌ولێر پێشوازى له پاپا بكه‌م. پابه‌ندیى هه‌میشه‌ییمان به ئاشتى و ئازادیى ئایینى و برایه‌تى دووپات ده‌كه‌ینه‌وه. سەری ڕێز بۆ پێشمه‌رگه قارەمانەکان و ئەوانە دادەنوێنین كه بۆ ئاشتى و ئازادیى ته‌واوى عێراق گیانیان به‌خشى". لە درێژەدا دەنووسێت کە پاپا فرانسیس لە دیدار لەگەڵ بەرپرسانی هەرێمی کوردستان لە هەولێر جەختی کردەوە کە ئەو هەرێمە بووەتە ماڵی کریستیانەکان.\nماڵپەڕی "تسنیم" سەر بە سوپای پاسدارانی کۆماری ئیسلامیی سەبارەت بە سەفەری پاپا بۆ هەرێمی کوردستان دەنووسێت: نێچیرڤان بارزانی سەرۆکی هەرێمی کوردستان لە فڕۆکەخانەی هەولێر پێشوازی پاپ فرانسیس کرد. هەروەها مەسعوود بارزانی سەرۆکی پارتی دیموکراتی کوردستان لە هەولێر لەگەڵ پاپا گفتوگۆی کرد و پاشان بە بڵاوکردنەوەی تویتێک وەک ڕووداوێکی مێژوویی باسی سەفەرەکی پاپاى کرد و هەڵگری پەیامێکی گرنگە بۆ پێکەوەژیانی ئاشتیخوازانە. هەواڵگری "تسنیم" دەنووسێت کە پاپا لە لێدوانێکدا لە کلێسەی «حوش البیعه» نیگەرانی خۆی سەبارەت بە کەمبوونەوەی ژمارەی کریستیانەکان لە عێراقدا دەربڕی و وتی: کەمبوونەوەی ژمارەی کریستیانەکان لە عێراق و ناوچەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست خەسارێکی گەورەیە. پاپ هەروەها سەردانی ئەو شوێنانەی مووسڵی کرد کە داعش کاوڵی کردبوون.\nماڵپەڕی "عصر ایران" جگە لەوەی باسی سەردانی پاپا لە هەرێم و پێشوازی بەرپرسان و خەڵکی هەرێمی کردووە، ئەو هەواڵەیشی گواستووەتەوە کە بە بۆنەی سەفەری پاپا بۆ ئەو هەرێمە وێنەی پاپا لەسەر پوڵی پۆستە چاپ کراوە و لەو بارەوە دەنووسێت: وەزارەتی گواستنەوە و گەیاندنی هەرێمی کوردستان ڕایگەیاند بە بۆنەی سەفەری مێژوویی پاپا فرانسیس بۆ ئەو هەرێمە شەش پووڵی پۆستەی چاپ و بڵاو کردووەتەوە.\nبه‌بۆنه‌ى سه‌ردانى پاپا هه‌ندێك له میدیاكانى ئێران\nقاسم سلێمانیان وه‌ك پاڵه‌وانى رزگاركردنى مه‌سیحییه‌كان نیشان داوه\nهەواڵنێریی "اقتصادی ایران" بە هەڵبژاردنی سەردێڕی "پاپا بە بەشداری ١٠ هەزار کەس لە هەولێر، مەراسیمی قۆداسی بەڕێوە برد" دەنووسێت: پاپا لە هەولێردا پێشوازییەکی گەورەی لێکرا و بەرپرسانی هەرێم لە فڕۆکەخانە و خەڵک لە شەقامەکاندا پێشوازییان لێ کرد. هەروەها ئاماژە بەوە دەکات کە پاپا فرانسیس لە یاریگەی فرانسوا حەریری هەولێر مەراسیمی قوداسی ئەنجام دا کە بەشێکە لە چالاکیی ئایینیی کریستیانیی. پاپا لەو مەراسیمەدا ئاماژەی بەوە کرد کە لێرەدا زۆرێک لە برایانی ئێوە برینی توندوتیژی بەسەر جەستەیانەوە ماوەتەوە و پێویستە دڵمان پاک بێ. هەروەها وتی پشوودرێژی و میهرەبانی ئێوە وای کرد بۆ عێراق سەفەر بکەم و بۆیە سپاستان دەکەم.\nسەفەری چوار ڕۆژەی پاپا بۆ عێراق و هەرێمی کوردستان لە ڕۆژی جمعە ٥ی ئازار دەستی پێکرد و پاش دیدار لەگەڵ بەرپرسانی سیاسیی و کەسایەتییە ئایینییەکانی لە عێراق و سەردان بۆ شاری مێژوویی ئور و ئەنجامدانی مەراسیمی ئایینی لەوێ و لە بەغدا، لە کۆتا ڕۆژدا بە سەفەر بۆ هەرێمی کوردستان و سەردانی مووسڵ و قەرەقووش و هەولێر و بەڕێوەبردنی مەرسایمی قوداس کۆتایی پێهات و ئەمڕۆ دووشەمە بەغدای بەرەو ئیتالیا بەجێهێشت.\nدەرفەتی زێڕین بۆ دیدارێکی جیاواز\nماڵپەڕی "دیپلۆماسی ئێرانی" لە وتارێکدا بە ناوی "دەرفەتی زێڕین بۆ دیدارێکی جیاواز" کە لە لایەن سەید عەلی موسەوی خەلخالی نووسراوە باس لەوە دەکات کە پێویستە سەفەرەکەی پاپا فرانسیس بۆ عێراق و دیداری لەگەڵ مەرجەعی باڵای جیهانی شیعە وەک ڕووداوێکی گرنگ و دەرفەتێکی جیاواز چاوی لێ بکرێ کە دەتوانێ زۆرێک لە هاوکێشە و هاوسەنگییەکان بگۆڕێت.\nدەرفەتێکی زێڕین کە دەتوانێ دەستکەوتی زۆری بە دواوە بێت. نووسەر لە سەرەتای وتارەکەیدا باس لەوە دەکات کە بە گشتیی سەفەرەکانی پاپا زیاتر لەوەی لایەنی سیاسییان هەبێت لایەنی ئایینی و کەلتوورییان هەیە، بەڵام لەوانەیە سەفەرەکەی ئەمجارەی پاپا بۆ عێراق ڕەنگ و بۆنی سیاسیی و دیپلۆماتیکیشی هەبووبێت. ئەوەی سەفەرەکه‌ی پاپای لە سەفەرەکانی پێشوو جیا دەکردەوە، دیدارەکەی لەگەڵ عه‌لى سیستانی بوو کە لە ماڵەکەی خۆیدا لە نەجەف ئەنجام درا. لە هەموو مێژووی جیهانی شیعەدا وێنەی نەبووە کە ڕابەری کاسۆلیکەکانی جیهان کە لە ئاستی جیهانیدا جێی متمانەی کریستیانەکانە لەگەڵ مەرجەعێکی شیعە دیداری کردبێت. بۆیە ئەو دیدارە لایەنێکی جیاواز و مێژوویی لە خۆی گرت. لە لایەکی ترەوە دەکرێ بەو جۆرە تێبگەین کە ئەو دیدارە پێگەی سیستانی وەک مەرجەعێکی باڵای شیعە تا ئاستی نێودەوڵەتی بەرز کردەوە. بە واتایەکی تر ئەو دیدارە بووە هۆی ئەوەی مەرجەعی شیعە لە ئاستی نێودەوڵەتیدا پێگەیەک بە دەست بهێنێت کە پێشتر نەیبووە.\nخاڵێکی تر کات و شوێنی دیدارەکەیە. پێشتر كه‌ناڵى په‌یوه‌ندى نێوان جیهانی ئیسلام و ڤاتیکان ئەزهەر و بە گشتی لایەنی سوننە بوو. ئەوە لە حاڵێکدا بوو کە شیعەکان بە لەبەرچاوگرتنی ئەوەی کە لە جیهانی ئیسلامدا کەمینەن، هیچ کات پەیوەندییەکی ڕاستەوخۆیان لەگەڵ ڤاتیکان نەبووە. ڕابەری ڤاتیکان لە حاڵێکدا سەردانی مەرجەعی شیعی دەکات کە پێدەچێت جیهانی سوننە وەک زۆرینەی پێکهێنەری ئیسلام پێگەی پێشووی خۆی لە دەست داوە. ئەگەر ناوەندێتی جیهانی سوننە وەک سێ وڵاتی سعوودیه، میسر و عێراق ببینین بە ڕوونی دەرک بەوە دەکەین کە ئەو ناوەندە لە ئێستادا لە لاوازترین پێگەی مێژوویی خۆیدایە. لە سعوودیه محەمەد بن سەلمان گوشاری خستووەتە سەر زانایانی سوننە، دەوترێ ژمارەی زانایانی زیندانیکراوی ئەو وڵاتە گەیشتووەتە ٣٥٠ کەس و ئەوەش وایکردووە دۆخی زانایانی ئایینی لەو وڵاتەدا خراپتر لە هەموو کات بێت.\nلە وڵاتی میسردا دوای سەرکوتکردنی بەربڵاوی ئیخوان، هەم ئەو گرووپە و هەم ئەزهەر تا ڕادەیەکی زۆر پەراوێز خران. بە سەرهەڵدانی داعش لە عێراق و سووریاش و ئەو کردەوە دڕندانە و بێبەزەییانە کە لە خۆی نواند بووە هۆی ئەوەی ئەو ڕێبازە مەزهەبییە توندڕه‌وه‌یە کە پەیڕەوی لێدەکرد لە هەموو جیهانی ئیسلامدا بکەوێتە پەراوێزەوە.\nبەتایبەت کە شیعە لە شەڕی دژە داعیشدا ڕۆڵی سەرەکی گێڕا و ئەوەش وایکرد ئه‌ستێره‌ى بەختی بەرەو هەڵکشان بڕوات. بە تایبەت کە لایەنگری هەندێ لە ڕەوتە مەزهەبییە سوننەکان لە داعش بووە هۆی ئەوەی شکستی داعش، شکستی ئەو ڕەوتانەیش بە ئەژمار بێت. هەموو ئەوانە وا دەکەن بڵێین پێگەی ئەهلی سوننە لاواز بووە و ئێستا ناکرێ مەرجەعێکی بۆ وێنا بکرێ.\nبۆیە دیداری پاپا فرانسیس لەگەڵ ئایەتۆڵا سیستانی نیشاندەری ئەو حەقیقەتەیە کە جیهانی کریستیانی پێگەی مەرجەعی شیعەی وەک نوێنەری جیهانی ئیسلام بە فەرمی ناسیوە. بەو جۆرەی کە لە میدیاکانی جیهاندا بینیمان ئەو دیدارەیان وەک دیداری دوو ڕابەر و نوێنەری باڵای دوو ئایینی ئیسلام و کریستیانی وەسف کرد.\nکه‌نیسه کریستیانی بەردەوام هەوڵی داوە ئەوە نیشان بدات کە خوازیاری میانەڕەویی و کراوەیی و پەرەسەندنی گفتوگۆی نێوان ئایین و مەزهەبەکان و ئاشتیخوازە. بۆیە کاتێ پاپا خۆی سەردانی شاری نەجەف دەکات و لەگەڵ مەرجەعی باڵای شیعە دیدار دەکات نیشاندەری ئەوەیە کە که‌نیسه‌ى باڵای کریستیانی بە فەرمی دانی بە مەرجەعی شیعەدا ناوە وەک نوێنەری میانەڕەویی و کراوەیی جیهانی ئیسلام. بۆیە پێویستە سەفەرەکەی پاپا بۆ عێراق و دیدارەکەی لەگەڵ ئایەتۆڵا سیستانی وەک دەرفەتێک چاوی لێ بکرێ کە دەتوانێ هاوکێشە و هاوسەنگییەکان بگۆڕێت.\nدیدارى پاپا و سیستانى هاوسه‌نگى نێوان مه‌زهه‌به‌كانه\nجەلالی جەلالیزادە لە دیمانەیەک لەگەڵ ماڵپەڕی "دیپلۆماسی ئێرانی"دا لە ڕوانگەیەکی ئایینیی- سیاسییەوە لێکدانەوە بۆ سەفەرەکی پاپا بۆ عێراق و هەرێمی کوردستان دەکات. جەلالی زادە لەو دیمانەیەدا باس لەوە دەکات کە دیداری پاپا وعه‌لى سیستانی بە واتای هاوسەنگیی نێوان هەموو مەزهەبەکانە. جەلالی زادە دەڵێت لەوانەیە سەفەرەکی پاپا دوای چوار ڕۆژ کۆتایی پێ بێت بەڵام لێکەوتەکانی لە ماوەیەکی دوورمەودادا خۆیان نیشان دەدەن. چونکە ئەو سەفەرە دەتوانێ دەستپێکی نزیکبوونەوە و لێکتێگەیشتنی ئایین و مەزهەبەکان بێت، ئەویش لە وڵاتێکدا کە مەخابن بە هۆی ناکۆکی ئایینی و مەزهەبی بەرەو ڕووی ناسەقامگیری و تەنانەت شەڕ بووەتەوە. بۆیە سەفەری پاپا بۆ عێراق و ئەو دیدارانەی کە ئەنجامی داون لە ڕووی سیاسیی، مێژوویی، مەزهەبیی و دیپلۆماتیکەوە زۆر بە نرخن. بە وتەی جەلالی زادە سەفەری پاپا بۆ عێراق و دیداری لەگەڵ ئایەتۆڵا سیستانی هەڵگری ئەو ئاماژە گرنگەیە کە ڕابەرانی ئایینی ئێستا پێویستە وەک پێغەمبەران پەیامی ئاشتی و دۆستی و سەقامگیری و ئاسوودەیی و ئازادیان بۆ مرۆڤایەتی پێبێت. جەلالی زادە لە درێژەدا باس لەوە دەکات کە سەفەری پاپا فرانسیس بۆ عێراق و دیداری لەگەڵ سیستانی بێ گومان لێکەوتەی سیاسی، دیپلۆماتیک و تەنانەت ئەمنی زیاتری دەبێت لە بەراورد لەگەڵ سەفەرە پێشووەکانی. وێرای ئەوەی کە سەفەرەکەی پاپا بووەتە هۆی ئەوەی عێراق ببێتە سەردێڕی هەواڵەکانی جیهان. پاپا لە کاتێکدا ئەو سەفەرەی ئەنجام داوە کە عێراق تووشی قەیرانی بەرفراوان بووەتەوە. بێگومان ئەو سەفه‌رە بۆ ڤاتیکانیش گرنگیی تایبەتی هەیە، چونکە لە ڕوانگەی پاپاوە سەفەرەکەی دەبێتە هۆی بەرزبوونەوەی پێگەی کریستیانەکان لە عێراق و ناوچەدا. جگە لەوانە حکومەتی عێراق بەو سەفەرە هەوڵ دەدات ئەوە بسەلمێنێت کە سیستەم و حکومەتێکی مەدەنی و سەقامگرتووی هەیە کە مافی پێکهاتەکان دەپارێزێ.\nعەبدولڕەحیم گەواهی سەرۆکی "دەزگای توێژینەوەی ئایینەکان و جیهان" و ئەندامی ئەنجوومەنی داڕیژەرانی سیاسەتی کولتووری و پەیوەندییەکان، لە دیمانەیه‌ك لەگەڵ ماڵپەڕی "دیپلۆماسی ئێرانی" باسی ئەوە دەکات کە هەوڵەکانی پاپا دەتوانێ ڕادیکالیزم و توندڕۆیی کریستیانی و جوو بخاتە پەراوێزەوە و ببێتە هۆی نزیکبوونەوەی ئایینی ئیسلام و کریستیانی بە ناوەندێتی شیعە، چونکە پاپا هەوڵی گفتوگۆ لەگەڵ ڕەوتی میانڕۆ دەدات. بە وتەی عەبدولرەحیم گەواهی دیداری پاپا فرانسیس و سیستانی، دەستپێکی وەرزێکی نوێی گفتوگۆی نێوان ئایینەکان بوو.\nڕووداوێکی جیاواز لە مێژووی هەزار ساڵەی حەوزەی نەجەف\nسەلاحەدین خەدیو لە دیمانەى لەگەڵ ماڵپەڕی "دیپلۆماسی ئێرانی" سەبارەت بە سەفەری پاپا بۆ عێراق باس لەوە دەکات کە ڕابەری کاتۆلیکەکانی جیهان کە زیاتر لە یەک میلیارد پێڕەوی هەیە و مەرجەعێکی جیهانی بە ئەژمار دێت لەگەڵ مەرجەعی شیعەکان کە زیاتر لە دووسەد ملیۆن پێڕەوی هەیە دیداری کرد. ئەو دیدارە دەتوانێ هەنگاوێکی گەورە بێت لە ئاراستەی گفتوگۆی نێوان ئایینەکان و بە جۆرێک بەرجەستەبوونی جیهانی شیعی لە ڕەوتێکدا کە پێشتر تایبەتەمەندیی سوننە-کریستیانی بەرجەستەتر بوو. خەدیو ئەو دیدارە بە ڕووداوێکی جیاواز لە مێژووی هەزار ساڵەی حەوزەی نەجەف دەزانێت. هەروەها خەدیو باس لەوە دەکات کە لە ڕووی پلەبەندی و پێکهاتەی دەزگای ئایینییەوە، لێکچوونی نێوان جیهانی شیعە و جیهانی کاسۆلیک زیاترە لە لێکچوونی نێوان ئیسلامی سوننە و که‌نیسەی کاسۆلیک. پۆستی پاپا وەک باڵاترین پۆستی مەزهەبی کاسۆلیکەکان، بە پێی ئامۆژگارییە کریستیانییەکان جۆرێکە لە نوێنەرایەتی ئیمام و نوێنەرایەتی خودا، هەر بەو جۆرەی کە لە جیهانی شیعەدا مەرجەعەکان نوێنەری ئیمام بە ئەژمار دێن.\nماڵپەڕی هەواڵنێری "موج" لە ڕاپۆرتێکدا باس لەوە دەکات کە ئایەتۆڵا سیستانی لە دیدار لەگەڵ پاپا کۆتایی بە باسەکان سەبارەت بە ئاساییکردنەوەی پەیوەندییەکان لەگەڵ ئیسرائیل هێنا. بە پێێ ڕاپۆرتی ئەو ماڵپەڕە "شێخ عەلی نەجەفی" نوێنەر و کوڕی ئایۆتەڵا سیستانی سەبارەت بە ناوەڕۆکی قسەکانی نێوان پاپا و ئایەتۆڵا سیستانی وتوویەتی پلانی ئاساییکردنەوەی پەیوەندییەکانی نێوان عێراق و ئیسرائیل بە هیچ جۆرێ لە نەجەف پەسەند ناکرێت. مەرجەعی شیعەکانی عێراق بە ئاشکرا ڕایگەیاندووە نەتەوەی فەلەستین لەژێر گوشار و چەوسانەوەدان و هیچ جۆرە ئازادیییەکیان نییە و بە شێوەیەکی دادپەروەرانە مامەڵەیان لەگەڵ ناکرێت و لەژێر گوشاری گەمارۆی ئابووری و شەڕدان. پێویستە ڕابەڕانی ئایینی و مەعنەوی بە مەبەستی کەمکردنەوەی دەرد و ڕەنجەکان ڕۆڵی خۆیان بگێڕن و لایەنەکان بە شێوەیەکی لۆژیکیانە و حەکیمانە بجووڵێنەوە.\nپێی ڕاپۆرتێک کە ماڵپەڕی "جیهان نیوز" بڵاو کراوەتەوە، باسی ئەوە دەکات کە ئایەتۆڵا خامنەیی ڕابەری کۆماری ئیسلامی لەو ساڵانەی دواییدا هەوڵی داوە لە نێو بەرەی کریستیانی هەندێ هاوپەیمان پەیدا بکات کە وەک نموونەی سەرەکی ئامادە بە پۆتین دەکات. بە پێێ ئەو ڕاپۆرتە سەرەڕای ئەوەی پۆتین سیاسییەکی ڕۆژهەڵاتییە بەڵام کریستیانییەکی دوگمە و تەنانەت ڕووسیای سەردەمی پۆتین هەوڵ دەدات شارستانییەتێکی نوێ لە ڕێگای خوێندنەوەیەکی نوێ لە ئایینی کریستیانی دامەزرێنێت. بەرهەمی هاوکاریی نێوان کۆماری ئیسلامی و ڕووسیا لە سووریا ئەوە نیشان دەدات کە ئێران توانیویەتی ڕووسیا بەرەو بەرەی خۆی ڕاکێشێت و لە دژی داڕێژەرانی مەسیحی ڕۆژاوا و چەکدارە داعشییەکانیان بەکاری بهێنێت و دۆخێکی نوێ لە جیهانی ئیسلام و کریستیانیدا بێنێتە ئاراوە. لە دەرئەنجامەکانی ئەو هاوکارییە دەکرێ ئاماژە بە لەناوبردنی داعش لە سوریا، پاراستنی شارە مەزهەبییەکانی شیعە و لەوانە نەجەف، کەربەلا، کازمین و سامرا و گەڕاندنەوەی هێمنی و سەقامگیری بۆ عێراق بکرێت. بە وتەی ئەو ماڵپەڕە ڕابەری کۆماری ئیسلامی لەو دواییانەدا نامەیەکی بۆ پۆتین ناردووە کە پۆتین بە خێرایی وەڵامی ئەرێنی دایەوە و ئەوەش بووە سەرەتای وەرزێکی نوێ لە هاوکێشە سیاسیی و ئابوورییەکانی نێوان بەشێکی بەرچاو لە جیهانی کریستیانی کە لە ئاستی جیهانیدا خاوەن هێزە لەگەڵ جیهانی شیعە. بۆیە لەو ڕوانگەوە سەفەرەکەئ پاپا بۆ بەغدا و دیدار لەگەڵ ئایەتۆڵا سیستانی هەر درێژەی ئەو سیاسەتانەی پێشووە. بێ گومان ئەگەر داعش توانای ئەوەی هەبوایەت کە شیعە لە عێراق لاواز بکات پاپا لەگەڵ مەرجەعی شیعەکان دیداری نەدەکرد بەڵکو کریستیانە ڕادیکاڵەکان ناچاریان دەکرد دان بە داعشدا بنێت. هەر بەو جۆرەی کە ساڵانێکی زۆرە پاپاکان دان بە دەسەڵاتدارانی وەهابی سعودیادا دەنێن و مامەڵەیان لەگەڵ دەکەن.\nماڵپەڕی "الف" لە کورتە وتارێکدا لەژێر ناوی "دیداری پاپا و ئایەتۆڵا سیستانی لە قازانج یان لە دژی ئێران؟" سەرەتا باس لەوە دەکات کە دوای ئەو دیدارە میدیاکانی ئۆپۆزیسیۆنی کۆماری ئیسلامی هەوڵ دەدەن دوو جەمسەرییەک لەنێوان حەوزەی قوم و حەوزەی نەجەف و هەروەها دوو جەمسەرییەک لەنێوان ڕابەری ئێران و عةلى سیستانی دروست بکەن و ناوەڕۆک و ناسنامەیان بەلاڕێدا ببەن. بەڵام ئەوە ڕاست نییە و بە حەقیقەت حەوزەی قوم و نەجەف و سیستانی و ڕابەری ئێران یەکتری کامڵ دەکەن و تەواوکەری یەکترین.\nنووسەری ئەو کورتە وتارە باس لەوە دەکات کە بەرجەستەکردنەوەی جیاوازی نێوان نەجەف و قوم هەر دوا بە دوای ڕووخانی سەدام بە شێوەیەکی توکمە دەستی پێکرد. تەنانەت هەندێ کەس لە ناوخۆی ئێرانیش کەوتنە ئەو داوە و هەوڵ دەدەن ئایەتۆڵا سیستانی و ڕابەڕی ئێران لە بەرانبەر یەکتری دابنيَن و بۆ سەلماندنی ئەو بیرۆکەیە ئاماژە بە هەندێ پرس و لەوانە هەڵوێستی ئەو دوو ڕابەرە سەبارەت بە خۆپیشاندانەکانی ئێران و عێراق، کراوەیی مەزهەبیی و ئێستاش دیداری پاپا لەگەڵ سیستانی دەکەن.\nلە درێژەی ئەو بابەتەدا ئاماژە بەوە دەکرێ کە تەنانەت ئەگەر ئەوە قەبووڵ بکەین کە قوتابخانەی نەجەف بە شێوەی نەریتی بڕوای بە ئیسلامی سیاسیی و ویلاتی فەقيه سیاسیی نەبووە و ئێستاش نیەتی بەڵام هەرگیز نەبووەتە هۆی دووبەرەکی و سەرهەڵدانی فیتنە و ئاژاوە لە ناو ماڵی شیعە و سەرکەوتنی کوفر و وڵاتانی ستەمکار.\nسیستانی دوای داڕووخانی سەدام لە سیاسەتدا چالاک بووە. هاوکات پشتیوانی لە ڕابەری ئێران و بڕیارەکانی کردووە و ڕوانگەی خۆی سەبارەت بە پرسەکانی ڕۆژ دەربڕیوە. هەروەها چەندین جار میدیاکان باسیان لەوە کردووە کە ستایشی ڕابەری ئێرانی کردووە. لە بەرانبەردا، ڕابەری ئێرانیش بە گەلی عێراقی ڕاگەیاندووە "گوێ لە ئایەتۆڵا سیستانی بگرن. بە پێی ئامۆژگارییەکانی هەڵسوکەوت بکەن و زیاتر لێی نزیک ببنەوە".\nدیداری پاپا و سیستانی بۆ نزیکبوونەوەی ئایینەکان لە یەکتری ئەنجام دراوە و ئەوەش یەکێکە لە ئامانجە سەرەکییەکانی کۆماری ئیسلامی و بۆ ئەو مەبەستە چەندین ناوەند و ڕێکخراوەیشی دامەزراندووە و ئەو دیدارە بە تەواوەتی لەو ئاراستەیەدایە.\nئەو وتارە لە کۆتاییدا باس لەوە دەکات کە دوژمنان هیچ ڕێزێک لە مەرجەع ناگرن و تاقە هۆکاری ئەوەی کە هەوڵ دەدەن زیاتر باسی سیستانی بکەن ئەوەیە کە دووبەرەکی لە نێوان مەرجەعەکاندا دروست بکەن. لە ستایشی دیداری سیستانی لەگەڵ پاپایشدا تووشی سەرگەردانی بوون و قسەی لێکدژ دەکەن. ئەوان بە ڕظواڵەت ڕێز لە سیستانی دەگرن بەڵام ئامانجی سەرەکییان سڕینەوەی ئایینە لە سیاسەت و لە بنەڕەتدا دژی ئایین و مەرجەعەکانن و ئەو دووڕووییە تەنیا بۆ لاوازکردنی پێگەی کۆماری ئیسلامی و بیرۆکەی ویلایەتی فەقیە.\nدوای ئەوەی وەزارەتی گواستنەوە و گەیاندنی هەرێمی کوردستان ڕایگەیاند بە بۆنەی سەفەری مێژوویی پاپا فرانسیس بۆ ئەو هەرێم شەش پولی پۆستەی چاپ و بڵاو کردووەتەوە. ئەمڕۆ چوارشەممە ١٠ی ئازار هەندێ لە ماڵپەڕەکانی ئێران باس لەوە دەکەن کە چاپ و بڵاوکردنەوەی ئەو پولە هەڵوێستێکی دوژمنکارانە لە دژی ئێرانە و پێویستە وەزارەتی دەرەوەی ئەو وڵاتە ناڕەزایەتی خۆی لەو بارەوە نیشان بدات. ئەوەش بە هۆی چاپکردنی نەخشەی کوردستانی گەورە لەسەر ئەو پولە. ماڵپەڕەکانی "الف" و "همشهری ئانلاین" بە ئاشکرا بڵاوبوونەوەی ئەو پولەیان بە هەڵوێستێکی دوژمنکارانە ناو بردووە.


ئەحمەد حامد/ سوتاندنی بارەگای پارتی ڕوداوێکی هەڵە و هەرزانە بو یان کێشەی نەتەوایەتی؟!\nهەفتەی ڕابوردو کۆمەڵە کەسانێکی ڕاسپێردراو و ئامادەکراو. هەڵیان کوتایە سەر بارەگای پارتی دیموکراتی کوردوستان لە بەغداد پێشەکی ئاڵای کوردوستان/ یان داگرت و سوتاندیان و ئەوسا بارەگاکەشیان وێران کرد و سوتاندیان!!\nبیانوەکەیش ئەوەبو کە هۆشیار زێباری هێرشی کردۆتە سەر (حەشدی شەعبی).\nدوابەدوای گوتارەکەی (زێباری) ژمارەیەک لە کاربەدەستان و لایەنگرانی ـ حەشد ـ زۆر بە توندو تیژی و پڕ بە هەمو توانایان هێرشیان کردە سەر (زێباری) و تاوانباریان کرد و داوایان کرد بدرێ بە دادگا, لەهەمان کات دابە گەرمی داکۆکیان لەو هێرشەکرد و بەیەکێک لەو پایە پۆڵاییەیان دایە قەڵەم کە دەوڵەتی عێراق/ ی لەسەر ڕاگیراوە. هەرچەندە زۆر کەسی تر بە خراپی لەسەر حەشد دواون!!\nئەگەر لە تێڕوانێنێکی سیاسیانەوە لەم کێشەیە بکۆڵینەوە. ئەوا لایەنگرانی (حەشد) دو قات و سێ قات تۆڵەیان کردەوە ئەبوایە کێشەکە لێرەدا کۆتایی پێ بهاتایە.\nبەڵام وا دەرکەوت کە مەسەلەکە تەنها گوتارەکەی ـ زێباری ـ نیە بەڵکو ئەو کرا بەبیانو بۆ دەربڕینی کینەی نەتەوایەتی دژی کورد (سوتاندنە ئاڵای کوردوستان).\nئەوەی شایانی وتنە, زێباری بەناوی پارتی/ یەوە ئەو چاوپێکەوتنەی نەکردوە. واتە پارتی ڕاستەوخۆ لەم کێشەیە بەر پرس نیە تا بارەگاکەی بسوتێنرێ. هەرچەندە کەسانێک کەلەم مەسەلەیە کۆڵینەوە. ڕایان وایە کە نابێ شێوازی نەتەوایەتی بدرێتێ چونکە ئەمڕۆ عێراق لە پێش هەمو شتێکی ترەوە پێویستی بەتەبایی و ئارامی ناوخۆ هەیە... بەڵام ئەم بۆچونە دوای ڕوداوەکەیە.\nلەلایەکی ترەوە ئەمڕۆ (٢٠/١٠) بەر پرسی یەکەمی ـ حەشد ـ نەئینکاری ئەوەی کرد کە ئەو ڕوداوە بە دەست و تەگبیری ئەوان بو. نە ناڕەزایی دەرهەق بە ڕوداوەکە پیشان دا و تێکەڵی کرد لەگەڵ زۆر شتی تردا!!\nبەڵام بۆ ئەوەی بیسەلمێنین و نەی شارینەوە کە ئەو ڕوداوە ڕەنگدانەوەی ڕق و کینەیەکی پەنگ خورادوە. با بگەڕێینەوە بۆ هەڵوێستی سەرۆک وەزیرانی پێشوتری عێراق (نوری مالیکی) کە ساڵی ٢٠١٤ موچەی کارمەندانی هەرێمی بڕی بەو نیازەی کە حکومەتی هەرێم هەرەس پێ بێنێ!! ئەوەبو لە لێدوانێکی دا وتی: "ئەو پەنجەیە ئەبڕم موچەی هەرێم ئیمزا بکات"!!\nئەی هەر لەو سەردەمەدا نەبو کە بە ئاشکرا لە بەغداد سوکایەتی بەو کوردانە ئەکرا کە بەرگی کوردیان لەبەردا بو؟!\nئەی لە سەردەمی (عەبادی) دابە پشتی (حەشدی شەعبی) لە چەند قۆڵێکەوە پاش ڕیفراندۆمەکەی ٢٠١٧ هێرشی نەهێنا بۆ هەرێم بە نیازی ڕوخاندنی حکومەت؟!\nجگە لەمانەیش کاتی خۆی وا بڵاوکرایەوە کە (نوری مالیکی) (هێزی دجلە) ی بۆیە پێک هێنا کە پەلاماری هەولێر بدات بەڵام ئەوەبو داعش موسڵی داگیر کرد.\nمن دڵنیام ئەم (زامە کۆنە) لەگەڵ ئەوەش دا جاروبار (قەتماغە) ئەکات بەڵام ئەبێ ڕۆژێک لە ڕۆژان نەک هەر هەڵبداتەوە, بەڵکو ئەتەقێتەوە بەڵام ئەویش ڕۆژگار و هەل و مەرجی خۆی هەیە!!\nرەزا شـوان/ پیرۆزترین پیشە پەروەردەی منداڵانە


وۆركشۆپێكى نێودەوڵەتى لە بارەى بومەلەرزە و شێوازى دروستكردنى بينا بەڕێوەچوو - PRESS.ROOM\nوۆركشۆپێكى نێودەوڵەتى لە بارەى بومەلەرزە و شێوازى دروستكردنى بينا بەڕێوەچوو\nڕۆژى چوارشەممە ٢٠١٩/٣/٦ بەشى ئەندازيارى شارستانى لە فەكەڵتى ئەندازيارى زانكۆمان وۆركشۆپێكى نێودەوڵەتى ڕێكخست بە بەشدارى هەريەك لە زانكۆى ليشبۆنى پورتوگالى و زانكۆى ئازادى ئيسلامى ئێرانى.\nبەڕێز پ.د.وەلى مەحمود حەمەد سەرۆكى زانكۆى كۆيە وتەيەكى پێشكەشكرد، ئەمە ناوەرۆكەكەيەتى:\nبەيانيتان باش و بەخێر بێن بۆ زانكۆى كۆيە خۆشحاڵم ئەمرۆ هەمومان مێوانەكان و دۆستانمان و مامۆستايانى زانكۆى كۆيە لەم ۆورك شۆپە بە يەكەوە گفتوگۆ دەكەين .\nبەناوى خۆم و ئەندامانى ئەنجومەنى زانكۆ بەخێر هاتنى هەردوو بەڕێزان دەكەم :-\n- پرۆفيسۆرى ياريدەدەر دكتۆر ليۆناردۆ لە زانكۆى ليشبۆنى پورتگال و\n- پرۆفيسۆرى ياريدەردەر دكتۆر ئارشى سەيارى لە زانكۆى ئازادى ئيران\nهيوادارم گفتوگۆ و بابەتەكانى ئەمرۆ كە وەك لە بەرنامەكەى فاكەڵتى ئەندازيارى ديارى كراوە چڕو پڕەو تيايدا هەر چوار بەڕێز كە دوو مامۆستاى مێوان و دوو مامۆستاى زانكۆمانن (د.فارس، د. هاوكار) سوودى خۆيان بگەيەنن .\nبە پێ ى زانيارى سەرەتايى من زەوى لە رزين يان وەك زاراوەى ناوچەى كۆيە (بلە رزە) ڕوو داوێكى سروشتيە و روودانى لە ژێركۆنتيرۆل و تواناو دەستى مرۆڤ دا نيە . بەڵام گرنگە بزانرێت بۆ روو دەدا ، چۆن ڕوو دەدا ، وە ئەگەر ڕوى دا چى بكەين لە خۆپارێزى ، چەندە گرنگيشە پێش روودانى زانينى هێزى ڕوودانەكە بزانرێ .\nپێم خۆشە چۆنيەتى باشتر خۆپاراستن لە زەرەرو زيانەكانى لەم وۆرك شۆپە قسەى لەسەر بكرێت و هەڵوەستەى لەسەر بكرێت چونكە زۆر گرنگە .\nزۆر گرنگە بۆ ئێمەى مرۆڤ لەم سروشتە زانيارى تەواومان هەبێت لەسەر رووداوێك كە روودەدات و لە بێ ئاگايى بونمان كارەساتى گەورەى مرۆيى و ئابوورى ......... هتد لێ دەكەويێتەوە . ئەگەر بكرێت لەم ۆورك شۆپە ئەمە باس بكرێت ئايا مرۆڤ چەند دەستى هەيە (واتە چەندە هۆكارە بۆ روودانى بومەلەرزە) وەك ماوەيەك لەمەو بەر لە روودانى بومەلەرزەكان لە ووڵاتى ئێران هەندێك كەناڵ و دەزگاى ناوچەيى و نێو دەوڵەتى وايان بڵاودەكردەوە كە هەندێك تاقيكردنەوەو كارى دەوڵەتى هۆكار بووينە لە دروست بوونى ئەم بوومەلەرزانە . ئەمە گرنگە زانايان و پسپۆران زانيارى لەسەر بدەن و ئەگەر بۆچونێكى بێ بنەمايە راست بكرێتەوە من لە كۆتايى قسەكانم دووبارە زۆر بەخێر هاتنتان دەكەمەوە ، هيوادارم ئەم ۆورك شۆپە سودێك بگەيەنێ كە خۆم چاوەڕوانى ئەوەم .\nدەست خۆشى لە خاوەن بيرۆكەكەو ئەنجام دەران و رێكخەران و هاوكارانيان دەكەم ، كە ببورن ناتوانم ناوى هەمويان بێنم جێگاى خۆش بەختى و شانازى ئێمەن .\nهيواى سەركەوتن بۆ هەموو لايەك دەخوازم .\nكليك لێرە بكە بۆ بينينى ڤيديۆى تۆماركراوى وۆركشۆپەكە


بژارده‌کانی سه‌ر مێزی ئێران له به‌رامبه‌ر گه‌مارۆ نه‌وتییه‌که‌ی ئه‌مریکا - جام کوردی\nگه‌مارۆ نه‌وتییه‌که ئه‌گه‌رچی دوژمن له جێبه‌جێکردنی ته‌واویدا لاوازه به‌ڵام ده‌توانین به قورسترین گه‌مارۆ و سزاکانی ئه‌مریکا له دژی گه‌لی ئێران ناوی ببه‌ین له به‌ر ئه‌وه‌ی که که‌رتی ئابوری ئێران و بژێوی ژیانی هاووڵاتیانی کردووه‌ته ئامانج.\nبه گه‌مارۆی نه‌وتی، شه‌ڕه ئابورییه‌که گه‌یشتووه‌ته قۆناغی کۆتایی و دوژمنایه‌تی ئه‌مریکا له گه‌ڵ ئێرانییه‌کان و کۆماری ئیسلامی ئاشکراتر بووه.\nڕوون و ئاشکرایه که که له به‌رامبه‌ر ئه‌م هه‌موو دوژمنایه‌تی و پیلانگێڕییه، گه‌لی ئێران و ده‌سه‌ڵاتی کۆماری ئیسلامی بێده‌نگ نابن و پشت به خودای گه‌وره جارێکی دیکه دوژمن تووشی سه‌رشۆڕییه‌کی نوێ و گه‌وره‌تر له جاران ده‌که‌نه‌وه.\nئێمه چۆن ڕووبه‌ڕووی گه‌مارۆی نه‌وتی ده‌بینه‌وه؟ به واتایه‌کی دیکه بژارده‌کانی ئێمه بۆ به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی ئه‌م دوژمنایه‌تییه‌ی ئه‌مریکییه‌کان چییه؟ له سێ به‌شدا ده‌توانین ئه‌مه باس بکه‌ین:\nیه‌که‌م، ڕێگری له مسۆگه‌ربوونی ئیراده‌ی ئه‌مریکا و به‌رده‌وامی هه‌نارده‌ی نه‌وت. ئه‌مه‌ش به پێی ئه‌زموونی بێ کاریگه‌رکردنی گه‌مارۆکانی ڕابردوو، هه‌لومه‌رجی هه‌ندێک له وڵاتانی دراوسێ، کێبه‌ڕکێی نێوان هێزه ئابورییه‌کانی جیهان و پابه‌ندبوونی وڵاتانی دیکه به گه‌مارۆ تاکلایانه‌کانی واشنتنه‌وه ده‌توانێت مسۆگه‌ر ببێت. ئه‌گه‌رچی ئه‌مریکا کێشه بۆ ئێران ده‌خوڵقێنێت به‌ڵام ئه‌سته‌مه بتوانێت هه‌نارده‌ی نه‌وته‌که‌ی به خاڵی سفر بگه‌ێنێت.\nحه‌زره‌تی ئایه‌تووڵا خامنه‌یی به پێی ئه‌م ڕاستییه له هه‌فته‌ی ڕابردوو فه‌رموویان: پیلانگێڕییه‌کانی ئه‌مریکا له بواری نه‌وت ئه‌نجامێکی نابێت، ئێمه ئه‌وه‌ی که پێویست بێت و ئیراده بکه‌ین، ده‌توانین نه‌وته‌که‌مان هه‌نارده بکه‌ین، ئه‌وان وا ده‌زانن که ده‌توانن ڕێگاکانی به‌رده‌م ئێمه دابخه‌ن به‌ڵام گه‌لێکی چالاک و به‌رپرسانی ووشیار ئه‌گه‌ر هه‌وڵ و تێکۆشانی زیاتریان هه‌بێت، زۆربه‌ی ئه‌م کێشانه به ئاسانی چاره‌سه‌ر ده‌بێت.\nدووه‌م کاردانه‌وه‌ی ئێرانی ئیسلامی له به‌رامبه‌ر گه‌مارۆ نه‌وتییه‌که‌ی ئه‌مریکا به پێی فه‌رمووده‌ی ڕێبه‌ری مه‌زنی شۆڕشی ئیسلامی له چاوپێکه‌وتنه‌که‌ی به‌ڕێزیان له گه‌ڵ ژماره‌یه‌ک له کرێکاران هاتووه. به‌ڕێزیان فه‌رموویان: ئه‌وان دوژمنایه‌تی ده‌که‌ن، به‌ڵام ده‌بێت بزانن که ئه‌م دوژمنایه‌تییه بێ وه‌ڵام نابێت، گه‌لی ئێران ئه‌و گه‌له نییه که پیلانگێڕییه‌کان ببینن و وه‌ڵامێکیان نه‌بێت.\nسێهه‌مین کاردانه‌وه که گرنگترین کاردانه‌وه‌ش ده‌بێت و له‌و بڕوایه‌داین که ده‌توانێت گه‌مارۆکان بکاته ده‌رفه‌ته ئاڵتوونییه‌که‌ی پێشکه‌وتنی ئێران، ئه‌وه‌یه که ئێمه به‌و ئاسته بگه‌ین که زیاتر پشت به توانا ناوخۆییه‌کانی خۆمان ببه‌ستین.\nئه‌مه‌ش به گه‌شه‌ی وه‌به‌رهێنانی ناوخۆیی، متمانه به گه‌نجان، نوێبوونه‌وه و داهێنان و تێکۆشانی زیاتر مسۆگه‌ر ده‌بێت.\nله کۆتاییدا ده‌بێت بڵێین که کارته‌کانی ئه‌مریکا له پرۆژه‌ی گوشاری سه‌ر ئێران به‌ره‌و کۆتایی و به بێ هیچ ئه‌نجامێک ده‌ڕوات و پاش ئه‌مه‌ش سه‌رده‌می لاوازی واشنتن و ده‌سپێکی سه‌رده‌مێکی نوێی ئێرانی گه‌وره‌ی ئیسلامی ده‌بێت.


فه‌ضلی نوێژی مردوو - كوردی سۆرانی - مامۆستا كه‌مال موحه‌مه‌د ئه‌بو به‌كر\nفه‌ضلی نوێژی مردوو\nئه‌م ئه‌ڵقه‌یه به‌شی دوه‌مه له ئه‌حكامه‌كانی نوێژی مردوو، تێیدا باسی فه‌ضلی نوێژ كردن له سه‌ر مردوو، وه فه‌ضڵی به‌شداری كردن له ئاماده كردنی جه‌نازه‌و به‌ڕێ خستنی و به خاك سپاردنی كراوه.\nزۆر فه‌رمووده هاتوون ده‌رباره‌ی هاندانی مسوڵمانان بۆ ئاماده‌بوون له‌جه‌نازه‌ی مسوڵمانان دا و به‌شداری كردن له شوشتن و كه‌فن كردن و نوێژ له‌سه‌ر كردن و به‌خاك سپادنیان، وه‌له‌و فه‌رموودانه‌دا مژده‌ی ئه‌جرو پاداشتی زۆری تێدایه‌بۆ ئه‌و مسوڵمانه‌ی به‌شداری له‌و خێره‌دا ده‌كات و به‌و ئه‌ركانه هه‌ڵده‌ستێت .وه‌ئه‌و فه‌رموودانه‌ی له‌فه‌ضلی نوێژی مردوودا هاتوون ده‌كرێن به‌دوو به‌شه‌وه: به‌شیكیان مژده‌ی ئه‌جرو پاداشتیان تێدایه‌بۆ ئه‌و كه‌سه‌ی نوێژ له‌سه‌ر مردوو ده‌كات و به‌شداری له‌به‌ڕێ خستن و به‌خاك سپاردنی جه‌نازه‌ده‌كات ، وه‌به‌شه‌كه‌ی تریان مژده‌ی لێ خوش بوونیان تێدایه بۆ ئه‌و مردوه‌ی‌نوێژی له‌سه‌ر ده‌كرێت.\nیه‌كه‌م: فه‌ضڵی نوێژ كردن له‌سه‌ر مردوو:\n1- عن أبي هُرَيْرَةَ رضي الله عنه قال: قال رسول اللَّهِ-صلى الله عليه وسلم-:(( من شَهِدَ الْجَنَازَةَ حتى يُصَلَّى عليها فَلَهُ قِيرَاطٌ وَمَنْ شَهِدَهَا حتى تُدْفَنَ فَلَهُ قِيرَاطَانِ))، قِيلَ وما الْقِيرَاطَانِ؟ قال:((مِثْلُ الْجَبَلَيْنِ الْعَظِيمَيْنِ ))(1).\nواتا : ئه‌بو هوره‌یڕه-خوای گه‌وره لێی ڕازی بێت- گێڕاویه‌ته‌وه، له‌پێغه‌مبه‌ره‌وه-صلى الله عليه وسلم- فه‌رموویه‌تی: هه‌ر كه‌سێك ئاماده‌ی جه‌نازه‌ی مردوویه‌ك بێت تا نوێژی له‌سه‌ر ده‌كرێت، ئه‌وه به‌ئه‌ندازه‌ی (قیراط)یك پاداشتی بۆ ده‌نوسرێت، وه‌هه‌ركه‌سێك ئاماده‌ی جه‌نازه‌ی مردوویه‌ك بێت تا به‌خاك ده‌سپێردرێت ئه‌وه به‌ئه‌ندازه‌ی دوو (قیراط) پاداشتی بۆ ده‌نوسرێت، پرسیار كرا: دوو قیرات چه‌نده؟ پێغه‌مبه‌ر -صلى الله عليه وسلم- فه‌رمووی: به‌ئه‌ندازه‌ی دوو كێوی گه‌وره‌ن .\n2 - عن أبي هُرَيْرَةَ -رضي الله عنه - عن النبي - صلى الله عليه وسلم- قال: (( من صلى على جَنَازَةٍ ولم يَتْبَعْهَا فَلَهُ قِيرَاطٌ فَإِنْ تَبِعَهَا فَلَهُ قِيرَاطَانِ قِيلَ وما الْقِيرَاطَانِ قال أَصْغَرُهُمَا مِثْلُ أُحُدٍ )) (2) .\nواتا: ئه‌بو هوره‌یڕه-خوای گه‌وره لێی ڕازی بێت- گێڕاویه‌ته‌وه، له‌پێغه‌مبه‌ره‌وه-صلى الله عليه وسلم- فه‌رموویه‌تی: هه‌ر كه‌سێك نوێژ له‌سه‌ر جه‌نازه‌ی مردوویه‌ك بكات و له‌گه‌ڵیا نه‌ڕوات بۆ گۆڕستان ئه‌وه‌به‌ئه‌ندازه‌ی (قیراط)یك پاداشتی ده‌ست ده‌كه‌وێت، وه‌هه‌ركه‌سێك نوێژ له‌سه‌ر جه‌نازه‌ی مردوویه‌ك بكات و له‌گه‌ڵیا بڕ‌وات بۆ گۆڕستان ئه‌وه به‌ئه‌ندازه‌ی دوو (قیراط) پاداشتی ده‌ست ده‌كه‌وێت، پرسیار كرا: دوو قیرات چه‌نده؟ پێغه‌مبه‌ر -صلى الله عليه وسلم- فه‌رمووی: بچووكه‌كه‌یان به‌قه‌ده‌ر كێوی ئوحده.\n3- عن نافع قال: حُدّث ابن عمر أن أبا هريرة - رضي الله عنهم- يقول : (( من تبع جنازة فله قيراط )) ، فقال: (( أكثر أبو هريرة علينا )) فصدقت -يعني عائشة- أبا هريرة - رضي الله عنهما- وقالت: (( سمعت رسول الله صلى الله عليه وسلم يقوله))، فقال ابن عمر - رضي الله عنهما- :(( لقد فرطنا في قراريط كثيرة ))(3).\nواتا: نافيع گوتي: كاتێ ئه‌و فه‌رمووده‌ی ئه‌بوهوڕه‌یڕه‌یان - له‌فه‌ضلی نوێژی مردوو- بۆ عبد الله ی كوڕی عومه‌ر گێڕایه‌وه، گوتی: ئه‌بو هوڕه‌یڕه‌زۆری زیاد كردوه، ئنجا - ده‌رباره‌ی ئه‌وه له دایكی مسوڵمانان عائیشه-خوای گه‌وره لێی ڕازی بێت- یان پرسی، ئه‌ویش ته‌صدیقی ئه‌بو هوڕه‌یڕه‌ی كردو،گوتی گوێم له پێغه‌مبه‌ر-صلى الله عليه وسلم- وای فه‌رموه، ئنجا عبد الله ی كوڕی عومه‌ر گوتی: قیڕاتی زۆرمان له‌پاداشت له‌كیس خۆمان داوه.\nوه‌ك ده‌رده‌كه‌وێت له‌و فه‌رموودانه‌دا هاندانێكی زۆری تێدایه بۆ نوێژ كردن له‌سه‌ر جه‌نازه‌و به‌شداری كردن له‌ئاماده‌كردنیدا تا به‌خاك ده‌سپێردرێت.\nوه‌فه‌رمووده‌ی پێغه‌مبه‌ر-صلى الله عليه وسلم- : ((... وَمَنْ شَهِدَهَا حتى تُدْفَنَ فَلَهُ قِيرَاطَانِ))، ئه‌وه ده‌گه‌يه‌نێت كه‌وا به‌نوێژ كردنه‌كه قیڕاتێك پاداشت ده‌ست ده‌كه‌وێت و به‌دوا كه‌وتنی جه‌نازه‌كه‌ش تا به‌خاك ده‌سپێردرێت قیڕاته‌كه‌ی تر ده‌ست ده‌كه‌وێت (4) ، وه‌ك له‌ڕیوایه‌تێكی بوخاریدا به‌ڕوونی هاتوه كه‌پێغه‌مبه‌ر -صلى الله عليه وسلم- فه‌رموویه‌تی: (( من شهد جنازة وكان معها حتّى يصلّي عليها ويفرغ من دفنها رجع من الأجر بقيراطين )) (5)، وه‌كۆی ڕیوایه‌ته‌كان به‌ڕوونی ئه‌وه ده‌گه‌یه‌نن كه‌پاداشتی ته‌واو به‌نوێژ كردن و ئاماده‌بوون تا كۆتایی به‌خاك سپاردن وه‌ده‌ست ده‌كه‌وێت (6).\nوه‌قیڕاتیش ئه‌ندازه‌یه‌كی گه‌وره‌یه له پاداشت، له لاي خواي گه‌وره دیاری كراوه، به‌ڵگه‌ش له‌سه‌ر گه‌وره‌یی ئه‌و پاداشته ئه‌وه‌یه كه پێغه‌مبه‌ر -صلى الله عليه وسلم- به‌كێوێكی گه‌وره‌ی چواندوه، واتا به ئه‌ندازه‌ی كێوێك سه‌نگی هه‌یه(7).\nحافزی ئیبن و حه‌جه‌ر -ڕه‌حمه‌تی خوای لێ بێت- فه‌رموویه‌تی: لێره‌دا مه‌به‌ست له‌فه‌ضڵی نوێژ كردن له سه‌ر مردوو و ئاماده‌كردني و به‌خاك سپاردني دياری كردنی ئه‌جرو پاداشت و هاندانی مسوڵمانانه‌بۆی نه‌ك دياری كردنی حوكم، وه‌لێره‌دا فه‌ضل له‌به‌رامبه‌ر واجیبدا نه‌هاتوه، چونكه نوێژ كردن له‌سه‌ر مردو و كفن كردن و به‌خاك سپاردنی له‌واجیباته نه‌ك له‌فه‌ضائیل (8) .\nدووه‌م: ئه‌و پاداشته‌ی به مردوو ده‌گات به هۆی نوێژ كردن له‌سه‌ری:\nله‌چه‌ندان فه‌رمووده‌ی ڕاستدا هاتوه كه‌نوێژ كردن له‌سه‌ر مردوو وه‌ك شه‌فاعه‌ت بۆ كردنی وایه، وه‌تا ژماره‌ی نوێژ كه‌ران زیاتر بێت باشتره بۆ مردوه‌كه، وه‌له‌و فه‌رمودانه‌ی له‌و باره‌یه‌وه هاتوون:\n1 - عن ابن عباس رضي الله عنه قال : سمعت رسول الله - صلى الله عليه وسلم- يقول:(( ما من رجل مسلم يموت فيقوم على جنازته أربعون رجلاً، لا يشركون بالله شيئاً إلاّ شفّعهم الله فيه )) (9).\nواتا: ئيبن و عه‌باس خوای گه‌وره لێی ڕازی بێت- گێڕاویه‌ته‌وه: گوێم له‌پێغه‌مبه‌ر -صلى الله عليه وسلم- بوو فه‌رمووی: هه‌ر مردوویه‌كی مسوڵمان چل كه‌سی یه‌كتا په‌رست- كه‌هیچ هاوبه‌شێك بۆ خوا دانانێن- نوێژ له‌سه‌ر جه‌نازه‌كه‌ی بكه‌ن خوای گه‌وره ده‌یانكاته تكا كار بۆ مردوه‌كه‌و تكایان لێ وه‌رده‌گرێت .\n2- عن عائشة رضي الله عنها عن النبي -صلى الله عليه وسلم- قال: (( ما من ميّت تصلّي عليه أمّة من المسلمين يبلغون مئة كلّهم يشفعون له، إلاّ شفعوا فيه )) (10).\nواتا: دایكی مسوڵمانان عائیشه خوای گه‌وره لێی ڕازی بێت- له‌پێغه‌مبه‌ره‌وه صلى الله عليه وسلم- گێڕاویه‌ته‌وه كه فه‌رموویه‌تی: هه‌ر مردویه‌ك كۆمه‌ڵێك له مسوڵمانان نوێژی له‌سه‌ر بكه‌ن ژماره‌یان بگاته سه‌د كه‌س هه‌موویان تكای بۆ بكه‌ن خوا تكاكه‌یان لێ وه‌رده‌گرێت .\n3- عن مالك بن هبيرة قال: قال رسول الله -صلى الله عليه وسلم-:(( ما من مسلم يموت فيصلّي عليه ثلاثة صفوف من المسلمين إلاّ أوجب )) (11). واتا:مالیكی كوڕی هوبه‌یڕه خوای گه‌وره لێی ڕازی بێت- له‌پێغه‌مبه‌ره‌وه صلى الله عليه وسلم- گێڕاویه‌ته‌وه كه فه‌رموویه‌تی: هه‌ر مسوڵمانێك بمرێت و سێ ڕیز له مسوڵمانان نوێژی له‌سه‌ر بكه‌ن به‌هه‌شتی بۆ واجیب ده‌بێت.\nئیمامی نه‌وه‌وی-ڕه‌حمه‌تی خوای لێ بێت- ده‌رباره‌ی ژماره‌و ڕیزی ئه‌و نوێژ كه‌رانه‌ی كه‌تكایان وه‌رده‌گیرێت بو مردوو- گوتویه‌تی: هه‌ندێ له‌زانایان ده‌رباره‌ی ئهو‌فه‌رموودانه گوتویانه:\nئه‌و فه‌رموودانه وه‌ڵامی پێغه‌مبه‌ر صلى الله عليه وسلم- بوون بۆ چه‌ند كه‌سێكی جودا كه‌پرسیاریان لێ كردوه، وه‌ده‌گونجێ پێغه‌مبه‌ر صلى الله عليه وسلم- له‌لایه‌ن په‌ره‌ردگاره‌وه ئاگادار كرابێته‌وه به‌قبوڵ بوونی شه‌فاعه‌تی سه‌د كه‌س ئه‌ویش به مسوڵمانانی ڕاگه‌یاندبێ، ئینجا ئاگادار كرابێته‌وه‌به‌قبوڵ بوونی شه‌فاعه‌تی چل كه‌س ئه‌ویش به‌مسوڵمانانی ڕاگه‌یاندبێ، ئینجا ئاگادار كرابێته‌وه به‌قبوڵ بوونی شه‌فاعه‌تی سێ ڕیز له‌نوێژ كه‌ران - هه‌ر چه‌ند ژماره‌شیان كه‌م بێت- ئه‌ویش به‌مسوڵمانانی ڕاگه‌یاندبێ (12).\nوه‌ده‌گونجێ بگوترێت: هه‌واڵ دان به‌قبوڵ بوونی شه‌فاعه‌تی سه‌د كه‌س ئه‌وه ناگه‌یه‌نێت كه‌شه‌فاعه‌تی كه‌متر له‌سه‌د وه‌رناگیرێت،وه‌هه‌واڵ دان به‌قبوڵ بوونی شه‌فاعه‌تی چل كه‌س ئه‌وه ناگه‌یه‌نێت كه‌شه‌فاعه‌تی سێ ڕیز وه‌رناگیرێت- كه ژماره‌یان له‌چل كه‌س كه‌متر بێت-، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌وه مه‌فهومی ژماره(مفهوم العدد)ه،و جه‌ماوه‌ری زانایانی ئوسوڵیش مه‌فهومی ژماره به به‌ڵگه وه‌رناگرن.\nبه‌و پێ یه هه‌موو فه‌رمووده‌كان كاریان پێ ده‌كرێت و شه‌فاعه‌ت به‌حه‌دی ئه‌دنا حاسڵ ده‌بێت له‌و سێ شتانه‌ی باسكران (سه‌د كه‌س، یان چل كه‌س، یان سێ ڕیز) (13).\nله‌خوای گه‌وره داواكارم ته‌وفیقمان بدات بۆ هه‌موو كارێكی خه‌یرو به‌ئیمانه‌وه‌بمانمرێنێ و بمانخاته به‌ر شه‌فاعه‌تی پیاو چاكان، ئامین.\nوه‌تا ئاڵقه‌ی داهاتو به‌خوای گه‌وره‌تان ده‌سپێرم.\n7ی جومادی دوه‌می ساڵی 142٩ كۆچی\n(١) ئيمامي بوخاري له‌صحیحی خۆیدا گێڕاویه‌ته‌وه، له(كتاب)ی: (الجنائز) له(باب): (من انتظر حتى تدفن...)، به‌ژماره‌ی: (1994)، وه ئيمامي موسليم له‌صحیحی خۆیدا گێڕاویه‌ته‌وه، له(كتاب)ی: (الجنائز)، له(باب)ی: (فضل الصلاة على الجنازة)، به‌ژماره‌ی:(2186) .\n(2) ئيمامي موسليم له‌صحیحی خۆیدا گێڕاویه‌ته‌وه، له(كتاب)ی: (الجنائز)، له(باب)ی: (فضل الصلاة على الجنازة)، به‌ژماره‌ی:(2189) .\n(3) ئيمامي بوخاري له‌صحیحی خۆیدا گێڕاویه‌ته‌وه، له(كتاب)ی: (الجنائز) ، له(باب): (فضل اتباع الجنائز) به‌ژماره‌ی: (1273) .\n(4)بڕوانه: شرح صحيح مسلم (7/16). (5) ئيمامي بوخاري له‌صحیحی خۆیدا گێڕاویه‌ته‌وه، له(كتاب)ی: (الإيمان) ، له(باب): (إتباع الجنائز ) به‌ژماره‌ی: (47).\n(6)بڕوانه: شرح صحيح مسلم (7/16).\n(7)بڕوانه : فتح الباري (3/253).\n(8)بڕوانه هه‌مان سه‌رچاوه(3/252).\n(9) ئيمامي موسليم له‌صحیحی خۆیدا گێڕاویه‌ته‌وه، له(كتاب)ی: (الجنائز)، له(باب)ی: (من صلى عليه مائة)، به‌ژماره‌ی:(2196) .\n(10) ئيمامي موسليم له‌صحیحی خۆیدا گێڕاویه‌ته‌وه، له(كتاب)ی: (الجنائز)، له(باب)ی: (من صلى عليه مائة)، به‌ژماره‌ی:(2195) .\n(11) ئيمامي أبو داود له‌سونه‌نی خۆیدا گێڕاویه‌ته‌وه، له(كتاب)ی:(الجنائز) ، له(باب)ی:(الصفوف على الجنازة)،به‌ژماره‌ی:(2769)، وه‌ئيمامي تيرموزی له‌سونه‌نی خۆیدا گێڕاویه‌ته‌وه، له(كتاب)ی: (الجنائز)، له(باب)ی: (ما جاء في الصلاة على الجنازة)،به‌ژماره‌ی:(985). وئيمامي ابن ماجة له‌سونه‌نی خۆیدا گێڕاویه‌ته‌وه، له(كتاب)ی:(الجنائز) ، له(باب)ی: (ما جاء فيمن صلّى عليه جماعة)، به‌ژماره‌ی: (1485) ، بلفظ: (( ما صف صفوف ثلاثة من المسلمين على ميت إلا أوجب)).\n(12) بڕوانه: شرح صحيح مسلم (7/20-21).\n(13) بڕوانه: هه‌مان سه‌رچاوه(7/21).


Diplomatic Magazine | توركیا گره‌و له‌سه‌ر زلهێز بوونی خۆی ده‌كات\nتوركیا گره‌و له‌سه‌ر زلهێز بوونی خۆی ده‌كات\nسه‌رۆك كۆماری توركیا به‌رده‌وامه له‌سه‌ر سه‌ركێشیه‌كانی و هه‌نگاوه‌كانی بۆ ده‌ستوه‌ردان له وڵاتانی ڕۆژهه‌ڵات،دوای ده‌ستوه‌ردانی له كاروباری سوریا و عیراق و چه‌ندین وڵاتی دیكه، ئێستا به هێزی سه‌ربازی ده‌یه‌وێت بوونی خۆی له لیبیا به‌شه‌رعی بسه‌لمێنێت، ئه‌م هه‌نگاوه‌ی توركیا سه‌ره‌تایه‌ك ده‌بێت بۆ قه‌یرانێكی دیكه‌ی ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست له هه‌مان كاتدا گره‌و كردنه له‌سه‌ر زلهێز بوون و باڵا ده‌ستی یان دۆڕان و بچووك بوونه‌وه‌ی وڵاته‌كه‌ی.\nتوركیا و حكومه‌تی وفاقی نیشتیمانی لیبیا دوو ڕێكه‌وتنامه‌یان ئیمزا كردووه، یه‌كه‌میان ده‌رباره‌ی لایه‌نی ئه‌منی و سه‌ربازیه‌وه و ئه‌وی دیكه‌شیان ده‌رباره‌ی بواری ده‌ریاییه، ئه‌م ڕێكه‌وتنامانه له میانه‌ی سه‌ردانی فایز سه‌راج سه‌رۆكی حكومه‌تی وفاق بۆ ئه‌سته‌نبوڵ و چاوپێكه‌وتنی له‌گه‌ڵ ره‌جه‌ب ته‌یب ئه‌ردۆگان سه‌رۆك كۆماری توركیا هات.\nئامانج و مه‌به‌ستی توركیا له بوونی له لیبیادا: توركیا له به‌ستنی ئه‌م ڕێكه‌وتنامه‌یه‌دا چه‌ند ئامانجێكی گرنگ به‌ده‌ستده‌هێنێت، كه خۆی له‌لایه‌نی سیاسی و ئابوری و سه‌ربازی ده‌بینێته‌وه: له ڕووی سیاسییه‌وه توركیا نایه‌وێت ئه‌زمونی میسر له لیبیا دووباره ببێته‌وه، خه‌لیفه حه‌فته‌ر ببێت به عه‌بدولفتاح سیسیه‌كی دیكه، هه‌روه‌ها ده‌یه‌وێت به هه‌ر شێوه‌یه‌كه ئیخوانی لیبیا بكاته باڵاده‌ست و فه‌رمانڕه‌وا، بۆ ئه‌مه‌ش چه‌ندین جار په‌یوه‌ندی به لایه‌نی تونسیه‌وه كردووه و بۆ هه‌مان مه‌به‌ست گفتوگۆی له‌گه‌ڵ كردوون، هه‌روه‌ها چوونی توركیا بۆ لیبیا خه‌ونی له‌مێژینه‌ی ئه‌ردۆگانه، چونكه ده‌یه‌وێت به هاوكاری كردنی حكومه‌ته‌كه‌ی سه‌راج دووباره عوسمانیه‌كی نوێ زیندوو بكاته‌وه و ئیسلامی سیاسی ئیخوانی بكاته فه‌رمانڕه‌وا و گوێڕایه‌ڵی خۆی،هه‌روه‌ها به‌شه‌رعیش بوونی خۆی له‌و ولاته بسه‌لمێنێت و سنور و ده‌سه‌ڵاتی ده‌گاته میسر و وه‌ك سوكایه‌تی و فشارێكیش دژی ئه‌و وڵاته به‌كاریده‌هێنێت.\nله ڕووی ئابوورییه‌وه و به‌ده‌ستهێنانی وزه، توركیا وڵاتێكه كه خاوه‌نی وزه نیه ، ساڵانه بۆ دابین كردنی له 95%ی وزه بڕی 50 ملیار دۆلار خه‌رج ده‌كات،بۆیه توركیا ده‌یه‌وێت ئه‌و پاره زۆره‌ی له وزه‌دا خه‌رجی ده‌كات كۆتایی پێبهێنیت و به‌شێوه‌یه‌كی هه‌رزانتر له لیبیا ده‌ستی بكه‌وێت، هه‌روه‌ها به پێی ڕێكه‌وتنی ساڵی 1982 توركیا خاوه‌نی ته‌نها 12 میلی سنوری ده‌ریاییه، له‌وه‌ش خراپتر ئه‌و مه‌ودایه هیچ وزه‌یه‌كی تێدا نیه، بۆیه توركیا به ڕێك كه‌وتنی له‌گه‌ڵ لیبیا ده‌یه‌وێت سنوری ده‌ریایی خۆی فراوان بكات بۆ نزیكه‌ی 200 میل وزه‌شی ده‌ست بكه‌وێت، به‌تایبه‌ت ئه‌و ناوچه‌یه‌ی ده‌كه‌وێته سێگۆشه‌ی نێوان قبرس و ئیسرائیل و یۆنان،كه سه‌رچاوه‌یه‌كی باشی نه‌وت و غازه.\nله‌ڕووی سه‌ربازیه‌وه، بوونی هێزی سه‌ربازی توركیا له لیبیا، واته باڵاده‌ستی ئه‌نكه‌ره له وڵاتێكی دیكه، كه شوێنێكی ستراتیژی هه‌یه و كه‌وتۆته نێوان ئاسیا و ئه‌فریقا، توركیا به‌بونی سه‌ربازی له‌و وڵاته‌دا ده‌توانێت زیاتر قسه‌ی له‌سه‌ر كێشه هه‌رێمیه‌كان هه‌بێت و وه‌ك زلهێزێك سه‌یر بكرێت، ئه‌مه جگه له‌وه‌ی هه‌موو كات به هێزێكی زیاتره‌وه دژی میسر و ئیمارات و سعودیه ده‌وه‌ستێت،بۆ ململانێی ئه‌مریكا و روسیاش ده‌توانێت وه‌ك كارت به‌كاری بهێنێت و درێژه به باڵا ده‌ستی خۆی ده‌دات.\nلیبیا شانۆیه‌كی كراوه بۆ هه‌موو لایه‌نه‌كان: واشنت له‌م دوایانه‌دا به ئاشكرا هه‌ڵوێستی خۆی له‌سه‌ر دۆخی لیبیا ده‌ربڕی و دژایه‌تی خۆشی له هاوكاری كردنی ڕوسیا بۆ خه‌لیفه حه‌فته‌ر ده‌ربڕی، بۆیه نایه‌وێت مۆسكۆ ڕاسته‌وخۆ بچێته ناو جه‌نگی لیبیاوه، هه‌روه‌ها چاودێران وای بۆ ده‌چن كه واشنتن گڵۆپی سه‌وزی بۆ توركیا هه‌ڵكردووه، كه دژی خه‌لیفه حه‌فته‌ر بجه‌نگێت،ئه‌مه‌ش ئاماژه‌یه‌كی ڕوونه كه ئه‌مریكا دژی بوونی ڕوسیا و هه‌نگاوه‌كانیه‌تی له ناوچه‌ی ده‌ریای ناوه‌راست.\nئه‌وه‌ی لێره‌دا ڕوونه ئه‌وه‌یه، كه ناكۆكی و ململانیه‌كی توند له نێوان ئه‌مریكا و ڕوسیادا هه‌یه، توركیا ده‌یه‌وێت ده‌ستی درێژی مۆسكۆ له ناوچه‌كه ببرێت، كه سه‌ده‌یه‌كه بوونی هه‌یه، ئه‌مریكاش ده‌یه‌وێت توركیا له دژی روسیا هانبدات و به‌كاریبهێنێت، به‌ڵام ئه‌م كاره هه‌روا ئاسان نیه، چونكه توركیا نایه‌وێت له‌گه‌ڵ ڕوسیادا به‌ریه‌ك بكه‌ون، چونكه له سوریا هاوپه‌یمانیه‌تی ، ئه‌مه جگه له‌وه‌ی ڕێكه‌وتنی سه‌ربازی له نێوانیاندا هه‌یه و سیسته‌می موشه‌كی (s400) لێكریوه، ئه‌مه جگه له‌وه‌ی ئه‌گه‌ر له دانوستانه‌كانی له‌گه‌ڵ ئه‌مریكادا شكستی هێنا بۆ كڕینی فرۆكه‌ی ئیف 35، ئه‌وا ناچارده‌بێت له ڕوسیا فرۆكه‌ی جه‌نگی سوخۆی 35 و 57 بكرێت، هه‌روه‌ها لێكتێگه‌یشتنێك له نێوان ئه‌نكه‌ره و مۆسكۆدا هه‌یه كه به پرۆژه‌ی (south stream 2) ناسراوه، كه روسیا له ڕێگای توركیاوه غاز ڕه‌وانه‌ی ئه‌وروپا ده‌كات، له‌به‌رئه‌م هۆكارانه به هیچ شێوه‌یه‌ك توركیا نایه‌وێت له لیبیا به‌ریه‌ككه‌وتنی له‌گه‌ڵ روسیادا هه‌بێت.\nلیبیا بۆته مه‌یدانێكی كراوه بۆ وڵاتانی زلهێز ، ئه‌وان له‌وێ درێژه به ململانێكانیان ده‌ده‌ن، روسیا و ئه‌مریكا و فه‌ره‌نسا و ئیتالیا و میسر و ئیمارات و توركیا، هه‌ریه‌كه‌یان به مه‌به‌ستێك له‌وێن و بۆ به‌رژه‌وه‌ندی خۆیان هه‌وڵده‌ده‌ن. رێككه‌وتنی نێوان توركیا و لیبیا توڕه‌یی كۆمه‌ڵگه‌ی نێوده‌وڵه‌تی به‌دوای خۆیدا هێنا: ئه‌و ڕێكه‌وتنامه‌یه كه له نێوان توركیا و حكومه‌ته‌كه‌ی سه‌راج ئیمزا كرا، هه‌ر زوو كاردانه‌وه‌ی میسر و چه‌ند وڵاتێكی دیكه‌ی به‌دوای خۆیدا هێنا،میسر بۆ ئه‌وه‌ی ڕێگری له جێبه‌جێ كردنی بكات، له‌گه‌ڵ ئه‌و وڵاتانه‌ی كه دژی ڕێكه‌وتنامه‌كه بوون كه‌وتنه جوڵه، بۆیه سامح شوكری وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ی میسر له‌گه‌ڵ نیكۆڵاس دنیاس وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ی یۆنان و خریستۆدۆلیدس وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ی قوبرس ڕێكه‌وتن كه ، ئه‌و رێكه‌وتنامه‌یه هیچ كاریگه‌ریه‌كی یاسایی نابێت، به‌هیچ شێوه‌یه‌كیش ناهێڵن كار بكاته‌سه‌ر مافه‌كانیان له كه‌ناره ئاوییه‌كانی ده‌ریای ناوه‌ڕاست.\nئه‌وه‌ی ئێستا له لیبیا ده‌گوزه‌رێت جه‌نگێك و ململانیه‌كه له نێوان زلهێزه نێوده‌وڵه‌تی و هه‌رێمیه‌كان، كه‌به‌هۆی به‌رژه‌وه‌ندی سیاسی و ئابوری و ستراتیژیه‌وه سه‌ری هه‌ڵداوه، ئه‌وان دوای سوریا هاتونه‌ته لیبیا و له‌وێ درێژه به‌م جه‌نگه ده‌ده‌ن، بۆیه جه‌نگێكی كراوه‌یه به ده‌ستی ئه‌جێندای ده‌ره‌كی ، چه‌ند لایه‌نێك ململانیكانیان هێناوه‌ته لیبیا (میسر و ئیمارات وه‌ك ڕووبه‌ڕووبونه‌وه‌ی ئیخوانی قه‌ته‌ر و توركیا سه‌یری ده‌كه‌ن، فه‌ره‌نسا و ئیتاڵیا له‌گه‌ڵ روسیا دژی ئه‌مریكا ململانێ ده‌كه‌ن).\nهه‌رچی په‌یوه‌ست به توركیاشه، ئه‌وا بۆ توركیا سه‌ركێشیه‌كی گه‌وره‌یه، خۆ خزاندنه ناو ململانێیه‌كی نێوده‌وڵه‌تی زلهێزه‌كانه، ئه‌گه‌ر سه‌ركه‌وتوو بوو، ئه‌وا ئه‌ویش وه‌ك ئه‌مریكا و ڕوسیا و فه‌ره‌نسا ده‌بێته وڵاتێكی زلهێز و حساب بۆ كراو، به پێچه‌وانه‌شه‌وه ئه‌گه‌ر نه‌یتوانی سه‌ركه‌وتوو بێت، ئه‌وا نه‌ك ناتوانێت ده‌وڵه‌تی عوسمانی دروست بكاته‌وه، به‌ڵكو دووباره ده‌بێته‌وه به پیاوه نه‌خۆشه‌كه، ته‌نها به‌كارده‌هێنرێت و به زیانێكی زۆری سیاسی و ئابووری و ستراتیژی و سه‌ربازی لێی ده‌رده‌چێت.


سیاسەت بێجگە لەوەی ھونەری ڕێکخستنی کۆمەڵگەو داودەزگاکانی دەوڵەتە ھەرواش پاراستنی سنورو سەرەوری نەتەوەو خاکیشە بەڕووی دراوسێ و ھەرھێزێکی دەرەکیشدا.\nمەخابن سیاسەت لە ھەرێمی کوردستان ڕێچکە باوەکەی بەزاندوەو ڕێچکەیەکی زۆر تایبەت بەخۆی گرتووە کە لە شکڵ و لە ھەناویا لە ھیچ شوێنێکیتر ناچێت بەجۆرێک ھونەری ڕێکخستن گۆڕاوە بۆ تێکدان، ھونەری شکۆپارێزی بۆ بودەڵەکردن، ھونەری دروست کردنی تاک بۆ تێکشکان، ھونەری سنورپارێزی بۆ بەدەستەوەدان، ھونەری خزمەتگوزاری بۆ تێھەڵدان و ھونەری بیروڕای جیاواز بۆ کووچی زیندان.\nھەندێ جار پارچەیەک کوتاڵ ئەکرێ بە پینەی پۆشاکێکی دڕاو بەڵام چەند وردیش بکرێ پینە ھەر پینەیەو پۆشاکی دڕاویش ھەرگیز وەک خۆی لێنایەتەوە.\nئەوەی ئێستا لە باشوری کوردستان ئەگوزەرێ ھەمان ئەو نمونەیەی سەرەوەیە، بەنیازن بە پارچەیەک پەڕۆی چورا ڕەنگ دەلاقە گەورەگە داپۆشن و پارچەیەک پەرۆکی لاکێشە بدەن بەچاوی خەڵکیدا و ڕاوەدوونان و دەستگیرکردنی سیاسی و داخستنی سینەمایەک بۆ قەدەغەکردنی فیلمێک و کۆکردنەوەی چەند پەرتوکێکی دیاری کراو ...ھتدی لەبیری خەڵک پێببەنەوە!\nھەڵکردنی ئاڵای کوردستان ھیچ خواستێکی نیشتمانی بەرز ڕاگرتنی شکۆی نەتەوەی کورد لە کەرکوک و جەخت کردنەوەی کوردستانی بوونی ئەو شارەی لە پشتەوە نیە بەڵکو ھەر زوو بەزوو مەرامی ڕێپێدانی ھەڵکردنی ئەو ئاڵایە ڕوون و ئاشکرا بۆوە کە ئەو کارە بۆ لەبیربردنەوەی ھەڵکوتانە سەر پارتی کرێکارانی کوردستانە لە ھەرێم و بە دیاری کراوی لە سلێمانی لە ئێستایا.\nکلتوری خۆ بەدەستەوەدان و گوێڕایەڵی دوو پارتە سەوزو زەردەکەی ھەرێمی کوردستان بەجۆرێکە کە ھیچ یەکێک لە داگیرکەرانی مێژووی کوردستان دوو نوبوون و دوو دڵیش ناکەن لەھەر داوایەک و ھەر سیاسەتێک کە لە بەرژەوەندی خۆیانبێ و بیانەوێ لەو بەشە "نیمچە ئازاد"ەی کوردستانا جێبەجێی بکەن ئەگەرجی پاسەنگی ئەو کارە خوێنی چەندین لاو پیرو مناڵی کوردیشبێ یان داخستنی بارەگاو داخستنی حیزب و دەستگیرکردنی سیاسیش بێت.\nھیچ کاتێک خەڵک بە کردنەوەی فڕۆکەخانەی سلێمانی دڵخۆش نابن ئەگەر باجەکەی دەستگیرکردن سیاسی و تەسلیم کردنی کلیلی خوودی شارەکەبێ بە دوژمن لە کاتێکا کە کردنەوەی فڕۆکەخانە بۆ خۆشگوزەرانی ھاوڵاتیان نیە بەڵکو بۆ کارئاسانی بازرگانە سیاسیەکان و ھەناردەو ھاوردەکردنی کاڵایە بۆ قازانجی زیاترو ئاسانکاری زیاتر کە لەوانەیە باڵادەستانی سلێمانی ئەو کارەیان لەڕێی فڕۆکەخانەی ھەولێرەوە بۆنەچێتە سەر چونکە وەک ئەزانرێ ئەوان ھەر ڕکابەری سیاسی نین بەڵکو ڕکابەری بازرگانیشن.\nھیچ کاتێک کوردانی کەرکوک بە ھەڵکردنی ئاڵایەک دڵخۆش نابن کە ڕەنگە سوورەکەی خوێنی ئەو گەنجانەبێ کە ١٦ی ئۆکتۆبەرا کران بە قوربانی، ڕەنگە سەوزەکەی ئەو دۆلارانەبێ کە ئەخزێنە گیرفانی بەرپرسانی خاک و خۆفرۆشەوە، ڕەنگە زەردەکەی شەرمەزاری پاشەکشێکردنبێ لە ئازادی و ڕەنگە سپیەکەشی ھەڵکردنی ئاڵای سپی خۆڕادەستکردنبێ.\nپارچەیەک پەڕۆ ھیچ لە ئازاری خۆبەدەستەوەدان و دۆڕان ناشکێنێ کە ئێمە لەناخەوە گەمارۆدراین و نەخشەی وڵاتمان لە دڵمانا پێئەنێژن ھەربۆیە تکایە لەبری ھەڵکردنی تاکە ئاڵایەك کۆی ئاڵاکان بۆ نیوە داگرن.


نەوزادى موهەندیس: خوێندنەوەیەک بۆ هەردوو ڕاپۆرتى ووردبینیکردنى کۆمپانیاى دیلۆیت. – WtariKurd\nنەوزادى موهەندیس: خوێندنەوەیەک بۆ هەردوو ڕاپۆرتى ووردبینیکردنى کۆمپانیاى دیلۆیت.\n– Posted on 2018-08-07بابەتی: ئابوری\nخوێندنەوەیەک بۆ هەردوو ڕاپۆرتى ووردبینیکردنى کۆمپانیاى دیلۆیت، بۆ بەرهەمهێنان و هەناردەکردن و فرۆشتنى نەوتى هەرێمى کوردستان.\nلەلایەن حکومەتى هەرێمى کوردستانەوە لە 16/10/2016دا، ڕێگەدرا بە کۆمپانیاى دیلۆیت بۆ ووردبینیکردنى پڕۆسەى بەرهەمهێنان و هەناردەکردن و بەکاربردن و فرۆشتن و خەرجى و داهاتى نەوتى هەرێمى کوردستان. بۆ ئەو مەبەستەش گرێبەستێکیان لەگەڵدا واژۆ کردن، بەمەبەستى دەرخستن و شەفافکردنى ئەو پڕۆسە گرنگە لەهەرێمى کوردستاندا، کە زۆرترین ڕەخنە و گلەیى لەسەر دروست بوە هەر لەسەرەتاى دەستپێکردنى سیاسەتى فرۆشتنى نەوتى کوردستان بە سەربەخۆیانە و بێ گەڕانەوە بۆ بەغداد لە مانگى 5/2014وە.\nبەو مەبەستە کۆمپانیاى ((دیلۆیت Deloitte و Eernst و Young ) بۆ ووردبینى و ڕاوێژکارى. هەستاوە بە کارى ووردبینى کردنى ئەو پڕۆسەیە لەساڵى 2017دا و دواى نزیکەى 1 ساڵ و 2 مانگ.\nیەکەم ڕاپۆرتى خۆى لە ڕێکەوتى 13 کانونى دووەمى 2018دا بڵاوکردەوە.\nئەنجامى ووردبینی بۆ 6 مانگى یەکەمى ساڵى 2017 واتە لە 1/1 تا 30/6/2017. بەم شێوەیەى لاى خوارەوە بوە:\n1- کۆى هەناردەکردنى نەوت لە ڕێگەى ( بۆرى و تانکەر و بۆ پاڵاوگەکانى ناوخۆ و بۆ بەرهەمهێنەران و بۆ بەکارهێنانى ناوخۆش) بریتیە لە 110852276 بەرمیل نەوتى خاو.\n2- کۆى بڕى نەوتى فرۆشراو بە بۆرى بریتیە لە 95937107 بەرمیل نەوتى خاو.\n3- کۆى داهاتى ئەو بڕە نەوتە بە بۆرى بریتیە لە 3961951095 دۆلارى ئەمریکى\n4- تێکڕاى نرخى 1 بەرمیل نەوت بریتى بوە لە 41297 دۆلارى ئەمریکى\n5- نەوتى فرۆشراو بە تانکەر بریتى بوە لە 4230790 بەرمیل\n6- کۆى داهاتەکەى بریتى بوە لە 107683242 دۆلارى ئەمریکى\n7- تێکڕاى نرخى 1 بەرمیل نەوت بریتى بووە لە 25452 دۆلارى ئەمریکى\n8- کۆى داهاتى نەوتى فرۆشراو بە (بۆرى و تانکەر) بریتى بوە لە 4069634337 دۆلارى ئەمریکى\n9- کۆى داهاتى وەرگیراو لەلایەن حکومەتى هەرێمى کوردستانەوە بریتى بوە لە 2076102542 دۆلارى ئەمریکى\n10- پارەى وەرگیراوى تر لەلایەن حکومەتى هەرێمەوە پێش وەختە بریتى بوە لە 1252108577 دۆلارى ئەمریکى\n11- واتە حکومەتى هەرێم بە کۆى گشتى بڕى 3328211119 دۆلارى ئەمریکى وەرگرتوە و بۆتە داهات.\n• جوڵەى حەرەکەى نقدى کڕیاران بریتى بوە لە 513179291 دۆلار\n• سوود و تێچووى دیکە لەلایەن کڕیارانەوە بریتى بوە لە 16786387 دۆلار\n• پارەدان بە بەرهەمهێنەرانى نەوت((کۆمپانیاکان)) بریتى بوە لە 568818239 دۆلار\n• بڕى تێچووى خزمەتگوزاریەکان بریتى بووە لە 692533006 دۆلار\n• پارەدان بە پارێزگاى کەرکوک (پتڕۆ دۆلار) بریتى بوە لە 62000000 دۆلار\n• پارەدان بە وەزارەتى دارایى حکومەتى هەرێم بۆ پاراستنى داموزدەزگاکان بریتى بوە لە 50161940 دۆلار\n• پارەدان بە کۆمپانیاى دانە غاز بریتى بوە لە 90052932 دۆلار\n• کۆى گشتى ئەم خەرجیانە بریتیە لە 1993531795 دۆلارى ئەمریکى.\n• بڕى پارە و داهاتى سافى کە حکومەتى هەرێم وەریگرتوە و و بۆى ماوەتەوە بریتیە لە:\n4069634337 دۆلار – 1993531795 دۆلار\n2076102542 دۆلارى ئەمریکى. ( دوو ملیار و حەفتا و شەش ملیۆن وسەدو دوو هەزار پێنج سەد و دوو دۆلارى ئەمریکى.\nئەنجامى ووردبینی بۆ 6 مانگى دووەمى ساڵى 2017 واتە لە 1/7 تا 31/12/2017..لە 31/7/2018دا بلاوکردۆتەوە بەم شێوەیەى لاى خوارەوە بوە:\n1. کۆى هەناردەکردنى نەوت لە ڕێگەى (( بۆرى و تانکەر و بۆ پاڵاوگەکانى ناوخۆ و بۆ بەرهەمهێنەران و بۆ بەکارهێنانى ناوخۆش)) بریتیە لە 90997914 بەرمیل نەوتى خاو.\n2. کۆى بڕى نەوتى فرۆشراو بە بۆرى بریتیە لە 80835881 بەرمیل نەوتى خاو.\n3. کۆى داهاتى ئەو بڕە نەوتە بە بۆرى بریتیە لە 3648592406 دۆلارى ئەمریکى\n4. تێکڕاى نرخى 1 بەرمیل نەوت بریتى بوە لە 44584 دۆلارى ئەمریکى\n5. نەوتى فرۆشراو بە تانکەر بریتى بوە لە 5144729 بەرمیل\n6. کۆى داهاتەکەى بریتى بوە لە 205185451 دۆلارى ئەمریکى\n7. تێکڕاى نرخى 1 بەرمیل نەوت بریتى بووە لە 39883 دۆلارى ئەمریکى\n8. کۆى داهاتى نەوتى فرۆشراو بە ((بۆرى و تانکەر)) بریتى بوە لە 3853777857 دۆلارى ئەمریکى\n9. کۆى داهاتى وەرگیراو لەلایەن حکومەتى هەرێمى کوردستانەوە بریتى بوە لە 1815410669 دۆلارى ئەمریکى\n10. پارەى وەرگیراوى تر لەلایەن حکومەتى هەرێمەوە پێش وەختە بریتى بوە لە 183825333 دۆلارى ئەمریکى\n11. واتە حکومەتى هەرێم بە کۆى گشتى بڕى 1999236002 دۆلارى ئەمریکى وەرگرتوە و بۆتە داهات.\n• جوڵەى حەرەکەى نقدى کڕیاران بریتى بوە لە 121200706 دۆلار\n• سوود و تێچووى دیکە لەلایەن کڕیارانەوە بریتى بوە لە 91228136 دۆلار\n• پارەدان بە بەرهەمهێنەرانى نەوت(کۆمپانیاکان) بریتى بوە لە 624998472 دۆلار\n• بڕى تێچووى خزمەتگوزاریەکان بریتى بووە لە 638178647 دۆلار\n• پارەدان بە پارێزگاى کەرکوک ((پتڕۆ دۆلار)) بریتى بوە لە 30000000 دۆلار\n• پارەدان بە وەزارەتى دارایى حکومەتى هەرێم بۆ پاراستنى داموزدەزگاکان بریتى بوە لە 14592100 دۆلار\n• پارەدان بۆ چارەسەرى ناکۆکى بریتى بوە لە 518169127 دۆلار\n• کۆى گشتى ئەم خەرجیانە بریتیە لە 2038367188 دۆلارى ئەمریکى.\nبڕى پارە و داهاتى سافى کە حکومەتى هەرێم وەریگرتوە و و بۆى ماوەتەوە بریتیە لە:\n3853777857 دۆلار- 2038367188 دۆلار\n1815410669 دۆلارى ئەمریکى.(دوو ملیار و حەفتا وشەش ملیۆن وسەدو دوو هەزار پێنج سەد و دوو دۆلارى ئەمریکى.\nتێبینیەکان لەسەر هەردوو ڕاپۆرتەکە:\n1. ڕاپۆرتى 6 مانگى دووەم زانیارى زیاترى تیادایە.\n2. بەپێى گرێبەستى نێوان حکومەتى هەرێم و کۆمپانیاى دیلۆیت، دەبێت کارى ووردبینى بۆ ساڵانى 2014 و 2015 و 2016 ش بکات. بەڵام ئەو کارەیان نەکردوە و ڕاستەوخۆ لەساڵى 2017وە دەستیان پێکردوە.\n3. لە باسى هەناردەکردنى نەوت بە بۆرى و بە تانکەر تەنها لەڕێگەى تورکیاوە باس دەکات، بەهیچ شێوەیەک باس لە ڕێگەى ئێر ان ناکات کە ڕۆژانە بە سەدان تانکەر نەوتى خاو دەفرۆشرێت.\n4.تێکڕاى نرخى 1 بەرمیل نەوت لە 6 مانگى یەکەمدا بە بۆرى بە 297ر41 دۆلار و بەتانکەر 452ر25 دۆلار کە بڕى 845ر15 دۆلار جیاوازیان هەیە . لە 6مانگى دووەمیشدا نرخى 1 بەرمیل نەوتى خاو بە بۆرى بە 584ر44 دۆلار و بە تانکەر 883ر39 دۆلارە کە جیاوازیان تەنها 701ر4 دۆلارە.کە ئەم جیاوازیانە جێگەى پرسیار و گومانن.\n5. لە 6 مانگى یەکەمدا، حکومەتى هەرێم بڕى ((2076102542)) دۆلار داهاتى سافى بۆ ماوەتەوە و خەرجیەکانیش بریتى بوە لە ((1993531795))دۆلار.\n6. لە 6مانگى دووەمدا، حکومەتى هەرێم بڕى (( 1815410669)) دۆلار داهاتى ێافى بۆ ماوەتەوە و خەرجیەکانیشى بریتى بوە لە ((2038367188)) دۆلار.\n7. کۆى داهاتى حکومەتى هەرێم لەتەواوى ساڵى 2017دا تەنها لەنەوتى هەناردەکراو بەبۆرى و بە تانکەر بریتى بوە لە (( 3891513211)) دۆلار.\n8. لە 6 مانگى یەکەمى 2017 حکومەتى هەرێم بڕى ((1252108577)) ملیار دۆلارى پێشەکى لە کۆمپانیاکان وەرگرتوە و بۆتە داهات. و لە 6 مانگى دووەمى 2017شدا بەهەمان شێوە بڕى ((183825333)) ملیۆن دۆلارى وەرگرتوە و بۆتە داهات. واتە تەواوى ساڵەکە بڕى ((1435933910)) دۆلار پێشەکى وەرگرتوە.\n9. بەم شێوەیە کۆى داهاتى نەوتى فرۆشراو و پارەى پێشەکى وەرگیراو لە تەواوى ساڵى 2017 بریتیە لە ((5327447121)) دۆلار.ئەمە بێجگە لە داهاتى فرۆشتنى بەرهەمە نەوتیەکان کە مانگانە بریتیە لە ((150 ملیۆن دۆلار)) و داهاتى ناوخۆش لە ((گومرک و باجەکان و فڕۆکەخانەکان و …هتد)) مانگانە بریتیە لە ((150)) ملیار دینار.\n10. خۆ ئەگەر ئەم هەموو داهاتانە کۆبکەینەوە بەم شێوەیەى لاى خوارەوە:\n• 5327447121 دۆلار کە گەر نرخى 100 دۆلار بریتى بێت لە 120000 دینار ئەوا دەکاتە (( 6392936545200)) دینارى عێراقى.\n• 150000000 دۆلار داهاتى بەرهەمە نەوتیەکان*12 مانگ یەکسانە ((1800000000 ))دۆلار کە بەرامبەر(( 2160000000000)) دینارى عێراقیە.\n• 150ملیار دینار داهاتى ناوخۆ لە 1 ساڵدا یەکسانە بە(( 1800000000)) دینارى عێراقى.\n• کۆى گشتى سافى داهاتەکان یەکسانە بە ((10352936545200)) تریلیۆن دیناۆرى عێراقیە.\n11. کۆى خەرجیەکانى حکومەتى هەرێم بۆ (( مووچە و خەرجى دامودەزگاکان))لەساڵى 2017 بریتیە لە:\n• مانگانە بڕى 620ملیار دینار* 12 مانگ یەکسانە بە (( 7440000000000)) تریلیۆن دینار.\n12. پارەى ماوە بریتیە لە ((2912936545200)) تریلیۆن دینار.\n13. کۆى خەرجیەکانى حکومەتى هەرێم لە تەواوى ساڵى 2017دا کە لەداهاتى نەوت فرۆشتن دەرچوە بریتیە لە:\n2038367188 ملیار دۆلار 6 مانگى یەکەم\n1993531795 ملیار دۆلار 6 مانگى دووەم\n• کۆى خەرجیەکان بریتیە لە(( 4031898938 )) ملیار دۆلار.\n14.حکومەتى هەرێمى کوردستان لە ساڵى 2017دا کۆمەڵێک خەرجى کردوە، بەڵام ئەوەى جێگەى تێبینیە ئەم بڕە خەرجیانەى لاى خوارەوەیە:\n• قەرزى کۆمپانیاکان 1193816711 ملیار دۆلار\n• پترۆِ دۆلار بۆ کەرکوک 92000000 ملیۆن دۆلار\n• کۆمپانیاى دانە غاز 90052932 ملیۆن دۆلار\n• پارە بۆ چارەسەرى ناکۆکى((دادگا)) 518169127 ملیۆن دۆلار\n15. لە ڕاپۆرتى 6 مانگى دووەمدا بە ئاشکرا دەرکەوتوە کە فرۆشتنى نەوتى هەرێم لە دواى ڕووداوەکانى 16/10/2017وە کەمیان کردوە، چونکە فرۆشتنى نەوتى کەرکوک نەماوە.\n16. باس لە شیرینى وەرگرتنى گرێبەستەکان نەکراوە کە وەرگیراون و چۆن خەرجکراون، چونکە نە لەداهات و نە لە خەرجیەکاندا دەرنەکەوتوون.\n17. دەبوو ئەم کۆمپانیایە، لەسەرەتاى دەستپێکى نەوت دەرهێنان و فرۆشتنیەوە بۆ یەکەم جار لە ساڵى 2002 بەدواوە ووردبینى هەموو ساڵەکانى بکردایە، چونکە لەساڵى 2002 تا 2012 نزیکەى 42 گرێبەستى نەوتى کراوە لەگەڵ زیاد لە 25 کۆمپانیاى بیانى جۆراوجۆردا.لە 50 بلۆکى نەوتیدا.\n18. حکومەتى هەرێم دەیتوانى بەو داهاتانە، موچەى تەواوى فەرمانبەران بدات نەک ((12))چارەکە مووچە.\nلەکۆتاییدا، ئەوەى لەو دوو ڕاپۆرتەدا نوسراوە، لەزۆر شوێندا دیاریکراوە کە ((نمونە)) وەرگیراوە، ئاشکراشە هیچ کات نمونە ژمارەى ڕاستەقینە دەرناخات بەڵکو نزیکییە.\nبۆیە ئەم ڕاپۆرتانە تەنها بریتین لە ڕێکخستنەوەى ژمارەکان بەدڵى حکومەتى هەرێم و زۆرێک لە گومانەکان وەڵام ناداتەوە.\nئەرشیڤی بەڕێز: نەوزادی موهەندیس


پاگەندەی ئەمریکا سەبارەت بە گەڕاندنەوەی گەمارۆکان لەسەر ئێران بێ بنەمایە - Mehr News Agency\nAP ١٣٩٩ Shahrivar ٣١ ٠٧:٢٦\nNews Code 34121\nوەزارەتی دەرەوەی ئێران:\nپاگەندەی ئەمریکا سەبارەت بە گەڕاندنەوەی گەمارۆکان لەسەر ئێران بێ بنەمایە\nوەزارەتی دەرەوەی ئێران جەختی کرد: پاگەندەی ئەمریکا سەبارەت بە گەڕاندنەوەی گەمارۆکانی ئەنجومەنی ئاسایش بێ بنەما، پووچ و نایاساییە.\nبە راپۆرتی ئاژانسی هەواڵی مێهر، وەزارەتی دەرەوە لە بەیاننامەیەکدا بە جووڵەی بێ ئەنجامی ئەمریکا لە گەڕاندنەوەی گەمارۆکان دژی ئێران کاردانەوەی نیشان دا.\nلە دەقی ئەو بەیاننامە هاتووە: ئەمریکا لە حاڵێکدا بە درۆ پاگەندەی گەڕاندنەوەی بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش دژی کۆماری ئیسلامی ئێران دەکات کە داخوازی ئەمریکا وەکوو وڵاتێک کە بەشداری ڕێککەوتنی ناڤۆکی نییە بۆ سەپاندنەوەی گەمارۆکان لە بنەماوە لەلایەن ئەنجومەنی ئاسایشەوە ڕەت کراوەتەوە.


بۆ یەکەمجار ئەنجومەنی وەزیرانی هەرێم بە ئۆنڵاین کۆبووەوە و لە کۆبوونەوەکەدا بڕیاردرا دارایی گشتیی هەرێم ڕێکبخرێتەوە و هەروەها سەرۆکی حکومەت داوای لە چەند وەزارەتێک کرد میکانیزمی گونجاو بدۆزنەوە بۆ دابەشکردنی موچە.\nئەمڕۆ سێشەممە، سەرۆكی حكومەتی هەرێمی كوردستان سەرپەرشتی كۆبوونەوەیەكی تایبەت بە جێبەجێكردنی ڕێنماییەكانی ڕووبەڕووبوونەوەی ڤایرۆسی كۆرۆنا و هەڵسەنگاندنی دۆخی ئابووری کرد و بۆ یەکەمجاریش کۆبوونەوەی ئەنجومەنی وەزیران بە ئۆنڵاین ئەنجامدرا.\nبەگوێرەی ڕاگەیەندراوی حکومەتی هەرێم لە کۆبوونەوەکەدا بڕیاردرا، لە چوارچێوەی جێبەجێكردنی یاسای چاكسازی، دارایی گشتی هەرێم ڕێكبخرێتەوە بە ئاراستەی خزمەتكردنی هاووڵاتییان و کەمکردنەوەی خەرجییە گشتییەكان.\nئاماژە بەوەشکراوە، پەیوەندی و هەماهەنگی لەگەڵ حكومەتی فیدراڵی بەردەوام بێت لە پێناو دابینكردنی شایستەی دارایی و مافە دەستوورییەكانی هەرێمی كوردستان.\nبەگوێرەی ڕاگەیەندراوەکەی حکومەت، هەر لە كۆبوونەوەكەدا وەزارەتەكانی دارایی و ئابووری و ناوخۆ و كاروباری پێشمەرگە و دەزگای ئاسایش ڕاسپێردران لە نزیكترین دەرفەتدا میكانیزمی گونجاو بدۆزنەوە بۆ خەرجكردنی مووچە و بە تایبەتی مووچەی هێزەكانی پێشمەرگە و پۆلیس و ئاسایشی ناوخۆ بە مەرجێك ڕەچاوی ڕێكارەكانی خۆپارێزی بكرێت لە ڤایرۆسی كۆرۆنا.\nكۆبوونەوەكە جەختی لەوەش كردووەتەوە كە لە چوارچێوەی جێبەجێكردنی یاسای چاكسازی، دارایی گشتی ڕێكدەخرێتەوە بە ئاڕاستەی خزمەتکردنی هاووڵاتییان و دابینكردنی بژێوییان و خەرجییە گشتییەكانیش كەم دەكرێنەوە، كە ئەمەش بەشێكە لە كارنامەی كابینەی نۆیەمی حكومەتی هەرێمی كوردستان.\nلە ڕاگەیەندراوەکەدا ئەوەش هاتووە، لە كۆبوونەوەكەدا بڕیاردرا كە هەڵمەتی كۆكردنەوەی پیتاك و هاوكاریی دارایی هەڵمەتێكی نیشتمانی بێت و لە ژێر سەرپەرشتی راستەوخۆی ئەنجومەنی وەزیران بێت و دواتر داهاتەكەی بە شێوەیەكی روون و دادپەروەرانە لەسەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیەكان خەرج بكرێتەوە لە پێناو پڕۆژەكانی ڕووبەڕووبوونەوەی ڤایرۆسی كۆرۆنا.\nسەرۆکی حکومەت ڕاشیگەیاند: “سوپاسی هەموو ئەو خاوەن موڵك و سەرمایەدارانە دەكەم كە ئامادەییان دەربڕیووە بۆ پێشكەشكردنی ئاسانكاریی پێویست بۆ هاووڵاتییانی هەرێمی كوردستان لە ڕووبەڕووبوونەوەی ڤایرۆسی كۆرۆنادا”.\nهەروەها سەرۆكی حكومەتی هەرێمی كوردستان بە ناوی ئەنجومەنی وەزیرانەوە سوپاسی خۆڕاگریی خەڵكی هەرێمی كوردستانی كرد و داواشی لێكردن كە بۆ پاراستنی ژیان و سەلامەتیی خۆیان بەردەوام بن لە هاوكاریی و پابەندبوون بە ڕێكار و ڕێنماییەكان، هەروەها سوپاسی هەموو وەزارەت و لایەنە پەیوەندیدارەكانی حكومەتیشی كرد و ڕۆڵی هێزەكانی پۆلیس و ئاسایش و پێشمەرگە و پزیشك و كارمەند و فەرمانبەرانی تەندروستی بەرز نرخاند لە ڕووبەڕووبونەوەی كۆرۆنا.\nهاوکات، سوپاسی هەموو ئەو خاوەن موڵك و سەرمایەدارانەی كرد كە بە دەنگ بانگەوازی سەرۆكی حكومەتەوە هاتوون و ئامادەییان دەربڕیوە بۆ پێشكەشكردنی ئاسانكاریی پێویست بۆ سووككردنی بارگرانی ئەو كەسانەی كە زەرەمەند بوون لە ئەنجامی جێبەجێكردنی ڕێكارەكانی خۆپارێزی و هەروەها پێشكەشكردنی هاوكاریی دارایی بۆ خەڵكی هەرێمی كوردستان بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی ڤایرۆسی كۆرۆنا،\nئاماژە بەوەشکراوە بۆ ئەو مەبەستەش، سەرجەم ئەو هەوڵانەی دەستپێكراون، لەم هەڵمەتە نیشتمانییەدا كۆدەكرێنەوە، هەروەها داواشی لە حكومەتی فيدراڵی عێراق و كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی كرد لەمبارەیەوە هاوكاری هەرێمی كوردستان بكەن.\nهەر لە كۆبونەوەكەدا بڕیاردراوە بەم زووانە كۆبوونەوەیەكی تایبەت بە نەوت و گاز ئەنجام بدرێت بە مەبەستی تاووتوێكردنی دەرفەتەكانی ڕێكخستنەوەی داهات و خەرجییەكانی نەوت وگاز بە ڕەچاوكردنی بارودۆخی دارایی و لێکەوتە داراییە نەرێنییەکانی ڤایرۆسی كۆرۆنا و دابەزینی نرخی نەوت لە بازاڕە جیهانییەكان.


ژیان له فه‌رهه‌نگدا : ڤینۆس فایه‌ق\nپێناچێت کارکردن له ناو ژانره فه‌رهه‌نگیه‌کاندا ئه‌رکێکی سانا بێت وه‌ک زۆر جار له زاری نوسه‌ران و ڕوناکبیرانه‌وه به‌رگوێمان ده‌که‌وێت.\nده‌شێت مرۆڤی ئاسایی بتوانێت به‌شی زۆری ته‌مه‌نی ژیانێکی ئاساییانه‌ی ساده به‌سه‌ر به‌رێت. به‌ڵام ئایا نوسه‌ر ده‌توانێت وه‌ها بێت.\nئه‌گه‌ر که‌سێکی ئاسایی له نوسینی په‌یامێکدا یه‌کجار بیر بکاته‌وه، ئه‌وا پێویسته که‌سی نوسه‌ر سێ جار بیر بکاته‌وه، یه‌که‌میان بۆ خۆی تا بزانێت چی ده‌نوسێت، دووه‌میشیان بۆ به‌رامبه‌ره تا بڕیار بدات چیی بۆ بنوسێت، سیهه‌میش بۆ هه‌موومانه تا بزانێت چیمان پێده‌به‌خشێت.\nئه‌م ڕوانینه ڕێک له‌گه‌ڵ ده‌قه شیعریه‌کانی ( ڤینۆس فایه‌ق) دا ده‌گونجێت؛\nسپیتر لە دڵی بەفر\nنەرمتر لە لەپی دەستی تەم\nعاشقتر لە گوڵدانەکەی مریەم\nزبرتر لە ناوچەوانی درەختەکانی سنەوبەر\nبە قەڵای کیبریائتا هەڵئەئەگەڕێم\nنزیک ئەبمەوە لە دەنگت\nلەسەر لەپی دەستت\nبۆ نیشتمانێک ئەگەڕێم\nلە دەریای شەوێکی یاقووتیا ئەخنکێم\nلە بنی کاسەیەک لە عیشقی سەوز......\nڤینۆس فایه‌ق، ده‌مێکه سه‌رقاڵی شیعر نوسینه، به‌ڵام هێنده‌ی ئه‌وه‌ی شیعره‌کانی ده‌خوێنمه‌وه، ئه‌م شاعیره‌مان له دوو ڕه‌هه‌نده‌وه هزری خۆی داده‌ڕێژێت هه‌م وه‌ک مرۆڤ و هه‌میش وه‌ک خانمێک و سه‌رچاوه‌ی هه‌ردوکیشیان ئه‌و به‌ها به‌رزانه‌ن که پێویسته مرۆڤی له‌سه‌ر ڕابهێنرێن.\nڤینۆس زۆر جار گومانه‌کانی هێنده لێ قوڵ ده‌بنه‌وه به جۆرێک که ده‌کرێت بگوترێت له گه‌شتێکی هه‌تا هه‌تاییدایه بۆ دۆزینه‌وه‌ی ئه‌و ڕاستیه‌ی زۆر که‌س به شوێنیدا وێڵن.\nوێنه شیعریه‌کانی خاتوو ڤینۆس، کورتن، به‌ڵام پانتاییه‌کی ئێجگار فراوان له هزرا داگیر ده‌که‌ن، سنوره‌کان ده‌به‌زێنن، پرسیار دروست ده‌که‌ن و خوێنه‌ری ڕژدی ئه‌و ده‌قانه ده‌بات تا خۆی وه‌ڵامه‌کان ببینێته‌وه. لای من ئه‌مه به‌شێکه له جوان نوسینی ئه‌م شاعیره‌مان.\nشیعر لای ڤینۆس ئه‌و نیشتیمانه‌یه سنوری نییه، هه‌موو شتێکی ئه‌م گه‌ردونه‌ی تیادایه که‌چی جوگرافیا جێی نابێته‌وه.\nئه‌م شاعیره‌مان مێژوو ده‌نوسێته‌وه، غه‌ریبی ده‌هۆنێته‌وه، عیشق ده‌چڕێت، خه‌م شه‌ن و که‌و ده‌کات، و هه‌ناسه سیعریه‌کانیشی که‌روێشکه به هزری خوێنه‌ری ده‌کات و نه‌ر ده‌یهێنێت و نه‌رم ده‌یبات.\nبه‌رنامه‌ی (ژیان له فه‌رهه‌نگدا) هه‌موو ڕۆژانێکی شه‌ممه به‌ڵێن ساڵح ئاماده‌ی ده‌کات و پێشکه‌شی ده‌کات.\nژیان له فه‌رهه‌نگدا میوانداری شاعیر و نوسه‌ر ڤینۆس فایه‌ق ده‌کات.


دیمانه‌یه‌ک له گه‌ڵ به‌رێز و تێکۆشه‌ر کاک مسته‌فا شڵماشی یه‌کێک له تێکۆشه‌ران و دڵسۆزانی سیاسی گه‌لی کورد له کوردستانی ڕۆژهه‌ڵات سه‌باره‌ت\nبه ژیان و به سه‌رهاتی سه‌رکرده‌یه‌کی شه‌هیدی کورد مامۆستا ئه‌حمه‌د شڵماشی ناسراو به مه‌لا ئاواره.\n38 ساڵ به سه‌ر له سێداره‌دانی ڕۆڵه‌ی هه‌ڵکه‌وتووی گه‌ل شۆڕه‌سواری ڕێگای ئازادی کوردستان، یه‌کێک له سه‌رکرده بوێره‌کانی جووڵانه‌وه‌ی ساڵه‌کانی 46 ، 47ی هه‌تاویی کوردستانی ڕۆژهه‌ڵات، به ناوی مه‌لا ئه‌حمه‌د شڵماشی ناسراو به مه‌لا ئاواره تێپه‌ری، به پێویستم زانی بۆ ڕێز لێنان له خزمه‌ت و خه‌باتی شه‌هید مه‌لا ئاواره و شه‌هیدانی ئه‌و جووڵانه‌وه‌یه له نێزیکه‌وه کۆمه‌ڵێک له هاوڕێیان و که‌س وکاری ئه‌و شه‌هیده پایه‌به‌رزه‌ی گه‌له‌که‌مان که له‌و کات و سه‌رده‌مه دا له گه‌ڵی ژیاون به سه‌ر بکه‌مه‌وه، تا به هیممه‌تی ئه‌و به‌ڕێزانه تا ڕاده‌یه‌ک توانیبێتمان هێندێک تیشکمان خست بێته سه‌ر ژیان و تێکۆشانی شه‌هید مه‌لا ئاواره‌ی هه‌رگیز نه‌مر. له‌و په‌یوه‌ندی‌یه دا به هه‌لم زانی چه‌ند پرسیارێک ئاراسته‌ی به‌رێز کاک مسته‌فا شڵماشی برای بچووکتری شه‌هید مه‌لا ئاواره بکه‌م که ئێستا دانیشتووی وڵاتی هوله‌نده.\nبه‌رێز کاک مسته‌فا شلماشی ئه‌و کاته‌ت باش ، زۆر سوپاس بۆ به ده‌نگه‌وه هاتنمان، سه‌باره‌ت به زانیاری دان له سه‌ر شه‌هید مه‌لا ئاواره و یاد کردنه‌وه له‌و تێکۆشه‌ره هه‌رگیز نه‌مره‌ی گه‌له‌که‌مان.\nو: منیش سوپاستان ده‌که‌م بۆ ئه‌و ئه‌رکه‌ی خستووتانه‌ته ئه‌ستۆ و هیوادارم که له ئه‌رکه‌کانتان دا سه‌رکه‌وتوو بن.\nپ : باسه‌که‌مان به پرسیارێک له سه‌ر ده‌ورانی پێش تێکۆشانی مه‌لا ئاواره ده‌ست پێده‌که‌ین، واته به کورتی ژیان و هه‌ڵس وکه‌وتی شه‌هید مه‌لا ئاواره له بنه‌ماڵه دا چۆن بوو؟\nو: به داخه‌وه شه‌هید مه‌لا ئاواره زۆر كه‌م له نێو بنه‌ماڵه‌كه‌ی دا بوو. ئه‌وه‌نده‌ی به بیرم بێ هه‌تا ته‌مه‌نی من بوو به هه‌شت، نۆ ساڵ جاروبار ده‌هاته‌وه ماڵێ. ئه‌و كاته‌ی كه ده‌هاته‌وه ماڵێ جێژنی هه‌موو لایه‌کمان بوو. ئه‌وه‌نده ڕوو خۆش و ده‌م به پێكه‌نین بوو كه ماڵه‌كه‌ی به ته‌واوی ده‌گه‌شانده‌وه و خۆشی ده‌کرد. به تایبه‌ت بۆ من هێنه‌ری خۆشی و شادی بوو. له به‌ر ئه‌وه‌ی منداڵ بووم و بابم نه‌مابوو، ئاخری هه‌مووشیان بووم، خوشك و براكانم، به تایبه‌ت شه‌هید ئاواره زۆری موحیببه‌ت پێ ده‌كردم. له بیرمه پۆلی دووی سه‌ره‌تایی بووم، ئه‌و کات له گوندی شڵماش بووم، هۆنڕاوه‌یه‌كی بۆ نووسیم تا له به‌ر ده‌م پشكێنه‌ری فه‌رهه‌نگ و بارهێنان كه سه‌ردانی قوتابخانه‌كه‌مانی ده‌كرد بیخوێنمه‌وه. ئه‌و كاتانه‌ی له ماڵ بوو هه‌میشه له گه‌ڵ خۆی ده‌ی گێڕام. هه‌موو لاوه‌كانی ئاوایی لێی كۆ ده‌بونه‌وه و گوێیان له قسه‌كانی ڕاده‌گرت، دیاره ئه‌و كاته من نه‌مده‌زانی باسی چ ده‌كا. دوایی بۆم ده‌ركه‌وت كه هه‌موو جارێ باسی كوردایه‌تی بۆ كردوون. ئاواره هه‌ر ئه‌و كاتیش له نێو خه‌ڵك و له بنه‌ماڵه‌شدا زۆر خۆشه‌ویست بوو. له سه‌ر فه‌قیر و هه‌ژارانی ده‌كرده‌وه و هه‌ر كه‌س زوڵمی لێ بكردنایه به‌گژیدا ده‌چوو. له بیرمه جارێك له سه‌ر جوتیارێكی خۆشه‌ویستی ئاوایی که له لایه‌ن ئاغاوه، زوڵمی لێ کرا بوو، به گژ ئاغای گوندیدا چوو، له گه‌ڵ ئاغا به جۆرێك تێكچون كه قه‌ت ئاشت نه‌بونه‌وه.\nپ : بنه‌ماڵه‌ی به‌ڕێزی ئێوه تا چ ڕاده‌یه‌ک کاریگه‌ری له سه‌ر ژیانی شۆرشگێرانه‌ی شه‌هید مه‌لا ئاواره هه‌بووه؟\nو: هه‌ر له سه‌رده‌می بابمه‌وه بنه‌ماڵه‌ی ئێمه له گه‌ڵ مه‌سه‌له‌ی نه‌ته‌وایه‌تیدا تێكه‌ڵ بووه. باوكم یه‌كێك بووه له‌و پیاو ماقوڵانه‌ی ناوچه‌ی سه‌رده‌شت كه سه‌ردانی پێشه‌وا قازی محه‌ممه‌دی کردووه و له گه‌ڵ كۆماری كوردستاندا هاوكاری كردووه. دوایه‌ش زۆر جار كادره‌كانی حیزبی دێموكڕات سه‌ری ماڵی ئێمه‌یان ده‌دا و په‌یوه‌ندی بنه‌ماڵه‌كه‌مان هه‌میشه به‌رده‌وام بوو. جگه له‌وه‌ش په‌یوه‌ندی بنه‌ماڵه‌ی ئێمه له گه‌ڵ شۆڕشی باشووری كوردستانیش زۆر به هێز بوو. برا گه‌وره‌كه‌م كاك عه‌لی و شه‌هید ئاواره كه هه‌ر دووكیان به ڕه‌حمه‌ت چون، زۆر خه‌ریكی كۆ كردنه‌وه‌ی یارمه‌تی بوون بۆ شۆڕشی كوردستانی باشوور. هه‌روه‌ها براكانی دیكه‌م و خزمه‌كانم هه‌میشه پاڵپشت و یارمه‌تیده‌ری پێشمه‌رگه بوون. دیاره لێوه‌شاوه‌یی و له خۆبوردوویی شه‌هید ئاواره له ڕادده‌یه‌كی‌تر دا بوو. بۆیه به باوه‌ڕیی من ئاواره له هه‌ر بنه‌ماڵه‌یه‌ك بایه به‌و زاته‌ی كه هه‌یبوو، بێ‌شك هه‌ر له خزمه‌تی گه‌ل و نیشتمانه‌كه‌ی دا ده‌بوو.\nپ: مه‌لا ئاواره زێد و ژیانی خۆی بۆ رزگاری گه‌له به‌شخوراوه‌که‌ی به جێ هێشت و له ماوه‌یه‌کی کورتدا بوو به یه‌کێک له ئه‌ستێره گه‌شاوه‌کانی شۆرش و به‌رنگاری له کوردستان دا، ئایا له لایه‌ن رێژیمی نگریسی په‌هله‌وی‌یه‌وه زه‌خت و گوشار له سه‌ر بنه‌ماڵه‌ی ئێوه هه‌بوو، بۆ به چۆک داهێنانی ئه‌و نه‌مره، ئه‌گه‌ر هه‌بوو به چ شێوه‌یه‌ک؟\nو: فشارێكی یه‌کجار زۆر له سه‌ر بنه‌ماڵه‌كه‌مان هه‌بوو. برا گه‌وره‌كانم زۆر جار له لایه‌ن ساواكه‌وه بانگ ده‌كران و داوایان لێده‌كرا هه‌وڵ بده‌ن ئاواره بێننه‌وه. كاتێك ساواکی‌یه‌کان له‌وه نائومێد ده‌بوون، فشاری زۆرتریان دێنا و هه‌ڕه‌شه‌یان ده‌كرد که ده‌تان گرین. زۆر جاریش به وه‌ڵام و خه‌به‌ریی ناخۆش ئازاری ڕوحیان ده‌داین. به‌كرێگیراوه‌كانی ساواك و نۆكه‌ره كورده‌كانی به‌ر ده‌رگای تاغووتیش ئازاریان ده‌داین. دوكان و ماڵه‌كانمان له سه‌رده‌شت هه‌میشه له ژێر چاوه‌دێری ساواك دا بوون. چاكم له بیره، كه منداڵ بووم و هاوینان له بازاڕی سه‌رده‌شت میوه‌م ده‌فرۆشت جارێك كه‌سێك به ناوی ساڵحی شافعی كه بۆ قازانجی شه‌خسی خۆی ده‌یهه‌ویست خۆی له لای ده‌وڵه‌ت شیرن بكا، هات و یه‌خه‌ی پێگرتم و پێی ووتم كه، براكه‌م له ده‌ره‌وه چه‌ته‌یی ده‌كا و بۆ خۆشم بازاڕه‌كه‌م به میوه فرۆشی تێكداوه و میوه‌كه‌شم گران كردووه، و پێی گووتم که له سپه‌ینێ ڕا حه‌قم نییه بێمه‌وه بازاڕی. منیش زۆرم له دڵ گران هات و گوتم كه به تۆ هیچ مه‌ربوت نییه و براكه‌شم هه‌ر چی‌یه‌ك بێ، به‌س نیه ساواكی نییه و جاسوسی به سه‌ر خه‌ڵكه‌وه ناكا. كه ئه‌وه‌م پێ گوت په‌لاماری دام كه لێمدا. له‌و كاته دا كاك كه‌ریم حه‌دداد به‌وێ دا ڕاده‌بری، هه‌ر كه گوێی له باسه‌كه بوو زۆر به توندی به گژ كابرا دا چۆوه و جنێوی پێدان و له سه‌ری كردمه‌وه. ئه‌و كاتیش كاك كه‌ریم هه‌ر ئه‌ندامی حیزب بوو زۆریش نه‌ترسانه جوڵایه‌وه. به هه‌ر حاڵ ئه‌وه وێنه‌یه‌كی زۆر چكۆڵه بوو له چاو ئه‌و فشاره‌ی كه ده‌وڵه‌ت بۆ خۆی ده‌یهێنا. ئه‌و ڕووداوه زۆر ناخۆش بوو چونكه له لایه‌ن هاووڵاتیه‌كی خۆته‌وه بوو. دیاره له به‌رامبه‌ر دا زۆر كه‌سیش هه‌بوون كه به هۆی چالاكیه‌كانی شه‌هید ئاواره‌وه، زۆریان ڕێز له بنه‌ماڵه‌ی ئێمه ده‌گرت.\nپ : دوایین جار مه‌لا ئاواره‌ت له کوێ و له چ ساڵێک دا چاو پێکه‌وته‌وه، ئایا دوای ئه‌وه بوو به یه‌کێک له سه‌رکرده‌کانی بزووتنه‌وه‌ی ساڵانی 46 ، 47 ی هه‌تاوی سه‌ردانی ئێوه‌ی کرده‌وه، له کاتی چاو پێککه‌وتنتان دا هه‌ستی جه‌نابت چۆن بوو؟\nو: دوای ئه‌وه‌ی كه شه‌هید ئاواره بوو به یه‌كێك له كادره لێهاتوه‌كانی حیزب و یه‌كێك له سه‌ركرده‌كانی جوڵانه‌وه‌ی 46 ، 47 ئه‌من ته‌نیا یه‌كجار چاوم پێکه‌وته‌وه، ئاخرین دیدارم له گه‌ڵ شه‌هید ئاواره له ساڵی 1967 دا بوو، ئه‌و كاته‌ی كه پێشمه‌رگه بوو نێوبانگێكی زۆر زۆری ده‌ر كرد بوو. ئاواتم ئه‌وه بوو بیبینم، هه‌میشه له بیری ئه‌وه دا بووم كه ته‌مه‌نم وای لێ بێ بچم له لای ببمه پێشمه‌رگه. بۆ كارێكی تایبه‌تی له سه‌رده‌شته‌وه چوو بوومه‌وه شـڵماش و ڕه‌زگه، ئه‌و كاته‌ی ماڵمان له سه‌رده‌شت بوو. له ڕه‌زگه‌وه ده‌چوومه‌وه بۆ شـڵماش، له مووچه و مه‌زرای ماڵێ خوشكم لامدا بۆ ئه‌وه‌ی شه‌وێ له‌وێ بم. به هه‌ورازێكی دا سه‌ر كه‌وتم، هه‌تا چوومه به‌رده‌می ماڵێ خوشكم پشووم نه‌دا. هه‌ر وه‌ك دڵم خه‌به‌ری دا بێ به په‌له بووم بگه‌مه ئه‌وێ. خوشكم باوه‌شی پێدا كردم و به پێكه‌نینه‌وه گوتی، وه‌ختێكی چاك هاتووی. كاكم لێره‌یه و هه‌ر له بن هه‌ورازیه‌وه به دوربین چاوت لێده‌كا. كاتێك چوومه لای له قاقای پێكه‌نینی دا، گوتی تاوێكه چاوت لێده‌كه‌م، هه‌ر وه‌ك گروێسیان1 ده‌ڕۆیشتی. ئه‌و شه‌وه زۆر خۆشمان گوزه‌راند و به‌یانی داوام لێكرد ئیجازه بدا که له لای خۆی بمێنمه‌وه و ببمه پێشمه‌رگه، هێندێك پێم پێكه‌نی و دوایه‌ش ئیجازه‌ی نه‌دام بمێنمه‌وه. ئه‌وه ئاخر جار بوو كه دیتمه‌وه، به‌داخه‌وه قه‌ت چاوم پێ نه‌كه‌وته‌وه.\nساڵی1346 واته1967ی زائینی. ئه‌و کات که چاوم پێكه‌وت سێ هه‌ستی گه‌وره و به‌تین له منی لاو دا جووڵان.\nهه‌ستی خۆشه‌ویستی و ڕێزی له ڕادده به‌ده‌ر بۆ پێشمه‌رگه، كه یه‌كێك له ئاواته‌كانم بوو به‌و لیباسه‌وه بیبینم.\nهه‌ستی خۆشه‌ویستی و ڕێز بۆ ناوبانگه‌كه‌ی چ وه‌ك قاره‌مانێكی گه‌ل و چ وه‌ك شاعیرێكی شۆڕشگێڕ كه له نێو هه‌موو چین وتوێژه‌كانی خه‌ڵكی كوردستاندا به تایبه‌ت له نێو زه‌حمه‌تكێشانی كوردستاندا ڕێزێكی زۆری هه‌بوو خه‌ڵكی هۆنڕاوه‌كانی له به‌ر ده‌كردن.\nهه‌ستی خۆشه‌ویستی بۆ برایێك كه په‌یوه‌ندیه‌كی تایبه‌تیی ڕوحیم له گه‌ڵی هه‌بوو چه‌ند ساڵ بوو نه‌مدیبوو.\nئه‌وانه هه‌موی پێكه‌وه هه‌ستی خۆشیه‌كی زۆریان له مندا كۆ كرده‌وه، هه‌ر بۆیه هه‌رگیز ئه‌و ئاخر دیداره‌م له بیر ناچێته‌وه و ئێستاش، زه‌رده‌خه‌نه‌كانی هه‌ر له به‌ر چاومن. ئێستاش قسه خۆشه‌کانی و شۆخیه‌كانی له گوێم دا ده‌زرینگێنه‌وه.\nپ : به‌رێز کاک مسته‌فا ڕاپه‌رین و جووڵانه‌وه‌ی ساڵه‌کانی 46 و 47ی هه‌تاوی یه‌کێک له لاپه‌ره زێرینه‌کانی خه‌باتی حیزبی دێمۆکراتی کوردستانی ئێرانه و جێگای تایبه‌ت به خۆی له مێژووی حیزب و گه‌ل دا هه‌یه، له‌و خه‌باته نابه‌رامبه‌ره دا به داخه‌وه 38 که‌س له تێکۆشه‌رانی ئه‌و کاتی حیزب و یه‌ک له‌وان مه‌لا ئاواره شه‌هید بوون، ده‌کرێ له‌و په‌یوه‌ندی‌یه دا و به تایبه‌ت له سه‌ر مه‌لا ئاواره زانیاری‌مان پێ بده‌ی؟\nو: جوڵانه‌وه‌ی 46 ، 47 یه‌كێك له لاپه‌ڕه زێڕینه‌كانی حیزبی دێموكڕاته. كادره له خۆبردووه‌كانی حیزبی دێموكڕات له سه‌رده‌مێك دا دژی ده‌سه‌ڵاتی ئه‌هریمه‌نیی پاشایه‌تی ڕاوه‌ستان، كه له سه‌رانسه‌ریی ئێراندا هیچ ده‌نگێكی دژایه‌تی له گه‌ڵ ڕژیم نه‌ده‌بیسترا و ساواك به سه‌ر هه‌ست و نیستی خه‌ڵكدا ده‌سه‌ڵاتی هه‌بوو. له هه‌مووی ناخۆشتر ئه‌وه بوو كه ڕژیم نیازی هه‌بوو له سه‌رانسه‌ری كوردستانی گه‌وره‌دا نفوزی خۆی بسه‌پێنێ و به ناوی هاوڕه‌گه‌زی و ئێرانی گه‌ری، هه‌موو گه‌لی كورد بكاته دارده‌ستی خۆی له ناوچه‌دا، ئه‌وه له كاتێكدا بوو كه ئاماده نه‌بوو بچوكترین به‌ش له مافه ڕه‌واكانی گه‌له‌كه‌مان قه‌بووڵ بكا. ته‌نیا ده‌یهه‌ویست به‌عینوانی پارێزه‌رانی سنووری ده‌سه‌ڵاته‌كه‌ی و به ناو مه‌رزدارانی غیور كه‌ڵك له كورده‌كان وه‌ر بگرێ.\nئه‌و جوڵانه‌وه‌یه به جۆرێك جێگای خۆی له نێو دڵ و ده‌رونی كۆمه‌ڵانی خه‌ڵكدا كرد بۆوه، كه ئێستاش داستانی له خۆبوردوویی و دڵسۆزی كادر و پێشمه‌رگه‌كانی حیزب له‌و سه‌رده‌می‌دا وێردی سه‌ر زمانی هه‌مووی ئه‌وانه‌یه كه ئاگاداری شێوه‌ی كاری ته‌شكیلاتی، پێشمه‌رگایه‌تی، كۆمه‌ڵایه‌تی و فه‌رهه‌نگیی ئه‌و جوڵانه‌وه‌یه بوون. به‌تایبه‌ت جێ پێی شه‌هید ئاواره به ته‌واوه‌تی له‌و جوڵانه‌وه‌یه دا دیاره و ته‌نانه‌ت به هۆنڕاوه شۆڕشگێڕی وكۆمه‌ڵایه‌تیه‌كانی خزمه‌تێكی گه‌وره‌ی هونه‌ری و فه‌رهه‌نگیشی كردووه. هه‌ر چه‌نده گه‌لی كورد له‌و جوڵانه‌وه‌یه دا ژماره‌یه‌ك قاره‌مانی گه‌وره‌ی وه‌ك شه‌هید ئاواره، موعینیه‌كان، شه‌ریفزاده، باپیر شكاك، سه‌ید فه‌تاح، مینه‌شه‌م، ساڵح لاجانی، مه‌لا كه‌چه، محه‌ممه‌دی ڕه‌سوه‌مه‌ره، ڕه‌حمان چاوشین، حوسێن خاتون و زۆر قاره‌مانی دیكه‌ی له ده‌ستدا، به‌ڵام یه‌ك بۆشایی گه‌وره‌ی مێژوی خه‌بات و تێكۆشانی بۆ پڕ بۆوه. ئه‌گه‌ر ئه‌و جوڵانه‌وه‌یه نه‌بوایه، بێ گومان مێژووی خه‌باتی گه‌لی كورد له ڕۆژهه‌ڵاتی كوردستان هه‌ر له دوای ساڵی1332 هه‌تاوی‌یه‌وه هه‌تا سه‌رده‌می شۆڕشی تازه، چالاكیه‌كی ئه‌وتۆ به‌رچاوی تێدا به‌دی نه‌ده‌كرا. جوڵانه‌وه‌ی 46 ، 47 پێشمه‌رگایه‌تی بوژانده‌وه، كاری ته‌شكیلاتی فێری خه‌ڵك كرد و په‌یوه‌ندی كۆمه‌ڵانی خه‌ڵكی به خه‌باتی نه‌ته‌وه‌ییه‌وه راگرت و په‌ره‌ی پێدا. كاك حه‌سه‌نی شیوه‌سه‌ڵی، شه‌هیدی زیندوی حیزب و گه‌لی كورد، كه بۆ خۆی یه‌كێك له كادره‌كانی ئه‌و سه‌رده‌مه بووه، زۆرجار باسی شێوه‌ی سه‌ركه‌وتوی كاری پێشمه‌رگایه‌تی و ته‌شكیلاتیی ئه‌و سه‌رده‌مه ده‌كا، به تایبه‌ت شێوه‌ی كاری شه‌هید مه‌لا ئاواره به سه‌ركه‌وتووترین شێوه‌ی كاری ته‌شكیلاتی و كۆمه‌ڵایه‌تی داده‌نێ.\nپ : به‌رێز کاک مسته‌فا به داخی گرانه‌وه مه‌لا ئاواره له بانه‌مه‌ری 1347 دا به شێوه‌یه‌کی زۆر ناجوامێرانه گیرا، و پاش چه‌ند مانگ دواتر له گه‌ڵ دوو هاوڕێی دیکه‌ی شه‌هید کران، ده‌کرێ باسێکمان بۆ بکه‌ی؟\nو: به‌ڵێ، شه‌هید ئاواره له گه‌ڵ دوو هاوڕێی به ناوه‌كانی مه‌لا كه‌چه و ڕه‌حمان چاوشین و ڕه‌حمان ناوێك كه ئه‌و كاته ته‌مه‌نی نه‌گه‌یشت بوو به18 ساڵ، له بانه‌مه‌ڕی 1347 دا له گوندی دیواڵان گیران و له خه‌رمانانی ئه‌و ساڵه دا له گه‌ڵ دوو كه‌س له هاوڕێكانی، واته مه‌لا كه‌چه و ڕه‌حمان چاوشین له شاری سه‌رده‌شت، هه‌ر له‌و گه‌ڕه‌كه‌ی ماڵی خۆمانی لێ بوو واته نیزیكه‌ی100 میتر له‌و لای ماڵی خۆمانه‌وه تیره‌باران كران و چوونه نێو ریزی شه‌هیدانی هه‌رگیز نه‌مری گه‌له‌که‌مانه‌وه. ئه‌و جینایه‌ته‌ی ڕژیمی پاشایه‌تی نه‌ك ته‌نیا زه‌ڕبه‌یه‌كی گه‌وره‌ی له جوڵانه‌وه‌ی گه‌له‌كه‌مان دا، به‌ڵكوو بنه‌ماڵه‌ی ئێمه‌شی به ته‌واوی له نێو برد. به دوای شه‌هید بوونی ئاواره‌ی نه‌مر دا برایه‌كیشمان كاك مه‌حموود گیرا، كاك محه‌ممه‌د مه‌جبور بوو شوێنی ژیانی خۆی به جێ بێڵێ و ڕابكا، ده‌نا ئه‌ویش قه‌رار بوو بگیرێ، منیش كه تازه ته‌مه‌نم 15 ساڵ بوو له گه‌ڵ کاکه محه‌ممه‌دم ڕام كرد. ته‌نیا برا گه‌وره‌كه‌مان مایه‌وه كه ئه‌ویش له‌و كاته دا بۆ بازرگانی له تاران بوو. دایكیشم كه گوێی له ته‌قه‌كان بوو و هه‌روه‌ها سووڕانه‌وه‌ی هێـلیكۆپته‌ره‌كه‌ی به سه‌ر ماڵی خۆماندا، دیبوو، نه‌خۆشیه‌كی كوشه‌نده‌ی پێیه‌وه نوساو و هه‌تا نه‌یكوشت له كۆڵی نه‌بۆوه.\nپ : ڕه‌نگدانه‌وه و کاریگه‌ری گیران و شه‌هید کرانی مه‌لا ئاواره، له نێو خه‌ڵک و تێکۆشه‌ران دا و به تایبه‌ت له سه‌ر بنه‌ماڵه‌ی خۆتان چۆن بوو؟\nو: شه‌هید كرانی مه‌لا ئاواره ڕه‌نگدانه‌وه‌یه‌كی زۆری له سه‌ر خه‌ڵكی كوردستان به‌گشتی و ناوچه‌ی سه‌رده‌شت و بانه دا هه‌بوو. ده‌توانم بڵێم ته‌واوی خه‌ڵكی كوردستان بۆی به په‌رۆش بوون و ده‌یانزانی كه ڕێبه‌رێكی گه‌وره‌ی داهاتویان له ده‌ستداوه. له سه‌ر بنه‌ماڵه‌ی خۆشمان كه هه‌ر وه‌ك له پرسیاری پێشودا باسم كرد، ڕووخێنه‌ر بوو. له سه‌ر كادر و پێشمه‌رگه‌كانی حیزبیش به داخه‌وه زۆر كاریگه‌ریی ڕووخێنه‌ری هه‌بوو.\nپ : جه‌نابت له ڕێبه‌رایه‌تی حیزبی دێمۆکراتی کوردستانی ئێران دا چه‌ند ساڵێک تێکۆشانت هه‌بووه، هۆی چی‌ێه که به که‌می ئاوڕ له تێکۆشه‌رانی وه‌ک مه‌لا ئاواره و شه‌هیده‌کانی ساڵانی 46 ، 47 ی هه‌تاویی ده‌درێته‌وه و یا دراوه‌ته‌وه؟\nو: به داخێكی گرانه‌وه حیزبی دێموكڕات هیچ كاتێك نه‌یتوانیوه به‌ڕاده‌ی پێویست، به قه‌د باڵای مێژووه پڕ له شانازیه‌كانی و شه‌هیده سه‌ربه‌رزه‌كانی، كه‌ڵك له هه‌موو ئه‌و سه‌روه‌ریانه وه‌رگرێ و نرخی ته‌واو بدا به شه‌هیده سه‌ر به‌رزه‌كانی. دیاره ئه‌وه به درێژایی مێژووی حیزبی دێموكڕات هۆی جۆربه‌جۆری هه‌بووه و به‌شێكی گه‌وره‌ی ده‌گه‌ڕێته‌وه سه‌ر زوڵمی زۆری دوژمن له حیزب و گه‌له‌كه‌مان. به‌ڵام ده‌بێ ئه‌وه‌ش قه‌بووڵ بكه‌ین كه حیزبیش بۆ خۆی یه‌کجار زۆر كه‌مته‌رخه‌م بووه. به تایبه‌ت سه‌باره‌ت به جوڵانه‌وه‌ی 46 ، 47 هه‌تاویی ڕێبه‌رایه‌تی حیزب یه‌کجار زۆر كه‌مته‌رخه‌مه. هه‌ر وابزانه ده‌یهه‌وێ، له دوای كۆماری كوردستان هه‌تا كۆنفڕانسی 3 بازێكی مێژوویی بدا و خۆی له‌و هه‌موو شانازیانه نه‌كاته خاوه‌ن. هیچ بیره‌وه‌ریه‌ك له شه‌هیده سه‌ربه‌رزه‌كانی 46 ، 47 هه‌تاویی ناكرێ و ده‌رسێك له‌و سه‌رده‌مه‌ی كه پڕه له ئامۆژگاری وه‌ر ناگیرێ. هیوادارم ڕێبه‌رایه‌تی حیزب ئاوڕێك له‌و مێژوه پڕ له شانازیه بداته‌وه و نرخی خۆی بدا به‌و به‌شه له خه‌باتی حیزب و گه‌له‌كه‌مان.\nپ : ڕاده‌ی زانایی و هه‌ڵس‌وکه‌وتی مه‌لا ئاواره له لایه‌ن جه‌نابته‌وه چۆن هه‌ڵده‌سه‌نگێندرێ؟\nو: من به‌ش به حاڵی خۆم ئه‌وه‌نده له نیزیكه‌وه ئاگاداری كاره‌كانی شه‌هید ئاواره نه‌بووم. به‌ڵام ئه‌وه‌ی له كادر و پێشمه‌رگه‌كانی سه‌رده‌می ئه‌و وه‌ك كاك حه‌سه‌نی شیوه‌سه‌ڵی، مامۆستا حه‌سه‌نزاده، مه‌لا خدری دۆڵه‌گه‌رمی، مه‌لا عه‌زیزی ئه‌حمه‌دی و زۆر كه‌سی دیكه‌م بیستووه، ته‌نانه‌ت ئه‌وه‌ی له زمانی سه‌ركرده‌یه‌كی وه‌ك به‌ڕێز مام جه‌لالم بیستووه، شه‌هید ئاواره ئینسانێكی له ڕادده به‌ده‌ر تێگه‌یشتوو و به توانا بووه. ئه‌وه‌ش هه‌م له هه‌ڵسه‌نگاندنی كاره‌كانی دا و هه‌م له نێوه‌رۆكی شێعره‌كانی دا ده‌ر ده‌كه‌وێ.\nپ : شه‌هید مه‌لا ئاواره چه‌ندین شێعری شۆرشگێری و ئه‌ده‌بی له دوای خۆی به جێ هێشتوون، ئه‌گه‌ر له‌و باره‌و تیشک بخه‌یه سه‌ر به‌شێک له شێعره‌کانی ئه‌و شه‌هیده نه‌مره سوپاست ده‌که‌م و ئه‌گه‌ر دیوانی شێعره‌کانی پێشتر بڵاو کراونه‌وه، هۆی چیه ئێستا له چاپ نادرێنه‌وه؟\nو: شه‌هید مه‌لا ئاواره شاعیرێكی زۆر پایه به‌رز بووه. ئه‌وه له هۆنڕاوه‌كانی وه‌ك " توتنه‌وانێكی هه‌ژارم، به‌هه‌شتی ئالان، ڕه‌شبگیری، كوردم كوردستانم ده‌وێ و لایه لایه" دا به ته‌واوه‌تی ده‌رده‌كه‌وێ. هه‌ر چه‌نده هۆنڕاوه‌ی كه‌م بڵاو بۆته‌وه، به‌ڵام بێ شك ئه‌گه‌ر ته‌مه‌ن مۆڵه‌تی بدابایه، به‌رهه‌مێكی چڕوپڕی پێشكه‌ش به خه‌زێنه‌ی هونه‌ری كوردی ده‌كرد. تا ئێستا دوو كه‌س هۆنڕاوه‌كانی شه‌هید ئاواره‌یان له نامیـلكه دا بڵاو كردوه‌ته‌وه. كاك عه‌بدوڵلا مینایی و كاك حه‌مه‌ڕه‌سووڵ حه‌سه‌ن‌پوور كه كاری هه‌ر دووكیان جیگای ڕێز و سوپاسه، به‌ڵام ئه‌و دوو نامیلکه‌یه‌ش هه‌موو به‌رهه‌مه‌كانی شه‌هید ئاواره‌ی تێدا نییه. هیوادارم له داهاتویه‌كی نێزیكدا به هیممه‌تی دڵسۆزان بتوانین تیشكێكی به‌تین‌تر بخه‌ینه سه‌ر به‌رهه‌مه‌كانی شه‌هید ئاواره.\nو: له كۆتایی دا داوای سه‌ركه‌وتنتان بۆ ده‌كه‌م\n1 ـ گروێس ناوی یه‌کێک له گونده خۆش و پڕ له میوه‌کانی ناوچه‌ی ئالانی سه‌رده‌شته.


له “هه‌ڵه‌بجه”دا چ ڕوویدا؟ ئه‌و ڕۆژه‌ی جیهان فرمێسکی هه‌ڵوه‌راند – Giareng\nله “هه‌ڵه‌بجه”دا چ ڕوویدا؟ ئه‌و ڕۆژه‌ی جیهان فرمێسکی هه‌ڵوه‌راند\nلە 25 ئازار , 2013\nنووسه‌ر: جان سێمپسۆن. وه‌رگێڕ بۆ کوردی : ڕێناس جاف\nڕۆژی 16ی مارسی ساڵی 1988 “هه‌ڵه‌بجه” کیمیاباران کرا که ده‌ره‌نجامه‌که‌ی، ڕوودانی یه‌ک له دڵهه‌ژێنترین کاره‌ساته‌کانی مێژوو بوو که تا به‌و ڕۆژه به‌چاوی خۆ بینیبووم.\nته‌رمی قوربانییان له‌سه‌ر یه‌ک که‌ڵه‌که ببوو، ژماره‌یه‌ک له‌سه‌ر شه‌قامه‌کان که‌وتبوون و بڕێکیتریش گوایه بۆ خۆڕزگارکردن ،خۆیان له‌په‌نا دیواراندا شاردبووه‌وه. کاتێک لێیان نزیک که‌وتمه‌وه و له نزیکه‌وه چاوم تێبڕین،ده‌بینم که زۆرێ له‌وان هه‌موو هه‌وڵ و ته‌قه‌لای خۆیان ده‌کار هێنابوو تا یارمه‌تی یه‌کیتر بده‌ن و له په‌نا خۆدا جێ بۆ یه‌کدی (کۆرپه‌ی ساوا،مناڵ یان هاوژینه‌که‌یان ) بکه‌نه‌وه. من پێشتر ،له شه‌ڕه‌که‌ی ئێران و ئێراقدا، کارتێکه‌ریی چه‌که کیمیاییه‌کانم له‌سه‌ر سه‌ربازان بینیبوو: هه‌ر ئه‌و یاده‌وه‌رییانه بۆ خۆ دڵته‌زێن و تاڵ بوون.به‌ڵام بینینی ئه‌وه‌ی ئه‌و گازه کوشندانه به‌سه‌ر پیاو،ژن و مناڵی به‌سته‌زمانی دا هێنابوو،زۆر زۆر له‌وه خه‌ماوی تر و تاڵتر بوو. من چاوم به خێزانێک که‌وت که بۆمبێک له میچی ماڵه‌که‌یانه‌وه به‌سه‌ریاندا داکه‌وتبوو له‌حاڵێکدا خه‌ریکی نان خواردن بوون. هه‌مووان ببوونه قوربانی ،به‌ڵام زۆر ڕوون بوو که هه‌موو شتێک ته‌نیا له چه‌ند چرکه‌ساتێکدا ڕووی دابوو. پیره‌پیاوێک له‌حاڵێکدا پارووه‌نانێکی له‌زاردا بوو گیانی له‌ده‌ست دابوو،یه‌کی تر بزه‌ی له‌سه‌ر لێو بوو و ده‌تگوت خه‌ریکی سوحبه‌ت و گاڵته‌کردن بووه.\nباشه ئه‌مانه بۆچ ئاوایان به‌سه‌ردا هاتبوو؟ چوونکه له دوا حه‌وته‌کانی شه‌ڕه‌که‌ی نێوان ئێران و ئێراقدا،”هه‌ڵه‌بجه” به شۆق و خۆشحاڵییه‌وه پێشوازی له هێزه ئێرانییه‌کان کردبوو. سه‌ددام حسێن و کوڕه‌مامه‌که‌ی ، عه‌لی حه‌سه‌ن مه‌جید، ناسراو به “عه‌لی کیمیایی” لێبڕابوون جه‌ماوه‌ره‌که‌ی هه‌ڵه‌بجه بکه‌نه مایه‌ی په‌ند و ئامۆژگاریی بۆ خه‌ڵکانی تر. هێزه‌ئێراقییه‌کان هه‌مه‌جۆره مادده‌یه‌کی کیمیاییان دژ به هه‌ڵه‌بجه ده‌کار هێنا: گازی ده‌ماری وه‌ک “ڤی ئێکس”،”سارین” و “تابوون” و گازی کوشنده‌ی تر و هه‌ڵبه‌ت کۆنتری وه‌ک “خه‌رده‌ل” ،که له سه‌رده‌می شه‌ڕی یه‌که‌می جیهانییدا ده‌کار هاتبوو. هه‌ر له یه‌که‌مین ساته‌کانی ئه‌و کیمیابارانه‌دا، ئامار پێمان ده‌ڵێ نزیکه‌ی پێنج هه‌زار ته‌رم له سه‌رپاک شاردا که‌وتبووه سه‌ر عه‌رز. ژماره‌یه‌کی تریش که هه‌وڵیان دابوو له ڕێی چیا و شاخ و به‌رزاییه‌کانه‌وه خۆ بگه‌یه‌ننه ئێران،تا ده‌ور و به‌ری شار بڕیان کردبوو و هه‌ر له‌وێ ببوونه قوربانی. سه‌ره‌ڕای ته‌م و گومانه‌کانی به‌رده‌م،شاره‌زایان له‌سه‌ر ئه‌و هه‌ژماره کۆک و هاوڕان. به‌ڵام به تێپه‌ڕبوونی نزیکه‌ی چاره‌که‌سه‌ده‌یه‌ک، هێشتا سێبه‌ری ترس و مه‌رگ به‌سه‌ر ئه‌و شاره‌وه ده‌بینرێ. به‌شێکی ئه‌و گازه خه‌رده‌له‌ی که خرابوو به‌سه‌ر شاردا،هێشتا له کانیاوا و په‌ناگه ژێرزه‌وینییه‌کانی شاردا،که خه‌ڵک له‌کاتی کیمیاباران خۆیان گه‌یاندبووه ئه‌و شوێنانه،ماوه‌ته‌وه. “دۆبێرتۆن گۆردۆن” شاره‌زا و کارناسی چه‌که‌کیمیاییه‌کان له به‌ریتانیا ده‌ڵێ ،ڕه‌نگه بکرێ بتوانین ناوی ئه‌وانه‌ی سه‌ره‌تا چه‌کی کیمیاییان خستۆته به‌رده‌ست سه‌ددام حسێن ئاشکرا بکه‌ین. ئه‌و به منی وت:” چاوه‌ڕوانیی ده‌کرێ له ناو گۆڕه به‌کۆمه‌ڵه‌کانی وه‌ک کانیاوا و ژێرخانه‌کاندا چه‌ند نموونه‌ی گازی خه‌رده‌ل بدۆزرێته‌وه. گه‌ر بتوانین له‌و ڕێگه‌وه په‌ی به گه‌ردیله‌کانی پێک هێنه‌ری گازه‌که ببه‌ین ،ده‌توانین ناوی دروستکه‌ره‌که‌ی بدۆزینه‌وه.” ئه‌و ئه‌ڵێ له ڕێی ئه‌و چه‌شنه لێکۆڵینه‌وانه‌وه ده‌توانین په‌ی به‌وه ببه‌ین کامه وڵات و ته‌نانه‌ت کامه کۆمپانی،مادده‌ی کیمیایی پێویستیان بۆ دروستکردنی گازی خه‌رده‌ل خستۆته به‌رده‌ست ئێراق. ئه‌و هه‌روه‌ها ده‌ڵێ: ” وه‌رگرتن و داواکردنی نموونه‌ی تێست له‌و کۆمپانییانه که ده‌گوترێ ئه‌و جۆره ماددانه‌یان دروست کردووه،هه‌ر وا سووک و سانا نییه. گه‌ر ئه‌و جۆره نموونانه بخرێنه به‌رده‌ست ئێمه و نموونه‌که له‌گه‌ڵ نموونه‌کانی ئێمه له هه‌ڵه‌بجه‌دا یه‌ک بگرنه‌وه،به‌ڵگه‌یه‌کی هه‌ره‌باش و حاشاهه‌ڵنه‌گرمان ده‌ست ده‌که‌وێ و دیاره ده‌توانین له‌و ڕێگه‌وه سه‌رنجی دادگه‌ی نێوده‌وڵه‌تیی تاوان و ناوه‌نده‌کانی تر به‌ره‌و لای خۆ ڕابکێشین.به‌ڵام ده‌شزانین که هێشتا پاشماوه‌ی مادده کیمیاییه‌کان له ئێراقدا هه‌یه. ئه‌م کاره دیاره به‌ڵگه‌ی باشمان ده‌خاته به‌رده‌ست. بۆیه په‌یبردن به هۆکاره‌کانی فرۆشه‌ری مادده‌کیمیاییه‌کان به ئێراق له‌باری ته‌کنیکییه‌وه ڕێی تێده‌چێ و گونجاوه.”\nحوکوومه‌تی هه‌رێمی کوردستان هێشتا هه‌وڵی بۆ جێ به‌جێکردنی ئه‌و جۆره پرۆژانه نه‌داوه و ده‌ڵێ پێش ئه‌وه‌ی ده‌ست بکات به هه‌ڵدانه‌وه‌ی گۆڕه به‌کۆمه‌ڵه‌کان،گه‌ره‌ک ڕاوێژ به زۆر لایه‌ن و ناوه‌ند و جه‌ماوه‌ری شار بکات.به‌ڵام ڕوون و خویایه که ژماره‌یه‌ک کۆمپانی بیانی به زانیاریی ته‌واوه‌وه ئه‌و جۆره چه‌که‌کوشندانه‌یان خستۆته به‌رده‌ست ئێراق و تا کاتێک ئه‌و کۆمپانییانه سزا نه‌درێن،دۆسییه و په‌روه‌نده‌ی ئه‌م مه‌رگه‌ساته کراوه ده‌بێت. وادیاره یه‌کێتی سۆڤییه‌تی پێشوو که له بواری چه‌ک و چۆڵی کیمیایی دا خاوه‌ن توانایه‌کی باڵایه،مادده‌ی پێویستی خستبێته به‌رده‌ست سه‌ددام حسێن. ده‌وڵه‌تی ئه‌ڵمانیایش له‌و سه‌رده‌مه‌دا ئه‌رکی پێبه‌ندبوون به ڕێککه‌وتننامه‌کانی نێوده‌وڵه‌تی له‌سه‌ر کۆمپانییه‌کانی بواری قه‌ده‌غه‌ی فرۆشتنی چه‌ک و چۆڵی کیمیایی و پیشه‌سازیی کیمیایی وڵاته‌که‌ی هه‌ڵگرتبوو. ڕه‌نگه زۆر وڵاتی تر له‌و دۆسییه‌دا ده‌ستیان هه‌بێت. ئاشکراکردنی ئه‌وه‌ی له هه‌ڵه‌بجه‌دا ڕووی دابوو، ویژدانی مرۆی هه‌ژاند و سێ ساڵ دواتر،به‌ریتانیا و ئه‌مریکا ناوچه‌ی دژه فڕینیان بۆ هه‌رێمی کوردستان دانا.به‌ڵام له هه‌ڵه‌بجه‌دا هێشتا که‌س ناتوانێ کاره‌ساته‌که‌ی ڕۆژی 16ی مارسی 1988 ،له‌بیر بکات. هێشتاش قسه‌کردن له‌سه‌ر ئه‌و مه‌رگه‌ساته ئه‌شک ئه‌خاته نێوچاوانی جه‌ماوه‌ره‌که‌یه‌وه. هه‌ر ئێستا زۆر ژن و پیاو تووشی شێرپه‌نجه هاتوون که ڕه‌نگبێ ئه‌م پرسه پێوه‌ندی به شوێنهاته‌کانی کیمیابارانه‌که‌ی ئه‌و شاره‌وه هه‌بێت. به هه‌زارانیش به شێوازێکی زۆر دڵهه‌ژێن گیانیان له‌ده‌ست داوه.\nسه‌رچاوه : بی.بی.سی\nژێده‌ری فارسی: ڕۆژنامه‌ی “شه‌رق”،19ی ڕێبه‌ندانی 1391ی هه‌تاوی،7ی فێبریوه‌ری 2013 ، لاپه‌ڕه‌ی 10، ساڵی ده‌یه‌م، ژماره‌ی 1667\n25ی ڕه‌شه‌ممه‌ی 2712


پیاوی ئایینی توندڕەوی سعودی عەبدوڵا موحەیسینی و پیاوی ئایینی هاوکاری، موسلیح عەلیانی، بەمدواییانە دەستلەکارکێشانەوەی خۆیان راگەیاندووە لە هاوپەیمانێتی تەحریر شام. [خاوەندارێتی وێنە: موسعەب عەساف]\nچالاکوانێکی سوری بە دیارونای وت ژمارەیەك لایەنی سەربازی کە لەژێر ئاڵای تەحریر شامدا لە باکوری سوریا کاریاندەکرد، جیابوونەوەی خۆیان لە هاوپەیمانێتیەکە راگەیاندووە، لەگەڵ چەندین پیاوی ئایینی بەناوبانگ.\nچالاکوانی بواری میدیا، ئیدلیب موسعەب عەساف، بە دیارونای وت سێشەممە (12 ئەیلول) ژمارەیەك پیاوی ئایینی و لایەنی چەکدار جیابوونەوەی خۆیان لەو هاوپەیمانێتیە توندڕەوە راگەیاند، کە لەلایەن بەرەی نوسرەی پێشووەوە کۆنترۆڵکراوە.\nهۆکاری راگەیەنراو بۆ جیابوونەوەکە ئەوەیە ژمارەیەك تۆماری دەنگی کە لەسەر ئینتەرنێت بڵاوبوونەته‌وە دەریانخستووه ئەمیرەکانی گروپەکە رقیان لە پیاوانی ئایینیە و پەراوێزیان خستوون.\nعەساف وتی: "بەڵام هۆکاری راستەقینە ئەو ترسەیه كه لەنێو سەرکردە و ریزەکانی ئەو لایەنانەدا بڵاوبووه‌ته‌وه کە هاوپەیمانێتیەتەکە جێدەهێڵن، له‌وه‌ی که بەرەی نوسرە دەکرێت ببێتە ئامانجی هێرشی سەربازی بۆ بنەبڕکردنی بوونی لە باکوری سوریا."\nچەکدارانی فەوجی ئەوەل سه‌نگه‌رگیری ده‌كه‌ن لە سوریا. گروپەکە یەکێك بوو لە یەکەمین ئەو گروپانەی جیابوونەوەی خۆی لە هاوپەیمانێتی توندڕەوی تەحریر شام راگه‌یاند. [خاوەندارێتی وێنە: موسعەب عەساف]\nوتی ئەو لایەنانەی کە دەیانەوێت جێیبهێڵن نایانەوێت بەرگریی لێبکەن، بەتایبەتی لەبەر ئەویە هۆکاری سەرەکی بۆ دامەزراندنی هاوپەیمانێتیەکە دەرکەوتووە: تا وابکات بەرەی نوسرە خۆی لەنێو لایەنەکانی دیکەدا بشارێتەوە و خۆی لە هێرشی چاوەڕوانکراو بپارێزێت.\nعەساف وتی دەستلەکارکێشانەوەی زانایان، پیاوی ئایینی توندڕەوی سعودی عەبدوڵا موحەیسینی کە ئەندامی دامەزرێنەری هاوپەیمانێتیەکە بوو، لەگەڵ موسلیح عەلیانی، لە هاوپەیمانێتیەکە پشتڕاستکراوەتەوە.\nوتیشی دەستلەکارکێشانەوەکان کاریگەرییەکی بەرچاویان دەبێت لەسەر ئەو گروپانەی کە هاوپەیمانێتیان لەگەڵ تەحریر شام هەیە و هه‌روه‌ها له‌سه‌ر ئەمیر و ئەندامانیشیان، بەهۆی کاریگەریی ئەم زانایانه‌وه.\nلایەنە ناوخۆییه‌كان دەڕۆن\nیه‌كێك له دیارترینی ئەو گروپانه‌ی هاوپەیمانێتیەکە جێدەهێڵن کەتائیب ئەبو رەبیعه، کە یەکگرتنی لەگەڵ ئەحرار شامی رکابەر راگەیاند، هه‌روه‌ها کەتائیب فادی حەسیان، کە پێگەكه‌ی لە چیای شەحەشبووە لە دەوروبەری پارێزگای ئیدلیب.\nگروپەکانی دیکە بریتین له فەوجی ئەوەل، كه پێگەی لە دەوروبەری ئیدلیب و دەوروبەری حەلەبە، کەتائیب ئەحفاد عومەر، كه پێگەكه‌ی لە دەوروبەری ئیدلیبە، کەتائیب ئەنسار وەلموهاجیرین، كه پێگەی لە سەرمەدایە لە دەوروبەری ئیدلیب، کەتائیب سویوف ئیسلام، کە لە خۆرئاوای ناوچه گوندنشینیه‌كانی حەلەبە.\nعەساف وتی: "هەرچەندە ئەم گروپانە کەمتر تفاقیان پێیە و ژمارەیان کەمە، لە چەکدارانی ئەو ناوچانە پێکهاتوون کە تیایدان."\nوتی: "بە پەیوەندیکردن بە تەحریر شامەوە، هاوپەیمانێتیەکەیان پاراست لە پەیوەندییه‌كی دوژمنکارانە لەگەڵ خەڵکی ئەو ناوچانە."\nوتیشی ئێستا كه لێی جیابوونەتەوە، ئەو ناوچانە بەتەواوی ده‌كه‌ونه دەرەوەی کۆنترۆڵی هاوپەیمانێتیەکە و به‌وشێوه‌یه‌ش بەرەی نوسرە.\nبەرەی تەحریر شام دەستدەگرێت بەسەر بینا حکومییه‌كاندا لە ئیدلیب\nکردەوەکە نمایشکردنی هێزە کە دەیەوێت ئەجێندا گەورەکەی هاوپەیمانێتیەکە به‌ره‌وپێش به‌رێت: دامه‌زراندنی ئیدارەیەکی مەدەنی بۆ بەڕێوەبردنی شارەکە.\nتەحریری شام خۆی دەسەپەێنێت بەسەر هەموو لایەنێکی ژیاندا لە ئیدلیب\nدانیشتوانی ئیدلیب ترسیان هەیە لەو داهاتووە نادیارەی چاوەڕوانیان دەکات چونکە ئێستا شارەکەیان بووە بە بارەگای سەرەکیی گروپەکە.


ڕۆبی بارێت تایبەتمەندی كاروباری ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بۆ گوڵان: جۆ بایدن پلانێكی ڕوونی بۆ ئایندەی پەیوەندییەكانی ئەمریكا و عێراق نییە\nڕۆبی بارێت خاوەن بڕوانامەی دكتۆرایە لە مێژووی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و باشووری ئاسیا كە لە زانكۆی تێكساس بەدەستی هێناوە، شارەزا و تایبەتمەندی چەند بوارێكی گرنگە وەك تیرۆریزم و پرسە ئەمنییەكان، بزووتنەوە سیاسییەكان، كاروبارە سەربازییەكان، هەروەها توێژینەوەی ئەنجام داوە لە بارەی كاروبارەكانی چەند وڵاتێكی ناوچەكە، وەك عێراق و ئێران و سعودیە. گوڵان لە میانەی دیمانەیەكدا چەند بابەتێكی لەگەڵدا تاوتوێ و شرۆڤە كرد، كە تەوەرەكانی پەیوەست بوون بە سیاسەتی دەرەوەی ئیدارەی سەرۆك جۆ بایدن لە ئاست ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و پەرەسەندن و پێشهاتەكانی ئەم ناوچەیە و چەند بابەتێكی دیكەی پەیوەندیدار.\n* چۆن لە سیاسەتی ئیدارەی ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا بە سەرۆكایەتیی جۆی بایدن دەڕوانیت لە ئاست ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا؟ ئایا هەوڵدەدات پتر خۆی لە كێشە و تەنگژەكانی ئەم ناوچەیەوە تێوەبگلێنێت، یان ئەوەتا هەموو كۆششێك دەكات بۆ بە خۆبەدوورگرتن و دووركەوتنەوە لە قەیران و ئاڵۆزییەكانی ئەم ناوچەیە؟ ئێوە لەم ڕووەوە چۆن وەسفی سیاسەتەكەی دەكەن؟\n- لە ڕاستیدا نیگەرانیی من لە سەروەختی دەستنیشانكردنی بەرپرسەكانی ئیدارەكەیدا ئەوە بوو كە هەمان ئەو كەساییەتییانەی دامەزراندن كە لە سەروەختی ئیدارەی ئۆبامادا كاربەدەست و بەرپرس بوون، ئەم بەرپرسانەش لەو كاتەدا ئەدایەكی باش و بەرچاویان نەبوو. هەر چەندە سەروەختی ئیدرەی ئۆباما ڕۆژگارێكی پڕ لە گۆڕانكاری و پەرەسەندنی گەورە و بەرچاو بوون لە ناوچەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا، بە تایبەتی ئەگەر ئاماژە بە سەرهەڵدانی بەهاری عەرەبی بكەین. من لێرەدا دەمەوێت ئەوە بڵێم كە هیچ بیركردنەوەیەكی نوێ بەدی ناكەم لەم ئیدارەیەی سەرۆك جۆ بایدن، ئەمەش بۆ چەند هۆكارێك دەگەڕێتەوە، یەكەمیان ئەوەیە كە بە چەشنی ئۆباما، سەرۆك جۆ بایدنیش پتر سەرقاڵە بە ئەجێندا و كارنامە ناوخۆییەكەیەوە و لەم ڕووەوە نایەوێت ڕەخنە لە ئیسرائیل بگرێت لەسەر بەرفراوانكردنی كۆمەڵگە جوولەكەنشینەكان، یان پێشێلكردنی مافەكانی مرۆڤ، هەروەها لە پەیوەندی بە سعودیە و شەڕی یەمەنەوە، كە ئەم ئیدارەیە ڕایگەیاندووە تەنیا ئەو چەكانە بە سعودیە دەفرۆشێت كە بۆ مەبەستەكانی بەرگریكردن بەكار دەهێندرێن، لە كاتێكدا ئێمە دەزانین كە دەكرێت ئەم چەكانە بۆ مەبەستەكانی هێرشبردنیش بەكار بهێندرێن. كەواتە گۆڕانكاری و وەرچەرخانێكی گەورە بەدی ناكەین لەم ڕووەوە. هۆكارێكی دیكەش ئەوەیە كە گۆڕانكاری لە سیاسەتی دەرەوەی ئیدارەی ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا لە ئاست ناوچەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا بۆ سیاسەتداڕێژەران و بڕیاربەدەستانی ئەمریكا كارێكی زەحمەتە، چونكە پێیان وایە ئەمە دەبێتە هۆی زیاتر ئاڵۆزكردن و ناسەقامگیركردنی بارودۆخەكە و لە كۆتاییشدا سەردەكێشێت بۆ دژواركردنی زیاتری باروگوزەرانی گەلانی ئەم ناوچەیە. ئەوەی پەیوەست بێت بە ئەفغانستانەوە، ئەوا لەڕاستیدا دەبێت ئەو ڕاستییە لەبەر چاو بگرین كە ئەو بڕیارە (كشاندنەوەی هێزەكانی ئەمریكا لەو وڵاتە) بە هەموو پێوەرەكانی بڕیارێكی قورس بوو لە ڕووی سیاسییەوە، ڕاستە ڕەخنە و سەرزەنشتێكی زۆری ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا و ئیدارەی سەرۆك جۆ بایدن كرا، لە سەر ئەو پرسە و ئاماژە بەوە كرا كە ئەمە میسداقیەتی ئەمریكا بۆ پابەندبوون دەخاتە ژێر پرسیارەوە، بەڵام دەبێت ئەوەش لە یاد نەكەین، كە ئەمریكا بۆ ماوەی 20 ساڵ لەو وڵاتەدا مایەوە و پابەندبوون بە پاراستن و هاوكاریكردن و یارمەتیدانیەوە، مەبەستم ئەوەیە ئەگەر 20 ساڵ پابەند بوون بەس نەبێت بۆ میسداقییەت، ئەوا دەبێت ئەمریكا چەند ساڵی دیكە بمایەتەوە بۆ ئەوەی بیسەلمێنێت كە دەیەوێت پابەندبوونەكانی خۆی جێبەجێ بكات؟ كەواتە ئەگەر پرسەكە پوخت بكەمەوە، ئەوا دوو پاڵنەر و پایەی سەرەكی كە بوونەتە بناغەی سیاسەتی دەرەوەی ئیدارەی سەرۆك جۆ بایدن لە ئاست ئەم ناوچەیەدا و دەكرێت ئاماژەیان پێ بكەین، یەكەمیان بریتییە لە خەم و نیگەرانیی ئەم ئیدارەیە بۆ پرس و ئەجێندا ناوخۆییەكان، دووەمیان ئەوەیە كە دژوارە بۆ كاربەدەستان و بڕیاربەدەستانی ئەمریكا دەست بۆ گۆڕانكارییەكی گەورە ببەن لە سیاسەتی وڵاتەكەیان لە ئاست ئەم ناوچەیەدا. خاڵێكی دیكە، یان پەرەسەندنێكی دیكە كە بەدی دەكرێت، ئەوەیە كە ئێستا ژمارەیەكی زیاتری ئەندامانی كۆنگرێسی ئەمریكا بە دیموكراتی و كۆمارییەكانەوە زیاتر ئەو قەناعەتەیان لا گەڵاڵە و دروست بووە، كە دەبێت سیاسەت و هەڵوێستێكی پتر سەختتر و توندتر لە ئاست وڵاتی ئێراندا بگیرێتەبەر.\n* ئەی چۆن لە ئایندەی پەیوەندییەكانی نێوان ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا و عێراق دەڕوانیت، كە ئێمە دەزانین ئەم دوو وڵاتە گفتوگۆی ستراتیژییان لە نێوانیاندا ئەنجام دراوە و، ڕێككەوتنیان لەسەر پرسی هێزە سەربازییەكانی ئەمریكا كردووە، ئایا پێت وایە پەرسەندنەكانی ئەم دواییەی عێراق، هەر لە ئەنجامدانی هەڵبژاردنە پەرلەمانییەكان و دواتر هەوڵی كوشتنی سەرۆك وەزیرانی ئەم وڵاتە هیچ دەرئەنجام و كاریگەرییەكی لێ بكەوێتەوە لە سەر ئایندەی ئەم پەیوەندییانە؟\n- ڕاستە بۆ من كارێكی زەحمەتە پێشبینیی ئەوە بكەم كە ئایندەی ئەم پەیوەندییانە چۆن دەبن، لەگەڵ ئەوەشدا هەندێ فاكتەر هەن كە دەبێت لەبەرچاویان بگرین لەم ڕووەوە. من پێم وایە عێراق بەدەر لە پەیوەندییەكانی لەگەڵ ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا، بەردەوام شكستی هێناوە لە بەدیهێنانی سەقامگیرییەك كە مایەی ڕەزامەندی هەمووان بێت، لە پابەندبوونی بە پرۆسە دیموكراتییەكانیشەوە سەركەوتوو نەبووە، ئەمەش مایەی سەرسوڕمان نییە، بە تایبەتی كە ئەگەر ئێمە ئەوە لەبەرچاو بگرین كە ئەم وڵاتە بۆ ماوەی 30 بۆ 40 ساڵە شەڕێكی كاولكاری بەخۆوە بینیوە، ئەوەی پێی دەڵێن ئەمیرەكانی شەڕ لەم وڵاتەدا دروست بوون، هەروەها دابەشبوونی ئایینی و ئیتنی لەم وڵاتەدا هاتووەتەئاراوە و درێژەی هەیە. لەبەر ئەوە مایەی سەرسوڕمان نییە كە عێراق نەتوانێت لە مەودای كورتخایەندا ڕێگایەك بەرەو پابەندبوون بە پرۆسە دیموكراتییەكان و هەنگاوهەڵگرتن بەرەو بەدیهێنانی سەقامگیری بگرێتەبەر. ئەگەر ئێستاش پرسیارەكە پەیوەست بێت بە سیاسەتی ئیدارەی سەرۆك جۆ بایدنەوە لە ئاست عێراقدا، ئەوا دەكرێت بڵێین كە ئەم ئیدارەیە سیاسەتێكی تایبەت بەخۆی نییە لە ئاست ئەم وڵاتەدا و ئەوەی بەدی دەكرێت، تەنیا ڕەوت و ئاراستەیەكی گشتییە كە لە ماوەی چەند ساڵی ڕابردوودا ئیدارەدانی ئەمریكا پیادەیان كردووە، كە ئەویش بریتییە لە بەكارهێنانی عێراق بۆ چاودێریكردنی ئێران و لەم ڕووەوەشەوە هەوڵی ئەمریكا بۆ ئەوە بووە كە بنكەی سەربازی لە عێراقدا بهێڵێتەوە، بەتایبەتی كە ئێستا ئەمریكا هیچ بنكە و هێزێكی لە ئەفغانستاندا نەماوە، كە دەوڵەتێكی دراوسێی ئێرانە، هەرچۆنێك بێت من هیچ ڕایەڵێك بەدی ناكەم لە نێوان هێشتنەوەی هێزەكانی ئەمریكا لە عێراق و بەدیهێنانی سەقامگیری لەو وڵاتەدا كە ئەمە دەرئەنجامێكی هەموومان خوازیاری بەدیهێنانین. دواتر و ئەوەندەی من ئاگادار بم، ئەوەیە كە عێراقییەكان و نوخبەی حوكمڕانی عێراقی نایانەوێت هێزەكانی ئەمریكا لەو وڵاتەدا بمێنێتەوە. هەرچۆنێك بێت هێشتا ڕوون نییە ئایا ئیدارەی سەرۆك جۆ بایدن دەیەوێت ئایندەی پەیوەندییەكانی ئەمریكا لەگەڵ عێراقدا چۆن بێت، چونكە هێشتا پرسی داعش و چەندین پرس و پەرەسەندن و پێشهاتی دیكە لە ئارادان، وەك بارودۆخی سووریا و باكووری سووریا و كورد و دەستێوەردان و دەستڕۆیشتوویی توركیا لە بەشی باكووری سووریا، كە بوونە هۆی خوڵقاندنی بارودۆخێكی زۆر ئاڵۆز، كە هەموو ئەمانەش ڕەنگدانەوە و كاریگەرییان هەیە لە سەر ئەوەی ئاراستە و ئایندەی پەیوەندییەكان بە چ ئاقارێكدا دەڕۆن. كەواتە من دووپاتی دەكەمەوە ئێمە نازانین نیاز و پلانی ئیدارەی سەرۆك جۆ بایدن چییە بۆ جۆری پەیوەندییەكانی نێوان ئەمریكا و عێراق، چونكە تا ئێستا سیاسەت و دەستپێشخەرییەكی ڕوونمان لەم ئیدارەیەوە بەدی نەكردووە لە ئاست ئەم پرسەدا. بەڵكو ئەوەی بەدی كراوە، درێژەپێدانی بارودۆخە هەنووكەییەكە بووە، منیش لەوە باوەڕەدام كە ئەمە بۆ ماوەیەكی دیكە درێژە دەكێشێت. لە پەیوەندی بە هەڵبژاردنەكانی عێراقیشەوە ئەوا دەكرێت دەرئەنجامی ئەم هەڵبژاردنانە گۆڕانكاریی بەرچاو بەدی بهێنن، چونكە پێم وایە دەكرێت حكومەت و پەرلەمانێك هەبێت لە عێراقدا كە بیەوێت دەست بە گفتوگۆی جددی بكات لەگەڵ ئەمریكا، من خۆم چەند جارێكی پێشنیاری ئەنجامدانی كۆنفرانسێكم كردووە لەسەر ئاستی ناوچەكە بۆ ئەوەی لە ڕووی دپیلۆماتییەوە وڵاتانی ئەم ناوچەیە كار لەگەڵ یەكتریدا بكەن و گوزارشت لەوەش بكەن كە ئامانجی ئەوان چییە لە مامەڵەكردن لەگەڵ ڕۆژئاوا، ئەمەش لەبری ئەوەی هەر وڵاتێك بە تەنیا مامەڵە لەگەڵ ئەمریكا، یان ڕۆژئاوادا بكات بۆ ڕووبەڕووبوونەوە و چارەسەركردنی كێشەكان.


قوباد تاڵەبانى: دەزگا ئەمنییەکان بۆیان نییە دەست وەربدەنە کاروباری بازاڕو سیاسەت و ژیانی تایبەتی خەڵک\n16/07/2021 431 جار خوێندراوه‌ته‌وه\nئەمڕۆ هەینی لە شاری سلێمانی قوباد تاڵەبانی جێگری سەرۆکی حکومەتی هەرێم لەگەڵ لێپرسراوی یەکە ئیدارییەکانی سنورى پارێزگای سلێمانی و هەڵەبجەو ئیدارەکانی گەرمیان و ڕاپەڕین و کۆیە کۆبۆوەو چەندین ڕاسپاردەی پێدان و گفتوگۆیان لە بارەی هەنگاوەکانی چاکسازی کرد.\nتاڵەبانى جەختی لە گۆڕانکارییە ئەمنی ئیدارییەکان کردەوە لە پێناو خزمەتی زیاتری هاوڵاتیان و بەرقەرار بوونی ئاسایشی زیاترو رایگەیاند"لێرەبەدواوە لێپرسراوان لەسەر بنەمای دەست وداوێن پاکی لێوەشاوەی دادەنرێن و هەمان کات لێپێچینەوەیان لەگەڵدا دەکرێت".\nئاماژەی بەوەشدا سەرپێچیکاران و ئەوانەشی گەندەڵی و زیادەڕۆی دەکەن سزا دەدرێن و دەزگا ئەمنییەکان بۆیان نییە دەست وەربدەنە کاروباری بازاڕو سیاسەت و ژیانی تایبەتی خەڵک.\nجێگرى سەرۆکى حکومەت روونیکردوەتەوە کە کاری جدی دەکەن پڕۆژەی خزمەتگوزاری دەکەن و دەست بەگۆڕانکاری دەکەن و ئەساسی گۆڕانکارییەکان تەنها لەسەر ئەساسی کەفائەت و دەست داوێن پاکی و خزمەت دەبێت.\nهەروەها جێگری سەرۆکى حکومەتى هەرێم هۆشداریشیدا کە قورسترین سزای ئەو کەسانە دەدرێت کە بە کەفائەتەوە کار نەکەن یان ئیختلاس و گەندەڵی و تەجاوز بکەن.


وه‌زیری دارایی و ئابووری پێشوازی له شاندێكی چاودێریی دارایی به‌غدا كرد\nیوونیسێف لە چەند بوارێکدا هاوکاریی خەڵکی دهۆک دەکات\nمام جەلال: پەكەكە بەكرێگیراوی سێ دەوڵەتە و تیرۆریستیشە\nسەرۆكی یەكێتیی مامۆستایان: پێویستە خوێندنی ساڵی داهاتوو زووتر دەست پێ بکات\nشوان زراری بۆ بەختیار شاوەیس: ئەگەر كێشەیەك بۆ مووچە دروست بێت، بەهۆی دزینی داهاتی سلێمانییەوەیە\nبێشکچی: هێرشەکانی پەکەکە بەشێکە لە پیلانەکان لە دژی کوردستان\nBasnews 08/06/2021 - 13:28 ئابووری/كوردستان\nسه‌رله‌به‌یانی ئه‌مڕۆ 8ی حوزه‌یرانی 2021 له دیوانی ئاوات جه‌ناب نووری وه‌زیری دارایی و ئابووری حکوومەتی هەرێمی کوردستان، پێشوازیی له شاندێكی دیوانی چاودێری دارایی عێراق كرد.\nله‌و كۆبوونه‌وه‌یه‌دا به پشتبه‌ستن به جێبه‌جێكردنی مادده‌ی 11ی دووه‌می /ج له یاسای بودجه‌ی گشتیی فیدڕاڵ به ژماره 23ی ساڵی 2021 كۆبوونه‌وه، كه حكوومه‌تی هه‌رێمی كوردستان و به‌غدا تیمێكی هاوبه‌ش له چاودێری دارایی هه‌رێمی كوردستان و به‌غدا پێک دەهێنن.\nله كۆبوونه‌وه‌كه‌دا ئاوات جه‌ناب نووری وه‌زیری دارایی و ئابووری باسی له كاروباره‌كانی تیمه هاوبه‌شه‌كه كرد كه ده‌یانه‌وێت وردبینی بۆ داهاته نانه‌وتییه‌كانی هه‌رێمی كوردستان بكه‌ن. به‌ڵێنی دا وه‌زاره‌تی دارایی و ئابووری به هه‌موو شێوه‌یه‌ك هاوكار بێت بۆ سه‌رخستنی ڕێكکه‌وتنی هه‌رێمی کوردستان و به‌غدا.\nلەمبارەوە موئه‌ید حوسێن عه‌لی سه‌رۆكی تیمی چاودێریی دارایی به‌غدا، سوپاسی وه‌زیری دارایی و ئابووری كرد و كه هه‌میشه هاوكاری سه‌رخستنی ئه‌م پرۆسه‌یه بووه.\nئه‌مه له كاتێكدایه دوێنێ 7ی حوزه‌یرانی 2021 شاندێكی هه‌رێمی كوردستان به به‌شداریی ئاوات جه‌ناب نوری وه‌زیری دارایی و ئابووریی حکوومەتی هەرێمی کوردستان سه‌ردانی به‌غدایان كرد و له‌گه‌ڵ وه‌زیری دارایی به‌غدا كۆ بوونه‌وه به مه‌به‌ستی دیاریكردنی میكانیزمێك بۆ ناردنی به‌شه بودجه‌ی هه‌رێمی كوردستان و تاوتوێكردنی چه‌ند بڕگه‌یه‌كی ده‌ستوور تایبه‌ت به هه‌رێمی كوردستان.\nلە بارەی پلەبەرزکردنەوە و دۆسیەی فەرمانبەران ڕوونکردنەوە دەدرێ\nئاسایشى شاره‌زوور ڕوونكردنه‌وه‌یه‌ك له‌باره‌ى ته‌قینه‌وه‌كه‌ى ئه‌مڕۆى هه‌ڵه‌بجه\nته‌قینه‌وه‌یه‌ك له هه‌ڵه‌بجه ڕووى دا\nسزای سێ جار لە سێدارەدان بۆ بکوژی خێزانە کوردەکەی بەغدا دەردەچێت