هه‌ڵوێستمان به‌رانبه‌ر ڕۆژاوا ده‌بێت هه‌ڵوێستی ڕه‌خنه و هاریکاریی بێت ... زاهیر باهیر- له‌نده‌ن - به‌شی هه‌شته‌م و کۆتایی\nپاگه‌نده‌یه‌کی یه‌کجار زۆر دژی یه‌کینه‌کانی گه‌ل و ژنان و هێزی ئاسایش له ڕۆژاوادا له لایه‌ن زۆر له میدیاکانی حکومه‌تی هه‌رێم و ناوجه‌که وه ته‌نانه‌ت له لایه‌ن ڕێکخراوی مافی مرۆڤیشه‌وه، ده‌کرێت که گوایه له ڕؤژاوادا ئازادی نییه و گرتوی (به‌ندی) سیاسی هه‌یه و مامه‌ڵه‌ی ناشیرین له‌ته‌ك به‌ندییه‌کاندا ده‌کرێت به به‌کارهێنانی توندوتیژی هه‌روه‌ها مامه‌ڵه‌شیان له‌گه‌ڵ گونده عه‌ره‌به‌کان و دانیشتوانی که پێشتر له‌ژێر ده‌سه‌ڵاتی داعشدا بوون .جگه له‌وانه‌ش مامه‌ڵه‌یان له‌گه‌ڵ پارته سیساسییه موعاره‌زه کورده‌کانی خودی ڕۆژاوا که ئازادییان لێ قه‌ده‌غه‌کراوه، ده‌کرێت.\nئاشکرایه کاتێک که خاوه‌نی هێزی چه‌کداریی بیت و له بارودۆخی شه‌ڕ و جه‌نگدا بیت له‌ولاشه‌وه ململانێی ده‌سه‌ڵات بکه‌یت، گومانی تیادا نامێنێته‌وه که ئه‌و زه‌مینه‌یه‌ی سه‌ره‌وه ئازادی و سه‌ربه‌ستی پارته‌کانی دیکه و هه‌ڵگرانی باوه‌ڕی جیاواز که‌مده‌کاته‌وه و گرتن و به‌ندکردنییشیان و تاوانبارکردنیان به ئه‌نجامدانی جۆره‌ها چالاکی جیاواز، له گومانه‌وه تاڕاده‌یه‌ك ده‌خاته قاڵبی ڕاستییه‌وه .له شوێنێکدا که ده‌سه‌ڵاتی چه‌کداری وجودی هه‌بێت، ئازادی له‌سه‌دا سه‌دی تیانییه ئه‌مه شتێکی لۆژیکانه‌یه و مێژوی بزوتنه‌وه‌ی چه‌کدارنه‌ش له جیهاندا، هه‌میشه ئه‌مه‌ی سه‌لماندووه .\nبه‌رای من زروف و بارودۆخه‌که هه‌رچۆنێك بێت نابێت پاساوێك بێت بۆ قه‌ده‌غه‌کردنی ئازادییه‌کان و ڕێگه‌گرتن له چالاکی حیزبه موعاریزه‌کان ئه‌وه‌نده‌ی که به‌کاری تیرۆریزمانه‌وه سه‌رگه‌رم نه‌بن، هه‌رچه‌ندیش گوندێکی عه‌ره‌بنشین له‌گه‌ڵ داعشدا بوبن یاببن، نابێت ده‌میان ببه‌سترێت و به‌ندبکرێن و ڕاگوێزرێن.هێج بیانوو پاساوێك و قه‌بوڵی ئه‌وه ناکات .\nلیژانه‌کانی مافی مرۆڤ که‌له‌وێ هه‌ن هه‌ر هیچ نه‌بێت بۆ پارێزگاری له هه‌یبه‌ت و شۆره‌ی په‌یه‌ده و یه‌په‌گه، خۆیان، ده‌بێت هاوکاری بکرێن، وه‌کو هێزێکی چاودێر ته‌ماشایان نه‌کرێت، به‌ڵکو ده‌بێت وه‌کو هێزێکی هاوکار و کۆمه‌ککار ببینرێن و هان بدرێن و به‌ئاگه بهێنرێنه‌وه که تۆماری هه‌موو جۆره پێشێلکردنێكی مافی مرۆڤ و هاووڵاتیان بکه‌ن و ئه‌وانی لێئاگه‌دار بکه‌نه‌وه، مافی حیزبه‌کان له کردنی چالاکییه‌کانیاندا ده‌بێت ڕێزی لێبگیرێت تاکو بتوانن پاکۆ له کرداره نه‌گریسه‌کانی سه‌رده‌می به‌عس بده‌ن و ئه‌و ناوبانگ و شۆره‌یه‌یی که یه‌په‌گه و یه‌په‌ژه و په‌یه‌ده که له بواه‌کانی دیکه‌دا هه‌یانه ده‌بێت ئه‌م لایه‌نه گرنگه‌ی دیکه‌ش، سه‌راپای کۆمه‌ڵ بگرێته‌وه .\nئه‌وانێك له کاتێکدا که هه‌رێمی کوردستان و پارتی به دڵسۆزی خۆیان ده‌زانن و بانگه‌شه‌ی سه‌رۆکیان بۆ کۆنفرانسی خۆیان ده‌که‌ن و داوای یه‌کێتی نه‌ته‌وه‌یییان لێده‌که‌ن، ده‌بێت مه‌یلێکی دۆستانه‌شیان له‌گه‌ڵ "پیاوه‌کانیاندا" که له حیزبه موعاره‌زه جیا جیاکاندا گردبوونه‌ته‌وه، هه‌بێت، ده‌بێ سوکایه‌تی نه به خۆیان و نه به ئاڵاکه‌یان یا ئاڵای ئه‌و لایه‌نانه‌ی که به‌رزیده‌که‌نه‌وه، نه‌که‌ن .ده‌بێت زه‌وق له ته‌و‌اوی مافه‌کانی خۆیان ببینن، ته‌نها مافی دروستکردنی هێزی سه‌ربازی تایبه‌تی، نه‌بێت له ده‌ره‌وه‌ی فه‌رمانده‌کانی یه‌کینه‌کانی گه‌ل، ده‌بێت بخرێته ژێر پرسیاره‌وه .له‌و حاڵه‌ته‌شدا ده‌بێت کێشه‌که له ڕێگای وتووێژو ئاشتییه‌وه لابه‌لا بکرێته‌وه به نیشاندانی ئه‌وپه‌ڕی ڕێزگرتن و گوێگرتن لێیان و هه‌بوونی به‌رگه‌گرتنی (ته‌حه‌مولی) زۆر و قسه‌کردنی پێویست به به‌ڵگه‌وه .ده‌بێت سیاسه‌تی ئه‌مان کارکردن له‌سه‌ر بچڕانی په‌یوه‌ندی ئه‌و حیزبانه یاخود ساردکردنه‌وی ئه‌و په‌یوه‌ندییه له‌گه‌ڵ حکومه‌تی هه‌رێمی کوردستان، بێت، نه‌ك پاڵپێوه‌نانیان بۆ خستنه باوه‌شی زیاتری هه‌ریمه‌وه و به تایبه‌تی پارتی.سازشکردن بۆ حیزبه کوردییه یا غه‌یره کوردییه‌کانی ڕۆژاوا و تاك و گروپه ڕاجیاوازه‌کان ده‌بێت پێش سازش له‌گه‌ڵ ئه‌مه‌ریکا و تورکیا و ڕژێمی ئه‌سه‌دو سه‌رجه‌می وڵاتانی دیکه، بکه‌وێت، نه‌ك فه‌رامۆشکردن و په‌راوێزخستنیان .\nئه‌وه نه‌بێت په‌یه‌ده هه‌ر ئه‌و پاگه‌ندانه‌ی سه‌ره‌ویان له دژ بکرێت، به‌ڵکو به زۆر کاری دیکه له لایه‌ن که‌مایه‌تییه‌کانی وه‌کو ئاشورییه‌کان و مه‌سیحییه‌کان و ئه‌رمه‌نییه‌کان و هه‌روه‌ها عه‌ره‌به‌کانیشه‌وه به پێشێلکردنی مافیان، له هه‌ندێك ڕووه‌وه تاوانبارکراون .بۆ نموونه : له مانگی سێبته‌مبه‌ری ساڵی ڕابوردووه‌وه که به‌شی په‌روه‌رده و پێگه‌یاندن له ڕۆژاوا بڕیاریدا که په‌یڕه‌و و پڕۆگرامی خوێندن له قوتابخانه سه‌ره‌تاییه‌کاندا بگۆرن به جۆرێك که له ته‌ك ده‌سه‌ڵاتی خۆبه‌ڕێوه‌به‌ری و کۆنفیدراڵیزمی دیمۆکراتیكدا بڕوات و بگونجێت، ئه‌و گروپانه‌ی سه‌ره‌وه‌وه و لایه‌نی دیکه‌ی دینجیاواز/ ئاینجیاواز ناڕازین به‌رانبه‌ر ئه‌و پلانه تازه‌یه، ئه‌وان بڕوایان وایه و ده‌ڵێن " پڕۆگرامی نوێی زمانی کوردی بۆ قوتابخانه سه‌ره‌تاییه‌کان که له لایه‌ن په‌یه‌ده‌وه، ناسێنراوه، جڵه‌وی داوه‌ته ده‌سه‌ڵاتی کوردی له باکوری سوریادا له به‌جێهێنانیدا، له هه‌قه‌تدا جه‌ده‌لیانه‌یه به‌وه‌ی که زۆر ئایدۆلۆجیانه‌یه " که ئه‌سبه‌قیه‌تی به تاکه دیدێك له سه‌رو ئه‌وانی دیکه‌وه داوه" ئه‌وان باوه‌ڕیان وایه جیاوازییه‌کی زۆر نیییه له نێوانی په‌روه‌ده‌ی ژێر ده‌سه‌ڵاتی ئه‌سه‌د و ئێستای ده‌سه‌ڵاتی خۆبه‌ڕیوه‌به‌ریدا " هه‌روه‌کو تێکستی نێو کتێبه‌کانی حکومه‌تی سوری " قادر ئه‌حمه‌د که چالاکوانێکی کورده و له کۆبانی داده‌نیشێت به Syria Direct وت تێکسته‌کانی که له پڕۆگرامه تازه‌که‌دا به‌کارهاتووه " ئه‌سبه‌قییه‌تی به تاکه دیدێك داوه به‌سه‌ر ئه‌وانی دیکه‌دا، جیاوازییه‌که له‌م پڕۆگرامه‌دا ده‌رخستن و داڕشتنی هزری ئۆجه‌لانه له‌بری ئایدیاکانی به‌عس"\nهه‌ڵبه‌ت من نازانم چه‌ندێك له‌مه‌ی که له سه‌ره‌وه وتراوه ڕاسته و چۆن جێ به‌جێ کراوه، به‌ڵام به دڵنیاییه‌وه قبوڵکردنی ئه‌وانه‌ی سه‌ره‌وه زۆر سه‌خته و هه‌رسکردنی بۆ ئه‌و لایه‌نانه ئاسان نییه.\nڕژێمی ئه‌سه‌د کاتی خۆی مۆڵه‌تی به گه‌لێک لایه‌ن و ئه‌و گروپانه‌ی سه‌روه داوه که "قوتابخانه‌ی تایبه‌تییان" له‌بری ده‌وڵه‌تی هه‌بێت، که ئه‌مه‌ش له خۆیدا دانی به‌رته‌رییه ( ئیمتیاز) به‌و لایه‌نانه، دیاره ئه‌مه‌ش له‌ژێر بیانو و پاساوی جیاجیادا کراوه .له‌م بارودۆخه‌دا که ئه‌م لایه‌نانه به‌رنامه‌یه‌کی ڕادیکالی ئاوایان به‌سه‌ردا بسه‌پێنرێت، هه‌ست به لێسه‌ندنه‌وه‌ی به‌رته‌رییه‌کانیان ده‌که‌ن و هه‌ستده‌که‌ن که مه‌حرومکراون .\nله کاتێکدا که من پڕۆگرامی نوێ که له‌ته‌ك خۆبه‌ڕیوه‌به‌ریی گه‌لی و بیر و هزری ئۆجه‌لان و پرسی کۆنفیدراڵیزمی دیمۆکراتیك و ئیکۆلۆجی و ژینگه‌دا، ده‌ناسم و ڕه‌چاوی ده‌که‌م، هه‌ر‌ئاواش گه‌ڕانه‌وه‌ی قوتابخانه تایبه‌تییه‌کان بۆ ناو کۆ‌مه‌ڵ و خوێندنی یه‌ك به‌رنامه‌یی که له به‌رژه‌وه‌ندی شۆڕشی کۆمه‌ڵایه‌تیدا بێت و له‌گه‌ڵیدا بڕوات کارێکی زه‌رورییه و ڕه‌چاویان ده‌که‌م.ئه‌وه‌ش تێده‌گه‌م که شؤڕشی کۆمه‌ڵایه‌تی هه‌وڵی یه‌کسانی و ته‌بایی و به کۆمه‌ڵایه‌تیکردنی هه‌موو شتێکه.به‌ڵام له کاتێکدا باوکان و دایکان نایه‌نه‌وێت منداڵه‌کانیان له قوتابخانه‌یه‌کدا بخوێنن که ئه‌و پڕۆگرامه نوێیه ده‌سه‌پێنێت، ده‌بوایه په‌یه‌ده و به‌شی په‌روه‌رده و پێگه‌یاندن ته‌حه‌مولی زیاتریان نیشانبدایه و دیالۆگی زیاتریان له‌گه‌ڵدا بکردنایه و کۆبوونه‌وه‌ی گه‌وره و فراون و زیاده‌وه‌ختیان له‌گه‌ڵدا ئه‌نجامبدانایه، تاکو ئه‌و باوك و دایکانه‌یان قایلبکردایه.گه‌ر قایلیش نه‌بوونایه ئه‌وه ڕێگای دیکه‌ی بێ له توندووتیژی و خۆسه‌پاندن هه‌نه که ده‌کرا له‌گه‌ڵیاندا به‌کار ببهێنرایه.\nله قامیشلی ڕێکخراوی چاودێری مافی مرۆڤ، The Human Rights Watch هه‌ستده‌که‌ن که پێشێلکردنی مافی مرۆڤ هه‌تا ڕاده‌ی ده‌رکردنی خه‌ڵکی له خانووه‌کانیان به زۆر و تێکدانی ماڵ و خاوه‌ندارێتیی غه‌یری دانیشتوانی کورد له‌و ده‌ڤه‌ره‌دا ڕوویداوه و کراوه .\nئاژانسی ده‌نگوباسی جیهانی ئاسورییه‌کان له 02/11/2015 دا سه‌باره‌ت به داگیرکردنی خانووبه‌ره و بانگکردنی خه‌ڵکی بۆ چه‌ک هه‌ڵگرتن به‌زۆر و پڕۆگرامی نوێی قوتابخانه، نوسیوێتی و ده‌ڵێت: " 16 ڕێکخراوی ئاسوری و ئه‌رمه‌نی په‌یامێکیان (Statement ) ده‌رکردوه که ناڕه‌زایی خۆیان سه‌باره‌ت به ده‌ستبه‌سه‌راگرتنی موڵکی تایبه‌تی خه‌ڵك له ده‌ڤه‌ری حه‌سه‌که له لایه‌ن کورده‌کانه‌وه، ده‌ربڕیوه .په‌یامه‌که په‌یه‌ده‌ی که باڵیێکی په‌که‌که‌یه، به پێشێلکردنی مافه‌کانی مرۆڤ، ده‌ستبه‌سه‌راگرتنی (موصاده‌ره‌کردنی) موڵکی تایبه‌تی، سه‌ربازگیری نایاسایی و هه‌ره‌ها ده‌ستوه‌ردان له کڵێسه‌کان و به‌رنامه و پڕۆگرامی قوتابخانه، تاوانبارکردووه "


کوردیپێدیا - ANFARAR\n📊 بابەت 371,549 | وێنە 58,043 | پەڕتووک PDF 10,744 | فایلی پەیوەندیدار 40,027 | 📼 ڤیدیۆ 165 | 🗄 سەرچاوەکان 13,977 |\n📕 ANFARAR | 🏷 پۆل: پەڕتووکخانە | زمانی بابەت: 🇬🇧 English\nFinality, first Kurdish book in Amazigh language\nOn November 13th, 2015, for the first time, a Kurdish book written by the writer and novelist “Yusif Ezzadin” has been published in Amazigh language in Morocco… “Finality” is the title of the book, it includes many texts about “art of narratives”… A Moroccan writer and translator, Said Belgharbi, translated it from Arabic language to Amazigh language and after a huge challenge to pass the censor and to get a formal permission; it had been published by the support of “Kabdani culture and development union”… It worth to mention that, this book will participate in the Moroccan book show of this year, and for the first time a Kurdish book in Amazigh language will introduce Kurds to the Moroccan and Amazigh people.\n🔗 خوێندنەوە / داونلۆدکردنی پەڕتووکی: ANFARAR\n📥 ژمارەی داونلۆد: 298 جار\n🌐 وەرگێڕدراو لە زمانی 🏳 کرمانجیی ناوەڕاست\n➕ ئەم بابەتە لەلایەن: (مانو بەرزنجی)ەوە لە: Jul 7 2019 12:02PM تۆمارکراوە\n👌 ئەم بابەتە لەلایەن: (زریان سەرچناری)ەوە لە: Jul 7 2019 1:47PM پێداچوونەوەی بۆکراوە و ئازادکراوە\n✍ ئەم بابەتە بۆ دواجار لەلایەن: (مانو بەرزنجی)ەوە لە: Jul 8 2019 8:47PM باشترکراوە\n📷 فایلی وێنە 1.0.1 61 KB Jul 7 2019 12:06PM مانو بەرزنجی\n📕 فایلی PDF 1.0.1 2 MB 58 Jul 8 2019 8:47PM مانو بەرزنجی\n1. 👁 یوسف عزەدین


ئایا کورد زمانی یەکگرتوویی ھەیە؟ زمان ھۆکارێکە بۆ لەیەکترگەیشتن و حاڵی بوون، کە بە ھۆیەوە مرۆڤ بە کۆمەڵ دەبەستێتەوە، دیارە ھەرنەتەوەیەکیش خاوەنی زمانی تایبەت بە خۆیەتی. زمانی کوردیش یەکێکە لە زمانە زیندووەکانی خێزانی ھیندۆ ئەوروپی، کە خاوەنی سیما وخاسیەتی تایبەت بە خۆیەتی.\nھەر زمانێکیش لە زمانی جیھان گەر وەرگرین، دەبینین لە چەند دیالێکت و بەشە بەشە دیالێکتێک پێکدێت، دواتر یەکێک لەم دیالێکتانە جا بە ھۆی تێکەڵاوییەوە بێت یاخود زاڵ بوون یاخود بەھۆی سەپاندنییەوە بێت کراوە بە زمانی یەکگرتوو زمانی فەرمی شوێنەکە.\nھۆکاری دروستبوونی زمانی یەکگرتوو :-\n• ھەندێک جار دەسەڵات ڕۆڵی کاریگەردەبینێت لە دروستبوونی زمانی یەکگرتوودا، واتا کاتێک پارتێکی سیاسی یان ڕێکخراوەیی دێتەسەر تەختی دەسەڵات ،بە – ھۆیەوە بڕیارێک دەردەکات بۆ سەپاندنی شێوەیەک لە شێوەکانی دیالێکتێک، وە دەیکات بە زمانی فەرمی و یەکگرتووی ئەو شوێنە.\n•ھەندێک جارشێوەی نوسینی ئەدەبیاتی بەرزدەبێتە ڕێخۆشکەرێک لە بەردەم دروستکردنی زمانی یەکگرتوودا. ئەوانەی لە سەرەوە باسکراون چەند سەرە قەڵەمێک بوون لەسەر دروستبوونی زمانی یەکگرتوو، وە ئەوەی لێرەدا پێویستە ئاماژەی پێبکەین زمانی یەکگرتووی کوردییە چونکە ماوەیەکە ھەوڵی ئەوە لە ئارادایە زمانی ستاندادو یەکگرتووی کوردی لە ژێرناوی جیا جیادا لەکەداربکەن و بەرەو چارەنووسێکی نادیاری بەرن، کە ئەمەش زەنگێکی ترسناکە بۆ نەتەوەی کورد.\n*لەبەرئەوەی دیاردەکانی خەونی دامەزراندنی دەوڵەتی کوردی ڕۆژبە ڕۆژ زیاددەبن، کە ئەمەش پێویستی بە خۆئامادەکردنی کەرەستە سەرەکیەکانی دەوڵەت دەکات، دواتر پێشمان خۆشبێت یان نا ئەوا کرمانجی ناوەڕاست توانیویەتی خۆی بسەپێنێت وەکو زمانێکی یەکگرتوو بۆ نەتەوەی کورد، ئەمەش ئەوە ناگەیەنێت کە ئێمە دژی دیالێکتەکانی تری کوردی بین بە پێچەوانەوە، دەکرێ سودێکی زۆر ببینرێت ئەمیش بە وەرگرتنی کەرەستەی شیاوترو گونجاوتر بۆ زمانەکان.\n*لەگەڵ ئەوەشدا بەداخەوە ھەندێک نووسەرو شارەزای کوردی خۆیان لەو ڕاستییە دەدزنەوەو دان بەم ڕاستییە نانێن، بەڵکو ئاماژە بۆ ئەوە دەکەن کە کورد دووزمانی ستانداردی ھەیە، بە واتایاکی ترکوردستان بەسەردوو ناوچەی جیا جیا دابەش دەکەن.\n*سەرەڕای ئەم شتانەش لەڕووی زانستییەوە دەکرێت زمانی یەکگرتوو و فەرمی وڵات زمانێکی تر بێت. لە کۆتاییدا پێویستە لایەنی بەرپرس کۆتایی بەم بابەتە بھێنێت وبڕیارێکی پێویست دەربکات، تابەھۆیەوە چیتر منداڵانمان بە دوو شێوەی جیا نەخوێنن و ئەوەندە جارەش پڕۆگرامی خوێندن لەم دیالێکت بۆئەو دیالێکت نەگۆڕدرێت.\n592 جار خوێندراوه‌ته‌وه | Sunday, December 1, 2019


سه‌رۆك كۆمار له وته‌یه‌كیدا له کۆنگرەی لوتكه‌ی عه‌ره‌بیدا: تەئکیدی کردەوە کە عێراق نابێته لایه‌نێك له هیچ ململانێیه‌كدا و سه‌رۆكایه‌تی هه‌موو كۆششێك ده‌كات بۆ چه‌سپاندنی ئاشتی و گه‌شه‌پێدانی\nالأحد 31 آذار 2019 - 18:44\nسه‌رۆك كۆمار د. به‌رهه‌م ساڵح دووپاتی كرده‌وه كه عێراق هه‌وڵده‌دات رۆڵێكی كاریگه‌ر بگێڕێت و ببێته خاڵی به یه‌كگه‌یشتن نه‌ك ململانێ، ھەروەھا تەئکیدی كرده‌وه كه عێراق نابێته لایه‌نی هیچ ململانێیه‌ك به‌ڵام ئێمه سه‌رۆكایه‌تی هه‌ر كۆششێك ده‌كه‌ین بۆ چه‌سپاندنی ئاشتی و گه‌شه‌پێدانی.\nسەرۆک بەرھەم ساڵح ھەروەھا لە وته‌کەیدا له لوتكه‌ی عه‌ره‌بی كه ئەمرۆ ٢٠١٩/٣/٣١ له تونس به‌ڕێوەچوو جە‌ختی كرده‌وه كه سه‌ركه‌وتنی سه‌ربازی به‌سه‌ر داعشدا ده‌ستكه‌وتێكی گه‌وره و سه‌ركه‌وتنێكی عێراقیه و ستایشی پشتیوانی و یارمه‌تی دۆستان و دراوسێكان و وڵاتانی هاوپه‌یمانی نێوده‌وڵه‌تی كرد و به گرنگی زانی ئه‌و سه‌ركه‌وتنه سه‌ربازییه كاری به‌رده‌وامی به‌دوادابێت له پێناوی چاره‌سه‌ركردنی ریشه‌یی و كۆتایی دیارده‌ی تیرۆر و توندڕه‌وی و ریشه‌كێشكردنی بیری لاده‌ر و دووباره ئاوه‌دانكردنه‌وه‌ی شاره ئازادكراوه‌كان و گه‌ڕانه‌وه‌ی ئاواره‌كان بۆ سه‌ر ماڵ و حاڵیا.\nهاوکات وتی بنه‌مای سه‌ره‌كی له په‌یوه‌ندییه نێوده‌وڵه‌تیه‌كانی عێراق به تایبه‌ت له‌گه‌ڵ وڵاتانی دراوسێ و ئیسلامی و عه‌ره‌بی بریتیه له كاری هاوبه‌ش له‌گه‌ڵ هه‌مووان له سه‌ر بنه‌مای به‌رژه‌وه‌ندی هاوبەشی وگه‌لان و وڵاته‌كان.\nسه‌رۆك كۆماری روونیكرده‌وه كه كلتوری هاوكێشه‌ی سفركردنه‌وه له‌گه‌ڵ مامه‌ڵه سیاسییه‌كانی نێوان وڵاتانی ناوچه‌كه‌دا هه‌لی زۆری بۆ كاری هاوبه‌ش له ده‌ستداوین و كاری هاوبه‌شی به‌رهه‌مدارانه و چه‌سپاندنی كلتوری قازانجگه‌را بۆ هه‌موو لایه‌نه‌كان له‌سه‌ر بنەمای به‌رژه‌وه‌ندی هاوبه‌ش هۆكارێكه بۆ ره‌واندنه‌وه‌ی به‌دحاڵیبونی سیاسی و هاوکات ئاراسته‌كانی كاری سیاسی رێكده‌خاته‌وه له به‌رژه‌وه‌ندی ژیانێکی هاوبه‌ش و پێکەوە ژیان به ئاشتی و دڵنه‌وایی، لە درێژەی وتەکیدا سەرۆک بەرھەم ساڵح دووپاتیكرده‌وه كه عێراق به‌هه‌موو شێوه‌یه‌ك بڕیاری لكاندنی جۆلان به ئیسرائیله‌وه ره‌ت ده‌كاته‌وه و به خاكێكی سوری داگیركراوی له قه‌ڵه‌م ده‌دات و داوای كاری عه‌ره‌بی هاوبه‌شی كرد بۆ كۆتایی هێنان به نه‌هامه‌تی گه‌لی فه‌له‌ستین و به جێهێنانی مافی ره‌وای له دامه‌زراندنی ده‌وڵه‌تی فه‌له‌ستینی له‌سه‌ر خاكه‌كه‌ی له چوارچێوه‌ی شه‌رعیه‌تی نێوده‌وڵه‌تی و بڕیاره‌كانی نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كان.


زایینی: ٠١-١١-٢٠١٦ - هەتاوی: ١٣٩٥/٠٨/١١ - ١٢:١٨ تاران قه‌باره‌ی فۆنت:\nکوردستان میدیا: شەپۆلێکی نوێ لە بانگهێشت كردنی كه‌سوكاری ئه‌ندامانی حیزبی دێموکرات له‌لایه‌ن ئیداره‌ی ئیتلاعاتی سه‌قزه‌وه دەستی پێکردووە.\nبەپێی هەواڵی گەیشتوو بە ماڵپەڕی کوردستان میدیا، ماوەی چەند ڕۆژێکە لە شاری سەقز ئیداره‌ی ئیتلاعات دەستی کردووە بە گوشار هێنان بۆ بنەماڵەی پێشمەرگەکانی حیزبی دێموكراتی كوردستانی ئێران و هەروەها ئەو کەسانەی کە پێشتر پێشمەرگەی ئەو حیزبە بوون.\nبەپێی ئەم هەواڵە؛ مەئمورانی ئیدارەی ئیتلاعات کە ناوی بەشێکیان لای ماڵپەڕی کوردستان میدیا پارێزراوە، بنەماڵەی چالاکانی سیاسیی سەر بە حیزبی دێموکرات بانگهێشت دەکەن بۆ ئیتلاعات و لە پێوەندی لەگەڵ حیزب و مناڵەکانیان و ئەو کاتانەی چوونەتە سەردانیان پرسیاریان لێ دەکەن.\nهەروەها ئەو کەسانەش کە ماوەی پاسپۆرته‌كانیان به‌سه‌ر چووه و دەیانهەوێ پاسپۆرتەکەیان نوێ بکەنه‌وه، بانگ دەکرێن بۆ ئیتلاعات و دەیانخەنە ژێر گوشار و لێپێچینەوە.\nئەمە یەکەمجار نییە کە هێزە دژی گەلییەکانی کۆماری ئیسلامی بەمەبەستی چاوترسێن کردن، لەدژی بنەماڵەی کەسایەتییە سیاسییەکان و تێکۆشەرانی ڕێگەی ئازادی کوردستان هەنگاوی لەم چەشنە هەڵدێنێتەوە، و لە ساڵانی ڕابردووشدا چەندین جار هەوڵی لەمجۆرە بیندراوە، بەڵام هیچکات نەیتوانیوە بە ئامانجە دزێوەکانی بگات.


سەرۆكی هەرێم دوو جێگری دەبێت و خۆی دەسەڵاتیان دیاریدەكات | دەزگاى زارى کرمانجى\nسەرۆكی هەرێم دوو جێگری دەبێت و خۆی دەسەڵاتیان دیاریدەكات\nدیدار – ڕائیب شێروانی\nبە دەنگی 89 پەرلەمانتار، یاسای سەرۆكایەتی هەرێمی كوردستان پەسەندكرا، بەوەش سەرۆكی هەرێمی كوردستان بە تەواوی دەسەڵاتەكانییەوە دەستبەكار دەبێتەوە و بڕیاری كۆتای لەسەر پرسە گرنگ و ستراتیژییەكانی كوردستان هەر خۆی دەدات.\nبەپێی یاساكە دەبێ بەم نزیكانە سەرۆكی هەرێمی كوردستان بە دەنگی زۆرینەی پەرلەمانتاران هەڵبژێردرێت، نێچیرڤان بارزانی تەنها بەربژێرێكە ببێتە سەرۆك كەوا كۆدەنگی لەسەرە.\nئەو شێوازە هەڵبژاردنەش كاری پێدەكرێ تاوەكو ئەو كاتەی دەستووری كوردستان هەموار دەكرێتەوە و بڕیار دەدرێ ئایا بۆ هەمیشە خەڵك سەرۆكی هەرێمی كوردستان هەڵدەبژێرێت یاخود پەرلەمان.\nدەسەڵاتەكانی سەرۆكی هەرێمی كوردستان جێگەی مشتومڕ و گفتوگۆ بوو، پێشنیازێك هەبوو كە سەرۆكی هەرێمی كوردستان هاوشێوەی عێراق، سەرۆكێكی تەشریفاتی و پرۆتۆكۆڵی بێدەسەڵات بێ، بەڵام ئەوە رەتكرایەوە هەر 18 دەسەڵاتەكەی وەك خۆی مایەوە كە یاسای سەرۆكایەتی هەرێمی كوردستان بۆی دیاریكردووە.\nهەر لەم بارەوە خەدیجە عومەر مزووری، ئەندامی لیژنەی یاسایی لە پەرلەمانی كوردستان لە دیدارێكدا لەگەڵ هەفتەنامەی زاری كرمانجی گوتی:" دەسەڵاتەكانی سەرۆكی هەرێمی كوردستان بەپێی یاسای ژمارە 2 ی ساڵی 2017 بەسەر دەسەڵاتەكانی دادوەری، پەرلەمان و سەرۆكی ئەنجوومەنی وەزیران دابەشكران، بەپێی یاسای ژمارە 10ی ساڵی 2018 دامەزراوەی سەرۆكایەتی هەرێم هەڵپەسێردرا، بەپێی ئەم یاسایە دەبوایە بابەتی سەرۆكایەتی هەرێم لەخولی پێنجەم چارەسەر بكرێت، بۆیە لەبەر گرنگی هەبوونی ئەو دامەزراوەیە بۆ هەرێمی كوردستان فراكسیۆنی پارتی بە هەماهەنگی لەگەڵ فراكسیۆنی گۆڕان و چەند فراكسیۆنێكی دیكە بە ئیمزای 68 پەرلەمانتار، لە رێكەوتی 28-3- 2019 پێشنیازی یاسای كاراكردنەوەی دامەزراوەی سەرۆكایەتی هەرێم پێشكەش بە سەرۆكایەتی پەرلەمانی كوردستانی كرد بە بەپێی ئەم پێشنیازە ئەم یاسایە كاراكردنەوەی دامەزراوەی سەرۆكایەتی هەرێمی كوردستان- عێراق هەمواری شێوازی هەڵبژاردنی سەرۆك تا پەسەندكردنی دەستوور ئەو دوو یاسایەی كە لە سەرەوە باسكراون هەڵدەوەشێنەوە و سەرۆكی هەرێم لە پەرلەمان بە زۆرینەی رەهای دەنگی ئەندامانی پەرلەمان هەڵدەبژێردرێت و دەسەڵاتەكانی وەكو خۆی دەمێنێتەوە هەروەكو چۆن لە یاسای سەرۆكایەتی هەرێم ژمارە 1 ساڵی 2005 ی هەمواركراودا هاتووە بەبێ هیچ گۆڕانكارییەك، سەرۆكی هەرێم دوو جێگری دەبێت و بەخۆی ئەرك و دەسەڵاتەكانیان دیاری دەكات.\nخەدیجە عومەر مزووری، ئاماژەی بۆ ئەوەشكرد:" ئێمە وەكو فراكسیۆنی پارتی و لیژنەی یاسایی لەسەر راسپاردەی سەرۆك بارزانی گرنگی بە دوو بابەتی زۆر گرنگ دەدەین ئەویش نووسینەوەی دەستوور بۆ هەرێمی كوردستان و بابەتی چاكسازی.\nخەدیجە عومەر مزووری، ئەندامی لیژنەی یاسایی لە پەرلەمانی كوردستان ئاشكراشی كرد:" بەپێی ئەم رێككەوتنەی كە لە نێوان پارتی و یەكێتی كراوە پۆستی سەرۆكی پەرلەمان بۆ یەكێتی دەبێت و ئێمە وەكو فراكسیۆنی پارتی پابەندی ئەو رێككەوتنە دەبین، بابەتی دیاریكردنی كاندید بۆ ئەم پۆستە پەیوەندی بە یەكێتی هەیە و دەبێت خۆیان یەكلا بكەنەوە، ئێمەش لاریمان لەسەر هیچ كەسێك نییە".\nسەعید مستەفا هەركی: پاسەوانی بەرپرسان رێكدەخرێنەوە\nنوێبوونەوە یەكێكە لە كارە هەرە لەپێشەكانی پارتی دیموكراتی كوردستان


بەپێی زانیاری گەیشتو بە کۆمەڵەی مافی مرۆڤی کوردستان؛ پێنج شەممە ۹ی سەرماوازی ۲۷۱۷ی کوردی تەرمی کۆڵبەرێکی کورد بە ناوی”هیوا مستەوفی” لە ڕێگای “کێلە شین” لە ناوچەی گوندی میر ئاوای شاری شنۆ لە لایەن خەڵکەوە دۆزرایەوە. جێگای ئاماژەیە کە ناو براو بە هۆی کەش وهەوای\nبە پێی زانیاریەکانی کۆمەڵەی مافی مرۆڤی کوردستان و بە پێی وتەکانی سەرۆکی ڕێکخراوی کاروباری کۆمەڵایەتی ئێران، ١٢ ملیۆن کەس لە ئێران لە ژێر هێڵی هەژاریدا دەژین. تەقی ڕوستەم وەندی، سەرۆکی ڕێکخراوی کاروباری کۆمەڵایەتیی ئێران ڕایگەیاندووە، کە ڕێژەی بێکاری لە ئێران ۱۲,۵ لە ۱۰۰ بۆ سەرەوەیە ،\nتورکیا گیراوێکی سیاسی کوردی پاش ۳۰ ساڵ زیندان لە خزمەتگوزاری پزیشکی بێبەش کردوە\nبە پێی زانیاریەکانی کۆمەڵەی مافی مرۆڤی کوردستان، کەمال ئۆزەلمالی، ماوەی ٣٠ ساڵە لە زیندانەکانی تورکیادایە، بەهۆی نەخۆشیی عەسەبیی ‘ڤەرنیکە کۆرساکۆڤ’-ەوە ئازاردەچێژێت، بەڵام لەلایەن زیندانەوە هیچ هەوڵێک نادرێت بۆ چارەسەرکردن یان کۆنتڕۆڵی نەخۆشییەکەی. ناوەندی رۆژنیوز بڵاوی کر\nبە پێی زانیاریەکانی کۆمەڵەی مافی مرۆڤی کوردستان، هێزەکانی پۆلیسی تورکیا هەڵیانکوتایە سەر ماڵی هاوڵاتیان لە شاری وان-ی باکوری کوردستان و ١٥ هاوڵاتیان دەستگیرکرد، کە ئەندامی پارتی دیموکراتی گەلان و پارتی هەرێمە دیموکراتییەکانن. بەپێی هەواڵی ناوەندی رۆژنیوز، ئەمڕۆ ۹ی سەرماوەزی ۲۷۱۷ کورد\nحکومەتی تورکیا ١٤ کەسی لە مێردین باکووری کوردستان دەستبەسەر کرد\nبەپێی زانیارییەکانی کۆمەڵەی مافی مرۆڤی کوردستان،لە پێنج شارۆچکەی سەر بە پارێزگای مێردینی باکوری کوردستان، ١٤ هاوڵاتی لە لایەن حکومەتی تورکیاوە دەستگیرکران. ناوەندی رۆژنیوز بڵاوی کردۆتەوە کە ئەمڕۆ ۸ سەرماوەزی ۲۷۱۷ کوردی بەرامبەر بە ۸ ئازەری ۱۳۹۶ هەتاوی، هێزەکانی پۆلیسی تورکیا هەڵیانکوت\nبەپێی هەواڵی کۆمەڵەی مافی مرۆڤی کوردستان ،لە بەردەوامی داخران و بچووک بوونەوەی یەکە بەرهەمهێنەر و پیشەییەکان، بەسەدان کرێکاری کۆمپانیای دەستەوانەی حەریری ئێران هەڵکەوتوو لەشارۆچکەی پیشەیی فازی ۲ی ورمێ،بەهۆی ئەوەی کەمبوونی سەرچاوەی دارایی لەلایەن خاوەنکارەوە وپشتیوانی وبەرپرسایەتی ناجێ\nبه پێی زانیاریەکانی کۆمەڵەی مافی مرۆڤی کوردستان لە ٤٢ گوندی سەربە شارۆچکەکانی فارقین ، هەزرۆ، کاراز، پاسوور و لیجەی سەربە شاری گەورەی ئامەد لە باکووری کوردستان قەدەغەی هاتووچۆ ڕاگەیەندرا. ناوەندی رۆژنیوز بڵاوی کردۆتەوە کە ئەنجومەنی پارێزگای ئامەد، ئەمڕۆ بەبڵاوکردنەوەی ڕاگەیەندراوێک قە\nگوشار و دەستبەسەری هاووڵاتییان لە شاری سنە پەرەی ساندوە\nبەپێی ڕاپۆرتی کۆمەڵەی مافی مرۆڤی کوردستان لە حەوتوی ڕابردوودا هێزە لیباس شەخسیەکانی ئیتلاعاتی کۆماری ئیسلامی لە شاری سنە له رۆژهەڵاتی کوردستان دەستیان کردوە بە قۆڵبەست کردن و ڕاوەدوونان و بانگهێشت کردنی هاووڵاتییانی شاری سنە . لە ڕاپۆرتاکەدا هاتوە کە “نەعیم موحەممەدپور” لە\nبە پێی ڕاپۆرتی کۆمەڵەی مافی مرۆڤی کوردستان ،لە بەندیخانەی ناوەندی شاری سەقز لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان دوو بەندکراو بە ناوەکانی (ع-ئی) و (ب-؟) تووشی نەخۆشی سیل بوون و ماوەی پتر لە مانگێکە کە لە ژووری جیاوازدا ڕادەگیرێن . ئەمە لە کاتێکدایە کە ئەو دوو بەندکراوە پێویستیان بە پزیشک تایبەت هەیە\nبە پێی زانیاریەکانی کۆمەڵەی مافی مرۆڤی کوردستان،وتەبێژی دەوڵەتی ئێڕان بە سەرۆکایەتی حەسەن ڕۆحانی ڕایگەیاند، کە ئەو هاوڵاتییانەی کابینەیان دراوەتێ، هیچ یارمەتییەکیان لەلایەن دەوڵەوەتەوە نادرێتێ بۆ دروستکردنەوەی خانووەکانیان. محەمەد باقر نۆبەخت، وتەبێژی دەوڵەتی ئێڕان لەبارەی لێقەوماوانی


لەتیف شێخ عومەر: دوو لیژنە بۆ ئاڵوگۆڕی حزبی و پۆستە حكوومییەكان درووست دەكرێن | ئاژانس\nHome چاوپێکەوتن لەتیف شێخ عومەر: دوو لیژنە بۆ ئاڵوگۆڕی حزبی و پۆستە حكوومییەكان درووست دەكرێن\nلەتیف شێخ عومەر: دوو لیژنە بۆ ئاڵوگۆڕی حزبی و پۆستە حكوومییەكان درووست دەكرێن\non: شوبات 22, 2017 In: چاوپێکەوتن, سەرەکیNo Comments\nتا مام جەلال مابێت قسەیەك لەسەر سكرتێر ناكرێت\nسازدانی – سەرچین ساڵح\nلەتیف شێخ عومەر، ئەندامی سەركردایەتی یەكێتیی نیشتیمانیی كوردستان، ئاماژە بەوە دەدات، باڵە ناكۆكەكانی ناو یەكێتیی گەیشتوونەتە چارەسەرێك و دەڵێت، ״دوو لیژنە بۆ ئاڵوگۆڕی حزبی و پۆستە حكومییەكان درووست دەكرێت.״\nشێخ عومەر كە هاوكات بەرپرسی مەڵبەندی یەكی ڕێكخستنی یەكێتییە لە سلێمانی، ئاشكرای كرد، لەگەڵ گۆڕان دوو لیژنەیان پێك هێناوە بۆ تەواوكاریی ئەو پۆستانەی ئیستیحقاقی گۆڕانن، لیژنەكەی تریش بۆ چارەركردنی هەر گرفتێكە كە لەبەردەمیاندا درووست دەبێت.\nئاژانس: سەرەتا لەوەوە دەست پێ دەكەین، ئەو نەخشەڕێگەیەی یەكێتیی بۆ چارەسەركردنی كێشەكانی هەرێم دایناوە چییە؟\nلەتیف شێخ عومەر: ئەو نەخشەڕێگەیەم پێ نەگەیشتووە، ئەمڕۆ لە كۆبوونەوەی سەركردایەتیدا گفتوگۆی لەسەر دەكەین.\nئاژانس: سەبارەت بەو پڕۆژەیەی ناو یەكێتیی بۆ چارەسەركردنی كێشە ناوخۆییەكان چی تازە هەیە؟\nلەتیف شێخ عومەر: هیچ شتێك بە ڕەسمی بە ئێمە نەوتراوە، ئەوە نەبێت كە كێشەكان لە نێوان باڵە جیاوازەكاندا بەرەو چارەسەر دەڕوات و گەیشتوونەتە چارەسەرێك، سەرەتاكەشی بەوە دەركەوتووە كە كۆبوونەوەكانی مەكتەبی سیاسی و سەركردایەتی بەردەوام دەبێت، كێشەكانی یەكێتیی لەناو شەرعییەت و مەكتەبی سیاسی و سەركردایەتیدا چارەسەر دەكرێت.\nئاژانس: باڵە جیاوازەكان لەسەر چی ڕێك كەوتوون؟\nلەتیف شێخ عومەر: بڕیارە دوو لیژنە بۆ ئاڵوگۆڕی حزبی و پۆستە حكوومییەكان درووست بكرێت و دەست بكات بە كارەكانی، ئەوەی قسەی لەسەر كراوە ئاڵوگۆڕەكان گشتگیر بێت، ئاڵوگۆڕەكان بۆ پۆستە حزبی و حکوومییەکان هەر وا بێت و وەكو پاكێجێك سەیر بكرێت و بە بڕیاری گشتی لە مەكتەبی سیاسی و سەركردایەتیدا پەسەند بكرێت.\nئاژانس: وەك مەكتەب سیاسییەكی یەکێتیی باسی دەكات، ئەوە ڕاستە هەر چوار ساڵە و كەسێك دەبێت بە سكرتێری گشتیی یەكێتیی، ئەوە چۆن دەبێت بە هەڵبژاردنی لە گۆنگرەدا یان بە ڕێككەوتنی باڵە جیاوازەكانی ناو یەكێتیی؟\nلەتیف شێخ عومەر: هیچ ئاگادارییەكم نییە قسەیەك هەبێت لەو بابەتە، ئەوەی هەیە هەمووشمان ئاشناین پێی، بە پێی پەیڕەو سكرتێری گشتی لە كۆنگرەدا هەڵدەبژێردرێت و یەكێتییەكان هەموویان لە سەرەتای درووستبوونی یەكێتییەوە لەسەر ئەوە كۆك بوون جەنابی مام جەلال سكرتێری گشتیی یەكێتییە.\nئاژانس: ئەگەر پڕۆژەیەكی لەو شێوە هەبێت پێت وایە لایەنە ناكۆكەكانی ناو یەكێتیی پێی ڕازی بن؟\nلەتیف شێخ عومەر: تا جەنابی مام جەلال لە ژیاندا بێت قسەیەك لەسەر پۆستی سكرتێری گشتی نییە.\nئاژانس: دەوترێت لەناو یەكێتییدا پۆستێك بۆ بەرهەم ساڵح دیاری كراوە ئەو پۆستە چییە؟\nلەتیف شێخ عومەر: هیچ زانیاریم لەو بارەیەوە نییە.\nئاژانس: لیژنەیەكی یاسایی و ئیداری لە نێوان گۆڕان و یەكێتییدا درووست كراوە، ئەو لیژنانە كاریان چییە؟\nلەتیف شێخ عومەر: لە دواكۆبوونەوەی سەركردایەتیی هاوبەشدا دوو لیژنەمان پێك هێنا، لیژنەیەكیان بۆ پێداچوونەوەیە بەو پۆستانەدا كە ئیستحقاقی گۆڕانە بۆ ئەوەی چی مومكین بێت بۆ جێبەجێكردنیان بکرێت، لیژنەیەكیشمان پێك هێناوە لە بەینی خۆمان و گۆڕاندا بۆ سەروكاری كاروباری ئەم دەڤەرە و بۆ چارەسەركردنی هەر كێشەیەك کە درووست دەبێت بۆ ئەوەی لەسەر خەت بین لەگەڵ یەكتریدا.\nئاژانس: ئەو لیژنانە پەیوەندییان بە قوباد تاڵەبانییەوە دەبێت؟\nلەتیف شێخ عومەر: ئەو لیژنەیە پەیوەندیی بە جێگری سەرۆكی حكوومەتەوە دەبێت، كە بۆ چارەسەركردنی پۆستەكانە، پێویستە ئەو ئیلتیزامەكان جێبەجێ بكات.\nكێشە دەكەوێتە نێوان وەزارەتی پێشمەرگە و داراییەوە\nبەرەو كردنەوەی گرێ قورسەكە\nڕیفراندۆم بازرگانیی هەرێم و ئێرانی کرد بە نیوە


پشێوی له سیاسه‌تی جیهانیدا: تیۆرییه‌ك ده‌رباره‌ی گۆڕانكاری و به‌رده‌وامی\nپێنووس: "جه‌یمز ڕۆزێنا" (James N. Rosenau- 1924-2011) پرۆفیسۆری به‌ناوبانگی ئه‌مریكی له په‌یوه‌ندییه نێوده‌وڵه‌تییه‌كان و سیاسه‌تی ده‌ره‌وه‌یه، كه كۆمه‌ڵگه‌ی زانستی له ساڵه‌كانی سه‌ره‌تای ده‌یه‌ی 1950وه بینه‌ری هه‌و‌ڵه‌كانی ناوبراو بووه به مه‌به‌ستی شیكردنه‌وه‌ی دیارده زانستییه‌كان.\nڕۆزێنا، كه له ساڵی 1957 دكتۆراكه‌ی له زانكۆی پرینستۆن وه‌رگرتووه، خاوه‌نی چه‌ندین به‌رهه‌می به‌ناوبانگه له بواری په‌یوه‌ندی و سیاسه‌تی نێوده‌وڵه‌تی و سیاسه‌تی ده‌ره‌وه‌دا، كه ده‌كرێت ئاماژه به چه‌ند كتێبێك بكه‌ین: "سیاسه‌تی نێوده‌وڵه‌تی و سیاسه‌تی ده‌ره‌كی (1961)"، "ڕوانگه دژبه‌یه‌كه‌كان له سیاسه‌تی نێوده‌وڵه‌تیدا (1969)"، "شیكردنه‌وه و شرۆڤه‌ی سیاسه‌تی ده‌ره‌كی (1972)"، "لێوردبوونه‌وه‌ی نێوده‌وڵه‌تی و زانسته كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان (1973)"، "به‌دوای پارادایمه جیهانییه‌كاندا (1976)"، "لێوردبوونه‌وه له وابه‌سته‌بوونی دوولایه‌نه‌ی جیهانی (1980)"، "له ئاراسته‌ی سنووری ناوخۆیی-ده‌ره‌كی: لێوردبوونه‌وه و پێداچوونه‌وه به ده‌سه‌ڵاتدارێتی له جیهانی پڕ له پشێویدا (1997)" و هتد. به‌گشتی ڕۆزێنا زیاتر له 40 كتێب و سه‌دان گوتاری زانستیی هه‌یه، به‌ڵام خودی ڕۆزێنا ده‌ڵێت: "كتێبی "پشێوی له سیاسه‌تی جیهانیدا" باشترین نووسین و كتێبی منه."\nكتێبی پشێوی له سیاسه‌تی جیهانیدا نیشانده‌ری هه‌وڵی قووڵ و جددیی ئه‌م زانا و پسپۆره بلندپایه‌یه، كه هه‌وڵی تیۆریزه‌كردنی دووباره‌ی په‌یوه‌ندییه نێوده‌وڵه‌تییه‌كان ده‌دات. ئه‌م كتێبه فۆرمێكی به‌ته‌واوی نوێیه، كه هه‌وڵی شیكردنه‌وه‌ی پشێوی و ئاڵۆزییه‌كی به‌رده‌وام ده‌دات، كه جیهانی ئێمرۆكه دوچاری بووه و پێیه‌وه ده‌ناڵێنێت. له هه‌مان كاتیشدا، ئه‌م كتێبه لێكۆڵێنه‌وه و لێوردبوونه‌وه‌یه ده‌رباره‌ی كاریگه‌ریی شۆڕشی "میكرۆ ئه‌لێكترۆنیك" (Microelectronics) و ڕێكخستنی "پاش پیشه‌سازی" ( post industrial) و، زۆربه‌ی ئه‌و گۆڕانكارییه بنه‌ڕه‌تییه سیاسی و ئابووری و كۆمه‌ڵایه‌تییانه‌ی كه له جه‌نگی جیهانی به‌دواوه ڕوویان داوه.\n"جه‌یمز ڕۆزینا" بۆ په‌ره‌پێدانی ئه‌م فۆرم و ڕێكخستنه نوێیه جیهانییه، هه‌وڵی قووڵبوونه‌وه له چالاكییه‌كانی كۆمه‌ڵگه‌كان و هه‌ڵوێست و ئاراسته‌كانی تاكه‌كان، كه ده‌بێته هۆی كرده‌وه‌ی به‌كۆمه‌ڵ له گۆڕه‌پانی جیهانیدا، ده‌دات. ڕوانگه‌ی ڕۆزێنا زیاتر گرنگی به دروستكردنی تیۆرییه‌كی گشتگیر و سه‌رتاسه‌ری ده‌دات، كه به هۆی ته‌ركیزكردنه‌سه‌ر پشێوی و ئاڵۆزی له په‌یوه‌ندییه نێوده‌وڵه‌تییه‌كانی هاوچه‌رخ، له‌گه‌ڵ پارادایمه‌كانی تری ئه‌م بواره‌دا جیاوازه.\nناوه‌رۆكی سه‌ره‌كیی ئه‌م كتێبه ئه‌وه‌یه كه هاوڵاتیان و جه‌ماوه‌ری هه‌موو كۆمه‌ڵگه‌كان شاره‌زایی و پسپۆرییه‌كانیان له بواری شرۆڤه‌كردن و شیكردنه‌وه‌ی ڕووداو، پرس و بابه‌ته‌كان، زیاتر بووه و له دۆخی گه‌شه‌سه‌ندندایه و، هه‌ر ئه‌مه‌یش بۆته هۆی گۆڕانگاریی زه‌مینه‌ی دروستبوونی پرۆسه و ڕووداو و دیارده جیهانییه‌كان. "ڕۆزێنا" له‌م كتێبه‌دا ئه‌وه ده‌خاته ڕوو، كه به چ شێوه‌یه‌ك بونیاده گه‌وره‌كانی سیاسه‌تی جیهانی، تووشی گۆڕانكارییه‌كی ئه‌و‌تۆ بوونه كه له‌گه‌ڵ ڕووداو و گۆڕانكارییه‌كانی بوار و ئاسته‌كانی "ورد و خواره‌وه" له په‌یوه‌ندیدان.\nبه‌م پێیه، پێكهاته دێرین و مێژوویییه‌كانی ناوه‌ند و ده‌سه‌ڵاتداری، به‌ره‌و كزی و لاوازی چوونه؛ كۆمه‌ڵگه‌كان تووشی لێكترازان بوونه و، هزر و ئه‌قڵی گرووپه‌كان هێزێكی زیاتری وه‌رگرتووه. له لایه‌كی تریشه‌وه، ده‌وڵه‌ت و حكوومه‌ته‌كان لاوازتر و بێده‌سه‌ڵاتتر بوونه، هه‌روه‌ها ئاراسته‌ی وه‌فادارییه نه‌ته‌وه‌یییه‌كان گۆڕانی به‌سه‌ردا هاتووه و، پرس و بابه‌تی نوێ هاتۆته ناو به‌رنامه‌ی كاری جیهانییه‌وه.\nئه‌م دیارده و بزاڤ و پرۆسه پشێویهێنه‌رانه، بوونه‌ته هۆی كارلێكردنی هاوكاتی ڕه‌وته دژه‌ناوه‌نده‌كان و ناوه‌ندگه‌راكان، كه له ئێستادا دوو جۆر له پێكهاته جهانییه‌كان له گۆڕه‌پانی سیاسه‌تی جیهاندا ده‌ركه‌وتوون یاخود دروست بوون. به‌گشتی بنچینه‌ی تیۆریی "ڕۆزینا" له‌سه‌ر چه‌مكی "پشێوی" ڕۆ نراوه. هه‌رچه‌نده تیۆریی پشێوی، ته‌نیا له‌م چه‌ند ده‌یه‌ی دواییدا پێگه‌ی خۆی له‌نێو توێژینه‌وه جۆراوجۆره‌كانی بواره زانستییه‌كان دۆزیوه‌ته‌وه، به‌ڵام واتای ساكاری پشێوی، ڕیشه‌ی له تێگه‌یشتنه سه‌ره‌تایییه‌كانی مرۆڤ ده‌رباره‌ی كاروباری جیهاندایه.\nچه‌مكی یۆنانییCHAOS ئاماژه به ئاڵۆزی، پشێوی یاخود نه‌بوونی ڕێكخستن ده‌كات و، ده‌ربڕی تێگه‌یشتنی یۆنانییه‌كانه ده‌رباره‌ی ژیان و بوون. هه‌رچه‌نده به‌پێی ئه‌م ڕوانگه و تێگه‌یشتنه، كاروباری جیهان بێ ڕێكخستن، له‌ناكاو و پێشبینینه‌كراوه، به‌ڵام له هه‌مان كاتیشدا خاوه‌ن جۆرێك له سیسته‌م و ڕێكخستن و به‌رده‌وامییه. به‌م پێیه‌یش ڕۆزێنا هه‌وڵ ده‌دات له‌م جیهانه نوێیه ئاڵۆزه‌دا به‌پێی چه‌مكی پشێوی، ئه‌م به‌رده‌وامی و ڕێكخستنه له هه‌ناوی ئه‌م بێسه‌روبه‌رییه‌دا بدۆزێته‌وه و، به مه‌به‌ستی تێگه‌یشتن و شرۆڤه‌كردن و ته‌نانه‌ت پێشبینیكردنی ڕووداو و دیارده‌كان، ڕیسا و یاساكانی ئاشكرا بكات. به‌گشتی قسه‌ی ڕۆزێنا ئه‌وه‌یه كه ڕووداوه بچووك و لاوه‌كییه‌كان ده‌توانێت ببێته هۆی گۆڕانكاریی گه‌وره و ته‌نانه‌ت وه‌رچه‌رخان له هه‌ر جۆره سیسته‌مێكدا، به‌تایبه‌ت سیسته‌مه سیاسی و كۆمه‌ڵایه‌تی و جیهانییه‌كان.\nئه‌م كتێبه له پێنج به‌شی سه‌ره‌كی و 16 باس و چه‌ندین لق یاخود ورده‌باسی تر پێك هاتووه، به‌م شێوه‌یه‌ی خواره‌وه:\nبه‌شی یه‌كه‌م: پێداچوونه‌وه‌یه‌كی ڕێكخراو\n١- ڕاپۆرتێكی سه‌ره‌تایی له سیاسه‌تی پاش نێوده‌وڵه‌تی\nگۆڕانكارییه‌كی پڕ له پشێوی\nله نێوان ئاشتی و جه‌نگدا\n٢- تێكشانی به‌ربه‌سته‌كان: سنووردارێتیی چه‌مكه‌كان و میتۆده‌كانی ئیمڕۆ\nڕوانگه‌یه‌ك ده‌رباره‌ی تیۆرییه‌كی چه‌ندئاستی\nپشێوی: كێشه‌یه‌ك بۆ سیاسه‌تداڕشتن و مه‌ته‌ڵێكی هزری\nئاگاداركردنه‌وه‌یه‌ك ده‌رباره‌ی مێتۆدۆلۆژی\nئاگاداركردنه‌وه‌یه‌ك ده‌رباره‌ی بینه‌ر\nئاگاداركردنه‌وه‌یه‌ك ده‌رباره‌ی چاكسازییه‌كان\nتێكشاندنی به‌ر‌به‌سته چه‌مكییه‌كان\nبه‌شی دووه‌م: ڕه‌گه‌زه گه‌وهه‌رییه‌كان\n٣- شیكردنه‌وه‌ی بێسه‌روبه‌ری: ئاڵۆزی، تێكاڵاوی و گۆڕانكاری\nڕێكخستن له بێسه‌روبه‌ریدا\nله میتافۆری ئاسمانی، تاوه‌كوو چه‌مكی شیكردنه‌وه‌یی\nپشێوی وه‌كوو ئاڵۆزی و بزاڤ\nپشێوی وه‌كوو هۆ و هۆكار\nپشێوی و گۆڕانكاری\n٤- به‌چه‌مككردنی گۆڕانكاری: هه‌ڵكشان و داكشان و گۆڕانكارییه‌كان\nدوو ڕوانگه‌ی لانی كه‌م و لانی زۆر\nله نێوان لانی كه‌م و لانی زۆر\nچوارچێوه‌كان، سنووره‌كان، فاكته‌ره‌كان و بگۆڕه‌كان\nگۆڕانكاریی وه‌رچه‌رخانی و لێكترازانه‌كان\nسێ پارامێتری جیهانی\n٥- جێپێی پشێوی: مێژووی پارامێتره سێیانییه‌كان\nبوونی لادانه‌كان له هه‌موو شوێنێك\nلادان وه‌كوو پارادایمێك\nگۆڕانكاریی پارامێتره سێیانییه‌كان\n٦- شیكردنه‌وه و شرۆڤه‌ی ئه‌كته‌ره‌كان: تاكه‌كان و كۆمه‌ڵه‌كان\nئه‌كته‌ره‌كانی ئاستی بچووك\nكۆمه‌ڵه‌كان و سیسته‌مه‌كان\nئه‌كته‌ره‌كانی ئاستی باڵا و گه‌وره\nئه‌كته‌ره‌كان وه‌كوو فێرخوازانی خۆگونجێن\n٧- تێكاڵاوی ئاسته ورد و باڵاكان: كۆبوونه‌وه‌ی لقه‌كان و لێكهه‌ڵوه‌شانه‌وه‌ی شته گشتییه‌كان\nشه‌ش لێكدانه‌وه ده‌رباره‌ی په‌یوه‌ندیی ئاستی ورد و گه‌وره\nئاسته‌كانی كۆكردنه‌وه (كه‌ڵه‌كه‌كردن)\nكۆبوونه‌وه‌ی لقه ورده‌كان\nجۆره‌كانی پرۆسه‌ی كۆكردنه‌وه\nئه‌نجامه دیاره‌كان، هه‌لهێنجان و تێكه‌ڵاو\nكۆكردنه‌وه نه‌ویستراو و به‌شداریخوازانه‌كان\nجۆره‌كانی كۆكردنه‌وه‌ی به‌شداریخوازانه\nدۆخی تایبه‌تی كۆكردنه‌وه‌ی نێوان-سیسته‌می\nڕه‌وته‌كانی كۆكردنه‌وه له سه‌رده‌می پاش پیشه‌سازیدا\nبه‌شی سێیه‌م: پێداچوونه‌وه به پارامێتره‌كان\n٨- لێوردبوونه‌وه له په‌یوه‌ندییه‌كان: ده‌سه‌ڵاتدارێتی و جێگره‌وه‌كانی\nسه‌رچاوه‌كانی هێز و دیارده‌كانی په‌یوه‌ندی\nپه‌یوه‌ندییه‌كانی سه‌رچاوه و ده‌سه‌ڵاتداری\nپه‌یوه‌ندییه‌كانی به‌ڵگه‌هێنانه‌وه و سه‌لماندن\n٩- دۆزینه‌وه‌ی ده‌ه‌رفه‌ت و بوار بۆ تاكه‌كان: ڕۆڵه‌كان، ڕۆڵه نووسراوه‌كان، داب و نه‌ریته‌كان، فێربوون\nڕۆڵ وه‌كوو یه‌كه‌یه‌كی شیكردنه‌وه\nڕۆڵه نووسراوه‌كان یاخود كاردانه‌وه نووسراوه‌كان\nئادات و خۆگونجاندن\nده‌سه‌ڵات، ڕه‌وایه‌تی و وه‌فاداری و پابه‌ندبوون\nپسپۆرییه‌كانی شیكردنه‌وه و تواناكانی ته‌ركیزكردن\n١٠- لێكۆڵینه‌وه له پێكهاته‌كان: دووجیهانیی له سیاسه‌تی جیهاندا\nبه‌ره‌و پارادایمێكی نوێ\nدووجیهانیی له سیاسه‌تی جیهاندا\nبنه‌ما پێكهاته‌یییه‌كانی جیهانی فره‌ناوه‌ند\nڕه‌هه‌نده پێكهاته‌یییه‌كانی جیهانی فره‌ناوه‌ند\nگرنگیی زۆربووی ئه‌كته‌ره تایبه‌ته‌كان\nسروشتی گۆڕاوی په‌یماننامه‌كان\nسه‌قامگیریی جیهانی دووڕه‌هه‌ندی\n١١- بیركردنه‌وه‌ی قووڵ له پرۆسه‌كاندا: ڕه‌وته ناوه‌ندی و ناناوه‌ندییه‌كان\nڕه‌وته تاڤگه‌یییه‌كان وه‌كوو یه‌كه‌ی شیكردنه‌وه\nڕیساكانی بڕیاروه‌رگرتن له ڕه‌وته تاڤگه‌یییه‌كان\nپرۆسه‌كانی ناوه‌ندگه‌را و ناناوه‌ندێتی\nبه‌شی چواره‌م: گۆڕانكارییه پڕ له پشێوییه‌كان\n١٢- نوخبه به‌رزبووه‌كان: زانیاری، تێگه‌یشتن و هۆشی ده‌ستكرد\nهه‌ڵوێسته كۆنه‌كان و پسپۆرییه نوێیه‌كان\nزانیاری و هۆش\nهه‌ڵه گه‌وجانه‌كان: ئه‌قڵانییه‌ت و كه‌وتنه‌ناو گێژاوی له‌ناكاو\nڕێبه‌ران وه‌كوو مۆدێل و پێوه‌رێك\n١٣- جه‌ماوه‌رێكی به‌تواناتر: په‌ره‌پێدانی پسپۆرییه‌كانی شیكردنه‌وه و شرۆڤه\nپه‌ره‌پێدانی پسپۆرییه‌كان و گۆڕانكاری له هه‌ڵوێسته‌كان\nزه‌مینه‌ی گه‌وره و باڵا\nكاریگه‌ریی ته‌له‌ڤزیۆن له‌سه‌ر ئاستی جیهانی\nكاریگه‌ریی خوێنده‌واری و بڕوانامه\nپه‌ره‌پێدانی ناهاوسه‌نگیی پسپۆرییه‌كان\nپرس و بابه‌ته ده‌روونییه‌كان: ته‌واوكه‌ری شیكردنه‌وه\nگۆڕانكاریی بچووك و ورد له ئاست و قه‌باره‌ی جیهانی\nله‌ده‌ستچوونی كۆنترۆڵ و دووباره به‌ده‌ستهێنانه‌وه‌ی\nگۆڕانكاری به ئاراسته‌ی ڕه‌وایه‌تیپێدان\n١٤- دووباره بیركردنه‌وه له په‌یوه‌ندییه‌كان: زیاتربوونی ورده‌گرووپه‌كان، لاوازبوونی حكوومه‌ته‌كان و سوانی ده‌سه‌ڵاتداری\nبه‌ره‌و قه‌یرانه جیهانییه‌كانی سه‌رچاوه‌بوون و ده‌سه‌ڵاتداری\nسه‌رچاوه تاكانه‌كانی ڕه‌وتی ورده‌گرووپه‌كان\nكه‌مبوونه‌وه‌ی شیاوه‌تیی حكوومه‌ته‌كان\nسوانی سه‌رچاوه نیوده‌وڵه‌تییه‌كان\n١٥- به‌ها نوێیه‌كان: ڕه‌وایه‌تی، نیشتمانیبوون و سه‌روه‌ری\nكه‌لتووری ده‌وڵه‌مه‌ندی جیهانی\nوابه‌سته‌بوون و پێكه‌وه‌گرێدراوبوونی دوولایه‌نه‌ی عه‌ین و زه‌ین\nپێوه‌ری به‌ڵگه و سه‌لماندن وه‌كوو به‌هایه‌كی جیهانی\nكارایی وه‌كوو پێوه‌ریكی ڕه‌وایه‌تی\nكزبوونی نیشتمانپه‌روه‌ریی دوژمنكارانه\nبه‌شی پێنجه‌م: گه‌ڕان به‌دوای ڕێگه‌چاره‌كان\n١٦- له سه‌رووی پشێوی: چوار ڕۆڵنامه و یه‌ك پرۆسه‌ی خولی\nپێشبینییه‌كان و ئه‌وله‌وییه‌ته‌كان\nڕۆڵنامه‌ی كۆمه‌ڵگه‌ی جیهانی\nڕۆڵنامه‌ی زیندووكردنه‌وه‌ی سیسته‌می ده‌وڵه‌ته‌كان\nڕۆڵنامه‌ی به‌رده‌وامی دووڕه‌هه‌ندی یاخود دووانه‌یی\nپرۆسه و ڕه‌وتی بازنه‌یی یاخود خولی\nجیمز ڕوزنا، آشوب در سیاست جهان، ترجمه: علیرضا طیب، تهران: نشر ڕوزنه، 1383.\nTurbulence in World Politics: A Theory of Change and Continuity (Princeton University Press), 1990.


کورتەیەك دەربارەی ڕەچەڵەکی مرۆڤ – History Of Kurd\nHome / مێژووى جیهان / سەیروسەمەرەکانى مێژوو / کورتەیەك دەربارەی ڕەچەڵەکی مرۆڤ\nزريان احمد 2016-07-21\tسەیروسەمەرەکانى مێژوو, مێژووى جیهان لێدوان نووسین ناچالاککراوە لە کورتەیەك دەربارەی ڕەچەڵەکی مرۆڤ 937 Views\nئامادەکردنووی: حکمت معروف (*)\nلەوەتەی مرۆڤ بۆتە خاوەنی ژیریی و کەوتۆتە پرسیارکردن لە ئایتمەکانی دەرەوەی خۆی، ملیۆنان پرسیاری وەڵامدراوە و بێ وەڵامی کردووە، دەکرێت سەرەتای پرسیارەکانی مرۆڤ لە دیاردە و ئایتمە سروشتییەکانی دەورووبەری بووبێت، و هەر لەو سەردەمەوە هەندێک وەڵامی یەکلاییکەرەوەی بۆ بەشێک لە پرسیارەکانی دەستکەوتبێت.\nدەبێت وەڵامدانەوەی پرسیارەکانی مرۆڤ دەربارەی هەور و باران و ئاگر و هەموو ئایتمە جۆراوجۆرەکانی تری سروشت چەند ساڵ و بگرە چەند هەزار ساڵی خایاندبێت! دەبێت پرسیارەکانی مرۆڤ دەربارەی میتافیزیک و هێزەکانی دەرەوەی سروشت، مرۆڤی تووشی چ گێنگڵدان و خەوزراندنێک کردبێت!؟ هەموو ئەم پرسیارکردنانەی مرۆڤ دەکرێت وەڵامیان درابێتەوە و دەشکرێت هێشتا نەوەکانیان بەشوێن وەڵامێکدا بگەڕێن.\nئەوەی دەمەوێت لەم بابەتە کورتەدا باسی بکەم، ئەو پرسیارگەلە یەکجار دێرینەی مرۆڤە لە خۆی: (من چیم؟ من کێم؟ لە کوێوە هاتووم؟ بۆ لێرەم؟ بەرەو کوێ بەڕێوەم و ئامانج لە بوون و هاتن و رۆشتنم چییە؟)\nلەم بابەتدا هەوڵدەدەم بە هیچ شێوەیەک بەلای ئاییندا نەڕۆم، چونکە ئایین لە رێگەی کتێبە ئاسمانییەکانەوە وەڵامی موتڵەقی خۆی داوەتەوە، بەوەی کە مرۆڤ چییە و چۆن دروستکرا و بۆ دروستکرا و کار و ئەرکی چییە و بۆ کوێش دەگەڕێتەوە.\nمرۆڤ (Homo sapiens) زیندەوەرێکە لەسەر دوو قاچ دەڕوات و یەکێکە لە شیردەرە (مەمکدار)ە سەرەکییەکان. مرۆڤ تاکە زیندەوەری خاوەن ئاوەزە و بەوە لە زیندەوەرانی تر جیادەکرێتەوە کە دەماخێکی یەکجار پێشکەوتووی هەیە، ئەم دەماخە توانای بیرکردنەوە و قسەکردن و بیرکردنەوەی خۆیی و ناوەوەیی (التفکیر الذاتی و الداخلی) پێبەخشیوە و لە رێگەیەوە چارەسەری کێشەکانی پێدەکات.\nبەسەر ئەوەشەوە مرۆڤ خاوەنی لەشێکی رێکە و چوار پەلی دابڕاوی لە یەکتر هەیە، کە جوڵاندن و بەکارهێنانیان ئاسانە و بە هەمەئاهەنگی لەگەڵ دەماخدا کاردەکەن. ئەم جیاکەرەوەیە وای لە مرۆڤ کردووە ببێتە تاکە زیندەوەر کە بتوانێت توانا عەقڵیی و جەستەییەکانی بەکاربهێنێ بۆ دروستکردنی کەلوپەلی یەکجار ورد کە پێویستی پێیەتی، ئەمە جگە لە توانای ئەفراندنی هونەر و ئەدەب بە گشتی.\nگەشەکردنی جینی (تطور الجینات) (The evolution of genes)\nئەگەر بمانەوێت قسەیەکی زانستی لە بارەی رەچەڵەکی مرۆڤەوە بکەین، ئەوا دەبێت لە گەشەکردنی جینییەوە دەستپێبکەین، جارێ بابزانین گەشەکردنی جینی چییە؟\nگەشەکردن: گۆڕان یان گەشەکردنێکی بایۆلۆجییە، بەهۆیەوە وەچەیەکی نوێ (نەوەیەکی نوێ) پەیدا دەبێت کە گۆڕانکاری پێوەدیارە و ”جیاوازە لە ئەسڵەکەی.“\nگەشەکردن تەنها بە واتای گۆڕینی شتەکان نییە بەپێی کات، بێگومان زۆر شت هەیە بەپێی کات گۆڕانی تێیدا روودەدات، بۆ نموونە: مۆدێلی ئۆتۆمبێلەکان دەگۆڕێن، بەشێک لە دارەکان بە هاتنی پاییز گەڵایان دەوەرێت، شاخە بەرزەکان بەهۆی هۆکارەکانی کەشکارییەوە نزمدەبنەوە، بەڵام ئەمانە بە گەشە ئەژمار ناکرێن، چونکە هیچ پەیوەندییەکی ئەندامییان بەو گۆڕانکارییەوە نییە، بەڵکو گۆڕانکاری ئەوەیە کە (بنەچەیەکی هاوبەش) (اصل المشترک) بدات بە جۆرەکانی بوون لەسەر زەوی.\nگەشەکردنی جینی، واتە کۆی زیندەوەرەکانی سەرزەوی هەموویان لە بنەچەیەکەوە هاتوون، و دەکرێت هەموو ئامۆزای یەک بن، بە واتایەکی تر دار هەنجیر کچی مامی مرۆڤە و نەهەنگ کوڕی مامی باڵندەیەکی وەک هەڵۆیە.\nجاکۆلین یۆهانسن (Jacqueline Johanson) کە هاووڵاتییەکی ئەمریکییە، تەنها بۆ زانینی هەندێک زانیاری لەسەر بنەماڵەکەی پشکنینی جیناتی خۆی کرد، تا بزانێت رەگوڕیشەی خێزانەکەی چییە و دەگەڕێنەوە بۆ کام ناوچەی جیهان، بەڵام کارەکە زۆر لەوە گەورەتر بوو، دەرکەوت بنەماڵەی جاکۆلین لە کۆیلەیەکی ئەفریقییەوە سەرچاوەیان گرتووە کە لە سەدەی هەژدە هێنرابووە ئەمریکا، لەوە گرنگتر پشکنینەکە دەریخست کە جاکۆلین هەڵگری جۆرێک (جینی نێرانەیە) کە دەگەڕێتەوە بۆ رابردووەیەکی زۆر دوور! کە نزیکەی دووسەد هەزار ساڵە!؟\nزانای بایۆلۆجی میشێل هامەر (Michael F. Hammer) کە هەستا بە شیکردنەوەی جیناتی بنەماڵەی یۆهانسۆن دەڵێت: دۆزینەوەی ئەم جینە بەڵگەمان دەداتێ کە باوانی ئێمە پەیوەندی سێکسییان لەگەڵ جۆرێکی تری مرۆڤ هەبووە، کە لە مرۆڤی ئێستا کۆنترن. بە واتایەکی تر، نەنکی هەرە کۆنی مرۆڤی ئێستا لەگەڵ پیاوێک لە جۆرێکی تری مرۆڤ سێکسی کردووە، کە ئەگەر زۆرە یەکێک لەم دوو جۆرەی مرۆڤ بووبێت (Homo Heidelbergensis) مرۆڤی هایدلبێرگ یان (Homo Erectus) مرۆڤی ئێرکتۆس.\nبا بگەرێنەوە بۆ سەرەتا: ئێمە کێین؟ رەچەڵەکمان چییە؟\nبەپێی زانستی بایۆلۆجی و وردتر بەپێی زانستی جینەکان مرۆڤی ئێستا لە جۆرێکی یەکجار کۆنی هاوشێوەی مرۆڤەوە سەرچاوەی گرتووە.\nمێژووی گەشـەسەندن و پەرەسەندنی مرۆڤ لەنێو (ترشی ناوکی) (الحمض النووی) (DNA) ناو خانەکانی لەشی مرۆڤدا نووسراوە، کاتێک مناڵمان دەبێت بێگومان ئەو ترشە ناوەکییەیان بۆ دەگوێزرێتەوە، کە نیوەی لە باوک و نیوەکەی تری لە دایکییەوە وەردەگرێت و ژمارەی کرۆمۆسۆمەکانی (23) جووتە. کاتێک مناڵەکانیشمان وەچەدەخەوە ترشە ناوەکییەکان سەرلەنوێ تێکەڵ دەبێتەوە. لێرەوە ترشە ناوەکییەکان پێکدێن لە ترشی ناوەکی باوانیان بە درێژایی نەوەکان، بەڵام یەک کرۆمۆسۆم هەیە بە هیچ شێوەیەک تێکەڵ نابێت، ئەویش (کرۆمۆسۆمی نێرینەییە)، چونکە بەرانبەری ئەو کرۆمۆسۆمە لە مێینەدا نییە. ئەم کرۆمۆسۆمە دەکەوێتەڕێ لەسەر هێڵی باوکان بەبێ هیچ گۆڕانێک، هەر ئەمەشە وایکردووە کە بتوانین بگەڕێنەوە بۆ سەرچاوەکەی! بێگومان لە مەیاندا گۆڕان ئەستەم نییە.\nتوێژەران دەڵێن: هەموو مرۆڤەکانی ئێستا دەگەڕێنەوە بۆ سەر یەک کرۆمۆسۆمی نێری، کە ناویانناوە (ئادەمی جینی) (Y-chromosomal Adam)، بێگومان ئەم ئادەمە جینییە ئەوە نییە کە لە تەوراتدا ناوی هاتووە. ئادەمی کرۆمۆسۆمی بە تەنها نەژیاوە، بەڵکو مانای ئەوەیە کە لە چرکەیەکی مێژووییدا هێڵەکانی تری کرۆمۆسۆم وەچەیان وەستاوە! کە لەوانەیە هۆکارەکەی دەستنەکەوتنی هاوسەر یان نەزۆکی بووبێت. بەپێی ئەم بۆچوونە ئادەمی جینی نزیکەی (100 بۆ 120) هەزار ساڵ پێش ئێستا لە ئەفەریقیا ژیاوە.\nسەرەڕای ئەوەی کە کۆپیبوونەوەی زنجیرەی ترشی ناوکی، بەشێوەیەکی یەکجار ورد روودەدات، بەڵام هەندێکجار دزەکردن یان بازدانێک (تسلل ، گفرە) روودەدات. وەک بنەمایەک ئەم دزەکردن و بازدانە هیچ گرنگییەکی بایۆلۆجی نییە، بەڵام لە لای زانایانی بۆماوە ئەم بازدانە گرنگییەکی زۆری هەیە، چونکە دڵنییان وەچەی دواتر هەڵگری ئەو بازدانە دەبێت.\nروونتر، ئەو بازدانە دەبێتە خاڵی وەرچەرخانی مێژوویی و دەستنیشانی کاتی روودانی گۆڕانکاری و پەیوەندی نزیکایەتی دەکات! کە ئەمەش یارمەتیدەرە بۆ کێشانی داری بۆماوەیی خێزان، چونکە تا جیاوازی نێوان دوو کرۆمۆسۆمی نێری زۆر بێت لە یەک نیشاندەرەوە (مٶشر)، بەڵگەی ئەوەیە کە باپیرە گەورەیان لە سەردەمێکی کۆنتردا ژیاوە.\nلە رێگەی بەراوردکردنی نیشاندەرەکان (مٶشرات) لە نێوان گەلەکانی جیهاندا، توێژەران دەتوانن لێکۆڵینەوە لە مێژوو و نزیکایەتی نێوان مرۆڤەکان بکەن، بۆ نموونە: لە ئێستادا دەزانین کە کۆی مرۆڤەکانی دەرەوەی ئەفەریقیا، بۆ کۆمەڵێک مرۆڤ دەگەڕێنەوە کە (60 تا 80) هەزار ساڵ پێش ئێستا، ئەفەریقایان جێهێشتووە.\nتا ئێرە بەشێکی کەم لە پرسیارەکە وەڵامدرایەوە کە کۆی مرۆڤەکانی دەرەوەی کیشوەری ئەفەریقیا وەچەی کۆمەڵێک مرۆڤن کە (شەست بۆ هەشتا) هەزار ساڵ پێش ئێستا لە ئەفەریقیاوە کۆچیانکردووە بۆ دەرەوە.\nدیسان دەچینەوە لای (جاکلین یۆهانسن) و دەپرسین:\nکەی و لە کوێ، ئەو کرۆمۆسۆمە نێرییە گوازرایەوە؟\nمیشێل هامەر بڕوایوایە، کە ئەو یەکتربینینە (مەبەست پێی سێکسکردنی نەنکی مرۆڤی ئێستایە لەگەڵ جۆرێکی تر لە مرۆڤ) لە رۆژئاوای کامیرۆن روویداوە، چونکە هامەر کرۆمۆسۆمێکی هاوشێوەی ئەوەی (یۆهانسن)ی لە نێو کۆمەڵێکی ئەتنی بچووک دۆزییەوە کە پێیاندەڵێن: (گەلی مبو) و لە رۆژئاوای کامیرۆن و گۆنگۆ دەژین.\nزانایانی جینات دەڵێن گەلی مبو، لە شوێنێک دەژین، کە تەنها (800 کم) دوورە لە ناوچەیەک بەناوی (لو ئێلێرۆ) (Iwo Eleru)، کە زانای ئەنترۆبایۆلۆجی (کریـــــس سترینگەر) (Chris Stringer) پاشماوەی مرۆڤی لێ دۆزییەوە کە دەگەڕێنەوە بۆ (13) هەزار ساڵ پێش ئێستا، و شێوەی دەموچاویان دەگەڕێنەوە بۆ (جۆرێکی کۆن و نەزانراو) لە (مرۆڤ).\nسترینگەر دەڵێت: کەللەسەری پان و درێژ، هاوشێوەن لەگەڵ ئەو کەللەسەرانەی دەگەڕێنەوە بۆ (100) هەزار ساڵ پێش ئێستا، کە ئەمەش دیسان بەڵگەیە لەسەر تێکەڵاوبوونی جۆرە کۆنەکان و جۆرە نوێکانی مرۆڤ، کە لە ئەنجامی هاوسەرگیرییانەوە (وەچەیەکی جیاوازیان) خستۆتەوە.\nهامەر لە ساڵی 2011 دا، جینێکی لەنێو سێ کۆمەڵی ئەفەریقیدا دۆزییەوە کە لە (جۆرێکی کۆن و نەزانراوەوە) سەرچاوەیان گرتبوو، دیسان لە ساڵی 2013 تیمێکی ئەڵمانی ســــــەلماندیان (مرۆڤی دینیسوفای ئــــاسیایی) (denisova) کە هاوسەردەمی نیاندەرتاڵ و هۆمۆیە، لەگەڵ جۆرێکی کۆن و نەزانراوی مرۆڤ تێکەڵ بووە و وەچەیان خستۆتەوە.\nلە هەر سێ حاڵەتەکەدا گومان هەیە کە ئەوجۆرە مرۆڤە کۆنە نەزانراوە باوکی رەسەنی مرۆڤی هایدلبێرگ (heidebergensis) بێت.\nئەگەر رەچەڵەکی مرۆڤ لە مەیموونەوەیە، بۆچی هێشتا مەیموونەکان هەن؟ بۆ ناگۆڕێن بە مرۆڤ !؟\nزۆرجار ئەم پرسیارە لە لایەن ئەو کەسانەوە دەکرێت کە بڕوایان بە دروستکردنی ئەو ئادەمە هەیە کە لە تەوارتدا هاتووە و پرسیارێکی یەکجار مەنتیقییە.\nوەڵامی زانستییانەی ئەم پرسیارە ئەوەیە: مرۆڤی ئێستا (HOMO SAPIES) هاوسەرچاوەیە لەگەڵ (شامپانزی) لە رەچەڵەکێکدا کە پێش (شەش ملیۆن ساڵ) لە ئەفەریقیا ژیاوە. ئەم راستییە لە لایەن زانستی جینەکانەوە پشتڕاستکراوەتەوە.\nکاتێک بەراوردی نێوان ترشی ناوکی مرۆڤ و شامپانزی کرا، دەرکەوت (98.8 %) لە یەکدەچن!؟ بەسەرئەوەشەوە زانایان تەنها پشت بە هاوشێوەییی جینەکان نابەستن، بەڵکو پشت بە بەڵگەی جینی ناو ترشی ناوکی دەبەستن لە هەردوو جۆرەکەدا.\nباشترین بەڵگەش بۆ هــــاوڕەچەڵەکی مرۆڤ و شــــامپانزی و بونوبو: ریتوڤایرۆسە، (ERV)، کە دەکاتە (پاشماوەی تووشبوون بە درمە ڤایرۆسییەکان)، و نیشتنیان لە چەند شوێنێکی دیاریکراوی ناو ترشی ناوکی. زانایان بە روونی بۆیان دەرکەوت کە هەمان ئەو تووشبوونە ڤایرۆسییانە لەناو ترشی ناوکی (شامپانزی و بونوبو)دا هەیە. ئەوەی جێگەی سەرسوڕمان بوو، بیستوچوار لەو تووشبوونانەیان لە هەمان شوێنی ناو ترشی ناوکی لە لای شامپانزی دۆزییەوە، کە بە رێژەی ( 100 %) لە یەکدەچن!\nجگە لەوە، پێکەوەنووسانی کرۆمۆسۆمی لە نێوان (جووتی دووەم) لەناو کرۆمۆسۆماتی مرۆڤ، (بێگومان مرۆڤ (23) جووت کرۆمۆسۆمی هەیە کە دەکاتە (46)، تەنها ”مەنگۆلی نەبێت کە 47 کرۆمۆسۆمی هەیە“)، بەڵام شامپانزی (24) جووت کرۆمۆسۆمی هەیە، ئەوەی جێگەی تێڕامانە (جووتی دووەم) لای شامپانزی رێک هاوشێوەی ئەوەی مرۆڤە، بەڵام پێکەوەنووساو نین، وەک ئەوەی مرۆڤ!؟\nبەسەرئەوانەشەوە، کۆمەڵێک جیناتی لەکـــارکەوتوو لە مرۆڤدا هەن، کـــە پێیاندەووتـرێت (JUNK DNA) و هیچ جۆرە کردارێک جێبەجێ ناکەن، ئەم لەکارکەوتنانە لە ئەنجامی بازدانی نیکلیۆتدی (گفرات نیکلیوتیدیە) دروست بوون و لەکاریخستوون.\nئەوەی جێگەی تێڕامانە مرۆڤ و جۆرە نزیکەکانی وەک (شامپانزی و بونوبو و گۆرێلا) هەمان ئەو جینە لە کارکەوتووانەیان هەیە، لەوەش گرنگتر بە هەمان بازدان لەکارکەوتوون!؟\nئەمەش بەڵگەیە لەسەر ئەوەی کە ئەو بازدانانە لە (یەک رەچەڵەکی هاوبەش)دا روویانداوە و گواستراونەتەوە بۆ هەموو ئەو جۆرانەی لەو رەچەڵەکە هاوبەشەوە هاتوون.\n*) خوێندکاری بەشی زانستە کۆمەڵایەتییەکان – ئێواران، زانکۆی سلێمانی.\n1) WWW.ALETEJAHTV.ORG (الاتجاه)\nاصل الانسان، منظور علمي .. د. حامد علوان\n3) WWW.ONLYSCIENCE.ORG (العلم فقط)\n4)WWW.LYRIENTUBE.BLOGSPOT.COM (اسرار لسیت للجمیع)\nاصل الانسان الجینی، هل هو ادم ؟\nPrevious سەرەڕۆییەکانی ئەڵمانێك لە کوردستان\nNext مێژووی سیاسی و کۆمه‌ڵایه‌تیی کۆماری تورکیا ومکانیزمه‌کانی ده‌سه‌ڵاتداری له دوێنی و ئه‌مڕۆدا\nچه‌ند لاپه‌ڕه‌یه‌ك له مێژووی كۆیه


ئێران زیاتر لە 14 هەزار و 300 تووشبووی نوێ بە كۆرۆنا ڕادەگەیەنێت - تۆڕی میدیایی خەڵک\nپەیوەندییەكان گشتییەكان لە وەزارەتی تەندروستی ئێران ڕایدەگەیەنێت، لە 24 كاتژمێری ڕابردوودا زیاتر لە 14 هەزار 300 تووشبووی نوێ بە ڤایرۆسی كۆرۆنا تۆماركرا.\nپەیوەندییە گشتییەكان لە وەزارەتی تەندروستی ئێران لە ڕاپۆرتی ڕۆژانەی خۆیدا ڕایگەیاند، لە 24 كاتژمێری ڕابردوودا 14 هەزار و 303 كەس لە ئێران تووشی ڤایرۆسی كۆرۆنا بوون و 125 كەسیش گیانیان لە دەستداوە.\nهەر بەپێی ڕاپۆرتەكەی پەیوەندییە گشتییەكانی وەزارەتی تەندروستی ئێران “لە سەرەتای دەركەوتنی ڤایرۆسەكە تاكو ئەمڕۆ 3 ملیۆن و 218 هەزار و 860 كەس لە ئێران تووشی كۆرۆنا بوون و 2 ملیۆن و 899 هەزار و 939 كەسیش نەخۆشییەكەیان پەڕاندووە و چاكبوونەتەوە.\nوەزارەتی تەندروستی ئێران دەڵێت”هەر بەهۆی ڤایرۆسەكەوە تا ئێستا 84 هەزار و 389 كەس لە ئێران گیانیان لە دەستداوە.\nتەندروستی هەرێم؛ توشبوون بەكۆرۆنا ڕووی لە بەرزبوونەوە كردووە\nخەڵك- بە گوێرەی دواین ئامار، تووشبووانی ڤایرۆسی كۆرۆنا لە جیهاندا گەیشتە 186 ملیۆن و 561 هەزار و 909 حاڵەت. (زیاتر…)\n14 حوزەیران 2021 6.00 pm\nخەڵك وەزارەتی تەندروستی كوێت، دەستنیشانكردنی هەندێك حاڵەت لە وڵاتەكەدا ڕادەگەیەنێت و دەڵێت: ڤایرۆسی گۆڕاوی هیندی…


بەرەی تورکمانی شکست بە هەوڵێکی گێڕانەوەی کەرکوک بۆسەر هەرێم دێنن – Standard Kurd\nبەرەی تورکمانی شکست بە هەوڵێکی گێڕانەوەی کەرکوک بۆسەر هەرێم دێنن\nلەلایەن ستاندار Posted on نیسان 27, 2020 نیسان 27, 2020 1304 جار بینراوە 0 سەرنج\nبەرەی تورکمانی ڕایدەگێنێت ڕێکەوتنێکی نێوان کورد و عادل عەبدولمەهدیان تێکداوە کە بۆ گێڕانەوەی کەرکوک بۆسەر هەرێمی کوردستان ئەنجام درابوو.\nئەرشەد ساڵحی سەرۆکی جەبهەی تورکمانی لە میانەی چاوپێکەوتنێکی تەلەفزیۆنی کە پێگەی مەعلومە بڵاویکردۆتەوە ئاشکرای دەکات کە ئەوان ڕێگر بوونە لەوەی عادل عەبدولمەهدی کەرکوک بگێڕێتەوە سەر هەرێمی کوردستان، گوتویەتی جوڵەیەک هەبوو لەنێوان کورد و عادل عەبدولمەهدی بۆ گێڕانەوە کەرکوک بۆسەر هەرێم و نیازی عادل عەبدولمەهدیش ڕون بوو کە دەیویست کەرکوک بگێڕێتەوە سەر ئەو ئیدارە کوردیەی لە باکور هەیە، بەڵام ئێمە شتەکەمان ئاشکراکردو شکستمان بەو هەوڵە هێنا.\nبڵاوکراوەی پێشووناوەڕۆکی گفتوگۆی شاندی دانوستانکاری هەرێم لەگەڵ عادل عەبدولمەهدی ئاشکرا دەبێت\nبڵاوکراوەی نوێترهۆکارێکی سەرەکی بڕینی موچەی فەرمانبەران ئاشکرا دەبێت\nخوێندنی باڵاو ئاسۆیەک\nPosted on ئایار 24, 2020 0 186\nPosted on حوزه‌یران 1, 2020 0 203\nPosted on ئایار 7, 2020 0 496\nPosted on ئایار 10, 2020 0 688\nPosted on ئایار 14, 2020 0 1416


مەترسی بێكاربوونی کاسبکارانی کوردی سەر سنوور – زاگرۆس پۆست\nماڵەوە / کوردستان / مەترسی بێكاربوونی کاسبکارانی کوردی سەر سنوور\nمەترسی بێكاربوونی کاسبکارانی کوردی سەر سنوور\nدوو شه‌ممه 19 ئایار 2014\tکوردستان, هەواڵ 70 جار خوێنراوه‌ته‌وه\nئەگەری ئەوە لە ئارادایە كە تا ماوەیەكی دیكە كۆڵبەران‌و كاسبكارانی سەر سنوور تووشی بێكاریی بن‌و ئەمەش دەگەڕێتەوە بۆ هەڕەشەی هێزەچەكدارەكانی سپا.\nبە پێی ئەو هەواڵانەی كە بڵاو دەبنەوە پێدەچێت هێزەكانی سپای كۆماری ئیسلامیی تا ماوەیەكی دیكە بە بیانووی كۆنتڕۆڵكردنی بواری ئەمنیەتی سنوورەكان هێزێكی زۆر رابكێشنە ئەو شوێنانە‌و ئەمەش مەترسی بێكاربوونی سەدان‌و هەزاران كۆڵبەرو كاسبكاری كوردی لێدەكەوێتەوە كە لەو رێگەوە ژیانیان دابیندەكەن.\nبە تایبەتی هێزەكانی سپا لە وەرزی گەرمادا‌و بە بیانووی ئەوەی سنوورەكانی ئەمنیەتیان نیە هەڵدەكوتنە سەر ئەو شوێنانە‌و تێیدا مۆڵگەكانی خۆیان دادەمەزرێنن‌و ئەمەش مەترسیەكی گەورەیە هەم بۆ بێكاربوونی سەدان كاسبكاری ئەو ناوچە سنووریانە‌و لە لایەكی دیكەشەوە ئەگەری تەقەكردن‌و كوژرانیان لە لایەن چەكدارانی سپاوە لێدەكرێت.


شه‌فه‌ق نيوز/ نويسينگه‌ى وه‌زاره‌ت كووچ و كووچبه‌ره‌يل له توركيا ئاشكراى هاتنه‌وه‌ى (317) په‌نابه‌ر عراقى كرد له توركيا ئه‌را ناوچه‌يليان خوه‌يان له پاريزگايه‌يل وڵاته‌گه له چوارچيوه‌ى جيوه‌جيكردن به‌رنامه‌ى گله‌وخواردن ته‌وعى له‌ڕێ ده‌روازه‌ى مه‌رزێ ئبراهيم خه‌ليله‌و له قه‌زاى زاخۆ سه‌ر وه پاريزگاى دهۆك.\nله‌ى باوه‌ته‌و، تالب ئه‌سغه‌ر دوسه وه‌ڕيه‌وبه‌ر گشتى ده‌زگاى كاروبار كووچ له وه‌زاره‌ته‌گه، وت: وه‌زاره‌ته‌گه ئمڕوو كاروانيگ تر تازه له عراقيه‌يل په‌نابه‌ر له توركيا هاورده‌سه‌و له چوارچيوه‌ى هاتنه‌وه‌ى ته‌وعى ئه‌را ناوچه‌ييان.\nدوسه يه‌يش ده‌رخست هه‌ماهه‌نگى وه‌ل وه‌زاره‌ت گواستنه‌وه كرياگه ئه‌را هاوردنه‌وه‌ى ئه‌و په‌نابه‌ره‌يل عراقيه له توركيا له ده‌روازه‌ى ئبراهيم خه‌ليله‌و وه سه‌ياره‌ى پاس ك وه‌زاره‌ته‌گه ته‌رخانيان كرد ئه‌را جيوازكردنيان.


خولی پلە یەکی ڕووسیا - ڕوبن کازان vs سسکا مۆسکۆ - Soccer - Yariga - Results, fixtures, tables and statistics\nزینیت vs. ئوراڵ ڕۆستۆڤ vs. یێنیسێی دینامۆ مۆسکۆ vs. Ufa Arsenal Tula vs. ڕۆستۆڤ ئوراڵ vs. تێرێک گرۆزنی ڕوبن کازان vs. سسکا مۆسکۆ سپارتاک مۆسکۆ vs. دینامۆ مۆسکۆ Orenburg vs. کراسنۆدار Ufa vs. زینیت لۆکۆمۆتیڤ مۆسکۆ vs. ئانژی\nڕوبن کازان vs سسکا مۆسکۆ 1-1\nD. Poloz (G) 10' (دروستکرا لە لایەن: چیکۆ)\n67' F. Chalov (G) (دروستکرا لە لایەن: K. Bistrović )\n'73 بۆ ئە. بوخارۆڤ\n'84 بۆ V. Podberezkin\n'34 بۆ K. Bistrović\n'62 بۆ F. Chalov\n'77 بۆ A. Gordyushenko\n'34 بۆ J. Bijol\n'73 بۆ D. Poloz\n'77 بۆ I. Akhmetov\n'84 بۆ پ. مۆگیلێڤیتس\n23 Ivan Konovalov گ\n7 V. Podberezkin بۆ پ. مۆگیلێڤیتس 84'\n11 ئە. بوخارۆڤ بۆ D. Poloz 73'\n9 F. Chalov بۆ T. Zhamaletdinov 62' 67'\n25 K. Bistrović بۆ J. Bijol 34' 86'\n72 A. Gordyushenko بۆ I. Akhmetov 77'


خوێیەکە گەنیوە – Knwe.org\nسەرەکی » وتار » خوێیەکە گەنیوە\nبە بیستنی پەسەند کردنی سزا نادادپەروەرانە سەپێنراوەکەی سەر (سزادراوەکانی ) بادینان لە لایەن دادگای تەمیزی هەولێرەوە!! وتەیەکی فارسیم بەبیردا هات کە دەڵێت( هرچە بگندد نمکش میزنند، وای بە روزی کە بگندد نمک).. واتە هەرچی بگەنێ خوێی لێ ئەدەن، وەی بەو رۆژەی کە خوێ بگەنێت)..!\nکێشەی سەرەکی لەم مەملەکەتەی ئێمەدا بە عیراق و هەرێمەکەشمانەوە ئەوەیە کە خوێیەکەمان لە سەرچاوەکەیەوە گەنیوە..!! بۆیە گۆڕینی ناو و کارگە و جۆری کیسە دادی نادات چ لە زەرفی کاغەز دابێت بێت، چ بوتلی پلاستیک یان بشخرێتە شووشەی کریستاڵەوە و بە ئەڵماس و مەرجانیش بڕازێنرێتەوە خۆی گەنیو هەر گەنیوە..!!\nگەر کێشە خوێیەکە نەبێت ئەی خێرە:\nبوون بە کەوا سوری بەر لەشکری تورک نیشتمانپەروەری بێت..!!\nئەو فڕفڕاندۆمەی کە بووە هۆی لەدەستدانی لە سەدا ٥١ ی خاکی کوردستان هەڵوێستی نەتەوەیی بێت..!!\nکەمپەین کردن بۆ ئەردۆغان لەکاتی بانگەشەی هەڵبژاردندا ئەرکێکی هاوسێیەتی بێت..!!\nرادەستکردنی شەنگال و جینوسایدی دژ بە ئێزیدییەکان قەزاو قەدەر بێت..!!\nکەچی دیشلەمە خواردنەوەیەک لە کونسولخانەی وڵاتێکی هاوپەیمان و هاوار کردن دژی داگیرکاری تورکیا و داوای بژێوی خۆت کردن تاوانێکی دژ بە مڕۆڤایەتی و سیخوڕی و خیانەتی گەورە و تێکدانی ئاسایشی نەتەوەیی بێت ؟؟


وەڵام - ژمارەی پرسیار 2634\nزۆر جار خوشکان و برایانمان ئەم پرسیارە دەکەن و عەوداڵی زانیارین لەم بارەوە، تا بزانن ئایە سیحریان لێ کراوە یان نا؟ چونکە گۆڕانکاری بەسەر ژیان و مامەڵەیاندا هاتوەو هەست بە نارەحەتی ئەکەن، یاخود کاریان بە قورس بۆ دەبێت، جا هاوسەر گیری بێت یاخود هەر کارێکی تر، بۆیە ئێمە لێرەدا چەند نیشانەیەک باس ئەکەین کە نیشانەی ئەوەن ئەو کەسە سیحری لێ کراوە، بەڵام لەوانەیە کەسێک بڵێت من هەموی یاخود زۆربەیم تێدایە ئایە منیش سیحرم لێ کراوە؟ کە نەمزانیوە، دیارە ئەبێ ئەوە بزانین کاتێک باسی ئەم نیشانانە دەکەین بۆ کەسێکە لە ناکاودا گۆڕانکاری بەسەریدا هاتبێت و پێشتر هیچ ئەو کێشانەی نەبووبێت، ئەگەرنا کەسێک هەر لە منداڵیەوە یاخود بەهۆی نەخۆشیەکەوە ئەو نیشانانەی تیدایە مەرج نیە لە خۆی بکەویتە گومانەوە کە سیحری لێ کرابێت.\nدیارە سیحر جۆری زۆرەو شێوازی کردنەکەشی هەمویان جیاوان، هەندێکیان لە ڕیگەی خواردنەوە ئەکرێن، هەندێکی تەیان لە ڕیگەی ترەوە ئەکرێت، جا هەر جۆرێک لەو سیحرانە نیشانەی خۆی هەیە، من لێرەدا بە گشتی چەند نیشانەیەکی سەرەکی باس دەکەم بێ جیاکردنەوە جۆری سیحرەکە، کە پێم وایە گرنگترین نیشانەکان ئەمانەن:\n١- ڕق لێ بوونت لە کەسانێک کە پێشتر خۆشت ویستوون، بێ هیچ هۆکارێک.\n٢- زۆر بینینی خەوی ناخۆش و ترسێنەر، بەتایبەت بە دڕندەو ئاژەڵەوە، تا وات لێ دێت هەندێ جار تاقەتی خەوت نامێنێت، لەبەر ئەو جۆرە خەونانە.\n٣- تەمبەڵی بەبێ ئەوەی هیلاک بیت بە هۆی کارێکەوە، جا ئەم تەمبەڵیە زیاتر بۆ پەرستشەکانە پاشان بۆ کاری ڕۆژانە.\n٤- شت لە بیر چونەوەی زۆر.\n٥- نارەحەت بوون بە گوێ گرتن لە قورئانی پیرۆز، بە شیوازێک حەز بکەی ئەو جیگەش جێ بهێڵێ کە قورئان تێیدا ئیش دەکات، یاخود لەو کاتەدا هەست بە تەنگە نەفەسی و گیان لەرزین بکەیت.\n٦- حەز کردن بە تەنهایی، بەشیوازێک هیچ حەزت بە جیگەیەک نەبێت کە خەڵکی تری لێ بێت٠\n٧- توڕە بوونی بەردەوام بێ هۆکارێکی توڕە بونی سروشتی.\n٨- وەرینی پرچی(قژ) سەر، یان لاشە بەگشتی، بێ هیچ نەخۆشیەک.\n٩- هەندێ جار بەشێک لە لاشەی پەڵەی لێ دەردەکەوێ و رەنگەکەشی ئەگۆڕێت ئەو پەڵەیە.\n١٠- ئازاری بەردەوامی سەر، یاخود گەدە، یاخود سک......، بەڵام مەرج نیە ئەم ئازارانە پێکەوە بن.\n١١- ڕشانەوەی زۆر بێ ئەوەی هۆکارەکەی نەخۆشیەکی دیار.\n١٢- جوڵەی سەیر بەتایبەت کاتێک بە تەنها دەبێت و کەس نەبینێت.\n١٣- کەوتنە گومانەوە لە هەندێ بابەتی بیروباوەی ئیسلام، وەک قورئان، پێغەمبەر، بونی خوای گەورە....\n١٤- واز هێنان لەو عیبادەتانەی پێشتر کردویەتی، وەک نوێژ، قورئان خوێندن، زیکر...\n١٥- گرنگی نەدانی پێویست بە جل و بەرگ و ڕواڵەتی دەرەوە، بە شیوازێک پێشتر وانەبوە.\n١٦- حەزکردنی زیاد لە پیویست بە مانەوە لە سەر ئاو یان حەمام.\n١٧- گریان یاخود پێکەنین بێ هیچ هۆکارێک.\n١٨- درەنگ خەو لێ کەوتن، بەبێ ئەوەی هیچ کێشەیەکی هەبێت، بە شیوازێک جاری وایە چەندین کاتژمێر لە ژێر جیگەدا ناتوانێت بخەوەێت.\n١٩- قسە کردن بەدەم خەوەوە، بەشیوازێک شتی سەیرو سەمەرە باس دەکات کە پێشتر ئەو دیاردە بونی نەبوە تێیدا.\n٢٠- هەستکردن بە کز بوونی بینین، لە کاتێکدا پزیشک هیچ هۆکارێکی ئەو کز بوونە نازانێت.\n٢١- ڕق لێ بوون لە هەندێ جێگە، یاخود تێکچونی کاتێک لە هەندێ جیگەدا ئەبێت، بۆ نمونە لەوانەیە سیحرەکە لە ژورێک بێت و هەرکات ئەچیتە ئەو ژورە هەست بە ناڕەحەتی دەکات.\n٢٢- حەز نەکردن بە نان نەخواردن لە کاتێکدا برسیشێتی و یاخود چەندین ڕۆژە هیچی نەخواردوە، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا حەزی بە نان خواردن نیە.\n٢٣- خوێندنی سورەتی بەقەرە یان گوێ گرتن لێی، جا هەرکات ئەم کارەت چەند جارێک کردو لە هەموو جارەکانیشدا هەستت بە ناڕەحەتی کرد بەشیوازیک لە جیاتی ئاسودە بونی دڵت توشی نارەحەتی بویت، ئەوە بزانە کێشەی سیحرت هەیە، وە بۆیە ئەم سورەتەمان باس کرد چونکە بۆ ئەو بابەتە گرنگە وەک لە فەرمودەدا هاتوە.\nئەم (٢٣) نیشانەی باسم کرد بەشێکن لە نیشانەکانی ئەوەی هەموو تاکێک بزانێت سیحری لێ کراوە یان نا، نیشانەی تریش هەن بەڵام بەشیکی کەم خەڵکی تێیاندا بە دی ئەکرێت.\nلە کۆتایدا دووبارەی ئەکەمەوە مەرج نیە ئەوەی ئەم نیشانانەی تێدا بێت سیحری لێ کرابێت، بەڵکو لەوانەیە بەهۆی نەخۆشیەکەوە توشی بوبێت، یاخود بۆ ماوە بوبێت، لیرەدا قسەمان لەسەر ئەو براو خوشکانەیە کە ئەم نیشانانەیان لێ دەر ئەکەوێت لە ناکاو بێ هیچ هۆکارێکی پزیشکی یان بۆ ماوەیی.\nژمارەی بینین 267


’’بێ مەبەست بوو’’\nئوردن بە فەرمی داوای لێبوردنی لە عێراق کرد لە بەرامبەر هەڵکردنی ئاڵای عێراقی سەردەمی سەدام حسێن لە میانەی واژووکردنی ڕێککەوتننامەیەک لە عەمانی پایتەخت و جەخت دەکاتەوە کە "هەڵەیەکی بێ مەبەست بووە."\nڕۆژی چوارشەممە، شاندی حکومیی عێراق و میسر و ئوردن لە عەمانی پایتەخت کۆبوونەوە بۆ گفتوگۆکردنی هەماهەنگی هاوبەش و تایبەتی ئابوریی ئەو سێ وڵاتە.\nلەکاتی کۆبوونەوەى وەزیرانی کشتوکاڵی عێراق و ئوردن، ئاڵای سەردەمی سەدام حسێن دانرابوو کە وشەی "الله أکبر" بە خەتی سەدام، هەروەها سێ ئەستێرەکەشی تێدایە، بەڵام هەرزوو ئاڵاکە لابرا و ئاڵای نوێی عێراق دانرا.\nلە ڕاگەیەنراوێکدا کە کۆپییەکی دەستی "ناس کورد" کەوتووە، وەزارەتی کشتوکاڵی ئوردن داوای لێبوردنی کرد و ڕایگەیاند، "ئەوە هەڵەیەکی پرۆتۆکۆلییە"، ئەوەش دوای ئەوەى محەمەد خەفاجی، وەزیری کشتوکاڵی عێراق داوای ڕوونکردنەوەى کرد لەو هەڵەیە.\nمحەمەد خەفاجی لە داواکەیدا دەڵێت، "سەرمان سوڕما لە دانانی ئاڵای پێشووی عێراق لە کاتی بینینی خالد حنیفات، وەزیری کشتوکاڵی ئوردن."\nدەشڵێت، "بۆیە ڕەتمان کردەوە گرێبەستەکان واژۆ بکەین تاوەکو ئاڵاکە لانەبرێت."\nڕاگەیەنراوەکەى وەزارەتی کشتوکاڵی ئوردن دەشڵێت، "ئەوە هەڵەیەکی بێ مەبەست بووە، ئوردن ڕێز لە بژاردەى گەلی عێراقی برا دەگرێت و پشتگیری دەکات لەپێناو عێراقێکی بەهێز و گەشەسەندوو."\nعێراق دوای پێنج ساڵ لە ڕووخانی ڕژێمی سەدام و لە ساڵی 2008دا ئاڵاکەى گۆڕی، سێ ئەستێرەکەى لابرد و خەتی نوسینی وشەى "الله أکبر"ی گۆڕی کە پێشتر بە دەستوخەتی سەدام نوسرابوو، بەڵام لەئێستادا بە خەتی کوفی نوسراوە.\nپێشتر و لە ساڵی 2019دا ئوردن توشی هەمان حاڵەت بوویەوە کاتێک ئاڵای هەرێمی کوردستانی دانا لە سەردانی مەسعود بارزانی و دواتی داوای لێبوردنی کرد و وتی کە "هەڵەیەکی پرۆتۆکۆلی" بووە.


خولی پلە یەکی هۆڵەندا - ڤیتێسی vs ئایاکس - Soccer - Yariga - Results, fixtures, tables and statistics\nئایندهۆڤن vs. ئوترێخت هێرنێڤین vs. ویلیام II برێدا vs. فێینورد پی ئی سی زڤولێ vs. ڤی ڤی ڤی سپارتا ڕۆتێردام vs. دێن هاگ ڤیتێسی vs. ئایاکس توێنتی vs. گرۆنینگێن هێراکلێس vs. توێنتی دێن هاگ vs. برێدا ڤی ڤی ڤی vs. ئێکسێلسیۆر\nڤیتێسی vs ئایاکس 3-2\nN. Foor (G) 16' (دروستکرا لە لایەن: بێرێنس)\nB. Linssen (G) 57'\n61' M. Cassierra (G) (دروستکرا لە لایەن: H. Ziyech)\nB. Linssen (G) 71' (دروستکرا لە لایەن: G. Kashia)\n85' س. دی یۆنگ (G) (دروستکرا لە لایەن: ئەمین یونس)\n'60 بۆ M. Cassierra\n'78 بۆ N. Mazraoui\n'66 بۆ M. van der Werff\n'46 بۆ V. Karavaev\n'60 بۆ ئەمین یونس\n'46 بۆ L. Faye\n'60 بۆ J. Kluivert\n'60 بۆ M. Wöber\n'83 بۆ B. Linssen\n11 B. Linssen 57' 59' 71'\n25 N. Foor 16'\n43 L. Faye 22'\n4 M. de Ligt 90+2'\n10 H. Ziyech 70'\n23 س. دی یۆنگ 85'\n3 M. van der Werff بۆ بێرێنس 66'\n8 V. Karavaev بۆ L. Faye 46'\n14 ل. کاستایگنۆس بۆ B. Linssen 83' 89'\n11 ئەمین یونس بۆ J. Kluivert 60'\n19 M. Cassierra بۆ M. Wöber 60' 61'\n40 N. Mazraoui بۆ D. van de Beek 78'\n15/12/18 ERE ڤیتێسی 2 - 1 ڤی ڤی ڤی بینینی ڕووداوەکان زانیاری زیاتر لەسەر ئەم یارییە\n20/12/18 KNB Kozakken Boys 1 - 2 ڤیتێسی بینینی ڕووداوەکان زانیاری زیاتر لەسەر ئەم یارییە\n23/12/18 ERE دی گرافشاپ 2 - 2 ڤیتێسی بینینی ڕووداوەکان زانیاری زیاتر لەسەر ئەم یارییە\n06/01/19 CLF ڤۆڵفسبۆرگ 3 - 0 ڤیتێسی زانیاری زیاتر لەسەر ئەم یارییە\n11/01/19 CLF ڤیتێسی 3 - 2 لیڤینگستۆن زانیاری زیاتر لەسەر ئەم یارییە\n22/01/19 KNB ئالکمار 20 : 45 ڤیتێسی زانیاری زیاتر لەسەر ئەم یارییە\n07/02/19 CLF ڤیتێسی - فرێدریکیا زانیاری زیاتر لەسەر ئەم یارییە


وێنەی 6 ی دوازدەی 2020 - page ١\nوێنەی 6 ی دوازدەی 2020\n٥ Relatives of Emily Victoria Silva dos Santos, 4, and Rebeca Beatriz Rodrigues dos Santos, 7, mourn during their burial at a cemetery in Duque de Caxias, Rio de Janeiro state, Brazil, Dec. 5, 2020. Emily and Rebeca were killed Friday night by bullets while playing outside their homes.\n٦ Sudanese local community members carry to deliver sacks of sorghum for Ethiopian refugees who fled the country's Tigray conflict, in a warehouse erected by the World Food Program (WFP) at Um Raquba refugee camp in Gedaref, eastern Sudan.\n٧ Britain's chief Brexit negotiator David Frost arrives at St. Pancras International station in London.\n٨ A man dressed as Santa Claus rappels from a cable car while descending from the Pao de Acucar Mountain (Sugar Loaf Mountain) during his arrival to a Christmas event in Rio de Janeiro, Brazil, Dec. 5, 2020.\nوێنەی 4 ی دوازدەی 2020\nوێنەی 3 ی دوازدەی 2020\nوێنەی 2 ی دوازدەی 2020\nوێنەی 26 ی یازدەی 2020\nوێنەی 25 ی یازدەی 2020\nوێنەی 24 ی یازدەی 2020\nوێنەی 23 ی یازدەی 2020


دکتۆر شۆرش حەسەن: خەڵك سەرچاوەی دەسەڵاتەو چارەسەریش هەر لای خۆیەتی. – WTARIKURD\nدەسەڵاتی سیاسی دیاردەیەكی كۆمەڵایەتی و سیاسی و یاساییە، بونی پێویستە بۆ رێكخستنی ژیانی كۆمەڵگاو و دەستەبەركردنی ئارامی و ئاسایش تیایدا بەمەبەستی پاراستنی ماف و ئازادی تاكەكانی لەرێگەی ئەو یاسایانەوە كە دەریان دەكات و بەهێز دەیسەپێنی بەسەر هەمواندا بە حاكم و مەحكومەوە. بەڵام ئەگەر فەرمانرەواكان پابەند نەبوون بە یاساكانەوەو لەئەنجامدا ماف و ئازادی تاكەكان پێشێلكرا، چون بتوانین سنوور بۆ ئەو زیادەرەویە دابنێین تا مافەكانمان پارێزراو بن لە دەست درێژی فەرمانرەواكان؟\nلێرەدا دوو رێگا یا دووجۆر گەرەنتی هەیە بۆ پاراستنی ماف و ئازادیەكانمان لە دەست درێژی و سنوربەزاندنی فەرمانرەواكان، یەكەمیان گەرەنتیە یاساییەكانە، كە ئەویش بەهۆی فەراهەم بوونی كۆمەڵێك پرنسیپ و رێكاری یاسایی دەستەبەر دەكرێت، وەك پرنسیپەكانی: جیاكردنەوەی دەسەڵاتەكان، یەكسانی هاوڵاتیان، سەروەری حوكمی یاسا، چاودێریكردن لەسەر دەستوریەتی یاساكان، چاودێریكردنی كارەكانی دەسەڵاتی جێبەجێكردن. هەموو ئەمانەش لە دەستوور و یاسای وڵاتدا بریاریان لێ دەدرێت وەك پرنسیپ و رێكاری یاسایی بۆ سنوور دانان و رێگرتن لەپێشێلكاریەكان لەلایەن هەر دەسەڵاتێكەوە بێت بە تایبەتی دەسەڵاتی یاسادانان و جێبەجێكردن، بەڵام كاریگەری ئەو جۆرە گەرەنتیە بۆ وڵاتی یاساو دامەزراوەییە كە تیایدا سستەمێكی دیموكراتی حوكمران بێ.\nبەڵام بۆ وڵاتانێكی نادیموكرات و حوكم میلیتاری وەك عێراق و سوریاو هەرێمی كوردستان، ئەوە تەنها رێگەی دووەم كە بریتیە لە گەرەنتیە سیاسیەكان دەتوانن سنوور بۆ زیادەرەوی فەرمان رەواكان دابنێن، ئەو گەرەنتیانەش یا فشاری بەهێزی رای گشتی خەلكە لەسەر دەسەڵات بە خەباتی مەدەنی، یاخود راپەرینی جەماوەریە دژی ئەو دەسەڵاتەو رووبەروبونەوەی بەهۆی هێزەوە. ئەوەش مافێكە ئاینەكان بەتایبەتی مەسیحی و ئیسلام رێگەیان پێداوە، هەروەها كۆمەلێك بیرمەند و زانای بواری دەستوریش وەك (جۆن لۆك، جان جاك رۆسۆ، مۆنتسكیۆ، هوریۆ، ئەهرنگ، دوگی) بریاریان لەسەر راپەرین و رووبەرووبونەوەی جەماوەر دژی حوكمرانان داوە لە ئەگەری بێ سوود بونی فشارە مەدەنیەكان وەك مافێكی رەوای هاوڵاتیان هەروەك چۆن حالەتی دیفاعی شەرعی بریاری لێدراوە بۆ تاكەكان، ئەو مافەش دراوە بە خەڵك بۆ بەرگریكردن لە مافەكانیانەی كاتێ دەستدرێژی بكرێتە سەر لەلایەن حوكمرانانەوە. بۆیەش هەندێك دیكۆمێنتی یاسایی دانیان پیادا ناوە، وەك پەیمانی گەورە(ماگناكارتا)ی بەریتانی ساڵی 1215، جارنامەی سەربەخۆیی ئەمریكی 1776، جارنامەی مافی مرۆڤ وهاوڵاتی فەرەنسی 1789، جارنامەی مافەكان لە فەرنسا 1793، جارنامەی جیهانی بۆ مافەكانی مرۆڤیش بە ناراستەوخۆ ئاماژەی پێداوە، هەروەها دەستوری هەندێك وڵات ئەو مافەی بۆ هاوڵاتیان دەستەبەركردووە لەوانە دەستوری فەرەنسای ساڵی 1793ودەستوری ئەلمانیای ساڵی 1949 لە مادەی (20) دا.\nلەبەر رۆشنایی ئەوەی خستمانەروو دەتوانین بلێین ئەمرۆ رێگا چارە لەبەردەم هاوڵاتیانی هەرێمی كوردستان كە سەرەتاییترین مافیان پێشێلكراوە لەلایەن فەرمانرەواكانەوە گرتنەبەری گەرەنتیە سیاسیەكانە بۆ بەرگریكردن و پاراستنی ماف و ئازادیەكانیان. بەهۆی ئەوەی گەرەنتیە یاساییەكان ناتوانن سنوور بۆ حوكمرانانی هەرێم دابنێن ، چونكە دەزگا حوكمرانیەكان لەسەر بنەمای دیموكراتی دانەمەزراون، بەڵكو سەرچاوەیان سستەمێكی حیزبی و میلیتاریە كە گەرەنتیە یاساییەكان تیایدا بایەخی ئەو مەرەكەبەی نیە كە پێی نوسراوەتەوە، وەك دەبینین لێرە دەسەڵاتەكانی تەشریعی و تەنفیزی و قەزایی لەدەست مەكتەب سیاسی حیزبەكان یا كەسی یەكەمیان چركراوەتەوە بەهیچ شێوەیەك لێك جیانەكراونەتەوە، سەروەری بۆ ویست وبریاری حیزب و میلیتارەكانە و هەر كاتێ بیانەوێ یاسا دەخەنە ژێر پێوە و هەرگیز سەروەری بۆ یاسا نەبوە، لێرەشەوە پرنسیپی یەكسانی هاوڵاتیان لەبەردەم یاسادا پێشێلكراوەو بەگوێرەی ئینتمایان بۆ حیزب بەهاوڵاتی نمرە یەك و دوو و سێ پۆلین دەكرێن. پەرلەمانیش وەك دەزگای نوێنەرایەتی خەڵك لە غیابی دەستوردا بەئارەزووی خۆی یاسای دەركردووە (هەرچەندە ئێستا لەكاركەوتوە)، لەرووی چاودێریكردنی حكومەتیشەوە بۆ تەنها جارێكیش چاودێری و لێپرسینەوەی لەحكومەت نەكردوە، بۆیەش دەسەڵاتی جێبەجێكردن بێباك وبێ گوێدانە هیچ جۆرە چاودێریەكی پەرلەمانی یاقەزایی كاری كردوە. بێگومان لەوەها سستەمێكدا ئەو گەرەنتیە یاساییانە بایەخێكیان نیە بۆ پاراستنی مافی هاوڵاتیان لە دەستدرێژی دەسەڵات.\nكەواتە رێگە چارەو گەرەنتی بۆ پاراستنی مافەكانمان تەنها رێگە سیاسیەكانە، كە یەكێكیان رێگای ئاشتیانەو خەباتی مەدەنیە لەرێی یەكخستنی رایەكی گشتی بەهێز بەشێوەیەك لەهەركاتێكدا بتەوێت بتوانی فشار بخەیتە سەر دەسەڵات و تەسلیم بەجێبەجێكردنی داواكانت بێت لە ئەنجامی ئەو فشارە زۆرەوە كە خەڵك دەیسەپێنێ بەسەریدا بە شێوازە جیاوازەكانی خەباتی مەدەنی وەك (گردبونەوە، خۆپیشاندان، مانگرتن، داخستنی بازار وفەرمانگەكان، رێگرتن و مقاتەعەی بەرژەوەندیەكانی دەسەڵات بە شێوازی جۆراوجۆرو). تا ئێستا هەندێك لەو فشارە مەدەنیانە تاقیكراونەتەوە بەڵام نەیانتوانیوە دەسەڵات ناچار بە جێبەجێكردنی داواكانی خەڵك بكەن، ئەویش كۆمەڵێ هۆكاری خۆی هەیە، لەوانە بەكورتی: ناهوشیاری خەڵك وبێ خەمی لەهەمپەر داواكردنی مافەكانی، نەبونی پەیوەندی و رێكخستنێكی تۆكمە لەنێوان توێژە جیاوازەكاندا، شێوازی گردبونەوەو خۆپیشاندانەكان بەتایبەتی لەرووی بەرنامەو رێكخستن و رابەرایەتیكردنیانەوە. بۆیە كاراكردنی ئەو رێگایە بەو شێوەی كە كاریگەری و فشار دروست بكا لەسەر دەسەڵات، چەندە پەیوەندی بە سروشتی حوكمرانانەوە هەیە، هێندەش پەیوەندی بە خودی خەڵكەوە هەیە، گەر خەڵك خاوەنی ئاستێكی مامناوەندی هوشیاری سیاسی بێ بێگومان درك بە پێشێلكردنی مافەكانی دەكاو بەرگری لێكردنیان بە پێویست دەزانێ لەگەڵ هاوپیشە و توێژەكانی تری كۆمەڵگا بە شێوازی مەدەنی جۆراوجۆر بەشێوەیەك كە هەموو ئامادەباشی ورێكخستنێ بكەن بۆ ئەو مەبەستە، بێگومان ئەو كاتە دەسەڵات مەگەر لەو پەری دكتاتۆری وحوكمرانی ئاگروئاسن بێ وەلامی داوای خەڵك نەداتەوە، ئەگینا ناچارە بێتە وەڵام و مل بۆ داواكارییەكانی خەڵك كەچ بكا بەهۆی ئەوەی فشارە رێكخراو (مونەزەم)ـەكانی خەڵك هەموو دەزگاو بەرژەوەندیەكانی حوكمرانانان دەخاتە مەترسیەوە. وەك وتمان ئەو رێگایە لەخزمەتی كۆمەڵگایە بەحاكم ومەحكومەوە چونكە پشێوی وتوندو تیژی ونائارامی وكاری تێكدەرانەی لێناكەوێتەوە، بۆیە بەردەوامبون وسووربونی خەڵك لەسەری بە پێویست دەزانین بەو مەرجەی بتوانرێ گۆرانكاری بەسەردا بهێنرێ لەرووی چۆنایەتی وچەندایەتیەوە بەو شێوەی كە بەكورتی ئاماژەمان پێدا، هەروەها حوكمرانانیش گەر لەخەمی پاراستنی بەرژەوەندیەكانی خەڵك و ئەو هەرێمەن ئەوا پێویستە بەشێوازێكی تر هەلسوكەوت لەگەڵ داواكاری ونارەزایەتی خەڵك بكەن ئەگینا لە غەرق بوونی پاپۆرەكە هەمومان زەرەرمەند دەبین بەڵام حوكمرانان زیاتر. بەپێچەوانەوە واتە لەحالەت پشتگوى خستنى داوا كاريه كانى خه لك، بارودۆخەكە لەرێی هێزەوە یەكلادەكرێتەوە، ئەزمون ومێژووی زۆربەی وڵاتان وسروشتی میللەتانی دونیا راستی ئەو بۆچونەیان سەلماندووە چونكە هەركاتێ جام پربو.


پرسیارێن گرێدایی ب ڕۆژا قیامهتێ ڤه – اسئلة الاطفال الايمانية\nچوار شه‌ممه, كانونی دووه‌م 26 2022\nپرسیارێن گرێدایی ب ڕۆژا قیامهتێ ڤه\nڕۆژا قیامه‌تێ چیه؟\nئةو رِؤذة يا خودآ تيَدا هةمي ضيَكرييان ساخ دكةت و ليَثرسينىَ د طةل وان دكةت، ب رِؤذا دويماهييَ هاتيية ناظكرن؛ ضونكي ثشتي وآ ض رؤذيَن دي نينن، و دبيَذنآ رؤذا حيسابىَ ذى؛ ضونكي خودآ حسيَبىَ د طةل خةلكي دكةت لسةر وي تشتىَ وان د ظآ دونيايىَ دا كري، ظيَجا يىَ كارىَ باش كربيت و طوهدارييا خودىَ كربيت؛ خودآ دآ وي بةتة بةحةشتآ، و يىَ خرابي ذى كربيت و بىَ ئةمرييا خودىَ كربيت، دآ وي بةتة جةهنةمآ، ئةو ئةو رِؤذة يا ذيانا دونياييَ بؤ هةمي مرؤظان تيَدا ب دؤماهيك دهيَت، هةروةسا دبيَذنآ – رِؤذا قيامةتآ ذى – ، ئانكو: ئةو رِؤذا خةلك تيَدا ذ طؤرِيَن (قةبريَن) خوة رِادبنةظة، و بؤ ئةنجامدانا حيسابآ بةرةظ مةيدانا مةحشةرآ ظة دضن().\nڕۆژا قیامه‌تێ كه‌نگیه؟ و بۆچی ئه‌ڤ ڕۆژه ل به‌ر مه هاتیه ڤه‌شارتن؟\nكةسةك نزانيت رِؤذا قيامةتآ كةنطية، خودآ كةرةم دكةت: [يَسْأَلُونَكَ عَنِ السَّاعَةِ أَيَّانَ مُرْسَاهَا * فِيمَ أَنْتَ مِنْ ذِكْرَاهَا * إِلَى رَبِّكَ مُنْتَهَاهَا * إِنَّمَا أَنْتَ مُنْذِرُ مَنْ يَخْشَاهَا] [النازعات: 42 – 45]، ئانكو: ((بوتثةريَس – بؤ ترانة – ثرسيارا دةمآ هاتنا قيامةتآ ذ تة دكةن * تؤ ضوييَ ذ دةمآ هاتنا وآ نزاني * خوديَية وآ ضةندآ دزانيت * و هةما كارآ تة ئةوة تو وي ب قيامةتآ بترسيني يىَ ذآ بترسيت))، و خودآ ئةو رِؤذ لبةر مة يا ظةشارتي، هةتاكو ئةم طةلةك كرياريَن باش بكةين و هةر رِؤذ بؤ ظآ رِؤذىَ د ئامادةبين، ئةظةذى ب رِيَكا كرنا باشييَ و هيَلانا خرابييَ، و ئةطةر مرؤظي زاني ئةظ رؤذة كيذكة؛ ئةو هةتا دةمةكآ كيَم ذى بةري هاتنا ظآ رِؤذىَ تةوبة ناكةت و ل خوة نازظريت، و دا ئةو خرابييا د دونياييَ دا هةي؛ طةلةك ذ وىَ زيَدةتر ليَ هيَت و دا دونيا ذ خرابييَ تةذى بيت().\nحیساب «لێپرسین» چیه؟\nحيساب ئةظةية؛ خودآ مرؤظيَن دةستثيَكيَ هةتا دويماهيكيَ كومظةكةت، خودآ كةرةم دكةت: [قُلْ إِنَّ الْأَوَّلِينَ وَالْآخِرِينَ * لَمَجْمُوعُونَ إِلَى مِيقَاتِ يَوْمٍ مَعْلُومٍ] [الواقعة: 49 – 50]، ئانكو: ((تو – ئةي ثيَغةمبةر – بيَذة وان: ييَن ثيَشييَ و ييَن ثاشييَ ذ دووندةها ئادةمي هةمي * ل رِؤذةكا دةستنيشانكري، كو رِؤذا قيامةتيَية، دآ هيَنة كومكرن))، ثاشي دآ وان كرياريَن وان ئةنجام داين؛ نيشاني وان دةت و دآ وان كرياران ب وان دةتة نياسين، ثاشي دآ جزاييَ وان دةت لسةر كرياريَن وان، ظيَجا هةر كةسىَ خيَر و باشي كربيت دآ بينيت، و يىَ خرابي ذى كربيت دآ بينيت، خودآ كةرةم دكةت: [فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ خَيْرًا يَرَهُ * وَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَهُ] [الزلزلة: 7 – 8]، ئانكو: ((ظيَجا هةضيييَ هندي طرانييا ميَريةكا بضويك باشي كربن، ئةو ل ئاخرةتآ خيَرا خوة دآ بينيت * و هةضييَ هندي طرانيا ميَريةكا بضويك خرابي كربن، ئةو ل ئاخرةتآ جزاييَ خوة ديَ بينيت)).\nزارؤك د ذيىَ شةش سالييَ و د بن دا؛ ب شيَوةكىَ طشتي نةشيَت ب دورستي د رِامانا تةمام يا مرنآ و رِابوونةظآ بطةهيت، هةروةسا يا بزةحمةتة ئةو تيَبطةهيت كو مرن دؤماهيكةكا مسؤطةرة بؤ هةمي مرؤظان بيَ جؤداهي، بةلىَ زارؤكيَ ذيىَ وي شةش سالي هةتا هةشت سالي؛ ب طشتي ئةو تيَدطةهيت كا مرن ضية و دشيَت ويَ لسةر مرؤظان جيَبةجيَ بكةت، و زارؤك دةمآ دطةهيتة هةشت سالييَ هةتا دةه سالييَ؛ دآ شيَت ب تةمامي د بابةتآ مرنآ و رِابوونةظآ طةهيت، و دبيت زارؤك ببينيت كةسةك ذ خيَزانا وي دمريت، و ئةظة ببيتة ئيَكةمين رِويبريبوونا وي د طةل مرنآ، و ئةم نزانين كا دآ هةستيَن وي ض بن دةمآ طوه ل مرنآ و قةبري دبيت، ثتريا جاران ئةو ذ بةحسكرنا ظان تشتان دترسيت، ذبةر ظآ ضةندآ ذى؛ لسةر مة ثيَدظية ئةم بلةز رِامانا مرنآ بؤ زارؤكي رِؤهن و شرؤظة بكةين، بيَي ئةم درِةوآ ليَ بكةين و بزاظيَن رازيكرنا وي ب وآ ضةندآ بكةين، كو ئةو كةسىَ مري يىَ ضووية طةشتةكآ – بؤ نموونة – ضونكي طةلةك ثيَناضيت و ئةو دآ رِاستييَ ذ كةسيَن دي زانيت.\nيا باشتر ئةوة – بةري زارؤك مرنا كةسةكآ خيَزانا خوة دبينيت – : ئةم مرنا ضيضكةكآ (بالندةكي) نيشا وي بدةين، يان دارةكا مري، يان كيَز و حةشةراتةكا مري، ضونكي ئةظ ضةندة؛ دآ تيَطةهآ مرنآ ب شيَوةكىَ هةستثيَكري بؤ زارؤكي رِؤهنكةت، ثاشي ب سادةيي و كورتي دآ بؤ زارؤكي رؤهنكةين كو مري ييَ ضووي دا ل جيهانةكا دي بذيت، و ئةم هةمي دآ مرين دةمآ ئةم مةزن دبين، و دآ طةهينة وان كةسيَن بةري مة مرين، و ب ئانةهيا خودآ ل بةحةشتى ديَ د طةل وان ذين، و يا طرنطة: زارؤك بزانيت كو مرن ب رِامانا ب دويماهيك هاتنا هةمي تشتان ناهيَت، بةلكي ئةو ظةطوهاستن و ضوونا مرؤظيَ باوةردارة بؤ جيهانةكا باشتر، و ظةطوهاستنا كةسىَ خرابكارة دا بطةهيتة سزايىَ خوة، و دةمآ خودآ مة دمرينيت، رِامانا ظآ ئةو نينة ئةو حةز ذ مة ناكةت، بةلكي ئةو مة دمرينيت دا لدةظ وي بذين، ل هندةك بةحةشتيَن طةلةك خوةش و جوان و دلظةكةر؛ كو كةسةك نةشيَت تةخمينا جوانييا وآ بكةت().\nپا ڤێجا بۆچی هنده‌ك زارۆك دمرن؟\nب طشتي زارؤك خرابيييَ ناكةن، و ذ كةيف كاريَن خةلةت ئةنجام نادةن، ذبةر ظىَ ضةندىَ ذى؛ هةر زارؤكةكآ دمريت خودآ ب دلؤظانييا خوة ثيَشوازييَ لىَ دكةت و وان دبةتة بةحةشتىَ، و دةمآ مرؤظ دمريت و لةشىَ وي ذناظ دضيت، رِؤحا وي هةر دمينيت و ثويض نابيت، ئةو رِؤح بةرةظ ضيَكةرىَ خوةظة بلند دبيت و بيرهاتنيَن وي ييَن جوان و كرياريَن وي ييَن باش دآ هةر د دليَن خةلكي دا مينن، لةوما؛ ثيَدظية مرؤظ خوة بؤ ديدارا خودىَ بةرهةظ بكةت، ب كرنا خيَر و باشيان و ثيَطيربوونا ب رِيَنمايييَن شةريعةتآ ئيسلامى().\nده‌مێ ئه‌م دمرین؛ دێ كیڤه چین؟\nطاظا ئةو دةمآ خودآ بؤ مة د دونياييَ دا دةستنيشانكري ب دويماهيك دهيَت؛ دآ هيَينة ظةطوهاستن بؤ قةبري – كو ئةو ذى جهيَ تايبةتة ب مرييان ظة – ، و قةبر دآ بيتة ميَرطةك ذ ميَطريَن بةحةشتآ، بؤ وي كةسىَ باوةري ب خوداييَ خوة ئيناي، و طوهدارييا وي دكةت و د ذيانا خوةدا كرياريَن باش و قةنج دكةت، ظيَجا هةتا رِؤذا قيامةتآ دهيَت ئةو ديَ بةردةوام د وي قةبري دا د نيعةمةتان دا بيت().\nئه‌رێ مری گوهـ ل تشتان دبیت و دبینیت؟ ئه‌و چاوا ل بن ئاخێ بێهنا خوه هه‌لدكێشیت؟ ئه‌رێ ئه‌و دخوه‌ت و ڤه‌دخوه‌ت و دنڤیت؟\nبةلىَ؛ مري طوه ل سلاظيَ دبيت دةمآ ئةم سلاظ دكةينة وي، هةروةسا دوعا ذى دطةهنىَ؛ دةمآ ئةم دوعا بؤ دكةين، بةلىَ ئةو وةكي مة بيَهنا خوة هةلناكيَشيت، ضونكي وي ضو ثيَدظي ب بيَهن هةلكيَشانىَ نينة، ضونكي ئةو يىَ ل ذيانةكا دي كو ئةو نة وةكي ذيانا مة يا دونيايىَ ية، ذبةر ظىَ ذى؛ هنديكة ذيانا ئاخرةتآ ية؛ دةستثيَكا وىَ بةرزةخة، وآ هندةك ياسا و سرؤشتيَن جودا هةنة، نة بيَهن هةلكيَشان و نة خوارن و نة ظةخوارن، و نة نظستن و نة كار و كريار تيَدا نينن، بةلكي يان قةنجي و نيعمةتةكا بةردةوام و هةروهةر، يان ذى ئةشكةنجةدان و سزايةكىَ بةردةوام().\nبەحه‌شت چیه و چ تێدا هه‌یه؟\nبةحةشت مالا تةناهييَ ية، و ئةو جهةكآ جوان و سةرنجراكيَشة، هةر تشتةكآ تؤ هيظي دكةي ييَ تيَدا هةي، و هةر تشتةكآ تؤ حةز ذيَ بكةي دآ تيَدا بيني، بةحةشت جهةكة؛ مرؤظيَن باش و ضاكةكار دآ ضنة ويَرىَ، كو ئةو كةسن ييَن كاريَن باش ئةنجام داين. وآ هةشت دةرطةه ييَن هةين و ئةو ذى ثلة و ئاستن، و هةر باوةردارةك ذى ل دويظ وان باشي و خيَريَن وي كرين و ويَ دلؤظانيا خودىَ ثىَ دبةت دآ ضيتة تيَدا، ظيَجا خودانىَ طةلةك خيَران؛ دآ ل جهةكآ جوانتر و بلندتر بيت ذ خودانآ خيَريَن كيَم، بةلىَ هةر هةمي دآ ذين د ناظ بةرفرةهي و رِازيبوون و نيعمةتان دا، ل بةحةشتآ دآ ب ذيانةكا بةختةوةر ذين، نة تيَدا نةساخ دبين و نة ماندي دبين، و دآ تيَدا خودايىَ مةزن و ثيَغةمبةرى و ثيَغةمبةريَن دي ذى بينين – سلاظ لسةر هةمي ثيَغةمبةران بن – هةروةسا ب ئانةهيا خودآ دآ وان هةمي كةسان بينين ييَن ئةم حةز ذيَ دكةين، و هةر تشتةكآ ئةم حةز ذيَ بكةين و مة بظيَت يىَ تيَدا هةي؛ ذ خوارن و ظةخوارن و خوةشبؤراندن و نيعمةتان().\nجه‌هنه‌م چیه و بۆچی خودێ ئه‌و ئافراندییه؟\nجةهنةم مالا ئةشكةنجةدانيَ ية، ئةو جهةكة خودآ يا ضيَكري دا تيَدا سزايىَ هةر كةسةكي بدةت، ييَن كو كاريَن خراب ئةنجام دابن يان خةلك ئيَشاندبيت و طوهدارييا خودآ نةكربيت فةرمانيَن وي بجه نةئينابن.\nچاره‌نڤیسێ گیانه‌وه‌ران دێ چ لێ هێت، ئه‌رێ دێ چنه بەحه‌شتێ یان جه‌هنه‌مێ؟\nطيانةوةر نة د رِاستثاردي و (نة د موكةللةفن)، بةلكي ئةو هندةك ضيَكرييَن بندةستكرينة، خودآ ئةو ييَن ئافراندين دا خزمةتا مرؤظي بكةن، ظيَجا وان ض ليَثرسين و ض سزا لسةر نينة، و رِؤذا قيامةتآ هةمي طيانةوةر ذى ديَ هينة خرظةكرن و كومكرن، ثاشي دآ خودآ تولا هندةك ذ وان ذ هندةكيَن دي ظةكةت، ظيَجا دىَ تولا ميها طؤزةك ذ ميها خودان شاخ ظةكةت دةمآ وآ شاخةك ليَداي، ثاشي دةمآ خودآ تولا طيانةوةران ظةدكةت، دآ بيَذيتة وان ببنة ئاخ، ئةو ذى ئيَكسةر دآ بنة ئاخ().\nپرسیارێن گرێدایی ب قهدهرێ ڤه\nپرسیارێن گرێدایی ب پێغهمبهران ڤه\nپرسیارێن گرێدایی ب فریشتهیان ڤه\nپرسیارێن گرێدایی ب باوهری ئینانا ب خودێ


یەکێتی بەبۆنەی کۆچی دوایی مام جەلال-ەوە پەیامێکی بڵاوکردەوە – کوردی – RojNews.News\nیەکێتی بەبۆنەی کۆچی دوایی مام جەلال-ەوە پەیامێکی بڵاوکردەوە\n02/03/2020 - 4:56:03 pm\nسێشەممە, 3 أكت 2017 – 20:09\nبەبۆنەی کۆچی دوای جەلال تاڵەبانی، سکرتێری گشتیی یەکێتی نیشتمانی کوردستان-ەوە، مەکتەبی سیاسی یەکێتی پەیامێکی بڵاوکردەوە، وێڕای دەربڕینی خەمباری، داواشیانکرد:”بۆ ئەوەی ڕۆحی مام جەلال شادبکەین، پێویستە یەکڕێزی ڕاستەقینەی نیشتمانی، لەناو تەواوی لایەنەکاندا بەدیبهێنین”.\nئەمشەو، مەکتەبی سیاسی یەکێتی نیشتمانی کوردستان، بەبۆنەی کۆچی دوای جەلال تاڵەبانی سکرتێری گشتیی یەکێتی-یەوە، لە کۆنگرەیەکی ڕۆژنامەنووسیدا، پەیامێکیان بۆ ڕایگشتی بڵاوکردەوە.\nلە کۆنگرە ڕۆژنامەنووسییەکەدا، مەلا بەختیار، بەرپرسی دەستەی کارگێڕی، مەکتەبی سیاسی یەکێتی، پەیامەکەی خوێندەوە و تیایدا هاتبوو:”مەکتەبی سیاسی یەکێتی نیشتمانی کوردستان، کۆستێکی نیشتمانی و جەرگبڕترین هەواڵی کۆچی دوایی، سەرۆکی مێژوویی و ڕابەری هەڵکەوتوو، تێکۆشەری کۆڵنەدەری شۆڕشگێڕی زیاتر لەنیوسەدەی خەباتی ڕزگاری کوردستان، دیموکراسی و مافی چارەی خۆنوسینی، نەتەوەی کورد و گەلان، پێشەنگی برایەتی گەلان و پارسەنگی چارەسەری کێشەکانی پێکهاتەکانی عێراق لێکەوت”.\nمەلا بەختیار، ڕاشیگەیاند:”بەداخ و پەژارەیەکی هەرەقوڵەوە، هەواڵی ژیان ئاوایی سەرۆک مام جەلال بەکۆمەڵانی خەکی کوردستان ڕادەگەیەنین، لەم ساتەوەختە هەرەخەمبارەدا، پەیمانی شەرەفی سیاسی و پێشمەرگایەتی، بۆ ڕۆحی پاکی مام جەلالی پێشمەرگە، فەرماندەی هێزی پێشمەرگە، سەرۆک، باوک، هەڤاڵ و دڵی گەورەی میهرەبانی، دوور لە ڕق و کینە، مام جەلالی چەسپێنەری برایەتی و دۆستایەتی دووپات دەکەینەوە”.\nلەکۆتایی پەیامەکەی مەکتەبی سیاسی یەکێتیدا، هاتبوو:”مەکتەبی سیاسی یەکێتی، بەم بۆنە دڵتەزێنەشەوە، بۆ ئەوەی ڕۆحی مام جەلال شادبکەین داوادەکات، یەکێتی ناو یەکێتی بپارێزین و یەکڕێزی ڕاستەقینەی نیشتمانی، لەناو تەواوی لایەنەکاندا بەدیبهێنرێت”.\nجێی ئاماژەیە، هەرئەمشەو پرسەی جەلال تاڵەبانی، سکرتێری گشتیی یەکێتی نیشتمانی کوردستان، لە مەکتەبی سیاسی یەکێتی دانرا.\nئەمڕۆ، جەلال تاڵەبانی سکرتێری گشتیی یەکێتی نیشتمانی کوردستان، سەرۆککۆماری پێشووی عێراق، لە تەمەنی 84 ساڵیدا، لەدوای پێنج ساڵ بەرەنگار بوونەوە لەگەڵ نەخۆشیدا، لە شاری بەرلین-ی پایتەختی ئەڵمانیا كۆچی دواییكرد.\nهەدەپە و دەبەپە دوو ڕاگەیەندراویان بەبۆنەی کۆچی دوایی مام جەلالەوە بڵاوکردەوە\nپژاک: مام جەلال تێکۆشەر و پێشمەرگەی شاخ و ڕۆژی تەنگانە بوو


یەکێتی و کاک مەسعود باجی دەستوریان دا هەر لایە بەچەشنێ – wazho.net\nئایار 22, 2021\t4663466 جار خوێندراوەتەوە\nئێستاش کوردستان باجی حوکمی بێ دستوری دەدات.دوای سی ساڵ دەسەڵاتی پەرلەمان و حکومەت و دادگاش لای تاکەکەسە، لای ناوەندە بەهەژمونەکانی ناو حزبە نەک دامەزراوەکان.\nلێگەڕێن با ئەم خولەی پەرلەمان دەستکەوتی گەورە بەدەستبێنێ و قەراری دەستوری تیا بدرێ.لە دوو خولی پەرلەمان کە ئەندام بووم هیوای گەورەم ئەوە بوو لەو خولانەدا کوردستان ببێ بەخاوەنی دەستوری خۆی. جوهدمان کرد بەڵام لەسەر دەستور لەهەولێر هاتنە سەر ماڵمان و کۆمپیوتەرو ئەوراقمان براو سودیان لێ نەبینی!.\nدەستور بۆ هەرێم گرنگە، کوردستان مافی خۆیەتی دەستوری هەبێ.لەپەرلەمانی کوردستان کەیاسایەک دەردەکرێ لە دیباجەدا دەنوسرێ بەپێی یاسای ژمارە (۱) ی ساڵی ۱۹۹۲ی هەڵبژاردنی پەرلەمانی کوردستان ئەم یاسایە دەرکرا. ناوترێ بەپێی حوکمەکانی دەستوری کوردستان.\nیاسا بەحکومی دەستور قورساییی زۆرترە. نەک دەرکردنی یاسا بە حوکمی یاسا، ئەم بۆشاییە سی ساڵە هەیە.هیوادارم زیندوو کردنەوەی دۆسیەی دەستور مەرامی دابەشکردنەوەی پلەو پۆستی خولی ئایندەی بەدواوە نەبێ.دە مانگ پێش ئێستا وروژاندن و کارکردن لەسەر پرسی دەستورم پێشنیارکرد بۆ سەرۆکی پەرلەمان و سەرۆکی فراکسیۆنی یەکێتی، چونکە لە رابردوو یەکێتی باجی دەستوریدا با زیندو بکرێتەوەو، زەمینەی واقعی بۆ ئەنجام بدرێ بەسوپاسەوە هەردوو لا بەهەندیان وەرگرت.\nلەهەموو حاڵەتێکا بونی دەستور باشترە لەنەبوون، مافێکە دەستوری عیراق بەخشیویەتی.کوردستان بەهێز دەکات ئەگەر ئیلتزامی پێوە بکرێ.پرۆژەی دەستور بەکەمترین دەستکاریەوە ئامادەیەتەنیا ئیرادەی ئەوێ.یەکێتی و کاک مەسعود بەپلەی یەکەم باجی دەستوریان دا.\nیەکێتی وەک هێزێکی سەرەکی کوردستان و کاک مەسعودیش وەک کارەکتەرێکی سەرەکی، هەر لایە بەچەشنێ.یەکێتی بۆ دەستور ویلایەتی بارزانی درێژ کردەوەو، بارزانیش بەقبوڵکردنی ئەو کارە توشی رەخنەی زۆر هات و دەستورەکەش سەرەونگوم کرا..\nهەندێ لە سیاسیەکانی لای خۆشمان هاواریان دەکرد دەستور (گەڕایەوە).ئەو دەرفەتەی ئێستا هەیە پرۆژەی دەستورەکەی تیا پەسەند بکرێ لەپەرلەمان و دواتر بخرێتە بەردەمی خەڵک، لەوانەیە ئایندە زامنی ئەو دەرفەتە نەکات. بە دانانی دەستورێکی گەل پەسەند، هەر هیچ نەبێ کوردستان بەبونی دەستوری خۆی هەنگاوێک دەچێتە پێش لە دورخستنەوەی مەترسی لەسەر قەوارەکەی.\nPrevious لیژنەی ئاسایش و بەرگری: هەماهەنگی سەربازی بە واتای گەڕانەوەی پێشمەرگە نییە بۆ كەركوك\nNext پەكەكە: لە چالاكییەكدا 7 سەربازی سوپای توركیا كوژران


هەنگاوێكی حكومەت پێش جێبەجێكردنی یاسای چاكسازی ئاشكرادەكرێـت – Standard Kurd\nهەنگاوێكی حكومەت پێش جێبەجێكردنی یاسای چاكسازی ئاشكرادەكرێـت\nلەلایەن ستاندار Posted on ئازار 31, 2020 1642 جار بینراوە 0 سەرنج\nئەنجومەنی وەزیران لە ئێستا پەیرەوی جێبەجێكردنی یاسای چاكسازی ئامادەكردووە، بەڵام پێش پەسەندكردنی دەیەوێ پشتیوانی حیزبەكانی بۆ بەدەست بهێنێت، دابان محەمەد پەرلەمانتاری گۆڕان لەمبارەیەوە رایدەگەیەنێت پەیرەوە ئامادەكراوەكە پێشكەشی حیزبەكان دەكرێت بۆ وەرگرتنی بۆچونیان، چونكە حكومەت تا ئێستا جورئەتی برینی موچەی نیە.\nجێی باسە حكومەت بۆیە دەیەوێ پشتیوانی حیزبەكان بەدەستبهێنێت چونكە لە بەشێكی پەیرەوەكە ئاماژە بە برینی بەشێك لەو دەرماڵانەی فەرمبانبەران دەكات كە پشتیوانی یاسایی نیە، ئەو هەنگاوەش چاوەرێ دەكرێ كاردنانەوەی موچە خۆرانی لێبكەوێتەوە و فشار بخەنە سەر حیزبەكان بۆ رێگاگرتن لە هەنگاوی لەو شێویە.\nبڵاوکراوەی پێشوودواین زانیاری لەبارەی هەوڵەكانی پێكهێنانی حكومەتی عێراق\nبڵاوکراوەی نوێترئەرکی یاسایی پەرلەمان لە دوخی نە خوازراو\nPosted on ئایار 8, 2020 0 2449\nPosted on ئایار 11, 2020 0 2448\nPosted on ئایار 16, 2020 ئایار 17, 2020 0 1783\nPosted on ئایار 27, 2020 0 2355


گەڕانەوەیەک بۆ چەمکی سۆسیالیزم  – History Of Kurdistan\nHome / په‌رتووكخانه / فەلسەفەی مێژوو / گەڕانەوەیەک بۆ چەمکی سۆسیالیزم \nگەڕانەوەیەک بۆ چەمکی سۆسیالیزم \nزريان احمد 2017-07-12\tفەلسەفەی مێژوو لێدوان نووسین ناچالاککراوە لە گەڕانەوەیەک بۆ چەمکی سۆسیالیزم  5,535 Views\n«یەکێتی ئەوانەی کە لەمەر بیرکردنەوە تووشی ڕەنج و مەینەتن لەگەڵ ئەوانەی کە بەهۆی ڕەنج و مەینەتیان بیردەکەنەوە، مەرجی گۆڕانکاری جیهانە.»\nمرۆڤ بە درێژایی ژیانی خۆی و بە تایبەتی لە کاتی پێکهاتنی کۆمەڵگای چینایەتی‌یەوە بە ئاواتی گەیشتن بە کۆمەڵگایەکی ئازاد، دادپەروەر و ژیانێکی ئاشتی‌خوازانە بووە‌و لەم پێناوەدا گەلێک خەباتی کردوە و قوربانی داوە. بیرو هزری سۆسیالیستی کە زۆربەی ئاواتە مێژینەکانی مرۆڤ لە‌خۆ دەگرێ ئاکامی سروشتی سەرهەڵدانی کۆمەڵگای سەرمایەداری و ڕادەی گەشەسەندنی شێوەی بەرهەم‌هێنانێتی. بیری سۆسیالیستی بە پێی بارودۆخی سەرەتاکانی سەدەی نۆزدە واتە بارودۆخی نەگەیشتووی بەرهمهێنانی سەرمایەداری و ڕادەی نزمی ئاگایی چینایەتی نوێنەرانی فیکری زەحمەتکێشان کاڵ ونەگەیشتوو بوو و زۆرتر ڕەنگ‌و ڕووی خەیاڵی بەخۆیەوە‌گرتبوو.\nئەم بیرۆکەیە پاشتر لە لایەن بیرمەندە بە ناوبانگەکانی چەپ وەک مارکس و ئێنگلس بە چەشنێکی زانستی گەشەی‌سەند و تیوریزە کرا و بە شوێن شۆڕشی ئۆکتۆبری رووسیە بە ڕێبەرایەتی لێنین [ساڵی ١٩١٧ی زایینی]، پێکهاتنی وڵاتە سۆسیالیستی‌یه‌کانی ڕۆژهەڵاتی ئوروپا پاش شەڕی دووهەمی جیهانی  و دامەزرانی کۆماری گەڵی چین بە ڕێبەرایەتی مائۆتسە‌دۆن [یەکی ئوکتۆبری ١٩٤٩] و هتد… تێکۆشراوە بە شیوە جۆراوجۆرەکان ڕیگەی گەیشتن بە دادپەروەری سۆسیالیستی تاقی بکرێتەوە و ڕەنگ‌و ڕووی ڕاستی پێبدرێ.\nبنەمای سەرەکی تەواوی ئەم هەوڵانە گەیشتن بە ئازادی مرۆڤ و دامەزراندنی کۆمەڵگایەکی دادپەروەرانەو زاڵکردنی سەروەری چینی کرێکار و تەواوی زەحمەتکێشانی کۆمەڵگا بووە. بەڵام ئەم ڕەوتە بە هۆی نوێ‌بوون و نەبوونی ئەزمونێکی مێژوویی، سەرەڕای ئەوەی دەستکەوتێکی گەورە بۆ مرۆڤایەتی بوو، بە هۆگەڵی جۆراوجۆر بە ئاواتەکانی نەگەیشت و تووشی شکستێکی مێژوویی هات. بەم پێ‌یە پێویستە هێزی چەپ پێداچوونەوەیەکی جیددی بەسەر مێژوو، بیرو هزر و ڕوانگەی گشتی و فەلسەفەی خۆی بکاتەوە و پاش خەسارناسی ڕابردووی خۆی، بەرەو پیری داهاتوو بروا.\nپاش ڕووخانی یەکێتی سۆڤییەت‌و وڵاتە هاوپێمانەکانی لە ڕۆژهەڵاتی ئوروپا، قەیرانی فیکری و ڕیکخراوەیی زۆرینەی حیزبە کلاسیکەکانی چەپی جێهانی لەخۆگرتەوە‌و مەدینەی فازیلەی ئەوان لە ماوەیەکی کورتخایەندا بوو بە بەشێک لە مێژووی سەدەی ٢٠ی زایینی. بەشێک لەوانەی کە سیستێمی یەکێتی سۆڤییەتی‌یان بە سەرمایەداری دەوڵەتی نێودەبرد پێیان وایە کە سیستمی سۆسیالیستی لەم کۆمەڵگایەدا هەر بوونی نەبووە هەتا شکستی خواردبێ، بەشێکیش لەسەر ئەم باوەڕەن کە ئەم کۆمەڵگایە بە ڕاستی سۆسیالیستی بووە و بە ئاکام نەگەیشتنی ئەم ئەزموونە لە ڕاستیدا شکستی سۆسیالیزمە، بەشێکیش پێداگرێ لەسەر بیرو باوەڕی پێشووی خۆیان واتە پشتیوانی لە سیستمی سۆڤییەتی و سۆسیالیزمی بە ڕاستی ئارایی دەکەن و سەڕەرای قەبوڵی ڕەخنەگەلێک، ڕووخانی ئەم سیستێمە وەکو ئاکامی فیت‌و پیلانی دوژمنانی سۆسیالیزم، ئەمپریالیزم و خۆفرۆشانی نیو ڕێبەری حیزبی کۆمۆنیست دەزانن.\nلە لایەکی دیکەشەوە، بەرەی هێزە جۆراوجۆرەکانی دژ بە سۆسیالیزم کەوتونەتە گەڕ و چەمکی سۆسیالیزم و تەنانەت تەواوی مێژووی خەباتی چەپەکان و دەستکەوتەکانیان لە بەرەی خەباتی دژ بەسەرمایەداری بە چەشنی جۆراوجۆر بێ‌بایەخ لەقەڵەم دەدەن و ڕووخانی سۆسیالیزمی بە‌ڕاستی ئارایی لە سۆڤییەت و وڵاتە هاوپەیمانەکانی وەکو شکست هێنانی یەکجاری نەک هەر ئەم سیستمە بەڵکوو بیرو هزری چەپی سۆسیالیستی پێناسە دەکەن.\nلێرەدا گەلێک پرسیار لە پێوەندیی لەگەڵ چەمکی سۆسیالیزم، هۆیەکانی شکستی ئەم ئەزموونە لە زۆرینەی ئەو وڵاتانەی کە وەکو بەرەی سۆسیالیستی پێناسە دەکران دێتە ئاراوە کە پێویستە وڵام بدرێنەوە. لە چەند دەیەی ڕابردوودا گەلێک کتێب و بابەتی جۆراوجۆر لە لایەن یاران و نەیارانی سۆسیالیزم لە تەواوی جێهاندا نووسراون و ئەم مەسەلەیە لە ڕوانگەی جۆراوجۆرەوە لێکدراوەتەوە. لێرەدا نووسەر تێدەکۆشی پاش پێداچوونەوەیەک بەسەر مێژوو و بەشێک لە چەمکە سەرەکی‌یەکانی سۆسیالیزم، ئاوڕێک لەم بیرو هزر و هۆیەکانی شکست هێنانی ئەزموونی سۆسیالیستی، هەروەها پێوەندی خەباتی نەتەوایەتی و چینایەتی کورد بداتەوە.\nچەمکی سۆسیالیزم لە ڕوانگەی مێژووییەوە\nلە هەوەڵ دەیەکانی سەدەی نۆزدەی زایینی بیری سۆسیالیستی بە چەشنێکی ڕەخنەگرانە و خەیاڵی لە ئوروپا سەری هەڵدا. نوێنەرانی فیکری ئەم بیرۆکەیە بریتی بوون لە سن سیمون و شارل فووریە لە فەرانسە و رابرت ئوون لە بریتانیا. دامەزرێنەرانی سۆسیالیزمی ڕەخنەگرانە‌و خەیاڵی ڕەخنەگری سیستمی سەرمایەداری و خوازیاری گۆڕانی بنەرەتی ئەم نیزامە بوون و «هێرشیان کردبووە سەر بنەمای کۆمەڵگای ئارایی و بەم پێ‌یە بنچێنەیەکەی گەلێک بە نرخیان بۆ ڕوونکردنەوەی بیری کرێکاران پێکهێنا»[بوو] … داهێنەرانی ئەم سیستمانە [سۆسیالیستی و کۆمۆنیستی] هەرچەند دژایەتی نێوان چینەکان‌و کاریگەری فاکتەرگەلی وێرانگەری نێو کۆمەڵگای دەستەڵاتداریان دەدێ، بەڵام لە بەرەی پرۆڵتاریادا توانایی لێکدانەوەی هیچ چەشنە کردەویەکی سەربەخۆی مێژوویی و هیچ چەشنە بزووتنەوەیەکی سیاسی کە تایبەتمەند بە پرۆڵتاریا بێ، نەدەدی».\nئەم بیرمەندانە متمانەیان بە چینی کرێکار و دەوری مێژوویی ئەم چینە و پێداویستیی خەباتی سیاسی و شۆرشی کرێکاریی نەبوو. بە باوەڕی ئەوان چینی کرێکار توانای ڕزگارکردنی خۆی نەبوو، پێویست بوو هێزێک لە دەرەوەی ڕیزی پرۆڵتاریا ئەم ئەرکە وەئەستۆ بگرێ. بە باوەڕی ئەوان، زانایانی ئاشتی‌دەرەوە و خێرخواز پێکهێنەری ئەم هێزە بوون و ئەوان دەیانتوانی بە یاریدەی ئامۆژگاریی ئاکاریی و نیشاندانی نموونەگەڵێکی دیاریکراو بەم ئاواتە بگەن. ئەوان هەر چەشنە هەنگاوێکی سیاسی و بە تایبەتی هەر چەشنە تێکۆشانێکی شۆڕشگێرانەیان ڕەد دەکردوەو دەیانویست و هەوڵیان دەدا لە ڕێگەی ئاشتی‌خوازانەوە بە ئامانجەکانیان بگەن و شوێنگرەکانیان تەنانەت لەبەرامبەر بزووتنەوەی کرێکاریدا ڕادەوەستان. «بۆ وێنە شوێنگرانی ئوون لە بریتانیا دژایەتیان لەگەڵ چارتیستەکان و شووینکەوتووەکانی فووریە لە فەرانسە- دژایەتیان لەگەڵ رفۆرمیستەکان دەکرد.».\nسۆسیالیستە خەیاڵی‌یەکان بە ڕەدکردنەوەی خەباتی سیاسی و چینایەتی، هەروەها پەنابردن بە خۆشخوویی و ئاکارباشیی بۆرژواکان، بە تایبەتی کاتێک بزووتنەوەی کرێکاری و زەحمەتکێشان گەشەی دەسەند، دەکەوتنە بەرەی کۆنەپەرەستەکانەوە، بەقەوڵی مارکس و ئێنگلس لە مانیفێستدا «گرنگی سۆسیالیزم و کۆمۆنیسم ڕەخنەگرانە – خەیاڵی پێوەندی‌یەکی پێچەوانەی لەگەڵ ڕەوتی گۆڕانی مێژوو» هەبوو. «سۆسیالیزمی خەیاڵی نەیدەتوانی نە ناوەڕۆکی کۆیڵەتی مزبەری لە بارودۆخی سەرمایەداریی شیکاتەوە، نە یاسای گۆڕانکارییەکانی بدۆزێتەوە و نە ئەو هیزە کۆمەڵایەتی‌یەی کە دەتوانێ داهێنەری کۆمەڵگایەکی تازە بێ، ببینێتەوە».\nبەم حاڵەش ئەم بیرمەندانە بە‌پێی قۆناغێکی مێژوویی نوێنەری ویست و ئاواتەکانی خەڵکی زەحمەتکێش بە چەشنێکی کاڵ و نەگەیشتوو بوون، لە نووسراوەکانیان بایەخێکی بەرچاویان بە گرنگی خاوەنداریەتی کۆیی، سەرچاوەی کۆکردنەوەی سەروەت و سامانی تاک، دارشتنی بەرنامە بۆ ئابووری وڵات، لەناو‌بردنی جیاوازیی شارو گوند و هتد دابوو و ئامۆژگاری‌یەکانیان وەکو یەکێک لە سەرچاوەکانی سەرەتایی مارکسیزم پێناسە دەکرێ. لێنین لە سێ سەرچاوە و سێ پاژی مارکسیزم سەبارەت بە ئامۆژگاری‌یەکانی مارکس دەبێژێ: «ئەم بارهێنانە میراتبەری بەنرخی باشترین بیرۆکەیەکە کە مرۆڤ لە سەدەی نۆزدەدا لە چەشنی فەلسەفەی ئاڵمان، زانستی ئابووری بریتانیا و سۆسیالیزمی فەرانسە پێکیهێناوە.\nهەتا ناوەڕاستەکانی سەدەی ١٩ی زایینی چەمکی سۆسیالیزم و سۆسیالیست لە ئەدەبیاتی کۆمۆنیستی‌دا زۆرتر بۆ بزوتنەوەی بۆرژوایی بەکار دەهێندرا. لە بەشی ٣ی مانێفیستی حیزبی کۆمۆنیست – مارکس و ئێنگلس، لە ژێر دێری «نووسراوە سۆسیالیستی و کۆمۆنیستی‌یەکان» تێرو تەسەڵ ڕەخنە لە سۆسیالیسمەکانی فئوداڵی، مەسیحی، وردەبۆرژوایی، ئەڵمانی یان «راستیی»، خۆپارێز یان بۆرژوائی دەگیرێ. ئێنگلس لەو پێشەکی‌یانەی کە بۆ چاپی ئینگلیسیی مانیفێست لە ساڵی ١٨٨٨ و چاپی نوێ ئاڵمانی‌یەکەی لە ساڵی ١٨٩٠ نووسیوە، لەم پێوەندی‌یەدا ئاماژە دەکات و دەڵێت: … «بەم حاڵە، کاتێک ئەم نامیلەکەیە[مانیفێست] بڵاوکرایەوە، ئێمە نەماندەتوانی ناوی بنێنە مانیفێستی سۆسیالیستی. لە ساڵی ١٨٤٧ ناوی سۆسیالیست بە دوو چەشنە کەس دەکوترا: لە لایەکەوە بە لایەنگرانی مەکتەبە جۆراوجۆرە خەیاڵی‌یەکان و بە تایبەتی شوێنکەوتووەکانی ئوون لە ئینگلیس و شوێنگرانی فووریە لە فەرانسە دەکوترا کە هەردووکیان لەو کاتەدا گرووپگەلێکی تەریک لەکار دەرهاتبوون و پەیتا پەیتا بەرەو لە ناوچوون دەچوون، و لە لایەکی دیکەوە بە سێحربازە جۆراوجۆرەکانی کۆمەڵایەتی دەکوترا کە دەیانویست تەواوی بەڵا کۆمەڵایەتی‌یەکان بە کەڵک‌وەرگرتن لە ئیکسیر و پینەوپەڕۆکردن لەناوبەرن، بێ‌ئەوەی کەمترین ئێشێکی بە سەرمایە و سوود هەبێ. ئەمانە لە هەر دوو حاڵەتەکەدا کەسانێک لەدەرەوەی بزووتنەوەی کرێکاری بوون کە زۆرتر لە چینە «خوێندەوارەکان» یاریدەیان وەردەگرت. بە پێچەوانە، ئەو بەشە لە چینی کرێکار کە بڕوایان بە کەم‌وکووڕی گۆرانکاری‌یەکانی تەنیا سیاسیی هەبوو و خوازیاری سەرلەنوێ درووستکردنەوەی بنەرەتیی کۆمەلگا بوون، نێوی خۆیان کۆمۆنیست نابوو. … لە ساڵی ١٨٤٧ سۆسیالیزم، بزووتنەوەی بۆرژوایی و کۆمۆنیزم، بزووتنەوەی کرێکاری بوو».\nمارکس و ئێنگلس بە پێی ئاڵوگۆڕە سیاسی و کۆمەڵایەتی‌یەکانی ساڵەکانی دوو دەیەی پاش نووسینی مانیفێست، باس لەوەی دەکەن کە بەشێکی بەرچاو لە مانیفێست بەڕۆژ نی‌یە و ئیتر بۆ ئەو کاتە کارایی نەماوە. لە پێشەکی بۆ چاپی ئەڵمانی مانیفێست لە ساڵی ١٨٧٢ سەبارەت بە بەشی ٣ و ٤ی مانیفێست هاتووە :… «هەروەها ئەوە خۆبەخۆ ئاشکرایە کە ڕەخنە لە بابەتەکانی سۆسیالیستەکان بۆ ئەمڕۆ ناتەواوە، لەبەر ئەوێ‌کە تەنیا تا ساڵی ١٨٤٧ لەخۆدەگرێتەوە. هەر بەم چەشنەش ئاشکرایە کە خاڵە پێوەندیدارەکان لەگەڵ هەڵوێستگرتنی کۆمۆنیستەکان لەبەرامبەر حیزبە جۆراوجۆرەکانی ئۆپۆزیسیۆن (بەشی چوارەم) سەرەرای ئەوەی کە ئەمڕۆش لە هێڵە سەرەکی‌یەکانی هەر راستە، بەڵام لە ڕوانگەی بە‌کارهێنانی لەکردەوەدا کۆن‌بووە، لەبەر ئەوەی کە بارودۆخی سیاسی بە یکجاری گۆڕاوە و ڕەوتی مێژوو، زۆرینەی ئەو حیزبانەی کە لەوێدا باسیان لێکراوە لە بەین بردوە.»\nئێنگلس بە تایبەتی لە کتێبی» ڕەوتی تەواوکاری سۆسیالیزم – خەیاڵی و زانستیی، وێرای هەڵسەنگاندنی سۆسیالیزمی خەیاڵی سەدەی هەژدە بە نوێنەرایەتی سن سیمون و فووریە لە فەرانسە و ئوون لە ئینگلیس و هتد، باس لە سۆسیالیزمی تازە یان ئەمڕۆیی، هەروەها زانستیی دەکات. «ئێنگلس ئاماژە بەوەی دەکا کە سۆسیالیزم دوو قۆناغی سەرەکی تەواوکاریی تێپەرکردوە. بۆ هەوەڵین جار لە هەیبەتی پێش زانستیی، ئیدەئالیستی و ناپرۆڵتێری سەری هەڵداوە، پاشان، بە‌پێی پەرەگرتنی شێوەی بەرهمهێنانی سەرمایەداری پێداگری لەسەر ئاکامەکانی خۆی دەکا و لە قاڵبی مارکسیزمدا سەرهەڵدەدات … ئێنگلس دەبێژێ: «جەوهەری سۆسیالیزمی نوێ ئاکامی ڕاستەوخۆی ناسینی دوو ڕاستی‌یە: یەکیان دژبەرەکیی چینە دەستەڵاتدارەکانی کۆمەڵگای ئەمڕۆ، دژبەرەکیی خاوەندارەکان‌و هەژارەکان، سەرمایەدارەکان و کرێکارە مزبەرەکان; ئەوی دیکەش بێ‌سەرەوەبەرەیی بەرهەمهێنانە».\n«[هەروەها] لەوەبەوڵاوە سۆسیالیزم ئیتر دۆزینەوەیەکی بەهەڵکەوتی ئەم یاخود ئەو مێشکە بیرمەندە یان ئەو بلیمەتە نەبوو، بەڵکوو ئاکامێکی بە‌ناچاری خەباتی دوو چینی پرۆڵتاریا و بورژوازی بوو کە لە قۆناغێکی دیاریکراوی مێژوویی‌دا پێکهاتن و گەشەیان کرد. ئەرکی سۆسیالیزم ئیتر ڕێک‌و پێک‌کردنی نیزامێکی کۆمەڵایەتی بەڵانیکەم تەواو نەبوو، بەڵکوو بریتی بوو لە لێکدانەوەی ڕەوتی مێژوویی و ئابووریی کە بە‌ناچار دەبێتە هۆی سەرهەڵدانی ئەم چینانە و پێکدادانیان، هەروەها دۆزینەوەی ئامرازی چارەسەرکردنی ئەم ناکۆکی‌یانە لەو بارودۆخە ئابووری‌یەدا کە لەم ڕێگایەوە پێکهاتبوون. بەڵام سۆسیالیزمی پێشوو هەر ئەوەندە لەگەڵ تێگەیشتنی ماتریالیستی ناکۆک بوو کە سروشت‌ناسی ماتریالیستە فەرەنسی‌یەکان لەگەڵ دیالێکتیک‌و زانستە سروشتی‌یە تازەکان.\nهەرچەند سۆسیالیزمی پێشوو ڕەخنەی لە شێوەی بەرهەمهێنانی سەرمایەداری ئارایی و ئاکامەکانی دەگرت، بەڵام، توانای شیکردنەوە و ڕوونکردنەوەی ئەوی نەبوو و لە ئاکامدا، هەروەها توانای چارەسەرکردنیشی نەبوو. تەنیا دەیتوانی ئەو وەکو شتێکی خراپ و نادروست بەهەژماری بێنێ.\nسۆسیالیزمەکەی پێشوو، هەرچەند چەوساندنەوەی چینی کرێکاری کە بەشی جیانەکراوەی شێوە بەرهەمهێنانی سەرمایەداری بوو بە تووندی ئیدانە دەکرد، هەر بەو ڕادەیەش لە ڕوونکردنەوەی چۆنیەتی و چڵونایەتی پێکهاتنی ئەم چەوساندنەوەیە بێ دەسەڵات بوو. لە ڕاستی‌دا، مەسەلە ئەوە بوو کە پێویست بوو:١) شێوەی بەرهەمهێنانی سەرمایەداری لە لایەکەوە لە پێوەندی‌یەکی مێژوویی و پێداویستی پێکهاتنی لە قۆناغێکی مێژوویی‌دا لێک بدرێتە; لە لایەکی دیکەوە، هەروەها تایبەتمەندی‌یە ناوەکی‌یەکەی کە شاراوە بوو ئاشکرا بکرێ، و ئەم بایەخدانە لە ڕێگەی دۆزینەوەی زێدە‌بایی وەدی هات…\nئێمە لە پێوەندی لەگەڵ دوو دۆزینەوەی گەورە: تێگەیشتنی ماتریالیستی مێژوو و ئاشکراکردنی نهێنی‌یەکانی شیوەی بەرهەمهێنانی سەرمایەداری بە پێی زێدە‌بایی قەرزداری مارکسین. بە‌پێی ئەم دوو دۆزینەوەیە، سۆسیالیزم کرا بە زانست…».\nPrevious مێژووی ژنە جوانەکانی عەرەب پێش ئیسلام\nNext ئیبراهیم ئەحمەد لە دیدی نەوشێروان مستەفا دا\nبۆچی فەلسەفە لەیۆنان سەریهەڵدا؟\nئەردەڵان عەبدوڵڵا کاتێک سەیری مێژووی فەلسەفە دەکەین، بەتایبەتی فەلسەفەی خۆرئاوایی، یۆنان دەبێتە دایکی هەموو فکر …\nقوتابخانە هزری و سیاسیەكان لە ئیسلامدا (شیعەی ئیسماعیلی) \nڤیدیۆ: مێژووی سەرهەڵدانی دراوی کانزایی و کاغەز لە جیهاندا\nڕاپەڕینی 1991لەدیدێکی مێژوویەوە\nنهێنیەکانی بەدیلگرتنی عەبدوڵا ئوچالان\nفلیپین ساڵی 1945 سەر بڕین سەربازە دیلەکانی ئەمەریکا و هاو پەیمانان لە لایەن سەربازانی ئیمپراتۆریەتی یابانەوە ..


تێکهه‌ڵچوونی خه‌ڵک و هێزه نیزامییه‌کان له ئیلام، ٥ کوژراو و برینداری لێکه‌وته‌وه\nLocal\tWeb\tماڵپه‌ر هه‌واڵه‌کان چالاکی لاوان ژنان لینکی ماڵپه‌ڕه‌کان ڤیدیۆکان وێنه‌کان ئارشیف په‌یوه‌ندی Home هه‌واڵه‌کان تێکهه‌ڵچوونی خه‌ڵک و هێزه نیزامییه‌کان له ئیلام، ٥ کوژراو و برینداری لێکه‌وته‌وه\nتێکهه‌ڵچوونی خه‌ڵک و هێزه نیزامییه‌کان له ئیلام، ٥ کوژراو و برینداری لێکه‌وته‌وه\tپاش هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی ئه‌نجامی هه‌ڵبژاردنی ده‌وری دووهه‌می مه‌جلیسی نۆیه‌م له‌لایه‌ن شوورای نیگابانە‌وە، ناڕه‌زایه‌تیی خه‌ڵک چه‌ند ناوچه‌یه‌کی پاریزگای ئیلامی گرتۆته‌وه.\nله چه‌ند رۆژی رابردوودا چه‌ندین جار شه‌ڕ و تیکهه‌ڵچون له نێوان خه‌ڵک و هێزه نیزامییه‌کانی رێژیمی ئێران هاتۆته ئاراوه که له‌و رووداوانه‌دا ده‌یان که‌س ده‌سبه‌سه‌ر کراون و چه‌ندین که‌سی دیکه‌ش کوژراو، یان بریندار بوون.\nبه‌پێی هه‌واڵی گه‌یشتوو به ماڵپه‌ڕی کوردستان میدیا، کاتژمێر یه‌کی دوانیوه‌ڕۆی رۆژی پێنج‌شه‌ممه، رێکه‌وتی ١١ی جۆزه‌ردانی ١٣٩١ی هه‌تاوی، له یه‌کیک له شه‌ڕ و تێکهه‌ڵچوونه‌کانی نێوان هێزه نیزامییه‌کانی رێژیمی ئێران و خه‌ڵکی شارستانی "مه‌له‌کشا"ی ئیلام، سێ که‌س له هێزه‌کانی رێژیم کوژران، که یه‌کێکیان ئه‌فسه‌ری هێزی تایبه‌تی ئه‌هواز بووه.\nله‌و پێوه‌ندییه‌دا هه‌ر له شارستانی مه‌له‌کشا له رێکه‌وتی ١٢ی جۆزه‌ردان، شه‌ڕ و پێکدادن له نێوان خه‌ڵک و هێزه نیزامییه‌کانی رێژیم هاتۆته ئاراوه و له ئاکامدا دوو سه‌ربازی دیکه‌ی سه‌ربه هێزی تایبه‌تی ئه‌هواز و لوڕستان کوژران.\nبه‌پێی وته‌ی شایه‌تحاڵانی رووداوه‌کان خه‌ڵکێکی زۆر له هاووڵاتییانی ئیلام له‌لایه‌ن هێزه‌کانی رێژیمه‌وه ده‌سبه‌سه‌ر و پاشان راپێچی زیندانی "داڵاو" له ته‌نیشت شاری "ئه‌یوان"ی سه‌ربه پارێزگای ئیلام کراون.\nهۆکاری روودانی ئه‌و پێشهاتانه له ئیلام، ئه‌وه‌یه که عه‌لی ئه‌کبه‌ر مه‌تین که‌له قۆناغی دووهه‌مدا ده‌نگی هێناوه‌ته‌وه، به‌ڵام له‌لایه‌ن شوورای نیگابانه‌وه ره‌ت کراوه‌ته‌وه و سه‌رکه‌وتنی ناوبراو و ده‌نگه‌کانی هه‌ڵوه‌شاونه‌ته‌وه.\nعه‌لی ئه‌کبه‌ر مه‌تین پێشتر ٢ ده‌وره نوێنه‌ری مه‌جلیسی شوورای ئیسلامیی رێژیمی ئێران بووه.\nهه‌نووکه بارودۆخی شاری مه‌له‌کشا نائارامه و که‌ش و دۆخی نیزامی به‌سه‌ر شاردا سەپاوه.


دیـك چه‌ینی داوا له ڕێبه‌ری كورده‌كانی عێراق ده‌كات یارمه‌تی له ئاشتبوونه‌وه‌ی نیشـتیمانی بدات\nجێـگری سه‌رۆكی ئه‌مریكا دیـك چه‌ینی هانی گه‌وره ڕێبه‌ری كورده‌كانی عێراقی دا تا یارمه‌تی له ده‌رچوونی ئه‌و قانونانه بده‌ن كه ده‌بنه مایه‌ی ئاشـتبوونه‌ه‌ی نیشـتیمانی له عێراقدا.\nدیـك چه‌ینی كه به سه‌ردانێـكی دوو ڕۆژی له عێراقه گوتی ئه‌مریكا پـشتی خۆی به ڕێبه‌ری كورد مه‌سـعود بارزانی ده‌به‌سـتێت بۆ یارمه‌تیدان له بنیادنانی په‌یوه‌ندیـیه‌كی سـتراتیژی نوێ له نێوان وڵاته یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا و عێراق.\nبه‌ڕێز چه‌ینی ڕۆژی سـێشه‌ممه له شـاری هه‌ولێری هه‌رێمی كوردسـتانی عێراق وتووێـژی له‌گه‌ڵ به‌ڕێز بارزانیدا ئه‌نجام دا.\nله لای خۆیه‌وه به‌ڕێز بارزانی گوتی ئه‌و دیـك چه‌ینی دڵنیا كردۆته‌وه له‌وه‌ی كورده‌كانی عێراق پابه‌ندی ده‌سـتوری عێراقن و به‌رده‌وام ده‌بن له بینی ڕۆڵێـكی ئه‌رێنی له وڵاته‌كه‌دا.\nهاوكات كۆنفرانسـێـك له به‌غدا كرایه‌وه به مه‌به‌سـتی به‌رقه‌راركردنی ئاشـته‌وایی له نێوان كۆمه‌ڵه ڕكابه‌ره سـیاسیـیه‌كانی عێراق، وه‌لێ كۆمه‌ڵی سه‌ركی عه‌ره‌به سـوننه‌كان (به‌ره‌ی ته‌وافوقی عێراقی) به‌شـداری تیادا نه‌كرد.\nسه‌باره‌ت به سه‌ردانه‌كه‌ی دیـك چه‌ینی بۆ هه‌ولێری پایته‌ختی هه‌رێمی كوردسـتان په‌یامنێری ده‌نگی ئه‌مریكا عومه‌ر فه‌رهادی له‌وێوه ڕاپـۆرتێـكی ناردووه و ده‌توانن گوێبیسـتی بن له ڕێـگه‌ی كلیـكـكردنی ئه‌و فایله ده‌نـگیـیه‌ی سه‌ره‌وه، ماوه‌كه‌ی 1:11 خوله‌كه.


پێداگری لەسەر مافی چارەی خۆ نووسین، توند ئاژۆییە یان پاراستنی یەکپارچەیی ئێران؟ .. نیشتمان فیشال - Kurdistanigawre\nپێداگری لەسەر مافی چارەی خۆ نووسین، توند ئاژۆییە یان پاراستنی یەکپارچەیی ئێران؟ .. نیشتمان فیشال\nمەبەستی ئێرانییەکان لە توندئاژۆیی نەتەوەیی، هەبوونی هزر و بیری جیایی خوازییە. هزرێک کە بە بۆچونی ئێرانیەکان دەبێتە هۆی زیادبونی گێرەوکێشەو ئاڵۆزیی هۆزی و تاییفی.\nلێرەدا پرسیار ئەوەیە کە ئایا بەڕاستی جیایی‌خوازی نیشانە و هێمای توندئاژۆییە؟ ئایا هەڵگرانی بیری جیایی خوازی بە بۆچونی ئێرانیەکان و( سەربەخۆیی خوازیی) بە بۆچونی باوەڕمەندانی دروشمی سەربەخۆیی سیاسی لە نێو چالاکانی کورددا، بە توندئاژۆیی دێتە هەژمار؟\nئایا سەربەخۆیی‌خوازی ڕوانینێکی سیاسی نییەو لە چوارچێوەی هزر و بڵاڤۆکی جیهانی مافەکانی مرۆڤدا ناگونجێت؟ ئایا لە دونیای مۆدێڕنی سیاسیدا هێنانە بەرباسی دروشمی (سەربەخۆیی سیاسی) بۆ نەتەوەیەک، بە واتای توند ئاژۆییە؟\n(سەربەخۆیی خوازی) وەک تێڕوانینێکی سیاسی چاوی لێ دەکرێ و تەنانەت داواکردنەکەشی وەک داواکردنێکی ماف ویستانە هەڵسوکەوتی لەگەڵدا دەکرێت.\nهەروەک چۆن لە کانادا ئەو هزروبۆچونە ناوچەی"کبک"ی کێشایە پای ڕێفراندۆمێکی سیاسی بۆ بەدەست هێنانی سەربەخۆیی.\nهەر ئەو ڕوانین و بۆچونەش سەربەخۆیی بەخشیە کۆسۆڤۆ و دواتریش سودانی باشور.\nسەرجەم ئەو پڕۆسانەش لەسەر بنەمای هەڵسەنگاندنەکانی دادگای نێونەتەوەیی لاهە لە چوارچێوەی مافەکانی نێونەتەوەییدا بە ئەنجام گەییشتوون.\nلە هەمان کاتدا و بۆ هەمو لایەک ڕون و ئاشکرایە کە هزری سیاسی سەربەخۆیی خوازی هەڵگری بێ ڕێزی و بەکەم زانین و ئیهانە کردن بە هیچ نەتەوە و تاقم و لایەنێک نیە.\nبەڵکو بەشێک لە ڕێبەرانی نەتەوەیەک بۆ ڕزگار بوونی نەتەوەکەی خۆیان لە ژێر نیرو تەوقی داگیرکاری (چ ناوخۆیی و چ دەرەکی)، ستراتیژی سەربەخۆیی سیاسیی هەڵدەبژێرن و کاری بۆ دەکەن.\nبیرۆکەی سەربەخۆییخوازی ئەزمونێکی قورس و گرانی لە چەند دەیەی ئەم دواییەدا بە دەست هێناوە.\nسەربەخۆیی نەتەوە ژێردەستەکانی ژێر دەسەڵاتی داگیرکاریی یەکیەتی سۆڤیەتی پێشوو، سەربەخۆیی نەتەوەکان لە یوگۆسلاوی پێشوو و...، هەمویان ئەوە دەسەلمێنن کە نەتەوەکان (کۆمەڵگا مرۆڤیەکان کە خاوەنی زمان، خاک، مێژوو، کەلتوور و لە هەموانیش گرینگتر خاوەنی هەست و تایبەتمەندی نەتەوەیی هاوبەش بن، نەتەوە هەژمار دەکرێن) بەپێی یاساکانی نێونەتەوەیی و مافی دیاری کردنی چارەی خۆ نووسین و خۆ بەڕێوە بردن، مافی خۆیانە و دەتوانن خۆیان بڕیار لەسەر چارەنووسی سیاسی خۆیان بدەن.\nهیچ بەڵگە و پشت پێ بەستنێکی بناخەدار و بنەمایی لەبەر دەست دانیە کە کەمینەیەک یان لایەنێک ناچار بە ژیان کردن لەگەڵ تاقم و لایەنێکی دیکەدا بکات.\nکەوابو دەتوانین بڵێیین کە ئەگەر کەمینەکان یان ئەو تاقم و لایەنانەی کە مەرجەکانی نەتەوە بونیان هەیە، بیان هەوێت «مافی دیاری کردنی چارەی خۆ نووسین»ی خۆیان لە ڕێگەی پێکەوە نانی دەوڵەت-نەتەوەیەکی سەربەخۆوە خوازیار بن, سەرەڕای گشت ئەو مەترسیانەی کە جوڵانەوە «نەتەوەییەکان» لە پێشیاندایە، پێودانک و بنەماکانی مافەکانی نێونەتەوەیی و مافەکانی مرۆڤ، ئەو جوڵانەوە سەربەخۆییخوازیانە بە نا یاسایی نازانن.\nناکرێ کوردەکان، تورکەکان،عەرەبەکان، بەلوچەکان، تورکەمەنەکان و... تەنها بە بیانووی "پاراستنی یەکپارچەیی ئێران" کە بە برا گەورەیی یەک نەتەوە(فارس) و لە ژێر کاریگەی ملهوڕی ئایینیدا بەڕێوە دەچیت، ڕازی بکرێن.\nدەبێ چەندین و چەندین جارئەو ڕاستیە تاڵە دوبارە و چەند بارە بکەینەوە کە پاراستنی "یەکپارچەیی خاکیی ئێران"، دروشمی کۆمەڵگای سیاسیی یان نوێنەرە سیاسیەکانی نەتەوەی فارسی ئێرانە.\nئەو دروشمە لەو بوارەوە بۆ ئەو لایەنە گرینگی هەیە کە دەسەڵاتداریەتی فارس لەوە بەدواش بەردەوام بێت.\nبەڵام ئەو دروشمە بۆ نەتەوە نا فارسەکان سەرنج ڕاکێش نییە، چونکە بەرژەوەندیەکانی ئەوان بە هیچ جۆرێک دابین ناکات.\nهەر کەس یان هەرلایەنێکی نافارس پشتیوانی لە دروشمی "یەکپارچەیی خاکی ئێران" بە برا گەورەیی فارسەکان بکات، یان هیچ نەزان و هەڵخڵەتاوە یان بەرژەوەندیی هەیە لەوەدا.\nئەگەر وانەبێ مرۆڤێکی سیاسی سەر بە نەتەوە نا فارسەکان دەبێ مێشکی تێکچووبێ کە ڕازی بێت بەدەسەڵاتداریەتی نەتەوەیەکی دیکە(فارس) چونکە ئەوە بە واتای کۆیلە بوونی نەتەوەکەی خۆیەتی.\nئەوەی کەلە ڕوانگەی مافخوازیانەوە بۆ جوڵانەوە سیاسیەکانی نەتەوە نافارسەکان گرینگە و جوڵانەوەی میللی دێموکراتیکی نەتەوەی کوردیش پێداگری لەسەر دەکات مافی دیاری کردنی چارەی خۆ نووسینە، یان لانیکەم بەڕێوە بردنی ناوچەی خۆیانە.\nهەر هێزێکی سیاسی سەر بە نەتەوە نافارسەکان کە لەو بنەمایە لابدات، لە ڕاستیدا نیرو تەوقی داگیرکاری نەتەوەیەکی دیکە دەکاتە ملی نەتەوەکەی خۆی.\nئەمڕۆکە، لەو جێگایەوە کە تیپۆلۆژی ئیتنیکی دەسەڵاتداریی لە "ئێران"دا لەسەر دەستی نەتەوەی فارس بەڕێوە دەچێت و بە داخەوە سەرجەم هێزە سیاسیەکانی سەر بە نەتەوەی فارسیش(سەرجەم پارت و ڕێکخراو و کەسایەتیە سیاسیەکان کە خۆیان پێ سەراسەری خوازە)، مەبەستیان بەردەوام بوونی دەسەڵاتداریەتی و برا گەورە بوونی فارسە لە "ئێران"دا هەر چەند کە بە ئاشکرا ئەوە نەڵێن.\nپێداگری لەسەر دروشمی "پاراستنی یەکپارچەیی خاکیی لە ئێراندا"، واتایەکی دیکەی جگە لە پاراستن و بەردەوام بوونی (دەسەڵاتدارێتی فارس)، دوای نەمانی کۆماری ئیسلامی نییە.\nئەو دروشمە بە هیچ جۆرێک بەرژەوەندیەکانی نەتەوە نافارسەکان کە هەشتا و چەند ساڵێکە خۆیان لە کۆیلایەتی نەتەوەی فارسدا دەبینن، دابین ناکات. ئەو دروشمە تەنها هۆگری توند ئاژۆییانەی(لە بواری ڕەگەزپەرستی و داگیرکاری)کۆمەڵگای سیاسیی فارس دابین دەکات.\nبەڵام بە هۆی جێ کەوتنی بانتری و سەرتری سیاسیی و زاڵیەتی و باڵا دەستی دەسەڵاتداریەتی فارس بەسەر نەتەوەکانی دیکەی ناو "ئێرانی ئەمڕٶ"، حیزب و کەسایەتیە سیاسیەکانی فارسی ئێران هەل و دەرفەتی دادپەروەرانەو دادگەرانە بیرکردنەوە و ڕاستیوازیان لە دەست داوە.\nبە حوکمی پێش بینیە گریمانەییە خەیاڵییەکانی دەسەڵاتخواز و دەسەڵات بە دەستە بێ ناو و نیشانەکان، مرۆڤی نەتەوە نافارسەکانیان لە پەرژین و دیوارێکدا بە ناوی سەرزمین و وڵات یەخسیرو زیندانی کردوەو لە ژێر ناوی پاراستنی یەکپارچەیی جوغرافیای سیاسی وڵاتدا، بە ناشیرینترین و نەشیاوترین شێوە دەیانکوژن و دەیانکەن بە کۆیلە و سەرەڕای هەموو شتێکیش سەروەت و داراییە نەتەوەیییەکانیشیان بۆ بەدیهاتنی حەزو ئارەزۆ گڵاوەکانی خۆیان بە تاڵان دەبەن.\nدوور نییە ئەگەر هەڵسوڕان و سوڕانەوەی سیاسەت بەو جۆرە بشتە پێش، ئەو هۆگری و هۆگرایەتی سیاسیە لە "ئێران"دا هەر هەمان دەورو ڕۆڵە بگێڕێ کە ڕەگەزپەرستی شۆڤینیزمی سێرب لە یوگوسلاوی پێشوودا، گێڕای.\nبە واتایەکی دیکە ئەگەر ئاڵوگۆڕی لە ڕوانگەی جوڵانەوەی سیاسیی فارس لە "ئێران"دا نەیەتە ئاراوە، و لە سۆنگەشەوە کە لۆسەی هێزی دەوڵەتیش لە دەست ئەو هێزە سیاسیە دایە، لە ڕاستیدا لە وانەیە کارەسات و گرگاشەی یوگۆسلاوی پێشوو لە "ئێران"دا دوبارە بێتەوە.\nلە کۆتاییدا بەو کەس و لایەنانەی کە بە بەڵگەی سیاسیەوە دێنە مەیدان و دەڵێن کە (دەوڵەتی ئێران دەوڵەتێکی ئیتنیکی فارس نییە) دەڵێم کە ئەو بۆچوونە، ئەو بیرۆکەیە، ئەو پڕوپاگەندە و ئەو فریوکارییە ئیدی ئاشکرا بووەو باوی نەماوە وهەر تاکێکی نەتەوە نافارسەکان بە تایبەتی ڕێبەرە نەتەوەییەکانیان زۆر باش لە ناڕاست بوون و فریوکاریانە بوونی ئەو بە ناو بۆچونە تێگەییشتوون ، بۆیە ئەگەر دەتانهەوێ چەواشە کاری و هەڵخڵەتاندن بکەن وا باشترە بەدوای ڕێگا چارەیەکی دیکەدا بگەڕێن چونکە هەروەک باسم کرد ئەوە ماوەی بە کار هێنانی بەسەر چووە.