وەزارەتی دارایی ئاگادارییەکی بڵاوکردەوە – لڤین پرێس\nوەزارەتی دارایی هەرێمی کوردستان هەموو وەزارەت و فەرمانگە نەبەستراوەکان بە وەزارەتەکەیان ئاگادار دەکاتەوە، بە زووترین کات تەرازووی پێداچوونەوەی مانگی کانوونی یەکەمی ساڵی 2020 ئاراستەی بەڕێوەبەرایەتی گشتی ژمێرکاری/ بەڕێوەبەرایەتی ژمێرکاری نامەڵبەندی بکەن.\nوەزارەتی دارایی و ئابووری حکومەتی هەرێمی کوردستان، رایگەیاند، پێش 1/5/2021 دەبێ تەرازووی پێداچوونەوە رادەست بکرێت و لە دواکەوتنی بەرپرسیاردەبن.\nنووسراوێکی وەزارەتەکە کە واژۆی ئاوات شێخ جەناب وەزیری دارایی بەسەرەوەیە، رایگەیاندووە “لەمەودوا پێویستە مانگانە تەرازووی پێداچوونەوەی مانگانەی فەرمانگە نامەڵبەندییەکانتان ئاراستەی بەڕێوەبەرایەتی گشتی ژمێرکاری/ بەڕێوەبەرایەتی ژمێرکاری نامەڵبەندی بکرێت”.\nوەزیریدارایی لەو نوسراوەدا دەشڵێت: تەرازووی پێداچوونەوەی مانگانەی فەرمانگە لە ماوەی 10 رۆژدا لە کۆتایی هەموو مانگێک دەبێت بۆ بەڕێوەبەرایەتی گشتی ژمێرکاری و بە پێچەوانەوە هەر فەرمانگەیەک لە کاتی دیاریکراو تەرازووی پێداچوونەوە ئاراستەی بەڕێوەبەرایەتی ناوبراو نەکات پێشینەی مانگانەی بۆ خەرج ناکرێت.


UN Migration Agency Assists Thousands of Iraqis Newly Displaced from West Anbar | Iraq Mission | IOM\nAnbar – Military operations to retake west Anbar were officially launched on 19 September. In the past two weeks IOM, the UN Migration Agency has identified more than 8,500 newly displaced individuals (approximately than 1,400 families).\nبدأت العمليات العسكرية لاستعادة مناطق غرب الانبار رسميا في ١٩ أيلول. حددت مصفوفة تتبع النزوح التابعة للمنظمة الدولية للهجرة في الاسبوعين الماضيين أكثر من ٨,٥٠٠ شخص نازح حديثاً ( حوالي من ١,٤٠٠عائلة).\nئەنبار - ئۆپەراسیۆنی سەربازى بۆ گەڕاندنەوەی ڕۆژئاوای ئەنبار لە ١٩ی ئەيلول بە شێوەيەكى فەرمی دەستیپێکرد. لەماوەی دوو هەفتەی ڕابردوو زیاتر لە ٨،٥٠٠ هەزار کەس (نزیكه‌ی له ١،٤٠٠ خێزان) ئاوارەبوون بە پێی تۆماری ڕێکخراوی نێودەوڵەتی کۆچ بۆ بەدواداچوونی ئاوارەکان لەعێراق.\nدایکی عیماد لەگەڵ دوو منداڵى لە ئەلقایم ئاوارەبوون گوتى: " هاوسەرەکەم لەلایەن داعش کوژرا زوو لەدواى هاتنیان بۆ ئەنبار، لەو كاتەوە من زۆرم کێشاوەو بوومە تەنها سەرچاوەیەك بۆ دابینکردنی پێداویستی ژیان بۆ منداڵەكانم، ئیتر دەستمکرد بەفرۆشتنی نانى ماڵيى بۆ دراوسێکان بۆ پشتگیری منداڵەکانم. لەکاتی هاتنی داعش لە ناو گوندمان، بارودۆخەكە زۆر مەترسيدار بوو و دەبوايە گوندمان بەجێ بهێڵين. لە گەشتێکی مەترسیدار هەڵاتین وە گەیشتینە حەبانییە، ئێمە ئێستا هەست بە دڵنیایی دەکەین بەڵام هەموو شتێکمان بەجێهێشت".\nخێزانێکی زۆر بۆ ماوەیەکی درێژ بەپێ دەڕۆیشتن، هەندێكیان بۆ چەندين ڕۆژ بەپێ دەڕۆیشتن لەم گەرمییە تا تەنها بگەنە شوێنێکی ئارام. زۆربەی ئاوارە تازەکان منداڵ، ئافرەت و خەڵكى تەمەندارن.\nلە سەرەتای كانوونى دووەم بەدرێژايى ٢ی تشرينى يەكەمی ٢٠١٧، تۆماری ڕێکخراوی نێودەوڵەتی کۆچ بۆ بەدواداچوونی ئاوارەکان و بارى ناكاو سەرجەمێكيى ديارى كرد کە نزیکەی ٥٤,٥٤٦ تاكەكەس لە ڕۆژئاوای ئەنبار ئاوارە بوون، بەتايبەتى لە قەزاکانی عانەو ئەلقایم وە ڕاوا. زۆربەیان لەخاڵی پشکینینی کیلۆ ١٨ ڕەت بوون وە نزیکەی (٨٥٪) لەناو پارێزگای ئەنبار خۆی ئاوارەبوون، نزیکەی (٢٥,٣٠٠ تاکەکەس) لە قەزای فەلوجە ئاوارەبوون، لە رومادی (نزیکەی ١٥،١٠٠ هەزار)، لە هیت نزیکەی (٣,١٠٠). ئاوارەکانی تر لە پارێزگای بەغدا ئاوارە بوون (٣،٦٠٠ تاکەکەس) وە لە پارێزگای هەولێر نزیکەی (٤,٤٠٠ تاکەکەس) ئاوارەبوون.\nلەسەرجەمی نزیکەی ٥٤,٥٤٦ هەزار تاکەکەس لە کانوونی دووەمەوە ئاوارە بوون، لەمانەش ٣٢,٨٨٦ کەس تازە لە کامپەکان تۆمار کراون، وە نزیکەی ٢١,٦٦٠ لە شوێنەکانی دەرەوەی کامپەکان نیشتەجێبوون (٢١,١٣٢ لە شوێنەکانی تایبەت وە نزیکەی ٥٢٨ لە شوێنی هەستیار نیشتەجێبوون).\nلە ئەنبار، تیمی پزيشكى ڕێکخراوی نێودەوڵەتی کۆچ هاوکاری ڕاستەوخۆ بۆ نزیکەی ١ هەزار کەسی ئاوارە هەر هەفتەیەك دابین دەکات لەڕێگەی تیمی پزیشکی گەڕۆك. تيمەكان كار دەكەن لەو شوێنانەی پێویستیان بە زۆرترین خزمەت هەیە، هەروەك فەلوجە، عامريەت ئەلفەلوجە، هيت هەروەها کارمە. هەموو شوێنەکان ديارى کراون بە هاوکاریکردن لەگەڵ ئەنجومەنى بەڕێوەبەرایەتی تەندروستی ئەنبار کە بەشێكە لە وەزارەتى تەندروستى عێراقە.\nدکتۆر عومرو یەکێکە لە دکتۆرەکانی ڕێکخراوی نێودەوڵەتی کۆچە، لەکاتی یارمەتیدانی بۆ ئاوارە تازەکانی روتبە گوتی، " ئاوارەکانی تازە کە لە ماڵەكانيانەوە هەڵاتینە لەشیان ووشک بووەتەوە، بەبرسیەتی وە بە تينوو دەگەنە جێ". هەروەها گوتی، " زۆر لە ئاوارەکان پشتگیری دەروونی و کۆمەڵایەتی وە چاودێری پزيشكییان پێويستە. هەندێكیان لە نەخۆشيى درێژخايەن دەناڵێنن وە بەهۆى نەبوونيى چاودێری بۆ ماوەیەکی زۆر حالەتەکان بەرەوە خەراپتر دەڕوا، وە هەندێکیان لە نەخۆشی کەم خۆڕاکی دەناڵێنن؛ هەروەها چەندین حالەتى ڕاتەکانی دەروونیمان بینیوە".\nلەماوەی دووهەفتەی ڕابردوو، بە هەماهەنگیەکی نزیك لەگەڵ وەزارەتی عێراقی بۆ کۆچ و کۆچبەران، تیمی ڕێکخراوی نێودەوڵەتی کۆچ بۆ وەڵامدانەوە بۆ باری ناکاو نزیکەی ٧٩٥ کەلو پەلی ناخۆڕاکی دابەش کردووە بۆ ئاوارەکانی ڕۆژئاوای ئەنبار لە حەبانییە. جگە لەمەش، ٥٠٠ کەلو پەلی تر پێشتر دابەشکراوە بۆ ئاوارەکان کە لەدەرەوەی کامپەکان لە هیت نیشتەجێبوون.کەلو پەلەکان بەسپۆنسەری یارمەتی مرۆیی ئەڵمانی، نووسینگەی پەڕەپێدانی نێودەوڵەتی بەریتانی (DFID) وە یه‌كێتیی ئه‌وروپا بۆ به‌شی كۆمه‌كیی مرۆیی و پاراستنی مه‌ده‌نی (ECHO) دابین کراوە.\nپاکێجی کەلو پەلی حەسانەوە بریتییە لە چەرچەف، سەندوقی ساردکەرەوەی پلاستیکی، ڕايەخى پلاستيك هەروەها پانکە بە شەحنکردن کاردەکات. دابەشكردنەکان زیاتر بۆ هەفتەکانی داهاتوو ڕێکخراوە.\nئەحمەد لەگەڵ شەش ئەندامانی خێزان لە پاش گەشتێکی درێژ و مەترسیدار لە قەزای حەدیسە لە ئەنبار ئاوارە بوون گوتی، " ژيان لە ئەلقایم لە ژێر کۆنترۆلی داعش يەگجار زەحمەت بوو". " فرۆشگایەك بۆ فرۆشتنی کەلو پەلی ناو ماڵم هەبوو، بەڵام لە ماوەی چەند مانگێك مەحاڵ بوو تا فرۆشگایەکەم بەڕێوە ببەم، بۆيە هەموو سامانەکەم فرۆشت و پارەكەم بەكار هێنا تا پشتگیری خێزانم بکەم. ئێمە هەستمان دەکرد وە زیندانین. وە دەبوايە بەزۆر لەگەڵ رۆلە سەيرەکانی داعش بگونجێین. ئیتر پێکەوە لەگەڵ خێزانى ديكە چاوەڕوانی ئەو ساتەمان دەکرد کە بتوانین ڕابکەین".\nهەروەها ئەحمەد لەکاتی دابەشکردن بە کارمەندانی ڕێکخراوی نێودەوڵەتی کۆچی گوت،" لە كۆتاييدا، لە مانگی ئاب ڕامانکرد بەهۆى دژايەتى لە شوێنەکەماندا هەروەها وە چاوەڕوان دەکرا ئۆپەراسیۆنی سەربازى زیاتر دەبێت. قاچاخچیم بەکرێ گرت تا یارمەتیمان بدات خۆم و هاوسەرم و چوار منداڵم و دایکم. بەيانيى زوو ئێمەیان برد بەناو ڕێگایەکی قیرتاونەکراو. لە پاشان دەبوا بە پێ رێگا تەواو بکەین، ئیتر بۆ چەندين كاتژمێر لەم ئاووهەوا گەرمە هەر بەپێ دەڕۆیشتین تا بگەینە شوێنێکی ئارام. ئێستا ئێمە ئاوارەين و لە باڵەخانەیەکی تەواو نەكراو دەژيين، هەموو پاشەکەوتمان خەرج کرد و پارەمان پێ نەماوە بۆ دابینکردنی پێداویستیمان. ئەم کەلو پەلە کە ئیمرۆ وەرمانگرت زۆر یارمەتیمان دەدات لەم بارودۆخە زەحمەتە".\nتێروانینی خێرای قەیرانەکانی ئاوارەبوون لە ڕۆژئاوای ئەنبار بە پێی تۆماری بەدواداچوونی ئاوارەکان لەم لینکە بەدەست دەکەوێت:\nتۆماری ڕێکخراوی نێودەوڵەتی کۆچ بۆ بەدواداچوونی ئاوارەکان لە عێراق بەردەوامە بۆ بەدواداچوونی ئاڕاستەی ئاوارەبوون و گەڕانەوە بەهۆی دەستپێکردنی ئۆپەراسیۆنی سەربازی لە ١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦. لە ٢٨ی ئەیلولی ٢٠١٧ تا ئێستا نزیکەی ٨١٦,٧٣٨ کەس ئاوارەبوون، وە نزیکەی ٢٨٠,٢٧٢ کەس گەڕاونەتەوە شوێنی خۆیان. بۆ زانیاری زیاتر لەسەر ئاوارەبوون لە موسڵ تکایە سەیری:


پارتی پارێزه‌رانی ده‌یڤد کامیرۆن سه‌رکه‌وتنێـکی گه‌وره‌ی له هه‌ڵبژاردنه‌کانی به‌ریتانیا به‌ده‌سـتهێنا\nپارتی پارێزه‌رانی به‌ریتانی که ده‌یڤد کامیرۆنی سه‌رۆک وه‌زیران ڕابه‌رایه‌تی ده‌کات ، له هه‌ڵبژاردنه په‌رله‌مانیـیه‌که‌ی دوێنێ پـێـنجشه‌ممه سه‌رکه‌وتنێکی گه‌وره‌ی تۆمار کرد به شێوه‌یه‌ک ده‌نگی داوه‌ته. ئه‌مه‌ش له کاتێـکدا ڕاپرسیه گشتیه‌کانی بۆ ئه‌م هه‌ڵبژاردنه سـازکرابوون پێشبینی ده‌رئه‌نجامێکی ئێجگار که‌میان بۆ ده‌کرد له به‌رامبه‌ر پارتی کرێکاراندا.\nبه‌پـێی دوایـین ئه‌نجام که ئه‌مڕۆ هه‌ینی بڵاوکراوه‌ته‌وه، له کۆی 650 کورسیـیه‌که‌ی په‌رله‌مان، پارتی پارێزه‌ران 331 کورسی بردۆته‌وه و پارتی کرێـکارانیش ته‌نها 232 کورسی به‌ده‌سـتهێناوه.\nئه‌م ئه‌نجامه وه‌های له ئێد میلیباند ڕێبه‌ری پارتی کرێکاران کرد ده‌ست له ڕێبه‌رایه‌تی پارته‌که‌ی هه‌ڵبگرێت.\nله کۆبوونه‌وه‌یه‌کدا له‌گه‌ڵ پارته‌که‌ی میلیباند گوتی" به‌ریتانیا پـێویستی به پارتێـکی کرێـکارانی به‌هێزه تاوه‌کو جارێـکی دیکه حکومه‌تێـکمان هه‌بێت پاڵپشـتی کرێکاران بکات."\nگوتیشی " کاتی ئه‌وه هاتووه که‌سێـکی دیکه ڕابه‌رایه‌تی حزبه‌که بکات، بۆیه له ئه‌مشه‌وهوه ده‌ست له پـۆسته‌که‌م ده‌کێشمه‌وه." هه‌روه‌ها گوتی جێـگره‌که‌ی هارێت هارمان شوێنی ده‌گرێته‌وه هه‌تا پارته‌که‌ی ڕێبه‌رێـکی نوێ هه‌ڵده‌بژێرێته‌وه.\nئه‌نجامێـکی دیکه‌شی هه‌ڵبژاردنه‌که جێی سه‌رنج بوو، ئه‌ویش پارتی نه‌ته‌وه‌یی سکۆتلاند که له‌گه‌ڵ سه‌ربه‌خۆیی سکۆتلانده له به‌ریتانیا، 56 کورسی برده‌وه. پارتی لیبراڵ دیموکراتیش ته‌نها 8 کورسی به‌ده‌سـتهێنا.


خۆپیشاندان و پرۆتێستەکانی کوبا بەردەوامەلە ڕۆژی شەمەوە ، ١٠/٧وە لە زیاتر لە ٤٠ شوێندا خۆپیشاندان و پرۆتێست بەردەوامە . داخوازییەکانی خەڵک پێداویستییەکانی ژیانە کە دەبێت بۆ دەستکەوتنی پێداویستییەک دەبێت لە سەرەیەکی دوور و درێژدا بن ، ھاتنی کۆرۆناش بارودۆخەکەی خراپترکردووە . ھەندێک کەس بە ئاڵای ئەمەریکاوە ڕۆژی شەمە ھاتنە ناو خۆپیشاندانەکانەوە لە ھاڤانا بەڵام ھەر زوو ئاڵاکەیان لە دەست ھەڵپڕوکێنراوە.زیاتر لە ١٤٠ کەس تا سەر لەبەیانی ڕۆژی ٣شەمە دەسگیرکراون ھاەکاتیش ێەمەریکا دەیەوێت بارودۆخەکە بقۆزێتەوەو کاری گرنگی لەسەر دەکات ھەر لە ڕوی ئیعلامییەوە تا دەگاتە دنەدانی کوبییە پەنابەر و کۆچەرەکانی کوبا، لە ئەمەریکا دەنگۆی ئەوە ھەیە کە بە چەکیش ئامادەن کە یارمەتییان بدەن .بارودۆخەکە لە ئێستادا نادیارە کە بەرەوکوێ دەڕوات بەلام ئەوەی تا ڕادەیەک ئاشکرایە ئەمەریکا ڕەنگە بیقۆزێتەوە و بەرەو ناڕەزایی فراوان و توندووتیژی بەرێت بۆ بەدرستھێنانی بەرژەوەندییەکانی . – www.facebook.com/anarkistan.net ***** sekoy-anarkistani-kurdiy-zman@riseup.net ***** https://i-f-a.org\nخۆپیشاندان و پرۆتێستەکانی کوبا بەردەوامەلە ڕۆژی شەمەوە ، ١٠/٧وە لە زیاتر لە ٤٠ شوێندا خۆپیشاندان و پرۆتێست بەردەوامە . داخوازییەکانی خەڵک پێداویستییەکانی ژیانە کە دەبێت بۆ دەستکەوتنی پێداویستییەک دەبێت لە سەرەیەکی دوور و درێژدا بن ، ھاتنی کۆرۆناش بارودۆخەکەی خراپترکردووە . ھەندێک کەس بە ئاڵای ئەمەریکاوە ڕۆژی شەمە ھاتنە ناو خۆپیشاندانەکانەوە لە ھاڤانا بەڵام ھەر زوو ئاڵاکەیان لە دەست ھەڵپڕوکێنراوە.زیاتر لە ١٤٠ کەس تا سەر لەبەیانی ڕۆژی ٣شەمە دەسگیرکراون ھاەکاتیش ێەمەریکا دەیەوێت بارودۆخەکە بقۆزێتەوەو کاری گرنگی لەسەر دەکات ھەر لە ڕوی ئیعلامییەوە تا دەگاتە دنەدانی کوبییە پەنابەر و کۆچەرەکانی کوبا، لە ئەمەریکا دەنگۆی ئەوە ھەیە کە بە چەکیش ئامادەن کە یارمەتییان بدەن .بارودۆخەکە لە ئێستادا نادیارە کە بەرەوکوێ دەڕوات بەلام ئەوەی تا ڕادەیەک ئاشکرایە ئەمەریکا ڕەنگە بیقۆزێتەوە و بەرەو ناڕەزایی فراوان و توندووتیژی بەرێت بۆ بەدرستھێنانی بەرژەوەندییەکانی .\nazadebram\tگشتی\t 14 تەموز 2021 1 Minute\nبڵاوكراوه‌ته‌وه 14 تەموز 2021\nPrevious Post ئابووری سەرمایەدارانی دونیا بەرهەمی کارە و چەوساندنەوەی کرێکاران\nNext Post درۆێ دەستکەوتە دیمۆکراسییەکان


پارێزگای سلێمانی 2021-05-23\nكۆبوونەوەیەك لە دیوانی پارێزگای سلێمانی بەڕێوەدەچێت بۆ هەڵسەنگاندنی دۆخی وشكەساڵی و لێكەوتەكانی و چۆنێتیی چارەسەركردنی گرفتەكان.\nڕۆژی پێنجشەممە 20/5/2021، د. هەڤاڵ ئەبوبەكر پارێزگاری سلێمانی، سەبارەت بە چۆنێتیی بەرەنگاربوونەوەی وشكەساڵیی لەگەڵ بەڕێزان مەحمود ڕەزا ئەندامی پێشووی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق و چاودێری بواری ئاو و ژینگە و دكتۆر دیار عەلی پسپۆڕی جیۆلۆجی زانكۆی سلێمانی و عەباس عەلی ئەحمەد بەڕێوەبەری ئاوی ژێرزەویی سلێمانی و سەربەست عوسمان قادر بەڕێوەبەری ئاوی سلێمانی و ئومێد حسێن حەسەن بەڕێوەبەری ئاودێریی سلێمانیدا كۆبۆوە.\nلە كۆبوونەوەكەدا بە وردی گفتوگۆكرا لە بارەی هەڕەشەكانی وشكەساڵی و مەترسییە گەورەكانی كەمبوونەوەی ئاو و تێكچوونی ژینگە و چۆنێتیی بەرەنگاربوونەوەی كەمئاویی و وشكەساڵی، بۆ ئەو مەبەستەش بڕیارە بە سەرپەرشتیی پارێزگاری سلێمانی كۆنفرانسێكی زانستیی تایبەت بەم تەوەرانە لە پارێزگای سلێمانیدا ڕێكبخرێت.\nلە میانی كۆبوونەوەكەدا پارێزگاری سلێمانی هەنگاوەكانی پارێزگای سلێمانی و حكومەتی هەرێمی كوردستانی پەیوەست بەم بابەتە خستەڕوو، بە ئومێدی ئەوەی بە هەوڵی هەموو لایەك بتوانرێت بەشێوەیەكی گونجاو هەڕەشە و مەترسیی و لێكەوتە نەرێنییەكانی كەمبوونەوەی ئاو و خراپ بەكارهێنانی و وشكەساڵیی كەم بكرێنەوە.\nلای خۆیانەوە بەشداربوانی كۆبوونەكە تێبینی و سەرنجەكانی خۆیان لە بارەی وشكەساڵیی و لێكەوتەكانی خستەڕوو، سوپاسی پارێزگاری سلێمانیشیان كرد بۆ بەدەمەوەچوونی ئەو پرسە گرنگە.


بەبڕیاری وەزارەتی کشتوکاڵ و سەرچاوەکانی ئاو، کە ئاراستەی هەرسێ پارێزگای سلێمانی، هەولێر و دهۆک کراوە دەڵێت؛ لەکارگەکانی بەرهەمهێنانی قیمەی ئامادەکراو، قیمەکردن قەدەغە دەکرێت، پێویستە لە دوکانی گۆشتفرۆشەکانیشدا ئەو کاتەی کڕیار داوا دەکات قیمەی بۆ ئامادەبکرێت.\nلە (2020.11.21)لیژنە هاوبەشەکانی قائیمقامیەتی سلێمانی رێکاری یاسایی توند بەرامبەر بەو شوێنانە دەگرنەبەر پابەندی بڕیارەکە نابن. بەپێی رێنماییەکانی ڤێتێرنەری و تەندروستی کاتێک گۆشت دەکرێت بەقیمە، روبەری گۆشتەکە فراوانتر دەبێت کە یاریدەدەرە بۆ زو خراپبون، بۆیە پێویستە چەند خولەکێک پێش بەکارهێنان گۆشتەکە قیمە بکرێت.\nراگەیاندنی قائیمقامیەتی سلێمانیژنە هاوبەشەکانی قائیمقامیەتی سلێمانی سزای ئەم شوێنانە دەدات وەزارەتی کشتوکاڵ ئامادەکردنی قیمە قەدەغەدەکات و لە سبەینێوە لیژنەکان رێکاری یاسایی توند بەرامبەر سەرپێچیکاران دەگرنەبەر.\nبەبڕیاری وەزارەتی کشتوکاڵ و سەرچاوەکانی ئاو، کە ئاراستەی هەرسێ پارێزگای سلێمانی، هەولێر و دهۆک کراوە دەڵێت؛ لەکارگەکانی بەرهەمهێنانی قیمەی ئامادەکراو، قیمەکردن قەدەغە دەکرێت، پێویستە لە دوکانی گۆشتفرۆشەکانیشدا ئەو کاتەی کڕیار داوا دەکات قیمەی بۆ ئامادەبکرێت. لە (2020.11.21)لیژنە هاوبەشەکانی قائیمقامیەتی سلێمانی رێکاری یاسایی توند بەرامبەر بەو شوێنانە دەگرنەبەر پابەندی بڕیارەکە نابن. بەپێی رێنماییەکانی ڤێتێرنەری و تەندروستی کاتێک گۆشت دەکرێت بەقیمە، روبەری گۆشتەکە فراوانتر دەبێت کە یاریدەدەرە بۆ زو خراپبون، بۆیە پێویستە چەند خولەکێک پێش بەکارهێنان گۆشتەکە قیمە بکرێت. راگەیاندنی قائیمقامیەتی سلێمانی


ئەڵقەی دوەم: ئۆرگانە سەركردایەتییەكانی گۆڕان\nبزوتنەوەی گۆڕان لە رۆژی سەرهەڵدانیەوە شێوازێكی جیاوازی لە كاری حیزبی‌و پەیكەری رێكخراوەیی پەیڕەو كردوە. كاك نەوشیروان‌و دامەزرێنەرانی گۆڕان لە سەرەتاوە هەوڵیاندا گۆڕان وەك حیزبەكانی تری كوردستانی عیراق كار نەكات. بۆ نمونە، بزوتنەوەی گۆڕان حیزبی هەڵبژاردن بێ، نەك حیزبی دەوامكردن لە بارەگا. هەروەها شێوازی ئاسۆییمان بۆ نوێنەرایەتی لە سەركردایەتی گۆڕان دانا، نەك شێوازی ستونی هاوشێوەی حیزبە سێنتڕاڵ‌و شێوە ستالینیەكان، كە لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست‌و كوردستان باوە. ئەمەش لە ئەنجامی دیراسەكردنی ئەزمون‌و پەیكەری رێكخراوەیی زۆر حیزب‌و رێكخراوی سیاسی لە ئاسیاو ئەوروپاو ئەفریقا. بەمەش گۆڕان داهێنانێكی تری خستە سەر خەرمانی نوێخوازی لە كاری سیاسی، حیزبی‌و جەماوەریدا.\nسەركردایەتی گۆڕان لە چەند ئۆرگانێك پێكهاتوە. جڤاتی نیشتیمانی باڵاترین ئۆرگانی سەركردایەتی‌و بڕیاردانە لەناو بزوتنەوەی گۆڕان‌و لە نوێنەری گۆڕانخوازانی هەمو شارو دەڤەرەكانی كوردستان، فراكسیۆنەكانی پەرلەمانی كوردستان‌و ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق، ئەنجومەنی پارێزگا، تیمە حكومییەكان‌و ژورەكانی گۆڕان پێكهاتوە. هەر یەك لە ئەندامانی جڤاتی نیشتیمانی ئەركێكی دیاریكراوی بۆ ماوەیەكی دیاریكراو هەیەو هەر كاتێك ئەو كارو ئەركەیان نەما لە سەركردایەتی گۆڕان نامێنن.\nخانەی راپەڕاندن‌و رێكخەری گشتی باڵاترین ئۆرگانی جێبەجێكارە لەناو بزوتنەوەی گۆڕان بۆ جێبەجێكردنی بڕیارەكانی جڤاتی نیشتیمانی لە بوارە جیاكانی كاری گۆڕان. جڤاتی گشتی شانبەشانی جڤاتی نیشتیمانی وەك ئۆرگانێكی راوێژكاری چاودێری كارو چالاكییەكانی بزوتنەوەی گۆڕان دەكاو، پێشنیارو راوێژ پێشكەش بە جڤاتی نیشتیمانی دەكات. میكانیزمی هەڵبژاردنی هەر یەك لەو دەزگایانەو ماوەو ئەركەكانیان لە دەستوری ناوخۆی بزوتنەوەی گۆڕان باسكراوە. خاڵی هەرە جەوهەری لە دەستوری ناوخۆو پەیكەری رێكخراوەیی گۆڕان ئەوەیە كە ئەندامانی هیچكام لەو ئۆرگانە سەركردایەتییانە لە كۆنفرەنسی نیشتیمانی هەڵنابژێردرێن، بەڵكو رێكارو میكانیزمی هەڵبژاردنی تایبەت بەخۆیان هەیە. هەر بۆیە هەڵبژاردن‌و گۆڕینی ئەندامانی دەزگا سەركردایەتییەكانی بزوتنەوەی گۆڕان لەكاتی خۆیدا كارێكی ئاسان‌و كەم سەرئێشەیە. بەڵام وەك هەمو شتێكی نوێ‌و لەبەر كۆمەڵێك هۆكار نەتوانراوە هەمو ئەو نەخشەو پلانەی كاك نەوشیروان‌و دامەزرێنەرانی گۆڕان بۆ جومگەكانی ئەم حیزبە دامانناوە تا ئێستا جێبەجێ بكرێ.\nجێبەجێ نەكردنی هەمو پرەنسیپە رێكخراوەییەكان‌و، هەندێ جاریش، بایەخ نەدان بە جۆرایەتی لە ئاستی سەركردایەتی گۆڕان، تا كاك نەوشیروان مابو كێشەیەكی ئەوتۆ نەبو. چونكە وجودی ئەو زاتە بەشێكی زۆری كەموكوڕییەكانی بزوتنەوەی گۆڕانی داپۆشیبوو خۆی ئەو كەلێنانەی پڕكردبۆوە. بەڵام كۆچی دوایی كاك نەوشیروان هەلومەجێكی نوێی هێنایە پێش، كە دەبێ هەڵوەستەیەكی جیدی لەسەر بكرێ.\nجێگای سەرنجە كە تا ئێستاش هەندێ لە گۆڕانخوازان، لە هەمو ئاستە رێكخراوەییەكان، لە گرنگی‌و بایەخی ئەو پەیكەرە رێكخراوەییەی گۆڕان تێنەگەیشتون؛ بەشێكی تریان، كە لەسەر شێوازی كاركردن لە حیزبی تر راهاتون، ئاسان نیە بتوانن لەگەڵ ئەم مۆدێلە نوێیەی كاری حیزبایەتی رابێن. هەروەها ئاستی هوشیاری‌و توانای شەخسی لە هەندێ جومگەی گرنگی گۆڕاندا بونەتە قوربانیی ئەو شێوازەی ئێستا لە دانان یان هەڵبژاردنی ئەو كەسانە لە جومگە سەركردایەتییەكانی گۆڕان. ئەمەش وایكردوە هەندێ جار توانای بڕیاردان لە كاتی خۆیداو هەڵوێستی گۆڕانخوازانە سەبارەت بە روداوەكان لەلایەن ئۆرگانە سەركردایەتییەكانی گۆڕانەوە لە ئاست چاوەڕوانی گۆڕانخوازان‌و هەلومەرجی ئێستای كوردستان نەبێ. بەمەش متمانەی رێژەیەكی هاوڵاتیان بە بزوتنەوەی گۆڕان لاواز بوە. هەمو ئەمانە كاریگەری خراپیان لەسەر كۆی پرۆسەی سیاسی لە هەرێم دروست كردوە.\nبزوتنەوەی گۆڕان هێزێكی خۆنەویست‌و بوێر بوەو لەسەر پرسە نەتەوەیی‌و چارەنوسسازەكان هێزێكی خاوەن هەڵوێستی نیشتیمانیە‌و هەرگیز سڵی لە هیچ بڕیارو هەڵوێستێك نەكردۆتەوە، كە لە بەرژەوەندی خەڵكی كوردستان بوبێ. هەروەها سەرسەختانە بەرگری لە داواكارییەكانی هاوڵاتیان كردوە. هەر ئەمانە وایانكردوە بزوتنەوەی گۆڕان ببێتە جێگای ئومێدی زۆربەی خەڵكی كوردستان. بەڵام كاتێك هاونیشتیمانیان لە بزوتنەوەی گۆڕان نیگەران دەبن‌و ناچنە سەر سندوقەكانی دەنگدان، تەرازوی هێز لە هەرێم دەگۆڕێ. ئەمەش وادەكا هاوڵاتیان لە دوبارەبونەوەی ئەزمونە تاڵەكانی رابردو بترسن. هەر بۆیە لەمڕۆداو لەسەروبەندی هەڵبژاردنی خانەی راپەڕاندن‌و رێكخەری گشتی‌و بڕیاری بەستنی كۆنفرەنسی نیشتیمانی، كۆی پەیامی گۆڕان‌و ئامانجەكانی ئەم جوڵانەوە جەماوەرییە لەبەردەم دوڕیانێكی چارەنوسسازدایە. لێرەدا جڤاتی نیشتیمانی ئەركێكی مێژویی قورسی لە ئەستۆدایە، چونكە بڕیاری یەكلاكەرەوەی ئەم دو بابەتە هەستیارو گرنگە لای ئەوانە.\nگۆڕانخوازان چاوەڕێی ئەوە لە جڤاتی نیشتیمانی دەكەن كە لە ئاست ئەو ئەرك‌و بەرپرسیارێتییەدا بن كە پێیان سپێردراوە.\nئەركی جڤاتی نیشتیمانی لە ئێستادا بریتیە لە یەكەم: خۆئامادەكردن بۆ بەستنی كۆنفرەنسی نیشتیمانی، كە لەلای زۆربەی حیزبەكانی كوردستان بە كۆنگرە ناو دەبرێ. لە كۆنفرەنسی نیشتیمانیدا پێداچونەوە بە دەستوری ناوخۆو بەرنامەی سیاسی بزوتنەوەی گۆڕان دەكرێ‌و، ئەدای ئۆرگان‌و فراكسیۆنەكانی گۆڕان بە وردی هەڵدەسەنگێنرێن‌و نەخشە بۆ چوار ساڵی خەباتی ئایندەی بزوتنەوەی گۆڕان دادەڕێژرێ.\nدوەم: هەڵبژاردنی رێكخەری گشتی‌و خانەی راپەڕاندن، كە وا بڕیارە پێش بەستنی كۆنفرەنسی نیشتیمانی ئەنجام بدرێ.\nخانەی راپەڕاندن‌و رێكخەری گشتی باڵاترین ئۆرگانی جێبەجێكاری بزوتنەوەی گۆڕانە. لە دوای هەڵبژاردنی رێكخەری گشتی‌و خانەی راپەڕاندنەوە لە ٢٥/٧/٢٠١٧، زۆرترین رەخنە روبەڕوی ئەم ئۆرگانە بۆتەوەو لەزۆر بۆنەدا بە هۆكاری سەرەكی كەمكردنی دەنگەكانی گۆڕان یاخود لاوازبونی گۆڕان تاوانبار كراون. ئەگەرچی دەسەڵاتی رێكخەری گشتی‌و خانەی راپەڕاندن بەپێی دەستوری ناوخۆ تەنیا جێبەجێكردنی بڕیارەكانی جڤاتی نیشتیمانیە، بەڵام خەڵك بەچاوێكی تر تەماشای رێكخەری گشتی‌و خانەی راپەڕاندن دەكەن‌و چاوەڕوانی رۆڵی زیاترو گرنگتریان لێدەكەن. بۆیە دەبێ ئەو ئۆرگانە وەك تیمێكی چالاك‌و تۆكمەو بەهێز كار بكاو رێكخەرو كۆكەرەوەی هەمو گۆڕانخوازان بن. هەروەها پێویستە نوێنەرایەتی هەمو گۆڕانخوازان بكەن – لە تێكۆشەری دێرین‌و بەئەزمون لەگەڵ گەنج‌و نەوەی نوێی بەتوانا. ئەگەر بە وردی كار لەسەر هەڵبژاردنی رێكخەری گشتی‌و خانەی راپەڕاندن نەكرێ ئەوا لە ئایندەدا گۆڕان توشی كێشەو شكستی گەورەتر دەبێ. هەر بۆیە زۆر گرنگە پرۆسەی هەڵبژاردنی بەربژێرەكان لەسەر بنەمای تواناو لێهاتویی‌و سەركەوتویی لە كاری رابردوی ئەو تێكۆشەرانە بێ، نەك بە عەقڵیەتی دەستەگەری، كە یەكێكە لە هۆكارە سەرەكییەكانی پاشەكشەی جەماوەری هەر حیزب‌و رێكخراوێكی سیاسی.\nكاك نەوشیروان زۆر جار كە باسی كەموكوڕییەكانی كاری حیزبایەتی لە كوردستانی عیراق دەكردو رەخنەی لە ئەدای هەندێ هەڵسوڕاوی گۆڕان دەگرت حیكایەتێكی دەگێڕایەوە. یادی بەخێر دەیگوت: دەڵێن سەردەمێك لە گوندێك نەخۆشی سیل بڵاوبۆتەوەو زۆر لە خەڵكی گوندەكە بەهۆی ئەو دەردەوە مردون. دواجار خەڵكی گوندەكە كۆدەبنەوەو دەڵێن ئەگەر لێرە بمێنینەوە بەردەوام خەڵكمان لێ دەمرێ تا هەمومان لەناو دەچین. بۆیە وا چاكە بڵاوەی لێبكەین‌و هەر چەند خێزانێكمان بچینە یەكێك لە گوندەكانی ئەم دەوروبەرە. خەڵكەكە لە بری ئەوەی لە گوندەكەی خۆیان چارەسەری نەخۆشەكانیان بكەن‌و ئەو نەخۆشیە بنبڕ بكەن، بەسەر گوندەكانی ناوچەكە بڵاو دەبنەوە. بەمەش دەردەكەیان لەگەڵ خۆیان بردوە بۆ ئەو گوندانەی بۆی چون‌و خەڵكی ئەو گوندانەشیان، وەك خۆیان، توشی هەمان دەرد كردوە.


7/14/2020 1:35:00 PM 338 جار خوێندراوەتەوە\nزیادبونی بەرچاوی جموجۆڵ و پەلامارەكانی سوپای توركیا و دەزگا هەواڵگریەكانی بۆ سەر وڵاتانی دەوروبەر و ناوچەكە بەشێوەیەكی نارەواو وەحشیگەرانە، بە ئاستێك زیادیكردوە لە ئەمرۆدا بوەتە باسێكی سەرەكی راگەیاندنەكان و دەربرینی نیگەرانی لە لایەن زۆربەی گەلان و وڵاتانی جیهانەوە. وڵاتانی نارازی لە هەڵسوكەوت و سیاسەتە شەڕانگێزیەكانی توركیا هەر لە یەكێتی ئەوروپا و ئەمریكاوە تا دەگاتە وڵاتانی دەوروبەری توركیا، شێوە رایەكی گشتی لە دژی لەشكركێشی و كردوە شەڕنگێزی و وەحشیگەرایەكانی حكومەتەكەی ئۆردوگان دروستبووە، لەم دیاردەیەدا بێ دەنگی و خۆ دزینەوە لە راستەوخۆ توماتباركردنی توركیا لەو كارە خراپ و وەحشیگەرایە تەنیا لە بەرەی وڵاتانی چین و روسیا وئێراندا دەبینرێت، ئەم راستیەیش لە شیكاری سیاسیدا وڵامی هەیە.\nهۆی سەرەكی ئەم جیاوازیەی هەڵوێست لە نێوان رای گشتی نێو دەوڵەتی لە كرۆكدا نە لەبەر خاتری توركەكانە و نەبۆ دژایەتی توركیایە وەك حكومەتێكی فاشی، بەڵكو بەهۆی ململانێ و ركەبەرایەتی بەرژەوەندی وڵاتانەوەیە، هەریەك بە پێی پێگە و پێویستی بەرژەوەندی خۆی مامەڵەی لە گەڵ ئەم پرسەدا دەكات. گومان لەوەدا نیە، لەم دەمەدا جیهان لە بەردەم گۆڕان و وەرچەرخانێكی گەورەی مێژوی و سیاسیدایە، ئەم گۆڕان وەرچەرخانە دۆخێكی ناجێگیری سیاسی و ئابوری خوڵقاندوە و بارێك لە ئەنارشیزم و بێسەروبەری لە پەیوەندیە نێودەوڵەتیەكان و سیاسەتی دەرەكی وڵاتاندا بەرپاكردوە. قەیرانی ئابوری و سیاسی جیهانی گۆڕانكاری بەسەر تەواوی ئەجندای مرۆڤایەتیدا دەسەپێنێت، گۆڕان لە تەواوی جومگەكانی ژیانی كۆمەڵایەتی و كەلتوری مرۆڤایەتیدا بەرجەستە دەكات.\nلەبواری بەرجەستەبونی گۆڕان لە پەیوەندیە نێودەوڵەتیەكاندا، جیهان ژانی لە دایكبونێكی نوێ دەیگرێت، جیهان لە فۆرمی تاك جەمسەری ئەمریكاوە دەپەرێتەوە بۆ بەرجەستەبونی فۆرمێكی فرە جەمسەری، كە تیایدا روسیا و چین وەك دوو شەریكی ئەمریكا لە لوتكەی دەسەڵاتی جیهان جێگیر دەبن، بەواتە قۆناغی ململانێ و شەرێكیتری سارد لە ئایندەدا ئەگەرێكی بەهێزە. ئەمرۆ لە قۆناغی پەرینەوە بۆ ئەو سەردەم و دۆخە، وڵاتانی جیهان هەریەكە بە شێوەیەك و لە رێگایەكەوە لە هەوڵی جێگا كردنەوەی خۆی و پێگەی سیاسی و ئابوری خۆیدایە لەم ستراكچەرە نوێیەی سیستمی نێودەوڵەتیدا. لەم پرۆسەیەدا هەندێك لە وڵاتان زۆر لە بەشی خۆیان زیاتر داوا دەكەن و كەوتونەتە دروستكردنی قەیران و كێشە بۆ وڵاتە زلهێزەكان، یەكێك لەم وڵاتانە توركیایە. بەرامان لە دۆخی ئارامی جیهان ئەوە دەبینین، كە شەڕ و پێكدادان زۆربەی ناوچە و وڵاتانی جیهانی گرتوەتەوە. لەم شەڕ و پێكدادانانەدا هەر سێ وڵاتی گەورەی جیهان، ئەمریكا، چین، روسیا بونەتە میحوەری ململانێكان و گەمەكە هەڵدەسورێنن و ئیدارەی شەڕ و پێكدادانەكان دەدەن، تەواوی وڵاتانی جیهان لە نێوان ئەم بەرانەدا دەبەشبوونە. بارودۆخی گشتی جیهان و ئاستی پێشكەوتنی پرۆسەی چەكسازی و ئۆتۆمی وایكردوە، ئەم زلهێزانە پەنا بۆ ئەنجامدانی شەڕی راستەوخۆ نەبەن و تا ئەمرۆ فۆرمی شەری بە وەكالەت بكەنە ستراتیجی جیاكردنەوەی ناوچەی هەژمونی هەریەكەیان.\nبە رامان و چڕكردنەوەی ئەم سەرنج و توێژینەوەیە لە ناوچەی خۆرهەڵاتی ناوەراست، دیمەنێكی تایبەت و سیناریۆیەكی تایبەتتر دەبینرێت، یان چڕبونەوەی كێشەو قەیرانەكان لە ناوچەكانی یەدەگی وزە و سەرچاوەكانی بەرهەمهێنانی گازی سروشتی و نەوت، ئەو بارەی خوڵقاندوە لە ئەمرۆدا تەواوی ئەو هێزە زەبەلاحانە سەنگ و هەژمونی خۆیان لەم ناوچەیەدا بخەنەكار. لە بارەگشتیەكەیدا لەم ناوچەیەدا سێ هاوپەیمانی سیاسی بەرونی دەبینرێت، هاوپەیمانی ئیخوانی بە رابەرایەتی توركیا و بەشەریكی قەتەر و حكومەتەكەی سەراج لە لیبیا و تەواوی حزب و رێكخراوە ئیخوانیەكانی خۆرهەڵاتی ناوەراست و جیهانی عەرەبی و ئەفریقی، لە كوردستانیش پارتی دیموكراتی كوردستان وەك هاوپەیمانێكی ستراتیجی ئەم رەوتە هەرێمایەتیە دەردەكەوێت. هاوپەیمانی سعودی – میسر و هاوبیرەكانیان، كە ریشاڵێكی نێودەوڵەتیان هەیە و وابەستەی تەواوی بەرژەوەندیەكانی ئەمریكا و ئەوروپان. هاوپەیمانی شیعەگەرای بەرابەرایەتی ئێران و هاوبەشی سوریا و چەندین حزب و گروپی شیعی ئەم ناوچەیە، كە ریشاڵی پەیوەندیەكانیان دەگەرێتەوە بۆ هاوپەیمانی روسیا- چین.\nدەسەڵاتەكەی ئۆردوگان وەك رابەر و پاشای ئەم رەوتە هزریە سیاسیە لە ئەمرۆدا پرۆسەیەكی بەرفراوان و گەورەی شەڕی هەرێمایەتی بەرپاكردوە، وڵاتانی قەتەر و لیبیا و سوریا و عێراق بونەتە ناوچەی شەڕ و پشێویەكانی. لەم پرۆسەیەدا ئیخوانیەكانی تەواوی گەلانی ناوچەكە بەتایبەتی ئیخوانیەكانی لیبیا و تونس و جەزائیر و قەتەر و سودان و گروپە تیرۆستیەكانی داعش و نوسرە لە عێراق و سوریا و پارتی دیموكراتی كوردستان لە باكوری عێراق بونەتە هاوپەیمان و دۆستی ئەم رەوتە و كوێرانە پشتگیری تەواوی سیاسەت و هەڵسوكەوتەكانی دەكەن و بونەتە داردەست و جێپێی سوپای توركیا. لە پرۆسەی فراوانخوازی توركیا و خەونی گێرانەوەی ئەمجادی ئیمبراتۆریەتی عوسمانی، ستراتیجی سەرەكی توركیا بەكارهێنانی هێزی سەربازی و گوشاری هێزە بۆ سەپاندنی ئەجندای سیاسی خۆی. سیاسەتی خوڵقاندنی قەیران و بەرپاكردنی دۆخێك لە ئانارشیزم و ناجێگیری سیاسی و سەپاندنی بارێكی ناجێگیری دەرونی بۆ گەلانی ئەم ناوچانە لە ئامرازە سەرەكیەكانی ئەم ستراتیجەیە. سوپای توركیا لە ئەمرۆدا زۆر بە درندەی و وەحشیانە كەوتوەتە وێزەی گەلان و وڵاتانی دەوروبەری، بەشێوەیك نەك هەر دۆستی لە جیهاندا بۆخۆی زۆر كەمكردوەتەوە، بگرە رۆژ بەو رۆژ بەرەی نەیارانی لە زیادبوون و گەوەرە بوندایە، ئەم رەوشە وایكردوە لە ئیستادا نارەزای و رەخنەی زۆر توندی لە ناوخۆی توركیا و لە لایەن ئۆپۆزسزیونی حكومەتەكەیشیەوە بۆ بەرپا بێت. هەڵسوكەوتی سەربازی توركیا بەشێوەیەك درندایەتی كردوەتە سیما ورواڵەتی شەڕ و ململانێكانی تەواوەی رێكخراوەكانی مافی مرۆڤ و وڵاتانی جیهانی نیگەران و تورە كردوە، راگەیاندنی زەبەلاحی ئیخوانی، كە لە ماوەی پێشودا ببوە شورا بۆ پاراستنی سومعە و كردوەكانی توركیا لە ئەمرۆدا بە شێوەیك بێ كاریگەر بوون بەرگریان لە خۆیشیان بۆ ناكرێت. سیاسەتە نارەواكانی توركیا و پێشێلكردنی یاسا و رێسا نێودەوڵەتیەكان بوەتە خاسیەتێكی باوی سیاسەت و هەڵسوكەوتی توركیای ئۆردوگانی. گرتنەوەی ئاوی فورات لە سوریا و عێراق، دروستكردنی چەندین گروپی تیرۆرستی هاوشێوەی داعش و بەرەی نوسرا، بەكارهێنانی مەلەفی پەنابەران لە دژی ئەوروپا، هێرش و كوشتوبركردنی خەڵكی سڤیل و بێ دەسەڵات، و سوتاندنی زەوی و وشككردنی سەرچاوەكانی بژێوی خەڵكی هەژار و كەمدەرامەت بونەتە ستراتیجی كاری سیاسی و سروشتی راستەقینەی شۆفینزمی توركی، تەواوی ئەم كردارانە لە سەدەی بیستویەكدا رووی شاراوەی گروپ و رێكخراوە ئیخوانیەكان دەخاتە روو.\nشێوازی دەستتێوەردانی توركیا لە كاروباری ناوخۆی وڵاتان بە مەستی داگیركاری و خەونی گێرانەوەی قۆناغی مێژوی بەسەرچوی داگیركاری لە بارەگشتیەكەیدا دوو ئاراستە لە خۆی دەگرێت ئاراستەیەكی سەربازیە و ئەویتر ئابووری. لە قۆناغی یەكەمدا هێرشی سەربازی ئەنجام دەدات و ئەو وڵاتە داگیر دەكات وەك ئەوەی لە ئەمرۆدا لە لیبیاو عێراق و سوریا ئەنجامی دەدات، لە قۆناغی دووەمیشدا كۆمەڵێك رێكەوتنی سەربازی و سیاسی و ئابوری و بازرگانی لە گەڵ لایەنە هاوپەیمانەكانی لەو وڵاتانە واژو دەكات. چەندین بنكەی سەربازی بە پێی ئەو رێكەوتنانە دادەمەزرێنێت.\nتوركیا لە ئەجندا روسەكاندا.\nیەكێك لە كێشە گەورەكانی توركیا ئەوەیە تا ئەمرۆ خۆی لە هیچ بەرەیەكی زلهێزەكاندا ساغنەكردوەتەوە، لە لایەك ئەندامی ناتۆیە و لە هاوپەیمانی بەرەی رۆژئاوایە و لە لایەك شەریكی ئابوری و سیاسی روسیایە. پەیوەندی نێوان توركیا و روسیا فۆرم و سروشتێكی تایبەتی هەیە. لە گەڵ ئەوەی لە چەندین بواری ئابوری و بازرگانی و سیاسی گونجان و رێكەوتنێكی باشی لە گەڵ روسەكاندا هەیە، بەڵام تا ئەمرۆ وەك بەشێك لە هاوپەیمانی ئۆراسیای روسی مامەڵەی لە گەڵدا ناكرێت. گرفتی گەورەی توركیا ئەوەیە خۆی وەك وارسی شەرعی ئیمبراتۆریەتی عوسمانی و زلهێزێكی جیهان دەبینێت. هۆی سەرەكی نزیكبونەوەی لە روسیا بێهیوابونی بووە لە ئەمریكا لەوەی وەك شەریكێكی ئابوری و سیاسی ئەم ناوچەیە هەڵسوكەوتی لە گەڵدا بكات. توركەكان لە ئەمرۆدا ئایدیۆلۆجیای ئۆراسیا بە گونجاوترین فۆرم دەزانن بۆ بەردەوام بوون و بەرجەستەكردنی سیاسەتی مانەوەو فراوانخوازیان لە ئایندەدا. لە راستیدا فۆرمی سیاسی و ئایدیۆلۆجی ئۆراسیا بە تەواوەتی لە بەرژەوەندی وڵاتانی داگیركەری كوردستانە، بەتایبەتی لە پرسی هێشتنەوەی كوردستان لە ژێردەستی وڵاتانی داگیركەر وەك سەدەی بیستەم، هاوكات ئەوەی ئایدیۆلۆجیای ئۆراسیا هیچ سەنگ و گرنگیەكی پێنادات پرسی دیموكراسی و راچاوكردنی مافەكانی مرۆڤە لە ئایندەی رێكخستنەوەی كاروباری ناوخۆی وڵاتاندا ئەمەیش بە دیوێكیتردا لە بەرژەوەندی وڵاتانی داگیركەری كوردستانە.\nیەكێك لە قەیرانە ستراتیجیەكانی ئەجندای توركیا ئەویە، لە ستراكچەری نوێی سیستمی سیاسی جیهاندا ئەو پێگەیە نییە، كە توركیا دەیخوازێت بۆ ئایندەی خۆی. هاوكات ئەو فۆرمەی توركەكان لە ئەمرۆدا كاروباری رێكخراوەی و دامودەزگاكانی بەرێوەبردنی فەرمانرەوەی پێ بەرێوە دەبەن لە فۆرم و مۆدێلی نوێی سیستمی نێودەوڵەتیدا بوونی نیە. زۆر ئەستەمە هاوشێوەی سەردەم و فۆرمی جیهانی دوو جەمسەری هیچ كام لە جەمسەرە نوێكانی جیهان بە قەبارە و سەنگی پێشو پێویستیان بە رۆڵی ستراتیجی توركیا هەبێت. تەواوی ئاماژەكانی زانستی سیاسی نوێ ئەوەمان پێدەڵێت، كە چیتر توركیا بۆ تەواوی جەمسەرەكان ئەو گرنگی و رۆڵە گەورەیەی نابێت، كە لە سەدەی بیستەمدا بۆ بەرژەوەندی ئەمریكا و بەرەی رۆژئاوا گێرای، بەتایبەتیش بۆ ئەمریكا. لە ئەمرۆدا توركیا تەواوی خاسیەتی جیۆپۆلیتیكی خۆی لە دەستداوە، بۆیە دەبینین رۆژ بە رۆژ پەیوەندیەكانی نێوان توركیا و ئەوروپا بەتایبەتی و توركیا ئەمەریكایش بە گشتی لە پاشەكشێ و قوڵبونەوەو فراوانبوندایە و كەلەبری نێوانیان لە زیادبوندایە. ئەم واقعە بارێكی دەرونی زۆر خراپی بۆ سەركردە شۆفینیەكان و رابەرانی عوسمانیەتی نوێ خوڵقاندوە، رەنگە هەر ئەمەیش هۆیەكی بەلەسەبونی ئەمرۆی توركیا بێت، كە بێ گوێدانە یاسا و رێسا نێودەوڵەتیەكان بەراست و چەپدا پەل دەهاوێژێت و شەڕ و قەیران دەخوڵقێنێت.\nبە رامان لە پەیوەندیەكانی روسیا و توركیا لە تەواوی بوارەكانی ئابوری و بازرگانی و سیاسی لای تەرازوەكە بۆ بەرژەوەندی روسەكانە. روسەكان لە چەندین رێگاوە كۆت و بەندی توركیایان كردوە، بۆیە لە ئەمرۆ بە دواوە رەنگە زۆر گران و ئەستەمبێت بۆ توركەكان، كە گەمەی سیاسی لە گەڵ روسەكاندا بكەن. لە رووی چێۆلیتیكی و سەربازیەوە روسەكان تا ئاستێكی زۆر گەمارۆی توركیایان داوە بە هەرچوار دەوری توركیادا بنەكە و بارەگای سەربازی بەهێزیان بونیات ناوە، بۆیە توركەكان لە كاتی هەڵگەرانەوەیانیش ناتوانن رۆڵی كاریگەر بۆ بەرەی نەیار ببینن، هۆی ئەمەیش من پێموایە ئەوەیە، كە روسەكان لە جەوهەردا هیچ متمانیەكیان بە توركیا و بەڵێن و سیاسەتەكانی نیە، ئەم بۆچونەیەشیان پاڵپشتە بە كۆمەڵێك راستی، كە ریشاڵی مێژوی هەیە. بەڵام بەكارهێنانی توركیا بۆ وەستانەوە لە رووی سیاسەتی پاوانخوازی ئەمریكا بۆ فەرمانرەوای جیهان و درێژەدان بە سیستمی تاك جەمسەری ئەمریكا بۆ روسەكان زۆر پێویستە، هەر ئەمەیش هۆكاری راستەقینەی پێشخستنی پەیوەندیە ئابوری و سیاسیەكانی نێوان روسیا و توركیایە، كە لەئەمرۆدا نزیكەی 90% وزەی توركیا لە روسیاوە دابین دەكرێت، ئەمە جگەلە چەندین پرۆژەی بازرگانی تر و تۆری بۆریەكانی گواستنەوەی گازی سروشتی توركستریم، هەروەها فرۆشتنی سیستمی موشەكی s400 لە لایەن روسیاوە بە توركیا جۆرێكیتری پەتكردنی توركیایە. بوونی پەیوەندی ئابوری و سیاسی و سەربازی لە نێوان توركیا و روسیادا ئەو بارەی خوڵقاندوە شێوە تێگەیشتن و هاوسۆزی و نزیكبونەوەیەك لە نێوان بەرەی شیعی ئێرانی هاوپەیمانی ئیخوانی توركیدا بەرجەستە ببێت. لە گەڵ ئەوەی تا ئەمرۆش چەندین مەلەفی ناكۆك و دژ بە یەك لە نێوان ئەم دوو هاوپەیمانیەدا هەیە، بەڵام كۆمەڵێك بەرژەوەندی هاوبەش ناچاریان دەكات شێوە نزیكبونەوەیەك لە نێوانیاندا پەیدا ببێت. لە ستراتیجدا زۆر ئەستمە ئەم دوو هاوپەیمانیە بتوانن لە ئایندەدا پێكەوە هەڵكەن و تێگەیشتن و رێكەوتن لە نێوانیاندا بەردەوام بێت، هۆی سەرەكی ئەم بۆچونەیش ئەوەیە، كە پەیوەندی مێژوی نێوان ئەم دوو هێزە لێوانلێوە لە ناكۆكی و دوژمنایەتی، ئەمە جگە لەوەی، كە ئەم دوو هاوپەیمانیە تا ئەمرۆ بە دوو فۆرم و دوو ئایدیۆلۆجیا و ئەجندا و دنیابینی تەواو پارادۆكس كار دەكەن و هیچ پەتێكی گرێدانی بەرژەوەندی لە نێوانیاندا دروست نابێت، هاوكات ئەجنداو دنیابینیان بۆ ئایندەیش زۆر جیاواز و دژ بە یەكە. لە راستیدا پرۆژەی ئۆراسیای روسەكان بۆ جێگاكردنەوەی ئەم شێوە پارادۆكس و جیاكاریانە زۆر بلیمەتانە دارێژراوە، بەڵام تا ئەمرۆ زۆر بە ئەستەم دیفاكتۆی تیادا دەبینرێت. یەكێك لە گرفتە سەرەكیەكانی توركیا لە بواری پەیوەندی نێودەوڵەتیدا ئەوەیە، هاوپەیمانی شیعی ئێرانی جگە لەوەی بەشێكی سەرەكی هاوپەیمانی ئۆراسیایە، هاوكات تێگەیشتن و نزیكبونەوەیەكی زۆری لە گەڵ رەوتی هزری و سیاسی و ئابوری (رێگا و پشتیوانی) چینیەكانیشدا هەیە، بەواتا لە گەڵ هەموو جیاكاری و هەندێك جار جیاوازی ئەجندای سیاسی ئێرانیەكان و بەرەی روسیا - چیندا، بەڵام ئێرانیەكان توانیویانە متمانەی سیاسی تەوا بۆ خۆیان لەم بەرەیەدا بەدەست بێنن. ئەوەی دەبینرێت لە پەیوەندی ئابوری و سیاسی نێوان روسیا و چین و ئێران راستەوخۆ و ناراستەوخۆ هەردوو زلهێز پشتیوانی ئێران دەكەن و بە بەشێك لە جەستە و گیانی هاوپەیمانی خۆیان بۆ رووبەرووبونەوەی جیهانی تاك جەمسەری و هەژمونی نێودەوڵەتی ئەمریكا دەیبینن. لەواقعدا پەیوەندی توركیا بەم دوو جەمسەرەوە تا ئەمرۆ نەگەیشتوەتە ئاستی متمانە دروستكردن.\nلەسەرەتای هاتنە دەسەڵاتی پارتی داد و گەشەپێدان و بەهێزكردنی جێپێی خۆی لە حكومەت و دواتر گۆرینی سیستمی فەرمانرەوای لە پەرلەمانیەوە بۆ سەرۆكایەتی، سیاسەتی دەرەوەی توركیایش لە سەر بنەمای بۆچونەكانی ئەحمەد داود ئۆغڵو فۆرمێكی تایبەتی بۆخۆی داهێناوە. بناغەی ئەم ئەجندا و دنیابینیە سیاسیەی توركیا لە بواری پراكتیكیدا زیاتر لەوەدا دەبینێت، كە پەیوەندیەكی فرەلایەنەی لە گەڵ تەواوی جەمسەرە سەركیەكانی نوێی جیهاندا هەبێت و خۆی وەك زلهێزێك لە هاوشانی ئەو جەمسەرە نوێیاندا ببینێت. لە راستیدا ئەم دنیابینیە زیانی زۆری بە بەرژوەندی توركیا گەیاندوە، لانی كەم لە بواری پەیوەندی نێودەوڵەتیدا، دۆستی ستراتیجی بۆ نەهێشتوەتەوە. لەبواری پەیوەندیەكانیدا لە گەڵ روسیادا مێژوی شەڕ و دوژمنكاری نەك تەنیا لە نێوان هەردوو حكومەت بە درێژای مێژوو، بەڵكو دوژمنایەتی و نەیاری نێوان هەردوو گەلی روسیا و توركیا ئەوەندە شۆربوەتە ناو هزر و نەست و باوەری تاكی ئاسایەوە زۆر ئەستەمە وا بە ئاسانی ئەم ناكۆكی و نەیاریە بروێنرێتەوە. تەواوی مێژوی نێوان ئەم دوو وڵات و گەلە پڕە لە بێ متمانەی و گومان و پلان. ئەوەی لە ئەمرۆشدا دەبینرێت لە پەیوەندی نێوانیان لە هاوشانی بوونی چەندین پرس و مەلەفی هاوبەش و شەریكایەتیەكی زۆری ئابوری و سیاسی لە چەندین پرس و بابەتدا، لە بەرامبەریشدا چەندین پرس و مەلەفیی ناكۆك و بەرژەوەندی جیاواز و دنیابینی پارادۆكس هەیە.\nدەستتێوەردانەكانی توركیا بۆ وڵاتانی دەوروبەری\nسیاسەتی نوێی توركەكان لە ئەمرۆدا قۆستنەوەی بوونی قەیران و كێشەی ناوخۆی هەندێك وڵاتە بۆ دەستتێوەردان لە كاروباری ئەو وڵاتانە. لەم پرۆسە سیاسیەدا توركەكان لە ململانێ و ناكۆكی و شەڕی لۆكاڵی و ناوخۆی هەندێك وڵاتدا دەبنە لایەنگری بەرەی لاواز. لەم سیاسەتەیشدا لە لایەك رێگایان زۆر بەئاسانی بۆ خۆش دەبێت تا بچنە ئەو وڵاتەوە، لە لایەكیتر دەتوانن لایەنی هاوپەیمانیان، كە بە گشتی لە بارو دۆخێكی لاواز و خراپدایە، ناچار بكەن بە تەسلیمبوون بە ئیرادەی ئەمان و سەپاندنی ئەجندای سیاسی و ئابوری خۆیان بە سەریاندا، بەتایبەتی كاتێك، كە رۆڵیان لە گۆڕینی هاوكێشە لۆكاڵیەكاندا دەبێت و دەتوانن ئاراستەی گۆڕانكاری و هاوسەنگی هێز بۆ بەرژەوەندی هاوپەیمانەكەیان بگۆرن، نمونەی ئەم سیناریۆیە لە لیبیادا زۆر بە رونی دەبینرێت، پێش دەستتێوەردانی توركیا حاڵی حكومەتەكەی سەراج زۆر شڕ بوو، دۆخەكە لەوەدا بوو هێزەكانی حەفتەر بتوانن پایتەخت بگرنەوەو بە تەواوەتی هێزەكانی سەراج تێكبشكێنن و حكومەتەكەیشی لەناو بەرن، بەڵام دەستتێوەردانی توركەكان تەواوی هاوكێشەكەی گۆڕی، لەم كاتەدا بەوەی پەرلەمان و گەلی لیبیا بە زۆری پشتی هێزەكانی حەفتەریان گرت و ئەمیان بە دەسەڵاتی شەرعی دەبینی، سەراج و هێزەكەی بە تەواوەتی سەغڵەت بوون، چارەنوسیان زۆر لە كۆتای و لەناوچونەوە نزیكبوەوە. لەم بارەدا توركیا هاوپەیمانیە لۆكاڵیەكەی وەك بەكرێگیراو دەبینێت و تەواوی ئەجندا و مەرجەكانی خۆی بە سەردا دەسەپێنێت. چونیان بۆ قەتر دوای ئەوە هات، كە قەتەریەكان توشی كێشەو قەیران بونەوە لە گەڵ تەواوی وڵاتانی كەنداودا، گەمارۆ و هەرەشەكانی ئەو وڵاتانە لە سەریان ئاستی مەترسی بری، دەرئەنجام قەتەریەكان هیچ رێگایەكیان بۆ نەمایەوە، جگە لە دەستپێشخەری بۆ هاوپەیمانی توركیا و نزیكبونەوە لە ئێران، ئەمە لە كاتێكدا بەوەی قەتەر بنەمایەكی ئایدیۆلۆجی هەبوو بۆ ئەم گۆڕانكاریە. قەتەر بە عەرابی ئایدیۆلۆجیای ئیخوانی و جموجۆڵە تیرۆرستی و توندرەوەكانی ناوچەی عەرەبی دادەنرێت. لە باكوری كوردستان بناغەی پەیوەندی نێوان توركیا و پارتی دیموكراتی كوردستان دەگەرێتەوە بۆ ئەو دەمەی، كە پەیوەندی نێوان یەكێتی نیشتمانی كوردستان و پارتی دیموكراتی كوردستان، زۆر خراپ دەبێت، شەڕی ناوخۆ زۆر تەشەنە دەكات. هێزەكانی یەكێتی بە تەواوەتی پاراتی سەغڵەت دەكەن، تا كار گەیشتە ئەوەی هەرەشەی دەركردنیان لە كوردستان دەكرد، ئەم واقعە پارتی ناچار كرد پەیوەندیەكی ناتەبا لە گەڵ توركەكاندا ببەستێت، دیسانەوە دەرئەنجامی بەشداریكردنی هێزەكانی توركیا بە تایبەتی فرۆكە جەنگیەكانی توركیا لە بەرەی پارتی دژ بە یەكێتی توانی دەرئەنجامی گەمەكە بگۆرێت. بە واقعیش دوای ئەو دەستتێوەردانە هاوكێشە و هاوسەنگییەكە گۆڕا و هێزەكانی پارتی توانیان بۆ چەندین ساڵە بە تەنیا حوكمرانی پایتەختی هەرێم بكەن و چەندین رێكەوتنی سیاسی و سەربازی و ئابوری و بازرگانی و بە تایبەتی لە بواری هەناردەكردنی وزەی كوردستان بۆ بازارەكانی ئەوروپا بكەن. لەم پرۆسەیەدا تەواوی ئەو رێكەوتنانە تا ئەمرۆ بە نهێنی ماونەتەوەو هیچ كەس لایەنێك وردكاری ئەو رێكەوتنانە نازانێت، پێدەچێت ئەم رێكەوتنانە لە ئەمرۆدا یەكێك بێت لە هۆیەكانی رێكەنەكەوتنی هەرێم و بەغداد، یان ئەم رێكنەكەوتنە بە هاندان و رێنمای توركیا بێت. بە رامان لە دۆخی پەیوەندی لایەنە ناوخۆیەكانی هەرێمی كوردستان لە لایەك و نێوان بەغداد و هەرێم لە لایەكیتر رۆڵی توركیا بۆ رێكنەكەوتن و بەردەوامبونی ناجێگیری سیاسی و قوڵكردنەوەی كێشەكان بە رونی هەستپێدەكرێت.\nستراتیجی سیاسی و سەربازی توركیا لەو وڵاتانەی دەستتێوەردان دەكات، زۆر بە دەگمەن دەكشێتەوە، بگرە راستەوخۆ دەكەوێتە دامەزراندنی بنكەی سەربازی و چەندین رێكەوتن و تێگەیشتن لە گەڵ لایەنی هاوپەیمانیدا دەكات. لە ئەفغانستان توركیا لە چوارچێوەی هێزەكانی ناتۆدا لەو وڵاتە جێگیرە، كەچی زۆربەی لایەنەكانی ناتۆ سەربازەكانیان لەو وڵاتە كشانوەتەوەو و خودی ئەمریكا و بەریتانیاش هێزەكانیان كەمكردوەتەوە، بەڵام توركەكان هێزەكانی خۆیان نەك هەر كەمنەكردوەتەوە، بەڵكو زۆر زیاتریان كردوە. لە ئەمرۆدا بنكە سەربازیەكانی توركیا لە وڵاتانی قوبرسی توركی، ئەفغانستان و قەتەر و سۆماڵ و باكوری عێراق تا دەگاتە لیبیا بەتەواوەتی جێگیر بونە، بگرە لە هاوشانی بنكە سەربازیەكانیان چەندین بنكەی سیخوری و هەواڵگریشیان دامەزراندوە. لەو وڵاتانەی، كە بنكەی سەربازی هەیە، بە گشتی و راستەوخۆ پەیوەندی بە پرسی دەستخستنی وزە و سودوەرگرتن لە بەرهەمهێنانی ئەم شمەكە ستراتیجیە لە هەردوو بواری ئابووری و سیاسیدا دەبینرێت. دیارترین ئەو وڵاتانەی لە ئەمرۆدا توركیا ئەسپی شەڕ و پشێوی خۆی تیادا تاو دەدات:\nسوریا: پرۆسەی دەستێوەردانی توركیا لە سوریا دەگەرێتەوە بۆ ساڵی 2011، دوای ئەوەی سوریەكان لە سەر داوەو پێشنیاری روسەكان پرۆژەیەكی قەتەریەكانیان رەتكردەوە، كە لە لایەن قەتەریەكانەوە پێشنیاركرا بوو بۆ راكێشانی بۆری گواستنەوەی گازی سروشتی، كە بریاربوو لە قەتەرەوە دەست پێبكات و بە سعودیە و ئوردن و بەسوریادا تێپەرێت تا بگاتە توركیا و لەوێشەوە بگوازرێتەوە بۆ ئەوروپا. رەتكردنەوەی ئەم پرۆژەیە بووە هۆی ئەوەی راستەوخۆ بە فیت و هاوكاری لۆجستی و سیاسی توركیا و بە پارەی قەتەری چەندین گروپی تیرۆرستی لە دژی حكومەتەكەی ئەسەد دابمەزرێت، سەرەتا بە قواستنەوەی قەیرانی ناوخۆی سوریا و دیكتاتۆریەتی ئەسەد چەندین راپەرین و خۆپیشاندان لە چەوارچێوەی فۆرمی شۆرشەكانی بەهاری عەرەبی دروست بوو، دواتر ئەو نارەزای و خۆپیشاندانانە بە پلان گۆڕدرا بۆ بەرپاكردنی راپەرین و شەڕێكی چەكداری ناوخۆی. زۆر بەخێرایی توركیا كەوتە گواستنەوەی هەزاران تیرۆرستی جیهانی لە تەواوی وڵاتانی جیهانەوە بۆ سوریا و پێكهێنانی هێزێكی چەكداری لە دژی دەسەڵاتەكەی بەشار ئەسەد. لەم پرۆسەیەدا ئەو دەمە سعودیەكان و ئەمەریكیەكان ناراستەوخۆ پشتگیر و هاوكاری توركەكانیان دەكرد، چونكە تا ئەو كاتە ئەمریكیەكان ستراتیجێكی جیاوازیان لە ستراتیجی ئەمرۆیان هەبوو، ئەم پرۆسەیە بەردەوام بوو تا شۆرش 30 ئەیلولی میسریەكان، كاتێك، كە سوپای میسر بە سەر حكومەتە ئیخوانیەكەی میسردا سەركەوت، تەواوی هاوكێشەو پلانەكان گۆڕدرا، لە مەر ئەم رووداوە هیلاری كلنتن لە لێدوانێكیدا راشكاوانە ئاماژە بۆ ئەوە دەكات، كە كودەتای سوپای میسر بە سەر ئیخوانیەكاندا رووداوێكی چاوەروان كراو نەبووە، تەواوی بەرنامەی كاری سیاسی ئەمریكای لە ناوچەكە گۆڕی، تەنانەت دەڵێت: بۆ گێرانەوەی بارودۆخەكە بۆ دۆخی ئاسای خۆی سەرەتا بیرمان لەوە كردوە ئەو گۆڕانكاریە بە كودەتا راگەیەنین و داوای گەڕانەوەی شەرعیەت بۆ حكومەتەكەی مورسی بكەین، بەڵام دواتر پەشیمان بوینەوە، چونكە راستیەك هەیە سروشتی پەیوەندی نێوان سوپاو گەلی میسر زۆر تایبەت و بەهێزە و ریشاڵێكی مێژوی هەیە، ئەگەر ئێمە ئەو شەڕەمان بكردایە بۆ هەتا هەتایە میسرمان لە دەست دەچوو.\nسەركەوتنی پرۆژەی گواستنەوەی گازی قەتەر كاریگەری راستەخۆی لە سەر بەرژەوەندی بازرگانی وبازاری ئەوروپی وزەی روسی دەبوو، ئەم هێلە دەبووە ركابەری گازی سروشتی روسی لە بازارەكانی ئەوروپا، ئەم گۆڕانكاریەیش بۆ ئەوروپیەكان و ئەمریكیەكان لەو دەمەدا جێگای خۆشحاڵی و گرنگ بوو، بۆیە زۆر بە خێرایی پێشوازیان لێكرد و راستەوخۆ چونە پاڵ پرۆژەكەی توركیا و قەتەر بۆ روخانی رژێمەكەی ئەسەد، لە بەرانبەردا روسەكان زۆر بەخێرایی هاتنە گەمەكەوەو بە قۆستنەوەی ئەو پەیوەندیە مێژویەی لە نێوان هەردوو وڵاتدا هەبوو، كەوتنە بەرگریكردن لە نەخشەپلانەكانی ئەمریكا- قەتەر- توركیا و حكومەتەكەی ئەسەدیان لە روخان رزگار كرد. لەو كاتەدا ئەسەد لە بارودۆخێكی زۆر دژوار و خراپدا بوو، پرۆسەی روخانی لە لایەن داهێنەرانی پرۆژەی بەهاری عەرەبیەوە یەكلاكرابوەوە، بۆیە ناچار بوو لەوەی پەیوەندیەكانی لە گەڵ روسیا و ئێراندا پەرە پێبدات و پێشی بخات. كاتێك ، كە هێزەكانی ئۆپۆزسیۆنی سوریا نزیكبونەوە لە گەیشتن بە دیمەشقی پایتەخت زۆر بە توندی لە لایەن هێزە ئێرانیەكانەوە بەرپەرچدرایەوە. هاوكات ئێرانیەكان بە پاڵپشتی روسەكان لە یەمەن بەرەیەكیتری شەڕیان لە دژی ئەمریكا و سعودیە و قەترە كردەوە. دامەزراندنی شەڕی یەمەن گوشارەكانی لە سەر حكومەتەكەی بەشار كەمكردەوە، هاوكات ئەو هەناسەیە درا بە رووسیا لە چاوتروكانێكدا هێزەكانی خۆی بگەیەنێتە دیمەشق و تەرسانەیەكی گەورەی هێز لە دەریای سپی ناوەراست و كەنارەكانی دیمەشق تا قەلەمون جێگیر بكات.\nلەم پرۆسەیەدا گلەی ئەمرۆی قەتەریەكان لە سعودیەكان ئەوەیە، لە زاری چەند توێژەر و سیاسەتمەدارەوە دەڵێن: ئەو كاتەی وڵاتانی كەنداو و ئەمریكیەكان خۆیان لەم پرۆسەیە كشانەوە دەبوو هەواڵ بە قەتەریش بدەن، بەڵام ئەمان هیچ باس و خواسێكیان لە گەڵ قەتەریەكاندا نەكردەوە.\nهەرێمی كوردستان: یەكێك لە پایە سەرەكیەكانی خەونی توركەكان بۆ گێرانەوەی ئەمجادی عوسمانی داگیركردنی ولایەتی موسڵە. توركیا بە درێژای مێژوو ئەم پرسەی بە كراوەی هێشتوەتەوەو لە بەرنامەی كاری تەواوی حكومەتە یەك لە دوای یەكەكانی توركیا لە ئەتاتۆركەوە تا ئەمرۆ ولایەتی موسڵ بە بەردەوامی وەك بەشێك لە توركیا باس دەكرێت، لەئەمرۆدا لەمەیش زیاتر رۆیشتون و بە ئاشكرا باس لەوە دەكەن، كە كەركوك و موسڵ دوو پارێزگای دەوڵەتی توركیان و كاتی ئەوە هاتوە ئەم ناوچە داگیركراوەیە بگەرێننەوە سەر نەخشەی توركیا.\nلە ساڵی 1991دوای ئازادبوونی بەشێكی كوردستان لە ژێر دەسەڵاتی حكومەتی بەعس، هەرێمی كوردستان وەك كیانێكی سیاسی كوردی لە چوارچێوەی عێراقدا دامەزرا، دوای روخانی رژێمەكەی بەعسیش، ئەم هەرێمە بە رێكەوتن لە گەڵ ناوەندا- عێراق وەك دەوڵەتێكی فیدریاڵی بریاری لە سەر درا و هەرێمی كوردستانیش بوو بە یەكەم هەرێم لە چوارچێوەی سیستمێكی فیدریاڵی حكومەتی نوێی عێراقدا. ئەم پێشكەوتن و گۆڕانكاریە هەر لە سەرەتاوە توركەكانی زۆر تورە و نیگەران كرد، بەڵام بارودۆخی ناوچەكە و گۆڕانكاریەكان ناچاریان كرد مامەڵەی لە گەڵدا بكەن و وەك دیفاكتۆ قبوڵی بكەن. هەر لە سەرەتاوە بەمەبەستی كۆنترۆڵكردن و كردنەوەی جێپێی خۆیان لە عێراق و كوردستان پەیوەندی بازرگانی و سیاسیان لە گەڵ پارتی دیموكراتی كوردستان بەست، لە شەڕی ناوخۆی نێوان یەكێتی و پارتیدا ئەوكات، كە هێزەكانی یەكێتی لە پێشرەیدا بوون بۆ گرتنە دەستی ناوچەكانی هەژمەنی پارتی، بە تەواوەتی ئەم حیزبەیان سەغڵەتكردبوو، توركیا ئەم پێشهاتەی بە هەل زانی و راستەوخۆ پشتی هێزەكانی پارتیان گرت و بە هێزی ئاسمانی كەوتنە لێدانی هێزەكانی یەكێتی. لە بواری لۆجستیشدا یارمەتی تەواوی هێزەكانی پارتیان دەدا. لە دوای ئەم هاوكاری و یارمەتیانەوە، بە چەند قۆناغێك و بە بیانوی شەڕی pkk چەندین جار لەشكركێشیان بۆ هەرێمی كوردستان دەست پێكرد و لە هەموو جارێكیشدا دوای كۆتای ئۆپەراسیونە شكستخواردوەكانیان بە شێك لە سوپاكەیان لە هەرێمی كوردستان دەهێشتەوەو بنكە و بارەگای سەربازیان دادەمەزراند، تا گەیشتە ئەوەی لە ئەمرۆدابە دەیان بنكەی سەربازیان لە هەرێمی كوردستان و پارێزگای موسڵ هەبێت، تەواوی ئەم بنكانەیش لە ناوچەی هەژمونی پارتیدان. ئەوەی لەم پەیوەندیە جێگای سەرنج و نامۆیە، لە هەموو ئەو رێكەوتنە سیاسی و بازرگانی و سەربازیەی نێوان پارتی و توركیا، لای تەرازوەكە بە رێژەیەكی زۆر گەورە بەلای بەرژەوەندی توركیادایە، كەچی لە بەرنبەردا تا ئەمرۆ سەركردایتی و دەسەڵاتدارانی توركیا نەك هەر ئامادەنین دان بە هەرێمی كوردستاندا بنێن وەك كیانێكی سیاسی بەشێك لە عێراقیش، بەڵكو پارتی دیموكراتی كوردستانیش وەك خێلێك دەبینن و وەك بەشێك لە بەكرێگیراوانی خۆیان مامەڵەی لە گەڵدا دەكەن. لە ئەمرۆدا ئەوەی بوەتە جیگای نیگەرانی خەڵكی كوردستان و عێراق و زۆربەی حكومەتەكانی عەرەبی ئەوەیە توركەكان زۆر راشكاوانە باس لە داگیركردنەوەی موسڵ و كەركوك دەكەن و وەك دوو پارێزگاری توركیا ناوی دەهێنن. ئاوازی سیاسی توركەكان لە سەر نەغمەی كۆتای رێكەوتنامەی سیڤەر، كە لە ساڵی 1923دا سەد ساڵی تەواو بە سەر واژوكردنیدا تێدەپەرێت، ئاماژەیەكی ترسناكە نەك تەنیا بۆ هەرێمی كوردستان، بەڵكو بۆ تەواوی وڵاتانی جیهان و ناوچەی خۆرهەڵاتی ناوەراست. بەواتە ئەو ساتەی كاریگەری و مەفعولی رێكەوتنەكە كۆتای دێت، توركیا ئامادەیە بۆ هێرشكردنە سەر هەموو ئەو ناوچانەی بەو رێكەوتنە لە توركیای عوسمانی وەرگیراوەتەوە. لەمە بە دواوە توركەكان مافی خۆیانە بچنەوە ئەو ناوچانە و سەر لەنوێ داگیری بكەنەوە.\nلیبیا: لەدوای ئاشكرابوون و دەركەوتنی بوونی بڕێكی زۆر لە یەدەكی گازی سروشتی لە دەریای سپی ناوەراست، وڵاتانی سەر دەریا و هاوبەش لە كەنارەكانی ئەو دەریایە، كەوتنە خۆیان بۆ دابەشكردن و دیاریكردنی سنوری ئابوری دەریاكە، هەریەكەیان بە پێی روبەر و قوڵای لە سەر دەریاكە و لە ژێر یاسای نێودەوڵەتی دەریایدا مافی خۆیان دیاری دەكەن. لەم پرۆسەیەدا وڵاتانی (میسر، ئیسرائیل، لوبنان، سوریا، یونان، قوبرس) تەواوی ئەو وڵاتانە پێكدەهێنن، كە دەكەونە سەر ئەو دەریایە و بەشیان دەبێت لەو سامانە دۆزراوەیە. لە سەروبەندی قسەكردن و وتوێژیان لە سەر دابەشكردنی دەریاكە چەندین رێكەوتن و لێكتێگەیشتنیان بۆ دابەشكردنی سنوری ئابوری دەریای هەریەكەیان ئەنجام دا. جگە لەم وڵاتانە چەند وڵاتێكیتر دەبنە هاوبەشی ناراستەوخۆ لە رێگای بازاری كرین و فرۆشتنەوە یان بە شێوەیەك لە شێوەكان وابەستەی ئەم سامان و زەبەلاحە دەبن. ئەم وڵاتانە بە گشتی(روسیا، ئەمریكا، قەتەر، وڵاتانی ئەوروپا)، بەڵام لە واقعدا هەریەكەیان بە ئەجندا و دنیابینیەكی جیاواز و تایبەت بە خۆی و لە سەر بنەمای بەرژەوەندی ئابوری و سیاسی خۆیەوە، رەوشەكە دەخوێنێتەوە.\nبە پێی یاسای نیودەوڵەتی دەریایی سنوری هەر وڵاتێك لە سەر دەریا لە دواین خاڵی زەمینی وڵاتەكەوە دیاریدەكرێت. ئەم برگەیە لە یاساكە كێشەی بنەرەتی بۆ توركەكان دروست دەكات، چونكە بەم پێوەرە توركیا هیچ سنورێكی لەسەر ئەم دەریایە نیە. كەنارەكانی توركیا لەسەر دەریای سپی ناوەراست، كە پێیدەوترێت دەریای ئیجە، دوو دورگەی یونانی دەبنە بەربەست لە گەیشتنی بە قوڵای دەریای سپی ناوەراست، ئەویش هەردوو دورگەی: كاستلیریزو، كە تەنیا 1600م لە كەنارەكانی توركیاوە دوورە. دورگەی قوبرس، كە بەگشتی دەكەوێتە ناو ئاوی دەریای سپی ناوەراستەوە. ئەم دوو دورگەیە پێشتر لە نێوان توركیا و قوبرس و یۆناندا رێكەوتنی نێودەوڵەتی لە سەر كراوەو و توركیا دانی بەوەدا ناوە، كە ئەم دوو دورگەیە خاكی یونان و قوبرسن. ئەم رێكەوتنە پێش دەرچونی یاسای دەریای نێودەوڵەتی بوە. ئێستا بەم یاسایە ئەم دوو دورگەیە دەبنە رێگر لە بەردەم گەیشتنی توركیا بەم سامانە زەبەلاحە، ئەمە لە كاتێكدا توركیا پێویستیەكی زۆری بە گازی سروشتی هەیە، بە گشتی تەواوی پێویستیەكانی لە روسیا و ئێران هاوردەی دەكات، بەواتە توركیا لەبواری وزەدا تا ئاستێكی زۆر دیلی دەستی روسیایە. ئەم بارودۆخە بە گشتی لە ئەمرۆدا توركیای بەلەسەكردوە. بۆ سود وەرگرتن لەم سامانە وڵاتانی هاوبەش لە دەریای سپی ناوەراست پێویستیان بە دوو فاكتەرە، یەكێكیان جێگیربوونی ئارامی ناوچەی دەریاكەیە، ئەویتر رێكەوتن و دیاریكردنی سنوری هەریەكەیان لە سەر دەریاكە. لە ئەمرۆدا توركیا كار لە سەر دروستكردنی كێشە و ناجێگیری و خوڵقاندی شەڕ و پشێوی دەكات، تا وڵاتانی سەر دەریاكە و جیهان ناچار بكات بە هاوبەشكردنەوەی لەم سامانە بە نارەوای و نایاسای. بە شێوەیەكی گشتی ئەم ناوچەیە لە روی ئابوری و یاسایەوە كراوە بە دوو حەوز، (حەوزی دالتای نیل، كە لە بەشی میسریەكانە. توركیا ناتوانێت یان جەربەزەی ئەوەی تیادا نیە لەم حەوزە نزیكبێتەوەو داوای بەش بكات. حەوزی لیفانت، یاسای نێودەوڵەتی رێگرە لە بەردەم ئەوەی توركیا بێتە ئەم حەوزە. لە ئەمرۆدا توركەكان بە نایاسای لە چەند جێگایەكی ئەم حەوزە كەوتونەتە دەرهێنانی گازی سروشتی، ئەمەیش تەواو وڵاتانی ناوچەكە و ئەوروپا و ئەمریكای نیگەران كردوە. توركەكان هەموو رێكەوتنەكانی ئەم ناوچەیە رەتدەكەنەوەو و بانگەشەی ئەوە دەكەن، كە دەبێت ئەم ناوچەیە مەشاعی بێت و هەر كەسێك ئازاد بێت لە كاری دەرهێنانی سامانەكەی. جگە لە دەرهێنانی گازی سروشتی، توركیا خەونی راكێشانی بۆریەكانی گازی سروشتی ئەم ناوچەیەی هەیە، تا لە ئایندەدا توركیا ببێتە تەنیا ویستگەی گواستنەوەی گازی سروشتی بۆ ئەوروپا. بەمەیش توركەكان، نەك تەنیا لە رووی ئابوریەوە سودمەند دەبن، بەڵكو لە روی سیاسیشەوە دەبێتە فاكتەر و ئامرازێكی بەهێز بۆ ناچاركردنی ئەوروبا بە سەردانەواندن بۆ خواست و داوا شۆفینی و نارەواكانی، ئەوروپیەكانیش تا ئەمەرۆ سورن لە سەر ئەوەی، كە دەبێت توركیا عاقڵ بكرێت. ئەم فۆرم و مۆدێل و عەقڵیەتە شۆفینیەی توركەكان لە هیچ فەرهەنگێكی جیهانیدا نەماوە، بۆیە توركیا وەك ڤایرۆسێكی كوشندە و رێگر لە بەردەم پێشكەوتنی تەواوی مرۆڤایەتی دەبینن.\nتوركیا چی لە لیبیا دەوێت\nكودەتا سەربازیەكەی میسر بە سەر حكومەتە ئیخوانیەكەیدا، نەك تەنیا وەرچەرخانێكی مێژوی گرنگ بوو بۆ میسریەكان، بگرە گورزێكی جەرگبر بوو لە سیاسەتی دەرەوەی توركیا درا و تەواوی هاوكێشەی سیاسی ناوچەكەی بە پێچەوانەی بەرژەوەندی توركیا و هاوپەیمانەكانیەوە گۆری. روخانی دەسەڵاتی ئیخوانی و سەركەوتنی میسر لە پرۆسەی بونیادنانەوەی ئابوری و بە ئەنجامگەیاندنی گەشەی ئابوری بە ماوەیەكی پێوەری، جارێكیتر میسری كردەوە بەوڵاتێكی هەرێمایەتی بەهێز و لە هاوشانی سعودیە لە لوتكەی دەسەڵاتی وڵاتانی عەرەبی جێگیر بووە. ئەم پێشهاتەیە بۆ توركەكان كارەسات بار بوو، چونكە ئەو بۆشایەی نەهێشتەوە، كە بریار بوو توركەكان پێیدا بگەنە دەسەڵاتی رابەرایەتیكردنی جیهانی عەرەبی و ئیسلامی. بەهێزبوون و پێشكەوتنی میسر لە بواری سەربازی و كرینی چەك و كەرەسەی پێشكەوتوی سەربازی ئەو بارەی بۆ خوڵقاند، كە بتوانێت لە رووی سیاسەت و فراوانخوازی توركەكان و ئەجندای ئیخوانی لە میسر و تەواوی ناوچەكە بوەستێتەوەو شكست بە تەواوی بەرنامە و سیاسەتی دەرەكیان بهێنێت. دەرئەنجام بۆ رزگار بوون لە خنكان توركەكان موجازەفەیەكی گەورەیان كرد، بەتایبەتێ كاتێك، كە چونە لیبیا و لەگەڵ حكومەتە ئیخوانیەكەی سەراجدا چەند رێكەوتنێكی سەربازی و ئابوریان واژو كرد، بەناوی رێكەوتننامەی سوخیرات. ئەم رێكەوتن و دەستتێوەردانەی توركیا لای گەلی لیبیا و زۆربەی گەلانی عەرەبی بە داگیركاری و دەستتێوەردان لە كاروباری وڵاتانی عەرەبی لە لایەن هێزیكی داگیركەری بیانیەوە باس دەكرێت. ئەم رێككەوتنە نەك تەنیا لە لایەن وڵاتانی عەرەبی و یەكێتی ئەوروپا و زۆربەی وڵاتانی جیهان بە رێكەوتنێكی ناشەرعی و بێ بنەما وەسفكرا، بگرە پەرلەمان و گەلی لیبیاش زۆر بە توندی رەتیانكردەوەو بە رێكەوتنێكی ناشەرعی و بێ بنەما و نایاسای راگەیاند.\nلە ئەمرۆدا قەتەر و توركیا زۆر بە توندی كار بۆ دروستكردنی پشێوی و ناجێگیری و ئارامی لە تەواوی ناوچەی دەریای سپی ناوەراست دەكەن، بەڵام هەر یەكەیان بە ئامانجێكی جیاواز لەویتر، وەك توركەكان ئاشكرایە، كە دوەیانەوێت بەشیان لەو حەزەدا هەبێت، بەڵام قەتەریەكان دەرهێنان و بەبازاریكردنی گازی سروشتی ئەو ناوچەیە بە ركەبەرێكی گەورەی گازی سروشتی قەتەری دەزانن، لە راستیدا ئەم بۆچونە وایە، چونكە بە دەرهێنانی گازی ئەم ناوچەیە و راستەوخۆ هەناردەكردنی بۆ ئەوروپا كاریگەری لە سەر كەمكردنەوەی بەشی قەتەریەكان لەو بازارەدا دەبێت، هاوكات توركیاش لەوە دەردەچێت بە تەنیا ببێتەویستگەی هەناردەكردنی گازی سروشتی بۆ ئەوروپا و ئەوروپایش گوشارە سیاسیەكانی بۆ تەحجیمكردنی توركیا و سنوردانان بۆ رەفتارە فاشیەكانی زیاتر دەكەن.\nدواین هەوڵەكانی یەكێتی ئەوروپا بۆ رووبەرووبونەوەی سیاسەتی داگیركاری و شەڕانگێزی توركیا، لە دوای كۆنفراسی بەرلین و ئاگاداركردنەوەی توركیا لە سیاسەتی شەرانگێزی و دەركردنی دوو بریار، رێگەگرتن لە هەناردەكردنی چەك بۆ لیبیا، دەستتێوەرنەدان لە كاروباری لیبیا، كە توركەكان هەر لە سەرەتاوە بە هەوڵێكی نەزۆك بۆ چارەسەری كێشەی لیبیا لە قەڵەمیان دا، لە 13ی تەموزی 2020 دا یەكێتی ئەوروپا كۆنفراسێكی تر ئەنجام دەدات، لەم كۆنفراسەدا، یەكێتی ئەوروپا تاوتوێی سەپاندنی چەند سزایەك بە سەر توركیادا دەكات، ئەگەر توركیا پابەندی بریارەكانی یەكێتی ئەوروپا نەبێت.\nلە ئەمرۆدا فەرەنسیەكان رابەرایەتی ئەو شەپۆلە نارەزایانەی ئەوروپا لە دژی توركیا دەكەن، پێیانوایە توركەكان لە خەونی گەرانەوەی ئەمجادی رابردویان هەڵەیەكی گەورە لە خوێندنەوەی ئەجندای نوێی جیهان دەكەن. راشكاوانە لە گەڵ ئەڵمانیادا باس لە دۆزینەوەی ئالیەتێك دەكەن بۆ راگرتنی توركیا و لە قاڵبدانی بە شێوەیەك چیتر نەبێتە مەترسی بۆ سەر یەكێتی ئەوروپا و بەرژەوەندیەكانی.\nتوركیا ئەمرۆ لە خەونی دامەزراندنی دەوڵەتی ئیمامە و فراوانكردنی دەسەڵاتی سیاسی و ئابوریدا، ئیسلامی سیاسی دەكاتە ئایدیۆلۆجیای ئەم ئەجندایە و هەوڵی خوڵقاندنی شەڕ و پێكدادان لە نێوان شارستانیەتی ئیسلامی و مەسیحیدا بۆ راكێشانی سۆز و سەرنجی وڵاتە عەرەبی و ئیسلامیەكانی جیهان دەدات. تەواوی هەوڵەكانی ئەوروپا و زۆربەی وڵاتانی جیهان و ناوچەكە بۆ راگرتنی ششەڕی ناوخۆی لیبیایە، بەڵام لە واقعدا راگرتنی شەڕ لە لیبیا لە بەرژەوەندی توركیا و حكومەتەكەی سەراجدا نیە، بۆیە ئەگەر نەتوانێت دەسەڵاتی سەراج بگەیەنێتە ناوچە نەوتی و گازیەكانی ژێر كۆنترۆڵی هێزەكەی حەفتەر ئەوە بارودۆخەكە بە شێوەیەك دەشێوێنێت، سیناریۆی سوریا لە لیبیا دووبارە بكاتەوە. پێدەچێت لەم سیناریۆیەدا نەخشەپلانی B توركیا ئەگەر ناچاركرێت بە كشانەوە لەو وڵاتە بە دەیان هەزار تیرۆرستی سەر بە گروپەكانی داعش و نوسرە، كە پێشتر لە سوریادا بەكاریهێناون، لە لیبیادا بینخاتەوە سەر شەڕ و پێكدادان لە دژی سوپای نیشتمانی لیبیا. بە پێی شیكاری بارودۆخەكە پێدەچێت روسەكان لەم سیناریۆیە رازیبن، لەلایەك بۆ كەمكردنەوەی گوشار لە سەر حكومەتەكەی بەشار ئەسەد و لە لایەكیتر خوڵقاندنی شەڕ و پشێوی لە ناوچەی دەریای سپی ناوەراست دەبێتە بەربەست لە بەردەم كاری دەرهێنان و هەناردەكردنی گازی سروشتی ئەم ناوچەیەو هەناردەكردنی بۆ بازارەكانی ئەوورپا، بەواتە روسەكان سودمەند دەبن لەوەی ركەبەرێكی بەهێز بۆ گازی سروشتی روسی لە بازارەكانی ئەوروپادا دروست بێت.\nپوختەی بۆچون پێموایە لە ئەمرۆدا توركیا لە قەیرانێكی گەورەی سیاسی و ئابوریدایە، تەواوی ئەم هەوڵانەی بۆ هەناردەكردنی ئەم قەیرانانەیە. توركیا لە ئەمرۆدا لە سەرەتای سەدەی بیستویەكدا لە پاشەكشێیەكی زۆر گەورەدایە، توركیا نەك هەر ناتوانێت خەونی عوسمانیەتی نوێ بكات بە دیفاكتۆ، بگرە زۆر ئاستەنگە بتوانێت لە قۆناغی داهاتودا وەك وڵاتێكی نەتەوەی فاشیش بمێنێتەوە. چیتر ناتوانێت وەك سەركردەو رابەری هەرێمایەتی خۆی بسەپێنێت. لە قۆناغی گۆڕانكاریە مەزنەكانی ئەم چەرخە و سەرلەنوێ دارشتنەوەی ستراكچەر و هاوسەنگی هێز و هاوكێشەی سیاسی نێو دەوڵەتی ئەو پێگەیە نیە، كە توركیا دەیەوێت. سیستمی نوێی جیهان، سروشتی فرە جەمسەری هەیە، هێزی ئابوری دەبێتە پایەی سەرەكی وڵات، پێناچێت توركیا چیتر بتوانێت بە قۆستنەوەی سەنگی جیۆپۆلیتیكی خۆی زلهێزەكان ناچار كات، كە تەسلیم بە خواستە نایاسای و نارەواكان ببن.


وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ی ڕژێمی توركیا عبدالله گول وه‌ك سه‌رۆك كۆماری بۆ ئه‌و وڵاته هه‌ڵنه‌بژێردرا.\nعبدالله گول، نوێنه‌ری پارتی ده‌سه‌ڵاتدار له توركیا، (AKP), له خولی یه‌كه‌می هه‌ڵبژاردنه‌كه‌ی په‌رله‌ماندا، ڕۆژی دووشه‌ممه ٢٩ گه‌لاوێژی ٢٧٠٧ , وه‌ك سه‌رۆك كۆمار هه‌ڵنه‌بژێردرا.\nچاوه‌ڕێ ده‌كرێ له هه‌ڵبژاردنه‌كانی دیكه‌ی په‌رله‌مان، عبدالله گول وه‌ك سه‌رۆك كۆمار هه‌ڵبژێردرێ، ئه‌وه‌ش دوای ئه‌وه‌ی پارتی (AKP) ڕێژه‌یه‌كی زۆریان له كورسییه‌كانی په‌رله‌مانی ڕژێمی توركیا هه‌یه.\nهه‌ڵبژاردنی دووه‌می په‌رله‌مان، چاوه‌ڕێ ده‌كرێ له هه‌فته‌ی ئاینده‌دا به‌ڕێوه‌بچێت، هه‌رو‌ه‌ها چاوه‌ڕوان ده‌كرێ عبدالله گول، سه‌رئه‌نجام وه‌ك سه‌رۆك كۆماری ڕژێمی توركیا له‌لایه‌ن په‌رله‌مانه‌وه په‌سه‌ند بكرێ.


سەرۆک ترامپ دەگاتە مانیلا\nفڕۆکه‌ی هێزی یەکی ئاسامانی بە ماوەیەکی کەم بەر لە کاتژمێر شەشی ئێوارە بە کاتی خۆجێی گەیشتە مانیلا پاش ئه‌وه‌ی 3،500 خۆپێشانده‌ری فیلیپینی هوڵیان دەدا بە ڕێپێوان بچنە بەردەم باڵیۆزخانەی ئەمەریکا. خۆپێشانده‌ران هاواریان ده‌کرد ترامپ وڵاته‌که به جێبهێڵە و حکومەتی وڵاتە یەکگرتووەکانی ئەمەریکایان تاوانبار دەکرد ، کە بۆ ماوەی 50 ساڵ فلپینی لەژێر دەستدا بووە، بەوەی کە شەڕ هەڵدەگیرسێنێت.\nیەکێک لە خۆپیشاندەران کرستن کاباردۆی تەمەن 23 ساڵ دەڵێت ئیمپریالیستی ئەمەریکا پێش هەمو شتێک شەڕو وێرانکاری دەهێنن. خۆپیشاندەرێکی تر دروشمێکی هەڵگرتبوو کە لێی نوسرابوو "ترامپی گەمژە تیرۆرسی ژمارە یەکە."\nهەزاران پۆلیسی دژە ئاژاوە ڕێگریان لە خۆپیشاندەران کرد، کە لەلایەن پارتە سیاسییە چپڕەوەکانەوە ڕێکخرابوون، لەوەی بگەنە بەردەم باڵیۆزخانەکە یان هەر شوێنێکی تری کە بڕیاربوو سەرۆک ترامپ بۆی بچێت.\nبەرلەوەی بگاتە مانیلا ترامپ لە هانۆی لەگەڵ سەرۆکی ڤێتنام تران دێ قوانگ کۆبۆوە، پاش کۆبونەوەکەش لە کۆنفرانسێکی هاوبەشی ڕۆژنامەوانیدا گوتی " بۆ ئەوەی بازرگانی کار بکات پێویستە هەمو وڵاتان ڕۆڵی خۆیان بگێڕن. من خۆشحاڵم بەوەی ڤێتنام بەمدواییانە بە خێراترین شێوە گەشە دەکات لە هەناردەکانی بۆ وڵاتە یەکگرتووەکانی ئەمەریکا. بەڕێز سەرۆک من دەستخۆشیت لێ دەکەم بۆ هەوڵەکانت لە پێناو جێبەجێکردنی ڕیفرۆمی ئابوری و زیادکردنی بازرگانی و وەگەڕخستنی ڤێتنام لە همو بوارێکدا. وڵاتە یەکگرتووەکانی ئەمەریکا خۆشحاڵە بە ڕیفرۆم و گەشەسەندن و سەرکەوتنئ ئابوری بۆ هەمو هاوولاتیانی ڤێتنام."


دەوڵەت پوڵی وەرزێڕانی کوردستان نادات\nزایینی: ١٢-٠٨-٢٠١٧ - هەتاوی: ١٣٩٦/٠٥/٢١ - ١٣:٢٥ تاران قه‌باره‌ی فۆنت:\nکوردستان میدیا: دوای تێپەربوونی زیاتر لە ٤٠ ڕۆژ بە سەر ڕادەست کردنەوەی گەنم لەلایەن وەرزێڕانی کوردستانەوە بە دەوڵەت تا ئێستا هیچ پوڵێکیان وەرنەگرتووە.\nبە پێی هەواڵی گەیشتوو بە ماڵپەڕی کوردستان میدیا؛ نوێنەری وەرزێڕانی پارێزگای سنە لە شۆرای ناوەندی ماڵی جوتیار لە وتووێژێکدا لەگەڵ هەواڵدەریی حکوومەتی "مێهر" وێڕای رەخنەی تووند لە کارکردی دەوڵەت لەهەمبەر نەدانی پارەی وەرزێڕانی کورد ڕایگەیاند : ٤٠ ڕۆژە وەرزێڕان گەنمەکانیان ڕادەستی دەوڵەت کردووە بەڵام تا ئێستا هیچ پوڵێکان وەرنەگرتووە.\nحەسەن محەمەدی وێڕای رەخنەی تووند لە کارکردی دەوڵەت سەبارەت بە پێڕانەگەیشتن بە بارودۆخی وەرزێڕان ڕایگەیاندووە: بەداخەوە دەوڵەت بیر لە وەرزێڕان ناکاتەوە؛ لە ساڵانی ڕابردووشدا داخوازییەکانی وەرزێڕانی پشت گوێ خستووە و ئەمساڵیش هیچ هەنگاوێکی لەو بارەوە هەڵنەگرتووە.\nوتیشی: وەرزێڕان ساڵی پێشوو دەوروبەری٨٦٠هەزارتۆن گەنمیان ڕادەستی سایلۆکانی دەوڵەت کردووە بەڵام ئەمساڵ پێشبینی دەکڕێ ئەو بڕە ٤٠٠هەزار تۆن بێت.\nئەوەش لەحاڵێکدایە کە ڕاویژکاری وەزیری کشت وکاڵ ماوەیەک پیش ئێستا رایگەیاندبوو لە ساڵی ٩٦دا ئێران پێویستی بە هاوردەکردنی گەنم لەدەرەوە نابێت.


٣٧ سندیکا، ڕیکخراو، ناوەندی کرێکاری، مامۆستایی و خوێندکاری لە ڕاگەیاندراوێکی هاوبەش پاڵپشتی خۆیان لە مانگرتنی سەرتاسەری کرێکارانی حەوتتەپە، هێپکۆ و کارگە پیشەسازییەکانی نەوت و گاز و پێتڕۆشیمی، ڕاگەیاند.\nلەو ڕاگەیاندنەدا نووسراوە: گرینگترین و بەربڵاوترین مانگرتنی چەند ساڵی ڕابردوو لە حەوتتەپە، کارگە پیشەسازییەکانی نەوت، گاز و پێترۆشیمی ئەهواز، ئابادان، ئیسفەهان، قێشم، ماهشەهر، کۆنگان، لامەرد، مۆهر، جوفیر، وزەخانەی کارەبای سەبەلان و کۆمپانیای وزەی ئەردەبیل و هەروەها پیشەسازی قورسی هێپکۆ لە ئەراک، هاتووەتە ئاراوە.\nبە وتەی ئەو ڕاگەیەندراوە، "کرێکارانی ئێرانی بۆ ماوەی چەندین ساڵە لە ژێر گوشاری سیستمی چەوسێنەر، زاڵم و دژە کرێکاری کۆماری ئیسلامی، دیل کراوە و بە دڕندانەترین شیوەی مومکین لەلایەن خاوەندارانی سامانە ماددییەکان و خاوەن کارانی بەشی تایبەتی و دوەڵەتی، دەچەوسێنەوە.\nباوکی دوو پێشمەرگەی کۆمەڵە ماڵئاوایی لە ژیان کرد


دوو كۆڵبه‌ری دیكه‌ی كورد له بانه كوژران\nدوو كۆڵبه‌ری دیكه‌ی كورد له شاری بانه به ته‌قه‌ی ڕاسته‌وخۆی هێزه‌كانی ڕێژیم كوژران.\nبه‌پێی هه‌واڵی گه‌یشتوو به كۆمیسیۆنی ته‌شكیلاتی حیزبی دێموكراتی كوردستان، به‌ره‌به‌یانی ڕۆژی ١٣ی خه‌رمانان، هێزه‌كانی ڕێژیمی كۆماری ئیسلامیی ئێران جێگیر له ناوچه سنووری هه‌نگه‌ژاڵی بانه، ڕاسته‌خۆی ته‌قه له پۆلێك كۆڵبه‌رو كاسبكاری كورد ده‌كه‌ن و به ئاكامدا دوو كۆڵبه‌ر به ناوه‌كانی قادر به‌هرامی ته‌مه‌ن ٤٥ ساڵ خه‌ڵكی ئاوایی وه‌زمه‌ڵێ و خاوه‌نی ٤ منداڵ و هه‌روه‌ها حه‌یده‌ر فه‌ره‌جی ته‌مه‌ن ٢١ ساڵ خه‌ڵكی ئاوایی شه‌شه‌ی سه‌ربه بانه كوژران.\nخه‌ڵكی وه‌زاڵه هاتووی شاری بانه به نیشانه‌ی ناڕه‌زایه‌تی ده‌ربڕین و وننه‌بوونی خوێنی ئه‌و كۆڵبه‌رانه له به‌رده‌م فه‌رمانداریی ئه‌و شاره كۆوونه‌وه‌ی ئه‌و كرده‌وه دزێوه‌ی كۆماری ئیسلامیی ئێرانیان مه‌حكوم كرد كه ده‌رهه‌ق به خه‌ڵكی كوردستان ده‌یكه‌ن.\nهه‌ر له و پێوه‌ندییه‌دا هەنگی سنووریی حکومەتی ئێران کۆڵبەرانی بانگهێشت کرد و هەڕەشەی لێکردن\nسنوورپارێزانی “ناجا” لە ناوچەی هەورامان کۆڵبەرانیان بانگ کردو و پێیان ڕاگەیاندون کە چی دیکە مافی هاتوچۆی سنوورەکانیان نیە.\nیەکێک لەو کۆڵبەرانەی ناوچەی هەورامانی دەڵێ، “سنوورپارێزەکان پێداگریان کردوەتەوە لەگەڵ بەڕێوەچوونی ڕاپرسی سەربەخۆیی هەرێمی کوردستان که سنووری نێوان حکوومەتی هەرێمی کوردستان و ئێران دەداخەن”.\nناوەندە نیزامی و حکوومەتیەکان کۆڵبەران و کاسبکارانی کورد لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان بە “قاچاغچی شتومەک” دەزانن لە کاتێکدا خەڵکی ڕۆژهەڵاتی کوردستان بە هۆی نەبوونی هەل و دەرفەتی کار و ڕوانینی ئەمنیەتی بۆ ئەو ناوچانە لەلایەن حکوومەتەوە، بە ناچاری ڕوو لە پیشەی مەترسیداری کۆڵبەری دەکەن و لەو پەیوەندییەدا، زۆرێک لە کۆڵبەران بۆ بەدەستهێنانی نانێک بۆ ماڵ و منداڵیان لەو ڕیگایەدا گیانی خۆیان لە دەست دەدەن.


لاهور شێخ جەنگی: یەكێتی دەكەینەوە بە یەكێتیەكەی جاران\n04:34 - 14/10/2020\nلە دەستپێکی سەردانەکەماندا لە ڕانیەی دەروازەی ڕاپەڕین، بە یاوەری هەڤاڵانم لە ئەنجومەنی سەرکردایەتی دەڤەرەکە، مەڵبەندی ڕێکخستنی ٢٤ی ڕاپەڕینمان بەسەر کردەوە و لەگەڵ ئەنجومەنی مەڵبەند و هەموو کۆمیتەکانی سنورەکە کۆبوومەوە و لە نزیکەوە گوێم لە سەرنج و پێشنیار و داواکاریی هەڤاڵان و کادیران گرت و بەڵێنم پێدان کە پشتیوان و هاوکاریان بم تا بە هەموومان یەکێتیی بخەینەوە سەر شاڕێی خۆی و بیکەینەوە بە حزبی جەماوەر.\nلە بەشێکی تری دیدار و کۆبوونەوەکانماندا لەگەڵ لێپرسراوی یەكە ئیدارییەكانی سنوری بیتوێن و پشدەر و ڕاپەڕین کۆبووینەوە، وێڕای گوێگرتن لە كێشە و گرفتەكانیان ئامادەیی خۆمان پیشاندا کە هاوكاری تەواویان دەبین، داواشم لێکردن کە بەشێوەیەكی باشتر لە ڕابردوو كار و خزمەتەكانیان چڕتر بكەنەوە.\nپاشان بەجیا زنجیرەیەک دیدار و کۆبوونەوەمان ئەنجامدا لەگەڵ هێزەکانی پێشمەرگە و ئەفسەر و پلەدار و مامۆستایانی ئایینی و چەندین کەسایەتی سنوری پشدەر و بیتوێن، هەمان ڕۆژ گوزەرێکمان کرد بەناو بازاڕدا، چاومان بە کاسبکار و گەنجان و هەموو چین و توێژەکان کەوت، لە نزیکەوە ئەو حەماسەتە و خۆشەویستییەمان بینی کە هاوڵاتیانی سنورەکە بۆ یەکێتییەکەیان هەیانە، ئێمەش ڕامانگەیاند پشدەر و بیتوێن لە هەموو سەردەم و قۆناغەكانی خەباتدا لانكەی شۆڕش و قوربانیدان بوون، بۆیە خزمەتكردنی ئەم دەڤەرە و دانیشتوانەکەی، ئەركی سەرشانی هەموانە، بە تایبەت حكومەتی هەرێم، هەر بۆیە سەردانەکەشمان گەڕاندنەوەی یەکێتییە بۆ ناو شەقام و جەماوەر، بەڵێنمان دووپاتکردەوە ئەوەی لە تواناماندا بێت وەکو حزب بۆیان جێبەجێبکەین و ئەوەی لە حکومەتیشە لە ڕێگەی تیمی یەکێتییەوە داواکارییەکانیان بگەیەنین و هەوڵی جێبەجێكردنیان و چارەسەركردنیان بدەین.


پێكهێنانی لیژنه‌یه‌كى ناوه‌ندى بۆ ئاوه‌دان كردنه‌وه‌ى شه‌نگال » پێگەی تۆڕی میدیای عێراقی\nپێكهێنانی لیژنه‌یه‌كى ناوه‌ندى بۆ ئاوه‌دان كردنه‌وه‌ى شه‌نگال\nفه‌رمانده‌ى ئۆپراسیۆنى رۆژئاواى نه‌ینه‌وا له‌میان كۆنگره‌یه‌كدا كه به مه‌به‌ستى تاونوێكردنى ره‌وشى ئه‌منى وخزمه‌تگوزارى سازكرابوو پێكهێنانى لیژنه‌یه‌كى ناوه‌ندى بۆ ئاوه‌دانكردنه‌وه‌ى شه‌نگال راگه‌یاند.\nلیوا روكن جه‌بار تائی فه‌رمانده‌ى ئۆپراسیۆنى رۆژئاواى نه‌ینه‌وا بۆ ئاژانسى هه‌واڵى عێراقى(اه‌ع) ئه‌مڕۆ پێنج شه‌ممه رایگه‌یاند:" كۆنكره‌یه‌ك به‌سه‌رپه‌رشتى فه‌ریق روكن عه‌بولئه‌میر كامل شمه‌رى جێگرى فه‌رمانده‌ى ئۆپراسیۆنه هاوبه‌شه‌كان وبه‌ئاماده‌بوونى راوێژكارانى سه‌رۆك وه‌زیران و نوێنه‌رى وه‌زاره‌تى كۆچ و كۆچبه‌ران و پارێزگارى نه‌ینه‌وا سازكرا به‌مه‌به‌ستى تاوتوێ كردنى ره‌وشى ئه‌منى و خزمه‌تگوزارى له قه‌زاى شه‌نگال .\nئاماژه‌ى به‌وه‌كرد دواى گوێبیستن له‌سه‌رجه‌م راوبۆچۆنه‌كان كۆمه‌ڵێك بریاردرا كه خزمه‌ت شه‌نگال ده‌كات و ده‌بێته سه‌قامگیرى ئه‌منى له‌و ناوچه یه‌كێك له‌و بریارانه پێكهێنانى لیژنه‌یه‌كى ناوه‌ندیه له لایه‌ن سه‌رۆك وه‌زیرانه‌وه بۆ ئاوه‌دانكردنه‌وه‌ى شه‌نگال و كردنه‌وه‌ى نوسینگه‌ى ده‌زگاى شه‌هیدان بۆ رایكردنى كاروبارى كه‌س وكارى شه‌هیدان له شه‌نگال هه‌روه‌ها ره‌زامه‌ندى به‌ده‌ست هێنراوه بۆ درێژكردنه‌وه‌ى تیمی نێوده‌وڵه‌تى UNTADE بۆ ماوه‌ى ساڵێك كه تایبه‌ته به گه‌ران به‌دواى گۆرى به‌كۆمه‌ڵ".


یادی مام زەکی دەکرێتەوە | ROJnews\nیادی مام زەکی دەکرێتەوە\nچوؤرشەممە, 14 أغس 2019 - 11:40\nزەکی شەنگالی (ئیسماعیل ئۆزدەن) ئەندامی کۆردیناسیۆنی جڤاکی ئێزدی کەلە ١٥-٨-٢٠١٨ لەئەنجامی بۆردوومانی فڕۆکە جەنگییەکانی دەوڵەتی تورک شەهیدبوو، لەیەکەمین ساڵڕۆژی شەهیدبوونی لەشەنگال بەبیردەهێندرێتەوە.\nزەکی شەنگالی (ئیسماعیل ئۆزدەن) ئەندامی کۆردیناسۆنی جڤاکی ئێزدی لە ١٥ی ئاب ی ٢٠١٨ لەکاتێکدا لە ڕێوڕەسمی یادکردنەوەی قوربانیانی گوندی کۆچۆ-ی شەنگال دەگەڕایەوە، بووە ئامانجی فڕۆکە جەنگییەکانی دەوڵەتی داگیرکەری تورک و شەهیدبوو، پاشان بەبەشداریی هەزاران خەڵکی ئێزدی لەچیای شەنگال بەخاکسپێردرا.\nلەیەکەمین ساڵڕۆژی شەهیدبوونی مام زەکی-دا لەشەنگال ڕێوڕەسمی یادکردنەوە ئەنجام دەدرێت، دوێنێ ئێوارە لەشەنگال خێر بۆ مام زەکی بڵاو کرایەوە.\nئامادەبووانی ڕێوڕەسم بەرەو گڵکۆی مام زەکی لە گۆڕستانی شەهید دڵگەش و شەهید بەرخۆدان لەسەر چیای شەنگال بەڕێکەوتن، لەسەر گڵکۆکەی مام زەکی مۆم-یان داگیرساند.\nلەسەردانەکەدا هەریەکە لە بنەماڵەی مام زەکی شەنگالی، نوێنەری دامودەزگاکانی شەنگال، شاندی ڕۆژئاوای کوردستان کەلەنوێنەرانی تەڤدەم، مەلا عزەدین جزیری، ئەندامانی خۆبەڕێوەبەری دیموکراتیی، دەزگای بنەماڵەی شەهیدانی ڕۆژئاوا، هەروەها شاندێک لە ئەوڕوپاوە ئامادە بوون.\nبۆ یادکردنەوەی مام زەکی، ئەمڕۆش لە ناوچەی سەردەشت-ی چیای شەنگال ڕێوڕەسمێک بەڕێوەدەچێت، جگە لەبنەماڵەی مام زەکی شەنگالی، نوێنەرانی دامودەزگاکانی شەنگال، شاندی ڕۆژئاواو ئەوروپا و بەسەدان خەڵکی شەنگال ئامادەن.\nمەراسیمەکە بە یادکردنەوە دەستی پێکرد، بەلێدوانی ئامادەبووان بەردەوامی هەیە.


✌ جەمال حوسێن حەمە ساڵح شەهیدان\n(سلێمانی – پێشمەرگەی ی. ن. ک)، لە ڕێکەوتی (07-05-1 [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✔ 94% ✍ م.ب. 9-6-2015 20:40:48\n👫 جەمال حوسێن دوزی کەسایەتییەکان\n👁 ئەم بابەتە 2,229 جار بینراوە\nراوێژکار (سەرۆک جاش) یان خاوەنی مەفرەزەی تایبەتی س [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✔ 68% ✍ هـ.ب. 26-10-2010 15:34:44\n✌ جەمال حوسێن عەلی شەهیدان\n(هەولێر - هاووڵاتی)، لە ڕۆژی (13-11-1977)دا لە شار [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✔ 74% ✍ م.ب. 9-6-2015 20:40:49\n✌ جەمال حوسێن عەلی ڕەحیم هەمەوەندی شەهیدان\n(بازیان - پارتی)، لە ساڵی (1977)دا لە شاری موسڵ لە [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✔ 64% ✍ م.ب. 9-6-2015 20:40:50\n✌ جەمال حوسێن محەمەد عەلی فەیلی شەهیدان\nلە ئەبوغرێب لە سێدارە دراوە. [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✔ 76% ✍ م.ب. 9-6-2015 20:40:50\n✌ جەمال حوسێن محەمەد فەتاح فەیلی شەهیدان\nلە ئەبوغرێب لە سێدارە دراوە. [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✔ 76% ✍ م.ب. 9-6-2015 20:40:51\n✌ جەمال حوسێنی شەهیدان\nدانیشتووی: تەوەکەل بەرپرسایەتی: پێشمەرگە ساڵی شە [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✔ 64% ✍ هـ.ب. 21-12-2010 13:33:11


پڕۆژەی هاوكاری مرۆیی بۆ توشبووانی تالاسیمیا راگەیەنرا\n1 مانگ پێش ئێستا ژمارەی بینین: 77 جار\nئەمڕۆ 8ئایار لەجیهاندا بەڕۆژی جیهانی تالاسیمیا ناسراوە، بەوبۆنەیەوە لەشاری سلێمانی پرۆژەی مرۆیی بۆ هاوكاری توشبووانی تالاسیمیا ڕاگەیەنرا.\nسەرۆكی كۆمەڵەی تالاسیمیا ڕایگەیاند: پڕۆژەكە لەنێوان كۆمەڵەی تالاسیمیا و هەروەها زنجیرە نەخۆشخانەكانی های كوالێتییەوە ئەنجام دەدرێت و نەشتەرگەری بێ بەرامبەر بۆ زیاتر لە 50توشبووی تالاسیمیا دەكرێت و هەورەها داشكاندنی تایبەت بۆكەسی یەكەمی توشبوان دەكرێت.\nكۆچەر كەریم سەرۆكی كۆمەڵەی تالاسیمیا داواشی لە لایەنە پەیوەندیدارەكان كرد كە هاوكاری زیاتری توشبوانی تالاسیمیا بكرێت و هەروەها زیاتر كاربكرێت بۆ ئەوەی ئەو چارەسەرە نوێیانەی كە لەووڵاتان هەیە بگاتە هەرێمی كوردستان.\nلای خۆیشییەوە سەباح هەورامی بەڕێوەبەری گشتی تەندروسی سلێمانی رایگەیاند: توشبووانی تالاسیمیا ڕۆژانە و هەفتانە پێویستیان بە چارەسەر بۆیە ئێمە لەتەندروستی سلێمانی كارمان كردواە لەروی دەرمانەوە گرفتەكان بۆ چارەسەر بكەین. وتیشی: لەداهاتوودا نەخۆشخانەیەكی تایبەت بۆ توشبوانی تالاسیمیا دەكرێتەوە كە وەك ئاسانكاریەك دەبێت بۆ توشبوان تا زیاتر خزمەت بكرێن. وتیشی: نەحۆشخانەی های كوالێتی كارێكی زۆرباشی كردووە كە لەڕێی ئەم پڕۆژەیەوە خزمەتی توشبوانی تالاسیمیا دەكەن و پێویستیشە زیاتر خزمەتی نەخۆشانی تالاسیمیا بكرێت.\nلەهەرێمی كوردستان زیاتر لە 4هەزار توشبووی تالاسیمیا بوونی هەیە، وەك پێویست لەهەرێم چارەسەری ئەونەخۆشیە ناكرێت، بەڵام چەند ساڵێكە چەند چارەسەرێكی نوێ لەووڵاتان دۆزراوەتەوە، لە ئێستاشدا توشبوانی تالاسیمیا داوا دەكەن ئەو چارەسەرە بهێنرێتە هەرێمی كوردستان و داواش لە هاوڵاتیان دەكەن لەڕێی خوێن بەخشینەوە هاوكاری زیاتری توشبوانی تالاسیمیا بكرێت.


كاندیده‌كانى گه‌رمیان بۆ هه‌ڵبژاردنى ئه‌نجومه‌نى نوێنه‌رانى عێراق\n2021/05/01 - 08:47 | 2372 جار بینراوە\nبۆ هه‌ڵبژاردنى ئه‌نجومه‌نى نوێنه‌رانى عێراق له بازنه‌ى گه‌رمیان حزبه "سه‌ره‌كیه‌كان" خۆیان یه‌كلایی نه‌كردوه‌ته‌وه و هه‌ردو پارته ئیسلامیه‌كه‌ش بێ كاندیدن، هاوكات بۆیه‌كه‌مجاریش لیستێكى نوێ كاندیدی ده‌بێت.\nبڕیاره 10ى تشرینی یه‌كه‌مى 2021، هه‌ڵبژاردنى ئه‌نجومه‌نى نوێنه‌رانى عێراق به‌ڕێوه‌بچێت، جیاوازی ئه‌م هه‌ڵبژاردنه له‌وه‌دایه كه هه‌م پێشوه‌خته‌یه و هه‌میش شێوازه‌كه‌ى جیاوازه له هه‌ڵبژاردنه‌كانى پێشوتر، به‌وه‌ى له رێگه‌ى لیستی كراوه‌وه ئه‌نجام ده‌درێت و بازنه‌كانى هه‌ڵبژاردنیش به‌رفراوانتر كراونه‌ته‌وه، له‌بری 18 بازنه‌ى هه‌ڵبژاردنى پێشو، ئێستا 81 بازنه‌یه.\nهه‌رچی گه‌رمیانه (كه‌لار و كفری)، به‌هاوبه‌شى له‌گه‌ڵ قه‌زاكانى ده‌ربه‌ندیخان و چه‌مچه‌ماڵ، كراون به یه‌ك بازنه‌ى هه‌ڵبژاردن له سنورى پارێزگاى سلێمانى و 4 كورسیی بۆ دانراوه. یه‌كێك له‌و كورسیانه بۆ كۆتای ژنانه.\nله خواره‌وه كاندیدی لایه‌نه‌كان و ورده‌كارییه‌كانى ده‌خه‌ینه‌ڕو:\n1. یه‌كێتى نیشتمانى كوردستان\nیه‌كێتى بۆ ئه‌م هه‌ڵبژاردنه چه‌ند كاندیدێكى هه‌یه، به‌ڵام وادیاره تائێستا ناوى كاندیده‌كان یه‌كلایی نه‌كراونه‌ته‌وه.\nمحه‌مه‌د حه‌مه‌ساڵح، به‌رپرسى به‌شى راگه‌یاندنى مه‌ڵبه‌ندى گه‌رمیانى یه‌كێتى به رادیۆى ده‌نگى راگه‌یاند: ئه‌وان تا ئێستا به فه‌رمى ناوه‌كانیان یه‌كلانه‌كردوه‌ته‌وه.\nوتیشى: ژماره‌یه‌ك سیڤى پێشه‌كشكراوه، به‌ڵام بڕیارى له‌باره‌وه نه‌دراوه.\nبه‌پێی زانیارییه‌كانى ده‌نگ نێت، هه‌ریه‌كه له: (پۆڵا تاڵه‌بانى، كاروان یاروه‌یس و سروه محه‌مه‌د) ناویان پێشكه‌شكردوه بۆ ئه‌وه‌ى ببن به پاڵێوراو، به‌ڵام ده‌نگۆی كشانه‌وه‌ى پۆڵا تاڵه‌بانى هه‌یه.\n2. بزوتنه‌وه‌ى گۆڕان\nگۆڕان له سنورى گه‌رمیان یه‌ك كاندیدی ده‌بێت، ئه‌ویش (هۆشیار عومه‌ر)ـه.\nساڵه‌ح میروه‌یس، وته‌بێژی مه‌كۆی كه‌لاری بزوتنه‌وه‌ى گۆڕان، به ده‌نگ نێتى راگه‌یاند: هه‌مو بازنه‌كانى گۆڕان له سنوره‌كه كۆبونه‌وه‌یان كردوه و بڕیاریانداوه كه (هۆشیار عومه‌ر) كاندید بكه‌ن بۆ ئه‌و پۆسته.\n3. پارتى دیموكراتى كوردستان\nپارتى ره‌دی ده‌كاته‌وه ناوى كاندیده‌كانى رابگه‌یه‌نێت، به‌ڵام جه‌خت له‌وه‌ده‌كاته‌وه كه یه‌ك كاندیدیان ده‌بێت.\nره‌هێڵ جاف، به‌رپرسی مه‌كته‌بی هه‌ڵبژاردنى لقی 22ى گه‌رمیانى پارتى دیموكراتى كوردستان، به ده‌نگ نێتى راگه‌یاند: هه‌تا بابه‌ته‌كه به‌ته‌واوى یه‌كلا نه‌بێته‌وه، ئه‌وا ناوى كاندیده‌كه‌مان راناگه‌یه‌نین.\nوتیشی: یه‌ك كاندیدمان ده‌بێت له‌م بازنه‌ى هه‌ڵبژاردنه‌دا.\nبه‌پێی زانیاریه‌كان هه‌ریه‌كه له: شوان محه‌مه‌د و غه‌زاله محه‌مه‌دساڵه‌ح پێشنیاز كراون وه‌كو كاندیدی پارتى، به‌ڵام به له‌به‌رچاوگرتنى ئه‌وه‌ى چانسی ده‌رچونى كاندیدی ژن زیاتره به‌هۆی بونى كورسیه‌كى كۆتاى ژنه‌وه، ئه‌وا پێده‌چێت غه‌زاله محه‌مه‌د ساڵه‌ح دابنرێت.\n4. هاوپه‌یمانى هیوا\nهاوپه‌یمانى هیوا ده‌بێته یه‌كه‌م لیستی جیاواز له حزبه ته‌قلیدی و ناسراوه‌كانى هه‌رێم كه له گه‌رمیان دا كاندیدی هه‌یه، كاندیده‌كه‌ش (د. غالب محه‌مه‌د عه‌لی) ئه‌ندامى ئێستاى ئه‌نجومه‌نى نوێنه‌رانه.\nغالب محه‌مه‌د، له خولی پێشو و له‌سه‌ر لیستی بزوتنه‌وه‌ى گۆڕان بو به ئه‌ندامى ئه‌نجومه‌نى نوێنه‌ران، به‌ڵام ئه‌مجاره جیاواز له لیسته‌كه‌ى پێشو و سه‌ربه‌خۆیانه خۆی كاندید كردوه.\n6. جوڵانه‌وه‌ى نه‌وه‌ى نوێ\nنه‌وه‌ی نوێ بۆ بازنه‌ى گه‌رمیان یه‌ك كاندیدى ده‌بێت، به‌ڵام تا ئێستا كاندیده‌كه یه‌كلانه‌كراوه‌ته‌وه.\nبه‌شدار محه‌مه‌د، ئه‌ندامى ئه‌نجومه‌نى نه‌وه‌ى نوێ له گه‌رمیان به رادیۆى ده‌نگى وت: كاندیدیان بۆ بازنه‌ى گه‌رمیان هه‌یه، به‌ڵام ناوه‌كه‌ى ئێستا ئاشكرا ناكه‌ن.\n5. پارته "ئیسلامیه‌كان" بێ كاندیدن\nهه‌ریه‌كه له یه‌كگرتوى ئیسلامی و كۆمه‌ڵی دادگه‌ریی كاندیدیان له سنورى گه‌رمیان دا نییه.\nحه‌سه‌ن محه‌مه‌د، لێپرسراوى مه‌ڵبه‌ندى گه‌رمیانى كۆمه‌ڵی دادگه‌ری، له لێدوانێكدا بۆ ده‌نگ نێت، ئاماژه‌ى به‌وه‌كرد كه به‌هۆكارى حساباتى هه‌ڵبژاردن، له بازنه‌ى گه‌رمیان كاندیدیان دانه‌ناوه.\n2021/05/20 - 06:25\nکەلار؛ پرۆژەیەکی نیشتەجێبون کێشەی تێدەکەوێت و ھەڕەشەی 'شەڕی عەشایەریی' تێدەکرێت\n2021/05/03 - 10:57\nئازادیی رۆژنامەوانی لە ھەرێم.. 'ساڵ بە ساڵ خۆزگەم بە پار'\n2021/06/16 - 11:49\nژمارەی سەردان 219,547 ژمارەی میوان 21


سه‌میر سه‌بری.. هونه‌رمه‌نده ناواره‌كه‌ی میسر كۆچی دوایكرد\nهونه‌رمه‌ندی ناوداری میسری "سەمیر سەبری" لە تەمەنی 86 ساڵی پاش ململانێیه‌كی درێژله‌گه‌ڵ نه‌خۆشی،و مانەوەی چه‌ند مانگێك لە نەخۆشخانە كۆچی دوایكرد.\nمانگی 2 ی ئه‌مساڵ سەمیر سەبری بۆ ئه‌وه‌ی نه‌شته‌رگه‌ری دڵی بۆ ئه‌نجامبدرێت براوه‌ته نه‌خۆشخانه، پاش ئه‌وه ته‌ندروستی باش بووه و گه‌ڕاوه‌ته‌وه سه‌ر كاره‌كه‌ی له ڕادیۆی میسر، ئه‌مڕۆ هه‌ینی كۆچی دوایكردوه.\nسه‌بری 27 دیسێمبه‌ری 1936 له ئه‌سكه‌نده‌ریه له دایكبووه، یه‌كێكه له ڕوخساره دیاره‌كانی هونه‌ری ته‌له‌فیزۆنی مسیری چه‌ندین پرۆگرامی پێشكه‌ش كردوه، له ژماره‌یه‌كی به‌رچاوی فیلمی سینه‌مای میسری ڕۆڵی سه‌ره‌كی بینیوه، ئه‌مه جگه له چه‌ند درامایه.\nله‌گه‌ڵ بڵاوبوونه‌وه‌ی هه‌واڵی مه‌رگی ئه‌م هونه‌رمه‌نده ژماره‌یه‌كی به‌رچاو له میسریه‌كان و هونه‌رمه‌ند و كه‌سایه‌تیه ناسراوه‌كان له‌ڕێی تۆڕه كۆمه‌ڵایه‌تیه‌كان خه‌مباری خۆیان بۆ مه‌رگی ئه‌م هونه‌رمه‌نده ده‌ربڕیوه.\nسێ هه‌نگاو به‌سه بۆ كۆتایی هێنانی كێشه‌ی تۆ و خۆشه‌ویسته‌كه‌ت\nگەشەکردنی قەبارەی منداڵدان لە ماوەی دووگیانیدا\nسێكس به‌رامبه‌ر به موچه\nهۆكاری سه‌ره‌كی توشبوونن به شێرپه‌نجه‌ی ده‌نگه ژێكان\nچۆن سکچون و ڕشانەوە گورچیلەکانت سست دەکات؟\nنیشانه‌كانی توشبوون به نه‌خۆشی تالاسیما\nچه‌ند ڕێنماییه‌كی گرنگ بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی توشی شكانی ئێسك بوون


لە سنووری تانجەرۆ هاووڵاتییەك دەستگیر كرا - تۆڕی میدیایی خەڵک\nبەڕێوەبەرایەتی پۆلیسی دارستان و ژینگەی پارێزگای سلێمانی ڕایدەگەیەنێت: لە سنووری تانجەرۆ بە تۆمەتی زیادەڕۆیی كەسێكیان دەستگیركردووە.\nبەڕێوەبەرایەتی پۆلیسی دارستان و ژینگەی پارێزگای سلێمانی لە ڕاگەیەنراوێكدا ڕایگەیاند: بەمەبەستی پاراستنی سروشت و ژینگە و ڕێگریكردن لە سەرپێچیكاران مەفرەزەیەكی بنكەی پۆلیسی دارستانی تانجەرۆ دەرچوون بۆ سنووری گوندی (یەخی ماڵی) لە شارەدێی تانجەرۆ، لە ئەنجامدا توانیان هاووڵاتیەك بەتۆمەتی زیادەڕۆیی دەستگیر بكەن كە سەرقاڵی بڕین و تەختكردنی زەوی گشتی بوو ، هەروەها دەستگیرا بەسەر (١) حەفارە.\nبەڕێوەبەرایەتی پۆلیسی دارستان و ژینگەی پارێزگای سلێمانی ئەوەشی خستووەتەڕوو، پەڕاوی لێكۆڵینەوە ڕێكخراوە و ڕادەستی دادوەر كراوە بۆ وەرگرتنی ڕێكاری یاسایی.


گۆڕانکاری له‌که‌ش و هه‌وادا ده‌بێته هۆی ڕاگرتنی توێژینه‌وه‌یه‌ک له‌سه‌ر گۆڕانکاری که‌ش و هه‌وا\nبه‌هۆی ره‌وشی مه‌ترسیداری به‌سته‌ڵه‌ک له‌سه‌ر ژیان و له‌ئاکامی گۆڕانکاری که‌ش و هه‌وا زانکۆی مانیتۆبا University of Manitoba پرۆژه‌یه‌کی توێژینه‌وه له‌سه‌ر که‌ش و هه‌وا له‌ناوچه‌ی که‌نداوی هدسن له‌که‌نه‌دا ڕاده‌گرێت.\nئه‌و به‌شه‌ی ڕاگیراوه بڕی 17 ملێۆن دۆلاری تێده‌چت، بۆ ماوه‌ی 4 ساڵه، به‌به‌شداری گه‌وره پاپۆڕی به‌سته‌ڵه‌ک شکێنی پاسه‌وانیی که‌ناری که‌نه‌دا ئامووندسێن Amundsen که نیاز بوو له‌ناوچه‌یه‌که‌وه تێپه‌ڕبێت و داتا و زانیاری زانستی کۆکاته‌وه.\nبه‌ڵام به‌هۆی جووڵه‌ی به‌سته‌ڵه‌کی گه‌وره‌ی ده‌ریا له جه‌مسه‌ری باکووره‌وه، له‌ئاکامی گۆڕانکاری که‌ش و هه‌وا دۆخێکی سه‌رما و سۆڵه‌ی به‌هێز که‌وته‌وه به‌جۆرێکی نائاسایی به‌ردێژایی که‌ناری باکوور له نیوفاوندلاند Newfoundland که ئامووندسێن تێدا به‌شداره له سه‌لامه‌تی ده‌ریادا، ئه‌مه‌ش واتای ئه‌وه‌یه پاپۆڕه‌که ناتوانێت له کاتی گوونجاودا بۆ ئامانجی توێژینه‌وه‌که که‌نداوی هدسن له باکووری ڕۆژهه‌ڵاتی که‌ندا جێبێڵێت.\nبڕیاربوو 40 زانا له 5 زانکۆی که‌نه‌دا توێژینه‌وه له‌سه‌ر کاریگه‌ری گۆڕانکاری که‌ش و هه‌وا له‌سه‌ر سیسته‌می ئه‌یکۆلۆجی ده‌ریا و که‌نار له جه‌مسه‌ری باکوور ئه‌نجامده‌ن.\nزاناکان به‌نیازن له‌داهاتوودا له‌م توێژینه‌وه‌یه به‌رده‌وام بن و ده‌ڵین ئاکامه‌کانی تائێستا به‌ده‌ست هاتوه ئاماژه ده‌دات به‌وه‌ی گۆڕانکاری له که‌ش و هه‌وادا له‌ڕاستیدا کاریگه‌ری له‌سه‌ر ژینگه و کۆمه‌ڵگاکانی و باکوور و باشووری که‌نه‌دا هه‌یه.\nتوێژینه‌وه‌یه‌ک ده‌ڵێت ڕێژه‌ی کێشانی جگه‌ره‌ی ئه‌لکترۆنی له‌ئه‌مریکا دابه‌زیوه\nدوای ئه‌وه‌ی له‌ساڵی پار ڕێژه‌ی کێشانی جگه‌ره‌ی ئه‌لکترۆنی له‌نێو نه‌وجه‌واناندا له‌ئاستێکی به‌رزدابوو، به‌پێی توێژینه‌وه‌یه‌کی زانکۆی میشگن ئه‌مساڵ ئه‌و ڕێژه‌یه به‌ره‌و دابه‌زین ده‌ڕوات.\nڕاپۆرتێکی حکومه‌تی فیدراڵی ده‌ڵێت ژماره‌ی خوێندکارانی ئاماده‌یی و دواناوه‌ندی جگه‌ره‌یان کێشاوه له 3 ملێۆنه‌وه له ساڵی پێرادا بۆ 2.2 ملێۆن له‌ساڵی پاردا که‌مبۆته‌وه.\nبه‌رپرسانی ته‌ندروستی نیگه‌رانی خۆیان ده‌ربڕی له‌په‌ره‌سه‌ندنی به‌رهه‌مه‌کانی ڤاپینگ له‌نێوان نه‌وجه‌واناندا و کاریگه‌ری له‌سه‌ر ڕێژه‌ی جگه‌ره‌کێشان له‌گه‌وره‌بوونیاندا له داهاتوودا.\nبراین کینگ شاره‌زای بواری جگه‌ره‌کێشان و ته‌ندروستی له ناوه‌ندی ڕێگری له نه‌خۆشیه‌کان و خۆپاراستن لێی CDC، ووتی "به‌دڵنیایی‌یه‌وه ئه‌مه سه‌رکه‌وتنه بۆ ته‌ندروستی گشتی".\nله‌وه‌تای له ساڵی 2011دا CDC چاودێری ئه‌م به‌رهه‌مه ده‌کات ئه‌مه یه‌که‌م که‌ڕه‌ته ڕاپۆرتی هه‌بێت له‌سه‌ر که‌مبوونه‌وه‌ی ئاستی به‌کارهێنانی.\nتائستا هۆکاری که‌مبوونه‌وه‌ی به‌کارهێنانی ڕوون نیه و زوویشه بۆ زانینی ئایا ئه‌و ژماره‌یه به‌رده‌ام له‌دابه‌زیندایه یان له‌م ئاسته‌دا ده‌وه‌ستێت.\nڕێگایه‌کی نوێ بۆ ئاگه‌دارکردنه‌وه‌ی وڵاتان له شه‌پۆلی کولله.\nنه‌ته‌وه یه‌کگرتوه‌کان و ئاژانسی ئاسمانی ئه‌وروپا ڕایانگه‌یاند ئامێرێکی نوێی له‌ڕێگای په‌یوه‌ندی به سه‌ته‌لایته‌وه له‌وانیه کاتی ئاگه‌دارکردنه‌وه له شه‌پۆلی کولـله بۆ دووه ئه‌وه‌نده به‌رزکاته‌وه، ئه‌مه‌ش ڕێگا به‌ووڵاتانی که‌م ده‌رامه‌ت ده‌دات باشتر خۆیان بۆ ئه‌و شه‌پۆله ئاماده‌که‌ن.\nڕێکخراوی خۆراک و کشتوکاڵ – فاو – سه‌ر به‌نه‌ته‌وه‌یه‌گرتوه‌کان ڕایگه‌یاندا کولـله‌ی بیابان که له‌بنه‌ڕتدا له بیابانی ناوچه‌کانی عه‌ره‌بستانی سعودی و هندستان ده‌ژی ، هه‌ڕه‌شه‌یه‌کی گه‌وره‌ن بۆ به‌روبوومی کشتوکاڵی کاتێک به‌شه‌پۆل کۆچ ده‌که‌ن.\nئاژانسه‌که ووتیشی شه‌پۆلێک به‌پانتایی یه‌ک کیلۆمه‌تر نزیکه‌ی 40 ملێۆن کولـله له‌خۆده‌گرێت، له‌وانه‌یه بڕی خۆراکی 35 هه‌زار که‌س ڕۆژانه بخۆن.\nڕێخراوه‌که و ئاژانسی ئاسمانی ئه‌وروپا ووتیان سیسته‌مێکی نوێی هه‌ستیارایان په‌ره‌پێداوه له‌دووره‌وه ده‌توانێت له‌ڕێگای داتای سه‌ته‌لایته‌وه له‌سه‌ر شێ و خاک و ڕوه‌ک تا چ ڕاده‌یه‌ک کولـله کۆده‌بێته‌وه و به‌ر له 3 منگ پێشبینی بکات.\nکیس کریسمان گه‌وره به‌رپرسی سیسته‌می پیشبینیه‌که له ڕێکخراوی فاو ده‌ڵێت "کاتی ئاگه‌دارکردنه‌وه‌ی پێشوه‌خت ڕێگا به وڵاتان ده‌دات له‌کاتی زۆرتردا کۆنترۆڵی باشتری ئه‌گه‌ری بڵاوبوونه‌وه‌ی کولـله به‌که‌ن و ڕێگری بکه‌ن له که‌وتنه‌وه‌ی زیانی گه‌وره له‌به‌رهه‌می کشتوکاڵی.\nبه‌رنامه‌ی زانست و ته‌کنه‌لۆجیا 06- 19-2017


نووچە نێت | ڕاستگۆیی بێ لایەنی| تێكچوونى پەيوەندييەكانى رووسيا و ئيسرائيل هۆشداريیە بۆ وڵاتانى ناوچەکە\nتێكچوونى پەيوەندييەكانى رووسيا و ئيسرائيل هۆشداريیە بۆ وڵاتانى ناوچەکە\nMay 2022 10 - 11:13:02\nتێکچوونى خێرايى پەيوەندييەكانى نێوان رووسيا و ئيسرائيل پەيامێكى هۆشدارييە بۆ وڵاتانى ترى رۆژهەڵاتى ناوەڕاست، كە هەوڵدەدەن شەڕى ڕووسيا و ئۆكراينا بێلايەن بمێنێنەوە.\nهەرچەندە ئەمەريكا و رووسيا خاوەنى يەك پرەنسيپن، كە يا دەبێت لەگەڵمان بيت، يا دەبێت دژ بيت، بەڵام پێشتر ئيسرائيل وەك سعووديە و ئيمارات و توركيا هەوڵيدا پەيوەندييەكى باشى لەگەڵ مۆسكۆ و واشنتن بێت.\nپارێزگارى لە بێلايەنى كارێكى قورسە\nڤۆلۆديمێر زيلينسكى، سەرۆكى ئۆكراينا كە پێى وايە، "ئيسرائيل و توركيا هەوڵياندا پێگەى خۆيان وەك نێوەندگير لە نێوان ئۆكراينا و رووسيا بقۆزنەوە، نێوەندگيريشيان بۆ جێيەجێكردنى سزاكانى ئەمەريكا دژ بە رووسيا بەكارهێنا."\nدواى ئەوەى توركيا پلانى هاندانى گەشتيارى بۆ سەردانى توركيا راگەياند، لە چەند رۆژى رابردوو سەرۆكى ئۆكراينا رەخنەى لە رەجەب تەيب ئەردۆغان، سەرۆكى توركيا گرت، ئەوەش لەكاتێكدا بوو لە ساڵى رابردوو لەم كاتە نزيكەى پێنج مليار گەشتيارى سەردانى توركيايان كردبوو.\nرۆژێك دواى سەردانى ئيبراهيم كاڵن، راوێژكارى باڵاى ئەردۆغان زيلينكسى رايگەياند، "ئەو سياسەتەى توركيا گونجاو نييە، دەبێت توركيا لايەك هەڵبژێرێت."\nتا ئێستا كۆمەڵێك كۆتوبەندى ئيدارەى بايدن لەسەر زيادكردنى بەرهەمى نەوت هەيە، ئەوەش بۆ دابەزاندنى نرخى نەوت و هاوكارى ئەوروپا بۆ دەربازبوون لە پشتبەستن بە وزەى رووسيا، بەڵام سعووديە و ئيمارات رەتى دەكەنەوە، لەگەڵ ئەوەش ئيدارەى ئەمەريكا هيچ گومانى نييە دەبێت ئەو وڵاتانە لە بيريان بێت، كە دەبێت لەكاتى پێويست لەگەڵى بن و پشتى بگرن، بەڵام ئەبوو زەبى گوێى پێ نەدا.\nلە كۆتايى مانگى رابردوو كۆمپانياى تۆتاڵ ئينجزى فەرەنسى گرێبەستى گواستنەوەى خامى ئەبوو زەبى بۆ ئەوروپا وەرگرت، لە سەرەتاى ئەو مانگ يەكەم بارهەڵگر گەيشتە ئەوروپا.\nناكۆكى سعوديە و ئەمەريكا\nجيا لە هەندێك تێبينى محەمەد بن سەلمان شازادەى جێنيشنى سعودى لە ديدارێكى گۆڤارى (زەئەتلانيك) ئاشكراى كرد، سعوديە و ئيمارات و ئەمەريكا خۆيان لە ململانێى ئاشكرا پاراستووە، بەڵام ئەوە نەبوو رێگر لەبەردەم بەرپرسانى پێشوو لەبەردەم ناكۆكييەكان ئاشكرا بكەن.\nسەبارەت بە پێشنيازى هيلارى كلينتۆن بۆ بەكارهێنانى ناچاركردنى سعوديە لەسەر زياد كردنى بەرهەمى نەوت، توركى فەيسەڵ، باڵيۆزى پێشووى سعوديە لە ئەمەريكا و سەرۆكى دەزگاى هەواڵگرى بە گاڵتەجاڕييەوە دەڵێت، "ئێمە منداڵى قوتابخانە نين بەدار مامەڵەمان لەگەڵ بكرێت، ئەگەر مامەڵەكە بەو جۆرە بێت ئێمەش وەڵامى هاوشێوەمان دەبێت."\nمحەمەد خاليد يەحيا، ئەندام لە پەيمانگەى هدسۆن و سەرنووسەرى پێشووى عەرەبيە ئينگليزى دەڵێت، "سعووديە هەست بەنيگەرانى دەكات كە ئەو سيستەمە جيهانەى ئەمەريكا نزيكەى سەدەيەكە سەركردايەتى دەكات بەرەو هەڵوەشانەوە دەچێت."\nيەحيا قسەى بەربرسێكى باڵاى سعووديە دەگوازێتەوە، كە گوتوويەتى، "ئەمەريكاى بەهێز و متمانە پێكراو دەكرێت سعووديە بكاتە دۆست، بەڵام لاوازى ئەمەريكا و هەڕەشەكانى تەنيا مەترسى نييە بۆ سەر خۆى، بەڵكو مەترسيە بۆ سەر ئێمەش."\nناكۆكى رووسيا و ئيسرائيل\nپەيوەندييەكانى ئيسرائيل لەگەڵ رووسيا گەيشتە ئاستى بەريەكەوتن، لەچەند رۆژى رابردوو سێرگى لاڤرۆڤ، وەزيرى دەرەوەى رووسيا رايگەياند، "خوێنى هێلتەر خوێنێكى جوو بوو."ئەو قسەى لاڤرۆڤ بۆ پاساوهێنانەوە بۆ وەسفكردنى زيلينسكى بوو كە بە بنەچە نازى بووە و بە ڕەگەز جووە، شارەزايانى جوو ئەو قسەيە بەگەوترين دوژمندارى بۆ ساميى بوون دادەنێن.\nلە بەرانبەردا، يائير لابيد، وەزيرى دەرەوەى ئيسرائيل رايگەياند، "لێدوانەكانى وەزيرى دەرەوەى رووسيا راگەيێندراوێكى شوومە، مايەى چاوپۆشى لێكردن نييە، ئەوە جگە لەوەى هەڵەيەكى مێژوويى مەترسيدارە، جووەكان لە هۆڵۆكست خۆيان نەكوشتووە، بەڵام ئەو بەم جۆرە دابەزيە ئاستى رەگەزپەرستى دژ بە جوو، خودى جووەكان بە دژە سامى تۆمەتبار دەكات."\nلەبەشێكى ترى قسەكانى لابيد رايگەياند، "هەموو هەوڵێكمان بۆ پارێزگارى لەسەر پەيوەندييەكى باش لەگەڵ رووسيا دەخەينەگەڕ، بەڵام هەموو شتێك سنوورێكى هەيە، ئەمجارە ئەم سنوورە بەزێندراوە، بۆيە پێويستە رووسيا داواى لێبووردن لە ئێمە و هەموو گەلى جوو بكات."\nرووسيا رەخنەكانى تووندتر كرد، وەزارەتى دەرەوەى رووسيا رۆژێك دواى ئەوە ئيسرائيلى بە هاوكارى نازييە نوێكان لە ئۆكراينا تۆمەتباركرد، سەبارەت بە لێدوانەكانى وەزيرى دەرەوەى ئيسرائيل رايگەياند، "لێدوانەكانى لابيد پێچەوانەى مێژووە، بۆچى حكومەتى ئيسرائيل پاڵپشتى سيستەمى نازييەتى نوێ لە كيێڤ دەكات."\nئەو لێدوانانەى لاڤرۆڤ و وەزارەتى دەرەوەى رووسيا لە چوارچێوەى ئاڵۆزييەكانى ئيسرائيل و رووسيا، رۆژێك پێش ئەو لێدوانانە كەناڵى رووسيا ئاشكراى كرد، (10) بەرپرسى كونسڵخانە و پاسەوانانى ئاسايشى ئيسرائيل لەسنوورەكانى پۆڵندا و ئۆكراينان هاوكارى هاونيشتيمانيانى ئيسرائيل دەكەن كە لە وڵاتە رادەكەن.\nيوسى ميلمان، نووسەرى ئيسرائيلى دەڵێت، "ناو و پاسەپۆرتيان ئاشكرا بووە، دەكرێت ئەوە هاوكارى دوژمنانى ئيسرائيل بێت."ئەو ئاشكرا بوونەوە رۆژێك دواى ئەوە بوو كە دەزگاكانى راگەياندنى ئيسرائيل بڵاويان كردەوە، كە ئيسرائيل هەوڵى تيرۆركردنى كارمەندێكى كونسڵخانەكەى لە توركيا و ژەنەڕاڵێكى ئەمەريكى لە ئەڵمانيا و رۆژنامەنووسێك لە فەڕەنسا پووچەڵكردەوە.\nپەيامێكى هۆشدارى بۆ وڵاتانى ئەو ناوچەيە\nئيسرائيل لەسايەى بەڕێوەبردنى قەيرانى ئۆكراينا لەسەر پەتێكى زۆر باريك يارى دەكات، كاتێك ئۆكراينا داواى چەكى لێكرد رەتى كردەوە، لەوانەش كڵاوەى دژە مووشەكى و تەكنەلۆژياى چاودێرى ئيسرائيلى پێ بدات، بەڵكو تەنيا هەندێك هاوكارى مرۆيى پێشكەش بەو وڵاتە كرد، هەروەها لەڕووى زانيارى هەواڵگرييەوە هاوكارى كرد، لە نەتەوە يەكگرتووەكان دەنگى بەسەركۆنەكردنى رووسيادا، ئيماراتى رازى كرد هەمان بڕيار بدات، لەپاڵ ئەوەش ئيسرائيل دەنگى بە هەڵپەساردنى رووسيا لە ئەنجومەنى مافەكانى مرۆڤى سەر بە نەتەوەيەكگرتووەكان دا.\nلەژێر فشارەكان بۆ دەرچوون لە سياسەتى بێلايەنى، لابيد هەنگاوى بۆ تێكچوونى پەيوەندييەكانى مۆسكۆ و تەلئەبيب نا، لە كۆتايى مانگى رابردوو جەختى لەسەر ئەوە كردەوە، "رووسيا تاوانى جەنگى ئەنجام داوە."\nدواى ئەوە وەزارەتى دەرەوەى رووسيا رايگەياند، "لێدوانەكانى وەزيرى دەرەوەى ئيسرائيل هەوڵێكى نەزۆكە بۆ سوود وەرگرتن لە دۆخى ئۆكرا بەهۆى پەرتەوەزايى كۆمەڵگەى نێودەوڵەتى بتوانێت بۆ ململانێى مێژوويى ئيسرائيل و فەڵەستين سوود لەو دۆخە وەربگرێت."\nدواى ماوەيەكى كەم باڵيۆزى رووسيا لە ئيسرائيل لە كەناڵى ئيسرائيلى رايگەياند، "تا ئێستا تەلئەبيب و مۆسكۆ دۆستن، بەڵام رووسيا چاوەڕوانى هەڵوێستێكى هاوسەنگترى لە ئيسرائيل دەكرد."\nئۆليدگ زۆررافليف، جێگرى سەرۆكى ناوەندى سەرۆكى رووسيا بۆ ئاشتەوايى لايەنە ناكۆكەكانى سووريا رايەگياند، "سيستەمى بەرگرى ئاسمانى رووسى (Buk M2E) بەم دواييە، رێگەى لە فڕۆكەى (ئێف 16)ى ئيسرائيلى گرتووە، بە ئاسمانى سووريا بسوڕێنەوە."\nئەو ئاشكرا بوونە، هۆشدارى رووسيايە كە لە داهاتوو رێگە بە هێرشەكانى رووسيا بۆ سەر ئامانجەكانى سووريا دانات، ديپلۆماتكارێكى رۆژئاوايش رايگەياند، "دەستبەرداربوونى ئيسرائيل لە هاوسەنگى مەترسيە، پێويستى بە چاودێرى ورد هەيە، هەندێك وڵاتى تر لە رۆژهەڵاتى ناوەڕاست هەن تا ئێستا هەندێك هاوسەنگيان پاراستووە، بەڵام پرسيارەكە ئەوەيە تا كەى بەردەوام دەبن؟."


ئاسایشی هه‌ولێر كه‌سێك ده‌ستگیر ده‌كات كاری ته‌قینه‌وه‌ی ئه‌نجام داوه\nلە راگەیاندراوێكدا بەرێوبەرایەتی ئاسایشی هەولێر ئەنجامدەری تەقینەوەكەی 4ی ئەم مانگەی شاری موسڵی دەستیگركرد و ئامادەیە رادەستی حكومەتی عێراقی بكاتەوە.\nبەڕێوەبەرایەتیی ئاسایشی هەولێر، لە راگەیاندراوێكدا كە ئەمڕۆ پێنجشەممە بڵاوی كراوەتەوەو رایگەیاندوە، ئەنجامدەری تەقینەوە تیرۆرستییەكەی 4ی ئایاری 2019ی شاری موسڵی دەستیگركردوە،كە ماتۆڕسكیلێك لەبەردەم كۆمەڵگای رۆشنبیری لە مووسڵ تەقییەوە و بووە هۆی برینداربوونی سێ كەس، تۆمەتبارەكە ناوی ئەحمەد محەمەد مهێدی ساڵح دانی بەتاوانەكەی دا ناوە.\nئاسایشی هەولێر ئەوەشی ئاشكرا كردوە ، بە فەرمانی دادوەری لێكۆڵینەوە و بەپێی تایبەتمەندیی یاسایی، لەگەڵ دادگای پەیوەندیدار لە حكوومەتی عێراق هەماهەنگی دەكەن بۆ رادەستكردنەوەی ئەو تیرۆریستە بە هێزە عێراقییەكان.


وردەكاری دۆسێی چالاكوان و ڕۆژنامەنووسانی پارێزگای دهۆك – Rojapp\nHome/هەواڵنێرەکان/وردەكاری دۆسێی چالاكوان و ڕۆژنامەنووسانی پارێزگای دهۆك\nHooshyar May 9, 2021 هەواڵنێرەکان Leave a comment 10 Views\nشۆڕش غەفوری چاودێری سیاسی بە دەنگی ئەمەریكای ڕاگەیاند” ئێمە لە ژینگەیەكی تایبەتدا دەژین كە بە بەردەوامی لەناو شڵەژانێكی دەروونی سیاسیدا دەژین بۆیە كاتێك ڕەخنەیەكی جدی لە حزبێك دەگریت ئەوا لە بری چارەسەركردن یان وەڵامدانەوەی ڕەخنەكە یان بنكۆڵكردنی كێشەكە ڕاستەوخۆ پەلاماری حاڵەتیكی دیكە دەدرێت ئەمانە بوونەتە جۆرێك لە نەریت كە ناتوانیت ڕەخنەیەكی سیاسی ئاڕاستەی لایەنێكی سیاسی بكەیت”.\nمێڤان سەعید برای چالاكوان شڤان سەعید بۆ دەنگی ئەمەریكا باسی دوایین زانیاری دەکات لەسەر براكەی و دۆسێیەكە و ئەو دۆخ و ململانێیە سیاسیەی كە ئێستا هاتووەتە ئاراوە و دەڵێت” داواكاری ئێمە ئەوەیە كە دادگای تەمیز خۆی دوربخات لە دەستێوەردانی حزبی و كەسانی سیاسی و بڕیارێكی سەربەخۆ بدات، بۆ هەموو لایەنێكیش ئەم كەیسە بۆ بەرژەوەندی خۆیان بەكار نەهێنن چونكە نزیك بووینەتەوە لە بانگەشەی هەڵبژاردنەكان هەندێك كەس خۆیان بە خاوەنی دەزانن زیاتر وەكو مادەیەكی هەڵبژاردنەكان و بانگەشەیە.”\nمێڤان سەعید لەوبارەیەوە دەڵێت ڕۆژی شەممە پەیوەندی کردووە و دەشڵێت ” هەر تەنها پرسیاری ڕۆتینی كردووە چۆنن و باشن، ماڵەوەش زۆر پرسیاریان لێكردووە بەڵام وەڵامی نەبوو چونكە لە سەر سەری وەستاون و وتی ئەو پرسیارانە مەكەن چونكە تلیفۆنەكە دادەخرێت”.\nهەرێم ڕەفعەت، یەكێكە لە تیمی پارێزەرانی ئەم دۆسێیە و بە دەنگی ئەمەریكای وت” هێشتا بڕیاری یەكلاكەرەوە دەرنەچووە چونكە دوو ڕێكار ماون ئەوانیش ڕاستكردنەوەی بڕیارەكەیە و دەستەی گشتییە، و ئومێدێکیش هەیە چونکە ئەنجومەنی دادوەری ڕاگەیەندراوێكی بڵاوكردووەتەوە كە دەڵێت” هێشتا ڕێكار ماون و كۆتایی نەهاتووە.”\nهەروەها ئەو پارێزەرە دەڵێت” داواكاریەكمان پێشكەش بە سەرۆكی دادگای پێداچوونەوەی هەرێم كرد بۆ دەستەی گشتی، لە دەستەی گشتی هەموو دادوەرەكان لەسەری دادەنیشن لە جیاتی ڕای پێنج دادوەر ڕای دە دادوەر هەیە”.\nPrevious روونكردنەوەیەك لەنوسینگەی ئاراس شێخ جەنگییەوە\nNext مەسرور بارزانی بە تەلەفریک چووە سەر چیای زاوا


Wednesday, 09.12.2012, 12:00\nلە 25/02/ 1949 لە شاری بۆلۆنیای ئیتالیا لە دایك بووە ، لە 4/9/2012 لە شاری رۆما لە ناكاو بە ناوادە كۆچی دوایكرد، لە 1974 كۆلێژی علومی سیاسی "بەشی سیاسەتی كۆمەلایەتی" تەواو دەكات، تێزەكەی بەناوی "ستراكتەری سیاسی و بەها كولتوریەكانی كۆمەلگای كوردەواری"ە.\nStruttura politica e valori culturali nella societ curda.\nبە پێی زانیاریەكانی لەبەردەستی ئێمەدایە ئەوە یەكەم توێژینەوەی زانكۆیە لەسەر كوردو كوردستان لە سەدەی 20 زا لە ئیتالیا ئەنجامدرابێت.\nگەڵێتی لە تەمەنی گەنجێتی ئاشنایەتی دەگەل دۆزی كورد پەیدا كردوە، لە سالی 1967 لافاوێكی گەورە شاری فلۆرانسای گرتەوە، ئەم شارە خۆی لە خۆیدا ئەرشێڤێكی گەورەیە، لە هەموو لایەكی ئیتالیا و ئەوروپا دەستە بە دەستە كوڕو كچان دەگەیشتنە شاری فلۆرانسا بۆ رزگارگردن و پاراستنی ملیۆنەها كتێب و دەستنووس و دۆكۆكێنتە مێژوویی و بەنرخەكان لە فەوتان. لێرە، بۆ یەكەمجار خاتو میرێللا ئاشنایەتی لەگەل ئەرشیف و كتێبە كۆنەكان پەیدا دەكات، لەناو قزڕ و لیتەی لافا، كتێبەكی دەربارەی ئیمپراتۆریەتی عوسمانی دەكەوێتە بەردەست و چەند شتێك لەسەر كوردستان دەخوێنێتەوە.\nلە زانكۆ بریار دەدات تێزەكەی لەسەر دۆزی كورد بنووسێت، بەبێ سەرچاوەو زانیاری قۆلی لێهەلدەكات، لە دوای بەیانی ئازاری 1970 لەسەر ئەركی خۆی سەردانی عێراق دەكات، لە بەغدا دەچێتە كۆری زانیاری كورد و لەوێ ئاشنایەتی لەگەل سیاسەتوان و ئینتێلێكتوالی كورد پەیدا دەكات و سەردانی سلێمانیش دەكات، بە كۆمەلە كتێب، گۆڤار و رۆژنامەی كوردی و عەرەبی دەگرێتەوە ئیتالیا، لە 1972/73 هەندی خوێندكاری خوێن گەرمی كورد دەناسێ لەوانە د. عیسام داود، نەجات تالەبانی، د. شاهین سابیر و د. عیزەت سەیدۆ، ئەم دوانەی دواوە كوردی رۆژاوان و لە 1970 لە ئیتالیا دەژیێن، زۆر یارمەتی دەدەن لە وەرگیران بۆ زمانی ئیتالی، د. عیسام بە هۆی زانینی كوردی سۆرانی و عەرەبی بە بەردەوامی هاواكاری دەكات.\nلەم كاتەوە پرۆفیسۆر گەللێتی بە بەردەوامی، وەكو پێشمەرگەیەكی ماندو نەناس، هەموو تواناو كەسایەتی خۆی بۆ خزمەتی دۆزی كورد تەرخان دەكات،\nزیاد لە 15 كتێب، 150 توێژینەوە (بەشی هەرە زۆری لەسەر كوردستانە) و سەدان ووتاری جۆربەجۆری لەسەر كوردو كوردستان نووسیووە، لە ئیتالیا بەشداری سەدان كۆر و كۆنفۆانس و مێزگردی تەلەفزیۆنی كردووە، سەرپەرشتی دەیان نامە و تێزی ماستەر و دكتۆرای كردوە كە لەسەر كوردستان نووسراون.\nلە زانكۆكانی بۆلۆنیا، ڤینیسیا، تریێستێ، كالیەری ، رۆما و ناپۆلی وانەی "مێژوو و ئەدەبیاتی كوردی" و "میّژوو و قانونی ئیسلام" گۆتیتەوە. لەم 8 سالەی دوایدا بە بەردەوامی و جێگیر لە زانكۆی ناپۆلی بوو كە یەكێكە لە زانكۆ بەناوبانگەكانی جیهان لە بواری رۆژهەلاتناسی.\nكارەكانی پرۆفیسۆر گەللێتی، بە داخەوە، تاكو ئێستا نەكراونەتە كوردی كە مایەی گرنگی پێدان و بەرزنرخاندنن، هەموو بواروكانی مێژوو، كەلتور، سیاسەت، داب و نەریت، ئاین، زمان و ئەدەبیات، داستان و چیرۆكی مندالان، یاسای نێودەولەتی و ..... تاد دەگرێتەوە. لەبەر دەولەمەندی ئەدەبیاتی ئیتالی لەسەر كوردستان زێدە رۆی نیە ئەگەر بڵێتن "تاكو ئێستا كەم توێژەری ئەكادیمی هەیە وەكو میرێلا گەلێتی شارەزایی مێژووی كوردستان بوو بێت و شەوەندە توێژینەوەی لەسەر كردبێت.\nلە ماوەی ژیانی زۆربەی هەرەزۆری سەركردە و ئێنتلیجێنسیای بزوونتەوەی رزگاریخوازی كوردستان ناسیووەو چاوپێكەوتنی دەگەل سازداون.\nلە سالانی 1970 ـ 1980، جگە لە هەندێ ووتاری سادەی رۆژنامەكان، ووتارو توێژینەوەكانی گەللێتی تاكە سەرچاوە بوون لەسەر كوردستان. هەر لەبەر ئەوەیە هەندێ لە كوردەكانی ئیتالیا دەلێن میرێللا گەللێتی، خۆی و نووسینەكانی، بۆ كوردستان و خۆیندكارانی كورد وەك "چرا"یەك بووە.\nنووسین و كارەكانی پرۆفیسۆر گەللێتی دەكرێت پۆلین بكرێن بۆ؟\nــ ووتارە رۆژنامەوانیەكان، سالانی 1970 ـ 1980 كە لە روژنامە و گۆڤارەكانی ئیتالی بلاوكراونەتەوە، بە زمانێكی سادە و رەوان نووسراون تا زۆرترین كەس لێی تێبگات.\nــ ووتارو توێژینەوە سیاسی و ئەكادیمیەكان، كە بە زۆری لە گۆڤاری "سیاسەتی نێودەولەتی و رۆژهەلاتی نوێ".\nPolitica Internazionale; Oriente Moderno\nبلاوكراونەتەوە و ژمارەی خوێنەرەكانی زۆر كەم بوون.\nــ كتێب و نامیلكەكانی دوای 1990 و تاكو ئێستا زیاد لە 10 بلاوكراونەتەوە.\nــ كۆكردنەوەی دەستنووس و نامە و بەلگە مێژووییەكانی (نەخشە جوگرافی و تابلۆ هونەریەكان كە كەم و زۆر باسی كوردستان دەكەن) سەدەكانی رابردوو بە زمانی ئیتالی و لاتینی و دووبارە چاپكردنەوەیان.\nبە دلنیایەوە ئەدەبیاتی ئیتالی دەولەمەندترین ئەدەبیاتی ئەوروپیە كە باسی مێژوو و كۆمەلگای كوردستان دەكات، ئەوەتە ماركۆ پۆلۆ(1254 ـ 1324) ، لە كتێبە بەناوبانگەكەی (ملیۆنەك) یەكەم كەسە ووشەی "كوردستان" بەكار دەهێنێت: مەوریتسیۆ گەرسۆنی یەكەم "فەرهەنگ و رێزمانی كورد ـ ئیتالی" لە سالی 1787زا لە رۆما چاپدەكات: گیۆزێپێ كەمپەنیلێ (1761 ـ 1836) لە سالی 1818 كتیبَێكی پڕ زانیاری بە ناوی "مێژووی كوردستان و ئاینزاكانی" بلاودەكاتەوە: لە سالی 1863 ئەلێساندرۆ دێبیانكی كتێبێكی، زۆر بە نرخ و پڕ زانیاری "گەشتێك بە ئەرمینیا، كوردستان و لازیستان" بە چاپ دەگەیەنێت.\nخاتو میرێلا، لە سالی 1978 توێژینەوەیەكی زۆر نایابی، بە ناوی "كوردو كوردستان لە نووسراوەكانی ئیتالیدا: لە سەدەی 13 ـ 19 زا" بلاوكردەوە كە باسی زیاد لە 40 كتێب و دەستنووس و نامە دەكات كە پەیوەندیان بە مێژوو و بەسەرهاتەكانی كوردستان هەیە، لە 1987 وەرمانگێڕاوەتە سەر زمانی كوردی و لە سوید چاپكراوە.\nیەكێك لە كارە دەگمەنەكان كە تاكو ئێستا مێژوونووس و توێژەرە ئەكادیمیەكان پەیان پێ نەبردوو یان گرنگیان پێ نەداوە بریتیە لە كارە هونەریەكان "تابلۆ و پەیكەر "، میرێللا گەلێتی هەولیداوە ئەم كەلێنەش پڕ بكاتەوە، لەم چەند سالەی دواییدا بە دوای ئەم كارە هونەریانە دەگەرا بۆ ئەوەی زانیاریەك یان بەلگەیەك لەسەر مێژوو و شارستانیەتی كوردستان كۆبكاتەوە. لێرەش ئەنجامی باشی بەدەست هێناوە، تابلۆیەكی زەیتی (3 مەترو نیو بە 2 و نیو) دۆزیەوە بەناوی "داستانی چالدێران" دۆزیەوە. توێژینەوەیەكی درێژی لەسەر كردووە و چاپكردووە. وەك لەم توێژینەوە ئاماژەی بۆكراوە لە دوای "شەڕی چالدێران"، بە دەست و خامەیەكی رەنگین كراوە، لە بنەوەی تابلۆیەكە باسی سال و رۆژ و ژمارەی شەركەرەكانی عوسمانلی و سەفەویەكان كراوە. بە درێژی باسی تێزی عوسمانلی و سەفەوەیەكان دەكات سەبارەت بە شەرەكە، بۆ یەكجاریش باسی ئەو تابلۆیە دەكات و وێنەكەی بلاودەكاتەوە.\nلە هەندێ لە كەنیسەكانی شاری رۆما و شارەكانیتری ئیتالی زۆر تابلۆ و كاری هۆنەری دۆزیوەتەوە كە ئاماژە بە كوردستان و پەیوەندیە بەردەوامەكانی هەردوو لا دەدەن، هەر بۆیە كتێبێكی تایبەتی، لە 2004، بە ناوی "كریستیانەكانی كوردستان" بە چاپگەیاند.\nكەی و چۆن خاتو میرێللا گەللێتیم ناسی!؟\nبە پێ زانیاریەكانی دەست ئێمە كورد بە 3 وەجبە رووی لە ئیتالیا كردووە،\nـ ئەوانەی پێش هەلگیرسانی شەری عێراق ـ ئێرانی 1980 هاتوون كە ژمارەیان زۆر كەم بوو،\nـ دوای دەستپێكردنی جەنگی ئێران و عێراق، نزیكەی 300 كەس بە نیازی خوێندن گەیشتنە ئیتالیا، زۆربەیان هی باشوری كوردستان بوون،\nــ وەجبەی دوای راپەرینی 1991\nلە نەورۆزی 1982، تازە من سالێك بوو گەیشتبوومە ئیتالیا ئاهەنگی نەورۆز لە شاری تۆرینۆ سازكرابوو، منیش لە شاری پیزا دوو رۆژ پێش نەورۆز گەیشتمە شارەكە، برادەران هەموو شتێكیان ئامادەكردبوو بۆ ئاهەنگی نەورۆز، ئیجازەی هۆلێكی گەورە وەرگیرابوو، تیپی مۆسیق و هەلپەركێ ئامادەبوون، پاش نیوەرۆی 23/3/1982 چووین بۆ شوێنی ئاهەنگ پۆلیسێكی زۆر لە شوێنەكە بوون. دوای زانیمان سەفارەتی عێراقی فشاری زۆریكریدبوو بۆ رێگەگرتن لە ئاهەنگی نەورۆز، بە گشی هەموو لایەك ورەیان زۆر بەرز بوو واماندەزانی "لە شاخەكانی كوردستانین"، ئەم رۆژە بەرێز عومەر شێخ موسی ئەندامی سەركردایەی ینك ئامادەبوو و چەند قسەیەشكرد. زۆربەی خوێندكارە كوردەكانی باشور، لە زانكۆ، لە بەشی "تەلارساز"ی دەیانخوێند، سەرۆكی زانكۆی پۆلیتێكنیكۆی شارەكە كە ئاشنایەتی لەگەل دۆزی كورد پەیدا كردبوو و داوەتی ئاهەنگەكەش بوو لەسەر مەسوئلیەتی خۆی، بۆ ئێوارەكە، هۆلێكی زانكۆی پێداین. د. عیسام داود كەركوكی كە دەسالێك دەبوو لە ئیتالیا دەژیا حەریف حەفل بوو، زۆر بە حەماس و رقەو قسەی دەكرد، ئافرەتێكی ئیتالی، جلی كورد لەبەردابوو، هێنا سەر سەكۆ و گۆتی "ئەمە میرێللا گەللێتیە، پێشمەرگەیەكی كوردی ماندونەناسی ئیتالیایە .... هتد"، هەموو لایەك دلمانخۆش بوو و بە چەپلەرێزان پێشوازیمان لێكرد. ئەویش كۆمەلە قسەیكرد "بژی كوردستان، ئەی رەقیب" و چەند قسەیەكیتری كرد.\nكە گەرامەوە شاری پیزا و لەگەل زانكۆ خەریك بووم و لە 1983 بەشداری كۆرو سێمینارمكرد بە زمانی ئیتالی، سەرچاوەە زۆر كەم بوو، ئەوكات، بەلای كەمی، رۆژانە تەماشای 4 ـ 5 رۆژنامەی ئیتالیم دەكرد، بە تایبەتی لاپەرە هەوالەكانی دەرەوە، زوو زوو گوتاری میرێللا گەللێتیم دەكەوتە بەرچاو و كۆمدەكردنەوە. پاشان لە 1985 زۆربەی وتارەكانی گەللێتی لە گۆڤاری "سیاسەتی نێودەولەتی و رۆژهەلاتی نوێ" كۆكردەوە و بە یارمەتی شارەوانی پیزا و نەقابەی كرێكاران بە هەزاران دانەیان بۆ كۆپیكردمەوە.\nلە نەورۆزی 1987 لە شاری پیزا زنجیرە چالاكیەك دەربارەی كوردستان لە 13 تا 24/3/1987، بە یارمەتی هاورێ ئیتالیەكان، ئامادەكرد، تا 2006 تەنها كوردێك بووم لە شاری پیزا. چالاكیەكان بریتیبوون لە.\nـ پێشانگایەكی فۆتۆگرافی لەسەر كوردستان،\nـ كۆرێك بە ئامادەبوونی خاتو گەللێتی، د. كەمال فواد و بەندە.\nـ 24/3 ئاهەنگی مۆسیقاو هەلپەریكێ.\nكە تەلیفۆنم بۆ میرێللا كرد و باسی چالاكیەكەم بۆیكرد گۆتی "تۆ بە تەنهای كو ئەو هەموو چالاكیەت ئامادەكردووەو كێ مەسروفەكە دەكێشێ!!".\nلە چەپەوە، د. جاسم تۆفیق خۆشناو، د. تێرێزە لۆنگۆ، پرۆفیسۆر میریللا گەللێتی، د. كەمال فواد و خاتونێك ووتارەكەی د. كەمالی لە ئەلمانی دەكردە ئیتالی، شاری پیزا ـ ئیتالیا 24/3/1987\nكە هات دلی زۆر خۆش بوو، بە تایبەتی زۆر لە نووسینەكانی خۆی، وەكو مەلزەمە، دانرابوون، یەكسەر دەستیكردە توێژینەوەكەی " كوردو كوردستان لە نووسراوەكانی ئیتالیدا: لە سەدەی 13 ـ 19 زا" و گۆتی "ئەوەت چۆن و لە كوێ دەست كەوتووە؟"، منیش وەلامم دایەوە و پێم ووت "ئەوە خەریكم بیكەمە كوردی"، لە راستیدا هەموو كارەكەم تەواو كردبوو. داوەتیكردم بۆ مالەكەی لە شاری بۆلۆنیا كە بۆ خۆی پەرتوكخانە و ئەرشیڤێكی گەورە بوو، لیستی ئەو ووتار و توێژینەوانەی پێدام كە ئەنجامیدابوون.\nلە 11/12/1980 وتارێكی، لە جیاتی ناوی خۆی، بە ناوی "لەیلا قاسم" لە رۆژنامەی "ئەڤانتی" بلاوكردبووەو دامە دەست.\nلەم كاتەوە بە بەردەوامی پەیوەندیمان بەیەكەوە هەبوو، بەیەكەوە بەشداری زۆر كۆرو سێمینارمان كردوە لە شار و زانكۆكانی ئیتالیا لە مانگی 6ی 1990 بە رێز فەرەیدون عەبدولقادر، وەكو ئەندامی سەركردایەتی ینك سەردانی ئیتالیاكرد، من و بەرێز جەبار موستەفا باخەوان (تەلار ساز و مامۆستای زانكۆ) لە نزیكەوە یاوەریمانكرد، لە رۆژانی 7 و 8 چووینە مالی پرۆفیسۆر گەللێتی، كاك فەریدون بەم پەرتوكخانە گەورە و دەولەمەندە سەرسام بوو، ئەو ماوەیە زۆر قسە و باسمانكرد.\nلە بەیانی 9/4/2003، رۆژی كەوتنی رژێمی سەدام من و میرێللا گەللێتی بەشداری مێزگردیەكی تەلەفزیۆنیمان كرد لە شاری رۆما، لە كەنالی یەكی دەولەتی (لە رایی).\nناوی هەندێك لە كتێب و نامیلكەكانی پرۆفیسۆر گەللێتی بە زمانی ئیتالی\nCurdi e Kurdistan nelle opere italiane dal XIII-XIX secolo, Oriente Moderno, 1978\nكوردو كوردستان لە نووسراوەكانی ئیتالیدا: لە سەدەی 13 ـ 19 زا\nI Curdi nella storia, CHIETI, Vecchio Faggio, 1990\nكوردەكان لە مێژودا،\nFiaba curda: La volpe e la vecchina, Bologna, Campomarzo Editrice, 1992\nحیكایەتێكی كوردی: مام رێوی و پیرێژن، جیرۆك بۆ مندالان\nFavole curde, Bologna, Campomarzo ed, 1996\nحیكایاتی كوردی، جیرۆك بۆ مندالان\nCristiani del Kurdistan, Jouvenence, 2003\nStoria dei Curdi, Jouvence, 2004\nI Curdi: un popolo transnazionale, Roma, Studi & Saggi, 1999\nكوردەكان: میللەتێكی ترانس نەتەوەیی\nCucina e tradizioni del popolo curdo, Ananke, 2008\nخواردن و داب و نەریتی گەلی كورد\nLe relazioni tra Italia e Kurdistan, Roma, 2001\nپەیوەندیەكانی نێوان ئیتالیا و كوردستان\nStoria della Siria contemporanea. Popoli, istituzioni e cultura (Bompiani, Milano, 2006\nمێژووی سوریای هاوچەرخ\nSviluppi del problema curdo negli anni 80 (prima parte), in Oriente Moderno, 1990\nپەرەسەندنەكانی دۆزی كورد لە سالانی 1980 (بەشی یەكەم)\nSviluppi del problema curdo negli anni 80 (seconda parte), in Oriente Moderno, 1992,\nپەرەسەندنەكانی دۆزی كورد لە سالانی 1980 (بەشی دووەم)\nLa politica italiana verso assiri e curdi (1920-1943), in Storia Contemporanea, giugno 1994 n. 3.\nسیاسەتی ئیتالیا بەرامبەر بە ئاشوری و كوردەكان لە سالانی 1920 ـ 1943\nIraq: il cuore del mondo, Edizionilabrys , 2011\nعێراق: دلی جیهانە\nAlle radici del dialogo tra Curdi e Turchi, in in Kervan Rivista Internazionale di studi afroasiatici, n. 1 gennaio 2005.\nرەگی دیالۆگی نێوان كورد و تورك\nUn dipinto della battaglia di Cialderan in Sicilia, in Kervan Rivista Internazionale di studi afroasiatici, n. 2 luglio 2005.\nتابلۆیەكی زەیتی لەسەر شەڕی چالدێران\nئێمە كە بەشێكی زۆر كەممان لە توێژینەوە ئەكادیمیەكانی خاتو گەللێتی لەبەر دەستایە و خوێندۆتەوە شاهیدی دەولەمەندی، مێتۆدی زانستی، پوختەو راستگۆیی بابەتەكان دەدەین، تیشكی رووناكی خستۆتە سەر زۆر لایەنی شاراوەی مێژووی كوردستان. بە هیوای ئەوەی لە ئایندە كەسانی پسپۆر و شاۆەزا شەن و كەونی ئەم سەرمایە بە نرخانە بكەن و لە فەوتان رزگاریلن بكەن.\nهەوالی كۆچی دوایی پرۆفیسۆر گەللێی.\nبەیانی 5/9/2012 كە گەیشمە ئۆفیسەكەم پۆستی ئەلكترۆنیم كردەوە نامەیەكی گەللێتیم دیت، یەكسەر كردمەوە و "سامگرت"ی بووم، دەلێ "سلاو بەرێزان، من (ئەندریًیە)ی برازای پرۆفیسۆر گەللێتیم، بە دلێكی پر لە ئازار و خەمناكەوە پێتان رادەگەییەنم كە پلكی خۆشەویستمان كۆچی دوای كرد و لە نێومان نەما".\nبە رێز ئەندرێیە ژمارەی تەلیفۆن و پۆستی خۆی رەوانەكردبوو، بۆ ماوەیەك ئاگام لە خۆم نەما، كزو مات بووم، دەمودەست پرسەنامەیەكی كورتم رەوانەكرد، و هەوالەكەم بۆ ژمارەیەك هاورێ و دۆستی كورد لە ئیتالیا و دەرەوە رەوانەكرد. ئەندرێیە هەوالەكەی بۆ 40 كەس و لایەن رەوانكردبوو كە ئەدریسەكانیان لای پوری هەبوون، من ناوی چەند كەس و لایەنێكی كوردستانیم ناسی، لەوانە: مەكتەبی حكومەتی هەرێم لە ئیتالیا، سەفیری عێراق لە ئیتالیا(د. سەیوان بارزانی)، كۆنگرەی نەتەوەی كورد لە ئەمەریكا، ئەنستیتوی كورد لە پاریس، ئەكادیمیای كوردستان لە هەولێر ... هتد.\nپاشان سەعاتی 9 بەیانی بە تەلیفۆن پەیوەندیم بە د. عیسام داود و ئەندازیار جەبار موستەفا باخەوان كرد كە هەردووكیان لە نزیكەوە دۆستی پرۆفیسۆر گەللێتین. لە رۆژانی داهاتوو 3 جار بە تەلیفۆن پەیوەندیم بە بەرێز ئەندرێیە كرد و ووتی رۆژی 8/9 مەراسیمی بە خاكسپاردنی لە شاری رۆما دەكەین.\nمیرێللا گەللێتی ژیانی خێزانی پێك نەهێناوە، ئەو تەنها "پەیامێكی" هەبوو ئەویش خزمەتكردنی مێژوو، شارستانی و دۆزی كوردستان بوو. تەنها دوو برازای هەیە بە ناوەكانی "ئەندرێبیە و سێرێنە" كە لە شاری بۆلۆنیا دەژین.\nروژی 8/9 بۆ بەشداری لە مەراسیمەكە چوومە رۆما، پێشبینیم دەكرد سیاسەتمەدارو روناكبیرانی كورد دەستە بە دەستە ئامادەبن كەچی بە داخەوە یەك كەس ئامادەنەبوو، 4 سفیری عێراق لە ئیتالیا، ڤاتیكان، فاو و لە كۆمكاری عەرەبی، بە خۆیان و ستافەكەیان ئامادەبوون، بە دلنیایەوە ئەمەش بە هەول و هیمەتی د. سەیوان بارزانی بوو. من دووجار دەرفەتم بووە سەفیری عێراق ببینم و بە كورتی قسەم دەگەل كردوە، خوێندنی زانكۆی لە پاریس تەواو كردووە و نوێنەری پدك بوو، كەسێكی رووخۆش و زیرەك دێتە بەرچاو، دۆستی نزیكی پرۆفیسۆر گەللێتی بوو و زوو زوو سەردانی دەكرد، بە قسەی خۆی 2 رۆژ پێش مردنی (1/9/) سەردانی مالەكەی كردبوو و ماوەی 3 سەعات لای بوو و هەندێ وێنەشی گرتووە، وا هەست دەكرێت د. سەیوان بارزانی ئاخیر كەس بووە گەللێتی بینیووەو قسەی لەگەل كردووە. قەدەر وابوو ئەجەل هاتووەو بە ناوادە دلە گەورەكەی لە لێدان كەوتووە. ئەندرێیەی برازای رۆژانی 2 و 3 تەلیفۆن دەكات و وەلام نیە، مەسیج و ئێمەیل دەنێرێ بۆ پلكی و وەلامی نیە، بە ناچاری پۆلیس ئاگادار دەكەنەوە و ئەو راستیە تالەیان بۆ ئاشكرا دەبێت.\nمەراسیمی بە خاكسپاردنی پرۆفیسۆر میرێللا گەللێتی، سەفیری عێراق لە ئیتالیا، د. سەیوان بارزانی ناوی لە دەفتەری پرسەنامە تۆمار دەكات.\nتەرمی خوا لێخۆشبێت پرۆفیسور میرێللا گەللێتی\nتەرمی خوا لێیخۆشبێت پرۆفیسور میرێللا گەللێتی\nمەراسیمی بە خاكسپاردنی پرۆفیسۆر میرێللا گەللێتی لە شاری رۆما، لە 8/9/2012 لە كەنیسەی:\nBasilica dei SS. XII Apostoli in Piazza dei Santi Apostoli, 51 ـ Roma\nبە پێی بەلگە پزیشكیەكان، لە دەمی ئەندرێیەی برازای، دەبێت 2/9 دڵی وەستابێت و ئەمری خەای كردووە، بە فەرمی رۆژی مردنی 4/9.\nلە كوردەكانی ئیتالیا كە ئامادەی مەراسیمەكە بوون:\nد. عیزەت سەیدۆ، د. شاهین سابیر (شێرۆ)، زیاد لە 40 سال دەبێت میرێللا دەناسن، د. عیسام داود، 40 سالە یەكتر دەناسن و لەیەك شار (بۆلۆنیا) بوون، نەجات تالەبانی، سۆران یاسین و هێڤی دێلارا.\nلەبەر دەرگای ئەو كەنیسەیەی مەراسیمی مالئاوایی پرۆفیسۆر گەللێتی لێئەنجامدرا، لە راستەوە:\nد. جاسم تۆفیق خۆشناو، د. عیسام داود، د. سەیوان بارزانی، نەجات تالەبانی، هێڤی دێلارا، د. شاهین سابیر (شێرۆ)، دیار سەعید، د. عیزەت سەیدۆ.\nخاتو میرێللا لە كاتێكی زۆر دژوار و ناسك خەمی كوردی خستە سەر شان، زەماوەندی ئەبەدی لەگەل دۆزە روایەكەی كرد، زۆر بە ویژدان، راستگۆیی و دلسۆزی خزمەتیكرد. زۆرجار كەوتبووە ژێر فشار و هەرەشەو مەترسی، ئێمە ئاگادار و دلنیایین كە زۆرجار، لە لایەن دەولەتانی داگیر كەری كوردستان، هەولدراوە بە پارەو پول و پۆستی ئەكادیمی پرۆفیسۆر گەللێتی بێدەنگ بكرێت و رێرەوی توێژینەوەكانی پێ بگۆڕن بەلام ئەو وەك چیا سەركەشەكانی كوردستان سەری بەرز و پڕ لە شكۆی دانەنواند و تا دوا هەناسە رووی لە خەو، خەم و پەیامی گەلی كوردسان وەرنەگێڕا. مەخابن لە رۆژی مەراسیمی بە خاك سپاردنی نوێنەری هپچ حیزب و دامەزراوەی كوردستانی ئامادە نەبوو، تاكو ئێستاش میدیای كوردستانی بە دوو وشەش باسیان نەكردووە.\nمیرێللا گەللێتی كەلێنێكی گەورە لە مێژوو، ئەدەبیات و توێژینەوەی ئەكادیمی بەجێدێلێت كە بە زەحمەتی پڕ دەكرێتەوە، پە پێویستی دەزانم بۆ بەرزراگرتنی یادی ئەو كەڵە ژنە، ئەو پێشمەرگە ماندوو نەناسەی كوردستان چەند پێشنیارێك بخەمە بەردەستی دامەزراوە فەرمیەكانی كوردستان: حكومەت و پەرلەمانی كوردستان، وەزارەتی رۆشنبیری و خوێندنی بالای هەرێم و ئەكادیمیای كوردسان.\n1 ـ كڕینی خانوەكەی پرۆفیسور گەللێتی لە شاری رۆما، بە رەزامەندی و راوێژی واریسەكانی، كردنەوەی "سەنتەری كولتوری كوردستان ـ میرێللا گەللێتی". دەبێتە پێگەیەكی مەعنەوی و كولتوری بۆ كوردستان و دەبێتە هۆی پاراستنی ئەرشیڤەكە بۆ نەوەی نوێ و ئایندە.\n2 ـ كردنەوەی هەمان سەنتەر لە هەرێمی كوردستان، كۆپیكردنی (كاغەز و دیجتال) هەموو ئەرشیڤەكەی ئیتالیا و بردنی بۆ كوردستان بە مەبەستی پاراستن و پەرەپێدانی توێژینەوەی زانستی. هەولدان بۆ وەرگیڕانی كارەكانی میرێللا گەللێتی لە زمانی ئیتالی بۆ سەر زمانی كوردی و زمانەكانیتر.\n3 ـ ناونانی قوتابخانەیەك لە شارەكانی كوردستان بەناوی "میرێللا گەللێتی".\n4 ـ دانانی خەلاتی "میرێللا گەللێتی" بۆ توێژینەوەی ئەكادیمی لەسەر مێژوو و شارستانیەتی كوردستان.\n5 ـ چاندنی نەمام و درەخت بە ناوی میرێللا گەللێتی لە پارك و باخەكانی كوردستان.\n6 ـ سازكردنی بەرنامەی تەلەفزیۆنی بۆ ناساندنی میرێللا گەللێتی و كارەكانی بە نەوەی نوێ، چاوپێكەوتن دەگەل ئەو كەسانەی لە نزیكەوە میرێللا گەللێتیان ناسیووە، چ لە ئیتالیا و چ لە دەرەوەی ئیتالیا.\nپیزە ـ ئیتالیا، 11/9/2012\nلە شارۆچكەی ئەنزولا دیللا ئێمیلیا Anzola dellWmilia لە دایك بووە


ئەمڕۆ کۆتایی ئەو مانگە پڕقەدر و پیرۆزە و جێژنی موبارەکی ڕەمەزانە. بەو بۆنەوە پیرۆزبایی گەرم لە موسڵمانانی جیهان بە گشتیی و خەڵکی موسڵمان و ئیسلامویستی کوردستان بە تایبەتیی دەکەین. لە خودای خاوەنی خێر و چاکە دەپاڕێینەوە بارانی ڕەحمەت و خۆشیی و پیرۆزیی و بەرەکەتەکانی ئەم جێژنە پیرۆزەمان بەسەردا ببارێنێ و دەرووی خێری خۆیمان لێ بکاتەوە و ئەم ڕۆژە بکاتە ڕۆژی کۆتاییهاتنی دەرد و ئازارەکانی بێمافیی و مەزڵومیەتیی گەلەکەمان و هۆی ڕاماڵینی هەوری ڕەشی زۆرداریی و هەوێنی هەڵاتنی ڕۆژی گەشی ئازادیی.