بیرکردنەوە زانستییەکان و گۆڕانکارییە کۆمەڵایەتییەکان.\nبە لێوردبوونەوە و تێڕامان لەم ناونیشانە، دەستپێدەکەم، کە پێویستی بە ڕاڤەکردن و شیکارییەکی فراوان هەیە، ئەم ناونیشانە، ئاماژەیەکی ڕوون و ئاشکرایە بۆ هەڵوێستە و تێڕامان و بیرکردنەوە و پرسیارکردن لەسەری. برواناکەم کەسێک لە سەر ئەم جۆرە ناونیشانە هەڵوێستە و تێرامانبکات ئەگەر بیرکردنەوەیەکی ڕۆشنگەریی نەبێت، قوڵنەبووبێتەوە لەوەی کە ناوی دەبەم بە بڕوای (ڕۆشنگەرێتی) و، لە نێو دڵی تازەگەرێتی بیرییدا نەبێت، زانا و بە ئاگا نەبێت لە گرفتەکانی و ناکۆکییەکانی. واتا کەسانێک هەڵوێستەدەکەن لەسەر ئەم (ناونیشانە)، کە شارەزابن و بیرکردنەوەیەکی بلیمەتانە و قوڵییان هەبێت لەسەر ئەوەی کە بیرکردنەوە زانستییەکان نەک هەر پێیوستن بۆ گۆرانکارییە کۆمەڵایەتییەکان، بەڵکو مەحاڵە گۆڕانکاریی کۆمەڵایەتیی ئەنجامبدرێت بە بێ بوونی بیرکردنەوەی زانستییانە، کەواتە زانست و بیرکردنەوەی زانستییانە بناغە و بنچێنەی گۆرانکارییە کۆمەڵایەتییەکانە.\nگرێدراوییە پتەوەکەی نێوان بیری (زانستیی و گۆڕانی کۆمەڵایەتی)، خەسڵەتێکی دیاری بڕوای ڕۆشنگەرێتییە، چ لە فۆرمە بۆرژوازییە شۆرشگێڕییە کۆنەکەیدا، ئەو فۆرمەی کە لەسەر دەستی (برۆنۆ و میکاڤیللی و بیکۆن و غالیلۆ و دیکارت و هۆبز و لۆک و سبینۆزا و ماددییە فەرنسیەکان و، ڤۆلتێر و ڕۆسۆ و ئایدیالیستە ئەڵەمانییەکان)دا هاتە ئارەوە، یان لە فۆرمە کرێکارییە شۆرشگێرێتییە نوێکەییدا لەسەر دەستی (مارکس و ئنجلز)دا هاتە ئاراوە. ئەمە کرۆکی تازەگەرێتییە. ئەم کرۆک و ناوەرۆکە زانستییانە بە ئاشکرا و بوێرانە لە یەکەم ساتی تەقینەوەی تازەگەرێتی لە سەدەی شازدەدا ڕاگەیندرا لە لایەن: (برۆن و میکاڤللی و بیکۆن) ەوە، دوای ئەوانیش لە لایەن (دیکارت و هۆبز و لۆک و سبینۆزا و مادییە فەرنسییەکانی وەک ڤۆلتێر و کانت و فختە و هیگڵ) ەوە، دواتریش کامڵکرا، لە لایەن (مارکس و، ئنجلز و بە گشتی کەلەپوری مارکسیی)ەوە...\nئەم بزاوتە تازەگەرێتیی و، رۆشنگەرێتییە، لە سەدەی شازدەوە بوو بە بومەلەرزەیەکی بە هێز کە هەموو جیهانی هەژاند، بوو بە ڕووداوێک کە گۆرانکارییەکی هێندە گەورەی هێنایە ئاراوە کەوتە پێش هەموو گۆرانکارییەکانی سەردەمەکانی پێشخۆیەوە. بۆیە پەرچەکردارە بەهێزەکەی شتێکی سەیر نەبوو، بە تایبەتی دوای ئەوەی کە ئەم بزاوتە تازەگەرێتییە کەوتە ژێر هەڕەشەی روخانەوە کە دروشمی بڕوای ڕۆشنگەرێتی بەرزکردبووەوە، توانیی هەموو پەرچەکردارە نەرێنی ونەیارەکان بتوێنێتەوە و بیانسڕێتەوە بە ململانێیەکی یەجگار تووند و بە سام لەسەر ئاستی هەموو جیهان. ئەم ململانێ تووندە بووە هۆکاریی ئەوەی کە بۆشاییەک دروستبکات، ئەو بۆشاییەش لە لایەن هێزی نا عەقڵانیی و تاریکستانیەوە قۆزرایەوە و پڕکرایەوە بەو عەقڵیەتە تاریکستانیە. ئەم جەنگە بەردەوامە و، بڕواشم وایە، دەیەکانی سەرەتای سەدەی بیستویەک زیاتر تووندبوون و توڕەیی بە خۆییەوە دەبینێت بەرامبەر بە بڕوای ڕۆشنگەرێتیی و تازەگەرێتیی.\nئەمەی کە باسمانکرد، بە بڕوای ئێمە ئەوە دەگەیەنێت کە ئەو پێوندییەی کە لە نێوان بیری زانستی و گۆڕانکاری کۆمەڵایەتییدا هەیە ئەوە باسێکە کە لە ناوەڕۆکدا لایەنێکی بناغەییە لە لایەنەکانی بڕوای ڕۆشنگەرێتی، ئەو بڕوا گەردونییە نوێیەیە کە ناتوانرێت پشتگوێبخرێت، بە تایبەتی لە لای کۆمەڵگاکانی رۆژهەڵاتی ئەمڕۆ، کە زۆر پێویستییان بە قبوڵکردنێکیی رەخنەییانە هەیە لە سیاقی گەڕانەوەییان بۆ نێوندی مێژوو و ژیانی نوێی ئەمڕۆ و پاشەڕۆژ.\nپرسیاری جەوهەریی ئەمەیە: بە چ مانایەک بیرکردنەوە زانستییەکان گرێدراون بە گۆڕانکارییە کۆمەڵایەتییەکانەوە بە پێوەری بڕوای ڕۆشنگەرێتی؟\n١- تێبینی یەکەم لەم ڕووەوە، پێوەری بڕوای رۆشنگەرێتیی جەخت لەوە دەکاتەوە کە پێوەندی نێوان زانست و گۆڕانکارییە کۆمەڵایەتییەکان پێوەندییەکی دایلێکتیکییە، واتا پێوەندییەکی پێویست و ئاڵوگۆڕکراویشە لە نێوانییاندا. گۆڕانکاری کۆمەڵایەتی مانای نییە بە بێ بیری زانستیانە. بیریی زانستیانەش نابێت بە بیرێکی زانستیانەی کامڵ ئەگەر ئامانجی گۆرانکارییە کۆمەڵایەتییەکان نەبێت، بەڵکو ئەگەر ڕەنگدانەوەی مەعریفیانەی نەبێت بۆ گۆرانکارییە کۆمەڵایەتییەکان. هەروەها گۆڕانکارییە کۆمەڵایەتییەکانیش نزیکدەبێتەوە لە بێسەروبەرەیی و بێ بنەمایی و بێ پرنسیپیی بە بێ بیری زانستییانە.\nئەوانەی کە کاریانکردوە لە داهێنانی بڕوای ڕۆشنگەرێتییدا لە سەرەتای دەستپێکردنی تازەگەرێتییەوە ئەم پێوەندییە دایلیکتیکیەییان ناسیوە و زانیویانە. لەم بارەیەوە فرانسیس بیکۆن لە سەدەی شازدەدا دروشمە بە ناوبانگەکەی ڕاگەیاند: مەعریفە هێزە؛ هێزە لە پێناوی زاڵبوونی مرۆڤدا بەسەر سروشت و مێژووەکەیدا. بڕوای ڕۆشنگەرێتی لە لایەن بیکۆنەوە کارێکی کۆمەڵایەتیی گۆرانکاری بوو، واتا هێزێکی شۆڕشگێڕ بوو بۆ گۆڕینی ڕەوشی مرۆڤ، یان بارودۆخی مرۆڤ.\nبیکۆن، سروشتی مەعریفە و میتۆدە ئەزموونگەرییەکەی بەوجۆرە ناساند و پیناسەکرد کە ئاماژەمان پێدا، بەوەی کە پێوەندییەکی دایلێکتیکی راستینەیە لە نێوان پێکهاتە ناوکییەکەی مەعریفەی زاسنتیانە و ئامانجە شۆرشگێڕێتییەکەی دا.\nڕینە دیکارتیش، کە بە باوکی فەلسەفەی نوێگەرێتی ناسراوە هەمان بۆچوون و تێڕوانینی هەبوو. پڕۆژەکەی دیکارت بۆ درووستکردنی زانستێکی گەردوونی نوێ و، ڕاستینەیەک بوو بۆ گۆڕانکاریی لە ویستە مێژووییە تازەگەرێتێکەیەوە سەرچاوەیگرتبوو بە ئامانجی دانان و ناسین و زانینی جیهان وەک خۆی. ئەمەش لە مەنهەجە شیکاریی و پێکهاتەکەییدا ڕەنگیدابوەوە، هەوڵیدابوو بابەتەکە شیبکاتەوە بە ئامانجی دووبارە درووستکردنەوەی بە پێی ویستی گۆڕان. ئەمەش لە بیرکردنەوە و تتڕامانیدا بۆ عەقڵ و خود ڕەنگیدابوەوە. خود لە ناوەرۆکیدا ویستە، هەروەها عەقڵیش بە هەمان شێوە ویستە. پێکهاتەی عەقڵیش وەک ویست دەبێت بە بنەمایی بوون. کەواتە، جارێکیتر گرێدراوییە دایلێکتیکییەکەی نێوان بیری زاسنتیی و گۆڕانی کۆمەڵایەتی جەختدەکاتەوە. بەڵام، لەبەر ئەوەی ئەم پێوندیە لە لای بیکۆن و میکاڤیللی و دیکارت لە دەستەبژێرێکدا کورتکرابوەوە، فەلسەفەی سەدەی هەژدەهەم ڕێڕەوەێکی دیموکراتیی میللی و بازنەیەکی فراوانی لە خۆگرتبوو، بەو جۆرەی کە بەشێکی گەورەی لە گەل گرتبوەوە. ئەمەش بە ڕوونی لای ڤۆڵتێر و رۆسۆ و دیدرۆ و ماددیە فەرنسیەکان دەرکەوت. ئەم مەیەلە، لە سەدەی نۆزدەدا زیاتر چەسپی و لە ئەوروپادا جێگیربوو تا گەیشتە لوتەکە لە لایان مارکس و ئنجلس و لاسال، ئەوانەی وایاندادەنا کە تیۆرییە زانستییەکان وابەستەی جەماوەری زەحمەتکێش و بزواتەکەیانە کە بناغەی گۆرانکارییە کۆمەڵایەتییەکانە. وردەکارییەکانی لەمەودوا زیاتر باس دەکەین.\n٢- تێبینی دوەم، لەسەر ئەو بنەمایەیی کە بە پێویست گرێدانێکی دایلێکتیکانە هەیە لە نێوان بیری زانستیی و گۆڕانکارییە کۆمەڵایەتیەکاندا. هەموو بەرهەمێکی کۆمەڵایەتی وابەستەی مەعریفەیە و مەعریفەشی لە خۆ گرتوە. بەڵام، لەبەرئەوەی بەرهەمی پێش سەرمایەداری پشتی بە شارەزایی پیشەیی بەستبوو(وەک، پیشەی ڕاو و شوانکارە و جوتیار و وەستا) ئەمانە بناغەی بەرهەم بوون، واتا معریفەکە هەڵقوڵاوی ڕێکەوت و شارەزایی بووە، بۆیە بەرهەمی سەرمایداری لەو سەردەمەدا پشتی بە دینامیکیەکی ناوکیی مەعریفە و زانست بەستوە و بووە بە بناغە بۆی. لەبەرئەوەی، بیری زانستیانە لە سەرمایەدارییدا هێزی سەرەکی بەرەهەمهێنانە و، سەرچاوەیەکی بناغەییە بۆ بڕیاردان و پراکتیزەکردن لە بەرهەمهێناندا و هەروەها پراکتیزە کۆمەڵایەتییەکانی تریش، بۆیە سەرمایەداری بەردەوامنابێت بە بێ گۆڕانی بەردەوامی ڕیشەیی ئامرازەکانی بەرهەمهێنان و دابەشکردن، وەک مارکس و ئنجلز لە"مانیفێستی شیوعیدا" رایانگەیاند، کە لەساڵی ١٨٤٨ دا دەرکرا، واتا پێش ١٥٠ ساڵ لەمەوبەر. کەواتە سەرمایەداریی بەردەوامنابێت بە بێ ململانێی تەکنۆلۆجیا. کاتێکیش تەکنۆلۆجیا بەرجەستەدەبێت لە مەعریفەیەکی جێبەجێکراوی واقعیدا، گەشەکردن و ململنێدارییەکەی پێویستیی بە مەعریفەیەکی زاسنتی ململانێدارو گەشەسەندوو هەیە. لەبەر ئەوە دروستکردنی مەنهەجی زانستی دەبێت لەسەر داروپەردووی مەنهەجی کۆنتربێت و بیانگۆرێت بۆ بزاوتێکی کۆمەڵایەتیی و هێزێکی بەرەهەمهێنەریی سەرەکیی و سەرچاوەیەکی کۆمەڵایەتی بناغەیی، هەر لە سەرەتای سەردەمی نوێوە، واتا لە سەرەتای سەردەمی سەرمایەدارییەوە بەردەوامیی بەرهەمهێنانی سەرمایەداریی پەیوەستیی بە بزاوتێکی مەعریفیی زاسنتییانەوە هەیە.\n٣- بیرکردنەوەی زانستییانە، بەو پەسندییەی کە بیرکردنەوەیەکی دامەزراوەیی میژووییە لە جەوهەریدا، بەو مانایەیی کە دەرکەوتە و لە دایکبوو و گەشەسەندووی بارودۆخێکی مێژوویی دیاریکراوە، کە هاتنەوەیەک و گەڕانەوەی، بەڵکو داروخان و فەوتانی، بە هۆکاری بارودۆخێکی مێژوویی تر دێتە ئاراوە. بەم مانایەش بیریی زانستیی خۆرسک و هەتاهەتایی نییە و، هەمیشەیی و بەردەوامیش نییە، بەڵکو لە دایک دەبێت و گەشەدەکات و دەگاتە پلەی کامڵیی و، دەشمرێت، هەروەک هەموو ئۆرگانە کۆمەڵایەتییە مێژووییەکانی تر. لە دایکبوونی بیریی زانستیی گەورە و دیار بومەلەرزەو شەپۆلێکی گەورەی هوشیاریی کۆمەڵایەتی درووستکرد کە تا هەنووکە لەگەڵیدا دەژین و مامەڵەی لەگەڵدا دەکەین. کەواتە بیری زانستی، شۆرشێکی هەمیشەییە لە ژیانی مرۆڤایەتییدا، لە سەردەمی نوێگەرێتییەوە کە ژیان و دیدوبۆچوونەکانی بە جۆرێک هەڵگێرایەوە کە قاچەکانی خستە سەر زەویی و سەریشی بۆ سەرەوە راگیرکرد. بیری زانستییانە، بیرێک نییە کە مرۆڤێکی بلیمەت و لێهاتوو، یان چەند مۆرڤێکی بلیمەت و لێهاتوو لە مێشکی خۆیاندا لە دەرەوەی پراکتیزەی ژیان و وردبوونەوە لە ژیان و مامەڵە لەگەڵ دامەزراوە و شەپۆلەکانی ژیانی کۆمەڵایەتییدا هێنابێتیانەدی. بیری زانستییانە، خەسڵەت و ئاکاری رگەز و توخمێکی دیاریکراو نییە لە مرۆڤەکان، بەڵکو توانای مێشک و هزریی گشتییە لە هەموو مرۆڤەکاندا. پرۆسەیەکی ئالۆزی کۆمەڵایەتی مێژووییە کە گرێدراو و دەرهاتەی کۆمەڵێک کەڵەکەبووی مێژووییە لە بارودۆخە کۆمەڵایەتییە ماددییە گەشەسەندوەکاندا.\n٤- بیرکردنەوەی زانستیی، تایبەت و تایبەت، تایبەت و گشت، گشت و گشت گرێدەدات پێکەوە بە مەنهەجێکی دینامیکیی بە شیکاریی و لێکترازان و گومان و دووبارە پێکهێناونەوە و رووتکردنەوە و هەڵبژادن و بیرکردنەوەیەکی ئەزموونگەرییانە و گەیشتن بە پێشبینیی و فراوانیی دۆخیی پیاراگەیشتن و بەدەستهێنان. دەتوانیین بڵێین، یەکەم شارستانیی کە توانی بیریی زانستیی لە خۆبگرێت و قبوڵیبکات، بەڵکو بونیادنانی و چاودێریکردنیشی، شارستانیەتیی سەرمایەداری نوێ بوو، ئەوەش بە هۆکاری پێویستییەکانی پرۆسەی بەرهەمهێنان تیاییدا. بەڵام شارستانییەکانی پێش شارستانیی سەرمایەداری لە توانایاندا نەبوو بۆ ماوەیەکی دیاریکراو هەڵگریی ئەو خەسڵەت و ئادگارە زانستییەبن بە کامڵی و تەواوەتی، بەڵکو هەڵگریی هەندێک لە توخم و رەگەزەکانی بیری زانستیی زیاتر نەدەبوون. ئەو توخم و ڕەگەزە زانستیانەشییان لە چوارچێوەیەکی کۆت و بەندیی دینیی و فەلسەفی دا دادەنا بۆ زیندانییکردنی کارایی و چالاکیەکانیی. بۆیە زانست لەو شارستانیانەدا زانستێکی کۆتکراو و لێکترازاو و وابەستەی فەلسەفە و دین بوو. مەنهەجی زانست بە خاوێنی وەک خۆی هەڵقوڵاوی هێزە کۆمەڵایەتییە بەرهەمهێنەرە بناغەییەکەی نەبوو تا ئەو کاتەی کە توانی ئەم چوارچێوە کۆت و بەندییەی خۆی بپسێنێت و خۆی دەربازبکات لە دەستی و چوارچێوەیەکی تایبەت بە خۆی دروستبکات. ئەوەش لە سەدەی شازدە و حەڤدەدا لە ئەوروپادا ڕووییدا، کە ناودەبرێت بە شۆرشی زانستی گەورە. لە دوایشدا زانست توانی ناوەندی سەرمایەداری قۆرخ بکات و پێشەنگی بێت، بۆیە شارستانیی نوێ فێربوو کە چۆن خۆی لەگەڵ زانستدا ڕابهێنێت و بگونجێت لەگەڵ گەشەکردنییدا. چوونکە سیستەمی سەرمایداری پێویستی بە بیری زانستییانە هەبوو بۆ بەدەستهینانی مەعریفەیەک لەسەر سروشت و قۆرخکردنی بە تەکنۆلۆجیا، چوونکە بنەما بەرهەمییەکەی ئەمەی کرد بە ئەرک بەسەرییەوە. بەڵام لەگەڵ ئەوەی زانست بوو بە پێشەنگی ناوەندی سەرمایەداری بە حوکمی بەرهەمهێنانە پێشکەوتوەکەی، عەقڵانیەتی زاسنتی شۆڕشگێڕیی لە ناوەرۆکییدا نادیار و شارەوە بوو، گواستنەوەی ئەم ناوەدیی زانستییە بۆ دەستی چینی کرێکار و جەماوەری میللی نەکرا، نەبوو بە ئامرزێک بە دەست جەماوەری زەحمەتکێش و چینی کرێکاری شۆرشگێڕەوە. هەر لە سەرەتاوە سەرمایەداری هەوڵیدا بیری زانستیی قورخبکات و سنورداریبکات تا نەگاتە کەلێنەکانی ناو کۆمەڵگای سەرمایەداری. ئەمەش لە ڕێگەی فەلسەفەی بۆرژوازییەوە، بە تایتبەتی لە ڕێگەی تەوژمە نا عەقڵانییەکانی نێو سیستەمی سەرمایەدارییەوە. بۆرژوازی لە سەردەمی سیستەمی سەرمایەدارییدا ڕووی خۆی وەرگێڕا لە بنکەی ڕۆشنگەرێتی، ئەم خۆ گۆڕین و ڕوو وەرگەڕانە لە بەشێکی گرنگ بوو لە کەلەپوریی خۆی. بیرمەندە بۆرژوازییە شۆرشگێڕەکان هاوبەشییەکی سەرەکییانکرد تا ساڵی ١٨٤٨ لە بونیادنانی بروای ڕۆشنگەرێتییدا. ئەوە بۆرژوازیەتە شۆڕشگێڕەکەی جارانی ڕۆژئاوایی بوو پێش شۆرشی ١٨٤٨، کە گەشەکردنی گەیشتە ئەو ئاستەی کە خۆی گۆڕی و بەرەنگاری بڕوای شۆڕشگێڕیی بوەوە لە پێناوی سودی چینێکی سەردەست و چاوچنۆکدا، بە تایەتی دوای شۆڕشی ١٨٤٨، واتا ئەو مێژووەی کە یەکەم بزاوتی شۆڕشی سیاسی سەربەخۆی چینی کرێکار سازدرا تیاییدا. بۆیە دەڵێم: فەلسەفە نا عەقڵانییە نوێ بەهیزەکان گەشەیانکرد، کە پێگەیان بەهێز بوو وە تووندیی و بەرامبەروەستا نەوەشییان بەهێز بوو لە سەدەی بیستدا، تا لە دەیەکانی کۆتای سەدەی بیستدا گەیشتە لوتکە، بۆیە کەوتە بەرپەرچدانەوەی کەلەپوری ڕۆشنگەریی و سنوردارکردنی لە گەیشتی بە ڕیزەکانی جەماوەر. سەرمایەداری بەرپرسە لەو سنوردارێتییکردنە، سەرمایەداری سودی لە بیری ڕۆشنگەری کرد بەڵام بێ ئەوەی بیگوێزێتەوە بۆ هێزە شۆرشگێڕییە کرێکارییەکەی.\n٥- بیرکردنەوەی زانستییانە بە حوکمی پێکهاتە ناوەخنییەکەی دەکەوێتە بەریەکەوتن و بەرامبەروەستانەوە لەگەڵ هەموو بڕوا دینیی و فەلسەفییەکانا، بە بڕوا ڕۆشنگەرێتیەکەشییەوە کە بنەمایەکی بناغەیی پێکدەهێنێت بۆی. بەڵام بەریەکەوتن و بەرامبەروەساتەوەی لەگەڵ بڕوا ڕۆشنگەرێتییەکەیدا یەکلاکەرەوە نییە، زیاتر لە گرژبوونەوە نزیکە وەک لە یەکلاییکرندەوە. پێویستیشە ئەوە بزانیین کە یەکێک لە ئەرکە سەرەکیەکانی بڕوای رۆشنگەرێتی پاراستن و بەرگریکردنی زانستە لە ئایدۆلۆژیایی ناعەقڵانی. بۆیە بە پێوندییەکی ڕەخنەگرانە ئەم ئەرکەی خۆی جێبەجێدەکات، دەستوەردەداتە نێوان ئەم دوو لایەنەوە(زانست و ئایدۆلۆژیا). زانست و بڕواکەی یەکتری بە ڕەخنەگرتن دەپارێزن. ئەمەش پێوەندییەکی دروستە بۆ پێشکەوتن و بەرەوپێشچوونییان. ئەمە دەربارەی بڕوای ڕۆشنگەرێتیی. بەڵام ئەوەی پێوەندی بە بڕواکانی ترەوە هەیە، بە تایبەتی ئەو بڕوا دینییە گشتگیرییەی کە هەڵگری دیدێکی کۆنی سەدەکانی ناوەڕاستییان هەیە، پێکدادان و بەرپەرچدانەوەی یەکتری ڕوودەدات لە نێوانی زاسنتی ڕۆشنگەرێتیی و ناعەقڵانیەتیی دینی و فەلسەفییدا:\nا- چوونکە بڕواکە گشتگیرە و، هەموو دەسەڵاتێک ڕەتدەکاتەوە جگە لە دەسەڵاتی خۆی، لە کاتێکیشدا زانست ملکەچ ناکات بۆ هیچ دەسەڵاتێکی مەعریفی جگە لە دەسەڵاتە ناوکییەکەی خۆی، دەسەڵاتە عەقڵییە زاسنتییە ڕەهەند ئامێزە تیۆریی و ئەزموونگەرییەکەی خۆی نەبێت. زانست هەموو دەسەڵاتێکی مەعریفیی نهێنیی و سەلەفیی و گومانهەڵنەگرێک بەرپەرچدەداتەوە و قبوڵی ناکات، بەڵکو داندەنێت بە دەسەڵاتێکی سیستەماتیکدا(مەنهەجی). بۆیە بەریەککەوتن و بەرامبەروەستانەوەیەکی تووند دروستدەبێت لە نێوانییاندا.\nب- چونکە زانست خۆی ڕادەستی هیچ بیرێک ناکات، هەرچەندە پیرۆزیشبێت، بە بێ ئەوەی نەیخاتە ژێر ڕاڤەکردنێکی تیۆریزەکاریی و لۆژیکیی و تاقیکردنەوەیەکی وردبین و بەردەوامی زانستییانەوە. یان ئەبێت بیرێکی باسکراو و قسە لەسەرکراوێکی قوڵی بۆ کرابێت لەسەر بنەمایەکی لۆژیکیی ئەزموونگەرییانەی پتەو، یان ئەوەتا فرێدەدرێتە دەرەوەی خەسڵەتە زیندوە بنەڕەتییەکەی.\nج- چونکە زانست، سروشت بەو مانایەیی کە دروستکراوێکی ڕووتە، قبوڵناکات، واتا بەو مانایەیی کە گوزارشتێک بێت لە خودێک یان لۆژیکێکی تاک لایەن، بەڵکو زانست وا سەیری سروشتدەکات کە قەوارەیەکی ماددی سەربەخۆیە کە دەکەوێتە ژێر یاسا و پرنسیپگەلێکی بابەتییانەوە و، ڕوخساری لەگەڵ ناوەخنییدا جێبەجێناکرێت. هەروەها زانست دانانی مرۆڤ لە دەرەوەی سروشتیش قبوڵناکات، بەڵکو بە بەشێک لە سروشتی دادەنێت. بەڵام فەلسەفە و ناعەقڵانیەتیی دینی بە پێچەوانەی ئەم تێروانینەوەن.\nد- چونکە بڕوای بەوە نییە کە مەعریفە لە ئاسامانەوە دادەبەزێت، بەڵکو کردە و دەستکرد و ئەزموونی مرۆڤە زانا و زانستگەرەکانە کە پسپۆر بوون لە بەکارهێنانی ئامرازگەلێکی زۆردا تا گەیشتوون بە مەعریفە و زاسنت. بە پێچەوانەی نا عەقڵانیەتی دینەوە کە مەعریفە دەگێڕنەوە بۆ ئاسمان.\n٦- کاریگەرییە پێویستییەکانی بیری زانستی، لە گۆڕانی کۆمەڵایەتییدا، لە پێوندییەکانی لە پەرەپێدان و تازەگەرێتییدا ڕوون و ئاشکرا دەبێت. هەڵبەت مەبەستمان لە تازەرگەرێتی نوێکردنەوەیەکی بەردەوامە لە بنکەی بەرهەمهێنان و بونیادنانی و گەشەی پێوەندییەکانی بەو جۆرەی کە توانست و کاراییە نوێکانی بەرزبکاتەوە و بیگەیەنێتە باڵا. هەوڵدان بۆ تازەگەرێتی بەم مانایە خەسڵەتێکی کرۆکییە لە خەسڵەتەکانی سەرمایەداریی نوێ. ناوەندە سەرمایەدارە گەورەکان هەوڵی تازەرگەرێتیی دەدەن بۆ پشتیوانیکردن لە پێگەکانی خۆی لە پرۆسەی نمایشکردنی کاڵاکانی و مامەڵەکردنی کڕین و فرۆشتن و پاراستنی سود و قازانجەکانی لە بازارەکانی جیهان دا. بەڵام لایەنەکانی دەرەوەی(دەرەوەی ناوەندی سەرمایەداری)ئەگەر بە شێوەیەکی ڕووکەشیشبێت هەوڵدەدات بۆ قۆرخکردنی پێگەکان، هەرچەندە پێگەیەکی سادە و ساکاربێت، لە بازاڕی جیهانیدا و سنوردارکرابێت و پەراوێزخرابێت. بۆیە هەوڵدان بۆ تازەگەرێتی گشتیی و گشتگیر و جیهانگیرە. ئەم جۆرە لە هەوڵی سەرمایەداری بۆ گەشە و سود وەرگرتن و تازەگەرێتی، مرۆڤ و هێزی مرۆڤ دەکەن بە بەشێک لە کاڵا و، لەسەر بەهای بازاردا وەک هەر کاڵایەکی تر مامەڵەی لەگەڵدا دەکرێت، هەڵبەت ئەم بۆ لوانەش زیاتر لەوێوە سەرچاوە دەگرێت کە مرۆڤەکان و کۆمەڵە مرۆڤەکان بایی ئەوەندە هوشیارییان نییە کە خۆیان لەو نمایشکردنی سەرمایەدارییە رزگاربکەن لە بازارەکاندا. بۆیە هەموو هەوڵەکانی سەرمایەداریی زۆر جار دەبێتە هۆکاری کارەساتی مرۆیی و دواکەوتویەتیی و داڕوخان و ماڵوێرانی. ئەم جۆرە لە تازەگەرێتی سەرمایەداری چەند بە ڕووکەش جوان و شاکارە بەڵام لە ناوەڕۆکدا ناچێتە ڕاژەی بەرزبوونەوەی بەهای مرۆیی مرۆڤەکانەوە.\nپێویستە ئەو ڕاستییە بزانیین کە تازەگەرێتی سەرمایەداریی و پێشکەوتنەکانی لە سەدەی شازدەوە تا سەدەی نۆزدە لە ڕاژەیەکی ڕاستەوخۆی هوشیارکردنەوەی مرۆڤەکاندا بوو، لە هەوڵی ئەوەدا بوو کە بەها مرۆییەکان و ئازادیەکان بەرجەستەبکات و بیانکات بە مەبەست و ئامانج. زۆرێک لە خەباتی زاناکان و فەیلەسوفەکان لەو سەردەمەدا ئەمایان بە پراکتیزەکرد. وەک جیۆردانۆ برۆنۆ، کە مژدانەی دا بە هەموو وڵاتانی ئەوروپا بەوەی کە گەردون و دروستبوونی گەردون خەسڵەتێکی ماددی هەیە و ئەم خەسڵەتەش پێمان دەڵێت ترسێک نییە بۆ نامان و فەوتانی ئەم گەردونە. گالیلۆش، باوکی فیزیای نوێ، بە دانایی و زاناییە بلیمەتییەکانی ساختەکاریی دامەزراوە دینییەکانی خستەڕوو.\nڤۆلتێریش، دەستکەوتە زانستییە شۆڕشگێڕییەتیەکانی نیوتنی گواستەوە بۆ شەقامەکانی فەرەنسا بۆ ئامادەکردن و بەرپاکردنی شۆڕشی فەرەنسی. لەم بوارەشدا نابێت دیدرۆمان بیربچێت کە فەرهەنگێکی بە ناوبانگی پێکهێنا کە بریتی بوو لە حەڤدە بەرگ لە ماوەی بیست ساڵدا کاریتیاکرد بۆ بەرجەستەکردنی بڕوای ڕۆشنگەرێتی و لە پێناوی بەرزکردنەوەی هوشیاریی کۆمەڵایەتی کۆمەڵگای فەرنسیدا تا ئاستێکی بەرزی بەرەنگاربوونەوە بۆ ئەفسانەو خەیاڵ و دەقە دینییەکان. ئەگەر بەرزبوونەوەی ئەم هوشیاریی کۆمەڵایەتییە نەبوایە ئەوروپا ئەم پێشکەوتنە گەورە و بازدانانەی بە خۆیەوە نەدەبینی، کە تا هەنووکە وڵاتانی عەرەبی و وڵاتە داخراوەکان کەمێک نەبێت لە زانایان و هۆشیاران کۆمەڵگا بە گشتی ئەو هوشیارییەی بە خۆیەوە نەبینیوە.\n٧- بیری زانستی، بیرێکی رەخنەگرانەیە لە کرۆکیدا. بەڵام کارایی و کاریگەریی زانستی سروشتی وەک کارایی و کاریگەریی زانستی کۆمەڵایەتی نییە. زانستی سروشتی، بە ڕەخنەگرتنێکی بەردەوام مەعریفەیەک بەرهەمدەهێنێت کە پێوەندی بە بابەتەکەی خۆیەوە هەیە. واتا زانستی سروشتی بە ڕەخنەگرتن لە بابەتەکەی خودی خۆی بابەتی نوێ بەرهەمدەهێنێت. هەمیشە زانستی سروشتی دەکەوێتە ژێر ئەو بیرەیی کە بەرهەمی دەهێنێت و دەیخاتە ژێر ئەزموون و تاقیکردنەوەوە. ئەم بیرانە شیکاردەکات و تیۆریزەی دەکات بۆ پراکتیزەکردنی، بەمەش دەردەکەوێت تا چ ئاستێک گونجاوە و دەتوانرێت جێبەجێبکرێت.\nبەڵام زانستی کۆمەڵایەتی، زۆر لەمە زیاتر دەڕوات. لەبەر ئەوەی ئەمیش بەشێکە لە بابەتەکەی خۆی، وەلێ بابەتەکەی پێدراو نییە، بەڵکو دروستکراوێکی مێژوویی مرۆڤەکانە، بە بەها و پێوەری مرۆیی هەڵدەسەنگێنرێت. کەواتە باسکردن و قسەکردن لەسەری مرۆییانەیە. بۆیە ڕاستیینە لەم بوارەدا تەنیا بابەتێکی پێدروا نییە، بەڵکو ئامانجێکە کە مرۆڤ هەوڵی بەدەستهێنانی دەدات و دەخوازێت بەرجەستەی بکات. دیسان زانستی کۆمەڵایەتی، بابەتێک بەرهەمناهێنێت لەسەر بابەتەکەی خۆی و لە خۆییدا، بەڵکە لە گۆڕینی بابەتەکەی خۆیدا بابەتێکی نوێ بەرهەمدێنێت. واتە تەنیان بە ڕەخنەگرتن لە بابەتەکەی خۆی مەعریفەیەک بەرهەمناهێنێت، بەڵکو لە پرۆسەی گۆرانی بابەتەکەیدا بە ڕەخنەگرتن مەعریفەیەکی نوێ بەرهەمدێنێت. واتە توخم و رەگەزە ساختەو ونامۆکان و شاراوەکان لە بابەتەکەی خۆی لا دەبات و بابەتەکەی خۆی پاک دەکاتەوە. زانستی کۆمەڵایەتی، لە دەرەوەی هوشیاری چینی شۆڕشگێڕ بابەتێک نییە کە کاری لەسەر بکرێت بۆ پێشکەوتن و بەرەوپێشەوەچوونی کۆمەڵگای مرۆیی، بەڵکو پێیوستە ئەو زانستە کۆمەڵایەتییە لە هوشیاریی چینی شۆرشگێڕدا بەرجەستەکراوبێت. بۆیە بە تەنیا فەلسەفە بەرجەستە ناکرێت لە ململانێ کۆمەڵایەتییەکاندا لەسەر ئاستی تیۆریا.\nسەرچاوە: حوار متەمەدن: http://www.ahewar.org/debat/show.art.asp?aid=272560


ئەى کەرەنتینە و پشکنین؟\nبەپێی ئامارەکانی گەشتوگوزاری سلێمانی، تەنها لە هەردوو مانگی ئاب و ئەیلولی ڕابردوودا، نزیکەی 300 هەزار گەشتیار لە ناوەڕاست و باشوری عێراقەوە هاتوونەتە پارێزگای سلێمانی، بەڵام جەخت دەکاتەوە کە هاتنی ئەو گەشتیارانە لە ژێر "ڕێکاری تەندروستیی توندا" بووە.\nئارام شوانی، وتەبێژی بەڕێوەبەرایەتی گەشتوگوزاری پارێزگای سلێمانی (4ی تشرینی یەکەمی 2020) لە لێدوانێکی تایبەتدا بە ناس کوردی ڕاگەیاند، پێش هاتنە ناوەوەى ئەو 300 هەزار گەشتیارە لە بازگەکان و فڕۆکەخانەی سلێمانی، پشکنینی خێرای ڤایرۆسی کۆرۆنایان بۆ کراوە، بۆ ماوەی دوو ڕۆژیش لە میوانخانەکان و مۆتێلەکاندا کەرەنتینە کراون تا ئەو کاتەی ئەنجامی پشکنیینەکەیان ئاشکرا بووە، و دواتر ڕێگەیان پێدراوە سەردانی ناوشار و شوێنە گەشتیارییەکان بکەن.\nشوانی ئاماژە بەوەشکرد: "بەهۆی توشبوونیان بە ڤایرۆسی کۆرۆنا، ژمارەیەک لەو گەشتیارانە ڕێگەیان پێنەدراوە بێنە ناو شاری سلێمانیەوە و بەشێکی دیکەشیان دوای دەرکەوتنی ئەنجامەی پشکنینەکەیان بە پۆزتیڤ ڕەوانەی شارەکانی خۆیان کراوەنەتەوە".\n"پەیڕەوکردنی ڕێکارە تەندروستییەکان بەشێوەیەکی توندوتۆڵ لەلایەن لیژنەی باڵای ڕوبەڕوبوونەوەى ڤایرۆسی کۆرۆنا لە پارێزگای سلێمانی بەتایبەتی لەکاتی هاتنی گەشتیارەکان وایکردووە ئامارەکانی توشبوون بە ڤایرۆسەکە لە سلێمانی وەک تێکڕای ئاسایی خۆی بمێنێتەوە و هەڵکشان بەخۆیەوە نەبینێت"، ئارام شوانی وای دەڵێت.\nوتیشی، زیاتر لە 45 کۆمپانیا لە ناوەڕاست و باشوری عێراق لە ماوەی ڕابردوودا هەستاون بە هێنانی گەشتیاران بۆ ناوچە گەشتیارەکانی پارێزگای سلێمانی، "زۆربەى ئەو کەسانەش ڕوویانکردووەتە هەردوو هاوینەهەواری دوکان و ئەحمەدئاوا".


زۆرانبازێكی به‌ره‌گه‌ز عێراقی پاڵێوراوه بۆ بردنه‌وه‌ى گرنترین پاڵه‌وانێتی زۆرانبازی - Yalla\nزۆرانبازێكی به‌ره‌گه‌ز عێراقی پاڵێوراوه بۆ بردنه‌وه‌ى گرنترین پاڵه‌وانێتی زۆرانبازی\nراندا مارکۆس یەکێک لەو چوار شەڕ به ره‌گه‌زعێراقیانه‌ى کە به‌شداره له پاڵەوانێتی زۆرانبازی كۆتایی (UFC)، به‌یانى شه‌ممه له رووبه‌رووبونه‌وه‌یه‌كى زۆر گرنگدا لە شاری ئۆرلاندۆی سه‌ر به ولایه‌تى فلۆریدای ئه‌مریكا یاری ده‌كات.\nئەو کە بە هیوایە بتوانێت لە یارییەکانی پاڵەوانێتی کۆتایی شەڕکردن باشتر یاری بات کە تێیدا یارییەکی دۆڕاند و یارییەکی بردەوە (5 و 2ـی هەیە لە نۆباتی یارییە پرۆفیشناڵە تێکەڵەکانی شەڕکردن)، رۆندا بۆ یەکەمجار بەشداری دەکات لە گەورەترین یاری پاڵەوانێتییەکە کە تێیدا رووبەڕووی کارۆلینا کۆوالکیڤیجزی پاڵەوانی پۆلەندی دەبێتەوە، کە ئەویش هەرچەندە یەکەمجارە بەشداری ئەو پاڵەوانێتییە دەکات بەڵام توانیویەتی ریکۆردەکەی خۆی بە 7 بە 0 بە جوانی بهێڵێتەوە.\nراپرسسیەک لەسەر ریزبەندی ژنانی یارییەکانی شەڕکردنی تێکەڵاو mmajunkie.com ئاماژە بەوە دەکات کە ئەگەری هەیە مارکۆس ئەم یارییە بباتەوە، سەرباری ئەوەی کۆوالکیڤیجز لە پێنجەمی ریزبەندی جیهاندایە، بەوەش 9 پلە لە پێش مارکۆسەوەیە. مارکۆس پێشتر تەکنیککارێکی دەرمانساز ببوە کە لە بەغدا لەدایک بووە، بەڵام ئێستا بەناوی شاری (ویندسۆر) لە ئۆنتاریۆی کەنەداوە شەڕ دەکات. ئەم ریزبەندییەش بە تەواوی جێگای متمانە نییە و گٶڕانکاری بەسەردا دێت لەگەڵ گۆڕینی یاریکردنی یاریزانەکان بۆ رێکخراوە جیاوازەکان.\nکەوایە، چاوەڕێ دەکرێت رۆژی شەممە ئەنجامەکەی سەنتەری ئاموای کە یارییەکەی لێ ئەنجام ئەدرێت چی بێت؟ مارکۆس زۆرانبازە و پشتێنەی مۆری لە جو- جیتسوی برازیلی هەیە کە زۆربەی شەڕکەرەکانی هونەرەکانی شەڕی تێکەڵاو مەشقی تێدا دەکەن. ئەو لە هێڕشکردندا ئازایە، لە نێو ئۆکتاگۆنەکەدا دەخولێتەوە و هێڕش لە دوای هێڕس ئەنجام ئەدات. زۆربەی رکابەرەکانی سەرسامن بە ئەنجامەکانی ئەو. ئەو چەندین جار ماوەی (خولی سێ پێنج-دەقەی) بڕیوە، هەربۆیە گرەوکردن لەسەر بردنەوەی مارکۆس زەرەری نییە.\nکەوایە ڕکابەرەکانی چۆن دەتوانن رووبەڕووی ئەم هێڕشبەرە ببنەوە؟ ئاسانە. پێویستە کۆوالکیڤیجز لەسەر پێیەکانی بوەستێت، جێگای خۆی توند بکات کاتێک مارکۆس بۆی دێت. بەڵام فشارەکە لەسەر پاڵەوانێتی کۆتایی شەڕکردن دەبێت و زۆربەی شارەزایان پێشبینی بردنەوەی مارکۆس دەکەن. ئەگەریش بردییەوە، ئەوە لە پڕ ڕکابەری دەکات لەسەر ناونیشانی پاڵەوانێتییەکە و ببێتە یەکەم عێراقی کە ئەم پاڵەوانێتییە جیهانییە بباتەوە. ئێمەش لای خۆمانەوە وەک yallairaq.net پشتیوانی مارکۆس دەکەین تاکو کۆوالکیڤیجز تەخت بکات!\nshort URL: https://yallairaq.com/ku/e61IO\nباشترین پێکهاتە لە خوولی یانە پاڵەوانەکان…


RUWANGE |----------------| ڕوانگه: September 2015\nبینەرانی بەڕێز بەخێر بێنەوە بۆ بەرنامەیەکی دیکەی ڕاوێژ . لە ڕاوێژی ئەمجارە دا میوانداری دەکەین لە دوکتور سەلاحەدین ئەحمەد . دوکتور سەلاحەدین ئەحمەد نزیک دوو ساڵ لەوە پێشیش لە بەرنامەکەماند بەشداری کردبوو. پێم خۆش بوو لەم بەرنامەیە دا بزانین لە ماوەی ئەو دووساڵ دا چی کردووە و هەر وەها باسی هێندێک لایەنی سیستمی پەروەردە لە باشوری کوردستان و لە باکووری کوردستان و تورکییە دەکەین.\nقازی: زۆر زۆر بە خێر بێی بەڕێز ئەحمەد!\nسەلاحەدین ئەحمەد: زۆر سپاس مامۆستا\nقازی: دیارە ئێستا هێندێک زیاتر لە دوو ساڵە کە بەڕێزت لێرە لە بەرنامەی 'ڕاوێژ' دا بەشداریت کرد. وا بزانم دوو بەرنامەمان هەبوو یەکیان باسی زمان بو و یەکیان باسی تێزی دوکتورایەکەتان بوو. دەکرێ باسی بکەی لە ماوەی ئەو دوو ساڵە دا چت کردووە؟ پێم وا بێ ئەو دەمی لە کانادا وە بەرەو باشووری کوردستان دەچوویەوە. لەو ماوەیە دا چ ڕووی داوە؟ بە کورتی\nسەلاحەدین ئەحمەد: بە کورتی ڕاستی بە دیوە شەخسییەکەیدا ئەوە ڕووی داوە کە پێشتر ساڵانێکی زۆر ئەو کاتە بە تایبەتی تازە دوکتواراکەم تەواو کرد بوو خەریکی ئیش کردن بوم لە سەر هێندێک چەمک کە پێوەندی بە فەزای کۆمەڵایەتی و سیاسییەوە هەبوو، مەکتەبی فڕانکفۆرت و هێنری لێفێبڕ و ئەوانە. ئەگە دوایی فرسەت بوو لە پێوەند بە باسەکە دەگەڕێینەوە سەری. بەڵام، گەڕانەوە بۆ کوردستان، گەڕانەوە بۆ ڕۆژهەڵاتی ناوین هەمیشە هەندێک شتی هەڵئەتەکێنێتەوە ئەوەی کە ڕووبەڕووی جیهانێک ئەبیتەوە کە تەواو لە سەرشێواوییەکی ئێگجار گەورەیا ئەژی، بە دیوێکا لە ناو کۆنسومێریزم دا ئەژی، لە ناو جەرگەی خراپترین دیوەکانی سەرمایەداری دا، بە دیوێکی ترا ، کۆمەڵگای، بۆ نموونە کۆمەڵگای کوردستان لە باشوور کۆمەڵگایەکی نابەرهەمهێنەرە، دواجاریش ئەگەڕێمەوە سەر ئەو بابەتە، کە ئەمە زۆر کێشەی تری دروست کردووە.کۆمەڵگایەکە کە زیاتر لە سەر بەکاربردن ئەژی و ئەمە کاری کردووەتە سەر بینینی ئینسان بۆ ژیان.\nقازی: ئەمن زیاتر عەلاقەم هەیە بزانم کە دوای ئەوەی کە گەڕایەوە چت کرد؟ ئایا زوو لە زانکۆ دامەزرای یان چت کرد؟\nسەلاحەدین ئەحمەد: بەڵێ ، گەڕانەوە هەر لە سەرەتاوە قەیران بوو یانی قەیرانێکی گەورە ئەوەی کە چی ئەکەیت. مەسەلەن ئەو ساڵانەی کە لە کەنەدا بووم لە سەر ئەوە ڕاهاتبووم کە ئیشەکانت بە سی ڤی و بە کاڤر لێتر و بە سێمینار و موحازەرە، چەنێک نووسینت هەیە، چەنێک بڵاوکراوەت هەیە. بەم شتانە ئەمە کوالیفیکەیشنەکانتە، بەم جۆرە ئیش ئەکەی، ئیش ناکەی، پێوەندی ئەگری لەگەڵ خەڵکی بوارەکەی خۆت دا و ئەو حەقلەی کە خۆت ئیشی تێدا ئەکەی یان نا، بەم شکڵە. کە چوومەوە کوردستان بەو خەیاڵەی کە دوای ئەو سەردەمە، زیاتر لە پانزدە ساڵ و ئەوانە کە ئەشێت، تەسەوری من وا بوو کە ئەشێت زۆر شت گۆڕابێ بەرەو باشتر یان لانی کەم وەک خۆی مابێ. بەڵام، بە داخەوە وا نەبوو. یەکەم سەرۆک زانکۆ کە بینیم یانی بۆ نموونە سی ڤییەکەی زیاتر لاپەڕەیەک بوو کە مەعلووماتی شەخسی و ئەوانەی تیدا بوو کە لە ڕاستیدا، بە ڕاستی من بڵێم پێم وایە ئیشی؛ حەز ناکەم ناوی پیشەیەک بەرم، کە لێدان بێ لەو پیشەیە، بەڵام هیچ ئیشێک کە پێوەندی هەبێ بە زانکۆ وە دەستی ناکەوێ لە زانکۆیەکی ڕاستەقینە. بەڵام سەرۆکی زانکۆیە بۆ نموونە لە سلێمانی. یانی ئەو فەوزایەی کە تێی کەوتووە ، یانی ئەو مەسەلەی کە دەسەڵات چی کردووە لەو کۆمەڵگایە؛ چەمکی دەستەڵات، مەبەستم تەنیا یەکێتیی و پارتی نییە. شتێکی سەیرە، یانی قەیرانێکی گەورە بوو. هەر پاش مانگی یەکەمی ساڵی ٢٠١٣ ، تەقریبەن دەکاتە مانگی حەوت و ئەوانە ڕاستی بڕیارم دا بگەڕێمەوە تەواو تووشی بێ ئومێدی بووم بەڵام، دوا جار کوردستانە، یانی شتێکە لێی دەرچی یان دەرنەچی هەر تێتدا دەمێنێ ، چونکە هەر لە خەوتایە، هەر لە خەمتایە بڕیارم دا بمێنمەوە. چووم هەولێریشم بینی وەزعێکی زۆر خراپ و ئەوانە هەبوو. سیراعێکی شۆڤێنیستی ناوچەگەری لە نێوان ناوچەکاندا، دیارە باسی بەشی فەلسەفە ئەکەم. بە هەر حاڵ سی ڤی یەکەم نارد بۆ ، یانی من بە ڕاستی زۆر بە گیانێکی خزمەت کردن و ئەوانەوە، نەک ئەوەی کە دوکتورام هەیە لە فەلسەفە و ئەبم بە سەفیری فەلسەفە، نا! بەڕاستی بەو خووەوە چوومەوە کە دەرس بڵێمەوە ، کە تێکەڵ ببمەوە لە گەڵ گەنجی کوردستان و ئەوانە. بەڵام، حەتتا سی ڤی م نارد بۆ بەشی فەلسەفە لە ڕانییە بۆ زانکۆی ڕانییە کە دوکتۆریان نییە لە ڕاستیدا، دوکتوری فەلسەفەی تێدا نییە. قبووڵیان نەکردم، ئەسڵەن ئەوان قبووڵیان نەکردم [ بە پێکەنییەوە].\nقازی: سەبەبیان چ بوو؟\nسەلاحەدین ئەحمەد: سەبەبێکیان نەدا پێم، هەر ئەسڵەن جوابیان نەداوە پێم. هەر جوابیان نەدایەوە. سەبەبە ناڕەسمییەکەی ئەوە بوو ، ئەوەی پێم گەیشتەوە ئەوە بوو کە؛ جا من ئەوەشم باس نەکرد دوو سێ مانگ ..\nقازی: با هێندێک بە ڕێز بڕۆین. بۆ ئەوەی بینەرکانمان بتوانن بە جوانی لێمان تێ بگەن. جەنابت کە لە پێشدا چوویەوە سەری سلێمانی و هەولێرت دا، دوایە داوای کارت کرد لە زانکۆی ڕانییە، ئەوان ووڵامیان نەداوە ووڵامی ناڕاستەوخۆییان چ بوو؟\nسەلاحەدین ئەحمەد: ووڵامی ناڕاستەوخۆیان ئەوە بوو کە ببوورە وەرت ناگرین.\nقازی: بەڵام لێکدانەوەی خۆت چ بوو؟ پێت وا بوو بۆ ئاوا ووڵامیان داوە؟\nسەلاحەدین ئەحمەد: نازانم، ڕەنگە لەبەر کاراکتێری ئەو ناوچەیە بێ، بە تایبەتی نوخبەکان هەمیشە جۆرێک لە ئینسیکیوریتی یان هەیە ، هەموو شتێک تەهدیدە لە سەریان، هەموو شتێک تەهدیدە لە سەر ناوەکەی، مەنسەبەکەی، زانینی، شۆهرەتی شتێکی تر شک نابەم بە ڕاستی.\nقازی: باشە ، دوایە ڕووت لە زانکۆی دهۆکێ کرد ؟\nسەلاحەدین ئەحمەد: دوایە ڕووم لە زانکۆی سەلاحەدین کرد لە هەولێر لە بەشی فەلسەفە. هەر ئەو قسانەی کە ئەو دۆستەی ، کە دیارە لە ڕێگەی ئەوەوە من چووم هەر لە سەرەتاوە ئامۆژگاری برادەرانەی کردم ، بۆ ئەوەی غەڵەت تێ نەگەی. ئەوە بوو کە قسەیان لە گەڵدا دەکەی؛ ئەو بە منی ئەووت کە بڵێ من حەقم بەو موشکیلەی سلێمانییەکان و هەولێریەکان و ئەوانەوە نییە.\nقازی: ئەوە لە سەلاحەدین؟\nسەلاحەدین ئەحمەد: بەڵێ بەڵێ لە زانکۆی سەلاحەدین. لە یەکەم چاوپێکەوین لە گەڵ سەرۆکی بەش دا ، یانی ئەیویست بزانێ ئەوەم لێ دەرخا بزانێ ئیتیجاهی سیاسیم چییە. من فەیلەسووفم، بە ڕاستی لە سەرووی ئەو ئاستەوە خۆم ئەبینم. جا چی ئەکەی لە گەڵ ئینسانێکا کە ئاوها قسەت لەگەڵدا بکا ناچاری جوابێکئ ئاوای بدەیتەوە ئەگینا تێ ناگەن. وازم هێنا، هەر لەوێش دەستم هەڵگرت بەڵام، ئەبێ ئەوەش بڵێم ئەگەر بشم ویستایە وەریان نەئەگرتم. دەبوو سالێک بە ژێر تاقیکردنەوە دا بڕۆیشتایەم. دیسان ئەمە لە کاتێکدا کە ئەزمەی مامۆستا هەیە لەو بەشە. ئینجا پاشان ڕووم لە دهۆک کرد.\nقازی: ئەگەر ئێستا هاوکارانم لە وەتاغی فەرمان بتوانن لە بەک گڕاوند دا وێنەی زانکۆی دهۆک نیشان بدەن.کەنگێ چوویە زانکۆی دهۆک؟\nسەلاحەدین ئەحمەد: کۆتایی مانگی ٩، ئەیلوول چوومە دهۆک . لەوێ دامەزرام لە بەشی سۆسیۆلۆجی ، کۆمەڵناسی و بە ئینگلیزی دەرس ئەخوێنن و بەشی پۆلیتیکاڵ ساینس؛ زانستە سیاسییەکان، ئەویش هەر بە ئینگلیزی . لە هەر دوو بەش دەرسم ئەوتەوە!\nقازی: زۆر باشە لەوێ کە بەڕێزت چووی لە کۆتاییەکانی ساڵی ٢٠١٣ کە چووی شێوەی وەرگرتنت چۆن بوو؟ چۆنیان مامڵە لەگەڵ کردی؟\nسەلاحەدین ئەحمەد: ڕاستی بۆ ئەوەی مۆنسیف بین موحتەڕەم بوون، بەڕێز بوون. بە شکڵی کۆنتڕاکت مامۆستایان پێویست بوو، دیارە لە سەر بەک گڕاوندی من پێم وایە شتێکی وایان نە ئەزانی. لەوێ دەستم بە دەرس ووتنەوە کرد و لە پاڵ دەرسەکانی خۆشم دا لە بەر ئەوەی بە ئینگلیزی بوو یارمەتی خوێندکاریشم دەدا. وەک گوتم بابەتەکانم بە زمانی ئینگلیزی ئەوتەوە.\nقازی: دەکرێ هێندێک لە سەر شێوەی دەرس دادانەکەت و هەر وەها ئەوەی کە خوێندکارەکان چۆن بوون چۆن نەبوون، ئەو ئاتمۆسفێرەی کە جەنابت کارت تێدا دەکرد. دەکرێ هێندێک باسی ئەوە بکەی؟\nسەلاحەدین ئەحمەد: ڕاستی یەکێک لە کێشە سەرەکییەکان، یانی لە سەرەتاوە ئەوەی کە پێوەندی بە خوێندکار و ئەوەوە هەبێ نەخوێندەوارییەکی ئێگجار خراپ بڵاو بووەتەوە. ئەو نەخوێندەوارییە ئاوایە، هێندێک مامۆستا گلەیی ئەوە ئەکەن قوتابی نازانێ ، ناخووێنێتەوە. بەشێکی زۆری لە بەر ئەوەیە کە مامۆستا خۆی، دیاری بەشێکی زۆری هاوکاران ئەو بۆچوونەیان هەیە، مامۆستان خۆیان ناخوێننەوە. خوێندنەوە نییە، کولتووری خوێندنەوە نەماوە. مەسەلەن زانکۆیەکی گەورە، لە سەر زەوییەکی ئێگجار فراوان دروست کراوە بەڵام، هەتا ئەو کاتەی من لێێ بووم لانی کەم ، باسی ئەوە هەبوو کە ڕۆژێک لە ڕۆژان کتێبخانە هەبێ، بەڵام کتێبخانە نەبوو. وەکوو کتێبخانەش نەبوو، کتێبت نەئەبینی. یانی شتێک کە لە زانکۆ دا نەت ئەبینی کتێب بوو. کتێب نەبوو لە زانکۆکە دا. تێکست بووک و شتی وا نەبوو ، یانی لە کۆرسەکاندا نەبوو. لە بەر ئەوەی کە من دەستم پێکرد، هەرچۆنێکم ئەکرد نەسیحەتیان دەکردم\nقازی: ببوورە جەنابت لە چ ئاستێک دا دەرست دەگوتەوە، لە ئاستی لیسانس یان لە سەرەوەتر دا بوو؟\nسەلاحەدین ئەحمەد: ئەمە لە ئاستی لیسانس دا بوو. دیارە دوایی قوتابییەکی دوکتوراشمان هەبوو ، ئەوەش کارەساتێک بوو بە جێی خۆی. بۆ مەسەلەی نەخوێندەواری و ئەوانە لە سەرەتاوە هاوڕێکانت، ئەدمینسترەیشنەکە لە زانکۆکە بەردەوام پێت ئەڵێن ئەبێ ستانداردت داگریت ئێرە ئاوا نییە و هەر شتێک کە لە دو هەفتە دا دوو لاپەڕەش بدەی بە قوتابی بیخوێنێتەوە دەڵێ نا ئەتۆ ستانداردی کەنەدی ت هەیە. ووڵامی من بۆ ئەوە، ئەوە بوو نا من ستانداردم هەیە نوختە (.). کێشەکە لەوەدایە ستاندارد نییە، ستاندارد نەماوە.\nقازی: باشە لە زانکۆ خوێندن زیاتر بە کوردی یە؟ یا کوردی و ئینگلیزی یە یان چۆنا و چۆنە لە بەشی جۆر بە جۆر دا؟\nسەلاحەدین ئەحمەد: ئەوە یەکێک لە سەرلێ شێواوییەکانە ، کەس نازانێ چییە. مەفڕووزە بە کوردی بێ بەڵام تێکست نییە بە کوردی . کولتووری عەڕەبی ماوە بەڵام خەڵک حەزی لێ نییە نایانەوێ ببێ چونکە ئەمانەوێ کوردی بێ، ئەمانەوێ ئێستە بیکەین بە ئینگلیزی بەڵام کەرەستەی بە ئینگلیزی کردن نییە. جا هەموو ئەم کێشانە لە یەک شوێنا کۆ بۆتەوە. مەسەلەن زانکۆی ئەمریکی لە سولەیمانی ئەوان زمانی خوێندن بە ئینگلیزی یە بەڵام ساڵی یەکەم هەموو قوتابییەکان...\nقازی: ئەگەر هەر باسی دهۆک بکەین. لە دهۆک بۆ وێنە پێوەندی شێوەزارە کوردییەکان چۆنە بەیەکەوە. سۆرانی و کورمانجی؟\nسەلاحەدین ئەحمەد: لە ڕاستییدا دهۆک ئێستا زیاتر بەرەو کورمانجی، ئەوەی کە پێی دەڵێن بادینانی چووە و سۆرانی یان تەقریبەن واز لێ هێناوە\nقازی: من مەبەستم لە ئاستی زانکۆ دا بوو؟\nسەلاحەدین ئەحمەد: لە ئاستی زانکۆش بەڵێ. کە ئەوە شتێکە من بە ڕاستی دژی نەبووم. پێم خۆشە خەڵک هەر کەس بە زمانی خۆی بزوێنێ. بەڵام، نەخوێندەواری هەبوو لە سەر ئەو ئاستەش. سەرلێشێواوییەک هەیە لە هەموو زانکۆکان ئایا زمانی خوێندن کوردی یە؟ عەڕەبی یە؟ یا ئینگلیزی یە؟ لە نەتیجە دا بۆ ئەوەی ووڵامەکەت زۆر بۆ کورت کەمەوە قوتابی زانکۆ تەواو ئەکا زمانێک بە دروستی نازانێت. لەوانە زمانی دایکیش. کێشەکە لەوە دایە. زمانی دایکیش بە دروستی نازانێ.\nقازی: باشە دەکرێ باسی ئەوە بکەی ئەو بابەتانەی کە دەتگوتەوە، بە دەرست دادەدا، زیاتر فەلسەفەی کلاسیک بوو یان مۆدێڕن بوو یان بە چ شێوەیەک بوو و موحازەرەکان چۆن ئامادە دەکران؟\nسەلاحەدین ئەحمەد: من کۆمەڵێک کۆرسم هەبوو، بەڵام ئەوەی کە فەلسەفە بوو زیاتر تەرکیزم دەکرد لە سەر مێژووی فەلسەفە وەکوو پێ ناساندنێکی مێژووی فەلسەفە لە یۆنانی کۆنەوە هەتاکوو کانت. دیارە کە دوایی بۆم دەرکەوت خوێندنەوە نییە، مومکین نییە قوتابی بخوێنێتەوە شێوازی تەدریسم هەموو گۆڕی خستمە سەر ئەوەی کە یەک ووتار، یەک ووتاری گرینگ بۆ ماوەی مانگێک یان دوو مانگ دێڕ بە دێڕ، جاری وا بوو موحازەرەیەکم لە سەر دوو دێڕ بوو ، دوو دێڕ لە یەک تێکست دا ، ئەوە زیاتر کاری کرد دیارە چونکە یەکێک لەو شتانەی کە ناتوانی داوا لە قوتابی بکەی ئەوەیە کە بخوێنێتەوە بە داخەوە ئاوایە بەڵام، بەو جۆرە زۆر شت گۆڕا یانی لەوێێدا بۆم دەرکەوت کە ڕاستی بەشێکی زۆری ناجیدییەتی مامۆستاکانە و ئی سیستمەکەیە ئەگینا خوێندکار وەکوو هەموو شوێنێکی تر ئەگەر بە سیستمێکی پەروەردەیی دروست دا تێپەڕێ سەرکەتوو دەبێ.\nقازی: باشە، خوێندکارەکان تا چ ڕادەیەک تەئسیریان هەبوو، دەستیان هەبوو لەوەیدا کە شێوەی خوێندنەکە چۆن بێ و چۆن نەبێ؟\nسەلاحەدین ئەحمەد: خوێندکارەکان، ئەوە پرسیارێکی گرینگە!\nقازی: یانی ئینترئەکشنێک هەبوو لە نێوان ئێوە دا ؟\nسەلاحەدین ئەحمەد: بەڵێ بێگومان. هێندێک کات ئەو ئینترئەکشنە زیاتر بوو، ئەوەی کە قوتابی کۆنتڕۆڵی مامۆستاکان دەکا. دواجار مامۆستا بۆ ئەوەی بییەوێ خۆشەویست بێ و کێشەی بۆ دروست نەبێ بە ئاسانترین شێوە کۆرسەکە تەواو ئەکا. نە خوێندن هەیە نە هیچ هەیە، چەند لاپەڕەیەک لە بەرکە بچووە ئیمتیحانەوە، دەرچۆ و ئەمانە. دیوێکی ئەمەیە، جا لە بەر ئەوە ئەگەر مامۆستایەکی جیدی هەبێ گلەیی لەوە ئەکەن ئەوە لە کۆرسەکانی ترمان دا هیچ خوێندن نییە تۆ وا ئەکەی. لەبەر ئەمە، ئەوە هەمیشە کێشەیەکی گەورەیە. ئەگەر مامۆستایەک جیدی بێ پاش یەک دوو مانگ وای لێ ئەکەن کە دەست هەڵگرێت، ستانداردەکانی نزم کات، نەیهێڵێ تا دواییەکەی. ئەم کێشەیە هەیە یەعنی . قوتابی یەکێک لە کێشەکان ئەوەیە کە نایەوێ ئیش بکا، نایەوێ بخوێنێتەوە وەکوو مامۆستاش کە نایەوێ بخوێنێتەوە. دیارە ئەمە جێنێرالیزەیشنە بەو شکڵە. چونکە هەمووی ناڵێم . جا مامۆستا کە وا ئەکەن قوتابییە زیرەکەکان، ئەوانەی کە بە ڕاستی ئەیانەوێ فێر بن ئەوانە گلەییان هەیە ئەڵێن ئەگەر من ئەو کۆرسە تەواو کەم هیچ فێرنابم لای فڵان یان فیسار مامۆستا.\nقازی: باشە ئاتمۆسفێر چۆنە، هەر وا بە گشتی نا ئەگەر هێندێک بە کۆنکریت باسی بکەی.\nسەلاحەدین ئەحمەد: بە کۆنکریت تا ئەو جێگای کە ناو و شت نەبەم. بە کۆنکریت موەزەفی یە، سەرف کردنی ماڵی گشتی یە دیسان. یانی حەز ئەکەم دیسان بگەڕێمەوە سەر یەک چەمکی،، ئەگەر جەنابت بوار بدەی، زۆر گرینگ کە دوای ئەو ئەزموونەم لە باشوور پێم وایە لە شوێنێکا ئەتوانین زۆربەی ئەو کێشانە کۆ بکەینەوە وەکوو کێشەی ئینسان لە چەمکێکا کە مەفهوومی یان چەمکی کارە، کار کردن. هێگڵ بۆ نمونە، کە ئەمن لانی کەم باوەڕم بەم بەشەی هێگڵ هەیە گرینگترین شت کە ببێ بە سەرچاوەی ناسنامە بۆ تاکە کەسی ئینسان کارە، کار کردنە؛ لەیبر. ئەو باسی ئەوە ناکا ئەگەر کار کردن نەبوو چی ڕوو ئەدا چونکە گرینگترین شت لەوێوە دەست پێ ئەکا. تەنانەت مارکس قەزییەی پڕۆلێتاریا لەوێوە پڕۆبلێماتایز ( کێشە ڕۆنان) دەکا. پێوەندی پڕۆلێتاریا بە کار کردنەوە چییە و ئالینەیش و هەتا دواییەکەی و دوایە هەتا گرووپی مەکتەبی فڕانکفۆرت لە سەر ئەمانە ئیش ئەکەن. جا بگەڕێمەوە سەر ئەم قەزییەیە لە باشوور بەرهەمهێنان نییە، کار کردن نییە یانی کارکردن بە مەعنای بەرهەمهێنان .\nقازی: ئەوە زۆر عامە، دەزانی؟ زۆر زۆر دەربڕینێکی گشتی یە.\nسەلاحەدین ئەحمەد: دەزانم، بەڵام ڕێگا بدە بلێم کار کردن بە مەعنای بەرهەمهێنان شتێکە کە لە ئاستێکی ئێگجار نزم دایە، بەو مەعنایەی کە بۆ نموونە ئەوەی کە بەڕاستی بەرهەمهێنان بێ، بەشێکی زۆری دیارە خەڵکی تر ئەیکا. خەڵکی کۆچبەر ئەیکا، خەڵکی پەنابەر ئەیکا، پەنابەری کورد لە باکوورەوە، لە ڕۆژئاواوە. لە ڕۆژهەڵاتەوە. کولتوورە گشتییەکە ، وەکوو کولتور ئەڵێم دیارە، کولتوورە گشتییەکە ئەوەیە کە تەرکیز لە سەر بەرهەمهێنان نییە. بۆ نمونە، ئەو نموونانە زۆر زەقن پێویستی بە ئیسپات کردن نییە. زۆربەی زەویوزاری کوردستان ئەگەر بە سەری دا بفڕی یا بە سەیارە بە تەنیشتی دا بڕۆی ئەمەت بۆ دەردەکەوێ کە بە فیڕۆ دراوە، بە کار نەهێندراوە، لە کاتێکدا کە سەوزە و خواردن و گۆشت و هەموو شتێک لە دەرەوە ڕا دێ.\nقازی: ئێستا بەڕێزت باسێکی گشتی دەکەی بۆ من. دەمەوێ لە چوارچێوەی زانکۆ دا ئەو ئاتمۆسفێرە وێنا بکەی ، بۆ ئەوەی ئەو بینەرەی کە گوێیان لەو قسانەی ئێمە دەبێ بزانن ئەو سیستمی پەروەردەییەی کە لە زانکۆیەکی وەکوو زانکۆی دهۆک هەبووە جەنابت وەکوو مامۆستایەکی پسپۆڕ کە لە دەرەوە ڕا چوویەوە و لەوێدا کارت کردووە، کەمایەسی و دەسکەوتەکانی چۆن و چۆن بووە؟ بەڵام جەنابت زۆر بە گشتی باس دەکەی.\nسەلاحەدین ئەحمەد: نا، ئەو گشتییە باس کردنە بیزەبت ئەمەیە. بۆ من چەمکەکان گرینگە نەک چیرۆکە ووردەکان.\nقازی: ئاخر چەمک لە چیرۆک پێک دێ خۆ هەر وا لە خۆ وە ساز نابێ.فەرموو،\nسەلاحەدین ئەحمەد: دە سەیری کە، چونکە کاتی ئەوەمان نابێ. لە زانکۆیەک کار کردن نییە، بەرهەمهێنان نییە یا زۆر کەمە. مەسەلەن تێزی دوکتورا کە من سەیرم کردووە هەموو کۆپی پەیستە لە شوێنی ترەوە.\nقازی: باشە ئەگەر کۆپی پەیستە لە شوێنی ترەوە چۆن قبووڵ دەکرێ؟\nسەلاحەدین ئەحمەد: چۆن قبووڵ دەکرێ، لە بەر ئەوەی مامۆستایان وایان کردووە.\nقازی: ئەتۆ قەبووڵت کرد بۆ خۆت.\nسەلاحەدین ئەحمەد: نا، نا بە هیچ شێوەیەک. ئەوە یەکێک لەو شتانەیە کە تووشی کێشە بووم لە سەری.\nقازی: چ جورە کێشەیەک ؟\nسەلاحەدین ئەحمەد: کێشەی هاوار هاوار و قڕە قر و ئەوانە و دوایی بە هەر حاڵ بە بێ ئیمزای من ڕەتیان کرد.\nقازی: یانی قبووڵیان کرد؟\nسەلاحەدین ئەحمەد: بەڵێ. پرۆپۆزڵی دوکتورا کە ئەبوایە ئیمزای منیشی لە سەر بوایە کە من نەم کرد لە بەر ئەوەی زۆر خراپ بوو ، لە بەر ئەوەی لە ئاستی پۆلی یەکیش دا نەبوو، لە هەر زانکۆیەک، لە زانکۆیەکی هەرە خراپیش . بەڵام، ئێتیکێتەکە ئەوەیە هەموو لجنەکە ئەبێ ئیمزای بکا بەڵام ، من ئێمزام نەکرد و دوایی هەر تێیانپەڕاند. یانی ئەمە کێشەکەیە، ئیش کردن نییە، خوێندنەوە نییە، بەرهەمهێنان بەو مەعنایە نییە لە زانکۆکان دا.\nقازی: باشە بەو وەزعە چەند توانیت لەوێ دەوام بێنی؟ چەند بەردەوام بووی؟\nسەلاحەدین ئەحمەد: ساڵە ئاکادێمییەکەم تەواو کرد دوایی دەستم هەڵگرت ڕۆیشتم.\nقازی: دوایە کە لەوێ دەستت هەڵگرت ئیدی لەوێوە چوویە تورکییە ، بۆ باکووری کوردستان . وا نییە؟\nسەلاحەدین ئەحمەد: بەڵێ.\nقازی: چۆن بوو پێوەندییت پەیدا کرد لە گەڵ زانکۆی ئارتوکلوو لە تورکییە؟\nسەلاحەدین ئەحمەد: دیارە لەو سێمینارێکم هەبوو.\nقازی: پێشتر، ئەو ماوەیەی کە لە دهۆک بووی، بانگهێشتنیان کردی بچی لەوێ سێمینارێک پێشکێش کەی؟\nسەلاحەدین ئەحمەد: بەڵێ ئەو ماوەی کە لە دهۆک بووم. لە مانگی فێبریڤێری ساڵی ٢٠١٤ دەعوت کرام بۆ سیمینارێک لە مێردین و دوای ئەوەی چووم لەوێ عەرزی ئەوەیان کرد کە لەوێ دەرس بڵێمەوە بە تایبەتی ئەو کاتە بە تەما بوون بەرنامەی ماجستێری فەلسەفە دانێن کە قوتابی بتوانێ شەهادەی ماجستێر لە فەلسەفە بە ئینگلیزی وەربگرێ. بۆ ئەو بەشە ئینگلیزییە، چونکە بەشی تورکی هەر هەبوو. بۆ ئەو بەشە ئینگلیزییە ئەمن بانگ کرام کە دایمەزرێنم بە هاوکاری یەک دوو هاوکاری ترمان لەوێ.\nقازی: ئێستا ئەوە بینای زانکۆی ئارتوکلوو دەبینین لە بەک گراوند دا،. فەرموو بەردەوام بە!\nسەلاحەدین ئەحمەد: دوایە دیارە مەسەلەی بوروکراسی و ئەوانە پێی چوو هەتاکوو مانگی ٩-ی ٢٠١٤ ،تەقریبەن ٧-٨ مانگی پێ چوو.\nقازی: دەی لەوێ چۆن دەستت پێ کرد. پێم وایە لەوێ خوێندنەکە زیاتر بە ئینگلیزی بوو وا نییە؟\nسەلاحەدین ئەحمەد: لەوێ سی لە سەتا بە ئینگلیزی بوو، حەفتا لە سەتا بە تورکی یە.\nقازی: فەرموو باس بکە شاگردەکان چۆن بوون، ئاتمۆسفێرەکە چۆن بوو؟ مامۆستاکان چۆن بوون؟\nسەلاحەدین ئەحمەد: دیارە لەوێش بە داخەوە کولتووری خوێندنەوە زۆر کەمە بەڵام ئەو شتانەی کە باشە ئەمانەیە: بۆ نموونە قوتابی فێر نەکراوە یان فێر نەبووە لە سەر خزمەت وەرگرتن لە پێوەندییەکانی دەسەڵات بژی. بۆ نموونە لە دهۆک کولتووری جاسووسی هەیە. موحازەرە تەسجیل ئەکرێت، ڕێکۆرد ئەکرێت، تۆمار ئەکرێت و ئەو قوتابییەی کە بییەوێ ئەبیات ئەڵی فڵان مامۆستا ئاوای گوتووە. ئەم کولتوورە هی ٧٠کان و ٨٠کانە ماوەتەوە ئی زەمانی بەعسە.\nقازی: جا ئێستا ئێمە هاتینە تورکییە\nسەلاحەدین ئەحمەد: جا ئێستا دێمەوە ئەوێ. لە تورکییە ئەمە نییە مەسەلەن، ئەم جاسووسییە نییە و بە پێچەوانەوە گیانێکی بەرەنگاری هەیە ، یانی ئەم دیوەی باشە، قوتابیان بە گشتی پێشکەوتنخوازن ، پێوەندییەکانی جێندر زۆر جیاوازە و ئەمانە. وەکوو ووتم خوێندنەوە کەمە بەڵام ئەو شتانە هەیە کە پشتی پێ ئەبسترێ. وەکوو هاوکار دیسان جیاوازییەکی گەورە هەیە کە هاوکاران لەوێ لانی کەم بەشێکیان هەوڵ ئەدەن کار بکەن و لەگەڵ ئیشی خۆیان جیدیتر و ڕاستگۆتر و ئەوانەن.\nقازی: جا لەوێ چۆنت کار دەکرد. ئەگەر هێندێکی لە سەر بڕۆی.\nسەلاحەدین ئەحمەد: لە سەر کارەکە، دیارە موحازەرەکان بە ئینگلیزی بوو. لەوێ زیاتر لە بەشی فەلسەفە دەرسم ئەووتەوە وەکوو ئەوەی دهۆک نەبوو. و لە دەرسەکانیش دا لە بەر ئەوەی ئاستی ئینگلیزییەکەیان نزم بوو هەوڵم ئەدا ، لە ئاستێکی نزمی ئاسانی ئینگلیزییەوە بچینە سەر پرسیارە گەورەکان، پرسیارە سەرەکییەکانی بواری فەلسەفە وەکوو ناساندنی فەلسەفە بە زمانی ئینگلیزی. دیارە زۆر باش ڕۆیشت، قوتابی زۆر لەگەڵیا بوو، زۆریان پێ خۆش بوو، هەمووشتێک زۆر بە باشی ڕۆیشت. دوا جار بەرنامەی ماجستێر بە ئینگلیزی پەسندیان نەکرد، ئەدمینسترەیشن پەسندی نەکرد کە ئەوەش چیرۆکی خۆی هەیە.\nقازی: دەزانین کە لە زانکۆی ئارتوکلوو چەند ساڵێکە' ناوەندی زمانانی زیندوو ' هەیە کە لە چوارچێوەی ئەوەشدا زمانی کوردیش هەیە، کە ئەوە دەستپێشخەری و ئینیسیاتیڤێک بوو بۆ یەکەم جار لە سیستمی پەروەردە دا لە تورکییە ئەگەرچی نێوەکەشی کوردی نییە بەڵام، بە بوونی مامۆستایەکی وەکوو قەدری ییڵدرم ئەو مەسەلەیە زۆر بەرەوپێش دەچوو هەتاکوو ئەو دواییانە کە چەند مانگ لەوە پێشتر هێندێک موشکیلەیان بۆ وی پێک هێنا و پاشانەکەش کە دواتر دەگەینە سەری دەرکردنی ئەو ١٤ مامۆستای بێگانەیە کە یەکێک لەوانە بەڕێزتی. ئەگەر هێندێک لە سەر ئەو ناوەندەش قسە بکەی خراپ نییە.\nسەلاحەدین ئەحمەد: مانگی ٩ لەوەوە دەست پێ بکەم کە سەرۆکی پێشووی زانکۆ کەسێکی پڕۆفێشناڵ بوو، تا ڕادەیەکی زۆر پێشکەوتنخواز بوو، کێشەیان بۆ دروست کرد، کێشەکە سیاسی بوو. مانگی یازدەی ٢٠١٤ بە جارێک پۆلیس دای بە سەر زانکۆیا، ٦٧ کەسیان گرت ، ئەو کەسانە هێندێکیان لەوانە بوون کە دوایی لەوێ نەمان، ئەوانیدیشی خەڵکی خەتی خۆیان بوون و ئەمانە. دوایی دیارە بەردران. یەکێک لەوانە قەدری ییڵدرم بوو، دوای بەردران بەڵام دۆسییەیان بۆ دروست کرا لە سەر ئەوەی کە فەسادیان لە سەرە یان هەر شتێک. زۆربەیان ئەوانی سەرەوە یانی سەرۆکی زانکۆ و جێگری سەرۆکی زانکۆ ناچار کران کە خۆیان بڕۆن، کە خۆیان دەست هەڵگرن. دوای ئەوە سەرۆکی بەشی ئیلاهییات کرا بە سەرۆکی زانکۆ کە کەسێکی موحافزکارە و لە خەتی ئاکەپە دایە و ئیخوانجی یە، ئەوە کرا بە سەرۆکی زانکۆ و دەستی خستە هەموو کارەکانی زانکۆ، دیارە بە هاوکاری گرووپێکی تر لە زانکۆ دا کە گرووپی هەرە موحافزکار و هەرە ئیسلامیست. ئەمە زۆر کاری کرد لە سەر زانکۆ. لەو کاتەوە مێردین ئارتوکلوو لە زانکۆیەکەوە کە ناوی دەرکرد بوو وەکوو زانکۆیەکی پێشکەوتنخواز، چەپ کە پشتگیری لە مافی کەمینەکان و پشتگیریی لە هەمەڕەنگی ناوچەکە ئەکا بوو بە شتێکی تر، ئێستا خەریکە ئەبێ بە شتێکی تر. خەریکە وای لێ ئەکەن؛ دیارە ئەمە تۆزێ موبالەغەی تێدایە، ناوەرۆکی ئەم ئایدییەلۆجە سەردەستە ئەوەیە کە وەکوو مەدرەسەیەکی دینی لێ بکەن لە سەر چەشنی ئیخوانچێتی.\nقازی: باشە ئەو زانکۆیە زانکۆیەکی دەوڵەتی یە؟\nسەلاحەدین ئەحمەد: زانکۆیەکی دەوڵەتی یە\nقازی: بە تەواوی دەوڵەتی یە؟\nسەلاحەدین ئەحمەد: بە تەواوی دەوڵەتی یە\nقازی: لەو ماوەیە دا کە جەنابت لە ئارتوکلوو بووی شتێک ڕووی دا، ئەویش سەفەرێک بوو کە پرۆفێسۆر هارڤی کردی بۆ تورکییە و باکووری کوردستان. وا بزانم هەم چووە دیاربەکر و هەمیش هات بۆ زانکۆی ئێوە لە مێردین. پێم خۆشە هێندێک زیاتر لە سەر دەیڤید هارڤی بدوێین. دیارە بینەرانی ئێمە ڕەنگە هێندێک ئاگادار بن بە گشتی لە سەر وی، چونکە پرۆفێسۆر هارڤی لە مانگی ئاوریلی ئەمسال لە کۆنفڕانسێک دا کە بە ناوی ' چالنجی مۆدێرنیتەی کاپیتالیستی' لە شاری هامبورگ بەڕێوە چوو لەوێ بەشداری کرد و لەوێ چاوپێکەوتنێکیان لەگەڵ کرد بوو لە پێوەندیی لەگەڵ مەسەلەی وەزعی ڕۆژئاوا و وەزعی خەباتی گەلی کورد لە کۆبانێ. ئەمن پێم خۆشە چونکە بەڕێزت کارەکانیت خوێندووەتەوە هێندێکی بناسێنی لە پێشدا و دوای ئەوەی ناساندت ئەوجار دێینە سەر قسەکانی لە ئارتوکلوو.\nسەلاحەدین ئەحمەد: دەیڤید هارڤی دیارە لە ساڵی ١٩٦١ لە کەمبریج دوکتوراکەی هێناوە. دوایی، ئێستا زۆر بەوە ناسراوە کە زیاتر لە ٤٠ ساڵە ' سەرمایە ' ی مارکس ئەڵێتەوە وەکوو دەرس. یانی کتێبی کاپیتاڵ ، تەنانەت کتێبێکی شەرح کردنی بۆ کاپیتاڵ نووسیوە لە پاڵ کتێبەکانی تری دا. ئێستا پرۆفێسۆری ئانتڕۆپۆلۆجی و جێئۆگرافی یە لە زانکۆی سیتی نیویۆرک. دیارە یەکێک لە ئیشە گرینگەکانی کە تەرکیزی دەکاتە سەر قەزییەی فەزای کۆمەڵایەتی و شارە. لەو سەفەرەیدا کە هاتبوو بۆ مێردین دیارە خۆی زۆری حەز لە مێردینە، چونکە من پێم گوت کارێکی زۆر باشت کردووە هاتووی بۆ ئەم شوێنە پەراوێزە، شوێنێکی ئاوا لە کوردستان. گوتی نە بە پێچەوانەوە زۆرم حەز لە مێردین ە . ئارکیتێکچری مێردینی کۆن بە ڕاستی شتێکی تایبەتە. جا دەڤید هارڤی بۆ ئەوە نەهاتبوو کە سێمیناری هەبێ، لە بەر ئەوە هاتبوو، بۆیە زۆر خەڵک پێی نەزانی ، بەڵکوو بۆ ئەوە هاتبوو کە قوتابی ماجستێر لە بەشی بیناسازی لە بەشی مێئمارلک/ ئارکیتێکچر لەوێ سێمیناریان هەبوو جا یەکێک لە مامۆستاکان دەیڤید هارڤی دەعوەت کرد بوو کە تەعقیب لە سەر سێمینارەکان بکات. جا تەقریبەن ماوەی دوو ڕۆژی برد سێمینارەکان لە بەیانی تا ئێوارە. ئەو قوتابییانە زۆربەی ئیشەکانیان لە سەر فەزای کۆمەڵایەتی و ئەوانە بوو و تا حەدێکی زۆریش ئیشی بە هوشیاری سیاسییەوە کرا بوو. دەیڤید هارڤی خۆی سێمیناری خۆی نەبوو بەڵام، هەوڵی دا هێندێک تەعقیب لە سەر ئەو شتانە بدا.\nقازی: باشە لە پێوەندیی لەگەڵ ڕۆژئاوای کوردستان و باکووری کوردستان چی؟ پێم وایە ئامانجی ئەوە بوو ئەگەر دەرفەتی هەبێ سەری ڕۆژئاوای کوردستانیش بدا کە وا بزانم نەیتوانی بوو. لەو زەمینەیەدا ئەگەر ئاگاداری بدەی بە بینەران. وا بزانم چاوپێکەوتنیشی لەگەڵ کرا بوو.\nسەلاحەدین ئەحمەد: بەڵێ چالاکوانانی باکوور و چالاکوانی کوردی شوێنی تریش هەوڵیان دابوو ڕێگایەک بدۆزنەوە دەیڤید هارڤی بچێتە ڕۆژئاوا. هەڵبەت ئەگەر دەیڤید هارڤی هەر قسەیەک لە سەر ڕۆژئاوا بکا ئێجگار گرینگە. وەکوو ئەزانی بە هەزاران قوتابی هەیە کە ئێستا مامۆستان خۆیان یان ئەکتیڤیستن تا دواییەکەی. چوونی دەیڤید هارڤی بە تایبەتی بۆ کۆبانێ شتێکی گرینگ دەبوو. چونکە زۆر ئیشی لە سەر مەفهوومی شار و شار یاخییەکان و ئەوانە کردووە کە یەکێک لە کتێبەکانی لە ڕاستیدا لە سەر شارە یاخییەکانە. ئینجا هەوڵی دا، دیارە دوای مێردین چوو بۆ ئامەد ، لەوێ لە پێشانگای کتێب کۆڕێکی هەبوو .\nقازی: لەوێ کاک سەرداری سەعدی چاوپێکەوتنێکی زۆر ڕێکوپێکی لەگەڵ کردبوو ،کە بە خۆشییەوە بە کوردیش تەرجومە کراوە.\nسەلاحەدین ئەحمەد: بەڵێ سەردار سەعدی چاوپێکەوتنێکی لەگەڵ کرد بۆ ' رۆر مەگازین '. ئەوان هەوڵیان دا ڕێگەیەک بدۆزنەوە بچێ بۆ کۆبانێ، بچی بۆ ڕۆژئاوا، خۆشی زۆر حەزی ئەکرد وەکوو ئەوەی خوێندمانەوە لە چاوپێکەوتنەکەدا بەڵام، نەکرا تورکیا ڕێگای نەدا. تەنیا ڕێگەیەکی تر کە دەکرا کە دەیڤید هارڤی یان خەڵکی وەک دەیڤید هارڤی بچێ بۆ ڕۆژئاوا هەرێمی کوردستان بوو. هەرێمی کوردستان ڕێگە نادات کە خەڵک بچێ، دیارە دیسان کاک سەردار سەعدی دەزانێت کە وەکوو ئەڵێن ئەزموونی دەستی یەکەمی هەیە کە ڕێگە نادەن ئەو کەسانە بچنە ڕۆژئاوا.\nقازی: دیارە هەیئەتێک چوو بوون ، ڕەنگە بەشێک لەو زانیارییانەش کە بەڕێز پڕۆفێسۆر هارڤی هەیەتی سەبارەت بەو مەسەلەیە لە ڕێگای گێڕانەوەی ئەوان بێ. پرۆفێسۆرێکی دیکە هەیە دەیڤید ،،\nسەلاحەدین ئەحمەد: دەیڤید گرەیبر\nقازی: بەڵێ ئەویش لە گەڵ هەیئەتێک بوو کە لە دیسامبری ساڵی ٢٠١٤ بۆ ماوەی دە ڕۆژێک چوو بوون بۆ کانتۆنی جزیرێ.\nسەلاحەدین ئەحمەد: بەڵێ ڕاستە. دوو جار هەیئەتی ئاوا چوون. ئەوەی کە دەیڤید گرەیبری تێدا بوو لە کەمبریجەوە چوو بوو.\nقازی: پێم وایە ئەو لە مەدرەسەی ئابووری لەندەن (ل.س.ئی) مامۆستایە.\nسەلاحەدین ئەحمەد: بەڵێ ناوێکی گرینگە زۆر جار لە' گاردییەن' و ئەوانە دا دەنووسێ. بەڵام، ئەوان دوای سەرئێشەیەکی زۆر لە هەرێم دوایە گەیشتبوونە ' ڕۆژئاوا' بۆ ماوەی دە ڕۆژ شتێکی وا مابوونەوە شوێنەکانی ڕۆژئاوایان بینی بوو. هەموو زۆر بە باشی باسیان کرد بوو، نووسیبوویان جێگای ئیلهامە شوێنێکی وەکوو ڕۆژئاوا هەیە کە شۆڕشێکی ئاوا گشتی پێک هێناوە. دیارە هەر کامەیان سکالر بوون لە بەر ئەوەی لە مەجالی جیاواز دا هەر یەکەوە باسی دیوێکی جیاوازی ڕۆژئاوا دەکات. بەس بۆ دەیڤید هارڤی ڕێگایان نەدا.\nقازی: دەیڤید هارڤی بە لەبەرچاو گرتنی کە باسی کتێبەکەیتان کرد ' ڕێبل سیتیز' ( شارە یاخییەکان ) و هەر وەها ئەو ئاشناییە گشتییەی کە لە گەڵ مەسەلەی کورد و مەسەلەی خۆ ئۆرگانیزە کردن لە خوارەوە ڕا هەیەتی پێت وایە بۆچوونی گشتی لە سەر ئاوەدان کردنەوەی کۆبانێ چۆنە؟ یانی جەنابت چۆنی بۆ دەچی؟\nسەلاحەدین ئەحمەد: پێم وایە گرینگترین قسەی، ئەگەر ئەو پڕۆژەیەکی لە سەر ئەوە هەبێ یان نا، بەس گرینگترین قسەی لە سەر کۆبانێ کە بۆ منیش هەر وایە باسی ئەوە دەکا ئێستا دەرفەتی ئەوەیە کە کۆبانێ بە شکلێکی دیکە دروست بکرێتەوە بە لەبەرچاو گرتنی ژیانی مەدەنی کۆمەڵگەی خۆی، ئەمە قەزییەیەکە کە دەکرێ زۆر شتی لە سەر بکرێ، هەم وەکوو فەزای گشتی، هەم وەکوو پێوەندییەکانی یەکسانی و جێندر و هەموو ئەو شتانە. چونکە گەیشتە حاڵێک کە پێم وایە کۆبانێ لە سەد دا هەشتای وێران بوو. ئێستا پرسیارەکە ئەوەیە کە دەبێ دروست بکرێتەوە. ئەزانین کە خەڵکی کۆبانێ ئەو شارە دروست ئەکەنەوە بەڵام، پرسیارەکە ئەوەیە چۆن دروست بکرێتەوە؟ لە سەر ئەو ستایلە کۆلۆنیالیستییەی پێشوو کە هەبوو یا شتێک لەو بابەتە یان لە ڕێگەی ئیلهام و پلان و یوتۆپیا و خەون بینینێکی نوێ وە، تازەوە؟ ئەمە پرسیارێکی ئێجگار گرینگە لەبەر ئەوە چوونی کەسێکی وەک دەیڤید هارڤی ئەم پرسیارە دەکا بە پرسیارێکی زیاتر ئینسانی. زیاتر دەیکا بە پرسیاری سۆلیداریتی لە نێوان هەموو ئەو خەڵکانەی کە گرینگی بە یەکسانی ئەدەن، کە گرینگی بە خۆشگوزەرانی ئینسان، وەکوو ئینسان ئەدەن، بەدەر لەوەی کە کوردە یان عەرەبە یان موسوڵمانە یان موسوڵمان نییە ، یان ژنە یان پیاوە هەتا دوایی. ئەمە شتێکی زۆر گرینگ دەبوو چونکە ئێستا پرسیاری کۆبانێ بۆ یەکەمین جار قەزییەی کورد بوون ئەکا بە پرسێکی کۆزمۆپۆلیتان . ئەیکا بە پرسێک کە خەڵک لە یابانەوە بۆ بڕازیل ئەتوانن پێوەندی لەگەڵا بگرن هەم پێوەندیی هزری، هەم پێوەندیی ویژدانی، پێوەندیی لە ڕێگەی پرسیارەکانی بۆ نموونە وەکوو ئەوەی باسمان کرد یەکسانی و خەبات کردن و ئەوەوە، یا لە ڕێگەی فێمێنیسم تا دواییەکەی. هەموو ئەم شتانە ئێگجار گرینگن. بۆ یەکەم جار قەزییەیەک هەیە کە خەریکە مەسەلەی کورد بوون لە مەسەلەی سێرڤایڤڵەوە، سەلامەتییەوە ئەگەیێنێتە ئاستێکی تر. ئاستی ئیلهام بەخشین بە خەڵکی تر لە شوێنی تریش. ئەوە ئیشێکی ئێگجار گەورەیە، ئیشێکی ئێگجار باشیان کردووە ئەوانەی کە هەم بەرەنگاری داعش بوونەتەوە، هەم بەرەنگاری مێژووی کۆلۆنیالیزم بوونەتەوە لە ڕۆژئاوا .\nقازی: دیارە ئەو مەسەلەیە لە باکووری یش هەر دەبیندرێ بە ڕێگای پارتیی دێمۆکڕاتیکی گەلان و پڕۆگرامەکەیان.\nسەلاحەدین ئەحمەد: سەد لە سەد. لە ڕاستیدا وەکوو ئەزانی جیا ناکرێتەوە یانی خەباتی باکوور و ڕۆژئاوا لە زۆر شوێنا ئەو جیاکردنەوەیە نابینی یانی ئەوەندە تێکەڵە و ئەوەندەی خەڵکی باکوور بە هانای کۆبانێ وە دێن هەر ئەو خەمەیە کە بە هانای ئامەدەوە دێن بۆ نموونە و هەر ئەو بیرکردنەوە هەر ئەو ئایدیۆلۆجییەشە بۆ نموونە ژینگە دۆستییەی لە ئامەد هەیە، لە کۆبانێ هەیە تا دواییەکەی ، لە مێردین هەیە تا دواییەکەی. یانی ئەو بزووتنەوەیە لە بەر ئەوەی کە بە ڕاستی، ئەوەی کە دەرفەتی پێ داوە لە ڕۆژئاوا شتێکی زۆر گرینگە ئەویش غیابی دەوڵەتە. کە بۆ کۆمەڵگای کوردی هەمیشە دەوڵەت چەوسێنەر بووە، داگیرکەر بووە. فورسەتێکی ئێگجار گرینگە کە دەوڵەت نەبێ، فەراغێک هەبێ کە کۆمەڵگە خۆی بتوانێ خۆی بەڕێوە بەرێ. ئەمە لە ڕۆژئاوا دروست بوو لە بەر ئەوە فورسەتە لە ڕۆژئاوا ئەگینا ئەگەر لە باکووریش بایە، لە باکوور هەمان شت دروس دەبوو، فورسەت ئەچۆ پێشەوە. ئەمە جگە لەوەی بەدیوی فەلسەفەی ئانارکیزما تەبعەن دەوڵەت ئەسڵەن زەروور نییە، دەسەڵاتێک زەروور نییە کە پێمان بڵێ چۆن ژیانی ڕۆژانەی خۆمان ڕێک بخەین. یانی بەم دیوەیا ئەمە گرینگە کە دەوڵەت لە شوێنێکا کەوت خەڵک فورسەتی هەبوو کە دێمۆکڕاسی ڕاستەوخۆ مومارەسە بکات و بەو دیوەشا گرینگی زیاتر بوو کە تەجروبەیەکی کوردستانی بوو، چونکە کوردستان هەمیشە شوێنێکی داگیرکراو بووە ئێستا فورسەتی ئەوە بوو کە دەوڵەت نەبێت. دیارە ئەمەش ئیتر چیرۆکی خۆی هەیە. لە ڕۆژئاوا کە تاکە پارچەی کوردستان لە نێو ئەو چوار پارچەیە دایە ئەگەر نەڵێین پێنچ، کە خەباتی چەکداری تێ نەکەوت هەتا کوو تەقریبەن سێ ساڵ پێش ئێستا بە دامەزراندنی یەکینەکان. نەبوونی خەباتی چەکداری و بەشداری کردنی ڕۆژئاوا لە خەباتی چەکداری بەشەکانی تردا هەموو پێوەندی بە وەوە هەیە کە ئەم پڕۆژەیە بۆیە ئاوا سەرکەوتووە لە ڕۆژئاوا.\nقازی: جا پێت وایە ئاکادێمیسیەنی وەک دەیڤید هارڤی و کەسانی وەک ئەو لە ئاستی نێونەتەوەیی دا هەر بە مەسەلەی دەربڕینی هاوپێوەندی دەتوانن یارمەتیدەر بن یان ئیدەکانیان. مەسەلەن ئەو ئیدەی لە سەر شار چۆنە بە گشتی؟ ئەوە گرینگە.\nسەلاحەدین ئەحمەد: بەڵێ ئەوە پرسیارێکی گرینگە. ئەمن پێم وایە دەڤید هارڤی ئەگەر بچووبا بۆ کۆبانێ، ڕەنگە فکری خۆشی هێندێک چەپانەتر و ڕادیکاڵانەتریش بوایە یانی خۆشی لێی فێر دەبوو. خۆشی زۆر حەزی ئەکرد بچێ. و خەڵکی کۆبانێ ش و هەر کەس کە ئیش لە سەر قەزییەی فەزا ئەکا یان دروست کردنەوە ئەکا لە کۆبانێ ئەوانیش سوود لەو موناقەشەیە وەرگرن. یانی شتێکی وا نەبوو بە مانای مامۆستا و قوتابی بە مانا کلاسیکییەکەی. یانی ئەوەی کە هەیە زیاتر جەدەلییەتێکە کە لە نێو کۆمەڵگا خۆیا، لە نێو هێزەکانی کۆمەڵگایا کە چۆن ژیانێکی تر دروست بکەینەوە، چۆن جیهانێکی تر و ئاسۆیەکی تری هیوا دروست بکەینەوە. وە ئەوەی کە لە ' سرووچ ' (پرسووس) ڕووی دا شتێک بوو لەو بابەتە کە کۆمەڵێک گەنجی زۆر پێشکەوتنخواز و ئەوانە لە هەموو بەشەکانی تورکیاوە ئەچوون بۆ کۆبانێ. یانی ئەم بزووتنەوەیە دروست بووە، ئێستا کۆبانێ بە مانایەک بووە بە هی هەموو و چوونی دەیڤید هارڤی بۆ ئەوێ ئەو موناقەشەیەی دەوڵەمەندتر ئەکرد. دیارە چوونی هەر یەک لەوانە. بەس چوونی دەیڤید هارڤی وەکوو کەسێک کە زۆر لە سەر مەسەلەی شار و ئەوانەش ئیش ئەکا. بۆ دەیڤید هارڤی یەکێک لەو شتانەی کە کەمتر لە بەرچاوی گرتووە ئەو جۆرە پرسانەیە، مەسەلەن شارێکی وەکوو کۆبانێ یا ئامەد یا ئەوە. چونکە ئەو زیاتر لە ڕوانگەی با بڵێین جێئۆگڕافی ئەمریکاوە سەیری شار و بوونی شار و ستراکچری شار ئەکا، لە باشترین حاڵەتا ئەوڕووپا پاریس و ئەوانە. کۆبانێ شتێکی ترە، چیرۆکێکی ترە چونکە ئەسڵەن ئەو ڕەوت و تەوژمی بەرەنگاری و موقاوەمەتە هەمیشە هەبووە، لانی کەم لە ژێرەوە لە ئاستێکا هەبووە، هەر ئەوەیە کە ئێستا لە ' ئامەد ' ئەیبینیت یانی ئەو ڕووحە هەمیشە بەردەوامە، یانی کە ئەچیتە ناو فەزای ئامەدەوە هەست بەو ڕووحی بەرەنگارییە ئەکەی. لە بەر ئەوە چوونی دەیڤید هارڤی بۆ هەموو لاکان گرینگ ئەبوو لەوانە دەیڤید هارڤی خۆشی.\nقازی: زۆر باشە ، ئێستا ئێمە کاتێکی زۆرمان نەماوە.پێم خۆش بوو پاشماوەی کاتەکەمان تەرخان بکەین بۆ جواب کران یا درێژ نەکردنەوەی کۆنتڕاکتی هاوکارانتان لە زانکۆی ئارتوکلوو دیارە ئەو خەبەرە لە چاپەمەنی تورکییە دا دەنگی دایەوە و پێش هەڵبژاردن بوو ، زانکۆی ئارتوکلوو بڕیاری داوە کە کۆنتڕاکتی ١٤ مامۆستای بە ڕەچەڵەک بێگانە ، تەبەعەی خاریجی یان شاروومەندی ووڵاتانی دەرەوەی تورکییە درێژ نەکاتەوە بە پێی ئامۆژگارییەک کە لە لایەن دەزگای بەرزی خوێندنەوە : ' یۆک' ئەویش ئەوەیە کە لە هەر زانکۆیەک دا ژمارەی مامۆستایان و وانەبێژانی بێگانە نابێ لە دوو لە سەد زیاتر بێ.ئەگەر دەکرێ لە سەر ئەو مەسەلەیە تەوزیح بدەی چونکە دوایە مەعلووم بوو کە ١٤ کەس لەو ٣٩ مامۆستایەی کە لەو زانکۆیە دا دەرس دەڵێنەوە کۆنتراکتیان درێژ ناکرێتەوە. ئەوە شامیلی حاڵی ١٤ کەس بوو ، وا بزانم یەکێک لەوانەش بەڕێزتی. ئەگەر دەکرێ هێندێک باسی ئەوە بکەی!\nسەلاحەدین ئەحمەد: بەڵێ چیرۆکەکە بە ڕاستی پێش هەڵبژاردن دەستی پێ کرد بەڵام گەیشتە قەزییەی دوای هەڵبژاردن. پێش هەڵبژاردن وەکوو ووتم ٦٧ کەس گیران بە قەزییەی فەساد و ئەوانە. لەوێوە دەست خرا مەسەلەی زانکۆ، زانکۆ چۆن ئیش بکا و ئەوانە. چونکە ئەو زانکۆیە لە سەر ئەوە دروست ببوو کە هەمە ڕەنگ بێت؛ کوردی، ئینگلیزی، حەتتا ئاسووری هەموو ئەوانەی تێدا ئەخوێندرێت .ئەم ئەدمینسترەیشنە کە هات ئیسلامیست و ڕاستڕەو و ئەوانە دیارە پەلاماری حەلقەی هەر لاوازیان دا لەو زانکۆیە دا کە هەمە ڕەنگە، چەپە ، کە پڕۆ کوردە. ئەوانەش بیانییەکان بوون چونکە بیانەکان مافیان کەمترە با بڵێین مافی پارێزراویان کەمترە. ئەم بیانیانەش هەموویان نا، دیارە بیانییەکی زۆر هەیە لە بەشی ئیلاهییات، عەڕەب، ئەوانە دەستیان لێ نەدراوە. ئەوانە بە وەش ناچێ لە ئایەندەی نزیکدا دەستیان لێ بدرێ. چییان کرد هاتن ١٤ کەس ئەو ١٤ کەسە زۆرتری کوردن ، کوردی ڕۆژهەڵات ، هی باشوور و ڕۆژئاوا ، زۆرتریان هی ڕۆژئاوا بە ڕاستی ، یەکێک لەوانە خەڵکی کۆبانێ شە. ئەمانە پێیان گوتن کۆنتڕاکتەکانتان تازە ناکرێتەوە ، بەو بەهانەیە و پێنج شەشێکی ئوڕووپی و ئەمریکیش ، دیارە یەک دوانێک لە کۆردەکانیش بابڵێین وەتەنداشی ، سیتیزنشیپی ڕۆژئاواییان هەیە ، بە هەر حاڵ ئەو پێنج شەش سپی ئوڕووپی و ئەمریکیش. بەهانە سەرەکییەکە بە حیساب ئەو ڕێژەی دوو لە سەدە و ئەوانە بەڵام خۆی هەر لە بەر ئەوەی زانکۆی مێردین ئارتوکلوو زۆربەی بەشەکانی سی لە سەتای بە ئینگلیزی یە ئەبێ ئەو نسبەیە زیاتر بێت. پاشان ئەو قانوونە ناڵێت هەر لە زانکۆیەک دوو لە سەتا، ئەڵی تەواوی تورکیا. زانکۆ هەیە زۆربەی هەشتا لە سەتای بیانین. ئەو زانکۆیانەی کە بە زمانی ئینگلیزی یە هەموو هی وای تێدایە لە سەدا هەشتای بیانین یانی ئەوە قسەی وانە. پاشان بۆ ئەم ١٤ کەسە هەلبژێردران؟ مەسەلەن بۆ کەسێکی بەشی ئیلاهییاتی تێدا نەبوو؟\nقازی: ئەو ١٤ کەسە لە کامە بەش بوون ؟\nسەلاحەدین ئەحمەد: بەشی فەلسەفە، ئانترۆپۆلۆجی، کوردۆلۆجی، مێژووی هونەر و مێژوو .ئەم بەشانەی هەموو تێدا بوو . ئینجا یەک فێڵ کە لەوێدا کرا بوو یەک کەسیشیان لەو ١٤ کەسە عەڕەب بوو پێم وایە لە بەشی زمانی عەڕەبی .بە تێگەیشتنی ئێمە ئەمەیان بۆیە تێ کرد بووە ناو ئەو گرووپە بۆ ئەوەی دوایە وا دەرنەکەوێ کە ئیشێکی ڕەگەزپەرستانە کراوە. کە بەس دژی کورد و ئەوانەیە بەڵام هەر یەک دوو حەفتەی پێ نەچوو ئەو کەسە ، ئەو هاوکارە عەڕەبە وەرگیرایەوە.\nقازی: زۆر باشە ئێمە دەزانین کە ئەو مەسەلەیە بوو بە هۆی رێئاکسیۆنی زۆر. بۆ نموونە یەکێک لەوانە نوێنەری شاری مێردین بەڕێز گویلسەر ییڵدرم لە مەجلیس ، لە پارڵمانی تورکییە لە ڕۆژی ١٠ی جووڵای پرسێکی ڕەسمی لە دەوڵەت کرد و داوای کرد وەزیری خوێندنی باڵا ووڵام بداتەوە. لە ١٤ نوختە دا ئەو مەسەلەی باس کردووە. باسی ئەو نوختەیەشی کردووە کە ئەتۆ ئیشاڕەت پێ کرد.بەلەبەر چاوگرتنی ئەوەی کە سی لە سەدی خوێندن بە ئینگلیزی یە و ئەوانە.هەر چۆنێک بێ زۆر بە دیتەیل لەو مەسەلەیەی پرسی. وا بزانم هاوسەرۆکی شارەداری مێردین ئەحمەد تورکیش لەو بارەیەوە ڕێئاکسیۆنی هەبووە. یانی ئەو ئعترازاتە پێت وا هەیە هیچ تەئسیری دەبێ لە ئاڵوگۆڕ کردنی ئەو بڕیارە دا یان نا؟\nسەلاحەدین ئەحمەد: ڕەنگە بیبێ، ڕەنگە نەیبێ. لە سەرەتاوە تەوژمێکی زۆر باش دەستی پێکرد. دیارە قوتابیان زۆر دژی ئەو جووڵەیە بوون. قوتابیان لە هەموو کەس زیاتر دژی ئەو جووڵەیە بوون کە ئەو مامۆستایانە دەرکراون و هێندێک لەو مامۆستایانە ئێگجار زۆر خۆشەویستی قوتابیانن بۆ نموونە دوکتور کەماڵ سولەیمانی کە دوکتوراکەی لە زانکۆی کۆلۆمبیا لە نیۆیۆرک هێناوەتەوە.\nقازی: خەڵکی ڕۆژهەڵاتی کوردستانە .\nسەلاحەدین ئەحمەد: خەڵکی ڕۆژهەڵاتە بەڵێ.لە بەشی ئانترۆپۆلۆجی دەرسی ئەوتەوە لە نیۆیۆرکەوە هاتبوو وەک ووتم. قوتابیان لە سەر ئەو مامۆستایانە زۆر ئعترازیان دەربرێ و ئەوانە بەڵام، یەکێک لە فێڵەکانی ئەو ئەدمینسترەیشنەش ئەوە بوو لە کاتێکا ئەم ئیشەیان کرد کە ڕێک دوای کۆتایی هاتنی دەوام بوو ، سەرەتای ڕەمەزان بوو ، قوتابیان لەوێ نەبوون، دیارە زۆربەی قوتابیان خەڵکی شارەکانی دەوروبەری سێنتری مێردینن. بەڵام لە ڕێگای سۆشیال مێدیاوە بزووتنەوەیەکی ئعترازی گەورە پەیا بوو ، لە ڕێگەی پارڵمانەوە، لە ڕێگەی هاوکارانمانەوە، گرووپێک لە مامۆستایان کە پلاتفۆرمی خۆیان هەیە ئەوان ئێگجار ئەزێتیان کێشا ، زۆر هەوڵیان دا ئەو بڕیارە ڕاگیرێ، لانی کەم فەزح کرێ یانی بە ڕای گشتی بووترێ بۆچی ئەو مامۆستایانە دەر کراون.یانی تەوژمێکی زۆر زۆر بەهێز دەستی پێکرد. ئینجا کەوتنە لێدانی سومعەتی هێندێک لە مامۆستایان ئەو جەماعەتی سەرۆکی زانکۆ و ئەوانە بە شکلێکی ناپڕۆفێشیۆناڵانە و زۆر خراپ.بە هەر حاڵ دوایی شەڕی بە سەر دا هات، لێدانی کوردی بە سەر دا هات دیارە تێ ئەگەین بۆ ئەو مەسەلەیە هێندێک کەوتە ژێر با بڵێین فایڵی خەبەری ترەوە.\nقازی: ئێستا ئیمکانی ئەوەی کە مامۆستاکان جارێکی دیکە دەست بە کار بکەنەوە یان نەکەنەوە چەندەیە ؟ مەسەلەن لە کەیسی خۆت دا ئەتۆ دەست لە کارەکەت هەڵدەگری یان چۆنە؟\nسەلاحەدین ئەحمەد: جارێ نازانین. ئەمن هێشتا بە ڕەسمی مامۆستام لە زانکۆی مێردین ئارتوکلوو. بە پێی قانوون ناتوانن هیچ بکەن بەڵام ئیتر ئەو شتانەی تریش هەیە. هەتا ئێستا نازانین چارەنووسی ئەم ١٣ کەسەی کە ماوە چۆن دەبێ. دیارە هێندێک مامۆستای تر ڕۆیشتن دەستیان هەڵگرت یەک دوانێک. بەڵام تا ئێستا بە ڕاستی نازانین چارەنووسیان چ دەبێ.\nقازی: باشە زۆر سپاست دەکەم بەڕێز سەلاحەدین ئەحمەد بۆ بەشداریت لە ڕاوێژ دا.\nسەلاحەدین ئەحمەد: زۆر سپاس\nقازی: بینەرانی خۆشەویست بەم پێیە دەگەینە کۆتایی بەرنامەی ئەمجارەشمان تاکوو بەرنامەیەکی دیکە لای ئێوەمان خۆش.\nتێبینی: ئەو هاوپرسەکییە لە ئێوارەی یەکشەمە ٦-ی سێپتامبری ٢٠١٥ لە بەرنامەی ڕاوێژی تێلێڤیزۆنی ستێرکدا بڵاو بووەتەوە. بۆ دیتنی ڤیدێئۆی ئەم بەرنامەیە و بەرنامەکانی پێشوو دەکرێ سەرهەڵێنن لە حیسابی " ڕاوێژ " لە تۆڕی کۆمەڵی یووتویووب و هەر وەها لاپەڕەی " ڕاوێژ" لە فەیس بووک دا .


كورد و سوننه و شیعه دێ حكوومه‌تا زورفی په‌ژرینن - دارکا مازی\nكورد و سوننه و شیعه دێ حكوومه‌تا زورفی په‌ژرینن\nعه‌دنان زورفی سه‌رۆكوه‌زیرێ راسپاردی یێ حكوومه‌تا فه‌ده‌رال، پێكهاته‌یا حكوومه‌تا نوو ب داوی ئینایه و دایه په‌رله‌مانی ژ بۆ كو روونشتنا په‌ژراندنا وێ بهێته ساز كرن، فراكسیۆنێن كوردستانی ژی دێ ده‌نگی ب ئه‌رێ ژ بۆ ده‌ن.\nدانوستاندنێن عه‌دنان زورفی، سه‌رۆك وه‌زیرێ راسپاردی یێ ئیراقێ ل گه‌ل ئالیێن شیعه به‌رده‌وامه و ئیرۆ رۆژا ئێكشه‌مبێ 5-4-2020ێ هه‌ڤپه‌یمانییا نه‌سر، ئه‌وا حه‌یده‌ر عه‌بادی سه‌رۆكاتییا وێ دكه‌ت راگه‌هاند كو پێتر ژ 200 په‌رله‌مانتاران دێ ده‌نگی ب ئه‌رێ ژ بۆ كابینه‌یا زورفی ده‌ن.\nهه‌روه‌ها ده‌ست نیشان كر، دانوستاندنێن سه‌رۆكوه‌زیرێ راسپاردی نها ل گه‌ل ئالیێن شیعه ب تایبه‌ت یێن هه‌ڤپه‌یمانێتییا فه‌تح و ده‌وله‌تا یاسا به‌رده‌وامن و ل رۆژێن بهێن روونشتنا په‌ژراندنا حكوومه‌تێ دێ هێته گرێدان.\nل گۆر داخویانییا هه‌ڤپه‌یمانییا نه‌سر، ئالیێن سوننه و كورد دێ ده‌نگی ب كابینه‌یا زورفی ده‌ن، هه‌روه‌ها فراكسیۆنێن كوردستانی ژی هێژان چ ره‌ت كرن ژ ئالیێ وان ڤه نایێ دیتن.\nل ده‌ربارا هه‌لوه‌ستا ئالیێن كوردستانی ل ده‌ربارا ئه‌رێ كرنا حكوومه‌تا تازه ب سه‌رۆكاتییا زورفی، نێچیرڤان بارزانی سه‌رۆكێ هه‌رێما باشوورێ كوردستانێ ل دو رۆژێن رابووری راگه‌هاندبوو كو ئالیێن كورد كێشه ل گه‌ل زورفی نینه، لێ به‌لێ كێشه‌یا كابینه‌یا نوو ل ناڤبه‌را مالا شیعی دایه و هه‌روه‌ها گۆت: كورد دێ ده‌نگی ژ بۆ ده‌ن.\nل گۆر پێزانینێن هه‌ڤپه‌یمانێتییا نه‌سر هه‌تا نها پێتر ژ 220 په‌رله‌مانتاران هه‌نه كو بریار دانه ده‌نگی ب ئه‌رێ ژ بۆ كابینه‌یا تازه یا حكوومه‌تا فه‌ده‌رال بده‌ن.


دوای پڕکردنەوەی ددانەکانت ئەم ڕێنمایانە بزانە\nزۆرێک توشی کلۆر بوونی ددانەکان دەبێت ئەم کلۆربوونەش ڕەنگە سەرەتا لای زۆرێک گوێی پێنەدرێت تاکو وایلێدێت ددانەکانت توشی هەوکردن و ئازار دەبن ، پێش توشبوون بەم حاڵەتە پێویستە بچیت سەردانی پزیشکی پسپۆڕ بکەیت ، گەر هاتو ددانەکەشت پڕ کردەوە دەبێت پەیڕەوی چەند خاڵە بکەیت...\nـ ئەوددانەی کەپڕدەکرێتەوە بەگەرمی یاخود ساردی لەوانەیە هەستیار ببێت بۆ ئەمەش پێویستە بۆ ماوەیەک خۆت لەخواردن و خواردنەوە بگریت بۆ ئەوەی پەستانی نەخەیتە سەر، توشی ئازار ببێت.\nـ زۆرێک لەپسپۆڕان پێیان وایە بۆ ماوەی کاتژمێرێک تاوەکو دوکاتژمێر نابێت هیچ شتێک بەولایە بخورێت کەپڕکراوەتەوە، لەبەر ئەوەی ئەو لایەت سڕدەکرێت لەکاتی سڕبووندا هەست بەهیچ ئازارێک ناکەیت ئەمەش ڕەنگە ببێتەهۆی برینداربوونی دەم ولێوت .\nـ پێویستە نەخۆش ئاگاداربێت لەکاتی پڕکردنەوەدا بەباشی ددانەکانی بخاتە سەریەک بۆ ئەوەی بزانێت هیچ بەرزییەک لە پڕکردنەوەی ددانەکەدا نییە.\nـ زۆربەی پسپۆڕان پێیان وایە گەر بێتو ددان بە ماددەی سپی پڕبکرێتەوە دەبێت بۆماوەیەکی زیاتر خۆت بەدوربگری لەخواردن و خوارنەوە بۆئەوەی ڕەنگی ماددەکە نەگۆڕێت تاکو بەجوانی ووشکدەبێتەوەو خۆی دەگرێت. بەڵام گەر بە ماددەی زیوی یاخود ڕەش پڕکرایەوە دەتوانی ماوەیەکی کەمتر لە سپییەکە شتی پێبخورێت.\nـ وە:هەـ ف\nدوای پڕکردنەوەی ددانەکانت ئەم ڕێنماینە بزانە.\nزۆرێک توشی کلۆر بوونی ددانەکان دەبێت ئەم کلۆربوونەش ڕەنگە سەرەتا لای زۆرێک گوێی پێنەدرێت تاکو وایلێدێت ددانەکانت توشی هەوکردن و ئازار دەبن ، پێش توشبوون بەم حاڵەتە پێویستە بچیت سەردانی پزیشکی پسپۆڕ بکەیت ، گەر هاتو ددانەکەشت پڕ کردەوە دەبێت پەیڕەوی چەند خاڵە بکەیت\nـ ئەوددانەی کەپڕدەکرێتەوە بەگەرمی یاخود ساردی لەوانەیە هەستیار ببێت بۆ ئەمەش پێویستە بۆ ماوەیەک خۆت لەخواردن و خواردنەوە بگریت بۆ ئەوەی پەستانی نەخەیتە سەر، توشی ئازار ببی،\nـ زۆرێک لەپسپۆڕان پێیان وایە بۆ ماوەی کاتژمێرێک تاکاکو دوکاتژمێر نابێت هیچ شتێک بەولایە بخورێت کەپڕکراوەتەوە، لەبەر ئەوەی ئەو لایەت سڕدەکرێت لەکاتی سڕبووندا هەست بەهیچ ئازارێک ناکەیت ئەمەش ڕەنگە ببێتەهۆی برینداربوونی دەم ولێوت .\nئه‌م بابه‌ته 2264 جار خوێنراوه‌ته‌وه


ناوبژیوانی یارییەکەی نێوان بەرازیل و ئەرخەنتین هاتە دەنگ: سەیرم لە مێسی دێت ! – تۆڕی میدیایی خەڵک\n2019/07/10 - 4:07 PM\nپاش ئاڕاستەکردنی سەدان ڕەخنە و گلەیی لەلایەن ئەرجەنتینیەکانەوە، ناوبژیوانی یاریی نێوان بەرازیل و ئەرجەنتین دێتە دەنگ و وەڵامی میدیاکانی ئەرجەنتین و کیشوەری ئەمریکای باشور دەداتەوە..\nڕۆدی زامبرانۆ ناوبژیوانی ڕووبەڕوبونەوەی نێوان هەڵبژاردەکانی بەرازیل و ئەرجەنتین لە کۆپا ئەمریکای ٢٠١٩، لە بەرنامەیەکی تایبەتی “ڕادیۆ ئیکوادۆر” وەڵامی پرسیارە هەڵواسراوەکان دەداتەوە و ڕایدەگەیەنێت :” سەیرە بەلامەوە مێسی ئاماژەی بەوەکردووە کە یارییەکە بۆ بەرازیل داتاشراوە، هەر کەسێک بۆچونێکی تایبەتی هەیە، بەڵام بێگومان شتی وا بونی نییە”.\nسەبارەت بە حاڵەتی یەکەم کە بریتیە لە لێدانی ئۆتامێندی لەلایەن ئارسەر میلۆی ناوەندسازی بەرازیلیەوە، زامبرانۆ دەڵێت :” بەهەمان شێوە ئۆتامێندی بەشدارە لەحاڵەتەکەدا، لێدانەکەش لەلایەن ئارسەرەوە بە ئانیشک نەبووە، ناوبژیوانانی ڤار چەندین جار سەیری حاڵەتەکەیان کردەوە و پەنجا بە پەنجا گومانیان هەبوو، بەڵام هەرگیز داوای ئەوەیان نەکرد بۆ بڕیاردان بگەڕێمەوە سەر ڤار و دووبارە سەیرکردنەوەی گرتە ڤیدیۆییەکان”.\nئەم وەڵامە هاوکاتە لەگەڵ وەڵامی لیۆدان گۆنزالێسی لێپرسراوی ڤاری تایبەت بەڕووبەروبونەوەکە کە ڕایگەیاندوو، چەند جارێک داوای لە زامبرانۆ کردووە بگەڕێتەوە سەر حاڵەتەکە پاشان بڕیار بدات.\nناوبژیوانە ئیکوادۆریەکە تەنها بەو وەڵامەوە ناوەستێت، بەڵکو ئاماژە بە حاڵەتی لێدانی کۆن ئەگوێرۆ دەکات لەلایەن دانی ئالڤێسەوە و دەڵێت :” هەر لەبینینی حاڵەتەکەوە کەمێک دەردەکەوێت دانی ئالڤێس هەڵەی کردووە، بەڵێ، ئەوە لە کامێراکانی بەشی پێشەوە، بەڵام بۆچی ناوبژیوانانی ڤار لە پشتەوە حاڵەتەکەیان دووبارە نەکردەوە؟”.\nوەڵامەکانی زامبرانۆ لەکاتێکدایە، کە یەکێتی تۆپی پێی ئەرجەنتین جەنگی میدیایی لەگەڵ تۆپی پێی بەرازیل و ئەمریکای باشور بەگشتی ڕاگەیاندووە، پێیان وایە لەو ڕووبەڕوبونەوەیەدا ناوبژیوانان کاریان بۆ سەرخستنی هەڵبژاردەی بەرازیل کردووە.\nڕۆناڵدینیۆ نغرۆی کێشە خێزانی و داراییەکان بووە و هێشتا زەردەخەنە لەسەر لێوانیەتی !\nسیمیۆنی: حه‌ز ده‌که‌م ببم به ڕاهێنه‌ری ئه‌رجه‌نتین، به‌ڵام ئێستا له‌شوێنی خۆم به‌خته‌وه‌رم\nسزاکه‌ی مێسی پێشوه‌خت ئاشکرا ده‌بێت و یه‌کێتی تۆپی پێی ئه‌رجه‌نتین ڕه‌تی ده‌کاته‌وه !


DTI Dean - Dukan Technical Institute DTI\nپەیامی ڕاگری پەیمانگا\nبەڕێزان: خوێندکاران..... مامۆستایان...... فەرمانبەرانی پەیمانگای تەکنیکی دوکان\nسڵاوی زانست و پەروەردەو فێركردنتان لێبێت.\nبەناوی راگرايەتی پەيمانگای تەكنيكی دوكانەوە، خۆمان بە خۆشحاڵ دەزانين كە خزمەتكارێكی هەميشەيی ئێوەى زانستخوازان بين، لە پێناوی سەرخستنی پرۆسەی خوێندن و چالاككردنەوەی پەيمانگاكەمان بۆ ئەو ئاستە زانستيەی كەخواست و ئامانجی هەموو لايەكمانە.\nبەڕێزان: من وەكو راگری ئەم ناوەندە ئەكاديميە، لەگەڵ هاوكارەكان و هاوپيشەكانم لەم پەيمانگايە، بە هەوڵ و هيمەتی بەڕێز پڕۆفيسۆری ياريدەدەر دكتۆر ئالان فەرەيدون سەرۆكی زانكۆی پۆليتەكنيكی سلَێمانی و وەزارەتی خوێندني باڵاو توێژينەوەی زانستی، بەردەوام هەوڵم بۆ پێشخستنى ئەم پەيمانگايە بووە، بۆ ئەو مەبەستەش لە ماوەی دەستبەكابوونم تا حاڵى حازر هەرچى خزمەتێكم پێ كرابێت وەك راگر پێشكەش بە پەيمانگام كردووە.\nهەڵبەت چانسی ئێمە وابوو، لەگەڵ دەستبەكاربونمان وەكو راگر، قەيرانێكی سەختی دارايی رووی لە هەرێمی كوردستان كرد، ئەگەرچى بووەهۆى پەكخستن و لەباربردنى بەشێك لە پلانى ئامانجە ستراتيژيەكانمان، بەڵام ئێمە لە هەوڵەكانمان بۆ خزمەتكردنی خوێندكارە ئازيزەكانمان بەردەوام بووين، هەر بۆ ئەم مەبەستە بە هەوڵ و هيمەتی كادیرەكانمان بە تايبەتی هۆبەی ئايتی پەيمانگا، توانيمان وەكو تاكە ناوەندی ئاكاديمی لەسەر ئاستی هەرێمى كوردستان، نمرەی خوێنكارەكانمان بە ئەلكترۆنی بدەينەوە، كە بێگومان ئەمەش ماندوبون و ئەركێكي زۆری مادی لەسەر شانی خوێنكاران كەمكردۆتەوە.\nهەروەها بە پشتيوانی بەڕێز سەرۆكی زانكۆ توانيومانە دوو بەشی زانستی نوێ بە ناوی (پەيوەندييە گشتييەكان و ماركێتينگ) لەگەڵ بەشی (سيستەمەكانی كۆنترۆڵكردن و كارپێكردنی نەوت) بكەينەوە، هاوكات بڕيارە بۆ ساڵی خوێندنی (٢٠١٨ -٢٠١٩) بەشی (پەرستاری) لەم پەيمانگايە بكەينەوە.\nلە ماوەی دوو ساڵی رابردوودا توانيومانە پەيوەندييەكی باش لەنێوان پەيمانگاو يەكە ئيداريەكانی قەزای دوكاندا دروستبكەين و وەكو تەواوكەری يەكتر لەپێناوی خزمەتی ئەم دەڤەرە لە پەيوەندی بەردەوامدابين، هەر لەم روەوە توانيومانە چەندين چالاكی جۆراوجۆر لە بوارەكانی (ئەدەبی و هونەری و وەرزشی و كلتوری لە شێوەی (وۆرك شۆپ و سيمينارو ديبەيت) گەنگەشە و ڤيستيڤاڵ بەيەكەوە لەپێناوی خزمەتكردنی خوێنكاران ئەنجامبدەين.\nئەمە جگە لەوەی هەميشە خۆمان بە هاوڕێ و هاوخەمی خوێندكاران و فەرمانبەران و مامۆستايان زانيوەو وەكو يەك خێزان مامەڵەمان كردوەو لەو روحيەتی هاوڕێيەتیەمان بەردەوام ئەبين و هەميشە نزيكترين كەس ئەبين لێتانەوە.\nپلانى داهاتوومان بۆ خزمەتكردنی خوێنكاران، چەندين خزمەتگوزاری ديكەيە هەروەك كردنەوەی بەشی زانستی نوێ و بەئەلكترۆنيكردنی تەواويى پەيمانگا بە سەرجەم هۆبەكانيەوە، لەگەڵ دابينكردنی بەشی ناوخۆیی گونجاو و دۆزينەوەی هەلی كار بۆ خوێندكارە دەرچووەكانمان و ئەنجامدانی چەندين چالاكي زانستی و كلتوری و هونەری و ئەدەبی .. بەمجۆرە لە خزمەتكردنى زانستيانە بە خوێندكاران و تەواوى پەيمانگا بەردەوام دەبين.\nهيوای سەركەوتن و سەرفرازی بەختەوەری بۆ هەموو لايەك\nراگری پەيمانگای تەكنيكی دوكان


گفتوگۆ لە گەڵ جەوادی حەیدەری: شیعر هەمیشە ڕووداوێکە لە ناکاو دەخوڵقێ Sharistan.org\nحیسامی : شیعر هەمیشە ڕووداوێکە لە ناکاو دەخوڵقێ\nوتوێژێک لە گەڵ وەرگێڕی بە توانای گەلەکەمان کاک ناسری حیسامی\nسازدانی/ جەواد حەیدەرى\nپرسیار: شیعر ئەو پێکهاتە سیحرئامێزەیە کە توانیویەتى پانتاییەکى فراوان لە ئەدەبدا بۆ خۆى داگیر بکات. بەڕاى جەنابتان شیعر تا چ ڕادە بەهۆى پێشکەوتنى تەکنۆلۆژیا ئەم سیحرئامێزبوونەى خۆى لە دەست داوە؟\nوەڵام: پێم وا نییە کە شیعر بەشێک لە سیحرئامێزبوونى خۆى لەدەست دابێ یان تەنانەت لێشى کەم بووبێتەوە، بەڵکوو پێم وایە لەگەڵ پێشکەوتنى هەموو لایەنەکانى دیکەى ژیانى مرۆڤ، شیعریش توانیویەتى زۆر سنوورى تازە بدۆزێتەوە و داگیرى بکات کە پێشتر ڕەنگە لەو سنوورانەدا هەر بەدى نەکرابێت! پێموایە شیعر سەرى بە زۆر کەلێنى تازەى هەستى مرۆڤدا کردووە و پێ بەپێى ئەوەى کە مرۆڤ خۆى زیاتر ناسیوە و لە ئەنجامى پێشکەوتندا توانیویەتى لایەنى تازەى ژیانى خۆى بدۆزێتەوە، شیعریش توانیویەتى سەر بەم لایەنە تازانەدا بکات و پێم وایە شیعر هیچ لە سیحرئامێزبوونى کەم نەبۆتەوە، بەڵام هەموومان دەزانین شیعرى باش و شیعرێک کە بە درێژایى سەدەکان دەمێنێتەوە، هەموو ڕۆژێ و هەموو ساڵێ ڕوو نادات. تۆ دەبینى لە درێژایى سەدان ساڵدا تەنها چەند شاعیرێک هەڵدەکەون کە شیعریان دەمێنێتەوە و سەدەکان تێپەڕ دەکات و بەسەریاندا باز دەدا. رەنگە هەزاران شاعیر لە چوارگۆشەى جیهان شیعر بڵێن، بەڵام ژمارەى ئەو شاعیرانەى کە سەدەکان تێپەڕ دەکەن و بەرهەمەکانیان دەمێنێتەوە زۆر نییە، بۆیە ئەگەر ئێستا ئێمە پێمان وابێ کەمن ژمارەى ئەو شاعیرانە کە شیعریان لەم ئاستەدا بێ، ئەمە بە ماناى ئەوە نییە کە سەردەمى شیعر بەسەر چووە، بەڵکوو ئێستاش شاعیرى وا کەم نین کە تواناى مانەوەیان بۆ ماوەیەکى دوور و درێژ هەیە. بەچى مەعلووم کە 10 ساڵى دیکە لە ناوچەى ئێمەدا شاعیرێکى وەک حافز هەڵنەکەوێ.\nپرسیار: مامۆستا بە ڕاى زۆربەى رەخنەگران، شیعر لە قەیراندایە. جەنابتان ڕاتان چییە؟ ئەم قەیرانە لە چیدا دەبینن؟ ئایا لە بێدەسەڵاتیى شاعیر، یان پێشکەوتنى تەکنۆلۆژیا، یان بارودۆخى سیاسى؟ لە لایەکى دیکەشەوە ڕەخنەگران لەسەر ئەو ڕایەن کە لە 90 بەملاوە شیعرێکى ئەوتۆ لە لایەن شاعیرانەوە نەخوڵقاوە کە وەڵامدەرەوەى پرسیارەکانى خوێنەر بێت. ڕاتان چیە لەمبارەیەوە؟\nوەڵام: پێم وایە ناتوانین بەگشتى بڵێین شیعر لە قەیراندایە، چونکە سەدان ساڵە دەڵێن شیعر لە قەیران دایە. لە هەموو دەورەیەکدا ئەگەر تۆ بەرهەمى 400 ساڵ لەوە پێشیش بخوێنیتەوە، وەها بۆچوونێک هەیە. شاعیر زۆر بووە بەڵام شیعرى باش کەمە. ئەمە ڕەخنەیەکە بە درێژایى تەمەنى شیعر بووە، تەنانەت ئەو سەردەمى کە شاعیرى زۆر دیارى تێدا هەڵکەوتووە، دیسان باس لەوە هەیە کە شیعر زۆرە بەڵام شیعرى باش کەمە، شاعیرى باش کەمە. بەڵام هەر وەک باسم کرد لە هەر دەورەیەکى 10 ساڵە، یان 20 ساڵە، یان 30 ساڵەدا، پێت وا نەبێ شاعیرى گەورە هەڵدەکەوێ و ئەگەر هەڵیش کەوێ ڕووداوێکى گەورەیە! لەم چەند ساڵەى ڕابردوودا شاعیرى باش هەڵکەوتوون و شیعرى باشیش هاتووەتە ئاراوە.\nئەو بەردە ئاسمانییانە کە دەخوشێن، جارى وایە بە 50 ساڵیش جارێک تێناپەڕن. ئەوە بەو مانایە نییە کە دەورەى ڕاخوشینى ئەو ئەستێرانە بەسەر چووە. بۆ بەرهەمە ئەدەبییەکانیش وەک شیعر و بەرهەمە سەرکەوتووەکانى ئەدەبیش وایە. خۆ کەس نازانێ کەى دەرفەتى ئەوە هەڵدەکەوێتەوە کە رۆمانى وەک "گیانى شەیدا"ى رۆمان رۆڵان ڕوو بداتەوە. ئێمە ناتوانین بڵێین سەردەمى ڕۆمان بەسەر چووە. من لەسەر ئەو ڕایە نیم کە شیعر لە قەیراندایە.\nپرسیار: ئەو کاتەى ئەدەب ئاوێتەى دونیاى سیاسەت دەبێ فۆرمێکى جیاوازتر لەخۆ دەگرێ. بە ڕاى ئێوە شیعر توانیویەتى سیماى خۆى بپارێزێ و نەتوێتەوە لە سیاسەتدا؟\nوەڵام: ئەوە پێى دەوترێ شیعر کە نەتوابێتەوە. ئەگەر شیعر لە سیاسەتدا توایەوە، دەبێتە شتێکى دیکە، بۆیە دەتوانین بڵێین شیعر لە هیچ شتێکدا ناتوێتەوە، ئەگەر توایەوە، بەو مانایەیە کە شیعربوونى خۆى لە دەست داوە و دەبێ ناوێکى دیکەى بۆ بدۆزینەوە. هەن کەسانێک کە هەوڵ دەدەن بە زمانى سیاسەت بدوێن و ڕاستەوخۆ یان ناڕاستەوخۆ خزمەت بە سیاسەتێکى دیاریکراو بکەن. بە ڕاى من ئەمە ناچێتە خانەى شیعرەوە، یان ناچێتە خانەى ئەو بەرهەمانەوە کە تەمەنێکى درێژیان هەیە، لەگەڵ تەمەنى هەر سیاسەتێک، تەمەنى ئەوانیش کۆتایى پێ دێ.\nپرسیار: بە ڕاى جەنابت لە کۆمەڵگاى کوردەواریدا کاریگەریى شیعر لەسەر سیاسەت زۆرترە یان سیاسەت لەسەر شیعر؟\nو: شیعر هەمیشە ڕووداوێکە لە ناکاو دەخوڵقێ. شیعر جارى وایە لە دەورەیەکى درێژخایەندا گەرا دادەنێ و گەراکەى لە دەروونى شاعیرەکەدا دەگیرسێ. لەوانەیە گەراى شیعرێک بە درێژایى چەند ساڵ لە دەروونى شاعیردا گیرسابێ، لەو دەورەیەدا زۆر ڕووداو و پێشهات دەتوانن ڕوو بدەن، زۆر شەپۆلى فیکرى و سیاسى دەتوانن بەسەر کۆمەڵگادا بێن. دەکرێ هەرکام لەوانە کاریان کردبێتە سەر ئەو هەوێنەى کە شیعرەکە دەگیرسێنێ. ئەو تەئسیرە ئایا ڕاستەوخۆیە یان ناڕاستەوخۆیە؟ ئەوە لە شیعرێکەوە بۆ شیعرێکى دیکە دەگۆڕدرێت. لەوانەیە هەلومەرجى سیاسى یان کۆمەڵایەتى یان هەر شەپۆلێکى فیکرى کە لەو دەورەیەدا تێپەڕ دەبێ، جارى وایە بێ ئەوەى شاعیرەکە هەستى پێ کردبێ، کارى کردبێتە سەر شیعرەکە. ئێمە دەتوانین بەشێکى زۆر لە شیعرى کوردیى 30 ساڵى ڕابردوو بە نموونە بهێنینەوە کە هەلومەرجى سیاسیى کوردستان کارى کردۆتە سەرى بە بێ ئەوەى کە ئەو شتەى خوڵقاوە زمانى سیاسەتى پەیدا کردبێ و بێ ئەوەى کە تۆ پێت وابێ ئەمە لە خانەى شیعر دەرچووە و چۆتە ناو خانەى سیاسەتەوە. بەڵام تۆ دەتوانى ببینى کە هەلومەرجى سیاسیى ناوچەکە و ژیانى خەڵکەکە و ئەو گۆڕانکارییانەى کە بەسەر ناوچەکەدا هاتوون لە شیعرەکەدا ڕەنگ دەدەنەوە. ئەمڕۆ شێرکۆ بێکەس بە ئیعترافى زۆر کەس، چ ئەوانەى کە لایەنگرین و چ ئەوانەى کە ڕەخنەى لێ دەگرن، یەکێک لە دیارترین سیماکانى شیعرى کوردییە، ئەگەر نەڵێم دیارترین سیماى شیعرى کوردیى ئەمڕۆیە. شیعرى شێرکۆ بێکەس جێ پێى زۆر لەو ڕووداوە سیاسییانەى پێوە دیارە کە لە 20 تا 30 ساڵى ڕابردوودا بەسەر ئەم کۆمەڵگایەدا هاتوون بێ ئەوەى کە زمانى شیعرى شێرکۆیان کردبێتە زمانى سیاسەت.\nپرسیار: مامۆستا وەرگێڕان ئاوێنەیەکى فراوانى دونیاى مەعریفەیە، یان بە واتایەکى دیکە وەرگێڕان داڕشتنەوەى سەر لە نوێیە. لە ناو وەرگێڕاندا کۆمەڵێ خاڵى تایبەت هەیە کە ئەم کۆمەڵە خاڵە دەبنە هۆى سەرکەوتنى وەرگێڕ لە وەرگێڕاندا. بە ڕاى جەنابت تا چ رادەیەک توانیوتە کارى وەرگێڕان بکەیتە خاڵى سەرەکى بۆ هەموو چالاکییەکانت لە بوارى ئەدەبیاتدا. ئایا وەرگێڕان کارى سەرکیتانە یان نووسین؟ و خۆتان تا چ ڕادەیەک لە وەرگێڕاندا سەرکەوتوو دەبینن؟\nوەڵام: ئەوەى کە تا چ ڕادەیەک لە وەرگێڕاندا سەرکەوتوو بووم، ئەوە شتێک نییە کە من بتوانم داوەریی لەسەر بکەم. من هەموو تواناى خۆم بەکار هێناوە بۆ وەرگێڕان. بۆ وەرگێڕانى هەر بابەتێک، هەتا بە ڕادەیەکى زۆر دڵنیا نەبووبێتم کە تواناى خۆمم بەکار هێناوە، بڵاوم نەکردۆتەوە. شیعرى وا هەبووە وەرمگێڕاوە، تا ساڵێکیش بڵاوم نەکردۆتەوە و ماوە بە ماوە چوومەتەوە سەرى و جارێکی دیکە هێناومەتەوە بەر کار و، کارم لەسەرى کردۆتەوە. ئەوەى کە حاسڵى ئەو کارەى من چى لێ دەرچووە، یان بەرهەمێکى سەرکەوتووە یان نا، من خۆم ناتوانم قسەى لەسەر بکەم. هەندێ کەس بە سەرکەوتووى دەزانن و هەندێ کەسیش بە سەرکەوتووی نازانن. کارى وەرگێڕانیش، کارى نووسینیش و شیعر وتنیش هەموویان بۆ من لە پەرواێزى کارى دیکەدا بوون. بەداخەوە قەت دەرفەتى ئەوەم نەبوو کە کاتى خۆم تەواو بۆ وەرگێڕان و کارى ئەدەبیم تەرخان بکەم. لە پاڵ پێشمەرگایەتى و ئەرکەکانى پێشمەرگایەتى و کارکردن لە ئۆرگانە جۆربەجۆرەکانى حیزبێکى سیاسیدا و لەپاڵ هەموو ئەوانەدا من هەوڵم دا کاتێک بدۆزمەوە بۆ وەرگێڕان. دواتریش کە لە دەرێ بووم لە پاڵ کارکردن بۆ بەڕێچوون. بۆیە ناتوانم بڵێم وەرگێڕان کارى سەرەکیمە یان بۆ کارى ئەدەبیش بە داخەوە نەمتوانیوە کاتێکى دیاریکراو تەرخان بکەم، بەڵام وەرگێڕان بۆ من سەرچاوەیەکى فێربوونیش بوو. ئەو شیعرەى کە دەیخوێنیتەوە بە قەت ئەوە لێى ورد نابییەوە کە بە تەما بى وەری بگێڕى. ئەگەر بە تەماى وەرگێڕانى شیعرێک بى، چەند جار لەسەر یەک دەیخوێنیتەوە بۆ ئەوەى کە لە پێکهاتەکەى بگەى، لە یاساکانى دراوسێیەتیى نێوان وشەکانى بگەى، بزانى بۆچى ئەم دوو وشەیە دەکەونە لاى یەک، بۆچى دوو وشەى دیکە نین، شیعرەکە دەڵێ چى، لە کام ڕووکارەوە سەیرى شیعر دەکەى؟ لە کوێوە چاوی لێ دەکەى، وردبوونەوە لە هەموو ئەوانە، وات لێ دەکات کە تۆ زیاتر شیعرەکە بناسى. زیاتر لەوەى کەتۆ لە کاتى خوێندنەوەى ئاساییدا خۆت بە تێگەیشتنى شیعرەکەوە ماندوو دەکەى، لە کاتى وەرگێڕانیدا هەوڵ دەدەى بۆ ناسینى شیعرەکە و دواتر داڕشتنەوەى دەقەکە بە زمانى دووهەم. چونکە شیعر ڕووداوێکە لە زماندا روو ئەدا. بۆیە دەبێ تۆ بزانى ئەم شیعرە لە زمانە تازەکەدا چۆن دەخوڵقێنییەوە.\nپرسیار: بە بێ هیچ موبالەغەیەک، لە ڕۆژهەڵاتى کوردستان، ئەحمەدى شاملوو بە کاک ناسرى حیسامیەوە دەناسن. سەرەتا جەنابتان بۆ لاى شیعرى شاملوو چوون، یان دونیاى هزر و ئەندێشەى شاملوو کارێکى کرد کە جەنابتان دەست بدەنە وەرگێڕانى شیعرى شاملوو؟ چونکە بە ڕاستى زمانى شاملو قورسە. پرسیارێک دێتە پێش، ئایا ئەمە کاریگەریى شاملو بوو بەسەر کاک ناسرەوە کە ئەو هەوڵ بدات شیعرەکانى تەرجەمە بکات یان فەزاى سیاسى و بیرکردنەوەى شاملوو بوو یان دونیاى شیعر و دونیاى سیاسى؟\nوەڵام: زیاتر لەوەی بە خوێندنەوەى کتێبەکانی شیعرى شاملوو سەرنجم بۆ لای شاملوو ببزوێ، بە بیستنی ئەو شیعرانە کە شاملوو خۆی خوێندبوونییەوە، سەرنجم بۆ لای شیعری شاملوو ڕاکێشرا. تازە ساڵانى کۆتایى خوێندنى قۆناغى دواناوەندیم تێپەڕ دەکرد، کە سەردانى کتێب فرۆشییەکانم دەکرد، لەبیرم دێ کە کتێبەکانى شاملوو زۆر سەرنجمى رانەدەکێشا. دەستم دەدایە و سەیرێکم دەکرد، زۆر سەرنجمى ڕانەدەکێشا و نەیدەگرتم. رەنگە هى ئەوە بووبێت کە زمانەکەى ئەو کات بۆ من قورس بووبێت، یان نەمدەتوانى تایبەتمەندییەکانى شیعرەکەى بناسم.\nیەکەم جار 1982 یان 83، گوێم لە شیعرخوێندنەوەی شاملوو بوو. لە گوندێکى بچووکى گەورکایەتى بە ناوى "گەنمان" لەبەر سێبەرى چەند دارە بى، سەکۆیەکمان تەخت کردبوو، چادرمان هەڵدابوو. دۆڵێکى ئارام و بێدەنگ، کانییەکى چکۆلە، لەوێ خەریکى نووسینى "کتێبى خوێندنەوەى کوردى" بووین بۆ منداڵانى خوێندنگەکان لە کوردستانى ڕۆژهەڵات. لەو کاتەدا من کاسێتێکى شیعرى شاملووم بەدەست گەیشت. براکەم موزەفەر بۆى ناردبووم. کاسێتى "کاشفان فروتن شوکران". دونیایەک بوو کە من پێشتر بە خوێندنەوەی شیعری شاملوو نەمدیبوو، بەڵام بە گوێگرتن هەستم پێکرد و ڕۆژانە چەندین جار گوێم دەدایە و هەر جارێکیش کە گوێم دەدایە شتێکى تازەم بۆ دەردەکەوت. بەمجۆرە لەگەڵ شیعرى شاملوو ئاشنا بووم و ساڵى84 یان 85 بوو، دەستم کرد بە وەرگێڕانى شیعرەکانى شاملوو. لەپێشدا بۆ من وەک تاقیکردنەوەیەک وا بوو. شیعرى "تەنگانە": "دێن بۆن بە دەمتەوە دەکەن/ نەکا ڕۆژێک وتبێتت خۆشم دەوێى" ئەوەم کرد بە کوردى و "منداڵانى ناو قووڵکەکان" و "گۆرانیى شەوانە" و "مەرگی وارتان". پاشان بۆ چەند کەسێکم خوێندنەوە، پێیان وابوو کە درێژە بە کارەکەم بدەم و درێژەم پێدا.\nپرسیار: لەناو قسەکانت شتێک سەرنجى ڕاکێشام و ئەویش ئەمە بوو کە جەنابتان و برادەرانى دیکە، 1982 سەرقاڵى نووسینى کتێبى ئەلفوبێى کوردى بۆ مناڵانى کوردستان بوون. پێت وانییە ئێستا کەمتەرخەمییەک سەبارەت بە ئەدەبیاتى منداڵان دەکرێت و تەنانەت بایەخێکى ئەوتۆ بە ئەدەبى مناڵان نادرێت، بە تایبەت لە لایەن شاعیران و نووسەر و هونەرمەندانەوە. ئایا پێت وانییە جەنابتان دەتوانن بە وەرگێڕانى چیرۆک و شیعر بۆ منداڵان تا ڕادەیەک ئەم کەلێنە پڕ بکەنەوە؟\nوەڵام: بەگشتى کۆمەڵگاى ئێمە کەمتەرخەمى دەکات لە ئاست منداڵان، نەک هەر شاعیران و هونەرمەندان. کۆمەڵگاى ئێمە دەبێ بایەخێکى زیاتر لەوەى کە هەیە بدا بە منداڵان و بە ژیانیان، بە پەروەردە کردنیان، بە مافەکانیان. لە کۆمەڵگاى ئێمەدا بەداخەوە هێشتا منداڵ جێگاى ئەوتۆیان نییە. خوێندنیان، سیستمى پەروەردە کردنیان و ڕادەى ئەو کتێبانەى کە دەخرێتە بەر دەستیان و ناوەرۆکیان لەگەڵ ئاستى پێشکەوتنى ئەمڕۆى جیهان یەک ناگرنەوە. ئێستا لە وڵاتانى پێشکەوتوو، منداڵ پێگەى تایبەتیان هەیە و لە کوردستان کەمتەرخەمییەکى بەرین هەیە و ئەمە هەڵمەتێکى هەمە لایەنەى دەوێ. بۆ نووسینى کتێبى منداڵان تەنها تواناى ئەدەبى کافى نییە، تەنها زانینى ڕێزمان و رێنووس، تەنها شیعر وتن کافى نییە، بەڵکوو دەبێ بوارەکانى دیکەى زانستى و دەروونى بۆ نووسینى کتێبى منداڵان لەبەرچاو بگیرێت.\nپرسیار: کاک ناسر جەنابت لە ناو پرۆگرام و بەرنامەکانى خۆتدا بۆ منداڵان کارێکت بە دەستەوەیە؟\nوەڵام: من هەندێک لێکۆڵینەوەى ڕەخنەییم هەیە لەو کتێبانەى کە بۆ منداڵان نووسراون و لە گۆڤارى گزینگدا و لەسەر ئینتێرنێت بڵاو بوونەتەوە. خۆشم هەوڵمداوە بۆ کۆکردنەوەى کۆمەڵێک شیعر و چیرۆک بۆ منداڵانى کورد کە لە دەرەوە بە کوردى دەخوێنن و دەسکەوتى ئەو کارەم بۆتە کتێبێک بە ناوى دەشتى ئاسکان کە کۆمەڵێک شیعر و چیرۆکە و هەندێ ڕاهێنان لە بوارى ڕێزماندا.\nپرسیار: چۆن نهێنیى ئاستەکانى شیعر لێکدەدەیتەوە؟ ئایا لە ڕێى ڕێبازە ئەدەبییەکان یان ڕێگایەکی دیکە کە خۆتان دەست نیشانى دەکەن؟\nوەڵام: نا! ڕێبازە ئەدەبییەکان، قوتابخانە ئەدەبییەکان زۆرتر تەکنیکى شیعر دیارى دەکەن تا ناوەرۆکى شیعر. ناوەرۆکى شیعر، هەر لەو ساتەوە کە یەکەمین شیعر خوڵقاوە تا ئێستا، وەک جەوهەر، زۆر لە ماهییەتیدا گۆڕانى بەسەردا نەهاتووە، بۆیە نازانم بە چ پێوانەیەک دیارى دەکرێ و دەناسرێ، بەڵام کە تۆ شیعر دەخوێنییەوە بەر لەوەى بزانى کە ئەوە سەر بە کام ڕێبازى شیعرییە، تۆ دەیچێژى و دەزانى شیعرە یان نا. دەتوانێ پەیوەندى و ئاشنایەتییەک لەگەڵ تۆ پەیدا بکات یان نا. بە بێ ئەوەى کە زانیبێتت کە سەر بە کام رێبازى شیعرییە. نازانم بڵێم بە چ پێوانەیەک. هەر کەس دەیچێژێ، شتێک لە چەشنى چێژتن، نەک لە نەوعى هەڵسەنگاندنى ئەدەبى.\nپرسیار: ئێستا دوو ڕاى جیاواز هەیە. لایەک دەڵێ شاعیر دەبێ ئیلتیزامى هەبێ، لایەکیش دەڵێن نابێ بیبێ. ڕاى جەنابتان چییە لەمبارەیەوە؟\nوەڵام: بەڵێ شاعیر دەبێ ئیلتیزامى هەبێ. قسەکە لەسەر ئەوەیە کە ئیلتیزام بە چى؟ من پێم وایە ئیلتیزام بە مرۆڤ و بەرژەوەندەکانى ژیانى مرۆڤ و پابەندبوون بە مرۆڤ، بەوەى کە مرۆڤ شایستەى بەهرەمەندبوون لە ژیانێکى پڕ لە جوانى و خۆشییە. من پێم وایە ئیلتیزامى شاعیر تەنانەت بەرانبەر بە ژیانى خۆى وەک مرۆڤێک دەیکاتە شاعیرێکى مولتەزیم، ئەگەر بەرانبەر بە هیچ مرۆڤێکى دیکەى سەر زەویش نەیبێ، تەنها ئیلتیزامى بەخۆى وەک مرۆڤ هەبێ. ئیتلیزام بەرانبەر هەر بەرژەوەندێکى بچووک و کاتى، شیعر دەمرێنێ. شاعیر دەبێ ڕەخنەگرى زەمانەى خۆى بێ. مەبەستم ئەوە نییە کە شیعر بکاتە بوارى ڕەخنەگرتن و لێکۆڵینەوەى ئاسایى. مەبەستم ئەوەیە کە شاعیر ئەگەر تواناى ڕەخنەگرتنى خۆى لەدەست دا و پابەندبوونى بە هەر شتێکى تر ئەم تواناییەى رەخنەگرتنی لێ سەندەوە، ناتوانێ شاعیر بێت.\nپرسیار: زۆربەى خوێنەران جگە لەوەى کاک ناسر بە نووسەر و شاعیر دەزانن، بە شۆڕشگێڕیشى دەزانن. حەز دەکەى پێت بڵێن ئەدیبێکى سیاسى، یان سیاسییەکى ئەدیب؟\nوەڵام: نازانم بڵێم چى. بەڵام ماوەیەک لەمەوپێش پرسیاریان لێکردم کە سیاسەت و تاراوگە لەسەر کارەکانى تۆ کاریگەریى نیگەتیڤ و خراپیان بووە وەک شاعیر و ئەدیب. ئەگەر دەزانى کە ئەمە کاریگەریى خراپى هەبووە بۆ وازیان لێ ناهێنى؟ من وتم هیچیانم بە دڵى خۆم هەڵنەبژاردووە. نە تاراوگە و نە کارى سیاسى بەم شێوە پێشمەرگایەتیەى کە کردوومە و تا ئێستاش بەردەوامم. لەبەر ئەوەى کە من لە کۆمەڵگایەکدا ژیاوم کە خەڵکەکەى ناچار کراون هەڵوێست بگرن لە حاست داگیرکارى، هەوڵ بدەن بۆ گۆڕینى کۆمەڵگایەکى پڕ لە برسێتى و هەژارى و بێعەدالەتى و پێشێلکردنى مافى ئەم و ئەو، منیش خۆم بە بەرهەڵستکار زانیوە و ناچار بووم کارى سیاسى بکەم. ئەگەر لە کۆمەڵگایەکدا ژیابام کە مرۆڤەکانى ئاساییتر لەوەى کە ئێستا دەژین، ژیابان، منیش بەشێوەیەکى دیکە و لە بوارێکى دیکەدا کارم دەکرد.\nپرسیار: ئەو قسەیەى جەنابتان قسەیەکى ڕەزا بەراهەنى وەبیرم هێناوە کە سەبارەت بە شاملوو دەڵێ "شاملوو بە هەڵە بوو بە شاعیر، دەنا سیاسەتمەدار بوو". ڕەنگە بتوانم بڵێم کە سیاسەت و ئەدەب ئاوێتەى رۆحى کاک ناسر بووە و پێم وایە جەنابتان هەر دووکیانت هەڵبژاردووە. بەڵام حەز دەکەم بزانم ئەدیبێکى سیاسیت یان سیاسییەکى ئەدیب؟\nوەڵام: ئەدیبێکى کە ناچارە سیاسەتیش بکات. جارى وایە دەڵێن نابێ شاعیر سیاسەت بکەن. تا ئێستاش کەس نەیتوانیوە قەناعەتم پێ بکات کە بۆ دەبێ ئەوانە سیاسەت نەکەن. ڕەنگە کەسانێک پاشان قەناعەتم پێ بکەن. من دەپرسم بۆ دەبێ کارى سیاسى لەسەر شانى شاعیر و نووسەر و ئەدیبان وەک تاکەکانى کۆمەڵگا نەبێ و ئەوان ئەو ئەرکە لەسەر شانى خۆیان هەست پێنەکەن؟ چ شتێک هەیە کە وایان لێ دەکات ئەوان جیاوازییان هەبێ لەگەڵ تاکێکى دیکەى کۆمەڵگا کە کارێکى دیکە لە کۆمەڵگادا دەکات؟ ئەگەر ئەرکى شاعیر و نووسەر و ئەدیب دۆزینەوەى لایەنى تازەى ژیان و پەى بردن بە ڕازى ژیانە و بە ئەرکى خۆى دەزانێ کە ئاسۆى تازە ببینێتەوە، کەسى دیکەش هەیە لە کۆمەڵگادا کە هەمان ئەرکى هەیە. ئەوە تەنها لە بوارى شیعر و ئەدەبدا نییە و کەسێک کە خەریکى لێکۆڵینەوە بۆ دۆزینەوەى دەرمانى نەخۆشییەکى کوشندەشە، ئەویش ئاسۆى تازە لە ژیانى مرۆڤ دەکاتەوە. ئەویش ئەگەر ئیلتیزامێکى حیزبى بوو، ئیلتیزامى حیزبى دەتوانێ بەشێوەى نیگەتیڤ کار بکاتە سەر ئەنجامى کارەکەى. بۆ نابێ شاعیر و نووسەر و ئەدیب سیاسى بن؟ ئەم مرۆڤانە لە چ جنسێک دروست کراون کە بۆ کارى حیزبى باش نین. هەر بە ڕاست کارى حیزبى یانى چى؟ سیاسەت یانى چى؟ بۆچى سیاسەت باش نییە بۆ شاعیر؟ بە ڕاى من ئەوە گرنگە کە شاعیر و نووسەر ڕەخنەگر بمێنێتەوە. ئەگەر سیاسەتى کرد ڕەخنەگرى حیزبەکەى خۆشى بێ. من پێم وایە زۆر کەسیش بە ڕاستى ڕەخنەگر دەمێننەوە. هەر بۆیە زۆر شاعیر و نووسەر هەن لەگەڵ حیزبەکانن یان بە ئەندام یان نائەندام و، زۆر جار شاعیر و نووسەرى ناو حیزبەکان وەک منداڵى لاسارى ناو خانەوادەیەکیان لێ دێت کە جوابى هەموو شتێک نادەنەوە و بە هەموو شتێک ڕازى نین. ئەوە ماناى ئەوەیە کە ڕەخنەگرە و سەرى بۆ زۆر شت دانەنەواندووە.\nپ: ڕاى جیاواز هەیە. هەندێ دەڵێن ڕۆشبیران نابێ خۆیان لە قەرەى سیاسەت بدەن و باشترە لە دەرەوەى بازنەى سیاسەت بن. من دەڵێم ئەگەر رۆشنبیران سەرقافڵە نەبن، ئەى کێ بێ؟\nوەڵام: ئەگەر ڕۆشنبیر خۆى لە قەرەى سیاسەت نەدات، کێ بیدات؟ ئەوانەى ناڕۆشنبیرن؟ لە کۆمەڵگایەکدا کە بەسامانتر بێ و کۆمەڵگایەکى ئاسایى بێت، نە سیاسەت و نە حیزبایەتى، هیچیان ئەوەندە گەورە نابنەوە. لەبەر ئەوەى یاسا و رێسایەک دانراوە بۆ بەڕێوەبردنى کۆمەڵگاکە. هەموو کەس کارى خۆى دەکات بێ ئەوەى پێویست بێ سیاسەت و حیزبایەتى سەر بە هەموو گۆشە و کەلێنێکى کۆمەڵگادا بکات. کۆمەڵگاى ئێمە هێشتا وانییە، بۆیە سیاسەت وا گەورە دەبێتەوە. تۆ چ دەکەى لە کۆمەڵگایەکدا کە ئەگەر داواى نان بکەى ڕەنگى سیاسى دەگرێ؟ ئەگەر داواى ئەوە بکەى کە کارکردنى رۆژانە لە 8 سەعات ببێتە 7 سەعات و نیو، ڕەنگى سیاسى بەخۆیەوە دەگرێ؟ یان لێکۆڵینەوەیەکت هەبێ لەسەر ماچ لە شیعردا، خێرا ڕەنگى سیاسى دەگرێت. گرووپێکى سیاسى بە ئایدۆلۆژیایەکى دیاریکراو دەبێتە دوژمنت و لەوانەشە تەقەت لێ بکات. لە کۆمەڵگایەکى ئاوادا زیاد لە ڕادە هەموو شتێک ڕەنگى سیاسى وەردەگرێ و کەم کەسیش هەیە بتوانێ خۆى لێ بدزێتەوە. من جیاوازییەک دەبینم لە بەینى سیاسەت کردن و حیزبایەتى کردندا، بەڵام ئەوەشت لەبیر نەچێ کە لە کۆمەڵگاى ئێمە سیاسەت کردن بە بێ حیزبایەتى زۆر کاریگەریی نییە. لە وڵاتانى دیکە سیاسەت داپۆشراوە، دەنا خەڵک زۆر لە ژێر کاریگەریى ڕاگەیاندنى ئەو حیزبانەدان. سیاسەت هەر ئەوە نییە کە تۆ لە بەیاننامەیەکدا هەڵوێست بگرى سەبارەت بە ڕووداوێک. لە ئورووپا رێکلامى کۆمپانیایەک تەئسیر دادەنێ لەسەر ئاستى ژیانى خەڵک و ئەمەش سیاسەتە.\nپرسیار: شاملوو لە جێگایەکدا دەڵێ شاعیرانى پێشوو هاتوون وەسفیان کردووە، هەموو دیاردەکانیان وەسف کردووە، ئێستا دەبێ بیگۆڕین. بە ڕاى جەنابتان شێوەى گۆڕینى هەموو دیاردەکانى کۆمەڵگا دەبێ چۆن بێت؟\nوەڵام: من پێم وایە ئەوەیە کە شاعیر لە شیعرەکەیدا ئەوە دەربخات کە جیهان چۆن دەبینێ و دەیەوێ چۆن بێت. من پێم وایە ئەم گۆڕینە یان ئەم هەوڵدانە ڕاستەوخۆ نییە، هەوڵدانێکە بۆ ئەوەى کە شاعیر نیشانى دەدا دیاردەکانى دەوروبەرى خۆى چۆن دەبینێ و دەیەوێ چۆن بێت. زۆربەى شیعرەکانى شاملوو ئەم تایبەتمەندییەیان پێوە دیارە. زۆر جاریش بایەخى شیعرەکەى لەوەدایە کە تۆ دەبینى لەسەر دیاردەیەکى دیاریکراو ئەو بەجۆرێک دەڕوانێتە دیاردەکە کە جیاوازە لەوەى تا ئێستا چاوت لێ کردووە. هەر بۆیە دەبینى ئاسۆیەکى تازە لەبەرچاوت دەکاتەوە.\nپرسیار: زۆربەى ڕەخنەگران و خوێنەران گلەیى دەکەن کە بۆچى کاک ناسر تەنها سەرقاڵە بە شاملووەوە. چونکە لە فارسیدا دەنگى جیاوازى دیکەش هەیە. شاعیرانى وەک بیژەن جەلالى، موشیرى، نیما، فرووغ، هوشەنگ ئیبتیهاج.\nو: من بەرهەمى 5 شاعیرى ئێرانیم کردۆتە کوردى: شاملوو، نیما، فەرەیدوون موشیرى، هووشەنگ ئیبتیهاج و سیاوەش کەسرایى. بەر لەوەى شیعرەکە وەرگێڕى، دەبێ تێکەڵى شیعرەکە بى. لەگەڵ هێندێک شیعر نەمتوانیوە پەیوەندى بەرقەرار بکەم، هەندێ شیعریش هەیە من ناتوانم وەرى بگێڕم. شیعرى "زستان"ى مەهدى ئەخەوان، لەو شیعرانە بوو کە حەزم دەکرد وەریگێڕمە سەر زمانى کوردى. زۆریشم هەوڵدا لەگەڵى، بەڵام نەمتوانى.\nپرسیار: چیرۆکنووسان و خوێنەرانى چیرۆک دەڵێن کاک ناسر بەو زمانە شیرین و پاراوە هەر شیعر تەرجەمە دەکات و ئاوڕێک لە چیرۆک ناداتەوە. چونکە چیرۆکنووسى باشیش هەیە لە فارسیدا وەک هوشەنگ گوڵشیرى، شەهریارى مەندەنىپوور، مونیرۆ رەوانى پوور.\nوەڵام: وایە من کەمتر چیرۆکم وەرگێڕاوە و زیاتر خەریکى شیعر بووم. بەڵام هەندێ چیرۆکیشم وەرگێڕاوە کە ڕەنگە زۆر کەس لێى ئاگادار نەبن. بۆ نموونە چیرۆکى مونیروو ڕەوانى پوور، هوشەنگى گوڵشیرى، عەلى ئەشرەف دەرویشیان، مەحموود دەوڵەت ئابادى، مەحموود کاکاوەند، ئەوانەم وەرگێڕاوەتە سەر زمانى کوردى و چاپیش کراون. چیرۆکى میرى چکۆلەش. بەڵام ئەگەر دەرفەتم هەبێ، حەز دەکەم هەندێ چیرۆکى دیکەش بکەمە کوردى کە کاریان تێکردووم.\nپرسیار: بەگشتى شیعر و چیرۆکى کوردى لاى فارس نەناسراوە. بۆ ناسینى ئەدەبى کوردى بە فارسى، خۆتان لە قەرەى ئەوە دەدەن کە شیعر و چیرۆکى کوردى بکەن بە فارسى؟\nوەڵام: بیرم لێکردووەتەوە و چەند نموونەشم وەرگێڕاوەتە سەر زمانى فارسى. من لەبەر ئەوەى کوردى زمانى یەکەممە و زمانى دایکیمە، دەتوانم شیعرێک بە زمانى کوردى دابڕێژمەوە و توانام زیاتر لەم بوارەدایە تا داڕشتنەوەى شیعرێکى کوردى بە فارسى. چونکە وەرگێڕان تەنها پێویستى بە زانینى زمانەکە نییە، پێویستى بە دیتنەوەى زمانى هاوتاى زمانى ئەو شاعیرە لە زمانى دووهەمیشدا هەیە. ئەگەر من بمهەوێ شیعرى شێرکۆ بێکەس بکەمە فارسى، تەنها ئەوە پێویست نییە کە من فارسى بزانم، بەڵکوو دەبێ زمانى هاوتاى شیعرى شێرکۆ لە فارسیدا بدۆزمەوە و ئەوە کارێکى ئاسان نییە و کاتێکى زۆرى دەوێ و دەبێ زمانەکە بدۆزییەوە، کەسایەتییەک بدەى بە شیعرەکە لە زمانى دووهەمدا.\nپرسیار: بەرنامە و کاتێکى دیاریکراوت بۆ وەرگێڕان هەبووە؟\nوەڵام: من بە داخەوە تا ئێستا بە بەرنامەوە کارم نەکردووە و هەمیشە بەسەردا کەوتووم و لە کاتى خوێندنەوەدا، شیعرێک یان چیرۆکێکم بینیوە و هەستم کردووە بۆ وەرگێڕان خۆش و باشە و پرۆژەیەکى ئەوتۆم نییە کە بڵێم وادەکەم و وا ناکەم. بەهیوام ئەو کۆمەڵە شیعرەى کە وەرمگێڕاوەتە سەر زمانى کوردى، کۆ بکەمەوە و چاپى بکەم. بەتەمام چیرۆکى میرى چکۆلە، ئەگەر بتوانم، وەک شانۆنامەیەکى رادیۆیى بە دەنگى خۆم تۆمار بکەم و بیخەمە سەر کاسێت و هەموو شیعر و بەرهەمەکانى خۆم، بە کۆمەڵێک ڕەخنە و لێکۆڵینەوەى ئەدەبیشەوە، کۆ بکەمەوە و چاپیان بکەم.


پەرلەمانتارێکی گۆڕان نامەیەک بۆ مەسرور بارزانی دەنێرێت – لڤین پرێس\nپەرلەمانتارێکی گۆڕان نامەیەک بۆ مەسرور بارزانی دەنێرێت\nپەرلەمانتاریکی گۆڕان له‌نامه‌یه‌كدا بۆ مه‌سرور بارزانی نوسیویه‌تی، لەپاڵ کاری سیاسەتمەداریتدا کەسێکی هونەری و شێوە کاریت، کە ئەوەش واتای ئەوە دەگەیه‌نێت، دەبێت لە پێش هەموو لایەک بە خەمی هونەر و کەلتوری گەلەکەتەوە بیت، چونکە لە ناو هەموو دنیادا کەلتور لەسەر بنەمای هونەر پێش یاخود پاش دەکەوێت.\nگۆران عومه‌ر، ئه‌ندامی فراكسیۆنی گۆڕان له‌نامه‌یه‌كدا بۆ مه‌سرور بارزانی، سه‌رۆكی حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان نوسیویه‌تی “جەنابی سەرۆکی حکومەت لەم نامەیه‌ی ئاڕاستەی جەنابتی دەکەم، هیوادارم کاری جددی لەسەر بکرێت و ڕۆڵی سەرەکی جەنابتانی تیادابێت، لەسەر بنەمای ئەوەی جەنابت لەپاڵ کاری سیاسەتمەداریتدا کەسێکی هونەری و شێوە کاریت، کە ئەمەش واتای ئەوە دەگەیه‌نێت کە دەبێت لە پێش هەمولایەک جەنابت بە خەمی هونەر و کەلتوری گەلەکەتەوە بیت، چونکە لە ناو هەمو دنیادا کەلتور لە سەر بنەمای هونەر پێش یاخود پاش دەکەوێت”.\nئەو پەرلەمانتارە ئاماژه‌ی به‌وه‌شكردووه “لە رۆژگاری ئەمڕۆدا هونەر بەهەموو جۆرەکانییەوە لە گێژاوێکی زۆر نادیاردایە و بەرەو دوادێت، لەم نامەیەدا دەمەوێت بەڕونی تیشک بخەمە سەر لایەنی دراما و فیلم، کە لەم ساتەی ئێستایدا هێندە ڕوەو دواو لەناوچونە بەهۆی ئیهمالکردنی دەرهێنەر و ئەکتەری ڕەسەنی کوردی، دەرخستن و هێنانە ناوەی فیلمی دۆبلاژی بێ مانا و دژ بەداب و نەریت و ئاینی کۆمەڵگای کوردی، کە لە ئێستادا ئەوەی چەندین سەدەیە دوژمن نەیتوانیوە کلتور و دابونەریتی کوردی تێکبدات، چەند کەناڵێکی هەڵپەرست بۆ پڕکردنی گیرفانی خۆیان لە کەمتر لە دەیەیەکدا کردیان و ئەنجامەکەشی لە بەرچاو هەمووان ڕوون و ئاشکرایە، ئەوەتا دەبینین لە دادگاکان ژمارەی ئەوانەی جیادەبنەوە وا یەکسان دەبێتەوە بەژمارەی ئەوانەی هاوسەر گیری دەکەن”.\nدەشڵێت “تاکە چارەسەر بۆ گێڕانەوەی شکۆی خێزان، راگرتنی سەرجەم ئەو فیلم و زنجیرانەیە، لە جیاتی ئەوان دەستی ئەکتەر و دەرهێنەری کورد بگیرێت و پشتگیری تەواوەتیان بکرێت لە هەمو روەکانەوە، ئەوکات ئێمە دەتوانین کەلتور و دابونەریتی جوانی خۆمان نیشانی گەلانی دنیا بدەین بەو چەکەی دەستمان کە هونەرە ئەو جەنگە ببەینەوە کە کەلتور و مێژوی جوانی کوردی بردوەتە لێواری مەرگ، بێگومان کردنی ئەمەش زۆر قورسە گەر بەجددی کاری لەسەرنەکرێت و دەستی حیزبی و گەندەڵ کاری لێ دەر نەکرێت”.\nئه‌وه‌شی خستوه‌ته‌ڕوو “ناکرێت و نابێت هونەرمەندێک یان دەرهێنەرێک بەهۆی کارێکەوە زیاد لە جارێک سودمەندبێت لە وەرگرتنی چەندین ئیمتیازی خانو، زەوی و سەیارە تەنها لەبەرئەوەی سەر بەلایەنێک لە لایەنە دەسەڵاتدارەکان بێت و دەرهێنەرێک یان هونەرمەندێکیش سێیەکی تەمەنی لە خزمەتی فیلم و درامادا بەڕێکردبێت و نان نەبێت بیخوات، داواکارم لە زوترینکاتدا خوێندنەوەی جددی لەسەر ئەم بابەتە بکەن و هەستن بە بڕیاردان و ڕاسپاردنی وەزارەتی رۆشنبیری و لاوان بۆ کارکردنی جددی”.\nرێکخراوە ناحکومیەکان لە باج و ڕەسمی گومرگی دەبەخشرێن\nهەر خانەنشینێک پلەی زیاتر لە خۆی وەرگرتبێت لێی وەردەگیرێتەوە


گۆڕان و کۆمەڵ: عێراق پارەی فەرمانبەرانی هەرێمی نەداوەتە دەستێکی ئەمین - RojNews\nحکومەتی بەغدا پێچەوانەی بەڵێنەکانی خۆی پارەی ناردووە حکومەتی هەرێمی کوردستان و پەرلەمانتارانیش نیگەرانن پارەکە لە دەستێکی ئەمیندا نییە و بۆ فەرمانبەران خەرج نەکراوە.\nئەمڕۆ لە نووسینگەی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق لە شاری سلێمانی، بۆ ئەحمەدی حاجی ڕەشید و ئەمین بەکر، ئەندامانی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق، کۆنگرەیەکی ڕۆژنامەنووسییان ئەنجامدا.\nلە کۆنگرەکەدا، ئەمین بەکر، لە فراکسیۆنی گۆڕان وتی: حەیدر عەبادی چەن جارێک بەڵێنی داوە بە پێدانی مووچەی فەرمانبەران بەبێ کەمکردنەوە، ئەوەی جێی نیگەرانییە، کە زانیمان پارە نێردراوە بۆ حکومەتی هەرێم و حکومەت هێشتا هەر بە نیو مووچە پارە دابەش دەکات.\nئەمین بەکر، وتیشی: لە پێناوی بەرژەوەندی گشتی داواکارین لە سەرۆکی حکومەتی فیدڕاڵی بە پێی ئەو بەڵێنەی کە پێی داوین مووچەکان بە تەواوەتی خەرج بکات و بگاتە دەستی فەرمانبەرانی تەندروستی و پەروەردە.\nپاشان، ئەحمەدی حاجی ڕەشید، لە فراکسیۆنی کۆمەڵی ئیسلامیی ڕایگەیاند: حکومەتی فیدراڵ ٣١٧ ملیارد دیناری ناردووە بۆ هەرێمی کوردستان، ڕۆژانە ٣٠٠ هەزار بەرمیل نەوت کەمتریان نەناردووەتەدەرەوە و مانگی پێشوو بە بەیانات لامانە، کە ۳۷۰هەزار بەرمیل نەوتی ڕۆژانە فرۆشتووە، کەواتە حکومەت هەرێم نزیکەی ٥٥٠ ملیارد دیناری هەیە و بەمەشەوە دەکاتە نزیکە ۸۷۰ملیار دینار.\nهەروەها، وتی: دڵنیایین کە حکومەتی هەرێمی کوردستان پارەو داهاتی بەبێ پاشەکەوت لە بەردەستدایە و نایەوێت خەرجی بکات ژیانی ئاسودە بۆ فەرمانبەران دروست بێت.\nئەحمەدی حاجی ڕەشید، وتیشی: ئەگەر ڕێکەوتن لەنێوان هەرێم و عێراق-دا هەبێت لە سەر حسابی بەرژەوەندی خەڵکی هەرێمی کوردستان ئەوا بە دواداچوون و لێپێچینەوە دەکەین.\nهەردوو پەرلەمانتار، ڕایانگەیاند، کە حکومەتی هەرێمی کوردستان جێگای سیقە نییە و ئەو پارەیەی عێراق ناردوویەتی لە دەستێکی ئەمیندا نییە.