فانتازیاى کۆنەپەرستى 1 | ماڵێک لە ئاسمان\nلە کۆمەڵگاى تەندروستدا فیکر و کلتور2 لەسەر بنەماى گەشەکردنى ناوەڕۆکى مەعریفی و ناوەڕۆکى ئایدیۆلۆژى پێشدەکەوێت، مەعریفە بە هۆى پێشکەوتنى زانست، ئایدیۆلۆژیا بەهۆى گەشەى کۆمەڵایەتییەوە... کەچى لە کۆمەڵگاى دواکەوتوودا مەعریفەى فیکرى هەر ئەوەیە کە هەیە، ئەوەى کە دەگۆڕێت ئایدیۆلۆژیایە، بەپێى بەرژەوەندییەکانى خۆى و بۆشاییەکانەوە دەست بەسەر کلتور و مەعریفەدا دەگرێت. کەواتە ئەوەى کە لە فیکرى کۆمەڵگاى بنبەستوودا گرنگە مەعریفە و داهێنان و تازەگەرى نییە، بەڵکو ئەوەیە کە هەوڵ بدرێت (ڕابردوو و کەلەپوور) زیندوو بکرێتەوە، هەوڵ بدرێت وێناکردنى (کۆن و تەقلیدى) لەلایەن عەقڵەوە بە پەسەند بزانرێت، هەوڵ بدرێت تەسەورى عەقڵى ڕەوایەتى خۆى لە بۆچوونى (ڕابردوو و کەلەپوور و سوننەتگەراییەوە) وەربگرێت. ئەگەر ئەو شێوەیە لە عەقڵانیەت زاڵبوونى شێوەیەکى ئایدیۆلۆجیا بێ بەسەر ژیاندا، هەژموونى دابونەریتى بنبەستووى کۆمەڵایەتى بێ بەسەر زانستدا، ئەوە پێویستە کۆمەڵگاى کوردى بە کۆى دەزگا مەعریفى و کلتورى و ئایدیۆلۆژییەکانییەوە وەک دروستکەرى فانتازیاى کۆنەپەرستى بخوێنینەوە.\nبە کورتى، ئەمڕۆ قسەکردن لە بارەى ڕەسەنایەتى و بڕوابوون و ناسنامە و ستایل و ناسیونالیزم، قسەکردن لە گەڕانەوە بۆ ئەسڵێکى کۆن و ڕووداوى یەکەم و کەلەپوور و یادەوەرى نەتەوە... قسەکردنێکى سیاسییانەى پۆپۆلیستییە بۆ مەسرەفى ڕۆژانە، هەرگیز پرسیارێکى گرنگى هەڵنەگرتووە، ئەو شێوەیە لە قسەکردن چوارچێوەیەکى فانتازیى لە نێو کلتور و پانتاییە ئەدەبى و هونەرى و میدیاکانى کوردى بۆ خۆى بردووە، لە رێگاى تێگەیشتن و خۆناسینەوە نا، بەڵکو وەک سرووتى گەڕانەوە و ئامادەکردنەوەى ڕووداوە سەرەتایى و دامەزرێنەرەکان، وەک ئەوەى کۆمەڵگاى کوردى بە یەک رۆژ لە دایک بووبێت و یەک رەنگ و دەنگى هەبێت... لە ڕێگاى پەیوەندیکردن بە مەعریفەى ئەویدیکەوە نا، بەڵکو وەک ئەوەى کۆمەڵگاى کوردى خاوەنى خودێکى پڕ داهێنان و تۆکمە و جێگیر بێت؟! بەڵام بەشێکى گەورەى گەڕانەوە بۆ ڕابردوو لە نزیکترین پێناسەیدا پەیوەندی بە فەرامۆشکردنی فیکر و نەبوونی جیهانبینی سەردەمەوە هەیە، وەک چۆن پەیوەندی بە نەبوونی بابەتبووندایە.\nلە پانتایى کلتورى کوردیدا سۆزى گەڕانەوە بۆ رابردوو، زار قەرەباڵغییەکى گەورەى نەوەیەکى بنبەستووى (رۆشنبیریى/سیاسى) کوردى بەدواى خۆیدا کێش کردووە، نەوەیەک کە هیچ ئامادەییەکى فیکرى و مەعریفى لەمڕۆى پڕ لە جیاوازیدا نیشان نەداوە، بۆیە لەبرى ئەوەى وەک بکەر دەربکەوێت، دەیەوێ وەک رەمز (رەمزى دەسەڵاتى رابردوو) ئامادەى زەمەنەکان بێت، هەموو ئامادەییەکی رەمزیانەش خۆى لە سەرووی واقیع دادەنێت و هێز ء توندوتیژى نەبێت، مەعریفە و گفتوگۆ و بیروڕای جیاواز و دنیابینی جیاواز ناناسێت... دەمەوێ بڵێم دەشێ کۆى ئەو پەڕگیرى و توندوتیژى و (قسەکردن لەبرى هەمووان) شێوازێکى نادروستانەى دەسەڵاتى سیاسى شکستخواردووى کوردى بێت و بەرەو پانتاییەکانى دیکەى کلتورى دزەى پێکرا بێت! لێرەدا هەوڵدەدەم لە رێگاى راڤەکردنى دوورى و نزیکى لە (مەرجەع- سەرچاوە-coming back) بڵێم کۆمەڵگاى پەرێزخواز و داهێنان پێچەوانەى یەکتر بیر دەکەنەوە، خودێک کە سیستم بە خواستى خۆى لە قالبى دەدا و خۆناسى (خوێندنەوەى خودە بە پێوەرى خود) پێچەوانەى یەکتر دەکەونەوە، یەکەمیان داخران بەرهەمدەهێنێ و دووەمیان روو لە کرانەوەیە.\nداهێنان لە دۆزینەوە و نوێکارى و بەرهەمهێنانەوەى بێ سنور بەرجەستە دەبێت، هەمیشە دنیایەکى نوێ و روانینێکى جیاواز و مەعریفەیەکى دیکە دەخاتەوە، بەشێکى گەورەى داهێنان پەیوەندى بە خۆناسین و خەیاڵێکەوە هەیە، کە لە حاڵەتی کرانەوە و جیاوازى و دەرککردندایە، عەقڵێک کە پەیوەندی راستەوخۆی بە ئەویدیکە و زمان و ژینگەی دەرەکییەوە دەکات، بەو مانایەش پەیوەندى داهێنان بە جیهانەوە پەیوەندییەکى دینامکییە و لەسەر گۆڕانکارى و قبوڵکردنى ئەویدیکەى جیاواز و بێ سنورى وەستاوە. داهێنان هەمیشە دەکەوێتە ئەودیوو سنورەکان و چوارچێوەکان و بە شێوەیەکى ستوونى دادەبەزێ و لە قوڵایى فیکر و ئەزموون و دنیابینیدا خۆى واز دەکات، دنیاى داهێنان دنیاى بەیەکەوە هەڵکردن و هاوژیانى و شیعرییەت و چێژە، دنیاى رەنگە جیاوازەکان و هەست و نەستە جیاوازەکان و مرۆڤە جیاوازەکانە، داهێنان بەردەوام دنیا بە شێوەیەکى کتوپڕ بەرهەم دەهێنێتەوە... چەمکى داهێنان بە چەمکى (ئازادی)یەوە بەندە، بەو مانایەى کە سنورەکان ناناسین. چەمکى داهێنان بە چەمکى (خۆشەویستی)یەوە بەندە، بەو مانایەى کە ئەو کاتەى خۆشەویستى دادەهێنرێت، خود بوونى نییە، خود بە تواناى دەربڕن و ئەزموونەوە دەلکێ، داهێنان بە زەین و کارى کردەى لە ناکاو، ساتى داهێنان دەکەوێتە دەرەوەى تێگەیشتنى فیکر و ئەزموون و بیرەوەرییەوە. داهێنان بەردەوام کار لەسەر هەڵوەشانەوە و دووبارە بونیادنانەوە دەکات، کار لەسەر پرسیار و ئیقاعە نوێیەکانى سەردەم دەکات، هەر لەوێشەوە دژى پەڕگیرى و جێگیر بوون و بیرکردنەوەى بنبەستوو رادەوەستێت، وەک چۆن نە بڕواى بە سێنتەر هەیە نە بە پەراوێز، نە لە رێگاى شتە مەزنەکانەوە راست دەبێتەوە، نە بە هۆى شتە بچووکەکانەوە سۆزى ئەویدیکە بۆخۆى رادەکێشێت. لە داهێناندا (رابردوو و ئێستا و ئایندە) لە تاکە جولەیەکى هەنووکەییدا بەیەکدەگەن، جولەیەکى لەپڕى ئیبداعى، بەرەو کردەیەکى ترسناکى داهاتوومان دەکاتەوە... بۆیە ئەو رستەیە لاى زۆربە دووبارە دەبێتەوە کە دەڵێین: داهێنان زەمەنى تایبەت بەخۆى کەشف دەکات. بەڵام رەسەنایەتى لە تێربوونى خۆیدا دەژى، (تێربوونى خود) و (کەشفکردنى ژیان) ئەگەرچى دووانەیى دژ بەیەکیش نەسازێنن، هەڵگرى دوو راڤەکردنى جیاوازن، چونکە لەلایەک ناتوانین رەگەزە زیندووەکانى رەسەنایەتى، ئەوەى لەگەڵماندا هەناسە دەدات، لە کەشفکردنى ژیان و کرانەوە و ئازادى و فرە رەنگى دوور بخەینەوە، واتە ناتوانین کۆى کەلەپور بە هاوشانى کۆن و رەسەنایەتى لە قەڵەم بدەین و تازەگەرى بە هاوچەرخ و داهێنان بناسێنین. نە یەکەمیان رەمزى دواکەوتنە و نە دووەمیان پێشکەوتن، رەسەنایەتى لە رەگەزى دواکەوتوو و مردوو بەتاڵ نییە... تازەگەریش مەرج نییە هەمیشە ساتەوەختێکى مەعریفى دامەزرێنێت، تازەگەرى دەشێ لە دەمارگیرى بەتاڵ نەبێت! داهێنان مەرجى گەڕانەوە بۆ رابردوو ناسەپێنێت، وەک چۆن هەموو تازەگەرییەکیش داهێنان نییە.\nئەمڕۆ (زیندووکردنەوەى کەلەپور) وەک مۆدیلى فیکرى خۆرهەڵاتى، بەشێکى زۆرى کلتورى کوردى و دەسەڵاتى سیاسى کوردى لەگەڵ خۆى دەبات، ئەو جۆرە بیرکردنەوەیە (سەلەفى و تەقلیدییەکان) نوێنەرایەتى دەکەن، جگە لە فۆرم گۆڕین، لە رووى مەعریفییەوە لەسەر هیچ نەگوتن وەستاوە! لە بەرانبەر ئەوە (سروش وەرگرتن لە کەلەپور) بژاردەیەکى دروستکراوە و دەکەوێتە نێوان (کەلەپورخوازان و هاوچەرخخوازانەوە)، ئەو جۆرە بیرکردنەوەیە تەنها دووڕوویى سیاسى و بەتاڵى ڕۆشنبیریى نیشان نادات، بەڵکو دەکەوێتە دەرەوەى بوێرى و بڕوابوون بەخۆوە، مەبەستم لە بڕوابوون ئەوەیە کە کار ئاکامى کردەوەیە، کردەوەش مەعریفە بەرهەم دەهێنێ، بە دیوەکەى دیکەش بوێرى بە روونى بە تاکەوە بەستراوەتەوە و تاک بە مەعریفەوە، مەعریفەش بە ئازادییەوە! عەقڵ لەسەر بەرهەمهێنانەوەى بەردەوامى مەعریفە کار دەکات و بیرکردنەوە لەسەر بەرهەمهێنانەوەى بەردەوامى ئازادییەوە وەستاوە... ئاراستەى سێیەم لەسەر (دووبارە خوێندنەوەى کەلەپور) خۆى بونیاد دەنێت و (ئازادیخوازەکان) نوێنەرایەتى دەکەن.\nبەڵام کۆمەڵگاى کوردى نە خاوەنى دابڕانێکى مەعریفییە تاکو پارێزگارى لەو سەربەخۆییەى بکات و نەهێڵێ خودى پڕ لە داهێنانى شێلو ببێت، نە توانیوویەتى لەخۆى بێتەوە و بونیادێکى هەنووکەیى لەبەر رۆشنایى مەعریفەى ئەویدیکە فەراهەم بکات؟!\nباوەڕ/ ترس لە بۆشایى\nباوەڕ لە بارەى راستییەوە دەکرێ حاشاى لێبکرێت، بەڵام حاشا لە راستى ناکرێت. بەو مانایەش وەک (کریشنا مۆرتى) لە کتێبى "یەکەمین و دوایین رزگارى"دا3 دەڵێت دەتوانین بێ پشت بەستن بە باوەڕ کار بکەین، بە دیوەکەى دیکە لە کۆى بەرهەمەکانیدا هەمیشە هانماندەدا بە دواى خۆناسین و مەعریفەوە بین! ئەوە بەو مانایە نایەت، کە باوەڕ خاوەنى مەعریفەى خۆى نییە؟! باوەڕى سیاسى، ئایدیالۆژى، باوەڕ بە خوا، بە ئایین، بە ئایینزا، بە مەزهەب، بە دابونەریت، بە کەس... بەڵکو بەو مانایە دێت، کە راستى دەبێ لە رێگاى تێگەیشتن و راڤەکردنەوە، لە رێگاى دید و مەعریفەى جیاوازەوە کەشف بکرێت، راستى شتێک نییە کە لە رێگاى فیکرەوە بناسرێت، لە رێگاى عەقڵەوە دیارى بکرێت، چونکە عەقڵ بەرهەمى ناسراوەکانە، بەرهەمى یادەوەرییە، عەقڵ بەرهەمى پێداچوونەوە و تەتەڵەکردن و رێکخستنەوەى رابردووە، عەقڵ بە زەرورەت ماناى ئەو شتانە نییە کە فیکرە، بەڵکو ئاماژە بە (کار) دەکات، عەقڵ تەنها رووییەکى راستى ناس دەکات، عەقڵ و بیرکردنەوە راستى کەشف ناکەن، بیرکردنەوە بەرهەمى ئازادییە...\nپرۆسەى کەشفکردن، هەنگاونانە بەرەو نادیارى، بەرەو نەناسراوى، بەرەو تاریکى... تێگەیشتن و راڤەکردن واتە رێگادان بە راستى بۆ ئەوەى بدوێت، یان بۆ ئەوەى لە رێگاى پەردەپۆشین و پەردەنەپۆشین بە کردەى کەشفکردن رابێتەوە، بەڵام راستى لاى کەس نییە، راستى دەبێ هەوڵى کەشفکردنى بدرێت، راستى بە بیرکردنەوە و یادەوەرى کەشف ناکرێ، عەقڵ و بیرکردنەوە و یادەوەرى بەرهەمى رابردوون، عەقڵ و بیرکردنەوە دەشێ رووییەکى راستى بناسێنن، بەڵام راستى رەها بوونى نییە! بەشێکى گەورەى راستى دەکەوێتە نادیارەوە، عەقڵ و بیرکردنەوە رێگا بۆ راستى خۆش دەکەن بە ئازادى کار بکات، عەقڵ و بیرکردنەوە پۆشین و نەپۆشین وەک مەعریفە لێکجیا دەکەنەوە... لێرەوە دکتۆر (محەمەد کەمال) لە کتێبى ((فەلسەفەى بوون- لێکۆڵینەوەیەک لە هزرى پاش میتافیزیک، ل9-10)دا دەڵێت: بڕوا لەسەر جۆرێک لە مەعریفە دروست دەبێت، بەڵام لەگەڵ جێگیربوونى دەبێت بە دۆگما و لە ئاستى ئەگەرى جیاوازدا دەبێ بە رێگر، چونکە بڕوا بانگەشەى دوا راستى و دوا قۆناغى بیرکردنەوە دەکات... کۆى ئەو قسانەش ئەوە دەسەلمێنێ کە "نفێرى" دەڵێت زانینى نەگۆڕ و جەهلى نەگۆڕ یەک شتن.\nبەڵام مرۆڤ چۆن (باوەڕ) قبوڵ دەکات، چۆن بە دەستى دەهێنێ، چۆن دەکەوێتە ناو سنورە دیاریکراوەکانى باوەڕەوە؟ ئایا تەماشاکردنى مرۆڤ وەک (بوونەوەرێکى کۆمەڵایەتى) سەرەتاى بڕواهێنان نییە... یەکێک لە هۆکارەکانى ئارەزوو بۆ قبوڵکردنى باوەڕێک، ترسە. چوونە نێو کۆمەڵ جگە لە خۆشاردنەوە لە هەرێمە تاریکەکانى ئەویدیکە، شتێکى دیکە نییە، سنورە نادیارەکان زۆر لە سنورە دیارەکان گەورەترن، رووبەرە نهێنییەکان زۆر لە پانتاییە کەشفکراوەکان بەرفرەوانترن.... بۆیە ئەگەر مرۆڤ باوەڕ نەهێنێ چى بەسەر دێت، ئەگەر مرۆڤ خۆى نەداتە پاڵ کۆمەڵ، چۆن دەتوانێ بەو هەموو لاوازییەوە خۆى بپارێزێت، ئایا نابێت لەو شتەى کە لەوانەیە رووبدات بە تووندى بترسێت؟ مرۆڤ هەر لە تەماشاکردنى وەک بوونەوەرێکى کۆمەڵایەتى عادەتى بە باوەڕەوە گرتووە، ئەگینا خۆمان بە گومبوو دەزانین! کەواتە قبوڵکردنى باوەڕ جگە لە راکردن لە ترس، جگە لە خۆشاردنەوە، جگە لە بڕوابوونێکى سەرەتاییانە، جگە لە خۆخستنە پاڵ دیار... شتێکى دیکە نییە، مرۆڤى باوەڕدار مرۆڤى عوسابییە، مرۆڤى نیرۆسى، هەست بە هێز ناکات، دەترسێ و دەسەوەسانە، مرۆڤى نیرۆسى هوشیار نییە و خۆى ناناسێ... مرۆڤى عوسابى پێویستى بە بوونى خۆناسى نییە، تەنها باوەڕهێنان بۆ ئەو بەسە.\nلە بیرمان نەچێت عەقڵ بەرهەمى رابردووە، عەقڵێک کە بە باوەڕەوە سیخناخە، عەقڵێکە لەسەر دووبارەبوونەوە کار دەکات، عەقڵێکە سنوردار، مرۆڤى بنبەستبوو بۆ ئەوەى لە ترس رابکات، بۆ ئەوەى لە خاڵیبوون رابکات، بۆ ئەوەى لە نهێنى ئەویدیکە رابکات، هەوڵى تێپەڕاندن نادات، بەڵکو خۆى بە باوەڕێکەوە کۆت و بەند دەکات، هەوڵى ئازادى نادات، خۆى دەخاتە نێو بڕوابوونێکى سنوردارەوە... ترسى مرۆڤ لە تەنیایى، گۆشەگیرى، ترسى مرۆڤ لە مەندبوون، لە نەکران، لە نەگەیشتن بە شتێک یان شوێنێک، ترسى مرۆڤ لە سەرنەکەوتن، ئەوە پرسیارەکە نییە، پرسیار ئەوەیە ئایا لە رێگاى باوەڕەوە بە خۆناسین دەگەیین، ئایا لە رێگاى باوەڕەوە بە ئازادى دەگەیین؟\nبەهاى مرۆڤ نەبەستراوەتەوە بە سەرکەوتنەکانى، بە چەندێتى شتومەک کڕینى لە بازاردا، بەوەندە سەرمایەى هەیەتى، بە موڵک و ماڵى، ئادەمیزاد لە گۆشەنیگاى هێزى تایبەتى خۆى و تواناى خۆشەویستییەوە هەڵدەسەنگێنرێت4... هەمیشە مەعریفە کرانەوەیە و نەزانین داخران، هەمیشە خۆشەویستى قبوڵکردنى جیاوازییە و هەمیشە هەوڵدان بۆ مەعریفەى جیاواز گۆڕان دروست دەکات و باوەڕ وەستان، بۆیە هەر چەندە سنورەکانى هوشیاریمان بەرفرەوان بێت، باوەڕبوون کەمتر دەبێتەوە، چونکە باوەڕ سنورى مەعریفەى دیارە، بەڵام تواناى مرۆڤ بێ سنورە، مرۆڤ بوونەوەرێکى نەگۆڕ نییە و هەمیشە لە گۆڕاندایە، مادام ئێمە بە دواى مرۆڤایەتى و خۆشەویستى و ئازادییەوەین، بۆ دەبێ باوەڕ بکەینە هۆکارى دژ بە یەکبوونمان، رق لە یەکبوونمان، بۆ دەبێ باوەڕ بکەینە پەردەى لێکجیابوونەوەمان، بۆ دەبێ لەسەر باوەڕ بە گژ یەکدا بچینەوە، بۆ خۆمان بە باوەڕێکەوە دەبەستینەوە، بۆ خۆمان لە کونجى باوەڕێکەوە گۆشەگیر دەکەین، بۆ ئازادى و خۆشەویستى خۆمان بۆ دنیا بەیان ناکەین، بۆ خۆمان بە باوەڕێکەوە کۆتوبەند دەکەین... فیلمى (کۆنفۆ پاندا) ئیزدیواجیەتى خۆناسین و بیڕوابوونمان بۆ روون دەکاتەوە، فیلمى (کۆنفۆ پاندا) گوزارشت لە دیسپلینى سەربازى رۆژهەڵاتى دەکات و مەبەستى گەیاندنى جەوهەرى عیرفانى رۆژهەڵاتییە، لە هەمان کاتدا بە پێى قسەى (سلاڤۆ ژیژەک) ئایرۆنییە و گاڵتە بە باوەڕەکەى خۆى دەکات، ئەوەى زۆرى سەرنجى ژیژەک رادەکێشێ لەو فیلمەدا گاڵتەکردنە بە ئایدیۆلۆژیا، بەڵام ئایدیۆلۆژیا هەر دەمێنێ! ژیژەک لە تەماشاکردنى بۆ ئەو فیلمە رەنگە مەبەستى ئەوە بێت کە: "ئایدیۆلۆژیا لەمڕۆدا بڕوایەکە بە هەمان شێوەى ئیمانى رۆژهەڵاتى کار دەکات." ئەو خوێندنەوەیە (وەک ئەوەى من بیرى لێدەکەمەوە) هەم ئایدیۆلۆژیا هەڵدەسەنگێنێ، هەم دیدى رۆژهەڵاتى بۆ ئیمان دەخاتە روو. دواجار ئەو خوێندنەوەیە پێمان دەڵێت: هەرگیز کەسى باوەڕدار (وەک بانگەشەکەرى دوا راستى) کەسى ئاشتیخواز نییە، هەرگیز کەسى باوەڕدار کەسى ئازاد نییە، هەرگیز کەسى باوەڕدار کەسى خۆشەویست نییە، لە پرۆسەى خۆشەویستیدا دووچارى رێگرى دەبینەوە، لە پرۆسەى خۆشەویستیدا جیاوازى جوانییەکانى خۆى دەنەخشێنێت، بەڵام لە نێو باوەڕداران و ئایدیۆلۆژکاراندا رق بوونەوە لە یەکتر، نکۆڵیکردنى یەکتر، قبوڵنەکردنى یەکتر... هەڵگرى یەک ئایدیۆلۆژیا و بیروباوەڕن و یەکترى قبوڵ ناکەن، دژ بە یەکتر کار دەکەن، چونکە هەریەک دەیەوێ سنورى نەزانینى خۆى بپارێزێ و بەرگرى لە نەگۆڕى و کۆتوبەندى خۆى بکات، هەر کەس دەیەوێ خۆى زێتر لە بەندایەتى ئایدیۆلۆژیا و بیروباوەڕەکەى نزیک بکاتەوە، خۆشتر خۆى رادەستى پەڕگیرى بکات... ئەى ئازادى و خۆشەویستى و جیاوازى دەکەوێتە کوێى مرۆڤایەتییەوە؟\nلە شەڕى حەوتەمى سەلیبیدا کە(سانت لویس) سەرکردایەتى دەکرد، (ئیڤۆ لوبرۆتۆن) دەگێڕێتەوە: رۆژێک لە سەرەڕێیەکدا تووشى پیرێژنێک بووم، کە دەفرێکى ئاگر بە دەستى راستییەوە و کاسەیەک ئاویش بە دەستى چەپییەوە بوو. لە وەڵامى ئەوەى کە ئەو دووانەى بۆچى هەڵگرتووە پیرێژنەکە گوتى: دەمەوێ بە ئاگرەکە وەها بەهەشت بسوتێنم هیچى لێ نەمێنێتەوە و بە ئاوەکەش وا ئاگرى جەخەنەم خامۆش بکەم گڕێکى لێ جێنەمێنێ: چونکە دەمەوێت کەس نە بۆ پاداشتى بەهەشت چاکە بکا و نە لە ترسى ئاگرى دۆزەخ. بەڵکو تەنها بۆ خۆشەویستى خودا بیکات.5\nرەنگە وشەى (ناسنامە) وشەیەک نەبێ هاوشانى (یەکگرتنەوە لەگەڵ خود) هەنگاو بهاوێژێت، بەڵام دەشێ پێکهاتەى ئەو وشەیە لە زۆر رووەوە تێگەیشتنێک لە بارەى ناسینەوە وێنا بکات! ناسنامە وشەیەکى ئاوێتەیە و لە (ناسین) و (نامە) پێکهاتووە، نامەى ناسین ئەگەرچى حەقیقەتێکى رەهاى بۆ نموونە وەک زمان و خەسڵەتە جەوهەرى و هاوشێوەکانى ناسین و ئاراستەى ناسین دیارى ناکات، بەڵام بە گشتى شتێکمان لە بارەى ناسینەوە بە شێوەیەکى بێلایەنانە پێڕادەگەیەنێت، کەواتە ناسنامە وەک ئەوەى دەلالەتى ناسینى لەخۆدا هەڵگرتووە، شیاوى فرە جۆرى تێگەیشتنى تێدا دەبێتەوە، ناسنامە نامەیەکى کراوەیە لە بارەى ناسینەوە، بەو مانایەش زمانى کوردى بەشدارییەکى بێلایەنانەى لە بارەى ناسینەوە هەیە.\nناسنامە وەک زاراوە پەیوەندى تاک بە کۆمەڵگاوە دیارى دەکات و خەسڵەتە جەوهەرى و جیاواز و هاوشێوەکانى تاک و کۆمەڵگا دەکێشێت، هیچ کۆمەڵگایەک بێ ناسنامە وێنا ناکرێت، بەڵام بەو مانایەى کە پێکهاتەکانى ناسنامە جێگیر نییە و بەپێى بارودۆخ گۆڕانى بەسەردا دێت: ناسنامەى کەسى، ناسنامەى کۆمەڵایەتى. ڕۆشنبیریى، نەتەوەیى... لە کۆمەڵگاى سێیەمدا هەژموونى کۆ بەسەر تاکدا هەژموومێکى گەورەیە و لە رەفتاردا دەردەکەوێت، ئەوەش تەواو پێچەوانەى کۆمەڵگا تاکخوازەکانى خۆرئاواییە، کە بە شێوەیەکى گشتى تاکێتى زاڵە بەسەر رەفتارى رۆژانە و جۆرى هاوبەشیکردن لە نەخشە و پرۆژەکانى کۆمەڵدا... لە کۆمەڵگاى سێیەمدا ناسنامەى کۆمەڵ ناسنامەى نیشتمانى و نەتەوەیى و ڕۆشنبیریى بە شێوەى سیاسى و دەروونى هەژموونى هەیە، بەڵام لە کۆمەڵگا تەکنۆلۆژى و سیاسییە پێشکەوتووەکاندا چەمکى ناسنامە بە تاک و دامەزراوە جۆراوجۆرەکانەوە دەلکێت، یەکەمیان دەشێ بە قەیرانى ناسنامە ناوى بەرین، کە(داریوشى شایگان) لە کتێبى (وەهمەکانى ناسنامە)6 وەک (وێنەى سەپێنراو بەسەر خود) قسەى لێدەکات. قەیرانى ناسنامەش بە تێگەیشتن و هۆشیاریى کۆمەڵگاوە بەندە. چونکە ناسنامە گوزارشت لە ماهیەتى تێگەیشتن و هوشیارى دەکات، گوزارشت لە ماهیەتى فیکر و ڕۆشنبیریى و ژیارى مرۆڤ دەکات.\nپێشکەوتنى کۆمەڵگا لە رووى تێگەیشتن و زانیارى و تەکنۆلۆژیا و میدیاوە ناسنامەیەکى گەردوونى لەخۆدا هەڵگرتووە، ئەو ناسنامەیە بەرگرى لە تاکێتى و رێژەگەرایى و ونبوونى سەرچاوە ئایدیۆلۆجى و تەقلیدییەکان دەکات و بۆ پرۆژە گۆڕانکارییە گەورەکانى نێو کۆمەڵگاى مرۆڤایەتى دەگەڕێتەوە. ئەو جۆرە لە ناسنامە لەسەر کرانەوە و پلەى سفرى ئایدیۆلۆجیا و لێکبوردەیى بێ سنور و قبوڵکردنى جیاواز وەستاوە و ماف بە تاک دەدات هەڵبژاردنى تایبەتى خۆى هەبێت. داریوشى شایگان پسپۆر لە مێژووى ژیارییەکاندا پێیوایە ئەوەى ئەمڕۆ دنیا بەڕێوە دەبات ژیارییەکى گەردوونى تازەیە، ئەوەى ناسنامەى تاکیش بەڕێوە دەبات تواناى عەقڵییە، کە هەموو پابەندبوونە ڕۆشنبیریى و ئیتنى و ئایینییەکان وەک پابەندبوونێکى رووت دەبینێت.\nبەڵام چەمکى (پەڕگیرى) پەیوەندیەکى راستەوخۆى بە رەگەزپەرستى و دۆگماتیزمیەوە (Dogmatism) هەیە، پەڕگیرى واتە پەیوەستبوون بە فیکرێک یان چەند بیرکردنەوەیەکى دیاریکراو و قبوڵنەکردنى دیباتە و چاوپێداخشانەوە و پەرستنى ئەو فیکر و بیرکردنەوەیە وەک ئەوەى چەسپاو و رەها بێت، لە بەرانبەر ئەوەشدا رەتکردنەوەى هەموو بیرکردنەوە و بیروڕایەکى دیکەى جیاواز... بەو مانایەش دەشێ کوردبوون وەک ناسنامە بنبەستبوون و پەڕگیرى و داخران بنوێنێ... دەشێ تەواوى فەزا جیاوازەکانى ژیانى کوردى لە خۆیدا کورت بکاتەوە، بەڵام لەگەڵ هەموو ئەوانەشدا تاکى کوردى لە دەرەوەى بیرکردنەوە چەسپاو و رەهاکان و دامەزراوە سنوردارەکانى ئایدۆلۆژیاوە لە هەوڵى خۆى بەردەوامە، داهێنان هەمیشە لە ئازادییەوەیە، لە خۆناسییەوەیە! (سارتەر) دەڵێت: دوژمنی سەرسەختی ڕۆشنبیری راستەقینە خودی ڕۆشنبیری ساختە یان خۆفرۆشە، کە هەمیشە بەرگرى لە ئایدۆلۆژیا دەکات.\nکەواتە ناسنامە چەشنى پەڕگیرى بە تەنگژەى کرانەوە بە رووى دنیا و ئەویدیکەى جیاوازەوە ناو دەبرێت، چونکە مرۆڤ لە پەڕگیرى و ئاراستەکردنەوە، پەیوەندى بە دنیا و ئەویدیکەوە دەپچڕێت... مرۆڤ لە رێگاى ناسنامەى داخراوەوە پەیوەندى بە ئەویدیکەى جیاوازەوە سنوردار دەکات، بەڵام لە رێگاى خۆناسى و هوشیارى و پەیوەندییەوە بەشێوەیەکى جیاواز بەشدارى لە تێگەیشتنى دنیا و مەعریفەى دنیادا دەکات، مەرج نییە لە رێگاى حەقیقەتەوە بێت، دەشێ لە رێگا بیرکردنەوەى جیاواز و تێڕوانین و چێژ و جوانییەوە بێت! هەمیشە پەیوەندى مرۆڤ بە مرۆڤ و پەیوەندى مرۆڤ بە دنیاوە چارەسەرى بەشێکى گەورەى هوشیارى و خۆناسیمان دەکات، بە دیوەکەى دیکەش ناسنامەى داخراو و سنوردار وەک شێوازێکى دیکەى بنبەستبوون و پەڕگیرى و توندوتیژى تەماشا دەکرێت، پەیوەندیکردن بە ئەویدیکەى جیاواز، توانایەکە بۆ گەیشتن و راڤەکردن و داهێنان، توانایەکە بۆ گەیشتن بە مەعریفە و جوانى حەقیقەتێکى دیکەى جیاواز... مەرج نییە ئاسۆکانى پەیوەندى و کرانەوە بەرەو حەقیقەتمان ببات، بەڵام بێگومان بەرەو خۆناسى و خۆشەویستى و داهێنان و ئازادیمان دەبات، جوانترین شێوەى پەیوەندیکردنى مرۆیانە کار و داهێنانە، بەو مانایەى کە عەقڵ کار بەڕێوە دەبات و داهێنان لە ئازادیدایە، بەو مانایەى کە عەقڵ لە تێگەیشتن و راڤەکردنى بەردەوامەوە دێتە بەرهەم و داهێنان لە رێگاى خۆناسى و ئازادییەوە! بەڵام ناسنامەى داخراو و سنوردار و گۆشەگیرى دەکەوێتە دەرەوەى پەیوەندیکردن و داهێنانەوە، دەکەوێتە دەرەوەى تێگەیشتن و راڤەکردنەوە، دەکەوێتە دەرەوەى خۆناسى و ئازادییەوە، ناسنامەى داخراو هوشیارییمان سڕ دەکات، هەمیشە ئاراستەمان دەکات... تێگەیشتن لە مرۆڤبوون، تێگەیشتن لە مرۆڤایەتى تێگەیشتنە لە پەیوەندییەک کە بەرەو هوشیارى و مەعریفە و ئازادى و چێژ و جوانیمان دەکاتەوە، نەک ناسنامەى داخراو...\n1 - لێرەدا فانتازیا بەو مانا ژیژەکییە دێت کە مامەڵکردن و ئاڵوگۆڕى نێوان خودەکانە، کۆى ناونیشانى ئەو نوسینە گوزارشت لە شاردنەوەى هیچ نەگوتن بەرانبەر ئەمڕۆ و سۆزى گەڕانەوە بۆ رابردوو وەک بابەت، بیرکردنەوە، بیروباوەڕ، سیاسەت... دەخاتە روو. دەمەوێ بڵێم (فەنتازیاى کۆنەپەستى) گەڕانەوەیەکى ئایینى و سیاسییە، وەک کلتور و دابونەریت... ئایینییە، بەو مانایەى کە هەموو دینێک بریتیە لە سروتى گەڕانەوە بۆ ساتى دامەزراندن. باوەڕهێنانێکى سیاسییانەیە، وەک ئەوەى کایەى مێژوو کایەیەک بێ خەونە سیاسییەکانى ئەمڕۆى لەسەر بونیاد بنرێت.\n2- لە وشەى (culture)ى زمانى ئینگلیزى و فڕەنسى هاتووە، لە زمانى عەرەبى (الثقافە) ناو دەبرێت، لە وشەى (ثقف) هاتووە واتاى رێکەوت و دەرککردن و وەرگرتن لە لایەک و لە لایەکى دیکە زیرەک و لێزان و روناکبیر... کەواتە کلتور دەلالەت لە روناکبیرى و زیرەکى و هەڵکۆڵین و چاودێرى و شارستانیەت دەکات، کلتور وەک ئەوەى وشەى (civilisation) زمانى ئەڵمانى دەلالەتى لێدەکات، دوو رووى هەیە: یەکێک خودییە کە ڕۆشنبیریى عەقڵە، رووى دووەمى بابەتییە واتە رێگاى ژیان و هەموو ئەوەى لە رووى کۆمەڵایەتییەوە دەستى بۆ دەبەین. یەکەمیان تەنها رووکارى پێشکەوتنى عەقڵ دەگەیەنێت. دووەمیان هاوگونجاندنى نێوان مرۆڤ و سروشت، تاک و کۆمەڵگا، بەهاى رۆحى و مرۆڤایەتى... کەواتە کلتور نوێنەرایەتى کۆى دابونەریت و زانست و مەعریفە و هونەر و ئەدەب و یاسا و رێسا و بەها کۆمەڵایەتیەکان دەکات و بەپێى جیاوازى گەل و نەتەوەکان جیاواز دەکەوێتەوە...\n3- -ج- کریشنا مۆرتى، یەکەمین و دوایین رزگارى، و: سەعید سەیدى، دەزگاى توێژینەوە و بڵاو کردنەوەى موکریانى، 2009.\n4- - پەیامێک لە ئایندەوە، ئەریک فرۆم بیرمەندى هیومانستى... بەهزاد حەوێزى، هەولێر، چ 1، 2010، ل101.\n5- - پارێزەرانى ئیمان. سلاڤۆى ژیژەک، و: وەلید عومەر.\n6- داریوش شایغان، أوهام الهویه ، دار الساقی، بیروت 1993، ترجمه محمد علی مقاد، ص127.


هەسەدە هەوڵی بەدەستهێنانی پشتگیری پارتە کوردییە ڕکابەرەکانی دەدات\nبه‌رپرسانى پارته کوردییه‌کان، ئاماژه بۆ ئه‌وه ده‌که‌ن هه‌سه‌ده هه‌وڵى به‌ده‌ست هێنانى پشگیرى ئه‌وان ده‌کات و هه‌موو کۆبونه‌وه‌کان له‌سه‌ر داواى هه‌سه‌ده بون.\nکامیران حاجۆ، به‌رپرسى کاروبارى ده‌ره‌وه‌ى ئه‌نجوومه‌نى نیشتمانیى کورد له سووریا (ئه‌نه‌که‌سه)، له 4ى کانونى یه‌که‌مى2019،به ماڵپه‌ڕى (ئه‌لمۆنیته‌ر)ى ڕاگه‌یاندووه" که له 25ى تشرینى یه‌که‌مى ئه‌مساڵه‌وه به‌رپرسانى ئه‌نه‌که‌سه جارێک له‌گه‌ڵ مه‌زڵووم کۆبانی، فه‌رمانده‌ى هێزه‌کانى هه‌سه‌ده و دوو جار له‌گه‌ڵ کاربه‌ده‌ستانى باڵاى هه‌سه‌ده به سه‌رکردایه‌تیى رێدوور خه‌لیل کۆبوونه‌ته‌وه. کۆبوونه‌وه‌کان له رۆژاڤاى کوردستان و له‌سه‌ر داواى هه‌سه‌ده بووه".\nهاوکات له ماڵپه‌ڕه‌که، نه‌واف حه‌سه‌ن، یه‌کێک له سه‌رکرده‌کانى پارتى یه‌کێتیى کورد، قسه‌ى کردووه و وتویه‌تى "دیالۆگى ئه‌م دواییه له‌لایه‌ن مه‌زڵوومه‌وه ده‌ستیپێکرد، ئه‌مریکییه‌کان گوشاریان بۆ هێنابوو. ئێمه ئه‌وه به هه‌نگاوێکى ئه‌رێنى ده‌زانین و هیچ داوایه‌کیان لێنه‌کردووین".\nهێرشى تورکیا بۆ سه‌ر رۆژاڤا که له تورکیا به ئۆپه‌راسیۆنى "کانى ئاشتی" ناسراوه، له رۆژى نۆى تشرینى یه‌که‌م ده‌ستیپێکرد، له قۆناغى سه‌ره‌تاى هێرشه‌که‌دا زیاتر له 200 هه‌زار که‌س ئاواره بوون.\nچالاکوا نێکى کۆمه‌ڵگه‌ى مه‌ده‌نیى رۆژائاوا به مه‌رجى ئاشکرانه‌کردنى ناوى به ماڵپه‌ڕه‌که وتوه"هێرشى تورکیا پاڵنه‌رى ئه‌و هه‌وڵه بوو" که ئامانج لێى ڕاگرتنى ڕه‌وتى ئاواره‌بوونى خه‌ڵک و راگرتنى ئۆتۆنۆمییه‌که‌ى ئیداره‌ى خۆسه‌رییه".\nبه وته‌ى چالاکوانه‌که که پێشتریش نێوه‌ندگیرى له نێوان هێزه کوردییه‌کاندا کردووه، "هه‌سه‌ده هاته‌پێش و وتى ئه‌وان ده‌توانن قه‌ناعه‌ت به په‌یه‌ده بهێنن".\nئه‌نه‌که‌سه له زیاتر له 10 پارتى سیاسى و چه‌ندین ڕێکخراوى کۆمه‌ڵگاى مه‌ده‌نى پێکهاتووه و شه‌رعیه‌تێکى ناوچه‌یى و نێوده‌وڵه‌تى هه‌یه، به‌ڵام په‌یوه‌ندییه‌کى گرژى له‌گه‌ڵ دیمه‌شق هه‌یه، له کاتێکدا ئیداره‌ى خۆسه‌رى له یه‌ک ساڵ و نیوى ڕابردوودا چه‌ندین جار هه‌وڵى جۆرێک له ڕێککه‌وتنى له‌گه‌ڵ دیمه‌شق داوه، به تایبه‌تیش دواى ئه‌وه‌ى پابه‌ندیى ئه‌مریکا به‌رامبه‌ر پڕۆژه‌ى ئیداره‌ى خۆسه‌رى ته‌مومژى تێکه‌وت.\nدارین خه‌لیفه، له گروپى قه‌یرانى نێوده‌وڵه‌تی، به ئه‌لمۆنیته‌ر ى ڕاگه‌یاندووه "ئه‌نجوومه‌نى نیشتمانیى کورد له سووریا، هه‌تا ئێستاش شه‌رعیه‌تێکى سیاسى نێوده‌وڵه‌تى هه‌یه، بۆیه به‌ره‌یه‌کى یه‌کگرتووى کوردى ده‌توانێ وێنه و پشتگیریى نێوده‌وڵه‌تیى یه‌په‌گه به‌هێزتر بکات، به‌ڵام نازانم ئاخۆ ئه‌مه پێگه‌ى په‌یه‌ده له به‌رامبه‌ر دیمه‌شقیش به‌هێز ده‌کات یان نا".\nله کاتێکدا ئه‌نجوومه‌ن له نه‌یاره‌کانى دیمه‌شق نزیکه و ئه‌وه‌ش گفتوگۆکان له‌گه‌ڵ دیمه‌شق ئاڵۆزتر ده‌کات.\nبه‌گوێره‌ى راپۆرته‌که، په‌یه‌ده ده‌یه‌وێ ئه‌نجوومه‌ن له‌و به‌ره‌یه‌ى ئۆپۆزسیۆن بێته‌ده‌رێ که تورکیا پشتگیرى ده‌کات و به‌شێکن له‌و گروپانه‌ى له پڕۆسه چه‌قبه‌ستووه‌که‌ى نووسینه‌وه‌ى ده‌ستوورى داهاتووى سووریادا به پشتگیریى نه‌ته‌وه یه‌کگرتووه‌کان به‌شدارن، بۆ ئه‌وه‌ى ئه‌نجوومه‌ن، په‌یه‌ده و گروپه عه‌ره‌به‌کانى دیکه پێکه‌وه به‌ره‌یه‌کى نوێ دروستبکه‌ن.\nبه‌ڵام حاجۆ وتویه‌تى"ئێمه ناتوانین بێ پشتگیریى ئه‌مریکا، رووسیا و یه‌کێتیى ئه‌وروپا ئه‌مه بکه‌ین".\nئه‌نجومه‌نى نیشتمانیى کورد له‌لایه‌ن په‌یه‌ده‌وه به‌وه تۆمه‌تبار ده‌کرێ که دارده‌ستى تورکیا بن، ئه‌نجوومه‌نیش له‌به‌رامبه‌ردا په‌یه‌ده به ئامرازى به‌رده‌ستى په‌که‌که ده‌زانێ که بیرۆکه‌ى ناسیۆنالیزمى کوردى ره‌تده‌کاته‌وه و خه‌ون به پێکهێنانى کۆنفیدراڵى گه‌لانه‌وه له رۆژهه‌ڵاتى نێوه‌ڕاست ده‌بینێ.\nئیداره‌ى ئه‌مریکیش هه‌وڵى نزیککردنه‌وه‌ى یه‌په‌گه و ئه‌نه‌که‌سه‌ى داوه، به‌رپرسێکى پێشووى ئیداره‌ى تره‌مپ بۆ کاروبارى سووریا به ئه‌لمۆنیته‌ر ى وتووه"ئه‌وان هانى ئه‌نجوومه‌ن و یه‌په‌گه‌یان دابوو هاوکارى بکه‌ن، به‌ڵام ئه‌نجوومه‌ن له ژێر ده‌ستى تورکیادا بوو. هه‌وڵه‌که‌ى ئه‌مریکا که له کاتى شه‌ڕى دژى داعشدا بووه، شکستى هێنا، له کاتێکدا ئیداره‌ى ئه‌مریکى له کاتى شه‌ڕى داعشدا شه‌ڕى نێوخۆى نێوان هێزه کوردییه‌کانى نه‌ده‌ویست".\nدواجار به‌رهه‌م ساڵح و لایه‌نه‌کان کاندیدى سه‌رۆک وه‌زیرانیان یه‌کلاکرده‌وه\nپه‌رله‌مانتارێکى گۆڕان: وه‌زیرێکی یه‌کێتی له‌گرتوخانه‌ى سوسێ چه‌ند خزمێکى خۆى دامه‌زراندووه\nئه‌مریکا دوو هه‌زار سه‌رباز له‌هه‌رێمى کوردستان جێگیر ده‌کات\nقۆناغی پاش هێرشی مووشەکی.. ئێران رێگای دەرچوون دەگرێت\nئێران وردەکاری نوێ دەربارەی کوشتنی سولەیمانی دەخاتەڕوو\nتورکیاو روسیا له‌لیبیا دژى یه‌کترن\nملیارێک دۆلار به‌شى هه‌ڵه‌بجه ناکات تا ببێته پارێزگایه‌کى مۆدێرن\nنێچيرڤان بارزانى: دەبێ ئێمە هەست بە بەرپرسیاريه‌تی بکەین


ڕێنمایی قوتابیان – ده‌روونناسی\nكانونی یه‌كه‌م 13, 2019\t0 19,387\nن؛ زانا جبار/ ده‌روونناس مامۆستا چۆن ئه‌م حاڵه‌ته بیناسێتەوە؟ هۆکارەکانی چین؟ چۆن چارەسەر دەکرێـت؟ دیسکالکولیا واتا لاوازی و خراپی ئاستی منداڵ لە وانەی بیرکاری و نەبوونی توانستی کۆکردنەوە، لێدەرکردن، ژماردن و شیکاری کردار ماتماتیکی بەشێوەیه‌کی گشتی له‌وانه‌یه كه‌سانی گه‌روه‌ش تووشی ئه‌م حاڵه‌ته ببن، نزیکەی لە (٪۳تا ٪٦)ـی مرۆڤ توشی ئەم حاڵەتە دەبن، دەکرێت زۆرجار ئەگەر تاقیکردنەوەی زیرەکیشی بۆ ئەنجام بدرێت …\nكانونی یه‌كه‌م 7, 2019\t0 20,337\nئا؛ محمد جووتیار/ رێنماییكاری ده‌روونی ئه‌و هۆكاره‌كانه چین ده‌بنه هۆی دروستبوونی دڵه‌ڕاوكێی قوتابیان له‌كاتی تاقیكردنه‌وه‌كاندا؟ كاتێك قوتابی تووشی دڵه‌ڕاوكێی تاقیكردنه‌وه‌كان ده‌بێت چی بكات باشه، بۆ ئه‌وه‌ی هاوسه‌نگی ده‌روونی بۆ بگه‌ڕێته‌وه؟ مرۆڤ هه‌ندێجار به تایبه‌تی له‌و بارودۆخه نه‌خوازراوانه‌ی كه داهاتووی به‌ته‌واوی لێ دیار نییه، به‌هۆی نه‌بوونی دڵنیایی یان ترسان له سه‌ركه‌وتن و شكستهێنان تووشی ترسێكی زۆر ده‌بێت، ناتوانێت كۆنتڕۆڵی ترسه‌كه بكات، …\nتشرینی دووه‌م 30, 2019\t0 20,318\nئا؛ یوسف کمال هادی/ ڕێنماییکاری پەروەردەیی دروستكردنی پەیوەندی هاوڕێیانە لەگەڵ مامۆستا؛ بەر لە هەموو شتێک بەهێزی پەیوەندی قوتابی و مامۆستا بە ڕێژەیەکی زۆر کار دەکاتە سەر ئاستی قوتابی لە ناوەندەکانی خوێندن، چونکە کاتێک قوتابی مامۆستای لا خۆشەویست بێت حەزی و خۆشەویستی بۆ بابەتەکەش دەبێت و بەمەش ئاستێکی بەرز بەدەست دێنێت. ئەنجامدانی کار و پێداویستی و شتە زیادەکان بەر لە دەست …\nتشرینی دووه‌م 11, 2019\t0 15,960\nئا، ئارام سەردار/ ڕێنماییکارى پەروەردەى ق. مەلافەندى بنەڕەتى تێکەڵاو. ئێمە هەموومان پێویستە فێربین و بەردەوام بین، لەهەر هەنگاوێک بۆ سەرکەوتن ڕێگایەکى ساخت بگرینە بەر ئەوا هەنگاوى داهاتوومان جگە لەوەى قوڕستر دەبێت، روبەڕوى شکستێکى گەورەشمان دەکاتەوە” هەر لەدەستپێکى پڕۆسەى خوێندن تاوەکو کۆتایى ئەو پڕۆسەیە دەبیستین یان دەبینین بەشێک لەفێرخوازان پەنا بۆ ڕەفتارێکى ناتەندروست و ناڕاست دەبەن بۆ گەیشتن بەئامانج، ئەویش (قۆپیە-گزى)ـکردنە، …\nئایار 18, 2019\t0 10,451\nشوان خالید/ توێژه‌ر A، رێنمایی تەندروست بۆ کاتی خوێندنی قوتابی ئه‌و كاتانه‌ی كه سك خاڵییه بۆ خوێندن گونجاو نییه. خوێندن عیبادەتە ھەوڵبدە تام و چێژ و سوودی لێوه‌بگریت. پێش ئەوەی دەست بە خوێندنت بکەی بە ئاسوودەیی و نیەتێکی سافه‌وه (بسم اللە و ئایەتی کورسی والناس و الفلق و الاخلاس و توکل علی اللە و لاحول ولاقوە الا باللە و لاعلم …\nئایار 16, 2019\t0 10,990\nزانا جبار/ ده‌روونناس دڵەڕاوكێی تاقیكردنەوەكان بە یەكێك لەجۆرەكانی دڵەڕاوكێ دادەنرێت كە زۆرجار خوێندكار تووشی كێشەو گرفت دەكات، وا دەكات كاریگەری لەسەر ژیان و دەروونی خوێندكار درووست بكات، بۆ ئەم مەبەستەش خوێندكار ئەتوانێت ئەم هەنگاوانەی خوارەوە بگرێتەبەر بۆ زاڵبوون بەسەر دڵەڕاوكێكەیدا : دروستكردنی متمانە و باوەڕ بەخۆبوون بۆ دووركەوتنەوە لە دڵەڕاوكێ و پەستانی دەروونی، قوتابی دەبێت بەردەوام ئەوە لە مێشكی خۆتدا …\nچه‌ند بیرۆكه و خووێكی ئه‌رێنی، بۆ خوێندنی قوتابیان\nشوبات 23, 2019\t0 119\nو؛ دانا سه‌لام/ رێنماییكاری ده‌روونی جۆری خوێندن و ئاستی نمره‌كانت به‌زۆری ده‌وستێته سه‌ر ئه‌و بیرۆكه و خووانه‌ی كه له‌ژیانی خوێنتدا به‌كاریان ده‌هێنێ، له‌م بابه‌ته‌دا هه‌ندێ ره‌فتار و خووی نه‌رێنی ده‌خه‌ینه ڕوو كه هاوكاریت ده‌كات له شێوازێكی كاریگه‌ر و دروستی خوێندن. یه‌كه‌م/ خۆت به‌رپرسی خۆتبه: واته ئه‌گه‌ر ده‌ته‌وێت له‌خوێندن سه‌ركه‌وتوو ببیت ئه‌وا ده‌بێت توانای ئه‌وه‌ت هه‌بێت ئه‌وله‌ویاتی كاره‌كانت و كاته‌كانت رێكبخه‌ی، …\nبنه‌ماكانی ته‌ندروستی قوتابخانه\nتشرینی یه‌كه‌م 12, 2018\t0 190\nدانا سه‌لام/ رێنماییكاری ده‌روونی سه‌ره‌تا كورته پێناسه‌یه‌كی هه‌ر یه‌كێك له‌م چه‌مكانه‌ی خواره‌وه ده‌كه‌ین: یه‌كه‌م/ ته‌ندروستی: بارێكی گشتگیره له نێوان لایه‌نه‌كانی (جه‌سته‌یی، ده‌روونی، ژیری و كۆمه‌ڵایه‌تی) نه‌وه‌ك ته‌نیا نه‌بوونی حاڵه‌تی نه‌خۆشی بگه‌ینێ. دووه‌م/ ده‌رووننساغی (الصحة النفسیة): بریتییه له شاره‌زایی و به‌توانایی تاك به‌رامبه‌ر ڕوبه‌ڕو بونه‌وه‌ی ئه‌و فشار و ئاسته‌نگانه‌ی ڕۆژانه دێته پێشی، بتوانێ به شێوه‌یه‌كی گونجاو به‌ره‌نگاریان ببێته‌وه. سێیه‌م/ ته‌ندروستی قوتابخانه: …\nله‌گه‌ڵ ده‌ستپێكردنی ده‌وامی قوتابخانه‌كان\nتشرینی یه‌كه‌م 7, 2018\t0 180\nمحمد جووتیار/ رێنماییكاری ده‌روونی و خێزانی. چۆن منداڵه‌كانمان ئاماده بكه‌ين بۆ چوونه‌وه قوتابخانه و ده‌ست پێكی ساڵي نوێی خوێندن؟ هونه‌ره‌كانی خۆشه‌ويستكردنی قوتابخانه و مامۆستا له‌لای منداڵان چين؟ بۆ ئه‌وه‌ی به گرووتين، به حه‌زێكی زۆره‌وه بگه‌ڕێنه‌وه بۆ قوتابخانه؟ دوای دابڕانێكی زۆری قوتابی له خوێندن و ژينگه‌ی قوتابخانه، دوای ئه‌وه‌ی بۆ ماوه‌یه‌كی زۆر قوتابی له‌ماڵه‌وه له جيهانی ياريكردن و كات به‌سه‌ربردن له …\nهۆكاره‌كانی سه‌ركه‌وتن له خوێندن؛ یه‌كه‌م (زیره‌كی)\nئاب 26, 2018\t0 221\nئا؛ دانا سه‌لام/ رێنماییكاری ده‌روونی ئه‌م بابه‌ته كورته‌یه‌كه له‌په‌رتووكى (فن المذكرة والتوفق بین الأطفال)، كۆمه‌ڵه هۆكارێك له‌م كتابه‌دا ئاماژه‌يان پێكراوه په‌يوه‌ستن به قوتابى بۆ خوێندن. گرنگترين هۆكاره‌كانيش بریتین له: ده‌بێـت قوتابى به‌لاى كه‌مه‌وه ئاستێكى زيره‌كى هه‌بێت، واته نابێت له دواكه‌وتووه ژيرييه‌كان بێت. هه‌بوونى شاره‌زايى له‌سه‌ر يادگه (ذاكيره) و چۆنيه‌تى په‌ره‌پێدان و پاراستنى زانيارييه‌كان. به‌ئاگايى و ورياييه‌كى باش له ناو پۆل …


له‌لایه‌ن: محەمەد ڕزگار - به‌روار: 2021-02-05-02:22:00 - کۆدی بابەت: 1966\nپلان، بەردی بناغەی سەرکەوتنی مرۆڤە لە ژیاندا، بۆەی مرۆڤی بێ پلان و بەرنامە، ناتوانێ لە ئەرک و کارەکانیدا سەرکەوتوو بێت و قۆناغە سەختەکانی ژیان ببڕێت و بەسەر کۆسپ و ئاستەنگەکانیدا زاڵ بێت.\nیەکێک لە هەڵە باوەکانی دایکان و باوکان بەرامبەر بە منداڵەکانیان، نەبوونی پلان و بەرنامە ڕێژییە بۆ ژیان بە گشتی و بۆ پەروەردە و فێرکردنی منداڵەکانیان بە تایبەتی، ئەمەش بۆ چەندین هۆکاری جیاجیا دەگەڕێتەوە، لەوانە:\nنەبوونی مەبەست و ئامانج لە ژیاندا.\nنەبوونی پێوەر بۆ ژیان.\nنەبوونی هەڵسەنگاندن و چاودێری و بەدواداچوون بۆ کار و ئەرکەکانی خۆیان و منداڵەکانیان.\nپەی نەبردن بە گرنگی پلان و بەرنامەڕێژی بۆ ژیان.\nهەر لە منداڵییەوە ڕانەهاتوون لەسەر ژیانێکی پلان بۆ داڕێژراو.\nژیان بەسەربردن بە شێوەیەکی هەڕەمەکی و ناڕێکوپێک.\nنەخوێندەواری و نزمی ئاستی زانستی و ڕۆشنبیری دایک و باوک.\nگەورەبووونی دایک و باوک لە ناو ژینگەیەکی نالەبار و ناگونجاودا.\nچاولێکەری و لاساییکردنەوەی خەڵکانی دیکە بێ پلان و بەرنامە.\nناوشیاری و بێئاگایی دایک و باوک.\nهەبوونی کێشە و بگرە و بەردەی خێزانی و کۆمەڵایەتی.\nهەژاری و دەسکورتی.\nئەڵبەتە ئەگەر دایکان وباوکان پلان و بەرنامەڕێژیان نەبێت بۆ پەروەردە و فێرکردنی منداڵەکانیان، ئەوا نەک هەر منداڵەکانیان، بەڵکو دایک و باوک و خێزان و کۆمەڵگەش رووبەڕووی کێشە و ئاستەنگەکانی ژیان دبەنەوە و زەرەرمەند دەبن، گرنگترین ئەو زیان و کێشە و ئاستەنگانەش بریتین لەمانەی خوارەوە:\nمنداڵ بە شێوەیەکی ناتەندروست و بێ پلان و بەرنامە گەورە دەبێت.\nمنداڵ بە هەڕەمەکی ژیان بەسەر دەبات.\nمنداڵ بەهای کات و ژیان نازانێ و کاتێکی زۆر بەفیڕۆ دەدات.\nمنداڵ ناتوانێ لە کات و ساتی خۆیدا هەل و دەرفەتەکان بقوزێتەوە.\nلە ئەرک و کارەکانیدا سەرکەوتن بەدەست ناهێنێ.\nناتوانێ کار و ئەرکەکانی خۆی ڕیزبەندی و پۆلێنبەندی بکات و لە ژیاندا ڕوبەڕووی کەمی کات و فرەکاری دەبێتەوە.\nبەهرە و تواناکانی مندال بە شێوەیەکی ئاسایی و سروشتی گەشە ناکات.\nناتوانێ بە شێوەیکی زانستیانە و بابەتیانە سوود لە توانا و بەهرەکانی خۆی وەربگرێت.\nناتوانێ بە باشی ڕووبەڕووی پێشهات و ڕووداوە نەخوازراوەکان ببێتەوە.\nلە ژیاندا کەسیکی سەرکەوتوو نابێ.\nدایک و باوک و خێزان و کۆەمڵگە لە بەرهرە و توانای ئەو جۆرە مندالانە بێبەش دەبن.\nبۆ ئەوەی دایکان و باوکان لە ئەرک و کارەکانیاندا سەرکەوتوو بن و بتوانن نەوەیەکی زانا و دانا و بەتوانا و شارەزا و تێگەیشتوو و پێگەیشتوو پێشکەش بە کۆمەڵگە بکەن، دەبێ پلان و بەرنامەڕێژییان بۆ ژیان و پەروەدە و فێرکردنی منداڵەکانیان هەبێت، بۆ ئەم مەبەستەش دەبێ ئەم هەنگاوانەی خوارەوە بهاوێژن:\nدەبێ دایک و باوک هەر لە دەستپێکی ژیانی هاوسەرگیریەوە پلان و بەرنامەڕێژیان هەبێت بۆ ژیان، نەخاسمە بۆ پەروەردە و فێرکرندی منداڵەکانیان.\nدەبێ پلانەکە ورد و گشتگیر بێت.\nدەبێ پلانەکانیان ئامانجدار بێت و ڕۆشن و دیار بێت.\nدەبێ پلانەکەیان لەسەر بناغەیەکی زانستییانە و بابەتیانە دابڕێژن.\nدەبێ لە کاتی دانانی پلان، هەلومەرجی خودی و بابەتی لەبەرچاو بگیرێت.\nدەبێ پلانەکە قابیلی جێبەجێکرند بێت و ڕەنگدانەوە واقعی خێزان بێت.\nدەبێ دایک و باوک جێبەجێکاری پلانەکە بن و ڕژدبن لەسەر جێبەجێکردنی.\nپێویستە دایک و باوک هاوسەنگی لە نێوان ئەرکو مافەکانی منداڵ بپارێزن.\nدەبێ پلانی دایک و باوک بۆ گەشەدان بێت بە توانا زەینی و هزری و زانستی و جەستەییەکانی منداڵ.\nپێویستە دایک و باوک بەشێک بن لە پلانەکە و لە خۆیانەوە دەستپێبکەن.\nدەبێ لە کاتی دانانی پلان، ڕەچاوی دۆخی منداڵ بکرێت و بەپێی قۆناغەکانی گەشەکردنی منداڵ بێت.\nدەبێ دایک و باوک، هەر لە سەرەتاوە هانی منداڵەکانیان بدەن بۆ گرنگیدان بە پلان و دانانی پلان بۆ کارەکانیان، هەروەها ئەرکی چاودێری و بەدواداچوونی پلانەکەشیان بگرنە ئەستۆ.\nدەبێ لە جێبەجێکردن و جێبەجێ نەکردنی پلانەکەدا پاداشت و سزا هەبێت، بۆ ئەوەی سزارداو خۆی ڕاست بکاتەوە و پاداشتکراویش زیاتر هان بدات.\nپێویستە پلانی دایک و باوک و منداڵەکانیان، وەڵامدەرەوەی خواستەکانیان بێت.\nپەرتووكی هەڵە باوەكانی دایكان و باوكان بەرامبەر منداڵەكانیان\nبابه‌ته په‌یوه‌ندیداره‌كان به : بێ پلانی دایك و باوك


بەرکەوتوویەکی تری چەکی کیمیایی گیانی لەدەستدا\nهەواڵ / کوردستان :: 01/09/2018 :: 678 جار بینراوە\nبەهۆی مانەوەی کاریگەری چەکی کیمیایی لەسەر جەستەی، ئێوارەی ئەمڕۆ یەکێکی تر لە بەرکەوتووانی چەکی کیمیایی هەڵەبجە لە تەمەنی 55 ساڵیدا گیانی لەدەستدا و تائێستاش 105 بەرکەوتووی چەکی کیمیایی گیانیان لەدەستداوە.\nلوقمان عەبدولقادر، سەرۆکی کۆمەڵەی قوربانیانی کیمیابارانی هەڵەبجە بە دواڕۆژی ڕاگەیاند لە درێژەی گیانلەدەستدانی بەرکەوتووانی چەکی کیمیایی هەڵەبجە، ئەمڕۆش یەکێکی تر لە بەرکەوتووانی چەکی کیمیایی بەناوی (فوئاد حەمە فەرەج) بەهۆی مانەوەی کاریگەری چەکی کیمیایی لەسەرجەستەی لە وڵاتی دانیمارک کۆچی دوایکرد.\nئاماژەی بەوەشکرد،ئەو بەرکەوتووەی ئەمڕۆ گیانی لەدەستدا خاوەنی ژمارەیەک لە شەهیدانی کیمیابارانی هەڵەبجەیەو لە دوای ساڵی 2003 وە تا ئێستاش 105 بەرکەوتووی چەکی کیمیایی هەڵەبجە گیانیان لەدەستداوە، هاوکات زۆربەی بەرکەوتووانی چەکی پێویستییان بەچارەسەری بەردەوام هەیە.\nسەرۆکی کۆمەڵەی قوربانیانی کیمیابارانی هەڵەبجە ئەوەشی وت، تا ئێستا زیاتر لە هەزار هاوڵاتی هەڵەبجە وەک بەرکەوتووی چەکی کیمیایی ناویان تۆمارکراوە، بە سەدان بەرکەوتووی چەکی کیمیایش لە دۆخێکی تەندروستی ناجێگیردان بەهۆی ئەوەی ماوەی زیاد لە سێ ساڵە هیچ بەرکەوتوویەکی چەکی کیمیایی ڕەوانەی دەرەوە نەکراون بۆ وەرگرتنی چارەسەر.


بە تۆمارکردنى یەکەم حاڵەتى توشبوون بە ڤایرۆسى کۆرۆنا، تورکیا چووە ڕیزى ئەو وڵاتانەى کە ڤایرۆسەکە گرتویەتییەوە.\nلەکاتێکدا وڵاتانى دراوسێی تورکیا ماوەیەکى زۆرە ڤایرۆسەکە تێیاندا بڵاوبووەتەوە، بەڵام تورکیا ئەمڕۆ یەکەم حاڵەتی توشبوونى بەو ڤایرۆسە ڕاگەیاند کە تا ئێستا ١١٠ وڵاتى جیهانى گرتووەتەوە.\nتاکە حاڵەتەکەى تورکیا، هاوڵاتییەکى بە ڕەچەڵەک تورکە، کە بەوتەى بەرپرسانى تەندروستی تورکیا “لە ئەوروپا تووشى ڤایرۆسەکە بووە”.\nفەخرەدین قۆجا، وەزیرى تەندروستى تورکیا له كۆنگره‌یه‌كی ڕۆژنامه‌وانیدا له بینای وه‌زاره‌ته‌كه‌ی ڕایگەیاند، دوێنێ ئه‌نجامی پشكنینی هاوڵاتییه‌ك كه گومانی توشبوون به ڤایرۆسی كۆرۆنای نوێ (COVID-19)ی لێكرابوو، پۆزه‌تیڤ ده‌رچوو”.\nوتیشى، “نه‌خۆشه‌كه له ئه‌وروپا تووشی ڤایرۆسه‌كه بووه، به ته‌واوی له‌گه‌ڵ جیهانی ده‌ره‌وه دابڕێندراوه. نه‌خۆشه‌كه پیاوێكه و باری ته‌ندروستی به گشتیی باشه، ئه‌ندامانی خێزانه‌كه‌ی هه‌موویان و كه‌سه نزیكه‌كانی هه‌موویان له ژێر چاودێریدان، هه‌موویان وه‌ك گومانلێكراون. ئه‌وه یه‌كه‌م حاڵه‌ته له وڵاته‌كه‌ماندا تۆماركرابێت، به‌پێی زانیارییه‌كان زوو پێی زانراوه و، توشبوونی زۆر سنوورداره”.\nكۆجا باسی له‌وه كرد كه له‌م قۆناغه‌دا ئه‌گه‌ری ئه‌نجامی به‌ریه‌ككه‌وتنی ڕاسته‌وخۆ یان ناڕاسته‌وخۆ له‌گه‌ڵ ده‌ره‌وه‌دا له نموونه‌یه‌كدا ده‌ركه‌وتووه ”تكایه ئه‌گه‌ر زۆر پێویست نه‌بوو با نه‌چینه ده‌ره‌وه، با پابه‌ندی یاساكانی پارێزی بین له ڤایرۆسی كۆرۆنای نوێ كه وه‌زاره‌ته‌كه‌مان ڕایده‌گه‌یه‌نێت. بۆ ئه‌وانه‌ی له‌ده‌ره‌وه‌ی وڵات ده‌گه‌ڕێنه‌وه 14 ڕۆژ یاساییه، ده‌مه‌وێت به‌تایبه‌تی كاتێ ده‌گه‌ڕێنه‌وه 14 ڕۆژ خۆیان داببڕن”.\nوه‌زیری ته‌ندروستی توركیا داوایكرد هاووڵاتیان پابه‌ندی یاسای ١٤ ڕۆژ ببن، ”چاوه‌ڕوانیمان له هاوڵاتیانمان ئه‌وه‌یه پابه‌ندی یاسای 14 ڕۆژ بن و هێز ببه‌خشنه ئه‌م به‌ره‌نگارییه. حاڵه‌تێك یان چه‌ند حاڵه‌تێك نابێت وه‌ك په‌تا ببینرێت”.\nجەختیشیکردەوە، ئه‌م دۆخه ته‌نیا به‌واتای ئه‌وه دێت كه ڤایرۆسه‌كه هاتووه‌ته سنوری وڵاتەکەیانەوە. ئه‌وه ئه‌گه‌رێكی زۆر بوو و ڕوویدا. حاڵه‌ته‌كه كه دابڕێندراوه له ئێستادا ئه‌وه واتاكه‌یه‌تی. ئه‌وه‌ی پێویسته ئێستا ئه‌نجامی بده‌ن له‌ژێر رۆشنایی رێوشوێنه‌كانی ژیانیاندا سیستمێك دابنێن. خه‌باتێكی نیشتمانی ده‌كه‌ن دژ به‌و كێشه گه‌ردوونیه.\nكۆجا جه‌ختی له‌سه‌ر ئه‌وه كرده‌وه كه رێوشوێنه‌كانی مه‌ترسیه‌كه ئاسانه و، ڤایرۆسه‌كه له‌و رێوشوێنانه به‌هێزتر نییه كه ده‌گیرێنه‌به‌ر، “نه‌خۆشێك جێگه‌ی مه‌ترسی نییه و، نه‌خۆشێك كه كه‌ره‌نتینه كرابێت هه‌ڕه‌شه نابێت بۆ كۆمه‌ڵگه”.\nله وه‌ڵامی پرسیارێكدا له‌باره‌ی ئه‌وه‌ی كه ئایا توشبووی ڤایرۆسه‌كه له چ پارێزگایه‌كه، كۆجا رایگه‌یاند ”له‌و باوه‌ڕه‌دام كه له‌م قۆناغه‌دا هێنانه ئارای پارێزگایه‌ك، ناوچه‌یه‌ك، نه‌خۆشخانه‌یه‌ك به‌و واتایه دروست نییه”.\nڤایرۆسی كۆرۆنای نوێ (COVID-19) 90 ڕۆژ له‌مه‌وبه‌ر له 12ی كانوونی یه‌كه‌می 2019دا له شاری ووهانی چین سه‌ریهه‌ڵداوه و ماوەى نزیکەى مانگێکە به خێرایی به جیهاندا بڵاوبووه‌ته‌وه.


ناسنامەی مێردمنداڵەکە نادیارە\nپۆلیسی گەرمیان ڕایگەیاند، ئۆتۆمبێلێك منداڵێكی شێلاوە و پاش گەیاندنی بە نەخۆشخانە گیانی گیانی لەدەستداوە\nعەلی جەمال، بەرپرسی ڕاگەیاندنی پۆلیسی گەرمیان بڵاویكردەوە، ئێوارەی ئەمڕۆ لە گەڕەکی کەلاری کۆن ئۆتۆمبێلێک لەجۆری ئەڤەلۆن مێردمنداڵێکی شێلاوە و پاش گەیاندنی بە بەشی فریاکەوتنی نەخۆشخانەی شەهید هەژار گیانی لەدەستدا.\nدەشڵێت، تائێستا ناسنامەی مێردمنداڵەکە نادیارە. داواش لە کەسوکاری دەکات سەردانی بەشی فریاکەوتنی نەخۆشخانەكە بکەن.\nپۆلیس لێکۆڵینەوەی لە ڕووداوەکە دەستپێكردووە و شۆفێری ئۆتۆمبێلەکەش بە بڕیاری دادوەر و بەپێی مادەی 24ی هاتووچۆ بەندکراوە، وەك ئەوەی وتەبێژی پۆلیسی گەرمیان ئاماژەی پێداوە.\nئەمڕۆ 21ی حوزەیران، دادگای دەستووریی تورکیا دۆسیەی داخستنی پارتی دیموکراتی گەلان-ی وەرگرت و دەرگایەکی دیکەی لەسەر داخستنی پارتەکە…


په‌روه‌رده‌كردنی منداڵان به متمانه به‌خـۆبوون\nمتمانه به‌خـۆبوون، گرنگـترین كلـیلی سه‌ركه‌وتنه‌كان و گرنگترین سیمای كه‌سایه‌تییه‌كی ده‌روون دروسـت و ره‌فـتاره هـاوسه‌نگ و هـێزه له ژیـانی مـرۆڤـدا. ئه‌مـه‌ش به خـشتی بنه‌مـای كۆمه‌ڵگـایه‌كی به‌ختـه‌وه‌ر دادنـه‌رێت، كه تـاك بـه‌ره‌و سه‌ركـه‌وتـنی ئاكـادیـمی و زانسـتی و كـۆمـه‌ڵایـه‌تی ده‌بـات، بـه‌ره‌و داهـێـنان و پێشكـه‌وتـن و گـۆڕانـكاری ده‌بـات.\nمتمانه به‌خـۆبـوون فـاكته‌رێـكی گـرنـگه لـه فـاكـته‌ره‌كـانی كه‌سـایه‌تی و ژیـانی مـرۆڤـدا.\nمتمانه به‌خۆبوون، نهێنی هێزی داهێنه‌ر و دروستكه‌ر و به‌دیهێنانی هیوا و ئامانجه‌كانی مرۆڤـن، كه به گه‌شاوه‌بوونێكی زیاتر و به پێشكه‌وتن كۆتاییان دێت. متمانه به‌خۆبوون هـاوكاری پێشڕه‌ویی بێ وه‌سـتان و كـۆڵنـه‌دانی مـرۆڤه له رێـڕه‌وی ئامانجه‌كـانیـدا.گـه‌رداهێنه‌ران و زاناكان و شۆڕشگـێڕان و سیاسه‌تمه‌داران و نـووسه‌ران و هونه‌رمه‌نـدان، بـڕوا و متمان به‌خـۆبوونیـان نه‌بـوایه، نـاویان لـه مـێژوودا بـه نه‌مـری نه‌ده‌مـانـه‌وه.\nمتمانه به‌خـۆبوون، بریتییه له توانـای مـرۆڤ له پشت به‌ستن به‌و توانـا و شـاره‌زایی و ئه‌و به‌هـرانه‌ی كه هه‌یـه‌تی.. ئـه‌م متمانه به‌خـۆبوونه‌ش، له كه‌سێكه‌وه بـۆ كه‌سـێكی تر جیاوازی هه‌یه. هه‌نـدێ كه‌س زۆر متمانه‌یان به خۆیـان هه‌یه، كه‌سانـێكی تـر هـه‌ن، كه متمانه به‌خۆبوونیـان لاوازه. ئه‌مه‌ش بۆ كه‌سایه‌تی ئه‌و كه‌سانه و بۆ ئه‌و بارودۆخـانه و ئه‌و هه‌ڵوێستانه ده‌گه‌ڕێته كه رووبه‌ڕوویان بوونه‌ته‌وه و پێیانـدا تێپه‌ڕیون.. له كۆتـاییدا ده‌گه‌ڕێتـه‌وه، بـۆ شـێوازی دروسـتی یا نـادروسـتی پـه‌روه‌رده‌كـردنیـان لـه منـداڵـیدا.\nمتمانه به‌خۆنـه‌بوون به‌ربه‌ستێكی سه‌خـته له رێی سه‌ركه‌وتن و كامه‌رانی و داهـاتوودا.\nكه‌سسێك كه گه‌شبـین بێت و متمـانه‌ی به هـێز و به توانـای ده‌روونی هـه‌بێت، هه‌رگـیز له به‌رامبه‌ر كێشه‌كـانـدا، كۆڵنـادات و سه‌ری بـۆیـان نـه‌وی نـاكـات.. ئه‌سـته‌م و نـابێش لـه فه‌رهـه‌نگی كه‌سـانی به توانـا و متمانه به‌خـۆبـووانـدا بـوونیـان نییه.\nمتمانه به‌خـۆبـوونیش، كارێكی ئاسان نییه، كه له شـه‌و و رۆژێكـدا بێـته‌دی.. كه‌سێكی به‌زیـو و وره رووخـاو، پێـویستیی بـه هه‌وڵـدانـێكی زۆره تـا متمانه‌ی بـۆ بگـه‌ڕێته‌وه.\nكه‌سێكی لاواز و ره‌شبین و متمانه به‌خۆنه‌بوو و به تواناكانی خۆی، له جیهانی ئه‌مڕۆدا جێی نابێته‌وه.. بۆیه پێویسته هه‌ر له منـداڵییه‌وه، منـداڵه‌كـانمان به متمانه به‌خـۆبوون و متمانه به تواناكـانی خۆیـان په‌روه‌رده‌یان بكه‌ین، تا له ئه‌مڕۆ و داهـاتوودا، ده‌ربـه‌رن و ببنه كه‌سایه‌تیی به‌هـێز، پشت به تواناكانی خۆیان ببه‌ستن و سه‌ركه‌وتـووبن له ژانیاندا.\nزانایـانی ده‌روونی و پـه‌روه‌رده‌یی وا ده‌بیـنن، كـه كلـیلی كه‌سایـه‌تیی دروسـت و رێگـای دڵنیایی به‌ره‌و سه‌رركـه‌وتن له ژیـانی ئاكـادیمی و زانستـیدا، له متمانه به‌خـۆبوون و له تواناكانی خود دایه. له گه‌لێ له توێـژینه‌وه‌كان و له تێبینییه‌كانی زانایـانی ده‌روونناسیدا، گرنگترینهۆكاری دابه‌زینیی ئاستی خوێندنی قوتابیان به‌وه ده‌زانن، كه ئـاستی چه‌مكی خۆدنه‌ناسی و متمانه به خۆنـه‌بوون و به تواناكانی خۆیان، له پشته‌وه‌ی گه‌لێ له كـێشه ده‌روونی و ره‌وشـتی و ره‌فـتارییه‌كـانی منـداڵان و گـه‌وره‌كـانه‌وه‌ن.\nئه‌م پرسیاره دێته پێشه‌وه، ئایـه متمانه به‌خـۆنـه‌بوون، سروشتییه و له دایكـبوونه‌وه به ره‌مه‌كی له‌گه‌ڵ منداڵاندا هـاتووه؟ یا ده‌گه‌ڕێته‌وه بۆ په‌روه‌رده‌یه‌كی نـادروست و سه‌قه‌تی ئه‌م منـداڵانه له لایه‌ن دایكان و باوكانیانه‌وه، كه به‌م ئه‌نجام و به‌م رۆژه‌یان گه‌یاندوون؟\nزانایـانی ده‌روونناسی منداڵان، ئه‌و راستییه‌یـان بۆ ساغـكـردووینه‌تـه‌وه، كه منـداڵان به ره‌مه‌كی هه‌ست به‌وه ده‌كه‌ن كه به‌هـا وشكۆدارییان هه‌یه.. پێویسته دایكان و باوكان و مامۆستاكان و په‌روه‌رده‌ییـه‌كان، لـه ماڵـه‌وه بێـت یا له قـوتـابخانـه‌دا بێـت، گرنگـیی ئـه‌م هه‌سـته بقـۆزنـه‌وه و گه‌شـه‌ی پێ بـده‌ن.. به بـڕوا و متمانه به‌خـۆبـوون و رێـزگـرتن له خـود پـه‌روه‌رده‌یـان بكه‌ن.. هـه‌میشه پاڵـپشت و هـانـده‌ریان بـن، بـۆ ئـه‌وه‌ی متمـانه بـه به‌خۆیان بكه‌نو پشت به تواناكانی خۆیان ببه‌ستن. ئه‌مه‌ش فاكته‌رێكی ئه‌رێنیی به‌هێزه بۆ ئه‌وه‌ی كه منـداڵان كـاری بـاش ئه‌نجـام بـده‌ن و له كـاری ناپه‌سه‌نـد دووربكه‌ونه‌وه.\nتابه‌تمه‌ندییه‌كانی منداڵی متمانه به‌خـۆ:\nمنداڵی متمانه به‌خۆ، شانازی به خۆی و به كاره باشه ئه‌نجام دراوه‌كانی ده‌كات، خـاوه‌ن كه‌سایه‌تییه‌كی به‌هـێزه، خۆشی و شادی له‌سه‌ربه‌خۆیی خۆی وه‌رده‌گرێت، ره‌فتار جـوانه و به باشی هه‌ڵسوكه‌وت له‌گه‌ڵ كه‌سانی تردا ده‌كات، به متمانه‌شه‌وه بڕیار ده‌دات و بڕوا و متمـانه‌ی بـه تـوانـاكـانی خـۆی هـه‌یـه، كه‌سـێكی هـیواخـواز و گـه‌شـبـینه. ده‌تـوانێـت به‌رپرسیارێتی هه‌ڵبگـرێت. به‌رگه‌ی شكستییه‌كـانی ده‌گرێت و وره بـه‌رزه و كۆڵـنادات و توانای راستكـردنه‌وه‌ی هه‌له‌كانی هه‌یه و په‌نـد و وانه‌شـیان لێ وه‌رده‌گرێـت. ئـازایـه‌تی ئه‌ده‌بیی هه‌یه و به خۆیـدا راده‌بینێت و به ئاسایی گوزارشت له هه‌ست و له نـاخی خۆی و له‌و بیرۆكانه ده‌كات كه له ئه‌نـدێشه‌ی دان.. توانـای كارتێكردنی له كه‌سانی تر هـه‌یه.\nداهـێنه‌ر و نوێخواز و هیواخوازه،شه‌رم ناكات و كۆمه‌ڵاتییه و تێكه‌ڵ به خه‌ڵكی ده‌بێت. رووحی گونجـان و پێكه‌وه هه‌ڵكـردنی هـه‌یه. سه‌ركـێش و چـاونه‌تـرسه و دوودڵ نیـیه.\nلـه‌م چه‌نـد خاڵـه‌دا، بـه كـورتی بـاس لـه چه‌نـد خه‌سـڵه‌تـێك لـه خه‌سـڵه‌تـه دیـارییه‌كـانی مـنداڵی متمـانه به‌خـۆ و خۆنـاس ده‌كـه‌یـن:\n1- شانـازی به كـاره ئه‌نجـام دراوه‌كانییه‌وه ده‌كات، بۆ نموونه، ده‌ڵێ (بـڕواننه ئه‌م وێنه جـوانه.. ئه‌مـه مه‌ن كـێشاومه و وا جـوان بۆیـه‌م كـردووه)\n2- خاوه‌نی سه‌ربه‌خۆیی خۆیه‌تی، ده‌ڵێ ( بێ یارمه‌تی به ته‌نیا خۆم ئه‌ركه‌كانم ته‌واوكرد)\n3- به‌رپـرسیارێتی هـه‌ڵـده‌گـرێت، ده‌ڵێ ( ئـه‌م كـاره لـه جیـاتی تـۆ ده‌كـه‌م)\n4- به‌رگه‌ی شكستی ده‌گرێت، ده‌ڵێ (ئه‌م پرسیاره بیركارییه زۆر گرانه، به‌ڵام هه‌وڵده‌ده‌م جـێبه‌جـێی بكه‌م)\n5- به په‌رۆشه‌وه شـاره‌زایی تـازه وه‌رده‌گـرێت، ده‌ڵێ (مامۆسـتا كوردی پێی وتین به‌یانی فـێری بابـه‌تێ جـۆره‌كـانی فـرمـان ده‌بـین)\n6- كارتێكردنی له‌كه‌سانی تـر هـه‌یه، ده‌ڵێ (رێگـام بـده‌رێ با فـێری ئه‌م یـارییه‌ت بكـه‌م كه مـن فـێری بـووم)\n7- تاوتێكردنی كه‌سانی تریشی به سه‌ره‌وه‌یه، ده‌ڵێ (من چـێژێكی زۆر له خوێندنـه‌وه‌ی هـۆنراوه‌كـان و چـیرۆكه‌كـانی ـ له‌تیـف هه‌ڵمـه‌ت ـ بـۆ منـداڵان وه‌رده‌گـرم و به دڵـمن)\n8 - ده‌توانێت گوزارشت له ره‌هه‌ندێكی فراونتر و له هه‌ڵچوونه‌كانی ناخی ده‌روونی بكات ، ده‌ڵێ (به گه‌ڕانـه‌وه‌ی باوكـم له گه‌شته‌كـانی هه‌سـت به خۆشییه‌كی زۆر ده‌كـه‌م.. كه له ماڵـیش نه‌بێت شـوێنه‌كـه‌ی دیـاره و هه‌سـت بـه خه‌مبـاری ده‌كـه‌م)\n9 - كـراوه‌یه و كۆمـه‌ڵایه‌تییه و رووحی پیـاوه‌تی و یارمه‌تیـدان و چاكه‌خـوازیی تێـدایه.\nتایبه‌تمه‌ندییه‌كانی منـداڵی متمانه به‌خـۆنـه‌بوو:\nئه‌و منـداڵه‌ی متمانه‌ی به‌خـۆی نه‌بێت، واهه‌ست ده‌كـات كه‌سـانی تر به هه‌نـدی نازانن ورێـزی لێناگـرن، هۆكاره‌كانی شكستییه‌كان و هه‌ڵه‌كـانی ده‌خـاته ئه‌ستۆی كه‌سـانێكی تر، شه‌رم ده‌كات و ده‌ترسێت و گۆشه‌گیره و كۆمه‌ڵایه‌تی نییه، ره‌شبین و بێزاره، وا هه‌ست ده‌كات كه توانای ئه‌نجامدانی نییه.. هه‌میشه دوودڵه و به گومانه و خـاوه‌نی بڕیـار نییه.\nئه‌مانه هه‌ندێكـن له خه‌سـڵه‌ته نه‌رێنییه‌كانی منـداڵی متمانه به‌خـۆنـه‌بوو و خـۆنـه‌نـاس:\n1- له‌و هه‌ڵوێستانه خۆی به دوور ده‌گرێت، كه ده‌بنه هۆی دڵـه‌ڕاوكێ بۆی، بۆ نموونه ده‌ڵێ (ئه‌مـڕۆ ناچـم بـۆ قـوتـابخـانه، تاقـیكـردنه‌وه‌یـه‌كی گـرانمان هـه‌یه)\n2- خۆی به كه‌م ده‌زانێت و له بایه‌خی تواناكانی خـۆشی كه‌م ده‌كـاته‌وه، ده‌ڵێ (وێنه‌كانی مـن جـوانین و كه‌س سه‌یـریـان نـاكـات)\n3- وا هه‌ست ده‌كات، كه كه‌س به هه‌نـدی نازانێت و خۆشـیان ناوێت، ده‌ڵێ (هـاوڕێكـانم منـیان خۆشـناوێـت، بـاوكـیشم رقـی لـێمه)\n4- شكستییه‌كانی ده‌خاته ئه‌ستۆی كه‌سانێكی تر، ده‌ڵێ (له تاقیكردنه‌وه‌كه‌داده‌رنه‌چووم، چونكـه مامۆستاكه‌مـان بـه بـاشی تێی نه‌گـه‌یـانـدم)\n5- كـاره دزێوه‌كـانی به كه‌سـانی تـره‌وه ده‌به‌ستـێت و پاكـانه بـۆ خـۆی ده‌كـات و پاسـاو ده‌هـێنێته‌وه، ده‌ڵێ ( هـاوڕێكه‌م فـێری ئه‌وه‌ی كردم كه له تاقیكردنه‌وه‌كانـدا گزی بكه‌م)\n6- بـه ئاسانی ده‌شـه‌ڵـه‌ژێ و گومان ده‌خاته سه‌ر خۆی (مـن ئـه‌م تـۆپـه‌منـه‌دڕانـدووه)\n7- به لاوازی گوزارشت له كاردانه‌وه‌كانی ده‌كـات، ده‌ڵێ (گـرنگی بـه‌وه ناده‌م گه‌ر باوكـم بگـه‌ڕێته‌وه یا بـڕوات)\n8 - هه‌سـت به‌بێ تـوانـایی و بـێ ده‌سـه‌ڵاتـیی خـۆئ ده‌كـات، ده‌ڵێ (مـن ناتـوانـم وه‌ڵامـی ئـه‌م پـرسـیاره بـده‌مـه‌وه)\n9 - گۆشه‌گیره و شه‌رم ده‌كات و كۆمه‌ڵایه‌تی نییه و تێكه‌ڵ به خه‌ڵكی نابێت و ئازایه‌تیی ئه‌ده‌بیی نییه، ره‌شبینه و هیواخواز نییه، چونكه متمانه‌ی به خۆی و به تواناكانی نییه.\nچۆن متمانه به‌خـۆبـوون له منداڵه‌كـانتانـدا ده‌چـێنن؟\nزانایانی په‌روه‌رده و ده‌روونناسیی منداڵان بۆ چاندنی متمانه به‌خۆبوون له منداڵاندا، بۆ په‌روه‌رده‌كردنییان به شێوازێكیراست و دروسـت، كۆمه‌ڵـێك رێنمـایی و ئامۆژگارییان دیاری كـردوون، تا دایكان و باوكان و مامۆستاكان سوودیان لێوه‌ربگـرن و په‌یـڕه‌وییان بكه‌ن، یارمه‌تیی منداڵه‌كانیان و قوتابییه‌كانیان ده‌ده‌ن و ده‌بنه هانده‌ر بۆ ئه‌وه‌ی كه بـڕوا و متمانه به خۆیـان بكه‌ن و پشت به تواناكـانی خۆیـان ببه‌ستن.. تا بشـتوانن به‌شـێكی زۆری گرفـت و كێشه‌كانیان، خۆیـان چاره‌سه‌ریان بكه‌ن و سه‌ركـه‌وتووبن له ژیانیانـدا.\nبه كـورتی تیـشك ده‌خـه‌ینه سـه‌ر ئـه‌و رێنمـایی و ئـامـۆژگـارییـه گـرنگـانه:\n1 - له‌به‌رچـاوگرتنی چه‌مكی جیـاوازی له نێـوان منـداڵانـدا: پێویسته دایكـان و باوكـان و مامۆستاكـان، له راستیی جیاوازی تاك له نێوان منداڵاندا بـزانن و پشتگوێی نه‌خه‌ن، كه هه‌ر منـداڵێك كه‌سایه‌تیی و توانای خۆی هه‌یه.. بۆیه نابێت منداڵه‌كانتان له‌گه‌ڵ منداڵانی تردا به‌راورد بكه‌ن، تاهه‌ست به خۆبه‌كه‌مزانین نه‌كه‌ن.. هه‌رده‌م هـانیان بده‌ن كه ئاستی كار و ره‌فـتاره‌كانی خۆیان له نێوان ئێستا و پێشتردا به‌راورد بكه‌ن.. تا جـیوازیی راده‌ی پێشكـه‌وتنی خۆیـان بـزانـن.\n(د. سـبوك) ده‌ڵێـت:"منـداڵ رقـی لـه‌وه ده‌بێـته‌وه، لـه هه‌مـان ئاسـتـدا له‌گـه‌ڵ منـداڵـێكی تـردا دابنـرێت، چونـكه به‌راوردكـردن ده‌یخـاتـه ملمـلانێـیه‌كی پـڕ لـه دڵـڕاوكی، زۆریـش هه‌سـتیاری ده‌كـات"\n2 - گوێ له قسه‌كـانی منـداڵه‌كـانتان بگـرن: پێویسته دایكان و باوكان و مامۆستاكـان، به جـوانی تا كۆتایی گوێ له قسه‌كانی منداڵه‌كانیان و قوتابییه‌كانیان بگرن و قسه‌كـانیان پێ مه‌بـڕن.. بواریـان بده‌نێ با به ئه‌وپه‌ڕی ئـازادییه‌وه گـوزارشتله نـاخی خۆیـان بكه‌ن و ئه‌وه‌ی كه‌له ئه‌ندێشه‌یاندایه ده‌ریـان ببڕن.. دوایی به هـێمنی پێكه‌وه تاوتـوێی قسه‌كـانی بكه‌ن. شێوازی فـرمان و نه و وانییه‌ش له‌گه‌ڵیاندا به‌كارمه‌هێنن، قسه جوانه‌كانیان به‌رز بنرخـێنن، هه‌ڵه‌كـانیشیان به شێوازێكی جـوان و قه‌نـاعه‌تپێكردن راستـیان بكـه‌نه‌وه.\n3 - به‌شداریكردنی منداڵه‌كـانتان له هه‌نـدێ له بڕیاره‌كـانتان: هه‌وڵبـده‌ن لـه منداڵه‌كـانتان نزیك ببنه‌وه‌و هاوڕێتیان به ده‌ستبهێنن وپه‌یـوندیتان به‌هێزبێت. ده‌ربـاره‌ی هه‌نـدێ له كێشه‌كان و بڕیاره‌كـانتان پرسیان پێبكه‌ن و رایـان وه‌ربگـرن.. تا هه‌ست به‌وه بكه‌ن كه پشتگـوێ و پاراوێز نه‌خـراون و پێگه و سه‌نگی خۆیـانیان له نێو خێزانه‌كـانیانـدا هـه‌یه. به‌مـه‌ش متمانه‌یـه‌كی زیاتـریان به خـۆیان ده‌بێـت.\n4 - هـه‌میشه هـانیان بـده‌ن و ستاییشیان بكه‌ن: هـاندان پاڵنه‌رێكی به‌هـێزه بۆ ئه‌وه‌ی كه منداڵه‌كانتان درێژه به كاره‌كانیان بـده‌ن و هه‌وڵی داهێنان بده‌ن.. هه‌رده‌م پێیان بڵێن ئێوه ده‌تـوانن ئه‌م كـاره یا ئه‌مكـارانه ئه‌نجـام بـده‌ن.. سـتایشی كـاره جوانه‌كانیان بكه‌ن و به‌رووخۆشییه‌وه، ئافـه‌رین وده‌ستخـۆشییان لێبكـه‌ن.. پێخـۆشیی خـۆتـان بۆیـان ده‌ربـڕن، ته‌نانه‌ت گه‌ر به زه‌رده‌خـه‌نه‌یه‌كی ناسكی سه‌ر لـێوه‌كانیشـتان بێت.. بـه‌ڵام زیـاده‌ڕۆییـش له سـتاییش و پێ هـه‌ڵـدانیـان مه‌كـه‌ن.. تـا لـه خـۆییـان بـایی نـه‌بن.\n5- به ره‌خـنه و وشه‌ی ناشایسته منداڵه‌كـانتان سووك مه‌كه‌ن و مه‌یـان ڕووخـێنن: زۆر له دایكـان و باوكـان و مامۆستاكان به ره‌خـنه‌ی نابـه‌جێ و به وشـه‌ی زه‌ق و ناشـیرین، هه‌ستی منـداڵه‌كـانیان یا قوتابییه‌كـانیان بریندار ده‌كه‌ن، وه‌كوو: هه‌ی گه‌مـژه، ترسنۆك، بێ ده‌سه‌ڵات، گه‌لحـۆ، ناله‌بـار، ته‌مـه‌ڵ، هیچوپـووچ،...هـتد.ئـه‌م قسـانه كارتێكـردنێكی ده‌روونی خـراپیان له‌سه‌ر منـداڵان ده‌بێت و خۆی له‌به‌رچـاو ده‌كه‌وێت، ئـه‌و هه‌سـته‌ی لا دروسـت ده‌بێت، كه ئـه‌م ئه‌و كه‌سـه نییه كه له خـۆی تێگه‌یشـتووه. ئه‌مـه‌ش هۆكـارێكه بـۆ ئـه‌وه‌ی كه‌سـایه‌تییه‌كی لاواز و متمانه به‌خـۆنـه‌بـووی لێبـێته كـایه‌وه. متمانـه‌شی بـه كه‌سانی ده‌وروبـه‌ریشی نامێنـێت.. ئه‌و قـسه ناخۆشانه‌شی له‌بیرناچنه‌وه.. وه‌كوو ده‌ڵێن: برینی خه‌نجـه‌ر ساڕێـژ ده‌بێت و نامێنێت، به‌ڵام بـرینی قـسه‌ی ناخـۆش ساڕێـژ نـابێت.\n6 - نموونه‌یـه‌كی باشـبن بـۆ منـداڵه‌كـانتان و قـوتابییه‌كـانتان: پێویسـته ئێـوه‌ی دایكـان و باوكـان و مامۆستاكـان، هـه‌رده‌م له ره‌فـتار و له هه‌ڵسوكه‌وته‌كـانتانـدا، متـمانـه به‌خـۆو راستگـۆبن له‌گه‌ڵ كه‌سانی ده‌وروبه‌رتانـدا، ببن به نموونه و پێشه‌نگ بۆ منداڵه‌كـانتان و بۆ قوتابییه‌كانتان.. منداڵه‌كانتان چۆن بڕوا و متمانه به قسه‌كانتان بكه‌ن، كه پێیان ده‌ڵێن جگه‌ره‌كـێشان زیـانێكی زۆری بـۆ ته‌نـدروستیی مـرۆڤ هـه‌یه.. كه‌چـی له‌بـه‌ر چـاویانـدا جگه‌ره ده‌كێشـن.. منـداڵه‌كـانتان به راستان نـازانن و چـیتر بـڕوا به قسه‌كـانتان ناكـه‌ن.\n7 - هانی گه‌شه‌كـردنی به‌هـره و ئاره‌زووه‌كـانی منـداڵه‌كانتان بـده‌ن: پێداویستییه‌كانیان بۆ دابین بكه‌ن.. گه‌ر به‌هـره‌یان له وێنه‌كێشانـدا هـه‌یه، بۆیه و پـه‌ڕاوی وێنه‌كێشان بخـه‌نه به‌رده‌ستیان.. گه‌ر هـۆگـری خوێنـدنه‌وه‌ن، په‌رتووك و گۆڤـاری ئاسانیان بۆیـان بكـڕن.\nچونـكه منـداڵان گه‌ر هانبـدرێن، حـه‌زی ده‌رخستـنی به‌هـره و توانـاكـانیـان هـه‌یه.\n8 - خوێنـدنه‌وه هۆكارێكی گرنگـه بۆ متمانه به‌خۆبوون: خوێندنه‌وه ئاستی روشنبیری و زانیاری و زانستیی منداڵان به‌رز ده‌كاته‌وه، له‌وانه‌یه چیرۆكێكی به‌سوود بخوێننه‌وه، كه پاڵه‌وانی چیرۆكه‌كه منداڵـێكی سه‌ركێشی متمانه به‌خـۆ بێت و سه‌رسامی رۆڵه‌كه‌ی ببن.\n9 - بـه‌ری ئـازادی له منداڵه‌كـانتـان و له قـوتابییه‌كـانتـان مه‌گـرن: له‌و شـت و بابه‌تـانه‌ی كه په‌یوه‌ندیان به خۆیانه‌وه هـه‌ن.. سه‌رپشكیان بكه‌ن با خۆیان بڕیار بده‌ن.. بۆ نموونه با خۆیـان ره‌نگه‌كـانی جلوبه‌رگـه‌كـانیان دیـاری بكـه‌ن.\n10 - تونـدوتیژ و ڕه‌ق مه‌به‌ن له‌گه‌ڵ منداڵه‌كـانتان و قوتابییه‌كـانتان: چونكه تونـدوتیـژی چاوسووركردنه‌وه هـۆكـارێكی سه‌ركییه بـۆ له‌ناوبـردنی متمـانه به‌خـۆبـوونی منـداڵان و بـۆ لاوازكـردنی كه‌سـایه‌تییان، هـه‌رده‌م شـێـوازی نـه‌رم و نیـانی و هـانـدان و رێـزگـرتن باشتـر و كاریگه‌رتـرن له تـووڕه‌یی و تـونـدوتیـژی.\n11- زیاده‌ڕۆیی له چاودێریكردنی منـداڵه‌كانتان مه‌كه‌ن: هه‌ندێ له دایكان و باوكان زیاد له پێویست ده‌تـرسن و له راده‌بـه‌ده‌ر به‌دوای منـداڵه‌كـانیانه‌وه‌ن.. له نـزیك و دووره‌وه‌له‌ژێـر چـاودێریو ئاگـادارییاندان، ناتـوانن به‌بێ پـرسی ئه‌وانیش هیچ بڕیارێك بده‌ن.\nئه‌مه‌ش هۆكارێكی تری نه‌رێنییه بـۆ لاوازبوونی متمانه به‌خـۆبوون و بۆ كه‌سایه‌تییان.\n12- منـداڵه‌كـانتان فـێری وه‌رزش و مه‌لـه‌وانی بكـه‌ن: كـه هـه‌ردووكـیان دوو فـاكـته‌ری گـه‌وره‌ن له چانـدنی متمانه به‌خـۆبـوون و رێـزگـرتن.. حه‌زیشیان له چ یـارییه‌كه با ئـه‌و یارییه بكه‌ن، به تایبه‌تیش یاریی به كۆمه‌ڵ.. هه‌شیانه توانا و ئاره‌زووینواندنیان هه‌یه رێییان لێ مه‌گـرن باله تیپی شـانۆی قوتابخانه‌كـانیاندا به شـداری بكـه‌ن.. هه‌مـوو ئـه‌م یارییانه متمان به‌خۆبوونێكی زیاتر به منداڵانی به‌هـره‌مه‌نـد و ئاره‌زوومه‌نـد ده‌به‌خشن.\nناشبـێت خۆتـان لێیان هـه‌ڵـبقـورتێـنن، تا پێویست به‌مه نه‌كـات.\n13- هـانی منداڵه‌كـانتان بـده‌ن هـاوڕێی دڵسۆزی تازه بگرن: هاوڕێتی و په‌یوه‌ندیكردنی منداڵه‌كـانتان له‌گـه‌ڵ منـداڵانی هـاوتـه‌مه‌نی خۆیانـدا، له گـۆشـه‌گیری و شـه‌رم رزگـاریان ده‌كه‌ن و ده‌بنه‌ه منـداڵانی كۆمـه‌ڵایه‌تی.. متمانه‌شـیان به خۆیـان زیاتر ده‌بێـت.\n14- هه‌نـدێ ئـه‌رك و به‌رپـرسـیارێتی به منداڵه‌كـانتـان و به قـوتابییه‌كـانتـان بسپـێرن: پێویسته دایكـان و باوكـان لـه ماڵـه‌وه، هـه‌نـدێ كـاری ساكـار و پـرس بـه منـداڵه‌كـانیان بسپـێرن، وه‌كوو: ئـاودانی رووكه‌كـانی باخچه‌كانتانیا رووه‌كه‌كـانی ناو گوڵـدانه‌كـانتـان، دانـانی قـاپ و پـه‌رداخ و كه‌وچـك و چه‌تـاڵ له‌سه‌ر خـوانی نانخـواردنتـان، سـڕینـه‌وه‌ی سه‌ر مێزه‌كانتان، هه‌ڵگرتنی پیاڵه به تاڵه‌كـانتان،هـتد. له قوتابخانه‌كانیشدا گـه‌لی بـوار هـه‌ن، كه مامۆستاكان ده‌توانن چه‌نـدین به‌رپرسیارێتی به قوتابییه‌كانیان بسپێرن، وه‌كوو هه‌ر رۆژی قـوتابییه‌ك بكه‌ن به چاودێری پۆله‌كه‌یان، به كۆمه‌ڵ ده‌ركردنی په‌خـشنامه‌ی سه‌ر دیوار، دانانی به‌رنامه‌ی گه‌شتی قوتابخانه. رازاندنه‌وه‌ی قوتابخانه‌كـانیان به بۆنه‌ی رۆژی ئـاڵای كوردسـتانه‌وه، ...هتد. هه‌مـوو ئـه‌م كـارانه، ئـه‌و هه‌سـته ئـه‌رێنـییه له لای منـداڵان دروست ده‌كـه‌ن، كه دایكـان و باوكـان و مامۆستاكـانیان خۆشـیان ده‌وێـن و بـه پێگه‌یـان خۆیـان هـه‌یه و متمانه‌یـان به متمـانه بوونیـان و به توانـاكـانیـان هـه‌یه.\n15 - وا مه‌كـه‌ن له هه‌مـوو كـار و بڕیـارێكـدا منداڵه‌كـانتانپشـت به ئێـوه ببه‌سـتن: ئـه‌و كارانه‌ی كه له توانایانـدان كه بیان كه‌ن، سه‌رپشكیان بكه‌ن با خۆیان بڕیـاربده‌ن.. به‌ڵام پـرسێكی ئـه‌رێنـییه،گـه‌ر پـرس به ئێوه‌ی دایكـان و باوكـان و مامۆسـتاكـانیان بكـه‌ن و رای ئێـوه بـزانن و سـوود له تێبـینی و رێنماییه‌كـانتان وه‌ربگـرن.\n16- وه‌ڵامی هه‌مـوو پرسیاره‌كـانی منداڵه‌كانتان و قوتابییه‌كانتان بده‌نه‌وه: منـداڵان بـه‌وه ناسراون كه زۆر ده‌پرسن ده‌رباره‌ی ئه‌و شـتانه‌ی لایان روون نیین و نایانزانن، هه‌نـدێ جـار پـرسیاری سه‌یـریش ده‌كـه‌ن، كه بـه لای هه‌نـدێكمـانه‌وه بـه پـرسیاری بێ مانـایان ده‌زانین.. به‌ڵام پێویسته به راستی و دروستی بێ خۆدزینه‌وه یا پێچ و په‌نـادان، وه‌ڵامی هه‌موو پرسیاره‌كانیان بده‌ینه‌وه.. گه‌ر نه‌مانزانین مۆڵـه‌تیان لێوه‌ربگرن تا ده‌یانزانن و وه‌ڵامیراستیان ده‌ده‌ینه‌وه. پشتگوی خستنی پرسیاره‌كانیان متمانه‌یان پێمان نامێنێت.\n17- فـێریان بكه‌ن كه رووبه‌ڕووی شكستییه‌كانیان ببنه‌وه: تێیان بگه‌یـه‌نـن له ژیـانـدا سه‌ركه‌وتن و شكستی هـه‌یه.. به‌ڵام پێویسته به‌سه‌ر شكستییه‌كانـدا زاڵبن و كۆڵنه‌ده‌ن،\nله رێی متمانه به‌خۆبوون و تێكۆشانـدا، شتێك نییه كه ناوی ئه‌سته‌م بێت و نه‌یاته‌دی.\nده‌تـوانن ئه‌و جۆره چیرۆكانه‌یان بۆ بخـوێننه‌وه كه متمانه به‌خـۆبـوونیان پێـده‌به‌خـشن.\n18- خۆشـه‌ویستیی خۆتـان بۆ منداڵه‌كـانتان ده‌رببڕن: زۆر گرنگه كه رووبه‌ڕوو پێیان بڵـێن ئێمه ئێوه‌مـان زۆر خۆشـده‌وێت. باوه‌شـیان لێبده‌ن و ماچـیان بكه‌ن و ده‌سـت به سه‌ریـانـدا بهـێنن.. به گوڵه‌كه‌م و دڵه‌كه‌م ناویان به‌رن.. به‌مه‌ش متمـانه به‌خۆبـوونێكی زیـاتریـان پێـده‌به‌خـشن.\n19- له منداڵه‌كانتان بگه‌ڕێن با ئۆخـه‌ی له منـداڵیی خۆیـان بكـه‌ن: پێویسـته ئـه‌وه له‌بیر نه‌كه‌ن كه منداڵه‌كان منداڵـن، به چـاوی گه‌وره‌وه‌كـانه‌وه لێـیان مـه‌ڕوانـن.. جیهانی پاكی منـداڵییان لێ تێك مه‌ده‌ن.. با یاری بكه‌ن.. پێكه‌نن.. هه‌ڵبه‌زنه‌وه.. راكان.. زاق زورق بكه‌ن.. هه‌موو ئه‌مانه له خه‌سڵه‌تـه سروشتی و ئاساییه‌كـانی قـۆناغی منداڵـین.. ئـه‌وان خـاوه‌نی جیهانی سه‌یـر و سه‌مه‌ره‌ی خۆیـانن.. جیهانێكی وه‌نه‌وشه‌یی پـڕ له هـیوا و له خه‌ونی شیرین له نیازی پاك.. جیهانێكی پـڕاوپـڕ له پاكی و له جوانی و له بێ تـاوانی.\nدایكـان و باوكـانی دلـۆڤـان، مامۆسـتا دڵسۆزه‌كـان: ئێـوه لـه هه‌مـوو كه‌سـێك زیـاتر له منداڵه‌كـانتان و قوتابییه‌كـانتانه‌وه نزیكن .. له هه‌موو كه‌سێك باشتر ده‌یـان نـاسن..هه‌ر ئێوه ده‌توانن باشترین شێوازی په‌روه‌رده‌یی وباشترین رێگای سه‌ركه‌وتنی منداڵه‌كانتان دیـاری بكـه‌ن.. ئێـوه ده‌تـوانن بـڕوا و متمـانه به‌خـۆبـوونێكی زیاتـریان پـێ ببه‌خـشن و زیاتر تواناكـانیان و وره‌یـان به‌رزبكه‌نه‌وه.. پشكی گه‌وره‌ی شانـازی شایه‌نی ئێوه‌یه.\nگـه‌لی كوردمان له ئه‌مـڕۆدا، له هه‌موو كاتێك زیاتر پێویستیی به‌وه هـه‌یه كه نه‌وه‌یه‌كی پـه‌روه‌رده دروستی متمانه به‌خـۆ پێ بگـه‌یـه‌نین.. چونكـه به شـان و بـازووی منـداڵانی ئه‌مڕۆمـان داهـاتـوویـه‌كی گـه‌شـتر و شـایسته‌تـر بـۆ كـورد و كوردسـتان دێنـه‌دی.. ئـه‌و داهاتووه خوازراوه‌ش ته‌نها له رێی چاندنی متمانه به‌خوبوون له منداڵه‌كانی ئه‌مڕۆماندا دێتـه‌دی.. چـونكـه متمـانه به‌خـۆبـوون گـرنگـترین بنه‌مـای هـێز و سه‌ركـه‌وتنـه.\nله (نـاپلـیۆن) یان پـرسی، تـۆ چـۆن متمـانه به‌خـۆبـوون ده‌خـه‌یتـه دڵی سه‌ربـازه‌كـانت و وره‌یـان بـه‌رز ده‌كه‌یته‌وه؟ ناپلـیۆن بـه‌م شـێوازه وه‌ڵامـی ئه‌و پرسیاره‌ی دانـه‌وه، وتی:\n" ئـه‌وه‌ی وتی نـاتـوانـم.. پێـیم وت هـه‌وڵ بـده. ئـه‌وه‌ی وتی نـازانم.. پێـیم وت فـێربه. ئـه‌وه‌ی وتی ئه‌سـته‌مـه.. پێـیم وت تـاقـیكه‌ره‌وه"\nدایكـان و باوكـان و مامۆستاكـان: بـۆ ئـه‌وه‌ی كـه بـزانـن كه هـانـدان و چانـدنی متمـانه به‌خۆبـوون له منداڵانـدا،له لایـه‌ن ئێوه‌وه‌ی دڵسۆزه‌وه، چه‌نـد گـرنگ و چاره‌نـووسازن، حـه‌زم كـرد بـه كـورتی چـیرۆكی ( تـۆمـاس ئه‌دیسـۆن و دایكـیتان ) بـۆ بگـێرمـه‌وه:\nئه‌دیسـۆن منداڵ بوو، خـرایه قوتابخانه‌ی بنه‌ڕه‌تی،ته‌نهـا پێـنج مـانگ بـوو كه له پـۆلی یه‌كه‌می بنه‌ڕه‌تیـدا بـوو.. قوتابییه‌كی هـێمن بوو، به‌ڵام گـه‌لێ بیـرۆكه‌ی بـه‌رز له ناخـیدا بـوون.. مامۆستاكـانی و به‌ڕێـوه‌به‌ری قوتابخـانه‌كه‌ی وا لـێی تێگـه‌یشـتن كه منـداڵـێكی زۆر گه‌مـژه وته‌مـه‌ڵه پووچـه.\nرۆژێـك به‌ڕێوه‌به‌رێیی قوتابخانه‌كه‌یان، نامه‌یه‌كی دایه ده‌ستی ئه‌دیسدۆنی منداڵی پـۆلی یه‌كه‌م.. به‌ڕێـوه‌به‌ری قوتـابخانه‌كه‌ی پێی وت: "ئـه‌م نـامـه‌یـه بـده به ده‌سـتی دایكـت"\nئه‌دیسۆن نامه‌كه‌ی به دایكی دا، دایكی كه نامـه‌كه‌ی بینی زۆر دڵته‌نگ بـوو چـاوه‌كـانی پڕبوون له ئه‌سرین، به‌ڵام به‌سه‌ر خۆیدا زاڵبوو و نه‌یهـێشت فـرمێسكه‌كانی بچۆڕێنه‌وه.\nبه ده‌نگـێكی به‌رزیـش وا نامـه‌كـه‌ی بـۆ ئه‌دیسـۆن خـوێنـده‌وه:\n"كـوڕه‌كـه‌ت بـلـیـمـه‌تـه و.. قـوتـابخـانـه‌كـه‌مـان بـۆ ئـه‌و و بـۆ تـوانـاكـانی بچـووكـه، پێـویسـته لـه مـاڵـه‌وه فـێری بكـه‌یـت"\nسـالان تێـپه‌ڕی، دایـكی ئـه‌دیـسـۆن كـۆچـی دوایـی كـرد.. ئـه‌دیـسـۆن بـوو بـه‌و كـه‌ڵـه داهـێنه‌ره له مێـژووی ئـاده‌مـیزاد دا.. سه‌رجه‌م مـرۆڤ قـه‌رزاری داهـێنه‌كـانی ئه‌وه‌ن.\nرۆژێكـیان ئه‌دیسـۆن دوڵابـی شته‌كـانی دایـكی ده‌گـه‌ڕا.. ئه‌و نامـه‌یه‌ی دۆزییـه‌وه، كه ئـه‌و نامـه‌یه بـوو، كه به‌ڕێوه‌بـه‌ری قوتابخانه‌كه‌ی دایه ده‌ستی و دای به ده‌ستی دایكی. به‌ڵام له نامه‌كه‌دا، ئه‌وه نووسینه نه‌بوو كه دایكی بۆی خوێنده‌وه، به‌ڵكو له نامـه‌كه‌دا ئـه‌م ده‌قـه نـووسرابـوو: " كـوڕه‌كـه‌ت زۆر گـه‌مـژه‌یـه.. لـه به‌یـانیـیه‌وه نـاهـێڵـیـن پێی بـه قـوتـابخـانه‌كه‌مانـدا بكـات"\nئـه‌دیسـۆن زۆر گـریـا.. دوایـش لـه تێـنووسی (ده‌فـته‌ری) بیـره‌وه‌رییه‌كـانیـدا نـووسی:\n" ئه‌دیسـۆن منـداڵـێكی زۆر گه‌مـژه‌یه.. به‌وای دایـكه نایـابه‌كـه‌یه‌وه بـوو به بلیـمه‌ت"\nدایكـان و باوكـانی خۆشـه‌ویست، مامۆســتا به‌ڕێـزه‌كـان: په‌نـد و وانـه لـه‌مچـیرۆكه‌ی ئه‌دیـسـۆن و دایكی وه‌ربگـرن.. جگه‌رگۆشه‌كـانتان مه‌ڕووخـێنن و.. به هـیواخوازی و متمـانه به‌خـۆبـوون و گـه‌شـبیـنی پـه‌روه‌رده‌یـان بكـه‌ن و پێـان بگـه‌یـه‌نـن.\n(*) تێبینی: تا راده‌یـه‌ك سـوودم له چه‌نـد سایتێكی عـه‌ره‌بی وه‌رگـرتـوون.


بڕیارە وەزارەتی پلاندانانی عێراق لە مانگی حوزیرانی داهاتوودا دامەزراندنی بانکی فەرمانبەران بخاتە بواری جێبەجێکردنەوە و وتەبێژی وەزارەتەکەش دەڵیت، پڕۆژەکە کۆتایی بە دیاردەی بندیواریی و وەرگرتنی زیاتر لە موچەیەک دەهێنێت.\nعەبدولزەهرە هینداوی، وتەبێژی وەزارەتەکە لێدوانێکيدا بۆ ڕۆژنامەی "سەباح"ی فەرمی (7ی شوباتی 2021) کە "ناس کورد" بە دواداچوونی بۆ کردووە دەڵێت، "وەزارەتی پلاندانان بە هاوکاری دامەزراوەکانی دیکەی حکومەت بەردەوامە لە هەنگاوەکانی بۆ دامەزراندنی بانکی فەرمانبەران، بریارە ئەو پڕۆژەیەش لە مانگی حوزیرانی داهاتوودا بچێتە بواری جێبەجێکردنەوە".\nئاماژەی بەوەشکردووە، "حکومەت دەیەوێت لەڕێگەی ئەو بانکەوە داتای ڕاستەقینەی هەموو فەرمانبەران بزانێت و بە شێوەیەکی بایۆمەتری تۆماردەکرێن، ئەوەش گرنگە بۆ کۆتایهێنان بە دیاردەی زیاتر لە موچەیەک و دیاردەی بندیواری".\nوتەبێژەکەی وەزارەتی پلاندانان ئەوەشی خستووەتەوەڕوو، "تائێستا زیاترلە دوو ملیۆن فەرمانبەر بە شێوەی بایۆمەتری تۆمارکراون، ئەوەش لەڕێگەی تیمە گەڕۆکەکانی وەزارەتەکەوە".\nهینداوی باسی لەوەشکردووە، "پڕۆژەی بە بایۆمەتریکردنی فەرمانبەرانی عێراقی گرنگییەکی زۆری هەیە، چونکە لەڕێگەیەوە تەواوی زانیارییەکان و داتاکانی تایبەت بە فەرمانبەران دەستبەر دەرکرێت، هەموو وەزارەتەکان و دامەزراوەکان هەماهەنگی تەواو دەکەن لەوباریەوە".\nلێدوانەکانی هینداوی لە کاتێکدایە کە عەلی عەلاوی، وەزیری دارایی عێراق پێشتر ڕایگەیاند، "زیاتر لە 10%ی فەرمانبەرانی کەرتی گشتی بندیوارن و زیاترلە موچەیەک وەردەگرن، ژمارەیان لە دامەزراوە حکومییەکاندا بە نزیکەی 300 هەزار کەس مەزندە دەکرێت، لەئێستادا تەنها لە 40%ی فەرمانبەرانی عێراق موچەکانیان بە نیشتیمانی کراوە".


(٥٣٣) خوێندکارى کەرکوک و ناوچە دابڕێندراوەکان لە زانکۆکانى کوردستان وەرگیران | وەزارەتى خوێندنى باڵا و توێژینەوەى زانستى\n(٥٣٣) خوێندکارى کەرکوک و ناوچە دابڕێندراوەکان لە زانکۆکانى کوردستان وەرگیران\nلەسەر ڕاسپاردەى د. ئارام محمد قادر وەزیرى خوێندنى باڵا و توێژینەوەى زانستى، ڕەزامەندى نیشاندرا لەسەر وەرگرتنى (٥٣٣) خوێندکارى کەرکوک و ناوچە دابڕێندراوەکان لە زانکۆکانى هەرێمى کوردستان.\nعەباس ئەکرەم وتەبێژى وەزارەتى خوێندنى باڵا و توێژینەوەى زانستى ڕونکردنەوەى زیاترى لەوبارەیەوە داو ڕایگەیاند: وەزارەتەکەمان لەسەر ڕاسپاردەى وەزیرى خوێندنى باڵا و توێژینەوەى زانستى کارئاسانى تەواوى کردوە بۆ وەرگرتنى خوێندکارانى ناوچە دابڕێندراوەکانى دەرەوەى ئیدارەى هەرێمى کوردستان، بەتایبەت ئەو خوێندکارانەى لە خوێندنگە کوردییەکان دەخوێنن.\nوتەبێژى وەزارەتى خوێندنى باڵا و توێژینەوەى زانستى وتیشى: دوای ئه‌وه‌ی وه‌زاره‌ته‌كه‌مان ده‌رگای پێشكه‌شكردنی بۆ ده‌رچوانی پۆلی دوانزه له به‌شی خوێندنی كوردی له ناوچه دابڕێندراوه‌كانی ده‌ره‌وه‌ی ئیداره‌ی هه‌رێمی كوردستان كرده‌وه، له رێگه‌ی نوسینگه‌ی كه‌ركوكه‌وه ژماره‌یه‌ك له ده‌رچوان داواكارییان پێشكه‌شكرد، به‌گه‌یشتنی لیستی پێشكه‌شكاران، له‌لایه‌ن به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی ناوه‌ندی وه‌رگرتن وردبینی ته‌واو له‌سه‌ر داخوازیه‌كانیان كرا، له ئه‌نجامدا بۆ ئەمساڵیش بە ئیمزاى د. ئارام محمد قادر وەزارەتەکەمان ڕەزامەندى نیشاندا لەسەر وەرگرتنى (٥٣٣) خوێندکارى شارى کەرکوک و ناوچە دابڕێندراوەکان لەزانکۆ و پەیمانگەکانى هەرێمى کوردستان بەهەمان پێوەر و کۆنمرەى وەرگیراوى خوێندکارانى هەرێم بۆ ساڵى خوێدنى (9201-2020).\nبەو بۆنەیەوە د. ئارام محمد قادر وەزیرى خوێندنى باڵا و توێژینەوەى زانستى پیرۆزبایى لە دەرچوانى شارى کەرکوک و ناوچە دابڕێندراوەکانى دەرەوەى ئیدارەى هەرێمى کوردستان کردو هیواى خواست لە ماوەى خوێندنەکەیان لە زانکۆکان بتوانن بە زانست و زانیارى خزمەت بە وڵاتەکەمان بکەن.\nجێگەى ئاماژەیە وەزارەتى خوێندنى باڵا و توێژینەوەى زانستى داوا لە خوێندکارانى وەرگیراو دەکات سەردانى نوسینگەى کەرکوک-ى وەزارەتەکەمان بکەن بۆ دەستکردن بۆ ڕایكردنی مامەڵەى وەرگرتن لە زانکۆکانیان.


سەندیکای هونەرمەندان: دراما تورکییەکان دەزگا هەواڵگرییەکان بەرهەمی دێنن - RojNews\nسەندیکای هونەرمەندان: دراما تورکییەکان دەزگا هەواڵگرییەکان بەرهەمی دێنن\nنەقیبی سەندیکای هونەرمەندانی هەرێمی کوردستان ڕایدەگەیەنێت، دراما تورکییەکان بە سیاسەت لەلایەن دەزگا هەواڵگرییەکانەوە بەرهەم دەهێنرێت، داواش دەکات کە گرنگی بە هونەرمەندانی کورد بدرێت.\nپەخشکردنی درامای تورکی لە بەشێک لە کەناڵە کوردییەکان نیگەرانی لای چین و توێژە جیاوازەکان دروستکردووەو بەردەوام داوای راگرتنی دەکرێت، لەوبارەیەوە نیاز نوری، نەقیبی سەندیکای هونەرمەندانی هەرێمی کوردستان، بۆ ڕۆژنیوز دەدوێت و باس لە پیلانەکانی پشت ئەو درامایانە دەکات.\nنیاز نوری وتی: جێگەی نیگەرانییە کە هیچ گرنگییەک بە هونەرمەندانی کورد نەدراوە، بواری سینەما و دراما کارێکە کە دەبێت سیاسەتێکی لە پشت بێت، کە دەبێت ئەو سیاسەتەش حکومەت دایبڕێژێت و پاڵپشتی بەرهەم هێنانی فلیم و درامای کوردی بکات.\nنیاز، وتیشی: گرنگییەکی زۆر بە درامای تورکی دەدرێت، کە بە داخەوە ناوەڕۆکیان هیچ لەگەڵ کوردا ناگونجێت، وە کاریگەری نەرێنیشی لەسەر کۆمەڵگەکەمان هەیە، هەڵبژاردنی ئەو درامایانە کاری سیاسی و ئاڕاستەی سیاسی تورکیا لە پشتییەوەیەتی و هەندێک لە دەزگا هەواڵگرییەکان بەشێک لەو درامایانە بەرهەم دەهێنن، کە مەبەستێکی تایبەتیان هەیە.\nئاماژەی بەوەشدا: کەناڵە عەرەبیەکان درکیان بە مەترسی ئەو درامایانە کرد و پەخشکردنیان ڕاگرت، بەڵام بە داخەوە ئەوە لای ئێمە نییە.\nنەقیبی سەندیکای هونەرمەندان داوا دەکات حکومەت بەرنامەی هەبێت و پاڵپشتی بەرهەمهێنانی دراما بکات و، دەشڵێت: گرنگە کەناڵە کوردییەکانیش کار بۆ ئەوە بکەن کە درامای کوردی بەرهەم بهێنن، هەرچەندە درامای کوردی لە ڕووی ماددی و مەعنەوی زۆرتری دەوێت، بەڵام ئەمە پاڵپشتییەکە بۆ هونەرمەندان بۆ زیاتر دەرکەوتنیان و بەرەوپێشبردنی تواناکانیان، چونکە پەخشکردنی ئەم دراما تورکیانە لێدانە لە هونەرمەندان و هونەری کوردی.\nنیاز زیاتر دواو باسی لەوەشکرد کە بەرهەم هێنانی درامای کوردی دەبێتە هۆی زیادبوونی هەواداری درامای کوردی و بۆ ئەوەش لە ڕابردوودا چەند چەند درامایەکی سەرکەوتوو لەمیدیاکانی ئێمە پەخش کراوە کە بینەرێکی زۆریشی هەبووە.


چیرۆکە ترسناکەکانی (دارستانی خۆکوشتن) لە ژاپۆن - تۆڕی میدیایی خەڵک\nوڵاتی ژاپۆن یەکێکە لەو وڵاتانەی کە بەوە ناسراوە ڕێژەی خۆکوشتن تێیدا زۆرە، هەر لەو وڵاتەدا دارستانێکی بەناوبانگ هەیە بەناوی دارستانی (ئوکیگاهارا) کە لە نێو خەڵکدا ناونراوە (دارستانی خۆکوشتن) ئەمەش بەهۆی ئەوەی خەڵکانێکی زۆر بۆ خۆکوشتن دەچنە دارستانەکە.\nئەمەی خوارەوە بەشێک لە تایبەتمەندیەکانی ئەو دارستانەیە:\n-کاتێک دەچیتە دارستانەکە دیمەنێکی ترسناک و خەمۆکی هەیە و ئەو پەت و حەبلانە دەبینیت کە بۆ خۆخنکداندن بە دارەکانەوە ماونەتەوە\n-جگە لەوەی ناوە ناوە لە دارستانەکەدا چاوت دەکەوێت بە پاشماوەی ئەو کەلوپەلانەی خەڵک کە هێناویانەتە دارستانەکە و دواتر لەگەڵ خۆکوشتنی خۆیاندا بەجێیان هێشتووە.\n-لە زۆرێک لە ناوچەکانی دارستانەکەدا حکومەت و ڕێکخراوەکانی تایبەت بەو بوارە هێما و ڕێنماییان هەڵواسیوە بۆ پەشیمانکردنەوەی ئەو کەسانەی بەمەبەستی خۆکوشتن دەچنە ئەوێ\n-ساڵانە جەستەی زیاتر لە ١٠٠ کەس دەدۆزرێتەوە کە خۆیان کوشتووە، بەڵام لەم چەندساڵەی داهاتوو حکومەتی ژاپۆن بڵاوکردنەوەی ئاماری خۆکوشتنی لە دارستانەکەدا ڕاگرت، بۆ ئەوەی زیاتر ناوبانگی دارستانەکە بەو جۆرە بڵاو نەبێتەوە\n-ساڵانە بە سەدان هەوڵی خۆکوشتنیشی تێدا تۆمار دەکرێت کە کەسەکان سەرکەوتوو نابن لە کوشتنی خۆیان یاخود پەشیمان دەکرێنەوە\n-خەڵکی ژاپۆن باوەڕیان وایە کە ڕوحی بەد دارستانەکەی داگیر کردووە و بە شوێنێکی ترسناک ناودەبرێت\nئەنجامی هەڵبژاردنەكانی عیراق لە ژێر هەڕەشەدایە


باس و بڕیارەکانی پلینۆمی هەشتەمی کۆمیتەی ناوەندی\n(به‌شی سیاسی له قسه‌كانی د. ئاسۆ حه‌سه‌نزاده، جێگری سکرتێری گشتیی حیزب، له کۆبوونەوەی سیاسی_ته‌شکیلاتی له بنکه‌ی ده‌فته‌ری سیاسیی حیزب)\nبەپێی ڕۆتینی ئەساسنامەیی کۆمیته‌ی ناوه‌ندی هه‌ر وه‌رزه لانیکه‌م جارێک کۆ ده‌بێته‌وه و پلینۆمی ئه‌مجاره‌شمان که‌وتبووه سەرەتای ساڵێکی تازەی کار و تێکوشانی حیزبی. جیا له‌وانه ئه‌م پلینۆمه به دوو هۆی دیکه‌ش گرینگی و تایبه‌تمه‌ندیی خۆی هه‌بوو. یه‌که‌م ئه‌وه که تەقریبەن ساڵێک پێش ئێستا بوو کە هێندێک ئاڵوگۆڕ لە کادری ڕێبه‌ریی ئەم حیزبەدا کرا و ئەم پلینۆمە به جۆرێکیش دەرفەتی ئاوڕدانەوە لەم یەک ساڵە کارییەی ڕێبەری حیزب بوو؛ لەوەش گرینگتر ئێمە ساڵێکمان تێپەڕ کرد کە بۆ ناوچە و بۆ گەلی کورد ساڵێکی گرینگ و پڕ له چاوەڕوانی و هیوای دەسکەوت و سەرکەوتن بوو، به‌ڵام له هه‌مان کاتدا زۆر شکست و نسکۆ و ناخۆشیشی بۆ گەلەکەمان تێدا بوو. له‌ڕاستیدا لەم ساڵە‌دا حەد و حدوودی زه‌رفیه‌ته‌كان چ له‌پێوه‌ندی له‌گه‌ڵ گۆڕانکارییه‌کان له ناوچه‌دا و سیاسه‌تی ده‌وڵه‌تانی حاکم به‌سه‌ر کوردستاندا و چ به‌تایبه‌تی بۆ بزووتنه‌وه‌ی کورد له‌م قۆناغه‌دا وه‌ده‌رکه‌وت. هه‌ربۆیه بۆ ئێمه وه‌ختی جه‌معبه‌ندییه‌کیش سه‌باره‌ت به بارودۆخێکی نوێ بوو که خه‌باتی له‌مه‌ودوای گه‌له‌که‌مان و خه‌باتی حیزبی ئێمه‌ی تێدا ده‌چێته پێش و بۆ ئه‌وه‌ش هه‌م به‌ربه‌سته‌کانمان له‌به‌رچاو بوو هه‌م ده‌رفه‌ته‌کان و ئێمه‌ش هه‌ر به‌و پێیه به‌رنامه‌ڕێژیمان بۆ ئاقاری سیاسی و تێکۆشانی حیزبیی خۆمان ده‌که‌ین. چونکه نیشانه‌کان هه‌رگیز یه‌کده‌ست نین و ئه‌گه‌ر له جێیه‌ک یا له به‌ستێنێکدا به‌ربه‌ست هه‌بوو، ده‌بینین که له جێیه‌کی دیکه یا له به‌ستنێکی دیکه‌دا ده‌رفه‌ت هه‌یه. بۆ نموونه یه‌کلابوونه‌وه‌ی ئاڵوگۆڕه‌کانی ئه‌م یه‌ک ساڵه به‌تایبه‌تی له پاییز و زستانی ڕابردوودا به‌تایبه‌تی له باشووری کوردستاندا زۆرتر به‌لای زه‌قبوونه‌وه‌ی کۆسپ و ته‌گه‌ره بۆ خه‌باتی ئێمه‌دا شکایه‌وه، که‌چی له کۆتاییه‌کانی ساڵدا هه‌م له سیاسه‌تی نێونه‌ته‌وه‌ییدا و هه‌م له دۆخی نێوخۆی ئێران و نار‌ه‌زایه‌تییه‌کانی خه‌ڵک، دیتمان که دۆخی نوێ ده‌توانێ هه‌ڵگری ده‌رفه‌ت و زه‌رفیه‌تی تازه‌ش بۆ ئێمه بێ.\nوه‌ک هه‌موو جارێک ئێمه هەڵسەنگاندنی هه‌لومه‌رجی خەباتی خۆمان بە سه‌رنجدان به بارودۆخی نێونەتەوەیی دەست پێدەکەین. بۆچی ئێمە دەبێ سەرنج بدەینە بارودۆخی نێونەتەوەیی؟ چونکە دنیای ئەوڕۆ دنیایەکی پێکەوە گرێدراوە و دیاردەکان و ڕووداوەکان زۆر لە جاران زیاتر کاریگەری لە یەکتر وەردەگرن. لەڕاستیدا کێشە و ناکۆکییه ناوچه‌یی و محەلییەکان درێژکراوەی ململانێ و به‌ریه‌ککه‌وتنه جیهانییه‌کانن و یه‌كتر ته‌غزیه ده‌که‌ن. ئەو ناوچەیەش کە نیشتمانی ئێمەی لێ هەڵکەوتووە، ڕۆژهەڵاتی نێوەڕاست، بە هەموو ئەو هۆکارانەی دەیزانن مەوقعیەتێکی تایبەتی و گرینگییەکی ستراتژیی هەیە و مەرکەزی سقلی هاوکێشه نێونه‌ته‌وه‌ییه‌کانه؛ ئەو دەوڵەتانەش کە حاکمن بەسەر کوردستاندا بەتایبەتی ئێران ئەکتەری دیار و ئه‌کتیڤی ئه‌و ململانێ و ناکۆکییانه‌ن و ئاڵوگۆر له‌و هاوکێشانه‌دا ڕاسته‌وخۆ به‌مانای گۆڕانی مه‌وقعییه‌تی ئه‌م ده‌وڵه‌تانه و که‌وابوو له‌سه‌ر هه‌لومه‌رجی خه‌باتی گه‌لی ئێمه و حیزبی ئێمه‌یه.\nچه‌ند ساڵێکه ئه‌م هاوکێشه و ململانێیانه له قه‌یرانی سووریه‌دا چڕ بوونه‌وه و وه‌ك ده‌بینین ده‌مێکه ئه‌م قه‌یرانه و هه‌رچی به‌ده‌وری ئه‌م قه‌یرانه‌دا سه‌ری هه‌ڵداوه و په‌ره‌ی گرتووه، هه‌موو ئه‌کته‌ره جیهانی و ئیقلیمی و محه‌للییه‌کانی بۆ لای خۆی راکێشاوه. سەرباری ئەو قەیرانە که‌موێنه‌یه که به‌سه‌ر خه‌ڵکی ئه‌و وڵاته و به‌هۆی ئه‌م قه‌یرانه‌وه بۆ ناوچه دروست بووه، و له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌دا کە زۆر باسی چارەسەرێکی هەمەلاگیری نێودەوڵه‌تی بۆ قەیرانی سوریە ده‌کرێ، بەڵام ئەوە هێشتا شکڵی نەگرتووە و ئاڵوگۆڕ و نیشانه‌کانی ئه‌م دواییانه‌ش زۆر دژبه‌یه‌کن. له‌لایه‌ک ئاڵوگۆڕه مه‌یدانییه‌کان له‌و ماوه‌یه‌دا زۆرتر بە قازانجی ده‌وڵەتی بەشار ئەسەد بووە، بەڵام لەولاشەوە هه‌روه‌ک دیتمان ئەمریکا و بریتانیا و فەرانسە به‌هۆی به‌کاربردنی چه‌کی شیمیایی گورزی نیزامییان لە دەوڵەتی بەشار ئەسەد وەشاند، شتێک که ده‌توانێ وه‌ك نوختە وەرچەرخانێک لە مامەڵەی نێودەوڵەتی لەگەڵ قەیرانی سووریەدا چاو لێ بکرێ، بۆ ئێمه‌ش له‌به‌ر ئه‌وه گرینگە که هه‌نگاوی عه‌مه‌لی به‌دژی به‌شار ئه‌سه‌ر هاوکات بەرخوردە به‌و لایه‌نانەی پشتیوانی دەوڵەتی بەشار ئەسەدن به‌تایبه‌تی کۆماری ئیسلامی. بەو حاڵەش، لەبەر ئەوە کە ئاینده‌ی ململانێ ناوچەییەکان زۆریش به ڕکابه‌ری نێوان ئه‌و دوو هێزه‌وه به‌ستراوه‌ته‌وه که جارێکی دیکه به‌کرده‌وه له پێوه‌ندییه نێونه‌ته‌وه‌ییه‌کاندا له به‌رامبه‌ر یه‌كتردا راوه‌ستاون (واته ئه‌مریکا و روسیه)، و لەبەر ئەوەی هه‌روه‌ک گوتم هێشتا نیشانەکان دژبه‌یه‌کن و تروسکایی کۆده‌نگییه‌کی نێوده‌وڵه‌تی به‌دی ناکرێ، جارێ زۆر زوویە کە بڵێین که ئه‌مه سەرەتای سیاسەتێکی مونسەجیم و بێگەڕانەوەی نێودەوڵەتی بە دژی حکوومەتی بەشار ئەسەد و له‌وه‌ش گرینگتر به‌دژی کۆماری ئیسلامیشە. هەربۆیه خوێندنەوەی ڕێبەریی حیزبی ئێمە ئه‌وه‌یه کە له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌دا که ده‌بێ زەرفیەتە نێودەوڵەتییە‌کان ببینین و کەڵکیان لێ وەربگرین، بەڵام ده‌بێ ئاجێندای خەباتی خۆمان له‌پێشدا لەسەر بنەمای واقعیەتەکانی نێو کۆمه‌ڵگه‌ی خۆمان و پۆتانسیه‌لی هێزی خه‌ڵک ته‌نزیم بکه‌ین و هەر چاومان لەوە نەبێ کە داخوا کۆمەڵگه‌ی نێودەوڵەتی چ مامەڵەیەکی له‌گه‌ڵ موشکلاتی ناوچه‌ی ئێمه ده‌کا.\nئەوەندەی دەگەڕێتەوە سەر نێوخۆی ئێران هەروەک دەزانن لە یەک ساڵی ڕابردوودا و به‌تایبه‌تی لە مه‌ودای نێوان دوو پلینۆمدا، بارودۆخی خەڵک له‌ڕووی ژیان و گوزەران و ماف و ئازادییه‌کانیانه‌وه خراپتر بووە و یەک ساڵی ڕابردووی دەوڵه‌تی ڕووحانیش زیاتر له هه‌ر کاتێک نیشانی دا که کۆماری ئیسلامی ئیراده و کارامه‌یی چاره‌سه‌ری گیروگرفته‌کانی وڵات و کۆتایی هێنان به‌فیڕۆدانی سه‌روه‌ت و سامانی وڵات بۆ ماجه‌راجوویی ناوچه‌یی و هیچ چه‌شنه کرانه‌وه‌یه‌کی سیاسیی نیه، ئه‌مه‌ش خه‌ڵکی له هه‌ر جۆره ئیمکانێکی ئیسلاحی نیزام بێ ئومێد کردووه. هه‌ربۆیەش بوو کە له مانگی به‌فرانباری ڕابردوودا شه‌پۆلێکی ده‌توانین بڵێین بێوێنه له ئیعترازاتی خه‌ڵک له سه‌رتاسه‌ری ئێراندا وه‌ڕێ که‌وته‌وه که له‌ڕووی به‌ربڵاوی و شکانی ترسی خه‌ڵک و ئه‌وه که خه‌ڵک کولییه‌تی نیزامیان به هه‌ده‌ف ده‌گرت خیسڵه‌تێکی ته‌واو تازه‌ی هه‌بوو، به‌ڵام وەک حەرەکەت و نارەزایەتییەکانی پێشوو زۆر کەموکوڕیشی هەبوو که خاڵی لاواز و پانیه‌ی ئاشیلی ئەم جۆرە حەرەکەتانەن. وەک هاوڕێیه‌كمان لە ڕۆژنامەی «کوردستان»دا نووسیوێتی له‌ڕاستیدا ئه‌مڕۆ خەڵکی ئێران له‌نێوان «بەرداشی بێ متمانەیی بە دەسەڵات و بێهیوایی بە ئایندە‌دا» گیریان کردووە. بێ متمانەیی بە ڕێژیم مەعلوومە له‌به‌رچی؟ بێ هیواییش به ئاینده له‌به‌ر ئه‌وه که ئه‌و داوەڵە کە ڕێژیم سه‌باره‌ت به «به‌سووریه‌یی کردن»ی ئێران بە خەڵکی نیشان دەدا واته ئه‌وه که هه‌ر چه‌شنه ئاڵوگۆڕێکی سیاسی له ئێران مه‌رگ و ماڵوێرانی و بێسه‌روبه‌ره‌یی به‌دوای خۆیدا دێنێ تا ڕاده‌یه‌ک کاری خۆی کردووه، به‌تایبه‌تی له نەبوونی ئادرەس و مەرجەعیەتێک لە ئۆپۆزیسیۆنی سیاسیی رێژیمدا کە بتوانێ خەت و نیشان بەمجۆرە ناڕەزایەتییە خەڵکیانە بدا و ئه‌لترناتیڤێکی دڵخواز و جیددی بۆ دوای رێژیمی لێ بکه‌وێته‌وه.\nلەو نێوەدا ئەوەی کە ئێمە دیتوومانە بە نیسبەت ڕێژیمەوه، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌دا که گوتار و کرداری سەرانی ڕێژیم بە هەموو باڵ و پێکهاته‌کانییەوە له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌دا هەمیشە وه‌ک یەک نیە بەڵام لە نیهایه‌تدا ڕێژیم له ته‌واوه‌تیی خۆیدا ئێستاش حازر نییە پەیامی ناڕه‌زایه‌تیی ئەو خەڵکە ببیستێ و هەنگاوی بە کردەوەی بۆ هەڵێنێتەوە. دیاره ئه‌مجۆره حاڵه‌ته کێشە نێوخۆییەکانی ڕێژیم به‌رجه‌سته‌تر ده‌کاته‌وه و بەو شێوه‌یەیە کە دیاردەیەکی وەک ئەحمەدینژاد زیاتر لە ڕابردوو سەرنج ڕادەکێشێ و جەنجاڵ دروست دەکا. ئەگەر ڕۆژێک هێندێک لایەن لە نێوخۆی ئەو ڕێژیمەش بەڕاستی هەنگاو هەڵێننەوە بۆ ئەوەی بچنە نێو بەرەی خەڵکەوە ئەو دەمە حیزبێکی سیاسی یا بژاردە سیاسییەکان دەزانن بەو جۆرەی کە بە قازانجی سەرکەوتنی خەباتی ئازادیخوازانەی خه‌ڵکه هەڵوێست بگرن. بەڵام تا ئەو وەخته کە ئەو شتە ڕووی نەداوه، دەبێ بڵێین کە کێشه نێوخۆییه‌کانی ڕێژیم له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌دا که ڕاسته شەڕی زێڕینگەری نیە، بەڵام شەڕی خەڵکیش نیە. ئەوان شەڕی خۆیان لەگەڵ یەکتر دەکەن نه‌ك ئه‌وه‌ی له‌سه‌ر مافه‌کانی خه‌ڵک شه‌ڕ له‌گه‌ڵ یه‌كتر بکه‌ن. هەربۆیە خەڵکی ئێرانیش و خەڵکی ئێمەش لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان نابێ ئەم شەڕە بە شەڕی خۆیان بزانن و لە هە حاڵدا پێویسته خه‌باتی خه‌ڵک ته‌واوه‌تیی نیزام به ئامانج بگرێ.\nتا ئەو جێگایە کە پێوەندیی بە کوردستانەکەی خۆمانەوە هەیە، لە هەمووان ئاشکرایە کە وەزعیەت لە کوردستان له چاو شوێنەکانی دیکەی ئێران چەند قات خراپترە. به‌و حاڵەش خەڵکی ئێمە لە یەک ساڵی ڕابردوودا و لە مانگەکانی دواییدا لە ڕابردووش زیاتر لەسەر پێ و لە مەیداندا بووە. خەڵکی ئێمە لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان ڕابردوویەکی دوور و درێژی لە خەبات و خۆڕاگری و خۆڕێکخستن هەیە. شتێک کە ئێمه وه‌ك حیزبێکی سیاسی ده‌بێ بیبینین ئەوەیە کە شعووری سیاسی و نەتەوەیی و مەدەنیی خەڵکی ئێمە هەتا دێ زیاتر دەبێ. لە یەک ساڵی ڕابردووشدا له قەزیەی کۆڵبەران و ڕیفراندۆمی باشووری کوردستان و بوومەلەرزەی پاییزی ڕابردوو و رێوڕه‌سمه نه‌ورۆزییه‌کان و ئەو مانگرتنەی هه‌ر ئێستا له شارەکانی کوردستان له ئارادایه ئه‌وه‌مان به باشی به‌دی کرد. خەڵکی ئێمە بە دیدێکی شوناسخوازانەوە خەریکی خۆڕێکخستن و خۆدەرخستنە. حیزبی دێموکراتی کوردستان حیزبێکی شۆڕشگێڕه. به‌ڵام حیزبێکی سیاسی ده‌بێ کۆمه‌ڵگه به مه‌یدانی سه‌ره‌کیی خه‌بات بزانێ. ڕیسالەتی ئێمە وەکوو حیزبێکی سیاسی و شۆڕشگێر بێگومان لە ڕیسالەتی چالاکانی مەدەنی یا ته‌شه‌کولاتێک له نێوخۆ ئه‌گه‌ر بتوانن هه‌بن، جیاوازه. هه‌رله‌وکاته‌دا حیزبی ئێمه زیاتر له 45 ساڵه به‌ستێنی نێوخۆ و فۆڕم و شێوازه جۆراوجۆره‌کانی له مه‌یداندابوونی خه‌ڵكی بۆ گرینگه. له دە دوازدە ساڵی ڕابردوودا حیزبی ئێمە زیاتریش هاندەری به‌ستێنی نێوخۆ بووه و تێکۆشاوه متمانەبەخشی بداته چالاکانی مەدەنی. لەم ڕێگایەدا ئەگەر جارێ وا بووە تووشی ڕەخنە و تیر و توانجیش بووه، به‌ڵام به تێپه‌ڕینی زه‌مان دەرکەوتووە که هەوڵە گوتارییەکانی ئەو حیزبە بەرهەمی هەبووە و ته‌نانه‌ت جۆرێک فەرهەنگسازیی لە کۆمەڵگەی سیاسی ئێمەدا لێ کەوتۆتەوە. دیاره ئێمه هه‌ر نابێ به پشتیوانیی گوتاری قه‌ناعه‌ت بکه‌ین و پێویسته له به‌رنامه‌ی کار و تێکۆشانیشماندا که دواتر باسی ده‌که‌ین ئه‌مه زیاتر ڕه‌نگ بداته‌وه و پێویسته به‌ستێنی کۆمه‌ڵگا له‌گه‌ڵ به‌ستێنی حیزبه‌کان زیاتر پێکه‌وه گرێ بده‌ینه‌وه.\nکه دێینه سه‌ر باسی به‌ستێنی حیزبه‌کان چ له ئاستی ئێران و چ له ئاستی کوردستاندا، وەک هەمیشە گوتراوە یەکێک لە هۆکارەکانی مانەوەی کۆماری ئیسلامی ئەوەیە کە ئۆپۆزیسیۆن مونسەجیم و یەکگرتوو نیه. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌دا که ئه‌و که‌مایه‌سییه چاره‌نووسسازه هه‌روا به‌رده‌وامه، ئه‌رکی ئێمه‌شه که له ئۆپۆزیسیۆنی سه‌راسه‌ریی ئێران غافڵ نه‌بین. مادام ئێمه هێشتا باسی چارەسەری مەسەلەی کوردی ڕۆژهەڵات لە چوارچێوەی ئێراندا دەکەین، ئاڵوگۆڕ له پێته‌خت و بارودۆخی هه‌موو ئێران بۆ رۆژهه‌ڵاتی کوردستانیش گرینگه و ده‌بێ له‌گه‌ڵ ئه‌و هێز و لایه‌نانه‌ی ئیدیعای سه‌راسه‌ری بوون ده‌که‌ن له‌پێوه‌ندیدا بین. ئێمه له یه‌ک ساڵی ڕابردوودا لە‌گه‌ڵ ژماره‌یه‌ک ڕێكخراوه‌ی نه‌ته‌وه‌یی و ئێرانی چوارچێوه‌یه‌کمان بۆ لێکگه‌یشتن و هاوکاری به ناوی شووڕای دێموکراسیخوازانی ئێران دامه‌زراندووه و له‌گه‌ڵ هێندێک هه‌مایشی دیکه‌ی ئۆپۆزیسیۆنی ئێرانییش له‌پێوه‌ندی داین هه‌تا یارمه‌تی به شکڵ گرتنی ئاڵترناتیڤ یان لانیکەم بنەماکانی ئاڵترناتیڤی کۆماری ئیسلامی بکه‌ین، دیاره به مه‌رجێك کە ڕوانگە و ئارەزووکانی خەڵکی کوردستان لەم پرۆسه‌ی ئاڵترناتیڤ سازییەدا ڕەنگدانەوەی هەبێ. ئەولەویەت به‌ڵام بۆ ئێمە نێوماڵی کوردە نێوماڵی کورد له‌پێشدا له ڕۆژهه‌ڵاتی کوردستانه. له یەک ساڵی ڕابردوودا بە خۆشییەوە حیزبەکانی ڕۆژهەڵاتی کوردستان فەسڵێکی تازەیان لە لێکنزیکبوونه‌وه و پێکەوە کارکردن دەست پێکردووە و ئێستا هاوفکری و هاوهه‌ڵوێستی له‌نێویاندا بۆته عاده‌ت. مه‌علوومه یه‌كگرتن و هاوکاریی نێوان حیزبه‌كانمان هێشتا ئاسته‌نگ و که‌موکوڕیی زۆره، بەڵام ئەوە کە بە ناوی ناوەندی هاوکاریی هێزەکانی کوردستانی ئێران درووست بووە چوارچێوەیەکی باش و هیوابەخش بۆ یه‌كخستنی هێز و وزه‌ی خه‌باتگێڕیی گه‌له‌که‌مان. دیاره حیزبی ئێمە لەو باوەڕەدایە کە بۆ ئەوە کە ئەم هەنگاوە موسبەتە بەرهەمدارتر بێ، پێویستە توانا و که‌ره‌سه‌ی کاریی حیزبه‌کان زیاتر له هه‌نگاوی به‌کرده‌وه‌دا ده‌کار بخا؛ پێویسته ئه‌و ناوەندە بە جۆرێک کار بکا کە هاوکاری و هاوخەباتیی هێزەکانی ڕۆژهەڵاتی کوردستان نه‌هادینه بێ و له نیهایه‌تدا به‌ره‌یه‌کی ڕۆژهه‌ڵاتی کوردستانی لێ بکه‌وێته‌وه؛ ده‌مه‌وێ ئه‌وه‌ش زیاد بکەم که حیزبی ئیمە بەو تایبەتمەندییە سیاسییەی هه‌یه‌تی و بەو زەرفیەتە سیاسیانەی لە خۆیدا درووست کردووە، چاوەڕوانیی ئه‌وه‌شی هەیە کە ناوەندی هاوکاری زیاتر بە کۆمەڵگه‌ی نێوخۆی ڕۆژهه‌ڵات وەسڵ بێ و ئیلهام و کاریگەریی زۆرتر لە واقعیاتی نێوخۆ وەربگرێ.\nله‌نێو هێزەکانی ڕۆژهەڵاتی کوردستاندا ئەوەی بۆ ئێمە نزیکتر و گرینگترە وەک بنەماڵه‌ی سیاسی، بێگومان لایەنەکە‌ی دیکەی دێموکراتە. پرسی یەکگرتنەوەی دوو لایەنی دێموکراتیش یەکێک لە بڕگەکانی کاری ئەم دانیشتنە سێ ڕۆژییەی کومیتەی مەرکەزیی حیزب بوو. بەخۆشییەوە لە ئاکامی سیاسەتی دروستی حیزبی ئێمە که سیاسه‌تی به‌و پرسه‌وه نه‌کردوه و به دیدێكی ستراتژییه‌وه کاری جیددیی بۆ کردووه (تەنانەت ئەوەندەی کار لەسەر کردووە کە زۆر جار لە ڕیزەکانی خۆشماندا ڕه‌خنه و گله‌یی هاتۆته‌وه سه‌ر)، کۆمەڵێک دەسکەوتی باش له‌و پرۆسه‌یه‌دا وه‌دی هاتووه. بەڵام دەزانین کە یەکگرتنەوەی دێموکراتەکان هیشتا وەدی نەهاتووە؛ ئەگەر وەدینەهاتووە و ساڵانیکی زۆریش خەڵکی لە چاوەڕوانیدا هێشتۆتەوە، مەعنای ئەوەیە که هێشتا کۆمەڵێک کۆسپ و تەگەرە له‌سه‌ر رێگای به‌ئه‌نجامگه‌یشتنی پرۆسه‌که ماون. وه‌ک ده‌زانن به‌هۆی کۆنگرەی شازدەهەمی حدکا و ئەو پرسیارانه‌ی گۆڕینی پێکهاته‌ی حیزبیی هاوڕێیانمان بۆ سه‌ر پرسی یه‌كگرتنه‌وه‌ی دروست کردبوون، ماوه‌ک بوو دانیشتن و گفتگۆی دوو لایه‌ن بۆ یه‌كگرتنه‌وه ڕاوه‌ستابوو. ئێستا پلینۆمی ئێمه هێندێک ڕێنوێنیی داوە بە هەیئەته‌که‌مان هه‌تا له مانگه‌کانی داهاتوودا به جیدییه‌ته‌وه ته‌عقیبی ئه‌و پرسه ده‌ست پێ بکاته‌وه و وا بکه‌ین که به وه‌به‌رچاوگرتنی چاوه‌ڕوانیی ته‌شکیلاتی خۆمان به‌ڵام له‌وه‌ش گرینگتر چاوه‌ڕوانیی خه‌ڵکی کوردستان وا بکه‌ین که ئه‌و پرۆسه‌یه به ئه‌نجامی دیار و دڵخواز بگا.\nڕێبەرایەتیی حیزبی ئێمە هەر جار که کۆبوونەوە دەگرێ، پێویسته چاوی له وه‌زعیه‌تی پارچه‌کانی دیکه‌ی کوردستانیش بێ، چونکه ئێمه به‌شێكین له نه‌ته‌وه‌یه‌ک که دابه‌ش کراوه؛ وه‌زعیه‌تی وڵاتانی حاکم به‌سه‌ر کوردستاندا وای کردووه که هه‌میشه بزوتنه‌وه‌ی هه‌ر پارچه‌یه‌کی کورستان، پارچه‌ی دیکه‌ی کوردستان وه‌ك سه‌کۆیه‌کی بۆ خه‌باتی خۆی به‌کار بێنێ. بۆ ئێمه باشووری کوردستان به‌داخه‌وه هێشتا ئه‌و سه‌كۆیه‌یه. بۆیه ده‌ڵیم به‌داخه‌وه چونکه ئیده‌ئال ئه‌وه‌یه ئێمه به ئازادی له‌نێو خه‌ڵكی خۆمان و له‌سه‌ر خاکی خۆمان خه‌بات بکه‌ین و سه‌رکردایه‌تیی ئێمه له ده‌ره‌وه‌ی جوغرافیای ئه‌سڵیی خه‌بات بنکه‌ی هه‌بێ. له‌لایه‌کی دیکه‌وه خه‌بات و بارودۆخی پارچه‌کانی کوردستان کارتێکه‌ری له یه‌كتر ده‌كه‌ن، هه‌م ده‌توانن ئیلهام پێک بده‌ن، هه‌م ده‌توانن ببنه کۆسپ و ته‌گه‌ره بۆ یه‌كتر.\nله‌پێوه‌ندی له‌گه‌ڵ هه‌ر کام له پارچه‌کانی کوردستاندا؛ ڕێبه‌رایه‌تیی ئێمه پێی وایه ئه‌وه که پاییزی ڕابردوودا دوای دونیایه‌ک ئۆمێد و چاوه‌ڕوانی له باشووری کوردستان ڕووی دا، به‌شێکی گرینگی ده‌رئه‌نجامی نایه‌کگرتوویی هێز و لایه‌نه‌کانی ئه‌و به‌شه‌ی کوردستان بوو. ئێستا که ئه‌گه‌رچی کاتی ململانه‌ی هه‌ڵبژاردنه، به‌ڵام له‌سه‌ریه‌ک هه‌رێمی کوردستان خه‌ریکی خۆڕێکخستنه‌وه و ده‌سپێکردنه‌وه‌ی دیالۆگ له‌گه‌ڵ به‌غدایه، ئۆمێدی ئێمه ئه‌وه‌یه که ئه‌مجاره ئیدی به‌خۆداچوونه‌وه‌یه‌ک و یه‌کخستنه‌وه‌یه‌کی ڕوانینه ئیستراتیژییه‌کان له باشوری کوردستان وا بکا که جارێکی دیکه ناکۆکی و ململانه‌ی حیزبی و سیاسی نه‌بێته هۆی ئه‌وه که شتی ناخۆش بۆ گه‌له‌که‌مان له‌و به‌شه له کوردستان دووپاته بێته‌وه. له باکووری کوردستان، ئێمه ئه‌و وه‌زعییه‌ته‌ی که ئێستا زاڵه به‌سه‌ر به‌سه‌ر ئه‌وێدا، زۆر به جێگای داخ ده‌زانین و ئاره‌زوومان ئه‌وه‌یه که به‌ستێنی دیالۆگ و ده‌رفه‌تی چاره‌سه‌ری سیاسی و شارستانیانه‌ی کێشه‌کان دروست بێته‌وه. سه‌باره‌ت به ڕۆژئاوای کوردستانیش، که‌وتنی عه‌فرین و هه‌موو ئه‌و نه‌هامه‌تییه‌ی به‌سه‌ر گه‌لی ئێمه له ڕۆژئاوا هات زۆر تاڵ بوو. هاوکات له‌گه‌ڵ ئه‌وه که خۆڕاگری و قوربانی دان رۆڵه‌کانی ئه‌و گه‌له له ڕۆژئاوا یه‌کجار شیاوی ڕێز لێگرتن و ته‌مجیده، به‌ڵام له‌و باوه‌ڕه‌ش داین که به‌ده‌ر له‌وه که سیاسه‌تی ده‌وڵه‌تانی حاکم به‌سه‌ر کوردستاندا له‌گه‌ڵ کورد چیه، کوردیش بۆخۆی له هه‌ر پارچه‌یه‌کی کوردستان ده‌بێ وه‌ها یه‌كگرتوو بێ و ئا‌جێندای خه‌باتی خۆی وه‌ها دابنێ که ئه‌زموونێک که له پارچه‌یه‌کی کوردستاندا شکڵ ده‌گرێ ئه‌وه‌نده نایه‌کگرتوو نه‌بێ یان ئه‌وه‌نده مۆرکی تابعیه‌ت له هێزی پارچه‌یه‌کی دیکه‌ی کوردستانی لێ نه‌درێ که ده‌وڵه‌تانی حاکم به‌سه‌ر کوردستاندا ئه‌وه‌نده ڕووهه‌ڵماڵاوانه لێی وه‌خۆکه‌ون و کۆمه‌ڵگه‌ی نێونه‌ته‌وه‌ییش مته‌قی لێ نه‌یه.\nلەبارەی سه‌رجه‌م بزوتنه‌وه‌ی کورد، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌دا که ئێمه یه‌ک میلله‌تین و ده‌بێ هاوپێوه‌ندیی نه‌ته‌وه‌ییمان هه‌بێ و ئه‌گه‌ر دیسان باس له دروستکردنی چوارچێوه‌یه‌ک بۆ موناقشه‌ی و لێکگه‌یشتنی نێونه‌ته‌وه‌یی کرا، حیزبی ئێمه وێڕای ئه‌وه‌ی قسه‌ی خۆی هه‌یه و سه‌نگی رۆژهه‌ڵات ده‌کاته پێوه‌ر، به‌ڵام پێشوازییش له شکڵگرتنی هه‌ر چوارچێوه‌یه‌کی هه‌مه‌لاگیر ده‌كا که په‌ره به هاوپێوه‌ندیی نه‌ته‌وه‌یی و جێخستنی ئوسووڵێک بۆ موناسباتی نێوخۆیی بزوتنه‌وه‌ی کورد بکا. به‌ڵام له‌هه‌ر حاڵدا له‌به‌ر ئه‌وه‌ی هه‌ر پارچه‌یه‌ک له کوردستان تایبه‌تمه‌ندیی خۆی هه‌یه و به‌له‌به‌رچاوگرتنی ڕووداوه‌کانی ئه‌م دواییانه، ده‌ستتێوه‌ردانی هه‌ر هێزێک له پارچه‌یه‌کی دیکه‌ی کوردستان زه‌ربه له‌و پارچه‌یه له کوردستان و زه‌ربه به پێشه‌وه‌چوونی سه‌رجه‌م خه‌باتی کورد ده‌گه‌یه‌نێ. له‌م پلینۆمه‌شدا ڕێبه‌ریی ئێمه به ڕوونی سیاسه‌تی هێندێک له هێزه‌کانی کوردستانی که ده‌یانه‌وێ له پارچه‌کانی دیکه‌ی کوردستانیشا ئیمتدادیان هه‌بێ له‌حاڵێکدا که له ئه‌سڵدا و له‌پێشدا بۆ خه‌بات له پارچه‌که‌ی خۆیان دروست بوون به زیانبه‌خش بۆ خه‌باتی پارچه‌کانی دیکه و ته‌نانه‌ت بۆ خه‌باتی خۆشیان ده‌زانێ. وه‌ک خۆمان ئێمه له عه‌ینی ئه‌وه‌دا که هاوپێوه‌ندی نه‌ته‌وه‌ییمان بۆ گرینگه به‌ڵام ته‌ئکید له‌سه‌ر ڕۆژهه‌ڵاتته‌وه‌ری ده‌که‌ینه‌وه چونکه ئه‌رکی یه‌که‌می ئێمه کارکردنه بۆ ڕۆژهه‌ڵات. له‌ولاشه‌وه، هێزه‌کانی دیکه‌ش ده‌بێ ڕێز له‌وه بگرن که هه‌ر پارچه‌یه‌کی کوردستان ده‌بێ بۆخۆی نوێنه‌رایه‌تیی به‌رژه‌وه‌ندییه‌کانی بکا و بۆخۆی ئاجێندای خه‌باتی خۆی ته‌نزیم بکا و هێز و لایه‌نی هیچ پارچه‌یه‌کی کوردستان نابێ کۆسپ و له‌مپه‌ر له‌سه‌ر چوونه پێشی خه‌باتی کورد له پارچه‌یه‌کی کوردستان ڕابکێشێ. لێره‌دا پلینۆمی ئێمه به راشکاوی سه‌رنجی خه‌ڵکی خۆمان له نێوخۆی وڵات به‌تایبه‌تی له‌نێو توێژی لاودا بۆ ئه‌وه راکێشاوه که ئاگادار بن، سیاسه‌تی له په‌ڕاوێزخستنی ڕۆژهه‌ڵاتی کوردستان ته‌نیا کاری ده‌وڵه‌تی حاکم به‌سه‌ر ڕۆژهه‌ڵاتی کوردستان نیه، به‌ڵکوو به‌داخه‌وه به هه‌ر هۆیه‌ک چه‌شنێک هاوکاری و هاوده‌ستیی هێندێک هێزی کوردیشی له‌گه‌ڵه.\nبگه‌رێوه|ئەم بابەتە 9000 جار بینراوە| بینێره| چاپ


پشتیوانی ناوەندی هاوکاری حیزبەکانی کوردستانی ئێران لە، نارەزایەتییەکانی خەڵکی ئێران - کۆمەڵەی زەحمەتکێشانی کوردستان\nدەسپێک کوردی پشتیوانی ناوەندی هاوکاری حیزبەکانی کوردستانی ئێران لە، نارەزایەتییەکانی خەڵکی ئێران\nپاش ڕاگەیاندنی بەرز بوونەوەی٣٠٠٪ی نرخی بێنزین لە لایەن دەوڵەتی کۆماری ئیسلامییەوە، خەڵکی شار و ناوچە جیاجیاکانی ئێران و كوردستان لە ناڕەزایەتی بەم بڕیارە بە ڕاگرتنی ئۆتۆمبیلەکانیان، داخستنی شەقام و جادەکان، بێزاری و بێ دەرەتانیانی خۆیان ڕاگەیاند و هێزە ئەمنیەكان دەستیان نەپاراسنو شەهید و برینداری لێ كەوتەوە.\nگران کردنی نرخی بێنزین کە دەبێتە هۆی گرانبوونی زیاتری هەموو پێداویستیەکانی ژیانی خەلک لە لایەن دەوڵەتەوە لە کاتێک دایە کە خەڵکی ئێران و بە تایبەتی لە ماوەی یەک دوو ساڵی ڕابردوودا لە خراپترین دۆخی ژیان، بە ئابوورییەکی هەژارانەوە دەژین.\nهەمووان دەزانن کە ئێران وڵاتێکی دەوڵەمەندە بە سامانە سروشتی، بەڵام ئەوە سیاسەتە هەڵە و چەوتەکانی کۆماری ئیسلامییە کە لە ماوەی چوار دەیە دەسەڵاتداری خۆیدا، ئەم دۆخەی بۆ خەڵکی ئێران بە دیاری هێناوە. کۆماری ئیسلامی بە پرۆژە ناپێویست و زیانبارەکانی، بە دزینی و تاڵانکارییەکانی سەروەت و سامانی خەڵک و بە تەرخان کردنی دارایی خەڵکی ئێران بۆ پشتیوانی کردن لە تیرۆریزمی نێودەوڵەتی و دەست تێوەردانە ئاژاوەگێڕییەکانی لە وڵاتانی ناوچەکە و جیهان، هۆکاری بەفیڕۆدانی سامانی ئێران و ئەو هەژارەییە لە ڕادەبەدەرەی خەڵکی ئێرانە.\nبە پێی ڕاگەیەنراوی جەماوەری لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان بڕیارە ئەمڕۆ شەممە ٢٥ی خەزەڵوەر خەڵک لە مەیدان و شەقامە سەرەکییەکاکانی شارەکانی خۆیان دژی ئەم بڕیارەی دەوڵەت بوەستنەوە. تا نووسینی ئەم ڕاگەیاندنە (ئەگەرچی هێڵی ئێنتێرنێت لە ئێران بچڕاوە یان زۆر خاوە) خەڵک بە ڕاگرتنی ئۆتۆمبیلەکانیان لە سەر شەقام و جادەکان لە ناڕەزایەتی دەربڕێن دان.\nناوەندی هاوکاری حیزبەکانی کوردستانی ئێران ئەم خۆپیشاندان و ناڕەزایەتی دەربڕینانەی خەڵکی ئێران بەم بڕیارە و بە دۆخی ژیانیان بە ڕەوا و بەحەق دەزانێت و پشتیوانی لێ دەکات و داواکارە تا بە چۆک داهێنانی رژیم و باندە مافیاییەکانی درێژە بە هەڵوێستی شیاو و بوێرانەیان بدەن.\nبابەتی دواترلاوانی مافخواز و بە هەڵوێستی کوردستان لایەنگرانی دادپەروەری و ئازادی


عەبادی بە دزینی 45 ملیار دینار لە بودجەی کوردستان تۆمەتبار دەکرێت - هيوای کۆرد\nHome » ئابوری » عەبادی بە دزینی 45 ملیار دینار لە بودجەی کوردستان تۆمەتبار دەکرێت\nin ئابوری, عێراق, کوردستانی, هەواڵ 11/02/2020\t0\nکیفاح مەحمود راوێژکاری راگەیاندنی مەسعود بارزانی هێرشێکی توندی کردۆتە سەر حەیدەر عەبادی سەرۆک وەزیری پێشووی عێراق و تۆمەتباری کردووە بەوەی ٤٥ ملیار دۆلاری بودجەی کوردستانی دزیوە، ئەویش دوای ئەوەی عەبادی رەخنەی لە ڕێککەوتنی نێوان حکومەتی ناوەندی و حکوومەتی هەرێمی کوردستان لەبارەی دۆخی شەنگال گرت.\nمەحمود لەلێدوانێکیدا بۆ رۆژنامەی “شەرقول ئەوسەت”راگەیاندوە “پێدەچێت هەندێک هێشتا بە عەقڵییەتی بەکارهێنانی هێزە چەکدارەکان بۆ یەکلاییکردنەوەی ناکۆکییەکانی نێوان حکومەتی فیدراڵی و حکوومەتی هەرێم یان پارێزگاکان بیربکەنەوە، وەک چۆن حەیدەر عەبادی لە 16ی ئۆکتۆبەری 2017 دا ئەو کارەی کرد و هێزە چەکدارەکانی بۆ داگیرکردنی کەرکوک و ناوچە جێناکۆکەکان بەکارهێنا، کەدەکەونە ژێر سایەی ماددەی 140ی دەستوور، کە بەهۆی سیاسەتەکانی ئەو و ئەوانەی پێش خۆی هێشتا جێبەجێ نەکراوە”.\nمەحمود ئاماژەی بۆ ئەوە کردووە، هێشتا عەبادی بەو عەقڵییەتە بیردەکاتەوە کە عێراقی بەرەو مایەپووچبوون و شکستهێنان برد، تەنانەت بە قسەی ئەو لەچوارساڵی سەرۆک وەزیرانی عەبادیدا عێراق یەک بست نەچۆتەپێشەوە، جگە لەوەی گەمارۆی خستە سەر هەرێمی کوردستان و بودجەی پێنج ساڵی هەرێم کە نزیکەی 45 ملیار دۆلار بوو دزیوە، لەکاتێکدا هیچ کەسێک نازانێت ئەو پارانە چیان لێهاتووە و بۆکوێ چوون .\nبودجە شەنگال عەبادی عێراق مەسعود بارزانی\t2020-11-02\nTagged with: بودجە شەنگال عەبادی عێراق مەسعود بارزانی


بەرزترین ئاستی مردن بە كۆرۆنا لە عێراق و هەرێم تۆماركرا - تۆڕی میدیایی خەڵک\nوەزارەتی تەندروستی عیراق ئاشكرای دەكات، 9394 حاڵەتی نوێی تووشبوون بە ڤایرۆسی كۆرۆنا تۆماركراوە و 7820 كەسیش چاكبوونەتەوە و 77 حاڵەتی مردنیش هەبووە .\nوەزارەتی تەندروستی عیراق لە بەیاننامەیەكدا ئاماژەی بەوەكردووە، كە لە 24 كاتژمێری ڕابردوودا 45 هەزار و 787 پشكنینی تایبەت بە كۆرۆنا ئەنجام دراوە و دەركەوتووە 9394 كەس تووشی ڤایرۆسی كۆرۆنا بوون و ئەنجامەكانیان پۆزەتیڤ بوون.\nئاشكراشی كردووە، كە زۆرینەی تووشبووەكان لە بەغدا بوون، هەروەها لە كەركوك 520 و سلێمانی 1060 و هەولێر 750 حاڵەت و دهۆك 612 حاڵەت تۆماركراوە.\nڕوونیشی كردۆتەوە، كە 7820 تووشبوو بە پەتاكە چاكبوونەتەوە، كە زۆرینەیان لە بەغدا بوون و هەروەها لە سلێمانی 347 و هەولێر 257 و دهۆك 177 و كەركوك 293 كەس چاكبوونەوە.\nڕاشیگەیاندووە، 77 كەس بە پەتاكە گیانیان لەدەستداوە و لە سلێمانی 8 و هەولێر 5 دهۆك 6 حاڵەت تۆماركراوە بەوەش ژمارەی مردووان گەیشتۆتە 18734 كەس.\nتەندروستی كەركوك هۆشداری دەدات\nخەڵك بەڕێوەبەرایەتیی تەندروستیی كەركوك هۆشداری دەدات و دەڵێت، "رەوشی كۆرۆنا لە كەركوك مەترسیدارە". بەڕێوەبەرایەتیی تەندروستیی كەركوك لە ڕاگەیاندراوێكدا…\nتەندروستی عیراق؛ توشبوون ڕۆژانە نزیك دەبێتەوە لە 10 هەزار حاڵەتی نوێ\nخەڵك وەزارەتی تەندروستی عیراق ئاشكرای دەكات، 9189 حاڵەتی نوێی تووشبوون بە ڤایرۆسی كۆرۆنا تۆماركراوە و 5139 كەسیش چاكبوونەتەوە و 31 حاڵەتی مردنیش هەبووە…\nتەندروستی عیراق؛ ئاماری نوێی كۆرۆنای بڵاوكردەوە\n22 ئاب 2021 4.10 pm\nخەڵك وەزارەتی تەندروستی عیراق ئاشكرای دەكات ، 5634 حاڵەتی نوێی تووشبوون بە ڤایرۆسی كۆرۆنا تۆماركراوە و 9647 كەسیش…


کۆنترین زمانەکانی جیهان – History Of Kurd\nدوو شه‌ممه , ئازار 18 2019\nHome / مێژووى جیهان / شارستانیەت / کۆنترین زمانەکانی جیهان\ndidar othman 2018-09-07\tشارستانیەت, مێژووى جیهان لێدوان نووسین ناچالاککراوە لە کۆنترین زمانەکانی جیهان 1,490 Views\nله‌سه‌ر ڕووی ئه‌م زه‌وییه، هه‌موو بوونه‌وه‌ره‌کان، به چه‌ن شێوازێکی تایبه‌تی و به چه‌ندین زمانی دیاریکراو، له یه‌کدی ده‌گه‌ن، هه‌ر یه‌که‌شیان له ئه‌وی دیکه‌یان جیاوازه. به‌ڵام له‌نێو هه‌موو بوونه‌وه‌ره‌کاندا، مرۆڤ له هه‌موویان ته‌واو و پێشکه‌وتووتره، چونکه زمانی تایبه‌تی خۆی هه‌یه، قسه‌یپێده‌کا و پێشی ده‌نووسێ.\nئه‌ز پێم وایه، هه‌موو ئه‌و زمانانه‌ی ئه‌وڕۆ هه‌ن، سه‌ره‌تا هه‌ر یه‌ک زمان بوون، له‌به‌رئه‌وه یه‌ک سه‌رچاوه و ڕه‌گیان هه‌یه. به‌ڵام کاتێ کۆمه‌ڵی مرۆ پێشکه‌وتووه، زمانه‌کانیش ورده‌ورده گۆڕاون، لقیان لێ بووه‌ته‌وه و زۆربوون. ئه‌مه‌ش به‌گوێره‌ی ئه‌و تیره و هۆزانه بووه، که قسه‌یانپێکردووه. تا گروپه ئیتنیکه‌کانیش زیادیانکردبێ و به نێوچه جیاجیاکانی سه‌رزه‌ویدا بلاوبووبنه‌وه، زمانه‌کانیش لێکدابڕاون و زیادیانکردووه. به کورتی، هه‌ر له کۆنه‌وه تا ئه‌وڕۆ، زمانه‌کان وه‌ک خۆیان نه‌ماون و گۆڕاون. له‌به‌رئه‌وه سێ دیدی جیاوازهه‌یه:\n1. هێندیکیان ژماره‌یه‌کی زۆر که‌م قسه‌یانپێکردووه، له نێوچه‌یه‌کی دابڕاوی دوور له گرووپه ئیتنیکه‌کانی دیکه ژیاون، ورده‌ورده له‌نێوچوون و نه‌ماون. چونکه ئه‌و تیره و هۆزانه‌ی پێی دواون، به شێوه‌یه‌کی سرووشتی تێداچوون، یا له جه‌نگی نێوان گرووپه ئیتنیکه‌کاندا پاکتاوکراون، یا له‌گه‌ڵ گه‌لانی دیکه‌ی دوور و نزیکدا تێکه‌ڵاوبوون و تواونه‌ته‌وه.\n2. هێندیکی دیکه‌یان، هه‌ر له سه‌ره‌تاوه کزولاوازبوون، توانای گه‌شه‌کردن و په‌ره‌سه‌ندنیان نه‌بووه، ئه‌و گه‌لانه‌ی قسه‌شیانپێکردووه، هه‌م ژماره‌یان که‌مبووه، له کۆمه‌ڵی مرۆ دواکه‌وتوون و دابڕاون. هه‌م بایه‌خێکی ئه‌وتۆشیان، به زمانه‌که‌ی خۆیان نه‌داوه. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا له‌نێونه‌چوون و به لاوازیی ماونه‌ته‌وه.\n3. هێندێکی دیکه‌شیان، گرووپێکی ئیتنی گه‌وره ئاخافتنیانپێکردووه، زمانه‌که‌ش خۆی له خۆیدا به‌هێزبووه، زمانی ئاخافتنبووه، په‌رتووکه ئایینیی و وێژه‌ییه‌کانی پێ نووسراوه‌ته‌وه. له‌به‌رئه‌وه به شێوه‌یه‌کی زۆر باش گۆڕاون، گه‌شه‌یانکردووه و پێشکه‌وتوون، تا ئه‌وڕۆش ماون و ژماره‌ی قسه‌پێکه‌رانیان له زیادبووندایه.\nبه‌ڵام ئایا یه‌که‌مین زمان له جیهاندا، کام زمان بووه، مرۆ قسه‌یپێکردووه؟! وه‌ڵامی ئه‌م پرسیاره، هه‌روا کارێکی ئاسان نییه. چونکه تا ئیسته هێندێ شت هه‌ن، به ته‌واویی نه‌زانراون. بۆ نموونه: ته‌مه‌نی زه‌وی نه‌زانراوه. یه‌که‌مین گرووپی ئیتنیک کێ بوون، سه‌رزه‌وییان ئاوه‌دانکردووه‌ته‌وه؟! به چ زمانێ په‌یڤیون؟! ئه‌مانه و گه‌لێ پرسیاری دیکه‌ش، خۆیان قووتده‌که‌نه‌وه. له‌به‌رئه‌وه زاناکانی زمان و مێژوو له ئه‌و باره‌یه‌وه، (3) جۆر بۆچوونی جیاوازیان هه‌یه:\n1. هه‌رچه‌نده عه‌ره‌به‌کان ده‌ڵین: کۆنترین زمان له مێژووی کۆمه‌ڵی مرۆدا، زمانی عه‌ره‌بییه. به‌ڵگه‌شیان ئه‌وه‌یه، (ئاده‌م) و (حه‌وا) به عه‌ره‌بیی په‌یڤیون. به‌ڵام ئه‌مه راست نییه. چونکه جگه له ئه‌وه‌ی (ئاده‌م)، هیچ نووسراوێکی ئایینیی له پاش به‌جێ نه‌ماوه، تا بزانین، به چ زمانێ نووسراوه، هیچ به‌ڵگه‌یه‌کی زانستیش نییه، ئه‌وه بسه‌لمێنێ. ته‌نیا ئه‌وه هه‌یه، له قورعاندا نووسراوه: (وعلم ێ‌دم اڵاسما‌و كلها پم عرچهم علی الملائكە فقال أنبئونی بأسما‌و هۆلا‌و إن كنتم صادقین.) ئه‌مه‌ش ئه‌وه ناگه‌یه‌نێ، به زمانی عه‌ره‌بیی ئه‌و شتانه فێرکرابێ!\nکاتێ باسی گرووپی زمانه (سامیی)ه‌کانیش ده‌که‌ن، که له ناوی (سام)ی کوڕی (نوح) په‌یامبه‌ره‌وه هاتووه، ده‌ڵێن: (له هه‌موو زمانه کۆنه‌کانی دیکه پتر بڵاوبووه، دواتریش چه‌ندین لقه زمانی دیکه‌ی، له نێوچه‌ی خۆرهه‌ڵاتی نێوه‌ڕاست و کیشوه‌ری ئه‌فریکا لێ که‌وتووه‌ته‌وه، وه‌ک هه‌ردوو زمانی عه‌ره‌بیی و عیبریی. ئه‌م زمانانه‌ش، هه‌ر له کۆنه‌وه هه‌بوون و نزیکه‌ی (5) هه‌زار ساڵ له‌مه‌وبه‌ر پێیان نووسراوه.)»1»\nلێره‌دا ڕاستییه‌ک له زمانی عیبریدا ده‌بینین، چونکه ته‌وراتی پێ نووسراوه‌ته‌وه. به‌ڵام عه‌ره‌به‌کان دان به ئه‌و ڕاستییه‌دا نانین و ده‌ڵین: پڕوپاگه‌نده‌ی جووه‌کانه و پشت به وێژه‌ی سه‌رده‌می نه‌زانینی خۆیان ده‌به‌ستن! له ئه‌و باره‌یه‌شه‌وه دوکتۆر (مسته‌فا مه‌حموود) بێ ئه‌وه‌ی هیچ به‌ڵگه‌یه‌کی زانستانه‌ی هه‌بێ، نووسیوێتی: (زمانی عه‌ره‌بیی له زمانی عیبریی کۆنتره و ته‌مه‌نه‌که‌شی نزیکه‌ی (8) هه‌زار ساڵ ده‌بێ.)»2»\n2. بۆچوونێکی دیکه ئه‌وه‌یه، مرۆڤی سه‌ره‌تایی، قسه‌ی نه‌کردووه و سه‌ره‌تا، هه‌ر به هێماکردن له یه‌کدی تێگه‌یشتوون. دوایی که‌مێ گۆڕاون و وێنه‌ی شته‌کانیان کێشاوه. پاشان هێندێ پێشکه‌توون و ده‌نگ په‌یدابووه. بۆ نموونه:\n* لاسایی ده‌نگه‌کانی سرووشتیان کردووه‌ته‌وه، وه‌ک ده‌نگی ئاژه‌ڵه جیاجیا‌کان: لووره‌ی گوورگ، وه‌ڕینی سه‌گ، نه‌ڕه‌ی شیر، هاوار و قریشکه‌ی فیل، باعه‌ی مه‌ڕ و بۆڕه‌ی مانگا، قیڕه‌ی بۆق، فیشکه‌ی مار …\n* لاسایی ده‌نگه‌کانی وژه‌ی با و ڕه‌شه‌با، خشه‌ی گه‌ڵا و له‌ره‌ی داره‌کان، خوڕه‌ی ئاوی چه‌م و ڕووباره‌کان، گرمه‌ی هه‌ور و ناڵه‌ی هه‌وره ترشقه …\n* کاتێ تووڕه‌بوون، نه‌خۆشکه‌وتوون، یا ئازارێکێان پێ گه‌یشتووه، له تا‌واندا هاواریانکردووه و قیژاندوویانه.\n* یا کاتێ دڵیان خۆشبووه، به ده‌نگی به‌رز پێکه‌نیون و قاقایانلێداوه.\nئیدی به ئه‌و شێوه‌یه ورده‌ورده، مرۆڤ زمانی پژاوه، پیت و وشه له ده‌می هه‌ڵڕژاوه، به ئاره‌زووی خۆشی، شته‌کانی ناوناوه!\n3. زاناکانی زمان، له‌سه‌ر ئه‌وه ڕێککه‌توون و پێیان وایه، کۆنترین و یه‌که‌مین زمان، مرۆ قسه‌یپێکردبێ، زمانی (سۆمه‌ریی) بووه. ئه‌م زمانه‌ش (4) هه‌زار ساڵ پ.ز. له ئاخافتندا به‌کارهاتووه و زمانی نووسینیش بووه. پاشان له سه‌ره‌تای هه‌زاره‌ی دووه‌می پ. ز. دا نه‌ماوه و زمانی (ئه‌که‌دیی) جێیگرتووه‌ته‌وه. ئه‌میش تا سه‌ده‌ی یه‌کی پ.ز.، زمانی ئایین و وێژه‌ی ئه‌و گرووپه ئیتنیکانه‌ی نێوچه‌که بووه.\nبه کورتی، هه‌ر وه‌ک پێشتر له گوتاری (سۆمه‌ر یه‌که‌مین شارستانیی جیهانی کۆن)دا باسمکرد، پێم وایه، سێیه‌مین بۆچوون له هه‌ردوو بۆچوونه‌که‌ی دیکه ڕاست و زانستانه‌تره، چونکه پاشماوه‌کانی شارستانیی (سۆمه‌ر)، به زمانی (سۆمه‌ریی) دۆزراونه‌ته‌وه!\n1. ابراهیم مروان، ما هی اقدم لغه فی العالم؟، 28. 09. 2014.\n2. منتدیات شبكە نحن العرب ملتقی كل العرب ــ فی قسم العلم و التعلیم\nPrevious تاڵەبانی، بەھۆی چاوداگردنییەوە لەکیژێکی ڕووسی کۆنگرەی لاوان فەرامۆش دەکات\nNext یۆنان نهێنی خانمه خانه‌دانه‌كه ئاشكرا كرا\nزۆرینه‌مان وا بیر ده‌كه‌ینه‌وه جه‌نگه گه‌وره و خوێناوییه‌كان له‌سه‌ر خاك و فه‌رمانڕه‌وایی و فره‌وانخوازی وڵاتانه، …


شتەکان دەگەن، ئەی مرۆڤەکان؟\n11:42 - 16/05/2019 57 جار خوێندراوەتەوە\nماریو بەدەلیاچا ئیتاڵیەکی ئەبو شواربە. ئەم فۆتۆگرافەرە یەکێک لە پرۆژەکانی ساڵی ٢٠١٣ی وێنای ئەو شتانە بوو کە پەنابەرە ئەفریقاییەکان لە دورگەی لامپەدۆسا بەجێی دەهێڵن. شتەکان تەنها لە هەناو ئەم چوارچێوەیەدا مانا بەخشن، لە دەرەوەی ئەم چوارچێوەیە هەتا بڵێی هاکەزایین. شتەکان پێداویستیە تایبەتەکانی کەسێكی موسافیرن، بە خەیاڵ و خەونێکی تایبەتەوە. کۆچ هەمیشە پێش ئەوەی کۆچ بێت بە شوێندا، کۆچە بە خەیاڵدا. پەنابەرەکان بە دەریای سپیدا بۆ ئەوروپا دێن لە بەلەمی کۆندا بە ژمارەی زۆر سەفەر دەکەن. بەڵام نەک هەر قاچاخچیەکان، بەڵکو ئەوروپاییەکانیش ئەوان وەک مرۆڤ نابینن. لە لامپەدوسۆ جێگایەک هەیە پێی دەڵێن گۆڕستانی بەلەمەکان لەوێ لەگەڵ بەلەمەکاندا شتومەکیش بەجێدەهێڵرێت. پرۆژەکەی ماریو بە ئیتاڵی ناوی فرامێنتیە، بە کوردی بە مانای بەش یان شتێکی پەرت بوو، یان پاشماوە دێت.\nڕۆژانی ڕابوردوو کە ماریوم بینی باسی ئەوەی کرد سەرەتا ڕۆژنامەی ریپۆبلیکا دەینێرێت بۆ دورگەکە، پاشان بیری ئەوەی لێدەکاتەوە کە بیکاتە پرۆژەیەک. شتەکان پێکەوە چیرۆکی سەیر دەگێڕنەوە. بۆ من دەکرێت ئەو کڵاوو نەعل و چاویلکەو فەرهەنگ و بەرگی پاسەپۆرت و نامەو جەوەنەو قاپ و قاچاخ و کتێبانە هەموو بەسەر دوو پۆلێندا پۆلێن بکرێن: یەکەمیان پێداویستیەکانی سەفەرێکی سەخت، لەگەڵ پێداویستیەکانی گەیشتن. لە ساڵانی ڕابوردودا ئەوەی لەمیانەی چیرۆکی سەفەردا زیاتر جێگای بایەخ بووە، لە هەموو شتێکی تر زیاتر گەیشتن بووە.\nبەڵام ئەمڕۆ گەیشتن توێژی زیاتری دروستکردووە. بەوەی وڵاتانی ئەوروپی لە هەوڵی ئەوەدان کە دان بە گەشتنی پەنابەراندا نەنێن، بۆ ئەوەی بەرپرسیارێتیان نەگرنە ئەستۆ. ماریو لە پرۆژەیەکی تردا وێنای ئەو جێگایانە دەگرێت کە لە ئیتاڵیادا هەن بۆ بەندکردنی ئەو پەنابەرانەی کە چاوەڕێی ناردنەوەن. ئەم جێگایانە پێیان دەوترێت دیتێنشن سێنتەر، لە وێناکاندا وەها دەردەکەوێت جگە لە دیوارێکی ڕووت هیچی تر نەبێت.\nهەڵکشانی شەپۆلی رەگەزپەرستی لە ئەوروپا گەیشتنی بیانی بۆ ئەو کیشوەرە لە هەموو ساتێک زیاتر سەختکردووە.\nشتەکانی گەیشتن، وەک فەرهەنگی فێربوونی ئیتاڵی بێ مامۆستا، کڵاوو چاویلکەیەکی گەشتیارانە؛ دەربڕی خەونێکن، کە پەنابەر پێش گەیشتن بە گەیشتنەوە دەیبینێت. بەڵام شتەکان دەگەن، خۆی ناگات. گەیشتن تەنها ئەوە نیە لە ڕووی فیزیکیەوە بگەیتە سەر خاکی ئەوروپا. گەیشتن پرۆسەیەکی یاسایی، کەلتوری، دەروونی، ئابوری و ئاگاییە. ئەم هەموو توێژە هەتابێت زیاتر ئاڵۆز دەبن. وێناکانی ماریو لە کتێبخانەی گشتی شاری کۆرک کراون بە پێشەنگا، ئەوەی بۆ من جێگای سەرنج بوو، ئایا ئەم وێنایانە چۆن دەبینرێن؟ ئەمەم لەگەڵ ماریودا باسکرد، ترسی من ئەوە بوو، کە بە دیدو تێگەیشتنی پۆستمۆدێرنەکان، هەرکەس بە دیدی خۆی لێکی بداتەوە، لە ئەنجامدا کرۆکی چیرۆکەکە بفەوتێت. شتەکان لەکاتێکدا پەنابەران دەکەنە مرۆڤی ئاسایی و خاوەن خەونی بچکۆلە، لەهەمانکاتدا دەربڕی ئەوەن کە وەک خەڵکانێکی خاوەن مروەت لە خۆیان نواڕیوە. بەڵام بەپەنابەربوون دۆخێکە هەموو مروەتێکت لێ دەسێنێتەوە. پەنابەربوون دۆخی داڕن بوونە. پەنابەر لە ڕێگای تیلەو یاساو خێسەو پرسیاری پۆلیس و هاواری سیاسیەکان و ترسی کۆنی کەلتوری ئەوروپاییەکان لەوە دەکەوێت هەڵگری هیچ بەهایەکی مرۆڤ بوون بێت. گەرچی شتەکان چیرۆکی تاکەکەسین پێکەوە سەربوردەی یەکێک لە هەرە دیاردە تراژیدیەکانی ئەم سەردەمەمان بۆ دەگێڕنەوە، بەڵام تەنها پێکەوە مانایان هەیە.\nفۆتۆکانی ماریو هیچ ناونیشانێکی تایبەت هەڵناگرن، هیچ ڕیزبەندیەک نیە بۆ پۆلێنکردنیان. ئەمە لەکاتێکدا خەسڵەتی وێناکانە، بەڵام جۆرێک لە بەرگریە لەلایەن ئەوەوە بۆ فشاری بە مۆزەکردن. مۆزەخانە جێگایەکی تایبەتی سەر بە مۆدێرنە. جۆرێکە لە دەستەمۆکردن، کە هەڵگری بەهاو خەسڵەتی خۆیەتی. شتی ناو مۆزەکان شتی ئەم سەردەمە نین. پانتایی مۆزەکان جۆرێکی تایبەت لە پەیوەندی لەگەڵ مرۆڤەکاندا دادەڕێژن. مۆزەکان هەڵگرتن و هێنانەوەی ئەو شتانەن کە پێش سەردەمی ئەمڕۆ هەبوون، ئاماژەی دیاردەیەکی تێپەڕیون. بەڵام ئەم وێنایانە هێشتا مۆزەیی نین. هەڵگری خەسڵەتی دیاردەیەک و مرۆڤانێکن کە ئەمڕۆ لەسەر جادەکانی ئەوروپا بە ئازارەوە ژیانیان دەگوزەرێنن.


پـێشمەرگە و ئاسایش ئۆپەراسیۆنێكى گەورەیان بۆسەر گوندە كوردستانیەكانى دیالە ئەنجامدا\nشەوى یەکشەممە هێزەكانى پێشمەرگە و هێزەكانى ئاسایشى گەرمیان ئۆپەراسیۆنێكیان بۆ گوندەكانى سەر بە ناحیەى قەرەتەپە ئەنجامدا و لە ئۆپەراسیۆنەكەدا ژمارەیەک گومانلێكراو دەستگیركران، ئەوەش لە كاتێكدایە پێشتر گوندنیشینە كوردەكان هەڕەشەى چۆڵكردنى ناوچەكانیان كردبوو ئەگەر هەرێم هێزیان بۆ رەوانە نەكات.\nنائیب خەلیفە كەسایەتى كوردى دیارى نێو گوندەكانى قەرەتەپە، بەدەنگى ئەمەریكاى راگەیاند"ئەو گوندانەى پێشمەرگە و ئاسایش ئۆپەراسیۆنیان تێدا ئەنجامداوە زۆربەیان هەماهەنگى یان لەگەڵ داعش هەیە."\nوتیشى"پێشمەرگە خانووى چەند ئەندامێكى داعشى لەو گوندانە تەقاندووەتەوە."\nكۆتایى مانگى رابردوو نزیكەى 30 چەكدارى داعش چوونە سەر ماڵى باوكێك و دوو كوڕ و زانایەكى ئاینى نیشتەجێى گوندى مەعدان ى سەربە قەرەتەپە و گولـلە بارانیان كردن ، كە كوژراوەكان هەرچەندە عەرەبى سونە بوون بەڵام نزیكایەتیان لەگەڵ كورددا هەبووە.\nدواى گوللە بارانكردنى ئەو 4 كەسە ، گوندنیشینە كوردەكانى قەرەتەپە هەرِەشەى چۆڵكردنى گوندەكانیان كرد ، ئەگەر هەرێم هێز بەهانایانەوە نەنێرێت و ، ئۆپەراسیۆنەكەى شەوى رابردووش بەنهێنى و دوور لەچاوى كامێراكان ئەنجامدرا.\nسەڵاحەدین بابان ئەندامى ئەنجومەنى ناحیەى قەرەتەپە، بەدەنگى ئەمەریكاى راگەیاند" لە ئۆپەراسیۆنەكەدا هەندێك خەڵكى خراپەكار دەستگیركراون."\nگوندنیشینە عەرەبەكانى نزیك قەرەتەپە پـێشتر زۆربەیان لایەنگیرى گروپى نەقشبەندیەكانى نزیك لە عیزەت دوورى بوون، بەڵام لە ئێستادا زیاتر پشتیوانى لەداعش دەكەن.


ئاژانسی ده نگو باسی کوردستان: لە پەیوەندێكی تەلەفۆنیدا لە نێوان هەردوو وەزیری روسیا و ئەمریكا سێرگی لاڤرۆڤ وەزیری دەرەوەی روسیا بە وەزیری دەرەوەی ئەمریكای ڕاگەیاندووە كە روسیا بەزاندنی خاكی سوریا لەلایەن توركیاوە قبووڵ ناكات.\nلە پەیوەندێكی تەلەفۆنیدا لە نێوان هەردوو وەزیری روسیا و ئەمریكا سێرگی لاڤرۆڤ وەزیری دەرەوەی روسیا بە وەزیری دەرەوەی ئەمریكای ڕاگەیاندووە كە روسیا بەزاندنی خاكی سوریا لەلایەن توركیاوە قبووڵ ناكات.\nله لایه‌ن ئاژانسی ده نگو باسی کوردستان ajansknews kl. ۱۲/۰۲/۱۳۹۴ ۰۴:۵۱:۰۰ قبل‌ازظهر


ماڵپەری فیردەوس | حوکمی کڕینی شتی تێکچوو ؟\nسەردێری پرسیار:حوکمی کڕینی شتی تێکچوو ؟\nبەرواری دانان :2018-10-15 کۆدی پرسیار:633\nپرسیار // ئایا دروستە شتێکی ئەلکترۆنی تێک چوو بکڕیت ، وە بە پارەیێکی کەم تێک چوونەکەی چاک دەکرێتەوە ، بەلام بە کەسی فرۆشیار نەلێی چاک دەبێتەوە ، وە دواتر بۆ خۆت بفرۆشیت و قازانجی لێ بکەیت ؟\nوەلام // سەرەتا زانایان دەلێن واجبە لەسەر کڕیار و فرۆشیار ڕاستگۆ بن لە گەل یەکتری ، چونکە ڕاست گۆی هۆکاری بەدەست هێنانی بەرەکەتە ، پێغەمبەر سەلامی خوای لێ بێت دەفەرمووێت : (( البیعان بالخیار ما لم یتفرقا فٳن صدق وبینا بورك لهما فی بیعهما وٳن كذب وكتما محقت بركة بیعهما )) رواە البخاری ، مسلم ، واتە : کڕیار و فڕۆشیار بە ئارەزووی خۆیان بۆ پەشیمان بوونەوە لە کڕین و فرۆشتن هەتا لە یەکتر جیا نەبووینەوە ، ئەگەر ڕاست بوون لە گەل یەکتر ، وە عەیبیان بۆ یەکتر ئاشکرا کرد خوای گەورە بەرەکەت دەخاتە کڕین و فرۆشتنیان ، بەلام ئەگەر درۆیان کرد و عەیبیان شاردەوە بەرەکەت نامێنێت .\nسەبارەت بە شتێکی تێک چوو بەلێ دروستە بیکڕیت که کڕیاڕ بزانێت تێک چووە و فێلی لێ نەکراوە ، بەلام سەبارەت بە فرۆشیار نازانێت چاک دەبێتەوە ، دەلێین :\n(۱) ئەگەر کڕیار بزانێت چاک دەبێتەوە ، وە دەزانێت فرۆشیار نازانێت کە چاک دەبێتەوە ، زانایان دەلێن نابێت چونکە ئەمە فێل کردنە لە فرۆشیار .\nلەوانەیە یەکێک بلێت ئەی بۆچی فرۆشیار تاوانبار نابێت چونکە فرۆشیار وادەزانێت فلانە شت تێک چووە و چاک نابێتەوە چۆن دەبێت شتێک بفرۆشیت بە کەسێک چاک نەبێتەوەو هیچ سوودی لێ نەبینێت ؟\nدەلێین زۆر شت هەیە تێک چووە و خودی شتەکە چاک نابێتەوە ، بەلام کڕیار دەکڕێت بۆ ئەوەی موادی ئامێرەکە بەکاربهێنێت یان سوودی لێ وەربگرێت بۆ شتێکی تر .\n(۲) ئەگەر کڕیار بزانێت چاک دەبێتەوە وە نازانێت فرۆشیار نازانێت چاک دەبێتەوە ، زانایان دەلێن دروستە .\nزانایان دەلێن ئەگەر فرۆشیار مەرج دابنێت لە فرۆشتن بلێت پەشیمان بوونەوە نەما و کۆتای هات وە کەل و پەلەکەش عەیبدار بوو ، دەلێن :\n(۱) ئەگەر فرۆشیار بزانێت کە عەیبدارە و وە کڕیار نازانێت ، ئەمەیان حەڕامە و ، وە کڕیار بۆی هەیە کەل و پەلە بۆ فرۆشیار بگەرێنێتەوە .\n(۲) ئەگەر فرۆشیار نەزانێت کە عەیبدارە وە کڕیاریش نازانێت ، ئەمەیان دروستە و وە کڕیار بۆی نییە کەل و پەلەکە بۆ فرۆشیار بگەرێنێتەوە .