8/19/2019 5:50:45 PM\n10671 جار خوێندراوەتەوە\nشەوی رابردوو تاوانێک لە قەزای چەمچەماڵ روویداو گەنجێک کوژرا و بکوژەکە ماتۆرسکیلێکی پێ بوو تابلۆی پێوە نەبوو.\nلێرەدا چەند ئامارێک لەسەر ماتۆرسکیل دەخەینەڕوو تاوەکو ئێستا لە سنوری ھاتووچۆی پارێزگای سلێمانی، (٥٥٢.٧٨١) سوارڕەو تۆمارکراوە کە تۆماری ماتۆسکیل تەنھا (١٠٩٤٥ ) بووە، لە شەش مانگی یەکەمی ئەمساڵ ٢٠١٩ (٢٦٤١٥) سوارڕەو تۆمارکراوە کە تۆماری ماتۆسکیل تەنھا یەک ژمارەیە.\nژمارەی ئەو کەسانەی تاوەکو ئێستا مۆڵەتی لێخوڕینی ماتۆسکیلیان ھەیە(٣٨٤٨) کەسە.\nلە شەش مانگی یەکەمی ئەم ساڵدا (٧٥) ھاوڵاتی بە رووداوی ھاتووچۆ لە سنوری پارێزگای سلێمانی گیانیان لەدەست داوە کە لەم ژمارە (١٨) کەس شۆفێر و سەرنشینی ماتۆسکیل بووە.\nوە ھەر لەم ساڵدا(١٤٥٩) ھاوڵاتی بە رووداوی ھاتووچۆ بریندار بوون کە (٤١٣) کەس شۆفێر یاخود سەرنشینی ماتۆرسکیل بوون.\nوە ھەر لەم ساڵدا (٨٢٠) سوارڕەو تووشی رووداوی ھاتووچۆ بوون کە (٥٦) سوارڕەو لەجۆری ماتۆرسکیل بوون. وە بەبەردەوامی بە رێگای نایاسایی بەشێوەی پارچە لە خاڵە سنوریەکانەوە ماتۆر دەھێنرێتە پارێزگاکانی ھەرێم وە لە دوکانی فرۆشتنی ماتۆڕەکان پارچەکان دەبەستن و بە نایاسایی بە ھاوڵاتیان و گەنجان دەفرۆشرێن.\nلەبەرئەوەی لەئێستادا ژمارەیەکی زۆر ماتۆسکیل بە نایاسایی لەسەر شەقام و رێگاوبانەکان ھاتووچۆ دەکەن کە نە تابلۆیان پێوەیە نە شۆفێرەکانیان مۆڵەتی لێخورینیان ھەیە وەک چۆن لە رابردوودا بۆچوون و پێشبینیمان خستۆتەڕوو لە بەکارھێنانی ماتۆرسکیل لە سەرپێچی و تاوانەکاندا ئێستاش دووبارەی دەکەینەوە بەم دۆخە پێشبینی ئەوە دەکرێت کە تاوانی زیاتر و مەترسیدارتر ئەنجام بدەن لەبەرئەوە کاتێک کە ماتۆرسکیل تابلۆی نەبوو لەکاتی ئەنجام دانی سەرپێچی ھاتووچۆیان ئەنجام دا تاوان و دۆزینەوە و ئاشکرا کردنیان قورس و گرانە.\n- دەبێت بەرێزان لە وەزارەتی ناوخۆ چۆن لەرابردوو بۆ چارەسەرکردنی ئوتومبێلی بێ سەرەتا و ئەوروپی بڕیاریان بە تۆمارکردن و بنەبڕکردنی ئوتومبێلی بێ سەرەتا ئاواش بڕیارێک دەربکرێت بۆ چارەسەرکردنی کێشەی ماتۆرسکیل لە کوردستان.\n- دەبێت چارەسەری کێشەی ھەمیشەیی ماتۆرسکیلەکان بکرێت و نەک ئەو ھەڵمەتانەی کە لەرابردوودا بۆ دەستبەسەراگرتنی ماتۆرسکیل و دروست کردنی بابەتی راگەیاندن بۆ چەند رۆژێک دواتر گێڕانەوەی ئەو ماتۆرسکیلە دەست بەردا گیراوانە بە مەرجی دەرھێنانی مۆڵەت و دووبارە سوڕانەوەیان بەسەر شەقام و رێگاوبانەکان بە بێ تابلۆ، قسەی ئێمە لەسەر ئەم گرفتە ئەوەیە لایەنە پەیوەندیدارەکان و رێکخراو و دەزگاکانی مافی مرۆڤ و داواکاری گشتی چارەسەرێکی ڕیشەیی و یاسایی بۆ ماتۆرسکیلەکان دابنرێت.


ڤیدیۆ، نەورۆز لە شارەکانی کوردستان پیرۆز کرا – Peshmergekan\nهەر لە ئێستاوە کۆماری ئاخوندی ، دەستی کردوە بە گرتن و ئازار دانی چالاکانی کورد لە شارەکانی کوردستان .\nدەست خۆشی لە لاوانی کورد دەکەین و رورەشی بۆ چڵکاو خۆران و دژی گەلیەکان.\nسەرەڕای رێگریی حکومەتی ئێران، لە مهاباد بە سروودی ‘ئەی رەقیب’ پێشوازی لە نەورۆز دەکرێت.\nرووداو: لە چەندین شار و گوندی رۆژهەڵاتی کوردستان، هێزە ئەمنییەکان و پۆلیسی ئێران هەوڵیاندا رێگری لە بەڕێوەچوونی ئاهەنگی نەورۆز بکەن، بەڵام هاونیشتمانییان رێوڕەسمەکەیان بەڕێوەبرد.\nشەوی رابردوو لە قەراخ بەنداوی مهاباد، هاونیشتمانییان سروودی نیشتمانیی “ئەی رەقیب”ـیان گوتەوە. لە پیرانشار سەرەڕای ئەوەی رێگە نەدرا خەڵک بچنە گردی نەورۆزی شارەکە، بەڵام لە گردی پیرۆز و گوندەکان ئاگری نەورۆز کرایەوە. لە شنۆ شەوی رابردوو، هێزێکی تایبەتی پۆلیس هەوڵیدا لەنێوشار بڵاوە بە خەڵکی شارەکە بکات و شەڕ و ئاڵۆزی لەنێوان خەڵک و هێزەکان روویدا و خەڵک تاوەکو درەنگانی شەو لەنێوشار مانەوە.\nلە سەردەشتیش رێگە نەدرا لەنێوشار و ژمارەیەک گوند رێوڕەسمی نەورۆز بەڕێوەبچێت، بەڵام لە گوندی نستان سەرەڕای ئەوەی چوار خاڵی پشکنین داندرابوو بۆ رێگریکردن لە چوونی خەڵک، ئاگری نەورۆز بە ئامادەبوونی ژمارەیەکی زۆری هاونیشتمانییان کرایەوە. حکومەتیش کارەبای لەسەر گوندەکە بڕی.\nدانیشتووی گوندی نستانی سەردەشت دەڵێت، “لە ئێوارەوە لەو گوندە کارەبا پچڕاوە، دوای ئەوەی ئاهەنگگێڕان چوونەتەوە ماڵەکان بۆ نان خواردن، کارەبا هاتووەتەوە. دوای نان خواردن دەستیان بە ئاهەنگگێڕان کردووەتەوە، حکومەتیش کارەبای لەسەر بڕیونەتەوە”.\nئەمساڵ حکومەت و دامودەزگا ئەمنییەکانی ئێران لە مانگێک پێش نەورۆزەوە هەوڵیاندا رێگە نەدەن، رێوڕەسمەکانی نەورۆز لە رۆژهەڵاتی کوردستان رەنگی نەتەوەییان پێوە دیار بێت. مەرجیان بۆ شێوازی بەڕێوەبردنیان دانابوو و دەیانویست ئاهەنگگێڕانی نەورۆز، هێمای وەکو جامانەیان پێ نەبێت.\nلە پیرانشار خەڵکێکی زۆر دواینیوەڕۆی یەکشەممە ویستیان بچنە گردی نەورۆزی شارەکە، بەڵام هێزێکی زۆری ئەمنی و پۆلیس، رێگرییان لێیان کرد، بەڵام دیسانیش رێوڕەسمەکە هەر بەڕێوەچوو. لە گردێکی دیکەی نزیک گردی نەورۆز. خەڵک ناوی گردی پیرۆزیان لەو شوێنە نا و رێوڕەسمی سەمای جامانەکانیشیان بەڕێوەبرد.\nلە شنۆش رێگە نەدرا رێوڕەسمی نەورۆز بەڕێوەبچێت، بەڵام گەنجانی شارەکە تاوەکو نیوەشەو لەنێوشار مانەوە. ئاگریان کردەوە و لە دەوری هەڵپەڕین. هێزەکانی ئێران بە گازی فرمێسکڕێژ و تەقەی ئاسمانی ویستیان بڵاوەیان پێ بکەن، بەڵام سەرکەوتوو نەبوون.\nلە سەردەشتیش چالاکڤانان داوایان لە ئەنجوومەنی شارەکە کردبوو رێگەیان پێبدەن لە گوندی نستانی ئەو شارە ئاهەنگی نەورۆز بەڕێوەببەن، بەڵام سەرۆکی ئەنجوومەنی شار پێی راگەیاندوون دەبێ بەپێی مەرجەکانی حکومەت بەڕێوەی ببەن. چالاکڤانان مەرجەکانیان رەتکردووەتەوە و ویستوویانە بێ مۆڵەت بەڕێوەی ببەن، بەڵام لە نیوەڕۆوە پۆلیس لەسەر رێگەی نستان خاڵی پشکنینی داناوە و رێگەی نەداوە خەڵک بچنە نێو گوندەکە.\nهەنگاو: لانی کەم پێنج کەس لەو هاووڵاتییانەی کە بەشدارییان لە ڕێوڕەسمی نەورۆز لە پارکی «منداڵان» ی ئەو شارە کردبوو لەلایەن هێزە ئەمنییەکانەوە دەستبەسەر کران.\nبەگوێرەی ڕاپۆرتی گەیشتوو بە هەنگاو، ئێوارەی ڕۆژی دووشەممە ١ی خاکەلێوەی ٢٧٢٢ (٢١ی مارسی ٢٠٢٢)، هێزە ئەمنییەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران لە شاری سنە لانی کەم پێنج کەس لە بەشداربووانی ڕێوڕەسمی نەورۆزی ئەو شارەیان بە ناوەکانی سوهراب جەلالی ٦٠ ساڵە، خاڵۆ جەماڵ ٦٥ ساڵە، دایە بەتوول ٧٥ ساڵە، فواد عەنایەتی ٣٥ ساڵە و ئاریانا سەلیمی ١٤ ساڵەیان دەستبەسەر کردووە.\nبە وتەی سەرچاوەیەکی ئاگادار، ئەم پێنج هاووڵاتییە دوای بە شداری لە ڕێوڕەسمی نەورۆز کە لە پارکی منداڵان بەڕێوە چووبوو دەستبەسەر کراون و هیچ زانیارییەک لە سەر چارەنووسیان لە بەر دەستدا نییە.\nجێگای ئاماژەیە کە خاڵۆ سوهراب، خاڵۆ جەماڵ و فواد عەنایەتی لە ساڵانی ڕابردوودا چەندین جان لەلایەن ناوەندە ئەمنییەکانەوە دەستبەسەر کراون.\nفواد عەنایەتی پێشتریش بە تۆمەتی بەشداری لە خۆپیشاندانی خەڵکی سنە بە مەبەستی شەرمەزارکردنی لەشکر کێشی تورکیا بۆ سەر ڕۆژئاوای کوردستان لەلایەن هێزە ئەمنییەکانەوە دەستبەسەر و دواتر سزای ١٠ مانگ بەندکران و لێدانی ٧٢ قامچی بە سەردا سەپابوو.\nهەتا ئێستا لە شاری سنە ١٩ کەس بە هۆی بەشداری کردنیان لە ڕێوڕەسمەکانی تایبەت بە نەورۆز دەستبەسەر کراون.


NRT TV | کوردستان | وەزیری تەندروستی: حاڵەتێکی گوماناویی توشبوون بە زنجیرەی نوێی کۆرۆنا هەیە\n14885 جار خوێندراوەتەوە\nئەمڕۆ چوارشەممە، سامان بەرزنجی، وەزیری تەندروستی هەرێم رایگەیەنراوێکی بڵاوکردەوە و تیایدا هاتووە، حاڵەتێکی گوماناوی لە شاری دهۆك بەدیکراوە کە لە بەریتانیاوە گەڕاوەتەوە و نمونەی لێوەرگیراوە و بۆ دڵنیابوونەوە، رەوانەی هەولێری پایتەخت کراوە.\nئەوەشی خستەڕوو، لە توانایاندا هەیە پشکنین و دەستنیشانی زنجیرەی نوێی ڤایرۆسی کۆرۆنا بکەن، بەڵام تواناکانیان سنوردارە.\nئەوەش لەکاتێکدایە، بەریتانیا لە سەرەتای مانگی ١٢ی ساڵی رابردوودا رایگەیاند، جۆرێکی دیکەی ڤایرۆسی کۆرۆنا لە وڵاتەکەیاندا بڵاوبووەتەوە، دوابەدوای ئەوە زۆربەی وڵاتانیش گەشتەکانیان بۆ ئەو وڵاتە راگرت و رێکارەکانی روبەڕوبوونەوەی کۆرۆنایان جارێکی دیکە توندکردەوە.


وتەبێژی سەرۆكایەتیی كۆمار: پەیوەندیی سەرۆکكۆمار و فراكسیۆنی پارتی و وەزیرەكانی ئاساییە |\nHome چاوپێکەوتن وتەبێژی سەرۆكایەتیی كۆمار: پەیوەندیی سەرۆکكۆمار و فراكسیۆنی پارتی و وەزیرەكانی ئاساییە\nوتەبێژی سەرۆكایەتیی كۆمار: پەیوەندیی سەرۆکكۆمار و فراكسیۆنی پارتی و وەزیرەكانی ئاساییە\non: كانونی دووه‌م 30, 2019 In: چاوپێکەوتن, سەرەکیNo Comments\nحەسەن جیهاد وتەبێژی سەرۆكایەتیی كۆمار ئاشكرای دەكات، كە پەیوەندیی بەرهەم ئەحمەد ساڵح سەرۆکكۆمار لەگەڵ فراكسیۆنی پارتی لە پەرلەمانی عێراق و وەزیرەكانیاندا لە حكومەت ئاساییە و دەشڵێت: «د. بەهەم لە كۆبوونەوەكاندا دەڵێت هەوڵ دەدەم لەسەر نەهجی مام جەلال سیاسەت بكەم لە عێراق.»\nحەسەن جیهاد لە چاوپێكەوتنێكی «ئاژانس»دا باس لەوە دەكات كە كورد ئیستیحقاقی زۆری لە دەست داوە لە دامەزراوەكانی عێراقدا و دەشڵێت: «سەرۆکكۆمار بەڵێنی داوە بۆ خەرجكردنی پارەی جووتیاران لەگەڵ وەزیری بازرگانی قسە بكات تاوەكو پارەكە لە كاتی خۆیدا خەرج بكرێت».\nئاژانس: سەرەتا لەوەوه دەست پێ دەكەین كە دوایین هەوڵی بەرهەم ئەحمەد ساڵح سەرۆکكۆمار بۆ چارەسەركردنی كێشەی نێوان ڕەوتی حیكمە و عەسائیب چی بەسەر هات؟\nحەسەن جیهاد: ئەو شەوە وەزع خراپ بوو لە نێوان ڕەوتی حیكمە و عەسائیبدا لەسەر كوژرانی خاوەن چێشتخانەیەك، ڕەوتی حیكمە عەسائیبیان بە كوشتنی تۆمەتبار دەكرد و عەسائیبیش بەیاننامەی دەركرد لەسەر ڕەوتی حیكمە، هەردوولا هەوڵیان دەدا كێشەكە ببەنە شەقام، بەڵام سەرۆككۆمار كەوتە بەینی هەردوو لایەنەكەوە بۆ كپكردنەوەی و سەركەوتووش بوو لە هەوڵەكەیدا، لایەنەكانیش ڕازی بوون لە هەڵوێستی سەرۆككۆمار.\nئاژانس: سەردانەكانی ئەم دواییەی سەرۆکكۆمار تێڕوانینێكی نوێی لە پەیوەندیی نێوان عێراق و وڵاتانی كەنداو و ئێران لێ كەوتووەتەوە؟\nحەسەن جیهاد: لەو كۆنگرە ڕۆژنامەوانییانەی سەرۆككۆمار دوای سەردانەكانی دەیكرد گوتارێكی هەبوو جیاواز لە جاران، بەو ئاڕاستەیەی عێراق لە بری ئەوەی ببێتە چەقی ململانێی تەرەفی جۆراوجۆر لەناو عێراقدا، دەبێت ئەمجارە عێراقی نوێ بێتە كۆكەرەوەی لایەنەكان و میحوه‌ری چارەسەركردنی كێشەكان و باشكردنی پەیوەندییەكانی عێراق و وڵاتانی دەوروبەری، ئەمەش بەرژەوەندیی هەموو لایەكی تێدایە.\nئاژانس: لە پرسی پڕنەكردنەوەی پۆستە ئەمنییەكانی حكومەتی عێراقدا سەرۆکكۆمار دەستپێشخەریی هەبووە؟\nحەسەن جیهاد: جارێ ئەوەی من ئاگادار بم هیچ قسەیەك لەسەر ئەو تەفاسیلە نەكراوە، كورد ئیستحقاقی زۆری لە دەست داوە لە هەموو دامەزراوەكانی دەوڵەتدا، ئەو وەزارەتانەیش كە ماون ئاخر قسەی عادل عەبدولمەهدی ئەوەیە كە دەڵێت تا لایەنەكان بە تەواوی ڕێك نەكەون لەسەری، ناوەكانیان نانێرم بۆ پەرلەمان.\nئاژانس: لە پرسی پارەی جووتیاراندا سەرۆکكۆمار لەگەڵ لایەنە پەیوەندیدارەكاندا كۆبوونەوە، ئەوە گەیشت بە چی؟ ئومێد هەیە خەرج بكرێت ئەوەی كە فەوتاوە هیی ساڵانی ڕابردوو؟\nحەسەن جیهاد: پێشتر سەرۆككۆمار لەگەڵ وەزیری بازرگانی قسەی كردبوو، دواتر هەوڵی مام فارس وەكو سكاڵاكارێك كە هەوڵی دابوو، جاری دووەم هاتەوە، سەرۆككۆمار بەڵێنی هاوكاریكردنی پێ دا بۆ ئه‌وه‌ی ئیستحقاقی خویان وەربگرن، وتی دووبارە لەگەڵ وەزیری بازرگانی قسە دەكەمەوە بۆ ئەوەی ئەو بابەتە چارەسەر بكرێت و پارەكە لە كاتی خۆیدا بدرێت.\nئاژانس: پەیوەندیی سەرۆکكۆمار و سوننەكان چۆنە؟ هیی ئەوەیە كە بتوانێت ناكۆكیی نێوخۆیی سوننەكانیش چارەسەر بكات؟\nحەسەن جیهاد: سوننەكان سیراعی قووڵ لە بەینیاندا هەیە، بەتایبەت لە كاتی دانانی كاندیدەكاندا، د. بەرهەم بە گشتی پەیوەندییەكی باشی لەگەڵ هەموو تەرەفەكان هەیە بە سوننەكانیشەوە.\nئاژانس: زۆر جار باس لەوە دەكرێت كە لە ماوەی چەند ساڵی ڕابردوودا فراكسیۆنە كوردییەكان نەیانتوانیوە وەك پێشتر كە لە ماڵی تاڵەبانی كۆ دەبوونەوە ئاوها كۆ ببنەوە، ئەم جارە د. بەرهەم ساڵح بەو شێوەیە كۆیان دەكاتەوە؟\nحەسەن جیهاد: كەس ناتوانێت سەنگ و قورسایی مام جەلال پڕ بكاتەوە، بەڵام د. بەهەم دەڵێت من خوێندكاری مام جەلالم، لە كۆبوونەوەكاندا دەڵێت هەوڵ دەدەم لەسەر نەهجی مام جەلال سیاسەت بكەم لە عێراقدا و هەڵسوكەت لەگەڵ لایەنەكاندا بكەم.\nئاژانس: پەیوەندیی سەرۆکكۆمار لەگەڵ فراكسیۆنی پارتی و وەزیرەكانی و جێگری سەرۆكی پەرلەماندا چۆنە؟\nحەسەن جیهاد: ئاساییە و شتێكی وا نییە.\nئاژانس: پچڕان لە نێوانیاندا ڕووی داوە؟\nحەسەن جیهاد: پەیوەندییەكان بە گشتی لە ئاستی پێویستدا نییە بەڵام باش دەبێت.\nئاژانس: چاوەڕوان دەكرێت چوار ساڵی داهاتوو لە عێراق ئارامتر بێت لە چوار ساڵی ڕابردوو؟\nحەسەن جیهاد: ئومێد دەكەین باشتر بێت، جارێ ناتوانین پێشبینی بكەین.\nئاژانس: پۆستی جێگران بۆ سەرۆکكۆمار دیاری دەكرێت؟\nحەسەن جیهاد: ئەوە پەیوەندیی بە تەوافوقەوە هەیە چەند جێگر دادەنرێت، جارێ هیچ شتێكی یەكلاكەرەوە نییە.\nئاژانس: ئەی پەیوەندیی لەگەڵ كاك مەسعود بارزانی هەیە لە پاش بوونی بە سەرۆکكۆمار؟\nحەسەن جیهاد: باش دەبێت.\nلێدوان لە فازڵ میرانی قەدەغە کرا\nبە نایاسایی نەسریە بۆ ئەندامانی ئەنجوومەنی پارێزگای کەرکوک خەرج دەکرێت\nبەرەو هاوپەیمانێتییەكی توركی – كوردی لە بەرامبەر ئەردۆغاندا\nئه‌حمه‌د عه‌سكه‌رى ئه‌ندامى ده‌سته‌ى سه‌رۆكایه‌تیى لیستى برایه‌تى بۆ ئاژانس: ده‌نگ به كاندیدى پارتى نادەین بۆ پۆستى پارێزگار و مامه‌ڵه‌شى له‌گه‌ڵدا ناكه‌ین\nهەرێم ئۆتۆمبێلی ״مەلیكە״ ناگرێتە خۆی


"بومه‌له‌رزه‌یه‌كى وێرانكه‌ر له توركیا رووده‌دات كه 100 ساڵه هاوشێوه‌ى نه‌بووه"\nHome›هەواڵ›ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست›“بومه‌له‌رزه‌یه‌كى وێرانكه‌ر له توركیا رووده‌دات كه 100 ساڵه هاوشێوه‌ى نه‌بووه”\nئامێرى پێوانه‌ى بومه‌له‌رزه | فۆتۆ: Daily Herald\nبه‌ڕێوه‌به‌رى به‌شى ئه‌ندازیاریی شارستانى له زانكۆى ئینۆنۆ له توركیا پێشبینى روودانى بومه‌له‌رزه‌یه‌كى به‌هێز ده‌كات و ده‌ڵێت: “ئه‌و بومه‌له‌رزه‌یه‌ى كه رووده‌دات له‌ماوه‌ى 100 ساڵدا هاوشێوه‌ى نه‌بووه”.\nته‌ڵحه ساریجى، به‌ڕێوه‌به‌رى به‌شى زانستى ئه‌ندازیاریی شارستانى له زانكۆى ئینۆنۆ له مه‌ڵاتیا كه هاوكات توێژه‌ره به میدیاكانى وڵاته‌كه‌ى راگه‌یاندووه: “پێشبینى ده‌كه‌م به‌منزیكانه بومه‌له‌رزه‌یه‌كى به‌هێز به گوڕى 6.5 بۆ 8 پله به پێوه‌رى رێكخته‌ر ڕۆژهه‌ڵاتى ناوچه‌ى ئه‌نادۆڵ بگرێته‌وه چونكه درزی ڕۆژهه‌ڵاتی ئه‌نادۆڵ توانای روودانی ئه‌و بومه‌له‌رزه‌یه‌ى هه‌یه”.\nئه‌و توێژه‌ره ده‌شڵێت: “بومه‌له‌رزه‌كه هێنده به‌هێز و وێرانكه‌ره كه له ماوه‌ى 100 ساڵى رابردوودا هاوشێوه‌ى نه‌بووه”.\nئه‌و توێژه‌ره باس له هۆكارى بومه‌له‌رزه‌كه‌ش ده‌كات و ده‌ڵێت: “ئه‌م ناوچه‌یه خۆى له‌سه‌ر هێڵى بومه‌له‌رزه‌یه‌كى چالاكه له ئێستاشدا له ئه‌نجامى ئه‌و جوڵه‌یه‌ى كه هه‌یه هێزێكى گه‌وره كۆبووه‌ته‌وه له‌نێوان درزه‌كاندا، له‌به‌ر ئه‌وه پێشبینى ده‌كه‌ین ئه‌و هێزه ته‌قینه‌وه‌یه‌ك دروستبكات كه ته‌قینه‌وه‌كه ببێته هۆكارى بومه‌له‌رزه‌كه، له كاتێكدا ئێمه ئێستا به قۆناغى لێكترازانى ئه‌و درزانه‌دا تێده‌په‌ڕین”.\nقسه‌كانى ئه‌و توێژه‌ره له‌كاتێكدایه كه ئه‌مڕۆ هه‌ینى بومه‌له‌رزه‌یه‌ك به‌گوڕى 5 پله‌ى رێكخته‌ر ناوچه‌ى مه‌ڵاتیاى هه‌ژاند، مانگى رابردووش بومه‌له‌رزه‌یه‌ك به گوڕى 6.8 پله به پێوه‌ره‌ى رێكخته‌ر توركياى هه‌ژاند.


کرماشان: تەقە لە زۆرانبازی پێشووی تیمی میللی ئێران کرا – زاگرۆس پۆست\nماڵەوە / ئێران / کرماشان: تەقە لە زۆرانبازی پێشووی تیمی میللی ئێران کرا\nکرماشان: تەقە لە زۆرانبازی پێشووی تیمی میللی ئێران کرا\nسێ شه‌ممه 8 كانونی یه‌كه‌م 2015\tئێران, کوردستان, هەواڵ 110 جار خوێنراوه‌ته‌وه\nلە شاری سەحنەی سەر بە پارێزگای کرماشان چوار فیشەک دەنرێت بە زۆرانبازێکی میللیەوە و بەو هۆیەوە رەوانەی نەخۆشخانە دەکرێت.\nرۆژی دووشەممە رێکەوتی 16ی سەرماوەز لە شاری “سەحنەی سەر بە پارێزگای کرماشان، فەریدون قەنبەری زۆرانبازی کێشی 84 کیلۆی پێشووی کوردستان لەلایەن کەس یان کەسانێکی نەناسەوە دەدرێتە بەر فیشەک و بە توندی بریندار دەکرێت.\nبە پێی هوتەی بەرپرسانی نەخۆشخانەی تالەقانی شاری کرماشان دۆخی ناوبراو ت بە باش و ئاسایی ڕاگەیاندوە.\nجێگەی ئاماژەیە تا ئێستا هۆکاری هێرش بۆ سەر فەریدون قەنبەری روون نییە.


"چوار مانگە دادگای فیدڕاڵی نوسراوی کردووە"\n15:05 دوو شه‌ممه 16 کانونی یەکەم 2019\nگروپی پارێزەرانی خۆبەخش دەڵێت، لەسەر موچەی نەدراوی سێ مانگی ئەمساڵی فەرمانبەرانی هەرێم، دادگای فیدڕاڵی نوسراوی بۆ هەردوو وەزارەتی دارایی عێراق و هەرێم ناردووە، بەڵام تائێستا هەرێم بێدەنگە و وەڵامى دادگاکەى نەداوەتەوە لەکاتێکدا هەرزوو وەزارەتى دارایی عێراق بە دادگای وتووەکە کە “ئەوان پارەی تەوایان ناردووە”.\nلە ڕاگەیەندراوەکەى گروپی پارێزەرانی خۆبەخشدا هاتووە، “دوای ئەوەی ڕۆژی 31ی تەموزی 2019، بە وەکالەتی ژمارەیەک فەرمانبەر لە دادگای فیدراڵی سەبارەت بە موچە خوراوەکانی سێ مانگی ئەمساڵ لەسەر ھەردوو وەزارەتی دارایی فیدراڵ و وەزارەتی دارایی حکومەتی ھەرێم سکاڵامان تۆمارکرد”.\nبەگوێرەى ڕاگەیەندراوەکە، وەزارەتی دارایی عێراق لەماوەی یاسایی خۆیدا وەڵامی دادگای داوەتەوە و وتویەتی کە ئەوان “لە ساڵی 2019دا ھەموو مانگێک لەکاتی خۆیدا بودجەی تەواوی ھەرێممان ناردووە و بەرپرسیار نین، ئەوە پەیوەندی بە وەزارەتی دارایی حکومەتی ھەرێمەوە ھەیە”.\nگروپەکە بەداخە کە “تا ئێستا و سەرەڕای تێپەڕبوونی چوار مانگ و نیو وەزارەتی دارایی وەڵامی دادگای نەداوەتەوە، ھەرچەندە دادگا لەڕێگای نوێنەرایەتی حکومەتی ھەرێم لە بەغدا و بە نوسراوی ژمارە 7685 ئاگادارینامەی بۆ وەزارەتى دارایی هەرێم ناردووە”\nگروپەکە بەردەوامبوونی هەوڵەکانى دوپاتکردووەتەوە بۆ گەیاندنى سکاڵاکە بە ئەنجامى خۆى.\nزۆرینەی کورد بەو ڤاکسینە کوتراوە\n22:29 پێنج شه‌ممه 02 نیسان 2020\n20:13 چوار شه‌ممه 01 نیسان 2020\n13:28 دوو شه‌ممه 30 ئادار 2020\n18:32 یه‌ك شه‌ممه 15 ئادار 2020\nگیانله‌ده‌ستدان بەهۆی كۆرۆناوە گەیشتە نێو ڕیزه‌كانی سوپای ئێران\n22:03 هه‌ینی 03 نیسان 2020\nئابوری جیهان بەبڕی 23 ترلیۆن دۆلار زیانی پێگەیشتووە “قەیرانێکی ئابوری گەورە”\n20:57 شه‌ممه 21 ئادار 2020\n15:18 چوار شه‌ممه 01 نیسان 2020\n“چەند بەرپرسێک قەدەغەى هاتوچۆیان قۆستووەتەوە بۆ لێدانی بیر و سیاجكردنی زەوی”\n21:42 شه‌ممه 28 ئادار 2020\nلەبارەی گیانلەدەستدانی منداڵێکی چوار مانگ بە کۆرۆنا تەندروستیی کەرکوک ڕونکردنەوە دەدات\n22:17 سێ شه‌ممه 31 ئادار 2020\nبانگەوازێک دەربارەی دۆخی هەژاران لە سلێمانی و ئەو هاوکاریانەی پێیان دەدرێت


وتاری كۆتایی پێنجەمین كۆنفرانسی دابران لەلایەن "مەلا بەختیار"سەرپەرشتیاری پلاتفۆرمەوە\nئەم كاتەتان باش سوپاس بۆ بەشداریتان بۆ ئەو بابەتانەی پێشكەشتان كردن بۆ ئەو دیالۆگە جوانەی لەنێوان ئەندامانی كۆنفرانسدا كرا، داوای لێبوردن لەو هاوبیر و رۆشنبیر و نوسەرانە دەكەین كە لە بازنەكانن، لە شارەكانن، ئومێدیان هەبوو بێن بەشدار بن لێرە، بەداخەوە بەهۆی كۆرۆناوە نەمانتوانی بانگهێشتیان بكەین و بەشداربن، ئەگەرنا ئەمساڵ لە هەموو ساڵێك قەرەباڵغتر دەبوو، بازنەكانی دابڕان لە 10 هەزار تێپەڕیوە، گەشەكردنێكی زۆری بەخۆیەوە بینیوە، تەواوی بابەتەكانی كۆنفرانس بەڕێگەی ئۆنلاین بڵاودەكرێنەوە و بە چاپكراویش بڵاودەكرێنەوە، سەرەڕای ئەو هەموو ناكۆكی و فشارەی لەسەر دابڕان هەبوو خۆشحاڵم بە دوو شت، یەكەم ئەو فشارەی لەسەر دابڕانە دابڕانی رانەكێشا بۆ ئەوەی بە كاردانەوە بڕیار بدات، هەر بە ئارامی كاری خۆمان كرد و بەردەوامین.. بڕیاری كاردانەوە بەشێكی هەڵە دەردەچێت ئێمە خۆمان لەوە بوارد، دووەمیش خۆشحاڵم وردە وردە بە تەنگەوە هاتنی دابڕان بە وشیارییەوە زیاد دەكات لە كوردستان و توانیومانە بە راستی هەنگاوەكانمان وا بنێین متمانە دروست بكات.\nسەبارەت بە خاڵێكی تر قسە دەكەم، پێشتر وتم ئێمە دابڕانمان بۆ ئەوە نییە نە بیكەین بە حزب نە حزبی لێ دروست بكەین، هیچ خەیاڵیشم لای شتی وا نییە، ئەوانەی ئەو پڕو پاگەندانەیان بۆ ئێمە بڵاودەكردەوە هیوادارم ئێستا خاترجەم بن كە ئێمە شتی وامان لە خەیاڵدا نییە و لەبەرنامەشماندا نییە، ئێمە بەردەوامین لەسەر رۆشنگەری و خەڵكیش چاوەڕوانی ئەوەمان لێناكات خەریكی كۆبوونەوە بین، ئەركی ئێمە لەوە زیاتر نییە پەیوەندیمان لەگەڵ بازنەكان هەیە تا رۆشنبیرتر ببن، ئەم كۆنفرانسەش لە هەلومەرجێكی زۆر دژواردایە، جگە لە كۆرۆنا كە هەموو مرۆڤایەتی خستووەتە ژێر فشارێكی ترسناكەوە، من وتارێكم نوسی دەربارەی پۆست كۆرۆنا كە دنیا بەرەو كوێ دەڕوات، زۆریش خوێنەری هەبوو، دنیا لە وەرچەرخاندایە، ژانی گرتووە و لە هەژاندایە، نەك هەر سەبارەت بە كۆرۆنا بەڵكو سەبارەت بەوەی ئەو رەوتەی ژیان و مۆنۆپۆڵی ئابووری و بە چاوچنۆكی كۆمپانیا گەورەكان و پیسكردنی ژینگە، بەوشێوەیەی دنیایان رووتاندووەتەوە، ئەمە مرۆڤایەتی ناتوانێت بەرگەی بگرێت بۆیە جۆرێك لە بیركردنەوە سەبارەت بە رێكخستنەوەی ژیان هەیە، لەلایەن بیرمەند و فەیلەسوف و ئابوریناسەكانەوە دەركەوت ئەو هەموو مەزن خوازیەی لە جیهان هەبوو، سەرۆكەكانی دنیا هەبوو هەموو ئەم خەیاڵە یان پڕكردنەوەی خەیاڵدانیان دەركەوت لەئاستی یەك ڤایرۆسدا چۆكیان دادا، هەرچی تواناشیان هەیە خستیانەكار، بەڵام هێشتا هەر دەوڵەتە و بەشێوەیەك قسە دەكات، ئەمە راچڵەكینە بۆ ویژدانیان سەبارەت بە جیاوازیەكان و پێشێلكردنی مافی مرۆڤ، باكووری زەوی هەمووی دەوڵەمەند، باشووری لەسەدا پەنجای لەژێر هێڵی هەژارییەوە دەژی لەزۆربەی وڵاتان، ئەمە مرۆڤایەتی خستووەتە مەترسییەوە ئیتر ئەمە بەرگەی ناگیرێت.\nخەریكە جارێكی تر بەهۆی كۆرۆناوە دیسانەوە پاشەكەوتی دزراوی ئێمە لە بانكەكانی دنیا نامێنێ و تووشی قەیران دەبنەوە، دەبێت ئەو سیستەمانە بیر لەوە بكەنەوە كە چەوساندنەوەی چینایەتی دەستەبەری مانەوەی ستەمكاری نییە، ئەبێ سەر لەنوێ ئەمە بیری لێ بكرێتەوە دەبێت سیاسەتی رێكخراو و وڵاتەكان بگۆڕێت ئەوەندەی ژینگە مەترسی لەسەر مرۆڤایەتی هەیە ئەوەش ئابوورییەكە دەبینن چی لێهاتووە، بۆیە دنیا لە ژاندایە، ئەم گۆرانكارییانە مەترسیەكانی دیكتاتۆری وداگیركارییەكانیش كەمدەكاتەوە، ئەوەی تائێستا بۆیان چووبووە سەر بۆیان ناچێتە سەر، ژینگە ئەوەندە مەترسی لەسەر مرۆڤایەتی هەیە كە ئیتر مرۆڤایەتی دەتۆقێت، میللەتانی ژێر دەستە چانسێكیان هەیە لەم گۆڕانكارییانەی دنیا، ئەم گۆڕانكاریانە مەترسییەكانی داگیركاریش كەمدەكاتەوە، لەمەودوا بۆیان ناچێتە سەر كە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست ببەن بەڕێوە، دەزانم مەترسییەكیش هەیە كە رێككەوتنی دیكە بكرێت و مەترسی بۆ سەر ئێمە هەبێت، ئەمجارەش رێككەوتن ببێت تێدەگەین یان تێناگەین سەركردایەتی كورد، زلهێزەكان لەگەڵ وڵاتانی هەرێمی رێككەوتنێك بكەن لە سودی ئێمە نابێت ئەمجارەش رێككەوتن ببێت مەترسییەكی گەورە هەیە، دەوڵەتانی ئیقلیمی رێككەوتنێك بكەن كە سودی ئێمەی تیا نابێت ئەمە بەرێوەیە بۆ ئێمە، ئەم زەنگەم لە 24 ی 8 ی ئەمساڵ لێدا، ئێستاش ئەیڵێمەوە ساڵی ئایندە رەنگە رووداوی چاوەڕوان نەكراو رووبدات، ئەگەر نەزانین خۆمان لەگەڵ ئەم دۆخە بگونجێنین زیانی گەورە دەكەین وەكو كورد، ئەوە هەڵبژاردنی ئەمریكاش ئەوپەڕی دووهەفتەی دیكە ئەنجامی دەردەكەوێت ئەمریكا قسە لە ساختەكاری دەكەن ئەی ئێمە چی بكەین، پێموایە هەموو فێلكردنێك لە دیموكراسی تاوانە، كورد قسەیەكی جوانی هەیە (ئەسپێك بە پارەی بەفر بیكڕیت ئاو دەیبات)، هەر سەركەوتنێك ویژدانی میللەتی لەگەڵ نەبێت سەركەوتن نییە، ئەمریكا هەڵبژاردنەكەی تەواو دەبێت كە تەواو بوو دوو ئەگەر هەیە، یان ترامپە یان بایدن، بەپێی تەتەڵەی دەنگەكان بایدنە، مێژووی هەڵبژاردن پێمان دەڵێت ئەوەی لەپێشەوەیە ناچێتەوە دواوە، هەركامیان دەربچن، وڵاتانی عەرەبی هەڵەیەكی ستراتیژی گەورەیان كردووە، ئاراستەی ستراتیژی خۆیان گۆڕی بۆ ئیسرائیل و ئێرانیان كرد بە دوژمنی سەرەكی، ئەمە بەراستی لۆجیك قبوڵی ناكات بەجۆرێكی دیكە دەكرا كات بدەنە ئەوەی لەگەڵ ئەو دەوڵەتەش كێشە چارەسەر بكەن، ئێستا ئێران میحوەری سوڵحە لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست، ئێستا ئێران میحوەری سوڵحە لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و كەنداو، بەبێ گفتوگۆ لەگەڵ ئێران ئاشتی لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و كەنداو نابێت، ئێمە وەكو كورد لەبەرچاوی بگرین، ئەمریكا چۆن دەتوانێت بڵێت هیچ حسابێك بۆ ئێران ناكەم، هیچ كەسێك بیر لەوە ناكاتەوە جەنگ لەنێوان ئەمریكا و ئێران یان وڵاتانی كەنداو و ئێران رووبدات، تا ئێستا هیچ كەسێك ئەم قسانەی نەكردووە ئەگەر كەسێك هەیە با بیڵێت، ئەمریكا چی دەكات فەرموو ئەوە گەمارۆی داوە، بەڵام هیچ كەسێكی دیكە بیر لەوە ناكاتەوە ئەو جەنگەی سەدام دووبارە بكاتەوە، ئەمە چارەسەری دەوێت چارەسەرەكەش بە گفتوگۆ دەبێت پێشم وا نییە تا سەر ئێران بتوانێت گفتوگۆ رەتبكاتەوە.\nئەم قسانەم بۆ ئەوەیە بڵێم لەبەردەم رووداوی چارەنوسسازداین هەر چوار بەشەكەی كوردستان لەبەردەم رووداوی چارەنوسسازداین، بەڵام ئایا ئامادەین بۆ ئەم رووداوە ئەگەر رووبدات؟ بریاری پێشوەختمان هەیە كە بریارەكان بەسەرماندا نەسەپێندرێت؟، بەڵكو تازە بەتازە باس لە شەڕی ناوخۆ دەكرێت لە كوردستان ، من ئێستا هیچ رایەكی خۆم لەوبارەیەوە ناڵێم بەڵام هیچ جۆرە شەڕێك براوە و دۆڕاوی تێدا نییە، لە ئەنجامدا هەر دەبێت گفتوگۆ بكرێت چی لێدەكەوێتەوە! ئەو قوربانیانەی لێدەكەوێتەوە كە پێشتر هەبووە یاخود دەستێكی ئیقلیمی دێتە ناوەوە، لەمە زیاتر لەسەری ناڕۆم لەكاتی خۆیدا قسەی لەسەر دەكەم.\nسوپاسی هەموولاتان دەكەم ئێمە لە هەموو حاڵەتێكدا پلاتفۆڕمی دابڕانین و بەردەوام دەبین، دابڕان ئاراستەكەی دژی هیچ لایەن و ئاین و مەزهەبێك نییە، دابڕان ئامانجەكەی تەنها گۆڕانكارییە لە زیهنی خەڵك، زەمینەی دیموكراسی لە وڵاتانی ئێمە نییە كە زەمینەی دیموكراسی نەبێت هەر چركەیەك دەسەڵات بە ئاسانی دەتوانێت دیموكراسی پێشێل بكات، بەڵام كە دیموكراسی بوو هێزێكی لەبن نەهاتووی خەڵك هیچ سەرۆكێك و دەسەڵاتێك ناتوانێت پێشێلی بكات، لە ئەوروپا هیچ سەرۆكێك ناتوانێت خۆی بسەپێنێت، لەئەمریكاش ئێستا ترامپ هەموو هەوڵێك دەدات، بەڵام كە ئەنجام دەرچوو بایدن بردیەوە دەبێت ترەمپ ئاڵای سپی هەڵبكات.\nخەمی ئێمە ئەوەیە كۆمەڵی ئێمە ئاستی وشیاری و رۆشنبیری بگاتە ئاستێك هیچ دەسەڵاتێك نەتوانێت دیموكراسی پیشێل بكات، بەخێر بێن زۆر خۆشحاڵ بووم ئەو میوانانە كۆنفرانسەكەیان دەوڵەمەند كرد وە هیوادارم ئەم رایەڵەی پێكەوە كاركردنە پەرەبسێنێت.


ئاینی كریستیان ئاینێكی كوردییە؟ كریستیانەكانی كوردستان، كوردن یان ئاشوری؟\nهیچ مێژویەك هێندەی مێژوی ڕۆژهەڵاتی ناوەراست ئاڵۆز نیە، جگە لە هۆكاری بە سیاسی كردنی بابەتەكە، هۆكارێكی سەرەكی تر ئەوەیە كە لە سەردەمانێكدا ئەو ناوچەیە سەنتەری شارستانیی مرۆڤ بوە و شوێنێكی دەوڵەمەند بوە بە سامان و كەڵتور، بۆیە چەندین نەتەوەی جیاواز و لە شوێنی جیاوازەوە، بە مەبەستی داگیركرن و نیشتەجێبون ڕویان كردۆتە ئەو ناوچەیە و هەر نەتەوەیەكی نوێ ویستویەتی لەو ناوچەیەدا جێگیر ببێت و پاش ماوەیەك هەوڵی داوە ناوی شوێنەكان بگۆڕێت و زمان و فەرهەنگی خۆی بسەپێنێت. ئەمە بوەتە هۆی ئەوەی كە كاتێك لێكۆڵەرێك كە سەیری بەڵگەنامە مێژوییەكان دەكات، ئەگەر بە وردی ئاگاداری ئەو پرۆسەیە نەبێت، هەندێك جار دەرئەنجامی هەڵە و پەلە سەبارەت خەڵكەكە و مێژوەكەی بدات.\nیەكێك لەو بابەتانەی كە توشی ئەم كێشەیە بوە و مایەی سەرنجە و زۆر ئاڵۆزە، بابەتی ناسنامەی كریستیانەكانی كوردستانە. ئەمڕۆ كریستیانەكانی كوردستان بە ئاشوری/ئاسوری/ئاتوری، ئارامی، كلدانی، كورد، كلدوئاشوری... ناو دەهێنرێن و ئەمە بوەتە مایەی سەرلێتێكدان سەبارەت ناسنامەی ئەو خەڵكە.\nدەبێت سەرەتا ئەوە بزانرێت كە پێش هاتنی ئاینی كریستیانیی، كۆمەڵێك خێڵ و نەتەوەی سامی لە ڕۆژئاوا و باشوری ڕۆژئاوا ڕویانكردۆتە ناوچەی مێسۆپۆتامیا و دەوروبەری، ئەو خەڵكانەش لە ڕوی زمانەوە خزم بون و بە زمانێكی سامی قسەیان كردوە لە ژێر ناوی جیاوازی ئەكەدی، ئارامی، ئاموری، ئاشوری، كلدانی،... دا ناسرابون. واتە چەند هەزار ساڵێك پێش هاتنی كریستیان خەڵكی جیاواز لە ناوچەكەدا ژیاون و خەڵكە ڕەسەنەكە كورد بوە.\nئاینی كریستیانی لەلایەن پێغەمبەر عیساوە دانراوە و سەرەتا تێكستە كریستیانییەكان بە زمانی ئارامی نوسرابون. زمانی ئارامی زمانێك بوە كە لە سەردەمی ئاشوریەوە بو بوە زمانی نوسین لە ناوچەكەدا و دواتر تا ڕادەیەك ڕۆڵی ئەمڕۆی زمانی ئینگلیزی دەبینی. بۆیە عیسا كە خۆی بە ڕەگەز جو بوە، بەو زمانە نوسیویەتی و تێكستەكانی دوای خۆشی بەو زمانە بڵاوكراونەتەوە. واتە قسەكردن بە زمانی ئارامی ئەوە ناگەیەنێت كە ئەو كەسە ئارامییە، بەڵكو زمانی ئارامی بۆ چەندین سەدە، بە شێوەیەكی بەرفروان زمانی نوسین بوە، بۆیە بوەتە زمانی بڵاوكردنەوەی ئاینی كریستیان و تەنانەت بەشێك لە ئاینی مانی و تەوراتیش هەر بە ئارامی نوسراوە.\nهەر دەستبەجێ دوای لە خاچدانی عیسا و لە سەدەی یەكەمی زاییندا هەندێك لە دەست و پێوەندەكانی عیسا ڕودەكەنە بەشە جیاوازەكانی كوردستان بە مەبەستی بڵاوكردنەوەی ئاینەكە. بڵاوكردنەوەی ئاینەكە تەنها لە ناو یەك نەتەوەدا نەبوە و هەوڵ دراوە ئاینەكە بە ناو هەمو خەڵكەكەدا بڵاوبكرێتەوە جا ئەو خەڵكە ئارامی، كلدانی یان كورد بوبێتن. بۆیە یەكێ لەو سێ كەسەی كە لە سەدەی یەكەمی زاینیدا، واتە دو هەزار ساڵ لەمەوبەر، لە كوردستاندا ناویان هاتوە و بونەتە كریستیان ناوەكانیان كوردی بوە. لە كۆڕی پاشای هەزەبانی هەولێردا دوكەس ناویان هاتوە؛ یەكێكیان ناوی زەردەشت و ئەوی تریان كوردەوا بوە. لە ناوچەی گەرمیان/كەركوكدا لاوێك دەبێتە كریستیان بە ناوی دۆستی. هەروەها یەكەم قەشەی باڵا و دەسەڵاتداری كریستیان كە لە مێژودا ناوی هاتبێت لە هەولێر لە سەدەی یەكەمدا بوە، واتە دو هەزار ساڵ لەمەوبەر، ئەو قەشە باڵایە ناوی 'پاكیزە' بوە كە ناوێكی كوردییە. پاكیزە خۆی سەرەتا كۆیلەی موغێك بوە و دوای وازهێنان لەئاینەكەی خۆی، ڕوی كردۆتە ئاینی كریستیان. وا دەردەكەوێت ئاینەكە لە سەرەتادا خەڵكە هەژارەكەی بۆ خۆی ڕاكێشابێت.\nئەی باشە بۆ ئەمڕۆ هەندێك لە كریستیانەكان بە ئاشوری دەناسرێن؟\nئەوەی كە مایەی سەرنجە، بەڵگەی مێژویی لە ئارادا نیە كە نیشانی بدات ئەو ناوە بە تایبەت بۆ ئاماژەكردن بە خەڵكێكی كریستیان بەكارهاتبێت. هەتاوەكو ساڵی ١٩١٠ بەڵگەیەك ناكەوێتە بەرچاو كە ئاماژە بە خەڵكێكی كریستیان بكات بە ئاشوری. یەكەم كەس كە ئەو ناوەی بۆ ئاماژەكردن بە هەندێك لە كریستیانەكان بەكارهێناوە نزیكی سەد ساڵ لەمەوبەر، كابرایەكی ئینگلیز بوە بە ناوی ویگرام. ویگرام لێكۆڵەرێكی كارامە بوە و كتێبێكی سەبارەت بە كریستیانەكان نوسیوە و هیچ مەبەستێكی نەبوە لەو كارەی، ئەو ویستویەتی ناوێك بەكاربهێنێت بۆ ئاماژەكردن بە كریستیانەكانی ڕۆژهەڵات كە سەر لە خوێنەری ئینگلیزی تێك نەدات و كار ئاسانیان بۆ بكات، كە خوێنەری كتێبەكەی بون. بۆیە ویگرام سەبارەت هەڵبژرادنی ئەو ناوە دەڵێت\n"نوسەر بە درێژایی ئەم كتێبە بۆ كڵێسای مەبەست، ناوی "ئاشوری" بەكار هانیوە. هەرچەندە هیچ بەڵگەیەكی مێژوی نیە بۆ ئەم ناوە، بەڵام ئەو ناوە هەمە جۆرانەی كە بەكارهاتون لەلایەن نوسەرە جیاوازەكانەوە وەك (كریستیانە "شەرقیەكان"، فارسەكان، سوریەكان، كلدانیەكان، نەستۆریەكان) هەمویان لەبەر هۆی هەمەجۆر، سەر لە خوێنەری ئینگلیز تێك دەدەن".\nئەبێت ئەوە بزانرێت، وشەی (سوری) كە لە سەردەمی یۆنانیەكانەوە بەكارهاتوە، لە بەڵگەكاندا ماناكەی ڕون نیە، لەبەر ئەوەی كە سترابۆ دو هەزار ساڵ لەمەوبەر بۆ ئاماژەكردن بە خەڵكی كەپەدۆكیا بەكاری هێناوە كە بە زمانێكی هیندۆئەوپی قسەیان كردوە. بەڵام بە گشتی ئەو خەڵكانەی كە سەرچاوە ئیسلامیەكان بە ئارامی ناویان دەهێنێت، لای یۆنانیەكان بە (سوری) ناوهینراون و ئەمڕۆ هەندێك لە خەڵكەكە لە زمانی یۆنانیەوە بۆ ئاماژەكردن بە زمانەكەی خۆیان دەڵێن (سریان).\nواتە ویگرام خۆی دەڵێت كە مەبەست لە داهێنانی ناوی "ئاشوری" بۆ ئەوە بوە كە سەر لە خوێنەر تێك نەچێت دەنا مانای مێژویی نیە.بەڵام دوایی ئەم ناوە بۆ مەبەستی سیاسی سودی لێ وەرگیراوە.\nدەسەڵاتدارانی ئینگلیز لە سەرەتای سەدەی بیستەمدا دەیانویست سود لە هەندێك لە كریستیانەكانی كوردستان وەربگرن و بۆ مەبەستی پتەوكردنی دەسەڵاتی خۆیان بەكاریان بهێنن بەو جۆرە لە كوردیان جیابكەنەوە. ئەوەتا مەیجەر سۆن كە خۆی ڕۆڵی سیخوڕێكی ئینگلیز و دوایی حاكمی ناوچەی سلێمانی بینیوە، لە نزیكی ساڵی ١٩١٢ دا ئەم ئامانجە بە قسەكانیەوە دەردەكەوێت كاتێك كە دەڵێت "زمانی ئەم ئاسوریانە، هەندێك جار پێی دەڵێن سریانی نوێ یان ئارامی، ئەم زمانە ماوەتەوە و قسەی پێ دەكرێت، ئێستاكە لەلایەن زۆرینەی خەڵكەكەوە كە موسڵمانن لە ناوچەی دەشتی سێرتدا بە زمانی كریستیانەكان ناسراوە. هەرچەندە ئەوان خۆیان بە كورد دەناسێنن، بەڵام ڕەگەزیان كلدانیە". سەرنج دەدرێت كە مەیجەر سۆن بە ئاسوری ناویان دەهێنێت، لە هەمان كاتدا بە كلدانیان لە قەڵەم دەدات، ئەمجا خۆی دان بەوەدا دەنێت كە ئەوان خۆیان بە كورد دادەنێن، كەچی سۆن لە هەزاران كیلۆمەترەوە هاتوە و ئەو لە خۆیەوە بێ لێكۆڵینەوە دەڵێت نەخێر ئەوان كورد نین. ئەمجا سۆن بەردەوام دەبێت و دەڵێت "لە كوردستانی باشور و لە كوردستانی ئێراندا، لەوێ كە كورد و كلدانیەكان جلوبەرگی وەك یەكتری لەبەر دەكەن و بە خۆشحاڵیەوە خۆیان بە هاوخوێن دادەنێن، كریستیانەكە زۆربەی جار بەینی زۆر خۆشە لەگەڵ دراوسێ جەنگاوەرەكەیدا [سۆن لێرەدا مەبەستی لە كوردە]". سەرنج دەدرێت كە دیسان جارێكی تر، كە كریستیانەكان خۆیان بە كورد داناوە، ئەمجارەیان مەیجەر سۆن بە كلدانیان دادەنێت.\nئەو هەوڵەی ئینگلیزەكان هەندێك جار شێوەیەكی خراپتری وەرگرتوە و بوەتە هۆی دروستكردنی شەڕ و كێشە و جیاوازی لە نێوان كورد و كریستیاندا. كە نمونەی ئەوانە كوشتنی مار شەمعون بو لە لایەن سمكۆوە كە بە دڵنیایی ئەوروپییەكان ڕۆڵیان لە دروستكردنی ئەو كێشەیەدا زۆر هەبوە. تەنانەت ئینگلیزەكان ئافرەتێكی ئاشوریان كردە نوێنەری ئاشورییەكان لە ولاتی بەریتانیا بە ناوی سورمە خانم، هەمان ئەو ئافرەتەی كە پشێتر لە شاری بەغدا هەوڵی كوشتنی سەی تەهای شەمزینی دابو. بەو جۆە ئامانج و هەوڵی ئینگلیزەكان زۆر جار بوەتە هۆی دروستكردنی كێشەیەك كە پێشتر لە نێوان بەشەكانی كۆمەڵگەكەدا نەبو بو.\nمرۆڤ كاتێك ئەم تۆمارانە دەبینێت، پێكەنینی بە هەندێك لە لێكۆڵینەوەی ئەوروپیەكانی سەدەی بیستەم دێت، كە بە داخەوە زۆر جار خوێنەری كورد وەك قورئان مامەڵە لەگەڵ كارەكانیان دەكات و دەرك بەم بێ مانایی و مەرامە سیاسیانە ناكات.\nلە هەمان كاتدا بەشێكی زۆر لەو كرسیتیانانە لە سەدەی نۆیەمی زاینی، واتە نزیكی هەزار و دو سەد ساڵ لەمەوبەر لەلایەن مێژونوسی ئیسلامی، مەسعودیەوە ئاماژەیان پێكراوە و مەسعودی لە ئاماژە بە بەشە جیاوازەكانی كورد دەڵێت "تێیاندا یەعقوبییە و هەیانە جۆرقانییە و ئەوانە كریستیانن، شوێنی ژیانیان لە دوای ناوچەی موسڵ وشاخی جودیە".\nواتە بەشێكی زۆریان لە سەردەمی ئیسلامدا بە كورد دانراون و وەك ڕونكرایەوە ناوی ئاشوری بۆ ئاماژەكردن بە كریستیانەكانی كوردستان، لە سەدەی بیستەمدا دەستیپێكردوە و ئینگلیزەكان سودیان لێ وەرگرتوە و لە هەمان كاتدا و لەگەڵ تێپەڕبونی كاتدا، هەندێك لە كرسیتیانەكان پێیان خۆش بوە كە خۆیان بگەڕێننەوە بۆ پاشا ئاشورییەكان و ڕابردویەكی شكۆمەدانە بۆ خۆیان دروست بكەن.\nبە كورتی و بە كوردی، ئەو خەڵكە كریستیانانەی ئەمڕۆی كوردستان هەندێكیان بە ڕەگەز كوردن و ئاینەكەیان ئاینی كریستیانە و زمانی ئارامیش دەزانن و هەندێكیان زمانی كوردیشیان بیرچۆتەوە. هەندێكی تریان ئارامی و كلدانین و زۆرێك لە سەرچاوە كریستیانەكان هەتاوەكو سەرەتای سەدەی بیستەم هەر بە ناوی مەزهەبەكەیانەوە ئاماژەی پێ دەكردن و پێیان دەگوترا نەستۆرییەكان. واتە لە ڕوی ڕەگەزەوە كرسیتانەكان دەشێت كورد، ئارامی و كلدانی بن و ناوی ئاشوری ناوێكی نوێیە بۆ ئاماژەكردن بەو خەڵكە و قسەكردن بە زمانی ئارامی ئەوە ناگەیەنیت كەسەكە ئارامیە، بەڵكو لە ڕابردودا زمانی ئارامی زمانی ئاینەكە بوە.\nسەرەڕای ئەوەش، ئارامی و كلدانیەكانی كوردستان هەردو كەوتبونە ژێر كاریگەریی فەرهەنگی كوردیەوە، ئەوەتا لیلیان كە لە نزیكی ساڵی ١٩١٤ ز دا ئەو كاتە تازە دەستەواژەی "ئاشوری" هاتۆتە گۆڕێ و لە كتێبێكدا سەبارەتیان دەڵێت "فۆلكلۆری ئاشوری زۆر لە ژێر كاریگەری كوردەكاندایە؛ ئەوان گۆرانی كەمیان هەیە و هەمیشە ئارەزوی گوتنەوەی گۆرانی كوردی و گێڕانەوەی چیرۆكی كوردی دەكەن".\nئەم قسەیەی لیلیان هەر لە خۆیەوە نیە و ئەمرۆش جل و بەرگ و مۆسیقا و هەڵپەڕكێی ئەوانەی كە خۆیان بە ئاشوری دادەنێن، هەر كوردییە.\nئەوەی كە مایەی سەرنجە ئەمڕۆ كورد ئەم ئاینە كەمتر بە یەكێك لە ئاینەكانی خۆی لە قەڵەم دەدات، لە كاتێكدا كە چەندین كەسایەتی كورد لە ڕابردودا لەو ئاینەدا پلە و پایەی بەرزیان وەرگرتوە و كورد ڕۆڵێكی گرنگی لەو ئاینەدا بینیوە. وەك یوسف شارەزوری كە قەشەی باڵای گەرمیان بوە و جوبرائیل شارەزوری كە هەردوكیان لە سەدەی نۆیەمی زایینیدا و لە مێژوی كریستیانیدا ناویان هاتوە. واتە زۆر پێش لە هەزار و دو سەد ساڵ لەمەوبەر ئەوان كەسایەتی پایەبەرز بون لەو ئاینەدا. بەجۆرێك بە مەبەستی بڵاوكردنەوەی ئەو ئاینە هەندێك جار قەشەی كریستیان لە كوردستانەوە چونەتە یەمەن و تەنانەت وڵاتی چینیش. هەروەها پێش هاتنی ئاینی ئیسلام، هەردو هەولێر و گەرمیان، دو سەنتەری گرنگی ئاینی كریستیان بون لە ناوچەكەدا.\nلە ڕاستیدا زۆرینەیەك لە كریستیانەكانی كوردستان كوردن و لە ڕابردوشدا بە كورد لە قەڵەم دراون، بەڵام لە سەرەتای سەدەی بیستەم و دوای تێكدانی مێژوی ناوچەكە، هەندێك لە كریستیانە كوردەكان توشی گومان بون لە ڕەگەزی خۆیان. لە ژێر هەمان كاریگەرییدا هەندێك جار كورد بە ڕونی ئەو ئاینە بە ئاینی خۆی دانانێت لە كاتێكدا كە پێش هاتنی ئاینی ئیسلام ئەو ئاینە بە تەواوی لە ناو كورد دا بڵاوبوەتەوە و بە سەدان كەنیسە لە لادێ و شارەكانی كوردستاندا هەبوە و گەر كورد ئاینی ئیسلام بە ئاینی خۆی دابنێت، ئەوا ئاینی كریستیان نزیكی شەش سەد ساڵ پێش ئیسلام لە كوردستاندا ئاینی بەشێكی زۆر لە كورد بوە و كاتێك كە پاكیزەی هەولێری كورد قەشەی باڵای ئاینی كریستیان بوە لە شاری هەولێردا، ئەڵمان و ئینگلیز و فەرەنسی و زۆر نەتەوەی تری ئەمڕۆی ئەورپا، ئەو ئاینەیان هەر نەبیستبو كە ئەمڕۆ خۆیان بە خاوەنی دادەنێن و بگرە بە ناوی نەتەوەیی ئەمڕۆوە نەدەناسران. وەك باسكرا لە ڕوی مێژوییەوە، ئاینی كریستیان بۆ كورد هاوشێوەی ئاینی ئیسلامە، هەردوكیان لە دەرەوەی كوردستانەوە هێنراونەتە ناو كورد، بەڵام كورد ڕۆڵی لە هەردو ئاینەكەدا بینیوە و جێگە پەنجەی لە سەر ئەو ئاینە و مێژوكەی هەیە. بۆیە هەڵە نابین كە بڵێین ئاینی كریستیان یەكێكە لە ئاینەكانی كورد و بەشێك لە مێژو و فەرهەنگی كورد، بەو ئاینەوە گرێدراوە.\nهەر وەك سەرنج دەدەیت، لەم بابەتەدا سەرچاوە دانەنراوە، هۆكارەكەش بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە كە ئەم بابەتە بە وردی لە كتێبەكەمدا "كورد كێیە؟" باسكراوە و سەرچاوە و تەنانەت پەڕەی كتێبەكان لەوێدا دانراون و ئەمەی ئێستا پوختەیەكی بابەتەكەیە و لە كتێبەكەدا بابەتەكە زۆر بە وردتر ڕونكراوەتەوە و تێیدا زانیاری زیاتر و سەرچاوەی زیاتر خراوەتەڕو. بۆیە گەر دەخوازیت زیاتر بچیتە قوڵایی بابەتەكەوە، بەشی " كێشەی تێكەڵكردنی ناوی كریستیانەكانی كوردستان" لە كتێبەكەم "كورد كێیە؟" دا بخوێنەرەوە. جگە لەوەش دەمەوێت بڵێم كە من بە هیچ شێوەیەك دژی ئەو هەنگاوە نیم كە لە ئەنجامیدا هەندێك لە كریستیانەكان خۆیان بە ئاشوری لە قەڵەم دەدەن، بەڵام وەك مێژونوسێك بە مافی خۆمی دەزانم كە بەپێی بەڵگە مێژوییەكان لێكدانەوە بۆ ڕوداوەكان بكەم و لە هەمان كاتدا ڕێزی بڕیاری ئەوان بگرم لە هەڵبژاردنی ئەو ناسنامەیەدا، كە بۆ خۆیانی بە گونجاو دادەنێن.


باراك ئۆباما : ڤایرۆسی كۆرۆنا ده‌ریخست به‌رپرسه‌كانی ئێمە نازانن چیده‌كه‌ن\n04:33 - 18/05/2020\nباراك ئۆباما : ڤایرۆسی كۆرۆنا ده‌ریخست به‌رپرسه‌كانی ئێمە نازانن چیده‌كه‌ن\nباراك ئۆبامای سه‌رۆكی پێشووی ئه‌مریكا لە میانەی قسەكردنی بۆ دەرچووانی بەشێك لە ئامادەییەكان و زانكۆیەك ده‌ڵێت: وتاره‌كانی به‌رپرسانی ئه‌مریكا ده‌رباره‌ی ڤایرۆسی كۆرۆنا بێ ڕابه‌رایی پێوه‌دیاره و ده‌ڵێت: ڤایرۆسی كۆرۆنا ئه‌وه‌ی ده‌رخست كه به‌رپرسه‌كان خۆشیان نازانن چیده‌كه‌ن، و زۆربه‌شیان ناتوانن ته‌نانه‌ت نواندنیش بكه‌ن و پێمان بڵێن دەیانەوێت چیمان پێشكەش بكەن بە بێ ئەوەی ناوی دۆناڵد ترامپیش بهێنێت، بەڵام ئەو لە توێتەرەكەی خۆی وەڵامی داوەتەوە.\nله 16/5/2020 و دوور له ئاهه‌نگێكدا به مه‌به‌ستی ته‌واوكردنی خوێندنی زانكۆ و دواناوه‌ندی بەرێوەچوو، باراك ئۆباما دوو وتاری ڤیدیۆی به ده‌رچووان پێشكه‌شكرد كه له لایه‌ن چه‌ند دامه‌زراوه‌یه‌كه‌وه ڕێكخرابوو له كه‌ناڵه ته‌له‌فیزیۆنییه‌كان په‌خشكرا. له وتاره‌كانیداملیۆنه‌ها ده‌رچووی دواناوه‌ندی و زانكۆی هانده‌دا بوێرانه كۆشش بكه‌ن و وببنە پێشەنگ له ڕوبه‌ڕووبونه‌وه‌ی ڤایرۆسی كۆرۆنادا، له‌كاتێكدا ده‌سه‌ڵاتدار و ڕابه‌رانی وڵاته‌كه‌ی نه‌یانتوانی دروستانه له‌م دۆخه‌دا ڕه‌فتاربكه‌ن.\nیه‌كه‌م وتاری ئۆباما بۆ ده‌رچوانی (HBCUs) - ئه‌و زانكۆ و كۆلێژانه‌ی له سه‌ره‌تادا خوێندكاره ئه‌مریكیه ئه‌فریقیه‌كان و هه‌موو ڕه‌گه‌ز و ڕه‌نگێك ده‌یتوانی تیایاندا بخوێنێت- چه‌ندین وته و ئامۆژگاری له‌خۆده‌گرت بۆ بنیادنانی كۆمه‌ڵگاكه‌یان و هه‌ڵبژاردنی ڕێچكه‌ی دروست و ڕابه‌رایه‌تیكردن. سه‌رباری باسكردنی مامه‌ڵه‌ی نادروسته‌كانی ده‌سه‌ڵاتداران له پرسی جیهانی ڤایرۆسی كۆرۆنادا كه بووه هۆی مردنی 87 هه‌زارهاوڵاتی ئه‌مریكی، و داڕمانی باری ئابووری هێنایە بەرباس. و له‌وێشه‌وه وتی” ڤایرۆسی نوێی كۆرۆنا زۆرسه‌ركه‌وتوو بوو له ته‌واو به‌رۆخستنه‌وه‌ی ئه‌و دیده باوه‌ی كه ده‌ڵێت زۆرینه‌ی به‌رپرسان به‌توانان و ده‌زانن چۆن وڵات و جیهان به‌ڕێوه ببه‌ن، به‌ڵام له‌ڕاستیدا هه‌ندێكیان ته‌نانه‌ت ناتوانن به‌درۆش ڕۆڵی به‌رپرس ببینن“. هه‌رچه‌نده ئۆباما له وتاره‌كانیدا به هیچ جۆرێك ناوی دۆناڵد تره‌مپی نه‌هێنا، به‌ڵام هه‌ندێك له‌و باوه‌ڕه‌دان ڕه‌خنه‌كانی ئاراسته‌ی ئه‌و كردووه.\nكایلی ماكنانیی وته‌بێژی كۆشكی سپی له وته‌یه‌كیدا ده‌رباره‌ی كۆتوبه‌نده‌كانی گه‌شتكردن وسیسته‌می قه‌رزی پڕۆژه بازرگانییه گچكه‌كان و به‌كارهێنانی كه‌رتی تایبه‌ت بۆپڕكردنه‌وه‌ی ئه‌و كۆگایانه‌ی له سه‌رده‌می سه‌رۆكی پێشوودا به‌تاڵ جێمابوون ده‌ڵێت: شێوازی مامه‌ڵه‌كردنی دۆناڵد تره‌مپ له پرسی ڤایرۆسی كۆرۆنادا، شێوازێكی بێ وێنه‌یه به‌جۆرێك ژیانی چه‌نده‌های ڕزگاركردووه.\nئۆباما لەباره‌ی پرسی نادادپه‌روه‌ریی كۆمه‌ڵایه‌تییه‌وه ده‌ڵێت: ڤایرۆسی كۆرۆنا زه‌نگی به‌خه‌به‌ر هێنانه‌وه بوو بۆ گه‌نجه‌كان، كه توانی گرنگی ڕابه‌رایه‌تی دروست ده‌ربخات، له به‌رئه‌وه‌ی ڕێگاكانی دیكه‌ی به‌ڕێوه‌بردن به هیچ جۆرێك به‌كه‌ڵك نایه‌ن.\nئۆباما له وتاری دووه‌میدا به ده‌رچوانی قۆناغی دواناوه‌ندی گوت: ئه‌نجامدانی ئه‌و كارانه‌ی كه پێمانخۆشه و گونجاو و ئاسانن، پیشه‌و و شێوازی بیركردنه‌وه‌ی منداڵانه، به‌ڵام به‌داخه‌وه زۆرێك له خه‌ڵك و ته‌نانه‌ت زۆرێك له‌وانه‌ی خاوه‌ن نازناوو پله‌و پایه‌ی بریقوباقن، به هه‌مان شێوه بیرده‌كه‌نه‌وه، ئه‌وه‌ش هۆكاری شێوانی كۆی شته‌كانه. له‌وێشه‌وه هیوادارم ئێوه وه‌ك نه‌وه‌ی نوێ خۆتان به به‌ها به‌نرخ و دوورمه‌وداكانی وه‌ك ڕاستگۆیی و كاركردن به‌رپرسیارێتی و دادپه‌روه‌ری و به‌خشنده‌یی و ڕێزی به‌رامبه‌ر ده‌وڵه‌مه‌ند بكه‌ن.\nئه‌و وته‌یه‌ی باراك ئۆباما یه‌كێكه له وتاره ده‌گمه‌نه‌كانی له ماوه‌ی ڤایرۆسی كۆرۆنادا، كه تیایدا ده‌ڵێت ئه‌و كه‌لێنه ڕابه‌رییه‌ی له ئێستادا به‌دی ده‌كرێ، به‌رپرسیارێتی ده‌خاته سه‌ر شانی ده‌رچووانی زانكۆ و وتیشی گه‌رده‌تانه‌وێت جیهانێكی باشتر بهێننه كایه‌وه پێویسته كاری بۆ بكه‌ن. \nوته‌و تێبینیه‌كانی ئۆباما وتاری ده‌ستپێكی مه‌راسیمی ده‌رچوون بوون، به‌ڵام له ڕوویه‌كی تره‌وه وه‌ك هێوركه‌ره‌وه‌ی هاوڵاتی ئه‌مریكی ده‌رده‌كه‌وت.هه‌روه‌ها هه‌وڵیده‌دا ئه‌مریكیه‌كان یه‌كبخات له‌پێناو ئه‌نجامدانی هه‌ڵبژاردنێك كه تیایدا ئه‌و به‌هایانه‌ی كه به درێژایی مێژوو دیموكراسیه‌كان به‌رگریان لێكردووه به‌هه‌ند وه‌ربگیرێن، وه‌ك پاراستنی ته‌ندروستی جیهانی و دادپه‌روه‌ری ژینگه‌یی و ئابووری. \nباراك ئۆباما وه‌ك ئه‌وه‌ی سێ ساڵ له‌وه‌وبه‌ر كۆشكی سپی جێهێشتووه، خۆی به‌دوورگرت له ئاراسته‌كردنی هیچ جۆره ڕه‌خنه‌یه‌ك بۆ دۆناڵد تره‌مپ، به‌ڵام كاردانه‌وه‌كانی سه‌باره‌ت به ته‌نگژه‌ی كۆرۆنا ناكۆكی نێوان دوو كۆتا سه‌رۆكی ئه‌مریكا زیاترده‌كات.\nئۆباما له په‌یوه‌ندییه‌كی ته‌له‌فونیدا له‌گه‌ڵ كاربه‌ده‌ستانی حكومه‌ته‌كه‌ی پێشوویدا، مامه‌ڵه‌ی ئێستای كۆشكی سپی له‌گه‌ڵ ئه‌م ته‌نگژه‌یه‌دا به مامه‌ڵه‌یه‌كی لاواز و ناگشگیر پێناسه كرد. له‌و باره‌یه‌شه‌وه تره‌مپ له‌تویته‌ریه‌وه كاردانه‌وه‌ی ده‌بێت و هێرشده‌كاته سه‌رئۆباما له‌ڕێگه‌ی نوێكردنه‌وه‌ی به‌ڵگه‌ی بێ بنه‌ما، گوایه ئۆباما له‌هه‌وڵی په‌كخستنی تڕه‌مپدا بووه له‌ڕێگه‌ی هێنانه ناوه‌وه‌ی لێكۆڵینه‌وه ڕوسیه‌كان.\nئۆباما ئاماژه‌ی به‌وه‌دا كه فشاری تۆڕه كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان و به‌كارهاتنی ته‌قه‌مه‌نییه‌كان له قوتابخانه‌كاندا هه‌روه‌ها كه‌شگۆڕكێ و ئه‌م ته‌نگژه‌یه‌ی كۆرۆناش، وایكرد گه‌نجانی ئه‌م سه‌رده‌مه زووتر له واده‌ی خۆیان گه‌وره ببن. هه‌روه‌ها ئامۆژگاریی كردن كه سه‌رباری ترسه‌كانیان له ڕووبه‌ڕوبونه‌وه‌ی دۆخه‌كه كۆڵ نه‌ده‌ن، گوتی گه‌ر ده‌مانه‌وێت جیهانێك بنیاد بنێین كه تیایدا هه‌مووان بتوانن پیشه‌یه‌ك به‌ده‌ستبهێنن و خوێندن ته‌واو بكه‌ن، جیهانێك كه ژینگه‌كه‌ی پارێزراو بێت و به‌دووربێت له كاولكاریی ته‌نگژه‌كانی داهاتوو، ئه‌وا ده‌بێت پێكه‌وه‌ییانه كاربكه‌ین له‌به‌رئه‌وه‌ش پێویسته له كاتی بارلێژی یه‌كتردا هاوكار و یارمه‌تیده‌ربین.\nوتاری یه‌كه‌می باراك ئۆباما كه ئاراسته‌ی27 هه‌زار خوێندكاری كۆلێژ و زانكۆكانی HBCUsكردبوو كه زۆرینه‌یان ڕه‌شپێست بوون، دووكاژێری خایاند و له پێگه‌ی تۆڕه كۆڵایه‌تیه‌كه‌ی ڕێكخه‌ره‌كه‌وه بڵاوكرایه‌وه و چه‌ندین كه‌سانی ناوداری ده‌رچووی ئه‌و كۆلێژانه‌ش میوانداری كرابوون، تیایدا ئۆباما ووتی: ڤایرۆسی كۆرۆنا ئه‌ونایه‌كسانیه ناوه‌كی نادادپه‌روه‌رییانه‌ی ده‌رخست كه به درێژایی مێژوو ڕه‌شپێسته‌كان ده‌بوایه خۆیان له‌گه‌ڵیاندا بگونجاندایه، ئه‌و جیاوازیانه‌ش ته‌نیا له‌ڕووی ته‌ندروستیه‌وه نیه به‌ڵكو ته‌نانه‌ت كاتێك ڕه‌شپێستێك سه‌رقاڵی وه‌رزشكردنه، كه‌سانێك هه‌ستده‌كه‌ن كه ده‌توانن ڕایگرن و پرسبارانی بكه‌ن ته‌نانه‌ت بشیكوژن گه‌ر ملكه‌چی نه‌نوێنێت، ئه‌وه‌ش ئاماژه‌یه‌ك بوو بۆ ڕوداوێك كه تیایدا باوك و كوڕێكی سپیپێست به‌دوای كوڕێكی 25 ساڵانی ڕه‌شپێستی كه‌وتبوون و كوشتیان. كاتێكيش كۆمه‌ڵگا له دژی ڕێكاره‌كانی مانه‌وه له ماڵه‌وه هاتنه ده‌نگ و مشتومڕیان ده‌كرد ده‌رباره‌ی به‌رفراوانی ئازادی تاكه‌كان، ئۆباما وتی پێویسته ئه‌مریكیه‌كان ڕه‌چاوی بارودۆخی یه‌كتری بكه‌ن.\nئۆباما ئامۆژگاری ده‌رچوانی كرد به‌وه‌ی هه‌وڵبده‌ن له‌گه‌ڵ ئه‌وه كۆمه‌ڵه پشتگوێ خراوانه‌دا كاربكه‌ن كه له‌هه‌وڵی هێنانه‌دی گۆڕانكاریدان له‌سه‌ر ئاستی كۆمه‌ڵگه‌یی، هه‌روه‌ها وتی گرنگ نیه چه‌ند پاره به‌ده‌ست ده‌هێنی له‌كاتێكدا ده‌وروبه‌ره‌كه‌ت به‌ده‌ست هه‌ژاری ونه‌خۆشییه‌وه ده‌ناڵێنێت، و كۆمه‌ڵگاو دیموكراسی كاتێك ده‌بوژێنه‌وه  كه ته‌نیا له خه‌می خۆماندا نابین و بیرله ده‌وروبه‌رمان ده‌كه‌ینه‌وه.\nده‌رچوویه‌كی به‌شی كۆمپیوته‌ری ئه‌و زانكۆیانه به‌ناوی ئێڕیه‌ڵ تێڕنڵی ده‌ڵێت: له‌و باوه‌ڕه‌دام سه‌رۆك ئۆباما گوزارشتی له هه‌ست و بۆچوونی زۆرینه‌مان كرد، كه زۆرینه‌ی ده‌سه‌ڵاتداران به كۆی توانا و ده‌سه‌ڵاته‌كانیان ئه‌ركی سه‌رشانیان به‌جێ نه‌هێناوه له‌ڕووبه‌ڕووبونه‌وه‌ی ئه‌م ته‌نگژه‌یه‌دا، هه‌روه‌ها سوپاسگوزاری خۆی بۆ ئۆباما پیشاندا كه له وتاره‌كه‌یدا جیاوازییه زه‌قه‌كانی نێوان ڕه‌شپێست و سپیپێسته‌كانی به‌سه‌ركرده‌وه كه زۆر به‌ڕوونی له ماوه‌ی ڤایرۆسی كۆرۆنادا ده‌ركه‌وتن. هه‌روه‌ها وتیشی نه‌مده‌ویست مه‌راسیمی ده‌رچوونم له زانكۆ به‌م شێوازه بێت، به‌ڵام هه‌ستده‌كه‌م ئۆباما گوزارشتی له ئه‌زموون و تێگه‌یشتنه‌كانم كرد كه له‌م ته‌نگژه‌یه‌دا فێری بووم و به‌نیازبووم بۆخۆمی هه‌ڵبگرم و هاوبه‌شیان پێنه‌كه‌م.\nئه‌م هه‌نگاوه‌ی ئۆباما له كاتێكدا بوو كه‌ده‌رچووان به‌بۆنه‌ی ڕێكاره‌كانی خۆپارێزییه‌وه بێبه‌ش بوون له ئاهەنگ گێڕان به سه‌ركه‌وتنه‌كانیان، وله‌وێشه‌وه چه‌ند كه‌سانێكی ناودار ده‌ستیان دایه كاری هاوشێوه بۆ ئارامكردنه‌وه‌ی ده‌رچووان كه به كرده‌نی ده‌چنه قۆناغێكی دیكه‌ی ژیانه‌وه كه تیایدا جیهان پڕه له نائارامی وترس و ناسه‌قامگیری ئابووری. \nوا بڕیاره باراك ئۆباما به هاوه‌ڵی هاوسه‌ره‌كه‌ی میشێل ئۆباما له ڕێكه‌وتی 6 حوزه‌یران وتاری سێیه‌می به ده‌رچوان پێشكه‌ش ده‌كات به سه‌رپه‌رشتی یوتوب.\nئه‌مه‌ش به‌یه‌كه‌م كاری ئۆباما هه‌ژمارناكرێت، به‌و پێیه‌ی له ماوه‌ی سه‌رۆكایه‌تییه‌كه‌یدا له سێ زانكۆی ڕه‌شپێستدا وتاری پێشكه‌ش كردووه. په‌یوه‌ندی سه‌رۆك ئۆباما له‌گه‌ڵ كۆمه‌ڵگه‌ی H.B.C.U دا كه‌مێك ئاڵۆز بوو، له‌كاتێكدا له ماوه‌ی سه‌رۆكایه‌تییه‌كه‌یدا بوودجه و سه‌رچاوه داراییه‌كانی ئه‌و زانكۆیانه هه‌ڵكشانی به‌خۆیه‌وه بینی، به‌ڵام هه‌ندێك گله‌ییان ده‌كرد گوایه ئۆباما پێشیینه‌یی نه‌داوه به‌و زانكۆیانه، هه‌روه‌ها گۆڕانكاری و داشكاندنی تێچووی خویندن ژیانی هه‌ندێك خوێنكاری سه‌ختتر كرد. ئۆباما ده‌رچوویH.B.C.U. به یه‌كێك له به‌نرخترین میراتی نه‌ریتیه‌كانی ئه‌مریكا له قه‌ڵه‌م ده‌دات.\nئۆباما له كۆتاییدا گوتی: ده‌بێت بزانن كه سه‌رباری ئه‌وكه‌سایه‌تی و نموونانه‌ی كه به‌رده‌ستن، چه‌ندین ڕێگا و ته‌كنه‌لۆژیای جیاوازتان بۆ دابینكراوه كه له ڕێیانه‌وه ده‌توانن ببنه جه‌نگاوه‌ری به‌توانای بواری دادپه‌روه‌ری و بنیادنانه‌وه‌ی جیهان، كه هه‌رگیز له سه‌رده‌می ئێمه‌دا به‌رده‌ست نه‌بوون.


نەبوونى ئاگرکوژێنەوەو سەختیی ناوچەکەیان، گرفت بۆ هەورامییەکان دروست دەکات\nراپۆرتى/ هاوکار محەمەدو شاهۆ حمەعەلی\n8/15/2013 1:29:15 PM 897 جار خوێندراوه‌ته‌وه\nناوچەى هەورامان کە لەدوو شارۆچکەو دەیان گوند و رووبەرێکى بەرفراوان لەزەوی و ناوچەى شاخاوی پێکاتووە، تائێستا ئۆتۆمبێلێکى ئاگرکوژێنەوەى تێدانییە، ئەمەش لەکاتێکدایە کەبەپێی رێنماییەکانى بەرگری شارستانى، پێویستە هەموو ماڵێک، یان دووکان و سۆپەرمارکێکێت و ئۆتۆمبیلێک ئامێرێکى ئاگرکوژێنەوەى تێدابێت، بەڵام حکومەت تائێستا نەیتوانیوە، ئۆتۆمبێلێکى ئاگرکوژینەوە بۆ ناوچەى هەورامان دابین بکات کەنزیکەى 25هەزار کەس لەناوچەکەا نیشتەجێن!\nبە دوو شارۆچکەوە ئۆتۆمبێلێکیان نییە!\nلەدواى راپەرینى 1991وە تائێستا بەرپرسانى حکومیی لەناوچەى هەورامان داواى ئۆتۆمبێلی ئاگرکوژێنەوە دەکەن، بەڵام تائێستا لەلایەن حکومەتەوە بۆیان دابین نەکراوە، نوخشە ناسیح بەرێوەبەری شارۆچکەى بیارە وتى: ئۆتۆمبێلی ئاگرکوژێنەوە پێویستییەکى سەرەکییە بۆ ناوچەکەمان، بەو پێیەى کەناوچەکە شاخاوییەو ساڵانەش چەندین حاڵەتى ئاگرکەوتنەوە روودەدەن، هەربۆیە چەندینجار بەنوسراوى رەسمى داوامان لەحکومەت کردووە لانى کەم ئۆتۆبێلێمان بۆ دابین بکەن، بەڵام هەرجارەى بەهۆکارێک داواکەمان پشتگوێ خراوە، وتیشی: ساڵانى رابردوو بەهۆی خراپی رێگاوبانەکانەوە، رەنگە ئەگەر ئۆتۆمبێلیش هەبوایە، سودێ:ى ئەوتۆی نەبوایە، بەڵام لەئێستادا سەرجەم رێگاو بانەکانى هەورامان بەگوندەکانیشەوە رێگاوبانى گونجاویان بۆ دروستکراوەو هەموو جۆرەکانى ئۆتۆبێل بەئاسانى هاتوچۆی تێدادەکەن، هەربۆیە یەکێک لەپێداویستییە گرنگەکانى ئەمرۆی ناوچەکە، ئۆتۆمبێلی ئاگر کوژێنەوەیە، بەتایبەتیش لەئێستادا کە حاڵەتەکانى ئاگرکەوتنەوە لەپەرەسەندندان.\nبۆیادگاریی، وینەى ئاگرەکە دەگرن !\nسروشتى هەورامان ناوچەیەکى شاخاوی و سەختە، کەلەکاتى روودانى هەر حاڵەتێکى ئاگرکەوتنەوەدا بەئاسانى کۆنترۆڵ ناکرێت، هەربۆیە ئەوەى بەلای خەڵکى ناوچەکەوە مایەى نیگەرانییە، ئەوەیە کە پێویستە لەم جۆرە ناوچانەدا حکومەت زیاد لەپێویست هۆیەکانى ئاگرکوێنەوە دابین بکات، نەک وەک ئێستا کە وەک ناوچەیەکى ئاسایی حسابی بۆ نەکراوە، بەکر فەرەج محەمەد دانیشتووى ناوچەکە بۆ M9sharaz00r وتى: من زۆرم بەلاوە سەیرە کاتێک حکومەت لەچوارچێوەى جێبەجێکردنى رێنماییەکانى بەرگریی شارستانی و هاتوچۆدا، سزایەکى ماددی بەسەر هەر شۆفێرێکدا دەسەپێنێت کە ئامێری ئاگرکوژێنەوەى پێ نەبێت، بەڵام هەر ئەم حکومەتە خۆی نەیوتوانیوە ئامێرێکى ئاگرکوژێنەوە بۆ ناوچەیەکى بەرفراوانى ئەم وڵاتە دابین بکات کە هەورامانە.\nوتیشی: کاتێک لەناوچەى هەورامان ماڵێک گڕی تێبەردەبێت، بۆ کوژاندنەوەى ئاگرەکە، یان پشت بەهاوڵاتیان دەبەسترێت کەئەمەش چارەسەرێکى گران و ناچارییەو زۆرجار هاووڵاتیان فریاى کوژانەوەى ناکەون، یان هەموان چاوەڕوان دەکەین هەتا ماڵەکە دەبێتە خۆڵەمێش! خۆ ئەگەر ئاگر لەناوچە شاخاوییەکان بکەوێتەوە ئەوکاتە سەرەرای نەبوونى حکومەت لەناوچەکە، لەبەرئەوەى کۆنترۆڵکردنەکەیشی لەتواناى خەڵکدا نییە، ئەوا خەڵک بەناچاری بە مۆبایلەکانیان وێنەى ئاگرەکە، یان وێنەى خۆیان لەپاڵ ئاگرەکەدا بۆ یادگاریی دەگرن، تائەوکاتە قەدەر خۆی ئاگرەکە دەکوژێنێتەوە !\nناوچەکە سەختە، پێویستە فرۆکە بەکاربهێنرێت !\nلەبەرئەووى هەورامان ناوچەیەکى سنوریی و جیاکەرەوەى هەردوو وڵاتى عێراق- ئیرانە، ساڵانە رووداوەکانى ئاگرکەوتنەوە ئەگەری زیاتری هەیە بەبەراورد لەگەڵ ناوچە ناسنورییەکان، هەربۆیە لەزۆربەى زۆری دەوڵەتان بۆ کۆنترۆڵکردنى ئاگر لەم ناوچانەدا، پشت بەفرۆکە دەبەسترێت، بەڵام بەوتەى هاوڵاتییەکى ناوچەى هەورامان ئەگەر خەڵکى ناوچەکە داواى فرۆکە بکەن، ئەوا بە 100ساڵی تریش داواکەیان وەک خۆی بەبێ جێبەجێکردن دەمێنێتەوە، لوقمان محەمەد شارەزا لەبوارى بەرگرى شارستانى بۆ M9sharazoor وتى: بەبڕواى من لەبەرئەوەى ناوچەى هەورامان شاخاوییە، ئەوا کۆنترۆڵکردنى ئاگر بەرێگاى ئۆتۆمبێلى ئاگرکوێنەوە، قورس و دژوارە، هەربۆیە پێویست بوو حکومەت وەک چۆن فرۆکەى کشتوکاڵی هێناوە، ئاوەهاش هەندێک فرۆکە، یان هەر هیچ نەبێت دەتوانرێت سود لەفرۆکە کشتوکاڵیەکان وەربگیرێت بۆ ئەوەى لەکاتى کەوتنەوەى ئاگردا فرۆکەکان بەئاسانى و خێراتر بگەنە ئاسمانی رووداوەکە و کۆنترۆڵی بکەن، وتیشی: دەزانم پێشنیازەکەم جێگە ناگرێت، چونکە حکومەتێک بە 20ساڵ ئۆتۆمبێلێکى بۆ ناوچەکە دابین نەکردبێت، داواکردنى فرۆکە چ مانایەکى هەیە!\nداواى هاوکاری لەشارەکانى تر دەکەن\nلەکاتى کەوتنەوەى ئاگردا لەناوچەى هەورامان، بەهۆی نەبوونى ئۆتۆمبێلەوە ناچارن داواى کۆمەک و هاوکاریی لەشارەکانى تر بکەن، ئەمەش لەکاتێکدایە، بارودۆخی بەرگرى شارستانى لەشارۆچکەکانى دەوروبەریش لەو ئاستەدا نییە بتوانن وەک پێویست هاوکاریی ناوچەى هەورامان بکەن، بەرێوەبەری شارۆچکەى خورمال وتى: ئێمە هەوڵی زۆرمانداوە بۆ ئەوەى لایەنەکانى سەرووی خۆمان گرفتەکەمان بۆ چارەسەر بکەن، بەڵام بەهۆی ئەوەى تائێستا بۆمان نەکراوە، لەبەرئەوە لەکاتى کەوتنەوەى ئاگردا ئێمە داواى هاوکاریمان لەناوچەکانى دەوروبەرمان کردووەو ئەوانیش بەپێی توانا هاوکاریان کردووین.


سایکۆلۆژیای توندوتیژی دژی منداڵان . . . رەزا شوان\nدیاردەی توندوتیژی دژی منداڵان، یەکێکە لە گەورەترینی ئەو کێشانەی کە لە ئەمڕۆدا رووبەڕووی جیهان بۆتەوە . . چونکە بە پێی راپۆرتەکانی " يۆنسیف " و راپۆرتەکانی ئەو رێکخراوە نێودەوڵەتییانەی کە پاڵپشت و، داکۆکیکەرن لە مافەکانی منداڵانن، ئەوەیان خستۆتە بەرچاو، کە بە شێوەیەکی زۆر مەترسیدار ژمارەی منداڵانی قوربانیانی هەموو جۆرەکانی توندوتیژی و زەبروزەنگ لە جیهاندا، زۆر لە زیادبووندایە . . هیچ کۆمەڵگایەکیش، پێشکەوتووبێت یا دواکەوتوو بێت، لە تاوانی توندوتیژی دژی منداڵان بەدەرنین . . لە ئێستاشدا، بە تایبەتی لەو وڵاتانەی کە شەڕ و ئاژاوەیان تێدایە، یا خاکەکانیان لە لایەن داگیرکەرانەوە داگیراون . . یا ئەو دەوڵەتانەی بە دەستی هەژاری و بێکاری و برسێتییەوە دەناڵێنن . . وەکو : ( عێراق، سوریا، یەمەن، فەلەستین، سۆمال، ئەفغانستان، نەیجیریا، لیبیا، مالی، سودان، میسر، مەغریب . . بەشێکی زۆری کوردستانیش، . . . هتد) چەوسانەوە و توندوتیژی دژی منداڵان، لە ئاستێکی پێشێلکاریی مەترسیدار دایە . . بە هەزاران منداڵی پاک و بێتاون بوونەتە سووتەمەنی شەڕ و، بە زۆر چەکیان پێ هەڵدەگرن و، رەوانەی شەڕیان دەکەن، یان دڵڕەقانە و بێویژدانانە، لە شەڕدا دەیانبەنە پێشەوە و، دەیانکەن بە قەڵغانی خۆپاراستن . . یا پاکییان دەشێوێنن و فێری کاری سەربڕین و، پیاوکوژییان و خۆتەقینەوەیان دەکەن ـ هەر وەکو چۆن دەبینین داعشی بەکرێگیراوی بەدڕەوشت بە بەزۆر منداڵانی شوێنەکانی ژێردەستیان، بەم کردەوە قێزەوەنانە گۆش دەکەن و رایان دەهێنن ـ لەم وڵاتانەدا بە هەزار منداڵ کوژران، بە هەزاران منداڵ دەستدرێژی کرایە سەریان و ئەتکران، بە ملیۆنان منداڵان ئاوارە و سەرگەردان بوونە و، رەش و رووت و برسین و، لە مافی خوێندن و شادی و یاری و، لە چێژ و خۆشییەکانی تافی منداڵیان بێبەشن .\nتوندوتیژی و زەبروزەنگ دژی منداڵان چیرۆکێکە کۆتایی نایات . . لە ئەنجامی نابەڵەدی و بە هەڵە تێگەیشتن لە پەروەردەی دروستی منداڵان، ساڵی بە هەزاران منداڵانی پاک و بێ تاوان لە جیهاندا، بە ناڕەوا دەبنە قوربانی . . لە راپۆرتێکی نەتەوە یەکگرتووەکان دەربارەی توندوتیژی دژی منداڵان، ئاماژە بەوە دەکات کە تا ئەمڕۆش لە قوتابخانەکانی زیاتر لە ( ١٠٠) دەوڵەت لە جیهاندا، مامۆستاکان بە دار و بە قامچی مامەڵە لەگەڵ قوتابییەکانیاندا دەکەن . . تەنانەت لە ئەمریکاشدا، ساڵانە زیاتر لە ( ٥) ملیۆن منداڵ رووبەڕووی توندوتیژی دەبنەوە، لەم ژمارەیەش ساڵی زیاتر لە (٥) هەزار منداڵ، لە ئەنجامی توندوتیژی و لێداندا، دەمرن .\nتوندوتیژی دژی منداڵان تەنها لێدان و تێ هەڵدان نییە، بەڵکو زۆر شێوازی تریشی هەیە، وەک : هەڕەشەکردن، ترساندن، سۆکایەتی و بێڕێزی کردن، جوێن و قسەی ناشیرین پێوتن، توانج و تانە و تەشەر، گاڵتە پێکردن، تف لێکردن، چەمۆڵە لێنان، پشتگوێ خستن، دەستدرێژی کردنە سەریان، رووشکاندن و تەریقکردنەوەیان، زەوتکردنی ئازادییان، بە دکردن و ئەشکەنجەدانیان، . . . هتد .\nلە رێکەوتننامەی نەتەوە یەکگرتووەکانیش بۆ مافەکانی منداڵ کە لە رێکەوتی رۆژی (٢٠ی/ نۆڤەمبەر/ی ١٩٥٩) دا دەرچووە، لە ماددەی (١٩) دا، بەم شێوەیە پێناسەی توندوتیژی کراوە : " هەموو دەوڵەتە لایەندارەکان، هەموو کارێکی یاسایی و بەڕێوەبردن و کۆمەڵایەتی گونجاو دەگرنەبەر، بۆ پاراستنی منداڵ لە هەموو شێوەکانی توندوتیژی، یا زیان پێگەیاندن، یا خراپی جەستەیی، یا هۆشی و گوێ پێنەدان، یا ئەو مامەڵەکردنەی کە گوێ پێنەدانی لە خۆگرتووە، یا مەمەڵەکردنی خراپ، یا قۆستنەوە، لەوانەش دەستدرێژیی بۆ سەر کچان، کە لەژیر چاودێریی باوکی ( باوکی و دایکی ) دایە، یا راسپێڕاوی یاسایی ( راسپێراوە یاساییەکان ) یا هەر کەسێک بێت، پێویستە بەڵێنی ئەوە بدات، کە منداڵەکە بەخێو دەکات . . "\nپێناسەی سایکۆلۆژیش بۆ توند و تیژی ئەوەیە : " مەودایەکی فراوانی رەوشتییە، گوزارشت لە دۆخێکی هەڵچون دەکات، کە بە ئازار و زیان گەیاندن بە کەسانی تر و بە شتێک کۆتایی دێت . . یا بە شکاندن و وێرانکردنی موڵکی کەسانێکی تر . . لەوانەشە بگاتە هەڕەشەی کۆشتن و، کۆشتنیشی لێ بکەوێتەوە " بە بۆچوونی دەروونناسان، توندوتیژی رەوشتێکی ماکییە ـ غەریزە ـ یە، کە رق و حەزی وێرانکاریشی لەگەڵ دایە، ئامانجیش دەربڕینی ئەو دوژمنکارییە شاراوەیە، بەرانبەر بە بە خەڵکی . . یان توندوتیژی لە ئەنجامی شکستییەکی گەورە، خۆڕانەگرتنی ئەو کەسە "\nلەبەر رۆشنایی ئەو پێناسانەی سەرەوە، دەتوانین توندوتیژی دژی منداڵان وا پێناسە بکەین : " هەموو شێوەیەکی رەوشتێکی راستەوخۆ یا ناراستەوخۆ، بە قسە یا بە قسە نەبێت، ئاشکرا یا شاراوە بێت، ماددی یا مەعنەوی بێت، نەرێنی یا نەرێنی نەبێت، کە دەبنە هۆی ئازاردان و زیان گەیاندن، یا خراپیی رەفتارکردن بەرانبەر بە منداڵان . . یا دەستدرێژیی سێکسی و هەست بریندارکردن، کە دەبنە هۆکاری ئازاری جەستەیی و دەروونیی منداڵان . . شوێنەوارێکی جەستەیی و دەروونی و سۆزداری و فێربوونی خراپ و مەترسیداریان لێدەکەوێتەوە . . ئەم توندوتیژی و دەستدرێژییانە، بە پێچەوانەی بەها ئاینییەکان و کۆمەڵایەتییەکان و یاساکانی نێودەوڵەتی و ناوچەیی و ناوخۆییەکان و دژی بەڵگەنامە نەتەوەییەکانن . . چونکە تەنیا هەست و رەوشتە، کە مرۆڤیان لە گیانەوەرەکانی تر جیاکردۆتەوە .\nتوێژینەوەیەکی زانیاری ئەوەی سەلماند، کە ئەو منداڵانەی رووبەڕووی توندوتیژی و زەبروزەنگ و مامەڵەکردنی خراپ و زیان گەیاندنی جەستەیی و دەروونی دەبنەوە، ئەمانە زۆترینی ئەو کەسانەنە دەبن، کە لە داهاتوودا تووشی نەخۆشی دەروونی و ترس دەبنەوە، هەموو جۆرەکانی توندوتیژی کارتێکردنێکی نێگەتیڤیان لەسەر ئەمڕۆی منداڵییان هەیە، کە گەورەش دەبن رەنگدانەوەیەکی نێگەتیڤ و مەترسیداریان لەسەر ژیانی خۆیان و خەڵکیش دەبێت . . نموونەی میژوویش لەم بارەیەوە زۆرن . . ئەگەر ئاوڕێک لە ژیانی ( ستالین ) بدەینەوە کە سەرکردەیەکی روسیا بوو . . گەر بە قۆناغی منداڵیدا بچینەوە، ئەوەمان بۆ دەردەکەوێت، توندتیژییەکانی باوکی لەگەڵیدا، رۆڵ و کارتێکردنێکی نێگەتیڤیان هەبووە، لەوەی کە ستالین ببێت بە کەسایەتییەکی تۆندڕەو و توندوتیژ و دڵڕەق . . باوکی رۆژی چینێ ستالینی دارکاری دەکرد . . هەروەها گۆڕبەگۆرە خوێنڕێژەکەی عێراقیش ( سەدام حوسێن ) ی دیکتاتۆر . . سەدام دوای لە دایکبوونی کەوتە بەردەستی زڕباوکەکەی کە ( ئیبراهیم ) ی مامی بوو، کە رۆژانە زۆری لێدەدا، لەلای (خەیروڵا تولفاح) ی خاڵیشی کەمی لێ نادرا . . بۆیە سەدام بوو بەو دەسەڵاتدارە خوێنڕێژ و پیاوکوژ و دڵڕەقەی، کە عێراق بە تایبەتی و کوردستانی خڵتانی خوێن کرد .\nئەوە راستییەکی حاشا هەڵنەگرە، کە توندوتیژی، هەر توندوتیژی بە بەرهەم دێنێت . . توندتیژی دوژمنایەتی خۆش دەکات و، ئارەزووی تۆڵسەندنەوە دەڕوێنێ و، پاکانەش بۆ وێرانکاری و کاولکردن دەکات . . پەندێکی کوردیشمان هەیە کە دەڵێت :\n" بە توڕەیی کار نابێت مەیسەر . . . بە قسەی خۆش مار لە کون دێتە دەر "\nبۆیە تکامان لە دایکان و باوکان و لە مامۆستاکان هەیە، بە خۆیاندا بچنەوە و، بە شێوەیەکی راست و دروست جگەرگۆشەکانیان گۆش و پەروەردە بکەن، بە نەرم و نیانی و خۆشەویستییەوە مامەڵەیان لەگەڵدا بکەن، بە زمانی گوڵ لەگەڵیاندا بدوێن . . چونکە لە منداڵەکانتان گرنگتر و شیرینتر و جوانتر نییە . . منداڵەکانتان، بە نرخترین سامان و سەرمایەی خۆتان و گەلەکەمانن . . با دروشمی جوانی پەروەردەییتان ئەمە بێت : " نا بۆ رق و توندوتیژی . . بۆ خۆشەویستی و نەرم و نیانی " .\nپاراستنی منداڵان، بەڵگەیە بۆ هۆشاری شارستنی و . . بۆ پەروەردەیەکی پێشکەوتووی هاوچەرخ . . بۆ جێبەجێکردنی مافە رەواکانی منداڵان . . بۆ داهاتوویەکی باشتر و گەشتر . . منداڵانی ئەمڕۆمان هیوای داهاتوومانن . . کۆڵەکەکانی بەیانینمان . . پێشکەوتنی کورد و کوردستان بەندن بە رادەی پەروەردەکردن و رێنمایی کردنی دروستی کوردیلەکانمان .\nخێزان باوەشی دڵنیایی هەموو ئەندامەکانی خێزانە، بە بچووک و گەورەوە، بە کچ و کوڕەوە، چونکە خێزان بۆ رۆڵەکانی ئاسوودەیی و دڵنیایی و پاراستن و بەخێوکردن و چاودێری دابین دەکات . . ماڵ پەنایەکی خۆش و فراونە، بۆ تێپەڕاندن و چارەسەرکردنی ئەو گرفت و کیشانەی دێنە رێی منداڵان . . ئەرکی دایکان و باوکانە، کە پێویستییەکانی منداڵەکانیان دابین بکەن و، بە جوانی و بە دروستی گۆش و پەروەردەیان بکەن . . تا بە جوانی گەشە بکەن و بێنە بەرهەم . . لە رووی جەستەیی و دەروونی و کۆمەڵاتی و رۆشنبیرییەوە پێیان بگەیەنن، تا بە بڕوای تەواویان بەخۆیان هەبێت و بە گەشبینییەوە رووبەڕووی ژیان و داهاتوویان ببنەوە . . کەواتە خێزان بەرپرسێتی و رۆڵی سەرەکیی و گەورەیان لە پەروەردەکردن و ئامادەکردنی منداڵدا هەیە . . بەڵام هەندێ لە خێزانەکان رووبەڕووی بەرهەڵستی گەورە بوونەتە، وەکو : توندوتیژیی نێوخێزان، جیابوونەوە و دابڕان و هەڵوەشاندنەوە بوونەی شیرازەی خێزانی، کێشەی هەژاری و نەبوونی، ناکۆکی و نەسازان . . بە پلەی یەکەمیش منداڵان بوونەتە قوربانی و، باچی ئەو هەموو کێشانەی خێزانەکانیان دەدەنەوە . . ناچارن یان ناچار دەکرێن پەرتەوازە ببن و، روو لە شەقام و، لە چارەنووسێکی نادیار بکەن . . ناچاربن، بۆ بژیوی ژیانی خیێزانەکانیان یا خۆیان، پەنا بۆ هەر کارێکی نەخوازرا و نەشیاو و مەترسیدار بەرن . . لە لایەن کەسانی چاوچنۆک و بازرگانانی منداڵانەوە، بە ئاسانی دڵپاکی و سادەیی و ساوێلکەییان دەقۆزنەوە و، رووبەڕووی دەسترێژی و ئەتکردن دەبنەوە . . فێری خواردنەوەی مەی و، جگەرەکێشان و، ماددە هۆشبەرەکان و، سواڵکردن و دزی دەبنەوە . . لەوانەشە بۆ گەوادی و کاری لەشفرۆشی لە رێ دەریان بکەن . . بە بێ نان و بە بێ ئاو، بێ شوێنی پشوودان و حەوانەوە، بێ سەرپەرشتی و چاودێری و، بێ پاراستن، . . . هتد . هەموو ئەم باروودۆخە نەشیاوانە، کە شایستەی منداڵان نین . . پێشیلکردنی زەقی مافەکانی منداڵانن . . کاریگەرییەکی مەترسیدار و نێگەتیڤیان لەسەر ژیانی ئەمڕۆ و داهاتووی خۆیان و گەلەکەیان دەبێت . . هەر خێزانیش بەرپرسیارنین لەم ئەنجامە نەخوازراوە . . بەڵکو بەرپرسێتیی گەورە و، لۆمەیەکی زۆر دەکەوێتە ئەستۆی حکوومەتەکانیان، رێکخراوە مەدەنییەکان، میدیا و راگەیاندنەکان . . ئەنجامێکی مەترسیداری وەها، لە ئەستۆی هەموومان دایە . . بیانوو و پاساو هێنانەوە و پاکانەکردنیش لە کەس قبووڵ ناکرێت و . . هەموومان بەرپرسیارین و باجی ئەم ئەنجامە نەخوازاراوە دەدەینەوە . . ماددەی (١٩) لە جاڕنامەی مافەکانی منداڵ، بە توندی جەخت لەسەر ئەوە دەکاتەوە، کە نابێت خێزان، بە خراپی مامەڵە لە گەڵ منداڵەکانیاندا بکەن . . ناشبێت لە نێو خێزاندا پشتگوێیان بخەن .\nسەرەڕای ئەوەی کە قوتابخانە دامەزراوەیەکی پەروەردەییە، پێش ئەوەی مەڵبەندي فێرکردن بێت . . بەڵام بە داخەوە تا ئەمڕۆش لە زۆربەی قوتابخانەکاندا، توندوتیژی و مامەڵەکردنی نادروست و رەفتاری ناپەسەند، دژی منداڵان کاڵ نەبوونەتەوە . . زۆرن ئەو مامۆستایانەی، دووچاری فشاری دەروونی و گرفتی جیاوازی ژیان بوونەتەوە، ئەم گرفت و کێشانەیان ئابووری بێت، تەندروستی بێت، کۆمەڵایەتی بێت، سیاسی بێت . . ئەم مامۆستایانە زۆر جار داخی خۆیان بە قوتابییەکان هەڵدەرێژن و، بێویژدانانە و بە شێوەیەکی ناڕەوشتی و نامرۆڤانە مامەڵە لەگەڵ قوتابییەکانیان دەکەن . . لێیان دەدەن، ئازاریان دەدەن، تفیان لێدەکەن، گوێ و قژیان رادەکێشن، فەلاقەیان دەکەن، قسەی ناشیرین و نەشیاویان پێدەڵێن . . بە هەزاران قوتابی بە هۆی مامۆستایانی دڵڕەق و توندوتیژ و نابەڵەد لە بواری پەروەردەدا، وازیان لە قوتابخانە و لە خوێندن هێنا . . ئەم هەڵس وکەوتە ناشیرینانە هەموو مامۆستیان ناگرنەوە، مامۆستای شارەزا و لێهاتووی بواری پەروەردەی دروستی منداڵانمانمان زۆرن، کە شایەنی ئەوپەڕی رێز و شانازین .\nوەکو لە توندوتیژی لە ماڵەوەدا باسمان کرد، لە ئەمڕۆدا، بە ملیۆنان منداڵان، لە هەموو شوێنێکی جیهاندا، شەقام بۆتە شوێنی حەوانەوەیان، لە خۆشەویستی و شادی و لە خۆشییەکانی تافی منداڵییان و، لە فێربوون و یاری و پێکەنین و پەروەردە بێبەشن . . بە کوێرەوەری و هەناسەساردی سەردەنێنەوە، ناو بەرمیلیەکانی پاشماوی خۆراکی ماڵە دەوڵەمەندەکان دەگەڕین بۆ ئەوەی شتێک بدۆزنەوە و بیخۆن . . سەرەڕای ئەوەش لە رێ دەرچوونە و . . دووچاری بەدڕەوشتی و، دوژمنکاری و شەڕانگێزی بوونەتەوە . . ئەمەش پەڵەیەکی قێزەوەنە بە تەوێڵی مرۆڤایەتی و ویژدانی جیهانییەوە . . ئەو پارەیەی لە ساڵێکدا لە شەڕ و کوشتن و کاولکردندا بە فيڕۆ دەچێت . . بەو پارەیە هەموو منداڵان و هەژارانی جیهانی پێ تێر و پۆشتە دەکرێت . . !\n٤ـ توندوتیژی لە شوێنی کارکردنی منداڵاندا : وەکو وتمان لەبەر هەژاری و نەبوونی، لە ئەمڕۆدا، نزیکەی (٢٠٠) ملیۆن منداڵ لە هەموو جیهاندا، رۆژانە لە کاری هەمەجۆرەدا کاردەکەن، هەندێ لەو کارانەش قورسن و، لەگەڵ توانا و جەستەی ناسکی منداڵاندا ناگونجێن . . ئەمەو بە کەمترین پارەش کاریان پێدەکەن . . یا لەسەر شەقامەکان و سەنتەرەکاندا شت دەفرۆشن . . ژمارەیەکی زۆری ئەو منداڵە کارکەرانە، رووبەڕووی توندوتیژی و ئازاردانی جەستەیی و دەسترێژی بوونەتەوە . . کارپێکردنی منداڵان، دژی مافەکانی منداڵە . . تا ئەمڕۆش ئاوڕێکی ئەرێنی نەدراوەتەوە بۆ دابین کردنی گوزەرانی هەژاران و منداڵەکانیان .\nئازاردانی جەستەیی، هەموو لێدان و زەبروزەنگێک و، دەستدرێژیەک دەگرێتەوە، کە ئازار بە جەستەی منداڵ بگەیەنێت، بە بەکارهێنانی دەست و قاچ، ددانەکان و سەر، یا هەر هۆیەکی تربێت، وەکو دار و بەرد و قامچی و چەقۆ و، . . . هتد . کە دەبێتە هۆی رووشاندن، زام و بریندارکردن، شکاندن ئەندامانی جەستەی ناسکی منداڵ . . لە شێوەکانی تری ئازاردانی جەستەی منداڵان : داخکردن، نوقورچ لێگرتن، قژ و گوێ راکێشان، بەندکردن، برسی کردن، فەلاقەکردن، گازلێگرتن، زۆر جاری وەهاش بووە سزادانی منداڵ گەیشتۆتە ئەوەی کە بیخنکێنن، یا بیکوژن .\nجۆرێکی تر لە ئازاردانی جەستەیی مندڵان، ( خەتەنەکردنی کچان )ە، بەپێی راپۆرتێکی ( یۆنسکۆ ) سەرەڕای پەسەندکردنی کۆمەڵێک یاسای دژ بە خەتنەکردنی کچان، بەڵام نەتوانراوە رێ لەم دیاردە ناپەسەندە زیانبەخشە بگێرێت . . بەداخەوە تا ئەمڕۆش لە چەندین وڵاتدا، لە نیو هۆز و کۆمەڵە دواکەوتووەکاندا، ساڵانە بە هەزاران کچانی منداڵ، دەبنە قوربانی ئەم دیاردە ناشارستانییە . . بڕینی ئەندامێکی هەستیاری مێینەی کچان، لە تەمەنێکی منداڵیدا، رەنگدانەوە و ئاسەوارێکی نێگەتیڤی لەسەر قۆناغەکانی ژیانی کچاندا بەجێ دەهێڵێت . . کاریگەرییەکی خراپی جەستەیی و دەروونی دەبێت .\nدەسترێژی و، توندوتیژی سێکسی و، زیان گەیاندن بە لەشی کچان، مەترسیدارترین شێوەی توندوتیژی و دەسترێژی و ئازار پێگەیاندنە، کە ئەو منداڵە پاکیزانە، دەبنە قوربانی ئارەزووی سێکسی کەسانێکی گەورەی، دڕندەی ئاژەڵ ئاسایی، ئەمەش چ لە رووی جەستەییەوە، یا دەروونی و کۆمەڵایەتییەوە، شوێنەوارێکی زۆر خراپ و مەترسیدار لەسەر ژیانی منداڵ بەجێ دەهێڵێت، کە بە درێژایی ژیانی پێوەی دەناڵێنێت . . چونکە ئەمە بە ئەتک و بە دەسترێژییەکی رەوشتی و کۆمەڵایەتی و بە سوکایەتی کردن و، بە سنووربەزاندنی رەوشتی و بەها مرۆییەکان دەزانرێت .\nلێرەدا مەبەست لە زیان پێگەیاندنی دەروونی و کۆمەڵایەتییە، لە رێی دۆژمنایەتی و رق لێبوونەوە، کە ئەمەش جۆرێکە لە هەڕەشە بۆ سەر تەندروستیی منداڵ، کە دەبێتە هۆی دواکەوتن و کەموکوڕی لە کەسایەتی و، تێکچوونی پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکان لەگەڵ کەسانی تردا . . لە شێوەکانی توندوتیژیی هەست و سۆزداری : بێبەشکردنی منداڵە لە خۆشەویستی و سۆزداری، لە لاواندنەوەی، لە پاراستن و چاودێری، بێ بەشکردنی لە ئاسوودەیی و دڵنیایی، بێ بەشکردنی منداڵە لە مافی فێربوون، لە یاری و شادی، لە هەر شێوەیەکی خۆشەویستی و سۆزداری و نازپێدان .\nژمارەی ئەو کچانەی لە خوار ( ١٨) ساڵانەوەن، کە بەبێ حەز و خواستی خۆیان بە شوویان داون، یا بەزۆر و بە هەڕەشەی کوشتنیان بەشوویان داون، لە جیهاندا زیاتر لە ( ٧٥) ملیۆن کچن . . کە تێیان دا هەیە تەمەنی (٧) ساڵانە . . زۆربەشیان لە باشووری ئاسیا و، لە ئەفریقا و، لە ناوەڕاست و باشووری ئەمریکا دان . . هەژاری یا پیاوسالاری، هۆی کۆمەڵایەتی، هۆکاری گرنگی بە شوودانی کچانی منداڵانن . . بۆ نموونە : ( بەسمە ) منداڵێکی یەمەنییە، تەمەنی (٧) ساڵە لە پیاوێکی یەمەنی مارەیان بڕی و گواستییەوە، کە لە تەمەنی باپیری نەسمە دایە . ئایا ئەمە بە پێچەوانەی هەموو یاساکان و هەموو رەوشتێکەوە نییە . . ؟ تەنانەت لە نێو ئاژەڵەکانیشدا شتی وا نییە .\nتا ئەمڕۆش، بە نهێنی و بە ئاشکرا، لە هەندێ لە وڵاتانی جیهاندا، لە ئەفریقا و ئاسیا و ئەمریکای باشووردا، هەر وەکو سەردەمی کۆیلایەتی، هەروەکو کاڵایەکی بازرگانی بەهۆی هەژارییەوە، خێزانە هەژارەکان منداڵەکانیان دەفرۆشن، بە تایبەتیش کچەکانیان . . بازرگانە چاوچنۆکەکانیش بۆ سوود و مەبەستی خۆیان، بەبێ لێپێچینەوە ئەم منداڵانە بەکاردەهێنن، یان دەیان فرۆشنەوە، یا بۆ کاری ناڕەوا و لەشفرۆشی گەورەیان دەکەن .\nدیاردە و تاوانێکی تری ئەم سەردەمەیە لە دژی منداڵان . . بە تایبەتیش لە لایەن رێکخراوی تیرۆریستی ( داعش) و، کەسەنێکی نەفس نزمی بێرەوشت و بێ بەها، لە پێناوی وەرگرتنی پارەدا، منداڵان دەڕفێنن و وەک بارتمەیەک، تا پارەیەکی زۆر لە خێزانەکانیان وەرنەگرن ئازادیان نکەن، جاری واش هەبووە، پارەشیان وەرگرتووە و، منداڵەکەشیان کوشتووە . . لە چەند ساڵی رابردوودا، تا ئەمڕۆش، ئەم تاوانە لە چەند شارێکی عێراقیشدا سەری هەڵداوە . . لە زۆر شوێنی جیهاندا ساڵانە بە هەزاران منداڵ دەبنە قوربانیی ئەم تاوانە قێزەوەنە .\nبازرگانانی ماددە هۆشبەرەکان، دڵپاکی ساویلکەیی منداڵانی شەقامیان قۆستوونەتەوە، بە پارە هەڵیان دەخەڵەتێنن و، ماددە هۆشبەرەکانیان لە شوێنێکەوە بۆ شوێنێکی تر پێدەگوێزنەوە، یا بۆیان دەفرۆشن . . بەشێکی زۆری ئەو منداڵانە خۆشیان ئاڵوودەی ماددە هۆشبەرەکان بوونە . ساڵانەش منداڵێکی زۆر لە جیهاندا لە نێوان ( ١٠ بۆ ١٥) ساڵان، تووشی ئاڵوودەبوون بە ماددە هۆشبەرەکان دەبن و، دەکەونە داوی بازرگانە بێویژدانەکانی ماددە هۆشبەرەکان . . ئەمەش بەپێی ماددەکانی مافەکانی منداڵ، تاوانە، دەبێت بە توندی سزای یاسایی ئەو بازرگانانە بدەن، کە منداڵانیان تووش کردوون .\nئەمەش تاوانێکی مەترسیدار و ئەنجام خەراپی ترە لە تاوانەکانی دژی منداڵان، گەلی منداڵ لە جیهاندا لە رێ دەرکراون و بە پارە هەڵخەڵەتێنراون، بۆ گەوادی و کاری لەشفرۆشی بەکاریان دەهێنن، بێگومان ئەمەش دژی مافەکانی منداڵانە، تاوانێکی مەترسیدارە و، هەموو یاساکان و داب و نەریتە کۆمەڵایەتی و رەوشتییەکان دژی ئەم تاوانەن . . ژمارەی خەمڵێنراو، زیاتر لە ( ٧٥) ملیۆن کچ و (١٨) ملیۆن کوڕی خوار تەمەنی (١٨) ساڵان، دووچاری گەوادی و لەشفرۆشی بوونە . . ژمارەی ئەو منداڵانەش کە ساڵانە دەچنە بواری لەشفرۆشییەوە، دەگاتە نزیکەی (٢) ملیۆن منداڵ لە جیهاندا .\n( غـاندی ) دەڵێت : " هـەژاری خــراپترین شێوەی تونـدوتیژییە " . . هەژاری گرنگترین هۆکاری دەربەدەری و سەرگەردانی و سەرهەڵگرتنە لە جیهاندا . . بەشێکی زۆر لە منداڵان بە هۆی هەژاری و نەبوونییەوە، لە خوێندن بێبەشن، یا وازیان لە خوێندن هێناوە و کەوتوونەتە سەر شەقامەکان . . یا بەهۆی مردنی دایکیان یا باوکیانەوە، بێناز بوونە و، بە ناچاری ماڵیان بە جێهێشتوون . . بوونە بە نێچیرێ ئاسان بۆ بازرگانانی چاوچنۆک و، بێڕەوشتان، هەژاری و دڵپاکییان قۆزتوونەوە و، لە رێ دەریان کردوون .\nدیاردەی جیابوونەوەی دایک و باوک لە زیادبووندایە، گەلێ هۆکاری هەیە، لەوانەش هۆکاری ئابووری، کۆمەڵایەتی، دەروونی . . بەڵام قوربانیی سەرەکی لە جیابوونەوەیان منداڵەکانیان، ئەمان باجی ئەو جیابوونەوەیان دەدەن . . ئەمانن لە خۆشەویستی و لە ناز و سۆزداری بێبەش دەبن، سەرلێشێواو و سەرگەردان دەبن، سوێ و ئازار، ئازاری دەروونیان دەدەن . . لەوانەشە بکەونە ژێر چەپۆک و رقی زڕدایک و زڕباوک . . ئەوسا دەبێت ژیان و گوزەرانی ئەم منداڵە بێتاوانانە چێ بێت و چارەنووسیان بە کوێ بگات ؟\nهەرچەندە هەژاری هۆیەکی سەرەکیی سواڵکردنە و، لە هەموو شوێنێکی جیهاندا سواڵکردن بە شێوەیەک لە شیوەکان هەیە . . بەڵام بەداخەوە لە لای هەندێ نەفس نزم و لات و تەمەڵ و ئیشنەکەر بۆتە پيشەیان . . ئەگینا کورد وتەنی دەبینین سواڵکەری وەها هەن، مل و ملقەوین و توانای کار و کاسبییان هەیە . . لە ئەمڕۆدا ژمارەیەکی زۆر لە ژنان و لە کچانی منداڵ و گەورەش هەیە، سواڵ دەکەن، کە هەندێکیان رووبەرووی دەستدرێژی بوونەتەوە . . ئەوەی ئێمە لێرەدا مەبەستمانە، بە کارهێنانی منداڵانە لە سواڵکردندا، چەندین جار لەسەر شەقامەکانی شارەکانی کوردستان و عێراق و لەبەردەم مزگەوتەکان و، لەسەر شۆسەی شەقامەکاندا و، شوێنە گشتییەکاندا، ئافرەتی سواڵکەرم بینیوە منداڵێکی ساوا یازیاتریان، بە رووتی و بە پیسی لە بەردەمی خۆیاندا داناون، بۆ ئەوەی سۆز و بەزەیی خەڵکیان پێ رابکێشن، بە گەرما و بە سەرما، ئازاری جەستەیی و دەروونی ئەو منداڵانە دەدەن، تەنانەت ئەوەشم بیست کە هەندێ ژنە سواڵکەر هەن رۆژانە، منداڵ بەکرێ دەگرن بۆ ئەوەی سواڵیان پێوە بکەن . . ئەمەش دیاردەیەکی زەقی توندوتیژی و ئازاردانی منداڵانن .\nبەشێکی زۆری راگەیاندنەکان بە تایبەتیش تەلەفزیونەکان، زنجیرە درامای توندوتیژی و شەڕ پێشان دەدەن، کە پڕن لە کوشتن و بڕین و خوێن رشتن و، و شمشێربازی و، زەبروزەنگ، لە پێناوی پایە و دەسەڵات و داگیرکردندا . . خۆ ئەگەر لە پێناوی ئازادی و رزگاریشدا بن ئەم دیمەنانە زیان بە منداڵان دەگەیەنن . . لە لایەکی ترەوە بڵاوبوونەوەی پلەیستێشن و سیدی و فیلمی توندوتیژی و سەرکێشی بەبێ سانسۆر . . هەموو ئەم فیلم سیدی و درامایانە زیان بە منداڵان دەگەیەنن و، لە رێ دەریان دەکەن .\nپێویستە هەموو جۆرەکانی میدیاکان و راگەیاندنەکان ( نووسراو، بینراو، بیستراو، ئەلیکترۆنییەکان ) رۆڵیان هەبێت لە هۆشیارکردنەوەی خەڵکی بۆ راگرتن و بنڕبنکردنی تاوانەکانی توندوتیژی و دەستدرێژی بۆ سەر منداڵان . . ئەمەش لە رێی بەرنامەکانیان و کارە درامییەکانیان و، دیمانە لەگەڵ کەسانی پسپۆر شارەزای ئەم بوارەدا .\nبەداخەوە، کە هەندێ لە حیزبەکان بە شێوەیەکی زەق، لە بانگەشەی حیزبایەتی و لە هەڵبژاردنەکان و، لە خۆپیشاندانەکاندا، یا لە بۆنە حیزبییەکانیاندا . . پاکیی منداڵان دەقۆزنەوە، ئاڵای حیزبەکەیان دەدەنە دەستی منداڵان و، فێری دروشمە سیاسییەکانی حیزبەکانیان دەکەن . . دەیانەوێت بە ئایدۆلۆژیای حیزبەکانیان گۆشیان بکەن . . مزایدە بە دڵپاکیی منداڵانەوە دەکەن . . تا ئێستا چەندین منداڵ لە خۆپيشاندانەکاندا شەهید و بریندار بوون . . نەک هەر لە کوردستاندا بەڵکو لە زۆر شوێنی تری جیهانیشدا . . هەر لە عێراقدا لە بۆنە ئاینییە تایفییەکاندا، منداڵانیش رەشپۆش دەکەن و، لە شیوەن و خۆلێدان و، لە هەی رۆدا، بەشداریان پێدەکەن و، بە ئایدۆلۆژیایەکی توندڕەوی ئایینی و تایفی گۆش و پەروەردەیان دەکەن . . لە ئایندەدا، ئەم منداڵانە کە گەورە دەبن، هێندەی هاوبەستەبوونیان بۆ ئەو تایفانە و ئەو حیزبانە دەبێت . . نێو هێندە هاوبەستەبوونیان بۆ گەل و نیشتمانەکەیان نابێت .\nلە زۆر شوێنی جیهاندا، کە شەڕ و ئاژاوە و بشێوێنییان تێدایە، رێکخراو و گرووپە چەکدارەکان و میلیشیاکان، منداڵان دەخەڵەتێنن یا بەزۆر، مەشقیان پێدەکەن و، چەکیان پێ هەڵدەگرن و، رەوانەی بەرەکانی شەڕیان دەکەن، لەوانەش : لە عێراق، لە سودان، لە ئەفغانستان، لە نەیجیریا، لە یەمەن، لە سۆمال، لە فەلەستین، لە گەلێ شوێنی تردا . . لە ئەمڕۆشدا، جاشە ئیسلامییە رووڕەشە بەکرێگیراوەکانی رێکخراوی ( داعش ) ی تیرۆریست و بێڕەوشت، بێ شەرمانە و بەزۆر، بە قسەی پڕوپوچ و بێبنەما، مێشکی منداڵانی ناوچەکانی ژێردەستیان، بە ئایدۆلۆژیایەکی کۆنەپەرستی و بۆگەن، بە رق و دوژمنکاری و خوێنڕشتن و وێرانکاری و کاری بێڕەوشتی منداڵان گۆش و پەروەردە دەکەن . . بە زۆر چەک و شمشێریان پێهەڵگرتوون و، دەیانێرن بۆ شەڕ، یا بۆ کاری تەقینەوە و خۆکوژی بەکاریان بهێنن . . دەیانەوێت نەوەیەکی پیاوکوژ و خوێنرێژ پێبگەیەنن . . ئەمەش یەکێکە لە کارە قێزەوەن و مەترسیدارەکانی داعشی بێڕەوشت . . ئەم نەوە هەڵخەڵەتاوە، سەقەت پەروەردە کردووە . . لە ئایندەدا، مەترسییەکی زۆری دەبێت دژی سەقامگیری و ئاشتیی جیهانی .\nوەکو وتمان بە شێوەیەکی خۆحەزی بێت، یا بە هاندانی گەورەکان بێت، بە هۆی بەشداری کردنی منداڵان، لە خۆپێشاندان و راپەڕینەکاندا، تا ئيستا چەندین منداڵ بە تەقەی پۆلیس و میت و پاسداران و هێزی سوپای دەوڵەتە داگیرکەرەکان کوژراون . . بە هەزاران منداڵ و مێردمنداڵیش گیراون و لە گرتووخانە سامناکەکاندا، زۆر بێ بەزەییانە رۆژانە ئەشکەنجە و ئازاری جەستەیی و دەروونیان دەدەن، تا ئيستاش بە سەدان مێردمنداڵی کوردمان بە ناڕەوا و بەبێ تاوان ـ تاوانباران، بوختان و تاوانی بێ بنەمایان بۆ ئەم منداڵانە هەڵبەستوون ـ داگیرکەرانی چەندین م داڵی کوردستانیان کوشت، چەندین مێردمنداڵی کوردیان لە سێدارەدان . . داگیرکەرانی رەگەزپەرستی کوردستان، لە تاوانی توندوتیژی و ئەشکەنجەدان و کوشتنی منداڵانی بێتاوانی کوردمان، ئەمڕۆشی لەگەڵدا بێت، پشکی شێریان هەیە . . شایەنی ئەوەن کە داگیرکەرانی کوردستان، ناویان لە تۆماری ـ گیتس ـ تۆماربکرێن . . چونکە تا ئێستا هیچ دەوڵەتێک نەیتوانیوە، ئەم ژمارە پێوانەییەی ئەم وڵاتە داگیرکەرانەی کوردستان، لە ئەشکەنجەدان و کوشتنی منداڵاندا بشکێنێت . . ئەم داگیرکەرانە تا بێت نومرەی پێوانەیی بەرزتر تۆماردەکەن لە کوشتن و گرتن و ئەشکەنجەدان و لە سێدارەدانی منداڵان و مێردمنداڵی کورد .\nبە داخەوە، تا ئەمڕۆش، لە زۆر شوێنی جیهاندا، ئاوڕێکی پێویست و ئەرێنی و، نەخشەداڕێژراوی توکمە، لە منداڵانی خاوەن پێویستییە تایبەتییەکان نەدراوەتەوە . . بەڵکو لە زۆر شوێنیشدا، هەستیان بری دار دەکەن و، ئازاری دەروونیان دەدەن، بە ناوی ئەو کەم ئەندامییەی جەستەی ناوی دەبن . . خاوەن پێداویستییە تایبەتییەکان . . وەکو : ( نابینایان، کەڕەکان، لاڵەکان، ئەوانەی سەرزمان دەگرن، نەبوونی یا لەدەستدانی ئەندامێکی لەشی، کورتەباڵاکان، بیرکۆڵەکان، یا کەموکوڕییەکی زگماکی ) ئەمانەش نەنگی و شوورەیی نین . . بەڵام شوورەیی بۆ ئەو کەسانەن کە بە کەمتریان دەزانن . . لە نێو ئەم خاوەن پێداویستییە تایبەتییانەدا، کەسایەتیی وا هەڵکەوتوون کە بوونەتە مایەی ڕێز و شانازی لە جیهاندا، بۆ نموونە : (هێلین کیلەر، د . تەها حوسێن، د . کامیل بەسیر، . . . بە سەدانی کەش )\nلە لێکوڵێنەوە و هەژمارکردنێکی نوێدا، جەختی لەسەر ئەوە کردۆتەوە، کە توندوتیژی دژی منداڵان بۆتە دیاردەیەکی جیهانی، ساڵانە زیاتر لە (٤٠) ملیۆن منداڵ لە جیهاندا، رووبەڕووی چەندین جۆری توندوتیژی دەبنەوە . . ئەمەش ژمارەیەکی کەم نییە .\nمنداڵێتی هێمای پاکی و بێتاوانین . . توندوتیژی و دەستدرێژی کردنە سەریان، تاوانن و نابێت چاوپۆشییان لێبکرێت، پێویستە تاوانباران سزای یاسایی پێویستیان بدرێت .\nپاراستنی منداڵەکانتان . . پاراستنی ئایندەتانە . . رێزگرتن لە مافەکانی منداڵان . . ئاوێنەیە بۆ کۆمەڵگایەکی دەروون دروست و پێگەیشتوو و هۆشیار و رۆشنبیر و بەڕێز .\nپێویستە لە ئاستی توندوتیژی دژی منداڵان بێدەنگ نەبین . . هەموومان لە پێناوی کۆمەڵگایەکی دوور لە توندوتیژی و شەڕفرۆشتن دژی منداڵان، قسە و هەوڵەکانمان یەکبخەین . . چونکە ئەم منداڵانە، لاوانی سبەینێن، دەبنە کۆڵەکەکانی داهاتوویەکی باشتر و گەشتر . . دەبنە گرنگترین فاکتەری بەرهەمهێنان و پێشکەوتن و داهێنان .\nتوندوتیژی دژی منداڵان بابەتێکی کەم نییە، تا ئێستا زۆری لەسەر وتراوە و زۆریشی لەسەر نووسراوە . . لە ئەمڕۆشدا بۆتە کێشە و خەمێکی گەورەی جیهانی و . . هەوڵی داڕشتنی پلانێکی ستراتیژی دەدرێت، بۆ رێگرتن و کەمکردنەوەی رێژەی توندوتیژی دژی منداڵان لە جیهاندا .\nرەزا شوان : نەرویــج : ( ١٠/ ١٠/ ٢٠١٥)


خانه»مطالب جدید»پرسی هەڵاوێردنی کاری بانگەواز لە کاری سیاسی\n۹۸/۰۵/۱۵آخرین به روز رسانی: ۹۸/۰۵/۱۵\nنوسەر: مه‌ولود باوه‌موراد\nئەم پرۆسەیە بەمانە ناکرێت:\nسەردەمێکە مشتومڕی گەرم و سارد و گفتوگۆی ڕاموایە و ڕاموانیە لەسەر جیاکردنەوە و لێکهەوێردنی کار و چالاکی بانگەواز لەکار و چالاکی سیاسی ناوەندە سیاسی و حزبیەکەی حزب و کۆمەڵە ئیسلامیەکانی گرتووەتەوە، کە تائەمساتەش بووەتە مایەی سەرقاڵیەکی بێئەنجام و نیگەرانیەکی ناپێویست، و هەنێجاریش بووەتە شەماعەتی پیاهەڵواسینی شکست و ئەگەری بەدیهێنانی حەزەکان.\n*جیاکردنەوەی کاری بانگەواز لەکاری سیاسەت، بەخەت و هێڵی پان و درێژی پەیکەری ڕێکخستنی حزب و جێگۆڕکێی شوێن و ڕێکخستنەوەی پەیوەندی هەریەکەیان لەناو ئۆرگانەکانی حزب بە ئۆرگانەکانی حزبەوە ناکرێت.\n*جیاکردنەوەی کاری بانگەواز و کاری سیاسی، بەچەلەحانێی حەز و هەندێجار تۆمەت و تموح و ئارەزووی هەندێک کە وادەزانن لەبواێکیاندا کارەکتەری لێوەشاوە و کاراترن، دەبێ پێگەکانیان لەکۆی حزب و جەماعەتدا بپارێزن ناکرێت.\n*جیاکردنەوەی کاری بانگەواز و کاری سیاسی، بە تەنها دڵسۆزی و دڵگەرمی و خەمی حزب و جەماعەتەکە بۆ پێشخستن و گەشەکردنی یان وەک هەوڵێک بۆ قوتاربوونی لەقەیرانی بچوکبوونەوە و کزبوونی ڕۆڵی سیاسی حزب و کۆمەڵە سیاسیە ئیسلامیەکان ناکرێت.\n*جیاکردنەوەی کاری بانگەواز لەکاری سیاسی، بەچاولێکردن و لاساییکردنەوەی حزب و کۆمەڵە سیاسیەکانی هەناوی تەوژمی ئیسلامیی وڵاتانیتر، کە هەلومەرجی زاتی و بابەتی ژینگە سیاسیەکە و ئیرادەی قیادی تایبەت بەخۆیان هەیە ناکرێت.\n*جیاکردنەوەی کاری بانگەواز و کاری سیاسی، بە ئیدانەکردن و سەرکۆنەکردن و کەمبایەخکردنی کەلتور و مێژووی ڕابردووی حزب و جەماعەت و کۆمەڵە ئیسلامیە سیاسیەکان ناو حەرەکەی ئیسلامیی ناکرێت.\n*جیاکردنەوەی کاری بانگەواز و کاری سیاسی، بەو خیاڵە فەتازیایەی وابزانێت بەجیاکردنەوەی ئەم دووکایە، ئیتر سواری ئەسپی تەروادە دەبێت، و دنیا بەنوری بانگەواز و سیاسەت بە شەوقی عەدالەت دەکاتە شامی شەریف ناکرێت.\n*جیاکردنەوەی کاری بانگەواز و سیاسەت، هەرگیز بەوانەی کە بانگەواز بەکۆمەڵێ وەعز و نەسیحەتی دور لە زانستی بانگەواز و حیکمەت و جیدال بیلحوسنا و ئەوانەی سیاسەت بەڕۆژانەی سیاسەت و سیاسەتی ڕۆژدەبینن، ناکرێت.\n*جیاکردنەوەی کاری بانگەواز لەکاری سیاسی، بە ویست و تەمای قوتاربوون لەقەیرانە ناوخۆیەکان، بەمەبەستی خۆخستنە بەر دیدی جەماوەر و ژینگە سیاسیەکە بە کڵێشەیەکی نوێ و بەرگێکی جیاوازەوە ناکرێت.\n*جیاکردنەوەی کاری بانگەواز لە کاری سیاسی، بە وعەقڵیەت و تێگەشتنانەی کە پێیان وایە پرۆسەی جیاکردنەوە وەک دابەشکردنی تیمی یاری وایە هەرکەسە بڕواتە لایەکی گەمەکە ناکرێت.\nخەمی جیاکردنەوە و فیکری جیاکردنەوە\nتەنها فاکتەری سەرەکی سەرگرتنی ئەم پرۆسەیە بەرلەهەرشتێ هەبوونی بیر و دید و هۆشیاریەکی قوڵا و فراوانە بەرامبەر بەحەقیقەت و جەوهەری هەردووکایەکە، واتە سەرچاوەی جیاکردنەوە، دەبێت فیکری جیاکردنەوە بێت، لەسەر کۆمەڵێ ڕێساو پاساوی ئامانجدار ڕاگیرابێت، وەڵامی دەیان بۆچی و لەبەرچی بداتەوە، ئەم هەنگاوە ناونانرێت نوێبوونەوە، وداڕشتنەوەی فیکریی، بەڵکو گۆڕینی فیکرە لەسەر شێوازی کارکردنی نوێ و میکانیزمی نوێ و پێویستیەکانی پسپۆڕی و تواناو دیدی کارکردن لەهەربواێکیاندا.\nئەم پرۆسەیە وەک هەندێک وایبۆدەچن یان دەیانەوێت وای ناوزەدبکەن!! گۆڕینی سەوابت و نەگۆڕەکان نیە، بەقەدەر ئەوەندەی مومارەسەکردنی هەربەشێکە لەشوێن و جێگەی خۆیاندا.\nئەگەر هەر حزب و کۆمەڵەیەکی ئیسلامیی کە سیاسەت بەخەم و پێویستی یەکەمی خۆیدەزانێت لەسەر بیرۆکەی-شمولیەتی- گشتگیربوونی ئیسلام بۆ تەواوی کایەکانی ژیان، لەگەڵا ئەوەشدا کاری سیاسی خۆی لەسەر تیۆری و فیکر و ئەندێشەیەکی سیاسی چواچێوەداری دەسنیشانکراوی ڕون و ڕۆشن دانەڕشتبَی دەربارەی دەوڵەت و سیستمی سیاسی و ڕێکخستن و ئیدارەی کاروباری گشتی کۆمەڵگە و دەسەڵات و حوکمڕانی؟ کەواتە فەلسەفەی سیاسیبوون و سیاسەتکردنیان سەرلەبەری وەڵامدانەوەی پێویستیەکانی سیاسەتی ڕۆژ و ڕۆژانەی سیاسەتی ناو ژینگە سیاسیەکەیە، کە ڕوداو و گۆڕانکاری و پێشهاتە سیاسیە هەمیشە گۆڕاوەکان دەخولقێنن و پێدراوەکانی دروستدەکەن.\nخۆ دڵنیاین لەوەی کە شەرعیەت و ڕاستی کاری بانگەواز بەدەقی تەفسیلی ڕون و ئاشکرای قورئان و سوننەت دانپیانراوە، نەک هەرئەوە، بەڵکو میکانیزم و ڕێساکان و نموونەکانیشی بۆ دەسنیشانکراوە.\nکاتێک حزب و کۆمەڵە و ڕێکخستنی سیاسی ئیسلامیی، هەردوو کایەکەی لەخۆیدا کۆکردوەتەوە، خۆی تووشی دوفاقەیی کارکردن دەکات، لەلایەک بۆحزبی بوونی، بەرنامەیەکی سیاسی لەپەیڕەوی ناوخۆدا داناوە، کۆمەڵێک خاڵا و بەشی پرەنسیپ و چەمک و دیدی سیاسی گواستراوە ئەملا و ئەولای تێدا جێگیرکراوە، وەک پێویستی حزب بوون و مەرجەکانی مۆڵەت وەرگرتن، بەرنامەی سیاسی بەزۆریی تەنها ڕۆڵی لە مۆڵەت وەرگرتندا هەیە، و لەکاتی موناقەشەکانی لیژنەی گۆنگرە و هۆڵی کۆنگرە و نووسینەوەی بەرنامەی هەڵبژاردندا، چاوپیاخشاندنی لەلایەن ژمارەیەکی دیاریکراوەوە پێدەبڕێت؟ و کەمترین ڕۆڵ لە داڕشتنی فیکری سیاسی و قوڵکردنەوە و دروستکردنی ڕوئیا و وێناکردنی سیاسیدا ناگێرێت، ناسنامەی سیاسی بۆ حزب دروستناکات، نابێتە بابەتێک خەباتی سیاسی لەپێناوهێنانەدیدا بکرێت، نابێتە مادە و بابەتی کردەیی پرۆژەی ئیسلاحگەرانە.\nلەبەرامبەر ئەمەدا حزب و کۆمەڵەی سیاسی ئیسلامیی، لەناوخۆدا بەرنامەی پەروەدەیی جەماعەی هەیە، بۆ پێگەیاندی تاکی موسڵمان و پابەند بە ئیسلام، لەناو ڕێکخستن و لایەنگرانیدا پیادەیدەکات وەک ڕاپەڕاندنی ئەرکی جەماعەیەکی ئیسلامیی.\nکاری بانگەوازیش بەحوکمی ڕەسەنایەتی شەرعی – قورئان و فەرمودە – وە بەحوکمی زاڵبوونی کەلتوری بانگەواز لەناو حزب و کۆمەڵە ئیسلامیەکاندا، لەلای سێهەمەوە بەهۆی ئاسانی و حازردەستی و لە بەردەستبوونی کەرەسە و ئامرازەکانی بانگەواز، لەگوتاری وەعز و سەرگوزەشتەی کاری ساڵحانی مێژووی ئیسلام و سەرمەشقبوونیان بۆ کار و ڕەفتاری ژیان لە دنیانەویستی و ئەخلاقی تاک و تەزکیەی نەفس و دەست و دەمپاکی مێژوویی ژیانی ئەوان، هەڕەشەکردن و سەرکۆنەکردنی دیاردە ناشەرعیەکانی ژیانی کۆمەڵگە و مونکەرات، و هەندێجار خۆخزاندنە ناو تیژکردنەوەی شەڕی مەزهەبی و تایفی، لەکۆی گشتیدا لەوە دەگەین کە ئەم بانگەوازەی دەویسترێت لە سیاسەت جیابکرێتەوە، لەسەر زانستی بانگەواز و ڕێسا و بنەماکانی بانگەواز و پسپۆریەت دانەمەزراوە.


Diplomatic Magazine | ناسک تۆفیق: ئەمیندار، لەکۆنگرە خۆی هەڵبژێرێتەوە دەنگی تەواو بەدەست دەهێنێت\n"ئاشتەوایی سیاسیمان پێش ئاشتەوایی کۆمەڵایەتی دانا"\nناسک تۆفیق: ئەمیندار، لەکۆنگرە خۆی هەڵبژێرێتەوە دەنگی تەواو بەدەست دەهێنێت\nئەمرۆ یادی راگەیاندنی یەکگرتووی ئیسلامی کوردستانە کە لە بارودۆخێکی هەستیاری ناوخۆیدایە، و ئەندامێکی سەرکردایەتی حزبەکەش دەڵێت: هەموو کێشەو رەخنەکانمان دەبەینە ناو کۆنگرەو هەوڵی چارەسەرکردنیان دەدەین.\nدیپلۆماتیك مەگەزین، بۆ هەڵسەنگاندنی 25ساڵی كاری سیاسی یەكگرتوی ئیسلامی كوردستان،و ئامانجی سیاسی و ئابوریان بۆ داهاتووی هەرێمی كوردستان، وتوێژی لەگەڵ ناسك تۆفیق ئەندامی سەركردایەتی ئەو حیزبەو لەهەمانكاتدا پەرلەمانتاری پێشووتری پەرلەمانی كوردستان لە فراكسیۆنی قاوەیی كرد.\nناسك تۆفیق ئەندامی سەركردایەتی یەكگرتووی ئیسلامی كوردستان\nلەسەرەتای ڕاگەیاندنیەوە، یەكگرتووی ئیسلامی كوردستان وەك حیزبێكی چاكە خواز و باوەڕبوونی بە پڕەنسیپەكانی یەكترقبووڵ كردن و دوركەوتنەوە لەبەكارهێنانی هێز بۆ یەكلایی كردنەوەی ململانێكان دەركەوتووە.\nبەڵام هەمیشە و بەتایبەت لە دوو دەیەی سەرەتای سەدەی نوێوە، رەخنەكان لەسەر مامەڵەو هەڵوێستی سیاسی ئەم حیزبە درووست بووە، بەوپێیەی زیاتر وەك ڕێكخراوێكی خێرخوازی و مەدەنی دەردەكەوێت تا وەك حیزبێكی خاوەن هەڵوێستوو یەكلاكەرەوە لەپرسە سیاسی و نیشتیمانییەكان،لەوەڵامی ئەم ڕەخنانەدا ناسك تۆفیق ئەندامی سەركردایەتی یەكگرتوو دەڵێت ئەو شێوازە مامەڵانە، لای ئێمە بنەمایە و قسەی هیچ لایەن و ڕەخنەگرێك ئەوان لەسەر ئەو بنەما نەگۆڕانە سارد ناكاتەوە.\nوتیشی:"ئەوە ئێمە بووین هەوڵی ئاشتەوایی سیاسیمان لەپێش ئاشتەوایی كۆمەڵایەتی دانا، پێچەوانەی ئەو حیزبە عەلمانی و تەنانەت ئیسلامیانی ئەو كاتە(1994-1998گەرمەی شەڕی ناوخۆ) كە دەستیان بەخوێنی یەكتری سوور بوو بوو، بەڵام یەكگرتوو بەسیاسەتە حەكیمانەكانی نەك خۆی لەو شەڕەنەگریسە پاراست بەڵكو هەوڵی ئاشتەوای و بێدەنگكردنی چەكەكانی دا ".\nئەو پەرلەمانتارانەی بادینانیان نەگەڕابنایەتەوە بۆ پارێزگای دهۆك، بەدڵنیاییەوە وەك پێنج پەرلەمانتارەکەی سۆرانیان بەناچاری بەشداری دانیشتنەكەی پەرلەمانیان دەكرد.\n19 ئاب مۆتەكەی یەكگرتوو\nدوای بەشداری نەكردنی پێنج پەرلەمانتارەكەی بادینانی یەكگرتوو ئیسلامی كوردستان لە كۆبونەوە چاوەڕوانكراوەكەی 19 ئابی ساڵی2015ی پەرلەمانی كوردستان، كەبڕیار بوو سیستەمی سیاسی هەرێمی كوردستان لە نیمچە سەرۆكایەتییەوە بۆ پەرلەمانی بگۆڕن، نیسابی یاسای دانیشتنەكە تەواوو نەكراو بەشێك لەلایەن ناڕازییەكان یەكگرتوویان بە پەیمان شكێن و بێهەڵوێست تۆمەتبار كرد چونكە پێنج پەرلەمانتاریان بەشداری دانیشتنەكەی پەرلەمانیان نەكرد ،لای خۆیەوە خانمە سیاسەتمەدارەكەی یەكگرتوو ڕایدەگەیەنێت ئێستا ئەو لایەنانە باش دەزانن كە ئەو بڕیارەی یەكگرتوو چەندە لەجێی خۆیدابو.\nوتیشی: ئەگەر ئەو پەرلەمانتارانەی بادینانیان نەگەڕابنایەتەوە بۆ پارێزگای دهۆك، بەدڵنیاییەوە وەك پێنج پەرلەمانتارەکەی سۆرانیان بەناچاری بەشداری دانیشتنەكەی پەرلەمانیان دەكرد.\n"نەوشیروان موستەفا ڕێكخەری كۆچكردووی بزوتنەوەی گۆڕان، ڕۆژی 19 ئاب پەیوەندی بەپەرلەمانەوە كردوو پێی ڕاگەیاندین كۆبونەوەكە بۆ ڕۆژی یەكشەممە دوابخەن، بەڵام گوێی لێنەگیرا".ناسك تۆفیق وای وت...\nدەنگدەران یەكگرتوویان سزا نەداوە و دەنگیان بەلایەنی دیكە نەداوە.\nلەهەڵبژاردنەكانی 12ئایار بۆ هەڵبژاردنی نوێنەرانی عێراق و 30ئەیلولی پەرلەمانی كوردستان لەساڵێ ڕابردوو،بەشێوەیەكی بەرچاو كورسیەكانی یەكگرتوو بۆ نیوە كەمی كرد، كەئەمەش وا وێنا دەکرا بۆ لاوازی هەڵوێستی سیاسی و سیاسەتەکانی کەسی یەکەمی حزب و كادرە باڵاكانی ئەو حیزبە دەگەڕێنرێتەوە، بەڵام "ناسك تۆفیق ئەوە رەت دەكاتەوە و دەڵێت دەنگدەران یەكگرتوویان سزا نەداوە و دەنگیان بەلایەنی دیكە نەداوە،بەڵكو دوای نائومێدبونیان لەگۆڕانكاری لەسندوقەكانی دەنگدانەوە بایكۆتی هەڵبژاردنەكانیان كردووە،ئەمینداری گشتی حیزبەكەشی بەسەر كەوتوو ناودەبات و دەڵێت ئەگەربێت و ئەمیندار خۆی هەڵبژێرێتەوە بۆ پۆستی ئەمیندار ئەوا بێگومان دەنگی پێویستی كۆنگرە بەدەست دەهێنێتەوە".\nبڕیارە لەكۆتای ئەمساڵدا یەكگرتووی ئیسلامی كوردستان كۆنگرەی ئاسای خۆی گرێ ، پەرلەمانتارەكەی پێشوتری فراكسیۆنی قاوەی دەڵێت:"هەموو ئەگەرەكان لەكۆنگرەدا لەبەردەم یەكگرتوودا كراوەیە و هەموو بۆچوون و ڕەخنەكان دەبەینە ناو كۆنگرەو لەوێ بەزۆرینەی ئەندامانی كۆنگرە بڕیار لەسەر چارەنووسی كاری سیاسی یەكگرتووی ئیسلامی كوردستان دەدەن.\nڕایەك هەیە لەكۆنگرەی ئایندەدا كەبڕیارە ساڵێكی دیكە ئەنجام بدرێت سیاسەت و بانگەواز لەناو یەكگرتوودا جیا بكرێتەوە.\nلە ساڵی 1994 یەكگرتووی ئیسلامی كوردستان خۆی وەك حیزبێكی میانڕەوی باشوری كوردستان ڕاگەیاندووە و ئەزمونی بەشداری كردن لەحكومەت و ئۆپۆزسیۆن بوندا بینیوە و ئەم خولەی پەرلەمانی كوردستانیش شان بەشانی جولانەوەی نەوەی نوێ ئۆپۆزسیۆن بوونی خۆی بۆ كابینە نوێكەی مەسروور بارزانی ڕاگەیاندووە.\nیەكگرتووی ئیسلامی وەك بە پاشگری ناوەكەیدا دیارە حیزبێكی سیاسی ئیسلامییە، بەڵام لەلایەن بەشێك لە زانایانی ئاینی ئیسلام و هاوڵاتیانەوە ڕەخنە لەڕۆڵ و هەڵوێستی ئەم حیزبە دەگیرێت، كەمامەڵەی یەكگرتوو وەك دەقە ئاینیەكان مامەڵە ناكات و بەشێك لەپەیامی ئیسلام كە پرسی جیهاد و جەنگە دژی ستەمكار پشتگوێخستووە، سەركردایەتیەكەی یەكگرتوو دەڵێت:"ئەوە یەكگرتووە ئاینی ئیسلامی وەك ئاینی پێكەوە ژیان بەخەڵكی ناساندووە و یەكگرتوو ئامادەیە و ئامادەش بووە لەگەڵ مسوڵمان نامسوڵماندا مامەڵەبكات و ڕایەك لەناو یەكگرتووی ئیسلامی كوردستان هەیە لەكۆنگرەی ئایندەدا كەبڕیارە ساڵێكی دیكە ئەنجام بدرێت سیاسەت و بانگەواز لەناو یەكگرتوودا جیا بكرێتەوە".\nیەکگرتووی ئیسلامی لە ٦ـ٢ـ١٩٩٤ لە دۆخێکی ناهەمواری ئەمنی هەرێمی کوردستان خۆی راگەیاند، لەو کاتەوە تاکو ئێستا بەچەندین هەڵبەزو دابەزی سیاسیدا گوزەری کردووە.


حیزبوڵای لوبنان ئیفلاس بووە و نەسروڵا پارە لە لایەنگرانى کۆ دەکاتەوە | AvaToday\nحیزبوڵای لوبنان ئیفلاس بووە و نەسروڵا پارە لە لایەنگرانى کۆ دەکاتەوە\nدوای گەڕانەوەی گەمارۆکانی ئەمریکا دژی ئێران و هاوکات زۆربوونی گوشاری وڵاتانی ڕۆژاوا لەسەر حیزبوڵای لوبنان، حەسەن نەسروڵا رێبەری ئەو گرووپە تیرۆریستییە لە نوێترین لێدوانی خۆیدا داوای هاوکاری ماڵی لە لایەنگرانی حیزبەکەی کرد.\nنەسڕوڵا ڕۆژی هەینی ١٧ ڕەشەمە لە قسەکانیدا کە لە تەلەڤزیۆنی ئەلمەنار بڵاو بووە گووتی "ڕایدەگەینم حیزبووڵا پێویستی بە هاوکاری خەڵکی هەیە، گەمارۆ و لیستە تیرۆریستییەکان فۆڕمی شەڕن و دەبێ وەک قۆناغی شەڕ چاویان لێبکەین".\nئەمریکا گرووپی حیزبوڵا و هەموو لقەکانی بە تیرۆریست ناساندووە و لە مانەگەکانی ڕابڕدوودا گوشار و گەمارۆ ماڵییەکانی دژی ئەو گرووپە کە کۆماری ئیسلامی پشتیوانی لێدەکات زیاتر کردووە. ئەمریکا چەندین جار داوای لە وڵاتانی ئەوروپایی کردووە هەموو لقەکانی حیزبوڵای لوبنان بخەنە لیستی گرووپە تیرۆریستییەکانەوە.\nلقی چەکدارى حیزبوڵا لە ساڵی ٢٠١٣ ەوە لە لیستی گرووپە تیرۆریستییەکانی یەکیەتی ئەوروپادایە، بەڵام ئەو یەکیەتییە لقی سیاسی حیزبوڵای نەخستبووە لیستەکەوە. بەریتانیا دوو حەوتوو لەمەو بەر ڕایگەیاندبوو کە چالاکییەکانی حیزبوڵای لوبنان تێکدەری سەقامگیری لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستن و لەندەن لەمەوبەدوا هیچ جیاوازییەک لە نێوان لقە جیاوازەکانی ئەو گرووپە دانانێت و بەشی سیاسی ئەو ڕێکخراوەش بە ترۆریست دەناسێت.\nکۆماری ئیسلامی بە گەورەترین یارمەتیدەری ماڵی نیزامی حیزبوڵای لوبنان دەناسرێت و هەموو کات جەختی لە هاوکاریکردنی ئەو گرووپە کردووەتەوە. لە کاردانەوە بە قسەکانی نەسروڵا، ئاویخا ئەدرەعی وتەبێژی سوپاى ئیسرائیڵ گووتی "لە کۆتاییدا نەسروڵا بێدەنگییەکەی شکاند، بەڵام نە بە هۆکاری ڕۆژی جیهانی ژن بەڵکو بۆ سواڵکردنى پارە".\nبە هۆی گەمارۆکانی ئەمریکا لەسەر ئێران گرووپی حیزبوڵای لوبنان تووشی قەیرانی گەورەی ماڵی بووەتەوە.


بانگەوازێك لە سەرۆكى زانكۆى كۆيەوە - PRESS.ROOM\nبانگەوازێك لە سەرۆكى زانكۆى كۆيەوە\nNews #03, Issue 14, Jan 2016 | Núcey #03, Jhimarey 14, Mangí 1 Sallí 2016 | نوچەی ٣، ژمارەى ١٤ مانگی 1 ساڵی 2016\nبۆ سەرجەم مامۆستايانى خۆشەويستى زانكۆى كۆيە\nلە هەفتەى ڕابردوو ژمارەيەك لە مامۆستايانى زانكۆ بڕيارى بايكۆتيان دابوو، بەڵام بە سوپاسەوە دواى دانيشتن بە يەكەوە و گفتوگۆى برايانە بڕيارياندا بگەڕێنەوە هۆڵەكانى خوێندن. بەداخەوەم لەم هەفتەيەدا ژمارەيەك لە مامۆستايان واژۆى بايكۆتكردنيان كۆ كردۆتەوە و بايكۆتى دەواميان كردووە، بەڵام خۆشبەختانە لە زۆرينەى بەشەكانى زانكۆمان دەوام ئاساييە و مامۆستايان بەردەوامن لە ئەركى خۆيان. هەروەكو پێشتريش ڕامگەياندووە لەگەڵ تەواوى مافەكانى مامۆستايانم، وە چاك دەزانم كە بەشێكى زۆريان لە ئێستادا ئەم قەيرانە كارى تێكردوون، بەڵام هەموومان دەزانين كە بايكۆت كردن هيچ چارەسەرى ئەم بارودۆخە ناكات، وە ئۆباڵى گەورەى كوڕ و كچى پێشمەرگە و شەهيدان و ميللەتەكەمان لە ئەستۆمانە، وە بە باوەڕى من بە بەردەوام بوونمان لە ئەرك و وانە وتنەوە و جێنەهێشتنى هۆڵەكانى خوێندن، فشارێكى دەروونى و ئەخڵاقى دەخەينە سەرشان و ئەستۆى بەرپرسە باڵاكانى هەرێم. با دروشمى ئێمە نەبێت كە داواى لێبووردن لە هيچ كەس بكەين بەڵكو با داواى لێبوردنمان لێ بكرێت. بۆيە داواتان لێدەكەم كە پشوو درێژتر بن و دەستتان بخەنە سەر ويژدانتان، وە بگەڕێنەوە هۆڵەكانى خوێندن و با دروشمى مامۆستايانى زانكۆمان ئەوە بێت كە جوانترين شوێن و شياوترين شوێن هۆڵى خوێندن و وەستانە لەبەردەم خوێندكارانمان .\n١ / ٢ / ٢٠١٦


زیندانیانی سیاسی لە ئێران لە ٢٦-ەمین ڕۆژی مانگرتندان - RojNews\nزیندانیانی سیاسی لە ئێران لە ٢٦-ەمین ڕۆژی مانگرتندان\nمانگرتن لە خواردنی زیندانیانی سیاسی لە زیندانی 'ڕەجایی-شار'ی شاری کەرەج بە مەبەستی دەربڕینی ناڕەزایی بەرامبەر بە ئەشکەنجەو هەڵسوکەوتی نامرۆیانەی بەڕێوەبەرانی زیندانەکە, ئەمڕۆ پێدەنێتە ٢٦-ەمین ڕۆژییەوەو بەرپرسانی uێرانیش گوێیان لێ خەواندووە.\n١٩ زیندانی سیاسی زیندانی ڕەجایی-شاری کەرەج، کە لوقمان مورادی و زانیار مورادی، زیندانیانی سیاسی کورد، سەعید شێرزاد، زیندانی چەپ و ڕەزا شەهابی، چالاکوانی کرێکاری ئێران لە ناویاندان ماوەی ٢٦ ڕۆژە مانیان لە خواردن گرتووەو ئامنستی ئینتەرناشناڵیش دوێنێ لەبارەی دۆخی ئەو زیندانیانەوە ڕاپۆرتێکی بڵاوکردەوە.\nئامنستی ئینتەرناشناڵ ڕایگەیاند:"٥٣ زیندانی سیاسی بە بەکارهێنانی توندوتیژی و بەزۆرەملی گوازراونەتەوە بۆ هۆڵی ژمارە ١٠ی زیندانی ڕەجایی-شاری کەرەج، ئەو زیندانیانە بریتین لە چالاکوانانی مافی مرۆڤ، چالاکوانانی کرێکاری، ڕۆژنامەنووس، خوێندکار و ئەندامانی ئۆپۆزسیۆن و کەمینەکان".\nئامنستی ئینتەرناشناڵ ئەمەشی ڕاگەیاندووە، کە ڕەزا شەهابی، چالاکوانی کرێکاریش پاش ماوەیەک بەشداری ئەو مانگرتنە بووەو ئێستا لە ١٥یەمین ڕۆژی مانگرتنەکەیدایە.


لە پڕۆژە یاسای ریفۆرمی دادگایی توركیادا هەدەپە هیچ حیسابێكی بۆ نەكراوە\nئەكەپە پڕۆژە یاسای ریفۆرمی دادگایی تەواو كردوە، بڕیاریشە بەر لەوەی لەناو پەرلەمانی توركیا دەنگی لەسەر بدرێت، ناوەڕۆكی پڕۆژەكە نیشانی پارتی باش و جەهەپە بدەن، بەڵام هەدەپە كە خاوەنی ٦٠ كورسی پەرلەمانە هیچ پرسێكی پێ ناكرێت.\nماوەی ساڵێك دەبێت ئەكەپە و مەهەپە بە یەكەوە ئەو پڕۆژە یاسایەیان داناوە، بەڵام شارەزایانی بواری یاسا و ئۆپۆزسیۆنی توركیا دژی ئەو پڕۆژە یاسایەن، چونكە پێیان وایە لە بەرژەوەندی دەسەڵات نووسراوەتەوە و، كودەتایە بەسەر دادگای توركیادا.\nلەم هەفتەیە، پڕۆژە یاسایەكە رادەستی جەهەپە و پارتی باش دەكرێت تا بۆچوونی خۆیانی لەسەر بدەن، كە لە ٣٨ مادە پێك هاتوە.\nبەڵام هەدەپە كە خاوەنی ٦٠ كورسی پەرلەمانە و دەنگەكانی لە پارتی باش و مەهەپەش زیاترە، كەچی لە پڕۆژە یاسایەكی گرنگی وەكو ریفۆرمی دادگاییدا هیچ پرسێكی پێ ناكرێت و، دەسەڵات دەڵێت هەدەپە نابێت هیچ رۆڵێكی تێدا هەبێت.\nئەگەرچی سەرەتا مەهەپە داوای لە ئەكەپە كرد، كە لەو پڕۆژە یاسایەدا (لێبوردنی گشتیشی) تێدا بێت، بەڵام ئەو داوایەی مەهەپە بۆ كاتێكی تر دوا خرا، چونكە بەشی یەكەمی پڕۆژە یاساكە ئامادە كراوە، بەشی دووەمیشی هەیە و رەنگە ماوەیەكی زۆرتری بوێت و لەوێ باس لە لێبوردنی گشتی دەكرێت.\nناوەڕۆكی پڕۆژە یاساكە لە چەند خاڵێك پێك هاتوە، بۆ نموونە ئەو كەسەی كەمتر لە ٥ ساڵ سزای بەسەردا سەپاوە، بۆی هەیە تەمیزی بڕیارەكە بكات و داوای تێهەڵچوونەوە بكات كە سزاكەی كەمتر بكرێتەوە.\nهەروەها هەر پارێزەرێك ماوەی ١٥ ساڵ كاری پارێزەری كردبێت، حكوومەت بۆ ئاسانكردنی وەرگرتنی ڤیزای ئەوروپا، پاسپۆرتی شینی دەداتێ، كە بەو پاسپۆرتە دەتوانێت گەشتی ئەوروپا بكات.\nهەروەها ئەوەی بیەوێت لە بەشی یاسا بخوێنێت، پێویستە بەر لەوەی بچێتە زانكۆ بە تاقیكردنەوەیەكدا تێپەڕ ببێت كە پەیوەستە بە یاساوە، ئەگەر دەرنەچوو بۆی نییە لە بەشی یاسادا بخوێنێت.\nهەروەها لەمەودوا ئەوەی بیەوێت ببێتە پارێزییریش، دەبێت بە تاقیكردنەوەیەكی یاساییدا تێپەڕ ببێت.


KirkuK book: يوليو 2011\nHistory of Kirkuk\nلەتوێژینەوەیەكی زانستیدا، ئینتەرنێت پێش زاكیرە دەكەوێت\nلەتوێژینەوەیەكی زانستیدا كە كۆمەڵێك لە زانا‌و پسپۆڕ ئەنجامیاندا بۆیان دەركەوت ئالوودەبوونمان بە ئینتەرنێتەوە گەیشتۆتە رادەیەك بۆتە تاكە سەرچاوەی زانیاریمان، لەلێكۆڵینەوەكەیاندا دەركەوت كە لەئێستادا ئینتەرنێت بۆتە تاكە دەروازەیەك كە بكرێتەوە بەڕووی پرسیارو نهێنییەكاندا.\nلەلێدوانێكدا دكتۆر بیتسی سباروز مامۆستا لە زانكۆی كۆڵۆمبیا وتی: لەرێی لێكۆڵینەوەكەیەوە لەسەر كۆمەڵێك خەڵك ویستوویەتی بیسەلمێنێت كە لەئێستادا ئینتەرنێت یادەوەرگەیەكی ئاڵ‌وگۆڕكاری دەرەكییە بۆ مەعریفەو زانیاریمان.\nبەشێوەیەك كە تاكەكانی كۆمەڵگە ئەوەی لایان جێی پرسیارەو دەیانەوێت بیزانن پەنا دەبەنەبەر ئینتەر نێت.\nمرسلة بواسطة intelligence في 4:43 م ليست هناك تعليقات:\n2000 لـــیره‌ی دا\n25 ژنێكی تارانی پاشئه‌وه‌ی له‌به‌رده‌م دادوه‌ر ئاماده‌بوو رایگه‌یاند ئاماده‌یه 2000هه‌زار لیره‌ی ئاڵتون بدات به‌هاوسه‌ره‌كه‌ی به‌مه‌رجێك ته‌ڵاقی بدات. ئه‌و ژنه كه نه‌ویست ناوی ئاشكرا بكرێت سه‌ردانی لقی 268ی دادگای خێزانی كردو له‌به‌رده‌م دادوه‌ردا وتی: من‌و هاوسه‌ره‌كه‌م هه‌ردووكمان خوێندكاری زانكۆ بووین پاش ئه‌وه‌ی یه‌كتریمان ناسی، هاوسه‌ره‌كه‌م هاته داوام‌و منی له‌سه‌ر 2000هه‌زار لیره‌ی ئاڵتون ماره كردو دواتر چووینه ناو كه‌ژاوه‌ی ژیانی هاوسه‌رێتیه‌وه.\nمێردی ژنه‌كه‌ش به‌دادوه‌ر وت: سه‌ره‌تا ژیانمان خۆشبوو به‌ڵام دواتر ورده ورده ژنه‌كه‌م له‌قسه‌م ده‌رده‌چوو و هیچ شتێكی به‌مه‌یلی من ئه‌نجام نه‌ده‌داو منی به‌ته‌واوی وه‌لاناو ناتوانم به‌مشێوه‌یه درێژه به‌ژیانی هاوسه‌ری بده‌م. ژنه‌كه‌ش له‌به‌رانبه‌ر قسه‌ی مێرده‌كه‌یدا وتی: من ژیانم لێ بۆته دۆزه‌خ‌و ئاماده‌م به‌مه‌رجێك ته‌ڵاقم بدات ده‌ست له‌ماره‌یه‌كه‌م كه 2000هه‌زار لیره‌ی ئاڵتونه هه‌ڵبگرم.\nدادوه‌ر پاش بیستنی قسه‌ی هه‌ر دوولا بڕیاری ته‌ڵاقی ده‌ركرد.\nمرسلة بواسطة intelligence في 9:00 م ليست هناك تعليقات:\nنرخی یه‌ک مه‌ترچوارگۆشه زه‌وی له شاری مه‌ککه ده‌گاته(100000$)\nشاری مه‌ککه سه‌لماندی که له ڕووی فرۆشتنی زه‌وییه‌وه شارێکی جیاوازه ,شاره‌زایانی بواره خانوw به‌ره ده‌ڵێن نرخی یه‌ک مه‌تر چوارگۆشه له ناوچه‌ی بارزگانی له مه‌ککه ده‌گاته (375000) ڕیاڵ که ده‌کاته (100000$) که ئه‌مه‌ش وای لێ ده‌کات گرناگرتین شووێن بێت له‌سه‌ر ئاستی دنیا شایه‌نی باسه ساڵانه نزیکه‌ی( 2.5) حاجی سه‌ردانی مه‌ککه ده‌که‌ن.\nمرسلة بواسطة intelligence في 1:00 م ليست هناك تعليقات:\nگۆگڵ ڕێز له جه‌واهیری ده‌گرێت\nله ساڵیادی ڕۆژی له دایک بوونی شاعیری گه‌وره‌ی عێراقی(محه‌مه‌د مه‌هدی جه‌واهیری)کۆمپانیای گوگڵ وه‌کوو ڕێزگرتنێک لۆگی بڕاوسه‌ره‌که‌ی ده‌کاته وێنه‌ی ئه‌م شاعیره گه‌وره‌یه.\nمه‌حه‌مه‌د جه‌واهیری یه‌کێکه له شاعیره به‌ناوبانگه‌کان که شیعروهۆنراوه‌ی زۆری بۆ گه‌لانی جیهان و ناوچه‌کانی عێراق داڕشتووه‌و نوسیوه،ئه‌م شاعیره گه‌وره‌یه که شیعرێکی نوسیوه بۆ کورد وه دۆستێکی نزیکی کورد بووه.وه له‌سه‌ر کڵاوه‌که‌شی نوسرابوو (یاکوردستان یان نه‌مان).\nمرسلة بواسطة intelligence في 12:57 م ليست هناك تعليقات:\nلەسكی دایكیدا خوێنی تێكرا\nژنێكی تورك بەناوی نازان ئاغاچ كاكان، كە تەمەنی 26 ساڵە، لەماوەی پێنج مانگی سكپڕییەكەیدا دەركەوت بەهۆی بەهەڵە خوێن وەرگرتنێكی پێشووەوە، كچە كۆرپەكەی ناوسكی خوێنی تێدا نییەو ئەگەری نەمانی هەیە. بۆیە لەڕێگەی نەشتەرگەرییەوە لەماوەی سێ مانگدا حەوت جار خوێن كرایە كۆرپەكەوە، كە ئەمەش تەنیا 10% ئەگەری ژیانی پێدەبەخشییەوە، بەڵام دواجار كۆرپەكە بەتەندروستییەكی باشەوە لەدایكبو.\nمرسلة بواسطة intelligence في 8:53 م ليست هناك تعليقات:\nبریتانیا.. دایكان‌و باوكان لەڕێگەی فەیسبوكەوە چاودێریی منداڵەكانیان دەكەن\nبەپێی ڕاپرسیەك كە كۆمپانیای وان پۆڵ ی بەریتانی ئەنجامیداوە، لە سەدا 50ی دایكان‌و باوكان لەڕێگەی سایتی كۆمەڵایەتی فەیس بوكەوە چاودێری جموجوڵەكانی منداڵەكانیان دەكەن.\nبەپێی هەمان ڕاپرسی كە لەنێو دوو هەزار خێزاندا ئەنجامدراوە، لەسەدا 11ی بەشداربوان دەڵێن، تەنها لەبەرئەوە فەیس بوك بەكاردەهێنن چاودێری منداڵەكانیان بكەن، لە سەدا 13 ش دەڵێن بە فەیس بوكی هاوڕێكانیانەوە دەچنە ناو سایتەكەوەو ئەو كارە ئەنجامدەدەن، چونكە زۆربەی منداڵەكان ئامادەنین هاوڕێیەتی دایك‌و باوكیان لە فەیس بوكدا قبوڵبكەن.\nئەو كۆمپانیایە دەڵێت، گەیشتۆتە ئەو ڕاستیەی ئەو دایك‌و باوكانەی ناتوانن لەفەیس بوكەوە چاودێری منداڵەكانیان بكەن، تەنها لەبەر ئەوەیە كە نازانن چۆن سایتەكە بەكاربهێنن، ئەگەر نا ئەوانیش هەمان كاریان ئەنجامدەدا.\nمرسلة بواسطة intelligence في 8:51 م ليست هناك تعليقات:\nخولێك بۆ بەدەستهێنانی مێردێكی دەوڵەمەند\nلەسەنتەری پەروەردەی ئافرەتان، لەپەكینی پایتەختی چین، خولێكی تایبەت بۆ بەدەستهێنانی مێردی دەوڵەمەند كرایەوە. كە تێیدا ئافرەتان فێری تاكتیكەكانی بەدەستهێنانی مێردێكی دەوڵەمەند دەكرێن و نرخی بەشداربونی هەر ئافرەتێكیش سێ هەزارو 500 دۆلارە.\nئەم خولە لەكاتێكدایە، كە وڵاتی چین زیاتر لەملیۆنێك سەرمایەداری گەورەی تێدایە.\nمرسلة بواسطة intelligence في 8:50 م ليست هناك تعليقات:\nمنداڵانی عێراق بۆ فرۆشتن\nلێكۆڵینەوەیەكی رۆژنامەی گاردیانی بریتانی، ئەوەی ئاشكراكردوە، كە ساڵانە 150 منداڵی عێراقی لەبازاڕی رەشدا دەفرۆشرێن.\nلەلێكۆڵینەوەكەدا هاتوە، نرخی هەر منداڵێك لە نێوان 200 بۆ 400 پاوەندایە، منداڵەكانیش زۆرجار لەلایەن ئەو كەسانەوە دەكڕدرێن كە منداڵیان نابێت، یان بەكاریاندەهێنن بۆ كاری سێكسی و ئەندامەكانی\nمرسلة بواسطة intelligence في 8:46 م ليست هناك تعليقات:\nالتسميات: الاخبار،العالم،كركوك،العراق, منوعات\nدوای رزگاركردنی هەمووان، خۆی مرد\nخێزانێكی پێنج كەسی لەگەڵ دوو میوانیاندا بەمەبەستی سەیرانكردن دەچنە كەناری دەریا لەشاری ئەدەنە، بەڵام بەهۆی بەرزبونەوەی شەپۆلی دەریاكە چەند كەسێك لەئەندامانی خێزانەكەو میوانێكیان ئاو دەیانبات، كاتێكیش باوكیان دوای هەوڵێكی زۆر منداڵەكانی رزگار دەكات، بەڵام ناتوانێت یەكێك لەمیوانەكان كە برازای خۆیەتی رزگار بكات، دواتریش باوكەكە بەهۆی ماندوێتیی و نیگەرانیی لەدەستدانی برازاكەی، لەكەناری دەریاكە جەڵتە لێی دەدات و گیان لەدەستدەدات.\nمرسلة بواسطة intelligence في 4:41 م ليست هناك تعليقات:\nادخل بريدك ليصل كل ماهو جديد\nkirkuk MP3 Clips\nمجلس محافظة كركوك\nالمديرية العامة لتربية كركوك\nلەتوێژینەوەیەكی زانستیدا، ئینتەرنێت پێش زاكیرە دەك...\nنرخی یه‌ک مه‌ترچوارگۆشه زه‌وی له شاری مه‌ککه ده...\nبریتانیا.. دایكان‌و باوكان لەڕێگەی فەیسبوكەوە چاود...\nأخبر صديقك عن مدونتنا\nThis Blog Created by Halgurd Nuri


شه‌پۆلی نوێی بڵاوبوونه‌وه‌ی كۆرۆنا و پێویستیی به‌هێز كردنی هاوپشتیی خه‌ڵك – کۆمەڵە\nئاماری تووش بووانی نه‌خۆشیی كۆویدی ١٩ و ئاماری گیان به‌خت كردووانی ئه‌م نه‌خۆشییه له ئێران، به خێرایی، ڕوو له زیاد بوونه. وه‌زاره‌تی ته‌ندرووستیی ڕژیم ڕایگه‌یاند كه: له ماوه‌ی ٢٤ كاتژمێری ڕابردوودا، ٢٧٢ كه‌س به‌هۆی تووش بوون به نه‌خۆشیی كۆرۆنا، گیانیان له‌ده‌ست داوه. به پێی ئه‌م ئاماره، ئه‌وه بانترین ئاستی ڕێژه‌ی مه‌رگی كۆرۆنایه له یه‌ك ڕۆژدا، له سه‌ره‌تای سه‌رهه‌ڵدانی ئه‌م نه‌خۆشیه‌وه له ئێران. به پێی ڕاگه‌یه‌ندراوی ڕه‌سمیی ده‌وڵه‌ت، ژماره‌ی گیان به‌خت كردووانی كۆرۆنا له ئێران، گه‌یشتووه‌ته ٢٨ هه‌زار و ٨١٦ كه‌س. به وته‌ی وته‌بێژی وه‌زاره‌تی ته‌ندرووستیی ڕژیم، ٤ هه‌زار و ٢٠٦ حاڵه‌تی نوێی تووش بوون به نه‌خۆشیی كۆرۆنا شناسایی كراوه، كه كۆی گشتیی تووش بووانی له ئێران گه‌یاندووه‌ته ٥٠٤ هه‌زار و ٢٨١ كه‌س. هه‌روه‌ها به پێی هه‌ر ئه‌م ڕاپۆرتانه، له ئێستادا، ٤ هه‌زار و ٥٣٣ كه‌س له باروودۆخی ناله‌باری ئه‌م نه‌خۆشیه دان و ٢ هه‌زار و ٦٣ كه‌سیش له ژێر چاوه‌دێریی پزیشكی دان.\nوه‌ك هه‌میشه كۆماری ئیسلامی له دانی ئاماری واقعی تووش بووان و گیان به‌خت كردووان، خۆی ده‌بوێرێ. هه‌ر ئه‌م زانیاریه ناڕاستانه، خۆی یه‌كێك له هۆكاره‌كانی بڵاوبوونه‌وه‌ی زیاتری ئه‌م ویرووسه‌ن. لێكدانه‌وه‌ی كارناسانی نێونه‌ته‌وه‌یی كه هه‌واڵنێریی بی بی سی بڵاوی كردووه‌ته‌وه، نیشانی ده‌دات كه ئاماری ڕاسته‌قینه، لانیكه‌م ٣ به‌رابه‌ری ئاماری ڕه‌سمییه. لێكدانه‌وه مه‌یدانییه‌كان له ناوخۆی وڵاتیش، كه به شێوه‌ی نهێنی دزه ده‌كاته ده‌ره‌وه، پانتایی ئه‌م كاره‌ساته یه‌كجار به‌ربڵاوتر له‌م ئامارانه ده‌زانێ. له ئێستادا، كه‌م و زۆر، هه‌موو ئۆستانه‌كانی ئێران له باروودۆخی سووردا به‌سه‌ر ده‌به‌ن و هیچ سیاسه‌ت یان هه‌ڵوێستێكی دیاریكراو بۆ هێور كردنه‌وه‌ی خێرایی بڵاوبوونه‌وه‌ی ئه‌م نه‌خۆشیه له ئارا دا نییه.\nیه‌كێك له هۆكاره‌كانی بڵاوبوونه‌وه‌ی خێرای كۆرۆنا، به‌ڕێوه‌چوونی ڕێوڕه‌سمه‌كانی عه‌زاداریی مانگی موحه‌ڕه‌م بوو. ڕووحانی و كارگێڕانی ده‌وڵه‌تی، به‌و به‌وپه‌ڕی بێشه‌رمییه‌وه باسیان له زه‌رووره‌تی به‌شداریی خه‌ڵك له‌م ڕێوڕه‌سمانه‌دا ده‌كرد و ڕێگایان بۆ ڕۆوزه‌خوێن و مه‌داح و ئاخونده‌كان كرده‌وه تا دواكه‌وتووانه و نابه‌رپرسانه، خه‌ڵك به‌ره‌و به‌شداری له‌م ڕێوڕه‌سمانه ڕابكێشن و به‌ستێنی بڵاوبوونه‌وه‌ی دووباره‌ی ئه‌م ویرووسه ئاماده بكه‌ن. ئه‌گه‌ر پێشتر، سه‌ره‌ڕای هۆشداری به‌رده‌وامی كارناسان، ڕووحانی و باقی كارگێڕانی ڕژیم، خه‌ڵكیان به‌ره‌و به‌شداری كردن له ڕێوڕه‌سمی عه‌زاداریی مانگی موحه‌ڕه‌م هان ده‌دا و به‌هۆیه‌وه شه‌پۆلی نوێی كۆرۆنا، ئێرانی ته‌نییه‌وه، له ئێستادا فریوكارانه باس له هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی به‌رنامه‌كانی ئه‌ربه‌عینی حسێنی ده‌كه‌ن.\nئه‌زموونی هه‌موو جیهان نیشانی داوه كه دوو بنه‌مای سه‌ره‌كیی ڕێگری له بڵاوبوونه‌وه‌ی كۆرۆنا، دابین كردنی كه‌ره‌سته‌ی ته‌ندرووستی و قه‌ره‌نتینه و ڕه‌چاوكردنی مه‌ودادانانی كۆمه‌ڵایه‌تیه. كۆماری ئیسلامی حازر نییه هه‌زینه‌ی دابین كردنی ئه‌م دوو بنه‌مایه دابین بكات. كه‌وابوو ئه‌وه‌یكه ده‌مێنێته‌وه، سه‌رلێشێواوی و ناكارامه بوون له به‌كار هێنانی ئیمكاناتی به‌رده‌سته. كۆماری ئیسلامی له لایه‌كه‌وه حازر نییه هه‌زینه‌ی تایبه‌ت بۆ كۆنتڕۆڵ كردنی نه‌خۆشییه‌كه بخاته گه‌ڕ و چاره‌سه‌ری هه‌موو گرفته‌كانی سه‌رچاوه‌گرتوو له‌م نه‌خۆشییه‌ی خستووه‌ته سه‌رشانی خه‌ڵك خۆیان و له لایه‌كی دیكه‌شه‌وه، به به‌ڕێوه‌بردنی ڕێوڕه‌سمه‌كانی موحه‌ڕه‌م و چاوپۆشی له به‌شداریی خه‌ڵك له شوێنه ئایینی و گشتیه‌كان، به‌كرده‌وه، ڕه‌وتی بڵاوبوونه‌وه‌ی ئه‌م نه‌خۆشییه‌ی خێراتر كردووه.\nبه‌ڵام گرتنه‌به‌ری ئه‌م شێوازانه و هه‌ڵسووكه‌وتی ناته‌بای ناوه‌نده ده‌وڵه‌تییه‌كان له په‌یوه‌ند له‌گه‌ڵ ویرووسی كۆرۆنا، بێ هۆكار نییه. له ڕاستیدا كۆماری ئسیلامی وه‌ك ده‌رفه‌تێك چاو له كۆرۆنا ده‌كات. لێره‌شدا به‌ته‌مایه، ئه‌م باروودۆخه، خه‌ڵك ماندوو و بێ هێوا كات و به شوێن ڕێگاچاره‌ی تاكه‌كه‌سیدا بگه‌ڕێن، تا به شێوه‌ی كاتیش بێت، مه‌ترسیی سه‌رهه‌ڵدانی ئاخێزه جه‌ماوه‌رییه‌كان له‌خۆی دوور بخاته‌وه.\nله وه‌ها باروودۆخێكی دژواردا، ته‌نیا هاوپشتیی نێوان مرۆڤه‌كان له پێناو خه‌بات له‌گه‌ڵ ئه‌م ڕژیمه و ڕێگری له بڵاوبوونه‌وه‌ی ئه‌م ویرووسه و یارمه‌تی دانی تووش بووان، ده‌توانێ ڕێگاچاره بێت. له ماوه‌ی مانگه‌كانی ڕابردوودا دیتمان كه چلۆن پزیشكان، په‌رستاران و باقیی پێرسۆنێله‌كانی نه‌خۆشخانه و ده‌رمانگاكان له حاڵێكدا كه به‌رده‌وام مه‌ترسیی تووش بوون به‌م نه‌خۆشیه هه‌ڕه‌شه‌ی لێده‌كردن، شه‌و و ڕۆژی، خه‌ریكی ده‌رمان كردنی نه‌خۆشه‌كان بوون و له تۆڕه كۆمه‌ڵایه‌تیه‌كانه‌وه ڕێنوێنیی پێویستییان به خه‌ڵك ده‌دا و هاوكات ناڕه‌زایه‌تی و مانگرتنه‌كان له ئاسته جۆراوجۆره‌كاندا، ده‌ستیان پێكرده‌وه. له ئێستاشدا خه‌ڵك ده‌بێ خۆیان ده‌ست به‌كار بن و بێنه مه‌یدانی نه‌به‌ردی هاوكات له‌گه‌ڵ ڕژیم و ویرووسی كۆرۆنا. ئێمه، زۆر جار، له جه‌ره‌یانی ناڕه‌زایه‌تیه‌كان و ئاخێزه‌كانی چه‌ند ساڵی ڕابردوو، له‌سه‌ر گرینگیی پێكهێنانی كۆمیته‌ی گه‌ڕه‌كه‌كان بۆ ڕێكخستنی هه‌وڵی به‌كۆمه‌ڵ له‌پێناو به‌ره‌نگاربوونه‌وه له‌گه‌ڵ به‌ڵاكانی وه‌ك ویرووسی كۆرۆنا و هه‌ر مه‌ترسیه‌كی دیكه له‌وانه پووچه‌ڵ كردنه‌وه‌ی سیاسه‌تی سه‌ركوتگه‌رانه‌ی ڕژیم، ته‌ئكیدمان كردووه. ئه‌مڕۆ پتر له هه‌موو كاتێك، پێكهێنانی وه‌ها كۆمیته‌گه‌لێك بووه‌ته بابه‌تێكی گرینیگی ڕۆژ. ئه‌گه‌ر كۆماری ئیسلامی بڵاوبوونه‌وه‌ی نه‌خۆشیی كۆرۆنای، كردووه‌ته ده‌رفه‌تێك بۆ درێژه‌ی مانه‌وه‌ی ده‌سه‌ڵاته‌كه‌ی، ڕێكخستنی مه‌حه‌لی و به‌هێز كردنی هاوپشتیی جه‌ماوه‌ری بۆ به‌ره‌نگاربوونه‌وه له‌گه‌ڵی، سرووشتی ترین كرده‌وه‌یه كه چاوه‌ڕوان ده‌كرێ. ئه‌م كۆمیتانه ده‌رفه‌ت په‌یدا ده‌كه‌ن تا زه‌رفی سرووشتی بۆ چالاكییه‌كانی خۆیان بدۆز‌وه. ئه‌وان ده‌توانن له هه‌موو بواره‌كاندا، توانای جه‌ماوه‌ری گه‌ڕه‌كه‌كان بگرنه ده‌ست و یارمه‌تیی هه‌موو ئه‌و كه‌سانه بده‌ن كه تووشی ئه‌م نه‌خۆشیه هاتوون و یان مه‌ترسیی تووش بوونیان له‌سه‌ره. با كۆماری ئیسلامی چه‌ند ساتێكی دیكه‌ش درێژه به ته‌مه‌نی نگریسی خۆی بدات و له‌م ڕۆژگاره دژواره‌دا، سه‌روه‌ته كه‌ڵه‌كه‌كراوه‌كان، كه به‌رهه‌می ڕه‌نج و كاری جه‌ماوه‌ری كرێكار و زه‌حمه‌تكێشن، له ژیان و ته‌ندرووستیی خه‌ڵك ده‌ریغ بكات. بێگومان، ئه‌م ڕۆژانه تێپه‌ڕ ده‌بن و كرێكاران و جه‌ماوه‌ری بێبه‌ش و سته‌ملێكراوی ئێران، به ئه‌زموونی به‌ره‌نگاربوونه‌وه له‌گه‌ڵ كۆرۆنا، له ئاست ئه‌و خه‌باته چاره‌نووس سازه‌ی كه به‌ره‌وڕوویانه، وشیارتر ده‌بن.


یادی قوربانیانی کیمیایی سەردەشت؛\n٧ی پووشپەڕی ساڵی ٦٦ی هەتاوی بەرامبەرە لە گەڵ هێرشی کیمیایی ڕژیمی بەعس بۆ سەر شاری سنووریی سەردەشت.\nوزە ئینتلیجنس هۆشداریی دا؛\nگۆڤاری وزە ئینلیجنس، هێرشی مووشەکی بۆ سەر گۆڕەپانی گازی کۆرمۆر لە هەرێمی کوردستانی دوایین بازنە لە هێرشە مەترسییەکان بۆ سەر پیشەی وزەی ئەو ناوچە وەسف کردووە.\nنووسراوەی ئایینی و مێژوویی؛\nلە شەوی نۆزدەی ڕەمەزاندا ئیمام عەلی(د.خ)، ئیمامی یەکەمی شیعەکان لەلایەن ئیبن مولجەم مورادییەوە بریندار دەبێت و دوو ڕۆژ دوای ئەوە گیانی لەدەست دەدات.\nڕاوێژکاری ئاسایشی نەتەوەیی پێشووی ئەمریکا لە کۆبوونەوەیەکدا رایگەیاندبوو کە ئێمە جێژنی کریسمەسی ٢٠١٩ لە تاران بەڕێوە دەبەین.\nبۆچی عەرەبستانی سعوودی لە یەمەن ئاگربڕی ڕاگەیاند\nدوای پێشنیاری سەرۆکی ئەنجومەنی باڵای یەمەن بۆ ئاگربڕ لە ئەو وڵاتە، عەرەبستانی سعوودی ڕایگەیاند کە لەسەر داوای سەرۆکی ئەنجومەنی هاریکاری کەنداوی فارس ئەو عاگربڕەی قبووڵ کردووە.\nدوکتۆر موئمین زەڵمی:\n"ئەگەر زۆرینە و کەمینەش جێبەجێ دەکرێت، وا باشترە پارتی کەسێک بۆ پۆستی سەرۆکی ئەنجومەنی وەزیرانی عێراق کاندید بکات، چونکە قازانجی بۆ کورد زیاترە، کورد پۆستی سەرۆک وەزیرانی هەبێت نەک سەرۆک کۆمار"\nتاران تایمز لە وتارێکدا نووسی؛\nڕۆژنامەی ئینگلیزی زمانی تاران تایمز لە کاردانەوە بە بەرز بوونەوەی هەڕەشە سەربازییەکانی ئیسرائیل، لە مەڕ پاشهاتی لاواز بینینی توانای ئێران بەرانبەر زایۆنییەکان هۆشداریی دا.\nکارناسێکی سیاسی کورد باسی دەکات:\nپارتی و یەکێتی چۆن مامەڵە لە گەڵ پۆستی سەرۆک کۆماریی عێراق دەکەن\nعوسمان گوڵپی، کارناس و چاودێری پرسە سیاسییەکانی عێراق و هەرێمی کوردستان پێیوایە کە دەبێ کورد لە دوای هەڵبژاردنەکانی عێراق، زۆر گرنگە کورد بە وریاییەوە مامەڵە لەگەڵ دۆخی عێراقدا بکات.