ئەو پارانەی لەعێراق‌و هەرێم بەهەدەر دراون بەسە بۆ بونیادنانی وڵاتێكی نوێ – Politic Press\nئەو پارانەی لەعێراق‌و هەرێم بەهەدەر دراون بەسە بۆ بونیادنانی وڵاتێكی نوێ\nبەقسەی عەلی عەلاوی وەزیری دارایی عێراق لەساڵی 2003وە تائێستا زیاتر لەیەك ترلیۆن دۆلار لەعێراق بەهەدەر دراوە.\nئەو قسەیەی عەلی عەلاوی وەزیری دارایی كاردانەوەی دروست كردووەو شارەزایانی ئابووریش باس لەوە دەكەن، كە ئەو پارەیە لەوە زیاترە وەزیری دارایی باسی كردووەو بڕەكەشی بەسە بۆ ئەوەی وڵاتێكی نوێی پێ بونیاد بنرێت.\nشارەزایان دەشڵێن: ئەو بڕە پارەی لەساڵی 2003وە لەعێراق بەهەدەر دراوە 1.1 ترلیۆن دۆلاری ئەمریكی بووە، ئەوەی وەزیری دارایی باسی كردووە، بەشێكی لێشاراوەتەوە.\nئەو بڕە پارەی لەساڵی 2003وە لەعێراق بەهەدەر دراوە 1.1 ترلیۆن دۆلاری ئەمریكی بووە\nهاوكات سەرچاوەیەك لەدیوانی چاودێری، كە بەدواداچوونی بۆ بەهەدەردانی پارە كردووە، بۆ كەناڵی حوڕە رایگەیاندووە، زۆرترین بڕی بەهەدەردانی پارە لەبودجەی گشتی لەنێوان ساڵانی 2008 بۆ 2014 بووە، كە سەردەمی سەرۆك وەزیرانی نوری مالیكی سەرۆكی دەوڵەتی یاسا بووە.\nنوری مالیكی لەساڵی 2006 پۆستی سەرۆك وەزیرانی وەرگرت‌و دوو خول لەپۆستەكەی مایەوەو ساڵی 2014 كۆتایی بەخولی سەرۆكایەتییەكەی هات، كە ئەو سەرچاوەیەی دیوانی چاودێری باسی لەوەش كردووە، زۆرترین گەندەڵی لەو ماوەیە كراوە.\nمنار عوبێدی شارەزای ئابووری لەو بارەوە دەڵێت: لەماوەی دەسەڵاتی مالیكی “400 -450 ملیار دۆلاری ئەمریكی” بەهەدەر دراوە، كە ئەوە لەسەدا 40ی بودجەی ساڵانەی عێراق بووە.\nلەماوەی دەسەڵاتی مالیكی “400 -450 ملیار دۆلاری ئەمریكی” بەهەدەر دراوە\nبڕی 400 ملیار دۆلار دەتوانی 400 هەزار قوتابخانەی نموونەیی پێدروست بكرێت، كە بەهای تێچووی هەر یەكێكیان ملیۆنێك دۆلار بێت، هەروەها 20 هەزار نەخۆشخانەی نموونەیی پێدروست دەكرێت، كە بەهای تێچووی هەر یەكێكیان 20 ملیۆن دۆلار بێت.\nهاوكات ئەو پارەیە بەسە بۆ كڕینی 28 هەزار فڕۆكەی F-16 ی ئەمریكی، كە نرخی هەر یەكێكیان 16 ملیۆن دۆلار بێت، یان ئەو پارە ئەگەر دابەشبكرێت بەسەر عێراقییەكاندا یەكی 10 هەزار دۆلاریان بەردەكەوێت.\nعێراق پێش ساڵی 2003 نزیكەی 850 هەزار فەرمانبەری هەبوو، ئێستا ژمارەكە بۆ زیاتر لە 4.5 ملیۆن كەس زیادبووە، كە بەهەدەردانێكی زۆر پارە لەموچەی ئەو فەرمانبەرانەدا هەیەو زۆرینەشیان بندیوارن‌و بەو هۆیەشەوە زۆربەی دامودەزگا حكومییەكان كراون بە “ناوەندی بەفیڕۆدانی كات و پارە ” بۆ هاووڵاتیان.\nلەكاتێكدا دەكرێت عێراق بەكەمتر لە 500 هەزار فەرمانبەر بەرێوەببرێت، كە بەپێی ئەوە بێت نزیكەی چوار ملیۆن فەرمانبەر زیادەیەو موچەی مانگانەیان وەك بەهەدەردان ئەژمار دەكرێت.\nدەكرێت عێراق بەكەمتر لە 500 هەزار فەرمانبەر بەرێوەببرێت\nهەرێمی كوردستانیش بەشێكی تری ئەو بەهەدەردانی پارەیە لەعێراق، كە لەدواین لێدواندا مەسرور بارزانی سەرۆك وەزیرانی هەرێم رایگەیاند، حكومەتەكەی بڕی 28.4 ملیار دۆلار قەرزارە.\nهونەر تۆفیق نووسەرو شارەزای ئابووری شیكردنەوەیەكی بۆ ئەو 28 ملیار دۆلار قەرزەی سەر حكومەتی هەرێم كردووە، كە بەقسەی ئەو دەتوانی بەو پارەیە ئەم كارانە بكەیت.\n100 فڕۆكەی جەنگی هێرشبەر لەجۆریF18 ، كە بەهاكەیان 5 ملیار دۆلارە\nسیستەمێكی بەرگری پێشكەوتوو لەجۆری S400، كە بەهاكەی 5 ملیار دۆلارە\n100 فڕۆكەی SU35 ی هێرشبەر، كە نرخیان 3 ملیاردو نیو دۆلارە\nبنیاتنانی 3 كورەی ئەتۆمی بۆ بەرهەمهێنانی 4800 مێگاوات كارەباو كاری تر بە بەهای 3 ملیار دۆلار\nدروستكردنی 14 هەزار كیلۆمەتر ئۆتۆبان كە سەرتاری شارەكانی هەرێم بەیەكەوە دەبەستێتەوە تێچووەكەی دەكاتە 5 ملیار دۆلار\nبنیاتناتی 4 تۆڕی میترۆ لە 4 شاری سەرەكی هەرێم بەتێچووی 4 ملیار دۆلار\nسەوزكردنی هەموو هەرێمی كوردستان بە تێچووی 1 ملیار دۆلار\n3 ملیار دۆلارەكەی دیكەی ماوەتەوە 3 بەنداوی ئاوی زەبەلاحی پێدروست دەكرێت هەم بۆ پاشەكەوتی ئاو و هەم بۆ پیشەسازی كارەبا و گەشتوگوزار\nوادەی ئەنجامدانی كۆبوونەوەی پەرلەمانی عێراق بەنادیاری ماوەتەوە\nئێران شكست دەهێنێت لەدروستكردنی هاوپەیمانییەكی شیعی لەعێراق\nبایدن چارەنوسی منداڵانی کۆچبەر یەکلادەکاتەوە


د. جووتیار عادل: داهاتی نەوت شەفاف بڵاو دەكرێتەوە و خەرجی و داهاتیشمان شەفافانە خستووەتە ڕوو\nچاوپێكەوتن 13/06/2022 - 10:18 شوان بەرزنجی\n"بە هاوكاریی هاووڵاتیان ئەنجوومەنی وەزیران كاریگه‌رییه‌كانی كەمئاوی كەم دەكاتەوە"\nد.جووتیار عادل، گوتەبێژی حکوومەتی هەرێمی کوردستان، لە گفتوگۆیەکی (باسنیوز)دا چەند پرسێكی گرنگی تایبەت بە بودجە و مووچە و چۆنیەتیی بەرەنگاربوونەوەی لێكەوتەكانی وشكەساڵی دەخاتە ڕوو و رایدەگەیەنێت: “هەروەكو چۆن حكوومەتی هەرێمی كوردستان بە پاڵپشتی و هاوكاریی هاووڵاتییانی دڵسۆز توانی بەسەر قەیرانی پەتای كۆرۆنا و دابەزینی گەورەی بەهای نەوت و بڕینی بودجە سەربكەوێت، هاووڵاتییان دڵنیا دەكەمەوە كە بە هاوكاری و پاڵپشتیی ئەوان، حكوومەتی هەرێم ئاسەوارەكانی كەمئاوییش كەم دەكاتەوە.“\nسەرەتا باسی لەوە كرد، دوای كۆبوونەوەی سەرۆكی حكوومەت لەگەڵ پارێزگارەكانی سلێمانی و هەڵەبجە و ئیدارە سەربەخۆكان، كێشەی مووچەی ئەو شوێنانە چارەسەر كراوە، گوتیشی: "لە كۆبوونەوەی بەڕێز سەرۆكی حكوومەتی هەرێمی كوردستان و ئامادەبوونی بەڕێز جێگری سەرۆكی حكوومەتی هەرێمی كوردستان، لەگەڵ بەڕێزان هەردوو پارێزگاری سلێمانی و هەڵەبجە و هەردوو سەرپەرشتیاری ئیدارەی گەرمیان و ڕاپەڕین، بەوردی تاوتوێی هەموو ئەو ڕێكارانە كرا كە ڕێگرە لەبەردەم دووبارەبوونەوەی ئەم كێشەیە و پاراستنی بەرژەوەندیی دانیشتوانی ئەو دەڤەرانە، هۆكاری سەرهەڵدانی كێشەی مووچەی فەرمانبەرانی ئەو دەڤەرەش بۆ ئێستا ناگەڕێتەوە، بەڵكوو بۆ كێشەی كۆكردنەوەی داهاتەكان و جێبەجێنەكردنی بڕیارەكانی حكوومەت لەو ناوچەیەدا دەگەڕێتەوە، بۆیە پێویستە بەرپرسانی حكوومەت لەو دەڤەرەدا زیاتر پابەندی جێبەجێكردنی بڕیارەكانی حكوومەت بن، تا ئەو داهاتە ناوخۆییەی كە لە ناوچەكەدا هەیە، بە شێوەیەكی ڕێكوپێك كۆ بكرێتەوە و بۆ خزمەتی خەڵكی ناوچەكە تەرخان بكرێت."\nزیاتر گوتیشی: ”سێ جۆر داهات هەن كە حكوومەتی هەرێمی كوردستان پشتیان پێدەبەستێت، ئەویش داهاتی نەوتی و داهاتی نانەوتی و 200 ملیار دینارەكەی پشكی هەرێمی كوردستانە كە حكوومەتی عێراق دەینێرێت، داهاتی نەوتی بە شێوەیەكی ڕێكوپێك و شەفاف دیارە و بڵاو دەكرێتەوە، ئەوەی دەمێنێتەوە داهاتی نانەوتییە، لەمەشدا هەوڵی زۆرمان داوە، بۆ ئەوەی ئەم داهاتە بە شێوەیەكی ڕێكوپێك كۆ بكرێتەوە، بە شێوەیەك، لەگەڵ یاساكاندا بگونجێت، ئومێدمان زۆرە كە لە چوارچێوەی پرۆسەی گەیاندنی داهاتی نانەوتی بۆ گەنجینەی حكوومەت سەركەوتوو بین و لە خزمەتی هاووڵاتییاندا بین و بۆ مووچەخۆران تەرخان بكرێت."\n"هاووڵاتییان دڵنیا دەكەینەوە بە هاوكاریی ئەوان ئەنجوومەنی وەزیران ئاسەوارەكانی كەمئاوی كەم دەكاتەوە"\nگوتەبێژی حكوومەت دەربارەی پلانی حكوومەت بۆ چارەسەری لێكەوتەكانی دیاردەی وشكەساڵی و مەترسیی كەمیی ئاوی خواردنەوە گوتی: "ئەنجوومەنی وەزیران، وەزارەتەكانی ڕاسپاردووە تا بەزوویی ئامادەكاری بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی ئەو گرفتانە بكەن كە لە دوو مانگی داهاتوودا دێتە بەردەمیان، بەتایبەتی لە بواری وشكەساڵی و ئەگەری كەمبوونەوەی ئاوی خواردنەوە، هەموو ئەو مەترسی و گرفتانەی كە ئەگەری هەیە تووشی ببین و چۆنێتیی چارەسەركردنی، كە لە نزیكترین كاتدا كۆبوونەوەی ئەنجومەنی وەزیران ئامادەی بكەن و گفتوگۆی لەسەر بكرێت، ئەمە لە كاتێكدا ئامادەكاری كراوە بۆ كۆنتڕۆڵكردنی زیادەڕۆیی لە بەكارهێنانی ئاوی خواردنەوە و كارەبا، بەتایبەتی ئەوەی پێی دەگوترێت هوشیاركردنەوەی هاووڵاتییان و ئامادەكاریی ڕێكارەكانی ڕووبەڕووبوونەوەی وشكەساڵی، بۆ ئەم مەبەستەش، وەزارەتە پەیوەندیدارەكانی كشتوكاڵ و شارەوانی و كارەبا پلان و خۆئامادەكرنیان بۆ ئەم مەترسییە ڕاگەیاندووە، ئەم گرفتە لە چوارچێوەی گرفتێكی هەرێمیدا دێت و مەترسییەكی جدییە، بەڵام هەروەكوو چۆن حكوومەتی هەرێمی كوردستان بە پاڵپشتی و هاوكاریی هاووڵاتییانی دڵسۆز، توانیی بەسەر قەیرانی پەتای كۆرۆنا و دابەزینی گەورەی بەهای نەوت و بڕینی بودجە و شەڕی داعشدا سەربكەوێت، بە هەمان شێوە هاووڵاتییان دڵنیا دەكەمەوە كە بە هاوكاری و پاڵپشتیی ئەوان ئەنجوومەنی وەزیران شوێنەوارەكانی كەمئاوی كەم دەكاتەوە."\nجەختیشی كردەوە، لە كابینەی نۆیەمی حكوومەتی هەرێمی كوردستاندا، لەسەر دوو ئاستی پلانی هەنووكەیی و كورتخایەن و پلانی درێژخایەن بۆ بابەتی ئاو كار دەكەن، گوتی: "ئەوەی پەیوەندیی بە پلانی هەنووكەییەوە هەیە، ئێمە لە ڕێگەی بیری ئاوی خواردنەوە و ڕاكێشانی تۆڕی ئاوی خواردنەوە و دابینكردنی تۆڕی كارەبا بۆ بیرەكانی ئاوی خواردنەوەی نوێ، هەنگاوە پراكتیكییەكانمان لەئێستاوە دەست پێكردووە، سەرۆكی حكوومەتی هەرێمی كوردستان بۆ ئەم مەبەستە بودجەی تەرخان كرد، وەزارەتەكانی شارەوانی و كارەبا و كشتوكاڵ و پارێزگای هەولێر تیمی هاوبەشی كاركردنیان ئامادە كردووە، لەگەڵ ئەمەشدا ئێمە پێویستمان بە هەڵمەتێكی فراوانی ڕێگەگرتن لە بەفیڕۆدانی ئاوی خواردنەوە هەیە، لە هەر شوێنێكی ئەم دونیایە و لە هەر وڵات و نەتەوەیەك بێت، ئەگەر بەڕێوەبردنێكی باشی ئاوی خواردنەوە نەكرێت، ناتوانرێت كۆنتڕۆڵی خراپ بەكارهێنانی ئاوی خواردنەوە بكرێت، ئەمە بابەتێكی پەروەردەیی و ئایینی و هوشیارییە، خۆ ئەگەر حكوومەت لە ڕووی كۆكردنەوەی ڕسووماتی ئاوی خواردنەوەوە نەتوانێت كۆنتڕۆڵی زیادمەسرەفی و خراپ بەكارهێنانی ئاو بكات، هەرگیز ناتوانرێت ئاوی خواردنەوەی ماڵان بە شێوەیەكی باش و دادپەروەرانە دابین بكات. چارەسەركردنی كێشەی ئاوی خواردنەوە و كارەبا و زۆربەی خزمەتگوزارییەكانی دیكە پرۆسەیەكی گشتگیر و هەمەلایەنە، جێگەی داخیشە زۆربەی كەناڵەكانی ڕاگەیاندن لە هەرێمی كوردستاندا ڕۆڵێكی زۆر باش ناگێڕن لە بواری بڵاوكردنەوەی هۆشیاریی بەكارهێنانی ئاو و كارەبا، بەڵام ئێمە چ لە فەرمانگەی میدیا و زانیاری، چ لە ڕێگەی ئەو ئامڕازانەی ڕاگەیاندن، كە لەبەردەستماندایە، یان لە ڕێگەی كەناڵەكانی ڕاگەیاندنەوە بێت، بەپێی یاسای ڕێكلامی بازرگانی و هۆشیاری كە لە پەرلەمانی كوردستان دەرچووە، بەرنامەی باشمان لەبەردەستدایە بۆ ڕێگرتن لە بەفیڕۆدانی ئاوی خواردنەوە و كارەبا و بەم نزیكانە دەچنە واری جێبەجێكردنەوە."\n"لە سێ ساڵی كابینەی نۆیەمدا كاركردن لە بنیاتنانی 13 بەنداو دەستی پێكردووە"\nپەیوەست بە دروستكردنی بەنداو لەم كابینەیەدا، گوتەبێژی حكوومەتی هەرێمی كوردستان گوتی: "ماوەیەكە حكوومەتی هەرێمی كوردستان كاری لەسەر پڕۆژەی ستراتیژیی ئیفراز 4 كردووە، ئەمە وێڕای ئەوەی ژمارەیەك لە پڕۆژەی ستراتیژیی دیكەمان پەسەند كردووە، كە پەیوەستە بە دروستكردنی بەنداو و پلان و پڕۆژەی باش، ژمارەیەكیش لەو بەنداوانە بە پراكتیكی خراونەتە واری جێبەجێكردنەوە، لە ماوەی سێ ساڵی ئەم كابینەیەدا بنیاتنانی نزیكەی 13 بەنداو دەستی پێكردووە، كە ڕۆڵی گەورەیان لەسەر كەمكردنەوەی شوێنەوارەكانی كەمئاوی دەبێت.“\nگوتەبێژی حكوومەت لەبارەی كێشەكانی نێوان حكوومەتی هەرێمی كوردستان و حكوومەتی فیدڕاڵیدا، گوتی: "كابینەی نۆیەمی حكوومەتی هەرێمی كوردستان دەستپێشخەر بووە بۆ ئاساییبوونەوەی پەیوەندییەكانی نێوان هەردوو حكوومەتی عێراق و حكوومەتی هەرێمی كوردستان، لە چوارچێوەی داهات و خەرجییەكانی حكوومەت هەنگاوی باش نراوە و هەموو داهاتەكان بە شەفافی خراونەتە ڕوو، ئێمە ڕامانگەیاندووە، ئامادەین لە چوارچێوەی ڕێككەوتنێكی دادپەروەرانە و بە پشتبەستن بە پرەنسیپەكانی دەستوور، چارەسەری سەرجەم كێشەكان بكەین، جێگەی داخە ئێستا وەزارەتی نەوت و دادگای فیدڕاڵیی عێراق ڕەفتارێكی وایان كردووە، كە لە مەسەلەی پێكەوەژیان و شەراكەت و پابەندبوون بە پرەنسیپەكانی دەستوورەوە زۆر دوورە، بۆیە ئێمە بڕیارەكەی دادگا ڕەت دەكەینەوە و جێبەجێی ناكەین، پێویستە بۆ چارەسەركردنی سەرجەم كێشەكانی نێوانمان بگەڕێینەوە بۆ دەستوور، نەك تەنیا بۆ چارەسەركردنی كێشەی نەوت و غاز، بەڵكوو بۆ چارەسەركردنی كێشەی خاك و جێبەجێكردنی ماددەی 140ی دەستوور.“\nباج لەسەر كاڵای زۆر پێویست كەم كراوەتەوە\nجووتیار عادل، باسی لە لابردنی باج لەسەر كاڵا و خۆراك كرد و گوتی: "یەكێك لە گرفتەكانی دیكە گرانبوونی نرخی خۆراك و پێداویستییە سەرەكییەكانە، كە بەهۆی شەڕی ڕووسیا و ئۆكراینا و وشكەساڵییەوە سەری هەڵداوە، لەم پێناوەشدا حكوومەت كاری كردووە لەسەر ئەو كاڵا و شمەكانەی كە بە پێداویستیی سەرەكیی هاووڵاتییان دادەنرێن، تاوەكوو نرخەكان بەرز نەكرێنەوە و لە خزمەتی خەڵكی كەمدەرامەتدا بێت، بۆ ئەم مەبەستە باجمان لەسەر ئەو پێداویستییانە كەم كردووەتەوە."


ژیانی پێغەمبەران | ماڵپەری قورئانی پیرۆز\nزوَر جار ده‌چووه ئه‌شکه‌وتى (حيراء) ،شه‌وانى زوَر تیا ده‌مایه‌وه، خواردنى له‌گه‌ڵ خوَى ده‌هێنا،له‌وێدا له‌سه‌ر شێوه‌ى ئایینى ئیبراهیم خه‌ریکى خوا په‌رستى ده‌بوو.هه‌میشه بیرى ده‌کرده‌وه.هه‌تا جارێ له‌جاران ڕوَژى دیاریکراو گه‌یشت،له‌ڕوَژى حه‌ڤده‌ى ره‌مه‌زانى ساڵى چل و یه‌کى له‌دایک بوونى،به‌رامبه‌ر به(6)اغستس (610) زاینى،مه‌لائیکه‌ت هاته‌خزمه‌تى،جوبرائیل بوو،\nپێغه‌مبه‌ر یوسف سه‌لامى خواى له‌سه‌ر بێ به‌شى دووه‌م\nنوسینى:.م.مه‌لا محمدى شه‌ڵماشى\nگوتمان که ئاخرین قسه‌ى حه‌زره‌تى یوسف ئه‌وه بوو فه‌رمووى: نمه‌ک به حه‌رامى ناکه‌م عه‌زیز پیاوه‌تى له‌گه‌ڵ مندا کردوه. زوله‌یخا له جوابدا گوتى : هیچ له عه‌زیز مه‌ترسى من شه‌ربه‌تێکى واى ده‌ده‌مێ که تا ڕۆژى قیامه‌ت سه‌ر به‌رز نه‌کاته‌وه و تۆش ده‌که‌مه میۆات گرى عه‌زیز , گوتى :خۆ تۆ ده‌ڵێ ى خواى من که‌ریمه ئه‌گه‌ر به قسه‌م بکه‌ى له پاشان ته‌واوى گه‌نجینه و دوڕو گه‌وهه‌ر و له‌عل و مه‌رجان و زێرَ و زیو جه‌واهێراته‌که‌م له رێگاى خوادا ده‌که‌م به خێر و خێرات و ده‌ى ده‌م له که‌فاله‌تى گوناحه‌که‌ت و خوا عه‌فووت ده‌کا , یوسف له جوابدا گوتى :خواى من ڕیشوه و به‌رتیل وه‌رناگرێ(وَلَقَدْ هَمَّتْ بِهِ وَهَمَّ بِهَا لَوْلَا أَنْ رَأَى بُرْهَانَ رَبِّهِ) ئایه‌تى ٢٤\nزوله‌یخا هه‌ر خه‌یاڵى کارى خه‌راپى ده‌کرد و یوسف خه‌یاڵى به قسه نه‌کردنى و خۆ پاراستن , تا خوا به‌ڵگه‌ى نه‌جات بوونى نیشان دا.\nپێغه‌مبه‌ر یوسف سه‌لامى خواى له‌سه‌ر بێ به‌شى یه‌که‌م\nجوانترین چێرۆک باسى ژیان و به‌سه‌رهاتى حه‌زره‌تى یوسفى کوڕى حه‌زره‌تى یه‌عقوبى کوڕى حه‌زره‌تى ئیسحاقى کوڕى حه‌زره‌تى ئیبراهیمى (خليل اللة)یه\nڕاوى ده‌ڵێ ڕۆژێک حه‌وت جووله‌که له‌گه‌ڵ حه‌زره‌تى عومه‌ردا که‌وتنه گفتو و گۆ و گوتیان (تةوڕات )له (قوڕئان) گه‌وره‌تره چونکه ته‌وڕات باسى حه‌زره‌تى یوسفى تێدایه به‌ڵام تا ئێستا قوڕئانى ئێوه باسى نه‌کردووه حه‌زره‌تى عومه‌ر جوابى پێ نه‌درایه‌وه هات بۆ لاى پێخه‌مبه‌ر و گفتو گۆیه‌که‌ى گێرایه‌وه پێخه‌مبه‌ر تۆزێک ڕاما و زۆرى نه‌خایاند حه‌زره‌تى جوبره‌ئیل هات و سوره‌تى حه‌زره‌تى یوسفى به خه‌ڵات بۆ پێخه‌مبه‌ر هێنا و خوا فه‌رمووى (نَحْنُ نَقُصُّ عَلَيْكَ أَحْسَنَ الْقَصَصِ بِمَا أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ هَذَا الْقُرْآَنَ وَإِنْ كُنْتَ مِنْ قَبْلِهِ لَمِنَ الْغَافِلِينَ) ئایه‌تى ٣\nئه‌ى پێخه‌مبه‌رى ئێمه جوانترین چێرۆک که باسى ژیانى به‌سه هاتى حه‌زره‌تى یوسفه بۆت ده‌گێڕینه‌وه هه‌ر چه‌ند تا ئیستا تۆ ئه‌و باسه‌ت به خه‌یاڵیشدا نه‌هاتوه و نه‌ت بیستوه .\nپێغه‌مبه‌ر یه‌عقوب سه‌لامى خواى له‌سه‌ر بێ\nنوسینى/م.مه‌لا محمدى شه‌ڵماشى\nبراکانم ئه‌وه باسى حه‌زره‌تى (يةعقوب) پێغه‌مبه‌ره, با به دڵ په‌ند و عیبره‌ت و ئامۆژگارى لێ وه‌رگرین, ئه‌و زاته موباره‌که کوڕى حه‌زره‌تى (ئيسحاق)ى کوڕى حه‌زره‌تى ئیبراهیم (خليل الله)یه. دایکیشى ناوى (رةفقةت)ى کچى (بتوئيل)ى کورى (ناحور)ى براى حه‌زره‌تى ئیبراهیمه حه‌زره‌تى ئیسحاقى پێغه‌مبه‌ر که ره‌فقه‌ت ماره کرد له پاش بیست ساڵ ژن و مێردى خواى ته‌عالا به سکێک دوو ئه‌ولادى دانێ ئه‌و ڕیوایه‌ته‌ى که ئیستا سه‌باره‌ت به‌و دوو کوڕه بۆتان ده‌گێڕمه‌وه و هه‌رچه‌ند له‌وانه نیه ڕاست بێ به‌ڵام ئه‌گه‌ر واش بێ بۆ قودره‌تى خوا هه‌ر که‌مه‌و دور نیه. ده‌ڵێن کاتێک دایکى حه‌زره‌تى یه‌عقوب که‌وته ژان و منداڵ بوون دوو منداڵى له سگدا بوو ئه‌و دوو کۆرپه له سکى دایکیاندا لێیان بوو به شه‌ر یه‌عقوب ویستى له‌پێش عه‌یس دا له‌دیک بێ و ببێته سه‌ر دونیا به‌ڵام عه‌یس سوێندى خوارد و گوتى ئه‌گه‌ر تۆ له پێش مندا ببى من له سگى دایکمدا ده‌مێنمه‌وه تا دایکم ده‌مرێ یه‌عقوب خۆى دواخست و عه‌یس له‌پێشدا بوو ده‌ڵێن هه‌له‌به‌ر ئه‌وه‌یه به عه‌یس ده‌ڵێن عه‌یس چونکه عیسیانى کرد و به یه‌عقوب ده‌ڵێن چونکه له عه‌قه‌ب واته له دووایه هاته ده‌روه‌وه حه‌زره‌تى ئیسحاق عومرى شێست ساڵ بوو که خوا ئه‌و دوو کوڕه‌ى دانێ\nڕێبه‌ری ژیاننامه‌ی پێغه‌مبه‌ر (ص)\n1- پێش هاتنی پێغه‌مبه‌ر: دورته‌ی عه‌ڕه‌بی تووشی قه‌یرانی سیاسی وكۆمه‌ڵایه‌تی و....هتد ببوو ، به‌تایبه‌ت شه‌ڕی نێوخۆیی ودزی وماڵ به‌تاڵان بردن و كچ زینده‌به‌چاڵ كردن و بازرتانی كردن به مرۆڤ وكردنیان به كۆیله و قڕی وپڕی له نێوان خه‌ڵكی وبت په‌رستی و....هتد,له‌و كات و ساته‌د خوای (سبحانه وتعالی)په‌یامبه‌رێك به‌خه‌ڵات ده‌نێرێت بۆ ڕزتاركردنی خه‌ڵكی له‌به‌ندایه‌تی به‌نده‌وه بۆ به‌ندایه‌تی خوای تاك وته‌نها وله تاریكی و نه‌زانی بۆ ڕووناكی و زانستی و ڕوو سووری دونیا و دواڕۆژ.\n3- ناوی : (محمد) ه دایكی ناوی ( ئامینه‌ی كچی وه‌هه‌ب) ه, باوكی ناوی (عبدالله) یه,باپیری ناوی (عبدالمتلب)ه.\n4-- له‌قه‌بی : (ابوالقاسم)ه, له‌پێش دا نازناوی (صادق الامین) بووه, واته(ڕاستتۆی ده‌ست پاك).\nپێغه‌مبه‌ر عیسا سه‌لامى خواى له‌سه‌ر بێت به‌شى دووه‌م\nموسڵمانینه با له مه‌جلیسى ئه‌و ڕۆماندا بچینه‌وه خزمه‌ت حه‌زره‌تى عیسا و بزانین ئه‌و پێغه‌مبه‌ره نازداره چۆن ژیاوه و چى لێ به‌سه‌ر هات و په‌ند و ئامۆژگارى لێ وه‌رگرین حه‌زره‌تى عیسا وه‌کو هه‌موو منداڵێک گه‌وره بوو به‌ڵام له‌بیرو باوه‌ڕ و عه‌قڵ و شعور و خو ڕه‌وشتدا له هه‌موو منداڵیک جیاواز بوو له‌سه‌ر پشتى لانکه‌دا قسه‌ى ده‌کرد له ته‌مه‌نى منداڵیدا موعجیزه‌ى ده‌نواند. خواوه‌ندى گه‌وره به ئیلهام خستى یه دڵى دایکى یه‌وه که شام و فه‌له‌ستین به‌جێ بێڵى و بڕوا بۆ میسر ده‌نا (هيروس)کوڕه‌که‌ى ده‌کوژێ. حه‌زره‌تى مه‌ریه‌م به‌دزى خه‌ڵک ڕۆیشت بۆ میسر له‌پاش دوازده ساڵ که خه‌به‌رى زانى (هيروس)مردوه گه‌ڕانه‌وه بۆ وڵاتى شام و چوونه شارى ناسیره و تا ته‌مه‌نى حه‌زره‌تى عیسا بوو به سێ ساڵ هه‌ر له‌وى مانه‌وه هه‌ر به‌و بۆنه‌شه‌وه‌یه به په‌یره‌وه‌کانى ده‌ڵێن نه‌سرانى ئینجا له ته‌مه‌نى سى ساڵیدا خواوه‌ندى گه‌وره ئینجیلى بۆ نارده خوارێ و ده‌ستى کرد به ئامۆژگارى کردنى خه‌ڵک.\nبێغه‌مبه‌ر عیسا سه‌لامى خواى له‌سه‌ر بێت به‌شى یه‌که‌م\nموسڵمانینه با له مه‌جلیسى ئه‌و ڕۆماندا بچینه خزمه‌ت حه‌زره‌تى عیسا و به ئه‌ده‌ب دانیشین و گوێ ڕاگرین بۆ باسى ژیان و به‌سه‌رهاتى ئه‌و پێغه‌مبه‌ره خۆشه‌ویسته‌و په‌ند و ئامۆژگارى لێ وه‌رگرین. عیمرانى باوکى حه‌زره‌تى مه‌ریه‌م پیاوێکى زۆر گه‌وره و به ناوبانگ بوو ژنه‌که‌ى که خوشکى ژنى حه‌زره‌تى زه‌کریا بوو منداڵى نه‌ده‌بوون زۆرى ئاره‌زو له منداڵ بوو, ڕۆژێک چاوى له باڵنده‌یه‌ک بوو بێچووه‌که‌ى له‌بن خۆ نابوو, گه‌رمى داپۆشى بوو ئه‌وه‌نده‌ى دیش ئاره‌زووى منداڵى کرد و به‌زه‌یى به‌خۆیدا هاته‌وه هه‌ستا چۆ مزگه‌وتى (بيت المقدس) و ده‌ستى کرد به دوعا و پاڕانه‌وه له‌به‌ر خوا بۆ ئه‌وه‌ى ئه‌ولادێکى بداتێ له‌پاش ماوه‌یه‌ک هه‌ستى کرد که منداڵى وه‌سگى که‌وتووه له خۆشیان رووى کرده ئاسمان و گوتى: (رَبِّ إِنِّي نَذَرْتُ لَكَ مَا فِي بَطْنِي مُحَرَّرًا فَتَقَبَّلْ مِنِّي إِنَّكَ أَنْتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ) ئه‌ى خواى گه‌وره ئه‌وا من ئه‌و منداڵه‌ى له سکم دایه نه‌زرم کرد هیچى پێ نه‌که‌م و بیکه‌مه خزمه‌ت چى مزگه‌وتى (بيت المقدس)\nپێغه‌مبه‌ر ئیبراهیم سه‌لامى خواى له‌سه‌ر بێت به‌شى سێیه‌م\nله‌ده‌رسه‌کانى پێشودا گوتمان که حه‌زره‌تى ئیبراهیم له میسڕ گه‌ڕایه‌وه بۆ فه‌ڵه‌ستین و به‌قسه‌ى سارا خاتون هاجه‌ره خاتونى ماره کرد و کوڕێکى جوانى بوو ناویان نا ئیسماعیل له‌پاشان سارا خاتوون زۆر ناڕه‌حه‌ت بوو داواى له‌حه‌زره‌تى ئیبراهیم کرد که هاجه‌ره خاتوون به‌خۆى و به کۆرپه‌که‌یه‌وه له فه‌له‌ستین دوور بخاته‌وه حه‌زره‌تى ئیبراهیمیش به وه‌حى له‌لایه‌ن خواوه به‌قسه‌ى سارا خاتوون هاجه‌ره خاتوون و ئیسماعیلى کوڕى برد بۆ وڵاتى حیجاز و له‌و جێگایه که ئێستا ماڵى به‌یت و (كعبة الله)یه به جێ هێشتن و بۆ خۆى گه‌ڕایه‌وه بۆ فه‌ڵه‌ستین جا با له مه‌جلسى ئه‌وڕۆشماندا به ئه‌ده‌ب دانیشین و گوێ ڕاگرین بۆ باسى به سه‌رهاتى حه‌زره‌تى ئیسماعیل و دڵ په‌ند و ئامۆژگارى لێ وه‌رگرین. ڕاوى ده‌ڵێ که حه‌زره‌تى ئیبراهیم گه‌ڕایه‌وه به‌ره‌و فه‌ڵه‌ستین هاجه‌ره خاتوون وه‌دواى که‌وت و زۆرى بانگ کرد به‌ڵام حه‌زره‌تى ئیبراهیم جوابى نه‌دایه‌وه تا هاجه‌ره خاتوون گوتى:\nپێغه‌مبه‌ر ئیبراهیم سه‌لامى خواى له‌سه‌ر بێت به‌شى دووه‌م\nنوسینى/م.مه‌لا محمد شه‌ڵماشى\nگوێ گرینه با بچینه‌وه سه‌ر باسى به سه‌رهاتى حه‌زره‌تى ئیبراهیم. (قَالُوا ابْنُوا لَهُ بُنْيَانًا فَأَلْقُوهُ فِي الْجَحِيمِ)الصافات/٩٧ کاتێک حه‌زره‌تى ئیبراهیمیان هێنا بۆ لاى نه‌مرود بۆ سوتاندن هه‌موو ڕه‌ئیان هاته سه‌ر ئه‌وه گوتیان بینایه‌کى زۆر گه‌وره بکه‌ین له دارو بۆ په‌ند و عیبره‌ت ئیبراهیمى تێدا بسوتێنین به‌ئه‌مرى نه‌مرود جاڕیاندا که ته‌واوى خه‌ڵک ده‌ست بکه‌ن به بینا دروست کردن و دار کۆکردنه‌وه, به‌ماوه‌ى چه‌ند مانگ بیناێیکى زۆر گه‌وره‌یان دروست کرد و دارى زۆریان کۆکرده‌وه. ته‌نانه‌ت ژنى نه‌خۆش له‌سه‌ر خۆى نه‌زر ده‌کرد ئه‌گه‌ر چاک وه‌بێ بچێ کۆڵه دارێک بێنێ بۆ مه‌نجه‌نیقى حه‌زره‌تى ئیبراهیم. ژنى حامیله ده‌یگوت: ئه‌گه‌ر حه‌مله‌که‌م کوڕ بێ شه‌رت بێ کۆڵه دارێک بێنم. ئینجا به ئه‌مرى نه‌مرود ڕۆژێک جارچى جاڕى دا ته‌واوى خه‌ڵکى ووڵات کۆ بوونه‌وه و ئه‌و هه‌موو داره‌یان له‌ناو بیناکه‌دا له لیژنه دا و ئاگریان تێ به‌ردا و بڵێسه‌ى ده‌چۆ ئاسمان.\nپێغه‌مبه‌ر ئیبراهیم سه‌لامى خواى له‌سه‌ر بێت به‌شى یه‌که‌م\nنوسینى:م.مه‌لا محدى شه‌ڵماشى\nئه‌وه باسى به‌سه‌رهاتى حه‌زره‌تى ئیبراهیم خلیل الله یه ئه‌و زاته به‌رز و پیرۆزه به نۆ پشت ده‌چێته‌وه سه‌ر حه‌زره‌تى (نوح) پێغه‌مبه‌ر و دوو هه‌زار و سه‌د ساڵ دووا تۆفانى حه‌زره‌تى نوح له دایک بووه قسه‌ى ڕاستیش ئه‌وه‌یه که له باکورى عیراقى ئێستادا واته له شارى (فدارام) له کوردستان له‌دایک بووه هه‌ر چه‌ند قوڕئان به ئاشکرا باسى جێگه و کاتى له‌دایک بونى نه‌کردووه, به‌ڵام مێژوونوس و عوله‌ماى ته‌فسیر هێندێکیان ده‌ڵێن له‌کاتیکدا دنیا پڕ ببوو له بت په‌رستى, و کوفر و گومراهى په‌ره‌ى سه‌ندبوو, خواپه‌رستى نه‌مابوو (نمرود) که پاشاى ئه‌و وڵاته بوو داواى خوایه‌تى ده‌کرد, هه‌زاران بت ده‌په‌رسترا, به ئه‌مر و ئیراده‌ى خوا ڕۆژێک (نمرود) له‌سه‌ر ته‌ختى جه‌واهێر دانیشتبوو, سه‌ده‌ها زانا و مونه‌ججم و ڕاهیب و ئه‌ستێره ناس کوڕنوشیان بۆ بردبوو, له ده‌ورى به چۆکدا هاتبون و به غه‌مناکى سه‌ریان به‌ردابۆوه,\nپێغه‌مبه‌ر ساڵح سه‌لامى خواى له‌سه‌ر بێت\nنوسینى: م.مه‌لا محمدى شه‌لماشى\nئاماده‌کردنى: سانا حمدامین\nحه‌زره‌تى ساڵح پێغه‌مبه‌ر له یه‌کێ له تائیفه‌کانى قه‌ومى سه‌موود و له ئه‌ولادى سامى کوڕى حه‌زره‌تى نوحه. خواوه‌ندى گه‌وره کردى به پێغه‌مبه‌ر و ناردى بۆ سه‌رقه‌ومى سه‌موود که له‌به‌ینى شارى مه‌دینه و شامدا نیشته‌جێ بوون و ئێستاش عه‌لامه‌ت و نیشانه‌ى خانوه‌که‌یان ماوه و به ووڵاته‌که‌یان ده‌ڵێن (فج الناقة) قه‌ومى سه‌موود بت په‌رست بوون زۆر ده‌وڵه‌مه‌ند و خاوه‌ن ده‌سه‌ڵات بوون مه‌ڕو ماڵاتیان زۆر بوو باغ و باغاتیان زۆر خاوه‌ن به‌ر بوو, ده‌غڵ و دانیان زۆر باشى ده‌بڕى زۆربه‌ى خانوه‌کانیان له به‌رد هه‌ڵکه‌ندرا بوو, زۆریان حه‌ز له خواردن و خواردنه‌وه‌و لییباسى جوان بوو زۆر شه‌هوه‌ت په‌رست و هه‌وس باز بوون خواى ته‌عالا حه‌زره‌تى ساڵحى کرده پێغه‌مبه‌رو ناردیه سه‌ریان (وَإِلَىٰ ثَمُودَ أَخَاهُمْ صَالِحًا ۚ قَالَ يَا قَوْمِ اعْبُدُوا اللَّـهَ مَا لَكُم مِّنْ إِلَـٰهٍ غَيْرُ‌هُ)هود\_٦١\nپێغه‌مبه‌ر هوود سه‌لامى خواى له‌سه‌ر بێت\nنوسینى: م.مه‌لا محمدى شه‌ڵماشى\nبا له‌باسى ژیان و به‌سه‌رهاتى حه‌زره‌تى هوود پێغه‌مبه‌ر و به‌سه‌رهاتى قه‌ومى عاد که حه‌زره‌تى هود کرا به پێغه‌مبه‌ر و ڕوانه کرا بۆ سه‌ریان په‌ند و ئامۆژگارى زۆر وه‌رگرین ئه‌و زاته موباره‌که به حه‌وت پشت ده‌چێته سه‌ر سامى کوڕى حه‌زره‌تى نوح خواى ته‌عالا کردى به پێغه‌مبه‌ر و ڕوانه‌ى کرد بۆ سه‌ر قه‌ومى عاد که تائیفه‌یه‌ک بوون له به‌ینى (عوممان)و (حةزرةموت)دا نیشته‌جێ بوون و به‌ناوى باپیره گه‌وره‌یان که ناوى عاد بوو ناونران به‌لآم ئێستا ووڵاتى قه‌ومى عاد هه‌ر زیخ و چه‌ور ڕمله و ئاوه‌دانى لێ نیه خواى گه‌وره ئه‌وه‌نده‌ى ناز و نیعمه‌ت به‌سه‌ردا ڕشتبون مه‌گه‌ر خوا بزانى! سه‌رچاوه و کانیاو و جۆ و جۆبارى باشیان هه‌بوو خه‌له و خه‌رمانیان زۆر باش و به‌پیت و به‌ره‌که‌ت بوو, باغ و باغاتیان زۆر باره‌وه‌ر بوو له‌به‌ردى تاشراو به‌ردى مه‌ڕمه‌ڕ قه‌سر و خانوو و بیناى باشیان دروست کردبوو\nپێغه‌مبه‌ر مووسا سه‌لامى خواى له‌سه‌ر بێت به‌شى پێنجه‌م\nبا ئیمڕۆ بچینه‌وه خزمه‌ت حه‌زره‌تى مووسا و حه‌زره‌تى خضر و بزانین چیان کرد و چیان چاو پێ که‌وت و چۆن لێک جیا بوونه‌وه؟ له ئامۆژگارى دوێنێدا گوتمان حه‌زره‌تى مووسا به‌ڵێنى دا هه‌رچى چاوى پێ که‌وت سه‌بر بگرێ و ده‌نگ نه‌کا یوشه‌عى کوڕى نونیان به‌جێ هێشت و دو به‌دو که‌وتنه ڕێ. به‌گوێ به‌حردا ڕۆیشتن. (فَانْطَلَقَا حَتَّى إِذَا رَكِبَا فِي السَّفِينَةِ خَرَقَهَا قَالَ أَخَرَقْتَهَا لِتُغْڕقَ أَهْلَهَا لَقَدْ جِئْتَ شَيْئًا إِمْرًا)الکهف/٧١ به‌قه‌راغ به‌حردا ڕۆیشتن تا تووشى که‌شتى یه‌ک بوون له‌دوا سه‌لام کردن وبه‌خێر هاتن به‌که‌شتى یه‌وانیان گوت: سوارمان ناکه‌ى؟ کابراى که‌شتى یه‌وان که ته‌ماشاى ناو چاوانى کردن گوتى دیاره ئه‌وانه زۆر خانه‌دان و نه‌جیب و پیاو چاکه‌ن, گوتى: فه‌رموون سوار بن و هیچ پاره‌شى لێ وه‌ر نه‌گرتن و زۆریشى حوڕمه‌ت لێ گرتن له نه‌خافڵ حه‌زره‌تى خضر دوو ته‌خته‌ى له‌که‌شتى یه‌که ده‌رهێنان و که‌شتى یه‌که‌ى کوون کرد و عه‌یب دارى کرد.\nپێغه‌مبه‌ر مووسا سه‌لامى خواى له‌سه‌ر بێت به‌شى چواره‌م\nبا بۆ باسى هێندێکى دیش گوێ ڕاگرین له‌ژیان و به‌سه‌رهاتى ئه‌و پێغه‌مبه‌ره گه‌وره که حه‌زره‌تى مووسایه و په‌ند و ئامۆژگارى لێ وه‌رگرین حه‌زره‌تى مووسا هه‌ر له میسر موژده‌ى دابوو به به‌نى ئیسرائیلیه‌کان که به‌و زوانه فیرعه‌ون له‌به‌ین ده‌چێ و خواى گه‌وره کتێبێکى بۆ ده‌نێرێ ده‌بێ په‌یره‌وى له یاسا و به‌نده‌کانى بکه‌ن. جا له دوا ئه‌وه که فیرعه‌ون غه‌رق بوو ئه‌وانیش به‌ره‌و فه‌له‌ستین که‌وتنه ڕێ. حه‌زره‌تى مووسا داواى له خوا کرد که کیتابه ئاسمانیه‌که‌ى بۆ بنێرێ. (وَوَاعَدْنَا مُوسَى ثَلَاثِينَ لَيْلَةً)الاعراف/١٤٢ خوا ده‌فه‌رموێ ئێمه وه‌عده‌مان بۆ حه‌زره‌تى مووسا دانا که بچێته سه‌ر کێوى توورو سى ڕۆژ له‌وى وه‌مێنێ و به ڕۆژو بێ. حه‌زره‌تى مووسا به ئه‌مرى خوا چۆ بۆ کێوى توور و سى ڕۆژ له‌وێ به ڕۆژو بوو خه‌ریکى خوا په‌رستى بوو. (وَأَتْمَمْنَاهَا بِعَشْرٍ فَتَمَّ مِيقَاتُ رَبِّهِ أَرْبَعِينَ لَيْلَةً)الاعراف/١٤٢ خوا ده‌فه‌رموێ: ده ڕۆژى دیشمان بۆ زیاد کرد چل ڕۆژ به ڕۆژو بوو.\nپێغه‌مبه‌ر مووسا سه‌لامى خواى له‌سه‌ر بێت به‌شى سێیه‌م\nبا گوى بگرینه‌وه بۆ باسى به‌سه‌رهاتى حه‌زره‌تى مووسا و په‌ند و ئامۆژگارى لێ وه‌رگرین. له مه‌وعیزه‌ى دوێنێ دا گوتمان فیرعه‌ون ڕووى کرده خه‌ڵکه‌که و گوتى ته‌گبیر چیه؟ (قَالُوا أَرْجِهْ وَأَخَاهُ وَابْعَثْ فِي الْمَدَائِنِ حَاشِڕينَ)الشعراْ /٣٦ گوتیان مۆڵه‌تێک بۆ مووسا و هارون دانێ و پیاو بۆ شاره‌کان بنێره. (يَأْتُوكَ بِكُلِّ سَحَّارٍ عَلِيمٍ)الشعراْ /٣٧ با هه‌ر جادوگه‌ر و سیحربازێک هه‌یه بانگیان که‌ن و به سیحر مووسا بۆڕ ده‌ن. (فَجُمِعَ السَّحَرَةُ لِمِيقَاتِ يَوْمٍ مَعْلُومٍ)الشعراْ /٣٨ فیرعه‌ون پیاوى نارد هه‌رچى سیحرباز بوو کۆیان کرده‌وه له ڕۆژى دیارى کراودا فیرعه‌ونیش به وه‌زیر وزه‌ڕا و لشکر و سپاوه و ته‌واوى خه‌ڵکى شارى میسر له مه‌یدانى دیارى کراودا کۆبونه‌وه حه‌زره‌تى موساش له‌گه‌ڵ هارونى براى دا هاتنه ناویان جادوگه‌ره‌کان ڕوویان کرده فیرعه‌ون و گوتیان ئه‌گه‌ر ئێمه به‌سه‌ر مووسادا سه‌رکه‌وتین خه‌لآتمان ده‌که‌ى؟


كوردێك به داهێنانی ئامێرێك بینایی بۆ نابینایان ده‌گه‌ڕێنێته‌وه\nدكتۆر نه‌بیل فه‌تاح، ماوه‌ی شه‌ش ساڵ كاری له‌سه‌ر توێژینه‌وه‌كه كردووه\nداهێنان داهێنه‌ری كورد كورد\nله ساڵی 2013ه‌وه، له زانكۆی نیوكاسڵی به‌ریتانیا، بۆ ته‌واوكردنی خوێندنی دكتۆراكه‌ی ده‌ستی به توێژینه‌وه كردووه، له كۆتاییشدا ئه‌نجامه‌كه‌ی، داهێنانی ئامێرێك بوو بۆ گه‌ڕاندنه‌وه‌ی بینایی ئه‌و كه‌سانه‌ی، نه‌ك هه‌ر بینایی، ته‌نانه‌ت ئه‌وانه‌ی چاوه‌كانیشیان له‌ده‌ستداوه.\nنه‌بیل عه‌بدولڕه‌زاق فه‌تاح، له‌دایكبووی ساڵی 1976ی هه‌ولێره، تا به‌ده‌ستهێنانی بڕوانامه‌ی ماسته‌ریش هه‌ر له هه‌ولێر خوێندوویه‌تی، تا بۆ خوێندنی دكتۆراكه‌ی، له رێگه‌ی به‌رنامه‌ی تواناسازی وه‌زاره‌تی خوێندنی باڵاوه، چووه‌ته به‌ریتانیا.\nئه‌و سه‌ره‌تا ده‌یه‌ویست په‌ره به هاوشێوه‌ی ئامێرێكی دیكه‌ی بینین بدات، كه پێشتر درووستكراوه و ناوی ئارگۆسه، به‌ڵام دواتر بیرۆكه‌كه‌ی گۆڕی و بڕیاریدا، ئامێرێكی جیاواز له ئارگۆس درووست بكات، بۆ ئه‌وه‌ی هه‌موو ئه‌وانه‌ی چاوه‌كانییان به ته‌واوی له‌ده‌ستداوه، سوودی لێ وه‌ربگرن.\nبه‌شی سێیه‌می ئامێره‌كه، كه له‌به‌شی پشته‌وه‌ی مێشك داده‌نرێت\nئه‌و ئامێره‌ی دكتۆر نه‌بیل، له سێ به‌ش پێكهاتووه، به‌شێكیان وه‌ك چاوێلكه له چاوده‌كرێت و رۆڵی كامێرایه‌ك ده‌بینێت, پاشان وێنه‌كان راسته‌وخۆ بۆ ئامێری دووه‌م ده‌گوازرێته‌وه، به‌شی دووه‌م وه‌ك وه‌رگرێك كارده‌كات كه ئامێرێكی بچووك و ته‌نكه و ده‌توانرێت له ژێر پێستی سه‌ر دابنرێت، ئه‌ویش دوای وه‌رگرتن، وێنه‌كان ده‌نێرێته ئامێری سێیه‌م كه له هه‌موو به‌شه‌كانی دیكه جیاوازتره.\nئامێری سێیه‌م راسته‌وخۆ ده‌خرێته ناو به‌شی مێشك له پشته‌وه‌ی كه‌لله‌سه‌ر داده‌نرێت و له‌گه‌ڵ ئه‌و به‌شه‌ی مێشك كه به‌رپرسه له بینین ده‌به‌سترێت، ئه‌و به‌شه‌ی مێشكیش پێشتر نه‌خشه‌ی دیاریكراوه و ئامێره‌كه‌ش له رێگه‌ی نه‌شته‌رگه‌ری هه‌ڵگرتنی به‌شی پشته‌وه‌ی كه‌للـه‌سه‌ره‌وه داده‌نرێت، ئامێره‌كه له رێگه‌ی وایه‌رێكی باریكه‌وه، وێنه‌كان له ئامێری دووه‌م وه‌رده‌گرێت و به‌مه‌ش پرۆسه‌ی بینینی مرۆڤه‌كه، ده‌ستپێده‌كات.\nقه‌باره‌ی ئامێره‌كه به به‌راورد به چاوی مرۆڤ\nئه‌و ئامێره‌ی دكتۆر نه‌بیل، جیاوازه له‌گه‌ڵ ئارگۆس كه پێشتر هه‌بووه، چونكه ئارگۆس بۆ ئه‌و نه‌خۆشانه درووستكراوه، كه له بنه‌ڕه‌تدا چاوییان هه‌یه، به‌ڵام به هۆی نه‌خۆشییه‌كی چاو، كه پێی ده‌گوترێت (Retinitis Pigmentosa)، ورده ورده بیناییان له‌ده‌ستداوه، واته له بنه‌ڕه‌ته‌وه چاوییان هه‌یه، هه‌رچی ئه‌و ئامێره نوێیه‌یه، گرنگ نییه ئه‌و كه‌سه‌ی نابینێت چاوی هه‌یه یان نا، چونكه داهێنانه‌كه‌ی له به‌شی سێیه‌می ئامێره‌كه‌یه و راسته‌وخۆ وێنه‌كان ده‌گوازرێنه‌وه سه‌ر ده‌ماره‌كانی مێشك.\nجیاوازییه‌كی دیكه‌ی بنه‌ڕه‌تی ئامێره نوێیه‌كه ئه‌وه‌یه، كه له رێگه‌ی (ترپه رووناكی Light Pulse)ـه‌وه، وێنه‌كان ده‌گوازێته‌وه، هه‌رچی ئامێره‌كانی دیكه و توێژینه‌وه‌كانی دیكه‌یه، له رێگه‌ی (ترپه‌ى كاره‌بایی Electric Pulse)ـه‌وه ئه‌و كاره ده‌كات، ئه‌وه‌ش ئاسانكارییه‌كی دیكه‌ی بۆ به‌ریتانییه‌كان و زانكۆی نیوكاسڵ كرد، بۆ ئه‌وه‌ی له رێگه‌ی هه‌مان ئامێر، واتا ته‌نها به‌شی سێیه‌می ئامێره‌كه، بتوانن نه‌خۆشی په‌ركه‌م (صرع) كۆنتڕۆڵ بكه‌ن.\nبۆ درووستكردنی ئه‌و ئامێره‌ش، كه له‌سه‌ر بیرۆكه‌ی دكتۆر نه‌بیل بووه، زانكۆكه بڕی 13ی ملیۆن پاوه‌ن (15 ملیۆن دۆلار)ی خه‌رجكردووه.\nله رووی نرخه‌وه‌ش، ئه‌گه‌رچی تا ئێستا نرخی ئامێره نوێیه‌كه‌ی دكتۆر نه‌بیل دیاری نه‌كراوه، به‌ڵام پێشبینی ده‌كات زۆر هه‌رزانتر بێت له ئامێری ئارگۆس، چونكه وه‌ك خۆی باسی ده‌كات، نرخی ئارگۆس 200 هه‌زار دۆلاره (20 ده‌فته‌ر).\nشه‌ش ساڵ توێژینه‌وه\nئه‌و تیمه‌ی له ماوه‌ی توێژینه‌وه‌كه له‌زانكۆی نیوكاسڵ، هاوكاری دكتۆر نه‌بیل-یان كردووه\nئه‌و داهێنه‌ره كورده، له ساڵی 2013ه‌وه سه‌رقاڵی توێژینه‌وه‌یه له‌و بواره، داهێنانه‌كه‌شی په‌یوه‌ندی به هه‌رسێ بواری ئه‌ندازیاری ئه‌لیكترۆنی، پزیشكی و بایۆلۆژییه‌وه هه‌یه (بایۆمێدیكه‌ڵ ئینجینه‌رینگ)، كه هێشتا ئه‌و به‌شه‌ی خوێندن له هه‌رێمی كوردستان و عێراقیش نییه، داهێنانه‌كه‌شی سه‌رنجی میدیاكانی به‌ریتانیای به‌لای خۆیدا راكێشاوه.\nله توێژینه‌وه‌كه‌شدا، سێ سه‌رپه‌رشتیاری پرۆفیسۆری هه‌بووه و هاوكارییان كردووه، كه یه‌كێكیان هۆڵه‌ندی، دووه‌م به‌ریتانی و سێیه‌میش رووسی بووه، له‌گه‌ڵ چه‌ند كه‌سێكی دیكه كه له تاقیگه هاوكارییان كردووه.\nوه‌ك ئه‌و دكتۆره كورده ئاماژه‌ی بۆ ده‌كات، له سه‌رتاسه‌ری جیهان، 7 گرووپ له‌سه‌ر ئاستی وڵاتان و زانكۆ پێشكه‌وتووه‌كان كار بۆ گه‌ڕاندنه‌وه‌ی بینایی ده‌كه‌ن، هه‌ر گرووپێكیش رێباز و میتۆدی تایبه‌ت به‌خۆیان هه‌یه، به‌ڵام ئه‌و به‌ر له هه‌موویان ئامێره‌كه‌ی ته‌واو كردووه.\nئامێره نوێیه‌كه ته‌واو بووه، ئێستا وه‌ك خاوه‌ندارێتی بیرۆكه و ئامێره‌كه‌ش، لای دكتۆر نه‌بیله له هه‌ولێر، به‌ڵام ئه‌و چاوه‌ڕێ ده‌كات، پاڵپشتییه‌كی به‌هێزی حكوومه‌ت هه‌بێت، بۆ ئه‌وه‌ی سه‌نته‌رێكی تایبه‌ت بكاته‌وه و ئامێره‌كه بۆ ئه‌و كه‌سانه دابنێت كه بیناییان له‌ده‌ستداوه.\nدكتۆر نه‌بیل باس له سه‌ختی یه‌كه‌م نه‌شته‌گه‌ری دانانی ئامێره‌كه ده‌كات و رایده‌گه‌یه‌نێت، ره‌نگه ئه‌سته‌م بێت یه‌كه‌م نه‌شته‌رگه‌ری له كوردستان ئه‌نجام بدرێت، چونكه ئه‌وه‌ی ده‌توانێت به‌شی سێیه‌می ئه‌و ئامێره له‌سه‌ر هه‌سته‌ده‌ماره‌كانی مێشك دابنێت، پزیشكێكی ئیسپانییه.\nدیزاینی پێشوه‌خته بۆ تاقیكردنه‌وه له‌سه‌ر مشك، دواتر تاقیكردنه‌وه‌كه كراوه و شه‌ش مانگی خایاندووه\nئامێره‌كه تا ئێستا ته‌نها له‌سه‌ر مشك و كه‌روێشك تاقیكراوه‌ته‌وه، ئه‌ویش به قۆناغی سه‌ختدا تێپه‌ڕیوه، به‌تایبه‌تیش دابینكردنی كات بۆ تاقیكردنه‌وه له‌سه‌ر مشك.\nئه‌و روونی ده‌كاته‌وه، ماوه‌ی شه‌ش مانگی پێچووه تا تاقیكردنه‌وه‌كه‌ی ته‌واو بووه، بۆ ئه‌وه‌ی بزانرێت به دانانی ئه‌و ئامێره چ گۆڕانكارییه‌ك له‌سه‌ر مشكه‌كه رووده‌دات، بۆ ئه‌وه‌ی مه‌ترسییه‌كان بۆ مرۆڤیش بزانرێت.\nروونیشی ده‌كاته‌وه دووجار به ڤاكسینی تایبه‌ت (پێكوت)، كوتاویانه، له‌گه‌ڵ پشتگیری زانكۆ، بۆ ئه‌وه‌ی بتوانێت بچێته ناو تاقیگه‌كه و كاره‌كانی بكات.\nتاقیكردنه‌وه‌ی دووه‌می ئامێره‌كه‌ش له‌سه‌ر كه‌روێشك بووه، ئه‌وه‌ش بۆ دووباره دڵنیابوونه‌وه له‌وه‌ی ئامێره‌كه، هیچ كاریگه‌رییه‌كی نه‌رێنی و لاوه‌كی له‌سه‌ر ئه‌و كه‌سه ناكات ئامێره‌كه‌ی بۆ داده‌نرێت.\nوێنه‌ی شیكاری ته‌واوی به‌شه‌كانی ئامێره‌كه\nدكتۆر نه‌بیل، ئێستا له زانكۆی هه‌ولێری پزیشكی مامۆستایه، ئه‌و ئێستا ده‌یه‌وێت ئامێره‌كه له‌سه‌ر مرۆڤیش تاقیبكاته‌وه، به‌ڵام پێویستی به هاوكارییه‌كی به‌هێز هه‌یه بۆ ئه‌وه‌ی بتوانێت ده‌ستبه‌كاربێت.\nله باره‌ی هه‌بوونی خۆبه‌خشیش بۆ دانانی یه‌كه‌م ئامێر، رایده‌گه‌یه‌نێت، دوو پێشمه‌رگه كه له شه‌ڕی داعش چاوه‌كانییان له‌ده‌ستداوه ئاماده‌یی خۆیان ده‌ربڕیوه بۆ ئه‌وه‌ی له رێگه‌ی نه‌شته‌رگه‌رییه‌وه ئامێره‌كه‌یان بۆ دابنرێت.\nچاوێلكه‌یه‌ك، بۆ تۆماركردنی وێنه‌كان، له‌وێشه‌وه وێنه‌كان بۆ ئامێری دووه‌م، كه وه‌ك ناوه‌ندێك كار ده‌كات، ره‌وانه ده‌كات.\nئامێری دووه‌م، وه‌كو كۆمپیوته‌رێكی بچووكه، هه‌م وه‌رگر و هه‌میش نێره‌ر، سه‌رچاوه‌ی وزه‌كه‌شی (وایه‌رلێس)ـه و له چاوێلكه‌كه وه‌ریده‌گرێت، دوای وه‌رگرتنی وێنه‌كان له چاوێلكه‌كه، راسته‌وخۆ وێنه‌كان ده‌گوازێته‌وه بۆ به‌شی سییه‌م، كه هه‌ستیارترینیانه و له‌سه‌ر مێشك چه‌سپێندراوه.\nئامێری سێیه‌م، وێنه‌كان وه‌رده‌گرێت و ده‌یانداته‌وه هه‌سته‌ده‌ماره‌كانی میشك كه به‌رپرسی بینینن.\nدكتۆر نه‌بیل فه‌تاح\nله‌گه‌ڵ ئه‌وه دكتۆر نه‌بیل گه‌ره‌نتی 100%ی سه‌ركه‌وتنی داهێنانه‌كه‌ی ده‌دات، هاوكات باس له تایبه‌تمه‌ندییه‌كانی ئامێره‌كه‌ش ده‌كات، كه روونییه‌كی ته‌واوی وێنه‌كان بۆ نابیناكان، ئه‌وانه‌ی ته‌نانه‌ت چاویشیان نییه، ده‌گه‌ڕێنێته‌وه.\nئامێره‌كه وێنه‌كان به كوالیتی 4 هه‌زار پیكسل ده‌گوازێته‌وه و روونيیه‌كی ته‌واو ده‌داته ئه‌و كه‌سه‌ی ئامێره‌كه‌ی بۆ دانراوه.\nده‌توانرێت به كۆنتڕۆڵه‌كه‌ی ده‌ست، شێوازی بینین، له وێنه‌ی ئاساییه و بگۆڕێت به بینینی پله‌ی گه‌رمی (حراری)، واتا شته‌كانی ده‌وروبه‌ری له‌سه‌ر بنه‌مای گه‌رمییه‌كه‌یان ببینێت، هاوشێوه‌ی ئه‌و ته‌كنه‌لۆژیایه‌ی له هه‌ندێك دووربینی شه‌وانه و فڕۆكه‌ی جه‌نگیدا هه‌ن.\nله رێگه‌ی بلوتوزه‌وه له بنه‌ڕه‌ته‌وه په‌یوه‌ست ده‌كرێن و هیچ بوارێك بۆ هاككردن و ده‌ستێوه‌ردانی سیسته‌مه‌كه نه‌هێڵراوه‌ته‌وه.\nهیچ ئامێرێك له‌گه‌ڵ ئامێرێكی دیكه تێكه‌ڵاو نابێت و داتاكان بۆ یه‌كتر ناگوازنه‌وه، واتا ئه‌گه‌ر دوو كه‌س هه‌مان ئامێریان بۆ دابنرێت و له یه‌ك شوێن و نزیك یه‌كیش بن هیچ گرفتێك نایه‌ته پێش، چونكه سیسته‌مه‌كه پێویستی به (په‌یر) كردنى پێشوه‌خته هه‌یه و ئه‌وه‌ش هه‌ر ئامێرێك له بنه‌ڕه‌ته‌وه بۆی كراوه.\nچاوێلكه‌كه بارگاوی ده‌كرێت و ماوه‌ی 18 كاتژمێر كارده‌كات و به شێوه‌یه‌كی ئۆتۆماتیكی كار ده‌كات.\nكۆنتڕۆڵێك هه‌یه بۆ كارپێكردن و رێكخستنی ئامێره‌كه.\nده‌توانرێت چه‌ندین به‌رنامه‌ی جیاواز بۆ ئامێره‌كه دابندرێت، ئه‌وه‌ش بۆ ئاسانكاری ئه‌و كه‌سانه‌ی ئامێره‌كه‌یان بۆ داده‌نرێت، وه‌كو دانانی ناو و وێنه‌ی كه‌سانی ده‌وروبه‌ری بۆ ئه‌وه‌ی ئاسانتر بیانناسێته‌وه، دانانی به‌رنامه‌ی ناڤیگه‌یته‌ر بۆ دۆزینه‌وه‌ی شوێنه‌كان به ئاسانترین شێوه.\nپزیشكه‌كه ئه‌وه‌ش روونده‌كاته‌وه، ئامێره‌كه تا پله‌ی گه‌رمی 39 كارده‌كات و دواتریش هه‌سته‌وه‌رێكی هه‌یه، له كاتی به‌رزبوونه‌وه‌ی پله‌ی گه‌رمی راده‌گرێت، ئه‌وه‌ش په‌یوه‌ندی به‌وه هه‌یه كه پله‌ی گه‌رمی مرۆڤ جێگیره و 37.5 پله‌یه، له كاتی به‌رزبوونه‌وه‌ی زیاتر ته‌ندرووستی مرۆڤ تێكده‌چێت، بۆیه ئامێره‌كه له‌گه‌ڵ گه‌یشتنی پله‌ی گه‌رمی جه‌سته، بۆ 39 راده‌وه‌ستێـت و كارناكات، ئه‌وه‌ش له‌به‌ر هه‌ستیاری ئامێره‌كه و ئه‌و شوێنه‌ی كه پێیه‌وه به‌ستراوه.\nتا ئێستاش دكتۆر نه‌بیل، كه خاوه‌نی داهێنانه‌كه‌یه، هیچ ناوێكی بۆ ئامێره‌كه دیاری نه‌كردووه.\nڤیدیۆی روونكردنه‌وه‌یی چۆنیه‌تی كاركردنی ئامێره‌كه، كاتێك بۆ كه‌سێكی نابینا دانراوه


ڕۆژهەڵاتی كوردستان؛ لەماوەی مانگی ڕابردوودا ٢٦ كۆڵبەر بەتەقەی هێزە ئەمنیەكان كوژراو و برینداربوون – تۆڕی میدیایی خەڵک\n2020/10/01 - 4:30 PM\nڕێكخراوی مافی مرۆڤی هەنگاو ڕایدەگەیەنێت، لەماوەی مانگی ڕابردوودا ٢٦ كۆڵبەر و كاسبكار لە سنوورەكانی كوردستان كوژراون و برینداربوون، كە ٨١٪ی ئەو حاڵەتانە بە تەقەی ڕاستەوخۆی هێزە چەكدارەكانی ئێران و توركیا بووە.\nڕێكخراوی مافی مرۆڤی هەنگاو لە ئامارێكدا بڵاویكردەوە لە ماوەی مانگی ئەیلولی ٢٠٢٠ دا، ٢٦ كۆڵبەر لە سنوورەكانی كوردستان كوژراون و برینداربوون ، كە ٨١٪ی ئەو حاڵەتانە بە تەقەی ڕاستەوخۆی هێزە چەكدارەكانی ئێران و توركیا بووە.\nبە پێی ئامارەكەش لەو ماوەیەدا ٦ كۆڵبەر و كاسبكار كوژراون و ٢٠ كۆڵبەریش بریندار بوون، زیاترین ژمارەی كوژران و بریندار لە پارێزگای ورمێ تۆمار كراوە كە ١٢ حاڵەت بووە.\nڕاشیگەیاندووە ، یەكێك لەو كۆڵبەرانەش كە كوژراوە بە تەقەی هێزەكانی توركیا گیانی لە دەست داوە.\nچۆنێتی كوژران یان بریندار بوون\nتەقەی ڕاستەوخۆ : ٢١ حاڵەت (٦ كوژراو و ١٥ بریندار) كە دەكاتە ٨١٪ ی كۆی حاڵەتەكان.\nڕووداوی هاتووچۆ: ٢ حاڵەت (٢ بریندار ) كە دەكاتە ٧.٥٪ ی كۆی حاڵەتەكان.\nڕووداوی سروشتی: ٣ حاڵەت (٣ بریندار) كە دەكاتەن ١١.٥٪ی كۆی حاڵەتەكان\nجیاكردنەوە بە پێی پارێزگاكان\nپارێزگای ورمێ: ١٢ حاڵەت ( ٦ كوژراو ٦ بریندار).\nپارێزگای سنە: ٣ حاڵەت ( ٣ بریندار ).\nپارێزگای كرماشان: ١١ حاڵەت ( ١١ بریندار ).\nڕۆژهەڵاتی كوردستانڕێكخراوی مافی مرۆڤی هەنگاوكۆڵبەر\nژمارەی تووشبوانی كۆرۆنا لە هەرێم لە 50 هەزار كەس نزیكدەبێتەوە


که‌م‌بوونه‌وه‌ی کاریگه‌ری ئێران به‌سه‌ر عێراق\nی مانگی دوازده ٢٥, ٢٠٠٨\nله عێراقدا که‌م‌بوونه‌وه‌ی تـێبینی‌کراو هه‌یه بۆ ته‌قه‌مه‌نی زرێـپـۆش‌بڕی دروسـتکراوی ئێرانی ناسـراو به EFP . ژه‌نه‌ڕاڵی سـوپای ئه‌مریکا تۆماس مێتس که سه‌رۆکایه‌تی به‌رنامه‌ی وه‌زاره‌تی به‌رگری ده‌کات بۆ به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی بۆمبـباکانی لاڕێـگا له عێراق و ئه‌فغانسـتان، ده‌ڵێت له‌و باوه‌ڕه‌دایه که‌م‌بوونه‌وه‌ی ژماره‌ی چه‌که‌کان ده‌گه‌ڕێته‌وه بۆ بژاره‌ی بیرلێـکراوی ده‌سه‌ڵاتدارێتی ئێران.\nژه‌نه‌ڕاڵ مێتس ده‌ڵێت ده‌بێت وای دابنێن" که یه‌کێـک له‌مه‌ڕ لایه‌نی شیعه‌ی په‌یوه‌نددار به ئێرانه‌وه ئه‌و بڕیاره‌ی دابێت بۆ که‌م‌کردنه‌وه‌یان."\nوه‌زیری ده‌ره‌وه‌ی وڵاته یه‌کگرتووه‌کانی ئه‌مریکا خانم کۆنده‌لیزا ڕایس ده‌ڵێت ئێران ده‌سـتێوه‌ردانی زیان به‌خه‌شـانه‌ی له عێراقدا که‌م‌کردۆته‌وه به زۆری له‌به‌ر فشـاری هێزه‌کانی ئه‌مریکا و عێراق.\nخانم ڕایس ده‌ڵێت" ئه‌مه ده‌بێت به کارێـکی زۆر قورس، چونکه وامان لێـکردن و به توندیش وامان لێـکردن. باڵوێزی ئه‌مریکا له عێراق ڕایان کرۆکه‌ر کاتێـک دوا جار له‌گه‌ڵ باڵوێزی ئێرانیدا کۆبۆوه پـێی گوتن خه‌ڵـکانی ئێوه له عێراقدا پارێزراو نین ئه‌گه‌ر هه‌وڵ بده‌ن زیان به خه‌ڵـکانی ئێمه بگه‌یه‌نن و گوتیشی ئێمه له‌و باره‌یه‌وه ئه‌و کاره‌مان په‌یڕه‌وی کردووه."\nوه‌زیری ده‌ره‌وه‌ی ئه‌مریکا خانم ڕایس ده‌ڵێت چونکه ئێران دراوسێی عێراقه ئه‌وا به شـێوه‌یه‌کی سـروشـتی کاریگه‌ریـیان له عێراقدا ده‌بێت. خانم ڕایس ده‌ڵێت ئه‌م کاریگه‌رێتیـیه نابێت" دابینکردنی مه‌شـق بگرێته‌وه بۆ کۆمه‌ڵه تایبه‌ته‌کان بۆ ئه‌وه‌ی به‌گژ هێزی هاوپه‌یمانان و خه‌ڵـکی بێ تاوانی عێراق بچنه‌وه." خانم ڕایس ئاماژه‌شی به‌وه دا که هێزه‌کانی له‌شـکری عێراق به تواناتربوون. هه‌ر وه‌کو چۆن ده‌رکه‌وت به‌هۆی به‌زاندنی میلیتانه توندڕه‌وه‌کانی به‌سره که ئێران پـشـتیوانیـیان لێـده‌کات له به‌هاری ڕابردوودا.\nله‌گه‌ڵ ئه‌مانه‌شـدا به په‌سه‌ندکردنی ڕێـکه‌وتنی ڕه‌وشی مانه‌وه‌ی هێزه‌کان و ڕێـکه‌وتنی چوارچێوه‌ی سـتراتیژی له‌گه‌ڵ ئه‌مریکادا حکومه‌تی عێراق ئه‌وه‌ی نیشـانداوه که له به‌رژه‌وه‌ندی به‌رزی خه‌ڵـکی عێراقدا کارده‌کات. ئه‌م دوو ڕێـکه‌وتنه که -- یه‌که‌میان ڕێـگه به مانه‌وه‌ی هێزه‌کانی ئه‌مریکا له عێراق ده‌دات و ڕێوشـوێنی کشـانه‌وه‌یان ده‌ســتنیشـان ده‌کات، دووهه‌میشـیان هاوپه‌یمانێتی سـتراتیژی نێوان عێراق و ئه‌مریکا پـته‌وده‌کات - هه‌ردووکیان به توندی له لایه‌ن تارانه‌وه دژایه‌تی لێـکرابوون.\nوه‌زیری ده‌ره‌وه‌ی ئه‌مریکا خانم کۆنده‌لیزا ڕایس ده‌ڵێت به په‌سه‌ندکردنی ئه‌م ڕێـکه‌وتنـنامانه عێراقیـیه‌کان نیشـانیان دا که وڵاتێـک و خه‌ڵـکانێـکی سه‌ربه‌خۆن. خانم ڕایس ده‌ڵێت عێراقیـیه‌کان "وڵاتێـکی عه‌ره‌بی به‌هێز" داده‌مه‌زرێنن که وڵاتێـکی فره ئاینی و دیموکراسی ده‌بێت و ده‌شڵێت ئه‌وه‌ش" باشترین به‌ربه‌سـته له دژی ده‌سـتێوه‌ردانی خراپکاری ئێران له هه‌رێمه‌که‌دا."


ناسا تاقیکردنەوەیەک دەکات بۆ گۆڕینی ئاڕاستەی نەیزەکێک\nناسا، دەزگای واڵایی سەربەخۆی حکومەتی ئەمەریکا، وەک یەکەم تاقیکردنەوەی بۆ بەرگریکردن لە هەسارەی زەوی، ئەم هەفتەیە کەشتییەکی ئاسمانی دەنێرێتە واڵایی تا لە "نەیزەکێکی دووانە" بدات بە مەبەستی گۆڕینی ئاڕاستەکەی.\nهەوڵەکە بە ناوی تاقیکردنەوەی ئاڕاستەگۆڕینی "نەیزەکی دووانە"، ڕۆژی سێشەممە کاتژمێر 1:20 خولەکی شەو، ئەنجام دەدرێت لە ویلایەتی کالیفۆرنیا و تیایدا کەشتییەکی ئاسمانی کە قەبارەکەی کەمترە لە دوو مەتر سێجا و کێشەکەیشی 610 کیلۆگرامە، دەکێشرێت بە پارچە نەیزەکێکدا لە واڵایی ئاسماندا.\nئەم نەیزەکە دووانەیە، نزیکەی 11 ملیۆن کیلۆمەتر لە هەسارەی زەویەوە دورە.\nنەیزەکە دووانەییەکە بە دیدیمۆوز ناسراوە؛ تیرەی نەیزەکی یەکەم 780مەترە و تیرەی نەیزەکی دووەم 160 مەترە.\nئەم دوو نەیزەکە مەترسییان نییە لەسەر زەوی، هەروەها زانایانی ناسا هیوایان وەهایە کە لەڕێگەی ئەم تاقیکردنەوەیەوە بتوانن لە داهاتوودا ڕێگەبگرن لە هەر کارەساتێکی دووبارە لەسەر زەوی بە هۆی مەترسی نەیزەکەکانەوە.\nزانایان دەڵێن نزیکی 66 ملیۆن ساڵ لەمەوبەر نەیزەکێکی گەورە خۆی کێشاوە بە زەویدا و بووە هۆی لەناوبردنی دایناسۆرەکان پاش نزیکەی 180 ملیۆن ساڵی ژیانیان لەسەر ئەم هەسارەیەی ئێمە.\nبەگوێرەی لێکۆڵینەوە زانستییەکان، نەیزەکەکە لەو ناوچەیە کەوتۆتەخوارەوە کە ئێستا بە مەکسیکۆ ناسراوە و بووەتە هۆی ڕودانی بومەلەرزەی بەهێز و ئاگر و زریان. لە هەمان کاتدا، دوکەڵ و پاشماوەی نەیزەکەکە لە ئاسمان بونەتە بەربەست بۆ گەیشتنی تیشکی خۆر بەزەوی و نزمبونەوەی زۆر و لەناکاوی پلەی گەرما.\nبەگوێرەی تاقیگەی فیزیایی زانکۆی جۆن هۆپکینز کە سەرپەرشتی هەوڵەکەی ناسا دەکات، تاقیکردنەوەکەی ڕۆژی چوارشەممە توانای وێرانکردنی نەیزەکەکانی دیدیمۆوزی نییە بەڵام هەوڵێکی گرنگە بۆ زانینی کاریگەری توانای زانستی مرۆڤ بۆ ڕووبەڕوبونەوەی تەنە ئاسمانیەکان.\nتاقیگەکەی جۆن هۆپکینز دەڵێت، "تا ئێستا هیچ نەیزەکێک دیارینەکراوە کەتیرەکەی گەورەتربێت لە 140 مەتر و لە سەد ساڵی داهاتوودا ئەگەری بەهێزی هەبێت کە خۆی بکێشێت بە زەویدا. بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا، تا مانگی 10ی ئەمساڵ تەنیا 40٪ ی نەیزەکەکان لە دەوری زەوی دیاری کراون."\nسود لە NPR و تاقیگەی فیزیایی زانکۆی جۆن هۆپکینز وەرگیراوە بۆ ئامادەکردنی ئەم بابەتە.


بیر لە دروست کردنی فیلمی ژیاننامەی مەستوورە ئەردەڵان دەکەمەوە - Mehr News Agency\nAP ١٣٩٨ گەڵاڕێزان ٢٠ ١٠:٣٣\nNews Code 29285\nئاژانسی هەواڵی مێهر، پووران درەخشەندە فیلمساز و دەرهێنەر و نووسەری سینەماییە. لە كرماشان لەدایكبووە، لە تەمەنی ۲۴ ساڵیدا كاری لەسەر یەكەم فیلمی خۆی كردووە بەناوی “تاعوون”، كە لە كوردستان وێنەی گیراوە. ژمارەیەكی زۆر فیلمی بەرهەمهێناوە و لە ئێران و هەندێ وڵاتی جیهان بە باشی ناسراوە و لایەنگری هەیە.\nپووران درەخشندە لە گەڵ بەشی کلتووری تۆڕی میدیایی "ڕووداو "دیمانەیەکی کردووە کە ئاژانسی هەواڵی مێهر وەک گرینگی دان بە بواری سینما و هونەرمەندانی کورد ئەو دیمانە ڕێک وەکوو خۆی بە هێنانی ناوی ژێدەر، بڵاو دەکاتەوە.\nلە فیلمەكانتدا زۆرتر گرنگی بە بواری كۆمەڵایەتی دەدەی، هۆكاری ئەوە چییە؟\nلەبەر ئەوەی پرسە كۆمەڵایەتییەكان دەبێ گرنگترین پرسی فیلمسازەكان بن، چونكە ئێمە لە كۆمەڵگادا دەژین، ئەگەر لەو كۆمەڵگایەدا كێشەیەك هەیە و ئەگەر تواناییەك هەیە، ئەوە فیلمساز ناتوانێ لێیان بێخەم بێ، چونكە خۆی لەو كۆمەڵگایەدا لەگەڵ خەڵك دەژی، جووڵە و گۆڕانەكانی لەگەڵ خەڵكە و لەگەڵ ئەو خەڵكە هەناسە دەدات. بۆیە فیلمساز ناتوانێ بەرامبەر ئەو كێشانەی لە كۆمەڵگادا دەیانبینێ بێخەم بێ. فیلمە كۆمەڵایەتییەكان ئەو هەستەم پێدەبەخشن و ناتوانم بە رێگەیەكی دیكەدا بڕۆم.\nلە چاوپێكەوتنێكدا دەڵێی "هونەرمەند دەبێ فزوڵ بێ" بۆچی دەبێ فزوڵ بێ؟\nمن پێموایە هونەرمەند دەبێ دوو هەنگاو لە پێش كۆمەڵگاكەی بێ، ئەم فزوڵە بەو مانایەیە كە هونەرمەند بتوانێ سەر بكات بەو شتانەی هەست دەكات ئەركی سەرشانیەتی كاردانەوەی بەرامبەریان هەبێ. ناكرێ لە كۆمەڵگاكەی تۆدا كە كێشەی پەروەردە هەیە و دەبێ كاری لەسەر بكەی، كەچی تۆ بچی فیلمێك لەسەر خلیسكێنەی سەر بەفر دروست بكەی. هونەرمەندێك كە كۆمەڵگاكەی بووە بە دەغدەغە بۆی و كۆمەڵگا وەك خێزانی خۆی دەبینێ و هەست دەكات لە ناو خێزانەكەیدا كێشەیەك هەیە و دەبێ قسە و گفتوگۆی لەسەر بكرێ، ئەو هونەرمەندە ناتوانێ بێدەنگ بێ و دانیشێ هەتا كێشەكە وەهای لێبێ كە ئیدی هیچی لەگەڵ نەكرێ. بۆیە ئەو فزوڵە لای من ئەو نیگا دەغدەغەمەندەیە كە هونەرمەند دەبێ بەرامبەر بە كۆمەڵگاكەی هەیبێ.\nكاتێك لەبارەی فیلمی "زیر سقف دوودی" (لە ژێر بنمیچی دووكەڵگرتوو)دا هەڤپەیڤینیان لەگەڵ كردی، گوتت من هەمیشە لە خەڵكەوە دەستپێدەكەم، چۆن؟\nمن پەیوەندییەكی نزیكم لەگەڵ خەڵك هەیە. خۆم بە فیلمسازی خەڵك دەزانم، واتە فیلمسازێك كە پەیوەستە بە خەڵكەوە. خەڵك خێزانی ئەو فیلمسازەن. بۆیە كاتێك ئەو سووژانە بۆ فیلم هەڵدەبژێرین، ئەوە خەڵكن وام لێدەكەن دەست بەو فزوڵییە بكەم. كاتێك دەست بەو فزوڵییە دەكەم، پەی بەوە دەبەم كە خەریكە لەناو خێزانەكەمدا شتێك روودەدات و خەریكە دەبێ بە پرس، لە كاتێكدا كەسەكانیش بێ ئەوەی گفتوگۆ بكەن، بە بێدەنگی یەكتر تۆمەتبار دەكەن، بێ ئەوەی بزانن بۆچی ئەو كێشەیە دروستبووە، بەڵام چونكە هیچ دیالۆگێك نایەتە ئاراوە و كۆمەڵگاكە كۆمەڵگای مۆنۆلۆگە و هەر كەسێك لەناو زەینی خۆیدا سەیری ئەوانی دیكە دەكات، بۆیە بە بۆچوونی من ئەو شتە دەبێ رووبدات. كاتێك خەڵك من دەخەنە سەر رێگایەك، ئەو كاتە من لە پێشەوەی كۆمەڵگام، ئەوەش بەهۆی لێكۆڵینەوەكانم و بەو دیدە شارەزایانەیەی كە بۆ خۆم زۆر گرنگە. من خۆم بێ لێكۆڵینەوە فیلم دروستناكەم.\nئەم مۆنۆلۆگە لە كۆمەڵگای كوردیدا هەیە، ئەوەش بەتایبەتی لە فیلمی "هیس: دخترها فریاد نمی زنند" (وس: كچان هاوار ناكەن)دا دەردەكەوێ. لەو فیلمەدا دەتەوێ بڵێی چی، لە كاتێكدا باسی كچێك دەكەی كە دەستدرێژی كراوەتە سەر، بەڵام ماوەیەكی زۆر بڕیار دەدات بێدەنگی لێبكات؟\nرەنگە من ماوەیەكی زۆر زیاتر بووبێ كە ویستوومە ئەو بێدەنگییە بشكێنم. بەڵام دەبوو هەلومەرجەكە بڕەخسێ، واتە هەلومەرجی شكاندنی ئەو بێدەنگییە، چونكە ئەوە بۆ من زۆر گرنگە لە كۆمەڵگایەك و لە تەنیشت خەڵكانێك بژی كە لە ناوەوەی خۆیاندا دەژین و هیچ پەیوەندییەكیان لەگەڵ تۆدا نییە. هۆی ئەمەش ئەوەیە كە قسەگەلێكیان لە ناوەوەی خۆیاندا هەڵگرتووە ناوێرن بۆ هیچ كەسێكی باس بكەن، بۆیە لە فیلمی "هیس: دختران فریاد نمی زنند"دا بۆ من گرنگ بوو بچمە ناو ئەو كێشە و قەیرانەوە و لەژێر توێژاڵی شاردا بەدوای شتێكدا بگەڕێم كە پێویستە كۆمەڵگا و خێزان سەرنجی بدەنێ، یان هەمووان بە جۆرێك لە جۆرەكان بزانن ئەو كێشانەی هەن تەنیا دەكرێ بە دیالۆگ چارەسەر بكرێن، نەك لە مۆنۆلۆگ و شاردنەوە و داپۆشینی روخساری كێشەكەدا.\nتۆ یەكێكی لە چالاكانی بواری مافەكانی ئافرەتانیش. ژن چۆن بتوانێ لە مۆنۆلۆگەوە دەربچێ و بكەوێتە دیالۆگەوە؟ چۆن بتوانێ ئەو بەربەستە بشكێنێ؟\nئەو فەزایە بەچی دەشكێ؟ بەوەی كە ئێمە بتوانین پێكەوە قسە بكەین، بەوەی كە بتوانین ئەو پەردانە فڕێ بدەین كە لە بنەڕەتدا نابێ هەبن، بەڵام سینەما هەتا چەندە دەتوانێ لەو بوارەدا یارمەتیدەر بێ؟ من پێموایە سینەما دەتوانێ یارمەتیدەرێكی گەورە بێ، چونكە هێزێكی زۆری هەیە، سینەما دەتوانێ ئەو كێشانەی كە ئێمە ئێستا لەگەڵیان دەستەویەخەین، هەنگاو بە هەنگاو بە جۆرێك بخاتەڕوو كە خەڵك بتوانن بۆ ساتەوەختێك بیر بكەنەوە و بزانن ئەو كێشەیە هەیە و دەتوانین قسەی لەبارەوە بكەین. خەڵك هەن كە لەگەڵ یەكدی دەژین، بەڵام زۆر كات قسەكانیان پێكەوە ناكەن. ئەمە شتێكە سینەما دەتوانێ تێیدا یارمەتیدەر بێ، بۆ ئەوەی بتوانین قسەی خۆمان بكەین، بێ ئەوەی هیچ كەسێك بڕەنجێ.\nلەو جۆرە كۆمەڵگایانەدا زۆرن ئەوانەی تەنیا لەگەڵ خۆیان قسە دەكەن؟\nپووران درەخشەندە: بەڵێ زۆرن، بە تایبەتیش ژنان. ژنان زیاتر لەگەڵ خۆیاندان. ئەو هەلومەرجە نەهاتووەتە ئاراوە كە بتوانن كێشەكەیان، قسەی خۆیان یان ئەو شتەی ئازاریان دەدات بەیان بكەن. جا ئەو كێشەیە لە ژیانی كۆمەڵایەتی یان لە ژیانی خێزانی یان فەزای پەروەردەییدا بێ. لەو حاڵەتانەدا لە ترسی ئابڕوو یان ترسی ئەوەی كە ئەگەر ئەو كێشەیە بزانرێ رەنگە باش نەبێ، ژنان رێگەی لێدەگرن و ناهێڵن ببێتە دیالۆگ. ئەمەش شتێكە لە ژناندا زیاترە. من خۆم هەوڵدەدەم ئەو سینەمایەی كە بڕوام پێیەتی، واتە سینەمای كۆمەڵایەتی، بە جۆرێك ئەو هەلومەرجە بڕەخسێنێ كە ئەو دیالۆگە دروست ببێ.\nزۆر جار دەگوترێ سینەما دیاردەكان زیاد دەكات یان كەمیان دەكاتەوە، بۆ نموونە تۆ ۳۰ ساڵ لەمەوبەر فیلمت لەبارەی مادەی هۆشبەر و حەشیش دروستكردووە، كەچی ئێستا بەكارهێنانی زیاترە لە جاران، ئایا سینەما ئەو دیاردەیەی كاڵ كردووەتەوە یان كاری بازاڕدۆزی بۆ كردووە؟ بۆ دیاردەكانی دیكەش بە هەمانشێوە؟\nبە یەك فیلم ناكرێ باسی هەموو شتەكان بكەیت و بگەیتە ئەنجامیش، بەڵكوو ئەوە شتێكە دەبێ بەردەوامی تێدا بێ. یانی بتوانین فیلمگەلی زۆر لەبارەی مادەی هۆشبەر و جۆرەكانی دروستبكەین. لەلایەكی دیكەشەوە هەلومەرجە كۆمەڵایەتییەكان بە جۆرێك بەرەوپێش ببەین كە پەیوەندیی كەسەكانی كۆمەڵگا پێكەوە و ئەو كێشانەی هەن (واتە كێشە لەگەڵ خێزان یان كێشە ئابووری و كۆمەڵایەتییەكان) پێكەوە بەرەو چارەسەر بچن. ئامانج پێشگیرییە.\nئەو فیلمانەی ئێستا هەن كە باسی فیلمی توركیش دەكرێ، زۆرتر كێشەیان دروستكردووە هەتا كێشە چارەسەر بكەن. كێشەكانی لە ژوورە بچووكەكانەوە و لە مۆنۆلۆگەوە هێناوەتە سەر شاشەكان و گەورەی كردووە. ئایا تۆش بڕوات وایە كە كێشەكان بەهۆی پیشاندانیانەوە گەورەتر دەبن؟\nباسەكە ئەوەیە ئێمە چۆن دەڕوانین. ئێمە پەندێكمان هەیە دەڵێ: "دانیشە، فەرموو و بسرەوە، هەرسێكیان یەك مانایان هەیە" واتە دانیشە. بەڵام گوتنی هەركامیان زۆر كاریگەری هەیە. واتە ئێمە بە جۆرێك كێشەكان پیشان بدەین كە هەلومەرجێكی باشتر بێتە ئاراوە، بۆ نموونە كۆمەڵێك خێزان هەن كە دوای بینینی فیلمی "هیس" دەڵێن شتێك هەیە ئێمە ئێستا ئاگادارین لێی و هەتا ئێستا پێمان نەدەزانی، واتە پێیانوانەبوو كە منداڵەكانیان دەكرێ ئەو جۆرە ئازارانەشیان هەبێ كە ناتوانن باسی بكەن، یان ئێستا خۆیان منداڵەكەیان دەبەنە قوتابخانە و دەیانهێننەوە، یان دەبن بە هاوڕێ لەگەڵ منداڵەكانیان. یەكەم هاوڕێی هەر منداڵێك دەبێ خێزانەكەی خۆی بێ، واتە دایكی و باوكی. ئەم هۆشیاركردنەوەیە وادەكات بتوانین بە دروستی قسەی خۆمان بكەین. فیلمە توركییەكانیش كە ئێستا نمایش دەكرێن، رەنگە لەگەڵ بارودۆخی ئێمەدا زۆر یەك نەگرێتەوە، واتە جۆری چوونە ناو بابەت و باسكردنی كێشەكان لەو فیلمانە كاریگەریی پێچەوانە دادەنێ.\nزۆرجار سرووتی ئایینی كاریگەری هەیە، لە شوێنێكدا باسی ئەوە دەكەی كە فەلسەفەی عاشوورا لە زۆر لە فیلمەكانی ئێراندا هەیە. مەبەستت لە فەلسەفەی عاشوورا چییە؟\nفەلسەفەی عاشوورا ئازادبوونە. واتە تۆ وەك مرۆڤ ئایینەكەت هەرچی بێ دەبێ كەسێكی ئازاد بی. ئازادبوون گرنگترین تایبەتمەندییە كە مرۆڤێك بۆ پاراستنی شەرەفی و پاراستنی پێگەی خۆی دەبێ هەیبێ. ئەم ئازادبوونە بۆ من زۆر گرنگە.\nلە دوو سەردەمی جیاوازدا فیلمت بەرهەمهێناوە، واتە هەم پێش شۆڕش و هەم پاش شۆڕش. جیاوازی ئەو دوو قۆناغە چییە؟\nپێش شۆڕش فیلمی دۆكۆمێنتاریم دروست دەكرد. زیاتر كارم لەو فیلمانە دەكرد كە كێشەی خۆم بوون و پێمخۆش بوو كاریان تێدا بكەم. بەڵام پاش شۆڕش هەوڵمداوە ئەو فیلمانە دروستبكەم كە بەڕاستی خۆم دەمەوێ كاریان تێدا بكەم، نەك ئەو فیلمانەی كە بۆم پێشنیاز دەكرێن. هەوڵەكانم لەسەر ئەو فیلمانە بووە كە هەستمكردووە خۆم دەمەوێ و كۆمەڵگا پێویستی پێیەتی. بە بڕوای من گرنگ نیگای فیلمسازەكەیە، چ پێش شۆڕش و بێ و چ پاش شۆڕش بێ، واتە تۆ بۆ چ ئامانجێك دێیتە ناو كاری سینەمایی، چونكە سینەما و كامێرا ئامرازێكی زۆر بەهێزن. تۆ كاتێك ئەو ئامرازەت بەدەستەوەیە، ناتوانی لە تاریكیدا تەقە بكەی، بەڵام دەتوانی رووناكییەك دابگیرسێنی، بۆ ئەوەی رووناكییەك دروست بكەی. ئەمە زۆر گرنگە.\nپێش شۆڕش ئاسانكاریی بۆ فیلم زیاتر بووە یان پاش شۆڕش؟ من لەڕووی كاریگەری دەسەڵات و كاركردنەوە دەڵێم نەك لەڕووی تەكنەلۆژیاوە؟\nپێموایە پێش شۆڕش سینەما جۆرێكی دیكە بووە، من خۆم لەو فیلمسازانە نەبووم كە پێش شۆڕش فیلمیان دروستكردووە، بەڵكو فیلمەكانم دۆكیۆمێنتاری بوون و دیسان پەیوەندییان بە خەڵكەوە هەبووە. من پێموایە پاش شۆڕش دەرفەتێكی زۆرتر بۆ هەمووان رەخسا، چونكە پێش شۆڕش هەندێك فیلم دروستدەكران كە كەمتر خێزانەكان دەچوون سەیری ئەو فیلمانە بكەن. بەڵام ئێستا ساڵانە ۱۰۰ فیلم دروستدەكرێن، ئەو ژمارەیەش پێماندەڵێ ئەوە تاكە سەرگەرمیی خەڵكە و خەڵك زۆر دەچنە سینەما و حەزیان لێیەتی. ئەو بابەتانەش كە لەو فیلمانە دەخرێنەڕوو زۆر فرەڕەنگن، واتە دەرفەت بە هەمووان دەدرێ كاری خۆیان بكەن.\nبەشێوەیەكی گشتی، فیلم لە ئێران جەماوەری هەیە، ئایا قازانج دەكات و چۆن دەتوانێ بەردەوامی بە خۆی بدات؟\nرەنگە هەندێك لە فیلمسازەكان نەتوانن فیلمەكانیان دروستبكەن. بەڵام بینەر فیلمی خۆی دەدۆزێتەوە، دەزانێ چ جۆرە سینەمایەكی دەوێ. كاتێك سەیری فرۆشی فیلمەكان دەكەی، دەبینی زۆربەی فیلمەكان فرۆشیان بەرزە، بەڵام رەنگە من و زۆر فیلمسازی سەربەخۆی دیكە لەو فرۆشە زۆرەدا نەبین.\nتۆ لە تەلەڤزیۆنی كرماشانیش كارت كردووە و فیلمت بەرهەمهێناوە، ئەوكات هونەرمەند مەزهەری خالقیش لەوێ بووە.\nبەڵێ بەڕێز مەزهەری خالقی بەڕێوەبەری وێستگەكە بوو، بەڕێوەبەرێكی یەكجار بە دیسیپلین بوو كە ئاگای لە كارمەندەكانی بوو. ئەو خۆی هونەرمەند بوو، هونەرمەندێك كە هەم كۆمەڵگاكەی بۆ گرنگ بوو، هەم كەشی گونجاوی بۆ كارمەندەكانی دەڕەخساند.\nچەند رۆژێك لە سلێمانی بووی، بیرت لەوە كردووەتەوە كە لە سلێمانیش فیلم بەرهەم بهێنی؟\nرەنگە بڕوام پێنەكەی، بەڵام كاتێك لە سلێمانیم هەست دەكەم هاتوومەتە نێو ماڵی خۆم. هەستێكی تایبەتم بەرامبەر بەم ناوچەیە هەیە، رەنگە لەبەر ئەوە بێ هەموومان لە یەك خوێنین. بۆیە ماوەیەكی زۆر بیرم لەوە دەكردەوە چۆن ئەو فیلمەی كە حەزم لێیە دروستی بكەم، واتە ژیاننامەی مەستوورەی ئەردەڵان كە یەكەم مێژوونووسی ئافرەتی ئێرانییە، حەزم دەكرد كار لەسەر ئەوە بكەم، لێكۆڵینەوە و بەدواداچوونی زۆریشم لەبارەی كردووە، كۆمەڵێك دۆكیۆمێنتم دەستكەوتووە، حەز دەكەم لێرە كاری لەسەر بكەم، یانیش لێرە كار لەسەر ئەو بابەتانە بكەم كە حەز دەكەم كاریان تێدا بكەم. بەهەرحاڵ ئەوە شتێكە هەمیشە بیری لێدەكەمەوە و لەو چەند رۆژەش كە لێرە بووم، هەستمكردووە دەكرێ لێرە كار لەسەر هەندێك بابەت بكرێ. من لە ئێران فێرگەی سینەماییم هەیە، واتە لە بوارەكانی نواندن، دەرهێنان، مۆنتاژ و سیناریۆنووسین، حەز دەكەم لێرەش دەرفەتی ئەوەم هەبێ بۆ فێركردنی هونەرمەندان لەبارەی تەكنیكەكانی سینەما.\nلەو چەند رۆژەی لێرە بووی، حەتمەن كۆمەڵێك فیلمت بینیوە كە دەرهێنەرانی كوردی عراق بەرهەمیان هێناون، سەرنجی تۆ لەسەر فیلمەكان چییە؟ چی بكەن بۆ ئەوەی زیاتر پێشبكەون؟ رەخنەت لەسەر شێوازی كاركردنیان چییە؟\nبەبۆچوونی من هەلومەرجەكە زۆر لەبارە بۆ ئەوەی فیلمسازەكان كاربكەن، بەڵام رەنگە پێویست بێ مامۆستایان لە شوێنەكانی دیكەشەوە بێن و كۆمەڵێك خول لێرە هەبێ، بۆ ئەوەی رەخنە و تێبینی لەسەر كارەكانیان بڵێن. هەروەها زیاتر خۆیان لە سینەمای جیهان نزیك بكەنەوە. بە بڕوای من لێرە كۆمەڵێك بابەت هەن كە مەجالی كاركردن تێیاندا زۆرە. هەڵبەت فیلمسازە كوردەكان لێرە فیلمی زۆر چاكیان دروستكردووە، ئەمساڵ زۆربەی خەڵاتەكان بۆ فیلمسازە كوردەكان بوو، ئەمەش دەریدەخات كە فەزا و هەلومەرجەكە خەریكە فەراهەم دەبێ بۆ كاركردن. ئێمە خۆمان سەردانی لۆكەیشنی بەرهەمهێنانی فیلمێكمان كرد كە ئێستا كاری لەسەر دەكەن، فەزایەكی زۆرباشیان بۆ دروستكردبوو، ئیمكانیاتی باشیشیان لەبەردەست بوو، تاوەكو بتوانن ئەوەی لە زەینیاندایە لە فەزای ستۆدیۆیەكدا بە واقیعیتر دەریبخەن.\nدرەخشندە و كار و خەڵاتەكانی\n- لە ۲۷/۳/۱۹۵۱ لە كرماشان لە دایكبووە.\n- ساڵی ۱۹۷۵ لە سكوڵی باڵای تەلەڤزیۆن و سینەمای تاران بڕوانامەی دەرچوونی وەرگرتووە.\n- "تاعوون" یەكەم فیلمی دۆكیۆمێنتاری درەخشندە بووە.\n- كاری دەرهێنانی بۆ ۱۲ فیلم كردووە.\n- سیناریۆی ۷ فیلمی درێژی نووسیوە.\n- بەرهەمهێنەری نۆ فیلم بووە.\n- خەڵاتی باشترین فیلمی بینەرانی بۆ فیلمی "هیس..." لە ۳۲یەمین فێستیڤاڵی فیلمی فەجر وەرگرتووە.\n- دپلۆمی فەخری بۆ فیلمی "رابگە" لە فێستیڤاڵی جیفۆنی ئیتاڵی وەرگرتووە.\n- لەوحی زێڕینی باشترین فێستیڤاڵی فەجر بۆ فیلمی "مەلی بچكۆلانەی بەختەوەری" لە ۱۹۸۷.\n- خەڵاتی باشترین دەرهێنەر لە فیستیڤاڵی فەجر بۆ فیلمی "مەلی بچكۆلانەی بەختەوەری".


د. ساماڵ مانی\nیه‌كێتی نیشتیمانی كوردستان، یه‌كێكه له‌و پارته كوردییانه‌ی كه ژن رۆڵی كاریگه‌ری هه‌بووه له‌سه‌رده‌می خه‌باتی چه‌كداریدا، به‌ڵام تاوه‌كو ئێستا ڕه‌خنه‌گرتن له‌فه‌رامۆشكردنی رۆڵی ژن له‌ناو ئه‌و بزوتنه‌وه‌یه ده‌نگی به‌رزه.\nئێستا كه یه‌كێتی نیشتیمانی كوردستان یادی 45 ساڵه‌ی دامه‌زراندنی ده‌كاته‌وه زۆرترین تیشك ده‌خرێته سه‌ر رۆڵی پیاوان له‌ناو بزوتنه‌وه‌كه‌داو رۆڵی ژنان له‌په‌راوێزداباس ده‌كرێت. كه ئه‌مه‌ش زۆرجار ناڕه‌زایه‌تی لێ كه‌وتۆته‌وه له‌لایه‌ن ئه‌و ژنانه‌ی شان به‌شانی پیاوه پێشمه‌رگه‌كان ژیانی خۆیان و خێزانه‌كه‌یان خستۆته مه‌ترسییه‌وه.\nیه‌كێك له‌و ژنانه‌ی له‌ناو هه‌زاران پیاودا له‌ناو یه‌كێتی نیشتیمانی كوردستان چه‌كی پێشمه‌رگایه‌تی كردۆته شانی و چه‌ندین جار كه‌وتۆته شه‌ڕه‌وه‌و له‌رێگه‌ی كڵانشیكۆفێكه‌وه ته‌قه‌ی له كۆپته‌ره زه‌به‌لاحه‌كانی ڕژێمی به‌عس كردووه. ساماڵ مانییه، كه له‌ناو شۆڕشی یه‌كێتی نیشتیمانی كوردستان به‌ناوی دایكییه‌وه "ڕابی بانگ كراوه.\nوێستگه نیوز، وه‌ك ڕێزێك له‌خه‌بات و ماندووبونی ژنان له ریزی پێشه‌وه‌ی شۆرشی گه‌لی كوردستان چه‌ند په‌ڕه‌یه‌كی یاده‌وه‌ری د. ساماڵ مانی هه‌ڵده‌داته‌وه كه چه‌كی پێشمه‌رگایه‌تی له‌شان بوو، به‌ڵام له‌دوای ڕاپه‌ڕین له‌ساڵی 1993 به‌ته‌واوی واز له‌حزبایه‌تی ده‌هێنێت. ناوبراو له ناوه‌ڕاستی هه‌شتاكانه‌وه له بریتانیا ده‌ژی و مامۆستای فه‌لسفه‌یه‌و له‌زانكۆكانی هه‌رێمی كوردستان وانه‌ی وتۆته‌وه‌و یه‌كێكه له‌قه‌ڵه‌مه ژنه ناسراوه‌كان.\nد. ساماڵ مانی، ده‌ڵێت: هه‌موو و دەزانن کە من لە دوای ڕاپەڕینەوە و بەتەواوی لە ١٩٩٣ وە بە بڕیارێکی خۆم نە کەسێکی حیزبیم و نە سیاسیکار، نە لە کوردستان و نە لە بەریتانیا و نە لەسەر گۆی زەویدا، بۆیە وێنەی پێشمەرگایەتیم بە دیواری مێژوودا هەڵواسراوە. لەوساوە، سەربەخۆیی و ئەکادیمی و فەلسەفە پڕ بە پێستمە، کردوومن بە ماڵ و شار و نیشتیمانم (سەربەخۆیی ماڵی هەمیشەییمە، ئەکادیمی ئەو شارەیە کە دەتوانم تیایدا بژیم، فەلسەفەش ئەو نیشتیمانەیە کە لەو باشتر لە ژیاندا نابینم.\nبه‌شێك له یاده‌وه‌رییه‌كان ڕاسته‌وخۆ له‌زمانی خۆیه‌وه\n* ناردیان بۆ كوشتنی پارێزگاری سلێمانی\nلە یەکەم جاری چونە شاخم لە ١٩٨٠ دا- ناچمە وردەکاریەوە- وەکو پێشمەرگەی ناوشار ناردمیانەوە بۆ شار و وتیان " تۆ حەیفە لەشاخ بکوژرێیت". بەڵام پاش ساڵێک لە دوای ناردنەوەم بۆ شار داوایان لێکردم بە سەرپەرشتی ئەوان، خۆم بە تەنیا ئەرکی کوشتنی پارێزگاری سلەیمانی بەجێبگەیەنم. پێش ئەم داواکاریە لەبەرئەوەی 'پێشمەرگەی ناوشار' هەموو پیاو بوون ، لەبەر ئەوە داوام لێکرابوو بە دەمانچە چواردەخۆرەکەی خۆم و لە ماڵی خۆمدا لە شار، ڕاهێنانی سەربازیی/پێشمەرگایەتی بە دوو کچیتری زۆر بوێر و ئازا بکەم لەشانەکەمدا (ئەلف) و (ت) بە مەبەستی پێک‌هێنان و زیاکردنی ژمارەی کچە ئازاکان و دروستکردنی بەشێک لە پێشمەرگەی ناوشاری تایبەت بە ژن. زوو زووش سیمیناری فەلسەفەی سیاسیم بۆ ئەکردن و ڕاهێنانم پێ ئەکردن خۆیان سیمینار لەسەر خوێندنەوەکانیان بکەن. ئەو ڕۆژەی وتیان ئەرکی منە پارێزگاری سلەیمانی بکوژم، حەپەسام، بیرکردنەوە لە شەڕە سەربازییەکان و ئەنجامدانی کوشتنی یەک کەسی ڕووبەڕوو، هێندەی ئەرز و ئاسمان جیاوازە و هۆش و هەست وبیرکردنەوەی لەرزاندم.\nلە ماوەی گەڕانەوەمدا لە ناو شار پێشمەرگە بووم، ئامادە بووم بکوژرێم بەڵام بیرم لە کوشتنی کەس نەکردبۆوە. چەندین ئەرکیترم ئەنجامدابوون کە ئەرکی سەربازی/پێشمەرگایەتی بوون و لەگەڵ ئەو دوو کچە ئازایە و چەند پیاوێکی ئازا و بوێری (پۆلی قەڵا) کە لە ژمارەی پەنجەکانی دەست تێنەدەپەڕین. لەهەمویاندا هەرکاتێک پێویست بوایە دەستم ئەکردەوە و هەمیشە ئەو دەمانچەیەی خۆمم پێ بوو لەو ئەرکانەدا. هەموو ئەم ئەرکانە بەسەرکەوتووی جێبەجێکران، بەشداری لە ڕێکخستن و جێبەجێ کردنی خۆپیشاندان و مانگرتنی سلەیمانی، لەسەروو هەمویانەوە ئەرکی سوتاندنی زیلەکانی بەردەکی سەرای سلەیمانی/یان وەک خەڵک ناویان نابوو کردنەوەی ئاگری نەورۆز بە نوێژی نیوەڕۆ بە دەنگی لورەی سەیارەی 'نەجدە' وە. سەرەڕای کۆبوونەوە و ئیشیتر کە هەموو لە ڕێکخستندا دەیانکردن و منیش لەگەڵیاندا وەکو بەیان بڵاوکردنەوە و بەیان خستنە ماڵەکانەوە بەشەوان لە کاتێکدا کە 'نەجدە' ئۆتۆمبێلی پۆلیس لەسەر سوچی کۆڵانەکاندا شەوانە خۆیان مات ئەدا بۆ گرتنمان،هتد.\nهەموو ئەمانەم کرد بێ دوودڵی، بەڵام کە داوایان لێکردم پارێزگاری شاری سلەیمانی بکوژم، هێشتا قسەکەیان تەواو نەکردبوو یەکسەر هێنامە بەرچاوم چۆن ئەیکوژم و زانیم ناتوانم، بێگومان بووم لەوەی ناتوانم، ئەو خێرا ڕەتکردنەوەیەم تێیگەیاندم کە هەرگیز ناتوانم کەس بەرەوڕوو بکوژم. هەستم کرد ئەوە کەم و کوڕییەکە لە منی شۆڕشگێردا، زانیم لەو بیرۆکەیەی ئایندەشدا داوای ئیشی لەو جۆرەم لێدەکرێت و لە هیچ بیرۆکەیەکی ئایندەشدا ناتوانم وەکو پێشمەرگەی ناوشار ئیشبکەم. ئەوەی لە منا هەبوو زیاتر حەزکردن لە تێگەیشتن بوو بە تێگەیشتنی زانستی سەربازیشەوە، ئەو حەزی تێگەیشتنە بە کەڵکی ئەوە نەدەهات 'ئیغتیالات' بکەم. هەر ئەو دەقەیەی کە داوام لێکرا پارێزگاری سلەیمانی بکوژم، بێ ئەوەی هەناسەیەکی پێ بچێت، ووتم: " نایکەم، ببورن ناتوانم"، گوێم لێ نەبوو ئەوان دەیانووت چی، چونکە من بیرم لەوە دەکردەوە هەر ئەو دەقەیە داوا بکەم بمنێرنەوە بۆ شاخ، ووتم: " تکایە ئەمەوێت لەوێ لە شاخ بەردەوام بم"، پێش ئەوەی گوێ لە وەڵامەکەیان بگرم، ووتم: " بمنێرنەوە یان نا، سبەینێ خۆم ئەچمەوە شاخ". ئیتر سەرۆکی رێکخستنەکانی شار پیاوێکی زۆر نەرم و میهرەبان بوو و داواکەی جێ بەجێکردم و خۆشی هەر لە کاتی گەڕانەوەی مندا کە کاتی کۆنفرانسی دوەەم بوو هاتە کۆنفرانسەکە وهەڵبژێررا بە ئەندامی سەرکردایەتی و ماینەوە لە شاخ.\nکات تێپەڕی و من ئاگام لە پێشمەرگەی ناوشار و ڕێکخستنەکانی شار نەما و لە شاخ بیستم بیرۆکەی دروستکردنی بەشێکی پێشمەرگەی ناوشار لە ژنان، هەڵوەشاوەتەوە. دواتریش، ئەرکی کوشتنی پارێزگاری سلەیمانی کە ماوەیەک بێدەنگییان لێکردبوو، سەریهەڵدایەوە و ئەمجارە ئەرکەکەیان سپاردبوو بە تیمێک لە ژن و پیاوی زۆر ئازا. بەداخەوە ڕۆژێک پێش ئەنجام دانی ئەرکەکەیان هەموویان گیرابوون و حوکمی ئیعدام/لەسێدارەدان و کوشتنیان لەسەردرابووو، لێیان شەهید کردبوون. هاوڕێ (ئەلف) یەکێک بوو لەو دوو ژنەی کە من پێشتر ڕاهێنانم لەسەر چەک پێدەکردن لە شار، ئەو لەو تیمەدا بوو، کە لە ژێر سەرپەرشتی مندا بوو هەر بە دەمانچەکەی خۆم کە پێم بوو لە ماڵی خۆمدا ڕاهێنانی سەربازیم پێکردبوو. (ئەلف) لە کاتی دانوستانەکەی نێوان شاخ و حکومەتدا لەگەڵ کۆمەڵێکیتر لە زیندانی سیاسیدا کە هەموویان حوکمی لەسێدارەدانیان لەسەر بوو، ئازاد کران. (ئەلف) هاتە شاخ و ئەو کات سەرکردایەتی لە سورداش بوو، ئەویش لەوێ دەمایەوە بەڵام سەردانی مقەڕی ئێمەشی دەکرد 'کەرتی رێکخستنی دوکان' کە لە شەدەڵە بوو ئەوکاتانە. شەدەڵە دێیەکی زۆر جوانی پڕ درەخت و سەوزایی بوو، نزیک بوو لە هەڵەدن و سورداش و سەرگەڵوو و بەرگەڵوو.\nماوەیەک بوو، وەکو یەکەم پیشمەرگەی ژن کرابووم بە 'کادر' و گواسترابوومەوە بۆ مقەڕی 'کەرتی رێکخستنی دووکان' لە هەڵەدن و پاشان لە شەدەڵە. ئەوکات ئەو بە کادر بوونەی من لەوێ زۆر گرنگ بوو، چونکە پێشمەرگەی ژن بووم و هیچ پلەیەکی لەوە بەرزتر هێشتا نەدرابوو بە پێشمەرگەی ژن. پاش دنیایەک لە ئەزموونی ناو شار و شاخ، ئەم پلەیە بە ڕەوا بینرابوو، پاش ئەوەش بوو کە وەکو پێشمەرگەیەکی ژن ماوەیەک لە مەکتەبی عەسکەری و ماوەیەک لە سەرکردایەتی چ لە ناوزەنگ و چ لە بەرگەڵوو/سەرگەڵوو و چ لە بالیسیان و باوزێ دوای ئەوێش ماوەیەک لە تیپی ٢١ی کەرکوک و ماوەیەک بۆ شەڕی بێتواتە لە پڵنگان بووم و هتد.\nئەو پلەی 'کادر'یەی کە بەخشرا بوو بە من، تا ئەوکاتی(ساڵی ١٩٨٤/١٩٨٣)، یەکەم پلەی بەرز بوو بدرێت بە پیشمەرگەیەکی ژن لای ئێمە، ئەو ژنەش من بووم. ئەوە وای کردبوو خۆشی و خەم بە پێکێک نۆش بکەم. خەم بوو، چونکە هەر لە شارەوە ئاشنا بووم بە سیستماتیک بوونی 'نادادپەروەری بەرامبەر بە ژن'، لە شاخیش ئەو نادادپەروەریەم دەبینی و هێندە سیستەماتیک بوو کامەی باشترین کەس بوو بەسەریدا تێدەپەڕی و هەستی پێنەدەکرد.\nبەو پلەیەوە کە بەرزترین پلەی پێشمەرگەی ژن بوو، چوومە کەرتی رێکخستنی دووکان، لەوێ بەرپرسی مقەڕ کاک فەرهاد بوو، ئەو دەیزانی کە دەتوانێت متمانەم پێ بکات بۆ بەڕێوەبردنی مقەڕیش. زۆرجار کە خۆی لەوێ نەدەبوو و بە ئیش دەڕۆیشت بۆ چەند ڕۆژێک، هەموو ئەو کاتانە من مقەڕم بەڕێوە دەبرد هەتا دەگەڕایەوە. ئەگەر من پێشمەرگەیەکی پیاو بومایە پێیان دەوتم 'جێگری بەرپرسی مقەڕ'، چونکە بە کردەوە و ڕیالیتی ئەوەم دەکرد. جگە لە کۆبوونەوە و سیمینار کردن بە دێهاتەکان، بەردەوام کۆبونەوەم بە پیشمەرگەکانی مقەڕ دەکرد و سیمینارم لەسەر بابەتی ئابووری و زانستی سەربازیی/پیشمەرگایەتی و فەلسەفەی سیاسی و بونیادی دەوڵەت و زانستی کۆمەڵناسی دەکرد.\nلە مقەڕ، ژمارەیەکی زۆر پێشمەرگەمان لا بوو لە ١٩٨٤ دا، سەرەتای دانوستانکردن بوو لەگەڵ حکومەتی عێراق و ژمارەیەکی زۆریش 'فیرار' مان لا بوون، ئەوانەی خزمەتی سەربازییان بۆ حکومەتی عێراق ڕەفز کردبوو و هەڵاتبوون و هاتبوونە لای ئێمە بۆ شاخ. ئەوانە لە هەموو شوێنێک هەبوون بە ژمارەی زۆر، لای ئێمە یەک دوانێکیان تازە ببون بە پیشمەرگە و یەکێک لەوانە هاوڕێ (ب) بوو. هەموو ئەوانەی کە تازە دەبوون بە پیشمەرگە لە سەعاتی ئێوارەشەودا دەبوون بە پاسەوان، لەبەر ئەوەی سەرلەئێواران نە سوپای عێراق و نە جاش، نە حیزب و هێزە کوردەکانیتر هێرشییان نەدەکردە سەرمان، بە کاتی پاسەوانیی ئاسان لەقەڵم دەدرا، بە کوردیەکەی، هەموو کەسێک دەیتوانی بیکات.\nهاورێ (ب) پیاوێکی باریکەلەی ئەسمەر و ئێسک سوک و باڵا مام ناوەندی بوو، زۆر بە ئەدەب بوو، قژێکی ڕەشی کەمێک لول و دەموچاوی کەمێک جوانکیلەی هەبوو، (ب) چەند جارێک پاسەوانی کردبوو سەرلە ئێواران.\nڕۆژێکیان هاوڕێ (ئەلف) – پێشمەرگە ژنەکە- هاتە لام ، بە خەمێکی قوڵەوە پێی ووتم: " هاوڕێ ڕابی، ماوەیەکە دووان لەو پێشمەرگانەی مقەڕی ئێوە گاڵتەم پێ ئەکەن، کە قسە ئەکەم پێم پێ ئەکەنن"، سەیری ناوچاویم کرد پڕ بوو لە خەم، ئەو خەمەی کە زیندان و ئەشکەنجە و بڕیاری حوکمی ئیعدام کردنی نەیانتوانیبو بیخەنە دەروونیەوە.\nوەکو ئەو هەستم بەو ناڕەحەتیەی کرد، لێم پرسی:کێن؟\nووتی: " هاوڕێ (ب) و ئەو پیاوەی کە دایمە لەگەڵیایەتی".\nپێشتر نەمبینیبوو و نەمبیستبوو (ب) وای کردببێت و ئەو بە پیاوێک ناسرابوو کە خاوەنی ڕەوشتێکی زۆر بەرز بوو لەگەڵ پێشمەرگە پیاوەکاندا، ئەو پیاوەش کە دایمە لەگەڵیدا بوو لە 'فیرارەکان' بوو، زۆر پەیوەندی بە مقەڕی ئێمەوە نەبوو باش نەمدەناسی. لە مقەڕ و لەو دەوروبەرمدا، هەرچیەک ڕووی بدایە لەناو پێشمەرگە پیاوەکان دەمبیستەوە، پێشمەرگە پیاوەکان لەناو خۆیاندا لەگەڵ ئەو هەموو مەحەبەتەیان بۆ یەکتری تا ئەو ڕادەیەی خۆیان لەسەر یەکتری ئەدا بە کوشت، بەڵام چەندین کێشەی جۆراو جۆریان هەبوون، هەر لە بیڕێزیکردن بەیەکتری، هەتا یەکتری شکاندن، کێبڕکێیەکی هەراسانکەر و ململانێیەکی زۆر، زۆربەی جار سکاڵایان بۆ دەهێنام.\nبەڵام، ئەم کێشەیە تایبەت بوو بە پێشمەرگەی ژن، پێشمەرگە ژنێک هەتا بڵێی قارەمان و شایستەی ئەو پەڕی رێزلێگرتن و پلەی بەرز بوو لە ناویاندا، ئەو کێشەیە دای لە دڵم و بەتەمای چارەسەرکردنی بووم.\nهەر ئەو هەفتەیە، ئێوارەیەکیان من و (ئەلف) پێکەوە چوین بۆ ماڵی شێخ........ لە شەدەڵە، بۆ نان خواردنی ئێوارە داوەت بوین، کە ماڵیان کەمێک لەولای مقەڕەوە بوو، مقەرەکەمان لەناو دارستانی ناو دێکەدا بوو، هیچ دوور نەبوو، چونکە دێیەکە زۆر چکۆلە بوو. هێشتا ڕووناک بوو کە چوین، زۆر نەماینەوە، بە هەمووی لە سەعاتێک زیاترمان پێ نەچوو. کە گەڕاینەوە، بڕیار بوو (ئەلف) تا مقەڕ بەدەم قسەکردنەوە بێت لەگەڵ من و نزیک لە مقەڕ من بەجێ بهێڵێت و بڕوات ، ئەو دەمانچەی پێبوو و من کڵاشینکۆف.\nئیتر زۆرنزیک بوینەوە لە مقەڕ و چەند هەنگاوێکی کەمی مابوو، (ئەلف) ویستی ماڵئاواییم لێ بکات، وەستانم. گوێم لە دەنگی شاژنی گۆرانی بوو، لەگەڵ ئۆرکسترایەکدا بە ناسکە سۆزی 'عود'، وردە لەرزینی دەف، مەقامی نەهاوەندی سۆل، بە ئیقاعی بەلەدی، دەنگ و ئاواز و میوزیکی تێکپرژاندبوو وەکو پەلکە زێڕینە بەو دەمی شەوەدا پەیتا پەیتا هەڵیئەدا و ئەیگرتە ئاسمان.\nلە گەڵ شیری منداڵیما بەم جۆرە فەخامەتەی دەنگی شاژنی گۆرانی و سەماحەتی ئاواز و جەنابی لوتکەی ئەدەب و هونەر پەروەردە کرابووم. ئەمانە بوون لەگەڵ بەرهەڵستیی سیاسی و پێشمەرگایەتیمدا، تای تەرازوویان جۆرێک لە هاوسەنگی ڕاگرتبوو لەناو خەراباتێکدا کە تیا لەدایکببوم.\nبێ ویستی خۆم، لە بەشە هەڵدراوەکەی خەراباتدا گوێم پژا، بە دەنگی تەقە و هاتوهاواری گرتن و زیندانیکردن و گێڕانەوەی ناڵەی ئەشکەنجە وکوشتن وتازیە و گریانی کەسوکار بۆ شەهیدەکان.\nلەلا شارراوەکەی خەراباتدا گەنجیەتیمی تیا تۆقیبوو، ئەو کاتەی کە 'پەرە' ی تیا سەڕبڕدرا (پەرە) ژنە لەدەست مێرد هەڵاتوەکەی دوو کۆڵانی پشت ئێمەوە، ئەو کاتەی کە 'شیرین' ی هاورێم خۆی تیا کوشتبوو، بەسەرهاتی لەو جۆرە لەو بەشە شارراوەیەی خەراباتەکەدا خۆیان حەشار دابوو. دەبوایە وەکوو مناڵیی، بەردە سەنگینە چواردەور بە گوڵ ڕازاوەکانمان هەڵبدایەتەوە، تا مار و دووپشکی ژێریان دەرکەون.\nشاژنی گۆرانی ڕووی دەنگی کردبووە کەون و هاواری لە هەزار و یەک شەوەوە دەنارد بۆ شەو، بۆ ئاسمان، بۆ ئەستێرەکان، بۆ بێداری عاشقانە و بۆ هەموو ئەوەی گوێی لێی دەبوو.\nهاواری بوو حاڵی بگەیەنێت، هەرلەئێوارەشەودا، پڕ بە قورگی داوای لە خۆری دەمەو سەحەر دەکرد :گەر هاتی وەرە، ئەمشەو نا، ساڵێکیتر وەرە، نەکەی بەر لە ساڵێک بگەیت. مەستانە رووی دەکردە تاریکی ئاسمان و لە شەوی دەگەیاند: ژیان هیچە، هیچەەەەەەەە، ئەگەر شەوێکی وەک ئەمشەوی نەبێت.\nبە بێدەنگی نزیک دەکەوتینەوە و شاژنی گۆرانی بەردەوام بوو هەموو کەونی لە حاڵی خۆی تێدەگەیاند:\nاللیل والسما .. ونجومه وقمر ، قمر وسهر\nیا حبیبی أنا .. یا حیاتی أنا\nکلنا فی الحب سوا\nوالهوی .. ێ‌ه منه الهوی .. ێ‌ه منه الهوی.. ێ‌ه منه الهوی\nسهران الهوی، یسقینا الهنا\nویقول بالهنا.. یا حبیبی\nیاللە نعیش، فی عیون اللیل ونقول للشمس\nتعالی تعالی بعد سنه، مش قبل سنه\nدی لیله حب حلوه، بألف لیله\nألف لیله ولیله بألف لیله ولیله...\nهو العمر إیه؟ إیه غیر لیله ، زی اللیله\nکە نزیکتر بوینەوە لە مقەڕ، خاتوونی گۆرانی خۆی لە مقەڕ نەبوو، خاتوونی گۆرانی لە ڕادیۆکەی بەردەمی هاوڕێ (ب) وە خەریک بوو هەرچوارمان مەست بکات. (ب) پاسەوان بوو ئەو ئێوارەشەوە، لە بن دیواری مقەڕ هەڵتروشکابوو لەگەڵ ئەو پیاوەی کە دایمە پێکەوە بوون. کڵاشینکۆفەکەی وەک تابلۆیەکی هونەریی هەڵسپاردبوو بە دیوارەکەوە، کەمێک لەسەر لاری دانیشتبوو، ڕووی لە هاوڕێکەی ئەولایەوە بوو و کەلەکەی لە کڵاشینکۆفەکەی و لە من-ئێمە بوو. (ب) چاوی لە هاوڕێکەی نەدەتروکاند و گەرم گەرم قسەی بۆ دەکرد و یەک لەسەر یەک مژی لە جگەرەکەی ئەدا پڕ بە سیەکانی هەڵ ئەمژی ڕووی دەکردە ئاسمان دووکەڵی جگەرەکەی بەبا دەدا و خێرا ڕووی ئەکردەوە کوڕە هاوڕێکەی تەنیشتی و قسەکانی دەستپێدەکردەوە. پیاوە هاوڕێکەی لە ئەولای (ب)وە وەکو ئەو هەڵتروشکا بوو، لەسەرلا نەبوو، ئەو جگەرەی نەدەکێشا و سەری دانەواندبوو بۆ سەر ئەرزەکە، بەدڵ گوێی لە گۆرانیەکە ئەگرت و شل شل گوێی بۆ (ب) گرتبوو، سەیری ئەرزەکەی بەردەمی خۆی دەکرد و چیلکەیەکی بەدەستەوە بوو لە ئەرزەکەی گیر دەکرد بێ ئەوەی مەبەستی بێت.\nسەیری سەعاتەکەی دەستم کرد هێشتا بیست دەقەی مابوو بۆ سەری سەعات، لەسەری سەعاتدا پاسەوانی ئەگۆڕرا، لەبەر دەنگی گۆرانیەکە، گوێم لە قسەکانیان نەبوو. فرسەت بوو پاش سکاڵاکەی هاورێ (ئەلف)-ژنە پیشمەرگەکەی تەنیشتم- دوو چۆلەکە بەیەک بەرد بکوژم؛ تێی بگەیەنم رێز لە پێشمەرگە ژنەکانیتر بگرێت و تێی بگەیەنم پاسەوانی وا ناکرێت. بە چرپە بە (ئەلف) م ووت: "تۆ هیچ قسە مەکە ونامەوێت دەنگی هەناسەشت بێت"، سەری دەستم بۆ ڕاوەشاند وەکو ئیشارەت بۆئەوەی بڕوات بۆ دیواری تەنیشتی مقەڕەکە و هەر بە چرپەش پێموت: "بێ ترپەی پێ! کە گەیشتی خۆت ماتکە، چاوەڕێ بە تا بانگت ئەکەم، کە بانگم کردی نە دەمانچە ڕاکێشە و نەهیچ، کە هاتی هیچ قسەیەک مەکە و بەس تەماشاکار بە ". ئیتر (ئەلف) تێگەیشت بەتەمای چیم، بەجۆرێک ڕووی گەشایەوە وەکو ئەوەی تاجی شاهانەم کردبێتە سەری، بەرەو دیواری تەنیشت مقەڕ باڵیگرتوو و ڕۆیشت.\nیەکەم جارم بوو هیچ کەسێک بەو جۆرە چەک بکەم، نەمدەزانی سەرکەوتوو ئەبم یان نا، ئەمزانی ئەو جۆرە چەککردنە لە حاڵەتی گرتنی کەسێکدایە و سەختە، دەمزانی مەرج نیە سەربگرێت بە تایبەتی ئەوان دوو پیاو بوون. دەشمزانی کڵاشینکۆفەکەیان تەواو ئیهمال کردبوو، بەڵام ترسم لەوە هەبوو لە حاڵەتی کاردانەوەی ئۆتۆماتیکیدا پەلاماری کڵاشینکۆفەکەیان بدایەوە زۆر خەتەر ئەبوو چونکە من مەبەستم لە کوشتنیان نەبوو و دەستم لێ نەدەکردنەوە و بەمە ئەوان دەست پێشخەرییان دەکرد و منیان دەکوشت. زۆریش خەمم نەبوو، پێشمەرگە بووم و شەڕم بینیبوو، تاو و توێی حاڵەتەکانی شەڕ فێرببووم، بیرم لە جۆرە پلانێک کردەوە کە رێگەگر بێت لە هەر جۆرێکی دەست گەیشتنیان بە کڵاشینکۆفەکە. ڕاستەو ڕاست بەرەو ڕووی (ب) و پیاوە هاوڕێکەی نەچووم، کەمێک هەڵگەڕامە سەرویانەوە و ئینجا بە ئەسپایی چووم بەرەو ئەوان هاتمە خوارەوە بە بی دەنگی هەتا زۆر نزیک بومەوە، یەک هەنگاویترم بنایە ئەگەری هەبوو بمبینن، پێی بزانن.\nبەو دەنگەی کە هەموو پرسی ژن و پێشمەرگایەتی تیا کۆ ببۆوە، هەتا توانیم جڵەوی ووشەکانم گرت لە ناخما، لەگەڵ خرمەی میل هێنانەومدا بە بێ ئەوەی پەلەپیتکەی لێگیربکەم، بە بازێک لولەی کڵاشینکۆفەکەمم توند کرد لەو لا کەلەکەیەی کە پشتی لە چەکەکەی پێ کردبوو، ووتم: "چەک بەەەەەە".\nوا پەشۆکان ئاوڕییان نەدایەوە و بیریان لەوە نەکردەوە سەیرم بکەن، هەردوکیان بە بێ دەنگی هەستانە سەرپێ لەشوێنی خۆیاندا و ڕوویان رێک ڕاگرتبوو بەرەو دێیەکە. هەروەکو چۆن پێویست نەبوو پەلەپیتکەم گیربکەم لە کڵاشینکۆفەکەم لە میل ڕاکێشاندا چونکە مەبەستم لە کوشتنیان نەبوو، هەرواش پێویست نەبوو پێیان بڵێم دەست بخەنە سەر سەریان یان هەرچیەکیتر لەو هەنگاوانەی کە دەکران بەرامبەر بە دوژمنێک لە حاڵەتی لەو جۆرەدا، مەبەستی من زۆر جیا بوو. بەڵام ویستم باش هاوڕێ (ب) تێبگات چەند خەتەر بوو بەو جۆرە پاسەوانیکردن، نوکی پێی ڕاستم لە قۆناغی کڵاشینکۆفەکەی مقەڕ گیرکرد کە (ب) بۆ پاسەوانی پێی بوو، بەلای خۆمدا خستم و ئینجا هەر بە هەمان نوکی ئەو پێیەم لەسەر ئەرزەکەوە 'پاش پاڵێکم' پێوەنا بەرەو لای خۆم و زیاتر دورم خستەوە لەوان. بێ ئەوەی من پێشمەرگە ژنەکە بانگ بکەم (ئەلف) خۆی هات و لەو لایەمەوە وەستا کە کڵاشینکۆفەکە لەسەر ئەرزەکە کەوتبوو، دوور بوو لەوانەوە.\nپرۆسەی چەک کردنەکەیان تەواو بوو، مەبەستەکەم پێکا و بۆم دەرخستن کە پاسەوانیکردن ئاوا ناکرێت و هەم ئەوان بە ئاسانی دەگیرێن و دەستبەسەر دەکرێن، هەم ئێمەی پێشمەرگەی ناو مقەڕێش کە پشتمان بەوان بەستوە پاسەوانمان بن، تاکمان تیا نامێنی و هەموومان دەکوژرێین. کاتی ئەوە بوو تێی بگەیەنم کە بێڕیزی بەرامبەر بە پێشمەرگەی ژن نەکات. هەر بە جوڵاندنی نوکی لولەی کڵاشینکۆفەکەم و بە دەنگێکی نەرمی هاوڕێیانەوە (ب)م بەناوی خۆیەوە بانگکرد، وتم: " هاوڕێ (ب) چەککردنەکەت تەواو بوو، ئەمە تەنها دەرس بوو بۆ تێگەیاندنت".\nئینجا دەنگی ناسیمەوە، کە ئاوڕی لە من دایەوە هێشتا پەشۆکا بوو، هەر پێشمەرگە ژنەکەی نەبینی لەولامەوە. بەڵام من مەبەستم بوو بە تایبەتی پێشمەرگە ژنەکە ببینێت و بزانێت لەوێیە، بۆ ئەوە، من بە پیشمەرگە ژنەکەم ووت: "هاوڕێ (ئەلف) کڵاشینکۆفەکەی بۆ هەڵگرەوە و بیدەرەوە دەستی".\nکە (ب) پێشمەرگە ژنەکەی بینی زۆر ڕەنگی تێکچوو، ئەمجارەیان هی ترس نەبوو هی تەریقبونەوە بوو. لەگەڵ ئەوەشدا هێشتا ڕووی قسەکردنی لە پێشمەرگە ژنەکە نەبوو، بە منی ووت: "هاوڕێ ڕابی، ڕجات لێ ئەکەم لای کەس باسی نەکەیت حەیام دەچێت، ڕجائەن".\nووتم : "باشە بەڵام بە دوو مەرج"\nووتی: "هەرچیەک ئەڵێی بەسەرچاو"\nبۆ ئەوەی مەبەستی دوەمم بەکەم نەگرێت کردم بە یەکەم مەرج:\nووتم: "یەکەمیان نامەوێت جارێکیتر ببیستمەوە بەهیچ جۆرێک گاڵتە و بێڕیزی بە هیچ کام لە پێشمەرگە ژنەکان بکەیت. دوەمیان، جارێکیتر لەکاتی پاسەوانیدا 'گەعدە' ڕێک نەخەیت، هاوڕێت بێنیتە لای خۆت بۆ دەمەتەقێ و ڕادیۆ بکەیتەوە، چەکەکەشت قەت هەڵنەپەسێری و پشتی تێ نەکەیت لەکاتی ئەرکدا"\n(ب) ووتی: " ببوورە، وەعد، هیچ ئەوانەم لێ نابینن جارێکیتر"، ئینجا ڕووی کردە پێشمەرگە ژنەکەی تەنیشتم و وتی: "ببورە، تکایە ببورە".\nمنیش ووتم: با ئەمە لە نێوانی خۆماندا بمێنێتەوە، پیشمەرگایەتی بریتیشە لە پشتبەیەک بەستن و وەفا و دڵسۆزی بۆ یەکتری. جارێکیتر باسمان نەکردەوە هەتا ئێستا، حاڵەتەکە شتێک نەبوو لەبیربچێتەوە، وەکو ئەوسا دەیبینم، بەڵام بیرم نەماوە (ب) ناوی چی بوو.\nئەمە چەند پەڕەیەکیتر بوون لە بیرەوەریەکانم\nئه‌م بابه‌ته 196912 جار خوێنراوه‌ته‌وه


وەرزشوانێکی ئیلامی بە ئێعدام مەحکووم کرا\n10:19 - 25 بەفرانبار 2721\nبەپێی هەواڵی هەواڵدەریی "هێرانا"، یەزدان میرزایی وشۆکاری ئیلامی و براوەی میداڵی زێڕی کێبڕکێی نێونەتەوەیی، بە تۆمەتی پەیوەندییدار بە ماددە سەڕکەرەکان، لەلایەن دادگای کەیفەریی زاهیدانەوە، بە ئێعدام مەحکووم کرا.\nبەپێی ئەو ڕاپۆرتە، ئەو وەرزشوانە ئیلامییە، ساڵی ١٣٩٩، لە شاری زاهیدان لە فڕۆکەخانەی ئەو شارە، بە تۆمەتی پەیوەندیدار بە ماددەی سڕکەر، لەلایەن هێزەکانی ئیدارەی ئیتلاعاتییەکانەوە دەسبەسەر کرا و بۆ گرتنگەی ئەو ناوەندە ئەمنییەتییە، ڕاگوێزرابوو.\nئەو هەواڵدەرییە مافی مرۆییە، لەو بارەیەوە ڕایگەیاندووە، یەزدان میرزایی بۆ ماوەی ٢٥ ڕۆژ لە گرتنگەی ئیدارەی ئیتلاعاتی زاهیداندا بووە و لەو ماوەیدا، هەوڵی خۆکوژی داوە.\nیەزدان میرزایی هەنووکە لە زیندانی زاهیدان دایە و ئەو تۆمەتەی ڕەت کردووەتەوە و لەو باوەڕەدایە کە ئەو تۆمەتی ئیدارەی ئیتلاعاتە کە ڕێگری لە پێشکەوتنی ناوبراو بکات، چوونکە ئەو وەرزشوانە ئیلامییە بنەماڵەکەی سیاسییە.\nیەزدان میرزایی تەمەن ٢٧ ساڵ کوڕی داوود، وەرزشوانی ئیلامیی و ئەندامی تیمی میللیی لە "سبک ساندا"دایە و خاوەنی چەند میداڵی زێڕی کێبڕکێی ئاسیایی و نیونەتەوەیی جامی پارسە.


لەنێو خاكی هەرێمدا جەنگی پەكەكە و توركیا گەرمتر دەبێت، لەولاشەوە جەنگی ئێران و حیزبە رۆژهەڵاتییەكان خەریكە دەستپێبكات، پەكەكە و حیزبە رۆژهەڵاتییەكانیش تیرو شیر لە یەكدی دەسوون.\nهێشتا جەنگی درێژمەودای پەكەكە و گرووپە نزیكەكانی لەگەڵ سوپای توركیا لەنێو خاكی هەرێمی كوردستاندا بەردەوامە، تا دێت كاریگەریی ئەم جانگە زیاتر دادەكشێتە نێو ناوچە ئاوەدانییەكانی باشووری كوردستانەوە، حكومەتی هەرێمی كوردستانیش بێچارەیە لە ئاستیدا، ئەمە كۆتایی نەهاتووە، كەچی خەریكە جەنگێكی دیكە لەنێو خاكی باشوور سەرهەڵدەدات.\nمحەمەد پاكپوور فەرمانداری هێزە زەوییەكانی سووپای پاسدارانی كۆماری ئیسلامیی ئێران چەند رۆژی رابردوو لە كاتی بەسەركردنەوەی هێزەكانی لە رۆژئاوای ئێران لە گوتاری خۆیدا هۆشداریی زۆر توندی دایە هەرێمی كوردستان.\nپاكپوور گوتی: پێویستە هەرێمی كوردستان چی دیكە رێگا بە چالاكی و مەشق و كار و كردەی حیزبە "تێرۆریست و دژە شۆڕشەكان"ی ئێران نەدات لەسەر خاكەكەی، ئێمە چیدیكە بە ئەوە رازی نابین، ناچارین كاردانەوەمان هەبێت، لێیان دەدەین لەنێویان دەبەین.\nمحەمەد پاكپوور گوتیشی: داوا لە هاووڵاتیانی خۆشەویستی هەرێمی باكووری عێراقیش دەكەین كە نێزیك نەبنەوە لە بارەگای ئەو حیزبانە، تكایە دوور بكەونەوە لێیان با زیانتان پێ نەگات، یان كارێك بكەن ئەو بارەگایانە لەوێ نەمێنن.\nئەو فەرماندەی سووپای پاسداران داوای لە حكومەتی بەغداش كرد وەك دۆست و برا كارێك بكەن بۆ كۆتایهێنان بە بوونی ئەم حیزب و گرووپانە لە خاكی هەرێمی كوردستاندا.\nفەرماندەكانی سووپای پاسدارانی كۆماری ئیسلامی لە چەند لێدوانێكدا دووپات لەوە دەكەنەوە كە دەبێت حیزبەكانی رۆژهەڵاتی كوردستان خاكی هەرێمی كوردستان چۆڵ بكات.\nلەلایەكی دیكەوە محەمەد ئوسانلۆ فەرماندەیەكی دیكەی سووپای پاسداران گوتی: دەبێت گرووپە چەكدارەكانی ئۆپۆزسیۆنی ئێران لە هەرێمی كوردستان دووربخرێنەوە، نابێت تێرۆرستان لەوێ هەبن و چالاكی و خۆپەروەردەكردنیان هەبێت لەسەر خاكی ئەم هەرێمە، بۆیە ئێمە بێ دەنگ نابین لە هەر چالاكییەكیان.\nلەبەرامبەردا خالید عەزیزی سكرتێری گشتی حیزبی دیموكراتی كوردستان لە راگەیێندراوێكدا دەڵێت: بە لەبەر چاوگرتنی ڕابردووی ئێران، ئەوە بەڵگەیەكی دیكەیە كە ئاشكرای دەكات ئەوان گوێڕایەڵی یاسا و ڕێسا نێونەتەوەییەكان نابن و ڕێزیان لێ ناگرن، هەر وەك چۆن لە سەرەتای دامەزرانیانەوە ئەو كارەیان نەكردووە،\nلەبەر ئەو هۆیە، ئێمە داوا لە كۆمەڵگەی نێونەتەوەیی دەكەین كە هەڵوێست بۆ پێشگرتن بە كارەساتێكی دیكە لە لایەن ئێرانەوە بگرن.\nهاوكات ناوەندی هاوكاری حیزبەكانی كوردستانی ئێران لە راگەیێندراوێكدا داوای هەڵوێستیان لە حكومەتی هەرێمی كوردستان و بەغدا كردووە لە بەرامبەر هەڕەشەكانی ئێراندا.\nچەند سەرچاوەیەكی رۆژنامەوانیش لەناو حیزبەكانی رۆژهەڵاتەوە بۆ مێدیاكانیان ئاشكراكردووە لەلایەن حكومەتی هەرێمی كوردستانەوە هەڕەشە و فشارەكانی ئێرانیان پێگەیێندراوە، بۆیە تاكە رێگا لەبەردەوامیاندا ناچارن پەنابەرنەوە بەر شاخەكان.\nچەند سەرچاوەیەكی هەواڵیش ئاشكرایانكردووە كۆماری ئیسلامی ئێران لە چەند رێگاكەیەوە داوای لە بەغدا و هەولێر كردووە كە هەر چۆنێك بێت، دەبێت حیزبە رۆژهەڵاتییەكان هەرێمی كوردستان چۆڵبكەن.\nشرۆڤەكارێكی سیاسی دەڵێـت: لە كاتێكدا كۆماری ئیسلامی ئێران جدیەتی خۆی نیشان بدات لەسەر ئەو فشارانە، دەبێت حیزبەكان بچنە شاخەكان، لەم كاتەشدا هەر لە سنوورەكانی هەرێمی كوردستاندا دەبن، دەچنە ئەو ناوچانەی كە هەرێم توانای بەسەریاندا ناشكێت.\nگوتیشی: لە شاخیش چەند سیناریۆیەك هەیە، یەكێكیان روودانی شەڕی نێوان حیزبە رۆژهەڵاتییەكان و پەكەكەیە، پێشترێش چەند گرژییەك لەنێوان مەفرەزەی پێشمەرگەی رۆژهەڵات و گەریلاكانی پەكەكەدا روویداوە بەتایبەت كە گەریلاكان زۆرینەی سنووری نێوان هەرێمی كوردستان و ئێرانیان گرتووە و جۆرێك لە هاوكاریش لەنێوان ئێران و پەكەكەدا هەیە، هاوكات پێكدادانی نێوان پاسداران و پێشمەرگەی رۆژهەڵات، لەمبارەش زیانی گەورە بەر ناوچە سنوورییەكانی هەرێمی كوردستان دەكەوێت.\nبە گوتەی ئەو شرۆڤەكارە رەنگە سیناریۆیەك بۆ هەرێمی كوردستان و ئێرانیش گونجاو بێت، كە دوورە لە جێبەجێكردنەوە، ئەویش گواستنەوەی سەرجەم حیزبە رۆژهەڵاتییەكانە بەرەو وڵاتێكی دیكە یان ئەوروپا.


کوردیپێدیا - لەچوار مانگی رابردوو 37 هەزار کەس گەشتی عومرەیان بەجێهێناوە\n📊 لەچوار مانگی رابردوو 37 هەزار کەس گەشتی عومرەیان بەجێهێناوە | پۆل: ئامار و راپرسی | زمانی بابەت: 🏳 کوردیی ناوەڕاست\nلەچوار مانگی رابردوو 37 هەزار کەس گەشتی عومرەیان بەجێهێناوە\nبەپێی ئامارێکی وەزارەتی ئەوقاف و کاروباری ئایینی لەماوەی چوار مانگی ڕابردوودا دەیان هەزار کەس سەردانی سعودیەیان کردووە بۆ بەجێهێنانی گەشتی عومرە.\n(مەریوان نەقشبەندی) بەڕێوەبەری راگەیاندنی وەزارەتی ئەوقاف و کاروباری ئایینی بۆ ڕۆژنامەنووسان رایگەیاندووە، لەماوەی چوار مانگی ڕابردوودا (37) هەزار کەس گەشتی عومرەیان بەجێهێناوە.\nنەقشبەندی راشیگەیاندووە، لەئێستاشدا سێ هەزار هاوڵاتی هەرێمی کوردستان لەووڵاتی سعودیەن بۆ بەجێهێنانی گەشتی عومرە.\nئەمەو تاکو ئێستاش هیچ هاوڵاتییەکی هەرێمی کوردستان و عێراق تووشی نەخۆشی کۆڕۆنا بەبووە، بەڵام هەرێمی کوردستان لەترسی ئەو پەتایە بەشێوەیەکی کاتی گەشتی عومرەی راگرتووە.\n➕ ئەم بابەتە لەلایەن: (هاوڕێ باخەوان)ەوە لە: May 14 2014 10:46AM تۆمارکراوە\n✍ ئەم بابەتە بۆ دواجار لەلایەن: (هاوڕێ باخەوان)ەوە لە: May 14 2014 10:47AM باشترکراوە\n👁 ئەم بابەتە 4,123 جار بینراوە


سەرچاوەکان: ڕابەری تاڵیبان ڕازی بووە لەسەر زیندووکردنەوەی دانوستانەکانی ئاشتی ئەفغانستان\nڕابەری باڵای تاڵیبان هەیبەتوڵا ئاخونزادە\nدوو بەرپرسی باڵای تاڵیبان وتیان شاندێکی تاڵیبان کە ڕابەری تاڵیبان دیاریکردووە لەم هەفتەیەدا سەردانی پاکستانیان کردووە بۆ ئەنجامدانی گفتوگۆ سەبارەت بە هەلی دەستپێکردنەوەی دانوستانەکانی ئاشتی بۆ کۆتایی هێنان بە جەنگی ئەفغانستان کە بۆ ماوەی 16 ساڵە بەردەوامە.\nبەڵام ڕوون نەبۆوە کە ئایا دانوستانە نافەڕمیەکانی نێوان نوێنەری سیاسی ئەفغانستان لەگەڵ بەرپرسانی تاڵیباندا هیچ پێشڕەوییەکی بەخۆوە دیوە یاخوود نا. پێشتر کۆمەڵێک هەوڵ دراون بۆ زیندووکردنەوەی دانوستانە ڕاستەوخۆکان بەڵام هیچ کامیان سەرکەوتوو نەبوون.\nگفتوگۆکانی ئیسلام ئاباد ڕۆژی دووشەممە ئەنجامدران دوای ئەوەی لە تورکیا لە سەرەتای هەفتەدا کۆبوونەوەیەک ئەنجامدرا لەنێوان کۆمەڵێک ئەندام کە پەیوەندییان بە تاڵیبانەوە هەبووە لەگەڵ نوێنەرانی حیزبی ئیسلامی. ئەم حیزبە ئیسلامیە سەرکردەیەکی پێشووی هاوپەیمانی تاڵیبان سەرکردایەتی دەکات کە ساڵی ڕابردوو وازی لە تاڵیبان هێنا و هاتە ناو گۆڕەپانی سیاسیی ئەفغانستانەوە.\nوتەبێژی سەرۆکی ئەفغانستان ئەشرەف عەبدولغەنی وتی ئاگاداری گفتوگۆکانی ئیسلام ئاباد نیە، ڕۆژی دووشەممە هەردوولا ڕەتیان کردەوە لە تورکیا کۆبوونەوەیان ئەنجام دابێت.\nدوو بەرپرسی باڵای تاڵیبان کە نەیانویستووە ناویان بڵاوبکرێتەوە وتیان ڕابەری باڵای تاڵیبان ڕازی بووە لەسەر کۆبوونەوەکەی ڕۆژی دووشەممەی ئیسلام ئاباد.\nباوەڕوایە ڕابەری باڵای تاڵیبان ئەخوانزادە لە شوێنێک لە پاکستان خۆی حەشار دابێت.\nلەلایەکی دیکەوە وتەبێژی تاڵیبان زەبیحوڵا موجاهید وتی لە کۆبوونەوەکەی تورکیادا نوێنەری یاسایی تاڵیبانی لێ نەبووە.\nلە بەیاننامەیەکدا وتی " ئەمە یاری هەواڵگرییە کە دەیانەوێت ئەرکی ڕاستەقینەی ئاشتی لە ئەفغانستان تێک بدەن و زیانی پێبگەیەنن."\nبەیاننامەکە ئاماژەش بەوە دەدات کە تاڵیبان ناتوانێت هیچ گفتوگۆیەک ئەنجام بدات تاوەکو هەموو هێزە بیانییەکان لە ئەفغانستان نەچنە دەرەوە.


👁 ئەم بابەتە 24,898 جار بینراوە\n📷 پێناسی کەسوکاری زیندانییان بۆ زیندانی ئەبوغرێب وێنە و پێناس\n📅 کاتی تۆمارکردن Mar 30 2015 4:59PM\n👁 ئەم بابەتە 3,716 جار بینراوە\n... [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 1 0 ✔ 78% ✍ هـ.ب. 30-3-2015 16:59:58\n📷 شەهید کامیلی شەفیق لە زیندانی ئەبوغرێب - 1969 وێنە و پێناس\n📅 کاتی تۆمارکردن Jun 4 2014 9:36PM\n👁 ئەم بابەتە 8,191 جار بینراوە\n... [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 0 0 ✔ 68% ✍ هـ.ب. 4-6-2014 21:36:49\n📷 یوسفە لچە لە زیندانی ئەبوغرێب وێنە و پێناس\n📅 کاتی تۆمارکردن Apr 12 2014 6:12PM\n👁 ئەم بابەتە 16,383 جار بینراوە\nبەغدا 09-05-1975 [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 0 0 ✔ 70% ✍ هـ.ب. 12-4-2014 18:12:20


لە ٢٠٢٢، هێزە پارێزەرەکانی ئیسڕائیل لە سووریە پێش بە تاران دەگرن و ئامادەکاریی بۆ لێدان لە بنکە ئەتۆمییەکانی ئێران دەکەن – KDPmedia\nHomeوتارلە ٢٠٢٢، هێزە پارێزەرەکانی ئیسڕائیل لە سووریە پێش بە تاران دەگرن و ئامادەکاریی بۆ لێدان لە بنکە ئەتۆمییەکانی ئێران دەکەن\nتایمز ئاف ئیزرائێل – جودا ئاری گرۆس\nبەگوێرەی زانیاریی تایمز ئاف ئیزرائێل، هێزە پارێزەرەکانی ئیسڕائیل لە سەر ئەو بڕوایەیە کە ساڵی ڕابردوو بە هۆی هێرشە ئاسمانییەکانی بە شێوەیەکی بەرچاو پێشی بە ئێران گرتووە تا چەکوچۆڵ و کەلوپەل بە سووریەدا بگوێزێتەوە و، بەتەمایە ئەو کارە لە ٢٠٢٢دا درێژە پێ بدات.\nلە هەمان کاتدا، هێزی سەربازی، لە میانەی ئەو گفتوگۆیانەی لە ڤییەن لە نێوان تاران و زلهێزەکانی جیهان بۆ گەڕانەوە بۆ ڕێککەوتنی ٢٠١٥ بە مەبەستی وەستاندنی بەرنامەی ئەتۆمیی کۆماری ئیسلامی لە بەرانبەر سووک‌کردنی ئابلۆقەکان لەئارادان، درێژە بە ئامادەکارییەکانی بۆ ئەگەری هێرش بۆ سەر بنکە ئەتۆمییەکانی ئێران دەدا.\nلە کاتێکدا کە هەوڵەکان بۆ گەشەپێدان بەو شتەی کە کاربەدەستانی ئیسڕائیل وەک “هەڕەشەی سەربازیی باوەڕپێکراو” دژی بەرنامەی ئێران باسی دەکەن بەخێرایی درێژەی هەیە و سەرەڕای وتە شەڕانییە جاروبارەکانی سیاسەتوان و ئەفسەرەکانی هێزە پارێزەرەکانی ئیسڕائیل، هێشتا بەتەواوی ناڕوونە ئاخۆ ئیسڕائیل بەڕاستی هێرشێکی ئەوتۆ بەڕێوە دەبات، تەنانەت بێتوو ئێران لە سنووری دروست‌کردنی چەکی ئەتۆمییش بێ: هیرشێکی ئەوتۆ بێگومان دەبێتە هۆی تۆڵەئەستاندنەوەی بەربڵاوی ئێران، ڕاستەوخۆ و لەلایەن بەکرێگیراوەکانی لە ناوچە، کە دبێتە هۆی تێوەگلانی ئیسڕائیل لە جەنگێکی ماڵوێرانکەری چەند بەرەیی.\nبڕیاری شێوەی هەڵسوکەوت لە کۆتاییدا بەستراوەتەوە بە چەند فاکتەری جۆراجۆر، لە ڕێژەی پشتیوانیی ئەمریکا بۆ ئۆپەراسیۆنێکی ئەوتۆ تا ئاستی ئامادەیی بەرگریی ئاسمانیی ئیسڕائیل و پەناگای بۆمبان و ڕەنگبێ لە هەمووی گرینگتر، تا چ ڕادەیەک هێزە پارێزەرەکانی ئێسڕائیل پێی وایە هێرشەکەی بەکردەوە بەرنامەی ئەتۆمیی ئێران وەدوا دەخا. لە هەلومەرجێکی تایبەتیدا، هێزی سەربازی لەسەر ئەو بڕوایەیە کە تێچووی ئۆپەراسیۆنێکی ئەوتۆ بۆ ئاسایشی نیشتمانیی ئیسڕائیل لە سوودەکانی زۆرترە.\nبێجگە لەوە، ئامادەکاریی بۆ بەروڕووبوونەوە دژی هەڕەشەی مەزنتری ناوچەیی، چاوەڕوان دەکرێ هێزە پارێزەرەکانی ئیسڕائیل سامانی بەرچاو لە ساڵی داهاتوودا بۆ بەرپەرچدانەوەی حەماس لە کەرتی غەززە -سەرەڕای ئەوە کە دوای قەیرانە ١١ ڕۆژەکەی مانگی مای هەنووکە ئاگربڕێک لە ئارادایە- تەرخان بکات و دژی چالاکییە تێرۆریستییەکانی کەناری خۆراوا، کە بەگوێرەی ئاماری هێزە پارێزەرەکانی ئیسڕائیل، لەو دواییانەدا هەردوو هێرشی فەلەستینییان دژی ئیسڕائیلییان و نیشتەجێ‌کراوەکان دژی فەلەستینییان، گەلێک توندوتیژانەتر بوون، بوەستێتەوە.\nلە کاتێکدا کە ڕێژەی کەمی کوژراوانی ئیسڕائیلی لە هێرشە تێرۆریستییەکانی کەناری خۆراوا، بەقەد هی ساڵی ٢٠٢٠ بوو، کە تا ڕۆژی سێ شەممە دەکاتە ٣ قوربانی، ڕێژەی کوژراوانی هێرشەکان لە کەرتی غەززەوە زۆر زیاترە، واتە ١٣ کەس کە هی جەنگی مانگی “مای”ـە (١٢ لەوان خەڵکی مەدەنی بوون)، و ئەفسەرێکی پۆلیسی سنوور کە لە کاتی شەڕوهەرایەک لە پەرژینی ئەمنییەتی غەززە لە مانگی ئاگوست، کوژرا.\nبەسەر یەکەوە، هێزە پارێزەرەکانی ئیسڕائیل چاوەڕوانی ڕەوتێکی ئارام بۆ ئاسایشی ئیسڕائیل لە ساڵی داهاتوویە. هێزە سەربازییەکان لەسەر ئەو بڕوایەیە کە زۆربەی دوژمنانی ئەو وڵاتە لە دەست‌پێکردنی کێشەیەکی بەربڵاو دژی ئیسڕائیل چاوترسێن کراون. پێوەندییە گەشەئەستێنەکانی ئورشەلیم دەگەڵ وڵاتانی خۆرهەڵاتی نێوەڕاست، لە هاوپەیمانە ئاشکراکان وەک ئیماڕاتی یەکگرتووی عەڕەبی و بەحرەین تا هاوبەشە لەمێژینەکان وەک ئوردۆن و میسر، تواناییەکی زۆرتر بە ئیسڕائیل دەبەخشن تا لە ناوچەیەکی بەربڵاوتردا هەڵسوکەوت بکات. دوای چەند ساڵ بێ‌بودجەیی، بودجەی تازە پەسندکراو سامانی پێویست دەداتە هێزە پارێزەرەکانی ئیسڕائیل تا وتووێژ لەبارەی ڕێککەوتنی درێژمەودا دەگەڵ کۆمپانیاکانی بەرگریی ئەمریکایی بەڕێوە بەرن، بۆوەی دڵنیا بن کە هێزە سەربازییەکان ئەو چەکوچۆڵ و سیستەمانەی دەست دەکەون کە لە ساڵەکانی داهاتوودا پێویستی پێ دەبن.\nلێک‌هەڵتەکاندنی زنجیرەی دابینکردنی کەلوپەل\nبەگوێرەی بەراوردەکانی سەربازی، بەهۆی هێرشەکانی ئیسڕائیل، ئێران لە نزیکەی ٧٠ لە سەدی کاتەکان نەیتوانیوە سیستەمەکانی چەکوچۆڵی خۆی بە ناوچەدا بگوازێتەوە، چ بە ئاسمان، دەریا یان بە زەویدا، و توانای ئیسڕائیل لەو ڕوانگەوە لە باقی کاتەکاندا بەربەستی خستۆتە سەر ڕێگای ئەو هەوڵانە. بە بۆچوونی هێزە پارێزەرەکانی ئیسڕائیل، لە ئاکامی ئەو هێرشانەدا، ڕێژەی سیستەمی چەکوچۆڵی پێشکەوتوو یان ستراتێژیک لە سووریە خەریکە کەم دەکات.\nسەرۆکی بەڕێوەبەرایەتی هێزە پارێزەرەکانی ئیسڕائیل، ئاڤیڤ کۆخاوی، ئەو حەوتوویە، لە توێی ئاگادارکردنەوەی کۆتایی ساڵدا بە هەواڵنێرانی گوت، “زیادکردنی ڕێژەی ئۆپەراسیۆنەکان لە ساڵی ڕابردوودا بووە هۆی پەک‌خستنی بەرچاوی هەموو ڕێچکەکانی هەناردەکردنی چەکوچۆڵ بۆ بەرە جیاوازەکانی دوژمنانمان.”\nلە ساڵی ڕابردوودا، هێزە پارێزەرەکانی ئیسڕائیل، دەرزەنێک هێرشی ئاسمانییان کردە سەر ئامانجەکانیان لە سووریە کە لەواندا کەڵکیان لە سەدان بۆمب وەرگرت، کە کەمێک لە ڕێژەی ئۆپەراسیۆنەکانی ٢٠٢٠ زیاتر بوو و نزیکەی دوو هێندەی ئەوانی ٢٠١٩ بوو. لە هەمووان تازەتر، سووریە ئیسڕائیلی تۆمەتبار کرد کە ڕۆژی سێ‌شەممە هێرشێکی دەگمەنی کردۆتە سەر بەندەری ئەو وڵاتە لە لازقیە، ناوچەیەک کە تا ئەو مانگە ئیسڕائیل خۆی لە هێرش بۆ سەر ئەوێ، لەبەر بوونی هێزەکانی ڕووسیە لە نزیک ئەوێندەرێ، دەبوارد. لە مانگی ڕابردوودا ئەوە دووهەمین هێرش بۆ سەر بەندەرەکەیە کە وێدەچێ دەرخەری ئەوە بێ کە ڕووسیە تا ڕادەیەک ڕەزامەندیی بۆ ئەو ئۆپەراسیۆنانە دەربڕیبێ.\nهێزە پارێزەرەکانی ئیسڕائیل پێی وانییە کە بتوانێ بەتەواوی پێش بە هەوڵەکانی ئێران بۆ گواستنەوەی چەکوچۆڵی پێشکەوتوو بۆ بەکرێگیراوانی بگرێ، بەڵام هیوادارە تا ئەو جێیەی دەکرێ سنوورداری بکا. بێجگە لە هێرشە ڕاستەوخۆکان بۆ سەر جبەخانەی چەکوچۆڵی ئێرانی و دژی دامەزراوەکانی پێوەندیدار بە ئێران لە سووریە، هێزە پارێزەرەکانی ئیسڕائیل هەروەها هەوڵ دەدا دیمەشق ناچار بکا نرخی ئێزندان بە چالاکیی سەربازیی ئێران لە وڵاتەکەی بدا، بەو هیوایە کە بتوانێ قەناعەت بە ئەسەد بێنێ کە ڕایگرێ یان لانی کەم ئەو پشتیوانییە کەم بکاتەوە. ئەو هەوڵە لە هێرشەکانی هێزە پارێزەرەکانی ئیسڕائیل بۆ سەر بەرگریی ئاسمانیی سووریە و دژی بنکە سەربازییەکانی سووریە کە هاوکاریی سوپای پاسدارانی ئێران دەکەن، دەر دەکەوێ.\nزیاتر لە یەک دەیە پاش دەستپێکی شەڕی نێوخۆیی سووریە، هەنووکە ئەسەد نزیکەی دوو لەسەر سێی وڵاتی بەدەستەوەیە، پاشماوەکەی بەدەست شەڕکەرانی سووریە، هێزە کوردییەکان، تورکیە یان وڵاتە یەکگرتووەکانەوەیە (لە دۆخی ناوچەی تەنف لە خۆرهەڵاتی سووریە).\nلە کاتێکدا کە ئەسەد دەسەڵاتی خۆی بەسەر بەشی خۆی لە وڵاتدا دەسەپێنێ، هێزە پارێزەرەکانی ئیسڕائیل هیوادارە کە ئەو دەست بکا بە وێستانەوەی ڕێژەیی دژی چالاکییەکانی ئێرانیان، ئەگەرچی وێناچێ ئەو بە تەواوی میلیشیا بەکرێگیراوەکانی ئێران وەدەر نێت، کە لە ١٠ ساڵێ ڕابردوودا یارمەتییان کردووە.\nلە کاتێکدا کە ئیسڕائیل پێی خۆشە سەرجەم هێزە پشتگیری‌کراوەکان لەلایەن ئێرانەوە لە سووریە بچنە دەر، ئەو زۆرتر نیگەرانی بوونی ئەوان و بوونی هێزەکانی حیزبوڵڵا لە بەرزاییەکانی گوڵانە و هەوڵێکی زۆر بۆ وەدەرنانی ئەوان تەرخان دەکات، هێرش دەکاتە سەر بنکەی ئەوان و هی ئەو یەکە سوورییەییانە کە ڕێگایان پێ دەدەن، هەروەها بەئاشکرا فەرماندەکانی تێوەگلاو لەو کارەدا لەقاو دەدات.\nلە کاتێکدا کە هێزەکانی حیزبوڵڵا لەسەر سنوور ماونەوە، هێزە پارێزەرەکانی ئیسڕائیل لە سەر ئەو بڕوایەیە کە ئۆپەراسیۆنەکانی بوونە هۆی پێشگرتن بەو تاقمە تێرۆریستییە تا ئەو ڕێژە هێز و چەکۆچۆڵە لەو بەرەیە کۆ بکاتەوە کە پلانی بۆ داڕشتبوو.\nئامادەکاریی بۆ هێرشێک کە ڕەنگبێ قەت نەقەومێ\nهێزە پارێزەرەکانی ئیسڕائیل درێژە بە ئامادەکارییەکانی بۆ هێرش بۆ سەر بنکە ئەتۆمییەکانی ئێران لە ساڵی داهاتوودا دەدات، بە پلانی مانۆڕێک لە بەهارێ تا لاسایی هێرشێکی ئەوتۆ بکاتەوە و هەروەها هەوڵە بەردەوامەکانی بۆ وەدەستهێنانی چەک و تەقەمەنی بۆ مەئمورییەتەکە.\nلە کاتێکدا کە هێزە پارێزەرەکانی ئیسڕائیل پێی وایە کە ڕەنگبێ هەنگاوی سەربازیی دژی بەرنامەی ئەتۆمیی ئێران لە ماوەیەکی کورتدا پێویست بێ، وێدەچێ ئەو هەنگاوە کاریگەریی سنوورداری هەبێ. بۆ وێنە، هەنووکە هێزە پارێزەرەکانی ئیسڕائیل توانایی بۆمباران‌کردنی ناوەندی پیتاندنی نەتەنزی هەیە، کە ئامانجێکی هاسانترە، چونکە تەنانەت ئەو بەشەی کە لەژێر زەوییە هێندە قووڵ نییە کە بۆمبی ئاسایی نەیگاتێ. بەڵام، بنکەی فۆردو، کە لە قووڵایی عەرزدا و لە ژێر چیایەکی بەردیندا نێژراوە، بەبێ کەڵک‌وەرگرتن لە بۆمبی بانکر-باستر (کونەتەیارە هەڵتەکێن)، جۆرە بۆمبێک کە فڕۆکەکانی ئیسڕائیلی توانایی هەڵگرتنیانی نییە، گەلێک دژوراترە.\nلانی کەم شەش مانگ و ڕەنگبێ ساڵێک بخایەنێ تا ئیسڕائیل بتوانێ توانایی بەرێوەبەریی هێرشێکی وەها بەربڵاو کە بتوانێ بەرنامەی ئەتۆمیی ئێران بۆ ماوەی چەند ساڵ بوەستێنێ، وەدەست بێنێ. ئەگەرچی ئامانجی هێرشێکی ئەوتۆش تەنیا چاوترسێن‌کردن دژی پیتاندنی ئورانیۆم لە داهاتوویە، تەنانەت بەربڵاوترین هێرش تەنیا بەرنامەی ئەتۆمی وەدوا دەخات، چونکە زانیاریی تەکنیکی و ئەو ئەزموونەی زانایانی ئەتومیی ئێران هەر ئێستا کۆیان کردۆتەوە لەنێو ناچێ.\nبودجەی نەتەوەیی تازە پەسەندکراو، کە لەویدا بودجەی بەرگریی بە شێوەیەکی بەرچاو بەرز کرایەوە، بە تایبەتی بۆ ئەوە تەرخان کراوە تا ئامادەکاری بۆ لێدانێکی ئەوتۆ بکرێ، ئیزنی بە هێزە سەربازییەکان داوە تا هەوڵەکانیان خێراتر بکەن، نەتەنیا چەکوچۆڵی پێویست بۆ هێرشەکە بکڕن بەڵکوو سیستەمی بەرگریی ئاسمانی بەهێزتر بکەن کە بۆ پارێزگاریی لە وڵات لە بەرانبەر تۆڵەئەستاندنەوە چاوەڕوانکراوەکە یەکلاکەرەوەیە.\nئەو حەوتوویە کۆخاوی گوتی، “پلانی خۆ بەهێزکردنی هێزە پارێزەرەکانی ئیسڕائیل لە ساڵی ڕابردوو بە خێراییەکی پەرەئەستێن پێشوەچوونێکی بەرچاوی بەخۆیەوە بینیوە. خاڵی سەرەکیی ئەو، باشتربوونی بەرچاوی ژمارەی ئامانجەکانی دەستنیشانکراوی دوژمن و هەواڵگرییە؛ تەواوکردنی مامەڵەکان بۆ بەرزکردنەوەی بەرچاوی ژمارەی بۆمب و مووشەکی فڕۆکەی شەڕکەر؛ پێشوەچوونی پلانەکانی ڕایەڵەیەکی بەرگریی ئاسمانیی سەرانسەریی و باشتر کردنی سیستەمەکانی پێوەندیی.”\nنیزیکتر لە ماڵەوە\nتەنیا شەش مانگ دوای جەنگی ١١ ڕۆژەی هێزە پارێزەرەکانی ئیسڕائیل و تاقمە تێرۆریستییەکانی کەرتی غەززە، هێزە سەربازییەکان چەند مووشەکیان دیتوون کە دوای ئەو شەڕەی لە مانگی مای کۆتایی هات، بەرەو ئیسڕائیل هاویژراون: تەنیا پێنج مووشەک لە شەش مانگی ڕابردوودا، لە بەراورد لەگەڵ ٢٢ دانە کە شەش مانگ دوای کۆتایی جەنگی غەززە لە ٢٠١٤ هاوێژران.\nهێزە پارێزەرەکانی ئیسڕائیل هۆی ئەو ئارامییە بۆ دوو فاکتەر دەگەڕێنێتەوە: یەکەم، سیاسەتە مەدەنییەکانی دەوڵەت بەرانبەر بە غەززە کە وردە وردە ئیزنی بە غەززەی گەمارۆدراو و بێ‌دارایی داوە تا وێرانییەکانی دوای جەنگ چاک بکەنەوە؛ و دووهەم، هەڕەشە سەربازییەکان لەمەڕ تۆڵەئەستاندنەوەی سەخت لە ئەگەری هێرش لە کەرتی غەززەوە، کە لە کێشەی مانگەکانی دواتر بە هەنگاوتنی بنکەکانی حەماس بە بۆمبی ٨٠ تۆنی، لە جوابی چەند مووشەک و پزدانی بەڕێکراو لەوێوە بە مەبەستی ئاگربەردان لە ناوچەکانی نێوخۆی ئیسڕائیل، نیشان درا.\nلە هەمان کاتدا، سوپا ژمارەیەک ناوچەی دیتنەوە کە لەوێ لە کاتی کێشەی مانگی مای زەختی کەوتبووە سەر، لە ئیسڕائیل ئەوە بە ئۆپەراسیۆنی پارێزەری دیوارەکان ناسراوە: بە تایبەتی بۆ پێشگرتن بە حەماس و جیهادی ئیسلامی تا مووشەک بە بەرەی نێوخۆوە بنێن. لە کاتێکدا کە ٩٠ لە سەدی مووشەکەکانی ئاراستەکراو بەرەو ناوچە مەدەنییەکان پێش تەقینەوە لەنێو بران و، ڕێژەیەکی بەرچاو لەوانی هاوێژابوون نەگەیشتنە ئامانج. هێزە پارێزەرەکانی ئیسڕائیل دەڵێ توانایی دیتنەوەی شوێنەکانی هاویشتنی مووشەکەکان و لەنێوبردنیانی لە کاتی جەنگ باشتر کردووە، بەڵام ئەو پرسە هێشتا جێگای نیگەرانیی هێزە سەربازییەکانە. تیمێکی پسپۆڕ لەنێو بەڕیوەبەرایەتیی گشتیی هێزە پارێزەرەکانی ئیسڕائیل بۆ ئەو مەبەستە و بۆ گەشەپێدانی تێکنۆلۆژی و تاکتیکی نوێ بۆ بەرپەرچدانەوەی ئەو هەڕەشەیە دروست کراوە.\nکەناری خۆراوا سەرچاوەی سەرەکیی نیگەرانیی هێزە پارێزەرەکانی ئیسڕائیلە. ساڵی ڕابردوو توندوتیژییەکان لەوێ بە شێوەی بەرچاو زیادیان کردووە. بەگوێرەی ڕاپۆرت لە ٢٠٢١ لە بەراورد دەگەڵ ساڵی پێشوو، ڕێژەی تەقە و هێرشی چەقۆوەشاندن دوو هێندە بووە، (٦١ و ١٨، کە لە ساڵی ٢٠٢٠ ئەو ڕێژەیە ٣١ و ٩ بوون). هەروەها بە گوێرەی ئاماری هێزە پارێزەرەکانی ئیسڕائیل، ڕێژەی بەردهاویشتن ٪٤٠ و بۆمبی ئاگرخەرەوە ٪٣٣ زیادی کردووە.\nهێزە سەربازییەکان هۆی زۆربەی ئەوانە بۆ بەرزبوونەوەی ئاستی توندوتیژی دەزانن کە هەروەها لە کەناری خۆراوا لە کاتی ئۆپەراسیۆنی پارێزگاریی لە دیوارەکان دیترا، بەڵام بەشێکیان دەگەڕێنەوە بۆ پشێوەییەکانی ئەو دواییانە. لە پاییزەوە، کە وەرزی کۆکردنەوەی بەری زەیتوونە، هێزە پارێزەرەکانی ئیسڕائیل ئاستێکی بەرزتر لە توندوتیژی لەنێو توندئاژۆیانی ئیسڕائییلیدا دژی فەلەستینییان بەدی کردووە و لە هێندێک دۆخ دژی هێزە ئاسایشییەکانی ئیسڕائیل، دەگەڵ بەرزبوونەوەی هێرشی فەلەستینییان دژی نیشتەجێ‌کراوەکانی ئیسڕائیلی.\nهێزە پارێزەرەکانی ئیسڕائیل بەردەوام ڕەخنەی لێ گیراوە کە پێش بە هێرشی ئیسڕائیلییان دژی فەلەستینییان ناگرێ. ئەگەرچی هێزە پارێزەرەکانی ئیسڕائیل ددان بەوە دادەنێن کە سەربازەکان لەو بوارەوەدا دەتوانن کاری زۆرتر بکەن، بەڵام هێزە سەربازییەکان بە گشتی پێی باشترە کە پۆلیسی ئیسڕائیل بەڕێوەبەری ئەو هەوڵانە بێ.


ئەندامێکی دیکەی سپای پاسداران لە سووریە کوژرا\nزایینی: ٢٦-١٢-٢٠١٥ - هەتاوی: ١٣٩٤/١٠/٠٥ - ١١:٢٩ تاران قه‌باره‌ی فۆنت:\nکوردستان میدیا: ئەندامێکی دیکەی سپای پاسدارانی ڕێژیمی ئیسلامیی ئێران کە بۆ کاروباری میدیایی چووبووە سووریە، لە تێکهەڵچوونەکانی ئەو وڵاتەدا کوژرا.\nهەواڵدەرییەکانی ڕێژیمی ئێران بڵاویان کردەوە کە ڕۆژی هەینی ڕێکەوتی ٤ی بەفرانباری ١٣٩٤ی هەتاوی، ئەندامێکی سپای پاسدارانی ڕێژیمی ئیسلامیی ئێران بە ناوی "داوود جەوانمەرد" سەر بە سپای پاسدارانی ڕێژیمی ئیسلامیی ئێران، لە سووریە کوژراوە.\nداوود جەوانمەرد، لە ساڵەکانی ١٣٦٨ تا ١٣٧١ی هەتاوی، فەرماندەی گوردانی زەربەتی شاری سەقز بووە.\nجەوانمەرد وەکوو ئەندامێکی سپای تیرۆریستی پاسدارانی ڕێژیمی ئێران، کادری فەنیی هەواڵدەریی "ئیرنا" بووە کە لە شەڕ و تێکهەڵچوونەکانی سووریەدا، لە شاری حەلەب کوژراوە.\nسپای پاسدارانی رێژیم، وەکوو یەکێک لە گرینگترین هێزەکانی دەرگیر لە سووریە بە مەبەستی مانەوەی تاقە هاوپەیمانی ئێران لە ڕۆژهەڵاتی نێوەڕاستدا دێتە ئەژمار و لە سەرەتای شەڕی نێوخۆیی سووریەوە هەتا ئێستا دەیان کەس لە هێزەکانی پاسداران، لەو وڵاتە کوژراون.\nدژبەرانی ڕێژیمی ئەسەد لەو بڕوایەدان کە هێزەکانی سپای پاسداران لە سووریە ڕاستەوخۆ لە شەڕدان، هەتا بەرگری لە مانەوەی بەشار ئەسەد بکەن.


تەرمی ئەو هاوڵاتیە کوردەی سەربازە تورکەکان لە هەلیکۆپتەرەوە خستیانە خوارەوە، بەخاک سپێردرا – کوردی – RojNews.News\n30/09/2020 - 5:46:12 pm\nتەرمی هاوڵاتی سەروەت تورگوت، کە سەربازەکانی سوپای تورک دوای دەستگیرکردنی لەگەڵ کەسێکی تری مەدەنی لە هەلیکۆپتەر خستیانە خوارەوە، بەخاک سپێردرا.\nدوو هاوڵاتی بە ناوەکانی سەرڤەت تورگوت و عوسمان شیبان لە ١١ی ئەم مانگە لە ناوچەی شاخێی سەر بە شاری وان دەستگیر کرابوون و دوای دوو ڕۆژ لە دیارنەمانیان، لە نەخۆشخانە بینرانەوە، دواتر بە پشتبەستن بە ڕاپۆرتی نەخۆشخانە، ئاشکرا بوو کە تورگوت و شیبان لە هەلیکۆپتەرەوە خراونەتە خوارەوە.\nهاوکات بۆ وەرگرتنی تەرمی سەروەت تورگوت، هەر یەک لە نوێنەرانی ڕێکخراوەکانی کۆمەڵگای مەدەنی و بەڕێوەبەرانی ڕێکخستنەکانی هەدەپە و مستەفا ئاڤجی هاوسەرۆکی شارەوانی وان کە دوور خراوەتەوە و قەیوم لە پۆستەکەی جێگیر کراوە و چەندین هاوڵاتی تر لەگەڵ خانەوادەی تورگوت لە بەردەم نەخۆشخانە گردبوونەوە.\nدوای وەرگرتنەوەی تەرمی ناوبراو بە کاروانێکی قەرەبالغ بەرەو گۆڕستانی یەنی مەحەلەی ناوچەی ئارتێمەتا بەڕێکرا، بەڵام هێزە ئەمنیەکان و پۆلیسی فاشیستی تورک، ڕێگەیان بە هاتووچۆی ناو گۆڕستانەکە نەدا و تەنها ڕێگە بە کەسانی نزیک لە خانەوادەی سەروەت تورگوت درا کە بچنە ناو گۆڕستانەکەوە.


ژیان | کوردستان | وەزیری پەروەردە: ئەو مامۆستایەی بە قۆپیە دەرچووە فەرمانبەری ئێمە نیە\nکەسوکاری دەستگیرکراوانی بادینان پەیامێکیان ئاراستەی ڕای گشتی کرد\n2021-02-28 | 532 جار خوێندراوەتەوە\nوەزیری پەروەردەی حكومەتی هەرێمی كوردستان، لەبارەی ئەو مامۆستایەی وتبووی زۆرینەی قۆناغەكانی خوێندنی بە قۆپیە و گزی دەرچووە رایگەیاند، فەرمانبەری ئەو نیە بۆیە ناتوانێت لێپرسینەوەی لێبكات، بابەتەكە پێوییستی بە لێكۆڵینەوەی یاسایی هەیە.\nئالان حەمە سەعید، وەزیری پەروەردەی حكومەتی هەرێمی كوردستان، لە وەڵامی پرسیارێكی پەیامنێری (ژیان) وەزیری پەروەردە، لەبارەی ئەو مامۆستایەی لە بەرنامەیەكی تەلەفزیۆنیدا وتبووی زۆرینەی قۆناغەكانی خوێندنی بە قۆپیە دەرچووە، رایگەیاند: ئێمە لە وەزارەتەكەی خۆمان رێكاری تایبەتیمان هەیە بۆ رێگریكردن لە گزی، ئەو بەڕێزە خاوەنداری هیچ پەیمانگایەك نیە.\nئەو وتیشی: ئەو پەیمانگایەی ئەو ناوی هێناوە هەیە، بەڵام خاوەندارێتیەكەی دەگەڕێتەوە بۆ كەسێكی دیكە، ئەو بەڕێزە فەرمانبەری ئێمە نیە، بە گوێرەی یاسا ئێمە دەتوانین لەگەڵ فەرمانبەرەكانی خۆمان لێكۆڵینەوە بكەین، ئەم بابەتەش پێویستی بە لێكۆڵینەوەی یاسایی هەیە، بۆیە دەبێت رێگە بدەین یاساییەكان قسەی خۆیان بكەن.\nدوای كۆبوونەوەی لەگەڵ وەزیری رۆشنبیری و كەناڵەكانی میدیا، وەزیری پەروەردە بە رۆژنامەنووسانی راگەیاند، كۆبوونەوەكەیان تایبەت بووە بە گفتوگۆ لەبارەی رێكارەكانی خۆپارێزی لە بڵاوبوونەوەی كۆرۆنا.\nئاشنا فەلاح، بەڕێوەبەری پەیمانگایەكی پەروەردەییە لە شاری سلێمانی، لە بەرنامەیەكی كەناڵی (ئاڤا تیڤی) وتی من لە پۆلی دووی ناوەندیەوە هەموو قۆناغەكانم بە قۆپیە دەرچووە، وتیشی ئێستا لە زانكۆ فەرمانبەرە.\nئەوەش كاردانەوەی لە تۆڕەكۆمەڵایەتیەكان لێكەوتەوە و لیژنەی پەروەردەی پەرلەمانی كوردستانیش بە نوسراوێكی تایبەت داوا هەریەكە لە وەزارەتی رۆشنبیری و پەروەردە و خوێندنی باڵا دەكات لێكۆڵینەوە لەو بابەتە بكەن.


دەستگیرکردنی هەڵسوڕاوان نیشانەی فەشەلی دەسەڵاتدارانە لەبەڕێوەبردنی کۆمەڵگادا! – hkkurdistan\nHome6ڕاگەیاندن6دەستگیرکردنی هەڵسوڕاوان نیشانەی فەشەلی دەسەڵاتدارانە لەبەڕێوەبردنی کۆمەڵگادا!\nدەستگیرکردنی هەڵسوڕاوان نیشانەی فەشەلی دەسەڵاتدارانە لەبەڕێوەبردنی کۆمەڵگادا!\nچەند ڕۆژ لەمەوبەر شۆفێرانی تەکسی لەبەرامبەر گرانبوونی نرخی بەنزیندا، لەبەردەم پارێزگای سلێمانیدا دەستیان دایە خۆپیشاندانێک وڕێگای سەرەکیان بەست وڕایانگەیاند کەچیتر گرانبوونی نرخی بەنزین قەبوڵ ناکەین ودەبێ دەسەڵاتداران سنورێک بۆ ئەم یاریەی کۆمپانیاکان دابنێ وچارەیەک بۆ کێشەکەیان بدۆزێتەوە، بەڵام ئەوە هێزە ئەمنیەکان بوون کە وەڵامی داوای شۆفێرانی تەکسیان بەسەرکوتی خۆپیشاندانەکەو دەستگیرکردنی هەڵسوڕاوان وزیندانی کردنیان دایەوە ولەئەنجامدا هەریەکە لە کۆساڵان حەمە ڕەشید، حاجی دارەوان و خەسرەو کەریمیان، دەستگیرکرد. ئەمەش ئەوە دەسەلمێنێ کە دەسەڵاتداران لەفەشەلو بن بەستدان وتەنها وەڵامیان بەژیانو گوزەران وداوای خەڵکی کەم دەرامەت، دەستگیرو زیندانی کردنی هەڵسوڕاوانی ناڕەزایەتیەکانە، تالەم ڕێگایەوە خەڵکی کوردستان لەبیدەنگیدا ڕابگرن.\nلەدۆخێکدا کە هاوڵاتیانی کوردستان گیرۆدەی دەیان گرفتی نەبونی و بیکاری و کەمی خزمەتگوزاری ونەدانی موچە وناعەدالەتیەکی ئاشکرابونەتەوە، ناچارن بۆ بەرگرتن بەفشارەکانی حکومەت وئەو دۆخە ناهەموارەی بەسەریاندا داسەپاوە، دەست بۆ ناڕەزایەتی بەرن تا لانی کەم بەرگری لەژیانی خۆیان بکەن، بەمجۆرەش خۆپیشاندانی شۆفیرانی تەکسی لەدژی گران بوونی نرخی بەنزین کردەیەکی ڕەواو بەرهەقەو هیچ پاساوێکی دەسەڵاتداران وهێزە ئەمنیەکان هەڵناگرێ. هەربۆیە دەستگیرکردن وزیندانی کردنی کۆساڵان حەمە رشید، حاجی دارەوان و خەسرەو کەریمی، کارێکی سەرکۆتگەرانەو دژی خەڵکیە.\nئێمە لەگەڵ ئەوەدا ئەم کارە بەتوندی ئیدانەو سەرکۆنەدەکەین ولەکەنار هەوڵو تێکۆشانی جەماوەری ناڕازیدا ڕادەوەستین، هاوکات داوادەکەین دەستبەجی گیراوەکان ئازاد بکرێن. بێگومان حکومەت و دەسەڵاتێك ئەگەر نەتوانێ وەڵام بە داخوازی بەرهەقی هاوڵاتیانی ژێر دەستی خۆی بداتەوە، نەک هەر مافی دەستگیرکردنی هەڵسوڕاوانی نیە، بەڵکو هێندەی تر شەرعیەتی خۆی دەخاتە ژێر پرسیارەوە و زیاتریش لەگەڵ توڕەیی خەڵکی مەحروم بەرەوڕو دەبێتەوە. خەڵکی ناڕازی کوردستان، دەبی بەخەباتی یەکگرتوانەی خۆیان وتوندکردنەوەی فشارەکانیان لەسەر دەسەڵاتداران و هێزە ئەمنیەکان ئەم جۆرە مامەڵە دژی ئازادیانەی دەسەڵاتداران ناکام بکەنەوە.. ئازادی بۆ کۆساڵان حەمە ڕەشید و حاجی دارەوان و خەسرەو کەریمی..


دەستەی گشتیی گەشتوگوزار: لەمەودوا گرنگیی زیاتر بە گەشتوگوزاری ئایینی دەدەین\nشادان قادر 02/02/2021 - 22:46 گەشتوگوزار\nبەرپرسێکی دەستەی گشتیی گەشتوگوزاری هەرێمی کوردستان دەڵێ بە مەبەستی بایەخدان بە گەشتوگوزاری پێکهاتە ئایینیەکانی هەرێمی کوردستان، بە هەماهەنگی پێکهاتە جیاوازە ئایینییەکان لە پلانماندایە گرنگی بە گەشتوگوزاری ئایینی بدەین.\nنادر ڕۆستی، گوتەبێژی دەستەی گشتیی گەشتوگوزاری هەرێمی کوردستان، بە (باسنیوز) ی ڕاگەیاند: "هاوشێوەی گەشتوگوزاری هاوینە و زستانە، بە هەماهەنگی لەگەڵ پێکهاتە ئاینییە جیاوازەکانی کوردستان پلانمان هەیە گرنگی بە گەشتوگوزاری ئایینی بدەین و ئێمەش هاوشێوەی وڵاتانی تر خاوەنی ژمارەیەکی زۆر شوێن و ناوەندی ئایینین کە وەکو گەشتوگوزار دەتواندرێت سوودیان لێوەربگیرێت و ساڵانە خەڵکانێکی زۆر لە ئایینە جیاوازەکان سەردانی ئەو مەزارگانە دەکەن و دەکرێت لەو ڕێگەیەوە داهاتێکی باش بچێتە خەزێنەی حکوومەتەوە و سوود لەو پڕۆژە گەشتیارییە وەربگیرێت".\nگوتیشی: "لە زۆرینەی وڵاتانی دونیا شوێنە ئایینییەکان و شوێنە دێرینەکان و مەزارگەکان، خزمەتگوزاریی تایبەتیان بۆ دابین دەکرێت و ڕێکدەخرێنەوە بە مەبەستی ڕاکێشانی گەشتیار و وادەکات ساڵانە هەزاران گەشتیار ڕوو لەو شوێنانە بکەن، لە کوردستانیش شوێنی لە مشێوەیەمان زۆرە کە بنەمای ئایینی و گەشتوگوزارییان لەخۆ گرتووە، لەوانە پەرستگای لالش کە لە هەموو جیهان تەنیا یەک لالش هەیە و ساڵانە ئێزیدییەکان دوو جار سەردانی ئەو پەرستگایە دەکەن، تاوەکو ئێستا ئەو شوێنە وەبەرهێنانی تێدا نەکراوە و بە گەشتیاری نەکراوە کە ببێتە هۆی بەدەستهێنانی داهاتێکی زۆر و جگە لە ئێزیدییەکانیش خەڵکانێکی زۆر بە مەبەستی ئەنجامدانی ڕێوڕەسمەکانیان سەردانی ئەو شوێنە دەکەن، هەروەها بارەگا و تەکیەی نەقشبەندی لە هەرێمی کوردستان کە ساڵانە خەڵکانێکی زۆر ڕووی تێدەکەن و دەتواندرێت سوودی لێوەربگیرێت".\nڕاشیگەیاند: "ئێمە مەبەستمانە لە چوارچێوەی پلانێکدا کار بۆ بە گەشتیاریکردنی ئەو ناوەندە ئایینیانە بکەین کە بنەمای گەشتیارییان تێدایە بەبێ جیاوازی و ڕەچاوی هیچ ئایینێک، ئەمڕۆش هەر بۆ ئەو مەبەستە لەگەڵ نوێنەری هەر یەک لە نوێنەرانی ئیسلام، زەردەشتی، کریستان، ئێزیدی، بەهاییەکان، کاکەیەکان، جووەکان لە هەرێمی کوردستان تاوتوێی ئەم بابەتەمان کرد بۆ ئەوەی بۆ داهاتوو کاری لەسەر بکەین".


بۆ ئەو مەبەستە، ئەمڕۆ چوارشەممە، (٧-٣-٢٠١٨) وەزارەتەکەمان دوەمین گرانتى ئەنجومەنى توێژینەوەى زانستى ڕادەگەێنێت، بۆیە دەرگای پێشکەشکردنی پرۆپۆزەڵی توێژینەوەی زانستی بۆ مەبەستی بەدەستهێنانی گرانتی ئەنجومەنی توێژینەوەی زانستی بۆ توێژەران و مامۆستایان دەکاتەوە.\n1. دوا مۆڵەت بۆ پێشکەشکردنی پرۆپۆزەڵەکان ڕۆژی یەک شەممەی ڕێکەوتی (٨-٤-٢٠١٨) یە.\n2. توێژەران دەتوانن پرۆپۆزەڵەکانتان بۆ ئەم ئیمەیلە (Scholraships@mhe-krg.org) ڕەوانە بکەن.\nKISSR - Newsroom: Mar 07 2018 06:45 AM / Hallkawt Zangana


یه‌كگرتووى ئیسلامى له‌گه‌ڵ حكومه‌ت كۆده‌بێته‌وه\nهەواڵ / کوردستان :: 15/01/2018 :: 321 جار بینراوە\nیەكگرتووی ئیسلامی کوردستان لەسەر پرسی كشانەوە لە حكومەت ئەمڕۆ دووشەممە 15ی كانونی دووەم لەگەڵ سەرۆكی حكومەت كۆدەبێتەوەو بڕیاریش وایە ئێوارەی ئەمڕۆ بڕیاری یەكلا كەرەوە لەبارەی كشانەوە یان مانەوە لە حكومەت بدات.\nرۆژی 25ی كانونی یەكەمی 2017، ئەنجومەنی سەركردایەتی یەكگرتوو لە بارەی پرسی كشانەوە لە حكومەت كۆبۆوە و دواتر بەیاننامەیەكی بڵاوكردەوەو چەند مەرجێكی بۆ مانەوە لە کابینەی 8 ئاڕاستەی ئەنجومەنی وەزیرانی هەرێم کرد و ماوەی 20 رۆژی دیاری كرد گەر حكومەت مەرجەكانیان جێبەجێ نەكات لە حكومەت دەكشێنەوە.\nلەوبارەیەوە كەژاڵ هادی، ئەندامی ئەنجومەنی سەركرادیەتی یەكگرتوو دوای تەواو بوونی بەشی یەكەمی كۆبوونەوەكەیان لە كۆنگرەیەكی رۆژنامەوانیدا رایگەیاند، ئەنجومەنی شورا كۆبوونەوەكەی بۆ كاتژمێر 4ی ئێوارەی ئەمڕۆ هەڵپەسارد ئەوەش بەهۆی ئەوەی لیژنەی دانوستانكاری یەكگرتوو كاتژمێر 2:30ی ئەمڕۆ لەگەڵ وەفدی حكومەتی هەرێم بە ئامادەبوونی نێچیرڤان بارزانی كۆدەبێتەوە.\nوتیشی "دوای تەواو بوونی كۆبوونەوەی یەكگرتوو لەگەڵ حكومەت جارێكی تر ئەنجومەنی سەركردایەتی لە كاتژمێر 4ی ئێوارە كۆدەبێتەوەو بڕیاری یەكلا كەرەوە دەدات.