زمان و مرۆڤایه‌تی.\nوه‌رگێڕان له ئینگلیسییه‌وه:\nزمانناسی بریتانیایی گرێڤ کۆربێت، له کتێبه‌که‌ی دا له‌مه‌ڕ جینسی زمانی، باسی پێوه‌ندییه‌کی تا راده‌یه‌ک چاوڕاکێش ده‌کا له نێوان جینسی ڕێزمانی و جینسی ئینسانی له زمانی له‌هیستانی دا. له زمانی له‌هیستانی دا، جیاوازییه‌کی ڕێزمانی هه‌یه له دۆخی کۆ دا له سه‌رێکه‌وه له نێوان ئینسانی نێر، و له سه‌رێکی دیکه‌وه، ئینسانی مێ، ئاژه‌ڵ و شتان دا. ئه‌و ده‌ڵێ: ' ئه‌وه وێده‌چێ دابه‌شبوونێکی به تایبه‌تی جینسییه‌تی بێ'، و له ڕاستیشدا وایه. به‌ڵام، هه‌ر وه‌ک ئه‌ویش ئاماژه‌ی پێده‌کا، زمانی ڕووسی که خزمی زمانی له‌هیستانییه، ئه‌و خه‌سڵه‌ته‌ی نییه و بۆیه دژواره هه‌ست به 'جیاوازییه‌کی ئاشکرا به پله‌ی نیسبی ژنان و پیاوانی له‌هیستانی و ڕووسی' بکرێ. له به‌ندی 4 ی ئه‌و کتێبه دا ئێمه باسی ژماره‌یه‌ک بابه‌تمان کرد که پێوه‌ندی به زمان، جینس و جینسی کۆمه‌ڵایه‌تییه‌وه هه‌بوو.مه‌سه‌له‌یه‌کی چاوڕاکێشی که ئێمه له‌وێدا باسمان لێوه نه‌کرد ئه‌وه یه: تاچ ڕاده‌یه‌ک ده‌توانێ پێوه‌ندی له نێوان بناخه‌ی کۆمه‌ڵایه‌تی و ده‌وری کۆمه‌ڵایه‌تی، و جیاکردنه‌وه‌ی جینسییه‌تی له زمان دا هه‌بێ؟ ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر ئیمه نه‌ش توانین به دڵنیاییه‌وه سه‌باره‌ت به ته‌بیعه‌تی کۆمه‌ڵه‌یه‌ک له سه‌ر بنه‌مای بناخه ڕێزمانییه‌کانی زمانه‌که‌ی ئیدیعایه‌ک بکه‌ین، به‌ڵام بڵێی بکرێ سه‌باره‌ت به خه‌سڵه‌ته‌کانی کۆمه‌ڵناسانه‌ی زمان بزانین ؟ نموونه‌کانی زمانی ئینگلیسی وه‌بیر بهێننه‌وه که له به‌ندی 4 دا ئاماژه‌مان پێکردن هه‌موویان بریتی بوون له په‌سند بوون له لای ژنان بۆ ئه‌وه‌ی  زۆر فۆرمی ' دروستتر' له پیاوان به کار بهێنن. نموونه‌کانی جیاوازی تایبه‌تی له سه‌ر بنه‌مای جینسی شێوه‌زاری نێر و مێ هه‌موو ده‌گه‌ڕاوه سه‌ر کۆکردنه‌وه‌ی خۆراک له کۆمه‌ڵگه‌یه‌کدا که له ڕووی تێکنۆلۆژییه‌وه پێش نه‌که‌وتبوو یان کۆمه‌ڵگه‌یه‌کی کۆچه‌ر که تێیاندا ده‌وری جینسه‌کان زۆر به ئاشکراتر دیاری ده‌کرا. جا بۆیه داخودا ده‌کرێ هه‌تا جیاوازی ده‌وری کۆمه‌ڵایه‌تی ژنان و پیاوان له کۆمه‌ڵگه‌یه‌کی تایبه‌تی دا گه‌وره‌تر و زیاتر نه‌گۆڕتر بێ، هه‌ر ئاواش جیاوازییه زمانییه‌کان گه‌وره‌تر و زیاتر پته‌و بن؟\nئه‌وه‌ی خواره‌وه ته‌واو له جێی خۆی دایه. ئێمه له به‌ندی 4 دا ئاماژه‌مان پێکرد  کۆمه‌ڵ ده‌وری جیاواز بۆ پیاوان و ژنان داده‌نێ، به‌ڵام هه‌ر ئاواش ڕاسته که ئه‌وه‌ی کۆمه‌ڵ دایده‌نێ ده‌توانێ بگۆڕدرێ و ده‌ش گۆڕدرێ - و ئه‌و ده‌می ده‌گۆڕدرێ ئه‌گه‌ر ژماره‌یه‌کی کافی له ئه‌ندامانی کۆمه‌ڵ هه‌ست بکه‌ن به‌جێیه و په‌سنده که گۆڕانێکی ئه‌وتۆ ڕووبدا. بۆ نموونه، له زۆربه‌ی کۆمه‌ڵه ڕۆژئاواییه‌کاندا، زۆر له خه‌ڵک تا ئه‌و جێگه‌ی ده‌گه‌ڕێته‌وه سه‌ر ده‌وری جینسان له مه‌ڕ ئه‌وه‌ی که چ له‌باره و چ له بار نییه بۆچوونی خۆیان گۆڕیوه یان خه‌ریکن ده‌یگۆڕن. و ئه‌و ده‌ستپێکردنانه‌ی دوورکه‌وتنه‌وه له قالبی داڕێژراوی ده‌وری جینس ڕه‌نگه ئه‌و ڕاستییه شی بکاته‌وه که جیاوازی زمانی له نێوان ژنان و پیاوانی جه‌وانتر-- دۆزینه‌وه‌یه‌کی زۆر چاوڕاکێش له کۆمه‌ڵناسیزمان دا _ له‌ڕووی ئامارییه‌وه که‌متره له ئی ئاخێوه‌رانی به‌ساڵداچووتر دا.\nزۆربه‌ی ئه‌و که‌مبوونه‌وه‌یه‌ی جیاوازی جینسی زمانی وا وێده‌چێ وه‌کوو به‌رته‌کدانه‌وه‌یه‌کی به‌خۆ پێنه‌زانی گۆڕانه کۆمه‌ڵایه‌تی و بۆچوونه‌کان بێ. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدابزووتنه‌وه‌ی کۆمه‌ڵایه‌تی ئاشکرا له پێناو که‌مکردنه‌وه‌ی فه‌رق و جیاوازی دانانی جینسی و ده‌وری قالب داڕێژراوی ده‌وری جینس گه‌یوه‌ته هێندێک له حه‌ولی ئاگادارانه بۆ کارکردن له سه‌ر زمانان و گۆرێنی زمانی و ئاکاری زمانی. له گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا، ئه‌و حه‌وله ووشیارانه‌یانه زۆر جار جه‌ختیان نه‌کردووه له سه‌ر جیاوازی ڕاسته‌قینه‌ی نێوان قسه‌کردنی پیاوان و ژنان. له ڕاستیدا زۆربه‌ی سه‌رنج له‌سه‌ر بناخه و ڤۆکابولاری زمانه‌کان خۆیان چه‌قی به‌ستووه. تا ئه‌و جێگای ده‌گه‌ڕێته‌وه سه‌ر زمانی ئینگلیسی، بۆ نموونه، سرنج دراوه‌ته سه‌ر ووشه‌ی وه‌ک chairman. ئه‌ویش له به‌ر ئه‌وه‌یه که ووشه‌ی له‌م چه‌شنه وێده‌چن فه‌رق و جیاواز دانه‌ربن، له کاتێدا له ڕاستیدا ده‌کرێ خه‌ڵکی سه‌ر به هه‌ر دووک جینسه‌کان بگرنه‌وه، به‌ڵام به ڕواڵه‌ت نێرانه‌ن له به‌ر ئه‌وه‌ی تۆوی -man (پیاو) یان تێدایه. له ڕابردوو دا، ئه‌و خه‌ڵکه‌ی ده‌وری chairman (سه‌رۆک) یان به ئه‌ستۆوه ده‌گرت به گردبڕی نێر بوون، و ووشه‌که به ئاشکرایی له بناواندا ووشه‌یه‌کی لێکدراو بوو له chair و man . له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا، زۆر له ئاخێوه‌رانی زمانی ئینگلیسی، ئیدی ئه‌و ووشه‌یه وه‌کوو ووشه‌یه‌کی لێکدراو وه‌رناگرن و چبڕ ئیدی هه‌ست به‌وه ناکه‌ن که ئه‌وه له دوو کوتی – chair وman - پێک هاتووه و هه‌ر وه‌ک چۆن بیر له پێکهاته‌ی لێکدراوی cupboard واته cup و board ناکه‌نه‌وه. ( و هه‌ڵبه‌ت بڕگه‌ی دوایی chairman وه‌ک m’n ته‌له‌فوز ده‌کرێ ، وه‌ک له بڕگه‌ی دوایی ووشه‌ی woman دا.) له گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا، زۆر له ئاخێوه‌رانی دیکه وه‌ک ووشه‌یه‌کی لێکدراوی وه‌رده‌گرن، و هێندێکیان سه‌رنجی خه‌ڵکی دیکه‌یان بۆ ئه‌وه ڕاکێشاوه که هه‌ر نه‌بێ وووشه‌که به لای نێر دا داده‌کشێته‌وه.ئه‌وه له‌و ساڵانه‌ی دواییدا گه‌یوه‌ته ووشیارییه‌کی به‌رز سه‌باره‌ت به‌و بابه‌ته و به‌کارهێنانی زیاتری زاراوه‌ی که فه‌رق و جیاوازی دانانێن وه‌ک chair یان chairperson یان/ و ، بۆ ژنان chairwoman .\nله زمانی ئینگلیسی دا، وه‌ک زۆر له زمانانی دیکه، ڕیگه‌ی نه‌ریتی و ڕه‌سمی کردنه جێناوی ناوان وه‌کوو person(که‌س) که تێیدا جینس دیار نییه به به‌کارهێنانی جێناوی he ( ئه‌وی نێر) دیاری کراوه نه‌ک به she( ئه‌وی مێ).\nله‌وانه‌یه ڕسته‌ی the first person to finish his dinner ( یه‌که‌م که‌سی که نانخواردنی خۆی ته‌واو کرد) مه‌به‌ست له خه‌ڵکی سه‌ر به هه‌ر دووک جینسه‌کان بێ، به‌ڵام ڕسته‌ی the first person to finish her dinner ته‌نێ ده‌کرێ ئاماژه‌بێ به که‌سی مێ. ئه‌و ڕاستییه‌ی که ده‌کرێ he به‌و شێوه‌یه به کار بهێندرێ و ناکرێ she به‌و شێوه‌یه به‌کار بهێندرێ ڕه‌نگه له ڕووی نه‌ریتییه‌وه ڕه‌نگدانه‌وه‌ی بناخه‌ی ده‌سته‌ڵاتی نێر بێ له کۆمه‌ڵی ئێمه دا. له‌و ساڵانه‌ی دواییدا، ئاخێوه‌ران و نووسه‌ران تێکۆشاون خۆیان له‌و نایه‌کسانییه بپارێزن به ڕێگه‌ی به‌کار هێنانی she له‌و شێوه ژێنێتیکه دا، یان به به‌کارهێنانی فۆرمی s/he – هه‌ڵبه‌ت دیاره ئه‌وه هه‌ر له نووسیندا ده‌ست ده‌دا.\n(ئاخێوه‌رانی زمانی فه‌نلاندی و مه‌جارستانی به خۆشییه‌وه ئاماژه‌ی پێده‌که‌ن ئه‌وه گرفتێکه که له زمانه‌کانی ئه‌واندا نایه‌ته گۆڕێ – بڕوانه به‌ندی 3ی ئه‌م کتێبه!). ئه‌گه‌رچی، زمانی ئینگلیسی، هه‌میشه زۆر بۆی هاسانتر و زۆر مه‌عقوولانه‌تر بووه که خۆی له‌و گرفته ڕزگار کا به به‌کارهێنانی theyوه‌ک تاک: the first person to finish . their dinner. ( یه‌که‌م که‌سی که خواردنی خۆیان ته‌واو کرد).\nزمانی ئینگلیسی هه‌روه‌ها ژماره‌یه‌ک ووشه‌ی جووتۆکه‌ی هه‌ن بۆ نێران و مێیان، که له‌یه‌که‌م تێڕوانین دا، وه‌کوو یه‌ک وه‌به‌رچاو دێن.\nزاراوه‌ی له‌و چه‌شنه بوون به بابه‌تی هێندێک قسه له سه‌ر کردن و لێدوان، و وه‌ک لێخوردبوونه‌وه‌یه‌کی زیاتر ده‌ری ده‌خا، له به‌کارهێنانی ڕاسته‌قینه دا به‌هیچ جۆر یه‌کسان نین. له‌وه‌ش زیاتر، زۆر له‌وانه‌یه شێوه‌ی جیاوازی به‌کارهێنانیان بۆچوونی جیاواز له کۆمه‌لی ئێمه دا سه‌باره‌ت به ژنان و پێاوان یان ده‌وری جینسان به گشتی ده‌رببڕێ و دابگرێته‌وه. بۆ نموونه، مانا سه‌رداگیراوه‌کانی ووشه‌ی lady ( خانم، یای ) تا راده‌یه‌ک جیاوازن له مانا سه‌رداگیراوه‌کانی gentleman ، و تائه‌و جێگای که ده‌گه‌ڕێته‌وه سه‌ر چلۆنایه‌تی به‌کارهێنان،lady له زۆر ڕووه‌وه له ڕاستیدا وه‌ک manوایه. زۆر له ئاخێوه‌رانی زمانی ئینگلیسی فێری منداڵه‌کانیان ده‌که‌ن ئه‌وه بێ ئه‌ده‌بانه‌یه ئه‌گه‌ر که‌سێک وه‌ک woman بانگ بکه‌ن ( به‌ڵام له سه‌ر man ئه‌وه‌یان فێر ناکه‌ن). له‌بریتانیا ده‌کرێ وه‌ک sales ladies ئاماژه به فرۆشیاری ژنی دووکانه‌کان بکرێ ( به‌ڵام نه‌ک sales gentlemen ). له تابڵۆی نێو دووکانه‌کاندا ده‌کرێ تابڵۆی ladies’ wear ( پۆشاکی زنانه) به ته‌نیشت men’s wear ( پۆشاکی پیاوانه) وه‌ببیندرێ و زۆر نموونه‌ی دیکه.\nڕابین لاکۆف له‌وباره‌یه‌وه گوتوویه ئه‌وه له به‌ر ئه‌وه‌یه  ووشه‌ی lady ته‌عبیرێکی جوانه له ووشه‌ی woman . لێره‌دا ته‌عبیرێکی جوان بووه به شتێکی پێویست له به‌ر مانای سه‌رداگیراوی woman که ده‌کرێ به‌لای هێندێک  خه‌ڵکه‌وه ناخۆش بێ. ئه‌وه‌ش دیاره له به‌ر پله‌ی خواره‌وه‌تری ژن بووه که به شێوه‌یه‌کی نموونه‌یی له کۆمه‌ڵی ئێمه دا بوویه‌تی، هه‌ر وه‌ها له به‌ر مانای سه‌رداگیراوی جینسیی ووشه‌ی woman که له کۆمه‌ڵێکی ژێر ده‌سته‌ڵاتی نێر دا هه‌یه‌تی. ( مانای سه‌رداگیراوی جینسی جوانتر ده‌ر‌ده‌که‌وێ ئه‌گه‌ر مرۆ ئه‌م دوو ڕستانه به یه‌که‌وه به‌راوه‌رد بکا:\nShe’s only thirteen, but she’s already a woman و she’s only thirteen, but she’s already a lady. )\n( ئه‌و هه‌ر ته‌مه‌نی سێزده ساڵه، به‌ڵام له ئێستاوه خانمێکه. و ئه‌و هه‌ر ته‌مه‌نی سێزده ساڵه، به‌ڵام له ئێستاوه ژنێکه.)\nهه‌ر ئاواش، girl و boy به هیچ جۆر یه‌کسان نین. Boy(کوڕ) هه‌ڵبه‌ت ئاماژه یه به که‌سێکی نێری جه‌وان، به‌ڵام زۆر له خه‌ڵک به‌لایه‌نه‌وه په‌سند نییه ئه‌گه‌ر ئه‌و نێوه بۆ که‌سێکی که ته‌مه‌نی له بیست ساڵان به‌ره‌وژوورتر بێ به کار بهێندرێ، و به دڵنیاییه‌وه زۆر به به‌ربڵاوی بۆ ئاماژه به که‌سێکی سه‌ره‌وه‌ی بیست ساڵانه به کار ناهێندرێ. له لایه‌کی دیکه‌وه ووشه‌ی girl (کچ) ده‌کرێ بۆ ئاماژه به ژنێک به کار بهێندرێ که ته‌مه‌نی به‌شێوه‌یه‌کی به‌رچاو له سه‌ره‌وه‌ی بیست ساڵانه، و ئه‌وه شتێکی نائاسایی نییه مرۆ ببیستێ که گرووپێک له خه‌ڵک با بڵێین له five men and six girls ( پێنج پیاو و شه‌ش ژن) پێک هاتووه. به گوتنێکی دی زۆر ئاسایی لێهاتووه  ووشه‌ی زۆر شێوه منداڵانه بۆ ژنان به کار بهێندرێ تا پیاوان.\nهه‌ر وه‌ک تا ئێستا ئاماژه‌مان پێکردووه، مانای سه‌رداگیراوی ئه‌و به‌کارهێنانه نایه‌کسانانه له‌و ساڵانه‌ی دواییدا له به‌رچاو ده‌رنه‌هاوێژراون، و ووشیاریی زیاتر سه‌باره‌ت به ته‌بیعه‌تی ئه‌و فه‌رق و جیاوازی له گه‌ڵ دانانه وا وێده‌چێ ئێستا گه‌یشتبێته گۆڕانی زمانی له لای هێندێک له ئاخێوه‌ران. ژماره‌یه‌ک له ئاخێوه‌ران ده‌ستیان پێکردووه له به‌کارهێنانی ووشه‌ی girl خۆ بپارێزن بۆ ئاماژه کردن به ژنانی ژوور ته‌مه‌ن. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا، بۆ هێندێک له‌وان، به ته‌واوی ڕوون نییه ئه‌وان له جیاتیان ده‌بێ چ ووشه‌یه‌ک به‌کاربهێنن. هێندێک ژنی جه‌وان پێیان خۆشه  وه‌ک woman بانگ بکرێن، به‌ڵام هێندێکیان نا، و هه‌میشه هاسان نییه بزاندرێ کاردانه‌وه چ ده‌بێ سه‌باره‌ت به به‌کارهێنانی ووشه‌گه‌لی woman و girl. ئه‌وه واوێده‌چێ، وه‌ک ڕێگایه‌ک بۆ خۆ پاراستن له‌و گرفته، بگاته به‌کارهێنانی زیاتری ووشه‌ی lady که له ڕابردوو دا زۆر ئاساییتر بووه که ووشه‌ی girl به‌کار بهێندرێ – و به شێوه‌یه‌ک که نیشان ده‌دا  مانای سه‌رداگیراوی woman ئێسا بۆ lady ش ده‌ست ده‌دا، وه‌ک ئه‌م ڕسته‌یه:\nJohn is going out with a new lady tonight ( جان ئه‌مشه‌و له گه‌ڵ خانمێکی تازه وه‌ده‌ر ده‌که‌وێ). لاکۆف ده‌نووسێ چ مانای نییه ئه‌گه‌ر مرۆ قسه‌یه‌کی ئاوا بکا: After ten years in gaol Harry wanted to find a lady.( دوای ده ساڵ زیندان هاری ده‌یه‌ویست خانمێک ببینێته‌وه.)له ڕاستیدا گوتنێکی وا له ڕابردوو دا به شتێکی بێ جێ و ناڕێک داده‌ندرا. به‌ڵام ئێستا بۆ زۆر له ئاخێوه‌رانی جه‌وانتر، به ته‌واوی شتێکی ئاسایی یه.\nله به‌ر ئه‌وه‌ی زمان و کۆمه‌ڵ زۆر له نزیکه‌وه به یه‌کدی به‌ستراونه‌ته‌وه، له هێندێک نموونان دا، ده‌کرێ گۆڕانی کۆمه‌ڵایه‌تی بورووژێندرێ به ڕێگای سه‌رنجدانی کاردانه‌وه‌ی زمانی ئه‌و لایه‌نانه‌ی کۆمه‌ڵایه‌تی که مرۆ پێی خۆشه ئاڵوگۆڕیان تێدا ببینێ. دوایه، هیوای ئه‌وه‌ش ده‌کرێ، زمان و کۆمه‌ڵ هه‌ر دووکیان بگۆڕدرێن. له هێندێک نموونان دا، حه‌ولدان بۆ گۆڕینی زمان، یه‌کجار زۆر سه‌رکه‌وتوو بووه. بۆ نموونه، له ده‌وڵه‌ته یه‌کگرتووه‌کانی ئه‌مریکا، ئه‌و نێوانه‌ی له لافاو و باهۆزان ده‌ندرێن ئێستا به یه‌کسانی له نێوان نێوی نێر و مێ دا دابه‌ش کراون و به هه‌ر دووکیان هه‌ڵده‌درێن ( له کاتێکدا له پێشوو دا به ته‌واوی نێوی مێینه‌یان لێ ده‌ندرا)، و ڕه‌نگه، له‌وه‌ش گرینگتر، ئێستا به‌رچه‌سپی شیکردنه‌وه‌ی پیشه چیدیکه مارکی جینسی پێوه نییه.\nله گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا سه‌باره‌ت به ووشه‌گه‌لی lady و woman و girl ئه‌و گۆڕانه زمانیایانه‌ی وه‌ده‌ست هاتوون، وێده‌چێ، به‌لانی که‌مه‌وه بۆ هێندێک له ئاخێوه‌ران ئه‌و گۆڕانانه نه‌بن که ئاره‌زوویان ده‌کرد. له ڕووی نه‌ریتییه‌وه، ووشه‌ی man زۆر زیاتر له‌ووشه‌ی woman به‌کار هاتووه، و ووشه‌گه‌لی lady وgirl زۆر زیاتر له gentleman و boy به‌کار هێندراون. حه‌ولی ووشیارانه دراوه بۆ گۆڕان به ئاڕاسته‌ی که‌متر کردنه‌وه‌ی به‌کارهێنانی ووشه‌ی girl ( وه‌ک ووشه‌یه‌کی سووک بۆ ژنانی ژوور ته‌مه‌ن) و lady( وه‌ک ته‌عبیرێکی خۆشی به‌که‌مدانان)، و زیاد بوونی به‌کار هێنانی ووشه‌ی woman که که‌متر نیشانه‌ی فه‌رق و جیاوازی کردنی پێوه دیاره. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا، ته‌واو ده‌ست ده‌دا، له دادێ دا له ڕاستیدا زاراوه‌ی lady زیادبوونی به‌کارهێنانی ببیندرێ. گۆڕانی زمانی به ئاماده‌یی به دووی گۆڕانی کۆمه‌ڵایه‌تی دا دێ،به‌ڵام هه‌میشه‌ش هاسان نییه کارێکی ئه‌وتۆ بکرێ ئه‌و جۆره گۆڕانه وه‌پێش گۆڕانی کۆمه‌ڵایه‌تی بکه‌وێته‌وه.\nئه‌م جۆره تێوه‌گلانه‌ی زمانناسان له‌و بابه‌تانه‌ی که پێوه‌ندییان به زمان و جینسی کۆمه‌ڵایه‌تییه‌وه هه‌یه نموونه‌یه‌که له‌و شێوه‌یه‌ی که زۆر له زمانناسانی کۆمه‌ڵایه‌تی هه‌ستی پێده‌که‌ن، ته‌واو به جێش،بۆ ئێمه‌مانان که هێندێک زانیاریمان هه‌یه سه‌باره‌ت به ته‌بیعه‌تی پێوه‌ندی نێوان کۆمه‌ڵ و زمان ته‌واو گرینگه ئه‌و تێگه‌یشتنانه به کۆمه‌ڵگه‌یه‌کی هه‌راوتر ڕابگه‌یێنین له نموونه‌ی ئه‌وتۆ دا که ئه‌و جۆره زانیاری و تێگه‌یشتنانه جۆره نرخێکیان هه‌یه. ته‌نانه‌ت یارمه‌تییه‌کی زۆر گرینگتری ئه‌وتۆ به‌و ڕێگایه ڕا ده‌رده‌که‌وێ که‌تێیدا هه‌نووکه زۆر له زمانناسان هه‌تا دێ زیاتر سه‌رنج ده‌ده‌نه سه‌ر له نێوچوون و له کیس دانی چه‌شناوچه‌شنیی زمانی له جیهان دا.\nله به‌نده‌کانی پێشووی ئه‌م کتێبه دا باسی ژماره‌یه‌ک نموونه‌مان کرد که له به‌ر بۆچوونی نا عه‌قڵانی و برێاری فه‌رق و جیاوازی له‌گه‌ڵ دانه‌ر، زۆر جار له لایه‌ن حکوومه‌تانه‌وه یان ده‌ستگای ڕه‌سمی دیکه‌وه له‌به‌ر نه‌زانی یان پێشداوه‌ری و ده‌مارگرژی کار گه‌یشتووه‌ته داڕشتنی جۆره‌یه‌ک له سیاسه‌تی زمانی که کارتێکه‌ری سه‌ده‌مه پێگه‌یێنه‌ری هه‌بووه له سه‌ر په‌روه‌رده و خوێندی منداڵان و ته‌نانه‌ت له سه‌ر کۆمه‌ڵانیش به‌گشتی. ئێمه دیتمان حکوومه‌تی بریتانیا له سه‌ده‌ی هه‌ژده‌هه‌مدا حه‌ولی دا قسه کردن به زمانی گه‌یلیک پاوان بکا و قه‌ده‌غه‌ی قانوونی له سه‌ر دانێ. ئێمه ئه‌و شێوانه‌مان جه‌خت کرده‌وه که چۆن له‌هجه ناستاندارده‌کانی ئینگلیسی وه‌ک شێوه‌ی ئه‌مریکایی ئه‌فریقایی ئینگلیسی (AAVE )، به هه‌ڵه به له‌خواره‌وه‌تر یان ناله‌بار داندراوه. ئێمه باسی ئه‌وه‌مان کرد چۆن شێوه‌زاره‌کانی ئینگلیسیی پیجن به چاوی سووک وه‌ک ' ئینگلیسسی ته‌ق و له‌ق' ته‌ماشا کراون. هه‌ر وه‌ها ئێمه باسی ئه‌و بارودۆخه ناله‌باره سیاسییه‌مان کرد که تێیدا ئاخێوه‌رانی زمانه که‌مایه‌تییه‌کان وه‌ک ڕۆمانی زۆرجار خۆیانی تێدا ده‌بیننه‌وه و هه‌ستی پێ ده‌که‌ن.\nزۆر نموونه‌ی دیکه‌ی وه‌ک ئه‌وه و ده‌مارگرژی و نامه‌عقوولی ده‌کرێ باس بکه‌ین. بۆ نموونه، له ساڵی 1944، وه‌زیرێک له حکوومه‌تی فه‌ڕانسه دا حه‌ولی دا  به‌کارهێنانی ووشه‌ی ئینگلیسی له زمانی فه‌ڕانسه‌یی دا ناقانوونی بکا، له سه‌ر بنه‌مای به‌ته‌واوی هه‌ڵه‌ی که گۆیا زمانی فه‌ڕانسه‌یی له ژێر جۆره‌یه‌ک له هه‌ڕه‌شه دایه. زۆر له زمانان له ژێر هه‌ڕه‌شه دان، هه‌ر وه‌ک له خواره‌وه ده‌بینین، به‌ڵام به دڵنیاییه‌یه‌کی هه‌ره زۆره‌وه فه‌ڕانسه‌یی یه‌ک له‌و زمانانه نییه. هه‌ر وه‌ها له‌و ساڵانه‌ی دواییدا بزووتنه‌وه‌یه‌کی سیاسی به‌هێز له ده‌وڵه‌ته یه‌کگرتووه‌کانی ئه‌مریکا سه‌ری هه‌ڵداوه که به بزووتنه‌وه‌ی ' ته‌نێ هه‌ر ئینگلیسی ' به نێوبانگه، ئه‌و بزووتنه‌وه‌یه حه‌ولی ئه‌وه بووه هه‌موو زمانه‌کانی دیکه‌ی جوێ له ئینگلیسی له ژیانی په‌روه‌رده‌یی، کولتووری و سیاسی زۆر له ئه‌یاله‌ته‌کانی ئه‌مریکا فت کا و ده‌ریان بهاوێژێ. هێندێک له پشتیوانانی ئه‌و بزووتنه‌وه‌یه ده‌ڵێن ئه‌وان بۆیه پشتیوانی له هه‌نگاوێکی ئه‌وتۆ ده‌که‌ن چونکه هه‌ڵکه‌وتی زمانی ئینگلیسی له مه‌ترسی دایه. هه‌ڵبه‌ت، له ڕاستیدا، ئینگلیسیی ئه‌مریکایی یه‌ک له‌و زمانانه‌یه که له هه‌موو زمانێکی دیکه که‌متر هه‌ڕه‌شه‌ی لێده‌کرێ.\nئه‌وه جێگای په‌ژاره‌یه، به‌ڵام ڕاستییه‌کی کۆمه‌ڵناسیزمانه که بابه‌تی له مه‌ڕ زمان ده‌توانێ هه‌م پیسترین و هه‌م باشترین ڕووی ئینسانان وه‌ڕوو خا، و ئه‌وه‌ی که هێندێک که‌س که وه‌کی دیکه شانازی به‌خۆیان ده‌که‌ن  ژیر و مه‌عقوول بن ده‌توانن به شێوه‌ی ئه‌وپه‌ڕی نامه‌نتیقی و سه‌ره‌ڕۆیانه بجووڵێنه‌وه کاتێک بابه‌تگه‌لی له‌مه‌ڕ زمان دێنه گۆرێ. یه‌ک له‌و شتانه‌ی که زمانناسان به‌گشتی و زمانناسانیکۆمه‌ڵایه‌تی به‌تایبه‌تی به ماوه‌ی ساڵان تێکۆشاون بیکه‌ن ئه‌وه‌یه خه‌ڵک هان بده‌ن به شێوه‌یه‌کی زۆر ژیرانه‌تر و مه‌عقوولانه‌تر بیر له بابه‌تگه‌لی له مه‌ڕ زمان بکه‌نه‌وه به‌ڕیگای زانیاری پێدانی زیاتریان سه‌باره‌ت به زمان. ئه‌وه بۆ هه‌موو چه‌شنه‌کانی ئاوه‌ز له مه‌ڕ ئینساف، یه‌کسانی و ته‌نانه‌ت بۆ داهاتووی مرۆڤایه‌تیش گرینگه. هیچکام له بۆچوونه نامه‌عقووله‌کانی سه‌باره‌ت به زمان که ئێمه باسمان کردن له ڕاستییدا هیچ فڕیان به ڕاستییه‌وه نییه و چ بنه‌مایه‌کی ڕاستیان نییه، به‌ڵام ئه‌وان ده‌کرێ ئاکامی تاڵ و نابه‌جێی جۆر به جۆریان لێ بکه‌وێته‌وه.\nیه‌ک له ئاکامه زۆر دڵتاوێنه‌کانی بۆچوونی له‌و چه‌شنه ده‌توانی مه‌رگی زمان بێ. پرسیارێکی که زۆر جار له زمانناسان ده‌کرێ ئه‌وه‌یه: له دنیا دا چه‌ند زمان هه‌یه؟ ووڵامدانه‌وه‌ی ئه‌و پرسیاره تا ڕاده‌یه‌ک دژواره، نه‌ک له به‌ر بابه‌تی له‌هجه - له به‌رانبه‌ر – زمان دا که کامه له‌هجه‌یه و کامه زمان که ئێمه له‌م کتێبه دا چه‌ندین جار باسمان لێوه کرد. له گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا، ڕه‌نگه هێنده هه‌ڵه نه‌بێ ئه‌گه‌ر بگوترێ ئێستا 6،000 زمان له دنیا دا هه‌یه. ئه‌وه‌ی که به‌دڵنیاییه‌وه وایه ئه‌وه‌یه که ئه‌و ژماره‌یه ئێستا که‌متره له‌وه‌ی که له ڕابردوو دا بوو و هه‌میشه‌ش که‌متر ده‌بێته‌وه. له ساڵانی کۆتایی سه‌ده‌ی بیسته‌مدا ، زمانان به ڕێژه‌یه‌کی کاره‌ساتاوی و له زێده کپ ده‌بن و نامێنن به بێ ئه‌وه‌ی شوێنیان پڕ بکرێته‌وه.\nئه‌وه‌ی که ڕووده‌دا ئه‌وه‌یه که کۆمه‌ڵگه‌کان به پێواژۆی گۆڕینی زمانی دا تێپه‌ڕ ده‌بن. ئه‌وه مانای وایه که کۆمه‌ڵگه‌یه‌کی تایبه‌تی وورده وورده ده‌ست له زمانی بوومی خۆی هه‌ڵده‌گرێ و له جیاتیان ده‌ست ده‌کا به قسه‌کردن به زمانێکی دیکه. ئه‌وه له مێژووی کۆمه‌ڵناسیزمانی جیهان دا به‌ڕێژه پێواژۆیه‌کی باو بووه. بۆ نموونه، دووسه‌د ساڵ له‌مه‌وپێش، زۆربه‌ی دانیشتووانی ئیرله‌ند ئاخێوه‌ری بوومی گه‌یلیکی ئیرله‌ندی بوون. ئێستا زۆربه‌یه‌کی هه‌راو بریتین له‌ئاخێوه‌رانی زمانی ئینگلیسی بوومی. به‌ر له داگیرکاری و سه‌رکه‌وتنی ڕۆمه‌نه‌کان، دانیشتووانی زۆربه‌ی ئه‌وجێیانه‌ی که ئێستا فه‌ڕانسه‌یه ئاخێوه‌ری زمانی سێڵتیکی گه‌ولیش بوون. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا، دواجار، ئه‌وان زمانی خۆیان له بیر کرد و زمانی داگیرکه‌ره‌کانی خۆیان؛ لاتین یان وه‌خۆ کرد، که دواجار بوو به فه‌ڕانسه‌یی. دواتر، به‌شه‌کانی باکووری فه‌ڕانسه به ده‌ست فڕانکه ئاڵمانی زمانه‌کان داگیر کرا. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا، ئه‌و داگیرکه‌رانه دواجار که‌وتنه نێو پێواژۆیه‌کی زمان گۆڕین و وای لێ هات ئه‌وانیش ده‌ستیان کرد به فه‌ڕانسه‌یی قسه بکه‌ن. هه‌ر به‌و شێوه‌یه، ڤیکینگه‌کانی نۆروێژی ئاخێوه‌ر که ئاخره‌که‌ی به‌شێک له باکووری فه‌ڕانسه‌یان داگیر کرد و له‌وێ دامه‌زران ئه‌و شوێنه‌ی که ئێمه ئێستا پێی ده‌ڵێین نۆرماندی ده‌ستیان له زمانه سکاندیناڤییه‌که‌ی خۆیان هه‌ڵگرت و زمانی فه‌ڕانسه‌ییان وه‌خۆ کرد. چه‌ند وه‌چ دواتر، له ئاکامی داگیر کرانی ئینگلیستان به ده‌ست نۆرمه‌نه‌کان له ساڵی 1066 دا، ئه‌و سکاندیناڤییه‌یانه‌ی پێشوو زمانی فه‌ڕانسه‌ییان له گه‌ڵ خۆیان هێنا بۆ ئینگلیستان. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا، هه‌ر که له ئینگلیستان دامه‌زران، ته‌نێ چه‌ندین وه‌چی پێ چوو که تۆره‌مه‌ی نۆرمه‌نه‌کانی داگیرکه‌ر جارێکی دیکه زمانی خۆیان بگۆڕن، ئه‌وجار له فه‌ڕانسه‌ییه‌وه بۆ ئینگلیسی.\nله‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا، جیاوازی ئه‌وده‌می و بارودۆخی مۆدێڕن خێرایی و به‌ردرێژیی گۆڕینی زمانییه که له سه‌رتاسه‌ری جیهان دا ڕووده‌دا. له زۆر نمووناندا، له‌وه‌ش زیاتر، گۆڕینی زمانی ده‌گاته مردنی زمان به ته‌واوی، واته بزر بوونی زمان به ته‌واوی له‌م دنیایه. کاتێک نۆرمه‌نه‌کان ده‌ستیان له قسه کردن به نۆڕوێژی هه‌ڵگرت و زمانی فه‌ڕانسه‌ییان وه‌خۆ کرد، زمانی نۆڕوێژی توانی له زێدی خۆی بمێنێته‌وه و کپ نه‌بێ. به‌ڵام ئێستا ئه‌گه‌ر زمانی ئیرله‌ندی دواجار له ئیرله‌ند بزر ببێ ، که زۆر وێده‌چێ وا بێ به‌ڵام وه‌نه‌بێ پێشی پێ نه‌گیرێ، ئه‌و ده‌می ئه‌وه ده‌بێ به نموونه‌ی مردنی زمان به ته‌واوی.\nله ئوڕووپا، ژماره‌یه‌ک له زمانان ته‌نانه‌ت هێنده له مێژ نییه کپ و خامۆش بوون، بۆ نموونه، کۆڕنیش له سه‌ده‌ی هه‌ژده‌هه‌م له کۆرنوێل کپ بوو. و زمانی مانکس، که خزمێکی نزیکی ئیرله‌ندییه، دوایین ئاخێوه‌ری خۆی له ساڵانی 1950 کان له Isle of Man له کیس دا. زۆر زمانگه‌لی ئوڕووپایی دیکه ئێستا له ژێر هه‌ڕه‌شه‌ی نه‌مان دان: گه‌یلیکی سکاتله‌ندی، برێتۆن له بریتانی، فریسیایی له هۆله‌ند و ئه‌ڵمان، سامی له سکاندیناڤیا، ڕۆمانش له سویس.\nله پاشماوه‌ی دنیا گیروگرفته‌که زۆر له‌وه جیدیتره. بۆ نموونه، له ئه‌مریکایه‌کان، له‌کاتی یه‌که‌م پێوه‌ندی ئوڕووپایی له سه‌ده‌ی پازده‌هه‌م دا، به لانی که‌مه‌وه هه‌زار زمانی جیاواز قسه‌یان پێ ده‌کرا. له ماوه‌ی 400 ساڵی ڕابردوو دا، به‌لانی که‌مه‌وه 300 له‌و زمانانه به ته‌واوی مردوون و کپ بوون. له‌و 700 زمانه‌ی ماونه‌ته‌وه، ته‌نێ 17 یان زیاتر له000، 100 که‌س ئاخێوه‌ریان هه‌یه، و ته‌نێ یه‌ک له‌و زمانانه، واته Navaho ناڤاهۆ، له ئه‌مریکای باکوورییه. له هاتنی ئوڕووپاییه‌کان بۆ ئه‌مریکا به‌م لایه‌وه هه‌ر له ده‌وڵه‌ته یه‌کگرتووه‌کانی ئه‌مریکا 50 زمان مردوون.\nله ناوچه‌ی ئوقیانووسی ئارام، ئه‌و گێر وگرفته ته‌نانه‌ت ڕه‌نگه ئه‌وه‌نده‌ی دیکه‌ش جیدیتر بێ. ڕه‌نگه یه‌ک چاره‌کی گشت زمانانی دنیا له‌و ناوچه‌یه دا قسه‌یان پێ بکردرێ، و زۆر له‌وان له ڕاستیدا له ژێر هه‌ڕه‌شه دان. بۆ نموونه، له ئاوسترالیا، سه‌رده‌مایه‌ک نزیکه‌ی 200 زمانی بوومی هه‌بوون. هه‌ڵبه‌ت 50 یان مردوون، و 100ی دیکه‌یان له گیانه‌ڵا دان و زۆری نه‌ماوه بکووژێنه‌وه.ڕه‌نگه چه‌ندێکیان، نزیکه‌ی 30 زمانێکیان بتوانن خۆیان بگه‌یێننه سه‌ده‌ی بیست و یه‌ک.\nزمانناسان پێیان وایه که ئه‌وه گیروگرفتێکی یه‌کجار زۆر جیدییه، و پاراستنی چه‌شناوچه‌شنی زمانی له دنیا دا ده‌بێ کارێک بێ که بخرێته به‌ر کاری دیکه هه‌ر به‌و شێوه‌یه‌ی که حه‌ول ده‌درێ بۆ پاراستنی چه‌شناوچه‌شنی بیۆلۆژیک.\nبۆ نموونه، ئاشکرایه، که پێوه‌ندی نێوان زمانان و کولتووران پێوه‌ندییه‌کی نزیکه، و بزر بوونی زمانان له دنیا ده‌توانێ تا ڕاده‌یه‌کی زۆر پێواژۆی یه‌کده‌ست کردنی (homogenization ) کولتووری خێراتر بکا. دنیایه‌کی ته‌ک کولتووری نه‌ک هه‌ر جێگایه‌کی گیراو وناخۆش ڕه‌نگه جێگایه‌کی زۆر داته‌پیو و بێ بره‌ویش بێ، زمانان وه‌ک به‌شێک له هه‌ڵگرانی ئامرازی پێوه‌ندی و تێکه‌ڵاوی ڕه‌نگه شتی باشیش بن چونکه ئه‌وان کاری ئه‌و کولتوورانه‌ی که له ڕووی ئابوورییه‌وه به‌ده‌سته‌ڵاتن و کۆمه‌ڵه پڕ حه‌شیمه‌ته‌کان زۆر دژوار ده‌که‌ن خۆیان بخه‌نه نێو و جێگای کۆمه‌ڵگه پچووکتره‌کان بگرنه‌وه.\nزمانناسانی کۆمه‌ڵناسیزمان، ئی هه‌ره هه‌ڵکه‌وتوویان جۆشوا فیشمه‌ن ی ئه‌مریکایی به دژی ئه‌و پێواژۆیه چاڵاکانه خه‌باتی کردووه.پێشگیریی له گۆڕینی زمان و هۆدانه‌وه‌ی چالاکییه‌کی ئه‌وتۆیه که پێداویستییه‌کی زۆری به ته‌جروبه‌ی کۆمه‌ڵناسیزمان ، زانست و کاری سه‌خت و هه‌ر وه‌ها دراوێکی زۆر هه‌یه. مه‌به‌ست له‌و کاره یارمه‌تی کردنه به‌و کۆمه‌ڵگه پچووکانه‌ی که له ژێر هه‌ڕه‌شه دان بۆ ئه‌وه‌ی بتوانن زمانه‌کانیان بگوێزنه‌وه بۆ وه‌چی دوای خۆیان.دراو بۆ وه‌گه‌ڕخستنی پۆلی ساوایان که تێیاندا زمانی زگماکی به‌کار بهێندرێ ده‌کرێ زۆر گرینگ بێ.ده‌رفه‌تی ماڵی و پشتگیری و ڕه‌خساندنی هه‌لی ئه‌وه‌ش که زمانه‌که له ژیانی ڕۆژانه دا به‌کار بهێندرێ گرینگه. هه‌ر وه‌ها ئه‌وه‌ش پێویسته بۆ کۆمه‌ڵگه‌یه‌کان که تێبگه‌ن دووزمانایه‌تی ئاسایی و به‌که‌لکه و جۆرێک نییه له لادان و خه‌وش.\nله‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا، ته‌نانه‌ت ڕه‌نگه زۆر گرینگتر، بۆچوون و دیتنی خه‌ڵک بێ له سه‌ر زمان. زۆر هۆ هه‌نه، زۆر جاریش هۆی ئاڵۆز و پێچه‌ڵپێچ، که بۆچی زمان گۆڕین ڕووده‌دا.ئه‌گه‌رچی، جاری واهه‌یه، خه‌ڵک ده‌ست له زمانێک هه‌ڵده‌گرن که خه‌زێنه‌ی کولتوور و مێژوویه‌که‌یانه و زمانی چه‌ندین وه‌چی کۆمه‌ڵگه‌که‌یان بووه هه‌ر له‌به‌ر ئه‌وه‌ی به قسه‌پێکردنی هه‌ست به ته‌ریق بوونه‌وه ده‌که‌ن و شه‌رم دایان ده‌گرێ. ئه‌گه‌ر خه‌ڵکی ده‌وڵه‌مه‌ند و به ده‌سته‌ڵات و له ڕووی تێکنۆلۆژییه‌وه زۆر پێشکه‌وتووتر له ئێوه زۆر جار پێتان بڵێن که زمانه‌که‌تان پله‌ی له خواره‌وه‌تره و دواکه‌وتوویه و ئه‌و قسه‌یه زۆر جار دووپاته بکه‌نه‌وه، له‌وانه‌یه بگه‌نه ئه‌وه‌ی که باوه‌ڕیان پێ بکه‌ن و بۆخۆشتان هه‌ر ئاوا بیر بکه‌نه‌وه. هه‌ر وه‌هاش ئه‌گه‌ر ئێوه ببینن ئه‌و خه‌ڵکه‌ی به زمانی ئێوه قسه ده‌که‌ن له به‌ر ئه‌وه به خراپی له گه‌ڵیان ده‌جووڵێنه‌وه و فه‌رق و جیاوازییان له گه‌ڵ ده‌کرێ، ئه‌وه‌ش ئاشکرایه ده‌بێته هۆی پشت ساردبوونه‌وه‌یه‌کی یه‌کجار زۆر به دژی به‌کارهێنانی زمانه‌که.\nئه‌و جۆره نرخاندنه نێگاتیڤانه هه‌ڵبه‌ت هه‌ر سه‌باره‌ت به زمانان ناکرێن. زۆرجاریش له مه‌ڕ له‌هجان ده‌کرێن، هه‌ر وه‌ک لێره دا بینیمان. له‌و بابه‌ته‌شه‌وه بۆچوون و دیتنی ناله‌بار و نامه‌عقوولانه له ئاست شێوه‌زاره ناستاندارده‌کان زۆر باو و به‌ربڵاوه. ئه‌گه‌رچی به هیچ کلوه‌جێ هیچ مانای نییه ئیدیعای ئه‌وه بکرێ که شێوه‌زارێکی، بابڵێین زمانی ئینگلیسی،به پێوانه‌ی زمانی باڵاتر و به‌رزتره له شێوه‌زارێکی دیکه، به‌ڵام له ڕاستیدا زۆر خه‌ڵک هه‌ن پێیان وایه و به پێی ئه‌و بۆچوونه ده‌جووڵێنه‌وه. بۆ نموونه، له دنیای ئینگلیسی زمان دا، ئه‌و شێوه‌زاره‌ی که له خوێندنگه‌یاندا به کار ده‌هێندرێ ئینگلیسی ستاندارده، به‌ڵام زمانی زۆربه‌ی منداڵان، و زمانی منداڵانی چینی کرێکار تا ڕاده‌یه‌کی زیاتر له منداڵانی چینی نێوه‌ڕاست، بریتییه له شێوه جۆربه‌جۆره‌کانی ئینگلیسیی ناستاندارد.\nئاشکرایه له‌وانه‌یه ئه‌وجیاوازییه ببێته هۆی ئاڵۆزی و دژواری په‌روه‌رده‌یی. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا، هۆکارێکی گرینگی که ئالۆزی و دژوارییه‌کی ئه‌وتۆ بۆ منداڵانی چینی کرێکار ساز ده‌کا له‌وانه‌یه له به‌ر بۆچوون و دیتنی ناله‌بار و خراپی هێندێک له مامۆستایه‌کانیان بێ له ئاست له‌هجه ناستاندارده‌کان. ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر ئه‌و جۆره بۆچوونانه به ئانقه‌ستیش نه‌بن، ده‌توانێ بگاته فه‌رق و جیاوازی له‌گه‌ڵ دانانی نه‌خوازراو به قازانجی له‌هجه و ڕاوێژی منداڵانی چینی نێوه‌ڕاست. به‌ڵگه سه‌باره‌ت به‌و خاڵه له کاری ده‌روونناسان دا ده‌رده‌که‌وێ، که به‌پێی تاقیکردنه‌وه‌ی شکڵی هاوتوانا ( matched guise ) خستوویانه‌ته ڕوو تاچ ڕاده‌یه‌ک شێوه‌ی قسه‌کردنی خه‌ڵک ده‌توانێ کارتێکه‌ری هه‌بێ له شێوه‌ی هه‌ڵس و که‌وت له گه‌ڵ کردنیان دا. له‌و جۆره تاقیکردنه‌وانه دا ئه‌و ده‌سته‌یه‌ی که تاقی ده‌کرێنه‌وه،گوێ له شریتی ده‌نگی پێنج ئاخێوه‌ری جیاواز ده‌گرن، که هه‌ر کامه‌یان هه‌مان بڕگه‌ی په‌خشانێک ده‌خوێننه‌وه، بۆ نموونه، هه‌مووشیان به ڕاوێژه جیاوازه‌کانی ئینگلیسی. دوایه داوا له بیسته‌ران ده‌کرێ بۆچوونی خۆیان سه‌باره‌ت به‌و پێنج ئاخێوه‌ره ده‌رببڕن، وله تاقیکردنه‌وه دا شیکراوه‌ته‌وه که لێکۆله‌ره‌وه‌کان پێیان خۆشه بزانن بیسته‌ره‌کان ئاستی لێزانیان چه‌نده‌یه سه‌باره‌ت به‌وشتانه‌ی له‌مه‌ڕ خه‌سڵه‌ت و توانایی ئاخێوه‌ره‌کان ده‌یڵێن ته‌نانه‌ت به‌پێی ده‌نگیان. بۆ نموونه، ده‌کرێ له بیسته‌ران پرسیار بکرێ  ئاخێوه‌ره‌کان به پێی\nئه‌و نیشانانه‌ی خواره‌وه پۆلین به‌ندی بکه‌ن له ' زۆر ژێر' وه تا ' زۆر ناژیر'، له ' زۆر دۆستانه' وه تا ' زۆر نادۆستانه' ، و هه‌تا دوایی. دوایه زۆر جار ده‌رده‌که‌وێ که بیسته‌ران تا ڕاده‌یه‌کی زۆر هاوڕا و هاوده‌نگن له سه‌ر ئه‌وه‌ی، که، بابڵێین ئاخێوه‌ری 3 زۆر له ئاخێوه‌ری 2 ژیرتره، که ئه‌ویش به نۆره‌ی خۆی که‌متر دۆستانه‌یه له ئاخێوه‌ری 4. نوخته‌ی چاوڕاکێش سه‌باره‌ت به‌و تاقیکردنه‌وانه ئه‌وه‌یه که دوو له ئاخێوه‌ره‌کان له‌و بیسته‌رانه ده‌شاردرێنه‌وه، به‌ڵام ئه‌و هه‌ر یه‌ک که‌سه - واته هه‌مان ئاخێوه‌ر به دوو ڕاوێژی ( accent ) بڕگه‌که ده‌خوێنێته‌وه. جا بۆیه، ئه‌گه‌ر ئاخێوه‌ری 2 و ئاخێوه‌ری 5 هه‌ر یه‌ک که‌س بن و نرخاندنی بیسته‌ران ئه‌وه بێ که ئاخێوه‌ری 2 زۆر له ئاخێوه‌ری 5 ژیرتره، ئه‌و جیاوازی دانانه ده‌بێ له به‌ر ئه‌و شێوه زمانه‌ی بێ که ئه‌و به‌کاری ده‌هێنێ. له ڕاستیدا ئه‌و تاقیکردنه‌وانه‌ی له بریتانیا کراون ده‌ی سه‌لمێنن ئه‌و ئاخێوه‌رانه‌ی ماسکی قسه کردن به شێوه‌ی RP( ته‌له‌فوزی وه‌خۆ کراو) به‌کار ده‌هێنن به گشتی زۆر به ژێرتر و به خوێنده‌وارتر، به‌ڵام که‌متر دۆستانه و که‌متر خۆشه‌ویستتر، له هه‌مان ئاخێوه‌ران داده‌ندرێن که ماسکی قسه کردن به ڕاوێژێکی ناوچه‌یی به‌کار ده‌هێنن.\nئه‌وه ئه‌و شێوه‌یه نیشان ده‌دا که ئێمه تێیدا پشت به قالبی له پێشدا داڕێژراو ده‌به‌ستین کاتێک بۆ یه‌که‌م جار خه‌ڵک ده‌بینین و پێوه‌ندییان پێوه ده‌که‌ین ( هه‌ر وه‌ک له نموونه‌ی نێو ترێن دا باسمان کرد)، و شێوه‌ی قسه کردنی ئه‌وان به‌کار ده‌هێنین و دیمه‌نێکیان له سه‌ر ساز ده‌که‌ین که پێمان وایه ئه‌وان چ جۆره که‌سێکن. ئاخێوه‌رانی له‌هجه‌ی RP ( ته‌له‌فوزی وه‌خۆ کراو( له وانه‌یه هه‌رکه ده‌ست به قسه کردن ده‌که‌ن بناسرێنه‌وه و له لایه‌ن ئه‌و که‌سانه‌ی به RP قسه ناکه‌ن وه‌کوو که‌سانی خۆله‌کن زۆر و نادۆستانه دابندرێن مه‌گه‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌وان پێچه‌وانه‌که‌ی له خۆیانه‌وه نیشان بده‌ن. واته ئه‌وان خه‌تاکارن تا ئه‌وه‌ی که پێچه‌وانه‌که‌ی ده‌سه‌لمێنن و بێگوناهی خۆیان وه‌ڕوو ده‌خه‌ن. هه‌ر ئاواش – هه‌ڵبه‌ت ئه‌مه زۆر زیاتر جێگای دڵپه‌شێوی یه - ئه‌و منداڵانه‌ی که ڕاوێژ و له‌هجه‌گه‌لی چینی کرێکاریان هه‌یه له‌وانه‌یه له لایه‌ن هێندێک له مامۆستایانه‌وه وا بنرخێندێن که توانایی فێر بوونیان له‌و منداڵانه که‌متره که به ڕاوێژگه‌ل و له‌هجه‌گه‌لی چینی نێوه‌رآست قسه ده‌که‌ن. مه‌گه‌ر ئه‌وه‌ی، ئه‌وانیش ده‌رفه‌تی پێویستیان بدرێتێ  پێچه‌وانه‌که‌ی له خۆیانه‌وه نیشان بده‌ن.\nهه‌ر وه‌ک سه‌باره‌ت به بابه‌تی مه‌رگی زمان، ئه‌و جۆره بۆچوون و دیتنه نامه‌نتیقی و بێ جێیانه له ئاست شێوه زمانه‌کان، شێوه‌زاره‌کان ده‌توانێ بگاته مه‌رگی له‌هجه. ئه‌و دیارده دڵپه‌شێوکه‌ره خۆی به‌شێکه له حه‌ولی یه‌کده‌ست کردنی زمانی له جیهان دا – به تایبه‌تی ڕه‌نگه له ئوڕووپا دا – هه‌ر وه‌ک له مه‌ڕ مردنی زمان ڕووده‌دا. له زۆر شوێنی جیهان دا  هه‌تا دێ جۆره‌جۆره‌یی هه‌ریمی زمان که‌متر ده‌بینین – که‌متر و که‌متریش جۆره‌جۆره‌یی له‌هجه.\nئه‌و بارو دۆخه هۆی تایبه‌تی هه‌یه، به تایبه‌تی له چوارچێوه‌ی ئوڕووپا دا، که مرۆ هه‌ستی نیگه‌رانی بکا به کاردانه‌وه‌کانی مردنی له‌هجه. ئه‌وه به تایبه‌تی له به‌رئه‌وه‌یه چونکه زۆر که‌س لا له مردنی زمان ده‌که‌نه‌وه به‌ڵام زۆر که‌متر گوێ ده‌ده‌نه سه‌ر مردنی له‌هجه: له هێندێک ووڵاتی تایبه‌تی دا، وا وێده‌چێ ڕووناکبیران چالاکانه لایه‌نگری مردنی له‌هجه بن.\nله‌وانه‌یه ده‌ست به‌جێ بۆ هه‌موان ئاشکرا نه‌بێ که له‌هجه‌گه‌لیش هه‌ر وه‌ک زمانه‌کان پێوه‌ندییه‌کی له جیا نه‌هاتوویان به کولتووره‌کانه‌وه هه‌یه. هه‌ر وه‌ک چۆن کولتووری نه‌ته‌وه‌یی و سه‌رتاسه‌ری هه‌ن، هه‌ر ئاواش کولتووری ناوچه‌یی، و له‌هجه‌ی ناوچه‌یی هه‌ن که ڕه‌مزی ئه‌و کولتووره ناوچه‌ییانه‌ن و ئه‌وان ده‌پارێزن و به‌رگرییان لێ ده‌که‌ن. له ڕاستیدا، له ئوڕووپای مۆدێڕن دا ده‌کرێ مرۆ بڵێ، هه‌ر نه‌بێ له سه‌ر هێندێک نموونان، که ناسێنه ناوچه‌ییه‌کان به‌و شێوه‌یه‌ی که له‌هجه‌کان ده‌بنه ڕه‌مزیان له راستییدا زۆر به‌دڵترن له ناسێنه نه‌ته‌وه‌ییه‌کان که زمانه ستاندارده‌کان ڕه‌مزی ئه‌وانن. له هێندێک بارو دۆخان دا، له‌هجه هه‌رێمییه‌کان، به ڕاهێزاندنی کولتووره ناوچه‌ییه‌کان و ناسێنه ناوچه‌ییه‌کان، ده‌کرێ وه‌ک هه‌مبه‌رێکی ناسیۆنالیسم بجووڵێنه‌وه.\nلێره دا پێویسته جارێکی دیکه سه‌رنجی ئه‌وانه‌ی که ڕکیان له له‌هجه‌گه‌لی هه‌رێمی ده‌بێته‌وه ڕابکێشرێ و لێیان تێ بگه‌یێندرێ که مردنی له‌هجه و ستاندارد کردن له ڕاستیدا ده‌بێته هۆی گیرو گرفتی پێوه‌ندی تا ئه‌وه‌ی که ئه‌و گیروگرفته چاره سه‌ر بکا. ئه‌وه به‌تایبه‌تی ئه‌و ده‌می دێته گۆڕێ و ڕووده‌دا که له شوێنه‌که زنجیره‌یه‌ک له له‌هجه‌ی جوگرافیایی هه‌بێ. بۆ نموونه، سنووری نێوان هۆله‌ند و ئه‌ڵمان له به‌ر چاو بگرن. هه‌ر وه‌ک ئه‌وی پێشتر دیتمان ( به‌ندی 1ی ئه‌م کتێبه) له‌وێ سنوورێک هه‌یه به بێ ئه‌وه‌ی که سنوورێکی له‌هجه‌یی بێ.ئاخێوه‌رانی ئه‌و به‌ر و ئه‌م به‌ری سنوور به‌و له‌هجانه قسه ده‌که‌ن که وه‌کوو یه‌ک وان یان زۆر وه‌ک یه‌ک ده‌چن. ئه‌وه مانای ئه‌وه یه که به چه‌ندین وه‌چان پێوه‌ندییه‌کی ئاماده و هاسانی سنوور به‌زێن له ئارا دا بووه. بۆ نموونه، چینی کرێکاری هۆله‌ندی خه‌ڵکی نه‌ی مێخن Nijmegen له سنوور ده‌په‌ڕنه‌وه بۆ شاری کلێڤس Cleves له ئه‌ڵمان بۆ سه‌ردان، بۆ شت کڕین و بۆ کار کردن. ئه‌ڵمانییه‌کانی چینی کرێکار به ئاڕاسته‌که‌ی دیکه دا ده‌چن. جا بۆیه، هه‌ر وه‌ک ئه‌وه‌ی که نه‌ته‌وه‌کانی ئوڕووپای ڕۆژئاوا سنووران له نێو خۆیان ناهێڵن بۆ په‌ڕێنه‌وه بۆ گه‌شت و کارکردن، خه‌ڵکی چینی نێوه‌ڕاستی هۆله‌ندی و ئه‌ڵمانی نه‌ی مێخن و کلێڤس ئیدی چبڕ له‌ووزه‌یان دانییه هه‌ر وه‌ک ئاماده‌یی جاران له‌و هاتوو چووی په‌ڕینه‌وه له سنووران دا به‌شداری بکه‌ن. ئه‌وه‌ش له به‌ر ئه‌وه‌یه  ئه‌وان چیدی ناتوانن به له‌هجه‌ی ناوچه‌یی قسه بکه‌ن. ئه‌گه‌ر خه‌ڵکی چینی نێوه‌ڕاستی هۆله‌ندی که ته‌نێ ده‌توانن به هۆله‌ندی ستاندارد قسه بکه‌ن بیانه‌وێ بۆ کارکردن بچنه ئه‌ڵمان، ده‌بێ ئه‌ڵمانی ستاندارد بخوێنن و فێری بن چونکه خه‌ڵکی کلێڤس له هۆله‌ندی ستاندارد تێناگه‌ن. زۆر له خه‌ڵکی هۆله‌ند فێری ئه‌ڵمانی ستاندارد بوون، به‌ڵام زۆر ئه‌ڵمانییه‌کی که‌متر فێری هۆله‌ندی ستاندارد بوون. زنجیره‌ی له‌هجه‌یی که هه‌لی پێوه‌ندی هاسانی ده‌ڕه‌خساند، به‌لانی که‌مه‌وه بۆ ئاخێوه‌رانی چینی نێوه‌ڕاست، به ڕێگه‌ی ستاندارد کردنه‌وه له یه‌ک هه‌ڵبڕاوه و تێک شکاوه.\nئێمه ده‌بێ پێی لێ بنێین  له کیس دانی له‌هجه و نه‌مانی له ئوڕووپای مۆدێڕن دا له به‌ر ئه‌و پێواژۆیانه‌یه که پێوه‌ندی به وه‌گه‌ر که‌وتنی جوگرافیایی و شارنشینی په‌یدا ده‌کاته‌وه و جا بۆیه له ڕوانگه‌ی کۆمه‌ڵناسیزمانه‌وه ڕه‌نگه پێشی پێ نه‌گیرێ.چ شتێک نییه که ئێمه بتوانین له‌و باره‌یه‌وه بیکه‌ین یان پێمان خۆش بێ بیکه‌ین. ئه‌وه‌ی ئێمه ده‌توانین به دژی کار و خه‌بات بکه‌ین ئه‌و جۆره له کیس دانه‌ی له‌هجه‌یه که له ئاکامی هۆکارگه‌لی بۆچوون و دیتنه‌وه سه‌رهه‌ڵده‌دا. له زۆربه‌ی ووڵاته ئوڕووپاییه‌کان،ئه‌گه‌رچی زۆربه‌ی دانیشتووان به شێوه‌زاری ستاندارد قسه ناکه‌ن، ئه‌وان به ڕیگای جۆربه‌جۆره‌وه فه‌رق و جیاوازییان له گه‌ڵ ده‌کرێ و وایان لێکردوون هه‌ست بکه‌ن که شێوه‌ی بوومی خۆیان له خواره‌وه‌تره، نه‌ک هه‌ر له ڕووی کۆمه‌ڵایه‌تییه‌وه، که به‌داخه‌وه ڕاسته، به‌ڵکوو له ڕووی زمانیشه‌وه، که به دڵنییایه‌کی هه‌ره زۆره‌وه ڕاست نییه و وا نییه. جا بۆیه زه‌حمه‌ته به سه‌یر دابندرێ، ئه‌گه‌ر زۆر له‌وان حه‌ول بده‌ن ده‌ست له شێوه قسه‌کردنی خۆیان هه‌ڵگرن و شێوه‌زاری ستاندارد وه‌خۆ بکه‌ن، ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ریش، له هێندێک ئاستی ویژدانی خۆیاندا، به ڕاستیش نه‌یانه‌وێ ئه‌مه بکه‌ن.\nله که‌شوهه‌وایه‌کی ئاوا دا، له‌هجه نه‌ریتییه‌کان یان زمانه نه‌نووسراه‌کان ده‌کرێ به خێراییه‌کی سه‌یر بزر ببن. بۆ نموونه، له‌هجه نه‌ریتییه‌کان که‌متازۆر له زۆر ناوچه‌کانی ئینگلستان بزر بوون – ئه‌گه‌رچی له سکاتله‌ند نا – و له زۆر له به‌شه‌کانی فه‌ڕانسه‌یی زمانی دنیاش دا وه‌زع هه‌ر وایه. هه‌ڵبه‌ت، زۆر جار، پێوه‌ندییه‌کی راسته‌و ڕاست هه‌یه له نێوان ده‌ره‌جه‌ی دۆژمنایه‌تی کردن له گه‌ڵ له‌هجه‌کان و ڕێژه‌ی بزر بوونیان. ڕێگایه‌ک بۆ به‌گژداهاتن و خه‌بات به دژی ئه‌و دۆژمنایه‌تییانه جه‌خت کردنه‌وه و ئاماژه کردنه به‌و کۆمه‌ڵه به‌خته‌وه‌ر و زیاتر به ته‌حه‌مولانه که ڕێزێکی زیاتر له شێوه‌زاره‌کانی زمان ده‌گرن و سه‌رمه‌شقی چاکن بۆ پێرۆیی لێکردن و لاساکردنه‌وه‌یان.\nله زۆر له شوێنه‌کانی دژه- له‌هجه‌ی ئوڕووپا، به ئینگلیستانیشه‌وه، دیتن و بۆچوونێکی به‌ربڵاو له گۆڕێ دایه که گۆیا له‌هجه‌کان زه‌مانیان به سه‌رچووه، کۆنن، سه‌ره‌تایی و نه‌خاراون، هۆی دابڕانن و له ڕووی ئابوورییه‌وه به زه‌ره‌رن. بۆ به‌گژداهاتنه‌وه و به‌ربه‌ره‌کانی له ئاست تێڕوانین و بۆچوونێکی ئه‌وتۆ، ئێمه ده‌کرێ ئاماژه به‌م ڕاستییه‌ی خواره‌وه بکه‌ین. له ساڵی 1990، به پێی زۆر ئه‌و پێوانانه‌ی له مه‌ڕ داهاتی سه‌رانه کراون، سێ ووڵاتی هه‌ره ده‌وڵه‌مه‌ندی ئوڕووپا بریتی بوون له لووگزامبورگ، نۆڕوێژ و سویس؛ هه‌ر سێکیان ئه‌و ووڵاتانه‌ن که به له‌هجه‌یان قسه‌یان تیدا ده‌کرێ.\nهه‌ر وه‌ک له به‌ندی 5ی ئه‌و کتێبه دا دیتمان، هه‌موو دانیشتووانی بوومی لووگزامبورگ به له‌هجه‌یان قسه ده‌که‌ن. ئه‌وان ئه‌ڵمانی و فه‌ڕانسه‌یی فێر ده‌بن و به‌کاریان ده‌هێنن، به‌ڵام زمانی زگماکییان لوگزامبۆرگیش/ لێتسێبورگیش ه، که به گشتی به له‌هجه‌یه‌کی ئه‌ڵمانی داده‌ندرێ. نۆروێژیش، یه‌کێک له‌و ووڵاتانه‌ی ئوڕووپایه که له‌هه‌موو جێیه‌کی دیکه زیاتر به له‌هجه‌یان قسه ده‌کردرێ.هێندێک خه‌ڵک به جۆره‌یه‌ک له نۆڕوێژی ستاندارد قسه ده‌که‌ن، به‌ڵام زۆربه‌ی خه‌ڵک نا، و هه‌لومه‌رجی کۆمه‌ڵایه‌تی هه‌رچییه‌کی ده‌بێ باببێ. خه‌ڵک له ڕادیۆ و تێلێڤیزیۆن دا به له‌هجان قسه ده‌که‌ن، پرۆفێسۆران به له‌هجه ده‌رس ده‌ڵێنه‌وه، و نووسه‌ران شێعر و ڕۆمان به له‌هجه‌یان ده‌نووسن. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا، لایه‌نی هه‌ره گرینگی هه‌لومه‌رجی زمانی نۆڕوێژی ئه‌وه‌یه، هه‌ر وه‌ک له به‌ندی 7 دا دیتمان، که ته‌حه‌مولێکی که‌ڵان و به‌ربڵاوی کۆمه‌ڵایه‌تی هه‌یه له‌مه‌ڕ جۆراوجۆری زمانی، و له‌وه‌ش زیاتر، جۆراوجۆریی زمانی له نۆڕوێژ به ڕه‌سمی ناسراوه و به ڕه‌سمی پارێزگاری لێده‌کرێ.ئه‌وه به ڕوونییه‌کی هه‌ره جوان له‌و ڕاستییه دا دیاره و ڕه‌نگ ده‌داته‌وه که له نۆڕوێژ قانوونێک هه‌یه که به‌پێی وی دیاری کراوه مامۆستا و فێرکاران ڕیگایان پێ نادرێ حه‌ول بده‌ن بۆ گۆڕینی شێوه‌ی قسه‌کردنی منداڵان له پۆله‌کانی مه‌دره‌سه دا. ئه‌گه‌ر منداڵان بێنه مه‌دره‌سه و به له‌هجه قسه بکه‌ن، که زۆربه‌یان ده‌یکه‌ن، ئه‌وان ده‌بێ ڕێگایان پێ بدرێ له سه‌ر ئه‌وه به‌رده‌وام بن.( پێچه‌وانه‌یه‌کی تاڵ و وه‌یشوومه‌ی ئه‌و بارودۆخه له بریتانیا ده‌بیندرێ: له ساڵی 1994 وه‌زیری په‌روه‌رده‌ی بریتانیا ڕایگه‌یاند ده‌بێ هه‌موو منداڵان به ئینگلیسیی ستاندارد قسه بکه‌ن.)\nنۆڕوێژ هه‌روه‌ها لێی ده‌وه‌شێته‌وه له‌مه‌ڕ هێرش کردنه سه‌ر سووکایه‌تی کردن و به‌که‌م دانی شێوه‌زاره‌کانی ناوچه‌یش سه‌رنجێکی زۆری بدرێته سه‌ری، به وه‌ی ڕا که شێوه‌کانی له‌هجه‌ی چینی خواره‌وه‌ی کۆمه‌ڵایه‌تی ته‌واو به زاناییه‌وه هێنراونه‌ته نێو زمانه ستاندارده‌کانی نۆڕوێژییه‌وه ( بڕوانه به‌ندی 7ی ئه‌م کتێبه).ئه‌وه‌ش واته، زمانه ستاندارده‌کان، به پێویستی نابێ سه‌رده‌ستانه و ئی نوخبه بن. ئه‌و بارودۆخه له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی له ووڵاتانی دیکه دا ڕوویداوه له به‌ر یه‌ک ڕۆنێن. هه‌ر، له سه‌ده‌ی بیسته‌م دا، کاتێک وا داندرابوو  خوێنده‌واری له ئوڕووپا هه‌موو گره‌وه بێ و هه‌موو که‌س خوێنده‌وار بێ، ئێمه هاتووین ئامانجمان وه‌لاناوه به‌وه‌ی ڕا که خوێنده‌واریمان به‌ستووه‌ته‌وه به فێربوونی شێوه‌زاره‌کانی ستاندارد له سه‌ر بنه‌مای له‌هجه‌گه‌لی چینه‌کانی سه‌ره‌وه‌تری کۆمه‌ڵایه‌تی، و به‌و چه‌شنه فێربوونمان بۆ زۆربه‌ی خه‌ڵک دژوارتر کردووه. ئێوه ڕه‌نگه بتوانن بنووسن، به‌ڵام هه‌تا نه‌توانن به شێوه‌زاری ستانداردی چینی سه‌ره‌وه بنووسن، نووسینه‌که‌تان چ حیسابی بۆ ناکرێ.\nسویس یش به فره زمانه بوونی خۆی به‌نێوبانگه و هه‌ر وه‌ها به پاراستنی ڕه‌سمی و به ڕێژه سه‌رکه‌وتووانه‌ی چوار کۆمه‌ڵگه‌ی زمانی جیاواز. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا، شتی هه‌ره‌چاوڕاکێشی له‌مه‌ڕ سویس ئه‌وه‌یه که زۆربه‌ی هه‌ره زۆری دانیشتووانی به له‌هجه‌یان قسه ده‌که‌ن. له ناوچه‌ی ئه‌ڵمانی زمانی ووڵاته‌که دا، هه‌موو دانێشتووانی بوومی به له‌هجه‌یان قسه ده‌که‌ن.\nهه‌ڵبه‌ت ، دیاره ئه‌وه زۆر زیادی ده‌بێ ئیدیعا بکرێ، که لووکزامبورگ، نۆڕوێژ و سویس له به‌ر ئه‌وه ده‌وڵه‌مه‌ندن چونکه به له‌هجه‌یان قسه‌یان تێدا ده‌کرێ. به‌ڵام ئێمه نابێ ده‌ره‌جه‌ی له خۆ نامۆ بوون به که‌م دابنێین که له‌و هه‌لومه‌رجانه دا دێنه گۆڕێ که خه‌ڵک له‌و شانازییه‌ی که به ئاخافتنی شێوه‌ی ناوچه‌یی خۆیانی ده‌که‌ن بێ به‌ش بکرێن. هه‌ر وه‌ها نابێ قازانجی ئه‌وه‌ش به که‌م دابنێین دانیشتووانێکی ئه‌وتۆمان هه‌بێ که بتوانن به ڕه‌وانی و به جوانی هه‌ست و ڕامانی خۆیان به شێوه زمانه‌کانی خۆیان ده‌رببڕن، به بێ ئه‌وه‌ی چاوه‌دێری ئه‌وه‌یان به‌سه‌ره‌وه بکرێ ئه‌وان تا چ ڕاده‌یه‌ک به ' دروستی' قسه ده‌که‌ن یان ناکه‌ن.\nبه‌راوه‌ژووی ئه‌و نموونانه، له دنیای ئینگلیسیی زمان دا ، باوه‌رێکی به‌ڕبڵاو به‌ڵام هه‌تابڵێی هه‌ڵه و ناڕاست له گۆڕێ دایه که له‌هجه‌کان له زنجیره‌یه‌ک له ' هه‌ڵه‌یان' پێکهاتوون و ئینگلیسیی ستاندارد ' دروستی' یان ' ڕوونی' یان ' له‌باری' پێ به‌خشراوه. باوه‌ڕییه‌کی ئه‌وتۆ هه‌یه، له‌هجه‌یان بۆ هێندێک ئه‌رکان ' ناله‌بار' ن و ناکرێ بۆ مه‌به‌ستی په‌روه‌رده و ڕووناکبیری به کار بهێندرێن. هه‌ر ئه‌و جۆره دیتن و تێڕوانینه له زۆر شوێنی دیکه‌ش هه‌یه - بۆ نموونه، له فه‌ڕانسه و له‌هیستان. هه‌لومه‌رجی ئه‌ڵمانیی سویس ده‌یسه‌لمێنێ که هیچ شتێک له‌و بۆچوونانه له ڕاستییه‌وه دوورتر نییه. هه‌ڵبه‌ت، ئه‌گه‌ر مرۆ بیه‌وێ له‌سه‌ر بابه‌تێک  به باشی و هه‌موولایه‌نه بدوێ و قسه‌ی لێوه‌بکا پێویستی به‌وه هه‌یه زمانی تێکنیکی بابه‌ته‌که - ئه‌و په‌یڤ و بێژانه‌ی پێوه‌ندییان به بابه‌ته‌که‌وه هه‌یه باش بزانێ و هێزی به سه‌ریاندا بشکێ. به‌ڵام ئه‌وه ئاشکرایه، هه‌ر وه‌ک پێشتر دیتمان، که هیچ پێوه‌ندییه‌کی پێویست له نێوان له‌هجه و زمانی تێکنیکی دا نییه. ئه‌وه کاتێک جوان ده‌رده‌که‌وێ ئه‌گه‌ر ئێوه گوێ له قسه کردنی دوو پرۆفێسۆری ئه‌ڵمانیی زمانی سویسی ڕادێرن، با بڵێین کاتێک باسی کاره‌کانی هایدگر ده‌که‌ن، هه‌ڵبه‌ت ئه‌وان گشت په‌یڤی فه‌لسه‌فی که بۆ گه‌نگه‌شه‌یه‌کی ئاوا پێویسته به‌کار ده‌هێنن، به‌ڵام به به‌کارهێنانی ته‌له‌فوز و ڕێزمانی له‌هجه‌ی ئه‌ڵمانیی سویسی ( بڕوانه به‌ندی 5). له نۆڕوێژیش هه‌رهه‌مان دیارده ڕووده‌د‌ا.\nله بریتانیا که‌سی ئه‌وتۆ هه‌ن که ده‌ڵێن گشت منداڵان ده‌بێ ئینگلیسیی ستاندارد قسه بکه‌ن چونکه ئه‌و منداڵانه‌ی ناتوانن به ئینگیسیی ستاندارد قسه بکه‌ن له وه‌زعێکی لاوازی ئابووری و پیشه‌یی دا ده‌بن و به زه‌ره‌ریان ته‌واو ده‌بێ. به‌داخه‌وه ئه‌وه جێگای داخه به‌ڵام ڕاسته. ئه‌و خه‌ڵکانه‌ی که پێیان خۆشه ببنه جووت له‌هجه زان ( بڕوانه خواره‌وه) ده‌بێ دره‌فه‌تی ئه‌وه‌یان بدرێتێ بۆ ئه‌وه‌ی شانسی خۆیان باشتر لێ بکه‌ن به‌و ڕێگایه‌وه. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا، به هیچ کلوه‌جێ ئه‌وه هه‌ر هه‌مان شت نییه که بگۆترێ هه‌موو که‌س هه‌میشه و له هه‌موو جێیه‌ک ده‌بێ به عه‌ینی شێوه‌زاری ستاندارد قسه بکه‌ن.\nجگه له‌مه، لێره دا لایه‌نێکی ئه‌خلاقی ئاشکراش له‌گۆڕێ دایه له‌مه‌ڕ مافی مرۆیی له‌هجه ئاخێوه‌ران. ئه‌گه‌ر تاک و ته‌رایان به هۆی ڕه‌گه‌زپه‌رستییه‌وه ده‌ردی فه‌رق و جیاوازی له گه‌ڵ دانان بکێشن، ئێمه ناکرێ پێشنیازیان پێ بکه‌ین که ڕه‌گه‌زی خۆیان بگۆڕن، هه‌ڵبه‌ت ئه‌گه‌رچی له شوێنی وه‌ک ده‌وڵه‌ته یه‌کگرتووه‌کانی ئه‌مریکا دا مێژوویه‌کی درێژ و جێی داخی خه‌ڵکی پێست ڕه‌ش هه‌یه که ئه‌وپه‌ڕی حه‌ولی خۆیان ده‌ده‌ن تا ئه‌و جێیه‌ی پێیان ده‌کرێ وه‌ک خه‌ڵکی پێست سپی بچن. ئه‌گه‌ر تاک و ته‌رایان به هۆی جینسییه‌تییه‌وه ده‌ردی فه‌رق و جیاوازی له گه‌ڵ دانان بچێژن، ئێمه پێشنیازیان پێ ناکه‌ین جینسی خۆیان بگۆڕن، هه‌ڵبه‌ت ئه‌گه‌رچی له مێژوو دا نموونه‌ی به‌نێوبانگ هه‌ن که ژنانان له به‌ر هۆی جیاواز خۆیان وه‌ک پیاو نیشان داوه. ئه‌گه‌ر تاکوته‌رایان له به‌ر ئه‌و له‌هجه‌یه‌ی قسه‌ی پێ ده‌که‌ن فه‌رق و جیاوازییان له گه‌ڵ بکرێ، ئیدی ئه‌و ده‌می ئه‌وه فه‌رق و جیاوازی له گه‌ڵ دانانه‌که‌یه که ده‌بێ بخرێته به‌رلینگان و سه‌رکوت بکرێ، نه‌ک له‌هجه‌که، هه‌ڵبه‌ت ئه‌گه‌رچی ئێمه نابێ پێمان سه‌یر بێ، ئه‌گه‌ر خه‌ڵک کاتێک بیانه‌وێ خۆیان له دژی فه‌رق و جیاوازی له گه‌ڵ کران و دووچاوکی بپارێزن له‌هجه‌که‌یان به فێر بوونی له‌هجه‌یه‌کی دیکه بگۆڕن.\nئه‌وه گرینگه ئێمه له به‌رچاوی بگرین که له‌گه‌ڵ جیاوازی له‌هجه‌یی، و ده‌مارگرژی له‌هجه‌یی، له خوێندنگه‌یه‌کاندا چمان له ده‌ست دێ بیکه‌ین و ده‌بێ چۆن ببزووینه‌وه. له بریتانیا، ڕه‌نگه ڕێژه‌یه‌کی که‌می 12 له سه‌دی منداڵان وه‌ک ئاخێوه‌ری بوومی ئینگلیسیی ستاندارد بێنه نێو مه‌دره‌سه‌کان. ئه‌گه‌ر ئێمه له سیستمی په‌روه‌رده دا داوای بوونی ئینگلیسیی ستاندارد بکه‌ین یان پاداشتی بۆ دابنێین، 88 له سه‌ده‌که‌ی دیکه‌ی منداڵان به‌ڕوونی له هه‌ڵکه‌وتێکی ناله‌بار و به زه‌ره‌ر دا ده‌بن. ده‌ێ ئێمه چده‌که‌ین له ئاست زۆربه‌ی منداڵه‌کان که ئاخێوه‌ری بوومی ئینگلیسیی ستاندارد نین؟ تا ئێستا تا ئه‌وجێگای ده‌رکه‌وتووه سێ بۆچوونی جیاواز بۆ ووڵامدانه‌وه‌ی ئه‌و پرسه و جێبه‌جێکردنی ڕه‌چاو کراوه. بۆچوونی یه‌که‌م وه‌ک' له‌نێو بردنی شێوه‌ی قسه کردنی ناستاندارد' نێوزه‌د کراوه. له گوێن ئه‌و بۆچوونه، که بۆچوونێکی کۆن و نه‌ریتی یه له زۆربه‌ی به‌شه‌کانی ئینگلیسیی زمانی دنیا و هێشتاش زۆر باوه، له مه‌دره‌سه‌کان دا هه‌موو حه‌ولێک ده‌درێ بۆ ئه‌وه‌ی پێش به منداڵان بگیرێ  به شێوه‌زاره‌کانی بوومی ناستانداردی خۆیان قسه نه‌که‌ن و، هه‌ر نیشانه و خه‌سڵه‌تێکی ناستاندارد که مامۆستاکه هه‌ستی پێ بکا قسه‌ی له سه‌ر ده‌کرێ و ' راست' ده‌کرێته‌وه.بۆ نموونه ، به منداڵه‌که ده‌گوترێ ئه‌وه ' هه‌ڵه ' ( یان ڕه‌نگه ته‌نانه‌ت خراپ یان ئابڕووچوون) ێکه ئه‌گه‌ر مرۆ بلێ I done it ، I ain’t got it، یان He a good person. و له لایه‌کی دیکه‌وه، ئینگلیسیی ستاندارد، وه‌ک ' دروست' و ' باش' و وه‌ک مۆدێلێک نیشان ده‌درێ که ده‌بێ به ئامانج دابندرێ. ئه‌و قوتابیانه‌ی که له ئینگلیسیی ستاندارد ڕاده‌ێن و فێری ده‌بن زۆرجار باشتر هه‌ڵسوکه‌وتیان له گه‌ڵ ده‌کرێ له‌وانه‌ی که فێری نابن.\nزمانناسان، و زۆر خه‌ڵکی دیکه، له‌و باوه‌ڕه‌دان که ئه‌و بۆچوونه، له به‌ر چه‌ندین هۆیان هه‌ڵه‌یه. یه‌که‌م، له ڕووی ده‌روونناسییه‌وه هه‌له‌یه. زمان، هه‌ر وه‌ک ئه‌وه‌ی دیتمان، ته‌نێ هه‌ر ئامرازێکی پێوه‌ندی گۆڕینه‌وه‌ی په‌یامان نییه. به‌ڵکوو له به‌ر ئه‌وه‌ی که ڕه‌مزێکی ناسێنه و ئه‌ندامه‌تی گرووپیشه گرینگه. گوتنی ئه‌وه به منداڵان که زمانه‌که‌یان، و ئه‌وکه‌سانه‌ی به ئه‌وانه‌وه خۆیان ده‌ناسنه‌وه، به شێوه‌یه‌ک سووکتر و له خواره‌وه‌ترن مانای سه‌رداگیراوی ئه‌وه‌یه که منداڵه‌کان خۆیان له خواره‌وه‌ترن. ئه‌مه‌ش، به نۆره‌ی خۆی یان ده‌کرێ بگاته خۆ به نامۆ زانین له مه‌دره‌سه و نرخه‌کانی مه‌دره‌سه، یان به‌رپه‌رچدانه‌وه‌ی ئه‌و گرووپه‌ی که منداڵه‌کان سه‌ر به ئه‌وانن. ئه‌و بۆچوونه له ڕووی کۆمه‌ڵایه‌تیشه‌وه هه‌ڵه‌یه له‌وه‌دا که ڕه‌نگه به سه‌ر داگیراوی بییه‌وێ بڵێ که گرووپی تایبه‌تی کۆمه‌ڵایه‌تی بایه‌خیان له ئه‌وانیدی که‌متره.ئه‌وه به تایبه‌تی کاتێک نابه‌جێ و ناخۆشه که زمانی منداڵانی پێست ڕه‌شی سه‌ر به چینی خواره‌وه په‌ڵه‌دار ده‌کرێ و ئه‌وه‌ی په‌سنی ده‌درێ هه‌ڵسوکه‌وتی مامۆستایانی پێست سپی سه‌ر به چینی نێوه‌ڕاسته. دواجار، و ڕه‌نگه له هه‌مووی گرینگتر، ئه‌و بۆچوونه له ڕووی کرده‌یی یه‌وه هه‌ڵه‌یه: هه‌ڵه‌یه له‌به‌رئه‌وه‌ی نه ئێستا و نه له دادێ دا کاری پێده‌کرێ و هه‌ڵده‌سووڕێ. فێر بوونی زمانێکی تازه ئه‌رکێکی زۆر گرانه، وه‌ک زۆر له خه‌ڵک ده‌زانن و، له زۆر بارانه‌وه ته‌نانه‌ت زۆر دژوارتره که مرۆ له‌هجه‌یه‌کی دیکه‌ی زمانی خۆی فێر ببێ – له به‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌وان زۆر وه‌یه‌ک ده‌چن، جیا کردنه‌وه‌یان له یه‌کتری دژواره. ئه‌و ڕاستییه ده‌بێ ددانی پێدا بهێندرێ که، له نموونه‌ی یه‌کجار زۆر دا، ئاخێوه‌ران نایانه‌وێ زمانی خۆیان بگۆڕن – ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر بۆشیان بلوێ. یه‌که‌م، به‌وه چ قازانجێکی پێوه‌ندی وه‌ده‌ست ناخرێ( وه‌ک ئه‌وه‌ی که بۆ وێنه بابڵێین به فێر بوونی فه‌ڕانسه‌یی ده‌ست ده‌که‌وێ) چونکه منداڵه‌که ده‌توانێ هه‌رچونێک بێ له گه‌ڵ ئاخێوه‌رانی ئینگلیسیی ستاندارد پێوه‌ندی دامه‌زرێنێ. دوویه‌م، گوشاری خۆ ناسینه‌وه و خۆ ده‌ربڕینی گرووپی و هاوپێوه‌ندی گرووپی هاوتا یه‌کجار زۆر به‌هێزن. لێکۆڵینه‌وه‌ی زمانیی نیشانی داوه که گرووپی هاوتای لاو له زۆر نموونان دا کارتێکه‌ری هه‌ره گرینگی زمانی ده‌بێ. منداڵان به‌وشێویه گه‌وره نابن که وه‌کوو دایکوبابه‌کانیان قسه بکه‌ن، و به دڵنیاییشه‌وه ئه‌وان به‌وشێوه‌یه گه‌وره نابن که وه‌کوو مامۆستاکانیان قسه بکه‌ن – قالب و ئۆلگووی زمانیی ئه‌وان بریتییه له‌و شێوه‌یه‌یه‌ی که ئاواڵه‌کانیان قسه‌ی پێده‌که‌ن. به گوتنێکی دی، ئه‌و کاته‌ی له پۆلی ده‌رس دا به‌خت ده‌کرێ بۆ له ڕیشه ده‌رهاویشتن و نه‌هێشتنی قسه کردنی ناستاندارد کاتێکی به فێڕۆ دراوه. ئه‌گه‌ر منداڵان ده‌ردی ئه‌وه بکێشن که به ئینگلیسیی ناستاندارد قسه ده‌که‌ن، چاره‌سه‌ری ئه‌وه نییه که شێوه‌زاره ناستاندارده‌کان نه‌هێڵدرێن.\nبۆچوونی دوویه‌م به ' جووت له‌هجه‌یه‌تی' نێوزه‌د کراوه، و له لایه‌ن زۆر له زمانناسانه‌وه به ئاشکرایی پشتیوانی لێکراوه. ئه‌و بۆچوونه فێرمان ده‌کا هه‌موو تاکێک مافی ئه‌وه‌ی هه‌یه به‌رده‌وام بێ له سه‌ر به‌کارهێنانی له‌هجه‌ی ناستاندارد له ماڵێ دا، له گه‌ڵ دۆسته‌کانی، و له هێندێک هه‌لومه‌رجی تایبه‌تی له مه‌دره‌سه دا. به‌ڵام، ئه‌و دیتنه له هه‌مان کات دا لایه‌نگری ئه‌وه‌یه ده‌بێ ئینگلیسیی ستاندارد وه‌ک زمانی مه‌دره‌سه فێری منداڵان بکرێ، و وه‌کوو زمانی خوێندنه‌وه و نووسین. ئه‌و دوو شێوه‌زارانه، واته ستاندارد و ناستاندارد، قسه‌یان له سه‌ر ده‌کردرێ و وه‌ک دوو بوونی جیاواز مامڵه‌یان له‌گه‌ڵ ده‌کرێ، و جیاوازییه‌کانی نێوانیان وه‌کوو ڕاستییه‌کی سه‌رنجڕاکێش دیاری ده‌کرێ و ئاماژه‌ی پێده‌کرێ. مه‌به‌ست له وه‌دیهێنانی ئه‌و بۆچوونه ئه‌وه‌یه که مه‌یل و مرخی منداڵه‌که‌دا بورووژێندرێ و دنه بدرێ به ڕیگای خوێندنی له‌هجه‌ی خۆی وه‌ک شێوه‌یه‌کی ڕه‌وا و چاوڕاکێشی زمانی و یارمه‌تی کردن به منداڵه‌که بۆ ئه‌وه‌ی توانایی کۆد- گۆڕین ) code – switching )ی زمانیی خۆی پێش بخا- واته گۆڕینی شێوه‌زارێکی زمانی بۆ ئه‌ویدیکه کاتێک هه‌لومه‌رج پێویست بکا ( شتێکی که زۆر له منداڵانی که به ئینگلیسیی ناستاندارد قسه ده‌که‌ن هه‌رچونێک بێ زۆرجار تێیدا کارامه و باشن). ئه‌و بۆچوون و تێڕوانینه به‌جێ بوون و له‌باری شێوه‌زاره ناستاندارده‌کان بۆ تێکه‌ڵاوی گرووپی هاوتا و ئه‌رکی دیکه به ڕه‌سمی ده‌ناسێ، و ڕێز له هه‌ستی منداڵان و زمانه‌که‌یان ده‌گرێ. بۆ وه‌ده‌ست هێنانی ئاکامی هه‌ره باش پێویست ده‌کا که مامۆستایه‌که هێندێک زانست و ئاگاداری هه‌بێ سه‌باره‌ت به ئه‌و پێوه‌ندییه زمانییانه‌ی توێژبه‌ندی کۆمه‌ڵایه‌تی به‌یه‌که‌وه کۆ ده‌کاته‌وه، و هه‌ر وه‌ها له‌هجه‌ی منداڵه‌که. ئه‌و بۆچوونه هه‌ر ئاواش ته‌نێ له سه‌ر خه‌سڵه‌ت و نیشانه‌کانی ڕێزمانی و په‌یڤ (vocabulary ) ڕاده‌وه‌ستێ. ( هه‌ڵبه‌ت، ڕه‌نگه بایه‌خی خۆی هه‌بێ که منداڵان تێبگه‌یندرێن که هێندێک ڕاوێژ زۆر له ڕاوێژه‌کانی دیکه به به‌رزتر داده‌ندرێن – و ئه‌و ڕاستییه‌ش که ئه‌وه ڕاستییه‌کی کۆمه‌ڵایه‌تی یه، نه‌ک زمانی.)وا وێده‌چێ که ئه‌و بۆچوون و تێڕوانینه له زۆر ڕووه‌وه، ته‌نێ له نووسین دا، سه‌رکه‌وتوو بێ، چونکه نووسین چالاکییه‌کی وووشیارانه و که‌متر ئوتۆماتیکی یه له چاو قسه کردن. به گشتی، ئه‌وه‌ی مامۆستا له پۆلی ده‌رس دا ده‌یکا له مه‌ڕ ئینگلیسیی ستانداردی قسه پێکردن ڕه‌نگه کارێکی خۆڕایی بێ – له به‌ر ئه‌و هۆکارگه‌له کۆمه‌ڵایه‌تی و ده‌روونناسانه‌یانه‌ی له سه‌ره‌وه دا به کورتی جه‌ختمان له سه‌ر کردنه‌وه.منداڵان ته‌نێ ئه‌و کاته فێری قسه کردن به ئینگلیسیی ستاندارد ده‌بن، که له کۆمه‌ڵه‌ی ئێمه دا له‌هجه‌یه‌که به‌ستراوه‌ته‌وه به گرووپێکی تایبه‌تی کۆمه‌ڵایه‌تی و ڕه‌مزی ئه‌و گرووپه‌یه، که ئه‌وان بییانه‌وێ ببن به ئه‌ندامێکی ئه‌و گرووپه و چاوه‌ڕوانییه‌کی مه‌عقوول له ئارا دا بێ که کارێکی ئاوا هه‌ڵده‌سووڕێ، چ له ڕووی ئابووری و چ له ڕووی کۆمه‌ڵایه‌تییه‌وه.\nبۆچوون و تێڕوانینی سێیه‌م به ' تێگه‌یشتن و قه‌بووڵی جیاوازییه له هجه‌ییه‌کان' نێوزه‌د کراوه. ئه‌و دیتنه ده‌ڵێ ئه‌گه‌ر منداڵان له‌به‌ر ناستاندارد بوونی زمانی خۆیان ده‌رد بکێشن، ئه‌وه له به‌ر هه‌ڵوێست و ڕوانگه‌ی کۆمه‌ڵ به گشتی، و ڕه‌نگه ئی مامۆستایان به تایبه‌تی بێ، که له‌ئاست ئه‌و جۆره زمانه هه‌یانه. جا ئه‌وه ئه‌گه‌ر ئاوا بێ، ئه‌وه هه‌ڵوێست و ڕوانگه‌کانه که ده‌بێ بگۆڕدرێن و، نه‌ک زمانه‌که. به گوتنێکی دیکه، گیرو گرفته‌که به هیچ کلوه‌جێ و له ڕاستیدا گیروگرفتێکی زمانی نییه. به پێی ئه‌و دیتنه‌ی سێیه‌م، ئێمه ده‌بێ خوێندنه‌وه‌ی ئینگلیسیی ستاندارد فێری منداڵان بکه‌ین، به‌ڵام، جگه له‌وه، ئێمه ده‌بێ حه‌ول بده‌ین کۆمه‌ڵی خۆمان ئاوا په‌روه‌رده بکه‌ین که وه‌ک تێکه‌ڵاوێکی ئاڵۆزی به‌نرخ، و سیستمێکی له‌باری زمانی ته‌ماشای له‌هجه ناستاندارده‌کان بکه‌ن، ڕێزیان بگرن و ته‌حه‌مولیان بکه‌ن. ڕه‌خنه‌گران ئه‌و بۆچوونه‌یان به خه‌یاڵی و نائومێدانه داناوه.له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ش دا، ئه‌گه‌ر زه‌مانی بدرێتێ، له‌وانه‌یه بیسه‌لمێنێ له دوو بۆچوونه‌کانی دی هاسانتر بێ، چونکه له‌وانه‌یه هاسانتر بێ  دیتن وڕوانگه بگۆڕدرێن تا قالبه‌کانی قسه‌کردنی بوومی زۆربه‌ی دانیشتوان. په‌روه‌رده به ئامانجی سازدانی ته‌حه‌مول ده‌کرێ له مه‌دره‌سه‌کاندا به‌ڕێوه‌بچێ – به‌ڵام ته‌نێ به ده‌ست ئه‌و مامۆستایانه‌ی که له ڕوانگه‌ی زمانییه‌وه ده‌مارگرژ نین ( که له‌وانه‌یه دواجار بۆیان ده‌رکه‌وێ که زۆر به‌که‌لکتره - ڕه‌نگه له باری ئه‌خلاقییه‌شه‌وه زۆر زیاتر شیاوی به‌رگری لێکردن بێ- له ده‌رس دادانی ئینگلیسیی ستاندارد). لایه‌نگرانی ئه‌و بۆچوونه له درێژ خایه‌ن دا، هیوایان به چلۆنایه‌تییه‌کی ئه‌وتۆیه که تێیدا ئاخێوه‌رانی بوومی ئیدی چبڕ له‌و باوه‌ڕه دا نابن که ئه‌وان ' ناتوانن به ئینگلیسی قسه بکه‌ن'.\nئه‌ی له کورت خایه‌ن دا چی؟ هه‌ر وه‌ک ڕه‌خنه‌گرانی دیکه ئاماژه‌یان پێ کردووه، له کورت خایه‌ن دا ئێمه پێمان ناکرێ بۆچوون و ڕوانگه‌ی جووت له‌هجه‌یه‌تی وه‌لا بنێین. تا ئه‌و کاته‌ی ئه‌و ئاسته له ته‌حه‌مول پێک دێ که بۆچوونی سێیه‌م به ئامانجی داناوه، زه‌ره‌ر کردنی ئه‌و منداڵانه‌ی که توانایان به ئینگلیسیی ستاندارد ناشکێ هه‌روا درێژه‌ی ده‌بێ. له‌به‌ر ئه‌وه،ته‌نێ پشتیوانیکردن له بۆچوونی سێیه‌م له‌وانه ببێته هۆی ته‌نه‌خی کردن له پێداویستییه‌کانی ئه‌و منداڵانه. جا بۆیه، له ڕوانگه‌ی زمانناسه‌وه،چاره‌سه‌ری هه‌ره جێی ڕه‌زامه‌ندی گیروگرفتی ئاخێوه‌رانی ناستاندارد له کولتوورێک دا که ئینگلیسیی ستانداردی به سه‌ر دا زاڵه ئه‌وه‌یه که له مه‌دره‌سه‌کان دا تێهه‌ڵکێشێک له هه‌ر دووک له بۆچوونه‌کان ، واته جووت له‌هجه‌یه‌تی و تێگه‌یشتن و قه‌بووڵی جیاوازییه له‌هجه‌ییه‌کان ڕه‌چاو بکرێ، به له‌به‌ر چاوگرتنی ئه‌وه‌ی که وا هه‌یه جووت له‌هجه‌یه‌تی به‌شێک سه‌رکه‌وتوو بێ ( ئه‌ویش ڕه‌نگه ته‌نێ له نووسین دا) و له‌وانه به مه‌ترسی بێ، به‌تایبه‌تی ئه‌گه‌ر نه‌زانانه بکرێ، ئه‌وه‌ش له ڕوانگه‌ی بره‌وپێدانی بێ باوه‌ڕی زمانییه‌وه.\nئه‌گه‌ر ئێمه بمانه‌وێ جۆراوجۆریی زمانی له دنیا دا بره‌و پێبده‌ین و بی پارێزین _ و هه‌ڵبه‌ت به ووردی جۆراوجۆریی زمانی چه‌قی بابه‌تی کۆمه‌ڵناسیزمان ه _ ئه‌و ده‌می پێویستیمان به‌وه‌یه گشت ئاخێوه‌رانی گشت زمانان و گشت له‌هجه‌یان به به‌ته‌واوی له‌و دڵنیاییه‌دابن که شێوه‌زاره‌کانی زمانه‌که‌یان گشتی به‌رهه‌مێکی ئاڵۆزی سه‌رنج ڕاکێشی ئینسانه‌کان، کۆمه‌ڵه ئینسانییه‌کان و به ده‌یان هه‌زار ساڵ مێژووی مرۆڤایه‌تییه، و ئه‌وه‌ش که گشت ئه‌و شێوه‌زارانه‌ی زمان نرخی ئه‌وه‌یان هه‌یه ڕابگوێزرێنه ئه‌و وه‌چانه‌ی به‌ڕێوه‌ن بێن .\nسه‌رچاوه‌ی ئه‌م وه‌رگێڕانه به‌ندی 10 و کۆتایی کتێبی:\nFourth edition 2000, Penguin Books.


ANF | شەڕڤانان سێ چەتەى تورک و ئەڵمانی و کەنەدی-یان دەستگیرکرد\nشەڕڤانان سێ چەتەى تورک و ئەڵمانی و کەنەدی-یان دەستگیرکرد\nناوەندی راگەیاندنى یەپەگە بڵاویکردەوە، لە ئەنجامى ئۆپراسیۆنێکى تایبەتى یەکەى دژە تیرۆر (یات - Y.A.T) ٣ چەتەى تورک، ئەڵمانی و کەنەدی دەستگیرکران.\nپێنجشه‌ممه, 11 Oct 2018, 14:48\nناوەندی راگەیاندنی یەپەگە راگەیانداورێکى لەبارەى ئۆپراسیۆنێکى تایبەتى یەکەى دژە تیرۆر (یات - Y.A.T)ی سەر بە یەپەگە لە دژی شانە نووستووەکانى چەتەکان بڵاوکردەوە. لەو چالاکییەدا ٣ چەتەى تورک، ئەڵمانی و کەنەدی دەستگیرکران.\nلە راگەیاندراوەکەى یەپەگەدا هاتووە:\n"بەرخۆدانى ئێمە لە دژی چەتە بەربەرەکانى داعش کە لە ئەوروپا تاوەکو ئاسیا و لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا تۆقاندن ئەنجام دەدەن، بەردەوامیى هەیە. لە دوای ئۆپراسیۆنە سەرکەوتووەکان لە کۆبانێ و جزیر، ئێستاش دوایین قۆناغی هەڵمەتى گەردەلولی جزیر لە دێرەزۆر سەلمێنەری مێژووییە بۆ شەڕ لە دژی چەتەکان و سەرکەوتنەکانمان. شەڕی بەرخۆدانی ئێمە کە ئەمڕۆ لە رۆژئاوا و باکووری سوریا بەردەوامیى هەیە و بەو سەرکەوتنانەى کە لە هەر یەک لە قۆناغەکاندا بە دەستىهێناوە، بووەتە هیوا و ئومێدی مرۆڤایەتی. ئەو تێکۆشانە جوگرافیاى رۆژهەڵاتى ناوەڕاست و کوردستان دەخاتە ژێر ئارامی و مسۆگەری و تێکۆشانەکەش لە هەموو کات زیاتر بە سەرکەوتنى گرنگ بەردەوامیى پێدەدرێت.\nئەو پێکهاتەیە خۆی بە هەموو شێوازەکانی عەقڵییەتى دواکەوتوانە تەیار کردووە. لە وڵاتانى ئەوروپا ژمارەیەک زۆر کەس بەشدارییان تیادا کردووە و بەو عەقڵییەتەوە خۆیان لە زۆرێک لە وڵاتەکاندا بەرێکخستن کردووە. بە تایبەتى شانە نووستووەکانى ئەو پێکهاتەیە لە رۆژئاوا و باکووری سوریادا بۆ ئەنجامدانى کۆمەڵکوژی دەستیان بە کار و رێکخستنى تایبەت و جموجوڵ کردووە.\nئێمە وەک هێزەکانى یەپەگە و یەپەژە لە بەرامبەر ئەو شانە نووستوانەدا ئۆپراسیۆنى سەرکەوتوانەمان ئەنجامداوە و ئەو ئۆپراسیۆنانەش لەم دواییانەدا بۆ راى گشتى بڵاوکراونەتەوە. لەو چوارچێوەیەدا یەکەى دژە تیرۆر (یات - Y.A.T) لە ئۆپراسیۆنێکى تایبەدا ٣ چەتەى تورک، ئەڵمانی و کەنەدییان دەستگیرکرد.\nزانیاریى بەرفراوان لەبارەى ٣ چەتە دەستگیرکراوەکە\n* چەتەیەک بە ناوی درک ریچارد پلیل ساڵی ٢٠١٥ لە سنووری تورکیاوە پەڕیوەتەوە بۆ ناو چەتەکانى داعش. لە تاقیگەکانى پراستییس (دروستکردنى ئەندامى دەستکرد)ی داعشدا دەستی بەکار کردووە و لە کاتە جیاوازەکاندا بەشداریى چالاکییە دژ بە مرۆڤایەتییەکانى داعشی کردووە.\n* چەتەیەک بە ناوی محەمەد عەلی خەڵکی کەنەدا قەناس بە دەستى تایبەتى داعش بووە. ئەو کەسە لە رەقە، دێرەزۆر و حەسەکە بەشداریى شەڕەکانى کردووە. راهێنانى بە هەزاران چەتە کردووە و لە کاتە جیاوازەکاندا بەشداریى کردە دژ بە مرۆڤایەتییەکانى کردووە.\nئەو چەتە لە سنووری تورکیاوە بەبێ هیچ رێگری و گرفتێک پەڕیوەتەوە بۆ ناو چەتەکان. بەپێى دانپیادانى ئەو چەتەیە و چەتەکانی تریش، ئەویش وەک هەزاران چەتەى تر لە سنوری تورکیاوە بەبێ هیچ رێگری و گرفتێک پەڕیوەتەوە بۆ سوریا. جگە لە دانپیادانانى چەتەکان بۆ پەڕینەوەیان لە سنووری تورکیا بەبێ گرفت، لێکۆڵینەوەکانى ئێمەش ئەوە دەسەلمێنێت کە هەزاران چەتە بەبێ گرفت لە سنووری تورکیاوە بەبێ گرفت پەڕیونەتەوە بۆ ناو چەتەکانى داعش لە سوریا.\nئەو چەتەیە لە ناو چەتەکاندا بە ئەبو توراب ئەل کەندی ناسراوە و لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکاندا بۆ راکێشانى خەڵکى تر بۆ ناو چەتەکانى داعش زۆر چالاک بووە. لە دواى هێرشەکانى کۆبیک و ئۆتاوا لە کەنەدا کە بوو بووە هۆی کوژران و برینداربوونى ژمارەیەک سەرباز، لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکاندا داواى زیاترکردنى هێرشەکانى کردبوو و رایگەیاندبوو، چ کەسانى مەدەنی بن، یان کەسانی ئەمنی و چ کەسانى "بێ باوەڕ" بن دەبێت بکوژرێن. محەمەد عەلی لەسەر تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان ئەوەشى بڵاوکردووەتەوە، ئەو کەسانەى دەیانەوێت بچن بۆ ناو چەتەکان دەتوانن بە گەشت بڕۆن بۆ تورکیا لەوێ پەیوەندی دروست بکەن. ئەو چەتەیە گروپێک تیرۆریستى لە رێگاى تورکیاوە گواستووەتەوە بۆ سوریا و بردوونى بۆ ناو چەتەکانى داعش.\n* چەتەیەک بە ناوی ئەرگیون ئۆرهان لە تورکیاوە بەشداری ناو چەتەکانى داعش بووە. ئەو چەتەیە لە ئەڵمانیا لە دایکبووە. لە رێگەى تۆڕە کۆمەڵایەتییەکانەوە خۆی بە چەتەکانى داعش گەیاندووە. ئەویش ساڵی ٢٠١٥ لە سنووری تورکیاوە بەبێ گرفت پڕیوەتەوە بۆ سوریا و چووەتە ناو چەتەکانى داعش. ئەو کەسە لە جەرابلوس و رەقە کار و کردەى دژ بە مرۆڤایەتیى بۆ چەتەکان ئەنجامداوە.\nپشتیوانى و هاوکاریى تورکیا\nئەو چەتانە کە لە ئەنجامی ئۆپراسیۆنى تایبەتدا دەستگیرکراون بە یارمەتیى تورکیا لە وڵاتە ئەوروپییەکانەوە هاتوون بۆ ناو داعش و خۆشیان دانیان بەوەدا ناوە.\nئێمەش دەزانین ئەو چەتانانەى کە تاوانى دژ بە مرۆڤایەتییان ئەنجامداوە خۆیان وەک شانەى بچووک رێکدەخەن و لە دەرفەتێکدا ئامادەکاری بۆ ئەنجامدانى کۆمەڵکوژی دەکەن.\nئەو شانەیەى ئەو چەتانەش پلانى ئەوەى دانابوو، کە چەندین کۆمەڵکوژی ئەنجام بدات و بۆ ئەوەش دەستبەکار بوو بوون، بەڵام لە ئۆپراسیۆنى تایبەتی هێزەکانى ئێمەدا بێکاریگەر کران.\nپێشتریش ئەوەمان بۆ راى گشتیى خستبووە روو و رامانگەیاندبوو، ژمارەیەکى زۆر چەتەى ئەوروپی و خەڵکى رۆژهەڵاتى ناوەڕاستمان دەستگیرکردووە و زۆربەیانمان بێکاریگەر کردووە. تێکۆشانی ئێمە بە بڕیارمەندییەکى گەورە بەڕێوەدەچێت و بەردەوامیش دەبێت و گەلەکەمان و راى گشتیش لە ئەنجامەکان ئاگادار دەکەینەوە و ئەنجامەکان بڵاودەکەینەوە".\nسوپای توركی داگیركه‌ر ناوچه‌ی شه‌را بۆمباران ده‌كات\nله عه‌فرین و عه‌زاز ٢ چه‌ته‌ی توركیا كوژران\nته‌قینه‌وه‌یه‌ك قامیشلۆی هه‌ژاند


یەکەم پەیجی شوان عەتوف لە فەیس بووک\n04 ئەیلول 2011\nبڵاوكراوەتەوە لە یەک شەممە, 04 ئەیلول 2011 18:29\nنوسراوە لە لایەن مۆزیک گروپ\nئەکتەری سینەما و تەلەفزێۆن و شانۆی کورد شوان عەتوف یەکەم پەیجی خۆی لەسەر تۆڕی کۆمەڵایەتی فەیس بووک ڕاگەیاند، شایەنی باسە ئەم پەیجە لە لایەن خودی خۆی چاودێری دەکرێت و مۆزیک گروپ دەیبات بەڕێوە،\nھەودا فەیسبووکی نییەو بە ناوی ئەوەوە قسە دەکرێت\n28 ئاب 2011\nبڵاوكراوەتەوە لە یەک شەممە, 28 ئاب 2011 22:19\nنوسراوە لە لایەن هاوکار نامۆ\nپێشکەشکاری کەناڵی ئاسمانی کوردسات و بەرنامەی کێ بڕ کێ رایگەیاند کە زۆر نیگەرانە بەوەی ئەکاونتێک بە ناوی (ھەودا کوردسات) لە فەیسبووک کراوەتەوە، ھەواد رایگەیاند کە ئەو بێبەریە لەو ئەکاونتەو بە ھیچ شێوەیەک ھیچ بەژداری فەیسبووک نی یە، ھەوەھا ئەوەی زیاتر ھەودای نیگەران کردووە، ئەو ئەکاونتە لێدوان و وەڵامی خەڵک دەداتەوە و چەندین وێنەی ھەودای داناوە،\nلە چالاکیەکی ھەمەرەنگی ھونەریدا سەنتەری چالاکی گەنجانی رانیە پێشبرکێیەکی رۆشنبیری و ئاھەنگێکی گۆرانی ئەنجام دەدات\nبڵاوكراوەتەوە لە شەممە, 16 تەمموز 2011 06:35\nبەمەبەستی زیاتر گرنگی دان بە بەھرەو توانای گەنجان و ھاندانیان بۆ بەشداری کردنیان لە چالاکیە ھونەریء رۆشنبیریەکان, دوای نیوەرۆی رۆژی سێ شەمە رێکەوتی ١٢-٧-٢٠١١ لە باخچەی (سەنتەری چالاکی گەنجانی رانیە) بە ئامادەبونی سەرپەرشتیاری سێکتەری گەنجانء رێژەیەکی زۆری گەنجانی کورو کچ, بەشی مۆزیکی سەنتەری گەنجانی رانیە ھەڵسا بە ئەنجامدانی ئاھەنگێکی گۆرانی مۆزیک لەو چالاکیەدا (٧) ژەنیار بەشدارییان کردء چەند بەرھەمێکی گۆرانی و مۆزیک پێشکەشکرد. ھاوکات لەگەڵ ئەوە پێشبرکێیەکی رۆشنبیری بۆ فێرخوازانی زمانی ئینگلیزی سەنتەر ئەنجامدرا, کە تێیدا ١٤ گەنجی کورو کچ دابەشکرابوونە سەر دوو گروپی (A) و (B).\nبەڕێز حاجی: دەیانەوێ کێشەی سیاسیم بۆ دروست بکەن\nبڵاوكراوەتەوە لە یەک شەممە, 28 ئاب 2011 17:18\nزانا دڵشاد دزەیی : بەڕێز حاجی، بێژەری ناسراوی کوردستان تیڤی رایگەیاند، بەبێ ئاگاداری خۆی لەلایەن کەسێکی نەناسراو فەیسبووکێکی بەناو دروستکراوە (barez haji)" بەڕێز پێیوایە "مەرامێکی سیاسیی لە پشتیەوە ھەیە".\nلە ژێر چاودێری ھونەرمەند مەزھەری خالقی رێز لە ھونەرمەند (سەردار سەر سپی ) ده‌نرێت\n07 تەمموز 2011\nبڵاوكراوەتەوە لە پێنج شەممە, 07 تەمموز 2011 09:19\nلەژێر چاودێری ھونەرمەندی گەورە مەزھەری خالقی ماڵپەری رێکەوت نێت بە ھاوکاری ھوتێل چوار چرا رێز لە پادشای فلوت( سەردار سەر سپی) دەنێت،\nچیمەن عەلی: زۆرجار رووبەرووی توندوتیژی بوومەتەوە\n11 ئاب 2011\nبڵاوكراوەتەوە لە پێنج شەممە, 11 ئاب 2011 08:45\nزانا دڵشاد دزەیی : چیمەن عەلی، پەیامنێری تەلەفزیۆنی سپێدە ئاشکرایکرد کە چەندینجار لەلایەن پۆلیس و ئاسایش تووشی ھەرەشە لێکردن بۆتەوە، "کاتێک خەریکی رووماڵکردنی ھەواڵەکانم".\nبۆ یه‌كه‌م جارله رواندزخوڵێكی ڵێكۆڵینه‌وه‌ی زانستی ده‌كرێته‌وه\n06 تەمموز 2011\nبڵاوكراوەتەوە لە چوار شەممە, 06 تەمموز 2011 22:36\nرۆژی 6_7_2011 كۆمه‌ڵه‌ی هاوڕێیانی كتێب به هاوكاری سه‌نته‌ری رۆشنبیری رواندزخولێكی تایبه‌ت به لێكۆڵینه‌وه‌ی زانستی بۆ كۆمه‌ڵێك مامۆستا و قوتابی و رۆژنامه‌نووس كرده‌وه كه له لایه‌ن مامۆستا(هه‌ڵمه‌ت بایز) مامۆستای زانكۆی سۆران وانه‌كان پێشكه‌ش ده‌كرێت و تیدا به شێوه‌یه‌كی زانستی باس له‌گرنگی لێكۆلینه‌وه‌وچۆنیه‌تی كاركردن و هه‌موو ئه‌و مه‌رج و خه‌سڵه‌تانه‌ی كه پێویسته لێكۆڵه‌ری سه‌ركه‌وتوو له ڵێكۆڵینه‌وه‌یدا زانستیدا په‌یره‌ویان بكات ده‌خرێنه روو .\nسەرۆکی حکومەت پاڵپشتی ھونەرمەندانە\n01 ئاب 2011\nبڵاوكراوەتەوە لە دوو شەممە, 01 ئاب 2011 23:48\nمەسعودی مەلا ھەمزە : لە کۆبوونەوەیەکدا سەرۆکی حکومەتی ھەرێمی کوردستان پێشوازی لە ئەنجوومەنی سەندیکای ھونەرمەندانی کوردستان کردو گفتوگۆیان لەبارەی چەند پرۆژەیەکی سەندیکا و حکومەت کرد.\nئەم کۆبوونەوەیە کە لە ئەنجومەنی وەزیران بە ئامادەبوونی ھەریەک لە "د. بەرھەم ساڵح" سەرۆکی حکومەت و "د. کاوە مەحمود" وەزیری رۆشنبیری و لاوان و نەقیب و ئەندامانی ئەنجوومەنی سەندیکای ھونەرمەندانی کوردستان بەرێوەچوو.\nبەگوێرەی راپۆرتی راگەیاندنی بەشی راگەیاندن و پەیوەندیییەکانی سەندیکای ھونەرمەندانی کوردستان ھاتووە، کە بۆ قسەکردن لەسەر چەند پرۆژە یاسایەک و مافی ھونەرمەندانی کورد و چەند پرسێکی دیکەی گرنگ بە ئامادەبوونی وەزیری رۆشنبیری و لاوان ئەنجوومەنی سەندیکای ھونەرمەندانی کوردستان لەگەڵ د. بەرھەم ساڵح سەرۆکی حکومەت کۆبوونەوە.\nھەر لەو راپۆرتەدا ھاتووە کە لەو دانیشتنەدا سەرۆکی حکومەت رەزامەندی لەسەر چەند خاڵێک دەربڕی لەوانە پرۆژەیاسای سندوقی خانەنشینی ھونەرمەندان و ھاوکاری ساڵانەی حکومەت بۆ سندوقی ھاوکاری ھونەرمەندانی تایبەت بە سەندیکا، گرنگیدان بە بواری خوێندنی ھونەری لە پرۆژەی تواناسازی لاوان و تەرخانکردنی یەکەی نیشتەجێبوون بۆ ھونەرمەندان لەرێگای پرۆژەکانی نیشتەجێبوون لە شارەکانی کوردستان، پێداچوونەوە بە دەرماڵەی رێزلێنان و زیادکردنی بڕەکەی.\nلە بەشێکی دیکەی راپۆرتەکەی سەندیکادا ھاتووە کە سەرۆکی حکومەت بڕیاریداوە کۆلیژە ھونەرییەکان بەدەربکرێن لە سیستەمی فاکیۆلێتی "دمج"ی کۆلیژەکان، ھەروەک باس لە یەکلاکردنەوەی کێشەی کۆشکی ھونەر و گەڕاندنەوەی بۆ ھونەرمەندان کراوەو سەرۆکی حکومەت پشتگیری دەربڕیوە بۆ سەرجەم ئەو پرۆژە ھونەرییانەی کە لە سەندیکاوە ئاراستەی حکومەت دەکرێن و بەڵێنیشی داوە ٣ ستۆدیۆی مۆدێرن لە شارەکانی کوردستان دروست دەکرێت".\nسەنتەری چالاکی گەنجانی رانیە پێشانگایەکی کتێب بە داشکانی %٣٥ دەکاتەوە\n28 حوزەیران 2011\nبڵاوكراوەتەوە لە سێ شەممە, 28 حوزەیران 2011 10:40\nبە بەشداری دەزگای سایە و کتَیبخانەی ئارام, سەنتەری چالاکی گەنجانی رانیە پێشانگایەکی کتێب بۆ زیاتر لە ٥٠٠ ناونیشان دەکاتەوە. ئەمەو کاتژمێر ٥ ئێوارەی رۆژی دووشەممە رێکەوتی ٢٧-٦-٢٠١١ لە باخچەی سەنتەر و بە ئامادەبوونی رێژەیەکی زۆری گەنجان و رۆشنبیرانی ناوچەکە, شریتی پێشانگایەکی کتێب لە لایەن چالاککوانێکی بواری ژنان کرایەوە.\nئۆکێسترای چالاکیە ھونەریەکانی رانیە دھۆکی دەلاڵ دەرازێنێتەوە\n21 تەمموز 2011\nبڵاوكراوەتەوە لە پێنج شەممە, 21 تەمموز 2011 22:36\nلە نمایشێکی ئاست بەرزی منداڵانی رانیەدا, دەروازەی راپەرین سەروەریەکی تر لە دھۆکی دەلال لە مێژووی ھونەریدا تۆمار دەکات\nیاسای پاراستنی مافی ھونەرمەندان گەیشتە پەرلەمان\n20 حوزەیران 2011\nبڵاوكراوەتەوە لە دوو شەممە, 20 حوزەیران 2011 23:59\nمەسعودی مەلا ھەمزە: لە درێژەی ھەوڵە بەردەوامەکانیان بۆ دەستەبەرکردنی مافی ھونەرمەندان، سەندیکای ھونەرمەندانی کوردستان لەنوێترین ھەوڵی خۆیدا پرۆژەیاسای پاراستنی مافی ھونەری ھونەرمەندانی گەیاندە پەرلەمانی کوردستان و چەند پەرلەمانتارێکیش واژوویان لەسەر پرۆژە یاساکە کردووە.\nئه‌مڕۆ میوزیك و هه‌ڵپه‌ڕكێی كوردی زاگریب ده‌ڕازێننه‌وه\nبڵاوكراوەتەوە لە پێنج شەممە, 21 تەمموز 2011 22:16\nنوسراوە لە لایەن یونس حه‌مه‌د\nیونس حه‌مه‌د- كرواتیا: له‌چوارچێوه‌ی چالاكییه‌كانی فێستیڤاڵی نێوده‌وڵه‌تی زاگریب، كه بڕیاره ئه‌مڕۆ (21/7) ده‌ستپێبكات، پێشنیوه‌ڕۆی رۆژی 19/7 له‌لایه‌ن خاتوو یه‌لكا تێپشیج به‌ڕێوه‌به‌ری گه‌شت و گوزاری دوبرۆڤنیك پێشوازی له‌نوێنه‌ری شاندی گروپی میوزیكی نالی و تیپی هونه‌ره میللییه‌كانی سلێمانی و كه‌ناڵه‌كانی راگه‌یاندن كرا.\nدکتۆر فەرهاد پیربال دێتە فەیس بووک\n18 حوزەیران 2011\nبڵاوكراوەتەوە لە شەممە, 18 حوزەیران 2011 19:31\nنوسراوە لە لایەن Aland Kurdi\nدکتۆر فەرهاد پیربال لە لێدوانێکی تایبەت بە (چرا) هەواڵی کردنەوەی پەیجی تیابەتی خۆی لە فەیسبووک ڕاگەیاند. پیربال ووتی " بە هۆی ئەوەی هاوڕێ و هەواداری زۆرم هەیە لە کوردستان و دەرەوە بە پێویستم زانی لە فەیسبووک پەیگەیەکی تایبەت بە خۆمم هەبێت و لەوێشوە لە پەیوەندی بەردەوام دابم لەگەل هەمووان"،\nکوردانی ولاتی هۆلەندا به‌چه‌ندین چالاکی به‌شداری که‌رنه‌ڤالی نیوده‌وله‌تی هۆلەندا ده‌که‌ن\n18 تەمموز 2011\nبڵاوكراوەتەوە لە دوو شەممە, 18 تەمموز 2011 21:07\nنوسراوە لە لایەن راپۆرت :شاخه‌وان ئه‌کره‌م\nNijmegen شه‌وی 17_18ی 7ی 2011 کوردانی تاراوگه‌ی دانیشتووی ولاتی هۆلەندا به‌شداری که‌رنه‌ڤالی 4چوار رۆژه‌ی وولاتی هۆلەندا ده‌که‌ن ئه‌م که‌رنه‌ڤاله سالانه له‌م کاته‌دا پێشکه‌ش ده‌کرێت ،\nسلێمانی خانمانی ھونەرمەند خەڵات دەکا\nبڵاوكراوەتەوە لە شەممە, 18 حوزەیران 2011 19:24\nمەسعودی مەلا ھەمزە: بە سپۆنسەری کۆمپانیای ئاسیاسێل لقی سلێمانی سەندیکای ھونەرمەندانی کوردستان رێز لە ٨ خانمە ھونەرمەندی بوارەکانی "شانۆ، فیلمسازی، شێوەکاری، میوزیک" دەگرێت.\nنالی و ھونەرەمیللیەکان چوونە کرواتیا\nبڵاوكراوەتەوە لە شەممە, 16 تەمموز 2011 07:14\nمەسعودی مەلا ھەمزە: بۆ بەشداریکردن لە فێستیڤاڵی زاگریبی نێودەوڵەتی گروپی میوزیکی نالی و تیپی ھونەرەمیللییەکانی کورد لە سلێمانی بەرەو وڵاتی کرواتیا بەڕێکەوتن و بەر لە رۆیشتنیشیان لەھوتێل شیراتۆن کۆنگرەیەکی رۆژنامەوانیان سازکرد.\nلە نەخۆشخانەی گشتیی رواندز کتێبخانەی سەید تەھای شەمزینی دەکرێتەوە\n17 حوزەیران 2011\nبڵاوكراوەتەوە لە هەینی, 17 حوزەیران 2011 17:55\nبۆ رێزگرتن لە ساڵیادی ٢٣ ساڵەی ئەنفالکراوەکانی شاری رواندزکۆمەڵەی ھاورێیانی کتێب لە نەخۆشخانەی گشتیی رواندز کاتژمێر ١١ی پێش نیوەرۆی رۆژی ١٥_٦_٢٠١١ بە ئامادەبوونی سیروان سیرینی قایمقامی رواندز و دکتۆر بێوار بەرێوەبەری نەخۆشخانەی گشتیی رواندز و وێنەری دام و دەزگاکانی حکومی و حزبی و ژمارەیەک لە کارمەندانی نەخۆشخانە ی  رواندز ، کتێبخانەیەکی تایبەت بە ناوی سەید تەھای شەمزینی کردەوە کە کۆمەڵێک سەرچاوەی جۆراوجۆری لە خۆ گۆتووە .\nستۆدیۆی ئەکتەر بایەخ بە گەشەپێدانی جەستە دەدات\n12 حوزەیران 2011\nبڵاوكراوەتەوە لە یەک شەممە, 12 حوزەیران 2011 23:54\nمەسعودی مەلا ھەمزە: لە وۆرک شۆپێکی ١٠ رۆژی و بە سەرپەرشتی ھونەرمەند سەفین ئەنوەر شوکری، ستۆدیۆی ئەکتەر بە ھاوکاری مەکتەبی رێکخراوە دیموکراتییەکانی "ی.ن.ک" وۆرک شۆپێکی بۆ ١٥ ھونەرمەندی کچ و کوڕی شاری سلێمانی کردەوە.\nسەرکەوت رەسول بە شیعر میوانداریمان دەکات\nبڵاوكراوەتەوە لە شەممە, 16 تەمموز 2011 06:38\nسەرکەوت رەسولی شاعیر یەکێکە لەو شاعیرانەی کە خاوەن چەندین کتێبی شیعریە و ھەروەھا چەندین تێکستی داوەتە چەند ھونەرمەندێکی بەناو بانگ یەکێک لەوانە ھونەرمەند زەکەریایە، لە لێدوانێکی تایبەتی دا ھەنگاو ئەنورە شێخانی بەرێوەبەری دەزگای موزیک و کەلەپوری کورد سەبارەت بە ئەنجامدانی کورێکی شیعری رایگەیاند:\nهەڵپەڕکێی کوردی ؛ ئۆسلۆى پایته‌ختى هێنایه جۆش\nبڵاوكراوەتەوە لە یەک شەممە, 12 حوزەیران 2011 23:41\nزانا گه‌ڵاڵی: نه‌رویج، زانا گه‌لاڵی: بەئامادەبوونی نوێنەری ی.ن.ک و ستافی بیرۆی نەرویج ، به‌سه‌رپه‌رشتی وەزارەتی کۆچ و هاوکاری شاره‌وانی ئۆسلۆ، رۆژی ١١-٦ چوارەم فێستیڤاڵی ك‌لتووری و هونه‌ری گه‌لان كه به‌فێستیڤاڵی (زه‌وی) ناسراوه له‌ئۆسلۆی پایته‌ختی ولاتی نه‌رویج به‌رێوه‌چوو.\nپەڕەى 8 لەکۆى 11 پەڕەدا


قەسەدە لەسەر ونبوونی تەلال سلۆ ڕاگەیەندراوێکی بڵاوکردەوە\nفەرماندەیی گشتی هێزەکانی سوریای دیموکراتیک-قەسەدە ڕایگەیاند، کە دەزگا هەواڵگیرییەکانی تورکیا دەستیان هەیە لە ونبوونی تەلال سەلۆ وتەبێژی قەسەدە،\nئێوارەی دوێنێ پێنجشەممە بەرواری ١٦/١١/٢٠١٧ فەرماندەیی گشتی هێزەکانی سوریای دیموکراتیک-قەسەدە، لەسەر ونبوونی تەلال سلۆ، وتەبێژی فەرمی قەسەدە، بەیاننامەیەکی بڵاوکردەوە.\nدەقی بەیاننامەکەی قەدەسە:\nونبونی تەلال سەلۆ، وتەبێژی قەسەدە لە ڕای گشتیدا قسەوباسی زۆری لەسەر دەکرێت، ئەم بابەتەش بووەتە ڕۆژەڤی چەند دەزگایەکی ڕاگەیاندن".\nبۆ ڕوونکردنەوەی ئەو ڕووداوە، وەکو قەسەدە ڕایدەگەیەنین، کە تەلال سەلۆ و گروپەکەی لەسەر داخوازی و خواستی خۆیان بەشداری قەسەدە ببوون، ناوبراو بەشێوەیەکی فەرمی وەکو وتەبێژی قەسەدە دەستنیشان کرابوو، هەتا ئەو کاتەی پەیوەندی لەگەڵمان بچڕاوە، لەسەر کاری خۆی بوو.\nتەلال سەلۆ لەناو هێزەکانی ئێمەدا خاوەن ڕێز بوو، هەموو ئەرکەکانی خۆی پێکدەهێنا، لەبەر ئەوەش لەلایەن تورکیاوە ڕووبەڕووی گوشار و گێچەڵپێکردن دەبووەوە، بە کوشتنی منداڵەکانی کە لە تورکیا بوون، هەڕەشەی لێدەکرا.\nلەو کاتەوەی کە تەلال سلۆ ونبووە، لێکۆڵینەوە دەستی پێکردووە، پێویستە ئەوەش بزانرێت، کە تەلال سەلۆ لەبەر گوشار و ئاستەنگییەکانی کە بۆ کارەکەی دەهاتە پێشەوە، داوای دەست لەکارکێشانەوەی کردبوو.\nتەلال سلۆ بە دەستی هەواڵگیریی تورکیا و هاوکاری چەند کەسێک لە خێزانەکەی ونبووە.\nئێمە ئەرک و تێکۆشانی خۆمان لە دژی تیرۆر بەردەوام دەکەین و هەروەها خەباتی بونیادنانی سوریایەکی دیموکراتیک، فیدراڵ، ئازاد و نا ناوەندیی درێژە پێ دەدەین، هاوکات برایەتی گەلان هاوسەنگی کاری ئێمە دەبێت و ناسنامەی سەربازی خۆمانی پێ دیاری دەکەین، ئەم ڕووداوەش کاریگەری ناکاتە سەر هێزەکانمان و دواتر ئەنجامی لێکۆڵینەوەکانمان ئاشکرا دەکەین.


وێنە؛ توانای خۆشنووسێکی ژاپۆنی، جیهانی ئیسلامیی سەرسام کردووە – تۆڕی میدیایی خەڵک\n2020/07/31 - 2:23 PM\nفواد کۆیشی هۆندا، خۆشنووس و مامۆستای زانکۆ لە زانکۆی دیتۆ بۆنکا، ناوبراوبەهرەو توانایەکی سەرسوڕهێنەری هەیە لەنووسین بە شێوازی عەرەبی.\nهۆندا، لەدایک ببوی تۆکیۆیە، ناوبانگێکی جیهانی هەیە و یەکێکە لە خۆشنووسە دیارەکانی جیهان کە چەندین خەڵاتی گەورەی بەدەست هێناوە لە نێویاندا، خەڵاتی پێشبڕکێی نێودەوڵەتی بۆ نووسینی عەرەبی.\nفواد کۆیشی هۆندا، دەڵێت؛ زۆر بە دژواری و بۆ ماوەی دوو ساڵ بە بەردەوامی لە هەوڵدا بووم بۆ فێربوونی زمانی عەرەبی، هەروەها نوسینەوەی ئایەتەکانی قورئان لای من چێژێکی رۆحییە و نووسینی عەرەبیش مۆزیکێکی هێمنە.


1 سسکا مۆسکۆ 30 20 4 6 49 25 +24 64 LDWWL\n2 زینیت 30 18 8 4 53 25 +28 62 DWDWD\n3 ئانژی 30 15 8 7 45 34 +11 53 LWLWL\n4 سپارتاک مۆسکۆ 30 15 6 9 51 39 +12 51 WWDLW\n5 کوبان کراسنۆدار 30 14 9 7 48 28 +20 51 WDWWD\n6 ڕوبن کازان 30 15 5 10 39 27 +12 50 WLWLW\n7 دینامۆ مۆسکۆ 30 14 6 10 41 34 +7 48 DLDWW\n8 تێرێک گرۆزنی 30 14 6 10 38 40 -2 48 WDWLW\n9 لۆکۆمۆتیڤ مۆسکۆ 30 12 7 11 39 36 +3 43 WLLWW\n10 کراسنۆدار 30 12 6 12 45 39 +6 42 LLDWW\n11 ئامکار پێرم 30 7 8 15 34 51 -17 29 DWLLL\n12 ڤۆلگا 30 7 8 15 28 46 -18 29 DLWLD\n13 ڕۆستۆڤ 30 7 8 15 30 41 -11 29 WLDLL\n14 کریلیا سۆڤێتۆڤ 30 7 7 16 31 52 -21 28 LWDLD\n15 مۆردۆڤیا سارانسک 30 5 5 20 30 57 -27 20 LDLWL\n16 ئەلانیا 30 4 7 19 26 53 -27 19 LWLLL\nY. Movsisyan Spartak M / Krasnodar 13 1 6\nWanderson Krasnodar 13 0 3\nل. تراورێ Anzhi 12 0 7\nRuslan Mukhametshin Mordovia 11 2 9\nA. Musa CSKA 11 0 4\nکیڤن کورانی Dinamo M 10 0 3\nس. ئیتۆ Anzhi 10 0 3\nئە. کێرژاکۆڤ Zenit 10 3 4\nD. N'Doye Lokomotiv M 10 1 6\nئا.کۆکۆرین Dinamo M 10 0 6\nب. ناتچۆ Rubin 9 5 6\nDanilo Neco Alaniya 9 3 6\nI. Popov Kuban 9 0 3\nA. Özbiliz Kuban 9 2 4\nماکسیمۆڤ Krylya / Volga 8 1 3


وه‌زاره‌تی دارایی لیستێكی نوێی دابه‌شكردنی مووچه‌ی بڵاوكرده‌وه - رۆژنامه‌ی خه‌بات\nوه‌زاره‌تی دارایی و ئابووری حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان، لیستێكی نوێی دابه‌شكردنی مووچه‌ی هه‌موو وه‌زاره‌ته‌كانی بڵاوكرده‌وه، به گوێره‌ی لیسته‌كه‌ش رۆژی پێنجشەممە بەرواری 2021/2/25 دەست دەکرێت بە دابەشکردنی مووچەی مانگی 2 ی ئەو وەزارەت و دەستانەی کە لە خشتەی هاوپێچ دا هاتووە.\nبه گوێره‌ی راگه‌یه‌ندراوی وه‌زاره‌تی دارایی، له ماوه‌ی نێوان 25ی مانگ تاكو 28ی مانگ مووچه‌ی سه‌رجه‌م وه‌زاره‌ته‌كان دابه‌ش ده‌كرێت، وه‌ك له لیسته‌كه‌شدا هاتووه، سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ی ده‌كه‌ونه رۆژانی شه‌ممه و هه‌ینی، به‌ڵام دابه‌شكردنی مووچه له‌و رۆژانه‌ش كه پشووی فه‌رمین، به‌رده‌وام ده‌بێت.\nپێشتر حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان رایگه‌یاند، له‌مه‌ودوا مووچه‌ی فه‌رمانبه‌ران هه‌ر 30 رۆژ جارێك دابه‌ش ده‌كرێت به گوێره‌ی ئه‌و داهاته‌ی له‌به‌ر ده‌سته، رێژه‌ی كه‌مكردنه‌وه‌ی ته‌مویلیش 21% ده‌بێت و هی پله تایبه‌ت و باڵاكانیش، به گوێره‌ی میكانیزمی مانگه‌كانیش پێشوو ده‌بێت، كه 50%ـه.\nبابه‌تی پێشوو رۆژنامه‌ی خه‌بات 23-02-2021 ژماره 6093\nبابه‌تی دواتر 3 تۆمەتبار بە سێ كیلۆ ماددەی ھۆشبەرەوە دەسگیركران


بیاننامەی دەفتەری سیاسیی حیزبی دێموكراتی كوردستانی ئێران بەبۆنەی كۆچی دوایی خانمی دانیەڵ میتران\n03:38 - 18 رەشەمه 2711\nکوردستان میدیا: دەفتەری سیاسیی حیزبی دێموكراتی كوردستانی ئێران بە بۆنەی كۆچی دوایی خانمی دانیەڵ میتران بەیاننامەیەکی بڵاوکردەوە.\nبەداخ و كەسەرەوە ئاگادار كراین كە رۆژی سێ‌شەممە رێكەوتی ١ی سەرماوەزی ١٣٩٠ی هەتاوی، بەرانبەر بە ٢٢ی نۆڤامبری ساڵی ٢٠١١ی زایینی، خانمی دانیەڵ میتران، خانمی یەكەمی پێشووی فەرانسە، سەرۆكی بونیادی فرانس لیبرتە و خێزانی‌فرانسوا میتران سەركۆماری پێشووتری وڵاتی فەرانسە كۆچی دوایی كرد.\nخانمی دانیەڵ میتران یەكێک لەو ژنە تێكۆشەرانە بوو كەلە شەڕی دووهەمی جیهانیدا، لە ریزی خۆڕاگری دژی داگیركاریدا بەشداریی كرد و پاشانیش بە توندوتۆڵی كەوتە كاری خێرخوازی و یارمەتی گەیاندن بە لێقەوماوان. هەستی دڵسۆزی و پشتیوانی كردنی لە پرسی كورد لە هەموو پارچەكانی كوردستان، خانمی دانیەڵ میترانی لە نێو دڵی یەكەیەکەی نەتەوەی كورددا جێگیر كرد و تەنانەت لەو بارەوە وەک دایكی كورد ناوی دەبرا. نزیكی و پێوەندیی نەپچڕاوی ئەو خانمە بەڕێزە، لەگەڵ حیزبی دێموكراتی كوردستانی ئێران بۆ هەموو لایەک بەرچاو و وەک ئەندامێكی بنەماڵەی حیزب سەیری دەكرا.\nخانمی دانیەڵ میتران بە كردەوە و بە شێوەیەكی چالاک دیفاعی لە مافی مرۆڤ، بەرابەری و یەكسانی، راگەیشتن بە منداڵان و چارەسەری كۆمەڵێک كیشەی كۆمەڵایەتی و سیاسیی دیكە دەكرد.\nلە دەست چوونی وەها كەسایەتییەكی ئینساندۆست و دۆستێكی لێبڕاوی نەتەوەی كورد بۆ هەموو ئینساندۆستان و ئازادیخوازان و عەداڵەتپەروەران خەسارێكی گەورە دێتە ئەژمار.\nحیزبی دێموكراتی كوردستانی ئێران بۆ لەدەستدانی دۆستێكی لەمێژینەی خۆی و پشتیوانی لێقەوماوان و ئازادیخوازان بەداخ و خەم و پەژارەی خۆی لەو پێوەندییەدا رادەگەیەنێ و سەرەخۆشی لە كەس و كار و دۆستانی دەكا و هاوخەمی خۆی لەگەڵ رێكخراوی فرانس لیبرتە دەردەبڕێ.\nرۆحی شاد و رێگای خزمەت و خێرخوازییەكانی بەردەوام بێت\n١ی سەرماوەزی ١٣٩٠ی هەتاوی\n٢٢ی نۆڤامبری ٢٠١١ی زایینی


بریکاری وەزیری تەندروستی "ئەگەری قەدەغەی هاتووچۆ نییە لە ئێستادا" | تۆڕی هەواڵی سلێمانی\nHome›هەواڵ›کوردستان›بریکاری وەزیری تەندروستی “ئەگەری قەدەغەی هاتووچۆ نییە لە ئێستادا”\nبریکاری وەزیری تەندروستی ئەمڕۆ یەکشەممە لە کۆنگرەیەکی ڕۆژنامەوانیدا ڕایگەیاند :جگە لە تۆمار کردنی ئەو پێنج حاڵەتەی کۆرۆنای گۆڕاو لە هەولێر لە قەزای چەمچەماڵیش چەند حاڵەتێکی گوماناوی بە کۆرۆنای گۆڕاو هەیە، بەڵام تا ئێستا ئەنجامی پشکنینەکانیان دەرنەچووە”.\nدکتۆر ڕەهێڵ فەرەیدوون، بریکاری وەزیری تەندروستی لە کۆنگرەیەکی ڕۆژنامەوانیدا ئاشکرای کرد:”ئامادەکاری کراوە بۆ هاتنی کۆرۆنای گۆڕاو و لە ئێستاشدا جگە لەو 5حاڵەتەی هەولێر لە چەند شوێنێکی دیکەش حاڵەتی گوماناوی هەیە، بەڵام ئەنجامی پشکنینەکانیان هێشتا یەکلای نەبۆتەوە”.\nوتیشی”سەرەتای مانگی داهاتوو ڤاکسین دەگاتە عیراق و پشکی هەریێم لەو ڤاکسینەدا هەیە و سەرەتاش بۆ ئەو کەسانە بەکاردێت کە بەرەکانی پێشەوەی رووبەڕووبوونەوەی کۆرۆنا کار دەکەن و دواتریش بۆ کەسانی بە تەمەن بەکاردەهێنرێت”.


بؤیوک بؤحران - ۱۹۲۹-جو ایلده باشلانمیش و ۱۹۳۹-جو ایله قدر دا\nⓘ بؤیوک بؤحران - ۱۹۲۹-جو ایلده باشلانمیش و ۱۹۳۹-جو ایله قدر داوام ائتمیش دۆنیا ایقتیصادی بؤحرانی. اما دۆنیا ۱۹۴۵-جی ایله قدر بؤحران‌دان چیخیردی. بۇنا گؤره ۱۹۳۰-جو ..\n۲۶ فوریه: ۱۹۲۶ - باکی‌دا بیرینجی تۆرکولوژی قۇرولتای ایشه باشلادی. ۱۹۰۵ - قافقاز جانیشینلیگی قۇرولدو. ۱۹۹۲ - ائرمنیلر شوروی اوْردوسونون ۳۳۶-جی آلایی ایله بیرگه خوْجالی‌دا قیرغین تؤرتدی. ۱۹۷۶ - تۆرکیه ایله آمریکا بیرلشمیش ایالتلری آراسیندا "دیفاع ایش‌بیرلیگی آنلاشماسی" ایمضالاندی. ۱۸۷۰ - نیویورک متروسو ایشه دۆشدو. ۱۹۹۱ - صدام حسین باغداد رادیوسوندان عیراق اوْردوسونون کووئیت‌دن چکیلدیگینی بیلدیردی. ۱۹۱۰ - ایستانبول‌دا ایلک سوْلچو قزئت "ایشتیراک" یاییملانمایا باشلادی. ۲۰۰۱ - طالیبان افغانیستانین بامیان ولایتینده‌کی بۇدا هئیکل‌لرینی داغیتدی. بۇ حادیثه بؤیوک دیپلوماتیک بؤحران یاراتدی. ۱۸۱۵ - ناپ ...\nⓘ بؤیوک بؤحران\nبؤیوک بؤحران - ۱۹۲۹-جو ایلده باشلانمیش و ۱۹۳۹-جو ایله قدر داوام ائتمیش دۆنیا ایقتیصادی بؤحرانی. اما دۆنیا ۱۹۴۵-جی ایله قدر بؤحران‌دان چیخیردی. بۇنا گؤره ۱۹۳۰-جو ایللر بوتوولوک‌ده بؤیوک بؤحران دؤورو حساب ائدیلیر.\nبؤیوک بؤحران آمریکا بیرلشمیش ایالتلری-آ، کانادایا، بؤیوک بریتانیایا، آلمانیا و فرانسهیا ان گۆج‌لو توخون‌دو، اما باشقا دؤولتلرده ده حیس اوْلونوردو. ان یۆکسک درجه صنایع شهرلری ضرر چکدی، اؤلکه‌لر بیر سیرا تیکینتینی پراکتیک اوْلاراق قورتاردی. اؤدمه قابیلیتی اوْلان نیازین ایختیصارینا گؤره، کند چیفتلیک مزرعه محصولونا قیمتلر ۴۰ - ۶۰% دۆشدو.\nمونتاریزم - بؤحران فدرال احتیاط سیستمینین پول سیاستی چاغیردی.\nمارکسیزم - تکرار اۆرتیم تولیدین نؤوبتی بؤحران، کاپیتالیزمه مخصوص.\nکینسیان ایزاهاتی - پول کۆتله‌سینین چاتیشمازلیغی. اوْ زامان پول قیزیل احتیاطا باغلانمیش‌دی، بۇ پول کۆتله‌سینی محدودلاش‌دیریردی. عئینی زاماندا اۆرتیم تولید آرتیردی، عصرلرین سرحدینده ماللارین بئله یئنی گؤرونوشلری چیخدی، اوتوموبیللر کیمی، طیّارهلر، رادیو. ماللارین میقداری، عۆمومی کیمی، هم ده چئشید اۆزره، دفعه‌لرله آرت‌دی. پول کۆتله‌سینین محدودلوغو و مال کۆتله‌سینین آرتماسی نتیجه‌سینده گۆج‌لو تورّم یاراندی - قیمتلرین دوشمه‌سی، هانسی کی، مالییه غئیری-ثابتینی چاغیردی، چوْخ موسّسه‌لرین ورشکستین، اعتیبارلرین قاییتماماسی. گۆج‌لو مولتیپلیکاتیو اثری حتی آرتان ساحه‌لره وۇردو.\nWikipedia: بؤیوک بؤحران


سێ ژێردەریایی ئەتۆمی ڕوسی زەنگی هەڵگیرسانی جەنگی جیهانی سێیەم لێدەدەن – تۆڕی میدیایی خەڵک\nبەهۆی چوونە ناوەوەی سێ ژێردەریایی ئەتۆمی ڕوسی بۆ ئاوەكانی بەڵتیك لەكاتێكدا مانۆڕی سەربازی وڵاتانی باكوری ئەتڵەسی (ناتۆ) لە دەریای ڕەش ئەنجام دەدرێت، زەنگی هەڵگیرسانی جەنگی جیهانی سێیەم لێدەدرێت.\nئیمۆجین برودیك، ڕۆژنامەنووس لە ڕۆژنامەی (سەن)ی بەریتانی لە ڕاپۆرتێكدا ئاماژەی بەوەكردووە، پێویستە وریابین لە هەڵگیرسانی جەنگی جیهانی سێیەم، چونكە ژێردەریاییە ئەتۆمییەكانی ڕوسیا چوونەتە ناو ئاوەكانی بەڵتیك و هەروەها كەشتییەكی جەنگی ئەمریكیش لەناو دەریای ڕەشە.\nئاشكراشی كردووە، كە ژێردەریاییە ئەتۆمییەكانی ڕوسیا بەناوەكانی (ئۆریۆڵ، كنیاز ڤلادیمیر، فیبر) چوونەتە ناو دەریای بەڵتیك بۆ بەشداری لە نمایشی دەریایی لە سنات بترسبۆرگ و بۆ ئەوەش هۆشداری دەدات، كە “ئەوە بۆ یەكەمجارە 3 ژێردەریایی ئەتۆمی لە یەك كاتدا بچنە ئەو دەریایەوە”.\nبە پێی ڕاپۆرتەكە، چوونی ئەو كەشتییە ئەتۆمیانە بۆ دەرخستنی بەهێزی ڕوسیایە.\nدەشڵێت: “مەترسییەكە لەوەدایە، كە لە هەمان كاتدا كەشتییەكی جەنگی ئەمریكا چۆتە دەریای ڕەش بۆ بەشداری لە مەشق و مانۆڕی هێزە هاوپەیمانەكان، كە 31 وڵات تێیدا بەشدارن لەنێویشیاندا بەریتانیا و فەڕەنسا و ژاپۆن و كۆریا”.\nڕۆژنامەنووسە بەریتانییەكە جەختیشی كردۆتەوە، ئایا ئەو هەموو ڕووداوانە، ڕووبەڕووبوونەوەیەكی گاڵتە جارانەیە؟\nجەنگی جیهانی سێیەم


پەرلەمانتارێکى كۆمەڵی ئیسلامی 49 ملیۆنەكەی پەرلەمانتارانی هەرێم حەڵاڵە\nمەلا مەڕوان گەڵاڵی سەرۆكی فڕاكسیۆنی كۆمەڵی ئیسلامی لەخولی چوارەمی پەرلەمانی هەرێمی كوردستان، دەڵێت: ئەو (49) ملیۆنەی خانەنشینی پەرلەمانتاران "بەپێی شەریعەتی ئیسلام حەڵاڵە، لەبەر ئەوەی ئەگەر حەرام بوایە ئێـمە وەرماندەگرت‌و بەلایدا نەدەچووین".\nمەلا مەڕوان دەشڵێت: "ئێمە بە ملیار بە چەندین دەفتەر پارەمان دراوەتێ بۆ ئەوەی هەڵوێستی خۆمان بگۆڕین، بەڵام نەمان گۆڕیووە، ئەوە موچەی شەش مانگە هەر بۆ خانەنشینی پەرلەمانتار نییە بەڵكو بۆ هەموو فەرمانبەرێكە".\nقسەكانی ئەو پەرلەمانتارەی پێشووی كۆمەڵ لەمیانی چاوپێكەوتنێكی دەنگی ئەمریكا بووە، هەروەها دەڵێت: "ئەو بڕە پارەیە بەپێی یاسایە و هەیە، پابەند نەبوون بەهەر بڕگە و مادەی یاسایەك دەبێتە یاسا شكێنی، كاتێك پەرلەمانتارێك یا فڕاكسیۆنێك ئەو بڕە پارەیە وەرنەگرێت نابێتە هۆی گۆڕینی یاساكە، بەڵكو یاساكە وەك خۆی دەمێنێتەوە و ئەو پارەیە ئەگەر وەرنەگیرێت ناخرێتە سەر موچەی خانەنشینی ئەو كەسانەی، كە موچەكەیان كەمە، بەڵكو بەپێچەوانەوە بەشێوەیەكی نایاسایی تر و گەندەڵی خەرج دەكرێت، حكومەت بە شێوازی (سو‌و التصرف) سود لەو پارەیە دەبینێت".\nهاوكات ڕەخنە لەو كەسانەش دەگرێت، كە ڕەخنە لەپەرلەمانتارانی ئۆپۆزسیۆن دەگرن لەسەر وەرگرتنی ئەو پارەیە، كە جیاوازییان نییە لەگەڵ پەرلەمانتارانی حیزبە دەسەڵاتدارەكان و دەڵێت: "ئەگەر كەسێك ئەوە عەقڵییەتی بێت هەموو جیاوازییەكانی پەرلەمانتارانی ئۆپۆزسیۆن و پارتی و یەكێتی لەو 49 ملیۆنەدا ببینێتەوە ئەمن دەڵێم هەر شایستەی وەڵام دانەوە نییە".\nئەوەش دەڵێت: "ناكرێت بێیت بە عاتفی موچەی پەرلەمانتار كەمبكەیتەوە، كە بەیانی كەس ئامادە نەبێت بێت دەوام بكات."\n« هەڵوێستەكەی ئەمریكا لەسەر سێ سەركردەكەی پەكەكە كاردانەوەی دروست كردووە نێچیرڤان بارزانی حه‌یده‌ر عه‌بادی سه‌رۆك وه‌زیرانی پێشووى عێراق به نهێنی رێككه‌وتنێكیان كردووه »


تائیفەگەری بە ئۆنلاین |\nHome بیروڕا تائیفەگەری بە ئۆنلاین\nماوه‌ی چه‌ند ساڵێكه سۆشیال میدیا زه‌مینه‌یه‌كی له‌باری ڕه‌خساندووه بۆ قوڵكردنه‌وه‌ی كێشه‌كانی نێوان شیعه و سوننه. ئه‌وه‌ی ئه‌م كاره‌ی ئاسانتر كردووه، جگه له به‌رده‌ستی سۆشیال میدیا له هه‌موو وڵاتێك، ئه‌و تویت و نووسین و پۆست و وێنانه‌ن كه له‌م مه‌یدانه‌دا و له لایه‌ن فیگه‌ره دیاره‌كانی شیعه و سوننه‌وه بڵاو ده‌كرێنه‌وه و ده‌ستاوده‌ستیان پێ ده‌كرێت. بۆ نموونه، به پێی ئامار و داتاكانی تۆڕی كۆمه‌ڵایه‌تیی تویته‌ر بێت به ده‌یان ملیۆن تویتی ئه‌نتی-شیعه و ئه‌نتی سوننه ته‌نیا له ساڵی 2015دا بڵاو كراونه‌ته‌وه و به‌م هۆیه‌شه‌وه ئاستی توندوتیژیی و بیركردنه‌وه‌ی تائیفیانه زیاتر گه‌شه‌یان كردووه.\nئه‌وه‌ی له‌سه‌ر زه‌مینه‌ی واقیع، له وڵاتانی سوننه مه‌زهه‌ب و شیعه مه‌زهه‌ب ڕووی داوه، كاریگه‌ریی هه‌بووه له‌سه‌ر گه‌رمبوونی مه‌یدانی ئۆنلاین و كه‌ڵه‌كه‌بوونی بیركردنه‌وه‌ی ئه‌نتی-شیعه و ئه‌نتی-سوننیانه. لێره‌دا ده‌كرێت ئاماژه به چه‌ند ڕووداوێك بدرێت كه دوای ڕوودانیان ئاستی تائیفه‌گه‌رێتی له سۆشیال میدیا و ئۆنلایندا به‌رز بووەته‌وه. شه‌ڕی سوریا و ده‌ستوه‌ردانی وڵاتانی ئیقلیمی و ناوچه‌یی و جیهانی له‌م شه‌ڕه‌دا یه‌كێكه له نموونه دیاره‌كان له‌م بواره‌دا. سوریا له‌به‌ر ئه‌وه‌ی گۆڕه‌پانی شه‌ڕی ناڕاسته‌وخۆی ئێران و سعودیه بووه و ململانێ له‌سه‌ر هاوسه‌نگیی هێز تیایدا چڕ بووه‌ته‌وه ئه‌وا ئاستی یه‌كترشكاندنی سوننه و شیعه‌ش له سۆشیال میدیادا زه‌قتر بووه‌ته‌وه. هه‌روه‌ها شه‌ڕی داعش له عێراق و پشتیوانیی به‌غدا له حه‌شدی شه‌عبی كه گرووپێكی سه‌ربازی و شێوه میلیشیایی شیعه‌كانه و خودی سه‌ركه‌وتنی حه‌شد به‌سه‌ر داعشدا بووه هۆی وروژاندنی ڕق و كینه‌ی پرۆ-سوننه‌كان و وڵاتانی ئه‌نتی شیعه و به‌م هۆیه‌شه‌وه تۆڕه كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان بوونه شوێنی دژایه‌تیكردنی شیعه و لێدان له فیگه‌ره دیار و ناسراوه‌كانیان. شه‌ڕی یه‌مه‌ن و پێش ئه‌م نموونانه‌ی باس كران به‌هاری عه‌ره‌بی و هه‌ندێك ڕووداوی تر، هه‌ریه‌كه و به پێی قه‌باره‌ی خۆی، به‌شدار بوون له ڕێگه‌خۆشكردن بۆ بڵاوبوونه‌وه‌ی گوتاری دژ به یه‌ك و زمانی توندوتیژ و بره‌ودان به بیركردنه‌وه‌ی تائیفیانه.\nهه‌ر كه‌سێك به وردی چاودێریی ئه‌و ڕووداوانه و لێكه‌وته‌كانی كردبێت، یان دیقه‌تی له میدیای سه‌ر به گرووپه سوننی و شیعییه‌كان دابێت ئه‌وا بۆی ڕوون ده‌بێته‌وه كه هه‌ر لایه‌نه و به جیا كاری له‌سه‌ر بڵاوكردنه‌وه‌ی كۆمه‌ڵێك ده‌سته‌واژه و قسه كردووه كه هانده‌ر بوون له كه‌مكردنه‌وه‌ی به‌ها و لێدان له ڕه‌مزه‌كانی یه‌كتر. ئه‌و لایه‌نانه‌ی كه به پان-سوننه ناسراون كاریان له‌سه‌ر زه‌قكردنه‌وه‌ی كۆمه‌ڵێك ده‌سته‌واژه كردووه به‌رامبه‌ر به شیعه. ئه‌وان شیعه‌كانیان ناوزه‌د كردووه به ڕافیزه، مه‌جوسی، پاشماوه‌ی زه‌رده‌شتییه‌كان، سه‌فه‌وییه‌كان، نووسه‌یرییه‌كان (ئه‌و كه‌سه‌ی ڕێبازی عه‌له‌وی دامه‌زراند)، و ئه‌و حزبانه‌شی لایه‌نگری شیعه بوون به حزبی شه‌یتان و حزبی لات (ئه‌و بته‌ی له كه‌عبه له پێش هاتنی ئیسلام ده‌په‌رسترا) ناوبراون. دیاره هه‌ر یه‌كێك له‌م ده‌سته‌واژانه له ئه‌ده‌بیاتی سوننه‌دا نه‌ك وه‌ك ڕه‌خنه، به‌ڵكوو بۆ شكاندنی مه‌زهه‌بی شیعه به كار هاتوون. له به‌رامبه‌ر ئه‌مانه‌شدا، له لایه‌كی تره‌وه، پرۆ-شیعه‌كان، جا خه‌ڵكی ئاسایی یان لایه‌نگر و ده‌وڵه‌تی زۆرینه شیعه‌كان بووبێتن ڕه‌واجیان داوه به زه‌قكردنه‌وه‌ی هه‌ندێك وشه له دژی سوننه‌كان. دیارترین نموونه‌ش له‌م پێناوه‌دا به‌كارهێانی ده‌سته‌واژه‌كانی ئیخوانی و ته‌كفیریی بووه بۆ سوننه و ئه‌و گرووپانه‌ی به‌رگرییان له سوننه كردووه.\nهه‌رچه‌ند له نێوان ئه‌م دوو به‌ره‌یه‌دا كۆمه‌ڵێك ده‌نگ هه‌بوون كه داوای به‌كارنه‌هێنانی زمانی تائیفی و یه‌كبوون و یه‌كگرتوویی مه‌زهه‌به‌كانیان كردووه، به‌ڵام ئه‌و ده‌نگانه نه‌یانتوانیوه له‌م ڕووه‌وه هیچ كاریگه‌رییه‌كیان هه‌بێت. ئه‌وه‌ی وای كردووه ده‌نگه دژه تائیفییه‌كان لاواز بن، په‌یوه‌ندیی به‌و فیگه‌ره دیارانه‌ی ناو شیعە و سوننه‌وه هه‌یه كه كۆمه‌ڵێك هه‌واداری زۆریان هه‌یه له تۆڕه كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان و زۆرجار ته‌نیا له ڕێگه‌ی بڵاوكردنه‌وه‌ی په‌یامێكی كورته‌وه ده‌بنه مایه‌ی دووركه‌وتنه‌وه‌ی زیاتری شیعه و سوننه‌كان له یه‌كتر.\nبه‌ڵام فاكته‌ری یاریده‌ده‌ر بۆ ئه‌وه‌ی تائیفه‌گه‌ری له سۆشیال میدیا و ئۆنلایندا ڕه‌واجی زیاتر په‌یدا نه‌كات گرتنه‌به‌ری چه‌ند میكانیزمێكن كه پێش هه‌موو كه‌س ده‌بێت حكومه‌تی ئه‌و وڵاتانه‌ی سوننه یان شیعه‌ن بیگرنه بەر.


Mewda Media | گه‌ڕان به‌دوای ده‌رفه‌تدا\nكه‌متر له یه‌ك مانگی دیكه پرۆسه‌ی هه‌ڵبژاردنی ئە‌نجومه‌نی نوێنه‌رانی عیراق ئەنجام دە‌درێت، له‌به‌رئه‌وه‌ی سیستمی هه‌ڵبژاردن فره بازنه‌ییه، تاوەکو ئە‌ندازه‌یه‌ك ژماره‌ی كورسییه‌كانی كورد بۆ خولی داهاتووی په‌رله‌مانی عیراق له‌به‌رچاوه و سه‌نگ و پێگه‌ی كورد دیاره، ژماره‌ی كورسییه‌كانی به ئە‌ندازه‌یه‌ك نییه بتوانێت یه‌كلاییكه‌ره‌وه بێت له هیچ پرس و بابه‌تێكدا، ئە‌زموونی چه‌ند ساڵی رابردووش ئە‌وه‌ی بۆ سه‌لماندووین هه‌ركاتێك عه‌ره‌به‌كان بیانه‌وێت پرس و بابه‌تێكی چاره‌نووسساز تێپه‌ڕێنن، ته‌نیا ئەوه‌نده‌یان به‌سه بۆ ماوه‌ی چه‌ند كاژێرێك كێشه و ناكۆكییه‌كانی نێوان خۆیان وه‌لاوەبنێن، ئیدی به زۆرینه و كه‌مینه و بێ حیسابكردن بۆ ده‌نگ و سه‌نگی كورد له‌ناو هۆڵی په‌رله‌مان بڕیاری خۆیان دە‌ده‌ن، به‌ڵام ئەگەر كورد بیه‌وێت به‌دوای ده‌رفه‌تی ئە‌وه‌دا بگه‌ڕێت پێگه‌ی له ئێستا به‌هێزتربێت له عیراق، ده‌كرێت بڵێین هه‌ڵبژاردن ده‌رفه‌تی ئە‌وه‌ی تێدایە شانسێكی باشتر بداته كورد، به‌ڵام پێویستی به ته‌گبیری وردە.\nله دوای كه‌وتنی سه‌دامه‌وه، یان درووستتر ئەوه‌یه بووترێت له‌دوای نووسینه‌وه‌ی ده‌ستووری هه‌میشه‌یی عیراقه‌وه كه به به‌شداریی هه‌موو پێكهاته‌كانی عیراق نووسراوه‌ته‌وه و به گشتپرسیی گه‌لانی عیراق په‌سندكراوه، ده‌سه‌ڵاتی به‌ڕێوه‌بردنی ئەم وڵاته به‌شێوه‌یه‌كی ناهاوسه‌نگ له‌نێوان سێ ده‌سته‌ی سه‌رۆكایه‌تییه‌كه‌ی عیراق دابه‌شكراوه. زۆرترین ده‌سه‌ڵات و جومگه‌كانی حوكمڕانی دراونەته ئەنجومەنی وه‌زیران و سه‌رۆكی ئە‌نجومه‌ن، سه‌رۆك كۆمار وه‌كو لووتكه‌ی هه‌ره‌می ده‌سه‌ڵات له عیراق، كراوه‌ته پۆستێكی ته‌شریفاتی. هه‌رچه‌نده نه له ده‌ستوور و نه به هیچ یاسایه‌ك ئە‌و پۆستانه دابه‌شنه‌كراون به‌سه‌ر پێكهاته‌كاندا، به‌ڵام له دوای نووسینه‌وه‌ی ده‌ستووره‌وه تاوەکو ئێستا وه‌كو عورفێك سه‌رۆك وه‌زیران بۆ شیعه دانراوه و سه‌رۆك كۆمار بۆ كورد و سه‌رۆكی په‌رله‌مان بۆ سوننه‌كان.\nپۆستی سه‌رۆك كۆمار هه‌رچه‌نده پۆستێكی رووكه‌شه، به‌ڵام ده‌رفه‌تی ئە‌وه‌ی تێدایە بتوانرێت به جۆرێك به‌ڕێوه‌ببرێت رۆڵ و كاریگه‌رییه‌كانی له‌وه زیاتربن كه له ده‌ستووردا بۆی دیاریكراوه. سه‌رده‌مانێك مام جه‌لال توانیی ئەوە بكات كه شكۆیه‌كی زیاتر بدات به‌و پۆسته. هه‌رچه‌نده مام جه‌لال خۆی كاره‌كته‌رێكی سیاسیی كارامه بوو، به‌ڵام ئە‌وه‌ی وایكرد پێگه و هه‌یبه‌تی له‌و پۆسته گه‌وره‌تربێت، په‌یوه‌ندیی به دۆخی نێوماڵی كورده‌وه هه‌بوو. له‌لایه‌ك كوردستان به دۆخێكی سیاسیی سه‌قامگیردا تێده‌په‌ڕی، هه‌روه‌ها كۆده‌نگییه‌كی نیشتمانیی هه‌بوو به‌وه‌ی مام جه‌لال نوێنه‌رایه‌تیی كورد بكات له به‌غدا، كێشه و گیروگرفتی زۆریش نه‌بوو له‌نێوان هه‌رێمی کوردستان و به‌غدا. ئەمانە و چه‌ند هۆكارێكی نێوخۆیی عیراق و هاوكێشه هه‌رێمی و نێوده‌وڵه‌تییه‌كان وایانكردبوو كه سه‌رده‌می مام جه‌لال له سه‌رۆك كۆماری وه‌كو سه‌رده‌می زێڕینی كورد له عیراق وێنا بكرێت.\nلێره‌دا پرسیار ئەوەیە، دوای مام جه‌لالیش ئەو پۆسته هه‌ر له ده‌ستی كورد ماوه‌ته‌وه، ئەی بۆچی كورد نه‌یتوانیوە به هه‌مان ئەو ئە‌ندازه‌یه‌ی سه‌رده‌می مام جه‌لال ئەو پۆسته بۆ خزمه‌تی كورد به‌كاربه‌رێت؟ هه‌رچه‌نده هه‌لومه‌رجه‌كه تاوەکو راده‌یه‌كی زۆر دوای كشانه‌وه‌ی ئەمەریکا له عیراق و به‌تایبه‌تیش دوای هاتنی داعش، به به‌رژه‌وه‌ندیی زاڵبوونی هه‌ژموون و پێگه‌ی شیعه كه‌وته‌وه، به‌ڵام هۆكاره سه‌ره‌كییه‌كه ئەوە نییه، به‌ڵكو په‌یوه‌ندیی به كورد خۆیه‌وه‌یه.\nد.به‌رهه‌م ساڵح كه ئێستا سه‌رۆك كۆماره و رووبه‌ڕووی زۆرترین ره‌خنه ده‌كرێته‌وه به‌وه‌ی لاوازترین چوار ساڵی پێگه‌ی كوردی له‌و پۆسته به‌ڕێكرد، كه‌سانێكی زۆر هۆكاره‌كه‌ی بۆ لاوازیی پێگەی به‌رهه‌م ساڵح ده‌گێڕنه‌وه و پێیانوایه به‌هۆی ئەو هه‌ڵوێستانه‌وەیە له چه‌ند ساڵی رابردوودا به جیابوونه‌وه‌ی له یه‌كێتی و دروستكردنی هاوپه‌یمانی و پاشان جێهێشتنی حزبه‌كه‌ی و گه‌ڕانه‌وه‌ی بۆ نێو یه‌كێتی، سه‌نگ و پێگه سیاسییه‌كه‌ی جارانی له‌ده‌ستدا؛ به‌ڵام راستییەکە ئەوە نییه، چونكه د. به‌رهه‌م هێشتا كاره‌كته‌رێكی سیاسیی لێهاتووه و بۆ خۆی و بۆ كوردیش شانسی ئە‌وه‌ی هه‌بوو هه‌لومه‌رج و سه‌رده‌مێكی وه‌ك سه‌رده‌می مام جه‌لال بۆ كورد له عیراق دروستبكاته‌وه، به‌ڵام ئەوەی بووه كۆت و به‌ند و ده‌ست و پێی به‌رهه‌م ساڵحی به‌سته‌وه، بەشێکی بەهۆی ناته‌بایی نێوماڵی كورد و ئەو كێشه سیاسییانه‌ی نێوان پارتی و یه‌كێتی و هه‌ولێر و به‌غدا بوون.\nئەوكاته‌ی د. به‌رهه‌م كرایه سه‌رۆك كۆمار، ئەگەر كوردستان به هه‌مان دۆخی سه‌قامگیریی سه‌رده‌می مام جه‌لالدا تێپه‌ڕیبووایە و هه‌مان ئەو كۆده‌نگییه نیشتمانییه‌ی بۆ مام هه‌بوو، بۆ د. به‌رهه‌میش هه‌بووایە، ئەو پشتیوانییه‌ی له هه‌رێمی کوردستانه‌وه بۆ ده‌سته‌به‌ر بكرایە و مافی ئەوەی بدرایە به‌ناوی هه‌موو كورده‌وه نوێنه‌رایه‌تیی راست و ره‌وای كێشه‌ی كورد بكات له به‌غدا، به دڵنیاییه‌وه ئێستا پێگه و سه‌نگی كورد و كێشه‌كانی نێوان هه‌رێمی کوردستان و به‌غدا جۆرێكی دیکە ده‌بوو، به‌ڵام ئەمە وه‌كو رێسای ماتماتیك روونه بەهێزیی نوێنه‌ری كورد له به‌غدا به‌ستراوه‌تەوە بە ئاستی ئەو پشتیوانییه‌ی له هه‌رێمی كوردستانه‌وه بۆی ده‌سته‌به‌ر ده‌كرێت.\nتازه زه‌مه‌ن ناگه‌ڕێته‌وه تاوەکو نه‌هێڵدرێت ئەو هه‌ڵانه‌ی هه‌بوون، روویان بدایە، به‌ڵام به سیاسه‌تی حه‌كیمانه ده‌كرێت قه‌ره‌بووی هه‌ڵه‌كانی رابردوو بكرێته‌وه. دوای مانگێكی دیکە دیسان پرسی پۆستی سه‌رۆك كۆمار دێته‌وه گۆڕێ، پارتی و یه‌كێتی ناكرێت جارێكی دیكه هه‌مان ئەو سیاسه‌ته هه‌ڵه‌یه په‌یڕه‌وبكه‌نه‌وه كه له خولی رابردوودا كردیان. پێویسته له ئێستاوە هه‌نگاو بۆ ئەوە بنێین كه ده‌بێت ئەمجارە به رێككه‌وتنی نێوان هه‌موو لایه‌نه سیاسییه به‌شداره‌كانی نوێنه‌رایه‌تیی كورد له به‌غدا كۆده‌نگییه‌كی نیشتمانی دروستبكرێت بۆ ئەو كاره‌كته‌ره‌ی بۆ ئەو پۆسته بەربژێر ده‌كرێت، جا ئەگەر هه‌ر د. به‌رهه‌م راده‌سپێرنه‌وه یان هه‌ر كه‌سێكی دیکە، ده‌بێ مافی ئەوەی پێبدرێت نوێنه‌ری گه‌لی كوردستان بێت بۆ ئەو پۆسته، هه‌موو لایه‌نه سیاسییه‌كانیش دوور له به‌رژه‌وه‌ندی و ململانێ و ناكۆكیی نێوخۆیان پشتیوانی بكه‌ن.\nئەگەر كورد به هه‌ستكردن به به‌رپرسیارێتیی نه‌ته‌وه‌یی و نیشتمانییه‌وه پۆستی سه‌رۆك كۆماری عیراقی له‌ده‌ستبێت، سه‌رباری ئەو ناهاوسه‌نگییه‌ی له ده‌سه‌ڵاتی عیراقدا‌یه، به‌ڵام ده‌توانێت به‌هۆی ئەوەی كه پارێزه‌ری ده‌ستووره، رێگه له زۆر زوڵم و سته‌می ده‌سه‌ڵات بگرێت به‌رانبه‌ر به كوردستان، به‌تایبه‌ت لە ناوچه كوردستانییه‌كانی ده‌ره‌وه‌ی هه‌رێمی کوردستان كه ئێستا له‌به‌رده‌م مه‌ترسیدارترین پرۆسه‌ی به‌عه‌ره‌بكردندایه. له دۆخێکدا ئەگەر نه‌توانرێت كۆده‌نگیی سیاسی له‌نێو هێزه كوردییه‌كان دروستبكرێت بۆ دیاریكردن و پشتیوانی له یه‌ك كاره‌كته‌ری كورد، به بۆچوونی من باشتر وایه كورد ئەو پۆسته وه‌رنه‌گرێت و بیداته عه‌ره‌بی سوننه و له به‌رانبه‌ردا پۆستی سه‌رۆكی په‌رله‌مان وه‌ربگرێت. ئەمەش نه‌ك له‌به‌رئەوەی پێمانوابێت پۆستی سه‌رۆكی په‌رله‌مان لە پۆستی سەرۆککۆمار گرنگتره بۆ كورد. بێگومان نه‌خێر، له‌به‌رئەوەی كورد كه‌مینه‌ی نێو په‌رله‌مانه، سه‌رۆكی په‌رله‌مان هیچ له دۆخی كورد له‌نێو په‌رله‌مان ناگۆڕێت، به‌ڵام ئەوەی واده‌كات ده‌رفه‌تی به‌هێزبوونه‌وه بداته كورد له عیراق، ئەوكاته‌یه كه سه‌رۆك كۆمار له ده‌ستی عه‌ره‌بی سوننه‌دا بێت.\nشیعه له عیراق تاوەکو ئە‌ندازه‌یه‌كی زۆر ئە‌وه‌یان بۆ خۆیان یه‌كلاییكردووەته‌وه كه ناسنامه‌ی ده‌وڵه‌ته‌كه به‌ره‌و وڵاتێكی عه‌ره‌بیی شیعه مه‌زهه‌ب ببەن، ئێرانیش به هه‌موو سه‌نگی خۆیه‌وه له پشتیانه. ئەگەر پۆستی سه‌رۆك كۆمار بدرێته عه‌ره‌بی سوننه كه ئەمە لای شیعه‌كان وه‌كو كفر وایه جارێكی دیكه ببینن لووتكه‌ی هه‌ره‌مه‌كه و سیمای ده‌وڵه‌ته‌كه بكه‌وێته‌وه ده‌ستی سوننه، ئەوكات ده‌وڵه‌ته سوننییه عه‌ره‌بییه‌كانی ناوچه‌كه بایه‌خێكی زۆر به پۆستی سه‌رۆككۆمار ده‌ده‌ن، ده‌رفه‌ت بۆ به‌هێزبوونه‌وه‌ی سوننه له عیراق ده‌ڕه‌خسێت، به‌وهۆیه‌وه ناكۆكی و ململانێی نێوان سوننه و شیعه‌كان زۆر قووڵ ده‌بێته‌وه، كورد لێره‌دا ده‌بێته پارسه‌نگی هاوكێشه‌كان، ده‌رفه‌تی یاریكردنی زیاتری بۆ ده‌ڕه‌خسێت، ئەگەر دیدێكی نیشتمانی و ئامانجێكی نه‌ته‌وه‌یی له‌پشت گه‌مه سیاسییه‌كانه‌وه بێت، ده‌كرێت ده‌رفه‌ت بۆ خولێكی دیكه‌ی ده‌ورانی كورد بڕه‌خسێته‌وه.


ئەردۆغان هەڕەشە لە یەكێتی ئەوروپا دەكات\n2019-03-18 [05:55 AM]\nسه‌رۆك كۆماری توركیا رایگەیاند، بڕیاره‌كه‌ی په‌رله‌مانی ئه‌وروپا له‌باره‌ی راگرتنی به ئه‌ندامبوونی توركیا له یه‌كێتییه‌كه هیچ بایەخی نیە ده‌شڵێت: "ئه‌نقه‌ره بڕیارێكی په‌یوه‌ست به‌و پرسه به بایه‌خه‌وه نابینێ".\nبه‌گوێره‌ی هه‌واڵێكی ئاژانسی ئه‌نادۆڵو، سه‌رۆك كۆماری توركیا ره‌خنه‌ی له په‌رله‌مانی ئه‌وروپا گرت و گوتی: "په‌رله‌مانی ئه‌وروپا كاتێك ھێرش ده‌كاته سه‌ر توركیا، پشتی به پڕوپاگه‌نده‌كانی پارتی كرێكارانی كوردستان "په‌كه‌كه" و گرووپی گوله‌نییه‌كان به‌ستووه".\nئه‌ردۆغان له وتارێكی جه‌ماوه‌ریدا له ئیزمیر گوتی: "با یه‌كێتی ئه‌وروپا دانووستانه‌كانی به ئه‌ندامبوونی توركیا له یه‌كێتییه‌كه رابگرێت ئه‌گه‌ر ده‌توانێ، ئێمه ئاماده‌ین و چاوه‌ڕوانین، به‌ڵام ئه‌وان ناتوانن ئه‌و كاره بكه‌ن ، دەشڵێت بڕیاره‌كه‌ی په‌رله‌مانی ئه‌وروپاش لای ئێمه هیچ قورسایی و بایه‌خێكی نییه".\nهه‌روه‌ها ده‌ڵێت: "دڵنیاین له‌وه‌ی ئه‌وان بۆیان بڕەخسێت یه‌ك خوله‌ك سڵ له‌وه ناكه‌نه‌وه ئه‌م وڵاته راده‌ستی رێكخراوه "تیرۆریستییه‌كان" بكه‌ن


ریال مەدرید لە یەکەم یاریی ئامادەکاریی بۆ وەرزی نوێ بە سەرکردایەتی ئێدین هازارد لە جامی نێودەوڵەتی پاڵەوانان بە سێ گۆڵ بەرامبەر گۆڵێک بە بایرن میونشنی ئەڵمانی دۆڕا و رۆژی چوارشەممە هەردوو یانە لە هەمان پاڵەوانێتی دۆستانەدا یاریی دیکە ئەنجام دەدەن.\nزینه‌دین زێدان راسته‌وخۆ دوای یارییه‌كه له پرێس كۆنفرانسێك رۆیشتنی ئه‌و یاریزانه‌ی له ریال مه‌درید راگه‌یاند، له‌مباره‌یه‌وه ده‌ڵێت: گاریس به‌یل بۆیه یاریی نه‌كرد، چونكه زۆر نزیكه له رۆیشتن، هیوادارین به زووترین كات یانه‌كه‌مان به‌جێبهێڵێت، له‌وانه‌یه سبه‌ی یان دوو سبه‌ی له ماوه‌ی 48 كاتژمێری داهاتوو په‌یوه‌ندی به یانه‌یه‌كی نوێوه بكات و گرێبەستەکەی واژوو بکات.\nزێدان ده‌شڵێت: رۆیشتنی به‌یل بۆ ئێمه و ئه‌ویش باشتره، من هیچ شتێكی تایبەت و كه‌سیم له‌گه‌ڵیدا نییه، به‌ڵام پێویسته بڕیار بده‌ین، له ماوه‌ی 24 بۆ 48 كاتژمێری داهاتوو به ته‌واوه‌تی بابه‌تی گاریس به‌یل یه‌كلا ده‌بێته‌وه و پەیوەندی بە یانەیەکی دیکەوە دەکات، من ئه‌م بڕیاره‌م داوه و به‌یلیش ئاگاداره، من له‌گه‌ڵ كارگێڕانی ریال مه‌درید قسه‌م كرد و ئه‌م بڕیاره‌م دا، من راهێنه‌ری یانه‌كه‌م و بڕیار له ده‌ستی منه، ئێستا ریال مەدرید لەگەڵ یانەیەک لە گفتوگۆدایە بۆ فرۆشتنی بەیل.\nزیزۆ گوتیشی: من نامەوێت ئێستا هیچ لەبارەی خامێس رۆدریگێزەوە بڵێم، ئێستا تەنیا بیر لەو یاریزانانە دەکەمەوە کە ئێستا لەگەڵماندان.


به‌رپرسێكی دانوستانکاری ئێرانی: له دانوستانەکانی ڤییەنا گەیشتوونەتە رێککەوتنی باش\nشێرزاد 02/05/2021 - 11:56 هەواڵ/گشتی\nسه‌باره‌ت به لابردنی سزا لەسەر کەسایەتییەکانی ئێران، یاریدەدەری وەزیری دەرەوەی ئێران رایگەیاند: له دانوستانەکانی ڤییەنا، گەیشتوونەتە رێککەوتنێکی باش.\nعەباس عەراقچی یاریدەدەری وەزیری دەرەوەی ئێران و ئەندامی شاندی دانوستانکاری بەرنامەی ئەتۆمی ئێران بە میدیاکانی وڵاتەکەی رایگەیاند: لە دانوستانەکانی ڤییەنا گەیشتوونەتە رێککەوتنێک لەبارەی لابردنی سزای زۆرینەی قەوارە و کەسایەتییەکان، بەڵام هێشتا دانوستانەکان لەبارەی ئەوانەی سزایان لەسەر ماوە بەردەوامە.\nیاریدەدەری وەزیری دەرەوەی ئێران وتیشی: لە دانوستانەکاندا گەیشتوونەتە قۆناغێکی باش و بەرەو پێشچوونی به‌رچاو هەیە، پیێشبینی ئەوەش ده‌كه‌م به‌م زوانه بگەینه رێکەوتن لەسەر کۆی ئەو بابەتانەی لەنێوانماندا هەیە.\nجێگه‌ی باسه، مانگی رابردوو لەسەر داوای ئیدارەی جۆ بایدن سەرۆکی ئەمریکا دانوستانی ئەتۆمی ئێران دەستیپێکردەوە، بەمەبەستی گەڕاندنەوەی ئەمریکا بۆناو ئەو رێککەوتنە ئەتۆمییەی کە لەساڵی ٢٠١٨ بە بڕیاری دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی پیشووی ئەمریکا لێی کشایەوە.


گرەوی وەرزشی - Kurd Bet - Kurdbet\nHome - Uncategorized - گرەوی وەرزشی\nگرەوی وەرزشی واتە دانانی پێشبینی خۆت لەسەر یاریەک یاخود چەند یاریەک و ڕوداوەکانی بتوانیت پۆینتێکی باش دیاری بکەیت و بڕی گرەوەکەت چەند هێندە بکەیت، گرەوی وەرزشی لە ئێستادا لە زۆربەی وڵاتانی جیهاندا هەیە و کۆمپانیاکانی دروستکردنی گرەو (bookmaker) بەردەوام پێشکەوتنی زیاتری پێدەدەن و بژاردەی زیاتر بەردەست دەخەن بۆ گرەوکاران و قومارکاران تا ڕکابەریەکی بەهێز لەنێوان خۆیاندا دروست بکەن، لە ئێستادا لە هەرێمی کوردستانیش چەندین ماڵپەڕی ئۆنلاینی گرەوکردن هەیە کە لە ڕێگەی جزدانی ئەلکترۆنیەکانی وەک ئاسیا حەواڵە و فاست پەی و هیتر پارە داخڵ دەکەیت و پارە ڕا دەکێشیت و دەتوانیت پێشبینی خۆت لەسەر سەرجەم خولەکان و یاریەکانی جیهان دابنێیت، لەم لاپەڕەیەدا بە کورتی باسی بەناوبانگترین خولەکان دەکەین کە دەتوانیت گرەوی لەسەر دابنێیت.\nگرەوی خولی نایابی ئینگلیزی\nخولی پلە یەکی ئیسپانی\nخولی یانە پاڵەوانەکانی ئەوروپا و جامی جیهانی\nگرەوی وەرزشەکانی تر\nبەناوبانگترین وەرزشی جیهان کە ملیۆنان کەس گرەوی خۆیانی لەسەر دادەنێن بریتیە لە تۆپ پێ، هەوادارانی ئەم وەرزشە بەردەوام چاودێری دۆخی یانە و هەڵبژاردەی دڵخوازیان دەکەن و دەیانەوێت گرەوی خۆیان لەسەر ڕوداوەکانی یاریەکان دابنێن.\nخولی نایابی ئینگلیزی ‘پریمەر لیگ’ پڕ بینەرترین خولی تۆپی پێیە لە جیهاندا و هەموو ساڵێک زۆرترین یانە ڕکابەری بەدەستهێنانی نازناوی خولەکە دەکەن، لە ئێستادا مانچێستەر یونایتد بە هۆی چەند ساڵێکی سەرکەوتوو لە ژێر سەرپەرشتی ڕاهێنەری سکۆتلەندی سێر ئەلێکس فێرگسۆن خاوەنی زۆرترین نازناوی خولەکەیە بە 20 جار و بە دوایدا ڕکابەرە مێژوویەکەی دێت کە لیڤەرپوڵە و خاوەنی 19 نازناوە، هەوادارانی ئەم خولە دەتوانن گرەوی خۆیان دابنێن لەسەر ماڵپەڕەکانی دروستکردنی گرەوی ئۆنلاین وەک بێت فیناڵ و چەندین پێشبینی دابنێن لەسەر ئەنجامی یاری، کۆرنەر، کارد، و چەندینی تر، لەگەڵ ئەوەشدا دەتوانن گرەوی دەرەنجامەکان دابنێن لەسەر ئەوەی ئایا کێ دەبێت بە پاڵەوانی نازناوی خولەکە، ئەگەر دەزانیت تیمی دڵخوازت لە ساڵی داهاتوودا توانای هەیە نازناوی خولی نایابی ئینگلیزی ‘ پریمەر لیگ ‘ بباتەوە ئەوا دەت٢وانیت لە سەرەتای وەرز گرەوەکەت دابنێیت.\nبێگومان دەزانین کە هاندەرانی هەردوو زلهێزەکەی ئیسپانیا : ڕیال مەدرید و بەرشەلۆنە زۆرترینن لە شارەکانی هەرێمی کوردستان، ئەو خولەی کە هەر ماوەیەک یەکێکیان بەتەواوی داگیری دەکەن و ئەنجامی سەرسوڕهێنەری تێدا تۆمار دەکەن، لە ئێستادا بەرشەلۆنە بە بەهێزی گەڕاوەتەوە لە ژێر سەرپەرشتی یاریزانی پێشووی چاڤی هێرناندێز، ئەگەر تۆ هەواداری یەکێک لەم دوو یانەیەیت یاخود هەر یانەیەکی تری خولی ئیسپانی و ئارەزوی قازانج کردنت هەیە دەتوانیت گرەوی خۆت دابنێیت لەسەر یاریەکانیان و یاخود پێشبینی کردنی گۆڵکاران وەک ئەوەی بڵێیت لەم یاریەدا کەریم بنزیمە گۆڵ تۆمار دەکات، یاخود گرەوی دەرەنجام ‘outright’ دابنێیت و پێشبینی براوەی خولی ئیسپانیا ‘ لا لیگا’ بکەیت.\nڕەنگە ئارەزووی یاریە بەهێزەکان بکەیت بە نمونە ڕوبەڕو بونەوەی لیڤەرپوڵ و بایەرن میونشن، یاخود خاوەنی زۆرترین جامی جیهانی بەڕازیل و ئەڵمانیا و وا هەست بکەیت بەڕازیل تۆڵەی خۆی دەکاتەوە، ئەوا دەتوانیت گرەوی خۆت دابنێیت لەسەر ئەنجامی یاریەکانی چوون و هاتنی خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەوروپا، یاخود دەکرێت لە ئێستاوە پێشبینی بکەیت کە کێ دەبێت بە پاڵەوانی جامی جیهانی قەتەر 2022، هەموو ئەمانە بە ئاسانی پێشبینی خۆت دەتوانیت لە گرەوی وەرزشیدا دابنێیت.\nلە ئێستادا سەرجەم وەرزشەکانی جیهان گرەوی لەسەر دادەنرێت، وەک : تۆپی سەبەتە، تۆپی بالە، پێشبڕکێی ئەسپ، تۆپی دەست، تێنس و سەرجەم وەرزشەکانی تر، تەنانەت لە ئێستادا دەتوانیت پێشبینی خۆت دابنێیت بۆ ڕوداوە سیاسیەکان و هەڵبژاردنەکان لە بەشێک لە وڵاتانی ئەوروپا و لە ڕێگەیەوە قازانجێکی زۆر بکەیت، بە تایبەت لەگەڵ هەبونی گازینۆی ئۆنلاین و ماڵپەڕەکانی گرەوی وەرزشی دەتوانیت لە ماڵەکەی خۆت و لە ڕێگەی مۆبایلەکەت یاخود لاپتۆپەکەت سەیری یاریەکان بکەیت و گرەوی خۆت دابنێیت، هەروەها بە پێی بارودۆخی یاریەکان گرەوی نوێ بکەیت و لە کاتێکدا دەزانیت کە تیمێک باشتر یاری دەکات ئەوا گرەوی ڕاستەوخۆ دابنێیت.\nPosted March 30, 2022 by özgür sevgin


ئەوەیە جیاوازی نێوان عێراق و تورکیا\n7/31/2019 9:19:34 AM\n15232 جار خوێندراوەتەوە\nتکایە مەکەونە داوەکەوە\nلە تورکیا گەشتیاریی کورد دەچێ پارەیان بۆ دەبا بۆ ئەوەی باری ئابوری داتەپیویان ڕاستبکاتەوە ،کەچی سوکایەتی بە ئاڵای کوردستان دەکرێ و لە جیاتی داوای لێبوردن تاوانبارەکە ڤیدیۆێەک بڵاودەکاتەوە و بە پاڵەوان دەکرێ و ھەڵوێستی ڕەسمی دەوڵەتێش کەخۆی لە ھەڵوێستی فەرمی پارێزگاری ترابزۆندا دەبینێتەوە دەڵێ ئەو کوردانە ویستویانە ئاژاوە بنێنەوە و ھەستی ھاوڵاتییانی تورکیایان وروژاندوە، بۆیە پۆلیس کۆنترۆڵی دۆخەکەی کردووە و کوردەکانی باکوری عێراق دەسگیرکراون و سنورداش دەکرێنەوە، ئەوان پێمان دەڵێن کوردمان وەک کۆیلە نەبێ قبوڵ نیە.\nلە عێراق کە یەکەم وڵاتە دانی بەمافی کوردا داناوە و بەدەستور بەڕەسمی ئیعتیرافی بە حکومەت و ئاڵاکەی کردووە و زۆر ڕێزیش لە ھاوڵاتی کورد دەگرێ و بودجە و ھاوکاری و موچەی فەرمانبەرانی بۆ دەنێرێ بێ ئەوەی کورد ھیچ ئیلتیزامێکی خۆی بەرامبەر ئەو دەوڵەتە جێبەجێبکات.\nبەڵام سیاسیەکانی کورد بۆ مەبەستی سیاسی خۆیان دنەی ھەستی ھاوڵاتیان دەدن کە دژی ئەو دەوڵەتە بن و بە ھی خۆیانی نەزانن .\nلە پارێزگای سەماوە ئەفسەرێکی گەنجی ھەڵەشە ناماقوڵیەک دەکات کە ھەڵوێستی گەمژانە و شۆفینیانەی خۆیەتی، ھەر زوو ھەڵوێستی ڕەسمی دێتە سەرخەت کە خۆی لە ھەڵوێستی پارێزگاری سەماوەدا دەبینێتەوە داوای لێبوردن دەکات و ئەفسەرەکەش دەسگیر دەکرێ ،کەچی لە بەیانی ئەمڕۆوە میدیای دەسەڵات و بەداخەوە ئەھلیش ھاتوونە سەرخەت و دەغدەغەی ھەستی ھاوڵاتییان دەدەن و گیانی ڕق و کینەو جیاوازی زەق دەکەنەوە .\nتاکەی خەڵک ھۆشی نایەتەوە، وروژاندن و گەورەکردنی ئەم بابەتانە بۆ لە بیرکردنی قەیرانەکانی ناوخۆ و داگیرکاریی داگیرکارانە، تکایە مەکەونە داوەکەوە ، جا ئێستا موستەفیدان و موزایەدەچیانی قەومەچی تۆمەتبارمان دەکەن بەعێراقچی.


"به‌هارى عه‌ره‌بى نه‌بووایه داعش نه‌ده‌بوو"\nهاوكار عه‌بدوڵا كه گه‌نجێكى كورده، چه‌ندان توێژینه‌وه‌ى ئه‌كادیمى له‌باره‌ى تیرۆر كردووه و یه‌كێك له توێژینه‌وه‌كانیشى وێڕاى ئه‌وه‌ى بڕوانامه‌ى ماسته‌رى پێ وه‌رگرتووه، وه‌ك كتێب بڵاوى كردووه‌ته‌وه، له‌م كتێبه‌دا باس له هۆكاره‌كانى ده‌ركه‌وتنى داعش ده‌كات و ده‌ڵێ، "ئه‌گه‌ر به‌هارى عه‌ره‌بى نه‌بووایه داعش نه‌ده‌بوو".\n"داعش له نێوان ململانێى مه‌زهه‌بى و شكستى به‌هارى عه‌ره‌بى" كتێبێكى بچووكه، ماوه‌یه‌ك له‌مه‌وبه‌ر له‌لایه‌ن ده‌زگه‌ى "ئایدیا" بڵاو كراوه‌ته‌وه. وه‌ك نووسه‌رى كتێبه‌كه بۆ "وشه"باسى ده‌كات، ئه‌م كتێبه له بنه‌ڕه‌تدا توێژینه‌وه‌یه‌كى زانستییه و له زانكۆى سه‌ڵاحه‌دین وه‌ك به‌شێك له داواكارى وه‌رگرتنى بڕوانامه‌ى ماسته‌ر وه‌رگیراوه، پله‌ى زۆرباشه‌ى پێ دراوه و دواتریش وه‌ك كتێب چاپ كراوه.\nهاوكار عه‌بدوڵا باس له‌وه ده‌كات، تووشبوونى كورد له شه‌ڕى داعش وا ده‌كات بابه‌تى "داعش" وه‌ك بابه‌تێك له ڕووى ئه‌كادیمییه‌وه خۆى بسه‌پێنێ و شیاوى لێكۆڵینه‌وه بێت، خۆشى له‌م ڕوانگه‌یه‌وه ده‌ستى بۆ بابه‌تى "داعش" بردووه و كارى له‌سه‌ر كردووه.\nله به‌شێكى قسه‌كانى ئه‌م نووسه‌ره گه‌نجه، نكۆڵى له‌وه نه‌كرد له چوار ساڵى رابردوودا چه‌ندان كتێب له‌لایه‌ن نووسه‌رانى كورده‌وه له‌سه‌ر "داعش" بڵاو كراونه‌ته‌وه، به‌ڵام زۆریان وه‌رگێڕان بوون و ئه‌وانی تریش خه‌سڵه‌تى ئه‌كادیمییان نه‌بووه، زیاتر وه‌ك كۆمه‌ڵه وتار به‌شێوازى رۆژنامه‌وانى نووسراون.\nهاوكار گوتى "هه‌موو پرۆسه‌یه‌كی ئه‌كادیمی پێویسته به‌رنامه‌ڕێژیی بۆ بكرێت و پره‌نسیپ و تایبه‌تمه‌ندی خۆی هه‌یه. وه‌ك ئاشكرایه كه نووسینی توێژینه‌وه یه‌كێكه له پێداویستییه‌كانی بڕوانامه‌ی ماسته‌ر. ئه‌و كاته‌ی من قوتابیی ماسته‌ر بووم ( 2014-2016)، كوردستان له گه‌رمه‌ی رووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ی داعشدا بوو، بۆیه پێم وابوو قسه‌كردن له‌سه‌ر داعش پێویسته و ئه‌وكات شتێكی ئه‌وتۆش وه‌ك كاری ئه‌كادیمی له‌سه‌ر داعش نه‌نووسرابوو".\nكتێبه‌كه‌ى هاوكار له چوار به‌ش پێكهاتووه، له به‌شى یه‌كه‌مدا باس له گرنگى و ئامانجى توێژینه‌وه‌كه‌ى ده‌كات، میتۆدى لێكۆڵینه‌وه‌كه‌ى ده‌ستنیشان ده‌كات له‌گه‌ڵ ئه‌و گریمانانه‌ى كه له توێژینه‌وه‌كه‌یدا كارى له‌سه‌ر كردووه. له به‌شى دووه‌مدا له ڕووى مێژوویییه‌وه باس له ده‌ركه‌وتنى سه‌له‌فى-جیهادى ده‌كات، هه‌ر له ئیبن ته‌یمییه‌وه ده‌ست پێ ده‌كات به قۆناغه‌كانى وه‌هابیی و ئیخوان تێده‌په‌ڕیت و دواتر تا ده‌گاته قۆناغى عه‌بدوڵا عه‌زام.\nبه‌شى سێیه‌می باس له مێژووى ده‌ركه‌وتنى داعش ده‌كات و به‌و كولتووره جیهادییه‌ى ده‌به‌ستێته‌وه كه له به‌شى پێشتر ئاماژه‌ى بۆ كردووه، له كۆتا به‌شیش باس له ده‌ركه‌وتنى ده‌سه‌ڵاتى داعش ده‌كات، هۆكاره‌كانیشى ده‌خاته به‌ر باس و لێكۆڵینه‌وه.\nپێشتریش توێژه‌ران چه‌ندان هۆكاریان بۆ ده‌ركه‌وتنى داعش ده‌ستنیشان كردووه، به‌ڵام ئه‌وه‌ى كتێبه‌كه‌ى هاوكار له‌وانى تر جیا ده‌كاته‌وه، ئه‌وه‌یه رۆشناییه‌كى زیاترى خستووه‌ته سه‌ر راپه‌ڕینه‌كانى به‌هارى عه‌ره‌بى، چونكه ئه‌م راپه‌ڕینانه وایان كرد بۆشایی له ده‌سه‌ڵات دروست ببێت و دواتر به هێزه توندڕه‌وه‌كان پڕ كرایه‌وه.\nهاوكار ده‌ڵێ، "به‌هاری عه‌ره‌بی یه‌كێك بوو له هۆكاره‌كانی سه‌رهه‌ڵدانی داعش، هه‌ریه‌ك له كۆچكردوو كوفی ئه‌نان سكرتێری پێشووی یوئێن و تۆنی بلێر سه‌رۆك وه‌زیرانی پێشووی به‌ریتانیا، رایان گه‌یاندبوو ئه‌گه‌ر به‌هاری عه‌ره‌بی نه‌بووایه، داعش ده‌رنه‌ده‌كه‌وت. به‌هاری عه‌ره‌بی كه تا ئێسته كاریگه‌ری له‌سه‌ر سووریا ماوه، وای كرد ره‌وشه‌كه له سووریا به‌ره‌و خراپی بچێت و زه‌وینه‌یه‌كی له‌بار بۆ گرووپه ئیسلامییه توندڕه‌وه‌كان بڕه‌خسێ تا ئه‌وانیش له‌لای خۆیانه‌وه شه‌ڕی رژێمی سته‌مكاری سووریا بكه‌ن، له نێوانیشیان به‌ره‌ی نوسره و داعش. به‌ڵام پێویسته بزانرێ كه هۆكارگه‌لی تر هه‌ن یارمه‌تیده‌ر بوون بۆ به‌هێزبوون و سه‌رهه‌ڵدانی داعش".\nئه‌و نووسه‌ره گه‌نجه چه‌ندان كارى وه‌رگێڕان و توێژینه‌وه‌ى له‌سه‌ر تیرۆر كردووه و هه‌وڵ ده‌دات وه‌ك پسپۆڕێك له‌و بواره‌دا بناسرێت، بۆ "وشه" باسى له‌وه كرد كه ده‌یه‌وێ نامه‌ى دكتۆراكه‌شى له‌باره‌ى "داعش"وه بنووسێت و بابه‌ته‌كه‌یشى "كورده‌كانى ناو داعش" ده‌بێت. وه‌ك خۆی ئاماژه‌ی بۆ كرد، "هه‌وڵم دا ئه‌و هۆكارانه بدۆزمه‌وه كه وای له هه‌ندێك گه‌نجانی كورد كرد بچنه ریزی داعش، به‌ڵام ئه‌مه‌یان هه‌وڵ ده‌ده‌م بیكه‌م به پرۆژه‌ی دكتۆراكه‌م".\nهاوكار كتێبێكى تریشى له‌باره‌ى تیرۆریزم ئاماده‌یه بۆ چاپ به‌ناوى "مێژووى تیرۆریزم، له چاخه دێرینه‌كانه‌وه تا داعش"، به‌ڵام ئه‌میانی له ئینگلیزییه‌وه وه‌رگێڕاوه.\nله‌و باره‌یه‌وه گوتى، "ئه‌و كتێبه باس له سه‌ره‌تای سه‌رهه‌ڵدانی تیرۆر تا جیهادگه‌رایی له سه‌رده‌می داعشدا ده‌كات. هاوكات پڕۆژه‌یه‌كی فراوانم له به‌رده‌سته بۆ نووسینی كتێبێك له‌سه‌ر گرووپه تیرۆرستییه كاریگه‌ره‌كان و كه‌سایه‌تییه دیاره‌كانی تیرۆر، ده‌مه‌وێ كارێك بێت وه‌ك ئینسكۆلۆپیدیایه‌ك بێت بۆ بواری تیرۆریزم، به‌ڵام ئه‌و ماوه‌یه به‌هۆی ته‌نگژه‌ی دارایییه‌وه هیچ ده‌زگه‌یه‌ك ئاماده نییه كاره‌كانمان لێ وه‌بگرێت و بڵاویان بكاته‌وه".


تره‌مپ ده‌ڵێت حکومه‌تی سوریا پاڵپشتی له کوردانی ئه‌م وڵاته بکات - جام کوردی\nتره‌مپ ده‌ڵێت حکومه‌تی سوریا پاڵپشتی له کوردانی ئه‌م وڵاته بکات\nسه‌رۆک کۆماری ئه‌مریکا ده‌ڵێت ده‌رفه‌تی ئه‌وه بده‌ن که سوریا و ئه‌سه‌د له کوردانی ئه‌م وڵاته له به‌رامبه‌ر هێرشه‌کانی تورکیا پاڵپشتی بکه‌ن.\nبه پێی ڕاپۆرتی جام کوردی، دوناڵد تره‌مپ سه‌رۆک کۆماری ئه‌مریکا دیسانه‌وه ڕه‌خنه‌ی له وڵاتانی ئه‌ورووپی گرتووه که گرنگی به مه‌ترسییه‌کانی گرووپی تیرۆریستی داعش ناده‌ن.\nناوبراو له هه‌ژماری تایبه‌تی خۆی له تۆڕی کۆمه‌ڵایه‌تی توێته‌ر ڕایگه‌یاند: وڵاتانی ئه‌ورووپی به پێی پێویست ئاماده‌ی به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی داعش نه‌بوون و ئه‌مه‌ش هۆکاری هه‌لومه‌رجی ئێستایه.\nتره‌مپ له درێژه‌دا ڕایگه‌یاند: له ئاکامدا ئه‌نگێلا مێرکل هاته گۆڕه‌پانه‌که‌وه و داوای کشانه‌وه‌ی له تورکیا کرد. ئایا به‌رپرسیاریه‌تی وڵاتانی ئه‌ورووپی له‌مه زیاتر نییه؟ من پێشنیاری ئه‌وه‌م کرد که وڵاتانی ئه‌ورووپی ئه‌ندامانی داعش وه‌ربگرنه‌وه و ئه‌وان به‌رده‌وام ڕه‌تیانکرده‌وه. ڕه‌نگه ئه‌وان وا بیر بکه‌نه‌وه که وه‌ک هه‌میشه ئه‌مریکا تێچووی ئه‌مه‌ش له ئه‌ستۆ ده‌گرێت.\nسه‌رۆک کۆماری ئه‌مریکا له به‌رده‌وامی په‌یامه‌کانی له توێته‌ر ڕایگه‌یاند: پاش شکستی داعش هێزه‌کانی ئه‌مریکام له سوریا کشانده‌وه. ده‌رفه‌تی ئه‌وه بده‌ن که سوریا و به‌شار ئه‌سه‌د له به‌رامبه‌ر هێرشه‌کانی تورکیا پاڵپشتی له کوردانی ئه‌م وڵاته بکه‌ن.\nتره‌مپ ڕایگه‌یاند: من به ژنڕاڵه‌کانی خۆمم وت که بۆ ئێمه بۆ سوریا و ئه‌سه‌د شه‌ڕ بکه‌ین و به‌رگری له خاکی دوژمن بکه‌ین؟ هه‌ر که‌سێک بیه‌وێت پاڵپشتی له کوردانی سوریا بکات بۆ ئێمه زۆر باشه، ڕووسیا، چین یان ناپلۆئن بناپارت، ئێمه 7000 مایل له‌وانه‌وه دوورین.


چوار رێگا بۆ کەمکردنەوەی سەرئێشە | ماڵپەرى احمد على\nچوار رێگا بۆ کەمکردنەوەی سەرئێشە\nسه‌رئێشه به‌وه ناسراوه كێشه‌یه‌كی ته‌ندروستی بلاَوه و زۆرجار له رۆژدا روده‌دات، کە هەندێکجار بە هۆکارێکی دیاریکراوی وەک ماندوبون و كه‌مخه‌ویەوە دەبێت.\nبۆ چارەسەرکردنی ئەو جۆرە سەرئێشەیە چوار رێگە هەیە\nبه یه‌كێك له‌و چاره‌سه‌رانه ناسراوه، كه به‌سودە بۆ كه‌مكردنه‌وه‌ی ئازاری سه‌رئێشه، هه‌روه‌ها قاوه ده‌بێته هۆی كه‌مكردنه‌وه‌ی ئامرازی ده‌مارگیری و چاره‌سه‌ركردنی كێشه‌كانی بۆری میز.\nزۆرێك له‌خه‌ڵكی حه‌ز به‌خواردنه‌وه‌ی چاده‌كه‌ن، كه سودێكی باشی هه‌یه بۆ ته‌ندروستی، به‌تایبه‌تی چای سه‌وز و چای قرفه و بابونج، كه هیچ زیانێكیان نیه بۆ جه‌سته‌و چاره‌سه‌ری سه‌رئێشه‌ش ده‌كات.\nشوكلاته‌ش به‌هه‌مان شێوه، ده‌بێته هۆی كه‌مكردنه‌وه‌ی سه‌رئێشه و زۆرێك له خه‌ڵكی ده‌یخۆن به‌تایبه‌تی ئافره‌تان، شوكلاته‌ی تۆخ ده‌بێته هۆی كه‌مكردنه‌وه‌ی سه‌رئێشه.\nگوێز یه‌كێكه له‌و خۆراكانه‌ی كه سودێكی باشی هه‌یه بۆ ته‌ندروستی و ده‌بێته هۆی كه‌مكردنه‌وه‌ی سه‌رئێشه، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی چه‌وری پارێزی تێدایه و كارده‌كاتە سەر دابه‌زاندنی كێش و كرداری هه‌رس كردنیش چالاك ده‌كات.\n« گرانترین سەعات لە جیهاندا\nبرنجی سپی توشی شەکرەت دەکات »