ھەژمارەکا پەرلەمانتارێن کوردستانێ د بەیانامەیەکێ دا داخوازا ئازادکرنا ماموستا بەدەل بەروارێ دکەن.\nپێدڤییە بەدەل بەرواری ب زویترین دەم بهێتە ئازادکرن ..\n12ڕۆژ دەرباز دبن ب سەر دەستەسەرکرنا ب نەحەق و هێلانا ماموستا بەدەل بەرواری د زیندانێدا کو تومەتا دەستەسەرکرنا وی و هێلانا وید زیندانێدا بتنێ ئەوە بەڕەڤانی ژ مافێ خۆ کرییە و نەڕازیبوون بەرامبەر پاشکەفتنا مووچەیێ خۆ دەربڕییە.\nئەم وەکو پەرلەمانتارێن کو ناڤێ مە ل خوارێیە مە ئیمزاکرییە داخازێ دکەین کو پێدڤییە وەزیرێ ناڤخۆیێ حکومەتا هەرێمێ ڤی ماموستایئازادبکەن و ئێدی ب تومەتا نەڕازیبوون دەربڕین و رێپیڤانێن ئارام ماموستایان و چاڵاکڤانان دەستەسەر نەکەن و تومەتێن بێ بنەما روو بروو نەکەن.\nهەروەسا داخازێ ژ لژنەیێن مافێ مرۆڤی ناڤخۆ و پەروەردەیێ ل پەرلەمانێ کوردستانێ و وەزارەتا پەروەردەیا حکومەتا هەرێما کوردستانێدکەین ، د خەما پاراستنا گیانێ ماموستا بەدەل بەرواریدا بن و ئێدی بێدەنگ نەبن بەرامبەر هێلانا ناڤهاتی د زیندانێدا..\nبەرپرسانی تەندروستی ئەمریکا ڕایانگەیاند حاڵەتەکانی مردن بە کۆرۆنا لە سەرانسەری ئەمریکا ڕوو لە زیادبوونە و تا ئێستا 100 هەزار و ٣٠ کەس بە ڤایرۆسەکە گیانیان لەدەستداوە.\nهەروەها تا ئێستا ملیۆنێک و 713 هەزار کەس لە ئەمریکا توشووی ڤایرۆسەکە بوون ،کە ئەوەش زۆرترین ژمارەیە.\nکۆی گشتی توشبوانی جیهان لە ئێستادا 5 ملیۆن و 637 هەزار و 544 کەسە،لە دوای ئەمریکاش بەڕازیل و ڕوسیا بە پلەی دووەم و سێهەم دێن.\nهاوکات ژمارەی گیان لە دەستدان بە ڤایرۆسەکە لە جیهاندا گەیشتۆتە 350 هەزار و لە دوای ئەمریکا بەریتانیا و پاشان ئیتاڵیا زۆرترین گیان لەدەستدانیان تۆمارکردوە.\nئەوە لەکاتێکدایە لەبەشێکی وڵاتان رێکارەکانی کەرەنتینە و قەدەغەی هاتوچۆ ئاسایی کراوەتەوە،بەڵام تۆمارکردنی حاڵەتەکانی کۆرۆنا بەردەوامە لە زیادبوون.\nژمارەی تووشبووانی کۆرۆنا لە عێراق لە هەڵکشانە، وەزارەتی تەندروستی تووشبوونی 216 کەس و گیانلەدەستدانی شەش کەسی دیکەی بە ڤایرۆسەکە راگەیاند.\nوەزارەتی تەندروستی و ژینگەی عێراق لە راگەیێندراوی تایبەتی خۆی لەبارەی تووشبووان و گیانلەدەستدان بە کۆرۆنا رایگەیاند، چوار هەزار و 920 پشکنینی کۆرۆنا ئەنجامدراون و کۆی گشتیی پشکنینەکانیش گەیشتووەتە 199 هەزار و 367 پشكنین.\nلەو 216 کەسەی کە تووشبوون، بە گوتەی تەندروستیی عێراق 79 کەسیان نیشانەکانی ڤایرۆسەکەیان پێوە دیار نییە.\n168 کەس لەو تووشبووە نوێیانە لە بەغدان، لە نەجەف پێنج تووشبوو، لە بەسرە سێ تووشبوو، لە بابل هەشت تووشبوو، لە واست سێ تووشبوو، لە هەولێر هەشت تووشبوو (پێشتر راگەیێندرابوو)، لە کەربەلا شەش تووشبوو، لە دیالە دوو تووشبوو، لە دیوانیە و زیقار هەر یەکە یەک تووشبوو، لە نەینەوا نۆ تووشبوو و لە سەلاحەددینیش دوو تووشبوو تۆمارکراون.\nلە 24 کاژێری رابردوو 41 تووشبووی دیکە چارەسەرکراون و شەش کەس گیانیان لەدەستداوە کە پێنج کەسیان لە بەغدان و کەسێکیشیان لە دیالەیە.\nوەزیری خوێندنی باڵا و تووێژینەوەی زانستی وردەکاریی هەڵوەشاندنەوەی تاقیکردنەوەکانی کۆتایی ساڵی خوێندکارانی زانکۆ و پەیمانگەکان ئاشکرا دەکات و دەڵێت، بڕیارەکە زانكۆ و پەیمانگە تایبەتەكانیش دەگرێتەوە.\nلەبارەی سیستەمی ساڵانە و سیستەمی کۆرسات، د. ئارام محەممەد قادر دەڵێت، "ئەو خوێندكارانەی كە لە ئەنجامەكانی تێرمی یەكەم دەرنەچوون یاخود تاقیكردنەوەیان نەكردووە، ئەوا زانكۆكان لەڕێگەی راپۆرتی زانستی یاخود هەر میكانیزمێكی دیکەی گونجاو هەڵسەنگاندن ئەنجام دەدەن، بەبێ ئەوەی خوێندكاران بگەڕێنەوە نێو كامپەسی زانكۆكان".\nوەزارەتی خوێندنی باڵا ئاماژەی بەوەشکردووە، هەموو بەشەكان (زانستییەكان و مرۆڤایەتییەكان) ئەنجامی تێرمی یەكەمیان بۆ هەژماردەكرێت بۆ مەبەستی دەرچوون یان دەرنەچوونی ساڵی خوێندنی 2019 بۆ 2020.\nسەبارەت بە توێژینەوەی دەرچوونی قۆناخە كۆتاییەكان، وەزارەتی خوێندنی باڵا دەڵێت، نمرەكان دابەشدەكرێت لەنێوان مامۆستای سەرپەرشتیار و یەك مامۆستای دیکەی هاوپسپۆڕ كە هەڵسەنگاندن بۆ تووێژینەوەكە ئەنجام دەدات.\nوەزارەتی تەندروستیی هەرێمی کوردستان رایگەیاند، دوو تووشبووی دیکەی کۆرۆنایان لە پارێزگای هەولێر تۆمارکردووە کە دانیشتووی عەینکاوەن.\nبەپێی راگەیێندراوی وەزارەتی تەندروستی، ئەو دوو تووشبووە پیاوێکی تەمەن 50 ساڵ و کچێکی تەمەن 18 ساڵن و بەرکەوتنیان لەگەڵ تووشبووی دیکە هەبووە.\nلە بەردەوامی پشکنینەکان و گەڕان بەدوای گومانلێکراوان، دوو تووشبووی دیکەی ڤایرۆسی کۆڕۆنای نوێ COVID-19 لە پارێزگای ھەولێر دەستنیشانکران، پیاوێك تەمەن ٥٠ ساڵ و کچێکی گەنج تەمەن ١٨ ساڵ بەرکەوتووی تووشبووانی پێشوون، هەردوو تووشبوو دانیشتووی ناحیەی عەنکاوەن.\n٢٦ ئایار ٢٠٢٠\nدوابەدوای دەستنیشانکردنی تووشبووێكی دوێنێ بە نەخۆشی ڤایرۆسی کۆڕۆنای نوی COVID19 کە خەڵکی گوندی هۆستانە و دانیشتووی شاری هەولێرە، بەهۆی سەردانی ناوبراو بۆ گوندی ھۆستان سەر بە قەزای مێرگەسوور، لەپێناو سەلامەتی هاوڵاتیان و دۆزینەوەی بەرکەوتووان بڕیاردرا بە کەڕەنتین کردنی گوندی هۆستان بەمەبەستی وەرگرتنی ژمارەیەک نموونەی پشکنین و ڕێکارەکانی خۆپارێزی تەندروستی.\nهیوادارین هاوڵاتیان پابەندی ڕێنماییەکانی تەندروستی و خۆپارێزی بن لەپێناو ڕێگەگرتن لە بڵاوبوونەوەی نەخۆشی ڤایرۆسی کۆڕۆنای نوێ COVID-19.\nمەلا بەختیار : من ئامادەم دەستپێشخەر بم بۆ گەیشتن بە چارەسەری كێشەكان\nئەندامێكی ئەنجوومەنی بەرژەوەندییەكانی یەكێتی ڕایدەگەیەنێت" هەوڵی باش هەیە دوای جەژن پارتی و یەكێتی كۆببنەوە".\nمەلا بەختیار، ئەندامی ئەنجومەنی باڵای سیاسیی و بەرژەوەندیی یەکێتیی نیشتیمانیی کوردستان لەو چاوپێکەوتنێکیدا لەگەڵ شەفەق نیوز ئاماژەى بەوەکرد" هەوڵی باش لەلایەن یەکێتی و پارتى هەیە،بۆئەوەی لەدوای جەژن هەردوولا کۆببنەوە، بەمەبەستى چارەسەرەکردنی کێشەکان، ئەگەر پێویستیش بكات من ئامادەم دەستپێشخەر بم بۆ گەیشتن بە چارەسەری كێشەكان".\nئەو بەرپرسەی یەكێتی لەبارەی پرسی لامەرکەزی باسی لەوەکرد، لامەركەزی بۆ پرسی دەسەڵاتی دارایی و ئیداری لەپێناو باشتر بەڕێوەبردنی كاروباری پارێزگاكان باشە، بەڵام پێویستە نەكرێتە هۆكارێك بۆ سەپاندنی دوو ئیدارەیی و چەند ئیدارەیی، چونكە ئەو كارە بكرێت گەورەترین هەڵەی ستراتیژییە.\nحاڵەتێكی دیكەی كۆرۆنا لە هەرێمی كوردستان تۆماركرا\nوەزارەتی تەندروستی هەرێم تووشبوویەکی نوێی لە سلێمانی بە کۆرۆنا راگەیاند.\nئەمشەو ٢٦ی ئایار وەزارەتی تەندروستی رایگەیاند لە بەردەوامی پشکنینەکان و گەڕان بەدوای گومانلێکراوان، تووشبووێکی ڤایرۆسی کۆڕۆنای نوێ COVID-19 لە پارێزگای سلێمانی دەستنیشانکرا، پیاوێکی تەمەن ٣٤ ساڵ، دانیشتووی قەزای پێنجوینە و نیشانەی نەخۆشی ھەبووە پشکنینی تاقیگەی بۆ کراوە و پۆزەتیڤ دەرچووە.\nلە هەرێمی کوردستان بەتایبەتی لە سلێمانی و هەولێر ژمارەی تووشبوان بەرەو هەڵکشان دەچێت.\nنوێترین ئاماری توشبوانی کۆرۆنا لەعیراق راگه‌یه‌نرا\nوەزارەتی تەندروستی عیراق نوێترین ئاماری حاڵەتەکانی کۆرۆنای لەعیراق ئاشکراکردو رایده‌گه‌یه‌نێت لە ٢٤ کاتژمێری ڕابردوودا ٢١٦ تووشبووی نوێی کۆرۆنا تۆمارکران.\nوەزارەتی تەندروستی عیراق بڵاویکردەوە، لە ٢٤ کاتژمێری ڕابردوودا ٢١٦ تووشبووی نوێی کۆرۆنا تۆمارکران و لەو ماوەیەدا شەش تووشبوو گیانیان لەدەستداوە و 41 تووشبووش چاکبوونەتەوە.\nئه‌مه‌ش له‌كاتێكدایه لەماوەی بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی کۆرۆنا لەعیراق تاکو ئێستا زیاتر لە ٤٨ هەزار کەس تووشی کۆرۆنا بوون، کە زیاتر لە دوو هەزار و ٨٠٠ کەس چاکبوونەتەوە و ١٦٩ کەسیش گیانیان لەدەستداوە.\nقەدەغەی هاتوچۆی نێوان شاره‌كان هه‌ڵده‌گیرێت\nدەستەى گەشتوگوزاری هەرێم ڕادەگەیەنێت، ٢٧ی مانگ قەدەغەی هاتوچۆی ناوبەینی شارۆچکان نامێنێ و دۆخەکە وەک پێش جەژن ئاسایی دەبێتەوە و شوێنەکانی گەشتیاری بەڕووی هاوڵاتییان و گەشتیاران دەکرێنەوە.\nله‌مباره‌یه‌وه نادر روستی وتەبێژی دەستەى گەشتوگوزاری هەرێم ئاشكرای كردوه: ٢٧ی مانگ قەدەغەی هاتوچۆی ناوبەینی شارۆچکان نامێنێ و دۆخەکە وەک پێش جەژن ئاسایی دەبێتەوە و شوێنەکانی گەشتیاری بەڕووی هاوڵاتییان و گەشتیاران دەکرێنەوە.\nئاماژەى بەوه‌ش كردوه: هیوادارن سەرجەم شوێنەکان و هاوڵاتییان پابەندی ڕێنماییەکانی تەندروستی بن، چونکە مەترسی کۆرۆنا بەردەوامە.\nژمارەی گیان لەدەستدان لە بەریتانیا بووەتە جێگای پرسیار\nوەزارەتی تەندرووستی بەریتانیا رایگەیاند، گیانلەدەستدان بەهۆی ڤایرۆسی كۆرۆنای نوێ (COVID-19) ٣٧ هه‌زاری تێپه‌ڕاند و لەبەرامبەر ئەوەدا بانگه‌شه‌ی ئه‌وه ده‌كرێت ژماره‌ی راسته‌قینه‌ی گیانله‌ده‌ستدان ٤٧ هه‌زار و ٣٤٣ بێت.\nلە راگەیەندراوێکدا وەزارەتی تەندرووستی بەریتانیا ئاماژەی بەوە داوە کە گیانلەدەستدان بەهۆی ڤایرۆسی كۆرۆنای نوێ (COVID-19)، ٣٧ هه‌زاری تێپه‌ڕاند و بانگه‌شه‌ی ئه‌وه ده‌كرێت ژماره‌ی راسته‌قینه‌ی گیانله‌ده‌ستدان ٤٧ هه‌زار و ٣٤٣ بێت.\nهاوکات لە ماوه‌ی ٢٤ كاتژمێری رابردوودا ١٣٤ کەسی دیکە بەهۆی تووشبوون بە ڤایرۆسی کۆرۆنا گیانلەدەستداوه، به‌وه‌ش گیانلەدەستدان بەهۆی ڤایرۆسەکەوه بۆ ٣٧ هەزار و ٤٨ به‌رزبووه‌ته‌وه و كۆی گشتیی حاڵه‌ته‌كانی تووشبوونیش بۆ ٢٦٥ هه‌زار و ٢٢٧ زیادیكردووه دوای تۆماركردنی دوو هه‌زار و چوار حاڵه‌تی دیكه.\nئاماژە بەوەشدراوە، له ماوه‌ی ٢٤ كاتژمێری رابردوودا، ١٠٩ هەزار و ٩٧٩ پشکنینی کۆرۆنا ئەنجامدراوە و به‌وهش ژمارەی پشکنینە ئەنجامدراوەکان، به دووباره‌كراوه‌كانه‌وه، بۆ سێ ملیۆن ٦٨١ هەزار و ٢٥٩ پشکنین به‌رزبووه‌ته‌وه.\nبه‌پێی داتاكانی ده‌زگای ئاماری نیشتمانیی، تا رۆژی ٢٣ی ئایار ٤٧ هه‌زار و ٣٤٣ كه‌س به‌هۆی تووشبوونیان به ڤایرۆسی كۆرۆنای نوێ گیانیان له‌ده‌ستداوه.\nهه‌ر به‌پێی داتاكانی ده‌زگاكه ژماره‌ی حاڵه‌ته‌كانی گیانله‌ده‌ستدان به ڤایرۆسه‌كه روو له داكشانه.\nبه‌ریتانیا له‌ڕووی ژماره‌ی گیانله‌ده‌ستدان به ڤایرۆسی كۆرۆنای نوێ، له‌سه‌ر ئاستی جیهان، له‌دوای ئه‌مریكا له پله‌ی دووه‌مدا و له‌سه‌ر ئاستی ئه‌ورووپا له پله‌ی یه‌كه‌مدا دێت.\nتاقیکردنەوەی کۆتایی ساڵ ئەنجام نادرێت\nوەزارەتی خوێندنی باڵا و تووێژینەوەی زانستیی هەرێمی کوردستان کۆبووەوە و بڕیاریدا، کۆتایی بە خوێندنی ئەمساڵ بهێندرێت و خوێندکاران تاقیکردنەوەی کۆتایی نەکەن، بەڵکو نمرەی کۆرسی یەکەمیان بۆ هەژمار دەکرێت.\nبەپێی زانیاریەكانی كوردیو وەزارەتی خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی بڕیاری داوە ئەزموونە گشتییەکانی کۆرسی دووەم یاخود کۆتایی ساڵ ئەنجام نەدات و تەنها نمرەی کۆرسی یەکەم هەژمار بکرێت.\nتاقیکردنەوەی کۆرسی یەکەم لە 20 نمرەیە، ئەگەر هەر خوێندکارێک 10 بەرەو سەر بهێنێت، ئەوا بە دەرچوو هەژمار دەکرێت، ئەگەر نمرەکەی لە خوار 10 بوو، خوێندکارەکە تاقیکردنەوە ناکات، بەڵکو راپۆرتێک لەو بابەتەی تێیدا دەرنەچووە بۆ مامۆستاکەی دەنێرێت، پاشان نمرەی راپۆرتەکە لەگەڵ نمرەکەی کۆدەکرێتەوە.\nجێگای باسە بڕیارە ئەمشەو وەزیری خوێندنی باڵا و تووێژینەوەی زانستی بە ڤیدیۆیەک تەواوی بڕیارەکان و وردەکارییەکەی روونبکاتەوە.\nگەرمیان...بۆ پاڵپشتی گردبونەوەكەی دهۆك و ئازادكردنی بەدەل بەرواری گردبونەوەیەك ئەنجام دەدرێت\nئەنجوومەنی مامۆستایانی ناڕازیی گەرمیان ئاگاداریه‌ك بڵاوده‌كه‌نه‌وه ، سبەی چوارشه‌ممه 27-5 گردبوونه‌وه‌یه‌ك ئه‌نجامده‌ده‌ن وه‌ك پاڵپشتیه‌ك بۆ خۆپیشاندانه‌كه‌ی دهۆك و ئازادكردنی مامۆستا به‌ده‌ل به‌رواری.\nئەنجوومەنی مامۆستایانی ناڕازیی گەرمیان له ڕاگه‌یه‌ندراوێكدا ئاگاداریه‌ك بڵاوده‌كه‌نه‌وه و ڕایده‌گه‌یێنن: بێ دەنگی و بێ هەڵوێستی هەموومان لەناودەبات .\nله ڕاگه‌یه‌ندراوه‌كه‌ی ئەنجوومەنی مامۆستایانی ناڕازیی گەرمیاندا هاتووه: مامۆستایانی بەڕێز ئاگادار دەکەینەوە، کە بۆ پشتگیریکردنی هاوپیشەکانمان لە دەڤەری بادینان و داوای ئازادکردنی (مامۆستا بەدەل بەرواری) كه زیاتر لە 10 ڕۆژە ئەم مامۆستا بەڕێزە بەم رەمەزان و جەژنە دەستگیرکراوە ، گردبوونەوەیەک سازدەکەین، ئامادەبوونتان هەڵوێست و داکۆکیکردنە لە مافەکانمان و لە ئازادی و دادپەروەری و سەربەستی.\nڕۆژی چوارشەمە ڕێکەوتی 27 / 5 / 2020کاتژمێر 4:30 لە پارکی بەردەم قوتابخانەی لەیلا_قاسم.\nپەڕەى 1 لەکۆى 6242 پەڕەدا


ڕوانگه‌ی ڕووسیا بۆ سكرتێری گشتیی داهاتووی نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كان\nپێنووس: ئه‌نتۆنیۆ گۆترێس(Antonio Guterres) سه‌رۆكوه‌زیرانی پێشووتری پۆرتوگال، ده‌بێته سكرتێری گشتیی داهاتووی ڕێكخراوی نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كان. پسپۆڕانی ڕووسیا بڕوایان وایه كه ڕووسیا ئاماده‌یه هاوكاریی له‌گه‌ڵدا بكات.\nئه‌نجوومه‌نی ئاسایشی نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كان له پاش چه‌ند خولێك ده‌نگدانی نهێنی، جێگره‌وه‌ی "بان كیمۆن" (Ban Ki-moon)، سكرتێری گشتیی ئێستای نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كانی ده‌ستنیشان كرد. له میانه‌ی دوایین دانیشتنی ئه‌نجوومه‌نی ئاسایش له شه‌شه‌می ئۆكتۆبه‌ری ئیمساڵ، ئه‌ندامانی ئه‌نجوومه‌نی ئاسایش به زۆرینه‌ی ده‌نگ "ئه‌نتۆنیۆ گۆترێس"، سه‌رۆكوه‌زیرانی پێشووتری پۆرتوگالیان بۆ خولێكی پێنج ساڵه وه‌كوو سكرتێری گشتیی نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كان، پێشنیاز كرد. پاش په‌سندكردنی له لایه‌ن كۆمه‌ڵه‌ی گشتیی نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كان، له مانگی یه‌كی ساڵی 2017 ده‌ستبه‌كار ده‌بێت.\n"گۆترێس" بۆ ماوه‌ی 10 ساڵ وه‌كوو كۆمیسێری باڵای نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كان له بواری كاروباری په‌نابه‌راندا كاری كردووه. له‌م ڕووه‌وه كه قه‌یرانی په‌نابه‌ران ئیمڕۆكه یه‌كێكە له كێشه و گرفته جددییه‌كانی ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست، زۆرن ئه‌و پسپۆر و به‌رپرسانه‌ی بروایان وایه، كه ئه‌م پرسه یه‌كێك له گرنگترین كێشه‌كانی سه‌رده‌می سكرتێری گۆترێس ده‌بێت.\nمانووێل لافۆنت ڕاپنۆیل (Manuel Lafont Rapnouil)، به‌ڕێوه‌به‌ری ئه‌نجوومه‌نی په‌یوه‌ندییه ده‌ره‌كییه‌كانی یه‌كێتیی ئه‌وروپا ده‌ڵێت: "گۆترێس شایسته‌ییی ئه‌وه‌ی تێدایه كه هه‌م به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تیی كۆمه‌ڵه‌ی ڕێكخراوی نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كانی له ئه‌ستۆدا بێت و، هه‌میش ئه‌م ڕێكخراوه نوێ بكاته‌وه. له هه‌موو شت گرنگتر ئه‌وه‌یه كه گۆترێس وه‌ك كه‌سایه‌تییه‌كی سیاسی، ئه‌و توانایه‌ی تێدایه كه به له‌به‌رچاوگرتنی ئامانج و به‌رنامه‌كانی نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كان، به‌تایبه‌تی هێزه گه‌وره‌كان ناچار به وڵامده‌ربوون بكات."\nهه‌رچه‌نده دیمیتری پۆلیكانۆڤ (Dmitry Polikanov) پسپۆر له كاروباری ڕووسیا، زۆر گه‌شبین نییه. ناوبراو ده‌ڵێت: "نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كان وه‌كوو مه‌كینه‌یه‌كی گه‌وره‌ی بیروكراسی، حه‌زی له پاراستنی دۆخی هه‌نووكه‌یییه و، به‌ڕێوه‌به‌رانی باڵای ئه‌م ڕێكخراوه له بری ئه‌وه‌ی كه ڕێبه‌رانی كاریزماتیك بن، زیاتر جێبه‌جێكارن." پۆلیكانۆڤ بۆ شیكردنه‌وه‌ی زیاتر ده‌ڵێت: بێجگه له ده‌ر‌كردنی ڕاگه‌یه‌ندراو و به‌یاننامه، زۆر له‌مێژه ڕێكخراوی نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كان، چیتر ڕۆڵێكی ئه‌وتۆی له ده‌ستنیشانكردنی ئه‌وله‌وییه‌ته ئاساییشییه‌كانی جیهان یاخود وه‌رگرتنی بڕیاری سیاسیی پابه‌ندكه‌ر بۆ ده‌وڵه‌تان، نییه. به‌م هۆیه‌یش، ئه‌و دیپلۆماته شاره‌زایه‌یش كه ئاشنای پرسی قه‌یرانی په‌نابه‌رانه، زۆر ئه‌سته‌مه بتوانێت ڕه‌وتی گۆڕانكارییه‌كانی ڕێكخراوی نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كان بگۆڕێت.\nگۆترێس بژارده‌یه‌كی گونجاو\nسه‌ركه‌وتنی گۆترێس له دۆخێكدا هه‌موو كاندیده‌كانی تری وه‌لاوه نا، كه زۆربه‌ی كه‌سه‌كان چاوه‌ڕێ ئه‌وه بوون كه خانمێك ئه‌م پۆسته وه‌ربگرێت و ببێته جێگره‌وه‌ی بان كیمۆن، ته‌نانه‌ت خودی بان كیمۆنیش ڕای گه‌یاندبوو كه حه‌ز ده‌كات خانمێك وه‌ك جێگره‌وه‌ی خۆی ببینێت.\nڤیتالی چوركین (Vitaly Churkin)، نوێنه‌ری ڕووسیا له نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كانیش ئه‌وه‌ی ڕاگه‌یاندبوو كه "ئێستا، كاتی نوێنه‌رێكه له ڕۆژهه‌ڵاتی ئه‌وروپاوه." به‌م حاڵه‌یشه‌وه ته‌نیا چه‌ند كاتژمێرێك له پاش ڕاگه‌یاندنی هه‌ڵبژاردنی گۆترێس وه‌ك سكرتێری گشتیی داهاتووی نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كان له لایه‌ن ئه‌نجوومه‌نی ئاسایشه‌وه، چوركین به ڕۆژنامه‌نووسانی گوت، گۆترێس بژارده‌یه‌كی نایاب و شایسته‌یه.\nنوێنه‌ری ڕووسیا له نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كان، گۆترێسی وه‌كوو كه‌سێك ناساند كه له‌گه‌ڵ هه‌موو كه‌س قسه ده‌كات و گوێ ده‌داته قسه‌ی هه‌مووان و ته‌نیا له لایه‌ن خۆیه‌وه قسه ده‌كات و، متمانه‌به‌خۆبوونێكی به‌رز و هزرێكی كراوه‌ی هه‌یه.\nچوركین هه‌روه‌ها، سه‌ركۆماری پێشووی پۆرتوگالی وه‌كوو كه‌سیك ناساند كه وه‌ك كۆمیسێری باڵای نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كان له بواری په‌نابه‌راندا بۆ زۆر شوێنی جیهان گه‌شتی كردووه و، له نزیكه‌وه ئه‌و كێشه و گرفتانه‌ی كه پیاوانی ده‌وڵه‌ت ڕووبه‌ڕووی ده‌بنه‌وه، بینیوه.\n"فیۆدۆر لۆكیانۆڤ" ( Fyodor Lukyanov)، سه‌رنووسه‌ری گۆڤاری (Russia in Global Affairs)، بڕوای وایه كه گۆترێس، نه‌ك ته‌نیا بۆ ڕووسیا، به‌ڵكوو بۆ زۆربه‌ی هێزه گه‌وره‌كان له نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كان هه‌ڵبژارده‌یه‌كی گونجاو و شیاوه. ناوبراو ده‌ڵێت: "زۆر گرنگ نییه كه گۆترێس له ڕۆژهه‌ڵاتی ئه‌ورووپا نییه، به هه‌ر حاڵ، گۆترێس ئه‌وروپییه. كورسیی سكرتێری گشتیی نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كان له سه‌رده‌می "كۆرت ڤاڵدهایم" ( Kurt Waldheim)ی سكرتێری گشتیی نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كانه‌وه، له نێوان ساڵانی 1972-1981)، له لای ئه‌وروپییه‌كان نه‌بوو. به‌م پێیه‌یش، بنه‌ما، وه‌رچه‌رخانه‌كه بوو كه ئه‌ویش ئه‌نجام درا. له‌وه‌یش زیاتر، گۆترێس خه‌ڵكی پۆرتوگاله، ده‌وڵه‌تێكی بچووك به قورسایییه‌كی كه‌م له كۆمه‌ڵگه‌ی جیهانی و، ئه‌مه‌یش له قازانجی هه‌موواندایه."\n"راپنۆیل" بڕوای وایه كه ڕووسیا هیچ كێشه‌یه‌كی له‌گه‌ڵ بوونی "گۆترێس" له نووسینگه‌ی ڕێكخراوی نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كاندا نییه. به بڕوای ناوبراو، هه‌رچه‌نده  گۆترێس كاندیدای دڵخوازی ڕووسیا نه‌بووه، به‌ڵام هه‌ڵبژارده‌یه‌كی واقعبینانه بووه.\nبه‌ڕێوه‌به‌ری ئه‌نجوومه‌نی په‌یوه‌ندییه ده‌ره‌كییه‌كانی یه‌كێتیی ئه‌وروپا ده‌ڵێت: "له‌وه‌دا گومانم هه‌یه كه گۆترێس وه‌ك هه‌ڵسووڕاوێكی بواری مافه‌كانی مرۆڤ، یه‌كێك له بژارده‌كانی جددیی ڕووسیا بووبێت. من پێم وایه سه‌ركه‌وتنی گۆترێس، نیشانده‌ر و ده‌ربڕی ئه‌وه‌یه كه ڕووسیا له ڕێكخراوی نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كاندا نفووزێكی سنوورداری هه‌یه. مۆسكۆ ده‌توانێت بچێته نێو پۆزیشنی به‌رگرییه‌وه و، له مافی ڤیتۆی خۆی بۆ ڕه‌تكردنه‌وه‌ی گۆترێس كه‌ڵك وه‌ربگرێت، به‌ڵام ڕووسیا زۆر حه‌زی له‌وه نییه كه نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كان لاواز بێت. هه‌رچه‌نده چاوه‌ڕوانیش ناكرێ كه ڕووسیا توانای ته‌واوی بۆ به‌دواداچوونی هه‌موو ئامانج و مه‌به‌سته‌كانی خۆی له‌و بواره‌دا هه‌بێت."\nشرۆڤه‌كارانی سیاسی، پێیان وایه كه سكرتێری گشتیی نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كان، سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ی كه چ كه‌سێك بێت، كه‌سایه‌تییه‌كی ئیدارییه تاوه‌كوو ئیجرایی. چونكه له كۆتاییدا، ئه‌وه ئه‌ندامانی هه‌میشه‌ییی ئه‌نجوومه‌نی ئاسایشی نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كانن (نه‌ك سكرتێری گشتی)، كه ڕه‌وتی سیاسیی ڕێكخراوی نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كان دیاری ده‌كه‌ن.\n"پۆلیكانۆڤ"، پێی وایه كه نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كان له بیست ساڵی ڕابردوودا نفووز و كاریزمای خۆی له‌ده‌ست داوه. ناوبراو ده‌ڵێت: "سكرتێره گشتییه‌كانی ڕێكخراوی نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كان له كۆتایییه‌كانی ده‌یه‌ی 1980ی سه‌ده‌ی ڕابردوو و سه‌ره‌تاكانی 1990، پێشنیازی چاكسازیی به‌رچاویان له‌باره‌ی ڕۆڵی نوێی نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كان و په‌ره‌پێدانی چالاكییه‌كانی نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كان، ده‌كرد. به‌ڵام ئه‌م ڕۆژانه، ئێوه زۆر به‌زه‌حمه‌ت ناوی سكرتیرێكی گشتیی نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كانتان به‌بیر دێته‌وه، ته‌نانه‌ت "كۆفی عه‌نان". مخابن ئیمڕۆكه سه‌ربه‌خۆییی سكرتێری گشتیی ڕێكخراوی نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كان، گرێدراوی ده‌وڵه‌تانی ئه‌ندامی ئه‌و ڕێكخراوه، به‌تایبه‌ت ئه‌نجوومه‌نی ئاسایشه. هه‌ر به‌م هۆكاره‌یشه كه سكرتێری گشتیی ڕێكخراوی نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كان بژارده‌ی زۆر كه‌م و سنوورداری بۆ پێشخستنی ئه‌ركه‌كانی خۆی له به‌رده‌مدایه."\nتیمۆفی بۆرداچۆف (Timofey Bordachev)، به‌ڕێوه‌به‌ری ناوه‌ندی لێكۆڵینه‌وه‌ی ئه‌وروپا و نێوده‌وڵه‌تیی زانكۆی باڵای ئابووری له مۆسكۆ، متمانه‌ی ته‌واوی به‌وه هه‌یه كه ڕووسیا ده‌توانێت جیا له‌و پرسه، كه چ كه‌سێك له‌سه‌ر كورسیی سكرتێری گشتیی نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كان دانیشتووه، به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی خۆی له‌و ڕێكخراوه‌دا بپارێزێت. ناوبراو ده‌ڵێت: "هه‌ڵوێستی ڕووسیا زۆر ئاشكرایه، مۆسكۆ هیچ كاتێك به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی خۆی له ڕێكخراوی نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كاندا، نابه‌ستێته‌وه به كه‌سێكی تایبه‌ت بۆ جێگره‌وه‌ی بان كیمۆن."


بۆ یەكەمجار، ئێران مۆڵەت بە بڵاوكراوەیەكی كوردی دەدات - تۆڕی میدیایی خەڵک\nبۆ یەكەمجار ئێران مۆڵەتی دەرچوواندنی بڵاوكراوەیەك بە زمانی كوردی تایبەت بە منداڵان دەركرد.\nمیدیای ئێرانی بڵاویكردەوە، (پەپوولە) یەكەمین بڵاوكراوەی تایبەتە بە ئەدەبیاتی منداڵان و مێرمنداڵان لە پارێزگای سنە دەستی بەكاركرد و مۆڵەتی فەرمیشی لە لایەن ئیرشادەوە پێدراوە.\nبەپێی زانیارییەكان، زۆربەی ئەو بڵاوكراوانەی لەو وڵاتە دەردەچن، بەشێكیان بۆ منداڵان تێدایە، بەڵام تاكو ئێستا بڵاوكراوەیەكی تایبەت بە ئەدەبی منداڵان نەبووە.\n“پەپوولە” یەكەمین بڵاوكراوەیە لە ڕۆژهەڵاتی كوردستان، كە تایبەت بە ئەدەبی منداڵانە و دەتوانێت دوونیایەكی نوێ بەرەوڕووی ئەو نووسەر و شاعیر و چیرۆكنووسانە بكاتەوە، كە دەیانەوێ لەم بوارەدا كار و چالاكی بكەن.\nئارش میهرەبان، بەڕێوەبەری بڵاوكراوەكە ڕایگەیاند، ئەم بنكە دەبێتە خاڵێكی وەرچەرخان لە بواری چاپ و بڵاوكردنەوەی ئەدەبیاتی منداڵان.\nوتیشی، “دەمانەوێت ئەو بەرهەمانە چاپ بكەین، كە بنەماكانی تایبەت بە ئەدەبی منداڵان تێیدا ڕەچاو كرابێت”.\nكۆڵبەڕێك بە تەقەی هێزە ئەمنیەكان كوژرا\nخەڵك - ڕێكخراوی مافی مرۆڤی هەنگاو ڕایدەگەیەنێت، هێزەكانی ئێران لە سنووری هەنگەژاڵی بانە تەقەیان لە كۆڵبەران كردووە و بەو هۆیەوە كۆڵبەرێك كوژراوە،…\nدوو كاسبكاری ڕۆژهەڵاتی كوردستان كەوتنە ڕووباری پشكاوێ و گیانیان لەدەستدا. (زیاتر…)\nكۆنترین بازاڕی مهاباد سووتا\nئاگركەوتنەوە لە بازاڕی كەلوپەلی بیانی مهاباد كە بە گەورەترین بازاڕی ئەو شارە دادەنرێت، چەندین برینداری لێكەوتەوە و بەشێكی زۆری دوكانەكان و كەلوپەلی…\nڕۆژهەڵاتی كوردستان ؛ زیاتر لە 100 حاڵەتی پێشێلكاری تۆماركراوە\nخەڵك- بەشی هەواڵ ڕێكخراوی مافی مرۆڤی هەنگاو بڵاویكردەوە، لە ماوەی مانگی ڕابردوودا ١٠٦ حاڵەت پێشلكاری مافەكانی مرۆڤ لە كوردستان تۆماركراوە ، كە…\n20 شوبات 2021 10.12 pm\n12 نیسان 2021 9.58 pm\nخەڵك بەتۆمەتی بەشدارییان لە سەركوتی خۆپیشاندانەكانی ساڵی 2019 و كوشتنی سەدان خۆپیشاندەر، یەكێتی ئەوروپا ناوی هەشت…\nڕۆژهەڵاتی كوردستان؛دوو كرێكار لەكاتی كاركردندا گیان لەدەستدا\n28 کانونی دووهەم 2021 4.37 pm\nدوو كرێكاری خەڵكی شارەكانی ڕۆژهەڵاتی كوردستان لە كاتی كاركردن و بەهۆی ڕووداوی كارەوە گیانیان لە دەستدا، كە…


خۆڵبارینێك کە بۆ کۆتا جار بۆنی گوڵەبەڕۆژەی لەگەڵ خۆیدا هێنا - ژنەفتن\nخۆڵبارینێك کە بۆ کۆتا جار بۆنی گوڵەبەڕۆژەی لەگەڵ خۆیدا هێنا\n11ی نیسان، 2022|چیرۆک\nبە گەرمیان پێشکەشە،\nبەوانەی ئێسکەکانیان هێشتا زیندووە،\nبەوانەی زیندەبەچاڵکردنیش نەیتوانی بیانشارێتەوە.\nباران و -با-. ڕەشەبایش. شەڕیانە. با و باران شەڕیانە. -با-یە؟ نا خۆڵە. خۆڵ ئەبارێ. کەشوهەوا سامناکە. سامناکە بە گوێرەی ئەوەی من ئەیزانم. خوا ئەزانێ لەو خۆڵەوە چیمان بۆ دێت؟! عەرەب؟ نا. بۆ عەرەب چییەتی؟ خۆ کێشەیشی نییە. عەرەبیش وەکوو ئێمە قەومە. ئاژاوە؟ ئاژاوەمان بۆ ئەهێنێ؟ نازانم!؟ چیمە؟ -با- تێکەڵی باران بووە. گەڵاکان سەما لەگەڵ باراندا ئەکەن. هاوین لە بەهاردا هاتووە. ئەڕۆن، گەڵاکان ئەڕۆن، لەگەڵ -با- هەمیشەیییەکانی ئەم وڵاتەدا ئەڕۆن. سەما دەکەن. ناخۆشییەکەی ئەوەیە سەماش دەکەن. گەڵا وشکەوەبووەکان بەرەو شوێنێك ئەچن کەس نایزانێ. دەڵێن ئەو -با-یە لە باشوورەوە هاتووە. ئەو گەڵایانەش ئەبەن. گەڵاکانیش خۆیان زەرد بوون. حەوسەڵەیان نەماوە. لەوە ئەچێ خۆیشیان بێغیرەت بن. نەتوانن ڕووبەڕووی -با- ببنەوە. ئەو -با-یەی گوایە لە باشوورەوە هاتووە. -با-؟ نا، خۆڵ. خۆڵ و با.\nبیری-با- ئەکەم. -با- نا، باوکم، بیری باوکم دەکەم. ڕەنگە ئێستا تێكەڵ بەم خۆڵبارینە بوبێت. بۆنی ئەکەم. بۆنی باوکم تایبەتە. یەکسەر ئەیناسمەوە. بۆنی ڕووەکێکی تایبەتی لێ ئەهات. ئەهات! بەڵێ ئەهات. دومەڵان؟ نا نا دومەڵانی چی؟ بوەستە! تۆڵەکە؟ ئۆف تۆڵەکەی چی؟ چییە “ئاسکە” تێك چووی؟ تۆڵەکە کوا بۆنی هەیە؟ هین، ئەو شتە، بۆنی گوڵەبەڕۆژەی لێ ئەهات. ئەبێ نەیبینمەوە؟ زۆری بیر ئەکەم. خۆ دەمێکیشە نەماوە. دە ساڵان بووم کە ڕەشەبایەک ڕای گواست. بەپەلە من و دایکمی نارد بۆ سلێمانی و خۆی مایەوە. بیرمە دایکم هەموو دەموچاوی خۆی ڕنییەوە. بە نینۆک؟ ئەی قابیلە بە چی، هەر بە نینۆک. ئەیگوت ناڕۆم. منیش هەر ئەگریام. دایکم ئێستایش لە چاوەڕوانی باوکمدا ڕۆژ ئەباتە سەر.\nبیرم نایە بەچی ئەژیاین. ئەژیاین ئیتر. کەست بینیوە لە برسا بمرێ؟ وەڵا خۆ بینیومە لە برسا مردووە. ئەی لە گرانییەکە حاجی تۆفیقی دراوسێمان لە برسا نەمرد؟ با با، مرد، لە برسا مرد. ئەو ڕۆژانەم بیرە دایکم ئەچوو بۆ بازاڕ و سەیری خەڵکی ئەکرد. کاسبی نەئەکرد. نا، کاسبی چی؟ ئەچوو لە خەڵکی ئەڕوانی. زۆر کات منیشی ئەبرد. لە خەڵکی ئەڕوانی و جار جار لە بەردەم خۆیەوە ئەیوت: “بۆنی خۆڵمان گرتووە ئاسکە. دونیا زەرد ئەبینم. زەرد وەک خۆرە بەتینەکەی گەرمیان.” بیرمە جارێکیان پێم گوت:\n– دایە، خۆر زەردە؟\n– لە گەرمیان خۆر زەردە.\n– بۆ گەرمیان چییە؟\n– گەرمیان هەمیشە ئەترسێ.\n– لە چی؟\n– لە خۆڵ.\nنەمئەزانی مەبەستی چییە. داماوە لەوانەشە مەبەستێکی نەبووبێ. هەر وڕێنەی کردبێت. بیری باوکم ئەکەم. ئەبێ خانووەکەمان مابێ؟ ئەو خانووەی پڕی بوو لە هەناسەی فێنک. زۆربەی خانووەکانی گەرمیان هەناسەی فێنکیان تێدایە. هەناسەی فێنک چییە ئاسکە؟ نازانم. هێندەم بیرە کە هەناسەم ئەدا، دڵم فێنک ئەبووەوە.\nبە ڕۆژێك بەر لەوەی ڕای گوێزن، هاتەوە ماڵەوە، بێتاقەت بوو. وەک هەمیشە بۆنی گوڵەبەڕۆژەی لێ ئەهات. دەرگا شڕەکەی ماڵەوەی کردەوە و -با- یەک دوو جار کردیەوە و دایخستەوە. بیرمە خۆڵ ئەباری. وەک ئێستا. بە پێکەنینەوە بە دایکمی گوت:\n– “ناهیدە” تۆ و “ئاسکە” ئەبێ بڕۆن. هەرچی زووە بڕۆن. -با-یەک لە جنووبەوە بەڕێوەیە. ئەڵێن بەهێزە. هەرچەندە هەندێکیش ئەڵێن هیچ نییە و بڕوا ناکەم خەڵک بڕۆن، بەڵام من سیقەم بە هیچ -با-یەک نەماوە.\nدایکم بە خەندەوە وەڵامی دایەوە:\n– -با-ی بەهێزمان زۆر بینیوە پیاوەکە.\n– نا ئەمەیان جیاوازە. ئەڵێن ئەمەیان بۆنی ناو گۆڕی لێ دێت.\n– ناو گۆڕی چی؟\nهەردووکیان تا ماوەیەکی زۆر بێدەنگ مانەوە. پاشان باوکم گوتی:\n– دەبێ بڕۆن.\nدایکم ئیتر خەمی لێ نیشت و گوتی:\n– ئاخر بچین بۆ کوێ؟\n– خۆم سەیارەتان بۆ ئەگرم و بچن بۆ سلێمانی. هەرچی زووترە ئەبێ بڕۆن.\n– ناڕۆین. منیش دەمەوێ بۆنی ناو گۆڕ بکەم.\nباوکم قاقایەکی لێ دا و گوتی:\n– بۆنی ناوگۆڕ ئەتخنکێنێ ئافرەت.\nزۆری بیر ئەکەم. لەگەڵ هەر خۆڵبارینێك ئەوم دێتەوە یاد. هەر کاتێك خۆڵ ئەبارێ، دایکم دێتە دەرەوە و تەماشای ئەکات. خۆڵبارینەکەی ساڵی پار ئێسکەپەیکەری چاکی هێنایەوە. بیرمە خەڵك لە دەست ئێسکەکان ڕایان ئەکرد. دایکیشم بەدوای ئێسکەپەیکەرەکاندا ڕای ئەکرد و یەک یەک بۆنی ئەکردن. ئەیویست بزانێ کامیان بۆنی گوڵەبەڕۆژەی لێ دێت. بە گریانەوە گەڕایەوە و گوتی: “کەسیان بۆنی گوڵەبەڕۆژەیان لێ نەهات ئاسکە.”\nخۆڵێکی باش ئەبارێ. وەک هەمیشە پڕیەتی لە بیرەوەری. خۆڵ بۆ ئێمە بیرەوەرییە. شتی وات لە کوێی دونیادا دیوە ئاخر؟ با، ئاخر ئێرە هیچ کوێیەکی دونیا نییە. تێر بۆنی خۆڵ ئەکەم. دونیا زەردە. پەیتا پەیتا خۆڵ لەسەر سەرم ئەنیشێت. هەروا بۆنی ئەو خۆڵە ئەکەم. ناو لووتم پڕ بووە لە خۆڵ. سییەکانم خەریکە قەپات ئەبن. تۆ بڵێی قەپات بن؟ چاوم نوقاند. کردمەوە. بۆنی گوڵەبەڕۆژە ئەکەم! بەپەلە چاوم کردەوە. ئێسکەپەیکەرێك بە بەردەممدا ئەفڕێت. بۆنی باوکمی لێ دێت. بۆنی گوڵەبەڕۆژە. هەناسەیەکی قووڵ هەڵئەمژم. بەڵێ دڵنیام ئەوە بۆنی گوڵەبەڕۆژەیە. بەپەلە بە شوێنیدا ڕا ئەکەم. دڵم پڕ بووە. دەمێكە بۆنی گوڵەبەڕۆژەم نەکردووە. ئێسکەپەیکەرەکە لە ئاسمان یاری لەگەڵ -با-دا ئەکات. زۆرتر لە سەما ئەچێ. خۆ باوکم سەمای نەئەزانی! هەروا بەدوایدا ڕا ئەکەم.\nهەرچۆنێك بووە ئێمەی نارد. دایکم ئامادە نەبوو بڕوا. بە زۆر ئێمەی خستە ناو ئۆتۆمبێلێك کە نازانم چی بوو، بەڵام ئۆتۆمبێلێکی بەرز بوو. ئەو ڕۆژە بۆ کۆتا جار بۆنی گوڵەبەڕۆژەم کرد. گوابوو دوو کاتژمێری تر خۆڵ ببارێت و ڕەشەباکە هەڵ بکا. نازانم. ئێمە ڕۆیشتین. ئەو ڕۆژە ئاسمان زەرد بوو. بۆنی ناو گۆڕ ئەهات. دایکم چەند جارێك هاواری کرد: “بۆنی ناو گۆڕ ئەکەم. بە خوا بۆنی ناو گۆڕ ئەکەم”. بەڵام من بۆنی گوڵەبەڕۆژەم ئەکرد. وەک دایکم ئەیوت: “گەرمیان ئەترسێ”. ڕاستە. ئێمە لە سلێمانیش هەر ئەترساین. بۆنی خۆڵمان ئەکرد. ئێستایش کاتێك بۆنی خۆڵ ئەکەم ئەترسم. یەکدونیا بیرەوەریم لەسەر دەنکۆڵە لمەکاندا هەڵگیراون. ڕقم لە خۆڵە.\nبۆنی گوڵەبەڕۆژەکە بردمی لەگەڵ خۆی. بە گریانەوە هاوار ئەکەم:\n– باوکە! باوکە!\nوەڵام ناداتەوە و سەرقاڵی سەمایە لەگەڵ -با-دا. دووبارە بانگی ئەکەمەوە:\n– باوکە! ئەمەوێ بۆنت بکەم.\nئێسکەپەیکەرەکە لە ئاسمانەوە تەماشام ئەکات و پێئەکەنێ. تۆزێکی دیکە سەمای کرد و پاشان دێتە خوارەوە بۆ بەردەمم و دەست بە قسە ئەکات:\n– بۆنی چیم لێ دێت ئاسکە؟\n– نازانم! گوڵەبەڕۆژە. ناو گۆڕ.\n– من باشم ئاسکە خەمت نەبێ.\n– بیرت ئەکەم. بیری ئەو کاتانە ئەکەم کە بۆنە گوڵەبەڕۆژەکەت ئەیخەواندم.\n– حەزت لە سەما نییە؟\n– سەمای چی؟\n– سەما لەگەڵ -با-.\nتۆزێک ئەوەستم، پاشان بە سەرسوڕمانەوە سەیری ئەکەم و ئەڵێم:\n– من سەما نازانم.\nخەندەیەکم بۆ ئەکات و پێم ئەڵێ:\n– منیش نەمدەزانی.\n– ئەی چۆن فێر بوویت؟\n– لە ناو گۆڕدا فێری بووم.\n– ناو گۆڕ؟\n– بەڵێ ناو گۆڕ.\nقاقایەک لێ ئەدەم. هەست ئەکەم پێکەنینەکەم ئەوی جاڕس کرد و ئەمەوێ دڵی هیچ نەکات:\n– ببورە، مەبەستم هیچ نەبوو باوکە. بەڵام چۆن ناو گۆڕ مرۆڤ فێری سەما ئەکات؟\nبە بێتاقەتییەوە وەڵام ئەداتەوە:\n– ناو گۆڕ فێری فڕینیشت ئەکات کچم.\n– تۆ فێرم ئەکەیت؟\nبە توڕەییەوە ئەڵێم:\n– توڕە مەبە! خۆت فێر ئەبیت.\n– حەزم لێیە بۆنت بکەم باوکە.\nباوەشم پێدا ئەکات و منیش لە باوەشی ئەگرمەوە. دەست بە ئێسکە ماندووەکانیدا ئەهێنم. بۆنی گوڵەبەڕۆژەی لێ دێت. ئا لێی دێت. پاشان چووەوە بۆ ئاسمان و لەگەڵ -با-دا دەستی کردەوە بە سەما. بۆ کۆتا جار داوایەکی لێ ئەکەم:\n– بچۆ بۆ لای دایکم، زۆر بیرت ئەکات.\nئەویش هاوار ئەکات تا دەنگی باشتر بگات:\n– ئەمشەو دێمە خەوی.\nوا دەڵێت و پاشان ئەڕوات. ڕەشەبا نەما. خۆڵبارین نەما. بۆنی گوڵەبەڕۆژە نەما. ئا نەما. ئاسمانی ساماڵ ئەمترسێنێ. خۆر ئەمترسێنێ. من وەکوو دایکم نیم. لە خۆر ئەترسم. لە گەرما ئەترسم. لە خۆڵ ئەترسم.\nماندوو ماندوو ئەڕۆمەوە ماڵەوە و دایکم لێم ئەپرسێت:\n– کچم بۆنی گوڵەبەڕۆژەت نەکرد ئەمڕۆ؟\n– هەست ئەکەم کردووتە.\n– کردم، بۆنم کرد.\nدایکم یەکسەر قنج ئەبێتەوە و دێت بۆ لام:\n– بینیت؟ دۆزیتەوە؟ ئەی بۆ بانگت نەکرد؟\n– ئەمشەو ئەیبینی.\n– لە کوێ.\n– لە خەونتدا. زوو بنوو. هەوڵدە ئەمشەو زوو بنوو.\nشەوە. دونیا وەکوو چاوە بێتاقەتەکانی دایکم خامۆشە. ئاسمان برینی سەدساڵەی نەتەوەیەک بە بێدەنگی دەگێڕێتەوە. هەست ئەکەم ماڵەکەمان دووبارە هەناسەی فێنکی تێدایە. دایکم نوستووە. بۆنی گوڵەبەڕۆژە ئەکەم. بۆ کۆتا جار بۆنی ئەکەم. بۆ کۆتا جاریش هەناسەی فێنک ئەدەم. دایکم ئیدی نوستووە. کەسیش ناتوانێ لەو خەوە هەڵیستێنێ. هیچ هێزێك نییە ئیدی خەبەری بکاتەوە. بۆنی گوڵەبەڕۆژە نەما…\n١٩ی خاکەلێوەی ٢٠٧٢٣\n← سۆژینی تاکی هاوچەرخی کورد\nکتوپڕێک ئا →


📷 سینەمای دڵشاد لە سلێمانی Image and Description\n📅 Added on Mar 31 2013 3:34PM\n👁 This item has been viewed 12,022 times\nسینەما دڵشاد لەساڵی (1965) لە شەقامی کاوەی شاری سل [ More... 👁] ✖ ✖ 4 0 ✔ 80% ✍ H.B. 31-3-2013 15:34:52\n📖 سینەمای دڵشاد، یادێک لەجاران Articles\n📅 Added on May 23 2013 10:25PM\n👁 This item has been viewed 12,005 times\nهاوڕێ باخەوان [ More... 👁] ✖ ✖ ✖ 2 0 ✔ 86% ✍ H.B. 23-5-2013 22:25:19


به‌حره‌ین چالاکوانی زیاتری شیعه حوکم‌ده‌دات\nده‌سه‌ڵاتداران له به‌حره‌ین حکومی زیندانی چالاکوانانی دیکه‌یان ده‌رکردووه به هۆی وه‌ک ده‌ڵێن رۆڵیان له سازدانی خۆپیشاندانی په‌یوه‌ست به داواکاری چاکسازی له ولاتدا. هه‌ندێک له‌وانه‌ی که‌وا حکومی زیندانی دراون پێشتر به هه‌وڵدانیان بۆ ئاگرتێبه‌ردانی پۆلیسخانه‌یه‌ک تواپـبارکرابوون.\nئه‌مڕۆ دادگایه‌کی کاروباری ئاسایشی له به‌حره‌ین حکومی زیندانی بۆ 19 که‌س بڕیه‌وه و به‌م جۆره ژماره‌ی ئه‌و جالاکوانانه‌ی له هه‌فته‌ی پێشوودا حکومی زیندانیدران گه‌یشته 81 که‌س.\nئه‌وه‌ی شایانی باسه له کۆی ئه‌و 19 که‌سه‌ی ئه‌مڕۆ داگای ئاماژه‌پێدراوی به‌حره‌ینی حکومی زیندانی دان، 13 چالاکوانیان حکومی 5 ساڵ زیندانی دران به تۆمه‌تی هاویشتنی ته‌قه‌مه‌نی دروستکراوی خۆماڵی هه‌روه‌ها که‌ره‌سته‌ی دیکه بۆ پۆلیسخانه‌یه‌ک له نزیک مه‌نامه، ئه‌مه‌ش له میانه‌ی خۆپیشاندانه‌کانی سه‌ره‌تای ئه‌مساڵ. هاوکات 6 چالاکوانی دیکه حکومی زیندانی یه‌ک ساڵ دران به هۆی رۆڵیان له کاری به‌رپاکردنی نائارامی په‌یوه‌ست به داواکری چاکسازی.\nئه‌وه‌ی جێی ئاماژه‌یه خۆپیشاندانه‌کان له لایه‌ن شیعه‌کانی به‌حره‌ینه‌وه پێشه‌وایی کران، ئه‌وانه‌ی له وڵاته‌دا زۆرینه‌ن. شیعه‌کان داوای پێدانی رۆڵی زیاتریان کردووه له نێو حکومه‌تی به‌حره‌یندا، ئه‌وه‌ی سووننه‌کان رابه‌رایه‌تی ده‌کات.


نێچیرڤان بارزانی: حكوومەتی فیدراڵیی عێراق دەبێ قەرەبووی كەسوكاری ئەنفالكراوان و زیانلێكەوتووانی كوردستان بكاتەوە - President of the Kurdistan Region of Iraq\nنێچیرڤان بارزانی: حكوومەتی فیدراڵیی عێراق دەبێ قەرەبووی كەسوكاری ئەنفالكراوان و زیانلێكەوتووانی كوردستان بكاتەوە\nئێوارەی ئەمڕۆ چوارشەممە ٣١/٧/٢٠١٩ بە ئامادەبوونی بەڕێز نێچیرڤان بارزانی سەرۆکی هەرێمی کوردستان، لە بارزان ڕێوڕه‌سمێك بۆ (٣٦)ەمین ساڵیادی ئەنفالکردنی بارزانییەکان بەڕێوە چوو.\nلەو ڕێوڕه‌سمه‌دا کە به‌ڕێزان مه‌سروور بارزانی سه‌رۆكی حكوومه‌تی هه‌رێمی كوردستان، ڕێواز فایه‌ق سه‌رۆكی په‌رله‌مانی كوردستان، دكتۆر به‌شیر خه‌لیل جێگری سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌نی نوێنه‌رانی عێراق و ژماره‌یه‌ك له وه‌زیرانی حكوومه‌تی هه‌رێمی كوردستان و په‌رله‌مانتارانی عێراق و هه‌رێمی كوردستان و كونسوڵ و دیپلۆماتكار و نوێنه‌رانی وڵاتانی بیانی له هه‌رێمی كوردستان و نوێنه‌رانی لایه‌نه سیاسییه‌كانی كوردستان ئامادە بوون، بەڕێز سەرۆکی هەرێمی کوردستان وتارێکی پێشکەش کرد و تیایدا جیا له به‌خێرهێنانی میوانانی ڕێوڕه‌سمه‌كه، ڕووی لە خەڵکی کوردستان بەگشتی و کەسوکاری ئەنفالکراوەکان بەتایبەتی كرد و یادكردنەوەی ئەمساڵی تاوانی جینۆساید و ئەنفالكردنی بارزانییانی بە کاریگەرتر و خەمناکتر دانا بەوەی کە لە بیابانەکانی سەماوە گۆڕێکی دیکەی بەکۆمەڵ دۆزراوەتەوە کە ڕوفاتی ٧٥ کوردی تێدایە لە ژن و منداڵ کە دیمەنێکی زۆر دڵهەژێنیان بۆ كەسوكاری قوربانیانی ئەنفال و جینۆساید لە گەرمیانەوە تاکو بادینان و سەرجەم خەڵکی کوردستان دروست کردووە و کارەساتی ئەنفال بیردەخاتەوە کە شێوەی گرتن و شەهیدکردنیان لە مێژووی هاوچەرخی جیهاندا کەم وێنەیە.\nبەڕێزیان ئاماژەی بەوە کرد لە کۆی (١٨٢) هەزار کەسی بێتاوان کە لەسەر نیشتمانپەروەری شەهید کران، تا ئێستا (٢٦٧٢) ڕوفاتیان گەڕێندراونەتەوە کوردستان و لە کۆی (٨) هەزار بارزانیش تەنیا ڕوفاتی (٥٩٦) کەسیان هێنراونەتەوە و بە خاکی نیشتمان سپێردراون.\nبەڕێز سەرۆکی هەرێمی کوردستان وێڕای ئاماژە دان بە بڕیاری دادگای باڵای تاوانەكانی عێراق لە ساڵی (٢٠١١) کە تیایدا ئەنفالی بارزانییانی بە جینۆساید ناساند، جینایەتەکەی ڕژێمی ئەوسای عێراقی وەبیر ئامادەبووان هێنایەوە کە پیاو و مێرمنداڵە بارزانییەکان دوای گیرانیان لە كۆمەڵگە زۆرەملێكانی قوشته‌په، به‌حركه، هه‌رير و دیانا و گواستنەوەیان بۆ بیابانەکانی پارێزگای موسەننا، دوای یەک مانگ گوللەباران کران و خرانە گۆڕە بەکۆمەڵەکانەوە.\nبه‌ڕێزیان ڕایگه‌یاند دوای ئەوە ئەرکی سەختی گەورەکردنی منداڵەکان و بەڕیکردنی گوزەران، کەوتە سەرشانی ژنانی سەربەرزی بارزانی کە بە ئیرادەیەکی پۆڵایینەوە بەرەوڕووی سەختییەکانی ژیان بوونەوە و کەلێنی بێ باوکییان بۆ منداڵەکانیان پڕکردەوە و توانییان منداڵی بەتوانا و لێهاتوو گەورە بکەن بۆ خزمەتی کوردستان، بۆیە بەڕێزیان دووپاتی کردەوە کە خۆمان بە قەرزداری ئەو دایکە میهرەبان و خۆشەویستانە لە بارزان و گەرمیانى خۆڕاگر دەزانین. هەروەها هاوکاریی نهێنیی ئەوکاتی خەڵکی هەولێر، هه‌رير و باتاس و ديانا و سۆران و دەوروبەریان لەگەڵ خێزانە بارزانییەکانی بە هەڵوێستێکی کوردانە، جوامێرانە و مرۆڤدۆستانەی وەسف کرد بەوەی کە ڕێگر بوون لە بەردەم تەواوکردنی پیلانەکانی ڕژێم.\nبەڕێز نێچیرڤان بارزانی تیشکی خستە سەر مێژووی بارزان کە خاوەن عەقیدەیەكی زۆر ڕیشەداكوتاو، پێگەیەكی عیرفانی و دابونەریتی مرۆڤانەی بەرزە و تیایدا ڕێسا مرۆڤایەتییەكان گەشەی كردووە و گۆڕانكارییەكی كۆمەڵایەتيی گەورەی دروست كردووە و بەگوێرەی ڕێساکان ڕێز لە مافی چین و توێژەکان گیراوە و ژینگە و سروشت پارێزراوە. هەروەها بارزان مێژوویەكی شۆڕشگێڕیی دێرینی هەیە و بۆ بەدەستهێنانی دادپەروەری لەنێوان ئایینە جیاجیاکانی ناوچەکە، لە دژی ستەمکاران ڕاپەڕیون و باوەڕیان بە خەبات هەبووە لەپێناو ڕزگاریی نەتەوەکەیان، هەربۆیە ناوچه‌كه لە ساڵانی بیست و سییەكانی سەدەی ڕابردوودا، چەندین جار بە ناپاڵم و بۆمبی تەوقیتكراو ڕووخێندراون و سووتێندراون.\nبەڕێز سەرۆکی هەرێمی کوردستان باسی لە شۆڕشی شێخ عەبدولسەلام بارزانی کرد وەک یەكەم دانەری مانیفێستۆ و ڕێبازی بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی نیشتمانیی كورد کە توانی زانا و گەورەكانی ئەوکاتی كوردستان لەسەر مافە نیشتمانی و نەتەوەییەكانی ڕێكبخات و کۆیان بکاتەوە و خواستەکانی گەلی کوردستان بگەیەنێتە ئیمپراتۆریەتی عوسمانی و زلهێزەكانی ئەوكات. دواتریش عەقیدەی بارزان لەسەر دەستی شێخ ئەحمەدی بارزانی لە هەرسێ ڕووی ئایینی و كۆمەڵایەتی و شۆڕشگێڕييه‌وه گەشەسەندنی بەرچاوی بەخۆیەوە بینی و خەڵكی ڕادەهێنا لەسەر تەحەممولكردن و سەرنەوینەکردن بۆ هیچ سته‌مكار و زۆردارێك. لەبەر ئەوە، بارزانییەکان کە بەو شێوەیە پەروەردە کراون، بە پاراستنی يه‌كگرتووييى خۆیان، ڕۆڵ و پێگەیەكی گەورەیان لە مێژووی خەباتی گەلی كوردستاندا هەبووە و هیچ كاتێك خۆسەپاندن و سته‌میان قبووڵ نەكردووە، لەبەر ئەوەش بارزان بەردەوام لە شۆڕشدا بووە بۆ دادپه‌روه‌رى و ئازادی.\nبەڕێزیان لە بەشێکی دیکەی وتارەکەیدا، لەگەڵ یادی ئەنفالکردنی بارزانییەکاندا، یادی ئەنفالكراوانی گەرمیان، بادینان، شەهیدانی كیمیابارانی هەڵەبجە، بالیسان، شێخ وەسانان و بێسەروشوێنكردنی كوردانی فەیلی و هەروەها یادی قوربانیانی كۆمەڵكوژيی شنگالی بەرز نرخاند و سڵاو و ڕێز و پێزانینی خۆی بۆ ئەو دایکە میهرەبان و جوامێرانە نارد کە دواى ئەنفالەکان هەر لە گەرمیانەوە تا بارزان و بادینان، ئەرکى سەختى ژیاندن و پەروەردە و گەورەکردنى منداڵانیان لە ئەستۆ گرت. جەختی لەسەر ئەوەش کردەوە کە دەبێ بەپێی دەستوور و بڕیارەكانی دادگای باڵای تاوانەكانی عێراق و ڕووپێوەكانی حكوومەتی هەرێمی كوردستان لە ڕابردوودا، حكوومەتی فیدراڵی قەرەبووی كەسوكاری ئەنفالكراوان و زیانلێكەوتووانی كوردستان بكاتەوە.\nلە کۆتاییدا بەڕێز سەرۆکی هەرێمی کوردستان سڵاوی نارد بۆ گیانی پاکی شەهیدانی جینۆسایدی بارزانییەکان و ئەنفالكراوانی گەرمیان، بادینان، شەهیدانی هەڵەبجە، شنگال و هەموو كوردستان.\nئەمە دەقی وتاری بەڕێز نێچیرڤان بارزانی سەرۆکی هەرێمی کوردستانە:\nكەسوكاری بارزانیيانی ئەنفالكراو،\nخەڵكی دەڤەری بارزان..\nڕۆژتان باش و هەموو لایه‌كتان بە خێر بێن. سوپاسی بەشداريی هه‌موو لایه‌كتان ده‌كه‌م كه ئه‌مڕۆ لێره كۆبووینه‌ته‌وه بۆ ڕێزگرتن له یادی 36 ساڵه‌ی ئه‌نفالكردنی بارزانییه‌كان.\nبه‌خێرهاتنی كونسوڵ و نوێنه‌رانی وڵاتانی بیانی له هه‌رێمی كوردستان ده‌كه‌م، به خێر بێن، به‌خێرهاتنی هێزه سیاسییه‌كانی كوردستان ده‌كه‌م كه ئه‌مڕۆ لێره ته‌شریفیان هێناوه، به خێر بێن. په‌رله‌مانتاران، سه‌رۆكی په‌رله‌مان، سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران، هه‌موو ئه‌و به‌ڕێزانه‌ی كه ته‌شریفیان هێناوه، هه‌موو لایه‌كتان به خێر بێن.\nیادكردنەوەی تاوانی جینۆساید و ئەنفالكردنی بارزانییان، ئەمساڵ لە ساڵانی دیكە خەمناكتر و كاریگەرترە. چەند ڕۆژێكە جارێكی دیكە چاومان لە بیابانەكانی عێراقە. چاومان لە گوندی (شێخولبادیە)ی نزیك نوگرە سەلمانە، كە ڕوفاتی زیاتر لە (75) كوردی ئەنفالكراوی تێدا دۆزراوەتەوە و هەموویان ژن و منداڵن. دیمەنەكان زۆر دڵهەژێنن. منداڵی ساوا دۆزراوەتەوە كە له باوەشی دایكیدا گوللەباران كراوە و توند سینگی دایكی گرتووە. ژنێكی دیكە دۆزراوەتەوە پێنج منداڵی بچووكی به تەنیشتييه‌وه گوللەباران كراون.\nئێمەی كەسوكاری قوربانیانی ئەنفال و جینۆساید لە گەرمیانەوە تاكو بادینان، ئێمەی خەڵكی كوردستان، ناخ و دەروونمان جارێكی دیكە بەو دیمەنانە هەژاوەتەوە. جارێكی دیكە دیمەنی گوللەباران و زیندەبەچاڵكردنی (182) هەزار كەسی بێ تاوان و مەدەنيی خەڵكی كوردستانمان لەو بیابانانەدا دێتە بەرچاو كە تەنیا لەسەر كوردبوون و نیشتمانپەروەری، بەكۆمەڵ شەهید كران.\nتا ئێستا تەنیا ڕوفاتی (2672) شەهید، لەو (182) هەزار ئەنفالكراوە گەڕێندراونەتەوە كوردستان. لە (8) هەزار بارزانیش تەنیا ڕوفاتى (596) شەهید هێنراونەتەوە بارزان و لێرە لە خاكی پیرۆزی كوردستان نێژراون. دۆزینەوەی هەر گۆڕێكی بەكۆمەڵ، دۆزینەوە و هێنانەوەی هەر ڕوفاتێك، هەموو گەلی كوردستان دەخاتە ماتەمینەوە، چونكە شێوەی گرتن و ئەنفال و شەهیدكردنی خەڵكی كوردستان زۆر كەم وێنەیە لە مێژووی هاوچەرخی جیهاندا.\nئەمڕۆ ئێمە لێرە یادی (36) ساڵەی جینۆساید و ئەنفالكردنی (8000) بارزانی دەكەینەوە. ڕۆژی 31ی تەممووزی ساڵی 1983، هەر پیاو و مێردمنداڵێك بارزانی بووبێت، لای ڕژێمی عێراق تاوانبار بووه و گیراوە. دوای مانگێك، هەموویان لە بیابانەكانی پارێزگای موسەننا گوللەباران كران و خرانە گۆڕە بەكۆمەڵەكانەوە.\nئەو بارزانیيانە لە كۆمەڵگە زۆرەملێیەكانی قوشته‌په، به‌حركه، هه‌رير و دیانا، دەستگیر كران. کۆتاییى حەفتاکان هەموو گوندەكانی دەڤەری بارزان ڕووخێندران و (2925) خێزانى بارزانی لەو كۆمەڵگە زۆرەملێیانەدا نیشتەجێ كران، دواتریش هه‌موویان بەكۆمەڵ ئەنفال كران.\nژیانی ژن و منداڵانی بارزانی دوای ئەو ئەنفالكردنە، زۆر سەختتر بوو. ئه‌و كات ئەركی ژیاندنی خێزانەكان بە تەواوی كەوتە سەر شانی ژنانی سەربەرزی بارزانی. منداڵه‌كانيان لەناو مەرگەسات و دۆخێكی زۆر ناخۆشدا گەورە كرد.\nزۆر لە منداڵە بارزانییەكان ناچار بوون بەهۆی ترس و خراپتربوونی ژیانی خێزانەكانیانه‌وه، واز لە خوێندن بێنن. خێزانەكان بەهۆی ئەنفالكردنی سەرخێزانەوە، بە تەواوی ژیانیان لێ تێكچوو. هەموو ئەو ژن و پیاوانەش كە لە هەڵمەتی ئەنفالكردنەكە ڕزگاریان بوو، لە ترسێكی بەردەوامدا بوون و چاوەڕێ بوون ئەوانیش ڕۆژێك بگیرێن. ئەو دۆخە ناخۆشه كه به‌سه‌ر گه‌لی كوردستان و به‌سه‌ر بارزانییه‌كاندا هات لەژێر دەسەڵاتی ڕژێمی عێراقدا، تاوەكو ڕاپەڕینی (1991) بەردەوام بوو.\nبەڵام دایکانى بارزانى، بە سەرى بەرز و بە تەحەدا و ئیرادەیەکى پۆڵایینەوە ڕووبەڕووى سەختییەکانى ژیان و قەدەر بوونەوە. لەلایەک بۆ منداڵەکانیان بوونە باوک و بە ڕەنج و کارکردن بژێوى ژیانیان پەیدا کرد، لەلایەکى دیکەشەوە منداڵەکانیان بە گیانێگى بەرزى کوردانە پەروەردە و گەورە کرد. ئەمڕۆ دەبینین ئەو منداڵانە گەنجى بەتوانا و لێهاتوون و له‌مڕۆدا خزمەتى کوردستان و گه‌له‌كه‌یان دەکەن. دەستى یەکە بە یەکەى ئەو دایکە ڕووسپیانە ماچ دەکەم و سوپاسیان دەکەم. بۆ هەمیشە ئێمە قەرزارى ئەو دایکە میهرەبان و خۆشەویستانەین، چ لێرە لە بارزان، چ لە گەرمیانى خۆڕاگر بن.\nلێرەدا كە باسی ژیانی ئه‌و خێزانە بارزانییانە دەكەین، پێویستە وەك هەموو جارێك سوپاسی جوامێريی خەڵكی هەولێر و دەوروبەری بكەم، كە كوردانە و مرۆڤانە ئەوەندەی بۆیان كرا بە شێوەیەكی نهێنی هاوكاريی خێزانە بارزانییەكانیان كرد. بە ڕاستی هەولێری خۆشەویست وەك هەمیشە جوامێری نواند. هەروەك چۆن دواتریش جوامێری بەرامبەر دەربەدەركراوانی بادینان و كوردانی دەربەدەركراوی شەبەك نواند. زۆر سوپاس بۆ خەڵكی خۆشەویستی هەولێر، ئێوە یارمەتیدەرێكی گەورە بوون بۆ سەرنەگرتنی ته‌واوى پلانەكانی ڕژێم، بۆ جینۆسایدكردنی بارزانیيان. سوپاس بۆ خه‌ڵكى هه‌رير و باتاس و ديانا و سۆران و دەوروبەریان، كه به ڕاستی ئه‌وانیش به‌پێی توانای خۆیان هاوكاريى بارزانييه‌كانيان كرد.\nئەنفالكردنی بارزانییان بە هەموو پێوەرێك جینۆساید بوو. لەبەر ئەوەش دوای ڕووخاندنی ڕژێمی به‌عس، دادگای باڵای تاوانەكانی عێراق ڕۆژی 11ی ئایاری 2011 بڕیاری بە جینۆسایدناساندنی ئەنفالی بارزانییانى دەركرد.\nبارزان و گونده‌كانى ناوچه‌كه چەندین جار ڕووخێندراون و سووتێندراون. بۆ یەكەمجار لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا ساڵانی بیست و سییەكانی سەدەی ڕابردوود، بارزان بە ناپاڵم و بۆمبی تەوقیتكراو بۆمباران كرا، چونكە ببووە مەكۆی ڕاپەڕین و شۆڕش، ئەو بزووتنەوەیەش لە باوەڕێكی قووڵەوە سەرچاوەی دەگرت.\nبارزان خاوەن پێگەیەكی عیرفانی و دابونەریتی مرۆڤانەی بەرزە. بارزانییەكانیش خاوەن مێژوویەكی شۆڕشگێڕیی دێرینن. عەقیدەی بارزان، عەقیدەیەكی زۆر ڕیشەداكوتاو، ئامانجەكانیشی زۆر مرۆڤانە بوون. هەموو بارزانییەك بە گوێرەی ئەو عەقیدەیە، خۆی بە بەرپرسیار بینیوە بەرامبەر به خوا، لەبەر ئەوەش خۆی بە خاوەن ئەرك بینیوە بەرامبەر هەموو بوونه‌وه‌رێكى خوا.\nبارزانییەكان بۆ پاراستن و بەرگریكردن لە ماف و ژیانی هەموو مرۆڤ بە هەموو ئایینەكانەوە خۆیان بە بەرپرسیار زانیوە. بەهۆی ئەو عەقیدەیه‌وە دانانی ڕێساكانی پاراستنی باڵندەكان، گیانەوەران و ژینگەیان بەگشتی كردووەتە ئەركی خۆیان. پاراستنی مافی ژنان و منداڵان یەكێك بووە لە تایبەتمەندییەكانی خێزان لە بارزان. پاراستنى مافی جووتیاران لە دەڤەری بارزان، سیستەمی دەرەبەگی لە ناوچەكەدا هەڵوەشاندەوە، ئەوەش بەپێی هەمان ئەو عەقیدەیە و سه‌رچاوه‌كه‌شی ئه‌و بیروباوه‌ڕه بووه.\nبارزانییەكان لەو باوەڕەدا بوون كە دادپه‌روه‌رى لە ژێردەستی و لە سته‌مدا دروست ناكرێت، لەبەر ئەوە بۆ بەدەستهێنانی دادپه‌روه‌رى، دژى سته‌م ڕاپەڕیون. لەوپەڕی نەبوونیدا، بە باوەڕێكی زۆرەوە خەباتیان كردووە لەپێناو رزگاريی خۆیان و دەوروبەر و نەتەوەكەیان.\nلە بارزان، مزگەوت، دێر و كەنیشتە لە تەنیشت یەكتر بوون، دادپه‌روه‌ريى نێوان موسڵمان و مەسیحی و جووله‌كه‌ش ئەوەندە لە ئاستێكی باڵادا بوو، مەسیحی و جووله‌كه‌ى ناوچەكانی دەوروبەر پەنایان هێناوەتە لای شێخه‌كانی بارزان بۆ پاراستنیان و سەندنەوەی مافەكانیان له خه‌ڵكى ديكه.\nعەقیدەی بارزان، بەردەوام لەناو ڕێسا مرۆڤایەتییەكاندا گەشەی كردووە و گۆڕانكارییەكی كۆمەڵایەتيی گەورەی دروست كرد. دوای ئەوە زۆر بە فراوانی و ئاشكرایی ئەو عەقیدەیە پەڕیەوە بۆ هەڵگیرساندنی شۆڕش و دەستپێكردنی خەباتی نەتەوەیی، بەتایبەتی لە سەردەمی شێخ عەبدولسەلامی دووەمدا.\nشێخ عەبدولسەلام بارزانی، زانا و گەورەكانی كوردستانی لەسەر مافە نیشتمانی و نەتەوەییەكانی كورد ڕێكخست و كۆكردەوە. داواكارییەكانی گه‌لى كوردستانی بە شێوەی نووسراو لە كۆمەڵێك خاڵی زۆر ڕووندا گەیاندە ئیمپراتۆریەتی عوسمانی و زلهێزەكانی ئەوكات. لەبەر ئەوەش شێخ عەبدولسەلام بارزانی بە دانەری یەكەمین مانیفێستۆ و ڕێبازی بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی نیشتمانیی كوردستان، دادەنرێت.\nدوای لەسێدارەدانی شێخ عەبدولسەلام بارزانی لە ساڵی 1914، عەقیدەی بارزان لەسەر دەستی شێخ ئەحمەدی بارزانی (خودانی بارزان)، لە هەرسێ ڕووی ئایینی و كۆمەڵایەتی و شۆڕشگێڕييه‌وه لە گەشەكردنێكی بەرچاو، بەردەوام بوو.\nبارزانییەكان لەڕووی رووحییەوە زیاتر گەشەیان كرد، هەروەها پاراستنی ژینگە و گیانەوەران و باڵندەكانیان زیاتر بڵاوكردەوە و ئه‌و باوه‌ڕه‌یان بەهێزتر كرد، چونكە دوای بڵاوبوونەوەی چەك و تەقەمەنی، خودانی بارزان زۆر ڕێنمایيی تازەی وردی دەركرد بۆ پاراستنی ژینگە و گیانەوەران و باڵندە لەدەست مرۆڤ. تەنانەت ڕێنماییەكانی خودانی بارزان گەیشتنە ئەوەی كە هانی بارزانییەكانی دەدا ئەگەر لەسەر رووباری زۆر گەورەش بن، نابێ زیاتر لە پێویستیی خۆیان، ئاو بەكار بێنن و نابێ ئاو بەفیڕۆ بدەن.\nهەروەها جەنابی شێخ ئەحمەد، خەڵكی ڕادەهێنا لەسەر تەحەممولكردن و سەرنەوینه‌کردن بۆ هیچ سته‌مكار و زۆردارێك. كاتێك دوای ڕووخاندنی كۆماری دیموكراتی كوردستان لە مەهاباد، لەگەڵ خێزانەكان و ژمارەیەكی زۆر لە بارزانییەكان گەڕایەوە عێراق، ماوەی سێ ساڵ له چاوەڕوانيى جێبەجێكردنی حوكمی لەسێدارەدان و نۆ ساڵ حوكمی زیندانی تاهەتاییدا، سەرەڕای زۆر داواكاری، ئامادە نەبوو نامه‌يه‌ك بۆ مەلیك بنووسێت و داوای لێبوردنی لێ بكات، بەڵكو هەر لە زینداندا مایەوە تاكو لەگەڵ ڕووخاندنی ڕژێمی مەلەكی و دروستبوونی كۆماردا، ئازاد كرا.\nبەهۆی یەكگرتوويى و پابه‌ندییان بە عەقیدە و كردەوە لەگەڵ یەكتر، بارزان و بارزانییەكان ڕۆڵ و پێگەیەكی گەورەیان لە مێژووی خەباتی گەلی كوردستاندا هەبووە. يه‌كگرتووييى خۆیان دەپارێزن، بۆ ئەوەی هێزێكی كاریگەر بن بۆ مافەكانی گەلی كوردستان و دادپەروەری، چونكە بارزانییەكان بەو شێوەیە پەروەردە كراون و لەوەش كەمتر بە شایەنی مێژووی خۆیان نابینن.\nعەقیدە و كولتووری بارزان، ڕێگەیەك بووە بۆ ڕازیبوونی خوا لە مرۆڤ و ڕازیبوونی مرۆڤ لە یەكتر، لەبەر ئەوەش هەموو بارزانییەك كە خاوەن عەقیدەیەكی ڕاستەقینە بووبێت، چاوی لەوە بووە خوا و دەوروبەرەكەی بە كردەوەكانی لێی ڕازی بن، نەك بە خۆسەپاندن، بۆيه بارزان هیچ كاتێك خۆی نه‌سه‌پاندوه و سته‌میشی به هیچ شێوه‌یه‌ك قبووڵ نەكردووە، لەبەر ئەوەش بەردەوام لە شۆڕشدا بووە بۆ دادپه‌روه‌رى و ئازادی.\nئێمە ئەمڕۆ كە ڕێز لە یادی ئەنفالكراوانی بارزانى دەگرین، لە هەمان كاتدا یادی ئەنفالكراوانی گەرمیان، بادینان، شەهیدانی كیمیابارانی هەڵەبجە، بالیسان، شێخ وەسانان و بێسەروشوێنكردنی كوردانی فەیلی دەكەینەوە. یادی كۆمەڵكوژيی شنگال دەكەینەوە.\nسڵاو و ڕێز و پێزانین بۆ هەموو ئەو دایکە میهرەبان و جوامێرانەى دواى ئەنفالەکان هەر لە گەرمیانەوە تا بارزان و بادینان، ئەرکى سەختى ژیاندن و پەروەردە و گەورەکردنى منداڵانیان کەوتە ئەستۆ. ئەوان هەموویان هەڵگرى هەمان ژان و دەردەسەرى و سیمبۆلى ئەو ستەمە گەورەیەن کە لە گەلى کوردستان کراوە. زۆر جار لە یادى ئەنفالەکاندا، لێرە لە بارزان، دایکان و خەڵکى گەرمیانم بینیوە، لە گەرمیانیش دایکان و خەڵکى بارزانیم بینیوە. ئەوان هەڵگرى هاوبەشى هەمان هەست و سۆز و هەمان ئازار و ناسۆرى هاوبەشن، سڵاویان لێ بێت و ده‌ستیان ماچ ده‌كه‌م.\nلە یادی ئەنفالكردنی بارزانییاندا، جەخت لەوە دەكەینەوە كە بەپێی دەستووری عێراق و بڕیارەكانی دادگای باڵای تاوانەكانی عێراق و ڕووپێوەكانی حكوومەتی هەرێمی كوردستان لە ڕابردوودا، حكوومەتی فیدرالیی عێراق پێويسته قەرەبووی كەسوكاری ئەنفالكراوان و زیانلێكەوتووانی كوردستان بكاتەوە.\nجارێكی دیكه لێره‌وه ئه‌و داوایه له حكوومه‌تی عێراق ده‌كه‌ین كه پابه‌ند بێت به‌و بڕیارانه و قه‌ره‌بووی زیانلێكه‌وتوانی ئه‌نفالكراوانی كوردستان بكاته‌وه.\nجارێكی دیكە بەخێرهاتنی ئێوەی بەڕێز دەكەم و هەزاران سڵاو دەنێرین بۆ گیانی شەهیدانی جینۆسایدی بارزانییان و ئەنفالكراوانی گەرمیان، بادینان، شەهیدانی هەڵەبجە، شنگال و هەموو كوردستان.


چۆن بەسەر شەرمکردندا زاڵ بین؟\nسەندیکاى پزیشکان: لە ماوەیەکى کەم دەتواندرێت کۆرۆنا کۆنترۆل بکرێت ئەگەر هاووڵاتیان پابەندب…\nڕۆژیار محەمەد 31/07/2017 - 16:54 بڵاوکراوەتەوە لە هەمەجۆر\nمرۆڤ بوونەوەرێکی كۆمه‌ڵایه‌تییه، واتا مرۆڤ هه‌ر چه‌ند شه‌رمن بێت، بەردەوام حەزی ئەوەی هه‌یه په‌یوه‌ندیى كۆمه‌ڵایه‌تى لەگەڵ کەسانی تر دروست بكات، به‌ڵام ئه‌گه‌ر تۆ کەسێکی شەرمنیت و كێشه‌ت له شه‌رمكردنى كۆمه‌ڵایه‌تى هه‌یه، ئه‌وه ئه‌م ئامۆژگارییانه بخوێنه‌وه و زاڵ بە بەسەر شەرمکردندا.\n1- ڕووبه‌رووى خۆت به‌ره‌وه\nزانینى كێشه‌كان، نیوه‌ى چارەسەرە، ئه‌وه‌ى هه‌ستى پێ ده‌كه‌یت له‌سه‌ر لاپه‌ڕه‌یه‌ك بینووسه‌ره‌وه و هه‌وڵ بده، ڕێگایه‌ك بدۆزیته‌وه بۆ چاره‌سه‌ركردنى، چونكه له‌وانه‌یه یه‌كێك له‌و هۆكارانه‌ى شه‌رمكردنت، ڕازى نه‌بوون بێت لە شێوەی خۆت، یاخود جه‌سته‌ت، جا به‌هۆى ئه‌وه‌وه بێت كه قه‌ڵه‌ویت، یاخود لاوازیی لەڕادەبەردەرت بێ، یان هه‌ر چ هۆكارێكى تر، بۆیە زوو ده‌ست به چاره‌سه‌ركردنى ئەو گرفتە بكه.\n2- ئامانجەکەت دابه‌ش بكه\nدواى چاره‌سه‌ركردنى كێشه‌كانت، ئامانجه‌كه‌ت له‌گه‌ڵ نزیكترین كه‌ستدا دابه‌ش بكه و باسى لێوه بكه، چونكه به باسكردنى ئامانجه‌كه‌ت، نزیكتر دەبیتەوە له ئه‌نجامدان و چارەسەرکردن.\n3- به‌شدارى له چالاكیی كۆمه‌ڵایه‌تییدا بكه:\nبه‌شدارىكردن له چالاكییه كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كاندا، یه‌كێكه له باشترین ڕێگاكانى نه‌هێشتنى شه‌رم، باوه‌ڕیت زیاتر به تواناى خۆت ده‌بێت و په‌یوه‌ندییه‌كى باشیش له‌گه‌ڵ ئه‌ندامانى تیمه‌كه‌ت دروست ده‌كه‌یت و ده‌روونت سووكتر ده‌بێت، ترسى قسه‌كردن له‌گه‌ڵ خه‌ڵكانى تر نامێنێنت.\n4- هه‌میشه وای دابنێ کە تۆ لە باشترین حاڵتدایت\nهه‌موو ئه‌و شته خراپانه‌ى سه‌ر خۆت بگۆڕه بۆ شتى باش، بزانه زۆربه‌ى ترسه‌كان له خودى خۆت دروست ده‌بێت نه‌ك له كه‌سانى ده‌وروبه‌رت.\n5- ئه‌وه‌ى له دڵتدایە ده‌ری ببڕه\nكه‌سانى شه‌رمن، هه‌میشه له‌ژێر فشاری كه‌سانى دیكه‌دان، به‌هۆى ئه‌وه‌ى كه ناڕه‌زایى ده‌رنابڕن له دژى ئه‌م جۆره مامه‌ڵه‌كردنه، گرنگە بۆ چاره‌سه‌ركردنى ئەم گرفتە،ۆئه‌و هه‌سته نێگه‌تیڤه له دڵى خۆتدا ده‌ربكەیت.\n6- (نا) وشەیەکی خراپ نییە\nزۆر له كه‌سه شه‌رمنه‌كان هەرگیز وشه‌ى (نا) یان (نه‌خێر) به‌كار ناهێنن، چونکە ترسى ئه‌وه‌یان هه‌یه دڵى به‌رامبه‌ره‌كه‌ى یاخود هاوڕێیه‌كه‌ى بشكێنێت، دەبێ بزانیت هه‌ندێ جاریش به‌كارهێنانى وشه‌ى (نه‌خێر) بۆ داواكردنى شتێكه، كه مافى خۆته.\n7- كه‌سانى نوێ\nئه‌گه‌ر كه‌سێكى نوێت ناسى، تۆ یه‌كه‌م كه‌س ده‌ست به قسه بكه و بابه‌تێكى له‌گه‌ڵ باس بكه، تا وا بزانی کە تۆ زانیارییت زۆرە له‌سه‌رى و بایەخی پێ دەدەیت، هه‌تا ئه‌گه‌ر شتێكیشى گوت، ئه‌وه نوێ نه‌بێت له‌لات و تووشى سترێسی زیاتر نه‌بیت، بەلام دەبێ ریگە بەویش بدەیت قسەی خۆی بکات.\n8- هه‌میشه زه‌رده‌خه‌نه له‌سه‌ر ده‌موچاوت بێت\nزه‌رده‌خه‌نه و پێكه‌نین، سه‌رنجى به‌رامبه‌ر ڕاده‌كێشیت و ڕوویه‌كى جوان و باشیان پێ ده‌ده‌یت، كه ئه‌مه‌ش ده‌بێته هۆى ئه‌وه‌ى زیاتر خهۆیان له تۆ نزیگك بكه‌نه‌وه.\n9- خۆت به\nهه‌میشه خۆت به، كه‌سایه‌تیى خۆت مه‌گۆڕه بۆ ئه‌وه‌ى خه‌ڵكى له خۆت ڕازى بكه‌یت، بیركردنه‌وه‌ى خه‌ڵكى بگۆڕه، چونكه هیچ كه‌سێك بێ كه‌موكوڕى نییه.


سەرۆکی پارتێکی ئۆپۆزسیۆن لە تورکیا رەخنە لە ئەردۆغان و بەرزکردنەوەی نرخی کارەبا دەگرێت\nسەرۆکی پارتێکی ئۆپۆزسیۆنی سەرەکی تورکیا دەڵێت تا ڕەجەب تەیب ئەردۆغان فەرمانی بەرزکردنەوەی نرخەکان نەکشێنێتەوە پارەی پسوڵەی کارەباکەم نادەم.\nبەهۆی بەرزبوونەوەی نرخەکانەوە لەم دواییانەدا رەخنە لە پارتی دەسەڵاتدار دەگرێت، واتە پارتەکەی سەرۆک کۆمار و بە بڕیارێکی وروژێنەرانە ناودێری دەکات.\nناڕازییەکان بەرامبەر هەڵئاوسانی ئابوری تا دێت لە زیادبووندایە\nلە مانگی یەکی ئەمساڵدا ئاستی هەڵئاوسانی ئابوری لە 50٪ بەرزبۆوە، هاوکات لە کۆتاییەکانی ساڵی پاریشدا بەهای لیرەی تورکی دابەزی بەهۆی جێبەجێکردنی پڕۆژە نائاساییەکەی ئەردۆغانەوە بە پەیڕەوکردنی سیاسەتی دابەزاندنی ڕێژەی بەهای قازانج. بەڵام بە پێچەوانەوە بووبە هۆی بارگرانی زیاتر بۆ بژێوی ژیانی خەڵک کە لە هەوڵی بێوچاندان لەپێناو دابینیکردنی بژێوی ژیانیاندا.\nلەوەڵامی ئەمەدا حکومەت هەستا بە بەرزکردنەوەی کرێی کارەبا بە ڕێژەی لە 50٪ ، تەنانەت نرخی گاز، کارەبا، بەنزین و باجی ڕێگاوبانیشی بەرز کردووەتەوە، هاوکات کرێی گواستنەوەشی بەرزکردووەتەوە بۆ ڕەچاوکردنی ناجێگیری نرخی هاوردەکردن.\nسەرۆکی پارتی گەلی کۆماری تورکیا جەهەپە کەمال کیلیچدارئۆغڵو لە ڤیدۆیەکدا کە لە هەژماری تویتەرەکەی خۆی بڵاویکردووەتەوە دەڵێت "لە ئەمڕۆوە ئیتر من پارەی کارەبای خۆم نادەم تا ئەوکاتەی ئەردۆغان پڕۆژەی زیادکردنی نرخەکان دەکشێنێتەوە کە لە 31 ی مانگی 12 ی ساڵی پاردا واژۆی کردبوو." هەروەها داوای کەمکردنەوەی پارەی پسوڵەی کارەبای کرد کە لە 18٪ بەرزبۆتەوە بکرێت بە لە 1٪.\nهەروەها داوای ئەوەشی کردووە کە ئاستی ئەو باجە کەمبکرێتەوە کە خراوەتە سەر نرخی کارەبا.\nشایەنی باسە هەر لە سەرەتای مانگی یەکەوە نرخی کرێی کارەبا لە 125٪ بەرزۆتەوە و ئەوانەشی کە کارداری و شوێنی بازرگانییان هەیە نرخی کارەباکەیان لە 50٪ بەرزکراوەتەوە.\nنرخە بەرزەکان کاریگەرییان کردووەتە سەر ڕاپرسییەکانی هاوپەیوەند بە هەڵبژاردنەوەی ئەردۆغان وەک سەرۆک کۆمار\nکە دەبێت هەتا مانگی 6 ی ساڵی 2023 سازبکرێت.\nحکومەت دەڵێت "متمانەی دارایی، هەناردەکردن و وەبەرهەمهێنان یارمەتی کەشی هەڵئاوسانی ئابوری دەدات".\nجێگری سەرۆکی پارتی داد و گەشەپێدانی دەسەڵاتدار هەمزە داغ دەڵێت " ئەم هەنگاوەی کیلیچدارئۆغڵو گاڵتەجارانەیە و بەشێکە لەو ڕۆڵە وێرانکارییەی ساڵانی ڕابردوو کە ئۆپۆزسیۆن گێڕاوێتی."\nلە چاوپێکەوتنێکی چەناڵی (سی ئێن ئێن تورک) کاتێک پرسیاری ئەوەی لێدەکەن رەنگە هاووڵاتیان چاو لەو بکەن و پارەی کارەبا نەدەن، لە وەڵامدا هەمزە داغ دەڵێت "پێموانییە دەرئەنجامێکی ئاوەهای لێبکەوێتەوە."\nئەو وتیشی هەوڵەکان بۆ چارەسەرکردنی نیگەرانییە گشتییەکان سەبارەت بە بەرزبوونەوەی نرخی کارەبا لە ئارادایە، ئەمە ڕەنگدانەوەی گۆڕانکارییە جیهانییەکانە.\nئەو ڕاگەیندراوەی کەمال کیلیچدارئۆغڵو دوابەدوای ئەوە دێت کە هەر لەم هەفتەیەدا دوکاندارەکان و سەرۆکی شارەوانیەکانی چەندین شاری تورکیا لە دژی ئەو بڕیارە وەدەنگهاتن و رەخنەیان گرت. هاوکات کەمینە ئاینییە عەلەوییەکانیش بڕیاندا کە پارەی پسوڵەی کارەبای پەرستگاکانیان نەدەن.\nتورکیا دەڵێت دەستبەرداری پشتیوانییەکانی بۆ فەڵەستینیەکان نابێت لەپێناو پەیوەندییەکی نزیکتر لەگەڵ ئیسڕائیلدا


به‌رپرسیارێتی له نێوان پێوار و بووندا |\nHome بیروڕا به‌رپرسیارێتی له نێوان پێوار و بووندا\nهه‌ڵگرتنی به‌رپرسیارێتیی یه‌کێکه له‌و بابه‌ته زیندووانه‌ی هه‌میشه گفتوگۆی له باره‌وه ده‌کرێت له کۆمه‌ڵگه ڕۆژهه‌ڵاتییه‌کاندا، وێڕای ئه‌وه‌ی زۆرجار نه‌وه‌ی نوێ لۆمه ده‌کرێن سه‌باره‌ت به هه‌ستنه‌کردنیان به به‌رپرسیارێتی له به‌رامبه‌ر خۆیان و له ئاستی گشتیدا.\nزۆر جار له مرۆڤه‌کانه‌وه گوێبیستی ئه‌وه ده‌بین کاتێک ده‌ڵێن: بۆچی و بۆ کێی بکه‌م و چیم ده‌ست ده‌که‌وێت و چۆن؟ بۆیه ده‌رئه‌نجام هه‌ر شتێک ڕوو بدات و کێ بیکات و چۆن ئه‌نجام ده‌درێت بابه‌تێک نابێت که گوێی پێ بدات و کاریگه‌ری له‌سه‌ر دابنێ یان هه‌ڵوێست له باره‌یه‌وه وه‌ربگرێت.\nبه‌رپرسیارێتی؛ ئه‌و خه‌سڵه‌ته‌یه که له مرۆڤدا به‌رجه‌سته ده‌بێت کاتێک به‌رپرسیارێتی هه‌ڵوێست وکردارو قسه‌کانی خۆی هه‌ڵده‌گرێت له به‌رامبه‌ر هه‌ر بڕیارێک که ده‌یدات باش بێت یان خراپ.\nیه‌کێک له خه‌سڵه‌ته‌کانی به‌رپرسیارێتی بریتییه؛ له گرێدانه‌وه‌ی به سزادانه‌وه که خۆی له پاداشتکردن یان سزاداندا ده‌بینێته‌وه. پاداشتکردن له‌سه‌ر جێبه‌جێکردنی به‌رپرسیارێتی یان سزادان سه‌باره‌ت به که‌موکوڕییه‌کان. خه‌سڵه‌تێکی تری بریتییه له تاکڕه‌ویی؛ به‌و واتایه‌ی تاک سزا ده‌درێت له‌سه‌ر ئه‌و شته‌ی په‌یوه‌ندیداره پێوه‌ی، نه‌ک که‌سێکی دیکه به‌و شێوه‌یه‌ی هه‌ر که‌س به‌پێی هه‌ڵه و خراپییه‌که‌ی یان باشی و ڕاستی کرده‌وه‌کانییه‌وه باج و به‌رپرسیارێتی ده‌که‌وێته‌وه ئه‌ستۆ، هه‌روه‌ها خه‌سڵه‌تێکی تری که به به گشتگیری ناسراوه ؛ به واتایه‌ی هه‌موو تاکێک به‌رپرسیاره له‌و شتانه‌ی په‌یوه‌ندیداره به ژیانی گشتی و کۆمه‌ڵه‌که‌یه‌وه؛ له خۆی و خێزان و نیشتمان و ژینگه‌ی ده‌وروبه‌ر و کاره‌که‌ی.\nوێڕای ئه‌وه‌ی خه‌سڵه‌تێکی بۆماوه‌یی و وه‌رگیراویشه. بۆماوه‌ییه که هه‌موو مرۆڤێک له بنه‌ما و بۆماوه مرۆییه‌کانه‌وه به‌ده‌ستی ده‌هێنێت پێش یاسا و ئاین و سه‌رچاوه‌کانی تر، وه‌رگیراوه‌یشه ده‌رئه‌نجامی کاریگه‌رییه کۆمه‌ڵایه‌تی و په‌روه‌رده‌ییه‌کانی کاریگه‌ر ده‌بێت له پێکهاته‌ی مرۆڤ و گه‌شه‌کردنی. بۆیه هه‌ستکردن به به‌رپرسیارێتی گرنگییه‌که‌ی گه‌وره‌ی هه‌یه؛ چونکه بنه‌مایه‌کی سه‌ره‌کییه که نه‌ته‌وه و وڵاتی له‌سه‌ر به‌نده و به‌هۆیه‌وه سه‌رکه‌وتن و پێشکه‌وتنه‌کانی لێ به‌رهه‌م دێت که ده‌رئه‌نجام کاریگه‌ری زۆری ده‌بێت له ده‌ربازبوونی کێشه‌کانی کۆمه‌ڵ و چاره‌سه‌ری ئه‌من و ئاسایش و به‌ده‌ستهینانی خۆشی و خۆشگوزه‌رانی بۆ تاکه‌کانی.\nئه‌و هه‌ستکردنه‌ش له ئینتمابوونه‌وه سه‌رچاوه ده‌گرێت و ئینتمابوونیش په‌یوه‌ندیداره به‌و ژینگه په‌روه‌رده‌ییه‌ی تاکه‌کانی پێ گۆش ده‌کرێت و ده‌رئه‌نجام وا ده‌کات بۆ نموونه؛ پاکو خاوێنی بپارێزێ و هه‌موو ناوچه‌یه‌ک به هی خۆی بزانێت، له‌کاتی مه‌ترسیی و هه‌ڕه‌شه‌کردن له‌سه‌ر خاک و نیشتمان و به‌ها ئه‌خلاقییه‌کان هه‌ڵوێستی هه‌بێت ، بێده‌نگ نه‌بێت له‌به‌رامبه‌ر ناڕاستی پێشێلکارییه‌کان، له‌کاتی به‌ڕێوه‌بردنی کاری هاوڵاتیان کار به یاسا و ڕێنماییه‌کان بکات؛ بێ ئه‌وه‌ی که‌س پێی بڵێت، کاتی پاراستنی ته‌ندروستی هاوڵاتیان به‌رپرسیارنه هه‌ڵسوکه‌وت بکات؛ بێ هیچ جیاکارییه‌ک. له حوکمڕانی و سیاسه‌تدا ڕه‌چاوی به‌رژه‌وه‌ندییه گشتییه‌کان بکات، بێ بیرکردنه‌وه له به‌رژه‌وه‌ندییه که‌سییه‌کان. له کاتی حوکمدان له دادگاکاندا ئه‌وه‌ی په‌یوه‌ندیدار بێت به داپه‌روه‌ری و یاساوه ئه‌و حوكمه بدات، بێ جیاوازی. له کاتی به‌رژه‌وه‌ندییه گشتییه‌کان کۆده‌نگی و یه‌کگرتووی ببێته کرداری مرۆڤه‌کان، دوور له به‌رژه‌وه‌ندی تاکی. ئیدی ئه‌و هه‌ستکردنی به‌رپرسیارێتیه‌یه ده‌رئه‌نجام کۆمه‌ڵ و داهاتووی هاوڵاتیان ده‌پارێزێت له هه‌موو هه‌ڕه‌شه و دواکه‌وتنێک.\nپێواری هه‌ستکردن به به‌رپرسیارێتی ڕه‌فتارێکی خراپه و ئاسه‌واری خراپی ده‌بێت له‌سه‌ر کۆمه‌ڵ و کاریگه‌ری به‌سه‌ر نێوه‌نده‌کان ده‌بێت له‌سه‌ر ئاستی فکری، کۆمه‌ڵایه‌تی، ئابوری و ته‌ندروستی. مه‌به‌ست له پێواری به‌رپرسیارێتی وه‌لانانی ئه‌و شتانه له‌خۆ ده‌گرێت که تاک له کاتی پێویستدا درکی پێ ناکات وه‌ک؛ فه‌رامۆشکردن و په‌راوێزخستن له کارادا. ڕاکردن له به‌رپرسیارێتی له کاتی کرده‌ییدا، لۆمه‌خستنه سه‌ر ئه‌وانی دیکه، خوڵقاندنی بیانوو بۆ ڕاکڕدن له کێشه و سزاکان. ئه‌وانه‌ش سه‌رچاوه‌که‌ی ده‌گه‌ڕێته‌وه بۆ پێواری په‌روه‌رده له درککردن به به‌رپرسیارێتی و لاوازی به‌هاو بیروباوه‌ڕی پاداشت و سزا له دامه‌زراوه و خێزانه‌کان، لاوازی هۆشیاری خه‌ڵک به به‌رپرسیارێتی و گرنگی و مه‌ترسییه‌که‌ی له‌سه‌ر تاک و کۆمه‌ڵ، جگه له ده‌ستبه‌رداربوون له پابه‌ندبونه‌کان له ڕووی ئه‌ده‌بی و داراییه‌وه، ونبوونی مافه‌کان، پێواری متمانه، ده‌رکه‌وتنی مشه‌خۆری لای تاکه‌کان، پشتنه‌به‌ستنی تاک به خۆی، ناسه‌ربه‌خۆیی و به دواکه‌وتنی ئه‌ویدی و دواکه‌وتنی وڵات و کۆمه‌ڵ له پێشکه‌وتنه‌کان.\nپه‌روه‌رده ڕۆڵی کاریگه‌ر ده‌گێڕێ له کۆمه‌ڵ و خێزاندا، ئه‌وه‌ش به چاندنی ئه‌و هه‌ستکردنه ده‌بێت له ناخ و فکری نه‌وه‌کان به ئامانجی متمانه‌بوون به خود، هه‌ستکردن و خۆشه‌ویستی به وڵات و نیشتمان، پاراستنی ژینگه و مافی ئه‌وانی دیکه، ڕێز و پاراستنی به‌ها و مافه‌کانی ئه‌وانیدی، ڕه‌خساندنی ده‌رفه‌ت بۆ هه‌ڵگرتنی به‌رپرسیارێتی و هاوکاریکردنیان له جێبه‌جێکردندا، وه‌رگرتنی ڕا و به‌شدارپێکردنیان له مه‌سه‌له چاره‌نووسسازه‌کان، وێڕای چالاککردنی دامه‌زراوه په‌روه‌رده‌یی و میدیاکان له ڕۆڵبینینیان له هۆشیارکردنه‌وه به گرنگی به‌رپرسیارێتی و مه‌ترسیی پێوار و ئاسه‌واره‌که‌ی له‌سه‌ر تاکه‌کان و کۆمه‌ڵ.


پاش درۆ و تومەتبار کردنیێکی زۆری چالاکوانانی بادینان و هەولێر لەلایەن دیندار زێباریەوە، کۆمەڵێک چالاکوان هەستان بە بەدواچونی زانیاری سەبارەت بە خوێندنی باڵای ناوبراو. لە ڕێگای پەیوەندی بە زانکوی Westminster کە گوایە دیندار زێباری تیایدا بڕوانامەی ماجیستێرو دکتۆرای تیا هێناوە.دوا ئەنجام زانکۆی Westminste ی بەریتانیا دوپاتی کردەوە بەوەی ئەم کەسە لای ئەوان نەیخوێندوە و بڕوانامەی ماجیستێری نەهێناوە. لەرێگای کەسانی نزیک بە دیندار خۆی پێمان گەشتوە کە دیندار زێباری تەنها بڕوانامەی زانکۆیەکی کوردستانی...


ئەو رۆژەی دەولەتی كوردستانی لەباربرا –هەلوەشانەوەی بڕێاری 688 – Standard Kurd\nلەلایەن ستاندار Posted on نیسان 7, 2020 2413 جار بینراوە 0 سەرنج\nئەوەلیاتی ئەو بڕیاڕە لە نامەی كەمال خەرازی وەسیقە:( S/22447 )لە 4/4/1991 (بۆ نەتەوە یەكگرتوەكان ) دەست پێدەكات، فرنسا وەك ئەندامی هەمیشەیی هاتە دەنگ ولە دانیشتنی ژ:2982 ئەنجومەنی ئاسایش لە 5/4/1991 بڕیاڕی ژ:688 دەركرد .تەنها (كۆباو زیمبابۆی ویەمەن)دژی وەستان .\nئەو بڕیاڕە زۆر گرنگ بوو ، هەرێمی كوردستانی لەسەر دروست بوو ،بەلام سەركردایەتی كورد (جگە لەبەشیكی كەم) خویندنەوەیان بۆ سیاسەی دەولی یاسای دەولی زۆر لاوازبوو بۆیەش بەشی زۆریان دوو دل بوون لە ڕاپەڕینەكەش ، واتیگەیشتبوون كە لەعیراق نادرێ ، نەیانزانی لەو سەردەم :1- جیهان بەرەو وەرچەرخانە لەجەنگی ساردەوە بەرەو سیستەمیكی نویی جیهانی تاكجەمسەری 2- لیدانی عیراق حەتمی بوو مادام لەگرتنی كویت مانای دەستكاری سایكس پیكۆیە ..ئەو بەشەی مانعی راپەڕین بوو ناهەقی نەبوو خویندنەوەكەی ئەوان هیشتا هی جەنگی سارد وسەردەمی موخابراتی بوو ، هەر بۆیەش لەگەل دەرچوونی ئەو بڕیاڕە گرنگە (688) دەستیان كرد بەمفاوەزات لەگەل عیراق .\nلەوەش خراتر دوای ڕووخانی بەعس سەركردایەتی كورد كاری بۆ عیراق دەكرد بۆ دەرچوونی عیراق لە بەندی(7) كە پازدەمین بڕێاری 688 بوو، بەتایبەتی وەزیری دەرەوەی كە كورد بوو ،ئێمە لەگەل (ی پەرلەمانتاران )هەولێكی زۆرمان لەگەل سەرۆكایەتی هەرێم دا كە ئەوكارەنەكەن ،گوێیان پێ نەداین ، ئیتر كە عیراق دەرچوو لە بەندی حەوت 65 برێاڕی سەر عیراق هەلوەشایەوە بە بریاری 688 و كۆمەلیك مولحەقات، لەهەمویان گرنگ تر هیلی 36 بوو، سێ حزبی كوردستانی بەیانی خۆشحالیان دەربڕی (پارتی –یەكیتی –یەكگرتوو) بەرۆژێكی میژووییان وەسف كرد ، ئیتر عیراق بۆوە خاوەن سیادەی تەواو كوردستانیش كەوتەوە ژێر سیادەی عیراق و ئومیدی بوون بەدەولەت لەناوچوو .\nمسعودعبدالخالق 6/4/2020- بەبۆنەی 29سالی دەرچوونی بڕیاڕی 688\nبڵاوکراوەی پێشووبۆچی سه‌رۆكی به‌شی فریاگوزاری نه‌خۆشخانه‌ی “وۆهان: بێسه‌روشوێن كراوه؟\nبڵاوکراوەی نوێترچەند بریارێكی جیاواز لە لیژنەی باڵای رووبەروبونەوەی كۆڕۆنا لەعێراق دەردەچێت


گەشتی کوردستانی نوێ بۆ وڵاتی چین و ماچین – Knwe.org\nسەرەکی » دۆسێ » گەشتی کوردستانی نوێ بۆ وڵاتی چین و ماچین\nدووەم گەشتم بۆ وڵاتی چین\nماوەی 12 ساڵە لە هەموو بوارەکاندا : سیاسی، ئابووری، تەکنەلۆژی ، فەرهەنگی ، کۆمەڵایەتیی. بە بەردەوامی چاودێری رەوشی چین دەکەم. لە ساڵی 2010 شدا کتێبێکم لە ژێرناونیشانی « چین زلهێزی نوێی جیهان « نووسی. ئەوکاتە هێشتا چین چوارەم هێزی ئابووری جیهان بوو، لێ من هەر زوو بۆنی ئەوەم کردبوو کە پاش چەند ساڵێکی تر، ئەم وڵاتە دەبێتە زلهێزێکی ئابووریی گەورەی جیهان، ئەمڕۆ چین دووەم زلهێزی ئابووریی جیهانە.\nساڵی 2015 بۆ یەکەم جار سەردانی ئەم وڵاتە مەزنەم کرد، لە نزیکەوە کۆمەڵێک شتی گرنگم بۆ روونبۆوە، لە هەمووشی گرنگتر ئەوەبوو، زانیم کە بۆچوونەکانم لەبارەی ئەم وڵاتەوە راست دەرچووە و بەم زووانەش دەبێتە زلهێزێکی گەورەی جیهان و یاریزانێکی گەورەی مەیدانی سیاسەتی نێودەوڵەتی.\nهیچ کاتێک لە مێژووی مرۆڤایەتیدا، هێزێکی بەو شێوە خێرام لە پێشکەوتن و گۆڕانکاریدا نەبینیووە، چین وڵاتێکە بە بەردەوامی لە کاروانی پێشکەوتندایە، هەربۆیە دەبێت زوو زوو داتاکانت ئەبدەیت بکەیتەوە، چونکە هەر مانگە و داتاکان دەگۆڕێن، دیارە بەرەو پێشەوە دەڕۆن بە پێچەوانەی لای خۆمانەوە. بە بڕوای من، ئەگەر بتەوێت شارەزای تەواوی چین بیت، دەبێت ساڵانە سەردانی بکەیت، بۆئەوەی لە نزیکەوە ئاگاداری ئەو گۆڕانکاریانە بیت کە بەسەر ئەم وڵاتەدا دێت.\nئەمساڵیش دووبارە دەرفەتی گەشتێکم بۆ چین بۆ رەخسا، ئەمەش دەرفەتێکی زۆر باشبوو بۆم، تا لە نزیکەوە ئاگاداری گۆڕانکارییەکانم بم.\nهەوڵدەدەم لەم وتارەدا، باسی ئەم گەشتەی دواییم بکەم، کە نزیکەی 22 رۆژی خایاند و یەکێکیشە لە گەشتە درێژەکانی ژیانم بۆ وڵاتێکی بیانی، ئەم ماوە زۆرەش کۆمەڵێک زانیاریی زۆرم دەستکەوت، هەوڵ دەدەم بە کورتی بۆ خوێنەرانی ئازیزی باسبکەم.\nوچانێک لە دەوحە\nهەر لە دێر زەمانەوە گەشت بۆ چین یەکێک بووە لە گەشتە دوورەکان و سەرکێشەکان، بۆیە زۆرکەم گەشتیاری بیانی سەردانی ئەم وڵاتە دوورەیان کردووە، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا هەمیشە سەردانی چین، یەکێک بووە لە قۆناغە گرنگ و پڕ بایەخەکانی گەشتیارە بیانییەکان، هەر لە مارکۆ پۆلۆوە بیگرە تاوەکو ئیبن بەطوطە، هەموویان سەرسامی خۆیان بەم وڵاتە مەزنە دەربڕیووە. راستە ئێستا گەشتکردن بۆ چین لە رێگەی فڕۆکەوە زۆر ئاسان بووە، بەڵام هێشتا هەر دوورە، بۆ گەشتکردن بۆ چین لە کوردستانەوە، دەبێت رۆژێکی بەتەواوەتی بۆ دابنێیت.\nمن نیوەڕۆی رۆژی 17/6 لە سلێمانییەوە بۆ هەولێر بەرێکەوتم، پاشان سەعات 9.30 شەو بە کاتی هەولێر سواری فڕۆکە بووم بۆ دۆحە، سەعات 12ی شەو گەیشتمە فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتیی دۆحە. پاشان سەعات 1.55 بەیانی سواری فڕۆکەیەکی تر بووم ، بۆ رۆژی 18/6 سەعات 14.55 گەیشتمە پەکینی پایتەتەختی چین.\nفڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی دۆحە مایەی سەرنج بوو، چونکە فڕۆکەخانەیەکی ئێجگار گەورەبوو، پڕیبوو لە گەشتیار، راستییەکەی سەرم لەوە سووڕما، لە کاتێکدا قەتەر وڵاتێکی بچووکە، ئەم هەموو گەشتیارە بیانییە چی دەکەن لەم فڕۆکەخانەیە؟! پاشان کە گەڕامەوە گەڕام و زانیاریم وەرگرت، ئەم فڕۆکەخانەیە یەکێکە لە فڕۆکەخانە گەورەکانی جیهان، ساڵی پار سەرو 35 ملیۆن گەشتیاری هاتونەتە ئەم فڕۆکەخانەیە و سەرو دوو ملیۆن گەشتی فڕۆکەی تێدا بەڕێوەچووە، واش بڕیارە ساڵی 2020 ژمارەی گەشتیاران لە ساڵێکدا بگاتە 50 ملیۆن. کۆی هەموو خەرجی گشتیی ئەم فڕۆکەخانەیە 10 ملیار دۆلاری تێچووەو لە ساڵی 2014 یەکەم قۆناغی تەواو بووە، ساڵی 2020 تەواوی پرۆژەکە تەواودەبێت.\nلە کاتێکدا لە کوردستان و بەملیارەها دۆلار بەهەدەر چووە، بەڵام نەمانتوانیووە فڕۆکەخانەیەکی هاوشێوەی قەتەر دروستبکەین. دیارە فڕۆکەخانە تەنها باڵەخانە و شوێنی نیشتنەوە نییە، بگرە پێویستی بە دروستکردنی پەیوەندیی جیهانی هەیەو دەبێت رێگە خۆشبکەیت بۆ هاتنی سەدان کۆمپانیای فڕۆکەوانی لە جیهاندا. ئێمە لە کوردستاندا دوو فڕۆکەخانەمان هەیە، کاتێک سەردانی وڵاتانی دەرەوە دەکەیت و فڕۆکەخانەی وڵاتان دەبینیت، بەزەییت بەوانەی لای خۆماندا دێتەوە.\nرۆژنامەنووسیانی ئەوروپا و ئاسیا میوانیی چین بووین\nگەشتەکەی ئەمجارەمان بریتی بوو لە خولێکی تایبەت لەبارەی چینەوە کە لەلایەن سەنتەری بڵاوکراوەی نێودەوڵەتی چینەوە بوو\n(Training Cnter of China International Publishing Group . CIPG)\nئەمەش سەنتەرێکی حکومییە لەلایەن حکومەتی چینەوە پشتگیریی دەکرێت، کاری بڵاوکردنەوەی کتێب و گۆڤار و بڵاوکردنەوەیە لە بارەی فیکرو فەرهەنگی چینەوە بە زمانە زیندووەکانی جیهان لە پێش هەموویانەوە بە زمانی ئینگلیزی. پاشتر باسی ئەم سەنتەرە دەکەم.\nبەشداربووانی خولەکە بریتی بوون لە کۆمەڵێک رۆژنامەنووس و میدیاکار، کە لە وڵاتانی « لوبنان، فەلەستین، عیراق، ئۆزبەکستان، فیلیپین، ئەفغانستان، تورکیا» هاتبوون. خولەکەش لە دوو بەش پێکهاتبوو، بەشی یەکەمیان بریتی بوو لە کۆمەڵێک کۆرس و وانەی تایبەت کە لە لایەن کۆمەڵێک پسپۆری چینەوە دەوترایەوە، تێیدا باسی لایەنی « ئیداری ، حزبی،حکومی، ئابووری ، کۆمەڵایەتی، ئابووریی، تەکنەلۆژی، دیپلۆماتی و میدیایی» چینیان دەکرد.\nلەم کۆرسانەشدا بە راستی زانیاری زۆر وردی تێدابوو لەبارەی چینەوە، زیاتر وەکو ناساندنێکی گشتی چین وابوو بۆ بەشداربووانی خوولەکە. لە پاش تەواوبوونی وانەکان، ئینجا سەردانی مەیدانی بۆ کۆمەڵێک دەزگا و مۆزەخانە و کارگە و کۆمپانیای چین دەستی پێکرد، کە لە هەموو بوارەکانی ژیانی سیاسی و میدیایی ئابووری چیندا، رۆڵی خۆیان هەیە.\nخوولەکە زیاتر لە پەکینی پایتەخت بوو، بەڵام پاشانیش سەردانی کۆمەڵێک شاری زۆر جوانی چینمان کرد و لە نزیکەوە بەسروشتە دڵڕفێنەکەی چین زیاتر ئاشنا بووم.\nژنێکی عیراقی گەورەترین فڕۆکەخانە بۆ چینییەکان دروست دەکات\nفڕۆکەخانەی داشین، کە دووەم فڕۆکەخانەی گەورەی جیهانە، 45 کم لە پەکینی پایتەختەوە دوورە، لە ساڵی 2014 وە دەستکراوە بە دروستکردنی و نزیکەی 700 هەزار مەتر چوارگۆشە رووبەری گشتییەتی، بۆ ئەمساڵ نزیکەی 45 ملیۆن گەشتیار لەم فڕۆکەخانەیەوە گەشتیان کردووە، وابریارە ساڵی 2020 ئەم پرۆژەیە تەواو ببێت و ساڵانە 120 بۆ200 ملیۆن گەشتیار بتوانن گەشتی لێوە بکەن.\nبینینی فڕۆکەخانەی پەکین یان داشین، یەکێک بوو لەو شتە نوێیانەی کە لەم گەشتەدا بینیم، چونکە پێشتر فڕۆکەخانەی پەکین بەو جۆرە گەورە نەبوو، کاتێک گەیشتینە ئەم فڕۆکەخانەیە، وام هەست دەکرد، لە ئەستێرەیەکی تردا دەژیم، فڕۆکەخانە ئێجگار گەورە بوو، لە هەمانکاتیشدا هەر زۆر قەرەباڵخ بوو، راستە من پێشتر فڕۆکەخانە گەورەکانی ئەوروپام بینیبوو، بەڵام ئەمەی پەکین شتێکی زۆر تایبەت بوو. خەرجی گشتی ئەم پرۆژەیە 14 ملیار دۆلاری تێچووە، لە ئێستاشدا یەکێکە لەو پرۆژانەی کە چین شانازی پێوە دەکات لە جیهاندا. لە هەمووشی سەیرتر ئەوەیە کە ئەم فڕۆکەخانەیە دیزاینی لە لایەن ژنە ئەندازیاری ناسراوی عیراقی زوها حەدیدییەوە بووە و ئەم شتە نایابەی بۆ چین دروستکردووە، لە کاتێکدا فڕۆکەخانەکانی عیراقیش، خەڵکی بەزەیی پێدا دێتەوە، بەڵام پرسیاری گرنگ ئەوەیە، بۆچی ئەو ژنە عیراقییە لە چین دەرفەتی هەبووە، شتی وا دروست بکات، بەڵام لە وڵاتەکەی خۆی نەیبووە؟ ئەمەش زیاتر پەیوەندیی بە حکومڕانی ئەم وڵاتەوە هەیە.\nسەردانی پکین یان بیجین\nلە فڕۆکەخانە لە لایەن هاورێیانی چینییەوە بە گەرمی پێشوازییان لێکردین و پاشان راوەستیان تاوەکو تەواوی بەشداربووانی خولەکە بێن و پاشان بە پاسێکی تایبەت بەرەو پکین بەرێکەوتین و بۆ ئێوارە گەیشتینە هۆتێلەکەمان. لە راستیدا، سەردانی پکین تام و جێژێکی تایبەتی هەیە، شارێکی ئێجگار گەورەیە، هەموو شتەکانی گەورە و بەرزن، باڵەخانەکانی لە 10 قات کەمتری نییە، لێرەدا زیاتر مەبەستم شوقەیە، کاتێک ئەو باڵەخانە بەرزانە دەبینیت سەیرم لێدەهات، بەڵام لە هەمان کاتیشدا ئەو باڵەخانە بەرزانەش نەبن، چۆن دەتوانرێت جێگەی ئەم هەموو حەشاماتە بکرێتەوە؟\nپکین یان بیجین یەکێکە لە شارە کۆنەکانی چین و ماوەی 600 ساڵە بۆتە پایتەختی چین. شارێک قورساییەکی زۆری مێژوویی سیاسیی و فیکری و ئابووری کۆماری چینی لەگەڵ خۆیدا هەڵگرتووە. کاتێک دەچیتە پکین دوو وێنەی دژ بەیەکت لا دروست دەبێت، لە لایەکەوە شارێکی مێژووویی کە کۆمەڵێک ئاسەواری مێژوووی چینی لە ناخیدا هەڵگرتووە، لە لایەکی ترەوە پکین شارێکی مۆدێرنی گەورەیە.\nپکین شارێکی مێژووویی کە خاوەنی چەندین کۆشك و تەلاری پادشاو ئیمپراتۆرەکانی چینە، لە هەمان کاتیشدا نزیکەی 100 مۆزەخانەی جیاوازی تێدایە. لەبەرئەوە تەنها بۆ سەردانی مۆزەخانەکانی ئەم شارە پێویستیت بە چەندین رۆژ دەبێت تاوەکو بتوانێت بەخێرایی سەیری هەموویان بکەین.\nلە شوێنەوارە گرنگەکانی کۆشکە زۆرەکانی ئیمپراتۆری چین، مۆزەخانەی نیشتمانی، لە هەمووشی گرنگتر مەیدانی تیانەمینە.\nتیانەمین وشەیەکی کۆنی چینییە مانای « ئاشتی خودایی» دەگەیەنێت، ئێرە مەیدانە سەرەکییەکەی شارە، تێیدا زۆربەی باڵەخانە گرنگەکانی حکومەتی تێدایە، لە کۆشكی کۆماری، کۆشكی سەرۆکایەتی حکومەت و کۆشكی ئەنجومەنی گەل «پەرلەمان». جگە لەوەش مەیدانەکە بە گوڵ و گوڵزار رازاوەتەوە، بۆتە دڵی شارەکە، لەبەرئەوە گەر سەردانی پکین بکەیت، هەر دەبێت سەردانی مەیدانی تیانەمین بکەیت.\nلە هەناوی ئەم شارە کۆنەدا، شارێکی نوێی و مۆدێرن لە دایک بووە، کە خاوەنی مۆدێرنترین شێوازی گواستنەوەو گەیاندن و نیشتەجێبوون و رێگاوبانە. راستییەکەی رێگاوبانەکانی ئەم شارە مایەی سەرنجە، زۆربەی شەقامەکانی گەورەو پانن، شەقامی ئاساییان 100 مەتر دەبێت، جگە لەوەش پاکوخاوێنی باڵی بەسەر هەموو کوچە و کۆڵانەکانی ئەم شارە گەورەدایەدا کێشاوە. پکین شارێکی ئێجگار قەرەباڵخە ژمارەی دانیشتوانی دەگاتە نزیکەی24 ملیۆن کەس.\nپکین خاوەنی سیستەمێکی ئاودێریی و رێگاوبان و تەندورستی و فەرهەنگی ئێجگار مۆدێرنە. ماوەی دوو هەفتە لەو شارەدا بووین، تەنها بۆ چرکەیەکیش نە ئاو نە کارەبا نەبڕا، ئەمەش بۆ ئێمەیەکی رۆژهەڵاتی کە گیرۆدەی کێشە‌ی کەم ئاویی و کارەباین، مایەی سەرنج وسەرسامی بوو.\nهەروەها خەڵکی شآرەکەش رەوشی ژیانیان باشە، زۆربەی جلوبەرگی جوان و تازەو پاکوتەمیزیان لەبەربوو، زۆر کەم سواڵکەر و هەژارمان دەبینی.\nلە شاری پکیندا 89 نەخۆشخانەی گەورە هەیە، هەروەها 100 زانکۆی هەمەجۆری تێدایە، زۆرترین ژمارەی ئۆتۆمبیلی تێدایە و دەگاتە 6 ملیۆن، هەروەها 80 هەزار تاکسی و 1200 پاسی گەورەی گواستنەوە هەیە. جگە لەوەش خاوەنی مۆدێرنترین سیستەمی میترۆیە. جێگەی ئاماژەیە هەتاوەکو ساڵی 1980 بۆ خەڵکی ئاسایی نەبووە سواری میترۆ بێت لە کاتێکدا لە ساڵی 1960 ەوە هێڵی میترۆ لە پکین هەبووە، بەڵام تەنها بۆ مەبەستی سەربازی و ئەمنی بەکارهاتووە، لە ساڵی 1990 ەوە هێڵەکە مۆدێرن کراوەو خەڵكی ئاساییش توانیویەتی بەکاریبهێنێت. لە ئیستادا هێڵی میترۆی پکین خاوەنی 20 لینییە «هێڵ» نزیکەی 40 کم چوارگۆشە دەبێت. رۆژانە 12 ملیۆن کەس سواری میترۆ دەبن. لەبەرئەوە کاتێک دەچیتە ناو وێستگەی میترۆکانەوە، رووبەروی حەشاماتێکی گەورە دەبیتەوە، کە پێشتر ئەو دیمەنەت لە شوێنی تر نەبینیووە.\nشاری هونەر و سینەما\nهەمیشە پکین تەنها پایتەختێکی سیاسی نەبووە، بەڵکە پایتەختی هونەر و ئەدەبەیش بووە، لەم شارەدا نزیکەی 200 سینەما هەیە، بە پێی پلانێکی حکومەت بێت، بۆ ساڵی 2020 ژمارەی سینەماکان دەگاتە 300 هۆڵی سینەما. هەروەها 72 شآنۆی تێدایە. ئۆپێرای چینیش زۆر ناودارو تایبەتە، هەمیشە مایەی سەرنجی بیانییەکان بووە، چونکە ئۆپێرای چینی سیمای تایبەتی خۆی هەیە و لە ئۆپێرای ئوروپی جیاوازە. لە رووی کتێبخانەشەوە یەک هەزار کتێبخانەی گشتی و تایبەتی تێدایە ، جگە لە کتێبخانەتی نیشتمانی کە یەكێکە لە کتێبخانە گەورەکانی چین، پکین بەسەر 16 گەڕەکی گەورەدا دابەشبووە، هەر گەڕەکەش کتێبخانەیەکی گەورەی حکومی تێدایە.\nجگە لەوەش پکین شوێنی سەرەکی زۆربەی دەزگا گەورە ئیعلامییەکانی چینە لە پێش هەموویانە تەلەڤزیۆنی سی سی تیڤی، رۆژنامەی گەل، ئاژانسی شینخوا و تەلەڤزیۆنی پکین.\nوەکو پێشتریش ئاماژەم پێکرد، خوولەکە لە دوو بەش پێکهاتبوو ، بەشێکی تیۆریی و خوێندن، بەشەکەی تری سەردانی مەیدانی. لەو ماوەدایە چەندین وانەی تایبەتمان لە لایەن چەند پسپۆرێکی چینییەوە لە هەموو بوارەکاندا خوێند. هەر پسپۆرەو باسی لایەنەێکی تایبەتی چینی بۆ کردین. یەکەمین کۆڕمان لە لایەن بەڕیز « شی زێهوا» بوو، مامۆستای زانکۆ بوو کوڕێکی گەنج بوو، ئەو باسی سیستەمی ئیداریی و حزبی چینی بۆ کردین.\nچین لە لایەن پارتی کۆمۆنیستی چینەوە بەڕێوەدەبرێت و ئەویش حاکمە. ئەم پارتە 8 ملیۆن ئەندامی چالاکی هەیە و نزیکەی 89 ئەندامی ئاسایی هەیە. پارتی کۆمۆنیست هەر پێنج ساڵ جارێک کۆنگرەی حزبی دەبەستێت، لەو کۆنگرەیەدا ئەندامانی لیژنەی ناوەندی و سەرۆکی نوێی حزب و کۆمار هەڵدەبژێرێت، ئەندامانی لیژنەی ناوەندی ژمارەیان دەگاتە 300 ئەندام. لەو ژمارەیەش تەنها 7 کەس بۆ مەکتەبی سیاسی هەڵدەبژێرێت، واتە چین لە لایەن 7 کەسەوە بەڕێوەدەبرێت.\nگەرچی حکومەتیش لە لایەن حزبەوە دیاری دەکرێت، پەرلەمانیش هەموو ساڵێک کۆنگرەی خۆی دەبەستێت و کار و سیاسەتەکانی حکومەت دەخاتە ژێر چاودێرییەوە.\nسەرۆک پێگەی تایبەتی هەیە\nئەوەی ئەمجارە بۆم دەرکەوت پێگە و هەیبەتی سەرۆکە لە لایەن چینییەکان، لە چین سەرۆکی وڵات خاوەنی دەسەڵات و پێگەیەکی ئێجگار تایبەتە، بۆ نموونە هیچ کاتێک سەرۆک دیداری رۆژنامەوانی ناکات، هەروەها سەرۆکایەتی کۆماریش هیچ لێدوانی رۆژنامەوانی نادات، بگرە هەر وتەبێژی نییە. ئەوەی پەیوەندی بە کاروباری ناوخۆوە هەبێت ئەوا وەزارەتەکانی قسە دەکەن، ئەوەشی پەیوەندیی بە سیاسەتی دەرەکی هەبێت، وەزارەتی دەرەوە قسە دەکات.\nوانەی دووەمان لە لایەن بەرێز « یفای سەن « بوو، ئەویش کورێکی گەنج بوو، پسپۆرێکی بواری سیاسی چین بوو،. ئەو زیاتر باسی سیاسەتی کرانەوەی بۆ کردین کە لە ساڵی 1980 وە پەیڕەو دەکرێت، ئەوەش لە رێگەی سیاسەتی کرانەوەو ریفۆرم کە لە لایەن سەرۆک دێنگ خیاو پینگ پێڕەوکرا. دیارە ئەم چل ساڵەی پێشوو، چین لەسایەی سیاسەتی کرانەوە و ریفۆرمدا، هەنگاوی گەورەی لە بواری پێشكەوتندا ناوە، کە ئەمەش بۆتە مایە‌ی سەرسامیی جیهان.\nوانەی سێیەمان کە بە لای منەوە زۆر نوێ بوو، لە لایەن بەڕێز «یوانگ وایگانگ» پێشكەشكرا. ئەم کەسایەتییە بەڕێوبەری گشتی بوو لە وەزارەتی رۆشنبیریی چین، کەسێکی هەتا بڵێیت زیرەک و شارەزا بوو. ئەو باسی دیپلۆماسیی جەماوەریی بۆ کردین، لە ئێستادا جۆرە دیپلۆماسییەکی تر هەیە پێی دەڵێن دیپلۆماسیی جەماوەری یان گەل، کە تێیدا پەیوەندیی نێوان دوو دەوڵەت مەرج نییە تەنها لە لایەن وەزیر و سەرۆکەکانەوە بێت، بگرە ئەمە هەوڵدانێکە بۆ نزیکترکردنەوەی هاووڵاتییانی دوو دەوڵەت لە یەکتریی، بۆئەمەش پشت بە کۆمەڵێک دەزگا و میکانیزمی نوێ دەبەسترێت.\nخاڵێک یان زانیارییەک کە بە لای منەوە نوێ بوو، سەردانی باراک ئۆباما بۆ کینیا بوو. کاتێک ساڵی 2015 باراک ئۆباما سەرۆکی پێشووی ئەمریکا سەردانی وڵاتی کینیا دەکات، لە نەیروبی پایتەختی کینیا وتارێک پێشكەش دەکات، دیارە کینیا وڵاتێکی دواکەوتووە، بەشێکی زۆری خەڵكی کینیا هەژارن و تەلەڤزیۆنیان نییە، هەربۆیە سەفارەتی ئەمریکا لە کینیا، بە چەند رۆژێک پێش هاتنی ئۆباما، نزیکەی 100 هەزار رادیۆی بچووک بەسەر خەڵکی گوند و شارۆچکە و شارەکانی کینیا دابەش دەکەن، تاوەکو گوێیان لە وتارەکەی سەرۆک ئۆباما بێت.\nلێدوان و وتەبێژی فەرمی حکومی\nلەم وانەیەدا بەرێز «یوانگ وایگانگ» باسی تەوەرەێکی تری گرنگی کرد، کە هەم نوێ بوو هەمیش گرنگ بوو، ئەویش مەسەلەی وتەبێژ و لێدوانی فەرمی بوو. راستییەکەی لای ئێمە هێندە گرنگی بەم لایەنە نەدراوە، ئایا دەبێت وتەبێژی فەرمی حکومی چۆن بێت وە دەبێت چی بڵێت بە رۆژنامەنووسان. لە چین زۆر بە گرنگییەوە سەیری ئەم مەسەلەیە دەکرێت، دیارە نەک لە چین بگرە لە تەواوی جیهاندا.\nئەو باسی وتەبێژەکانی حکومەتی ئەمریکای کرد، کە بەشێکی زۆریان لەسایەی سەرۆک دۆناڵد ترەمپدا پێشتر رۆژنامەنووس بوون لە تەلەڤزیۆنی « فۆکس نیوز» کە دەزگایەکی ئیعلامی سەر بەڕاسترەوەکانی ئەمریکایە.\nلە چین لە 70 شوێندا پرێس کۆنفرانس دەبەسترێت کە ئەوانەش بەسەر وەزارەتەکان و پارێزگاکان و سەرۆک شارەوانییەکانی چین دا دابەشبوون، گرنگترینیان پرێس کۆنفرانسەکانی وەزارەتی « دەرەوە، بەرگری، ناوخۆ» ن. دیارە چ سەرۆکایەتی کۆمار و چ سەرۆک وەزیران، پرێس کۆنفرانس یان وتەبێژیان نییە. ئەمەش زانیارییەکی نوێ بوو بۆ من. لە ساڵی 2018 دا، 4897 پرێس کۆنفرانس لە لایەن دەزگا فەرمییەکانی چینەوە کراوە.\nئەوکەسەی کە دەبێتە وتەبێژی فەرمی، دەبێت کۆمەڵێک مەرجی گرنگی تێدابێت، یەکێک لەو مەرجانەی کە لە وتەبێژیدا گرنگە ئەوەیە، دەبێت ئەو کەسە پێش هەمووشتێک خۆی رۆژنامەنووس بێت یان ئاگاداری رەوشی رۆژنامەگەری بێت.\nهەروەها شێوازی قسەکردن و دانیشتن، مامەڵەکردن لەگەڵ رۆژنامەنووسان ، هەموو ئەمانە دەبێت بە وردی لێکبدرێتەوە و کاری لەگەڵ بکرێت.\n130 ملیۆن گەشتیاری چینی لە جیهاندا\nدیارە لە ماوەی پێشوودا بەهۆی باشبوونی رەوشی ئابووری چین، وایکردووە کە ژمارەیەکی زۆری چینییەکان بتوانن سەردانی دەرەوەی چین بکەن، لە ئێستادا چین یەکەمین وڵاتی جیهانە لە رووی ژمارەی گەشتیارانەوە. لە ساڵی 2018 نزیکەی 130 ملیۆن چینی گەشتیان بۆ وڵاتانی دەرەوەی چین کردووەو 115 ملیار دۆلاریان خەرج کردووە. هەربۆیە لە ئێستادا هەموو وڵاتانی جیهان چاویان لە گەشتیاری چینییە و هەوڵ دەدەن بۆلای خۆیان رابکێشێن.\nباشترین وڵاتەکانیش بەلای چینییەکانەوە: تایلاند، سەنگاپوورە، کۆریای باشوور، ئەمریکا، فیلیپین، مالیزیا. واتە وڵاتانی ئاسیایی بووە.\nسیاسەتی لەناوبردنی هەژاری یەکێکی ترە لە سیاسەتە سەرکەوتووەکانی چین، هەرئەمەش وایکردووە کە تەنانەت خۆرئاواییەکانیش، سەرسامی خۆیان لەم باریەوە دەرببڕن، بۆ نموونە ئەنجیلا مێرکلی راوێژکاری ئەڵمانیا بە میدیاکانی راگەیاند: هەرچەندە لە زۆر رووەوە، بۆچوونی جیاوازم لەگەڵ سەرکردەکانی چین هەیە، بەڵام بە راستی چین لە سیاسەتی لەناوبردنی هەژاریدا سەرکەوتووبووە، کە ئەمەش مایەی رێز و ستایشە.\nچین لەپاش گرتنەبەری سیاسەتی ریفۆرم و کرانەوە لە پاش ساڵی 1980 ەوە لەمبارەیەوە هەنگاوی جددی ناوە.\nد. «خو لپینگ « خانمە توێژەرێکی کۆمەڵایەتی بوو، کۆمەڵێک زانیاریی زۆر گرنگی لەمبارەیەوە لە وانەیەکدا بۆ باسکردین. ئەو بە پشتبەستن بە کۆمەڵێک داتای گرنگ، ئەو باسەی پێشکەش كردین.\nلە ساڵی 1981 دا، ژمارەی هەژاران لە چین 868 ملیۆن کەس بووە و لەجیهاندا خراپترین ئاستی هەبووەو لە کیشوەری ئەفریقاش زۆرتربووە و %83 ی دانیشتوانی چین هەژار بوون. بەڵام ساڵی 2015 رێژەی هەژاری بۆ %0.7 دابەزیوە، دیارە بەپێی پێوەرە جیهانییەکە کە دەڵێت : یەک دۆلار لە رۆژێکدا، مانای هەژارییە.\nلە ساڵی 1986 حکومەتی چین دەزگای « نەهێشتنی هەژاری لە چین « دروست دەکات، ئامانج لێی لەناوبردنی هەژارییە لە چین ئەوەش بە پشت بەستن بە کۆمەڵێک سیاسەتی حەکیمانە لەم بوارەدا.\nساڵی 1990 رێژەکە بۆ %66کەم دەبێتەوە، لە کاتێکدا بیابانی ئەفریقا %54بووە، واتە هێشتا رەوشی ژیان لە ئەفریقا باشتربووە تاوەکو چین، بەڵام لەم 25 ساڵەی پێشوودا بەهۆی باشبوونی رەوشی ئابووریی و گرتنەبەری کۆمەڵێک سیاسەتی حەکیمانە، رێژەکە تەواو دادەبەزێت. ساڵی 2015 رێژەی هەژاری %0.7 بووە، کەچی لە ئەفریقا بۆ %66 بەرزبۆتەوە، لە کیشوەری ئاسیا 16% بووە. ساڵی 1980 رێژەی بەدخۆراکی %23 بووە، واتە %23ی دانیشتوانی چین بەدەست بەدخۆراکییەوە ناڵاندوویانە، ساڵی 2014 بۆ %0.10 دابەزیوە.\nمردنی منداڵان لە ساڵی 1991 رێژەیەکی زۆربووە گەیشتۆتە %61، بەڵام ساڵی 2018 رێژەکە بۆ %2 دابەزیوە. لە رووی خوێندنیشەوە دەبێت هەموو منداڵێک تا پۆلی 10 بە ناچاریی بخوێنێت.\nباشكردنی رەوشی ژیان لە چین\nیەکێک لەو سەرنجانەی کە هەموو بێگانەیەک لە چین هەستی پێدەکات ئەوەیە، رەوشی ژیانی خەڵكی چین زۆر باشە، هەموویان جلوبەرگی جوان و تازەیان لەبەرە، خاوەنی ئۆتۆمبێلی نوێن، برسی نین و تێرن، زۆر بەدەگمەن سواڵکەرێکم لەسەر شەقامەکان دەبینی. هەموویان دوایین مۆدێلی تەلەفونیان پێیە. ئەمەش لەکاتێکدا ژمارەی دانیشتوانی چین نزیکەی 1.4 یەک ملیارو 400 ملیۆن کەسە.\nهەموو ئەمانە هێمای ئاسایین کە دەتوانیت لە رێگەیانەوە زۆر شتی شاراوەی ئەم کۆمەڵگەیە بخوێنیتەوە. لە ئێستادا %100 دانیشتوانی چین بە گوندە دوورە دەستەکانیشەوە، لە ماڵەوە تەلەفزیۆنیان هەیە. %100 تەواوی شارو گوندەکانی کارەبایان هەیە. لە 75 % گوندەکانی ئاوی پاکیان هەیە. لە %97 گوندەکان نەخۆشخانەی تێدایە، بە پێی پلانێکی سێ ساڵەی حکومەت، هەتا کۆتایی ساڵی 2020 دەبێت هەموو گوندەکان ئاوی پاک و نەخۆشخانە و کارەبایان هەبێت.\nپلانی 2020 بۆ نەهێشتنی هەژاری لە چین\nیەکێک لە کارە گرنگەکانی سەرۆک شی جین پینگ، دانانی پلانی 2020 بۆ نەهێشتنی هەژارییە لە چین، ئامانج لەم پلانە ئەوەیە کە ساڵی 2020 کە دەکاتە یادی سەد ساڵەی دامەزراندنی پارتی کۆمۆنیست، هەژاری لە چین نەمێنێت، لە ئێستاشدا خەریکە ئەم پلانە بەرەو کۆتایی دەچێت و ئامانجەکەی دەپێکێت.\nرەوشی میدیا لە چین\nدیارە لە چین گرنگی زۆر بە میدیا دەدرێت، بەتایبەتی لەلایەن پارتی کۆمۆنیست و حکومەتەوە. من لە دوورەوە کەمێک زانیاریم لە بارەی رەوشی میدیای چین هەبوو، بەڵام ئەمجارە لە رێگە دوو وانە و سەردانی چەند دەزگایەکی میدیایی، زانیاری زیاترم وەرگرت. بەڕێز «وانگ شینواهی» کە بێژەر بوو لە دەزگای چینی نێودەوڵەتی، دەزگایەکی میدیایی گەورەی چینە و بە چەندین زمانی بیانی هەواڵەکانی بڵاودەکاتەوە، من خۆشـم زۆر سوودم لەم دەزگایە وەرگرتووە، سیمینارێکی باشی ئامادەکرد، هەر لەبارەی میدیاوە، خاتوو « لیئا جون جوان» کە جێگری بەڕێوبەری رادیۆی نێودەوڵەتی چین بوو، ئەویش سیمینارێکی تایبەتیی لەمبارەیەوە پێشکەشكردین، زانیاری زۆرمان لێوەرگرت.\nیەک ملیۆن کەس لە بواری میدیا کار دەکەن\nوەکو پشێتریش ئاماژەم پێکرد، چین گرنگی زۆر بە میدیا دەدات، هەر ئەمەش وایکردووە کە بەشێکی زۆری خەڵكی بەتایبەتی گەنجان، شانسی هەلی کاریان لەم بوارەدا دەستبکەوێت، لە ئێستادا نزیکەی یەک ملیۆن کەس لە بواری میدیادا کار دەکەن. 167 هەزار محرر هەیە، 30.812 بێژەری رادیۆ و تەلەفزیۆن هەیە. 284 هەزار رۆژنامەنووسی پیشەیی هەیە، 40 هەزار کارمەندی تەلەفزیۆن هەیە، 30 هەزار کارمەندی رادیۆ هەیە.\nدوو ملیار دۆلار داهاتی ریکلامە\nبەشێکی زۆری رادیۆ و تیڤییەکانی چین وەکو هەموو جیهان، پشت بە ریکلامی کۆمپانیاکان دەبەستن ، مانگانە ریکلامی کۆمپانیاکان بۆ رادیۆ و تیڤییەکان دەگاتە نزیکەی دوو ملیار دۆلار.\nلە ئێستادا چینیش وەکو هەموو وڵاتانی جیهان بەدەست کێشەی رۆژنامەی کاغەزیی دەناڵێنێت،بەڵام، لەگەڵ ئەوەشدا نزیکەی یەک هەزار رۆژنامەی کاغەزیی هەرماوە.\nرادیۆ و تیڤی\nلە چین 134 رادیۆ هەیە، هەروەها 144 کەناڵی تیڤی هەیە، 2338 دەزگای ئیعلامی هەیە، 40 کەناڵی پەروەردەیی هەیە، هەروەها 63 بەرنامەی هەواڵی لە تەلەڤزیۆنەکان هەیە، جگەلەوەش 743 وێب سایتی هەواڵی هەیە.\nچینیش وەکو هەموو وڵاتانی تری جیهان زۆر درەنگ توانی دەستی بە تۆڕی ئینتەرنێت بکەوێت. لەمبارەیەوە بەڕێز وانگ شینواهی زانیاری زۆری پێداین. بۆیەکەمجار لە چین سالی 1987 پرۆفیسۆر کیۆن کە مامۆستایەکی بەشی ئەلکتیرۆنی بووە، یەکەمین نامەی ئیمایل دەنێرێت. هەر ئەو زانایە ساڵی 1990 تۆڕی ئینتەرنێت لە چین دادەمەزرێنێت، بەڵام یەکەمجار تەنها بۆ حکومەت و حزب و دەزگا ئەمنی و سەربازییەکان بووە. پاش نۆ ساڵ ئینجا ئینتەرنێت خراوەتە بەردەستی هاووڵاتییان.\nساڵی 1997 یەکەم کۆمپانیای چینی لە بواری ئینتەرنێت دادەمەزرێت، ساڵی 1998 یەکەمین وێب سایتی چینی لەژێر ناونیشانی China .com دادەمەزرێت .\nزۆرترین ژمارەی بەکارهێنەری تەلەفون و ئینتەرنێت لە جیهاندا\nلە ئێستادا چین گەورەترین وڵاتی بەکارهێنەری ئینتەرنێتە لە جیهاندا، نزیکەی 802 ملیۆن چینی خزمەتگوازری ئینتەرنێت بەکاردەهێنن.48 ملیۆن وێب سایتی هەمەجۆر هەیە. %76ی ئەوانەی کە ئینتەرنێت بەکاردەهێنن گەنج و منداڵن و تەمەنیان لە نێوان 10 بۆ 39 ساڵە. لە %52 یان پیاون، %47 ژنن. 674 ملیۆن چینی ، هەواڵەکان و زانیاری لە ئینتەرنێت وەردەگرن. نزیکەی 1.17 ملیار کەس مۆبایل بەکاردەهێنن، واتە لە %81 دانیشتووانی چین تەلەفۆنی مۆبایل بەکاردەهێنن. لەلایەکی ترەوە ئێستا ئینتەرنێت بۆتە سەرچاوەیەکی سەرەکی زانیاری بۆ بەشێکی زۆری گەلی چینی، هەروەها دەتوانم بڵێم جێگەی تەلەفزیۆنیشی گرتۆتەوە، نزیکەی 648 ملیۆن چینی لە رێگەی ئینتەرنێتەوە سەیری ڤیدیۆ دەکەن.\nچین و نیو میدیاNwe Media\nراستە چین لە پاش ئەمریکا دەستی بە دروستکردنی سایت و کۆمپانیای ئەلکترۆنی کردووە، بەڵام ئێستا چینیش هەنگاوی جدی ناوە لەم بوارەدا، بەتایبەتی لەم چەند ساڵەی پێشوودا چین کۆمەڵێک کۆمپانیای ئەلکترۆنی زەبەلاحی دامەزراندووە کە هاوشێوەی ئەوانەی ئەمریکان. بۆ نموونە تۆڕی وایبۆ Weibo. هەمان ئەرکی تۆڕی تویتەر دەکات، ئەم تۆڕە ساڵی 2009 دامەزراوەو لە 140 دەوڵەتی جیهان بەکاردێت و ئەویش وەکو تویتەر ناوبانگی هەیە و نزیکەی 446 ملیۆن کەس لە جیهاندا بەکاری دەهێنن. هەروەها کۆمەڵێک تۆڕی ئینتەرنێتی تر وەکو وی چات ، بای دوو.\nچین یەکێکە لەو وڵاتانەی هەر زوو زانی کە ئەمریکا لە رێگەی ئەم تۆڕە ئینتەرنێتانەوە، دەتوانێت زانیاری زۆری لە بارەی وڵاتان و خەڵكی جیهان دەستبکەوێت، هەربۆیە زوو دەستیکرد بە دروستکردنی کۆمپانیای تایبەت بە خۆی. پارادۆکس لەوەدایە، ئێستا ئەمریکا چین بەوە تۆمەتبار دەکات، کە لە رێگەی ئەم تۆڕە کۆمەڵایەتییانەوە، سیخوڕیی بەسەر جیهان دەکات! واتە بۆ ئەمریکا حەڵاڵە بۆ خەڵکی تر حەرامە.\nوی چات شادەماری ژیانی چینییەکان Wechat\nچین لەچاو ئەمریکا لە دروستکردنی تۆڕی ئینتەرنێتی و کۆمپنایای بواری ئینتەرنێت دواکەوت، بەڵام پاشان توانی بە کاروانی پێشکەوتنەکە بگات و ئەسپی خۆی لەم بوارەدا تاوبدات. لە ساڵی 2011 کۆمپانیای Wechat وی چات دادەمەزرێت، کە ئەمەش وەکو ئەڵتەرناتیڤێکی فەیسبووک وایە. لە رێگەی ئەم کۆمپانیاوە، پەیوەندیی کۆمەڵایەتی دروست دەبێت و هەمان ئەرکی فەیسبووکی ئەمریکی دەگێڕێت، لەهەمانکاتیشدا لە رێگەی وی چاتەوە دەتوانیت تەلەفۆن بکەیت و نامەو فۆتۆ و ڤیدیۆ بنێریت. لە هەمووشی گرنگتر لە ئێستادا لە چین ئەم وی چاتە جێگەی پارەشی گرتۆتەوە، دەچیتە هەر بازاڕ، یان بەنزینخانە ، ریستۆرانت، یان هەر شوێنێکی تر، لە جیاتی پارەی کاغەز، تەلەفونەکەت دەدەیت بە کاشێرەکە و ئەویش کۆدەکە دەردەهێنێت و لە رێگەی وی چاتەوە، پارە دەدەن، کە ئەمەش وەکو کارتی بانکی وایە. لە راستیدا وی چات بۆتە بەشێکی ژیانی سەرەکی چینییەکان.\nجێگەی ئاماژەیە وی چات لە ئێستادا لە 187 وڵاتی جیهاندا هەیە و سەرو یەک ملیار کەس بەکاری دەهێنن و بە 26 زمانی جیهانی ، خزمەتگوزاریی پێشکەش دەکات، لە چینیش نزیکەی 890 ملیۆن کەس بەکاری دەهێنن.\nماوەی چەند ساڵێکە چین کەوتۆتە جەنگێکی سەختەوە لەگەڵ ئەمریکا ئەوەش بەهۆی کۆمپانیای گۆگڵەوە، چین لە ساڵی 2006 کۆمپانیای Bai du. Ten ceni باید دوو و تێن و جێنی دروستکردووە، کە ئەویش هەمان ئەرکی سایتی گووگل دەکات، هەربۆیە کۆمپانیای گۆگڵ چین بەوە تاوانبار دەکات، کە تەکنەلۆژیای ئەویان دزیووە. جێگەی ئاماژەیە لە چین سایتی گۆگڵ و فەیسبووک و شەریکەکانیان، رێگەی پێ نادرێت کار بکات. ئەمەش جەنگێکی تری نێوان ئەمریکا و چینە لە بواری ئەلکترۆنیاتدا.\nچینی و جیهانی دەرەوە و گلۆبالیزم\nئەمە ناونیشانی یەکێک لە سیمینارەکان بوو کە لە لایەن خاتوو «رێن لین»پێشکەشكرا، کە پسپۆری سیاسەتی نێودەوڵەتی بوو. لە راستیدا ئەم خانمە شارەزاییەکی ئیێجگار باشی لە سیاسەتی دەرەکی چین و رووداوە جیهانییەکان هەبوو. مامۆستا بوو لە ئەنستیتوتی چین بۆ سیاسەت و ئابووری نێودەوڵەتی.\nئەو پێی وابوو سەرەتای تێکەڵبوون و کرانەوەی چین بە رووی جیهان دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی 1970، ئەوکاتەی دووبارە چین کورسی هەمیشەییی خۆی لە ئەنجومەنی ئاسایشی نێودەوڵەتی وەرگرتەوەو بووەوە بە ئەندامی هەمیشەیی ئەنجومەنی ئاسایش، ئەمەش سەرەتای تێکەڵبوونی چین بووە لەگەڵ جیهان.\nپاشان دووبارە ئاساییکردنەوەی پەیوەندیی لەگەڵ ئەمریکا، قۆناغێکی گرنگی تری سیاسەتی چینە بەرامبەر بە جیهان. بەتایبەتی لە ناوەڕاستی حەفتاکاندا، ئەم پەیوەندییە بەرەو باشی رۆیشت و ئەمەش سەرەتای کراونەوەی چین بوو بەرامبەر بە جیهان بەگشتی و خۆرئاوا بەتایبەتی.\nکۆنگرەی 11 پارتی کۆمۆنیست\nیەکێک لە قۆناغە گرنگەکانی تری سیاسەتی دەرەکی چین پەیوەندیی بە کۆنگرەی 11 ساڵی 1978 ی پارتی کۆمۆنیست هەیە، لەم کۆنگرەیەدا بڕیاردرا کە بەرنامەی ریفۆرم و کرانەوە بەرەو رووی جیهان پەسەندبکرێت کە لەلایەن سەرۆک دێنک خیاو پینگەوە دانرابوو، ئیتر لێرەوە دەرگا داخراوە گەورەکانی چین بە ڕووی جیهان کرایەوە.\nچوار قۆناغی سیاسەتی دەرەکی چین\nخاتوو رێن لین پێی وابوو سیاسەتی دەرەکی چین بە چوار قۆناغدا تێدەپەڕێت. کە ئەوانیش بریتین لەمانەی خوارەوە.\nقۆناغی یەکەم ساڵانی حەفتا و هەشتاکان\nکۆتایی ساڵانی حەفتا و هەشتاکان بە سەرەتا و دەستپێکی قۆناغێکی نوێی سیاسەتی دەرەکی چین دادەنرێت، چونکە لێرەوە دووبارە چین تێکەڵی لەگەڵ رێکخراوە جیهانییەکان پەیداکرد و هەوڵیدا ببێتە ئەندام تێیدا. هەروەها لە رووی ئابووریشەوە دەستیکرد بە کرانەوەو رێگەی دا بە کۆمپانیا بیانییەکان، تاوەکو سەرمایەگوزاریی لە چیندا بکەن.\nئەو پێی وابوو هیچ کاتێک ناتوانیت پەیوەندیی بازرگانی لە نێوان دوو دەوڵەتدا بەهێزبێت لەکاتێکدا پەیوەندیی دیپلۆماسییان پێکەوە نەبێت یان پەیوەندیی سیاسیان خراپ بێت. لەساڵانی هەشتاکاندا، چین دەستیکردووە بەباشکردنی پەیوەندییەکانی لەگەڵ تەواوی وڵاتانی جیهان، ئەمەش رێگەی بۆ بەهێزکردنی بازرگانی دەرەکی خۆشكردووە.\nقۆناغی دووەم سەرەتای ساڵانی 1990 تا 2000\nلەم دە ساڵەدا چین توانی فێری ئەوەبێت کە چۆن مامەڵەی بارزگانی لەگەڵ جیهاندا بکات و هەوڵیدا ببێتە ئەندامێکی چالاکی بازرگانی جیهانی و بۆئەمەش هەوڵێکی زۆریدا تاوەکو ببێتە ئەندامی رێکخراوی بازرگانی نێودەوڵەتیWTO، هەروەها بەشداری لە رێکخراوی ئاپێک کرد، APEC» کە هەموو دەوڵەتانی سەر زەریای پاسیڤیک دەگرێتەوە» چین لە نێوان ساڵانی 1991 بۆ 1997 بەشدارییەکی ئەکتیڤی لە بازرگانی جیهانی کردووە. لە ساڵی 1998 لەکاتی تەنگەژە گەورەکەی وڵاتانی ئاسیا، رۆڵێکی زۆر باشی گێڕاوە.\nقۆناغی سێهەم ساڵانی 2000\nساڵی 2000 چین دەبێتە ئەندامی رێکخراوی بازرگانی جیهانی WTO ، ئەو خاتوونە پێی وابوو، لە ساڵی 2000 ەوە چین دەبێتە یاریزانێکی گەورە و چالاکی بازرگانی جیهانی و تێکەڵی گلۆبالیزم بەتەواوەتی دەبێت، بەتایبەتی لە رووی سیستەمی ئابووری و بارزگانی جیهانییەوە.\nقۆناغی چوارەم: چین و گلۆبالیزم\nلە پاش ساڵانی 2000 ەوە چین چ لە رووی ئابووری و سیاسیسەوە دەبێتە یاریزانێکی جیهانی و بەشداری کۆمەڵێک رێکخراوی جیهانی دەکات و هەندێکیشیان خۆی دامەزرێنەری بووە لەوانە: رێکخراوی شەنگهای، بریکسBRICS « دەوڵەتانی چین، هیند، روسیا، باشووری ئەفریقا، بەرزایل» هەروەها دەبێتە ئەندامی گروپی 20 ،» بیست دەوڵەتە پیشەشازییە گەورەکەی جیهان.\nئەو پێی وابوو زۆر گرنگە لە جیهان تێبگەین لە هەمانکاتیشدا بەشداربین لە گلۆبالیزم، بەڵام گرنگتر ئەوەیە، کە بزانیت چۆن بەرژەوەندیی دەوڵەتەکەی خۆت لەناو گلۆبالیزمدا دەپارێزیت.\nراستییەکەی ئەم خاتوونە زۆر شارەزایی سیاسەتی نێودەوڵەتی و گلۆبالیزم بوو، سوودی زۆرمان لە سیمینارە تایبەتییەکەی وەرگرت.\nسەردانی دیواری چین\nدیواری چین یەکێکە لە شوێنەوارە گرنگەکانی چین و بە یەکێکیش لە حەوت شتە سەرسوڕهێنەرەکەی جیهانیش دادەنرێت، لەبەرئەوە ئەگەر سەردانی چین بکەیت و نەچیتە دیوارەکە، ئەوا وەکو ئەوە وایە کە سەردانی چینت نەکرد بێت. ئەم دیوارە نزیکەی 70 کم لە پکینی پایتەختەوە دوورە، ئامانجی سەرەکیش لە دروستکردنی ، پاراستنی شاری پکین بووە لە هێرشی داگیرکەری مەغۆلی. رۆژی 24/6 سەردانی ئەم دیوارە مەزنەمان کرد و بەدڵنیایەوە، یەکێک بوو لە ساتە خۆشەکانی گەشتەکەمان.\nسەردانی شاری کۆنی پکین\nرۆژی 25/6 سەردانی یەکێک لە خانوە کۆنەکانی شاری پکینمان کرد، لە راستیدا لەم چەند ساڵەی دواییدا، بەهۆی گەشەسەندنی ئابووریەوە، بەشێکی زۆری ئاسەوارو خانووی دێرینی شاری پکین رووخان، بەڵام دواتر حکومەتی چین هەوڵیدا، لە رێگەی بەرنامەیەکی تایبتەوە، هەندێک ناوچەی پکین لە هێرشی مۆدێرنە بپارێزێت. سەردانی خانوویەکی کۆنمان کرد، کە خاوەنەکەی ژنە ئەرستۆکراتییەکی چینی بووە، خانوویەکی زۆر جوان و گەورە بوو. پاشان سەردانی شاری کۆنمان کرد، کە نموونەی بیناسازی چینی پێوە دیارە.\nسەردانی مۆزەخانەی نیشتمانی چین\nرۆژی 26/6 سەردانی مۆزەخانەی نیشتمانیی چینمان کرد، بە راستی ئەم مۆزەخانەیە یەکێکە لەسیما گرنگەکانی شاری پکین و پێویستە سەردانی بکەیت، چونکە بەشێکی زۆری مێژوویی چینی لە خۆگرتووە. باڵەخانەکەی ئەم مۆزەخانەیە لە ساڵی 1988 دروستکراوە، ساڵی 2002 دووبارە نۆژەنکراوەتەوە، باڵەخانەکەی نموونەی باڵەخانە مۆدێرنەکان بوو، کاتێک چوومە ژوورەوە لە زۆر شتدا لە مۆزەخانەی لۆڤەری پاریس دەچوو. پاشان پرسیم ئاخۆ کێ دیزانی ئەم باڵەخانەیەی کردووە، زانیم کە لە لایەن کۆمپانییایەکی فەرەنسییەوە دیزان و کاری ئەندازیاریی بۆ کراوە.\nرۆژێکی تر چووینە مۆزەخانەی مێژوویی تەکنەلۆژیا لە چین، بە راستی ئەم مۆزەخانەیەش شتی سەیرو سەمەرەی تێدابوو، هەموو ئەو داهێنانەی کە چین لە مێژوودا کردوویەتی، دایاننابوو لەوانە: « داهێنانی کاغەز، حبر، ئاودێری، بیناسازی» بورجێکی تێدا بوو، شتێکی جوان بوو لە لام کە ساڵی 1042 دروستکراوە، لە هەندێک شوێنی چینیش ئەو جۆرە بورجانە ماون، کە زیاتر وەکو پەرستگایەک وان.\nرۆژێکی تریش سەردانی پەرستگایەکی کۆنفۆشیمان کرد، بە راستی ئەوەش شتێکی نوێ بوو بۆم، جێگەی ئاماژەیە لە ئێستادا حکومەتی چین گرنگی زۆر بە ئایینی کۆنفۆشیزم دەدات، نەک لە چین بگرە لە جیهانیش هەوڵی بڵاوکردنەوەی دەدات. ئەوەی مایەی سەرنجم بوو لەو پەرستگایە، رەنگی شین بوو، بەشێکی زۆری پەرستگاکە، بەتایبەتی زەخرەفەکانی ناوەوەی بە رەنگی شین رازێنراونەتەوە.\nسەردانی سەنتەری . CIPG\nسەنتەری Training Cnter of China International Publishing Group لە ساڵی 1950 دروستبووە. هەر ئەم سەنتەرەش ئێمەیان دەعوەت کردبوو. ئەم سەنتەرە یەکەمجار لەژێرناوێکی تردا دروستبووە، ئاماج لێی بڵاوکردنەوەی گۆڤار و کتێب و فەرهەنگی چینیی بووە لە ساڵانی پەنچاکاندا، کاری سەرەکی ئەم سەنتەرە، چاپکردن و بڵاوکردنەوەی کتێب و گۆڤار بووە بە زمانی ئینگلیز لە بارەی چینەوە، بەتایبەتی کتێبەکانی سەرۆک ماو. هەروەها مانگانەش گۆڤارێکی بە زمانی ئینگلیزی بڵاوکردۆتەوە.\nکارێکی تری ئەم سەنتەرە پێگەیاندنی وەرگێڕی بەتوانا بووە بۆ حکومەت و حزب، کاتێک سەردانی سەنتەرەکەمان کرد، وێنەی چەند وەرگێڕێک لە پەنا سەرۆکەکانی چیندا هەبوو، کە لەم سەنتەرەوە پەروەردە کرابوون.\nلە ماوەی 60 ساڵی پێشوودا ئەم سەنتەرە 70 گۆڤاری بە زمانەکانی « ئینگلیز، فەرەنسی، ئەڵمانی، روسی ئیسپانی، ژاپۆنی، کۆری، عەرەبی، فارسی ، تورکی « دەرکردووە. لە ئێستاشدا نزیکەی 400 وەرگێر کار لەم سەنتەرە دەکەن و بە زمانەکانی « ئینگلیزی، فەرەنسی، ئەڵمانی، ئیسپانی، ژاپۆنی، عەرەبی، روسی و کۆریی» بابەت و گۆڤار بڵاودەکەنەوە، مانگانەش گۆڤارێک بە زمانی ئینگلیزی بەناوی « چینا تودەی» بڵاودەکەنەوە. هەروەها سایتێکی ئەلکترۆنیشیان هەیە، بە چەندین زمانی بیانی بابەت بڵاودەکەنەوە، بەش بەحاڵی خۆم، زۆر سوودم لەم وێب سایتە وەرگرتووە.\nسەردانی هەرێمی شاندۆنگ\nلە رۆژی 30/6 بە شەمەندەفەرێکی خێرا کە یەکێکە لە داهێنانە نوێکانی چین و لە سەعاتێکدا 250 کم دەبڕێت، بەرەو هەرێمی شاندۆنگ بەرێکەوتین. ئەم هەرێمە یەکێکە لە هەرێمە جوانەکانی چین و دەکەوێتە باشووری پکین و کەنارەکانی رۆژهەڵاتی چینەوە. کۆی گشتی دانیشتوانی دەگاتە نزیکە 99.470.000 کەس. سەرەتاش سەردانی شاری جینانی پایتەختمان کرد، کە بە راستی شارێکی ئێجگار جوان بوو، لە چیندا بە شاری کانییەکان دەناسرێت و نزیکەی 700 کانی تێدایە. بە گشتی ئەم هەرێمە هەرێمێکی سەوز وجوانە و دەکەوێتە سەر رووباری زەرد.\nشاری جینان پایتەختی هەرێمەکەیە، کاتێک گەیشتینە هەرێمەکە، لە لایەن هاوەڵانمان لە شارەوانی شارەکەوە پێشوازییەکی گەرمیان لێکردین و ئێوارەخوانێکی بەتامیان بۆ ئامادەکردین. بەراستی ئەو بەرپرسانەی کە لەوێندەر بینیمان هەموویان کەسانی بەرێز، خاکی، میواندۆست، زۆر رێزیان لێگرتین.\nماوەی هەفتەیەک لەم دەڤەرە ماینەوەو شاندێکی هەرێمەکەمان لەگەڵ بوون، هەموو شتێکیان بۆ ئامادە کردبووین هەر لە پاس و هۆتێل و شوێنی حەوانەوەو خواردن. هەروەها میدیاکانی هەرێمەکە بە گرنگییەوە باسی سەردانەکەمانیان کرد و دیداری رۆژنامەوانیان لەگەڵدا سازکردین. لێرەش سەردانی کۆمەڵێک شوێنمان کردم، کە مایەی سەرنج و تێڕامانم بوون، بە تایبەتی پارکە جوان و دێرینەکی شاری جینان، کارگەی سینۆ تروک، سەردانی شاری زیبۆ و بەندەری جینداو.\nبۆقەکان نابێت بقیڕێنن\nسەرەتا سەردانی پارکی گەورەی شارمان کرد، پارکێکی مێژوویی بوو، تەمەنی بۆ 1400 ساڵ دەگەڕایەوە، کۆی گشتی رووبەری پارکەکە 70 کم چوارگۆشە بوو، دەریاچەیەکی گەورەی تێدا بوو، کە سەدان جۆر ماسی جوانی تێدابوو، رەنگی هەندێکیان سوور و پەمەیی بوو، کەسیش بۆی نەبوو راویان بکات. جگە لەوەش ناوچەیەکی تێدابوو کە گوڵی لۆکسی تێدابوو، ئەوە یەکەمجار بوو گوڵی لۆکس لە نزیکەوە ببینم.\nلە هەمووی سەیرتر لەم پارەکەدا بۆقەکان هیچ دەنگیان نەدەهات، دەیناگووت ئەم بۆقانەیان بردۆتە شوێنی تریش، هەر دەنگیان نەبووە، هۆکاری ئەمەش دەگەڕایەوە بۆ ئەفسانەیەک، گوایە جارێکیان ئیمپراتۆری چین سەردانی ئەم پارکەی کردووەو زۆر بەدڵی بووە، شەو لەوێندەر ماوەتەوە، بەڵام شەو بۆقەکان بە قیرە قیڕ، زۆر بێزاریان کردووە لەبەرئەوە فەرمانی بۆ بۆقەکان دەرکردووە، کە نابێت دەنگیان بێت و بقیڕێنن، چونکە ئیمپراتۆر دەیەوێت پشووبدات.\nخاڵێکی تری سەرنجراکێش ئەوە بوو، لەم پارەکە و دەوروبەری نزیکە 700 کانی هەبوون، وەکو خۆێ هێڵراوەتەوەو بە هەموو شێوەیەکیش ماسیگرتن قەدەغە بوو. بەراستی سەردانی ئەم پارکەش، ساتێکی خۆشبوو.\nسەردانی کارگەری دروستکردنی لۆری و پاسی سینۆتروک\nهەر لەو شارە سەردانی کارگەی سینۆتروکمان کرد، کە لۆری و گەڵابە و پاس و مەکینەی گەورە دروست دەکات و یەکێکە لە کارگە گەورەکانی چین و لەهەمانکاتیشدا بە یەکێک لە سیما بەهێزەکانی پیشەشازی قوورسی چین دادەنرێت. ئەم کارەگەیەش رۆژانە 100 لۆری دروست دەکات و بەرهەمی ساڵانەشی دەگاتە 36300 لۆری. ئەم کارەگەیە بۆ 94 دەوڵەتە بەرهەمەکانی دەنێرێت . سیستمی کارکردنی مایەی سەرنجم بوو. لەم کارگەیەدا 44 وێستگەی کارکردن هەیە، کە کۆمەڵێک کرێکار کاری تێدەکەن، دەبێت لە ماوەی پێنچ دەقیقەدا، کرێکارەکان ئەو بەشەی لۆرییەکە تەواو بکەن، کە پێیان دەسپێرێت.\nجێگەی ئاماژەیە ئەم کارگەیە بەشێکی تەکنەلۆژیاکەی لە کۆمپانیای مانی ئەڵمانی دەکڕێت و پرۆژەیەکی هاوبەشە و نزیکەی 30 هەزار کرێکاریش کار لەم کارەگەیەدا دەکەن.\nسەردانی کۆمپانیای وایچای\nکۆمپانیای واچای، ئەویش یەکێکە لە کۆمپانیا گەورەکانی چین کە زیاتر مەکینەی گەورە دروست دەکات، سەرەتا ئەم کارگەیە بۆ دروستکردنی ئامێری سەربازی بووە، لە ئێستادا جگە لە ئامێری سەربازی، مەکینەی گەورە بۆ کارگەکان، موەلیدە ، یەخت و پاپۆڕیش دروست دەکات. نزیکەی 80 هەزار کرێکار لەم کارگەیەدا کار دەکەن. ئەمەش یەکێکە لەسیما گەورەکانی پیشەشازی قورسی چینی.\nسەردانی کێڵگەیەکی مۆدێرنی کشتوکاڵی\nچین لە ئێستادا دەیەوێت لە هەموو بوارەکانی ژیاندا ئاگاداربێت و دەستڕەنگینی خۆی بنوێنێت. دیارە چین مێژوویەکی دێرینی لەگەڵ کشتوکاڵ دا هەیە، لە ئێستاشدا دەیەوێت لە زانست و تەکنەلۆژیای کشتوکاڵ ئاگادار بێت و بەتایبەتی لەرووی بەکار‌هێنانی « جینات»ەوە. هەرلەم دەڤەرەدا سەردانی کۆمپانیایەکی گەورەمان کرد، کە لە بواری تەکنەلۆژیای کشتوکاڵیدا بەهێزە، سەردانی کێڵگەی شاگوانگ-مان کرد، کە کێڵگەیەکی گەورە بوو، رووبەری گشتی دەگەیشتە 10 کم چوار گۆشە. لەم کێڵگە مۆدێرنەدا، نزیکەی 1000 جۆر درەخت و رووەکی تێدابوو. کە لە نزیکەی 170 وڵاتە هاتبوون. لەم کێڵگەیەدا کەشوهەوایەکی تایبەتیان بۆ رووەکەکان دروستکرد بوو ، بۆئەوەی بمێننەوە و بژین. یەکێک لەو رووەکانەی کە مایەی سەرنجم بوو، درەختێک بوو کە هی باشووری ئەفریقا بوو، درەختەکە لە سەرەوە چەند لقێکی بچووکی هەبوو، بەڵام لە ناوەڕاستدا ، وا دەردەکەوت کە بەرمیلێکی گەورەبێت، پاشان وتیان ئەم درەختە لە سەحرای باشووری ئەفرقیا دەژی، زیاتر بۆ کۆکردنەوەی ئاو بەکاردێت، چونکە دەتوانێت ئاوێکی زۆر لەناخیدا کۆبکاتەوە.\nلە کۆلارە دروستکردنەوە بۆ های تێک\nسەردانی شاری واینفانگمان کرد، دانیشتوانی ئەم شارە نزیکەی 1.200.000 کەس دەبێت و لە چیندا بە شاری دروستکردنی « کۆلارە» دەناسرێت و مێژووییەکی ئێجگار دێرینی لە دروستکردنی کۆلارەدا هەیە، کاتێکیش سەردانی چەند کارگەیەکی کۆلارە دروستکردنمان کرد، بینیمان بەشێوەیەکی زۆر ئاسایی و تەقلیدی کۆلارە دروست دەکەن و پاشان بۆ بازاڕەکانی چین و جیهان و کوردستانیشی دەنێرن.\nپاشان سەردانی کۆمپانیای « گۆرتێک» مان کرد، کە یەکێکە لە کۆمپانیا پێشکەوتووەکانی چین لە بواری های تێکدا. ئەم کۆمپانیایە لە ساڵی 2001 دروستبووە. نزیکەی 400 جۆر بەرهەمی ئەلەکترۆنی دروست دەکات، هەر لەفڕۆکەی بچووک و بێفڕۆکەوانەوە، بۆ یاری ئەلەکترۆنی و تەلەفونی دەستی، ئەم کۆمپانیایە، یەکێکە لە سیما نوێکانی چین لە بواری های تێکدا» تەکنەلۆژیا نوێ» دا. ساڵی 2018 داهاتی ئەم کۆمپانییایە گەیشتۆتە 3.438 ملیار دۆلار، لەئێستادا شانبەشانی کۆمپانیا خۆرئاواییەکان، لە بازاڕەکانی جیهاندا کێبركی دەکات.\nچین نایەوێت تەنها لە بواری پیشەشازیی و ئابووریی و تەکنەلۆژی و کشتوکاڵیدا پێشبکەوێت، بگرە بە پێی پڕۆژەیەکی گەورەی دەوڵەت، دەیەوێت کەلتووری چینی لە جیهاندا بڵاوبکەنەوە، یەکێک لەو پرۆژانەش لە رێگەی فیلم و درامای چینەوە دەبێت. لە دوا رۆژاکانی گەشتەکەماندا، سەردانی oriental movie metropolis مان کرد، کە ئەمەش شارێکی بەرهەمهێنانی فیلمسازییە کە 25 کم لە بەندەری qingdao. جینداو دوورە.\nئەم شارە لە ساڵی 2018 لەلایەن کۆمەڵێک کۆمپانیای تایبەتەوە دروستکراوە. کۆی گشتی رووبەری ئەم شارە 10 کم چوارگۆشە دەبێت و 40 هۆڵی گەورەی بەرهەمهێنانی فیلمی تێدایە، جگە لەوەش کۆمەڵێک هۆتێل و شوێنی حەوانەی تێدایە بۆ ئەکتەرەکان. لەهەمانکاتیشدا مۆزەخانەیەکی ئێجگار گەورەی فیلمی تێدایە، لە ماوەی ئەم دوو ساڵەدا، 25 فیلمیان بەرهەمهێناوە، کە جگە لە ئەکتەری چینی، ئەکتەری ئەمریکیش تێدا بەشداربوون. کۆمپانیا چینییەکان لەم شارەدا نزیکەی 50 ملیار یوانیان خەرجکردووە.\nبەراستی سەردانی ئەم شارەش زۆر سەرسامی کردم، چونکە لەم شارەدا هەندێک تەکنەلۆژیای نوێی فیلمم بینی، کە پێشتر نەمبینیبوو.\nدوایین وێستگەی گەشتەکەمان بەندەری جینداو بوو، کاتێک گەیشتینە ئەم شارە لەلایەن چەند ئەندامێکی شارەوانی شارەکەوە پێشوازیییەکی گەرمیان لێکردین و ئێوارە خوانێکی زۆر باشیان بۆ ئامادەکردین. ئەم شارەش یەکێکە لە شارە گەشەسەندو و نوێکانی چین، کۆمەڵێک کۆمپانیای گەورەی چینی تێدایە لەوانە « کۆمپانیای Haier. Hinsense هایەر و هینسنس» کە لە بواری شـمەکی ئەلەکتیرۆنیدا کار دەکات و لە جیهاندا ناوبانگێکی زۆر باشیان هەیە، هەروەها باشترین جۆری بیرە لە چین، لەم شارەدا دروستدەکرێت و لەلایەن کۆمپنیایەک کە ناوی « tsingtao « بەراستی بیرەیەکی زۆر خۆشیش بوو، تامی ئەوانەی ئەڵمانیای دەدا.\nئەم بەندەرە لە ساڵی 1892 ەوە دروستکراوە، بەڵام لەم سی ساڵەی دواییدا گەشەیەکی ئێجگار گەورەی بەخۆوە بینیووە، نزیکەی 137 کۆمپانیای جیهان کە ناویان لە 500 باشترین کۆمپانیای جیهانە، لەم شارەدا سەرمایەگوزاریی دەکەن.\nکاتێک سەردانی بەندەرەکەمان کرد، لەلایەن کارمەندانی بەندەرەکە بە چەپڵەڕێزان پێشوازییان لێکردین، زۆر خەڵکێكی بەڕێز بوون و نیوەڕۆ لە ریستۆرانتی بەندەرەکە لەگەڵ کرێکارەکان نانمان خوارد. بەراستی بەندەرەکە پێشكەوتنێکی گەورەی پێوە دیار بوو، تەواوی داگرتن و بارکردن لە رێگەی سیستمێکی پێشكەوتویی ئەلەکترۆنییەوە دەکرا. ساڵی پار نزیکەی 227 هەزار تۆن لەم بەندەرە دەرچووەو هێنراوە، هەروەها نزیکەی 200 هەزار گەشتیاریش لەم بەندەرە وە گەشتیان کردووە.\nنێوان گەشتی یەکەم و دووەمم بۆ ئەو وڵاتە چوار ساڵ بوو، بەڵام بە راستی لە ماوەی ئەم چوار ساڵەدا کاروانی پێشکەوتنی چین لە هەموو روویەکەوە بەردەوامە. لایەنی پیشەشازیی و ئابووری، کشتوکاڵی، تەکنەلۆژی و فەرهەنگی. ئەوەی ئەمجارە زیاتر بۆم دەرکەوت ئەوەیە، بە راستی راگرتن یان وەستاندنی شەمەندەفەری پێشکەوتنی چینی ، بەهیچ هێز و لایەنێکی دەرەکی ناکرێت، هەروەها ئەگەر بێت و لەناوخۆش پشێویی زۆر گەورە دروست ببێت، وەکو ئەوەی لە ناوچەکەی ئێمە بەناوی بەهاری عەرەبییەوە دروستیان کرد، هێشتا چین لە کاروانی پێشکەوتن ناوەستێت و بەردەوامە، چونکە لە ماوەی ئەم چل ساڵەدا، بە تەواوەتی ژێرخانێکی زۆرباشی پیشەشازیی و ئابووریی و کشتوکاڵی و تەکنەلۆژییان دروستکردووە، کە بۆ هەتا هەتایە دەمێنێت.\nخاڵێکی سەرەنجڕاکێشی تر لەم گەشتەدا ئەوەبوو، ئێستا حکومەتی چینی، گرنگی زیاتر بە سەوزایی و ژینگەپارێزی دەدات، لەهەموو شوێنەکاندا، درەخت و گوڵ چێنراوە، هەروەها ناهێڵن هیچ زەوییەکی بۆش هەبێت، یەکسەر فریزێکی دەستکردی بەسەردا دەدەن، بۆئەوەی خۆڵ بڵاونەبێتەوە. بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا هێشتا بەسەر ئەم کێشەیەدا سەرکەوتوو نەبوون.\nخاڵێکی گرنگی تر لەم گەشتەدا بۆم دەرکەوت ، وتاری سیاسی چین و چۆنێتی مامەڵەکردنی لەگەڵ جەنگی ساردی ئەمریکا بوو، بەراستیی لە هیچ شوێنێکی چیندا لە شەقام و بازاڕ و کۆمپانیاکان، هیچ دروشمێک یان قسەیەکی ناشیرین لە دژی ئەمریکا نەنووسراوە، بگرە بە پێچەوانەوە دەچوویتە هەر شوێنێک ، ماکدۆناڵد یان KFC دەبینی.\nچین بە مێشكێکی ساردەوە مامەڵە لەگەڵ ئەمریکا دەکات، دوور لە دروشـمی گەورەو بێ مانا و راسیزمانە، هەر لە ژێرەوە بەهێمنی زۆر بەباشی جەنگی خۆی لەگەڵ ئەمریکا دەکات.\nهیوادارم کاروانی پێشكەوتنی چین بەردەوام بێت، چونکە پێم وایە سوودی بۆ جیهان دەبێت، بە لایەنی کەمەوە، نزیکەی یەک ملیار و چوارسەد ملیۆن مرۆڤ، بەباشی دەژین و برسی و هەژار نین و ئاوارەی وڵاتان نین.\nهیواداریشم هەموو کوردێک هەلی ئەوەی بۆ بڕەخسێت کە سەردانی چین بکات، چونکە بە راستی وڵاتێکی شایستەی ئەوەیە سەردانی بکەیت و لە نزیکەوە ئاگاداری پێشكەوتن و گەشەسەندنی بیت.


پێویستی پەرەسەندنی پشتیوانی لە خۆڕاگری خەڵکی کوردستانی تورکیە – رادیو ده‌نگی ئازادی و یه‌كسانی\nپێویستی پەرەسەندنی پشتیوانی لە خۆڕاگری خەڵکی کوردستانی تورکیە\nهێرشی ئەڕتەش و دەزگا ئەمنیەتیەکانی “دەوڵەتی تورکیە” بە رێبەریی “حیزبی داد و گەشە” بۆسەر خەڵکی کوردستان و رێکخراوە سیاسیە چەپەکان لە سەرتاسەری تورکیەدا، ئاستێکی بەرینی بە خۆیەوە گرتووە. ده‌ستبه‌سه‌ر كردنی ژمارەیەکی زۆر لە هەڵسوڕاوانی چەپ و سوسیالیست، کاربەدەستانی ناوچەیی و شارەدارەکانی ژمارەیەکی زۆر لە شارەکانی کوردستان و لایەنگرانی “حیزبی دیموکراتیکی گەلان”، بازداشتی لایه‌نگرانی ” پ کا کا “، و حیزبی ده. به. په، راگەیاندنی حکومەتی نیزامی لە ژمارەیەک لە شارەکانی کوردستان، کەڵک وەرگرتن لە فرۆکە و تۆپخانەی قورس بۆ تێکشکاندنی راپەڕینی خەڵک لە چەنەدین شاری کوردستانی تورکیە، بۆمبارانی ئاسمانی پێگەی هێزەکانی پ کا کا و ئاواییه‌كانی هەرێمی کوردستان، ئیجرای بەشێک لە سیاسەتی جەنگی دەوڵەتی تورکیەیە. سیاسەتێک کە بەشوێن تەوافوق لەگەڵ ئامریکا و لە سایەی بێدەنگی راگەیەنەرە رۆژئاوایی و ناوچەییەکاندا بە قیمەتی تەلەفاتێکی ئینسانی زۆر و وێرانیەکی بەرین بەکردەوە دەردێت.هێرشەکانی ئەڕتەشی تورکیە بۆسەر شار و شارۆچکەکانی ئۆستانەکانی حەکاری و شەمزینان و گرتنی شارەدارەکان و کادر و هەڵسوڕاوانی حیزبی دیموکراتیکی گەلان شتێک نیە بێجگە لە تۆڵەسه‌ندنەوەی دەوڵەتی ئۆردوغان لە خەڵکێک کە بانگی ئاشتیخوازی خۆی لە رێگای بەشداری کردنی چالاکانە لە هەڵبژاردنی رۆژی ٧ی ژوئێن بەگوێی خەڵکی تورکیە و دنیا گەیاندبوو. هەموو هەوڵە دیپلۆماتیک و ئاشتی خوازانە و هۆشدار سەبارەت بە ئاسەوارەکانی شەڕ، لەگەڵ بەربەستی رۆحیەی تەجاوەزکارانەی ئۆردوغان و دەوڵەتەکەی، بەرەوڕوو بوونەوە. ئەم سیاسەتە سەرەتا بە کردنەوەی پەروەندەی قەزایی لەدژی سەلاحەدین دمیرتاش رێبەری حیزبی دیموکراتیکی گەلانی تورکیە، دەستی پێکرد. لەوکاتەوە دیاربوو کە کرداری توند تر لە ئارادایە. دەوڵەتی تورکیە گۆڕانی ڕواڵەتیی سیاسەت لەبەرانبەر داعشی کردوەتە دەرفەتێک بۆ ئیجرای ئەم سیاسەتە لە بەرانبەر خەڵکی کوردستاندا و لەم ڕێگایەوە تا رادەیەک موافقەتی دەوڵەتی ئامریکاشی بە دانی ئیمتیازی کەڵک وەرگرتن لە پێگەی ئینجرلیک بۆ هێرش کردنەسەر داعش، بەدەست هێناوە.\nئەوەیکە ئەم رۆژانە لە تورکیە لە ئارادایە بۆ خەڵکی ئەم وڵاتە وەبیرهێنەرەوەی ئەو جەنایاتانەیە کە شۆوینیستەکانی حاکم لەم وڵاتەدا لە دەورە جۆراوجۆرەکاندا ئەنجامیان داوە. کوشتاری ئەرمەنیەکان لە ساڵەکانی کۆتایی سوڵتەی ئیمپڕاتۆاری عوسمانی، کوشتاری خەڵکی درسیم بە چەکی شیمیایی لە ساڵەکانی ١٩٣٨- ١٩٣٧، کوشتاری کوردە عەلەویەکان لەلایەن “گورگە خۆڵەمێشیەکانەوە” و دەزگای ئەمنیەتی لە “مەرعەش” لە ساڵی ١٩٧٨ و دەیان جەنایەتی سازماندراوی تر کە لە کارنامەی پێشینیانی دەوڵەتی تورکیەدا تۆمار کراوە. ئۆردوغان لە ڕاستیدا لە بەرەنگار بوونەوەی خەڵکی زۆرلێکراو و مافخوازدا هەمان ئاڕاستەی گرتۆتە پێش. بەڵام دیاردەکان نیشانی ئەدەن کە ئەمجارە سەری ئۆردوغان و ئەڕتەشی تورکیە لە کوردستان وەبەرد دەکەوێت. تێکهەڵچونە پڕژوبڵاوەکان لەگەڵ هێزەکانی پ کا کا لە چەندین شار و شارۆچکەی کوردستان ڕاپەڕینی جەماوەری بەدوای خۆیدا هێناوە و بە هەزاران لاو چەکیان بەدەستەوە گرتوە و هێزەکانی دەوڵەتیان لە شارەکان دەرکردوە.\nهاوکات لەگەڵ پێداگری ئۆردوغان لەسەر درێژەدان بەشەڕ، هەوڵەکانی “ئەحمەد داود ئۆغڵو”ش بۆ پێکهێنانی دەوڵەتی ئیئتیلافی، شکستی هێناوە و قەیرانی سیاسی تورکیەی قوڵتر و بەرینتر کردۆتەوە. دەوڵەتی ئۆردوغان لە جەریانی هەڵبژاردنی ڕابردودا گەلێک هەوڵیدا تا بە جەنگیی کردنی کەش و هه‌وای سیاسی کوردستان و کرداری تیرۆریستی، بەر بە حزوری بەرینی خەڵک لە بەردەم سندوقەکانی دەنگدان بگرێت. هێرش بۆسەر دەفتەر و ناوەندی هەڵبژاردنی “حیزبی دیموکراتیکی گەلان”، بۆمبدانان لە کۆبونەوەی گەورەی هەڵبژاردنی ئەم حیزبەدا لە دیاربەکر وێرای ئەوەی ٤ قوربانی و ٢٠٠ برینداری لێکەوتەوە، توشی شکست هات.\nئاکامی هەڵبژاردنی پاڕلمانی تورکیە بەرنامەی ئۆردوغان و حیزبی دادی تێکدا. ئۆردوغان، سەرۆک کۆماری تورکیە بەرلە هەڵبژاردن وتبوی کە ئەگەر زۆرینەی ده‌نگه‌كان به‌ده‌ست بێنێت، قانونی ئەساسی تورکیە دەگۆڕێ و ئیختیاراتی سەرۆک کۆمار زیاتر دەکات. ئەو نایشارێتەوە کە دەیەوێ تا ساڵی ٢٠٢٤، واتە سەدەمین ساڵی بونیانگوزاری تورکیە بە ئیختیاراتی بەرینەوە لە دەسه‌ڵاتدا بێت و ئاواتی نوێ عوسمانیگەری خۆی بەدیبێنێ. شکستی ئەم خەونە دەسەڵات خوازانە ئەنگیزەی راستەقینەی سیاسەتێکی تۆڵەسه‌ندنەوەیە کە رەجەب تەیێب ئۆردوغان لە بەرانبەر خەڵکی کوردستان و هێزەکانی پشتیوانی لە ئاستی سەرتاسەریدا گرتویەتە پێش.\nزاڵ کردنی کەشێکی جەنگی بەسەر وڵاتدا و راگەیاندنی حکومەتی نیزامی لە شارەکانی کوردستان، گرتن و قەدەغە کردنی دەنگدانی رەوتە چەپ و ئازادی خوازەکان لە سەرتاسه‌ری تورکیەدا، سیاسەتی دەوڵەتی ئۆردوغانە بۆ قەرەبوو كردنه‌وه‌ی ئەم شکستە. ئەو و حیزبەکەی دەیانەوێ لەسەر ناوەرۆکی کەشێکی جەنگی، گاڵتەجاڕێک بەناوی هەڵبژاردن بەڕێوەبەرن و لە وەها فەزایەکدا شکستەکەیان لە هەڵبژاردنی ٧ی ژوئێن دا قەرەبوو بکەنەوە. ئامانجی ئۆردوغان پێکهێنانی مەجلسێکە کە حیزبی داد و گەشە زۆرینەی کورسیەکانی بەدەستەوە بێت و خەونێکی عەزەمەت خوازانەی کە لە جەریانی هەڵبژاردنی ڕابردودا نەیتوانی بەدەستی بێنێ، بە پشت بەستن بە شەڕ و لە کەشێکی جەنگی و ئەمنیەتیدا دەستەبەر بکات. خۆڕاگری جەماوەریی لە بەرانبەر ئەم سیاسەتەدا، بەرز بوونەوەی هەزینە ئینسانیەکانی ئەم شەڕخوازیە و ناڕەزایەتی خەڵکی تورکیە بەرانبەر بە کردارەکانی ئەم دەوڵەتە نیشانی ئەدات کە ئۆردوغان و حیزبەکەی کەوتونەتە زۆنگاوێکەوە کە هاتنەدەر لێی، کارێکی ئاسان نابێت.\nلەم بارودۆخەدا پشتیوانی کردن لە خۆڕاگری و خەباتی خەڵکی کوردستانی تورکیە ئەرکێکی شۆڕشگێڕانە و ئینسانییە. خۆڕاگری خەڵکی کوردستانی تورکیە لە بەرانبەر پشتیوانانی داعش، خاوەنی هەمان شەرعیەتە کە خەباتی خەڵکی کوردستانی سوریە لە بەرانبەر داعشدا دەستیان دایە، کەوایە دەست بردن بۆ ئیبتیکار عەمەلی خەباتکارانە بۆ پشتیوانی لە خەڵکی کوردستانی تورکیە و بەشداری کردن لە حەرەکەتی دەربڕینی ناڕەزایەتی لە خزمەت بەرەی ئازادیخوازی خەڵکی خاوەرمیانە و کوردستان دایە لەدژی یەکێکی تر لە بەرەکانی کۆنەپەرستی لە ناوچەکەدا.\nPrevious Article به رنامه كاني پیش نیوه رؤی ئه مرؤ 2015/08/29\nNext Article بارودۆخی خراپی جه‌سته‌یی ئه‌فشین سوهراب زاده له زیندان