لاپەڕەیەك لە مێژووی سەرەتای یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان\nلاپەڕەیەك لە مێژووی سەرەتای یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان   14/6/2017\nدوای نسكۆی شۆرشی ئەیلول و دروستبوونی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان لە (١/٦/١٩٧٥) دا، پاش ساڵێكی تەواو واتە؛ لە (١/٦/١٩٧٦) بڕیاری دەستپێكردنی خەباتی چەكداری لە باشوری كوردستان درا، لە هەمان كاتدا مەفرەزە سەرەتاییەكان لە ناوەوە و دەرەوەی وڵات دەستیان بە هاتنە دەرەوە و خۆڕێكخستن كرد، لە ناوچە جیاجیاكانی هەولێر و سلێمانی و كەركوك لە كارەكانیاندا سەركەوتو بوون، كە چەند مەفرەزەیەكی سەرەتایی خۆیان ڕێكخست و هاتنە دەرەوەی شارەكان و زەنگی دەستپێكردنی خەباتی چەكدارییان لێدا.\nلە هەندەرانیش، بە تایبەتی لە سوریا ژمارەیەكی باش لە ئەندامانی یەكێتی كۆبوونەوە، كە پێكهاتبوون لەو كەسانەی پاش نسكۆی شۆڕشی ئەیلول لە ڕێگای ئێرانەوە بە فرۆكە یا بە ڕێگای قاچاغ سنورەكانی نێوان ئێران و توركیایان بە پێ بڕی بوو بەرەو سوریا، یا لە ناوچەی بادینانەوە هاتبوون بۆ سوریا، بەشێكیش لە وڵاتانی دەرەوە هاتبوونە سوریا بە مەبەستی دەستپێكردنی خەباتێكی نوێ.\nبڕیار درا، وەجبەی یەكەم لە (١/٦/١٩٧٦) بگەڕێنەوە كوردستان، كە زیاتر خەڵكی ناوچەی بادینان بوون، پاش جێگیر بوونی وەجبەی یەكەم، وەجبەی دووەمیش بگەڕێنەوە، دوای ئەوانیش بەڕێز مام جەلال بگەڕێتەوە.\nسورییەكان سەربازگەیەكی مەشق پێكردنیان لە شوێنێكی نزیك دمشق بۆ ئۆپۆزسیۆنی عیراقی كردەوە بۆ خۆئامادەكردن و بەرزكردنەوەی توانای سەربازی، منیش ئارەزوم كرد بچمە لایان و شوێنێكی پزیشكی لە ناو سەربازگەكە دابنێم.\nدوو چادری تایبەتیان بۆ هەڵدام؛ یەكێكیان بۆ چارەسەری نەخۆش و ئەوی تریان بۆ حەوانەی خۆم، نەقیب ئیبراهیم عەزۆ سەرپەرشتی پێشمەرگەكانی یەكێتی بوو. لە ئەندامەكانی تری (التجمع الوگنی العراقی) 1 دا ، هەر حزبە نوێنەرێكی خۆی دانابوو. ڕۆژانە مەشقی توانای جەستەیی و عەسكەرییان پێ دەكرا.\nلە رووداوە خۆشەكانی ئەم دەورەدا؛ پێشمەرگەیەكی بەتەمەنی یەزیدی (خاڵە سیدۆ)، كە لەگەڵ شێخ حسێنی بابە شێخ بوو، لەكاتی مەشقكردندا داوا لە بەشداربووان كرا بچەمێنەوە و پەنجەیان لەسەر زەوی دابنێن و لە دەوری خۆیان بسوڕێنەوە، خاڵە سیدۆ پێی نەدەكرا و رەتیدەكردەوە ئەو كارە بكات، دەیوت، كە دوژمن هاتە سەرم پێ دەڵێم ڕاوەستە تا چەند خولەكێك لەدەوری خۆم دەسوڕێمەوە، ئەو كات شەڕ دەسپێدەكەین.\nنەقیب ئیبراهیم عەزۆ و هەڤاڵانی، یەكەم وەجبە بوون گەڕانەوە، كە بە داخەوە لە شەڕی ناوخۆدا زۆربەیان شەهید بوون. وەجبەی دووەم بە هۆی كارەساتی لەناوچوونی وەجبەی یەكەم دواكەوتن.\nدواتر بڕیار درا وەجبەی دووەم لە مانگی ١٢ ی ١٩٧٦ دەست بە گەڕانەوە بكەن. بە سەرپەرشتی كاك نەوشیروان كە پێكهاتبوون لەبەشێك لە كادیرانی یەكێتی لەوانە: بەرێزان نەوشیروان، ملازم حسن خۆشناو (شەهید)، ملازم سید كریم (شەهید)، ملازم فوئاد چەلەبی، ملازم جمال خۆشناو (شەهید)، ملازم سەردار، فەرهاد شاكەلی، سامان گەرمیانی، مەلا سدیق، شوان، عادل گەرمیانی، مامۆستا خوسرەو (شەهید) و بەندە (داوای لێبوردن دەكەم گەر ناوێكم لە بیر كردبێ) لەگەڵ ژمارەیەكی باش لە پێشمەرگەكانی ناوچەی بادینان و هەندێ پێشمەرگەی ناوچەی سۆران.\nلە دێرك بارەگا دانرا، خۆم داوام كرد بچمە دێرك ، لەوێش لە بارەگاكەماندا شوێنێكی پزیشكیم دانا، كە خەڵكی شارەكە ڕۆژانە زیاتر دەهاتنە لام، لە جیاتی ئەوەی بچن بۆ نەخۆشخانە. ئەو كات دكتۆری عیراقی لە وڵاتەكانی دراوسێ زیاتر باوەڕپێكراو بوو، لە بارەگایەكەدا چەند كەسێكی تێدا بوو كە پێویستە باسیان بكەم ؛ یەكێك لەوانە وەستا یونس بوو.\nوەستا یونس؛ كابرایەكی سادەی بە ساڵاچووی خەڵكی گوندی خۆرانی ناوچەی خۆشناوەتی بوو، كە پاش نسكۆی ساڵی ١٩٧٥ لە جیاتی ئەوەی بە پەناهەندەیی لە ئێران بمێنیتەوە یا خۆی لە عیراق بە دەستەوە بدات، لە ئێرانەوە بە درێژای سنوری عیراق و توركیای رێگای بڕیبوو بەرەو سوریا بۆ بەشداری كردن لە شۆڕشی نوێی گەلەكەماندا، كە یەكێتی ئاڵاكەی هەڵگرتبوو.\nوەستا یونس كەمێك سەری لە چاككردنەوەی ڕادیۆ دەردەچوو، یا وای دەزانی كە دەتوانێت ڕادیۆ چاك بكاتەوە. خەڵكی دێرك ناوەناوە ڕادیۆیان دەهێنایە لای بۆ چاككردنەوە، وەستا یونسیش سەری لە زۆربەی ڕادیۆكان دەرنەدەچوو، دەیكردنەوە و وایەرەكانی دەپچڕاند و دواتر بە وایەری نوێ لەحیمی دەكردنەوە زۆربەی وایەرەكانیشی بە هەڵە دەبەستنەوە، گەر ڕادیۆكە لە پێشدا نوزەیەكی هەبووبێ، ئەوا وەستا یونس بە تەواوی مرداری دەكردەوە، زۆرجار لەگەڵ خاوەنەكەی دەبووە مشتومڕیان، وەستا یونس دەی وت «كاكە ڕادیۆكەت خەریتەكەی غەرەتە» ئێمەش وتەكەی وەستا یونسمان كردبووە زاراوەیەكی سیاسی، كە شتێك نەكرابا و تێی نەگەیشتباین، یا بە هەڵە كرابا، دەمانوت: خەریتەكەی غەرەتە.\nكەسی دووەم مامە زیا بوو، كابرایەكی ئاشوری بوو، لە هێزی لیڤیی عیراق بەریتانی كاری كردبوو و كارەكەشی چێشتلێنان بوو، گەر بەرماوەی برنج ماباوە وا هەڵیدەگرت كە ڕۆژی دواتر دەیكردە كفتەی حەلەبی، زۆربەیان لە خواردنەكانی ناڕازی بوون. لەو كاتەدا پارەش نەبوو، دوایی هەندێك پارەمان لە لایەن برادەرانەوە لەشامەوە بۆ هات.\nمامە زیا شەوانە تاقمەكەی ددانی لە ناو ئاوێ دادەنا. كاك بەهزاد بەرزنجی، كە لێپرسراوی ئیدارەی بارەگاكەمان بوو، تاقمە ددانەكەی لە مامە زیا شاردەوە و ناردی كەباب هات، كە ماوەیەك بوو گۆشتمان نەخواردبوو. مامە زیاش لە تاقمەكەی دەگەڕا و نەیدەدۆزیەوە، كاك بەهزاد پێی وت: تاقمەكەی ددانتمان فرۆشت، ئەوە كەبابمان پێكڕیوە، مامە زیا زیاتر شێتگێر دەبوو، دەستی دەكرد بە جوێندان بە هەمومان و دەیوت: بۆ تاقمی ددانی من دەفرۆشن بۆ كەباب، بۆ ناچن كلاشینكۆفەكی بفرۆشن. بەتەواوی بڕوای كردبوو ، كە ئەو كارە كراوە، رەفزیشی دەكرد كەبابێ بخوات، دوایی تاقمەكەی دراوە و هات كەبابی خوارد.\nدێرك قەزایەكە لە سوریا سەر بە قامشلۆیە، رژێم ناوەكەی گۆڕی بوو بۆ (المالكیە) كە دەكەوێتە سێ گۆشەكەی سنوری توركیا، عیراق و سوریا. بۆ خۆئامادەكردن بۆ گەڕانەوە، پەیتا پەیتا چەك و تەقەمەنیمان دەناردە نێو توركیا.\nئەو ڕۆژە خۆمان ئامادەكرد، بۆ ئەوەی شەو لە سنوری توركیا بپەڕینەوە، پاش ئەوەی شەوی رابردوو بۆ پەڕینەوە لە ڕوباری دیجلە سەركەوتنمان بە دەستنەهێنا.\nپەڕینەوە لە سنوری سوریا و توركیا كارێكی ئاسان نەبوو، درێژایی سنور لە نێوان توركیا و سوریا كە ٨٧٧ كیلۆمەترە، لە ولایەتی شرناخ تا سامانداغ لە ولایەتی هاتای (ئەسكەندەرۆنە)، كە شوێنێكی گرنگی كشتوكاڵییە، سێ ملیۆن و نیو دۆنم زەوی كشتوكاڵییە، لە ڕێككەوتننامەی سنوری لە نێوان توركیا و فەرەنسا پاش شەڕی جیهانی یەكەم سنووری نێوانیان دانرا، كە بە خەتی شەمەندەفەر سنوری هەردوو وڵات جیادەكاتەوە، لەناو كوردەكانی سوریا زیاتر وشەی سەر خەت و ژێر خەت بەكاردەهات بۆ جیاكردنەوەی باكور و ڕۆژئاڤای كوردستان.\nئەم ناوچەیە ببووە ناوچەیەكی قەدەغەكراو و بە درێژایی سنور مینڕێژ كرا بوو، تەنیا لە ناوچەی شرناخ و ماردین، كە سنورەكە هاوبەشە لەگەڵ باشوری كوردستان ڕوبەرەكەی، كە ٣٦٤ هەزار هكتار زەوی كشتوكاڵییە، مینڕێژ كرابوو، لە ساڵی (١٩٥٦) دا لە ڕۆژانی (جەمال عەبدولناسر) و یەكبوونی سوریا و میسر، بوونیان لە بەرەی سۆفیەتدا، كە ئەو كاتیش توركیا لە بەرەی رۆژئاوا و ئەندامی هاوپەیمانی بەغدا بوو، سنورەكە بە تەواوی تێلبەند و مینڕێژ كرابوو لە نێوان ئەم دوو بەرەیەدا و لە ناوچە كوردییەكانیشدا ئەمە زیاتر گرنگی پێدرابوو، سنورەكە بە تێلبەند دەستی پێدەكرد. لەپاشاندا ناوچەی مین كە بەدرێژای سنور چێندرابوو، دوای ئەمە زیخ ڕوكرابوو بۆ ئەوەی شوێنپێی هەر پەڕینەوەیەك بۆ ڕۆژی دوایی دیاربێت، گەر پاسەوانەكان بێ ئاگا بووبن، ئەوا بە بەر سزا دەكەوتن، پاشان بەرد و قتو و تەنەكەی بەتاڵ داندرابوو، بۆئەوەی پاسەوانەكان بە ئاگا بێن لە هەر هەوڵێكی پەڕینەوە.\nشەوانە لە نێوان هەر پەنجا مەترێكدا جەندرمەیەك ڕادەوەستا، لە نێوان هەر هەزار مەترێكدا قەرەقولی (بنكە) جندرمە بینا كرابوو، لە نێوانیاندا ئۆتۆمبێلێكی زرێپۆشی پڕۆجێكتەردار لە نێوان ئەم قەرەقۆلانەدا بە بەردەوامی هاتوچۆیان دەكرد.\nهەر جوڵانەوەیەكی زانراو، ئەوە لە هەمو لایەكەوە هێزی بۆ دەهات، بۆیە پەڕینەوە كارێكی ئاسان نەبوو، دەبا لە شەوێكی زۆر تاریكدا، هەستی شاعیرانەی مانگە شەو بەلاوە بنێی، ئەو مغامەرەیە بكەیت و خۆت تەسلیمی قەدەر بكەیت.\nتەنیا ڕێگەش بۆ ئەوەی بە سەلامەتی دەربچیت، یاخود باشتر ئومێدت هەبێ و بتوانی بپەڕیەوە، ڕەحمەتی قاچەخچییەكانی ناوچەكە بوون كە شارەزاییەكی باشیان هەبوو لە دەستنیشانكردنی شوێنی مینەكان و ڕاوەستانی جندرمەكان.\nئێواران لە نزیكەوە بە دوربین شوێنی ڕاوەستان و خۆحەشاردانی جندرمەكانیان دەستنیشان دەكرد. لە شەوانی تاریكدا كاسبییان دەستی پێدەكرد، لە پەڕینەوەی كاڵا، مەڕوماڵات، نەفەر، تەنانەت بوكگوێزانەوە و ژنبەژنێ لەسەر سنورەكە ئاڵوگۆڕیان دەكرد و زۆر جاریش كارەكە سەری نەدەگرت، كوژران یا بەر شەقی جەندرمە و بەندیخانە دەكەوتن، یا ڕایان دەكردو بۆ شەوێكی تر خۆیان ئامادە دەكرد، ئەگەر یەكێكی سیاسیش لە ناوگیراوەكاندا بوایە، ئەوا دوا ڕۆژێكی ڕەش چاوەڕێی دەكردن.\nهەندێك جاریش قاچەخچییەكە لەگەڵ ئەفسەرێك بە بڕێك پارە ڕێكدەكەوتن و ئەفسەرەكە بۆ خۆی تێلەكانی بۆ بڵند دەكردن و ئاسەواری پەڕینەوەكەشی نەدەهێشت، بەتایبەتی بۆ ژمارەی چەند كەسێك، كە دەتوانرا ئەم كارە ئەنجام بدرێت (پێان دەوت پەرینەوە بە دەستوور).\nجیاوازیی پەڕینەوە لە نێوان زێی دیجلە و لەسەر زەوی ئەوە بوو، پەڕینەوە لە ڕێگای دیجلەوە كارەكەی ئاسانتر دەكردین و چەند ڕۆژێك ڕۆیشتنمان كەمتر دەبوو و بەزوویی دەگەیشتینە سنوری توركیا و باشوری كوردستان و سەلامەتتر بوو بەڵام لە كاتی پەڕینەوەی بە كەڵەكدا مەترسی زیاتر بوو، بەرگرییەكی ئەوتۆ كارێكی قورس بوو بە تایبەتی مەفرەزەكانی ترمان پەڕیبوونەوە.\nناوچەكە ئاگاداربوون كە یەكێتی خەریكی پەڕینەوەیە. لە شەوێكی تاریكە شەودا لە كاتی پەڕینەوەماندا لە ناوەندی زێیەكە بووین، ڕادیۆكەی كاك فەرهاد شاكەلی لە نێو هەگبەكەیدا بە بڵندبوون و نیشتنەوەی شەپۆلی بە هێزی ڕووباری دیجلە، ڕادیۆكەی بە دەنگی بەرز دەستی كرد بە قورئان خوێندن، بەمەش دیواری ترس و بێدەنگیمان شكاند و جەندرمەكانیش بە ئاگا هاتن و هەندێ تەقەیان كرد بەڵام بەوەی باش بوو شەو زۆر تاریك بوو و هێشتا نەگەیشتبووینە نیوەی زێی دیجلەی سەر بە توركیا، لە نیوەكەی سەر بە دیجلەی سوریا بووین، كە ناوەندی زێیەكە سنوربوو لە نێوان هەردوكیاندا .\nكوردەكانی ڕۆژئاڤا لە كەناری زێیەكە كشتوكاڵیان دەكرد، بە تایبەتی شوتی چاندن، كە شوتییەكانی ناودار بوون، بە ڕۆژیش لە بەشی نیوەكەی سەر بە سوریا ڕاوە ماسییان دەكرد، بەڵام نەیاندەتوانی لە نیوەی زیێەكە تێپەڕ بن، تەقەیان لێدەكرا.\nئەو شەوە بەهۆی ئاگابوونەوەی جەندرمەكانەوە شكستمان هێنا لەپەڕینەوەكەدا، بۆ شەوانی داهاتووش ئاوەكە هێندە زیادی كردبوو كە مەترسی ڕاكێشانی كەڵەكەكەی لێدەكرا بۆ سنوری عیراق، هەردوو سنوری عیراق و توركیا لەو شوێنە لێك نزیك بوون، پلانی وشكانی كەوتە كار كە ئەویش پەڕینەوەیە لە وشكانی لەگەڵ هەموو مەترسییەكانی.\nشەو بە سواری لۆرییەك لە شاری دێركەوە بەڕێكەوتین بۆ (عین دێوەر)، كە خەڵكی (عێن دێوەر) بە بینینی ئێمە گشتی هاتنە دەرەوە بۆ تەماشاكردن. هێزەكانمان دابەش بوو بوون بە سەر سێ مەفرەزەدا، ٢ مەفرەزەیان لە پێش ئێمەدا پەڕیبوونەوە گەیشتبوونە شوێنی دیاریكراو. مەفرەزەی ملازم فوئاد و ملازم جەمال و ملازم عەبدوڵڵا لەگەڵ مەلا سدیق كە ژمارەیان ٢٠ پێشمەرگە بوو بەكەڵەك لە روباری دیجلە پەڕینەوە، مەفرەزەی ملازم حەسەن خۆشناو كە ٣٢ پێشمەرگە بوون لە ناوچەی جەزیرە پەڕیبوونەوە.\nپەڕینەوەی پێشمەرگەی دەنگی دابۆە لە ناوچەكە، كە یەكێتی دەگەڕێتەوە بۆ كوردستانی عیراق، بە تایبەتی زۆربەی ئەوانەی دەگەڕانەوە خودا حافیزیان لە دۆستانیان دەكرد لە دێرك و قامشلی بۆیە نهێنی پەڕینەوەمان گرنگی نەمابوو.\nشەو بەرەو سنوری جەزیرەی توركیا بە ڕێكەوتین، لە نزیك سنوور لە لۆرییەكە هاتینە خوارەوە، كاتژمێر ١١ی شەو بوو. ژمارەمان ٥٢ پێشمەرگە بوو، نیو سەعات بە پێیان ڕۆیشتین تا گەیشتینە نزیك تێلبەندەكە. چوار قاچەخچیمان لەگەڵ بوو بە سەرپەرشتی (بورهان) لەگەڵ سێ كەسی تر، كە خزمی بوون كاك بورهان كابرایەكی چاو نەترس و ئازاو كورد پەروەر بوو، زۆر لە مەفرەزەكانی تر ئەو پەڕاندبوونیەوە.\nقاچاخچییەكان بە ئەسپایی بەرەو سیمەكە ڕۆشتن دەستیان كرد بە برینەوەی، كەلێنەكی گەورەیان تێكرد و كار ئاسانیان بۆ كردین بۆ پەرینەوە هەروەها شوێنی مینەكانیشیان دەستنیشان كردبوو. بە هۆی زۆری ژمارەمانەوە نەدەكرا، تێلبەندەكان بەرزبكەنەوە و بەژێریدا بڕۆین. دیارە ئەو ژمارە زۆرە كارێكی زەحمەت بوو، بۆ ئەوەی بە ئاسانی بپەڕینەوە و بێ ئەوەی جەندرمەكان بە ئاگابێن یا مینێك لەژێر پێی یەكێكماندا بتەقێتەوە، بۆیە چوار كەس دانران بە دوو كلاشنكۆف و دوو دكتارێۆف تەقە لە پاسەوانەكان بكەن، لەوانە: سەید كەریم و سامان گەرمیانی و برهان. بە هۆی ئەو ژمارە زۆرەمانەوە نەدەكرا، بە ئەسپایی و بێ ئاگاداربونەوەی جندرمەكان بە ڕێبكەوین. شەڕێكی قورس دەستی پێكرد، كە بە هەزاران فیشەك بۆمان دەهات و ئەو برادەرانەی دانرابوون بە مەشغوڵكردنی جندرمەكان بە ئازایانە كارەكەیان كرد، لە چەند چركەیەكدا لە جادەكە پەڕینەوە، نازانم خێراییمان چەند كێلومەتر بووە لە ساتێكدا، وا مەزندە دەكەم، ڕیكۆردمان شكاندبێ. دوو زیلی عەسكەری لەگەڵ زرێپۆشێكی پرۆجێكتەردار هاتن بە هاواریانەوە، ئەوانیش بەردەوام بوون لە تەقەكردن لێمان، بەڵام نەیان وێرا بەدوامان بكەون، دووركەوتینەوە و پەیتاپەیتا پرۆجێكتەرەكە كاریگەری نەدەما تا ماوەیەكیش دوور كەوتبووینەوە هەر تەقەیان دەكرد. دوو كەسمان نەیانتوانی درێژە بە ڕۆیشتن بدەن بۆیە ناردرانەوە جەزیرە تا لەوێوە بگەڕێنەوە سوریا.\nكاتژمێر ١٢ی شەو تێپەڕی و ڕۆژێكی نوێ دەستی پێكرد، ئێمەش بەردەوام بووین لە ڕۆیشتن تا كاتژمێر (٦) ی بەیانی گەیشتینە گوندی قاڤڕقڕ، لە گوندەكە پێیان ڕاگەیاندین ؛ لێرە بمێننەوە مەترسیدارە، وا باشترە بچنە هاوینە هەوارەكەمان، كە لەسەروی گوندەكەیە، چۆڵ و باشترە، گوندەكە لەترسی شەڕو پێكدادان ویستیان زیاتر لە نێویان دوور بكەوینەوە.\nهاوینە هەوارەكە پێكهاتبوو لە (٧) خانوی چۆڵ، زیاتر شوێنی مەڕوماڵات بوو. زۆر هیلاك بووین، هەر كەسەی لەسەر زەویەكە لەسەر قشپلان ڕاكشاین و حەرەسیات داندرا. حەرەسەكان كاتژمێر هەشتی بەیانی ڕاستیان كردینەوە جندرمە بەرەو گوندەكە دەڕۆن، هەندەی پێنەچوو یەحیا لە گوندەكەوە بە سواری هێستر هات كە هەندێ خواردنی بۆ هێنابووین، وتی: جەندرمەكان لێتان دەگەڕێن، پێیان وتبوون: ژمارەیەكی زۆر لە سنورەكە پەڕیونەتەوە، ئەوانە قاچاخچی نینە و سلاحی قورسیان پێیە و بە دوای شوێنیان كەوتوین. بە پەلە بەرەو چەند گردێكی شوێنەكە ڕامان كرد و خۆمان ئامادەكرد بۆ شەڕكردن. خەڵكی گوندەكەش ڕێگای هەڵەیان نیشان دابوون، جەندرمەكان بەرەو خوار ڕۆیشتبوون. شوێنەكە باش نەبوو بۆ شەڕكردن، بۆیە كۆبونەوەكی بە پەلە كرا لە نێوان كادیرەكان، بڕیارمان دا بچینە سەر گردێكی نزیك ئەم شوێنە كە گردێكی بڵند بوو، دەمانتوانی شەڕی لێبكەین تا تاریك دادێ و شەو دوبارە بپەڕینەوە بەرەو سوریا، لە جیاتی ئەوەی بچینە قوڵایی توركیا، ئەمە كارێكی ئاسان نەبوو لەو دەشتایییە لەگەڵ هێزی توركیا بكەوینە شەڕەوە. بەپەلە بەسەر گردەكە كەوتین، زۆر ماندو بووین، نزیكەی ٨ سەعات ڕۆیشتبووین، نانی نیوەڕۆمان نەخواردبوو و ئاوی مەتارەكانمان چكی كردبوو. لە سەری گردەكەوە سنوری سوریا و توركیا بەدی دەكرا. هێشتا سنورەكە نزیك بوو لێمان كە هەموو ڕۆیشتنەكەی شەومان هاوتەریبی سنورەكە بوو. پاش نیوەڕۆ ژنێكی بە ساڵاچوو بە هانكەهەنك بەسەر گردەكە دەكەوت، هەركە گەیشتە لامان ، وتی: زانیم ئێوە چەتەن، هەندێ خواردن و ئاوم بۆ هێناون، ڕەنگە برسی و تێنو بن. پیرێژنەكە بەردەوام بوو لە قسەكردن، وتی: ئێوە چەتەی توركیان یا چەتەی عیراقن، وتمان: چەتەی عیراقین، هێشتا لە توركیادا چەتە ڕێزی تایبەتی خۆی هەبوو، بە جیاواز لە كوردستانی خۆمان كە ئەم ناوە ئەو ڕێزەی نەمابوو، لە سەردەمی شیخ مەحموددا چەكدارەكان پێیان دەوترا؛ چەتە، شوێنی ڕێزی كۆمەڵانی خەڵك بوو، دوایی وای لێهات بە بێزەوە تەماشای ئەم وشەیە دەكرا.\nپیرێژنەكە نان و پەنیرو دۆی بۆ هێنابووین، وزەیەكی باشی پێداین، لە جیاتی دڵسۆزی ئەم ژنە ویستم پاداشتێكی بكەم و پێم وت: خۆ نەخۆش نیت من دكتۆرم تا چارەسەرەت بكەم، وتی من هیچم نییە و باشم بەڵام بوكەكەم نەخۆشە و لە خوارەوە لەناو كێڵگەكەیە، ئێستا دەچم دەیهێنم. من جگە لە كلاشینكۆف و شەش مخزن و مەتارە و ڕادیۆو كۆڵێكی پزیشكی و كامێرایەك، كامێرەیەكی جۆری زینەتی ڕوسی قورس بوو كە كاتی خۆی لە ڕوسیا پێشكەشی مام جەلالیان كردبوو، ئەویش پێشكەشی منی كرد و تەنیا كامێرە بوو لە نێوماندا، بە كۆی گشتی زیاتر لە بیست و پینچ كێلۆم لە كۆڵ بوو، ئەوەش لە ڕۆیشتندا زۆر هیلاكی كردبووم، لەبەر ئەوە لە گشتیان توڕە بووم، پاساویان بەوەی دەهێناوە، كە خۆیان پێوستیان بە یەكێكە لە كۆڵیان بكا، تەنانەت كاك نەوشیروان وتی: لەسەر ئەو گردە وەكو جیڤارا بكە، شەق لە هەگبەكە بدە و تەنیا چەكەكە هەڵگرە. وتم: كە برینداربووی ئەو كات (ئەو بینمەوە). لە ناو هەگبەكەمدا جگە لە دەرزی و دەرمان ئەدواتێكی نەشتەرگەری زۆرم هەڵگرتبوو، بۆ كاركردن لە بارەگا و دانانی نەخۆشخانەیەك، بۆیە ئەو ئەدەواتانەی كە پێویست نەبوو بۆ ڕێگا، بە قاچاخچییەكاندا ناردمنەوە جەزیرە و پێم ڕاگەیاندن، كە گەیشتینە سەر سنور بۆم بهێننەوە، دەنا بۆمبەرنەوە بارەگای یەكێتی لە دێرك. ئەوەی باش بوو، توانایەكی باشم هەبوو لە ڕۆیشتن، ڕەنگبێت من گەر لە هەمویان باشتر نەبووبم، ئەوە لە زوربەیان باشتر بووم.\nلە خوارەوە پیرێژن لەگەڵ بووكەكەی بەسەر گردەكە هەڵدەگەڕان، پێموتن: بەسەر مەكەون، من دێمە خوارەوە، پاش پشكنین بە هەندێ دەرزی و دەرمان چارەسەرم دانێ. زۆر دڵیان خۆش بوو، پیرەژن وتی: ناڤێ تە چییە؟ وتم خدر، دوعایەكی زۆری بۆ كردم، ڕەنگ بێت هەر دوعا‌ی ئەو بوو بێت كە تا ئێستا لە ژیاندا ماوم.\nبە داخەوە زۆر لەو برادەرانەی زۆر نزیكیان بووم لە پێشمەرگایاتیدا پێكەوە بووین لە قۆناغێك لە قۆناغەكانی خەباتی یەكێتیدا، شەهید بوون.\nكاتژمێر نزیكەی چواری عەسر بوو هەریەكەمان لە لایەك ڕاكشابووین، تەقەیەكی زۆر دەستی پێكرد و ئێمەی شڵەژاند، دوایی دەركەوت كە بووك هێنان بوو.\nحكومەت لە پاش عەسرەوە دەسەڵاتی بەسەر ئەو ناوچانەدا نەدەما، چەك بە شانەكان لە ناو عەشیرەتەكانەوە دەهاتنە گۆڕێ بۆ شەڕو بەرگری لەیەكتری، یا بۆ ژن هێنان.\nپاشان لەگردەكەوە بەرەو دیجلە هاتینە خوارەوە بۆ پەڕینەوە، هەندێ لە خەڵكی گوندەكە تا شەقامە قیرتاوكراوەكە هاتن لەگەڵمان، لەوێوە وتیان: ناتوانین چیتر بڕۆین سنوری عەشیرەتی ئێمە لێرە تەواو دەبێت، دوژمنداریمان هەیە لەگەڵ ئەم عەشیرەتە، بۆیە ناتوانین بێینە سنوری ناوچەكانیان. دیارە ئەو كات شەڕە عەشیرەت كارێكی ئاسایی بوو تەنانەت بە (ئاڕ بی جی) لە یەكتریان دەدا و حكومەتیش ئاگری نێوانیانی خۆشتر دەكرد. چەكێكی زۆر، كە پاش نسكۆ فرۆشرابوو بەو عەشیرەتانە بە كاریان دەهێنا بۆ شەڕی نێوان عەشیرەتەكان.\nلەسەر جادەكە پەڕینەوە، كە پەڕینەوە لە جادە كارێكی ناخۆش بوو، دەبا بۆ ماوەیەكی زۆر چاوەڕوانی بكەیت تا سیارە دیار نامینێ، ئینجا بپەڕیەوە. بۆ ئەوەش دەبوو بە پەلە بە كۆڵە پشتەوە بۆ ماوەیەكی باش ڕامان كردبا، كە ئەمانەش یەكەم ئەزموونم بوو لە پەڕینەوەی ئەوها بە جادەدا.\nلە ڕۆیشتن بەردەوام بووین تا نزیكەی سەعات هەشتی شەو گەیشتینە سەر زێی دیجلە، هەندێ لە برادەرانی كوردی توركیا لە ڕێكخستنی (دە.دە.كا.دە)٢ چاوەڕوانمان بوون، بە بەلەم پەڕینەوە و بەردەوام بووین لە ڕۆێشتن تا گەیشتینە ڕوباری ئاوی سور كە ئاوەكەی تا چۆك دەهات.\nنزیكەی چوار سەعات دەبوو ئاومان نەخواردبۆوە، هەندێكیان ئاوە قوڕاوەكەی ڕوباریان خواردەوە كە زۆر پەرێشان بووبوون.\nبەردەوام بووین لە ڕۆیشتن تا گەیشتینە ئەو شەقامەی دەچێ بۆ شاری شەرناخ و لەسەر كانییەك ئاگرمان كردەوە كە زۆر سەرمابوو، زۆربەیان تاقەتی ڕۆیشتنیان نەمابوو، خەواڵوبوون.\nهێشتا ئەو شوێنە شوێنێكی سەلامەت نەبوو هەر وەكو ڕێنیشاندەرەكە پێی وتین ، بەڵام وزە لێرەدا نرخی دیارە، لەناو هەگبەكەمدا ژمارەیەكی باش حەبی ئەمفیتامینم (Amphetamine) پێ بوو كە كار دەكاتە سەر مێشك و هەندێ مەوادی كیمیاوی دەردەدا یارمەتی بەئاگابوون و نەخەوتن دەدات و هەندێ توانات دەداتێ و ئارەزوی خواردنیش كەمدەكاتەوە.\nجگە لە خۆم و سەید كەریم گشتیان حەبەكەیان خوارد، كە پێم وتن ئەم حەبە نایەڵێت بخەون و وزەتان دەداتێ نەمدایە سەید كەریم لەگەڵ ئەوەی داوای كرد، سەید كەریم توانای ڕۆیشتنی زۆر باش بوو، بۆ سەلامەتیش باشتر بوو كە هەردوكمان بە ئاگا بین. پاش تەواو بوونی كاری حەبەكە، كاك فەرهاد شاكەلی كە بەزۆری پێكەوە دەڕۆیشتێن، حاڵی زۆر پەرێشان بوو تاقەتی ڕۆیشتنی نەمابوو بۆیە وردە وردە مەخزەنەكانی كلاشنكۆفەكەی لە بن گڵدا دەشاردنەوەو دەی وت: قابلە بەو مەخزەن و فیشەكانە سەدام بڕۆخێنم تا هاتە سەر یەك مەخزن ئینجا كەوتە گیانی فیشەكەكان لە بن ئەرزی دەشاردنەوە. پێموت ئاگادار بە فیشەكێك بهێڵەوە وەكو مەحمود یاسین لە فیلمی میسری (الرصاصە لا تزال فی جیبی) . پاش سەعاتێك پشودان وتم: دەست بە ڕۆیشتن بكەن كە وەختی كاركردنی دەرمانەكەبوو، ئەوانیش بە حەماسەوە دەستیان بە ڕۆیشتن كرد دەتوت پاپا (papa)ی فیلمی كارتۆنی منداڵانن كە سپێناخەكە دەخوات و وزە وەردەگرێت.\nماوەیەكی باش ڕۆیشتین هەر وزەیەكی لە لەشیاندا هەبوو بەكار هات كە ئەو كاتە بوو لێی دەترسام ، كە سەروی توانای لەش بەكاربێت و دەرمانەكەش كاری نەمێنێ و هێندەی تر لەشیان هەست بە ماندوبوونێكی زۆر بكات ، لەوانەیە توشی گێژ بوون و ڕشانەوەو سگچوون ببن . ژمارەیەكیان دەستیان كرد بە ڕشانەوە ، چاوەڕوانم دەكرد بەڵام ڕێگای تر نەبوو كاتژمێری ( 3:30 ) گەیشتینە گوندی سەرئاڤ و لە شوێنی مەترسی ڕزگارمان بوو.\nلە گوندی سەرئاڤ لە بناری شاخێكی سەختدا بووین، شوێنێكی باش بوو بۆ بەرگریكردن، هەرچەندە مەترسی جەندرمە نەمابوو، بەڵام هەموو ڕۆژەكە لەوێ ماینەوە. گوندەكە سەر بە خێلی كۆچەر بوو، نیوەڕۆ ساوارێكی بە ڕوونی كوردییان بۆ لێناین، ساوار فاست فودەكەی ئەوروپایە (لەساڵی ١٩٨١ بوو ئەندازیارێكی ئەڵمانی لەلامان گیرابوو، ئەو كات ئێمە لە ناوچەی خۆشناوەتی بووین كە لەگەڵ ئێمە دابەش دەبوو، وای لێهاتبوو خۆی بەتەنیا لە لادێیەكان دابەش دەبوو، كە بانگی دەدا دەیزانی وەختی دابەش بوونە لە ماڵەكان، خزمەتێكی باشیان دەكرد تەنانەت لێفی باشیشیان دەدایە و بە كۆڵی خۆی دادەدا و بۆ نوستن دەهاتەوە مزگەوت.\nدیارە لە ناوچەی خۆشناوەتی ساوار ڕێزی خۆی هەیە. لە گوندی هەرتەل بە سەر شاخی ماكۆك دەكەوتین و ئەڵمانەكەش ئەوەندەی ساوار خواردبوو، باوبژ هەراسانی كردبوو و بەڕەڵای دەكرد. وتی: ئێوە بۆچی تونێلێك لێنادەن لەو شاخە، وتمان: كارێكی قورسە، وتی: ئەو خواردنەی دەیدەنە من باوبژەكەی هەزار شاخی وا كون دەكات.\nپاش نان خواردنی نیوەڕۆ بەرەو گوندی زیارات بەڕێكەوتین كە گوندێكی خۆش بوو، سەر بە خێزانی بەدرخانییەكان بوو كە تا ئێستاش كەسوكاریان لەوێ دەژین. پێشمەرگەیەك خۆی بە زەویدا دا و وتی: نەخۆشم، ناتوانم بڕۆم، ئەمەش ببووە دیاردەیەك، لە گوندی زیارات ناچار بەجێ هێشترا، تەنیا ئەوە نەبوو ژمارەكەمان كەم دەبۆوە، دەبوو چەكەكەشی هەڵگیرێ و باری قورستر دەكردین. سەعات 8:30 ی ئێوارە گەیشتینە شاخی چەكۆ، لە بناری شاخەكە لێی دانیشتین و حەرەسیات داندرا. لە گوندی زیارات ناردمان دوو بەرخمان كڕی، ئەوەندە برسی بووین هەر ئەوەندەی مابوو بە خاوی بەرخەكان بخۆین.\nبەسەر شاخی جوودی هەڵگەڕاین كە شاخێكی سەخت و بڵندە، بەرزایەكەی ٢٠٨٩ مەترە لە سەر ئاستی دەریا. بە گوێرەی چیرۆكی حەزرەتی نوح لە قورئاندا، كەشتییەكەی لەو شاخەدا جێگیر ببوو و زاوزێ دووبارە لەوێوە دەستی پێكردۆتەوە، لەسەر ئەو شاخەوە شارەكانی سێ كوچكەی عیراق و توركیا و سوریا (زاخۆو جەزیرەو نەسیبین) بە جوانی دیارە. سەرماو تینویەتی زۆر پەرێشانی كردبووین لە شاخی جودیدا پاڵتۆیەكی نایلۆنی تایبەت بە بارانم لەبەر بوو، دڵۆپەی بارانی لەسەر بوو، براداران دەیان لێستەوە بۆ شكاندنی تینویەتی. قەڵەم جافێكم پێبوو، لێكم كردەوە و ژێرەكەیم بەكارهێنا بۆ ئاو خوارنەوە لە كونە بەردان كە ئاوی بارانی لە ناو ڕاوەستابوو، برادەرەكانی تریش سودیان لێوەرگرت كە شەوی رابردوو بۆ ماوەی ٨ سەعات بێ نان و ئاو خواردن ڕۆیشتبووین، وەزعمان زۆرباش نەبوو. بەیانی، كە هەڵساین محەمەد سمۆ بەخۆی و ٩ كەسەوە نەمابوون، خەڵكی ناوچەی سنوری بادینان بوون، لەگەڵ خۆیاندا ٧ كڵاشنكۆف و دوو ڕەشاشی دكتارێۆف و یەك (ئاڕ بی جی )یان بردبوو.\nئەو ڕۆژە یەكەم ڕۆژی جەژن بوو لە توركیا، كە دوێنی لە عیراق ببووە جەژن. هاتینە خوارەوە بۆ گوندی (دڤن) لە بناری شاخەكە، زۆر خزمەتیان كردین، كە بڕیاڕ درا بە ئۆتۆمبیل بەرەو (ئولودەرە) بەڕێبكەوین بە تەواوی پەكمان كەوتبوو ، ٣ سەعات بەرەو جادە ڕۆیشتین، بارانەكی توند دەباری، زۆر سەرمابوو و نەدەكراش ئاگر بكرێتەوە، جندرمە لەسەر جادەكاندا بنكەیان هەبوو، پاش ڕۆیشتنێكی زۆر گەیشتینە سەر جادە و چاوەڕوانی هاتنی ئۆتۆمبێل بووین، یەكێكی تریش خۆی نەخۆش كرد (نەخۆشی ڕاكردن)، ئەویش چەكەكەی لێسەندرا و رەوانەی جەزیرە كرایەوە، تا لەوێوە بگەڕێتەوە سوریا.\nدیارە، جگە لە پیشمەرگەكانی ناوچەی سۆران كە زیاتر كادیر بوون، پێشمەرگەكانی تر لەوانە بوون كە پاش هەرەسی شۆڕش هاتبوونە سوریا، زۆریان خزم و كەسیان لەتوركیا هەبوو و لە هەمان عەشیرەت بوون كە عەشیرەتەكانیان لە نێوان توركیاو عیراق و سوریا دابەش ببوون.\nچاوەڕوانكردن لە نزیك جادە بۆ هاتنی ئۆتۆمبیل زۆر درێژەی كێشا و چووینە گوندێكی سەر بە عەشیرەتی كۆچەران بۆ ئەوەی نان بخۆین كە نیو سعات دوور بوو لە جادەكەوە، خواردنیان بۆ ئامادە كردین بەڵام نەمانتوانی نان بخۆین، بە دواماندا هاتن، وتیان: ئۆتۆمبێل لەسەر جادە ئامادەیە، سەعات هەشت و نیوی شەو دوبارە بەرەو جادە ڕۆیشتین و سواری لۆری بووین و چادرێكی پیسی بە قوریان پێداداین، پیسی و بۆنی چادرەكە هەناسەی گرتبووین. چەند كەسێك داندران بۆ تەقەكردن؛ گەر توشی شەڕ بووین كە مفارزی جندرمە بۆ كۆنترۆل كردنی جادەكان لەو جادەیەدا هاتوچۆیان دەكرد.\nبەناو شاری شرناخدا تێپەڕبووین بەرەو ئولودەرە لەپێش سەیتەرەكەی ئولودەرە بە پەلە هاتینە خوارەوە و لە جادەكە دوور كەوتینەوە و بەسەر شاخ كەوتین، پێنج دەقیقەی نەبرد دەورییەكی عەسكری هات بەڵام باش بوو ئێمە لەناو سیارەكە هاتبووینە خوارەوە، تەماشای ناو ئۆتۆمبیلەكەیان كرد بەڵام هیچیان نەبینی بوو ڕێگەیان دا بڕوات . گەیشتینە سەری شاخ كە زۆر سارد بوو و ئاگرمان كردەوە.\nڕۆژی ٣/١٢ /١٩٧٦\nكاتژمێر هەشتی بەیانی بەڕێكەوتین بەرەو گوندی ئەشكەوت، ڕێبەرەكەمان (مەلا عەوڵا سوور) كە خەڵكی جەزیرە بوو، وتی زۆر دوورە و خواردنیشمان پێنەبوو، بەڵام گوندێك هەیە كە نزیكەی دوو سەعات دوور دەبێ، كەوتینە ڕێ بەڵام نۆ سەعاتی بەڕێوە بووین تا گەیشتینە ئەم شوێنە، ئەویش گوندی (بلكێ) بوو. ئەم گوندە زیاتر سەر بە قیادەی موەقەتە بوون، لەو ناوچانەدا پڕوپاگەندەیەكی زۆریان لە دژمان كردبوو، تا نزیك تر دەبووینەوە لە سنوری عیراق نفوزی (دە.دە.كا.دە) كەمتر دەبۆوە.\nلە گوندەكانی سنور كارێكی زۆر كرابوو لە دژمان، مەترسی دەكرا؛ توشی هەمان چارەنوسی شەهید جەبار و هەڤاڵانی ببین، بۆیە كاك نەوشیروان و مەلا عەوڵا پێیان باش نەبوو بچینە گوندەكە بەڵام زوربەمان برسییەتی و سەرماو نەنوستن بەجارێ پەرێشانی كردبووین، بۆیە بڕیاری چوونە ناو گوندی درا، لە بناری شاخەكەدا لەپێش گوندەكە دانیشتین بە فرێكی زۆر دەباری، محمود گۆیی كە سەر بە عەشیرەتی گۆیان بوو لەگەڵ ٣ پێشمەرگەدا لە پێشەوە ناردران، بۆ ئەوەی ڕێگامان بدەن بچینە ناو گوندی، خەڵكی ناو گوندەكە ببوونە دوو بەش: بەشێكیان سەر بە قیادەی موەقەتە بوون، ئامادە بوون بیكەنە شەڕ بەڵام بە هیچ شێوەیەك ڕێگەمان نەدەن بچینە ناو گوندەكە، بەشەكەی تریش وتبوویان: ئێمە كە جندرمە دێن ، لە دورەوە بە پیریانەوە دەچین و پەزیان بۆ سەر دەبڕین، ئەوانە هیچ نەبێ كوردن و پێویستە بە خێرهاتنیان بكەین، با جاشیش بن. دیارە كە كارەكە سەركەوت، ڕێگەیان پێداین بچینە ناو گوندەكە و بە مەرجێ هەر بۆ ئەو شەوە لەوێ بین.\nبڕیارمان دا لە یەك شوێن كۆ نەبینەوە و هەڵەی شەهید ئیبراهیم عەزو هەڤاڵانی دوبارە نەكەینەوە كە گشتیان لە مزگەوتێكدا كۆ ببوونەوە و لەناوچوونیان ئاسانتر بوو، بۆیە هەر چوار پێنچ كەس پێكەوە دابەش بن لە دێیەكە و لە ماڵەكەشدا حەراسەت دابنرێ، بەمەش لەبەر سەلامەتی خۆیان لەناوبردنمان كارێكی ئاسان نابێت. من و ملازم سید كەریم و سامان گەرمیانی و ماموستا خوسرەو لە ماڵێك دابەش بووین، بە ناوی مام عەلی، شەو لە دانیشتنماندا، وتی: لێرە وا بڵاوە، ئێوە جاشی سەدامن كە مانگی ٣٠ دینار وەردەگرن، هاتوون لە پشتەوە لە قیادەی موەقەتە بدەن، پێم وت: من دكتۆرێكم لە لەندەنەوە گەڕاومەتەوە بەو شاخ و داخەدا بە برسییەتی و تینوەتی و ماندوبوونەوە ئەو كارە دەكەین! ئەوە ملازم سید كەریم ئەفسەر بووە لە سوپای عیراقدا و ئامیر بەتالیۆن بووە لە شۆڕشی پێشودا، ئەمەش مامۆستا خوسرەوە كە مامۆستای قوتابخانە بووە لە خانەقین و ئەمەش كاك سامانە كە هەردوكیان پێشمەرگە بوون لە شۆڕشی پێشوو، سنوری ئێران و توركیان بە پێیان بڕیوە بۆ ئەوەی بێنە سوریا و خۆیان تەسلیم بە ڕژێمی عیراق نەكەنەوە. زانیویانە كە یەكێتی شۆڕش هەڵدەگیرسێنێ و هاتوون بەشداری بكەن لەو خەباتە پیرۆزە ئەگینا هەر ئەو كاتی دەچوونە باوەشی حكومەتی عیراق و پێویست بەو هەموو ماندوبوونەی نەدەكرد.\nدكتۆر لە لادێ ڕێزی تایبەتی خۆی هەیە، كە زانییان من دكتۆرم، ئەوەندەی پێنەچوو هەر ماڵەو نەخۆشێكیان دەهێنا، ئەو ناوچانە هیچ خزمەت گوزارییەكی تێدا نەبوو لە زستانانیشدا بە هۆی بەفرەوە بە تەواوی دادەبڕان لە شارەكان.\nلادێییەكانیش بەتەواوی دڵنیا بوون كە دكتۆرم و بینییان سماعەی پزیشكی و ئاماری فشاری خوێنم بە كارهێنا و هەر ئەو شەوە چەند دەرزییەكیشم بەكارهێنا بەتایبەتی خانە خوێیەكەمان، كە منداڵێكی بچوكیان هەبوو، تایەكی گەرمی لێبوو . دوای چارەسەركردنی پاش چەند سەعاتێك وەزعی باش بوو، دەستی كرد بە گەمەی خۆی و لەناو جێگا هاتە دەرەو . ماڵەكە زۆر دڵیان خۆش بوو. لە مام عەلیم پرسی: دكتۆر لە توركیا چەند وەردەگرێ؟ وەڵامی داوە حیساب ناكرێت، پێم وت: جا تۆ بیردەكەیتەوە، كە من بۆ ٣٠ دینار ئەو كارە بكەم، بە تەواوی بیروڕایان گۆڕدرا.\nوتی، دەزانم هەموی درۆیە بۆ خۆشم كاتی خۆی جماعەتی دكتۆر شوان بووم. بەیانی هەڵساین بۆ نان خواردن، سەروپێیان بۆ ئامادە كردبووین و مناڵەكەشیان بە تەواوی تەندروستی باش بوو بوو، كە ئیلتهابی لەوزەتێنی هەبوو، حەب و دەرمانم بۆ بەجێهێشتن.\nبە هەمان شێوە لە ماڵەكانی تریش هەمان ڕاستیان بۆ ڕوون بووبۆوە. گوندەكە زۆر پێیان خۆش بوو ، كە بمێنینەوە.\nبەیانی كابرای لێپرسراوی گوند بە ناوی حەسەن كە سەر بە قیادەی موەقەتە بوو، وتی: دەبێ گوندەكە چۆڵكەن. خاڵە عەلی لەگەڵمان هات بۆ دەرەوەی گوندی و بە سوبعەتەوە وتی: دكتۆر بۆ ٣٠ دینار ئەوە مەكە، وەرە لە گوندی بمێنەوە دە هەندەت دەدەینێ و كچێكی خۆشمانت پێشكەش دەكەین، بووە پێكەنین و خودا حافیزیمان لێكتر كرد و لەوێشەوە بە هەمان شێوە گەڕاینەوە شوێنی ڕۆژی ڕابردومان، بە ناو گەلییەكەدا لە گوندەكە دەرچوین و دور كەوتینەوە لە دێیەكە. هەندێ لە عەشیرەتی گۆیان لە گوندی (سلێمان ئاغا) چاوەڕوانمان بوون كە دەم ڕاستەكەیان (محەمەد عەبدوڵا) بوو، وتی: دەتوانم ١٥ كەستان لای خۆمان بژیێنم تا ئەو كاتەی دەچینە ئەو دیو و داوای چەكیشیان كرد، هەشت كلاشینكۆفیان درایە.\nئەو شەوە لە بناری شاخەكە مابووینەوە، ئاگرمان كردەوە و لە سەر دۆشەگی قشپلان لێی نوستین، بۆ ڕۆژی داهاتوو یەكێك لە خەڵكی ناوچەكە ناردرا كە هەندێ نان و خواردن و گۆشتی ئامادەكراوی ناو قتومان بۆ بكڕێت.\nبۆ بەیانی زوو بەڕێكەوتین بۆ ئەوەی لە ناو گەلییەكە دەربچین، گەیشتینەوە هەمان ئەو شوێنەی كە بڕیارمان دابوو، بچینە ناو گوندی بلكێ، دیارە دەلیلەكە گوایە هەڵەی كردووە، سێ ڕۆژ لە هەمان شوێن دەیانسوڕاندینەوە، بە تەواویش هیلاكیان كردبووین، پێشمەرگەكان زیاتر ورەیان دەڕوخا و چەكیان دادەنا، خێرا یەكێك لەو دەلیلانەی خۆیان چەكەكانیان لەخۆ دەبەست.\nمەلا عەوڵا لەگەڵ ئەو پێشمەرگانەی كە چەكیان لێوەر‌گیرابۆوە و هەندێكی تر كە تاقەتی ڕۆیشتنیان نەمابوو، ناردرانەوە جەزیرە، بۆ دوبارە ئاودیوكردنەوەیان بۆ سوریا، تا دەهات ژمارەمان كەمتر دەبۆە.. لە دوێنێوە هیچمان نەخواردبوو. سەید كەریم هەندێ شێلمی چاندراوی لە ڕێگا دۆزییەوە، هەردووكمان بەخاوی خواردمان و دواتر توشی زگ ئێشەو غازاتێكی زۆر هاتین.\nكاتژمێری دوازدەو نیوی نیوەڕۆ، كابرای نێردرابوو بۆ شرناخ بۆ كڕینی خواردنی قتو بە دوو بار هێسترەوە گەڕایەوە، زۆر دڵخۆشبووین، ورەی بەرز كردینەوە، بەڵام تەنیا نان، هەندێ هەنجیری وشك و ئەوی تر گشتی قتوی ئاوی تەماتە بوو، وتی: یاغنیش بووم و وامزانی قتوی گۆشتن كە بەپێی ئەمە یەكەم جارم بوو، وشەی یاغنیش ببیستم بە مانای نەمزانیووە. زیاتر ئەم وشەیە لای خۆمان مانایەكی تر دەدا، بەڵام پێموابێ، بە ئەنقەست ئەوەیان دەكرد بۆ زیاتر هیلاك و برسی كردنمان و بردنی چەكەكانمان كە خواخوایان بوو یەكێك پەكی بكەوێ و كلاشینكۆفەكەی لێبكەنەوە، تەنانەت جلك و پێڵاوەكەشیان پێدادەكەند و جلكی دڕاوی خۆیانیان دەدایێ، گشتمان كورتەكو شەڵواری خاكی نوێمان لە دێرك بۆ دروابوو.\nهەندێ نان و هەنجیرمان خوارد و كابرا ئاوە تەماتەكەشی بۆ خۆی بردەوە، كەوتینەوە ڕێگا بۆ ماوەی ٩ سەعات ڕۆیشتین بۆ گوندی (پێشەرەش)، پێش ئەوەی بگەینە گوندی پێیان ڕاگەیاندین كە ملازم حەسەن خۆشناو نزیكە و ملازم فوئاد و گروپەكە لە گوندی (سلپ و هەربول) ن لە سەر سنوری عیراق.\nنانی نیوەڕۆمان خوارد و وتیان: دەبێ لە گوندەكە دوور بن و بچنە هاوینە هەوارەكەمان كە بۆ پەز بە كاریدەهێنین. ئەمڕۆ زانیمان كە عیسمەت دینۆ بە ١٣ كڵاشنكۆفەوە لەگەڵ چەندین ئاربیجی هەلیكۆپتەری عیراقی هاتوتە سنوور و هەڵیگرتوە و چوەتە باوەشی حكومەت.\nئەو ڕۆژە لەوێ ماینەوە بۆ نیوەڕۆ ٣ بزنمان كڕی و كردمانە چێشتی نیوەڕۆ، هەموو هێزەكان یەكترمانگرتەوە لە گوندی بەردەسوور: ملازم حەسەن خۆشناو و ملازم جەمال و ملازم فوئاد و ملازم عەبدوڵڵا لەگەڵ مەفرەزەكەی ئێمە، لەوانیش ژمارەیەكی باش ڕۆیشتبوون. هەموو هێزەكەمان ٢٢ كەس مابووینەوە كە زوربەی كادیرەكان بوون، لەوانە: چواردە كەسمان خەڵكی ناوچەی سۆران بووین، بەشێك خۆیان چوونە ناو ڕژێمی عیراق، بەشێكیان بۆ لای قیادەی موەقەتە و بەشێكیان گەڕانەوە بۆ سوریا.\nلە هەمان كاتدا ناردمان بە دوای عەلی مەلا یاسین كە ئەندامی (دە.دە.كا.دە) بوو، داندرا بوو كارئاسانیمان بۆ بكا لە سنوور. گۆییەكان كە بەڵێنیان دابوو لەگەڵمان بێنەوە بۆ كوردستان، پاش ئەوەی چەكیان لێمان دەسكەوت ، وتیان: ناتوانین بێینەوە كوردستانی عیراق.\nپێش نیوەڕۆی ئەو ڕۆژە كۆبونەوەیەكمان لە نێوان كادیرانی پیشكەوتوی هێزەكەدا كرد كە بەم ژمارەی ماوینەوە چی بكەین، بڕیار درا: یەكەم ؛ گەڕانەوە بۆ باشوری كوردستان، گەر مەلا یاسین بتوانی ٤٠ كەسمان لەگەڵدا بنێرێ تا ناوچەی ڕەواندوز، لەوێشەوە دكتۆر خالد بێت بۆ لامان. حكومەتی عیراق ئاگادارییەكی تەواوی لەسەرمان هەبوو، بە هۆی ئەوانەی چوونەوە باوەشی ڕژێم.\nدووەم؛ مانەوەمان لە سنوری توركیا و ئاگادار كردنەوەی دكتۆر خالد كە بێتە لامان.\nسێیەم ؛ گەڕانەوە بۆ سوریا و دانانی پلانێكی تر بۆ گەڕانەوە.\nكاتی نیوەڕۆ بوو، عەلی مەلا یاسین پەیا بوو. پێشنیارەكانمان لەگەڵ باس كردو وتی: ئێستا دەچم لەگەڵ لیژنەی خۆمان كۆدەبینەوە، بزانم چی دەڵێن. دوایی هاتەوە، وتی من ناتوانم ئەم ژمارەتان لەگەڵ بنێرم جگە لە دە كەس كە ئەوانیش خزمی خۆمن، گەر لێرە بمێننەوە، ئێمە لە پێنچ كەس زیاتر ناتوانین بتانحەوێنینەوە بۆیە بڕیاردرا ؛ بە گەڕانەوە بۆ سوریا كە زانیمان لەجیاتی ئەوەی سیقەیان پێبكەین، زیاتر دەیانەوێ هیلاكمان بكەن و دەست بەسەر چەكەكانماندا بگرن.\nبە هەمان ڕێگای پێشودا بەرەو سوریا كەوتینەوە ڕێ بۆ گەڕانەوە، گەیشتینە گوندی جراحیە كە لە ژێر دەسەڵاتی سەبری بەگ بوو كە سەرۆك عەشیرەتی بۆتان بوو. شەو گەیشتینە گوندەكە، لەوێ دكتۆر عەتای برای سەبری بەگ لەگەڵ یەكێكی تر بە ناو عبدولحەمید چاوەڕوانمان بوون، دابەشیان كردین بەسەر ماڵەكاندا .\nبەیانی مامۆستای گوندەكە كە مامۆستایەكی تورك بوو، هاتە گوندەكە و ئێمەی دیت بە كڵاشنكۆفەوە پێیان وت: ئێمە لە عەشیرەتی كچانین، لە سلپەوە هاتوون، كە لە شەڕدا یارمەتیمان بدەن، لەمێژ نەبوو لەگەڵ عەشیرەتێكی تر پێكدادانیان كردبوو. بڕوا ناكەم مامۆستایەكە بڕوای بەمە كردبێت، بە تایبەتی زانی كە هیچ وشەیەكی توركی نازانین.\nپاش ڕۆیشتنی مامۆستاكە، لەو ماڵەی لێی بووین، بە مام حاجیم وت: ناترسێی بچێت خەبەری حكومەت بدات، وتی : ناوێرێت كاری وا بكا، بەشەو ناوێرێت بچێتە دەرەوە میز بكات، دەوێرێت بچێت خەبەرمان لێ بدات؟ دەزانی، گەر كاری وا بكا، ئەوا كوشتنی خۆی حەڵاڵ دەكات.\nسەبریش هات لەگەڵمان، كە لەپێشەوە وەڵامی بۆ ناردرابوو، گەر بتوانی بە دەستور بمان پەڕێنێتەوە، هەروەكو لە پێشەوە باسم كرد كە ڕێكەوتن لەگەڵ ئەفسەرەكانی سنور دەكرا و بە پارە خۆیان سیمەكانیان بۆ بڵند دەكردن و دەپەڕینەوە بەڵام دیار بوو سەركەوتوو نەبوو، بۆ ئەم ژمارە زۆرە بە چەكەوە بپەڕێنێتەوە. ئەو شەوە لە گوندەكە ماینەوە كە مانگ سەعات هەشت و نیو هەڵدەهات، بۆ ئەوەی بچینە گوندی خرپەزوور، دەبوو ئێمە پێش ئەم كاتە لە سنور بپەڕینەوە.\nبەرەو گوندی قاڤڕقڕ كەوتینەوە ڕێ لە سەر جادەكە (عومەر) كە چاو ساغمان بوو، لۆرییەكیان هێنابوو تاكو بچینە گوندی خرپەزوور، وتی: ئەو كەسانەی بەبێ چەكی گەڕابوونەوە ئێستا لە خرپەزوورن. ئەمشەو لە سنور دەپەڕنەوە، گەر بە پێیان بچینە قاڤڕقڕ سبەی شەو ناتوانین، بچینە خرپەزوور لەبەر پەرینەوەی ئەوانی تر و سنورەكە بۆ ماوەیەك تێكدەچێت، بۆیە باشترە هەر ئەمشەو ئێوەش لە خرپەزوور بپەڕنەوە. تا بگەینە خرپە زوور تەنیا دەبێ بە ئوتۆمبیل بڕۆین تا بە پێیان. ڕۆیشتن بە سواری لۆری بە ناو شاری جەزیرەدا كارێكی ئاسان نییە و بەتایبەتی دەبێ لە خاڵی پشكنین ڕابوەستین.\nباران دەباری و سواری لۆرییەكیان كردین و نایلۆنێكی شەفافیان پێداداین. لەناو شاری جەزیرەدا بەناو فەوجەكی عەسكەریدا ڕۆیشتین كە ئیشارەتیان دا بوەستین بۆ پشكنین، شۆفێرەكە ڕانەوەستا بە خێرای لە پرسگەكە تێپەڕین، شۆفێرەكە وتی: خێرا خۆتان هەڵدەنە خوارەوە و لە پەنایەك خۆتان بشارنەوە، كە دونیا تاریك بووبوو . كارەكەمان بە باشی ئەنجام دا و دوبارە خۆی دەستی كردەوە بە ڕۆیشتنێكی خێرا، ئۆتۆمبیلی جەندرمە بە دوای كەوتن، نازانین ، پاشان چ ڕووی دا.\nبەردەوام بووین لە ڕۆيشتن بەرەو گوندی خرپەزوور. جادەكە بە درێژایی سنور بوو. دیاربوو، جەندرمەكان لە شوێنی پاسەوانی ڕاوەستابوون، ئۆتۆمبیلی زرێپۆشی پرۆجیكتەردار هاتوچۆیان دەكرد. ئێمە و چەك كراوەكان نزیكەی ٤٢ كەس بووین. بە ئەسپایی لە جادەكە نزیك دەبوینەوە، خەریك بوو دەست بە ڕاكردن بكەین و لە جادە بپەڕینەوە، زریپۆشێك هات و خێرا بەپەلە گەڕاینەوە دواوە، گوێمان لە دەنگی جندرمەكانی پاسەوانی جادەكە بوو كە بە توركی گۆرانیان دەوت كە نزیكەی ٩ مەتر لێمان دوور بوون بەڵام شەو زۆر تاریك بوو، چەند كەسێك داندرا تەقە لە ئۆتۆمبیلەكان بكەن، گەر هاتن فریای پاسەوانەكان بكەون، ئۆتۆمبیلەكە دوور كەوتەوە و بە جارێ دەستمان بە راكردن كرد و تەقەی جەندرمەكان لەگەڵ ئەو كەسانەی لەگەڵ ئێمە بوون بە چڕی دەستی پێكرد و ئۆتۆمبێلە زرێپۆشەكە هات بە فریایانەوە. پرۆجێكتەرەكەی دەیدا لە پشتمان بە ڕەشاش دایان گرتبووین، ماوەیەكی باش ڕامان كرد و تەقەش هەر بەردەوام بوو . كابرای دەلیلمان هەر دەیوت ڕاكەن نەماندەزانی، چەندمان ماوە بگەینە سنوری سوریا، ملازم فوئاد (فەریق فوئاد) دەڵێ: هاوارت دەكرد و دەتوت بە زیك زاگ ڕاكەن. لە فیلم بینیومە بۆ ئەوەی نەتوانن نیشانەتان لێبگرن كە ئەمەش بە قسەی من دەچێت، كابرای قاچاخچی وتی: پشوو بدەن و سەلامەتین. ئێستا لەناو خاكی سوریاین، ویستم ماوەیەكی باش دوور كەونەوە، هەندێ جار جندرمە دێنە ناو خاكی سوریا و بەدوامان دەكەون بە سەلامەتی دەرباز بووین، ڕۆژێكی تریش لە ژیانماندا دەستی پێكردەوە.\nبۆ خۆئامادەكردنێكی تر بۆ پەڕینەوەیەكی تر (بەشی دوەم).\n١. التجمع الوطنی العراقی: پێكهاتبوو، لەچەند رێكخراو و حیزبی سیاسی عیراقی ئۆپۆزسیۆن لە وانە: الحزب البعث العراقی_قیادة قطر العراق، آلحرکة الاشتراکیة العربیة، الحزب الاشتراکی العربی، حزب الوحدة العربیة.\nیەكێتیش بووە ئەندام لەو كۆمەڵە. زیاتر یەكێتی و بەعسیەكان و بزوتنەوەی سۆشیالیستی (عەبدولئیلاە نەسراوی) رۆلی سەرەكیان هەبوو بۆ بەشداریكردنی كارا بۆ روخانی رژێمی عیراق.\n٢. دە.دە .كا.دە: ئەمانە خۆیان بە ماركسی لینینی دەزانی و درێژەپێدانی ڕێبازی د. شوان دادەنا، پێش كۆدەتای عەسكەری لە ژێر ئەو ناوە یاساییە كاریان دەكرد «دە.دە.كا.دە- یانەی فەرهەنگی دیموكراتی شۆڕشگێڕ» گۆڤاری «پێشەنگ»یان دەردەكرد، لەژێر پەردەی ئەم رێكخراوە پارتەكەیان كاری دەكرد كە چەند جارێك ناویان گۆڕی لە (پارتی دیموكراتی كوردستان)ە وە كە لەناو خەڵكدا بە شوانچی ناسرابوون، بوون بە پارتی شۆڕشگێڕی میللی كوردستان «پشمك» بۆ پارتی كرێكاران و جوتیارانی كوردستان، دوایی بووە پارتی كارگەرانی كوردستان، یەكێتی زۆر یارمەتیدان بە پارەو چەك و ڕێ ئاسانكردن بۆ سوریا و لوبنان و دەرەوە، بەو هۆیەوە نفوزیان زیادی كرد لە توركیا، ئەوانیش یارمەتییان داین لە پەڕینەوە و چەك گواستنەوە بۆ باشوری كوردستان، بەڵام دەسەڵاتیان زیاتر لە شارەكان بوون. لە نێویان شەهید نجمەدین بیوكایە (سەڵاح) و چەند هەڤالێكی تر، رۆڵێكی گرنگیان هەبوو لە دەربازكردن و چەك گواستنەوە بۆمان كە بە داخەوە هەڤاڵ سەڵاح لە ناو بەندیخانەی دیاربەكر بە چەقۆ شەهید كرا.


لە بەسڕە، ئاوارەکان کۆڵ نادەن لە بەدیهێنانی خەونەکانیان بۆ ژیانێکی باشتر | UNDP in Iraq\nسەجادی ٢٠ ساڵ، کە ئاوارەیەکە لە بەسڕە دەلێت، " خەون بەوەوە دەبینم ڕۆژێک دووکانێک دابنێم." © ڕێکخراوی کۆمەکی کەنەدی بۆ دووبارە ڕاهێنانەوەی کۆمەڵگەی نێو دەوڵەتی (CAOFISR)/بەرنامەی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ پەرەپێدان\nڕاهێنانی پیشەیی و پەیداکردنی کار بۆ دابینکردنی بژێوی ژیان بۆ زیاتر لە ١،٠٠٠ کەسی ئاوارە، کە یەک لەسەر سێیان ژنن.\nوەگەڕخستنەوەی سوق (بازاڕ) بۆ باشترکردنی ئیش وکار لە نێو ئاوارەکان و ئەو کۆمەڵگایەی میوانداریان دەکات.\nلە ساڵی ٢٠١٤دا، بەرنامەی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ پەرەپێذان (UNDP) لە سەرتاسەری وڵاتدا ئیش و کاری بۆ ١٤،٠٠٠ کەسی ئاوارە و ئەندامانی کۆمەڵگا خانەخوێیەکە پەیدا کردووە.\nسەجاد فازڵی تەمەن ٢٠ ساڵ لە مانگی ئەیلولی ٢٠١٥دا گەیشتە پارێزگای بەسڕەی باشووری عێراق. لە بنەچەدا سەجاد خەڵکی شاری ڕەمادی سەر بە پارێزگای ئەنبارە، ئەو خێزان و ماڵەکەی لەوێ بەجێهێشتووە. سەجاد قوتابخانەی سەرەتایی تەواو کردووە و دواتر بووە بە کرێکار لە شارەکەی خۆی. لە کامپەکەدا، ئەو بە دوای کاردا دەگەڕا.\nکاتێک کە بەرنامەی نەتەوە یکگرتووەکان بۆ پەرەپێدان (UNDP) دەستی کرد بە پرۆژەی دابینکردنی بژێوی لە سەرەتای ساڵی ٢٠١٥دا، سەجاد داوای کرد کە ڕاهێنان بە هاوەڵە ئاوارەکانی بکات. هەروەها، ئەو پەیوەندیشی کرد بە خولێکی بۆیاخکردن بۆ باشترکردنی شارەزاییەکەی لە کاروباری بیناسازیدا. ئەو دەڵێت، " خەون دەبینم بەو ڕۆژەوە کە دووکانێک دابنێم و بە شێوەیەکی گونجاو بژێوی ژیانی خۆم دابین بکەم بۆ ئەوەی بەردەوام بم لە ژیان و دووبارە ژیانم بنیات بنێمەوە."\nلە سەرەتای هەر ئاوارەبوونێکی بە زۆر بەسەردا سەپێنراودا، خەڵکی دەناڵێنن بە دەست گەیشتنیان بە ئاوی خواردنەوەی پێویست بۆ ژیانیان و دەسکەوتنی پارە بەخێرایی و دامەزراندن لەسەر کارێک. بۆ بەهێزکردنی دووبارە هەستانەوە سەرپێی کەسەکان، بەرنامەی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ پەرەپێدان (UNDP) هەلی دەسکەوتنی داهاتی کورتخایەن دابین دەکات بۆ ئاوارە ناخۆییەکان، کە بە شێوازێکی باو بە بەرنامەی پارە بۆ کارکردن ناسراوە، لە شێوازی کاری دەستی ڕۆژانەدا خۆی دەبینێتەوە، وەکو وەستای دانانی بلۆک و بەلوعەچێتی بۆ باشترکردنی خزمەتگوزاریە سەرەتاییەکان لە ناو کامپەکە و کۆمەڵگا خانەخوێیەکەدا.\nئیش و کاری بازرگانی بچووک لە گەشەسەندندان لە بازاڕێکی تەنیشت کامپی ئاوارە ناوخۆیەکان. © ڕێکخراوی کۆمەکی کەنەدی بۆ دووبارە ڕاهێنانەوەی کۆمەڵگەی نێو دەوڵەتی (CAOFISR)/بەرنامەی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ پەرەپێدان\nئەندامانی ٢٣٠ خێزان بەشداریان کردووە لەم خولی ڕاهێنانی پیشەییانەدا، لە بوارەکانی دروومان و نانکردن و چێشتلێنان و دەلاکی و دارتاشی و کارەبا، شان بە شانی خولی ماوە کورتی کاری بازرگانی بۆ بەهێزکردنی شارەزایی لە بواری سەروکاریکردنی پرۆژە. نزیکەی ١،٠٠٠ کەسێک، کە لە ناویاندا کەسانی کۆمەڵگای خانەخوێ هەن، بە ڕاستەوخۆ و ناڕاستەوخۆ سوود دەبینن لەم کار و پرۆژە تازانە.\nدووکانی تازە لە بازاڕە ناوخۆیەکەدا ئومێدی زیاتر دەبەخشێتە ئاوارەکان بۆ دەستکردن بە کاری تازە و خزمەتکردنی کۆمەڵگای خانەخوێ، بەم هۆیەشەوە ڕۆڵێکی گرنگ دەبینن لە بەهێزکردنی پێکەوە گونجانی کۆمەڵایەتی لەگەڵ گەڕەکەکەیاندا.\nئەم پرۆژەیە لە لایەن ڕێکخراوی کۆمەکی کەنەدی بۆ دووبارە ڕاهێنانەوەی کۆمەڵگەی نێو دەوڵەتی (CAOFISR) بەڕێوەدەبرێت لە سایەی یارمەتیەکی بچووک لە لایەن بەرنامەی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ پەرەپێدان لە عێراق (UNDP) ەوە پێشکەشی کراوە.\nپارێزگای بەسڕە لە ئێستادا میوانداری ١،٨٢١ خێزان یان ١٠،٩٢٦ کەسی ئاوارەی ناوخۆ دەکات لە ٢١٥ شوێندا، کە بەزۆری پێکهاتوون لە شوێنی بەدەر لە کامپەکان، کە هەڵهاتوون لە دەست توندوتیژی لە ناوچەکانی ئەنبار و بابل و بەغداد و دیالە و کەرکوک و نەینەوا و سەڵاحەدینەوە ( سەرچآوە: ڕێکخراوی جیهانی کۆچ، نیسانی ٢٠١٥).\nMembers of 230 families, contributing to the living of around 1,840 persons, have attended vocational training in sewing, baking, hairdressing, carpentry, electricity, and restauration. Members of some 500 families, including from the host community, are benefitting from entrepreneurship courses, which will help them start small businesses or match job opportunities.


شـاندێـكی عێراق سه‌ردانی ئێران ده‌كات بۆ وتووێـژكردن سه‌باره‌ت به كێشه‌ی سـنووری نێوانیان\nئاژانسێـكی هه‌واڵی ئێران ده‌ڵێت شـاندێـكی عێراقی گه‌یشتوونه‌ته تاران بۆ وتووێـژكردنی ناكۆكی درێژخایه‌نی سه‌رسـنووری نێوانیان.\nئاژانسی ISNA ده‌ڵێت ڕۆژی دووشه‌ممه شـاندی دانوسـتاندنی عێراق گه‌یشتنه پایته‌ختی ئێران بۆ وتووێـژكردن له‌گه‌ڵ كاربه‌ده‌سـتانی وه‌زاره‌تی ده‌ره‌وه‌ی ئێراندا.\nده‌سه‌ڵاتدارانی عێراق ده‌ڵێن ده‌یانه‌وێت دانوسـتاندن له‌سه‌ر گۆڕانكاریـیه‌كانی ڕێـكـكه‌وتنی جه‌زائیری سـاڵی 1975 بكه‌ن ئه‌وه‌ی پـێناسی سـنووری نێوان عێراق و ئێران ده‌كات. عێراق و ئێران بۆ ده‌یان سـاڵ ئیدیعای سه‌ره‌وه‌ریـیان به‌سه‌ر قوڕقوڕاگه‌ی شه‌ت ئه‌لعه‌ره‌بدا كردووه كه ده‌كه‌وێته باشوری سـنووری هاوبه‌شـیان و ته‌نها ڕێـگه‌ی ئاوی عێراقه بۆ كه‌نداو.\nسه‌ره‌تای ئه‌مسـاڵ حكومه‌تی عێراق ئێرانی تۆمه‌تباركرد به به‌كارهێنانی چاڵه نه‌وتیـیه‌كانی ئه‌و سـنووره و داوای ڕێـكـكه‌وتنـیان كردووه بۆ هاوبه‌شـیـكردنی ئه‌و چاڵه نه‌وتیـیانه.\nحكومه‌تی ئێران ڕایانگه‌یاندبوو كه هیچ گۆڕانكاریـیه‌ك به‌سه‌ر ڕێـكـكه‌وتنی جه‌زائیردا په‌سه‌ند ناكه‌ن كه له سـاڵی 1975دا له پایته‌ختی جه‌زائیر له لایه‌ن شـای ئێرانه‌وه و جێـگری سه‌رۆكی عێراقی ئه‌و سه‌رده‌مه سه‌دام حسێنه‌وه مۆركرابوو.\nسه‌باره‌ت به هه‌واڵی دیكه‌ی په‌یوه‌ست به عێراق په‌یامنێری به‌شی كوردی سـروه عه‌بدولواحد له به‌غدای پایته‌خته‌وه ڕاپـۆرتی ناردووه و تیایدا ده‌ڵێت تاریق هاشـمی جێـگری سه‌رۆك كۆمار و سه‌رۆكی حزبی ئیسلامی عێراقی له به‌یانێـكدا ڕایگه‌یاندووه كه‌وا به‌ره‌كه‌یان به‌ره‌ی ته‌وافوق هێواخواستن بگه‌ڕێنه‌وه بۆ ناو حكومه‌ت به مه‌رجێـك ئاگاداری به‌رنامه‌ی سـیاسی و پـێـكهاته‌ی ئه‌و حكومه‌ته بن.\nده‌توانن گوێبیسـتی ده‌قی ڕاپـۆرته‌كه بن له ڕێـگه‌ی كلیـكـكردنی ئه‌و فایله ده‌نـگیـیه‌ی سه‌ره‌وه، ماوه‌كه‌ی 1:38 خوله‌كه.


وڵاتانی سوید و فەنلاند پاڵپشتی جیدی پەکەکە و هێزە کوردییەکانی سووریان - Mehr News Agency\nAP ١٤٠١ جۆزەردان ٣ ٠٩:١٠\nNews Code 42121\nکارناسانی پرسەکانی تورکیا:\nوڵاتانی سوید و فەنلاند پاڵپشتی جیدی پەکەکە و هێزە کوردییەکانی سووریان\nهەندێک لە کارناسانی پرسەکانی تورکیا و ئەورووپا پێیان وایە کە لە بەکارهێنانی تورکیا لە مافی ڤێتۆ لە ناتۆ، بۆ گوشار لە سەر سوید و فنلاند تێدەگەن چونکوو ئەو دوو وڵاتە پاڵپشتی جیدی و سەرەکی هێزە کوردییەکان لە سووریان.\nبە ڕاپۆرتی ئاژانسی هەواڵی مێهر، یەکێک لە پرسەکانی ئەم ڕۆژانەی ئەورووپا پەرە سەندنی ئەندامانی ناتۆ وەکوو یەکێک لە لێکەوتەکانی شەڕی ئۆکراینایە. دوو وڵات یفەنلاند و سوید کە داوای چوونە ڕیزی ئەو پەیمانە سەربازییە دەکەن لەگەڵ دژایەتی تورکیا بەرەوڕوو بوونەتەوە و ڕەزامەندی ئەنقەرە بۆ بەئەندام بوونی ئەوان لە ناتۆ پێویستە.\nبەڵام بەرپرسانی باڵای تورکیا ئەو دوو وڵاتە بە پاڵپشتی چالاکانی سیاسی کورد لەوانە پەکەکە وەسف دەکەن و هۆکاری سەرەکی دژایەتی خۆیان پاڵپشتی ئەو دوو وڵاتە لە کوردەکان وەسف دەکەن.\nدکتۆر سەحەد چوببوک چوغڵوو کارناسی پرسەکانی تورکیا دەڵێت ژمارەیەکی بەرچاوی کوردەکانی دژی دەسەڵاتی ئەنقەرە لە ئەو دوو وڵاتە ژیان دەکەن. هەروەها لۆبی کورد لە ئەو وڵاتانە، لەلایەن وەزارەتخانەکانی بەرگری و دەرەوەوە پاڵپشتی دەکرێن.\nعومەر ئوزچلیک، شرۆڤەکاری سیاسەتی دەرەوەش پێی وایە کە سوید بە راشکاوانە پاڵپشتی دارایی لە هێزەکانی کوردی سووریا دەکات.


یاسین مەحمود، وتەبێژی یەكێتیی وەبەرهێنەرانی كوردستان بۆ هاوڵاتى:\nوتەبێژی یەكێتی وەبەرهێنەرانی كوردستان دەڵێت حكومەتی هەرێم هەنگاو دەنێت بۆ ئەوەی كەرتە خزمەتگوزارییەكان بە خەسخەسە بداتە كەرتی تایبەت و دەشڵێت:» ساڵی داهاتوو كارەبا دەدرێتە كەرتی تایبەت، وەك چۆن وەحدەی مۆبایل دەكڕدرێت ئەواش وەحدەی كارەبا دەكڕین».\nیاسین مەحمود، وتەبێژی یەكێتی وەبەرهێنەرانی كوردستان لەم چاوپێكەوتنەیدا لەگەڵ هاوڵاتى، ئەوە دووپاتدەكاتەوە كە دۆخی ئابووری هەرێمی كوردستان بەرەو باشتر دەڕوات و شتێك نەماوە ناوی قەیرانی دارایی بێت.\nهەروەها ئەوە دووپاتدەكاتەوە كە شۆڕكردنەوەی دەسەڵاتەكانی سەرۆكی دەستەی وەبەرهێنان بۆ بەڕێوەبەرایەتییە گشتییەكانی ئەرێنییەو ئیتر لەمەودوا كێبڕكێ لەنێوان پارێزگاكاندا دروست دەبێت بۆ سەرمایەگوزاری و وەبەرهێنان.\nهاوڵاتى: دۆخی ئابووری هەرێمی كوردستان بەشێوەیەكی گشتی لەچ ئاستێكدایە؟\nیاسین مەحمود: بەدڵنیاییەوە ئەمساڵی 2021 گۆڕانكاری گەورە روویداوە بەراورد بەساڵانی رابردوو 2020 و 2019دا، هەرێمی كوردستان دەتوانێت سوودی گەورە ببینێت لەو گۆڕانكارییانەی كە روویداوە هەر لەقەیرانی دارایی و دواتر شەڕی داعش و دواتر ئەوەی لە ریفراندۆم تووشی كێشە بووین، خۆتان باش دەزانن كە لەگەڵ حكومەتی عێراق رووبەڕووی كێشەی گەورە بووینەوەو دواتر كۆرۆنای هاتەسەر، لەهەمووی خراپتر نرخی نەوت زۆر دابەزیبوو، ئێستا ئەمانە قۆناغ بەقۆناغ ئێمە بەجێمان هێشتووە.\nهەرێمی كوردستان لە دۆخی ئێستادا دەتوانێت گەشەیەكی باش بدات بەهەموو سێكتەرە ئابوورییەكان، ئەو خاڵانەی بۆم باسكردی ئێستا پێچەوانەكەی هەیە كە نرخی نەوت لەجیهاندا بەرزبووەتەوە كاریگەری ئەرێنی بۆ هەرێمی كوردستان هەیە جۆرێك لەئیستقراری ئابووری دروستكردووە، دراوی عێراقی جێگیر بووە، لەبەرانبەر ئەوەدا دراوی وڵاتانی توركیاو ئێران و سوریا بەتەواوی دابەزیوون و وەبەرهێنەكانیان روو لەهەرێمی كوردستان دەكەن بۆ سەرمایەگوزاری، لەوڵاتەكانی خۆیان تۆقیوون كە دراوسێی هەرێم و عێراقن، بۆیە هەرێم دەتوانێت بڵێت دۆخی ئابووریم ئارامی بەخۆیەوە بینیوە.\nهاوڵاتى: ئایا ئێستا قەیرانی دارایی لەهەرێمی كوردستاندا ماوە؟\nیاسین مەحمود: شتێك نەماوە ناوی قەیرانی دارایی بێت، ئێستا لەسەروبەندی كۆتایی هاتنی قەیرانی داراییدان، پەیوەندییەكانمان لەگەڵ بەغدا زۆر باش بووە، بە رەسمی بەغدا رایگەیاندووە كە تا كۆتایی ئەمساڵ مانگانە 200 ملیار دینار رەوانەی هەرێم دەكات.\nقەیرانی دارایی هەرێم تەنها نەبوونی نەختینە بووە، خۆ تووشی هیچ داڕمانێكی دیكەی ئابووری نەبووەتەوە، نەمانی نەختینە و لەماوەی رابردوو بەشێوازێكی زانستی مومارەسەی ئابووری نەكردبوو ژمارەیەكی بەرچاو فەرمانبەری دامەزراند، بەبێ بەرنامەش هەندێ پرۆژە جێبەجێ كرابوو، لەسێكتەری وزەشدا بە راستی نەمانتوانیبوو ئەو سێكتەرە بخەینە خزمەتی ژێرخانی ئابوورییەوە كە سەرچاوەی یەكەمی داهات بوو، ئەگەر ئیرادە هەبێت قەیرانی دارایی لەهەرێمی كوردستاندا نەماوە، ئەگەر ئەم رێككەوتنەی هەرێم و عێراق بەردەوام بێت زۆر بەئاسانی دەتوانێت جوڵەی بازاڕ هەم لەڕووی راكێشانی وەبەرهێنەرو بەگەڕخستنی سەرمایەی ناوخۆییەوە دەتوانێت زۆر پێشبكەوێت.\nكابینەی نۆیەمی حكومەتی هەرێم زۆر گرنگی بەباج داوە، هیچ كابینەیەك لە حكومەتەكانی پێشوو بەقەدەر ئەم كابینەیە گرنگی بەباج نەداوە، حكومەتی هەرێم وا هەنگاو دەنێت هەر بەباج و داهاتەكانی ناوخۆ وا بكات پێویستی بەو 200 ملیار دینارەی بەغدا نەمێنێت.\nهاوڵاتى: موڵك و عەقارات لەهەرێمی كوردستاندا زۆر بەرزبووەتەوە هۆكارەكەی چییە؟\nیاسین مەحمود: لەساڵی 2009 تا 2013 موڵك و عەقارات بەشێوەیەكی زۆر ناتەندروست بەرزبووەوە، لە 2014 تا 2017 بەشێوەیەكی ۆر ناتەندروست دابەزی، بەڵام دەتوانین بڵێین لەدوای لەساڵی رابردوو و ئەمساڵیش موڵك و عەقارات بەرزبووەتەوە، چونكە خەڵکێكی زۆری شارەكانی ناوەڕاست و خوارووی عێراق موڵك و ماڵ لەهەرێمی كوردستان دەكڕن، لەسەدا 70%ی عەرەب موڵك و ماڵ لەهەولێر دەكڕن، ئەمە بۆ هەرێم زۆر باشەو سەرمایەو هەلی كار دەهێننە هەرێمی كوردستانەوە، پێشتر بەناوی ئەوەی كە دیمۆگرافیای كوردستان تێكدەچێت مامەڵەیان بۆ عەرەب نەدەكرد یان دوو مانگی پێدەچوو، بەڵام لەئێستادا هەر عەرەبێك موڵك لەهەرێمی كوردستاندا بكرێت لەماوەی یەك دوو رۆژدا كارەكانی بۆ رایی دەكرێت.\nلەسەرتاسەری عێراقدا 129 هەزار خانەوادەی عەرەب و هەرێمی كوردستان موڵك و یەكەی نیشتەجێبوونیان لەوڵاتی توركیا كڕیوە، بەداخەوە تووشی زەرەر بوون، هەتا ئەوانەی كڕیویانە لەسەدا 40% بۆ لەسەدا 50% لەزەرەردایە، لەهەرێمی كوردستانیش چوار پێنج هەزار خانەوادە یەكەی نیشتەجێبوونیان لەتوركیا كڕیوەو تووشی زەرەر بوون.\nهاوڵاتى: شۆڕكردنەوەی دەسەڵاتەكانی سەرۆكی دەستەی وەبەرهێنان بۆ بەڕێوەبەرایەتییە گشتییەكان چ كاریگەرییەكی ئەرێنی دروستدەكات؟\nیاسین مەحمود: كاریگەری زۆر باش دروستدەكات لەسەر جەستەی ئابووری هەرێمی كوردستان، مونافەسەی گەورە لەنێوان پارێزگاكاندا دروستدەكات و هەلی كار زیاد دەكات، ئێستا هیچ حوجەیەكمان نەماوەو پارێزگار دەتوانێت رۆڵی سەرۆكی حكومەت ببینێت و ئەنجومەنی پارێزگاكان دەتوانن لەچاودێریكردنی پرۆژەكان رۆڵی پەرلەمان ببینن، هەر بەڕێوەبەرایەتییەك دەتوانێت رۆڵی وەزارەتێك ببینێت، لەمەودوا بەڕێوەبەرایەتی گشتی وەبەرهێنان دەتوانێت رۆڵی وەزارەتێك ببینێت، ئەمە زەمینەی لەبارتر دەهێنێتە پێشەوە بۆ وەبەرهێنان و سەرمایەگوزاری، لەناو خودی پارێزگاكاندا رۆتین كەمبكەینەوەو دادپەروەری بنیاد بنێین، بەڵام لەگەڵ شۆڕكردنەوەی دەسەڵاتەكانی دەستەی وەبەرهێنان بۆ بەڕێوەبەرایەتییەكان، پێویستە سەرجەم وەزارەتەكان هەمان بڕیار بدەن، چونكە ئەوكات كارئاسانی تەواو بۆ كارەكان دەكرێت و سوودی گەورەتر دەگەیەنێت بەپارێزگاكان و مونافەسەی ئاوەدانی و پێشخستنی وەبەرهێنان دروست دەكات.\nهاوڵاتى: كابینەی نۆیەم وەك خۆیان رایانگەیاندووە گرنگی بەهەمانگی لەگەڵ كەرتی تایبەت دەدەن، پێتانوایە حكومەت كەرتە خزمەتگوازییەكانی وەك كارەباو پەروەردەو تەندروستی دەداتە كەرتی تایبەت ئەوەندەی لەنزیكەوە ئاگاداربن؟\nیاسین مەحمود: هەموو ئەو سێكتەرە خزمەتگوزاریانەی كە پەیوەندی بەژیانی خەڵكەوە هەیە دەدرێتە كەرتی تایبەت، سیاسەتی ئێستای حكومەتی هەرێم روون و ئاشكرایە كە دەیەوێت جۆرەكانی خزمەتگوزاری بەهەموو جۆرەكانی كارەباو پەروەردەو تەندروستی بداتە كەرتی تایبەت.\nلەچەند ساڵی رابردوو لە چاوپێكەوتنێكمدا هەر لەگەڵ رۆژنامەی هاوڵاتى باسمكردووە كە خەرجییەكی زۆر دەڕوات بۆ خزمەتگوزارییەكانی كارەبا و بەفیڕۆدانی گەورەی تێدایەو ساڵانە سەدان ملیۆن دۆلار بەفیڕۆ دەچێت، ئەوەتا ساسان عەونی وەزیری شارەوانی باسی كردووە كە ساڵانە 311 ملیار دینار بۆ دابینكردنی ئاوی پاك تەرخان كراوە كە حكومەتی هەرێم ساڵانە 11 ملیار دیناری دەستدەكەوێتەوە لەپارەی ئاو.\nلەساڵی داهاتوو كارەبای هەرێم بەتەواوەتی خەسخەسەی پێ دەكرێت و دەدرێتە دەست كەرتی تایبەت، كاری زۆری بۆ كراوە لەلایەن حكومەتەوە بۆ ئەوەی پرۆسەكە خێراتر بكرێت.\nسێكتەری كارەبا لەهەموو وڵاتێكدا وەك بەدیلی وزە بەكاردەهێندرێت و پارەی دەستدەكەوێت، تەنها لەهەرێمی كوردستاندا كارەبا بەفیڕۆ دەدرێت، قازانجی ئێستای كەرتی كارەبا تەنها دەچێتە گیرفانی كەرتی تایبەتەوەو حكومەت هیچی لێ دەستناكەوێت و زەرەرەكەی خۆی دەیدات.\nئەوەی كابینەی نۆیەم هەنگاوی بۆ ناوە هەریەك لەكەرتی كارەباو پەروەردەو خوێندن و تەندروستی هەر هەمووی دەدرێتە كەرتی تایبەت، چونكە حكومەت ساڵانە پارەیەكی زۆر بۆ ئەم كەرتانە خەرج دەكات، نیوەی بەفیڕۆ دەروات، زۆری نەماوە وەك وڵاتانی دیكەی لێبێت، وەك چۆن ئێستا لەهەندێ لە پرۆژە نیشتەجێبوون و سیتییەكاندا كارەبا وەك كارتی مۆبایل بەوەحدەیە بەو شێوەیەی لێدێت و ئەوكاتە هاووڵاتیان كەمتر كارەبا بەكاردەهێنن.\nهاوڵاتى: ژمارەی ئەوانەی خاوەنی ملیۆنان دۆلارن لەهەرێمی كوردستاندا چەندە؟\nیاسین مەحمود: لەهەرێمی كوردستاندا 10 هەزار كەس سەروەت و سامانیان بەموڵكەوە لەسەروو پێنج ملیۆن دۆلارەوەیە، واتا لە پێنج ملیۆن دۆلارەوە دەستپێدەكات تا سەدان ملیۆن دۆلار، بەڵام رەقەمە گەورەكان 13 كۆمپانیان كە سەرمایەكانیان ملیار دۆلاری تێپەڕاندووە لە ملیارێك دۆلارەوە دەستپێدەكات تا 6.7ملیار دۆلار، كە دوو كۆمپانیای گەورە لەسلێمانی و هەولێر لەمونافەسەی گەورەدان بۆ ئەوەی ژمارە گەورەكە تۆمار بكەن و ببنە رەقەمی یەكەم، لەو 13 كۆمپانیایە دووانیان حزبی نین، ئەوانی دیكە نیمچە حزبین، دوو كۆمپانیای حزبیشمان هەیە.\nهاوڵاتى: ئایا چەند هەزار كۆمپانیای بیانی لەهەرێمی كوردستاندا كاردەكەن؟\nیاسین مەحمود: لەهەرێمی كوردستاندا پێنج هەزار كۆمپانیای بیانی بوونیان هەیەو كاردەكەن كە ریزبەندی یەكەمی كۆمپانیا بیانییەكان، كۆمپانیا توركییەكانن، كە لەسەدا 67% كەلوپەلی بیناسازی لەوڵاتی توركیاوە دێتە هەرێمەوە، ئینجا بەدوایدا ئێران دێت، ئینجا وڵاتانی دیكە، بۆ خۆمان لەهەرێمی كوردستان لەمەوادی بیناسازی وەك شیش و چیمەنتۆ چەند مەوادێكی دیكە لەسەدا 11% دابین دەكەین.\nئەو سوودەی كۆمپانیا توركییەكان لەهەرێمی كوردستاندا بینیویانە لەبوارەكانی كەلوپەلی بیناسازی و بازرگانی و بەڵێندەرایەتی دووبەشیان بردووەو كۆمپانیا بیانییەكانی دیكەو ناوخۆییەكان تەنها یەك بەشیان بردووە.\nهاوڵاتى: بەشێك لەگەنجان و خانەوادەكانی هەرێم كۆچ دەكەن بۆ هەندەران، پێتوایە دۆخی ئابووری باش دەبێت تا كۆچكردن كەمببێتەوە؟\nیاسین مەحمود: لە2014 تائێستا ئەوە حەوت ساڵە لەهەزاردا یەك کەس، حكومەت دەرچووەكانی دانەمەزراندووە، كەرتی تایبەت شەش حەوت مانگە هەناسەیان بەبەردا هاتۆتەوەو كۆمپانیاكانیان هەلی كار رادەگەیەنن، لەشەش ساڵدا ئەزانن چەند كەس زانكۆو پەیمانگاكانی تەواو كردووە، ئەگەر حكومەت دامەزراندنی نەبێت و لەبازاڕدا هەلی كاری بۆ نەڕەخسێت ناچارە كۆچ بكات.\nلە 2006 تا 2012 كۆچكردن پێچەوانە بووەوە لەبەرئەوەی پارە زۆر بوو پرۆژەو كار هەبوو، تەنها لەكەرتی تایبەتدا نزیكەی 700 هەزار كەس ئیشی دەكرد، ئێستا لەسەرتاسەری هەموو كوردستاندا تەنها 138 هەزار كەس كاردەكەن.\n15 كاتژمێر لەمەوپێش


سه‌رۆکی بۆلیڤیا هه‌ڕه‌شه‌ی داخسـتنی باڵیۆزخانه‌ی ئه‌مه‌ریکا ده‌کات\nی مانگی حه‌وت ٠٥, ٢٠١٣\nسه‌رۆکی بۆلیڤیا ئیڤۆ مۆرالیس هه‌ڕه‌شه‌ی داخسـتنی باڵیۆزخانه‌ی ئه‌مه‌ریکای کرد و ده‌ڵێت پـێویسـتیان پـێی نیـیه.\nئه‌مڕۆ پـێـنجشه‌ممه له میانه‌ی کۆبوونه‌وه‌ی له‌گه‌ڵ سه‌رۆکانی ئه‌رجه‌نتین و ئێکوادۆر و سورینام و ئۆرگوای و ڤه‌نزوێلا له شـاری کۆچابامبا مۆرالیس ئه‌مه‌ی ڕاگه‌یاند و گوتی ئێمه‌ش وڵاتێکین شکۆمه‌ندی و سه‌روه‌ری خۆمان هه‌یه.\nپاشـان سه‌رۆکه‌کان پـێـکه‌وه داوایان له فه‌ڕه‌نسـا و ئیتالیا و پـورتوگال و ئیسپانیا کرد داوای لێبوردن بکه‌ن له به‌رامبه‌ر نه‌دانی مۆڵه‌ت به فڕینی فڕۆکه‌که‌ی مۆرالیس به ئاسـمانی وڵاته‌کانیاندا له ڕۆژی سێشه‌ممه‌دا، ئه‌مه‌ش به گومانی هه‌بوونی ئێدوارد سنۆدنی کارمه‌ندی پـێشووی ده‌زگای ئاسایشی نیشـتیمانی ئه‌مه‌ریکا له فڕۆکه‌که‌دا.\nفڕۆکه‌که که له ڕووسیاوه هاتبوو ناچارکرا له فڕۆکه‌خانه‌یه‌کی نه‌مسا بنیشێته‌وه تاوه‌کو به دوای سنۆدندا بگه‌ڕێن. دواتر بۆ ڕۆژی چوارشه‌ممه ڕێگه به فڕۆکه‌که درا بڕوات پاش ئه‌وه‌ی دڵنیا بوون سنۆدنی تیادا نیـیه.


بورهان شێخ ڕەئوف: كۆنگره‌ی حه‌وته‌می پارتی داد و گه‌شه‌پێدانی توركیا. – WTARIKURD\nدوای ئه‌و گۆڕانكارییانه‌ی كه پارتی داد و گه‌شه‌پێدان به خۆیه‌وه بینی له هه‌موو شار و بازنه و ناوه‌نده‌كانی حزب، دوای نوێكردنه‌وه‌ی متمانه به سه‌رۆكایه‌تی ئه‌ردۆغان، حزبەکە زۆر گۆڕانكاریی گه‌وره‌ی به‌خۆوه‌بینی هه‌ر له په‌یكه‌ری حزب و ناوه‌نده‌كانی بڕیاردان له كۆنگره‌ی حه‌وته‌می حزبه‌كه کە له رۆژی 24/3/2021 له ئه‌نقه‌ره له ژێر دروشمی (متمانه و سه‌قامگیریی له پێناوی توركیادا).\n5. كۆمیته‌ی سه‌ركردایه‌تی فراوانكرا بۆ ئه‌وه‌ی نوێنه‌رایه‌تی ئایین و ئتنیكه جیاوازه‌كانی توركیا بگرێته‌خۆ.


ئەردۆغان: ئوپوزسیۆنی تورکیا تیرۆر بڵاو دەکاتەوە\n2021-08-05 [12:24 PM]\nرەجەب تەیب ئەردۆغان، سەرکۆماری تورکیا، په‌یوه‌ست به ئاگری وڵاته‌كه‌یه‌وه ره‌خنه‌ی توندی له ئۆپۆزسیۆن گرت و وتی: سیاسەتی تورکیا سیاسەتێکی بێ ئۆپۆزسیۆنە. لە تورکیادا ئۆپۆزسیۆن تیرۆر بڵاو دەکاتەوە.\nلە میانی پەخشێكی ته‌له‌فزیۆنیدا کە لە کۆشکی چانکایا بەڕێوەچوو، ئەردۆغان تۆمەتی خستە پاڵ لایەنی ئوپۆزسیۆن لە تورکیا و گوتی وەک زۆرێک لە وڵاتانی جیهان لە وڵاتەکەشیاندا هه‌ڵكشانێكی بەرچاو لە کەوتنەوەی ئاگر لە دارستانەکاندا رووی داوە، به‌پێویستی زانی ئه‌وه به سیاسەت تێکەڵ نه‌كرێت.\nئەردۆغان سەبارەت بە هەڵمەتەکانی کوژاندنەوەی ئاگره‌كان، رایگەیاند: " لە ئێستادا ١٦ فڕۆکە لەبەردەستە، بەوانەوه كه ئەمڕۆ گەیشتوون ژمارەکە گەیشتووەتە ٢٠. لەپاڵ ئەوەشدا ٥١ هێلیکۆپتەر هەیە. بەردەوام ئەوانە لە کاردان".\nناوبراو وتیشی: لە هەشت رۆژدا ١٨٧ ئاگر کەوتووەتەوە. تا ئێستا لەو ئاگرانە ١٥یان بەردەوامە و بەشێکیان قه‌تیس كراون، هه‌وڵ و كۆششمان له‌به‌رامبه‌ر ئاگره‌كان به‌رده‌وامه، رێگه ناده‌ین دزه بكات و به‌رده‌وام به‌گژ ئاگره‌كاندا ده‌چینه‌وه.\nله‌باره‌ی ره‌خنه‌كانی ئۆپۆزسیۆن لەبارەی کارەکانی کوژاندنەوەی ئاگرەکان، ره‌جه‌ب ته‌یب ئەردۆغان رایگەیاند: له توركیا تیرۆری درۆ هه‌یه، به‌ڵێ هه‌یه. كێ ده‌یكات؟ ئۆپۆزسیۆن. هه‌ندێك پێی ده‌ڵێن ئۆپه‌راسیۆنی به‌لاڕێدابردن به‌ڵام ئه‌مه له بنه‌ڕه‌تدا تیرۆری درۆیه، درۆی وەک بۆچی لێرە فڕۆکە نییە، بۆچی هێلیکۆپتەر نییە، بڵاوکردنەوەی تیرۆرە.\nئەردۆغان باسی لەوەیش کرد کە ئاگری دارستانه‌كان هاوشێوه‌ی كۆرۆنا، هه‌ڕه‌شه‌یه‌كی نێوده‌وڵه‌تییه، ته‌نانه‌ت هه‌ڕه‌شه‌یێكی تیرۆریستییه، كه هه‌موو جیهان به‌ره‌نگاری ده‌بێته‌وه. هەروەها ره‌جه‌ب ته‌یب ئه‌ردۆغان، وتیشی: ناشتنی دره‌خت كاری ئێمه‌یه، ئایا ده‌سه‌ڵاتێك كه پێنج ملیار و ٥٠٠ ملیۆن دره‌ختی ناشتووه، به‌م ئاگرانه پاشگه‌ز ده‌بێته‌وه؟ به هه‌مان رژدیی به‌رده‌وام ده‌بین.\nئەم هەواڵە 742جار خوێندراوەتەوە


کوردیپێدیا - ئیسماعیل حەمە عومەر\n✌ ئیسماعیل حەمە عومەر | پۆل: شەهیدان | زمانی بابەت: 🏳 کوردیی ناوەڕاست\nئیسماعیل حەمە عومەر\nدانیشتووی گوندی هێرۆهێرۆی ناوچەی پشدەرە، پێشمەرگەی لیوای 120ی سەر بە هێزەکانی 70 بووە. ڕۆژی 02-08-2017، لەنزیک گوندی جومێلەجومێلەی سەر بە ناوچەی تبجیتبجی شارەدێی گوڵاڵەگوڵاڵە بۆمبێکی چێندراوی داعشی پێدا تەقیوەتەوە و شەهید بووە.\n#هێرۆ | #جومێلە | #تبجی | #گوڵاڵە |\n 📡 ماڵپەڕ | 🏳 کوردیی ناوەڕاست | ماڵپەڕی خەندان - 02-08-2017\n📅 رۆژی کۆچی دوایی: 02-08-2017\n➕ ئەم بابەتە لەلایەن: (سەریاس ئەحمەد)ەوە لە: Aug 2 2017 1:55PM تۆمارکراوە\n👌 ئەم بابەتە لەلایەن: (هاوڕێ باخەوان)ەوە لە: Aug 2 2017 2:25PM پێداچوونەوەی بۆکراوە و ئازادکراوە\n✍ ئەم بابەتە بۆ دواجار لەلایەن: (هاوڕێ باخەوان)ەوە لە: Aug 2 2020 3:52PM باشترکراوە\n📷 فایلی وێنە 1.0.1 11 KB Aug 2 2017 1:56PM سەریاس ئەحمەد\n| کاتی ئافراندنی لاپەڕە: 0,796 چرکە!


باشترین ئەپی داگرتنی ڤیدیۆ هەروەها بەراوردکردنی بەسەرجەم ئەپەکانی دیکە – کەی ئای تی ئێن\nباشترین ئەپی داگرتنی ڤیدیۆ هەروەها بەراوردکردنی بەسەرجەم ئەپەکانی دیکە\nئەپڵیکەیشن و ڕێگا زۆرن بۆ داگرتنی ڤیدیۆی یوتیوب و سایتەکانی دیکە، بەهۆی ئەو زۆرییەشەوە بەکارهێنەران ناتوانن تاڕادەیەک باشترین ئەپ دیاری بکەن بۆ ئەو کارەیان.\nلەم ڕاپۆرتەدا باسی سەرجەم ئەپەکانی داگرتنی ڤیدیۆ دەکەین بۆ سیستەمی ئەندرۆید، کە لە ماوەی پێشوودا بەکارهێنەری زۆریان هەبووە و بەراوردیان دەکەین بەو باشترین ئەپەی کە بۆمان دیاری کردوون کە ئەویش ئەپی VideoDerـە.\nئەم ئەپە تاڕادەیەک زۆر گونجاو بوو بەڵام ڕوکاری ئەپەکە لە ئاست پێویستدا نەبوو.\nکێشەی ئەم ئەپە ئەوەیە ئاگانامەی زۆر دەنێرێت بۆ بەکارهێنەر ئەمەش بۆ مەبەستی بازرگانی و ڕیکلامن کە بەکارهێنەر زۆر هەراسان دەکات.\nڕوکاری ئەم ئەپە بەنزیکەیی هاوشێوەی VideoErــە بەڵام لەم دواییانەدا لەوەشانە نوێکانیدا کە بەکارهێنەرێکی زۆر زۆری لە خۆی کۆکردوەتەوە، تاڕادەیەکی زۆر ئەمەی بەهەل قۆستوەتەوە و بەشێوەیەکی زۆر بەربڵاو بانگەشەی بازرگانی (ڕیکلام) لە نێو ئەپەکەدا پەیدابووە کە تەنانەت لەکاتی کردنەوەی ئەپەکەشدا بەکارهێنەر دەبێت زیاد لە پێنج چرکە چاوەڕێ بکات تاکوو بەشێوەیەکی ئاسایی ئەپەکە دەبێتەوە، ئەمە جگە لەوەی قورساییەک لەسەر ڕامی مۆبایل دابین دەکات بەهۆی ئەو ڕیکلامە زۆرانەوە لە نێو خودی ئەپەکەدا هەیە.\nئێمە ئاسانترین و باشترین ئەپڵیکەیشنتان پێدەناسێنین کە خاوەن چەندین تایبەتمەندی گرنگن کە هەموو ئەوکێشانەی لەسەرەوە باسمان کردن لەم ئەپڵیکەیشنەدا چارەسەرکراون، ڕووکاری سەرەکی ئەپەکە:\n1- نەبوونی ڕیکلامێکی زۆر وەک ئەپەکانی دیکە.\n2- چونەژورەوەی سایتەکان و بەتایبەتتر یوتیوب بەشێوەیەکی زۆر ئاسان تاکو لایکی پۆست و زیادکردنی ڤیدۆ بۆ بەشی watch later و نوسینی لێدوان..هتد.\n3- توانای داگرتنی ڤیدیۆکانی فەیسبووک و ئینستگرام و سەرجەم تۆڕەکانی دیکە، جگە لە ڤیدیۆی شێوە swf واتە فلاش کە ئەمەش شێوازێکی تایبەتی ڤیدیۆیە تاکو بە ئاسانی ڤیدیۆکە دانەگیرێت(بە کۆپی کردنی بەستەری ڤیدیۆکە و پاشان دانانی لە بەشی لیستی ماڵپەرەکان)\n4-توانای نوێکردنەوەی وەشانی ئەپەکە هەر لە ناو خودی ئەپەکەدا بەڕاکێشانی بەشی چەپی شاشەکە بۆ لای ڕاست و لە ڕێی فرمانی Check For Update ـەوە پشکنین بکە بۆ دواین وەشان.\n5- بوونی کۆمەڵێکی زۆر زمانی جیهانی لە نێویشیاندا زمانی کوردی سۆرانی و کرمانجی.\n6- خاوەن چەندین ڕووکار و ڕەنگی سادە بۆ ناو خودی ئەپەکە، کە دیزاینێکی ناوازە دەدات بە ئەپەکە.\n7-توانای گۆڕینی ڤیدیۆکان بۆ شێوازی دەنگی واتە MP3.\n8- داگرتنی چەند ڤیدیۆیەک لەیەک کات کە خۆی ئەپەکە بۆت دەکاتە چەند لیستێک و پاش داگرتنی دانەیەک، دانەیەکی دیکەت بۆ دادەبەزێنێت.\n9-توانای داگرتنی ڤیدیۆ تاکوو ڕوونی 4k کە ئەمەش توانایەکی زۆر گونجاوە و وا لە بەکارهێنەر دەکات بە تامەزرۆییەوە ئەپەکە و ڤیدیۆکە دابگرێت.\n10- دەتوانیت ڤیدیۆیەک کە داتگرتووە بە ڕونییەکی کەم یان زۆرتر دەتوانیت دووبارە لە ڕێی بەشی Download Listـەوە دووبارە بە قەبارەیەکی جیاوازتر دایگبریتەوە.\n11- کارپێکردنی دۆخی شەو تاکو زیان بە چاوت نەگەینێت.\n12- دەتوانیت چەند تابێکی جیاواز بکەیتەوە لە هەمان کاتدا، هاوشێوەی وێبگەڕەکان.\nداگرتنی ئەپەکە لە ماڵپەری سەرەکییەوە\nبە بەستەری ڕاستەوخۆ\nتاگەکان download video video downloader Videoder


پڕۆژه‌ی به‌خته‌وه‌ری له هه‌ڤپه‌یڤین له‌گه‌ڵ به‌ڕێز مامۆستا حاجی کاروان | پایگاه اطلاع رسانی اصلاح\nپڕۆژه‌ی به‌خته‌وه‌ری له هه‌ڤپه‌یڤین له‌گه‌ڵ به‌ڕێز مامۆستا حاجی کاروان\nئاماژه: له‌م چه‌ند ساڵی رابردوودا له هه‌وڵێری پایته‌خت، شایه‌دی گیڕانی کۆڕی ئامۆژگاری و وانه‌کانی بانگخوازی ئیسلام به‌ڕێز مامۆستا حاجی کاروان بووین؛ زایه‌ڵه‌ی ئه‌و ده‌نگه زوڵاڵه له ڕێگه‌ی تۆڕی ئینتێرنێت‌و سێدیه‌کان‌و ئێستاش له شاشه جوانه‌که‌ی که‌ناڵی ئاسمانی سپێده‌وه کوردستانی ڕۆژهه‌ڵاتیشی گرته‌وه، به‌ڕێز کاروانی ئه‌م داعیه‌ی که بانگه‌شه‌ی به‌ئه‌خلاقیبوونی کۆمه‌ڵگا له پێش هه‌موو شتێکدا ده‌کات، ئه‌و پێیوایه که یه‌کێک له سه‌رکیترین هۆکاره‌کانی دواکه‌وتنی موسوڵمانان له ڕه‌وتی زه‌مان، پراکتیزه‌نه‌کردنی به‌ها ئه‌خلاقێکانی ئیسلامه. بۆ ئه‌م مه‌به‌سته پیرۆزه ده‌ستی داوه‌ته پرۆژه‌یه‌کی گه‌وره به ناوی «پرۆژه‌ی به‌خته‌وه‌ری» و له ڕێگای ماڵپه‌ڕێکیش هه‌ر به‌م ناوه http://bextewery.net/ وتاره‌کان‌و چالاکیه‌کانی خۆی ئاراسته‌ی کۆمه‌ڵگای کورده‌واریمان ده‌کا، جا بۆ زیاتر ئاشنابوونی خوێنه‌رانی به‌ڕێز؛ دیمانه‌یه‌کمان له ڕێگه‌ی دوره‌وه چه‌ند پرسیارمان ئاراسته‌ی به‌ڕێزیان کردو ئه‌ویش به‌گۆره‌ی نه‌بوونی کاتی زۆرو خێراچوونی زه‌مان به‌شێوه‌ی «برووسکه وڵام» وڵامی پرسیاره‌کانی ئێمه‌ی داوه‌ته‌وه. فه‌رموون ئێوه و ده‌قی دیمانه‌که:\nبه‌هرامیان: تکایه خۆتان زیاتر به خوێنه‌ران بناسێنن؟\nمن حاجی كاروان له دایکبووی 1970م خه‌ڵكی كه‌ركوك ده‌رچووی ئاماده‌یی بازرگانی ..پێشه ڕۆژنامه‌نووس و بانگخوازی ئیسلامیم و ماوه‌ی چوار ساڵ له ئاڵمانیا ژیاوم و ئێستا به یه‌کجاری هاتوومه‌وه کوردستان و خێزاندارم و سێ منداڵیشم هه‌یه.\nبه‌هرامیان: ئه‌گه‌ر ده‌کرێ «رێگای به‌خته‌وه‌ری»مان بۆ پێناسه بکه‌ن؟ رێگای به‌خته‌وه‌ری چۆن رێگه‌یه‌که؟\nبه‌كورتی: خوای گه‌وره مرۆڤی بۆ ئه‌وه هێناوه‌ته سه‌ر زه‌وی بۆ ئه‌وه‌ی به‌خته‌وه‌ری بكات، هه‌موو دروستكراوه‌كانی خۆی له ئه‌رز و ئاسمان بۆ خۆش گوزه‌رانی مرۆڤ دابین كردووه، ئه‌مه‌ش ئه‌وه ئه‌گه‌یه‌نێ هه‌ركاتێ مرۆڤ دروستكاری خۆی دۆزیه‌وه و به‌ندایه‌تی بۆ نواند ئه‌وه بێگومان ئه‌و ڕێگایه‌ی گرتۆته به‌ر كه ژیان به‌خته‌وه‌ر ده‌كات وه به‌خته‌وه‌ریش ته‌نها له به‌ده‌ست هێنانی شته مادیه‌كانا نیه به‌ڵكو ئاسوده‌ی دڵ و ده‌روون وه ده‌ست هێنانی ژیانێكی پڕشنگدارۆ له دواڕۆژ ( ڕۆژی زیندووبوونه‌وه ) .\nبه‌هرامیان: رێگای به‌خته‌وه‌ری به نیسبه‌ت هه‌ر یه‌ک له تاک،خێزان و کۆمه‌ڵ چۆن ده‌بینن؟\nتاك و خێزان وكۆمه‌ڵ هه‌رسێكیان په‌یوه‌ستن به‌یه‌كه‌وه بۆ به‌خته‌وه‌ری كردنی یه‌كتری .. ئه‌گه‌ر تاكی مرۆڤ جواب له ژیان تێبگات و ئه‌ركی سه‌رشانی خۆی له‌م بوونه‌وه بزانێت بێگومان كه‌سێكی به‌خته‌وه‌ره وه هه‌ر ئه‌م كه‌سه‌ش به‌ئه‌ركی سه‌رشانی شانی خۆی بزانێت كه‌وا خه‌ڵكی تر به‌خته‌وه‌ر بكات ئه‌وا له خێزانه‌وه ده‌ست پێده‌كات، خێزانیش واته تاكه‌كانی كۆمه‌ڵ.\nبه‌هرامیان: ئایا ته‌کنۆلۆژیا، فه‌لسه‌فه، سایکۆلۆژیا ده‌توانن جێگای "ئایین" بگرنه‌وه؟\nئاین جیاواز نیه نه له فه‌لسه‌فه و ته‌كنه‌لۆژیا و سایكۆلۆژی به‌ڵكو ئه‌مانه به‌شێكن له ئایین، وه ئاینی ئیسلامیش چونكه ئاینێكی گشتیه ئه‌مانه‌ش له‌خۆ ئه‌گرێ به‌لاَم ڕۆڵی ئایین بۆ به‌جوان به‌كارهێنانی ئه‌م چه‌مكانه ڕۆڵی خۆی ده‌بینێت بۆ خزمه‌تن كردنی مرۆڤایه‌تی ..\nبه‌هرامیان: سه‌روه‌ت و سامان چ ڕۆڵێکیان له ژیانی مرۆڤ دا هه‌یه؟ ئایا ده‌توانن مرۆڤ به‌خته‌وه‌ر بکه‌ن؟\nبێگومان سه‌روه‌ت و سامان پشكێكی گه‌ووره‌یان هه‌یه له به‌خته‌وه‌ر كردنی مرۆڤ و كۆمه‌ڵگا گه به شێوه‌یه‌كی دروست به ده‌ستی بێنی و وه به‌شێوه‌یه‌كی دروست به‌كاری بێنی ..\nبه‌هرامیان: ره‌وتی ئیسلامخوازی و موسوڵمانه‌تی له ناو گه‌نجان و لاوانی کوردستاندا چۆن ده‌بینن؟\nسوپاس بۆ خوا له‌گه‌شه سه‌ندن و په‌ره‌سه‌ندندایه و له‌گه‌ڵ ئه‌و هه‌موو ته‌نگو چه‌ڵه‌مانه‌ی كه له‌ڕێگای گه‌نجا دروست كراوه و دروست ئه‌كرێ گه‌نجی كورد به‌تایبه‌ت ئه‌وانه‌ی به‌دوای ڕاستیا ئه‌گه‌رێێن له‌سه‌ر دینداری و ئیسلام دۆستی خۆیان به‌رده‌وامن و پشت به خوا ساڵ به ساڵ مژده‌ی خۆشتر ده‌بیستین ..\nبه‌هرامیان: ملامح و نیشانه‌کانی به‌خته‌وه‌ری له ده‌قه‌کانی قورئان و سوننه چین؟\nیه‌ك ده‌ق له قورئانا وه‌كو پێناسه‌یه‌ك بۆ به‌خته‌وه‌ری ئه‌كات خوای گه‌وره ئه‌فه‌رمێ: ( من عمل صالحا من ذكر أو أنثی وهو مومن فالنحینه حیاه طیبه ) وه‌هه‌روه‌ها پێغه‌مبه‌ریش ( د.خ) ده‌فه‌رمێت: ( اللهم أحینا سعداء و أمتنا شهداء ) وه چه‌نده‌ها فه‌رمووده‌ی تریش .\nبه‌هرامیان: بۆچوونێک هه‌یه ده‌ڵێ "ئیسلام له وڵاتانی رۆژئاوا له په‌ره‌سه‌ندن دایه" هۆکاره‌کانی ئه‌م په‌ره‌سه‌ندنه به تایبه‌ت له ناو ژنانی رۆژئاوا دا له چیدا ده‌بینن؟\nله دوای كۆچ كردنی ملیۆنه‌ها موسوڵمان له ولاَتانی ئیسلامی ئیسلام بۆ ته واقعێك خۆی سه‌لماندووه له زۆربه‌ی وڵاتانی ڕۆژئاوا و ئه‌مه‌ریكا ئه‌مه خۆی له‌خۆیدا كاریگه‌ری هه‌بووه له پێناسه كردنی ئیسلام، جگه له‌وه‌ش ڕۆڵی ڕێكخراوه ئیسلامیه‌كان بۆ پێناسه كردنی دینی خۆیان ڕۆڵی به‌رچاویان هه‌بووه به تایبه‌ت له ناو چینی هه‌ژار و ئافره‌ت وه‌بگره ده‌یان كه‌سی ناودار و ناسرا و ئه‌وانیش موسوڵمانیه‌تی خۆیان ڕاگه‌یاندووه به‌ڵام چینی ئافره‌ت زۆر موسوڵمان ده‌بن زۆربه‌ی له خه‌رابی باری كۆمه‌لاَیه‌تی و ده‌روونیه كه بۆشاییه‌كی زۆر بۆ دروستكردووه‌ن له ناخ و ژیانیاندا جگه له‌وه‌ی ئافره‌ت له كۆمه‌ڵگه‌ی ئه‌وروپی به چاوی دایك و خوشك و خێزان سه‌یر ناكرێ ..\nبه‌هرامیان: پرۆژه‌تان بۆ چاکسازی و ئیسلاحی لاوانی کوردستان چیه؟ ئامۆژگاریتان بۆ لاوانی کوردستان چیه؟\nوڵاتێكی بێناز وه‌كو كوردستان میلله‌تێكی بێنازی وه‌كو كورد گه‌ر لاوانی ئه‌مڕۆ هه‌ستی به‌رپرسیاریه‌تێان نه‌بێ به‌رامبه‌ر به خاك و نه‌ته‌وه‌یان و ئه‌ی چاویان له‌كێ بێ بۆیه ڕوو له هه‌موو لاوێكی كوردی به‌ئه‌مه‌ك ئه‌كه‌م كه قۆڵی مه‌ردایه‌تی و دینداری لێهه‌ڵكه‌ن وه ڕوو له زانست و زانیاری بكه‌ن و پڕۆژه‌ی ڕزگار كردنی ولاَت له جه‌هل و نه‌زانی و داگیركردن بكه‌نه پڕۆژه‌ی ژیانیان هه‌وڵ بده‌ن به جوانترین شێوه له دینی خۆیان تێبگه‌ن و به جوانترین شێوه‌ش موماره‌سه‌ی بكه‌ن ..\nبه‌هرامیان: زۆر سوپاس بۆ به‌شداریتان دووباره سوپاستان ده‌كه‌ین هیوای سه‌ركه‌وتنتان بۆ ئه‌خوازین


ھەڵدانەوەی لاپەڕەی بیرەوەرییەکانی نێو شۆڕش – ڕۆژهەڵات تایمز\nئەمڕؤ ڕێکەوتی 14-06-2021 کاتژمێر 22:29\nوێنە خوێناوییەکەی ناو دەستی شەھیدێک … عێلی گەرمێن و کوێستانچییەکان بەرەوژێر دەبوونەوە، وردەوردە سروشت ڕەنگی دەگۆڕاو و پێتەڵووکەی تۆزی جێ ھەواران بوو . ھێدی ھێدی سەرمای پاییزە خۆی لەبن رەوەزەو بەرد و بەرپەساران دەکرد و کزە بایەکی سارد خۆی دەکێشا بە ڕووخسارماندا . بە نیازی پشوودان و سڕینەوەی ئاڕەقەو و ماندوویەتی چەند مانگەمان لە داوێنی چیایەکی سەرکەش مابووینەوە.\nھێشتا سیوادی نەدابوو ، ھێندێک لە ھاوڕێیان چووبوونە ناو پشتێندەکانیان و کۆڵەپشتی شان یاخود بەردێکیان کردبووە سەرین و ھەندێکیش تاکو مل خۆیان لە کیسەخەوەکان وەرپێچابوو . شەکەتی و ماندوویەتی بڕستی لێ بڕیبووین و لە خەوێکی بێبڕانەوەدا بووین . بەڵام لەھەمانکاتیشدا بۆ ھەر دژکردەوەیەک ئامادەو گورج و گۆڵ و چابووک بووین .\nدەنگی دیدەبان و نیگابانی سەرلەبەیانی خەوەکەی زڕاندین و گورج و گۆڵ ھەڵوێستمان گرت .\nکوڕینە ھەستن ھێزی زۆر و بۆری دوژمن وا خەریکە دەگەنە سەرمان . ڕابن ڕۆژ ڕۆژی مەردانە . یەکێک لە ھاوڕێیان بەدەم باوێشکەوە: “لێمان گەڕێ باکەمێکی دیکەش بخەوین ، واز لە شۆخیکردن بێنە .”\nکوڕە شۆخی چی دوژمن وا خەریکە دەگاتە بن ڕەوەزە بەردەکانی ئێمە . لە ژمارەنایەن، ڕابن . ھەر یەکەمان ئامادەو لە پەنا گاشەبەردێکدا سەنگەرمان گرت. دیتمان ڕاستە دەورمان خەریکە بەتەواوی بگیرێ . ھاوڕێی فەرماندە گوتی کوڕینە ڕۆژ ڕۆژی مێرانە، بتانبینم چۆن چۆنی حەماسە و قاڕەمانییەتی تۆمار دەکەن و دوژمنی زۆر و زەوەند بەچۆکدا دێنن .\nشوێنەکەمان کەمێک حاسێ و بەسەر دوژمندا زاڵ بوو ، ئێمە بڕیاری شەڕی مان و نەمانماندا بوو. ھێزی دوژمن وردە وردە لێمان نزیک دەبۆوە ، بە ئاسانی و بێ دووربین دەمانتوانی بیانبینین. ھەستمان بە بیستنی دەنگیان دەکرد . بێخەبەر لەوەی ڕۆڵەکانی گەل و پێشمەرگەی دێمۆکڕات و ڕۆڵەی ڕۆژە سەختەکانی خەبات لە سەنگەردان و ترس ناناسن .\nئامادە دەست لەسەر پەلەپیتکەی تفەنگ چاوەڕوانی ئاماژەی فەرماندە بووین. ھەر چەندە ھێزی ئێمە مەزەندە نەدەکرا بە ھێزی زۆری دوژمن ، بەڵام ھەریەکەمان کێوێک بووین لە خۆڕاگری. ئێمە قاڵبووی سەدان داستانی خۆڕاگری و چۆکدادان بووین بە دوژمن .\nھێزی دوژمن بێخەبەر لەوەی بەورەکانی چیا لە سەنگەردان و بە خەیاڵێکی ئاسوودە و دوور لەترس و مەرگ ڕێگایان بەرەو بەرزایی چیا دەبڕی .\nبەجوانی دەنگەکانمان دەبیست و لێیان تێدەگەیشتین . تەنیا چەند میترێکیان مابوو بگەنە بەر دەمی ئێمە . ئێمەش وەک پڵینگ لە بۆسەدا بووین بۆ ئامبازبوونیان .\nھەناسەکان لە توندبووندا بوون. لەگەڵ یەکەم ئاماژەی فەرماندە، چەکەکان گڕیان گرت و سینگی دوژمنیان دابێژ دابێژ کرد. بوو بە ھەرا، کوڕینە ھەر ڕۆژیکە و ئەمڕۆ لێیان بدەن، بیانکوژن ڕوحمیان پێ مەکەن… ئاوربارانێک بوو، جەھەندەممان بۆ دوژمن ساز کرد بوو. ئەوەی توانی ڕابکا ڕای کرد، دەنا بە کوژراوی و برینداری لەبن ڕەوەز و گاشەبەردەکاندا کەوتنە سەر زەوی. ھەرگیز لەو شوێنە ئەستەم و لە ناوجەرگەی دوژمندا دوژمن ھەستی بەو مەترسیە نەدەکرد، بۆیە بەخەیاڵێکی ئاسوودەوە بەرەو بەرزایی دەکشان .\nچەکەکانمان گڕیان دەباراند و ھەراو گوڕەی ئێمە دوژمنی دەتاساند. دەستوبرد بووین لە ھێرشدا و توانیمان دەست بەسەر چەند تەرمیکدا بگرین و تا داوێنی چیا ڕاویانبنێین و بە سە تەرمەکانیاندا ھەنگاو بھاوێژین .\nدوژمن بەشپرزەیی و کەمێک بەرگری و دۆڕاوی، مەیدانی شەڕی بەجێ ھیشت و ھێزەکانیان لە داوێنی چیاکەدا جیگیر بوون. شوینەکەمان زۆر دیارو بەرچاو بوو، لە دیدی تۆپخانەکانی دوژمنیشدا بوو. ھەر بۆیە زوو خۆمان تەیار کردەوە و چاوەڕوانی دوابڕیاری فەرماندە بووین . فەرماندە گوتی: “کوڕینە بە خۆشییەوە دوژمن لە ئاست ورەو زەبری ئێمەدا زەبوون و داماو بوون و بە دانی کوژراو بریندار داپەڕینە خوارێ .\nھاوڕێیان ئێستا دوژمن وەک ورچی برینداری لێھاتووە و دەیھەوێ بە زووترین کات تۆڵەی خۆی بکاتەوە، وەک دەزانن ئێستا بەرەبەری نیوەڕۆیەو دەوروبەرمان بە پایەگای دوژمن تەنراوە. ئێستا دوژمن دەکەوێتە خۆی و بە ھێزی ھەوایی و تۆپخانە ھێرشمان دێنێتە سەر، شەڕ شەڕی مان و نەمانە. دەبێ تا دواھەناسەی ژیان شەڕ بکەین و نەھێڵین دوژمن زەفەرمان پێ بەرێ .”\nڕۆژ لە ناوەندی ئاسماندا بوو ، تاقولۆق دەنگی تەقەی ورد دەبیسترا ، بەڵام بە دووربین دەمانبینی ھێزی دوژمن لە جوڵەدان و خۆیان بۆ پەلامارێکی تر ئامادە دەکەنەوە . ئێمەش لەناو گڕەبەردەکاندا ھەمدیس خۆمان بۆ ھەر چەشنە ھێرشێک تەیار دەکردەوە .\nیەکەم شریخەی تۆپێک بیر و خەیاڵی ھارووژاندین و لە پشت گڕەبەردەکەی ئێمەوە تەقییەوە ،\n“ھاوڕێیان دوژمن نایھەوێ بە ھیزی زەمینی جارێ ھێرش بێنێ و کەڵک لە تۆپخانە وەردەگرێ، نە چن فیشەکەکانتان بەھەدەر بدەن و تەقەی خۆڕایی بکەن.دەست بەوەندە ئاو و نانەوە بگرن کە پێتان ماوە. دبێ ھەتا شەوێ بەھەرشێوەیەک بێت خۆمان ڕابگرین . کاتی تاریکداھاتن پلانی خۆمان دەگۆڕین .”\nیەکەم تۆپ و دووھەم تۆپ …. ڕەوزوبەردەکانیان لێ کردین بە ئاوڕ و ئاسن، بەڵام ئێمە باکمان نەبوو. کوڕەکان بە خۆشییەوە ھەر ھەموویان سەلامەت بوون و خودان ورەو ئیرادە .\nتا دەھات ئاوری تۆپخانەی دوژمن گەرمتر دەبوو. وردە وردە لێمان نزیک دەبۆوە ، ڤیڕە ڤیڕی تیکەی تۆپ و بەرد تێکەڵ بەیەکتر دەبوون و ئاوازەی مەرگیان بەسەرماندا دەباراند و ئاسمان بە دووکەڵە شینکە تەنرابوو .\nئێمەش ھەروا لەنێو سەنگەردا . چرکەکانی زەمەن تێپەڕینیان نەبوو ، میلی کاتژمێرەکان لە وەستاندا .\nھەر ئەوندەمان زانی نێو کۆزیلکەی ھاوڕێیان بوو بە ئاگر و تۆپێک لەنێو گڕەبەردەکەی ئێمەی دا. بوو بەتەپ و تۆز و کۆخە کۆخ… “کوڕینە ھەمووتان سەلامەتن؟” بەحال دەنگی یەکترمان دەبیست. کوێچکەکانمان کاس ببوون و گیرابوون بە دەنگی تەقینەوەکە . پاش تۆزێک لە ھێوربوونەوەی زەمەن سیمای ھاوڕێیان بۆ جارێکی تر لەنێو دووکەڵی تەقینەوە و دووکەڵ و باڕووت دەرکەوتنەوە، بەڵام ھێندێک نێوە گیان و خوێناوی دەبینران . ھەندێک برینیان سووک بوو بێ گوێدانی خۆیان، بەدوو ھاوڕێیانی تریاندا وێڵ و کەیل بوون . زۆربەی ھاوڕێیان ئەنگێورابوون، بەڵام بەخۆشییەوە جگە لە چەند ھاوڕێیەک نەبێ برینەکانیان سووک بوون و جێگەی مەترسی نەبوون .\nکادری دەرمانی لەنێو ئەو دووکەڵ و ئاوربارانەدا کەوتە خۆی و دەستی بە تیمارکردنی بریندارەکان کرد. کاتژمێر وەستا بوو و جوڵەی نەبوو ، دەبوو لە کاتی تاریکیدا ئەو بریندارانەی کە برینەکانیان قورسە بە زووترین کات ڕابگویزین و لە مەترسی دووریان بخەینەوە .\nتا دەھات ئاوری تۆپخانەکانی دوژمن خەستتر و تووندتر دەبوون. لەپڕ لە تەنیشتمەوە نرکەیەکم بیست و ھیچی ترم گوێ لێ نەبوو ، کە ئاوڕم دایەوە “ھیوا”م لە تەنیشت نەمابوو ، منیش ھاوارم کرد : ھیوا ھیوا… ، بەڵام وەڵامێک نەبوو . “کوڕینە بگەنە ئێرە ھاواری ھیوا دەکەم ، بەڵام وەڵام ناداتەوە”، ھەر لەتەنیشت خۆمەوە و لە بن گاشەبەردێک “ھیوا”م بینی ناڵە ناڵییەتی. خێرا گەیشتمە سەری و دایھاتمێ ، بەڵام دەست یەکسەر چۆ ناو خوێن و برینەکەیەوە .\nھیواگیان! ھیواگیان! “ھیچ نییەو تەنیا برینێکی سووکە”، بەڵام لە ڕاستیدا ھەموو لەشی دابیژ دابێژ کرابوو . چۆڕاوکەی خوێن لە برینەکانی ھەڵدەچۆڕا .\nسەریم بەرز کردەوە. پێکەنینێک لەسەر لێوەکانی بوو … گوتم ھیواگیان ھیچ نییە ئێستا برینەکان چارەسەر دەکەین، بەڵام کاتێک سەریم بەرز کردەوە، قوڵتەی خوێن لە گەرووی ھات و بۆ دوا جار و دوانێگا چاوێکی لە چاوە پڕ لە فرمێسکەکانم کرد و نێگای لە نیگای پڕ لە تاسەم بڕی و دواھەناسەی ژیانی ھەڵکێشا .\nتفەنگەکەی ھەر بەدەستی ڕاستییەوە بوو، بەڵام دەستی چەپی وێک ھێنابۆوە. کاتێک سەریم خستە سەر تاشەبەردێک و بۆ دواماڵئاوایی دەستم بە چاوەکانی داھێنا، کە سەیری دەستی چەپیم کرد، کاغەزێک سرنجی ڕاکێشام ، دەستە نەرم و شلەکەیم کردەوە، دیتم وێنەیەکە، بەڵام خوێناوییە … سەرنجم دا وێنەی دەزگیرانەکەی “ھیوا”یە کە قەرا بوو بۆ پاییزی کە بگەڕێنەوە بنکە سابیتەکانی حیزب، زەماوەندی لەگەڵ بکا .\nلە پشت وێنەکە نووسرا بوو : “ھیوا گیان خۆشم دەوێی، ھەمیشە چاوەڕوانتم ….”.\nفرمێسکی سار دو سڕ بەگۆنای وشک ھەڵاتوومدا ھاتنە خوار و کەوتە سەر وێنەی دەزگیرانی “ھیوا” و لەگەڵ خوێنی سوور و ئاڵی “ھیوا”دا تێکەڵ بوون.\nئەمەگ و وەفای کوڕە پێشمەرگەیەکی نێو شۆڕش بۆ ھەمووی ئەوانەی کە ھاوڕێبازی باوکی پێشمەرگەم بوون و بۆ تەنیا ساتێکیش جلوبەرگی پیرۆزی پێشمەرگەیان پۆشــی .


پزیشكێكی عیراقی وادەی لەناوچوونی ڤایرۆسی كۆرۆنا ڕادەگەیەنێت – تۆڕی میدیایی خەڵک\n2020/03/07 - 10:15 AM\nپزیشكێكی پسپۆڕی عیراقی پێیوایە، بەرزبوونەوەی پلەی گەرما لەم چەند ڕۆژەی ڕابردوو، پارەیەكی زۆری بۆ حكومەت گێڕایەوە لەڕووی پاكژكردنەوەی ناوچەكان لە دژی ڤایرۆسی كۆرۆنا، پێشبینیش دەكات پەتاكە لە مانگی نیسانی داهاتوودا لەناوبچێت.\nئیهاب جابری، پزیشكی پسپۆڕی عیراقی لە لێدوانێكی ڕۆژنامەوانیدا ڕایگەیاندووە”ئەو ڤایرۆسە كۆرۆنایەی گەیشتووەتە عیراق، لاوازە بەراورد بەوەی لە چین و ئێران هەیە، ئەمەش بەهۆی ئەو ڕێكارانەی لەدژی گیراونەتەبەر، پاكژكردنەوەش بە كلۆر و دیتۆڵ شیاوترین چارەسەرە بۆ بەرگرتن لە بڵاوبوونەوەی نەخۆشییەكە لە شوێنە گشتییەكاندا”.\nبە وتەی ئەو پزیشكە عیراقییە پسپۆڕە”بەرزبوونەوەی پلەی گەرما لەماوەی دوو ڕۆژی ڕابردوو، وایكرد ئەگەرى گواستنەوەی نەخۆشییەكە لە شوێنە گشتییەكاندا لاوازببێت، بەو پێیەی ناتوانێت جگە لە دوو كاتژمێر لەبەر تیشكی خۆردا خۆی ڕابگرێت، بەراورد بە ناوچە شێدار و ساردەكان كە توانای مانەوەی 48 كاتژمێری هەیە”.\nئیهاب جابری پێیوایە”ئەگەر هەیە لەدوای بەرزبوونەوەی پلەی گەرما لە مانگی نیسانی داهاتوو پەتاكە لە عیراقدا نەمێنێت، لە بواری پاكژكردنەوەی شوێنە گشتییەكانیشدا پارەیەكی زۆر بۆ عیراق گەڕاوەتەوە بەهۆی بەرزبوونەوەی پلەی گەرما لەماوەی دوو ڕۆژی ڕابردوو”.\nپزیشكپلەی گەرماعيراقڤایرۆسی كۆرۆنا\nڤایرۆسی كۆرۆنا 100 هەزار تووشبووی تێپەڕاند\n2020/09/24 - 5:00 PM\nدوای ماوەیەك لە ڕاگرتنی گەشتەكان، دەسەڵاتی فڕۆكەوانی توركیا ڕایدەگەیەنێت، لە سبەینێ هەینییەوە گەشتە ئاسمانیەكانی نێوان عیراق و توركیا دەستپێدەكەنەوە، هەفتانەش چوار گەشت ئەنجام دەدرێن.\nبەپێی ڕاگەیەندراوێك كە لەلایەن دەسەڵاتی فرۆكەوانی مەدەنی توركیاوە بڵاوكرایەوە”لە سبەینێ هەینی 2020،9/25وە، هێڵی ئاسمانی توركیا گەشتەكانی بۆ عیراق دەستپێدەكاتەوە و هەفتانەش چوار گەشت ئەنجامدەدرێن”.\nهەر لە ڕاگەیەندراوەكەدا هاتووە”كۆمپانیا فرۆكەوانییە توركییەكان و هێڵی ئاسمانی عیراقی، ڕێگەیان پێدەدرێت گەشتەكانیان بۆ فڕۆكەخانەكانی هەردوو وڵات ئەنجام بدەن”.\nپێشتر، بەهۆی بڵاوبونەوەی ڤایرۆسی كۆرۆنا و ڕێكارەكانی خۆپارێزی، گەشتە ئاسمانییەكانی نێوان عیراق و توركیا ڕاگیران.


هووز (شوهان) فه‌یلى\nبویه‌سه شوهان ، (ئینان) سێ كوڕ داشت وه‌ناو (ئه‌سه‌د ، شوان ، قوباد) ئمجا وه‌سه‌به‌ب زوڵمكردن نه‌وه‌یل ئه‌سه‌د له‌نه‌وه‌یل شوان ، شوانیه‌یل له‌ناوچه‌ى (باڵاكریوه) كووچ كردن ئه‌را كویه‌ى (كوره‌كوو) ، له‌لیانیش كووچ كرد ئه‌را ناوچه‌یل پشتكویه‌و خه‌ریك په‌س و پوڵه‌و كشتوكاڵى بوین ، دى شماره‌یان زیاى بوى و ئمجا وه‌سه‌به‌ب ئازایه‌تى و یه‌كڕزى و هه‌یبه‌تیان له‌ناو مه‌ردم ، مه‌ردمان فره‌یگ له سوره‌مێرى و مه‌ڵكشاى و لوڕ و هنى منى و باوه‌و مه‌لخه‌تاوى و روارى و ئه‌كراو سادات سه‌ید نه‌سره‌دین و بلوج ئنتما وه‌پیانه‌وه كردن تا بوینه هووز گه‌ورایگ و ناوبانگى وه شوهان ده‌ركردن له‌ناوچه‌گه.\nشوون نیشته‌جیبوینیان له‌ئاوایه‌یل ده‌وروه‌ر مه‌ڵكشاى سه‌ر وه‌پاریزگاى ئیلام و له‌ناوچه‌ى زه‌ڕین ئاباد ، ئمجا له‌وه‌ر هووكاره‌یل و قه‌یرانه‌یل جووراوجوور شماره‌ى فره‌یگ له‌لیان كووچ كردن ئه‌را شوونه‌یل تر وه‌تایبه‌ت وه‌ره‌و عراق و به‌ش فره‌یگیان له كووفه نیشته‌جى بوین جویر ڕاورى و مه‌لخه‌تاوى .\nمه‌سعودى له‌كتوه‌گه‌ى باس كردگه‌و ئویشیگ : له‌ناونى كووفه‌و به‌سره فره‌یگ له‌لیان وه‌رجه هه‌زار ساڵ وجوود داشتنه ، وه‌ل ئه‌وه‌یشا (محه‌مه‌د ئه‌مین زه‌كى) تاریخنویس كوردیش ئویشیگ : نزیكه‌ى (2000)له‌لیانیش له‌ناوچه‌ى كه‌ركووك جینشین بوینه‌و سه‌ر وه‌شوانى گشتى و شوانى بازیانیین له‌لاى ئه‌شره‌ت شێخ یه‌زینى و بێبازى ك ئه‌وانه سونى مه‌زه‌ون و (میجه‌ر سون) وه (15000)كه‌س مه‌زه‌نه‌یان كردگه له‌وه‌خت خوه‌ى .\nوه‌لى نویسه‌ر و تاریخنویس (عه‌باس عه‌زاوى) باس ئى هووزه كردگه‌و شوانیه‌یل كرده‌سه دو به‌شه‌وه یا دو ئه‌شره‌ته‌وه ، وه‌ناو :\n* شوان كوشك : ك چه‌ن تیره‌یگ دیریگ جویر : جه‌لیلى و ئسماعیلى و ئبراهیم ئاغاییه‌و سه‌رۆكیان (ره‌جه‌ب كوڕ ره‌مه‌زان) بویه .\n* شوان سه‌رخاسه : یه‌یش دو تیره له‌لى بویه‌سه‌وه (ئبراهیم ئاغایى و جه‌لیلى) .\nبیجگه ئه‌وه‌یش ( له‌یلا نامیق جاف ) باس له‌ناوچه‌و شوون نیشته‌جى و ئاماریان كردگه له پاریزگاى كه‌ركووك ، ك وه‌گووه‌رى ئامار یا ئحساى ساڵ (1956) زایینى وه‌ى جووره بوینه : له‌ناحیه‌ى شوان شماره‌یان (6600) كه‌س بوینه ، ك ئه‌ویش له ئاوایه‌یل (ریدار و جیوه‌جیوه‌و عه‌لى بان و قولى به‌گ و بیرایت و دۆزین قادر زه‌مه‌و كاریز و حاجى بنجان و بولاق و مه‌ورد و مام ڕه‌ش و عه‌لى مووسا و خزر شیرین و شیركه‌و ئسماعیل به‌گى و قیسه‌و دوشوان و نارحه‌وله‌و ره‌جه‌ب و حه‌مه‌بله‌و حه‌سه‌ن فیاق و جه‌رجیس و ئبنخاع عه‌مه‌ر خه‌دان و توركان باخ و داراو ته‌رفه‌و خنیار و ده‌هلوكاریز قاخمڵان و ناسر مسیر و حه‌قى میرزاو په‌ڵكه‌ڕه‌ش و عه‌نبه‌خان و عه‌لى مكایل و مه‌حموود فاتمه‌و ......هتد) .\nله‌ناحیه‌ى (ئه‌غجه‌له‌ر)یش : ك سه‌ر وه‌قه‌زاى چه‌مچه‌ماڵه شماره‌یان (1310)كه‌س بویه ، ئمجا ئاماریان وه‌شیوه‌یگ گشتى وه‌گووره‌ى ئه‌نجامه‌یل سه‌ره‌تایى ساڵ (1957) له لیواى كه‌ركووك (13314)كه‌س بوینه‌و (12890) كه‌س له‌لیان له‌ده‌وروه‌ر لیواى كه‌ركووك و (424)یش له‌لیان له‌ناوخود كه‌ركووك.\nخیزانه‌یل فره‌یگ له هووز شوهان ك ته‌نیا بوینه‌سه‌وه ، تویه‌نیم بویشیم له‌گشت عراق وجوود دیرن ، ڕوڵه‌یل ئى هووزه رووشنهویر و خاوه‌ن به‌ڵگه‌نامه‌ى جووراو جوورن وه‌ك دكتۆر و ئه‌ندازیار و مامۆستا ، وه‌لى وه‌شیوه‌یگ گشتى بازرگان و خاوه‌ن كار و وه‌زیفه‌كار یا فه‌رمانبه‌ر حكوومه‌تن.\nله‌ى هووزه شێخ (محه‌مه‌د ئه‌لعرێبى) ناوبانگى خاسیگ ده‌ركرد ك باوگ و باپیره‌یلى زه‌وى وزار فره‌یگ داشتن له‌ناوچه‌ى (غه‌ڕاف) سه‌ر وه قه‌زاى (حه‌ى) له‌پاریزگاى كووت . یه‌كیگ تر له‌ناوداره‌یل ناوچه‌گه ك نوێنه‌ر بوى له‌سه‌رده‌م مه‌لكى ئه‌ویش (محه‌مه‌د كوڕ عه‌بود هاشم عرێبى)ه ك یه‌كیگ بویه له‌هووز شوهان ، ئمجا دو ژن شوهانى خوازیه وه‌ناو (فاتمه)و (2)كوڕ و (4) دویه‌ت له‌لى داشتگه وه‌ناو (كازم و به‌شار و جاسمیه‌و زه‌كیه‌و حلوه‌و مه‌كیه) . دویه‌م ژنیشى ناوى (جابانو) بویه‌و كوڕ و دویه‌تیگیش وه‌ناو (سه‌برى) و (سه‌بریه) له‌ئه‌ویش داشتگه . ئمجا له‌وه‌ختیگ (كازم) كوڕى پۆست وه‌ڕیه‌وبه‌ر دارایى له‌ناوچه‌ى (حه‌ى) گرته‌سه ده‌س ، (به‌شار) برایشى بویه‌سه وه‌ڕیه‌وبه‌ر به‌رید له‌هه‌مان قه‌زا ، وه‌ل ئه‌وه‌یشا كه‌فته وه‌ر كووچ وه‌پیكردن (ته‌سفیر) له‌ساڵ 1980 وه‌ل گشت بنه‌ماڵه‌گه‌یا ئه‌ڕا ئیران و خریانه شار (یه‌زد).\nنویسه‌ر (جه‌عفه‌ر خیتال) وه‌ى جووره باس له‌هووز و تیره و ناوچه‌یل نیشته‌جیبوین شوهان كردگه له شوونه‌یل جیاجیاى ئیران :\n* سه‌فه‌رله‌كى : ك كه‌فتنه‌سه ناوچه‌ى نادر ئاباد و تیره‌یل (عه‌لى كه‌ره‌م و خایه‌و مامى و یارمه‌ك و عه‌بدوڵلا و جافره‌لى و عه‌لى پاشاو سه‌ى عه‌لى و جه‌بار و عوبه‌یدزاده) گریگه خوه‌ى.\n* قه‌یتویل : كه‌فتنه‌سه هه‌ردوگ ئاوایى (به‌هرام ئاباد و توونه) ك له‌گه‌ورایه‌یل شوهان و تیره‌یلیان پیكاهتنه له‌یانه (جاسم و حاته‌م و عه‌لى عه‌سكه‌ر).\n* شه‌ره‌ف : له‌ئاوایى ( ره‌یتوون و تیمه)و پیكهاتنه له‌ى تیره‌یله (ناسر و عه‌جه‌م و ئه‌لیاس و مه‌غزمارى) .\n* كه‌لیه‌وه‌ن : ئى ئه‌شره‌ته پیكهاتگه له چوار تیره:\n- شه‌مسه‌وه‌ن : ك لقه‌یل (عه‌لى مراى و ئانیه شه‌مس و كوچوكى و عه‌بدلخوداڕه‌حه‌م و كیخارمه‌كه‌و زه‌كیوه‌ن) گریگه خوه‌ى.\n- سیزه‌یوه‌ن : یه‌یش ئه‌یانه گریگه خوه‌ى (زولفه‌قار و مه‌رخزار و شه‌كه‌ر به‌گ و له‌عله‌زار و به‌رخوردار و كزى).\n- غوڵاموه‌ن : یه‌یش ئى لقه‌یله دیریگ (عه‌بدى و خه‌یره‌ڵڵا و جه‌وزه‌لى و كه‌ره‌مى و حسێن فه‌یزى).\n- برجعه‌لى : ك ئى لقه‌یله دیریگ ( برجعه‌لى و كه‌نجعه‌لى).\nدویاخریش ئویشیم : گشت كه‌سه‌یل هووز شوهان وه‌شیوه‌ى گشتى له كورده‌یل فه‌یلیین ، ئه‌وانه‌یش كه‌فتنه‌سه باكوور عراق له مه‌زه‌و شافعیین ، وه‌لى ئه‌وانه‌ك نیشته‌جى ناوڕاس و باشوور عراق و خوه‌رئاواى ئیرانن گشتیان له شیعه‌ى جه‌عفه‌ریین.


پوتین: دژی ئەوە نین ئۆکراینا ببێتە ئەندام لە یەکێتی ئەوروپا – لڤین پرێس\nسەرۆکی رووسیا، ڤلادیمیر پوتین، لە بارەی پرسی ئەندامێتی ئۆکراینا لە یەکێتی ئەورووپا، رایگەیاند: “یەکێتی ئەورووپا، وەک ناتۆ، رێکخراوێکی سەربازیی نییە. وەک هەمیشە گوتومە هەڵوێستمان لەم بارەیەوە زۆر روون و ئاشکرایە، رووسیا دژایەتی ئەمە ناکات”.\nپوتین، لە میانەی بەشداری کردنی لە ٢٥مین کۆڕبەندی ئابووری نێودەوڵەتی سانت پێترێسبورگ، باسی لە ئابووری جیهان و بەرەوپێشچوونە سیاسییەکان کرد.\n– “ئێمە هەڕەشە لە کەس ناکەین”\nسەرۆکی رووسیا، باسی لەوەش کرد کە کۆمەڵێک دەنگۆ هەن دەربارەی ئەوەی کە رووسیا هەڕەشەی بەکارهێنانی چەکی ئەتۆمی دەکات، گوتیشی: “ئەم بانگەشانە لە زاری سیاسەتمەدارە نابەرپرسەرکان و بەرپرسە باڵاکانیشەوە بیستراوە. ئێمە بێدەنگ نابین و وەڵامیان دەدەینەوە. هەر کاتێکیش وەڵامیان بدەینەوە راستەوخۆ دەڵێن ‘رووسیا هەڕەشە دەکات’. ئێمە هەڕەشەی بەکارهێنانی چەکی ئەتۆمی لە کەس ناکەین. بەڵام پێویستە هەمووان بزانن کە ئێمە خاوەنی چین و لە پێناو پاراستنی سەروەری وڵاتەکەماندا ئامادەین چی بەکاربهێنین”.\n– “رووسیا، دژی ئەندامێتی ئۆکراینا لە یەکێتی ئەورووپا، نییە”\nپوتین لە وەڵامی پرسیارێکیشدا لە بارەی هەڵوێستی رووسیا بەرامبەر پرسی ئەندامێتی ئۆکراینا لە یەکێتی ئەورووپا، رایگەیاند: “یەکێتی ئەورووپا، وەک ناتۆ، رێکخراوێکی سەربازیی نییە. وەک هەمیشە گوتومە هەڵوێستمان لەم بارەیەوە زۆر روون و ئاشکرایە، رووسیا دژایەتی ئەمە ناکات”.


لەبەر ڕۆشنایی: بۆچوونێكی نوێنەری باڵای بریتانیا بەرامبەر بەپەیوەندی كوردو عێراق\nیەكێك لە ئامانجەكانی وڵاتانی هاوپەیمان لە شەڕی یەكەمی جیهانیدا دابەشكردنی دەوڵەتی پیر و پەككەوتەی عوسمانی بوو. بۆ ئەو مەبەستەش دەیانەویست هەر نەتەوەیەك ئەگەر لێهاتووییان تێدابێ و بیانەوێ كار بۆ دامەزراندنی دەوڵەتی سەربەخۆی خۆیان بكەن، ئەوا ڕێگاپێدودرێ و دەتوانن بگەنە ئەو ئامانجە. دیارە وڵاتانی زل هیزی ئەوروپا چاك لەوە تێگەیشتبوون كە هەموو نەتەوەكانی ژێر دەسەڵاتی عوسمانی لە ماوەی چوار سەد ساڵدا، بە دەستی گەڵەگایی و داگیركردن و چەوساندنەوەی توركەوە لەوپەڕی خراپی باری سیاسی، كۆمەڵایەتی، ڕۆشنبیری و ئابووریدا بوون، بۆیە هەر زوو لەناو دەوڵەتانی زل هێزدا ئەو باوەڕە پەیدا بوو كە دەبێ نەتەوەكان لە ئازاردان و چەساندنەوەی تورك ڕزگار بكرێن.\nكورد بێ ئەوەی پشكێكی لە تێكۆشانی سیاسی شەڕی یەكەم و هاوكاری هاوپەیمانەكان هەبێ، لە پێش هەموو لایەكەوەوە لەو بیرۆكە و بەرنامەیەی مەبەستی شەڕەكە بوو بەهرەمەند بوو، ئەو بوو لە ناوەڕاستی تشرینی دووەمی 1918 بەر لەوەی هیچ دەوڵەتێك لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دابمەزرێ و بوونی هەبێ، سەرەتایەكی پرشنگداری دەوڵەتی كوردستان كە پێتەختەكەی سلێمانی بوو، دامەزرا. دەوڵەتەكە بۆ ئەوە بوو كە بە پێی نەخشەیەك بە هەوڵ و كارامەیی سیاسی، كۆمەڵایەتی، ئابووری، سەركردایەتییەكی لێزان و یەك ڕیزی چین و دەستەكانی كورد ڕۆژ بە ڕۆژ گەشەبكا و فراوان و بەهێزتر بێ، تا ئەو كاتەش كە ئەو هەل و مەرجانە پێدەگەن ئەوا ئەفسەرانی سیاسی بریتانیا لە خزمەت و یارمەتیاندا دەبن.\nكورد كە میللەتێكی دواكەوتووی شارستانییەت و ڕۆشنبیری، هاوكات لێنەزانی سیاسەت و بەڕێوەبردنی دەوڵەت بوو، بایەخی ئەو هەوڵ و بەرهەمەی نەدەزانی، شێخ مەحمود كە بە بەخت و بە ناووناوبانگ كرابوو بە حوكمدار، بێ ئەوەی لەوە پێش سیاسەتی كردبێ یا بۆ هاوكاری هاوپەیمانەكان دارێكی خستبێتە سەر بەردێك، پێیوابوو كە بە دەركردنی چەند ئەفسەرێكی بێ چەكی ئینگلیز كە بۆ ڕاوێژ و فێركردن و ئامادەكردنی حوكمدار و فەرمانبەران و لێپرسراوانی دەوڵەتداری بۆ دوا ڕۆژی كوردستانێكی بەهێز و گەورە لە سلێمانی دانرابوون، گوایە بە دوورخستنەوەی ئەوانە، ئیدی بە ئاسانی و بێ دەستمایەی هیچ هەل و مەرجێكی حكومەتی لەناو كورد دا، دەتوانێ دەوڵەتی كوردستانێكی بەهێز بەڕێوەببات و خۆی ببێتە فەرمانڕەوایەك كە تا ئەو شوێنەی بیویستایە، شیری بڕیبكردایە.\nپەیدابوونی دوو تێگەیشتن لە نێوان شێخ مەحمود و بریتانیا كە یەكەمیان بێ تاقیكردنەوە، بێ بوونی شارەزایی و كەرەسە و دەزگای فەرمانڕەوایەتی، ئەوجا بێ چەك و جبەخانە و خەزێنە، بەرامبەر بە یەكێك لە كۆنترین و دامەزراوترین و بەهێزترین دەوڵەت لە جیهانی سەردەمەكەدا، كە تازە بە تازە هاتۆتە ناوچەكە و گەورەترین ئیمپراتۆریەتی حەوت سەد ساڵەی عوسمانی تێكشكاندبوو، خاوەنی فراوانترین و چالاكترین و ڕێكترین دامەزراوەی دەوڵەتی بوو لە جیهاندا، بێ ئەوەی ماوەیەكی زۆر تێپەڕێ و حوكمدار لێكدانەوەیەكی بۆ بكا، ئەو دوو تێگەیشتنە بەر یەك كەوتن، لە ئەنجامدا هەرایان لە نێواندا پەیدابوو، چەند ئەفسەرە ئینگلیزە یاریدەرەكەی دامەزرانی دەوڵەتی كوردستان لە لایەن حوكمدارەوە گیران، هەتاكرا لەناوخۆ و لە دەرەوە هەوڵدرا شێخ لەگەڵ بریتانیا نێوان تێكنەدا، بێ كەڵك بوو، تەنانەت بۆ ئەوەی كار لە كار نەترازێ، نوێنەری باڵای مەدەنی بریتانیا بۆ خۆی تكای دنیایەكی لە شێخ مەحمود كرد كە چەند ڕۆژێك ئارامبگرێ تا دەچێتە خزمەتی و زۆریشی لێپاڕایەوە كە چەند ئەفسەرەكە ئازاد بكا، ئیدی لەو هەوڵانە شتێكی لێ سەوز نەبوو.\nهۆشهاتنەوە بە خۆدا بۆ هەموو كەسێك و بۆ هەموو سیاسەتمەدارێك و حیزب و نەتەوەیەك پێویستییەكی بەردەوامی ژیان و سەركەوتن و چوونەپێشەوەیە. گرنگیدان بە مێژوو بەشێكە لە ئاگابوونەوە و هەڵسەنگاندنی مەسەلەكانی دەوروبەر، بۆ ئەوانەی سیاسەتدەكەن و بەتەنگ دواڕۆژ و سەرفرازییەوەن بە تایبەتی سیاسەتمەدار و ڕووناكبیر، مێژوو بە ئامرازێكی كاریگەری سیاسەت تەماشادەكەن، بێ پێداچوونەوە و دیاریكردنی لایەنی چاكە و خراپەی مێژوو، ئەگەر سیاسەتمەدار لایەكی هۆشیارانە لە مێژوو نەكاتەوە، زەحمەتە بتوانێ بە تەواوەتی لە مەسەلەكان تێبگات و پەیوەندی لایەنەكان لێكبداتەوە، یا هەنگاوێك بۆ پێشەوە بهاوێ.\nهەڵبەت ناكرێ بێ جیاوازی و دەقاودەق مامەڵەی مێژووی صەد ساڵ لەمەوپیش لە ئێستادا وەك ئەو كات بكەین، ئەوە ڕوونە كە دۆخەكە زۆر جیاوازە، ئەو دەمە دەوڵەتێك بە ناوی عێراقەوە نەبوو، عەرەبە نەتەوەییەكان دەسەڵاتیان هێندە نەبوو، جارێ سنوور و سوپا و پارە بە دەستەوە نەبوون، هەموو ئەوانە وا دەكەن كە شێوازی گەمەی سیاسی ئەو كات و ئێستا لە یەك نەچن، بۆیە بۆ هەر قۆناغێك پیاوی خۆی و تێگەیشتن و مامەڵەی خۆی دەوێ.\nلێرەدا دەمەوێ هێما بە خاڵێك لە تێگەیشتنی نوێنەری مەدەنی بریتانیا لە بەغدا سەبارەت بە بە مەسەلەی كورد بكەم. بەر لە دروستكردنی عێراق بە ساڵ و نیوێك زیاتر، ئەو كات بە ویلایەتی بەصرە، بەغدا و موصڵ دەوترا مێسۆپۆتامیا، جارێ بڕیاری تەواو بۆ چارەنووسی ئەو سێ ویلایەتە نەدرابوو، بەڵام قسە و گفتوگۆ و بیروباوەڕگۆڕینەوە هەبوو كە چ بكرێ و چۆن مامەڵە لەگەڵ دۆزی كورد لە باشووری كوردستان یا كوردی ویلایەتی موصڵ بكرێ، لە 19ی تشرینی دووەمی 1919دا، نوێنەری مەدەنی بریتانیا لە بەغدا نووسراوێكی تایبەت دەنووسێ بۆ وەزیری كاروباری هندستان كە ڕاستەوخۆ بەرپرسیاری چارەنووسی ئەو سێ ویلایەتە بووە. نووسراوەكەی سێر ئەرنۆڵد ویڵسن كە نوێنەری مەدەنی بریتانیا بوو، لە شیكردنەوەی پێشنیازێكی میس بێل كە داوادەكا وڵاتێك لە سێ ویلایەتی ناوبراو پێكبێنن، ویڵسن ئەو كاتە بە هیچ شێوەیەك بە پێشنیازەكەی میس بێڵ ڕازینابێ و بە وەزیری كاروباری هندستان ڕادەگەیەنێ كە "بیروڕای دروستكردنی دەوڵەتێك بە ناوی عێراقەوە كە پایتەختەكەی بەغدا بێ، كورد بەوپەڕی توانایەوە لە دژی دەوەستێتەوە، شیعەش بە هەمان شێوە. كورد هەرگیز ڕازینابێ لە لایەن عەرەبەوە فەرمانڕەوایەتی بكرێ، شیعەش بە هیچ كلۆجێ زاڵبوونی سوننە بەسەریاندا قەبوڵناكەن."\nئەگەر بە دروستی و بێ لایەنگیری بگەڕێینەوە بۆ مانگی 11ی 1919، دەبینین چ كورد و چ شیعە، ئەگەرچی وەك خەڵك هەبوون، بەڵام هیچ لایەكیان سەركردایەتی كارامە و لێزانیان نەبووە، جا تێگەیشتنی بریتانیا هەرچی چۆنێك بووبێ كە كورد سەركردایەتی شارەزا و دڵسۆزی نەبووبێ و ڕێكخستنی جەماوەری و یەكڕیزی نەتەوەیی و نیشتمانی لە قاتیدابووبن، ئەوا بێ هۆكاری ناوخۆیی پتەو كە لە واقیعی سیاسەت تێبگا، دیارە بەرهەمێكی لێناكەوێتەوە. هەڵبەت ئەوەش نیشانەیەكی هەرە ئاشكرایە كە تێترانجانی سێ پێكهاتەی كورد، سوننە و شیعە نەك لە عێراقدا لە بۆشاییی ئاسمان و لەناو زەریاش بە ئاسوودەیی و ئاشتی پێكنایە.\nوا بۆ 100 ساڵ دەچێ عێراق هەیە و هەرچۆنێك بووبێ كراوە بە دەوڵەت، لەو كاتەوە تا ئێستا 3 جار ئەو دەوڵەتە هەڵوەشاوەتەوە و بە ئارەزووی ئەوانەی دەستیان بەسەر دەسەڵاتدا گرتووە، لە بنەڕەتەوە هەڵیانتەكاندووە. جاری یەكەم لە كودەتای 14ی تەمموزی 1958، دووەم لە 30ی تەمموزی 1967، سێیەم لە 2003، سەیر ئەوەیە دوای ئەوەی كاربەدەستانی تازە لەسەر پێی خۆیان ڕاوەستاون، هیچ یەكێك لەو جارانە، دەسەڵاتداران پەیام و بەڵێنی خۆیان نەبردۆتە سەر و هەنگاوێكیان بۆ ئاشتی كۆمەڵایەتی و ئاسوودەی ناوخۆ و مافی یەك بە یەكی پێكهاتەكان جێبەجێنەكردوو. ئەوەی پەیوەندی بە كوردەوە هەیە، جار بە جار دۆخەكەی زیاتر لێتاڵكراوە و هەڕەشەی زۆرتری لەسەر بووە.\nلە جاری یەكەمی گۆڕانكاری ڕژێمی عێراقدا، درێژترین و فراوانترین شۆڕشی كورد كە بە شۆڕشی ئەیلول ناویدەركردووە، ئەنجامدراوە، هەرچی هێزی عێراق هەبوو بە هاوكاری سوپای سوریاش بۆ دامركانەوەی شۆڕشەكە بەكارهات، كەچی نەیانتوانی، لە دواییدا كۆتاییەكەی كەوتە قۆناغی دووەمی گۆڕانكاری عێراق كە ڕژێمی بەعس بوو، شۆڕش بە جۆرێك كۆتاییپهێنرا كە ڕژێمی صەددام ئەوەی بەلاوە چاكتر بوو مل بۆ خواستی دەوڵەتی شاهەنشایی ئێران كەچبكا بەڵام دۆزی ڕەوای كورد چارەسەر نەكا، ئەوجا ئەنفال و ڕاگوێزانی دێهاتی باشووری كوردستانی بەدواداهات. لە جاری سێیەمدا، بە حساب چەرخی 21ە، دوای یەك دوو ساڵ دەركەوت كە مامەڵەكردن لەگەڵ فەرمانڕەوایانی حیزبی ئایینی و مەزهەبی یەكجار قورسترە لە هەموو حیزب و هێزێكی شمولی دیكە، ئەو حیزبە مەزهەبیانەی لە عێراق كە ئەمێریكا دەسەڵاتی دانێ، كە هەر هەموویان خاوەنی میلیشیای سەردەمی شەڕی عێراق ـ ئێرانن و لە لایەن سوپای پاسدارانەوە دروستكراون و ڕێكخراون، بۆ سەر كورد هەڕەشەیەكی یەكجار گەورەتر و مەترسیدارترن وەك لە دەسەڵاتدارانی پێشووتری عێراق، لە ئێستادا كورد هەڕەشەی ئەوەی لەسەر كە ئەوەی بە دەستیشیهێناوە، بێ مایەبكرێ.\nكورد بە گشتی ژیانێكی ئاسوودەیی و دانپَیدانراوی سیاسی و نەتەوەیی دەوێ، لەسەر خاكی خۆی بە ئاشتیانە بژی، لەوەتەی هەشە عەرەبی چاو ڕەش بە برای خۆی دەزانێ و بۆ دۆزی عەرەب زۆر هاوكاریكردووە، ڕێزی سوونەی عەرەب و شیعە و هەموو ئایین و ئایینزاكانی دیكەش دەگرێ، ئەوەشی گەلێك جار دووبارەیكرۆتەوە و سەلماندویەتی، بەڵام مخابن تا ئێستا عەقڵیەتی سیاسی ئەوانەی هاتوونەتە سەر كار، نەگەیشتوونەتە ئەو قەناعەتەی مافی كورد بدەن و دۆزی كورد چارەسەربكەن. هەڵبەت گۆڕینی عەقڵ و تێگەیشتن و هەڵوێستی حیزب و فەرمانڕەوا كارێكی ئاسان نییە، ناشكرێ هەتا دنیا دنیایە، كورد باجی ڕووداوی نا عادیلانەو مێژووی قۆناغی سەخت بدا. 100 ساڵ بۆ چارەسەركردن و مامەڵەكردن لەگەڵ ئەو واقیعەدا، زۆرە. پرسیارەكە ئەوەیە، بۆ چارەسەر و دەرفەت پەیداكردن، بیری ورد و كاری قورسی دەوێ، لەمەشدا كورد بەرپرسیاری یەكەمە، بێگومان بۆ گەیشتن بە ئامانج و ماف وەدەستهێنان، ڕاستەوخۆ، ڕوو بە ڕووی سیاسەتمەداری لێزان و لێنەزان دەبێتەوە.


ئومێد خۆشناو : کەمینەیەک گەندەڵە و زۆرینەیەک باجەکەی دەدات\nی مانگی هه‌شـت ٢١, ٢٠١٩\nئومێد خۆشناو سەرۆکی فڕاکسیۆنی پارتی دیموکراتی کوردستان لە پەرلەمانی هەرێمی کوردستان لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ دەنگی ئەمەریکا لەبارەی گەندەڵی لە هەرێمی کوردستاندا دەڵێت کە باس لە گەندەڵی دەکرێت گوایە هەر هەموو ئەو کەسانەی کە پۆستێکیان هەیە گەندەڵن، هیچ دیراسەیەکی درۆست نیە بیسەلمێنێ هەموو لایەک تێوەگلایە کەمینەیەکن ئەو کەمینەنەیە دەبێت بە هەر جۆرێک بێت ئەو کەسانەی ئەو کارە دەکەن ناسنامەیان ئاشکرا بکرێت بۆ خەڵک و بزانرێت کێنە ، ئیجرائات کردن و بە قانوون ڕێگریکردن و هەروەها محاسبەکردنی ئەوانەی کە کاری نابەجێ دەکەن بەشێک دەبێت لەوەی دەبێت هەڵمەتێکی نشتیمانی بێت و ئیرەدەیەک هەبێت لە سەر ئاستی هەموو دەزگا و دامەزراوەکانی کوردستان بەرامبەری بوەستێنرێتەوە ، دەشکرێ لە سەر ئاستی هەموو دەزگا و دامەزراوەیەک وەکو ئۆرگان هەر ئۆرگانێک وەزارەتێک فەرمانگەیەک ئۆرگانێکی حیزبی هەر جۆرێک بێت ساڵانە مەراسیمێک بکرێت بۆ ئەو کەسانەی کە کاری خویان بە درۆستی بە پاکی کردووە ناکرێت هەموو لایەک تێوەبگلێت و هەموو بەیەکەوە بە جۆرێکی وا سەیر بکرێت.\nخۆشناو زیاتر دەڵێت هیچ کەسێک لە سەرەوەی دامەزراوەی پەرلەمان و دامەزراوەی یاسایی ئەو وڵاتە و دامەزراوە فەرمیەکان نیە بەڵێ یەکێک لە ڕوکنە سەرەکیەکانی کاری پەرلەمانی و پەرلەمانتاری بەدواداچوونە و چاودێریکردنەو هەڵسانگاندنی هەموو کارەکانی فەرد و ئۆرگان و فەرمانگە و دامەزراوە فەرمیەکانە بەڵێ کاری پەرلەمانە چاودێری بکات لە ڕێگای یاساوە بە شێوازێکی زور توند بەرامبەر بەوانە هەڵسوکەوت بکات.\nسەرۆکی فڕاکسیۆنی پارتی گووتی بە هیچ جۆرێک مەحاڵ نیە هیچ کەسێکی خراپەکار لە دەستی یاسا دەربازی نابێت و گەندەڵی جۆرێکیشە لەوەی کە بە ئاشکرا نیە کە کەسێک بزانرێت دەبێت بە درۆستی لە رێگای یاساوە بیسەلمێنرێت کە ئەو کەسە کە چیکردووە و پێوەر لە هەڵسوکەوتەکانی ئەوە و کارەکانی ئەو بووەتە بەشێک لەوەی کە دەری دەخات و ئەو زورینەیە نەک ئەمر واقیع بێت قبوڵی کردووە، بۆ نموونە لە دامەزراوێکدا پەنجا کەس تێدا کاری دەکات لەوانەی چوار کەس تێیدا گەندەڵکار بێت بەڵام چل و شەش کەسەکەی دیکە کەسانی پاک و خاوێن بن، مەرجیش نیە ئەوانەی گەندەڵکار بن هەمووی بەرپرس بن کەسانی زور ئاسایی و سادەش تێدایە.\nناوبراو گووتی لە ڕووی کۆمەڵایەتیەوە لەو ڕوانگەیەوە باج دەدەی کە کاتێک باس لە گەندەڵی دەکرێت بەداخەوە خەڵکێک پێی وایە ئەوانەی بەرپرسیارەتیان هەیە ئەوانە هەموویان گەندەڵن هەموو بە دوو بەرژەوەندی کەوتوونە نەخێر خەڵکێک هەیە بە باوەرەوە بە مەبدەئەوە لە پێناو خاکی کوردستان لە پێناو ئەو رێبازەی بە رێی چارەسەری دۆزی کوردستان دەزانیت کار و خەبات و تێکۆشان دەکات نەک بۆ بەرژەوەندی کەسی خوی، ئامادەی بەردەم هەر دادگایەک و لێپێچینەوەیەکم بۆ ئەوەی بیسەلمێنرێت چیت هەیە و چیت کردووە و بە چ جۆرێکە و کاتێکیش دەڵێن ئامادە نین بەرامبەر بە کەمینەیەکدا چیتر خومان شەرمزار بکەین واتە ئێمە وەکو دامەزراوەیەکی فەرمی وەکو فڕاکسیۆنی زورینەی پەرلەمانی و منیش وەکو سەرۆکی فڕاکسیۆن بەجۆرێک تەعامول دەکەین هەر بابەتێک لەو بابەتانە کە لە چوارچێوەی کاری پەرلەمانیدا بتوانرێت دەرحەقی بوەستینەوە دەوەستینەوە و هەر بابەتێک پێویستی بە ئیحالەکردنی قانوون و دادگا هەبوو ئیحالەی قانوون دەکرێت و هەر بابەتێک پێویستی بەوە هەبوو بۆ چاودێری دارایی بۆ دەستەی نەزاهە رەوانە بکرێت بە دڵنیاییەوە رەوانە دەکرێت چاوپۆشی لە هیچ کەسێک و لە هەر ئاستێک بیت ناکرێت ، یەکەم هەنگاومان پشتیوانیکردنە لە پڕۆژەی چاکسازی لە لایەن حکومەتەوە کە ئێستا ئامادەکاری دەکرێت لە ماوەیەکی زور نزیکیشدا لیژنەیەکی هاوبەشی حکومەت و پەرلەمان ئامادە دەکرێت بۆ ڕەشنوسی ئەو پڕۆژە یاسایە کە پێشتر لە لایەن حکومەتەوە بۆ پەرلەمان ناردرا بەڵام بە داخەوە بووە قوربانی گفتۆگوو سیاسیەکان و مناقشە و جیاوازیە سیاسیەکان ئەمجارە بە هیچ جۆرێک ڕێگە بەوە نادرێت.\nوتووێژ لەگەڵ ئومێد خۆشناو


بەهۆی بۆردومانی فرۆکە جەنگییەکانی حکومەتی ئیتیوپیا لانیکەم 56 کەس دەکوژرێن\nدوو کارمەندی فریاگوزاری ڕۆژی شەممە بە ئاژانسی هەواڵی ڕۆیتەرزیان ڕاگەیاند؛ لە ناوچەی تیگرەی ئیتیوپیا لە کامپێکی ئاوارەکاندا 56 کەس کوژراون 30 کەسیش بریندار بوون کە لەناویاندا منداڵ هەیە.\nکۆڵۆنێل گێتنێت ئادان وتەبێژی لەشکر و وتەبێژ بە ناوی حکومەتەوە لێجیس تۆلۆ دەستبەجێ لێدوانیان نەدا لەو بارەیەوە، بەڵام پێشتر حکومەتی ڕەتیکردبۆوە لەو شەڕەدا کە بۆ ماوەی 14 مانگە بەردەوامە لەگەڵ هێزە یاخیبووەکانی تیگرا هاوڵاتیانیان کردبێتە ئامانج.\nپێشتر ڕۆژی هەینی حکومەت چەند سەرکردەیەکی بەرهەڵستکاری لە زیندان ئازادکرد و گوتیان لە پێناو ئاشتەواییدا گفتوگۆ لەگەڵ نەیارانی سیاسی دەستپێدەکەن.\nئەو کارمەندانەی فریاگوزاری وتیان کە دەسەڵاتدارە خۆجێیەکان ژمارەی کوژراوەکانیان پشتڕاستکردووەتەوە و ئەو کارمەندانە وێنەیان بۆ ڕۆیتەرز ناردووە بریندارەکان لە نەخۆشخانەن و چەندین منداڵیشیان تێدایە.\nیەکێک لەو کارمەندانەی فریاگوزاری کە سەردانی نەخۆشخانەی گشتیShire Suhul کردووە کە بریندارەکان بۆ چارەسەرکردن گەیەندراونەتە ئەو نەخۆشخانەیە؛ دەڵێت: ئەو کامپە چەندین ژن و منداڵی بەساڵاچوو لەخۆ دەگرێت.\nئەو کارمەندە دەشڵێت: "ئەوان پێیان وتم هێرشەکان لە نیوەشەودا کران" بەتەواوی تاریک بووە و نەیانتوانی ڕابکەن."\nلە مانگی 11 ی ساڵی 2020 ەوە هێزەکانی فیدڕاڵی ئیتیوپیا لە شەڕدان لەگەڵ هێزە یاخیبووەکانی تیگرەی. هەر لە دوای هەڵگیرسانی ئەو شەڕەوە ئاژانسی هەواڵی ڕۆیتەرز هەواڵی دڕندەیی هەموو لایەنەکانی بڵاوکردۆتەوە، کە لەلایەن لایەنە بەشەڕهاتووەکانەوە نکۆڵی لێکراوە.\nلە دوای بۆردومانە ئاسمانیەکەی18ی مانگی 10 ی ساڵی پارەوە بۆ سەر تیگرەی بە پێی بەڵگەنامەیەک کە لە لایەن دەزگا فریاگوزارییەکانەوە ئامادەکراوە و لەم هەفتەیەدا لە ڕۆیتەرزدا بڵاو کراوەتەوە، بە لایکەمەوە 146 کەس کوژراون و 213 کەسیش برینداربوون.


263 جار بینراوە 4/12/2019 09:12 PM\nسەرۆك وەزیرانی بەریتانیا لە كۆنگرەیەكی رۆژنامەوانییدا لە لەندەن رایگەیاند: كە ئەوان لە نیگەرانییەكانی توركیا تێدەگەن و دەزانن كە هەڕەشەی تیرۆری پارتی كرێكارانی كوردستان، هەڕەشەیەكی ڕاستەقینەیە.\nلە كۆنگرە رۆژنامەوانیەكەیدا بۆریس جۆنسۆن سەرۆك وەزیرانی بەریتانیا كە دوابەدوای تەواوبوونی لوتكەی ناتۆ ئەنجامی دا و زۆربەی لێدوانەكانی تەرخان كرد بۆ بەرگریكردن لە هەڵوێستی رەجەب تەیب ئەردۆغان سەركۆماری توركیا لە ناو ناتۆدا، داوای لە وڵاتانی ئەندامی ناتۆ كرد ئەو هەڵە تێگەیشتنانەی لەگەڵ توركیا هەیە تێپەڕێنن و دۆخەكە ئاسایی بكەنەوە.\nسەرۆك وەزیرانی بەریتانیا گوتیشی گفتوگۆیەكی زۆر باشی لەگەڵ سەركۆماری توركیادا هەبووە و هاوسۆزیشی لەگەڵ دەوڵەتی توركیادا دووپات كردەوە لەبارەی ئەو چوار ملیۆن ئاوارەی سووریا كە تا ئێستە لە توركیا دەژین، گوتیشی لە نیگەرانیەكانی ئەنكەرا تێدەگەن بەرانبەر هەڕەشەكانی لە سووریاوە و لەلایەن پەكەكەی تیرۆریستەوە دەكرێنە سەر توركیا.\nجێی باسە ئەم لێدوانەی سەرۆك وەزیرانی بەریتانیا لە كاتێكدایە كە دوێنێ ئیمانوێل ماكرۆن سەركۆماری فەرەنسا رەخنەی لە ئەردۆغان و توركیا گرتبوو بەوەی هاوكاری بریكارەكانی ڕێكخراوی تیرۆریستیی داعش دەكەن بۆ دژایەتیكردنی كوردەكانی سووریا كە هاوسەنگەری وڵاتانی ڕۆژئاوا بوون لە شەڕی لەناوبردنی داعشدا.


- شەهید دایە گوڵە كریم ئەحمەد لە ساڵی (1993) لە قەڵادزێ لە خێزانێكی هەژار چاوی بە دنیا هەڵهێناوە .\n- لە (2/5/1989) بە دەستی ئەمنە بەزیوەكانی ئەمنە سوتاوەكەی سلێمانی دەستگیر دەكرێت و لە زینداندا لەگەڵ جگەرگۆشەكەی (شەهید محمود) ی كوڕی ڕووبەڕووی ئەشكەنجەو سزای ناڕەوای دڕندەكانی رژێمی بەعس دەبێتەوە ، دوای ئەشكەنجەدانێكی زۆر سیخوڕەكانی ئەمنە سوتاوەكەی سلێمانی دەگەنە ئەو بڕوایەی كە ناتوانن هیچ نهێنیەكی پێ بدركێنن و لەو پێناوەدا لە (25/11/1989) لە سێدارە دەدرێت ، گیانی پاكی تێكەڵ بە لاپەرەكانی مێژووی نەمری و جەربەزەیی خوشكە لەیلا قاسم دەبێت .\n- لە پاش راپەرینە مەزنەكەی (1991) كە لیژنەی مافی مرۆڤ لە گەراندابوو بۆ دۆزینەوەی ئەو گۆڕە بە كۆمەڵانەی كە لە سەرتاسەری كوردستاندا هەبوون رێگایان دەكەوێتە گۆرستانی شەهیدان لە گردی سەیوان لە شاری سلێمانی ، كە یەكەم گۆر هەڵدەدەنەوە دەبینن ئافرەتێكی تێدایە بە جلەكانیەوە دواتر دوای لێكۆڵینەوە لەو لاشەیە دەردەكەوێت كە ئافرەتێكی تەمەن (50) ساڵی یە و لە كاتی خۆیدا لە سێدارە دراوە ، بە یارمەتی پزیشكی دادی سلێمانی دەزانرێت كە ئەو شەهیدە دایە گوڵەیە .\n- لە رێكەوتی (12/1/1992) تەرمی پیرۆزی شەهید دایە گوڵەیان لە گۆرستانی گردی سەیوانەوە گواستەوە بۆ ئارامگەی شاری قەڵادزێی دووجار شەهید ، نەمری بۆ مامۆستای قوتابخانەی حۆراگری ، سەروەری بۆ دایكی پاڤێڵی پاڵەوانی رۆمانی مەكسیم گۆركی لە كوردستان .


بۆچی ئه‌نارکیسته‌کان دژایه‌تی ده‌وڵه‌ت ده‌که‌ن؟ به‌شی دووهه‌م – Zaher Baher\nبۆچی ئه‌نارکیسته‌کان دژایه‌تی ده‌وڵه‌ت ده‌که‌ن؟ به‌شی دووهه‌م\nB.2.1ئەرك و فەرمانە سه‌ره‌كییه‌كانی ده‌وڵه‌ت چین؟\nده‌وڵه‌ت جه‌خت له‌سه‌ر ئه‌وه ده‌كاته‌وه، كه بەرتەرییە (ئیمتیاز)ە هه‌نووكه‌ییه به‌كه‌ڵكه‌كانی ده‌سته‌بژێری فه‌رمانڕه‌وا بپارێزرێت، ئه‌میش به پاراستنی شێوازی مۆنۆپۆلكردنی ئابووریی ئەو تاك و ئه‌ندامانەی، كە ئەو سامانەیان له ڕێگەیانه‌وه ده‌ستده‌كه‌وێت. به‌پێی تێپەڕبوونی كات سروشتی ئه‌و بەرتەرییه ئابوورییانه له گۆڕاندایه. له سایه‌ی سیسته‌می هه‌نوكه‌ییدا، پێداگرتن و داكۆكیكردنه له مافی زەوی و زار و خاوەندارێتی سه‌رمایەداران.(بڕوانە section B.3.2 ).. ئه‌م خزمه‌ته‌ی ده‌وڵه‌تیش به ( پاراستنی خاوه‌ندارێتی تایبه‌تی) ناوده‌برێت، ئه‌مه‌ش یه‌كێكه له دوو ئەركە سه‌ره‌كییه‌كانی ده‌وڵه‌ت، ئه‌وه‌ی دیكەیان جه‌ختكردنه‌وه‌یه له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی كه تاكه‌كان “ژیانیان پارێزراو‌بێت”. به‌هه‌رحاڵ ، گه‌رچی دووه‌م ئامانجی ده‌وڵه‌ت، واباسكراوه، به‌ڵام له كه‌تواردا زۆربەی یاساكان و ده‌ستووره‌كانی ده‌وڵه‌ت به‌ته‌نگ پاراستنی زه‌وی و خاوەندارێتییەوەیە. بۆ پێناسه‌كردنی ئەناركیسته‌كان ده‌رباره‌ی خاوەندارێتی ته‌ماشای (section B.3.2).\nئا له‌م باره‌شدا گه‌ر ده‌وڵه‌ت ” هیچ شتێك پێشكه‌شنەكات یا نەبه‌خشێت، جگە لە ئەنجامدانی ئەركە‌كانی بۆ فەرمانڕەوایان، كه ئه‌وه‌ش تەنیا كۆكردنه‌وه‌ی ئه‌وانه بێت، كه پێشتر ناویانهێنرا، ئا لێره‌دا دڵنیابوونەوەی دەوڵەت و قبووڵكردنی و به‌قسه‌كردنی له‌لایه‌ن خه‌ڵكه‌وه زۆر سەخت ده‌بێت”، كه‌واته هه‌ر له‌به‌ر ئه‌وه یاساكان كه ڕه‌نگدانه‌وه‌ی نه‌رێته‌كانن “بۆ بنەماكانی كۆمه‌ڵگە، پێویستی سه‌ره‌كی ده‌بن “، به‌ڵام ئه‌مانه گشت ” له به‌كارهێنان و سه‌پاندنیاناندا، زیره‌كانه و وه‌ستایانه له‌لایه‌ن ده‌سته‌ی فه‌رمانڕه‌واوه ئاوێته‌كراون، كه تیایاندا هه‌ردوولایان ( ده‌وڵه‌ت و ده‌سته‌ی فه‌رمانڕه‌وا) داوای هاوڕێزی له جەماوەره‌كه، ده‌كه‌ن. ” هه‌ر له‌به‌رئه‌مه‌ش یاساكانی ده‌وڵه‌ت ‘دوو كاراكته‌ری داپۆشێنه‌ریان هه‌یه’ “له كاتێكدا له بنەڕەتدا ئه‌وه ئاره‌زووی چینی فه‌رمانڕه‌وایانه، كە به‌رده‌وامیدانە به‌و نه‌رێتانەی كه له‌لایه‌ن خۆیانه‌وه لەبەر به‌رژه‌وه‌ندی تایبه‌تی خۆیان سه‌پێنراون و ” ده‌ئاخنرێنه نێو یاساوه “، نه‌رێته‌كان بۆ كۆمه‌ڵگه باشن، نه‌رێته‌كان بۆ دڵنیابوونه‌وه له ڕێزلێگرتنیان، پێویستیان به یاسا نییه “… به‌پێچه‌وانه‌وه ” نه‌رێته‌كانی دیكه، كاتێك به‌سوودن بۆ فه‌رمانڕه‌وایان، كه بۆ برینداركردنی خه‌ڵكی و جەماوەره‌كه بن و تەنیاش له‌ژێر ترسی سزاداندا، ده‌هێڵرێنه‌وه” [Kropotkin, Op. Cit., pp. 205-6]. له ڕاستیدا، ئێمه ده‌وڵه‌ت ئاوا ده‌بینینه‌وه، كه داكۆكی له خاوەندارێتی تاكه‌كان وه‌كو بیانوویەك یا هۆیه‌ك بۆ سه‌پاندنی مافه‌كانی خاوه‌ندارێتی تایبه‌تی سه‌رمایه‌داران به‌سه‌ر گشتی خه‌ڵكه‌كه‌دا دەكات و سه‌رئه‌نجامه‌كه‌شی داكۆكیكردنه له ده‌سته‌بژێر و سه‌رچاوه‌ی سامانیان و هه‌روه‌ها بەكارهێنانی ده‌سه‌ڵات دژی ئەوانەی كە ملی پێناده‌ن.\nله‌مه‌ش زیاتر،گه‌رچی ده‌وڵه‌ت له پاراستنی ئاسایشی تاكه‌كاندا ( به‌تایبه‌ت كه‌سانی ده‌سته‌بژێر) ئامانجێكی دیكەیشی هه‌یه، به‌ڵام زۆربه‌ی زۆری ئه‌و تاوانانه‌ی دژی تاكه‌كان ده‌كرێن، هاندەرەكەیان هه‌ژاری و نامۆیین، هۆكه‌شی ئه‌وه‌یه، كه ده‌وڵه‌ت كۆمه‌كی چه‌وساندنه‌وه ده‌كات. هۆیه‌كی دیكەی زیادبوونی تاوانە له ڕێگه‌ی بڵاوبوونه‌وه‌ی توندوتیژییه‌وه‌یه، كه له‌لایه‌ن توندوتیژی خودی ده‌وڵه‌ته‌وه سەریھەڵداوە، كه بۆ پاراستنی خاوه‌ندارێتی تایبه‌تی، ده‌یكات. به واتایه‌كی دیكە، ده‌وڵه‌ت بوونی خۆی به‌گرتنه‌به‌ری ژیانێكی ئه‌هریمه‌نیانه، پەسەندده‌كات، كه لایه‌نێكی ئه‌ركه‌كانی، یارمه‌تی خولقاندنی ( به ڕاسته‌وخۆ یا ناڕاسته‌وخۆی) ئه‌وانه ده‌دات. هه‌ر له‌به‌رئه‌مه‌یه، كە ئەناركیسته‌كان لەسەر ئەوە پێدادەگرن، به‌بێ ده‌وڵه‌ت و ئه‌و زه‌مینه‌یه‌ی كه بۆ زیادبوونی تاوان ڕەخساندنوویه‌تی، گریمانی بوونی ناناوه‌ندگه‌رایی هەیە، بوونی كۆمه‌ڵگەیەكی یا كۆمۆنێتییه‌كی خۆبه‌خشانه هه‌یه، كه به سۆز و په‌رۆشه‌وه مامه‌ڵه (نه‌ك سزادان) لەتەك هه‌ندێك له كەسانی شه‌ڕه‌نگێز، كه ھێشتاكە ڕه‌نگه بمێنن، ده‌كه‌ن. بڕوانه ( section I.5.8)\nPrevious post(B.2) بۆچی ئەناركیسته‌كان دژایەتی ده‌وڵه‌ت دەكەن؟\nNext postB.2.2 ئایا ده‌وڵه‌ت ئەركی لاوه‌كی هه‌یه؟