سیاسەتی دەرەوەی تورکیا لە ڕۆژهەڵاتی دەریای ناوەڕاست | CFS Center\nHome / بڵاوکراوەکان / گۆڤاری ئاینده‌ناسی / سیاسەتی دەرەوەی تورکیا لە ڕۆژهەڵاتی دەریای ...\nسیاسەتی دەرەوەی تورکیا لە ڕۆژهەڵاتی دەریای ناوەڕاست\nئامادەکردن و وەرگێڕان: هێمن محمد قادر\nبۆ بینینی بابه‌ته‌كه به PDF كلیك له‌م به‌سته‌ره بكه:- ژمارە 4ی تشرینی دووه‌می 2020ی گۆڤاری ئایندەناسی\nلەم توێژینەوەیەدا هەوڵ دراوە كە کار بۆ ڕوونکردنەوە و هەڵسەنگاندنی سیاسەتی دەرەوەی تورکیا و ئایندەی پەیوەندییەکانی لە ڕۆژهەڵاتی دەریای ناوەڕاست بکرێت. چوارچێوەی گشتیی ئەم توێژینەوەیە، کارکردنە لەسەر سیاسەتی دەرەوەی تورکیا لەسەر ئاستەكانی ئاسایش، ئابووری، پەیوەندیی مێژوویی و کولتووری لە ڕۆژهەڵاتی دەریای ناوەڕاست. گرنگیی هەڵکەوتە و پێگەی جوگرافیی ناوچەکانی ڕۆژهەڵاتی دەریای ناوەڕاست لە ڕووی جیوپۆلەتیك و جیۆستراتیژییەوە، بەتایبەتی بە هۆی بەردەوامیی ڕکابەری و گرژی و ئاڵۆزییەکانی کێشەی قوبرس، سووریا، لیبیا و ئیسرائیل/فەڵەستین، دەوڵەمەندیی ناوچەکە بە سەرچاوەکانی وزەی وەک نەوت و غازی سروشتی و کاریگەریی لەسەر ئاسایش و ئابووریی تورکیا، وای کردووە حکومەتی ئەنقەرە لە ئەجێنداکانی سیاسەتی دەرەوەیدا گرنگی و بایەخێکی ئێجگار زۆر بەم ناوچەیە بدات. بەردەوامیی جموجووڵ و چالاکییەکانی تورکیا بۆ پاراستنی بەرژەوەندییەکانی و کارکردن بۆ چەسپاندنی هێز و دەسەڵاتی خۆی لە ڕۆژهەڵاتی دەریای ناوەڕاست، چ لە ڕووی دەستتێوەردان لە کاروباری نێوخۆی دەوڵەتانی ناوچەکە وەک ئەنجامدانی لەشکرکێشیی سەربازی بۆ سەر خاکی سووریا، ناردنی هێزی سەربازی بۆ لیبیا، چ لە ڕووی بەردەوامیدان بە کاری هەڵکەندن و گەڕان بەدوای سەرچاوەکانی وزەدا لە ئاوەکانی ڕۆژهەڵاتی دەریای ناوەڕاستدا، بووەتە هۆی ئەوەی ئەم وڵاتە لەسەر ئاستی هەرێمی نێودەوڵەتی لە ئێستا و ئایندەدا ڕووبەڕووی ڕەخنەی توند و چەندین گرفت و ئالنگاری ببێتەوە.\nزۆرێک لە توێژەران کۆکن لەسەر پرسی دیاریکردنی سنوورەکانی ڕۆژهەڵاتی دەریای سپیی ناوەڕاست. گرنگترین ئەو دەوڵەتانەی کە دەکەونە ئەم ناوچەیە، بریتین لە ئەلبانیا، چیای ڕەش (قەرەداغ)، یۆنان، لیبیا، ئیسرائیل، میسڕ، تورکیا، بۆسنە، سووریا، فەڵەستین و تونس. سەرباری ئەوەی دەریای سپیی ناوەڕاست تەنیا لە ١%-ی کۆی ڕووبەرە ئاوییەکانی جیهان پێک دەهێنێت، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا بە هۆی هەڵکەوتەی جوگرافی و پێگە ستراتیژییەکەیەوە، نزیکەی یەک لەسەر سێی کۆی کەشتییە بارهەڵگرەکانی جیهان لە گواستنەوەی وزە و کاڵادا بەم دەریایەدا تێدەپەڕن. لە پڕۆسەی ئاڵوگۆڕی بازرگانی لەنێوان وڵاتانی هەناردەکاری وزە و وڵاتە بەرهەمهێن و پێشکەوتووەکانی جیهاندا کە بۆ پڕکردنەوەی پێداویستییەکانیان پشت بە وزەی دەوڵەتانی ئەم ناوچەیە دەبەستن، دەستبەرداربوون لەم ڕێگایە، چ لە ئێستادا و چ لە ئایندەدا کارێکی ئاستەم و نەکردەیە. لە لایەکی دیکەوە گرنگیی جیۆستراتیژیی ڕۆژهەڵاتی دەریای ناوەڕاست وەک پردێک لە پێکەوەبەستنی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و کیشوەری ئەورووپا بە درێژایی چەندین سەدە لە بواری ئاڵوگۆڕی بازرگانی، گەشەسەندن و پێشکەوتنی تەکنیکەکانی گەڕان و پشکنین بەدوای سەرچاوەکانی وزەدا و دۆزینەوەی چەندین کێڵگەی دەوڵەمەند بە نەوت و غازی سروشتی لە ڕۆژهەڵاتی دەریای ناوەڕاست لە سەرەتای ئەم سەدەیەدا، وای کردووە ئەم ناوچەیە بەبەردەوامی ببێتە جێگەی گرنگیپێدان و ململانێی هێزە هەرێمی و نێودەوڵەتییەکان.(1) لەگەڵ گەشەسەندنی گرنگیپێدانی زیاتر بەم ناوچەیە لەلایەن هێزە هەرێمی و نێودەوڵەتییەکانەوە، لە ئێستادا تورکیاش وەک دەوڵەتێکی هەرێمیی بەهێز؛ گرنگیی زیاتر بەم ناوچەیە دەدات.\nدەکرێت لێرەدا ئاماژە بۆ چەند فاکتەرێکی جیاواز بکرێت کە کاریگەریی ڕاستەخۆیان لەسەر ئایندەی ئاڕاستەی سیاسەتی دەرەوەی تورکیا لە ڕۆژهەڵاتی دەریای ناوەڕاست هەیە. هۆکاری سەرەکیی گرنگیپێدانی زیاتری تورکیا بەم ناوچەیە لە ئێستادا، زیاتر بۆ لایەنی ئەمنی و ئابووری دەگەڕێتەوە. فاکتەرێكی تر کە پاڵ بە تورکیاوە دەنێت تا گرنگیی زیاتر بەم ناوچەیە بدات، بریتییە لە ناسەقامگیریی بارودۆخی ناوچەکە و بەردەوامیی ڕکابەری و ململانێ و پێکدادانەکانی( لیبیا، سووریا، ئیسرائیل/فەڵەستین، کێشەی قوبرس) و گرژی و ئاڵۆزییەکانی ئەم دواییەی میسڕ و لوبنان و کاریگەریی بۆ سەر ئاسایش و ئابووریی تورکیا لە ئایندەدا. لە لایەکی دیکەوە پێویستە ئەوە لەبیر نەکەین کە سیاسەتی هێزە نێودەوڵەتییەکانی وەک ئەمەریکا، ڕووسیا و یەکێتیی ئەورووپا لە ڕۆژهەڵاتی دەریای ناوەڕاست، بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ یاخود ناڕاستەوخۆ کاریگەرییان بۆ سەر ئایندەی سیاسەت و پەیوەندییەکانی تورکیا هەیە لە ناوچەکەدا.\nلەم ڕوانگەیەوە پێویستە تورکیا لە داڕشتن و دیاریکردنی ئایندەی ئاڕاستەی سیاسەتی دەرەوەی وڵاتەکەیدا لە هەریەک لە لیبیا و سووریا، سیاسەتی دەرەوەی هێزێکی نێودەوڵەتیی وەک ڕووسیا، لە یەکلاییکردنەوەی ئایندەی کێشەکانی فەڵەستین، سووریا، لیبیا و ڕۆژهەڵاتی دەریای ناوەڕاستدا هەڵوێست و سیاسەتەکانی هێزێکی نێودەوڵەتیی وەک ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمەریکا کە بۆ ماوەی چەندین دەیەیە باڵادەستیی خۆی بەسەر ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا سەپاندووە، لەبەرچاو بگرێت. بۆ زیاتر ڕوونکردنەوەی ئەم بابەتە، دەتوانین ئاماژە بۆ هەڵوێستی توندی هەریەک لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمەریکا و فەڕەنسا بکەین بەرامبەر سیاسەتی دەرەوەی تورکیا لە پرسی یەکلاییکردنەوەی کێشەی قوبرس لەگەڵ هەریەک لە قوبرسی یۆنانی (کۆماری باشووری قوبرس) و یۆناندا لە ڕۆژهەڵاتی دەریای ناوەڕاست بە هۆی ئەندامێتیی هەریەک لەم دوو وڵاتە لە یەکێتیی ئەورووپادا.\nلە لایەکی دیکەوە بەشێک لە توێژەران کە شیکردنەوە و هەڵسەنگاندن بۆ ئایندەی سیاسەتەکانی تورکیا لە ڕۆژهەڵاتی دەریای ناوەڕاست دەکەن، پێیان وایە یەکێکی دیکە لەو فاکتەرانەی کە بایەخێکی گرنگی هەیە و پێویستە لەبەرچاو بگیرێت، فاکتەری ئابوورییە. گرنگی و بایەخی ئەم هەرێمە بە هۆی دەوڵەمەندی بە سەرچاوەکانی وزەی وەکوو نەوت و غازی سروشتی و ڕۆڵی لە پڕکردنەوەی پێداویستییە ناوخۆییەکانی تورکیا لە ئایندەدا، پاڵ بە حکومەتی ئەنقەرەوە دەنێت تا گرنگیی زیاتر بەم ناوچەیە بدات، بەتایبەتی لە ئێستادا کە تورکیا ناچارە بۆ دەستخستنی وزەی پێویست پشت بە وڵاتانی دەرەکی ببەستێت. تورکیا لە ڕێگەی دۆزینەوەی سەرچاوەکانی وزەوە لە ئاوە نێودەوڵەتییەكانی خۆی لە ئایندەدا، یاخود لە ڕێگەی بەدەستهێنانی سەرچاوەکانی وزە لەو هێزە وەبەرهێنەرانەی کە ئەگەری هەیە لە ئایندەدا لە ناوچەکەدا دەربکەون، دەتوانێت لە بابەتی دابینکردنی غازی سروشتی بۆ وڵاتەکەی، خۆی لە پاشکۆیەتیی دەوڵەتانی وەک ڕووسیا ڕزگار بکات.\nپێویستە ئاماژە بۆ ئەوە بکەین جگە لە فاکتەرەکانی ئاسایش و ئابووری، نزیکەی تەواوی ئەو دەوڵەتانەی کە کەوتوونەتە ئەم ناوچەیەوە، لە ڕووی مێژوویی و کولتوورییەوە پەیوەندییەکی نزیک و هاوبەشیان لەگەڵ تورکیادا هەیە. بۆیە یەکێک لە ئامانجە سەرەکییەکانی تورکیا لە ئێستا و ئایندەدا، کارکردنە بۆ دووبارە تازەکردنەوە و بەهێزکردنەوەی ئەو پەیوەندییانە بە مەبەستی پاراستنی بەرژەوەندییەکانی لە ناوچەكەدا. بەڕێوەبردنی تەواوی ئەو دەوڵەتانەی کە دەکەونە ئەم ناوچەیەوە، بە درێژایی چەندین سەدە لە ئەستەنبوڵی پایتەختی دەوڵەتی عوسمانییەوە، فاکتەرێکی گرنگە بۆ بونیادنانی پەیوەندییەکی بەهێز لەنێوان دەوڵەتانی ئەم ناوچەیە و تورکیادا. بۆیە هۆکاری لە نزیکەوە چاودێریکردن و دەستتێوەردانی ڕاستەوخۆ یاخود ناڕاستەوخۆی تورکیا لە جەنگ و پێکدادانە ناوخۆییەکانی سووریا، لیبیا، کێشەکانی ئیسرائیل/ فەڵەستین و میسڕ، بۆ ئەو پەیوەندییە مێژوویی و کولتوورییە دێرینە دەگەڕێتەوە کە لەنێوان هەردوو لادا هەیە.\nلەم توێژینەوەیەدا هەوڵ دراوە تیشک بخرێتە سەر پەیوەندییە هەرێمی و نێودەوڵەتییەکانی تورکیا، سیاسەتی تورکیا لە ڕۆژهەڵاتی دەریای سپیی ناوەڕاست لە ڕوانگەی ئاسایش، ئابووری، پەیوەندیی مێژووی-کولتووری، شیکردنەوەی هەڵوێست و سیاسەتی هێزە هەرێمی و نێودەوڵەتییەکان سەبارەت بە سیاسەتەکانی تورکیا لەم ناوچەیە.\nگرنگیی پێگەی ڕۆژهەڵاتی دەریای ناوەڕاست لە ڕووی جیۆستراتیجی و جیۆپۆلەتیکییەوە، بە یەکێک لە گرنگترین ئەو فاکتەرانە دادەنرێت کە پاڵ بە تورکیا دەنێت تا لە ڕوانگەی سیاسەتی ئاسایشی نیشتمانیی تورکیاوە چ لە ئێستادا یاخود لە ئایندەدا گرنگیی زیاتر بەم ناوچەیە بدات. بۆ تێگەیشتن لە گرنگیی ئەم ناوچەیە لە ڕووی جیۆستراتیژییەوە، هێندە بەسە کە تەماشای ململانێی نێوان هێزە هەرێمی و نێودەوڵەتییەکان بکەین بۆ سەپاندنی دەسەڵات و نفوزی خۆیان لە ڕۆژهەڵاتی دەریای ناوەڕاستدا. زۆرێک لە هێزە نێودەوڵەتی و هەرێمییەکانی وەک ئەمەریکا، ڕووسیا، فەڕەنسا، بەریتانیا، ئیتاڵیا، ئەڵمانیا، تورکیا، یۆنان، ئیسرائیل، میسڕ، ئیمارات و عەرەبستانی سعودی بەشێکن لەو دەوڵەتانەی کە بەشدارن لە ململانێکانی ناوچەکەدا.\nلە ڕووی جوگرافییەوە هاوبەشیی چەندین دەوڵەتی دەوڵەمەند بە سەرچاوەکانی وزە لە کەناراوەکانی ڕۆژهەڵاتی دەریای ناوەڕاستدا، هەبوونی کەناڵێکی ئاویی وەک نۆکەندی سوێس کە بە یەکێک لە گرنگترین ڕێگا ئاوییەکانی جیهان دادەنرێت لەم ناوچەیەدا، بەردەوامیی کێشە و ململانێکانی نێوان ئیسرائیل و فەڵەستین لەم جوگرافیایەدا، هاندانی ئەمەریکا بۆ سەپاندنی باڵادەستیی خۆی بەسەر ناوچەکەدا لەلایەن لۆبی ئیسرائیلییەوە، خەونی کلاسیکیی گەیشتن بە ئاوە گەرمەکان لەلایەن ڕووسیاوە، خەونی زیندووکردنەوەی باڵادەستیی سەردەمی ئیمپڕاتۆری لەلایەن بەریتانیا، ڕووسیا و فەڕەنساوە، بەرداوامیی گەڕان و پشکنینەکانی تورکیا بۆ دۆزینەوەی سەرچاوەکانی وزە، هۆکارە بۆ ئەوەی ڕۆژهەڵاتی دەریای ناوەڕاست لە ڕووی جیۆستراتیژی و جیۆپۆلەتیکەوە بە یەكێک لە گرنگترین ناوچەکانی جیهان دابنرێت.\nململانێ هەرێمی و نێودەوڵەتییەکان بۆ کۆنترۆڵکردنی کەنداوی سوێس، دابینکردنی ئەمن و ئاسایشی ئیسرائیل، گەیشتن بە ئاوە گەرمەکان، بەدەستهێنانی بەشێک لە سەرچاوەکانی وزە لە سووریا، وای کردووە دەستبەسەرداگرتن و کۆنترۆڵکردنی لیبیا و قوبرس گرنگییەکی زیاتر بەدەست بهێنێت. لە ئەنجامی ئەو گۆڕانکارییە خێرایەی کە ناوچەکە بەخۆیەوە بینیوە لەم ماوانەی دواییدا، پەیوەندییە هەرێمی و نێودەوڵەتییەکانیش تا ڕادەیەک گۆڕانکارییان بەسەردا هاتووە. بێگومان تورکیاش وەک هێزێکی هەرێمیی گرنگ، لە ڕێگەی پیادەکردن سیاسەتێکی سەربەخۆوە کار بۆ پاراستن و بەدیهێنانی بەرژەوەندییەکانی لە ڕۆژهەڵاتی دەریای ناوەڕاست دەکات. سیاسەتی دەرەوەی تورکیا لە چوارچێوەی ئەم ململانێیانەدا وای کردووە ئەو وڵاتە چ لەسەر ئاستی هەرێمی یاخود نێودەوڵەتی ڕووبەڕووی چەندین گرفت ببێتەوە، بە جۆرێک لە ئێستادا کار بۆ گەمارۆدان و فشارخستەسەر ئەم وڵاتە دەکرێت لە ڕۆژهەڵاتی دەریای ناوەڕاست. لێرەدا هەوڵ دەدەین بەکورتی ئاماژە بۆ هەندێک لەو گرفتانە بکەین، لەوانە: قوبرس بە یەکێک لە گرنگترین ئەو ناوچانە دادەنرێت کە لە ئەجێنداکانی سیاسەتی دەرەوەی تورکیادا لە ڕۆژهەڵاتی دەریای ناوەڕاست گرنگی و بایەخێکی تایبەتی هەیە. پاش دامەزراندنی کۆماری قوبرس لە ساڵی ١٩٦٠دا، کێشە و ململانێکانی نێوان تورکیا و یۆنان لەسەر ئەم ناوچەیە تا ئێستا بەرداوامیی هەیە. ئەم کۆمارە گەرچی لە سەرەتادا بە شێوەیەک دامەزراێنرا کە نوێنەرایەتیی هەردوو نەتەوەی (تورک، یۆنانی) بکات، بەڵام پاش تێپەڕینی ماوەیەکی کەم بەسەر دامەزراندنیدا، یۆنانییەکان لە ڕێگەی ئەنجامدانی چەند پەلامارێکی خوێناوییەوە بۆ سەر تورکەکان لە ساڵی ١٩٦٣دا، هەوڵیان دا گۆڕانکاری لە کۆمارەکەدا بکەن و بیگۆڕن بۆ کۆمارێکی یۆنانی. وەک کاردانەوەیەک لەبەرامبەر ئەم کارەدا، تورکیا پلانی دانا دەستتێوەردان لە بارودۆخی نێوخۆی قوبرسدا بکات، بەڵام بە هۆی دژایەتییەکانی ئەمەریکاوە، تورکیا نەیتوانی ئەم پلانە جێبەجێ بکات. تەنانەت دوای کودەتاکەی ساڵی ١٩٧٤یش، ئەمەریکا بۆ ڕێگریکردن لە دەستتێوەردانی تورکیا، بۆ ماوەی سێ ساڵ دوورگەی قوبرسی وەک ناوچەیەکی لە چەک داماڵراو ڕاگەیاند(1).\nپاش قبووڵکردنی ئەندامێتیی یۆنان لە یەکێتیی ئەورووپا لە ساڵی١٩٨١دا، وە پاشانیش قبووڵکردنی بەئەندامبوونی قوبرسی یۆنانی (کۆماری باشووری قوبرسی یۆنانی) لە ١/٥/٢٠١٤دا وەک نوێنەری هەموو قوبرس لە یەکێتیی ئەورووپا، هەریەک لە ئەمەریکا و یەکێتیی ئەورووپا لە پرسی چارەسەرکردنی کێشەی قوبرسدا، بەتایبەتی لە پرسی دیاریکردنی سنووری ڕووبەرە ئاوییەکانی ناوچەکە و چەسپاندنی دەسەڵات تیایدا کە بە گرنگترین کێشە لە ڕۆژهەڵاتی دەریای ناوەڕاست دادەنرێت، زیاتر وەک لایەنگری یۆنان و قوبرسی یۆنانی دەردەکەون لەبەرامبەر تورکیادا. سەرباری ئەوەی تورکیا لە پێشەنگی ئەو دەوڵەتانە دێت کە خاوەنی درێژترین کەناراوی ئاوین لە ڕۆژهەڵاتی دەریای ناوەڕاست، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا هەوڵ بۆ سنووردارکردنی دەسەڵاتی تورکیا دەدرێت بەسەر پانتاییە ئاوییەکانی ناوچەکەدا، بەتایبەتی لە ڕۆژهەڵاتی دەریای ناوەڕاست و دەریای ئیجەدا (2).\nبە مەبەستی ڕێگریکردن لە هەوڵەکانی یۆناندا بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ دوورگەکانی میس، ڕۆدۆس، کاشۆت و دوورگەی کریت وەک بەشێک لە خاکی خۆی، تورکیا لە ساڵی ٢٠١٠دا ڕێککەوتننامەیەکی ڕێگەپێدانی لەگەڵ قوبرسی تورکی (کۆماری باکووری قوبرسی تورکی) ئەنجام دا. لە ڕێگەی ئەم پەیماننامەیەوە، تورکیا لەدوای ساڵی ٢٠١٠-ەوە توانیی هێزە دەریاییەکانی لەنزیک دوورگەی قوبرس جێگیر بکات و کاری پشکنین و گەڕان بەدوای سەرچاوە سروشتییەکانی وەک نەوت و غازدا لە پانتاییە ئاوییەکانی ناوچەکە ئەنجام بدات(3). لە درێژەی ململانێ و ڕکابەرییەکانی ناوچەکەدا، هێزە دەریاییەکانی تورکیا لە ٩/٢/٢٠١٦دا هەستان بە ڕێگریکردن لە کەشتییەکی سەر بە کۆمپانیای نەوتی ئیتاڵی (ENI)، بە تۆمەتی ئەوەی بەنیاز بووە کاری گەڕان و پشکنین بوو لە ڕووبەرە ئاوییەکانی کۆماری قوبرسی تورکی ئەنجام بدات. بەردەوامیی تورکیا لە هەنگاوەکانی کاری گەڕان و پشکنین لەنزیک کەناراوەکانی قوبرس و یۆنان لە ڕۆژهەڵاتی دەریای ناوەڕاست و گوێنەدان بە ناڕەزایەتییە نێودەوڵەتییەکان لەم بارەیەوە، ئاڵۆزبوونی پەیوەندییەکانی لەگەڵ قوبرسی یۆنانی و یۆناندا، بەتایبەت پاش تۆمەتبارکردنی دەوڵەتی قوبرس بە گرتنەبەری هەنگاوی تاک لایەنە و پێدانی مۆڵەت بە کۆمپانیا نێودەوڵەتییەکان بە مەبەستی گەڕان و پشکنین بەدوای سەرچاوە سروشتییەکانی ناوچەکەدا بەبێ لەبەرچاوگرتنی مافەکانی هاوڵاتیانی تورک لە باکووری قوبرس، وای کردووە تورکیا لەسەر ئاستی هەرێمی و نێودەوڵەتی دووچاری تێکچوونی پەیوەندییەکانی بێت لەگەڵ هەریەکە لە دەوڵەتانی یۆنان، قوبرسی یۆنانی، ئەمەریکا و فەڕەنسادا.\nیەکێکی دیکە لەو ناوچانەی کە لە ئەجێندای سیاسەتی دەرەوەی تورکیادا گرنگی و بایەخێکی زۆری پێ دەدرێت و وەک بە بەشێک لە پرسی ئەمن و ئاسایشی نیشتمانیی ئەنقەرە سەیر دەکرێت، بریتییە لە کێشەی لیبیا لە ڕۆژهەڵاتی دەریای ناوەڕاستدا. تورکیا بە ئامانجی فراوانکردن و پاراستنی بەرژەوەندییەکانی لە ناوچەکەدا، هەستا بە ئەنجامدانی یاداشتنامایەکی لێکتێگەیشتن لە ٢٧/١١/ ٢٠١٩ لەگەڵ حکومەتی ویفاقی نیشتمانی لە (تەرابلوس/لیبیا) بە سەرۆکایەتیی سەراج، بە مەبەستی دیاریکردنی سنووری دەسەڵات بەسەر ڕووبەرە ئاوییەکانی نێوان هەردوو وڵاتدا. جگە لەوەش تورکیا بە مەبەستی ئەنجامدانی کاری هاوبەش لە بواری ئەمنی و سەربازی، ڕێککەوتننامەیەکی دیکەی لەگەڵ حکومەتی ویفاقی نیشتمانی ئەنجام دا. بەگوێرەی ئەم ڕێککەوتننامەیە و لەسەر بانگهێشتی حکومەتی ویفاقی نیشتمانیی تەرابلوس، تورکیا هەستا بە ڕەوانەکردنی هێزی سەربازی بە مەبەستی یارمەتیدانی هێزەکانی سەر بە حکومەتی ویفاقی نیشتمانی لە پێکدادانە نێوخۆییەکانی ئەو وڵاتەدا، بێگومان ئەمەش بوو بە هۆی ئاڵۆزبوون و تێکچوونی پەیوەندییەکانی لەگەڵ سوپای نیشتمانیی لیبیادا بە سەرۆکایەتیی خەلیفە حفتەر. سڵنەکردنەوەی تورکیا لە دەستتێوەردانی ڕاستەوخۆ لە کاروباری نێوخۆی لیبیا و ڕەوانەکردنی هێزی سەربازی بۆ ئەو وڵاتە لە پێناو پاراستنی بەرژەوەندییەکانی و چەسپاندنی هێز و دەستەڵاتی خۆی لە ڕۆژهەڵاتی دەریای ناوەڕاست، کاردانەوەی توندی هێزە هەرێمی و نێودەوڵەتییەکانی بەدوای خۆیدا هێناوە و ڕەنگە لە ئایندەیەکی نزیکدا ئەم وڵاتە ناچار بە پاشەکشەکردن بکات لە خاکی لیبیا.\nیەکێکی دیکە لەو ڕەهەندانەی کە ئەنقەرە لە ئەجێندای ساسیەتی دەرەوەیدا لە ناوچەکە گرنگییەکی زۆری پێ دەدات و کاری بۆ دەکات، بریتییە لە هەوڵدان بۆ سەرلەنوێ زیندووکردنەوە و بەهێزکردنەوەی پەیوەندییەکانی لە ڕووی سیاسی، ئابووری، مێژوویی و کولتوورییەوە لەگەڵ ئەو دەوڵەتانەی کە لەژێر دەستەڵاتی عوسمانییەکاندا بوون. بەتایبەتی لە ماوەی فەرمانڕەوایەتیی پارتی داد و گەشەپێداندا، تورکیا هەوڵی داوە پەیوەندییەکانی لەگەڵ ئەو دەوڵەتانەی کە دەکەونە سەر حەوزی دەریای سپیی ناوەڕاست وەک سووریا، میسڕ، لیبیا و فەڵەستین بەهێز بکات و پەرەی پێ بدات. لەگەڵ سەرهەڵدانی شۆڕش و ڕاپەڕینەکانی بەهاری عەرەبی لەلایەن گەلانی میسڕ، لیبیا و سووریا دژ بە سیستمە دیکتاتۆرییەکانی وڵاتەکانیان بەئومێدی کۆتاییهێنان بە دیکتاتۆری و بەدیهێنانی دیموکراسی لە وڵاتەکانیان، تورکیا هەر لە سەرەتای ئەم شۆڕش و یاخیبوونانەوە پاڵپشتیی خۆی بۆ گەلانی ناوچەکە ڕاگەیاندووە بە جۆرێک کە بگونجێت لەگەڵ ئەجێنداکانی سیاسەتی دەرەوەیدا. لەم چوارچێوەیەدا پاش سەرکەوتنی شۆڕشی گەلی میسڕ، وە بەتایبەتی پاش بردنەوەی پارتی ئیخوان موسلمین و هاتنەسەرکاری محەمەد مورسی لە ڕێگەی دەنگدان و بەدەستهێنانی زۆرینەی دەنگی هاوڵاتیانی ئەو وڵاتەوە، تورکیا پاڵپشتی و پشتیوانیی خۆی بۆ حکومەتەکەی محەمەد مورسی ڕاگەیاند. بە هەمان شێوەی میسڕ، تورکیا لە ڕێگەی پاڵپشتیی یارمەتیدانی هێزە ئۆپۆزسیۆنەکانی نزیک لە خۆی لە سووریادا، دژایەتیی خۆی بۆ حکومەتەکەی بەشار ئەسەد ڕاگەیاند.\nهەڵوێست و جموجووڵەکانی تورکیا لەسەر ئاستی سیاسەتی دەرەوە لە ڕۆژهەڵاتی دەریای ناوەڕاست، هەر لە ڕەتکردنەوەی کودەتا سەربازییەکەی سیسی لە میسڕ، دەستتێوەردانی کاروباری نێوخۆی سووریا و ئەنجامدانی لەشکرکێشی بۆ سەر خاکی ئەو وڵاتە، ناردنی هێزی سەربازی بۆ لیبیا و دەستتێوەردان لە کاروباری ناوخۆی ئەو وڵاتە، پێکدادانی بەرژەوەندییەکانی لەگەڵ بەرژەوەندیی ژمارەیەک لە دەوڵەتە هەرێمی و نێودەوڵەتییەکاندا و ناڕەزایی و هەڵوێستوەرگرتنی ئەو دەوڵەتانە دژ بە جموجووڵ و چالاکییەکانی تورکیا لە ناوچەکە، وای کردووە پەیوەندییەکانی دەرەوەی ئەو وڵاتە چ لەسەر ئاستی هەرێمی یاخود نێودەوڵەتی، تووشی گرفت و لاوازی ببێت. لەم چوارچێوەیەدا هەریەک لە وڵاتانی ئیمارات، ئیسرائیل، ئەمەریکا، فەڕەنسا، ڕووسیا و عەرەبستانی سعودی، هەنگاوەکانی ئەنقەرە بۆ پاراستنی بەرژەوەندییەکانی و زیادکردنی دەسەڵات و نفوزی خۆی لە ڕۆژهەڵاتی دەریای ناوەڕاست، وەک مەترسییەک بۆ سەر بەرژەوەندییەکانی خۆیان دەبینین و کار بۆ سنووردارکردن و کەمکردنەوەی هێز و دەسەڵاتی تورکیا لە ناوچەکە دەکەن. لە ئێستادا لەسەر ئاستی هەرێمی بەرەیەکی هاوبەش لەنێوان وڵاتانی ئیمارات، میسڕ و عەرەبستانی سعودی دروست بووە، بە مەبەستی ڕێگریکردن لە هێز و نفوزی تورکیا لە ناوچەکەدا بە سەرۆکایەتیی پارتی داد و گەشەپێدان. وەک دەبینرێت لە ئێستادا ئەم بەرەیە کۆکن لەسەر گرتنەبەری هەنگاوی هاوبەش لە کێشەی لیبیا و دیاریکردنی سنووری دەسەڵاتی دەریایی لە ڕۆژهەڵاتی دەریای ناوەڕاست لەبەرامبەر تورکیادا، لەبەرامبەر پشتیوانی و هاوکارییەکانی وڵاتانی ئیمارات، میسڕ و عەرەبستانی سعودی بۆ هێزەکانی سوپای نیشتمانیی لیبیا بە سەرۆکایەتیی خەلیفە حفتەر. بەڵام لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی بە هۆی ڕکابەری و پێکدادانی بەرژەوەندیی دەوڵەتە زلهێزەکان، تا ئێستا نەتوانراوە بەرەیەکی هاوبەش لەبەرامبەر تورکیادا دروست بکەن، بۆ نموونە هەریەک لە فەڕەنسا و ڕووسیا بەگوێرەی بەرژەوەندییە تایبەتەکانیان سیاسەتێکی جیاواز و دژیەک لە سووریادا پیادە دەکەن، بەڵام لە لیبیادا هەردوو وڵات لە یەک بەرەی هاوبەشدان و پشتیوانی لە حکومەتەکەی خەلیفە حفتەر دەکەن.\nلە درێژەی هەوڵەکانیاندا بۆ گەمارۆدان و لاوازکردنی تورکیا لە ڕۆژهەڵاتی دەریای ناوەڕاست، پێویستە ئاماژە بۆ سیاسەتی دەوڵەتی ئیسرائیل و کاریگەریی دیار و بەرچاوی لۆبی ئەو وڵاتە لە ئاڕاستەکردنی سیاسەتی دەرەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمەریکادا لە ناوچەکە بکەین. لەگەڵ گەشەسەندنی تواناکانی تورکیا لە ڕووی ئابووری و سەربازییەوە لە ماوەی فەرمانڕەوایەتیی پارتی داد و گەشەپێداندا بە سەرۆکایەتیی ڕەجەب تەیب ئۆردۆغان، حکومەتی ئەو وڵاتە هەوڵەکانی خۆی چڕ کردووەتەوە بۆ گرتنەبەری سیاسەتێکی سەربەخۆ لە کاروباری ناوخۆ و دەرەوەیدا، هەر لە داننان بە بزووتنەوەی حەماسی فەڵەستینی وەک نوێنەری ڕاستەقینەی هاوڵاتیانی فەڵەستین، بەتایبەت پاش بردنەوەی هەڵبژاردنەکانی ساڵی ٢٠٠٦-ی ئەو وڵاتە، پێشوازیکردن لە خالید مەشعەلی سەرۆکی ئەو بزووتنەوەیە لە ئەنقەرەی پایتەخت و دەربڕینی ناڕەزایی بەرامبەر گەمارۆکانی سەر کەرتی غەزە لەلایەن دەوڵەتی ئیسرائیلەوە، حکومەتی تەلئەبیبی لە ئەنقەرە نیگەران کردووە. بەردەوامیی هەڵوێستەکانی تورکیا لەبەرامبەر کێشەی فەڵەستین، وەستانەوە دژ بە سیاسەتەکانی ئیسرائیل لە ناوچەکە و بەردەوامیی چالاکییەکانی لە ڕۆژهەڵاتی دەریای ناوەڕاست وای کردووە ئیسرائیل هەوڵەکانی تورکیا وەک مەترسی بۆ سەر خۆی ئەژمار بکات، بێگومان ئەم دۆخەش کاریگەریی ڕاستەوخۆی بۆ سەر هەڵوێست و سیاسەتەکانی واشنگتۆن دەبێت لەبەرامبەر تورکیادا. زیادەڕۆیی نییە گەر بڵێین مەترسی و نیگەرانییەکانی دەوڵەتی ئیسرائیل لەبەرامبەر تورکیادا بە جۆرێک زیادی کردووە کە لە ڕووی سیاسی، ئابووری و میدیاییەوە پەنا بۆ سوودبینین لە تواناکانی لۆبی خۆی بەرێت لە وڵاتانی ڕۆژئاوا، بە مەبەستی دژایەتیکردن و لاوازکردنی دەوڵەتی تورکیا(4).\nیەکێکی دیکە لەو فاکتەرانەی کە پێویستە لە هەڵسەنگاندنی سیاسەتی دەرەوەی تورکیا لە ڕۆژهەڵاتی دەریای ناوەڕاست لەبەرچاو بگیرێت، بریتییە لە گرنگیی ئەم ناوچەیە لە ڕووی ئابوورییەوە بۆ دەوڵەتی تورکیا. ڕۆژهەڵاتی دەریای ناوەڕاست لە پەیوەندییە ناوخۆیی و دەرەکییەکانی تورکیادا خاوەنی پێگەیەکی ئێجگار گرنگ و ستراتیجییە، هەم بە هۆی دەوڵەمەندیی بە سەرچاوە سروشتییەکانی وەک نەوت و غاز و هەم بە هۆی گرنگیی پێگەکەی لە پەیوەندیی ئابووری و بازرگانیی دوولایەنەی نێوان تورکیا و دەوڵەتانی ناوچەکە. تورکیا لە ڕێگەی بەهێزکردنی نفوزی خۆیەوە لەم ناوچەیە، لە لایەکەوە کار بۆ ئەوە دەکات کە لە بابەتی دابینکردنی وزەی پێویست بۆ وڵاتەکەی، پەیوەستبوونی خۆی بە وزەی دەرەکی کەم بکاتەوە، لە لایەکی دیکەوە دەیەوێت پەیوەندییە ئابووری و بازرگانییەکانی لەگەڵ دەوڵەتانی ناوچەکە و جیهان زیاتر پەرە پێ بدات. گەر لەم سۆنگەیەوە لە چوارچێوەی سیاسەتی دەرەوەی تورکیا لە ڕۆژهەڵاتی دەریای ناوەڕاست بڕوانین، بۆمان دەردەکەوێت کە سەرباری ئەوەی تورکیا لە ئێستادا بە شێوەیەکی چڕ سەرقاڵی کاری گەڕان و پشکنینە بەدوای نەوت و غازدا لە ناوچەکەدا، لە هەمان کاتدا کار بۆ جێبەجێکردنی پلانی گواستنەوە و گەیاندنی غازی سروشتیی ناوچەکە دەکات لە ڕێگەی خاکی خۆیەوە بۆ بازاڕەکانی ڕۆژئاوا(5).\nبەگوێرەی لێکۆڵینەوەکان، بڕی غازی سروشتی لە کێڵگەکانی ڕۆژهەڵاتی دەریای ناوەڕاستدا یەکسانە بە ٤,٥%-ی کۆی یەدەگی غازی سروشتی لە جیهاندا. لێکۆڵینەوەکان سەلماندوویانە بەشێکی گرنگی کێڵگەکانی غازی سروشتی لەم هەرێمە لە ناوچەی تامار و لێڤیاتان-ەوە لە خاڵی بەیەکگەیشتنی کەناراوەکانی قوبرس، میسڕ و ئیسرائیلەوە تا ڕۆژئاوای دەلتای نیل لە کەناراوەکانی میسڕ درێژ دەبێتەوە. گەورەترین کێڵگەکانی غازی سروشتی کە دەکەونە سەر ئەم هێڵە، بریتییە لە کێڵگەکانی: 1. تامار: ٣١٨ ملیار مەتر سێجا 2. لێڤیاتان: ٦٠٥ ملیار مەتر سێجا 3. ئافرۆدیت: ١٢٩ ملیار مەتر سێجا 4. کالیپسۆ: ٢٣٠ ملیار مەتر سێجا 5. زۆهر کە ٨٥٠ ملیار مەتر سێجا غازی سروشتی لەخۆ دەگرێت. هەروەها پێشبینی دەکرێت ناوچەکانی نێوان لەڤانت و دەلتای نیل، بڕی ٨,٩ ملیار مەتر سێجا غازی سروشتی لەخۆ بگرێت(6). لەگەڵ ئەوەشدا جگە لە لێکۆڵینەوەکانی ناوچەی لەڤانت و حەوزی ڕۆژئاوای ڕووباری نیل، تا ئێستا نەتوانراوە کاری گەڕان و پشکنین بە شێوەیەکی چڕ لە ئاوە کیشوەرییەکانی باشووری ڕۆژئاوای کەناراوەکانی تورکیاوە تا کەناراوەکانی ناوچەی ڕۆژهەڵاتی لیبیا و ڕۆژئاوای میسڕ ئەنجام بدرێت. هەر چەندە تورکیا لەم ماوانەی دواییدا لە ڕێگەی کڕینی چەند کەشتییەکی تایبەت بەم بوارە، دەستی کردووە بە کاری گەڕان و هەڵکەندن لە ناوچەکەدا. سەرەڕای ئەوەش بە هۆی ناکۆکی و ململانێکانی لەگەڵ یۆناندا سەبارەت بە دیاریکردنی ڕووبەری دەسەڵاتی دەریایی نێوانیان لە دەریای ئیجە، تا ئێستا نەیتوانیوە بە شێوەیەکی چڕ کاری گەڕان و هەڵکەندن بەدوای سەرچاوەکانی وزەدا لەم ناوچەیە ئەنجام بدات.\nجێگەی باسە کێڵگەکانی غازی سروشتی لە ڕۆژهەڵاتی دەریای ناوەڕاست بەتەنیا ناکەونە قووڵایی ئاوی دەریاوە، بەڵکوو لێکۆڵینەوەکان سەلماندوویانە هەندێک ناوچە لە سنووری کەناراوەکانی لیبیا و میسڕدا دەوڵەمەندن بە لەخۆگرتنی بڕێکی زۆر لە غازی سروشتی. وڵاتی لیبیا لە ڕێگەی خاوەندارێتیکردنی چەندین کیڵگەی دەوڵەمەند بە غازی سروشتی وەک کێڵگەکانی وەفا و بۆری، کە بڕی ٥,١ ملیار مەتر سێجا غازی سروشتی لەخۆ دەگرێت، لەسەر ئاستی دونیا لە پلەی 22 دایە. هەر چی وڵاتی میسڕە، بە خاوەندارێتیکردنی کێڵگەکانی زوهر، دەلتای نیل و ئاتۆڵ، کە بڕی ٢,٢ ملیار مەتر سێجا غازی سروشتی لەخۆ دەگرێت، لەسەر ئاستی دونیا لە پلەی 16 دایە (7). بۆیە جێگەی خۆیەتی لێرەدا ئاماژە بۆ ئەوە بکەین کە هۆکاری سەرەکی لە نزیکەوە گرنگیپێدانی ژمارەیەکی زۆر لە هێزە هەرێمی و نێودەوڵەتییەکان بە کاروباری نێوخۆی لیبیا و دەستێوەردان لە جەنگی نێوخۆی ئەو وڵاتەدا، بۆ دەوڵەمەندیی ئەو وڵاتە بە سەرچاوەکانی وزە دەگەڕێتەوە.\nلەپاڵ دەوڵەمەندیی ڕۆژهەڵاتی دەریای ناوەڕاست بە غازی سروشتی، ئەم ناوچەیە لە هەمان کاتدا دەوڵەمەندە بە سەرچاوەکانی دیکەی وزە، لە چەشنی نەوت و پێکهاتەکانی. لە ئەنجامی بەردەوامیی گەڕان و پشکنینەکاندا تا ئێستا توانراوە بڕی ٦٤ ملیار بەرمیل نەوت لە کۆی گشتیی ڕووبەری دەریایی و وشکانییەکانی ناوچەکە بدۆزرێتەوە. دۆزینەوەی ئەم بڕە لە نەوتی خاو لە ڕۆژهەڵاتی دەریای ناوەڕاستدا، وا دەکات کە ئەم ناوچەیە نزیکەی ٧,٣ %-ی کۆی کێڵگە نەوتییەکانی جیهان لەخۆ بگرێت (8). لیبیا خاوەندارێتیی نزیکەی ٤,٤٨ ملیار بەرمیل نەوتی خاو دەکات، کە نزیکەی ٢,٣ %-ی کۆی کێڵگە نەوتییەکانی جیهان دەکات، لەپاڵ لیبیادا وڵاتی میسڕیش خاوەندارێتیی نزیکەی ٣,٣ ملیار بەرمیل نەوتی خاو دەکات لە جیهاندا(9).\nوەک دەبینین دەوڵەمەندیی ناوچەکانی ڕۆژهەڵاتی دەریای ناوەڕاست بە سەرچاوەکانی وزەی وەکوو نەوت و غازی سروشتی، لە ڕووی ئابوورییەوە گرنگی و بایەخێکی ئێجگار زۆری هەیە بۆ دەوڵەتێکی هاوردەکاری وزەی وەک تورکیا، کە ناچارە لە دابینکردنی بڕی وزەی پێویست بۆ وڵاتەکەی پشت بە دەوڵەتانی دەرەکی ببەستێت. لە کاتێکدا ئامانجی سەرەکیی تورکیا، دۆزینەوەی نەوت و غازە لە سنووری دەسەڵاتی دەریای تایبەت بە خۆیدا، هاوکات کار بۆ ئەوە دەکات کە لە ڕێگەی بەدەستهێنانی ڕێگەپێدانی تایبەتەوە لە دەوڵەتانی دەوڵەمەند بە سەرچاوەکانی وزەی وەک لیبیا، کاری وەبەر‌هێنان لە بواری وزە لە ناوچەکە ئەنجام بدات. بەم جۆرە حکومەتی ئەنقەرە دەتوانێت هەم پێداویستییە نێوخۆییەکانی خۆی لە بواری وزەدا لە چەند سەرچاوەیەکی جیاوازەوە دابین بکات لەبریی پشتبەستن بە دەوڵەتێکی دیاریکراوەوە، هەم دەتوانێت ببێتە پردی گواستنەوەی وزە لەنێوان ڕۆژهەڵاتی دەوڵەمەند بە سەرچاوەکانی وزە و بازاڕەکانی وڵاتانی ڕۆژئاوادا کە زۆر پێویستیان بەو سەرچاوانە هەیە. بەم جۆرە تورکیا دەتوانێت ئامانجە ستراتیژییەکانی خۆی لەسەر ئاستی سیاسەتی دەرەوە لە ڕۆژهەڵاتی دەریای ناوەڕاست بپێکێت و پێگەی خۆی لەسەر ئاستی هەرێمی و نێودەوڵەتی زیاتر بەهێز بکات.\nخشتەی ژمارە (١)، بڕی وزەی هاوردەکراو لەلایەن تورکیاوە لەنێوان ساڵانی (٢٠١٠-٢٠٢٠)(10)\nنەوت (ملیۆن تەن)\nغازی سروشتی (ملیار مەتر سێجا)\nخەڵووزی بەردین (ملیۆن تۆن)\nوەک لەم خشتەیەدا دیارە، تورکیا بۆ پڕکردنەوەی پێداویستییەکانی لە بواری وزەدا، ناچارە پشت بە وڵاتانی دەرەوە ببەستێت و ساڵانە برێکی زۆر وزە لە وڵاتان هەناردەکار بکڕێت. بۆیە لە ئێستادا تورکیا لە ڕۆژهەڵاتی دەریای ناوەڕاست، کار بۆ ئەوە دەکات بەردەوامی بە کاری گەڕان و هەڵکەندن بدات بە مەبەستی دۆزینەوەی سەرچاوەکانی وزە، تاکوو بتوانێت لە ئایندەدا لە ڕێگەی دەرهێنانی سەرچاوەکانی وزەی ئەم ناچەیەوە هەم لە ڕووی ئابوورییەوە سوودمەند بێت، هەم خۆی لە پەیوەستبوونی دەرەکی ڕزگار بکات. لەم چوارچێوەیەدا تورکیا پاش ئەنجامدانی ڕێککەوتننامەیەک لە ساڵی ٢٠١١دا لەگەڵ کۆماری قوبرسی تورکی و ئەنجامدانی ڕێککەوتننامەیەکی دیکە لە ساڵی ٢٠١٩ لەگەڵ حکومەتی ویفاقی نیشتمانی لە لیبیا، لە ڕێگەی کەشتیی تایبەت بە هەڵکەندن و لەرزاندن بۆ دۆزینەوەی سەرچاوەکانی وزە، لە سنووری ئاوە هەرێمی و نێودەوڵەتییەكان ناوچەکەدا دەستی کردووە بە ئەنجامدانی کاری گەڕان و هەڵکەندن.\nتورکیا لەپاڵ هەریەکە لە کەشتییەکانی تایبەت بە کاری هەڵکەندن بە ناوەکانی فاتیح و یاوز، کەشتیی گەڕانی لەرزێنەری (سیسمیک) بە ناوەکانی باربارۆس خەیرەدین پاشا، کەشتیی لێکۆڵینەوەی لەرزێنەری ئێم تی ئەی ئۆروچ ڕەیس، بە مکوڕی و سووربوونەوە لە ئاوەکانی دەریای ناوەڕاستدا، درێژە بە چالاکییەکانی گەڕان و هەڵکەندن دەدات و لەم ڕێگەیەوە توانیویەتی بچێتە ڕیزی ئەو دەوڵەتانەی جیهان کە توانای ئەنجامدانی کاری گەڕان و هەڵکەندنیان هەیە لە دەریادا(11). جگە لەو کەشتییانە، لە سەرەتای ساڵی ٢٠٢٠دا کەشتیی “قانوونی” تایبەت بە کاری هەڵکەندن لەلایەن تورکیاوە خراوەتەوە کار (12). بە مەبەستی پاراستن و دەستەبەرکردنی ئاسایش بۆ ئەو کەشتییانەی کە لە سەرەوە ناویان هێنرا، لە کاتی جێبەجێکردنی ئەرکەکانیاندا لە دەریای ناوەڕاست، جگە لە ناردنی هێزی دەریایی بۆ هاوڕێیەتیکردن و پاراستنیان، تورکیا لە ڕێگەی ئەنجامدانی مانۆڕی دەریایی و بەکارهێنانی فڕۆکە بێفڕۆکەوانەکانیەوە لە دوورگەی قوبرس، بەمکوڕییەوە کار بۆ پاراستنی بەرژەوەندییە سیاسی و ئابوورییەکانی خۆی لە ڕۆژهەڵاتی دەریای ناوەڕاست دەکات(13).\nجگە لەوە ناوچەی ڕۆژهەڵاتی دەریای ناوەڕاست بۆ وڵاتێکی وەک تورکیا کە ئامانجی ئەوەیە بچێتە ڕیزبەندیی ١٠ بەهێزترین وڵاتانی خاوەن ئابووریی جیهان، لە ڕووی چالاکی و جموجووڵی ئابووری و بازرگانییەوە ناوچەیەکی ئێجگار هەستیار و گرنگە. گەر بێتوو تەماشای قەبارەی ئاڵوگۆڕی بازرگانیی نێوان تورکیا و وڵاتانی درواسێی بکەین لە ماوەی فەرمانڕەوایەتیکردنی پارتی داد و گەشەپێدان لەنێوان ساڵانی ٢٠٠٢-٢٠٢٠دا، ئەوا بۆمان دەردەکەوێت کە قەبارەی ئاڵوگۆڕی بازرگانی ساڵ لەدوای ساڵ بە شێوەیەکی بەرچاو زیادبوونی بەخۆیەوە بینیوە. بۆ نموونە، قەبارەی ئاڵوگۆڕی بازرگانیی نێوان تورکیا و هەشت لەو دەوڵەتانەی کە دەکەونە سەر دەریای ناوەڕاست، لەنێوان ساڵانی ٢٠٠٢-٢٠٢٠دا پێنج هێندە زیادی کردووە. دەتوانین بڵێین ئەم زیادبوونەش بە شێوەیەکی گشتی زیادبوونی قەبارەی هەناردەکردنی کاڵا بووە لەلایەن تورکیاوە بۆ ئەو دەوڵەتانە، بەشێوەیەك كە قەبارەی هەناردەکردنی کاڵا لە ساڵی ٢٠١٢ لەلایەن تورکیاوە بۆ ئەو وڵاتانە تەنیا، ٦, ٢ ملیار دۆلار بووە، ئەوا لە ساڵی ٢٠١٥دا قەبارەی هەناردەکردنی کاڵا بۆ ٣,١٥ ملیار دۆلار بەرزبوونەوەی بەخۆیەوە بینیوە. هەر لەم ماوەیەدا قەبارەی ئاڵوگۆڕی بازرگانی بەتایبەتی لەگەڵ میسڕ و لیبیادا، بۆ دە هێندە زیاتر بەرزبوونەوەی بەخۆیەوە بینیوە.\nخشتەی ژمارە (٢)، بەراوردی گەشەسەندنی قەبارەی ئاڵوگۆڕی بازرگانیی لەنێوان تورکیا و وڵاتانی ڕۆژهەڵاتی دەریای ناوەڕاست لەنێوان ساڵانی (٢٠٠٢- ٢٠١٩/ملیۆن دۆلار)(14)\nناوی وڵات هەناردەکردن هاوردەکردن قەبارەی بازرگانیی دەرەوە\nهەناردەکردن + هاوردەکردم\n٢٠٠٢ -٢٠١٩ ٢٠٠٢ -٢٠١٩ ٢٠٠٢ –٢٠١٩\nئیسرائیل ٨٦١ ٤.٣٥٧ ٥٤٤ ١.٧٤٣ ١.٤٠٥ ٦.١٠٠\nمیسڕ ٣٢٦ ٣.٣١٨ ١١٨ ١.٨١٢ ٤٤٤ ٥.١٣٠\nیۆنان ٥٩٠ ٢.١١٥ ٣١٢ ١.٣٩٨ ٩٠٢ ٣.٥١١\nلیبیا ١٦٥ ١.٩٦٢ ٤٢ ٤٧٦ ٢٠٧ ٢.٤٤٠\nقوبرسی تورکی ٢٢٢ ١.٢٧٢ ٢٠ ٥٧ ٢٤٢ ١.٣٢٩\nسووریا ٢٦٧ ١.٢٢٦ ٣١٥ ٩٠ ٥٨٢ ١.١١٦\nلوبنان ١٨٧ ١.٠٢٦ ٤٣ ٥٤ ٢٢٩ ١.٠٨٠\nفەڵەستین ٤ ٦٦ ٠.٠١ ٨ ٤ ٧٤\nکۆی گشتی ٢.٦٢٢ ١٥.٣٤٢ ١.١٩٣ ٥.٦٣٨ ٤.٠١٥ ٢٠.٩٨٠\nپەیوەندیی مێژوویی و کولتووری\nیەکێکی دیکە لەو بوارانەی کە تورکیا لە ئەجێنداکانی سیاسەتی دەرەوەی خۆیدا لە ناوچەکانی ڕۆژهەڵاتی دەریای ناوەڕاست بەوردی کاری لەسەر دەکات بۆ زیاتر بەهێزکردنی پێگەی خۆی و پاراستنی بەرژەوەندییەکانی لە ناوچەکە، بریتییە لە هەوڵدان بۆ زیندووکردنەوە و بەهێزکردنی پەیوەندییە مێژوویی و کولتوورییەکانی لەگەڵ دەوڵەتانی ئەم ناوچەیە. بەتایبەتی لە ماوەی فەرمانڕەوایی پارتی داد و گەشەپێداندا، حکومەتی ئەنقەرە زیاتر گرنگیی بەم پرسە دەدات و کار بۆ جێبەجێکردنی دەکات. لەم ڕووەوە ئەوەی یارمەتیی تورکیا دەدات و ئاسانکاریی بۆ دەکات، پەیوەندیی لەمێژینەی مێژوویی و کولتووریی گەلانی ئەم ناوچەیە لەگەڵ دەوڵەتی عوسمانی-تورکیادا. جگە لە ماڵتا و ناوچەکانی باکوور و ڕۆژئاوای کەناراوەکانی دەریاکانی ئەدریاتیک، تەواوی ئەو ناوچانەی کە دەکەونە ڕۆژهەڵاتی دەریای ناوەڕاستەوە، بە درێژایی چەندین سەدە لەژێر دەسەڵاتی ئیمپڕاتۆریای عوسمانیدا بوون.\nبۆیە دەتوانین بڵێین زۆرێک لەو دەوڵەتانەی دەکەونە ئەم ناوچەیە، هەر لە تونسەوە بۆ باڵقان، لە ناوچەی لەڤانتەوە بۆ کەناراوەکانی میسڕ و لیبیا، بە شێوەیەکی گشتی لە ڕووی مێژوویی و کولتوورییەوە پەیوەندییەکی نزیکیان لەگەڵ تورکیادا هەیە. زۆرێک لەو دەوڵەتانەی کە دەکەونە کەناراوەکانی ڕۆژهەڵاتی دەریای ناوەڕاست، وەک میسڕ بۆ ماوەی ٣٦٥ ساڵ، لیبیا ٣٦٠ ساڵ، تونس ٣٢٣ ساڵ، چیای ڕەش ٣٩٩ ساڵ، ئەلبانیا ٤٤٥ ساڵ، سووریا، فەڵەستین/ئیسرائیل و لوبنان بۆ ماوەی ٤٠٢ ساڵ، لەلایەن ئیمپڕاتۆریەتی عوسمانییەوە بەڕێوە براون. لەبەر ئەوە بەشێکی گرنگی مێژووی ئەم گەلانە کە ماوەی زیاد لە سێ سەدە بۆ چوار سەدەی خایاندووە، لە هەمان کاتدا بەشێکە لە مێژووی ئیمپڕاتۆریەتی عوسمانی. سەرباری ئەوە لە بەشێکی گرنگی ئەم جوگرافیایە کە بەشێک بووە لە جوگرافیا/مێژووی ئیمپڕاتۆریەتی عوسمانی، چەندین کەمینەی بە ڕەگەز تورک ژیاون. لە هەمان کاتدا تا ئێستا وەک میراتێکی سەردەمی دەوڵەتی عوسمانی ژمارەیەکی زۆر لە موسوڵمان لە ناوچەکانی باڵقان درێژە بە ژیان دەدەن، بۆ نموونە لە وڵاتانی وەک ئەلبانیا و بۆسنە هەرسک موسوڵمانان زۆرینەی دانیشتووانی وڵات پێک دەهێنن، تەنانەت لە یۆنان و مەقدۆنیا ژمارەیەکی گرنگ لە هاوڵاتیانی تورک و موسوڵمان دەژین.\nئەم نزیکایەتییە کولتوورییە کە مێژووی هاوبەش لەگەڵ خۆیدا هێناویەتی، خاڵێکی گرنگە بۆ گەشەپێدان و پێشخستنی پەیوەندیی دوولایەنەی نێوان تورکیا و دەوڵەتانی ڕۆژهەڵاتی دەریای ناوەڕاست. حکومەتی ئەنقەرە هەر لە سەردەمی تورگوت ئۆزاڵ و نەجمەدین ئەربەکانەوە تا دەگاتە ڕەجەب تەیب ئۆردۆغان، گرنگییەکی زۆری بەم بابەتە داوە و بە بەرنامە کاری بۆ پێشخستنی پەیوەندییەکانی لەگەڵ ناوچەکانی باڵقان، لەڤانت و باکووری ئەفەریقا کردووە و دەکات، ئەمەش وای کردووە هێزە نێودەوڵەتییەکانی وەک ئەمەریکا، فەڕەنسا، بەریتانیا، ڕووسیا، بەنیگەرانییەوە لە هەوڵەکانی حکومەتی ئەنقەرە بڕوانن لە ناوچەکەدا، کە ئامانج لێی گەڕانەوەیە بۆ جوگرافیای سەردەمی دەوڵەتی عوسمانی لە ڕێگەی پەرەپێدان و بەهێزکردنی پەیوەندییەکانی لەگەڵ دەوڵەتانی ڕۆژهەڵاتی دەریای ناوەڕاستدا.\nجێگەی ئاماژەپێدانە، تورکیا بە درێژایی چەندین دەیە هیچ گرنگییەکی ئەوتۆی بەم جوگرافیایە نەداوە کە جێگەی باس بێت، بۆیە دەتوانین بڵێین سەرەتای گەڕانەوە و گرنگیپێدانی تورکیا بەم جوگرافیایە، بە شێوەیەکی کرداری بۆ کۆتاییەکانی ساڵی ٢٠٠٠ دەگەڕێتەوە، بەتایبەتی پاش ئەوەی حکومەتی ئەنقەرە ئاڕاستەی سیاسەتی دەرەوەی خۆی لە ڕۆژئاواوە بەرەو ناوچەکانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و باکووری ئەفەریقا وەرچەرخاند. بۆ ئەم مەبەستەش لە سەرەتادا لە ڕێگەی پیادەکردنی سیاسەتی “گەیشتن بە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست” و دواتریش لە ڕێگەی پیادەکردنی سیاسەتی “عوسمانیی نوێ”وە، هەوڵی داوە ئامانجەکانی سیاسەتی دەرەوەی خۆی لە ناوچەکەدا بپێکێت(15).\nهەڵکەوتە و پێگەی جوگرافیی ڕۆژهەڵاتی دەریای سپیی ناوەڕاست لەسەر ڕێگای تێپەڕینی کاروانە بازرگانییەکان لە ئۆقیانووسی هیندەوە بەرەو ئەورووپا، تێپەڕینی هێڵەکانی گواستنەوەی وزە لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستەوە بۆ وڵاتانی ڕۆژئاوا، گواستنەوەی نەوتی قەوقاز لە ڕێگەی هێڵی بۆریی باکۆ-جیهان و گواستنەوەی وزە و کاڵا بە ڕێگای دەریایی لە ڕێگەی لە نۆكەندی سوێسەوە، پێگەی دوورگەی قوبرس وەک ناوەندێکی سەربازی، دۆزینەوەی چەندین کێڵگەی دەوڵەمەند بە نەوت و غازی سروشتی لە ڕۆژهەڵاتی دەریای سپیی ناوەڕاست، وای کردووە ئەم ناوچەیە لە ڕووی ستراتیژییەوە نەک تەنیا پێگە و گرنگیی مێژووی خۆی بپارێزێت، بەڵکوو لە سۆنگەی سیاسەتی هێزە هەرێمی و نێودەوڵەتییەکانەوە پێگە و گرنگیی مێژووی خۆی بپارێزێت. دۆزینەوەی سەرچاوەکانی وزە و زیادبوونی گرنگیی ستراتیژیی ناوچەکە، لەگەڵ پەرەسەندنی ململانێ و ڕکابەریی نێوان ئەو دەوڵەتانەی کە دەکەونە سەر ئەم دەریایە بۆ دەستبەسەرداگرتن و چەسپاندنی هێزی خۆیان، ڕۆڵی تورکیاش وەک هێزێکی چالاک لە ناوچەکە زیادی کردووە. لە ڕاستیدا هۆکاری بنەڕەتیی گرنگیدانی تورکیا بە پێشخستنی پەیوەندییەکانی لەگەڵ وڵاتێکی وەکوو لیبیادا، بۆ ستراتیژیی ئەو وڵاتە لە ڕۆژهەڵاتی دەریای سپیی ناوەڕاست دەگەڕێتەوە.\nگۆڕینی ئاڕاستەی سیاسەتی دەرەوەی لە ڕۆژئاواوە بۆ ڕۆژهەڵات و خواست و خولیای تورکیا بۆ بەهێزکردنی پێگەی دەسەڵات و نفوزی خۆی لە ناوچەکانی ڕۆژهەڵاتی دەریای ناوەڕاست و دووبارە زیندووکردنەوەی پەیوەندییە مێژوویی و کولتوورییەکانی لەگەڵ هەریەکە لە دەوڵەتانی لیبیا، سووریا و فەڵەستین و کۆی دەوڵەتانی ناوچەکە بە مەبەستی پاراستنی بەرژەوەندییەکانی لە چوارچێوەی ئایدۆلۆژیای سیاسەتی دەرەوەیدا لە ناوچەکە، بووەتە مایەی دروستکردنی نیگەرانی و مەترسی بۆ سەر بەشێک لە هێزە هەرێمی و نێودەوڵەتییەکان. لەبەر ئەوە لە ئێستادا ژمارەیەک لە هێزە هەرێمییەکانی وەک ئیمارات، میسڕ، عەرەبستانی سعودی و یۆنان و هێزە نێودەوڵەتییەکان وەک ئەمەریکا، فەڕەنسا و ڕووسیا، کەوتوونەتە جموجووڵ و چالاکی دژ بە خواست و سیاسەتی دەرەوەی تورکیا لە ناوچەکە. بەردەوامی و سووربوونی حکومەتی ئەنقەرە لە درێژەدان بە سیاسەتی دەرەوەی وڵاتەکەی لە ڕۆژهەڵاتی دەریای ناوەڕاست و گوێنەدان بە ناڕەزایەتییە هەرێمی و نێودەوڵەتییەکان، دوور نییە لە ئایندەیەکی نزیکدا بە زیانی خۆی بشکێتەوە بە هۆی زیادبوونی فشارەکان لەسەر ئەو وڵاتە.\nYaycı, C. ‘Doğu Akdeniz’de Deniz Yetki Alanlarının Paylaşılma Sorunu ve Türkiye’. Bilge Strateji, 4:6, 2012, ss.1-72.\nKemal İnat, “Türkiye’nin Kıbrıs Politikasının Dönüşümü”, Bilgi, Sayı: 2, (2005), s. 44-45.\nNasıh Sarp Ergüven, “Adaların Deniz Alanı Sınırlandırmasına Etkisi ve Doğu Akdeniz”, Doğu Akdeniz Sorunu ve Türkiye, der. Kemal İnat, Muhittin Ataman ve Burhanettin Duran, SETA, İstanbul\nNurşin Ateşoğlu Güney, “Türk Dış Politikasını Anlamak: Doğu Akdeniz Stratejisi”, Yeni Şafak, 3 Şubat 2020.\nBurhanettin Duran, “NATO’nun ‘Güncellenmesi ve Doğu Akdeniz Hamlesi?”, Sabah, 3 Aralık 2020; Burhanettin Duran, “Doğu Akdeniz’de Üç Kritik Adım”, Sabah, 28 Aralık 2019.\nDeniz İstikbal ve Hacı Mehmet Boyraz, “Doğu Akdeniz Enerji Kaynaklarına Ekonomi-Politik Bir Yaklaşım”, Kıbrıs Araştırmaları ve İncelemeleri Dergisi, Cilt: 3, Sayı: 5, (2019), s. 69-86.\nYunus Furuncu, “Doğu Akdeniz’de Türkiye Dışındaki Ülkelerin Hidrokarbon Arama ve Sondaj Faaliyetleri”, Doğu Akdeniz Sorunu ve Türkiye, ed. Kemal İnat, Muhittin Ataman ve Burhanettin Duran, (SETA, İstanbul: 2020).\nInternational Energy Statistics”, EIA, www.eia.gov/international/data/world, (Erişim tarihi: 25 Mart 2020.\n“Oil Data: Upstream”, OPEC, www.opec.org/opec_web/en, (Erişim tarihi: 25 Mart 2020).\n“BP Statistical Review of World Energy, 2019 68th Edition”, BP, bp.com/content/dam/bp/business-sites/en/global/corporate/pdfs/energy economics/statistical-review/ bp-stats-review-2019-full-report.pdf, (Erişim tarihi: 25 Mart 2020.\nDoğal Gaz Piyasası Yıllık Sektör Raporları”, EPDK, www.epdk.org.tr, (Erişim tarihi: 25 Mart 2020); “Petrol Piyasası Yıllık Sektör Raporları”, EPDK, www.epdk.org.tr, (Erişim tarihi: 25 Mart 2020); “2018 Kömür Sektör Raporu”, TKİ, www.enerjiportali.com, (Erişim tarihi: 25 Mart 2020).\nBüşra Zeynep Özdemir, “Uluslararası Deniz Hukuku Perspektifinden Türkiye’nin Doğu Akdeniz Politikası”, Doğu Akdeniz Sorunu ve Türkiye, ed. Kemal İnat, Muhittin Ataman ve Burhanettin Duran, (SETA, İstanbul: 2020); Barış Şimşek, “Türkiye Gemileri Dörtlüyor”, Sabah, 17 Temmuz 2019.\n“Sondaj Gemisi ‘Kanuni’ Türkiye’de”, TRT Haber, 15 Mart 2010.\n“Doğu Akdeniz-2019 Davet Tatbikatı Tamamlandı”, TRT Haber, 20 Kasım 2019; “Fatih’i, Yavuz’u Milli Savaş Gemileri Koruyor”, Akşam, 27 Haziran 2019.\nKaynak: TÜİK verilerinden derlenmiştir.\nBurhanettin Duran, “Türk Dış Politikası Ortadoğululaşıyor mu?”, Ortadoğu Yıllığı 2008, (Küre, İstanbul: 2009), s. 385-402.\nخوێندنی ئه‌لیکترۆنی و ئالنگارییه‌کانی جێبه‌جێکردنی له هه‌رێمی کوردستانی عێراق\nگرنگترین ھەڕەشەکانی سەر ئێران لە ھەرێمی کوردستانی عێراقەوە\nستراتیژى (الاستراتیجیة – Strategy)\nهەوراز و نشێوەکانی خوێندنی ئەلكیترۆنی لە كوردستان\nدید و پێشنیاری نەتەوەیەكگرتووەكان لەبارەی خوێندنی ئۆنلاین لە سەردەمی كۆرۆنادا


ژنراڵێکی ئامریکایی: دوای پاکسازی داعش نۆرەی پاکسازی میلیشیاکانی ئێرانە\nزایینی: ٢٥-١٠-٢٠١٧ - هەتاوی: ١٣٩٦/٠٨/٠٣ - ١١:٣٤ تاران قه‌باره‌ی فۆنت:\nکوردستان میدیا: ژنراڵ جەک کین دەڵێ ئێران دەیهەوێ دەستی بگاتە مەدیتەرانە و ڕێگایەک بۆخۆی بکاتەوە بۆیە دەبێ دوای شەڕی داعش پاکسازی کرێن.\nژنرال جەک کین، جێگری سەرۆکی پێشوی ستادی هاوبەشی هێزە چەکدارەکانی ئامریکا لە وتووێژێکدا لەگەڵ کاناڵی تەلەفزیۆنی فاکس نیوز وتی دوای کۆتایی هێنان بە داعش لە سوریە دەبێ میلیشیاکانی ئێران لەو وڵاتەدا پاکسازی بکرێن.\nژنراڵ جەک کین لەم وتووێژەدا هۆشداری خۆی لەهەمبەر میلیشیاکانی ئێران ڕاگەیاندووە و وتوویەتی دەبێ دەستی ڕێژیمی ئێران لە سوریە کورت بکرێتەوە دەنا ئەو ڕێژیمە لە ڕێگای عێراق و سوریە و لوبنانەوە ڕێگا بۆخۆی دەکاتەوە تاکوو دەستی بگاتە زەریای مەدیتەرانە.\nئەو فەرماندەیەی پێشووی ستادی هاوبەشی هێزە چەکدارەکانی ئامریکا وتوویشیەتی: "ڕێژیمی ئێران بە تەمای داڕشتنی بەرنامەیەکە لە ڕۆژهەڵاتی سوریەدا و دەیهەوێ تەواوی ئەو ناوچانە بکەوێتە ژێر کۆنترۆڵی خۆی".\nجەک کین ئەوەشی زیاد کرد کە ڕێژیمی ئێران دەیهەوێ دوای شەڕی داعش بە پشتیوانی روسیە و هێزی زەوینی بەشار ئەسەد لە گۆڕەپانەکە بمێنێتەوە، هەر بۆیە دەبێ دوای شەڕی داعش و کۆتایی هێنان بە ئەوان میلیشیاکانی ڕێژیمی ئێران لەو وڵاتە کە زیاتر لە دە هەزار کەسن پاک کرێنەوە.\nهەر لەو پەیوەندیەدا ڕێکس تەیلرسۆن وەزیری دەرەوەی ئامریکا چەند ڕۆژ پیش ئیستا و لە سەفەرەکەیدا بۆ عێراق ڕایگەیاندبوو دەبێ میلیشیاکانی ڕێژیمی ئێران بچنەوە ماڵەکانی خۆیان و لە عێراقدا نەمێنن.\nدیارە ئامریکا لە ساز بوونی پشتوێنی شیعە لە ناوچەکەدا نیگەرانە و هەر بۆیە لە هەوڵی گشتگیردان تا ئەو میلیشیایانەی سەر بە تاران لە عێراق و سوریە دەرکەن.\nهەوڵدانی ڕێژیمی تاران بۆ پەلهاویشتنی زیاتر لە ناوچە و جیهان لە چوارچێوەی دۆکتۆرینی هەناردەکردنی شۆرش خۆیان دەبیننەوە کە خومەینی باسی لیوە کرد و دەستی تێرۆریستەکانی بۆ ئەنجامدانی هەموو جموجۆڵێکی نایاسایی ئاوەڵا کرد.


بەڕاستى یاجوج و ماجووج لەم وڵاتەدا بەد فەڕوو خراپەکارن. || مامۆستا مه‌لا ئه‌حمه‌د کاکه مه‌حمود\nڕاو بۆچوونەکانیڕینماییە گشتیەکانبەڕاستى یاجوج و ماجووج لەم وڵاتەدا بەد فەڕوو خراپەکارن.\nبەڕاستى یاجوج و ماجووج لەم وڵاتەدا بەد فەڕوو خراپەکارن.\nبەڵێ.. ئەمانە لەنەژاددا هەر ئادەمزادن، بەڵام سیمایان تێکەو لێکەیە، هى وایان هەیە کورتە باڵایە، هەیانە باڵابەرزە، گەلێکى تاڵانکەرو دزوو پیاو کوژن، هەرچییان بەرپەلکەوێ دەیخۆن: ((وعن زينب بنت جحش "رضي الله عنها" أن النبي ﷺ دخل عليها فزعا يقول لا إله إلا الله ويل للعرب من شر قد اقترب، فُتِحَ اليومَ من رَدْمِ يأجوج ومأجوج مِثْلُ هذه، وحلق بين أصبعيه الإبهام والتي تليها، فقلت يا رسول الله أنهلك وفينا الصالحون قال نعم إذا كثر الخبث)).( صحيح البخاري، كتاب أحاديث الأنبياء، باب قصة يأجوج، حديث: 3184./ صحيح مسلم، كتاب الفتن وأشراط الساعة، باب اقتراب الفتن وفتح ردم يأجوج ومأجوج، حديث: 5236 ) خاتوونە زەینەب خوا لێی رازى بێت دەڵێت: پێغەمبەر ﷺ لەخەو بەخەبەر هات، ڕەنگ و ڕوخساریى سوور هەڵگەڕابوو! دەیگوت: هاوارو واوەیلا بۆ(عەرەب!) لەو شەڕو خراپى و بەد فەڕییەى لێیانەوە نزیک بۆتەوە، وا ئەمڕۆ دەرگاى بەربەستەکە لە (یاحوج و ماجووج) دەکرێتەوە، وەک ئەم دوو پەنجەیە (پەنجە گەورەو، پەنجەى شایەتومان)، واتە: وەکو ژمارە(90) کە لەلاى عەرەب باوبووە بەوجۆرەیە یەکتریان لەژمارە ئاگادارکردووە، خاتوو زەینەب گوتى: ئاخۆ ئێمەش تیابچین کەخەڵکانى صاڵح و باشمان لەنێواندا بێت؟! فەرمووى بەڵآ هەرکات زیناو فەسادوو خراپەکاریى زۆر بوو. والله أعلم.\nئەحمەد كاكه مەحموود\nشووراو ڕاوێژ بنەمایەکى گرنگە لە ئیسلامدا. جیاوازیی و ئیختیلاف حەرامە لە دیندا. سەبارەت بە چۆنیەتی دابەزینی باوکە ئادەم و دایە حەوا. جوولەکە جبریل بەدوژمنى خۆیان دەزانن. جێنشین و خەلیفە (ولاية العهد). وتەیەک بۆ موحامیی و پارێزەرەکان . هەرکە تاعوون و هەر پەتایەکى تر بڵاوبوويەوە دوورى لێبگرن.! ماناو واتاى (موحکەم و موتەشابیە). ماناو بێژەى (سەید) بەلاى شەرعزانەکانەوە. زێدە رۆیی خاوەن نامەکان. جیاوازى نێوان غەنیمەت و فەیئ. شەیتان لە ڕشتەى فریشتە نیە. بەڕاستى یاجوج و ماجووج لەم وڵاتەدا بەد فەڕوو خراپەکارن. ئەو بەندە زۆر زانایە لە (مەجمەعولبەحرەین) دایە.! ئەسڵى ئاسمان و زەویی.\nژمارەی سەردان: 824189


لە بارەی هەڵتۆقینی فیگەری كازمی و هاوشێوەكانیەوە : چاوی گەل\nلە بارەی هەڵتۆقینی فیگەری كازمی و هاوشێوەكانیەوە\nنوسەر : chawigal لەبەرواری : ئیلول - 12 - 2020\nلەم ماوەیەدا كەسایەتی مستەفاكازمی بۆتە جێگای گرنگی پێدان و سەرنجی زۆر میدیاكان و خەڵك، بە جۆرێك وەك فریادرەس و ڕزگاركەر نیشاندەدرێ!\nلە هەلومەرجی قەیرانی سیستەمی سەرمایەداری تازە، لە زۆر پنت و ناوەندی سەرمایەداری جیهانی لە رێگای بە كەسایەتی كردنی كێشەكان و گۆرینی فیگەرەكانی، هەوڵی لابردنی تەركیزی ڕای گشتی دەدەن لەسەر سیستەمە پیرو پەككەوتەكە.\nدیوێكی تری دیمەنەكەی كازمی و هاوشێوەكانی پەنابردنە بۆ دیاردەی پۆپۆلیزم كە لە ڕابردوو چەند هێزێكی ناو دەسەڵات و دەرەوەی دەسەڵات بەكاریان هێنا، كاریگەری مەترسیەكانی هێشتا بەردەوامە لەسەر بزوتنەوە كۆمەڵایەتیەكان لە بڵاوبونەوەی بێ هودەیی لە ئەنجامدانی تێكۆشانی جەماوەری بۆ گۆرانكاری.\nلەم ساتەوەختەدا جارێكی تر ئەم دیاردەیە لە رێگای سەرۆك و میدیای پۆپۆلیستەوە خەریكی تەلقیندانی خەڵكن بەوەی سەرۆكی پۆپۆلیستی ڕاستڕەوی ناو ئۆپۆزسیۆن و دەسەڵات وەك فریادرەس و ڕزگاركەر نیشاندەدرێن كە خاڵی جەوهەری و هاوبەشی ئەوان تەنیا ڕازیكردنی خەڵكە بۆ گەیشتن یا مانەوە لە دەسەڵات وەك ئەوانی پێشوو بەبێ هیچ پرۆژەیەكی لە ناوەرۆكدا جیاواز بۆ گۆرانكاری لە سیستەمی سیاسی و ئابوری لە خزمەتی كرێكاران و خەڵكی كوردستان و عیراق. هەڵتۆقینی كازمی بەشێكە لە پرۆژەی گۆرانكاری شكلی و بە كەسایەتیكردنی كێشەكان بۆ ئیحتیواكردنی نارەزایەتی و راپەرینەكانی ئۆكتۆبەری ساڵی رابردووی عێراق بەكارهێنراو كە ئامانج لێی مانەوەی سیستەم ونەبینینی قەیرانی بونیادی دەوڵەتدارییە لە عێراق.\nلە بارەی تەوقیتی هاتنەكەشی لە ئێستادا، بە شێكە لە پرۆژە و خولیای بە مەركەزیكردن(ناوەندێتی) لە عێراق و رێكلامی پێش وەختەی هەڵبژادنەكانی عێراق و تەنانەت هەڵبژاردنەكانی ئەمریكاش كە لەم رۆژانەدا سەرۆكوەزیرانی عێراق سەرقاڵی دروستكردنی لیستێكی هەڵبژادنە و چەندین كەسایەتی و ناوەندی راگەیاندیش لە هەرێم بونەتە بەشێك لە پرۆژەكەی.\nلەم دۆخەدا هیچ ڕوانگەیەكی چارەسەری لای حوكومڕانانی عێراق و كوردستان نیە، تەنانەت ئامادە نین دان بە شوناسی قەیرانەكەشدا بنێن، ئەوان دۆخەكە وەك قەیرانێكی دارایی بۆ دابەزینی نرخی نەوت و ڤایرۆسی كۆرۆنا و دەیگێرنەوە كە مەبەست لێی بۆ خۆدەربازكردنە لە بەرپرسیارەتی شكستییەكانیان و درێژەپێدانی سیاساتی ئابوری نیولیبرالیزم و بەرخۆری. ئەوەی باسیشی دەكرێت لە بارەی چاكسازی هیچ نییە جگە لە دروستكردنی ژینگەیەك بۆ نەهێشتنی رۆڵی كۆمەڵایەتی حكومەت بۆ هاوڵاتیان و فەرمانبەران و بێكاران لە پێناو تەسلیمبونی زیاتر بە رەچەتەكانی بانك و سندوقی دراوی نێودەوڵەتی.\nئەوەی جێگای نیگەرانی و پرسیارە ئەو پێشوازیكردن و پەنابردنەی بەشێك لە خەڵكی كوردستانە بۆ كازمی وەك كاردانەوەیەك دژی دەسەڵاتدارانی هەرێم؟ كەئەمەش ئەنجامی غیابی رۆڵی ئۆپۆزسیۆنێكی كارایە لە كۆكردنەوە و بەخشینی هیوایەك بە زۆرینەی هاوڵاتیانی پەراوێزخراو كە هیچ متمانەیەكیان بە دەسەڵاتدارانی هەرێم نەماوە.


وەزارەتی تەندروستی: كۆرۆنا لەهەڵكشاندایە و خەریكە جێگا نامێنێت لەنەخۆشخانەكان – Politic Press\nوەزارەتی تەندروستی: كۆرۆنا لەهەڵكشاندایە و خەریكە جێگا نامێنێت لەنەخۆشخانەكان\nدوای چوار مانگ بۆیەکەمینجار لەمساڵدا مردن بە کۆرۆنا ژمارەی پێوانەیی تۆماركرد و بەشێوەیەك لە کاتژمێر 12 شەوی رابردوو 11 حاڵەتی مردن لە هەرێمی کوردستان تۆمارکراون.\nد. ئاسۆ حەوێزی وتەبێژی وەزارەتی تەندروستی هەرێم لە پەیامێکدا هۆشداریی دەدات و دەڵێت، “بەپێی زانیاریە سەرەتاییەکان، دوێنێ زۆرترین ژمارەی توشبوی کۆرۆنا لە هەرێمی کوردستان تۆمارکراوە و ژمارەیەکی زۆریش داخیلی نەخۆشخانەكان کران و قەرەوێڵەکانی بەشی چاودێری چڕ خەریکە پڕ دەبێتەوە و جێگا نامێنێت”.\nناوبراو باسی لەوەشكردووە،بەهۆی پابەندنەبون بە بڕیارەکان و رێنماییەكانی تەندروستی، دوای تێپەڕینی چوار مانگ و لەم ساڵدا بۆیەکەمینجار مردن بەهۆی کۆڕۆنا ژمارەی پێوانەیی تێپەڕاند و تەنها تا کاتژمێر 12:00ی شەوی رابردو 11 حاڵەتی مردن لە هەرێمی کوردستان تۆمارکراون.\nپێشتر هێرش سەید سەلیم جێگری بەڕێوەبەری گشتی تەندروستی سلێمانی بۆ پۆڵەتیك پرێس رایگەیاندبوو، ماوەیەكە سەرقاڵی لێكۆڵینەوەی كۆرۆنان لەرێگەی چەند تیمێكی تایبەتمەندەوە دەركەوتووە چوار جۆر كۆرۆنای نوێ لەسنووری پارێزگای سلێمانی بوونی هەیە و حاڵەت تۆماركراوە.\nئەوەشی وتبوو: ڤایرۆسەكە لە هەڵكشانێكی زۆردایە و هاووڵاتیانیش وەك پێویست پابەندی رێماییە تەندروستیەكان نییە و لەكاتێكدا پێویستە تاكپارێزی پەیڕەوبكەن.\nTags: كۆرۆنا لەهەڵكشاندایە هەرێم\nهاودەكردنی تەماتە بۆ هەرێم قەدەغەكرا\nفشاری شیعەکان هەرێم ناچاردەکات پەنابباتەبەر ئەنجومەنی ئاسایشی نێودەوڵەتی\nمیدیا جیهانییەكان گومانیان لەدەسەڵاتی هەرێم هەیە


ئەمینداری گشتی یەكگرتوو: كۆمەڵگە پێویستی بەنەهجی یەكگرتوو هەیە بۆ هەڵسانەوەی تاك و خێزانی كوردی - یەکگرتووی ئیسلامی کوردستان\nئەمینداری گشتی یەكگرتوو: كۆمەڵگە پێویستی بەنەهجی یەكگرتوو هەیە بۆ هەڵسانەوەی تاك و خێزانی كوردی\nئەمڕۆ دووشەممە 15-2-2021 بەڕێز مامۆستا سەلاحەدین محەمەد بەهائەدین ئەمینداری گشتی یەكگرتووی ئیسلامی كوردستان و وەفدێكی هاوڕێی، شارۆچكەی پیرەمەگرونی بەسەركردەوەو بارەگای نوێی لقی پیرەمەگرونی یەكگرتووی كردەوەو پیرۆزبایی نۆژەنكردنەوەی بارەگاكەی كردو دەستخۆشی لەهەموو ئەوانەكرد كە هاوكاربون بۆ نۆژەنكردنەوەی ئەو بارەگا قەشەنگە وە بەڕێزیان جارێكی تر تەئكیدی كردەوە كە دڵۆپێك خوێنی تاكی كوردی لای یەكگرتوو گەورەترە لە هەموو بارەگاكان.\nهەروەها مامۆستا سەلاحەدین محەمەد بەهائەدین لە وتەیەكدا كە بۆ ڕێكخستنەكانی یەكگرتووی لە لقەكە پێشكەشی كرد، تەئكیدی كردەوە: یەكگرتووەكان دەبێت نمونەی كەسی چاكەكارو خزمەتگوزارو هەوێنی ئاشتی و ئارامی و بەیەكەوە ژیان بن و پیرۆزبایی 27 هەمین ساڵیادی یەكگرتووی لەئامادەبوان كردو ڕۆڵی ئاشتیخوازی یەكگرتووی پیرۆزكرد لە كۆمەڵگەی كوردەواری.\nهەروەها ئەمینداری گشتی یەكگرتووی ئیسلامی كوردستان ئەوەشی خستەڕوو: ئەمڕۆ لە هەمووكات زیاتر كۆمەڵگە پێویستی بە نەهجی یەكگرتوو هەیەو هەڵسانەوەی تاكی كوردی و خێزانی كوردی و ئاراِستەكردنیان بۆ دەستگرتن بە بەها باڵاكان وە جەختیشیكردەوە كە یەكگرتوو بە هەرچی لەدەستی بێت خزمەتی گەلی خۆی دەكات لە كاتێكدا خزمەتی هاوڵاتیان ئەركی دەسەڵاتە.


ژیان | کوردستان | بنەماڵەی هەڕووتی: لیژنەی لێكۆڵینەوە ئەنجامی نەبێت هەڵوێستمان دەبێت\nبنەماڵەی هەڕووتی: لیژنەی لێكۆڵینەوە ئەنجامی نەبێت هەڵوێستمان دەبێت\n2020-08-04 | 2777 جار خوێندراوەتەوە\nبنەماڵەی ئەو پێشمەرگەیەی یەكێتی كە لە زیندانی ئاسایشی هەولێر گیانی لەدەستدا رایانگەیاند لیژنەی لێكۆڵینەوە لە رووداوەكە تا ئێستا هیچ ئەنجامێكی لێكۆڵینەوەیان ئاشكرا نەكردووە و پێشیان وایە پارتی كوڕەكەیانی كوشتووە.\nبنەماڵەی مەجید ئیبراهیم، ئەو پێشمەرگەیەی یەكێتی لە زیندان گیانی لەدەستدا راگەیەندراوێكیان بڵاوكردەوە تیاییدا دەڵێن، لە سەروبەندی ڕووداوەكەدا، بڕیاردرا بە پێكھێنانی لێژنەیەكی پەڕلەمانی و لیژنەیەكی حكومی، بەمەبەستی ئاشكراكردنی ڕاستی ڕووداوەكە بۆ ڕای گشتی كوردستان بەڵام تا ئێستا ھیچ دەرەئەنجامێكی ئەو لیژنانە نەخراوتە.\nمەجید ئیبراهیم (مەجید هەرووتی) لە شەوی13ی كانونی دووەمی 2020 لەماڵەكەی خۆیدا لە لایەن ھێزێكی دژە تیرۆری پارتییەوە بە ھاوكاری ئاسایشی باسرمە و ئاسایشی سۆران دەستگیركرا و دوای سێ ڕۆژ لە دەستگیركردنی ئاسایشی پارتی كەسوكارەكەی ئاگادركردەوە لە گیانلەدەستدانی.\nلەو كاتەدا رووداوەكە كاردانەوەی جیاوازی لێكەوتەوە و بەوهۆیەوە دوو لیژنەی حكومی و پەرلەمانی بۆ لێكۆڵینەوە پێكهێندرا، لەو بارەیەوە كەسوكارەكەی دەڵێن "پارتی پێشبینی نەكردبوو ڕووداوەكە ڕای گشتی كوردستان ڕابچڵەكێنێت، بەڵكو بەپێی ئەو سیناریۆ تیرۆر ئاسایەی دەزگا سیخوڕی و تۆقێنەرەكەی دایتاشیبوو، بەوەی رۆلەكەمان لە زیندان بەدەستی خۆی خۆی خنكاندوە، ڕوداوەكە پەردەپۆش دەكات و مەرگەكەی بێ شوناس و بە هەڵم دەكرێت زۆر ئاسان بیردەچێتەوە، بەڵام ھەر زوو سیناریۆ نەزۆكەكەی پارتی بۆ ڕای گشتی ئاشكرابوو".\nئەو پێشمەرگەیەی یەكێتی كە رایانگەیاند بە تۆمەتی بازرگانیكردن بە مادەی هۆشبەر دەستگیركراوە بنەمالچ\tەكەی گیان لەدەستدانی بە ستەم ناودەهێنن و پێیاوایە سەرەتایەكی ترسناك بووە دژ بە ئازادی و دیموكراسی و دەشڵێن "ئەم ڕووداوە ھۆشداریەكی ڕوونی دەسەڵاتە سەركوتكەرەكەی پارتییە بۆ خەڵكی كوردستان كە ئەوەی لەگەڵیان نەبێت بەو جۆرە تیرۆری دەكەن و دواتر سیناریۆیەكی قێزەونی دەخەنە پاڵ".\nئەوان داوایان لە لاھور شێخ جەنگی و بافل تاڵەبانی، ھاوسەرۆكانی یەكێتی كردووە و دەڵێن "ڕێگە نەدەن ئاكام و ئاشكراكردنی ئەم تاوانە دەرهەق بە پێشمەرگەیەكی یەكێتی وەك چەندان كاری قێزەونی تری پارتی دیزەبەدەرخۆنە بكرێت، چونكە ئەمە ئاسەواری خراپ لەسەر متمانەی ئەندام و لایەنگرانی یەكێتی بەرامبەر بە پاراستن و بەتەنگەوەبوونی حزبەكەیان لەبەرامبەر هەڕەشەی پارتی لەسەر ژیان و ئازادی و ماڵیان بەجێدەهێڵێت".\nبنەماڵەی ئەو پێشمەرگەیەی یەكێتی راشیانگەیاندووە "بۆچوونمان وایە، ئەم سیناریۆ دروستكراوەی پارتی لەھەمبەر ڕۆڵەكەمان، تەنھا و تەنها ئەوەمان پێدەڵێت، كە پارتی وەك حزبێكی تاكڕەو، ئامانجی تۆقاندن و سڕینەوەی سەرجەم ئەو هێز و دەنگە ئازادیخوازانەیە، كە نەیار و بەرهەڵستی ڕەفتارە قێزەونەكانی پارتی دەكەن، پارتی بەم سیناریۆیە ویستی یەكێتی نوێ تاقیبكاتەوە، ئاخۆ تا چەند وەك جاران دەتوانێ مامەڵە لەگەڵ یەكێتی بكات".\nلەو راگەیەندراوەدا دەشڵێت "وەك بنەماڵەی قوربانی دەستی زوڵم (مەجید ھەرووتی) ماوەی چەند مانگێكە چاوەڕوانی دەرئەنجامی لێكۆڵینەوەی لێژنەكان دەكەین، وەك ئەندامانی بنەماڵەكەمان ماوەیەكی دیكە چاوەڕوان دەكەین، ئەگەر دەرئەنجامەكان بۆ ئێمە و ڕای گشتی نەخرێتە ڕوو ئەوا دەستەوسان نابین، ئەوەی پێویست بێت ئەنجامی دەدەین لە شێوەی ناڕەزایەتی دەربڕین لەبەردەم قونسوڵخانەكانی وڵاتانی بیانی لە ھەرێم و جوڵاندنی ڕای گشتی".


بەرێوەبەری پێشووی هیوا هەموو سیستمی ئایتی نەخۆشخانەکەی داوە بە ئەنوەر شێخە\nپاراستنی تەندروستی:"هەموو سیستمی ئایتی نەخۆشخانەی هیوا ئێستا لە لای ئەنوەر شێخەیە"\nتۆڕی پاراستنی تەندروستی دەڵێت، "ئەنوەر شێخە ئیش بۆ ئەوە ئەکات کە نەخۆشی شێرپەنجە لە هیواوە ڕاکێشن بۆ مۆڵەکەى"، ئاماژەی بەوەشکردووە، "هەموو سیستمی ئایتی نەخۆشخانەی هیوا ئێستا لە لای ئەنوەر شێخەیە".\nلە راگەیەندراوێکدا ئەمرۆ شەممە 19ی حوزەیرانی 2021. تۆڕی پاراستنی تەندروستی گشتی لە بارەی نەخۆشخانەی هیواوە داوای ڕوونکردنەوە لە ئەنوەر شێخە دەکات و ڕایگەیاندووە، "بەگوێرەی زانیاریەکانی تۆڕەکەمان، مۆڵی ئەنوەر شێخە خەریکی پیلانێکە دژی نەخۆشخانەی هیوا و نەخۆشەکانی".\nئاماژەی بەوەشکردووە، "بەگوێرەی زانیارییەکان ئەنوەر شێخە ئیش بۆ ئەوە ئەکات کە نەخۆشی شێرپەنجە لە هیواوە ڕاکێشن بۆ مۆڵەکە، لەم بارەوە تۆڕەکەمان ئاگادارکراوەتەوە کە خودی ئەنوەر شێخە بە هاوکاری چەند پزیشکێکی تر خەریکی ئەو کارەن، هەر بە گوێرەی زانیارییەکان، پزیشکێک بەناوی هاژەوە داوا لە نەخۆشەکانی هیوا ئەکات بچنە ئەنوەر شێخە".\nپزیشک و کارمەندانی نەخۆشخانەی هیوا لە سلێمانی، ماوەی چەند رۆژێک مانگرتنیان لە کارەکانیان راگەیاند و داوایانکرد مووچەی شەش مانگی ڕابردووی (بدل عیادات)یان بۆ خەرجبکرێت، ئەمە جگە لەوەی ماوەی چەند رۆژێک دەرمانە لە نەخۆشخانەکەدا کەمبۆتەوە، هاوکات تەندروستی سلێمانی رایگەیاند، تەنیا %2ی خەرجی بۆ دەرمانی نەخۆشخانەی هیوا دابیندەکرێت".\nتۆڕەکە ئاماژە بەوەشدەکات، "ئەوەش بە تۆڕەکەمان راگەیاندراوە کە هەموو سیستمی ئایتی نەخۆشخانەی هیوا ئێستا لە لای ئەنوەر شێخەیە، ئەم کارەش لەڕێی کەسێکەوە بەناوی دۆستی کە پێشتر بەرێوەبەری هیوا بووە ئەنجامدراوە".\nتۆڕەکە ئەوەشدەخاتەڕوو، "ئێمە بە توندی سەرکۆنەی ئەم ڕەفتارانەی ئەنوەر شێخە ئەکەی، دڵنیاشیان ئەکەینەوە کە هەموو رێگا یاسایی و مەدەنییەکان دەگرینەبەر بۆ سزادانی ئەوانەی کە چاوچنۆکانە دەست بۆ گیرفانی نەخۆشەکانی شێرپەنجە دەبەن".\nماوەی دوو رۆژە لەسەر شەقامەکانی شار و ناوچە جیاوازەکانی هەرێمی کوردستان بە بەرزکردنەوەی پۆستەر پشتگری نەخۆشخانەی هیوا و نابۆ ڕادەستکردنی دەکر‌ێت بە کەرتی تایبەت و هاوکات داوای دابینکردنی بڕی دەرمانی نەخۆشخانەکەش دەکرێت، ئەمە جگە لەوەی لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان پشتگیرییەکی زۆر لەسەر ڕای گشتی بۆ نەخۆشخانە دروستبووە.\nهەر ئەمرۆ شەممە، لاهور شێخ جەنگی هاوسەرۆکی یەکێتی سەردانی نەخۆشخانەکەی کردوو و ڕایگەیاند، " نەخۆشخانەی هیوا بەدەر لە سلێمانی خزمەتی هەرچوار پارچەی کوردستانی کردوە، بەپێی ئەو ئامارەی کە بۆیان باسکردوە لە نەخۆشخانەکە نەک هەر واجبی حکومەتی هەرێمی کوردستانە واجبی حکومەتی عێراقیشە داواکاریەکانیان بۆ جێبەجێ بکات، "ئەوەی دەوترێت نەخۆشخانەی هیوا دەدرێتە کەرتی تایبەت ئەسڵ و ئەساسی نیە".\nباسی لەوەشکرد، "پێیان راگەیاندین کە حکومەتی هەرێم بەڵێنیداوە کێشەکانیان بۆ چارەسەر بکات و ئێمەش هەمو هەوڵێک دەخەینەگەڕ بۆ ئەوەی پاڵپشتی ئیداری و سیاسی حکومەتی هەرێم بکەین بۆ ئەوەی ئەم نەخۆشخانەیە نەکەوێت و نەخۆشەکان زەرەرمەند نەبن، هەرچیەک لەسەر شانی ئێمەبێت دەیکەین".


مەلا بەختیار: لەگەڵ لایەنە سەرکەوتووەکانی عێراق حکومەتی تازە پێکدەهێنین – کوردی – RojNews.News\nمەلا بەختیار: لەگەڵ لایەنە سەرکەوتووەکانی عێراق حکومەتی تازە پێکدەهێنین\n29/02/2020 - 8:39:51 am\nیەكشەممە, 8 يول 2018 – 09:49 ڕۆژنیوز- هەولێر\nشەوی رابردوو دوای کۆتاییهاتنی کۆبوونەوەیان لەگەڵ شاندی دەوڵەتی یاسا و هاوپەیمانیی فەتح، لە شاری هەولێر، مەلا بەختیار، لێپرسراوی دەستەی کارگێڕیی یەکێتی نیشتمانی کوردستان، ئەحمەد ئەسەدی، سەرۆکی شاندی هاوپەیمانی فەتح و حەسەن سنێد، سەرۆکی شاندی دەوڵەتی یاسا لە ماڵی کۆسرەت ڕەسوڵ عەلی، جێگری سکرتێری گشتیی یەکێتی کۆنگرەیەکی ڕۆژنامەنووسییان بەست.\nمەلا بەختیار، لە کۆنگرەکەدا، وتی، کە لەگەڵ شاندی دەوڵەتی یاسا و فەتح گفتوگۆی چڕیان کردووە لەبارەی وەردەکارییەکانی پێکهێنانی حکومەتی زۆرینە و هیوای خواست، کە ئەنجامێکی باشی هەبێت.\nمەلا بەختیار، ڕاشیگەیاند: له‌گه‌ڵ پارتی بۆچوونی هاوبه‌شمان هه‌یه و به شاندێکی هاوبه‌ش ده‌چینه به‌غدا و لەگەڵ لایەنە سەرکەوتووەکانی دیکەی عێراق حوکمەتی تازە پێکدێنین.\nوتیشی: لە 70% خەڵکی بەغدا دەنگی نەداوە بۆیە دەبێت هەموولایەنەکان ئەمە بە گرنگ بزانن و لە داهاتوو، وەک کوردیش بە کۆی سیاسەتەکانی خۆمان و عێراق دا دەچینەوە بۆ ئەوەی بزانین عێراق بۆ لەمەودوا نابێت هەڵەکانی رابردوو دووبارە بکاتەوە.\nپاشان، حەسەن سنێد، سەرۆکی شاندی دەوڵەتی یاسا بە سەرۆکایەتیی نوری مالیکی باسی لەوە کرد کە، بۆچوونەکانیان لە یەکدی نزیکبووە، پێویستە هەمووانیش بەرپرسیارێتی قۆناغەکە بگرنەئەستۆ و حکومەتی نیشتمانی پێکبهێنن.\nهەر لە کۆنگرە ڕۆژنامەوانییەکەدا ئەحمەد ئەسەدی، سەرۆکی شاندی هاوپەیمانی فەتح وتی:”دانوستاندنەکان بەرهەمداربوون، کە تێیدا باسی پێکهێنانی گەورەترین کوتلەی پەرلەمانیان کردووە بۆ پێکهێنانی حکومەت لەسەر بنەمای “نە رەتکردنەوە نە خۆسەپاندن”.\nئەحمەد ئەسەدی وتیشی: لەکۆبوونەوکەدا باسمان لە چارەسەری کێشەی خەڵک لە هەرێمی کوردستان و ناوچەکانی ناوەڕاست و خوارووی عێراق کردووە.\nتەقینەوەیەک لە حەسەکە شەهیدی لێکەوتەوە


ناتۆ و ڕووسیا بەریەك دەكەون\nنمایشی هێز و خۆدەرخستن بەردەوامە\nئەمڕۆ پێنجشەم سوپای رووسیا بە هاوكاری بێلارووسیا نمایشێكی سەربازی لە نزیك یەكێتیی ئەوروپا ئەنجام دەدات. رووسیا دەڵێت ئەو نمایشە تەنیا بۆ مەبەستی بەرگرییە و هیچ پێوەندییەكی بەوە نییە وڵاتانی تر وا بیر بكەنەوە كە رووسیا دەیەوێت توانای خۆیان پێ نیشان بدات.\nبەشێك لە ئەندامانی ناتۆ ئەو هەنگاوەی رووسیایان مەحكوم كردووە و دەڵێن رووسیا دەیەوێت توانای سەربازی خۆی پیشان بدات.\nنمایشەكە بە زاپاد-2017 ناسراوە و بڕیارە یەك هەفتە بخایەنێت. شوێنی نمایشەكە لە ئاراستەی هەردوو وڵاتی لیتوانیا و پۆڵۆنیا دەكرێت و لەو نمایشەدا ١٢ هەزار و ٧٠٠ سەرباز بەشدارییان كردووە.\nسەرەتای ئەم مانگە ڤالری گراسیمۆڤ سەرۆكی ئەركانی سوپای رووسیا لەگەڵ پیتەر پاوڵ سەرۆكی كۆمسیۆنی سەربازیی ناتۆ لە باكۆی ئازەربایجان كۆ بووەوە پێی گوت، ئەم نمایشە سەربازییەی بڕیارە رێكی بخات دەمێكە كاری بۆ كراوە و دژی هیچ وڵاتێكی دنیا نییە.\nجێی باسە رووسیا ساڵانە نمایشێكی سەربازیی لە ناوچەیەكی جیاواز بەڕێوە دەبات و ئەمساڵیش لە بێلارووسیا و لە ناوچەی كالینینگراد و چەند ناوچەیەكی باكوری رۆژئاوای رووسیا بەڕێوەی دەبات، ئەو ناوچەیەی نمایشەكەی تێدا بەڕێوە دەچێت نزیك پۆڵۆنیا و وڵاتانی ناوچەی بەلتیكە.\nساڵی ٢٠١٤ دوورگەی كریمیا لە لایەن رووسیاوە داگیر كرا، ئاڵۆزیی سیاسی رۆژهەڵاتی ئۆكرانیای گرتەوە و وڵاتانی بەلتیك لەو كاتەوە رووسیا بە هەڕەشەیەك بۆ سەر خۆیان هەژمار دەكەن.\nبەگوێرەی –ribnews ژمارەیەك وڵات لە سەرووی هەمووشیان لیتوانیا و ستۆنیا، گومانیان لەو ئامارە هەیە كە رووسیا لەبارەی مەشقە سەربازییەكە رای گەیاندووە و پێیان وایە سەرووی ١٠٠ هەزار سەرباز بەشدارییان تێدا كردووە، كە تا ٢٠ی ئەم مانگە درێژەی دەبێت.\nمایكڵ فالون وەزیری بەرگریی بەریتانیا رۆژی یەكشەم باسی لەوە كردبوو كە نمایشی سەربازی "زاپاد-2017" بۆ ورووژاندنی ئێمە و هەڵسەنگاندنی توانای سەربازی ئێمە دەكرێت، بۆیە پێویست دەكات ئێمەش بەهێز بین. ئەو لەبارەی ئەو هەنگاوەی رووسیا نیگەرانی خۆی نەشاردەوە.\nبەڵام یێنس ئەپستولنبێرگ سكرتێری گشتی ناتۆ گوتی، لەو نمایشە سەربازییەی رووسیا بە هاوكاری بێلارووسیا بەڕێوەی دەبات هەست بە هیچ هەڕەشەیەك ناكات، هەرچەندە نمایشەكە ناشەفافە و هێشتا وردەكارییەكانی بۆ رای گشتی ئاشكرا نەكراوە.\nئەلكساندەر گالتس پسپۆڕی سەربازیی بۆ فرانس پرێس دەڵێت، "رووسیا دەتوانێت زۆر بە ئاسانی ژمارە و ئامارەكان بگۆڕێت، بۆیە چاودێرانی بیانی قبووڵ ناكات و راگەیاندنی ئاماری ١٢ هەزار و ٧٠٠ سەرباز جگە لە گاڵتەجاڕی شتێكی تر نییە، لە كاتێكدا ژمارەی سەربازانی بەشداربوو دەگاتە سەرووی ١٠٠ هەزار كەس.\nلە لایەكی ترەوە رووسیا بە مافی خۆی دەزانێت لە نێو خاكی خۆیدا هەموو نمایشێكی سەربازی ئەنجام بدات و گەشەی ناتۆ لە سنوورەكانی وڵاتەكەشی مەحكوم دەكات. پێویستە بگوترێت ناتۆ سەرووی چوار هەزار سەربازی لە وڵاتانی ناوچەی بالتیك و پۆڵۆنیا جێگیر كردووە.\nئەو نمایشە سەربازییەی رووسیا لە كاتێكدا دەكرێت كە ئۆكرانیاش بە هاوكاری ئەمەریكا و راهێنانە سەربازییەكان لە سوید نمایش سەربازی بەڕێوە دەبات و تیایدا ١٩ هەزار سەرباز بەشدارن و لە نمایشەكە رووبەڕووی هیزێكی گەورەتر دەبنەوە، بەڵام سیناریۆی نمایشەكەی رووسیا رووبەڕووبوونەوەیە لەگەڵ گرووپە تیرۆریستی و توندڕەوەكان كە لە سێ وڵاتەوە هاتوونەتە ناو بێلارووسیا و ناوچەی كالینینگراد. ئەگەرچی ئەم سێ وڵاتە وڵاتی راستەقینە نین و گریمانەیان بۆ كراوە، بەڵام دەگوترێت مەبەستی رووسیا هەریەك لە وڵاتانی لیتوانیا، ئستۆنیا و پۆڵۆنیایە.\nبەگوتەی ئەو پسپۆڕە سەربازییە، سەرجەم نمایشە سەربازییەكانی رووسیا یەك سناریۆیان هەیە، ئەویش بریتییە لە جێگیركردنی خێرای هێزەكان بە ئامانجی پاشەكشەپێكردنی دوژمن بە بێ ئەوەی ئاماژە بەوە بكرێت ئایا هیچ هێرشێك لە لایەن رووسیاوە ئەنجام دراوە.\nسوپای رووسیا و ناتۆ یەكتر بەوە تۆمەتبار دەكەن كە نمایشی سەربازیی مەترسیدار رێك دەخەن و فڕۆكە و كەشتییەكانیان لە دەریای بەلتیكدا دەسووڕێنەوە.\nڤلادمێر پوتین لە ساڵی ٢٠١٤ هەندێك تیوری سەربازیی پەسند كرد كە بەگوێرەی ئەو تیۆرییانە ناتۆ بە "هەڕەشەیەكی بنەڕەتیی" بۆ سەر وڵاتەكەی دەستنیشان كراوە.\nكێشەی نێوان ناتۆ و رووسیا بۆ سەردەمی یەكێتیی سۆڤیەتی پێشوو و قۆناغی شەڕی سارد دەگەڕێتەوە كە ناتۆ بە سەرۆكایەتی ئەمەریكا بەرامبەر بە پیشڕەویكردنی سۆڤیەت دامەزرا، تەنانەت ناكۆكییەكانیان گەیشتە ئاستێكی مەترسیدار كە ئەگەر كەوتبانایە جەنگەوە، ئەوا وێرانكارییەكی گەورەی بەدوای خۆیدا دەهێنا و چەكی ناوكییان دژی یەكتر بەكار دەهێنا.\nدوای رووخانی بلۆكی رۆژهەڵات، ناتۆ لە ناوچەكە زیاتر زاڵ بوو و ئێستەش رووسیا هەوڵ دەدات ببێتە خاوەنی ئەو هێز و هەژموونەی لە سەردەمی یەكێتیی سۆڤیەتدا هەیبوو.


نامه یکی از معلمان شهرستان پیرانشهر در پاسخ به انتقاد امروز دکتر شهریاری استاندار آذربایجان غربی نسبت به عملکرد معلمان روستایی - piranshahrrudaw | piranshahrrudaw\nانتشار : بهمن 6, 1398 - 21:51\nبه نام خداوند لوح و قلم حقیقت نگار وجود و عدم خدایی که داننده رازهاست نخستین سرآغاز آغازهاست از بهترین امتیازات جامعه ی بشری هنر معلمی است.معلم با تعلیم و نشر علم ،انسانها را به سوی کمال و پیشرفت سوق می دهد […]\nاز بهترین امتیازات جامعه ی بشری هنر معلمی است.معلم با تعلیم و نشر علم ،انسانها را به سوی کمال و پیشرفت سوق می دهد وعشق وایمان را بر لوح جان و ضمیر پاک انسانها ثبت می کند وندای فطرت را در فضای عالم طنین انداز می گرداند.تمام سیاست گذاران و برنامه ریزان دنیا معلم را کلید اصلی مسائل دشوار جوامع انسانی عصر حاضر می دانند.جناب آقای دکتر شهریاری استاندار محترم استان آذربایجان غربی،جنابعالی مکررا در بسیاری از جلسات رسالت نخستین خود را بهبود شاخص های توسعه یافتگی و رفع محرومیت از چهره ی استان ذکر کرده اید و می فرمودید از صمیم قلب اعتقاد داری که یک مدیر بایستی در اتاق شیشه ای کار کند و کارکردش در معرض قضاوت همگان قرار گیرد.\nولی باید به عرض برسانم که آموزش و پرورش و علی الخصوص معلم از چهره های محروم و بارز عدم توسعه یافتگی در استان می باشند.میانگین فضای آموزشی کشور ۷۱/۵ مترمربع بوده و در خود مرکز استان ۰۵/۴ مترمربع است و این شاخص در شهرستانی چون پیرانشهر تنها ۷۴/۱ مترمربع است.گفته ی جنابعالی در خصوص افت تحصیلی در مدارس روستایی بخاطر کم کاری معلمان ،دل رنج دیده ی این طبقه ی زحمت کش و سخت کوش را به درد آورد زیرا نه تنها معلم با آسیب و صدمه های فراوانی همچون؛ تقلیل منزلت و پایگاه اجتماعی درجامعه ،آسیب های روانی و عصبی زیاد وفشارهای کاری و حرفه ای آن ازیک سو، بلکه با مشکلات حدیده ی حقوقی و معیشتی از سوی دیگر،دست به گریبان است.\nمحیط مدرسه و کلاس درس به سبب حجم روابط انسانی مستمر و پویا، با هیچ ارگان و سازمانی قابل قیاس نیست .مسئولیت های متنوع و حتی گاهی متناقض شخصیت ها و نیازهای متفاوت، معلم را با انتظارات گسترده ای روبرو می کند.آستانه ی خستگی معلمان در اموری مانند صحبت کردن، بالاتر از میانگین افراد عادی است.مراجعات دائمی،سخن گفتن های طولانی برای تفهیم مطالب،روبرو شدن با مسائل پیش بینی نشده و دادن پاسخ مناسب به آنها و تلاش مستمر برای حفظ نظم و آرامش کلاس ، نیازمند صرف کردن انرژی زیادی است.\nفاصله ی فاحشی که از نظر مادی و حقوقی بین فرهنگیان و سایر کارمندان دولت و قشرهای دیگر جامعه وجود دارد،از جذابیت شغل معلمی کاسته است. امروزه در اثر سیاست های دولت در زمینه ی کاهش هزینه ها و کوچک کردن دولت، استخدام رسمی معلمان کاهش یافته و بیشتر به سوی بکارگیری نیروها به صورت حق التدریس و ساعتی و استفاده از سرباز معلم در مناطق محروم روستایی سوق داده است.متاسفانه اکثر این افراد بکارگیری شده از فراهم آوردن حداقل تسهیلات زندگی عاجزند ولی شرایط سخت تدریس در مناطق محروم با حقوق کم را با این امید تحمل می کنند که شاید در آینده استخدام شوند.در پایان با توجه به ذکر بخشی از آلام این قشر محروم در جامعه ،جنابعالی را قاضی وضعیت افت تحصیلی دانش آموزان مدارس روستایی ،می کنم .\n” کلکم راع و کلکم مسؤول عن رعیته”\nشهروند - تاریخ : 9 - بهمن - 1398\nیاشاسین .اینا نمیدونن با ماهی یک سوم حقوق قانون کار و بیمه ۱۵ روز و روزانه ۶ ساعت کار که یه مربی پیش دبسانی میگیره یعنی بزار بگم نماینده دولت تدبیر یعنی خون خواری یعنی به امید استخدام استثمار و….\nئه‌میش معه‌لیمم - تاریخ : 6 - بهمن - 1398\nبه خودای بابه چاکی پینه کردوه\nسه‌یره‌که‌ی ئه‌وه‌یه؛ کێشه‌که‌ی هێناوه‌ته سه‌ر سه‌رباز معه‌لیم و حق التدریسان\nجا مه‌گه ئه‌وانه‌ی ڕه‌سمین؛ چه‌ندیان به ڕاستی معه‌لیمن؟\nڕاستیه‌که‌ی ئه‌وه‌یه که زۆربه‌ی مه معه‌لیمان وه‌زیفه‌ناس نیین؛ بۆوه‌ی باشتر شوغڵی خۆن ئه‌نجام بده‌ین حازر نین دو کتب بخوێنینه‌وه\nزۆر به‌ی مه معه‌لیمین پێ شوغڵ نیه؛ پێن وه‌ڕه‌زیه\nئه‌خه معه‌لیمک که بۆخۆی قه‌ت کتێبێک ناخوێنێته‌وه؛ چۆن زانست فێری منداڵان ده‌کا؟\nیان معه‌لیمێک که ڕۆژ نیه دره‌نگ نه‌چێته سه‌رکلاس؛ چۆن وه‌خت شناسی فێری منداڵان ده‌توانێ بکا؟\nهه‌ڵبه‌ت معه‌لیمی وه‌زیفه‌شناس و زه‌حمه‌ت‌کێش و دڵسۆزیش هه‌ن به‌ڵام به داخه‌وه ده‌نێو وانی دی دا ون بوونه؛ هه‌ڵبه‌ت ده‌سه‌ڵاتیشیان نیه که ده‌با هه‌یان با


کوردیپێدیا - مالة ملا\n🏰 مالة ملا | پۆل: شوێنەکان | زمانی بابەت: 🇸🇦 عربي\n101. 👁 زراوك\n102. 👁 زروا\n103. 👁 زوزيلة\n104. 👁 زيارة\n105. 👁 زيركان\n106. 👁 زيلوي\n107. 👁 زيليا\n108. 👁 سارداو\n109. 👁 سالاريا\n110. 👁 سبيارة\n111. 👁 سبيندار\n112. 👁 سربيش\n113. 👁 سركردةالعلياء\n114. 👁 سكن\n115. 👁 سليكا\n116. 👁 سماقة\n117. 👁 سمخيلا\n118. 👁 سنين\n119. 👁 سورزويا\n120. 👁 سوريا\n121. 👁 سوكينة\n122. 👁 سي كوجكة\n123. 👁 سيدا\n125. 👁 سيدكان القديمة\n126. 👁 سيران\n127. 👁 سيروا\n128. 👁 شابكي\n129. 👁 شكيرا\n130. 👁 شمرما\n131. 👁 شمزينة كلا\n132. 👁 شناو\n133. 👁 شنشاه\n134. 👁 شوشنة السفلي\n135. 👁 شوشنة العلياء\n136. 👁 شيخ رش\n137. 👁 شيخان\n138. 👁 شيلكان\n139. 👁 شيوان\n140. 👁 شيوسان\n141. 👁 شيوسقر\n142. 👁 شيوگرم السفلي\n143. 👁 شيوگرم العلياء\n144. 👁 شيون\n145. 👁 عرب كولا\n146. 👁 قلان كردي\n147. 👁 قليتان\n148. 👁 كاني باز\n149. 👁 كاني بناو\n150. 👁 كاني جنار\n151. 👁 كاني شعبان\n152. 👁 كاني ملا\n153. 👁 كانية رش\n154. 👁 كاولا\n155. 👁 كاولة باس\n156. 👁 كاولوك\n157. 👁 كتينة\n158. 👁 كربيج\n159. 👁 كردمسك\n160. 👁 كرزاوا\n161. 👁 كركبن\n162. 👁 كرممك\n163. 👁 كزك\n164. 👁 كلة رش\n165. 👁 كلك\n166. 👁 كلوبة\n167. 👁 كلولا\n168. 👁 كمك\n169. 👁 كندةهلا\n170. 👁 كوبركة\n171. 👁 كوبكان\n172. 👁 كورا\n173. 👁 كورابي\n174. 👁 كوربتراش\n175. 👁 كورت\n176. 👁 كورشى\n177. 👁 كوزينة\n178. 👁 كوسبتنك\n179. 👁 كوليت\n180. 👁 كوليتان\n181. 👁 كوليزكة\n182. 👁 كونة كوند\n183. 👁 كويزة قولي\n184. 👁 كيلكا\n185. 👁 گرديم\n186. 👁 گوراكوري\n187. 👁 لوكان\n188. 👁 لولان\n189. 👁 ليتان\n190. 👁 ليربان\n191. 👁 ليلكان\n192. 👁 مالاير\n193. 👁 نزاري\n194. 👁 نيا\n195. 👁 نيكوة\n196. 👁 هارونة\n197. 👁 هوريس\n198. 👁 هولي\n199. 👁 هومار\n200. 👁 هيردن


کوردیپێدیا - ئیبراهیم فەرشی - برایم فەڕشی\n👫 ئیبراهیم فەرشی - برایم فەڕشی | پۆل: کەسایەتییەکان | زمانی بابەت: 🏳 کوردیی ناوەڕاست\nئیبراهیم فەرشی - برایم فەڕشی\nلە شاری بۆکانبۆکان لە دایک بووە، شانۆوان و نووسەری بابەتی فەرهەنگییە و دانیشتووی وڵاتی ئاڵمانە، بە پێی پێشبینی دەبێ تا ساڵی 2023 بژی(2).\nناڵەیەک لە هاواردا 2002\nزەوی (شانۆنامە 1995)\nزمانی دوولا 2002\nموسیقای کوردی لە نێوان هاوار وهیوادا 2002\nپرۆژەکانی فرەکولتوری شانۆپێداگۆگی (بە زمانی ئاڵمانی2002)\nبەرهەمی چاپ نەکراو\nهونەری ئاخاڤتن(لە زمانی ئآلمانییەوە بۆ سەر زمانی کوردی)\nSpielpädagogik (دەرسنامە بۆ مامۆستای باخچەی منداڵان) (بە زمانی ئاڵمانی)\nKommunikation Training (مێتۆدی پێوەندییەکانی نێوان مرۆڤ- دەرسنامه)(بە زمانی ئاڵمانی)\nدەرسنامە بۆ پرۆگرامەکانی(Word، Excel، PowerPoint) و ئینترنێت(بە زمانی ئاڵمانی)\nکتێبی دیژیتاڵی (لە رێگای ئینترنێتەوە بڵاوکراونەتەوە)\nزیرەک هونەرمەندی نەتەوەیەکی بن دەست(باس و لێکۆڵینەوە)\nئەگەر شانۆ لە کوردستان مردبێ چی زیندووە؟(باس و لێکۆڵینەوە لە سەر شانۆی باشوری کوردستان)\nتەلەوزیۆن لە نێوان دامەزراندن و داڕزاندندا(هەڵسەنگاندنی تەلەوزیۆنەکانی کورد)\nمەدەرسەی دوکتور سەعدەدینی مەروانی(زنجیرە نمایشی تەلەوزیۆنی و شانۆیی تەنز و رەخنە)\nکردستان سرزمین رنج ها و تجربە ها(کۆمەڵە وتار و راپۆرتی سیاسی- بە زمانی فارسی)\nشانۆی دایکی نیشتمان و کۆشکی ئاوات(لێکۆڵینەوە و شانۆنامە)\nسەفەرێکی خەیاڵی بۆ بۆکان(ناساندنی باری فەرهەنگی و هونەری بۆکان لە دەیەکانی 70 و 80 بە شێوەی سەفەرنامە و گێڕانەوە- تەورێز ساڵی 1984)\nگەڕان بە شوێن فەرهەنگی مادەکاندا(لێکۆلینەوە)\nهەڵەبجە و کۆسار، مەهاباد و گوڵەباخ لە وڵاتی چنار و هێمن(ناساندنی بارودۆخی فەرهەنگ و هونەر و پەروردەی باشوری کوردستان لە شێوەی سەفەرنامە - ساڵی 1994)\nرۆژهەڵاتی کوردستان و پرسی سیاسەت(کۆمەڵە بابەتی سیاسی)\nلە خودا و پێغەمبەر و دەوڵەت دەترسم(کۆمەڵە بابەتی تایبەت بە فەرهەنگ و سیاسەت)\nوێنه، دەنگی دڵ و بێدەنگی مێشک(کۆمەڵە تێکست بۆ راهێنانی دەنگی شانۆگێڕ بە دوو زمانی کوردی و ئاڵمانی)\nکامکارەکان، خالقی، قەرەداخی و موسیقای کوردی(وتوێژی بابەتیانە لە سەر موسیقای کوردی لە نیوان ساڵانی 1993 هەتا 1998، پێشتر بە زمانی ئاڵمانی بڵاوکراونەتەوە)\nبەرهەمی کتێبی زارەکی ئامادە و بڵاونەکراوە و...\nوێنە (کۆمەڵە تێکستی هونەری ئەدەبی) (کتێب، کاسێت وسی دی بە دەنگی بەیان و برایم فەرشی)\nسەفەری خەیاڵی بۆ بۆکان(تێکستی ئەدەبی هونەری بە دەنگی شاعیران هەژار، سوارە، کاک هەباس و کەسانی تر(کاسێت و سی دی بە دەنگی بەیان و برایم فەرشی)\nکۆکردنەوە و رێک وپێک کردنی گۆرانیەکانی حەسەن زیرەک لە سەر ئەلف وبێ (25 سی دی)\nلێکۆڵینەوە و بابەتی شانۆیی و سینەمایی (لە رێگای گۆڤار و رۆژنامەکانی ناوخۆو دەروەی وڵات و ئیترنێتەوە بڵاوکراونەتەوە)\nریتواڵ و تازیەگێڕان (لێکۆڵینەوه، بابەتی سمینار لە فستیواڵی شانۆ لە شاری هانۆفر- بە زمانی ئاڵمانی)\nسیستمی سەما و دەنگی دەروێشان (باس و لێکۆڵینەوە لە سەردەنگ بە زمانی ئاڵمانی)\n50- ساڵ نمایش و شانۆ لە بۆکان(مێژوو)\nبیرەوەری لە سەر تیپی شانۆی لاو(گروە تئاتر جوان)ی بۆکان\nدەنگی شانۆگێڕ(تیئۆری و تەکنیکی دەنگ لە کاری شانۆگێڕی و وێژەرییدا)\nکورتە باسێک لە سەر شانۆی کوردی لە کۆنەوە و شانۆ لە رۆژهەڵاتی کوردستان(بەشێکە لە لێکۆلێنەوە لە سەر رێ وشوێنی شانۆ لە ناوکورددا، ئەمە سەرەتای کارێکی گەورەترە کە پەیوەستە بە چەند لەو کتێبانەی کە لێرەشدا ناویان هاتووە)\nدروازەی باسێک بۆ شانۆ و مێژووی شانۆی کورد(کورتە باسێکە بۆ پێناسەکردنی شانۆی کوردی)\nخودموختاری یانی چی؟ 1979(شانۆنامە)\nناوەندەکانی شانۆ و فستیوالی شانۆ لە ئوروپا(ناساندنی ناوەندەکانی شانۆ لە ئورپا)\nرۆژژمێری فستیوالەکانی شانۆی بووکەشوشە لە ئوروپا(ناساندنی فستیواڵەکانی بووکە شوشە لە ئوروپا)\nرۆژی جیهانی شانۆ لە ئامێد(راپورت)\nلەیلا بەدرخان سەماکەری کورد\nمانگی گوڵان، مانگی ناوەندی شانۆی کۆچەر(کورتە ناسانێکی ناوەندی شانۆی کۆچەر)\nئۆپرای زەردەشت لە کۆنترین شانۆی جیهان پێشەکەش دەکرێ(راپۆرت)\nئارت کۆڵۆن بەناوبانگترین پیشانگای ئوروپا(راپۆرت)\nفستیواڵی کورتە فیلمی هونەری لە ئاڵمان(ناساندن و راپۆرت)\nسینەماگەری کورد و رۆژنامەکانی ئاڵمان(باسی سینەما)\nزنجیرە فیلمی جومعە لە تەرازوی بینەرێکدا!؟ (باس و رەخنە)\nتەنیا کیسەڵەکانی قوبادی دەفڕن! (باس و رەخنە)\nسینەمای قوبادی و هیواکان\nسەڵاحەدین ئەییوبی و کیسەڵەکان (سینەما جیهانی وتێمی کوردی)\n1. 👁 ئەگەر شانۆ لە کوردستان مردبێ، چی زیندووە؟!\n2. 👁 تلەوزیۆن لە نێوان دامەزراندن و داڕزاندندا؟!\n3. 👁 حەسەن زیرەک و زمانی دوولا\n4. 👁 رۆژهەڵاتی کوردستان و پرسی سیاسەت!!\n5. 👁 زیرەک هونەرمەندی نەتەوەیەکی بندەست\n6. 👁 سەدەی کارەسات گفتوگۆ لەگەڵ غەنی بلووریان\n7. 👁 سەفەرێکی خەیاڵی بۆ بۆکان\n8. 👁 شانۆی دایکی نیشتمان\n9. 👁 فێربوونی تەکنیک و هونەری ئاخافتن\n10. 👁 گەڕان بە شوێن فەرهەنگی مادەکاندا\n11. 👁 من لە خودا و پێغەمبەر و دەوڵەت دەترسم\n12. 👁 هەڵەبجە و کۆسار، مەهاباد و گوڵەباخ لە وڵاتی چنار و هێمن\n13. 👁 کامکارەکان، خالقی، قەرەداغی\n1. 👁 پێشکەش بە منداڵێکی فەیلەسووفی کورد!\n2. 👁 کەسایەتی، حزب، نەتەوە!\n➕ ئەم بابەتە لەلایەن: (هاوڕێ باخەوان)ەوە لە: Dec 14 2009 9:48PM تۆمارکراوە\n✍ ئەم بابەتە بۆ دواجار لەلایەن: (هاوڕێ باخەوان)ەوە لە: Nov 19 2019 10:05PM باشترکراوە\n👁 ئەم بابەتە 18,216 جار بینراوە\n📷 فایلی وێنە 1.0.1 37 KB Dec 14 2009 9:48PM هاوڕێ باخەوان


Kurdîpêdiya - یەکەکانی ژنانی تیشکی خۆر بۆ یادی شەنگال لە ئەستەنبول چالاکیان ئەنجامدا\n📝 یەکەکانی ژنانی تیشکی خۆر بۆ یادی شەنگال لە ئەستەنبول چالاکیان ئەنجامدا | Pol: Bellgenamekan | Zimanî babet: 🏳 کوردیی ناوەڕاست\nیەکەکانی ژنانی تیشکی خۆر بۆ یادی شەنگال لە ئەستەنبول چالاکیان ئەنجامدا\nدەستپێشخەری ژنانی تیشکی خۆر لە راگەیێنراوێکدا رایگەیاند، یەکەکانیان لە 30 تەمموز تا 1ی ئاب 11 ئۆتۆمبیلی فاشیستانیان سووتاندووە.\nلە رایگەیێنراوەکەدا باس لەوەکرا چەتەکانی داعشداعش کە دەوڵەتی فاشیست تورک پشتیوانی لێدەکرد، لە 3ی ئابی ساڵی 2014دا هێرشی کردە سەر شەنگال و بە هەزاران ژن، منداڵ، گەنج و پیر کوژران و رفێنران و لە بازارەکان فرۆشران. ئەمڕۆش هەمان ئەو کردەوانە لە لایەن رژێمی ئاکەپەکەوە ئەنجام دەدرێن. ژن دەکوژرێن و دەستدرێژی دەکرێتە سەریان. ئێمە باش دەزانین کە ئەوان درێژەپێدەری کردەوەکانی داعشن. بەڵام دەبێت ئەوە باش بزانن کە لەسەر ئەم قڕکردنانە لێپرسینەوەیان لەگەڵدا دەکرێت.\nلە بارەی چالاکیەکانیشەوە ئەم زانیاریانە بڵاو کرانەوە:\n-30ی تەمموز لە ئۆکمەیدانی ئەستەنبول 4 ئۆتۆمبیلی فاشیستانی ئاکەپە و مەهەیە لە لایەن یەکەکانمانەوە تێکشکێنران.\n-لە 31ی تەمموز لە ناوچەی کاواجکی ئەستەنبول 3 ئۆتۆمبیلی هاوکار و لاقەکەرانی ئاکەپە سووتێنران.\n-31ی تەمموز لە ناوچەی کادیکوی ئەستەنبول یەکینەکەمان لە دژی ئۆتۆمبیلی رەگەزپەرەستان چالاکی ئەنجام درا. لەو چالاکیەدا 2 ئۆتومبیل لەناو بران.\n-لە 1ی ئابیشدا لە ناوچەی توزلای ئەستەنبول 2 ئۆتۆمبیلی چەتەکانی ئاکەپە و مەهەپە لە لایەن یەکەکانمانەوە لەناو بران.\nلە کۆتایی راگەیێنراوەکەی ژنانی تیشکی خۆردا هاتووە، ئەم چالاکیانە بۆ تۆڵەسەندنەوەی کۆمەڵکوژی شەنگالن کە لە 3ی ئابی ساڵی 2014دا ئەنجام درا. هاوکات باس لەوەش کرا کە ئەوان دەنگی هەموو ئەو منداڵ و ژنانەن کە کۆمەڵکوژ کران و هەروەها هاوڕێی زەردەشت شەنگالی و ئارین شەنگالن.\n➕ Em babete lelayen: (Roj Hejar)ewe le: Aug 2 2020 10:21PM tomarkirawe\n👌 Em babete lelayen: (Manu Berzincî)ewe le: Aug 2 2020 10:33PM pêdaçûneweyi bokrawe û azadkrawe\n✍ Em babete bo diwacar lelayen: (Manu Berzincî)ewe le: Aug 2 2020 10:33PM baştirkirawe


هەفتەی داهاتوو 53 بەركەوتووی چەكی كیمیایی رەوانەی دەرەوەی وڵات دەكرێن\nSAT, 30 MAY 2020 07:42 Erbil, GMT +3\nTUE, 14 JAN 2020 10:06 | KDP.info\nهەڵەبجە-KDP.info- سەرۆكی كۆمەڵەی قوربانیانی كیمیابارانكردنی چەكی كیمیایی لە هەڵەبجە رایگەیاند، دوای رەزامەندیی حكوومەتی هەرێمی كوردستان، بڕیارە هەفتەی داهاتوو 53 بەركەوتووی چەكی كیمیایی لە هەڵەبجە بۆ چارەسەر رەوانەی دەرەوەی وڵات بكرێن.\nلوقمان عەبدولقادر، بۆ ماڵپەڕی فەرمیی پارتی دیموكراتی كوردستان گوتی، حكوومەتی هەرێمی كوردستان رەزامەندیی دەربڕیوە كە 53 بەركەوتووی دیكەی چەكی كیمیایی، بۆ چارەسەركردن رەوانەی دەرەوەی وڵات بكرێن.\nعەبدولقادر گوتیشی، لە ئێستادا رێكارەكانی رەوانەكردنی ئەو 53 بەركەوتووە هەمووی تەواو بووە و هەفتەی داهاتوو رەوانەی دەرەوەی وڵات دەكرێن و چارەسەری پێویستیان بۆ ئەنجام دەدرێت.


کوردیپێدیا - لە شاری کەرکوک، تەرمی شەهیدێکی یەپەگە بەخاکسپێردرا\n📖 لە شاری کەرکوک، تەرمی شەهیدێکی یەپەگە بەخاکسپێردرا | پۆل: کورتەباس | زمانی بابەت: 🏳 کوردیی ناوەڕاست\nلە شاری کەرکوک، تەرمی شەهیدێکی یەپەگە بەخاکسپێردرا\nرۆژنیوز – کەرکوک\nتەرمی شەڕڤانێکی یەپەگە، کە لە شاری سلوکی رۆژئاوای کوردستان شەهیدبووبوو، لە شاری کەرکوک بە مەراسیمێکی جەماوەری باخاکسپێردرا.\nسەنگەر عەبدولحەکیم ناسراو بە (ئەرداڵ سورخوێن)، شەڕڤانی یەپەگە، کە لە شاری سلوکی رۆژئاوای کوردستان شەهیدبووبوو، پاش راگرتنی تەرمەکەی بۆ ماوەی 10 رۆژ لەسەر سنوری نێوان باشور و رۆژئاوای کوردستان، دوێنێ لە شاری دهۆکەوە گەڕێندرایەوە بۆ شاری کورکوک و شەوی رابردوو بە مەراسیمێکی جەماوەری لە گۆڕستانی رەحیماوا بەخاکسپێدرا.\nلە مەراسیمەکەدا، بەیان فەرەج، نوێنەری کۆمیتەی خانەوادەی شەهیدانی پەکەکە لە باشور، شیلان شاکر، هاوسەرۆکی تەڤگەری ئازادی کۆمەڵگای کوردستان، شێخ بەدر، نوێنەری پەیەدە، بێریتان روکەن، لە فەرماندەیی یەژاستار لە کەرکوک و لەسەر ناوی خانەوادەی شەهیدیش عەبدولحەکیم، باوکی شەهید وتەیان پێشکەشکرد.\nبەیان فەرەج رایگەیاند:" دوژمنەکانمان هەمیشە پیلان لەدژمان دەگێڕن، ئەگەر شەهید ئەرداڵ و هەڤاڵەکانی نەبوونایە، ئێمە نەماندەتوانی بە ئازادی لەسەر ئەم خاکە بژین، من لێرەوە جارێکی تر بانگەوازی دەکەم، کە کۆنگرەی نەتەوەیی ببەسترێت، هەم بۆ خاوەنداریکردن لە شەهیدان و هەمیش بۆ شکاندنی هێرشی دوژمن لەسەر وڵاتەکەمان".\nهەروەها شیلان شاکر، هاوسەرۆکی تەڤگەری ئازادی کۆمەڵگای کوردستان، وتی:" شەهید ئەرداڵ سەری گەلی کوردی بەرزترکردەوە، چونکە ئەوان نوێنەری ئازادین، گەنجانی کورد لە کەرکوک، منیج، کۆبانێ، ئامەد، مهاباد تێدەکۆشن، رێگای ئەوان هەمان رێگای گەلی کوردە، ئێمە لێرەوە جارێکی دیکە بەڵێن دەدەین، کە لەبیریان نەکەین و درێژەپێدەری خەباری ئەوان بین".\nپاشان، بێریتان روکەن، نوێنەری فەرماندەیی هێزەکانی یەژاستار لە کەرکوک، رایگەیاند:" ئێمە هەتاکو ئەم گەلە ئازاد نەکەین، هیچ کاتێک لە شوێنی خۆمان دانانیشین، هیواکانی شەهید ئەرداڵ و هەڤاڵەکانی بەدیدێنین و لەسەر هەمان رێچکەی ئەوان بەردەوام دەبین و سەرکەوتن مسۆگەر دەکەین".\nلەسەر ناوی پارتی یەکێتی دیموکراتی (پەیەدە)ش، شێخ بەدری قسەیکرد و وتی:" گەلی کورد زۆر کوڕ و کچی خۆی فیدای ئەم خاکە کردووە، ئەوەشی دەکەوێتە ئەستۆی ئێمە بەردەوامیپێدانی هەمان خەبات و تێکۆشانی ئەوانە".\nهەروەها، عەبدولحەکیم، باوکی شەهید ئەرداڵ، وتی:" من بە شەهیدبوونی کوڕەکەم سەربەرزم، چوار کوڕم هەیە، هەر کات گەل و وڵات پێویستیان بێت، من ئامادەم ئەوانیش بەرەو شەهیدبوون بەڕێبکەم".\nهەر لە مەراسیمەکەدا، ئامادەبوان، ناڕەزاییان لەبەرامبەر راگەیاندنێکی پارتی دیموکراتی کوردستان-عێراق نیشاندا، بەوەی کە هەواڵی ناڕاست لەسەر رۆژئاوای کوردستان بڵاودەکاتەوە و دەزگا راگەیاندنەکەی پارتی-یان لە مەراسیمەکە دوورخستەوە، لەبەرامبەریشدا، نارەزایەتی گەنجانی کەرکوکی بە وتنی" یەپەگە ئێمەی لە ناوچەکە کردە دەرەوە" نیشاندا.\n➕ ئەم بابەتە لەلایەن: (سەریاس ئەحمەد)ەوە لە: Sep 16 2016 10:20PM تۆمارکراوە\n📷 فایلی وێنە 1.0.1 301 KB Sep 16 2016 10:20PM سەریاس ئەحمەد


خەندان لایف- محمد خورشید\nدیداری شێروانە بۆشیعر و لێکۆڵینەوە، یەکەم وەرزی دیدار بۆشعرو لێکۆڵینەوە سازکرد.\nئێوارەی دوێنێ لەهۆڵی هونەر لەشاری کەلار، ناوەندی ڕۆشنبیری و ئەدیبان و نوسەرانی کەلار، کەرنەڤاڵی شعرو چیرۆک و لێکۆڵینەوەی بۆکۆمەڵێک نوسەرو ئەدیبی شاری کەلار و دەرەوە سازکرد کەبڕیارە بۆماوەی دو رۆژ بەردەوام بێت.\nلەدەسپێکی کارەکانیدا نمایشێکی پەیکەر سازی بۆ هونەرمەند، بەیان نامی کردەوە، دواتر دەست کرا بەلێکۆڵێنەوە و خوێندنەوەی تێکستی ئەدەبی.\nلەلێدوانێک بۆ بۆخەندان لایف، سەرۆکی رێکخراوەکە، ساڵح هەلاج، سوپاسی سەرپەرشتیاری ئیدارەی گەرمیان و بەڕێوەبەرایەتی ڕۆشنبیری هونەری گەرمیانی کرد، کەهاوکاربونە بۆسەرخستنی ئەم مەراسیمە، وتیشی ئامانج لەدروست کردنی ئەم ڕێکخراوە، دروستکردنی چەترێکە بۆکۆکردنەوەی سەرجەرجەم شاعیران و نوسەران و ئەدیبانی گەرمیان تا لەو ڕێگەوە بتوانن توانای خۆیان بخنەڕو.\nلەیەکەم چالاکیاندا بەسەرکەوتوی یەکەم دیداریان سازکرد، بڕیارە ئەم دیدارە ئەمڕۆش بەردەوام بێت و تیایدا کۆمەڵێک شاعیرو نوسەر بەرهەمەکانیان بخوێننەوە، بەمەش یەکەم هەنگاو دەبێت بۆ درێژەدان بەکارە هونەری ئەدەبیەکانیان.\nهاوکات ئەم رێکخراوە لەکۆتایی ئەمساڵ مۆڵەتی فەرمی لەلایەن حکومەتی هرێمی کوردستانەوە پێدراوە، چەند چالاکیەکی جۆراوجۆریان ئەنجامداوە.


زامی دەم - ویکیپیدیا، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد\nزانی دەم بریتیە لەزامێک کە زیاتر لە لینجەپەردەکاندا ڕوودەدا لە دەمی مرۆڤدا ، ئەم حاڵەتە بەچەندەها جۆر ڕوودەدا و چەندەها شێواز ، بەڵام هیچ هۆکارێکی دیاریکراویشی نییە.\nباوترین هۆکارەکانی ئەم نەخۆشیە بریتیە لە دوودڵی و هەبوونی کێشەیەکی دەروونیی ،و زۆر نه‌خۆشی وه‌ك هه‌وكردنی گه‌ده یاخود كه‌می به‌رگری له‌ش وجگه‌ره كێشان وكه‌می ڤیتامین ئاسن و زۆری رێژه‌ی شه‌كر وپاك رانه‌گرتنی ده‌م دان و دروست ده‌بێت هه‌روه‌ها به‌كارهێنانی حه‌بی مه‌نعی ئافره‌تان وئه‌وانه‌ش كه‌دانی دروستكرد به‌كاردێنن توشده‌بن .\nهەروەها زۆرجار ئەو زامانەی کە بۆچەندەها مانگ چارەسەر نابن نیشانەی شێرپەنجەی دەمن.\nڕۆژانه ده‌م ودانت بشۆی بۆ ماوه‌ی 3 جار له رۆژێكدا دوای هه‌ر ژه‌مه خۆراكێك ودوركه‌وتنه‌وه له جگه‌ره كێشان و خواردنی ئه‌و خوارده‌مه‌نیانه‌ی فیتامین بی 12 زۆر تێدایه وه‌ك په‌نیر گۆشتی مانگا ومه‌ڕ، به‌كارهێنانی هه‌نگوین بۆ ئه‌و جێگایانه‌ی برینی لێهاتووه دوباره‌كردنه‌وه‌ی چه‌ند جارێك له ڕۆژێكدا یان شیرو ماستی رایب به‌كاربێنه هۆكاره بۆ له‌ناوبردنی كه‌ڕووه‌كان یان به‌كارهێنانی مێخه‌ك له‌گه‌ڵ ئاودا بۆ برینه‌كانی ناو ده‌م یان خوێ وئاوی لیمۆ به‌كاربێنه به وه‌ردانی له ناو ده‌م چه‌ند جارێك بۆ له ناوبردنی كه‌رووه‌كان به‌لاَم هه‌وڵبه خواردنه‌وه‌ی شیر و شیرینی كه‌م بكه‌یته‌وه چونكه هاوكاره بۆ گه‌شه كردنی كه‌ڕووه‌كان.\nزامێکی بچووک لە خوارەوەی ددانەکان\nوەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=زامی_دەم&oldid=686123»\nئەم پەڕەیە دواجار لە ١٠:٠٦ی ٤ی ئایاری ٢٠٢٠ نوێ کراوەتەوە.


پاریس.. لیژنەی یاسایی په‌رله‌مانى كوردستان لەگەڵ لیژنەی یاسایی ئەنجوومەنی نیشتیمانیی پەرلەمانی فەڕەنسا کۆبووەوە\nبەمەبەستی هەماهەنگی و پتەوکردنی پەیوەندییەکانی نێوانیان، ڕۆژی دووشەممە ٢٠٢١/٩/١٣، شاندێکی لیژنەی كاروبارى یاساییی پەرلەمانی کوردستان، بە سەرۆکایەتیی د. بژار کوچەر، سەرۆکی لیژنە و ئه‌ندامیه‌تیی ژمارەیەک لە ئەندامان و ڕِاوێژکارانی لیژنەکە، سەردانی لیژنەی یاساییی ئەنجوومەنی نیشتیمانیی پەرلەمانی فەڕەنسا-ى کرد و لە لایەن یێل ڕۆن پیڤێ، سەرۆکی لیژنە و ژون ژاک بریدێ، ئەندامی لێژنه‌كه و سەرۆکی دۆستایەتیی عێراقی-فەڕەنسی، پێشوازیی لێکرا.\nلە کۆبوونەوەیەکدا کە لە هۆڵی فەرمیی کۆبوونەوەکانی لیژنەی یاسایی ئەنجوومەنی نیشتیمانیی پەرلەمانی فەڕەنسا بەڕێوەچوو، باس لە کاری پەرلەمانی و هەنگاوەکانی یاسادانان و شێوازی جێبەجێکردنیان کرا و جەخت لە پتەوکردنی پەیوەندییەکانی نێوان هه‌ردوولا کرایەوە، هاوکات سەرۆکی لیژنەی كاروبارى یاساییی پەرلەمانی کوردستان، بەناوی دەستەی سەرۆکایەتیی پەرلەمانی کوردستانه‌وه سوپاسی پەرلەمان و حکومەت و گەلی فەڕەنسا-ی کرد، بۆ سەرجەم ئەو هەڵوێستە جوانانەی کە هەمیشە لە ڕۆژە سەختەکاندا بەرامبەر بە حکومەت و خەڵکی هەرێمی کوردستان نواندوویانە، لە پێشخستنی دیموکراسییەتی هەرێمی کوردستان و بەرەنگاربوونەوەی تیرۆر لە ناوچەکەدا.\nهەر لە کۆبوونەوەکەدا، لێژنەی یاسایی پەرلەمانی کوردستان جەختی لە دیپلۆماسییەتی پەرلەمانی کوردستان کردەوە، بۆ ئەم مەبەستەش لە لایەن لیژنەی یاسایی ئەنجوومەنی نیشتیمانیی پەرلەمانی فەڕەنسا پێشوازی لەو پێشنیازە کرا و بڕیارە لەگەڵ جێگری سەرۆکی پەرلەمانی فەڕەنسا بۆ کاروباری پەیوەندییە نێوەدەوڵەتییەکان تاووتوێی بکەن.\nهاوکات لیژنەی یاسایی ئەنجوومەنی نیشتیمانیی پەرلەمانی فەڕەنسا ئامادەیی خۆیان نیشاندا بۆ هاوکاری و پشتیوانیی پەرلەمانی کوردستان بۆ هەر پرسێکی تایبەت بە پێشخستنی کاری یاسایی، بۆ ئەم مەبەستەش بەڵێنیان دا لە کاتی پێویستدا تیمی ڕاوێژکاریی تایبەت بۆ پەرلەمانی کوردستان ئامادە بکەن.\nشایانی باسە شاندی لیژنه‌ی كاروبارىی یاساییی په‌رله‌مانى كوردستان لە ماوەی سەردانەکەیاندا بۆ فه‌ڕه‌نسا بڕیارە چەندین دیدار و کۆبوونەوەی تر لەگەڵ لیژنە و ئەندامان و ڕاوێژکارانی ئەنجوومەنی نیشتیمانیی پەرلەمانی فەڕەنسا ئەنجام بدەن و کار بۆ هەماهەنگی و لێکنزیکبوونەوەی زیاتر بکەن.\nسێشەممە, 14 ئەیلوول 2021 16:23\nParise.. L.yasaye Laga L.yasaye A.N.Fransa Kobuwawa


لە وەڵامی شاڵاو عەلی عەسكەریدا\nلە سایتی دیپلۆماتیك مەگەزیندا، شاڵاو عەلی عەسكەری وەڵامی نوسینەكانی مەلا بەختیار دەداتەوەو دەشڵێ، بۆیە ئەو نوسینانە بڵاودەكاتەوە، هەتا یەكێتی دەنگ كەم بهێنێت. لە وەڵامدا بەم بەڕێزە دەڵێین:\nسیاسەت هەر پیاهەڵدان نییە. هەر بانگەشەو ناسینی كاندیدەكان نیە. بەڵكو بنچینەیەكی حزبایەتی، رەخنە لەخۆگرتن و رەخنە گرتنە لەو هەڵانەی كراون.\nهەر حیزب و سەركردایەتیەكی سیاسی چەكی رەخنە لەخۆی دابماڵێ، بێگومان ئەو حیزبە هەرگیز ناتوانێ سیاسەتە شكسخواردوەكانی راست بكاتەوە. یەكێتی پێش كۆنگرە، یان دوای كۆنگرە، هەڵەی كردبێ، پێویستە هەڵەكانی راست بكرێنەوەو رەخنەیان لێبگرێ.\nبەڵام كاك شاڵاو بە گۆڕی باوكی سوێند دەدەین، ئایە یەكێتی پێش چوارەمین كۆنگرە هەڵەی زۆر بووە؟ خۆ یەكێتی گۆڕان زۆر دژایەتی دەكرد. پاشان هاوپەیمانی دیموكراتی دژایەتیان دەكرد، كەچی هەرگیز بە ئەندازەی ئێستا یەكێتی لەناو خۆیدا كێشەی نەبوو، لەناو خەڵكیشدا متمانەی لەدەست نەدابوو.\nبیرتە كە ناوەندی بڕیارتان دروست كرد و جەنابت لەسەر تەلەڤزیۆن فەرمووت (سوپرایزمان ) هەیە بۆ ناو یەكێتی. دەتانویست یەكێتی دووچاری جیابونەوە بكەن. بە ویژدانت، ئەگەر مەلا بەختیار نەبوایە، ئەوكاتە، یەكێتی توشی یەكتر كوشتن نەدەهات؟\nبەداخەوە، كاك شاڵاو، ئێوە لە پەیامی رەخنە واتێگەیشتون، كە یەكێتی لاواز دەكات. بەڵام دڵنیات دەكەین، ئەگەر سەركردایەتی یەكێتی پەیامێكی رەخنەیی لەسەر هەڵەكان و گەندەڵی و ریزی شێواوی خۆی بڵاوبكاتەوەو بەڵێن بدات، كە ئەو دیاردانە چارەسەر دەكات، بە دڵنیاییەوە، هیچ نەبێ سەدان تێكۆشەری بێ تاقەتی یەكێتی ئومێدیان بۆ پەیدا دەبێ و دەكەونەوە تێكۆشان.\nبەڵام كاك شاڵاو:\nدڵنیابە، هەڵە داپۆشین، بۆ حیزبایەتی و بۆ ئێستای یەكێتی، بۆ یەكێتیەكان كوشندەیە. بە پێچەوانەشەوە، دەستنیشانكردنی هەڵەكان و بەڵێنی راستگۆیانەی چارەسەركردنیان، سیاسەتێكی راست و دروستە.\nشاڵاوی كوڕی كەڵە شەهید عەلی عەسكەری:\nجەنابت بەرپرسی مەكتەبی رێكخستنی، هیچ نەبێ لە مەڵبەندی خانەقین بپرسە.. بزانە كە مەلا بەختیار سەردانی خانەقینی كرد، دڵی خەڵكی سارد كردەوە، یان دڵی گەرم كردن بۆ دەنگدان.\nئەرێ كاك شاڵاو.. بیرتچۆتەوە دەتفەرموو ئەندامی مەكتەبی سیاسیمان هەیە دەیان ملیۆن دۆلاری لایەو نایداتەوە بە یەكێتی. رەخنەكانی خۆتت بیرچۆتەوە، كە پەیتا پەیتا، لەسەردەمی سەركردایەتی پێشوودا دەتگرتن. بە ویژدانت سوێندت دەدەین، یەكێتی ئەگەر دۆخی لە پێش كۆنگرە باشترە، ئەی بۆچی بەناچاری لەگەڵ گۆڕان رێككەوتون.. كە گۆڕان لە ئاوابوندایە.\nئێمە دڵنیات دەكەین، ئەگەر رەخنە لە خۆتان نەگرن و هەڵەكان راست نەكەنەوە، نەك زۆربەی خەڵك، بەڵكو خزمەكانی خۆشتان لە تەریقەتی هەقە، هەمویان دەنگ بە یەكێتی نادەن.. بۆیە، تكامان وایە، رەخنە بە پەیامی حزبایەتی وەربگرن.. نەك بە ساردكەرەوەی دەنگدەر!


فڕۆکەخانەی سلێمانی: کۆمپانیای فڵای ئەربیل بە فێڵ گەشتیارانی بۆ فڕۆکەخانەی هەولێر گواستوەتەوە - پرس میدیا\nHome سڵایدشۆو کوردستان گرنگ هەواڵ فڕۆکەخانەی سلێمانی: کۆمپانیای فڵای ئەربیل بە فێڵ گەشتیارانی بۆ فڕۆکەخانەی هەولێر گواستوەتەوە\nفڕۆکەخانەی سلێمانی: کۆمپانیای فڵای ئەربیل بە فێڵ گەشتیارانی بۆ فڕۆکەخانەی هەولێر گواستوەتەوە\nپرس میدیا 12/24/2020 10:53:00 pm سڵایدشۆو, کوردستان, گرنگ, هەواڵ,\nڕاگەیاندنی فڕۆکەخانەی سلێمانی بڵاویکردەوە، كۆمپانياى فلاى ئه‌ربيل هه‌ڵساون به پڕكردنه‌وه‌ى به‌ڵێنامه‌يه‌ك به گەشتیارانی گەشتێکی هەرێم کە بەنیاز بوون لە فڕۆکەخانەی سلێمانی دابەزن بەڵام ناچاریان کردوون لە فڕۆکەخانەی هەولێرەوە بگەڕێنەوە هەرێمی کوردستان.\nلە بەشێکی ڕوونکردنەوەکەدا هاتووە، ئه‌مڕۆ 24/12/2020 به‌پێى خشته‌ى گه‌شته‌كان وا بڕياربوو كۆمپانياى فلاى ئه‌ربيل گه‌شتى نێوان (موينشن-سلێمانى) ئه‌نجام بدات, به‌ڵام به‌داخه‌وه به بڕيارێكى نادروست و بيانويه‌كى ناڕاست كه گوايه فڕۆكه‌خانه‌ى سلێمانى به‌بێ ئه‌نجامدانى پشكنينى ( P C R) پێشوه‌خته ناهێڵێت هيچ گه‌شتيارێك داغڵى فڕۆكه‌خانه‌ى سلێمانى بێت.\nلە ڕاگەیەندراوەکەدا، "ئه‌و گه‌شتيارانه به‌مه‌به‌ستى ڕه‌زامه‌ندبوونيان به گۆڕينى ئاڕاسته‌ى گه‌شته‌كه‌يان بۆ فڕۆكه‌خانه‌ى نێوده‌وڵه‌تى هه‌ولێر."\nڕوونكردنه‌وه‌يه‌ك له فڕۆكه‌خانه‌ى نێوده‌وڵه‌تى سلێمانى يه‌وه ....\nسه‌ره‌ڕايى كارئاسانى و هاوكارى يه به‌رده‌وامه‌كانى فڕۆكه‌خانه‌ى نێوده‌وڵه‌تى سلێمانى پێشكه‌شى هێڵه ئاسمانييه‌كان و كۆمپانيا فڕۆكه‌وانى يه‌كانى ده‌كات به‌مه‌به‌ستى خزمه‌تكردنى زياترى گه‌شتياران,  ئه‌مڕۆ 24/12/2020 به‌پێى خشته‌ى گه‌شته‌كان وا بڕياربوو كۆمپانياى فلاى ئه‌ربيل گه‌شتى نێوان (موينشن-سلێمانى) ئه‌نجام بدات, به‌ڵام به‌داخه‌وه به بڕيارێكى نادروست و بيانويه‌كى ناڕاست كه گوايه فڕۆكه‌خانه‌ى سلێمانى به‌بێ ئه‌نجامدانى پشكنينى ( P C R) پێشوه‌خته ناهێڵێت هيچ گه‌شتيارێك داغڵى فڕۆكه‌خانه‌ى سلێمانى بێت كۆمپانياى فلاى ئه‌ربيل هه‌ڵساون به پڕكردنه‌وه‌ى به‌ڵێنامه‌يه‌ك به سه‌رجه‌م ئه‌و گه‌شتيارانه به‌مه‌به‌ستى ڕه‌زامه‌ندبوونيان به گۆڕينى ئاڕاسته‌ى گه‌شته‌كه‌يان بۆ فڕۆكه‌خانه‌ى نێوده‌وڵه‌تى هه‌ولێر, ئه‌م ڕه‌فتاره نابه‌جێيه‌ى كۆمپانياى ناوبراو جگه له‌وه‌ى ده‌چێته خانه‌ى هه‌ڵخه‌ڵه‌تاندنى گه‌شتياران, له‌هه‌مانكاتدا پابه‌ندنه‌بوونه به ڕێنماييه‌كانى حكومه‌تى هه‌رێمى كوردستان و بڕياره‌كانى ليژنه‌ى باڵاى ڕووبه‌ڕووبنه‌وه‌ى ڤايرۆسى كۆرۆنايه كه له‌لايه‌ن فڕۆكه‌خانه‌كانى هه‌رێمى كوردستانه‌وه وه‌ك يه‌ك جێ به‌جێده‌كرێت .\nلێره‌دا ده‌مانه‌وێت به‌گه‌شتيارانى به‌ڕێزى ئه‌و گه‌شته‌ى نێوان (موينشن-سلێمانى) وه هه‌ر گه‌شتيارێكى تر كه ده‌يه‌وێت له‌ڕێگه ئه‌و هێڵه‌وه بگاته‌وه فڕۆكه‌خانه‌ى سلێمانى ڕابگه‌يه‌نين وێڕاى به‌درۆ خستنه‌وه‌ى ئه‌و بيانوو و هه‌واڵه ناڕاسته‌ى كۆمپانياى ناوبراو, فڕۆكه‌خانه‌مان به‌ڕێزان وه‌زاره‌ته‌كانى ناوخۆ و گواستنه‌وه و گه‌ياندنى حكومه‌تى هه‌رێمى كوردستان و فڕۆكه‌خانه‌ى نێوده‌وڵه‌تى هه‌ولێرمان له‌م كاره نابه‌جێ يه‌ى كۆمپانياى فلاى ئه‌ربيل_مان ئاگاداركردۆته‌وه و چاوه‌ڕوانى لێپرسينه‌وه‌ين له‌و كۆمپانيايه له‌به‌رامبه‌ر پاراستنى ناو و ناوبانگى فڕۆكه‌خانه‌ى نێوده‌وڵه‌تى سلێمانى و مافى گه‌شتياران, وه گه‌شتيارانى به‌ڕێزى ئه‌و گه‌شته له‌ئه‌نجامى هه‌ڵخه‌ڵه‌تاندنيان له‌لايه‌ن كۆمپانياى ناوبراوه‌وه ئه‌گه‌ر توشى هه‌ر ناڕه‌حه‌تى و زه‌ره و زيانێك بوون مافى خۆيانه داوايى ياساييان له‌سه‌ر تۆمار بكه‌ن و داواى قه‌ربووكرده‌وه‌ى خۆيان بكه‌ن .\nفڕۆكه‌خانه‌ى نێوده‌وڵه‌تى سلێمانى\nBy پرس میدیا at 12/24/2020 10:53:00 pm


خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا - ویکیپیدیا، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد\n(لە خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپاەوە ڕەوانە کراوە)\nداڕێژە:🇪🇸 ڕیاڵ مەدرید\nچامپیۆنز لیگ (بە ئینگلیزی: UEFA Champions League) پاڵەوانێتییەکی تۆپی پێی ئەورووپییە، ساڵانە لەلایەن یەکێتیی تۆپی پێی ئەورووپا ڕێکدەخرێت. لە ساڵی ١٩٥٥-١٩٥٦ یەکەم وەرزی پاڵەوانێتییەکە ڕێک خرا.\nئەم پاڵەوانێتییە لەگرنگترین ڕووداوە وەرزشییە جیھانییەکان دادەنرێت و دوا ڕووبەڕووبوونەوەی پاڵەوانێتییەکە بەگرنگترین ڕووداوەی وەرزشی ساڵ دادەنرێت و زیاتر لە ١٠٠ ملیۆن بینەر لەڕێگەی تەلەڤیزیۆنەوە تەماشای دەکەن.\nلەسەرەتادا ناوی فەرمی پاڵەوانێتییەکە جامی ئەورووپا بوو، لە پاڵەوانێتیی ساڵی ١٩٩٢-١٩٩٣ ناوی فەرمی گۆڕدرا بۆ جامی پاڵەوانی ئەورووپا یان خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا. لەسەرەتای دامەزراندنیدا پاڵەوانێتییەکە لەسیستەمی دۆڕاندنێک بوو و تەنھا پاڵەوانێکی خولی ناوخۆیی وڵاتانی ئەورووپی تێیدا بەشدار دەبوون. لە ساڵی ١٩٩٠ دا گرووپی کۆمەڵەکان بۆ یاری چوون و ھاتن فراوانتر کرا و ژمارەی یانەکانیش زیاد کرا. لەگەڵ گۆڕانی ناوی پاڵەوانێتییەکە لە ساڵی ١٩٩٢دا ژمارەی یانەکانی پاڵەوانێتییەکە زیادکراوە بۆ ٣٢ یانە.\nژمارەی ھەڵگرانی نازناوی ئەم پاڵەوانێتییە ٢٢ یانەی جیاوازە و لەنێو ١٢ یانە کە ھەڵگری زۆرترین نازناوی ئەم پاڵەوانێتییەن، یانەی ڕیال مەدرید زۆرترین نازناوی ھەڵگرتووە کە ١٤ نازناوە.\nئەو یانانەی بوون بەپاڵەوان[دەستکاری]\nجاری بەدەست ھێنراو\nڕیال مەدرید ١٤جار\nئەی سی میلان ٧ جار\nلیڤەرپوول ٦ جار\nبایەرن میونخ ٦ جار\nبارسێلۆنا ٥ جار\nئەیاکس ئەمستەردام ٤ جار\nئینتەرناسیۆنالێ ٣ جار\nمانچستەر یونایتد ٣ جار\nبەنفیکا ٢ جار\nیوڤێنتوس ٢ جار\nپۆرتۆ ٢ جار\nسێلتیک ١ جار\nھامبورگ ١ جار\nستیوا بووخارست ١ جار\nماڕسیلیا ١ جار\nفاینۆرد ڕۆتەردام ١ جار\nئەستۆن ڤێلا ١ جار\nئایندھۆڤن ١ جار\nڕێد ستارد بلگارد ١ جار\nبۆروسیا دۆرتمۆند ١جار\nماڵپەڕی سەرەکی یەکێتی تۆپی پێ ئەورووپا\nکۆمنزی ویکیمیدیا، میدیای پەیوەندیدار بە خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا تێدایە.\nوێبگەی فەرمی داڕێژە:Lang in\nوەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=خولی_پاڵەوانەکانی_ئەورووپا&oldid=949280»\nئەم پەڕەیە دواجار لە ١٠:٥٧ی ٢٩ی ئایاری ٢٠٢٢ نوێ کراوەتەوە.


ماڵپەری فیردەوس | ئایا دەکرێ تەیەمووم بکەم ئەگەر ئاو سارد بێت لە زستان ؟\nسەردێری پرسیار:ئایا دەکرێ تەیەمووم بکەم ئەگەر ئاو سارد بێت لە زستان ؟\nبەرواری دانان :2019-01-25 کۆدی پرسیار:1004\nپرسیار : ئایا دەکرێ تەیەمووم بکەم ئەگەر ئاو سارد بێت لە زستان ؟\nوەڵام : زانایان دەڵێن ھەر کەسێک بتوانێت ئاو گەرم بکات یان بتوانێت ئاوی سارد بەکار بھێنێت و زیانی پێ نەگات ، ئەوە واجبە لەسەری ئاو بەکار بھێنێت ، بەڵام ئەگەر بەزۆری گومانی بۆ ئەوە چوو بەکار ھێنانی ئاوی سارد زیانی پێ دەگات ، ئەوە دروستە تەیەمووم بکات .\nابن عثیمین ڕەحمەتی خوای لێ بێت دەفەرمووێت : (( واجبە لەسەری ئارام بگرێت ، وە ئەو ئاوی سارد بەکار بھێنێت ، ئیلا ئەگەر ترسی ئەوەی ھەبێت زیانی پێ بگات ، ئەو کات دروستە تەیەمووم بکات ، تەنھا ئازارێکی کەم لەبەر ساردی ئەمە نابێتە عوزر . )) فتاوی نور علی الدرب .\nلە الموسوعە الفقھیە باس کراوە دەڵێت: (( زۆربەی زانایان بۆ ئەوە چوون دروستە تەیەمووم بکەیت لە سەفەر و بێجگە لە سەفەر " پێچەوانەی ئەبو یوسف و محمد دەڵێن بۆ بێجگە سەفەر نابێت ، واتە حضر " بۆ کەسێک ترسی بەکارھێنانی ئاوی ساردی ھەیە بۆ بە ھیلاک چوون ، یان نەخۆشی ، ..... )) "الموسوعة الفقهية" (14/258) .


ANF | كاسبكارانی سووری ئامه‌د: پاره‌ی گه‌ل له شه‌ڕدا خه‌رج ده‌كه‌ن\nكاسبكارانی سووری ئامه‌د: پاره‌ی گه‌ل له شه‌ڕدا خه‌رج ده‌كه‌ن\nكاسبكارانی بازاڕه‌سووتاوه‌كه-ی ناوچه‌ی سوور له شاری ئامه‌دی باكووری كوردستان ناڕازیبوونی خۆیان له به‌رانبه‌ر هێرشه‌كانی سه‌ر عه‌فرین پیشاندا و ڕایانگه‌یاند: ئاكه‌په پاره‌ی گه‌ل له شه‌ڕدا خه‌رج ده‌كات.\nیه‌كشه‌ممه, 25 Feb 2018, 12:20\nله ساڵی ١٨٩٥دا له‌نێو بازاڕه‌كانی سامان، كازانجلار، كوركچوله‌ر، ساراچلار و هه‌تا كۆڵانی مه‌لیك ئه‌حمه‌د-ی ناوچه‌ی سووری ئامه‌د ئاگرێك كه‌وته‌وه و ٣ ڕۆژ به‌رده‌وام بوو. له ئه‌نجامدا هه‌موو دوكانه‌كانی ئه‌و بازاڕه گه‌وره‌یه سووتان. دوای ئه‌و ڕووداوه گه‌ل ناویان له‌و بازاڕه نا «بازاڕه‌سووتاوه‌كه».\nله دوای ئه‌و كاره‌ساته گه‌وره‌یه، حكوومه‌تی ئاكه‌په كاره‌ساتی دووه‌می له ته‌واوی سوور ئه‌نجامدا و شوێنه‌كانی نیشته‌جێبوونی هاوڵاتیانی هه‌ڵوه‌شاند. گه‌ل و كاسبكارانی سوور كه دوای ماوه‌یه‌كی درێژ هه‌ستانه‌وه و ژیانی خۆیان بنیاتنایه‌وه، ئه‌م جاره ڕووبه‌ڕووی قه‌یرانی ئابووری و فشاره‌هه‌میشییه‌كانی ده‌وڵه‌ت بوونه‌وه. حكوومه‌تی ئه‌كه‌په به‌مه‌شه‌وه نه‌وه‌ستا، پسووڵه‌ی شه‌ڕ بۆ گه‌ل و كاسبكاران ده‌بڕێته‌وه.\n«له‌گه‌ڵ هێرشی سه‌ر عه‌فرین بازاڕ كه‌م بوو»\nكاسبكارانی بازاڕه‌سووتاوه‌كه‌ی سوور له دژی هێرشه‌كانی توركیا و چه‌ته‌كانی دژ به كانتۆنی عه‌فرین ده‌وه‌ستنه‌وه و ده‌ڵێن: زۆرینه‌ی سه‌رچاوه‌كانی ژیانی هه‌رێمه‌كه بۆ شه‌ڕ ته‌رخان كراون و له‌گه‌ڵ هێرشه‌كانی سه‌ر عه‌فرین ئه‌مه‌ش زیاتر بووه.\nكاسبكارێك به ناوی عه‌لی یانلچ ده‌ڵێت: ئاكه‌په قوتی خه‌ڵك ده‌بڕێت. له لایه‌كه‌وه بواری ژیانمان خرا ده‌كه‌ن، له لایه‌كی دیكه‌وه قه‌یرانی ئابووری و له لاكه‌ی دیكه‌وه وه‌ڵات به‌ره‌و شه‌ڕێكی قووڵ و چه‌په‌ڵ ده‌بات. هه‌موو سه‌رچاوه‌كانی وه‌ڵات بۆ شه‌ڕی ده‌سه‌ڵاتداره‌تیی خۆی به‌كاردێنێت. ئێمه وه‌ك كاسبكاران ناتوانین كرێی دوكانه‌كانمان بده‌ین، له سوور زوڵم له ئێمه ده‌كه‌ن و له عه‌فرینیش به پاره‌ی ئێمه خه‌ڵكی ئێمه ده‌كوژن.\n«به‌هۆی شه‌ڕ گه‌ل به‌بێ پاره ماوه‌ته‌وه»\nكاسبكار مسته‌فا ده‌میر ده‌ڵێت: به‌هۆی سیاسه‌تی شه‌ڕخوازانه‌ی ئاكه‌په له هه‌رێمه‌كه، ئیدی گه‌ل بێ پاره ماوه‌ته‌وه. ده‌شڵێت: به‌هۆی ئه‌و سیاسه‌ته گه‌لی ئامه‌د هه‌ژار بووه و ئیدی كه‌س ناتوانێ بازاڕ بكات. به ده‌ستپێكردنی هێرشه‌كانی سه‌ر عه‌فرین بێبازاڕی زیادی كردووه.\n«عه‌فرین كۆتایی به ئه‌ردۆغان دێنێت»\nهاوڵاتی - ئه‌كره‌م یوره‌ك ناڕازییه له هێرشه‌كانی سه‌ر كانتۆنی عه‌فرین و وتی: هێرشه‌كانی سه‌ر عه‌فرین به كه‌ڵكی كه‌س نایه‌ت، گه‌لی عه‌فرین هیچ زیانێكی بۆ توركیا نه‌بووه. ئه‌ردۆغان بۆ ئه‌وه‌ی ماوه‌ی ده‌سه‌ڵاتی خۆی درێژ بكاته‌وه، هێرش ده‌كاته سه‌ر منداڵ، خوشك و براكانمان. به‌ڵام هه‌روه‌ك چۆن كۆبانێ بۆ چه‌ته‌كانی داعش بوو به گۆڕستان، عه‌فرینیش بۆ ئه‌ردۆغان و چه‌ته‌كان ده‌بێته گۆڕستان.


هاووڵاتییانی هه‌رێمی كوردستان گله‌یی له لاوازی هێڵه‌كانی ئینته‌رنێت ده‌كه‌ن\nهاووڵاتییانی هه‌رێمی كوردستان گله‌یی و گازندەیان له باره‌ی لاوازی هێڵه‌كانی ئینه‌رنێتیان هه‌یه و ده‌ڵێن ئه‌و پاره‌یه‌ی خه‌رجی ده‌كه‌ن به‌رامبه‌ر ئه‌و خزمه‌تگوزاریه نییه و هێڵه‌كانی ئینته‌رنێت خاون.\nله‌و باره‌یه‌وه، ئانۆ جه‌وهه‌ر، وه‌زیری گواستنه‌وه و گه‌یاندن ده‌ڵێت: "پێداچوونه‌وه به گرێبه‌ستی ته‌واوی كۆمپانیاكانی په‌یوه‌ندی ده‌كرێت".\nوه‌زیری گواستنه‌وه و گه‌یاندن ئاماژه به‌وه‌ش ده‌كات، هه‌ر كه‌سێك گله‌یی له ئینته‌رنێت هه‌یه، ده‌توانێت له رێگه‌ی پێدانی زانیاری پێویست له باره‌ی كێشه‌ی هێڵه‌كه‌ی راپۆرت بداته وه‌زاره‌ته‌كه‌یان.\nئه‌وه‌ش ده‌خاته‌ڕوو پێویسته له‌و زانیارییانه، جۆری كێشه‌كه‌ی، شوێنی جوگرافی، كۆمپانیای دابینكه‌ری ئینته‌رنێت، يا زوو یه‌كه‌ی ئینته‌رنێتی به‌سه‌ر ده‌چێت، بۆ ئه‌وه‌ی بتوانن لێپێچینه‌وه‌ی له‌گه‌ڵ كۆمپانیاكان بكه‌ن.\nله به‌رامبه‌ریشدا هاووڵاتیان باس له‌وه ده‌كه‌ن، سه‌ره‌تای ده‌ستبه‌كاربوونی كۆمپانیاكان، هێڵه‌كانیان خێرا ده‌كه‌ن و خه‌ڵك روویان تێده‌كات، به‌ڵام دواتر ورده ورده خزمه‌تگوزارییه‌كه‌یان لاواز ده‌بێت.


Wednesday, 03.31.2021, 23:51\nهیوادارین کارەساتێکی وەك ئەوەی شارلی ئیبدۆ نەک لە فەرەنسا بەڵکو لە هیچ کونجێکی ئەم گەردوونەدا، ڕوونەداتەوە. لەبەرئەوەی قوربانیانی ئەو کارە تیرۆریستیە لە جیاتی هەموان شەڕی میدیای ئازاد و ڕادەڕبڕینیان، بۆ کردین.. ئەوان بە پێنووس و خوێنی خۆیان وەك کچ و کوڕە گەریلاکانمان ڕووبەڕووی تاریکستانی و چەتەکانی داعش بوونەوە و لەیەك سەنگەردا تێکۆشان بۆ ئەوەی ئێمە هەموومان بەسەربەستی شەو و ڕۆژبکەینەوە.\nبەداخەوە سەرۆك ماکرۆن هەمان هەڵەی بە ئەنقەستی سەرۆك ترامپ دووبارە کردەوە. لەسەرەتادا هەریەك لە ماکرۆن و ترامپ کوردیان وەك هاوپەیمانی دژ بە چەتەکانی داعش ناساند. بە گوژمێکی باشی میدیایی و سەربازی یارمەتی و هاوکاریان پێشکەش بە کورد کرد.. لێ ئەم پرۆسەیە درێژەی نەخایاند و لە پڕدا هاوکێشەکان ئاوەژوو بوونەوە و کوردیان بە تەنیا جێهێشت. سەرۆك ترامپ تەنها لەبەر بەرژەوەندی تایبەتی خۆی پشتی کردە کورد و لە ئەفرین و گرێسپی لەتەك ڕووسیادا گڵۆپی سەوزیان بۆ ئەردۆگان و چەتەکانی هەڵکرد تا داگیرکاری خاکی کورد لە ڕۆژئاوا بکەن. ئەم ڕەفتارەی ترامپ هەموو جیهانی تووشی شۆك کرد بەگشتی و ئەندامانی دەستەی بەڕێوەبردنی سەربازی ئەمریکی لە ناوچەکە و دواتر بە خانەنشین بوونی چەند پلە باڵایەکی سەربازی و خودی (ماك گۆرك) کۆتایی هات. ئەم ئابڕوو بردنەی ئەمریکا بێ دەنگی لە شەقامی ئەمریکا شکاند و زۆربەی زۆری سیاسیەکان سەرزەنشتی ترامپیان کرد و دواتر باجی هەڵەکانی خۆی دا و جارێکی تر وەك سەرۆك هەڵنەبژێردرایەوە.\nهەفتەی ڕابردوو هەریەك لە ماکرۆن و ئەردۆگان باری ئاسایی بوونەوەیان ڕاگەیاند و یەکەمین دیاری و سوپرایزی ئەو ئاساییبوونەوەیە لەسەر کورد تاقی کرایەوە و چەندین ناوەندی کلتووری و فەرهەنگی کورد لە پاریس و چەند شارێکی تر کەوتە بەرشاڵاوی پۆلیسی فەرەنسی، خۆشبەختانە ئەم کارەی ماکرۆن وەك کارەکەی ترامپ پاڵپشتی ناوخۆیی و لەگەڵدا نەبوو، هەر زوو ڕەخنەباران کرا و ماکرۆنیان بە کەسێکی لاواز و بێ ئەرزش چواند.. ئەم کارەی ماکرۆن هیچی لەوەی ترامپ کەمتر نیە و هەمان گەمژەیی ئەم سەرۆکە نیشان ئەدا. دەنا کەس هەیە نەزانێ کە کورد شەڕ دژ بە چەتەکانی داعش و ئیسلامی تیرۆریست نەکات؟! ئەبوو هەموو جیهان ڕۆڵی کورد بەرز بنرخێنن کاتێ دێتە سەر شەڕ دژ بە تیرۆر کورد لەمێژە سەنگەری لە دژیان هەڵکەندوە و بە خوێنی گەشی کچان و کوڕانی سنگی کردۆتە قەڵغانی هەموو مرۆڤایەتی. خۆشبەختانە گەلی فەرەنسا ئەو ڕاستیە باش ئەزانن و هاوخەمی و هاوکاریان بۆ کورد و دۆزەکەی بەردەوامی پێداوە و ساردیان ناکاتەوە، زوو ئەم کارەی ماکرۆن بەرەو ڕووی گەلێکی زیندووی وەك گەلی فەرەنسی ئەبێتەوە و ئەبێ چاوەڕوانی دەرکەوتە و ئاکامەکانی،بێت.\nپەیوەندی ماکرۆن لەگەڵ کەسێکی وەك ئەردۆگان جگە لە ماڵوێرانی و هاندانی تیرۆر و ناردنی چەتەکانی بۆ فەرەنسا و بەئەنجام گەیاندنی کاری هاوشێوەی شارلی ئیبدۆ، هیچ ئەنجامێکی تری ئەرێنی لە ئاسۆوە بەدی ناکرێ، هیوادارین گەلی فەرەنسا ئەزموونی لەم شێوەیە جارێکی تر نەبیننەوە.


چه‌پ و کۆمۆنیست ئه‌وه‌نده‌ی ڕاستڕه‌وکان زیانیان به بزوتنه‌وه‌ی سۆشیالیستی گه‌یاندووه ... زاهیر باهیر – له‌نده‌ن .. به‌شی یه‌که‌م\nچه‌رخی ڕابوردوو دوو کاره‌ساتی گه‌وره‌ی مێژویی به خۆوه دیت که تا ئێستاش لانی که‌م به‌شێکی زۆری جیهان به ده‌ست یه‌کێکیانه‌وه هه‌ر ده‌ناڵێنێت. ئه‌و دوو کاره‌ساته مێژوییه‌ش یه‌که‌میان "شۆڕشی به‌لشه‌فی" و به‌ڵشه‌فیزم بوو ئه‌وی دیکه‌شیان "شۆڕشی ئێران" بوو، که له ڕاستیدا هیچیان شۆڕش نه‌بوون، بگره دژ به شؤڕشه‌که بوون.\nکاره‌ساتی یه‌که‌م گه‌ر ته‌واوی دونیای به خۆیه‌وه سه‌رقاڵنه‌کردبێت ئه‌وه به‌شێكی زۆری له جیهان گرته‌وه و نزیکه‌ی 80 ساڵی خایاند، گه‌رچی هێشتا سێبه‌ره‌که‌ی هه‌ر به‌سه‌رمانه‌وه‌یه. کاره‌ساتی دووهه‌میشیان که له ئێستادا له جه‌نگی مه‌زهه‌بی نێوانی شیعه و سونه و سونه و سونه و " کافراندا" درێژکراوه‌ته‌وه تا ئێستا کۆتایی ئه‌م شه‌وه‌زه‌نگه، ئه‌م سه‌رده‌مه ڕه‌شه، له هیچ شوێنێکه‌وه دیار نییه . ئه‌وه‌ی که له ئێراندا ڕوویدا که ناوی به شؤڕش ده‌رکردووه به‌ردی بناخه‌ی جه‌نگی عێراق و ئێران، ڕؤڵ و کارایی له‌سه‌ر ناوجه‌که به دروستکردنی حیزبی سیاسی و میلیشیاکانیانه‌وه، دروستکردنی دوو سێنته‌ری سه‌ره‌کی له‌گه‌ڵ سعودییه‌دا له ناوچه‌که‌دا و پێشبڕکێی نێوانیان له نانه‌وه‌ی جه‌نگی وێرانکاریدا و له دایکبوونی تالیبان و قاعیده و ئێستاش داعش، دانا.\nئه‌گه‌ر چی هه‌ر یه‌ك له‌م دووکاره‌ساته له‌لای زۆرینه‌ی خه‌ڵکی به خودی چه‌پ و کۆمۆنیسته‌کانیشه‌وه به دوو دیاره‌ده‌ی جیا، پێناسه کراوه و ناوهێنراوه، یه‌که‌میان به چه‌پ و دووهه‌میان به ڕاست، به‌ڵام له ڕاستیدا هه‌ردو‌کیان دووژمنی سه‌ره‌کی بیرۆکه‌ی سۆشیالیزم/ ئه‌نارکیزم بوون و ڕێگر و دژ به دروستکردنی ئه‌و کۆ‌مه‌ڵه بوون، به‌ڵام هه‌ر یه‌ك له پێگه و دیدی خۆیه‌وه دووژمنایه‌تی کردوه. کاتێكیش که ئه‌م دوو بزووتنه‌وه‌یه هه‌ردوکیان که‌م تا زۆر وه‌ك یه‌ك له داهاتوی سۆشیالیزم کاریان کردبێت، ئیدی ناوز‌ده‌کردنیان به چه‌پ و ڕاست، مانایه‌کی نامێنێت!! ئه‌مه له کاتێكیشدا که هێڵی ناوکۆیی ئه‌م دوو بزوتنه‌وه‌یه و بزوێنه‌ری سه‌ره‌کییان " ئایدۆلۆژیا" بووه .\nچه‌پ به هه‌موو لقه‌کانیه‌وه هه‌ر له سۆشیالدیمۆکرات و حیزبه سۆشیالیسته‌کان و ژینگه و سه‌وز و حیزبه کرێکارییه‌کانه‌وه له سه‌رانسه‌ری جیهاندا، نه‌یانتوانیوه ببنه هیزێکی شۆڕشگێڕ و کۆمه‌ڵ به‌ره‌و گۆڕانکارییه‌کی بنه‌ڕه‌تی ببه‌ن. ئه‌و دروشمانه‌ی که هه‌ڵیانگرتبوو وه‌کو ئازادی و یه‌کسانی و دادوه‌ری کۆمه‌ڵایه‌تی، به گه‌یشتنه ده‌سه‌ڵاتیان، کاڵبوونه‌ته‌وه. چه‌قی تێکۆشانی ئه‌مان له وڵاتانی دواکه‌وتووی پیشه‌سازیدا جه‌نگی لادێ/ گه‌ریله بووه و له وڵاتانی دیکه‌ی پێشکه‌وتوی پیشه‌سازیشدا، هه‌ڵبژاردنی په‌ڕله‌مانی بووه.\nئه‌وانه‌ی له ڕێگای جه‌نگی گه‌ریلاییه‌وه تێکۆشاون، نه‌گه‌یشتونه‌ته هیچ شوێنێك، یا گه‌ر گه‌یشتبێتیشن فرمانڕه‌واییه‌کی باشتریان له‌وانه‌ی پێش خۆیان دروستنه‌کردووه. ئه‌وانه‌شیان که‌له ڕێگه‌ی هه‌ڵبژاردنی " دیمۆکراسیانه‌وه" ده‌سه‌ڵاتیان گرتۆته‌ده‌ست، نه‌یانتوانیوه دروشمه‌کانیان و ته‌واوی داخوازییه‌کانی ئه‌وانه‌ی که ده‌نگ و متمانه‌یان پێداون، به‌جێبگه‌یه‌نن. گومانیشی تیانییه که ڕه‌نگه نێتی گه‌لێکی ناو ئه‌م پارتانه پاكبووبێت و به‌ڕاستیش بۆ ئه‌و مه‌به‌سته له سیاسه‌ت و پارتایه‌تییه‌وه ئاڵابن، به تایبه‌ت که گه‌لێك له پارته سۆشیالدیمۆکرات و کرێکارییه‌کان،  که‌سانی مارکسی و لینینی دڵسۆزی تیادا بووه، که زۆربه‌ی کات به‌رنامه‌ی ڕادیکالتریان له مانیفێستی حیزبه‌که‌یان پێبووه .\nئه‌زموونه یه‌کبه‌دوایه‌که‌کانی فرمانڕه‌واییان له شوێنه جیاجیاکانی ئه‌م دونیایه‌دا، که تازه‌ترینیان یۆنانه، سه‌لماندیان که ئه‌مان نه‌ك هه‌ر له گۆڕانکاری بنه‌ڕه‌تی به‌ڵکو له به‌جێگه‌یاندنی ئه‌و به‌رنامه‌یه‌شی که که‌مپه‌ینیان بۆ ده‌کرد، ده‌سته‌پاچه بوون . ئه‌مان له‌بری ئه‌وه‌ی که ببنه خزمه‌تکار و پارێزه‌ری به‌رژه‌وه‌ندی ئه‌وانه‌ی که هه‌ڵیانبژاردوون بۆ ئه‌و شوێنه، که‌چی پارێزه‌ری به‌رژه‌وه‌ندییه‌کانی ئه‌وانه‌ن که هه‌موو شتێکیان له‌وانه‌ی که ده‌نگیان پێداون، زه‌وتکردوه . به‌واتایه‌کی دیکه ئه‌مان ته‌نها فرمانبه‌رێكن داکۆکی له یاسا و به‌رژه‌وه‌ندی بانقه‌کان و کۆمپانیا گه‌وه‌ره‌کان و ده‌وڵه‌مه‌نده‌کان و خاوه‌نزه‌وی و موڵکه گه‌وره‌کان و کۆمه‌ڵی ده‌سته‌بژێر ده‌که‌ن. ئه‌مان ته‌نها بورغویه‌کی بچوکن له ماشێنه گه‌وره‌که‌ی سیسته‌مه‌که‌دا، گه‌ر له کاریش بکه‌ون، ماشێنه‌که کاری خۆی ده‌کات و ڕاناوه‌ستێ. ئه‌وه‌ی که فرمانڕه‌وایی ده‌کات ئه‌وانه‌ن که ناوزه‌ده‌م کردن به یارمه‌تی یاسا و پۆلیس و سوپا و دادگا و ده‌زگه سیخوڕییه‌کانیان تاکو یاساکانیان بۆ بخه‌نه کار.\nله هه‌موو حاڵه‌تێکدا ئه‌مان له فرمانڕه‌واییاندا ته‌نها ده‌توانن جه‌ند ڕیفۆرمـێکی بچوك بکه‌ن و چه‌ند کێشه‌یه‌کی بچوك لابه‌لابکه‌نه‌وه و به ئاسته‌م ژیانی زۆرینه‌که‌ی له چاو حوکمی حیزبه ڕاستڕه‌وه کاندا، ببه‌نه پێشه‌وه. سه‌ره‌نجامیش وه‌همدانێکی گه‌وره‌یه به خه‌ڵكی به‌وه‌ی که به‌ڵێنێکی گه‌وه‌ره‌یان پێده‌ده‌ن و ناتوانن بیبه‌نه‌سه‌ر و له‌و باره‌شدا بێ ئومێدیان ده‌که‌ن.\nبه‌م کردارانه‌یان، گومانی تیادانییه ئه‌مان باشترین خزمه‌تی سیسته‌مه‌که ده‌که‌ن به درێژکردنه‌وه‌ی ته‌مه‌نی و هه‌ڵخه‌ڵه‌تاندنی خه‌ڵکی و باوه‌ڕهێنانیان به هه‌ره درۆ گه‌وره‌که‌ی مێژوو که پرۆسه‌ی هه‌ڵبژاردنه، چونکه ئه‌مان له حیزبگه‌لێکی ئاوادا کارده‌که‌ن که په‌یامیان بۆ ئێمه ئه‌وه‌یه که تاکه ڕێگایه‌ك که له پێشمانه گرتنه‌به‌ری ڕێگای رێفۆرم و چاککردنی هێدی هێدی بارودۆخه‌که‌یه، نه ڕێگایه‌کی دیکه، ڕێگای سێهه‌م.\nبه‌بۆچونی من ئه‌م که‌سه سۆشیالیست و مارکسییانه که له ناو ئه‌م حیزبه کرێکاری و چه‌پانه‌دا لێبڕوانه و دڵسۆزانه کارده‌که‌ن، باشترین خزمه‌ت و کار له سه‌ر درێژکردنه‌وه‌ی ته‌مه‌نی ئه‌م سیسته‌مه ده‌که‌ن، زیاتر له هاوه‌ڵه که‌متر ڕادیکاله‌کانیان، ئه‌ویش به‌هۆی ئه‌و پێگه کۆمه‌ڵایه‌تییه‌ی که هه‌یانه و هه‌بوونی متمامانه‌ی زۆر له لایه‌ن خه‌ڵکه ئاساییه‌که‌وه.\nئاماره‌کان و واقیعیش ئه‌وه‌یان پێکاوه که ئه‌مان کاتێك له حوکمدان نه‌ك هه‌ر گیانی شؤڕشگێڕییان له ناو خه‌ڵکدا مراندووه به‌ڵکو گیانی به‌رهه‌ڵستاکاریی ئاسایشیان، مراندووه . له شوێنێکی وه‌کو ئه‌وروپا به تایبه‌ت بریتانیادا سه‌رده‌مانێك که حیزبی کرێکاران له‌سه‌ر حوکمن، ژماره‌ی ناڕه‌زاییه‌کان و مانگرتنه‌کانی کرێکاران که‌مترن له سه‌رده‌مانی حوکمڕانی حیزبی تۆری ( موحافیزین)، ئه‌مه جگه له‌وه‌ی که مانگرتن و ناڕه‌زاییه‌کان له ناوه‌ڕاستی ساڵه‌کانی حه‌فتاوه له که‌مبوونه‌وه و نوشوستیدان ( ته‌نها ساڵێك که تۆزێك له‌وان نه‌چێت ساڵی 2011 بوو) .\nڕیکۆردی فه‌رمی مانگرتنه‌کان له بریتانیادا له ساڵی 1890 وه هه‌یه، ئه‌وه ده‌رده‌خات که مانگرتنه‌کان له ساڵانی حه‌فتاکانه‌وه به‌ره‌و که‌مبوونه‌وه‌و بێ کارایی ڕۆیشتون جگه له هه‌ندێك کات نه‌بێت . به‌ڵام له ساڵی 1990 وه ژماره‌و کارایی مانگرتنه‌کان له ساڵانی پێشخۆی که‌متر بووه . ئه‌م لینکه‌ی خواره‌وه زانیارییه‌کی زۆری تیادایه له‌سه‌ر ئه‌و کێشه‌یه و هۆکاره‌کانیشی رونده‌کاته‌وه گه‌رچی من ئه‌و هۆکارانه به فاکته‌ری سه‌ره‌کی له‌م گرفته‌دا، نازانم.\nhttp://isj. org. uk/why-are-there-so-few-strikes/


بۆ یەکەمجار ھاوپەیمانان بنکەکانی داعشیان لە دیالە بۆردومان کرد – تۆڕی میدیایی خەڵک\n2018/07/12 - 9:45 PM\nهێزەکانى هاوپەیمانان بۆ یەکەمجار لە پارێزگاى دیالە بنکەو بارەگاکانى داعشیان بۆردومانکردووە، ئەوەش لەکاتێکدایە بەرپرسانى پارێزگاکە دەڵێن، جوڵەی چەکدارانى داعش لە پارێزگاکەیان گەیشتۆتە ئاستێک، بەشەوان دێنە سەر جادە سەرەکییەکان و بازگە دادەنێن.\nسەرچاوەیەکى ئەمنى بەرپرس لە پارێزگاى دیالە کە داوایکرد ناوى بڵاونەکرێتەوە، بە دەنگى ئەمەریکاى راگەیاندووە: “چەکدارانى داعش بەشەوان دێنە سەر جادەکان و بازگە دادەنێن، بە چەکى ئار پی جى و بیکەیسیش لە هێزە عێراقیەکان دەدەن، بۆ نمونە شەوى رابردوو ١٠ چەکدارى داعش لە دەریاچەى حەمرین پەڕیونەتەوە و لە نزیک جەلەولا بازگەیان داناوە.”\nھاوکات کەریم عەلى جێگرى پارێزگارى دیالە دەڵێت: “جوڵەی چەکدارانی داعش زۆر بووە، رۆژى سێشەممەی ڕابردووش هاوپەیمانان بنکەکانى داعشیان لە شاخەکانى نزیک ناحیەى سەعدیە بۆردومان کردووە.”\nلەسەرەتاى دەستپێکردنى شەڕى داعشەوە تا راگەیاندنى کۆتایى هاتنى شەڕ دژى ئەو رێکخراوە، هێزەکانى هاوپەیمانان کەمترین چالاکییان لە پارێزگاى دیالە هەبووە.\nسەبارەت بە هۆکارى هاتنە خەتى هاوپەیمانان و بۆردومانکردنى داعش لەو پارێزگایە، جێگرى پارێزگارى دیالە دەڵێت: “ئەمە یەکەم چالاکى هاوپەیمانانە دژى داعش لە دیالە، ئەگینا پێشتر یەک فیشەکیان دژى ئەو رێکخراوە نەتەقاندووە، لێدانەکەش بەڕێککەوتن بووە لەگەڵ حکومەتى عێراق.”\nلە ماوەى مانگى رابردوەوە تائێستا، رێکخراوى داعش لەمیدیاکانى خۆیەوە، وێنەى چەکدارانى و چەندین چالاکى تایبەتى لە پارێزگاى دیالە بڵاوکردۆتەوە و ھەموو سەرچاوەکان ئاماژە بە دووبارە خۆ ڕێکخستنەوەی ڕێکخراوەکە دەکەن لەو ناوچەیە.\nبانکە ژاپۆنییەکان مامەڵەکانی خۆیان لەگەڵ ئێران ڕادەگرن


NRT TV | عێراق | دارایی پەرلەمانی عێراق: تا ئێستا موچەی ئەم مانگە دابین نەکراوە\n138444 جار خوێندراوەتەوە\nئەندامێکی لیژنەی دارایی پەرلەمانی عێراق رایگەیاند، پەرلەمان ناتوانێت دەنگ لەسەر قەرزکردنی رەها بدات. دەشڵێت، وا کۆتایی مانگە و موچەی فەرمانبەرانی عێراق تەمویلنەکراوە و ئەوەش رەنگە بەمانای دواکەوتنی دابەشکردنی بێت.\nجەمال کۆچەر ئەندامی لیژنەی دارایی پەرلەمانی عێراق بە میدیا ناوخۆییەکانی راگەیاند، ناکرێت پەرلەمان دەنگ لەسەر یاسای قەرزکردنی رەها بدات و رێگەبدات بە حکومەت هەرکات ویستی قەرز بکات. ئەوەشی خستەڕوو، رێگەدان بە قەرزکردن لێکەوتەی چاوەڕواننەکراوی لێدەکەوێتەوە.\nباسی لەوەشکرد، تا ئێستا موچەی ئەم مانگەی فەرمانبەرانی عێراق دابیننەکراوە، دەنگدان لەسەر پرۆژە یاسای قەرزکردنیش پێویستی بە کاتە و بەوەش ئەگەری دواکەوتنی دابەشکردنی موچە لە ئارادایە.\nچەند رۆژێک لەمەوبەر، وەزارەتی دارایی عێراق رایگەیاند، پابەندن بە دابەشکردنی موچە و لە هەوڵی دانانی نەخشەرێگایەکن بۆ دابینکردنی خەرجییە سەرەکییەکانی سێ مانگی داهاتووی ئەمساڵ.