ڤاکسینی دژ بە کۆرۆنا ڕووبەڕووی ئاستەنگی متمانەپێکردن دەبێتەوە\nی مانگی حه‌وت ١١, ٢٠٢٠\nشارەزایان دەڵێن هەتا ئەو کاتەی ڤاکسینی دژ بە پەتای کۆرۆنا ئامادە نەبێت ئابوری بە تەواوەتی نایەتەوە سەرخۆ. بەڵام بە پێی ڕاوەرگرتنە گشتییەکان کاتێک ڤاکسینەکەش ئامادەبێت یەک لەسەر چوار بۆ یەک لەسەر سێی ئەمەریکاییەکان ناخوازن دژ بەو ڤایرۆسە بکوترێن.\nئەمەش مانای ئەوەیە کۆتاییهێنان بە پەتاکە و بردنەوەی خەڵکی بۆ کار تەنها ئاستەنگێکی تەندروستی نییە, بەڵکو گرفتێکی زانستی کۆمەڵایەتیشیە.\nبە پێی ڕاپۆرتێک لە کاتێکدا کە ملیاران دۆلار تەرخان کراوە بۆ چارەسەری کێشە تەندروستییەکان، هیچ لەو بڕە پارەیە دانەنراوە بۆ چارەسەرکردنی کێشەی کۆمەڵگە.\nمۆنیکا سکۆچ سپانا، کولتورناس و توێژەری باڵا لە نێوەندی ئاسایشی تەندروستی جۆنس هۆپکنس دەڵێت " نابێت ڤاسینێکمان هەبێت کە تەنها بە شێوەیەکی زانستی تەندروستی سەرکەوتووبێت. دەبێت ڤاکسینێک بێت لەلایەن کۆمەڵگەشەوە پەسەند بکرێت."\nزانایان بە خێراییەکی بێپێشینە هەوڵی دروستکردنی ڤاکسینێکی کاریگەر و سەلامەت دەدەن دژ بە ڤایرۆسی کۆرۆنا کە دەبێتە هۆی پەتای کۆڤد19. بەڵام سکۆچ سپانا دەڵێت " بەڵام پلانێکی باش نەکراوە بۆ گرنگی فاکتەرەکانی تێگەیشتنی مرۆڤ لەم هەوڵەدا."\nبۆیە کۆچ سپانا و 20 هاوکاری کە بریتین لە شارەزایی دەروونی مرۆڤ، شارەزای ڤاکسین و زانای کۆمەڵایەتی پێکەوە ڕاپۆرتێکیان ئامادەکردووە کە تیایدا سەنگییان خسوتۆتە سەر ئەو بۆشاییانەی پێویستە پڕ بکرێنەوە.


United Nations Iraq - وێڕای دەستخۆشی لە په‌سندكردنی كابینه‌ی سه‌رۆك وه‌زیرانی تازه‌ی عیراق، نەتەوە یەکگرتووەکان جەخت لەسەر پێكهێنانی ته‌واوی كابینه ده‌كاته‌وه بۆ به‌خێرایی زاڵبوون به‌سه‌ر ئاڵنگارییە پەرەسەندووەکان\nپێنج شەممە, 07 ئایار 2020 16:37\nبەغدا،٧ی ئایاری ٢٠٢٠:- وێڕای دەستخۆشیکردن لە پەسندکردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق بۆ كابینه‌ی مستەفا كازمی و زۆرینه‌ی وه‌زیره‌كانی، نوێنەری تایبەتیی سکرتێری گشتیی نەتەوە یەکگرتووەکان، جێنین هێنیس-پلاسخارت، داوای پێكهێنانی ته‌واوی كابینه‌كه ده‌كات بۆ ئه‌وه‌ی حكومه‌تی تازه بتوانێت به خێرایی به‌ره‌و ئاو‌ڕدانه‌وه له ئاڵنگارییه‌كانی په‌یوه‌ست به ئاسایش و سیاسه‌ت و ئابوری و ته‌ندروستی هه‌نگاو بنێت.\n"حکومەت روبەڕووی دۆخێکی سەخت بووەتەوە کە هه‌رگیز بواری کات بە فیڕۆ دان نییە. پێویستە ڕوبەڕوبوونەوەی قەیرانی ئابوری، کە بە هۆی پەتای ڤایرۆسی کۆرۆنا و دابەزینی نرخی نەوتەوە زیاتر دژوار بووە، ببێتە کاری لەپێشینە. شانبەشانی ئەمەش، ئاڵنگارییە هەڵواسراوەکانی تریش پێویستە بێ دواکەوتن چارەسەر بکرێن وەک دابینکردنی خزمەتی تەواو و بەرەنگاربوونەوەی گەندەڵی و به‌هێزكردنی حوکمڕانی و دادوەری و لێپێچینەوە."\n"حکومەتی تازەی عێراق پێویستە هەنگاوی بەرەوپێش بنێت بۆ ئەنجامدانی گۆڕانکاریی ڕاستەقینە. راسته ئاڵنگارییەکان زۆرن به‌ڵام هەلەکانیش هه‌ر زۆرن. نەتەوە یەکگرتووەکان ئامادەی یارمەتیدانە بۆ دەستنیشانکردنی هەلەکان و چارەسەرکردنی ئاڵنگارییەکان لەگەڵ هاوبەشانە کارکردنیش لەگەڵ عێراقییەکان بۆ بنیاتنانی ئایندەیەکی سەقامگیر و خۆشگوزەران بۆ وڵاتەکەیان."


بۆچی گۆڕان وەزارەتی تەندروستی وەرگرێت؟\nوەکو هەر بابەتێکی هەستیار و چارەنوسساز، دو رای جیاواز لەسەر مەسەلەی وەرگرتن یا وەرنەگرتنی وەزارەتی تەندروستی لەلایەن بزوتنەوەی گۆڕانەوە دروستبوە. رای یەکەمیان پێیوایە کە بزوتنەوەکە وەزارەتی تەندروستی وەرنەگرێت باشترە. ئەوانەی ئەم رایە بە پەسەند دەزانن، پێیان وایە بزوتنەوەی گۆڕان لە چاککردنی سیستمە سەقەتەکەی تەندروستی سەرکەوتو نابێت. ئەم گروپە دەڵێن کە کێشەکانی سیستمی تەندروستی ئەوەندە قوڵ و ئاڵۆزن کە ناکرێت بە چوار ساڵ چارە بکرێن و ناشکرێت بە تەنها وەزارەتێک هەمو دەردەکان تیمار بکرێن. دواجار نەخۆشیەکانی سیستمی تەندروستی پەیوەندییان بە کایەی ئابوری و سیاسی و کۆمەڵایەتی و کەلتوریەوە هەیە و بەتەنها چاکسازی لە وەزارەتی تەندروستیدا بەس نابێت.\nدەمەوێت زۆر بە راشکاوانە بڵێم کە بەندە دژی ئەو رایەی سەرەوەم و خۆم سەر بە گروپێک دەزانم، کە پێمانوایە نەک پێویستە بزوتنەوەی گۆڕان وەزارەتی تەندروستی وەربگرێت، بەڵکو دەشبێ شەڕی گەورە لەسەر وەرگرتن و چاککردن و ریفۆرم کردنی وەزارەتەکە بکات.\nسەرەتا، ئیهانەیەکی گەروەیە بە بانگەشە و بانگەواز و دروشمەکانی گۆڕان ئەگەر بزوتنەوەکە خۆی لە وەرگرتنی ئەرکێک بەدور بگرێت تەنها لەبەرئەوەی کە ئەگەری سەرنەکەوتنی هەیە لەو ئەرکەدا. ئەوەی بزوتنەوەی گۆڕانی لە هێز و حیزب و گروپە رەکابەرەکانی تر جیادەکردەوە ئەوە بو کە بزوتنەوەکە لەپێناوی خۆی دانەمەزراوە و کار ناکات، بەڵکو لەپێناوی بەرژەوەندی هاونیشتیمانیان و چارەسەرکردنی کێشەکانیان و دەستەبەرکردنی یەکسانی و دادپەروەری کۆمەڵایەتی. جا چی میکانیزمێک و ئامرازێک کە خزمەت بەو ئامانجە بکات، پێویستە بزوتنەوەکە بیگرێتەبەر بەدەر لە هاوکێشە و حیساباتەکانی سەرکەوتن یا ژێرکەوتن. بەکورتی ئەوەی لێرەدا پێویستە رێپیشاندەری بزوتنەوەکە بێت، ئەوە نیە کە ئاخۆ گۆڕان خۆی سەرکەوتو دەبێت یا نا، بەڵکو ئەوەیە کە ئایە ئەو کارەی کە گۆڕان دەیکات چی کاریگەریەکی دەبێت و ئاخۆ بە قازانجی هاوڵاتیان دەشکێتەوە یا نا. ئەگەر بزوتنەوەکە ئەم میتۆدە لە بیرکردنەوە هەڵگرێت و بەکاربهێنێت، بەدڵنیایەوە سەرکەوتن بۆ ئەوە، بەڵام ئەگەر بەشێوازێکی خودویست مامەڵەبکات ئەوە مەترسی ژێرکەوتن و شکست هەردەم یەکێک دەبێت لە ئەگەرە بەهێزەکان.\nبە دیوێکی تردا، بزوتنەوەی گۆڕان لەپێناو چاکسازی و لە دەرەئەنجامی گەندەڵی و ناکارامیی لە کارکردنی حکومەتدا دروستبو. بەشێکی گەورەی ئەو گەندەڵی و ناکارامەیی و نەبونی سیستم و بێسەروبەریەی حکومەت تێدا تێدەپەڕێت بەر سیستم و وەزارەتی تەندروستی دەکەوێت. ئەگەریش رونتر قسە بکەین بەشێکی گەورەی شکستی یەکێتی نیشتیمانی بۆ بێ پلانی و کوتلەبازی و ناکارامایی ئەو حیزبە دەگەڕێتەوە لە ناو وەزارەتی تەندروستیدا، کە لەماوەی ٧ ساڵی رابوردودا بەدەست ئەو حیزبەوەیە. کە هاوڵاتیانی کوردستان دەنگیان بە یەکیتی نیشتیمانی نەدا، بەشێکی گەورەی ئەو پەسەندنەکردنە بەهۆی گەندەڵییە گەورەکانی ناو سیستمی تەندروستی و تەواونەکردنی نەخۆشخانەکان، کێشەی دەرمان و کوێرکردنی هاوڵاتیان و حیزبایەتی کوشندە و گوێنەگرتنی ئەو حیزبە بو لەناو وەزارەت و سیستمی تەندروستیدا. وەرگرتنەوەی وەزارەتی تەندروستی لەلایەن یەکێتی نیشتیمانی کوردستان یا حیزبەکەی تری دەسەڵاتەوە، شکستێکی گەورە دەبێت بۆ میکانیزمەکانی دیموکراسی و ئاڵۆگۆڕی دەسەڵات، چونکە مانەوەی وەزارەتی تەندروستی لای یەکێتی دژە بە زۆرایەتی ناڕازی لە ئەدائی یەكێتی و وەزیرەکانی لە وەزارەتی تەندروستیدا.\nراستە بزوتنەوەی گۆڕان لەڕێی پەرلەمانتار و تەلەفزیۆن و رۆژنامە و کەسە نزیک و هەڵسوڕاوەکانی سیستمی تەندروستی لە بابەتێکی سیاسی بچوک و نزمەوە گواستەوە بۆ کێشە و گرفتێکی سیاسی گەورە، بەڵام ئەوە بە تەنها بەس نیە. ئێستا بزوتنەوەی گۆڕان بەرپرسیارێتیەکی گەورەتر و مەزنتری لەسەر شانە. ئەوەی کە لە شتێ ناڕازییە دەبێت ئازاییەتی و پلان و بەرچاوڕونیەکی ئەوتۆی تێدا بێت، کە ئەوەی لێی ناڕازیە بگۆڕێت و چاکسازی تێدا بکات. دوای ئەو هەمو رەخنە و قسەکردنە لەسەر وەزارەتی تەندروستی، کورتبینیەکی گەورە دەبێت ئەگەر هەبن بڵێن باش نیە گۆڕان وەزارەتی تەندروستی وەرگرێت، چونکە ئەگەری شکستهێنانی لەو وەزارەتەدا لە سەرکەوتنی زۆرترە.\nوەرگرتنی وەزارەتی تەندروستی لەلایەن گۆڕانەوە تەنها ئەرکێکی ئەخلاقی و زەرورەتێکی سیاسی نیە، بەڵکو هەلێكی مێژوی و چانسێکی گەورەیە کە کاتی هاتوە و هەمو مەرجەکانی گەیوە. هیچ کاتێک وەکو ئێستا هاونیشتیمانیان لە پاڵ پزیشکان و کارمەندانی تەندروستی و تەنانەت سیاسیەکانیش بەدەست سیستمی تەندروستیەوە بیزار نەبون. رەنگە ئەگەر لەم جومگە مێژویەدا، کە تەنانەت پارتیش وا دەردەکەوێت قەناعەتی کردبێت کە پێویستی بە گۆڕانکارییە، چاکسازیی نەکەین دەشێت چوار ساڵی تر کێشە و گرفتەکان بە جۆرێک کەڵەکە و ئاڵۆز بن کە لە ئێستا زەحمەتتر و تەنانەت چارەیان مەحاڵیش بن.\nلە هەمو ئەوانە گرنگتر، بزوتنەوەی گۆڕان کۆمەڵێک هەڵسوڕاو و دۆست و کەسی نزیکی هەیە کە بای ئەوەندە شارەزایی و ئەزمون و دنیابینیان هەیە کە توانای ئەنجامدانی چاکسازی گەورە بن لە سیستمی تەندروستیدا. هاوکات، هیچ پێویست بەوە ناکات کە بزوتنەوەی گۆڕان بەتەنها پشت بە هەڵسوڕاوەکانی خۆی ببەستێت. بەپێچەوانەوە، گەرەنتی سەرەکەوتنی گۆڕان لە باشکردنی دۆخی سیستم و سیاسەت و وەزارەتی تەندروستی لەوەدا خۆی دەبینێتەوە کە تیمێک لە خەڵکی تەکنۆکرات بۆ بەڕێوەبردن و پێشڕەوایەتی وەزارەتی تەندروستی دروستبکات کە تەنها یەک ئامانجیان لە پێش چاو بێت، کە ئەویش کوردستانێکی تەندروست و دوارۆژێکی تەندروستترە بۆ نەوەکانی داهاتو.\n16/12/2013 بینین: 3810


چاوپێكەوتن لەگەڵ بیرمەندى ئەمریكی فوئاد عەجمی – Denegkan\nئەنجامدانى سەردار عەبدوڵڵاو مەجید ساڵح\n* دکتۆر عەجمى وەک دۆستێکی گەلى کورد بەخێربێیت بۆ کوردستان، پێم باشە پێش هەر شتێک لە ئەمریکاوە دەست پێبکەین، لە خەونى ئەمریکایی بوونەوە کە ئێوە یەکێکن لەوانەى زۆرترین بانگەشەتان بۆئەو خەوە کردوە ئەوەش لە قەناعەتێکی پتەوەوە هاتووە ئەکرێت لەچەند دێإێکدا باسی ئەمریکاو خەونى ئەمریکاو ئیمپراتۆریەتى ئەمریکامان بۆ بکەیت؟\n– خەونى ئەمریکا لەسەریەک شت بونیادنراوە کە پرەنسیپی "ئازادی" یە، من لە لوبنان لەدایکبووم نەک لە ئەمریکا، لوبنان لە پەنجاکان و شەستەکاندا وڵاتێکی کراوەبوو، ئەمریکا حوزورێکی بەهێزی هەبوو تێیدا بەڵام تاک لایەن نەبوو، فکرى نەتەوەیی عەرەبی، حزورى فەرەنسی هەبوو، لە بەیروتى رۆژئاواى لەنێو موسڵمانەکاندا ئەمریکا حزورێکی بەهێزی هەبوو، هۆکارەکەشى بوونى زانکۆی ئەمریکا بوو، جگەلە زانکۆ ناوەندییەکى ئەمریکیش هەبوو، بەڵام لە رۆژهەڵاتى ئەمریکی لەناو مەسیحییەکاندا فەرەنسییەکان نفوزیان هەبوو. من هەر لەمنداڵیەوە حەزم لە فیلمى ئەمریکیو کتێبی ئەمریکیو ژیانى ئەمریکی هەبوو. لەمنداڵیدا پێموابوو چارەنووسی من لە ئەمریکایەو بڕوام پێی هەبوو، بۆیە کاتێک بەیروتى جێهێشت بإیارمدا نەگەڕێمەوە، بەر لەوەى ئەمریکا ببینم، باوەڕم بە خەونى ئەمریکا هەبوو. لوبنان بەلاى منەوە جوگرافیایەکى بەرتەسک بوو. کە چوومە ئەمریکاوە کۆمەڵگایەکى کراوەم لەبەردەمدا هەبوو.\n* ئەوە ئەزموونى شەخسی خۆت بوو، ئاسۆی ئەو خەونە ئەمریکاییە چۆن دەبینی؟\n– رۆژهەڵاتى ناوەڕاست کێشەى هەبووە لەگەل خەونى ئەمریکایی، کێشەکە لەوەدایە ئەمریکا لەم ناوچەیە پشتى بە رژێمە دیکتاتۆرەکان بەستووە. ئەو لیبرالیزمو کۆمەڵگا کراوەى کە لە ئەمریکادا هەیە، کاتێک هاتووەتە ناوچەکە لەگەڵ خۆیدا نەیهێناوە، نەیهێناوە بۆ سعودیەو میسرو ئیمارات. هەڵسوکەوتى ئەمریکا لەم ناوچەیە هەردەم لەو روانگەیە بووە کە لە جۆری خوێنی ناوچەکەدا شتێک نییە ناوى ئازادى بێت، ترسێکی گەورە هەبووە لەوەى ئیسلامیەکان لەڕێگەى ئازادیو دیموکراسیەوە دەسەڵات کۆنترۆل بکەن، "ئیدوارد جیریجیان" کاتى خۆی یاریدەدەرى وەزیری دەرەوە بوو بۆ کاروبارى رۆژهەڵاتى ناوەإاست ئەم پیاوە قسەیەکى بەناوبانگى هەیە دەڵێت: "لە رۆژهەڵاتى ناوەڕاستدا تەنیا یەک کەست هەیەو یەک دەنگ هەیەو بۆ یەک جارە، لەوکاتەشدا ئیسلامیەکان دێنەسەر کارو چیتر شتێک نامێنێ ناوى دیموکراسیەتە". ئەمریکا لە تێڕوانینی بۆ ناوچەکە لە دژیەکییەکى گەورەدا دەژى، بڕواى بە ئازادى هەیە، بەڵام نەک لەم ناوچەیەدا، ئەوەش جۆرێکە لە میکیاڤیلیەت. تائێستاش ئەو تێڕوانینە تاڕادەیەک ماوە، بەڵام کاتێک جۆرج بۆش لە 6 ى تشرینی 2003 لە "دەزگاى نیشتمانى بۆ دیموکراسی" رایگەیاندو دانى بەوەدانا "بۆ شەست ساڵە ئێمە هاوکارى دیکتاتۆرەکان دەکەینو زۆر بێ کێشەینو کارمان بۆ سەقامگیری ناوچەکە دەکرد، بەڵام بەرهەمى ئەو سەقامگیریە ئەو تیرۆرەیە کە ئێستا بەرۆکی گرتووین" ئەوە دانپێدانانێکی بآ وێنەیە لەمێژووى ئەمریکا. دواى ئەوە من وتارێکم نووسی سەبارەت بە "ئازادى بۆ بێگانەکان" باسی ئەوەم کردبوو بێگانەکانیش شایەنى ئەوەن ئازادیان هەبێتو بێگومان نرخەکەى دەزاننو دەیپارێزن. ئەو بۆچوونەى بۆش نوآ بوو، پشتى بە دیموکراتیزەکردنى ناوچەکە دەبەست. ئەم هەنگاوەى بۆش گەڕانەوە بوو بۆ ئەو پرەنسیپانەى کە وڵدرووڵسن 1916-1920 سەبارەت بە مافی چارەى خۆنووسینی گەلان رایگەیاندبوو. تراژیدیای وڵسن لەوەدابوو توشى جۆرێک لە بێ هودەیی ببوو کاتێک نەیتوانى ئەنجومەنى پیران رازی بکات بە چوونەناو " عصبة الأمم ". جگەلەوەش خۆی کێشەیەکى دەروونى هەبوو، ئەوپیاوە نهێنییەکانى خۆی بردە گۆڕەوە، بەڵام وەک کیسنجەر دەڵێت ئەگەرچی وڵسن نەیتوانى خەونەکانى بێنێتەدى، بەڵام تاماوە لە ویژدانى گەلى ئەمریکادا دەمێنێت، بۆیە کاتێک دەڵێن جۆرج بۆش بڕواى بە دیموکراتیزەکردنى ناوچەکە هێنا، گەڕانەوەیەک بوو بۆلاى وڵسن.\n* بەڵام ئێستا گەلى ئەمریکی پاش ئەو گۆڕانانەى کە لە ناوچەکەدا روویاندا رووبەڕووى جۆرێک لە دژایەتیکردنى پرەنسیپەکانى وڵسن وەستاون، ئەوەیان چۆن شیدەکەنەوە؟\n– ئێستا تراژیدیایەک هەیە، ئەویش تراژیدیای فکرى لیبرالیزمە لە ئەمریکا، من بەراوردێکم کرد لەنێوان بۆچوونەکانى بۆش سەبارەت بە "ئازادى بۆ بێگانەکان" و قسەکانى "جوزیف بایدن" ى سەرۆکی لیژنەى کاروبارى دەرەوە لە کۆنگرێس کە بە گاڵتەکردن بە سەرۆک بۆشی وت: "ئەم سەرۆکە باوەڕى بە مرۆڤێکی دیموکراتو ئازاد هەیە لە بیابانە لماوییەکانى رۆژهەڵاتى ناوەڕاست"، ئەو پێیوایە لە لمەکانى رۆژهەڵاتى ناوەڕاستدا دیموکراتى ناچێنرێت. من لە بەراوردەکەمدا وتم کەسێکی موحافزکار لە حزبێکی موحافزکار داواى ئازادیو دیموکراسی دەکات بۆ خەڵکانى دیکە، کەچى کەسێکی دیموکراتو لە حزبەکەى وڵسن بەپێچەوانەوە دژى دیموکراسیەتو ئازادییە بۆ رۆژهەڵاتى ناوەڕاست. بەلاى منەوە ئەمە تراژیدیایە بۆ ئەمریکا، نەک بۆ رۆژهەڵاتى ناوەڕاست. بڵاوکردنەوەى دیموکراسیەت وەک هانتگتون دەڵێت پێویستی بە هێز هەیەو نابێت رۆمانسیانە بیربکەینەوە، دیموکراسیەت لەڕێگەى سەفەرکردنەوە ناگوازرێتەوە، دەبێت یەکێک هەبێت، بڵاوى بکاتەوە، ئەوەى دەڵێت ئازادى لەسەر پشتى دەبابەکانەوە نایەت بۆچوونێکى هەڵەیە، ئازادى لەسەر پشتى دەبابە چوو بۆ ژاپۆنو کۆریاو ئەڵمانیاو ئیتاڵیا هەموو ئەوانە لەسەر پشتى دەبابەکانى ئەمریکا بوون بە وڵاتى دیموکراسى. هانتگتون لە کتێبى "شەپۆلى سێیەم"دا ئەوەى سەلماند. ئەو پێى وایە دیموکراسیەت سێ شەپۆلى بڕیوە، یەکەمیان پاش دامەزراندنى ئەمریکا لە کۆتایى سەدەى هەژدەو سەرەتاى سەدەى نۆزدە. شەپۆلى دووەم پاش 1945و تێک شکاندنى فاشیزمو نازیزم. شەپۆلى سێیەمیش ئێستایەو دەکرێت لەرێگەى دەبابەوە سەدام بروخێنرێتو دیموکراسیەت لە عێراقدا بەرقەرار بکرێت. بۆیە پێت دەڵێم دیموکراسیەت پشت بەهێز دەبەستێت.\n*بەڵام ئەو وڵاتانەى کە لە پاش شەرى جیهانى دووەم لەلایەن ئەمریکاوە بەهێز دیموکراسیان بۆ برا، وڵاتى ئیسلامى نەبوونو پێشتریش بنەماکانى لیبرابیزمیان تێدا هەبووە، کەچى لە جیهانى عەرەبىو ئیسلامیدا زەمینەى بڵاوکردنەوەى دیموکراسیەت زۆر لاوازە.. ئەوە خۆى ئیشکالیەت نییە؟\n-لەگەڵتام، لێرە خەڵکانێک هەن دەڵێن پەیامى دیموکراسیەتمان پآ باشە، بەڵام خاوەن پەیامەکەمان پآ قبولڕ نییە، ئەوە جۆرێکە لە نیفاق، "مەئمون فندى" نووسەرێکى ئەمریکیە لە چینێکى هەژارى میسرەوە هاتووە ئەو کەسانەى ناوناوە "بن لاکن" لەسەر وەزنى "بن لادن" ئەو جۆرە کەسانە دەڵێن "من باوەرم بە ئازادى هەیە بەڵام.. دژى تیرۆریزمم بەڵام.. ناوچەکە پإە لەو "بن لاکن"نانە. ئەو قسانە قسەى پوچن، بەڵام دەبێت دان بەوە دابنێین وڵاتە ئیسلامیەکان چاندنى تۆوى دیموکراسیەت سەختە. بەڵام نابێت بێئومێدبین. لەسەرەتاى بیستەکاندا لە جیهانى عەرەبى مەسەلەى جیاکردنەوەى دینو دەوڵەتو ئازارى ژن… هەبوو، بەڵام دواتر فاشیزمو نازیزم هات، خەڵکانێک هەبوون لاساییان دەکردنەوە. ئەم ناوچەیە دواى مۆدە دەکەوێت، کاتێک هیتلەر هات پێیان وابوو رزگارکەرەو لە لوبنانو سوریا گۆرانیەک هەبوو دەیوت "یا فرنسا هدى وارحلى.. اجاک هتلر ابو علی" کاتێک نازیزم روخا، شەقامى عەرەبى تووشى شۆک هات، کاتێک شوعیەت هات پشتیوانى لەوان کرا. بۆیە من باوەرم وایە ئەم ئەزموونەى ئەمریکا لە عێراق بإیاردەدا، گەر سەرکەوتوو بێت لە هەموو ناوچەکە سەرکەوتوو دەبێت، پێچەوانەکەشى راستە، من باوەرم وایە لە هەردوو حاڵەتەکەدا شەرەکە شەرێکى پێویستو نەبیلانەبووە.\n*لەناو هەردوو حزبى کۆمارىو دیموکراتیدا، ئایا کەسێک هەیە درێژە بە پرەنسیبەکانى ویلسو جۆرج بوش بدات؟\n-بەڵێ کەسانێک هەن، لەرووى فکریەوە بیرنالدلویس کاریگەرى زۆرى هەیە جگە لەوە من حەز ناکەم ناوى خۆم بهێنم ئێمە هەردووکمان باوەرمان وایە کە دیموکراسیەت لە عێراقدا سەرکەوتوو دەبێت.سەبارەت بە دیموکراتەکان لەم ساتەدا هەموو شتێک بەلایانەوە سیاسەتەو هەوڵى تەواو دەدەن بۆ سەرنەکەوتنى پرۆژەکەى سەرۆک بوش لە عێراقدا، بە ئاشکرا نایڵێن، چونکە ئەمریکاییەکان ئەوە قبولڕ ناکەن، بەڵام لەژێرەوە کار بۆ ئەوە دەکەنو دەیانەوێت خۆیان سەر لە نوێ دەست پێبکەن، تەنانەت جۆرج بوشیش کاتێک لە تشرینى دووەمى 2003 مەسەلەى دیموکراتیزەکردنى ناوچەکەى هێنایە گۆرآ بەناچارى بوو. چونکە چەکى کۆکوژى لە عێراق نەدۆزیەوە.. دیموکراسیەت وەک پاساوێک بۆ شەرەکە خرایە روو. ئەگینا پێشتر قسەى وانەکرابوو، ئەوە راستیەکەیە.\n* لە منازەرە تەلەفزیۆنیەکەى ئالگۆرو جۆرج بۆشدا، ئالگۆر لە سیاسەتى دەرەکیدا داواى زۆرترین دەستێوەردانى دەرەکى دەکرد لەبەر هۆکارى مرۆیى، بەپێچەوانەوە جۆرج بوش دەستێوەردانى دەرەکى بەشتێکى خراپ دەزانآ تەنیا لەو کاتەدا نەبێت کە ئاسایشى نیشتمانى ئەمریکا بکەوێتە مەترسیەوە، کەچى زۆرترین دەستێوەردان لەسەردەمى بوشدا روویدا، ئایا رووخانى سەدام تەنیا بەهۆى چەکى کۆکوژییەکەیەوە بوو یاخود لە ئەنجامى ئەو راپۆرتانە بوو کە "پارێزگارە نوێیەکان" کە ئێوەش بەشێکن لەوان هاتووە. گەربکرێت باسى نزیکایەتى رەوتى پارێزگارە نوێیەکانو سەرۆک بوشمان بۆبکەى؟\n– وەڵامدانەوەى ئەم پرسیارە سەختە، پێت ئەڵێم بۆ، "پارێزگارە نوێیەکان" کە لیبراڵە کۆنەکانن، هەندێک پێیانوایە پارێزگارە نوێیەکان کۆنترۆڵی بإیاری سیاسییان لە ئەمریکا کردوە. پارێزگارە نوێیەکان جیاوازن لە پارێزگارە تەقلیدییەکان، چونکە ئەمان باوەإیان بە بڵاوکردنەوەى ئازادى هەیە، بەڵام فکری پارێزگارە تەقلیدییەکان انعزالیە، باوەڕیان بەوە نییە لەناو بێگانەکاندا ئازادی بڵاوبکرێتەوە، بەتایبەت باوەڕیان بە بڵاوکردنەوەى ئازادى لەناو جیهانى سێیەم بەگشتییو جیهانى عەرەبی ئیسلامى بەتایبەت، نییە. بەڵام پارێزگارە نوێیەکان لە سیاسەتدا فکرەیەکى نوێیان خستەڕوو، پێیانوایە ئەو ئازادییەى لە ئەمریکا هەیە ناتوانێت خۆی بپارێزێت، ئەگەر لە کۆمەڵگا دوورەکانى ئەمریکا رەگ دانەکوتێت ئەوە بیرۆکەى سەرەکى پارێزگارە نوێیەکانە. پێیانوایە ئەمریکا جۆرێک لە تایبەتمەندى هەیە، دەتوانێت لە وڵاتە دووردەستەکانى ئەمریکادا دیموکراسیەت پەخش بکات. وەک دەڵێن پارێزگارە نوێیەکان لە دەرگاى (ریچارد چینی) یەوە هاتنە ناو مومارەسەکردنى سیاسەتەوە.\n* هەندێک دەڵێن لە سەردەمى ریگانەوە هاتوونەتە ناو سیاسەتى ئەمریکاوە؟\n– ئەوان لە سەردەمى ریگانەوە نەهاتنە ناو پانتایی جیهانى سێیەمەوە، تەنیا پاش رووخانى یەکێتی سۆڤیەتو دۆإاندنى فکری شیوعیەت ئەوکارەیان کرد. بەڵام لەماوەى دەسەڵاتى بیل کلنتۆندا کاریگەریان پاشەکشەى کرد. پارێزگارە نوێیەکان پێیانوایە سەردەمى کلنتۆن سەردەمى پاشەکشەو دۆڕاندنى فکری لیبرالیزمە، چونکە کلنتۆن جەختى لەسەر ئابوورى کردەوە نەک سیاسەت من پێموایە کلنتۆن تەنانەت نەختێک لەبیری نیشتمانپەروەرییش دوورکەوتەوەو زیاتر باوەإی بە جیهانگیریی هەبوو. سان هانتنگتون دەڵێت: "شتێک هەیە ناوى (دافوس مان- پیاوى دافوس) و باوەإی بە سنوورەکانى نیشتمان نییەو پێیوایە گرنگ نییە، چونکە دەستکردە". هەموو ئەو فکرانە لاى کلنتۆن هەبوو، ئەو پیاوە دوورکەوتەوە لە فکرەى نیشتمانیو نەتەوەیی. پارێزگارە نوێیەکان ئەوەیان بەجۆرێک خیانەت دەزانى دواتر لە نەوەدەکاندا بەرژەوەندییەکانى ئەمریکا کەوتنەبەر کۆمەڵێک پەلامار. لە 1993 سەنتەرى بازرگانیی تەقێندرایەوە، لەساڵی 1996 پەلامارى خبار لە سعودیە درا، لە 1998 باڵیۆزخانەکانى ئەمریکا لە نایرۆبیو دارلسەلام پەلامار دران. لەساڵی 2000 هێرش کرایەسەر USS کۆلڕ لە یەمەن. هەموو ئەو پەلامارانە نیشانەبوون بۆ راگەیاندنى شەإێک دژ بە ئەمریکا. کەچى کلنتۆن ئەو هێرشانەى بە راگەیاندنى شەڕ نەدەزانىو پێیوابوو کردەوەى پۆلیسین، نەک شەڕ.کاتێک جۆرج بۆش هاتەسەر دەسەڵات باڵێکی پارێزگارە نوێیەکانی لەگەڵدا بوو. بەڵام باڵێکی تەقلیدیی بەهێز بوون. دیک چینی، لەنێوان فکری پارێزگارە تەقلیدییەکانو پارێزگارە نوێیەکاندا گیری خواردبوو. دیک چینی پێشتر وەزیری بەرگرى بوو، رەفزى ئەوەى کرد، سەدام بڕوخێنێ و بەغدا داگیر بکات. کاتێک لە دەسەڵاتدا نەما، لە کەرتى تایبەتدا کارى کردو پەیوەندى زۆرباشی لەگەل وڵاتە خاوەن نەوتەکاندا پەیداکرد بەتایبەت لەگەڵ سعودیەدا. چینی لە ناوەڕاستى پارێزگارە نوێیەکانو پارێزگارە تەقلیدییەکاندا بوو. لە نیسانى 2001، پێش چەند مانگێک لە 11 ى سێپتەمبەر، رامسفیلد وەزیری بەرگرى وتبوى ئەرکى سەربازى لە سینا نێوان میسرو ئیسرائیل کۆتایی پێ بهێنین، بۆ پاشەکەوتکردنى 28 ملیۆن دۆلار.لە سەردەمى بۆشی کوڕدا هێزەکانى ئەمریکا لەهەموو شوێنێک هەبوون لە بۆسنەوە بگرە تا دەگاتە هایتی. گرنگى زیاتر بە سیاسەتى دەرەکیی دەدرا. پارێزگارە تەقلیدییەکان هەموو تەقەلایەکیان ئەوەبوو سەرۆک بۆش گۆإان لە دادگاى باڵاى وڵاتدا بکاتو کێشەکانى وەک لەباربردنو کورتهێنانى میزانیەى ئەمریکی چارەسەر بکات.بەڵام 11 ى سێپتەمبەر هەموو هاوکێشەکانى گۆإی، پارێزگارە نوێیەکان هاوپەیمانێکی نوێیان دەستکەوت کە دیک چینی بوو. ئەگەر چینی نەبوایە ئەم رەوتە هەر بە رەوتێکی فکری دەمایەوەو کاریگەرى لە سیاسەتو جێبەجێکردنى دەسەڵات نەدەبوو. بەڵام دیک چینی خۆی بەسەر پارێزگارە نوێیەکاندا ساغ کردەوە.\n* کاریگەرى ئەم رەوتە لە ئایندەدا چۆن دەبینی؟\n– لەسەر عیراق بەندە. بۆ نموونە پۆل ولفۆیتس وەزارەتى بەرگرى جێهێشتو چووبۆ بانکى نێودەوڵەتیو توشى ئەو ریسواییەبوو. پێموایە ئەو پیاوە وەک ئەو سەربازەى لێهات لە مەیدانى شەإدا بەجێمان هێشتووە. پێموایە ئەگەر پرۆژەکەى پارێزگارە نوێیەکان لەعێراق سەرنەکەوێتو گەلى ئەمریکا باوەإ بەوە بهێنێت کە پرۆژەکە دۆإاوەو ئەو هەموو پارەو قوربانییانەى دراوە بە فیإۆ چووە، پێموایە ئەوە کۆتایی پارێزگارە نوێیەکانە، بەلاى کەمەوە هەموو ئەوانەى لەپشتى ئەو رەوتەوە بوون چی سیاسیو چی بیرمەند، رۆڵیان لە ئەمریکا دەکەوێتە پەراوێزەوە، بۆ خۆم کێشەم نییەو باوەإم بە قەدەر هەیە، پێموایە هەموو ئەو شتانەى کە پێم دەوترێت دەبێت قبوڵم بێت، چونکە باوەإم بەوە هەبووە سوپاى ئەمریکا عێراقیەکان رزگار دەکات. کاتێک زیاتر لە 3500 سەرباز بە کوژراوى دەگەڕێنەوە دەبێت ئەوەشم قبول بێت، لە کۆنگرەیەک دەرکرێم یان گرێبەستم لەگەڵدا نەکرێت بۆ نووسین. پێموایە ئەم پرۆژەیە پرۆژەیەکى گرنگە بۆ عێراقییەکانو ناوچەکەو جیهان.\n* پێشبینی دەکەیت لەعێراق سەرکەوتوو دەرچن؟\n– ئەم ساڵە هەمووشتێک ساغ دەبێتەوە، لەگەڵ پاتریۆسو کرۆکەردا قسەم کردووە، پەیوەندیم لەگەل هەردووکیاندا باشە. پێموایە باشترین باڵیۆزو سەرکردەى سەربازیمان هەیە لەعێراق، ئەگەر نەیانتوانى کۆمەڵگاى ئەمریکی قەناعەت پێ بکەن کە پرۆژەکە سەرکەوتووە، ئەمە شتێکی ترە. پێش شەإ لەساڵی 2003 دا، 80% خەڵک پشتگیری شەإی عێراقیان دەکردو 77% ئەندامى ئەنجومەنى پیران رێگەیان بە سەرۆک بۆش دا هێز بەکاربهێنێت بۆ روخانى سەدام، بەڵام لەساڵی 2007 دا 20% پشتیوانى شەإەکەنو 80% دژى شەإەکەن. هاوکێشەکە پێچەوانە بوەتەوە. ئەوەى خەیاڵی داگیرکردم ئەو بێ ئومێدیو نەبوونى هیوایەیە کە هەیە. من لەسەر چەقۆکە وەستاوم.گەلى ئەمریکا گەلێکی واقعیو پراگماتیکەو حەزى لە دۆڕان نییەو هەردەم حەزى بە سەرکەوتنە، کاتێک بزانێ شکاوە باوەڕی پێ دێنێو تەماشاى سبەی دەکات، پێچەوانەى عەرەبە، کە بە بەردەوامى لەسەر کۆنەهەواران دەگرى. من بە سەرۆک بۆشم وت لە واشنتۆن، جۆرێک لە بێ ئومێدی هەیە، کەچى لە بەغدا سەرەتایەک بۆ ئومێد سەریهەڵداوە.\n* لە تورکیادا رەوتێک سەریهەڵداوە هەڵگری جۆرێک لە تایبەتمەندی لۆکاڵی تێدایەو دانەبڕاوە لە ناسنامەى رابردوو وەک ئەتاتورک، لەهەمانکاتدا هەڵگری بۆچوونى رۆژئاواییە. ئەم رەوتە ئەیەوێت تورکیا بباتە یەکێتیی ئەوروپاو ریفۆرم لە دەستوردا بکات. چۆن دەڕوانیتە ئەو دۆخەى تورکیاو کاریگەر لەسەر ناوچەکە؟\n– لە تورکیادا ئیزدواجیەتێک هەیە، کەمالیزم دوو لایەنە، بۆچوونى کەمالیزمو مومارەسەى کەمالیزم. دامەزراوەى سەربازى تورکیا خوێندکارى ئەتاتورکە، ئەمە بەردەوام چاوى لە رۆژئاوایە. من خۆم دژى ئەوەم ئایین لە سیاسەتدا رۆڵی هەبێت، من لەو دایناسۆرە کۆنانەم پێموایە ئایین دەبێت جیابکرێتەوە لە سیاسەت. گەر ئەو دوانەت تێکەڵکرد هەم دین دەکەن بە سیاسەتو هەمیش سیاسەت دەشێوێننو تێکیدەدەن. پێموایە تورکیا یاریی بە ئاگر دەکات، تورکیا هاوپەیمانێکی ستراتیژی لەگەلڕ ئەمریکاو ئیسرائیلدا هەیە، ئەوە سێگۆشەیەک ستراتیژییە، ئیسلامییەکان هاتوون دەیانەوێت رۆڵی تورکیا بگۆإن، دەسەڵاتى سەربازیی پێی باش نییە تورکیا بچێتە یەکێتیی ئەوروپاوە، چونکە رۆڵیان نامێنێ لە پرۆسەى سیاسییدا، کەچى ئیسلامییەکان کە دژى ئەوروپاو رۆژئاوان ئەیانەوێت بچنە یەکێتیی ئەوروپاوە، ئەوەش بۆ لغاوکردنى دەزگاى سەربازیی. ئەوە جۆرێکە لە تەڵەزگەى تورکى. راى گشتیی تورکیا بەپێی هەندێک راپرسیی زۆر رقی لە ئەمریکایە.تورکیا ئێستا نوقمی دژایەتیکردنى ئەمریکایە، پێموایە تا 25 ساڵی دیکەش یەکێتیی ئەوروپا تورکیا قبوڵ ناکات، چونکە وەرگرتنى هەر وڵاتێک لەو یەکێتییەدا پێویستى بە ریفراندۆمێک هەیە لەناو گەلانى یەکێتیی ئەوروپا، کێ قبوڵی ئەوە دەکات؟ هۆڵەندییەکان کە کێشەیان لەگەڵ ئیسلامدا هەیە؟ فەرەنسا، ئەڵمانیا؟ ئەوە خەونێکە تورکەکان پێوەى دەبینن بچنە یەکێتیی ئەوروپاوە. خەونێکی بێ ئومێدیشە. هەندێک تورک هەن نایانەوێت دەستبەردارى ئەو خەونە ببن، ئەوە جۆرێکە لە نەرجسیەت، دەبێت تورکەکان دان بەوەدا بنێن تورکیا وڵاتێکی ئەوروپی نییە. بۆ خۆم نەختێک لەسەر تورکەکان توندم، بۆیە ئەو بڕیارەش کە دابویان دکتۆراى فەخریم لە زانکۆی (کونج) پێ بدەن هەڵیانوەشاندەوە. بۆیە دەیڵێمەوە چونە ناو یەکێتیی ئەوروپا بیرکردنەوەیەکى ناواقعییە.\n* با بێینە سەر کێشەى کورد، ئێوە دەزانن کوردستان دابەشکراوە بەسەر چوار دەسەڵاتداو ئەو وڵاتانەش لەچوارچێوەى وڵاتانى "میحوەرى شەڕ" دان بەتایبەت عێراقو سوریاو ئێران، تورکیاش پەیوەندى لەگەل ئەمریکادا باش نییە، کێشەى کورد کە لە ئێستادا زۆر بەهێزەوە خۆى دەردەخات، خۆشەویستى کوردیش بۆ پرۆژەى ئەمریکا ئاشکرایە، ئێوە لەم چوارچێوەیەدا ئایندەى کێشەى کورد چۆن دەبینن؟\n– بەداخەوە وەک کەسێکى ئەکادیمى دەبێت ئەو راستییە بڵێم، ئەمریکا هەڵسوکەوتى لەگەل دوژمنەکانیدا زۆر باشترە لەگەل دۆستەکانیدا کاتێک یەکێک دژایەتى دەکات ئەمریکا دەچێت خۆى لێ نزیک دەکاتەوە پێى دەڵێت بۆ دژایەتیم دەکەى؟ چیت بوێ بۆتى دەکەم، بەس خۆشت بوێم، زیاتر بە دوژمنەکانمان دەدەین لەوەى بە دۆستەکانمان.کوردەکان خۆشەویستیەکى بێ مەرجیان دا بە ئەمریکا، ملکەچێکى بێ مەرجیان دا بە ئەمریکا، هۆکارەکانى بەلاى منەوە پەسەندە. ئەوە خویەکى مرۆڤى کوردیشە، جگە لەمە کورد زوڵموزۆرێکى چەشتووە، زوڵمى تورکیا، سوریا، ئێرانى، خیانەتى بەریتانیا کە پەیمانیان بە دامەزراندنى دەوڵەتى کوردیداو دواتر لێى پەشیمان بونەوە… جگە لەو هەڵەیەى کە لەساڵى 1991 ئەمریکا بەرامبەرى کردنى دواى ئەو هەموو غەدرە، کوردەکان وایان پێ باش بوو گەورەترین پشتیوان لە رووى سیاسىو سەربازیەوە ئەمریکایە بۆیان.پێشتریش ئەوەم بە کوردەکان وتوە، زەواجەکەى ئێوە لەگەلڕ ئەمریکا هیچ مەرجێکى تێدا نییە. ئەمریکاییەکان زەواجى سیاسى لەگەلڕ چەندین لایەندا دەکەن، نەک یەک لایەن.ئەمریکاییەکان دێنو دەچن، لەگەل گەلانى گەورەدا زەواج دەکەن، بۆیە لە پەیوەندى کردن لەگەل گەلێکى پەراوێزى وەک کوردا دوو دڵن، دوو دڵن لەوەى بنکەى سەربازى لە کوردستاندا دروست بکەن.\n* ئێستاش دوو دڵن؟\n– گەر بنکەى سەربازى لە کوردستاندا دروست بکەن من سەرسام دەبم. چونکە حەساسیەت لە تورکیاو عێراقو وڵاتانى ترى عەرەبدا دروست دەبێت کە دژى کوردستانن. بەداخەوە ئەو بنکە سەربازیە جۆرێکە لەسەرکێشى. بەڵام دەبێت واقعى بینو دان بەوەدابنێین، کاتێک گەلێکى بچووک پشت بە وڵاتێکى زل هێز دەبەستێت ئەگەرى خیانەت هەردەم لە ئارادایە. پێویست بەوە ناکات مجامەلەتان بکەم ئەمریکا لەوانەیە خیانەت بکات، سەیرکەن لەساڵى 1991 چۆن کۆڵن پاول و جیمس بیکر خیانەتیان لە کوردو شیعە کرد بەڵام لە 2003 هەر ئەوان ئەوەى پێویست بوو کردیان، بۆ؟ چونکە بەرژەوەندییەکان گۆرابوون. گرنگ ئەوەیە گەورەترین شت کە پارێزگارى لە کوردستان بکات پاراستنى پرۆسەى دیموکراسیە لە کوردستان، گەر لە کوردستاندا دیموکراسیەت هەبێت ئەمریکاش ناچارە پشتیوانى لێ بکات. بۆیە تەنیا بەرقەرارکردنى دیموکراسى لە کوردستاندا دەتوانێت گرەنتى پشتیوانى ئەمریکا بۆ گەلى کورد دابین بکات.\n* ئاستى پەیوەندییەکان کوردو ئەمریکا چۆن دەبینى؟\n– هەندێک لە سەرکردە کوردەکانى وەک مام جەلالو کاک مەسعود کە پەیوەندیان بە ئەمریکاوە هەیە، ئێستا لەو پەیوەندیەى کە هەیە لەنێوان هەردوولادا باش تێگەیشتوون. بەڵام من پێم وایە پەیوەندى لەنێوان گەلێکى بچوکو وڵاتێکى زل هێز لەناوچەیەکى ترسناکى وەک ئێرە، جۆرێک لە مجازەفەى تێدایە.* کورد کە دابەشکراوە لەنێوان وڵاتاندا ناتوانێت ببێتە رەگەزێکى بەهێزى گەشەسەندنى دیموکراسى لەناوچەکەدا؟– پێم وانیە ئەم ئیدارەیەو ئەوەى دواى ئەمیش دێت بیرۆکەى سەربەخۆى کوردستان پەسەندبکات. ئەمان فیدرالیزمى عێراقیان پەسەندو من ئەم فیدرالیزمە ناوناوە سەربەخۆییەکى داپۆشراوە، ئێستا هەموو دنیا دەزانن کوردستان نیمچە سەربەخۆیە. کیسنجەر شتێکى هەیە ناوى لێ ناوە " الغموض البناء " با " الغموض البناء " بێتو ناوى مەنێ سەربەخۆیى.* عێراق حاڵەتێکى تایبەت بوو، دیکتارتۆریەتى تێدا نەماوە، بەڵام لە سوریاو ئێران هێشتا بەربەستن لە بەرامبەر پرۆژەکانى ئەمریکا لە ناوچەکە. هاوپەیمانى ئێرانو سوریاش لە هەموو ناوچەکە بەشامو لوبنانو فەلەستینو عێراقیشەوە دژى ئەمریکاو ستراتیژەکەیەتى، کورد لەو دوو وڵاتەدا دەتوانێت رۆڵى گرنگ بگێڕێ لە شێواندنى دۆخەکەیانو دروستکردنى کێشەى سیاسى بۆیان، ئایا بۆ ئەمریکا وا باش نییە پشتیوانى لەم عاملە بکات کە بە سروشت خۆى دیموکراسیەو باوەڕیشى بە پرۆژەکەى ئەمریکا هەیە؟– بۆ وەڵامى ئەم پرسیارە دەبێت لەسەر شێوازى ئەمریکى وەڵام بدەینەوە "دەبێت وابێت"، ئەوە خاڵى سەرەکیە. بەڵام ئەوەى لە ناوچەکە روودەدات ئەوەیە پرۆژەکەى ئەمریکا لە ناوچەکە جێبەجێ کردنى زۆر سەختەو لە خەیاڵى ئیدارەى ئەمریکیدا نەبووە. ئێستا لە بەکارهێنانى هێزدا دوو دڵى هەیە. سوریا لە 2003 تا 2005 دەترسا، بەڵام ئێستا ترسەکەى رەویەتەوە. بۆنموونە سوریا لە لوبنان هەڵهات، نەک پاشەکشەى کرد، زۆر بە پەلەش هەڵهات کەس باوەرى نەدەکرد ئەو هەژموونەى سوریا لە لوبنان بەو خێراییە کۆتایى پێبێت. هەڵهاتن چونکە لەوکاتەدا دەترسان ئەمریکا هێرشیان بکاتە سەر، ئەو رژێمە خێڵەکییە، دیکتاتۆرییە، نەژادپەرستە دەبێت بیترسێنێت. بەڵام جۆرێک هەست بە بەرپرسیارێتى دەکەم. دەبێت کاتێک داوا لە گەلێک دژى رژێمەکەى راپەرێت، ئەوە لەبەر چاوبگریت ئەوکاتە تۆ لەوێیت بۆ ئەوەى پشتیوانى لێ بکەیت. کاتێک دەبابەو جەلادەکان هێرش دەکەنە سەر کورد وەک چۆن لەساڵى 1975 دا بە پلانى شاوکیسنجەر رووىدا تۆ چى دەکەى؟پێم وایە گەر ئەمریکا داوا لە کوردى سوریا بکات دژى رژێم بوەستێ ئەوکاتە بەرپرسیاریەکى ئەخلاقىو مێژوویى دەکەوێتە ئەستۆ، کاتێک رژێم پەلامار دەدات دەبێت تۆ بەهێزەوە پشتیوانیان لێ بکەیت. نابێت لەبیرى بکەین بۆشى باوک قەرزارە بەرامبەر مێژوو کاتێک بە عێراقیەکانى وت "ئێوە خۆتان مەسەلەکە بگرنە دەست دژى دیکتاتۆر سەدام" خەڵک توانى 14 پارێزگا رزگار بکات، بەڵام ئەمریکا پشتى کوردو شیعەى بەرداو بەجێى هێشتن بۆ سەدام تاکو قەسابخانە دروست بکات. بۆیە گەر ئەمریکا داواى لە کورد کرد دژى رژێمەکانیان بوەستن، پێویستە لەبەرامبەردا پشتیوانى سیاسىو سەربازىو ئابوورى لە کورد بکات. لەوە دەترسم ئەمریکا ئەو پەیمانەى خۆى جێبەجێ نەکات.کاتێک بە خەڵکى قامشلى دەڵێت راپەرە، دەبێت لەکاتى هاتنى سوپاو مخابراتى سوریا بۆ سەریان پشتیوانیان لێ بکەیت. لوبنانیەکان چانسیان هەبوو، کاتێک سوریا حەریریان کوشت بە پەلە لە ترسى ئەمریکاو فەرەنسا پاشەکشەیان کرد. ئەگەر ئەو ترسەیان نەبوایە خوێن هەڵدەستا. بۆ گەلانى ئێرانیش پێم وایە دەبێت گەلانى ئێران خۆیان بە پشتیوانى خۆیان ئەرکى روخاندنى مەلاکانى ئەو وڵاتە بگرنە ئەستۆ.\n* پێش روخانى سەدام سەرۆک بۆش مەسەلەى چەکى کۆکوژى کردە بیانویەک بۆ هێرش کردنە سەر عێراق، ئێستاش باس لە "هۆلۆکۆستى ئەتۆمى" دەکات لە ئێران، ئەمەیان بەو مانایە نییە سیناریۆى هێرش کردنە سەر عێراق لە ئێرانیش بە هەمان بیانو دەست پێ دەکات؟\n– حەزم دەکرد پێشبینى ئایندەم بکردبایە، سیناتۆر جۆن میکین شتێکى گرنگى وتووە ئەو رایگەیان "شتێک هەیە لە لێدانى ئێران ترسناکترە، ئەویش لێنەدانى ئێرانە" ئەو پیاوە کەسێکى گرنگو کاریگەرە لە کۆنگریس. لە 20 کانونى دووەمى 2009 سەرۆک بۆش سەرۆکایەتى جێ دەهێڵێتو بە فرۆکەکەى دەچێتەوە بۆ تەکساس لەم کاتەوە تا ئەو کاتە گەر یەکێک لێم بپرسێت ئەگەرى لێدانى ئێران چەندە، دەڵێم ئەگەرەکەى کەمە، چونکە راستگۆى بیانوى چەکى کۆکوژى کە سەرۆک بۆش بەکارى دەهێنا کەوتۆتە ژێر پرسیارەوە. جگە لەوە بەکارهێنانى هێرش کەوتۆتە ژێر پرسیارەوەو نارەزایى هەیە، بۆیە ئەگەرى لێدانى ئێران لاوازە، بەڵام ئەگەر جۆن مکین بوو بە سەرۆک لە ساڵى 2009 پێم وایە ئەوکاتە میکن دەدات لە ئێران.\n* ئەى ئیسرائیل تا ئەو کاتە سەبر دەکات؟\n– ئیسرائیل لە ئێران نادات، ئیسرائیل چاوەروانى ئەوەیە ئەمریکا بدات لە ئێران. ئەمریکاش نایەوێت مغامەرەى لێدانى ئێران بە هاوبەشى لەگەل ئیسرائیلدا بکات. پێم وایە مەسەلەى لێدانى ئێران تا هاتنى سەرۆکێکى نوێ لە یارى مشکو پشیلە دەچێت، ئەگەر ئەو سەرۆکە جۆن مکین بێت ئێرانیەکان لە تەڵەزگەدان.\n* پێت وایە ساڵى 2009 کێ دەچێتە کۆشکى سپیەوە؟\n– دەترسم هیلارى کلنتۆن بێت، ئەگەر هیلارى نەبێت یەکێکى تر هەیە پێم وایە تواناى بردنەوەى هەیە ئەویش سیناتۆر "فیلد هامسن"ە. هونەرمەند بووەو ژنێکى جوانى هەیە. کەسێکى میانرەوە بەڵام بەردەوام پێى دەلێم کەسێکى تەمەڵە، زۆریش تەمەڵە، بەڵام گرنگ نییە چونکە ریگان لەم تەمەل تر بوو.\n* هیلارى لە بەرنامەکەیدا باس لە هێشتنەوەى هێزى سەربازى دەکات لە کوردستان بۆ پاراستنى کورد؟\n– کەسێک هەیە دۆستى کوردە لەناو حزبى دیموکرات ناوى پیترکابرس-ە زۆرجار سەردانى کوردستان دەکات، دیارە ئەو کاریگەرى هەیە، لەگەڵیدا ریچارد هۆڵبرگ هاتووە، پێم وایە ریچارد هۆڵبرگ تواناى ئەوەى تێدا نییە ببێتە وەزیرى دەرەوە، زۆربەى پاڵێوراوەکان دوو دڵن لە کردنەوەى بنکەى سەربازى لە کوردستاندا.\nPrevious ئارەزوویەكى وەدى نەهاتوو …. سەعید ئەمانى\nNext وەرزى زیزبوون …. نورى بێخاڵى


گۆرانییە خۆشەکانی دایکانی کوردمان، لەگەڵ هەڵپەڕاندنی جگەرگۆشەکانیاندا، کە لە کوردەواریدا بە "ئیش ئیش"یش ناودەبرێت. ئەو گۆرانییانەن\nکە دایکان یا داپیرەکان یا خوشکان یا ژنانی تر، لەگەڵ هەڵپەڕاندنی منداڵەکانیاندا، یا کچەزاکان و کوڕەزاکانیاندا، لەگەڵ یاری و ختووکەدانیاندا، بە زۆریش منداڵانی تەمەن یەک ساڵان بۆ دوو ساڵان، بە دەنگێکی ناسکی پڕ لە سۆز، بە ئاوازێکی شیرین، بە رتمێکی خێرا، بە روویەکی خۆش و بە زەردەخەنەوە، بۆ منداڵە چاوگەشەکانیان دەیانڵێن.. بۆ ئەوەی بیان خافڵێنن و خۆشی و شادیش بخەنە دڵە قنجەکانیانەوە، یا کە دەگرین، بەو گۆرانییانە ژیریان دەکەنەوە.. لە هەمان کاتیشدا، هانیان دەدەن بۆ جووڵەکردن و چالاکی نواندن.\nگۆرانییە کوردییەکانی هەڵپەڕاندنی منداڵان، کە تایبەتن بە منداڵان، بەشێکە لە "لای لایـە"ی دایکان، بەشێکە لە فۆلکلۆری کوردی، بەشێکی رەسەنیشە لە کەلەپوور و لە کولتووری نەتەوەیی کوردیمان.\nنەرویـج: ١١/ مـای/٢٠٢٠


زانکۆی سۆران - رێزگرتن له د. نه‌هرۆ زاگرۆس یاریده‌ده‌ری سه‌رۆكی زانكۆ بۆ كارووباری زانستی و ناساندنی یاریده‌ده‌ری نوێی سه‌رۆكی زانكۆ\nرێزگرتن له د. نه‌هرۆ زاگرۆس یاریده‌ده‌ری سه‌رۆكی زانكۆ بۆ كارووباری زانستی و ناساندنی یاریده‌ده‌ری نوێی سه‌رۆكی زانكۆ\nبڵاوكراوەتەوە لە سێ شەممە, 24 کانونی یەکەم 2019 10:54\nرۆژی دووشه‌ممه به ئاماده‌بوونی به‌ڕێزان "د. موسڵح مسته‌فا" سه‌رۆكی زانكۆی سۆران، ئه‌ندامانی ئه‌نجوومه‌ن و ژماره‌یه‌كی به‌رچاو له سه‌رۆكی به‌شه‌كان و مامۆستا و فه‌رمانبه‌ری زانكۆ، له رێوڕه‌سمێكی شایسته‌دا، رێز له "د. نه‌هرۆ زاگرۆس" یاریده‌ده‌ری پێشووی سه‌رۆكی زانكۆ گیرا، كه له ماوه‌ی رابردوودا به‌وپه‌ڕی دڵسۆزی و لێهاتوویی و ماندوونه‌نانسییه‌وه، بۆ به‌ره‌وپێشبردنی زانكۆی سۆران كاری كردبوو و، هاوڕێ له‌گه‌ڵ تیمی زانكۆ، رۆڵێكی به‌رچاوی هه‌بوو له بنیاتنانی تۆڕی په‌یوه‌ندییه ئه‌كادیمییه نێوده‌وڵه‌تییه‌كانی زانكۆ.\nهه‌ر له‌و رێوڕه‌سمه‌دا، یاریده‌ده‌ری نوێی سه‌رۆكی زانكۆ بۆ كارووباری زانستی "د. محه‌ممه‌د عه‌لی" ناسێنرا و، پیرۆزبایی لێ كرا.\nله‌و رێوڕه‌سمه‌دا، هه‌ریه‌كه له به‌ڕێزان سه‌رۆكی زانكۆ، ئه‌ندامانی ئه‌نجوومه‌نی زانكۆ و هه‌روه‌ها نوێنه‌ری مامۆستایان و فه‌رمانبه‌ران، وته‌یان پێشكه‌شكرد و، تێكڕا ئه‌وه‌یان پشتڕاست كرده‌وه، كه د. نه‌هرۆ یه‌كێك بووه له كه‌سایه‌تییه كاریگه‌ره‌كانی زانكۆ و له پشتی زۆرێك له سه‌ركه‌وتنه‌كانی زانكۆوه‌یه. ئه‌مه جگه له‌وه‌ی هه‌میشه یه‌كێك بووه له‌وانه‌ی كه برایه‌تی و هاوهه‌ستی ئه‌ندامانی ئه‌نجوومه‌ن وستافی زانكۆی به‌هێزكردووه. هه‌ر بۆ ئه‌مه‌ش سوپاس و پێزانینی تایبه‌تی خۆیان به‌رامبه‌ر به ناوبراو ده‌ربڕی و هیوایان خواست له بڕگه‌كانی داهاتووی ژیانیدا سه‌ركه‌وتوو بێت.\nسه‌باره‌ت به یاریده‌ده‌ری نوێی سه‌رۆكی زانكۆش، له وته‌ی به‌ڕێزانی ئه‌نجوومه‌نی زانكۆ، ئه‌وه ئاماژه‌ی پێكرا، كه د. محه‌ممه‌د كه‌سایه‌تییه‌كی ئه‌كادیمی سه‌ركه‌وتوو و جدییه و بێگومان جێگره‌وه‌یه‌كی شایسته‌یه و ده‌توانێ رۆڵی به‌رچاوی هه‌بێ له به‌ره‌وپێشبردنی پلانه زانستییه‌كانی زانكۆ.\nله وته‌یه‌كیشدا، به‌ڕێز د. نه‌هرۆ زۆر سپاسی هه‌موو ئاماده‌بووانی كرد و، گوتی، ئه‌زموونی له زانكۆی سۆران یه‌كێك له وێستگه گرنگه‌كانی ژیانی بووه و زۆر شتی نوێ له‌م زانكۆیه فێربووه. هاوكات جه‌ختیشی له‌سه‌ر گیانی یه‌ك تیمی ئه‌ندامانی تیمی زانكۆی سۆران كرده‌وه، كه بێگومان رۆڵی هه‌بووه له هه‌موو سه‌ركه‌وتنه‌كان و به‌جێگه‌یاندنی ئه‌ركه‌كان به باشترین شێوه.\nدواتر به‌ڕێز "د. محه‌ممه‌د عه‌لی" یاریده‌ده‌ری نوێی سه‌رۆكی زانكۆ بۆ كارووباری زانستی، وته‌یه‌كی پێشكه‌شكرد و وێڕای سپاس و پێزانین به‌رامبه‌ر به سه‌رۆكایه‌تی زانكۆ بۆ پێدانی ئه‌و متمانه‌یه، هیوای خواست كه هه‌مووان وه‌كو یه‌ك تیم بتوانن درێژه به سه‌ركه‌وتنه‌كانی زانكۆی سۆران بده‌ن. هه‌روه‌ها زۆر سپاسی د. نه‌هرۆی كرد، كه له ماوه‌ی رابردوودا به باشترین شێوه كاره‌كانی خۆی ئه‌نجدامداوه و زۆر سوود له بیرۆكه و كاره‌كانی وه‌رگیراوه و بناغه‌یه‌كی باشی داناوه. ئه‌وه‌شی خسته‌ڕوو كه به‌رده‌وام ده‌بن له سوودوه‌رگرتن له ئه‌زموون و لێهاتووییه‌كانی به‌ڕێزیان.\nله دوایین بڕگه‌ی رێوڕه‌سمه‌كه‌شدا، دوای پێشكه‌شكردنی سوپاس و پێزانی سه‌رۆكایه‌تی زانكۆی سۆران و دیاری زانكۆ، له لایه‌ن ئه‌ندامانی ئه‌نجوومه‌نه‌وه دیاری پێشكه‌ش به دیاری و رێزلێنان پێشكه‌ش به د. نه‌هرۆ كرا.\nسی ڤی د. نه‌هرۆ زاگرۆس\nسی ڤی د. محه‌ممه‌د عه‌لی\n/ گەشتی زانستی مامۆستایان و قوتابیانی بەشی ئینگلیزی فاكەڵتی پەروەردە


په‌یه‌ده كارێكی خراپی كرد - ئاوێنه\n11:30 pm | گه‌شتی هه‌واڵه‌كانی ئاوێنه\n10:59 pm | یه‌كێتی: وه‌زاره‌تی داد له‌كابینه‌كه‌ی عادل عه‌بدولمه‌هدی به‌ر ئێمه ده‌كه‌وێت\n10:24 pm | عێراق هێزێكى زۆر ره‌وانه‌ى رۆژئاواى كه‌ركوك ده‌كات\n“تا ئێستا یه‌كێتی دو كاندیدی بۆ پۆسته‌كه هه‌یه”\nیه‌كێتی: وه‌زاره‌تی داد له‌كابینه‌كه‌ی عادل عه‌بدولمه‌هدی به‌ر ئێمه ده‌كه‌وێت\n■ د.جەعفەر عەلی\n■ سەردار عەزیز\n■ هونەر تۆفیق\n■ بەهادین نوری\n■ لوقمان غه‌فور\nئه‌م به‌یانییه له‌گه‌ڵ پێكردنی ته‌له‌فزیۆنه‌كه‌مان، كه‌ناڵی CNN له‌هه‌واڵه سه‌ره‌كییه‌كانیدا ئاماژه‌ی به‌رێكه‌وتنی نێوان په‌یه‌ده و سوپای سوریا كرد بۆ گه‌یشتنی سوپای سوریا بۆ نێو شاری عه‌فرین و به‌رپه‌رچدانه‌وه‌ی سوپای توركیا. ئه‌م هه‌واڵه منی گێرایه‌وه بۆ ئه‌و سیاسه‌ته خراپه‌ی كه هێزی كوردی بۆ تێكشكاندنی دوژمنه‌كه‌ی، ده‌ستی دوژمنه‌كه‌ی تری ده‌گرێت.\nهه‌رچه‌نده من دوور و نزیك په‌یوه‌ندیم به‌په‌یه‌ده‌وه نییه و ره‌نگه هه‌ندێك په‌یڤوتن لێره‌دا ببێته هۆی ته‌نگه‌تاوكردنی هه‌ندێك كه‌س كه تا ئه‌م ساته نه‌ك له‌سیاسه‌تی په‌یه‌ده نه‌گه‌یشتوون، بگره رێبازه‌كه‌شی شاره‌زا نین.\nله‌دوای هه‌واڵه‌كه، له‌نێوان دوو شیكاری سیاسی CNN دا قسه له‌سه‌ر ئه‌وه‌كرا هێنانی سوپای سوریا بۆ ناو دڵی یه‌كێك له سێ كانتۆنه‌كه‌ی رۆژئاوا چاره‌سه‌ری ئاشتی و گێڕانه‌وه‌ی ئاشتی بۆ نێو ماڵی كورد ده‌كات؟ بێگومان ئه‌وان دوودڵ بوون له‌و ئه‌گه‌ره‌و ئه‌گه‌رێكی تریان خسته‌ڕوو، جه‌وله‌ی شه‌رێكی تری نێوان سوپای سوریا و په‌یه‌ده له‌لایه‌ك و له‌لایه‌كی تره‌وه پێكدادانی نێوان توركیاو سوریا، كه ئه‌وه‌یان به‌دوورتر ده‌زانرا.\nبۆ من شیكردنه‌وه‌كان زۆر بایه‌خدار نه‌بوون، چونكه سۆلیستیوت (ئیهتمام)ی من دیدێكی تر بوو ئه‌ویش به‌كارهێنانی ده‌ستی داگیركه‌ر بۆ تێكشكاندنی داگیركه‌ر. كه ئه‌م بایه‌ته دوور و نزیك دوو شیكه‌ره‌وه‌كه نه‌چوون به‌لایدا.\nدوو راستی هه‌یه له‌م نووسینه‌دا نابێت بیشارمه‌وه، یه‌كه‌میان به‌رخودانی یه‌ك مانگه‌ی پیاوان و ژنانی رۆژئاوا بۆ به‌رگری له‌كانتۆنه‌كه‌یان. دووه‌م جیۆپۆلۆتیكی كانتۆنی عه‌فرین له‌گه‌ڵ خواستی به‌رگری یه‌په‌گه‌دا دوو ئاراسته‌ی پێچه‌وانه‌ن، ناوچه‌كه وا هه‌ڵكه‌وتووه كورد ته‌نیا و بێ پشتیوانه، بۆیه هه‌فته‌ی پێشوو كاتێك له‌گه‌ڵ خاتوو (جۆیسلین ئاده‌م) كه وه‌ك فاڵانتێر وانه‌مان پێده‌ڵێته‌وه باسی كوردانی عه‌فرین هاته‌ناوه‌وه، هیچ قسه‌یه‌كمان پێنه‌بوو بۆئه‌وه‌ی كورد چی بكات!، ته‌نیا ئه‌وه‌نده نه‌بێت كه تا دواسات شه‌ڕكردنه. هه‌روه‌ها یه‌كێك له‌و رایانه‌ی جۆیسلین ئه‌و پێشنیاره بوو كه ئه‌مڕۆ روویدا، به‌ڵام من پشتگیریم نه‌كرد، چونكه وتم:”بۆ كورد ئه‌سه‌د و ئه‌ردۆگان جیاوازی نییه”.\nره‌نگه ئه‌م هه‌نگاوه‌ی په‌یه‌ده بۆ ئه‌وه بگه‌ڕێته‌وه كه كۆمه‌ڵگه‌ی نێوده‌وڵه‌تی نه‌یتوانی فشاری بۆ سه‌ر توركیا هه‌بێت تا پاشه‌كشێ بكات له‌سنوور به‌زاندن بۆ سه‌ر رۆژئاوا و ئه‌و كۆمه‌ڵكوژییه‌ی ده‌ستیداوه‌تێ، به‌ڵام ره‌نگه ئه‌گه‌ر ئه‌م فشاره هه‌بوایه، جۆرێك بوایه له‌دانپێدانان به رۆژئاوا له‌لایه‌ن كۆمه‌ڵگه‌ی نێوده‌وڵه‌تیی و پێكدادانی هێزه نێوده‌وڵه‌تییه‌كان، ئه‌و ره‌خنه‌یه‌ش كه تا ئه‌م ساته ئاراسته‌ی ئه‌مریكا ده‌كرێت، راست نییه، چونكه په‌یه‌ده له‌لایه‌ن ئه‌مریكاوه پڕچه‌ك ده‌كرێت.\nمه‌سه‌له‌ی بنه‌ڕتی لای من ئه‌وه‌یه، كاردانه‌وه‌ی هه‌موو هێزێك بۆ دوژمنه‌كانی، لای خۆی و هه‌ندێك له‌وانه‌ی هاوسۆزین به عه‌قلانی و بێ هه‌ڵه ده‌زانرێت، به‌ڵام بۆ ئه‌وانه‌ی هه‌موو دیوی بابه‌ته‌كان ده‌بینن، وانییه. ساڵی1987 كه یه‌كێتی نیشتمانی كوردستان ئێرانی به‌لكێشكرد بۆ داستانی رزگاری و لێدانی بیره نه‌وته‌كانی كه‌ركوك، یه‌كێتی به‌كارێكی ئه‌قلانی له‌قه‌ڵه‌مدا. كاتێك پارتی له 31ئاب سوپای عیراقی هێنایه سه‌ر هه‌ولێر، به‌كارێكی عه‌قلانی و كۆتایی به‌داگیركاری له‌قه‌ڵه‌مدا، كاتێك 16ی ئاب یه‌كێتی و پارتی كه‌ركوك-یان چۆڵكرد و پاشه‌كشێیان لێكرد، به‌كارێكی عه‌قلانی لای یه‌كێتی له‌قه‌ڵه‌مدرا.\nزۆر كاره‌ساتی مێژووی تر هه‌ن كه بیرم نییه، به‌ڵام ئه‌مه‌ش مانای ئه‌وه نییه هێنانی سوپای سوریا به‌مانه بشوبهێنم، كه ئه‌مه‌ش جێگه‌ی ئه‌رگیووه له‌وانه‌یه كه‌سێك راست بێته‌وه و بڵێ بۆ هه‌ندێك له‌وانه خیانه‌ت بێت و هه‌ندێكیان به‌هه‌ڵه بزانین، ئه‌مه‌ش راسته، چونكه هه‌ر رووداوێكی مێژووی له‌و رووداوانه قسه‌ی له‌سه‌ركرێت، هۆكار و ده‌ره‌ئه‌نجامی خۆی هه‌یه و جێگه‌ی ئه‌رگیومێنتێكی قوڵه كه دواجار ناگه‌ینه ئه‌نجام.\nبۆیه قسه‌ی مه‌به‌ست ئه‌وه‌یه كاتێك خۆمان هه‌ڵده‌واسین به دوژمنه سه‌ره‌كییه‌كانماندا ئه‌بێت به‌رگه‌ی هه‌ر نه‌هامه‌تییه‌كیش بگرین كه به‌دوایدا دێت. له‌مه‌سه‌له‌ی رێكه‌وتنی سوپای سوریا و په‌یه‌ده‌ش، دوور نییه زیانی گه‌وره به‌ر به‌رژه‌وه‌ندی كورد له خۆرئاوا بكه‌وێت و عه‌فرین له‌كێشه‌یه‌كی نێوده‌وڵه‌تییه‌وه ببێت به‌كێشه‌یه‌كی ناوخۆیی سوریا.\nكۆتا قسه‌شم ئه‌وه‌یه چانسی كورد وایه كه‌وتۆته ناو چوار داگیركه‌ره‌وه، ئه‌ویش توركیا و ئێران و سوریا و عیراق، بۆیه ده‌ستگرتن به هه‌ركامیانه‌وه ده‌ستگرتنه به دوژمنه‌وه، جا ئیتر به‌رامبه‌ر یه‌كتر بێت، یاخود بۆ كۆتایی هێنان بێت به كێشه ناوخۆییه‌كان. لای من، ئه‌سه‌د و ئه‌ردۆگان و عه‌بادی و رۆحانی یه‌ك جه‌سته‌ی دۆژمنكارانه‌ن بۆ گیانی نه‌ته‌وه‌یه‌ك كه ئه‌ویش كورده.\nبڵاوكراوه‌ته‌وه له 21-02-2018


قانع ی شاعیر\nمحەممەد کابولی (١٨٩٨-١٩٦٥) یان قانع، شاعیرێکی بەناوبانگی کورد بوو. بە ھۆی شیعرەکانیەوە بە «شاعیری چەوساوەکانی کوردستان» ناوبانگی دەركردوە. شیعرەکانی قانع ھەوێنی بیرێکی پێشکەوتووخوازانەیە.\nلە ئەسڵا خەڵکی دۆڵاشم، مەریوان جێگەی ئەژدادم\nموحەممەد کابولیم ئەمما تەخەللوس قانعم ناوە\nئەو ناکۆکییە خێڵەکییانەی نێوان بنەماڵەی شاعیر و دەرەبەگەکانی ناوچەی مەریوان ڕۆژ لە دوای ڕۆژ لەناو جموجۆڵی فیکری شاعیردا زیادی دەکرد. ئەمە لە لایەک، لە سەرەتای بیستەکانیش بە دواوە کە ناو بە ناو ھەواڵی پەیوەندی سیاسییانەی توندوتۆڵی ھاریکاری نێوان کۆڕ و کۆمەڵ و تاقمە سیاسییکانی ئەو سەدەمەی باکووری کوردستان و کەمالییەکان دەگەیشت بێ ئارامی خۆی شیعری دادەگرت. دیسانەوە لە لایەکی تریشەوە سەرکەوتنی شۆڕشە مەزنەکەی ئۆکتۆبەر و سەرەتای بڵاوبوونەوەی بیر و باوەڕی پێشکەوتووخوازانەی دژ بە فاشیزم لە نێو توێژ و کۆمەڵە خوێندەوارەکاندا، ئەمانە ھەموو زەمینەیەکی نیشتمان پەروەرانە و نەتەوایەتییانەیان خولقاندبوو، وە پاشگەزبوونەوەی کەمالییەکان بەرانبەر مەسەلەی کورد و بەرپابوونی شۆڕشە ناوبەناو پچڕاو و یەک لەدوای یەکەکانی باکووری کوردستان (ئاگری داخ) بیر و باوەڕی زۆربەی لاوە خوێندەوارەکانی خستە بەر مەودایەکی نەتەوایەتی و نیشتمانیانەی کاریگەر.\nلەو کاتەدا کە سەرەتای شاعیرێتی شاعیر بوو زۆر بە گورجی باری سەرنج و شێوەی ناوەڕۆکی شیعرەکانی لە دڵداری و ئایینییەوە گۆڕدران بۆ نیشتمانپەروەرێتی. وەک خۆی چەند جارێک لە پێشەکی دیوانە شیعرەکانی سەردەمی خۆیدا باسی کردووە و لە چەند لایەکی تریشەوە لێی دواوە: کتێبێکی دەستنووسی فارسی بە ناوی (وقایق الاردەلان)ی دەست دەکەوێت کە باسی ڕاپەڕینەکانی تیرەی ئەردەڵانییەکان دەکات بەرانبەر داگیرکەران، ئەمیش ئەوەندەی تر کار دەکاتە سەر دیوی ناوەوەی شاعیر و بەرھەمە شیعرییەکانی کە لێرەدا بە تەواوی قۆناغی شیعری دڵداری جێ دەھێڵێت و شاعیر دوای ئەو قۆناغە دەبێتە شاعیرێکی نەتەوایەتی و نیشتیمانپەروەر.\nقۆناغی کۆتا ژیانی\nلەشیعرەکانیدا داوای مافەکانی ژنانی کردووە لەبوارەکانی رۆشنبیری وکۆمەڵایەتی و ئابووریدا.\nقانع لەسەرەتای پەنجاکاندا بەھاوکاری مامۆستایان (عەلادین سەجادی و شوکر مستەفا) توانی پێنج بەش لە شیعرەکانی بەشێوەی دیوانی جیاجیا و قەوارەی تایبەتی چاپ بکات، کە ئەم بەرھەمانەن(گوڵاڵەی مەریوان، باخچەی کوردستان، چوارباخی پێنجوێن، شاخی ھەورامان، دەشتی گەرمیان).\nلەکۆتایی پەنجاکاندا چەند جارێک خراوەتە بەندیخانە. لەساڵی (١٩٦٠)دا لەبەندیخانەی سلێمانی چۆنیەتی نووسینی زمانی کوردی فێری زیندانییەکان کردووە.\nلە (١٩٦٣)دا لەگەڵ وریای کوڕیدا لەبەندیخانەی (قەجەر)ی تاراندا زیندانی ئەکرێ و ھەر لەو بەندیخانەیەدا ھۆنراوە بەناوبانگەکەی نووسیوە کەدەڵێ:\nئەم کەلەپچە مەرھەمی زامی دڵی دێوانەیە.\nنموونەیەک لە شیعرەکانی\nباسێ قات نەبێت خانوو سەراکەت پارە قاتێکیان بدە براکەت\nدەوڵەمەند مەڵێ ھەوڵی بۆ خۆیە نەبوونی ھەژار ، نەبوونی تۆیە\nلە ٢٧ ئایاری ١٩٦٥ لە گوندی لەنگە دێ لە ناوچەی شلێر کۆچی دوایی کردوە.\n4 ساڵ پێشتر - Nov 11 2017 3:53PM


ئایکیا داوا ده‌کات له مێرمنداڵان شه‌وان له دووکانه‌کانی نه‌خه‌ون\nکۆمپاینای ئایکیا که به‌رهه‌م هێنه‌ری که‌ل و په‌لی ناوماڵه و ئه‌م که‌ل و په‌له‌ش له ۴۰۰ دووکانی خۆی له ۵۰ وڵاتی جیهان ده‌فرۆشێت به فه‌رمی داوا له مێرمنداڵان ده‌کات که شه‌وان له دووکانه‌کانی نه‌خه‌ون و به‌م کرده‌وه نایاسییه کۆتایی بێنن.\nله سالی ۲۰۱۶وه تا ئێستا ۱۰ هه‌واڵ سه‌باره‌ت به خه‌وتن و مانه‌وه‌ی نایاسایی له دووکانه‌کانی ئه‌م کۆمپانیا له وڵاتانی ئه‌مه‌ریکا، کانادا، بریتانیا، به‌لژیک، هۆله‌ند، ژاپۆن، ئۆسترالیا و پوله‌ندیا بڵاو بوه‌ته‌وه.\nمانه‌وه له نێو دووکانه‌کانی ئایکیا دوای ئه‌وه بۆ به یه‌ک له خۆلیاکانی ئه‌و مێرمنداڵانه‌ی له وڵاته پێشکه‌وتوه‌کان ده‌ژین که دو مێرمنداڵ له مانه‌وه‌ی به دزیانه‌وه له یه‌ک له دووکانه‌کانی ئه‌م کۆمپانیا ویدیویان گرت و له سه‌ر یووتیوب بڵاویان کرده‌وه.\nله‌و گرته ویدیوییه‌دا که تا ئێستا زیاتر له ۱ ملیون و ۷۰۰ هه‌زار که‌ره‌ت بینراوه ده‌بینین که ئه‌م دو مێرمنداڵه له سه‌ره‌تادا خۆیان له یه‌ک له گه‌نجه‌کانی جڵ ده‌شارنه‌وه و دوای داخرانی دووکانه‌که دێنه ده‌ره‌وه‌و ده‌ست ده‌که‌ن به هه‌ڵخه‌و داخه له‌سه‌ر ته‌ختی نووستنه‌کان.\nدوای هه‌ندێک کایه کردن، ئه‌م دوو کچوڵه ته‌مه‌ن ۱۴ ساله دیسان چه‌ند کاتژمێر خۆیان له گه‌نجه‌یێکی جل حه‌شار ده‌ده‌ن تا دووکانه‌که بکرێته‌وه و دواتریش بێ کێشه دێنه ده‌ره‌وه.\nکۆمپانیای ئایکیا به گشتی به هۆی ته‌مه‌نی که‌می ئه‌م مێرمنداڵانه ناکه‌وێته دوای سکاڵای یاسایی، به‌ڵام جار جاریش به‌رپرسانی خوجێی ئه‌م دووکانانه مێرمنداڵان ده‌ده‌نه ده‌ستی پۆلیس.\nبۆ وێنه، وه‌ک میدیاکانی سوید ڕاپۆرتیان کرد دوو کچوڵه‌ی سویدی ته‌مه‌ن ۱۵ ساله که مانگی ۱۰ی ئه‌مساڵ چووبوونه دووکانیکی ئایکیا له شاری ماڵمۆی سوید و دواتریش له ترسی ئاژیره‌کانی دووکانه‌که نه‌یان وێرابوو تا به‌یانی له گه‌نجه‌ی قاب و که‌وچکه‌کان بێنه ده‌ره‌وه دوای ئه‌وه له لایه‌ن کارمه‌ندانی دووکانه‌که دۆزرایه‌نه‌وه به تۆمه‌تی مانه‌وه‌ی نایاسایی له‌و دووکانه ته‌سلیمی پۆلیس کران.


بەمەبەستی ئامادەکاریی بۆ سازدانی کۆنفرانسی نیشتمانی و هەڵبژاردنە ناوخۆییەکان، ئەنجومەنی بەریتانیای بزوتنەوەی گۆڕان کۆبوەوە.\nرۆژی یه‌كشەممە لە لەندەنی پایتەختی بەریتانیا، بە ئامادەبونی جەمال محەمەد سەرۆکی جڤاتی گشتی و ئاراس وەلی رێکخەری ژوری رەوەندی کوردی بزوتنەوەی گۆڕان، کۆبونەوەیەکی تایبەت بۆ هەڵسوڕاوانی سنوری لەندەن ئەنجامدرا.\nلە کۆبونەوەکەدا، دۆخی رۆژئاوای کوردستان و تێکۆشانی کورد لەو پارچەیە باسی لێوەکرا، دواتر و لە تەوەرێكی تردا بەمەبەستی ئامادەکارییەکان بۆ سازدانی کۆنفرانسی نیشتیمانی و هەڵبژاردنە ناوخۆییەکانی بزوتنەوەی گۆڕان، گفتوگۆ و سەرنج لە نێوان هەڵسوڕاوان ئاڵوگۆڕکرا.\nئەم کۆبونەوەیە لە کاتێکدایە، لە دوای هەڵبژاردنی رێکخەری گشتی و ئەندامانی خانەی راپەراندن، بزوتنەوەی گۆڕان لەسەر ئاستی ئۆرگانەکانی کۆبونەوەی جەماوەری ئەنجام دەدات و ئامادەکاری دەکات بۆ بەستنی کۆنفرانسی نیشتمانی و هەڵبژاردنە ناوخۆییەکانی.


گرتن و نادیاری چارەنووسی هاونیشتمانییەکی خەڵکی مهاباد – چاونیوز\nچاونیوز: هاونیشتمانییەکی خەڵکی مهاباد دوای شەش ڕۆژ لە دەسبەسەرکرانی لەلایەن ئیتلاعاتی سیاسییەوە، هیچ زانیارییەک لەسەر ڕەوشی لەبەر دەست دانییە.\nبەپێی هەواڵی چاونیوز(ناوەندی مافی مرۆڤ بۆ ڕۆژهەڵاتی کوردستان)، ڕۆژی هەینی ١٠ی بانەمەڕی ١٤٠٠، هاونیشتمانییەکی خەڵکی مهاباد بەناوی “سیرووس مەولوودی” کوڕی ئیسماعیل، لەکاتێکدا لە سەفەر بووە لەلایەن هێزەکانی ئیدارەی ئیتلاعاتی سیاسیی دەگیرێ و بۆ گرتنگەیەکی ئەو دامەزراوەیە لە “شیراز” دەگوازرێتەوە.\nلەم پێوەندییەدا سەرچاوەیەکی ئاگادار بە چاونیوزی ڕاگەیاندووە: سیرووس مەولوودی سەربە هیچ حیزبێکی سیاسی نەبووە بەڵام ئۆگری بە چارەنووسی نەتەوەکەی هەبووە و وەک لاوێکی ئاسایی ژیانی خۆی دەکرد.\nئەو سەرچاوەیە لە زار بنەماڵەکەی ڕایگەیاند: باوکی سیرووس وێڕای پارێزەرێک بەدوای چارەنووسی کوڕەکەی دەکەوێت کە دوای پێنج ڕۆژ بە تەلەفۆن پێی ڕادەگەیێنن: “سیرووس” لە گرتنگەیەکی شاری شیرزا دەسبەسەر کراوە و پەروەندەکەشی تایبەتی بە “سیاسییە” و هەرکەسێکیش بەدوای کارەکانی بکەوێت ئەویش دەگیرێ!.\nهەتا ئێستا هۆکاری دەسبەسەر کردنی ئەو هاونیشتمانییە لاوە ڕوون نەبووتەوە.\nسیرووس، مەولوودی، مهاباد، گرتن، شیراز، ئیتلاعات\t2021-05-05\nتاگەکانی بابەتسیرووس، مەولوودی، مهاباد، گرتن، شیراز، ئیتلاعات


سوپای عێراق 50 گوندی پارێزگەی نەینەوا چەكدار دەكات\n:: PM:04:19:09/05/2019 \nفەرماندەی ئۆپراسیۆنەكانی پارێزگای نەینەوا رای گەیاند كە سوپای عێراق دانیشتوانی 50 گەند لە ناوچە دوورەدەستەكانی سنووری پارێزگای نەینەوا چەكدار دەكات بۆ پاراستنی خۆیان لە گرووپ و باندە تیرۆریستییەكان.\nلیوا نەجم جبووری ئەمڕۆ پێنجشەم لە نووسراوێكی لە لاپەڕەی خۆی لە تۆڕی كۆمەڵایەتی فەیسبووك گوتی، كۆبوونەوەیەكی ئەنجوومەنی سەرۆك هۆزەكانی گوندە دوورەدەستەكانی پارێزگای نەینەوا ساز كراوە و سوپا سالاری عێراق رێنوێنی داوە بە چەكداركردنی خەڵكی 50 گوندی دوورەدەست بۆ پارێزگاریكردن لەخۆیان لەدژی هێرشە تیرۆریستییەكان لەلایەن گرووپە بچووكەكانەوە.\nئەمڕۆ پێنجشەم قاسم ڕەحیم ئەندامی دەستەی ئەنجوومەنی گوندەكانی مووسڵ ڕای گەیاند كە بەرەبەیانی ئەمڕۆ چەكدارانی داعش هێرشیان كردە سەر گوندی غەوارە لە باكوری شاری مووسڵ و سەرجەم ئەندامانی خێزانێكیان سەربڕیوە كە شەش كەس بوونە و ئەوان بریتی بوون لە سەرۆكی ئەنجوومەنی گوندەكە و خێزانەكەی.\nزیاتر گوتی، هێرشەكە سەعات دووی بەرەبەیان بووە و ژمارەی چەكدارانی داعش زیاتر لە 50 تیرۆریست بوون، دواتر تیرۆریستان بەرەو شوێنێكی نادیار رۆیشتوون، دانیشتووانی گوندەكەش لە ترسان گوندەكەیان چۆڵ كردووە.\nهەر ئەمڕۆ پێنجشەم مەحما خەلیل قایمقامی شنگال لە ڕاگەیەنراوێكدا گوتی، لە هەردوو گوندی كوبل و جەری لەبەردەم چاوی سەربازانی سوپای عێراق، تیرۆریستان هێرشیان كردە سەر جووتیارانی ئێزیدی و بیری ئیرتیوازی ئاوی پاكی ئەو گوندانەیان تەقاندەوە و بە تەواوی تێكیان ڕووخاند.


دەزگای ژیان بۆ مافەکانی مرۆڤ | کوردی - For Children and Youth\nSep 22, 2020\tLast Updated 9:40 AM, Aug 1, 2018\nEnglish Deutsch عربي کوردی\nژنان و کچان\nمنداڵان و گەنجان\nداکۆکی و کەمپینەکان\nهەواڵ و شیکاری\nکوردستان و عێراق\nپێشێلکارییەکانی مافەکانی مرۆڤ\nیاساکانی مافی مرۆڤ\nکارمان لەگەڵ بکە\nبۆ منداڵان و گەنجان\nبۆ منداڵان و لاوان\nبڵاوكراوەتەوە لە ئازار 31, 2015\nئایا هیچ شتێکى ناخۆشت بەسەرهاتووە کە لە بیرت نەچێتەوە؟ ئایا هەمیشە خەمباریت و نازانیت هۆکارەکەى چییە؟ دایک و باوکت، کاتێک تووڕە دەبن، لێت دەدەن؟ کەسێکى ئازیزت لەدەستداوە؟ ئایا کێشەیەکت هەیە کە ناتوانیت باسى بکەیت؟ ئایا هیچ کەسێک هەیە ناچارت بکات شتێک بکەیت کە خۆت ناتەوێت؟\nچى بکەیت باشە؟\nکێشەکەت هەر چییەکە، تاوانى تۆ تێدا نییە. منداڵان پێویستە لەلایەن چواردەورەکەیانەوە پشتگیریى بکرێن و بپارێزرێن.\nپێویستە هەمیشە داواى یارمەتى بکەیت و باسى کێشەکانت بکەیت. ڕەنگە هاوڕێیەک، یان ئەندامێکى خێزانەکەت زۆر نزیک بێت لێتەوە و بتوانیت زۆر یارمەتیت بدات. ئایا هیچ مامۆستایەک شک دەبەیت بتوانیت لێى نزیک ببیتەوە و قسەى بۆ بکەیت؟\nئەگەر هیچ کەسێک نییە قسەى بۆ بکەیت یان هیچ کەسێک نییە متمانەى پێبکەیت، دەتوانیت هەموو کاتێک پەیوەندى بە ئێمەوە بکەیت، یان سەردانى یەکێک لە بنکەکانمان بکەیت. زۆر کەس سەردانى ئێمە دەکەن لەبەرئەوەى ئەوانیش کێشەى وەک ئەوەى تۆیان هەیە.\nئەگەر خۆت نەتەوێت، ئێمە بەهیچ شێوەیەک بابەت و کێشەکانت بە خزم و کەسوکارت و هیچ کەسێک ناڵێین. هەر چییەک تۆ دەیڵێیت لەنێوان خۆت و تیمەکەماندا دەمێنێتەوە و دەرناچێت. تۆ خۆشت سەرپشکیت لەوەى قسە لەگەڵ کارمەندێکى ژن یان پیاو دەکەیت.\nهەموو خزمەتگوزارییەکانمان بێبەرامبەرن و بەبێ ئەوەى گوێ بدەینە ئەوەى تەمەنت، ڕەگەزت، ئاینت، یان نەژادت، یارمەتیت دەدەین.\nئایا خەمى منداڵێک یان هەرزەکارێکتە؟\nزۆر منداڵ و هەرزەکار هەن کەوتوونەتە ناو ڕووداوى نەخوازراوى وەک جەنگ و تەقینەوە، بەجێهێشتنى ماڵ و شوێنى نیشتەجێبوون، توندوتیژی، خراپ مامەڵەلەگەڵکردن و فەرامۆشکردن. ئەمانە ئەو بارودۆخانەن کە مامەڵەکردن لەگەڵیان زۆر قورسە.\nئەگەر، وەک دایک یان باوک، منداڵت هەیە وهەست دەکەیت منداڵەکەت درەنگ فێرى قسە دەبێت یان بەقورسى قسەى بۆ دەکرێت و دەجووڵێت، یان زۆر چالاکە، یاخود مامەڵەى سەیر و توندوتیژە، ئەوا دەبێت زۆر بەگرنگییەوە مامەڵە لەگەڵ ئەم دۆخە بکەیت چونکە هەر یەک لەو خاڵانە دەکرێت کاریگەریى زۆر بکاتە سەر تواناى فێربوونى منداڵەکەت و سەرکەوتنى لە ژیانیدا.\nئەگەر دایک یان باوکى منداڵێکیت کە ئەزموونى دۆخێکى قورس و ناخۆشى کردووە، دەتوانیت هەموو کاتێک پەیوەندیمان پێوە بکەیت یان سەردانى یەکێک لە بنکەکانمان بکەیت. دەتوانین پێکەوە کاربکەین و ژیانێکى خۆش و تەندروستییەکى باش بۆ منداڵەکەت بگەڕێنینەوە.\nنامەوەێ منداڵ بم. نامەوێ ئازار بدرێم. نامەوێ ببەخشرێم بە کەس.\nوتەی منداڵێک بۆ سکرتێری گشتی نەتەوە یەکگرتووەکان\nفلایەری تایبەت بە منداڵان و گەنجان\nدەزگاى ژیان بۆ مافەکانى مرۆڤ ئامانجى یارمەتیدانى ئەو کەسانەیە کە مافیان پێشێلکراوە، کار دەکات بۆ بەرەوپێشبردنی دیموکراسیی و بەرگریکردن لە ئازادییە بنەڕەتییەکانى تاک. درێژە...\nئامادەبووانى ئێستا 48 میوان و هیچ ئەندامێک\nدەزگای ژیان لە بەرلین\nکونیگن - ئیلیزابێت - شەقامی ٧\nد - ١٤٠٥٩ بەرلین، ئەڵمانیا\n٨٠ ٩٣ ٥٧ ٢٦ ٣٠ ٤٩+\n© 2020 دەزگای ژیان بۆ مافەکانی مرۆڤ | کوردی. هەموو مافەکانى پارێزراوە.


عادل نوری: نابێت چاکسازیه‌کانی عه‌بادی ببێته ئاسته‌نگێك له‌به‌رامبه‌ر پلانه‌کاندا بۆ ڕزگارکردنی موسڵ.\nی مانگی چوار ٠٩, ٢٠١٦\nباس له‌وه ده‌کرێت ئاماده‌کاریه سه‌ربازیه‌کان بۆ ڕزگارکردنی شاری موسڵ گه‌شتوه‌ته کۆتای.\nئایا چاکسازیه‌کانی سه‌رۆک وه‌زیرانی عێراق حه‌یده‌ر عه‌بادی تاچه‌ند کاریگه‌ری له‌سه‌ر دواکه‌وتنی بڕیاری ڕزگارکردنی شاری موسڵ هه‌یه، تاچه‌ند ڕاسه‌ته سه‌ردانه‌که‌ی وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ی ئه‌مریکا جان کێری بۆئه‌وه‌یه عه‌بادی کێشه‌کان به‌زوترین کات چاره‌سه‌کات و ده‌ستبکرێت به ئۆپه‌راسێۆنی ڕزگارکردنی ئه‌و شاره.\nپه‌که‌که هێزێکه به‌شداریی له ئۆپه‌راسێۆنه‌کانی ڕزگارکردنی چه‌ند ناوچه‌یه‌کی کوردستانی عێراقدا کردوه و دژ به‌داعش ده‌چه‌نگێت و به‌نیازن به‌شداری هه‌ڵمه‌تی ڕزگارکردنی شاری موسڵ بکه‌ن، به‌ڵام پارتی دیموکراتی کوردستان تێبینی له‌سه‌ر به‌شداریان هه‌یه، گوایه هێزێکی ده‌ره‌وه‌ی عێراقه‌و نابێت له‌وئۆپه‌راسێۆنه‌دا به‌شداربێت، تاچه‌ند ئه‌مه کاریگه‌ری له‌سه‌ر ته‌بایی ئه‌وهێزانه و ڕزگارکردنی شاری موسڵ هه‌یه.\nله‌مباریه‌وه عادل نوری ئه‌ندامی به‌رله‌مانی عێراق له‌سه‌ر لیستی یه‌گرتووی ئیسلامی ده‌ڵێت، له‌سه‌رده‌می سه‌رۆک وه‌زیرانی پێشوو نوری مالکی پاشه‌کشه‌ی سه‌ربازی ڕوویداو شاری موسڵ که‌وته ده‌ست هێزی داعش، له‌ئێستایشدا له‌سه‌رده‌می سه‌رۆک وه‌زیران حه‌یده‌ر عه‌بادی شاری رومادی که‌وته ده‌ست داعش و پاشان توانی ته‌نها ناوه‌ندی شاری ڕومادی بگرێته‌وه. به‌ڵام هێشتا شاری ئه‌نبار ماوه.\nده‌شلێت عه‌بادی له‌ئێستادا قه‌یرانێکی نوێی به‌ناوی چاکسازیی ناوه‌ته‌وه، ده‌یه‌وێت له‌ده‌ره‌وه ده‌ست بۆ کێشه‌کان به‌رێت، ئه‌مه‌ش کاریگه‌ری له‌سه‌ر ڕزگارکردنی شاری موسڵ ده‌بێت، کاتێک وه‌زیری به‌رگری یان وه‌زیره‌کانی‌که ده‌گۆڕێت و وه‌زیره‌کان له‌دڵه‌ڕاوکێی گۆڕینیان بن، سه‌رکرده‌کانی سه‌ربازی دڵیان لای ئه‌وه‌بێت وه‌زیره‌کانیان ئه‌گۆڕێت یان نا، ئه‌مه کاریگه‌ری خراپی له‌سه‌ر ڕزگارکردنی شاری موسڵ ئه‌بێت.\nزانیاری زیاتر له‌درێژه‌ی ووتوێژه‌که‌دایه.\nووریا کاڵی گفتووگۆی له‌گه‌ڵ عادل نووری ئه‌ندامی په‌رله‌مانی عێراق کردوه.\nگفتووگۆ له‌گه‌ڵ عادل نوری


نەوەی نوێ داوای ئه‌نجامدانی هه‌ڵبژاردنی ئه‌نجومه‌نی پارێزگاكانی هه‌رێم ده‌كات\nجوڵانەوەی نەوەی نوێ داوا ده‌كات له‌گه‌ڵ هه‌ڵبژاردنی ئه‌نجومه‌نی پارێزگاكانی عێراق، هه‌ڵبژاردنی ئه‌نجومه‌نی پارێزگاكانی هه‌رێمی كوردستانیش ئه‌نجامبدرێت‌و كۆمسیۆنی عێراقیش سه‌رپه‌رشتی هه‌ڵبژاردنه‌كه بكات.\nئاوێنه: له‌راگه‌یه‌ندراوێكی جوڵانه‌وه‌كه‌دا هاتووه، "هاوکاتی هەڵبژاردنی ئەنجومەنی پارێزگاکان لەعێراقدا، دەرفەتێکی گونجاوە هەمان هەڵبژاردن لەپارێزگاکانی هەرێمی کوردستانیشدا ئەنجامبدرێت‌و حکومەتی خۆجێی پارێزگاکان نوێبکرێنەوە".\nنه‌وه‌ی نوێ داوا ده‌كات كه رێگە بدرێت کۆمیسیۆنی باڵای سەربەخۆی هەڵبژاردنەکانی عێڕاق سەرپەرشتیی هەڵبژاردنەکە بکات، بەمەش تێچوی هەڵبژاردنەکان دەکەوێتە ئەستۆی حکومەتی عێراق‌و دەرفەت نامێنێت حکومەتی هەرێمی کوردستان بەبیانووی هەبونی قەیرانی دارایی باس لەبودجەی پێویست بۆ هەڵبژاردنەکان بکات‌و یاریی بەدەنگ‌و چارەنوس‌و ئیرادەی خەڵکەوە بکات.\nراگەیەنراوێک لەجوڵانەوەی نەوەی نوێ-وە\nلەگەڵ خراپی دۆخی ئەمنیی لەساڵی 2005ەوە تائێستا، هەموو چوار ساڵ جارێک و لەوادەی خۆیدا، لەسەرجەم پارێزگاکانی عێراق جگە لەهەرێمی کوردستان هەڵبژاردن ئەنجامدراوە و بۆ هەموو خولێک حکومەتی خۆجێی پارێزگاکان نوێکراوەتەوە، بەڵام لەو وادەیەوە تائێستا لەهەرێمی کوردستان تەنها دووجار هەڵبژاردنی ئەنجومەنی پارێزگاکان ئەنجامدراوە و ئێستاش پارتیی و یەکێتیی لە ترسی هەڵبژاردن و چوونەوە بەردەم خەڵک جارێکی تر هەڵبژاردنەکەیان بۆ وادەیەکی نادیار دواخستووە و یاسای ئەنجومەنەکەشیان لەبەرژەوەندیی خۆیان و بۆ دانانی کەسانی حیزبیی بەپارێزگاری شارەکان هەمووار کردەوە.\nجوڵانەوەی نەوەی نوێ پێیوایە هاوکاتی هەڵبژاردنی ئەنجومەنی پارێزگاکان لەعێراقدا، دەرفەتێکی گونجاوە هەمان هەڵبژاردن لەپارێزگاکانی هەرێمی کوردستانیشدا ئەنجام بدرێت و حکومەتی خۆجێی پارێزگاکان نوێبکرێنەوە و هاوکاری خەڵک بن لەپێشکەشکردنی باشتریین خزمەتگوزارییدا و کۆتایی بەناشەرعییبوونی وادەی مانەوەی ئەنجومەنی ئێستاو پارێزگارەکان بهێنن.\nجوڵانەوەی نەوەی نوێ داوا دەکات هاوکات لەگەڵ هەڵبژاردنی ئەنجومەنی پارێزگاکانی عێراقدا، هەمان هەڵبژاردن لە هەرێم ئەنجام بدرێت و رێگەش بدرێت کۆمیسیۆنی باڵای سەربەخۆی هەڵبژاردنەکانی عێڕاق سەرپەرشتیی هەڵبژاردنەکە بکات، بەمەش تێچووی هەڵبژاردنەکان دەکەوێتە ئەستۆی حکومەتی عێراق و دەرفەت نامێنێت حکومەتی هەرێمی کوردستان بەبیانووی هەبوونی قەیرانی دارایی باس لە بودجەی پێویست بۆ هەڵبژاردنەکان بکات و یاریی بەدەنگ و چارەنووس و ئیرادەی خەڵکەوە بکات.\nجگە لەوەش پێمانوایە ئەنجامدانی هەڵبژاردنی ئەنجومەنی پارێزگاکان لەگەڵ پارێزگاکانی تری عێراقدا، کێشەی پێکهێنانی ئەنجومەنی پارێزگای هەڵەبجەش چارەسەر دەکات و چیدی خەڵکی خۆشەویستی پارێزگای هەڵەبجە لەچاوەڕوانیی پێکنەهاتن و رازی نەبوونی پارتیی و یەکێتییدا نابن بۆ ئەوەی پارێزگاکەیان ببێتە خاوەنی حکومەتی خۆجێی خۆیی و دەستبکات بەکارکردن بۆ ئاوەدانکردنەوەی پارێزگاکە و بەوەش رۆحی شەهیدانی ئەو پارێزگایە ئاسوودە بکات.\nجوڵانەوەی نەوەی نوێ ٢٠١٩/٩/١٧


دەستکرا بە پاکردنەوەڕێگەی دەیان گوند | دەزگاى زارى کرمانجى\nدەستکرا بە پاکردنەوەڕێگەی دەیان گوند\nبەڕێوەبەری شارەدێی سیدەکان رایگەیاند"دەستمانکرد بە پاککردنەوەی ڕێگەی هەریەکەلەگوندەکانی(سمخەیلان، شەمزینان، ماڵەمەلا، سۆریا، کانی چنار، گلەڕەش، ناوڕۆین،هەڕین، تەلان، کەلەک، خلیفان، ئاڵەکان، گوڕەشان، بوزێنە، ئاکوان، بەڕۆژە) پاکراونەتەوە لە لایەن بەڕێوەبەرایەتی ناحیەی سیدەکان"\nئیحسان چەلەبی دەشڵێت" دوای ئەو دەستدەکرێت بە پاککردنەوەی چەند گوندێکی دیکەی ناحییەکە."\nئاماژەشی بەوەکرد " لەسەرەتای هەفتەی داهاتوو دەستدەکرێت بە قیرتاوکردنی ڕێگایەکی کەمەربەندی بۆ ناو سەنتەری ناحییەکە، بەتەواوکردنی ئەم ڕێگایە ناحییەکە دەبەستێتەوە بەیەک لەئەمساڵدا ئەم ڕێگایە قیڕتاودەکرێت."\nلەکۆتایشدا سەبارەت بە ڕێگای دۆڵی زەرزێ گووتی" چەند مانگێک لەمەوبەر دەستکرابە پاککردنەوەی ڕێگای دۆڵی زەرزێ، بەڵام ئەو ڕێگایە پێویستی بەقیرتاوکردنەو لەلای خۆمانەوە بڕی تێچوەکەی و درێژی ڕێگاکەمان بەرزکردۆتەوە، چاوەڕوانی بڕیاری سەروی خۆمانین کە بتوانین بڕەکەی سەرفبکرێت لەدوایدا ئەو ڕێگایەش قیڕتاوبکرێت کە بە ڕێگایەکی جەنجاڵ دادەندرێت هاتووچۆی دەیان گوندی لەسەرە ."


لەم وێنەیەی 14ی تشرینی دووەمدا، بورجی پەیوەندیگرتنی میلاد لەنێو تەمدا دەبینرێت. له‌مدواییانەدا ئێران رێککەوتنێکی واژۆکردووە کە وادەکات ببێت بە گەڕخەری تۆڕی مۆبایل لە سوریا. [عەتا کینارێ / ئاژانسی فرانس پرێس]\nلە ناوه‌ڕاستی کانوونی دووەمدا، سوریا و ئێران پێنج رێککەوتنیان واژۆکرد بۆ فراوانکردنی پەیوەندییە ئابوورییەکانیان لە بواری کشتوکاڵ، ئاژەڵداریی، پیشەسازیی و نەوت، لەگەڵ رێککەوتنێکی دیکە کە وادەکات ببێت به بەگەڕخەری تۆڕی مۆبایل لە سوریا.\nئابووریناسان بە مەشاریقیان وت رێککەوتنی بازرگانیی لەنێوان تاران و دیمەشقدا شتێکی نوێ نیە، بەڵام بەهۆی دۆخی لاوازی سوریاوە، ئەمانە بەئاشکرا بە خزمەتی ئێران دەشكێنەوە و پاڵپشتی تموحە فراوانخوازییەکانی دەکەن لەو وڵاتەدا.\nسەرنووسەری ئه‌ره‌ب ئیكۆنۆمیك نیوز ڤایۆلێت غەزال بەلعە بەپشت بەستن بە راپۆرتێکی ساڵی 2015ی سەنتەری رەوابت بۆ توێژینەوە و توێژینەوەی ستراتیجی وتی پەیوەندی ئابووری نێوان ئێران و سوریا "دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی پاشایەتی لە ئێران، چونکە لەو کاتەدا یەکەمین رێککەوتنی ئابووری لەنێوان ئەو دوو لایەنەدا و لە تەمموزی 1974دا واژۆکرا".\nوتی بەگوێرەی ئەو رێککەوتنە، ئێران 150 ملیۆن دۆلار قەرزی دا بە سوریا و پشتیوانی دارایی چەند پڕۆژەیەکی کشتوکاڵی و پیشەسازی کرد بە بەهای 50 ملیۆن دۆلار.\nوتی پەیوەندییە ئابوورییەکان زیاتر بەرەوپێشچوون "دوای دامەزراندنی کۆماری ئیسلامی ئێران، لە چوارچێوەی لەیەك نزیکبوونەوەی سیاسیی لەنێوان رژێمەکانی ئێران و سوریادا، لە دەمی رووداوەکانی شەڕی یەکەمی عێراق دا".\nوتی ئێران بەڵێنی دا لە ساڵێکدا نۆ ملیۆن تەن نەوت بنێرێت بۆ سوریا لە بەرامبەر دەستڕاگەیشتن بە هاوردەی 300,000 بۆ 400,000 تەن لە فۆسفات لە سوریاوە و لە ساڵێکدا، لەگەڵ ئەوەشدا وەبەرهێنانی ئێران لە بڕدا له سوریا زیادیکرد بە هاتنە سەر دەسەڵاتی بەشار ئەسەد لەو وڵاتە.\nوتیشی حکومەتی سوریا ئاستی وەبەرهێنانی ئێران لە سوریا لە ساڵی 2006دا بە "زیاتر لە 400 ملیۆن دۆلار" دەخەمڵێنێت، ئەو ساڵەش هه‌ردوو وڵات پلانیان راگەیاند بۆ فراوانکردنی پڕۆژەکانی ئێران لە سوریا بەبڕی 10 ملیار دۆلار تا 2012.\nوتی لە ساڵی 2010دا، بەهای خزمەتگوزاریی تەکنیکی و ئەندازیاریی ئێران گەیشتە 2.2 ملیار دۆلار، لەکاتێکدا ئەوساڵە ئەو دوو وڵاتە رێککەوتن لسه‌ر دامه‌زراندنی بانکێکی هەناردەی ئێرانی-سوریایی بە سەرمایەی پێشەکیی 30 ملیار دۆلارەوە.\nوابەستەیی سوریا زیاددەکات\nبەلعە وتی هەڵگیرسانی شەڕی سوریا بووە هۆی گۆڕانکاریی لە پەیوەندییە ئابوورییەکانی نێوان تاران و دیمەشق دا، کە وایکرد سوریا زیاتر وابەستەی ئێران بوو.\nوتی: "شۆڕشی سوریا بووه هاندەرێکی بەهێزی جیۆپۆلەتیکی بۆ تاران بۆ بەهێزکردنی پەیوەندییە بازرگانیی و ئابوورییەکان لەگەڵ دیمەشق، کە بەشێك بوو لە پڕۆژەیەکی ئێرانی کە بووە هۆی دامەزراندنی بلۆکی ئابووری ئێران-دەریای ناوەڕاست."\nبەلعه وتی لە 2013دا، دیمەشق 1 ملیار دۆلاری بەدەستگەیشت لە ئێرانەوە، دوای ئەوەی بینی داهاتەکانی بە 50٪ دابەزیوە بە بەراورد بە ساڵی 2010، داهاتی نەوتی 90٪ دابەزی لە ئەنجامی پێکدادانی چەکداریی و ئابڵۆقەی ئابووری و کەمبوونەوە لە داهاتی باجی کەرتی تایبەت.\nهەمان ساڵ، دیمەشق قەرزی دووەمی بەبڕی 3.6 ملیار دۆلار بەدەستگەیشت کە تەرخانکرابوو بۆ هاوردەی بەرهەمە نەوتییەکان، کە بووە هۆی بنبڕکردنی ئەو ئاست دابەزینە بەردەوامەی لە رێژەی ئاڵوگۆڕی پاوەندی سوریایی بەرامبەر دۆلاردا هەبوو.\n"هیچ نهێنیی نیە کە کاریگەریی ئابووری ئێران لە سوریا له‌زیادبووندایه"، وتی. وتیشی کە "چەردەی وەبەرهێنانی ئێران فراوانبووە بە لەخۆگرتنی کەرتەکانی نەوت و موڵك".\nبەلعه وتی هاریکاریی وەبەرهێنان بەمەوە ناوەستێت، چونکە پێشبینی دەکرێت دامەزراندنی دوو هێڵی راستەوخۆی دەریایی لەگەڵ سوریا کاریگەریی زیاتر لەسەر بڕی ئاڵوگۆڕی بازرگانیی دروستبکات.\nوتیشی: "لەبەرئەوەی سوریا گرنگییەکی ئابووری جیۆپۆلەتیکی مەزنی هەیە، تاران پلانی داناوە بۆ هەناردەکردنی گازی سروشتی بۆ خۆرهەڵاتی دەریای ناوەڕاست و لەوێوە بۆ باشوری خۆرهەڵاتی ئەوروپا."\nوتی بەڵام بەهۆی درێژبوونەوەی شەڕی سوریاوە بەربەست بۆ دانانی هێڵی گاز دروستبووە، گەرچی لە عێراق بەردەوامە.\nتموحە جیۆپۆلەتیکییەکانی ئێران\nموحه‌ریری ئابووری لە رۆژنامەی جمهوریەی لوبنان ئەنتۆنی فەرەح وتی: "ئەوە زانراوە کە ئێران بەرژوەندیی و تموحی هەیە لە سوریا لە سەروو بوارە ئابوورییەکەوە."\nوتی :"سوریا لینکێکە لەنێو تەوەرێكی پێكه‌وه‌به‌ستراودا کە ئێران کار بۆ دامەزراندنی دەکات لەڕێگەی دەزگاکانیەوە لە ناوچەکەدا، جا لەڕێی سوپای پاسدارانەوە بێت یانحیزبوڵا."\nوتیشی: "سوریا لینکێکی جوگرافی گرنگە لەنێو زنجیرەی ئەم تەوەرەدا."\nفەرەح وتی رژێمی ئێرانی سێ ئامانجی هەیە بۆ وەبەرهێنانەکەی لە سوریا.\nوتی: "یەکەمیان ئەوەیە قازانجێکی دارایی بکات وەك قەرەبوویەك بۆ ئەو زیان و باجەی لێیکەوتووە لە شەڕی سوریادا بەهۆی پاڵپشتییکردنی رژێمی سوریاوە."\nوتیشی دووەمیان "ئەوەیە پێگەیەك بەدەستبخات لە سوریا وەك هێزی دەرەکیی کە ئەولەویەتی هەیە بەسەر هاوپەیمانانی رژێمەوە"، لەکاتێکدا سێیەمیان پشتگیریکردنی رژێمە لەڕووی ئابوورییەوە، لەگەڵ پشتیگیرکردنی لەڕووی سیاسیی و سەربازییەوە لەڕیی بوونی لایەنەکانی سەر بە ئێرانەوە لەنێو خاکی سوریادا.\nئابووریناس جاسم عەجاقە بە مەشاریقی وت، "وەبەرهێنانەکانی ئێران لە بنەڕەتدا ئابووری نین،" روونیکردەوە کە رەهەندێکی سیاسییشیان هەیە لەوەی کە ئامانجیان هێشتنەوەی بەرژەوەندی خەڵکی شیعەی سوریایە.\nوتی ئێران توانای ئەوەی نیە بەو ئاستە وەبەرهێنان بکات کە دەخوازێت، چونکە ئابوورییەکەی بەهێزنیە و خۆی پێویستی بەوەیە وەبەرهێنان رابکێشێت.\nعەجاقە وتی سەرەڕای دۆخی خراپی ئابووری ئێران، "ناڕوونی دەربارەی ئاکامی دۆخی سوریا و شەڕی بەردەوام رێگرن لە تموحەکانی وەبەرهێنانی ئێران".


ئەگەری دیپۆرتی گەنجێکی کورد لە لایەن دەوڵەتی سویسەوە بۆ ئێران لە ئارادایە.\nناوبڕاو لە درێژەدا دەڵێ؛ هەر لە یەکەم ڕۆژانی ڕەت کردنەوەی داواکاری پەنابەری لە لایەن دەوڵەتی سویسەوە، لە ڕێگەی پارێزەرەوە ناڕەزایی خۆی دەربڕیووە بەڵام بەو حاڵەشەوە دەوڵەتی سویس سوورە لە سەر دیپۆڕت کردنەوەی ناوبراو، تەنانەت بە هۆی ترس لە دیپۆڕت و ئەشکەنجە و دۆخی ڕۆحی کە لە ئەگەری دیپۆرت بۆ ئێران ڕەنگە تووشی ببێت دەستی داوەتە خۆکوژی و بۆ ماوەی سێ مانگ لە نەخۆشخانیەکی تایبەتی بە کەسانی شێت(روانی) ڕاگیراوە.\n5/16/2020 10:30:51 PM\nبرینداربوونی ھاوڵاتیەکی بە ھۆی تەقینەوەی مینەوە....


لاوک کونجرینی: هەڵوێستی یەکێتی لەسەر چونی عه‌بدوڵاى كوێخا موباره‌ك بۆ ناو پارتی. – WTARIKURD\nلاوک کونجرینی: هەڵوێستی یەکێتی لەسەر چونی عه‌بدوڵاى كوێخا موباره‌ك بۆ ناو پارتی.\nیەکێک لەسەرکردە هەرە باڵاکانی ناو یەکێتی، کاتێک هەواڵی چوونی عەبدوڵای کوێخا موبارەک دەبیستێت بۆ ناو پارتی، لەوەڵامدا دەڵێت: قەت ئەوە قبوڵ ناکرێت، دوومەڵێک لەسەر جەستەمان هەڵتۆقێت.\nپیادەکردنی دیموکراسی، بە فەنتازیای حیزبەکان و لەگەڵ هۆشیاریی خەڵك، پردێکی لێکتێگەیشتن و دڵسۆزی و ڕاستگۆیی فەراهەم دەکات. حیزب جگە لە بەرنامە چوارساڵییەکەی بۆ کارکردن لەسەریی، کارەکتەری شیاو و خۆشەویست و ڕاستگۆ بە خەڵکی دەناسێنێت و، هەموو ئەو بەڵێنانەی کە بە خەڵکی دەدات بەپێی بەرنامەو کات، ئەگەر سەرکەوت، جێبەجێی دەکات. چوونکە هەوڵ دەدات ڕاستگۆ بێت بۆئەوەی بۆ چوارساڵی تر بێبەڵێنی توشی شکستی گەورەی نەکات. کەواتە ڕایەڵەی گەیاندنی حیزب بە دەسەڵات پەیوەستە بە ئەرک و بەرنامەو بەڵێن. ئەم جیهانە لە هەرێمی کوردستان بوونی نییە، چوونکە حیزبەکانی لەمەڕ ئێمە هێندەی تێگەیشتنیان بۆ شەڕی براکوژی هەیە، نیو هێندە تێگەیشتنیان بۆ جیهانی دیموکراسی نییە. ئەم جنجاڵە بەناو سیاسییە، کۆمەڵێک فاکتەری دەرەکی و ناوخۆیی دروستی کردووە. دوو نمونەی پچووک:\n1- کاتێک 31 ئاب ڕوودەدات و یەکێتی تێک دەشکێت بەدەستی هێزەکانی سەدام و پارتی، لەپەرچەکرداری یەکێتی بۆ سەر هێزەکانی پارتی، پارتی بەتەواوی تێکدەشکێت بە ئاستێک لە هەولێریش هیچ بەرگرییەکی نامێنێت، هێزەکانی یەکێتی دەیانەوێت بەتەواوی هەولێریش بێ بەرگری کۆنتڕۆڵ بکەن، بەڵام بە پەیامێکی تاڵەبانی لە دێگەڵە ستۆپ دەکەن و دەبێتە سنوری نێوان زۆنی سەوز و زەرد.\n2- لە دوای داگیرکردنی عێراق لەلایەن ئەمریکاوە، هێزەکانی ئەمریکا سەرەتا لەنێوان چوارقورنەو دووکان، بە هێلیکۆپتەر هەڵدەکوتنە سەر کاروانی ئۆتۆمبیلەکانی مامۆستا عەلی باپیر و قۆڵ بەستیان کردوو لەگەڵ خۆیان بردیان.\nهەر دوای چەند مانگێک غەزعەلیش سەرۆکی عەصائبی ئەهلی حەقە، بەهەمان شێوەی عەلی باپیر ڕاپێچی زیندانەکانی خۆیان کرد، پاش چەند مانگێک لە شۆڕدنی مێشک و بیریان، ئینجا وەک هەموو سەرکردەکانی کوردو عێراقی پەلوپۆیان کردن. کەواتە وەک کورد وتەنی، ئەم دوو سەرکردەیە باڵدار بوون نەک وەک ئەوانی تر بێ پا.\nئەوانەی لە ڕابردووی حیزب و شۆڕشی گەلی کورد تێنەگەیشتوون، لە ژورێکی بێدەنگ و ئارام، بەدەم خواردنەوەی کافییەک، بیربکەنەوەو بزانن شۆڕش چۆن سەریهەڵداو لە کوێ دامەزراو چۆن شکستی دەهێناو هەڵدەسایەوەو، سەرچاوەی بوونی کێ بوو؟، ئەوسا بۆیان دەردەکەوێت شۆڕشی کورد سینارۆی دەوڵەتە زلهێزەکانی جیهان بوو بۆ مەبەستی زەمەن بەرێکردن بۆ زەمەنێکی تر. کەواتە ئەوانەی لە ناوشۆڕشدا بوونە سوتەمەنی: بەداخەوە نەبوون بەسووتەمەنی بۆ ڕزگاری نیشتمانی، بەڵکوو خودی شۆڕشەکە ئامانجێکی تری لەدوا بوو، هەمووشمان لە مەقۆلەی خوا لێخۆش بوو” مستەفا بەرزانی” نەگەیشتین، کە وتبووی: کاری من کۆتایی هات.\nئێستا زەمەنێکە، بەدوای ڕاپەڕین، جەولەیەکی شەڕی ناوخۆ و، هێزیك دوای 40 ساڵ جارێکی تر، پێش لەشکری داگیرکەر کەوتوو، زەمەنی دووبارەکردوە بۆ کوشتنی براکانی. ئیتر زەمەنیکی تر هاتە پێشەوە، سینارۆی ڕیفراندۆم و ئینجا 16 ئۆکتۆبەر، بەدوای ئەمانەدا بۆ سینارۆکانی تر تێگەیشتنی زۆریی دەوێت. ئەوەی تێی دەگەین هەموو سەرانی شۆڕش و دەسەڵاتی ئەمڕۆ، تەنها بەکار دەهێنرێن و زەمەنیان پێناشرین دەکەن. تاڵانی و گەندەڵی و ناپاکی و تیرۆر تا دەگاتە ئاستێک دەبنە دەسەڵاتێکی قێزەوەند. هەموو ئەم وانانە خۆیان خاوەنی نین، بەڵکوو هێزێکی ئامانجدار پێیان دەکەن.\nگەر لە ڕابردووی شۆڕشەکانی کورد گەیشتین، گەر لەسەرانی کورد گەیشتین، ئەوا لە زۆنی سەوز و زەردیش دەگەین. ئەوسا لەوە دەگەین، کاتێک فەرەیدون جوانڕۆیی پەیوەندییەکی دۆستانە لەگەڵ چەند سەرکردەیەکی یەکێتی دەبەستێت، بەناشرین شێوە تیرۆری دەکەن. کاتێک ڕۆشنبیر و ڕوناکبیر فەلەکەدین کاکەیی، گلەیی و گازندە دەگەیەنێتە مەسعوود بەرزانی لەڕووی ئیداری و سیاسیەوە، پەرداخێک شەرابی مەرگی بە قورگدا دەکەن. پارێزگاریی هەولێر” فرسەت سۆفی” تەنها بۆ داوایەک، نەخێریی وت، دەبێ بەرگی مەرگی بەبەردا بکرێت.\nوەک دەڵێن: ئەم هەموو شێر و ڕێوییەم بۆ ئەوە هێنایەوە، تەنها بۆ باسی چوونی عه‌بدوڵاى كوێخا موباره‌ك بوو بۆ ناو پارتی، چوونکە چەند ڕۆژێکە باس باسی ئەم زاتەیە بۆ ناو پارتی. بەڵام قسە لەسەر ئەوە نەکرا ئەویش تەنها بەرخۆرێکی زەمەنێکەو کۆتایی دێت. زەمەنێکە نە سەرانی کورد و نەحکومەت و پەڕلەمان خاوەنی پچوکترین ئیدیای نین، خۆشیان بەشێکن لە جێبەجێکردن نەک بڕیار دەر.\nلە بەشێکی نوسینێکیدا عه‌بدوڵاى كوێخا موباره‌ك بەناونیشانی” شەهید نازم حەمەی سڵێمان” وادەنوسێت:\nتا ئیستا کەم کەسی سنوری ئیمە ئەزانێ بۆچی شەهید نازم چوە ڕیزەکانی یەکێتی لە کاتێکا ئەو بە فەرماندەیەکی هەرە دیاری پارتی ناسرابو لە کوردستاندا، بەڵام دوو هۆکار هەبو کە ئەو بیر لە دووبارە پارتی بون نەکاتەوە.\nیەکەم/ وەک لە سەرەوە باسم کرد ئەو نیگەرانبو لەو هەوڵەی ماڵی مەلا مستەفا بۆ تیرۆرکردنی\nمن ئەم نوسینەم چەند ڕۆژێکە بەرچاو کەوتووەو لەوەو پیش نەم بینییوە، گەر بم بینیایە، بۆچوونی خۆم وەک ئێستا لەسەر ئەم زاتە بۆ بزوتنەوەی گۆڕان دەنوسی، لەبەر ئەوەی تەواوی نوسینەکە وەک پاکانەو خۆبردنەپێشەوەیە بۆ پارتی، یان ئەو ساتەی ئەم نوسینەی نوسییوە لە ژێرەوە پارتی بووەو دیسانەوە پاکانەیە بۆ پارتی، بەڵام بە دیوێکی تردا کە دەڵێت: مامی شەهید نازمی حەمەی سڵێمان” پارتی بووەو هەر پارتیش بووە، بەڵام زەمەن بردوویەتییە ناو یەکێتی.\nبەم نوسینەدا خەڵکی هۆشیار بەوردی بیخوێنێتەوە بۆی دەردەکەوێت زەمەن و پێداویستی کات و بەرژەوەندی حیزبی ئەم برادەرەی کردۆتە گۆڕان و دەرچوون و هاتنە دەرەوەو ڕەخنەو گازندەکانی هی خۆی نەبووە، بەڵکوو دەبێت وا بڵێت و وابکات، چوونکە بەکارهاتووە، نەک خاوەنی پێگەی خۆی بووبێت.\nبەرژەوەندییەکانی یەکێتی و پارتی نە هی پارتییە نەهی یەکێتی، بەڵکوو دەبێت وا کار بکەن تا بەرژەوەندی هی تر بپارێزن، ئەم نێوەندە بە 16 ئۆکتۆبەر لەرەی پێ نەکەوت، بە تیرۆری عەبدوڵای کوێخا موبارەک، هیچ ئاڵوگۆڕێک دروست نابێت، چەند ڕۆژیک ساردی دەکەوێتە نێوانیان، بەڵام دواتر لەپیشتر بەهێزتر دەبێت. ئەوەی ئەم سیستەمەی لەهەرێمی کوردستان داڕشتووە هی کورد نییە، بەڵکوو وەک ژمارە وایە، یەک و یەک دەکاتە دوو. تۆ سەیر بکە ئەم هەرێمەی کوردستانی لەمەڕ ئێمە، نە دەبێتە دەوڵەت و نە دەبێتە خواردەی دەوڵەتانی داگیرکەر، هەمووشیان وەک دەولەت مامەڵەی لەگەڵ دەکەن.\nبۆیە تکایەکم لە بەڕێز ” عەبدوڵای کوێخا موبارەک” ـە، بۆتە پارتی پیرۆزی بێت، با بەخۆی و ماڵ و منداڵییەوە هەر ئەمڕۆ نەک بەیانی بگوێزێتەوە بۆ هەولێر، چوونکە پێش ئەوەی ئەو بەیانی بوونی پارتی بکات، پارتی بێخەمی لە کوشتنی داڕشتووەو چەند دەقە شمشاڵەکەی بۆ ئامادە کردووە. یەکیتیش دومەڵێک لەسەر جەستەی قبوڵ ناکات، وەک ئەو سەرکردە باڵایەی یەکێتی وتوویەتی.\nتەواوی نوسینەکەی عەبدوڵای کوێخا موبارەک.\nشێرزاد ڕۆژهەڵاتی: ڕیشەی دوشمنایەتی دێموکڕاتەکانی چوار پارچەی کوردستان بەرامبەر پ ک ک/ بەشی دووەم.


په‌رده له‌سه‌ر په‌یكه‌ری شه‌هیدی سه‌ركرده عه‌تا محه‌مه‌د حاجی مه‌حمود لادرا\nئه‌مرۆ دوو شه‌ممه 26ی تشرینی دووه‌م له ساڵڕۆژی شه‌هیدبونی شه‌هیدی سه‌رکرده عه‌تا محه‌مه‌د حاجی مه‌حمود له‌سه‌ر ڕێگای سه‌ره‌کی سه‌یدسادق و پارێزگای هه‌ڵه‌بجه په‌رده له‌سه‌ر په‌یکه‌ری شه‌هیدی سه‌رکرده لادرا.\nبه‌ئاماده‌بونى به‌رێز محه‌مه‌دى حاجى مه‌حمودو خانه‌واده‌ى شه‌هید عه‌تا و سه‌ید خه‌راجیانى، نوێنه‌رى خاتوو هێرۆ ئیبرایم ئه‌حمه‌د و دکتۆر ته‌ها ره‌سوڵ و نوێنه‌رى لایه‌نه سیاسیه‌کان و ده‌زگا حکومیه‌کان مه‌راسیمى ساڵیادى شه‌هیدى سه‌رکرده عه‌تا محه‌مه‌د حاجى مه‌حمود له‌گوندى گوڵه‌خانه به‌ڕێوه‌چوو .\nله‌مه‌راسیمه‌که‌دا په‌رده له‌سه‌ر په‌یکه‌رى شه‌هید عه‌تا لادرا که‌دکتۆر ته‌ها ره‌سوڵ ئه‌رکى دروستکردنى په‌یکه‌ره‌که‌ى له‌ئه‌ستۆ گرتبوو .\nدواتر له‌لایه‌ن ئاماده‌بوانه‌وه تاجه‌گوڵینه‌ى رێز وه‌فا له‌سه‌ر گڵکۆى شه‌هیدى سه‌رکرده عه‌تا محه‌مه‌د حاجى مه‌حمود دانرا .\nشه‌هیدى سه‌رکرده (عه‌تا محه‌مه‌د حاجى مه‌حمود ) ئێواره‌ى ڕۆژى 26-11- 2014 له شه‌ڕێکى قاره‌مانه‌نه له‌روبه‌روبونه‌وه‌ى چه‌کدارانى داعش له ته‌للوه‌رد گیانى خۆى کرده قوربانى کوردو کوردستان .\nشه‌هید عه‌تا شانبه‌شانى باوکى و ژماره‌یه‌ک له‌پێشمه‌رگه‌کانى حزبى سۆسیالیست دیموکراتى کوردستان به‌شداریان کرد له‌ئازادکردنى ته‌للوه‌رد له ده‌ست تیرۆرستانى داعش.\nجگه له‌شه‌هیدبونى ئه‌م سه‌رکرده‌یه‌ش له‌شه‌ڕى دژ به‌تیرۆرستانى داعش پۆلێک پێشمه‌رگه‌ى ترى حزبى سۆسیالیست دیموکراتى کوردستان شه‌هید بوون ئه‌وانیش هه‌ریه‌ک له (نه‌قیب ئه‌حمه‌دمحه‌مه‌د یوسف و به‌ختیار ئه‌حمه‌د سه‌عیدو رێبین قادرئه‌حمه‌د و محه‌مه‌د قادرو ئاراس حسین سواره ) شه‌هید بون و ده‌یان پێشمه‌رگه‌ى تریش بریندار بوون .\nهه‌زاران سڵاو له گیانى پاکى شه‌هیدى سه‌رکرده عه‌تا محه‌مه‌د حاجى مه‌حمود و سه‌رجه‌م شه‌هیدانى ڕێگاى ڕزگارى کوردستان


په‌یامی پیرۆزبایی سه‌رپه‌رشتیاری ئیداره‌ی گه‌رمیان به‌بۆنه‌ی جه‌ژنی ڕه‌مه‌زانی پیرۆزه‌وه \nبه‌ناوی ئیداره‌ی گه‌رمیان و یه‌كه‌ئیدارییه‌كان و سه‌رجه‌م به‌ڕێوه‌به‌رانی گشتی و داموده‌زگا فه‌رمییه‌كانی سنوری ئیداره‌كه‌مانه‌وه، گه‌رمترین پیرۆزبایی ئاراسته‌ی موسڵمانان و هاووڵاتیان و دانیشتوانی سنوری ئیداره‌ی گه‌رمیان و كوردستان ده‌كه‌ین ، جه‌ژنه پیرۆزه له‌كه‌سوكاری سه‌ربه‌رزی شه‌هیدان و قوربانیانی ئه‌نفال و زیندانیانی سیاسی و ته‌واوی چین و توێژه جیاجیاكانی كۆمه‌ڵگه‌ده‌كه‌ین.\nجه‌ژن هه‌ڵگری په‌یامی ئاشتی و پێكه‌وه‌ییه له‌م بۆنه پیرۆزه‌دا موسوڵمانان پیرۆزبایی و گه‌ردن ئازادی له‌یه‌ك ده‌كه‌ن، هه‌ربۆیه پێویسته لایه‌نه سیاسییه‌كانی كوردستانیش ئه‌م بۆنه ئاینییه وه‌كو ده‌رفه‌تێك بۆ ئاشته‌وایی نیشتیمانی و یه‌كگرتوویی ڕیزه‌كانیان ته‌ماشابكه‌ن و ناكۆكی و جیاوازییه‌كان به‌لاوه‌بنێن و ئه‌و بارگرژییه سیاسیه‌ی كه‌له‌ئێستادا ده‌بینرێت بڕه‌وێته‌وه. ناهه‌مواری ناوچه كوردستانییه‌كانی ده‌ره‌وه‌ی هه‌رێم به‌تایبه‌ت دۆخی كه‌ركوك و خانه‌قین له‌به‌رچاوبگیرێت و ئه‌م جه‌ژنه ببێته هه‌وێنی خۆشگوزه‌رانی زیاتر بۆ هه‌رێمه‌كه‌مان و لاپه‌ڕه‌یه‌كی نوێ هه‌ڵبدرێته‌وه به‌ئاراسته‌ی پێشكه‌وتن و به‌دیهێنانی ئامانجه‌كانمان هه‌نگاو بنێیین.\nتاقیكردنه‌وه‌كانی پۆله‌كۆتاكانی نۆی بنه‌ڕه‌تی و ١٢ی ئاماده‌یی هاوكاته له‌گه‌ڵ ئه‌م جه‌ژنه‌دا به‌وبۆنه‌یه‌وه پیرۆزبایی له‌ته‌واوی قوتابیان و خوێندكارانی ئازیز و كه‌سوكاره‌كانیان ده‌كه‌ین و ئومێدی سه‌ركه‌وتن و به‌ده‌ستهێنانی نمره‌ی به‌رزو باڵایان بۆده‌خوازین.\nدوباره جه‌ژنی ڕه‌مه‌زان له‌هه‌موولایه‌ك پیرۆزبێت و كوردستان هه‌ر ئاوه‌دان\n٣ی حوزه‌یرانی 2019\n 368 جار خوێندراوه‌ته‌وه


وێنەیەکی کۆن بۆ پیاوێکی نوێ – كولتور مه‌گه‌زین\nدڵسۆز حەمە – گوتاری فێمێنیستی\nدڵسۆز حەمە – نوسەر\nبڵاوبونەوەی دەستدرێژی سێکسی باوکێک بۆ سەرکچەکانی خۆی بۆ ماوەی ساڵانێکی دوردرێژ ، هەروا هەواڵی کوشتنی دوو کچی هەرزەکار بە دەستی باکی خۆیان بە شێوازێکی زۆر دڕندانە و نامرۆڤانە ، بیرم بێت ساڵانێک لەوەوبەر ڕوداوێکی هاوشێوەو بگرە دڕندانەتریش بڵاوبۆوە ، باوکێک هەرسێ کچە هەرزەکارەکانی خۆی کوشت، ئەم باوکە لە کاتی خەوندا یەکە یەکە ئاوی گەرم وکوڵاو لە لولەی کتریەوە دەکات بە قورگی کچەکاندا کە لە گەرمەی خەودا دەبن ، پاشان بەچەقۆ دایان دەپاچێت، لە ئەنجامی ئەم تاوانە نامرۆڤانەیە دوان لە کچەکان دەسبەجێ دەمرن وتەنها یەکێکیان ڕزگاری بوە! وچیرۆکەکەی گێڕاوەتەوە وئێستاش بەم ترواما و ئازارەوە لەژیاندا ماوە.\nساڵانێکی بەرتر ، باوکێک (ئاسۆ)ی کوڕی خۆی، جگەرکۆشەکەی خۆی کە خاوەن پێداویستی تایبەت بوە ، لە جیاتی ئەوەی خۆشەویستی وگرنگی وچاودێری زیاتر بەم منداڵەببەخشێت، بەپێچەوانەوە، ئەم باوکە دڕندەیە ئەم منداڵە وەکو گرفتێکی گەورە لە ماڵەکەدا دەبینیت هەربۆیە دوای ئەوەی دەیکوژێت، پارچەپارچەشی دەکات ودەیبات دەیخاتە بەردەم ئەو سەگانەی لە پشتی جادەی شەستی سلیمانیەوە بۆ خواردن دەگەڕێن!\nئەمجۆرە کوشتن وگیانکێشانە ڕەنگە بەچەندین ساڵ ئینجا لە کۆمەڵگەیەکدا ڕوبدات، هەر بۆیە هەمیشە ئەمجۆرە تاوانانە دەبێت لەسەر بوەستین، چی وەکو کۆمەڵگە و ئیلیتەکانی ، چو وەکو ئەو دەزگا ئیداری ویاسایی وکۆمەڵایەتی وتەنانەت ئایینیانەش کە لەم کۆمەڵگەیەدا کاران وکاریگەری ڕاستەوخۆیان هەیە لەسەر پەرورەدەکردن و ئاراستەکردنی کۆمەڵگە .\nتاوان بەهەموو جۆرەکانیەوە لەگەڵ مرۆڤایەتیدایە ،لە هابیل وقابیلەوە بوونی هەیە وکاتێک تاوان لە مرۆڤ دەبێتەوە کە ئیدی زەوی خاڵی بێتەوە لە مرۆڤ و هیچ بونەوەرێک لەسەر زەوی نەمابێت بەڵام خودی تاوانیش دەکرێت دەکرێت هەڵگری ئازار وڕەهەند ومانای چەند تاوانێکی تر بێت تاوانیش ,تر بێت ، چەند بار مەترسی زیاتر و گوناهی قوڵتر وئازاری زیاتری تێدا بێت ، دەکرێت کوشتنێک مانای کوشتنی چەند بەها وچەند ڕۆحێکی تر بن لەیەک تاواندا ، دەکرێت تاوانێک هێندە گەورە بێت کە سەرشانی نەک تاوانبار بەڵکو سەرجەم کۆمەڵگە قورس بکات. کوشتنی مرۆڤێک لەئەنجامی دەمەقاڵەو دوژمنایەتی تاوانە ،بەڵام تاوانی کوشتنی بابێک بۆ جگەرگۆشەکانی ، کوشتنی دایکێک بۆ منداڵەکەی تاوانێکە کە هەڵگری چەند ڕوی ناشرین ومەترسیدارە وتاوانێکی گەورەترە.\nهەرچەندە مرۆڤەکان هەموو وەکو یەک لەدایکدەبن بەلام لەڕاستیدا هەمو وەکو یەک ناژین وەکو یەکیش نایەنە دنیا ، هەندێک مرۆڤ بە کرۆمۆسۆمی شەڕەنگێزی وتاوانکاری و ڕۆحێکی تاریکەوە دەکەوێتە کۆشی ژیانەوە. تاوانی کوشتن و گیانکێشانی مرۆڤ بەدەستی مرۆڤێکی تر دەکرێت هەڵگری دەیان ڕەهەندی تاوانکارانەوە ،هەڵگری چەند ڕویەکی قێزەون وتاریک بن پەیوەست بە چەمک وبونیاد وڕەگوڕیشەی پێدراوی تر لە ناوجەرگەی کۆمەڵگەدا کە مۆتیڤ بن بۆتاوان وڕێگاخۆشکەربن بۆ ڕودانی تاوان. هەربۆیە لە دەرەوەی شانۆی تاوانەکان، لەقوڵایی شەڕەنگێزی وهەرزان بونی ژیانی مرۆڤ و شێوازی تاوانەکاندا هەمیشە فەزایەک ئامادەیە کە دەبێت لەسەری بوەستین و شرۆڤەی بکەین وبیخەینە ژێر ڕەخنەو ووردبونەوە، بەتایبەت کاتێک تاوان لەناو خۆبەخۆی خێزان و وبنەماڵە ولەناو ئەوپەیوەندیە ئینسانی و کۆمەڵایەتیانەدا ڕودەدات کە ڕایەڵەیەکی ئەخلاقی وپەیوەست بوونی راستەوخۆ وپابەندی خوێن وژیان وئەخلاق و ئیلتیزامی کۆمەڵایەتی ڕاستەوخۆ وخێزانی پیوەگرێدراوە. قوربانی وتاوانبار ،بکوژ وکوژراو بە ڕایەڵێکی بەهێزی ئینسانی وئەخلاقی وخوێن وپەیوەندی مرۆییەوە پێکەوە بەندن و هاوخوێن و هاوماڵی یەکترن بەتایبەتی باوک و مێرد.\nباوک کە پێگەیەکی ڕەمزی وئەخلاقی وکۆمەڵایەتی وئایینی وئابوری وتەنانەت ئەفسانەیشی هەیە وەکو سەنتەری هێزودەسەڵات، وەکو ناسنامەی خێزان وبنەماڵەو دواجار ناسنامەی کۆمەڵگە بەگشتی، باوک وەکو سیمبۆلی هێز ودڵنیایی خێزان لە کۆمەڵگەیەکی بابسالاردا کە خێزان گرنگترین یەکە وپێکهاتەی بێڕکابەری کۆمەڵگەیە وباب لەم یەکەیەکدا دەسەڵاتی ڕەهاو ناسنامەی بێڕکابەری خێزانە. باوک – مێرد (هاوسەر) دوو فیگەری بنەڕەتین لە ژیان و چارەنوسی وفۆرمۆلەکردنی پێگەی کۆمەڵایەتی ژنەکانی بنەماڵەدا لە کۆمەڵگەی بابسالاردا.\nتابلۆ نیگاركێش پاوڵ رۆبنس؛ ساتورن وەک باوکێک منداڵه‌كه‌ی ده‌خوات –زه‌یت له‌سه‌ر كه‌نڤاس ١٦٣٦\nپیاو لە هەردوو ڕۆڵەکانی (باوک) و ڕۆڵی (مێرد) دا زۆرترین پانتایی دەسەڵات وبەرفراوانترین ئامڕازەکانی پیادەکردنی دەسەڵاتی کۆمەڵایەتیان بۆ فەراهەمە بەسەر ژیان وچارەنوس وشێوازی هەڵسوکەوت وپەیوەست بوبنیان بە ژنەکانەوە ، ئەم دوو ڕؤلە کۆمەڵایەتیە هیچ لێپرسینەوەیەکی یاسایی وکۆمەڵایەتی وئەخلاقی بۆ دانەنراو و هیچ چوارچێوەیەکی یاسایش سنورداری ناکات، بەڵکو یاسایەک نییە بۆ ڕێکخستنی ئەمجۆرە پەیوەندیانەی کە هێشتا ڕەهەندێکی موقەدەسیان هەیە و دەستکاریکردنیان وەکو شکانی تابۆ، وەکو شکانی شکۆ وئەخلاقی گشتی تەماشا دەکرێت. هەربۆیە باب و مێرد زۆرترین هەژمونی کۆمەڵگە بۆ سەر ژیانی ژنان وبەرجەستەکردنی کەلتوری سەرکوتگەرا لە رێگای ئەم دوو فیگەرەی ناو خێزانەوە پیادەدەکرێت، باب و مێرد لەناو جەرگەری خێزاندا نوێنەرایەتی هەژموونی کۆمەڵگەن بەسەر ئەو ژنانەی کە ڕاستەوخۆ پەیوەستن پێیانەوە. هەربۆیە بە ووردبونەوە لە چارەنوسی زۆرێک لە ژنان بە هەردوو دیوی سەرکەوتن وشکستهێنان، بەختەوەری وبەدبەختبوون ،تەنانەت ئابڕوومەندی وئابڕووچونیش دەبینین. ئەو دوو فیگەرە باب ومێرد ڕؤڵی گەورە و ڕاستەوخۆیان بینیوە ودەبینین لە دیاریکردنی ئەو چارەنوسەدا، بە زمانێکی دی؛ کۆمەڵگەی ئێمە دەسەڵاتێکی ڕەهای بۆ پیاوان فەراهەم کردوە. لە ڕێگای (باوک)، (مێرد) و بۆ سنووردارکردنی هەموو شێوازەکانی ئازادی، جوڵە وفەزای جوڵەی ژنان دیاریکراوە، تەنانەت دیاریکردنی چارەنوسی ئینسانی مێیەکان، لە هەمانکاتیشدا دیاریکردنی پلە پێگەی کۆمەڵایەتی و زۆرجاریش ئاسانکردنی ڕێگا لەبەردەم مێیەکاندا بۆ دەسگەشتن بە خۆشبەختی ودەسکەوتی کۆمەلایەتی وسیاسی لە ژیانی گشتیدا ، باب و مێرد بوونەتە دووپایەی سەرکەوتن یان ژێرکەوتنی مێیەکانن لە کۆمەڵگەی ئێمەدا.\nئەگەر لە کۆمەڵگە مۆدێرن ومەدەنیەکاندا، لەو کۆمەڵگەیانەی کە تاک وەکو بونەوەرێکی سەربەخۆو ئازاد مافە یاسایی وئینسانیەکانی دەستەبەر کراوە وکۆمەڵگە ودەزگا مەدەنیەکانی کۆمەڵگە بەرپرسیاری یاسایی و مەدەنی پاراستنی مافەکانی هەڵگرتووە. ئەگەر لەمجۆرە کۆمەڵگەیانەدا دەسەڵاتی بابسالاری وەکو دەسەڵاتێکی سەرکوتکەری بەڵکو هەژموونی خێزان (کاتێک نەتوانێت مافی ئەندامەکانی دابین بکات و وەزیفەی پەروەردەیی ودەرونی وئینسانی خۆی ببینێت وەکو فەزایەک بۆ ئەندامەکانی )،ئەگەر لەم کۆمەڵگەیانەدا خێزان پێکهاتەیەکی دیموکرات ویەکسان بێت ،خێزان ناسنامەیەکی گشتگیری ئەندامەکانی بێت پێکەوە وبێ جیاوازی ، پیاو ،یان باب ئیدی ئەو بونەوەرە نەبێت کە هەڵگری ناسنامە و پێگەی خێزان بێت ، پارێزەری شەرەف وناموس و خاوەنی جەستەی ژن وتەنانەت نێرەکانی خێزانیش بێت. ئەگەر لەم کۆمەڵگەیانەد کە باوک چیدی سەنتەری ئەخلاقی خێزان نییە، بەڵکو جەستە و ژن وخێزان سەنتەری ئەخلاقی خێزان نین بەمانا سێکسی و کۆمەڵایەتیەکەی. ئەگەر لە کۆمەڵگەیەکی ئاوادا دەستدرێژی سێکسی باوک بۆ سەر کچەکەی بە قێزەونترین تاوانی ئەخلاقی ئینسانی تەماشا بکرێت، دەبێت لە کۆمەڵگەیەکی خێڵەکی و بابسالار، ترادیشۆناڵی وەکو کۆمەڵگەی ئێراقیدا، کە هێشتا جەستەی مرۆڤ بەتایبەتی ژن تابۆیە، کە یاسایەکی قسەلێنەکراوی بەهێز لە تەواوی جیهانبینی گشتگیری کۆمەڵگەدا بوونی هەیە کە ئەویش کوشتنە. سزای کوشتن بۆ هەر ژنێک کە لەدەرەوەی دانپێنانی کۆمەڵگە، لەدەرەوەی پەیوەندیەکی شەرعی وئایینی پەیوەندیەکی سێکسی ببەستێت، ئەم یاسایە هێندە بەهێزە کە لە پیادەکردنیدا تەنانەت شێوازێک لە شێوازەکانی لەشفرۆشی و بازارێک ، فەزایەکی بازارێ کڕین وفرۆشتنی فەراهەم کردوە. دیاردەکانی (مسیار وسیغە ومتعە و مزیاف) وهەمو ئەم شێوازانەی پێکەوەبوونی ژن وپیاوێک ،داپۆشینی لەشفرۆشیە کە لەکۆمەڵگەی مۆدێرندا بەیاسا ڕێکخراوە. لە کۆمەڵگە ترادیشۆناڵ و چەپێنەر وخێڵەکیەکانی وەکو عێراقدا ،شەرعەنەت کراوە ،هێزی شەرع وهێزی یاسا کۆمەڵایەتیەکان بەهێزترە لە یاسا مەدەنیەکان هەربۆیە تەنانەت لە توانایدایە ،پەردەیەکی شەرعی بدات بەسەر لەشفرۆشیدا.\nلە کۆمەڵگەیەکدا کە باب سەنتەر وهەڵگری ناسنامە وڕەمزی ئەخلاقی و پێگەی مەعنەوەی وکۆمەڵایەتی وتەنانەت لە هەلومەرجێکی سیاسی پڕی گەندەڵی وزیندوکردنەوەی خەیاڵی خێڵەکیدا باب بۆتە سەرچاوەیەکی بۆ پێگەی سیاسی ودەسکەوتی سیاسی وئامادەیی کۆمەڵایەتی ، ،کۆمەڵگەی عێراقی وکوردی کۆمەڵگەیەکە تاسەر ئێسقان جڤاتێکی بابسالار و پیاو وەکو چەمکی پیاوەتی ، پیاو وەکو پێگەیەکی ڕەمزی و ئەخلاقی ومەعنەوی ، پیاو وەکو بکەرێکی ئەخلاقی ، وەکو بەرهەمهێنەری نەتەوە ، وەکو پارێزەر ووەکو نیشتمانی هەموو بەها و هێز و پایەی مەعنەوی کۆمەڵگە خۆی نمایش دەکات.\nچەمکی پیاوەتی بۆتە سەرچاوەیەک بۆ بەرهەمهێنانی تێکڕای هەموو ئەو چەمک وتێگەیشتنە ئەخلاقیانەی کە ڕۆژانە وەکو ئامڕازێک کۆمەڵگەی ئێمە بەردەوام بەرهەمی دەهێنێتەوە دەرخواری نەوەکانی دەدات ، چەمکی پیاوەتی (الرجولە) وەکو ڕەمزێک بۆ هێز وناموس وپارێزەر و دابینکردنی دڵنیایی، پاراستنی وڵات و پاراستنی نامووس وپاراستنی ژن ومنداڵ و ، پیاو وەکو سیمبۆلێک بۆ جوامێری وبەخشندەیی و جوانی وغیرەت وشەهامەت و پارێزەری کەرامەت. پیاو وەکو سیمبۆلی هێز وجەبەروت ،وەکو بونێکی ڕاستگۆ، دواجار وەکو بونێک سەرچاوەی هێز وژیری وتوانای پیادەکردن وبونەوەرێک کە ژیان لە دەستە بەهێزەکانی ئەودایە. ئەم چەمکانە لەو تێکستە نەنوسراوانەیە کە لەخەیاڵی دەستەجەمعی کۆمەڵگەدا، نائاگایانە دەسەڵاتی بەسەر شێوازی بیرکردنەوە دنیابینی تاک بەتاکی کۆمەڵگەوە هەیە. دەسەڵات و میکانیزمی پیادەکردنی دەسەڵات لە کۆمەڵگە نادیموکرات وبابسالار و کۆمەڵگە سەرکوتگەرەکاندا جگە لەوەی شێوازێکی هیرارکی هەیە هاوکات دابەشبوە بەسە پنت و جومگە (بەهێزە)کانی کۆمەڵگەدا. بەهێز لە ڕووی ئەو پێگەیەی کە کۆمەڵگە بۆی دەستنیشان کردوە وجێگای پێداوە، بۆ نمونە؛ پێگەی پیاو، نێر ، پێگەی پیاوانی ئایینی، پێگەی خێڵ و سەرۆکی خێڵ وسەرۆکی بنەماڵە گەورەکان ، لەم سی ساڵەی دواییدا ،پێگەی ئەو سەرەکردە ودەسەڵاتدارە سیاسیەی کە زۆرترین گروپی چەکداری هەیە ، ئەو فیگەرەی کە کۆمپانیای بازرگانی گەورەو دەستی لەناو فەزای سیاسی وفەزای ئابووریدا درێژەو دەتوانێت کاریگەری لەسەر چارەنوسی کۆمەڵگەیەک دابنێت. بە شێوەیە دەسەڵات دابەش بوە بەسەر ئەو پنت و جومگە جیاوازانەدا، یەکێک لەسروشتەکانی دەسەڵات، هەریەک لە شێوازەکانی دەسەڵات ولەهەر پنت ولەهەر فۆرمێکدا بێت ئەوەیە کە تا دواسنوور هەوڵی مانەوە و درێژەپێدانی ژیانی خۆی دەدات ، ململانێێ دەسەڵات بۆ مانەوەو خۆ نوێکردنەوەو درێژەدان بە ژیان وهەژمونی خۆی یەکێکە لە دیاردە هەرە دیارەکانی مانیفێست کردنی دەسەڵات.\nخێزان دەکرێت جێگایەک بێت بۆ بەرهەمهێنانی مرۆڤی بەهێز و بەختەوەر ،پەیوەندی هاوسەنگ و باندێکی مرۆڤانەی پڕی خۆشەویستی وبەرپرسیاری نێوان ژن وپیاو ، دایک وباب ومنداڵەکان ، لە فەراهەمکردنی ئازادی وهۆشیاری و دابینکردنی مافەکانی ژن و منداڵ وپیاو وەکو یەک ، دەکرێت خێزان سەرچاوە وپایەی بەهێزی بەرهەمهێنانی کۆمەڵگەیەکی تەندروست وئازاد وبەرهەمهێن و کۆمەڵگەیەکی بەهێز بێت. وەختێک خێزانیش دەکرێتە یەکەیەکی دیموکراتی ولەژێر هەژموونی دەسەڵاتی کولتوری ویاسایی وسیاسی وفەرهەنگی پیاوسالار ولەژێر هەژمونی ئەو تەوژمە توندوتیژ و نابەرانبەرەدا دێتەدەر کە بێ هیچ پێوەرێکی ئەخلاقی و ئینسانی بێ هیچ بنەمایەکی بابەتی وزانستی خێزانی دابەش کردوە بەسەر پیاوان (نێر- پێگەی باڵا-سەرچاوەی هێز ودەسەڵات لەناو خێزاندا)… ژنانیش، یان مێییەکان- (پێگەی پلەدوو یان خوارتر) ئیدی ونەوەرێکی بێئیرادە وپاشکۆ کە هەمیشە چارەنوسی بەستراوەتەوە بە نێرێک، یان خێزان وەکو جێگایەک بۆ پاراستنی ئەم بونەوەرانەی لەدەرەوەی خێزان ولەدەرەوەی کۆنتێکستی دانپیانراوی کۆمەڵگە بوون و نرخ وبەهایان نامێنێت.\nئەگەر دەسەڵاتی سیاسی بە بەکارهێنانی هێزی چەکداری ودامودەزگاکانی پۆلیس وئاسایش و ئامڕازی ئیداری ودیسپلین پارێزگاری لەبون ومانەوەی خۆی بکات ، ئەوا فەرهەنگی بابسالاری ،فەرهەنگی دابەشکردنی پێگەی کۆمەڵایەتی لەەسەر بنەمای ڕەگەزی نێر و مێ لە ڕێگای دوو فاکتەری بەهێزەوە بەردەوام خۆی بەرهەمدێنێتەوە ، ،یەکەمیان : دابونەریت ، هەر کۆمەڵگەیەک دابونەریت وکۆمەڵێک بەهای کۆمەڵایەتی بۆماوەیی هەیە کە لە کۆنتێکستێکی نەنوسراودا لە خەیاڵی گشتی کۆمەڵگەدا ئامادەیی هەیە ونەوە بە دوای نەوەکاندا ڕادەستی یەکتری دەکەن ، بەڵام تەنانەت دابونەریت و نوۆرمەکانیش پێدراوی ئەبەدی نین و لەگەڵ گۆڕانی ئابوری و سیاسی و لەگەڵ گۆرانکاریە زانستی و ئابوریەکاندا ، لەگەڵ هاتنە ناوەوەی نۆرم و پێدراوی تازەی ژیان ئەمانیش گۆڕانی جەوهەریان بەسەردا دێت ، پێدراوەکانی وەکو ڕەوشت وڕاستگۆیی و هاوڕێیایەتی و خێزان و ملکەچی و گۆێڕایەڵی وئازادی و پابەندبون و..هتد ، گۆڕانیان بەسەردا دێت ، لەگەڵ پێدراوی ژیانی تازەدا ڕەنگە هەندێک نەریت بەتەواوی لاواز بێت و دیار نەمێنێت ،هەرچەندە ژیانی کۆمەڵگەی کوردی لە پەنجا ساڵی ڕابوردودا ، لەگەڵ بەخۆڕایی کردنی خوێندن وتاڕادەیەک بوژانەوەی ئابووری عێراق لە ساڵەکانی هەفتا وهەشتاکاندا وهاوکات فەراهبونی یاسای باری کەسی لە عێراقدا کە یاسایەکی هیچگار مەدەنی بوو بەراورد بە زۆربەی یاساکانی وولاتانی ڕۆژهەلاتی ناوەڕاست. ئەمانە هۆکارێک بون بەوەی ژنان ببنە بەشێک لە ژیانی گشتی ولەژیانی ئابوری و نەوەیەک لە ژنانی ئیشکەر وخاوەن بڕوانامە وخاوەن کار پەیدا بێت، پاشان ئەزموونی ڕاپەڕین و ئازادبونی کوردستان وئەزمونی دەسەڵاتی خۆماڵی، دەرویەکی تر بوو کە ژنان لە ڕێگای حیزب وگروپ و ژیانی سیاسیەوە، لە ڕێگای ئەو ڕێکخراوە حیزبی و ناحیزبی و گروپە جۆراوجۆرانەی کە ژمارەیان لەسەدەها زیاترە لە کوردستاندا. ئەو ڕیکخراوانەی کە بونەتە بەشێک وئەزمونێکی بەرچاوی ژیانی گشتی ژنان لەم رێکخراوانەو لە حیزبەکان ولە دەزگاکانی ڕاگەیاندندا ئامادەییەکی بەرچاو وبەرفراوانیان هەیە، دیارە لێرەدا مەبەستم لە کوالتی وئامادەییەکی ئازاد ودیموکراستیانە نییە ، چونکە هێشتا کولتوری ئازادی ودیموکراسی لە خودی ڕێکخراوەو حیزبەکان ولەژیانی گشتی ئێمەدا ئامادەییان نییە ، تەنها مەبەستم ئیشارەت دانە بە ئاستی بەشداری وگۆڕان وکەناڵەکانی بەشداری ژنان.\nلەگەڵ پەرەسەندنی ژیان وگەشەی خێرای ئابوری وزیادبونی پێداویستیەکانی ژیان ، تێبینی ئەوە دەکرێت کە ژمارەیەکی بەرچاوی ژنان بە پێی ئاستی خوێندەواری وئاستی لێهاتویی ڕژاونەتە بازاڕی کار وبەشدارن لە ڕاگرتن وپاراستن و درێژەپێدان و قوربانیدان بۆ بژێوی ومانەوەی ئەو یەکە زۆر گرنگەی کە پێێدەڵێن (خێزان)، بەڵام ئایا دەکرێت لەم دۆخە نوێیەدا خێزانیش هەر بەهەمان پیودانگە نەریتیەکان پێگەی ژن لەناو خێزانی نوێدا تەماشا بکات ؟ دەکرێت بە بونەوەرێکی پلەدوو ، پەڕاوێز وبونەوەرێک کە پشت بە پیاو دەبەستێت بۆ ژیان لە کاتێکدا خۆی بەرهەمهێن و بونەوەرێکی پڕ جوڵەیەو ژیان بەرهەمدێنێت بەشدارە لە بەڕێوەبردنی ژیاندا ؟ دەکرێت خێزان بەهەمان پێودانگە نەریتیەکان جوڵەو فەزای بەشداری ژنانێک سنوردار بکات کە بۆ خۆی کۆمەڵگە پێویستی پێیانە و جوڵەی ژیانیش ئەو سنورانەی کە ژیانی هاوچەرخانەی کۆمەڵگە تێپەراندوە کە ئیدی دابونەریت هێزی ژیان وبەرگەگرتنی لەو تخوبانەدا نەماوەو بە کەڵکی ژیان نایەت؟ دەکرێت خێزان ببێتە جێگایەک بۆ دابەشکردن وپۆلێنکردنی پێگەی ژن وپیاو لە کاتێکدا ژنەکانیش وەکو پیاوەکان وهەندێک جار زیاتریش بەشدارن لە پاراستن وڕاگرتنی خێزاندا ؟ ئەم چرکەساتەی جڤاتی کوردی لەبەردەم گۆڕانی ئابوری وسیاسی وفەرهەنگی گەورەدایە ،دەسەڵاتی بابسالار وەکو سروشتی هەر دەسەڵاتێکی تر ملمانێیەکی سەرسەختانە دەکات بۆ مانەوە ودرێژەدان بە هێزی دەسەلات و جەبەروتی خۆی لەناو هەمو جومگەکانی کۆمەڵگەدا بەتایبەت بەسەر ژناندا ، هەربۆیە بە هەموو ئامرازە فەراهەمکراوەکانی کۆمەڵگە بەهەموو هێز وئەو فەزا فراوانە کۆمەڵایەتیە کە فەراهەم کراوە فودەکات بە خۆڵەمێشی دابونەریتدا دەیەوێت هەموو ئەو پێدراوە نەریتیانە زیندوو راگرێت کە فەرامی دەسەلاتداری فەرهەنگی بابسالارانە دەکات لەناو خێزان وپاشان کۆمەڵگەدا.\nبۆ پیادەکردنی ئەم ململانێیە ، بۆبەرگرتن بەو گۆڕانە ئاکتوێلەی کە هەیە، ئاسانترین ئامڕاز ، ئابڕوبردنە ، ئابڕوبردن یەکێکە لەو ئامرازانەی کە فەرهەنگی پیاوسالار ، کە کۆمەڵگەی پیاوسالار زۆر بەسانایی وبە زۆرترین کاریگەریەوە دەتوانێت زەبری کوشندە وکاریگەر لە ژنان و ئاستی ئامادەیی ژنان بدات ،ئابڕوبردن دەسەڵاتی نەریتخواز لەئاستی جیاوازدا دەتوانێت بەکاری بێنێت ، ئاستی ئینیڤیدو هەروا ئاستی گروپ ورێکخراوەدا ودەتوانێت زەبری کاریگەر بوەشێنێت ، ڕۆژانە نمونەی ئەم شێوازی بەرەنگاربونەوە (ئابڕوبردن) دەبینین کە بەرەوڕوی ژنان دەبێتەوە ، ڕێکخراوەکان ، چالاکوان ، فیگەرە ژنەکان ، هونەرمەند وتەنانەت فیگەرە گشتیەکانیش کراون ودەکرێنە ئامانج ، جگە لە سەر ئاستی ژیانی گشتی وهاولاتیانی ئاسایی خوارەوەی کۆمەڵگە ،ئەو هەلا گەورەیەی لەسەر پڕۆژە یاسای بەرەنگاربونەوەی توندوتیژی خێزانی زیندوترین بەڵگەی ئەو پەلەقاژێ وململانێ بکوژەیە کەدەسەڵاتی نەریت ودەسەڵاتی پیاوسالار ئامادەیە بەهەمو شێوەیەک بەرەوڕوی هەرگۆرانێک بێتەوە کە ئەو دەسەلاتەی لە بن دەست دەربێنێت ، لەبەر ئەوەی کۆمەڵگەی ئێمە هێشتا کۆمەڵگەیەکی بێ دیسپلین وئیدارە وکۆمەڵگەیەکی پۆست تراومای دوای جەنگ وکۆڵۆنیالیزەکردن وتوندوتیژە ، کۆمەڵگەیەکە ڕقێکی گەورەی لە هەناوی خۆدا هەڵگرتوە ، کۆمەڵگەیەکە هیچ دامودەزگایەکی دیموکراسی وهیچ گروپێکی بەرپرسیار نایبات بەڕیوە کە خەیاڵی دیموکراسی ودادپەروەری کۆمەڵایەتی و خەیاڵی سبەینێی هەڵگرتبێت ، کۆمەڵگەیەکە خاڵیە لە هەژمون وئامادەیی سیمبۆلێکی ئەخلاقی (جگە لە ئایین ) ،هەربۆیە فەراهەمکردنی دەسەلاتی یاسایی وڕێکخستنی کۆمەڵگە و پاراستنی مافەکانی مرۆڤ وبەرجەستەکردنی ئەو مافانە بونی نیە ، ئەمانە زەمینەیەکی لەباریانفەراهەمکردوە بۆ دەسەڵاتی نەریت وخەیاڵی بابسالارانەی نەریتخواز کە بەردەوام ولە فۆرمی نوێدا خۆی بەرهەم بێنێتەوە ، زەمینەیەک فەراهەم بوە کە توندوتیژی کۆمەڵایەتی ببێتە دیاردەیەکی مەترسیدار ،دیارە ژینگەی سیاسی وهەبونی نائارامی وگەندەڵیەکی بێئەندازە ودابەشبونی چینایەتی کۆمەڵگە ولە نەبونی هیچ جۆرە دامودەزگای مەدەنی وهەروا یاسای مەدەنی کە دەسەڵاتی بەسەر ڕێکخستنی ژیانی مەدەنی وژیانی کۆمەڵگەدا هەبێت ، بەڵکو خێزان وتەنها خێزان وەکو تاکە دەزگای بەرهەمهێنان پەروەردەکردنی مرۆڤ دەسەڵاتی ڕەهای هەیە بەسەر پەروەردە کردن وشێوازی ژیان وبەڵکو بەسەر چارەنوسی ئەندامەکانیەوە ،تەنانەت دەسەلاتی لێسەندنەوەی ژیانی لە ئەندامەکانیشی هەی ، ئەم دۆخە پانتاییەکی فراوانی بۆ جوڵەی دەسەلاتی نەریتو فەرهەنگی نەریتخوازانە فەراهەم کردوە کە بە ئاسۆیی وستونی کاریگەریەکانی خۆی دابەزێنێتە سەر ژیانی گشتی و وێرانەیەکی سایکۆلۆژی و مرۆیی فەراهەم بکات هەربۆیە کارەساتەکانی دەستدرێژی وکوشتن و منداڵبازی و ژن ومنداڵ کوشتن بۆتە دیاردەیەکی زۆر بەربڵاو، ڕوداوی چەوساندنەوە ،زیندانی کردن وکوشتن و سەربڕین وهەمو جۆرەکانی توندوتیژی و ئەبیوس لەناو خێزان ولەناو پەیوەندیە خوێنیەکاندا بونی هەیەو هەر ڕۆژە هەواڵێک کۆمەڵگە دەهەژێنێت .\nکۆمەڵگە کوردی لەبەر هەژمونی نەریت بوێری ئەوەی نیە کە خێزان بخاتە ژێر پرسیارەوە ، کە ڕۆڵی خێزان وهەژمونی پیاوسالارانەی ناو خێزان ، هەژمونی بێلێپرسینەوەی دایک وباب بخاتە ژێر پرسیارەوە ، هێشتا جڤاتی کوردی بوێری ڕوبەڕوبونەوەی ئەو فەرهەنگە نەریتیەی نیە کە خێزانی پیرۆز کردوە وەکو تاقە جێگایەک کە هەڵگری ئەخلاقی کۆمەڵگە و سەلامەتی و ئاسودەیی وئاسیشی مرۆڤ و هەڵگری کۆدو بەها ئەخلاقیە پیرۆزکراوەکان ، هەر ڕەخنەیەک ، گومانێک لەم ستراکتۆرە پیرۆزکراوە دەکەوێتە بەر شاڵاوی بەدناوکردن ، بە بیانوی بانگەشە بۆ بەدڕەوشتی وهەڵوەشاندنەوەی خێزان ، بانگەشە بۆ ئازادی سێکسی وبۆ لاساییکردنەوەی ڕۆژئاوا( ڕۆژئاوا بەو وێناکردنەی کە هێزی نەریتخواز ، کە فەرهەنگی نەریتخواز وێنای دەکات) ئەم تەوژمە ی نەریت بەهیچ جۆرێک نایەویت تیشک بچێتە سەر ئەو هەمو تاوان و دەستدرێژی و زەبرو زەنگ وتوندوتیژی و تەنانەت لادانە ئەخلاقیەی کە لەناو خێزاندا ڕودەدات ، چونکە گرنگترین دەسکەوت مانەوەی خێزانە بەم فۆرمەی ئێستا کە بابسالاری پیادەدەکات ئیتر بەهەر نرخێک بێت وقوربانیەکانی هەرچەندە وهەرچۆنێک بێت. هەر قسەکردنێک لەسەر شکستی خێزان لە وەزیفە ئەخلاقی و پەروەردەیی و مرۆڤانەکەی خۆیدا ، قسە کردنە لەسەر شکستی دەزگایەک ، یەکەیەک کە پیاو تێیدا سەروەر وڕەگەزی باڵادەستە هەر بۆیە کۆمەڵگەی نەریتی بەهەمو ئامڕازە نەریتیەکانی خۆی پارێزگاری لەم فۆرمە توندوتیژو بابسالارەی خێزان دەکات.\nتۆقین لە پرۆزەی جیابونەوەی خێزانەکان و تۆقین وهەڵکشانی ڕێژەی تەڵاق لە کۆمەڵگەی تۆقین نیە لە هەڵوەشانەوەی خێزان و نەمانی ئیلتیزامی ئەخلاقی و ئینسانی مرۆڤەکان لەهەمبەر یەکتری هێندە تۆقینە لە گەشەکردنی هۆشیاری کۆمەڵگە بەتایبەتی ژنان ، لە هەڵکشانی ئیرادەی سەربەخۆیی ڕێژەی ئەو ژنە کارکەر وبەرهەمهێن و سەربەخۆیانەی کە دەتوانن بەرپرسیاری ژیان وگوزەرانی خۆیان دەستەبەر بکەن و لە دۆخێکی وادا ملکەچ ناکەن بۆ چەوساندنەوە پەیوەندیەکی ناهاوسەنگ ، بۆ پەیوەندیەکی پڕی توندوتیژی وبێڕێزی وبگرە مانەوە لە چورچێوەیەکی خێزانیدا کە وەڵام بە پێداویستیە ڕۆحی وسۆزداری و ئینسانیەکان نەداتەوە ، دەسەڵاتی نەریتخواز ئەمڕۆ بەرەنگاری توێژێکی ژنان دەبێتەوە کە چیتر لەناو خێزاندا بونەوەری پلە دوو ، پەڕواێز وپاشکۆ نیە ، بەڵکو بکەرێکی کارا و ئیشکەر وبونەوەرێکە کە بەشداری ئابوری هەیە لە ڕاگرتنی ئەو بونیادەی کە لەسەر پیاو تاپۆ کراوە ، بەلام ئەم دۆخە نوێیە ، ئەم هاتنە پێشەوەی ژنان ، ئەم شێوازی بەشداریکردنە چیتر لەگەڵ مانیفێستی نەریتی بۆ خێزان وبۆ دابەشکردنی نەریتیانەی ڕۆڵی ژن و پیاو لە خێزاندا کۆک نیە ونایەتەوە بۆیە ڕێژەی جیابونەوە ڕولەهەڵکشانە ، ژنی بەشدار لە خێزاندا دواجار ژنێکە دەتوانێت ژیان ودۆخێک ڕەت کاتەوە کەلەڵ پێداویستیە ئینسانیەکانیدا نەیەتەوە ودواجار خاوەنی ئیرادەو بڕیار وخاوەنی داهاتوی خۆی دەبێت ، وەستانەوەی دەسەڵاتی نەریتخواز لەبەردەم لە دایکبونی ئەم مرۆڤە بە ئیرادەیەدا ، ئەم مرۆڤە ئازادە پەیوەست نیە بەو شین وشەپۆڕەی بۆ پیرۆزی خێزان وداکۆکیکردن لە مانەوەی خێزان وەکو یەکەیەکی ئەخلاقی پیرۆز بەڵکو داکۆکیکردنێکی تاقەتپڕوکێنە لە دەسەلاتی بابسالارانەی خۆی لە مۆدێلی خێزاندا ، ئەگەر سەرنجی ئەو ململانێ سەختەی کۆمەڵگە بەگشتی وخیتابی ئایینی بەتایبەت دەیکات بە ناوی پارێزگاری لە ڕەوشت وپیرۆزی خێزان ئەوا دەبو خێزان وپەیوەندیە کۆمەڵایەتیەکانی ئێمە لە جوانترین ومرۆڤانەترین و ڕێزدارترین پەیوەندیەکان بێت لە کاتێکدا بەسەرنجدان لە دۆخی گشتی کۆمەڵایەتیمان تەواو پیچەوانەکەیەتی ، هەڵکشانی توندوتیژی فیزیکی ودەرونی وسێکسی و زیادبونەوەی هەڵوەشانەوەی فەرمی ونافەرمی خێزانەکان بە شێوەیەکی سەرنجڕاکێش بەڕادەیەک کە هەموو هێزە جیاوازەکانی کۆمەڵگە دان بەم دۆخەدا دەنێن ،بەڵام بەهیچ کلۆجێک ناخوازن دان بە هەرەسهێنانی ئەو وێنە پاتریارکیەدا بنێن کە خێزان بەگشتی وپیاو بە تایبەتی ڕوبەڕوی دەبێتەوە .\nئەزموونی جێندەری دەربازبووانی کیمیابارانی هەڵەبجە لە ژیانی…\nدوەمین ئامراز کە دەسەڵاتی بابسالارانە ، کەلتوری پاتریاریارک بەکاریدەهێنێت بۆ مانەوەی خۆی و پراکتیزەکردنی دەسەڵاتی خۆی بەناو قوڵایی کۆمەڵگەدا ئایینە، ئایین وەکو بەردەستترین و ئاسانترین وراستەوخۆترین ناوەندێک بۆ پراکتریزەکردنی دەسەڵات وهەژمونی نەریتی بابسالارانە. لە کاتێکدا خێزان،پەیوەندیە کۆمەڵایەتیەکان ، چەمکە کۆمەڵایەتیەکان لە بەردەم گۆڕینی پەیوەندیەکانی بەرهەمهێنادا ، گۆڕینی دۆخی ئابوری وهەروەها گۆڕانی شێواز وئاستی پەیوەندیەکان بەهۆی شۆڕشی دیجیتاڵ و شۆڕشی پەیوەندیەکانەوە ، لە کاتێکدا ئەم گۆڕانە زۆرانە کاریگەری ڕاستەوخۆیان کردۆتە سەر تاک وەکو بونەوەرێکی سەربەخۆ هاوکات سەر خێزانیش وەکو یەکەیەکی بنچینەیی وموقەدەس و یەکەیەکی خاوەن دەسەڵات لە کۆمەڵگەدا ، بەڵام چونکە هاوکات کۆمەڵگەکەمان چی وەکو دەزگا ودامەزراوە زانستی فیزیکیەکان ، چی وەکو هۆشیاری وگشتی و ئامادەیی کۆمەڵگە نەیتوانیوە وەلام بەم گۆڕانە ئابوری و ئەلەکترۆنی و کەلتوریانە بدات کە خێزان وتاک بەری دەکەوێت هەر بۆیە ئەو بۆشاییە ئاکتوێڵ و فراوانە با ئاسانترین وڕاستەوخۆترین شێواز بە تەفسیر ودنیابینی ئایین پڕکراوەتەوە ، دەتوانم بڵێم ئایین بەهێزترین بکەری ئەو هەمو ئەو بۆسایی وپرسیار وپێدراوە تازانەیە کە خێزان وکۆمەڵگە زۆر بەخێرایی وبەردەم بەری دەکەوێت ، ئایین ودابونەریت دوانەی ئامدەی دنیای کۆمەڵایەتی ئێمەن ، خیتابی ئایینی هێز دەداتە هەمو ئەو پاشخانە کەلتوریەی کە دابو نەریت هەڵگریەتی ، سەیر نەبێت بەلامانەوە کە جڤاتی کوردی بۆ نمونە جڤاتێکی زیاتر مۆنۆگامی بوو بەڵام لەم ساڵانەی دواییدا ،سەرەڕای هەموو ئەو قەیرانە ئابوری وپەروەردەیی وسیاسیەی کوردستان ، سەرەڕای گرانبونی ژیان و زیادکردنی بەرپرسیاریەتیەکانی خێزان و ئاڵۆزبونی ژیان کە چی پلۆگامی فرەژنی ڕولەزیادبونە! بەڵکو خیتابی دینی بانگەشەی گەرمی بۆ دەکات.\nخیتابی ئایینی مێژویەکی درێژی هەیە لە خەیاڵی گشتی کۆمەڵگە وڕەگوڕیشەی مێژویی هەیە ، لەگەڵ دابونەریت وبەهاکاندا بەجۆرێک تێکەڵ ویەکانگیر بون کە هەندێک جار ولە هەندێک تخوبدا ناسینەوەیان ئاسان نیە ( بۆ نمونە خەتەنەکردنی ژنان کە هیچ بنەمایەکی ئایینی نیە وەکو سوننەو وەکو فەرز وهیچ بنەمایەکی شەرعی وئایینی نیە ، بەڵام زۆر بە توندی بەناوی ئایین و پاکژی و فەرزی خوداوە لە جیهانی ئیسلامدا و،کۆمەڵگەی ئێمەش بە جددی پیادە دەکرێت ) لە ئێستادا دنیابینیەکی کۆنسەرڤاتیڤ و پاشکۆی ئەو توندڕەویە ئایینیەی کە خیتانبی ئایینی نەک لە کوردستان بەڵکو لە جیهاندا ئێستاکە خۆینمایش دەکات. هیچ کاتێک ئایین وەکو ئەم چرکە ساتە ئامڕازێک نەبوە بۆ دەسکەوتە دنیاییەکان ، هیچ کات ئایین وەکو ئەم ساتەوەختە ڕوت نەکراوەتەوە لە وەزیفە ڕۆحی وئایینی وئەخلاقی و کۆمەڵایەتیە ئامۆژگاری ئامێزەکەی، هیچ کاتێکیش هێندەی ئەمساتەوەختە خیتابی ئایینی پاشکۆی ئەو خیتابە بابسالارانەیە نەبوە کە لەبەردەم هەژمونی گۆڕانکاریەکاندا پەلەقاژێی مانەوەی ئەو بەها و نۆرمانە دەدات لەکە لە دۆخی گیانەڵلا وگیانکێشاندایە ، هیچ کاتێکیش وەکو ئەمساتەوەختە لە کۆمەڵگەی ئێمەدا ئایین نەبۆتە پانتاییەکی بێسنور کەسانی بێسەواد ونەخوێندەوار ونەشارەزا لە زانستەکانی ئایین وشەریعەدا کە بۆ پەیداکردنی بژێوی ژیان و پول پەیداکردن بونەتە فەرمانبەر بەڵام لە ژێر پۆستێکی ڕۆحی و وەزیفەیەکی هەستیار کە پیاوی ئایین وئیمام وخەتیب ومەلادا.\nدالی وه‌ك سور‌یالیه‌كی یاخی – كاره سه‌ره‌تاییه‌كانی پیاوێک لەسەر جەستەی ژن\nئاخر لە کاتێکدا ژیان و دۆخی ئابوری جیهان وکوردستان بەتایبەتی لە گۆرانێکی گەورە وخێرادایە، پەیوەندیە ئابوریەکان لە فۆرمۆلەبوندایە ، ژیان بەرەو ئاڵۆزبون دەچێت ، خێزان بەر ئەو گۆرانکاریە گەردونی وجیهانیە دەکەوێت کە زۆر بەخێرایی ڕودەدات ، پەروەردە وفێرکردن بەرەو پڕۆسەیەکی ئاڵۆز و بێسنور دەجێت ، لە کاتێکدا خێزان لەبەردەم ئەم هەموو گۆڕنکاریە گەردونیەدا دەکەوێتە بەردەم بەرپرسیاری نوێ ، ئەرکی نوێ و پرسیاری نوێ لەهەمبەر نەوەرکانی ولەهەمبەر پێدراوە نویێەکانی ژیاندا ، لەم دۆخە ئاڵۆزەدا خیتابی ئایینی لەڕێگای نوخبەیەکی نەخوێندەورا وکورتبینەوە ، لە ڕێگای نوخبەیەکەوە کە شارەزایی نەک لە زانستە کۆمەڵایەتیەکان بەڵکو لە زانستە ئایینیەکانیشدا نیە ، هەربۆیە لە دواجاردا ئەم نوخبەیە خوێندنەوەی بۆ کێشەکان ،چارەسەر وپێشبینی بۆ کێشە ئاڵۆزەکانیش ناواقیعین وزۆر جاران ئەو چارەسەرانە دەبنەوە بە سەرچاوە بۆ کێشەی تر.\nبۆ نمونە خیتابی ئایینی بەردەوام جەخت لەسەر فرەژنی دەکاتەوە بۆ دوو کێشەی بنەڕەتی کۆمەڵگە ، کێشەی کەمبونەوەی هاوسەرگیری ومانەوەی کچانی بێمێرد ، کێشەی بێوەژنەکانی دوای جەنگ !!\nلە کاتێکدا نائارامی سیاسی ناوچەکە ، خەونی جێهێشتنی ووڵات و کۆچکردن( بە کوڕ وکچەوە) سەختی دۆخی ئابوری و ئاڵۆزبونی ژیان وزەحمەتی دابینکردنی پێداویستیەکان ڕێگرێکی سەرەکی پێکەوەنانی خێزان وبەیەکگەشتنی بەردەم ئەم نەوە گەنج وتازە پێگەشتوەی کچان وکوڕانن ، کەچی نوخبەی ئایینی (فرەژنی )پێشنیار دەکات وەکو چارەسەر.\nشەڕو کوشتارە زۆرو لەدوای یەکەکانی ئەم دەڤەرە نەوەیەک ژنانی تەنها و بێهاوسەر ومنداڵی بێباوک وهەندیک جار بێسەرپەرشتی لێبەجێماوە ، لە ڕوی ئەخلاقی وئینسانی و ویژدانیشەوە کۆمەڵگە بەرپرسیارە لە دابینکردنی ئاسایش و ژیانێکی پڕ کەرامەت بۆ ئەو خێزانانەی کە قوربانیان داوە لە پێناوی ئارامی وئاسیشی کۆمەڵگەدا ، لە دابینکردنی ژیان و داهاتوی نەوەکانی ، لە دابینکردنی فەزایەکی کۆمەڵایەتی و ئینسانی وئابوری هەتا ئەم خێزانە قوربانیانە درێژە بە ژیان وداهاتوی خۆیان بدەن ، درێژە بە خەوبینین وهێنانەدەی خەونەکانیان بدەن ، بەڵام لە جیاتی ئەمانە خیتابی ئایینی پێداویستی ئەم توێژە(کە باوکی تێدا ئامادە نیە ، کە پیاو-سەنتەری دەسەڵاتی تێدا نەماوە ، فۆرمێک لە خێزان کە باوک وەک نوێنەری دەسەڵاتی پاتریارکی کۆمەلایەتی تێدا ئامادە نیە ) کورت دەکاتەوە بۆ بەشودانەوەی بێوەژنەکانی جەنگ ، هاوسەری شەهیدەکان دەداتەڤبە پیاوی تر و بە ڕازی بون بەوەی ببنە هاوسەری دوەو سێهەم وچوارەمی پیاوێک لە پیاوەکان !\nبە ئاگا یان بێئاگا خیتابی ئایینی لە چەند ئاستێکی جیاوازدا سەرسەختانە ململانێ دەکات بۆ مانەوەی ئەو فۆرمە پاتریارکیە ،نەریتیەی خێزان کە پیاو تێیدا سەنتەری هەموو بەهاو دەسەڵات ونۆرم وناسنامە کۆمەڵایەتی وئەخلاقی و ئینسانیەکانە ، کە پیاو تێێدا پلەی باڵا وژنەکان تێێدا پلەی دو وخوارتریش ، ئەم خیتابە ململانێێ سەخت دەکات بۆ دەسگرتن بە فۆرمێک لە پەیوەندی کۆمەڵایەتی ودەمارگیری ناو خێزانەوە کە لەبەر هەژمونی ئابوری وگۆڕانی ژیاندا خەریکە لە بەریەک هەڵدەوەشێت و بگرە هەڵیشوەشاوەتەوە تەنانەت بۆ بۆ هەوڵی دەسگرتن بەم ستراکتۆرە بابسالارانەیەش ئەم خیتابە جارێکی تر ژن بەکاردەهێنێەوە ، بەمانایەک ژن هەم ئامڕازێکە بۆ ڕاگرتنی ستراکتۆرێک کە خۆی تێدا کۆیلە و خۆی تێیدا پلە دوو و زۆرێک لە ماف وبەها مرۆڤانەکەی خۆی لەدەستداوە.\nتەفسیکردن وڕەخنەگرتنی ئەم دۆخە ، ڕەخنەگرتنی خیتابی ئایینی وەختێک داکۆکی سەرسەختانە لە مانەوەی ستراکتۆری پاتریارکی خێزان دەکات بەومانایە نیە کە لەگەڵ هەڵوەشانەوە ولێکترازانی خێزان و پاشاگەردانی کۆمەڵایەتی و ئەو فۆرمە لە پەیوەندی کە هیچ بەرپرسیاری و ئیلتیزامێکی ئەخلاقی وئینسانی تێدا نیە ، بەپێچەوانەوە ئەم فۆرمەی کە خیتابی ئایینی بە سەختی دەیەوێت دەستی پێوە بگرێت لە ژێر بەهانەی خێزان وبەزەیی و ڕەوشت وبەها ودەیان چەمک و بەهانە و پایەی دی ، هەمووی ئەو بەهانەیە کە ئەم خیتانە بانگەشەی خۆی پێدا هەڵدەواسێت وشەرعیەت دەدات بە ستراتیژەکانی خۆی لە کاتێکدا چاو لە واقیعی ژیان و گۆرانی پەیوەندیە ئابوری وکۆمەڵایەتی وئەو گۆڕانکاریە ڕیشەییانەش دادەخات کە بۆتە دیاردەیەکی گەردونی وئێمەش بەشیکین لەم گەردونە ، ئەو گۆڕانکاریە ئابوریانەی کە ژنیش بەشێکی زیندوە و لەم ڕێگایەشەوە ئیتر ژنان لەو پێگە نەریتیەدا نەماوەتەوە کە ئەم خیتابە بەزۆر دەیەوێت بەشانی ژن وپاشان بە شانی خێزاندا ببڕێت .\nکۆمەڵگەی کوردستان لە سی ساڵی رابوردودا گۆڕانی گەورەی سیاسی وئابوری بەخۆیەوە دیوە کە دواجار دە کاتە ئابوری گەورە ، ژنان دەوری بەرچاویان دیوە لە ژیانی ئابوری وژیانی سیاسی (سەرەڕای هەموو تێبینیەکان لەسەر ئەم بەشداریکردنە) تەنانەت ژنان بەشدارن لە دەزگا ودامەزراوە ئەمنی وسەربازی و دەزگا جیاوازەکانی دەسەڵاتی کوردیدا ،بەشدارن لە بەڕێوەبردنی خێزان و ڕاگرتنی دۆخی ئابوری خێزاندا ، لە کاتێدا هەمان دۆخ وێنەی پیاو ،وەکو بونەوەرێک لە ووڵاتێکی پڕی قەیران و ئاڵۆزی ئیداری وئابوریدا ، وێنەی پیاو لە پاشەکشەیەکی بەردەوامدایە ،چیتر پیاو ئەو بونەوەرە بەهێز و بەتواناو بەرهەمهێن و پارێزەر وبەرهەمهێن و جوامێرە موتلەقە نیە کە پاشخانی کۆمەڵایەتی و کەلتوری ئێمە بەردەوام لەسەر یادەوەری گشتی ئێمە بەرهەمی هێناوەو بەرهەمی دێنێ .\nهەرچەندە ئامارێكی ڕەسمی لەبەردەستا نیە بەلام دەتوانم بڵێم ئێستاکە ژمارەیەکی بەرچاوی خێزانی کوردی بەسەرشانی ژنەکانەوە ، ژمارەیەکی بەرچاوی ژنان بەخێوکەر و ڕاگری سەرەکی خێزانەکانن ، فشاری ئابوری وژیان بەسەر شانی ژنەوە ، هەڵگرتنی بەرپرسیاری ،هەڵگرتنی ئەرک بۆ خۆی پایەیە بنەڕەتیە بۆ دەستەبەرکردنی ماف ، بۆ گۆڕینی پێگەی کۆمەڵایەتی وبۆ جێگۆڕکێکردنی پەیوەندیە ئابوریەکان ، ژنای بەرهەمهێن ژنێکی کۆیلە وپلە دونیە ، ژنێک نیە کە لە پەیوەندیەکی ناهاوسەنگا دەمێنێتەوە ، کە بە بێڕێزی وچەوساندنەوە و زەوڵم وسستەم رازی بێت ومل بدات بۆ چەوساندنەوە.\nئەم ساتەوە وەختە لەبەردەم وێنەیەکی نوێداین بۆ ژن ، هاوکات وێنەیەکی کۆن بۆ پیاوان ، لە کاتێدا ژنان بەشدارن لە ژیانی گشتی لە هەڵگرتنی ئەرک ودواجار فۆرم ەستراکتۆری خێزان گۆڕانی گەورەی بەسەردا هاتوە بەڵام دەسەلاتی سوننەتی کۆمەڵگە بەتوندی دەیەوێت دەست بەو ئیماژە کۆنەی پیاوەوە بگرێت کە ئێستا وەکو خۆی نەماوە ، ئەم واقیعە ڕیشەی سەرەکی زۆریک لەو کێشەو ململانێ وتوندوتیژی و کێشە هەمەلایەنانەی کۆمەڵگەی ئێمەیە کە بەدەستیەوە دەناڵێنیت .\nخێزانی بابسالار نایەوێت دەستبەرداری ئەو وێنە وئیماژە کۆنەکەی (پیاو) هەڵبگرێت ئەگەر لەو پێناوەشدا پەنا بەرێتە بەرچەواشەکردن ودرۆ وهەڵبەستن وفریدانی خەیاڵی گشتی وپەنابردنە بەر خەیاڵی ئایینی وبەر هەموو ئەو هێزە کۆمەلایەتی وچەمکە نەریتی وکۆنەپەرستانەیەش کە وێنەی کۆنەکەی پیاو دەتوانێت بەرهەم بێنێتەوە. ئاڵۆزبون وزەحمەت بونی ژیان و گۆڕانی دۆخی ئابوری وسیاسی وفەرهەنگی ئەو وێنە ترادیشناڵەیان لە پیاو سەندۆتەوە هاوکات ڕۆڵی ئەویش وەکو بکەری سەرەکی سنورداتر کردوە (زیاتر لە کایەی ئابوری وزانستی ،دیارە ئەمەش جارێکی تر دەکەوێتەوە بەردەم دابەشبونێکی چینایەتی وگروپگەریی وتەنانەت خێڵەکیش لە کۆمەڵگەیەکی وەکو کوردستاندا ) . نێری نوێ بە ڕونی دیارە کە ناتوانێت لەسە بنەمای ڕەگەز ونێربون وپیاوبونی ناتوانێت بەئەرکەکانی خۆیدا ڕابگات وەکو بونەوەرێک لەسەردەمی گۆڕانەکاندا ، کایەی سیاسی وکایەی ئابوری کوردستان باشترین بەڵگەی شکستهێنانی پیاوانە لە ئیدارەدانی ژیانی گشتی لە کاتێکدا ئەم دوو کایە زۆر گرنگە پانتاییەکی گەورە بو کە لە سی ساڵی داهاتودا پیاوان ئەزمونی زانایی وسەرکەوتن وجوامێری و ژیری وشەهامەتی خۆیانی تێدا ئەزمون بکەن ! لە نێوان دەستگرتن بە وێنە کۆنەکەی خۆی وئەو شەپۆلە گؤرانکاریانەی خەریکە ئەو وێنەیە ڕادەماڵێت پیاوان وفەرهەنگی بابسالار لە ململانێیەکی سەخت و دژواردایە .\nجه‌سته‌ی ژن وه‌ك پرۆژه‌یه‌ك بۆ چاودێریكردن و سزا و ده‌سه‌ڵات – كۆتایی سه‌ده‌ی هه‌ژده و سه‌ره‌تای سه‌ده‌ی نۆزده!\nکە دەڵێین جیهان لە گۆڕانێکی خێراوبەردەوامدایە مانای ئەوە نیە کە تەنها ئامرازەکانی پەیوەندی ودەسکەوتە زانستی وتەکنۆلۆژی و مۆدێلەکانی ژیان لە گۆڕاندایە بەڵکو ئاماژەی ئەو گۆڕانە لەو کاریگەریانەدا دەتوانرێت بخوێنرێتەوە کە کاریگەری لەسەر ژیانی مرۆڤ وپەیوەندیە مرۆڤایەتی و بەها ئەخلاقی ومرۆڤایەتیەکان دەکات ،شتێک نیە لە دەرەوەی مرۆڤ و کاریگەریەک نیە لە دەرەوەی مرۆڤ خوێندنەوەی بۆ بکرێت . هەربۆیە هەموو ئەو گۆڕانکاریە زانستی وسیاسی ومێژووی وتەکنۆلژیانە بە ناو مرۆڤدا دەکرێت هەڵسەنگاندنی بۆ بکرێت وبخوێندرێتەوە !\nکۆمەڵگەی کوردی ، کۆمەڵگەیەکی پەڕوایزی بێبەرهەمە ،کۆمەڵگەیەکە هێشتا لە ڕوی شارستانی ومەدەنیەوە جڤاتێکە بەرخۆر وپەڕواێزە ، جڤاتێکە هێشتا قۆناغی فێربونی تێپەڕاندوە چی جای فێرکردن وبەرهەمهێنان بۆ ئەوانی دی ، دیارە ئەمەش سەرەڕای ئەوەی پەیوەستە بەو دۆخە کۆڵۆنیالی وچەوساندنەوە وسستەم و زوڵمە مێژوویەی کە ڕوبەڕوی بۆتەوە ،بەشێکی تریشی پەیوەستە بەو هەڵکەوتە سایکۆلۆژی وئینسانی ودەرونیەیە کە مرۆڤێکی بەرهەمهێنانوە خەونی گەورەی نەبێت ، مرۆڤێکی پاسیڤ وچاوەڕوان ، مرۆڤێک هەمیشە لە چاوەڕوانیەکی مێژووییدایە بۆ فریادڕەسێک لە پشتی سنورەکانەوە ، دۆستێک ، ڕزگارکەرێکی ئەفسانەیی کە بێت ولەم دۆخە مەینەتیابرە ڕزگای بکات ، مرۆڤی کورد هێشتا لە قۆناغی ململانێی چاکەو خراپەدا تەماشای کێشە زۆر گەورە سیاسیەکانی خۆی ولەوێوە تەفسیری ئەو زوڵمە گەورە و تاوانە نامرۆڤانانەی دەکات کە دەرهەقی کراون ، ێسا پێی وایە بە کوڕوزانەوە ،نیشاندانی فرمێشک وخوێن ، بە نمایشکردنی شین وشيپۆڕ ونیشاندانی جەستیە منداڵە زیندان بە چاڵکراوەکانی عەرعەر وسەماوە دەتوانێت ویژدانی دنیا بجوڵێنێت ودەتوانێت ،سەرنجی دنیا بۆسەر ئازارەکانی خۆی راکێشێت ! کارەساتی مرۆڤی کورد ئەوەیە کە هێشتا هێز ەکاریگەرەکانیشی بەم میکانیزمە تەماشای دنیا دەکەن !