لە بیرم دێت (دووابەش) - قەڵەم\nتاریخ ایجاد در جمعه, 21 خرداد 1400 12:35\nماوەیەکە هەستێکی سەیرم هەیە. هەستێک کە ئەگەرچی ئازارم نادات، بەڵام خۆشیش نیە. من هەست دەکەم ترسنۆکم. دیارە لەوە پێش ئەم رستەیەم لەسەر خۆم بیستبوو. یەکەم جار ساڵانی ساڵ لەوە پێش عەبە بێقۆلی ئامۆزام پێی گوتبووم. کاتێک جارێکیان لەسەر رێگای کتێبخانە بەتووشییەوە ببووم، دەستی راستی لە ناو قۆلی درێژی کۆتەکەیەوە هێنابووە دەرەوە و لە کاتێکا بەردی لە چۆلەکەکان دەگرت، گوتبووی "ئیستا ئەزانم، تۆ ترسنۆکی و لەو کتێبخانەیە خۆت ئەشارییەوە. وەک چۆن چۆلەکە لە دەست پشیلە هەڵدێت!" ئەوسا بزەیەکی شەیتانی شەقامەکەی تاساندبوو.\nچەند رۆژێکە فکر و زکرم چووەتەوە سەر ئەم قسەیە و ناتوانم لە خۆمی دووربکەمەوە. باشە بەڕاستی من ترسنۆکم؟ ئاوڕێکی سەرپێی لە ژیانی رابردووم دەدەمەوە. هیچ شتێکی وا نایەتە بەرچاوم کە بیسەلمێنێ من ترسنۆکم. تەنیا ئەوەیکە من زۆر تێکەڵی خەڵکی نەبووم. ئەمەیش جیاوازە و فڕی بەسەر ترسنۆکییەوە نیە. تازە، من لام وانیە عەبەی ئامۆزام کەسێکی ئازا بێت. شتێک لەودا هەیە قێزەونە، ئازارم دەدات، نەک من، بەڵکو زۆر کەسی تریش. لای من لە ئازایەتیدا شتێکی جوانیش هەیە، تایبەتمەندییەکی سەرنجڕاکێش کە بە خۆیەوە سەرقاڵت دەکا، لەو تایبەتمەندییانەی بۆ هەموو کەس دەستنادا و، بۆیە دەبێتە داڵغە. عەبە داڵغەی کەس نیە، هەموو کەس خۆی لێ دەبوارد، بگرە رقیشیان لێی بوو. هەڵبەت ئەمە ساڵانی ساڵ لەوە پێش بوو.\nئەم بیرانە خۆشحاڵم دەکا، بەڵام هاوکات خەیاڵی ترسنۆکییەکەم لێ دوورناکەنەوە. تا رۆژێک بەڕێکەوت بەلای چەند کەسێکدا کە لەبەر مزگەوت راوەستاون و پێکەوە دەدوێن، رادەبوورم؛ گوێم لێدەبێ یەکیان بە گومانی خۆی بە ئەسپایی دەڵێ "ئەمەیش ئەو پیاوەی لە ترسانا دە ساڵی رەبەق خەوی لێکەوت!" دەپەشۆکێم. ئیتر ئەمە تەواو تازەیە. بەپەلە دەڕۆمەوە بۆ ماڵەوە. دەچمەوە ژوورەکەی باوەگەورە و دەرگاکە لەسەر خۆم قوفڵدەدەم و هەتا شەو نایەمە دەرەوە. دایکم و تەواوی خێزان یەک لە دووای یەک دێنە پشت دەرگاکە،... دەپاڕێنەوە و هەوڵدەدەن بمهێننە دەرەوە. ئەرێ رۆڵە چی بووە، بۆ وا زیزی، چی قەوماوە؟ بێسوودە. من لام وایە ئەو چەند کەسەی بەر مزگەوت درۆناکەن. من رێک لە سەردەمی گەورەترین رووداوی نیشتمان خەوم لێکەوتبوو و، کارەساتبارتر لە هەر هەموویشی ئەوەیکە هەتا ساڵانی دوواتریشی خەبەرم نەببووەوە. هەوڵدەدەم بێتەوە بیرم کە دوواڕۆژی من کەی بووە و چیم کردووە. بەڵام جگە لە چەند رووداوی سەرەکیی وەک رێگای کتێبخانە، هاتنی شا، ئاغای فەرەجی، ماڵی ئاغای ئەسەدی و حەمەسوور و شتی لەم بابەتە هیچی ترم نایەتەوە بیر. رابردوو تەنیا چەند وێنەی گەورەن لە تەنیشت یەکتردا و، ئیتر هیچی دیکە. قۆلەکانم لەسەر ئەژنۆکانمە و سەرم لەسەریانە، بەو هەموو وێنە ناڕوون و خۆڵەمێشییانەوە کە جاروبارە سەرتاتکێیانە و بە دەوری وێنە سەرەکییەکانەوە دێن و دەچن. شتێک لە رابردووەوە وەک سێبەری ناو تاریکی کە بەرەبەرە خۆی دەهاوێتە بەر هەتاو، دەردەکەوێ. جەستەم دەلەرزێ. ئێوارەیەکم دێتەوە خەیاڵ دایکم بە چاوە پڕ لە فرمێسکەکانییەوە لەسەر بەرماڵەکە لە دووای نویژی ئێوارە دەستەکانی بە نیشانەی دۆعا بۆ ئاسمان بەرزکردبووەوە و، بە دەنگێکی نەوی و کز و داماوانەوە داوای لە خوا دەکرد کوڕەکەی، یەعنی من، بۆ ماوەیەکی باش بەدوور لە دونیایە و لەم ژیانە رابگرێ بۆ ئەوەی لە هوروژمی بێ ئەمانی ئەو رووداوانەی وا بەڵێن بوو لە داهاتوویەکی نزیکدا بێن و نیشتمان لە خۆیاندا غەرق کەن، بە سەلامەتی دەربازبم. دایکم جاری وایە لەگەڵ بەرماڵەکە دەبنە یەک. جیاناکرێنەوە. سەرم بە ئارامی بەرزدەکەمەوە و، لە ژوورە تاریکەکە دەڕوانم. شەو لە دەرەوە روونترە لێرە. ئا، ئیستاکە جوان جوان دێتەوە بیرم. ئەو ئێوارەیە باوکم درەنگ هاتەوە، باوەگەورە لە حەوشە لەسەر بەردە نوێژەکە خەریکی نوێژکردن بوو، پوورم دیسان خەیاڵی شتێکی نادیار بردبوویەوە،... ئا،... ئیستا تەواو دێتەوە بیرم. رادەبم و دەچمە بەر پەنجەرەکە. لە کۆڵان چەند سێبەر تێدەپەڕن. دونیا بە شێوەیەکی سەیر بێدەنگە. باشە دایکم کە هەمیشە لە ماڵەوە بوو و سەری بە منداڵداری و چێشت لێنان و شۆردنی جلەوە سەرقاڵ بوو چۆن چۆنی توانیبووی پێش بینی داهاتوو بکات؟ دایکێک کە خوێندەواری نەبوو، رۆژنامەی نەدەخوێندەوە و هەمیشە بە سەرسوڕمانەوە لەو کتێبانەی دەڕوانی وا من لە کتێبخانە دەمهێنانەوە!\nوەڕەز لەو غەدرە گەورەیەی لە من و لە ژیانم کرابوو، سەرئەنجام شەو درەنگان لە ژوورەکە دێمە دەرەوە. دایکم ئاوێزانم دەبێ و بە گریانەوە تێرتێر سەروچاوم ماچدەکا. چاوەکانمان یەکتر دەخوێننەوە. هەر دووکمان دەزانین چ خەبەرە. من قەت لێی ناپرسمەوە کە داخۆ بۆ وای کرد. ئەویش بێدەنگە. تا ساڵانی دوواتر تێدەگەم، یاخود کەسێک کە ئیستاکە لە بیرم نەماوە بۆم دەگێڕێتەوە کە رێک چەند رۆژ پێش نوێژی ئەو ئێوارەیەی دایکم، ئێوارەیەک درەنگان کاتێک خەڵکی لە ماڵەوەن، پۆلێک باڵندەی کۆچەری لە ئاسمانی شارەوە تێدەپەڕن و لە حەوش و دەرک و بانەکەی ئێمە دەنیشنەوە. تەنیا دایکم ئاگای لەمە دەبێ. بە ئارامی هەڵدەستێ و دەچێتە حەوشە. گوایا باڵندەکان دەوریان دابوو و بۆ ماوەیەکی باش قسەیان لەگەڵ کردبوو. کەسەکە دەیگوت باڵندەکان پێیان گوتبوو لە قەراغەکانی زەوییەوە، رێک لەو شوێنەوە بێکۆتایی دەست پێدەکا و ئاسمان و زەوی بە گوێی یەکتردا دەچرپێنن، هەواڵ هاتووە کە دونیا تا ماوەیەکی چاک سەرەوقون دەبێتەوە، گوتبوویان هەواڵەکە دەڵێ دونیا بە تەمای چاکە دەیەوێ وەرسوڕێ، بەڵام لێی تێکدەچێ و تا ماوەیەک کە نادیارە و کەس نازانێ چەندەیە پشێوییەکی سەیر دایدەگرێ. باڵندەکان بە دایکمیان گوتبوو ئاگات لە کوڕەکەت بێت. دایکی بەستەزمان کە تەواو هەراسان دەبێ و نازانێ چی بکا، پرسیاری ئەوە دەکا دەی چار، داخۆ چی بکا بۆ ئەوەی بتوانێ من لەوەها دۆخێک بپەڕێنێتەوە. یەکێک لە باڵندەکان گوتبووی بیخەوێنە! ئەوسا لە بن باڵە سپی و بە هێز و ماندووەکانییەوە گەڵایەکی بچووکی وەک گەڵای گۆزروانی دەرهێنابوو، کە گوایا لە تەنیشت کانییەکی سیحراوی بە دەندووک چنیبووی و هێنابووی، گوتبووی ئەمە بکە ئاوەوە و بیدەرێ با بیخواتەوە،... بۆ ساڵانی ساڵ خەوی لێ دەکەوێ. دایکم ترسی لێدەنیشێ و دەپرسێ چەند ساڵ؟ وەڵام وەردەگرێتەوە هەر چەند ساڵ تۆ خۆت پێ خۆش بێت. سەرئەنجام لەسەر دە ساڵ رێک کەوتبوون، هەرچەند باڵندەکان کاتێک هەڵفڕیبوونەوە بە لاچاو لە دایکمیان رووانیبوو.\nمن نازانم دایکم چەندە لەوەدا تاوانبار یاخود خاوەن مافە کە بە بێ ئیزنی من بەم شێوەیە لەسەر ژیانی من بڕیاربدا، بەڵام چیرۆکی باڵندەکان لام یەکجار سەرنجڕاکێشن. ئەم چیرۆکە دەبێتە هۆی ئەوەی من بە ئاسانی بیبەخشم و لەسەر دە ساڵ تەمەنم پڕکێشی لێنەکەم. گرینگتر لە هەمووشیان ئەوەیە کە من سەرئەنجام بۆم دەسەلمێ پیاوێکی ترسنۆک نیم و تەنیا بە هۆی ترسی کەسێکی ترەوە و بە گوێرەی بڕیاری پۆلێک باڵندەوە بەشێکی گرینگی ژیانم لە رووداوەکان دوورخرابوومەوە.\nبەڵام داخۆ هەندێ رووداو ئەوە دەهێنێ وەها ژیانتی بۆ لە دەست بدەی؟ ئایا مەرگ یان کارەساتەکان ئەوەندە ترسناکن بەم شێوەیە زەمەنیان بە قوڕگدا بکەی؟ دەڵێن تەواوی ئەو دە ساڵە کاتێک لە دەرەوە دەنگە سەیروسەمەرەکان دەهاتن و هەر رۆژەی لە شوێنێکەوە هەواڵێکی ناخۆش دەهات، دایکم کە لە پشت پەردەکانەوە لە دەرەوەی دەڕوانی، خەنی لەوەی کوڕەکەی لە خەوێکی قووڵدا ئەو رۆژانە تێدەپەڕێنێ، بەردەوام دۆعای بەخێری بۆ باڵندەکان دەکرد. لای ئەو مەلائیکەکان لە قەوارەی ئەواندا هاتبوون بۆ ئەوەی بەزەیی خوا بۆ خانووەکەی ئێمە بگوێزنەوە کە گواستبوشیانەوە.\nرۆژێک لێی دەپرسم بۆ لای وابوو من شتێکم بەسەر دێت. لە جوابا دەڵێ مەگەر کارەسات دەپرسێ! ئەم وەڵامەم بەدڵ نیە و کەمێک لەو کۆشکەی لە خۆمم دروست کردبوو، دەڕمێنێ. لە تەمەنی بەرەوسەرتردایە تێدەگەم کە ژیان شتێکە وەک هەیکەلێکی ناڕوون و بە قەدەر هەموو بوون کە زۆر جار تەنیا بە گوێرەی حەزی خۆی دەجووڵێتەوە. دایکانیش چەند سەیرن و چەند دونیا تەنیا بە گوێرەی منداڵەکانیان لێکدەدەنەوە. ئەوان تا مۆخی ئێسقانیان خۆپەرەست و کۆنسێرڤاتیڤن. خۆشەویستی ئەوان بۆ منداڵەکانیان، هەموو یاسا و رێساکانی دونیا لەبابەت هەوڵی مرۆڤ بۆ دەستەبەرکردنی ژیان و دونیایەکی باشتر بەسەر یەکتردا دەڕمێنن. هێشتنەوەی منداڵ لە ناو ماڵ، گەورەترین غەدری دایک و باوکە لە منداڵ.\nنازانم دایکم خۆش دەوێ یان نا، نازانم رقم لێیەتی یان نا؛ بەڵام گەر بە من بێت بێگومان بە جۆرێکی تر دایکان دروست دەکەمەوە. جۆرێکی وەها کە لە جیاتی ئەوەی منداڵەکانیان بشارنەوە، بیانکەن بە گژ جیهاندا. ئەو دایک و باوکانەی زیاتر لەوەی لە چارەنووسی منداڵیان بترسن، پەرۆشی چۆنیەتی پەروەردەبوونی کەسایەتی ئەوانن لە ژیانیاندا.\nرۆژێک دایکم دەستم دەگرێ و دەمبا لە یەکێک لە چەمەدانەکانیدا پەڕێک دەردەهێنێ و پیشانم دەدا. دەڵێ ئەمە تەنیا پەڕێکە لە باڵندەکانی ئەو ساڵە بەجێ ماوە و ئەمە یەکەم جاریشە پیشانی کەسێکی دەدا. لێی دەڕوانم. دەڵێ گەر دەتەوێ دەتوانی هەڵیگری. من تەنانەت دەستیشی لێنادەم، چ بگا بەوەی لای خۆم رایبگرم. بە رای من خراپترین شت هەڵگرتنی ئەو سیمبۆلەیە وا هەموو جارێک بە بینینی دێتەوە بیرت کە تەنیا لەبەر مانەوە، وازت لە ژیانکردن هێناوە. دایکیشم کە لەمە تێدەگا، چیتر هەڵیناگرێتەوە و رۆژێک کاتێک کەس ئاگای لێ نیە، لە سەر بانی دەیداتەوە دەست ئەو رەشەبایە وا دەڵێی تەنیا بۆ هەڵگرتنی پەڕی باڵندەکە هەڵیکردبوو.\nبەڵام بە خۆشییەوە دایکم لە یەک شتدا هەڵەی کردبوو. ئەویش دە ساڵەکە بوو. گەر دایکم دەیویست دەبارەت بە من دڵنیا بووایە، نەک دە ساڵ، بەڵکو لەوە دەچوو بە دەیان ساڵی تریش من دەبا بخەوتایەم،... بگرە هەتا دووای مەرگیشم! نیشتمان لەوە دەچوو زۆر خراپ تێوەگلابوو.\nباوەگەورە کاتی خۆی کە نوێژی دەکرد، تەنیا دەمی دەجووڵا. یەک تاقە وشە چییە لێت نەدەبیست. سەری دادەخست و هەتا تەواودەبوو چاوی لە بەرماڵەکە یاخود بەردەکە دەبڕی. یەکێک لە ئارامترین ساتەوەختەکانی ژیانی ئەو، کاتی نوێژەکانی بوو. دەبوو بە کەسێکی تر. ئەمە ئاسایی بوو، لەبەر ئەوەی خوا پێی گوتبوو لەم کاتانەدا دەبێ هۆش و زەینی تەنیا لای ئەو بێت و بەس. من نازانم باوەگەورە تا چەندە لە کاتی نوێژکردندا ئاگای لای خوا بوو، داخۆ سەرداخستنەکانی هی ئەوە نەبوو کە زۆر بە ئاسانی خەیاڵی دەڕۆیشت و دونیای فانی سەرلەنوێ سەرنجی دەقۆستەوە؟ بەڵام من وای دادەنێم لانیکەم لەو کاتانەدا لە ژیانی دەورووبەر دادەبڕا و ئەمە یەکێک لەو کاتانە بوو کە من حەزم نەدەکرد قەت تەواوبێت. جاری وابوو حەزم دەکرد لە جیاتی پێنج جار لە شەو و رۆژدا، بیست جار نوێژ بکا. هەر جارەیشی زیاتر لەوەی پێویست بوو لە سەر بەرماڵەکە بمایەتەوە. ئەوەندە کە بەرەبەرە خانووەکە تووڕەییەکانی لەبیربباتەوە. باوەگەورە وەک بڵێی بەمە بزانێ، لەبیرم دێت کاتێک لێدەبووەوە، مۆڕەکەیەکی لێدەکردم و منیش نیگام لەسەری هەڵدەگرت و خۆم بە شتێکی ترەوە سەرقاڵ دەکرد. سەیرە لەگەڵ ئەوەی من قەت نوێژم نەکرد و قەت یەک تاقە رۆژوو چییە نەمگرت، کەچی دەنگی بانگ و نوێژ ئارامی دەکردمەوە و، ببوو بە بەشێک لە ژیانم. وەک هەموو شتەکانی دەورووبەرم کە بە درێژایی ساڵانی تەمەنم پێیان راهاتبووم. ئەمە زۆر جار دەبووە هۆی ئەوەی بیر لە خوا بکەمەوە. لای من ئەو ساڵانە خوا بوونەوەرێکی میهرەبان بوو کە باوەگەورەی پێنج جار لە رۆژدا لە ئێمە دووردەخستەوە و دەبووە هۆی ئارامی. لانیکەم لای من. کاتێک باوەگەورە مرد و من هەڵکشام و تەمەنم گەورەتر بوو، ئەم وێنایە لام هەر مایەوە.\nمامەکانم بەپێچەوانەی باوکیان، هەمیشە بە دەنگی بەرز نوێژیان دەکرد. وشە بە وشەیان دەگوتەوە و وەک بۆخۆیان دەیانگوت، بە دەنگی بەرز نوێژخوێندن خێری زۆرتر بوو. دەیانگوت لەبەر ئەوەی هەم باشتر شەیتانی راوەدەنێ و هەم وشە موقەدەسەکان هەوایان خاوێن دەکردەوە. لای ئەوان، دەنگی کەلیمە قەت نەدەمرد و بۆ هەمیشە لە هەوادا دەمایەوە، هەتا گوێی تری پەیدادەکرد و بەم شێوەیە هەتا ئەبەد بەردەوام دەبوو. لای من ئەمە چەند خەیاڵێکی جوان بوو. بەڕاستی سەیریش بوو مامەکانم بەم شێوەیە خاوەن خەیاڵی وەها بن. بە ئیستایشەوە پێم وایە هەر چواریان ئەمەیان بیستبوو و لە راستیدا هی خۆیان نەبوو. پوورم بە گاڵتەوە پێیان دەڵێ "ئەرێ، هەر ئەم کەلیمانە بوون لە هەوادا مانەوە و کەسی تر هەڵیگرتنەوە و وەزعەکە وای لێهات!" بەڵام ئەوان وەڵامی نادەنەوە. لای ئەوان چونکە پوورم دەرسی شەیتانیی خوێندووە، تازە دەرکردنی لە مێشکی مەحاڵە و بەس لە رۆژی قیامەت مەگەر خودای گەورە فکرێک بە حاڵیان بکا. تازە ئەوەی کە شووی نەکردبوو، وەک تۆڵە و سزای خوا لەم دونیایەدا لێیان دەڕوانی. مامە تەنەکە چاوەکانی بچووک دەکردنەوە و دەیگوت "جا ئیتر تێبگە لەو دونیا چ خەبەر دەبێ!"\nلە ناو براکاندا تەنیا باوکم نوێژ ناکا. یەعنی دەیکا، بەڵام تەنیا بە کاتی رەمەزاندا. جگە لەمە هەموو رەمەزانیش بەڕژووە و تاقی لێناخوا. مامە رەحمان لای وایە باوکم لە قنەوە لەغاوی کردووە! بە دەنگی بەرز دەڵێ "تڕحێو، جا ئەمە کەی موسوڵمانەتییە!" باوکیشم گوێ ناداتێ و پێی وایە خۆهەڵقورتاندن لەم سەردەمەدا لەو کاتەوە لە شا راپەڕین بووە بە کاری هەموو عەبدێک و ئەمە وەک گوناهێکی گەورە لێکدەداتەوە. منیش لام وایە خۆتێهەڵقورتاندن، گەر لە سنوورێک لابدا، جێی خوا و بنیادەم دەگۆڕێ و ئەمە بۆ خڵقەت شتێکی باش نیە. تەنانەت بیستوومە مامە چاییچی جاری وایە لە مزگەوت بانگ دەدا و ئەمە کارێکی کردووە کە بە تەواوی لە چوونە بەهەشت دڵنیا بێت و لە ئیستاوە بە بەرچاوڕوونییەوە لە داهاتووی خۆی لە دووای مردن بڕوانێ. هەڵبەت باوکم قەدیم نوێژی دەکرد و وەک هەموو براکانی تری قسووری نەدەکرد، بەڵام لەو کاتەوە دۆخ گۆڕابوو و شا رۆیشتبوو، کەمێک ئیمانی لەق ببوو. باوەڕی بە عەداڵەتی خوایی لەق ببوو. ئەو ئەم کارەی خوای پێ قووت نەدەدرا و بە دایکمی دەگوت "پێم وایە جاری وایە تەنانەت لە لای ئەویش دنیا لەسەر سەر دەگەڕێ!"... ئەستەغفوروڵڵا... ئەستەغفوروڵڵا! دایکم ئەمە لە تەنیایی خۆیدا دەڵێ و بەڵام هاوکاتیش لای وایە خوا لەوە گەورەترە کە بەم جۆرە کفرانە لە عەبدی خۆی وەرگەڕێتەوە و فەرامۆشی بکا،... بەتایبەت لە رۆژی قیامەت کە رۆژێکی یەکجار هەستیارە و خوا بە هۆی ئەو ئەشقەی مرۆڤەکان بۆ ژیان هەیانە، رەحمێک لە دڵیا دەگەڕێ و ئەوەی نابێ وا بە کەڕڕات لە کتێبە ئاسمانییەکەیدا بەڵێنی دابوو.\nراستی ئێمە تا چەندە مافی ئەوەمان هەیە خودا وەک حەقیقەتێکی ئەزەلی و ئەبەدی بێنینە بەرچاومان؟ چاوەکانم دەقونجێنم و هەوڵ دەدەم ئەزەلی و ئەبەدی بێنمە بەر چاوەکانم. زەمەنێک وێنادەکەم کە لە رابردووییەکی نادیارەوە دەکشێ، دەگاتە ئێرە و پاشان لێرەوە هەتا داهاتوویەکی نادیار. پاش کەمێک هێنان و بردن، لێی تێیدەگەم، بەڵام بۆم کۆ ناکرێتەوە. گەر خوا ئەمە بێت، ئەوا هیچ فڕی بە سەر ئێمەوە نیە و ئێمەیش بە هەمان شێوە. ئەو لە جیهانی خۆیدایە و ئێمەیش لە خۆماندا. ئەوەی دەمێنێتەوە تەنیا خۆ پیاهەڵواسینێکی روودارانەیە کە تەنیا لە داماویی مرۆڤەکانەوە دێت. نا، ئەو کاری بە ئێمە نیە، ئەوە ئێمەین خۆمانی پیا هەڵدەواسین تەنیا لەبەر ئەوەی لە دەست کورتیی تەمەن دەربازبین. باوەڕ بەخوابوون، هەوڵدانێکی بێسوودە بۆ درێژکردنەوەی خۆمان لە زەمەندا. ئەو زەمەنەی وا ناتوانین تێی بگەین و کەچی بۆ خوای جێ دێڵین تا بەو رەحمەی وا دیسان دەیخەینە پاڵی، بۆمان بگەڕێنێتەوە.\nمن پاشماوەی تەمەنم، هەر بەم هۆکارە، خۆم لە نوێژ و لە رۆژوو و لە باوەڕ بەدوور رادەگرم و لام وایە ژیان بەم شێوەیە دەستەمۆترە. حەزدەکەم بەقەدەر ئەو کاتەی وا دەژیم، خەیاڵم بڕوات. بڕواناکەم خوا پێویستی بە من بێت. بڕواناکەم چۆنیەتیی ژیانم لەسەری کاریگەری هەبێ. چرکەساتەکان لەوە بچووکترن لە بێکۆتاییەکاندا ببینرێن.\nرۆژێکیان رێک لە دووای نانخواردنی نیوەڕۆ کاتێک هەموو خێزان راکشاون و خەریکی پشوودانی دووانیوەڕۆیانن، لە کاتێکدا دەنگی ویزەویزی مێش و مێشوولەکان تەنگیان پێ هەڵچنیوین، لە حەوشە دەبێ بە حەشر و حەلەلایەک نەبێتەوە! پۆلێکی زۆری چۆلەکە، بە جریوەجریویان دەرک و بان هەراسان دەکەن. رادەبم و دەچمە بەر پەنجەرەکە. دایکم دەڵێ داخۆ لەسەر چی شەڕیانە. لێیان ورد دەبمەوە. دەڵێی بە شوێن یەکیاندا وێڵن. لەم شوێن بۆ ئەو شوێن، بە خێراییەکی سەیرەوە دەفڕن. وەک لاسیقی خڕ، لەسەریەک لەسەریەک دەکشێن و دیسان کۆدەبنەوە. هەرچی زیاتر لێیان ورد دەبمەوە، بێ فایدەیە. هیچ شتێکی وەها سەرنجم راناکێشێ. دیسان گوێم لە دەنگی دایکم دەبێتەوە "ئەڵێن چۆلەکەکان ئەتوانن لەگەڵ خوا قسەبکەن!" ئەوسا وێنەی ئەو چۆلەکەیەم دێتەوە بیر کە لە تەنیشت سەر و دەندووک و سینگیدا ئایەتێکی قوڕئان نووسرابوو. وێنەیەک کە لەوە پێش لە شوێنێک بینیبووم. وەک بڵێی رستەکان لە دەندووکی ئەوەوە دەهاتنەدەرەوە. ساڵانی دوواتر لە دەقێکدا دەخوێنمەوە سلێمانی پەیامبەر رۆژێک لە رۆژان توانیویەتی لە گەڵ دوو چۆلەکە قسەی بکا کە تیایا مێینەکە گلەیی لە ئەشقی درۆینەی نێرینەکە کردووە و نێرینەکەیش بۆ ئەوەی سەرنجی مێینەکە راکێشێ خۆی فش کردووەتەوە و باسی لە فڕێدانی تاج و تەختی سولەیمان بە دەندووکی خۆی کردووە بۆ ناو دەریا!\nچۆلەکەکان هەمیشە هەن. ئەوان، زستانە هەرە دژوارەکانیش تێدەپەڕێنن. هی بچووکییانە، زۆربوونیان، زیرەکیان یان توانای قسەکردنیان لەگەڵ خوا، نازانم. هەر ئەوەندەی،... ئەوان هەن. وەک هەموو ئەو شتانەی وا هەن. جاری وایە بوون خۆی دەبێتە هۆکار. هۆکاری خۆی.\nلە پەنجەرەکە دەکشێمەوە و دەچمەوە رادەکشێمەوە. مێشکوژەکە هەڵدەگرم و ئەوەی لە تەنیشتمدا بنیشێ، پانی دەکەمەوە. چۆلەکەکان میشخۆرن. چەند حەزدەکەم هەر ئەو پۆلە خۆیان بە ژوورەوەدا بکەن و تاقبڕیان بکەن.\nبە دەنگی بانگی عەسر خەبەرم دەبێتەوە. خەوێکی قورس، بە پێچەوانەی خواستی خۆم، دایگرتبووم. سەرم قورسە و دونیا جۆرەیەکی تر دێتە بەرچاوم. خۆم درەنگ دەبینمەوە. دەنگی مەلا، بەو هەوا گەرم و بێدەنگە حوزن بڵاودەکاتەوە. بازاڕ، ئەوەندەی نەماوە قەرەباڵغ هەڵگەڕێتەوە. جاران ئەم کاتانە باوەگەورە داوای چایی دەکرد. رێک لە حەوشە لەسەر بەردە نوێژەکە. چۆلەکەکان لەمێژە رۆیشتوون. دەنگێکی سەیر، دەنگێک وەک تەپڵ و زوڕنا، سەرنجم دەقۆزێتەوە. بێگومان دراوسێیەک گوێ لە گۆرانی دەگرێ. پوورم خۆ بە ژوورەوەدا دەکا و دەڵێ کۆڵانێک ئەولاتر زەماوەندە. دەڵێ وەک ساڵی ساڵان لۆتیان بانگ کردووە!\nهەڵدەستم و بە پەلە خۆم دەگەیەنم. خەڵکێکی زۆر کۆبوونەتەوە و رەشبەڵەکە. سەرچۆپی کێشەکە، هەموو ئازای ئەندامی شەڵاڵی ئارەقە. لەسەر بانەکان وەک جاری جاران خەڵک راوەستاون کە زۆربەیان ژن و منداڵن. کاکی شایەر لە نێوان دوو شاباشدا پشوویەکی بۆ وەردەگرێ و دەنگ هەڵدەبڕێ "بووک زێنێ عەمرم زێنێ، ئەمنم خەڵکی گەرمێنێ، شێخی... خوایە لە منت نەستێنێ!" وشەکانی دووای 'خوا' ناگەنە گوێم. بە خۆم دەڵێم دوواتر لە چۆلەکەکان دەپرسمەوە.\nکە دەگەڕێمەوە بۆ ماڵەوە، هەنگاوەکانم سووک سووکن، خۆشییەکی یەکجار زۆر لە دەروونمدایە. بە خۆم دەڵێم "کەواتە لۆتییەکان لە دووای ساڵانی ساڵ گەڕاونەتەوە!" بە خۆم دەلێم وادیارە بەرادەر شەب ئاویزیش کەیفی بە شایی و زەماوەند دێت! بێگومان باوکیشم زۆری پێ خۆش دەبێ، هەرچەند تەمەنی هەڵگەڕاوەتەوە.\nبەڵام هێشتا نەگەیشتوومەتەوە ماڵەوە کە دوو لەندکڕۆزێری پڕ لە چەکدار بە بەردەمی ماڵەکەماندا تێدەپەڕن. ئەژنۆم شل دەبێ. بە دڵنیاییەوە بەرەو ئەوێ دەچن.\nدوواتر دەبیستم شاییەکەیان تێک نەدابوو. تەنیا ئەوەی ماوەیەکی باش لەو دەورووبەرەوە مابوونەوە و لە خەڵکیان رووانیبوو و،... دوواتر رۆیشتبوون.\nباوکم دەڵێ نە جلوبەرگی کوردی بەو فش و هۆڵییەوە خۆی لە خۆیا بۆیان کێشەیە و نە ئەو تەپڵ و زوڕنایەی لە هەزاران ساڵ لەوە پێشەوە خەڵکی پێی سەما ئەکەن.\nمن شەو پێش خەوتن، لە ژوورەکە بەتەنیا سووکە هەڵپەڕکێیەکی بۆ دەکەم. هەمان شەو لە خەویشمدا پۆلە چۆلەکەکە دەبینمەوە کە دەستیان گرتووە و لە حەوشەکەی ئێمە هەڵدەپەڕن. لۆتییەکان هەر ئەوانەن وا دوێنێ بینیوومن. رۆژی دوواتر بۆ دایکمی دەگێڕمەوە. بۆ ئێوارێکەی بێ ئەوەی من بزانم دایکم چارشێو لەسەر دەکا و روو لە 'خاهاجەر' دەکا کە بەناوبانگە بۆ لێکدانەوەی خەو.\nدایکم کە دەگەڕێتەوە زۆر خۆشحاڵە. هەموو گیانی پێدەکەنێ و دەجریوێنێ. چارشێوەکەی لەسەر ناکاتەوە کە ئاوێزانم دەبێ، ماچم دەکا و دەڵێ ئینشائەڵلا ژیانت پڕ دەبێ لە خۆشەویستی و لە ئارامی.\nلە دەرەوە ئاسمان بە هۆی مانگی چواردەوە هیشتا رووناکە و، مل ناداتە تاریکی.\nبیژەن ئەسغەرنژاد کە کوڕی ئاغای بورهانی ئەسغەرنژادە و کارمەندی سازمانی ئاوە، کە سەرخۆش دەبێ هەتا دەتوانێ کوڵ و کفی دەروونی هەڵدەڕێژێ و شەرمی لەکەس نیە، بەڵام تەنیا لە کۆڕی هەڤاڵە نزیکەکەنیدا. ئەگینا هەتا بڵێی لەلای خەڵکی خۆی دەگرێ و ملی دەماسێنێ. بورهانی باوکی سەرەتا شۆرەتیان چێودار بووە و دوواتر کراوە بە چاودار و سەرئەنجام بە هەوڵی خۆی کرابوو بە ئەسغەرنژاد. بورهان زۆر حەزی بەوەیە ناوەکەی حال و هەوای فارسانەی هەبێت و لە پاش گەڕانێکی زۆر سەرئەنجام لەسەر ئەسغەرنژاد ساخ ببووەوە. دیارە ئەو کات نەیدەزانی ئەسغەر لە بنەڕەتدا عەرەبییە، هەرچەند دوواتر کاتێک زانیشی، هیچی لە دۆخەکە نەگۆڕی. لای ئەو وشەکان بە رەگ و ریشەیان ناناسریێنەوە، بەڵکو بە شێوە و رادەی بەکارهێنایانە دەناسرێنەوە. بۆیە لای ئەو، ئەم شۆرەتە تەواو لە جێی خۆی بوو، بەتایبەت کە 'نژاد'یشی پێوە لکابوو. بورهانیش کۆنە مامۆستایە و ئەویش وەک پوورم هەموو شانازییەکەی ئەوەیە کە ئەگەرچی یەکەم مامۆستای شار نیە، بەڵام لە نەوەی یەکەمە و، جگە لەمە لە شاران دەرسی خوێندووە. ئەم پیاوە بەپێچەوانەی کوڕەکەی نە دەخواتەوە و نە ئەهلی قسەی قۆڕە و نە فرەوێژیشە. لای ئەو، ژیانی دەرەکی و دەروونی وەک ئاوێنە یەکتر دەنوێننەوە و بۆیە یەکجار ئاگای لە خۆیەتی. من کاتێک لە بیژەنی کوڕی دەڕوانم کە بە جۆرێک هاوڕێی سەردەمی منداڵیمە و ئیستاکە دیسان بە گوڕێکی زیاترەوە بووینەتەوە بە رفیق، دەگەمە ئەو ئەنجامەی کە بیژەن لە داخی باوکی وادەکا، یاخود لەبەر ئەوەی هەموو تەمەنی حەسرەتی ئەوەی بووە کەمێک ژیانێکی کراوەتر و خۆشتری هەبێ. بیژەن لە دڵەوە رقی لە باوکیەتی، بەڵام بە گوێرەی ئەو نەریتەی وا لە کۆمەڵگادا هەیە و کوڕ دەبێ رێزی باوک بگرێ، ئەویش لەگەڵی رایدەکێشێ.\nبیژەن مشت دەکێشێ بە مێزە نزمەکەی بەردەمیدا و دەڵێ ئاخ چەندە بیری ئەو سەردەمە دەکەم!... ئاخ چەندە تاسەی بۆنی قنە خڕ و سپییەکانی سەر سەندەڵیی دووچەرخەکان دەکەم. کچە ناسکۆڵە فارس و تورکەکان دەڵێم. پوولی دۆمینەکان یەک بە خۆیان هەڵدەخەنەوە و ریزیان دەشێوێ. سیانەکەی تر دەنگیان بەرزدەبێتەوە و دەنگی دەدەن. یەکیان دیسان پوولەکان یەکدەخاتەوە. هەر وەک جارانیان. لە شوێنێکا حەپی بەیازەکەی خراپ داناوە، دەنگی دەدەن. ئەویش راستدەکاتەوە. من کە لە کەنارەوە دانیشتووم و سەیریان دەکەم، لە بۆنی تێکەڵی سیگار و ئارەقی سەگی سەرم لە گێژەوە دێت و، بۆ ساتێک بە خۆم دەڵێم ئەرێ تۆ لێرە لەناو ئەمانەدا چیدەکەی. هەمووی خەتای بیژەنە کە بە زۆر من بەم لاولادا رادەکێشێ، دەڵێم نا، نایەم و، کەچی وازناهێنێ. چەن قیرسیچمەیە. وەک گەنە پێتەوە دەلکێ. ئاخر منێک کە نە دەخۆمەوە و نە جگەرە دەکێشم و نە دوو قسەی قۆڕیشم پێدەکرێ، چی دەکەم لەناو ئەمانەدا؛ تازە باشیش پێناکەنم. تەنیا بزەیەکم لێوە دێت. لە راستیدا تەنیا شتێک کە هەمە ئەوەیە دەتوانم بە چەندین رۆژ دابنیشم و گوێ بگرم. تەنانەت گەر بێ ماناترین شتەکانیشم بۆ بگێڕنەوە. بێدەنگم. هیچ کەس هیچ شتێک لە من نابیستێتەوە. ئیستا دەزانم بیژەنی ئەسغەرنژاد بۆ ئەوەندە حەزی لە هاوڕێیەتی منە. لە سەردەمێکی وەک ئەمڕۆدا، کەسی وەک من زێڕە،... لانیکەم بۆ ئەوانەی وا وەک بیژەن وان. ئەوەی پێیان خۆش بێت لەبەر دەمیدا دەیکەن و جگە لەمە هەمیشە گوێگرێکی وەفاداریشیان هەیە کە قەت هیچ نادرکێنێ.\nـ وەی وەی وەی،... خۆ لە بیرتان دێت!... من کە دووچەرخەکەم دەبردەوە، هەتا یەک هەفتە لە ژێرزەمینییکە نەمدەجووڵاند، پیاوی ئەویست بەرەولای بچێت و دەستی لێبدات. رۆژی چەند جار بۆنم پێوەدەکرد. هەتا کونی رۆحم هەڵمدەمژی،... جوان جوان. کە پێم ئەدان سواری بن، ئیتر بۆ خۆم هەتا ماڵەوە ئەوە دووچەرخەکە بوو سوارم دەبوو! ئاخ چ زوو ئەو رۆژانە رۆیشتن،... چیمان بەخۆمان کرد. پیاو دڵی دەردێ تا قنێکی خڕی وەک جاران دەبینێتەوە و بگرە هەر نایشیبینێ. مەگەر دەکرێ بەم مانتۆ و چارشێو و جلوبەرگە فشۆڵانەوە!\nمن دیسان دەچمەوە ئەو ساڵانە. هەموو شتێک چەندە لە خەونێکی کتوپڕ دەچێ. هەڵبەت هیچ هەستێکم نیە بۆی. ساتەکان، هەرچەند بە درێژایی هەزاران ساڵیش بن؛ کەچی کاتێک یادیان دەکەی لەچەند چرکە زیاتر نین. مێشکی مرۆڤ چەند بێڕەحمانە هەموو کاتەکانی رابردوو دەکا بەو چرکانەی وا ئێمە سەرلە نوێ، کورت کورت، وێنایان دەکەینەوە.\nبیژەن پوولێک بە تووندی دەکێشێ بە مێزەکەیدا و، دەڵێ ئەوە چییە دیسان داڵغە لێی دایتەوە؟!\nمن سەیری بیجامەکەی دەکەم. چوارمیلکە دانیشتووە و هەتا ئەژنۆکانی هەڵیکێشاوە. تووکی سەر سینگی لە جەنگەڵێکی چڕ دەچێ. گەر جوان بیپشکنی، تیایا شێر و پڵینگ دەبینیتەوە. ئیتر ئەوە مار و دووپشک گارانتییە. بەڵام دەبێ وەک پاڵەوانەکەی چیرۆکی ئالیس لە سەرزەمینی عەجایەب، ئەوەندە بچووک بیتەوە کە تۆیش لە ناو سینگیدا ون بیت. یەک لە سیانەکە دەپرسێ دەی عاقیبەت چیت لە دووچەرخەکەت کرد... نەکا قووتت دابێ؟\nئەوانی تر قاقا دەستدەکەن بە پێکەنین. یەکی تریان دەڵێ بەشەرەفم لەوەیش کەرترە! سێهەمینیان دەڵێ کەر نا، بڵێ بارگیر!\nدووکەڵ چڕتردەبێتەوە. من هەستدەکەم لە دەرەوە کەرێک یاخود چەندین کەر پێکەوە خەریکن دەزەڕێنن. لادەکەمەوە، لە پەنجەرەکە دەڕوانم و زیاتر گوێ هەڵدەخەم. بیژەن دەڵێ خێرە، دە ساڵەکە بانگت لێ ئەکەنەوە؟! دەنگی زەڕینی کەرەکان هەتا دێت بەرز و بەرزتر دەبێتەوە. بیژەن دەڵێ بەخوا لەم پیاوە بەختەوەرتر لە دونیایا دەست ناکەوێ، ئەوەی نەبینی وا ئێمە بینیمان. دە بڵێن خۆزگەم بە خۆی! کتوپڕ یەکیان دوواپوول بە مێزەکەدا دەکێشێ و، دەڵێ دۆمینە! بیژەن تێکدەچێ،... بەڵام بێسوودە. شەریکەکەی لای وایە گەر بیژەن ئەوەندە نەڵێ و ئاگای لە کایەکە بێت باشترە. بیژەنیش لە وەڵامدا دەڵێ لە هەرە کۆنەوە توانیوویەتی چەندین کار پێکەوە ئەنجام بدا و ئەمە تایبەتمەندیی تایفەی ئەسغەرنژادە. ئەم دۆڕانەیش تەنیا بۆ خراپی دەستەکەی دەگەڕێتەوە.\nمن هەڵدەستم و بەرەو پەنجەرەکە دەچـم. نا، هەڵەم نەکردووە. دەیکەمەوە و دەڵێم گوێتان لێیە؟ یەکیان دەڵێ یەکەم جارە دەنگی کەر دەبیستی؟! هەموو دەیدەنە قاقای پێکەنین. بیژەن دەڵێ بەشەرەفم ئەمەیان پێکێکی تری ئەوێ، ئادەی یاڵڵا. من جاری وایە دەڵێی نایناسمەوە. ئەوسا درێژەی پێدەدا:\nـ لە گەڕەکی لادەییە خۆشەویست و بەڕێزەکانەوە دێت، گوێدرێژەکانیشیان لەگەڵ خۆیان هێناوە. کەسیان لە عایلە جێ نەهێشتووە، گوێدرێژیش وەهایە، یەکیان بزەڕێ، ئەوی تریشیان دەست پێدەکا، وەک کەڵەشێری گەڕەکە جۆراوجۆرەکانن کە گوێیان لە یەکترە، تازە خوا بگا چاوییان بە ماکەرێک نەکەوێ، ئیتر ئەبێ بە حەشروحەلەلا!... وەرە کاکی خۆم، وەرە دانیشە، دونیا هەر ئەمەی کەم بوو، با ئەم زەرەزەڕەیشی بێتەسەر.\nبەڵام من هەستدەکەم کەرەکان تەنیا بەم هۆکارانە نیە دەزەڕن. ئەوان کاتێک بە لەجا دەکەون و رق هەڵدەگرن؛ یان کاتێک تووڕەیشن، دەزەڕن. پەنجەرەکە بە نیوەکراوەیی جێدێڵـم و دێم لە لایان دادەنیشمەوە. هێشتا هەفتاوشەش بە چل و نۆن. واتە بیست و شەشی باڵا بە چل و نۆی پایین! بیژەن لای وایە ئەوان بچنە سەدیش، هەر دەیدۆڕێنن. ئەو سوورە لەسەر ئەوەی بۆ بردنەوە خوڵقاوە.\nـ ئەرێ نەتگو عاقیبەت دووچەرخەکە چی لێهات ماڵ کاول،... فرۆشتت، فڕێتدا، بەخشیت یان هەر ماوە؟\nـ کوڕە کاکە، فڕێدانی چی و فرۆشتنی چی و بەخشینی چی،... هەتا ساڵانی ساڵ هەروا لە ژێرزەمینییەکەدا مایەوە، من ساڵانی دوواتریش، بگرە کە ژنیشم هێنا، هەر دەچووم و بۆنم پێوە ئەکرد، بەڵام بەرەبەرە ژنگەکەی وەها زیادی کرد کە تەنیا بۆنی ژەنگم ئەکرد و ئیتر نەچوومەوە بەلایەوە. هەتا رۆژێک بینیم لەوێ نەمابوو، باوکم دابووی بە دووچەرخە فرۆشێکی شار و وەسسەلام... نامە تەمام! منیش لێم نەوت، ئەگەرچی سەرەتا زۆر دڵم تەنگ بوو.\nژوورەکە گەرمە و، بۆنی ئارەقی لەشیش دێت. من لە کتێبەکاندا وەسفی ئارەقخۆرەکانم بینیوە. بەو ئاکامە گەیشتووم ئارەق هەرچی بیت هەرچیترت دەکا! گەر ئازابیت، ئازاتر دەبی، گەر ئاقڵ بی ئاقڵتر، گەر ترسنۆک بیت ترسنۆکتر، گەر روودار بیت روودارتر، گەر خەمین بیت خەمینتر، گەر بێدەنگ بیت بێدەنگتر. ئەگەرچی کەمێک لە بەشی ترسنۆکییەکەی دڵنیانیم و، دەبێ زیاتر بیری لێ بکەمەوە. یەکیان روودەکاتە بیژەن و، دەڵێ:\nـ هەتیو لەبەر ئەوەی کۆنە چێودارن، چاک لە کەر و شتی وا ئەزانی، بەم گۆڕینی شۆرەتە خۆتانتان لێمان گۆڕیوە! بەڵام هەر ئەوەن کە بوون. باشە ئیستا چێودار شتێک، ئەی ئەم چاودارە چی بوو،... کەرە!؟\nـ هەتیوە، باوکم سەرەتا چاودار بە عەینەک تێگەیشتبوو، هەتا پێی چوو وانیە، بەڕەکە ئاوبردبووی، بۆیە ئەمجارە تەواو ناوێکی تازەی دانا.\nجەماعەت پێدەکەنن. نازانم بە چی پێدەکەنن. پێم وابێ زۆرتر جەوەکەیە جووڵاندوونی.\nشەو کە دەڕۆمەوە بیر لەوە دەکەمەوە کە ئەوە چییە من بە بیژەنەوە گرێدەدا و، بۆچی من بە بێ هیچ مقاومەتێک بەقسەی دەکەم و لەگەڵی دەڕۆم. لەپڕ تێدەگەم من وەهام. من لەگەڵ ئەوەی حەزم بە تەنیایی خۆمە، کەچی دەتوانم لەگەڵ هەموو کەس هاوڕێ بم. هەر ئەوەندەی پێم بڵێن. وەک بڵێی تاقیکردنەوە، تەنیا هاندەر و تەنیا ئامانجی من لە ژیاندا بێت. نەکا هی کتێبەکان بێت. بە پوورم دەڵێم عادەتێکی خراپت فێرکردم. پوورم لە وەڵامدا دەڵێ کتێبخوێنەکان یان دەبێ ببن بە مامۆستای زانکۆ، یان نووسەر، یان لە حیزبێکی سیاسیدا ببنە ئەندام؛ ئەگینا سنووری نێوان خۆیان و خەڵکی تریان لێ تێکدەچێ و هاوڕێیەتی هەموو کەس دەکەن. من کە تازە بە هۆی دە ساڵی خەوەکەمەوە ناتوانم ببم بە ئەندامی حیزبی سیاسی یاخود مامۆستای زانکۆ، بیر لە نووسەری دەکەمەوە. ئا، من دەتوانم ببم بە نووسەر. دەتوانم،... تەنیا بەو مەرجەی دە ساڵەکانی تەمەنم، لە دەروونی خۆمدا زیاتر و زیاتر بکم. وەها نە خۆم خۆم لە نووسینەکانمدا بناسمەوە و نە ئەوانی تر. وەک غەریبێک کە چیرۆکێکی ئاشنا دەگێڕێتەوە.\nدوو مانگ دوواتر بیژەن بەسەر ئارەقخۆرییەوە دەگیرێ. لە ناو بازاڕ، لەبەر دەمی خەڵکی پەنجا زەربە شەللاقی لێدەدەن و جەریمەیەکی باشیشی دەکەن. بەختی دەبێ دەریناکەن، بەڵام وەرەقێکی پێدەنووسن کە گەر جارێکی تر دووپاتی بکاتەوە، ئەوا لە دایرەکە دەریدەکەن.\nبیژەن ئیستا تەنیا لەگەڵ من دەخواتەوە. هەر خۆی. دیسان نازانم چ تامێکی هەیە. من وەک هەمیشە گوێم لە چیرۆکە کۆنەکانیەتی. رۆژێک دەڵێ دەبێ راوەستێ تا تەمەنی هەڵدەکشێ بۆ ئەوەی بیرەوەریی تری بەسەردا بێت. هەر لە درێژەی قسەکانیدا دەڵێ داخۆ ئەم رۆژانە هی ئەوەن ببن بە بیرەوەری!\nبورهان ئەگەرچی ئەم سەردەمەی بەدڵ نیە و بگرە بەدڵیش رقی لێیەتی، بەڵام هەوڵدەدا وەک خۆی دەڵێ واقع بین بێت و شتەکان وەک خۆی ببینێ. چاکە چاکەیە و خراپە خراپە. هەر کەسێکیش، بەتایبەت گەر موسوڵمان بێت، بە چاکە بڵێ خراپە و بە خراپە چاکە، ئەوا لای ئەو لە رێگای خوا لایداوە و بێگومان لە پاش مردن نسیبی جەهەننەم دەبێ. هەرچەند لایشی وایە لە دووای مردن، بگرە لای خودی خوایش یاسای تر زیاتر لەوەی وا لە دەقە ئایینییەکاندا هاتووە، حاکمە و بگرە لە دووامانادا کەس نازانێ کێ بەهەشتییە و کێ نا. لای بورهان پردی سیڕات زۆر لقی تریشی لێدەبێتەوە و، ئەم رازە تەنیا لای خوا خۆیەتی و لە کن عەبدی نەدرکاندووە. جارێکیان بیژەن گوتی باوکم لای وایە دیوی شاراوەو و ناوەوەی مرۆڤەکان زۆر گرینگە و ئەمە ئەو بەشەیە کەس لێی نازانێ و بۆیە واچاکە لە ئاست یەکتردا بێدەنگ بین. بە شوێن ئەمەیشدا بە باوکی رادەبوێرێ کە ئەوەندە بێدەنگە جاری وایە لە موجەسەمە جیاناکرێتەوە.\nتا ماوەیەکی باش ئەم قسەیە بە خۆیەوە مەشغوڵم دەکا. هەتا ئیستا من بەم شێوەیە لەم پرسەم نەڕوانیبوو. راستە، ئەوەی ئێمە لەسەر کەسانی تر دەیزانین روواڵەت و کردەیانە، قسەکانیانە، ئیتر کاتێک بێدەنگ دەبن، یاخود هیچ شتێک ناکەن، تەواو دادەخرێن. بەڵام مرۆڤ لێرەدا راناوەستێ، هەوڵدەدەین بەوەی لە رابردوودا کردوویانە، دیسان بیانخوێنینەوە. تەنانەت بێدەنگکییەکەیشیان. ئێمە بێدەنگیی مرۆڤەکان قبوڵ ناکەین. لای ئێمە هەموومان هەمیشە خەریکی شتێکین. بەردەوام. راوەستان مانای نیە. تا رۆژیک تێدەگەم کە من بەبێ ئەوەی بە خۆم زانیبێ، لە راستیدا لە تەواوی ئەم سالانەی وا ژیاوم، توانایەکی سەیرم لە خوێندنەوەی بێدەنگییەکانی ئەوانی دیکە هەبووە. ئەمەیش بۆ کتێبەکان دەگەڕێتەوە. کاتێک ئینسان لە بێدەنگی خۆیدا بە سەعات دادەنیشێ و لە لاپەڕەکان، یەک لە دووای یەک رادەمێنێ، بە بێ ئەوەی بە خۆی بزانێ، فێریش دەبێ هەر بەو شێوەیە لە مرۆڤەکانیش بڕوانێ و وەک رستە بێدەنگەکان بیانخوێنێتەوە. لەخۆوە نەبوو منیش ئەوەندە مرۆڤێکی بێدەنگ و گۆشەگیر بووم. نانا،... گۆشەگیر نا! حەزم لەم وشەیە نیە. گۆشەگیر دەکرێ گێژۆکەیەکیش بێت.\nبەم خوێندنەوەیەی خۆم، هەستێکی لەخۆبایی بوون دامدەگرێ. سینگم راستدەکەمەوە و ملم دەکێشم. لە دوورەکان دەڕوانم. خوایش رەنگە لەم کاتانەدا لەسەر ئەستێرەیەکی دوورەدەستی ناو کاکەشانەکان هەر ئەم کارە بکات. لە خۆشیا تەسبێحێک لە جوانترین ئەستێرەکان بە پەتی تیشک سازدەکا و، حەمد و سەنای تواناکانی خۆی، لەگەڵ خۆی بۆ میلیۆنان ساڵ دەیبا. ئەو ساڵانەی وا لای ئەو چرکەیەکن.\nبورهان لای وایە لابردنی 'کارخانەی بەرق' و وەسڵکردنی شار بە کارەبای سەرتاسەریی وڵاتەوە، یەکێک لەو کارە باشانەیە وا دەسەڵاتی نوێ کردوویەتی. کاتێک بیژەن ئەم قسەیەی باوکی بۆ ئێمە دەگێڕێتەوە، دێتەوە بیرم پێش ئەوەی خەوی دە ساڵە لە خۆیدا نوقمم بکا، شار بە هۆی مەکینەیەکی یەکجار گەورەوە کە بە قەدەر خانوویەک دەبوو و رێک لەناو گەڕەکەکانی شاردا، لە ناو حەوشەیەک بە دوو حەوزی گەورەی ئاوەوە کە بینایەکی شیروانی گەورەیان لە تەنیشتدا بوو، جێگیرکرابوو، بەرقی بۆ دابیندەکرا. خەڵکی ناویان لێنابوو کارخانەی بەرق! دەنگی کارخانەکە هەر زۆر زل بوو و، لە هەموو شوێنێکی شارەوە جگە لە گەڕەکی پشت تەپۆڵکەی قەبرستانەکە کە بەسەر هەموو شاردا دەیڕوانی، دەبیسترا. ئەم مەکینە گەورەیە هەمیشە بۆ رێبواران جێگای سەرنج بوو. نەدەکرا لە کۆڵانەکەی تەنیشتییەوە تێپەڕی و بۆ ماوەیەکی باش لێی نەڕوانی و بیری لێنەکەیتەوە. دەنگەکەیشی بەڕاستی ترسناک بوو، گوێی کپ دەکرد، بەڵام خەڵکی شار عادەتیان پێکردبوو و وەک بڵێی هەر دەنگی لێوە نایەت! من کە نازانم کەی و چۆن ئەم کارخانەیە گواسترابووەوە، بە بیژەن دەڵێم راستی کەی لێرە بردیان؟ بیژەن دەڵێ ئەویش بە جوانی لەبیری نیە و لای وایە کە یەکێک لە رۆژەکانی ناوەڕاستی وەرزی هاوین بووە. دێتەوە بیرم بیرەوەریی خۆش و ناخۆشم لەم کارخانەیە هەبووە. کاتی خۆی کە منداڵ بووم، بۆ ئاوهێنان لەگەڵ دایکم دەچووین بۆ ئەوێ، بۆ حەوزەکان. لەگەڵ ژنان و منداڵانی تریش. سەیری حەوزە قووڵەکان و مەکینە ترسناکەکە چ دونیایەک بوو! دەستم بە کراسەکەی دایکمەوە دەگرت و هەتا دەهاتمەوە دەرەوە، بەرم نەدەدا. دایکم کە هەڵگرتنی پووتە ئاوەکان بەم شێوەیە بۆی زەحمەت دەبوو، دەنگی دەدام؛ بەڵام من هەتا دەهاتینە دەرەوە وازم نەدەهێنا. هەر جارەو شوێنێکی کراسەکەی. دایکم بە هۆی قورسایی پووتەکانەوە شین و رەش دەبووەوە. کوڵمەلانی سوورسوور هەڵدەگەڕان. بەم شێوەیە دڵتەزێنرتین و جوانترین دیمەنی دونیا لەبەر چاوەکانمدا لەدایک دەبوو.\nبیژەنی ئەسغەرنژاد راستدەکا. ئیستا لەمێژە ئەو دەنگە لەم شارە ونبووە. ئەو دەنگەی من چەندە غەریبیی دەکەم. دێتەوە بیرم جاری وابوو با لەگەڵ خۆی بە شەوانەدا دەیهێنا و دەیبرد، گا بەرز و گا نەوی. چەند بە تامەزرۆییەوە گوێم بۆ ئەم گەمە سروشتییە هەڵدەخست.\nبیژەن قاقا پێدەکەنێ و، دەڵێ لە بیرت دێ ئەو بنەماڵەیەی رێک لە تەنیشت کارخانەکەدا دەژیان و، باوکیان بەرپرسی مەکینەکە بوو؟ دەڵێم ئەیچۆن لەبیرم نایەت. دەی مەگەر هەر ئیستایش لەوێ ناژین؟ دەڵێ با... با، هەر لەوێن، مەبەستم ئەو سەردەمەیە. دەڵێم ئێ!؟\nدەڵێ لە بیرت دێ کاتێک لە کوڕەکەیمان ئەپرسی ئاخۆ ئەو دەنگەدەنگە ئازاریان نادا و ژیانکردن لە تەنیشتی وەها دێوەزمەیەکا زەحمەت نیە، ئەیگوت عادەتمان پێگرتووە و هەر ئاگایشمان لێ نیە! من سەیری دەکەمەوە و دەڵێم دەی راستە، باوەڕناکەم درۆی کردبێ. بیژەن وەک بڵێی رقی هەستابێ، دەڵێ کوڕە ئەی لەبیرت نەبوو چەند گەمژە ئەینواند، نەک خۆی بەڵکوو هەموویان! لەبیرت نایەت کاتێک قسەمان لەگەڵ ئەکرد چۆن گوێ رائەگرت و چەننە درەنگیش جوابی ئەدایەوە؟! ئەوسا قاقا پێدەکەنی. بیژەن راستدەکا. ئەمەم بەجوانی لەبیرە، بەڵام ئەوەی هۆکاری ئەمە کارخانەکە بووبێ یان نەخۆشی، تیایا ماوم. بیژەن درێژەی دەداتێ و دەڵێ لە کاتی شۆڕشدا تەنیا بنەماڵەیەک بوو پێم وابێ گوێیان لە هەراهەرای تەزاهوراتەکان نەبوو و بێ خەیاڵ لێی دانیشتن. دەڵێ تەنیا بنەماڵەیەکیش بوون کەسیان هیچیان لێ بەسەرنەهات. دەپرسم باشە لە دووای گواستنەوەی مەکینەکە باوکیان چکارەبوو؟ دەڵێ کوڕە ئەوە گرینگ نیە، خوا تیکەکە نانێ هەر ئەگەیەنێ.\nبیر لە کووڕەکە دەکەمەوە. چەند مرۆڤێکی ئارام و مەزڵووم بوو. ئەوەی دەنگەدەنگی مەکینەیەکی گەورە، رێگای ژیانی کۆمەڵێک خەڵکی بە پێچەوانەی زۆرینە گۆڕیبێ و بە بارێکی تریدا خستىبێ، لام وەک رێکەوتێکی سەیر و عەجایەب دێتەبەرچاو. هەرچەند هەر ئەوان نەبوو ئەمە چارەنووسیان بوو. سەردەمە گەورەکان مرۆڤە لاکەوتەکان لەبیردەکا و لە بەرچاوانیان دووردەخاتەوە. دەزانم بیژەن وەک هەمیشە خەریکی گاڵتە و جەفەنگە، بەڵام گەر شۆڕش دەنگی ناو شەقامەکان بێت، ئەوا نەبیستنی بەهۆی دەنگێکی ترەوە کە بەڕێکەوت رێک لەبەر دەمی ماڵەکەتدایە، دەکرێ کردنەوەی رێگا یاخود پەنجەرەی رووانینی تر بە سەر رووداوە مێژووییەکاندا بێت.\nماسییە زەردو سوورەکانی بن حەوزەکانم دێنەوەیاد. ماسییەکانی بن قەوزەکان کە بە سەرتاسەری ئاوەکەدا پەخش و بڵاو بوون و ئەوەندەی دیکە حەوزەکانیان ترسناک دەنواند. دایکی من کە زیاتر لە هەموو ژنەکانی تر لە ئاو دەترسا و لە کاتی پڕکردنی تەنەکەکانیشدا دەستێکی هەر بە منەوە بوو، وەک من چاوی لە بنی حەوزەکە هەڵنەدەگرت. من و دایکم پێکەوە دەترساین. من هەمیشە بەخیلیم بەو منداڵانەی تردا دەهاتەوە کە بە بێ خەیاڵ و بە بێ ئەوەی کەسوکارەکانیان بەریان پێ بگرن، بە دەوری حەوزەکاندا هەڵدەهاتن، دەچەمینەوە، دەستیان بە ئاوەکەدا دەکرد و بەدەنگی بەرز پێدەکەنین. ئەو پێکەنینەی کە بە هۆی مەکینەکەوە نەدەبیسترا. لەوێ لە حەوشەکە گەورەکان پێکەوە نەدەدوان، یان کە دەدوان وەک بڵێی بەسەر یەکتردا دەیانقیژاند. جاری وابوو هەستم دەکردن پێکەوە قسەیان دەکرد بەس لەبەر ئەوەی لەناو ئەو هەراهەرایەدا بەڕێکردنی وشەکان، دونیایەکی تر بوو. کە دەگەڕامەوە بۆ ماڵەوە هەتا ماوەیەکی باش گوێکانم جۆرەیەک بوون. کپ دەبوون و هەوڵمدەدا بە لەپی دەستەکانم، لە گەمەیەکی درێژخایەندا، رزگاریان کەم. جاری وابوو دەگەییمە ئامانج و جاری وابوو نا.\nبیژەن دەلێ مەکینەکەیان بەسەر ترێلییەکی یەکجار گەورەوە راگواست. هەموو خەڵکی شار چووبوونە سەیری. دەڵێن ئەمجارە بردبوویان بۆ شارۆچکەیەکی دوورەدەستی تر لەو سەری نیشتمان. ئەو مەکینەیەی کەس قەت قەت هەوالێکی لێ نەبیستەوە.\nساڵانی دوواترە دەبیستمەوە کاتێک شا هاتبوو بۆ ئەم شارەی ئێمە، کارخانەی بەرقیان لەبەر ئەوەی رێک لە تەنیشت شەقامە سەرەکییەکەی شار بووە، ئەو خیابانەی وا شا لێیەوە گوزەری کردبوو و دەستی بۆ خەڵکی راوەشاندبوو، کوژاندبووەوە. ئیستا دێتەوە بیرم ئەو رۆژە یەک تاقە گڵۆپ چییە رۆشن نەبوو. تەنیا دروشمی سەر کاغەز و سەر پەڕۆکان و گوڵ و هەراهەرا و ئیتر هیچی تر.\nگەر بە حسێبی ساڵان بێت، گەر بیژەن ئیستا کارمەندی سازمانی ئاوە، منیش دەبێ کارمەندی ئیدارەی بەرق بم! من چیم لەو کەمترە. تازە گەر بزانن ئارەقخۆرە دەریشی دەکەن و وەک ئەحەی ئارەقخۆری لێ دێ کە تەنانەت بیرکردنەوە لەوەی ببێ بە کارمەندی حکومەتیش بۆی خەونە. حەتاڵ و بەتاڵی ناو جادەکان، مەجبووری کاسبیی سەرپێی، وەک دەڵێن. ئەحە دەڵێم.\nرۆژانی داهاتوو هەوڵدەدەم بیرەوەریی کارخانەی بەرق لەبیر خۆم ببمەوە. یەک دوو جارێک بە یادی ساڵان بە ناو کۆڵانەکەی تەنیشتیدا دەڕۆمەوە. دڵم تەنگ دەبێ. رقم لە خۆمە کە لەو کاتەوەی لە خەوی دە ساڵە هەستاومەتەوە، بۆ یەک جاریش بێت، خەیاڵم نەچووبووەوە بۆ سەر ئەو مەکینە جادووییەی وا ساڵانی ساڵ ئەم شارەی رووناک کردبووەوە. سپڵەم؟ نا نیم. تەنیا ئەوەندەی کە خەوە درێژخایەنەکان دەتوانن زۆر بیرەوەری بکوژن و بۆ هەمیشە لە مەیدان بەدەریان بکەن. بەڵام بە خۆشییەوە ئارەقخۆرەکان هەن! ئەوان بیرمان دێننەوە. تەنیا ئەوەندەی دەبێ جورئەتی ئەوەمان هەبێ لە مەجلیسیاندا دابنیشین و لامان وانەبێ کە سەرخۆش دەبن بەتەمای کاری خراپە لەگەڵماندان. رێک وەک من.\nلە رۆژێکی خۆشی هاوینیی کۆتایی خەرمانان، هەستدەکەم بیژەن و ئەحە، سەرەڕای جیاوازیی زۆری دۆخیان، کەچی یەکجار لەیەک دەچن و، وەک ئەم شارە ئێمە پێویستییەکی زۆرمان پێیانە. ئەو مرۆڤانەی مێژوونووسەکان، گەر بەڕاستی بەتەمان مێژووی راستەقینە بنووسنەوە، دەبێ ئاوڕیان لێ بدەنەوە!\nساڵەکان کە سەرەتا هەمیشە بە کاوەخۆ و ئارام لەبەر چاومدا تێدەپەڕین، هەنووکە دەفڕن. هەدانادەن. گەر ساڵان لە جۆبارێکی ئارامی بن شاخێکی بەرز و گەردنکەشیان دەکرد کە بە ناو مێرگ و گوڵزار و گیاجاڕەکاندا تێدەپەڕی، ئێستاکە لە رووبارێکی خرۆشانیان دەکرد کە بەناو دۆڵێکی بەستێن یەکجار لێژی پڕ لە گابەرد و گڕەبەرددا رێیان دەکرد کە تەواو بە پەلە بوون لەوەی بگەنە کۆتایی خۆیان. رووبارێک کە جاری وایە لە دەنگی بەسامی خۆی هەراسان دەبێ. زەمەن بە هەموو بوونی خۆیەوە لەبەر دەممدایە. لەهەر چرکەیەکیدا هەستدەکەم رەنگە ببم بەو دڵۆپانەی کە لە پێچێکی کتوپڕیدا لە رووبارەکە دادەبڕێن و بۆ هەمیشە لەناو زەوی زبر و وشکی کەنار بۆ هەمیشە وندەبن. بگرە رەنگە بۆ من ئەم خێراییە یەکجار زیاتر بێت. ئەویش تەنیا لەبەر ئەو دە ساڵەی وا لەو ژوورەی تیایا لەدایک ببووم، خەوم لێکەوتبوو. خەوێکی بێ مانا کە بە هیچ شتێک پاساو نادرێتەوە. بەڕاستی ژیانی من چەندە بوو؟ ئەم رۆژانە هەستدەکەم غەدرێکی گەورەم لێکراوە، غەدرێک کە لەوە پێش زۆرم هەست پێنەدەکرد. نا، دەبێ ئەو دە ساڵە وەربگرمەوە. بەڵام لە کێ؟... روو لە چ کەسێ بکەم؟ من ساڵە جۆبارییەکانم لەکیس چووبوون. ئەو ساڵانەی وا تەنانەت شۆڕشیش نەیدەتوانی بیانکا بە رووبارە پڕ لە هاژەکان. لە پەنجەرەکەوە لە دەرەوە دەڕوانم. ژیان و دەرەوە وەک هەمیشەن. لە دیمەنەکەی بەر دەممدا هیچ شتێک نەگۆڕاوە. گەر چاو بقونجێنم و هەموو ئەو ساڵانەی وا تێپەڕیون لە دەروونی خۆم بسڕمەوە، دەتوانم سوێندبخۆم تەنیا دوو رۆژ لەو رۆژەی گوزەراوە وا بۆ ئێرە گواستمانەوە. تەنانەت دەتوانم سوێندبخۆم هێشتا نەیشمانگواستووەتەوە. چاو بە دەورووبەری خۆمدا دەگێڕم. لەم خانووەدا بە شێوەیەکی چاوەڕواننەکراو تەنیا من و پوورم ماوینەتەوە. هەموو ئەوانی تر رۆیشتن. جا یان بەرەو ئەو شوێنەی وا ناویان لێناوە دونیایەکی تر، یاخود شوویانکرد و ژنیان هێنا و ئیستاکە بۆ خۆیان خاوەن ماڵ و حاڵی خۆیانن. خوشک و براکانم دەڵێم کە قەت من بە درێژایی ژیانم نەمتوانێ پێوەندی خوشک و براییان لەگەڵ دروستبکەم. ئەمەیش تاوانی کتێبەکانە. تاوانی ئەوانەی وا لەیەکەم چرکەکانەوە منیان فێرکرد ئەوەندەی سەرنجم دەبێ لە سەر دەرەوە بێ، نابێ لەسەر ناوەوەی ئەو چواردیواریانەی بێت وا تیایانا دەژیام. نا، لەمەیشدا هەڵەم. ئەی ئەوە نیە بەشێکی بەرچاوی چیرۆکەکەم باسی باوەگەورە و پوورم و باوکم و دایکمە؟! من وردیلەکانم نەبینی. جا یان هی ئەوە بوو خۆیشم وردیلە بووم، یان رەنگە هی ئەوە بوو من زۆر زوو هەوڵمدا بگەمەوە ژیانی گەورەکان، یەکجار زووتر، پێش ئەوەی هەڵبدەمێ و بگەمێ. نەکا هۆکاری خەولێکەوتنی دە ساڵەم ئەمە بێت؟ زەمەن لێم ترسا. ئەوانەی زووتر لە تەمەنی خۆیان، خۆیان هەڵداوێنە ناو رووبارە گەورەکەوە، خودی زەمەن تۆڵەیان لێدەکاتەوە.\nپوورم کە پیر بووە و لەمێژە وازی لە خەونی شووکردن هێناوە، دەپرسێ داخۆ من وازم لە بیرکردنەوە نووسراوئامێزەکانم هێناوە، یاخود بەردەوام لەسەر هەمان پلانی جارانم. رووی تێدەکەم و دەڵێم "جادەکەت لەبیرە؟ وازم لێناهێنێ. ئیستایش هەر لەوێم." وە بۆنی چنارە باڵابەرزەکان لە جەستەم دەئاڵێ. کتێبخانەکە وەک هەمیشە چاوەڕوانمە. باڵندەکان بەردەوام دەفڕن. پوورم دەڵێ "ببورە دەستم گرتی و بردمی بۆ ئەوێ، گەر بمزانیایە دونیا وەهای لێدێ، لێ ئەگەڕام تۆیش وەک هەموو ئەوانی تر بی." دەڵێم "ئەزانی لە ترسا پیاوانی شار روویان تێنەکردی و بۆیە وا تەنیا مایتەوە!" بزەیەکی چرچی دێتێ و دەڵێ کە من هەڵەترین پیاوی دونیام و ئەمەیش دیسان تاوانی خۆیەتی. چاوەکانی پڕدەبن لە فرمێسک. دەڵێ "ئەزانی من تۆم رێک وەک خۆم لێکرد، پیاوێکی تەنیا وەک ژنێکی تەنیا،... ببورە... لێم ببورە، بەڵام ئەمە لە نیەتما نەبووە. بمبەخشە!" من کە سەرەڕای هەموو رووداوەکان خۆشحاڵم لەوەی کە هەم، بزەیەکم دێتێ و دەڵێم من زۆر هەست بە بەختەوەری دەکەم. پوورم چاوم لێهەڵدەگرێ و نیگا وەردەگێڕێ. لە دەرەوە دەنگی بانگی عەسر دێت. دووانیوەڕۆیەکی یەکجار گەرمی هاوینە. کەڵەشێرەکان باڵەکانیان بە یەکتردا دەکوتن بە بێ ئەوەی بخوێنن. شار هەناسەی قورسە و، تامەزرۆی بایەکی فێنکە کە لە شاخەکانەوە داگەڕێ و هەموو کۆڵان و جادەکان لە ئامێزی خۆی گرێ. فێنک فێنک بیانلێسێتەوە. دەڵێم راستی لە هەموو ئەو شتانەی وا رابردن تۆ چ شتێک زیاتر لە هەمووی سەرنجی راکێشای؟ پوورم هەروا لە خەیاڵی خۆیایەتی. چاوەڕوانم. رووم تێدەکا و دەڵێ خۆم. دەڵێ "لام وابوو خۆشبەختترین ژنی ئەم شارە ئەبم کەچی بەدبەختترینیان بووم. زانست فریام نەکەوت!" پاش کەمێک بێدەنگیی تر، هەڵدەداتەوە و دەڵێ "هەروەها تۆیش،... تەنیا جیاوازیی من و تۆ ئەوەیە من مێینەم و تۆ نەرینە." لەبەر خۆمەوە بە بێدەنگی بە خۆم دەڵێم "رەنگە ئەوەندەی نەمابێ لەگەڵ تەرمەکەی ئەمیش بچم بۆ گۆڕستان!" ئەوسا خانوویەکی تەنیا، تەژی لە خۆمی تەنیا دێتە بەرچاوم. بەلاچاو سەیری قەفەسەی کتێبەکان دەکەم. خۆشبەختانە وەک هەمیشە لەوێن. من و ئەوان پێکەوە دەمێنینەوە. دڵنیام ئەو رۆژەی دەمرم، ئەوانیش لەگەڵ من دەمرن،... دەڕۆن. ئەوسا خانووەکەیش وەک میرات بۆ هەمیشە بەسەرهاتەکەی لەم چیرۆکەدا تەواودەبێ. بزەیەکی تاڵم دێتێ. ترسناک نیە. نا،... نیە. لەبەر ئەوەی شتەکان هەر هەموویان رۆژێک لە رۆژان دەگەنە کۆتایی خۆیان. ئەوەی ترسناکە ئەوەیە کە ئێمە لە ژیانمان نەگەیەنە کۆتاییمان و هەست بکەین هێشتا زۆر شت ماوە دەبێ ئەنجامی بدەین. دەڵێم چۆنە وەک ساڵان دەستم بگریت و لە جادە بەناوبانگەکەوە پێکەوە جارێکی تر تێپەڕینەوە؟ پێدەکەنێ. سەرم لێ بادەدا. دەزانم یەعنی نا. دەڵێم ئەو ساڵانە نەمانزانی عەکسێک بگرین. بەڵام کوا کامێرا. ئەو ساڵانە، یان وێنە لە خودی وێنەگرییەکاندا دەگیرا، یان لە سەیران. لە ناو شار کەم کەس رووی ئەوەی هەبوو عەکس بگرێ. ئەو وێنانەی هەموو کەس وەک سەرباز، رەق و تەق، تیایاندا رادەوەستان. وەک بڵێی سەرگروبان یان مامۆستا بە شووڵەکەیەوە دەردەکەوت کە "بۆچی خوار وەستاوی!" تەنیا ژنەکان بە منداڵەکانی باوەشیانەوە راحەت بوون. ئەویش بەناچاری. بە مەلافەیەکی رەش، یان سپی دیواری ناشیرینی حەوشەکانیان دادەپۆشی بۆ ئەوەی عەکسەکان شارستانیانەتر بێن. عەکسە رەش و سپیە ئەبەدییەکان کە بۆ رۆژی دوواتر، گەر لێت بڕوانیایە، دەڵێی هی سەد ساڵ لەوە پێش بوون.\nبە پوورم دەڵێم زەمانی قەدیم هەر ئەو کاتیش زۆر قەدیم بوو،... لانیکەم ئەوەیکە قەدیم دەینواند. ئەو لە گەڵ ئەمە نیە و لای وایە من دیسان وەک هەمیشە خەریکە لە چاویلکەی ئیستاوە سەیری ئەوسا دەکەم. دەڵێ لای وابوو کتێبەکان فێری ئەوەیان کردووم کە بتوانم لە کاتدا جێگۆڕکێ بکەم و وەک جەستەیەک هاوکات لە چەندین شوێن هەبم. بێدەنگ دەبم. دەڵێم لات وانیە ئەم قسەیەی من جۆرێکە لەو جێگۆڕکەیەی وا باسی لێدەکەی؟ پوورم لای وایە من سەرەڕای هەموو شتێک بەڕاستی زیرەکم. لەلای ئەو، تەنیا مانەوە، باشترین دەرکەوتەی زیرەکییە. مرۆڤە زیرەکەکان لەگەڵ کەس ناسازێن، لەبەر ئەوەی بیرکردنەوەیان لە هەموو شتێک لا گرینگترە. لەبەر ئەوەی هەر خۆیان پێ راستە.\nدیسان لەبەر خۆمەوە لەگەڵ خۆم خەریکی دروشمدانم. پوورم دەڵێ عەیبی نیە، هەموو کەس لەم ژیانەدا بە جۆرێک لە جۆرەکان دەبێ دڵی خۆی رازی بکا.\nشەو درەنگانە. هەستدەکەم کەسێک لە پشت دەرگای ژووری خەوەکەمە. دەنگ هەڵدەبڕم کێیە. شێتانەتر دەنگ هەڵدەبڕم. وەڵام نیە. دڵم لەسەر هەزار لێدەدا. دەمم وشک دەبێ. لە کاتێکدا جەستەم سەر ئارەق نیشتووە، دەچم و بەپەلە دەیکەمەوە. کێیە؟ کەسێک بە لاتەنیشتی درگاکەوە خۆی حەشارداوە. لەگەڵ ئەوەی هەموو ئازای ئەندامم دەلەرزێ و دەنگم لە قوڕگمدا پەنگدەخواتەوە، بە هەر دوو دەست یەخەی دەگرم و بەرەو خۆم رایدەکیشم. دەیناسم. سیمای وەک هەمیشە چەند ناشیرینە. هاواردەکەم بەم نیوەشەوە چی دەوێ. دەڵێ هیچی ناوێ و بەهەڵە رێی کەوتووەتە ئێرە! بۆنی گرتن و زیندان و سالە پڕ لە تەنیاییەکانی ژوورە تاکەکەسییەکانی لێوە دێت. چاودەگێڕم. لە تاریکاییەکاندا کەسی تری لەگەڵ نیە. بەڵام هاوکات هەستدەکەم بەرادەر شەب ئاویز لەوێ لە شوێنێکە و هەموو رووداوەکە دەبینێ. بەس من تووڕەم، وازناهێنم. رایدەکێشم و توند دەیدەمەوە بە دیوارەکەی پشت سەریدا. دەڵێم ئاخر جارە لێرە دەتبینم... ئاخر جار،... تێدەگەی!؟ دەلێ بەرادەر شەب ئاویز داوای دەستنووسەکانم دەکا. دەڵێ نەک لەبەر ئەوەی لای وایە شتێکی خراپم نووسیوە و لە یاسا لامداوە، نا، لەبەر ئەوەی ئەویش حەزدەکا بیانخوێنێتەوە. دەڵێ بەرادەر شەب ئاویزیش وەڕەزە و زۆر کات نازانێ چی بکات. گوتوویەتی لەم شارە بچوکەی سەر سنوور، وەڕەزی گەورەترین دوژمنی مرۆڤە. ئەوسا پێش ئەوەی فڕێی بدەمە دەرەوە، لەناکاو خۆی لە ناو دەستەکانمدا وندەبێ! من دەمێنمەوە و دەستە پڕ لە هیچەکانم.\nخەبەرم دەبێتەوە. هەناسەم سوارە لەوەی خەیاڵ دەتوانێ وێنای بکا،... شەڵاڵی ئارەقم. بەپەلە دەچمە ئەو دیو. بزانم داخۆ پوورم چۆنە. لە ناو تاریکییەوە وەک هەمیشە گوێم لە دەنگی هەناسەیەتی. هەناسەی پیری. کاتێک دڵنیایی ئەم ساتە خۆشانەی خەو، خۆی لە خۆیاندا نیعمەتێکی گەورەن. دڵنیام قیژاندوویشمە. لەو قیژانەی کەس بەخەبەر ناهێنن. لەو قیژانەی تەنیا هی خۆتە. چۆنە دەستنووسەکانم ببەم و پیشانی بەرادەر شەب ئاویزی بدەم؟ جا گەر قەرار بێت من نووسەر بم و کتێب بنووسم، ئەویش مافی خۆیەتی بیخوێنێتەوە. کتێبەکان هی هەموانن. ئەوەیکە چۆنی لێکدەداتەوە لە جێی خۆی. ئەمە فڕی بە نووسەرەوە نیە. رەنگە بتوانێ بەشەکەی خۆیشی تەدقیق بکا. مەسەلەن بڵێ گەر ئەو نەبایە نیشتمان لەمێژ بوو هەڵوەشابوو و هەر بەشەی گورگێکی ناوچەکە قرتاندبووی و بردبووی،... بۆ هەمیشە. وە من دێتەوە بیرم کە خراپترین ئەشکەنجەکانیش هەمیشە جوانترین بیرەکانی لە پشت بووە. بکوژەکان خۆیان خۆیان قانع نەکەن، قەت ناتوانن ئەوەی بکەن وا دەیکەن. من لام وایە لە پشت هەموو شتێکەوە بڕیارێکی تاکەکەسیانە هەیە. کەس لە راستیدا ناتوانێ کەسی تر مەجبووربکا، ئەگەر مەیلێک لەکەسەکەدا نەبێ. پەشیمانییەکان لەوە لێمان نزیکترن وا بیری لێدەکەینەوە.\nبۆ سبەی بە هەموو وەرەقەکانەوە دەچم بۆ لای برادەر شەب ئاویز. دەڵێ باش بوو هاتی، ئەگینا کەسی ترم دەنارد. ئەوجا دەزانم دوێ شەو خەوم نەبینیبوو! دەڵێ جێیان بێڵە، دەیانخوێنمەوە و جوابت لێ دەگێڕمەوە. ئەوسا دەپرسێ داخۆ دەتوانێ سەرنج و تێبینییەکانی خۆی لەسەر بنووسێ. دەڵێم بۆ نا.\nهەفتە و مانگ دەگوزەرێ و وەڵام نیە. نایشوێرم بچمەوە بەر دەرگای. دەزانم ئەم رۆژانە سەرقاڵە. ئاوری شۆڕش لێرە و لەو دیو سنوور کڵپە دەستێنێ. هەواڵەکان سات بە سات دەگەنە گوێ. هەناردەکردنی شۆڕش وەک هەناردەکردنی سێو و هەنگوین و فەرشی کاشان و نەوت و گاز نیە. منیش وەک نووسەرێکی باش، زیاتر، چاودێری هەواڵەکانم. چاوەڕوانم. دڵنیام رۆژێک لە رۆژان بەرادەر وەڵامم دەداتەوە.\nسەرئەنجام ئەو رۆژە دەگا. دەستنووسەکان وەردەگرمەوە و دەچمەوە ماڵەوە. تەنانەت بە پووریشم ناڵێم. دەیانکەمەوە. لە سەر یەکەم لاپەڕە، لە سەری سەرەوە، سەرەتا نووسیویەتی:\n"خوێندمەوە. سوور بە مانای لابردنە."\nپەڕە بە پەڕە هەڵیاندەدەمەوە. دەڵێی سورێژە لێیداون. سوورەکان وەهان کە رستەکانی ژێرەوەیان ناخوێنرێنەوە!\nلە خوارترەوە (وشە و رستەکان تەواو نین و هەم لە باری ئیملاوە و هەم لە باری رێزمانەوە کێشەیان هەیە. ساخیان دەکەمەوە)، نووسیویەتی:\nـ پوورت بە ناردنی تۆ بۆ کتێبخانە وەک بەمەعلیم بوونەکەی خۆی هەڵەیەکی کوشندەی تری کرد،\nـ مامەکانتم خۆش ئەوێ. لە شارەکەی منیش وەستاکارەکان وەهان. بەدەم هەڵچنینی دیوارەوە ئەوەننە سەیری ماڵان ئەکەن و ئەوەننە ژنی جۆراوجۆری بە بێ حیجاب ئەبینن کە وەک مامە جوێنفرۆشیان لێدێت. لەخۆوە نیە ئێمە باوەڕی قووڵمان بە حیجاب و بەوە هەیە کە ژنان ئەبێ لە ماڵەوە بن،\nـ باوەگەورەت زۆر لە خۆڕازی یاخود بەخۆ کەم باوەڕ بووە (تووڕەییەکانی بۆ داپۆشینیان بووە)، یەک تۆز ناوچاوی کراوەتر بووایە و لە جیاتی خۆگرتن قسەی دڵی خۆی بکردایە، هەر بە حەواوە ژنی تری ئەستدەکەوت،\nـ لە خۆوە دڵت خانە سازمانییەکانی گرتووە. دەوڵەتی پێشوو ئەمانەی لە زۆر شوێن سازکردبوو. ئەمانە گەڕەکی تایبەت بە تاغووتییەکان بوون و بە هەڵاتنی شا، سەردەمیان کۆتایی پێهات،\nـ ئاگام لە باوکت بوو و ئەمزانی چی لە دەروونیا ئەگوزەرێ، باش بوو ئاقڵ بوو و تەنیا لە خەیاڵاتی خۆیا ژیا،\nـ حەزم لە کەسایەتی عەبە بێقۆلە، نموونەی زۆر بێت، بەڵام بە شەرتێک رووی لەم لاوە بێت،\nـ حەمە عوممانە تاوانی نیە، سەرباز ئەبێ گوێڕایەڵ بێت. نیشتمان بۆ هەر شوێنێکی ناردی، دەبێ لەوێ بیت،\nـ ئاغای ئەسەدی خائینی بە تەواو مانابوو، دڵنیام بە سزای خۆی گەیشتووە. جەمشیدی کوڕیشی بە کەیفی خۆی! گەر بچێتەوە سەر رێبازی باوکی، ئەوا ئەویش چارەنووسی باشتر نابێ،\nـ فەرەجیی پاسەبان، ئیستا حەتمەن ئارەقخۆرێکی پیرە. ئەگەرچی ئەمە خۆی لە خۆیا زەرەرە، بەڵام گرینگ ئەوەیە بۆ سەر نیزام هیچ مەترسییەکی ناتوانێ ببێ، لەبەندەر عەبباسیش چی زۆرە، تریاک!\nـ خازوڵەیخا و بەکرە کوێر لە مرۆڤە ونەکانی ناو مێژوون، ئەوانە هەن بۆ ئەوەی کەسانی تر هەبن. خوای گەورە نموونەیان زیادکا،\nـ حەمە سوور لە مێژە پیاوی خۆمانە، شۆرش بە بێ ئەوان سادرناکرێ،\nـ کاک بەختیار لای وایە زۆر زیرەکە،... لێی گەڕێ با ببێ!\nـ چارەنووسی عومەری کۆسە، چارەنووسی هەموو ئەوانەیە وا لەگەڵ ئێمە تێدەکەون، ئافەرین بۆ وەسفت!\nـ مینەی بنجۆگەڕ، شێخ عەوداڵ، ئەحەی ئارەقخۆر، حاجی براییمی قۆزاخ، مامۆستا سینا و ماشینەکەی، مریەمی ژنی عەبدوڵڵا کوردە، خا هاجەر، بورهانی ئەسغەرزادە و بیژەنی کوڕی و هەموو ئەوانەی تر وا ناویانم لە بیر نەماوە، لێیان ئەگەڕێم. ژیان بە هەموو رەنگەکانییەوە جوانە بەتایبەت گەر زەرەریان نەبێ بۆ پەزەکە!\nلە کۆتاییدا حەزئەکەم پێت بڵێم پێم وابێ ئەتوانی ئەمە وەک کتێب چاپی بکەی، من وەک خۆم کێشەم لەگەڵیا نیە. بگرە ئەتوانم یارمەتیشت بدەم. بەشێکی مێژووت گێڕاوەتەوە، بەڵام گەر لە جیاتی تۆ بم، مادام دە ساڵ لە گرینگترین ساڵەکانی ژیانت کە هاوکات بووە لە گەڵ گرینگترین رووداوی نیشتمان، لە خەوا بوویت، وا باشتر بوو دەست بۆ قەڵەم نەبەی. کوڕی باش، هەر کەس ناتوانێ ببێ بە نووسەر. خۆ بەوە نیە پوورت دەستت بگرێ و بە جادەیەکی چۆڵدا بتبات بۆ کتێبخانە. گەر وا بووایە دونیا لەبەر نووسەر جمەی ئەهات! بە قەولی هاوڵاتیانی خۆت شەقت لە پووت هەڵدایە نووسەر دەردەپەری! "\nلە زیرەکیی بەرادەر شەب ئاویز سەرم سووڕدەمێنێ.\nماڵی بەرادەر ئاوا! ئیستا دەزانم من بۆ قۆناغەکانی تەمەنی خۆمم قەت بۆ لێک جیانەدەکرانەوە.


بەعس وبەرنامەی بە جینۆسایدكردنی گەلی كورد | جینۆساید كورد\nنووسینی: مازوان ئە حمەد\nئەنفال پرۆسەیەكی نەخشە بۆ كێشراوی ڕژێمی بەعس بوو ،كە هەر لە دوای وەرگرتنی دەسەڵاتی بەعس ،لاباڵی ئەحمەد حەسەن بەكر و صەدام حسین بیرۆكەی كۆنترۆڵ كردنی هەموو عێراق بە هەر شێوازێكی دەسەڵات بێت جێبەجێ بكرێت .بۆ ئەم بیرۆكەیەش چەندین جۆری دەسەڵاتیان پەیڕەو كردووە .حیزبی بەعس وەك ئایدۆلۆژیا كە مشیل عەفلەق داڕێژەر و پەیامبەرەكەیەتی لە نێو ووتەكانیدا پڕ لە بیرۆكە و ئاماژەی شۆڤێنیەتی و دڕندایەتی. دواتر صەدام هەر وەك هەڵكەوتەیەكی خێڵەكی و بارگاوی بە شەڕەنگێزی لە ناو ئەو ئایدۆلۆژیا شۆڤێنیە عەرەبیە خۆی دەبینێتەوە ،بەڵام صەدام لە پێناوی دەسەڵاتی ڕەهای خۆیدا لە ناو خودی حیزبەكەیدا دەسدەكات بە لە ناوبردنی ئەو جۆرە كەسانەی كە لە بەردەمیدا وەك مەترسی دەیانبینێت.كەواتە دەبێ بەم شێوازە لە خودی بەعس و صەدام بڕوانین ئایا صەدام بەرهەمی بەعسە یان بەعس صەدام بەو ئاراستەیەدا دەبات . بۆ قسە كردن لەسەر ئەم چەمكە بە بڕوای من وای دەبینم : بەعس وەك دامەزراوەیەكی سیاسی و بەرهەم هێنەری شۆڤێنیەتی عەرەب كاریگەری نەك تەنها لە سەر صەدام هەبووە، بەڵكو زۆر ناوەندی عەرەبیش بەو فیكرە متأسیر بوون ، صەدام ئەگەر گەشەی ئاستی فیكری و سیاسی لە ناو حیزبی بەعسدا بووە . وەكو گەنجێك .ئەگەر چی صەدام گرنگی بە لایەنی فكری خۆی نەئەدا ئەو هەمیشە بیری لەوە كردبۆوە لە ڕیگەی پێگەی فیكری خۆیەوە بگاتە هەرەمی دەسەڵات هەمیشە بیركردنەوەی بۆ هەرەمی دەسەڵات لە ناوبردنی ئەو ڕێگریانە بوو لە ناو حیزبدا دەهاتنە ڕێگای هەر بەو ڕێگەیەش گەشتە هەرەمی دەسەڵاتی و30 ساڵ حوكمی كرد لە عێراقدا . لە پێناوی مانەوەی خۆشیدا گەورەترین تاوانی دژ بە مرۆڤایەتی ئەنجامدا . .كەواتە نابێ ئەوەمان لە بیر بچێت كەسێتی صەدام تایبەتمەندی خۆی هەبووە ڕووحێكی شەڕەنگێزی تۆڵە كردنەوە بەردەوام لە ناخیدا دەركەوتووە.حیزبی بەعسیش بەو پێكهاتە شۆڤێنیەوە تێكەڵ بە صەدام بوو, ئەم دوو ئاراستەیە لە خودی كەسایەتی صەدام حسێندا گەشەی كردووە ، بەردەوام صەدام لە هەوڵی مانەوەی خۆیدا بوو.\nبەرنامە ڕێژێیە كانی قڕكردنی كورد ئاوادە ستی پێكرد, ساڵی 1963 بەعسیەكان و كودەتاچیەكان دێنە سەر حوكم هەر لە سەرەتادا صەدام دەكەوێتە ناو ململانێیەكی خوێناوی بۆیە هەمیشە چارەسەری ململانێ سیاسیەكان لە ڕێگەی خوێنەوە دەبینێ . دواتر لە ساڵی 1968دا صەدام و ئەحمەد حەسەن بەكر دەسەڵات لە عێراقدا وەردەگرن صەدام ڕاستەوخۆ نائبی ئەحمەد حەسەن بەكر بوو وێنەكانی لە تەنیشت ئەحمەدحەسەن بەكرەوە دادەنرا.\nلەو كاتەدا شۆڕشی كورد لە پەرەسەندندا بوو , بەعس لە لاوازی و بێهێزیدا بوو .بۆیە هەر لە ساڵی 1970 كەوتە هەوڵ بۆ ڕێكەوتن لە گەڵ سەركردایەتی كورد ئەوەبوو لە ساڵی 1974 بەیاننامەی 11ی ئازاریان مۆر كرد ڕژێمی بەعس ئەمەی بۆ ئەوە كردكە تاكو ئەو كاتەی خۆی دەگرێتەوە لەو لاشەوە لە گەڵ ئێران هەوڵی ڕێكەوتنی ئەدا ئەوەبوو ڕێككەوتنی جەزائیری مۆر كرد و شۆڕشی كورد هەرەسی هێنا.\nبەعسیەكان هەمووكات لە بیركردنەوەی ئەوەدابوون كە چۆن بتوانن كێشەی كورد لە ناو بەرن بۆ ئەوەی نەبنە ڕێگر لەبەردەم پرۆسە سیاسیەكانی هەر لە سەرەتادا كودەتا چی و بەعسیەكان یەكەم پرۆسەی پاكتاوكردنی ڕەگەزی كورد لە ساڵی 1963 لە گوندەكانی دەوروبەری شەریكەی نەوتی كەركوك دەست پێدەكەن ..هەروەها هێرشی حەرەس قەومیەكان پرۆسەیەیەكی تری چاندنی ترس بوو لە دڵی كورددا بە تایبەتی دانیشتوانی سنوری پارێزگای كەركوك .لە ساڵانی حەفتاكاندا كەوتە كەمكردنەوەی دانیشتوانی پارێزگای كەركوك سەرەتا بە گۆڕینی سنوری جوگرافیای پارێزگای كەركوك ئەویش بە دابڕینی چەمچەماڵ و كفری و كەلار كە سێ قەزای گەورە بوون سەرجەم دانیشتوانەكەی كوردبوون ، هەروەها قەزای دووزخورماتوویشی خستە سەر پارێزگای تكریت .\nلە ساڵی 1975 كەوتە چۆڵكردنی گوندە سنورییەكانی كوردستان كە بە ئێرانەوە بەسترابوونەوە هەموو خەڵكەكەی ڕاگواست بۆ ناوچەكانی ناوەڕاست و دواتر ئۆردوگای زۆرە مڵێ ی بۆ درووست كردن . هەر لە و ساڵانەدا كەوتە درووستكردنی گەڕەكی عەرەبنشین لە كەركوك بۆ ئەو مەبەستەش چەندین گەڕەكی درووستكرد.\nهەموو ئەمانەی كە باسمان كرد وابەستەن بە بیركردنەوەی بەعس لە لایەك و خودی صەدام حسین لە لایەكی ترەوە ، هەموو لە پێناوی مانەوەی دەسەڵاتی تاكڕەوەی بەعس و خودی صەدام حسین.. سەرجەم ئەوكارانە بەپێ بەرنامە یەكی داڕێپژراو چڕوپڕەوەئەنجامدراوە بێسەروشوێكردنی فەیلیەكان ناردنەوەیان بە ناونیشانی تەبعیەی ئێرانی دواتر 8000 بارزانی هەموو ئەمانەبوونەپێگەیەكی بە هیزبۆبەعس ، ئەو جۆرە پرۆسانەیان بە لێزانانە ئەنجام ئەدا دوا قۆناغی تاوانەكانی بەعس و صەدام پرۆسەی بەدناوی ئەنفال كە لەو پەلامارە نەگریسەی بەعسدا 182 هەزار مرۆڤ بە بێ تاوان بێسەرو شوێن كران كەواتە لێرەوە دەگەینە ئەو بڕوایەی كە بەعس هەر لە سەرەتای دەسەڵاتیەوە لە پێناوی مانەوەی خۆیدا بەرنامەی لەناوبردنی كوردی وەك فیكر و ئایدۆلۆژیا بەكار بردووە ، لە دوای وەرگرتنی دەسەڵات ئەو فیكرەیەی لە پرۆسە بەرنامە ڕێژیدا خستۆتە كار .\nبۆیە من دەمەوێت ئەوە بڵێم دوای لە سێدارەدانی صەدام و عەلی حەسەن مەجید و هەموو تاوانباران كۆتایی بەو كارەساتە نایە كە دەبوو تاكو ئێستا كۆمەڵگای نێودەوڵەتی ئەنفالی وەك جینۆساید بناسانایە . دەبێ ئەمڕۆ ئێمە لەم پێناوە كار بۆ ناساندنی بە جینۆسایدكردنی ئەنفال بكەین .\nجینۆساید تاوانێكی وەحشی گەرانەیە لە دژی مرۆڤ ، بۆیە وەكو تاوانێكی نێودەوڵەتی لە یاسای نێودەوڵەتاندا بە مانای فەوتاندنی بەشێكی یا سەرجەم كۆمەڵە مرۆڤێكی دیاریكراوەدا.\nبە پێی بیروڕای لیمكین تاوانی جینۆساید كۆمەڵە كارێكە بە مەبەستی تێكدانی بنەما سەرەكیەكانی ژیانی كۆمەڵێكی نیشتمانی تاكو بفەوتێندرێت ،ئەویش بە تێكدانی دەزگای سیاسی ،كۆمەڵایەتی ،كلتوری و زمان ، ئابوری و هەستی نیشتمانی و ئایینی …\nبۆ ئەم مەبەستە ئەو ڕاستیەمان بۆ دەردەكەوێت كە جینۆساید تاوانێكە بە پلان و نەخشەی جۆراو جۆر و درێژخایەن ئەنجام دەدرێت….بە پێی ئەم جۆرە ئەنفال دەقاودەق جینۆ سایدە ، چونكە بە كۆمەڵێك قۆناغدا بە ئەنفال كراوە سەرەتا بە هێرشی سەربازی هێرشی فۆسفۆری چەكی كیمیاوی و دواتر ڕاگواستن و سەرنگومكردنی خەڵكەكە بە پێی یاسای نێودەوڵەتی هەموو كردەوەكان جینۆسایدە.\nهەروەها ڕژێمی بەعس بەردەوام چەكی كیمیاوی بە شێوەی فراوان بەكار هێناوە بە هەزاران مرۆڤ بوونە قوربانی و ئاوو هەوا و سروشت ژەهراوی بوون ئاسەواری خراپی لێ درووست بوو بەڵكو مرۆڤ لە ناو ئەچوو بووە فەوتاندنی و كوشتنی ژیان ، بۆ گیاندارێك.\nجینۆسایدی كلتووری : قەدەغەكردنی زمان و شێواندن و تێكدانی مێژوو ،پێوەندییە كۆمەڵایەتیەكان ،ڕۆشنبیری كلتووری نەتەوەیی و هەستی یەكگرتوو، ئایین و شارستانێتی هەر كۆمەڵە مرۆڤێكی دیاریكراو.\nڕژێمی بەعس لە پرۆسەی بەدناویدا سەرجەم ئەو خەڵكانەی دەست بە سەری كردبوون ڕووبەڕووی ئازاری جەستەیی دەروونی كردبۆوە ،هەروەها برسی كردنی و ڕۆژانە بە چەندان كردەوەی ئاسنین لە زیندانەكانیداكە ئەنفال كرابوون .\nلە هەر پرۆسەیەكی جینۆسایدكردنی مرۆڤدا هەنگاوێكی تر هەیە كە ئەویش شێواندنی بەهای كلتووری ئەو نەتەوەیە ، بۆ ئەم مەبەستە یسەرجەم ئەو كلتور و زمانەی كە نەتەوەی كورد هەیبوو تووشی شێواندن و تێكدانی كرد .\nصەدام ، كاراكتەری یەكەمی جێبەجێكردنی پرۆسەكانی قڕكردن و لە ناوبردنی گەلی كورد بووە .\nد.عەبدولوەهاب حومەد :الاجرام الدولی –الگبعە الاولی مگبوعات جامعە الكویت 1987.\nد.عەبدولوەهاب حومەد الاجرام الدولی.\nجینۆساید لە عیراق و پەلاماری ئەنفال بۆ سەر كورد ئامادەكردنی میدل ئیسق وۆچ ، وەرگیرانی لە ئینگلیزییەوە سیامەند موفتی زادە .\nمارف عومەر گول – جینۆسایدی گەلی كورد لەبەر رۆشنایی یاسای تازەی نیودەولەتاندا –ئەمستەردام 1997.\nخالید صالح ئەنفال جینۆساید كردنی كورد لە عیراق وەرگیرانی كاوە جەمال گۆڤاری رەهەند .\nتاگەکان ئەنفال بەعس جینۆساید عێراق كوردستان كۆمەڵكوژی


سلێمانى؛ له ماوه‌ى شه‌ش مانگدا چوار كرێكار له شوێن كاره‌كانیان گیانیان له‌ده‌ستداوه\n- 7/11/2018 4:49:00 PM 3221 جار خوێندراوەتەوە\nخه‌ندان- سالار محه‌مه‌د\nسه‌رۆكى سه‌ندیكاى بیناسازى كوردستان لقى سلێمانى رایگه‌یاند، كرێكاران له‌هه‌رێمى كوردستان ژیانیان له دۆخێكى خراپدایه، له‌سه‌ره‌تاى ئه‌مساڵه‌وه له سلێمانى چوار كرێكار له شوێنی كاره‌كانیان گیانیان له‌ده‌ستداوه.\nعوسمان حه‌مه سه‌عید، به‌خه‌ندان-ى راگه‌یاند، كرێكاران له‌هه‌رێمى كوردستان گرفتارن به‌ده‌ست چه‌ند گرفتێكه‌وه ئه‌وانه‌ى كرێكارى بیناسازین یان كرێكارى پڕۆژه جۆراو جۆره‌كانى دیکەن تووشى بێكارییه‌كى زۆر هاتوون.\nئاماژه‌ى به‌وه‌شكرد،"به‌هۆى نه‌بوونى یاسایه‌كى تایبه‌ت به بیمه‌ى بێكارى نه‌توانراوه چاره‌سه‌رێك بۆ دۆخى كریكاران له هه‌رێمى كوردستان بدۆزرێته‌وه، به‌شێك له‌و كرێكارانه‌ى كه له‌سه‌ر كاره‌كانیان دوورده‌خرێنه‌وه شایسته داراییه‌كانیشیان پێنادرێت".\nهه‌روه‌ها ئه‌وه‌شى وتى،"له‌ماوه‌ى شه‌ش مانگى رابردوودا توانیویانه كێشه‌ى به‌شێك له‌كرێكاران چاره‌سه‌ربكه‌ین كه له‌گه‌ڵ خاوه‌ن كاره‌كان كێشه‌یان هه‌بووه له‌پێدانى شایسته داراییه‌كانیان توانیویانه‌وه بڕى ٥٦ ملیۆن دینار له‌خاوه‌ن كاره‌كان وه‌ربگرنه‌وه‌و بیان ده‌نه‌وه به‌كرێكاران".\nسه‌باره‌ت به‌گیان له‌ده‌ستدانى كرێكاران له‌شوێن كاره‌كانیان عوسمان حه‌مه سه‌عید وتیشى،"له ماوه‌ى شه‌ش مانگى رابردوودا له‌سنورى پارێزگاى سلێمانى چوار كرێكار له‌شوێن كاره‌كانیان گیانیان له ده‌ستداوه كه دوانیان له نه‌ته‌وه‌ى عه‌ره‌ب بوون".


کۆی قەرزەکانی حکومەتی هەرێم کوردستان 29.5 ترلیۆن دینار قەرزدارە\nحکومەتی هەرێم سەرباری ئەوەی سیاسەتی پاشکەوتی مووچەو زیادکردنی داهاتی راگەیاندووە، بەڵام لە کۆتایی ساڵی ٢٠١٦ شدا 29.5 بسیت و نۆ ترلیۆن و پێنج سەد ملیار دینار قەرزار دەبێت.\nبەپێی هەندێک زانیاری لە چەند سەرچاوەیەکی باوەڕپێکراوەوە دەست سپی کەوتووە حکومەتی هەرێم تا کۆتایی ٢٠١٦ بڕی 33.5 سی و سی ترلیۆن و پێنج سەد ملیار دینار قەرزارە، بەڵام بەرامبەر ئەوەش حکومەتی هەرێم نزیکەی 4 چوار ترلیۆن دیناری لای کۆمپانیاکان و هاوڵاتیانە کە لە پێشینەی خانوبەرەو هاوسەری و قەرزی کشتوکاڵ و پیشەسازیدا خۆی دەبینێتەوە، بەمەش ئەگەر ئەو قەرزە بگەڕێندرێتەوە، ئەوا حکومەتی هەرێمی کوردستان هێشتا 29.5 بیست و نۆ ترلیۆن پێنج سەد ملیار قەرزارە.\nبەپێی ئەو زانیاریانەی دەست سپی کەوتوون حکومەتی هەرێم بڕی 1.300 یەک ترلیۆن و سێ سەد ملیار دینار قەرزاری حکومەتی تورکیایە.\nهەروەها تراکماتی قەرزی ساڵانی رابردوو تا ٣١\_١٢\_٢٠١٣ بڕی 3.380 سێ ترلیۆن و سێ سەد هەشتا ملیار دیناری عێراقی بوو. تا کۆتایی ساڵی ٢٠١٤ بوو بە 6.500 شەش ترلیۆن و ٥٠٠ ملیار دینار.\nبەپێی ئەو زانیاریانە حکومەتی هەرێم تا کۆتایی ساڵی ٢٠١٥ بڕی ١ یەک ترلیۆن دینار قەرزاری وێستگەکانی کارەبایە. هەروەها تاکۆتایی ٢٠١٥ بڕی 100 سەد ملیار دینار قەرزاری دەرمانە.\nهەرچی قەرزاری بەڵێندەرەکانی کوردستانە تا کۆتایی ساڵی ٢٠١٥ بڕەکەی 800 هەشت سەد ملیار دینارە.\nحکومەتی هەرێم ١٠ مانگی مووچەخۆرانی کوردستان قەرزارە کە چوار مانگی لە ساڵی ٢٠١٥ داو شەش مانگەکەی تر لە ٢٠١٦ دایە، هەر مانگێک مووچەی فەرمانبەرانی هەرێم بڕەکەی 900 نۆ سەد ملیار دینارە، بەو پێیە بۆ دە مانگەکە دەکاتە 9 نۆ ترلیۆن دینار.\nقەرزی گەورەی حکومەتی هەرێم کە هاوشانی مووچەیە، قەرزی وەزارەتی سامانە سروشتیەکانە، ئەم وەزارەتە تا کۆتایی ٢٠١٥ بڕی 4 چوار ترلیۆن دینار قەرزاری کۆمپانیا نێودەوڵەتییەکانی نەوتە، هەروەها 2 دوو ترلیۆن دینار قەرزاری کۆمپانیاکانی ناوخۆیە، ئەمە جگە لەکێشەی دادگایی کردنەکەی حکومەتی هەرێم لەگەڵ کۆمپانیای داناغاز کە بڕەکەی 2.400 دوو ترلیۆن و چوار سەد ملیار دینارە.\nبەم پێیە حکومەتی هەرێم تراکماتی قەرزی ساڵانی ٢٠١٣ و ساڵی ٢٠١٤ و ساڵی ٢٠١٥ پێکەوە 13 سیانزە ترلیۆن دینارە، بۆساڵی ٢٠١٦ ش کە نزیک دەبینەوە لە کۆتایی پیشبینی دەکرێت ١ یەک ترلیۆنی کارەبای دەچێتە سەر، هەروەها قەرزەکەی تورکیا کە 1.300 یەک ترلیۆن و سێ سەد ملیار دینارە، هەروەها 100 سەد ملیاری دیناری کارەباو، بڕی 800 هەشت سەد ملیاری بەڵێندەران و بڕی مووچەش 9 نۆ ترلیۆن دینارو، بڕی 8.400 هەشت ترلیۆن و چوار سەد ملیار.\nبەم پێیە کۆی قەرزەکانی حکومەت لە کۆتایی ساڵی ٢٠١٦ دا دەکاتە 33.6 سی و سی ترلیۆن و شەش سەد ملیار، ئەو پارەیەی لێدەربکرێت کە لەلای کۆمپانیا ناوخۆیەکان و خەڵکە کە ٤ چوار ترلیۆن دینارە، دەمێنێتەوە 29.5 بیست و نۆ ترلیۆن و پێنج سەد ملیار دینار.\nئه‌م بابه‌ته 8546 جار خوێنراوه‌ته‌وه\nبەرپرسێکی هاوپەیمانی پشتیوانی لە کاندیدێکی پارتی دەکات\nشاجوانی سلێمانی بەبێ ماکیاژ دەرکەوت\nبەوێنە..چۆپی فه‌تاح، بە جیاواز دەرکەوت


كانونی دووه‌م 2021 – Socialist Alternative\nMonthly Archives: كانونی دووه‌م 2021\nكانونی دووه‌م 30, 2021\tسەرنجێک بنووسە\nئالان ودز، وەرگێڕانی کامەران ئەحمەدستراتیژەکانی سەرمایە دەرئەنجامەکانی وێنە ئەکەن.دەرئەنجامەکانی ئەم بارودۆخە بۆ نوێنەرە دووربینەکانی چینی دەسەڵاتدار زۆر بە ڕوونی بەرچاو و ئاشکرا ئەبن، ئەو نوێنەرانەی کە تێگەیشتنێکی ڕوونتریان هەیە بۆ دێدگاو تێڕوانینەکان لە چاو چەپە ئینتباعی و نەزانەکان کە واوەتر لە لووتی خۆیان نابینن.فاینەنشیەڵ تایمز لە ڕۆژی ٢٩ی دیسەمبەر وتارێکی لەژێر ناونیشانی ” فۆرمێکی تر لە سەرمایەداری ئیمکانی هەیە” لە ...\nكانونی دووه‌م 26, 2021\tسەرنجێک بنووسە\nدەستەی نوسەرانی ڕەوتی مارکسیستی جیهانیی- هۆڵەندا، وەرگێڕانی: کامەران ئەحمەد کابینەی(حکومەتی) سێ‌ی مارک ڕووتە Mark Rutte-III بە کۆمەڵ بڕیاریاندا دەست لەکار بکێشنەوە، وەک دەربڕینی هەستکردن بە هەڵەی پرسی سوودەکان*. ئێستا کاتی ئەوەیە کە کۆتایی بەو سیستمە بهێنین کە زەمینەی دروستکردنی ئەم هەڵانەی خوڵقاند. دوومانگ پێش هەڵبژاردنەکانی مانگی مارس بە دەستەجەمعی بڕیاریاندا دان بە تاوانباربوونیان بۆ هەموو ئەو هەڵانەی کە کراون بنێن، ...\nقەتەر لانکەی کۆیلایەتی کرێکارانی کۆچبەر !\nكانونی دووه‌م 21, 2021\tسەرنجێک بنووسە\nکامەران ئەحمەد بڕیار وایە ساڵی ٢٠٢٢ یارییە جیهانییەکانی تۆپی پێ FIFA 2022 لە وڵاتی قەتەر ببەسترێت، ئەم بۆنەیە یەکەمین دەرفەتی یاریکردنی جیهانی تۆپی پێ‌یە لە مێژووی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست. قەتەر کە ژمارەی هاوڵاتییەکانی نزیک بە ٣ ملیۆنن، ٩٩%ی هێزی کار تیایدا کرێکارانی کۆچکردووی وڵاتە هەژارنشینەکانی هیندوستان، بەنگلادش، ئیسیوپیا، فلپین، …هتد ن. تاکو ئێستا بڕی تێچوی سەرمایەگوزاری گەیشتووەتە ٢٠٠ بلیۆن دۆلار. دروستکردنی ...\nكانونی دووه‌م 15, 2021\tسەرنجێک بنووسە\nئالان ودز، وەرگێڕانی کامەران ئەحمەد دواین هەڵوێستی دۆناڵد ترامپ بۆ دەستخستنی تێڕامانێکی عەقڵانی لەسەر کارکردنی مێشکی ئاڵۆزاویی ترامپ، ئەرکێکە کە مێشکێکی یەکجار گەورەتری ئەوێت لە چاو نووسەری ئەم چەند دێڕانەی ئێستا. لەگەڵ ئەوەشدا بە تەواویی ئەستەم نییە گەر مەزەندەو لێکدانەوەیەکی ئاگاهانە دەربارەی هاندانەکانی لە پرسی ئێستادا بکەین. کۆنگرێس هەر لە هاوینی ڕابردووەوە دەربارەی پاکێجی نوێی هاندان لە پەیوەند بە کۆرۆنا ...\nكانونی دووه‌م 10, 2021\tسەرنجێک بنووسە\nئالان ودز، وەرگێڕانی کامەران ئەحمەد ئالان ودز سەرنوسەری ماڵپەڕی لە بەرگری مارکسیزمدا لە سپێدەی ٢٠٢١دا ئەڕوانێتە بارودۆخی ئاڵۆزاویی جیهان. سەرمایەداری لە قەیرانێکی قوڵدایە. لە کاتێکدا کەمینەیەکی ملیاردێر خۆیان دەوڵەمەند ئەکەن ڕێژەیەکی زۆری خەڵک لە نێوان پەتای ڤایرۆسی کۆرۆنا و هەژاریدا گەمارۆ دراون. بەڵام مارکسیستەکان هەر گەشبینن. چینی کرێکار و گەنجان قۆڵی خۆیان لە ئامادەسازی بۆ شەڕەکانی داهاتوودا لێهەڵماڵیوە. ئەو کەسەی ...\nكانونی دووه‌م 4, 2021\tسەرنجێک بنووسە\nوەرگێڕانی لە فارسیەوە؛ جەهانگیر مەحمود وەیسی لە ساڵی ۱۳۹۷ش، پێچەوانەی هەمو ئەو سەرکوتانەی دەسەڵات، دەورێکی شۆڕشگێڕانە لە بزوتنەوەی کرێکاری ئێرانی خوڵقاند. بەڵام شۆڕشی ئەم قۆناغەی کرێکاران کتوپڕ و بێ مێژو نەبووە. “حەوت تەپە” لە سەرەتای دەیەی ۱۳۸۰ش، هەتا ئەم ڕۆژە هەڵسوکەوتی زۆر گرنگی تێپەڕ کردووە، بەڵام لێکۆڵینەوەی وردی ۱٥ساڵەی بزوتنەوە حەوت تەپە، مەبەستی ئەم وتارەی ئێمە نییە. ئەو شتە کە ...\nكانونی دووه‌م 1, 2021\tسەرنجێک بنووسە\nکامەران ئەحمەد ساڵی ٢٠٢٠ ساڵێکی پڕ لە نەهامەتی و کوێرەوەریی بۆ زۆرینەی کۆمەڵگا، کوشتنی نزیک بە دوو ملیۆمن مرۆڤ بەهۆی بڵاوبوونەوەی پەتای ڤایرۆسی کۆرۆنا وداڕمانی کەرتی تەندروستی و نەبوونی کەلوپەلی خۆپارێزیی، پەکخستنی کەرتەکانی پیشەسازی وبەرهەمهێنان، لەدەستدانی هەزاران کارو بێکارکردنی ملیۆنەها، کەمکردنەوەی کرێ‌ی کار و چوونە سەری ئاستی هەژاری وبرسیەتی لە ڕادەبەردەر، لە هەمان کاتدا شکستی ئابوری و مایەپوچی سیاسی سەرجەم ...\nکۆمەڵێک ژمارە، لە بازاڕی کاری ئەڵمانیی و سیستەمە سەرمایەدارییەکەی، چیمان پێدەڵێن؟!


کۆبوونەوەی نێچیرڤان بارزانی، سەرۆکی هەرێمی کوردستان لەگەڵ محەممەد بن زاید، جێنشینی ئەبوزەبی، کۆتایی هات و سەرۆکایەتیی هەرێم ناوەڕۆکی کۆبوونەوەکەی ئاشكراکردووە کە باسیان لە برەودان بە پەیوەندییە دوو قۆڵییەکانی هەردوولا کردووە.\nبەگوێرەی ڕاگەیەنراوێکی سەرۆکایەتیی هەرێمی کوردستان (شەممە 12ی حوزەیرانی 2021) " هه‌ردوولا په‌يوه‌ندييه‌كانى ئيمارات له‌گه‌ڵ عيراق و هه‌رێمى كوردستان، پرۆسه‌ى سياسى و هه‌ڵبژاردنه‌كانى داهاتووى عيراق، هه‌ڕه‌شه و مه‌ترسييه‌كانى تيرۆر و سه‌رهه‌ڵدانه‌وه‌ى داعش، دۆخى ناوچه‌كه به‌گشتى، گرنگيى هاريكارى و هه‌ماهه‌نگيى هه‌مه‌لايه‌نه بۆ پاراستنى ئارامى و سه‌قامگيرى له ناوچه‌كه و چه‌ند پرسێكى جێى بايه‌خى هاوبه‌شيان تاوتوێ كرد."\nدەقی ڕاگەیەنراوەکەی سەرۆکایەتیی هەرێم:\nله كۆبوونه‌وه‌كه‌دا كه ئێواره‌ى ئه‌مڕۆ شه‌ممه 2012/6/12 به ئاماده‌بوونی به‌ڕێز باڵیۆزی عیراق له ئه‌بو زه‌بى به‌ڕێوه چوو، هه‌ردوولا په‌يوه‌ندييه‌كانى ئيمارات له‌گه‌ڵ عيراق و هه‌رێمى كوردستان، پرۆسه‌ى سياسى و هه‌ڵبژاردنه‌كانى داهاتووى عيراق، هه‌ڕه‌شه و مه‌ترسييه‌كانى تيرۆر و سه‌رهه‌ڵدانه‌وه‌ى داعش، دۆخى ناوچه‌كه به‌گشتى، گرنگيى هاريكارى و هه‌ماهه‌نگيى هه‌مه‌لايه‌نه بۆ پاراستنى ئارامى و سه‌قامگيرى له ناوچه‌كه و چه‌ند پرسێكى جێى بايه‌خى هاوبه‌شيان تاوتوێ كرد.\nله‌باره‌ى دۆخى ناوچه‌كه‌وه، هه‌ردوولا هاوڕا بوون كه هاوبه‌شى هاريكاريى وڵاتانى ناوچه‌كه بۆ پاراستنى ئارامى و سه‌قامگيرى و نه‌هێشتنى مه‌ترسييه‌كانى تيرۆر و توندڕه‌وى و بره‌ودان به بواره‌كانى په‌ره‌پێدان له هه‌موو كه‌رته‌كاندن پێويسته، بۆ ئه‌م مه‌به‌سته‌ش ئاماده‌يى و ڕۆڵى عێراق و هه‌رێمى كوردستان و ئيماراتيان له‌گه‌ل وڵاتانى ناوچه‌كه به گرنگ زانی.


NRT TV | جیهان | سەرۆکی ئیسرائیل ئۆپۆزسیۆنی بۆ پێکهێنانی حکومەت راسپارد\nبانکی ناوەندی هەنگاوێکی دیکە بۆ دابەزاندنی نرخی دۆلار دەگرێتەبەر\nسەرۆکی ئیسرائیل ئۆپۆزسیۆنی بۆ پێکهێنانی حکومەت راسپارد\n2864 جار خوێندراوەتەوە\nمیدیا جیهانیەکان بڵاویانکردەوە، دوای ئەوەی بنیامین ناتانیاهۆ، سەرۆکوەزیرانی ئێستای ئەو وڵاتە نەیتوانی حکومەت پێك بهێنێت، سەرۆکی وڵاتەکە یائیر لابیدی ئۆپۆزسیۆنی بۆ پێکهێنانی حکومەت راسپارد لە ماوەی چوار هەفتەدا.\nمیدیا جیهانیەکان بڵاویانکردەوە، رۆوڤین ریڤلین، سەرۆکی ئیسرائیل ئۆپۆزسیۆنی ناتانیاهۆی بۆ پێکهێنانی حکومەت راسپارد، ئاماژەیان بەوەشداوە، لابید، لە کۆی دەنگی ١٢٠ پەرلەمانتار، ٥٦ دەنگی بەدەستهێناوە و لەهەڵبژاردنە گشتیەکانیشدا پلەی دووەم بووە.\nئەوەشیان خستووەتەڕوو، ناتانیاهۆ، کارنامەی پێکهێنانی حکومەتی گەڕاندووەتەوە بۆ سەرۆکی وڵات.\nباسیان لەوەشکردووە، سەرۆکی ئیسرائیل لە کەناڵی فەرمی وڵاتەکدا رایگەیاندووە، ''زۆر ئاشکرایە ئاڵەنگاری زۆر لەبەردەمی لابید هەیە، بەڵام توانای پێکهێنانی حکومەتی هەیە."\nمیدیاکان راشیانگەیاندووە، بەپێی ده‌ستوری ئیسرائیل، له‌کاتی شكستھێنانی لابید لە پێكھێنانی حكومەتدا لە ماوەی چوار هەفتەدا، سەرۆك دەتوانێت داوا لە پەرلەمان بكات، لە ماوه‌ی سێ ھەفتەی تردا كاندیدێكی تر بۆ پێکهێنانی حکومەت رابسپێرێت و لەکاتی شکستهێنانی پەرلەمان لەو کارەدا ھەڵبژاردنی پێشوەختە ئەنجام دەدرێت.\nوەزیری تەندروستی: بۆ چارەسەری کەمی دەرمان دەبێت کێشەی کۆمپانیاکان چارەسەر بکرێت\nئەمەش لەکاتێکدایە، لەماوەی کەمتر لە ساڵێکدا ئەمە چوارەمین هەڵبژاردنی ئیسرائیلە، بەڵام بەهۆی بەدەستنەهێنانی زۆرینەی کورسییەکان لەلایەن حزبەکانی دەسەڵات و ئۆپۆزسیۆنەوە لەسەر پێکهێنانی حکومەت رێکنەکەوتن.


گوشارەكانی ھێزە شيعەكان و بژاردەكانی بەردەم كورد\n11/21/2020 4:37:00 PM 204 جار خوێندراوەتەوە\nحكومەتی عادل عەبدولمەھدی لە 16 نیسانی 2020 بریاری راگرتنی بەشی بودجەی ھەرێم كە دەكاتە نزیكەی 500 ملیون دەركرد و ئاماژەی بەوەی كرد كە بە ھۆی خرابیبارودوخی ئابووری عێراقبۆ دابین كردنی موچەی فەرمانبەرەكانی و پابەند نەبوونی ھەرێم بە رادەست كردنی 250 بەرمیل نەوت، بەغدا ئەم بریارەی داووە. ھەر چەندە رێككەوتن لە نێوانھەرێم وبەغدا ھەبوو سەبارەت پرسی رادەستكردنی نەوت بە بەغدا وناردنی بەشە بودجەی ھەرێم لە حكومەتی فێدڕالیدا. بەلام پێدەچیت عادل عبدولمەھدی لە ژێر گوشاری ھێزە شیعەكان و قەیرانی دارایی وگوشاری شەقامی شیعەدا بە ناچاری ئەو بریارەی داووە.\nدوای ئەوەی كازمی لە سەرەتای مانگی ئایاری 2020 دەسەلاتی وەرگرت، دوای چەندین گەری دانوستاندن و گفتوگو لە گەل بەغدا، سەرئەنجام لە 15 ئاب رێككەوتنێك كرا یان خود لێكتیگەیەشتنێك دروست بوو لەنێوان مەسرور بارزانی و كازمیدا بۆ چارەسەر كردنی ناردنی بەشەكی كەمی بودجەی و موچەی فەرمانبەرانی ھەرێم.بە گوێرەی رێككەوتنەكەی ھەرێم و بەغدا، عێراق 320 ملیون دولار وەکو بەشە بودجە بۆ هەرێمی کوردستان بنێرێت تا كوتای ئەمسال. لەبەرامبەردا، ھەرێم مانگانە رێژەی 50% خاڵە سنورییەكان رادەستی بەغدا دەكات و ھەرێم رازی بووە بەوەی كە عێراق فەرمانبەرانی چاودێری دارایی بنێریتە دەروازە سنورییەكانی ھەرێم. ھەر چەندە بەپێ ئەم رێككەوتنە كاتییە بەغدا رازی بوو بەوەی كە ھەرێم خۆی نەوتی خۆی بفرۆشیت و لەبەرامبەردا بەغدا لە بەشی بوجەی ھەرێم ببردرێت، تاكو رێككەوتنەكی گشتگیر لە نێوان ھەرێم و بەغدا دەكرێتسەبارت بودجەی 2021 .ھەروەھا، ھەرێم ئامادەی خۆی پێشاندانداوە كە نەوتەكە رادەستی بەغدا بكات بەرامبەر ناردنی بەشە بودجەی ھەرێم وەك لە دەستووردا ھاتووە.\nبەلام ئەوەی چاوەروان نەدەكراو ئەوە بوو كە لە 11 نوڤەمبەری 2020،كاتێكپەرلەمانی عێراق یاسای وەرگرتنی قەرزی دەركرد، دوای لە حكومەتەكی كازمی كرد ئەو بەشە بودجەی كەمەی بۆ ھەرێم دەنێردرێت ببردرێت. دیارە یاساكە بەبێ رەچاوگرنتی رێككەوتنی نێوان ھەرێم و حكومەتەكەی كازمی، بە شێوەیەكی خیرا و دوور لە تەواقف و لە رێگەی كارتی زۆرینەوەلە لایەن زۆرینەی ئەندام پەرلەمانەكانی شيعەو وسوونەوە دەركرا.\nدیارە لە دوای 2003 بەردەوام كێشە لە نێوان ھەرێم بەغدا ھەبووە، سەبارەت زۆر پرس و مەلەف، لەوانەش پرسی نەوت وگاز، بەندی 140 و كێشەی ناوچە ناكوكەكان، پرسی پيشمەرگە، بەشی بووچەی ھەرێم و پراكتیزە كردنی راست و دروستی دەستووری عێراق و چوونیەتی بەرێوە بردنی دەروازە سنوورییەكانی ھەرێم. بێگومان تاكو ئێستاش واتە دوای نزێكەی 17 سال ھیچ ھەنگاوێكی پراكتكی بە ئاراستەی چارەسەركردنی ریشەیی ئەم مەلەفانە نەھاوێژراووە وتەنانەت ئێستا چارەسەری ھەندێك لەم پرسانە زۆر ئالوزتر و قورستر لێھاتوون.بەلام راستییەك ھەیە ئەوەیش ئەوەیە كە ھێزو و لایەنە شیعەكان كە لە بەغدا بالا دەستن لە جێگەی ئەوەی ھەولی پراكتیزە كردنی بەندەكانی دەستوور بدەن. بەتایبەت ئەوەی پەیوەندی مافە دەستوورییەكانیھەرێمەوە ھەیە، زۆربەی پرسەكانی بە سیاسیكردووە و وەك كارتێك دژی ھەرێم بەكار دەھێنن. بەغدا دەمێكە راھاتووە لە سەر ئەوەی كە پرسی بودجە و مووچە وەك كارتێكی سیاسی دژی ھەرێم و ھێزە سیاسییەكانی بەكار بھێنێت.\nبەلام ئەوەی ئەمجارە گەمەی سیاسییە شيعەكان لە جارەكانی پێشووتر جیا دەكاتەوە ئەوەیە،ئەمجارە ھەولەكانیان بۆ برینی بودجەی ھەرێم زیاتر لە لایەن پەرلەمانەوە بووە نەك حكومەتەوە. لێردەا پرسیار ئەوەیە بوچیلە رێگەی پەرلەمانەوە ھەول درا كە گوشاری ئابووری لەسەر ھەرێم درووست بكەن؟ بێگومان ئەگەر سەیری پرسی برینی بودجەی ھەرێم بكەین لە لایەن بەغداوە. ئەوا بەردەوام دەستپیشخەرییەكە لە لایەن حكومەتوە بووە. ھۆكارەكەش ئەوەیە ئەو كات ھێزو لایەنە شيعەكان بەتایبەت ئەوانەی لە ئێرانەوە نزیكن بە تەواوەتی بەسەر حكومەتدا زالبوون. بۆیە، ھەموو ھەولەكانیان لە دژی ھەرێم لە سەرەتادا لە حكومەتەوە دەستی پێكردووە. بو نمونە نوری مالیكی یەكەمجار بودجەی ھەرێمی بری ودواتر عەبادی و عادل عبدولمەھدی ھەر یەك بە شێوەیەكی جیاواز درێژەیان بەو سیاسەتەدا. كەواتە ھێزو ولایەنە شيعەكان ھەموو كات ویستوویانە زیاتر لە رێگەی حكومەتەوە ھەولی برینی بودجەی ھەرێم بدەن نەك پەرلەمانەوە.\nچونكە، لەلایەك خۆیان دەزانن برینی بودجە كاریكی یاسای و دەستووری نییە.لەلایەكی تریشەوە، بۆ ئەوەی وادەرنەكەوێت كە شيعەكان بە زورینەو كەمینە مامەلە لە گەل كورد دەكەن ئەوان پێیان باشتر بووە لە رێگەی حكومەتەوە ئەم كارە بكەن و حكومەت بكەنە یەكەم سەنگەری دژایەتی كردنی ھەرێم. بەلام كاتێك بۆیان دەدەكەوێت كازمی لە گەل سیاسەتیان نییە یان ناتوانن لە رێگەی حكومەتەی كازمییەوە ئەم كارە بكەن، ئەوجا پەنایان بردوە بەر پەرلەمان. ھەموومان بینی كە وتەبێژی سەرۆكوەزیران چون وەلامی ئەو بریارەی پەرلەمانی دایەوە بە كاریكی نایاسایی وسیاسی لە قەلەمدا.\nكەواتە ڵێرەدا دەبێت بەشێوەیەكی فراوانتر و گشتگیرتر سەیری ئەو موعادلەكە بكەین و دەبێت بپرسین بۆچیھێزو لایەنە شیعەكان ئەم گەمە سیاسییە لە ئێستادا دەكەن و مەبەست و ئامانجیان چییە لەم گەمەیە؟ ھەرێمو دەسەلاتدارانی كورد دەبێت بەرامبەر ئەم گەمە سیاسیە چی بكەنو چی نەكەن؟\nبێگومان ئەم ھەلویستەی ھێزو و لایەنە شيعەكان پەیوەندی بە زور فاكتەرەوە ھەیە. لەلایەك، لایەنە شيعەكان بەتایبە ت ئەوانەی لە ئێرانەوە نزیكن نێگەرانن لەو پەیوەندییەی كە لە نێوان كازمی و حكومەتی ھەرێمدا ھەیە. ئەوان پێیان وایە ئەو پەیوەندییە خزمەت بەرژەوەندییەكانیان ناكات. لە لایەك ھێزە شیعەكان واھەست دەكەن كە كازمی لە بەرنامە و سیاسەتیان لایداووە وزیاتر سیاسەت وئەجندەی ھاوپەیمانەكانی كورد بەتیابەت ئەمریكا لە عێراقدا پراكتیزە دەكات. لەلایەكی تریشەوە، بەتایبەت ھێزە شیعە تەقلیدییەكان لەوە دەترسن كە كازمی بە سوودوەرگرتن لە نارەزایی شەقامی شيعە لە ھەلبژارتنەكانی داھاتوودا دەنگی باش بھێنیت و دووبارە پوستی سەرۆك وەزیران وەربگرێت ئەویش بە یارمەتی كورد. بێگومان ئەگەر ئەمە رووبدات، دەبێتە خالێكی وەرچەرخانی گەورە لە پرۆسەی سیاسی عێراقدا و دەبیتە سەرەتای دارمانی و لەناوچوونی ھێزە شيعە تەقلیدییەكان.لێرەدا، ئەوان ترسیان لە درووست بوونی ھاوپەیمانی نێوان كازمی و كوردیدا ھەیە بۆ دوای پرۆسەی ھەلبژارتنەكان. بۆیە لە لایەك دەیانەوێت بە تێكدانی پەیوەندی نێوان ھەرێم و كازمی ئەگەری درووست كردنی ئەو ھاوپەیمانەتییە نەمینێت. لە لایەكی تریشەوە، پەیامێك بۆ كورد بنێرن كە ئەویش ئەوەیە، ئەوەی لە بەغدا بریار لە سەر پەیوەندیەكانی نێوان بەغدا و ھەولێر دەدات كازمی نییە، بەڵكو ئیمەین.\nبەھەمان ئاراستەش، بەو ھەنگاوە نەك ھەر دەیانەوێت پەیوەندی نێوانھەرێم وكازمی تێك بدەن. بەڵكو مەبەستیانە شەقامی توورە و نەرازی عەرەبیش رووبەرووی كازمی بكەنەوە. ھێزە شیعەكان دەیانەوێت واپیشانی خەكی عێراقبدەن كە كازمی بێ بەرامبەر پارەی خەلكی بەسرە بۆ كوردەكان دەنێرێت. مەبەستی سەرەكیش لەوەدا ئەوەیە ھەر لە ئێستاوە دەیانەوێت لە پێگەی كازمی بدەن و وابكەن كە خەلكی عەرەبی عێراقی بروایان بە كازمی نەمێنیت و لە پرۆسەی دەنگدانیش نەتوانێت دەنگەكی مەزن بەدەست بھێنێت.\nلەلایەكی تریشەوە، لایەنە شيعەكان بەتایبەت ئەوانەی لە ئێرانەوە نزیكن، نێگەرانن لەو رێككەوتنەی كە لە نێوان حكومەتی ھەرێم و بەغدا كراووە سەبارەت شنگال . ئێران ولایەنە شیعەكان ئەو رێككەوتنەیان بە زیان بۆ سەر بەرژەوەندیخۆیان لێكی دەدەنەوە و بەھەرەشە دەزانن بۆ سەر ئەو كوریدورەی كە لە عێراقەوە بەرەو سوریا و لوبنا دەچێت. بەتایبەت ریككەوتنی شنگال باسلەوە دەكات كە دەبێت ھێزە میلیشیاكان لە شنگال بچنە دەرەوە. بێگومان ئەمەش مانای وایە دەبێت ھێزە پروكسییەكانی ئێران كە ئێستا لە شنگال بالا دەستن دەبێت لە شنگال بچنە دەرەوە. بویە ھەم ئێران و ھەم ھێزە پروكسییەكانی لەم رێككەوتنەی نێوانھەرێمو بەغدا نیگەرانن و دەیانەوێت ھەم بە گوشار خسنە سەر كورد و ھەم تێكدانی پەیوەندی نێوان كازمی وحكومەی ھەرێم ئەم رێككەوتنە ھەڵبوەشینەوە. لە بێرمان نەچێت كە لە ماوەی ئەم چەند مانگەدا ھێزە پروكسییەكانی ئێران لە چەندین رێگەی تریشەوە ھەلیانداوە گوشار لەسەر ھەرێمدرووست بكەن لەوانە سوتاندنی بارەگاكانی پارتی لە بەغدا و ئارستە كردنی چەندین روكێت بۆ نزیك فروكخانەی ھەولیر. بیگومان ھەموو ئەمانە دەتوانن وەك ئاماژەیەك بۆ زیاتر بوونی گوشارەكی بەغدا بو سەر ھەرێم وینا بكرێت\nوەك ئاماژەمان پێكرد لە سالی داھاتوودا پرۆسەی ھەلبژارتن عێراقدابەرێوە دەچن. بویە ھێزە شیعیە تەقلیدییەكانبارودوخیان خرابە. بەتایبەت لە ئوكتوبەری سالی 2019 خوپیشاندان لەناوچە شیعەكان بەبەردەوامی ئەنجام دەدرێت،. شيعەكان ترسی ئەوەیان ھەیە توشی شكستی گەورە بن. بویە،گومانی تیدا نییەھەر لە ئێستاوە ئەوان پێوێسیتان بە درووستكردنی ناكوكیی ئەتنی و نەتەوەی لە گەل كورد ھەیە. ھێزە شيعەكان دەیانەوێت بە زەقكردن و تووند كردنی ناكوكی ئەتنی و نەتەوەی لە گەل كورد و گەمە كردن بەو كارتە دەنگ و پاڵپشتی شەقامی عرەبی بەلای خۆیاندا رابكێشن. واتە ئەوان ئەم كارتە بەكار دەھینن بۆ پەردەپوش كردنی دزی، گەندەلییەكانیانو فەشەلھینانیان لەوەی بتوانن حكومرانییەكی باش و سەركەتوو پێشكەش بە خەلكەكەی خۆیان بكەن. ئەمە لە كاتێكدایە كە جارانی پێشوو شیعەكان زیاتر بۆ رازی كردنی دەنگی شەقامی شیعە و راكیشانی پاڵپشتییان،گەمەكانیان وێرای دژایەتی كردنی كورد، زۆر كاریان لەسەر زەقكردنی ناكوكی نێوان شيعەو سوونەش دەكرد.\nكەواتە تاكو ئەنجامدانی پرۆسەی ھەڵبژارتنەكان لە سالی داھاتوودا،دەبێت چاوەروانی چی لە ھێزو ولایەنە شيعەكان بكەین؟ ئایا ناكوكییەكانیان لە گەل ھەرێم خاو دەبن یان تووند تر دەبن؟ بێگومان وەك لەسەرەو ئاماژەمان پێكرد لایەنە شیعەكان ھەۆل دەدەن زۆرترین گوشاری سیاسی، پروپاگەندەی و ئابووری لەسەر ھەرێم درووست بكەن. بەھەمان ئاراستەش ھەۆل دەدەن ئەگەر پێیان بكرێت حكومەتەكەی كازمی بروخینن و كەسێكی تری نزیك لە خۆیان بكەنە سەرۆك وەزیران. بەتایبەت ئەمە لە پرۆسەی ھەڵبژارتنەكاندا دەتوانێت زۆر خزمەتیان بكەت. بەتایبەت لە پرسی ئەنجامدانی ساختەكاری لە ھەڵبژارتنەكاندا.بەلام، ئەگەر ئەمەشیان پێنەكرێت وەك گوتمان ھەۆلدەدەن پەیوەندی نێوان كزمی وھەرێم تێكبدەن. بە تایبەت لە پرسی بودجەی 2021 چاوەروان دەكرێت گەورەترین كوسپ بخەنە بەردەم رێككەوتنی نێوان ھەرێم و بەغدا. ئەمە بدەر لەوە ھەۆل دەدەن ناسەقامگیر لە كوردستان درووست بكەن. بەتایبەت ھەۆل دەدەن بە برینی بودجە، خەڵك دژی دەسەلاتدارنی ئێستای ھەرێم ھان بدەن وتەنانەت كارێگەری بكەنەسەر پرۆسەی ھەڵبژارتنەكان لە ھەرێم، لە بەرژەوەندی ئەوانەی كە لیان نزیكن.\nكەواتە دەبێتھەرێم، چوون رووبەرووی گەمەی ھێزە شيعەكان ببیتەوە و ریگری لە پلان و سیاسەتەكانیان بكەت بۆ دژایەتی كردنی كورد؟ بیگومان زۆر گرنگە كورد كۆمەلێك ھەنگاوی خیرا بھاویژێت كە لێرەدا دەكرێت بە كورتی ئاماژە بە ھەندیكیان بكەم: یەكەم ھەرێمدەبێت بە زۆرترین كات و پیش یاسای بودجەی 2021 لە گەل حكومەتی كازمی رێككەوتن بكات و رێككەوتنەكەشیان لە ھەموو دەزگاكانی راگەیاندن بەلاوبكەنەوە. ئەمە وادەكات دەستی لایەنە شيعەكان لە ناو پەرلەمان بۆ سەپاندنی مەرجەكانی خۆیان بە سەر ھەرێمدا كراووە نەبێت. لە لایەكی تریشەوە، ئەمەوادەكات ئەو بیانوویانەی كە پەرلەمانە دژە كوردەكان لە ھەرێم دەگرن لاواز ببن. لە ھەموویان گرنگتر ئەوەیە كە واژۆ كردنی ئەو رێككەوتنە و ئاشكرا كردنی ھەم پێگەی كازمی بەھێز دەكات و ھەم پێگەی ھەرێم بەھیز دەكات لە بەردەم شەقامی عرەبی و كوردیدا. بەتایبەت ئەگەر رێككەوتنەكەیان لە دەزگاكانی راگەیاندن بەلاو بكرێتەوە. بەلام ئەگەر پەلە نەكرێت لە واژۆ كردنی ئەم رێككەوتنە، لەوانەیە شیعەكان لە پەرلەمان دەستی خۆیان بوەشینن.\nدووەم، ھەر رێككەوتنێك لە گەل حكومەتی بەغدا بكرێت، دەبیت لایەنەكانی تریش بھێنرێنە ناو پرسەكە ومەسەلەك بە نێودەۆلەتی بكرێت. زۆر گرنگە ھەم ئەمریكاو ھەم نوینەری نەتەوە یەكگرتووەكان گەرنتی پراكتیزە كردنی ئەو رێككەوتنامەیە بكەن. چونكە وەك گوتمان ئێستا بەبێ گرنتی نێودەۆلەتی لەوانەیە بە ھۆی ئەو گوشارانەی لەسەر حكومەتی كازمی ھەیە و پیدەچێت زیاتر ببن، بەغدا پاشگەز ببێتەوە لەو رێككەوتنەی لە گەل كورد دەكرێت. سێیەم، زۆر گرنگە كورد ھەموو ھێلكەكانی نەخەتە سەبەتەی كازمی، بەڵكو دەبێتشاندنی ئاست بەرزی ھەرێم سەرەدانی بەغدا بكەن و لە گەل ھێزە شیعەكان بەتایبەت ئەوانەی ئیستا بەھێزن و كاریگەری گەورەیان لەسەر پروسەی سیاسی ھەیە گفتوگو بكەن و پیێان بلین كە ھەرێم بەھیچ شێوەیەك دژایەتیان ناكەت و داوایان لێبكرێت ئەندام پەرلەمانەكانیان دژایەتی ھەرێم نەكەن.\nئایا ترەمپ گورزی سەربازی لە ئێران دەوەشینێت؟\nبایدن و ترەمپ: جیاوازییەكانیان لەبارەی سیاسەتی دەرەوەی ئەمریكا\nكامیان باشترە بۆ كورد ترەمپ یان بایدن؟\nكازمی دەتوانێت چی بكاوت و چی نەكات بۆ ھەرێم!\nكورد ستراتیژی بۆ بەغدایەكی بەھێز نییە\nحزبە كوردییەكان وەك مەزنترین ھەرەشە لە سەر ئاسایشی نەتەوەی ھەرێم\nپرسی مانەوەی ھێزەكانی ئەمریكا لە عیراق لە نێوان دوو بەرەی دژ بە یەكدا؟\nئایا كازمی دەرفەتە یان مەترسییە بۆ ھەریم ؟\nد. ئامانج عەبدوڵا\nبەراوردێک لە نێوان ئەو ڤاکسینانەی کۆرۆنا کە لە قۆناخی پێشکەوتووی بەدەستهێنانی مۆڵەتدان\nمامۆستایەک خۆى کوشت\nئامارى 24 کاتژمێرى رابردووى دۆخى کۆرۆنا لە هەرێم\nپه‌یامێك له وه‌زیری ته‌ندروستیه‌وه سه‌باره‌ت به كه‌مبوونه‌وه‌ی توشبون به كۆرۆنا


پۆلی ١هۆبه‌ی ( الف )هۆبه‌ی ( باء)هۆبه‌ی ( جيم )پۆلی ٢هۆبه‌ی ( الف )هۆبه‌ی ( باء )هۆبه‌ی ( جيم )هۆبه‌ی ( دال )پۆلی ٣هۆبه‌ی ( ج )هۆبه‌ی ( آ )هۆبه‌ی ( ب )پۆلی ٤هۆبه‌ی ( ا )هۆبه‌ی ( باء )هۆبه‌ی ( جيم )پۆلی ٥هۆبه‌ی ( الف )هۆبه‌ی ( باء )هۆبه‌ی ( جيم )پۆلی ٦هۆبه‌ی ( د )هۆبه‌ی ( الف )هۆبه‌ی ( باء )هۆبه‌ی ( جيم )پۆلی ٧هۆبه‌ی ( الف )هۆبه‌ی (باء)هۆبه‌ی (جيم)هۆبه‌ی (دال)هۆبه‌ی (هاء)هۆبه‌ی (واو)پۆلی ٨هۆبه‌ی ( الف )هۆبه‌ی ( باء )هۆبه‌ی ( جيم )هۆبه‌ی ( دال )هۆبه‌ی ( هاء )هۆبه‌ی ( واو )هۆبه‌ی ( ز )پۆلی ٩هۆبه‌ی ( آ )هۆبه‌ی ( ح )هۆبه‌ی ( ج )هۆبه‌ی ( د )هۆبه‌ی ( ب )هۆبه‌ی ( هـ )هۆبه‌ی ( و )هۆبه‌ی ( ز )پۆلی ١٠هۆبه‌ی ( الف )هۆبه‌ی ( باء )هۆبه‌ی (جيم)هۆبه‌ی (دال)هۆبه‌ی (هاء)پۆلی ١١هۆبه‌ی ( آ )هۆبه‌ی ( ج )هۆبه‌ی ( ب )هۆبه‌ی ( د )هۆبه‌ی ( هـ )پۆلی ١٢هۆبه‌ی ( آ )هۆبه‌ی ( ب )هۆبه‌ی ( ج )\n کۆبونەوەی کەسوکاری قوتابیان2012-12-05 کۆمەڵگاکەمان هەڵدەستێت بە ئەنجام دانى کۆبونەوەیەکى فراوان لەگەڵ کەسوکارى قوتابیان هەموومان دەبێت نیشتیمانمان خۆش بوێت بیپارێزین\nکۆمەڵگەکەمان پابەندە بەگشت ڕێنماییەکانى حکومەوت و وەزارەتى پەروەردە\nکەسوکارى قوتابیە خۆشەویستەکان\nڕێز و سڵاومان\nکۆمەڵگاکەمان هەڵدەستێت بە ئەنجام دانى کۆبونەوەیەکى فراوان لەگەڵ کەسوکارى قوتابیان بۆ ئەوەى لە نزیکەوە ئاگادارى یەکتر بین و گۆڕینەوەى بیروڕا لەگەڵ بەڕێزتان بۆ چارەسەرکردنى هەر کێشەیەک ئەگەر هەبێت بۆ پێشخستنى پرۆسەى پەروەردەو زانست لە کۆمەڵگەکەمان بەم شێوەى خوارەوە:\nهەینى ٧/١٢/٢٠١٢ لە پۆلى یەکەم تاکو شەشەمى بنەڕەتى لەگەڵ باخچەى ساوایان\nشەممە ٨/١٢/٢٠١٢ لە پۆلى حەفتەم تاکو دوانزەى زانستى و وێژەیى\nلە کۆبونەوەکەدا کۆدى نهێنى قوتابیان لە ئینتەرنێت لەگەڵ نمرەکانى نیوەى وەرزى یەکەم کە لەسەر (٢٠) نمرەیە دابەش دەکرێت و کۆدەکە بە کەسوکارى قوتابی دەدرێت لەبەر نهێنیەکە.\nداوا لەکەسوکارى قوتابیان دەکەین کە قوتابیەکە لەگەڵ خۆیان نەهێنن.\nهیوادارین کە باوک و دایکى قوتابیە خۆشەویستەکان ئامادەبن و ڕاى خۆیان دەربڕن دەربارەى پرۆسەى پەروەردە و زانست لە قوتابخانە و پێشنیاریان بۆ پێشخستنیان, تاکو پێکەوە هەموومان خزمەتى قوتابیە خۆشەویستەکان بکەین بە خوڕەوشتێکى بەرز و ئاستێکى بەرز.\nتێبینى:- هەموو کۆبوونەوەکان لە کاتژمێر (٢) ى پاش نیوەڕۆ دەبێت.\n- تکایە بۆچونى خۆت بنووسە لەسەر ئەم خاڵانە:\n١- خاوەن پرۆژە\n٢- بەڕێوەبەرى گشتى قوتابخانە\n٣- بەڕێوەبەرى بنەڕەتى لە پۆلى (١ تا ٦)\n٤- بەڕێوەبەرى ناوەندەى و ئامادەیى لە پۆلى (٧ تا ١٢)\n٥-بەڕێوەبەر و مامۆستایانى باخچەى ساوایان\n٨- فرۆشگا (حانوت)\n٩- پاک و خاوێنى قوتابخانە\n١٢- هەر تێبینیەکى تر\nکارگێڕى قوتابخانە دڵخوازی بکه ڕێژه ی دیتن :142 به‌شی ئه‌نجامه‌کان\nHome | About | News | Album | Contact\n© 2011 Fenik School. All rights reserved


راگەیاندنی ناوەندی زاگرۆس لە نەتەوە یەکگرتووەکان\nبۆ پشتگری سەربەخۆیی و مافی دیاریکردنی چارەنووسی هەرێمی باشووری کوردستان.\nدوێنێ کوردەکان لە عێراق، لە ڕێگای گشتپرسییەکەوە، دەنگیان بۆ سەربەخۆیی خۆیان داوە. ئەو بڕیارە ئاکامی دەیانساڵ گۆشار و پێشێلکارییەکانی حکومەتە یەک لە دوای یەکەکانی عێراقە.\nکوردەکانی دەیان ساڵ شەڕ و جینۆساید و هەر وەها سزای ئابوورییان بە سەر دا سەپێندراوە. لە کاتی شەڕی داعشدا، ئەرتەشی عێراق لە بەرامبەر هێرشێکی ئەو گرووپەدا هەڵهاتن و ناوچە کوردستانییەکانیان بە بێ پاراستن هێشتەوە. هەر وەها حکوومەتی ناوەندیی بەغدا، بەشە بوودجەی کوردستانی لە ساڵی ٢٠١٤ەوە بڕیوە.


چەند بڕیارێك لەبارەی گوندی پەڵكانەوە:دوای دروێنەكردن، زەوییە كشتوكاڵییەكان سڕدەكرێن\nكەركوك/22ی ئایاری 2019/ كۆبونەوەی راكان سەعید، پارێزگاری بەوەكالەتی كەركوك لەگەڵ گوندنشینانی پەڵكانە فۆتۆ: راگەیاندنی پارێزگار\nئیدارەی كەركوك بڕیاریدا دوای دروێنەكردن ئەو زەوییە كشتوكاڵییانەی لە ناحیەی سەرگەڕان ناكۆكییان لەسەرە سڕبكرێن، تاوەكو دادگا بڕیاری كۆتاییان لەسەر دەدات.\nئەو بڕیارە لە كۆبونەوەیەكی هاوبەشی راكان سەعید، پارێزگاری كەركوك بەوەكالەت هات كە ئەمڕۆ چوارشەممە 22ی ئایار بە ئامادەبونی سەرۆكی لیژنەی كشتوكاڵ لە ئەنجومەنی پارێزگای كەركوك، قایمقامی دوبز و نوێنەرانی ژمارەیەك جوتیاری گوندی پەڵكانە و شارەزا بەڕێوەچوو.\nلە بەیاننامەیەكی نوسینگەی پارێزگاری كەركوكدا هاتووە "لەپێناو سەقامیگری ئاشتی كۆمەڵایەتی، ئیدارەی كەركوك چارەسەری یاسایی و جێی رەزامەندی دەخاتەڕوو كە هەردولا لە جوتیارانی كورد و عەرەب پێی رازین".\nهەروەها هاتووە "بە رێككەوتنی هەمووان رەزامەندی نیشاندرا بۆ پێدانی ماف بە جوتیاران تاوەكو بەرهەمەكانیان دروێنە بكەن لە ئەمساڵدا، دواتر ئەو زەوییانەی ناكۆكییان لەسەرە سڕبكرێن تاوەكو لەڕوی یاساییەوە یەكلاییدەكرێنەوە و داوا لە ئەنجومەنی باڵای دادوەری بكرێت بۆ یەكلاییكردنەوەی".\nهەر بەپێی بڕیارەكەی ئیدارەی كەركوك كە تیایدا جەختكراوەتەوە لەسەر ئەوەی جوتیارانی هەردولا پێی رازین، "ناكۆكییەكان لەسەر ئەو زەوییانە لەڕێی بڕیارەكانی دادگاوە دەبێت ئەوەش پلەی كۆتاییەو هەموو ئەو نوسراوانەی تائێستا لەبارەی زەوییە كشتوكاڵییەكانەوە دەركراون هەڵدەوەشێنرێنەوە"، زیاتر هاتووە "بڕیاری دادگا هەرچییەك بێت دەبێت ئیدارەی ناحییە و جوتیارانی كورد و عەرەب پێوەی پابەندبن".\nبڕیاری دادگا هەرچییەك بێت دەبێت ئیدارەی ناحییە و جوتیارانی كورد و عەرەب پێوەی پابەندبن\nئەو بریارە دوای ئەوە هات كە خه‌ڵكی گوندی په‌ڵكانه له ناحیه‌ی سه‌رگه‌ڕان، 14ی ئایار، چه‌ند كاتژمێرێكی ئاڵۆزییان به‌ڕێكرد، كاتێك زیاتر له 100 هاوڵاتی هۆزی شه‌ممه‌ر به حه‌وت ئۆتۆمبێلەوە گه‌یشتونه‌ته گونده‌كه، هه‌ڵیانكوتاوه‌ته سه‌ریان و داوایانكردووه، ئه‌و سنوره به‌جێبێهێڵن.\nهێشتا رون نییە ئایا تەواوی خەڵكی گوندی پەڵكانە بەو بڕیارەی ئیدارەی كەركوك رازی دەبن یان نا.\nئه‌و گونده و چه‌ند ناوچه‌یه‌كی تری سه‌رگه‌ڕان، لەساڵی 1975 و سه‌رده‌می حوكمی به‌عس، چه‌ندجارێك روبه‌ڕوی پرۆسه‌ی "ته‌عریب" بونه‌ته‌وه، ئه‌وه‌ش به گواستنەوەی هاوڵاتیانی كورد لە ناوچەكانی خۆیان و نیشتەجێكردنی هاتوانی عەرەب لە جێگەیاندا.


بەشداریکردنى زانکۆى چەرموو لە پڕۆژەیەکى ڕێکخراوى ئایریکسى ئەمریکى و وەزارەتى خوێندنى باڵا - International Office\nبەشداریکردنى زانکۆى چەرموو لە پڕۆژەیەکى ڕێکخراوى ئایریکسى ئەمریکى و وەزارەتى خوێندنى باڵا\nposted Dec 14, 2021, 11:20 AM by Pshtiwan Faraj Mohammed [ updated Dec 15, 2021, 3:08 AM by Hidayat Jamal Qadir ]\nڕۆژی سێشه‌ممه ڕێكه‌وتی 14-12-2021 هه‌ریەک لە د.پشتیوان فەرەج, بەڕێوەبەرى پەیوەندیەنێودەوڵەتیەكانى زانکۆى چەرموو و د. على وهاب کریم یاریده‌ده‌ری سەرۆکى زانکۆ بۆ کاروبارى زانستى و خوێندنى باڵا , د. بەختیار کەمال عەزیز ڕاگرى کۆلێژى زانستە کردارییەکان و م. هاوار فازیل ئیسماعیل بەڕێوەبەرى سەنتەرى گەشەپێدانى کار بەشداریان کرد لە کۆبوونەوەیەکى سەرهێڵى (فێرچواڵ) لەگەڵ هەریەکە لە نوێنەرانى ڕێکخراوى ئایریکسى ئەمریکى و زانکۆ هاوبەشەکانى دیکەى کوردستان و وەزارەتى خوێندنى باڵا.\nئەم پڕۆژەیە بۆ دروستکردنى تیمى هاوبەشى خوێندنى باڵا چەند زانکۆیەکى کوردستانە لە پێشکەشکردن بۆ هەندێکى فەندى بچووک کەلەلایەن سەفارەتى ئەمریکاوە لە بەغداد پاڵپشتى لێوە دەکرێت. ئەم فەندەیان مینحە بچوکانە دەبێتە دەرفەتێک بۆ پشتگیری کردنى چەند بوارێکى گەشەپێدان کە بڕیاڕ وایە ببێتە هۆى بونیاتنان و بەهێزکردنى پەیوەندى نێوان زانکۆکان و کەرتى خوێندنى باڵا.\nلە کۆبونەوەکەدا باس لە پرۆسەى چۆنیەتى خۆئامادەکردن کرا بۆ ئامادەکردنى پڕۆژە و پێشکەشکردنى داواکارى بۆ وەرگرتنى مینحە لەلایەن پرۆگرامى هاوبەشى کەرتى خوێندنى باڵاى عێڕاقی و وەزارەتى خوێندنى باڵاى کوردستان لە هەولێڕ.\nئەم دەستپێشخەریەى ڕێکخراوى ئایریکس بۆ ئەم ساڵ لەم بوارانەدایە:\n1. پڕۆژەى هاوبەشى (پاتنەشیپ)\n2. کۆرسى بەڕێوەبردنى توێژینەوە\n3. کتێبخانەى خزمەتگوزاریی کار و پیشە\nهەر یەکە لەو پڕۆژانە بە شێوەى جیاجیا دەبرێن بەڕێوە. پڕۆژەى هاوبەشى لەلایەن بەڕێوەبەرایەتى گشتى زەمالەکان و پەیوەندیە کەلتوریەکانى وەزارەت دەبرێت بەڕێوە. ئەم پڕۆژەیە بەڕێز. مەقسود محەمەد دەیبات بەڕێوە کە بەڕێوەبەرى پەیوەندیەکانى وەزارەتى خوێندنى باڵایە.\nوەزارەتى خوێ،دنى باڵا (لە چوارچێوەى ڕێنماییەکانى ئایریکس) ئەم چوار بوارەى بە گرنگ زانیوە بۆ پڕۆژەى هاوبەشى:\n1. دامەزراندنى سەنتەرێکى توێژینەوەی ئابورى بۆ ئەوەى وەک ناوەندێک بێت بۆ توێژینەوە لەناو کۆلێژى بازرگانى. سەنتەرەکانى توێژینەوەى ئابورى توێژینەوە ئەنجام دەدەن لەسەر نوێترین دیاردە و گۆڕانکاریە ئابوریەکانى نیشتمان و داتا و توێژینەوەکانیان بڵاودەکەنەوە بەشێوەى پۆلیسى پەیپەر بۆ دامەزراوە و ئاژانسەکانى دەوڵەت و ڕێکخراو و دامەزراوە گشتى و ئەهلیەکان.\n2. گەشەپێدانى پرۆگرامى تەکنیکى و پیشەیی لەوبوارانەى کە خواستیان زۆر لەسەرە لە بازاڕ و جیهانى کارکردن وەک کەرتى کشتوکاڵ و بازرگانى و تەکنیکى و گەشتوگوزار. ئەم پرۆگرامانە پێوەر و ستانداردە نێودەوڵەتیەکان دەگونجێنن لەگەڵ مەنهەجى خوێندن و وانەگوتنەوە و فێربوون بۆ ئەوەى خواستى بازاڕ و کەرتى تایبەت پڕبکرێتەوە و وەڵامى پێویست بێت بۆ دەرفەتى کار بۆ گەنجان لە بازاڕدا.\n3. سودوەرگرتن لە توێژینەوە بۆ ڕێگریکردنى لە کاریگەریەکانى گۆڕانکارى کەش و هەوا لە عێڕاقدا بۆ نمونە بەرزکردنەوەى ئاستى هۆشیارى دەربارەى باشتر بەکارهێنانى سەرچاوە سروشتیەکانى وەک ئاو سەرچاوە سروشتیە گرنگەکانى دیکە.\n4. چاکسازى و ڕیفۆرم لە مەنهەجى خوێندن و گەشەپێدان بۆ ئەو بەشانەى کە لەڕووى ئەکادیمیەوە گرنگى و بایەخى زۆریان هەیە ئەویش لەڕێگەى نوێکردنەوەى ناوەرۆک و وانەگوتنەوە و سودوەرگرتن لە نوێترین ئەزمونى زانست و زانین و مەعریفە و دڵنیایی جۆرى و ئەزمونى فێربوونى خوێندکاران.\nهەریەکە لە سەرۆکى زانکۆ و جێگرەکانیان و بەڕێوەبەرانى پەیوەندیە نێودەوڵەتیەکان و بەڕێوەبەرانى سەنتەرەکانى پەرەپێدان و گەشەپێدانى کارى زانکۆکان بەشدارى ئەم کۆبونەوەیان کرد.\nCharmo University Participated in Higher Education Partnership Program with IREX\nToday the director of IRO of Charmo University Dr. Pshtiwan Faraj, Assit. Prof. Ali Wahab, Vice President for Academic Affairs, Prof. Dr. Bakhtyar Kamal Aziz, Dean of Medical and Applied Sciences, and Mr. Hawar Fazil, director of CDC of Charmo University participated in an online partnership meeting with IREX, ministry of Higher Education and Scientific Affairs and a number of other Kurdish Universities.\nCharmo University along with the Ministry of Higher Education and Scientific Research and IREX, and a number of Kurdish universities joined the formal announcement of the 2022 Higher Education Partnership Program on Tuesday, December 14th 2021.\nIREX IRAQ, Higher Education Partnerships Team – HEP – shared with Partner universities the announcement of the Request for Application for Higher Education Partnership Program (HEPP) - Institutional Small Grants funded by the US Embassy in Baghdad, that will provide opportunities to support target areas for development that build and foster sustainable relationships for Iraqi Higher Education.\nThe purpose of the meeting was to learn more about the small grant partnership program and the process for submitting a proposal. The Higher Education Partnership Program is supported by the U.S. Embassy, Baghdad under the U.S. Iraq Higher Education Partnerships Program and in partnership with the Ministry of Higher Education and Scientific Research, Baghdad and the Ministry of Higher Education and Scientific Research, Erbil.\nIREX's initiatives for this year were:\nEach project is managed separately, thus the Partnership Project is going to be handled by the General Directorate of Scholarships and Cultural Relations and I am the focal point between the ministry, your good selves and IREX. The ministry has (according to the IREX's outline) selected the following four focus areas for the partnership project:\n1. Creation of an Economic Research Center to serve as a hub for research within a college of business. Economic Research Centers conduct research on national economic trends and disseminate data and policy analysis for state agencies and public and private organizations.\n2. Development of technical and vocational programs in demand driven occupational fields such as agriculture, technical trades, and hospitality. These programs will align international standards in curriculum, teaching and learning in order to meet private sector job market and youth employment needs.\n3. Applied research into mitigation of impact of climate change in Iraq such as a more sustainable use of water and other natural resources.\n4. Curriculum reform and development for high priority academic departments through updates to content and delivery that reflect current academic knowledge and practice and quality assurance of student learning experiences.\nWritten and translated by Dr. Pshtiwan Faraj


Art Education - College of Basic Education\nخشته‌ی تاقیكردنه‌وه‌ی كۆتای ساڵ\nبه‌شى پەروەردەی هونەری\nناوی مامۆستایانى میلاكى په‌روه‌رده‌ی هونه‌ر\nبه‌شى په‌روه‌رده‌ى هونه‌رو وه‌رزش له سالى 2011-2012 كراوه‌ته‌وه , كه یه‌كه‌م سه‌روَك به‌ش پروَفیسوَر دكتوَر ( جواد نعمت حسین)ه ,\nكه به‌رِێزیان تا ئێستاش به‌رده‌وامن له پوَسته‌كه .\nئه‌م به‌شه بریتییه له , به‌شى په‌روه‌رده‌ى هونه‌رى سه‌ر به فاكه‌ڵتى په‌روه‌رده‌ى وه‌رزش و هونه‌ر , لێكۆڵینه‌وه له ده‌رباره‌ى هونه‌ر ده‌كات له‌بواره‌كانى وه‌كو , مۆسیقا و شانۆ و شێوه‌كارى به‌شێوه‌یه‌كى په‌روه‌رده‌یى و ئه‌كادیمى . خوێندن تێیدا له‌سه‌ر ئاستێكى به‌رز په‌یرِه‌و ده‌كرێت , له‌م به‌شه گرنگى ده‌درێت به رِاهێنانى خوێندكار له‌سه‌ر چۆنیه‌تى فێربوون و پێدانى زانیارى به‌شێوه‌یه‌كى گشتى له‌بواره‌كانى مۆسیقا و شانۆ و شێوه‌كارى , له‌م به‌شه خوێندكار ئاماده ده‌كرێت به‌شێوه‌یه‌كى چالاك و سه‌ركه‌وتوو له‌سه‌ر بنه‌مایه‌كى زانستى و ئه‌كادیمى كه دوارِۆژكۆمه‌ڵگاو دامه‌زراوه په‌روه‌رده‌یى و هونه‌ریه‌كان لێیان سوودمه‌ند ده‌بن , ئه‌م به‌شه ئه‌توانێت كاریگه‌رى دروست بكات له‌سه‌ر خوێندكار كه‌به‌شێوه‌یه‌كى سه‌ربه‌ست ئاره‌زووه‌كانى خۆى بدۆزێته‌وه له‌رِێگه‌ى پراكتیزه‌كردن و توێژینه‌وه‌ى تیۆرى .\nپرِۆسه‌ى خوێندن له به‌شى په‌روه‌رده‌ى هونه‌رى به‌مه‌به‌ستى پێگه‌یاندنى خودى خوێندكار و دۆزینه‌وى تواناو به‌هره‌كانیان وه گه‌یاندنى په‌یامى هونه‌ر به‌شێوه‌یه‌كى گشتى و په‌روه‌رده‌یى , وه‌رِاهێنانى خوێندكار له‌سه‌ر چۆنیه‌تى ووتنه‌وه‌ى وانه‌ى هونه‌ر له‌خوێندنگا بنه‌رِه‌تیه‌كاندا له‌داهاتوو .\nتێروانینى ئه‌م به‌شه بریتییه له گه‌شه‌پێدانى تواناى خوێندكار و پێشكه‌وتنى ئاستى هونه‌رى په‌روه‌رده‌یى به‌شێوه‌یه‌كى زانستى و ئه‌كادیمى .\nشێوازى خوێندن له‌م به‌شه تێیدا به‌شێوه‌یه‌كى تیۆرى و پراكتیكی یه واته خوێندكار به‌ر له به‌رجه‌سته‌كردنى پراكتیك سه‌ره‌تا به‌شێوه‌یه‌كى تیۆرى په‌یام و بنه‌ما بنچینه‌یه‌كانى هونه‌ر وه‌رده‌گرێ له‌بواره‌كانى مۆسیقا و شانۆ و شێوه‌كارى دواتر به‌شێوه‌ى پراكتیك رِاده‌هێنرێن , هه‌روه‌ها ئه‌م به‌شه شێوازى لێكۆڵینه‌وه ده‌گرێته خۆى له‌رِێگه‌ى ئاماده‌كردنى رِاپۆرت و توێژینه‌وه‌ى تایبه‌ت به بواره‌كان .\nناوی بابەتەکانی قۆناغی یەکەم\nناوی بابەتەکانی قۆناغی دووەم\nناوی بابەتەکانی قۆناغی سێیەم\nناوی بابەتەکانی قۆناغی چوارەم\nسه‌باره‌ت به وانه‌ی بینین و پراكتیك له نیوه‌ی یه‌كه‌می ساڵی خوێندن بینین ده‌خوێندرێریت به تێكرِای (2) كاتژمێر هه‌فتانه و (20) یه‌كه وه له نیوه‌ی ساڵی دووه‌مدا (45) رِۆَژ ( تگبیق ده‌كات) به واقعی (5) رِۆژ له هه‌فته‌یه‌كدا وه رِۆژی (4) كاتژمێر واته (20) كاتژمێر له هه‌فته‌یه‌كدا به تێكرای (4) یه‌كه. واتا كۆیی یه‌كه‌كه‌ی ده‌كاته ( 8) یه‌كه.\nKamaran Mahmood Ahmad (سه‌رۆك به‌ش)\nJawad Niaamat Hussein\nNidham abduljabar hussein\nWaffa Mohamad Hussein\nKhooshi Lattef Taha\nRozhan khalid mohammed\nAwaz Mirza Faraj\nSubpages (3): xshtai_4 خشتەی قۆناغی یەک خشتەی وانەی هەفتانەی قۆناغی سێ