بوونیاریی و ئازادیی له هاملێت- ه‌وه بۆ هایدیگه‌ر – Denegkan\nبوونیاریی و ئازادیی له هاملێت- ه‌وه بۆ هایدیگه‌ر\nbyکەمال\tFebruary 3, 2012\tفەلسەفە\nبین یان نەبین ئەوەیە پرسیارەکە؟\nئەوە ڕامانی هاملێت- ه لە لەحزەیەکی بوونیاریی سەختدا: ئەوەندە سەخت، ئەوەندە ئاڵۆز، ئەوەندە بەگرێ و گومان کە هاملێت ناچار دەبێ بیر لە خۆکوشتن بکاتەوە. بوون، ژیان، مردنی تێدایە. خۆکوشتن هەڵبژاردنی مردنە بە خواستی خۆت؟ بەڵام ئایا ئەو خواستە لە کوێوە دێ؟ ئەو خواستە چۆن دەگاتە ئەو ئاستەی مرۆڤ بیەوێ بە خواستی خۆی بە دەستی خۆی کۆتایی بە ژیانی خۆی بێنێ؟ باشە لەو دیوی ژیانەوە چی هەیە؟ بۆ کوێ هەڵدێ؟ ئەم پرسە پرسێکی پرسێکی بوونیاری وجودی یە، پرسێکی جەوهەریی فەلسەفەیە.\nبەلای ئەلبرت کامۆوە کە یەکێکە لە رێبەر و ئەدیبەکانی بیری بوونیاری، خۆکوشتن تاقە کێشەی سەختی ڕاستەقینەی فەلسەفییە.\nهاملێت لە رێگای تارمای باوکییەوە ئەو راستییەی بۆ ئاشکرا دەبێ کە مامی کلۆدیۆس باوکی بە خیانەت کوشتووە و دایکیشی مارە کردۆتەوە.\nهاملێت: بە پێی دابونەریتی باو دەبێ پیاو بێ، دەبێ تۆڵەی مەرگی باوکی بکاتەوە و مامی بکوژێ، ئەو (ئازادییی) ئەوەی هەیە ئەوە هەڵبژێرێ بیکوژێ یان نەیکوژێ. ئازادییی- بە مانا بوونیارییه‌که‌ی تەنیا لە ئەزموونی کردن و نەکردندا خۆی دەردەبڕێ. ئازادیی لە ئازادیی بیرکردنەوەوه بۆ ئازادیی لێکدانەوەو کردن دا خۆی دەنوێنێ. دیارە(نەکردن) یش جۆرێکە لە کردن، کردن بە مانا نەکارەکەی، نێگەتیڤەکەی.\nگرنگی هاملێت تەنیا لەوەدا نییە که دەریدەبڕێ، لەوەشدایە کە چۆن دەریدەبڕێ واتە لەو تەکنیکە بەرز و بەهێزەدایە کە شکسپیر بۆ دەربڕینی بیرەکانی هاملێت بەکاری هێناوە. هاملێت بیری (ببین یا نەبین) لە سۆلۆلیکویی دا واته له حاڵه‌تی (قسە بۆ خۆکردن)، خۆدوواندندا دەردەبرێ. ئەمە سێیەم خۆدوواندنه لە دراماکەدا مەبەستی ئەم خۆدوواندنەش ئەوەیە کە هاملێت وەك کەسێکی تەنیای دابڕاو، واق ورماو، رامیار، بیرمەند، شیکەرەوە و رەوشتیار نیشان بدا. کەسێك کە لە رەوشی ئەبستراکتی بوونی مرۆڤانەیدایە، رەوشێك کە لە مرۆڤە چالاکە بەکارە ئاسایی و سروشتییەکانی دەوروبەرەکەی جیادەکاتەوە. لێرەدا ناکۆکی نێوان خواستی کار و توانستی ئەنجامدانی کار دەردەکەوێ. لەسەرەتاوە هاملێت ئەو میتافۆرە دەردەبڕێ کە ئایا:\nچەك دژی دەریای کێشە و ئاستەنگەکان هەڵبگرێ و بە بەرهەڵستی کردنیان کۆتاییان پێ بێنێ؟\nئەو هەستەی هاملێت دەریدەبڕێ کە ئەو لە ئاستی ئەو ئەرکەدا نییە ،کە ژیان خستوتیەتە ئەستۆی. کە هەوڵدانی تاکرەوانەی بۆ ڕاستکردنەوەی چەوتییەکانی جیهانەکەی وەك (خۆکوشتن) وایە. لەمەوە دەچێتە سەر لێکدانەوەیەکی فەلسەفی هێمن و سارد و بیرۆکەیەکی باوی سەردەمی رینایسانس شی دەکاتەوە: داخۆ ئەم ژیانە پڕ لە هەرا و دەردی سەریه‌مان شایانی ژینە یان باشتر وایە، بە خۆکوشتن خۆمانی لێ دەرباز بکەین؟ ئەمە دەیباتە سەر بیرۆکەیەکی بوونیاری تر.. بیرکردنەوە ئاکامی خۆی هەیە. ئینسانیی بوونمان بەهەر دیوێکدا نرخی خۆی هەیە:\nویژدان دەمانکا بە ترسنۆک. مردنیش وەسف کراوە بە:\nئەو وڵاتە نەدۆزراوەی هیچ کەس\nلە هەرێمەکانی نەگەڕاوەتەوە.\nلایەنێکی دی خۆدواندنەکەی هاملێت ئەوەیە کە وەك (ئەلێکس نویل) دەڵێ: هەمووی لە عەقڵەوە دێ نەك لە سۆزەوە. دیارە (عەقڵی ئۆتۆنۆمیدار) خۆبەریوەبەر- یش یەکێکە لە بنەما فەلسەفییە عەقڵییە (کانت) ییەکانی فەلسەفەی بوونیاری لیبرالی. عەقڵ هۆشیاری بەردەواممان دەربارەی (بوونیاریی) خۆمان دەداتێ ئەو هۆشیارییەش بەردەوام، بە ئاگابین یان بێ ئاگا، بەرەو ڕووی ئەو پرسە بنکارییەمان دەکاتەوە: بینین یا نەبین- ئەوەیە پرسیارەکە!\nلە روانگەی بوونیارییەوە نەکاریی و پەککەوتەیی هاملێت لەوەی بەبێ دوو دڵی و بێنەوبەرە خواستەکەی بە ئەنجام بگەیەنێ و مامی بکوژێ، ڕواڵەتێکی جەوهەری ڕەوشی بوونی مرۆڤە. ئەمە ئەو شتەیە کە ئێمە لە هەموو بوونەوەرانی دی جیادەکاتەوە، شوێنێکی تایبەتیمان لە گەردووندا دەداتێ و بۆمان دەلوێنێ و خۆمان و جیهانەکەمان بەو شێوە درووست کەینەوە کە دەمانەوێ یان بۆمان دەلوێ. ئەو تایبەتمەندییە جەوهەرییەش ئەو (ئازادیی) یەیە کە هەمانە ئازادیی هەڵبژاردن و کاردکردن، ئازادیی خواست و ئەنجامدان. بەڵام ئەم ئازادیی یە لە هەمان کاتدا گەورەترین و قورسترین بارە لەسەر شانمان: چونکە (ئازادیی) کارکردنمان ئەوەشمان دەخاتە سەر شان کە بەرپرسیار بین لەوەی دەیکەین و نایکەین، لە ئەنجامی کارەکانمان من دەتوانم بڕیار بدەم کارێ بکەم یان نەیکەم ئەمە بە تەواوەتی بەدەست خۆمە بەڵام کە ئەو کارەم کرد ئیدی لەدەستم دەردەچێ، ئەوەی کە کرا هەڵناوەشێندرێتەوە. من ناتوانم لۆمەی کەسێکی دیکە بکەم بۆ کارێ کە خۆم بڕیارم داوە و ئەنجامم داوە. ئەمە لەحزەی هەڵبژاردنە لە زۆر لەحزەی تایبەتی ژیانماندا ئاسان نییە، ئەو ئازادیی یە رەها نییە، رەوشێکی سایکۆلۆجی دژوارە لەلایەکەوە ئەو هێز و خواست و توانستەی هەستی پێ دەکەین کە ئێمە دەتوانین کۆنترۆلی کاروبار و چارەنووسی خۆمان بکەین جۆش و خرۆشێکی خۆشمان دەداتێ هەست بە ڕاستەقینەیی بوون و ئازادبوونی خۆمان دەکەین، هەست بەوە دەکەین کە لەم جیهانەدا دەتوانین کار بکەین، رێرۆی ڕووداوەکان بگۆڕین و بەو شێوە بژین کە دەمانەوێ. لە لایەکی ترەوە ئەو ئازادیی کارکردنە ترس و قەلەقێکی بەردەواممان لا دروست دەکا چونکە ئەوەی دەیکەین ئەنجامی دەدەین ناکرێ هەڵیبوەشێنینەوە. بۆیە ئازادیی من لە هەڵبژاردن و کارکردندا هەمیشە رەوشێکی ترازان و بنله‌قیی لەگەڵە ئەو بەر پرسیارێتیەی لە کارەکانمانەوە دروست دەبێ رەنگە قورستر بێ لەو ئاسانییە ڕواڵەتەی دەتوانین ئازادیییەکەمانی پێ بخەینە کار. ئەم کێشە بوونیاریە بە کێشەی (زانین و نەزانین) ی پاشە رۆژەوە بەستراوە، بەوەی چ روودەدا و دەشێ چ رووبدا. دووخواستی، دوو-بیریی، دایلێمای هاملێت ئەوەیە کە لە کاتێکدا هەست دەکا دەبێ کارێکی گەورەی ترسناك بۆ ئامانجێکی پێویست لە ڕوانگەی نەریتەوە ئەنجام دا، ئەو نازانێ داخۆ بەم کارەیه‌ی ئەو ئەنجامه دێنێتە دی کە خۆی دەیەوێ. داخۆ لەجیاتی ئەوەی ئازار و تۆڵە بە مامی بگەیەنێ دەینێرێ بۆ (بەهەشت) ئەگەر ژیانێکی دیکە هەبێ. بەهەرحاڵ ئەو ناتوانێ بەرپرسیارێتی ئەم کارە قبوڵ بکا، ناشتوانێ نەیکا و لەگەڵ ئەو زانینە کوشندەیە بژی کە مامی و مێردی دایکی، زڕه‌بابی، بکوژی باوکی خۆشەویستی خۆیەتی. لەم لەحزە تەنگاوییەدا خۆکوشتنی وەك دەربازگەیەك بۆ خۆی پێشکەش دەکات.\nلەوەتی مێژوو هەیە گەلان بە ناوی ئازاد بوون و بۆ ئازادییی جەنگاون، یۆنانییەکان و لەوانەوە کەلتووری رۆژاوایی، ئایدۆلۆجیەتی جیاکەرەوەی خۆیان لەگەڵ ئەوانی دی لەسەر ئەو بنەمایە دامەزراندوە کە رۆژاوا مەڵبەندی لەدایك بوونی بیری ئازادیی و کۆمەڵگای ئازادە: ئازادیی بیر، وتار، کردەوە و هه‌لبژاردنی حکومه‌تی خۆیان. گەلانی (ئاسیایی) لە سیستمی ئیستیبدادیی ستەمگه‌ریی ئازادییکوژ بەولاوە هیچ ئەزمونێکی ئازادیی یان نییە. که ته‌نانه‌ت ئازادیی وه‌ک پرسێکی فه‌لسه‌فیی و ئایدیاییش باس ناکرێ و گفتوگۆی گشتی کراوه‌ی له سه‌ر ناکرێ. ئازادیی لە ڕۆژاوا بە تایبەتی و لە زۆربەی کۆمەڵگاکانی مرۆڤایەتیدا بەهادارترین بەهای مرۆڤە، کۆکەرەوە و چڕکەرەوەی هەموو ئەو تایبەتمەندی و ئایدیالانەن کە باش و بەرز پیرۆزن لای مرۆڤ و مرۆڤایەتی.\nبەڵام بوونیارەکان بۆچوونێکی نوێیان بۆ پرسی ئازادیی پێشکەش کرد کە بۆیان لواندین رەوشی ئازادیی وه‌ک چه‌مک لە سەرەتاکانی مێژووی مرۆڤایەتییەوە بخوێنینەوەو کە بتوانین وەك بە کورتی کردمان دووبارە رەوشی بوونیاری بنلەقی هاملێت لێك بدەینەوە، ئەوان باوەڕیان وایە کە ئێمەی توخمی مرۆڤ دوودڵییەکی قووڵمان دەربارەی ئازادیی و خواستی ئازادیی خۆمان هەیە.\nگەرچی تەنیا جان- پۆل سارتەر ئەوەی قبووڵ کرد کە وەك فەیلەسوفێکی بوونیاری ناوزەد بکرێ، بوونیاری وەك رەوشێکی بیرکردنەوە و لێکدانەوە شوێنی شیاوی خۆی لە بواری فەلسەفەدا گرتووە. ئەو فەیلەسوف و بیرمەند و نووسەرانەی بە (بوونیار) ناویان دەبەین لە ڕوانگەیەکی ڕووناکبیری یەکتاکدا هاوبەشن. ئەم ڕوانگە عەقڵییە، رووناکبیرییە راڤەکارییە کە بۆمان دەلوێنن بە مێژووی بیری مرۆڤایەتیدا شۆربینەوە، نموونەی بیری و وجودی لە کارە فەلسەفییەکان و ئەدەبییەکاندا کۆبکەینەوە. بوونیاریی: رامانێکی سەخت و قووڵە لە کێشە ئالۆزەکانی بوون و ژیانمان وەك مرۆڤ، لە مانای بوونمان لەسەر زەوی و ژیان ومردن و چارەنووسمان. بوونیاریی مانای ڕاستەقینەی فەلسەفە بە واتا سۆکراتییەکەی بە زیندوویی بەکاری دەهێلێتەوە: فەلسەفە شێوەی ژیانە، سەرنجدانی ژیانە بۆ ئەوەی دڵنیابین کە دەژین و ئەو ژیانەی تێیداین شایانی ژیانە چونکە ژیانێکی سەرنجدراو و هۆشیارانەیە.\nبە پێناسەیەکی بەرفراوان دەتوانین بڵێین ئەوەی هاوبەشە لە نێوان فەیلەسوفە بوونیارەکاندا بایەخدانیانە بە پرسی ئازادیی مرۆڤیی. هەموویان گرنگی دەدەن بە جیهان وەك دەوروبەری بوون و ژیانی مرۆڤ کە وەك بابەتێکی تاکوێنەی بوون جیاکراوەتەوە و مامەڵەی لەگەڵ دەکرێ لەبەر ئەو توانستەی کە بۆ هەڵبژاردنی رێبازی کار و چالاکی و چارەنووسی خۆی هەیەتی. ئەم ئازادیی هەڵبژاردنە چییە و دەبێ چۆن وەسف بکرێ؟ ئەمانە ئەو بابەتانەن کە بایەخی نێوەندییان بۆ بوونیارەکان هەیە. بەڵام زۆر فەیلەسوف هەن کە گرنگیان بە پرس و خواستی ئازادیی و ئازادیی مرۆڤ داوە و بوونیار نەبوون بۆیە دەبێ ئەوە زیاد بکەین کە بۆ بوونیارەکان کێشەی ئازادییی بە مانایەك کێشەیەکی پراکتیكی یە، مەبەستی سەرەکی ئەوان لە پێش هەموو شتێکدا ئەوەیە کە نیشانی خەڵکی بدەن کە ئەوان ئازادن، کە چاویان بۆ شتێك بکەنەوە کە هەمیشە ڕاست بووە، بەڵام لەبەر هەر هۆیەك بێ هەموو کاتێ دەرکی پێ نەکراوە ئەویش ئەوەیە:\nکە مرۆڤ ئازادە نەك هەر ئەوە هەڵبژێرێ کە دەیکا، بەڵکو کە چ بە نرخ بگرێ و چۆن بژی.\nخوێنەرانی فەلسەفی بوونیاری داوایان لێ دەکرێ نەك تەنیا لەسروشتی ئازادیی مرۆڤ رابمێنن بەڵکو ئەو ئازادیییە ئەزموونیش بکەن و پراکتیکی بکەن.\nچەمکی میتافیزیکی ئازادیی وه‌ک بوونیارییه‌کان لێکی ده‌ده‌نه‌وه، جەخت لەسەر ئازادیی هەڵبژاردن وەك (خواست) و (کردەوە) ده‌کا. ئایا مرۆڤ ئەو ئازادیی یەی هەیە؟ چۆن دەردەکەوێ یان دەردەبردرێ، چۆن کار دەکا و کاری تێدەکا؟ ئازادیی میتافیزیکی مرۆڤ یەکەمجار لە لایەن ئەرستۆوە باسکراوە و شیکراوەتەوە. ئەرستۆ باوەڕی وایە کە جوڵان و هەڵسوکەوت و رەفتار و کردەوەی مرۆڤ لە شتی بێگیان و زیندەوەرانی دیکە لەوەدا جیایە کە میکانیکی یان بە تەنیا غەریزەیی نییە. شتەکان تەنیا لە مرۆڤ ڕوو نادەن و ئەو کاردانەوەیان بەرامبەر ناکات بەڵکو مرۆڤ دەتوانێ وا بکا شتەکان ڕوو بدەن، مرۆڤ ده‌توانێ ڕووداو دروست بکا، دەستپێشخەری بکا و پرۆسەیەکی هۆکاری خۆی بخاتە کار لەجیاتی ئەوەی تەنیا یارییەك بێ بەدەست پرۆسەکانی سروشت و قەدەرو مێژووه‌وه. که‌سێک کاتێ تۆپێك لە نیشانەیەك دەگرێ تۆپەکە لە هەوادا دەڕوا، تۆپەکە ئازاد نییە؛ ئەو بە حوکمی هێزی هاویشتنەکە و بە یاسای فیزیکی ئەوەندە بڕ دەکا کە دەیکا، ئه‌وسا ده‌که‌وێ و جووڵه‌ی لێده‌بڕێ. بەڵام مرۆڤەکە خۆی ئەو پرۆسەیە دەخاتە کار، تۆپەکە بەرەو ئەو نیشانەیە دەهاوێ کە دەیەوێ و گەر هەنگاوتی خواستەکەی خۆی دێنێتەدی، گەر نەیهەنگاوت (ئەزموونێکی) کەسیی تایبەت بەخۆی وەك مرۆڤ وەردەگرێ و بە پرۆسەی هەڵەکردن و لێوەفێربوون زیاتر فێردەبێ و خواستەکەی پلەیەکی باڵاتر وەردەگرێ. ئەو توانستە بۆ دەستپێشخەری و دەستپێکردنی پرۆسەکان بۆ وەڵامدانەوەی خواست و ئارەزووەکانی خۆی ئەوەیە کە (ئازادیی) مرۆڤ پێكدێنێ. ئەم ئازادییەیه کە بە زاراوەی بوونیارەکان (رەوشی بوونی مرۆڤ لە جیهاندا) جیادەکاتەوە، مرۆڤ رەوشێکی تایبەتی( لە دنیادا بوون) ی هەیە، کە خواستی ئازادە ئەم بیرۆکەیە کە لە بنچینەدا نەك تەنیا بیرۆکە بەڵکو سیستمێکی بیریی فەلسەفی تەواوە کە زەردەشت لە گاتاکاندا دایمەزراندووە و ئایینەکەی لەسەر بنیات ناوە: مرۆڤ ئازادیی و ئیختیاری هه‌یه له بیر، وتار وکرداردا و ئازادیی ویژدان و هه‌لبژارده‌ی چاکه‌و خراپه‌ی هه‌یه له هه‌مان کاتدا به‌رپرسیاره به‌رامبه‌ر خه‌لک و ژیان و زینده‌وه‌رو سروشت و ده‌وروبه‌ر. ، به‌لام بوونیاره‌کان ئه‌مانه له پراکتیکدا ڵیکده‌ده‌نه‌و ئه‌وه ده‌رده‌خه‌ن ئه‌م خواسته له‌و کێشه بوونیارییانه‌ی دوور ناخاته‌وه که له نموونه‌ی هاملێتدا دیمان و که‌م یان زۆر لای هه‌موو که‌س هه‌یه.\nهایدیگه‌ر و بوونیاریی\nپرسی ئازادییی بونیاریی لەڕۆژاوادا یەکەمجار وەك بنەمایەکی فەلسەفی لە لایەن (هایدیگەر) ه وە Heidegger سیستماتیکی کراوە. بنەمای فەلسەفی ناساندنی (مرۆڤ) و ڕاستییه‌که‌ی هەموو (بوویەك) و (بوونەوەرێك) لە فەلسەفەی کلاسیکی یۆنانی و ڕۆژاواییدا ئەوەیە کە هەموو شتێك (جەوهەر) یان (سروشتی) خۆی هەیە کە ئەمە جەوهەر و سروشتە تایبەتمەندییە بوونیاریەکانی واته ره‌وشی بوونی ئەو شتە یان بووە دیاری دەکا. سروشتی یان جەوهەری (بەرد) چیە؟ ئەوەیە ماددەیەکی رەقە، دەشکێ، کە بەری دەیتەوە دەکەوێ و دەسەڵاتی بەسەر شێواز و ئاستی ڕاددەی بەربوونەوەکەیدا نییە،به سه‌ریا برۆ ده‌نگی لێنایه، واتە بێ گیان و بێ خواستە و ئەمە سروشتی بەردە. هەموو شتەکان لە دنیادا لە گەردێك و چڵەگیایەکدا تا مرۆڤ و دیاردە مەزنەکانی گەردوون هەموو جەوهەر و سروشتی خۆیان هەیە.\nلای فه‌لسه‌فه‌ی کلاسیکیش جەوهەری مرۆڤیش ئەوەیە کە عەقڵی هەیە، کە هۆشیاری دەربارەی بوونی خۆی و ئایدیای چاك و خراپە و پاشەڕۆژ و مردن و نەمریی هەیە. ئایدیای(عەقڵ) بە تایبەتی بە شێوازە ئاخاوتنکارییە جیاوازەکانی وه‌ک: هوشیاریی، خود، بێئاگایی، بیرکردنەوە، ویژدان، سروشتی مرۆڤ، خواستی ئازاد، هتد شوێنێکی نێوەندی بڕیاردەر و بەردەوامی لە بیری فەلسەفی و زانستی رۆژاوادا گرتووە. ئەمەش بۆتە هۆی سەرهەڵدانی کۆمەڵێ دووانەیی (دوالیزمی) ئاشت نەکراوە: ناکۆکی لە نێوان هۆش و لەش یان (عەقڵ و جەستەدا) ، ناکۆکی بیر و کردار، ناکۆکی لە نێوان دنیای ناوەوەی مرۆڤ (خود، دنیای بیر) و دنیای دەرەوەیدا، ناکۆکی له نێوان مرۆڤ و وابوون (واقع) دا، ناکۆکی لە نێوان بوونی ماددی و بوونی میتافیزیکدا، لە نێوان خواستی ئازاد و خواستی هه‌لومه‌رجبه‌ندا. هەوڵی زۆر جار بێهودە و نەزۆکی فەیلەسوفەکان بۆ ئاشتکردنەوە یان چارەسەری ئەم کۆدژانە بابەتەکانی پرۆسەی مێژووی فەلسەفەی رۆژاوایی پێکدێنێ.\nبوونیارەکان بە پێشرەوی هایدیگەر هەوڵ دەدەن لەم دوالیزمە رزگاریان بێ بەوەی کە ئه‌و ره‌تده‌که‌نه‌وه که مرۆڤ (سروشت) یان جەوهەر ێکی بڕیاردراوی هەیە کە وامان لێدەکا بەو جۆرە بین کە هەین یا دەبین. لێره‌دا من ته‌نیا سه‌رنجی بیره‌کانی هایدیگه‌ر له کتێبه ه‌بناوبانگه‌که‌یدا (بوون و کات) ده‌ده‌م. دیاره زمان و بیری هایدیگه‌ر به گشتی و له‌م کطێبه‌دا به تایبه‌تی ئااسن نییه‌و ئالۆزه، به‌لام هه‌وڵ ده‌د ا به‌پێی توانا بۆ خوێنه‌ری کوردی ئاسان بکه‌م.\nمارتن هایدیگەر (١٩٧٦- ١٨٨٩) لە کتێبە فەلسەفییە بەناوبانگەکەیدا (بوون و کات) sein und zeit رەخنە لە فینۆمینۆلۆجی (دیاردەیاریی) دەگرێ کە لە کاتێکدا هەوڵەکانی بۆ جەخت کردنە سەر (هوشیاریی) وەك نێوەندی لێکدانەوەی فەلسەفی جیهان لەجێی خۆیدایە، فینۆمینۆلوجیستەکان وەك هاسیرلHusserl هێشتا چه‌مکەکانی بیری میتافیزیکییان وەك ناکۆکی نێوان (خود) و (بابەت) یان (کردەوە) و (ناوەڕۆك) بەکار دێنا کە ئەمانە ئەو بابەتانە نین کە لە (هوشیاری) مرۆڤدا دەدۆزرێنەوە بەڵکو ئەو کۆزانانه (کۆنسێپتانه‌ن) کە لە فەلسەفەی کۆنەوە ماونەوە. هەروەها (هاسیرل) ئەو دووانه‌یی یه‌ی (دیسکارت) ی قبوڵ کردبوو کە دوو جیهانی هاوتەریبی (هوشیاری) و (واقیع) هەن، هایدیگەر باوەڕی وابوو کە فینومیلۆجی دەبێ لە ئایدیای یان رەوشی بوون خۆیەوە دەست پێبکات، کە ئەم رەوشە بەر لەو دابڕانەی نێوان هوشیاری و وابوون (واقیع) دا هەیە، ئەو ئەزموونە بوونیارەی کە وامان لێدەکا ئەو کۆدژانە بدۆزینەوە خۆی لە خۆیدا دەبێ سەرنجی بدرێ و بزانرێ، بۆ ئەمەش دەبێ پشت لە زاراوە فەلسەفییەکانی (دیسکارت) و فەلسەفەی یۆنانی پێش سۆکرات بکەین و لە سفرەوە لە سەرەتاوە زاراوەسازی نوێی بوون بکەینه‌وه.\nپرۆژەکەی هایدیگەر گوازتنەوەیه لە بیرەوە بۆ بوون، یان لە بیرکردنەوە لە بیرەکانه‌وه بۆ بیرکردنەوە بە بیرەکان، بیرکردنەوە بۆ سەلماندن یان رەتکردنەوەی بیرەکان بۆ ئەوەی بیر لە بوون جیا بکەینەوە، یان ڕاستر رێ بدەین (بوون) وەك هەیە خۆی لە بیری خۆیدا خۆی دەربڕێ، چۆن ئەمە دەکرێ؟ هەموو بیرێ بە زمان و وشە دەردەبڕێ، ئەوه خۆی لە خۆیدا میتافیزیکی کردنی بوونە لە بیردا بەڵام بۆ دەرچوون لەم دایلێمایه، هایدیگەر زاراوەی نوێ بەکاردێنێ کە هەوڵ دەدا رەوشی بوون لە زەمینەی (شوێنیی- کاتیی) ژیانی مرۆڤ خۆیدا دابمەزرێنێ نەك جیایکاتەوە.\nگرنگترین زاراوەسازیی نوێی هایدیگەر زاراوە (کۆزانی) (داساین) Dasein ئەمە لە دوو وشەی ئەڵمانی : (دا) (بەمانای لەوێ) و Sein بە مانای بوون پێك هاتووە، کەواتە داساین مانای (لەوێ بوونە) یان ( له دنیادا بوونه). ئەمە دامێنی شوێنیی هوشیاری مرۆڤ لەو شوێنەی تێیدایە (ئەوێ، دنیا) دەردەبڕێ. بەم زاراوەیە هایدیگەر جەخت لەسەر ئەوە دەکا کە ئێمەی مرۆڤ نەك هوشیاریمان لە بوونی خۆمان هەیە بەڵکو هوشیاریمان دەربارەی ئەوە هەیە کە لێرەین، لە شوێنێکی تایبەتی دیاریکراو، لەمەش زیاتر ئەوە دەردەخا کە ئەم هوشیارییەی بوون، بوونی مرۆڤ لە هی ئەوانی تر جیادەکاتەوە بۆیە تەنیا وشەی (بوون) کە دەشێ بۆ هەموو شتێ بەکاربێ ناتوانی رەوشی تایبەتی بوونی مرۆڤ کە جیایە لە بوونی مێش، مێروولە، بەرد، دار، دیوار، هتد جیابکاتەوە دەساین: یارمەتی ئەوە دەدا ئێمە وەك بوونێکی هوشیار دەربارەی بوونی خۆمان جیابکاتەوە، بەڵام ئەم جیابوونەوەیە لە چ دایە؟\nلەوەدایە مرۆڤ نەك تەنیا ئەو (جەوهەر) و (سروشتە) ی نییە کە فەیلەسوفەکان بۆ ناسینی شتەکان و بوونەوەرەکان دیاریان کردبوو، بەڵکو ئەو (بوونی خۆشی وەك پرسێك یان پرسیارێك بۆ خۆی) وەردەگرێ واتە:\n1- مرۆڤەکان وەك بەرد و دار و دیوار نەك تەنیا هەن، بەڵکو هوشیاریان دەربارەی هەبوونی خۆیان هەیە، جیا لەو شتانەی کە تەنیا هەن، ئێمە ئەو توانستەمان هه‌یه کە سەرنجی ئەوە بدەین و بزانین کە (هەین) و (چۆن هەین) گەرچی ئەمە لە فەلسەفە و بیری کۆنەباودا (ترادیشن) بە خۆ- هوشیاریSelf-Consciousness ناوبراوە، هایدیگەر ئەمە بەکار ناهێنێ بۆ ئەوەی خۆی له دوولایه‌نی (دوالیزمی) هۆش و لەش و خود و جیهان دوورخاتەوە. – پرسی (بوون) دەبێ لە مرۆڤەوە دەست پێ بکا چونکە تەنیا مرۆڤە کە پرسیاری (بوون) دەکا لەبەر ئەوە بیرێکی سەرەتایی دەربارەی (هەبوون) هەیە و بە پێداویستی بایەخیش بە بوون بە گشتی واتە بە (ئەوانی تر) دەدا.\n2- – ئەم هوشیاریە دەربارەی بوون و چۆنێتی بوونمان بیری ئازادیی بنچینەی ئێمە وەك مرۆڤ ده‌دا بەدەستەوە. ده‌ساین (لەوێ- بوو) ئەو بووەیە کە رەوشی بوونی بە کراوەیی دەمێنێتەوە لە هیچ جۆرە پرینسیکی پێشین و بنچینەیی و باوەڕێکدا داخراو نییە. وەك (بەرد) و زیندەوەرانی دی ئێمە جەوهەر و سروشتێکی تایبەتی و دیاریکراو و سنووردارمان نییە، بەڵکو ئێمە ئازادیین کە خۆمان سروشت و جەوهەری بوونی خۆمان دیاری بکەین.\n3- – لە لایەکی دیکەوە ئێمە دیلی مێژوومان نین ڕابردوو ئێستا و پاشەرۆژی ئێمە وەك تاکی ئازاد دیاری ناکا: ئێمە ئەو هەڵبژاردە و ئیختیارەمان هەیە چ بکەین چۆن بکەین: بۆ نموونە گەر تۆ ترسی مەلەکردن یان بە چیادا هەڵگەڕانت هەبێ تۆ دەتوانی بڕیار بدەی کە دەبێ بچیتە ناو ئاوەوە فێری مەلەبی یان بە چیادا هەڵگەڕێی یان جگەرە خواردن و خواردنەوە کە بوونە عادەت لات، تەرك بکەی یان هەڵوێستی خۆت بەرامبەر هاوسەرەکەت و هاورێیانت بگۆڕی. تۆ دەتوانی ئەمانە بکەی چونکە خواستت هەیە، چونکە ناتەوێ ژیانت دیلی ترسەکانی ڕابردوو بێ یان لە شێوە و شێوازێکی تایبەتی نەگۆڕدا چەق ببەستێ. جگە لەوەی کە ئێمە دەزانین خۆمان چۆنین و لە چ دەترسێین و دەسڵەمینەوە و چۆن هەڵسوکەوت دەکەین، ئەو توانستەشمان هەیە کە سروشتی خۆمان لە رێگای خواستی ئازادەوە دروست بکەین دیارە ئەو توانستە خۆی ئەوەیە کە ئێمەی مرۆڤ وەك جۆر جیادەکاتەوە بەڵام بەلای بوونیارییەوە ئەم توانستە وەك سروشتێکی دیار بکەر و بڕیاردەر نییە.\n4- – ئەوەی ئێمە دیاری دەکا تەنیا شتێك نییە کە پێی دەوترێ هوشیاری بوون بەڵکو راستی بوونی مرۆڤانەمانە ئێمە نەك تەنیا هوشیاریمان دەربارەی چۆنێتی بوونمان هەیە بەڵکو (باك) یشمان دەربارەی چۆنێتی بوونمان هەیە، ئێمە (بێ باك) نین لەوەی چۆن دەژین و چ دەکەین ئێمە وەك ئەو شۆستە چیمەنتۆیە نین کە باکمان نەبێ کێ و چمان بەسەردا دەڕوا، ئێمە ئەو بەردەخشتە نین کە دەکرێ بکرێین بە شۆستە، بە دیوار، بە پەرژین بە زیندان. (باك) و (باکداریی) رەگەزێکی هەمیشەیی بوونیاریمانە، لێرەدا بۆ روونکردنەوەی ئەمە باشترە بگەڕێینەوە بۆ هاملێت، ئەو (بێباك) نییە لەو ئەرکەی کەوتۆتە ئەستۆی و لە ئەنجامەکانی ئەو (باکبوونەی) وای لێدەکا بە قووڵی و فەلسەفییانە بیری لێ بکاتەوە. ئاخری ئەوە دەمێنێتەوە سەر هاملێت وەك تاکێکی ئازاد، هوشیار، باک- دار چۆن رەفتار دەکا و چ بریتییەك هەڵدەبژێرێ، تەنیا ئەو کاتەی کە ئێمە باکمان بە شتەکان هەیە و بایەخ بە پرسەکان دەدەین و خەم لە کێشەکان دەخۆین، ئەوسا ئێمە دەکەوینە پرسیارکردن دەربارەیان و وەڵام بۆ ئەو پرسیارانە لە شێوەی (واگۆی- زانین) دەربارەی پرسیارەکان Knowledge.Claim بەدەست دێنین.\n5- بیر و کۆزانەکانمان دەشێ وەك ئامراز و پێکار وابن و یارمەتیمان بدەن لە جیهانەکەی دەوروبەرمان بگه‌ین و لەگەڵیا هەڵکەین بەڵام مرۆڤ تەنیا بە بیر و وشە ناژیا و کار ناکا و هەڵناکا! ئامرازی لە وشە سەرەتایی تر بەڵام کاریگەرترمان هەن: دارتاشێ لە رێگای چەکوش و مشارەکەیەوە پێوەندی خۆی بە دنیاوە دامەزراندووە و راگرتووە. جیهانی شتەکان بۆ هایدیگەر جیهانی ئامرازەکانە. رەوشی بوون ئەوەیە کە بۆ شتێ هەبێ، زەمین بۆ جووتیار ئەو خاکەیە کە دەیکێڵێ بۆ جیۆلۆجیناس شتێکی ترە! هەروەها بۆ ئەفسەرێکی ستراتیجی سەربازیی شتێکی ترە. ئەو مانایەی کە زەوی بۆ هەریەکێکیان وەری دەگرێ پێوەندی بەو بایەخ و باکەوە هەیە کە (ئەو) وەك مرۆڤ پێکدێنێ. لەو (بزاڤە بەرەوپێشچووەیدا) بۆ بەدیهێنانی پێگەشەکانی خۆی وەك (هەبوو- لە- دنیادا) کە باکی بە (ئەوی دیکەیە) مرۆڤ کۆبەندێکی مانادار یان شیاوی تێگەیشتنی بابەتەکان دادەمەزرێنێ کە لەیەك کاتدا ئەنجامی (بزاڤە بەرەوپێشچووەکەی) ئەو پانتایی یەیە کە تێیدا بابەتە تایبەتییەکانی بەدی دێن یان دەناسرێن. ئەو باك و بایەخە مرۆڤی جیاواز، بەڵام پێکبەند پێك دێنێ. بۆیە کە دەبینی مرۆڤ شتەکان وەك ئامراز سەیر دەکا بۆ بەدیهێنانی پێگەشەکانی خۆی نابێ ئەمە ڕوانگەی جیاوازی شتەکان بەدەر بکات بۆ نموونە کە دەلیین (گوێزان) ئەمە تەنیا لە روانگەی پراکتیکی بوونیەوە وەك ئامرازێك بۆ (ریش تاشین) مانا نابەخشێ. لای زانایەك رەنگە وەك بابەتی لێکۆلینەوەیەکی بابەتی دەربارەی پێکهاتەی فیزیکی گوێزانەکە سەیر بکرێ. بۆ کەسێکی دی رەنگە روانگە و مانایەکی دی هەبێ.\n6- ئەوەی لە ئاکامدا بە باك و بایەخدانی من دروست دەبێ کۆبەندی یان کۆبەندەکانی مانادارن کە جیهانەکەی من پێك دێنن نەك (لەوێ بوونی) جیا و زبری (ئەوی دی). هەروەها تاك تەنیا بە (هەبوونی- لە- دنیادا) و بە پێوەندی (بوونی) بە کەسانی دیکەوە، خۆی وەك خودی تاك دەدۆزێتەوە، هاوپێوەندیی کۆمەڵایەتی (لەگەڵ- بوون)، سەرباری بایەخدانی من بە شتەکان وەك ئامراز، رەوشی بوونم وەك مرۆڤ پێکدێنێ. ئەم هاوپێوەندییە یان نێوپێوەندییە کۆمەڵایەتییەیە کە خۆی لە رێبازە چەسپاوەکانی بیرکردنەوە (ئەو بیردەکاتەوە) و هەست کردن (ئەو هەست دەکا) نیشان دەدا. بوون لە دنیادا بریتیە لە (بوون- لەگەڵ) Mitsein و ڕوانگە تایبەتەکان (کەسییەکان) تەنیا لەسەر بنچینەی ئەو جیهانە هاوبەشە و ئەندامێتی (ئەوی مرۆڤ) بە باك یان بایەخدان دروست ده‌بێ کە خاسێتی بنچینەی مرۆڤ پێکدێنن. وەك ئەندامی (ئەوی مرۆڤ) جیهانی (من) پێشنیازی جیهانی (ئەوی مرۆڤ) دەکا، مرۆڤ ئەو بووەیە کە پاڵنراوە بۆ بەدیهێنانی پێگەشەکانی بکەوێتە کار نەك وەك (خود) ێکی دابڕانخواز، بەڵکو بوویەك کە بە پێداوێستی تێکەڵە لەگەڵ (دنیای شتەکان) و (دنیای کەسەکان) دا.\n7- – لەمەوە مرۆڤ قەت ناتوانێ بەتەواوی لەو فۆرمە ناکەسییە بێناوەی هەبوون دەربازبێ کە لە ئەندامبوونی لە (ئەوی مرۆڤ) دا ریشەی هەیە. لە هەمان کاتدا مرۆڤ وەك پێگەشەی بوون بەسەریا نەسەپێندراوە تەنیا بەیەك شێوە یان رێگا خۆی بەدیبێنێ یان هەبێ. دوو رێگەی لەبەردەم کراونەوە: دەتوانێ لە ئەندامێتی (ئەوی مرۆڤ) دا خۆی غەرق دەکا تا ئەو ئاستەی لە هۆشیاری- ره‌وه یان گه‌له‌دا نوقم دەبێ Crowd-Consciousness و بەم جۆرە، جۆرە دڵنیایی یەك لەسەر حیسابی بەرپرسیارێتی کەسیی و خۆ ئاراستەکردنی توند و تۆڵ بەدەست بێنێ. ئەمە ژیانێکی (ناڕاستەقینە) یە، یان دەتوانێ بەلای کەمەوە لە ئاستێکی سنووردار دا بەرپرسیارێتی کەسیی بۆ چارەنووسی خۆی وەربگرێ، بە ئازادییی پێگەشەکان و ئەگەرەکانی خۆی هەڵبژێرێ، لە سەرووی هەموویانەوە چارەنووسی بەرەو مردنی: ئەمەیان (هەبوونی ڕاستەقینە) یە.\n8- بەڵام چۆن ئەم دوو ڕێگایە لەبەردەم مرۆڤدا کراونەوە؟ بۆ ئەوەی لەمە بگەین دەبێ ئەوە بزانین کە مرۆڤ (فڕێدراوەتە) ناو جیهانەوە. مرۆڤ بوویەکە کە (فڕێدراوەتە) جیهانەوە ژیانی کۆتاییدارە و فەرامۆشکراوە. ئەو خۆی بەدوای بەدیهێنانی پێگەشەکانی خۆیدا عەوداڵە و بەم کارەشی ئەو تەفسیری دنیا وەك فۆرمی پرۆژە تایبەتییەکانی خۆی دەکا و دوا پێگەشە و ئەگەری پێشکەوتنی کەخۆی و هەموو ئەگەر و بەرحاڵەکانی دیکە لەناو دەبا مردنە، مرۆڤ ئەو بووەیە کە لە بزاڤیدا بەرەو داهاتوو له خۆی تێپه‌ڕ ده‌کا (لە خۆی بەرزتر دەبێتەوە) وەك بوویەك کە فڕێدراوەتە جیهانەوە و چارەنووسەکەی مەرگە.\n9- هۆشیاری نادیاری رەوش و حاڵەتی جەوهەری مرۆڤ (ترسە) بەڵام ئەو دەتوانێ لە هەوڵیدا ئەو ترسەی کە هاوڕێی هوشیاری نادیاریەتی کە دەربارەی مانای بوونی لە جیهاندا هەیەتی بە خۆنقومکردن لە (ئەوی مرۆڤ) دا، له قه‌ره‌بالغیدا، فرامۆش بکا، یان دەتوانێ بەرهەڵستی ئەو خۆشڕاکێشییەی (اغراء) خۆی بکا و بە ئازادیی رەوشی خۆی وەك بوون- لە- دنیادا بناسێ و قبوڵ بکات، کە ئەمە بکا مانای وایە ژیان یان (هەبوونی راستەقینە) هەڵدەبژێرێ بەو مەرجەی لە هەمان کاتدا ئەو پابەندبێ به بەدیهێنانی ئەو بەرحاڵ و ئەگەرانەوە کە لێرە و هەنووکە بۆ ئەو کراونەوە و تەنیا ئەو دەتوانێ بەدییان بهێنێ چونکە (هەبوونی ڕاستەقینە) مانای کشانەوە لە هەموو جۆرە خۆبەستنەوەیەك (ئیلتیزامێك) لەناو جیهاندا نییە. (هەبوونی راستەقینە) ی پاك و پەتی بونی نییە چونکە مرۆڤ هەمیشە (له‌وێ، له دنیادا) یه‌و ئەندامی (ئەوی مرۆڤ) دەمێنێتەوە. بەڵام تارادەیەك (هەبوونی ڕاستەقینە) ئه‌گه‌رێکه که مرۆڤ ده‌توانێ به‌ده‌ستی بێنێ.\nبۆ هایدیگەر بنسازی جەوهەری مرۆڤ: (باك) ه (باك بوون، باك پێهاتن) Sorge\nئەم باکەش سێ لەحزە یان رەگەزی هەیە: 1- باکی مرۆڤ بەوەی دەبێ بەچی: هەبوون مانای (بوونە- لەبەردەم- خۆت) یان خۆ- رەپێشکردنbeing-in-front-of-oneself or self projection مادام مرۆڤ هەبوونە دەبێ بڵێین کە ئایندەگه‌ریی تایبەتکاری مرۆڤە یان ڕاستتر خۆرەپێشکردن زەمینەسازی ئایندە یە، باکبوونی بەوەی ئەو دەبێ ببێ بە چی یەکەم لەحزەی (باك) ه.\n2- مرۆڤ خۆی وەك (فڕێدراو) لە جیهاندا دەدۆزێتەوە باکی مرۆڤ لەخۆی وەك فڕێدراو- بۆ ناو- جیهان (کە ئەمە لەحزەی دووەمی باك پێکدێنێ) زەمینە سازی ڕابردووە.\n3- مرۆڤ بە لەگەڵ- بوونی (شتەکان لە جیهاندا) و تێوەگلانی لە بایەخدانی تایبەتی (خۆخەریك کردنی) لە جیهاندا زەمینەسازی (ئێستا) پێکدێنێ بەم جۆرە باك سێ لەحزەی زەمەنی هەن: لەحزەی سەرەتایی: ئایندەێتی یە. مادام (باك) بنسازی بنچینەیی مرۆڤە (وەك خۆرەپێش کردن) self-projection لە جیهاندا کە خۆی تێیدا فڕێدراو و خەریکبوو ده‌بینێته‌وه، ئەوەی بەدوادا دێ کە مرۆڤ لە بنسازیەکەیدا کاتبەندەtemporal بوونی من هەڵاتنە لە هیچەوە بۆ هیچ کاتێ من فرێدراوی خۆم بۆناو جیهان و پێوەندیم بە جیهانەوە قبووڵ دەکەم. من کاتێ بۆ ئایندە خۆم دەکوتم ڕابردوو و ئێستا دروست دەکەم.\n4. جا ئەگەر کێشەی گشتی بوون لە رێگای شیکاری بوونی مرۆڤەوە بەدی بێ و ئەو بوونەش بە شێوەیەکی جەوهەری وەك شتێکی کاتبەند خۆی دەربخا ئایا ئەمە مانای ئەوە نیە کە (کات) ئاسۆی لێکدانەوەی (هەبوون) پێشکەش دەکا؟ ئەم پرسیارە لە بەرگی یەکەمی (بوون و کات) دا وەڵام نەدراوەتەوە.\n5- هایدیگەر ئەوە رەت دەکاتەوە کە کۆبەندە شیکارییەکەی ئەو ئەوە بگەیەنێ کە خودا نیە، ئەو لەوتارێکی دا بە ناوی کورتەیەك دەربارەی مرۆڤیاریHumanisms ئەوە دەردەخا کە شیکردنەوەی بوونی مرۆڤ نە بوونی خودا دەسەلمێنێ نە نکولی لێ دەکا ئەمەش مانای (بێباکی) لەم پرسە نییه، بەڵام کێشەی هەبوونی خودا لە ئاستی ئەو بیرکردنەوەیەدا کە شیکردنەوەی بوونی مرۆڤی پێدەکرێ ناتوانرێ بخرێتە بەر باس، بەڵکو لە ئاستی (پیرۆز) دا دەشێ ئەمە بکرێ بەڵام مرۆڤی مۆدێرن ئەوەندە سەرقاڵی جیهانە کە ناتوانێ بگاتە ئاستی (پیرۆز) و ئایدیای خودا وەك بیری کۆنەباو بۆی چووە لە هوشیاری مرۆڤ دوورکەوتۆتەوە بەڵام مردنی خودا بە لێکدانەوە مەسیحیەکەی وەك نیچه ڕایگەیاندووە ئەوە ناگەیەنێ کە خودا نییه. هایدیگەر دەڵێ فەلسەفەکەی ئەو چاوەڕوانییە بۆ خودا، بۆ دەرکەوتنێکی تازەی (پیرۆز) و کێشەی جیهانیش خۆی لەمەدا دەبینێتەوە.\nPrevious هاكه ته‌پوتۆزی ژیان تاساندمی! … هێمن خورشید\nNext دوواین ئێوارە …. کوێستان عومەر زادە


٣٢ هەزار کەس توشی نەخۆشی شەکرە بوون لە سلێمانی\nلە ڕۆژی جیهانی نەخۆشی شەکرە ئەمڕۆ (١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨) چەند چالاکییەک بۆ پاراستنی ئەو نەخۆشیە لە شاری سلێمانی بەڕێوەچوو و بەرپرسی سەنتەری شەکرەی سلێمانی ئاماژە بەوە دەکات، لە ١١ ساڵی ڕابردوو زیاتر لە ٣٢ هەزار کەس توشی نەخۆشی شەکرە بوون .\nلە چالاکیەکانی ئەمڕۆدا لە سەنتەری چارەسەری شەکر و کوێرەگلاندەکان سەر بەرێوەبەرایەتی گشتی تەندروستی سلێمانی پشکنینی بێ بەرامبەر دەکەن بۆ ئەو کەسانەی کە ڕوویان تێدەکەن بۆ پاراستنی تەندروستیان.\nهەر لە چالاکییەکاندا لە پێناو کۆنترۆڵکردنی ئەو کەسانەی توشی نەخۆشی شەکرە بوون، هۆشیاری تەندروستی دەدرا بە ئەو کەسانەی کە توشی نەخۆشیەکە بوون و بەتایبەتی رێنمایی بەکارهێنانی خۆراکیەکان.\nهەر لەوبارەیەوە دێرین ئەحمەد بەرپرسی کارگێڕی سەنتەری شەکرە و کوێرەگلاندەکان سلێمانی ڕایگەیاند،، نەخۆشی شەکرە رووی لەزیادبوون کردوە و ساڵ لەدوای ساڵیش رێژەکە زیاددەکات و لە ساڵی ٢٠٠٧ تاوەکو ئێستا نزیکەی ٣٢ هەزار و ٨٢٤ نەخۆشی شەکرە لە سلێمانی تۆمارکراون.\nڕونیشکردەوە، ئەو ئامارە تەنها ئەوانە دەگرێتەوە کە تەمەنیان لە سەرووی ١٥ ساڵیەوە.\nهاوکات هەر ئەمڕۆ بەبۆنەى ڕۆژى جیهانى بەرەنگاربوونەوەى نەخۆشی شەکرە ئەمڕۆ خوێندکارانى سکوڵى پزیشکى زانکۆى کۆیە لە چوارچێوەى کەمپینیێکدا پشکنینى نەخۆشی شەکرە بە شێوەى خۆبەخش بۆ هاوڵاتیانى شارەکە ئەنجام دەدەن.\nهەر ئەمڕۆ لە هەڵەبجە چەند چالاکیەک بۆ پاراستنی نەخۆشی شەکرە بەرێوەچوو، تێیدا پشکنینی بێبەرامبەر بۆ ئەو کەسانە کرا کە ڕوویان لە چالاکییەکاندا کرد، بە پێی ئامارێکی سەنتەری نەخۆشی شەکرەی هەڵەبجەش، هەزار و ٨٠٠ کەس توشی نەخۆشی شەکرە بوون.\n11/14/2018 12:06:39 PM


یه‌كه‌م ئه‌نجومه‌نی ژنانی گوندنشین له‌هه‌رێم دامه‌زرا | نیقاش\nیه‌كه‌م ئه‌نجومه‌نی ژنانی گوندنشین له‌هه‌رێم دامه‌زرا\n"ده‌مانه‌وێت هه‌م كاره‌كانی خۆمان رێك بخه‌ین‌و هه‌م یارمه‌تی پیاوان بده‌ین له‌گونده‌كه‌ماندا، به‌تایبه‌تی كه له‌م…\n22.05.2014 | دهۆك\nوه‌ك ئه‌وه‌ی به‌ندوار ئاماژه‌ی پێده‌كات كاری ئه‌نجومه‌نه‌كه‌ی ئه‌وان بۆ گه‌شه‌پێدانی ژنان‌و به‌شداریی پێكردنیانه له‌هه‌موو بواره جۆربه‌جۆره‌كاندا.\nله‌لای خۆیه‌وه له‌زگین محه‌مه‌د موختاری گه‌ڕه‌كی برجی كه رۆڵێكی گه‌وره‌ی هه‌بووه له‌پێكهێنانی ئه‌نجومه‌نه‌كه ده‌ڵێت "گونده‌كه‌ی ئێمه زۆر قه‌ره‌باڵغه‌و نزیكه‌ی 420 خێزان له‌خۆده‌گرێت، نیوه‌ی ئه‌وانه له‌ناو گونده‌كه‌دا ده‌ژین‌و ئه‌وانی تریش له‌پارێزگا دهۆكن، بۆیه پێویستمان به‌پێكهێنانی ئه‌نجومه‌نێكی ژنان هه‌بوو تا ئه‌و كێشانه چاره‌سه‌ر بكات كه پیاوان پێیان چاره ناكرێت".\nله‌زگین ئه‌وه ده‌گێڕێته‌وه كه چۆن له‌هۆڵێك له‌ناو گونده‌كه‌دا كۆبوونه‌ته‌وه‌و ده ژن له‌رێی ده‌نگدانه‌وه بۆ به‌ڕێوه‌بردنی ئه‌نجومه‌نه‌كه هه‌ڵبژێردراون.\nله‌هه‌مان رووه‌وه سه‌لوان محه‌مه‌د (68 ساڵ) كه به‌ته‌مه‌نترین ئه‌ندامی ئه‌نجومه‌نه‌كه به‌شانازییه‌وه باس له‌كاره‌كه‌ی خۆیان ده‌كات‌و ده‌ڵێت "ئێمه لێره ئه‌و خزمه‌تگوزاریانه پێشكه‌ش ده‌كه‌ین كه خواستنی ژنانن، خۆشبه‌ختانه هه‌موو خه‌ڵكی گونده‌كه پاڵپشتیمان ده‌كه‌ن".\nهه‌رچه‌نده هه‌موو ئه‌ندامانی به‌ڕێوه‌بردنی ئه‌نجومه‌نه‌كه ئاماژه به‌وه ده‌كه‌ن كه خه‌ڵكی گونده‌كه به‌ژن‌و پیاوه‌وه پاڵپشتی ته‌واویانن، به‌ڵام هیام ئه‌حمه‌د سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌نه‌كه ئه‌وه ناشارێته‌وه كه چه‌ندین ئاسته‌نگیان له‌پێشه، دیارترینیشیان گرفتی داراییه كه رێگر بووه له‌وه‌ی چالاكی ئه‌نجام بده‌ن، ئه‌مه جگه له‌وه‌ی زۆربه‌ی ئه‌ندامانی ئه‌نجومه‌نه‌كه ژنی ماڵه‌وه‌ن‌و ناتوانن وه‌ك پێویست پابه‌ند ببن به‌چالاكییه‌كانه‌وه.\nهیام پێشبینی ئه‌وه ده‌كات هه‌نگاوه‌كه‌ی ئه‌وان له‌چه‌ندین گوندی تریش دووباره ببێته‌وه به‌تایبه‌تی كه "ده‌ركه‌وت ئه‌نجومه‌نه‌كه رۆڵی گرنگی هه‌یه له‌بڕیاره‌كانی ناو گوندو سودی كۆمه‌ڵایه‌تی‌و دارایی بۆ ژنان هه‌یه".\nساجیده ساڵح كه یه‌كێتی تره له‌ئه‌ندامانی ئه‌نجومه‌نه‌كه باس له‌وه ده‌كات كه پێكهێنانی ئه‌و ئه‌نجومه‌نه به‌پاڵپشتی رۆشنبیرو نوسه‌ران‌و خاوه‌ن بڕوانامه‌كانی ناو گونده‌كه بووه‌و وه‌ك ئه‌و ده‌ڵێت "هه‌وڵیاندا به‌شداری ژنان له‌بواره‌كانی ئیداری‌و وكاروباری گوند كاراتر بێت".\nهه‌روه‌ها ده‌ڵێت "له‌رێی ئه‌م ئه‌نجومه‌نه‌وه ژنان به‌شدار ده‌بن له‌بڕیاردان، به‌تایبه‌تی كه هه‌ر له‌ناو گونده‌كه چه‌ندین ژنی به‌توانا له‌بواری كارگێڕیدا هه‌یه‌و دوور نییه له‌ئاینده‌دا ببنه كه سانی خاوه‌ن بڕیار له‌مه‌سه‌له سیاسی‌و ئیدارییه‌كاندا، نه‌ك هه‌ر له‌ناو گونده‌كه، به‌ڵكو له‌سه‌ر ئاستی هه‌رێم".\nله‌لای خۆیه‌وه عه‌بدولجه‌بار عه‌بدولره‌حمان كه توێژه‌رێكی كۆمه‌ڵایه‌تییه له‌زانكۆی دهۆك به‌گرنگییه‌وه له‌م هه‌نگاوه ده‌ڕوانێت‌و پێی وایه "پێكهێنانی ئه‌نجومه‌نه‌كه ره‌نگدانه‌وه‌ی ئاستی به‌رزی هۆشیاری خه‌ڵكی گونده‌كه‌یه له‌تێڕوانینینان بۆ رۆڵی ژنان‌و به‌شداریپێكردنیان له‌چاره‌سه‌ری كێشه‌كاندا".\nئه‌و مامۆستایه‌ی زانكۆی دهۆك ئه‌وه ناشارێته‌وه كه دوور نییه ئه‌نجومه‌نه‌كه له‌كاتی ده‌ستبردن بۆ ئه‌و مه‌سه‌لانه‌ی په‌یوه‌ندی به‌داب‌و نه‌ریته‌وه هه‌یه تووشی كێشه‌و رێگری ببێته‌وه، بۆیه داوا ده‌كات لایه‌نه په‌یوه‌ندیداره‌كانی حكومه‌ت هاوكاری‌و پاڵپشتیان بكه‌ن "بۆ ئه‌وه‌ی سه‌ره‌تایه‌ك بێت بۆ چه‌سپاندنی بنه‌مای دیموكراتی‌و مافه‌كانی ژنان".


پەیامی ئیسحاق ساغلەم سەرۆکی گشتیی هودا پار سەبارەت بە جەژنی ڕەمەزان\nپەیامی ئیسحاق ساغلەم سەرۆکی گشتیی هودا پار سەبارەت بە جەژنی ڕەمەزان\nبه رواری داگرتن : 2019-06-03 09:50\nناوەندی ھەواڵەكان - ئیسحاق ساغلەم سەرۆکی گشتیی هودا پار بەهۆی جەژنی ڕەمەزان پەیامێکی بڵاو کردەوە و داوای کرد چەژن ببێتە وەسیلەی ئاشتی و تەندروستی و ئارامی و ئاسوودەیی.\nئیسحاق ساغلەم سەرۆکی گشتیی هودا پار لە پەیامەکە باسی لەوە کرد: هیوادارم چەژن ببێتە وەسیلەی ئارامی و خۆشی لە ناوچەی ئێمە و تەواوی جوگرافیای ئیسلام.\nئیسحاق ساغلەم وتی: مانگی ڕەمەزانی شەریف کە مانگی ڕەحمەت و مەغفیرەت و ڕزگاری لە دۆزەخە و شەوی قەدر کە لە هەزار مانگ بە خێرترە تەواو بوو؛ إن شاء الله وەکو بەندەکانی پاک دەگەینە جەژن. جەژنی ڕەمەزانی ئێوە گەلەکەمان پیرۆز دەکەم و هیوادارم ببێتە هۆکاری ئارامی و خۆشی بۆ ناوچەی ئێمە و جیهانی ئیسلام. چەژنەکانمان سیمبۆلەکانی ئیسلامن. هەروەها چەژنەکان؛ دەرفەتێکن بۆ پتەو کردنی بیری ئومەت بوونی مسوڵمانەکان و برایەتی و هاوکاری کە پێویستی ئومەت بوونە نیشان دەدات.\n"ئەو جەژنانەی پەروەردگارمان بە ئومەتی ئیسلامی داوە دەبێت بەو جۆرەی کە شایەنیە پێشوازی لێ بکەین"\nئیسحاق ساغلەم لە بەردەوامی ئاماژەی بەو شەڕەی لە ناو جوگرافیای ئیسلامدایە کرد، وتی: لەو ڕۆژانەی کە لە چوار لای جوگرافیای ئیسلام ئێش و ئازار هەیە دەبێت بەو جۆرەی کە شایەنیە پێشوازی لە جەژن بکەین. دەبێت لە بیر نەکەین لە چوار لای جیهان کەسانێک هەنە کە ناتوانن جەژنیان بکەن و هۆکاری سەرەکیش ئەوەیە کە ئێمە بیری برا بوون و ئومەت بوونمان لە بیر کردوە. ڕێگای ڕزگاریی ئومەت لەو ڕەوشەی کە تێدایە؛ تەواوی ئەو مسوڵمانانەی ڕوو بە قیبلەیەک دەکەن و لە یەک سەف عیبادەتی پەروەردگاریان دەکەن و لە یەک ڕۆژ جەژن دەکەن دەبێت هاوکاری کە لە جەژن هەیە لە تەواوی ژیانیان بڵاو بکەن.\n"دەبێت هەوڵ بدەین لەو جەژنە سەردانی مەزلومەکانی دڵ شکاو بکەین و پێویستی جەژن بە جێ بهێنین"\nساغلەم لە کۆتای باسی لەوە کرد: دەبێت هەوڵ بدەین لەو جەژنە سەردانی مەزلومەکانی دڵ شکاو یەتیمەکانی بێ نازو پیرەکان چاوڕەوان و هەژارەکان بکەین و پێویستی جەژن بە جێ بهێنین. دەبێت بێ ئەوەی تەماشەی بیر و باوەڕیەکەی بکەین پیرۆزبایی جەژنی تەواوی دراوسێکانمان بکەین چ بیان ناسین یان نەیان ناسین و پێویستی ئەو ڕۆژە وا دەخوازێت پەروەردگارمان بە ئێمەی داوە بە جێ بهێنین.\nبەم هۆیەوە جارێکی تر پیرۆزبای جەژنی مسوڵمانەکان لە وڵاتەکەمان و تەواوی جیهان دەکەم؛ داوا لە خودای گەورە دەکەم چەژن ببێتە وەسیلەی ئاشتی و تەندروستی و ئارامی و ئاسوودەیی. (İLKHA)\nبليته كان ئیسحاق ساغلەم هودا پار جەژنی ڕەمەزان


دوو تانکەری سووتەمەنی لە چەمچەماڵ گڕیان گرت – کوردی – RojNews.News\n02/03/2020 - 5:33:10 pm\nسێشەممە, 19 سبت 2017 – 14:35\nڕەمەك ڕەمەزان قائیمقامی شارۆچكەی چەمچەماڵ لەو بارەیەوە بۆ ڕۆژنیوز وتی:”دوو تانكەری سووتەمەنی گڕیان گرت، تیمەكانی بەرگری شارستانی توانیان بەزوویی بگەنە شوێنی ئاگرەكە و ئاگری یەكێك لە تانكەرەكان بكوژێننەوە، تا ئاگرەكە تەشەنە نەكات، بەڵام تانكەرێكیان كە پڕ لەسووتەمەنی بوو سووتا، هەروەها بەهۆی بەهێزی ئاگرەكەوە تیمەكانی بەرگری شارستانی چەمچەماڵ، شۆڕش، تەكیە و بازیان بەهاوكاری تیمەكانی ئاگركوژێنەوەی وێستگەی بەرهەمهێنانی كارەبای سلێمانی لەچەمچەماڵ هاوکارییان کرد و دواجار ئاگرەکە كۆنترۆڵ كرا”.\nقائیمقامی شارۆچكەی چەمچەماڵ باسی لەوەش كرد، ئەو بارهەڵگرانە، سووتەمەنیان لە كەركوكەوە بۆ سنووری پارێزگای سلێمانی دەگواستەوە، تانكەرێكیان تەنها پێشەكەی سووتاوە و تانكەری دووەمیش بەتەواوەتی سووتا، هەروەها لەبارەی ڕووداوەكەشەوە لێكۆڵینەوەكان بەردەوامن”.\nشوێنی دادگاییکردنی سەلاحەدین دەمیرتاش دەستنیشان کرا\nکەنەکە ئەنجامنامەی کۆبوونەوەی ڕاوێژی ڕۆژهەڵاتی کوردستان-ی بڵاوکردەوە


كۆتایی بەكۆنگرەی نێودەوڵەتی گێڕانەوەی پارە بەتاڵانبراوەكانی عیراق هات\n2021-09-17 12:24 98 جار بینراوە کۆمێنت\nبەڕاسپاردەیەكی 18 خاڵی كۆتایی بەكۆنگرەی نێودەوڵەتی گێرانەوەی پارە بەتاڵانبراوەكانی عیراق هات.\nدوای ئەوەی لەدوو رۆژی رابردوودا، كۆنگرەی نێودەوڵەتی گێڕانەوەی پارە بەتاڵانبراوەكانی عیراق بەچاودێریی مستەفا كازمی، سەرۆكوەزیرانی عیراق و بەشداریی ئەحمەد ئەبو غێت، ئەمینداری گشتیی كۆمكاری عەرەبی و ژمارەیەك لەوەزیرانی دادیی وڵاتان، یاساناسان و دەستەكانی بنبڕكردنی گەندەڵیی بەڕێوەچوو، كۆتایی بەكۆنگرەكە هات.\nبەپێی راگەیەندراوی كۆتایی كۆنگرەكە، پەلەكردن لەكاراكردنی رێكەوتنە نێودەوڵەتییەكان و رێكەوتنی نێوان وڵاتانی عەرەبی بۆ بەرەنگاربوونەوەی گەندەڵی كە لەهەردوو ساڵانی (2003)و (2010) واژۆ كراون، یەكێك بووە لەڕاسپاردەكانی كۆنگرەكە.\nباس لەوەشكراوە، بۆ دۆزینەوەی رێكاری نوێ بۆ پرسی گێرانەوەی پارە بەتاڵانبراوەكان و بەرەنگاربوونەوەی گەندەڵی هەماهەنگیی لەنێوان وڵاتانی عەرەبییدا هەبێت.\nهەروەها جەخت لەسەر بنیاتنانی متمانە لەنێوان وڵاتانی داواكارو ئەو وڵاتانەی كە پارەكانیان تیادا هەڵگیراوە كراوەتەوە بەو پێیەی متمانە ئامرازێكە بۆ بەهێزكردنی ئیرادەی سیاسیی.\nهەر لەنێو راسپاردەكاندا جەخت لەهاندان بۆ واژووكردنی رێكەوتنی دوو قۆڵی لەنێوان وڵاتان كراوەو لەمبارەیەوە داوا لەبانكی عەرەبی كراوە بۆ ئامادەكردنی نموونەی ئەو رێكەوتنانە.\nچەندین راسپاردەی دیكە كە خراوەتەڕوو، بڕیارە بەرزبكرێنەوە بۆ نووسینگەی جێبەجێكاری ئەنجومەنی وەزاری وەزیرانی دادی وڵاتانی عەرەبی و وێنەیەكیشی ئاراستەی نووسینگەی نەتەوە یەكگرتووەكان تایبەت بەبەرەنگاربوونەوەی ماددەی هۆشبەرو تاوانەكان بكرێت.\nكۆنگرەی نێودەوڵەتی گێڕانەوەی پارە بەتاڵانبراوەكانی عیراق كە ماوەی دوو رۆژی خایاند، ژمارەیەك پانێڵ پێشكەش كران كە تیایاندا تیشك خرایە سەر گرنگترین ئەو ئاستەنگانەی كە بەرەوڕووی دەستەكانی چاودێری نیشتمانیی لەپرسی گیڕانەوەی پارە بە بەتاڵانابراوەكان بۆتەوە.\nرێکخراوی فڕۆکەوانیی فیدراڵی بەشێك لەكۆت و بەندی لەسەر ئاسمانی عیراق هەڵگرت 2021-10-23 17:37\nوەزارەتی بازرگانی شایستە داراییەكانی جوتیارانی ھەرێم و بەغدا دابەشدەكات 2021-10-23 13:06\nیاسای هاتوچۆ لەنێوان حكومەتی هەرێم و عیراق یەكدەخرێت 2021-10-23 11:41\nكۆمیسیۆن: لەكۆی ٢٩٥ تانە تەنها یەك تانە قبوڵكراوە 2021-10-23 11:24\nدابەشكردنی نەوتی ماڵان لەسنوری سلێمانی دەستپێدەكا...\n4 وەزارەتی گواستنەوە و گەیاندن و فڕۆكەخانەی نێودەوڵە...\n5 رێکخراوی فڕۆکەوانیی فیدراڵی بەشێك لەكۆت و بەندی لە...


وتووێژ لە بارەی ھاوکاریی تەکنیکی و گۆڕینەوەی وزە لە نێوان ئێران و عێراق داهه واڵده ری ئال و به ێت (ع)\nوتووێژ لە بارەی ھاوکاریی تەکنیکی و گۆڕینەوەی وزە لە نێوان ئێران و عێراق دا\nئایار ٢, ٢٠٢١ - ٦:٣٢ د.ن کۆدی هه واڵ : 1137075 سه ر چاوه : sahar tv Link:\nیاریدەری وەزیری وزەی ئێران بۆ کاروباری وزەو کارەبا، لە بارەی پەرە پێ دانی پەیوەندی و ھاوکاریی کارەبایی نێوان دوو وڵات لەگەڵ وەزیری کارەبای عێراق دیدارو وتووێژی کرد.\nبه پیی هه وال ده ریی ئالو به یت(ع) ـ ابنا ـ «موحەممەد حسەین متەوەلی زادە» یاریدەری وەزیری وزەی ئێران بۆ کاروباری وزەو کارەبا، ڕۆژی شەممە لە تاراندا سەبارەت بە پەرە پێ دانی پەیوەندی و ھاوکاریی کارەبایی لەگەڵ «ماجید مەھدی حەنتوش» وەزیری کارەبای عێراق دیدارو وتووێژی کرد.\nلە دیدارەکەدا ھەردوک لا ھێندێک پێشنیاریان سەبارەت بە ھاوکاریی کارەبایی لە نێوان دوو وڵات لە بوارگەلێکی وەک نۆژەن کردنەوەی ترانسەکان و دابەزاندنی ئاستی زیانەکانی تۆڕی دابەشکردنی کارەبای شارەکانی عێراق ھێنایە ئاراوەو پاشان لەو پەیوەندییەدا بیروڕایان گۆڕییەوە.\nلە کۆبوونەوەکەی دوێنێ دا کە «موحەممەد عەلی فەرەحناکیان» ڕاوێژکاری وەزیری وزەی ئێران بۆ کاروباری نێونەتەوەییش بەشداری بوو، ھەردووک لا سەبارەت بە وردیاتی ھاوکارییە تەکنیکیەکان و گۆڕینەوەی کارەبا لە نێوان ئێران و عێراقیش وتووێژیان کرد.


دکتۆر ئالان نووری: سیستەمی سیاسی لە عێراقدا بەرەو ڕووخان دەڕوات\nی مانگی یازده ٠٤, ٢٠١٩\nد. ئالان نووری تاوتوێی دۆخی ئێستای عێراق و خۆپیشاندانەکانی بەغداد و ناوچەکانی تری باشووری وڵاتی کرد.\nد. ئالان نووری، مامۆستای زانستە مرۆڤایەتییەکان لە وتووێژێکدا لەگەڵ دەنگی ئەمەریکا باسی لە هۆکارەکانی درووستبوونی ناڕەزایی و خۆپیشاندانەکان کرد لە عێراقدا و وتی "لە دوای ٢٠٠٣ەوە بەڵێنی ئەوە بە خەڵک درا کە سیستەمێکی دیموکراتی دێتە کایەوە خزمەت بە کۆمەڵگا بکات بەڵام ئەوەی ئێستا هەیە پێچەوانەی ئەو بەڵێنانەیە کە بە خەڵک درابوون."\nباسی لەوەش کرد ئەو سیستەمەی لە عێراقدا پەیڕەو ئەکرێت، سیستەمێکی باوکسالارییە نەک سیستەمێکی دیموکراتی. ڕێژەی کەمی بەشداریکردنی هاوڵاتییانی لە پرۆسەی دەنگداندا بۆ ئەوە گەڕاندەوە ئەو چینە سیاسییەی لە دەسەڵاتن، چیدی توانای حکومڕانییان نەماوە.چارەسەر ئەوەیە ئەم سیستەمە بگۆڕدرێت، چونکە ئەو سیستەمە سیاسییە بەرەو ڕووخان ئەڕوات.\nد. ئالان نووری ڕەخنەی لەو بۆچوونە گرت کە دیوارێک لە نێوان هەرێمی کوردستان و خۆپیشاندانەکانی عێراق درووستدەکات و ئاماژەی بەوە کرد لە هەموو حاڵەتێکدا گەلانی هەرێمی کوردستان لە سیستەمێکی دیموکراتی لە عێراقدا سوودمەند ئەبن و ئەتوانن مافە ڕەواکانی خۆیان بەدەستبهێنن وەک لەو سیستەمەی ئێستا هەیە.\nدکتۆر ئالان نووری


بۆ یه‌كه‌م جار وێنه‌ی دایكی هه‌یفا بڵاو بووه‌وه\nبه بۆنه‌ی ڕۆژی له‌دایكبوونی دایكییه‌وه، هه‌یفا چه‌ند ڤیدیۆیه‌كی دایكی له‌و ئاهه‌نگه‌دا بڵاو كرده‌وه، كه به سوپرایز بۆ دایكی ئاماده كردبوو.\nدوێنێ شێشه‌م، له‌دایكبوونی دایكی هه‌یفا وه‌هبی هونه‌رمه‌ندی لوبنانی بوو، به‌م بۆنه‌یه‌وه هه‌یفا سوپرایزێكی تایبه‌تی بۆ دایكی ئاماده كرد و له ستۆری ئینستاگرام ڤیدیۆیه‌كی بڵاو كرده‌وه، به‌ڵام هیچ ئاماژه‌ی به ته‌مه‌نی دایكی نه‌كردبوو.\nئه‌م ڤیدیۆیه‌ی هه‌یفا له تۆڕه‌كانی كۆمه‌ڵایه‌تی به ڕێژه‌یه‌كی زۆر ده‌نگی دایه‌وه، خه‌ڵكێكی زۆر پێیان وابوو جوانییه‌كه‌ی هه‌یفا به ته‌واوی له دایكییه‌وه بۆی ماوه‌ته‌وه، چونكه دایكی به‌و ته‌مه‌نه‌وه هێنده سه‌رنجڕاكێش بوو، بێ گومانن له‌وه‌ی به گه‌نجیش هه‌ر وه‌ك هه‌یفای كچی بووه.\nئه‌م بابه‌ته 4514 جار خوێنراوه‌ته‌وه


ناکرێت خاکی ھەرێم بەکاربھێندرێت بۆ ھەڕەشە لەسەر دراوسێیەکان - Mehr News Agency\nAP ١٣٩٩ سەرماوەز ١٦ ٠٩:٠٦\nNews Code 35062\nسەفین دزەیی جەختی کرد:\nناکرێت خاکی ھەرێم بەکاربھێندرێت بۆ ھەڕەشە لەسەر دراوسێیەکان\nبەرپرسی فەمانگەی پەیوەندییەکانی دەرەوەی ھەرێمی کوردستان رایگه‌یاند: بەرپرسیارییەتی ھەرێمی کوردستانە کە گەرەنتی سنوورەکانی بکات لەگەڵ وڵاتانی دراوسێ.\nبە پێی ڕاپۆرتی ئاژانسی هەواڵی مێهر، سه‌فین دزه‌یی بەرپرسی فەمانگەی پەیوەندییەکانی دەرەوەی ھەرێم له‌میانی کۆبوونەوەیەکی ئۆنلاین له‌گه‌ڵ ئەندامانی پەرلەمانی بەریتانیا و ئەنجوومەنی لۆردانی بەریتانیا رایگه‌یاند: سەقامگیرکردنی بارودۆخی ئەمنی له شنگال زۆر گرنگە بەمەبەستی رێگاخۆشکردن بۆ گەڕانەوەی ئاوارەکان بۆ سەر زێدی خۆیان و دووبارە بونیادنانەوەی ژیان کە بەھۆی شەڕی داعش دووچاری وێرانکردن بووە.\nوتیشی: "حکوومەتی ھەرێمی کوردستان ھەموو کاتێک ئامادەبووە کێشەکان لەگەڵ بەغدا بە پشت بەستن بە دەستووری ھەمیشەیی ووڵات چارەسەر بکات، لە نێویشیاندا پرسی بوودجە و مووچەی فەرمانبەرانی ھەرێم و کێشەی ناوچە جێناکۆکەکان".\nسەبارەت بە گرژییەکانی ناوچە سنوورییەکان، سەفین دزەیی جەختی لەسەر ئەوە کردەوە کەوا ھەرێمی کوردستان قەوارەیەکی دانپیانراوی دەستوورییە لە چوارچێوەی ووڵاتی عێراقی فیدڕاڵ وە بەرپرسیارییەتی ھەرێمی کوردستانە کە گەرەنتی سنوورەکانی بکات لەگەڵ وڵاتانی دراوسێ بۆ ئەوەی خاکی ھەرێم لە دژی ھیچ وڵاتێک بەکارنەھێندرێت.\nسەفین دزەیی زیادی کرد: بە پێی یاسا نێودەوڵەتییەکان و نەرێتە کارپێکراوەکان ناکرێت خاکی ھەرێم بەکاربھێندرێت بۆ دروستکردنی ھەڕەشە لەسەر وڵاتانی دراوسێ ھاوکات وڵاتانی دراوسێش پێویستە رێز لە سەروەری عێراقی فێدڕاڵ بگرن.\nخاکی هەرێمی کوردستان\nهەڕەشە لە ئاسایشی دراوسێییەکان


به‌م قسانه ژنه‌که‌ت دڵخؤش بکه\nAdmin في الثلاثاء يناير 24, 2012 2:39 am\nبۆئه‌وه‌ی گه‌رموگوڕی په‌یوه‌ندی نێوانیان له‌دوای پێكهێنانی ژیانی هاوسه‌ری وه‌ك پێشتر بمێنێته‌وه، زۆربه‌ی پیاوان هه‌وڵده‌ده‌ن هه‌ڵسوكه‌وتێك بكه‌ن كه دڵی هاوسه‌ره‌كانیانی پێ خۆش بكه‌ن، بۆ ئه‌م مه‌به‌سته‌ش روو ده‌كه‌نه بازاڕه‌كان‌و ئه‌و دیارییانه بۆ هاوسه‌ره‌كانیان ده‌به‌نه‌وه كه پیشبینی ده‌كه‌ن ببێته جێگه‌ی خۆشحاڵی هاوسه‌ره‌كانیان.\nبه‌پێچه‌وانه‌ی ئه‌و رێگایه‌ی پیاوان له رازیكردنی هاوسه‌ره‌كانیان، پسپۆڕانی بواری ده‌رونناسی پێیانوایه، كه بۆئه‌وه‌ی گه‌رموگۆڕی‌و خۆشی‌و ئارامی نێوان ژنان‌و پیاوان وه‌ك خۆی بمێنێته‌وه یان زیاتر بێت، پێویسته پیاوان له هاوسه‌ره‌كانیان تێبگه‌ن‌و بزانن چییان پێ خۆشه. له‌مباره‌یه‌وه ئه‌و پسپۆڕانه چه‌ندین رسته‌و ده‌ربڕین دیاریده‌كه‌ن كه ژنان پێیان خۆشه هه‌میشه گوێ بیستی بن له‌لایه‌ن پیاوه‌كانیانه‌وه، ئه‌و پسپۆڕانه جه‌ختده‌كه‌نه‌وه كه به‌كارهێنانی پیاو بۆ ئه‌و رسته‌و ده‌ربڕینانه به‌رامبه‌ر به ژنه‌كانیان ئه‌نجامێكی گره‌نتیكراوی ده‌بێت له‌خۆشحاڵكردنی ژناندا، ئه‌و رسته‌و ده‌ربڕینانه‌ش ئه‌مانه‌ن:\nووشه‌ی «خۆشم ده‌وێیت»:\nبه‌ته‌نیا به‌كارهێنانی وشه‌ی «خۆشم ده‌وێیت« ده‌توانێت بزه‌و خۆشی بخاته سه‌ر ده‌موچاوی هاوسه‌ره‌كه‌ت، هیچ وشه‌یه‌كی ساده‌تر‌و ئاسانتر نییه له‌و وشه‌یه، به‌ڵام دڵنیابه كاریگه‌ری ئه‌و وشه‌یه زۆر به‌هێزه، له‌راستیدا پیاوان زۆربه‌ی كات ئه‌م وشه‌یه به‌شێوه‌یه‌كی ته‌واو به‌كارناهێنن‌و ژنانیش ئاره‌زوو ده‌كه‌ن به‌شێوه‌یه‌كی به‌رده‌وام گوێ بیستی ببن. بیریشتان نه‌چێت بۆئه‌وه‌ی نه‌بنه كاسێتێكی تۆماركراو له دووباره‌كردنه‌وه‌ی ئه‌و وشه‌یه‌دا ده‌توانن داهێنان بكه‌ن.\n«دڵنیام دایكێكی زۆرباش ده‌بیت»:\nزۆرینه‌ی ژنان ده‌یانه‌وێت مناڵیان ببێت، وانییه؟ هه‌ر له‌به‌رئه‌وه پێدا هه‌ڵدان به‌سۆزی دایكایه‌تیدا، وا له ژنه‌كه‌ت ده‌كات هه‌ست به‌خۆشییه‌كی گه‌وره بكات، ئه‌گه‌ریش هێشتا نه‌چوویته‌ته ژیانی هاوسه‌رییه‌وه ده‌ستگیرانته یان خۆشه‌ویستته به‌كارهێنانی ئه‌و رسته‌یه‌واده‌كات خۆشه‌ویسته‌كه‌ت هه‌ست به‌دڵنیایی بكات به‌وه‌ی تۆ راستگۆیت له‌پێكهێنانی ژیانی هاوسه‌ری له‌گه‌ڵیداو هه‌ست به‌شانازی ده‌كات له پێكهێنانی ئه‌و په‌یوه‌ندییه‌ی له‌گه‌ڵ تۆدا.\n«هه‌ست به ئارامی ده‌كه‌م له‌گه‌ڵ تۆدا»:\nئه‌م رسته‌یه ئه‌و واتایه ده‌به‌خشێت كه په‌یوه‌ندییه هاوسه‌رییه‌كه‌ی ئێوه ته‌نها په‌یوه‌ندییه‌كی سێكسی نییه، به‌ڵكو ره‌هه‌ندێكی گرنگی ده‌روونی له‌خۆ ده‌گرێت، كه به‌و واتایه دێت ئێوه متمانه‌تان پێیان هه‌یه‌و حه‌زشده‌كه‌ن كاتێكی زیاتر له‌گه‌ڵ ئه‌واندا به‌سه‌ر ببه‌ن نه‌ك كه‌سانی دیكه.\n«ده‌مه‌وێت ژیانی خۆم\nله‌گه‌ڵ تۆ به‌سه‌ر ببه‌م»:\nبێگومان ئه‌م رسته‌یه له‌گه‌ڵ ده‌ستپێكی په‌یوه‌ندی خۆشه‌ویستیدا ناگوترێت، به‌ڵكو كه ئه‌م رسته‌یه ده‌رده‌بڕن‌واتا ئێوه دوای بیركردنه‌وه‌یه‌كی زۆر بڕیارتانداوه‌و په‌یوه‌ندییه‌كه‌ت له‌گه‌ڵ ئه‌و كچه‌دا گه‌یشتۆته ئه‌وپه‌ڕی راده‌ی گرنگی لای ئێوه، لێره‌شدا ده‌توانرێت ئه‌و ده‌ربڕینه‌شی بۆ زیادبكرێت‌وه‌ك ئه‌وه‌ی « تۆ تاكه كه‌سێكیت كه‌وا ده‌كه‌یت هه‌ست به‌خۆشی بكه‌م« یان «ناتوانم بیر له هیچ ژنێكی دیكه بكه‌مه‌وه بێجگه له‌تۆ« ....هتد.\nكاتێك دان به زیره‌كییاندا ده‌نێیت،واته تۆ ته‌نها له‌ش‌و لار‌و جوانییان سه‌رنجی رانه‌كێشاویت، به‌ڵكو لایه‌نێكی دیكه‌ی ده‌رونی‌و عه‌قڵی هه‌یه كه سه‌رنجی راكێشاون.\n«تۆ زۆر جوانیت»:\nدوو دڵ مه‌به له‌به‌كارهێنانی ئه‌م رسته‌یه به‌درێژایی رۆژ به‌تایبه‌ت له‌كاتێكدا كه بۆماوه‌ی چه‌ندین ساڵه پێكه‌وه ده‌ژین ئه‌مه‌ش بۆئه‌وه‌ی بۆی بسه‌لمێنیت كه ئه‌و هێشتا به‌لای تۆوه جوانه، له‌وه‌ش گرنگتر به‌به‌كارهێنانی ئه‌و رسته‌یه هانیده‌ده‌یت بۆ به‌رده‌وام بوون له گرنگیدان به‌خۆی بۆئه‌وه‌ی به‌جوانی بمێنێته‌وه.\n«تۆ له هاوڕێكانت جوانتریت»:\nكاتێك له‌پله‌به‌ندی یه‌كه‌می جوانه‌كاندا دایده‌نێتیت به‌تایبه‌ت به‌به‌راوردكردنی له‌گه‌ڵ هاوڕێكانیدا، بۆیان ده‌سه‌لمێنیت كه ئه‌و جوانترینه له‌به‌رچاوی ئێوه‌دا‌و ئه‌م خاڵه‌ش گرنگه بۆئه‌وه‌ی ژنه‌كانتان متمانه‌یان به‌سۆزو خۆشه‌ویستی‌و هه‌سته‌كانی ئێوه هه‌بێت.\n«رات چییه ده‌رباره‌ی ئه‌و بابه‌ته...؟»:\nئه‌م پرسیاره دڵنیای ده‌كاته‌وه كه ئێوه گرنگی به راو بۆچوونه‌كانی ئه‌و ده‌ده‌ن ده‌رباره‌ی ئه‌و بابه‌تانه‌ی په‌یوه‌ندی به‌ژیانی رۆژانه‌ی ئێوه‌وه هه‌یه، هه‌روه‌ك ئه‌م پرسیاره ده‌رگای گفتوگۆ واڵا ده‌كات‌و ئه‌و هه‌سته‌ی پێده‌ده‌یت كه ئه‌ویش ده‌توانێت قسه‌ی خۆیی هه‌بێت له بڕیارداندا.


مه‌سرور بارزانی: ئەنوەر شێخانی خزمەتێکی زۆری هونەری کوردیی کردووە\n2019-09-23 [11:45 AM]\nبه‌بۆنه‌ی كۆچی دوایی هونه‌رمه‌ند ئه‌نوه‌ر شێخانی كه ئه‌مڕۆ له شاری هه‌ولێر كۆچی دوایی كرد، سه‌رۆكی حكوومه‌تی هه‌رێمی كوردستان پرسه‌نامه‌یه‌ك ئاراسته‌ی بنه‌ماڵه‌كه‌ی ده‌كات و ده‌ڵێت: "مامۆستا ئەنوەر شێخانی رۆڵێکی بەرچاوی لە بواری فیلم و شانۆی کوردیدا هەبوو، خزمەتێکی زۆری هونەری کوردیشی کردووە".\nسه‌رۆكی حكوومه‌تی هه‌رێمی كوردستان له په‌یامه‌كه‌یدا ده‌ڵێت: "بەداخەوە هەواڵی کۆچی دوایی هونەرمەندی ناسراوی کورد (ئەنوەر شێخانی)ـم بیست. پرسە وسەرەخۆشی گەرم لە بنەماڵەکەی دەکەم و ئومێدەوارم خوای گەورە بە بەهەشتی شاد بکات و ئارامییش بە کەسوکاری ببەخشێت"\nبۆ بنەماڵەی هونەرمەند ئەنوەر شێخانی\nبەداخەوە هەواڵی کۆچی دوایی هونەرمەندی ناسراوی کورد (ئەنوەر شێخانی ) م بیست . مامۆستا ئەنوەر شێخانی رۆڵێکی بەرچاوی لە بواری فیلم و شانۆی کوردیدا هەبوو ، خزمەتێکی زۆری هونەری کوردیشی کردووە. پرسە وسەرەخۆشی گەرم لە بنەماڵەکەی دەکەم و ئومێدەوارم خوای گەورە بە بەهەشتی شاد بکات و ئارامییش بە کەسوکاری ببەخشێت.


هێزی ڕزگاریی عەفرین\nهێزەکانی ڕزگاریی عەفرین، ئامار و ئەنجامی چالاکیی شەڕڤانانی لە ماوەی ساڵی 2020-دا بڵاوکردەوە و ڕایگەیاند، دژی سوپای داگیرکەری تورک و چەتەکانی لە عەفرین و دەوروبەرری بڵاوکردەوە و ڕایگەیاند، 265 چەکدار و سەربازی دەوڵەتی تورک کوژراون.\nلە ڕاگەیەندراوێکدا هێزەکانی ڕزگاریی عەفرین (هەینی 1ی کانوونی دووەمی 2020) ڕایگەیاند، " دوای داگیرکەردنی عەفرین، دەوڵەتی داگیرکەری تورک هەموو جۆرە کردەوەیەکی دژە مرۆڤانەی لە ناوچەکە ئەنجامدا، لەوانە؛ کوشتن، ڕفاندن و قڕکردن و تائێستاش بەردەوامە، لەلایەکەوە دیمۆگرافیای عەفرین دەگۆڕێت، لەلایەکی تریشەوە هەوڵی لە ناوبردنی سروشت و شوێنەوارە میژووییەکانی عەفرین دەدات، ڕۆژانە هاوڵاتیان و سروشتی ناوچەکە دەکاتە ئامانج، ئەو خەڵکەش بەهۆی داگیرکارییەکانی دەوڵەتی تورکەوە ئاوارەبوون، دیسان ڕووبەڕووی هەموو جۆرە قڕکردنێک دەبنەوە."\nلە ڕاگەیەندراوەکەدا ئەوەش هاتووە، " لە ساڵی 2020-دا بە گشتیی 153 چالاکی دژی سوپای داگیرکەری تورک و گروپە چەتەکانی ئەنجامدراوە کە لە ئەنجامیاندا 265 چەتە و سەربازی دەوڵەتی تورک کوژراون، کە 30 چەکداریان سەربازی سوپای تورک و 235ی دیکەش ئەندامی گروپە چەتەکان بوون."\nئەوەشی خستووەتەڕوو، " لە ئەنجامی ئەو چالاکییانەدا، بە گشتیی 214 داگیرکەر برینداربوون، کە 172ـیان چەتە و 42ـشیان سەربازی سوپای تورک بوون."\nبەگوێرەی ڕاگەیەندراوەکە، "لە ساڵی 2020ـدا، 375 جار ناوچەکە تۆپباران کراوە، لەو هێرشانەدا، حەوت هاووڵاتی مەدەنی شەهید بوون کە یەکێکیان منداڵ بووە، 14ی دیکەش بریندرابوون، هەروەها چەتەکان دوو جار هێرشی زەمینییان بۆسەر ناوچەکە ئەنجامداوە."\nلە کۆتاییشدا هاتووە، "لە ئەنجامی هێرشەکانی سوپای داگیرکەری تورک و چەتەکانیدا، هەروەها 20 هەڤاڵمان شەهیدبوون."


تەندروستیی خامنەیی تێکچوو\nسەرچاوەکانى هەواڵى ئێران بڵاویانکردووەتەوە، خامنەیى بارودۆخى تەندروستى تێکچووە و مەترسى لەسەر ژیانى هەیە، دەسەڵاتەکانیشى گواستووەتەوە بۆ کوڕەکەى.\nماڵپەڕى "الحرة"ی ئەمەریکی (شەممە 5ى کانونى یەکەمى 2020) بڵاویکردووەتەوە، "محەمەد ئەهوازى" ڕۆژنامەنوسى ئێرانى لە هەژماری خۆى لەتۆڕى کۆمەڵایەتى تویتەر بڵاویکردووەتەوە، بەپێى سەرچاوەکانى هەواڵى ناوخۆیى ئێران بارودۆخى "عەلى خامنەیى" ڕێبەرى باڵاى شۆڕشى ئیسلامى ئێران تێکچووە، ئەوەش لەکاتێکدایە ئەو وڵاتە بە چەندین تەنگژەدا تێدەپەڕێت، دواترینیشیان کوشتنى دیارترین زاناى ئەتۆمى ئێرانى.\nئەوەش هاتووە، خامنەیى دەسەڵاتەکانى نوسینگەى ڕێبەرى باڵاى گواستووەتەوە بۆ "موجتەبا خامنەیى" کوڕى کە سەرپەرشتى چەندین دەزگاى ئەمنى و هەواڵگرى دەکات لە ئێران.\nئەهوازى ئەوەى ڕونکردووەتەوە، تائێستا دیار نییە تێکچوونى بارودۆخى خامنەیى بەهۆى نەخۆشى شێرپەنجەى پرۆستاتەوەیە کە ماوەیەکە لەگەڵیدایە یاخود بەهۆى نەخۆشیەکى ترەوە، لە ڕۆژى هەینییەوە بارودۆخى بەرەو خراپتربوون دەچێت و گەورە پزیشکانى ئێرانى لە نەخۆشخانەى "مسیح دانشورى" لە تاران بانگهێشکراون بۆ چاودێریکردنی\nبەپێى ڕاپۆرتە ڕۆژنامەوانییەکان، لەناو ڕژێمى ئێراندا شەڕ بۆ دیاریکردنى شوێنگرەوەى خامنەیى تەمەن 81 ساڵ بەرپا بووە، دیارترین دوو پاڵێوراویش بریتین لە "موجتەبا خامنەیى" کوڕى کە 51 ساڵە و خوێندنى پێشکەوتوو لە حەوزەى ئایینى لە قوم دەخوێنێت، ئەوى تریان "ئیبراهیم رەئیسى" تەمەن 59 ساڵی سەرۆکى دەسەڵاتى دادوەرى ئێرانە کە ساڵى 2017یش هەڵبژاردنى سەرۆکایەتى لە بەرژەوەندى حەسەن ڕۆحانى دۆڕاند.


ئەڵمانیا: ئێراق پێویستی بە سەرمایەنانەوە هەیە - SAHAR KURDISH (Sorani)\nئەڵمانیا: ئێراق پێویستی بە سەرمایەنانەوە هەیە\nوەزیری دەرەوەی ئەڵمانیا وتی: ئێراق وەکوو وڵاتێکی خاوەن سەرچاوەو سامانی سرووشتی یەکجار دەوڵەمەند پێویستی بە یامەرتی دراڤی نیە بەڵکوو پێویستی بە سەرمایەنانەوەو وەبەرهێنان هەیە .\nبە پێی ڕاپۆرتی هەواڵدەریی ڕادیۆ و تەلەڤزیۆنی ئێران؛ "زیگمار گابرییەل" وەزیری دەرەوەی ئەڵمان لە دیداری ئیبراهیم جەعفەری هاوتای ئێراقیی خۆی لە بەگدا بە بەشداری لە کۆبوونەوەیەکی ڕۆژنامەوانیی هاوبەش رایگەیاند: دەبێ بۆ بنیاتنانەوەی ئێراق و دابین کردنی ژیانێکی ئاسودە بۆ شاروومەندانی ئێراق ببێ بە ئەولەوییەت. کاڵ و کەم بایەخ نیشان دانی کێشە ئەمنییەکان لە ئێراق کارێکی تەواو هەڵە و پڕمەترسییە. بە واتایەکی دیکە ڕاستییەکەی ئەوەیە کە بە ڕێگایەکی دیکەی جگە لە شەڕی چەکدارانە ناتوانین بە سەر داعش سەرکەوین؛ هێزە چەکدارەکانی ئێراق لە ئۆپەراسیۆنی ڕزگار کردنی موسڵدا زەبرو زیانێکی قورسیان لێ کەوتووە. لەبەر ئەوەی کە ئەم هێزانە هەوڵ دەدنە ڕەوشەکە بە لەونێک بچێتە پێشەوە کە گیانی خەڵکی مەدەنی بپارێزرێ و ئەوەش کاتێک دژوارتر و ئاستەنگ دەبێ کە ئەندامانی داعش خەڵکی مەدەنی دەکەنە قەڵغانی مرۆیی بۆ پاراستنی خۆیان.\nبە بڕوای من دەبێ ڕێزێکی یەکجار زۆر دابنێێن بۆ جێبەجێ کرانی ئەم فەرمانبەرێتییە.\n"زیگمار گابرییەل" پاشان بە بەشداری لە کۆبوونەوەی پرسیار وەڵام لەگەڵ هەواڵنێران لە وەڵام بە پرسیاری هەواڵنێرێک کە وتی: تەرخان درانی تەنیا ٥٠٠ ملوێن یۆرۆ لە لایەن ئەڵمانەوە بۆ ئێراق، زۆر کەمە، وتی: پێم وایە ئەوە دوو ساڵێک دەبێ کە ئەو یارمەتییە دراوییەی ئەڵمانیان خراوەتە بەر دەستی دەوڵەتی ئێراق بەڵام تا ئیستای تەنیا یەک یۆرۆیشی خەرج نەکراوە. هەر بۆیە من پێشنیار دەدەم ئەو یارمەتییە بەکار بهێندرێ و بێتوو دیسان پێویست بە یارمەتی بوو، داوا لە ئەڵمان بکرێت.\nناوبراو لە وەڵام بە پرسیارێکی دیکەی هەواڵنێرێکی دیکە کە پرسی ئامانجی سەرەکیی ئێوە لە سەفەر بۆ ئێراق چیە، رایگەیاند: ئامانجی سەرەکیی من لەم سەردانە، بەدواداچوونی پرۆسەی پاوەجێی ئێراقە.\nلە کۆتایی ئەم کۆنفرانسە ڕۆژنامەوانییەدا، ئیبراهیم جەعفەری وەزیری دەرەوەی ئێراق لە لێدوانێکدا ڕایگەیاند: ئەولەوییەتی دەوڵەتی ئێراق ئەوەیە کە هەموو هێزەکان لە خەباتی دژ بە گرووپی تیرۆریستیی داعش پێکەوە یەکدەنگ و یەکگرتوو بن. ناوبراو هەروەها سەبارەت بە بەردەوام بوونی پرۆسەی جێبەجێ کردنی چاکسازی لە ئێراقیش وتی: ئەم بەرنامەیە خەریکی گەشانەوە و پەرەسەندنە و بێ گومان لەم ڕەوشەدا ئێمە پێویستمان بە یارمەتیی دراویی نییە بەڵکە ئەوەی ئێستا پێویستە ، سەرمایەنانەوە و وەبەرهێنان لە ئێراقدایە.\nApr 20, 2017 12:47 Asia/Tehran


زانکۆی ڕاپەڕین - رانكی زانكۆی راپه‌ڕین، زیاتر له (5) هه‌زار پله‌به‌ندی هاتۆته پێشه‌وه\nرانكی زانكۆی راپه‌ڕین، زیاتر له (5) هه‌زار پله‌به‌ندی هاتۆته پێشه‌وه\nبڵاوکراوەتەوە لە 05 ئاب 2019 . سەردانەكان: 856\nبه‌پێی دواین فێرژنی رانكینكی وێبۆماترێكسی ئیسپانی كه له‌ئێستادا زانكۆكانی كوردستان وه‌كو سیسته‌مێكی زانستی رانكینكی زانكۆكان پشتی پێده‌به‌ستن، و هه‌زاران زانكۆ له‌سه‌ر ئاستی وڵاتانی جیاواز له‌دنیادا دیاریده‌كات.\nبه‌پێی فێرژنی مانگی ته‌مموزی رانكی (Webometrics) زانكۆی راپه‌ڕین لە ڕێزبەندیەکە لەسەر ئاستی جیهان (١٧٣٠٤) بووه و لەسه‌ر ئاستی زانكۆكانی عێراق (٤٤) بووه‌و لەسه‌ر ئاستی هەرێمی کوردستانیش (١٧) یەمین زانكۆیه لەڕیزبەندیەکە.\nبه‌به‌راورد به فێرژنی وێبۆماترێكس لە مانگی یەکی ئەمساڵدا، رانكی زانكۆی راپه‌ڕین (٥١٩٢) پلە هاتۆته پێش لەسەر ئاستی جیهان و لەسه‌ر ئاستی رانكی زانكۆكانی عێراقیش (٥) پلە هاتۆته پێش، هه‌روه‌كچۆن لەمانگی (١) ی ئەمساڵدا زانكۆی راپه‌ڕین لەسەر ئاستی جیهان (٢٢٤٩٦) بوو و لەسه‌ر ئاستی عێراق (٤٩)، بووه‌و لەسه‌ر ئاستی هەرێمی کوردستانیش (١٩) یەمین بوو.


شۆڕشی برسیەكان و قۆستنەوەی لەلایەن سیاسیەكان\nئەوانەی ئەمجارەش لە بەغداو پارێزگاكانی خوارووی عێراق رژاوەتە سەر شەقام، زۆرینەی گەنجی بێكار و برسیە، ئەوان پرسی نەبوونی و هەژاراری و بێكاری هانی داون كە دژ بە دەسەڵاتداران خۆپێشاندان ئەنجام بدەن.\nلە دوای ڕووخانی رژێمی سەدام لە سالی ،2013 شەقامی عێراقی و خەڵكەكەی هەمیشە ئامادەی خۆپیشاندانی تێدابووە، بەڵام هەر چەند ساڵ جارێك ئەو خەلكە هەژارە لایەنێكی سیاسی دەیقۆزێتەوە و سواری شەپۆڵی ناڕەزایەكانیان دەبێت.\nهیچ گومانی تێدانیە عێراق وەك وڵاتێكی دەوڵەمەند و خاوەنی یەدەگێكی زۆری سەرەوەتی نەوتی، لە ساڵانی دوای ڕووخانی رژێمی سەدام داهاتەكەی نەخراوەتە خزمەتی بووژانەوەی وڵات و ڕەخساندنی هەلی كار بۆ چین و توێژەكانی، بگرە عێراق لە ئێستادا لە ریزی وڵاتە قەرزارەكان و سیستەمەكەشی لە ریزبەندی ولاتە گەندەڵەكانی جیهان هەژمار دەكرێت.\nگەندەڵی لە دامودەزگاكانی حوكمڕانی، دەسەڵاتی پشكپشكێنەی مەزهەبی و حزبی، هەمیشە وەك دیاردە مایەی نیگەرانی خەڵكەكەیەتی، واتا چین و توێژەكانی خەڵكی عێراق بەهۆی ئەو نادادیەی كە لە وڵاتەكەیان پەیرەو دەكرێت هەمیشە ئامادەیە كە وەك پووشێك كە ئاگر بگرێت.\nئەوەی لەو چەند رۆژەش لە بەغدا و پارێزگاكانی دیكەی شیعە دەگوزەرێت، هەر هەمان سیناریۆی جارانە، واتا خەڵكی ناڕازی ئامادەیە و سیاسیەكانیش تیختیخەیان دەدەن ئەمجارەشیان لە دژی كابینە تازەكەی عادل عەبدولمەهدی.\nئاساییە كە حزبی سیاسی پێشەنگایەتی جەماوەری ناڕازی بكات دژ بە نادادی و دیاردەی گەندەڵی، بەڵام ئەوەی ئێستا لە عێراق دەگوزەرێت هەر ئەوە نیە، بگرە عێراق وەك جەستەیەكی بریندار هەمیشە خەڵكی دیكە برینەكانی دەكوڵێنێتەوە، لە دەستوردانی دەرەكی بگرە، تا ئەوانەی كە لەناوخۆی وڵات بەدەستی دەرەكی هەڵدەسوڕێن.\nدەستوەردانی دەرەكی لە كێشەكانی ناوخۆی عێراق هەمیشە هۆكاربوون و دەبن كە خۆپیشاندانەكان و ناڕەزایەكانی خەڵك بە لاڕێدا ببردرێن، ئەگینا بۆ دەبێت خەڵكانێك كە هەڵگری درووشمی هەلی كار و دژایەتی گەندەڵیان هەلگرتووە پەنا بۆ سووتانی دامودەزگایی میری ببەن.\nلە ئێستادا پرسیارێك لەسەر دۆخی ئێستای عێراق خۆی فەرزدەكات، بەوەی ئایا ئەو دەوڵەتە بە بوونی دەیان كێشەی ناوخۆی، وە بوونی عێراق بە مەیدانی یەكلاكردنەوەی ململانێ جیهانی و ئیقلیمیەكان، وە كێشەی نەبوونی خزمەتگوزارێ بۆ هاوڵاتیانی و گەندەڵی و نادادیش سەربار، ئەو وڵاتە بەروو كوێ هەنگاو دەنێت؟\nئەوەی تا ئێستا روون نیە ئەویە كەعێراق بەرەو ئایندەیەكی نادیار دەڕوات، شەڕ و ململانێی ئەمەریكا و ئێران پرووشكی ئاگرەكەی خەریكە عێراق دەسووتێنێت، ئاسەوارەكانی شەڕی تایفی و فرە مەرجەعی هۆكارن كە رێگانەدەن عێراق ببێتە دەوڵەتی خاوەن دامەزراوەیی بەهێز تا حكومەت بتوانێت رۆڵی خۆی لە پاراستنی سەروەت و سامانی خەڵك ببینێت و بەڵێنەكانی كە لە كارنامەی حكومەت هاتووە بە پڕاكتیك بكات، دەزگا چاودێریەكانیشی كە خۆی لە ئەنجوومەنی نوێنەران دەبینێتەوە زۆرینەی بە قسەو راسپاردەی مەرجەعە دینیەكان هەڵدەسوڕێندرێن.\nئێمەی كورد لە هەرێمی كوردستان كە دەستمان كەوتۆتە ژێر سەری ئەو دەوڵەتە بێسەرووبەرە كە عێراقە، لە قازانجمان نیە كە ئەو دەوڵەتە لەوە زیاتر تێك بچێت، چونكە تێكچوونی عێراق كاردانەوەی نەرێنی لەسەر ژیان و گوزەرانی خەلكی هەرێمی كوردستانیش دەبێت، بە تایبەت كە لە ئێستادا خەلك مانگانە لە چاوەروانی بەغدایە مووچەیان بۆ بنێرێت.\nلە كۆتاییدا دەڵێین خۆپیشاندان و دەربڕینی ناڕەزایی مافی هەر چین و توێژێكی كۆمەڵگایە، بۆیە نابێت ئەو مافە بەزەبری لوولەی چەك سەركوت بكرێت، وە سیاسیەكانیش سواری مەوجەی ناڕەزایەكانی خەڵكی ناڕازی بن.\nخەباتی مەدەنی دەبێت بكرێتە سیمایەكی تازە كە ئەرك و مافی خەلكی خۆپیشاندەر دیاری بكات، لە خستنەرووی داخوازیەكان و نەبەزاندنی هێلە سوورەكان .


چه‌ند تێبینیێك له‌سه‌ر چاوپێكه‌وتنه‌كه‌ی خاله سه‌ید كاكه له كه‌نالی (NRT) ... سیروانه سور\nWritten by Administrator\tThursday, 29 December 2011 09:19\nچه‌ند تێبینیێك له‌سه‌ر چاوپێكه‌وتنه‌كه‌ی خاله سه‌ید كاكه له كه‌نالی (NRT ) ... سیروانه سور\nكه‌ناڵی (NRT ) له به‌رنامه‌ی (روداو مێژو) دیدارێكی سێ به‌شی له‌گه‌ل (خاله سه‌ید كاكه) سازكرد، له سه‌ر كۆمه‌ڵێك روداوی مێژوویی نێو بزوتنه‌وه‌ی رزگاریخوازی گه‌له‌كه‌مان و به تایبه‌تی مێژوی بزوتنه‌وه‌ی سۆسیالستی كوردستان و حزبی سۆسیالستی كوردستان كه خاله سه‌ید كاكه یه‌كێك بوو له فه‌رمانده‌و سه‌ركرده‌كانی نێو ئه‌م حزبه، به‌ڵام ئه‌وه‌ی جێگای تێبینی و سه‌رنجه خاڵه سه‌ید وه‌ك پێویست زانیاری وردی له باره‌ی روداوه مێژوویه‌كانی نێو ئه‌م حزبه نه‌بوو، ئه‌وه‌ی باسیشی كرد به‌شێكی زۆری له به‌رژه‌وه‌ندی تاكه‌كه‌سی خۆی بوو، بۆیه وه‌ك كه‌سێك كه رۆژگارێك له ریزه‌كانی ئه‌و حزبه تێكۆشه‌ره بووم و شاره‌زایم له به‌شێكی مێژووی ئه‌م حزبه هه‌یه به پێویستم زانی ئه‌م بابه‌ته بنووسم تا به‌شێك له هه‌ڵه‌كان راست بكه‌مه‌وه.\nخاله سه‌ید كاكه له میانه‌ی دیداره‌كه‌دا كاغه‌زه‌كانی تێكه‌ل كردن ئه‌مه‌ش له‌به‌ر ئه‌م هۆیانه‌ی خواره‌وه بوون.\nزانیاری پێویستی نه‌بوو له‌سه‌ر رووداوه‌كان، ئه‌وه‌ی هه‌شی بوو وه‌ڵامی پڕ به‌پێستی پرسیاره‌كان نه‌بوون.\nراستی هه‌ندێ له رووداوه‌كانی ئاوه‌ژوو ده‌كرد.\nله روانگه‌ی به‌رژه‌وه‌ندی تاكه كه‌سی و حزبی ده‌چووه نێو رووداوه‌كان و باسی لێوه ده‌كرد.\nهه‌ندێ له وه‌ڵامی پرسیاره‌كانی له گه‌ل یه‌ك نه‌ده‌هاتنه‌وه‌و پێكتر ناكۆك بوون.\nبزوتنه‌وه‌ی سۆسیالیستی كوردستان رێكخراوێك بوو بیرۆكه‌ی دروستكردنی له لایه‌ن چه‌ند سه‌ركرده‌یه‌كی به ئه‌زموون و خاوه‌ن خه‌باتێكی دوورو درێژی نێو بزاڤی رزگاریخوازی گه‌لی كورد بوو له باشوری كوردستان، دیاره دروستبوونی ئه‌م رێكخراوه له ئاكامی هه‌ره‌س هێنانی شۆررشی ئه‌یلول (1961-1975) بوو، ده‌بێت ئاماژه به‌وه‌ش بده‌ین كه زۆرێك له دامه‌زرێنه‌رانی بزوتنه‌وه‌ی سۆسیالیست سه‌ركرده‌و كادیری سیاسی و پێشمه‌رگایه‌تی به‌رزی شۆرشی ئه‌یلول و پارتی دیموركاتی كوردستان بوون، له كاتی هه‌رسی شۆرشی ئه‌یلول به‌شێكیان له گه‌ل ئه‌وه بوون كه درێژه به شۆرش بدرێت به‌ڵام ئه‌مه نه‌كرا چوونكه رابه‌رایه‌تی شۆڕش له گه‌ل ئه‌وه نه‌بوو، بۆیه ئه‌م ده‌سته هه‌میشه له بیری ئه‌وه دابوون كه ده‌ست به شۆڕش بكه‌نه‌وه و چه‌ند دانیشتنێك له رۆژهه‌ڵاتی كوردستان و به‌غدا بۆ گۆرینه‌وه‌ی بیرو را ئه‌نجام دران، ئه‌نجام له (8/8/1976) بزوتنه‌وه‌ی سۆسیالیستی دامه‌زراو هاوكات چه‌ند پۆڵه پێشمه‌رگه‌یه‌كی له ناوچه‌كانی سلێمانی و ده‌شتی هه‌ولێرو خۆشناوه‌تی و بیتوێن پشده‌ر ناردنه شاخ بۆ به‌شداریكردنیان له هه‌ڵگیرساندنه‌وه‌ی شۆڕش.\nبزوتنه‌وه ره‌وتیكی نوێ بوو له نێو بزاڤی ریزگاریخوازی گه‌لی كوردستان و دوور و جیاواز بوو له هه‌ردوو ره‌وتی (جه‌لالی و مه‌لایی) كه ساڵانێكی درێژ ئه‌و دوو ره‌وته له ناكۆكی و ململانێ دابوون تا ئێستاش شوێنه‌واری ئه‌م ناكۆكیه بوونی ماوه، دامه‌زرێنه‌رو سه‌ركرده‌كانی بزوتنه‌وه ده‌ركیان به‌وه كردبوو كه ئه‌م دوو ره‌وته دره‌نگ یا زوو دیسان جارێكی تر ده‌كه‌ونه ململانێی نا درووست و پێكدادانی چه‌كداری له نێوانیان رووده‌دات كه واش ده‌رچوو، بۆیه دروستبوونی بزوتنه‌وه‌ی سۆیالیستی كوردستان پێداویستیێكی مێژوویی وخودی و بابه‌تی بوو بۆ بزاڤی رزگاریخوازی گه‌له‌كه‌مان، له‌سه‌ر ئه‌م بنه‌مایانه دامه‌زراو رۆل و به‌شداربوونێكی كاریگه‌رو به‌رفره‌وانی گێرا.\nرێكخراوێك بوو له رووی فیكری و ئایدۆلۆژی گونجاو بوو له‌گه‌ل ئه‌و سه‌رده‌مه، ناوه‌رۆكێی پێشكه‌وتووخوازانه‌ی هه‌بوو له سه‌ر بنه‌مای سۆسیالیستی زانستی و هه‌ردوو خه‌باتی چینایه‌تی و نه‌ته‌وایه‌تی پێكه‌وه گرێدابوو و كه خۆی له رێكخراوێكی (دیموكراتی شۆڕشگیر) ده‌نواند، ئه‌م رێبازه‌و بوَچوونه‌و بنه‌ما فكرییه هه‌ندێ له گه‌ڵانی وه‌ك گه‌لی كورد له ئاسیاو ئه‌فریقا وئه‌مه‌ریكای لاتین كه له قۆناغی رزگاری نیشتمانی دابوون كردیانه رێبازی خه‌بات و تێكۆشانیان و سه‌ركه‌وتنیشیان به ده‌ست هێنا نموونه‌ی وه‌ك (مه‌نگۆلیا، كوبا، ڤێتنام، یه‌مه‌نی دیموكراتی، مۆزنبیق، لاوس، نیكاراگوا)\nناوه‌رۆكێكی پێشكه‌وتووخوازنه‌ی هه‌بوو كه دوور بوو له هه‌موو بیرۆكه‌یه‌كی عه‌شایرگه‌ری و وابه‌سته به تاكه كه‌سێك كه سه‌رجه‌م جومگه و پایه‌كانی له ژێر كۆنترۆلی ئه‌و دابن، ئه‌مه‌ش مه‌ترسیداره و نموونه‌ی له‌م جۆره‌مان روویداوه له مێژووی سیاسی گه‌له‌كه‌مان.\nبزوتنه‌وه وه‌ك هێزی سێیه‌م جیا له (جه‌لالی و مه‌لایی) هاته مه‌یدانی خه‌بات و تێكۆشان.\nهه‌ر له سه‌ره‌تای به‌شداریكردنی بزوتنه‌وه له شۆڕشی نوێی گه‌له‌كه‌مان خه‌ڵكێكی تێكۆشه‌ر له شارو دێهاته‌كان له ده‌وری كۆبوونه‌وه ته‌نانه‌ت كه‌سانێكی زۆری له‌و كوردانه‌ی كه دوور خرابوونه‌وه بۆ باشورو ناوه‌راستی عێراق هه‌ر زوو په‌یوه‌ندیان پێوه كرد، له زۆربه‌ی ناوچه‌كانی كوردستان پۆڵی پێشمه‌رگه‌ی بزوتنه‌وه به دێهاته‌كان ده‌سورانه‌وه و خه‌لكیان هوشیار ده‌كرده‌وه‌و چاڵاكی سه‌ربازیان ئه‌نجام ده‌دا، پێشمه‌رگه‌و فه‌رمانده‌و سه‌ركرده‌كانی خۆشه‌ویست بوون له نێو جه‌ماوه‌ر ئه‌م خۆشه‌ویستیه‌ش سه‌رچاوه‌ی له‌و سێ خاڵه‌ی سه‌ره‌وه كه ئاماژه‌مان پێكردوون هه‌لگرتبوو.\nبزوتنه‌وه له به‌ر به‌رژه‌وه‌ندی گشتی و وه‌ك ئه‌زموونێكی سه‌ركه‌وتوو له خه‌باتی رزگاریخوازانه‌ی گه‌لان و پێكه‌وه ژیانی سیاسی و به هێزكردنی بزاڤی رزگاریخوازی كورد رۆڵێكی باڵای بینی له درووستكردنی نیمچه به‌ره‌ی (یه‌كێتی نیشتیمانی كوردستان) له ته‌ك كۆمه‌ڵه‌ی ره‌نجده‌رانی كوردستان و هێلی گشتی، تاكه هێزی سیاسی و سه‌ربازی و خاوه‌ن جه‌ماوه‌ر بوو به‌ڵام به داخه‌وه به هۆی كاره‌ساتی هه‌كاری (1978) كه تیایدا نزیكه‌ی (800) پێشمه‌رگه‌ی یه‌كێتی نیشتمانی كوردستان تیایدا فه‌وتان و شه‌هید بوون و به دیل گیران و سه‌رگه‌ردان بوون كه زۆربه‌یان بزوتنه‌وه بوون، له ناویشیاندا هه‌رسێ شه‌هیدی خۆشه‌ویست (عه‌لی عه‌سكری و دكتۆر خالید سه‌عید و شێخ حوسێن بابه شێخ له 17/6/1978) و پاشان شه‌هید كردنی سه‌یدا سالح یوسفی له (25/6/1981) و گرتن و شه‌هیدكردنی عه‌لی هه‌ژارو كاردۆ گه‌ڵالی (حه‌سب و سواره) له (9/4/1979) و شه‌هید بوونی سه‌عدی گچكه له داستانی ده‌شتێو له (8/3/1978) و شه‌هید بونی هه‌ردوو فه‌رمانده‌ی لێهاتوو سه‌ید سه‌لیم و شینه‌ی بۆڵی له داستانی سماقوڵی له (24/12/ 1979) شه‌هید بوونی تاهیری عه‌لی والی له به‌فری قه‌ندیل له سه‌رده‌می حزبی سۆیالیست كه‌ئه‌م پۆڵه شه‌هیده لووتكه‌ی بزوتنه‌وه بوون، به له ده‌ست دانی ئه‌م هێزه‌و ئه‌م پۆله سه‌ركرده‌یه بزوتنه‌وه زیانێكی گه‌وره‌ی پێكه‌وت كه نه‌توانرا ئه‌م بۆشایه پڕبكرێته‌وه ئاشكرابوونی سه‌یداسالح یوسفی و عه‌لی هه‌ژارو كاردۆ گه‌ڵالی تا ئیستاش وه‌ك نهێنیێك ماوته‌وه و نازانرێ چۆن حكومه‌تی به‌عس ئه‌م سێ سه‌ركرده‌یه‌ی لا ئاشكرا بوو) هه‌روا زۆر لایه‌نی شاراوه‌ی كاره‌ساتی هه‌كاری هه‌یه كه به شاراوه‌یی ماوته‌وه، ئه‌وانه‌ی له بیره‌وه‌رییه‌كانیاندا یا خود له دیداره میدیاییه‌كاندا باسیان له‌م كاره‌ساته كردووه وه‌ك خۆیان رووداوه‌كانیان باس نه‌كردووه و له به‌رژه‌وه‌ندی ته‌سكی حزبایه‌تی و كه‌سایه‌تی وخاتر گرتنی ئه‌مه‌و ئه‌و باسیان لێوه كردووه به خودی خاڵه سه‌ید كاكه‌وه.\nبزوتنه‌وه له‌به‌ر هه‌ندێ هۆی ئیداری و پێشمه‌رگایه‌تی و نه‌بوونی یه‌كسانی له نه‌ورۆزی ساڵی (1979) له نێو نیمچه به‌ری یه‌كێتی نیشتمانی كوردستان هاته ده‌رێو له گه‌ل (پارتی دیموكراتی كوردستان / كۆمیته‌ی ئاماده‌كردن) كه دكتۆر مه‌حمود عوسمان رابه‌رایه‌تی ده‌كرد له (8/8/ 1979) یه‌كیان گرتوو (حزبی سۆسیالستی یه‌كگرتووی كوردستان) یان پێك هێنا، رێكخراوه‌كه‌ی دكتۆر مه‌حمود رێكخراوێكی لاواز بوو له رووی رێكخستن و پێشمه‌رگایه‌تی وجه‌ماوه‌ری، تا كۆنگره‌ی یه‌كه‌می حزبی سۆسیالست (12_15/5/1981) دكتۆر مه‌حمود وه‌ك كه‌سی یه‌كه‌م ده‌ناسرا، ئه‌و به‌شداری كۆنگره‌ی نه‌كرد چونكه ده‌یزانی نا بێت به سكرتێری ئه‌م حزبه.\nبزوتنه‌وه له دوای كاره‌ساتی هه‌كاری تا سه‌رده‌می حزبی سۆسیالست و چ له سه‌رده‌می شاخ و چ له سه‌رده‌می دوای راپه‌رێن (1991) و یه‌كگرتنی له گه‌ل پاسۆك و پارتی گه‌ل كێشه‌ی نێوخۆی هه‌بوو و یه‌خه‌ی به‌ر نه‌دا تا تواندییه‌وه هۆكاره‌كه‌شی ده‌گه‌ڕێته‌وه بۆ.\nسه‌ركرده‌كانی كۆك و ته‌با نه‌بوون له گه‌ل یه‌كتر و هاوڵوێست نه‌بوون له‌سه‌ر مه‌سه‌له گرنگه‌كان.\nله دوای شه‌هید بوونی سه‌یدا سالح و عه‌لی عه‌سكری و دكتۆر خالید و شه‌هیده‌كانی تر كه‌سانێك گه‌یشتنه سه‌ركردایه‌تی ئه‌و حزبه نه‌یانتوانی له ئاست ئیداره‌دانی ئه‌و حزبه بن.\nیه‌كێتی فكری له نێو سه‌ركردایه‌تی ئه‌م حزبه هه‌بوونی نه‌بوو، حزبێك كه فكرو ئایدۆلۆژیایه‌كه‌ی پێشكه‌وتووخوازی و چه‌پ و باوه‌ڕی به ماركسیسزم بوو كه‌سانێك له سه‌ركردایه‌تییه‌كه‌ی دا هه‌بوون نه ئه‌وه‌نده قوڵ بوون له‌م بواره‌داو هه‌شبوو نه‌خوێنده‌وار بوو باوه‌ڕی به‌م فكره‌ییه نه‌بوو.\nبۆیه ئه‌م حزبه به‌ره به‌ره ساڵ به ساڵ توشی كێشه‌و قه‌یران بوو، سكرتێر نه‌یتوانی سیاسیانه و بێلایانانه ئیداره‌ی ئه‌و كێشانه بدات و هه‌وڵی چاره‌سه‌ركردنی بدات به‌ڵكو به پێچه‌وانه‌وه خۆی بووه به‌شێك له‌م كێشه‌و قه‌یرانانه، هه‌روا ئه‌م حزبه له كێشه سیاسیه‌كان و هاوكێشه‌كانی كوردستان نه‌یتوانی زانستانه مامڵه‌یان له ته‌كدا بكات نموونه‌ی ئه‌ندام بوونی هه‌ردووك به‌ری (جوقد ( (الجبهه الوگنیه والقومیه الدیمقراگه) ) 12/11/1982) و (جود ( (الجبهه الوگنیه الدیمقراگه) ) 28/11/1982) به تایبه‌تی جود كه ئه‌م حزبه‌ی به‌ره‌و كێشه‌یه‌كی درێژخایه‌ن برد و ته‌نیا پارتی تیایدا سوود مه‌ند بوو، هه‌روا ئه‌و كێشه ناوخۆییه‌ی ساڵی (1985) كه سه‌ركردایه‌تی نه‌یتوانی چاره‌سه‌ری بۆ بدۆزێته‌وه تا ئه‌نجامه‌كه‌ی به جیابوونه‌وه گه‌یشت.\nخاله سه‌ید كاكه فه‌رمانده‌یه‌كی دیاری نێو هه‌ردووك شۆرشی ئه‌یلول و نوێی گه‌له‌كه‌مانه و كه‌سێكی ماندو و تێكۆشه‌ره، تا راده‌یه‌ك تواناو شاره‌زایی سه‌ربازی هه‌یه به تایبه‌تی له شه‌ڕی پارتی زانی، به‌ڵام نابووا به‌شدار بێت له ده‌ركردنی بڕیاره چاره‌نووس سازه‌كان و دیاریكردنی چاره‌نووسی حزبێك، یاخود به‌شداربێت له مه‌سه‌له سیاسیه‌كان، ده‌كرا ئه‌و ته‌نیا به‌رپرسیاره‌تی سه‌ربازی پێ بسپێردرێ و نه‌ك ببێته ئه‌ندامی مه‌كته‌بی سیاسی و بڕیار به‌ده‌ست و شوێنی هه‌ستیارو گرنگ بگرێت كه له ئاست توانای ئه‌ودا نه‌بووبێت، چوونكه ئه‌و كه‌سێكی وابه‌سته بوو به دین و مه‌سه‌له عه‌شایه‌ره‌كان، كه خۆشی نكۆلی له‌م راستییه نه‌كرد، ئه‌و نه‌یشارده‌وه زۆر دژی عیلمانیه‌ت و ماركسیه‌ت و شوعی بووه له كاتێكدا ئه‌و ئه‌ندامی مه‌كته‌بی سیاسی حزبێك بووه كه عیلمانی بووه، بۆیه ئه‌م حزبه عریقه وای به‌سه‌ر هات.\nتێبینی و سه‌رنجه‌كان:\nله میانه‌ی وه‌ڵامه‌كانی بۆ پرسیاره‌كان به جۆرێك له جۆره‌كان نه‌گه‌تیڤانه ده‌یبرده‌وه سه‌ر یه‌كێتی و وه‌ڵامه‌كانی له روانگه‌ی بیركردنه‌وه‌ی رۆژانی ئه‌و مڵملانێیه‌ی سه‌رده‌می شاخ و شه‌ڕی ناوخۆ بوو، ئه‌مه‌ش گومانی تیا نییه به‌رژه‌وه‌ند له‌به‌ر چاو ده‌گیرێت و به‌لایێك داده‌شكێنرێ و راستیه‌كان ده‌شێوێنرێن، مانای ئه‌وه نییه من به‌رگری له یه‌كێتی بكه‌م و له‌م رووداوانه‌ی خاله سه‌ید باسی لێوه كردن یه‌كێتی بێ خه‌تا بووبێت نه‌خێر یه‌كێتیش له‌م باره‌ویه‌وه گه‌ر زۆرتری به‌ر نه‌كه‌وتبێت كه‌متری نییه له‌و لایانانه‌ی به‌شدار بووینه له‌م رووداوانه و به‌پرسیاریه‌تی له ئه‌ستۆیه.\nخاڵه سه‌ید زۆر مه‌دح و ستیاشی خۆی كرد (وام كردو، وام كرد) كه ئه‌مه‌ش تێبینی هه‌لده‌گری.\nخاڵێكی زۆر گرنگ كه خاڵه سه‌ید باسی لێوه كرد ئه‌و ده‌یووت (من سۆیالیست نه‌بووم پارتی بووم) ئه‌و بێئاگایه له‌وه‌ی ئه‌مه ده‌چێته خانه‌ی (خه‌ت مایل) به داخه‌وه د ه‌بوایه خاڵه سه‌ید شانازیی به سۆیالستبوونی خۆی بكات نه‌ك خۆی لێبه‌ری بكات ئه‌و 16 ساڵ له سه‌ركردایه‌تی ئه‌و حزبه بووه و 16 ساڵ دژوارترین خه‌بات و تێكۆشانی له ریزه‌كانی كردووه، چۆن قودره‌ت ده‌كات بۆ خاتری ئه‌و لایه‌نه‌ی كه ئه‌و ئێستا له‌ریزه‌كانی دایه واخۆی بنوێنێ به‌هایه‌كی بۆ ئه‌و خه‌باته‌ی خۆی دانه‌ناو لایه‌نه‌كه‌شی شتێكی ئه‌وه‌تۆی بۆ نه‌كردووه‌و ئه‌و ده‌مانچه‌ی له قه‌دی تی و ئۆتۆبیله‌كه‌ی بنیشی دیاری مام جه‌لاله كه خۆی وتی، ئه‌وهاش جار جار هێڕشی ده‌كرده‌سه‌ر، ئه‌گه‌ر ئه‌و سۆسیالست نه‌بوو بۆچ سه‌ره‌تا نه‌بووه پارتی و خۆی به خه‌بات و قوربانییه‌كانی سۆسیالست هه‌ڵده‌واسی، پێم وایه هیچ پێویستی نه‌ده‌كرد خاله سه‌ید به‌م جۆره هێڵی راست و چه‌پ به‌سه‌ر ئه‌و هه‌موو ماندووبوونه‌ی خۆی بهێنێت، ئه‌گه‌ر ئه‌مه‌بۆ ئه‌وه بێت كه پارتی له خۆی رازی بكات پێم وایه پێویست نه‌بوو، له‌لایه‌كی تر له وانه‌یه له لای هه‌ندێك كه‌س باورێك دروست بێت كه خاله سه‌ید راست ده‌كات پارتی بووه چوونكه ئه‌و له كاره‌ساتی هه‌كاری دا له‌گه‌ل شه‌هیدان (عه‌لی عه‌سكری و دكتۆر خالید و ئیبراهیم عه‌زۆ) وهه‌ڤاڵه‌كانیان له لایه‌ن (قیاده‌ی مۆقه‌ت) به‌دیل گیرا و ته‌نیا ئه‌و ئازاد كرا و سێ سه‌ركرده‌كه‌ی تر به ئارپیچی شه‌هید كران.\nئه‌و باسی له گفتوگۆی نێوان حكومه‌ت و بزووتنه‌وه‌ی كرد، ئه‌م گفتووگۆیه له (ته‌شرینی یه‌كه‌می 1979) كرا، به‌ڵام له قۆناغی سه‌ره‌تاییه‌وه كۆتای پێ هات و هه‌ر له دوای كۆتایی پێهاتنی پێشمه‌رگه‌كانی بزووتنه‌وه گه‌وره‌ترین داستانیان تۆمار كرد كه داستانی (سماقولی) بوو له (24/12/1979) كه‌تیایدا دوو فه‌رمانده‌ی قاره‌مان و لێهاتوو (سه‌ید سه‌لیم و شینه‌ی بۆڵی) شه‌هید بوون، بۆیه حكومه‌ت داوای له بزوتنه‌وه كرد بۆ گفتووگۆ چوونكه بزوتنه‌وه مه‌زنترین هێزی كوردستان بوو حكوموتی به‌عس دیویست وه‌كو هه‌موو جارێك بۆ مه‌به‌ستی تایبه‌تی خۆی و لێكترازاندنی لایه‌نه‌كان گفتووگۆ بكات نه‌ك بۆ چارسه‌ركردنی كێشه‌ی كورد، ئه‌م راستیه له لایه‌ن بزووتنه‌وه‌ی سۆسیالیست هه‌ر زوو هه‌ستی پێكراو بزوتنه‌وه كۆتایی پێهێنا.\n5. خاله سه‌ید وتی گه‌ر من رۆیشتبام سۆسیالست كه‌سی نه‌ده‌ماو ته‌نیا منیان هه‌بوو له هه‌ولێر و له سولێمانیش كاكه حه‌مه، هه‌ڵبه‌ته ئه‌مه جگه له ستایش و به خۆدا هه‌لگۆتن هیچی تر نییه خۆزیا هه‌رزوو خاله سه‌ید ده‌چووه نێو پارتی و كاكه حه‌مه‌ش هه‌ر یه‌كێتی ده‌بوو، چوونكه كاكه حه‌مه تا سه‌ره‌تایی (ئیلولی 1980) كۆمه‌ڵه بوو له به‌ر هه‌ندی خروقات كه كاكه حه‌مه له ناوچه‌ی شاره‌زوور كردبووی، له سه‌ركردایه‌تی كۆمه‌ڵه به دوایان ناردبوو بڕیاری سسزادانیان دابوو كه ئه‌مه‌ی زانیبوو یه‌كسه‌ر په‌یوه‌ندی به سۆیالست كردبوو. خه‌لكانی وه ئێوه له سه‌ركردایه‌تی سۆسیالست دا بوون بۆیه ئه‌م حزبه خاوه‌ن پێگه زۆره جه‌ماری و پێشمه‌رگایه‌تی به‌م رۆژه گه‌یشت، حزبێكی عیلمانی وخاڵه سه‌یدی پارتی و كاكه حه‌مه‌ی ئیتلاعات چۆن له نێو یه‌ك كه‌وانه داده‌نرێن، ئه‌مه تۆمه‌ت نییه خودی خاله سه‌ید له دیداره‌كه ئاماژه‌ی پێداو وتی (من سۆسیالست نه‌بووم دژی سۆسیالستی علمانی بووم و پارتی بووم كاكه حه‌مه‌ش بۆخۆی له‌گه‌ل یه‌كێتی رێك كه‌وتبوو پشتیشی به ئێران دابوو) رێك ئه‌مه راستیه‌كه‌یه.\nخاله سه‌ید وتی (چل ساڵ شه‌ڕه گوڵله‌م كرد) باشتر وابوو گوتبای چل ساڵ پێشمه‌رگایه‌تیم كرد، چوونكه كه‌سێك چڵ ساڵ شه‌ڕه گوڵله بكات جارێك به سوكیش بێت هه‌ر بریندار ده‌بێت، له وانه‌یه قسه‌كه‌ی قادر عه‌زیز راستبێت كه ده‌ڵێت خاله سه‌ید له شه‌ڕی (ده‌شتێو 8/3/1978) وه‌ك پێویست به‌شداری نه‌كرد.\nخاڵه سه‌ید هیچی بۆ سه‌ركرده‌كانی تری سۆسیالست نه‌هێشته‌وه ته‌نیا رۆلی خۆی به‌رز نرخاندو رۆلی ئه‌وانی تری ون كرد و رێزی بۆ دانه‌نان به تایبه‌تی شه‌هید (سه‌یدا سالح یوسفی) به‌رووتی ناوی ده‌برد بێ ئه‌وه‌ی له‌گه‌ل ناوی به‌رێز، شه‌هید، كاك به‌كار بهێنێت.\nزانین و سیاسه‌ت كردن لای خاله سه‌ید هاوكاری و مامه‌له‌كردن بوو له گه‌ل ئێران بۆ ئه‌وه‌ی شت وه‌ربگرێت و ئاماده‌بێت هه‌رچی ئێران وتبایی سۆسیالست بڵیت به‌سه‌ر چاو له به‌رامبه‌ر چه‌ند هه‌زار تومه‌نێك و لۆریێك ئازووقه، چوونكه ئێران بێ به‌رامبه‌ر یه‌ك قوتی كه‌مپووتیشی نه‌ده‌دا، به‌ڵێ له سه‌رده‌مێك له 1985 به دواوه سۆسیالست له ئێران شتی وه‌رده‌گرت، به‌شێك له سه‌ركرده‌كانی سۆسیالست هه‌مان باوه‌ڕی خاله سه‌یدیان هه‌بوو و هه‌ولیشیان بۆ ده‌دا تا ساڵی 1983 خاله سه‌ید چه‌ند پاسدارێكی له‌گه‌ل خۆی هێنان بۆ ناوچه‌ی گرتك و رۆست تا له گه‌ل پێشمه‌رگه‌كانی سۆسیالست له‌سه‌ر رێگای (هاملتۆن) چالاكی ئه‌نجام بده‌ن و پرده‌كان به تی ئێنتی بته‌قێنه‌وه به‌ڵام كادیروپێشمه‌رگه نه‌ك هه‌ر ئاماده نه‌بوون زۆر به توندی دژ وه‌ستان و سه‌ركردایه‌تیان ئاگادار كرده‌وه كه‌جارێكی تر كاری له‌م جۆره بكه‌ن ئه‌وه هه‌ڵوێستیان ده‌بێت و لێی بێده‌نگ نابن، ئه‌م رووداوه بووه خاڵێك له خاڵه ناكۆكیه‌كانی نێو حزبی سۆسیالست چوونكه وه‌ك ئاماژه‌م پێكرد به‌شێكی زۆر له سه‌ركردایه‌تی سۆسیالست ده‌یانویست هاوكاری ئێران بكه‌ن واتا (رێنوێنی پاسدار بكه‌ن بۆ كوردستان) كه ئه‌و كات ئه‌م جۆره هاوكارییه ببوه مۆدیل له نێو لایه‌نه‌كان، ته‌نیا (حزبی شیوعی و زه‌حمه‌تكێشان و پاسۆك) ئه‌م كاره‌یان نه‌كرد، له سه‌روبه‌ری جیابوونه‌وه‌ی زه‌حمه‌تكێشان له (ئابی 1985) یه‌كسه‌ر سۆسیالست هاوكاری ئێرانی كردوو چه‌ك و كه‌ره‌سته‌ی تری له ئێران وه‌رگرت و باره‌گا ی سه‌ركردایه‌تی برده نێو خاكی ئێران و باڵی جیا بۆوه‌ش كشا بۆ نێو قوڵای خاكی كوردستان.\nخاله سه‌ید باسی له (خاڵه حاجی) كرد و وتی (خاڵه حاجی په‌یوه‌ندیێكی تایبه‌تی له‌گه‌ل ئێران هه‌بوو مانگانه دوو لۆری ئه‌رزاقی وه‌رده‌گرت) ئه‌مه زۆر راسته ئه‌و ئه‌ندامی كۆمیته‌ی ناوه‌ندی بوو به‌رپرسی په‌یوه‌ندیه‌كانی سۆیالست بوو له ئێران هاوكارێكی ته‌واوی ئیتلاعات بوو سه‌رجه‌م زانیارییه وردو درشته‌كانی حزبی سۆیالستی به كۆنووسی كۆبوونه‌وه‌كانی كۆمیته‌ی ناوه‌ند یشه‌وه ده‌یدا به ئیتلاعات، له لایه‌ن كادیرو پێشمه‌رگه دلسۆزه‌كانی ئه‌م حزب زۆر هه‌وڵدرا بگۆردرێت و كه‌سێكی تر بچێته شوێنی به‌ڵام نه‌كرا، چیرۆكی (خاڵه حاجی) چیرۆكێكی درێژه ئێره جێگای نابێته‌وه، ئه‌م كه‌سه به‌شێوه‌یه‌ك رۆڵی هه‌بوو كه خودی سكرتێری حزبیش نه‌یده‌توانی بریاره‌كانی حزبی به‌سه‌ردا جێبه‌جێ بكات چوونكه ئێرانی پاڵپشت بوو، خاڵه سه‌ید باش ئه‌م زانیاریانه ده‌زانێت به‌ڵام له میانی به‌رنامه‌كه‌دا نه‌یویست باسی لێوه بكات.\n10. خاله سه‌ید له به‌شێكی وه‌ڵامی پرسیاره‌كان وتی (گه‌ر لێ گه‌رابان قادر عه‌زیز و جه‌ماعه‌ته‌كه‌م ده‌گرتن و ده‌مكوژتن) ئه‌و كاته‌ی ئه‌و باڵه‌ی سۆسیالیست كه سه‌ركردایه‌تی سۆسیالستیان له شوشان له سه‌ر سنوری عێراق و ئێران له ئابی1985به جێهێشت، هێشتان بڕیاری جیابوونه‌وه‌یان نه‌دابوو، كێشه‌ی سیاسی و ئیداری و رێكخستن له نێو حزبی سۆسیالست هه‌بوو، ئه‌وان هه‌وڵیان ده‌دا ئه‌م حزبه كێل بكه‌نه‌وه و داوای چاره‌سه‌ر كردنی كێشه‌كانیان ده‌كرد و به‌ڵام سه‌ركردایه‌تی سۆسیالیست ئاماده نه‌بوو، ئه‌م باڵه كه سه‌ركردایه‌تیان به جێهێشت و گه‌رانه‌وه ناوچه‌كانی خۆیان بۆ درێژه پێدان به كار و چالاكیه‌كانیان، یادداشتێكیان دایه سه‌ركردایه‌تی خۆیان و ماوه‌ی شه‌ش مانگیان دیاری كرد تا كێشه‌كان چاره‌سه‌ر بكات. ئه‌م باڵه كه له سه‌ركردایه‌تی بوون هێزێكی زۆر بوون زیاتر بوون له وانی تر گه‌ر ویستبایان شتێك بكه‌ن یاخود وه‌ك خاڵه سه‌یدیان كردبا كه ئه‌و نیازی بوو به‌ڵام سه‌ركردایه‌تی رێگای پێنه‌داوه، ئه‌وا پێچه‌وانه‌ی قسه‌كه‌ی ئه‌و ده‌بوو ده‌یانتوانی زۆر به ئاسانی بێ ئه‌وه‌ی ته‌قه‌ش بكرێت كۆنترۆڵی باره‌گاكانی سه‌ركردایه‌تیان كردبا، به‌ڵام ئه‌وان نه ئه‌و نیازه‌یان هه‌بوو نه هێشتان بڕیاری جیابوونه‌وه‌یان نه‌دابوو، حزبی سۆسیالستیان به حزبی خۆیان ده‌زانی به‌ڵام هه‌ندێ كرده‌وه‌ی نارێك و دوور له هه‌موو پێوه‌رێكی حزبی و هاورێیه‌تی كه سه‌ركردایه‌تی له به‌رامبه‌ر ئه‌و باڵه‌ی كرد و هیچ هیواو ئومێدێكی پێكه‌وه بوونیان نه‌هێشته‌وه بۆیه به ناچاری ئه‌م باڵه له (12/12/1985) خۆی وه‌ك لایه‌نێكی سه‌ربه‌خۆ راگه‌یاند به ناوی (حزبی سۆسیالستی كوردستان – عێراق / ئیتجاهی دیموكراتی شۆڕشگێر) و له یه‌كه‌مین كۆنفرانسی خۆی له (24- 26/ 4/1988) ناوی (حزبی زه‌حمه‌تكێشانی كوردستان) ی بۆ خۆی هه‌لبژارد.\nخاله سه‌ید باسی له كتێبێك كرد كه له لایه‌ن قادر عه‌زیز نووسراوه و یه‌كه‌تی و شوعی بۆیان چاپ كردووه، جارێ كتێب نه‌بوو دوو نامیلكه‌ی بچووك بوون ناوه‌رۆكی نامیلكه‌كان ئه‌وه بوو حزبی خاوه‌ن فكره‌یی (دیموكراتی شۆڕشگێر) له‌دوای قۆناغی رزگاری نیشتمانی دوو رێگای له به‌رده‌م ده‌بێت یان ده‌بێته حزبێكی چینایه‌تی خاوه‌ن فكره‌ی ماركسیزم یان به‌ره‌و برجوازیه‌ت ده‌روات، ئه‌م دوو نامیلكه‌یه‌ی له ده ڤه‌ری بادینان له ساڵی (1984یان 1985) ده‌رچوون ئه‌و كات یه‌كه‌تی له ناوچه‌ی بادینان بوونیان نه‌بوو تا ئه‌و كتێبه بۆ قادر عه‌زیز ده‌ربكات، به پێچه‌وانه‌وه كاتێ باڵی جیابۆوه له سۆسیالیست خۆی وه‌ك لایه‌نێكی سیاسی راگه‌یاند یه‌كه‌تی له ئێزگه‌كه‌یدا زۆر به توندی و ناره‌واو نالۆژیكانه هێرشی برده سه‌رو ئه‌و باڵه‌ی به پیاوی سه‌ربه‌مه‌كته‌بی سه‌دامی ناوبرد، ته‌نیا ئه‌مه‌ش له‌به‌ر ئه‌وه بوو ئه‌م باڵه له به‌یانی راگه‌یاندنی دامازراندنی خۆی دا ئاماژه‌ی به‌وه كردبوو كه هێنانی سوپای بێگانه (سوپای پاسداران) بۆ نێو خاكی كوردستان كارێكی ناره‌وایه‌و خیانه‌ته، هه‌روه‌ها خاڵه سه‌ید وتی (ئه‌مانه هیچ نه‌بوون پارتی و یه‌كه‌تی كردیانه حزب) دیاره خاڵه سه‌ید كاكه‌بێئاگا بووه له‌وه‌ی ئه‌م باڵه هه‌ر له سه‌ره‌تای راگه‌یاندنی دامه‌زراندنی خۆی له (12/12/1985) كه‌وته به‌ر هێرشی یه‌كێتی و پارتی چه‌ندین كادیروپێشمه‌رگه‌ی لێ زیندانی و شه‌هید كران له لایه‌ن ئه‌م دوو لایه‌نه.\nخاڵه سه‌ید كاكه ته‌نیا شۆرشی ئه‌یلولی به شۆرش دانا و شۆرشی نوێی به شۆرش هه‌ژمار نه‌كرد كه ئه‌مه‌ش دووره له لۆژیك و غه‌درێكی گه‌وره‌یه به‌رامبه‌ر گه‌له‌كه‌مان كه ئه‌م هه‌موو قوربانیه‌ی دا له شۆڕشی نوێدا.


شاندی هەرێمی کوردستان ئەمڕۆ لەگەڵ لیژنەی دارایی پەرلەمانی عێراق کۆدەبێتەوە\nنوێنەری حکومەتی هەرێمی کوردستان لە بەغداد، ئەمڕۆ دووشەممە 25ی کانونی دووەم ڕایگەیاند کە شاندی حکومەتی هەرێمی کوردستان لە بەرنامەی ئەمڕۆیاندا لەگەڵ لیژنەی دارایی پەرلەمانی عێراق کۆدەبێتەوە بۆ هەماهەنگی لەسەر پشکی هەرێم لە بودجەی عێراقدا.\nلە لێدوانێکی ڕۆژنامەوانیدا فارس عیسا، نوێنەری حکومەتی هەرێم لە بەغداد ڕایگەیاند، “کۆبوونەوەی ئەمڕۆ شاندی هەرێمی کوردستان بۆ هەماهەنگیی نێوان شاندەکە و لیژنەی دارایی پەرلەمانی عێراقە سەبارەت بە پشکی هەرێم لە بودجەی ساڵی 2021دا، ئەمە دەتوانێت جۆرێک بێت لە دڵنیایی بۆ هەرێم”.\nفارس عیسا دەشڵێت، “ئەگەر پشکی هەرێمی کوردستان لە بودجەدا لەلای لیژنەی دارایی تێپەڕێت و پەسەند بکرێت ئەگەری هەیە هیچ کێشەیەکی دیکەی بۆ نەیەتەپێش، چونکە بەجۆرێک نوێنەرایەتیی سەرجەم پەرلەمان دەکەن”.\nئاماژەی بەوەشکرد کە دواخستنی کاتی ئەنجامدانی هەڵبژاردنەکان هەڵوێستی هەندێک لە فراکسیۆنەکان دژی هەرێمی کوردستان گۆڕیوە.\nشاندی هەرێمی کوردستان\nدارایی هەرێم داوای كردووە لیستی موچەی سێ مانگ ئامادە بكرێت\nوەزیری دارایی و ئابوریی حکومەتی هەرێمی کوردستان داوایكردووە، لیستی موچەی سێ مانگ ئامادە بكرێت، “دوو مانگی كۆتایی ئەمساڵ…\nدۆلار لە دابەزین بەردەوامە\nنرخی دراوە بیانییەكان بۆ ئەمڕۆ دووشەممە 16ی ئازار، لە بازاڕەكانی هەرێم بڵاوکرایەوە، تا کاتی ئامادەکردنی ئەم هەواڵە نرخی…\nقائیمقامیەتی هەولێر لەسەر پرسی کەمئاوی سکاڵا لەسەر هاوڵاتییەک تۆماردەکات\nقائیمقامیەتی هەولێر لە ڕوونکردنەوەیەکدا سەبارەت بە قسەی هاوڵاتییەک بۆ کەناڵێکی ڕاگەیاندن دەڵێت، “ئاو بۆ هەموو گەڕەکەکان دابینکراوە و…


ڕێناس ڕۆژ - ویکیپیدیا، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد\n١٩ی ئابی ٢٠٢١\nئەندامی ئەنجوومەنی سەربازیی یەپەگە و ھێزەکانی سووریای دیموکرات (قەسەدە)\nشەڕی پارتی کرێکارانی کوردستان و تورکیا\nیاخیبوونی سووریای ڕۆژھەڵات (٢٠١٧–ئێستا)\nھێرشی تورکیا بۆ سەر ڕۆژاوا (۲۰۱۹)\nسەڵاحەددین شەھابی ناسراو بە ڕێناس ڕۆژ (تیلەکۆی سەقز - ١٩ی ئابی ٢٠٢١ لە ڕێگای حەسیچە-قامیشلۆ) شۆڕشوانی کوردی خەڵکی ڕۆژھەڵاتی کوردستان و یەکێک لە فەرماندەکانی یەكینەكانی پاراستنی گەل (یەپەگە) لە ڕۆژاوای کوردستان بوو. ڕێناس ڕۆژ لە ١٩ی ئابی ٢٠٢١ لە بەردۆمانی فڕۆکە جەنگییەکانی ئەرتەشی تورکیا لە ڕێگای حەسیچە-قامیشلۆ لە ڕۆژاوای کوردستان کوژرا.\n٤ مەراسیمی پرسە\nسەڵاحەددین شەھابی لە تیلەکۆ سەربە شارستانی سەقز لە پارێزگای کوردستانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە دایک بوو. لە ساڵی ١٩٩٩ بەدوای ڕفاندنی عەبدوڵڵا ئۆجەلان لەلایەن دەزگاکانی ئەمنێتیی تورکیا، ئەمریکا و ئیسرائیل چوو لەنێوی ڕیزی گەریلاکانی پارتی کرێکارانی کوردستان و دەستی کرد بە خەباتی چەکدارانە دژ بە حکۆمەتی تورکیا. ئەو لە پەکەکە ناوی شۆڕشگێرانەی ڕێناس ڕۆژی بۆ خۆی ھەڵبژارد. لە سەردەمی ھەڵمەتھێنانی داعش لەسەر کۆبانی لە ساڵی ٢٠١٤دا ھات بۆ ڕۆژاوای کوردستان و لەوێدا لە رزگارکردنی مەنبج، ڕەقە و دێرەزۆر وەکوو ئەندامێکی یەکینەکانی پاراستنی گەل بەشداری کرد. ڕێناس ڕۆژ لە ڕۆژاوای کوردستان بوو بە یەکێک لە ئەندامانی ئەنجوومەنی سەربازیی یەپەگە و ھێزەکانی سووریای دیموکرات (قەسەدە).\nڕێناس ڕۆژ لە کاتژمێری ١٤ی ڕۆژی ١٩ی ئابی ٢٠٢١ لە ڕێگای حەسیچە-قامیشلۆ کرایە ئامانجی فڕۆكەكانی ئەرتەشی تورکیە و کوژرا. ناوەندی ڕاگەیاندنی یەكینەكانی پاراستنی گەل (یەپەگە) لە ڕۆژى ٢٠ى ئاب لە بەیاننامەیەكدا ھەواڵی کوژرانی پشتڕاست کردەوە.\nھەر لەو ڕۆژە لە کاتژمێری ١٨دا، فڕۆکەکانی تورکیا ھێرشیان کردە سەر مەجلیسی لەشکەریی تەل تەمر لە ڕۆژاوای کوردستان کە لە ئەنجامی ھێرشەکە ٤ شەروانی ھێزەکانی سووریای دیموکرات کوژراون و ٣ شەروانیش بریندار بوون.\nبرایەکی ڕێناس ڕۆژ بە ناوی عیرفان شەھابی لە ژێر نازناوی ڕێباز تیلەکۆ پێشتر وەکوو گەریلایەکی پارتی ژیانی ئازادی کوردستان (پژاک) کوژرابوو.\nئامینە بیگلەری دایکی ڕێناس ڕۆژ لە پرسی کوڕەکەی وتی: «ڕێناس بەتەنھا کوڕى من نیە و شەھیدى ھەر چوار پارچەى کوردستانە» و وتی چۆنکە کوڕەکەم میوانى ڕۆژئاوای کوردستان بووە لە خەڵکی ڕۆژاوای کوردستان داوا دەکەم لە جێگەى من لە ئامێزى بگرن.\nسەعید شەھابی باوکی ڕێناس ڕۆژ لە پرسی کوڕەکەی وتی: «ھەر دڵۆپە خوێنی شەھیدێک موشەکێکە بۆسەر دووژمن، بۆ دووژمنێکی فاشیزمی وەکو ئەردۆغان و ڕژێمەکەی کە فاشیزمترین دارودەستەن لە دنیادا». سەعید شەھابی کە دوو کوڕی لە خەباتی کوردستان کوژراون ھەروەھا وتی «شانازیی بە ھەردوو شەھیدەکەم و ھەموو شەھیدانی گەل و نیشتمانەوە دەکەم» و «حەزم دەکرد ١٠ کوڕی دیکەم ھەبوایە لەسەر ھەمان ڕێباز بچوونایە بە خۆشمەوە». سەعید شەھابی بانگەوازیی لە تەواوی گەلی کورد کرد کە یەکبگرن و خزمەتی دووژمنانی کورد و کوردستان نەکەن.\nلە ڕۆژی ٢٠ی ئابی ٢٠٢١ لە شارەدێی تیلەکۆی سەربە سەقز لە پارێزگای سنەی ڕۆژھەڵاتی کوردستان، پرسەیەک بۆ ڕێناس ڕۆژ لەلایەن خەڵکی ناوچەکە و خزم و دۆستانی دانرا کە جەماوەرێكی زۆر بەشداری بوون. لە ڕۆژی ٢١ی ئابی ٢٠٢١ مەراسیمی پرسەی ڕێناس ڕۆژ لە دەربەندیخانی باشووری کوردستان بەڕێوەچوو. ھەروەھا لە ڕۆژی ٢٢ی ئابیش لەبەردەم ماڵی بنەماڵەکەی لە شارۆچکەی دەربەندیخان مەراسیمێک بەڕێوەچوو.\n^ ئ ا ئاژانسی ھەواڵی فرات: پژاک: فەرماندە «ڕێناس» بوو بە «عەگید»ی سەردەمی خۆی (بە فارسی)، نووسراوی ٢٠ی ئابی ٢٠٢١؛ سەردان لە ٢٢ی ئابی ٢٠٢١.\n^ ئ ا ئاژانسی ھەواڵی فرات: قەسەدە: شەھیدکردنی فەرماندە و شەروانانی ئێمە بە بێ وەڵام نامینێتەوە (بە کورمانجی)، نووسراوی ٢٠ی ئابی ٢٠٢١؛ سەردان لە ٢٢ی ئابی ٢٠٢١.\n^ ھەواڵدەریی ڕۆژنیوز: دایکى شەھید ڕێناس: کوڕەکەم شەھیدى ھەر چوار پارچەى کوردستانە و سەربەرزم پێى، نووسراوی ٢٢ی ئابی ٢٠٢١؛ سەردان لە ٢٢ی ئابی ٢٠٢١.\n^ ھەواڵدەریی ڕۆژنیوز: باوکی شەھید ڕێناس: ئێمە لەناو ناچین و گەرمتر دەبین لە تێکۆشان، نووسراوی ٢١ی ئابی ٢٠٢١؛ سەردان لە ٢٢ی ئابی ٢٠٢١.\n^ ھەواڵدەریی ڕۆژنیوز: پرسەی شەھید ڕێناس فەرماندەی یەپەگە لە ڕۆژھەڵات بەڕێوەچوو، نووسراوی ٢١ی ئابی ٢٠٢١؛ سەردان لە ٢٢ی ئابی ٢٠٢١.\n^ ھەواڵدەریی ڕۆژنیوز: یەکەم ڕۆژی پرسەی فەرماندە ڕێناس لە دەربەندیخان بەڕێوەچوو، نووسراوی ٢١ی ئابی ٢٠٢١؛ سەردان لە ٢٢ی ئابی ٢٠٢١.\nوەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=ڕێناس_ڕۆژ&oldid=826112»\nھێزە دیموکراتەکانی سووریا\nئەم پەڕەیە دواجار لە ١٤:١١ی ٢٢ی ئابی ٢٠٢١ نوێ کراوەتەوە.


مستەفا هیجری: بەدەستهێنانەوەی مافەكانی گەلی كورد بەندە بە رۆخانی كۆماری ئیسلامی ئێرانەوە و ئەوەش ستراتیژ و سیاسەتی حدكایە – Peshmergekan\nمستەفا هیجری، سكرتێری گشتی حزبی دیموكراتی كوردستانی ئێران (حدكا) لە چاوپێكەوتنێكیدا لەگەڵ خەندانی وتی ” لەوەتەی رژێمی كۆماری ئیسلامی لە ئێران هاتووەتە سەر حوكم ناوچەكە تووشی ئاڵۆزی زۆر بووە، چونكە ئەو رژێمە لە فیكری پێكهێنانی ئیمپراتۆریەتێكی ئیسلامی شیعە دایە لە ناوچەكە، خۆی بە رێبەری مسوڵمانانی جیهان دەزانێت: وتیشی “ئەوەی لە باكووری كوردستان و بۆ حكومەتی ئێستای توركیا سازدەكرێت بەشێكی دەستی ئێرانی تێدایە“.\nخوێندنەوەی ئێوە بۆ دۆخی ناوچەكە چییە؟\nمستەفا هیجری: بارودۆخەكە لەباری سیاسییەوە زۆر ئاڵۆزەو سەر لێدەركردنی بڕێك زەحمەتە، ئاڵوگۆڕەكان زۆر خێرا روو دەدەن، خاڵی سەرنجڕاكێش لێرەدا ئەوەیە كە ئەوەی بڕیار لە گۆڕانكارییەكانی ناوچەكە دەدات خەڵكی ناوچەكە نین، بەڵكو خەڵكانی دیكەن و هەریەكە و بەرژەوەندییەكان بەرەو لای خۆیان رادەكێشن، لەبەرئەوەی بەرژەوەندییەكانیش جیاوازن، بۆیە خاڵی هاوبەش و رێككەوتنیان زۆر كەمە.\nبۆیە دۆخەكە لە ناوچەكەدا بەو شێوەی لێهاتووە كە لە سوریادا رۆژانە خەڵك دەكوژرێن و ئاوارە دەبن، لە عیراق بێ دەوڵەتی دەبینرێت و لە زۆر لاوە دەستیان تێوەرداوە، بڕیاردەرەكان زیاتر عیراقی نین. كوردستانی عیراقیش دوور نییە لەم ئاڵۆزیانە، زیاتر لە یەك ملیۆن ئاوارە رووی تێكردووە، قەیرانێكی ئابووری توند بەرۆكی گرتووە، بەداخەوە و لە هەمووشی ناخۆشتر ئەوەیە كە لە نێوان هێزە سیاسییەكانی كوردستان ناتەبایی هەیە، ئەوەشی لە پەیوەندی بە چارەسەركردنی كێشەكان دەبینرێت ئەوەیە كە هەر حزبە و تەنها لە بیر و خەمی بەرژەوەندییەكانی خۆیدایە، بۆیە ناتوانن چارەسەری كێشەكان بكەن، كاریگەری خراپی ئەو دۆخەش زیاتر دەكەوێتە سەرشانی خەڵك و، ئەوەش خەڵكی بێ هیوا كردووە لە ئاكامدا ژمارەیەكی زۆر كۆچ دەكەن لە بەر ئەوەی هیچ ئاسۆیەك بۆ چارەسەر نابینن. دەسەڵاتداران ئاسۆی چارەسەر نادەنە خەڵك و لە نێوان حزبەكاندا شەڕە پرۆژە هەیە و كەسیان پرۆژەی ئەویتر ناخوێننەوە.\nپەیوەندیدار بەم دۆخە ئێران چۆن سیاسەتەكەی ئاراستە دەكات؟\nمستەفا هیجری: لەوەتەی رژێمی كۆماری ئیسلامی لە ئێران هاتووەتە سەر حوكم ناوچەكە تووشی ئاڵۆزی زۆر بووە، چونكە ئەو رژێمە لە فیكری پێكهێنانی ئیمپراتۆریەتێكی ئیسلامی شیعە دایە لە ناوچەكە، خۆی بە رێبەری مسوڵمانانی جیهان دەزانێت .ئەمە وایكردووە كە دەستتێوەردانی تەواو بكات بەتایبەت لە عیراقدا، تا ئەو رادەیەی كە دەسەڵاتی تەواوی هەیە و دەتوانیت سوپا دروست بكات وەكوو حەشدی شەعبی، هەر خۆی پارە و چەكیان دەداتی و پەروەردەیان دەكات. بەهەمان شێوە لە لوبنان و سوریا كە ئەو هەموو كارەساتەی تێیدا روو دەدا، كۆماری ئیسلامی ئێران بەشی زۆری بەردەكەوێ چونكە پێداگرە لەسەر مانەوەی بەشار ئەسەد. هەروەها ئەو رووداوانەی ئێستا لە توركیا روو دەدات بەشێكی پەیوەندی بە دەستتێوەردانەكانی ئێرانەوە هەیە.\nمەبەستت لەوە چییە كە ئێران دەستی لە ئاڵۆزییەكانی نێو توركیا هەیە، ئایا مەبەستت لەو ئاڵۆزیانەیە كە لە باكووری كوردستاندا هەن؟\nمستەفا هیجری: ئەوەی لە باكووری كوردستان و بۆ حكومەتی ئێستای توركیا سازدەكرێت بەشێكی دەستی ئێرانی تێدایە ئەوە روونە كە حكوومەتی توركیا هەڵگری بیروباوەڕی ئیسلامی سوننەیە و، ئێرانیش خۆی بە رێبەری شیعەكانی جیهان دەزانێت، لە لایەكی دیكەوە لەبەرئەوەی توركیا هێزێكی گەورەی ناوچەكەیە بۆیە ئێران بەمە قەڵسە و دەیەوێت كێشەی بۆ دروست بكات بۆ ئەوەی كاتی نەبێت بۆ بەدەستهێنانی ئامانجەكانی، لەبەرئەوەی بەهەر شێوەیەك ئێران بتوانێت دەستتێوەردان دەكات.\nبەشێكی ئەو دەستتێوەردانە فراوانەی ئێران پەیوەندی بەوەوە نییە كە روسیاش بە هێزی سەربازی بەشداری شەڕی سوریا دەكات و ئاڵۆزییەكان هێندەی تر زیاتر بوون؟\nمستەفا هیجری: روسیا پێشتر بنكەی سەربازی لە كەنارئاواكانی دەریای سپی و سنوورەكانی سوریا هەبووە، بەڵام ئێران روسیای زیاتر هاندا بۆ ئەوەی جدیتر بەشداری بكات و بێتە پێشەوە ئەویش بۆ دوو مەبەست:\nیەكەمیان ئەوەیە كە هێزەكانی ئۆپۆزسیۆنی سوریا زۆر چوونە پێشەوە و زۆر ناوچەیان كۆنترۆڵ كرد بەڕادەیەك مەترسی كەوتە سەر مانەوەی رژێمەكەی ئەسەد و لە كەوتن نزیك بووە، ئەمە بۆ كۆماری ئیسلامی ئێران وەكو قومارێكی گەورە بوو كە دەیدۆڕاند، ئەمە وایكرد روسیا لەلایەك لەبەر بەرژەوەندییەكانی و نزیكی لە ئێران و هەروەها لەبەر نیشاندانی هێزی خۆی بەتایبەت دوای قوڵتربوونەوەی كێشەكانی لەگەڵ رۆژئاوا لەسەر “نیوەدوورگەی كریمە”، بۆیە بەو شێوەیە هاتە پێشەوە. بەتایبەت بەشێكیشی پەیوەندی بەوەوە هەیە كە روسیا بەهۆی ئاوارەكانی سوریاوە دەیەوێت كێشە بۆ ئەروروپا دروست بكات.\nدووەمیان ئەوەیە كە بەرژەوەندی ئێران و روسیا لەوەدایە ئەسەد بمێنێتەوە، بە مانەوەی ئەسەدیش چارەسەری كێشەكانی سووریە زۆر بەزەحمەتە، دۆخەكە بەجۆرێكە هەر لایەنە و هەوڵی بەدەستهێنانی ئامانجەكانی دەدات، لە هەرێمی كوردستان ئەزموونێك هەیە، لە باكوور ئاڵۆزییەكان چووەتە ناو شارەكان و لە رژئاواش كانتۆنەكان دورستبوون، ئێوە وەكو حزبی دیموكراتی كوردستانی ئێران بەتەمای چین و ستراتیژتان چییە؟\nمستەفا هیجری: سیاسەتی ئێمە بەرانبەر رژێمی ئێران دوای تێپەڕبوونی 37 ساڵ بەسەر تەمەنی ئەو رژێمەدا هەمان سیاسەت و هەڵوێستە و دووپاتی دەكەینەوە كە تاوەكو رژێمی ئیسلامی ئێران لەسەر حوكم بێت نە مافی كورد و نە مافی گەلانی تری ئێران دابین ناكرێت. كۆماری ئیسلامی ئیران نەك هەر رازی نییە بەپێدانەوەی مافی كورد لە رۆژهەڵاتی كوردستان، بەڵكو بە دابین بوونی مافی كورد لە بەشەكانی دیكەی كوردستانیش ناڕازییە و كێشەیان بۆ ساز دەكات. هەروەك دەسەڵاتدارانی ئێستای ئێران رازی نین گوێ لە پێشنیازی وەفادارترین كەسانی بەشداربوو لە دامەزراندنی ئەم رژیمە گوێ لێ بگرن كەسایەتیەكانی وەكو مونتەزیری و مەهدی كەڕوبی و هاشمی رەفسەنجانی و حسێن موسەوی.\nبەڕای ئێمە تەنیا چارەسەر ئەوەیە كە ئەو رژێمە بڕوخێ هەڵبەت مەبەستم ئەوە نییە بەتەنیا ئێمە دەتوانین ئەو كارە بكەین، بەڵكو پێویستە هێز و لایەنە سیاسییە ئازادیخوازەكانی ئێران یەكگرتووبن و پێكەوە هەوڵی لەسەر كار لابردنی ئەو رژێمە بدەن. بۆ نموونە حەسەن رۆحانی لەسەروەختەكانی بانگەشەی هەڵبژاردن بەڵێنیدا كە سنووری ئازادییەكان فراوانتر بكات، بەڵام ئێستا ئامارەكان وادەردەخەن بە بەراورد لەگەڵ پێش رۆحانی لەئێستادا خەڵك زیاتر لەسێدارەدراون. رژێمی ئێستای ئێران زیاتر لە وڵاتانی رۆژئاوا، لە خەڵكی ئێران دەترسێت، چونكە دڵنیان ئەگەر خەڵك ئازاد بن ئەوا ئەم رژێمەیان ناوێ و لە ناوی دەبەن.\nئەوەتان وت كە بۆ روخاندنی كۆماری ئیسلامی ئێران یەكگرتوویی هێزە سیاسییەكان پێویستە، پێشتر باس لە دروستكردنی بەرەی رۆژهەڵاتی كوردستان دەكرا، لەم رووەوە هەنگاوەكان بەكوێ گەیشتن؟\nمستەفا هیجری: بەڵێ، ئێمە یەكەمین حیزب بووین كە چەند ساڵ پێش ئێستا هەوڵی زۆرمان داوە كە بەرەیەك پێكبهێنن، بەڵام بەهۆی ئەو كێشانەی لەنێوان حزبەكانی رۆژهەڵاتی كوردستان هەیە نەتوانرا ئەو كارەبكەین. كێشەی نێوان حزبەكان و جیابوونەوە و دووركەوتنەوەی حزبەكان لەیەكتر وایان كرد كە ئەو كارە بە ئاكام نەگا.\nهەوڵی تری لە بابەتی یەكگرتوویی هەیە، ئێستا ئێمە لە هەوڵداین لەگەڵ ئەو بەشەی كە لە حزبی دیموكرات جیابوونەوە یەكبگرینەوە، لەسەر بابەتە پەیوەندیدارەكانی ئێران و كوردستان گفتوگۆ دەكەین، دەمانەوێت پەیوەندییەكان تەواو ئاسایی بكەینەوە، چونكە ئەو یەكگرتنەوەیە دەتوانێت كاریگەری باشی هەبێت و هەنگاوەكان خێراتر بكات. هەروەك ئێمە لەگەڵ كۆمەڵەی شۆڕشگێڕی زەحمەتكێشانی كوردستانی ئێران پەیوەندی نووسراو لەنێوانمان هەیە، بەڵام ئەوە بەس نییە و پێویستە كاری هاوبەشی زیاتر بكەین.\nباس لە كاریگەری نەرێنی و رێگری یەكێتی و پارتی دەكرێت سەبارەت بە یەكگرتنەوەی ئێوە، ئایا هەست بەشتێكی لەو جۆرە دەكەن؟\nمستەفا هیجری: نەخێر ئەوە راست نییە، بەڵكو ئەوەی ئێمە دەیبینین ئەوان هانمان دەدەن بۆ یەكگرتنەوە، هەر لە رۆژی یەكەمەوە لەسەر ئاستی باڵا یەكێتی و پارتی هەوڵیان دا لەگەڵ ئەو بەشەی كە لە حزبی دیموكرات جیابوونەوە، بەڵام كێشەكان لای خۆمانەو ئەو خراپە هەرچی شتێكی خراپ كە روودەدات بیخەینە ئەستۆی ئەوانی تر، بەڵكو ئەوە پەیوەندی بە ئیرادەی خۆمانە هەیە و دەتوانین یەكبگرینەوە. من لە هیچ حزبێكی كوردی و كوردێكی نیشتیمانپەرورم نەبیستووە كە پێی خۆش نەبێت ئێمە یەكبگرینەوە.\nبەربەستە گەورەكانی بەردەم یەكگرتووەتان چین وا بەو شێوە هاندەدرێن و هێشتاش یەكناگرنەوە؟\nمستەفا هیجری: هەمان ئەو گرفتانەن كە بوون بەهۆی جیابوونەوەی زۆربەی حزبەكانی ئەو ناوچەیە. زۆربەمان باسی دیموكراسی ئەكەین، بەڵام ئەمە هەر بەشكلێیە، هەربۆیە ئەو هەموو جیابوونەوانە روو دەدەن. كاتێك كە دیموكراسیەت نەچەسپا بێ، كۆنگرەیەك دەگرێت و هەندێك لە بەشداربووانی كۆنگرەكە ئاكامەكەی لە بەرژەوەندییان نابێت و لەئاستی چاوەڕوانییەكانی ئەواندا نابێ، ئیدی جیابوونەوە روودەدات، كەمجار وابووە جیابوونەوەكان لەسەر بنەمای جیاوازی قوڵی فیكری و پرۆژە بووبێت. دوو جیابوونەوەی پێشتری حزبی دیموكراتیش هەر لەسەر بنەمای فیكری نەبوون، بەڵكو لەبەر ئەوە بووە لایەنێك پێوابووە كە دەسەڵاتی هەبووە و پێویستە بەردەوام بێت لە دەسەڵاتدارێتی كردن. ئەم جیابوونەوەش هەر لەسەر هەمان شتە.\nئێوە ئەمە ناو دەنێت یەكگرتنەوە یان گەڕانەوەی ئەو باڵە بۆ نێو حزبی دیموكرات؟\nمستەفا هیجری: ئێمە ناوی دەنێین یەكگرتنەوەی ئەو بەشەی جیابوونەوە، لەگەڵ حزبی دیموكراتی كوردستانی ئێران.\nپەیوەندی حزبی دیموكراتی كوردستانی ئێران لەگەڵ وڵاتانی وەكو ئەمریكا و ئەوروپا چۆنە و لەچی ئاستێكدایە؟\nمستەفا هیجری: پەیوەندی لەنێوان ئێمە وئەو لایەنانەدا هەیە، بەڵام كێشەی سەرەكی ئەوەیە كە ئۆپۆزسیۆنێكی بەهێز لە دژی كۆماری ئیسلامی ئێران نابینرێت، كاتێك كە ئەوە نییە وڵاتانی وەكو ئەمەریكا و ئەوروپا نایەن خۆیان راستەوخۆ حكومەتی كۆماری ئیسلامی ئێران بروخێنن با حكومەتەكە زۆریش دیكتاتۆر بێت. خۆ ئەگەر جوڵانەوەیەكی چالاك دروست بوو ئەوا بەدڵنیاییەوە ئەوانیش سەرەڕای بوونی پەیوەندیان لەگەڵ ئێران، هاوكاری دەكەن.\nپێتوایە لە داهاتوویەكی نزیكدا ئەو جۆرە بزووتنەوە چالاكە دروست ببێت؟\nمستەفا هیجری: نازانرێت لە داهاتوویەكی نزیك دروست دەبێت یان نا، بەڵام وەكو شتێكی ئوسوڵی لە داهاتوودا حەتمەن ئەوە روو دەدات، خەڵكی زیاتر بێزاردەبێت، نەوەی نوێ ئەو شێوە ژیانەی ناوێت و ئازادی دەوێت، دژی جیاوازییەكانی ژن و پیاو و نەتەوەكان دەبنەوە، خەڵكیش بۆ هەمیشە تەحەمولی ئەو بارودۆخە ناكەن، ئەوەش سەلمێنراوە كە مۆدیلی حوكمی دیكتاتۆری بەسەرچووە و دەبێت زوو یان درەنگ لەناوبچن.\nسەبارەت بە دەستپێكردنەوەی خەباتی چەكدرای چی بڕیارێكتان داوە؟\nمستەفا هیجری: ماوەی ساڵێك زیاترە ئێمە لەسەر ئەو مەسەلەیە كاردەكەین، مەفرەزەكانمان ناردەوە سنوور و ناردماننەوە رۆژهەڵات و چالاكی خۆیان دەكەن و وردە وردە ئەو كارە پێش دەخەین. دەمانەوێت بزووتنەوەی چەكداری بەلەبەرچاوگرتنی هەل و مەرجی خەڵكی كوردستان لە رۆژهەڵات و كوردستانی عیراق و بەگشتی بە شێوەیەك كە لەگەڵ دنیای ئێستا بێتەوە رێكبخەین.\nلەلایەن حكومەتی هەرێمی كوردستانەوە هیچ رێگرییەكتان لێدەكرێت؟\nمستەفا هیجری: ئێمە وەكو هێزێكی سیاسی دەبێت هەندێك یاسای دراوسێتی و پەیوەندیدار بەدۆخەكەوە لەبەرچاو بگرین، بۆ نموونە حكومەتی هەرێمی كوردستان و كۆماری ئیسلامی ئێران لەبەرچاو بگرین، رەنگە ئەوان ئەوەیان پێخۆش نەبێت كە ئێمە لێرە بارەگامان هەبێت و ئەو شێوە خەباتەیش بەڕێوەبەڕین، بەڵام لەسەر ئێمەیە كە شێوازێكی تازە بدۆزینەوە كە لەگەڵ ئەو هەل و مەرجەدا گونجاو بێ.\nدوای ئەو كێشەیەی لەگەڵ پەكەكە هەتان بوو ئێستا پەیوەندیتان چۆنە؟\nمستەفا هیجری: بەداخەوە ئەوكاتە پەكەكە شەڕی پێ فرۆشتین، دوای ئەوە دانیشتین و پەیوەندییەكانمان ئاسایی بوونەوە.\nپێشتر ئێوە و تازەش باڵی جیابووەوەی حزبی دیموكرات بەندی “ماوەی سكرتێری تەنیا بۆ دوو خول دەبێت” لابرا، ئەمە بۆچی؟\nمستەفا هیجری: كاتێك ئێمە ئەو بەندەمان لابرد پێمان وابوو حزبێكی شۆڕشگێڕ خۆی بەرژەوەندییەكانی خۆی دەزانێت و پێویست بەوە ناكات بەندێكی وەها لەنێو پەیڕەو و پرۆگرامدا هەبێت، بەتایبەتی لە حزبی دیموكراتدا ئەو بڕیارە هەیە كە كۆمیتەی ناوەندی هەركات بیەوێت و بەپێویستی بزانێت دەتوانێت سكرتێری گشتی بگۆرێت، چونكە دیاریكردنی سكرتێر لەلایەن كۆنگرەوە نییە، بەڵكو كۆمیتەی ناوەندی ئەو كارە دەكات. ئێمە ئەوكاتە لەسەر ئەو بنەمایە ئەو كارەمان كرد، بەڵام ئەوان پێیانوابوو كە ئەوە هەنگاوێكی نادیموكراتیكە، كەچی تازە ئەوانیش ئەو بەندەیان لابردووە و هەستیان بەو راستییە كردووە. بەس بۆ دەستكەوتنی ئەو وەڵامە باشترە لەگەڵ خۆیان قسە بكەن.\nدوای بەستنی كۆنگرەكەیان سەردانت كردوون بۆ پیرۆزبایی؟\nمستەفا هیجری: سەردانم نەكردوون، بەڵام بە تەلەفون قسەمان لەگەڵ كاك خالید عەزیزی كرد و پیرۆزباییم لێكردن. بڕیارە دوای رێكخستنەوەی كاروبارەكانیان دانیشتەكان بۆ یەكگرتنەوە دەستپێبكەینەوە.\nئامادەی دەستبەرداری پۆستەكەت ببیت ئەگەر رێگر بێت لە یەكگرتنەوە؟\nمستەفا هیجری: نە لە رابردوو و نە لەئێستا و نە لە داهاتووش پۆستەكەی من نەبووە و نابێتە رێگر لەبەردەم هیچ شتێك كە خزمەت بە حزبی دیموكرات و بەرژەوەندی گشتی بكات، كۆمیتەی ناوەندی بە بەرژەوەندی حزبی زانیوە من سكرتێر بووم و هەركاتێكیش بە بەرژەوەندی زانی من نەبم، ئەوا هیچ بۆم گرنگ نییە و وازی لێدەهێنم.\nسەرچاوەی دارایی حدكا لەكوێوەیە؟\nمستەفا هیجری: لەناوخۆی كوردستانی رۆژهەڵات كەسانی نیشتیمانپەروەر و رێكخستنەكانی خۆمان هاوكاریمان دەكەن، پێش قەیرانی دارایی هەرێم، حكومەتی هەرێمی كوردستان بڕێك هاوكاری دەكردین، بەڵام ئێستا ئەوە نەماوە و كاریگریشی لەسەر ئێمە دروست كردوە.\nباس لە هاوكاریكردنی وڵاتانی كەنداو دەكرێت بۆ ئێوە و حزبەكانی تریش رۆژهەڵات؟\nمستەفا هیجری: تائیستا هیچ جۆرە هاوكارییەكانی لەو شێوە و لەو وڵاتانەوە بەئێمە نەگەیشتووە، لەگەڵ ئەوەی وڵاتانی كەنداو دژی ئێرانن، بەڵام لە ئێران دەترسن و ناوێرن كۆمەك بە هێزە ئۆپۆزسیۆنەكانی ئێران بكەن.\nپەیوەندی سیاسیش لەنێوانتان هەیە؟\nمستەفا هیجری: نەخێر هیچ پەیوەندیمان نییە، لەگەڵیان.


ناوى بەکارهێنەر و وشەى تێپەڕ ڕەوانەى پەروەردەکان کرا | وەزارەتى خوێندنى باڵا و توێژینەوەى زانستى\nناوى بەکارهێنەر و وشەى تێپەڕ ڕەوانەى پەروەردەکان کرا\nلە ڕونکردنەوەیەکدا وتەبێژى وەزارەتى خوێندنى باڵا و توێژینەوەى زانستى ئاگادارى دەرچوانى خولى یەکەمى قۆناخى دوانزەى ئامادەیى دەکات، بەمەبەستى داواکارى پێشکەشکردن لەڕێگەى (زانکۆلاین) بۆ وەرگرتن لە زانکۆ و پەیمانگە حکومییەکان، پێوستە بۆ بەدەستهێنانى ناوى بەکارهێنەرو وشەى تێپەڕ (یوزەیەر نەیم و پاسۆرد) سەردانى قوتابخانەکان بکەن بۆ وەرگرتنەوەى ناوى بەکارهێنەرو وشەى تێپەڕ (یوزەیەر نەیم و پاسۆرد) بەتایبەت ئەوانەى تا ئێستا بەڕێگەى ئەلیکترۆنى ناوى بەکارهێنەر و وشەى تێپەڕیان وەرنەگرتۆتەوە.\nسەبارەت بە نەگەیشتنى ناوى بەکارهێنەرو وشەى تێپەڕ بە بەشێک لە دەرچوان لە ڕێگەى کورتەنامەوە، عەباس ئەکرەم وتەبێژى وەزارەتى خوێندنى باڵا و توێژینەوەى زانستى ڕایدەگەێنێت هەر دەرچویەکى قۆناخى دوانزەى ئامادەیى ئەگەر تا ئێستا ناوى بەکارهێنەر و وشەى تێپەڕى بەدەست نەگەیشتوە دەتوانى لە ئەمڕۆ وە سەردانى قوتابخانەکەى خۆى بکات تا ناوى بەکارهێنەرو وشەى تێپەڕ (یوزەیەر نەیم و پاسۆرد) وەربگرنەوە.\nوتەبێژى وەزارەتى خوێندنى باڵا و توێژینەوەى زانستى ئەوەشى ڕاگەیاند پێویستە دەرچوانى خولى یەکەمى قۆناخى دوانزەى ئامادەیى پەلە بکەن لە پڕکردنەوەى (زانکۆلاین)، چونکە ماوەى پێشکەشکردن لە سەعات ١٢ى شەوى (١٤/٩/٢٠١٧) کۆتایى دێت.


کۆچبەرێکی گەڕاوەى کورد: بە بەردەوامی هەستم دەکرد میوانێکی بێ هیوام لە ئەڵمانیا - The Migrant Project\nئاسۆ کە گەنجێکی 29 ساڵی خەڵکی سلێمانییە، بە حەوت وڵاتدا کۆچی کردووە تا لە کۆتاییدا گەیشتووەتە ئەڵمانیا و دوو ساڵ و نیو لەوێ ژیاوە، بەڵام وەک خۆی دەڵێت، ڕاستی ژیان لەوێ بەو شێوەیە نەبوو کە ئەم چاوەڕێی دەکرد.\nگەشتی کۆچی نائاسایی ئاسۆ لە تشرینی یەکەمی ساڵی 2015 دەستیپێکرد کاتێک لەگەڵ کۆمەڵێک لە کۆچبەرانی تری کوردی هەرێمی کوردستان بەرەو تورکیا بەڕێکەوتن، ئەو لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ ماڵپەڕی پڕۆژەى کۆچبەر دەڵێت، “پێموابوو ئەگەر بگەمە یەکێک لە وڵاتانی یەکێتی ئەوروپا، ژیانم دەگۆڕێت و دەتوانم هەموو شتێک بکەم کە دەمەوێت.”\nئەو وتی، “کاتێک گەشتینە تورکیا، قاچاخچییەکە بەڵێنی بە من و 21 کۆچبەری تری کورد دا کە بەلەمێکی چاک و گەورە و باشمان بۆ دابین دەکات،” بەڵام لە ڕاستیدا وا نەبوو، “دوای 15 کاتژمێر ڕۆشتن بە مینی پاسێک لە ئەستەنبوڵەوە بۆ ئەنتاڵیا، تێگەیشتین کە بەلەمەکە زۆر بچوکە و هیچ شیاو نییە بۆ گەشتەکەمان بەڵام تازە ناچار بووین بەردوام بین.”\nوتیشی، “قاچاخچییەکە خەڵەتاندینی، ئەو بەلەمەکەى پڕکرد لە کۆچبەر، نزیکەى 80 کۆچبەری خستە ناو بەلەمەکە، کەسمان شوێنمان نەبوو دانیشین.”\n“ڕێگای گەیشتنمان بە یۆنان زۆر سەخت بوو، ڕۆشتنی بەلەمەکە بە ئاوەکەدا زۆر مەترسیدار بوو، دوو جار خەریک بوو نقوم ببین، بەڵام هەرچۆنێک بوو گەیشتینە کەنارئاوەکان” ئاسۆ بەردەوام بوو لە گێڕانەوەکەى.\nئاسۆ و ئەو کۆچبەرانەى پێکەوەبوون هەوڵیان داوە زوو یۆنان بەجێبهێڵن، ئەوان بەردەوام بوون لە گەشتەکەیان و ڕۆشتن بەرەو باکوری مەکدۆنیا، پاشان چوونە سیبریا، بۆسنە، کرواتیا، سلۆڤینیا و نەمسا و لە کۆتایشدا گەیشتنە ئەڵمانیا، ئەو وتی کە ڕێگاکە “زۆر ماندووکەر و سارد و مەترسیدار” بووە، هەموو گەشتەکەش 22 ڕۆژی پێچووە.\n“کاتێک گەیشتمە ئەڵمانیا، پێموابوو ناڕەحاتییەکان نامێنن و دەتوانم ژیانێکی زۆر باش و خۆشم هەبێت، بەڵام بەداخەوە کە هەڵە بووم، ژیانم لە ناوەندەکانى ڕاگرتنی کۆچبەران زۆر قورس بوو.”\nئەو باسی لە ئەزمونی خۆی کرد لەناو یەکێک لەو ناوەندانەدا کە پێشتر یاریگای باسکە بووە، پیاو و ژن و منداڵ هەمووان پێکەوە و لە یەک شوێندا ژیاون، وەک ئەو باسی دەکات، “ناوەندەکە وەک بنکەى سەربازی وابووە.”\nئاسۆ دەشڵێت، “ئەوێ زۆر قەرەباڵغ و ناخۆش بوو، چەندینجار لەگەڵ خەڵکی شەڕ و دەماقاڵێم کردووە چونکە هەمووان توڕە و ماندوو و وەڕسن، پارەیەکی کەممان لە حکومەتەوە وەردەگرت، تەنها بەشی خواردن و خوارنەوەى دەکرد.”\nدوای هەشت مانگ چاوەڕوانی، دواجار ئاسۆ دەتوانێت داواکاری مافی پەنابەری پێشکەش بکات، بەڵام دوای پێنج مانگ داواکەى ڕەتکرایەوە، دواتر حەوت مانگی تر چاوەڕێی کردووە تاوەکو جارێکی تر هەوڵی دایەوە، بەڵام ئەمجارەش دوای سێ مانگ و بۆ دووەمجار داواکەى ڕەتکرایەوە، “ئەو پێیان وتم کە کوردستان سەلامەت و ئارامە، ناتوانین مافی پەنابەریت پێ بدەین.”\n“ژیانم بە تەواوی ڕووخا، زۆر زۆر بێئومید بووم، نزیکەى دوو ساڵ و نیو لە ئەڵمانیا مامەوە، نەمدەتوانی بە یاسایی کار بکەم، هەمیشە هەستم دەکرد میوانێکم بەبێ هیوا و ئامانج.” ئاسۆ بە پڕۆژەى کۆچبەری وت.\nهەرچەندە لەو ماوەیەدا ئاسۆ هەوڵی داوە لە فەڕەنسا و ئیتاڵیا داوای مافی پەنابەری بکات، بەڵام هەوڵەکانی بێسود دەبن، دواجار بڕیاری داوە بە شێوەیەکی خۆبەخشانە بگەڕێتەوە بۆ کوردستان، ڕۆژی 12ی شوباتی 2018، ئاسۆ هەماهەنگی لەگەڵ ڕێکخراوی کۆچی نێودەوڵەتی کرد و گەڕایەوە نیشتمان.\nPhoto credit: هایدەبرینک\nPhoto caption: هامبۆرگ، ئەڵمانیا- 8ی ئەیلولی 2015، پەنابەران لە ناوەندی ڕاگرتنی کۆچبەرانی هامبۆرگدا لە لوتکەى شەپۆلی کۆچبەران لە ساڵی 2015دا.


وشە وردەكاریەكەی بڵاودەكاتەوە.. كێن ئەوانەی لە لیستی سزاكانی ئەمەریكان\n:: PM:09:59:11/09/2019 \nماوە ماوە وەزارەتی دارایی ئەمەریكا لیستێك ناوی كەسایەتی و كۆمپانیا بڵاودەكاتەوە كە سزا دراون بە تۆمەتی پەیوەندی هەبوونیان بە گروپە تیرۆریستییەكان، لە نوێترین زانیاریشدا ستیڤن مەنۆچن وەزیری دارایی ئەمەریكا ناوی ژمارەیەك كەسایەتی و كۆمپانیای بڵاوكردەوە.\nوەزارەتی دارایی ئەمەریكا لیستێكی تری ناو سزادراوانی راگەیاند، لیستەكە سەركردەكانی بزووتنەوەی حەماسی فەڵەستینی، سوپای پاسداران، داعش، قاعیدە و حزبوڵای لبنانی تێدایە، هاوكات چەندان كۆمپانیای حەواڵە و بانكیشی تێدایە كە تۆمەتبارن بە گواستنەوەی سەرمایەی گروپە تیرۆریستەكان.\nفەڵەستینییەكانی لیستی سزادراوەكان:\n1- نور والی:\nنور والی، بە موفتی نور والی ناسراوە و سەركردایەتی لقی تاڵیبان لە پاكستان دەكات.\n2- مەروان عیسا:\nمەروان عیسا، جێگری كەتایبی عزەدین قەسامە كە باڵی جێبەجێكاری بزووتنەوەی حەماسە.\n3- محەمەد ئەلهندی:\nمحەمەد ئەلهندی، جێگری ئەمینداری گشتی بزووتنەوەی جیهادی ئیسلامی فەڵەستینییە.\n4- بەها ئەبو عەتا:\nبەها، ئەندامی ئەنجوومەنی باڵای سەربازی بزووتنەوەی جیهادی ئیسلامی فەڵەستینییە و سەركردەی كەتیبەی غەزە و كەتیبەی باكورە لە لیوای قودس.\nسەركردەكانی حزبوڵای لیستی سزادراوان:\n5- عەلی كركی:\nعەلی، سەركردەی دیاری ئەنجوومەنی جیهادە لە حزبوڵا، سەركردەی سەركردایەتی باشوورە و بەرپرسە لە ئۆپراسیۆنە سەربازییەكانی باشووری لبنان.\n6- محەمەد حەیدەر:\nسەركردەی دیاری ئەنجوومەنی جیهادە لە حزبوڵا، سەرۆكی نووسینگەی 113یە كە كۆمەڵێك تۆڕ لە دەرەوەی لبنان بەڕێوە دەبات و كەسێكی زۆر نزیكبوو لە عیماد مغنیە كە ئێستە لە ژیان نەماوە. محەمەد حەیدەر ساڵی 2004 ئەندامی پەرلەمانی لبنان بووە.\n7- فواد شاكر:\nئەندامی دیاری ئەنجوومەنی جیهادە لە حزبوڵا، سەرپەرشتی یەكەكانی حزبوڵا لە سووریا دەكات و راوێژكاری باڵای سەربازی حەسەن نەسروڵایە و رۆڵی كاریگەری هەبوو لە كردنە ئامانجی هێزی دەریاوانی ئەمەریكی لە بەیروت كە بەهۆیەوە 241 سەربازی ئەمەریكی كوژران.\n8- ئیبراهیم عەقیل:\nیەكێكە لە گەورە ئەندامانی ئەنجوومەنی جیها دلە حزبوڵا و سەركردەی ئۆپراسیۆنەكانە.\n9- حاجی تەیسیر:\nیەكێكە لە سەركردە گەورەكانی داعش و راپۆرتەكانی راستەوخۆ دەداتە ئەبوبەكر بەغدادی و سەرپەرشتی عێرراق دەكات و بەرپرسە لە بۆمبە تەقیوەكانی سەر رێگاكان و شارەزایە لە دروستكردنی ئەو بۆمبانە.\n10- ئەبو عەبدوڵا بن عومەر برناوی:\nئەمیری داعشە لە رۆژئاوای ئەفریقیا و پێشتر چالاكوانێكی دیار بووە لە بۆكۆ حەرام.\n11- حەتیب حجان سوادجان:\nئەمیری داعشە لە فلیپین، داڕێژەری پیلانی هێرشەكەی 27ـی یۆلیۆی 2019یە بۆ سەر كەنیسەی جۆلۆ سیتی كە بەهۆیەوە 23 كەس گیانیان لەدەستدا و 109ـی تریش زامدار بوون.\nگروپێكی جیهادی سەر بە قاعیدەن ساڵی 2018 لە سووریا خۆیان ناساند، دوای جیابوونەوەیان لە دەستەی تەحریری شام.\n13- فاروق سوری:\nهاووڵاتییەكی سوورییە و بە ئەبو هومام شامی ناسراوە، سەركردەی گروپی حراسەدینە و پێشتریش سەركردەی بەرەی نەسرە بووە.\n14- محەمەد سەعید ئازادی:\nكەسایەتییەكە لە لبنان دادەنیشێت و سەرۆكی نووسینگەی فەڵەستینە و ئەركی دابینكردنی پاڵپشتی دارایی و ئابووری و تەكەنەلۆجییە بۆ حەماس.\n15- زاهیر جبارین:\nلە توركیا نیشتەجێیە و سەرۆكی نووسینگەی دارایی حەماسە، ئەو كەسە بودجەی ساڵانەی حەماس بە ملیۆنان دۆلار بەڕێوە دەبات. بەرپرسە لە دەستخستنی سەرمایە و كۆمەكی دارایی بۆ حەماس لە سەرتاسەری دنیا.\n16- ردین بۆ ئاڵوگۆڕی دراو\nئەو كۆمپانیایە پشتگیرییەكی دارایی باشی حەماسی كردووە و بارەگاكەی لە توركیایە. محەمەد سرور یەكێك لەو كەسایەتییانەی كە كۆمەكی حەماس دەكات، لە مانگی ئاداری ئەمساڵ بڕی 10 ملیۆن دۆلاری بۆ كەتایبی عزەدین قەسام رەوانەی فەڵەستین كردووە.\nئەو كۆمپانیایە لە ناوەڕاستی 2018 تا ئێستەشی لەگەڵ بێت بووەتە كۆمپانیایەكی باوەڕپێكراوی حەماس كە ئاڵوگۆڕی دراوی پێ دەكات.\n17- ئیسماعی تاش:\nبەرپرسی كۆمپانیای ردینە و جێگری سەرۆكی جێبەجێكاری كۆمپانیایەكە و بەرپرسی پەیوەندییەكانی دەرەوەی كۆمپانیایەكە.\n18- كۆمپانیا سمارت:\nئەو كۆمپانیایە ئیسماعیل تاش خاوەنیەتی و لە توركیایە، كۆمپانیایەكی هاوردە و هەناردەیە و وەك رووی دەرەوەی كۆمپانیای ردین كاردەكات.\n19- كۆمپانیای ساكسوك بۆ ئاڵوگۆڕی دراو:\nئەو كۆمپانیایە پشتگیری دارایی و خزمەتگوزاری پێشكەش بە داعش كردووە، لقی لە سووریا و توركیا و لبنان هەیە.\n20- ئەحەرم بۆ ئاڵوگۆڕی دراو:\nئەمەش دامەزراوەیەكی تری داراییە كە ئەركی دابینكردنی پشتگیری دارای و هونەرییە بۆ داعش، تەنانەت پێویستشی بۆ دابین دەكات لەسەر خواستی داعش. ئەو كۆمپانیایە بەشداری چەندان چالاكی داعشی كردووە لە گواستنەوە پارە لە سووریا بۆ توركیا، لەوێشەوە بۆ بەلجیكا.\n21- ئەلخالدی بۆ ئاڵوگۆڕی دراو:\nلە مانگی ئەیلوولی 2017، ئەو كۆمپانیایە بووە بە بەشێك لە داعش و وەك نووسینگەی ئاڵوگۆڕی دراو و حەواڵە ئیشی بۆ داعش كردووە.\nكۆمپانیایەكە لە سووریا و غازی عەنتاب لە توركیا و لە عێراقیش نووسینگەی هەبووە.\nلە 2016، ئەو كۆمپانیایە یەكێك بووە لە گرنگترین نووسینگەكانی گواستنەوە و حەواڵەی داع شلە ناوچەكەدا.\n22- ئەلهیبۆ بۆ خشڵ:\nئەمەش یەكێكی ترە لەو كۆمپانیایانەی كۆمەكی داعشی بە پارە و خزمەتگوزاری تر كردووە، نووسینگەكەی لە توركیایە و بەوە تۆمەتبارە كە پیلانی داناوە بۆ حەواڵە كردنی پارە بۆ گروپە تیرۆریستییەكانی داعش لە عێراق و سووریا.\n23- محەمەد هیبۆ:\nمحەمەد هیبۆ ئەو كەسەیە بۆ بەرژەوەندی داعش كاری كردووە و تا كۆتاییەكانی 2016 لە توركیا نیشتەجێ بووە، بەشدار بووە لە كڕینی پێویستی بۆ داعش.\n24- محەمەد ئەمین:\nیارمەتی داعشی داوە بە پارە و هەندێك خزمەتگوزاریشی پێشكەش بە داعش كردووە لە خۆراسان و هانی خەڵكیشی داوە بچنە ریزی داعش.\nمحەمەد ئەمین، داوای لە هاووڵاتییەكی ماڵدیڤی كردووە بچێتە ئەفغانستان و ریزی داعش، پێی گوتووە مانگانە مووچەكەی 700 دۆلارە. ئەو لە ساڵی 2019ەوە لە دوورگەیەكی ماڵدیڤ نیشتەجێیە و كەسێكی چالاكی داعشە.\n25- محەمەد ئەحمەد سەید ئەحمەد ئیبراهیم:\nلە بەڕازیل بۆ بەرژەوەندی قاعیدە كاری كردووە بە شێوەی راستەوخۆ و ناراستەوخۆ.\n26- ئەلمایدا مەرانی سالفین:\nسالفین، كۆمەكی دارایی و پارەی بە داعش داوە و خزمەتی داعشی لە فلیپین كردووە. ساڵی 2019 لە شاری زامبوانجای فلیپینی دەگیردرێت پاش ئەوەی گومانی لێدەكرێت تێوەگلا بێت لە دروستكردن، فرۆشتن، هەناردەی كەلوپەلی تەقەمەنی بۆ داعش.\nسالفین بەپێی لێكۆڵینەوەكانی دەسەڵاتدارانی فلیپین، دەركەوتووە خێزانی یەكێك لە سەركردەكانی داعشە و مامەڵەی دارایی و كڕین و گواستنەوەی چەك و تەقەمەنی بۆ داعش كردووە و یارمەتیدەریش بووە لە هێنانە ریزی خەڵك بۆ ناو داع شلە فلیپین.\n27- محەمەد عەلی سەید:\nبەشداربووە لە راهێنانی پێوەندار بە رێكخراوی تیرۆریستی داعش، لە دیمانەیەكیشدا كە مانگی ئۆكتۆبەری 2018 لەگەڵی ئەنجامدراوە، باس لە گەشتی بۆ ناو داعش دەكات و دەڵێ، ئەو شاری تۆرنتۆی بەرەو بەڕازیل جێهێشتووە بۆ پەیوەندی كردن بەداعش و لەوێوە فێری چۆنیەتی بەكارهێنانی چەكی بچووك بووە و راهێنانی لەسەر چەكی قەناس كردووە.