ئایا سەعدئاباد و جەزایرێکی نوێ بەڕێوەیە؟\nئازاد وەڵەدبەگی 24, 03, 2018\nلە چەند ڕۆژی ڕابردوو، بەکر بۆزداغ، جێگری سەرۆکوەزیران و گوتەبێژی حکوومەتی تورکیا ڕای گەیاند، کە پاش کۆتاییی ئۆپەراسیۆنی عەفرین، تورکیا و عێراق بۆ هێرشکردنە سەر چەکدارانی پەکەکە لە کوردستانی عێراق ڕێک کەوتوون. بە گرێدانی ڕووداوەکانی چەند مانگی ڕابردوو، بەتایبەت لە بەرەبەری ڕیفراندۆمی کوردستانی باشوور، دەگەینە ئەو ئەنجامە کە هاوپەیمانێتی، یان لانی کەم هاوئاهەنگییەکی نهێنیی ڕانەگەیەندراو، لە نێوان هەر سێ دەوڵەتی ئێران، تورکیا و عێراق هاتۆتە ئاراوە، کە ئامانجی لەقاڵبدان و پاشەکشەپێکردنی کوردە لە هەموو پارچەکاندا. سەبارەت بە سووریایش، بەو پێیەی کە لەژێر هێژموونیی ئێراندایە، ئەوا لە کاتی پێویست جێبەجێکردنی بەشێک لە سیناریۆکان لە ئەستۆ دەگرێ و، ناتوانێ لە دەرەوەی ئەو هاوپەیمانێتییە بێت.\nوا چاوەڕوان دەکرا لە پاش سیستەمی نوێی جیهانی لە دەیەی (٩٠)ی سەدەی ڕابردوو، کەمینەکان و گەلانی ژێر ستەم و یاریکەرە نادەوڵەتەکان دۆخیان لە جاران باشتر بێت و، زیاتر لە جاران گوێ لە خواستەکانیان و ڕێز لە مافەکانیان بگیرێت. بەڵام وا دەردەکەوێ، کە هێژموونیی بەرژەوەندیخوازانەی زلهێزەکان و سیاسەتی سەرکوتکارانەی دەوڵەتانی ناوچەکە، هێشتا کۆتایییان نەهاتبێت و سێبەریان بەسەر سیاسەتی ناوچەکەوە مابێت.\nڕووداوەکانی پاش ڕیفراندۆمی (٢٥)ی سێپتەمبەر، وەک سەپاندنی سزا و گەمارۆی ئابووری و گەشتی ئاسمانی لەسەر هەرێمی کوردستان، هێرشکردن بۆ سەر ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی هەرێم و لە سەروویانەوە کەرکووک بە هاوکاریی هێزە هەرێمییەکان و بێدەنگیی دەوڵەتانی ڕۆژاوا، هێرشی تورکیا بۆ سەر عەفرین و بێدەنگیی زلهێزەکان و دەوڵەتانی هەرێمی، هەڕەشەکانی ئەم دوایییەی تورکیا بۆ سەر منبج و کۆی ئەزموونی ڕۆژاوا و باسکردن لە هاوئاهەنگییان بۆ هێرشکردنە سەر پەکەکە لە باشووری کوردستان، هەموو ئەمانە ئەو گومانە بەهێزتر دەکەن، کە پیلانێکی نەخشەبۆداڕێژراوی هەرێمی، دژ بە هەموو پارچەکانی کوردستان بەبێدەنگی و ڕەزامەندیی ژێربەژێری دەوڵەتانی ڕۆژاوایی لە ئارادایە. پرسیارە سەرەکییەکە ئەوەیە: ئایا جارێکی تر پەیمانگەلێکی لە جۆری "سەعدئاباد" و "جەزایر" دژ بە بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی کورد زیندوو دەکرێتەوە، یان نا؟ ئایا کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی بێ هەست و خوست، تەنیا سەیرکەری ڕووداوەکان دەبێت و، هەڵوێستی بەرژەوەندیخوازانە هەڵدەبژێرێت یاخود لە ئاست پەیام و بەهاکانی مافی مرۆڤ و دیموکراسی، کە ساڵانێکە ڕۆژاوا بانگەشەی بۆ دەکات بێدەنگ نابێت و بەرپرسیارانە دەجووڵێتەوە؟\nئەم پەیمانە لە ٨/تەمووزی/١٩٣٧ لە نێوان ئێران، عێراق، تورکیا و ئەفغانستان هاتە ئاراوە. دەوڵەتانی ئەندام لەم پەیمانە بەڵێنیان دا، کە دەستوەردان لە کاروباری ناوخۆییی یەکتردا نەکەن، ڕێز لە سنوورەکانی یەکتر بگرن، لە هەر جۆرە دەستدرێژییەک بۆ سەر یەکتر خۆ ببوێرن و، ڕێگە لە دروستبوونی هەر کۆمەڵە و گرووپبەندییەک بگرن کە ئامانجی تێکدانی ئاشتی لە نێوان دەوڵەتانی دراوسێ و هاوپەیمان بێت. ڕەزا شا ڕۆڵی سەرەکیی لە گرێدانی ئەم پەیمانەدا هەبوو؛ هەر بۆیە پەیمانەکە بە میوانداریی ئەو و لە کۆشکی پاشایەتیی سەعدئاباد لە تاران بەسترا.\nبەپێی بەندی (٧)ی پەیمانەکە، دەوڵەتانی ئەندام بەڵینیان دا، کە لەسەر سنوورەکانی خۆیان ڕێگە بگرن لە دروستبوون، یان ئەنجامدانی هەر چالاکییەکی گرووپە چەکدارەکان، یان دروستبوونی هەر جۆرە دەستە، یان ڕیکخستنێک بۆ تێکدانی دامەزراوەکان، یان تێکدانی ئاسایش و سەقامگیریی هەر بەشێک لە خاکی ئەندامانی تر، یان ڕووخاندنی شێوازی حکوومەتی لایەنەکەی تر. یەکێک لە ئامانجەکانی ئەم پەیمانە، دژایەتیی بزووتنەوە سیاسی و سەربازییەکانی کورد بوو، کە ئەو کاتە ناوە ناوە لە هەر سێ وڵاتی ئێران، عێراق و تورکیا چالاکییان دەکرد.\nئەم پەیمانە لە ٦/ئازاری/١٩٧٥ بە دەرکردنی ڕاگەیەندراوی جەزایر لە نێوان ئێران و عێراق بە ناوبژیوانی جەزایر هاتە ئاراوە. لە ڕاستیدا ئەم ڕاگەیەندراوە زەمینەسازی بەستنی پەیمانی سنووری نێودەوڵەتی و دراوسێتی باش بوو، کە لە ١٣/حوزەیرانی/١٩٧٥ لە بەغدا واژوو کرا و لە پەیماننامەیەک و حەوت ڕێککەوتنی لاوەکی و پرۆتۆکۆڵ پێک هاتووە. لە بەندی (٣)ی پەیماننامەکەدا هاتووە: "هەر دوو لا بەڵێن دەدەن کە بە شێوەیەکی هەمیشەیی، چاودێرییەکی توندوتۆڵ و کارایان لەسەر سنوورەکان هەبێت بە مەبەستی ڕاگرتنی هەر جۆرە دزەکردنێکی خاوەن سروشتی تێکدەرانە، کە سەرچاوەکەی لە هەر شوێنێکەوە بێت." ئه‌وه‌ی ڕاستی بێ، ئامانجێکی سەرەکیی ئەم ڕێککەوتنە لەباربردنی شۆڕشی ئەوسای کوردستانی باشوور بوو، کە تەنگی بە دەسەڵاتدارانی بەغدا هەڵچنیبوو. پەیمانی جەزایر دەمانگەیه‌نێتە سەر ئەو بۆچوونە کە بڵێین: ئەو دەوڵەتانەی کوردستانیان بەسەردا دابەش کراوە، سەرەڕای ناکۆکیی ستراتیژییان، بەڵام هەموو کات ئامادەییی ئەوەیان تێدایە، کە لەسەر دژایەتیکردنی کورد یەک بگرن.\nنزیکبوونەوەی ستراتیژیی ئێران و تورکیا و عێراق\nهەرچەندە هەر سێ دەوڵەت، لە دێرزەمانەوە کێشە و گرفتی ستراتیژی و جیاوازیی تێڕوانین و بەرژەوەندییان هەیە، بەڵام هەر لە کاتی بڕیاردان لەسەر ئەنجامدانی ڕیفراندۆم لە کوردستانی باشوور هەستیان بە مەترسییەکی گەورە کرد. ئەمەیش بووە هۆکارێکی سەرەکی بۆ ئەوەی ئەگەر بۆ ماوەیەکی کاتیش بێ، چاوپۆشی لە ناکۆکییەکانیان بکەن و فۆکۆس بخەنە سەر کوردستان.\nد.عەلی بیگدلی، پسپۆڕی ئێرانی لە کاروباری تورکیا دەڵێت: "ڕیفراندۆمی هەرێم دەتوانێ، ناسەقامگیریی ئاسایشی لەسەر سنوورەکانی ئێران و تورکیا دروست بکات؛ ئێران و تورکیا دەتوانن سیاسەتێکی یەکگرتوویان لە هەمبەر پرسەکانی هەرێم هەبێت." هەروا ناوبراو دەربارەی ڕووبەڕووبوونەوەی سەربازی دەڵێت: "ئەگەر بڕیار بێت کرداری سەربازی ڕوو بدات، دەبێ عێراق سەرەتا دەست پێ بکات، چونکە ململانێیەکە لەسەر خاکی ئەوە. لە قۆناغی دووەم، دەبێ بزانین تورکیا چی دەکات و، ئێران سێێەمین وڵاتە کە لەمبارەیەوە بڕیار دەدات."\nماڵپەڕی ئەلمانیتۆر لە بابەتێکی خۆیدا دەنووسێت، کە تورکەکان هەمیشە لەوە نیگەرانن کە ڕۆژاوا دەیەوێت وڵاتەکەیان پارچەپارچە بکات؛ هەر بۆیە سیاسەتی دەرەکیی خۆیان لەسەر بنەمای دووری یان نزیکی لەگەڵ دراوسێکانیان بنیات دەنێن. لە ڕوانگەی گەلێک لە خەڵکی تورکیا، ناتۆ کە تورکیا ئەندامێکی گرنگیەتی، نە تەنیا هاوپەیمانی تورکیا نییە، بەڵکوو بە دوژمن لە قەڵەمی دەدەن. هەر لەم ڕوانگەیەوە، ئێستا هاوکاریی ئێران لەگەڵ تورکیا بۆ ڕێگەگرتن لە دروستبوونی کوردستانێکی سەربەخۆ، ئانکارای هێناوەتە سەر ئەو باوەڕە کە لەم قۆناغەدا ئێران هاوپەیمانێکی ستراتیژییە بۆ ئەو.\nلە بەرەبەری ڕیفراندۆمی کوردستان، بۆ یەکەم جار پاش شۆڕشی ئیسلامی لە ١٥/ئابی/ ٢٠١٧ سەرۆکئەرکانی سوپای ئێران، محەممەد باقری، سەردانی ئانکارای کرد و لەو سەردانەدا گوتی: "ماوەیەکی زۆر بوو کە هاتوچۆیەکی لەم جۆرە لە ئارادا نەبوو، بەڵام بە سەرنجدان لە گۆڕانکارییەکانی ناوچەکە و پرسەکانی پەیوەست بە ئاسایشی دوو وڵات، ئاسایشی سنوورەکان و به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی تیرۆریزم، پێویست بوو ئەم گەشتە ئەنجام بدرێت." هەروا پرسەکانی ڕیفراندۆمی کوردستان و دۆخی سووریا، دوو تەوەری سەرەکیی ئەم سەردانە بوون.\nلە وەڵامی پرسیارێکی ڕۆژنامەی "ئیعتماد" (اعتماد)ی ئێرانی دەربارەی وردەکاریی ئەنجامی گەشتەکەی باقری بۆ تورکیا، بەهرام قاسمی، گوتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئێران، وێڕای ئەوەی کە ئەم گەشتەی بە بێوێنە لە قەڵەم دا گوتی: "پێم وایە دەبێ کەمتر دەربارەی ئەم گەشتە قسە بکەین و پتر دەبێ ڕاوەستین، چونکە لە داهاتوودا دەتوانین بینەری ئەنجامی ئەرێنیی ئەم گەشتە بین لەسەر پەیوەندییەکانی هەر دوو لا و لە بواری پرسەکانی ناوچەکە." هەر دوا بە دوای ئەم سەردانە، ئەردۆغان لە وتەیەکدا باسی لە ئەگەری هاوکاریی هاوبەشی ئێران و تورکیا کرد دژ بە گرووپە چەکدارەکان و گوتی: "دەربارەی ئۆپەراسیۆنی دەرەوەی سنوورەکان، لەگەڵ ئێران باوەڕێکی هاوبەشمان دژ بە گرووپە تیرۆریستییەکان هەیە و، لەم بوارەدا بیر لە کرداری هاوبەش دەکەینەوە."\nهەر پێش ئەنجامدانی ڕیفراندۆمی کوردستان، بۆ وەڵامدانەوەی سەردانەکەی باقری بۆ ئانکارا، خلووسی ئاکار، سەرۆکئەرکانی سوپای تورکیا، لە ماوەیەکی کورتدا سەردانی تارانی کرد و گوتی: "جگە لە هاوکاریی سیاسی و ئابووری، هەوڵ دەدەین پەیوەندی و هاوکاریی هەر دوو وڵاتیش پەرە پێ بدەین، بەتایبەت لە داهاتوودا و، بۆ بەرەنگاربوونەوەی تیرۆر و دابینکردنی ئاسایشی سنووریش گەیشتینە ڕێککەوتن." هەروا پاش سەردانی خلووسی ئاکار، ئەردۆغان بۆ خۆی سەردانی ئێرانی کرد و لە وتەیەکیدا ئەردۆغان گوتی: "پاش ئەم گەشتە، نەخشەڕێگەی ئێران و تورکیا بۆ وه‌ڵامدانەوەی ڕیفراندۆمی کوردستان ڕوون دەبێتەوە." لە ستراتیژیی سەربازیی ئێران و تورکیا، بەرنامە و نەخشەڕێگەیەکی هاوبەش و ئامانجدار لە نێوان هەر دوو وڵات بەڕوونی هەستی پێ دەکرێت و، بەرپرسانی هەر دوو لا نایشارنەوە، کە بیانووەکەیشی ئەنجامدانی ڕیفراندۆمی سەربەخۆییی کوردستانە، کە لە ئەگەری ئەنجامدانی ڕیفراندۆم، ئەو نەخشەڕێگەیە جێبەجێ دەکرێت.\nیەکێکی دیکە لە تەوەرە ستراتیژییەکانی ڕێککەوتنی ئێران و تورکیا بە هاوبەشیی سووریا، ڕێگەگرتنە لە ئەگەری دروستبوونی دەوڵەتێکی کوردی لە باکوور و باکووری ڕۆژهەڵاتی سووریا. هەرچەندە وەلید موعەلم، وەزیری دەرەوەی سووریا، لەژێر گوشاری ڕووسیا باسی لە ئەگەری گفتوگۆ لەگەڵ کوردەکان و دامەزراندنی سیستەمێکی فیدراڵی لەو وڵاتە کردووە، بەڵام دوور دەنوێنێ کە ئێران و تورکیا لە درێژخایەندا، لەسەر پرۆژەیەکی لەو جۆرە ڕەزامەند بن. ئەمەیش تەنیا لە حاڵەتێکدا سەر دەگرێ کە ئەمریکا و ڕووسیا، ئانکارا و تاران بخەنە بەردەم کارێکی ئەنجامدراو و، دۆخێکی سەپێندراو لە سووریادا دروست بکەن.\nسەید علی، قایمقامی پسپۆڕی ئێرانی لە کاروباری تورکیا، لە گفتوگۆیەکی لەگەڵ ماڵپەڕی "تەسنیم" (تسنیم) لە سێپتەمبەری ٢٠١٧ لە وەڵامی پرسیارێک سەبارەت بە ئەنجامەکانی سەردانی ئەردۆغان بۆ تاران دەڵێت: "لە چوارەمین دانیشتنی ئەنجومەنی باڵای ستراتیژیی هەر دوو وڵات بە ئامادەبوونی هەر دوو سەرۆککۆمار، ڕێککەوتنی گەشەپیدانی هاوکاریی دوولایەنە، هەوڵدان بۆ چارەسەری قەیرانی عێراق و سووریا، دەره‌نجامە خراپەکانی ڕیفراندۆمی سەربەخۆییی کوردستانی عێراق بە سەرۆکایەتیی "مەسعوود بارزانی"، ناوچەکانی کەمکردنەوەی جەنگ، بەتایبەت لە ئێدلب و، ئەگەری هێرشی سەربازیی تورکیا بۆ سەر عەفرین بە هاوئاهەنگیی ئێران و ڕووسیا بۆ سەرکوتکردنی پەیەدە، خرانە خشتەی کارەوە."\nئەگەر سەرنج بدەین بەرنامەڕێژی بۆ هێرشکردنە سەر عەفرین، چەندین مانگ بەر لە ئێستا باسی لێوە کراوە و بڕیاری لەسەر دراوە. بەهرام قاسمی، گوتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئێران، سەبارەت بە هێرشی تورکیا بۆ سەر عەفرین، بەبێ ئەوەی ئەم ڕەفتارە مەحکووم بکات ڕای گەیاند، کە ئێران لە نزیک و بەنیگەرانییەوە بەدواداچوون بۆ گۆڕانکارییەکانی عەفرین دەکات و، هیوادارە کە ئەم ئۆپەراسیۆنە دەستبەجێ کۆتاییی پێ بێت. ئەمەیش دەکرێ بە ڕەزامەندیی ئەو وڵاتە لەمبارەیەوە لێک بدرێتەوە. هەروا ئانکارا بۆ جێبەجێکردنی ئەم ئۆپەراسیۆنە، باڵوێزانی ئەمریکا، ڕووسیا و ئێرانی بۆ وەزارەتی دەرەوەی وڵاتەکەی بانگهێشت کرد و لە دوا گۆڕانکارییەکانی پەیوەست بە عەفرین ئاگاداری کردنەوە.\nڕۆژنامەی "دەیلی سەباح"ی تورکی لە تەمووزی ٢٠١٧ لەسەر زاری دیپلۆماتە تورکەکان ڕای گەیاند، کە ڕووسیا و ئێران ئامادەییی خۆیان دەربڕیوە کە ناوچەی کوردنشینی عەفرین بدرێتە تورکیا. ئۆپەراسیۆنی عەفرین هەلێک بوو بۆ ڕووسیا و ئێران تا بە قوربانیکردنی کوردەکان، ڕێگە لە جێبەجێکردنی ستراتیژیی ئەمریکا لە سووریا بگرن، کە ئەوان بەگومانەوە لێی دەڕوانن. هۆکارێکی دیکەی بێدەنگیی ئێران لەسەر هێرشی عەفرین دەتوانێ ئەوە بێت، کە ڕێگە لە پێکەوەلکاندنی کانتۆنە کوردییەکان لە ڕۆژاوای کوردستان دەگرێ، کە خەونی کورد لەو وڵاتە بۆ گەیشتن بە دەریا و، ئەگەری ڕاگەیاندنی سەربەخۆیی، یان پێداکشانی زیاتر لە داهاتوودا لەبار دەبات؛ بێ گومان ئەمەیش لە کۆتاییدا بە قازانجی بەهێزبوونەوەی حکوومەتی سووریا دەشکێتەوە.\nوردەکاریی ڕێککەوتنە سەربازی و ستراتیژییەکانی ئێران و تورکیا هێشتا بەشاراوەیی ماونەتەوە، بەڵام بە سەرنجدان لە وتەی بەرپرسانی هەر دوو لا و ڕەفتار و هەڵسوکەوتە سەربازی و سیاسییەکانیان لە مانگی ئابی ٢٠١٧ەوە تاکوو ئێستا، ئەو گومانە بەهێزتر دەبێ کە هەر دوو لا لەسەر هاوکاری و هاوئاهەنگی لەسەر پرسە ستراتیژییەکان ڕێک کەتوون، لەوانەیش: لەقاڵبدانی کورد لە کوردستانی باشوور و ڕێگریکردن لە دروستبوونی دەوڵەتی کوردی بە هاوکاریی دەوڵەتی عێراق، گەڕانەوەی هەموو خاکی سووریا بۆ ژێر دەستی حکوومەتی ئەو وڵاتە و مانەوەی ئەسەد و، بەرەنگاربوونەوەی هەر هەڕەشەیەکی سەربازی لەسەر ئاسایشی سنوورەکانیان و لێدانی پەکەکە لە قەندیل و شنگاڵ. دوور نییە ئەم هاوپەیمانێتییه لە داهاتوودا زیاتر پەرە بسێنێت و بێێتە یەکێک لە گرنگترین گۆڕانە ستراتیژییەکانی ناوچەکە.\nهەروا عێراقیش، بە باڵێکی دیکەی هاوکار و جێبەجێکاری ئەو سیناریۆیە دادەنرێت؛ بەو پێیەی بەرژەوەندیی باڵای لە لاوازکردن و لەقاڵبدانی کورد لە کوردستانی باشووردا هەیە. بردنی هێزەکانی حەشدی شەعبی و سوپای عێراق، بۆ هەر دیوی سنووری هەرێمی کوردستان لەناو خاکی ئێران و تورکیا لە بەرەبەری ڕیفراندۆم، نیشانەی ئەوەیە کە عێراقیش باڵێکی بەهێزی جێبەجێکاری ئەو ڕێککەوتنەیە. لە پەراوێزی کۆبوونەوەی ساڵانەی کۆمەڵەی گشتیی نەتەوە یەکگرتووەکان لە سێپتەمبەری ٢٠١٧، وەزیری دەرەوەی ئێران، تورکیا و عێراق ڕاگەیاندراوێکیان بڵاو کردەوە، کە تێیدا نیگەرانیی خۆیان لەوە دەربڕی کە ڕیفراندۆمی کوردستان دەستکەوتەکانی عێراق دژ بە داعش دەخاتە مەترسییەوە و دەبێتە هۆی ناکۆکیی نوێ لە ناوچەکە. هەروا حەیدەر عەبادی، سەرۆکوەزیران، نەیشاردەوە کە هێز بەکار دەهێنن ئەگەر بە هۆی ڕیفراندۆمەوە گرفت دروست ببێت. لە لایەکی ترەوە، لەم ڕۆژانەدا هەواڵی ئەوە بڵاو بووەوە کە ئەمریکا و تورکیا ڕێک کەوتوون لەسەر ئەوەی کە هێزەکانی پەیەدە لە شاری منبج دەربچن و ناوەندێکی هاوبەشی تورکی-ئەمریکی بۆ بەڕێوەبردنی ئەم ناوچەیە دروست ببێت.\nلە کۆی ئەو باسانە دەگەینە ئەو ئەنجامە، کە نەخشەڕێگەیەکی تۆکمە و بەرنامەبۆداڕێژراو لە نێوان تورکیا، ئێران، عێراق و سووریا هەیە بە ئاگاداری و ڕەزامەندیی ڕووسیا و ڕۆژاوا بۆ لەقاڵبدان و پاشەکشەپێکردنی دۆزی کورد بەگشتی، کە سەرەتای ئەم هەنگاوە بە هێرش بۆ سەر کەرکووک و ناوچە دابڕاوەکان و سەپاندنی دەسەڵاتی حکوومەتی عێراق لەسەر هەرێمی کوردستان دەستی پێ کرد و، پاشان بە هێرشی عەفرین درێژەی کێشا و، لە داهاتوویەکی نزیکدا بە هێرش بۆ سەر قەندیل و شنگاڵ، بەشی سێیەمی لایەنی سەربازیی ئەم نەخشەیە جێبەجێ دەکرێت. یەکێک لە خاڵە بەهێزەکانی کورد ئەوەیە کە خاوەنی هێزی سەربازییە لە ناوچەکەدا. هەر بۆیە ئەم نەخشەیەیش، سەرەتا هێزی سەربازیی کورد دەکاتە ئامانج، هەتا بە تێکشکاندنی سەربازیی کورد، توانا و جووڵە و هەڕەشەی کورد لەسەر خاک سنووردار بکەن. هەنگاوەکانی دواتر، بە سنووردارکردنی سیاسی و یاساییی کورد لە عێراق و سووریا جێبەجی دەکرێت. گوشارە ناوخۆیییەکانی تورکیاش لەسەر هێز و کەسایەتییە سیاسییەکانی کورد لە تورکیا، دەتوانێ بەشێکی دیکەی ئەو نەخشەڕێگەیە بێت. هەروا پێدەچێ دەوڵەتانی ڕۆژاوایی و ڕووسیا، هاوئاهەنگ و ئاگاداری ئەم نەخشەڕێگەیە بن و لەسەری ڕەزامەند بن. ئەو دەوڵەتانە بەردەوام جەخت لەسەر پاراستنی یەکپارچەییی خاکی عێراق و سووریا دەکەنەوە، کە ئەمەیش دەتوانێ پێچەوانەی خواست و ستراتیژیی کوردی بێت لە ناوچەکەدا.\nلە کاتی ڕیفراندۆمی کوردستانی باشوور بینیمان، بە ڕەزامەندیی هەر (١٥) ئەندام، ئەنجومەنی ئاسایش لە ٢٢/٩/٢٠١٧ ڕاگەیەندراوێکی لەمبارەیەوە دەرکرد و نیگەرانیی خۆی لە ڕیفراندۆمی کوردستان دەربڕی و پاڵپشتیی خۆی بۆ یەکپارچەییی خاکی عێراق دووپات کردەوە. هەروا لە کاتی هێرشی سوپای عیراق بۆ سەر کەرکووک، کۆشکی سپی بە دەرکردنی ڕاگەیەندراوێک بێلایەنیی خۆی لەو شه‌ڕه ڕاگەیاند. جگە لەمەیش، لە کاتی هێرشی تورکیایش بۆ سەر عەفرین، کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی و لەوانەیش نەتەوە یەکگرتووەکان لە ئاست ئەم ڕووداوە هەتا ئێستا بێدەنگن، لە کاتێکدا کە ئەم ڕووداوە ئاشتی و ئاسایشی نێودەوڵەتیی خستۆتە مەترسییەوە و، دەستدرێژییە بۆ سەر ڕێسا فەرمانکەرەکانی یاسای نێودەوڵەتی. بەپێی بەندی (١) لە چارتی نەتەوە یەکگرتووەکان، پاراستنی ئاسایش و ئاشتیی نێودەوڵەتی، یەکێکە لە مەبەستەکانی ئەو ڕیکخراوە و، پێویستە ڕێوشوێنی هاوبەشی کاریگەر بگیرێتە بەر بۆ قەدەغەکردن و نەهێشتنی ئەو هۆکارانەی کە هەڕەشە لە ئاشتی دەکەن.\nکۆی ئەم ڕووداو و پێشهات و لێدوان و هەڵسوکەوتە سیاسی و سەربازییەکان، ئەو گومانە بەهێز دەکەن، کە ئەگەری ڕێککەوتنێکی نوێی دیکەی هاوشێوەی سەعدئاباد و جەزایر، لە نێوان وڵاتانی هەرێمی دژ بە گەلی کورد (لە بەردەم ویژدانی نووستووی کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی) لە ئارادایە. هەر بۆیە پێویستە لایەنە کوردییەکان و لە سەروویانەوە حکوومەتی هەرێمی کوردستان وردتر، وریاتر و دوورتر بۆ بابەتەکان بڕوانن و بەرژەوەندییە تەسکە حزبی و کەسییەکان وەلاوە بنێن و، بە دیدێکی ستراتیژی و نیشتمانی بۆ بابەت و پێشهاتەکان بڕوانن. نابێ گرەو لەسەر ئەوە بکرێت کە ناکۆکیی نێوان ئەو دەوڵەتانە، هەرگیز لێ ناگەڕێت ڕێککەوتنێکی هاوبەش دژ بە کورد لە نێوانیاندا دروست ببێت. ئەزموونە مێژوویییەکان ئەوەمان بۆ دووپات دەکەنەوە، ئەو دەوڵەتانە ئەگەر لەسەر هەموو شتێکیش ناکۆک بن، لەسەر لەقاڵبدان و پاشەکشەپێکردنی کورد کۆک و تەبان.


پێشبینی ده‌كرێت ئێران هێرشبكاته سه‌ر سعودییه و ئیمارات\nگۆڤاری نیوز ویك-ى ئه‌مریكى، له‌باره‌ى كوژرانى قاسم سلێمانى فه‌رمانده‌ى فه‌یله‌قی قودس-ی ئێران، هۆشیارییداوه و پێیوایه ئێران زیان به سعودییه ده‌گه‌یه‌نێت.\nنیوزویك له راپۆرتێكدا كه له زاری پسپۆران بڵاویكردووه‌ته‌وه، " ترسی ئه‌وه هه‌یه ئێران هێرش بكاته سه‌ر ژێرخانى ئابوریی نه‌وتى عه‌ربساتى سعودیه وه‌ك وه‌ڵامدانه‌وه‌یه‌ك به‌رامبه‌ر كوشتنى دیارترین ژه‌نراڵه‌كانى".\nهۆشدارییداوه له هه‌ر توندوتیژییه‌كى تر له خۆرهه‌ڵاتى ناوه‌ڕاست كه له‌وانه‌یه ببێته هۆی به‌رزبوونه‌وه‌ى نرخی نه‌وت له بازاڕه‌كانى جیهان.\nجیسۆن بوردۆف راوێژكاری پێشووی كاروباری وزه له ئیداره‌ى باراك ئۆباما و سه‌رۆكى سه‌نته‌ری وزه‌ى جیهانى له زانكۆی كۆڵومبیا، ئاشكرایده‌كات " كوشتنى قاسم سلێمانى وه‌ك بوومه‌له‌رزه‌یه‌ك بوو له خۆرهه‌ڵاتى ناوه‌ڕاست و پێموایه ناكۆكیى نێوان ئه‌مریكا و ئێران له‌ژێر كۆنترۆڵ ده‌رده‌چێت و وه‌ڵامى ئێران توند ده‌بێت".\nهاوكات به‌ڕێوه‌به‌ری به‌رنامه‌ى ئاسایش له خۆرهه‌ڵاتى ناوه‌ڕاست له په‌یمانگای سه‌نته‌ری ئاسایشی ئه‌مریكى نوێ له واشنتۆن، روونیكرده‌وه،" لاتان سه‌یر نه‌بێت ئه‌گه‌ر ئێران چه‌ند مووشه‌كێك بگرێته سعودیه و ئیمارت، به‌تایبه‌ت ئه‌گه‌ر بنكه سه‌ربازییه‌كان و دامه‌زراوه نه‌وتیه‌كان بكاته ئامانج".


ئامانج کەریم: پڕۆژەیەکی هەڵوێست ئامێز لەژێر ناونیشانی گێڕانەوەی ئینتیما بۆ نیشتیمان لای هەمومان. – WTARIKURD\nڕوونە ئەوەی کە هەرگیز حیزبی بەعس نەیتوانی پەیڕەوی بکات کە نەمانی ئینتیما بوو بۆ خاک و نەتەوە، حیزبە کوردیە خۆماڵیەکان کردیان. لە ئاکامی سیاسەتی بەرژەوەندیخواز و پاوانخوازی و بە تاڵان بردنی نیشتیمان لە لایەن سەرانی یەکێتی و پارتیەوە. کارێکیانکرد نەوەی نوێ و، بەتایبەتتر ئەو نەوەی دوای ڕاپەرین کە ئیستا دەبو هەمویان داینەمۆی برەودان بە ئاوەدانی و درککردن بەو زوڵمە گەورانەی کە لەپێشودا کورد چەشتونی بەدەست حوکمی عەرەب و داگیرکەرانەوە لە باشوری کوردستان، دەبو ئەم نەوەیە بە شێوەیەک گۆش بکرایە کە لە پیناو هەناسەیەکی ئەو ئازادیەی وەبەرهێنراوە بەخوێنی هەزارەها شەهید و ڕەنج و ماندوبونی ئەو شۆڕشانەی کە کراوە لە پێناوی حوکمی سەربەخۆیی و ئازادی و دیموکراتی، هەموچرکەیەک ئامادەبێت وەک بیروڕا گیانی خۆی ببەخشێت کە ئەمەیش بە پیشاندانی چەمکی ئازادی و ئابوری بەهێز و شەفافیەتی ئیداری و دەستەبەرکردنی ماف و ئەرکی هاونیشتیمانی دەکرێت، کە بە داخەوە لە یەکەم کابینەی حکومەتی کوردیەوە تا ئەم چرکە ساتە خەڵک و هاوڵاتی جگە لە ئەرک بەسەردا سەپاندن و ڕوت کردنەوەو ڕاوەدونانی بچوکترین مافی بۆ دابین نەکراوە کە زۆر نەچینە قوڵای بابەتەکەوە تەنها هێندە بەسە باسی مافی هەبونی ئاوو کارەبا بکەین، کە سەرەتاترین مافی مرۆڤە کە دەبێ حوکمڕان بۆی دابین بکات.\nبەم پێیە، گەر ورد بینەوە، تاک و هاوڵاتی هیچ جۆرە سۆز و هیچ جۆرە ئینتیمایەکیان نەماوە بۆخاک و نەتەوە. بە جۆرێک شێوێنراوە، تەنانەت کار گەیشتۆتە ڕادەیەک، خەڵک بە گشتی بەزەیی بە سروشت و جوانی خۆڕسکی نیشتیماندا نایەتەوە. هەر بۆیە بە پێویستی دەزانم یەکێک لە هەنگاوەکانی گروپەکانمان چ لە ناوخۆی وڵات و چ لەهاندەران گرتنی چەمکێکی گێڕانەوەی ئینتیمای نیشتیمانی و نەتەوەی بێت، لە ئیستادا توانای ئێمە تەنها تەوعیەو نوسینە بە گێڕانەوەی ئومێد بۆ خەڵکی بێ ئومێد کراو، کە هێشتا خوێنێک ماوە لەم وڵاتەدا دەجوڵێت بە ئاڕاستەی شۆڕشی مەدەنی خۆنەویستی و بەرگریکردن لە خاکێکی پارچە پارچەکراو، چ بە دەست حوکمی بێگانە بە پارچەی گەورە و چ بەدەست حوکمی خۆماڵی بە زۆنکردن وەک دەڵێن زۆنی زەرد یاخود زۆنی سەوز یاخود زۆنی نیلی.\nلێرەدا دەمەوێت ئاماژە بەوە بکەم بەتایبەت بۆ هاوڕێیانی دەرەوەی وڵات، دەکرێت ئێمە بۆ ئەم پڕۆژەیە ئازارەکان و نەهامەتیەکان بخەینە ژێر پەشتەماڵێکی کوردەواریانەو، تەنها باس لە موعاناتی دووری و غەریبی نیشتیمان بکەین. چونکە ئەو شیرینیەی نیشتیمان، کە ئێمە لێی دەژین، چێژمان لێی تێرە ئێوەن تەنها ئێوەن درکی تامەزرۆی دەکەن و هەمووتان گەر ڕاستگۆیانە بێینەگۆ و بیر لە حوکمی ناعەدالەتی یەکێتی و پارتی نەکەنەوە دوا بەیەکتان کاتژمێرەکانتان دەژمێرن بۆ وادەی گەڕانەوەتان بۆ باوەشی نیشتیمانی دایک، ئێمە ئەوانەی لەکوردستان دەژین دەکرێت بەدەر لە هەمو گرفتەکان پیشانی هاوڕێ و هەڤاڵەکانمانی بدەین کە ئەوە ئێمەین ئێشتا بۆ خاک بۆ نەتەوە خەبات دەکەین، بەرژەوەندی حیزبی و شەخسیمان وەلا ناوەو تێ دەکۆشین بۆ خۆشەویستی نیشتیمان و بەرجەستەکردنی ماف و حەقی هاونیشتیمانیان و لەپێناویدا دەستمان ناوە بەڕوی ئیمتیازات و پلەو پۆست و بەرژەوەندیەکان و بەردەوامیش دەبین نەمامێکەو ناشتومانە بەخوێنی خۆمان ئاوی دەدەین تا گەر خۆیشمان لە بەری نەخۆین بتوانین سایەو سێبەرێک بۆ نەوەکانمان وەبەر بێنین لەو پێناوەیشدا هەمو شتێک دەکەینە وەسیلە بۆ گەیاندن بەو بیرو باوەڕەی هەمانە حیزب و سیاسەت و دارای و بیرۆکەو ئەدەب و هونەر و تەواوی هەنگاوەکانمان و هەوڵەکانمان دەخەینە خزمەتی ئەو کارو پڕۆژانەی ڕەهەندی نیشتیمانیان هەیە.


09:41 - 02/07/2021 381 جار خوێندراوەتەوە\nزه‌مه‌ن – وه‌رزش\nئەستێرەی تۆپی پێی ھەڵبژاردەی ئەرژەنتین، لیۆنێل مێسی لەگەڵ کۆتاییھاتنی ماوەی گرێبەستەکەی لەگەڵ یانەی بارسێلۆنا، کە بە درێژایی تەمەنی پیشەگەری درێسی لەبەرکردبوو، ئێستا یاریزانێکی سەربەستە.\nلیۆنێل مێسی تەمەن ٣٤ ساڵان، کە ئێستا لەگەڵ ھەڵبژاردەی ئەرژەنتین سەرقاڵی یارییەکانی پاڵەوانێتی جامی ئەمریکای باشوور (CONMEBOL)ـە، تاکو ئێستا روون نەبووەتەوە کە گرێبەستەکەی لەگەڵ بارسێلۆنا نوێ دەکاتەوە یان نا.\nسەرەڕای ئەوەی کە میسی ساڵی رابردوو داوای جێھێشتنی یانەی بارسێلۆنای کرد و بەھۆی رەتکردنەوەی داواکارییەکەی لەلایەن سەرۆکی پێشووی یانەکە، جۆسێپ ماریا بارتۆمیۆ، ناچاربوو وەرزی رابردوو لە یانەکەدا بمێنێتەوە، ئەمساڵ ھەوادارانی بە پەرۆشییەوە چاوەڕوانی بڕیارەکەی دەکەن.\nھاوکات، سەرۆکی ئێستای یانەی بلوگرانا، خوان لاپۆرتا، چەندین جار دڵنیایی خۆی لە نوێکردنەوەی گرێبەستی میسی و نەبوونی ھیچ کێشەیەک دووپاتکردووەتەوە.\nبەپێی ھەواڵی مێدیاکانی ئیسپا، لیۆنێل مێسی، کە لە ماوەی چوار وەرزی رابردوودا ٤٩٢ ملیۆن پاوەندی لەگەڵ بارسێلۆنا قازانج کردووە، ئەم جارەیان نوێکردنەوەی گرێبەست لەگەڵیدا قورس دەبێت.\nیانەی بارسێلۆنا کە بەھۆی پەتاى ڤایرۆسی کۆرۆناوە داهاتى دارايى تووشی كورتهێنانێكى گەورە بووەتەوە و قەرزەکانی بۆ ٨٥٧ ملیۆن پاوەند بەرزبووەتەوە، چاوەڕوانی ئەوە دەکرێت کە لە گرێبەستە نوێکەی بۆ میسی داوای کەمکردنەوەی مووچەکەی بكات.\nلیۆنێل مێسی کە بە سەرکەوتوترین یاریزان لە مێژووی بارسێلۆنا دادەنرێت، لە ٧٧٨ یاریدا لەگەڵ يانەكە ٦٧٢ گۆڵی تۆمارکردووە


سبه‌ینێ پاره‌ی كارمه‌ندانی سه‌ر سندوقه‌كانی هه‌ڵبژاردن دابه‌شده‌كرێت - هيوای کۆرد\nبەڕێوەبەری كەناڵی ئێن ئار تی دەستگیر كرا 4 خوله‌ك ago\nهۆشداری وەستانی پێدانی کارەبای نیشتیمانی بە هاوڵاتیان دەدرێت 19 خوله‌ك ago\nسبه‌ینێ كۆنفرانسی سه‌رجه‌م مه‌ڵبه‌نده‌كانی یه‌كێتیی ده‌ستپێده‌كات 3كاتژمێر ago\nبەڕێوەبەری كەناڵی ئێن ئار تی دەستگیر كرا\nهۆشداری وەستانی پێدانی کارەبای نیشتیمانی بە هاوڵاتیان دەدرێت\nسبه‌ینێ كۆنفرانسی سه‌رجه‌م مه‌ڵبه‌نده‌كانی یه‌كێتیی ده‌ستپێده‌كات\nپەرلەمانتارێكی گۆران وەڵامی مەسرور بارزانی دەداتەوە\nسەرۆكایەتی هەرێم راگەیەنراوێكی بڵاوكردەوە\nچەكدارانی سەر بە توركیا لە ناوچەیەكی رۆژئاوای كوردستان كشانه‌وه\nهەرێم و ئێران پەیوەندییە بازرگانیەكانیان گەشەپێدەدەن\nمەحمود عوسمان: ئەمریكا لە عێراق و ڕۆژهەڵاتی نێوەڕاست پێگەی نەماوە\nفراکسیۆنی پارتی : پشتیوانی ته‌واوی پڕۆژه‌ی چاكسازی ده‌كه‌ین\nHome هەواڵ کوردستانی سبه‌ینێ پاره‌ی كارمه‌ندانی سه‌ر سندوقه‌كانی هه‌ڵبژاردن دابه‌شده‌كرێت\non: ته‌مموز 21, 2019 In: کوردستانی, هەواڵ\nكۆمسیۆنی باڵای هه‌ڵبژاردن و ڕاپرسی له‌سلێمانی له‌ئاگاداریه‌كدا داوا له‌كارمه‌ندانی سه‌ر سندوقه‌كانی هه‌ڵبژاردنی په‌رله‌مانی كوردستان ده‌كات ئه‌وانه‌ی تائێستا پاداشته‌كه‌یان وه‌رنه‌گرتوه سبه‌ینێ سه‌ردانیان بكه‌ن.\nبه‌گوێره‌ی ئاگاداریه‌كی كۆمسیۆنی باڵای هه‌ڵبژاردن و ڕاپرسی فه‌رمانگه‌ی گشتی سلێمانی كه له‌په‌یجی فه‌رمی فه‌رمانگه‌كه بڵاوكراوته‌وه، ئاگاداری ئه‌وكه‌سانه كراوه كه كارمه‌ندی سه‌ر سندوق بون له‌هه‌ڵبژاردنه په‌رله‌مانیه‌كه‌ی كوردستان له‌ڕۆژی 30ی 9ی 2018، له‌سنوری پارێزگای سلێمانی، تائێستا پاداشتیان وه‌رنه‌گرتوه، سبه‌ینێ دوشه‌ممه سه‌ردانیان بكه‌ن، به‌مه‌به‌ستی وه‌رگرتنی پاداشته‌كانیان.\nله‌ئاگاداریه‌كه‌دا هاتوه ده‌بێت فه‌رمانبه‌ر كۆپی ناسنامه‌ی باری شارستانی یان كارتی نیشتمانی پێبێت، هیچ كه‌سێكیش ناتوانێت له‌جێگه‌ی كه‌سێكی دیكه ئه‌و پاداشته وه‌ربگرێت.\nناونیشانی فه‌رمانگه‌كه‌ش ڕونكراوه‌ته‌وه كه ده‌كه‌وێته گه‌ڕه‌كی ئاشتی به‌رامبه‌ر پاركی ئازادی خوار پاركی ئۆتۆمبێله‌كانی شاری یاری.\nTags: په‌رله‌مانی كوردستانهه‌ڵبژاردن\nژمارەی دانیشتوانی هەرێم ڕاگەیەنرا 790 views\nچاودیرانی سیاسی هاوپه‌یمانی ئیسلامی به ده‌سپێشخه‌ری سعودیە و توركیا بۆ دژایه‌تی ده‌سكه‌وته‌كانی كورد ده‌زانن 782 views\nلاهور شێخ جەنگی:ئەنجامدانی ڕیفراندۆم تەنها بۆ دەرهێنانی كەركوك بوو لەدەست یەكێتی 532 views


20/1/2021 - 13:29\nمه‌سرور بارزانی لەگەڵ کونسوڵ و نێردە و دیپلوماتی وڵاتان لە هەرێمی کوردستان کۆدەبێتەوە\nئەمڕۆ چوارشەممە 2021/1/20 مەسرور بارزانی سەرۆکی حکومەتی هەرێمی کوردستان لە گەڵ کونسوڵ و نێردە و دیپلوماتی وڵاتان لە هەرێمی کوردستان کۆبووەوە.\nلە کۆبوونەوەکەدا سەرۆکی حکومەت تیشکی خستە سەر بارودۆخی ناوخۆی هەرێمی کوردستان و چاکسازییەکانی کابینەی نۆیەم و پەیوەندی نێوان هەرێمی کوردستان و حکومەتی فیدراڵی .\nسەرۆکی حکومەت ئاماژەی بەوەدا کە هەرێمی کوردستان، بەردەوام کاری کردووە بۆ ئەوەی باشترین پەیوەندی لە گەڵ حکومەتی فیدراڵی هەبێت و هەموو کێشەکان بە شێوەیەکی بنەڕەتی و لە سەر بنەمای دەستوور چارەسەر بکرێن . بۆ ئەم مەبەستەش ، هەموو پابەندبوونەکانی خۆی جێبەجێ کردووە بە ئاراستەی گەیشتن بە ڕێککەوتنێک کە لە بەرژەوەندی هەموو هاووڵاتییانی عێراقدا بێت . سەرۆکی حکومەت جەختی لەوە کردەوە کە پێویستە بابەتی مووچە دووربخرێتەوە لە ململانێی سیاسی و نابێت مووچە بکرێتە کارتێکی فشار لە دژی هەرێمی کوردستان و سیاسەتی برسیکردن لە دژی مووچەخۆرانی هەرێم بەکاربهێنرێت.\nسەرۆکی حکومەت ئاماژەی بە کارنامەی حکومەتی هەرێمدا بە ئاراستەی هەمەجۆرکردنی ئابووری و زیادکردنی سەرچاوەکانی داهات و کەمکردنەوەی خەرجییەکان و ڕێکخستنەوەی باجەکان و ئاسانکاریکردن بۆ وەبەرهێنەرانی بیانی و ناوخۆ . گوتیشی هەموو هەوڵێکمان خستووەتەگەڕ لە پێناو دابینکردنی مووچەی مووچەخۆرانی هەرێم.


کوردیپێدیا - ئاکۆ عومەر محەمەد\n👫 ئاکۆ عومەر محەمەد | پۆل: کەسایەتییەکان | زمانی بابەت: 🏳 کوردیی ناوەڕاست\nئاکۆ عومەر محەمەد\nلەساڵی 1983 لە سلێمانی لەدایک بووە هەروەها لەساڵی 2000 چوەتە پەیمانگای هەنەرە جوانەکانی سلێمانی هەروەها لەساڵی 2002 وەوە بەژداری لەکاری ئۆرکێسترای و سەرجەم کارەکانی پەیمانگادا کردووە. و ئێستا مامۆستای پەیمانگای هونەرەجوانەکانی سلێمانییە.\n 📡 ماڵپەڕ | 🏳 کوردیی ناوەڕاست | ئالان عومەر - ماڵپەڕی کوردستان نێت\n1. 👁 مۆنۆدرامای زبڵدانی بێ نیشتمان\n➕ ئەم بابەتە لەلایەن: (هاوڕێ باخەوان)ەوە لە: Aug 26 2010 10:01AM تۆمارکراوە