رێنیسانس – KurdRawm\nنووسینی: فیلیپ ڤان نێس\nدەستەواژەى رێنیسانس بەمانایەکى بەرتەسک ( لەدایک بوونى نوێ) یە، مەبەستمان ئەوەیە کە ئەوکاتە په‌رۆشیه‌کی نوێ بۆ ئەدەب و هونەر و مەعریفەى کلاسیکى هەبوو کە لە ئیتاڵیا سەریهەڵدا تا کۆتایی سەدەکانى ناوەڕاست و لەسەدەکانى پانزە و شانزەدا کلتورێکى نوێی بەخشیە ئەوروپا. لەلاى زۆر لە نووسەرەکان دەستەواژەکە لەمانایەکى زۆر بەرتەسک تردا بەرجەستەبووە کە بەکارهێنراوە بۆ دەستنیشانکردنى زیندووبوونەوەى هونەرى کلاسیکى، ئەمەش لەبەرچاوگرتنى قۆناغێکى زۆر گرنگى گەشەسەندووى فرە لایەنەیە. رێنیسانس لەبنەڕەتدا بزووتنەوەیەکى رۆشنبیرى بوو، ئەوەش ئەم سیفه‌ته رۆشنبیرییەیه کە جێگایەکى مەزنى پێ دەبەخشێت لە مێژووى جیهاندا.\nگەر ووشەکە بەمانایەکى به رفراوان بەکاربهێنین، دەکرێت پێناسەى بکەین وەک: سەرلەنوێ چوونە ناو جیهانى ئەو رۆحە سێکیولارە پشت بەخۆبەستووە کەئەدگاریى بەخشیبوو بەژیان و کەلتورى دێرینی کلاسیکى. ئەمەش بەسادەیی ئەوە دەگەیەنێت کە مرۆڤەکانى رۆژئاواى ئەوروپا لەژێر کاریگەرى زیندووبوونەوەى رۆشنبیرى گەشتنە بیرکردنەوە و هەستکردن بە تەماشاکردنى ژیان و جیهانى دەرەوە هەروەک ئەوەی کە مرۆڤى یۆنانى و رۆمان ته‌ماشیان ده‌کرد. ئەمەش ماناى وایە لەوە گەڕان کە وەک مرۆڤى چاخەکانى ناوەڕاست بیربکەنەوە و هەست بکەن، دەستیان کرد بەبیرکردنەوە و هەستکردن وەک مرۆڤى مۆدێرن.\nخاچ پەرستان و پەیوەندیان بە رێنیسانسەوە\nزۆر لایەن به شداربوون له سه‌رهه‌ڵدانی رێنیسانس، لەناویاندا خاچ پەرستەکان. ئەم دامەزراوە پارێزراوانە بۆ ماوەیەکى دوورودرێژ بەشداریانکرد لە تێکشکاندنى تەمەڵى عەقڵیى کە یەخەى عەقڵى ئەوروپى گرتبوو و رۆحى ژیانێکى نوێیان بەئاگا هێنایەوە لە ناو نەتەوەکانى ئەوروپاى رۆژئاوادا. بەر لەکۆتایی خاچ پەرستان رێگاى رێنیسانس هه‌ر زوو ئامادەکرابوو. ئه‌و رێگایانه ده‌ستنیشان کرابوون که به‌درێژاییان ده‌بوایه له‌ناو قه‌واره‌ی هه‌ر چالاکیه‌کی مرۆڤدا پێشکه‌وتن له زۆر ئاراسته‌وه روویبدایه له‌لایه‌ن په‌رۆشی ده‌ستپێشخه‌رانی ژیان و که‌لتووری نوێ.\nگەشەسەندنى ئەدەبى تایبەت وەک دەربڕێکى نوێ\nبەئاگا هاتنەوەى ئەم رۆحە نوێ یە لەناو نەتەوەکانى رۆژئاوادا کە بەتایبەتى پەرەسەندن و گەشەسەندنى ئەدەبى تایبەت شیاوى تێبینی کردنە. ئەو زمانە نوێیە ،گەر بەگشتی قسە بکەین، لەماوەی و پاش سەدەکانى خاچ پەرستان کەتیایدا زمانى دایکى ئەوروپى دەنگێکی تیادۆزیەوەو دەستیکرد بە خوڵقاندنى ئەدەبى خۆی، هەتا ئەو کاتەى کە شێوەکانیان جێگیربوو، ئیتر ئەدەب شتێکى بوو شیاوى دروست بوون بوو. ئەم هەموو قسانە بوونە خونچەو شکۆفەیانکرد و گۆڕانى رۆمانسیان خوڵقاند\nلە ئیسپانیا قەسیدەى مەلحەمى سەرەتاى ئەدەبى ئیسپانى پێکهێناو لەباشوورى فه‌ره‌نساش وڵاتەکەى پڕکرد لە ئاوازى گۆرانى خۆشەویستى. لە باکور رۆمانسیە خرۆشێنەرەکانى (charler) بۆ ئارسەى پادشاوجامی پیرۆز، لە ئەڵمانیاش هەوڵە زبرەکانى ( Nibelungenlied) وتۆنە نەرمەکانى (Minnesingers) بەدوایداهات. لەئیتاڵیا دانتێ گۆرانى کۆمیدیاى ئیلاهى دەڵێت بەزمانى پەتی توستانى، کە گوێ حەز بەبیستنى ئەکات و زمانێکى خوڵقاند بۆ رەگەزى ئیتاڵى. لە ئینگلتەراش چۆسەر (canterbury tales) دەنوسێت و یەکبوونى ساکسۆن- نۆرمان تەواو دەکات و زمانى ئینگلیزى دەخولقێت.\nئەم پەرەسەندنەى ئەدەبەکان سێبەرى بەرایی نزیک بوونەوەى رێنیسانس بوو، چونکە لەناویاندا ئازادى و ناڕەزایه‌تی هەبوو دژ بەزوهدى سەدەکانى ناوەڕاست و سنوردارکردنەکانى کەنیسە، لەهەمانکاتیشدا ئەم پەرەسەندنەى ئەدەب مژدەى هاتنى زیندبوونەوەى رۆشنبیریداو په‌له‌ی له‌سه‌رهه‌ڵدانی کرد. گۆرانیە دلگیره‌کان و چیرۆکەکان و رۆمانسەکانى ئەم ئەدەبە تایبەتە ،جیاواز لە بەرهەمەکانى سکۆلارەکان کە بەزمانى لاتیینى بون و تەنها پەیوەست بوون بەچینێکى دیاریکراوه‌وه، ئاراستەى جەماوەر کرابوون و ئیتر عەقڵ و دڵى گەردوونى ئەوروپیان هەژاند.\nژیانى شار و کەلتورى سێکیولار\nرۆحى ژیانى نوێ بەهۆى کەشی شارە گەورەکان بوژایەوە. لەکاتى قسەکردن سەبارەت بەژیان لەشاره‌کانى سەدەکانى ناوەڕاستدا، تێبینى ئەوەمانکرد کە چۆن لەشارەکاندا ژیانێکى گەشەسەندوو هەبوو وەک ژیانى سەردەمى مۆدێرن. له‌ناو کەش و هەواى ئەم شارە قەرەباڵغ و پڕ هەراو هوریایەوه رۆحێکى بازرگانى شیاوی پراکتیزەکردن هاتە بوونەوە. ژیانێکی فرەو سەربەخۆ و سێکیولار کە لەزۆر رووەوە ئاڕاستەکرابوو دژ بەوانەو و ئایدیاڵەکانى سەدەکانى ناوەڕاست.\nئەم بزوتنەوە رۆشنبیری و کۆمەڵایەتیه‌ی ناوشارەکانى سەدەکانى ناوەڕاست بەتایبەتى لەشارە گەورەکانى ناو کۆمارەکانى ئیتاڵیا پابەندبوو ،کە دوایی دەیبینین، بە زیندوو بوونەوەى سەدەکانى 15 و 16 کە دەستەواژەى رێنیسانس بەشێوەیەکى تایبەت بۆى بەکارهاتووە.\nدانتێ وەک پێشەواى رێنیسانس\nدانتێ ئەلیگیرێ “شکۆى خەڵکى توسکان” لەساڵى 1265 لە فلورەنسا لەدایک بوو، لە ساڵى 1302دا نێردرا بۆ مەنفا لەلایەن فلۆرەنسیەکان و لاى هاوڕێکانى ئەوە فێربوو کە چەند قورسە ” سەرکەویت بەسەر پێپلیکانەکانى قەشەیەکدا”. دانتێ لەراڤێنا لە ساڵى 1321دا مرد و گۆڕەکەى ئێستا مه‌زاری حەج کردنه.\nلەسەردەمى مەنفادا دانتێ قەسیدە نەمرەکەى نوسى commedia کە خۆى وەهاى ناونا، لەبەر کۆتاییە خۆشنوودیەکەى.\nکۆمیدیاى ئیلاهى ،کە هه‌واداره‌کانی وایان ناولێنا، قەسیدەیەکه دانرا بە “مەلحەمەى سەدەکانى ناوەڕاست” نموونەیەکى ژیان و بیرکردنەوەى سەدەکانى ناوەڕاستە. تیۆلۆژیاى دانتێ تیۆلۆژیاى کەنیسەى سەدەکانى ناوەڕاستەو فەلسەفەکەى فەلسەفەى سکۆلارەکانە و زانستەکەشى زانستى سەردەمى خۆیەتى.\nهەرچەندە دانتێ لەروانگەیەکەوە سەیری جیهانى دەکرد کە سەر بەسەدەکانى ناوەڕاست بوو و به‌ره‌ونه‌مان ئه‌چوو، بەڵام هێشتاش بەمانایەکى فراوان پەیامبەرى سەدەى نوێ بوو کە نزیک دەبوویەوە. پێشەواى رێنیسانس بوو، ئەو ئاوەها بوو لەهەستکردندا بەسەدەى دێرین، کاتێ عاشقانە لەبارەى “ڤێرجیل”ەوە قسەى دەکرد وەک مامۆستاوسه‌رداری خۆی کەلەویشه‌وە شێوازى جوانناسی فێربوو و شەرەفمەندى کرد. ئەوە دەردەخات کە چۆن گەشتە ئەوەى بەچاوێکى جیاواز لەوەى سەدەکانى ناوەڕاست تەماشاى شاعیرى ئۆگوستان بکات. هەڵوێستى مۆدێرنى سەبارەت بەکەلتورى یۆنانى – رۆمانى زیاترئه‌وه پیشان ئەدا که چۆن ئازادانە کارەکانى نووسەرە کلاسیکیەکان به‌کارده‌هێنێت. بابه‌تی روونکەرەوەى قەسیدە گەورەکەى بەزۆرى لەکلاسیکەوە دەستى کەوتووە تا لە سەرچاوەى هیبر و مەسیحیەت. دانتێ لەحوکمى خۆى و لەرۆحى رەخنەگرایی و لەسەربەخۆیی عەقلیدا سیفاتى رۆشنبیرانە دەردەخات کە ئێمە وەک ئەوەى مرۆڤى مۆدێرن نەک مرۆڤى سەدەکانى ناوەڕاست دەیناسینەوە.\nپاڵنەرى نوێی چەرخى دێرین\nگەشتینە سەرەتاى سەدەى چواردەهەم، کە هەنوکه پێشکەوتنى رۆشنبیرى ئەوروپا پاڵنەرێکى گەورەى بەدەستهێنا لەنوێکردنەوەى تەواوى گه‌نجینه‌ی، کەشیاوى هەڵسەنگاندن نەبوو، شارستانیەتى دێرینى یۆنان – رۆمانەوە. کاریگەرى کەلتورى جیهانى کۆن دەستەبەرى بەدەست گەشتن و گۆڕینى کرد لەناو نەتەوەکانى ئەوروپاى رۆژئاوا کە رێنیسانس، گەر وەک گۆڕین لەسەدەکانى ناوەڕاستەوە بۆ سەردەمى مۆدێرن سەیر بکرێت، رەنگە دابنرێت بەسەرەتاى دۆزینەوە یاخود سەرلەنوێ دۆزینەوە و دەست بەسەرداگرتنى سەرچاوە دەوڵەمەندەکانى لەلایەن سکۆلارە ئەوروپیەکانەوە. لەبەشى داهاتوودا هەندێک لەم مێژووى بزوتنەوەى رێنیسانس باسدەکەین لەسەرەتایترین قۆناغیدا لە ئیتالیا خۆى بەیانکرد.\nرێنیسانس له ئیتالیا\nهۆکارە هاندراوەکانى بزوتنەوەکە، هەروەک چۆن سەدەى چاکسازى لەئەڵمانیاوە دەستى پێکرد و شۆڕشى سیاسیش لە فەرەنساوەو بەهەمان شێوەش رێنیسانس لەئیتاڵیاوە دەستى پێکرد. ئەمەش ڕێکەوت نەبوو، رێنیسانس رەگە راستەقینەکانى لەئیتالیادا بوو لەبەرئەوەى کە هەموو ئەو دامەزراوانە کە لەسەرخۆ لەسەدەکانى ناوەڕاستەوە بۆ جیهانى مۆدێرن دەگۆڕان ئیتر لێرە زیاتر لەکارەکانیاندا چالاک و کاریگەربوون وەک لەوەى لەهەرشوێنێکى دیکە.\nشارەکانى ئیتالیا دەبێت بەهۆى کاریگەرى گەورەیانەوە لەسەر بزوتنەوەکە بکرێنە یەکێک لەو دامەزراوانە. پێشتر باسمانکرد کە چۆن ژیان تەواو پەرەى سەندبوو لەئیتالیا وەک لەوەى ووڵاتانى ئەوروپاى رۆژئاوا، لەکەشی ناوشارە کۆماریە ئیتالیەکانه‌وه ژیانێکى بەهێز و بوژاوە و پڕ و سێکیولار و فرە هەبوون. ئەوە ژیانێکى سیاسى و رۆشنبیرى و هونەری بوو وەک ئەوەى له ناو شارەکانى یۆنانى کۆن. بۆ نموونە، فلۆرەنسا بووە ئەسیناى دووەم. لەناو کەشی پەرۆشى ئەو شارەوە بەهرەمەندی و عەقڵى تاک پەرەیسەند وەک ئەوەى کە لەکه‌شی پایتەختى کۆندا هەبوو. لە فلۆرەنسا، سیامۆندز ئەڵێت: مرۆڤى شکۆمەند خوڵقا وەک ئەوەى جیهان بەدەگمەن ببینێت، تەواوى دانیشتوانەکەى بلیمەتى ئەرستۆکراسیان دروستکرد.\nبەووشەیەک، ژیان لەئیتالیا زووتر لەهەر شوێنێکى تر سیفاتەکانى سەدەکانى ناوەڕاستى وونکرد و سیفەتەکانى ژیانى مۆدێرنى لەخۆگرت. دەکرێت بەراستى بڵێین کە رێنیسانس لەشارەکانى ئیتالیاى سەدەکانى ناوەڕاستدا لەبێشکەنرا.\nئیتالیەکان وەک سایموند ووتى: ” نۆبەرەی ئەوروپاى مۆدێرن بوون”.\nدووەم بارودۆخ کە بێگومان بەشدارى کرد لەوەى وابکات ئیتالیا شوێنى لەدایکبوونى رێنیسانس بێت ئەو راستییەیه کە لەناو ئیتالیادا ماوەى نێوان شارستانى کۆن و نوێ تەواو نەبوون وەک ئەوەى ناو ووڵاتەکانى ترى ئەوروپاى رۆژئاوا.\nئیتالیەکان لەرووى زمان و خوێنەوە لەرۆمانە کۆنەکان نزیک بوون لەوەى له نەتەوە تازە پێکهاتووەکان. ئیتالیەکان خۆیان دائەنا بە میراتگرى داگیرکەرە کۆنەکانى جیهان. ئەم هۆشیاریەى نزیک لەو مرۆڤانەى کەرابردوویەکى گەورەیان هەبوو کاریگەرى زۆرى هەبوو لەسەر خەیاڵى ئیتاڵیەکان و مەیلى نەک تەنها بۆ ئەوە بوو کە بەردەوام بوون ببه‌خشیت به پەرەسەندنى مێژوویى لەناو نیمچە دورگەکەدا، بەڵکو بۆ ئەوەى وەک ئەرکێکى یەکەمینى سکۆلارە ئیتالیەکان دابنێت تاوەکو کەلتورى دێرین زیندووبکەنەوە و بخزێنە ناویەوە.\nبەڵام لەهەموو دامەزراوە بەهێزەکانى تردا بوونى ئەو مۆنیۆمێنتە شارستانیانە و شاکارە گەورەکانى رۆمى کۆن بوون. ئەمەش عەقڵى ئیتالى بەئاگاهێنایەوە لەدیاریکردنى ئاڕاستەى چالاکیەکانى لەپاش ئەوەى بەهۆى هاندەرى ترەوە هاندرابوون.\nبەمانایەکى دیاریکراوتر بڵیێن ئەو شارانە پێکهاته‌ی ئیمپراتۆرى کۆن بوون و لەهەموو جێگایەکى نیمچە دوورگەکەدا زەویەکە بە سیمبولەکانى ئەفرێنەرە رۆمانیەکان داپۆشرابوو. ئەو کاریگەریەى کە ئەم وەبیرهێنەرەوانه‌ی رابوردووى شکۆمەندی به رۆحی هەستیاری به‌خشی زۆر بەباشى لەلایەن بایۆگرافیەکانى کەسانى وەک رێنزى و پێترارک روونکراوەتەوە.\nدوو قۆناغى رێنیسانسى ئیتالی\nوەک پێشتر ووتمان نزیکى ئیتالیەکان لەرابردووى کلاسیکه‌وه کە بووەهۆى ئەوەى رێنیسانس لەئیتالیا بەشێوەیەکى سەرەکى کاراکتەرى زیندووبوونەوەى کلاسیک لەخۆبگرێت، نوێکردنەوە و لەخۆگرتنى ئیتالیەکانی بۆ میراتى فەرامۆشکراوى دوورودرێژى شارستانى یۆنانى – رۆمانى له خۆگرت.\nبزووتنەوەکە لێرەدا پێکهاتووە لەدوو قۆناغى جیاواز و لەهەمانکاتدا تەواو نزیک لەیەکەوە، بەتایبەت زیندووکردنەوەى ئەدەب و مه‌عریفه‌ی کلاسیکى و زیندووکردنەوەى هونەرى کلاسیکى. ئەوە یەکەم دانەیانە کە ئێمە سەرنجى لێ دەدەین کە ئەویش قۆناغى رۆشنبیرى و ئەدەبى بزووتنەوەکەیە. ئەو بەشەش لە بزووتنەوەکە بەشێوەیەکى تایبەت پێى دەڵێن ” هیومانیزم ” و ئەوانەى کە پاڵپشتى دەکەن پێیان دەڵێن “هیومانیستەکان” لەبەرئەوەى سەرنجیاندا لەدیراسەکردنى کارە کلاسیکیەکان دژ بەنامە ئیلاهیەکان کە ئەویش تیولەژیایە کە پەروەردەى کۆنى لەخۆگرتبوو.\nپێتراک، یەکەم هیومانیست\nفرانسیسکۆ پێترارک (1304 – 1374) بەزۆرى وەک نووسەرى سۆنێتە ئیتالیەکان ناسراوە، بەڵام گرنگى ئەو بۆ مێژووى گشتى پەیوەندیی خۆیه‌تی بەزیندووکردنەوەى مه‌عریفه‌ی کلاسیک لەئیتالیا و لە سەرئەنجامیشدا باس لە قۆناغی چالاکى ئەو دەکەین.\nناوى پێترارک نەک بەتەنها لەمێژووى ئەدەبى ئیتالیى بەڵکو لەمێژووى ئەدەبى جیهانى شارستانى و هەروەها نەک بەتەنها لەمەشدا بەڵکو لەمێژووى هزرى مرۆڤدا وەک ئەستێرەیەکى گرنگ ئەدرەوشێتەوە.\nلەنێو ووشەى ئاوەهادا یەکێک لەمێژوو نوسە گەورەکانى هیومانیزم قسە دەکات لەبارەى پێترارک و جێگەى ئەو لەمێژووى پێشکەوتنى رۆشنبیرى نەتەوەکەدا. جێى گرنگیدانە بۆ ئەوەى هەوڵ بدەین تێ بگەین لەوەى پێترارک چى بوو لەنێو خۆیداو چیکردووە کە بیانوو بدات بەدەست ئەو ستایشکردنەى گرنگى ئەو بۆ مێژووى گەردون. تێگەیشتن لەپێترارک تێگەیشتنە لەرێنیسانس.\nپێترارک یەکەم و گەورەترین نوێنەرى قۆناغى هیومانیستى رێنیسانس بوو. یەکەم سکۆلارى رۆژگارى سەدەى ناوەڕاست بوو کە بەتەواوى بۆى دەرکەوت و تەقدیرى نایابى باڵاو جوانى ئەدەبى کلاسیکى و بەهاکەى وەک ئامڕازێکى کەلتورى کرد. په‌رۆشی ئەو بۆ نووسەرە کلاسیکیەکان چەشنێک لەعیبادەت بوو، لەماوەیەک و کارێکى زۆردا دووسەد جەڵدی دەستنووسى کارى کلاسیکى کۆکردەوە. یەکێک لەوکارانەى هەڵیبژارد لەناو گەنجینەى لاتیندا هەندێ لەنامەکانى شیشیرۆى تیادابوو کەخۆى لەکتێبخانەى کۆندا دەستى کەوت له ڤێرۆناو بەڕێزەوە بەدەستى خۆى کۆپی کردن. نەیدەتوانى یۆنانى بخوێنێتەوە، بەڵام دەستنوسى یۆنانى ولاتینى کۆکردەوە. شانزە کارى ئەفلاتۆنى هەبوو کۆپى کارێکى هۆمەریش کە لەکۆنستاتینۆپلەوە پێى گەشتبوو. بەم چەشنەش کەخۆى دەریبڕى یەکەمین شاعیرەکان و یەکەمین فەیلەسووفەکان لەگەڵیدا ژیان.\nئەم هەستەى دوایش هەستى پێترارک بۆ کتێب دەردەخات. بەبۆچونی خۆی رۆحى نووسەرەکانیان دەوریان گرتبوو لە کتێبخانه بێ دەنگەکەیدا و قەد ئەوەندەش دڵخۆش نەبوو ئەوکاتە نەبێ کە گفتوگۆى لەگەڵ رۆحى هەڵبژێردراوى رابووردوو دەکرد، هەمیشە نامەى دەنووسى بۆ شایستە کۆنەکان، هۆمەر، شیشیرۆ و ڤێرمیل و سینیکاو ئەوانى تریش. پێترارک وەهاى دەکرد تاوەکو بیرکردنەوەکانى تۆمارکات و کاتێکى زۆرى بەسەر دەبرد لە ئەفراندنی نامە نووسین، چونکە ئەفراندن بۆ نووسەرە کلاسیکیەکان بووە سەرچاوەى بڵاوبوونەوە. باوکان لۆمەیان دەکرد بۆ دورخستنەوەى کوڕەکانیان لەدیراسەکردنى یاسا لەپێناو خوێندنەوەى کارە کلاسیکیەکان و نووسینى شیعرى لاتینى، بەڵام ئەو بزووتنەوەیەى کە لەلاى پێترارک دەستى پێکرد نەدەکرا بپشکنرێت، ئەو ترپەیەى کە ئەو خستیە دڵی دیراسە هیومانیستەکان تا ئێستاش هەستى پێ دەکرێت لەجیهانى نامەو مەعریفەدا.\nهەستى پێترارک بەرانبەر داڕماوه‌کانی رۆم\nپێترارک هەستێکى هەبوو بۆ مۆنیومێنتە ماتریاڵەکانى کارە دێرینە کلاسیکیەکان هاوتاى ئەو هەستەى کەهەیبوو سەبارەت بە یادگاریە ئەدەبیەکانى. هەموو ئەمەش بەتەواوى ئەو جیاوازیە روون دەکاتەوە که لەنێوان مرۆڤى سەدەکانى ناوەڕاست و مرۆڤى رێنسانسدابوو. لەماوەى سەدەکانى ناوەڕاستدا تاوەکو بەرەبەیانى زیندووبوونەوەى رۆشنبیرانە داڕمانەکانى رۆم تەنها چەند چاڵێک بوون. مۆنیۆمێنتەکانى قەیسەر رووخێنرابوون و بۆ به‌ده‌ستهێنانی کەرەستەی بیناکردن و پەیکەرە مەڕمەڕەکان و سوتێنرابوون بۆ دروستکردنى بارووت.\nئێستا، پێترارک یەکێ بوو لەمرۆڤە یەکەمینەکانى سەدەکانى ناوەڕاست کە هەستێکى مۆدێرنى هەبوو. ئەیگێڕنەوە چەندجار لەگەڵ جیۆڤانى کۆلۆنا سەرکەوتووە بەتاشە بەردەکانىDiocletian Baths of لەناو هەواى پاک و بێدەنگى دا کە پانۆرامایەکى فراوان لەدەوریان کشابوو و ئەوکاتە قسەیان دەکرد نەک لەبارەى کارەوە یاخود سیاسەت بەڵکو لەبارەى ئەو مێژووەى کە ئەو داروپەردووەى ژێرپێیان دەیگێڕایەوە.\nپێترارک هێشتا نوێنەرایەتى قۆناغ و کواڵیتى ترى رۆحى مۆدێرنى دەکرد کە مەحاڵە زیاتر بڵێین لەباره‌یه‌وه. لەبارەى هەستى ئەو بۆ سروشت و سیفاتە گەورە و رۆمانسیەکانى دەبێت تەنها یەک ووشە نه‌ڵێین. یەکێک لەهەرە پاسیجە بەناوبانگەکەى لەنووسینەکانیدا ئەم وەسفەى شاخى ڤینۆسە کە پێیادا سەرکەوتووە نزیک لە ئاڤیگنۆن لەپێناو ئەوەى روانگەیەک بێت لەبەرزاییدا. ئەمەش سەرەتاى کارى شاخەوانى بوو لەسەردەمە نوێیەکاندا و شتێکى نوێ بوو لەجیهاندا. ئەمەش لەسەردەمە دێرینەکاندا نەبوو بەتایبەتیش لەچاخەکانى ناوەڕاستدا، تەنانەت دانتێ بەلەرزەوە باس لەشاخەکان دەکات، هیچ شتێکى جیاوازى ناکات لەنێوان مرۆڤى مۆدێرن و مرۆڤى سەدەکانى ناوەڕاست وەک ئەم هەستە نوێیەى مرۆڤ بۆ سروشتى کێوى و زەبەلاحەی له ئه‌وپه‌ڕی به‌رزی میزاجدا.\nبۆکاسیۆ، دەروێشى پێترارک\nپێترارک قوتابخانەیەکى دروستکرد لەگەنجى په‌رۆشی هیومانیست کە وەک مامۆستاى خۆیان سەیریان دەکردو بەردەوام بوون بە په‌رۆشیه‌کی لێنەبڕاوەوە بۆ دۆزینەوەى کەش و هەوایەکى رۆحى کە ئەو دۆزیبوویەوە. لەهەرە دەروێشە دەرکەوتووەکانیش بۆ کاسیۆ بوو (1313 – 1375) کە ناوبانگێکی باشی په‌یداکردبوو بەهۆى کتێبى Decameran که‌کۆکراوەى چیرۆک بوون بە ئیتالى نوسرابوون، بەڵام کارەکانى بۆ کاسیۆش وەک هیومانیستێک گرنگە بۆ ئەو پەیوەندیەى کەهەى بوو لەگەڵ پێترارک.\nبۆ کاسیۆ زۆرى کرد لەپێناو بڵاوکردنەوە و قوڵکردنەوەى ئەو په‌رۆشیه‌ی کەبۆ دێرین هەبوو کە پێترارک وە ئاگاى هێنابوو. زۆر لێهاتوانە دەستنوسە کۆنەکانى کۆکردەوە و کۆپیکردن بەمەش سکۆلاربوون لەدیراسەى کلاسیکدا بەشێوەیەکی کاریگەر پەرەیپێدا. بۆکاسیۆ دەیویست لاسایى پێترارک بکاتەوە و هەوڵیدا یۆنانى فێربێت بەڵام وەک پێترارک زۆر کەم فێربوو نەیتوانى بەسەریدا زاڵ بێت لەبەر بێ توانایی مامۆستاکەى و لەبەر نەبوونى کتێب و خوێندن و رێزمان و فەرهەنگ. مامۆستاکەى قایل کرد تاوەکو کتێبى ئایادو ئۆدێسە وەربگێڕێت لەلاتینیەوە بەوەش زۆر به‌ناوبانگ دەبێت لە یه‌که‌م کاری وەرگێڕانى مۆدێرنی کاری هۆمەر. وەرگێڕانەکە ڤێرژنێکی خراپ بوو، بەڵام سروشى بەخشییە سکۆلارە ئیتالیەکان بۆ ئەوەى ئارەزوویەکى زۆریان هەبێت بۆ خوێندنەوەى ئەدەبى یۆنانى بە زمانى یۆنانى، کە ئەو ئەدەبەش ئەوە بوو کە نووسەرە رۆمانیەکان سروشیان لێوە وەرگرتبوو.\nکرایى سۆلاراس زمانى یۆنانى بە ئیتالیەکان ئەڵێتەوە\nئەم ئارەزووه‌ى سکۆلارە ئیتالیەکان زۆر زوو بەدیهات. تەنها لەکۆتایی سەدەى چواردەهەمدا ئیمپراتۆرى رۆژهەڵات باڵوێزى نارد بۆ ئیتالیا بۆ ئەوەى هاوکارى بکەن لەشەڕیدا دژبە تورکەکان. نێردەکە مانیۆڵ کرایسۆلاراس سەرکردایەتى دەکرد کە سکۆلارێکى دەرکەوتووى یۆنانى بوو. هەر ئەوەندەى گەشتە ڤینیسا، فلۆرێنسیس ناردى بەدوایدا بچێت بۆ شارەکەى، قایل بوو بەداوەتەکە، پێشوازیان لێکرد بەجۆرێکى شەرەفمەندانە کە هەر پێشوازى لەبوونێکى ئیلاهى وا دەکرێت و کورسى پرۆفیسۆریان دایە لەزانکۆ، گەنج و پیر دەورى ژوورى وانەووتنەوەیاندا، پیاوانى سەرو شەست ساڵان “هەستیان بەگەنج بوونەوەکرد” کەبیریان لەوە دەکردەوە بتوانن یۆنانى فێربن.\nدەرکەوتنى کرایسۆلارس وەک مامۆستا لە فلۆرەنسا دەستنیشانى زیندووکردنەوەى پاش حەوت سەدە لەفەرامۆشکردن له دیراسەى زمان و ئەدەبى یۆنانى لەقوتابخانەکانى ئەوروپاى رۆژئاوا کرد. ئەمە مانایەکى زۆرى هەبوو، ماناى زیندوکردنەوەى شارستانى بوو و کردنەوەى سەردەمى مۆدێرن، چونکە لاى هەر دامەزراوەیەک کە بایه‌خى ئەدا بەگۆڕینى سەدەکانى ناوەڕاست بۆ جیهانى مۆدێرن ئەوا زیندووکردنەوەى کەلتورى یۆنانى یەکێک بوو لەهەرە کارە گرنگەکانى.\n” گەر راست بێت” (وەک ئەوەى جەختى لەسەر کراوە) هیچ شتێک لەم جیهانەدا ناجوڵێت کە لەبناغەدا یۆنانى نه بێت بێجگە لە هێزە کوێرەکانى سروشت. بۆ ئه‌وه‌ش بیانومان هەیە سەبارەت بە خاڵى پەیوەندیکردن لەنێوان مامۆستاى یۆنانى کرایسۆلارس و قوتابیە فلۆرەنسیەکانى وەک یەکێ لەهەرە قەیراناویترین پەیوەندى کە مێژووى شارستانیەتى دیاریکرد.\nگەڕان بەدواى دەستنووسە کۆنەکان\nوەک لەپێشەوە باس له پێشەواکانى هیومانیزمى ئیتالى کرا لەسەدەى 14دا، دەکرێت بەشێوەیەکى گشتى باسى قۆناغە گرنگەکانى بزووتنەوەى هیومانیستى بکەین لەسەدەى داهاتوودا.\nیەکەم سەرنجى سکۆلارە ئیتالیەکان ئەوە بوو کە کارە کلاسیکیە دێرینەکان رزگار بکەن کە لەژێر هەڕەشەى له‌ناوچوندا بوون. هەروەک ئەوانەى کە ئەمڕۆ ئەگەڕێن بۆ شتى عەنتیکە و خۆڵى سەرگردەکانى ئاشوریەکان هەڵدەدەنەوە بۆ جێگە دەستى شارستانى دێرینى خۆرهەڵات، هەرواش هیومانیستەکان کتێبخانەى کەنیسەو کاتردائیەکان و هەر جێگایەکى ترى ناو ئەوروپا یان تەى دەکرد بۆ دەست نووسەکانى نووسەرە کلاسیکیەکان.\nدەست نووسە بەهادارەکان دەدۆزرانەوە لەحاڵەتێکى شەرماوى لەبیرکردن و داڕزانى بەردەوامدا. هەندێجار دەدۆزرانەوە کە خۆڵ دایپۆشیبوون لەژێر زەمینە تاریکەکاندا یاخود بارێک تۆزیان لەسەربوو لە کەنیسەکاندا بەزۆریش دەدۆزرانەوە وەک ئەوەى بۆ کاسیۆ لەژوورى دەست نووسەکاندا دەیدۆزینەوە لەژوورى قەشەکانى Monte لەناو چوون بەزۆر شێواز، هەندێکیان بۆ نموونە دڕابوون یان پەڕەیه‌کى تەواویان لێبووبووەوە. (ئەم لەناوچوونە بەزۆرى بەهۆى دەگمەنى و کەمى ئامڕازى نووسینەوە بوو کەوایکرد لەکۆپیکەرەکانى سەدەکانى ناوەڕاست تاوەکو دەقە ئەسڵیەکەى کاغەزە کۆنەکە بسڕنەوە کە رەنگ بوو دواى بەکاریان بهێننەوە. بەم شێوەیە زۆر لەکارەکانى نووسەرە کلاسیکیەکان لەناوچوون. لەگەڵ ئەوەشدا هەندێجار دەقە کۆنەکە کە زۆربە باشى لەناو نەچوو بوو کەبەهۆى بەکارهێنانى ماددەى کیمیایی تایبەتەوە کە دەکرا بەشێکى چاک بکرێتەوە و ئەو چەشنە دەستنوسانەى کە دووجار نوسرابوونەوە پێىان دەوترێت پالیمپێستس).\nئەم گەڕانەى دوایی هیومانیستەکان بەدواى کارەکانى نووسەرە کۆنەکاندا زۆر دەست نووسى بەبەهاى بۆ جیهان گەڕاندەوە کە دەکرا ئەگەر ماوەیەکى زیاتر فەرامۆش بکرانایە بۆ هەتاهەتایە لەناوبچوونایه.\nهاوبەشەکانى مەعریفەى نوێ\n” دروستکردنى کتێبخانەکان”\nئەم کۆپیکردن و کۆکردنەوەى دەستنوسە کۆنەکان لەرووى کات و کارەوە زۆرى تێ چوو، بەڵام زۆر لە هۆ هەبوون بۆ هاندانى کارى زیاتر، میرە بازرگانەکان و دکتاتۆرەکان و پاپاکان بوون بەهاوبەشى بەخشندەى وەکو هیومانیستەکان.\nلەو کەسە دەرکەوتوانەى هاندەرانى مەعریفەى نوێ کەسى وەکو کۆزیمۆ و لۆرێنۆد و مێدیچى لە فلۆرەنسا بوون.\nئەوە بەهۆى ره‌سەنایەتى و رۆشنبیرى ئەوانەوە بوو سەبارەت بەدەستپێکردن بۆ گەڕانەوەى ئەوکارانە که کەلتور و ئەدەبى کلاسیکى کۆن وایکرد فلۆرەنسا ببێتە ماڵى زیندووکردنەوەى ئەدەب و رۆشنبیرى.\nلەنێو ئەو پاپایانەى کە پشتگیرى ئەو کارانەى بزووتنەوەکەیان دەکرد، پاپا نیکۆلاسى پێنجەم بوو (1445-1447) کە زۆر دیاربوو، ئەو خەڵکى نارد بۆ بەشەکانى ترى رۆژئاوا بۆ گەڕان بەدواى دەست نووسەکاندا خەڵکانێکى وەکو کۆپیکەرەکان و وەرگێڕەکانى تەواو سەرقاڵ کرد. کەمێک دواى ئەویش پاپا یولیوس (1503-1513) و پاپا لیۆ (1513-1521) رۆماى کرد بەسەنتەرى درەوشاوەى هونه‌رو مه‌عریفه‌ی رێنیسانس.\nکتێبخانەکان دروستکران و گەنجینەکان دەکرا بەسەلامەتى بپارێزرێن و دەستى سکۆلارەکانیان پێ بگات. لەم بزووتنەوەیەدا گەورەترین کتێبخانەکانى ئیتالیا دروستکران، لە فلۆرەنسا مێدیچى کتێبخانەى Medicean دروستکرد.\nلەرۆما پاپا سیکۆلاس کتێبە کۆکراوەکانى پاپاى دەوڵەمەندکرد بەپێنج هەزار دەست نووس و بەم چەشنەش بووە یەکەم دامەزرێنەرى کتێبخانەى ئێستاى ڤاتیکان.\nچۆن کەوتنى کۆنستانتینۆپل یارمەتى زیندووکردنەوەیدا\nبزووتنەوە هیومانیستیەکە، تائەورادەیەى کە سەبارەت بەنامە و مەعریفەى یۆنانى بێت، لەسەدەى پێنجەمیندا به‌هۆی داڕمانی ئیمپراتۆریەتى خۆرهەڵات کاریتێکرا. کۆنستانتینۆپل لەلایەن تورکە عوسمانیەکانەوە لەساڵى 1453دا داگیرکرا.\nبەڵام بۆماوەى نیو سەدەى بەر لەرووداوەکە ئەو هەڕەشەیەى دەهاتەپێش کەبەربەریەکان دروستیانکردبوو، کۆچى بەکۆمەڵى سکۆلارە یۆنانیەکانى بەدوادا هات بۆ رۆژئاوا، زۆریان لەمەنفادا پەنایان بۆ ئیتالیا برد کە دەکرێت بڵێین یۆنان نەکەوت، بەڵکو کۆچى کرد بۆ ئیتالیا کە لەسەردەمى کۆندا پێیان دەوت Magna Graecia.\nئەم راکردوانە لەگەڵ خۆیان دەستنووسى پڕبەهاى کارە یۆنانیە کلاسیکیە دێرینەى هێنا کەهێشتا سکۆلارە رۆژئاواییەکان نەیان دیبوو ئەو په‌رۆشیه‌ی ئیتالیەکان بۆ هەرشتێکى یۆنانى وایکرد کە زۆر لەراکردووە یۆنانیەکان وەک مامۆستاو وانەبێژ دابمەزرێن لە قوتابخانە و زانکۆکانیاندا. بەم چەشنە دووبارەکردنەوەى ئەوە هەبوو کە لەرۆما روویدا لەرۆژانى کۆمارى دوایینەدا، ئیتالیا بۆ جارى دووەم داگیرکرا لەلایەن بلیمه‌تی یۆنانیەوە.\nوەرگێڕان و رەخنەگرتن لەکارە کلاسیکیەکان\nدۆزینەوەى کارە کلاسیکیە کۆنەکان و زیاترکردنیان لەلایەن کۆپیکەرانەوە و پاراستنیان لەکتێبخانەکاندا بەتەنها یەکەمین و ئاسانترین بەشى ئەرکەکە بوون کە هیومانیستە ئیتالیەکان هەستان بەجێبەجێکردنى. سەختترین و گرنگترین بەشى کارەکەیان لەناو بەراوردکردن و راستکردنەوەى دەقەکان بوو وەک وەرگێڕانى دەستنووسە یۆنانیەکان بۆ لاتین و لێکدانەوە و رەخنەگرتن لەوکارە ئەدەبیە کۆنانەى کەدۆزرابوونەوە.\nیەکێک لەناو ئەو سکۆلارە ئیتالیانە کە خۆی تەرخانکرد بوو بۆ کارە کۆنەکان، پۆڵینیشن بوو (1454-1494) پیاوێک کە مەعریفەیەکى دیارى هەبوو، نزیکەى هەموو هیومانیستە ئەوروپیەکان لەسەردەمى ئەوداو لەنەوەى دوایشدا لەناو ژوورى وانە خوێندنەکانى ئەودا سروشیان وەرگرتبوو. (ناوێکى ترى ئەو پیاوە دەرکەوتووە کە وابەستەى سکۆلارەکانى سەدەى پانزەهەم بوو، پیکۆ دێلا میراندولا بوو (1463-1494) کە پیاوێک بوو عەقلێکى گەورەى هەبوو، ئەو ئەرکە تایبەتەى کە پیکۆ بۆخۆى دانابوو، گونجاندنی مەسیحیەت بوو لەگەڵ مەعریفەى نوێ، ئەرکێک وەک ئەوەى سکۆلارەکانى ئێستا کە هەوڵ ئەدەن ئینجیل ئاشت کەنەوە لەگەڵ زانستى مۆدێرندا.\nلەکۆتایی سەدەى پانزەهەمدا کارى هیومانیستە ئیتالیەکان پەرەى پێدرا لەلایەن داهێنانى هونەرى چاپکردنى نامەکان کە گرنگترین دۆزینەوە بوو لەهەڵسەنگاندنى (هالام) کە لەنێو مێژووى مرۆڤایەتیدا تۆمار کرابێت. دروستکردنى چاپەکان لەرێى لەسەر هەڵکۆڵین و مۆرکردن کارێکى کۆنە بەقەد شارستانیەتەکان. چینیەکان لەمێژەوە ئەم کارەى چاپکردنەیان کردووە. ئەم هونەرە بەشێوەیەکى سەربەخۆ لە ئەوروپا سەریهەڵدا لەکۆتایی چاخەکانى ناوەڕاستدا. یەکەمجار ئەم شێوازى چاپکردنە لەسەر کارتى یاریکردن دروستکرا بە بەکارهێنانى مۆر، پاشان دەستنووسەکانیش مۆرکران بەپۆترێت و وێنە.\nهەنگاوى دوایی ئەوە بوو کە چەند دێرێکى دەقە لێکدراوەکان هەڵکۆڵرێت لەسەر مۆرەکان. بەتێپەڕبوونى کات دێڕەکان بوون بەلاپەڕەکان و لەنیوەى یەکەمى سەدەى پانزەهەمدا تەواوى کتێبەکان بەم شێوازەى چاپکردن چاپکران.\nبەڵام چاپکردن بەم شێوازە هێواش بوو زۆریشى تێ دەچوو. هونەرەکە بەشۆڕشکرا لەلایەن جۆن گوتنبێرگەوە (1400-1468) کە خەڵکى مەینز بوو لەئەڵمانیا، بەهۆى داهێنانى پیتى جووڵاوەوە کە ئێمە پێى دەڵێن تایپ. هەندێک لەنووسەرە ئەڵمانیەکان دەڵێن شەرەفى ئەو داهێنانە کۆستەرى هارلێم بوو، بەڵام ئەمە جێگەی متمانە نەبوو. کۆنترین کتێب کە چاپکرا بەهۆى پیتى جوڵانەوەوە کۆپیەکى لاتینى ئینجیل بوو لەلایەن دەزگاى گوتنبێرگ و فاوستەوە لەشارى مەینز لەساڵانى 1454 تا 1456. هونەره‌که بەخێرایی بڵاوبووەوە و بەر لەکۆتایی سەدەى پانزەهەم دەزگاى چاپکردن لەهەموو وڵاتانى ئەوروپادا هەبوو. بەتەنها لەشارى ڤینسیا دووسەد کتێب چاپکرا بەخێراییەک کە کۆپیکەرانى ناو کەنیسەکان خەویان پێوە نەبینیبوو.\nدەزگاى چاپى ئالدین لەشارى ڤێنسیا\nئێمە لێرەداکە ئێستا گرنگی پێدەدەین بەتەنها چوونى هونەرەکە بۆ ئیتالیایە. ئەو ماوە کەمەى کە هەمانە باس لەناوى ئالدوس مانوتیوس (1450-1515) دەکەین کە لەشارى ڤێنسیا چاپخانەیەکى بەناوبانگى دروستکرد بەناوى دەزگاى چاپى ئالدین کە چیرۆکەکەى یەکێک لە پێشەنگترین و سەرنج راکێشترین بەشى مێژووى هونەرەکە پێک دەهێنێت لە پەیوەست بوونیدا بە هیومانیزمەوە.\nلەماوەى چەند ساڵێکى کەمدا، ئالدوس زنجیرەى تەواوى کتێبێکى نووسەرە یونانیەکانی بەخشی به سکۆلارە ئەوروپیەکان. لەپاڵ ئەم چاپانه‌دا دەقى لاتینى و هیبرۆیشى دەرکرد، بەگشتى زیاتر لەسەد کارى چاپکرد، لەرووى کواڵیتى لاپەڕە و تایپى روون و جوانى چاپەکانى پێشه‌نگ بوو.\nکارەکانى دەزگاى چاپى ئاڵدوس لەشارى ڤێنسیا لەگەڵ دەزگا چاپەکانى تردا کە کەمتر بەناوبانگ بوون تەواوى ئەدەبى کلاسیکى زیندووکردەوە بەهۆى بڵاوکردنەوەشیان لە ئەوروپادا کارەکانى نووسەرە کۆنەکان ئیتر مەحاڵ بوو هیچ بەشێکیان لەجیهان وون بێت.\nهیومانیزم چیاى ئەڵپى بڕى\nهەرزوو لەناوەڕاستى سەدەى پانزەهەمدا گەنجە ئەڵمانیەکان چیاى ئەلپیان بڕى تاوەکو بچن بخوێنن لەیۆنان لەژێر چاودێرى مامۆستاى ئەوێدا. نوێنەرى ئەو گەنجە ئەڵمانیه هیومانیزمانه ناوى ریوجین بوو کە لەساڵى (1482) چوو بوو بۆ ئیتالیا تاوەکو لەوێ خۆى بناسێنێ بە مامۆستایەکى بەناوبانگى یۆنانى. وەک تاقیکردنەوەیەک بۆ تواناى زمان زانین ئەو داوایەى لێکرا کە باسیجێک لەکتێبێکى سوسیدیلادز وەرگێڕێت، “بەربەرى” گەنج کە ئەم دەستەواژەیە ئیتالیەکان پێیان دەگوتن لە رقى خۆیانەوە لە باوانى نیشتەجێى باکوور. دێڕەکانى بەئاسانى و جوانى وەرگێڕا کە ئەوەى تاقیکردنەوەکەى پێکرد کە یۆنانى بوو بەڕەچەڵەک لەسەرسوڕماندا هاواریکردو ووتى “یۆنانى مەنفا فڕیبووە ئەودیو چیاى ئەڵپەوە”.\nلەئەوروپاى باکوور بزووتنەوەى هیومانیستى تێکەڵ بەمەیلى تربوو، خۆتەرخانکردن هەبوو لە ئیتالیا بۆ نامە و مەعریفەى یۆنانى و لاتینى لەباکوریش ئەو په‌رۆشیه هەبوو هاوشانى په‌رۆشی بۆ کەلتورى کلاسیکى و بەتایبەتیش بۆ کارە دێرینەکانى هیبرۆ و مەسیحیەت. بەم چەشنەش زیندووکردنەوەی ئەدەبى و رۆشنبیرى بەمانا فراوانەکەى بووە هۆى جوڵاندنى شۆڕشى ئاینیه گەورەکە که بە ریفۆرمه‌یشن (چاکسازی) ناوى دەرکرد و ئەوەش لەپەیوەندیدایە بەسەرەتاکانى ئەم بزووتنەوەیە کە خاڵێک دەدۆزینەوە بۆ قسەکردن لەسەر هیومانیستەکانى ئەڵمانیاو ووڵاتەکانى ترى باکوور.\nوەک لەپێشدا بینیمان هەستى نوێ بۆ دێرینە و کلاسیک کەلەناو ئیتاڵیەکان وە ئاگاهات بەتەنها باوەشى نەگرتەوە بۆ لایەنى ئەدەبى و فەلسەفى کەلتورى یۆنان – رۆمان بەڵکو بۆ لایەنى هونەریش هەروا بوو. بەلێکدانەوەى ئەم قۆناغەى دوای رێنیسانسى ئیتالى کارێکى مەحاڵە بۆمان کە بەدوورودرێژى قسەى لەسەر بکەین یاخود پێویست ناکات قسەى لەسەر بکەین، چونکە گرنگى سەرەکى رێنیسانس بۆ مێژووى جیهان، وەک لەپێشدا تێبینى کرا، دەبێت دیراسە بکرێت وەک بزووتنەوەیەکى رۆشنبیرى پەتی کەلە لاپەڕەکانى داهاتووى ئەم بەشەدا باس دەکرێت.\nزیندووبوونەوەى هونەرى لەجەوهەردا گەڕانەوەى هونەر بوو بۆ سروشت، چونکە هونەرى چاخەکانى ناوەڕاست خاڵى بوو لە ئازادى و سروشتى. هونەرمەند بێ توانا کرابوو بەهۆى ترادیسۆن و سنووردارکردنەکانى کەنیسە، هەروەها لەژێر کاریگەرى زوهدى ئایینى سەردەمى خۆیدا بوو. مۆدیلەکانى هونەرەکانى فۆرمە بیزەنتینیە نازیندووه گۆشەساز و بێ جووڵەکان بوو یاخود جەستەى لەڕوولاوازى قەشه‌و پیاوە ئایینیەکان بوو. ئازادى نەبوو لەکاتى دیکۆر دروستکردن بۆ دیوار و دەرگاو ئەڵتارى کەنیسەکان تەنانەت ئەگەر ئارەزووشى هەبوایە جۆرە ترادیسۆنیە پیرۆزەکان جێ بهێڵێت.\n(لەکەنیسەى یۆنانى لەکاتى ئێستادا، هونەرمەند رێگەى پێنەدراوە لەکاتى دروستکردنى پۆترێتی بابەتە پیرۆزەکاندا دەربڕینى ترادیسیۆنى یاخود هەڵوێستى مۆدیلەکانى بگۆڕێت).\nئێستا ئەوەى رێنیسانس کردى بۆ هونەر ئازادکردنى بوو لەسنوردار کردن بۆ ئەوەى رۆح بکات بەبەرى فۆرمە مردووەکانى کە ژیانێکى نوێیە و وەئاگاهێنەرەوە بێت لەهەموو شوێنێک. ئەم بزووتنەوە سەربەستە دروست بوو بەشێوەیەکى گشتى لەژێر ئارەزوویەک کە سەرچاوەى گرتبوو لەدیراسەى شاکارەکانى هونەرى دێرینە.\nبەم چەشنە کارە کلاسیکیە دێرینەکان هەمان کاریگەرى هەبوو لەسەر ئازادکردن و زیندووکردنەوەى هونەر وەک ئەوەى کردى بۆ ئازادکردن و زیندووکردنەوەى نامەکان. لەناو لیستى ناوى پەیکەر سازه ئیتالیەکان ئەم هونه‌رمه‌ندانه شایستەى ناوهێنان: گێبرتى (1378-1455) کە بلیمەتیەکەى پیشاندراوە لە دروستکردنى دەرگا برۆنزیانەى جێگاى تەعمیدان لەشارى فلۆرەنسا کە مایکڵ ئەنجیلۆ وتویەتى ئەو دەرگایانە شایستەى ئەوەن دەرگاى بەهەشت بن، برونلێچى (1377-1444)، دۆناتیلۆ(1386-1466) مایکڵ ئەنجیلۆ (1475-1564).\nوێنەکێشان هونەرى باڵاى رێنیسانسی ئیتاڵى بوو\nئەم بیروبۆچوونانەى کەلەم پەرەگرافەدا باسکراون قسەى سایموندز لەناو کتێبى هونەرە جوانەکاندا کە جەڵدى سێ هەمینن سەبارەت بە رێنیسانس لەئیتالیا. وێنەکێشان کاراکتەرى هونەرى رێنیسانسى ئیتالى بوو، ئەویش لەبەرئەوەى کە بەباشترین شێوە ئایدیا و هەستەکانى مەسیحیە دەردە بڕێت. ئەو هونەرەى کەهى دەستى کەنیسە بێت و دەبێت نوێنەرایەتى باوەڕ و هیواو نەشئەو ئازارچەشتن بکات، چونکە هیچ یەکێ لەمانە ناکرێت بەباشى بەهۆى پەیکەرەوە دەرببڕێت کە هونەرى دەربڕینە.\nپەیکەرسازى سەرەکیترین هونەرى یۆنانیەکان بوو، چونکە ئامانجى هونەرمەند لاى ئەوان دەربڕینى جوانى و هێزى فیزیکى بوو، بەڵام گرفتى هونەرمەندى مەسیحى ئەوەیە کە هەست و سۆز دەرببڕێت بەهۆى نێوەندگیرى جەستەوە ئەمەش ناکرێت لەرێى مەرمەڕى بێ رەنگ و ساردوسڕەوە بکرێت. بەم چەشنە وەک سایمۆندز پرسیار دەکات “چۆن دەبێت رۆژى قیامەت لەرێى وێنەکێشانەوە بکرێت؟”. رووداوە سەرەکیەکانى ژیانى مەسیح بەدروستکردنى پەیکەر باس ناکرێت.\nلەبەرئەوە، چونکە پەیکەر هێزى کەمى هەیە دەربڕى سۆز بێت، بەڵام وێنەکێشان کە بەئاسانى دەربڕى هەست دەبێت ئیتر بووە ناوەندى دەربڕین لاى هونەرمەندە ئیتالیەکان. ئەم هونەرە تواناى پێدان تاوەکو وێنەى نەشئەى پیاوە پیرۆزەکان و جوانى شیرینى مادۆناو باوەڕى قوڵى مەسیح و هەروەها ترسى جوڵاوى رۆژى دوایی دەرببڕێت.\nچوار کەسە گرنگەکە: بابەتى تێکەڵاو لە مەسیحیەت و کارە کلاسیکیەکان\nئەو چوار کەسە گرنگە ئیتالیەى هونەرى رێنیسانس لیۆناردۆ داڤنشی (1452-1519)، (داڤینشى فرە لایەنى و فرە بەهرەمەندیە، منداڵێکى راستەقینەى رێنیسانسى ئیتالى بوو، ئەو بەجارێ وێنەکێش و پەیکەرساز و مەعمارى و شاعیر و موزیک ژەن و زانا بوو) کە شاکارەکانى کە سەماکارى شارەزایە لەسەر دیوارى کەنیسە کە لەشارى میلاندا. رافایل (1483-1520) خۆشەویسترین لەناو هونەرمەنداندا کە مادۆناکانى دادەنرێت بەگەنجینەکانى جیهان. مایکڵ ئەنجیلۆ (1475-1564) (ئەنجیلۆ وەک وێنەکێشێ، من بینیم، مەعمارى بوو پەیکەرسازێک و وێنەکێشێک بوو، پەیکەرى (درۆ)ى کە تاکە پەیکەرسازى مۆدێرنە کە دەکرێت جێگەیەکى پێ بدرێت لەگەڵ پەیکەرسازە گەورەکانى یۆنانى کۆن) کە باشترین وێنە رەنگاوڕەنگەکانى لەنێویاندا وێنەى رۆژى دوایی لە کەنیسەی سابستین لەرۆمادایه. تیتیان (1477-1576) بەناوبانگە بە پۆترێتەکانى کە بۆ ئێمە پارێزراوە، وەک دەڵێن لەخوێن و گۆشت، یەکێ بوو لەپیاوە هەرە بەناوبانگەکانى سەردەمى خۆى (هەروەها لەناو لیستى وێنەکێشە ئیتالیە دەرکەوتووەکان ئەمانەن: سیما بوو (1240-1302) و گیۆتۆ (1275-1337) و دەست پێشخەرى زیندووکردنەوەکەن. ئێرا ئەنجێلیکۆ (1387-1455) کۆریجۆ (1494-1534) تینتۆرێتۆ (1518-1594) و ڤێرۆنیس (1530-1588) نوێنەرى رێنیسانسن.\nوێنەکێشە ئیتالیە سەرەتاییەکان بابەتى وێنەکانیان روی تەلارەکان و بینا حکومیه‌کانی لەئیتالیادا داپۆشى بەوێنەى ئەو هەموو ئایدیا و خەیاڵانەى چاخەکانى ناوەڕاست وەک ئایدیاى مەرگ و قیامەت و بەهەشت و دۆزەخ. وەک سایمۆند دەریدەبڕێت و ئەڵێت ئەوەى دانتێ لەڕێى شیعرەوە کردى ئەمان لەڕێى وێنەوە کردیان.\nهونەرمەندەکانى دوایی کە زیاتر لەژێر کاریگەرى زیندووکردنەوەى کارە کلاسیکیەکان بوون بابەت و پاڵنەرى پاگانى و مەسیحیەتیان ئازادانە تێکەڵ کرد و بەم چەشنە بوونە نوێنەرى راستەقینەى بزووتنەوەى رێنیسانس زیاتر لەوانەى پێش خۆیان کە بابەتێکى گرنگ بوو لە ئاشتکردنەوە و تێکەڵاوکردنى کەلتوورى پاگانى و مەسیحیەت.\nپاگانیزمى رێنیسانسی ئیتالى\nلایەنێکى ئەخلاقى و ئایینى یاخود وەک هەمیشە پێی گوتراوە لایەنێکى نا ئەخلاقى و نا ئایینى زیندووکردنەوەى کارە کلاسیکیەکان لە ئیتالیادا هەبوو، کە ناکرێت هەمووى ،بێ لەوەى ببێتە جێى سەرنج لێدان، باسبکرێت تەنانەت گەر لەم بابەتە کورتەى ئێستادا سەبارەت بەمێژووى بزووتنەوەکە.\nلەسەرەتادا دیراسەکردنى شاعیر و فەیلەسوفە پاگانیەکان هەمان ئەنجامى دابەدەستەوە کە پێشبینى کرابوو لەلایەن لایەنێکى دیاریکراوە و لە کەنیسە سەلمێنرا کە بریندارکەرى باوەڕى ئایینیە. مرۆڤەکان لەرووى شێوازى بیرکردنەوە و هەستکردندا بوونە پاگانى. سکۆلار و کۆمەڵگەى ئیتاڵى ئیتر لەمەسیحى بوون کەوتن بەهەر مانایەکى راستەقینەى ووشەکە. لەگەڵ مەعریفەى نوێدا ئەو نەنگى و نائەخلاقیەتانە هاتن کە وەسفکەرى داڕمانى شارستانى کلاسیک بوون. ئیتالیا گەندەڵ بوو بەهۆى ئەو کاریگەریە نوێیەوە کە بارى بەسەریا هەروەک چۆن رۆما گەندەل بوو بەهۆى رەفاهیەت و ئارەزووبازى یۆنانیەکانەوە لەرۆژانى داڕمانى کۆماردا، زۆرێک لەبابەتە ئەدەبیەکانى ئەو سەردەمە زۆرزیاتر لەئەدەبى داڕماوى کلاسیکى نائەخلاقى بوون لەتۆندا.\nکاریگەریە گشتییەکانى رێنیسانس\nرێنیسانس چەمکى نوێى بۆ ژیان و جیهان هێنا. رێنیسانس کاریکردە سەر رۆژئاواى مەسیحى و شۆڕشى رۆشنبیرى و ئەخلاقى دروستکرد کە زۆر گرنگ و زۆر فراوان بوون لە عاقیبەتدا کە دەشێت بەراورد بکرێت بەو کاریگەریەى کە مەسیحیەت کردیەسەر جیهانى کۆن. مەعریفەى نوێ لەراستیدا کتێبى پیرۆزى نوێ بوو، وەک مەسیحیەتیش رێنیسانس جیهانێکى ترى ئاشکرا کرد بۆ مرۆڤ و حاڵەتێکى ترى بوونى ئاشکراکرد، چونکە ئەو بوو گرنگى راستەقینەی بۆ مرۆڤ زیندووکردەوە کە ئەویش دۆزینەوەى شارستانیەتى کلاسیکى دێرین بوو. لەم دۆزینەوەیەدا فێربوون کە ئەم ژیانەى سەرزەوى شیاوى ژیاندنە خۆى لەپێناو خۆیدا، کە ئەم ژیانەو چێژەکانى نابێت مەحکوم بکرێن و بکرێنە قوربانى تاوەکو دڵنیابن لە ژیانى هەتاهەتایی جیهانەکەى تر. هەروەها کە مرۆڤ رەنگە بیربکاتەوە و لێکۆڵینەوە بکات و تینوێتى خۆى بشکێنێ تاوەکو تێبگات و بزانێت بەبێ ئەوە حاڵەتى باشى رۆحى خۆى بخاتەژێر مەترسیەوە.\nتامەزرۆ بوون و ترسه خورافیەکانى مرۆڤ لەسەردەمى گۆڕان لەنێوان رۆژگارى سەدەکانى ناوەڕاست بۆ رۆژگارى مۆدێرنە زۆر بەباشى بەرجەستەکراوە لە ترادیسیۆنى دکتۆر فاوست دا. سایمۆندز دەڵێت ئەو ئەفسانەیە پێمان دەڵێت له‌باره‌ی ئەوەی که چۆن مرۆڤ لەسەرەتاى زیندووکردنەوەکەدا تامەزرۆى بوو ئەوەشى لێى دەترسان کاتێک بیریان لەڕابردوو ده‌کردەوە. نهێنى چێژوەرگرتن و سەرچاوەى بەهێزیی کە دێرینە هەیبوو فریویدان، بەڵام ئەوان باوەڕیان وابوو کە بەتەنها کاتێک دەتوانن ئەم گەنجینەیە بگەڕێننەوە کە رۆح بکوژن، لەبەرئەوە فریودانەکە گەورە بوو کاتێک فاوست نرخەکەیدا. پاش هەڵلووشینى هەموو مەعریفەى سەردەمەکە، خۆى بەشەیتان فرۆشت تاوەکو تینوێتى بۆ ئەزموون بشکێت و دەستەڵاتى بەسەر جیهاندا بەهێز بێت و چالاکیە بێزارکەرەکانى چێژ بەخشبن. یەکەم بەکارهێنانى دەستەڵاتى کڕاوه‌ى ئەوە بوو کە هۆمەرى کوێر والێبکات گۆرانى بۆ بڵێت. ناێفیۆن قیسارەکەى دەسازان لەکۆنسێرتەکەى میفیسیتۆ فیلس، ئەلێکساندەرد لەگۆڕ دەرچوو لەسەر فەرمانى ئەو بەهەموو سوپاکەیەوە هێلینشیان وەک بووک پێى دەدا. بۆیە فاوست گێڕەوەى تامەزرۆییە ناتەواوەکانى رۆح بوو لەچاخەکانى ناوەڕاستدا و هەروەها سروشتى بەسۆزى و ئارەزووى ویژدان پەرستى و فزوڵى نەبڕاوەى بوو لەنێو سنورە قایمەکانى مەعریفەی ناتەواو و دۆگماتیزمى ناعەقلانیدا.\nئەم دۆزینەوانەى کە مرۆڤى رێنیسانس پێى گەشت پاڵنەرێکى فراوان بوو بۆ پێشکەوتنى رەگەزى مرۆڤ. سروشیان بەخشیە مرۆڤایەتى بەرۆحێکى تازەوە، رۆحێک کە موقەدەر بوو بۆى کە هەموو شتەکان لەهەموو بوارەکاندا نوێ بکاتەوە ، لە مەملەکەتى ئایین و سیاسەت و ئەدەب و هونەر و زانست و داهێنان و پیشەسازیدا.\nیەکێتى هه‌ڵوه‌شاوه‌ی مێژووى گەڕاندەوە\nکاتێک مەسیحیەت چووە ناو جیهانى یۆنان – رۆمانى کۆن یەکسەر شەڕ خۆی لەنێو ئایینى نوێ و کەلتورى کلاسیکى بەتایبەتى لەنێوان ئەو و هێڵینیزمدا بەیانکرد. هەرزوو کەنیسە سەرکەوت بەسەر پاگانیزمداو دێرینەى رەتکردەوە. هەندێک لە رەگەزەکانى ئەم میراتیە، راستە، بەشیاوکران لەلایەن مرۆڤى سەدەکانى ناوەڕاست و بەم چەشنەش کەلتورى نوێى مەسیحیەتى دەوڵەمەند کرد، بەڵام وەک گشت وەلاوەنرا وەک پاگان فەرامۆشکرا، به‌مەش یەکێتى مێژوویی پەرەسەندن شکێنرا.\nئێستا لەنێو مەیلە لیبراڵەکان و حەماسەتى جوانى رێنیسانسدا ئاشت بوونەوە لەنێوان مەسیحیەت و شارستانى کلاسیکیدا روویدا لەوێدا پێکەوەلکانى جۆرەکان و رەگەزەکانیان روویدا، یەکێتى لێکترازاوى مێژوویی گەڕایەوە، ماوەى نێوان جیهانى کۆن و مۆدێرن داخرا، لقە شکێنراوەکە بەدرەختە کۆنەکەوه لکێنرایه‌وە.\nگرنگى ئەم گەڕانەوەیەى یەکێتى لێکترازاو بۆ مێژووى گەردوونى ئه‌وه‌یه، لەلایەن سەدەى مۆدێرن بۆ فەرامۆشکردنى دوورودرێژى کەلتورى دێرینە، که زۆر بەدەگمەن دەکرێت لەخۆى زیاتر هەڵسەنگێنرێت، چونکە ئەو کەلتورە لەوەى کە لەخۆی گرتبوو تەنها باشترین بیرکردنەوە و رەگەزى مرۆڤ نەبوو یاخود ئەوەى کە هەستى پێدەکرد لەماوەى بەرزترین دەستەڵاتیدا، بەڵکو هەروەها ئەو کۆگا زانستیە پڕ بەهایانە بوو کە نەتەوە و مرۆڤى کۆن کەڵەکەى کردبوون و کۆى کردبوونەوە. تەواوى ئەم گەڕانەوە و شیاوکردنە مەبەستى ئەوە بوو بۆ جیهان وەک سەرۆکى پێشوو ووڵسەى دەرى بڕى لەم ووشانەدا، شارستانى کۆن گەنجینەى تیادا بوو کە بەهاى بەردەوامى هەبوو کە جیهان بۆى نەکرا بیهێڵێتەوە، کە جیهان ناتوانێت و نایەوێت هەرگیز بیهێڵێتەوە. ئەمانە چوونە شادەمارى ژیانەوە و یارمەتى راستەقینانەیاندا له سەلماندنیدا بۆ پێشکەوتنى کەلتور کەلەیەک شتدا کۆیکردنەوە لەجوانى و راستى هەموو سەردەمەکاندا.\nچاکسازى لەپەروەردەدا کرد\nزیندووبونەوە هیومانیستیەکە شۆڕشى بەرپاکرد لە بوارى پەروەردەدا. لەماوەى چاخەکانى ناوەڕاستدا زمانى لاتینى داڕماو بووە جاڕگۆنێکى بەربەرى و هەروەها زمانى یۆنانى لەبیرکراو فەلسەفەى ئەریستۆ بەلارێدابرا. سەبارەت بە ئەفلاتۆنیش، بیریارەکانى چاخەکانى ناوەڕاست ئاگایان لێی نه‌بوو. ئێستاکە هیومانیزم زمانى رەوانى لاتینى گەڕاندەوە بۆ جیهان و سەرلەنوێ زمانى یۆنانیشى دۆزیەوە و ئەوکارە کلاسیکیە کۆنانەى کە وەک میراتێک بۆ ماوەیەک رەتکرانەوە و سەرلەنوێ دۆزیەوە کەتیایدا فەلسەفەى ئەفڵاتۆنى هەبوو کە هێزى بەرزکردنەوە و ووزە بەخشى بیرى مۆدێرن بوو.\nقوتابخانە و زانکۆکان بەدەر نەبوون لەکاریگەرى ئەم زیندووکردنەوه هیومانیستیانە. جێگا بۆ زمان و ئەدەبى یۆنانى و لاتینى نەک بەتەنها لەزانکۆ نوێیەکاندا کە دامەزران لەژێر کاریگەرى سروش بەخشى مەعریفەى نوێ، بەڵکو لەزانکۆ کۆنەکانیشدا دانرا. میتۆدى سکۆلارى و رێنماییەکان کە لەپاشدا باسى ئەکەین بەشێوەیەکى قۆناغ بە قۆناغى سیستمى کلاسیکى پەروەردە جێگەى گرتەوە کە هەژموون بوو لەسەر قوتابخانە و زانکۆکانى جیهان هەتاوەکو هاتنى دیراسە زانستیەکانى رۆژگارى ئێستا.\nرێگەیدا بە پەرەسەندنى ئەدەبى خۆماڵى\nزیندووبوونەوەى کلاسیک گەنجینەى دوو ئەدەبى بەرزى گەورەى بەخشیە جیهان، هەروەها شاکارى نووسەرە کۆنەکانى بەخشیە سکۆلارەکانى ئەوروپا لەگەڵ زۆر لەبابەتى نوێ و مۆدێلى بێ خەوشى چێژ و حوکمى ئەدەبى کە جیهان تائەوکاتە بەرهەمى نەهێنابوو. کاریگەرى ئەمەش لەراستکردنەوەى زیادەڕۆییەکانى خەیاڵى چاخەکانى ناوەڕاست و لەدروستکردنى ئایدیاڵى ئەدەبى راستدا دەکرێت ببینرێت لەئەدەبى ره‌سه‌نی ئیتالیاو فەرەنساو ئیسپانیاو ئینگلتەرادا.\nشیاوە بڵێین کە لەراستیدا ئەو سەرنجەى درابوو لەکارى کلاسیکى کۆن و ئەو بەکارهێنانە پەسەندکراوەى لاى زۆر لەنووسەرەکان لەکات و کۆتایی چاخەکانى ناوەڕاست و سەرەتاکانى ماوەى مۆدێرنى لاتینى وەک زمانى ئەدەب پەرەسەندنى ئاسایی ئەدەبى خۆماڵى نەتەوە ئەوروپیەکانى هێواشکردەوە، (هەندێک لەهەرە کارە ئەدەبیە باشەکانى ئەو ماوەیە بەلاتینى نوسرابوون بۆ نموونە و سەلماندنیش کارەکانى Colloanies ى ئیراسموس و بۆتاپیاش مۆرن).\nبۆ ئیتاڵیاش راستە کەئەو ئەدەبە خۆماڵیەى هاتبووە بوونەوە بەوه‌عدێکى گەورەى وەک لاى دانتێ و پێترارک و بۆکاسیۆ، که ماوەى سەدەیەک فەرامۆش کرابوون، هه‌بون. بەڵام لەئەوروپاى سەرووى چیاى ئەلپ، بێجگە ئەڵمانیا، کەلەوێ زمانى لاتینى بەتەواوى جێگەی ئەدەبى خۆماڵی گرتبووەوە، دیراسەى زیندووبوونەوەى کارە کلاسیکیەکان هەمان کاریگەرى گەورەى نەبوو کە لەئیتالیادا هەیبوو، بەپێچەوانەوە وەک ئێستا ووتمان کاریگەرى هیومانیزم لەسەر ئەدەبى ئەوروپا، بێجگە لەچەند هەڵاوێردێک، بۆ ئەوەبوو دەوڵەمەند و بێ خەوشیان بکات.\nزانستى ئەرکیۆلۆژیى و رەخنەى مێژوویى خوڵقاند\nزۆرى زانستەکان لەسەرەتاى دروستبوون بوون لەرێنیسانسدا. بۆ زانستى ئارکیۆلۆژیش هه‌روایه کەخاوەنى سەرنج لێدانى تایبەتیە لاى قوتابى مێژوو که دەکرێت بەڕاستى بووترێت کە لەزیندووبوونەوەى کارە کلاسیکیەکاندا لەدایک بووبێت. ئەوەندە نیە کە تێبینى ئەو هەستەمانکرد بۆ میراتى لەمێژە کە رۆحى مرۆڤى سەردەمى رێنیسانسى هەژاند.\nلەلاى سکۆلارە ئیتالیەکان داڕماوەکانى ئیتالیا یەکەم بابەتى فزوڵى و په‌رۆشی ئارکیۆلۆژیانە بوون. لەسەدەى پانزەمەوە تا ئەمڕۆ بایه‌خدان به مۆنیۆمێنت و کارە دەستیەکانى سەدەکانى رابردووی شارستانى بەبەردەوامى فراوان و قوڵ بوونە ته‌وە و ده‌ست پێشخه‌ری لەزۆر دۆزینەوە کردوه نەک بەتەنها لەرووى کلاسیکى بوونەوە، بەڵکوبۆ نمونه له ناوخاکى هێبرو ئاشوریەکان و میسریەکاندا ئەو دۆزینانەوانه‌ى سه‌باره‌ت به چیرۆکى رەگەزى مرۆڤ بۆ ماوەیەکى زۆر لەمێژەى دوور سەرەتایەکى تەواو نوێى بەخشیە مێژوو.\nئەوەى سەبارەت بەزانستى ئارکیۆلۆژى راستە بەهەمان شێوە راستە سەبارەت بەرەخنەى مێژووى. بینیمان کە ئەو رۆحەى بەئاگاهاتەوە لەرێنیسانسدا رۆحێکى پرسیارکەر و رەخنەگر بوو کە زۆر جیاواز بوو لەرۆحى ساویلکەى چاخەکانى ناوەڕاست کە ئامادەبوو قبووڵى هەرچى ترادیسۆنێکى وێنەیی یاخود چیرۆکێکى نامۆیان بەبێ لێکۆڵینەوە لەسەرچاوەى راست بوونەکەى بکات. ئەمە ئەو رۆحە بوو کە لەناو پێترارک دا هەژێنرا، دەبینین بەراورد دەکات و رەخنە دەگرێت لەنووسەرە کلاسیکیەکان و بەتەنها دواى ئەوانە دەکەوێت کە هۆى هەیە بۆ باوەڕهێنان بەوەى کەشایەنى ئەو دواکەوتنەن.\nبەڵام دامەزرێنەرى راستەقینەى زانستى رەخنەى مێژوویى لاورێنتیۆس ڤالا بوو (1407-1457). دەستکەوتى گەورەى وەک رەخنەگرێک روونکردنەوە بوو لەرووى فیلۆلۆجى و مێژووییەوە، سه‌باره‌ت به‌کاراکتەرى نارەسەنى کتێبى Donation of Constantine بوو. هەروەها شیکارى دەستەڵاتى لیڤى کردوو و ئەو کاراکتەرى پاڵنەرى ئەو نامە گۆڕینەوەى نێوان سێنیکاو ئەپۆستڵ پۆل بوو.\nدەستکەوتەکانى ڤاڵا دەرکەوتن لەرەخنەى مێژوویدا. لێرەدا رەخنەى بێژەرەوە و هەڵسەنگاندنى سەرچاوە مێژوویەکان دەستى پێکرد کە بووە ئەنجامى رەتکردنەوە و لێسەندنەوەى متمانه لە هەزاران ئەفسانەو خورافە کەپێشتر دانرابوون وەک بابەتى مێژوویی نەشیاو بۆ دەست لێدان و رەخنەگرتن. هەروەها بوونە ئەنجامى سەرلەنوێ دروستکردنەوەى مێژووى رۆژهەڵات و کلاسیکى و چاخەکانى ناوەڕاست.\nکاریگەرى دانا لەسەر ریفۆرمى ئایینى\nبزووتنەوەى هیومانیستى، وەک پێشتر تێبینیمانکرد، کاتێک چیاکانى ئەڵپى بڕیوو خۆیکردە کاراکتەرێکى نوێ لەناو نەتەوەکانى باکووردا، ئەوە رابردووى هیبرو بوو نەک رابردووى یۆنان و رۆمانیەکان کە جێگەى سەرنجى سکۆلارەکان بوون لەباکوور. ئینجیل، کە دەزگاکانى چاپکردن چاپیان دەکرد به زمانی هیبرۆ و یۆنانى رەسەن هەروەها بەزمانە خۆماڵیەکانیش، بووە بابەتى دیراسەکردنێکى په‌رۆشانه و تەفسیرى نوێ. لەعاقیبەتدا، ئەوەى کە لەباشوور زیندووکردنەوەى ئەدەب و هونەرى کلاسیک بوو، بووە زیندووکردنەوەى مەسیحیەتى سەرەتایی لەباکوورى زۆر جیدى و هەستیاردا. هیومانیست بووبە ریفۆرمخواز. ریۆچلین و ئێراسموس و هیومانیستەکانى ترى باکوور بانگەواز خوازى راستەقینەى شۆڕشى گەورەى ئایینى بوون لەسەدەى شانزەهەمیندا.


فایلێن کەسێن نەدیار و کادرێن کو ب دەستێ پەکەکێ-پەیەدێ هاتیە کوشتن - دارکا مازی\nفایلێن کەسێن نەدیار و کادرێن کو ب دەستێ پەکەکێ-پەیەدێ هاتیە کوشتن\nدەمەکێ کو وان سالێن دەستپێکی قەیرانا سووریێ و شەرێ ناڤخوەیی پەیدا بووی رەژیما سووریێ ئێدی نەشیا هەموو خاکا سووریێ بپارێزیت، ناچار ما ل گەل پەکەکێ ب ناڤبەینکارییا ئیرانێ خاکا رۆژئاڤا ب وەکالەتەکا پشت پەردێ بدەتە دەست پەکەکێ، یەکەمجار دەڤەرا کۆبانێ و پاشان هێدی هێدی دەڤەرا جزیرێ و عەفرین ژی تەسلیمی پەکەکێ-پەیەدێ کرن.\nمحەمەد شەنەر کو کادرەکی پەکەکێ یێ رێڤەبەر بوو، جەسارەت کر ل رۆژئاڤا گاڤەکێ باڤێژیت\nپیلانێن پەکەکێ یێن ب سالا ل سەر سووریێ و رۆژئاڤا ھەبوون، ئەڤە دەلیڤەیەکا باشبوو بۆ پەکەکێ-پەیەدێ، ب سالا ب ھەڤکاریا رەژیما بەعس هەموو حزب و لایەنێن کورد ل رۆژئاڤا بێ باندۆر کربوون، کەسێن وەکی محەمەد شەنەر کو کادرەکی پەکەکێ یێ رێڤەبەر بوو، جەسارەت کر ل رۆژئاڤا گاڤەکێ باڤێژیت و پەیوەندیێن پەکەکێ ب ھەڤکاریا قرێژ یا رەژیما بەعسی یا ئەسەد کەشف بکەت، لێ د دەمەکێ نێزیکدا ئەو کوشت، ئەڤ کریارە ژ لایێ رەژیما بەعسی ڤە ھاتە سەرپۆشکرن.\nسەردەما کو قەیرانا سووریێ دەرکەتی پەکەکە حازر بوو، لێ حزبێن دی یێن کوردی پر لاواز حەرەکەتکرن. کەسێن وەکو مشعەل تەمۆ خواستن ھندەک گاڤان باڤێژن کو مەیدان بەس ژ بۆ پەکەکێ نەمینیت، لێ ئەو ژ لایێ ھێزەکا تاری کو ب ئیحتیمالەکا ھەری مەزن پەکەکە و رەژیمن، دهێتە تەرۆر کرن و مەیدان ب تەمامی ژ بۆی پەکەکێ-پەیەدێ دمینیت.\nپشتی کو رۆژئاڤا ھاتیە کۆنترۆل کرن پەکەکێ-پەیەدێ دەست ب تەسفیاتێن ل ناڤ رۆژئاڤا کرن\nپشتی کو رۆژئاڤا ھاتیە کۆنترۆل کرن پەکەکێ-پەیەدێ دەست ب تەسفیاتێن ل ناڤ رۆژئاڤا کرن و ب سەر مالێن وەلاتپارێزاندا گرتن و یێ کو نە لایەنگرێن پەکەکێ بن گرتن و ئاڤێتنە زیندانانێ دا و مالباتێن شەھیدێن پەکەکێ ل ھەمبەری وان ب کار ئینان و بارەگەھێن وان شەوتاندن.\nناڤچەیا سەرەکی یا ل ھەمبەر ڤێ زولمێ نەرازیبونێن خوە نیشاندای، دەڤەرا عاموودێ بوو، عاموودێ ب دیرۆکا خوە یا بەرخوەدانێ بناڤ و دەنگە، دەمێ رەژیمێ دا ژی ئەڤ باژێرە د لیستا رەش یا رەژیمێدا بوو، پەکەکێ-پەیەدێ سالا 2013ێ، ب 400 چەکداران عاموودێ دۆرپێچکر و ب سەدەما ڤێ ئیستیفزازا پەکەکێ ئەنجامدای ل داویێ دا رەژیما سووریێ کۆمکوژیەک ب سەرێ خەلکێ عاموودێ ئینا، وی دەمی پەکەکێ شەش کەس کوشتن ئەڤە و ژ بلی کەسێن هاتیە گرتن و بریندارکرن، ئەڤ کارێ پەکەکێ وەکو وێ کۆمکوژییا سینەمایا عاموودێ یە کو رەژمێ ب سەر کوردا دا ئینای، ب ڤێ جوداهیێ کو ڤێ جارێ ھەڤکارێ وێ ئانکو پەکەکێ-پەیەدێ ئەڤ کۆمکوژییە ب سەرێ وی مللەتی ئانی.\nپەکەکێ رێک ژ بۆی جوانێن کورد ڤەکرن، ل گومرکا هەر کەسەک ب پێنج ھزار لیرێن سووری هنارتنە ژ دەرڤەی وەلاتی\nپشتی ڤان کارێن خوە یێن قرێژ، پەکەکێ رێک ژ بۆی جوانێن کورد ڤەکرن، ل گومرکا هەر کەسەک ب پێنج ھزار لیرێن سووری هنارتنە ژ دەرڤەی وەلاتی. کادرێن خوە رازی دکرن کو براتینیا گەلا دێ ل گەل برایێن عەرەب دا چیکەن، کەسێن خوەدیێ ڤێ سلۆگانێ ژ لایەکێ باس ل براتینیا کورد و عەرەبا دکر ژ لایەکێ دی نەدشییان براتینیا دناڤبەرا کوردان دا پێک بینن و ببپارێزن، پەکەکێ – پەیەدێ ب چەکدارێن خوە یێن سەر و چاڤ گرتی زولم ل مللەتی د کرن و مللەت ژی ب نەچاری د رەڤینە ژ دەرڤەی رۆژئاڤا، ل جھێ وان عەرەب د ھاتنە ب جیهـ کرن. پەکەکێ رێکەفتن ل گەل عەشیرەتێن کوردا چێنەدکر بەلکو ل گەل شێخ و عەشیرەتێن عەرەب چێدکرن. پارتیا پێشڤەروو کو وان ژی ھێزێن خوە یێن بچووک ھەبوون، پشتی ڤێ کۆمکوژییێ ئەو ژی ترسیان و هێزێن خوە هەلوەشاندن و چۆنە ژ دەرڤەی رۆژئاڤا.\nتشتا ھەری بالکێش ئەوە یێن کو دەستێ وان د ناڤ ڤان کۆمکوژیان دا و کارێن خراب ل ھەمبەر ڤی ملەتی د کرن ئەو بەرپسارێن کو ئەڤ تەعلیماتێن حیزبا خوە جێ بە جێ د کرن یەک ب یەک ژ لایێ پەکەکێ ب خوە ڤە دهێنە تەسفیەکرن.\nجوان ئیبراهیم ل چریا دویەمین ئا سالا 2018ان ل چیایێ گارێ ل دەڤەرا ئامێدیێ ب دەستێ پەکەکێ ب خوە هاتیە کوشتن\nیەک ژ وان کەسێن ئەڤ کارە ژ بۆی پەکەکێ ئەنجام ددان جوان ئیبراھیم بوو کو ب جوان عەرەب دھات ناسکرن، بەرپرسێ ئاساییشا گشتی بوو، پشتی ئەو کریارێن قرێژ ب دەستێ وی ھاتینە ئەنجامدان ل داویا سالا 2017ێ ل بن ناڤێ پەروەردێ دا فرێکرە چیا، پاشان ب رەنگەکی پر بالکێش هاتە کوشتن و نەهێلا بزڤریتە رۆژئاڤا، پەکەکێ ئەڤ رایەدار و کادرۆیێ خوە کوشت، لێ هەیا نها کوشتنا وی نە راگهاندیە، زانیاریێن د دەست مە دە ڤێ یەکێ تەکەز دکن کو جوان ئیبراهیم ل چریا دویەمین ئا سالا 2018ان ل چیایێ گارێ ل دەڤەرا ئامێدیێ ب دەستێ پەکەکێ ب خوە هاتیە کوشتن.\nپەکەکێ دۆزدار حەمۆ ل سالا 2019ێ دا کوشتن\nکەسەک دی کو ئەو ژی کادرەکێ کەڤن بوو ب ناڤێ دۆزدار حەمۆ، ئەو ژی د کار و بارێن مالی ڤە ئەرکداربوو کو د بابەتێن ئابووری دا گەلەک بابەتێن دراڤی یێن تشتێن نادیار پێ ددانە کرن، وەختێ ئاشکەرا بووی ئەو ژی برنە پەروەردێ دوڤرا ل چیا هێلا و رێ نەدا بزڤریتە رۆژئاڤا و ئەو ژی ب رەنگەکێ ژ رەنگا دا کوشتن، ئەڤ کەس ژی ل سالا 2019ێ پەکەکێ دا کوشتن.\nهەمزێ کۆر چەوا هات تەسفیە کرن؟\nکەسەکێ دی ب ناڤێ ھەمزە (ھەمزێ کۆر) د دەما کۆمکوژیا عاموودێ دا بەرپسیارێ گەنجا بوو، پاشێ ھەر ل عاموودێ ئەرکێ ئاساییشا عاموودێ دایێ کو دەستێ ویژی د کۆمکوژیا عاموودێ دا ھەبوو.\nپاشێ بەرپرساتییا وی بلند کرن و کرە بەرپرسێ ئەیالەتا تربەسپی یێ، پاشێ بلندتر کرن و بوو بەرپرسێ کانتۆنا حەسەکێ، کارێ رەستۆرانتا (لۆکانتێ) ژ بۆ فەرمانبەرێن رمێلانێ دانە باب و مامێ وی، ڤێ داویێ ھەمزە ب خوە حەسییا، د ڤان ھەڤدیتنێن ئەنەکەسێ و پەیەدێ دا کو ئەنەکەسێ داخوازا لێکۆلینێ د کۆمکوژییا عاموودێ ژ وان کر، و داخواز کری حساب د گەل بکەرێن کۆمکوژییا عاموودا و ئەنجامدەرێن شەوتاندنا بارەگەهێن حزبی دا بهێتە کرن، ھەمزە ترسیا و زانی دێ حزبا وی، وی کەتە قوربانی، خواست دەرکەڤیت و فیرار بکەت، لێ ل تربەسپییێ دەستەسەر کرن پشتی لێکۆلینەکا ڤەشارتی جارەکا دی ئینا و فرێکرەڤ سەر کارێ وی، پەکەکێ ئەو ل دەڤەرا دێرەزۆرێ کو قەدەغەیە کادر ب تەنێ ب گەریت، ب تەنێ ل ترۆمبێلەکێ سوار کر و شاندە جیھەکێ، د رێ دا گۆت ترۆمبێلا وی قولوپیە ئەو ژی تێدا مرییە. ھەر کەس ھەمزە ناس دکەت، ل باژارێن کوردا ژی ب تەنێ دەرنەدکەفت، هەردەم هندەک کەس ل گەل ویدا بوون. پەکەکە-پەیەدە دخوازن ب ڤی رەنگی چ تشتا ل پاش خوە نەھێلین.\nبەرپرسێ سەرەکی یێ وێ کۆمکوژیێ رێڤەبەرێ کۆنسەیا پەکەکێ ئانکو موراد کارایلان “جەمال”ە\nئەڤ کریارێن ل دژی خەلکێ رۆژئاڤا و کادرێن پەکەکێ ب خوە دھاتنە کرن ب ئۆکەیا قەندیلێ دهاتنە کرن، بەرپرسێ سەرەکی یێ وێ کۆمکوژیێ رێڤەبەرێ کۆنسەیا پەکەکێ ئانکو موراد کارایلان “جەمال”ە، ژبەرکو ل وان دەما ئەو گەلەک د چوو رۆژئاڤا و د زڤریا چیا، شاھین جیلۆ( مەزلووم عەبدی)، باھۆز ئەردال، سۆفی نورەدین، ئالدار خەلیل، خالیدا عەفرین، ئیلھان ئەحمەد، دەرویش و شاھۆس بەرپرسێن ڤان کارێن قرێژی نە و ئەو ژ ھەر تشتی ژی هایدارن، ژبەرکو تەعلیمات ب بریارا ڤان و ب ئۆکەیا قەندیلێ ھاتینە دەرکرن.\nئەگەر دیڤچوونەکا باش بهێتە کرن دێ گەلەک تشتێن نهێنی وەکی کوشتن و تەسفیەکرنا کادران دیار بن کو ب تەعلیماتێن ڤێ رێڤەبەرییێ هاتینە ئەنجامدان و پاشێ هەر ژ لایێ پەکەکێ ڤە هاتینە سەرپۆشکرن، بۆ میناک بۆتان فەراشینی ب دەستێ دو شەرڤانا ل بەر دەرێ مەحکەمێ کوشتن و یێک ژ وان هەر دو کەسا د زیندانێدا داوی ب ژیانا خوە ئانی و یێ دویەمین ژی ب شەکلەکێ نەدیار ژ ناڤ بر.


میدیای پارتی دەڵێت: پەکەکەیە\nدوای ئەوەی میدیاکانى نزیک لە پارتى بڵاویانکردەوە، چه‌كدارانی په‌كه‌كه لە ناوچەی "چەمانکێ" هێرشیان کردوەتە سەر هێزێكی پۆلیسی پاراستنی دامه‌زراوه نه‌وتییه‌كانی هه‌رێم، پەیامنێری ناس کورد ڕایگەیاند، تەقەکردن لەو ناوچەیە هەبووە، بەڵام تائێستا دیارنییە کێ تەقەکانی کردووە و هیچ زیانێکی گیانیشی لێنەکەوتووەتەوە.\nپەیامنێری ناس کورد (پێنجشەممە 5ی تشرینی دووەمی 2020) ڕایگەیاند: "ئێوارەی ئەمڕۆ لە سنوری ناوچەی چەمانکێ دەنگی تەقە بیستراوە، بەڵام تائێستا نازانرێت سەرچاوەی تەقەکردنەکە لەکوێوە بووە و کێ کردوویەتی."\nوتیشی، ڕووداوی تەقەکردنەکە هیچ زیانێکی گیانی لێنەکەوتووەتەوە.\nئەوەش لەکاتێکدایە، ئێوارەی ئەمڕۆ میدیاکانی نزیک لە پارتی بڵاویانکردەوە: "هێزێكی پۆلیسی پاراستنی دامه‌زراوه نه‌وتیه‌كانی هه‌رێمی كوردستان له كاتی به‌جێگه‌یاندنی ئه‌ركه‌كانیان له ناوچه‌ی "چه‌مانكێ"ی سه‌ر به پارێزگای دهۆك له لایه‌ن چه‌كدارانی په‌كه‌كه هێرشیان كراوەتە سه‌ر و تەقەیان لێکراوە."\nماوەى چەند ڕۆژێکە بەهۆى تەقاندنەوەى بۆمبێک و تەقەکردن لە هێزەکانى پێشمەرگە لە ناوچەى چەمانکێ کە بووە هۆى گیانلەدەستدانى پێشمەرگەیەک و برینداربونى دوانى تر کێشە کەوتوەتە نێوان هێزەکانى پەکەکە و پێشمەرگەى پارتى و چەندین لایەنیش داواى هێورکردنەوەى باردۆخەکەیان کردوە.\nڕوونکردنەوە لەبارەى لێدوانێکى ناڕاستیی سەرۆکى پەرلەمانى عێراق دەدرێت\n2020.11.13 - 22:36


مەمالیکەکان - ویکیپیدیا، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد\nدەوڵەتی مەمالیکی بەحری.\nنازناوی فەرمانڕەوا سوڵتان\nمێژووی دامەزراندن ١٢٥٠ ز\nمێژووی ڕوخان ١٥١٧ ز\nدراو دیناری مەمالیکی\nڕووبەر ٥،٠٠٠،٠٠٠ کم2\nژمارەی دانیشتوان ٤٠,٠٠٠,٠٠٠ کەس\n١ نەژادی مەمالیک\n٢ مێژووی مەمالیک\n٣ مەمالیکی بەحری\n٤ مەمالیکی بورجی\n٥ مەمالیک لە بەغدا\n٦ مەمالیکەکان لە ھند\n٧ مەمالیک لە فەڕەنسا\n٨ سەیری ئەمانەش بکە\nیەکەم دەوڵەتی مەمالیکەکان دەوڵەتی مەمالیکی بەحری بوو و دامەزرا لە کۆتایی ھاتنی دەوڵەتی ئەیوبی لە میسڕ و دیارترین فەرمانڕەواکانی ئەم دەوڵەتە عیزەدین ئەبیک و قەتز و زاھیر بیبرس و مەنسوڕ قلاون و ناسڕ محەمەد کوڕی قلاوون و ئەشرەف سەڵاحەدین خەلیل کە عەکای گێڕایەوە لەگەڵ دوایین قەڵای خاچپەرستەکان لە شام، پاشان یەکسەر بە دوای ئەمدا دەوڵەتی مەمالیکی بورجی دێت بە کودەتایەکی سەربازی سوڵتانی چەرکەسی بەرقوق پێی ھەستا دامەزرا و دواتر ڕووبەڕووی تەیمورلەنگ بوویەوە و ئەو ناوچانەی گێرایەوە کە تەتار داگیری کردبوون لە شام و عێراق و بە بەغداوە، دەوڵەتی مەمالیکی بورجی دەستی پێکرد کە لە سەردەمەکەیاندا دەوڵەتی مەمالیک گەیشتە فراوانترین ئاستی لە سەدەی حەوتی کۆچی، و دیارترین فەرمانڕەواکانیان، بەرقوق و کوڕەکەی فەرەج و ئیناڵ و ئەشرەف سەیفەدین برسبای کە فەتحی قوبڕسی کرد و قانسوە غوری و تۆمان بای بوون.\nمەمالیک لە بەغدا[دەستکاری]\nمەمالیکەکان لە ھند[دەستکاری]\nمەمالیک لە فەڕەنسا[دەستکاری]\nجمال الدین الشیال (أستاذ التاریخ الإسلامی) : تاریخ مصر الإسلامیة، دار المعارف، القاھرة 1966.\nالمقریزی : السلوک لمعرفة دول الملوک، دار الکتب، القاھرة 1996.\nقاسم عبدە قاسم (دکتور) : عصر سلاطین الممالیک - التاریخ السیاسی والاجتماعی، عین للدراسات الإنسانیة والاجتماعیة، القاھرة 2007.\nالدکتور راغب السرجانی : دروس حروب التتار.\nوەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=مەمالیکەکان&oldid=938063»\nوڵاتە پێشووەکانی ئەفریقا\nویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٥١٧\nویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٢٥٠\nئەم پەڕەیە دواجار لە ١٩:١٥ی ٢٧ی ئازاری ٢٠٢٢ نوێ کراوەتەوە.


زانیاریى نوێ له‌باره‌ى دابه‌شكردنى مووچه‌وه \nسبه‌ینێ ده‌ست به دابه‌شكردنى مووچه‌ى مانگى تشرینی دووه‌م ده‌كرێت، سەرەتا تەندروستی و دواتریش پێشمەرگە مووچە وەردەگرن.\nسه‌رچاوه‌یه‌ك له وه‌زاره‌تى دارایی و ئابوری هه‌رێمى كوردستان به تۆڕی میدیایی ئێستاى ڕاگه‌یاند، “سبه‌ینێ وه‌زاره‌تى دارایی ده‌ست به دابه‌شكردنى مووچه‌ى مانگى تشرینی دووه‌م دەكات و بانكەكان ڕاسپێردراون بۆ دەستكردن بە دابەشكردنەكە”. \nوتیشی،” سبه‌ینێ مووچه‌ى وه‌زاره‌تى ته‌ندروستى به‌بێ لێبڕین وه‌كو یه‌كه‌مین وه‌زاره‌ت مووچه‌یان پێده‌درێت و دواى ئه‌وانیش وه‌زاره‌تى پێشمه‌رگه وەریدەگرن”. \nئه‌و سه‌رچاوه‌یه باسی له‌وه‌شكرد، ئه‌گه‌ر 200 ملیار دیناره‌كه‌ى به‌غداد بگاته هه‌رێم، ئه‌وا دابه‌شكردنى مووچه خێرا ده‌كرێت”.\nحکومەتی هەرێم بودجەی بۆ هاوکاریکردنی خوێندکاران دابینکرد\nمەسرور بارزانی بۆ كازمی: ئامادەیی خۆمان دەردەبڕین بۆ ڕێككەوتن\nمەسرور بارزانی لە پەیامێكیدا وەڵامی داوایەكی مستەفا كازمی داوەتەوە و ڕایگەیاندووە، “ئامادەیی خۆمان دەردەبڕین بۆ ڕێككەوتن و چارەسەری…\nشێركۆ جەودەت: ڕاپۆرتی دوومی چاكسازی زۆر لاوازە\nئەندامێكی لیژنەی دارایی لە پەرلەمانی كوردستان ڕایدەگەیەنێت، ڕاپۆرتی دووەمی حكومەت لەسەر یاسای چاكسازی زۆرلاوازە و بەڵگەیە لەسەرئەوەی حكومەت…\nیانزەهەمیمن فێستیڤاڵی فیلمی کوردی لە بەرلین بەردەوامە لەکارەکانی\nیانزەهەمین فێستیڤاڵی فیلمی کوردی لە بەرلین، ماوەی دوو ڕۆژە دەستیپێکردووە و بڕیارە 40 فیلمی کوردی کورت و درێژ…\nیەكێتیی ئەوروپا جەخت لەسەر ڕێزگرتن لە مافەكانی مرۆڤ لە توركیا دەكاتەوە، لەپێناو پەرەپێدانی پەیوەندییەكانی لەگەڵ ئەنقەرە و داوای…


بەبێ سرود و ئاڵا، ئیدیعای سەروەری پوچە، ن: ھوشیار ئەحمەدی – PMNews\nلۆمەی “عەلی باپیر” مەکەن ئیدی، ئەو لە ھەمووتان راستگۆترە. راستگۆتر بۆ ئەوەی زوو زانیبووی کە بەھا نیشتمانییەکان لە لاتان، تەنیا کاڵای تیجارەتە و کەی پێویستی کرد، بۆ دڵخۆشکردنی داگیرکەران ئەیخەنە سەر فەرشی سوور و بەرپێیان. ئەمەش چەندین جار سەلمێنراوە.\n“سەرۆکی ھەرێم” بەرزترین پێگەی سیاسی-بەڕێوەبەریی قەوارەیەکی جوغڕافیایی بە ناوی کوردستان و خەڵکێک بە ناوی نەتەوەی کوردە.\nئاڵا و سرودی نیشتمانی لە ھێما بەرزو پیرۆزەکانی ھەر نەتەوە و نیشتمانێکن کە حیساب بۆ نەکردنیان یان سوک بینینیان یەکسانە بە حیساب نەکردن بۆ نەتەوە و بێ رێزی بە بەھا نەتەوەیی و نیشتمانییەکان.\nدوێنێ لە بۆنەی سوێندخواردنی بەڕێز “نێچیروان بارزانی” وەک سەرۆکی ھەرێمی کوردستانا، سرودی نیشتمانی نەخوێندرایەوە و بۆ رێزگرتن لە گیانی پاکی شەھیدانیش بێدەنگی رێز رانەگەیێنراو کەسیش ھەڵنەستایە سەرپێ.\nئەم کەموکوڕییانە رەخنەی جیدین کە بۆ چاوپۆشی نابن. ئەم کارانە بێڕێزین نەک تەنیا بە خەڵکی باشووری کوردستان، بەڵکوو بە ھەموو نەتەوەی کورد. لەوانەیە دڵی نوێنەرانی عێراق، ئێران و تورکیای خۆش کردبێ، بەڵام بێڕێزیی ئاشکرا بوو بە خەڵکی کوردستان و دڵی کوردستانیانی ئێشاند.\nھیوادارم ببنە وانە و ئەزمون بۆمان\nناوەڕۆکی ئەم بابەتە را و تێبینیی نووسەرە و ماڵپەڕی پ م نیوز لێی بەرپرسیار نییە.\nپ م نیوز، دوای ئەوەی خەڵکانی زۆر لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان، رەخنەیان گرت، به‌ڕێوبه‌رایه‌تی راگه‌یاندنی په‌رله‌مانی كوردستان ئەم رونکردنەوەیەی بڵاو کردەوە.\nروونكردنه‌وه‌یه‌ك له به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تیی راگه‌یاندنی په‌رله‌مانه‌وه\nسه‌باره‌ت به په‌خشنه‌كردنی سروودى نیشتیمانیى عێراق و مارشى نه‌ته‌وه‌یى (ئه‌ى ره‌قیب)، له دانیشتنی ژماره (7)ى ئاسایی په‌رله‌مانی كوردستان له رۆژی سوێندخواردنی سه‌رۆكی هه‌رێمی كوردستان، كه له رێكه‌وتی 2019/6/10 له هۆڵی سه‌عد عه‌بدوڵا له شارى هه‌ولێر به‌ڕێوه‌چوو.\nبه‌ڕێوه‌به‌رایه‌تیی راگه‌یاندنی په‌رله‌مانی كوردستان روونی ده‌كاته‌وه كه وه‌ك عورفێكی په‌رله‌مانی مارشى نه‌ته‌وه‌یى ته‌نیا له‌كاتى كردنه‌وه‌ى وه‌رزى گرێدانى په‌رله‌مان په‌خش كراوه و له دانیشتنه ئاساییه‌كانى تردا په‌خش ناكرێت، دانیشتی ژماره (7)یش دانیشتنێكی ئاسایی بووه و دانیشتنى كردنه‌وه‌ى وه‌رزی گرێدانی په‌رله‌مان نه‌بووه، بۆیه په‌خش نه‌كراوه.\nبه‌ڕێوه‌به‌رایه‌تیی راگه‌یاندنی په‌رله‌مان\nپ م نیوز، بە پێی ئەم بەڵگەیە دەبا سرودی نیشتمانی بڵاو کرابایەوە.


هه‌ڵوێستى شیعه‌كانى عێراق له‌مه‌ڕ ململانێكانى ئه‌مریكاو ئێران\nهه‌رچه‌نده ده‌بوو هه‌ڵوێستى فه‌رمى ده‌وڵه‌تى عێراق له‌مه‌ڕ گرژى و هه‌ڵكشان و داكشانى ئاڵۆزییه‌كانى نێوان ئه‌مریكاو ئێران له لایه‌ن حكومه‌تى عێراقه‌وه ڕابگه‌یه‌نرایه به‌ڵام له به‌رئه‌وه‌ى حكومه‌ت و داموده‌زگاكانى فه‌رمانڕه‌وایى له عێراقدا فۆرمى ته‌واوى نیشتمانى یان وه‌رنه‌گرتووه و له چوار چێوه‌یه‌كى ته‌سكى تائیفى و ئتنیكى دا ده‌خوولێته‌وه‌و ئه‌وه‌ش به ئاشكرا له لێدوانى سه‌ركرده‌ى لایه‌ن و تاقمه‌چه‌كداره‌كانى حه‌شدى شه‌عبى به ده‌رده‌كه‌وێت كه یه‌كێكیان ده‌ڵێت عێراق ده‌كه‌ین به ڤێتنام بۆ ئه‌مریكییه‌كان ئه‌گه‌ر په‌لامارى ئێران بده‌ن و یه‌كێكى تریان به‌جۆرێكى تر لێدوان هه‌ڵوێستى خۆى ده‌رده‌بڕێت .\nجگه له‌وانه‌ش باڵه‌كانى حه‌شدى شه‌عبى مه‌رجه‌عیه‌تى جیاوازییان هه‌یه ئه‌گه‌ر له ڕووى سیاسی و یاساییه‌وه له چوارچێوه‌ى هه‌ردوو وه‌زاره‌تى به‌رگرى وناوخۆى عێراقدا ڕێكخرابن و له ژێر فه‌رمانى فه‌رمانده‌ى گشتى هێزه چه‌كداره‌كانى عێراقدا بن كه دكتۆر عادیل عه‌بدولمهدیه ئه‌وا له ڕووى مه‌زهه‌بی یه‌وه هه‌رلایه‌نێكیان وابه‌سته‌ى ناوه‌ندو مه‌رجه‌عێكى ئاینزاى شیعه‌ن دیارترینیان كه خۆى له تاقمه‌كانى به‌درى هادى عامرى عه‌سائیبى ئه‌هلى هه‌قى قه‌یس خه‌زعه‌لى و بزوتنه‌وه‌ى نوجه‌باو حزبوڵاى عێراق و ...تد سه‌ربه مه‌رجه‌عیه‌تى ئایه‌توڵاى عوزما عه‌لى خامنه‌ئى ولایه‌تى فه‌قیهو ڕابه‌رى شۆڕشى ئیسلامى له ئێران و جیهانى ئیسلامى شیعه‌یه و پابه‌ند بوون به فه‌رمان و ئامۆژگارییه‌كانى ئه‌ركێكى ئایینى پیرۆزه‌و هیچ لێكدانه‌وه‌و قسه‌وباسێك هه‌ڵناگرێت و ده‌بێت جێبه‌جێ بكرێت و وه‌كو فه‌رمانى خوداوه‌ند وان فه‌رمانه‌كانى ده‌بێت خێرا و ده‌سته‌جێ بخرێنه بوارى پراكتیكه‌وه چونكه خامنه‌ئى وه‌لى ئه‌مرى مووسڵمانانه تا هاتنى ئیمامى مه‌هدى بۆیه ئه‌م فه‌رمانانه نه‌ك هه‌ر له ئێران به‌ڵكو ده‌بێت هه‌موو هێزه‌كانى وابه‌سته به مه‌رجه‌عیه‌تى ولایه‌تى فه‌قیهه‌وه له ته‌واوى ناوچه‌ى ڕۆژهه‌ڵاتى ناوین وبگره جیهانیش جێبه‌جێ ى بكه‌ن بۆ سه‌رخستنى چه‌وساوه‌و زۆرلێكراوان به قه‌ولى خۆیان .\nله گه‌ڵ ئه‌مانه‌شدا چه‌ند باڵێكى تریان هه‌یه شیعه‌كانى عێراق وابه‌سته‌ى مه‌رجه‌عیه‌تى نه‌جه‌ف و سه‌ید عه‌مار حه‌كیم و سه‌ید موقته‌دا سه‌درن وه‌كو سه‌رایا سه‌لام و سه‌رایا عاشورا و فرقه‌ى عه‌باسى جه‌نگاوه‌ر و لیواى عه‌لى ئه‌كبه‌ر كه ئه‌مانه فه‌رمانه‌كانیان له ناوخۆى عێراقه‌وه‌یه‌و له گه‌ڵ ئه‌وه‌دان به‌تایبه‌تى موقته‌دا سه‌در كه عێراق بێلایه‌ن بێت له شه‌ڕى چاوه‌ڕوانكراوى ئه‌مریكاو ئێراندا و خاكى عێراق نه‌كرێته گۆڕه‌پانى یه‌كلا كردنه‌وه‌ى ئه‌و ململانێ دێرینه‌ى ئه‌مریكا و ئێران .\nهه‌رچه‌نده حه‌شدى شه‌عبى له چركه ساتێكى مێژوویى هه‌ستیاردا هاته دامه‌زراندن ئه‌ویش له دواى داگیركردنى شارى مووسڵ له‌لایه‌ن چه‌ته‌كانى ده‌وڵه‌تى ئیسلامى له عێراق و شام (داعش ) له سه‌ر بانگه‌وازى سه‌ید عه‌لى سیستانى گه‌وره مه‌رجه‌عى شیعه‌ى عێراق كه ئامانج لێ ى پاراستنى مه‌زارو شوێنه پیرۆزه‌كانى شیعه بوو له عێراق به‌ڵام له ئێستاو دواى نه‌مانى داعش به ئاشكراو هه‌ندێك له پێكهاته‌كانى عێراق به تایبه‌تى سوونه‌و دواتر كوردیش له‌و بڕوایه‌دان ئیتر هیچ پاساوێك بۆ مانه‌وه‌ى ئه‌و هێزانه نى یه به‌ڵكو ده‌بێت سوپاى عێراق ئه‌ركى پاراستنى خاك و سه‌روه‌ر ى و سنووره‌كانى عێراق بگرێته ئه‌ستۆ چونكه سوپاى عێراق به شێوه‌یه‌كى هاوسه‌نگ پێكهاتووه‌و هه‌موو پێكهاته‌كانى عێراقى له خۆ گرتووه به‌ڵا م هێزى چه‌كدارى تائیفى و مه‌زهه‌بى مه‌ترسى یه‌كى گه‌وره‌یه بۆ ئاینده‌ى پێكه‌وه‌ژیان و مانه‌وه‌ى عێراق وه‌كو وڵاتێكى سه‌ربه‌خۆ .\nله‌وه‌ش سامناكتر پێكهاته‌كانى ترى عێراق جگه له شیعه مانه‌وه‌ى ئه‌م هێزه تائیفیه به‌و چه‌ك و توانا و بوودجه زه‌به‌لاحه‌ى كه بۆى ته‌رخانكراوه به مه‌ترسى گه‌وره ده‌بینن و ئه‌جنداى ده‌ره‌كى پێ جێبه‌جێ ده‌كرێت به تایبه‌تى ئه‌و ڕۆڵه‌ى كه له شه‌ڕى ناوخۆیى سوریا گێڕایان پێده‌چێت له ئاینده‌شدا به‌شدارى ململانێ و شه‌ڕه تائیفیه‌كانى ناوچه‌كه بكه‌ن كه هه‌موو ئه‌مانه كاریگه‌ر خراپیان بۆ عێراق ده‌بێت .\nماوه‌ته‌وه له كۆتاییدا ئه‌وه بڵێین هه‌رچه‌نده سه‌ید سیستانى فه‌تواى ئه‌وه‌ى داوه كه عێراق بێلایه‌ن بێت له ململانێ ى ئێران و ئه‌مریكادا به‌ڵام پێناچێت ئه‌و فه‌توایه زۆر خۆى بگرێت له به‌ر زۆر فاكته‌ر له‌وانه له‌به‌رئه‌وه‌ى زۆربه‌ى ئه‌و تاقم گروهه چه‌كدارانه‌ى حه‌شدى شه‌عبى به تایبه‌تى سه‌ره‌كیه‌كانیان وابه‌سته‌ى مه‌رجه‌عیه‌تى قوومن و حكومه‌تى عێراقیش ناتوانێت كۆنترۆڵیان بكات .


به‌رێوه‌به‌رایه‌تی پۆلیسی فریاكه‌وتنی هه‌ولێر ئاماری پێنج مانگی رابردووی راگه‌یاند\nنوجێفی داوای كۆبوونەوەی بەپەلەی پەرلەمان دەكات\n14 ئه‌ندامى دیكه‌ى موجاهدینى خه‌لق عێراقیان به‌ره‌و ئه‌لبانیا جێهێشت\nسەرۆکی هەرێمی کوردستان خۆشحاڵیی خۆی بۆ باشبوونی تەندروستیی سەرۆک مام جەلال دەردەبڕێت\nچه‌ند وێنەى ئەمرۆى سەرۆک مام جەلال لە (بەرلین)ى پایتەختى ئەڵمانیا بلاوكرانه‌وه\nسەرۆكی هەرێمی كوردستان لەگەڵ ژمارەیەك پارت و لایەنی سیاسیی هەرێمی كوردستان كۆبوویەوە\nسه‌رۆكی هه‌رێمی كوردستان پێشوازى له باڵیۆزى مسر له عێراق كرد\nخولى رۆشنبیریى ڕاپه‌ڕین له سنوورى لقى 16ى (پ.د.ك) كۆتاییهات\nد به‌رده‌واما كار و چالاكیێن مه‌كته‌با چاند و راگه‌هاندنا لقا شازده یا پارتى یا ده‌موكراتا كوردستانێ ده، د رێوره‌سمه‌كێ ده ب ئاماده‌بوونا فازل میرانى سه‌كره‌ته‌رێ مه‌كته‌با سیاسی و مه‌حمود محه‌مه‌د به‌رپرسیارێ ده‌زگه‌ها چاند و راگه‌هاندنێ و كاكه‌مین نه‌جار به‌رپرسیارێ جڤاتا سه‌ركردایه‌تیا پارێزگه‌ها هه‌ولێر و هه‌ژماره‌كه ئه‌ندامێن جڤاتێ و به‌رپرسیار و كارگێرێن لقێ و به‌رپرسیارێن ناوچه‌یان و مامۆسته‌یان، زاندۆرا چاند یا راپه‌رین ب داوى هات، كو ژبۆ هه‌فتێ و سێ كادرۆیان هاتبوو رێخستن.\nبەرپرسی دەزگاى هەڵبژاردن لەگەڵ بەڕێوەبەرى پەیمانگای دیموکراسی نێودەوڵەتى\nپۆلیسی كه‌ركووك دوو ئۆتۆمبێلی بۆمبڕێژكراو پووچه‌ڵ ده‌كه‌نه‌وه ته‌قینه‌وه‌یه‌كى خۆكوژى له كه‌ركوك 10 كوژراو و 59 بریندارى لێكه‌وته‌وه دابین كردنی پلانێكی نوێ بۆ پاراستنی سه‌ر و ماڵی هاولاَتیانی سلێمانی\nسه‌رۆكایه‌تى په‌رله‌مانى كوردستان په‌لاماردانى كوردانى ئێزدى له به‌غدا ئیدانه كرد\nراگەیەندراوی وەزارەتی پێشمەرگه سەبارەت به کشانه‌وه‌ی هێزه چه‌کداره‌کانی پارتی کرێکارانی کوردستان لەبەرژەوەندی خوێندنی ئێواران وەزارەتی پەروەردە چەند بڕیارێك دەردەكات\nسەرۆكی هەرێمی كوردستان پێشوازی لە بالیۆزی كۆماری چیك لە عێراق كرد\nسه‌رۆكایه‌تی هه‌رێمی كوردستان په‌لاماردنی سه‌ر كوردی ئێزدی له به‌غدا مه‌حكووم ده‌كات\nله پارێزگاى دیاله 67 كه‌س كوژران و 70ى دیكه‌ش برینداربوون\nئه‌مرۆ هه‌ینى له دوو ته‌قینه‌وه‌ى جیاواز له پارێزگاى دیاله 67 كه‌س كوژران و 70ى دیكه‌ش برینداربوون.له‌و باره‌یه‌وه سه‌رچاوه‌كانى پۆلیسى عێراقى بڵاویكرده‌وه كه له كاتى ده‌رچوونى نوێژخوێنان له مزگه‌وتى ساریه‌ى ناوه‌ڕاستى به‌عقوبه، دوو بۆمبى چێنراو ته‌قینه‌وه كه به‌و هۆیه‌وه 37 كه‌س كوژران و 45 كه‌سى تریش برینداربوون.له لایه‌كى دیكه‌و و له هێرشێكى دیكه‌دا له ناوچه‌ى مه‌دائین له لایه‌ن چه‌كدارانه‌وه 30 كه‌س كوژران و 25ى دیكه‌ش برینداربوون.هه‌رله‌وچوارچێوه‌یدا ده‌سه‌ڵاتدارانى ئه‌منیى عێراقى قه‌ده‌غكردنى هاتوچۆیان بۆ پارێزگاى ئه‌نبار هه‌ڵگرت كه له ئێواره‌ى ڕۆژى پێنجشه‌ممه‌وه له ترسى ڕوودانى هێرش و په‌لامار، به سه‌ر ئه‌و پارێزگایه‌دا سه‌پێنرابوو.زنجیره ته‌قینه‌وه یه‌ك له دواى یه‌كه‌كانى ناوچه جیاجیاكانى عێراق، ئاماژه‌یه بۆ تێكچوونى له ڕاده‌به‌ده‌رى ڕه‌وشى ئه‌منیى هه‌روه‌ها زه‌نگێكى مه‌ترسیداریشه بۆ گه‌ڕانه‌وه‌ى پێكدادانى مه‌زهه‌بى.\nهه‌ینى خۆپیشاندانى ناڕه‌زایى دژى سیاسه‌ته‌كانى نوری مالكی به‌رێوه‌چوو\nشەری دیمەشق یەكلاكەرەوە دەبێت\nمورسی و چەند ئیخوانێك هەڕەشەی زیندانی هەتاهەتایییان لەسەرە\nحکومەتی عێراق قەدەغەکردنی هاتوچۆی لە فەللوجەو رومادی راگەیەند\nره‌جه‌ب ته‌یب ئه‌ردۆغان به سه‌ردانێك گه‌یشته ئه‌مه‌ریكا\nلە ئه‌مریكا به‌دەسترێژی گوللە 19 كه‌س بریندار بوون\nئێران.. چوار سەد و پەنجا کەس خۆیان بۆ پۆستی سەرۆک کۆمار کاندید کردووە\nحوسنی موبارەک: دڵم لای هەژارەکانە چونکە ئابوری میسر هەرەس دێنێت\nله توركیا 40 كه‌س كوژران و 100 بریندار بوون و هه‌ره‌شه له سووریا داه‌كات\nمان سیتی راهێنەرەكەی دوور خستەوە\nیانەی مان سیتی ئینگلیزی لە دوو شەممەی رابردوو رایگەیاند كە راهێنەری یانەكەی ئیتاڵی رۆبێرتۆ مانشینی لەكارەكانی دوور خستۆتەوە، دوای تەنها دوو رۆژ لە دۆڕاندنی لەیاری كۆتایی جامی ئینگلتەرا بەرامبەر ویگان. یانەی ناوبراو لە بڵاوكراوەیەكدا دەڵێت: هەرچەندە بڕیارەكە زەحمەت بوو بۆ سەرۆكی یانە و دەستەی كارگێڕی، بەڵام لەدوای هەڵسەنگاندنی كۆتایی دوورخرایەوە، لەگەڵ ئەم هەموو هەوڵەی درا، یانەكە شكستی هێنا لەوەی بتوانێت ئامانجێكی دیاریكراو بەدەست بێنێت، تەنها ئەوە نەبێت لە وەرزی داهاتوو لەخولی یانە پاڵەوانەكان یاری دەكات. بەشێوەیەكی كاتی یارمەتیدەری راهێنەر برین كید لەیارییەكانی داهاتوو و ئامادەكارییەكانیان لە ئەمریكا جێگای دەگرێتەوە، مانشینی لە تشرینی دووەمی 2009 دەست لەگەڵ ستیزن دەستبەكار بوو، كە جێگای مارك هیوزی گرتەوە، توانی جامی ئینگلتەرا لە 2011 و پریمەرلیگ لە 2012 بەدەست بێنێت كە یەكەمین نازناو بوو لەدوای 44 ساڵ.\nكاپتن عەدنان حەمەد بۆ خەبات: ئێستاش یانەی هەولێر ركابەرێكی بەهێزی نازناوی خولی عێراقە\nتۆتنهام بۆندێك بۆ ڤیا ئامادە دەكات و بەرشلۆنەش داوای زیاتر دەكات\nكچانی پەروەردەی هەولێر خەڵاتكران\nیاریزانێكی دێرینی بەرزكردنەوەی قوورسایی هەولێر كۆچی دوایی كرد ئەندریسا هۆكاری ئاست خراپیی رۆنالدۆ بوو بەرامبەر دۆرتمۆند\nكۆڤان حەسەن یاریزانی خاوەن پێداویستی تایبەت ملوانەكەی زێری بەدەست هێنا\nرۆبین یه‌كه‌مین قوربانیگواردیۆلا ده‌بیت له بایرن\nهەولێر. زیاتر لە70 دەزگای راگەیاندنیی وەرزشی كوردستان رێزیان لێنرا\nئەمڕۆ هەولێر و زێرەڤانی لە گرنگترین یاریی و دهۆك و زاخۆش لە رووبەرووبوونەوەیەكی بەهێزدا\nسنوورێك بۆ بەشار دابنێن\nرایه‌ک نێچیرڤان بارزانی: مەشقكردنمان بە هێزە كوردییەكانی سوریا مایەی نیگەرانی نییە\nتەنگژەی نوێ و بە ئەنقەست\nد.ڤیان سەبری بۆ خەبات:لە خەسڵەتە هەرە گرنگ و سەركەوتووەكانی هەر ڕابەر و سەركردەیەك ئەوەیە لە بابەتی هەستیاردا بۆ ڕای میللەتەكەی بگەڕێتەوە\nحكومەتا فیدرال بزاڤ كرن هەلبژارتنا پاش بێخن دا كو كارتێكرنا خو بێخیتە سەر دەڤەرا شنگال\nلە یادی 51 ــــــەمین ساڵەی دامەزراندنیدا\nخەلكی هەرێمی كوردستان بە ئاشكرا پشتیوانی بارزانی دەكەن بۆ سەربەخۆیی كوردستان\nفیلمی دیكۆدرامایی "تامی هه‌نگوین" له ده‌رهێنانی سینه‌ماكاری كورد مانۆ خه‌لیل، خه‌ڵاتی سه‌ره‌كی فێستیڤاڵی سینه‌مایی میونخی ئه‌ڵمانیای به‌ده‌ستهێنا.\nمانۆ خه‌لیل خه‌ڵاتی یه‌كه‌می فێستیڤاڵی سینه‌مایی میونخی به‌ده‌ستهێنا\nپێکهاتەخوازیی فەرەنسی لە ڕەخنەی ئەدەبیی هاوچەرخدا ١٩٥٠-١٩٧٥\nد. فەرهاد پیرباڵ: خۆم حەز ناكەم شیعرەكانم بكرێنە گۆرانی\nدۆزی ستایل و تایبه‌تمه‌ندییه‌كانی له كتێبی تحفة النظار دا


24_ ﺧﺒﺮ ﺟﺪﯾﺪ در ﺑﺎرە ای ﮐﺮوﻧﺎ. - Borgholms kommun\nDu är här: Borgholms kommun / Kommun & politik / Kommun och politik / 24_ ﺧﺒﺮ ﺟﺪﯾﺪ در ﺑﺎرە ای ﮐﺮوﻧﺎ.\n24_ ﺧﺒﺮ ﺟﺪﯾﺪ در ﺑﺎرە ای ﮐﺮوﻧﺎ.


فیلمێكی كوردی به‌شداری فێستیڤاڵی ئیتاڵیا ده‌كات\nفیلمی "ئه‌یلان"ی ده‌رهێنه‌ر جوبرائیل ئه‌بوبه‌كر كه به‌سپۆنسه‌ری زانكۆی نۆلج به‌رهه‌مهێنراوه، له‌فێستیڤاڵێكی سینه‌مایی نێونه‌ته‌وه‌یی له‌وڵاتی ئیتاڵیا، به‌شداری ده‌كات و كێبڕكیی بردنه‌وه‌ی خه‌ڵات ده‌كات.\nده‌رهێنه‌ر جوبرائیل ئه‌بوبه‌كر له‌باره‌ی به‌شداری فیلمه‌كه‌ی له‌و فێستیڤاڵه‌دا ده‌ڵَێت: فیلمی (ئه‌یلان) له‌فێستیڤاڵی كلات نیسای سینه‌مایی به‌شداری ده‌كات كه‌له‌وڵاتی ئیتاڵیا به‌ڕێوه ده‌چێت و كێبڕكێی بردنه‌وه‌ی خه‌ڵات ده‌كات.\nوتیشی: فێستیڤاڵه‌كه له رۆژی 26ی ئایاری 2018 له كالتانیسیتای وڵاتی ئیتاڵیا، به‌ڕێوه ده‌چێت.\nله‌باره‌ی چیرۆكی فیلمه‌كه‌وه ده‌رهێنه‌ر جوبرائیل ئه‌بوبه‌كر وتی: چیرۆكی فیلمه‌كه باس له ئه‌یلان كوردی ده‌كات كه له‌سوریا شه‌ڕ ده‌ستپێده‌كات له‌گه‌ڵ خێزانه‌كه‌ی رێگه‌ی تاراوگه ده‌گرنه به‌ر و به‌ره‌و توركیا به‌ڕێده‌كه‌ون، به‌ڵام له‌وێ به‌ر له‌وه‌ی بگه‌ن به‌كه‌ناری ئارامی شه‌پۆله‌كانی ده‌ریا ده‌یكاته قوربانی.


پارێزگارە نوێیەکەی هەڵەبجەوئەرکە داهاتووەکانی بۆ خەڵکی شارەکە\nیاسن نادر رەحمان\nلە وتارێکی پێشوومدا کە هەر لەم ماڵپەڕەدا بڵاوکرایەوە، هەموو خەمەکانی هەڵەبجەم لە دوای بڕیاڕی بەپارێزگابوونی هەڵەبجە باس کرد و خستەڕوو، کە بەڵێ ئەم شارە و پارێزگایە لە 13/3/2014بە بڕیاری ئەنجوومەنی وەزیران بە سەرۆكایەتی "نیچیرڤان بەرزانی" لەبەر تایبەتمەندی تایبەتی ئەم شارە وەك شاری شەهیدان، بڕیاری بە پارێزگابوونەكەی بەهۆی شارێكی ڕەمزی و نموونەی و زۆرترین زیانلێكەوتەیی سیاسی لە سەردەمی بەعس و پاش بەعس بۆ دەركراو لە 16/3/2014ی هەمان ساڵیش مەرسوومی سەرۆكایەتی بۆ بوونی بەپارێزگایەكی یاسایی و قانوونی بۆ دەرچوو.\nپاش هەموو ئەمانەش لە 1/6/2015 فەرمانی دەستبەكاربوونی پارێزگار و دوو جێگرەكەی بۆ دەرچوو و لە 11/6/ 2015 دەست بەكاربوون، هەرچەندە جێی وەبیرهێنانەوەیە كە پەرلەمانی كوردستان لە 5/ 2/ 2015 بڕیاری دەركردنی یاسای ئیداریی پارێزگای هەڵەبجەی دەركرد و دواتر پاش تاوتوێكردنی لە 16/3/ 2015دا لە هەڵەبجە ئەم یاسایەی بۆ بەرژەوەندی كاروبارە یاسایی و ئیداریەكانی هەڵەبجە بە واژووی سەرۆكی پەرلەمان و تاوتوێكردنی پەرلەمانتارەكان پەسەند كرد، كە ئەم یاسایە لە 12مادەی سەرەكی پێكهاتبوو و زۆر هەلومەرجی شیاوی ئیداری و بودجەیی و بواری پەرەپێدان و گەشەپێدانی بۆ هەڵەبجەو هەڵەبجەییەكان بەدیهێناو هاوڵاتیان و سەرجەم چین و توێژەكانی لەمبارەیەوە خۆشحاڵ كرد. ئەمانە بەرکوڵێکی یاسایی لەم پارێزگایە بوون.\nبەڵام مەبەستیی سەرەکیی من دیوی دووەمی قسەکانی منە، نەک ئەوەیە کە خوا نەخواستە بەبڕیاڕێ بەپارێزگابوونی هەڵەبجەو پاریزگا نوێیەکەی دڵخۆش نەبم و حەقدێکی سیاسیانەو حیزبییانەو شەخسیانە، ناخی منی نووسەر بگرێت و دەقێکی هێرشاوی بەس ڕەخنە ئامێز بنووسم و زۆر لایەنی تر کە دەکرێت کاری لەسەر بکرێت لەبیر بکەم.\nچونکە بەهەر حاڵ ئەمری واقیع ئەوەیە کە ئێستا وا لەم شارەدا دوای بڕیاڕە جۆراوجۆرەکان و ئاڵوگۆڕە دەسەڵاتداریەکان لە شارەکەدا کە پۆستی پارێزگار بەرزترینیان بووە، نەتوانراوە لە ئاستی تمۆحی خەڵکەکەی، خەمەکانی خەڵکی شارەکە بڕەوێنرێتەوە، من کاتێک بەم ئاڵۆگۆڕییە دەسەڵاتداریانە دڵخۆشم، کاتێک پارێزگارێک ئەمشارە بەجێبهێڵێت جێگە دەستی پڕۆژەکانی ئەو وەک پەیامی دەستخۆشی و جێبەجێکردنیان بکەمە پەیامی خوداحافیزیم بۆی.\nحەزدەکەم خەڵکی ئەمشارە، لەدوای ئەم بەرەبەیانییە دووشەمەی ٨/١٠/ ٢٠١٨ دەست بەکاربوونی پارێزگارە نوێیەکەی کاک "ئازاد تۆفیق"، هەموو ڕۆژە وەفدە جۆراوجۆرە ئیداری و ڕێکخراوەیی و خزمانی ئەو بەردەرگای ئەو وەک سەردانێک کە جەمسەرێکی دۆستانەی هەبێت، نەگرن. بەڵکوو وەک نەریتێکی نوێ لە شارەکەماندا بۆ بەرپرسی تازەی ئیداریی ئەم شارە کە دەست بەکار دەبێت، بە بیرێکی قووڵەوە و هێنانی پڕۆژەی جۆراوجۆر و ڕیکار و پڵانەوە، بچنە پێشوازی پارێزگارەکەی و خەمەکانیی ئەم شارە و پلانە نوێیەکان بۆ خزمەتی زیاتریان بخەنەڕوو.\nزمانی ئێمەی نووسەر و هاوڵاتی ئەم شارە بە زمانی ڕەخنەگرتن و ئیهمالکردنی ئەم شارە لە ساڵانی ڕابردوودا هەمیشە دەنگ و ئاوازە گلەییە ئامێزەکانی، هەموو ڕاگەیاندنی کوردی تەنیوە و ئەوە گرنگە هەر لە ئێستاوە چاوەڕوانیەکانی خۆیان لە کوڕە پشتێنەو خزمەکەی شارەکەی خۆیان، بۆ ئەو بخەنەڕو و چیتر هەموان ئەم پۆستانە وەک ئاڵۆگۆڕێکی دەموچاوانە نەبینن و دڵخۆش و ڕەزامەندبوون لە کارەکانی بن.\nمنی خاوەن ئەم دەقە نووسینە لەم نووسینەم بە پارێزگا نوێیەکەم دەڵێم کاک ئازاد تۆفیق "پیرۆز...." و پیرو خەڕۆ بوون لە خزمەتی ئەم شارەی بۆ خوازیارم و حەزدەکەم ئەوە بڵێم چاوەروانی من وەک کەسێک کە جورئەتی قەڵەم بەدەست گرتنم بە خۆم داوە، ئەوەیە چیتر پەیامی گوڵ و شیرینی هێنان و هەندێک شتی باوی تر ناکەمە پیشەو لەمڕۆوە ئەوە لە مێشکمدا هەڵینجان بۆ دەکەم، کە ئەم پارێزگارە چی بۆ خەمەکانی و خزمەتنەکراوانی ئەمشارە لە زۆر بواردا دەکات و ڕەخنە نووسینەکانم لە کارە باش و ئەدا هەلەکانی خودا نەخواستە گەر هەیبیت، بە نووسینەکانم بۆی دەخەمە ڕوو، کە هەمیشە ئەویشم وەک هاوپیشەیەکی نووسەر، پێش پۆستی بەپاریزگابوون بینیوە.\nحەزدەکەم نەریتی پیرۆزبایی منی خاوەن قەڵەم و هەموو کەسێکی تری هاوشیوە لە ئێمە باشتریش ئەوە بێت، زەڕەبینی کار و خزمەتەکان چیتر بکەنە پیشەی کاری خۆیان و چاوەڕوانییان لە خاوەن پۆستەکانیی ئەم شارە "خزمەت و خزمەت و خزمەت" بێت، شتیک کە زاری گلەیی خەڵکی شارەکەو چین وتوێژەکانی لەبارەیەوە هەمیشە بۆی بووە.


باراك ئۆباما دەڵێ هەموو جیهان قەرزاری شەڕڤانانی كوردە\nباراك ئۆبامای سەرۆككۆماری پێشووی ئەمەریكا لەچاوپێكەوتنێكیدا لەگەڵ جان محەمەد مامۆستای وانەبێژی هەردوو زانكۆی ئارهۆس و ئالبۆرگی دانیماركی وتوویەتی: هەموو جیهان قەرزداری شەڕڤانانی كوردە و ئەوان هاوپەیمانێكی مەزنن.\nدكتۆر جان محەمەد خەڵكی شاری قامیشلۆی رۆژئاوای كوردستانە و پۆستی بەڕێوەبەری دارایی كۆمپانیای جیهانیی Siemens لقی دانیماركی هەیە، جگە لەوەی وەك وانەبێژ لە بەشی ئابووری هەردوو زانكۆی ئارهۆس و ئالبۆرگ لە دانیمارك وانە دەڵێتەوە .\nچاوپێكەوتنەكە رۆژی شەممە لە زانكۆی ئالبۆرگی دانیماركی ئەنجامدراوە ، بەجۆرێك پێش ئەوەی ئۆباما وانەیەك لەسەر ئابووری پێشكەش بكات سڵاوی لە دكتۆرە وانەبێژەكانی زانكۆكە كردووە ، لەو كاتەشدا دكتۆرە كوردەكەش بەئۆبامای وتووە: گەلی كورد سوپاست دەكەن لەسەر ئەوەی لەكۆبانی یارمەتیت پێشكەشكردن.\nلەوەڵامدا ئۆباما وتوویەتی: هەموو جیهان قەرزداری شەڕڤانانی كوردن و ئەوان هاوپەیمانیكی مەزنن.\nئەمەریكا لەسەردەمی سەرۆكایەتی باراك ئۆبامادا یارمەتی یەكینەكانی پاراستنی گەلیدا لە جەنگی بەرگری و رزگاركردنی كۆبانی لەدژی تیرۆریستانی داعش لەساڵی ٢٠١٤ دا .\nکۆی سه‌ردان: 18831394


مانگی داهاتوو مایکرۆسۆفت پشتگیری لە Windows 7 دەوەستێنێت و کۆمپانیاکە هەڵمەتی ئاگادارکردنەوەی بەکارهێنەرانی فراوانتر کرد – کەی ئای تی ئێن\nئەپڵ ماڵپەڕی iCloud.com ـی نوێکردەوە و ئێستا باشتر دەردەکەوێت لە مۆبایلەکاندا\nمایکرۆسۆفت 10, كانونی یه‌كه‌م 2019\nمانگی داهاتوو مایکرۆسۆفت پشتگیری لە Windows 7 دەوەستێنێت و کۆمپانیاکە هەڵمەتی ئاگادارکردنەوەی بەکارهێنەرانی فراوانتر کرد\nمایکرۆسۆفت لە ماوەی ڕابردوودا دەستیکردبوو بە ئاگادارکردنەوەی بەکارهێنەرانی Windows 7 دەربارەی وەستاندنی پشتگیری خۆیان لە سیستەمەکە لە سەرەتاکانی ساڵی داهاتوودا. ئێستا، وا دەردەکەوێت کە مایکرۆسۆفت هەڵمەتەکەی فراوانتر کردووە و دەیەوێت بە یەکجاری بەکارهێنەرانی سیستەمەکە کۆمپیوتەرەکانیان نوێ بکەنەوە بۆ Windows 10.\nمایکرۆسۆفت لە بڵاوکراوەیەکدا لە پەڕەی پاڵپشتی ماڵپەڕی فەرمی خۆی ڕایگەیاند کە دەست دەکات بە نیشاندانی ئاگادارکەرەوەیەک بە پڕاوپڕی ڕوونما بۆ بەکارهێنەرانی Windows 7، کە تێیدا پێیان ڕادەگەیەنێت وەشانی ئامێرەکەیان نوێ بکەنەوە بۆ Windows 10 بۆ ئەوەی ڕووبەڕووی هیچ جۆرە هاک و ڤایرۆسێک نەبنەوە، چونکە لە دوای ڕێکەوتی 14 ـی 1 ـی ساڵی داهاتووەوە، مایکرۆسۆفت هیچ نوێکارییەکی ئاسایشی ڕەوانەی وەشانی ناوبراو ناکات و بە یەکجاری پشتگیری خۆی لێ دەوەستێنێت.\nئەو ئاگادارکەرەوە پڕاوپڕ بە ڕوونمایەی کە مایکرۆسۆفت بۆ بەکارهێنەرانی Windows 7 ـی دەنێرێت، خاوەن 3 بژاردەی تایبەت بە بیرخستنەوە لە دواتر و زانیاری زیاتر و نیشان نەدانەوە بە یەکجاری دەبێت. لاناچێت تاوەکو یەکێک لە بژاردەکان هەڵنەبژێریت.\nمایکرۆسۆفت ماوەیەکی زۆر پێش ئێستا ڕایگەیاند کە لە دوای ڕێکەوتی 14 ـی 1 ـی ساڵی داهاتووەوە، بە یەکجاری پشتگیری خۆیان لە سیستەمی Windows 7 دەوەستێنن و پێشنیاز بۆ بەکارهێنەران دەکات تاوەکو وەشانەکانیان نوێ بکەنەوە بۆ Windows 10. لە سەرەتاکانی ئەمساڵدا وەشانی Windows 10 توانی Windows 7 تێپەڕ بکات لە ڕووی دامەزراندنی لەسەر زۆرترین ئامێرەکان و پێشبینی دەکرێت لە ساڵی داهاتوودا ژمارەی بەکارهێنەرانی Windows 10 بگات بە 1 ملیار بەکارهێنەر.\nتاگەکان microsoft Windows Windows 10 Windows 7 مایکرۆسۆفت ویندۆز ویندۆز ١٠ ویندۆز ٧ هەواڵ


Home›هەواڵ›جیهان›پاسەوانە تایبەتەکەی ئەردۆغان خۆی کوشت\nپاسەوانە تایبەتەکەی رەجەب تەیب ئەردۆغان سەرۆککۆماری تورکیا خۆی کوشت و نامەیەکیشی جێهێشتووە دەڵێت: “بەردەوام لەکاتی ئەرکدا دووچاری هەڕەشە و فشارێکی زۆر بووەتەوە”.\nرۆژنامەی جومهوریەتی تورکیا نووسیوێتی: “محەمەد عەلی بولوت ماوەیەک بوو نەچووەتە سەر کار و تەلەفؤنەکەشی داخراوە، دواتر دەرکەوتووە لە شوقەکەی خۆیدا بە کوژراویی دۆزراوەتەوە و نامەیەکیشی دوای خۆی جێهێشتووە”.\nئەو ئەفسەرەی هەواڵگریی تورکیا لە نامەکەیدا نووسیوێتی: “هەموو کەس کەرامەتی هەیە و نابێت بەردەوام سەرکۆنە بکرێت و ئیهانە و هەڕەشەی بەردەوام و فشاری زۆری لێ بکرێت”.\nلە کۆتایی نامەکەیدا ئەوەشی نووسیوە “کە نایەوێت هیچ بەرپرس و دەسەڵاتدارێک بۆ پرسەکەی ئامادە بن” تا ئێستاش هۆکاری خۆکوشتنی ئەو پاسەوانەی ئەردۆغان ئاشکرا نەکراوە.\nچەندین لایەنی سیاسی و رێکخراوی مافی مرۆڤ لە ئێستادا هەوڵدەدەن دەزگا ئەمنییەکان قایل بکەن هۆکاری تەمومژاویی خۆکوشتنی پاسەوانەکە ئاشکرا بکرێت بۆ رای گشتی”.\nکۆتایی مانگی رابردوو پارتی گەلی کۆماریی کە گەورەترین پارتی ئۆپۆزسیۆنە، راپۆرتێکی بڵاوکردەوە لەبارەی رێژەی خۆکوشتن لە تورکیا لەو کاتەوەی ئاکەپە جڵەوی دەسەڵاتی گرتووەتە دەست.\nراپۆرتەکە ئاشکرایکردووە رێژەی خۆکوشتن لە وڵات 48٪ زیادیکردووە، کە دەکاتە 65 کەس هەفتانە، بەهۆکاری ئابووریش دیاردەکە بە رێژەی 38٪ لەنێوان ساڵانی 2017 – 2019 زیادیکردووە.\nغەمزە ئاک کوچ جێگری سەرۆکی پارتی گەلی کۆماری دەڵێت: “ساڵی 2019 زیاتر لە 3406 کەس خۆیان کوشتووە، دەشڵێت: “4 لە 10 کەس کە مردنیان پێباشترە، هۆکارەکەی نازانن، واتا 42٪ی ئەو کەسانەی لە ژیان وەڕزن، نازانن بۆ حەز دەکەن بمرن”.\nراپۆرتەکە باسی ئەوەشیکردووە کە لەنێوان ساڵانی 2017 – 2019 لەژێر دەسەڵاتی پارتەکەی ئەردۆغاندا 9916 کەس خۆیان کوشتووە.\nلە کۆتاییدا راپۆرتەکەی ئەو پارتە بەرهەڵستکارە دەریخستووە کە لە ساڵی 2017 – 2019 رێژەی خۆکوشتن زیادیکردووە بە رێژەی 38٪ کە لە ساڵی 2002 – 2019 ئەوەندە نەبووە.


سەرۆکایەتی دادگای تاوانەکانی کەرکوک/گەرمیان 7حەوت تاوانباری سزادا\nبەرێوەبەرایەتی ئاسایشی گەرمیان رایگه‌یاند، لە چوارچێوەی هەڵمەتە بەردەوامەکانی هێزەکانی بەرێوەبەرایەتی ئاسایشی گەرمیان سەبارەت بە پاراستنی سەرو ماڵی هاوڵاتیان و پاراستنی سنوورەکە لە هەر دیاردەیەکی نەخوازراو و دەستگیرکردنی تاوانباران و ڕوو بە ڕووکردنەوەیان بە دادگا..\nئاسایشی گه‌رمیان له راگه‌یه‌نراوێكدا بڵاویكرده‌وه، پاش ئەوەی لە چەند مانگی ڕابردوودا توانرا لە لایەن هێزەکانی بەرێوەبەرایەتی ئاسایشی گەرمیانەوە باندێکی دزیکردن و هەڵکوتانە سەر ماڵان دەستگیربکەن کە پێک هاتبوون لە(6)شەش تاوانبار کە بە دەمامک و بە ناوی ئاسایشەوە هەڵیان کوتابووە سەر ماڵی هاوڵاتییەک لە گوندی(وەلی ئاغا)ی ناحیەی قۆرەتوو و بڕێکی زۆر ئاڵتون و پارە و مۆبایل و ناسنامەی ئەندامانی خێزانەکەیان بردبوو, پاش ڕووبەڕوو کردنەوەیان بە داگا و دوای چەندین دانیشتنی دادگا و دانپێدانانی تاوانباران بە تاوانەکەیاندا سەرەنجام رۆژی24/6/2019 لە لایەن دادگای تاوانەکانی کەرکووک/گەرمیان بە پێی ماددەی(440)ی س بۆ هەر یەک لەو تاوانبارانەی کە لە خوارەوە ئاماژە بەناوەکانیان دراوە بە(15)پازدە ساڵ زیندانی سزا دران .\n1/هێرش محمد مستەفا لە دایک بووی(1981)و دانیشتووی گەڕەکی (ابراهیم پاشا)ی شاری سلێمانی.\n2/هاوبەش لەتیف محمد لە دایک بووی(1994)دانیشتووی شاری سلێمانی.\n3/حیدر عباس نەریمان لە دایک بووی (1996)و دانیشتووی گەڕەکی (قولە رەیسی) شاری سلێمانی.\n4/حمزە عباس نەریمان لە دایک بووی(1991)و دانیشتووی گەڕەکی (قولە رەیسی) شاری سلێمانی .\n5/دیار وەهاب احمد لە دایک بووی(1990)و دانیشتووی گەرەکی(کوردسات)ی شاری سلێمانی\n6/سیامەند رشید سعید لە دایک بووی(1996)و دانیشتووی گەڕەکی(شێروانە)ی قەزای کەلار.\nهەروەها لە لایەکی ترەوە لە لایەن دادگای تاوانەکانی کەرکووک /گەرمیان بە تۆمەتی بەکارهێنانی ماددەی هۆشبەر رۆژی24/6/2019 بە پێی ماددەی(14)ی ماددە هۆشبەرەکان بڕیاری سزادان بە(3)سێ ساڵ زیندانی بۆ تاوانبار (نجدت عبدالوهاب عبدالقادر)لە دایک بووی(1967)و دانیشتووی قەزای کفری دەرکرد کە تاوانباری ناوبراو لە لایەن هێزەکانی یاریدەدەرێتی ئاسایشی کفری سەر بە بەرێوەبەرایەتی ئاسایشی گەرمیان لە بەرواری7/4/2019 دەستگیرکرابوو.\nرونیشكراوه‌ته‌وه، دواتر بۆ بەرسەربردنی ماوەی سزاکەیان هەر(7)حەوت تاوانباری ناوبراو ڕەوانەی بەرێوەبەرایەتی چاکسازی گەورانی سلێمانی کران.


کوردیپێدیا - ئەمین بەتاڵ موسلیم (چەکدار ئەفرین)\n✌ ئەمین بەتاڵ موسلیم (چەکدار ئەفرین) | پۆل: شەهیدان | زمانی بابەت: 🏳 کوردیی ناوەڕاست\nئەمین بەتاڵ موسلیم (چەکدار ئەفرین)\nناوی ڕێکخراوەیی: چەکدار ئەفرین\nناو و پاشناو: ئەمین بەتاڵ موسلیم\nناوی باوک: بەتاڵ موسلیم\nشوێن و ڕێکەوتی شەهیدبوون: گردی زاگرۆس-کۆبانی 30-07-2014\n1. 👁 30-07-2014\n1. 👁 أمين بطال مسلم (جكدار بلال)\n➕ ئەم بابەتە لەلایەن: (سەریاس ئەحمەد)ەوە لە: Jul 12 2016 8:31PM تۆمارکراوە\n👁 ئەم بابەتە 5,942 جار بینراوە\n📷 فایلی وێنە 1.0.1 31 KB Jul 12 2016 8:31PM سەریاس ئەحمەد


ئەم خواردنانە زیانێکی زۆر بە جگەر دەگەیەنن\nئەو پیاوەی وێنەی لەسەر ریکلامی جگەرەی مارلبۆرۆبوو گیانی لەدەستدا\nكوڕێك باوكى ده‌كوژێت و ئه‌ندامێكى هه‌ستیارى لێده‌كاته‌وه.. هۆكاره‌كه‌ى ئاشكرا ده‌بێت\nببینه كریستیانۆ رۆناڵدۆ چیكردووه.. ڤیدیۆكه‌ى سه‌رسوڕهێنه‌ره\nخواردنی پەتاتە بەمشێوەیە مەترسیدارە\nهەمەڕەنگ :: پێش 4 هەفتە  :: 1242 جار بینراوە\nله‌دایكبووانى 12 تشرینى یه‌كه‌م ئه‌م تایبه‌تمه‌دیانه‌یان هه‌یه\nلەم دواییەدا ژنێکی جەزائیری ئەڵمانی بەتۆمەتی چوونە ریزی داعش و بەکۆیلەکردنی سێ کچی ئێزدی لە سوریا تاوانبارکرا.\nبەپێی رۆژنامەی دەیلی مەیل رۆژی چوارشەممە سارەی تەمەن 21 ساڵ لە دادگایەک لە دۆسڵدۆف دادگاییکرا و دادوەر رازی نەبوو رووخساری دەربکەوێت لەبەر ئەوەی ئەو کاتەی تاوانەکانی ئەنجامداوە تەمەنی تەنیا 16 بۆ 19 ساڵبووە.\nدەوترێت ساڵی 2013 سارا چووەتە ریزی داعش و لەوێ هاوسەرگیری لەگەڵ ئەندامێکی رێکخراوە تیرۆرستیەکە کردووە، ئەم کچە وەک پاسەوانێک لە ناوچەکانی داعش کاریکردووە و سێ کچی ئێزدی گرتووە و لەماڵەکەیدا وەک کۆیلە کاری پێ کردوون.\nبەپێی وتەی لێکۆڵەرەوەکان سارە لە تەمەنی 15 ساڵیدا چووەتە ریزی داعش و هاوسەرگیری لەگەڵ داعشێکی بەڕەچەڵەک ئەڵمانی کردووە و سێ منداڵی لێ خستووەرەوە، هەروەها بەردەوام لە رێگەی ئینتەرنێتەوە هەوڵیداوە خەڵکی بهێنێتە ریزی داعش تاکو ئەو رۆژەی دەستگیرکراوە.\nله‌كاتى له‌دایكبوونی منداڵێكدا رووداوێكى سه‌یر به‌سه‌ر دایكى دێت....ڤیدیۆ ببینه\nپزیشكێك له ماڵه‌كه‌ى خۆیدا دەستدرێژی ده‌كاته سه‌ر پزیشكێكی تر\nنوێترین وێنەكانی زولەیخای یوسفی پەیامبەر دوای 13 ساڵ ببینە


لێدوانی بەکارھێنەر:SirwanV - ویکیپیدیا، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد\nبەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا SirwanV!\nویکیپیدیا ئینسایکڵۆپیدیایەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی ناوەرۆکی ویکیپیدیا ئازادە. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لە سەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری ناوەندی (سۆرانی) لە زمانی کوردی (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە ٢٠٠٩ەوە لە ویکیپیدیای کوردیی باکووری (کورمانجی) بە ھۆی چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە جیا بووەتەوە و ئێستا ٢٦٬٤٠٨ وتار و ١٢٣ بەشداربووی چالاکی ھەیە.\n--چالاکWьтуwеж (٧ی گەلاوێژی ٢٧١٣) ١١:٥٨, ٢٩ تەممووز ٢٠١٣ (UTC)\nوەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=لێدوانی_بەکارھێنەر:SirwanV&oldid=536345»\nئەم پەڕەیە دواجار لە ٠٩:٠٦ی ٢٤ی ئابی ٢٠١٧ نوێ کراوەتەوە.


بەهای تمەن بەرزبووەوە و دۆلار شكا - تۆڕی میدیایی خەڵک\nبەهۆی ناسەقامگیری دۆخی ئابووری عیراق و گفتوگۆكانی لیژنەی دارایی لەسەر بەهای دۆلار لە پڕۆژە یاسای بودجەدا بەهای دۆلار بەرامبەر بە دینار ناجێگیرە و ئەمڕۆ كەمێك بەهاكەی دابەزی و لە هەمان كاتدا بەهۆی بڕیارەكانی سەرۆكی نوێی ئەمریكا و ئەگری دەستپێكردنەوەی گفتوگۆكان لەگەڵ ئێران بەهای تمەن ڕووی لە بەرزبوونەوە كردووە.\nیادگار حەسەن لە كۆمپانیای سەعید بۆ ئاڵوگۆڕی دراو لە سلێمانی بە (خەڵك)ی ڕاگەیاند، ئەمڕۆ شەممە 23-1-2021، نرخی دۆلار بەپێی بازاڕی گۆڕینەوەی دراوی بیانی لە شاری سلێمانی 100 دۆلاری ئەمریكایی بە 145 هەزار و 500 دینار مامەڵەی پێوە كراوە و بە بەراورد بە دوێنێ، كە بە 145 هەزار و 850 دینار بوو كەمێك شكاوە.\nوتیشی”نرخی 100 دۆلاری ئەمریكی بە 2 ملیۆن و 150 هەزار تمەنی ئێرانی مامەڵەی پێوە كراوە، لەكاتێكدا دوێنێ بە 2 ملیۆن و 225 هەزار تمەن بووە”.\nئاشكراشی كرد، كە بەهای 100 دۆلار بە 720 لیرەی توركیە.\nخەڵك- ئەنجوومەنی وەزیران پشكی هەرێمی كوردستان لە بودجەی فیدڕاڵی تاووتوێ دەكات و سەرۆك وەزیران ڕایدەگەیەنێت، حكومەتی هەرێمی كوردستان پابەندە…\nخەڵك- نرخی دۆلار لە بازاڕەكانی هەرێمی كوردستان بەراورد بە ڕۆژانی بەرزبۆتەوە و بەهای تمەنی ئێرانی-ش دابەزینی بەرچاوی تۆماركردووە. (زیاتر…)\n19 ئازار 2021 10.42 am\nخەڵك- سەرۆك وەزیرانی پێشووتری عیراق و سەرۆكی هاوپەیمانی نەسر داوا لە پەڕلەمان دەكات پاڵپشتی هاووڵاتیان بن لە…


ئایا فرەژنی لە ئایینی مەسیحیدا ڕێگەی پێدراوە؟ - تۆڕی میدیایی خەڵک\nئایا فرەژنی لە ئایینی مەسیحیدا ڕێگەی پێدراوە؟\nبەپێچەوانەی ئایینی پیرۆزی ئیسلام کە تێێدا فرەژنی ڕێگەپێدراوە و بەڕوونی مەرجەکانی دیاریکراوە، لە ئایینی مەسیحیدا ڕێبەرانی ئەو ئایینە ناکۆکن و لێکدانەوەی جیادەکەن بۆ پرسەکە، هەر بۆیە لە هەندێک ڕێبازدا ڕێگەی پێدراوە و لە هەندێک ڕێبازی دیکەدا حەرامکراوە.\nلە پەیمانی کۆنی ئنجیلدا هیچ ڕێگریەک لە فرەژنی نەکراوە، تەنانەت سەدان کەسایەتی گرنگ کە لەو پەیمانەدا باسیان لێوە دەکات سەرجەمیان زیاتر لە ژنێکیان هەبووە، لەو پەیمانەدا هاتووە کە پێغەمبەر سلێمان ٧٠٠ ژنی هەبووە.\nبەڵام لە پەیمانی نوێدا هەرچەندە بەڵگەیەکی ڕوون لەسەر فرە ژنی نەهاتووە، بەڵام هەندێک لە بڕگەکانی پەیمانەکە وەک ڕێگری لە فرەژنی لێدراوەتەوە، بۆنمونە لە ئەفسس ٥:٣١ دا هاتووە کە (پیاو دایک و باوکی جێدەهێڵت و پەیوەستدەبێت بە ژنەکەی خۆیەوە)، هەربۆیە زۆرێک لە پیاوانی ئاینی والێکیان داوەتەوە کە لێرەدا مەبەست لەوەیە کە تەنها یەک ژن ڕێگەپێدراوە چونکە نەوتراوە پەیوەستدەبێت بە ژنەکانی خۆیەوە، بەڵام زۆرێکی دیکە ڕەتی دەکەنەوە کە ئەو شیکاریەی هەبێت.\nهەر بۆیە پرسی فرەژنی لە نێو مەسحیەتدا ناکۆکی لەسەرە، بەڵام زۆرێک لە ڕێبازەکان پەیڕەوی دەکەن و رێگایان پێداوە، تەنانەت قەشەی مارتین لووتر کینگ لە نامەیەکیدا کە بۆ قونسوڵی وڵاتی ناردووە، ئاماژەی بەوەداوە کە نەیتوانیوە ڕێگری لە قەشەی ناوچەکەی بکات زیاتر لە ژنێک بهێنێت، چونکە هیچ دژایەتیەکی تێدا نییە لەگەڵ ئنجیلدا.\nپیاوێکی مەسیحی لە ئەمریکا بەناوی براد کە خاوەنی ٥ ژنە\nراگەیەنراوێكی بەپەلە لە كەشناسییەوە دەربارەی شەپۆلە بەفروبارانەكەی سبەینێ\nزیانەكانی لافاوەكەی هەولێر ئاشكرا كران


شەش كێشە كە ژنانی سەردەم پێوەی دەناڵێنن\nراستە وتراوە ژن نیوەی كۆمەڵە و لەهەمان كاتدا دایك و خوشك و هاوسەرە، بەڵام ئەوەی بووەتە جێگەی گومان كە ژنانی ئەم سەردەمە خۆیان هەست بەو پلەیە ناكەن.\nبە پێی توێژینەوە جیهانییەكان ژنانی سەردەمی نوێ بەهۆی باری كۆمەڵایەتی و سەختبوونی بژێوی و ئەركەكانی رۆژانەی سەرشانیان، بەرپرسیارێتیان زیادی كردوەو ژیانیان كێشەی تێكەوتووە، هەرلەبەر ئەو هۆیانە ژنانی سەردەم كەوتونەتە نێوان دوو هەڵبژاردە، كۆڵدان و وازهێنان یان مامەڵەكردن و بەردەوامی لەگەڵ كێشەكاندا بەشێوەیەكی سەردەمی.\nلەتوێژینەوەیەكدا كە پەیمانگەی (ئایرتۆن)ی بەرازیلی كە تایبەتە بە توێژینەوە كۆمەڵایەتییەكان دەریخستوە، ژنی سەردەمیانە سكاڵا لەو بابەتانە دەكەن كە ژنانی كۆن خەونیان پێوەدەبینی پێی بگەن، بەجۆرێك ژنانی كۆن لەزۆرشت بێبەشبوون كە ئێستا هەیە، ئەو هەبوونە ژنی ئێستا پێی دەڵێن (كێشە)، بەڵام لە راستیدا ئەو كێشانە بەدەستهێنانن و بایەخی زیاتریان پێویستە.\nئەو توێژینەوەیە دەریخستوە 69% ی ئەو ژنانەی بەشداریان پێ كراوە باس لە ئاڵۆزی ژیانی سەردەمیانە دەكەن، توێژینەكەوە بەبەشداری هەشت هەزار ژن لە نەتەوە و ئاینی جیاواز ئەنجامدراوە و پرسیاری كێشەكانی سەردەمیان لێكراوە، لەوەڵامدا ئەوەی بەدەست هاتوە لەژنی سەردەم بە بڵقێكی سەرئاو بەراورد بەدەستهاتوەكانی پیاوی سەردەم ناویان بردوە.\nكێشەكانی ژنی سەردەم:\nئەو توێژینەوەیە شەش كێشەی سەرەكی بەرچاوی دیاری كردوە كە ژن لەم چەرخەدا بەگشتی پێوەی دەناڵێنێت.\nبەڕێژەی71% ئەو ژنانەی لە توێژینەوەكە بەشداربوون كاركردنی ژنیان بەكێشەیەكی گەورە ناوبردوە سەرەڕای لەباریی و پێشكەوتنی دۆخەكە، ئەوان وای دەبینن كە كاری مێینە ئاڵۆزە لەم چەرخەدا و ئێستاشی پێوەبێت جیاكاری رەگەزی دەكرێت لە كاری رۆژانەدا، بەنمونە ژن كرێیەكی كەمتری لەچاو پیاو پێدەدرێت و ئەم جیاكاریە تەنانەت لەوڵاتە پێشكەوتوەكانیشدا بەدیدەكرێت.\nسەركەوتنەكانی ژنان لە خێزاندا بەهەند وەرناگیرێت و بەچاوێكی یەكسان لەگەڵ نێردا تەماشا ناكرێت، لەكۆندا كۆمەڵگە هەبوون تەنانەت پێیان شەرم بووە بەرواری لەدایكبوونی مێینەكانیان ئاشكرا بكەن و زانیاری لەسەر بدەن، ئەگەرچی لەم سەردەمەدا زۆر گۆڕان رویداوە و یاسا زۆربوون لە پاراستنی مێینەدا و بەشێك لە خێزانەكان گەیشتونەتە ئەو بڕِوایەی ئەوەندەی كوڕ كێشە بۆ خێزان دروست دەكات مێینە نایكات، بەڵام هێشتاش لە خێزاندا كچان لە دواوەن و بەچاوێكی كەمتر تەماشا دەكرێن.\nرەنگە لە هەندێك خێزاندا ژنانیش بەرەنگاری كێشە و سەختیەكانی یەكترببنەوە ئەوەش لەسەر دۆخی كۆمەڵایەتی تێگەیشتنی خێزانەكان وەستاوە و بەگشتی باشبونی باری خێزانی ژن لەچاو سەردەمە بەسەرچوەكان دەبینرێت.\nبەڕێژەی66% ئەو ژنانەی لەو توێژینەوەكەی پەیمانگەی (ئایرتۆن) بەشداربوون جەختیان لەسەر ئەوەكردوەتەوە هاوسەرگیری كێشەكانی ژنانی سەردەم قوڵتردەكاتەوە، بەجۆرێك پێشتر هاوسەرگیری ساناتربووە و ژنی كۆن تەنها لەماڵدا دانیشتوە و چاوەڕێی هاوسەرێك بووە، بەڵام ژنی سەردەم بیر لەزۆر بوار دەكاتەوە و دەیەوێت بناغەیەكی هەبێت بۆ ئایندە بە نمونە تەواوكردنی خوێندن و بڕوانامە و دیاریكردنی پیشە، ئەمەش وای لێدەكات شەمەندەفەری هاوسەرگیری درەنگتر پێی بگات و تەمەنی گەورەبێت.\nتوێژەرانی لێكۆڵینەوەكە دەڵێن: “لەبەر ئەم هۆیە لەزۆر كۆمەڵگەی پێشكەوتودا ژنان بە تەنیا دەژین لە خانویەكدا هەروەكو پیاو و بێ ئەوەی هیچ وابەستەبوونێكی هاوسەرییان هەبێت”.\nتوێژینەوەكە جێگیریی ژن بە زۆر گرنگ دەزانێت، چونكە جێگیریی هاوكاری پیاو دەكات لە توانای خەرجییەكان شانبەشانی ژنی كاركەر، بەڵام كێشە لەوەدایە زۆربەی پیاوان تائێستاش جێگیریی ژنان رەتدەكەنەوە و نایانەوێت هاوكاریانبن، ئەوەش وا لەژن دەكات هەست بە شلۆقی بكات لە رۆڵی كۆمەڵایەتی و خێزانیدا، توێژینەوەكە جەخت دەكاتەوە كە 59% ژنان كە جێگیریی بەمەرجی هاوسەرگیری دادەنێن، دواجار هاوسەرگیریەكەیان تێكدەچێت، بەڵكو رەنگە هاوسەرگیریەكەیان هەر ئەنجام نەدرێت، لەهەندێ كۆمەڵگەدا بەتایبەت وڵاتانی جیهانی سێیەم.\nپێنجەم : جوانی\nژنی سەردەم زۆر روبەروی ئەم كێشەیەش دەبێتەوە و بەپێی لێكۆڵینەوەكە دەركەوتوە خەسڵەتەكانی جوانی كاریگەری لەسەر ژنی ئێستا هەیە بەشێوەیەكی تر، 63% ئەو ژنانەی لە توێژینەوەكەدا بەشداربوون دڵنیایی ئەوە دەدەن كە جوانی سروشتی لەسەردەمی نوێدا لە ریزبەندی دووەمدایە، لەبەرئەوەی سەرنج راكێشی ئێستا جوانیی دەستكردە و بەڕووكەشت دەڕوانن كە ئەویش لە رێگەی كەرەستەی جوانكاری و نەشتەرگەرییەوە ئەنجام دەدرێت.\nلەگەڵ ئەوەی دووگیانبوون و منداڵخستنەوە حەزێكی خۆرسكیە لەناخی ژندا بەڵام هەندێك تێگەیشتنی سەردەمی ئێستا وای لێدەكات ئەو خەونەی بەدینەهێنێت یان دوای بخات.\nژنانێك هەن لەم سەردەمە وای بۆ دەچن سكپڕی جوانییان دەشێوێنێت و پێستیان بە خێرایی تێكدەدات، بەمەش دووگیان نەبوونیان پێ باشترە، بەپێی رای 75% ژنانی بەشداری توێژینەوەكە ئەم كێشەیەیان كەوتوەتە سەر تێگەیشتنی كەسیی و بیری تاكی خانمەكە، هەندێك بیروڕاش جەختیان لەسەر باری ئابوری و چەند كێشەیەك كردوەتەوە كە بەربەستن لە حەزی منداڵ خستنەوە.\n 1429 جار بینراوه\n4/14/2018 8:16:17 AM


Home›ئابووری›وه‌زاره‌تى دارایی نزیكه‌ى ملیارێك دینار بۆ گه‌رمیان ته‌رخانده‌كات\nحكومه‌تى هه‌رێمى كوردستان له‌ڕێگه‌ى وه‌زاره‌تى داراییه‌وه نزیكه‌ى یه‌ك ملیار دینار بۆ نزیكه‌ى 20 پرۆژه‌ى جیاواز له سنوورى گه‌رمیان و ده‌ربه‌ندیخان ته‌رخانده‌كات.\nبێستون عه‌بدوڵا، له نووسینگه‌ى وه‌زیرى دارایى حكومه‌تى هه‌رێم به SNNى راگه‌یاند: “له‌ماوه‌ى رابردوودا سه‌ردانى چه‌ندین فه‌رمانگه‌مان له سنوورى گه‌رمیان كردووه و گوێبیستى داواكارى هاووڵاتییان بووین له سنووره‌كه، بۆ ئه‌وه‌ش توانیومانه ره‌زامه‌ندى وه‌زاره‌تى دارایى وه‌ربگرین”.\nوتیشى: “وه‌زاره‌تى دارایى زیاتر له 818 ملیۆن دینارى بۆ 20 پرۆژه‌ى جیاوازى سنووره‌كه خه‌رجكردووه، به‌و بڕه پاره‌یه ده‌توانين به‌شێكى باش له داواكارى فه‌رمانگه‌كان و هه‌روه‌ها هاووڵاتییان چاره‌سه‌ر بكه‌ین كه ده‌كه‌ونه سنوورى گه‌رمیان و شارى ده‌ربه‌ندیخانه‌وه”.\nسه‌باره‌ت به پرۆژه و داواكارییه‌كان بێستون عه‌بدوڵا ئه‌وه‌شى خسته‌ڕوو: “پرۆژه‌كان بریتین له، نۆژەنکردنەوەی کارەبای گوندی زەماوەنگە، نوێ کردنەوەی تابلۆی ئۆتۆمبێلەکانی ئاودێری گەرمیان، جێبه‌جێكردنى چه‌ند داواكارییه‌كى قوتابخانەکانی سنووری پەروەردەی گەرمیان، نۆژەنکردنەوەی بینای بەڕێوەبەرایەتی جێبەجێکردنی ده‌ربه‌ندیخان، دروستکردنی ژووری پێشوازی بۆ ئیدارەی گەرمیان”.\nئاماژه‌ى به‌وه‌شكرد: “هەڵکەندنی چوار بیری قوڵ لەگەڵ ژووری پەمپ بۆ باخچەکانی شارەوانی ناحیەی رزگاری، کڕینی دوو ئامێری پارە ژماردن بۆ بانکی کەلار، چاککردنەوەی ئامێری (CT Scan ) بۆ نەخۆشخانەی کەلار، دابینكردنى پێداویستى بۆ کۆگای دەرمانی تەندروستی گەرمیان، نۆژەنکردنەوەی بانکی کشتوکاڵی پەروێزخان، نۆژەنکردنەوەی تۆڕی ئاوی گەڕەکی فەرمانبەران زۆنی یەك، چارەسەرکردنی کێشەی تۆڕی ئاوی گەڕەکی سەلیم پیرك لە ده‌ربه‌ندیخان، دروستکردنی باخچەی سێبەر بۆ حەوانەوەی ئاژەڵ لە سنووری گەرمیان”.\nروونیشیكرده‌وه: “به‌شێكى دیكه‌ى داواكارییه‌كان بریتین، له خه‌رجكردنى پاره بۆ زانكۆى گه‌رمیان، دانانى سێ كرێكار و كارگوزار بۆ به‌رێوه‌به‌رایه‌تى بازرگانى گه‌رمیان و زانكۆى گه‌رمیان، دابینكردنى ئیفادى فه‌رمانبه‌رانى ته‌ندورستى گه‌رمیان”.


ANF | 'داوای دادپه‌روه‌ری بۆ ئایسه‌ڵ توغلوك ده‌كه‌ین'\nدیله‌ك گۆكچین ئه‌نجامی 'هه‌ڵمه‌تی 1000 ژن بۆ ئایسه‌ڵ توغلوك' باسی له‌وه‌كرد، كه بۆ توغلوك داوای به‌زه‌یی ناكه‌ن، به‌ڵام داوا یاسای مافه‌كانی مرۆڤ ده‌كه‌ن.\nهه‌ینی, 21 Jan 2022, 11:33\nراپۆرتی دامه‌زراوی پزیشكی دادوه‌ری په‌یوه‌ست به ئایسه‌ڵ توغلوك ناڕه‌زایه‌تی گه‌وره‌ی لێكه‌وتوه‌ته‌وه.\nله پێناو توغلوك كه یه‌كێكه له سه‌دان زیندانی نه‌خۆش، ژنان كۆبوونه‌وه و له ژێر ناوی "1000 ژن بۆ ئایسه‌ڵ توغلوك" كه‌مپینێكیان ده‌ستپێكردووه. ژنان ده‌ڵێن، "بۆ ئایسه‌ڵ توغلوك و له كه‌سایه‌تی ئه‌ودا بۆ هه‌موو زیندانیانی نه‌خۆش داوای ئازادی ده‌كه‌ین" و بۆ ئه‌و مه‌به‌سته‌ش كه‌مپینی كۆكردنه‌وه‌ی واژۆ به‌ڕێوه‌ده‌به‌ن و چالاكی جیاجیا ئه‌نجام ده‌ده‌ن.\nیه‌ك له به‌شداربووانی كه‌مپینه‌كه دیله‌ك گۆكچین هه‌م له باره‌ی كه‌مپینه‌كه و هه‌م له باره‌ی داواكارییه‌كانیان قسه‌ی بۆ ئاژانسی هه‌واڵ فورات (ANF) كرد.\nزیاتر له 100 ژن پێكه‌وه كۆبوونه‌وه\nدیله‌ك گۆكچیت به بیریهێنایه‌وه كه توغلوك له 26ی كانونی یه‌كه‌می 2016دا گیرا، دواتر له ساڵی 2017دا خاتون توغلوكی دایكی له‌ده‌ستدا و باسی ئه‌و قۆناغه‌ی كرد، "گروپێكی دڕنده‌ی له مرۆڤایه‌تی بێبه‌ش په‌لاماری ته‌رمی خاتون توغلوكیان كرد و ئه‌وه‌ش به به‌رچاوی ئایسه‌ڵ توغلوكه‌وه روویدا. ئه‌وه‌ش بووه زه‌برێكی ده‌رونی بۆ ئایسه‌ڵ و ئاسه‌واره‌كانی قوڵبوونه‌وه. له‌راستیدا ژماره‌یه‌كی زۆر كه‌م ده‌یانزانی كه ته‌ندروستی ئایسه‌ڵ خراپ بووه. ئایسه‌ڵ وه‌ك زۆرێك له نه‌خۆشه‌كان له زیندانه‌كان نه‌یده‌ویست هه‌واڵه‌كه بڵاوبكرێته‌وه. ئێمه به‌رگریكارانی مافه‌كانی مرۆڤ له ناوخۆماندا بابه‌ته‌كه‌مان تاوتوێ كرد كه ده‌توانین چی بكه‌ین، به‌ڵام له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئایسه‌ڵ نه‌یده‌ویست ئێمه به بێده‌نگی ماینه‌وه.\nله 30ی ئابدا بۆ یه‌كه‌مجار له نوپه‌ل موسلیم یوجه‌ل له‌باره‌ی دۆخی ئایسه‌ڵه‌وه نوسی. هه‌روه‌ها له‌گه‌ڵ هه‌ڤالان له ناو بزوتنه‌وه‌ی ژنان ئێمه له‌سه‌ر ئه‌و بابه‌ته قسه‌مان كرد و دیسان پێیان گوتین "ده‌ست رابگرن". له‌باره‌ی ئه‌و راپۆرته‌ی كۆجاعه‌لی بڵاویكرده‌وه، ده‌زگای پزیشكی دادوه‌ری هه‌روه‌ك هه‌موو جارێك خۆی راده‌ستی ده‌وڵه‌ت ده‌كات راپۆرتی خۆی ئاماده‌كرد.له‌گه‌ڵ قورستربوونی ره‌وشی ته‌ندروستی ئایسه‌ڵ ئێمه‌ی ژنان بڕیارماندا كه ده‌بێت ئیتر به‌ره‌نگاری ئه‌و دۆخه ببینه‌وه. 2ی كانونی دووه‌م له توركیا و له ده‌ره‌وه‌ی وڵاتیش ئێمه له‌گه‌ڵ 100 ژندا كۆبووینه‌وه و بڕیاردرا كه بۆ ئازادی ئایسه‌ڵ و بۆ ئه‌وه‌ی له ده‌ره‌وه‌ی چاره‌سه‌ر پزیشكی بۆ بكرێت كه‌مپینێك رێكبخه‌ین. به‌ر له هه‌مووشتێك ره‌یحان یاڵچنداغ بایده‌میر پارێزه‌ری ئایسه‌ل توغڵوك ئێمه‌ی له باره‌ی دۆخه‌كه‌وه ئاگادار كرده‌وه. دواتر ئێمه به وتنی 'هه‌زار ژن بۆ ئازادی ئایسه‌ڵ' ئێمه ئامانجێكمان بۆخۆمان ده‌ستنیشان كرد. هه‌ر له رۆژی دووه‌مدا ئێمه زیاتر له هه‌زار واژۆمان كۆكرده‌وه. ئێستا له 54 وڵات به هه‌زاران ژن واژۆیان كردووه".\nدیله‌ك گۆچكین جه‌ختی له‌سه‌ر ئه‌وه‌ش كرده‌وه، كه ئه‌وه‌ی بۆ ئایسه‌ڵ توغلوكی داوا ده‌كه‌ن به‌زه‌یی نییه و وتی، " كاتێك ده‌ڵێین 'ئازادی بۆ ئایسه‌ڵ توغلوك' ئێمه داوای به‌زه‌یی یا خود خێر ناكه‌ین. به پێچه‌وانه‌وه ئێمه داوای یاسای مافه‌كانی مرۆڤ ده‌كه‌ین. له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئازادكردنی زیندانیانی نه‌خۆش له یاسا و رێسا نه‌ته‌وه‌یی و نێونه‌ته‌وه‌ییه‌كاندا مافێكه".


لەسەدەی بیستم کە جیهان بەگشتی و رۆژهەڵاتی ناوین بەتایبەتی رووبەڕووی گۆرانکاری دبووایەوە و مودێرنیتەی سەرمایداریش کاریگەری خۆی لەسەر ناوچەکە دانابوو و عیلم و زانست بەهێزتر دەبوو و هەموو دوڵەتەکان و دەسەڵاتداران بانگی دیموکراسی و دادپەروەریان دەکرد بەڵام، لە تورکیا کە خۆیشی بەشێک بوو لەم بانگەشە و خۆی وڵاتێکی پێشکەوتوو دەیبینی کاتێک کە سەیری مێژووی سیاسی ئەم وڵاتە دەکەین جگە لە ژینۆساید و تواندنەوەی گەلان و تیرۆر و کوشتنی کەسایەتی سیاسی شۆڕشگێڕ و کودتای نزامی دشتێکی‌تر نابینی. ئەگەرلە واقیەتی بابەتەکە باش سەیر بکەین و گوێبیستی دەردی خەڵکی باکووری کوردستان بین باش دەبینین کە لە قسە کردن بە زمانی دایکی تا دەگاتە جلوبەرگی کوردی لەبەرکردنیش نەک قەدەخە بوو بەڵکوو دەتوانین ببینن کە گەڵی کوردیان وەکوو تورکی شاخاویان سەیر دەکرد هەتا بەشێک لە دیکتاتۆرەکانی تورک دەیان گوت کێ دەلێ من کوردم توفێک لەناوچاوی بکەن بەڵام، لەدایک بوونی رێبەرئاپۆ و دستپێکردن بە تێکۆشانی پەکەکە و بەئاوا بوونی فکر و رامانی سۆسیالیستی رێبەرئاپۆ گەلی کورد و ئازادیخوازان لەتورکیا و باکووری کوردستان گەشانەوە وهەست بەزیندووبوونەوەی دوبارەیان کرد. نەک لەتورکیا و باکووری کوردستان بەلکوو لە رۆژهەڵاتی ناوینیش دوبارە گەشانەوە. لە چەپەکان و رەوشەنبیران و کەسایەتە سیاسیەکان، لەهەموو نەتەوە و چین وتوێژەکانی هەر چوارپارچەی کوردستان و رۆژهەڵاتی ناوین بەگشتی گەشانەوەیکی بەرچاویان بەخۆیانەوە بینی.تەنانەت دەبینین کە ئەمڕۆ لە وڵاتانێک وەکوو ئەرۆپا و ئەفریقا و ئەمریکای لاتینیش فکر و رامانی رێبەرئاپۆ لەلایان کەسانی رەوشەنبیر و گەلانی ئازادی خوازیش پەسەند کراوە و خۆیانیان لەسەر ئەم فکرە پەروەردە دەکەن و تەنانەت تەنیا رێگەی گەیشتن بە ئازادی و رزگاری خویان دەبینن. چون فکر و رامانی رێبەرئاپۆ هەروەکوو خۆیان دەڵێن تەنیا فکر و رامان ئایدیۆلۆژیایێکی نوێ نییە بەڵکوو، پرۆژە یان مۆدێلێکی نوێی پێکەوە ژیانی گەلان و ئازادی گەلانی ئازادی‌خوازە لە سەر سێ پرانسیپی ئازادی ژن و کۆمەلگا و سروشت دامەزراوە کە ئەم مودێلە بەنەتەوەی دێموکراتیک ناسراوە. لە نێو ئەم مۆدێلە رۆڵی ژنان و گەنجان رۆڵی سەرەکین. چون رێبەرئاپۆ دەڵێن کە:”پەکەکە پارتی ژنانە و پەکەکە لەگەنجی دەستی‌پێکردووە و بەگەنجیش سەردەکەوێت.” لەسەرتای دروست بوونی پەکەکەدا هەتا لە کونگرەی یەکەمی خۆی رۆڵی ژنان زۆر بەبایەخ بوو و هەتا ئێستاکەش ژنان لە بوارەکان سەربازی و رێکخستنی و سیاسی و کلتووری و زۆر بواری دیکەدا خاونی رۆڵ و جێگەی تایبەتن. بەتایبەتی لە شەڕی رۆژئاوا ناوی ژنانی ئاپۆچی لەدونیا دەنگی دایەوە و بوو بە سەمبوڵی ئازایەتی و پێشەنگایەتی ئازادی. لەجیهان‌دا لەنێو زۆربەی شۆڕشەکانی گەلانی ئازادی‌خوازی جیهان، ژنان خاونی رۆڵ بوونە و پێشەنگایەتییان کردووە بەڵام، لە دوای کوتایی هاتن و سەرکەوتن دیسان زیهنییەتی پیاوسالاری دەسەڵاتی خۆی لەسەر دسکەوتی ژنان لە شۆڕشدا گرتووە و ژنیان بێ‌کاریگەر کردووە بەڵام، لە ناو بزووتنەوەی ئازادی گەلی کورد و سیستەمی نەتەوەی دیموکراتیک‌دا ژنان جیاواز لە پێشەنگایەتی لە تێکۆشاندان بۆ بەدەست هێنانی ناسنامەی ئازاد بۆخۆیان و شکاندنی زیهنییەتی پیاوسالاری چەن هەزارساڵە و ئازادی کۆمەڵگاش. چون لە واقعییەتدا لە سەردەمی سۆمەرەکانەوە هەتا ئێستا کە پێنج هەزار ساڵە ژنان خاونی ئیرادە و ناسنامەیکی ئازاد نەبوونە و لە جیهانی ئەمڕۆی مۆدێرنیتەی سەرمایەداری‌دا و داب‌ونەریتدا ژنان تەنیا وەکوو ئامرازێکی رەگەزی سەیر دەکرێن. هەر بۆ ئەم مەبەستەش فکر و رامانی رێبەرئاپۆ و سیستەمی نەتەوەی دیموکراتیک رێگایێکە بۆئەوەی کە ژنان تیکۆشانی خۆیان بۆشکاندنی زیهنییەتی پیاوسالاری و کومەڵگایەکی ئازاد و یەکسان بەرز بکەنەوە؛ چونکە ئەو ژنە لە سەردەمی پێغەمبەران ئێبراهیم و محەمەد هەتا ئەمڕۆ لە خەتەنە کردن و زیندەبەچاڵ کردن و شەرم‌کردن لە دایک بوونی کچان لەلایانی دایکان و خستنی ژنان لە ناو چواردیوارو فرۆشتنی ژنان لە بازار و رەجم کردن لە بن ناوی نامووس و بریاردان بە زۆر لەسەرچارەنووسی ژنان و زۆر زوڵم و زۆری دیکەی کە لەمێژووی پێنج هەزارساڵی رابردوو هەتا ئێستاکە لەسەریان بەڕێوەدەچێت. هەربۆئەم مەبەستەش هەتا ژن پێشەنگی تێکۆشان نەبێت نەخۆی ئازاد دەبێت و نە ئازادی کۆمەڵگاش مسۆگەردەبێت. هەروەها گەنجانیش دەتوانن بڵێن کە هەلێکی باش بۆیان رەخسا هەتاکوو بتوانن خاون رۆڵ و کارێگەری بن. لەسەرهزر و رامانی رێبەرئاپۆ لە هەر چوار بەشی کوردستان و رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و جیهان؛ چون گەنجانیش لەجیهانی ئەمڕۆی مۆدێرنیتەی سەرمایەداریدا و بە تایبەتیش لە ژێر دەسەڵاتی دەوڵەت-نەتەوە و داگیرکەرانی کوردستان لە هەموو بوارێکدا لەژێر گوشاردان. لە تووش‌بوون بە مادەی هۆشبەر، بێکاری، باندی مافیایی، رووبردن بە دیسکۆخانە و قومارخانە و یان رووکردن بەدەرەوەی وڵات و بەبکرێگیراویان لەلایانی دەولاتانی داگیرکەردا چی دیکە کاریگەریان نەماوە. هەربویە پێویست دەکات کە گەنجان ئەم دەرفەتە بەباشی بقۆزنەوە بۆ بەرژەوەندی خۆیان و تێکۆشانیان لەهەموو کاتێک بەهێزتر بکەن چون رێبەرئاپۆ دەڵێن:” بە گەنجی دەستمان پێکردوو و بەگەنجیش سەردەکەوین. لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و کوردستان بەتایبەتی کەم نەتەوە و خاون ئایین و بڕوا و بەکڵتووری جیاواز زۆرن بەڵام، لە ژێرچەتری دەوڵەت-نەتەوەدا لەمێژووە چەوسابوونەوە بەڵام، بە هاتنی پەکەکە بۆ گۆڕەپانی شۆڕش‌دا و بە هزر و رامانی رێبەرئاپۆ و دامەزراندنی سیستەمی نەتەوەی دیموکراتیک گەلان لە کوردستان هەموویان سەرلە نوێ بوژانەوە و بەتایبەتیش لە رۆژئاوای کوردستان و ئێزەدیەکانی شەنگال نمونەی بەرچاوی ئەم راستییەن.کە مۆدێلی نەتەوەی دیموکراتیک کە رێبەرئاپۆ پێشکەشی گەلانی کوردستان و رۆژهەڵاتی ناوەڕاستیان کردووە تەنیا رێگەی چارەسەری کێشە و گەرفتی گەلان و گەیشتنیان بە ئازادی ۆئارامییە لە ناوچەکەدا، نەک زیهنییەتی پیاوساڵاری دەوڵەت-نەتەوەی داگیرکەر. لە کۆتایی دەڵێم کە رێبەرئاپۆ پەیجۆری رێبازی پێغەمبەرانە چون مێژووی شاری ئۆرفا مێژووی کلتوور و ئەخلاق و مرۆڤایەتی و داب‌بونەریتی چەن هەزارساڵە و هەتا ئەمڕوش بەردەوام دەکات و دەتوانم بڵێم کە رێبەرئاپۆ خۆری بەربەیان و پەیامهێنەری ئازادی بۆ گەلانی ناوچەکە و جیهان بەگشتییە کە پرشەنگەکانی دەخاتە سەر زەوی و دونیا گەش دەکات.\nبەهیوای ئازادی بۆ رێبەرئاپۆ


راپۆرت – پەڕە 147 – Knwe.org\nسەرەکی » راپۆرت (پەڕە 147)\nمیدیای ئەڵمانیا :تەنها یەک کەس دەتوانـێت شەڕی سوریا بوەستێنێت\nباسوخواسی شەڕو کوشتارەکانی سوریا لەنێوان وڵاتە زلهێزەکان و لایەنە ناکۆکەکان و گروپە چەکدارەکان و وڵاتان، بۆتە باسوخواسی میدیای ئەڵمانی و ڕۆژانە بەخەستی باسی لێوە دەکەن، بەتایبەتیش لە دوای ڕاگەیاندنی ئاگربەستێکی ٣٠ ڕۆژە لەلایەن ئەنجومەنی ئاسایشی نێودەوڵەتیەوە، زۆربەی کەناڵەکان تاوان و کەمتەرخەمیەکانی بەردەوامی شەڕەکان دەخەنە ئەستۆی ڕوسیا و سەرۆکەکەی، کە تاکە لایەنی زلهێزە، بتوانێ جەنگ رابرێت و ئاوێک بەو ئاگرەدا بکات. ...\nبەگرنگییەوە باس لە رۆڵی بەڕێوەبەری ئاژانسی پاراستن و زانیاری/زانیاری هەرێم لە ئازادكردنی ساڵح موسلیم-دا دەکات\nرۆژنامەی «لیدۆڤكی» (LIDOVKY) كە یەكێكە لە رۆژنامە بەناوبانگەكانی چیك، هەواڵی ئازادكردنی ساڵح موسلیم هاوسەرۆكی پێشووی پارتی یەكێتی دیموكراتی بڵاوكردۆتەوەو تیایدا بە گرنگییەوە باسی رۆڵی لاهور شێخ جەنگی كردووە كە هاوڕێی موسلیمە و وەك سەركردەیەكی كورد رۆڵی بەرچاوی هەبووە لە شەڕی دژی تیرۆر لە عیراقداو هەڵوێستەكانی لەسەر دەستگیركردنی ساڵح موسلیم، كاریگەریی لەسەر رای گشتی و سیاسەتمەدارانی چیك دروستكردووە. بەپێی زانیاریەكانی ئەو ...\nئینستتیوتی پەی بۆ پەروەردە و گەشەپێدان، لە ماوەی رابردوودا هەڵسەنگاندنێكی سەبارەت بە رەوشی پەرلەمان و كۆبوونەوەكانی و ئەو یاسایانە‌و ئەو ئەو كەموكوڕییانە كردووە كە لە ماوەی ئەم خولەدا روویداوەو بەم جۆرەی خوارەوە كۆی دانیشتن و دەركردنی یاساكان و هەمواركردنەوەو ئەو رێوشوێنانەی پۆلێن كردووە كە روویانداوە: دەستپێكردنەوەی كۆبوونەوەكانی پەرلەمان، دانیشتنەكانی پەرلەمان، پرۆسەی یاسادانان، ، چاودێریی حكومەت، پەسەندكردنی بودجە، درێژكردنەوەی خولی پەرلەمان، ...\nتورکیاو ئێران دۆستن یان دوژمن؟\n01/03/2018\tئامادەکردنی:بورهان ئەمین, راپۆرت\nهەر لەدێر زەمانەوە هەردوو وڵاتی تورکیاو ئێران دوو زلهێزی سەرەکی ناوچەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستن و لە زۆر دۆسیەدا هەمیشە نەیاری یەکترن و بە دوو ئاڕاستەی جیاواز کار دەکەن، دۆسیە ناکۆکەکانی نێوانیان زۆر زیاترن لە کۆکەکان، لەم ڕاپۆرتەدا ئاماژە بە هەندێکیان دەکەین. مێژوویەکی ناکۆک ئەم دوو وڵاتە بەپێی دیرۆکی مێژووی و جوگرافیایان لە سیستەمی حوکمدا، دوو ئاڕاستەی جیالەیەک پیادە دەکەن و لە ...\nمێرکل شوێنگرەوەی خۆی دیاریکرد\n28/02/2018\tئامادەکردنی:بورهان ئەمین, راپۆرت\nدوای ئەوەی «پیتەرتاوبەر»ی سەرۆکی پارتی دیموکراتی کریستیان وازی لەپۆستەکەی هێنا،ئەنجێلا مێرکلی ڕاوێژکاری ئەڵمانیا نزیکترین هاوڕی ودۆستی خۆی «ئەنگرێت کرامپ کارنباوەر» ژنە سەرکردەی پارتەکەو ڕاسپارد بۆئەو پۆستەو لەمڕۆژانەش ئەو ژنە سیاسەتمەدارە کەسەرۆکی حکومەتی هەرێمی سارلاندە، دەست لەپۆستە حکومەیەکەی دەکێشێتەوەو خۆی تەرخان دەکات بۆ هەڵسوڕاندنی کاروبارەکانی پارتەکەیان. نزیکەکانی خاتو مێرکلیش دەڵێن: لەداهاتوو هەر ئەو ژنە کەبە مێرکلی بچوک ناسراوە، دەبێتە شوێنگرەوەی ئەنجێلامێرکل ...\nدەستێك دەیەوێت دۆخی ئەمنیی كەركوك بشێوێنێت\nكەركوك: پەیامنێرمان ریفراندۆم، دۆخی ناوچە جێناكۆكەكانی بردە قۆناغێكی نوێ‌و ئاڵۆزەوە. قسەو باسی زۆریش لەئارادایە. سەرەكیترین پرسیش هەڵبژاردنە كە لایەنە سیاسییەكانی لەكەركوكدا سەرقاڵكردووە. بە وتەی بەڕێوەبەری پۆلیسی كەركوكیش «دەستێك هەیە بۆ شێواندنی دۆخی ئەمنیی كەركوك، كە كاردەكات لەسەر بڵاوكردنەوەی پڕوپاگەندە لەدژی ئارامیی شارەكە». پڕوپاگەندەی ناڕاست بڵاودەكرێتەوە رەوەند مەلا مەحمود جێگری لێپرسراوی مەڵبەندی كەركوكی یەكێتی، پێیڕاگەیاندین: «كارێكی زۆر خراپ، كە ئێستا بەرامبەر ...\nعەفرین، شارێك به هه‌لهه‌له پێشوازی له فڕۆكه ده‌كات\n26/02/2018\tراپۆرت, مانشێت\nدیمه‌نه‌كان سه‌یرن، شارێك ئه‌و كاته‌ی ئێمه پێی گه‌یشتین مانگێكی ته‌واو بوو له ژێر گه‌مارۆ و شه‌ڕدا بوو، كه‌چی خه‌ڵكه‌كه‌ی به هه‌لهه‌له پێشوازی له‌و فڕۆكانه ده‌كه‌ن كه بۆ بۆردومانكردنیان دێن. رۆژی 10ی ئه‌م مانگه (شوبات) له هه‌ولێره‌وه خۆمان گه‌یانده ناوی عه‌فرین، له‌و گه‌شته پڕ مه‌ترسییه‌دا كه پێنج رۆژی خایاند، ورده‌كاری ئه‌و دیمه‌نانه ده‌گێڕینه‌وه كه به چاوی خۆمان بینیومانن. سێ هەرێم و ...\n25/02/2018\tراپۆرت, مانشێت\nچارەسەری كێشەكانی نێوان بەغدا و هەرێمی كوردستان هێشتا هەر لە قۆناغی تەئكیدكردنەوەی نێو كۆبوونەوەكان و لێدوان و كۆنگرەی رۆژنامەنووسی و لێپرسراوانی هەردوولادایە بۆ كەناڵەكانی راگەیاندن و تائێستا پرسی «چارەسەر» هیچ بەرەو پێشچوونێكی ئەوتۆی بەخۆوە نەبینیووە. سەرۆك كۆمار: كاركردنی جددیی بۆ كۆتاییهێنان بە كێشە هەڵپەسێراوەكان كۆتایی هەفتەی رابردوو، د.فوئاد مەعسوم سەرۆك كۆمار پێشوازییكرد لە رۆبەرت كارم یاریدەدەری وەزیری بەرگریی ئەمریكا و ...\nلاپەرە 147 لە 174« سەرەتا...120130140«145146147148149\t»\t150160170...کۆتا »