بەیانییەی ڕێکخراوە مەدەنییەکانی مەریوان بە بۆنەی ٢١ی فوریە، ڕۆژی جیهانی زمانی دایکی\nئاژانسی کوردپا: ڕێکخراوە مەدەنییەکانی مەریوان بە بۆنەی ٢١ی فوریە، ڕۆژی جیهانی زمانی دایکی بەیانییەیەکیان بڵاو کردەوە.\nلەم بەیانییەدا هاتووە: ڕێکخراوە مەدەنییەکانی مەریوان، وێڕای پیرۆزبایی و بەرزڕاگرتنی ڕۆژی جیهانی زمانی دایکیی، لە سەر ئەو بڕوایەن کە بەفەرمی ناسینی زمانە جیاوازەکان و بەڕێوەبردنی سیستەمی فێرکاری چەند زمانە لە کۆمەڵگادا، هیچ ناتەباییەکی لە گەڵ پاراستنی یەکپارچەیی وڵات و بەهێزکردنی گیانی هاوپێوەندی نێوان دانیشتوانی ئێراندا نییە. بەڵکوو بێبەشکردنی مرۆڤەکان لە فێرکاری و خوێندن بە زمانی دایکیی و ئەو هەست بە بەشخوراوییەیە کە ئەوان تووشی داڕمان و وێرانکاریی و دابڕان دەکات.\nدەقی ئەم بەیانییە بەم چەشنەیە:\n"کوشتنی زمانی دایکیی هەمان ڕەگەزپەرەستی و پاکتاوی نژادییە. کۆمەڵگایەک کە تاکە یەک زمان بە سەر زمانەکانی دیکەدا دەسەپێنیت، کۆمەڵگەیەکی ڕەگەزپەرەستە. هیچ جیاوازییەک نییە ئەگەر ئێوە ڕەگەزێک داسەپێنن بە سەر ڕەگەزەکانی دیکەدا یا زمانێک، یا ئایینێک، یا ئیدئۆلۆژییەک؛ هەمووی هەر ڕەگەزپەرەستییە."(دوکتور موحسێن ڕەنانی - ١٣٩٥)\nلە کۆی ٢٠٠ وڵاتی جیهان، ئێران لەو دەگمەن وڵاتانەیە کە خوێندن و فێربوونی زمانی دایکیی تێیدا ڕێگەپێنەدراوە. دیارە لەبەرچاو نەگرتنی جیاوازییە زمانی و نەتەوەییەکان و سەپاندنی زمان و ئەدەبیات و فەرهەنگی یەک نەتەوە، خزمەت بە هەمان پرۆژە شکست خواردوەکەی "یەکدەست کردن"ی وڵاتە. ئەو پرۆژە و ڕوانگە، تەنیا یەک زمانی لا گرێنگە و بایەخێکی ئەوتۆ بۆ زمانی دایکیی دەیان ملوێن مرۆڤی دیکە لە وڵاتێکی پان و بەرینی وەک ئێران دانانێت.\nزمانەکانی کوردی، تورکی، عەرەبی، بەلوچی و تورکەمەنی وەکوو زمانی دایکیی نەتەوەکانی دیکەی ئێران، پیشاندەری لایەنێک لە فەرهەنگ و کەسایەتی جیاوازی ئەو نەتەوانەیە و لە هەمان کاتدا ئاوێنەی باڵانوێنی داب و نەریت و بیر و بڕوا و بایەخەکانیانە. ئەو بایەخ و کەسایەتیانە کە لە نەوەیەک بۆ نەوەیەکی تازە دەگوێزرێتەوە. بۆیە گومان لەوەدا نییە کە سەپاندنی سیستەمی خوێندن و فێرکاری فەرمی تەنیا بە یەک زمان، هێمایەکی ڕوونی زمان کوژییە کە دەبێتە هۆی لاواز بوونی پێگەی کۆمەڵایەتی زمانەکانی دیکەی ئێران و ئاڵۆز کردنی جەوهەر و ناوەرۆک و هەروەها دەوری گواستنەوەیان لە نەوەیەک بۆ نەوەکانی داهاتوو.\n٢١ی فوریەی هەموو ساڵێک، وەبیرهێنەری ڕۆژێکی زۆر گرینگی جیهانییە. لەم ڕۆژەدا سازمانی یۆنسکۆ لە هەنگاوێکی بێ وێنەدا، بە پێشنیاری فەرمی وڵاتی بنگلادش لە نوامبێری ساڵی ١٩٩٩ی زایینی، ڕۆژی زمانی دایکیی بۆ هەموو وڵاتانی جیهان ڕاگەیاند. یۆنسکۆ هەروەها سیستەمی فێرکاری چەند زمانەی بۆ ئەو وڵاتانەی کە دانیشتوانی لە چەند زمان و چەند نەتەوەی جیاواز پێک هاتوە، پێشنیار کرد.\nڕێکخراوە مەدەنییەکانی مەریوان، وێڕای پیرۆزبایی و بەرزڕاگرتنی ڕۆژی جیهانی زمانی دایکیی، لە سەر ئەو بڕوایەن کە بەفەرمی ناسینی زمانە جیاوازەکان و بەڕێوەبردنی سیستەمی فێرکاری چەند زمانە لە کۆمەڵگادا، هیچ ناتەباییەکی لە گەڵ پاراستنی یەکپارچەیی وڵات و بەهێزکردنی گیانی هاوپێوەندی نێوان دانیشتوانی ئێراندا نییە. بەڵکوو بێبەشکردنی مرۆڤەکان لە فێرکاری و خوێندن بە زمانی دایکیی و ئەو هەست بە بەشخوراوییەیە کە ئەوان تووشی داڕمان و وێرانکاریی و دابڕان دەکات.\nکەوایە ئێمە؛ ڕێکخراوە مەدەنییەکانی مەریوان وەک ویژدانی هوشیار و نوێنەرانی راستەقینەی فەرهەنگی و کۆمەڵایەتی ئەم نیشتمانە، بەوپەڕی پێداگریەوە خوازیاری دامەزراندنی سیستەمی چەند زمانە لە ئێرانداین و خوێندن و فێرکاری بە زمانی کوردی لە هەموو خوێندنگاکانی ناوچە کوردنشینەکانی ئێران لە باخچەی ساوایانەوە تا دوایین قۆناغی خوێندن، بە پێویستیەکی بێ ئەم لاوئەولا دەزانین و نامانەوێت لەمە زیاتر سیاسەتی زمان کوژی و پێشێل کردنی مافە فەرهەنگی و کۆمەڵایەتیەکانمان درێژە بکێشێت.\nئەنجومەنی فەرهەنگی - ئەدەبیی مەریوان\nئەنجومەنی فەرهەنگی - هونەری ڤەژین\nناوەندی زانستی - فەرهەنگی ڕۆنان\nئەنجومەنی خەڵكیی بۆ بەرەنگاربوونەوەی مادە هۆشبەرەكان – ژیانەوە\nئەنجومەنی فەرهەنگی – ئەدەبیی ڕۆجیار\nئەنجومەنی نمایشی مەریوان\nیەکیەتی مامۆستایانی ئایینی مەریوان و هەورامان - یەمامە\nئەنجومەنی پیشەیی مەعەلمان(مامۆستایان) مەریوان\nئەنجومەنی سڵامەتی ژین\nسه‌رچاوه http://www.kurdpa.net/sorani به‌سته‌ری بابه‌ت http://www.kurdpa.net/sorani/dreje/76088


https://1baiser.com ئه‌نجومه‌نی سه‌ركردایه‌تی یه‌كێتی: ده‌رگای گفتوگۆی هه‌ڤاڵانه كراوه‌یه |\nHome سەرەکی ئه‌نجومه‌نی سه‌ركردایه‌تی یه‌كێتی: ده‌رگای گفتوگۆی هه‌ڤاڵانه كراوه‌یه\nله دواین كۆبونه‌وه‌یاندا ئەنجومەنی سەركردایەتی یەكێتیی ڕاگه‌یه‌ندراوێكیان بڵاوكردۆته‌وه‌و تێیدا ئاماژه به‌وه ده‌ده‌ن كه دەرگای دیالۆگی هەڤاڵانە، بۆ چارەسەری كێشەی هەڤاڵانمان، كراوەیە.\nهه‌ر له‌و ڕاگه‌یه‌ندراوه‌دا هاتووه”یەكێتی، وەكو هەمیشە، چ لەڕێگەی نوێنەرەكانی لەحكومەتداو چ لەڕێی سەنگی سیاسی خۆیەوە، لەلایەكەوە ئەوپەڕی پەرۆشە بۆ چارەسەركردنی كێشەی موچەو تەنگوچەڵەمەكان‌و پشتیوانی خەباتی پیشەیی – مەدەنیانەی خەڵكە”\nراگەیەندراوی كۆبوونەوەی ئەنجومەنی سەركردایەتی یەكێتیی\nلەدۆخێكی سەختی كراوە بەڕووی ئەگەری سیاسی جۆراوجۆری جیهانی، ئیقلیمی، عیراقی‌و كوردستانیدا، ئەنجومەنی سەركردایەتی یەكێتیی، لەبارەگای مەكتەبی سیاسی لەسلێمانی، كۆبۆوە. لەكۆبونەوەكەدا، پێشهاتە نێودەوڵەتی‌و ئیقلیمی‌و ناوخۆییەكانی عیراق‌و كوردستان، وەكو دەروازەی هەڵسەنگاندنی رووداوەكان، گفتوگۆیەكی هەمەلایەنەیان لەسەركراو سەرەنجام، كۆبوونەوە گەیشتە ئەو بۆچوونەی كە:\nسیاسەتی نێودەوڵەتی دەوڵەتانی ئەندامی هەمیشەیی ئەنجومەنی ئاسایش، سەبارەت بەكێشە ئابوریی‌و سیاسییەكانی جیهان، ناكۆكی قوڵ لەنێویاندا هەیە؛ ناكۆكییەكانیش لەسەر رۆژهەڵاتی ناوەڕاست، بەتایبەتی لەسەر سوریاو عیراق، هەروەها سەبارەت بەوڵاتانی تری ناوچەكە، گەیشتۆتە رۆخی دۆخی مەترسیداری عەسكەریی‌و سازشی سیاسی. كە سەرەنجامەكەی ئەگەر كێشەكان چارەسەر نەكرێن، قوربانییەكی بێڕادەی خەڵكی ناوچەكەو داڕمانی ئابوریی‌و، دەیان ملیۆن ئاوارەو، وێران كردنی شارو دێهاتی زۆرێك لەوڵاتانی ناوچەكەیە. دۆخێكی سیاسی‌و ناكۆكی بەرژەوەندی ستراتیژی ئاوها، بێگومان، سەبارەت بەچارەنوسی نەتەوەی كوردو گەلانی بێبەشكراو لەمافی دیموكراسی ناوچەكەو لەبەشەكانی كوردستاندا، مایەی مەترسییە. بەتایبەتی، هێشتا لەكۆنگرە نێودەوڵەتییەكان‌و دانوستانە نیشتمانییەكاندا، دەستەبەری بەدیهێنانی مافەكانی كوردو گەلانی دیكە، لەئارادا نییە. باكورو رۆژئاوای كوردستان، نمونەی دیارن لەم بارەوە.\nهەر لەمكاتەدا، كاتێك، هەڵوێستە لەسەر دۆخی لێكترازاوی ناوخۆی هێزە كوردستانییەكانی بەشەكانی كوردستان‌و كێشە چارەسەر نەكراوەكانی پەرلەمان‌و حكومەت‌و قەیرانی ئابوری هەرێمی كوردستان دەكرێ، مەترسییەكان، لەم هەلومەرجەدا زیاتر ترس دەخاتە سەر ئاسۆی هاوكێشەو روداوەكان. بۆیە، ئەركی بە پەلەی سەركردایەتی سیاسی كوردستان ئەوەیە، كە:\nیەكەم: دوا توانا بخرێتە كار لەگەڵ دەوڵەتانی جیهان‌و ناوچەكە، بۆ دەستەبەركردنی مافە دیموكراسییەكانی نەتەوەكەمان، لەكاتی مۆركردنی هەر رێككەوتنێكی نێودەوڵەتی‌و ئیقلیمی.\nدووەم: لەهەموو بەشێكی كوردستاندا، دیالۆگی بەرپرسانە لەنێوان هێزە كوردستانییەكان، بۆ چارەسەر كردنی كێشەكان لەلایەك‌و لایەكی دیكەشەوە، بۆ رێككەوتنی سیاسی هێزە كوردستانییەكان‌و هێزە دیموكرات‌و نیشتمانییەكانی وڵاتانی ناوچەكە، لەسەر ئامانجە هاوبەشەكان، ئەنجام بدرێ.\nلەسەر دۆخی عیراق؛ كۆبوونەوە، لەكاتێكدا ئومێدەوارە بەكەمترین زیانی پێشمەرگەو سوپای عیراق، موسڵ‌و حەویجەو ناوچەكانی تر ئازاد بكرێ، لەهەمانكاتدا، بەپێویستیزانی بەشداری هێزی پێشمەرگە لەم شەڕە چارەنوسسازانەدا، بەپێی بەرنامەیەكی سیاسی‌و ئیداریی‌و خزمەتگوزاری دوای رزگاركردنی ناوچەكان، دوور لەهەر چەشنە فشارێكی نابەجێ بەرامبەر دانیشتوانی رەسەنی ناوچەكان بێ. بەتایبەتی ئەگەری قوڵكردنی كێشەی نێوان شیعەو سوننە، لەئارادایە! هەروەها مەترسی پێشێلكاری زیاتر بەرامبەر مەسیحی‌و ئێزدی‌و شەبەك‌و توركمان، نادیدە ناگیرێ.\nهەلومەرجێكی گونجاویشە، دوای سەردانی وەفدی باڵای هەرێمی كوردستان بەسەرپەرشتی بەڕێز مەسعود بارزانی بۆ بەغداد، وەفدی باڵای حكومەتی هەرێم، بەپرۆژەی نوێی دانوستاندن، بگەنە بەغدادو گفتوگۆیەكی بەرپرسانە لەهەرێم‌و بەغداد بۆ چارەسەری راستەقینەی كێشەكان بكرێ. لەپێشەوەدا چارەسەری بودجەو موچە، ئینجا كەیسی نەوت‌و گاز. بەمەرجێ مافی ئابوری گەلەكەمان، بهێنرێتەدی.\nپەیوەست بەم كەیسە، كۆبوونەوە، بۆ زانینیی سەرجەم راستییەكان لەسەر قەیرانی دارایی‌و نەوت‌و داهات‌و سەرفەكەی.. هەروەها بۆ ساغكردنەوەی ئەو پڕوپاگەندانەی لەسەر هەناردەكردنی كاروانی تەنكەری نەوتی كەركوك‌و پاڵاوگەكانی دیكە، بۆ بەغداد، توركیاو ئێران‌و هەر داهاتێكی ناشەرعی (ئەگەر لەئارادابێ)، لیژنەی پێكهێنراوی پێشوی یەكێتیی راسپێردرا، دوا توانای خۆی لەم بارەیەوە بخاتەكار، بۆ ئەوەی راستییەكان‌و پڕوپاگەندەكان، یەكاڵا بكرێنەوە‌و رای گشتیش لەسەر وردەكارییەكان، ئاگادار بكرێت.\nسەركردایەتی یەكێتیی، لەكۆبوونەوەكەدا جەختیكردەوە، كە هێزی پێشمەرگەو قوربانییەكانی بونەتە مایەی شانازی گەورەی نەتەوەی كوردو ئازادیخواز‌و پشتیوانەكانمان. هاوكاری عەسكەری لەلایەن وڵاتە دۆستەكانی هاوپەیمانی ستراتیژی دژی داعش‌و پشتیوانانی ناوچەكەش، بۆ تێكشكاندنی تیرۆریستە رەشەكوژو ئەقڵ كوژەكان، بەڵگەی بەردەوامی دۆستایەتی گەلەكەمان‌و حكومەتی هەرێم‌و هێزی پێشمەرگەن، بەڵام لەهەمانكاتدا، كارا نەكردنەوەی پەرلەمان‌و چارەسەرنەكردنی كێشەی نێوان لایەنە سیاسییەكان‌و تەنگوچەڵەمەكانی حكومەت؛ بەتایبەتی ئەنجامنەدانی گۆڕانكاری ریشەیی لەسیستەمی حوكمڕانی‌و ریشەكێش نەكردنی گەندەڵی‌و كۆتایی نەهێنان بەمشەخۆریی‌و چارەسەر نەكردنی ئاستەنگی موچەی فەرمانبەران‌و كرێكاران ..تاد، ئەمانە تێكڕا، دۆستانیشمانی وەكو گەلەكەمان نیگەران كردووە. بۆیە، سەرەڕای هەندێك چاكسازیی لەكاروباری حكومەت‌و بڕینی موچەی بندیوارو كەمكردنەوەی مەسرەفی حكومەت، پەسەندكردنی پرۆژەی سیستەمی ئەلیكترۆنی بانكی‌و هەوڵەكانی چاكسازی؛ هێشتا، قەیرانی ئابوریی‌و سیاسی‌و سیستەمی حوكمڕانی بەردەوامە: بودجەو موچە دابین نەكراوە؛ گۆڕانكاری لەسیستەمی حوكمڕانی زۆری ماوە؛ سیستەمی بانكی‌و لەبانكەكاندا هەڵگرتنی پاشكەوتی خەڵك، زۆر لاوازە. تەنانەت هۆیە راستەقینەكانی قەیرانی داراییش، جگە لەزۆرو زەبەندی موچەخۆر، كە زیانەكەی زەقە، بەڵام هۆكارە كەڵەكەكراوەكانی كابینەكانی پێشووش لەم قەیرانەو لەم گەندەڵی‌و مشەخۆرییە، هێشتا لای رای گشتی، تەنانەت لای پسپۆرانی دارایش، نادیارن. كە بەداخەوە، رای گشتی، تەنها حكومەتی ئێستای خستۆتە ژێر باری كێشەكان!!\nیەكێتی، وەكو هەمیشە، چ لەڕێگەی نوێنەرەكانی لەحكومەتداو چ لەڕێی سەنگی سیاسی خۆیەوە، لەلایەكەوە ئەوپەڕی پەرۆشە بۆ چارەسەركردنی كێشەی موچەو تەنگوچەڵەمەكان‌و پشتیوانی خەباتی پیشەیی – مەدەنیانەی خەڵكە. لەهەمانكاتیشدا، پەرۆشە حكومەتی كوردستان، بەرنامەیەكی چاكسازیی هاوچەرخی، لەم قۆناغەدا هەبێ‌و سەركەوتووش بێ‌و بۆ سەركەوتنیشی، لەبەر هیچ فشارێكی لاوەكی، سیاسەتی مێژوویی یەكێتیی لەراپەڕاندنی ئەركە نەتەوەیی‌و دیموكراسییەكانی بەرامبەر خەڵك‌و نیشتمان، ناداتە دەست قەدەری هەڵچون‌و داچوون. یان لەكاتی قەیران‌و كێشەدا، لەبەرپرسیارێتی دوور بكەوێتەوە. یەكێتیی‌و یەكێتییەكان، لەكاتی تەنگانەو تەنگوچەڵەمەدا، سەنگەر‌و مەیدان چۆڵ ناكەن.\nلەم بارەیەوە، سیاسەتی یەكێتیی لەپارێزگاكانی هەرێم، تایبەت لەسلێمانی‌و پایتەختی كوردستان، ئینجا لە كەركوك، خانەقین، شەنگال‌و باقی ناوچەكانی دەرەوەی هەرێم، هەمیشە رون بووەو لێكدانەوەی پڕ لەكاردانەوەی ئەملاوئەولا، بەرامبەر سیاسەتی یەكێتی، پڕوپاگەندەی كاتییەو هیچی دیكە.\nتەوەرێكی دیكەی كۆبوونەوە، كە بەوپەڕی هەست بە بەرپرسیارێتی لەناو هەڤاڵاندا باسكرا، كێشەكانی ناو یەكێتییە. دوور لەوەی بچینە ناو وردەكاری دەسەڵاتەكانی پەیڕەوی ناوخۆ، كە لەم بارەوە دەقی دەسەڵاتەكان‌و ماوەی جێبەجێكردنیان رۆشنە، كۆبونەوە جەختیكردەوە، كە:\nدەرگای دیالۆگی هەڤاڵانە، بۆ چارەسەری كێشەی هەڤاڵانمان، كراوەیە. بەدڵنیاییەوە، چی توانامان مابێ، دەیخەینەكار بۆ كۆتاییهێنانی كێشەكان‌و بوژاندنەوەی متمانەو خستنەوەگەڕی پۆست‌و ئۆرگانەكان. لەبەڕێز جێگری سكرتێری گشتییەوە، تا هەڤاڵانی مەكتەبی سیاسی‌و سەركردایەتی‌و ئۆرگانەكانی دیكە.\nلەبەر بەرژەوەندی یەكێتیش، بڕیاردرا، تەنانەت وەڵامی سەرجەم ئاخاوتن‌و رونكردنەوەو رەخنەكانیش لەمەڕ كێشە ناوخۆییەكان‌و چۆنییەتی ئەنجامدانی كۆبوونەوەی مەكتەبی سیاسی‌و سەركردایەتی، نەدرێتەوە.\nبڕگەی بەستنی كۆنگرەش، كە هەستیارەو گەلێ كاتی بەسەرچووە، دیسان دواخرا بۆ دوای سەرەنجامی هەوڵەكان بۆ چارەسەری كێشەكانی هەڤاڵانی ناو یەكێتیی.\nلەكۆتاییشدا.. كۆبوونەوە بڕیاریدا، لەمەودوا، مانگی (3) جار كۆبوونەوەی مەكتەبی سیاسی ئەنجامبدرێ. لەكاتی خۆشیدا، دوو مانگ جارێ ئەنجومەنی سەركردایەتی كۆدەبێتەوە. كۆبوونەوەی ئاییندەی سەركردایەتیش، لەدوای هەوڵی چارەسەركردنی كێشە ناوخۆییەكان، كە ئومێدەوارین لەم بارەوە سەركەوتووبین، لەهەفتەیەك بۆ دوو هەفتەی تر، بڕیاردرا بە سەرپەرشتی بەڕێز جێگری سكرتێری گشتی هەڤاڵ كۆسرەت رەسوڵ، ئەنجامبدرێ.\nبۆ ئەوەی كۆبونەوەكانیش، لەڕاپەڕاندنی ئەركە حزبییەكانیاندا سەركەوتووبن، بڕیارە، ئۆرگانەكانی یەكێتیی كارا بكرێنەوە، سەرپەرشتی بكرێن، چالاكی بنوێنن. دوا تواناش بۆ چارەسەری كێشەی دارایی هەڤاڵ‌و ئۆرگانەكانی یەكێتیی، بەپێی پرۆژەیەكی نوێ، بخرێتە كار.\n– پاراستنی یەكێتیی ناو یەكێتیی\n– چارەسەركردنی كێشەی بودجەو موچەی كوردستان‌و خەڵك\n– تێكشكاندنی داعش.. لەڕوی عەسكەریی‌و كۆمەڵایەتییەوە\n– خۆ سازدان بۆ چوارەمین كۆنگرە\n(15) ی تشرینی یەكەمی (2016)


شێرزاد شێخانی : کەسایەتی نەوشیروان و مەسعود بارزانی . – WTARIKURD\nوەکو نوسەرو رۆژنامەنوس لەگەڵ زۆربەی سەرکردەو کەسایەتیە سیاسیەکاندا دانیشتوم ، چ بەکاری رۆژنامەنوسی کە لەنزیکەوە گوێم لەهەڵویستە سیاسییەکانیان گرتوە لەسەر روداو و پێشهاتەکان ، یاخود دانیشتنی هاوڕییانە کە گوێم لەرازو نیازو یادەوەریو بۆچونەکانیان بوە لەسەر هەندی روداو کە لەسەر داوای خۆیان بۆ بلاوکرنەوە ناشێت .. هیچ جارێکیش بەقەدەر دانیشتنێکی تایبەتیم لەگەڵ کاک نەوشیروان کاریگەری لەسەرم نەبووە . کاتێک لەگەرمەی گفتوگۆیەکمان لەسەر وەزعی سیاسی کوردستان هەڵوێستێکی خۆی پێراگەیاندم کە لەناخەوە هەژاندمی و زۆر کاریتێکردم ..\nلەسەر وەزعی کوردستان پرسیارم لێکرد ” لەم وەزعە نالەبارەی کوردستاندا تۆ پێتوایە دژایەتیکردنی گۆران بۆ پارتی کارێکی زەرور بێت ، بەتایبەتیش ئێوە حزبێکی بێ چەکن ئەوانیش سڵ لەهیچ شتێک ناکەنەوە بەخیانەتو تازەکردنەوەی گەڕێکی تری شەڕی ناوخۆشەوە .. وەڵامی کاک نەوە ئەوە بو : من هیچکات ناتوانم دژ بەحزبی بنەماڵەبم .. لەهەندێ وڵاتانی شەرقیدا بونی ئەمجۆرە حزبانە کارێکی ئاساییە ، ئەوەتا لە پاکستان دوای زولفەقار عەلی بۆتو ، کچەکەی بەنازیر بووە سەرۆکی حزبەکە ، لەهیندستان دوای ئەندیرا گاندی کوڕەکەی و تەنانەت بوکەکەشی سەرکردایەتی حزبیان کرد ، نمونەی تریش هەن ، بۆیە من ناتوانم بونی ئەمجۆرە حزبە لەکوردستانیدا بسرمەوە ، من دژی حزبی بنەماڵە نیم ، بەڵام دژی حوکمی بنەماڵەم کە ئێستا پارتی هەوڵی چەسپاندنی ئەدات لەکوردستاندا .\nئەو پێی وتم : من بۆیە ئەو هەمو ساڵەی لەشاخ و شاردا خەباتم لەپێناو میللەتەکەم کردوە تا واقیعەتاڵەکەی بگۆڕم .. سیستەمێکی دیکتاتۆری بگۆڕم بەسیستەمێکی عادیلانەی کوردی خۆماڵی ..\nمن خۆم قەرزارباری ئەو گوندنشینانە ئەزانم کەوا رۆژانی سەختی خەباتی شاخ پێخەفی گەرمی خۆیان ئەدایە ئەو پیشمەرگانەی بەجەولە رێیان ئەکەوتە لایانەوە .. من قەرزارباری خێزانی ئەو شەهیدانەم کە لەسەنگەردا لەتەک من و هەڤاڵانم شەهید بون و ئەبێ ئەمرۆ ژیانێکی شایستە بۆ خێزانەکانیان دابینبکەم ..\nقەرزارباری ئەو پێشمەرگانەم کە لەروبەروبونەوەکاندا بریندار بونەو دەست و قاچ و چاویان لەدەستداوە ..\nقەرزارباری ئەو شارنشینانەم کە هەڤاڵانی رێکخستنەکانی ناوشارەکانیان لەهەناوی خۆیاندا ئەشاردەوە تا نەکەونە دەست مەفرەزەی دەزگا داپلوسێنەرەکانی بەعسەوە ..\nقەزارباری ئەو هەڤاڵانەم کە لەکونجی زیندانەکانی بەعسدا هوتافیان بۆ پیشمەرگەو شۆرش ئەکێشا ..\nقەرزارباری ئەو میللەتەم کە لەراپەرینەکەدا هاتنە سەرشەقامەکانو شان بەشانی پێشمەرگە بەبێ چەک هەڵیانئەکوتایە سەر دەزگاکانی بەعس وتەفروتونایان ئەکرد ، ئەم میللەتەی ئێمە شایستەی ئەوەیە خزمەتی بکەین نەوەک سیستەمێکی دیکتاتۆری بەسەردا بسەپێنین ومافی رەوای خۆی لەژیانێکی پڕ لەکەرامەتو سەربەرزی لێی زەوت بکەین .\nئەمە قسەی کەسێکە کە بەدرێژایی ساڵانی خەباتی چەکداری کورد بەشاخەکانەوە بووەو لەدەیان داستانی گەورەی پێشمەرگەدا پێشەنگ و سەرکردە بوەو لەسیاسەتیشدا هەمیشە لەپێشی پێشەوە بوە .\nکاتێک نەوشیروان و هەڤاڵەکانی لەناو جەرگەی بەعسدا دەیان داستانی پێشمەرگانەیان تۆمار ئەکرد ، مەسعود بارزانی خۆی و خێزان و بنەماڵەکەشی لەکەرج لەناو فێلاکانی ساواکدا ژیانیان بەسەر ئەبرد ..\nکاتێک نەوشیروان و هەڤاڵەکانی هەڵمەتی شێرانەیان ئەبردە سەر معەسکەرو دەزگاکانی بەعس ، کوڕو پیاوی بنەماڵەکەی بارزانی خەریکی کاروکاسبی بون لەتاران و تەورێزو نەغەدەو مهاباد وشارەکانی تری ئێران ..\nکاتێک پێشمەرگە دلێرەکانی یەکێتی بەسەرکردایەتی خودی نەوشیروانەوە بۆسەیان لەسەرجادە گشتیەکاندا بۆ رەتڵەکانی سوپای بەعس دائەنا تا دێهاتەکانمان وێران نەکەن ، چەکدارەکانی پارتی لەسەر سنوری ئێران ئازوقەو پارەو مەسرەفیان لەلایەن ئێرانەوە بۆ ئەهاتو خەریکی جگەرەکێشان وقسەوباسی زەمانی کۆن بون .\nکاتێک نەوشیروان سەرکردایەتی راپەڕینە جەماوەرییەکەی بەهاری ساڵی 1991 ئەکردو خەرێکی داڕشتنی پلانی ئازادکردنی شارو شارۆچکەکانی کوردستان بو ، مەسعود بارزانی لەدەرەوەی وڵات بو ..\nکاتێک نەوشیروان لەبەغدا بەشداری نوسینەوەی دەستوری عیراقی ئەکردو هەوڵی چەسپاندنی مافی رەوای کوردی ئەدا لەم دەستورەدا ، مەسعود بارزانی لەگەڵ سەرکردە سوننەکان خەریکی پیلانداڕشتن بو لەدژی بەرژەوەندی کورد .\nکاتێک نەوشیروان لەگردەکەی خۆیدا کوڕی شەهیدانو خەڵکی سادەی ئەمکوردستانەی ئەبینیو لەگەڵیان دائەنیشت ، مەسعود بارزانی لەنەمسا خەریکی ددان سپیکردنەوە بو ، لەوێشەوە ئەچوە ئیتالیا بۆ قات و پێلاوکڕین .\nنەوشیروان مستەفا لەژیانیدا خیانەتی لەمیللەتەکەی خۆی نەکردوە ، مەسعود بارزانی خیانەت بە مییرات بۆی ماوەتەوە ، باوکی دەیان سەرکردەی شۆرشی ئێرانی تەسلیم بەدەستی شای ئێران کرد ، مەسعودیش دەیان و سەدان سەرکردەو کادیری کۆنگرەی نیشتمانی لە31 ئابدا تەسلیم بەدەستی سەدام کرد .. لەوەش گەورەتر خیانەتی 31 ئاب بو کە وەکو کاک قادر عەزیز وەسفی کرد بە شازی خیانەت . چونکە لەمێژودا خیانەتی وا گەورە روینەداوە ، بەڵام پارتی و مەسعودی سەرۆکی شانازییان پێوە ئەکرد .\nئەگێڕنەوە ئەڵێن : چەند ساڵێک پێش ئێستا کاتێک پەرلەمانە فیفتی فیفتیەکەی پارتی و یەکێتی خەریکی دارشتنی یاسای قەدەغەکردنی جگەرە بو ، زەلامێک سەیری تەلەفزیۆنەکەی ئەکرد وگوێی لەگفتوگۆکان بو ، بە دەم جگەرە کێشانەوە ئاخێکی قوڵی هەڵکێشاو وتی : دە وەرە لەخەما شەق مەبە ، من ئەسڵەن لە داخ و خەفەتی ئەو پەرلەمانەوە دەستم بەجگەرەکیشان کرد ، کەچی ئەوان دانیشتون یاسا دەرئەکەن بۆ قەدەغەکردنی .\nئێستا وەرە لەداخا دڵت نەتەقێ ، سەرۆک و سەرکردەیەک کە هەمو ژیانی خیانەت و فرۆشتنی میللەت بووە ، ئەیەوێ سەرکردەی بزوتنەوەیەک بداتە دادگا کە هەمو ژیانی سەروەری و شۆڕشگیری و وەفاداری بوە بۆ میللەتەکەی ..\nهەزار رەحمەت لەباوکت دکتۆر شێرکۆ عەبدوڵڵا کە لەنوسینێکدا باسی ئەو نەوەیەت کردوە کە زۆر پێئەچێت جیلی ئێستای پارتی بێت ، کە ئەڵێی ئەم جیلە وا قسە ئەکەن ، مەسەلەن ئەڵێن فلانی کوری فلان دووربێ لەرووی حازری پیاوێکی خوێنەوار بوو ، یان کاک فیسار حاشا حازری حاشا حازری وەختی خۆی وەتەنی بوە .


شاندی هەرێم بۆ بودجە و مووچە دەچێتە بەغدا – تۆڕی میدیایی خەڵک\nشاندی هەرێم بۆ بودجە و مووچە دەچێتە بەغدا\n2020/04/19 - 8:53 AM\nبڕیارە شاندێكی حكومەتی هەرێمی كوردستان بە مەبەستی تاووتوێكردنی چەند پرسێكی دارایی، سەردانی بەغدا بكات.\nبڕیارە ئەمڕۆ یەك شەممە، شاندێكی حكومەتی هەرێمی كوردستان بە سەرۆكایەتی ئاوات شێخ جەنباب وەزیری دارایی، مەبەستی تاووتوێكردنی پرسی مووچە و بودجە و كەمكردنەوەی ئاستی هەناردەكردنی نەوت سەردانی بەغدا بكات.\nشاندەکەی هەرێم كە هەریەك لە دارا رەشید وەزیری پلاندانان، خالید شوانی وەزیری هەرێم و ئومێد سەباح سەرۆكی دیوانی ئەنجومەنی وەزیرانیش لەخۆدەگرێت، لەگەڵ لایەنە پەیوەندیدارەكانی عیراق كۆدەبێتەوە.\nبەشە بودجەی هەرێمی كوردستانبەغدا


کاتی ئه‌وه هاتوه ناڕه‌زایه‌تیه‌کانی خۆمان یه‌ک بخه‌ین – hkkurdistan\nHome 6 ئەرشیفی بابەتەکان 6 کاتی ئه‌وه هاتوه ناڕه‌زایه‌تیه‌کانی خۆمان یه‌ک بخه‌ین\nوتەی دەشتی جەمال بۆ مەراسیمی ٨ مارس ٢٠١٧ لە لەندەن\nژنانی دڵ پر له ئۆمید\nئازادیخوازان و یه‌کسانیخوازان\nهه‌ڵسوراوانی داکۆکیکار له مافه‌کانی ژنان\nبه بۆنه‌ی 8مارس ڕۆژی جیهانی ژنان ، ڕۆژی خه‌باتو ناڕه‌زایه‌تی وراوه‌ستانه‌وه‌و دژ به سته‌مکیشی وهه‌ڵاواردن وبێمافی وژێرده‌سته‌ی ژنان له هه‌موو ئێوه‌و سه‌رجه‌م ژنانی دنیا پیرۆزبای ده‌که‌م.\nله‌م ده‌رفه‌ته‌دا من نامه‌وێت له‌سه‌ر مێژووچه‌ی 8ی مارس قسه بکه‌م ، نامه‌وێت له‌سه‌ر سه‌رچاوه‌کان وریشه‌ی سته‌مکیشی و هه‌ڵاواردنی ژنان لێکدانه‌وه بکه‌ین.. هاوکات ناشمه‌وێت له‌سه‌ر ده‌وری ڕێکخراوه‌کانی ژنان وزعف و که‌موکورتیه‌کانی جوڵانه‌وه‌ی ژنان بدوێم… به‌ڵکۆ له‌سه‌ر تایبه‌تمه‌ندیه‌کی دۆخی ئیستای ژنان ده‌مه‌وێت قسه بکه‌م که ئه‌مڕۆ چ هێرشێکی هه‌مه‌لایه‌نه له‌سه‌راسه‌ری دنیا بۆ سه‌ر ده‌ستکه‌وته‌کانی ژنان ته‌وژم ئه‌دات… ئه‌و ده‌ستکه‌وتانه‌ی که به‌رهه‌می خه‌باتی نه‌پچڕاوی ژنان و پیاوانی یه‌کسانیخواز وئازادیخواز، چه‌ند سه‌ده به‌ر له‌ئێسته به‌دیهاتوه و خه‌ریکه هه‌نگاو به هه‌نگاو پاشەکشەی پێده‌کرێت و جوڵانه‌وه‌کانی ژنانی خستۆته نێو چوارچێوه‌ی به‌رگریکردنه‌وە له‌و ده‌ستکه‌وتانه.\nله‌دۆخێکدا که نیو لیبرالیزم وراست وفاشیسته‌کان، ترامپ ده‌گه‌یه‌نێته کورسی ده‌سه‌ڵات لە ئەمریکا له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی که تێڕوانینێکی تائه‌وپه‌ڕی قێزه‌ونانه به‌رامبه‌ر به ژنان و به په‌نابه‌ران وخه‌ڵکی موسوڵمان وکه‌مایه‌تیه‌کانی دیکه به‌یان ده‌کات، لەگەڵ ئەوەی کە که‌سێک که 26 هه‌زار په‌لاماردانی سێکسی و تەحەروش دژی ژنان له‌نیو سوپاکه‌یدا به ئاسایی له‌قه‌له‌م ده‌دات ..که‌سێک که تێڕوانینێکی سێکسی زیاتری بۆ ژنان پێ نیه ،که‌سێک که بڕیاری سزای بۆ ژنان هه‌یه کاتێک به ئیختیاری خۆیان مناڵ لەبار بەرن..که پشووی ره‌سمی بۆ مناڵ بوون ته‌نها 6 هه‌فته پشوو و پاره‌ی ته‌واوی بۆ بە ڕەسمی دەناسێنێت…له دۆخێکی وا له نێو جه‌رگه‌ی ئه‌وروپادا چه‌ند هه‌فته به‌ر له ئێسته جانۆز کوردین په‌رله‌مانتاری پۆڵۆنی به‌ئاشکرا ده‌ڵێت “ژنان ده‌بێ که‌متر له‌پیاوان پاره وه‌ربگرن له‌به‌ر ئه‌وه‌ی لاوازترن، بچوکترن و که‌متر زیره‌ک و به‌هۆشن”\nچ کاره‌سات وشه‌رماوه‌رێکه کاتێک دوای چه‌ند سه‌ده له خه‌باتو تێکۆشان وناڕه‌زایه‌تی بۆ به‌دیهێنانی مافە فه‌ردی ومه‌دنیه‌کانی ژنان، کە چی ئه‌مڕۆ شالاوێکی گه‌وره بۆ سه‌ر ئه‌م ده‌ستکه‌وتان له ئارادایه …تایبه‌تمه‌ندی 8ی مارسی ئه‌مساڵ ده‌نگ هه‌ڵبڕینی ناڕه‌زایه‌تی ژنان بوو به‌م هێرشە بەربڵاو وسته‌م وهه‌ڵاواردن ونایه‌کسانیه له‌دنیادا..هه‌روه‌ک بینیمان ژنانی ئه‌مریکا دەنگی ناڕەزایەتیان هەڵبڕی و ناڕەزایەتیەکانی خۆیانیان لە ژێر ناوی ” رۆژێک به بێ ژن” راگەیاند.. له ئه‌مریکا تا تورکیا وپاکستان ..وڵاتانی دیکه به‌رامبه‌ر به‌م هه‌لومه‌رجه‌ی سه‌رمایه‌داری ده‌نگی ناڕه‌زایه‌تیەکانی خۆیان یەکخست.\nئه‌گه‌ر ئه‌مه تایبه‌تمه‌ندیه‌کی هه‌لومه‌رجی ژنان بێت له دنیادا، ئاخۆ هه‌لومه‌رجی ژنان له خۆرهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست به گشتی و کوردستان به تایبه‌تی دەبێت چ جەهنەمێک بێت بۆ ژنان ومافەکانیان. لەو وڵاتانەدا که یاسای دینی وکه‌لتوری کۆنه‌په‌رستی وپیاو سالاری باڵا ده‌سته، سته‌مکێشی ژنان وژێرده‌سته‌یی و جیاکاری جنسی چ کاره‌ساتێکی کردۆته به‌شی ژنان.. به‌داخه‌وه ئه‌مساڵ لەگەڵ بنبەستی دەسەڵات وداشکانەوەی قەیرانێکی کوشندە بەسەر خەڵکی کوردستاندا، سەرباری گرانی وهەژاری و بێکاری وبێ موچه‌یی وفەساد و تاڵانی ئاشکرا، سه‌رباری جێگیرکردنی یاسای دواکەتو کۆنه‌په‌رستانه، ئه‌وا ئاماره‌کانی کوشتن و ئه‌تکردن و ته‌حروشکردن وسوتاندن و ئیختیساب نه‌ک رووی له هه‌ڵکشانکردوه بگره له‌سایه‌ی ده‌سه‌ڵاتی ناسیونالستی کورد وده‌سه‌ڵاتی خۆماڵیدا به‌ئاشکرا ئه‌مساڵ شاهیدی ئه‌وه بوین که پیاوێک چۆن خیزانی خۆی به‌پشتی سه‌یاره‌وه راده‌کیشێت له‌به‌رده‌م رای گشتیدا ..زیاتر له‌مه ئه‌گه‌ر تا دۆێنی کچانی خوار تەمەن ١٨ ساڵی ئاواره‌ی ناوخۆ له لایه‌ن بانده بازرگانه‌کان و ئەوانەی کەبازرگانی به جه‌سته‌ی ئینسانه‌وه دەکەن، کڕێن و فرۆشتنیان به کچان و ژنانی ناوخۆ ده‌کرد له‌گه‌ڵ وڵاتانی دراوسێ، ئه‌وا هه‌ر ئەمرۆ بەجۆرێکی تر دیاردەی بەشودانی مناڵانی خوار تەمەن ١٨ ساڵ لەکوردستان وعێراق راچڵکێنەرە و ئاواره‌کانی ناوخۆ وه که‌مپه‌کانی په‌نابه‌رانیشی گرتۆتەوە. بە شێوەیەک بەهۆی خراپی ژیان و گوزەرانی خێزانەکان لەکەمپەی ئاوارەکاندا بە ناچاری دەیان خیزان ناچار بە شودانی مناڵەکانیان کراون و رێکخراوە جیهانیەکانی هێناوەتە سەر خەت کە دەنگی ناڕەزایەتی دەربڕن، پێوستە سنورێک بۆ ئه‌م تاوانانه‌ی دژ به مناڵان له که‌مپه‌کانی په‌نابه‌ران به‌ڕێوه ده‌چێت دابنرێت وە ئەوە بانگەوازی هەمووان دەکات فشارەکانمان توند بکەینەوە بۆ سەر حکومه‌تی عێراق و هه‌رێم کە به‌یاسا ده‌ستی ئه‌م تاوانانه له‌سه‌ر مناڵان قه‌ده‌غه بکات، بەشودانی مناڵان پێشێلکاری ڕاستەوخۆیە بەرامبەر بە مافەکانی منالان و دەبێ وەک بەشودانی زۆرەملێ تەماشا بکرێت . .. لەپاڵ ئەو راستیانەوە فەزای جەنگ وکاولکاری بەیەکجاری ژیانی ژنان ومنالانی هاڕیوە، جەنگێک کە ئەمڕۆ لە رۆژهەڵاتدا بەتایبەتی لە موسڵ بەناوی رزگاری و لەناوبردنی داعشەوە لەلایەن دەوڵەتانی ئیمپریالیست و ناوچەکەوە بەڕێخراوە، بەسەدان هەزار خەڵکی ئاوارەو دەربەدەر کردووە بەهەزارانیش لە کەمپەکاندا بەدور لە هەر خزمەتگوزاریەکی سەرەتایی یەخسیر کردووە ..ژنان ومناڵان زۆربەی زۆری ئەم دۆخەن و رۆژانە لە هەموو لایەکە وە دەبنە قوربانی…\nنابێ ئه‌م دۆخه ته‌حمه‌ول بکرێت، گۆڕینی ئه‌م دۆخه له‌گره‌وه‌ی هاتنه‌مه‌یدانی ژنانی یه‌کسانیخوازو ئازیخوازیدا له گره‌وه‌ی ده‌ست بردنه بۆ ریشه‌کێشکردنی ئه‌و سەرچاوانه‌ی ستەمکێشی ژانانو هەڵاواردنیان به‌رهه‌م ده‌هێنی… ناتوانرێت به ته‌نها به که‌مپه‌ینو ئیمزاکۆکردنه‌وه و ۆرک شۆپ وچالاکی دیکه نێو رێکخراوه‌کانی کۆمه‌ڵگای مه‌ده‌نی کۆتای به‌و دۆخه کاره‌سباره وژینگه دژه ژنه بێنێت… کاتی ئه‌وه هاتوه ناڕه‌زایه‌تیه‌کانی خۆمان یه‌ک بخه‌ین له رێکخراوه‌یه‌کی ژنانی یه‌کسانی خوازو ئازادیخواز و رێکخراوه‌یه‌کی رادیکالی و ماکزمالیست که خه‌باتی خۆی گریبداته‌وه به به‌شه‌کانی ناڕازی کۆمه‌ڵگاوه بۆ وه‌لانانی ده‌سه‌ڵاتو سیسته‌مێک که‌سه‌رتاپا دژی ژنو دژی ماف وئازادیەکان و خۆشگوزه‌رانیە و رووی له دامه‌زراندی سیسته‌مێک بێت که یه‌کسانی هه‌مه‌لایه‌نه‌ی ئینسانه‌کان ده‌سته به‌ر بکات.\nیەکسانیخوازن وهەڵسوڕاونی بەرگریکار لە مافەکانی ژنان، هەموو ئێوەش لەدەرەوە دەتوانن دەوری کاریگەرتان بێت بۆ یەک دەنگی ویەکخستی ناڕەزایەتیەکانمان بە و ئاراستەیەدا.


ئازاد مورادیان له باره‌ی ڕه‌خنه‌کانی حوسێن موسه‌وی له ئه‌حمه‌دینه‌ژاد و به‌لگه‌کانی ویکیلیکسه‌وه ده‌دوێت | Azad Moradian\n← دکتۆر ئازاد مورادیان کاریگه‌ری سـزاکان له‌سه‌ر ئێران پـشـتڕاست‌ده‌کاته‌وه\tدکتور ئازاد مورادیان باس له هوکاری بوونه‌وه‌ی جێری بڕاون به فه‌رمانداری کالیفورنیا ده‌کات →\tئازاد مورادیان له باره‌ی ڕه‌خنه‌کانی حوسێن موسه‌وی له ئه‌حمه‌دینه‌ژاد و به‌لگه‌کانی ویکیلیکسه‌وه ده‌دوێت\tSep 20\nله لایه‌ن: Haider Karim\nدووشه‌ممه, 13 ی مانگی دوازده 2010\nڕێبه‌ری ئۆپۆزسیۆنی ئێرانی میر حوسێن موسه‌وی گوتوویه‌تی زانیارییه نهێنییه‌کانی وزاره‌تی ده‌ره‌وی ئه‌مه‌ریکا که له لایه‌ن ماڵپه‌ری ویکیلیکسه‌وه بڵاوکراونه‌ته‌وه نیشان ده‌ده‌ن که سیاسه‌ته توندڕه‌وییه‌کانی کۆماری ئیسلامی بوونه‌ته مایه‌ی ئه‌وه‌ی که له هه‌رێمه‌که‌دا تاکه هاوپه‌یمانێکی نه‌مێنێت. هه‌روه‌ها گوتوویه‌تی سیاسه‌ته تونده‌کانی سه‌رۆک ئه‌حمه‌دینه‌ژاد وڵاته‌که له رووی نێو‌نه‌ته‌وه‌ییه‌وه به‌ره‌و دووره په‌رێزیه‌کی مه‌زن بردووه و ئه‌حمه‌دینه‌ژادی به‌بڵاوکردنه‌وه‌ی مه‌ترسی و گرتنه‌به‌ری دیپلۆماسییه‌کی ڵاواز و ده‌ربرینی له ڕاده‌به‌ده‌ری هێزی له‌شکری گوناهبار کردووه.\nئازاد مورادیان به‌رپرسی کۆمیته‌ی کوردی ئه‌مه‌ریکایی بۆ مافه‌کانی مرۆڤ و دیموکراسی له ئێران له لۆس ئه‌نجلیس- کالیفۆرنیا له‌مباره‌یه‌وه له وتووێژێکدا له گه‌ڵ هاوکارمان حه‌یده‌ر که‌ریم ده‌ڵێت ڕه‌خنه‌کانی ئاغای موسه‌وی دروستن که ده‌ڵێت دیپلۆماسی ئێران، کۆماری ئیسلامی نه ته‌نیا له ئاستی نێونه‌ته‌وه‌یی به‌ڵکو ته‌نانه‌ت له ئاستی هه‌رێمێکدا که ئێرانیش تێدا ده‌ژیت سیاسه‌تێکی دروستی نه‌بووه و نه‌یتوانیوه ئێران وه‌ک هاوسێیه‌کی باش بۆ خه‌ڵکی هه‌رێمه‌که بناسێنیت و بووه به جێی مه‌ترسی له نێو وڵاتانی دراوسێدا.\nده‌توانن گوێبیسـتی ده‌قی گفتوگۆكه بن له ڕێـگه‌ی كلیـكـكردنی ئه‌و فایله ده‌نـگیـیانه‌ی سه‌ره‌وه‌ی ده‌سته چه‌پ، ماوه‌كه‌ی 9:20 خوله‌كه.\nComing Soon\tView all posts by Azad Moradian »\tPosted on September 20, 2012, in كوردي, وه تو ويژي. Bookmark the permalink.\tLeave a comment.\t← دکتۆر ئازاد مورادیان کاریگه‌ری سـزاکان له‌سه‌ر ئێران پـشـتڕاست‌ده‌کاته‌وه\tدکتور ئازاد مورادیان باس له هوکاری بوونه‌وه‌ی جێری بڕاون به فه‌رمانداری کالیفورنیا ده‌کات →\tLeave a comment


نامۆبوون و دۆزینه‌وه‌ی خوود له شیعری ژیانێكی ڕامبۆییانه – Denegkan\nنامۆبوون و دۆزینه‌وه‌ی خوود له شیعری ژیانێكی ڕامبۆییانه\nbydengekan\tMarch 26, 2012\tئەدەب\nشیعری ژیانێكی رامبۆێیانه ناونیشانی یه‌كێكه له شیعره دیاره‌كانی (ئازاد ئه‌حمه‌د ئه‌سوه‌د)، كه له گۆڤاری نه‌وشه‌فه‌قی ژماره (77)دا بڵاوبووه‌ته‌وه. ئه‌مه یه‌كه‌م شیعری جوانی ئه‌م شاعیره نییه ئه‌زموونی نووسین و به‌رهه‌مهێنانی شیعری ده‌گه‌رێته‌وه بۆ كۆتایی ساڵانی حه‌فتاكان، له ساڵی (1989)دا كۆمه‌ڵه‌شیعرێكی به ناوی (بۆنی ئه‌م خاكه‌ت لێ دێ) بڵاوكردوه‌ته‌وه كه یانزه شیعری جۆڕاوجۆڕی له خۆ گرتووه، ئه‌مه جگه له‌وه‌ی چه‌ندین شیعری له زمانه‌كانی توركی و عه‌ره‌بیه‌وه وه‌رگێراوه‌ته سه‌ر زمانی كوردی و له گۆڤار و رۆژنامه‌كاندا بڵاویكردوونه‌ته‌وه، یه‌كێك له خه‌سڵه‌ته‌كانی ئه‌م شاعیره كه‌می نووسینه! پێت سه‌یرنه‌بێ گه‌ر به مانگ و ساڵ به دیار به‌رهه‌مهێنانی تاقه شیعرێكه‌وه خه‌ریك بێ تا له ره‌نگ وده‌نگی جیاواز ئه‌زموونی شیعری جیاواز به‌رهه‌مبهێنێ. له نیو جیاوازیشدا خوێنه‌ر (وه‌رگر) ده‌توانێ مانای جیاواز بۆ ده‌ق دروستبكات زه‌مینه بۆ سیماكانی جوانی ده‌ق فه‌راهه‌م بكات . هه‌ر له سه‌ره‌تاوه شاعیر توانیویه‌تی په‌رژین و ڕووبه‌ری هۆنراوه‌كه‌ی بپارێزێ وله گرنگی هۆنراوه‌كه‌ی كه‌م نه‌كاته‌وه، ، له نیوان تیمه‌ی هۆنراوه‌كه‌و ناونیشانه‌كه‌یدا هاوشێوه‌بوونێك دروستبكات، كه ده‌كرێ چه‌ندین خۆێندنه‌وه ولێكدانه‌وه‌ی بۆ بكرێ، چونكه چه‌مكی خۆێندنه‌وه‌ی هه‌ر ده‌قێكی ئه‌ده‌بی دیسپلین كردنی ئاسۆكانی هزره بۆ وه‌ڵام دانه‌وه‌ی هه‌سته جیاوازه‌كانی مرۆڤ، بۆ دۆزینه‌وه‌ی مه‌به‌ست، له‌نیو جه‌سته‌ی هه‌ر ده‌قێكی ئه‌ده‌بیدا ده‌كرێ به تاوتێكردنی ماناوه بچینه نیو تێزی كۆمه‌ڵێ ره‌هه‌ند و بیر و بۆ چوونی جیاواز كه به‌هاو هه‌ڵوێست ده‌سته‌به‌رده‌كات، ئه‌ویش له سایه‌یی به‌شداربوونی وه‌رگر كه خۆی تێدا به‌دی ده‌كات هه‌ر وه‌ك(دیڤید بڵیچ) سه‌یری ده‌قی ئه‌ده‌بی ده‌كات به‌وه‌ی كه جۆرێك بێ له ئاوێنه خوێنه‌ران خۆیانی تێدا ده‌بینن)….2 هه‌ست و تێڕوانینی وه‌رگر له بنیادی ده‌قی هۆنراوه‌كه‌دا پاژ به پاژ جۆره په‌یوه‌ندییه‌كی پته‌و ده‌ره‌خسێنێ بۆ وه‌ڵام دانه‌وه‌ی كه‌ندوكه‌له‌به‌ری ئه‌و پرسیارانه كه گیان و جه‌سته‌ی هۆنراوه‌كه ره‌هێڵه‌ده‌كات و له گه‌ڵ ئاسۆی چاوه‌روانیدا یه‌كیان ده‌خات، بۆ چوونه ناو جیهانی هۆنراوه‌كه هه‌نگاوی یه‌كه‌م ده‌بێ له ناونیشانی هۆنراوه‌كه‌وه ده‌ستپێبكه‌ین چونكه ناونیشان سه‌ری هۆنراوه‌یه(سووره‌یای ده‌قه)….3 كلیلێكی ئه‌فسووناوییه ده‌توانێ سه‌رجه‌م ده‌روازه‌كانی ده‌ق واڵابكات …….\nبۆ درێژەی بابەت سەیری هاوپێچبکەن لای دەستی چەپ\nPrevious تێڕامانێك لە نامەکەی مەلا بەختیار بۆ نێچیرڤان بارزانی\nNext ئێران بۆ دوای کەوتنی سوریا


لەئەنفالەوە بۆشەنگال لەبەعسیزمەوە بۆداعشیزم! | جینۆساید كورد\nلەئەنفالەوە بۆشەنگال لەبەعسیزمەوە بۆداعشیزم!\nئەم بابەتەی نووسەرو رووناكبیر “جەمال حوسێن” پێشووتر لە ماڵپەڕی جینۆساید كورد بڵاوكراوەتەوە، بەڵام ئەمساڵ 2017 جارێكی ترو لەسەر داوای ئێمە پێداچوونەوەی بۆ بابەتەكەكردو كۆمەڵێك ئیزافەی بۆكردو لە پاشكۆیەكی تایبەتی دەزگای لێكۆڵینەوە بۆ جینۆسایدو ئەنفال و كوردستانی نوێ بڵاوكرایەوە. ئێمەش دووبارە لە بەر گرنگی بابەتەكە لێرەدا بڵاوی دەكەینەوە.\nماڵپەڕی جینۆساید كورد\nتراژیدیای شەنگال، ئەگەر وەكو ژمارەش بارتەقای ئەنفال گەورەنەبێت، بەڵام لەزۆر رووی ترەوە لەو دڕندانەترو بەربەری ترە، بێ شەرمانەترو ئاشكراترە، بێ ویژدانانەترو فاشیانەترە. ئەگەر ئەنفال دەستكەوتی ناسیۆنالیزمی توندڕەو و فیكری فاشیانەی بەعس بێت، ئەوا جینۆسایدی ئێزدییەكانی شەنگال‌و مەسیحیەكانی دەشتی موسڵ، راستەوخۆ بەرهەمی فیكری ئایینی دەشتەكی‌و پەرگیری عەرەبییە، لێكەوتەی ئەو گوتارە سەلەفیە جیهادیە دۆزەخیەیە كە ڕەگەكانی ساڵانێكی زۆرە لەڕێگای سەدان‌و هەزاران كەناڵی جیاوازەوە ئاودەدرێ.\nقسەیەكی بەربڵاو هەیە دەڵێت» تیرۆر بە فیكر دەست پێدەكات»، واتە سەرەتا فیكرێكی توندڕەو هەیە، ئەوجار توندڕەوی وەكو دیاردەیەكی سیاسی‌و كۆمەڵایەتی روو دەدات. سەرەتا وێنەیەكی ناشیرین‌و قێزەون لەسەر پێكهاتەو لایەنێك هەیە، ئەوجار هێزێك دێت پەلاماری دەدات، سەرەتا لەشەستەكانەوە، سەید قوتب تیۆریزەی تیرۆر دەكات، رەوایەتی بونی ئەوی جیاواز بەناوی موقەدەسی دینی رەشدەكاتەوە، كۆمەڵگا بەگشتی تەكفیردەكا، دوای ئەو گرووپە تیرۆریستەكان دەردەكەون، یەكەمجار گوتارێكی مەرگدۆست‌و سامناك هەیە، دوای ئەوە رووداوی وەكو ئەنفال‌و شەنگال. پێش ئەوەی نازیەكان دەست بكەن بەجینۆسایدی جولەكە، لەئاستی فیكردا نازیزم ئەوەی یەكلاكردبۆوە كە جولەكە دوژمنەو مەترسیە بۆسەر رەگەزی ئاری‌و شەیتانی وێنە بەهەشتیەكانی ئەوانن، پێش ئەوەی بەعسیش پەلاماری كوردستان بداو ئەنفالمان بكات، لەسەر ئاستی تیۆرییەوە وێنەی دوژمنی بەكورد بەخشیبوو، ئێمە ئەوسا لەدنیابینی بەعس‌و ناسیۆنالیزمی عەرەبی بەگشتی، بەكرێگیراوی ئیمپریالیزم‌و هێزی دەرەكی بووین، پێكهاتەیەكی شەڕانگێزو مەترسی بووین بۆسەر ئەوەی لەئەدەبیاتی بەعسیدا بەیەكێتی ئومەی عەرەبی‌و عیراق ناسرابوو. بگرە هەرلەسەرەتای دامەزراندنی دەوڵەتی عێراقەوە، لەبیرەوەریەكانی مەلیك فەیسەڵی یەكەمەوە، ئێمەو وێنەی كەسانێكی نەزان و دواكەوتوین كەپێویستە لەرێی پرۆسەیەكی نەژاردی عەربیەوە بەنیشتیمانی بكرێین، بەگەورەبونی ئەو ئەوعەقڵیەتەو قەبەبونی دەسەڵاتەكانی، كەبێگومان بەعس لوتكەیەتی، ئیدی ئەنفال دەرەنجامێكی لۆژیكیە، رێك وەكو دەرەنجامی هەرهاوكێشەیەكی ماتماتیكی. (ئەوانەی ناكەونە ژێرباری نەژاردی باڵاوە، كەعەرەبی سونەیە، دەبێ لەناوبرێن.) بەهەمان شێوە داعشیش بەر لەوەی ژنانی ئێزیدی بەكۆیلە بكات‌و پیاوانیان سەربڕێ، پێش ئەوەی هەمو پیًكهاتەكانی تری جیاواز بەخۆی بەمەنجەنیق بسوتێنێ، دەمێكە لەو گەناوە ئاو دەخواتەوە كەئەمانە كافرن، شەیتان پەرست‌و دوژمنی ئەوخوایە موقەدەسەن كەئەوان وێنایان بۆكردوە. (ئەوانەی ناكەونە ژێرباری بیروباوەری باڵاوە، كەسەلەفیەتی جیهادیە، دەبێ لەناوببرێن.) بەم شێوەیە مەسیحیەكان و كاكەی و شەبەك و هەمو پێكهاتەكانی تر، لەخەیاڵی كوشندەی ئەو گوتارەوە، دوژمن و بەكرێگیراون.\nتێڕوانینی بەعسیانە بۆ كورد‌و ناوچە كوردستانییەكان، پاشخانێكی فیكری دورو درێژو پشتیوانییەكی فراوانی هەبوو لەهەمو ئاستێكدا. دەیان ناوەندی هەمە جۆری جیهانی عەرەبی لەپشت ئەم گوتارەی بەعسەوە وەستابوون، ئەقڵیەتێكی بەهێزترو بونیادێكی عەقڵی گەورەتر لەخودی بەعس كاری بۆئەم دۆزەخە دەكرد، كە دواتر بەعسیەكان بۆ كوردیان ئەفراند، بەواتایەكی تر بەعس هێزێكی بێ مێژوو نەبووە، دیاردەیەك نەبوە لەدەرەوی مێژو، شتێك نەبوە سودفە، ریزپەڕ، نەشاز، بەكۆی ئەوژێرخانە فكریەی سەدساڵ زیاترە بەناوی عروبەو دروشمی ( امە عربیە واحدە، ژات رسالە خالدە) بەسەدان شێوە بینادەكرا. بەهەمان شێوە داعشیش. ئەوەی لەشەنگالیش روویدا، رووداوێكی راگوزەرنییە، شتێك نییە لەبۆشاییەوە هاتبێ، كارەساتێك نییە پەیوەندی بەتوندڕەوەی چەند كەسێك‌و گومڕایی بزووتنەوەیەك‌و پەرگیری هێزێكەوە هەبێ بەتەنها، پیلانێكی هەرێمی، یان نێودەوڵەتی نیە و بەس، بەڵكو درێژكراوەیەكی راستەوخۆی كەلتوورێكی مەرگدۆست‌و تەكفیریە، دەرەنجامی ئەقڵیەتێكی ئاینییە كە رەگوڕیشەكەی بۆهەزارساڵ زیاتر دەگەڕێتەوە. كە لەسایەی جەنگ‌و ململانێی سیاسی مەزهەبی‌و ستەمكاری لەم ناوچەیە ساڵانێكە ئەم قوتابخانە ئایینیە قوڵپەدات‌و لەسەر ئەو ئاگرە دەكوڵێت. ئەوانەی داعش بەهێزێكی بێ باوكی فیكری دەبینن، ئەوانەی دەیانەوێ واوێنای كارەساتی شەنگال بكەن، وەك ئەوەی پەیوەندی بەئەقڵیەتێك‌و گوتارێك‌و فیكرێكەوە نییە، ئەوانەی دەیانەوێ بڵێن داعش تەنها نوێنەرایەتی خۆی دەكات، یان ناوێرن‌و غیرەتی ئەوەیان نییە خۆیان بخەنە بەرئاوێنەی حەقیقەت نەوەك وێنەی داعشی خۆیان ببینن، یان بێ ئەنداز سادە‌و ساكارن، بەجۆرێك كەمایەی غەمباریەكی زۆرن، لەوانەن كەپێیان وایە بەعس و كەلتورەكەی، بەشەمەندەفەری بیانی بۆخاكی عێراق هێنراون. ئەوگوتارەی داعش بەبیدعەو لقێكی بێ ڕەگ وێنادەكەن، وەكو ئەوانەوان كە تراژیدیای شەنگال بەتاقە كوشتارگەی یەزیدیان و یەكەمین روداوی جینۆساید دەبینن.\nبا لەبەراوردێكی خێرای نێوان دوو خەلیفەو دوو كەلتووری ئیسلامیەوە ئاوڕ لەو راستیەبدەینەوە كە داعش رەگ‌و ریشەی لەمێژوودا چەند قووڵ‌و پتەوە، كەئەویش پڕۆژەی مەئمون(170_218كۆچی) و متەوەكیل (205_247 كۆچی)ە. ئەم دوو دەسەڵاتدارەی مێژووی ئیسلامی، سەرباری ئەوەی هەردووكیان لەیەك بنەماڵەن‌و لەسەردەمی خەلافەتی عەباسی دوو دەسەڵاتدار بوون، بەڵام لەناوەڕۆكدا خاوەنی دوو خەیاڵدان‌و دوو دنیابینی تەواو جیاوازو ناكۆك بوون لەناو یەك فەزای ئیسلامی‌و یەك كۆمەڵگادا. یەكەمیان بایەخی بەخوێندەوارانی ئەوسەردەمە دەدا كە بە (ئەهلی كەلام ناسراون)، كاری لەسەر وەرگێڕانی ئەدەبیاتی فیكری مرۆیی كۆمەڵگاكانی ئەو سەردەمە دەكرد بۆ سەر زمانی عەرەبی لەهەموو بوارەكانی ئەدەب‌و فەلسەفەو كیمیاو فەلەكناسی‌و پزیشكی جوگرافیا، هەر لەسەردەستی ئەو گەشەبە(بیت الحكمە)ی تایبەت بەوەرگێڕان لەبەغدا درا، نوێنەری تایبەتی خۆشی بۆ یۆنانی‌و ناوچەكانی تر نارد تا لەوێوە بەرهەمە فیكریەكان كۆبكەنەوەو بیهێننەوە بۆ قەڵەمڕەوەكەی، تا پاش وەرگێڕانیان بكرێنە كەرەستەی گەشەپێدانی فیكری. بەپێچەوانە سنووری بۆ دەستتێوەردانی پیاوانی ئایینی تەقلیدی لەدەسەڵات‌و كۆمەڵگادا دانابوو، لایەنگرێكی سەرسەختی بزووتنەوەی موعتەزیلەكان بوو، كەئەمانە هەڵگری پەیامی بەئەقڵانیكردنی ئایین‌و پاككردنەوەی بوون لەخورافات.\nلەسەردەمی ئەم خەلیفەیە سەدان بگرە هەزاران كتێب لەزمانە بیانیەكانەوە كران بەعەرەبی. بەمەرگی ئەو و هاتنی متەوەكیل، ئەم پڕۆژەیە هەڵگەڕایەوە، لەم كودەتا ئەبستۆلۆژییەی متەوەكیل، فەلسەفەو فەلەكناسی‌و كیمیاو وەرگێڕان قەدەغەكرا، بەپێچەوانەوە ئەم (ئیبن حەنبەل)ی لەزیندان دەرهێناو ئەویش فەتوای كافربوونی موعتەزیلەی دەركرد‌و زانستی كەلامی قەدەغەكرد، هەر لەوسەردەمە جارێكی تر لەقەڵەمڕەوی ئەمەویدا پەلاماری شیعەكان درایەوەو باقی ئاینزاو ئایینەكانی جیاواز بەبیروباوەڕی حەنبەلی قەدەغەكرا، مەرقەدەكانی شیعە رووخێنران، مەسیحیەكان باجی قورس‌و یاسای توندیان بۆدەركرا، سەرجەم ئەو كەسانەی لەپۆست‌و دەسەڵاتەكانیان دوورخستەوە كە موسڵمان نەبوون، یەكەمین خەلیفەش بوو بڕیاریدا كە هەركەس موسڵمان نییە دەبێ جلێك لەبەربكات كە بەهی موسڵمانان نەچێ، تا دیاربن‌و بەئاسانی كۆنترۆڵبكرێن، بۆ جێبەجێكردنی ئەم بڕیارەش یەكەمین خەلیفەبوو هێزێكی تایبەتی دروستكرد بۆ چاودێریكردنی ئەوانەی موسڵمان نین، تا بەتوندترین شێوە بچەوسێنرێنەوە. هەر لەسەردەمی ئەو پڕۆژەی كۆكردنەوەی فەرمودەش دەستی پێكرد وەكو بەرفراوانترین پڕۆژەی ئەبستمۆلۆژی، كە جۆرج تەرابیشی ناوی لەم پڕۆسەیەناوە(بەفەرموودەكردنی قورئان) واتە مەعریفەی ئایینی لەئیسلامدا، لەمەعریفەیەكی قورئانییەوە گۆردرا بۆ مەعریفەیەكی فەرموودەیی، كەئەمە ناوەڕۆكی كتێبە قەبەو قووڵەكەیەتی وەكو هەر لەناونیشانەكەیەوە دیارە ( من اسلام القران الی اسلام الحدیپ).\nكۆتای هاتنی پڕۆسەی وەرگێڕان‌و نووسینی فیكری لەبواری زانستە دنیاییەكاندا، بەپێچەوانەوە دەستپێكردنی زاڵبوونی پیاوانی ئایینی بەسەر دینداری میلیدا، تەنها رووداوێكی سیاسی نەبووە بەپشتوانی دەسەڵات، بەڵكو كۆتای هاتنیش بووە بەپڕۆژەی كرانەوەی ئاینی‌و لێبووردەیی‌و بەیەكەوە ژیان، ئەو دەرگایەی بەقفڵی موقەدەسی ئایینی داخست، كە ئەگەری ئەوەی لێدەكرا تەكانی گەورە بەكۆمەڵگای ئیسلامی بدا. لایەنگری متەوەكیل بۆ توندڕەوی ئایینی، گەیشتە ئاستێك كە ئەو یەكەمین خەلیفەیە لەسەر مەزهەبێكی فیقهی ئایینی ساغ ببێتەوە، كە ئەویش مەزهەبی شافعیە، كەهێشتا حەنبەلی نەببو بەمەزهەبێكی فیقهی‌و بگرە ئەو بۆچوونەكانی خۆی لەڕاستیدا وەكو مەزهەبێك لەمەزهەبەكان‌و رایەك لەڕاكان نەدەخستەڕوو، بەڵكو وەكو حەقیقەتی خودی ئایینی‌و تاكە رێگای چوونە بەهەشت‌و گرووپی رزگاربوو لەدۆزەخ دەناساند، ئەوەی لەكەلەپووری ئیسلامیدا بە(الفرقە الناجیە) ناسێنراوە. بەڵام لەقۆناغەكانی دواترداو بەتایبەت لەسەر دەستی كوڕەكەی، كرا بەدواین مەزهەب، لەكاتێكدا كە مەزهەبی حەنبەلی كە لەهەمانكاتدا توندڕەوترین‌و پەرگیرترینیانە، یەكەمین مەزهەبیشە بیروباوەڕی ئایینی‌و فەرموودەی كردبێتە چەقی كارەكانی، بەتایبەت بەبەراورد بەمەزهەبی حەنەفی. كە كار گەیشتە ئەوەی لەسەر هەمان رێڕەو ئەبو خەتیبی بەغدادی كە حەنبەلیەكی كۆنە، هات‌و مەزهەبی ئەبو حەنیفەی تەكفیر كردو مەزهەبەكەشی بەمەزهەبی ئەهلی زەندەقە ناوبرد. ئەمەش پەیوەندیەكی راستەوخۆی بەو ناكۆكیە قووڵەوە هەیە كە لەنێوان ئەبستمۆلۆژیای ئایینی نێوانی ئەم دوو مەزهەبەوە هەیە، یەكەمیان لەفەلەكی قورئاندا دەسوڕێتەوەو دووەمیشیان لەفەلەكی فەرموودە، بەم شێوەیە كەلەناوەرۆكدا پرۆسەیەكی مێژویی ئاڵۆزو فرەرەهەندە و لێرە تەنها ئاماژەمان پێكردوە، سەرەتای گوتاری توندرەوی ئیسلامی لەفۆرمە هەرە زبرو دۆزەخیەكەیدا دامەزرا، كەدواتر بەرەوتی سەلەفی ناسرا.\nلەدوای ئەم گۆڕانەوە لەفیكری ئیسلامیدا بەپشتیوانی دەسەڵاتداران‌و لەماوەیەكی دورو درێژدا، گوتاری ئیسلامی لەگوتارێكی كراوەو نەرمەوە گۆڕدرا بۆ گوتارێكی توندرەو زبر، ئیدی قۆناغی زاڵبونی فەرموودەناسەكان دەستی پێكرد، سەردەمی وەرگێڕان‌و ئەدیب‌و فەلسەفەكاری بەرەو كۆتای چوو. تاكار گەیشت بەوەی كاتێك (القادر باللە) لەسەدەی پێنجی كۆچی بوو بە خەلیفە، كە بۆماوەی چل ساڵ فەرمانڕەوایی كرد، هەر لەسەرەتاوە نووسراوێكی بڵاوكردەوە بە(العقیدە القادریە) ناسراوەو لەناوەڕۆكدا بەرگریەكی توندو بەهێزە لەبیرو باوەڕی حەنبەلی‌و پەلامارێكی سەختی بزوتنەوە عەقلانیەكانی سەدەمی خۆیدا. لەدوای ئەوەوە كتێبەكانی موعتەزیلە ئەوانەی شاردرابوەنەوەو بەنهێنی هەڵگیرابوون، هەموو یان سوتێنران، فەلسەفە بەیەكجاری قەدەغەكرا، پاشماوەكانی فەلەكناس‌و ئەهلی كەلام یان تۆبەیان پێكرا یان كوژران یان ئەتكیانكردن.\nجۆرج تەرابیشی لەوتاری(من قتل الترجمە فی الاسلام)دا، ئەو راستیە یەكلادەكاتەوە كەدوای هاتنی ئەم خەلیفەیە تا سەدەی دوانزەی كۆچی، واتە زیاتر لەحەوت سەد ساڵ تەنها دوو كتێب وەرگێڕدراوە بۆسەر زمانی عەرەبی، ئەویش لەچوارچێوەی ئەدەبیاتی سیاسی دابوون. واتە لەم ماوە زۆرەدا تەنها یەك كتێب لەهیچ بوارێكی زانستە دنیاییەكانەوە وەرنەگێڕدراوەتە سەر زمانی عەرەبی، بەپێچەوانەوە لەماوەی ئەو حەوت سەدەیەدا بەهەزاران كتێبی ئایینی ئیسلامی لەلایەن پیاوانی ئایینی توندڕەوەوە نووسراوە، كەبەشی هەرەزۆری لەچوارچێوەی گوتاری فیقهی حەنبەلی توندڕەودابووە، بەتایبەت لەباسی بیروباوەڕی ئیسلامیدا، ئەمە جیا لەوەی مینبەری هەموو مزگەوتەكانی سنووری قەڵمڕەوی خەلافەت، بۆ بیروباوەڕی خەلیفە قۆرغكرابوو، كە بیروباوەڕی حەنبەلی بوو.\nلەسەدەی حەوت و هەشتی كۆچی ئیبن تەیمیەو ئیبن القیم بەدوو زیندوكەرەوەی كەلتوورو قوتابخانەی حەنبەلی دادەنرێن، بەهاتنی محەمەدی كوردی عەبدالوهاب لەكەنداو لەكۆتاییەكانی سەدەی نۆزدە، جارێكی تر وزەیەكی بەهێز بەخشرایەوە بەم گوتارە، بەتایبەت دوای ئەوەی دەوڵەتی سعودیا لەئەنجامی رێكەوتنی نێوان خێڵە بەدەویەكانی حیجاز بەتایبەت ( ێ‌ل سعود) و بزووتنەوەی وەهابی دروستكرا، لەو رێكەوتنەی كە بەڕێكەوتنی (درعییە) ناسراوە لەساڵی 1744. كە بەپێی ئەم رێكەوتنە دەسەڵات‌و مافی كۆكردنەوەی خەراج‌و غەنیمە بۆ خێڵی ( ێ‌ل سعود) بەجێ دەهێڵرێ و ئایینیش بۆ وەهابیەكان، دۆزینەوەی نەوت شەپۆلی ملیاران دۆلار بۆ ئەم وڵاتە، بڵاو بوونەوەی فیكری وەهابی بەهەموو جیهاندا، زەمینەی ئەوەی سازاند كە گوتاری وەهابی بەهەموو جیهاندا بڵاو بێتەوە، ئێستا هەزاران ناوەندی گەورە بەسەتەلایت‌و كەناڵی راگەیاندن‌و زانكۆو پەیمانگا لەخزمەتی پەخشكردنی فیكری وەهابین. فیكرێك كە بەچاوی كافرو دۆزەخی سەیری هەر ئایین‌و ئاینزایەك دەكات كە دەقاق‌و دەق بەخۆی نەچێ، فكرێك پێی وایە پردی سیرات ئەوەندە باریكە، هەركەس لەدنیا بەبچووكترین دنیابین‌و بیروباوەڕی ئەوان جیاوازبێت، دەكەوێتە خوارەوە. گوتارێكی دەشتەكی توندرەوی زبری بێ ئەنداز توندوتیژ. ئەم گوتارە بەتەواوی لەپشت قاعیدەو داعش‌و ئەو كارەساتەشەوە دەوەستێ كە لەشەنگال روویدا. كوشتنی ئێزیدی‌و بەكۆیلەكردنی ژنەكانیان‌و تاڵانكردنی سەروماڵیان، لەچوارچێوەی ئەم گوتارەدا واجبێكی ئایینی‌و حەقیەتێكی ئایینیە. بگرە مێژووی ئەم گوتارە لە ئیبن حەنبەلەوە تا ئیبن تەیمیەو تا وەهابی، هیچ نییە جگە لەسەرفكردنی توانایەكی زۆر بۆ شەرعاندنی ئەم كارەستانە، هەمو مێژوی گوتاری وەهابی، پرۆڤەكردن و خۆئامادەكردنە بۆ ئەو رۆژەی توانای ئەوەدێتە دەست دوژمنانی خوا، بكەونە ژێر قەڵەمرەوی ئەودەسەڵاتی ئەو ئایدۆلۆژیایە. مێژووی ئەم گوتارەش پڕە لەو كارەساتانەی هاوشێوەی شەنگالن. بۆیە ئەگەر ناسیۆنالیستی عەرەبی لەعێراق لەفۆرمی بەعسیدا، نوێنەرایەتی ئیلیتی تەربوش و نەوەی ئەفەندی شاری و مۆدێرنەبونی گوتاری عەرەبی بێت، ئەوا داعش راستەوخۆ نوێنەری گوتاری دەشتەكی و خێڵەكی دواكەوتوی نیوە دورگەی عەرەبیە لەفۆری وەهابیدا. بەهەمان شێوە، ئەنفال بەكارهێنانی هەمو تەكنیكە مۆدێرنەكانی بەردەست دەوڵەتە بۆ جینۆساید كردنی نەتەوەیەك كە وێنەی دوژمنی یەكێتی نەتەوەی خاوەن پەیامی نەمرو بەرزو باڵایە، كارەستای شەنگالیش بەكارهێنانی هەمو توانایەكی خێڵەكی و دەشتەكیانەیە بۆ جینۆسایدكردنی پێكهاتەیەك كەوێنەی دوژمنی موقەدەسی ئاینی و گروپەخواییەكەیە (الفرقە الناجیە). بەم شێوەیە بەعس كەگوندو شارو ئاوەدانەیكانی كوردستانی كاولدەكرد، نوێنەرایەتی هەمو ناسیۆنالیزمی عەرەبی دەكردو ئەم بەوەكالەت ئەو ئەركە ئەتنیكیەی ئەنجام دەدا، لەبەرامبەردا، داعشیش رەوتی جێبەجێكردنی گوتاری سەلەفیەتی جیهادی بو لەشەنگال، ئەوان هیچان نەكرد، كەناكۆك بێت بەگوتاری سەلەفی دەشتەكی خێڵەكی جیهادی. بەواتایەكی تر داعش ئەنجامدانی خراپەیە بەدەست، لەكاتێكدا ئەوانی تر تەنها بەزمان كاری بۆدەكەن ، ئەوەش بەپێی ئەو ئەقڵیەتەی كەیەزیدی بون، بەخراپەكاری دەناسێنێ.\nهەرەوەندە بەسەر لێرەدا سەرنجی خوێنەر بۆتەنها كتێبێكی ئەم كەلتوورە رابكێشم، كە كتێبی (أحكام أهل الژمە) ی ئیبن القیمە، بەهای ئەم كتێبە لەگوتاری سەلەفیەتی ئیسلامیدا، تەنها بۆ نوسەرەكەی ناگەرێتەوە كەكەسایەتیەكی گەورو پركاریگەری ئەو كلتورەیەو گەورەترین و دیارترین قوتابی ئیبن تەیمیەشە، بەڵكو لەوەش زیاتر لەوەیە كەبەمیتۆدێكی سەلەفی روت نوسراوەو دەرخەری حوكمی فقهی و ئاینی سەلەفیە بەرامبەر ئاینەكانی تری و ئەوانەی موسڵمان نین. ئەم كتێبە لەسەرەتاوە تاكۆتای كاركردنە لەسەر سوكایەتی‌و رەوایەتیدان بەكوشتنی پیاوانی ئەوانەی موسڵمان نین‌و بەكۆیلەكردنی ژنەكانیان. تەنها ئەم كتێبە سەدان جار چاپكراوەتەوەو لەبەشێكی زۆری ئەو ناوەندانەی وەهابی وەكو مەرجەعێكی گرنگی ئەوەی خۆیان پێی دەڵێن زانستە شەرعیەكان دەخوێنرێ. ئەم كتێبە دۆزەخیەی سەدەی هەشتی كۆچی، ئاگربارانكردنی هەمو ئاینە ناموسڵمانەكان و گروپە ئیسلامیە ناسەلەفیەكانە. بیرۆكەی سەنتراڵی گشتی ئەم كتێبە، ئەوەیە كەهەركەس موسڵمان نەبێ، دەبێ تائەوپەڕی سنور سوكایەت پێبكرێ، بكوژرێ، بكرێ بەكۆیلەو لەناو ببرێ، ژنەكانیشیان لەبازاری (النخاسین) كرین و فرۆشتنی پێوەبكرێ. دیسان لەم كتێبەدا، متەوەكیلی خەلیفە دەبێتەوە نمونەی ئەو دەسەڵاتدارانەی كەدەبێ موسڵمانان شوێنی بكەون لەسیاسەتی جینۆسایدو هەڵتەكاندنی هەمو بەهایەكی مرۆیی. بیریشمان نەچی، ئەمە تەنها كتێبێك نیە، بەڵكو كۆكەرەوەی فەتواو ئەحكامەكانی شەریعەتی ئاینیە لەناو كە لتوری سەلەفیدا.\nلێرەوە تراژیدیای شەنگال دەستكردی گرووپێك نییە بەتەنها، بەڵكو دەرەنجامی كەلتوورێك‌و گوتارێكی بەهێزە. ئەگەر جەنگیش لەگەڵ داعش بەچەك‌و فرۆكەبێت، ئەوا جەنگ لەگەڵ كەلتووری داعشیزم لەمێژوودا بەفیكرو بەئەقڵ دەكرێ، كەئەمە بەپلەی یەكەم ئەركی ئاینناس‌و پیاوانی ئایینی ژیان دۆست‌و مرۆڤ دۆستە. كە ئەم كارە لەكەلتووری خۆرئاوایدا بە(ریفۆرماسیۆن)ناسراوە، واتە چاكسازی ئایینی. كە لەجەوهەردا رزگاركردنی دەقی پیرۆزە لەتەفسیری ناپیرۆز، جیاكردنەوەی پێدراوی خواییە لەلێكدانەوەی مرۆیی، دورخستنەوەی ئایینە لەوەی بكرێتە ئایدۆلۆژیایەك بەدەست پیاوانی ئایینیەوە، رێگەنەدانە بەوەی ئایین بكرێتە گوتارێك، لەبری موژدەی بەهەشت، مەترسی دروستكردنی دۆزەخ بەرهەم بێنێ. توندرەوی و رەچاونەكردنی هیچ مۆڕاڵ و بەهایەكی مرۆیی لەمامەڵە كردن لەگەڵ كەسانێك كەهاو بروانین، لەناو مێژوی ئیسلامیدا، كەلتورێكی سەلەفیە بەپلەی نایاب، بەپێچەوانەوە یەكتر قبوڵكردن و میانرەوی و جۆرێك لەمرۆڤ دۆستی، كەلتورێكی روحانی و عیرفانیە، كەلەجەوهەردا لەهیچ رویەكەوە ناچیتەوە سەر كەلتوری فقهی سەلەفی. ئیبن عەرەبی و جەلالەدینی رومی لوتكەی ئەو خواناسیەن كەتیایدا حەقیقەتی خوایی لەوە گەورەترو فراوانترن كەتەنها یەك تێگەشتن، یەك ئاین لەخۆی بگرێ، لەكاتێكدا بەپێچەوانەوە لەگوتاری ئەرسەدۆكسی ئیسلامی بچوكترین جیاوازی لەناو خودی ئیسلامیشدا، بیدعەو كوفرو شیركە. ئەم گوتارە زبرە لەسەردەمی تازەدا، لانی كەم بەهاتنی (جەمالەدینی ئەفغانی) و بانگەشەی پشت بەستن بەتەكنیكی مۆدێرن و بۆ روبەروبونەوەی كۆلۆنیالیزم و بەدیهاتنی یەكێتی گەلانی موسڵمان و ئامادەكاری بۆجەنگی خۆرئاوا، هەمو ئەوانە لەگەڵ لەدایك بونی گوتاری ناسیۆنالیزمی عەرەبی و تێكەڵ بونەوەی جارێكیتری توێكڵی مۆدێرن بەگوتاری ئاینی سەدەكانی ناوەراست لەشێوە هەرە پەرگیرەكەی، وزەیەكی تەواو ترسناكی خستە بەردەم ئەو گوتارە لەدروستكردنی خەیاڵی هاوبەش و خەونی گەراندنەوەی خەلافەت، خەلافەتێك كەتاروخا مۆتەكەبو بەسەر گەلانی ژێردەسەڵاتی خۆی. هاتنی مۆدێرنە بۆ جیهانی ئیسلامی بەشێوەی تەكنیكێكی خالی لەهەمو گوتارێكی مۆدێرن، وەكو قالبێكی بەتاڵ لەناوەرۆك، ئەو واقیعە زەمینەی ئەوەی رەخساند كەگوتاری ئیسلامی سیاسی بتوانێ ئەو بۆشاییە پربكاتەوەو ببێتەوە فریادرەس و خۆی وا وێنابكات كە شكستی ناسیۆنالیزم، شكستی بەخۆرئاوایی بونە، وەكو چۆن ئەفغانی جەنگ لەگەڵ كۆلۆنیالیزمی بەجەنگ لەگەڵ خودی خۆرئاوا وێنادەكرد. بەواتایەكی تر گوتاری ئاینی توندرەو، كاتێك دێت و بەزمانێكی ئاینی تەكفیرو تەبدیع و تەحریمی كەلتوری خۆرئاوایی دەكات، دیموكراسیەت بەشیرك و ئازادی بەبەرەڵای دەچوێنێ، پێكانی لەسەر ئەو زەویە وەستاندوە كەناسیۆنالیزم تیایدا تۆی ئەوەی چاند، بەناوی سكۆلاریزمەوە ستەمكاری بەرهەم هێناو بەناوی بەرگری نەتەوەییەوە حیزبی موقەدەس كردو لەژێر درۆی بەرژەوەندی باڵای نیشتمانەوە، بەرژەوەندی گروپێكی بچوكی پاراست. بەم شێوەیە كەوتنی ناسیۆنالیزم، لەفۆرمی بەعسیدا بێت یان ناسری، لە شێوە دەشتەكیەكەی لیبیای قەزافی بێت یان لە مۆدێلە مۆدێرنەكەی تونس، یەكسانە بەگەورەبون و قەبەبونی گوتاری مەزهەبی و گەرانەوە بۆ سەردەمانی كۆن، بەڵام بەتەكنیكێكی تازە. لێرەدا پرسیارەكە ئەوەیە ئایا سلوكی وەحشیانەی داعش و درندایەتی و بێ بەزەییە بێ وێنەكەی بەرامبەر خەڵكی سڤیل و بێ تاوان، ئایا بەدیوار كێشانی هەمو بەها مرۆییەكان و لەژێر پێكردنی سادەترین بەهای ئەخلاقی، كە درندەترین ئاژەل نایكات، ئایا هەمو ئەوانە هێشتا توانای ئەوەیان نیە شۆكێك دروست بكەن بۆ بەخۆداچونەوەو جارێكی تر بیركردنەوەی رەخنەییانە لەو گوتارە مێژوییەی داعش لێیەوە هاتوە؟ ئایا كوشتارە دڕندەییەكانی داعش، ئەتك كردنی مرۆڤایەتی و سوكایەتی بەهەمو بەهایەكی مرۆیی بەناوی جیهاد لەپێناوی خوادا، بای ئەوەنیە كە ئەو گوتارە درۆزن و قێزەونە بخرێتە ناو بازنەی رەخنەكاریەكی بەردەوام و هەمیشەییەوە؟ خوێنی رژاوی جەستەی سەدان كچی یەزیدی و مەسیحی، دیلە پێشمەرگە سەربراوەكانی كوردو وێرانكاریە بێ وێنەكانی داعش، هێشتا ناتوانن ویژدانی ئەوانە بجوڵێنێ كەبەناوی هەمان گوتارەوە رۆژانە قیرەقیری ئەخلاقیانە بەسەر كۆمەڵگاوە؟


که‌مینه‌كان بون به‌ژێر ده‌ست‌و پێی زۆرینه‌كانه‌وه\nئێزیدی‌و مەسیحی‌و شەبەک‌و کاکەییەکان نه‌ك هه‌ر هه‌ستده‌كه‌ن له‌سایه‌ی هه‌ڵكشانی ره‌وته ئیسلامیه توندڕه‌وه‌كاندا بونیان كه‌وتته مه‌ترسییه‌وه، به‌ڵكو پێشیانوایه له‌سایه‌ی زۆرانبازی زۆرینه‌كانی سوننه‌و كورد‌و شیعه‌شدا، ئه‌مان‌و ناوچه‌كانیان بەتەواوی تیاچون.\nپێكدادانی نێوان سوننه‌و كوردو شیعه‌كان كه سێ پێکهاتەی سەرەکی‌و زۆرینه‌ی عێراقن، هه‌ر له‌شنگال‌و ته‌له‌عفه‌رو ته‌لكێفه‌وه بگره تا ده‌گاته به‌شیرو تازه‌و داقوق‌و تا جەلەولاو خانەقین به‌شێوه‌یه‌كی سه‌ره‌كی ئه‌و شوێنانه‌ی گرته‌وه كه مه‌ڵبه‌ندی كه‌مینه ئتنی‌و مه‌زهه‌بی‌و ئاینییه‌كان بون.\nئێزیدی‌و مەسیحی‌و شەبەک‌و کاکەییەکان نیگەرانی خۆیان له‌وه ناشارنه‌وه کە سنوری ناوچه‌ی عێراقی عه‌ره‌بی‌و هه‌رێمی كوردستان، له‌و رۆژه‌ی سه‌ره‌تای مانگی حوزه‌یرانی ٢٠١٤وە كه داعش موسڵ‌و ناوچه‌كانی تری خسته ژێر ده‌سه‌ڵاتی خۆیه‌وه، هه‌مو زۆرانبازیی‌و شه‌ڕو پێكدادانه‌كان له‌و ناوچانه‌دا چڕ کرایەوە كه مه‌ڵبه‌ندی رەسەنی ئێزیدی‌و مه‌سیحی‌و شه‌به‌ك‌و کاکەیی‌و توركمانه‌كان بون.\nداعش پەلاماری ه‌شه‌نگال‌و گوندە ئێزیدیی نشینەکانی چواردەوری دا، كه‌مێك به‌ره‌و خوار كه مه‌ڵبه‌ندی توركمانه‌كانه، داعش شارۆچكه‌ی ته‌له‌عفه‌ری كرده ئامانج‌و ئه‌وانی به‌ته‌واوی له‌سه‌ر زێد‌و خاكی خۆیان ده‌رپه‌ڕاند. بەرەو خوار مه‌سیحی‌و ئێزیدییه‌كانی ده‌شتی موسڵ له‌دۆخێكی خراپدا ئاوارەو ماڵوێران کران، نزیكه‌ی 300 هه‌زار كه‌س له‌مه‌سیحی‌و شه‌به‌ك شاری موسڵیان بەتەواوی چۆڵ کرد‌و رویانكرده ته‌لكیف‌و شێخان‌و حه‌مدانیه‌و ئه‌لقوش‌و به‌رتله، لەوێش لێنەگەڕان‌و جارێکیتر ئاوارەو دەربەدەر کرانەوە، لێره‌شه‌وه به‌ره‌و خوار شه‌به‌كه‌كان فڕێندران‌و کوژران، گونده‌كانیان به‌تاڵان برا. گه‌ر له‌به‌شی خوارتری ئه‌و سنوره‌ش بڕوانین، زۆربه‌ی شه‌ڕ‌و پێكدادانه‌كانی ده‌وروبه‌ری كه‌ركوك‌و تازه‌و دوزو به‌شیرو جه‌له‌ولاو ئه‌و شوێنانه گرتوه‌ته‌وه كه مەڵبەندی توركمانی شیعه‌و كاكه‌یی بون.\nئێزیدی‌و مەسیحی‌و شەبەک‌و کاکەییەکان، جگە لەوەی کوژران‌و ئاوارە کران. هەمو پەرستگاو شوێنە پیرۆزانەشیان کە کەوتە بندەستی چەکدارانی ذاعشەوە وێران کران‌و روخێنران.\nئێزیدیه‌كان، دوای تێپه‌ڕینی سه‌دان ساڵ له‌ره‌گداكوتانیان له‌ناوچه‌كانی شه‌نگال‌و ده‌وربه‌ری موسڵ روبه‌ڕوی گه‌وره‌ترین راگواستن‌و هه‌ڵكه‌ندن‌و كوشتار بونه‌ته‌وه، کارەساتێک کە وەک وەک بابا شێخ باوکی روحانی ئێزیدییەکان لەسەروەختی داگیرکردنی شنگالدا بەئاوێنەی راگەیاند "ئێزیدییه‌كان له‌ترسناكترین ساته‌وه‌ختی مێژویی خۆیاندان، کە لەوەتەی هەن رۆژگاری وا رەش‌و تاریک‌و پڕ لەکارەسات‌و دوژمنی وا دڕندەیان بەخۆیانەوە نەبینیوە".\nئێزیدییه‌كان هه‌ست به‌نیگه‌رانییه‌كی گه‌وره ده‌كه‌ن كه زێدی ئه‌وان لەو کاتەوە تا ئێستا بوه‌ته گۆڕه‌پانی شه‌ڕ‌و پێكدادان، .كه‌سایه‌تی ئێزیدی‌و مامۆستای زانكۆی دهۆك، دكتۆر سه‌عید خودێدا بەئاوێنەی راگەیاند "ئێزیدیه‌كان رۆژی ره‌شیان زۆر به‌خۆیانه‌وه بینیوه، هه‌ر له‌فه‌رمانی قڕكردنیانه‌وه له‌لایه‌ن ده‌وڵه‌تی عوسمانیه‌وه به‌تۆمه‌تی كافربون، تا به‌سوتاندنی چه‌ندینجاره‌ی شه‌نگال‌و راگواستنیان ده‌گات، به‌ڵام ئه‌وه‌ی تیرۆریستانی داعش به‌رامبه‌ر به‌ئێمه کردیان له‌ئه‌تككردن‌و كوشتن‌و سوتاندن‌و ته‌قاندنه‌وه‌ی شوێنه پیرۆزه‌كانمان، مه‌ترسیدارترین‌و تراژیدیترین روداوه له‌مێژوی ئێزیدیه‌كاندا، ئه‌وان ده‌خوازن بونی ئێمه بەیەکجاری بسڕنه‌وه".\nمه‌سیحییه‌كان لەگەڵ هاتنی داعشدا، شاری موسڵیان به‌ته‌واوی چۆڵكرد، ئه‌و شاره‌ی كه به‌یه‌كێك له‌دێرینترین شاره مه‌سیحی نشینه‌كانی رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست داده‌نرێت، مه‌سیحییه‌كانی ناو موسڵ‌و ده‌شتی نه‌ینه‌وا له‌به‌رده‌م سێ بژارده‌ی ده‌وڵه‌تی خه‌لافه‌تی ئیسلامیدا راگیران كه یان ده‌بێت ببن به‌موسڵمان یان ده‌بێت وه‌ك "ئه‌هلی زمه" سه‌رانه بده‌ن، یاخود ملیان بۆ شمشێری تیژی ئه‌وان ئاماده بكه‌ن.\nمه‌سیحییه‌كان پێكهاته‌یه‌كی گرنگی وڵاتی میزۆپۆتامیا بون له‌سه‌ره‌تای سه‌رهه‌ڵدانی ئایینی مه‌سیحیه‌ته‌وه، به‌ڵام لەدوای ساڵی ٢٠٠٣وە به‌رده‌وام به‌هۆی كوشتارو هه‌ڕه‌شه‌ی خوێنڕشتنیانه‌وه له‌لایه‌ن گروپه توندڕه‌وه‌كانه‌وه، ژماره‌یان له‌كه‌مبونه‌وه‌دا بوه له‌عێراق.\nموسڵ‌و ده‌شتی نه‌ینه‌وا له‌دوای به‌غدا زۆرترین رێژه‌ی مه‌سیحی تێدا نیشته‌جێ بوه، کە نزیكه‌ی 300 هه‌زار مه‌سیحی له‌خۆده‌گرت، ئه‌و دێر‌و كه‌نیسانه‌ی له‌موسڵ هه‌ن له‌هیچ شارێكی دیکەی عێراقیدا نه‌بون كه به‌شێكیان ده‌گه‌ڕێنه‌وه بۆ سه‌ره‌تاكانی مه‌سیحییه‌ت، واته 2000 ساڵه موسڵ بێ مه‌سیحی نه‌بوه.\nله‌دوای 2007ه‌وه زۆربه‌ی مه‌سیحییه‌كان موسڵیان چۆڵكردو هاتنه كوردستان، عه‌ینكاوه ئێستا نزیكه‌ی 1000 خێزانی مه‌سیحی موسڵیی تێدایه، ئه‌وانه‌ی توانای مادیی باشیان هه‌یه روده‌كه‌نه عه‌ینكاوه‌و ئه‌وانه‌ی تریش ده‌چنه ده‌شتی نه‌ینه‌وا، زۆربه‌ی مه‌سیحییه‌كانیش ده‌یانه‌وێت بڕۆن بۆ ده‌ره‌وه‌ی وڵات، رۆژانه كۆچی مه‌سیحیه‌كان به‌رده‌وامه له‌به‌رئه‌وه‌ی هیواو متمانه‌یان به‌ژیان له‌عێراق‌و کوردستانیشدا نه‌ماوه..\nشه‌به‌كه‌كان كه زۆربه‌یان له‌ناحیه‌ی به‌رته‌له‌و قه‌زای حه‌مدانیه‌ی ده‌شتی موسڵدا نیشته‌جێن‌و لەبەر دو هۆکار روبه‌ڕوی كوشتوبڕی چه‌كداره‌كانی داعش بونه‌وه، یه‌كه‌میان لەبەرئەوەی كوردن‌و دوه‌میش لەبەرئەوەی زۆربه‌یان شیعه یان عەلەویین‌و "خوێنڕشتنیان به‌پێی یاساکانی ده‌وڵه‌تی خه‌لافه‌ت حه‌ڵاڵه".\nدوای ئه‌وه‌ی كه داعش هاتە موسڵ، ئەو شارە شەبەکی تێدا نه‌ما، له‌به‌رئه‌وه‌ی كه‌وتنه تاڵانكردن‌و داگیركردنی ماڵەکانیان، پاشان 11 گوندی شه‌به‌كیان تاڵان كرد لەدەشتی نەینەواو دەیان کەسیان لێکوشتن‌و رفاندن.\nیەکێک لەو ناوچانەی مەترسی توندڕەوانی ئیسلامی گرتییەوە ناوجە کاکەیی نشینەکانی دەوروبەری سنوری کەرکوک بو لەداقوق‌و گوندەکانی وه‌رده‌ك‌و تۆپزاواو زه‌نقر.\nزەبروزەنگی داعش بەرامبەر بەکەمایەتییە ئایینییەکان کاکەییەکانی بەئەندازەیەک نیگەران کرد کە  له‌كۆنگره‌یه‌كی رۆژنامه‌وانیدا، ژماره‌یه‌ك له‌كاكه‌ییه‌كانی كه‌ركوك، نه‌ك ته‌نها موسڵمانبونی خۆیان راگه‌یاند، به‌ڵكو ئه‌وه‌شیان خسته‌رو كه ئه‌وان هیچ كاتێك له‌ده‌ره‌وه‌ی ئاینی ئیسلام نه‌بون.\nبەڵام هێشتا ئەمەش دادی كاكه‌ییه‌كانی نەدا بۆ خۆبه‌دورگرتن له‌کوشتاری داعش، بۆیە لەتاوا هاوڵاتیانی گونده كاكه‌ییه‌كانی سنوری كه‌ركوك چه‌كیان هه‌ڵگرت بۆ به‌رگریكردن له‌گونده‌كانی خۆیان.