لەمەڕ مێژووی فەلسەفەوە، كتێبی زۆرمان خوێندوەتەوە، هەر لە مێژووی فەلسەفەی كلاسیك و یونان و رۆمی كۆنەوە بگرە تا فەلسەفەی مودێرن و پۆست مودێرن و ئاوڕی تایبەتیش لە هەندێك لە بابەتەكانی دراوەتەوە و پرسیاری زۆریشمان هێناوەتە گۆڕێ، تەنانەت بە هەندێك فەیلەسووفمان هەڵگوتووە كە لەو سەردەمانەدا ژیاون، بەڵام ئایا هیچ كات بیرمان لەوە كردۆتەوە یا پرسیارمان كردووە كە بۆچی هەموو فەیلەسووفەكان پیاون؟ بۆچی لە فەلسەفەو گۆڕەپانەكانی دیكەی ژیاندا وەك ئەدەبیات، هونەر، موزیك، وێنەكێشان، سیاسەت، ئابوری، دەروونناسی .... تەنها پیاوانی ناودار ئامادە بوونە كە ئەندێشەو هونەرەكەیان لە مێژوودا تۆمار كراوە و درەوشاوەتەوە؟ هەڵبەت ژنی سەركەوتووش بوونە كە ناویان لە تەنیشت ناوی پیاوانەوە تۆمار كراوە، بەڵام ژنانی نێودار لەم پانتایانەدا لە بەراورد پیاوان، ئەوەندە پەنجەژمێرن كە ئەتوانرێ لە ناوهێنانیان خۆش بین، بە تایبەت لە چوارچێوەی خوێندنەوەماندا، واتە لە فەلسەفەدا.\nبە دیدێكی رەخنەگرانە لە دەقە گرینگە فەلسەفییەكاندا ئەتوانرێت پەی بەوە ببرێت كە ئەم پەیڤینانە خاوەن بابەت یا رەگەزی بێبەر نین، لە گشت ئەم دەقانەدا زمانی ئاوەزی نێرینە دەبینینەوە كە ئاوەزدارانە لەگەڵمان دەئاخڤێت. زێدە لەمەش، ئەو دیمەنەی كە حیكایەتە فەلسەفییەكان پێشاندەرنی، دیمەنێكی گشتگیر و جیهانی نین، بەڵكو هەڤیازی دانی ئەزموون و بڕوایەكی تایبەتن بەسەر ئەویتردا. هەر ئەو ئەزموون و بروا تایبەتانەن كە گشت گریمانەكان و تیۆرییە فەلسەفییەكان هەر لە تیۆری جوانیناسییەوە بگرە تا مەعریفەناسی و لە گوتارە ئەخلاقییەكانەوە تا بان سروشتی، دەخەنە ژێر كاریگەرییەوە. بەداخەوە هەنوكەش كەسانێك كە خەریكی خوێندنەوەو كاركردنن لەسەر نەریتی فەلسەفی، خۆیان بێ ئاگا دەكەن لەم خاڵە یا خودبێئاگان. ئەگەر لە فۆرموولەبوونی مێژووی هزر و فەلسەفەی رۆژئاوا وردبینەوە، ئەو دیمەنەی كە بە دەستی دەهێنین، دیمەنێكە لەو كۆمەڵە پیاوێكی تایبەت، واتە پیاوانی سپی پێست لە چینی باڵای كۆمەڵگا، تەنانەت رۆڵی كەم رەنگتری پیاوانی پێست رەنگین یا پیاوانێك لە چینی خوارووی كۆمەڵگا لەم دیمەنەدا بە دژواری دەبینین، كەواتە نەك تەنها ژنان، بەڵكو پیاوگەلێكیش لەم دەستەیە لە نێوەندی فەلسەفی وەدەر نراون .\nوا پێدەچێت كە نیچەو ئەندێشەكەی، بتوانێت وەڵامی زۆرێك لە پرسەكان لەوانە ئەم وەدەر نراون و دوورخرانەوەمان بداتەوە. سەرەڕای رەخنە توند و رووشێنیرەكانی نیچە لە بزووتنەوەی فیمینیزمی سەدەی خۆی و هەروەها دیموكراسی، بنەماكان پیاوسالاری كە ریشەیان لە كلتوور و هزردا داكوتاوە، دەخاتە بەر رەخنەوە. نیچە ئینكاری زۆرێك لە نزم بیركردنەویەكانی فەلسەفە دەكاتەوە كە تاوەكوو هەنووكە توانیویەتی بەها و وەستاوی خۆی بپارێزێت. ئەو ئیمكانی دەست وێراگەیشتن بەم هێز و دێكۆمێنتارییە لە حكومەتی باوكسالاری و پیاوسالاریدا بە دوور نازانێت كە لە رێگای زۆرەملی و سەركەوتووەوە توانیویەتی دەوام بهێنێت و بە رووكارێك كە بە رەچەڵەكناسی ناوی دەركردووە و هەروەها بنەمایەكی تر لە هزری خۆی واتە دیمەنگەرایی دەستی داوەتە رەخنەیەكی بنەمایی لە دەسەڵاتداریەتی. بەم شێوەیە بۆمان دەردەكەوێت كە تێڕوانینەكانی نیچە تۆخمگەلێكی لە رەخنەی پیاوسالاری و باوكسالاریشی تێدایەو لەم رووەوە كەوتووتە بەر هێرش و رەخنەی هەندێك لە بیرمەندان كە لە راستای گشتی هزری باو و زاڵ، هزرێكی پیاو سالاریان بەسەر هزری مرۆڤ تەوەریدا بە چاكتر زانیوە. نیچە فەیلەسووفێكە بە بیروبۆچوونی گۆڕاو تەنانەت دژو نەچەسپاو. نیشانەی دیار و گرینگی ئەو، لە خوێندنەوە نوێیەكانە كە بەردەوام بۆ بەرهەم و نووسینیەكانی دەكرێت. بۆ نموونە ئەم دووبارە خوێندنەوە نوێیانە لە فەڕەنسا، بە پۆست پێكهاتەگەراییەكان و بە كاری مێشیل فۆكۆ لە ژێر ناونیشانی "نیچە، فرۆید و ماركس" دەستی پێكرد و لە ئەمریكاش بە وەرگێڕان و راڤەی بەرهەمی نیچە لە لایەن (ڤۆڵتێر كافمن)ەوە بوو. بێ شێك ئەتوانرێت نیچە بە یەكەمین بیرمەندی پۆست مودێرن بزانرێت. ئەو سەرچاوەی زۆری بۆ پەیدابوون و گەشەی ئەم مەزهەبە هزرییە فەراهەم كرد. رەخنیەكانی نیچە لە مودێرنیتە و بەهای ئەو لە لای سۆسیالیزمی نەتەوەیی ـ كە خۆی جووڵانەوەكی دژە مودێرن بوو ـ ئەویان وەك بیرمەندێكی پۆست مودێرن بە تایبەت لە فەڕەنسا و كەمێك دواتر لە ئەڵمانیا و ئەمریكا ناساند. (ویلفرێد فۆن درویل، 1997، لاپەڕە44) گومانی تێیدا نییە كە نیچە وەك كەسایەتییەكی تەوەری، هەم لە شرۆڤەی كلتووری رۆژئاوایی سەدەی بیستەم رۆڵی هەبووە و هەم لە پێشكەوتنی فەلسەفەی رۆژئاواشدا. بۆ نموونە، ]سوك هەڵبژێرەگۆیی[ و گاڵتەئامێزانەی ئەو كاریگەرییەكی زۆریان لەسەر (لۆدویك ویتگنشتاین) دانا، بەردەوام رەخنیەكانی لە ئاوەز، دەرەنجامێكی باشی بۆ مەكتەبی فرانكفۆرت هەبوو. كاریگەری دیمەنگەرایی دژە دەركەوتەناسی نیچە، لەسەر ژاك دریدا و پۆل دومان كە هەردووكیان لە رەخنەگرانی پۆست مودێڕنن، زۆربەرچاوە. زۆربەی دەركەوتەی رەچەڵەكناسی نیچە، بە تایبەت لەمەڕ پەیوەندی نێوان زانست و دەسەڵات، نئوماركسیستییەكانی وەك مێشل فۆكۆ و ئیدوارد سەعیدی بەرەو چالاكی مێژوویی و رەخنەگرانەی پۆست مودێرێنیتی هەڵنا، هەروەها هەوڵە دلێرانەكەی بۆ هێرشكردنە سەر بان سروشتی نەریتی و هێنانەگۆڕێی تیۆری خواستی هێز (دەسەڵات) پانتاییەكی لەباری بۆ بیرمەندانی پۆست مودێرنی دیكەی وەك مارتین هایدگەر، هانس گئۆرگ گادامێر و ژان پۆل سارتەر خۆش كرد. لە (هەمان سەرچاوە، لاپەڕە 45) بیروڕای نیچە لە بارەی مەرگی خوداو رەدكردنەوەی دوالیزم لە ئیلاهیاتی مودێڕن و ئیگزیستانسیالیستی و كاریگەرییەكی زۆری لەسەر فەیلەسووفانی وەك پۆل تیلیش هەبوو. زیدە سەرەڕای كاریگەری هزری نیچە لە فەلسەفەدا، ئەتوانرێت ئاماژە بە بوونیش لە پانتایییەكانی دیكەی كلتوور و ئەندێشە هەروەك ئەدەبیات و دەروونناسی و هونەر بكرێت. لەم روەوە، خواستی بوونی بیروڕای ئەو بۆ هزری سەدەی بیستەم و دوای ئەویش ـ لە گشت پانتایی و گۆڕەپانەكانیدا ـ كارێكی ئاشكرا و هەروەها جێگەی تێرامان، چونكە بە بوێریەوە ئەتوانرێت بوترێت كە نیچە تەنها فەیلەسوفێكە ئەندێشیەكانی بوونەتە سەرچاوەی پەیدابوون و پەروەردەی قوتابخانە هزرییەكان لە دنیای ئەوڕۆی ئەوروپی، هەروەك دەزانین (فیمینزم)یش كە لە تیۆرییە نوێیەكانی دیكەی فەلسەفەیە، كاریگەری زۆری لە بیروڕا و هزری نیچە لە سەر بووە، بە تایبەت فیمینزمی هاوچەرخ كە لە راستای فۆرمولەبوونی ئەندێشەی پۆست پێكهاتەگەرا و پۆست مودێرن لە فەڕەنسا پێكهات، هەرچەندە لە نووسینیەكانی نیچەدا گەرانەوەیەكی فراوان هەیە بۆ ژنان، ژمارەیەكی كەم لەم گەڕانەوانە لە پێداهەڵگوتنی بۆ ژن تێدایە. سەرەڕای ئەمانەش بوونی گشت ئەو دژە ژنیە (یا ئەگەر باشتر بێ بڵێین لە ژن هەڵاتن)ی نیچە، ئەتوانرێت بوترێت كە ئەو دڵفڕێنەر و شەیدای ژنە، هەندێك لەسەر ئەو باوەڕەن كە قسیەكانی نیچە لەسەر ژن وەها تاڵ و نەخوازراون كە بواری هەر جۆرە سوود وەرگرتنێكی ئەرێنی و پێداگریگەرایی ناهێڵێتەوە، بەڵام خاڵی گرینگ كە دەبێت ئاگاداری بین، ئەوەیە كە نیچە هەمووشتێك و هەموو كەسێك دەخاتە بەردەم روحی توندوتیژی رەخنەكانی خۆیەوە ئەو نەریتی فەلسەفی هەر لە ئەفلاتووندا بگرە تا كانت دەباتە ژێر رەخنەوە و لە زۆربەی پانتاییەكاندا قسە و رەخنەی زۆری هەیە بۆ گوتن. كاتێك كە فەیلەسوفێكی وەك ئەو لەمەڕ پرسێكی وەك نیشتەجێبوون، ئاوو هەوا، رژێمی خۆراكی و هەڵبەت هزری، ساغڵەمی و.. قسە دەكات، جێگای سەرسوڕمان نییە كە لەمەڕ ژنانیشەوە ئەو قسانەی هەیە، ئەگەرچی ئەم قسانەش بە رواڵەت شتێك جگە لە توندگۆیی و لۆمە نەبن. ئەگەر نیچە لەم بارەوە قسەی نەكردبا، ئەوكات جێگای سەرسوڕمان و گوومان بوو.\nبە گشتی رەنگە بتوانرێت قسەكانی نیچە لەسەر ژنان لە سێ رەهەند و رووەوە سەیر بكەین: یەكەم، ئەو قسانەی كە نیچە لە بیروڕای پێشینانەوە وەری گرتوون و سەرەڕای چاوەڕوانی ئێمە لەگەڵیان رەخنەگرانە هەڵسووكەوتی نەكردوە. هۆكاری ئەمەشمان سەردەمێك بۆ دەردەكەوێت كە بە خواست و ئارەزووی شەخسی نیچەی بزانین، واتە ئەو حەزی لەوە بوو تا ئەو قسانەی كە بنەما و بناغەیەكیان نەبووە و وەك نەریتێكی پیاوانە خۆیان لە فەلسەفەدا پێشان داوە، بێ هیچ هەڵسوكەوتێكی رەخنەگرانە قەبووڵ بكات و ئەمەش هەمان رەهەند و لایەنی دووهەم و تیابەتمەندییەكی دیكەی قسەكانی ئەوە لەمەڕ ژنانەوە، بەڵام لە روەوە كە نیچە فەیلەسووفێكی راستگۆیە، لەم لاوازی كەسایەتی و ئارەزووە شەخسییەی ئاگادار دەكاتەوە و لە پاڕی (231) لە (ئەوپەری خەیرو شەڕ)دا دانی پێدا دەنێت كە بەشێك لە قسیەكانی لەمەڕ ژنانەوە تەنها راستی گەلێكی ئەون، لەو نەك راستی گەلێك لەمەڕ ژنانەوە كەواتە باشتر وایە خۆ بە دوور بگیرێت لە كاریگەری ناڕەوا و نەشیاوی قسەكانی لەمەڕ ژنانەوە. سێیەمین رووخسار و دیمەن كە دەتوانێت ئاشكراكەری گوتراویەكانی نیچە لەمەڕ ژنانەوە بێت، رەخنەگەلێكە كە ئەو بە دروستی لە فیمینزمی سەردەمی خۆی هەیبوو، چونكە ئەو پەی بە دەرەنجامێكی زیاندار بردبوو كە ئەم جووڵانەوەیە سەرەتاییە، دەیتوانی بەرهەمێكی بۆ ژنان تێدا بێت، چونكە لە شەپۆلی یەكەمدا ئەم جووڵانەوەیە كە زۆرجار پێی لەسەر یەكسانییە كۆمەڵایەتییەكان دادەگرتەوە وپێشنیاری وەك پیاوبوون لەدەستدانی غەریزەو تایبەتمەندییە ژنانییەكانی دەكرد و ئەمەش شتێك بوو كە نیچە لە بەرژەوەندی ژنانی نەدەزانی و بۆ بەرگرتن لەم فەنابوونە بە تووندی هێرشی دەكردە سەر جووڵانەوەی فیمینزمی سەردەمی خۆی، بەڵام لە چەرخی ئێمەدا ئەم جووڵانەوەیە توانیویەتی زۆرێك لە گرفتە تیۆری و پراكتیكیییەكانی خۆی حەل بكات و تەنانەت توانی وەك تیۆرییەكی فەلسەفی، شوێنگەی شیاوی خۆی لە نێوان تیۆرییە فەلسەفیییەكانی دیكەدت بەدەست بهێنێت. لەم توێژینەوەیەدا باسەكەمان بە بنەمای هزری نیچە دەست پێكردوە و هەوڵمان داوە تا كەم و زۆر هەموو بنەما هزریییەكانی ئەم فەیلەسووفە بەیان بكەین تا خوێنەر بتوانێت سەرەڕای ئاشنایی لەگەڵ شێوەی بیركردنەوەی و ئەوەی كە كاریگەری لەسەر بیروڕاو بیركردنەوەی داناوە، تێگەیشتنێكی باشتری لە فەزای ئەندێشیەكانی نیچەدا دەست كەوێت، چونكە جگە لە تێگەیشتنێكی دروست لە واتاگەلی وەك رەخنەی كلتووری، رەخنەی مەسیحیەت، رەخنەی ئەخلاق و بەها كۆنەكان، ئەفڕاندنی كلتوور و بەهاگەلی نوێ، خواستی دەسەڵات و گەڕانەوەی جاویدان بێ ناگەینە ئەو ئامانجەی كە خوازیارین. بەشی یەكەم ئامادەو تەیارمان دەكات بۆ چوونە نێو بەشی دواتر كە لێكدانەوەی روانگیەكانی نیچەیە لەمەڕ ژنان لەگەڵ روانگەی دژە ژنی و تەئیدگەرانیەكانی. لە لایەكەوە نیچە، ژن بە سەرچاوەی بەها كۆنەكان دەزانێت كە دەبێت وێران بكرێن و لە لایەكی تریشەوە ژن بە رووی هیوای وەڕاستگەڕانی مرۆڤ و بەرزبوونەوەی كلتوور و مرۆڤایەتی دەزانێت كە بەمەش دەتوانێت لە راستای مزگێنی نیچە بۆ كەلتوورو بەها نوێیەكان هەنگاو هەڵێنێتەوە روانگەی ئەرێنی و تەئیدگەرانەی نیچە، هەمان ئەو شتەیە كە پێشەكی چوونە ژوورەوەی ئێمەیە بۆ بەشی سێهەم، واتە لێكدانەوەی ئەو كاریگەریەی كە نیچە لەسەر فیمینیزمی هاوچەرخی داناوە و شرۆڤە و دەربڕینێك كە ئەوان لە بیرو هزری نیچە لەم بارەیەوە هەیان بووە كە خۆیان سەرچاوەی گۆڕان و لێكۆڵینەوەی زۆر بوونە لەم بوارەدا ئێمە لەم لێكۆڵینەوەیەدا هەوڵ دەدەین تا روانگەی رەخنەگرانەی نیچە بە مێژووی هزری فەلسەفی (رۆژئاوا) درێژە پێ بدەین و درێژی بكەینەوە بۆ نێو بابەتی باسەكەمانەوە. سەرەڕای ئەم كارەش هەوڵ دەدەین تا دیدێكی دیاردەناسانە سەبارەت بەم رەوتە درێژە پێ بدەین و بە دوای قەبووڵكردن یا بە درۆخستنەوەی روانگەی نیچە لەمەڕ ژنانەوە نەبین. ئێمە ئاگامان لە هەردوو مەیل و خوازە ئەرێنی و نەرێنیییەكانی بیروڕای نیچە لەمەڕ ژنانەوە بووە، هەروەها خۆمان داوەتە ئەو شرۆڤە جیاوازانەی كە لە بارەی روانگەی نیچەوە، لەم بارەوە ئەنجام دراون و هەروەها بیروڕا و روانگە جیاوازەكان شرۆڤەكەران و رەخنەگرانی ئەم بابەتەمان وەبەرچاو گرتووە . پێشینەی لێكۆڵینەوەی لەم چەشنە لە ئاستی نێونەتەوەییدا، بۆ ساڵیانی پێشتر دەگەڕێتەوە و لە راستیدا هێشتا كە باسێكە زۆر تازە كە رێگایەكی درێژی لەپێشە بۆ گەیشتن بە دەرەنجامێك كە لە بیری دایە و هێشتاكەش بیرمەندگەلێكی زۆری بە خۆیەوە خەریك كردووە. كەوابوو بۆمان دەردەكەوێت كە ئەم لێكۆڵینەوانە لە كۆمەڵگای ئێمەدا، پێشینەیەكی وەهای نییە هیوادارین كە ئەم كارە بتوانیت سەرەتایەك و دەستپێكێك بێت بۆ موتاڵا و لێكۆڵینەوەی زیاتر و بەربڵاوتر لە داهاتوودا. هەڵبەت دەبێت بە بیر بهێنمەوە كە هەر كارێكی نوێ گرفتی تایبەتی خۆی هەیە، لەوانە بەرتەسكی و سنورداریەتی لێكۆڵینەوە و سەرچاویەكانی كە ئەم كارەش خاڵی نییە لەم كێشانە. هیوام ئەوەیە كە گرفتیەكانی ئەم كارە لەگەڵ رەخنەو پێشنیاریەكانی خوێنەران لە داهاتوودا چارە بكرێن.\nبنەمای هزری نیچە\nشیفتە و فریودراوی جۆرو شێوازی من بووی؟ و بە دوای مندا سەفەر دەكەی ؟\nراستگۆیانە بە رێگای خۆتدا برۆ!\nئەبینیت هێواش هێواش پەیڕەوی لە من دەكەی!\nزانستی شاد، كتێبی یەكەم، •7)\nهەوڵدان بۆ چوونە نێو سیستەمی هزری هەر فەیلەسووفێك، پێویستی بە تێگەیشتن و وەرگرتنی تەواوی بنەمای هزری ئەو فەیلەسووفە هەیە، واتە لێكدانەوەی خواست و خاڵی مەزنی مێژوویی و پێداهەڵگوتنی تایبەت و واتایەكی تایبەت كە ئەو فەیلەسووفە بۆ بەیانكردنی ئەندێشیەكانی خۆی بەكاری دەبات، بەلانیكەمەوە هەندێكجار خوازیاری یەكدڵی و هەندێكجاریش رەفتارێكی دەرووناسانەیە. ئەم كارە لەمەڕ نیچە و چوونە نێو قوڵایی ئەندێشە و كرۆكی هزرییەوە، پێویست ترو هەروەها دژوارتریش دەردەكەوێت. پێویستی و دژواریەكەی، سەرەتا لە لێكدانەوەی دروست لە هزری نیچە، سەرەڕای ستایل و شێوازی تایبەتی نووسین و بەیانكردنی روانگەكانییەتی كە هەندێكجار نادیارو دژوار دەردەكەون و لێوان لێون لە قسەی جوان و باش دستەواژەی نمایشی، وشەی كورت كە خاڵی نین لە دژەگۆیی و نادیاری و هەندێكجاریش خاوەن روون و ئاشكرایی و كورتبڕی وەهان كە ترسی ئەوە هەیە تا قوڵایی و بێخی نیشتووی نێو ئەم قسە كورتە بەراستی دەرك نەكرێت، بە دەربڕینێكی دیكە، نیچە بە زمانی شیعر فەلسەفە دەكرد. نیچە، ئەم شاعیرە فەیلەسووفە، لە پێشەكی (ئەمە ئەو مرۆڤە) دەنووسێت: "كەسێك كە بتوانێت هەوای نووسینیەكانی من هەڵمژێت، دەزانێت كە ئەمە هەوای بەرزییەكانە، هەوای تازە و زیندوو. دەبێ مرۆڤ بۆ هەوایەكی وەها ئەفڕێنرابێت... تەنهایی ترسناكە، بەڵام هەموو شتێك بە ئارامی لە رووناكیدا خەوتووە! چ ئازادانە ئەتوانرێ هەناسە بكێشرێت! چەندە ئەتوانرێت شتەكان خوارووتر لە خۆمانەوە هەست پێ بكەین! فەلسەفە، بەو شێوەیەی كە من هەتاوەكوو هەنووكە لێی تێگەیشتووم و پێی ژیاوم خوازیارانە ژیانە لەنێو سەهۆڵان و لوتكەكاندا ـ گەڕانی هەر شتێكی نائاشنا و پرسیارئەفڕێنی ژیانە..." (هەمان سەرچاوە• 3) لەوەوە كە نیچە باوەڕی بە كلتوورێك لە بنەمای جیاوازە لەگەڵ كلتووری سەدەی ئێمە هەیە واتە هەمان كلتووری كە پڕ لە خۆهەڵنان سەماو بالۆرەی مەستانەیە و پڕە لە شەوقی ژیان كە ئەتوانرێت باشترین وێنا و دەركەوتەی لە دیۆنیزۆسدا بینین، وا بە باشتر دەزانێ كە "لە شیعر، پەند، دانسقەگۆیی، شانۆ، گۆرانیییەكانی دیتیرامبیك (سرودیەكانی دیۆنیزۆسی لە وەسفی سەما و مەستی) و لە خوازە، پەند و حیكمەت و دژەكان بەهرە وەرگرێت، واتە لە فراوانی فۆرمگەلێ كە شكڵی دانسقەی (وەهای گوت زەردەشت) دروست دەكات. لێرەدا ئەندێشە و راڤە لە هەمان كلتووری دیكەوە سەرچاوە دەگرن و ناتوانن لە چوارچێویەكانی كلتووری عەقڵانی ئێمەدا بگونجێن". (پێر ئابر ـ سۆفرێن ـ 1376، لاپەڕە39)\n(پۆل ڤالری) لەم بارەوە دەڵێت " نازانم لە نیچەدا چ پەیوەندێكی دەروونی لە نێوان دوو توخمی بێنیازی و شرۆڤەكاری هەیە كە هیچكات كەسێك بەم گونجاوی و زیرەكییە وەراستی نەگەڕندووە.. لە یاری ئەم مەرمی پاراو لە موزیكە، ئەوەی بۆ من بە تەواوی جێگای باشی و پێداهەڵگوتنە، دەسلەملان و كاریگەری زۆر سەركەوتووانەی ماناو داتاكانە كە لە بنەڕەتدا زانایانەن". ( پۆل ڤالری، 1992،لاپەڕە 453) هەروەها نیچە خۆی دان بەوەدا دەنێت كە بۆ تێگەیشتنی فەزای نووسینیەكانی، دەبێت دروست بكرێت تا رەنگە بتوانرێ رێگایەك بۆ فەزای ئەندێشیەكانی بدۆزرێتەوە و ئەمەش لە كاتێكدا روودەدات كە هاوڕا بین لەگەڵی تا دوورترین رۆژئاوابوونەكان و قوڵترین نشێوگەكان. (ولیام هابێن) لەم بارەوە دەڵێت "كاتێك كە گوێ لە قسەی دەگرین، لە نێزیك ئاگرەوەین و لەم حاڵەدا هەم گەرمای سووتێنەر و هەم رووناكی سەرنجڕاكێشی روحی هەست پێدەكەین و ئەو كاتە لێی تێدەگەین كە تەسلیمی ئاگربازیی پڕ لە جادوی زێدەڕۆ و دژە گۆیییەكانی بین". (ولیام هابێن، 1376 ـ لاپەڕە 136) هۆكارێكی دیكەی پێویست و دژواری رێگا دۆزینەوە بۆ فەزای ئەندێشەی نیچە ـ كە لە هەمانكاتدا رەنگە پێشاندەری هێز و جوانی گیانی كەلامی ئەم فەیلەسووفەش بێت ـ جێنەگرتنی فەلسەفەی ئەو لە دابەشكاری دیسپلینی پشت ئەستوور بەسەر سیستەمەوەیە: "مەبەستی نیچە لە نوسینی فەلسەفەی خۆی، بەیانكردنی شتە تایبەت و یەكتاكانە، نەك كاروباری گشتی یا نێوەند. ئەو ئەخوازێت ئەوەی كە پەیگر و نەچەسپیو و ئاڵۆز و بێ چوارچێوەیە، لە هەموو سەرووتریش، سروشتی تاكی ژیان بپارێزێت.. یەكگرتوویی هزری ئەوەندە بۆی گرنگ نییە". (ئیسترن ـ 1367، لاپەڕە 219) لەم روەوە ناتوانرێت نیچە و هزرەكەی لە هیچ جۆرە سیستەمێكدا جێ بكرێنەوە و فەلسەفەكەی بخرێتە نێو چوارچێوە پلەبەندییەكانەوە "ناتوانرێ فەلسەفەی نیچە بە ئاسانی بۆ بەشگەلی وەك بان سروشت، مەعریفەناسی، مۆراڵ، جوانیناسی و بواریەكانی دیكە دابەش بكەین. بۆ نموونە ئەخلاقی ئەو نە بە شێوەیەكی تەواو پێگەیشتوانەیە و نەدژی عەقڵگەراییە. توخمی پۆزیتیویزمی تەنیشت بە تەنیشتی مەیلی ئیگزیستانسیالیستی خۆی ئاشكرا دەكات". (پۆل ئیدواردز ـ 1972، لاپەڕە 513)\nلەم روەوە ئەتوانرێ فەلسەفەی نیچە هەم بە جۆرێك لە ئیگزیستانسیالیزم و هەم بە ڤیتالیزم و هەم بە فەلسەفەی هێز و دەسەڵات.. بزانرێت.\nلەم بەشەدا هەوڵ دەدەین تا بنەماو بناغەی هزری نیچە ـ كە هەمووكات بە سووكەبژێرەگۆیی (aphorism) دەنووسێت ـ بە سەرەنجدان بە بنەما و ئامۆژەگەلێ كە لە بەرهەمەكانیدا هاتووە، راڤە بكەین و لە بواری رەچەڵەكناسی و دێرینەناسییەوە سەرەنجێكی بۆ هەڵخەین.\nیۆنانییەكان، رەشبینی و هونەر\nنیچە لە یەكەمین كتێبی خۆیدا، لە دایكبوونی تراژیدی لە روحی موسیقی (1872)، تیۆری هایەكی لەمەڕ لە دایكبوون و مەرگی تراژیدی یۆنانی باس دەكات. زێتر لە هەر شتێكی دیكە، نیچە لەم پەرتووكەی خۆیدا مانایەكی نوێ لە روحی یۆنانی ئەخاتەڕوو. ئەو لە سەرەتادا، چیرۆكی گفتوگۆی پاشا (میداس) و (سیلنۆس ـ Silcuns)ی زانا، هاوسەفەری (دیۆنیزۆس ـ Dionysus) دەگێڕێتەوە كە پاشا بە پێداگری لێی دەپرسێت "چ شتێك بۆ مرۆڤ لە هەموو شتێك باشتر و دڵخوازترە" و سیلنۆسیش لە وەڵامدا ئەڵێت: "شتێك كە لە هەمووان باشترە و لە دەست وێڕاگەیشتنی تۆ هەمووكات دوورەو ئەویش لەدایك نەبوون نەبوون، هیچبوون و دواجار ئەوەی كە بۆ تۆ لە هەموو شتێك باشترە، زووتر مردنە". (لە دایكبوونی تراژیدی، • 3) لە راستیدا نیچە بە گێڕانەوەی ئەم ئەفسانە كۆنەی یۆنان، لەمەڕ سیلنۆس كە دەڵێت بۆ فەناخوازان لەدایك نەبوون باشترە لە لەدایكبوون، روانگەی واقعگەرایانەی یۆنانییەكان بۆ پرسەكانی بوون و هەستی رەنج و سەغڵەتی ئەوان و لە ئەنجامیشدا، دیدێكی رەشبینانە كە بۆ ژیان هەیان بوو، پێشان دەدات. نیچە ئەم (فەیلەسوفی ژیانە)، هەروەك یۆنانییە كۆنەكان بە ئاگا بوو لە ترس و پووچی ژیان و ئەو خۆف و ترسەی كە مرۆڤ هەستی پێدەكرد و تووشی دڵەڕاوكێ و لەرزین دەبوو، بەڵام ئەندێشەی نیچە وەك شۆپنهاور نییە كە پێداگری لە سەر نەفیكردنەوەی ژیان دەكات. نیچە فەیلەسوفێكی (بەڵێگۆ) و قەبووڵكەری ژیانە: "بەڵێگۆییەكی باڵا، لە دایكبووی لێوڕێژی و فراوانی، بەڵێگوتنی بێ شەرت و مەرج بە ژیان، تەنانەت بە رەنج و ئازار و گوناه و بە هەر شتێك كە لە بووندا نادیار و غەریبە...". (ئەمە ئەو مرۆڤە، لە دایكبوونی تراژیدی، •2) لەم روەوە، نیچە ناتوانێت ئەم روانگە نهلیستییە (پووچگەرایانە)ی سیلنۆس قەبووڵ بكات و ژیان لەبەر هۆكاری پووچیەتی نەفی بكاتەوە، هەروەك ئەوەیكە یۆنانییە كۆنەكانیش وەهایان نەكرد. نیچە بە لێكۆڵینەوەی سەرچاوە مێژوویی، فەلسەفی و ئوستورەناسی دراماتیستەكانی یۆنانی، لە ئەنجامدا كلیلی رێڤەكەری ئەم رازە سەیرەی مرۆڤ دەدۆزێتەوە، واتە ئەوەی كە توانی یۆنانییەكان بەسەر ئەم رەشبینییەدا سەرخات: "هونەر و هیچ شتێك جگە لە هونەر! ئەمەیە ئەو ئامرازە سەرەكییەی كە ژیان بۆ ئێمە هەموار دەكات، ئەو ركێشییە گەورەیەی كە ئێمە رازی دەكات بە ژیان. ئەو بزوێنەرە مەزنەی ژیان.. بەهێزتر لە رەشبینی، (خودایی تر) لە حەقیقەت...". (خواستی دەسەڵات، • 853) نیچە نەك تەنها هونەر بە تەنیا ئامرازی ئاراستەكردنی ژیان دەزانێت، واتە تەنها ئامرازێك كە بە هۆیەوە بەسەر ترس لە ژیان و پووچیەتی ئەو ژیانەدا سەربكەویت، بەڵكو وەك هێزێكی رزگاریبەخش و رزگاركەریش دەبینێت: هونەر وەك رزگاری پیاوی زانست ـ رزگاری ئەوانەی كە خەسڵەتی ترس خوڵقێن و چۆن و بۆچی قەبووڵكەری وجود دەبینن و دەخوازن ببینن، پیاوانی ناسینی تراژیك. هونەر هەروەك رزگاری پیاوی كار ـ رزگاركردنی ئەوانەی كە نەك تەنها خەسڵەتی ترس خوڵقێن و چۆن وبۆچی قەبووڵكەری بوون دەبینن، بەڵكو دەیكەن بە ژیان و دەیانهەوێ بیكەن بە ژیان، مرۆڤی تراژیك شەڕخواز و قارەمان. هونەر وەك نەجاتی رەنجدیتوو، هەرووەك رێگایەك بەرەو رووی حاڵاتێك كە تیایاندا ئازاردیتوانی مراد و مەقسودە، گۆڕان بە شێوە دەدات، بە خودایەك دەگات، شوێنێك كە رەنجدیتووی روكارێكە لە مەستییەكی مەزن. (هەمان سەرچاوە) كەواتە (هونەر) رازی سەركەوتنی یۆنانییەكان بوو بەسەر رەشبینیا و ئەمەش قوڵترین نیشانەی درامی یۆنانییە، چونكە "درام دووبارە دیتنەوەی بژارەكان و كردەكانی دیۆنیزۆسییە...". (لەدایكبوونی تراژیدی، • ) كە لە هونەر وبە تایبەت لە موزیكدا بەوپەڕی خۆی دەگات. ئەگەرچی یۆنانییەكان بە ئاگابوون لە ترسناكی و مەترسی ژیانی مرۆیی و سروشتی راستەقینەی جیهان و لە رەنج و دەردەكانی ئاگادار بوون، بەڵام خۆیان نەدایە دەست ئەم رەشبینییە و لە رووی خۆیان وەرنەگێرا لە ژیان. ئەوان سوودیان لەم دەردی ئاگاییە وەرگرت، دەستیان دایە داهێنانی هونەری و ژیانی خۆیان لەگەڵ جیهان وەك دیاردەیەكی جوانیناسی رێكخست. ئەوان هەوڵی باشتر و جوانتركردنی رووخساری جیهان و ژیانی مرۆیان دەدا تا لەم رێگایەوە بتوانن بە جیهان و ژیان وەك دیاردەیەكی جوان بڵێین (بەڵێ)، چونكە "هونەر ئەم دڵنیایی بان سروشتییە بە مرۆڤ دەبەخشێت كە سەرەڕای گشت گۆڕانە رووكارییەكان، ژێرخانی شتەكان هەمان ژیانە كە بە هێز و چێژێكی پاكەوە دەچێتە پێش". (هەمان سەرچاوە، • 7) هەر لەم روەوەیە كە نیچە باوەڕی وەهایە: "هونەر و نەك ئەخلاق دەبێت بە چالاكی دروستی بان سروشت یا میتافیزیكی مرۆڤ بزانین.. وجودی جیهان تەنها وەك دیاردەیەكی هونەری جێگای قەبووڵكردنە". (هەمان سەرچاوە، پێشگوتار) نیچە ئەم رەشبینییەی یۆنانییەكان ـ كە توانای قەبووڵكردنی ژیان سەرەڕای رەهەندە ترسناكەكانی هەیە ـ (رەشبینی هونەرمەندانە) یا (رەشبینی بەهێزانە) ناودەبات، واتە رەشبینییەك كە دەبێتە هۆی بەرهەڤكردنی بیرمەند یا هونەرمەندێك كە لە لێورێژی ژیان رەنج دەكێشێت و لە رەشبینی مەزهەبی ئەخلاقی (خواستی دەسەڵات، • 852)، كە رێك ئاوەژووی رەشبینی هونەرمەندانەیە بە جیاواز دەزانێت، واتە دەبێتە هۆی ئەوەی رەشبینییەك (كە نەك زادەی رێژە و لەئەفڕاندن، بەڵكو وێرانگەری) و بێ نیازی بەڵكو لە ئەنجامی هەژاری و پێویستییەوەیە. نیچە ئەم رەشبینییە بە نیشانەی پەستی دەزانێت، چونكە مرۆڤ لەم حاڵەدا "حیكمەتی ئیزەدی دارستان، سیلنۆس تێدەگات و دەكەوێتە هێلنجدان و تەنها هونەر دەزانێت كە چۆن چۆنی ئەم ئەندێشە هێڵنج ئاوەرانە لەمەڕ بەخشینەوە یا پووچیەتی بوون بگۆڕێت بۆ لێكدانەوە گەلێك كە بتوانرێ بە هۆیانەوە درێژە بە ژیان بدرێت". (لە دایكبوونی تراژیدی، • 7)\nهەروەك پێشتر ئاماژەی پێدرا، نیچە دژی روانگەی نیهلیستی (پووچگەرایی) سیلنۆسە و رەشبینی ئەو لەگەڵ رەشبینی سیلنۆس جیاواز، چونكە: "هەرچەندە كە مرۆڤی هۆمەری سەبارەت بە ترسناكی و وەحشەتی وجوود ناسینی پەیداكردبوو، بە تەواوی ناچاربوو بۆ ژیان كە لە نێوان خۆی و ئەو ترس و وەحشەتە خەیاڵی درەوشاوەی لەدایكبوونی ئاڵمپی لە جێگای دابنێ.. خوداكان بەم شێوەیە هۆكاریان بۆ مرۆڤیان ئاراستە دەكرد، چ خۆیان دەیانبێ و هەر ئەوەیە تەنها شێوەی رازیكەری خوداناسی بەڵگەدار، بوون لە گزینگی خۆری درەوشاوەی خودایان هەمان ئەو شتەیە كە هەموان لە خودی خۆیاندا خوازیارنی و دڵگرانی راستەقینەی مرۆڤ هۆمەری لەوێدایەكە لە تەمەنی بچوكدا لەم خۆرە درەوشاوە تایبەتە جێماوە، كەواتە هەنووكە بە هەڵگێرانەوەی حیكمەت سیلنۆس ئەتوانرێ بگوترێت كە بۆ مرۆڤی هۆمەری، مەرگی بەزوویی خراپترینی شتەكانە و خراپتر لەوە كە رۆژێك بمرێت". (هەمان سەرچاوە، • 3) هەروەك بینیمان یۆنانییەكان سوودیان لە رەشبینی بۆ سەركەوتن بەسەریدا وەردەگرت "یۆنانییەكان دابڕانیان دا بە رەشبینی ـ بەسەریدا سەركەوتن.. هەر لە بنەرەتدا تراژیدی رێك نیشانەی رەشبین نەبوونی یۆنانییەكانە". (ئەمە ئەو مرۆڤە، لەدایكبوونی تراژیدی، • 1) یۆنانییەكان هونەرمەندانی تراژیك بوون، نیچە واتای تراژیك و ناسین لەمەڕ دەروونناسی تراژیدیا (لە دەمەو ئێوارەی بتەكان) باس دەكات و لەم مانایەدا خودا بە "هەوەڵێن فەیلەسووفی تراژیك" لە قەڵەم دەدا كە بەرامبەردانراوی تەواو و دژە جەمسەری (فەیلەسووفی رەشبین):\nبەڵێ گوتن بە ژیان تا غەریبترین و دژوارترین پرسەكانی، ژیان ـ خوازیاریەتی كە باڵاترین چەشنەكان دەكاتە قوربانی سروشتی خۆنەویستی خۆی، من ئەمەم ناو ناوە دیۆنیزۆسی و رێگای چوونە ژوورەوە بۆ دەروونناسی شاعیری تراژیكم تێدا دووبارە ناسییەوە. نەك بۆ رزگاربوون لە چنگی ترس و بەزەیی، نەبۆ پاڵاوتنی خود لە سوێریەكی مەترسیدار بە خاڵیكردنی توندی ئەو ـ بەو شێوەیەی كە ئەرەستۆ بە هەڵەی دەزانی ـ بەڵكو بۆ ئەوەی لەوپەری ترس و بەزەییدا خودی كەسەكە لە چێژی جاویدانەبوون، بوونی دەست دەكەوێت، چێژێك كە چێژی وێرانكردنیش دەگرێتەخۆ.. (هەمان سەرچاوە، ئەوەی كە قەرزاری پێشینانم، • 5) لەم روەوە هەروەك گوتمان یۆنانییەكانیش ئەم هونەرە تراژیكەیان هەبوو، تایبەتمەندییەك كە فێری ئەوانەی كرد تا بە چ شێوەیەك خۆیان و ژیانیان رزگار بكەن: "یۆنانی كەسێك بوو شیاوی ئازاراویترین و قوڵترین رەنج و دوای رووبەڕوبوونەوەیەكی دلێرانە لەگەڵ كاولكاری ترسناكی مێژووی جیهان و هەروەها بێ بەزەیی سروشت و بوون، لە مەترسی ئارەزووكردنی نەفی بوداگەرایانەی خواست خۆی دەبینییەوە. هونەر، ئەو، و لە رێگای ئەوەوە ژیانی رزگاركرد". (لەدایكبوونی تراژیدی • 7)\nنیچە روانگەی ئەفلاتوون و ئەرەستۆی باتراژیدی نەفی كردەوە، چونكە بە ئەخلاق باوەرانەی دەزانین هەروەها لەم بارەوە لەگەڵ شۆپنهاور دژ بوو، چونكە بە پێ رولانگەی شۆپنهاور " تراژیدی بە مانای پرۆسەیەكی جیایە، غەریزەی ژیان خۆی لە رێگای غەریزەی هونەریەوە وێران (لەناو دەبات) (خواستی دەسەڵات 851) و شۆپنهاور لەو قسەیەی كە دەیگوت هەندێك لە بەرهەمە هونەریەكان لە خزمەتی رەشبینی دان بە هەلە دەزانی، چونكە بە بروای نیچە تراژیدی تەسلیم بوون فێرناكات پێشاندانی شتی ترسناك و چۆن و بۆچی خوازی نێو غەریزە لە خزمەتی هێزو گەورەیی لە هونەرمەندێكدا ئەو لێیان ناترسێت وەها بە ناوی هونەری رەشبینانەبوونی نیە هونەر دەسەڵمێنێت نەك نەفی بكاتەوە .....(هەمان سەرچاوە 821). بە شێوەیەكی گشتی غەریزەی نیچە لە ئاراستەیەكی دژ لەگەڵ شۆپنهاور دەروات بە لایەنی ئاراستەكردنێكی ژیان تەنانەت بە ترسناكترین نادیارترین و درۆزنانەترین شێوە (لەهەمان سەرچاوە 1005) هەر لەم روەوەیەكە نیچە خۆی بە یەكەمین كەس دادەنێت كە تراژیدیكی دۆزێبێتەوە (هەمان سەرچاوە 129) نیچە لە پاری حەوتەی لەدایك بوونی تراژیدیدا تراژیدی بە شتێك دەزانێت كە لە شارەزاییەك لە ترس و بووچی تەواوی وجود (بوون) و لە ناو ئومێدیەكی قوول لە دایك بووە كە تەنها جوانی باڵای تراژیدیە گەورەكان ئەتوانێت خۆشیەكی دیونیزوی تەواو بەرهەم بهێنێت بۆ رزگاری مرۆڤ و هەروەها مانای تراژیدیش لە رزگاری دلەراوكێ ترسناكەكان دەزانێت كە مەرگ و زەمەنمان تیا بەرهەف دەكەن. بەم شێوەیە ئەو هونەرەی كە رەمزی سەركەوتنی یۆنانیەكان بوو لە بەرامبەر رەشبینی هونەری تراژیدیك دیونیزۆمی لەوەوە كە نیچە خەرمانی باڵا (متعالی) هەروەك (هێرش و سەركەوتنی هونەرمەندان لەسەر ترس) وە بەرچاو دەگرێت ئافەرین یونانیەكان دەلێت لەبەر رووبەرووبوونەوە دلێرانەكەیان لە بەرامبەر ترس لە سروشت و مێژوو، چونكە ئەوان بە دوای شوێنگە و پەنایەكەوە نەبوون لە نەفیكردنی بۆ راگەرایانەی خواست هەروەك ئەوەی كە شۆپنهاور رەفتاری پێ كرد بەڵكو لە بری ئەوە تراژیدیان ئەفراند تا بە هۆیەوە بتوانن ژیان سەرەرای گشت شتەكان هەروەك دیاردەیەكی جوان پەسەندو تەئید بكەن ئەگەر بمانەوێت خۆمان بدەینە لێكۆلینەوەی سەرچاوەی هونەری درامی یۆنانی ئەتوانێت بە شێوەیەكی گشتی دوو سەرچاوەی جیاوازی بۆ وەبەرچاو بگرین یەكیان سەرچاوەی (ئاپۆلۆنی Apollo خودای رووخسارو و خەون و خەیال) كە خاوەن دەركەوتەی وەك خۆ خوانەی ئاسوودەی دیسپلین و ئەندازەیەو نوێنەری هونەری پەیكەرتاشی و بیناسازی یۆنانیەو ئەویتریشیان سەرچاوەی (دیۆنیزونی) هونەركی ؟؟؟؟؟؟؟؟؟ و تاسەری لە بۆنە سەما بە كۆمەلەكان و لە سەرووی هەمو شیانەوە لە موزیكدایە واتە هونەر تیایدا بە شێوەی مۆسیقای و جوڵانەوەی بە دەردەكەوێت.\nئەم درو سەرچاوە جیاوازانەی هونەر سەرەنجی لەگەڵ دوو روانگەی جیاواز بۆ ژیانە هەریەكەیان سەلماندنی لەسەر خودایەكی ئالەمپی یەكە بە دەستی یونانیەكان لە دوو جەستەی ئیلاهی دیونیزۆس و ئاپۆلۆنی دەرخراون ئەگەر بێت و روانگەی ئێمە بۆ ژیان ببێتە هۆی دروستبوونی ترس و مەترسی و رەشبینی و بەم شێوەیە (نا) بە زیان بلێت و بۆ راكردن لەم روانگە پووچگەراییە (نیهلیستیە) پەردەیەك لەوەهەم خەون و خەیاڵ بكشێن بە رووخساری راستیدا ئەوا ئەو رێگایەی كە گەتوومانەتەبەر روانگەرەكی ئاپۆلۆنیە بەڵام ئەگەر بێت و ژیان سەرەرای گشت زۆلم و زۆری و ترسەكەی سەركەوتوانە بگرینە باوەشی و سەرەرای گشت رەنج و ترسەكانی (بەلێ) ی پێ بلەین ئەوا بەدیدێكی (دیونیزۆنی) سەیری ژیانمان كردەوە بە زیادكردنی ئەوەی كە (ئاپۆلۆن) و (دیونیزۆس) بۆ نیچە هەریەكەیان وێنایەكن لە (ژنایەتی) و (پیاوەتی) وەبەر چاوگرتنی روانگەی ئاپۆلۆنی لە كەلتوو، بیر، هونەرو سیاسەت و دەكێشێتە سەر (ژن سیفەتی) و هەنووكە ئەو كە وە پێشت چاوگرتنی روانگەی دیونیزۆس یارمەتی (پیاو سالاری) دەكات لێرەوە كە بەرامبەری ژن و پیاو لە بەرامبەر ئاپۆلۆن و دیونیزۆس ببینن. نیچە لەو بروایە كە كەلتووری ئێمە وە بەها حاكمەكان لەسەری بە تەواوی لەگەڵ توخمی (ژنانە) تێكەلاون و هرە شتێكی كە مانای پیاوەتی و دیونیزۆس بێت بێ كاریگەری كردەوە. بەڵام ئەوەشمان لە بیر بێت كە سوود وەرگرتنی نیچە لە وشە گەلی وەك (ژن سیفەتی) یا (پیاوەتی) تەنها لەبەر تایبەتنمەندی و كاریگەری ئەم وشانەیە كە لە ژیانی رۆژانەدا هەیانە ئەگەر چی نیچە بە توندی ژنان و هەندێك لە دیاردە نەریتەكیان دەخاتە ژێر رەخنە و سەركۆنە كرنەوە بەڵام لە ئەندێشەی ئەودا پیاو گەلی زۆر هەنەكە (ژن سیفەت) ن و ژنانی زۆر هەن كە (پیاو) ن ئەمە گرفتێكە لە زماندا چ زمانی رۆژانەو چ زمانی زانستی هەیە بە قسەی فۆكۆك ئەمە زمانێكی نێرە مووكی (ژن و پیاوی) نیە بەڵكو پەیوەندی دەسەڵات و پێكهاتە كەلتوری سیاسی و كۆمەڵایەتیەكان كاریگەریان لەسەر داناوە لە بەشەكانی دواییدا بابەتی زێتر لەم بارەوە دێت زیادكردن بەمە لە دایكبوونی تراژیدی بە یەكگرتن و كۆبوونەوەی دوو هێزی ئاپۆلۆنی و دیونیزۆس هەیە كە دەرەخسێت (هەروەك لە دایكبوون و زان لەگەلی دوانەیی رەگەزەكان) ( لە دایك بوونی تراژیدی 1) و نەبوونی یەكێ لەم دوانە یا سەركەوتنی یەكیان بەسەر ئەویتریان بە تراژیدی كۆتایی دێت ئێمە ئەم سەركەوتن و هەروەها مەرگی تراژیدیش بە دەركەوتنی سوقرات و دوای ئەویش بە دەركەوتنی مەسیحیەت دەبینین هەنووكە زیاتر دەچینە سەر ئەم دوو سەرچاوە جیاوازەی هونەرو ئەم دوو خودا كۆنە.\nئاپۆلۆن و دیونیزۆس\nنیچە لە كتێبی لە دایكبوونی تراژیدی لە رووحی موسیقی بە ئیلهام وەرگرتن لەم دوو پەیكەرە ئیلاهیە كۆنە واتە ئاپۆلۆن و دیونیزۆس دوو جۆرە كەلتوور لێك دەناسێنێ و سوقرات بە بنەمای ئەم پۆلێن بەندیە دادەنێت كەلتووری بەر لە سوقراتی وانە هەمان كەلتوری هێلێنی یۆنانیە سەرەتاییەكان و كەلتووری دوای سوقراتەكە هەتاوەكو كەلتوری (مودێرن) ی ئەورۆیی ئێمە دەگرێتەوە نیچە پێداهەلدەری كەلتوری پێش لە سوقراتە و كەلتووری دوای ئەو بە توندی دەخاتە بەر رەخنە و سەركۆنەكردنەوە نیچە دەركەوتەو دیمەنی كەلتوورو شارستانیەتی پێشوو بە (دیونیزۆس) و دەركەوتەو دیمەنی كەلتوورو شارستانی دواتر بە ئاپۆلۆن دادەنێ هەنووكە دەبێت ببینین كە بە راستی ئەم دوو وشەیە واتە ئاپۆلۆنی و دیونیزۆس مانایان چیە كە سەرتاسەری فەلسەفەی نیچە بە یارمەتی ئەم دوانەوە باشتر ئەتوانین تێبگەین.\nئاپۆلۆن خودا وەهم و خەیاڵەكان نوێنەری رێرەوی عەقڵانی و دیسپلینی لوجێكی و شارستانیانە خودای ئاشتی و ئارامی و جوانی پەرەستی كە تیایدا هەموو شتێك خاوەن ئەندازەو شێوەیە پێگەیشتوویی ئەو و بیناییە و هونەرەكەی پێشاندەری عالەمی ماناو مەبەست و قەلەمرەوی رووخسارە دیارەكان، رووناكی، رەنگ و خەیاڵە، لەم روەوە عالەمی ئاپۆلۆنی دنیایەكە ژنانە، دنیایەكی خەیالاویانەو جوانی دەروونی خەیاڵ ئەو خودای پەیكەرتاشی و وێنەكێشانەو وێنەیەكە لە بنەرەتی تاك گەرایی نیچە پێناسەی خۆی بۆ ئاپۆلۆن بەم شێوەیە دەخاتە روو: وشەی ئاپۆلۆنی بەو مانایە دێت تەواو، بە تاكی ناسراو، بە هەر ئەو شتەی كە سادە دەكاتەوە خاوێن دەدات بەهێز، رووناك، روون و ئاشكرا بەرهەڤ دەكات ئازادی لە ژێر سێبەری یاسادا). خواستی دەسەڵات 1050) دیونیزۆس خودای سەرمەستی و بەختەوەری، خودای خۆشی و زەوق و غەریزەی نایاب ئەو خودای سەماو ئاواز، موزیك، درام و تراژیدیە پێشوازیكەری رەنج و مەترسی و خودای وەحدەتی ئەزەلیە لەگەڵ سروشت و خاڵی بەرامبەری ناكایەتیە (تاك گەراییە) ئەو پاڵنەری جۆری مرۆڤە بە رزگاركردنی خود لە تاكایەتی و كەسایەتی مرۆیی و ئەو لە هێزی یەكانگیری زیان غەریزەو شەهوەتە بلیمەتی ئەو موسیقایی و جولانەوەیە عالەمی دیونیزۆس دنیایەكی پیاوانە نیچە خۆی دیونیزۆس بەم شێوەیە پێناسی دەكات: وشەی دیونیزۆس بەو مانایە دەرچوون لە یەكگرتن ئارەزوو بۆ ئەوپەری كەسایەتی رۆژانەیی كۆمەڵگا راستی لە نێو گەردەلوولدا بە لەرزۆكی لێورێژی پر لە ناخۆشی و دەردورەنج بۆ دەروونی شێوەی رەشك تر پرنزو دڵنیاییەكی گشت تایبەتمەندی ژیان هەروەك شتێك كە هەر خۆی دەمێنێتەوە رێك بە هەمان ئەندازەی بە هێزی رێك بە هەمان ئەندازەی بەختەوەری لە ماوەی هەر گۆرانێك دابەشكردنی گەورەی وەحدەتی وجوودی شادی و غەم كە تەنانەت ترسناكترین و قەبوولكردنی بێ ئەملاو ئەولای چۆنیەكانی ژیان بە باشە دادەنێت ئیدارەی جاویدانی بۆ منداڵ خستنەوە بۆ زگپری بۆ گەرانەوە هەستی یەكانگیری پێویستی بەرهەڤگردن و وێرانی. (هەمان سەرچاوە).\nنیچە لە دایكبوونی تراژیدیدا زۆر كاریگەرە بە شۆپنهاور و كتێبەكەی واتە جیهان هەروەك ئیدارەو وێناكردن دانانی جیهان وەك ئیرادەو وێناكردن لە روانگەی شۆپنهاور سەرچاوەی هزری نیچە لە زانینی دیونیزۆس هەروەها دەركەوتەو رووخساری ئیرادەو ئاپۆلۆن هەروەك رووخسار و بەرچاو هێزا بەرامبەریەتی نێوان مەیلی دیونیزۆسی و ئاپۆلۆن و لە دایكبوونی تراژیدی، بەرامبەری شۆپنهاور یەكە لە نێوان ئێرادەو وێناكردن دایە هەرچەندە كە نیچە لەم كتێبەدا پێشان دەدات كە سەربە خۆیەو لە شۆپنهاور. (پۆل ئیدواردز 1972 :ص 507) هەروەك پێشتر ئاماژەی پێدرا نیچە دوو كەلتور لە بەرامبەر یەكتر دادەنێت كەلتووری دیونیزۆس و كەلتوری ئاپۆلۆنی كەلتوری دیونیزۆس هەمان ئەو كەلتوورەیە كە پشت ئەستورە بە رەشبینی بە هێزانە و كەلتوری بەهێزو چستوو و چالاكە واتە هەمان ئەو تایبەتمەندیەی كە كەلتوری مودێرنی ئێمە پێكهاتووە لە توخمەكانی ئاپۆلۆنی و سوقراتی لێی بێبەر یە.\nنیچە هەروەها لەسەر ئەو باوەریە كە مەسیحیەت ئەم راكردنی ژیانەیە لە ترس و بەدبەخستی كە ئێمەی كردوە (لە دایكبوونی تراژیدی 11) خۆی یەكێكی دیكەیە لە توخمەكانی ئاپۆلۆنی و سوقراتی لەگەڵ مەسیحیەتدایە كە شۆرشی ئەخلاقی كۆیلەكان دەست پێدەكات و خواستە خواریین و سەرووییەكانیان بە بەهاوشكۆمەندی دەنانێرێن كەواتە لێرەدا دیونیزۆس كە هەتاوەكوو هەنووك لە بەرامبەر ئاپۆلۆن بوون هەنووكە ئیتر لە بەرامبەر مەسیحی لە خاچدراودا ئەوەلێتیت دوژمنەكان بە ئاشكرایی ناسێنراون سوقرات ئەفلاتوون و مەسیحیەت نەك خودی مەسیح. نیچە لەو باوەرەدایە كە گەورەیی و شكۆمەندی هونەری تراژیدی یۆنانی بە سەركەوتنی ئاپۆلۆنی بەسەر دیونیزۆس كۆتایی و لە راستیدا مەرگی تراژیدی دەستی پێكرد لەبەر ئەوەی كە لە دایك بوونی تراژیدی و كرداری تراژیك جگە لەگەڵ ئاشكرا لە نێوان عالەمی ئاپۆلۆنی و عالەمی دیونیزۆس هەموار نیە راستە كە گۆرانی هونەر لەگەڵ دوانە دیدی ئاپۆلۆن گەرایی و دیونیزۆس گەرایی پەیوەستە هەروەها كە لە دایك بوون لەگەڵ دوانەیی جنسەكاندا (هەمان سەرچاوە :1)، بەڵام ئەم دوو غەریزە جیاوازە و ئەم دوو عالەمە بەرامبەریەكییە لە شەرێكی ئاشكرا بەرامبەر یەكدا بەسەر دەبەن.\n"تا لە ئەنجامدا بەهۆی موعجیزەی بان سرووشتی سەرچاوەگرتوو لە (ئیرادەی) یونانی یەكگرتوو دەركەون و لەم یەكیەتییەدا، دواجار شێوەیەك لە هونەر، واتە تراژیدیای ئاتێنی بەرهەڤ بكات كە بە هەمان ئەندازەی ئاپۆلۆنی و دیۆنیزۆسییە". (هەمان سەرچاوە)\nهەنووكە دەبێت ببینین كە بۆچی ئاپۆلۆن سەركەوت بەسەر دیۆنیزۆسدا و بەم شێوەیە كۆتایی هێنا بە تراژیدیا؟ هەر بەو جۆرەی كە نیچە خۆی دەڵێت ئەمە پرسیارێك بوو مێشك و بیری ئەوی داگیركردبوو: لە بەرامبەردانانی دیۆنیزۆسی و ئاپۆلۆنی لە دەروونی گیانی یونانی، یەكێ لە مەتەڵە گەورەكانە كە هەستم كرد كێشراومەتە ناوی، هەر لەو كاتەوەی كە سرووشتی یۆنانییەكانم خستە ژێر سەرنجەوە. لە بنەڕەتدا، لە ئەندێشەی هیچ شتێك جگە لەمە نەبووم كە گریمانەی ئەوە لێبدەم بۆچی ئاپۆلۆن ـ باوەڕی یۆنانی دەبوایە لە ژێرزەوینی دیۆنیزۆسییەوە سەر دەرهێنێت، بۆچی یونانی دیۆنیزۆسی پێویستی بەوە هەبوو كە ببێتە ئاپۆلۆنی؟ واتە ئارەزوو و مەیلەكانی خۆی بۆ كاری ترسناك، چەند رەهەندی، نادیار و مەترسیدار بگۆڕێت بە مەیل و ئارەزوو بە ئەندازە و لەبار، سادەیی و جێبەجێكەر لە چوارچێوە و مانا. (خواستی دەسەڵات، • 1050)\nهەروەك پێشتر ئاماژەی پێدرا، تراژیدی كۆی هونەری ئاپۆلۆنی و دیۆنیزۆسییە و سەرەڕای ئەمەش لە تراژیدیادا پێویست بە هەردووی ئەم دوو هونەرە هەیە. خودی ئەم دوو دنیای ئاپۆلۆنی و دیۆنیزۆسییەش، خۆیان پێویستیان بە یەكتری هەیە. دنیای ئاپۆلۆنی پێویستی بە دنیای دیۆنیزۆسی هەیە تا بە یارمەتی وەهم و خەیاڵ و خەونەكانی خۆیەوە زاڵ بێت بەسەر ترس و پانتایی دنیای دیۆنیزۆسی و پیشان بدات كە بە یارمەتی قەڵەمڕەوی جوانی ئاپۆلۆنی ئەتوانرێت كۆتایی بە رەنج و ئازاری مرۆیی بهێنرێت. دنیای دیۆنیزۆسیش پێویستی بە دنیای ئاپۆلۆنی هەیە تا دژایەتییە دەروونییەكانی خۆی وەها لێبكات كە تەحەمولیان بكات، چونكە رزگاربوون لە كۆتی رەنج و عەزابەكانی خودای دیۆنیزۆس، تەنها بەیارمەتی ئاپۆلۆن دێتەدی.\nدیۆنیزۆس دەخوازێت بە سەر غەمی خۆی بە وێرانكردنی دنیای ئاپۆلۆنی زاڵ بێت و بەم وێرانكردنە بگاتە بەختەوەری و شادمانی و ئەم دوو هونەرانە، خاوەن بەهای یەكسانن. دەركەوتنی سوقرات و سوقراتگەرایی بووە هۆی مەرگی تراژیدیا، چونكە هاوسەنگی و كۆی ئەو دوو هونەرەی لەنێوبرد و هزری وشك و نیشتووی زانستی خستە جێگاكەیەوە. نهێنی هزری زانستی و سەرچاوەكەی ئەبێت لە بیرۆكەی ئەفلاتوون و پەندی سوقراتییدا بۆی بگەڕێن. وەهمی زانست ئەوەیە كە ئەتوانێت جیهان وەك خۆیمان پێ بناسێنێت و یا بیگۆڕێت. لە راستیدا ئەتوانرێ بوترێت كە زانست لایەنی خەیاڵاوی پڕ لە راز ونهێنی جیهان ـ واتە لایەنی ئاپۆلۆنییەكەی و هەروەها لایەنی ئیرادە، دەسەڵات و هێزی جیهان ـ واتە لایەنە دیۆنیزۆسییەكەی لەنێو بەرێت و بەم شێوەیە كۆتایی بە تراژیدی بهێنێت.\nنیچە لەكتێبی (لەدایكبوونی تراژیایدی لە روحی مۆسیقی)یەوە، بۆ یەكەمجار سوقرات بە ئامرازی پەستی و هەڵوەشانەوەی یۆنان ناساند و دوای ئەو ئەخلاقیشی بە نیشانەیەك لە بۆگەنیبوون و خراپی وەبەرچاو گرت. ئەو سەرەڕای ئەخلاق، لە مەسیحییەت، فەلسەفی ئەفلاتوون، فەلسەفەی شۆپنهاور و گشت ئیدەئالیزمەكان، وەك نیشانەی ئەم بۆگەنی و خراپییەی لەقەڵەم دان. پەستییەك كە بەهۆی سوقراتگەرایی ئەخلاق، دیالێكتیك و میانڕەوی دروست بوو كە هەموویان نیشانەی ماندووبوون و نەخۆشی و پەرشوبڵاوی پڕ لە هەرج و مەرجی پاڵنەرەكانەوەیە. (ئاوەز) دژی (پاڵنەر)، هەروەك هۆكارێك بۆ وێرانكردنی ژیان رەفتاری كرد، سوقرات (عەقڵ)ی گۆڕی بە ملهۆڕی تا پاڵنەرەكان و خودئاگاییەك كە بە هۆكاری نەخۆشی و و بەرەو خراپەبردنی دەزانی ـ بكاتە كۆیلەی خۆی. سوقرات خۆی بە پزیشكێك دەزانی كە ئامادە بوو تا مرۆڤە نەخۆشەكان لە هەرجومەرجی غەریزە و پاڵنەرەكان چاك بكاتەوە، لە حاڵێكدا بێئاگا بوو لەوەی كە دژایەتیكردنی غەریزەكان نە شەفابەخش دەبێت و نە بەختەوەركەر و ئاوەزداریەتی و زانایی لەم مانایەدا، خۆی جگە لە نەخۆشییەك، شتێكی دیكە نەبوو:\n"...ئاوەزداریەتی بەهەر بەهایەك، درەوشاوە هەروەك ژیان، سەرد، درەنگ كار، وشیار، بێ غەریزە، لە دژایەتی لەگەڵ پاڵنەرەكانی، خۆی شتێك نییە جگە لە جۆرێك نەخۆشی و بە هیچ شێوەیەك گەڕانەوە نییە بۆ (شكۆمەندی) و (ساغڵەمی) و (بەختباشی).. لە رووی ناچارییەوە شەڕكردن لەگەڵ پاڵنەرەكانی خود ـ ئەمەیە دەستووری ملهۆڕی و لادان: تا سەردەمێك كە ژیان دەگاتە باڵا، بەختباشی و غەریزە یەكشتن". (ئاوابوونی بوتەكان ـ 2، •11) سوقرات، ئەفلاتوون و فەیلەسووفەكانی دوای ئەو، هەركامەیان بە دیدێكی گومان و بە كەمزانینەوە، سەیری ژیانیان دەكرد و ژیانیان جگە لە رەنج و غەم بە هیچ شتێكی دیكە نەدەزانی، كارێكیان نەدەكرد جگە لە ماندووبوون لێی و دژایەتكردنی. سوقرات دەیهەویست دادوەری بەهاداریەتی ژیان بكات، بەڵام بە بڕوای نیچە، ژیان بەهایەكی لەجێ و عادیلانەی هەبوو و دادوەریكردن بۆ بەهاكانی، نەك هەر بەرەنجامێكی نابێت، خۆی نیشانەی گەمژەییشە: "ئەگەر فەیلەسووفێك بەم شێوەیە كێشەیەك لە بەهاداریەتی ژیان ببینێت، خۆی رەخنە و ئیرادەیەكە لە خۆی، واتە گومانێك لە ئاوەزدارییەتی خۆی، نیشانەیەك لە بێ ئاوەزیەتی..." (هەمان سەرچاوە) نیچە غەریزە بە هێزی سەلماندنی و بەرهەڤكەر و وشیاری بەهێزی رەخنەگر و نەرێنی دەزانێت، لە حاڵێكدا كە "لە لای سوقرات غەریزە دەبێتە رەخنەگەر و وشیاری دەبێتە بەرهەڤكەر و ئەمەش لە لایەنی نایابییەوە جۆرێك لە سەرسوڕمانی و ناتەبایی حەقیقەتە...". (لەدایكبوونی تراژیدی،• 13)\nنیچە، غەریزە بە هێزێكی سەلمێنەر و ئەفڕێنەر و هەندێكجاریش بە هێزێكی رەخنەگر و نەرێنی دادەنێت، لە حاڵێكدا كە "لای سوقرات غەریزە رەخنەگر و هۆشیاری ئەفڕێنەر دەبێت و ئەمەش لە رووی نایابییەوە، جۆرێك لە سەیروسەمەرەیی و نابەجێی حەقیقییە..." (لەدایكبوونی تراژیدی، • 13)\nعەقڵگەرایی لەگەڵ سوقرات، بەیانێكی تازەی بەخۆیەوە گرت. رێگایەك كە سوقرات بۆ هەڵسەنگاندن و داوەری ژیان گرتبوویە بەر و فێری خەڵكی دەكرد، (دیالێكتیك) بوو. پێش لە سوقرات ئەم رێگایە رێگایەكی لۆمەكەر بوو ـ بە تایبەت لە ناوەند و كۆڕە ئەشرافییەكانی یۆنان ـ چونكە بەبڕوای ئەوان، پیاوانی درووست و پیاوانی گەورە (هۆكار ناهێننەوە، بەڵكو بڕیار دەدەن). بە زیادكردنی ئەمە، كە سوودوەرگرتن لە دیالێكتیك رێگای مرۆڤە لاواز و عەوامەكانە كە ئیتر رێگاو چارەیەكیان بۆ نەماوەتەوە. كەواتە سوقرات زیاتر لە هەر شتێك بە پەروەردەی دیالێكتیك (زەوقی شەریفتری) شكست دا و (عەوام)ی كردە جێگرەوەی. نیچە دیالێكتیكی سوقرات بەجۆرێك لە رەقاویەت دەزانێت كە پێشاندەری رەنجدیتوویی و تووڕەییە كە سوقرات لە ئەشرافییەكان هەیەتی، كە ئەوانی كردبووە دڵدۆڕاو و دڵرفێنی خۆی. دەزانم كە سوقرات لە چینی خوارووی كۆمەلگا و لە عەوامەكان بوو و (گاڵتەجاڕی سوقرات)یش شاهیدی نوێنەرایەتی تاوانی ئەوە". (خواستی دەسەڵات، •43)\nسوقرات كەسێكی خۆشبینە، چونكە تەنها باوەڕی بە كاری چاكەو لێكۆڵینەوەی ئەو كارە هەیە، بەڵام نیچە لەسەر ئەو باوڕەیەكە ناسینی باشە، ناسینی خراپەشە و خۆشبینی سوقراتییەكە بە لەتبوونی غەریزەكان كۆتایی دێت: "لەگەڵ سوقراتدا ئەو خۆشبینەی كە ئیتر هیچ شتێكی هونەرمەندانە ناگرێتە خۆی، ئامانجناسی و باوەڕ بەخۆدای باشە، باوەڕ بە مرۆڤی باشە، چونكە دەزانێت كە لەتبوونی غەریزەكان دەست پێدەكات". (فەلسەفە لە چەرخی تراژیكی یۆنانییەكاندا، •19) و ئەم سێ فۆڕمە بنەماییەی خۆشبەختی كە لە قسە حەكیمانەكانی سوقراتدا گونجێندراون كە: (شكۆمەندی و داناییە، تەنها لە نەزانییەوە كە مرۆڤ گوناه دەكات و مرۆڤ بەشكۆمەندی و گەورەیی خۆشبەخت دەبێت، هەر ئەوەیە مەرگی تراژیدی)". (خواستی دەسەڵات، 432) چونكە ئەم یەكسانییەی سوقرات، واتە: ئاوەز= مەزنی= بەختەوەری، بەو مانایە كە: "مرۆڤ ئەبێت لاسایی سوقرات بكاتەوە و بە دروستكردنی رۆژی هەمیشەیی ـ واتە خۆری ئاوەز، لەگەڵ مەیل و خواستە تاریكەكان بجەنگێت. مرۆڤ ئەبێت دووربین، روون و درەشاوە بێت بە هەر بەهایەك: هەر جۆرە تەسلیمبوونێك لە بەرامبەر غەریزەكاندا، لە بەرامبەر ناوشیاری خود، مرۆڤ بەرەو خراپی دەكێشێت..". ( ئاوابوونی بوتەكان، II ـ • 10)\nنیچە بە پێچەوانەوە، خوازیاری فەلسەفەیەك بوو كە بەهۆی تراژیدینووسانی یونانی پێكهات، فەلسەفەیەك كە نابێتە شەریك لە دڵنیایی خۆشبینانەی سوقرات كە زانین، مەزنی و بەختەوەری بە جیانەبووەوە دادەنا و خۆی نەدەكردە قوربانی لێكدانەوە لۆجیكییەكانی ئەو، واتە هەمان فەلسەفەیەك كە خۆی وەك وێنا و سەرچاوەی هونەر بەكاردەبرد. بەم شێوەیە سوقرات كە خۆی پێشاندەرێكی ئاپۆلۆنگەراییە، بە بەرامبەركەیدا سەردەكەوێت كە دیۆنیزۆس (دیالێكتیك)ە و كۆتایی دەهێنێت بە تراژیدی و بەم شێوەیە كە دنیای ئاپۆلۆنی لەژێر زەوینی دیۆنیزۆسی سەر وەدەردێنێت: "دیالێكتیكی خۆشبینانە، بە قامچی پێوانەكانی خۆی، موزیك لەنێو تراژیدیا وەدەردەنێت، واتە جەوهەر و كرۆكی تراژیدی وێران دەكات و ئەم جەوهەرە وەدەست ناكەوێت، مەگەر ئەوەیكە پێشاندەرو دووبارە وێناكەرەوەی رووخسار بێت لە حاڵەتی دیۆنیزۆسی و وێناكردنی دیار بێت لە موزیك واتە جیهانێكی خەیاڵی كە لە سەرمەستی دیۆنیزۆسدا سەر وەدەردێنێ". (لەدایكبوونی تراژیدی، •14)\nبەم شێوەیە (زانست) بووە جێگرەوەی (هونەر) و (ئاوەز)یش جێنشینی (غەریزە).\n2254 جار خوێندراوه‌ته‌وه | Wednesday, November 15, 2017


خۆپیشاندانی ملیۆنی لە 14 پارێزگای عیراق دەستپێدەكات – تۆڕی میدیایی خەڵک\n2019/07/13 - 8:21 PM\nبۆ داواكاری پێشكەشكردنی خزمەتگوزاری و ئاشكراكردنی گەندەڵكاران ڕۆژی هەینی داهاتوو لە 14 پارێزگای عیراق خۆپیشاندانی ملیۆنی دەستپێدەكات، وتەبێژی ڕێكخەرانی خۆپیشاندانەكانیش دەڵێت: “خۆپیشاندان بەردەوام دەبێت تا داواكاریەكانیان جێبەجێ دەكرێت”.\nخەلیل ناجی، وتەبێژ بەناوی ڕێكخەرانی خۆپیشاندانەكانی ڕۆژی هەینی داهاتوو بۆ میدیا عیراقییەكان ڕایگەیاندووە، بەمەبەستی پێشكەشكردنی خزمەتگوزاری و ڕەخساندنی هەلی كار بۆ دەرچووان خۆپیشاندان دەستپێدەكەن.\nوتیشی، “خۆپیشاندانەكە بە بەشداری ملیۆنان هاووڵاتی لە 14 پارێزگای عیراق بەڕێوەدەچێت و خۆپیشاندانێكی شارستانی دەبێت و تەنها داوای جێبەجێ كردنی داواكرییەكان دەكرێت”.\nڕاشیگەیاند، بڕیارە خۆپیشادانەكان بەردەوامیان هەبێت تا ئەوكاتەی داواكاری خۆپیشاندەران جێبەجێ دەكرێت، هەروەها داوای ئاشكراكردنی ئەو كەسانە دەكرێت، كە گەندەڵكارن.\nفەتوا لەسەر وەرگرتنی پارە لەبری حەواڵەكردن دەركرا\nڤیدیۆ.. لە تاران كوردانی ڕۆژهەڵات لەبەردەم باڵیۆزخانەی توركیا خۆپیشاندانیان ئەنجامدا\nبە وێنە و ڤیدیۆ؛ لە بەردەم كۆشكی سپی دژی توركیا خۆپیشاندانە


له‌لایه‌ن: محەمەد ڕزگار - - به‌روار: 2021-08-12-18:57:00 - کۆدی بابەت: 6274\nئەفغانستان یان کۆماری ئیسلامی ئەفغانستان (بە ئینگلیزی: Afghanistan) دەوڵەتێکی دەورەدراوە و دەکەوێتە ناوەڕاستی ئاسیا، هەریەک لە تاجیکستان و ئۆزپاکستان و تورکمانستان لە باکوورەوە و ئێران لە ڕۆژئاوا و چین لە ڕۆژهەڵات و پاکستان لە باشوورەوە هاوسنوورن لەگەڵیدا، واتای وشەی ئەفغانستان واتە زەوی ئەفغانەکان، یەکێکە لەو ناوچانەی دەکەونە سەر ڕێگای ئاوریشم و کۆچی مرۆڤەکان لە کۆندا، ناوچەیەکی ستراتیژییە و بەشی خۆرهەڵات و خۆرئاوای ئاسیا بەیەکەوە دەبەستێتەوە، زۆرێک لە نەتەوە و گەلە جیاوازەکانی تێدا ژیاوە و چاوی زۆرێک لە سووپاکانی لەسەر بووە، لە سەردەمی ئەغریقییەکان لەلایەن ئەسکەندەری گەورەوە فەرمانڕەوایەتی کراوە و دواتریش بەر فتوحاتی ئیسلامی و هێرشی مەغۆلەکان کەوتووە، زۆرێک لە مەملەکەتەکانیش تێیدا گیرساونەتەوە وەک پاکتریای ئەغریقی و کۆشانییەکان و هەیاتڵەکان و سەفاری سامانییەکان و غەزنەوییەکان و تەیمووریەکان، ئەفغانییەکان بەشێک لە نەتەوەی ئاریا و برای فارس و کورد و تاجیکییەکانن.\nلە ناوەڕاستی ئابی ساڵی ٢٠٢١ لەلایەن بزوتنەوەی تاڵیبانەوە بۆ جاری دووەم تەواوی وڵاتەکە دەستی بەسەردا گیرایەوە و ئیماڕەتی ئەفغانستانی ئیسلامی دامەزرایەوە و ئەمریکا و هاوپەیمانان لە وڵاتەکە چوونە دەرەوە.\nناو کۆماری ئیسلامی ئەفغانستان\nبەرزترین لوتکە نوشاخ - ٧,٤٩٢ مەتر\nڕووبەر ٦٤٧,٥٠٠ کم٢\nبەرزی لە ڕووی دەریاوە ٢,٢٦٠ مەتر\nزمانی فەرمی فارسی دوری و پەشتونی\nجۆری حوکم کۆماری سەرۆکایەتی\nسەرۆک ئەشرەف غەنی (تاوەکوو ٢٠٢١ و ڕووخانی دەوڵەت)\nسەربەخۆیی لە بەریتانیا (١٩/٨/١٩١٩) و لە یەکێتی سۆڤیەت (١٩٨٨)\nدراو ئایزۆی ئەفغانی\nژمارەی تەلەفۆنی نێودەوڵەتی ٩٣+\nلە سەدەی ١٨ـیەمەوە و لەگەڵ دەرکەوتنی هۆزی پەشتونەکان مێژووی نوێی سیاسی ئەفغانستان دەستی پێکرد، لە ساڵی ١٧٠٩ ئەحمەد شای دەرانی دەسەڵاتی هۆتاکی دامەزراند و لە قەندەهارەوە دەستی بە فەرمانڕەوایی کرد تاوەکوو ساڵی ١٧٤٧ کە شانشینی دەرانی لەناوچوو، ئەو شانشینەش دەبێتە دایکی ئەفغانستانی ئێستا، ساڵی ١٧٧٦ پایتەختی وڵات لە قەندەهارەوە گوازرایەوە بۆ کابول و بۆ ماوەیەکی کاتی بەشێک لە خاکەکەی بۆ دەوربەرەکەی چۆڵ کرد، لە کۆتایی سەدەی نۆزدەیەم ئەفغانستان بوو بە یەکێک لەو وڵاتانەی لە نێوان جەنگی ئیمپڕاتۆری ڕووسیا و بەریتانیا گیری خواردبوو و بەردەوام لە کێشەدابوو، لە ١٩/٨/١٩١٩ جەنگی سێیەمی ئینگلیز و ئەفغانییەکان کۆتایی هات و وڵاتەکە سەربەخۆیی خۆی وەرگرتەوە.\nلەدوای حەفتاکانی سەدەی بیستەم ئەفغانستان جارێکی دیکە ناسۆری بینییەوە کاتێک یەکێتی سۆڤیەت هێرشی کردە سەری و دواتریش جەنگی ناوخۆ و هێرشی ئەمریکا و هاوپەیمانان بۆ وڵاتەکە.\nڕووبەری ئەفغانستان ٦٥٢,٢٣٠ کیلۆمەتری دووجایە و لەگەڵ هەریەک لە تاجیکستان و چین و ئێران و تورکمانستان و پاکستان و ئۆزپاکستان سنووری هەیە، وڵاتێکی دەورەدراوە و هیچ کەناراوێکی ئاوی نییە.\nوڵاتێکی شاخاوی و سەختە و لە بەشی باکوور و باشووری ڕۆژئاوایەوە دەشتە، بەرزترین لوتکەی وڵاتەکە لوتکەی نوشاخە کە بەرزییەکەی ٧,٤٩٢ مەترە، هەریەک لە بەرهەمەکانی لۆکە و ئاسن و لیثیۆم و یۆرانیۆم و بەرهەمی گرانبەهای دەگمەن لەخۆدەگرێت، هەروەها خاوەنی زێڕ و کرۆمیت و زینک و گۆگرد و گازی سروشتی و نەوتە.\nئەفغانستان زستانێکی زۆر سەخت و ساردی هەیە، هاوینی فێنکە و لە بەرزاییەکان زۆر فێنکە و هەست بە گەرمی ناکرێت، وڵاتێکی وشکە و لە بەهار و زستان باران دەبارێت و لە مانگی حوزەیرانەوە باران کۆتایی دێت.\nوڵاتەکە لە ٣٤ ویلایەت پێکدێت و هەریەکێکیان خاوەنی پایتەختێکی تایبەتن و بەسەر ٣٩٨ بەشی بچووکتردا دابەش دەبن، سەرۆکی وڵات سەرۆکی ویلایەتەکان دیاری دەکات و ئەوانیش قایمقام دیاری دەکەن، بەپێی ماددەی ١٤٠ـی دەستوور سەرۆکی شارەوانی بە هەڵبژاردن هەڵدەبژێردرێت و بۆ ماوەی چوار ساڵ دەمێنێتەوە.\nلە هاوینی ساڵی ٢٠٢١ ژمارەی دانیشتوانی وڵات ٣٩,٨٩٧,٨٩٩ کەس بووە، کە لەو ڕێژەیە چەندین هۆز و نەتەوەی جیاوازی تێدایە.\nجۆری تر ٢,٥%\nئەم داتایانەش فەرمی نین و لەلایەن حکوومەتەوە نەکراون، ساڵی ٢٠٠٤ حکوومەت دانی بە ١٤ کۆمەڵەی نەتەوەییدا نا لە وڵاتەکە بەبێ ناوهێنانیان.\nهەروەها لەڕووی زمانەوە زمانی خەڵکی بە شێوەیەکی گشتی فارسییەکی دوریە کە هاوشێوەی فارسییە بەڵام جیاوازییان هەیە، ٧٧%ـی وڵاتەکە بە فارسی دوری قسەدەکەن کە زمانی فەرمی وڵاتە و ٤٧% لە زمانی پەشتویی قسەدەکەن، ١١%ـی وڵات بە ئۆزپاکی و ٦% بە ئینگلیزی و ٣% تورکمانی و ٣% ئوردو و ١% بەلوچی و %١ بە عەرەبی قسەدەکەن.\nبەهۆی جەنگەوە لە وڵاتەکە زیاتر لە ٥ ملیۆن کەس کۆچی کردووە بۆ ئێران و پاکستان، ئەمە جگە لە پەنابەری بۆ وڵاتانی ئەوروپا.\nڕێژەی موسوڵمانان لە وڵاتەکە دەگاتە ٨٥% و زۆربەیان سوننەن، هەروەها هەریەک لە ئایینەکانی هیندۆسی و سیخ و مەسیحی و ئایینی دیکەی تێدایە.\nکۆماری ئەفغانستان ئەندامێکی کۆمەڵەی وڵاتانی باشووری ئاسیای یەکگرتووی هەرێمی (سارک) و دامەزراوەی هاوکاری ئابووری (ئیکۆ) و دامەزراوەی کۆنگرەی ئیسلامی (ئۆیک)، وڵاتەکە یەکێکە لە وڵاتە وێرانکراو و هەژارەکانی جیهان، کەمترین ڕێژەی گەشەکردنیشی هەیە و سێ بەشی دانیشتوان بە کەمتر لە ٢ دۆلاری ڕۆژانە کاردەکەن، لەدوای جەنگی سۆڤیەتی و ساڵانی ١٩٩٨-٢٠٠١ زۆرترین ڕێژەی بێکاری و دواکەوتنی ئابووری بەخۆیەوە بینی.\nساڵی ٢٠٠٥ ڕێژەی بێکاری گەشتە %٤٠، ساڵی ٢٠٠٢ وڵاتەکە گەشەسەندنێکی کەمی بەخۆیەوە بینی دوای هاتنی سەرمایەدارانی ئەمریکی بۆ ئەوێ و دامەزراندنی کارگە و وێستگەی ئابووری، لە ڕووی کشتوکاڵەوە بوژایەوە.\nسێ بەشی بەرهەمی ناوخۆی ئەفغانستان لە چاندنی ڕووەکی خەشخاش و بازرگانی ئەفیۆن و مۆرفین و هیرۆینەوە دێت، ئەمە جگە لە بەرهەمهێنانی حەشیش.\nجەلالەدینی ڕۆمی (مەولانا)\nئەبوعوبەید قاسم بن سەلام\nموقاتل بن سولەیمان\nمەلا عەلی قاری\nعەلی کوڕی ئەبوتاڵیب بەلخی\nئەبو مەعشەری بەلخی\nمحەمەد ئیسحاق فەیاض\n"https://www.imf.org/external/datamapper/PCPIEPCH@WEO?year=2016" en (باللغة الإنجليزية). مؤرشف من الأصل في 4 أبريل 2019. روابط خارجية في |title= (مساعدة); Invalid |script-title=: missing prefix (مساعدة)\n„A survey of the Afghan people – Afghanistan in 2007“, The Asia Foundation, unterstützt durch الوكالة الأمريكية للتنمية الدولية, Befragungen durchgeführt von Afghan Center for Socio-economic and Opinion Research (ACSOR), Kabul, 2007, PDF, basierend auf 6263 Interviews, alle Provinzen (S.115), Werte auf S. 114, abgerufen am 17. März 2009 نسخة محفوظة 25 أكتوبر 2017 على موقع واي باك مشين.\nد. صلاح عبود العامري، تاريخ أفغانستان وتطورها السياسي، بغداد، 1999، ص 29\nعصام عبدالرؤوف، بلاد الهند في العصر الاسلامي ـ ص 124\nمُعرِّف الأسماء الأرضية (GeoNames): https://www.geonames.org/1149361\nهيئة الإذاعة الأمريكية، بي بي سي und أيه أر دي: Afghanistan – Where things stand, 9. Februar 2009, PDF, Befragung von 1534 Personen (2009), alle Provinzen berücksichtigt (S. 14), Werte für 2009 und 2007: Pashtun 40 % 38 %, Tajik 37 % 38 %, Hazara 11 % 6 %, Usbek 7 % 6 %, Aimak 0 % 0 %, Turkmen 2 % 2 %, Baloch 1 % 3 %, Nuristani 1 % 4 %, Arab 2 % 0 % (S. 38), abgerufen am 17. März 2009 "نسخة مؤرشفة" (PDF). Archived from the original on 28 يونيو 2011. اطلع عليه بتاريخ 23 سبتمبر 2009.\nبابه‌ته په‌یوه‌ندیداره‌كان به : ئەفغانستان


سەربازانی ئەمەریکا لە موسڵ و كه‌ركوك جێگیردەکرێن\nواڵستریت ژورناڵ: چەکدارانی حه‌شدی شه‌عبی كه‌ركوك و موسڵ جێدەهێڵن\n- 1/13/2019 1:58:00 PM 38935 جار خوێندراوەتەوە\nرۆژنامەی واڵستریت ژورناڵ-ی ئەمەریکی رایگەیاند، ئەمەریکا چەکدارانی حەشدی شەعبی لە ناوچەکانی موسڵ و کەرکوک دەردەکات، بۆ ئەو مەبەستەش لە دوو هەفتەی رابردوودا ژمارەیەکی زۆر سەربازی ئەمەریکی چوونه‌ته دەوروبەری ئەو دوو پارێزگایە.\nرۆژنامەی واڵستریت ژورناڵ-ی ئەمەریکی لە زاری سەرچاوەیەک لە وەزارەتی بەرگری عێراق بڵاویکردەوە، ژمارەیەک زۆر سەربازی ئەمەریکی لە دەوروبەری موسڵ جێگیرکراون و پێدەچێت ژمارەیەکی زیاتر رەوانەی ئەو ناوچانە بکرێن.\nبه‌پێی راپۆرتی رۆژنامه‌كه، هێزه‌كانی ئه‌مەریكا هه‌موو هێزه چه‌كدارەکانی وەک حەشدی شەعبی ئاگادارکردووەتەوە ناوچەکە جێبهێڵن.\nجێگیرکردنی سەربازی ئەمەریکی لە دەروبەری موسڵ هاوکاتە لەگەڵ رەوانەکردنی ژمارەیەکی زۆر سەربازی ئەمەریکی بۆ سه‌ربازگه‌ی "كه‌ی وه‌ن" له كه‌ركوك كه پێشتر سه‌ربازی هێزه‌كانی عیراق-ی تێدابوو.\nنۆی ئەم مانگەش خەندان لە زاری سەرچاوەیەکی ئەمنی ئاگادار لە کەرکوکەوە بڵاویکردبووەوە، دۆسیەی ئەمنی پارێزگای کەرکوک رادەستی یەکێتی نیشتیمانی کوردستان دەکرێت و هێزێکی ئەمنی هاوبەشیش لە پێشمەرگە و هێزە ئەمنییەکانی دیکە دروستدەکرێت، کە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمەریکا سەرپەرشتی دەکات.\nبەپێی وتەی سەرچاوەکە بۆ خەندان، "رادەستکردنی دۆسیەی ئەمنی کەرکوک بە یەکێتی لە چوارچێوەی رێککەوتنێکدایە و یەکێتی رۆڵی گرنگی دەبێت لەو بوارەدا، ئەوەش بە چاودێری ئەمەریکا".\nسەرچاوەکەی خەندان رونیشیکردەوە، هەموو هێزەکانی سوپای عێراق و حەشدی شەعبی لە کەرکوک و ناوچەکانی دیکە دەکشێنەوە و ئەو رۆڵەی پێشوویان لێدەسەندرێتەوە کە دوای 16ی ئۆکتۆبەر پێیان سپێردرابوو.\nدوای رووداوەکانی 16ی ئۆکتۆبەری ساڵی 2017 و کشانەوەی هێزەکانی پێشمەرگە لە کەرکوک و ناوچە جێناکۆکەکان دۆسیەی ئەمنی ئەو ناوچانە رادەستی حەشدی شەعبی و هێزە عێراقیەکانی دیکە کرا، بەڵام چاوەڕواندەکرێت لە ئایندەیەکی نزیکدا بدرێتەوە دەست یەکێتی.


بەوەرگرتنی پۆستی سەرۆککۆماری عێراق لەلایەن هۆشیار زێبارییەوە، ئەوا حوکمی هەموو عێراق لەزاخۆ وە بۆ بەسرە دەکەوێتە دەست بنەماڵەی بارزانی، لەسەری ڕەش.\nمەسعود بارزانی، سەرۆکی پارتی دیموکراتی کوردستان، لەدواین ساتەکانی خۆپاڵاوتندا، هۆشیار زێباری خاڵی، کاندید کرد بۆ پۆستی سەرۆککۆماری عێراق، لەئەگەری وەرگرتنی پۆستەکەش، ئەوا حوکمڕانی عێراق دەکەوێتە ژێر ڕکێفی بارزانییەوە.\nحاڵی حازر، خێزانی بارزانی، تەواوی پۆستە سیادی و گرنگەکانی هەرێمی کوردستانیان کۆنترۆڵکردوە، سەرۆکی هەرێمی کوردستان، لەلایەن نێچیرڤان بارزانی، برازای مەسعود بارزانی و سەرۆکوەزیرانی هەرێم، لەلایەن مەسرور بارزانی کوڕییەوە، بەڕێوە دەبرێن، ئەمە جگە لە دەیان پۆست وەزارەتی دیکەی سیادی.\nبارزانی چاوی لەوەیە پۆستی سەرۆککۆماری عێراقیش بخاتە ژێر رکێفی خۆیەوە، بەوەش خێزانەکەی دەبنە گەورەترین خێزانی حوکمڕان لەعێراقدا.\nدووخولە، بارزانی موکوڕە لە بەدەستهێنانی پۆستی سەرۆککۆماری عێراق، لەکاتێکدا ساڵی ٢٠١٧ بەبڕیاری بارزانی، ریفراندۆمی سەربەخۆیی لەسەرتاسەری هەرێمدا ئەنجامدراو نزیکەی لەسەدا ٩٥ی خەڵکی کوردستان، دەنگیان بەجیابوونەوە لەعێراق دا.\nبەڵام لەوکاتەوە بارزانی زیاتر ڕووی لە بەغدایەو دوای وەرگرتنی پۆستی وەزیری دەرەوەی عێراق لەلایەن فوئاد حسێن سەرۆکی دیوانی سەرۆکایەتی هەرێمەوە، ئێستا چاوی لە سەرۆککۆمارە.بۆ ئەوەش هۆشیار زێباری خاڵی کاندید کردوە.\nلەساڵی ٢٠٠٥ وە، وەک عورفێکی سیاسی، پۆستی سەرۆککۆماری عێراق بۆ کورد بووە و لەناو کوردیشدا بۆ یەکێتی نیشتیمانی کوردستان، لەبەرامبەردا، پارتی دیموکراتی کوردستان پۆستی سەرۆکی هەرێمی کوردستانی بۆ مسۆگەر کراوە.\nتەمووزی ٢٠٠٧، جەلال تاڵەبانی و مەسعود بارزانی، رێککەوتننامەی ستراتیژییان بەسیفەتی سکرتێری گشتی یەکێتی و سەرۆکی پارتی ئیمزاکرد، کە بەگوێرەی رێککەوتنەکە، پۆستی سەرۆککۆماری بۆ تاڵەبانی و پۆستی سەرۆکی هەرێمیش بۆ بارزانی بێت.\nهۆشیار زێباری تەمەن ٦٦ ساڵ، لە ٢٣ی نۆڤەمبەری ٢٠١٦ دا، لەلایەن پەرلەمانی عێراقەوە متمانەی وەزیری دارایی عێراقی لێسەندرایەوە، ئەوەش دوای ئەوەی بەڵگەی گەندەڵی و بەهەدەردانی سەدان ملیۆن دۆلاری لەسەر خرایە ڕوو.بەڵام ئێستا کاندیدی بارزانییە، بۆ پۆستی سەرۆککۆماری عێراق.\nنزیکەی ساڵێک پاش ئەنجامدانی ریفراندۆمی سەربەخۆیی، بارزانی هەموو هێزی خۆی خستەگەڕ بۆ بەدەستهێنانی پۆستی سەرۆککۆماری عێراق، کە فوئاد حسێن کاندیدی بوو، بەڵام لەبەرامبەر د. بەرهەم ساڵح، دۆڕا، دوای ئەوەی بەرهەم ساڵح بەتوندی لەلایەن بەرپرسانی حزبەکەیەوە پشتیوانی کرا.\nلەوکاتەوە تا ئێستاش نێوان بارزانی و بەرهەم ساڵح خراپە و بارزانی هەموو هەوڵێک دەدات رێگری بکات کە بۆ خولێکی تر، بەهەم ساڵح پۆستی سەرۆککۆماری وەربگرێتەوە.\nبەشێکی زۆری موکوڕی بارزانی بۆ بەدەستهێنانی پۆستی سەرۆککۆمار، پشتی بەو رێککەوتننامە رانەگەیەندراوە بەستوە، کە لەنێوان، رەوتی سەدر و سوننەکاندا ئیمزایکردوە، لەسەر چۆنیەتی پێکهێنانی حکومەتی نوێ و دابەشکردنی پۆستەکان.


تاران له‌سه‌ر موچه‌ی فه‌رمانبه‌رانی هه‌رێم هاته‌ده‌نگ\nنەتەوە | 11:20:46 2018-02-25 | (3,121) جار خوێندراوەتەوە\nبه‌رپرسێكی باڵای تاران سه‌ردانی به‌غدای كردو سه‌باره‌ت به‌فه‌رمانبه‌رانی هه‌رێمی كوردستان و موچه‌كه‌یان په‌یامێكی ئاراسته‌ی به‌غدا كرد، په‌رله‌مانتارێكی كوردیش زانیاریی ورد له‌سه‌ر ئه‌و په‌یامه ئاشكراده‌كات، هاوكات ئه‌و واده‌یه‌ش ئاشكراده‌كات، كه تاران بۆ به‌غدای دیاریكردوه تاوه‌كو موچه ڕه‌وانه‌ی هه‌رێم بكرێت.\nعه‌بدولعه‌زیز حه‌سه‌ن په‌رله‌مانتاری كورد له‌به‌غدا ڕاگه‌یاند، "له‌ئێستادا له‌لایه‌ن حكومه‌تی عیراقه‌وه ده‌ستكراوه به‌خه‌رجكردنی یه‌ك له‌سه‌ر 12ی بودجه‌ی ساڵی ڕابردوو جگه له‌هه‌رێم ئه‌ویش به‌هۆی په‌سه‌ندنه‌كردنی پڕۆژه‌ی بودجه‌ی 2018ی عیراقه‌وه حكومه‌ت كار به‌و یاسایه بۆ موچه‌و خه‌رجیه‌كان ده‌كات".\nناوبراو وتیشی:"جگه‌له‌وه‌ش سندوقی دراوی نێوده‌وڵه‌تی مه‌رجی بۆ عیراق داناوه، كه ده‌بێت 10 ترلیۆن دینار بودجه بۆ هه‌رێم ته‌رخانبكرێت، به‌ڵام عه‌بادی ئاماده‌نه‌بوه تائێستا بچێته ژێرباری ئه‌و مه‌رجه‌وه".\nبه‌وته‌ی ئه‌و په‌رله‌مانتاره كورده له‌به‌غدا، له‌چه‌ند ڕۆژی ڕابردودا عه‌لی ئه‌كبه‌ر ویلایه‌تی ڕاوێژكاری باڵای ئایه‌توڵا خامنه‌یی ڕێبه‌ری باڵای شۆڕشی ئیسلامی ئێران له‌تارانه‌وه گه‌یشتۆته به‌غداو له‌گه‌ڵ د.فوئاد مه‌عسوم سه‌رۆك كۆماری عیراق و به‌رپرسانی باڵای عیراقدا كۆبۆته‌وه.\nئاشكراشیكرد، "ئه‌و به‌رپرسه باڵایه‌ی تاران فشاری له‌به‌رپرسانی به‌غدا كردوه به‌ر له‌هه‌ڵبژاردن به‌غدا سولفه‌یه‌ك بۆ موچه، ڕه‌وانه‌ی هه‌رێمی كوردستان بكات".\nعه‌بدولعه‌زیز حه‌سه‌ن له كۆتایی لێدوانه‌كه‌ی بۆ سایتی ئێس ئێن ئێن ئه‌وه‌شی خسته‌ڕوو، به‌رپرسه‌كه‌ی تاران داواشیكردوه موچه‌ی سه‌رجه‌م فه‌رمانبه‌رانی هه‌رێم ڕه‌وانه بكرێت، "جگه‌له‌وه‌ش عه‌بادی له‌ئێستادا فشارێكی زۆری له‌سه‌ره، بۆیه چاوه‌ڕوانده‌كرێت ئه‌و فشاره‌ی له‌سه‌ریه‌تی ناچاری بكات موچه بۆ هه‌رێم ڕه‌وانه بكات".


➕ ئەم بابەتە لەلایەن: (م. ب.)ەوە لە: Jan 15 2016 12:35PM تۆمارکراوە\n📷 فایلی وێنە 1.0.1 7 KB Jan 15 2016 12:35PM م. ب.


شاندی دڵنیایی جۆری بۆ مالیزیا | Ministry of Higher Education and Scientific Research\nشاندی دڵنیایی جۆری بۆ مالیزیا\nشاندێکی وەزارەتی خوێندنی باڵاو توێژینەوەی زانستی حکومەتی هەرێمی کوردستان لە گەڵ شاندی ووڵاتانی ئەفغانستان و نیپال و کەمبۆدیا و هیندیستان ئامەدەبوون لە بەرنامەیەکی ڕاهێنانی ئەکادیمی کە لە ڕۆژانی ١٢ تا ٢٢ کانونی یەکەمی ٢٠١١ دا بەسترا لە کوالەلامپوری پایتەختی مالیزیا لە ئاژانسی لێهاتوویی مالیزی. شاندی وەزارەتی خوێندنی باڵا پێکهاتبوو لە بەڕێزان دکتۆر شێروان غه‌فور بەڕێوەبەری دڵنیایی جۆری و متمانەبه‌خشین لە وەزارەتی خوێندنی باڵا، دکتۆر دیلان ڕۆشانی ڕاوێژکاری وەزیری خوێندنی باڵا بۆ کارو باری ئای تی، دکتۆر دانا تۆفێق جێگری بەڕێوەبەری دڵنیایی جۆری لە زانکۆی سلێمانی ، خاتوو شلێر ئیبراهیم بەڕێوەبەری دڵنیایی جۆری لە زانکۆی دهۆک.\nبەرنامەکە ڕێکخرابوو بۆ ئاشنابوونی بەشداربوان لە ئەزمونی ئاژانسی مالیزی لە چۆنێتی دروستکردنی بەرنامەی دڵنیای جۆری ئەکادیمی بۆ دڵنیابوون لە کواڵیتی خوێندی باڵای مالیزی. بەشداریکردنی وڵاتانی ئامەدەبوو لە پرۆسەی دروستکردنی پرۆگرامێکی کارای دڵنیای جۆری ، دەبێتە پشتگیریەکی باش بۆ بنیادنان و سەرکەوتنی سیستەمی خوێندنی باڵا له هه‌رێمی کوردستان.\nپرۆگرامەکە لە چەند بەشێک پێکهاتبوو، رێساکان،یاساکان، بەڵگەکان، تاقیکردنەوەکان، ئەمەش دەبێتە هۆ کارێکی زۆر باش بۆ هەموو وڵاتانی بەشدار لەپرۆگرامەکە ، شارەزایی مالیزی سودێکی تایبەتی هەیە بۆ هەرێمی کوردستان لە میانەی لێکچوون لە رووی پێکەوەژیانی شارستانیەتی و ڕەگەزی و ئاینی هەردوو وڵاتەکە، بۆ دروستکردن و بنیادنانی ئاستێکی بەرزی سیستەمی خوێندنی باڵا. لە میانەی بەرنامەکەیاندا ، شاندەکە سەردانی چەند زانکۆیەکی ووڵاتی مالیزیایان کرد لەوانە زانکۆی پوتڕا مالیزیا و زانکۆی مەڵتی میدیا بۆ ئاڵوگۆرکردنی ئەزموون و شارەزایی لە متمانە بەخشین و دڵنیای جۆری لە نێوان هەردوولایان


زیانی سوپای تورکیا لە باکووری سووریا ٤٦ کوژراوو ٢٢٥ بریندار - SAHAR KURDISH (Sorani)\nزیانی سوپای تورکیا لە باکووری سووریا ٤٦ کوژراوو ٢٢٥ بریندار\nMar 19, 2018 10:39 Asia/Tehran\nئەرکانی گشتیی سوپای تورکیا ڕایگەیاند کە: لە ئۆپراسیۆنی ٥٨ ڕۆژەی ھێزەکانی ئەم وڵاتە لە عەفرینی سووریا ناسراو بە چڵەزەیتون ٤٦ لەشکریی تورکیا کوژران و ٢٢٥ کەسی دیکەش بریندار بوون.\nبەپێی ڕاپۆرتی ھەواڵدەریی ئیرنا بە گێڕانەوە لە بەیاننامەیەکی ئەرکانی گشتیی سوپای تورکیا کە شەوی دوو شەممە بڵاو بووەوە، ھێزەکانی سوپای تورکیا دوای ٥٨ ڕۆژ بە یارمەتیی میلیشیاکانی ناسراو بە سوپای بەناو ئازادی سووریا ڕۆژی یەکشەممە چوونە نێو شاری عەفرینی باکووری سووریا.\nبەپێی ئەم ڕاپۆرتە ،گوایە لە ھێرشی داگیرکردنی شاری عەفرین لە لایەن سوپای تورکیاو تیرۆریستانی سوپای بەناو ئازادی سووریا، سێ ھەزارو ٦٠٣ کەس لە شەڕڤانانی یەکینەکانی پاراستنی گەلی سووریاو پارتی یەکێتیی دیموکراتیکی سووریاو پارتی کرێکارانی کوردستانی تورکیا کوژراون.\nمیدیاکانی تورکیا ھەتائێستا ھەواڵێکی ڕێک و پێکیان سەبارەت بە ژمارەی کوژراوانی خۆیان و تیرۆریستانی ھاوپەیمانیان ناسراو بە سوپای بەناو ئازادی سووریا بڵاو نەکردووەتەوە، بەڵام دامەزراوەی ناسراو بە ڕوانگەی مافی مرۆڤی سووریا چەند ڕۆژ لەمەبەر ڕایگەیاند کە: ٤٠٩ کەس لە ئەندامانی سوپای بەناو ئازادی سووریا لە ھێرشەکەی سەر شاری عەفرین کوژراون.\nئەمەو لە لایەکی دیکەوە ھەتاکو ئێستا ھیچ سەرچاوەیەکی فەرمی و نافەرمی ژمارەی کوژراوانی سڤیلی ھێرشەکانی تورکیا بۆ سەر عەفرینیان ڕانەگەیاندووە بەڵام ژێدەرەکان باسی ئاوارە بوونی پتر لە دووسەد ھەزار کەس لە دانیشتووانی عەفرینیان کردووە لە ڕەوتی ئەم شاڵاوانەدا.\nپەرلەمانی ئەورووپا: دانوستانی ھاوپەیوەند بە پەیوەست بوونی تورکیا بە یەکێتیی ئەورووپا دەبێ ڕاگیردرێت\nدەرکردنی پەیامنێرانی ئاڵمانی لە تورکیا


په‌یامی په‌نابه‌رێك بۆ حكومه‌ت و سه‌رۆكه‌كه‌ی : چاوی گەل\nپه‌یامی په‌نابه‌رێك بۆ حكومه‌ت و سه‌رۆكه‌كه‌ی\nنوسەر : ڕێبوار عارف لەبەرواری : ئاب - 25 - 2015\nئه‌و ڕۆژانه‌ی كه ته‌مه‌نم ته‌نیا 12 ساڵَ بوو له‌یادمه كه‌چۆن فرمێسك له‌نێوان تالی ڕیشه ماشوبرنجیه‌كه‌ی باوكمه‌وه زه‌نگۆل زه‌نگۆل ده‌هاته‌خوار، منیش تیارامابووم كه بۆ باوكم له نێو شه‌پۆلی خۆشیه‌كانی خه‌ڵكدا دهبیت بۆ بگری؟ به‌ڕاست باوكم ده‌گری یان پێده‌كه‌نێت؟! دواتر حالی بووم كه ئه‌و جۆره‌ش له خۆشیمان هه‌یه كه ده‌كریت به گریان گوزارشتی لیبكرێت. من سیمای باوكی خۆم ده‌ناسییه‌وه‌و ده‌مزانی كه چۆن هه‌ندێك جار قوڵپی گریانه‌كانی ده‌به‌خشێته زه‌رده‌خه‌ه‌یه‌كی تاڵ و چاونووقانیك. له‌بیرمه كاتیك كه باوكم داستانه ترسناكه‌كانی بۆ ده‌گیڕاینه‌وه سه‌ره‌تا به‌بچوكردنه‌وه‌ی پیلوی چاوه‌كانی سیناریۆ پڕ كاره‌ساته‌كانی نمایشده‌كرد. له‌بیرمه ئه‌وساتانه‌ی كه‌باوكم ده‌یگوت: كوڕم تۆ مندالی ڕه‌نگه حالی نه‌بیت له‌وه‌ی كه بۆ باوكت ئه‌مڕۆ له خۆشیا ده‌گری، ئاخه‌ر بۆئێمه ڕه‌نگه ئه‌مه‌ی كه‌ئێسته ڕووده‌دات له خه‌ونیشماندا نه‌بووبێت، كه به‌عس له‌م ولاته‌دا ڕابمالرین و چیدی نه‌ئه‌من، نه ئیستخبارات، نه جاش، نه جه‌یشیشه‌عبی، نه مه‌قره‌و بازگه‌و نه‌زنجیره‌ی سه‌یته‌ره‌كانیان له سه‌ر سیله‌ی كولان و ته‌پۆلكه‌ی شارو شارۆچكه‌كان نه‌مینیت... كوڕم ده‌زانم تۆ تیناگه‌یت له‌و رۆژانه‌ی كه ئێمه له‌نێو ماڵه‌كانی خۆشماندا ده‌مانگوت( بیده‌نگبه دیواریش گوی هه‌یه)، كه‌چی سه‌یره‌كه له‌وه‌دایه كه ئه‌مڕۆ دیوار نه له ده‌می شوفڵ ده‌ترسێت كه به‌عس بیروخینیت ویرانیبكات، نه ده‌بێته دواین مه‌نزڵگای گه‌نجانێك كه له‌بن ئه‌ودا ده‌درانه به‌ر ده‌سرێژی گوله به‌تاوانی بیتاوانی .\nبه‌لی سه‌رۆك باوكم ئه‌و ڕۆژانه له خۆشیا ده‌گریا به‌وه خه‌نیبوو كه به‌عس له‌م ده‌ڤه‌ره‌دا ڕامالرا، به‌داخه‌وه ئه‌و مه‌رگ ڕێگه‌ی پێنه‌دا كه له‌گوڕنانی به‌عس به‌چاوانی خۆی ببینیت. ئێمه پاش تیپه‌ربوونی دوانزه سال به‌سه‌ر مه‌رگی ئه‌ودا، ئه‌وه‌مان به‌چاوی خۆمانبینی كه گوێ شه‌یتان كه‌ربیت چۆن ئه‌و دیكتاتۆره ڕووخا. منیش وه‌ك گه‌نجێك له‌خۆشیا شاگه‌شكه‌بووم به‌وه‌ی كه به‌عس نه‌ماو ئیتر نه‌ك هه‌ر تارمای گه‌ر‌انه‌وه‌ی ئه‌و ڕژێمه نابینینه‌وه به‌لكو غه‌می دووباره بوونه‌وه‌ی گه‌مارۆی ئابوری وگیان له‌ده‌ستدانی مندالان و پیروپه‌كه‌وته‌ی ئه‌م ولاته به‌رۆكمان پیناگریت. ئیتر نه‌ك ته‌نیا تارمای شه‌ڕی ناوخۆو په‌لكێشكردنی ولاتانی دراوسیمان كوتایهات، به‌لكو زۆری نه‌برد كه مزگێنی ڕزگاربوونی یه‌كجاری و پێكیهنانی ده‌وڵه‌تی سه‌ربه‌خۆ بووه ورێردی سه‌رزمانمان. دلنیام گه‌ر كه‌مترین شانسم هه‌بیت وپه‌یامه‌كه‌م بگاته به‌ر قاپی ره‌حمه‌تی جه‌نابتان، ده‌لیت ئه‌ی مه‌گه‌ر من به‌لینم پینه‌دان بۆ پیكهینانی ئه‌و ده‌وله‌ته…. گه‌وره‌م بمبووره، پیكهینانی ده‌وله‌تی سه‌ربه‌خۆ بابمێنێت، دووینی سه‌رزه‌مینی ئه‌م ولاته ئاودیوكرا، به‌لام ئه‌مرۆسه‌روه‌ت سامانی ژیرزه‌میشی حه‌په‌لوش ده‌كریت وكه‌چی تازه خه‌لكی سێ مانگ جاریك چاوه‌روانی وه‌رگرتنی موچه‌ن. به‌لی سه‌رۆك سه‌رئه‌نجام پاش چاره‌كه سه‌ده‌یه‌ك ده‌سه‌لاتداریه‌تی، ده‌كرا ڕه‌نج نه‌به‌ین له نه‌بوونی ئاو، كاره‌با، به‌نزین، سووته‌مه‌نی وسه‌رتایترین مافه‌كان، خۆ ئه‌گه‌ر گومانیكیتان هه‌یه له‌دابینكردنی ئه‌وانه‌ش ئه‌وا ده‌كرێ به‌خاتری درێژكردنه‌وه‌ی سه‌رۆكایه‌تی به‌ڕێزتان ئه‌م كۆمه‌لگایه له ئاستانه‌ی كاره‌ساتی ڕووداوه‌كانی رۆژانی ئاینده بپاریزن.\nبه‌راست سه‌رۆك ئاگاداری كه به‌ئه‌ندازه‌ی شه‌ڕی نێوان دوو ولات گه‌نجانی ئه‌م وولاته بوونه‌ته قۆبانی ڕووداوه‌كانی ڕووكردنه هه‌نده‌ران له‌ده‌ریاو ریگاو بانه‌كاندا؟ له‌م رۆژانه‌دا كه واژۆی گه‌رانه‌وه‌ی زیندانه سزادراوه ئیرانیه‌كاندا، ته‌زویه‌كی خۆشی به‌جه‌سته‌مدا هات و له‌به‌رخۆمه‌وه ووتم دوورنیه هه‌نگاوی دواتری سه‌رۆك له خه‌می ئازادكردن و گه‌رانه‌وه‌ی ئه‌و سه‌دان و هه‌زاران گه‌نجه‌دابێت كه ساله‌هایه له زیندانه‌كانی ئه‌م ولاتانه‌دا به تاوانی داواكردنی مافی په‌نابه‌ری هه‌ره‌تی گه‌نجیه‌تیان له زیندانه‌كاندا به‌سه‌رده‌به‌ن، تۆبلی بیریكتان له ژیان و چاره‌نووسی ئه‌وكه‌سانه كردبیته‌وه یان ئیمه‌ی گه‌مژه هیشتا غه‌رقی خۆشخه‌یالی خۆمان و چاوه‌ری لوتفی جه‌نبتانین….\nناسه‌رۆك لیتناشارمه‌وه بێ ئومێدم به‌جولانتان و به‌هاتنه ده‌نگتان له‌سه‌ر چاره‌نووسی نه‌وه‌ی و ئه‌مڕۆو هه‌موو ئه‌و كه‌سانه‌ی كه گه‌ركیانه وه‌ك خۆیان بژین، بۆیه منیش پاش دوانزه سال له روخانی به‌عس و له‌گورنانی ده‌سه‌لاته‌كه‌ی ئه‌م رۆژانه به‌ناچار روومكرده هه‌نده‌ران، هه‌ر نه‌بیت ئه‌وه‌نده شانسم هینانی كه به‌زیندوی گه‌شتمه یه‌كیك له‌م ولاتانه‌ی كه نازانم لێره‌ش چ به‌لایه‌كم به‌سه‌ردادێت. به‌لام ده‌زانم قه‌ده‌ری من وه‌ك هاورێ كانم نه‌بووه قوربانی ڕێگه‌وبان، بۆیه ئه‌گه‌ر وویستان قه‌تره‌یه‌ك له ئازادره‌كانی ئه‌م ڕێگه‌یه حالیبن، هیوادارم له‌و له‌شلكره گه‌وره‌و مه‌زنه‌ی بنده‌ستاندا كه‌سانیك هه‌لكه‌وێت ویژانیان بجولیت و ئه‌م دوو گرته‌یه‌تان بخاته به‌رده‌ست، كه یه‌كیكیان گوزارشتیكه له رووداوی نوقمبوونی كه‌شتیه‌ك، به‌لام له جۆره‌ی كه‌شتی سه‌رگه‌رمی رۆژانی پیشووی كوڕه‌زاكه‌تان نا كه كاته‌كانی پشووی هه‌فته‌ی پێبه‌سه‌رده‌برد. بمبووره سه‌رۆك ئه‌گه‌ر بۆ چركه ساتیك ویژدانتان بجولینم به‌نیشاندانی ئه‌م جۆره‌یان له كه‌شتی كه‌چۆن هاولاتیانت به‌مشێوه‌یه فڕێده‌دات قه‌راخ ده‌ریاكان. به‌لی سه‌رۆك ئه‌گه‌ر كاتی بینینی ئه‌م دوو گرته‌یه‌تان هه‌بیت دلنیام ئه‌وكاته له‌هۆكاری ئه‌و راستیه باشتر حالی ده‌بن كه بۆ ئیمه‌ی گه‌نجان ده‌لین وائیمه ده‌ڕۆین و حاشا له سه‌رۆكایه‌تی ئێوه‌و له چاره‌و كارنامه‌ی ئه‌و حزبانه‌ی كه ته‌نانه‌ت ئاو، كاره‌با، به‌نزینیشان له‌بیر خه‌لك بردته‌وه له پێناوی ڕێكه‌وتن ودانوساتیك له‌گه‌ل ئیوه‌دا ته‌نیاو ته‌نیا له پیناوی وه‌رگتنی چه‌ند پۆستیكی په‌ستا.


بە موزیک و گۆرانی کوردی فیستیڤاڵی جیهانیی فیلمی فەجر کۆتایی پێهات.\nبە پێشکەشکردنی چەندین پارچە موزیک و گۆرانی کوردی ناوچە جۆراوجۆرەکانی کوردستان ٣٤مین فیستیڤاڵی جیھانیی فیلمی فەجر لە شاری تاران کۆتایی پێھات.\nسی و چوارەمین خولی فیستیڤاڵی جیھانیی فیلمی فەجر بە سەرۆکایەتی سینەماکاریی ناوداریی ئێرانی "ڕەزا میرکەریمی" و بە ئامادەبوونی دکتۆر "حوجەتوڵڵا ئەیووبی" سەرۆکی ڕێکخراوەی سینەمایی ئێران و جێگریی وەزیری فەرھەنگ و ھونەریی ئێران، ئەندامانی لێژنەی دادوەرانی بەشە جیاوازەکانی فیستیڤاڵ، نوێنەریی باڵیۆزخانەی وڵاتانی جۆراوجۆر، میوانانی بیانی بەشداربووی فیستیڤاڵ، سینەماکارانی ئێرانی و بیانی و نوێنەریی دەزگاکانی ڕاگەیاندن، ڕێوڕەسمی کۆتایی ئەم فیستیڤاڵە لە تەلاری وەحدەتی شاری تاران بەڕێوەچوو و بە پێشکەش کردنی چەندین پارچە موزیک و گۆرانی کوردی ناوچە جۆراوجۆرەکانی کوردستان، لەوانە: "چەند بە عیشوە و چەند بە نازی"، "مەستانی مەیخانە"، "چاو جوان بۆ خۆم" و "بۆی دێنم بۆی دێنم" لە لایەن گرووپی موزیکی کچانی "کاڵیوە" بە دەنگی گۆرانیبێژیی کورد "جەمشید عەزیزخانی" و بە سەرپەرستی ژەنیاری دەف خاتوو "سارا ئەحمەدی" ئەم فیستیڤاڵە گرینگەی سینەمای ئێران کۆتایی پێھات.\nئەندامانی لێژنەی دادوەرانی بەشە جۆراوجۆرەکانی سی و چوارەمین خولی فیستیڤاڵی جیھانی فیلمی فەجر دەنگەکانی خۆیان بەم شێوەیە ڕاگەیاند و خەڵاتی تەندیسی بەسەر ھونەرمەندانی سەرکەوتوو دابەشکرا، لەوانە:\nبەشی پێشبڕکێی "سینەمای سەعادەت":\nخەڵاتی تەندیسی سیمورغی سیمینی باشترین کورتە فیلم و بڕی پارەی ١٠٠ میلیۆن ریالی بە کورتە فیلم "بینین" لە دەرھێنانی "سوھەیل ئەمیر شەریفی" لە وڵاتی ئێران بەخشرا.\nخەڵاتی تەندیسی سیمورغی سیمینی باشترین ئەکتەری ئافرەت و بڕی پارەی ١٠٠ میلیۆن ریالی بە خاتوو "پانتێئا پەناھی‌ھا" بۆ ڕۆڵ بینین لە فیلمی سینەمایی "نەفەس" لە دەرھێنانی خاتوو "نەرگیس ئابیار" لە وڵاتی ئێران بەخشرا.\nخەڵاتی تەندیسی سیمورغی سیمینی باشترین ئەکتەری پیاو و بڕی پارەی ١٠٠ میلیۆن ریالی بە "سیگۆر سیگۆرجانسۆن" و "تێئۆدۆر جۆلیۆسێن" بۆ ڕۆڵ بینین لە فیلمی سینەمایی "قۆچەکان" لە دەرھێنانی "گڕیمۆڕ ھلکۆنارسۆن" لە وڵاتانی ئیسلەندا، نۆڕوێژ، دانماڕک و پۆڵەندا بەخشرا.\nخەڵاتی تەندیسی سیمورغی سیمینی باشترین سیناریۆ و بڕی پارەی ١٠٠ میلیۆن ریالی بە سیناریۆی فیلمی سینەمایی "ئەماما: کاتێک کە دار دەکەێت" لە نووسینی "ئەسیر ئاڵتۆنا ئیزا" لە وڵاتی ئیسپانیا بەخشرا.\nخەڵاتی تەندیسی سیمورغی سیمینی باشترین دەرھێنان و بڕی پارەی ١٠٠ میلیۆن ریالی بە "ئەمین ئاڵپێڕ" بۆ دەرھێنانی فیلمی سینەمایی "شێتانە" لە وڵاتی تورکیا بەخشرا.\nخەڵاتی تەندیسی سیمورغی سیمینی تایبەتی ئەندامانی لێژنەی دادوەران بۆ دەستکەوتی ھونەریی بە فیلمی سینەمایی "ئەروەند" لە دەرھێنانی "پووریا ئازەربایجانی" و بە ڕۆڵ بینینی ئەکتەریی ناوداریی کورد "سەعید ئاقاخانی" لە وڵاتی ئێران بەخشرا.\nخەڵاتی تەندیسی سیمورغی زێڕینی باشترین فیلم و بڕی پارەی ٣٠٠ میلیۆن ریالی بە فیلمی سینەمایی "قۆچەکان" لە دەرھێنانی "گڕیمۆڕ ھلکۆنارسۆن" لە وڵاتانی ئیسلەندا، نۆڕوێژ، دانماڕک و پۆڵەندا بەخشرا.\nبەشی خەڵاتی "محەمەد ئەمین":\nدیپڵۆمای فەخریی بە فیلمی دیکۆمێنتاریی "زەماوەند لەگەڵ ئەوین لە کابۆل" لە دەرھێنانی "ئەمین پەلەنگی" بەرھەمی ھاوبەشی وڵاتانی ئوستوڕاڵیا و ئەفغانیستان بەخشرا.\nبەشی "جیلوەگاە شەرق" واتە "سینەمای ئاسیا و وڵاتانی ئیسلامی":\nخەڵاتی لەوحەی فەخریی بە فیلمی دیکۆمێنتاریی "١٥٧A" لە دەرھێنانی سینەماکاری کورد "بێھرووز نوورانی پوور" سەبارەت بە ڕووداوەکانی کۆبانێ و شنگال لە وڵاتی ئێران بەخشرا.\nخەڵاتی تەندیسی سیمورغی سیمین و لەوحەی فەخریی و بڕی پارەی ١٠٠ میلیۆن ریالی بە فیلمی سینەمایی "مادام کۆراژ" لە دەرھێنانی "مرزاق عەلواش" بەرھەمی ھاوبەشی وڵاتانی ئەلجەزائیر و فەڕەنسا بەخشرا.\nخەڵاتی تەندیسی سیمورغی سیمینی باشترین فیلمی ئاسیایی و لەوحەی فەخریی و بڕی پارەی ١٠٠ میلیۆن ریالی بە فیلمی سینەمایی "داری گوێز" لە دەرھێنانی "یەرڵان نوورمۆخامبتۆف" لە وڵاتی قەزاقستان بەخشرا.\nبەشی "نێوان مەزھەبەکان":\nدیپڵۆمای فەخریی بە فیلمی دیکۆمێنتاریی "زەماوەند لەگەڵ ئەوین لە کابۆل" لە دەرھێنانی "ئەمین پەلەنگی" بەرھەمی ھاوبەشی وڵاتانی ئوستوڕاڵیا و ئەفغانیستان و دیپڵۆمای فەخریی بە کورتە فیلمی "ھەستی" لە دەرھێنانی "کەماڵ پڕناک" لە وڵاتی ئێران بەخشرا.\nخەڵاتی سەرەکی و لەوحەی فەخریی بە فیلمی دیکۆمێنتاریی "زمناکۆ" لە دەرھێنانی "مێھدی قوربانپوور" سەبارەت بە کارەساتی دەڵتەزێنی بۆردوومانی کیمیابارانی شاری ھەڵەبجە بە دەستی ڕژێمی سەدام لە وڵاتی ئێران بەخشرا.\nبەشی "ھونەر و ئەزموون":\nخەڵاتی تەندیسی سیمورغی سیمینی باشترین کورتە فیلمی بە کورتە فیلمی "جەستە" لە دەرھێنانی "کاتارزینا گوندک" بەرھەمی ھاوبەشی وڵاتانی بەلژیکا و پۆڵەندا بەخشرا.\nسوپاسی ئەندامانی لێژنەی دادوەران لە فیلمی سینەمایی "نەفەس"، خەڵاتی تەندیسی سیمورغی سیمینی باشترین فیلمی بڵیند بە فیلمی سینەمایی "بەرە بەیان" لە دەرھێنانی "لایلا پاکالنینا" بەرھەمی ھاوبەشی وڵاتانی لیتوانیا، ئستۆنیا و پۆڵەندا بەخشرا.


Kirkuk 140: محافظ نينوى: "جئنا لنؤكد شكرنا واجلالنا لمواقف مواطني كركوك وادارتها" --- پارێزگاری نه‌ینه‌وا ستایشی ڕۆڵی ئیداره‌و هاوڵاتییانی كه‌ركوك ده‌كات\nمحافظ نينوى: "جئنا لنؤكد شكرنا واجلالنا لمواقف مواطني كركوك وادارتها" --- پارێزگاری نه‌ینه‌وا ستایشی ڕۆڵی ئیداره‌و هاوڵاتییانی كه‌ركوك ده‌كات\n"جئنا لنؤكد شكرنا واجلالنا لمواقف مواطني كركوك وادارتها"\nاستقبل الدكتور نجم الدين كريم محافظ كركوك اليوم الثلاثاء 2016/4/26 بمكتبه الرسمي (نوفل حمادي سلطان) محافظ نينوى، وتناول اللقاء بحثا للأوضاع التي تشهدها البلاد وازمة النازحين الانسانية.\nقال محافظ نينوى: "ان زيارتنا اليوم الى كركوك جاءت لتقديم الشكر باسم محافظتنا الى مواطني كركوك وادارتها الناجحة، ونحن نقف اليوم احتراما واجلالا لكركوك ومواطنيها وادارتها".\nوقدم محافظ كركوك عرضا عن استقبال المحافظة لأكثر من 600 الف نازح بينهم 70 الف طالب بمدارس كركوك و20 الف طالب جامعي بالمواقع البديلة دون ان تحصل كركوك على دعم حكومي يتناسب وحجم التحديات حيث ان كركوك لم تشهد زيادة بحصصها من الكهرباء والوقود والدواء.\nوفي حديث لعدد من وسائل الاعلام قال محافظ نينوى: "ان كركوك تحملت اعباء كبيرة جراء نزوح سكان المدن المنكوبة اليها وقد قدمت نموذجا رائعا بتسهيل وتجاوز المعوقات".\nوابدى محافظ كركوك شكره لمواطني المحافظة وتثمين جهود قوات البيشمركة والاجهزة الامنية في حمايتهم ومساعدتهم للنازحين الذين اجبروا بسبب عصابات داعش الارهابية على ترك مدنهم، مؤكدا بالقول: "اننا نتطلع لليوم الذي تحرر فيه نينوى ويعود النازحين اليها".\nوبشأن ازمة طوز، قال الدكتور نجم الدين كريم: "انها مشكلة لا يستفيد منها سوى اعداء بلدنا وعصابات داعش الارهابية".\nپارێزگاری نه‌ینه‌وا ستایشی ڕۆڵی ئیداره‌و هاوڵاتییانی كه‌ركوك ده‌كات\nئه‌مڕۆ سێشه‌ممه 2016/4/26 دكتۆر (نه‌جمه‌دین كه‌ریم) پارێزگاری كه‌ركوك له نوسینگه‌ی تایبه‌تی خۆی پێشوازی كرد له (نوفل حمادی سوڵتان) پارێزگاری نه‌ینه‌وا.\nله دیداره‌كه‌دا سه‌ره‌تا بارودۆخی عێڕاق به‌گشتی‌و قه‌یرانی ئاواره‌كان تاووتوێكران.\nپارێزگاری نه‌ینه‌وا وتی: "سه‌ردانه‌كه‌مان بۆ كه‌ركوك بۆ سوپاس كردنی ئیداره‌ی سه‌ركه‌وتوی ئه‌م شاره‌و دانیشتوانه‌كه‌یه‌تی، بۆیه ئێمه به ڕێزه‌وه له ئاست هه‌ڵویسته‌كانی ئیداره‌و هاوڵاتییانی شاری كه‌ركوكدا ده‌وه‌ستین".\nدكتۆر ( نه‌جمه‌دین كه‌ریم) پوخته‌یه‌كی سه‌باره‌ت قه‌یرانی ئاواره‌كان خسته ڕوو‌و وتی شاری كه‌ركوك پێشوازی كردوه له زیاتر له 600 هه‌زار ئاواره كه له نێویاندا 70 هه‌زار خوێندكار‌و 20 هه‌زار خویندكاری زانكۆ هه‌ن كه له خویندنگاكانی كه‌ركوك‌و زانكۆ شوێن گره‌وه‌كان درێژه‌یان داوه به خوێندن بێ ئه‌وه‌ی شاره‌كه‌مان هاوكاری پێویست بكرێت له لایه‌ن ناوه‌نده‌وه له بواره‌كانی داوده‌رمان‌و ئاوو كاره‌باوه.\nدواتر‌و له لیدوانێكدا بۆ میدیاكاران پارێزگاری نه‌ینه‌وا وتی: "شاری كه‌ركوك ئه‌ركێكی زۆری له ئه‌ستۆ گرتوه له دۆسێی ئاواره‌كان دا‌و نمونه‌یه‌كی جوانی پێشوازی كردن‌و خزمه‌ت كردنی بۆ ئه‌وان به‌رجه‌سته كردوه".\nلای خۆیه‌وه پارێزگاری كه‌ركوك ستایشی ڕۆڵی دانیشتوانی كه‌ركوكی كرد هه‌روه‌ك ستایشی ڕۆڵی كاریگه‌ری هێزی پێشمه‌رگه‌و هێزه ئه‌منییه‌كانی كرد له پاراستنی شاره‌كه‌و دانیشتوانه‌كه‌ی‌و ئاواره‌كان كه ناچار كراون ماڵ‌و حاڵیان به‌جێبهێڵن‌و ته‌ئكیدی كرده‌وه كه چاوه‌ڕوانی ئه‌و ڕۆژه‌ین كه ئاواره‌كان به سه‌ربه‌رزی بگه‌ڕینه‌وه زێدی خۆیان.\nسه‌باره‌ت بارودۆخی قه‌زای خورماتوو پارێزگاری كه‌ركوك وتی: "ئه‌و بارودۆخه ته‌نها دوژمنان‌و تیرۆریستان لێی سودمه‌ند ده‌بن".\nمرسلة بواسطة kerkuk140 في 3:42 ص


ئەمڕۆ تیروپشک بۆ ناوی حاجیانی هەرێم ئەنجامدەدرێت\nپۆلیسى گه‌رمیان: هه‌رکەسێک تەقەی خۆشی بکات دەستگیر دەکرێت\tڤیدیۆ.. سەرۆكی لوبنان لە كۆبونەوەی لوتكەى عه‌ره‌بی له‌سه‌ر ده‌م دەكەوێت\tفراكسیۆنی یەكگرتوو: نابێ تاسەر هاوڵاتیان باجی ململانێی سیاسی بدەن\tچاره‌نوسى مامۆستا ئاینییه‌كه له‌ژێر ده‌سه‌ڵاتى یه‌كێتى نادیاره\tسه‌رۆكایه‌تی هه‌رێمی كوردستان راگه‌یاندراوێكی له‌سه‌ر هه‌ڵكردنی ئاڵای كوردستان له كه‌ركوك بڵاوكرده‌وه\tچه‌مچه‌ماڵ.. له‌سه‌ر شه‌ڕه منداڵ كه‌سێك كوژرا\tده‌ستكارى كردنى پاشه‌كه‌وتى موچه یه‌كلا بۆته‌وه\tفراكسیۆنی یەكگرتوو په‌یامێك ئاراسته‌ى خه‌ڵكى كوردستان ده‌كات\tڕۆبۆت جێگه‌ى كارمه‌نده ئه‌مریكییه‌كان ده‌گرێته‌وه\tدەستەی ناوچە کوردستانیەکانی دەرەوەی هەرێم بۆ كه‌ركوك: دەمێک بوو دەبووایە ئەو بڕیارە بدرێت\tوەزارەتی ئەوقافی هەرێم تێچووی حەجی ئەمساڵی ڕاگەیاند\tخشته‌ى دابه‌شكردنى موچه بۆ هه‌فته‌ى داهاتوو\tنه‌جمه‌دین كه‌ریم: رێگه ناده‌ین كه‌س له‌خۆوه ئاڵای كوردستان به‌رز بكاته‌وه\tپێشبینییەکانی كه‌شوهه‌واى سبه‌ینێ راگه‌یه‌نرا\tبه‌ڤیدیۆ.. ساتی دانانى ئاڵای كوردستان لە ئەنجومەنی پارێزگای كەركوك\tئەنجومەنی پارێزگای کەرکوک بڕیاری دا بە هەڵکردنی ئاڵای کوردستان لە کەرکوک\tسه‌رۆكى كوتله‌ى یه‌كگرتوو: داوا ده‌کەم لەم کۆبونەوە بڕیار له سەر گەڕانەوەی کەرکوک بدرێت بۆ سەر کوردستان\tئه‌مینداری گشتی یه‌كگرتوو پێشوازی له شاندێكی باڵای حزبی ئیسلامی عێراقی كرد\tدواین زانیارى له‌سه‌ر ده‌ستكارى كردنى پاشه‌كه‌وتى موچه ئاشكرا كرا\tدوو بەرهەمی نوێی ئه‌مینداری گشتی یەكگرتوو بڵاودەكرێتەوە\tهه‌ڵه‌دنى: سوورین لەسەر دژایەتی ستەم و نادادی\tداواكارییه‌ك ئاراسته‌ى سێ چینى موچه‌خۆر ده‌كرێت\tچەمچەماڵ... دوو براى منداڵ به یه‌كه‌وه خنكان\tرێكخراوی گه‌شه‌پێدان له باره‌ى بڕیاره‌كه‌ى خوێندنى باڵاوه راگه‌یه‌نراوێكى بڵاوكرده‌وه\tدواین زانیارى له‌سه‌ر ئه‌بوبه‌كر به‌غدادى ئاشكرا ده‌كرێت\tسپێدە\nسەرەتادەربارەهه‌واڵكوردستانیعێراقیجیهانیهه‌مه‌ڕه‌نگته‌كنه‌لۆژیاتەندروستیئابووریئابووریئابوری به‌ژماره‌وه‌رزشهه‌واڵی وەرزشیبه‌روحێكی وه‌رزشیبه‌رنامه‌سیاسیچل خوله‌كرووماڵمژاردیداری تایبه‌تگفتوگۆسه‌ردێرئایینیسایه‌ی قورئانوتاری هه‌ینیمیراتگران + خه‌تیرێن ڕێدیدگاپه‌یامی بانگخوازانفیقهی سه‌رده‌متوێشووره‌وشتێن ئیسلامیڕوپه‌لڕۆشناییژیان یاریگەهەسەرهاتێن قورئانێهێلینا هەستائەندازەیا ژیانێئیعجازوڕامانهیڤیهەلەکانی ژیانڕێکاچاکاهێڤینهەمەڕەنگدۆكیومێنته‌ریهاناكۆڕڕیپۆرتاژماڵی حه‌واوارێ مه‌ماڵی عارفانپرشنگی خۆرەتاودیمانەسپێدە باشهەتاوی هونەروه‌رزه‌كانی ڕابردوومیحرابباشتر له ئیستاخۆشه‌ویستانله‌گه‌ڵ خۆشه‌ویستانداڤه‌ژینستێپنماافاق الحوارشرۆڤه‌جوانترینئارامیا دلاروناهیهونه‌ره‌كانی ژیانب زلالیپاداشتپه‌ڕینه‌وه‌له‌گه‌ڵ سۆڤانداخامه‌وه‌نه‌دیمایكرۆژانه‌ی كوردستانیاساپڕۆڤه‌ی راسته‌قینه‌دارولمولكی بابانقه‌ڵا و مناره‌پرشنگانی خۆره‌تاوكۆكراوه‌ی هه‌فته‌بونیادی ئابووریكۆنگره‌ی ٧ڕه‌مه‌زانی 1436ك - 2015زپشتراستبه‌سۆزی ڕه‌مه‌زانپه‌یڤێن خێرێخه‌رمانی به‌خته‌وه‌ریڕه‌مه‌زان له‌نێو گه‌لان(پێغه‌مبه‌ر ناسی)ژیانی سه‌روه‌رمیحرابا روحێقورئان ئیعجاز و رامانژیان به ڤی ره‌نگی فێری كردمده‌سته‌واژه‌ژینی ژیاریڕێگه‌كانی به‌خته‌وه‌ریسوكناسه‌دای مناره‌سه‌دای ئاسماننزا نامه‌به‌رنامه‌كانی جه‌ژنی ڕه‌مه‌زان و قوربان ١٤٣٦ ڕه‌مه‌زانی 1437 ك - 2016 زڕه‌مه‌زان كۆمانده‌كاته‌وه‌ڕه‌مه‌زان پێمان ده‌ڵێتئاكاره فه‌رامۆشكراوه‌كانگه‌وهه‌ره‌كانژوانگه‌ژیانه‌وه‌بگوهوره‌په‌یڤی هه‌تاوناسنامه‌ساباته‌كانی میحرابدیمه‌نێن به‌هه‌شتی عبدالرحیمبه‌هارا باوه‌ریپرسیار و به‌رسڤپه‌یڤێك بۆ گه‌نجانچه‌پكێك گوڵقورئان ژیانه‌دڵێك له گوڵستانبولبوله‌كانی به‌هه‌شتنه‌سیمی سه‌حه‌رگوڵزاری قورئانڕازی قه‌دربیرئینانبه‌رنامه‌كانی جه‌ژنی ڕه‌مه‌زان ١٤٣٧ته‌وه‌ره‌له‌گه‌ڵ زانایاننوێ ڕاتیك ئایگه‌ڕیانلاوكۆهه‌ناسه‌توانكورد له شارستانیه‌تی ئیسلامیئه‌مڕۆی سپێده‌دیدارسروه‌ی سروشتگۆشه‌ی ٩٠كوپا امریكا - یۆرۆی ٢٠١٦درامافارسیپەریادونیاده‌رده‌سه‌ری٢ژیان به شه‌رتی خه‌نده‌په‌رستوده‌رده‌سه‌ریسۆزی دایكستایش (به‌شی دووه‌م)نهێنی شاراوه‌شه‌يدايىستایش (به‌شی یه‌كه‌م)مه‌وداكانترش و شیرینپیاوی دوو هه‌زار ڕووپیاوی هه‌زار ڕووتوركیتاریقی بچوكبووكی بچووكهیوایه‌ك له تاریكیداگه‌ردنم ئازاد بكه‌كوردیئازاره‌كانی بارامعه‌ره‌بیعمر كوری خطابصه‌ڵاحه‌دینی ئه‌یوبیسینه‌ماییئه‌مشه‌و مانگه‌شه‌وه‌الرسالةڕاپۆرتی پەیامنێرانووتارکاریکاتێرپەخشپەخشی ڕاستەوخۆ تی ڤیپەخشی ڕاستەوخۆ رادیۆخشتەی پەخشفرييكوەنسىەكان ئەمڕۆ تیروپشک بۆ ناوی حاجیانی هەرێم ئەنجامدەدرێت\n19 ئازار 2017\nکاروان ستونی بەرپرسی ڕاگەیاندنی حەج و عومرەی هەرێم ڕایگەیاند، کاتژمێر ١٠ی سەرلەبەیانی ئەمڕۆ ١٩ی ئازاری ٢٠١٧، تیروپشک بۆ ناوی حاجیانی هەرێم ئەنجامدەدرێت.\nناوبراو ڕاشی گه‌یاند تیروپشکەکە لە هۆڵی بەڕێوەبەرایەتی گشتی حەج و عومرە بەرامبەر زانکۆی جیهان لە هەولێر ئەنجامدەدرێت.\nنزیکەى مانگێک لەمەوپێش وەزارەتی ئەوقاف و کاروباری ئایینی، ناوی زیاتر لە ٨٦ هەزار کەسی بڵاوکردەوە، کە لە هەرێمی کوردستاندا ناویان تۆمارکردوە بۆ بەجێهێنانى فەریزەی حەج.\tگەڕانەوە بۆ سەرەوە\tئەرشیفی كوردستانی\t280\nئادار 2017 232\nشووبات 2017 351\nکانوونی دووه‌م 2017 381\nکانوونی یه‌که‌م 2016 474\nگەڵاڕێزان 2016 304\nڕەزبەر 2016 231\nئه‌یلول 2016 240\nئاب 2016 228\nته‌مووز 2016 498\nحوزه‌یران 2016 336\nگولان 2016 266\nنیسان 2016 ووتار\tشیكردنه‌وه‌یه‌كى یاسایی بۆ به‌رزكردنه‌وه‌ی ئاڵای كوردستان له كه‌ركوك\nهه‌ڵسه‌نگاندنێك بۆ به‌پیتی خاكى كه‌لار\nراپۆرتی پەیامنێران\tڕانیه.. فه‌رمانبه‌رانى گرێبه‌ست به‌رامبه‌ر نوێنه‌كردنه‌وه‌ى گرێبه‌سته‌كانیان گردبوونه‌وه‌یان ئه‌نجامدا\nهه‌ڵه‌بجه.. دوای 3 هه‌فته له ڕێكه‌وتنى لاینه‌كان پارتی ناوی پاڵێوراوه‌كانی ئاڕاسته‌ی وه‌زاره‌تی ناوخۆ نه‌كردووه\nكه‌ركوك : ئه‌نجوومه‌نى پارێزگا بڕیارى هه‌ڵكردنى ئاڵاى كوردستانى له سه‌ر فه‌رمانگه حكومیه‌كان په‌سه‌ندكرد\nهاوڵاتیانی كه‌ركوك خۆشحاڵن به بڕیاری به‌رزكردنه‌وه‌ی ئاڵای كوردستان\nسلێمانى.. حكومه‌ت 10 ملیۆن دۆلار بۆ به‌ڵێنده‌رانى سلێمانى خه‌رج ده‌كات\nدواین ڤیدیۆ\tسپێده‌باش 28-3-2017\nڕانیه.. فه‌رمانبه‌رانى گرێبه‌ست به‌رامبه‌ر نوێنه‌كردنه‌وه‌ى گرێبه‌سته‌كانیان گردبوونه‌وه‌یان ئه‌نجامدا\nدەستپێک/هه‌واڵ/كوردستانی/ئەمڕۆ تیروپشک بۆ ناوی حاجیانی هەرێم ئەنجامدەدرێت


نووچە نێت | ڕاستگۆیی بێ لایەنی| به پێچه‌وانه‌ى جاران شیڤرۆن ده‌یه‌وێ له ناسه‌قامگیرى عێراق سوودمه‌ند بێت\nبه پێچه‌وانه‌ى جاران شیڤرۆن ده‌یه‌وێ له ناسه‌قامگیرى عێراق سوودمه‌ند بێت\nNovember 2021 10 - 15:39:23\nكۆمپانیاى شیڤرۆن بڕیارى داوه بگه‌ڕێته‌وه عێراق و له كێڵگه نەوتییەکانی ناسرییه كار بكات، ئه‌مه له كاتێكدایه كه عێراق له رووى ئه‌منى و سیاسییه‌وه ناسه‌قامگیره. به‌گوێره‌ى راپۆرتێك كه له رۆژنامه‌ى عه‌ره‌ب بڵاوكراوه‌ته‌وه، ئه‌م كۆمپانیا گه‌وره ئه‌مریكییه ئامانجێكى ستراتیژى هه‌یه بۆیه به پێچه‌وانه‌ى رابردوو هه‌ڵسوكه‌وت ده‌كات.\nئه‌مڕۆ چوارشه‌ممه 10ى تشرینى دووه‌م "نۆڤێمبه‌ر" رۆژنامه‌ى عه‌ره‌ب له راپۆرتێكدا باس له‌وه ده‌كات كۆمپانیاى شیڤرۆنى ئه‌مریكى سه‌ركێشى ده‌كات و بڕیارى داوه بۆ پڕۆژه‌یه‌كى مه‌زن له بوارى نه‌وت و گاز بگه‌ڕێته‌وه عێراق.\nرۆژنامه‌كه پێیوایه كۆمپانیا ئه‌مریكییه‌كان تێڕوانینیان گۆڕیوه و سه‌ركێشى قبووڵ دەكه‌ن له وڵاتێكدا کار دەکەن كه سه‌قامگیریى له ده‌ست داوه، یانیش سه‌قامگیریى له‌و ئاسته نییه كه كۆمپانیایه‌كى وه‌ك شیڤرۆن خوازیاریه‌تى.\nوه‌ك ده‌زانرێت پێشتر ئه‌و كۆمپانیایانه له بارودۆخى ناسه‌قامگیر بڕیارى كشانه‌وه‌یان ده‌دا، به‌ڵام ئه‌مجاره چى وا ده‌كات كۆمپانیاكان به‌م شێوه‌یه هه‌ڵسوكه‌وت بكه‌ن؟\nبه نه‌وتى عێراق ئه‌مریكا رووبه‌ڕووى یارییه‌كانى سعوودیه و رووسیا ده‌بێته‌وه\nرۆژنامه‌ى عه‌ره‌ب وه‌ڵامى ئه‌م پرسیاره ده‌داته‌وه و دووپات له‌سه‌ر ئه‌وه ده‌كاته‌وه ئامانجێكى ستراتیژى و دوورمه‌ودا له لایه‌ن كۆمپانیا ئه‌مریكییه‌كانه‌وه هه‌یه كه په‌یوه‌سته به بازاڕى وزه‌وه، رۆژنامه‌كه ده‌ڵێ، "ئه‌و نه‌وت و گازه‌ى ئه‌و كۆمپانیا ئه‌مریكیه‌كه له عێراق به‌رهه‌میان ده‌هێنێ، ده‌كرێت له داهاتوودا ره‌گه‌زێكى هاوسه‌نگیى بن له بازاڕى نه‌وت، به‌شدار بن له شكاندنى سه‌ركردایه‌تى دوو قۆڵى سعوودى- رووسى به سه‌ر ئۆپێك پڵه‌س، كه ئه‌م دووانه به پێچه‌وانه‌ى ئامانجه‌كانى ئه‌مریكا به‌سه‌ر بڕى خسته‌ڕووى نه‌وت و به‌رزكردنه‌وه‌ى نه‌وت زاڵن".\nوه‌ك ده‌رده‌كه‌وێت ئه‌م ئامانجه ته‌نیا په‌یوه‌ندى به وزه‌وه هه‌یه، به‌ڵام چاودێرانى سیاسى باس له‌وه ده‌كه‌ن به دوور نازانرێت ئامانجى سیاسین له پشت گه‌ڕانه‌وه‌ى شیڤرۆن بێت، له راپۆرته‌كه‌ى عه‌ره‌ب هاتووه، "پڕۆژه‌یه‌كى له‌م شێوه‌یه دووپات له‌سه‌ر ئه‌وه ده‌كاته‌وه ئه‌مریكییه‌كان كه له 2003 به داگیركردنى عێراق سه‌ركێشیان كردووه، ته‌نیا به هۆى ئاڵنگارییه‌كى ئه‌منى و ململانێیه‌كى سیاسى كه ئێران ده‌یجولێنێت به ته‌واوى واز له عێراق ناهێنن".\nعێراق یه‌ده‌گێكى بێشومارى نه‌وت و گازى هه‌یه، به‌گوێره‌ى ئۆپیك به دووه‌م به‌رهه‌مهێنه‌رى وڵاتى ناو رێكخراوه‌كه دێت.\nدوێنێ حكومه‌تى عێراق رێگه‌پێدانى دایه كۆمپانیاى نه‌وتى نیشتیمانى عێراق، بۆئه‌وه‌ى دانوستاندنى راسته‌وخۆ له‌گه‌ڵ كۆمپانیاى شیڤرۆن ئه‌مریكى بكات بۆ پێشخستنى چوار پانتایى نه‌وتى له باشوورى عێراق به دیاریكراوى له شارى ناسرییه "زیقار" به ئامانجى ئه‌وه‌ى له ماوه‌ى حه‌وت ساڵ 600 به‌رمیل نه‌وتى رۆژانه به‌رهه‌مبهێنێت.\nحكومه‌تى عێراق كۆمپانیاى نه‌وتى نیشتیمانى له دانوستاندن سه‌رپشك ده‌كات\nوه‌زاره‌تى نه‌وتى عێراق به فه‌رمى رێگه‌پێدانه‌كه‌ى ئاشكرا كردووه و به‌ڵام باسى له‌وه نه‌كردووه كه‌ى دانوستاندنه‌كه ده‌ستپێده‌كات، له راگه‌یێندراوه‌كه‌ى وه‌زاره‌تى نه‌وت هاتووه، "ئومێد هه‌یه ئه‌م جۆره پرۆژانه به‌رده‌وامى به به‌رهه‌مى نیشتیمانى بدات و به‌هێزی بكات، هه‌روه‌ها ببێته هۆى بووژاندنه‌وه‌ى ژێرخانى ئابوورى و پێشخستنى، له‌گه‌ڵ زیادكردنى هه‌لى گه‌شه‌كردنى كۆمپانیاكانى كه‌رتى تایبه‌ت له پارێزگاكه".\nكۆمپانیاى شیڤرۆن "Chevron" كۆمپانیایه‌كى ئه‌مریكى فره‌ڕه‌گه‌زه و باره‌گاى سه‌ره‌كى له كالیفۆرنیایه، یه‌كێكه له كۆمپانیا به‌ناوبانگه‌كانى نه‌وت له جیهاندا. ئه‌و كۆمپانیایه له ساڵى 1879 دامه‌زراوه.\nهاوکات دوێنی دەزگای نوچەی ڕاپۆرتێكی ناودەوڵەتی تایبەت بە خواستەکانی ئەمریکا بۆ کارکردنی لە کێڵگە نەوتیەکانی عێراق لە ڕێگای سعوودیەوە شیکردۆتەوەو پێشبینی دەکرێت ئاستی کارکردنی کۆمپانیایە ئەمریکیەکان بە تایبەت لە بواری وزە لە عێراق لەهەڵکشاندا بن.\nعێراق به‌هاى پرۆژه‌كانى تۆتاڵى فه‌ڕه‌نسى ئاشكرا ده‌كات\nعێراق داهاتى نه‌وتى مانگى رابردوو ئاشكرا ده‌كات\nعێراق 52 ملیۆن به‌رمیلى نه‌وت به كۆریاى باشوور فرۆشتووه\nعێراق مانگى داهاتوو بڕى نه‌وتى هه‌نارده‌كراوى زیاد ده‌كات


ڕۆناڵدۆ داوای لە یاریزانێکی بارسێلۆنا کردوە پەیوەندی بە یۆڤێنتۆس بکات – یاریگا سپۆرت\nHome/هه‌واڵه‌كان/گرنگ/ڕۆناڵدۆ داوای لە یاریزانێکی بارسێلۆنا کردوە پەیوەندی بە یۆڤێنتۆس بکات\nڕۆناڵدۆ داوای لە یاریزانێکی بارسێلۆنا کردوە پەیوەندی بە یۆڤێنتۆس بکات\nکارۆخ ڕواندزی 2019/10/09\nئەستێرەیەکی یانەی بارسێلۆنا لە تازەترین لێدوانی ڕۆژنامەوانی ئاشکرای کردوە کە (کریستیانۆ ڕۆناڵدۆ)ی ئەستێرەی یۆڤێنتۆس داوای لێکردوە بارسا جێبهێڵێت و پەیوەندی بە یانەی یۆڤی بکات.\nڕۆژنامەی (سپۆرت)ی کەتەلۆنی لەسەر زاری (ئیڤان ڕاکیتیچ) ئاشکرای کردوە کە ڕۆناڵدۆ بەخودی خۆی لەڕێگەی پەیوەندییەکەی تەلەفۆنی قسەی لەگەڵ ڕاکیتچ کردوە و داوای لێکردوە کە بێت لەگەڵ ئەو لە یانەی یۆڤێنتۆس یاری بکات و بارسا جێبهێڵێت، ڕاکیتیچ بەگوێرەی ڕۆژنامەکە ئاشکرای کردوە کە ئەو خۆی حەز دەکات لەگەڵ بارسا بەردەوام بێت لەبەر ئەوەی ئەو نەهاتوە چێژ لە بینینی دیمەنە سەرنج ڕاکێشەکان وەربگرێت بەڵکو دەیەوێت لە پێکهاتەی سەرەکی یاری بکات.\nڕاکیتیچ لە کۆتایی قسەکانیدا ئاماژە دەکات کە ئەگەر بارودۆخی لە یانەی بارسێلۆنا هەر بەم شێوەیە بەردەوام بێت، ئەوا بۆ ماوەی داهاتوو بە جیدی بیر لە داهاتووی خۆی دەکاتەوە و ڕۆیشتنیش ڕەنگە یەکیک لە بژاردەکان بێت.


له میانی سه‌رۆكایه‌تیكردنی كۆبونه‌وه‌ی یه‌كه‌می لیژنه‌ی ده‌ره‌وه.. زاملی: لیژنه‌ی په‌یوه‌ندییه‌كانی ده‌ره‌وه به‌رپرسه له چاودێریكردنی سیاسه‌تی ده‌ره‌وه‌ی ده‌وڵه‌ت له رێی په‌سه‌ندكردنی یاساكان و هه‌ماهه‌نگی كارا له‌گه‌ڵ وه‌زاره‌تی په‌یوه‌ندیدار – پەرلەمانی عێراق\n12 مايو، 2022 13 مايو، 2022 Bashar Jasim 14 Views\nزاملی جه‌ختیشیكرده‌وه له پێویستی دوركه‌وتنه‌وه له لێدوانی نابه‌رپرسیار، كه له‌گه‌ڵ سیاسه‌تی ده‌وڵه‌تی عێراق بۆ مامه‌ڵه‌كردن له‌گه‌ڵ وڵاتانی هه‌رێمی و نێوده‌ڵه‌تی نایه‌ته‌وه.\nرۆژی پێنجشه‌ممه، ٢٠٢٢/٥/١٢، حاكم زاملی، جێگری یه‌كه‌می سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌نی نوێنه‌رانی عێراق، سه‌رۆكایه‌تی یه‌كه‌مین كۆبونه‌وه‌ی لیژنه‌ی په‌یوه‌ندییه‌كانی ئه‌نجومه‌نی نوێنه‌رانی كرد بۆ تاوتوێكردنی پلان و ئه‌ركی له‌م خوله‌ی ئه‌نجومه‌نی نوێنه‌راندا.\nهه‌ر له‌و كۆبونه‌وه‌یه‌دا په‌رله‌مانتارانی به‌ڕێز هه‌ریه‌كه له “عامر فایز، سه‌رۆكی به ته‌مه‌ن، شه‌علان كه‌ریم، جێگری یه‌كه‌م، محه‌مه‌د سدیق، جێگری دوه‌م”یان به‌شێوه‌یه‌كی كاتی هه‌ڵبژارد تا پێكهێنانی حكومه‌ت.\nزاملی، لیژنه‌كه‌ی راسپارد بۆ تاوتوێكردنی رێكه‌وتننامه‌و په‌یماننامه نێوده‌وڵه‌تییه سیاسییه‌كان به هه‌ماهه‌نگی له‌گه‌ڵ لیژنه‌ی یاسایی و پێشنیاركردنی پرۆژه یاسا بۆ هه‌ردو به‌شی دیبلۆماسی و كونسوڵگه‌ری، داواشیكرد روانگه‌یه‌كی ستراتیژی و پلانێك بۆ په‌سه‌ندكردنی ئه‌و یاسایانه دابنرێت، كه لیژنه دایانده‌ڕێژێت به تایبه‌ت ئه‌وانه‌یان په‌یوه‌ندیدارن به پاراستنی سه‌روه‌ری عێراق و ده‌سته‌به‌ری هاوسه‌نگی په‌یوه‌ندییه‌كانی له‌گه‌ڵ وڵاتانی دراوسێ و ناوچه‌كه‌و جیهان.\nته‌ئكیدیشیكرده‌وه له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی؛ لیژنه‌كه به‌رپرسه له چاودێریكردنی سیاسه‌تی ده‌ره‌وه‌ی وڵات له رێگه‌ی داڕشتنی یاسا له‌وباره‌یه‌وه‌و به پێویستیشی زانی هه‌ماهه‌نگی كارای هه‌بێت له‌گه‌ڵ وه‌زاره‌تی ده‌ره‌وه.\nجێگری یه‌كه‌م باسی له هه‌ستیاری دۆخی ئێستای ناوچه‌كه‌و جیهان كرد، كه واده‌خوازێت عێراق رۆڵ و پێگه‌ی خۆی بقۆزێته‌وه بۆ نزیككردنه‌وه‌ی روانگه‌كان و دوربكه‌وێته‌وه له ململانێی به‌ره‌كان.\nپێداگری له‌وه‌كرده‌وه، دوربكه‌ونه‌وه له به‌یاننامه‌و لێدوانی نابه‌رپرسیار؛ كه له‌گه‌ڵ سیاسه‌تی ده‌ره‌وه‌ی عێراق بۆ مامه‌ڵه‌كردن له‌گه‌ڵ وڵاتانی هه‌رێمی و نێوده‌ڵه‌تی نایه‌ته‌وه.\n← دكتۆر شاخه‌وان عه‌بدوڵا له‌گه‌ڵ وه‌زیری سه‌رچاوه‌كانی ئاو دۆسیەی ئاو و پاره‌ی ته‌رخانكراو بۆ جێبه‌جێكردنی پرۆژه ستراتیژییه‌كانی دروستكردنی ( به‌نداوی گلدانه‌وه‌ی ئاو ) تاوتوێده‌كات\nدكتۆر شاخه‌وان عه‌بدوڵا به‌بۆنه‌ی كۆچی دوایی شێخ خه‌لیفه بن زاید ئال نهه‌ییانی سه‌رۆكی ئیمارات پرسه‌ی سه‌ره‌خۆشی ئاراسته‌ی گه‌ل و ئه‌نجومه‌نی نیشتمانی ئیتحادی ئەو وڵاتە ده‌كات →


لایف ستایڵ | ئاژانس | Page 42\nئاژانس هونەرمەندی شێوەکار “پێشەوا محەمەد” ڕایدەگەیەنێت کە پڕۆژەیەکی هونەریی نوێی هەیە و ئێستا کاری...\nئاژانس خانمە هونەرمەند کەنار تەها سەرقاڵی بەرهەمێکی نوێیە بە ناوی (ڕەنگاڵەی میلۆدی) کە تێکەڵکردنی کۆمەڵێک فۆل...\nئاژانس خانمە هونەرمەند دینا نوێترین بەرهەمی خۆی بڵاو کردەوە کە بە زمانی عەرەبییە و بە تایبەت بۆ مانگی ڕەمەزانی...\non: شوبات 15, 2017 In: لایف ستایڵNo Comments\nئاژانس – ڕاوێژ كامەران ڕۆژی خۆشەویستی لای ھونەرمەندان کە بە دەیان بەرھەمیان لەسەر عەشق و خۆشەویستی بڵاو کردووه‌تەوە ڕۆژێکی تایبەتە، بەشێک لە ھونەرمەندانی کورد ڤالانتاین بە ڕۆژێکی گرنگ...\tRead more\non: شوبات 14, 2017 In: لایف ستایڵNo Comments\nئاژانس بڕیاره له‌مساڵدا 2 پێشانگای هونه‌ری بۆ فۆتۆگرافه‌ران و شێوه‌كارانی ڕوس له شاری سلێمانی بكرێته‌وه و دواتریش ژماره‌یه‌ك شێوه‌كاری كورد له مۆسكۆ پێشانگایه‌كی شێوه‌كاری بكه‌نه‌وه. به...\tRead more\non: شوبات 12, 2017 In: گشتی, لایف ستایڵNo Comments\nئاژانس خانمه هونه‌رمه‌ندی ڕۆژهه‌ڵاتی كوردستان كه‌ژاڵ ئاده‌می ڕایده‌گه‌یه‌نێت كه ئه‌و پاش دوو ساڵ بێده‌نگی له كاری هونه‌ری، به چه‌ند به‌رهه‌مێكی نوێوه ده‌گه‌ڕێته‌وه. كه‌ژاڵ ئاده‌می به...\tRead more\nئاژانس – ڕاوێژ كامه‌ران هونه‌رمه‌ند عه‌زیز وه‌یسی ماوه‌یه‌ك به‌رده‌وام له هه‌رێمی كوردستان ده‌بینرا و ئاهه‌نگی ساز ده‌كرد و ئه‌لبوومی گۆرانیی بڵاو ده‌كرده‌وه، به‌ڵام ماوه‌ی چه‌ند ساڵ...\tRead more\non: شوبات 02, 2017 In: لایف ستایڵNo Comments\nئاژانس خانمه هونه‌رمه‌ند لانه زه‌نگه‌نه پاش ئه‌وه‌ی له ماوه‌ی ڕابردوودا به‌رهه‌مێكی نوێی به ناوی (چۆپییه‌كه‌ت) بڵاو كرده‌وه كه پێشوازییه‌كی زۆری لێ كرا، له ئێستادا كۆمپانیایه‌كی هونه...\tRead more\non: شوبات 01, 2017 In: لایف ستایڵNo Comments\nئاژانس هونه‌رمه‌ند گۆران ساڵح كلیپی ״شه‌رابی خه‌م״ ـی بڵاو کردەوە و دەڵێت ״بەنیازم بە زمانی عەرەبیش گۆرانی بڵێم״ گۆران ساڵح به״ئاژانس״ی وت: ״به‌رهه‌مه نوێیه‌كه‌م به ناوی (شه‌رابی خه‌م) له...\tRead more


لە شاری پزیشکی فاروق، کارمەندە شارەزاکانمان بەردەوام خزمەتگوزاریی تەندروستیتان پێشکەش دەکەن.\nڕێز لە نەخۆشەکانمان دەگیرێت لە ڕووی تایبەتمەندێتی و پاراستنی نهێنییەوە لە شاری پزیشکی فاروق کە باشترین خزمەتگوزاری پزیشکی پێشکەش دەکا لە ژینگەیەکی ئارامدا وە بەم ئاسانکارییانەی لای خوارەوە:\n١١ هۆڵی نەشتەرگەری پێشکەوتوو\n٢١ کەرتی تایبەت کە ئامادەکراوە بە ئامێری پزیشکی لە ئاستی جیهانیدا\n٣ ژووری سەرۆکایەتی (تایبەت) کە ئامادە کراوە بە ئامێری تایبەت بۆ کەمئەندامان\n٦ جێگەی چاودێری وورد تایبەت بە نەشتەرگەرییەکانی دڵ\n٦ جێگای چاودێری ووردی گشتی ٦ جێگای چاودێری ووردی نەخۆشیی دڵ\n٥ جێگای تایبەت بە مناڵی ساوا و نابەکام\nشاری پزیشکی فاروق لە لایەن گروپی کۆمپانیاکانی فاروقەوە لە شاری سلێمانی- عێراق گەشەی پێ دراوە. بە شێوەیەکی ستراتیژی دروست کراوە لە شەقامی بازنەیی مەلیک مە‌حمود بۆ ئەوەی بە ئاسانی پێی بگەی.\nشاری پزیشکیی فاروق لەسەر ڕووبەری ٧٠،٠٠٠ مەتر دووجار بنیات نرا لەسەر پێوەرێکی تایبەتمەندی گەورە کە ڕێگادەدات ژمارەیەکی زۆری نەخۆش وەربگرین، وە لە ژینگەیەکیی پێشەگەر و پێشکەوتودا خزمەتیان بکەین بە شیوازێک کە گرنگترین بایەخ بۆ سەلامەت و ئاسوودەیی نەخۆش بێت.\nلە یەکەم بەردی بناغەوە، سەرجەم ئەندازیارانی نەخشەکێشان و ڕێکخەران بەرزترین پێوانە و کواڵێتیان بەکارهێنا بۆ دروست کردنی شاری پزیشکیی فاروق، کە خۆشحاڵە بە بوونی سیستمێکیی پێشکەوتووی پاکژکردنەوەی دژە بەکتریا و شوێنی نیشتنەوەی کۆپتر بۆ گواستنەوەی نەخۆش لە کاتی ڕوودای لەناکاو. لە هەمان کاتدا، ناو بیناکە بە شێوازێک نەخشەکراوە کە سەرجەم نەخۆش و کەسوکاریان بە ئاسانی بتوانن بگەن بە هەموو بەشەکانی.\nشاری پزیشکیی فاروق زیاد لە ٢١٠ ژووری نەخۆش لە خۆ دەگرێت و زیاد لە ١٩٠ پزیشکیی بە ئەزموون و خاوەن بۆرد، کە هەمیشە ئامادەن بۆ چاودێری کردنی تەندروستیتان.\nشاری پزیشکیی فاروق ١٢٠ ژووری تاک لە خۆ دەگرێت و ٢١ ژووری تایبەت (سویت) ئامادەکراو و داڕیژراو بە کەرستەی پزیشکیی جیهانی، هەروەها ٣ ژووری تایبەتی سەرۆکایەتی (سویت ی سەرۆکایەتی) ئامەدەکراو بە کەرەستەی تایبەت بە کەسانی خاوەن پێداویستی تایبەت بۆ تەرخاندنی ژینگەیەکی سارێژکەر و یارمەتیدەر کە نەخۆشخانەکەمان بێهاوتا دەکات.\nشاری زپیشکیی فاروق ١١ هۆڵی نەشتەرگەری لە خۆ دەگرێت کە ئامادەکراوە بە نوێترین تەکنەلۆژیای پزیشکیی , وچاودێری دەکرێت لە لایەن کارمەندی خاوەن ئەزموونی تایبەت.\nیەکێک لە گرنگترین پێشینەکانمان دابین کردنی ئاستێکی بەرزی چاودێری وردە، هەر بۆ ئەم مەبەستەش، ٦ جێگای تایبەت بە چاودێری وردی نەخۆشی نەشتەرگەری دڵی کراوەمان ئامادەکردوە، و ٦ جیگای چاودێری وردی گشتیی، و ٦ جێگای چاودێری وردی بوژانەوەی دڵ کە ئامادەکراوە بە نوێترین و باشترین تەکنەلۆژیای پزیشکیی. سەرەڕای ئەوەش، نەخۆشخانەکە ٥ جیگای چاودێری وردی منداڵی نابەکام لە خۆ دەگرێت کە یارمەتی دابین کردنی چاودێرییەکی نزیک دەدات لە لایەن کارمەندە بڵندەکانمانەوە لە ڕێگەی تەکنەلۆژیای پێشکەوتووەوە.


کوردیپێدیا - ساڵیادی کوردستانی نوێ لەهەولێر ساڵی 1996\n📷 ساڵیادی کوردستانی نوێ لەهەولێر ساڵی 1996 | پۆل: وێنە و پێناس | زمانی بابەت: 🏳 کوردیی ناوەڕاست\nساڵیادی کوردستانی نوێ لەهەولێر ساڵی 1996\nڕۆژی هەینی 12-01-1996 ساڵیادی کوردستانی نوێ.. هەولێر\nلە ڕاستەوە: ئیدریس لاوە، لوقمان بەرزنجی، ئەبووبەکر خۆشناو، عادیل موراد، دڵشاد عەبدوڵڵا، کەریم دەشتی، جەلال بەرزنجی، موحسین ئاوارە، عەبدولڕەحمان فەرهادی، فەرهاد پیرباڵ، فەرید زامدار\n1. 👁 12-01-1996\n3. 👁 فەرید زامدار\n➕ ئەم بابەتە لەلایەن: (م. ب.)ەوە لە: Aug 17 2015 11:38PM تۆمارکراوە\n✍ ئەم بابەتە بۆ دواجار لەلایەن: (م. ب.)ەوە لە: Aug 17 2015 11:39PM باشترکراوە\n👁 ئەم بابەتە 6,340 جار بینراوە\n📷 فایلی وێنە 1.0.1 92 KB Aug 17 2015 11:38PM م. ب.


قەھرەمانلی نشیو - ویکیپیدیا، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد\nQahremanluy-e Sofla - قھرمانلوی سفلی - Qehremanlûya Jêrîn\nپۆتانەکان: 37°39′00.5″N 45°10′30.5″E / 37.650139°N 45.175139°E / 37.650139; 45.175139پۆتانەکان: 37°39′00.5″N 45°10′30.5″E / 37.650139°N 45.175139°E / 37.650139; 45.175139\nقەھرەمانلی نشیو گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری باشقەڵا، ناوچەی ناوەندی شارستانی ورمێ، شارستانی ورمێ، پارێزگای ورمێ، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.\nقەھرەمانلی نشیو ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:\nلە باکوورەوە لەگەڵ گوندی بورونجاباد.\nلە باشوورەوە لەگەڵ گوندی دەھکەدە ئاسایش.\nلە ڕۆژاواوە لەگەڵ گوندی ئیسلام پەناباد.\nبە پێی سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران لە ساڵی ٢٠٠٦دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٢٥٧) کەس و (٧٧) خێزان بووە.\nوەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=قەھرەمانلی_نشیو&oldid=901719»


ئەمازیغییەكان.. دانیشتوانی رەسەنی باکوری كیشوەری ئەفریقا\nئەمازیغییەكان پێشوازیان لە ساڵی نوێ 2969 كرد، كە بە گوێرەی رۆژژمێری ئەمازیغی دەكەوێتە 12ی كانونی دووەمی هەموو ساڵێك و ناوی " نایر"ی لێنراوە،\nساڵانە ئەمازیغییەكان بە ئاهەنگ و مەراسیمی كلتوریی تایبەت بەخۆیان كە شێوازێكی سەرنجراكێش و جیاوازی هەیە پێشوازی لە ساڵی نوێیان دەكەن.\nبەربەرەكان، یان ئەمازیغییەكان نەتەوەی ناسامیین و لەڕووی رەگەز و رۆشنبیرییەوە لە عەرەب جیاوازن و لە باكوری كیشوەری ئەفریقا دەژین، و دەكرێت بوترێت كە ئەوان دانیشتوانی رەسەنی ئەو ناوچەیەن، مێژوویان لانیكەم دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی ئیمپراتۆریەتی رۆمانی و تائێستاش لەوێ ماون و پارێزگاریان كردووە لە زمانی سەربەخۆی خۆیان و ناسنامەی رۆشنبیرییان و هەندێكیشان باس لەوەدەكەن كە رووبەڕووی جیاكاری و ستەم بونەتەوە.\nئەمازیغییەكان لە باكوری كیشوەری ئەفریقا لە خۆرئاواوە لە مەغریبەوە بۆ میسر لە رۆژهەڵات و لە دەریای ناوەڕاست لە باكورەوە بۆ رووباری نەیجەر لە باشوور بڵاوبونەتەوە بەمشێوەیە:\n* مەغریب: لە باكوری وڵات و ناوچەی ریف و زنجیرە چیای ئەتڵەس نیشتەجێن .\n* جەزائیر: لە ناوچەی قەبائیل و خۆرهەڵاتی وڵات و باكوری بیابانی گەورە نیشتەجێن.\nتونس: لە ناوچەی جەربە و تەتاوین و خۆرهەڵاتی قەفسە بڵاوبونەتەوە.\nمیسر: لە دۆڵی سیوە و لە وڵاتانی مالی و نەیجەر و بۆركینافاسۆ و مۆریتانیا لە رێگەی هۆزەكانی تەوارقەوە بڵاوبونەتەوە.\nژمارەی ئەمازیغییەكان لەو وڵاتانە تائێستا بە روونی لەبەردەستدا نیە و نازانرێت چەندە؟ كەسانێكی زۆر هەن خۆیان بە عەرەب دادەنێن، سەرەڕای ئەوەی رەگ و ریشەیان ئەمازیغییە و زۆرینەی ئەمانە لە مەغریب و جەزائیرن و جگە لە باكوری ئەفریقا چەندین ملیۆن ئەمازیغی لە ئەوروپا دەژین.\nئەمازیغییەكان بە " بەربەر"یش ناودەبرێن و چەند گریمانەیەك دەربارەی ئەو وشەیە هەیە و یەكێكیان دەڵێت " بەربەر" لە وشەی " باربادۆس" ەوە داتاشراوەكە بە یۆنانی بەواتای " كەسانی نامۆ" دێت، هەروەها ئەمازیغییەكان بە وڵاتی مەغریب دەڵێن " تامازغە" واتە خاكی ئەمازیغ.\nزمانی ئەمازیغی كە پێی دەوترێت " تەمازیغت" سەر بە خێزانی زمانە ئەفرۆئاسیاییەكانە و پەیوەندی هەیە بە هەردوو زمانی میسری و ئەسیوپی كۆنەوە، هەروەها زمانی ئەمازیغیی لە چەندین شێوەزاری جیاواز لە رووی فۆنەتیكەوە پێكدێت، بەڵام لە رووی وشە و رێزمانەوە هاوشێوەی یەكترن.\nئەمازیغییەكان لە كوێوە هاتون؟\nبنچینەی ئەمازیغییەكان لە رووی مێژووییەوە نادیارە، هەندێك لە شارەزایان دەڵێن لە یەمەنی كۆنەوە هاتون و لە رێگەی دەریاوە كۆچیان كردووە بۆ ئەفریقا و هەندێكی تریش دەڵێن رەنگە لە ئەوروپا یان ناوچە كۆنەكانی دەریای سپی ناوەڕاستەوە هاتوون، بەڵام ئەوەی كە سەلمێنراوە ئەوەیە كە ئەمازیغییەكان پێش هەر گەلێك لە باكوری كیشوەری ئەفریقا بوون و كتێبە مێژووییەكان ئەوەیان سەلماندوووە، و بۆ ماوەی سەدان ساڵیشە ئەمازیغییەكان بەرگری دەكەن لە پرۆسەی تەعریبكردنی زمان و رۆشنبیرییان.\nبەناوبانگترین كەسایەتییە ئەمازیغییەكان لە مێژوودا:\nگۆگۆرتا: پادشای نومیدیا كە رۆمانەكان ساڵی 111ی پێش زایین شكستیانپێهێنا.\nكاهینە: لە سەدەی حەوتی زاینیدا شەڕی لە دژی عەرەبەكان بەرپاكردووە.\nقەشە ئۆگستین: یەكێك لە گرنگترین كەسایەتییە كاریگەرەكانی مەسیحییەتی خۆرئاوا.\nئیبن بەتوتە: گەڕیدە و نوسەر و مێژوونوس كە لە سەدەی 14 دا ژیاوە.\nمحەمەد عەبدولكەریم خەتابی: فەرماندەی ئەمازیغییەكان لە مەغریب لە سەرەتای سەدەی رابردوو كە لە دژی ئیسپانەكان جەنگی بەرپاكرد.\nمەعتوب وەناس: مۆزیسیان و چالاكی ئەمازیغیی كە ساڵی 1998 كوژرا.


پرسه‌كانی جیهانگیریی - شـه‌فـه‌ق نيـوز\nنه‌ما هاوڵاتییه‌ك به ته‌نیا بژی و له شوێنه دووره‌كان ئاگای له رووداوو كێشه‌و پێشهاته‌كانی تاك و كۆمه‌ڵی وڵاتێكیتر نه‌بی، ئێستا جگه له‌وه‌ی له‌ماوه‌یه‌كی كه‌مدا زۆرترین زانیاری ده‌گوازرێته‌وه بۆ دوورترین شوێن، زۆربه‌ی زانیارییه‌كان له سه‌رچاوه‌ی سه‌ره‌كییه‌وه وه‌رگیراون و تاڕاده‌یه‌كی زۆر راستترن.\nمیدیاو په‌یوه‌ندییه‌كان رۆڵێكی باڵاو گه‌وره‌یان هه‌یه له دروستبوون و گه‌شه‌كردن و پێشكه‌وتنی دیارده‌ی جیهانگیریی، چونكه ئێستا هۆكاره‌كانی په‌یوه‌ندی و میدیا گرنگترین شێوازی به‌ستنه‌وه‌ی تاكه‌كانی كۆمه‌ڵگه‌ی مرۆڤایه‌تییه، پێشكه‌وتنی هۆكاره‌كانی په‌یوه‌ندی جگه له‌وه‌ی خزمه‌تێكی گه‌وره‌ی به مرۆڤایه‌تی به‌خشیوه له‌ئاسانكردنی گه‌یاندن و ئاگاداربوون له یه‌كتر، له‌هه‌مان كاتدا كۆمه‌ڵگه جیاجیاكانی مرۆڤایه‌تی به‌توندی پێكه‌وه به‌ستۆته‌وه‌و ئه‌وه‌ی به‌روونی ده‌رخستووه كه هه‌رچه‌نده له ره‌نگ و روخسارو زمان و شێوه‌شدا جیاوازبن، به‌ڵام دواجار هه‌موویان مرۆڤی هاوره‌گه‌زن. به‌هه‌مان شێوه كه‌ناڵه‌كانی میدیا كه له‌هه‌مان كاتدا هۆكاری گه‌یاندنن، رۆڵی زۆر گه‌وره‌یان هه‌یه له په‌ره‌سه‌ندنی ئه‌م دیارده‌یه و به‌ستنه‌وه‌ی كۆمه‌ڵگه‌كانی جیهان به یه‌كتر.\nجیهانگیریی واتای ئه‌وه‌یه شته لۆكاڵه‌كان له‌ئه‌نجامی پرۆسه‌یه‌كدا به‌ره‌و ئاستێكی جیهانی ده‌چن. دوو روانگه‌ی جیاواز هه‌یه بۆ جیهانگیری. هه‌ندی كه‌س به پرۆسه‌ی ده‌بینن و هه‌ندێكیتر به پرۆژه‌ی ده‌زانن. ئه‌وانه‌ی به پرۆسه‌ی له قه‌ڵه‌م ده‌ده‌ن، پێیانوایه هه‌ستی هاوپه‌یوه‌ندی نێوان مرۆڤه‌كان و ئاڵوگۆڕی كلتوورو سه‌رمایه‌و زانیاری ته‌كنه‌لۆژیاو زیاتر هتد.. به‌هۆكاره‌كانی جیهانگیریی ده‌زانن، كه پێشكه‌وتنی ته‌كنه‌لۆژیاو ئامرازه‌كانی په‌یوه‌ندی و گه‌یاندن وه‌ك ئینته‌رنێت، ته‌له‌فزیۆن، كه‌شتییه ئاسمانییه‌كان و... هتد رۆڵی تێدا ده‌گێڕن. به‌ڵام ئه‌وانه‌ی پێیانوایه ئه‌مه پڕۆژه‌یه‌كی داڕێژراوه ده‌یه‌وی به ئامرازو شێوازی تازه‌وه ده‌ست به‌سه‌ر جیهاندا بگری، لایه‌نگرانی ئه‌م بۆچوونه پێیانوایه ئه‌مه هه‌مان كۆڵۆنیالیزمی پێشووه ته‌نیا ئامرازو كه‌ره‌سته‌كانی گۆڕاون، له‌جیاتی ده‌ستتێوه‌ردانی راسته‌وخۆ به‌شێوه‌یه‌كی ناڕاسته‌وخۆ ده‌ست به‌سه‌ر بازاڕی وڵاتانی هه‌ژاردا ده‌گرن.\nهه‌ستی لێكنزیكبوونه‌وه‌و لێكگه‌یشتن وایكردووه مرۆڤ رێگه‌یه‌ك بۆ په‌یوه‌ندی له‌گه‌ڵ ده‌ره‌وه‌ی جیهانی خۆی په‌یدا بكات، له‌م چاخه‌دا پڕۆسه‌ی جیهانگیریی ده‌رفه‌تی لێكحاڵیبوون و پێكه‌وه‌ژیانی ره‌خساندووه، ئامرازه‌كانی جیهانگیریی پێشكه‌وتنی ته‌كنه‌لۆژیایه، كه له‌م چه‌مكه به‌نێوبانگه‌دا هه‌میشه دێته ئارا ئامرازه‌كانی تێكنۆلۆژیا گوندی جیهانییان دروست كردووه، ئه‌وه به‌و مانایه نییه جیهان بچوك بۆته‌وه‌و بۆته ئه‌ندازه‌ی گوندێك، به‌ڵام به‌و مانایه‌یه كه ئاڵوگۆڕی زانیاری هێنده خێرایه و خه‌ڵك به‌زووترین كات له‌هه‌ر جێگایه‌كی ئه‌م جیهانه بی به سات و چركه لێی ئاگادار ده‌بی، ئه‌میش له ئامرازه‌كانی میدیای گشتی و په‌یوه‌ندی و گواستنه‌وه‌دا خۆی ده‌بینێته‌وه، یه‌كێك له تایبه‌تمه‌ندییه سه‌ره‌كییه‌كانی جیهانگیریی كه‌مبوونه‌وه‌ی كاته، له كه‌مترین ماوه‌و له بچوكترین كاتدا گه‌وره‌ترین كاری مه‌به‌ست جێبه‌جی ده‌كات، له‌كه‌مترین ماوه‌دا هه‌واڵێك كه ته‌نانه‌ت له دوور ده‌ستترین شوێنه‌كان روویدابی به هه‌موو جیهاندا بڵاو ده‌بێته‌وه.\nده‌كری گه‌وره‌ترین پرسه‌كانی جیهانگیریی له‌م سی خاڵه‌دا كورت بكه‌ینه‌وه:\n1- كات: مرۆڤ هه‌میشه له هه‌وڵی كه‌مكردنه‌وه‌ی كاتدایه، هه‌ر له‌سه‌ره‌تاوه له‌م پێناوه‌دا هه‌وڵیداوه به‌ڵام له سه‌رده‌می جیهانگیریدا، به‌هۆی پێشكه‌وتنی ته‌كنه‌لۆژیا وایلێهاتووه گواستنه‌وه‌و په‌یوه‌ندی و ئاڵوگۆڕی زانیاری له كه‌مترین كاتدا بگات.\n2- شوێن: مه‌به‌ست له‌وه‌یه پێویست ناكات بۆ به‌جێگه‌یاندنی كارێك مرۆڤ شاخ و دۆڵ و چیا ببڕی و به‌رده‌وام له شوێنگۆڕكێدا بی، به‌ڵكو ئێستا هه‌ر له‌جێی سنوورداری خۆیه‌وه له هه‌موو پرسێكی نوی له جیهاندا ئاگادار بێ و، پرسه‌كانی په‌یوه‌ندیدار به‌خۆی له‌كورتترین ماوه‌دا به‌هه‌موو جیهان بگه‌یه‌نی.3- كه‌ش (فه‌زا) : مرۆڤ ده‌توانی له رۆچنه‌یه‌كی زۆر بچوكه‌وه بڕوانێته جیهان، له هه‌مان كاتدا له هه‌موو ئاڵوگۆڕو پرسه جیهانییه‌كان هه‌ر له‌و كه‌شه بچوكه‌یدا به‌زووترین كات له شوێنی خۆیدا ئاگاداری بی.به‌هۆی ئه‌مانه‌وه كلتووره لۆكاڵه‌كان له ئاستی جیهانیدا خۆیان نمایش ده‌كه‌ن، بۆ نموونه كلتووری رۆژئاوایی له‌م رێگه‌یه‌وه توانیویه‌تی ببێته كلتوورێك هه‌موو جیهان بگرێته‌وه، ئامرازه‌كانی په‌یوه‌ندی و گه‌یاندن ته‌نیا قۆرخی وڵاتی سه‌نته‌ر یان له ناوه‌ندا نییه، به‌ڵَكو ئه‌و لایه‌ن و گرووپانه‌ش كه به ته‌واوی دژایه‌تی ئه‌م پڕۆسه‌یه ده‌كه‌ن گه‌وره‌ترین كه‌ڵكی لێ وه‌رده‌گرن.جیهانگیریی كتوپڕ په‌یدا نه‌بوو به‌ڵكو درێژبوونه‌وه‌ی قۆناغی رێنیسانسه، وه‌ك (گیدنز) ده‌ڵی: "به‌جیهانیبوون گه‌وره‌بوونه‌وه‌ی مۆدێرنیته‌یه". یه‌كێك له تایبه‌تمه‌ندییه‌كانی مۆدێرنیته‌ش رزگاربوونه له كۆتوبه‌ندی خورافات و، ده‌ستبه‌رداربوونه له میتافیزیك و گه‌ڕانه‌وه‌یه بۆ لۆژیك و، مرۆڤپه‌روه‌ری و پابه‌ندبوون به به‌ها مرۆییه‌كان كه له سروشتی مرۆڤه‌وه سه‌رچاوه ده‌گری. ئه‌مه له‌كاتێكدا مرۆڤی رۆژهه‌ڵاتی هێشتا نه‌یتوانیوه ده‌ست له میتافیزیكی هه‌ڵبگرێت و لۆژیك ته‌وه‌ری بیركردنه‌وه‌ی بی، بۆیه له‌گه‌ڵ ئه‌م پڕۆسه‌یه تووشی زۆر ناكۆكی هاتووه. به‌پێی بۆچوونی (گیدنز) هێشتا مۆدێرنیته نه‌یتوانیوه هه‌موو جیهان بگرێته‌وه‌و ورده ورده به‌ره‌و وڵاتانی په‌راویز ده‌كشێ، ورده ورده هه‌موو كه‌لێن و قوژبنه‌كانی جیهان ده‌گرێته‌وه. مه‌به‌ستی (گیدێنز) یشه، جیهانگیریی گۆڕان له هزردا دروست ده‌كات، واته جیهانگیریی سه‌رده‌مێكه بۆ سه‌ر له‌نوی دروستكردنه‌وه‌ی مه‌عریفه هزرییه‌كان، ئه‌و شته‌ی كه مۆدێرنیته ده‌یكات.


ڕاگەیەندراو لە بارەی ڕەوتی لێکۆڵینەوە لە تیرۆری هاوڕێ قادر قادری\nبە ئاگاداریی هەموو لایەک دەگەیەنین کە دوابەدوای ڕووداوی تیرۆری هاوڕێ قادر قادری لە شەوی ٦لەسەر٧ی مارسی ٢٠١٨ (لە نزیک “هەرتەل” لەدەوروبەری\nناحیەی شکارتە)، دەزگا ئەمنی و پیوەندیدارەکانی هەرێمی کوردستان و کۆمیتەی ئەمنیەتی حیزبی دیموکراتی کوردستان، لە پیوەندی و هاوکارییەکی چڕ و پڕدا، لێکۆڵینەوە لە سەرەداوە سەرەتاییەکانی ڕووداوەکەیان دەست پێ کرد. بەدواداچوون و لێکۆڵینەوە لە ژمارەیەک گومانلێکراوی پێوەندیدار بەم تیرۆرە، ناسین و دەسگیرکردنی تاوانبارانی ئەسلیی شەهید کردنی قادر قادرییان لێ کەوتەوە.\nبەم جۆرە ڕای دەگەیەنین کە هەتا ئیستا ٥کەس لە تاوانبارانی ئەم کەیسە ، لە نێویاندا داڕێژەری پیلانەکە و جێبەجێکەرانی(کە ٤ کەسیان خەڵکی باشووری کوردستان و یەکێکیان لە ئەسل دا خەڵکی ڕۆژهەلاتی کوردستانە) بە هۆی دەزگا ئەمنییەکانی هەرێمی کوردستان گیراون. داڕێژەری پیلانەکەش دانی بەوەدا ناوە کە بە داوا و هەماهەنگی لە گەڵ دەزگای سیخوڕی و مرۆڤکوژی ئیتلاعاتی کۆماری ئیسلامیی ئێران، نەخشەی ئەم تیرۆرەی داڕشتوە.\nئێمە وێڕای سوپاس و پێزانینمان بۆ هەوڵی دەزگا ئەمنییەکانی هەرێمی کوردستان بۆ بە دواداچوون و دەسگیرکردنی تاوانباران، داوامان ئەوەیە قۆناغەکانی دیکەی کاروباری ئەم کەیسە و یەک لەوان دادگایی و سزادانی تاوانباران، بە خێرایی و هەر بەم جیددییەتە جێ بە جێ بکرێ.\nچاوەڕوانیشمان لە حکوومەتی هەرێم، خەڵک و لایەنە سیاسییەکانی باشووری کوردستان و هەر وەها کوردانی ڕۆژهەڵاتی نیشتەجێی هەرێمی کوردستان ئەوەیە وشیاری پیلانە تیرۆریستییەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران بن، با بە هەوڵی هەموو لایەکمان نیازە تیرۆریستییەکانی ئەو ڕێژیمە لە دژی هەرێمی کوردستان و تێکۆشەرانی ڕۆژهەڵات لەو بەشە، پووچەڵ بکەینەوە.


سەرۆکی دەزگای لوتکە بۆ کاروباری پەنابەران باس لە کارێکی نامرۆڤانەی حکومەتی یۆنان دەکات بەرامبەر پەنابەران دەڵێت، چەندین حاڵەت ڕوویداوە کە پاسەوانانی سەرسنوری یۆنان، پاڵیان بە بەلەمە ڕزگارکەرەکانی پەنابەراندا ناوەو لە دەریای ئیجەدا و دووریان خستوونەتەوە و لە دەریادا جێیانهێشتوون.\nئاری جەلال، سەرۆکی دەزگای لوتکە بۆ کاروباری پەنابەران لە هەژماری فەرمی خۆی لە تۆڕی کۆمەڵایەتی فەیسبووک ڕایگەیاند: "لە 23ی ئازار کۆمەڵێک خەڵک کە لەنێو بەلەمی ڕزگارکەردا بوون لە دەریایی ئیجە دۆزرانەوە کە لە دەرەوەی بەندەری داتچادا بوون کە سەر بە خاکی تورکیایە و دەکەوێتە باکوری دورگەی سیمی سەر بە یۆنان."\nئاماژەی بەوەشكردووە: " ووتەکانی 31 کەسەکە هەمووانی تووشی سەرسوڕمان کرد بە جۆرێک بۆ هەندێک کەس سەخت بوو کە بڕوا بکات، ووتیان کە پاسەوانەکانی سەرسنوری یۆنان ئەوانیان خستۆتە سەر ئەم بەلەمانە و بەجێیان هێشتوون، پاش چوار ڕۆژ بەلەمێکی ڕزگارکەری دیکە لە هەمان شوێن دۆزرایەوە کە ئەمەیان 10 کەسی تێدابوو و هەمان ووتەی 31 کەسەکەی پێشوویان دا کە پاسەوانەکانی یۆنان ئەمەیان ئەنجامداوە."\nئاری جەلال باسی لەوەشکردووە، لەو کاتەوە 21 حاڵەتی لەو جۆرە لە نێو دەریای ئیجەدا تۆمارکراو کە 44 بەلەمی ڕزگارکەر 754 کەسی لەسەر بووە و هەموو ئەو کەسانەی ڕزگارکراون هەمان ووتە دەدەن.\nسەرۆکی دەزگای لوتکە بۆ کاروباری پەنابەران ئاماژەی بەوەشکردووە، سەرەڕای هەموو ئەمانە، پاسەوانانی سەر سنوری یۆنان و حکومەتی یۆنانیش نکۆڵی لێدەکەن و دەڵێن کە ئەمانە "هەواڵی بێ بنەمان" یاخود دەڵێن کە "پڕوپاگەندەی تورکیایە" بۆ ئەوەی کێشەکان وون بکەن، سەرەڕای پیشاندانی چەندین ڤیدیۆ کە دەریدەخات کە کەشتیەکانی یۆنان ئەم بەلەمانە پاڵ دەنێن، بەڵام هێشتا دانی پێدا نانێن و نکۆڵی لێدەکەن.\nئاری جەلال ئەوەشی خستووەتەڕوو، بەپێی تۆمارەکانی حکومەتی یۆنان بێت بەلەمە ڕزگارکەرەکانی لە ساڵی ۲٠۱۷دا بۆ هێزی دەریایی یۆنانی کڕیوە، لە مانگی ئازارەوە هەتاکو ئێستا ۱۹۱ حاڵەت تۆمارکراوە کە (٦۱٤٤ کەس بوون) و لەلایەن پاسەوانانی سەر سنوری تورکیاوە ڕزگارکراون و هەموویان دەڵێن پاسەوانانی یۆنان پاڵیان ناونەتە دەرەوەی سنوورەکانی خۆیان.\nسەرۆکی دەزگای لوتکە ئاماژەی بەوەشكردووە: "دەرکردنەکان و پاڵنانەکان هەموو ڕۆژێک لە دەریای ئیجە دووبارە دەبنەوە و یۆنان بەردەوام دەبێت لەم کارە نامرۆڤانەیە، یۆنان مافەکانی مرۆڤ پێشێل دەکات هەتا ئەو ڕۆژەی دووبارە ئەوروپا بڕیار دەدات کە مافەکانی مرۆڤ بخاتەوە سەر لیستی کارەکانی."