دکتۆر کەمال میراودەلی : ئەگەر و مەگەرەکانی دەوڵەتی کوردی لە نێوان فەلسەفەو فریوداندا. – WTARIKURD\nدکتۆر کەمال میراودەلی : ئەگەر و مەگەرەکانی دەوڵەتی کوردی لە نێوان فەلسەفەو فریوداندا.\nپرسیارەکە ئەوەیە بۆچی لە ئێستادا بارزانی ئەم باسەی وروژاندەوە؟ بۆچی تورکەکان و تارادەیەک سوننییەکانیش لە هارژاندنی ئەم باسە تەنگەتاو نین و تەنانەت پێشیان خۆشە ؟ بۆچوونی بارزانی خۆی دیارە : هۆی سەرەکی وەک رەخنەو نارەزاییبوونی لە مالکی دەردەبڕێ : ئەو دەڵێ کورد ناتوانێ جارێکی تر لە ناو دەولەتێکی دیکتاتۆریدا بژیا وەک ئەوەی کە مالکی خەریکە دروستی دەکاتەوە؟\n[ کەمال میراودەلی ، مانگی مایسی ٢٠١٢ ]\n[[ دیسان دەهۆڵی سەربەخۆیی و رێفراندۆم ئەمجارە لە ژێر سایەی ئاڵای رەشی داعشدا لیدەدرێت . ئەم چاوپێکەوتنەی خوارەەوە لە مانگی مایسی ٢٠١٢ دا لە هاولاتی داو دوایی لە زۆر شوینی تر بلاوبۆوە ، دوای دوو ساڵ جگە لە داڵەکانی داعش ، هیچ شتێ لە راستییە جەوهەرییەکان نەگۆردراوەو ئەمە لێکدانەوەی منە . تەنیا بۆ ئێستا جەخت لە سەر ئەوە دەکەم هەر دەهۆڵ و بانگاشەو نەخشەیەکی راست یان درۆی سەربەخۆیی لە سەر حیسابی خوێن و خەباتی بەشەکانی تر بێت بە تایبەتی هەرێمەکان وسەرکەوتنەکانی رۆلانی گەلی کوردستانی رۆژاوا ، کە نموونەیەکی نوێیان لە خەباتی نەتەوەیی پشت بەخۆبەستوو پێشکەش کردووە ، و ئێستا بە خەستی کەوتوونە ژێر هەڕەشەی ئە وهێزانەی سەر بە تورکیاو قەتەر و کۆمپانیاکانی نەوت کە گومراکەرانە بە داعش ناودەبردرێن ، نەخشەیەکی خیانەتکارانەو گلاو دەبێت و نەک هەر پرۆژەی سەربەخۆیی نابێت بەلکو لە پرۆژەی خۆفرۆشتن و ولاتفرۆشتن و شەرەففرۆشتن و خیانەتی نەتەوەیی زیاتر نابێت و کارەسات و ئاشبەتالی تر بۆ نەتەوەکەمان دێنێت .]]\nپرسیاری یه‌که‌م/ ئێوه قسه‌کردن له‌سه‌ر پرسی دامه‌زراندنی ده‌وڵه‌تێکی سه‌ربه‌خۆ بۆ کورد له باشووری کوردستان له‌م بارودۆخه‌ی ئێستای ناوچه‌که و جیهان چۆن ده‌خوێننه‌وه ؟\nتا ئێستا ئەم بابەتە چەند جار بە شاراوەیی تر هێنراوەتە بەرباس بە تایبەتی لە لایەن سەرۆکی هەرێم – ەوە . بەلام لە پێشەوە پێویستە ئەوە بسەلمێنین کە ئەم جارە بابەتەکە گەرمتر و فروانتر باس کرا. چوار جیاوازی بەدی دەکرا :\n<!–[if !supportLists]–>１. <!–[endif]–>. ئەم جارە تا رادەیەک مەسعود بارزانی گەرمتر و سەختتر باسی سەربەخۆیی و ریفراندۆمی کرد. لە دوا گفتوگۆی لەگەڵ ئەسۆشیەیتد پرێس لە ٢٥/٤ داهەڕەشەی ئەوەی کردووە کە تا مانگی نۆ کێشەکانی نێوان هەرێم و کوردستان چارەسەرنەبن و مالکی پابەندی دەستووری عێراق نەبێ ، ئەوا هەرایەکی سیاسی روودەداو ئەویش داوای رێفراندۆم بۆ سەربەخۆیی دەکات!\n<!–[if !supportLists]–>２. <!–[endif]–> ئەم جارە تورکیا بەراست وەک سەرۆکی هەرێم پێشوازی بارزانی کردو فەرشی سووری بۆ راخرا و بەرپرسانی بالای تورکیا لەگەڵی کۆبوونەوە.بە تایبەتی ئەم جیاوازییە سەرنجی رۆژنامەنووسانی راکێشاو بە شێوەی جیاواز خوێندنەوەیان بۆ کرد. رۆژنامەی حورییەت دەیلی نیوز بە شێوەیەکی زۆر ناشیرین و شۆڤێنێستانە ئەم جیاوازییە باس دەکاو دەلێ: جاران بارزانی وەک دەرەبەگێک و پۆستال- لێسەوە boot-licker تەنیا لە لایەن ئەفسەرانی هەواڵگرییەوە کۆبوونەوەی لەگەڵ دەکرا لەگەڵ کۆبوونەوەیەکی کورت و نهێنی لەلایەن سەرۆک وەزیرانەوە لە بەر ئەوەی تورکیا لێی تووڕەبوو کە ئیشی تەواوی بۆ ناکا بۆ لە ناوبردنی عەساباتی ( پەکەکە) ی. ئەم جارەش وەک سەرۆک دەولەت فەرشی سووری بۆ راخرا.\nبروانە : وتاری حریت دەیلی نیوز : سەفەرێکی جیاوازی بارزانی .\n<!–[if !supportLists]–>３. <!–[endif]–> سەفەرەکەی بۆ تورکیا دوای سەردانی ئەمریکا بووکە لەوێش لە ئاستێکی بالاترو فراوانترو چڕتر لە جاران پێشوازی کرا. لەواشنتۆن بارزانی چاوی بە رێکس تیلەرسن بەرێوەبەری گشتی سوپەرکۆمپانیای نەوتی ئەمریکی ئێکسۆنمۆبیل کەوت، جاوی بە وەزیری بەرگری ئەمریکی لیۆن پانیتا و جێگرەکەی ویلیام بێرنز کەوت، جێگری سەرۆک کۆمار جۆ بایدن داوەتی خواردنی نیوەرٶی بۆ قسەوگفتوگٶ بۆ رێک خست، هیلەری کلینتۆن بۆ بەخێرهاتنی سەری داو بۆ ماوەیەکی کەمیش چاوی بە ئۆباما کەوت. باسی سەربەخۆیی-ش کەم یان زۆر لە بابەتی رۆژنامەکاندا رەنگی دابۆوە. ئەمەش پێشینەو هۆکاری خۆی هەبوون و هەن وەک لە دوایی باسی دەکەم .\n<!–[if !supportLists]–>４. <!–[endif]–> لەلایەکی ترەوە رۆژنامە تورکییەکان و هەندی لە رۆژنامە عەرەبییەکانی سەر بە خەلیجیش ئەم باسەیان هاروژاند. بەتایبەتی رۆژنامە تورکییەکان و وتاری تورکی کە تەنانەت وشەی کوردو کوردستانیشی پێ حەرامە چۆنە کە ئێستا بە و ئاسایی و ئیجابییە باسی راگەیاندنی دەولەتی کوردی لە باشووری کوردستان دەکا ؟\nبە کورتی ، لە ئاستی باسکردن و هاروژاندندا، پرسی سەربەخۆیی هەر نەبێ وەک بابەتی رۆژنامەوانی و سیاسیی هاتە بەرباس .\nدووەم: هۆکاری هاروژاندنی پرسی سەربەخۆیی لەم کات وساتەدا :\nپرسیارەکە ئەوەیە بۆچی لە ئێستادا بارزانی ئەم باسەی وروژاندەوە؟ بۆچی تورکەکان و تارادەیەک سوننییەکانیش لە هارژاندنی ئەم باسە تەنگەتاو نین و تەنانەت پێشیان خۆشە؟ بۆچوونی بارزانی خۆی دیارە:. هۆی سەرەکی وەک رەخنەو نارەزاییبوونی لە مالکی دەردەبڕێ: ئەو دەڵێ کورد ناتوانێ جارێکی تر لە ناو دەولەتێکی دیکتاتۆریدا بژیا وەک ئەوەی کە مالکی خەریکە دروستی دەکاتەوە؟ ىۆیە ئەو ناتوانێ لەوە پتر چاوەڕی بکاو رێفراندۆم بۆ سەربەخۆیی دەکا؟ وەک لە چاوپێکەوتنەکەی AP دەری دەبڕێ.\nئەم هەڕەشەیە کەم نییەو دوای سەردانەکەی ئەمریکاو تورکیا کراوە. دیارە ناکۆکی لەگەل مالکی لەوە دەچێ هۆکارێکی گرنگ بێ. بەلام ئایا هۆی ئەم ناکۆکییە دیکتتاۆریەتی مالکی و دیمۆکراتیەت و سەربەخۆییخوازی بارزانی یە؟ گەر واش بێ ئەوە دەردەخا پرسی سەربەخۆیی و دەولەتی کوردی لای بارزانی ( کە پرسەکە تەنیا لای ئەوەو پەرلەمان و پارت وحکومەت و هاوپەیمانی ستراتیجیشی و تەنانەت خودی تالەبانی نەک ئاگاداری ئەمە نەبوون رای جیاوازیشیان هەیە) تەنیا پرسێکی سایکۆلۆجی و تەمای شەخسییە و ناو بەناو بێ ستراتیج و باوەڕو بەرنامە بۆ مەبەستی شەخسی کە تەنیا خۆی راستییەکەیان دەزانێ بەکاری دێنێ.\nئایا ئەمە هەلوێست و بٶچوونێکی راستە؟ ئایا پرسێکی گرنگ و خەتەرناکی وەک دەولەتی کوردی ئاوا باس دەکرێ و هەلسوکەوتی لەگەڵ دەکرێ؟\nبەلام هۆکاری سەرەکی راستەقینەی وروژاندنی پرسی دەولەتی کوردی لەم کاتەدا چییە؟\n<!–[if !supportLists]–>１. <!–[endif]–>هۆکاری یەکەم:\nهۆکاری سەرەکی یەکەم لە یەک ناودا خۆی حەشارداوە، ناوی ExxonMobil ئێکسۆنمۆبیل. ئەمە کۆمپانیایەکی بازرگانی و بەرهەمهێنانی نەوتی ئەمریکییە کە ساڵی ١٩٩٩ لە تێکەڵبوونی دوو کۆمپانیای ئێکسیل و مٶبیل دروست بوون و سەنتەرەکەی لە تەکساس – ە. گەورەترین کۆمپانیای نەوت و گازی جیهانییە لە رووی سەرمایەوەو دووەم کۆمپانیایە لە رووی داهاتەوە (بۆ زانیاری زیاتر بروانە ویکیپیدیا). بۆ ساڵی ٢٠١٢ تا ئێستا قازانجی هەر رۆژێکی ئەو کۆمپانیایە رۆژی ١٤٠ ملیۆن دۆلار قازانجی بووە ، واتە ١٣٠٠ دۆلار لە هەر سانیەیەکدا. بروانە: http://thinkprogress.org/climate/2012/04/26/471469/exxon-takes-104-million-profits-per-day-so-far-in-2012-while-americans-are-stuck-with-a-higher-gas-bill/\nلە مانگی ئۆکتۆبەری پاردا حکامەتی هەرێم ( بارزانی و ئاشتی هەورامی) گرێبەستیان لەگەڵ بەستوون کە لە شەش ناوچەی کوردستاندا لە نەوت بگەڕێن و بەرهەمبێنن. کەس نازانێ وردودرشتی ئەم گرێبەستانە چۆنن. گرنگی ئەم گرێبەستە بۆ نەوتی کوردی لەوەدایە کە یەکەم کۆمپانیای گەورەی نەوتی جیهانییە کە ئامادەی گرێبەستی راستەوخۆ بێ لەگەڵ (حکومەتی هەرێم) و دووەم وەک گەورەترین کۆمپانیای جیهان و خاوەن سەرمایەیەکی هەرە گەورە بۆ وەبەرهێنان خاوەنی ماسولکەیەکی دارایی وسیاسی گەورەیە، دیارە دەتوانێ کار لە سیاسەتی ئەمریکیش بەرامبەر کورد بکات. بە روالەتیش ئەمە مەبەستەکەی بارزانییە. http://www.atimes.com/atimes/Middle_East/ND24Ak02.html\nلەراگەیاندنیکدا دوابەدوای کۆبوونەوەی لەگەڵ سەرۆکی ئێکسۆنمۆبیل بارزانی لە لایەکەوە جەختی لە سەر ئەوە کرد کە ئەو کۆمپانایە لە ئاست هەڕەشەی حکومەتی عێراق لە گرێبەستەکەی لە کوردستان پەشیمان نەبۆتەوە، لە لایەکی تریشەوە ئەوەی دەرخست کە گرنگی ئەو کۆمپانیایە لەوەدایە کە حکومەتی هەرێم دەپارێزێ و بوونی ئەوان لە بوونی دە فیرقەی هێزی سەربازی ئەمریکی گرنگترە. بڕوانە:\nئەو کۆمپانیایە پێش ئەوەی لەگەڵ بارزانی گرێبەست بکا، رێکەوتنێکی لەگەڵ حکومەتی عێراق هەیە کە کێڵگە نەوتییەکانی قورنەی رۆژاوا بەرهەمبێنێ. لە نۆڤەمبەری ٢٠٠٩ دا ئێکسۆنممۆبیل و شێل پێکەوە کۆنتراکتێکی ٥٠ بلیۆن دۆلارییان لەگەڵ عێراق مۆر کرد بۆ بەرهەمهێنانی ٩ بلیۆن بەرمیل لە قورنەی رۆژاوا. کۆنتراکتەکە پیویستی بە ٢٥ بلیۆن دۆلار سەرمایەی وەبەرهێنان و ٢٥ بلیۆن سەرمایەی بەکارخستنە و وا چاوەرێ دەکری ١٠٠،٠٠٠ ئیش بۆ خەلکی ناوچەی قورنەو بەسرا دروست بکات. پار ئێکسۆنمۆبیل و شێڵ ٩١٠ ملیۆن پاوەندیان لە قورنەی – یەک خەرج کرد و عێراق ٤٧٠ ملیۆن دۆلاری بە کاش بۆ گەراندنەوەو رێکەوتن لەمەودوا بە نەوتی خاوهەقی خەرجییەکانی دابین بکات نەک بەکاش. پرۆژەکەی قورنە %٦٠ ی ئێکسۆن مۆبێلە، %١٥ هی شێڵ و %٢٥ هی کۆمپانیای دەولەتی عێراقی .\nدەربارەی کێشەی ئێکسۆنمۆبیل گرنگە جەخت لەسەر ئەم خاڵانەی خوارەوە بکەین :\n<!–[if !supportLists]–>１. <!–[endif]–>ئەمە خاڵێکی گرنگی ناکۆکی نێوان هەرێم و حکومەتی عێراقییە و هەلوێستێکی قورسی بۆ عێراق دوست کردوە لە دوو لایەنەوە :\nسەرچاوەی دارایی سەرەکی عێراق نەوتە و پێویستی بەوە هەیە نەوتەکەی وەبەربێنێ. ئێکسۆن مۆبێل وەک وتمان گەورەترین سوپەرکۆمپانیای نەوت وگازە لە جیهانداو عێراق پێویستی بە سەرمایەو شارەزایی و قورسایی دارایی وسیاسی ئەو کۆمپانیەیە هەیە .\n<!–[if !supportLists]–>２. <!–[endif]–>لەگەڵ ئەوەشدا کە کۆنتراکتی ئێکسۆنمۆبیل کۆنتراکتێکی گەورەیە بەلام کۆمپانیاکە وا دیارە ئامادەبێ واز لەو گرێبەستەی لەگەڵ عێراق فرامۆش بکات لە پێناو پاراستنی گرێبەستەکانی لەگەڵ بارزانی و هەورامی. ئەمە چ دەگەیەنێ؟ ئەمە ئەوە دەگەیەنێ کە ئەو قازانجەی لە کوردستان بەدەستی دێت چەندان قات لەوەی قورنە زیاتر دەبێ. بەلام لە کاتێکدا دەزانین هی قورنە بە پرۆسەیەکی کراوە ئەنجامدراوەو چٶنەو چەند بەرهەمدێنێ و ١٠٠٠٠٠ دەرفەتی کار بۆ خەلکەکە دروست دەکا، هی کوردستان وەک هەموو کۆنتراکتەکان هیچ نازانین. بۆ زانیاری لەم بارەوە بڕوانە ئەم لینکانە:\nدیارە مانەوەی ئێکسۆنمۆبیل لە کوردستان و فرامۆشکردنی عێراق مانای پابەندی بە قازانجی خۆی و هەروەها پاراستنی ئەو قازانجەش لە رووی سیاسی و هی ترەوە دەگەیەنێ. بەلام ئایا ئەمە مانای پاراستنی کوردستانە ، یان بنەمالەی بارزانی یان تەنیا قازانجی خۆیان یان هی خۆیان و تورکیا و ئەمریکا؟ ئەمە شتێکە پێوسیتی بە داتاو لێکٶڵینەوەو زانیاری و کۆنتراکت و پرۆسەی یاسایی و شەرعی ئاشکرا و روون هەیە کە لە کوردستاندا نییە .\n<!–[if !supportLists]–>３. <!–[endif]–>عێراق ئەو کۆمپانیایەی لە مافی موزایەدە کردن بۆ قۆناغی دووەمی نەوتی قورنە بێبەش کردووە بەلام روون نییە داخۆ کۆمپانیاکە بە تەوەواوەتی دەکشێتەوە یان عێراق لێی دەستبەردار دەبێ ، یان دوای ئەو شێل دەتوانێ یان دەیەوێ خۆی بە تەنیا بیکا، یان وەک راپۆرتکراوە کۆمپانیای نەوتی رووسی لیوکئۆیل LukeOil خۆی بە تەنیا دەتوانی قۆناغی دووەمی قورنە جێبەچێ بکا بە پێی کۆنتراکتێک کە لە دیسەمبەری ٢٠٠٠ دا بۆ پەرەپێدانی قورنەی دوو بۆ ماوەی ٢٠ سال ئیمزای کردووە. دیارە ئەمە بەربەرەکانی بەرەی رۆژهەلات و رۆژاوا لە بواری بەرژەوەندییە نەوتی و سیاسییەکان لە عێراقدا بەهێز دەکا و ناوچەی نەوتیی کوردیش دەبێتە نێوەندێکی ئەو بەربەرەکانییە .\nکەوایە کێشەی نەوت و دامـێنە سیاسییەکانی دوای گرێبەستی پەرەپێدانی شەش ناوجەی کوردستان، هۆکارێکی سەرەکی كێشە لەگەڵ مالکی و سەرهەڵدانی وتاری سەربەخۆیی کوردستانە و بەتایبەتی لە لایەن بارزانی و تورکیاوە.\nبەلام کام کوردستان، کام سەربەخۆیی، بە کام شیوەو پرۆسەو ئەنجامدان؟ ئەمە پرسایە سەرەکییە خەتەرناکەکەیە کە کار لە ژیانی گەلەکەمان و نەوەکانی داهاتوومان دەکا و پێویستە وەلامی بدەینەوە .\nسەردانەکەی بارزانی بۆ ئەمریکا بە شێوەیەکی تایبەتی پێوەندی بە ئەم کێشەیەی ئێکسۆنمۆبیل – ەوە هەبوو. کلیلی بنچینەیی کارەکە بە تالاندانی نەوتی کوردستانە کە زۆر بە ئاسانی و بە خەرجێکی کەم و لە ناوچەیەکی ئارامتر لە خواروو وەبەردەهێنرێ ودەسەلاتێکی بنەمالەیی داگیرکەری بێ دەستوورو یاساو بەرپرسیارێتی حوکمی دەکا، هەر ئەو کۆنتراکتانەی تا ئێستا بەناو حکومەتی هەرێم لەگەڵ کۆمپپانیا پلە سێ و جوارە تالانچی و گومانلیلراوەکان بەستوونی ، کە بە کۆمپانیای پشیلەی کێوی wild cat ناسراون، بلیۆنەها دۆلاری بۆ پشکی ئەو کۆمپانیایانە زیاد کردووە بە بێ ئەوەی خەلکی کورد لەو ناوچانەی نەوتیان تێدایە، هاووڵاتییان، یان پەرلەمان هەر ئاگاداری هیچ کەین و بەینێک بن و هیچ ئاسۆی ئاوەدانکردنەوەو دەرفەتی کارو بەشداری لە قازانجدا بۆیان دیاریکرابێ. راستییەکەی هەر کە یاسای نەوتی کوردستان دەرچوو – و پرسی نەوتی کوردستان بە سەختی هاتە ئاراوە، رۆژنامەنووسی فەرەنسی کوردناس کریس کۆچیرا وتارێکی شیکاریی بە ناوی ئەمارەتێکی نەوتی کوردی؟ لە گۆڤاری میدل ئیست دا بلاو کردەوە، پێشبینی دروستبوونی ئەمارەتێکی نەوتی کوردیی کردبوو. بروانە: : A Kurdish Oil Emirate?. Chris Kutschera – The Middle East. Issue: 389. May 2008. Page Number: 42\nدیارە ئەوان بۆ کورد کۆمارێکی نەوتی دیمۆکراتی وەک بڵیین نەرویج پێشبینی ناکەن. کورد نابێ ببێتە نەتەوەو دەستوورو یاسای نەتەوەیی و دەولەتی دامەزراوەی دیمۆکراتی مۆدێرنی هەبێ بەلکو دەبێ چاو لە خەلیج و ئەمارات بکات. بیری کردنی هەولیریش بە دوبەی بەشێک بوو لە ئایدیۆلۆجیای ئەم ئەجندایە. لە ئەیلوولی ٢٠١١ دا پەرلەمانتارە کوردەکانی پەرلەمانی عێراق سەردانی بارزانیان کردوو مەسەلەی کۆنتراکتە نەوتییەکانیان و ناکۆکی لەگەڵ بەغدایان لەگەڵ باس کرد، مەسعود بارزانی واینیشاندابوو کە هیچ ئاگادارییەکی لە کۆنتراکتە نەوتییەکان هەر نییە، کەچی ئەوەتا ئەو خۆی لەگەڵ بەرێوەبەری گشتی ئێکسۆن مٶبیل کۆ دەبیتەوە، ئەو بیری بەکارهێنانی ئێکسۆنمۆبیل بۆ پاراستنی کوردستان دێنیتە گۆڕێ. ئەو وەک وەزیری بازرگانی بۆ کارو باری بازرگانی وەک سەرۆکایەتی هەریم بلاوی کردەوە، سەردانی ئەمارات دەکاو لەگەڵ شێخەکانی ئەوێ کۆدەبیتەوەو لە ئەزموونی حکومەتە شێخنشینی و ئۆتۆکراتییەکەیان فێر دەبێ .\nبەلام ئایا هەموو ئەو کەین و بەینە هیج بنەماو ئاکامێکی بۆ خیری کورد و کوردستان هەیە ؟\nجارێ بارزانی وا رەفتار دەکا هەر وەک شتێک نەبێ بە ناوی خاکی کورد، گەلی کورد، خەلکی کورد، هاونیشتمانیی کورد. ئەو بریار دەدا کورد سەربەخۆ بێ یان نا، نەوت بفرۆشێ یان نا، ببێتە کۆلۆنی تورک یان نا. بەرامبەر هیج پەرلەمانێک، دەزگایەکی لێپرسینەوە، یاسایەکی موحاسەبەکردن بەرپرسیار نییە، خۆی یاساو رێساو وتارو بریارو کردارە. هەست بە پێویستی هیچ پرۆسەیەکی شەرعی و یاسایی و نەتەوەیی لێکٶلێنەوەو نرخاندن و بریاردان و لێپرسینەوە ناکات. راستی وتاری سەربەخۆیی ئێکسۆنمۆبیلی بارزانی لە وتاری دروستکردنی ئیمارەتی نەوتی بنەماڵەیی زیاتر نییە. هەر وەک بنەمالە و حوکمی بنەماڵەییش ئەمریکاو تورکیا رەفتاری لەگەڵدا دەکەن و دەیانەوێ وەک شیخەکانی کوێت، قەتەر، ئەمارات، بەحرەین ئەمارەتی ئالی بارزانی دروست بکەن لە سەر حیسابی ئاشبەتالیکی نەتەوەیی گەورەتر و خەتەرناکتر لە هی بارزانی باوک.\nپیلانێکی کێسنجەرییانەی نوێ\nلە ١٩٧٤ دا دوای ٤ ساڵ حوکمی زاتی، کوردستان پێشکەوتنێکی نەتەوەیی و دەزگایی و رٶشنبیری گەورەی بەخۆیەوە بینی. ئەوسا ئیسرائیل ویستی عێراقی دەولەمەندو بەهێزلاواز بکا، بارزانییان دژی بەغدا هاندا، کێسنجەر بە گوێیدا چرپاند ئەوان وەک ئەمریکا ناتوانن راستەوخۆ کورد بکەنە دەولەت بەلام گەر کورد لەگەڵ شای ئێران رێکبکەون و ئێران رازی بکەن ئەوا ئەمریکاش پشتیوانیان دەکا. شای ئێران باش یارییکەی کرد. کوردی هێنایەوە سەر سفر. لەحزەی ئاشبەتاڵ رێککەوتنی جەزایر نەبوو، ئەو لەحزەیە بوو کە پاراستن وەک حیزب لە ناو حیزبدا دروست کرا، ئەو لەحزەیە بوو کە زانکۆی سلێمانی لە رەگ هەڵکێشراو گوازرایەوە بۆ قەلادزە. لەحزەی ئێکسۆنمۆبیلیش گەر بارزانی نەوەوستێندرێ لەحزەی کێسنجەرێکی ترو ئاشبەتالیکی ترە. ئەمجارە ئۆباما دەڵێ: ئێمە لە عێراق نەماوین بەلام گەر نەوت و گازەکەتان تەسلیمی ئێکسۆنمۆبیل بکەن و تورکیا رازی بکەن. ئەوا تورکیا پشتیوانی سەربەخۆییتان بکا ئێمەش دەیکەین. دیارە ئەمە دیسان پلانێکی هاوبەشی تورکی ئیسرائیلی یە. ئەمە دەمانباتە سەر هۆکاری گرنگی دووەم بۆ هاروژاندنی ئەم پرسە لەم کاتەدا .\nئەم مەبەستە بە وردی لە وتارێکی شیکاری گرنگدا لە گۆڤاری ئاسیاتایمز کە سەفیرێکی هیندی شارەزای سیاسەتی ئەمریکی لە رۆژهەلاتی ناوەراستدا دەربارەی سەردانەکەی بارزانی بۆ ئەمریکا نووسیوێتی و لە ٢٤ نیساندا بلاو کراوەتەوە. نووسەرەکە (باداراکومار) دئپلۆماتێکی پیشەکاری هیندییە لە وەزارەتی دەرەوەی هیندیدا کاری کردووەو سەفیری هیندستان بووە لە یەکێتی سۆڤیەت، خوارووی کۆریا، سریلانکا، ئەفغانستان، ئەلمانیا، پاکستان، ئازربایجان و کوەیت و تورکیا. لەبەرئەوە ئاستی شارەزایی و زیرەکی سیاسیی جێگەی گومان نییە. م.ک. بادراکۆمار دەنووسێ :\n[ ئۆباما بە حەرفی زۆری لە دووفاقی و نائەمینی کێسنجەر بەرامبەر کوردەکان وەرگرتووە- هانی ئاواتە قەومییەکانیان وەک پرۆسەیەکی دلرەقانەی هەڵخەڵەتێنەرانە بۆ لەقکردنی رژێمی بەغدا دەدا بەلام لە هەمان کاتدا نایەوێ لەو خەباتەدا سەرکەوتوو بن چونکە بۆ هەموو ناوچەکە زۆر ناسەقامگیرکار دەبێ. بەتایبەتی بۆ هاوپەیمانی نزیکی ئەمریکا تورکیا. بارزانی هەمیشە، گەر لە رووی مێژووییەوە قسەبکەین، کارتێک بووە بۆ یاریکردن پێی. تەنانەت بە پێوانەی ئۆپەریسیۆنە نهێنییەکەی کیسنجەر ، ئۆباماو ئۆردوگان کەوتوونە ناو پرۆژەیەکی نائەمینانەوە. هەرنەبێ کیسنجەر ئاشکراگۆ بوو لە فرۆشتنی کوردەکان لە ١٩٧٥ دا. ئەوسا کۆمێنتەکەی کیسنجەر ئەوە بوو: کاری بەنهێنی ئەنجامدراو نابێ بە ئیشی میشنەری (بلاوکردنەوەی پەیامی دینێ) حیساببکرێ. (واتە کەسێ مورتەزەقە بێ یارمەتیدانی ئینسانی نایگرێتەوە.(وەرگێڕ). دەسێ ئۆباما لەمەدا هاورابێ بەلام جیاوازییەکە ئەوەیە کە ئۆباما ئەوەی نیشان ادوە چۆن هاوکاری لەگەل کوردەکان دەکڕێ وای ڵێ بکرێ کە خەرجی خۆی بە زایەدەوە وەدەستخاتەوە و پرینستپی ژماردنی خەرجییەکانی بۆ داناوە کە ئەمەش گۆشەیەکە لەم کاتانەدا زۆر سەرنجی ئۆباما بە خٶشییەوە رادەکێشێ..” ] لە بەشی داهاتوودا زیاتر بیرورا گرنگەکانی ئەو دیپلۆماتە شارەزایە دەخەمە روو .\nهۆکاری دووەم : دەوری تورکیا :\nپێویستی گەورەی تورکیا بە بارزانی لەم کاتەدا بۆ کۆلۆنیالکردنی کوردستان وئیحتیواکردنی کوردی سوریاو پووچەلکردنەوەی ئاسۆکانی سەربەخۆیی کوردستان و بەربەرەکانی شیعەو ئێرانە. کوردستان وەک قەوارەی جوگرافی و سیاسی بە کردەوەو بە راستی پاشکۆیەکی سیاسیی و کۆلۆنییەکی ئابووری تورکیایە بەتایبەتی لە ناوچەی پارتی. بەلام تورکیا زۆر لەمە زیاتری دەوێ :\n<!–[if !supportLists]–>１. <!–[endif]–>کۆلۆنیالکردنی ئابووریی :\nتورکیا دەیەوێ لە رووی سایسی و جیۆپۆلیتیکیی و دینییەوە مونافەسەی ئێران و عێراق بکاو دەوریکی عوسمانییانە بژێنێتەوە. بەلام لە رووی ئابوورییەوە ناتوانێ. ئەو وەک ئێران و عێراق سەرچاوەی ئابووری نەوت و گازی نییە و بۆ بەکاربردنی ناوەوەی خۆشی ئەمانە لە دەرەوە دێنێ و ئابوورییەکەی پشت بە کشتوکال و سنعەتی ناوخۆو هەناردن و توریزم دەبەستێ. کۆلۆنیالکردنی کوردستان و دەستگرتن بەسەر سەرچاوە نەوتیی وگازییە گرنگەکانی بە هاوکاری ئیسرائیل و ئەمریکاو کۆمپانیا تورکی و ئەمریکی و رۆژاواییەکان ئامانجێکی ستراتیجی چەسپاوو درێژخایەن و دووربینانەی تورکیایە. سیاسەتی پیوەندی بازرگانی و ئابووری تورکیا لەگەڵ هەرێمی کوردستان تەنیا پێوەندییەکی ئابووری و قازانجبەدەستهێنان نییە. بەلکو بە هەموو مانای وشە پێوەندییەکی کۆلۆنیلیستانەیە: واتە هەولدانی تورکیا بۆ کردنی کوردستان بە پاشکۆی ئابووری و سیاسی خۆی و کارکردنە سەر رەوتی پێشکەوتنی ئابووری و سیاسی و کولتووری ناو هەرێمی کوردستانیش بە چەشنی کە بنەماو دەرفەتەکانی بنیاتنانی نەتەوەەیی موئەسسەساتی دیمۆکراتی تێک بدات و دەسەلاتی ئایدیۆلۆجی و سیاسی تورکیا بە سەر خەلکی کوردستانیشدا بەهێز بکات. دیارە کەس نکولی لەم راستییە سادەیە ناکات کە کوردستان ئەوپەڕی پێویستی ستراتیجی بە تورکیاو ریگاو ثێوەندی بازرگانی و پشتگیری سیاسی تورکیایە. بەلام ئەم پێوەندییە دەبێ لە سەر بنەمای بەرژەوەندی نەتەوەیی هاوبەش و رێکەوتنی دەستووریی و یاسایی و ستانداردی جیهانی گڕێبەستی بازرگانی و بەدیهێنانی ئامانجی وەبەرهێنانی ستراتیجی درێژخایەن بن بۆ کوردستانیش. بە پیی راپۆرتێکی گۆڤاری (نەشنال ):\n” لە ساڵی ٢٠١٠ دا هەناردەی تورکیا بۆ عێراق بایی حەوت بلیۆن و نیو دۆلار بووە. کە %٧٠ ی بۆ کوردستان بووە، زۆربەی ئەمەش بە لۆری لە رێگای ئینراهیم خەلیلەوە دێت کە رۆژی ١٥٠٠ لۆری لە هەر سەرێکەوە تێدەپەڕێ. بە پێی قسەی کۆنسۆلی گشتی تورکی لە هەولێر بیزنسی تورکیا لە هەرێمی کوردستان یەکسانە بە هەموو بیزنسی تورکیا لەگەڵ سوریاو لوبنان و ئوردون پێکەوە.” لە هەرێمی کوردستان ١٦ قوتانخانەتی تورکی هەن، دوو خەستەخانەی تورکی هەن و زیاتر لە نیوەی ئەو کۆمپانیا بیانییانەی لە کوردستان کە دەگەنە ٧٤١ کۆمپانیا، تۆمارکراون تورکین. بروانە :\nبەلام تورکیا تا ئێستا هێج پرۆژەیەکی ستراتیجی لە کوردستان جگە لە هۆتێل و مٶل و رێگاوبان بەجێنەگەیاندووە ، زیاتر تالان و قازانجکردنی خێراو کورتخایەن بووەو هیچ جۆرە چاودێری و موحاسەبەیەک بۆ کۆمپانیاکانی تورکیا و پرۆژەکان و خەرجییەکانیان و جۆرباشییان نییە کە وا گوماندەکرێ زۆربەیان لەگەڵ پیاوانی دەسەلات شەریک بن وخەریکی فڕانفڕانی ملیۆنەها دۆلار بن. کۆمپانیاکانی تورکیا کرێکاری خۆیان دێنن و خۆیان لە وەرگرتنی کرێکاری کورد یان ئەوانە ی بە کوردی قسەدەکەن بە دوور دەگرن. و گومان لە دروستی خەرجی و دلسۆزیشیان لەو پرۆژانەدا هەیە کە جێبەجێیان دەکەن. ” لە کۆی ٨.٣١ بلیۆن هەناردەی تورکیا بۆ عێراق کە %٧٠ ی بۆ کوردستان بووە، %٢.٦٥ بلیۆنی خواردن بووە، واتە داتەپاندنی ژێرخان و بازاری بەرهەمهێننای کشوکالی و خۆراکی ناوخۆی کوردستان. لە سەردانێکی ئەم دوایی یەی وەزیری ئابووری تورکی زافەر جاگلایان بۆ هەرێمی کوردستان .دەلێ: %٧٠ ی بازرگانی تورکیا لە گەڵ عێراق لەگەڵ هەرێمی کوردستانە و ئامانجیکی تەماداریان هەیە کە ئاستی بازرگانی لەگەڵ عێراق لە سالی ٢٠١٢ دا بۆ ٢٠-٣٠ بلیۆن زیاد بکات .”\nبروانە : http://www.ekurd.net/mismas/articles/misc2012/3/state6040.htm\n<!–[if !supportLists]–>２. <!–[endif]–>خەباتی کورد لە باکوور: تورکیا نایەوێ پرسی کورد وەک نموونەی بەهاری عەرەبی لە تورکیادا بتەقێتەوەو دەیەوێ ئەو پێشکەوتنە سیاسیی و هزرییە گەورەیەی گەکی کوردستانی باکوور بەدەستی هێناوە هەڵبوەشێنێتەوە یان بەراوەژوو بکاتەوە. بۆ ئەمەش لە سەرانی کوردی باشوور باشتری دەست ناکەوێ و ئەزموونی باشی بە تایبەتی لەگەڵ پارتیدا هەیە.\n<!–[if !supportLists]–>３. <!–[endif]–>شەڕی پەکەکە: پەکەکە خەمی گەورەی تورکیایە، دەتوانین بڵیین پەکەکە تاکە هێزی کوردییە کە هێزو ئیرادەی کوردستانییانەی سەربەخۆی هەیە و پێگەی سەربازیی و سیاسی لە هەموو پارچەکانی کوردستاندا هەیەو لە ئەوروپاو جیهانیشدا هێزێکی کاریگەرو گەورەیەو ئابووری و میدیای سەربەخۆشی هەیە. لەناوبردنی یان لاوازکردنی یان سەرپێشٶرکردن یان بەلای کەمەوە بێلایەنکردن و سەلامەتکردنی پەکەکەی ئامانچیکی ئاسایشیی و سەربازیی و سیاسیی هەرە ستراتیجی دەولەتی تورکە. رۆژنامە تورکییەکان جەخت لە سەر ئەوە دەەکەنەوە کە پرسی پەکەکەی بابەتێکی سەرەکی وتووێژی نێوان بارزانی و بەرپرسانی تورکیا بووە. وتارەکەی حورییەت کە پێشتر ئاماژەمان بۆ کرد دەنووسێ: (بەرامبەر مالکی و دەسەلاتی شیعە٠) “تورکیا پێویستی بە هاوپەیمانێکی نوێێە. كێ کاندیدێکی باشتر لە بارزانی یە؟ بە ذڵنیاییەوە گرفتی پەکەکەی هەیە، چاکە، بەلام بارزانی دیارەلەوە گەیشت نرخی راخستنی فەرشی سوور بۆی چییە؟\nبەلام رۆژنامەو رۆژنامەنووسانی تر تێگەیشتنێکی راستتریان بۆ رادەی دەسەلاتی بارزانی لە جەنگان دژی پەکەکە ی هەیە. ئەوان بە گشتی لە سەر ئەوە رێکن کە بارزانی گەر بشیەوێ ناتوانێ جەنگی سەربازیی لەگەڵ پەکەکەی بکا. هۆکارەکانیش ئاشکران: پەکەکە بەهێزەو دەتوانێ دیفاع لە خۆی بکا، پێشمەرگە بەگشتی ئامادە نییە جارێکی تر شەڕی کوردکوژی بکا، گەر بارزانی هەڵە یان تاوانی وا بکا جێگەی لە ناوەوە بٶش دەبێ وهەلو مەرجی راپەرینی ناوخٶ زیاتر دەبێ، ئەو ئاساێش و جێگیرییە سیاسییەی کە وەک بانگاشە دەکەن پێشکەوتنی ئابووری و هەلومەرجی وەبەرهێننان و بازرگانی بلیٶنەها دۆلاری بۆ کۆمپانیا تورکییەکان فەراهەم کردووە، نامێنێ و ئامانجە ئابوورییەکانیان دێنەوە سەر سفر. بۆیە بەدیلی هێرشی سەربازی بارزانی بۆ سەر پەکەکەی هاوکاری هەوالگریی و ئیستیخباراتی و سیاسیی یە لەگەڵ لەشکری تورکی و حکومەتی تورکیا وئەمریکاو ئاواڵەکرنی خاکی هەرێمی کوردستانی بێ ساحەبە بۆ هێرشە ئاسمانی و سەربازیی و پیلانە ئیستیخباراتییەکانی تورکیا. هەرچۆنێ بێ تورکیا نەخشەیەکی وەک نەخشەی لەناوبردنی (تامیلەکان) لە لایەن سریلانکا وە بۆ هێزی سەربازی و سەرکردایەتی پەکەکەی لە قەندیل هەیە و پارتی-ش بەشێکە لەو پلانە. بەلام هەلومەرجی سیاسی رۆژهەلاتی ناوەراست بەتایبەتی سەرهەلدانی بەهاری عەرەبی و نارەزاییەکانی خەلک لە کوردستان و بە تایبەتی تر و بریاردەرانەتر هەلومەرجی تازەی سوریا دەرفەتی بۆ سەرکەوتنی ئەم نەخشەیە زۆر کەم کردۆتەوە گەرچی هیچ شتی مەحاڵ نییەو پێویستە پەکەکەی سیاسەتی شەری چەکداری لە ناوچەکوردییەکان بگۆڕێ وخەباتی خۆی بگوازێتەوە شارە گەورەکانی تورکیاو شێوەیەکی تازەی خەبات هەڵبژێڕێ و لەمە زیاتر قوربانی بە پێشمەرگەو خەلکی ناوچەکوردنشێنەکان نەدا.\n<!–[if !supportLists]–>４. <!–[endif]–>پەکەکەو سوریا: ئەم دۆخەی نوێی سوریا بچووککردنەوەی هەموو بەربەرەکانییە سیاسییە جیهانییەکانی ئەمڕۆیە لە نێوان بەرەی نوێی رۆژهەڵات(روسیاو چین و ئێران) و بەرەی رۆژاواو پاشکۆکانیان. بۆ کوردو بەتایبەتی بۆ پەکەکەی هەلومەرجێکی لەباری دروستکردووەو ئێستا ناوچەی کوردی، وەک پرۆگرامێکی ئەم حەفتەیەی (سەرەتای مایس) ی تەلەڤزیۆنی روسیای ئەمڕۆ نیشانی دا، بە پراتیکی لە ژێر دەسەلاتی کورد خۆی دایە. دیارە پەکەکەی بەهێزترین رێکخستنی لەوێ هەیەو زۆر لە جەنگاوەرەکان و شەهیدەکانی لە کوردستانی رۆژاوای بچووکەوە هاتوون. تورکیا لە پەرەسەندنی بزاڤی شۆڕشگێری کورد لە سوریاو گواستنەوەی بۆ باکوور زۆر مەترسی هەیە. بەتایبەتی کە پەکەکەی دامێنیکی نەتەوەیی هەیەو بنکەو رێکخراوی لە هەموو بەشەکانی کوردستان هەیە. بۆیە تورکیا زۆر بە پەلەو بە خەستیی پێویستی بە بارزانی هەیە. ئەو دەیەوێ بە خێرایی پێوەندی کورد لەگەڵ مالکی یان شیعەو عێراق تێک بدا بۆ ئەوەی پەنا بەرنە بەر تورکیا بۆ پاراستن و ئەویش مەرجەکانی خۆی بەسەریاندا بسەپێنێ. بۆیە ئێستا تورکیا بە خۆشیەوە پشتگیری بەستنی کۆنگرەیەکی نەتەوەیی کورد لە هەولێر دەکا کە ئەم ستراتیجەی ئەو جێبەجێ بکات و پەکەکە عەزل بکات.\n<!–[if !supportLists]–>５. <!–[endif]–>پرسی کەرکوک و ناوچە دابراوەکان؛ تورکیا، ئەمریکا، دەوڵەتە عەرەبییەکان ، سوننە هەموو پییان ناخۆش نابێ کورد سەربەخۆیی بێ بنەمای ئەم سێ پارێزگایە راگەیەنێ. ئەمریکاش بەمە ناڕەزایی سوننەکان چارەسەردەکا بەوەی کە لە ئاکامدا ناوجە کوردییەکانی دەرەوەی ئەم سێ پارێزگایە دەبنە ملکی سوننەو تورکمان و گرفتی بەرهەمهێنانی نەوتی ئەوێ نامێنێ و سەرچاوەیەکی نەوتیش بۆ سوننەکان و تورکیاش دروست دەبێ.\n<!–[if !supportLists]–>６. <!–[endif]–>بەربەرەکانی شیعەو ئێران و عێراق: ئێستا عێرا ق بە کرداریی و وابوویی لە ژێر دەسەڵاتی شیعەو نفوزی ئێران دایە. عێراق خۆی وەک دەولەتێکی نەوتی دەولەمەند کە داهاتی نەوتی سالانەی ئێستا سەرووی ١٠٠ بلیۆن دۆلارە،و ناوچەیەکی جیۆپۆلیتیکی هەستیاری داگیرکردووە، خەریکە دەروی سیاسیی و مێژوویی خۆی دەستێنێتەوە. بەستنی کۆنگرەی سەرانی عەرەب لە بەغدا هەنگاوێکی گرنگ بوو. گواستنەوەی کۆبوونەوەی دانوستاندنی نێوان دەولەتانی ٥+١ (ئەندامانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوەیی روسیا، چین، ئەمریکا، بەریتانیا ، فەرەنسا+ ئەلمانیا)نلەگەڵ ئێران بۆ چارەسەرکردنی کێشەی چەکی ئەتۆمی ئێرانی، لە تورکیاوە بۆ بەغداد (لە مانگی مایس دا دەبەسترێ) نیشانەیەکی گرنگی زیادبوونی دەوری نێوەندی سیاسی و ستراتیجی حکومەتی عێراقە. ئەمریکا و ناتۆ کە لە ئەفغانستان شکستییان هێناوە پێویستیان بە هاوکاری ئێران هەیە. گەر خامەنەیی تەنازولی تەواو لە بواری چەکی ئەتۆمی بکات و ریکەوتنێک لە نێوان رۆژاواو ئێران ، وەک زەمانی شا، روو بداتەوە، دەوری ئیقلیمی تورکیا زۆر لاواز دەبێ. عێراق و ئێران دەبنە گەورەترین و خەتەرناکترین هێزی ئابووری و سیاسی و سەربازی. رۆژاواش بۆ جارەسەری قەیرانی ئابووری خۆی خواخوایەتی زۆرترین چەکی نوێ بە عێراق و ئێرانیش بفرۆشێ و دەیان بلیۆن قازانج بکەن و لەلایەکی ترەوە پێشبركیی چەککڕێن لەو ناوچە نەوتییە گرنگەی خەلیجدا دروست بکەن. ئەو وەختە تورکیای بێ نەوت و بێ دەور زۆر لاوازو پەراوێزیی دەبێ. بۆیە دەیەوێ بە هەرشێوەیە بێ دەسەلاتی کۆلۆنیالکردنی باشووری کوردستانی لەدەستنەچێ و کورد لە ئێران و عکومەتی مەرکەزی عێراق و شیعەکان دوورخاتەوە.\n<!–[if !supportLists]–>７. <!–[endif]–>هیلالی شیعی: گەرجی ئەمە تیۆرییەکی بەعسییەکان بوو بەلام وەک وێنەی ترسی سوننەکان لە فراوانبوونی دەسەلاتی ئێران گرنگی رەمزی و سایکۆلۆجی و جیۆپۆلیتیکی خۆی هەیە.سوننەکان بە تورکیاشەوە لە زیادبوونی هەژموونی ئێران بۆ عێراق وسوریاو لوبنانو فەلەستین و بەحرەین دەترسن. لەم سەفەرەی دوایی مالکی بۆ ئێران، داوای یەکگرتنی تەواوی نێوان ئێران و عێراق کرابوو. شیعەکانی ئێران و عێراق بێ پەساپۆرت و زۆرجار لە سەر حیسابی دەولەتی ئێرانی سەردانی ناوچە پیرۆزە هاوبەشەکانییان دەکەن.\nلە عێراقدا کورد سوننەیەو تورکیا و سوننەکان دەیانەوێ کوردستانی عێراق لەو نفوزەی ئێران دابڕن و تێکدانی پیوەندی نێوان کوردو شیعەو ئێڕان بە بیانووی سەربەخۆیی ئەو سێ پارێزگایەوە، هەنگاوێکە بۆ ئەمە .\nئەمانەن بە کورتی هۆکارە سەرەکییەکانی هاروژاندنی پرسی سەربەخۆیی لەلایەن بارزانی یەوەو پستگیرکردنی لە لایەن تورکیاوە. بەلام باشتیرین لێکدانەوەی ئەم گەمە ئابووریی و سیاسیانە وتارەکەی بادراکۆمارە لە ئاسیائۆنلاین. ئەو بە وردی روونی دەکاتەوە کە تورکیا و ئەمریکا ( لە سەر رێوشوێنی کیسنجەر) تەنیا دەیانەوێ بارزانی وەک کارتێک بەکاربێنن . دەنووسێ :\n[ دیارە واشنتۆن و ئەنکەرە بە هاودەنگی کاردەکەن و هاورێکییەکی نزیک لە نێوان سیاسەتەکانی تورکیا و ئەمریکا بەرامبەر سوریاو کوردەکان هەیە. بۆ هەردووکیان دوا ئامانج ئەوەیە نفوزی ناوچەیی ئێران لاواز بکەن. ئیدارەی ئۆباما هیوادەخوازێ هەولەکانی تورکیا دژی پەکەکەی سەکەوتوو بن و پشتگیری ئیستیخباراتی ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکانی دەکا. هەروەها واشنتۆن بە بەکارهێنانی فشاری رێکخراو لە چەندین لایەنەوە چاوەروانی ئەوە دەکا مالکی دەرک بەوە بکا چی بۆ ئەو باشە و پێوەندییەکانی لەگەڵ ئێران وسوریا خاوبکاتەوە. کەمترینی شت واشنتۆن هیوای وایە کوردەکانی سوریا بپەرنەوە بۆ بەری گروپەکانی ئۆپۆزیسیۆن کە بنکەیان لە تورکیایە بۆ ئەوەی ئەجندای گۆرینی رژێم لە دیمەشق بەهێزتر بێ. بەلام چەند شتێکی بیرلێنەکراوە لەم سیناریۆیە سەرهەلداوەدا هەن: گەر پشتی بە دیوارەوە بنرێ، سوریا لەوانەیە عەزیای کوردی لە بوتلەکە بکاتە دەرەوەو ئەنجامەکە شێوەیەکی تری سوریایی کوردستانی عێراق دەبێ. واتە دروستبوونی ناوچەیەکی ئۆتۆنۆمی دووەم لە تەک سنوورەکانی تورکیاوە. ئەمەش بە دەوری خۆی کوردەکانی تورکیا پاڵپێوەدەنێ ئەوانێش بۆ ئۆتۆنۆمییەکی هاوشێوە هەوڵ بدەن. باشترین رێگا بۆ ئوردوگان ئەوە بوو پێشکەوتنێک لە دۆزینەوەی چارەسەرییەکی سیاسی بۆ کێشەی کورد لە تورکیا، کە خەریکی بوو، بە دەستبێنێ. بەلام پێشمەرجێک بۆ ئەوەی ئەمە بکرێ ئەوەیە پێوەندی لەگەڵ سوریا نۆرمال ببێتەوەو عێراق سەقامگیرتر بێ. دەکری بوترێ ئۆردوگان لە سەر رێیەکی خلیسکەیی وەستاوە. قسەپێکوتنەکانی لەگەڵ مالکی نێشانەی تاکبوونەوەی مەیلەو تەواوی تورکیایە لە ناوچەی هاوسێکانیدا.]\nبارزانی لاوازترین لینکی ستراتیجی تورکیایە\nبادراکۆمار زیاتر دەنووسێ :\nلاوازترین لینک لە ستراتیجی تورکی بارزانی خۆیەتی. ئەنقەرە بە قورسیی پشت بە بارزانی دەبەستێ تا سەودایەکی لەگەڵ پەکەکە بۆ بکاو کوردەکانی سوریا ماڵی کات. راستە بارازنی بەرژەوەندی بەکاری لە وەدایە لەگەڵ ئەنقەرە کاربکات چونکە کوردستانی عێراق پێوەندی ئابووری فراوانی لەگەڵ تورکیادا دامەزراندووەو رۆژبەرۆژیش فراوانتر دەبن. بەلام بارزانیش سنووربەندی خۆی هەیە. هەمووشتێ پێوەندی بەوە هەیە تا چەند دەتوانێ\nنەتەوەگەریی کوردی رام بکات کە نەک تەنیا بە ناو تورکیاو ئێران و سوریادا بەلکو بە ناو ئێران و ئەرمینیا و ئازربایجان و جۆرجیاو لوبناندا بلاوبۆتەوە، ورازییان بکات کە هیوای ریالیستی ئەوان ئەوەیە کە هەولی بەدەستهێنان ئۆتۆنۆمی زیاتر لەناو چوارچێوەی ستراکتورەکانی دەولەتەکانی ئێستا بەو شیوەیەی ەو بە یارمەتی ئەمریکا بەدەستی هێناوە. ئەمە ئەرکێکی قورسە. داخۆخەباتکارانی کورد چەکەکانیان دادەنێن و بە دوای بارازنی دەکەون چیگەی گومانێکی سەختە.]\nکارتێلی بزنسێکی بنەماڵەیی ناوی کوردستانە\nبادراکۆمار زیاتر دەنووسێ: [بارزانی خۆی لە نێو کوردا کەسێکی ناکۆکە.لە جەهەردا ئەو ئاغایەکی جەنگی خێڵەکییە کە میتوۆدی زۆردارانە و زۆر جار توندوتیژ بەکاردەهێنێ تا خێزانەکەی لە سەر لوتکەی سەرەوەی کوردستانی عێراق بپارێزێ و خێزانەکەی کۆنترۆلی شەخسییان بەسەر زەویوزارو ملک و مال و سەرجاوەو داراییەکاندا هەیە. بە کورتی بیڵێین خۆی و خێزانەکەی کارتێلی بیزنیسێک بەرێوە دەبەن ناوی کوردستانە . و کوردەکان و نارازین لەوەی وەک کرێچی و کۆیلە مامەلە بکرێن.\nسیستمی رەعییەتداریی (پاترۆنیج) ی بارزانی لە سەر ئەو پراکتیسە دامەزراوە کە بودجەو داهاتی کوردستان لە نەوت و گاز وەک داهاتی تایبەتی خێزانەکەیان حیساب بکەن بە بێ ئەوەی هیچ لێپرسینەوەیەکی دارایی راستەقینە هەبێ. ئەم سیستمی رەعیایەتییە بە تەواوەتی لە سەر بنەمای حوکمی خێڵ دامەزراوە تەنیا تا ئەو کاتە دەتوانێ بەردەوام بێ کە حوکمی یاسا نەبی بەلام دیمۆکراتەزەبوونی عێراق خەریکە ڤایروسی خۆی بۆ ناو کوردستان بلاو دەکاتەوە و کوردە خوێندەوارەکان دەستیان بە بێزاربوون لە ستایلی ئۆتۆکراتی دەسەلاتی بارزانی کردووە].\nلێرەدا بادراکۆمار هۆکارێکی یەکجار هەستیارو خەتەرناک لە هەڵپەی بارزانی بۆ سەربەخۆیی و دوژمنایەتی یان لابردنی مالکی ئاشکرا دەکا: ترسانی لە گەیشتنی حوکمی یاساو دیمۆکراسی لە بەغداوە بۆ هەولێرو لەقبوونی بنەماکانی دەسەلاتە بنەمالەییە بێ دەستوورو یاساو رەهاکەی.\n<!–[if !supportLists]–>８. <!–[endif]–>پرسیاری دوه‌م/ ئایا بنه‌ماکانی دامه‌زراندنی ده‌وڵه‌تێکی سه‌ربه‌خۆ بۆ کورد له هه‌لومه‌رجی ئه‌مڕۆی کوردستاندا له‌باره بۆ کورد؟\n<!–[if !supportLists]–>９. <!–[endif]–>\nلەزۆربەی وتارو چاوپێکەوتنەکانم جەخت لە سەر ئەوە دەکەم کە باسی هەر بابەتێ بکەین دەبێ روانگەیەکی فەلسەفیمان هەبێ. بۆ بابەتی گرنگ و چارەنووسسازی وەک پرسی دەولەت ئەم روانگە فەلسەفییە پێویستییەکی جەوهەریی و ژینەوەرییە. مەبەستم لە روانگەی فەلسەفی بۆ هەر بابەتێک ئەوەیە:\n<!–[if !supportLists]–>１. <!–[endif]–> کێشەی جەوهەری فەلسەفە پێناسە یە. پێناسەی دایلەکتیکی لۆجیکی و دوایی زانستی ئەو شتەی باسی دەکەین. فەلسەفە ئەو کاتە وەک میتۆد دروست بوو کە سۆکرات پرسی پێناسەی کردە پرسی سەرەکی فەلسەفە: واتە هی زمان، عەقڵ، ئەخلاق. گەر نەتوانی پێناسەی ئەو بابەتە بکەی کە باسی دەکەی چۆن دەتوانی باسی بکەی؟ مەبەستت چییە لە دەولەتی سەربەخۆ؟ کام دەولەت؟\n<!–[if !supportLists]–>２. <!–[endif]–> رواننینیکی گشتیی، گشتگرمان بۆ بابەتەکە هەبێ، دیمەنە گەورەکە ببینین. نەک پارجەو سووج و گۆشەیەک.\n<!–[if !supportLists]–>３. <!–[endif]–>،بۆ تێگەیشتنی وێنە گەورەکە ئەو پرینسیپانە دیاری بکەین کە یارمەتیمان دەدەن و ناهێڵن بەهەڵەدا بچین.\n<!–[if !supportLists]–>４. <!–[endif]–>بابەت و پرسەکان وەک سیستم واتە کۆبەند ببینین. کۆبەند مانای پێوەندی پارچەو بەشەکانە بە یەکترەوە. زۆر جار ئەمانە وەک پێوەندی دژایەتی یان پێوەندی جیاوازی و پێکەوە ژیان و تەنایی جیاوازییەکان خۆیان دەردەبڕن . هەروەها گرنگە جیاوازی بیرە گەردوونی و رەوشە تایبەتییەکان بکەین.\n<!–[if !supportLists]–>５. <!–[endif]–>هەموو دیاردەو سیستـمێ پرۆسەیە، واتە سەرەتایەک و رێڕۆیەکی هەیەو لە سفرەوە دەستتپێناکا و لە خۆیەوە هەڵناقوڵێ. تێگەیشتنی ئەم پرۆسانە بە پێوەندی لەگەڵ کۆبەندو پرینسیپ و وێنە گشتییەکەدا گرنگییەکی جەوهەریی هەیە: پێویستە پرۆسەکە هەم لە ئاستی ئاسۆیی و هەم ئاستی ستوونی (مێژوویی) دا سەرنج بدەین.\n<!–[if !supportLists]–>６. <!–[endif]–>هەموو پرۆسەیەک ئامانج، مەبەست ، ئاکام یان وەک ئەرستۆ دەلی تیلۆس – ی هەیە. ئەمە عەقلانیەتی مرۆڤ دەکاتە میکانیزمی لۆجیکی لێکدانەوەکان: ئەم پرۆسە بۆ وایە؟ دەبێ چ ئاکامێکی لی بەدەست بێنین؟ چۆن؟\n<!–[if !supportLists]–>７. <!–[endif]–>لە عەقڵەوە دەچینە سەر ئەخلاق وەک پێوەرو ستانداردی مرۆڤ بۆ عەقلانیکردنی شتەکان و پرۆسەکان و ئامانجەکان. بە بێ بنەماو بەهای ئەخلاقی جوانی و یەکسانی و دادپەروەریی و مرۆڤایەتی و هەموو بیرە ئەبستراکتەکان مانایەکیان نامێنێ.\nدیارە لێرەدا ناتوانم ئەم نەخشە فەلسەفییە بەپێوەندی لەگەڵ پرسی دەوڵەتدا لێک بدەمەوە. تەنیا ئەوە دەلێــم لەم روانگەوە:\n<!–[if !supportLists]–>１. <!–[endif]–>دەربارەی پێناسەی دەولەت و سەربەخۆیی ئەمەم تا رادەیەک لە چاوپێکەوتنی لڤین – دا باس کردووەو نامەوێ لێرەدا دووبارەی بکەمەوە.\n<!–[if !supportLists]–>２. <!–[endif]–>شتێکی شێتانەو پووچ و بێ مانایە گەر پرسی دەولەت و سەربەخۆیی وەک بۆچوون و راگەیاندنی تاکەکەسێک یان حیزبێک یان وەک پروپاگاندەی حیزبی و موناوەرەی سیاسی سەیر بکەین.پرسی دەولەت بۆ هەر گەلێک بچووک یان گەورە پرسێکی گەردوونیی، جیهانی گلۆبالە و تەواوی وێنەو پرۆسە و پێوەندییە جیهانییەکان و پێشخانە مێژووییەکان تێیدا کاریگەر دەبن. هەرەها دەولەت پرسی نەتەوەیە. نەتەوەی کورد و خاکی کوردستان جیا ناکرێنەوە. پرسی دەولەتی کوردی پرسی کوردستانی گەورەیە، لە کاتێکدا دەشێ پرسی سەربەخۆیی باشوور (بە جوگرافیا نەتەوەییە تەواوەکەیەوە) وەک پرسی سەربەخۆیی گەلی باشوور لە رێگای رێفراندۆمەوە بەرخواست بکرێ.واتە دەولەتدروستکردن لە سەربەخۆیی جیایە. دەکرێ سەربەخۆییت نەبێ و خەریکی دروستکردنی بنەماکانی دەولەت بیت. دەکرێ دەولەت بیتو سەربەخۆیی شکلی زیاترت نەبێت. چونکە گەلێک کە زمان و خاک و مێژوو-و ئابووری و فەلسەفەی شوناس و سایکۆلۆجی و کەلتووری هەبوو مانای وایە هەموو بنەماکانی نەتەوەبوونی هەن و کارەکەی دەمێنێتەوە سەر برەوپێدان و گەشەپێدانی ئەو بنەمایانە. گەر نەتەوە بە مرۆڤ بچوێنین ئەوا: سەری نەتەوەکە بریتییە لە فەلسەفەو بیری نەتەوەیی، دڵەکەی بریتییە لە زمان و کەلتوورەکەی ، دەستەکانی برتییە لە یەکێتی نەتەوەیی، قاچەکانی بریتییە لە ئابووریی سەربەخۆو خۆژێنی خۆی.\n<!–[if !supportLists]–>３. <!–[endif]–>پرینسیپەکانی بە دەولەت بوون و سەربەخۆبوون دیارن: فەلسەفەی سەربەخۆیی یان مافی چارەنووس، گەلی پێناسەکراو، ولاتی سنووردیاریکراو، ئیرادەی نەتەوەیی یەکگرتوو، دەستوور، دەزگای نەتەوەیی، پرینسیپی جیهانی مافی بریاردانی چارەنووس، شەرعیەەتی یاسایی نێونەتەوەیی، سەرچاوەو بەرهەمی ئابووری خۆژێن، توانستی ئیداریی خۆبەرێوەبردن، پێوەندی ئاشتییانەو پاراستنی ئاشتی جیهانیی و سەقامگیری ناوچەیی، سەرکردەو سەربژاردەی بێرۆکراتی ئیداری لێهاتوو، هتد\n<!–[if !supportLists]–>４. <!–[endif]–>وەک کۆبەند پرسی دەولەتی کوردی و ئەو دەولەتە کە پێک بێ لە ناو سەنتەری کێشەجیهانییەکانی ئەم سەردەمەو ناکۆکیی و کۆکییەکانیدا دەبێ: قەیرانی ئابووری خۆراواو پرسی چەکفرۆشتن، ناکۆکی و بەربەرەکانی و شەری ساردو نیمچەگەرمی نوێی بەرەی رۆژاواو بەرەی نوێی رۆژەڵات: چین، روسیا، ئێران، ، بەربەرەکانی ئیقلیمی تورکیاو ئێران ق عێڕاق، بەربەرەکانی سوننەو شیعە، بەربەرەکانی ناوچەیی و حیزبیی ناوخۆ، هتد\n<!–[if !supportLists]–>５. <!–[endif]–>وەک پرۆسە: سەرەتای داخوازی بۆ دەولەتی کوردی لە کوێوە و لە چییەوە دەست پێدەکا؟ هەموو پرۆسەیەکی سیاسی عەقلانی بە فەلسەفەو بیرێک دەست پێدەکا کە دوایی لە پەیمانیکی نەتەوەییدا و دواتریش لە دەستووردا خۆی دەردەبڕێ. کوا فەلسەفەی سەربەخۆیی نەتەوەیی کورد؟ کوا پەیمانی نەتەوەیی کورد؟ کوا دەستوور؟ وەک مێژووش بە پێچەوانەوە ئەو دەەڵاتەی ئێستا پرسی دەولەت و سەربەخۆیی دێنێتە گۆڕێ دەورێکی کاریگەری لە پرۆسەی دژی سەربەخۆیی و بە دەوڵتبووندا هەبووەو هەیە: بوونی پارتی ویەکێتی بەو قورساییە لە بەغداو دەسەڵاتیان لە هەولێر پێوەندی بەو پرۆسە دژە-سەربەخۆییەوە هەیە. گەلانی داگیرکراو چاوەرێی لاوازبوونی داگیرکەرەکانیان دەکەن تا دەرفەت بەکاربێنن و سەربەخۆیی راگەیەنن. دەیان دەولەت بەم جۆرە دوای هەرەسی سیستمی سۆڤێتی دروست بوون، چەندین دەولەت دوای هەراو هەرەسی یۆگۆسلاڤیا دروست بوون. دەولەتانی تریش بە ئیرادەو یەکێتی نەتەوەیی و پەیمانی جیهانی و رێفراندۆم وەک تەیموری رۆژەڵات وخوارووی سودان. سەرانی کورد بە پێچيوانەوە هەم رێفراندۆمی سەربەخۆییان نایە ژێر پێیان ، هەم لە جیاتی بەرنامەو پرسوراگەیاندنی سەربەخۆیی هەمو وبیرو هەول و خەباتێکیان بۆ دروستکردنەوەی دەوڵەتی ئەنفالکەرو داگیرکەری پێشووی عێراق بەخت کرد. واتە پرۆسەیەکی بەراوژووی سەربەخۆبوون پیادە کرا. ئێستا چۆن لە پڕیکدا دەبی بە کوڕێکی تازە؟ لە ناو خٶشدا ئەوە ٢٠ساڵە دەسەڵاتی کوردی هەیە هێچ پرۆسەو بنەماو هەلومەرجێکی بە نیازو ئاقاری سەربەخۆ بوون و بەدەولەت بوون دانەمەزراندووە. تا ئێستا حیزب یان راسستر بنەماڵە تاقە دامەزراوەی باڵادەستە. هیچ دەزگایەکی نەتەوەیی بوونی نییە تەنانەت راگەیاندنێک وەک رادیۆو تەلەفزین و رۆژنامەیەک کە نوێنەری کەسیتی و ناسنامەو سیاسەتی حکومەت بێ نییە. تەنانەت لە هەرێمی کوردستاندا کطێبخانەیەکی نەتەوەیی مەرکەزی و دەزگایەکی زانسستی مەرکەزی بۆ پاارستن و پەرەپیدانی زمانی کوردی نییە .\n<!–[if !supportLists]–>６. <!–[endif]–>وەک ئامانجی عەقڵانی: دەولەت بۆچی دروست دەکرێ؟ چۆن دروست دەکرێ؟ ئایا راستە دوای ئەو هەموو تێکەڵییە لەگەڵ عێراق پرۆسەی دروستکردنەوەی عێراق و سەنگی کورد لە ناو حکومەت و پەرلەمان و پرۆسەی سیاسی عێراقدا ئێستا هەولی جیابونەوەو خۆساغکردنەوە بۆ تورکیا وبەرەی سوننە بدەی؟ ئەمە بە (بەڵێ و نە) وەلام نادرێتەوە.پێویستی بە بەرواردو لێکٶلێنەوەی زانستی و شیکردنەوەیەکی وردی مەترسی و ریسکەکان و ئەگەر و مەگەری گەیشتن بە ئامانجی بەدەوڵەتبوون هەیە. لە بەر ئەوەی ئەمە پرسێکی چارەنوسسازەو کار لە هەموو خەلک و نەوەکانی داهاتوو دەکا گرنگە کە ئەم بەراوردو لیکدانەوەیە لە پرۆسی دایەلۆگیكی نەتەوەیی و پرۆسەیەکی سیاسی دەستووری کراوە دا ئەنجام بدرێ. هێچ شتێ خۆی لە خۆیدا ئامانج نییە تەنانەت دەولەتی نەتەوەییش: ئامانجی مرۆڤ بەگشتی ئاشتی و ئاسایشی ژیان و پاراستنی ماف و ئازادی وکەرامەت و خۆشگوزەرانی و بەختەوەرییە. بوونی دەولەت خۆی لە خۆیدا زامن نییە بۆ هیج کام لەمانە. دەسەلاتی کوردی ئەم بیست ساڵەیە نموونەیەکی بەرچاوە .\n<!–[if !supportLists]–>７. <!–[endif]–>وەک بەهای ئەخلاقی وەک بەرژەوەندی گشتیی، دادپەروەریی، یەکسانی دەرفەت، راستگۆیی، روونکاریی، دەستپاکیی، دوورکەوتنەوە لە خۆپەرستیی و بەرژەوەندی تایبەتی، خۆبەستنەوە بە بەها رٶحی و کەلتوورییە نەتەوەییەکان و دروستکردنی وتاری نەتەوەیی مۆدێرنی کوردی، هتد دەسەلاتی کوردی لە هەموو ئەمانە بێبەرییەو بە پێچەوانەوە هەرچی پیس و ناپاک و نادادو نارەواو ناچاکە لە ئەخلاقی ئەو دەسەلاتەدا کۆبۆتەوە. لە هەموو ولاتاندا ئەرکی حکومەت تەنیا یەک شتە: بەرێوەبردنی سیاسی ئیدارەی ولات لە رێگەی دامەزراندن و بەرێوەبردنێکی باشی سیستمی دارایی و ئابووریی ولات. بۆ ئەم مەبەستە دەستوورو یاسا دەبنە مەرچەع و بەرێوەبەران، رێبەران، دەبێ نموونەی ئەخلاق و لێهاتوویی و پرۆفێشنالزم وبەورپرسیاری ویژدانی و رێزگرتنی حوکمی یاسا بن. لە ولاتی ئێمەدا دەسەلات لە سەر چوار بنەمای نائەخلاقی دامەزراوە: دزیی، داگیرکاریی، داوێنپیسسی، درۆزنیی.\nئەم نەخشە فەلسەفییە تەنیا چوارچێوەیەکمان دەداتێ بۆ بیرکردنەوە، بۆ پرسیارکردن ، بۆ گەران بە دوای پێوەندی و پرینسیپ و وێنە گشتی و وردەکارییە بێ ژمارەکان. بەر لەوەی هەر پرسیارێک وەلام بدەینەوە بە دەیان پرسیاری تری لێدەبێتەوە. گەیشتن بە حەقیقەت کارێکی ئاسان وسنوورداروسادە نییە. دەولەتی نەتەوەیی بۆ گەلیکی وەک کورد پرسی سایکۆلۆجی و تەمای ئەمارەتی نەوتی مەسعود بارزانی نییە. پرۆسەیەکی پروپاگەندەیی نییە. پرۆسەیەکی گەردونییە کە جیهان دەگۆڕێ و جیهان دەیگۆڕێ. بەلام باسکردن و هارۆژاندنی نەزانانە تەنیا خەتەر لە سەر گەلەکەمان و پرۆسەی سەربەخۆیی زیاد دەکات.\nپرسیاری سێیه‌م/ ئه‌گه‌ر ده‌وڵه‌تێکی کوردی دامه‌زرێت له باشووری کوردستان. ئایا له توانایدا هه‌یه کێشه سیاسیی و ئابووریی و کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کانی ئه‌مرۆی خه‌ڵکی کوردستان چاره‌سه‌ربکات؟ یاخود به‌ره‌وڕووی کێشه‌ی زیاتر ده‌بێته‌وه؟\nئێمە دەولەتی یان هەر نەبێ دەسەلاتی نەتەوەیی فیعلی یان وابوویی (دی فاکتۆ) مان لە هەرێمی کوردستان بۆ ماوەی ٢٠ ساڵە هەیە. ئەوانەی تۆ ناویان دەنێی کێشەی سیاسیی و ئابووریی و کۆمەڵایەتیی هەموویان دروستکراو و بەرهەم وبەخێوکراوی ئەم دەسەلاتە کوردییەن. چیرۆکەکانی خیانەت و شەری تالان و ئاودیوکردن و شەری خۆکوژی و شەرەپەڕۆو شەری دزی او داگیرکاری ملکومالێ خەلک و خۆ دەولەمەندکردن. هەموو کاری دەسەلات روخاندنی کەسێتی و وزەو ورەو هێزی رۆحی میللەتی کورد بووە. چارەسەری ئەو کێشانەی باسیان دەکەی بە ئالاو بەیانی سەربەخۆیی پێک نایە. بەلکو سەربەخۆیی وەک وتم پرۆسەیە دەبێ تۆ یەکەم جار پرینسیپە فەلسەفی و دەستووریی و کۆبەندەکانی ئامادەکەی. چارەسەری ئەو کێشانە بەم دەسەلاتە ناکرێ کە بە پێچەوانەی عەقڵ و لۆجیک و فەلسەفەو ئەخلاقەوە کار دەکات. بۆ چارەسەری ئەو کێشانە پێویستمان بە نەخشيەیەکی نەتەوەیی فەلسەفی ستراتیجی هەیە کە پێنج ئامانجی سەرەکی بێنێتە دی:\n<!–[if !supportLists]–>１. <!–[endif]–>دروستکردن و بەهێزکردن و پەرەپێدانی هێزی مرۆیی کوردستان.\n<!–[if !supportLists]–>２. <!–[endif]–> زامنکرنی گەشەسەندنی ئابووریی بەردەوام.\n<!–[if !supportLists]–>３. <!–[endif]–> دروستکردنی ژیرخانی نەتەوەیی\n<!–[if !supportLists]–>４. <!–[endif]–>پەرەپێدانی زمان و کەلەپوور و کەلتووری نەتەوەیی\n<!–[if !supportLists]–>５. <!–[endif]–>دروستکردنی دامەزراوە دەزگاکانی نەتەوەیی\nئەمانەش بە قسەو بەلین و بە کۆبوونەوەی حیزبیی و دامەزراوەی شکلی و بۆش پێکنایەن. ئەمانە هەر کامیکیان پرۆسەیەکی مێژوویی گرنگن و دەبی لە سەر چوار بنەمای ستارکتووریی بەهێز دابمەزرێن:\n<!–[if !supportLists]–>１. <!–[endif]–>زانست\n<!–[if !supportLists]–>２. <!–[endif]–> دیمۆکراسی\n<!–[if !supportLists]–>３. <!–[endif]–>یاسا\n<!–[if !supportLists]–>４. <!–[endif]–>ئەخلاق\nدەسەلاتی کوردیی لەم چوار بنەمایانە ىیبەرییە.\nپرسیاری چوارهه‌م/ ده‌وڵه‌ته زلهێزه‌کانی دنیا به تایبه‌تی (به‌ریتانیا و فه‌رنسا که له کاتی خۆیدا به پێی ڕێککه‌وتننامه‌ی سایکس بیکۆ کوردستانایان دابه‌شکرد) به پێی به‌رژه‌وه‌ندییه‌کانی خۆیان ڕه‌زاماندی ده‌رده‌بڕن بۆ دامه‌زراندنی ده‌وڵه‌تێکی وه‌ها بۆ کورد . هه‌تا که‌ی کورد چاوه‌ڕوانی ئه‌و ڕازییبوونه بێت؟\nراستە مێژوو، جیۆپۆلیتک، زلهێزی دنیا دەوریان زۆرە. بەلام پرس و پرۆسەی سەربەخۆیی لە دەرەوە نایەن. مێژوو بۆ هەر گەلێک پرۆسەی ناوەوە و پرۆسەی دەرەوەی هەیە. پرۆسەی ناوەوە بە پلەی یەکەم پێوەندی بە ئیرادەو عەقلی گەلەکە خۆیەوە هەیە. کەس نییە ئەمرۆ ریمان لێبگرێ نەخشەیەکی نەتەوەیی دابنێین ئەم پێنج ئامانجە ستراتیجییەی لە وەلامی پێشوودا دەستنیشانم کردن بەدیبێنین. دەبوو دەمێکە لەو ٢٠ سالەدا دەستوور دەزگا و دامەزراوەی نەتەوەیی خۆمان و گەلێکی کاراوزاناو شارەزاو ئابوورییەکی گەشەسەندووی خۆمالی بەهێزو ژێرخانێکی رێگاوبان وهاتوچۆو کشتوکاڵ و سنعەت و پەروەرەدو خزمەتگوزاری کاریگەرمان هەبان . لە هەمووی گرنگتر ئەوەیە پرۆسەی دەولەت لە پێوەندی بە دەرەوەدا پرۆسەی رێکەوتنی یاسایی و ئیلتیزامی یاسایی نووسراوە. ئەمریکا عێراقی داگیرکرد، خوێن و سەرمایەیەکی زۆری بەختکرد، بەلام یەکەمجار تەنیا لە رێگای پرۆسەی یاسایی نەتەوە یەکگرتۆکانەوە توانی لە عێراقدا بمێنتەوە ئەوسا بە رێکەوتنی یاسایی لەگەڵ عێراق بکشێتەوەو چۆنیەتی مانەوەی سەربازی و سیاسی و بەرژەوەندییەکانی لە عێراق دیاری بکا . ئێستا ئەمریکا ناتوانێ لەو رێکەوتنانە کە لە سەر بنەمای پاراستنی یەکپارچەیی خاکی عێراق و سەروەری سیاسیی حکومەتی عێراق دامەزراون پەشیمان بێتەوە. چونکە عێراق بەم پرۆسە سیاسییە دەستورییە نێونەتەوەییە و لە سەر بنەمای بریاری نەتەوە یەکگرتۆکان و ریکەوتنی یاسایی نووسراو دروستبۆتەوە، دەولەتان و دەزگاکانی یاسایی دنیا ناچارن رێز لە ئیرادەی سیاسیی یاسایی حکومەتی عێراق بگرن. بەم جۆرە حکومەتی عێراق بریاری دەستگیرکردنی هاشمی دەداو داوای لە ئینتەرپۆلی جیهانی دەکا، هاوکاری بکا. ئینتەرپۆل خێرا ئەم داوایە بەجێدەگەیەنێ. سبەینێ گەر مالکی بریاری دەستگیرکردنی بارزانی و تالەبانیش بدا بۆی دەچیتە سەر چونکە عێراق دەولەتەو دەستوور وسەروەری یاساییی نێونەتەوەیی هەیە. کەچی مەسعود بارزانی و تالەبانی دوای چەندین ساڵ خزمەتی ئەمریکا و بەرژەوەندییەکانی و بوون بە مورتەزەقەو داردەست بۆ دروستکردنەوەی عێراق تاقە یەک پەیمان و رێکەوتنی یاسایی نێودەولەتی نووسراویان لەگەڵ کەس نییە. مەسعود بارزانی وەک سەرەک خێڵ و دەلالی بازرگانی دەچێ بۆ ئەمریکاوچاوەروانی ئەوەیە دوای بەتالانبەخشینی نەوت و گازی کوردستان پێی، تازە ئێکسۆنمۆبیل سیاسەتی ئەمریکا بەرامبەر مالکی و عێراق بگۆڕێ و هەر نەبێ ئەمارەتێکی نەوتی لە هەولێر بۆ دروست بکا. بە کورتی، پرسە کە ئەمریکا و سایکسبیکۆو دەرەوە نییە. دەردەکە ناوەوەییە. میللەتێک ئیرادە و ئیدارەی ناوخۆی یەکنەخستبێ و هیچ جۆرە پرۆسەو پێوەندییەکی یاسایی لە ناوەوە و لەگەڵ دەرەوەیدا دروست نەکردبێ و هیچ داوا و بەلگەنامەیەکی رەسمی بۆ سەربەخۆیی پێشکەشی نەتەوە یەکگرتۆکان نەکردبێ، رێکەوتننامەی لەگەڵ هیچ دەولەتێک نەبێ، تەنانەت وەک هەواڵ و پروپاگاندەش هەر باسکردنی سەربەخۆیی وەک شتێکی خەیاڵی و بۆش دێتە بەرجاو. ئەمڕۆ نەک کورد وەک نەتەوە تەنانەت لەو بەشە بچووکەی هەرێمیشدا ئیرادەو ئیدارەی یەکگرتووی نییە کە لە پەیمان و دەستوورێکی یەکگرتووی نووسراو بریاردراودا بەرجەستەبووىێ . ئەی لە سەر چ بنەمایەکی دەستووری و یاسایی باسی دەولەت و سەربەخۆیی دەکەی؟ لە رقی مالکی؟ چونکە ئەو دیکتتاۆرەو تۆ دیمۆکراتی! خۆ مالکی حاکمی کوردستان نییە. گەر دکتاۆریش بێ هیچ دەسەلاتی خۆی بە سەر هەرێمدا نە سەپاندووە . هەرێمی کوردستان بە پێچەوانەوە گیرۆدەی دیکتاتۆریەتی بنەمالەیی و دزیی و داگیرکاری بارزانی و تالەبانی و دارودەستەکانیانە نەک هی مالکی .\nوەک دیپلۆماتی هیندی بە وردی روونی کردۆتەوە : ئەمریکا و تورکیا کوردیان وەک وەرقەیەک دەوێ بۆ فشار لە سەر ئێران، سەرکەوتنی رژیم گٶرێن لە سوریا، رێگرتن لە دروستبوونی ناوجەی ئۆتۆنۆمی بۆ کوردی سوریا و زیادبوونی دەوری پەکەکەی و پەڕینەوەی خەباتەکە بۆ کوردستانی باکوور، فشار خشتنە سەر مالکی تا واز لە بەرەی ئێران و سوریا بێنێ و بەتالانبردنی سامانی نەوتی کوردستان و دروستکردنی دەسەلاتێکی بنەمالەیی خێڵەکی رەعییەتداری دژ بە یاساو شەحییەتی دەستووریی و دیمۆکراسی کە ئامرازیکی سیاسیی و ئابووریی بێ بەدەست خۆیانەوە .\nبەلام هەمو ئەگەر و مەگەرەکان کراوەن. کوردی سوریا پێشکەوتنێکی گەورەیان بەەدەست‌هێناوە، کوردی باکوور لەگەڵ ئەو هەموو فشارو تاوانانەی رژێمی رەگەزپەرستی تورکیی لە ئاستێکی هوشیاری و رێکخستنی سیاسی بالا دایە، کوردسانی باشوور کەوتۆتە ژێر کارتێکردنی ئەم هەلومەرجانەو ناکۆکی لەگەڵ مالکی زیاتر پرسی دیمۆکراسی و درێژکردنەوەی حوکمی یاسایە بۆ ناوچەی هەرێمی کوردستانێش لەوەی پرسێکی جیاوازی و ناکۆکی نەتەوەیی بێت . بۆیە دەسەلاتی کوردی دەیەوێ پرسەکە چەواشە بکاو بە دروستکردنی وتارێکی نەتەوەیی بٶش خۆی لە پرسە نایاساییەکانی وەک دالدەدانی هاشمی، فرۆشتنی نەوت بە قاچاغ ، قۆرخکردنی سیاسەت و بوجەو بازرگانی لە لایەن بنەمالەکانەوە و دزیی و داگیرکردنی زەویوزارو ملک و مال، گەندەلی و حوکمی قەرەقوشیی و نەبوونی دەستوورو یاسا و یەکسانی و دادپەروەریی لە کوردستان، هتد لە ژیر هاشوهوشی ئەم وتارە ساختەو بۆشەدا بشارێتەوە .\nبه‌به‌ڵگه‌وه … هێرشى داعش له ئوردن پیلانى بۆ دارێژراوه و پارتیش به‌شداربووه .\nئازاد حەمدى : یەکەم تابلۆ سەربڕاوە گوناهەکەم ….


له دوبه‌یه‌وه ده‌ستی به گه‌شته‌كه‌ی كرد\n08:22 - 2022-05-15\nله یاریگای كۆكا كۆلا ئه‌رینا له شاری دوبه‌ی ئیمارات جامی مۆندیال ده‌ستی به گه‌شته‌كه‌ی كرد كه تا رۆژی ده‌ستپێكی مۆندیالی 2022ی قه‌ته‌ر به‌رده‌وام ده‌بێت.\nبۆ پێنجه‌م مۆندیال له‌سه‌ر له ساڵی مۆندیال وه‌كو ماركێتینگ بۆ مۆندیال به سپۆنسه‌ری كۆكا كۆلا جامی مۆندیال بۆ چه‌ند وڵاتێك ده‌برێت.\nئه‌مساڵیش له‌لایه‌ن لیژنه‌ی رێكخه‌ری مۆندیالی قه‌ته‌ر و فیفا هه‌ریه‌ك له ئیكه‌ر كاسیاسی براوه‌ی 2010 له‌گه‌ڵ ئیسپانیا و ریكاردۆ كاكای براوه‌ی 2002 له‌گه‌ڵ به‌رازیل دیاریكراون بۆ ئه‌وه‌ی هاوڕێیه‌تی جامه‌كه بكه‌ن له گه‌شته‌كه‌ی.\nجامی مۆندیال بۆ یه‌كه‌م جار له‌مساڵ ده‌برێت بۆ 51 وڵات له نێویاندا ئه‌و 32 وڵاته‌ی به‌شداری له پاڵه‌وانێتییه‌كه ده‌كه‌ن كه بۆ جاری یه‌كه‌مه هه‌ر 32 وڵاته به‌شداره‌كه‌ی مۆندیال ده‌بنه وێستگه‌ی جامه‌كه.\nگه‌شته‌كه به‌هۆی ئه‌وه‌ی كۆكا كۆلا سپۆنسه‌ری ده‌كات له یاریگای كۆكۆلای شاری دوبه‌ی ده‌ستیپێكرد كه كاكا و كاسیاس هاوڕێیه‌تیان ده‌كرد، له دووه‌م وێستگه‌شی جامه برایه مه‌سقه‌تی پایته‌ختی عومان.\nوه‌كو به‌رپرسه‌كه‌ی فیفا ئاماژه‌ی پێداوه ئه‌وان نیازی ئه‌وه‌یان هه‌یه له داهاتوودا گه‌شته‌كه فراوان بكه‌ن و جامه‌كه به‌رن بۆ هه‌ر 211 نوێنه‌ره‌كه‌ی فیفا و ده‌یانه‌وێت پێش 2030 بگه‌ن به‌و ئامانجه.\nكاكاش وتی: ئه‌مه شانانزیه‌كی گه‌وره‌یه كه بۆ یه‌كه‌م جار به‌شێك بم له‌و گه‌شته، یه‌كه‌م مۆندیال كه به‌شداریم كرد 20 ساڵ بووم و نازناوه‌كه‌مان برده‌وه كه ئه‌مه خه‌ونێك بوو هاته دی.\nكاسیاسیش وتی: دیارترین ساتی كاروانی من به‌رزكردنه‌وه‌ی نازناوی مۆندیاله، بۆیه مایه‌ی شانازیه كه به‌شداری گه‌شتی جامه‌كه ده‌كه‌م و پیشانی هه‌موو جیهانی ده‌ده‌م.


کۆمەلێک گەنج خۆبەخش نمایشی مەرگ پێشکەش دەکەن\nBAS News - 2019-02-11 19:48\nئەمڕۆ دوو شەممە ١١/ ٢/ ٢٠١٩ کۆمەلێک گەنجی خۆبەخش، لە ڕیگای نێوان کۆیە و ھەولێر شانۆییەک سەبارەت بە زۆری قوربانیانی ھاتوچۆ لەسەر ئەو ڕێگایە، ئەنجام دا. ئومێد ڕەزا، سەرپەرشتیاری خۆبەخشەکان، بە (باسنیوز)ی ڕاگەیاند: "ڕێگای کۆیە بە رێگای مەرگ ناسراوە و، بە ...\nKomelêk Genc Xobexş Nmayşy Merg Pêşkeş Deken\nEmrro dû şemme ١١/ ٢/ ٢٠١٩ komelêk gency xobexş, le rrygay nêwan koye û hewlêr şanoyyek sebaret be zory qûrbaniani hatûço leser ew rrêgaye, encam da. umêd rreza, serperştiary xobexşekan, be (basniwz)y rrageyand: "rrêgay koye be rêgay merg israwe û, be ...Translated with Rojname BETA


پان‌تورکیزم لە کوردستان و هەڕەشەکانی – کوردستان و کورد\nیەکێک لەو پرسانەی کە ناوەبەناوە و هەر جارە و بە بیانوو و هۆکارێک خۆی دەردەخات و لەگەڵ خۆیدا کۆمەڵێک باسی پێوەندیداری دیکەی مێژوویی و هەنووکەیی دێنێتە ئاراوە، هاوکێشە و پێوەندییەکانی نێوان دوو پێکهاتەی کورد و تورک لەو شار و ناوچانەیە کە تێکەڵاویی پێکەوە ژیان بوونیان هەیە. لە بەشێکی پارێزگای ورمێ لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان کە بە سەدان ساڵە دوو نەتەوەی کورد و تورکی ئازەریی تیایدا دەژین و لە ڕەوتی ئەو پێکەوە ژیانەدا هەم ئەزموونی بەنرخ لە هاوپێوەندی و هەم ئەزموونی تاڵ و ناخۆشیان لە ناکۆکی و پێکهەڵپرژان هەیە، چەند ساڵێکە ئەم گرژی و ئاڵۆزییانە بەرگێکی دیکەی بە بەردا کراوە و خەریکە ئاراستەیەکی جیاواز لە ڕابردووی پێ دەبەخشرێ.\nجیا لە پێوەندیی کۆمەڵایەتی و پێکەوەژیانی دوو نەتەوەی کورد و ئازەری لە ناوچەکانی باکووری ڕۆژهەڵاتی کوردستان کە وەک باس کرا ڕابردوویەکی دورودرێژی سەدان ساڵەی هەیە، لە ڕووی سیاسییەوە پێوەندیی نێوان ئەم دوو پێکهاتەیە لەم شوێنە بە چەند قۆناغی مێژوویی تایبەتدا تێ‌دەپەڕی کە هەڵگری ئەزموونی خۆش و ناخۆش و پڕ لە دەسکەوتە کە لەگەڵ ئەوەی لەم بابەتەدا زۆری وەرد نادەینەوە، بەڵام ئەزموونە سەرکەوتووەکان دەتوانن ببنە دەسمایەی بنیاتنانی داهاتووی باش لە پێکەوە ژیان و کەمکردنەوەی ئاڵۆزییەکان.\nسوورەتی مەسەلەکە بە پێچەوانەی ئاڵۆزی و تێکهەڵچڕژانی هۆکارە سیاسی، جوغرافیایی، مەزهەبی و نەتەوەییەکان، ئاسان و خۆ بەدەستەوەدەرن، ئەویش ئەوەیە کە ئەم دوو نەتەوەیە کە سەدان ساڵە لە بەشێک لە شار و ناوچەکانی پارێزگای ورمێدا پێکەوە دەژین، سەرەڕای بوونی ئاڵۆزی و ناکۆکی و دووبەرەکی، هیچیان نەیانتوانیوە ئەوی دیکەیان لە شوێنی ژیانیان دەربکەن، یا لە خۆیاندا بیانتوێننەوە و لە هەمووی گرینگتر ئەوەیە کە هیچکامیان نە دەتوانن ئەوە بکەن و نە قەرارە ئەوەش بکەن. کەوابوو ئەساسی کار پێکەوەژیان و پێکەوە هەڵکردن و بەڕەسمی ناسینی یەکترییە کە دەتوانێ ئامیانی چارەسەریی کێشەکان بێ. هەروەک ئەو هاوپەیمانییەی لە نێوان دوو حکومەتی خودموختاری کوردستان و ئازەربایجان بە سەرۆکایەتیی سەرۆک‌کۆماری کوردستان، پێشەوا قازی محەممەد و سەرۆکی حکوومەتی ئازەربایجان، جەعفەر پیشەوەری لە ٣ی بانەمەڕی ١٣٢٥ هەتاوی لە شاری تەورێز هاتە ئاراوە و بوو بە بنەمایەکی باشی بەڕەسمی ناسینی یەکتر و بنیاتنانی پێکەوە کارکردن و پێکەوەژیان.\nبۆ تێگەیشتنی وردتر لەم بابەتە و چوونە سەر مەبەستی سەرەکی لەم نووسینەدا سەرەتا با بزانین کێشەکان چین و چ ماهییەتێکیان هەیە و هۆکارەکان کامانەن. جۆری ئەو ئاڵۆزییانەی کە لە نێوان کورد و تورک لە شارەکانی وەک نەغەدە، تیکاب، ورمێ، خۆی و سەڵماس وەک یەک نین ماهییەتێکی هاوبەشیان نییە، چونکی لە ئەساسدا هۆکارەکانی ئەم ئاڵۆزییانەش وەک یەک و هاوسەرچاوە نین. بەشێکیان پێوەندی بە ئێحساس و دەربڕینێکی کاتیی تێکەڵ بە هێندێک هەستی نەتەوەییەوە هەیە کە تا ڕادەیەک ئاسایی دێتە بەرچاو و دەکرێ بۆ نموونە لە ئاکامی کێبڕکیی دوو تیمی وەرزشیی لە نێوان دوو شاری کوردنشین یان تورک‌نشینیشدا ڕوو بدات. بەڵام ئەوەی لەم ساڵانەی دواییدا ئێمە لە شێوە و نێوەرۆکی هەڵوێست و کردەوەی تاقمێک له نێو هاونیشتمانیانی ئازەریدا دەبینین و دەبیستین، دیاردەیەکی دیکە و لە جنسێکی دیکەیە کە پێویست بە هەڵوێستە لەسەرکردنە.\nهەر هەڵدانی ئەم ڕەوتە (پان‌تورکیزم) کە ئاخێزگەیەکی کۆمەڵایەتی و سیاسیی نێوخۆیی نییە و بە ڕویکەردێکی ئەو دیوی سنوورەکانەوە خۆی لە پانێکی تورکستان‌دا پێناسە دەکات، وجوودی خۆی لە قۆناغی یەکەمدا لە دژایەتی لەگەڵ کورددا دەبینێ و بە هێنانە بەر باسی بابەتی خاک و “ڕاونانی کوردەکان لە ئازربایجان”، هیچ مەجالێک بۆ بابەتی دیالۆگ لەسەر پێکەروە ژیان و چارەسەری کێشەکان بە ڕەوا نابینێ. وێژمانی ئەم ڕەوتە کە لەلایەن تاقمێک پان‌تورکیزم بە زنجیرەیەک لە دەزگای پڕوپاگاندای میدیاییدا پەرەی پێ دەدرێ، وەک لیدێرەکانیان باس دەکەن و لە درووشمەکانیان ڕا دیارە، دڵی نەک لە تەورێز و ئەردەوێڵ، بەڵکوو لە ئانکارا و باکۆ لێ دەدا.\nسەرهەڵدان و پەرەگرتنی ڕەوتی پان‌تورکیزم لە ئێران و پارێزگای ورمێ لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان لەسەر ئەساسی دژایەتی‌کردنی کورد و فارس کە دوو دەوڵەتی دیکەی تورک بە سەمپات و پشتیوانی خۆیان دەزانن لە درێژخایەندا بەرەو کۆێ دەڕوات و لە هاوکێشە سیاسی و مەزهەبییەکانی دیکەی نێوان ئێران و تورکیە و ناوچەکەدا تووشی چ چارەنووسێک دەبێت و چۆن مودیرییەت دەکرێ، باس و مەبەستی ئەم وتارە نییە و دەکرێ لە مەجالی دیکەدا بخرێتە بەر باس و شیکردنەوە. بۆیە لێرەدا زیاتر قسە لە خەسارەکانی ئەم ڕەوتە و چۆنیەتیی ڕووبەڕووبوونەوەی لەلایەن دوو پێکهاتەی تورک و کوردەوە دەکەین. کە دەڵێین پێکهاتەی تورک، ڕاست مەبەستمان ئەوەیە کە ئەم ڕەوتە لەنێو کۆمەڵگەی تورکی ئازەری لە ئێران و کوردستاندا خاوەنی کەمترین پێگە و ئێعتبارە و بە هەڵقوڵاو لە ناخ و دەروونی کۆمەڵگەی خۆیانی نازانن. کەم نین ئەو هاونیشتمانییە تورکانەی کە سەرهەڵدانی ڕەوتی پان‌تورکیزم بە دژ و زیانی تەبایی و پێکەوەژیانی خەڵکی ناوچەکە دەزانن و پێیان وایە ئەم ڕەوتە دەستی دوژمنان و نەیارانی پێکەوە بوونی دوو نەتەوەی کورد و ئازەری لە پشتە.\nهیچ گومان لەوەدا نییە کە ڕێژیمی دژی‌گەلیی کۆماری ئیسلامیی ئێران هەر لە سەرەتای هاتنە سەرکاریەوە و بە دروست‌کردنی شەڕی نەغەدە و هاندانی کەسێکی خوێنڕێژی وەک مەلا حەسەنی بە دژی کوردەکان، تا ئێستاش هەموو هەوڵێکی ئەوەیە کە پەرە بە ئاڵۆزی و ناکۆکیی نێوان کوردەکان و تورکەکان بدات، تەنیا بۆ ئەوەی ئەم دوو نەتەوە کە لە مافە نەتەوایەتییەکانی خۆیان بێ‌بەش کراون، بیر لە یەکیەتی و یەکگرتوویی دژ بە سیاسەتە دژی گەلییەکانی نەکەنەوە. ئێستا کە ئەم ناکۆکی و ئاڵۆزیانە ماهییەتێکی دیکەیان پەیدا کردوە و خوێندنەوەیەکی دیکەی بۆ دەوڵەتی ناوەندگەرای ئێرانی ساز کردەوە! دیسان کۆماری ئیسلامی ئێران لە چوارچێوەی سیاسەتی دژی‌گەلیانەی خۆیدا بۆ ناکۆکی‌نانەوە و بەرینترکردنەوەی کەڵینەکان کەڵکی لێ وەر دەگرێ.\nپەرەگرتن و بەربەرەڵاهێشتنەوەی ئەم ڕەوتە کە دەوڵەتانی دیکەی ناوچەکە بە مەرامی سیاسی و بە مەبەستی ئامانجە زێدەڕۆییەکانی خۆیان کەڵکی لێ وەردەگرن و بە بیری دژایەتی لەگەڵ کورد گۆش کراوە، هیچ گومانی تێدا نییە کە نەتەنیا بە قازانجی تەبایی و ئاشتیی نێوان ئەم دوو پێکهاتەیە نابێت، بەڵکوو دژکردەوەیەکی نەخوازراوی لێ دەکەوێتەوە کە زیانباری سەرەکیی ئەم دۆخە هەر تەنیا دوو نەتەوەی تورک و کوردی ناوچەکە دەبن.\nبۆیە جێی خۆیەتی کە خەڵکی ئەم شارانەی کە دوو پێکهاتەی تورک و کوردیان تێدا دەژین، پێش هەموو شتێک وریای پیلانەکانی ڕێژیم بن و لە هیچ لایەک ئیزن بە توندڕەوی، ئاڵۆزینانەوە نەدەن و بە ڕۆحێکی یەکگرتووانە ئەساسی کاریان پووچەڵ‌کردنەوەی پیلانەکانی ڕێژیم، کەمکردنەوەی ناکۆکییەکان و بنیاتنانەی پێکەوە ژیانێکی ئەمرۆژیانە بێت و ڕێز لە جیاوازییە فەرەهەنگی و نەتەوایەتییەکانی یەکتر بگرن. لەم نێوە ئەرکی کەسایەتییە ئایینی، فەرهەنگی و سیاسییەکانی هەر دوو نەتەوەی کورد و تورک و ڕێکخراوە مەدەنییەکانە کە پێکەوە بە پێکهێنانی کۆڕ و کۆمەڵی هاوبەش، بانگەشە بۆ تەبایی و گیانی پێکەوەژیان، ئاشتی و برایەتی بکەن.\nتاگی بابەت: پان‌تورکیزم لە کوردستان و هەڕەشەکانی


شیفای قوڕئانی(هونراوه ی کوردی)- عبدالله حسن زاده\nخانه/اصول/شیفای قوڕئانی(هونراوه ی کوردی)\nعبدالله حسن زاده ارسال ایمیل 27 خرداد 1396\nزۆر گەڕام بە ناو گوڵزاری به‌هار\nزۆر گوڵم بینی ناسک و نازدار\nنەم دی وەک قوڕئان دڵ بکاتەوە\nغەم و په‌ژارەی دڵ بشواتەوە\nشیفا یەکێک لە نازناوەکانی قوڕئانە و یەکێک لە ناوە پیرۆزەکانی پەروەردگاریشە. شیفا بە مانای دەرمان و دەوای دەرد و سڵامەتی هاتووە و بە ڕەحمەت و ئیحسانیش لە قەڵەم دراوە. قوڕئانی پیرۆز وەک نوسخەیەک بۆ چارەسەری کێشەکانی بەندایەتی و مرۆڤایەتی ڕەوانە کراوە. دیارە چونکە ئینسان خاوەنی ژیانی چەندین لایەنی جەستەیی و ڕوحی و خوڵقییە، هەر کام لەو بوارانەش تووشی ناساغی و ناتەبایی دەبن و کاریگەریشیان لەسەر یەکتر هەیە، ئەو پرسیارە دێتە ئاڕاوە که بۆ کام یەک لەو لایەنانە دەکرێ چاوەڕوانی چارەسەری لە قوڕئان بکرێ؟\nبە سرنج‌دان لەو ئایەتانە کە وشەی شیفایان تێدایە جگە لە ئایەتی ۶۹ی سوڕەتی نەحل، دەردەکەوێ مەبەست و مەنزووری قوڕئان، شیفای ڕوحی و خوڵقییە. هەرچەند حاشا لەوەش ناکەین کە هێندێک لە ڕێنوێنییەکانی قوڕئان ڕاسته‌وخۆ یا ناڕاستەوخۆ پێوەندیان بە بواری لەش‌ساغیشەوە هەیە، بەڵام مەبەست لە شیفای قوڕئانی، دەرمانی دەردەکانی بیر و باوەڕ و کێشەکانی ئەخلاقی بەشەرە. شیفا و چارەسەری ئەو ناڕەحەتییە نەفسیانە دەکا کە سینگ و هەناوی مرۆڤ تووشی دڵتەنگی دەکەن، وەکو: شک لە ئیمان و لایەنگری زوڵم و بوغزاندنی حەق و ڕاستی و نیفاق و هەر چەشنە ڕەزیلەیەک. بۆ وێنە ئایەتی ۵۷ی سوڕەتی یونس دەفەرموێت: «یاایها الناس قد جائتکم موعظه من ربکم و شفاء لما فی الصدور و هدی و رحمه للمؤمنین».\nواتە: ئەی مرۆڤەکان لە لایەن پەروەردگاری خۆتانەوە ئامۆژگارییەکتان بۆ هاتووە، دڵەکانتان زیندوو دەکاتەوە و شیفای ئەو نەخۆشیانە دەدا کە لە سینگەکان دان و ڕێنوینی و ڕەحمەتیشە بۆ ئیمانداران.\nسەید قوتب(رخ) فەرمویەتیٓ مەوعیزە بۆ ژیانەوەی دڵەکان و شیفای سینگە لە خوڕافات و دوودڵی و بە لاڕێدا چوون و پەشۆکاوی و سەقامگیرکردنی متمانە و ئارامی و ساغی. لە ئایەتی ۸۲ی ئەسڕادا دەفەرموێت: «و ننزل من القرءان ما هو شفاء و رحمه للمؤمنین».\nلەکن یەک‌بوونی شیفا و ڕەحمەت، شیفا بەخشی دەگەیێنی و باوەڕ و ئیمان جێ بۆ دەرمان خۆش دەکەن و زوڵمیش زه‌مینه‌ی زەرەر و زیان. لە ئایەتی ۴۴ی سوڕەتی فوسسیلەتدا هاتووە کە: «قل هو للذین امنوا هدی و شفاء».\nواتە: بۆ ئەوانەی باوەڕی دروستیان هەیە هۆی شیفا و هیدایەتە. ئەگەر سەرنجی ئەو ئایەتە زۆرانەش بدەین کە ئاماژە بە سینگ و دڵ (صدور و قلوب) دەکەن، دەردەکەوێ که قوڕئان چارەی کام دەردانە. وردبوونەوە لە نەخۆشییە پیوەندی‌دارەکان بە دڵ و سینگەوە لە قوڕئاندا ئەوە مسۆگەرتر دەکا. نەخۆشییەکانی وەکو پەردە لەسەر دڵ، دووڕوویی، تەماع، ترس، بوغز و غەرەز، به‌خیلی و…\nبە بۆچوونی شارەزایانی ئەو بوارە ئەگەر موقایسەی کەسانێکی زۆری پێش هیدایەت و دوای هیدایەت بکەین، ئەوە دەسەلمێنێ کە قوڕئان چۆن شیفای دڵ و دەروونەکانی داوە. قوڕئان بە ڕێزگرتن لە مرۆڤ بە «کرمنا…» بە هیوا و هومێد پێدانی «لاتقنطوا…» به دڵ خۆش کردنی «لاخوف علیهم و لا هم یحزنون»\nبە تۆبە قبوڵ کردن، بە چاوپۆشی لە یەکتر، هاوکاری واتە: تعاون، قەناعەت، هاسانگیری، هاوسەرگیری تایبەتی و شوێنەوارەکانی و زۆر بابه‌تی پێویست، شیفای ناخ و دەروونی زۆربەی گیر و گرفتەکانی سەردەمە، بەو مەرجەی لای پسپۆڕانی ئەو بوارە سفرەی دڵی بۆ بکەیەوە.\nبە هیوای شیفای قوڕئانی و ڕەمەزانی بۆ هەموو لایەک.\nعبداللە حسن زادە – بۆکان


NRT TV | عێراق | وەزارەتی کۆچی عێراق: گەڕاندنەوەی ئاوارەکان بە زۆرەملێ نییە\nوەزارەتی کۆچ و کۆچبەرانی عێراق رەتیکردەوە ئاوارەکان بەشێوەی زۆرەملێ بگەڕێندرێنەوە بۆ شوێنی نیشتەجێبوونی خۆیان. دەشڵێت، "وەزارەت بیری لەوە کردووەتەوە دۆسیەکە تێکەڵ بە ھەڵبژاردنەکان نەکرێت".\nپاپای ڤاتیکان: هەر سەردانی عێراق دەکەم\nکەریم نوری بریکاری وەزیری کۆچ و کۆچبەرانی عێراق بە رۆژنامەی سەباحی راگەیاند، ھەر کەس رەتیکردبێتەوە بگەڕێتەوە بۆ شوێنی نیشتەجێبوونی خۆی، ھێشتا لە کەمپەکاندا ماوە و کەس بە شێوەی زۆرەملێ نەگەڕێندراوەتەوە.\nراشیگەیاند، بەرنامەی حکومەت بۆ گەڕاندنەوەی ھەموو ئاوارەکان، وەزارەت بەوردی لێکۆڵینەوەی لێکردووە و دۆخی دارایی و باری گوزەرانیشیانی لێکداوەتەوە، چونکە ھەندێک لە ئاوارەکان پێش یٔاوارەبونیشیان لە شوێنەکانی خۆیان خانوویان نەبووە و گوزەرانیان سەخت بووە.\nلەبارەی ھەڵبژاردنەکانی دەرەوەی عێراق، عەبدولحسێن ھەنداوی راوێژکاری سەرۆکوەزیران بۆ کاروباری ھەڵبژاردنەکان رایگەیاند، ھیچ بڕیارێکی تایبەت بە دەنگدان لە دەرەوەی وڵات دەرنەکراوە، بەڵکو لە بنەڕەتدا ھەموو عێراقیەک مافی دەنگدانی ھەیە لە ھەرشوێنێکبێت.\nلەلایەن خۆیەوە کەریم تەمیمی راوێژکاری سەرۆککۆمار بۆ کاروباری ھەڵبژاردنەکان یٔاشکرای کرد، لیژنەیەکی ھەمیشەیی ھەیە لە نێوان وەزارەتی دەرەوە و چەند یٔەندامێکی سەر بە ھەردوو سەرۆکایەتی کۆمار و یٔەنجومەنی وەزیران و تیمێکی نەتەوەیەکگرتووەکان بەشێوەی وەرزی کۆبوونەوە دەکەن لەبارەی دانانی ڕێوشوێنی پتەو و پێویست بۆ دەنگدەرانی دەرەوەی بایۆمەتری.\nلە یٔێستادا بەھۆی یٔەوەی زۆربەی یٔەو ھاوڵاتییە عێراقیانەی دەرەوەی وڵات لەو وڵاتانە نیشتەجێن کە ڤایرۆسی کۆرۆنا تێیاندا بڵاوە و گرتنەبەری رێکارە خۆپارێزییەکان تیایاندا توندە، ناتوانن بۆ نوێکردنەوەی کارتی دەنگدانیان سەردانی باڵیۆزخانەکانی عێراق لەو وڵاتانەدا بکەن، یٔەمەش یٔاستەنگی بۆ دروستکردوون.


له‌لایه‌ن: زیلان ئازاد - به‌روار: 2021-11-20-17:29:00 - کۆدی بابەت: 7228\nسەوزە و میوە بەشێکی گرنگی تەندروستین، هاوسەنگی کێش ڕادەگرن و بە تەندروستی دەتهێڵنەوە، هەروەها خواردنی بڕێکی تەواو لە سەوزە و میوە ئەرکێکی زۆر گرنگە، بەڵگەکان دەریدەخەن کە سوودێکی تەندروستی بەرچاو هەیە بۆ بەدەستهێنانی لایەنی کەم ٥ جۆر پڕۆتینی هەمەجۆر.\nهەر میوەیەک یان 100٪ شەربەتی میوە وەک بەشێک لە گروپی میوە دەژمێردرێن، میوەکان جۆریان زۆرە لەوانەیە نوێبن، بەستووبن، لە قوتوو نراوبن، وشکراوەبن، کووڵاوبن، یاخود بەشێوەی پاڵاوتن هەبن، بەلایەنی کەمەوە نیوەی بڕی پێشنیارکراوی میوە دەبێت لە هەموو جۆرە میوەکانی تێدا بێت، نەک 100٪ شەربەتی میوە بێت، بڕی ئەو میوەیەی کە دەیخۆیت پەیوەستە بە تەمەن، ڕەگەز، بەرزی باڵا، کێش، هەروەها ڕێژەی ئەنجامدانی چالاکیە وەرزشییەکان، بۆ ئافرەتانیش بڕی میوەکە پشتدەبەستێت بەوەی ئەگەر ئافرەتەکە دووگیان بێت یاخود شیردەر بێت.\nمیوە خواردن سوود بەتەندروستی جەستە دەگەیەنێت، ئەو کەسانەی کە ڕێژەیەکی بەرزی سەوزە و میوە لە خواردنەکانیاندا بوونی هەیە ئەوا لە هەندێک نەخۆشی درێژخایەن دوورن، میوەکان خۆراکی گرنگ دابین دەکەن بۆ تەندروستی و پاراستنی لەش.\n- سەوزە و میوە سەرچاوەی باشی ڤیتامین و کانزاکانن، لەوانە ڤیتامین B9، ڤیتامین C و پۆتاسیم.\n- ئەوان سەرچاوەیەکی نایابی خۆراکە ڕیشاڵەکانن، کە دەتوانێت یارمەتیدەر بێت بۆ پاراستنی دڵێکی تەندروست و ڕێگەگرتن لە قەبزیی و کێشەکانی تری هەرسکردن، هەروەها ڕژێمێکی بەرز لە ڕیشاڵەکان دەتوانێت مەترسیی شێرپەنجەی ڕیخۆڵە کەم بکاتەوە.\n- هەروەها سەوزە و میوە دەتوانن یارمەتیدەربن بۆ کەمکردنەوەی مەترسی نەخۆشییەکانی دڵ، جەڵتەی دڵ و هەندێک جۆری شێرپەنجە.\n- سەوزە و میوە یارمەتی پێدانی خۆراکی تەندروست و هاوسەنگ دەدات\n- سەوزە و میوە بەتامن و زۆر جۆری جیاوازیان هەیە بۆ ئەوەی هەڵبژێرت.\n- هەروەها سەوزەواتەکان و میوە چەوری و کالۆری زۆر کەمیان تێدایە (بەمەرجێک سوریان نەکەیتەوە)، بۆیە خواردنیان دەتوانێت یارمەتی مانەوەی کێشێکی تەندروست و دڵێکی تەندروست بدات.\nسوودە تەندروستیەکانی میوە خواردن:\nوەک بەشێک لە ڕژێمێکی تەندروست، خواردنی ئەو میوانەی کە کالۆری کەمیان تێدایە لەجیاتی هەندێک لەو خۆراکانەی کە کالۆری زیاتری تێدایە بەسوودە بۆ ئەوەی کالۆری کەمتر وەربگریت، خواردنی خۆراکی دەوڵەمەند بە سەوزەوات و میوە وەک بەشێک لە خۆراکی تەندروست بە گشتی لەوانەیە مەترسی نەخۆشییەکانی دڵ کەم بکاتەوە، لەوانە خێرایی دڵ و جەڵتەی مێشک، هەروەها خواردنی خۆراکی دەوڵەمەند بە سەوزە و میوە وەک بەشێک لە خۆراکی تەندروست بە گشتی لەوانەیە پارێزگاری لە هەندێک جۆری شێرپەنجە بکات، هەروەها زیادکردنی دەکرێت ببێتە هۆی زیادبوونی پێدانی ڕێژەی ماددە ڕیشاڵییەکان و پۆتاسیۆم کە ماددەی خۆراکی زۆر گرنگن.\nباشترین کات بۆ خواردنی میوە\nهەندێک لە سەرچاوەکان باس لەوەدەکەن کە خواردنی میوە لە دوای نیوەڕوان دەتوانێت سوودی زیاتر ببەخشێت وەک لە خواردنی میوە بە بەیانیان، هەندێکیتر جیاواز دەڵێن، گوایە باشترین کات بەیانیانە لەگەڵ خواردنەوەی پەرداخێک ئاو، لەگەڵ ئەوەشدا هیچ بەڵگەیەکی زانستی نییە کە پێشنیاری ئەوە بکات کە خواردنی میوە لە بەیانیان یان پاشنیوەڕۆدا ئەوە بگۆڕێت کە چۆن میوە کاریگەری لەسەر تەندروستی کەسێک هەبێت، بیردۆزی پشت خواردنی میوە لە پاش نیوەڕۆدا لەسەر ئەو بیرۆکەیە دروست بووە کە خواردنی سووکە ژەمێکی شەکر بەرز لەو ماوەیەدا دەتوانێت ئاستی شەکری خوێن بەرز بکاتەوە و سیستەمی هەرسکردن بەئاگابێنێت، هەرچەندە هەر کاربۆهیدراتێک کە لە خواردندا بوونی هەبێت دەبێتە هۆی بەرزبوونەوەی شەکری خوێن، و کاتەکانی ڕۆژیش کاریگەری لەسەر ئەوە هەیە، هەروەها سیستەمی هەرس هەمیشە ئامادەکراوە بۆ دەستپێکردنی ئۆپەراسیۆنەکانی هەرسکردن لە هەر کاتێکی ڕۆژدا، لەکاتی هەڵبژاردنی سووکە ژەمێک بۆ دوای نیوەڕوان، ئەوا میوە باشترین هەڵبژاردەیە، چونکە میوە ڕێژەیەکی بەرزی ماددەی ڕیشاڵی و کاربۆهیدراتی تێدایە کە مانای ئەوەیە کاتێکی زیاتری دەوێت بۆ هەرسکردن، وەک لەو کاربۆهیدراتانەی کە لە خواردنی ئاسایی دەستت دەکەوێت وەک نانی سپی، هەروەها میوە وا لە خەڵکی دەکات بۆ ماوەیەکی زۆر هەست بە تێری بکات و دوور بکەوێتەوە لە خواردنی سووکە ژەمە ناتەندروستەکان.\nهەروەها میوەکان مەودایەکی فراوانی ڤیتامین و کانزا و سوودەکانی تەندروستی دابین دەکەن، وەرگرتنی میوە لەگەڵ چەورییەکی تەندروست یان پڕۆتین دەتوانێت هاوسەنگی و وزەی بەردەوامتر دابین بکات، دەتوانیت چێژی زیاتر وەربگریت لەخواردنی میوەکە ئەگەر لەگەڵ بڕێکی کەم گوێز و ئەڤۆگادۆ تێکەڵی بکەیت بۆ بەدەستهێنانی ژەمێکی سووکی پڕ لە ماددەی خۆراکی.\nدوور بکەورەوە لە خواردنی میوە پێش خەوتن\nبەگشتی، خواردنی ژەمێکی قوورس لە کاتژمێرەکانی پێش خەوتن دەتوانێت سوڕی خەو بشێوێنێت، بەتایبەت خواردنی سووکە ژەم لە شەودا، هەروەها سووکە ژەمی وەک میوە کەمتر ئەبێتە هۆی تێکدانی سوڕی خەو بەبەراورد بە خواردنەکانی دیکە، بەتایبەتی خواردنە قوورسەکان، بەگوێرەی دامەزراوەی نیشتیمانی تایبەت بە خەوتن، خواردنی هەندێک خۆراک پێش خەوتن دەتوانێت خەوتنت تێکبدات بەهۆی پرۆسەی هەرسکردنی جەستەوە، بۆیە ئەوان پێشنیاری دوورکەوتنەوە لەو خواردنانە دەکەن کە شەکری زۆریان تێدایە پێش خەوتن، چونکە ئەمانە دەتوانن ببنە هۆی بەرزبوونەوە و نزمبوونەوەی وزە بە شێوەیەکی خێرا، هەروەها ئەوەشیان گووتووە کە خوادنی مۆز پێش خەوتن پۆتاسیۆم دابین دەکات و ڕێگری لە ئازاری قاچ دەکات، لەگەڵ ئەو میوانەی کە ڕێژەی مەگنیسیۆمیان بەرزە وەک مۆزی گەییو، قەیسی، خورما، کە ئەمانە یارمەتیدەرن بۆ هێمنکردنەوە و خەوێکی باشتر.\nخواردنی میوە بە گەدەی بەتاڵ\nهەندێک کەس لەو باوەڕەدان کە خواردنی میوە لەسەر گەدەیەکی بەتاڵ سوودی تەندروستی زیاتر دابین دەکات، ئەم بیردۆزە لەوەوە سەرچاوەی گرتووە کە خواردنی میوە لەگەڵ ژەمەکاندا کرداری هەرس خاودەکاتەوە، و خواردنەکە بۆ ماوەیەکی زۆر لە گەدەدا دەمێنێتەوە، ئەمەش دەبێیە هۆی دروسبوونی غازات، ئاوساوی، هەرسکردنێکی نا ئاسوودە، لەکاتێکدا ئەوە ڕاستە کە میوە دەبێتە هۆی خاوکردنەوەی کرداری هەرس، چونکە میوە بە ماددە ڕێشاڵییەکان دەوڵەمەندە، کە پڕۆسەی بەرەوپێچوونی خۆراک بۆ هەرسکردن خاودەکاتەوە، ئەمەش شتێکی خراپ نییە، چونکە ڕیشاڵە ماددەکان بەشێکی گرنگە لە هەموو ڕژێمێکی تەندروستی و تەندروستی دڵ و هەناو بەرز دەکاتەوە، هەروەها هەرسکردنی هێواشتر یارمەتیدەرە تاکوو بۆ ماوەیەکی زیاتر هەست بە تێری بکەیت.\nتەنانەت ئەگەر میوەکە بۆ ماوەیەکی نائاسایی لە گەدەدا بمێنێتەوە، ئەوا میوەکە بەهۆی توانای گەدە بۆ ڕێگریکردن لە بەکتریا بە هیچ شێوەیەک لە گەدەدا خراپ نابێت، هەروەها زۆرینەی زیندەوەرە میکرۆسکۆبیەکان (بەچاونەبینراو) ناتوانن گەشە بکەن بەهۆی هەبوونی ترشێتی گەدە، هەروەها لەکاتی بوونی هەر کێشەیەکیش لە سک و گەدەدا دەبێت سەردانی پزیشک بکەیت.\nلە چ کاتێکدا میوەخواردن بۆ کێش دابەزاندن بەسوودە\nلەکاتێکدا کە بە گشتی کاتێکی دیاریکراو نییە کە باشترین کات بێت بۆ خواردنی میوە بۆ ئەو کەسانەی کە ئامانجیان کەمبوونەوەی کێشیانە، چونکە میوە ڕێژەیەکی بەرزی ماددە ڕیشاڵییەکانی تێدایە و یارمەتی مرۆڤ دەدات بۆ ماوەیەکی درێژ هەست بە تێری بکات، بەگوێرەی توێژینەوەیەک کە لەساڵی ٢٠١٧ ئەنجامدراوە دەرکەوت ئەو خواردنانەی کە ماددەی ڕیشاڵییان زۆرتر تێدایە دەتوان ببنە هۆکاری کەم خواردنی مرۆڤ، چونکە وەرگرتنی کالۆری کەمتر دەبێتە هۆی لە دەستدانی کێش، هەروەها ئەو کەسانەی کە ئامانجیان لە دەستدانی کێشە، دەتوانن سوود لە پلانی بەکارهێنانی میوە وەربگرن، خواردنی میوەی خۆراکی و کەم کالۆری پێش ژەمێک لەوانەیە وا لە مرۆڤ بکات هەست بە تێری بکات و بۆیە وا دەکات کە کەمتر زیادەڕۆیی بکات لە کاتی نان خواردن، هەروەها خواردنی میوە لە پاڵ ژەمێک دەتوانێت یارمەتی کەسێک بدات کە کەمتر خواردنی کالۆری بەرز بخوات، لە هەر کاتێکی ڕۆژدا، بۆیە سووکە ژەمەکانت بە خواردنی میوە پڕ بکەرەوە چونکە باشترین ڕێگایە بۆ دابەزاندنی کێش.\nبابه‌ته په‌یوه‌ندیداره‌كان به : سوودەکانی میوە\nسووده‌کانی توێکڵی مۆز


مەلا کەریم، هونەرمەندی گۆرانیبێژی کورد کێیە؟/بۆ یەکەمجار لە ڕۆژی کورد بڵاو دەبێتەوە | Roji Kurd ڕۆژی کورد\nماڵەوە فه‌رهه‌نگ و هونه‌ر مەلا کەریم، هونەرمەندی گۆرانیبێژی کورد کێیە؟/بۆ یەکەمجار لە ڕۆژی کورد بڵاو دەبێتەوە\nمەلا کەریم، هونەرمەندی گۆرانیبێژی کورد کێیە؟/بۆ یەکەمجار لە ڕۆژی کورد بڵاو دەبێتەوە\nڕۆژی کورد: کەریم ئەحمەد ناسراو بە “مەلا کەریم” لە ساڵی ١٨٨٥ لە شاری سابڵاغ (مەهاباد) لەدایک بووە و بە هۆکاری نادیار لە ساڵی ١٩٠١دا هاتۆتە شاری سلێمانی و لە حوزەیرانی ساڵی ١٩٣٨دا لە شاری بەغدا، کۆچی دوایی کردووە.\nلە تافی لاویدا لەگەڵ کۆمەڵێک گەنجی هاوشانی خۆی، لە شاری سلێمانی خەریکی بەزم و گۆرانی گۆتن بوون، ئەمە وای کردووە کە لە ناو خەڵکدا ناوبانگ دەربکات و داوای لێبکرێت کە بە مەبەستی گۆرانی وتن سەردانی ماڵان بکات، دواتریش ناوبانگەکەی ئەوەندەی دیکە پەرەی سەندووە و بەم بۆنەیەوە بەشێک لە بژێوی خۆی دابین کردووە.\nلەهەمان کاتدا، لەگەڵ کۆمەڵێک کەسایەتی وەک پیرەمێرد و ڕەشۆڵ ـی هونەرمەنددا پەیوەندی دۆستایەتی پەیدا کردووە و بە یەکەوە چەندین کۆڕی هونەرییان ڕازاندۆەتەوە و بە دوو قۆڵی کۆمەڵێک گۆرانییان تۆمار کردووە، تەنانەت لەگەڵ پێرەمێردی نەمردا دۆستایەتیی هەرە نزیکیان هەبووە و پێرەمێرد لە یەکێک لە ژمارەکانی ڕۆژنامەی “ژیان”ـی ساڵی ١٩٣٥دا نۆکتەیەکی لەسەر مەلا کەریم بڵاو کردووەتەوە، هەروەها پێرەمێرد هۆنراوەی گۆرانیی “بەهار-کەدەڵێن”ـی بەدەستی خۆی داوەتە مەلا کەریم، جگە لەوەی ئەم گۆرانییە بۆ هۆی دەنگی مەلا کەریمەوە بووە بە یەکێک لە سرودی قوتابخانەکانی ئەو سەردەمە، لەهەمان کاتیشدا تاکۆ ئیستا چێژی لەدەست نەداوە، کەنەک هەر ئەم گۆرانییەی هونەرمەند مەلا کەریم، بەڵکو زۆربەی بەرهەمەکانی لەلایەن گۆرە هونەرمەندانی کوردەوە دووبارە گۆتراونەوە.\nمەلا کەریم، یەکێک لەو هونەرمەندە ناودارانەی کوردە کە بە ئەرشیڤێکی بچووک، پانتاییەکی فراوانی لە هونەری گۆرانی فۆلکلۆری کوردیدا دەستەبەرد دەکات. سەرەتا هەندێک لە گۆرانییەکانی سەید عەلی ئەسغەری کوردستانی گوتووەتەوە، چونکە لەگەڵ سەید عەلی ئەسغەردا هاوسەردەم بوون. تەنها جیاوازییەکەیان ئەوە بووە کە ئەو لە ئێران ژیاوەو بەرهەمەکانی لە تاران خراونەتە سەر قەوان، ئەمیش لە ئێراق ژیاوەو بەرهەمەکانی لە لایان کۆمپانیاکانی ئەو سەردەمەی بەغداد: بەیزافۆن، ئۆدیۆن،…تاد تۆمار کراون.\nگوتراوە کە مەلا کەریم خاوەنی پتر لە ١٢ قەوانە، بەڵام بەداخەوە زۆربەیان نادیارن و تا ئێستا گوێگر و ئەرشیڤی نەتەوەی کورد، لێیان بێبەشە، چونکە یەکێک لەو هونەرمەندا بووە کە تەمەن بواری نەداوە فریای دامەزراندنی ئێزگەی کوردی بەغداد بکەوێت. بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا بە چڕینی کۆمەڵێک گۆرانی و ئاوازی فۆلکلۆریی و هۆنراوەی شاعیرانی سەردەمەکەی، توانیویەتی لە جیهانی گۆرانی کوردیدا، ستایلێکی تایبەت بە خۆی جێگیر بکات. هەر لەبەر ئەمەیە کە دەتوانین بڵێن: یەکێک لەو هونەرمەندانەیە کە بە کۆمەڵێک بەرهەمی کەم و ناوازەوە، ئەوەندەی دیکە ئەرشیڤی گۆرانیی کوردی ڕەنگاوەتر کردووە.\nمەلا کەریم خوێندەواری هەبووە و مەلاش نەبووە و وەهاش ناوی دەرکەوتووە، بە قسەی عومەر قەزاز: “لە ساڵانی ١٩٢٧-١٩٢٨دا پیشەی مەلا کەریم دەڵاڵیی و دواتر تا مردن، ناتری حەمام بووە.”\nناوی گۆرانییەکانی مەلا کەریم بریتین لە:\nدەچمە سەر ناڵەشکێنی، مەقام: نەغمەی عەجەم، هۆنراوە: فۆلکلۆر\nئاگر بارانە، بەستە: نەغمە “ئۆرفە”یی، هۆنراوە: فۆلکلۆر\nخانمی مەزەدار، بەستە: نەغمەی “هۆمایون”، هۆنراوە: فۆلکلۆر\nغەزێمێ، بەستە: نەغمەی “هۆمایون”، هۆنراوە: فۆلکلۆر و دانراو\nدڵەکەم غەمگینە، بەستە: نەغمەی مەقامی ئەفشار، هۆنراوە: فۆلکلۆر\nلە سیلەی شێخ مەولانا، بەستە: نەغمەی سێگا، هۆنراوە: فۆلکلۆر\nئەم بەستەیە لە ساڵانی بیستدا بۆ یەکەم جار بەدەنگی مەلا کەریم لەسەر قەوان تۆمارکراوەو لە شەستەکاندا بە دەنگی حەسەن زیرەک تۆمار کراوەتەوە.\nشڵا یار، بەستە: نەغمەی سێگا، هۆنراوە: فۆلکلۆر\nئەم ئاوازە بۆ یەکەم جار بە دەنگی مەلا کەریم تۆمار کراوە، دوایی مامۆستا عەلی مەردان لە ڕادیۆیی کوردیی بەغداد تۆماری کردووەتەوە.\nخاسی تۆ خانمی، بەستە: نەغمەی ئەفشاری، هۆنراوە: فۆلکلۆر، دوو قۆلێ بە دەنگی مەلا کەریم و ڕەشۆڵ تۆمار کراوە\nوەرگەڕێ ئاوێزانت بم، بەستە: نەغمەی سێگا، هۆنراوە: فۆلکلۆر\nدولبەرا، مەقام: سێگا، هۆنراوە: عەلی بەگی سالار سەعید\nکەوای بەرت ماهووتە، بەستە: نەغمەی چوارگا، هۆنراوە: فۆلکلۆر ئەم گۆرانییە دوو قۆڵی بە دەنگی مەلا کەریم و ڕەشۆڵ تۆمار کراوە\nبەلەنجە، بەستە: نەغمەی چوارگا، هۆنراوە: فۆلکلۆر\nسەوزە هەی لیمۆ، بەستە: نەغمەی ڕاست، هۆنراوە: فۆلکلۆر\nکاکە لە چەماو بێ، بەستە: نەغمەی سێگا، هۆنراوە: فۆلکلۆر\nبەهاران، بەستە: مەقامی هوزام، هۆنراوە: عەبدوڵڵا بەگی مسباحۆلدیوان “ئەدەب”\nکە دەڵێن، هەواکەی تورکییە لەسەر نەغمەی “ادار ساحلندە”، هۆنراوە: پیرەمێرد\nچەند شیرینە لام، ئاواز: عەرەبییە، بەستە: نەغمەی مەقامی ڕاست، هۆنراوە: زێوەر، ئەم بەرهەمە دوو قۆڵی بەدەنگی مەلا کەریم و ڕەشۆڵ تۆمار کراوە\nفەخرە بۆ ئێمە کۆردستان، ئاواز: عەرەبییە، بەستە: نەغمەی مەقامی ڕاست، هۆنراوە: زێوەر، ئەم بەرهەمە دوو قۆڵی بە دەنگی مەلا کەریم و ڕەشۆڵ تۆمار کراوە\nدڵ لە دوری وەتەن، هۆنراوە: بێکەس، ئەم بەرهەمە دوو قۆڵی بە دەنگی مەلا کەریم و ڕەشۆڵ تۆمار کراوە\nئێمە کە منداڵ و نەوجەوانین، ئاواز: فارسییە، بەستە: نەغمەی مەقامی ڕاست، هۆنراوە: زێوەر.\nبۆ گوێگرتن لە بەشێک لە گۆرانییەکانی ئەو هونەرمەندە لێرە کلیک بکە\nبابەتی پێشووگوشار بۆ سەر بنەماڵەی چالاکانی سیاسی بەردەوامە\nبابەتی دواتر20 نوێنەری سوننە مەزهەبی ئێران، داوای لێپرسینەوە لە مێهران مودیری دەکەن+لێدوان


ناوەندی هەواڵ | بەرنامەی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ پەرەپێدان لە عێراق\nبەغدا، 13 تشرینی دووەم 2018- لە بەرواری 11 ی تشرینی دووەمی 2018 دا به‌رنامه‌ى نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كان بۆ په‌رپێدان و پۆلیسی نیشتیمانی دانیمارکی دەستیان کرد بە یەکەمین زنجیرەی خولی ڕاهێنانی ئاست… Read more\nلە 12 ی تشرینی دووەمی 2018 دا، جه‌نه‌راڵمۆفەق عەبدولهادی تۆفیق ، جێگری وەزیر بۆ دەزگای کاروباری پۆلیس بە فەڕمی نەخشە ڕێگای خزمەتگوزاری پۆلیسی ناوخۆی کردەوە لە عێراقدا لە وەزارەتی ناوخۆدا، ئەمەش لە… Read more\nبەغدا، 7 ی تشرینی دووەمی 2018- لە بەرواری 7 ی تشرینی دووەمی 2018 دا باڵیۆزی ئەڵمانیا لە عێراق، د. سیریڵ نەن لە باڵیۆزخانەی ئەڵمانیا لە عێراقدا پێشوازی کرد لە نوێنەرانی ئۆفیسی گشتی به‌رنامه‌ى… Read more\nبەغدا- پاش پڕۆسەیەکی دوورودرێژی زنجیرەیەك ڕاهێنان و کۆبوونەوەی ڕاوێژکاری کە لە تشرینی یەکەمی 2017 ەوە دەستی پێکردبوو بۆ 114 ئافره‌تى کارمەندی کۆمەڵایەتی وبەهەماهەنگى لەگەڵ وەزارەتی کار و کاروباری… Read more\nبەرنامەی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ پەرەپێدان وەکو بەشێك لە بەرنامەکەی خۆی بۆ حوکمڕانی بۆ بەهێزکردنی پرۆسەی هەڵبژاردن لە عێراقدا، دەستپێشخەریەكی ئەنجامدا بۆ بەهێزکردن و پەرەپێدانی توانستی 200 خانمی… Read more\nبەغدا، 29 ی تشرینی یەکەم، 2018- حکومەتی کۆماری کۆریا و بەرنامەی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ پەرەپێدان ڕێکەوتننامەیەکی هاوبه‌شیكردنیان واژۆکرد بۆ دابینکردنی بڕی 5 ملیۆن دۆلاری ئەمریکی بۆ پشتیوانکردنی… Read more\nهاندانى ڕێکخستنی پلانەکانی پەرەپێدان هاوتا لەگەڵ ئامانجەکانی پەرەپێدانی بەردەوام\nبەغدا/هەولێر- بەرنامەی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ پەرەپێدان، بە هاوبەشێتی لەگەڵ وەزارەتی پلاندانانی عێراق و وەزارەتی پلاندانانی هەرێمی کوردستاندا، دوو وۆرکشۆپی یەکبەدوای رێكخست بۆ پێداچوونەوە و گفتوگۆکردن… Read more\nبەغدا- عێراق پابەندە بە هەوڵەکانی یه‌وه له‌پێناو بەدەستهێنانی ئاسایشى کەشوهەوا. هەوڵەکانی کەمکردنەوەی کاریگەریەکانی گۆڕانکاریه‌كان له کەشوهەوا دانیشتوانی ناوخۆ و سەرچاوە نێودەوڵەتیەکان ده‌خاته‌سه‌ر… Read more\nگەیاندنی خزمەتگوزاری سه‌ره‌كى به‌شێوه‌كى باشتر هەلی دەستبەجێی داهات بۆ 819 کەس دابین ده‌كات\nکۆماری فیدڕاڵی ئەڵمانيا و بەرنامەی هەستانەوە وبەدەنگەوەچوونی قەیران لە عێراق كه‌سه‌ر به به‌رنامه‌ى نه‌ته‌وه‌یه‌كگرتووه‌كانه‌بۆ په‌رپێدان لەگەڵ دەسەڵاتدارانی کارگێڕی پارێزگاکانی هەڵەبجە و کارگێڕیەکانی… Read more\nدانیشتنێکی وۆرکشۆپ بۆ دەستەی وردبینکارانی ئه‌نجومه‌نى باڵاى فیدڕال بۆ لێکۆڵینەوەكانى دژە گەندەڵی وساختەکاری\nله‌پێناو بره‌و‌دان بە هەوڵە نیشتیمانیەکان بۆ به‌رنگاربوونه‌وه‌ى گەندەڵی، وۆرکشۆپێكى دوو ڕۆژى ڕێکخرا لەلایەن بەرنامەی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ په‌رپێدان لە ڕۆژانى 29 و 30 ی ئەیلولی 2018 دا بۆ باشترکردنی… Read more


ماڵپەری فیردەوس | کەسێک قەرزارمە و دەڵێت بڕۆ لای فلانە کەس وەزعی باشە ئەو قەرزت دەداتەوە ، دوای من قەرزەکەی دەدەمەوە ، منیش کێشەم لەگەڵ کەسە دەولەمەندەکە ھەیە نامەوێت بچم لێی وەربگرم ، ئایا واجبە من ڕازی ببم و بچم پارە لە دەولەمەندەکە وەربگرم ؟\nسەردێری پرسیار:کەسێک قەرزارمە و دەڵێت بڕۆ لای فلانە کەس وەزعی باشە ئەو قەرزت دەداتەوە ، دوای من قەرزەکەی دەدەمەوە ، منیش کێشەم لەگەڵ کەسە دەولەمەندەکە ھەیە نامەوێت بچم لێی وەربگرم ، ئایا واجبە من ڕازی ببم و بچم پارە لە دەولەمەندەکە وەربگرم ؟\nبەرواری دانان :2019-10-01 کۆدی پرسیار:1507\nپرسیار : کەسێک قەرزارمە و دەڵێت بڕۆ لای فلانە کەس وەزعی باشە ئەو قەرزت دەداتەوە ، دوای من قەرزەکەی دەدەمەوە ، منیش کێشەم لەگەڵ کەسە دەولەمەندەکە ھەیە نامەوێت بچم لێی وەربگرم ، ئایا واجبە من ڕازی ببم و بچم پارە لە دەولەمەندەکە وەربگرم ؟\nوەڵام : کەسی قەرزار ئەگەر خاوەنی قەرزی ناردە لای کەسێکی تر بۆ ئەوەی قەرزی وەربگرێتەوە ، باشتر وایە بچێت قەرزی وەربگرێتەوە ، بەڵگە :\nعن أبي هريرة رضي الله عنه قال : قال رسول الله صلى الله عليه وسلم : (( مطل الغني ظلم، وإذا أتبع أحدكم على ملي فليتبع )) متفق عليه .\nواتە : لە ئەبو ھوڕەیڕە دەگێڕنەوە خوا لێی ڕازی بێت فەرمووی : پێغەمبەر درود ە سەلامی خوای لێ بێت فەرمووی : (( قەرز کوێری دەولەمەند ستەمە ، ئەگەر ڕێکەوت کەسێکتان لە لایەنی قەرزی خۆیەوە ، بەرەو ڕووی کەسێکی دەولەمەند کرایەوە لە باتی قەرزەکەی خۆی ، بۆ ئەوەی قەرزەکەی پێ بداتەوە ، ئەوە با بچێ قەرزەکەی لەو دەولەمەندە وەربگرێتەوە )) .\nجیاوازی ھەیە لەنێوان زانایان ئایا واجبە خاوەن قەرز ڕازی ببێت بچێت قەرزی خۆی لە کەسە دەولەمەندە وەربگرێتەوە یان نە ، دوو وتە ھەیە :\nیەکەم : زۆربەی زانایان بۆ ئەوە چوون ئەم فەرمان کردنە بۆ سونەتی یە ، کە ئەمە وتەی مالک و شافعی و ئەبو حەنیفە ، بەڵگە :\n(١) ئەم نقل کردنەی قەرز و لە کەسێکی تر وەرگرتنەوە شتێکە لەنێوان قەرزار و خاوەنی قەرز ، مەرج نییە ڕازی بێت و قبولی بکات .\nدووەم : ھەندێک زانای تر بۆ ئەوە چوون ئەم فەرمان کردنە بۆ واجبی یە ، کە ئەمە وتەی ئیمام ئەحمەد و ئەھلی ظاهره ، بەڵگە :\n(١) چونکە فەرموودەکە فەرمانی کردووە ، وە ئەصل لە فەرمان کردن بۆ واجبی یە ئیلا قەرینە ھاتبێت .\nصنعانی ڕەحمەتی خوای لێ بێت دەفەرمووێت : (( نەم زانیووە شتێک ھەبێت فەرمانەکە لەسەر ظاهری خۆی لابدات بۆ سونەت . )) سبل السلام (٢٠٠/٥) .\nئەگەر کەسی قەرزار بتوانێت بچێتە لای دەولەمەندەکە و قەرزی خاوەن قەرز بداتەوە ئەوە شتێکی باشە ، ئەگەر نا باشتر وایە خاوەنی قەرز خۆی بچێت یان وەکیلێک لە جیاتی خۆی بنێرێت .


نزار خەزرەجی.. جەلادەكەی ئەنفال\nئەو پیاوەی پارتی‌و یەكێتی‌و بزووتنەوەی ئیسلامی پاكانەیان بۆ كرد\n15/04/2019 5942 جار خوێندراوه‌ته‌وه\nكه‌س له‌وبڕوایه‌دا نه‌بوو ڕۆژێك یه‌كێك له‌به‌رپرسه سه‌ره‌كیه‌كانی تاوانی ئه‌نفال پۆلیسی ئینته‌رپوڵ به‌دوایدا بگه‌ڕێت، كه‌چی هه‌ر ئه‌و ڕۆژه دوو پارته سه‌ره‌كیه‌كه‌ی هه‌رێمی كوردستان (پارتی دیموكراتی كوردستان، یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستان) نامه‌ی پاكانه‌یان بۆ سه‌رۆك ئه‌ركانی ئه‌و سوپایه نوسی كه به‌رپرسی تاوانه‌كانی كیمیابارانكردنی هه‌ڵه‌بجه‌و ئه‌نفالی كورد بوو.\nچاوپێكه‌وتنێكی له‌گه‌ڵ سه‌دام حسێن ژیانی گۆڕی\nنزار خه‌زره‌جی له 17ی تشرینی دووه‌می ساڵی 1938 له‌شاری موسڵ له‌دایكبووه، كه خێزانه‌كه‌ی مێژوویه‌كی درێژیان له‌نێو كاری سه‌ربازیدا هه‌بووه‌و باوكی پله‌ی نه‌قیب-ی له‌ڕیزی سوپادا هه‌بووه.\nنزار خه‌زره‌جی تا ساڵی 1971 ناوێكی هێنده دیاری نێو سوپای عێراق نه‌بووه، به‌ڵام چاوپێكه‌وتنێكی له‌گه‌ڵ سه‌دام حسێن، سه‌رۆكی ڕژێمی پێشووی عێراق ژیانی نزار خه‌زره‌جی ده‌گۆڕێت‌و به‌ره‌و پله به‌رزه‌كانی به‌رپرسیارێتی سوپای ده‌بات.\nبه‌هۆی دژایه‌تیكردنی كوده‌تاكه‌ی ساڵی 1968 مامێكی نزار خه‌زره‌جی حوكمی له‌سێداره‌دانی بۆ ده‌رده‌چێت، به‌ڵام له‌سه‌ردانێكی سه‌دام حسێن بۆ شاری مۆسكۆی پایته‌ختی ڕوسیا، خه‌زره‌جی داوا له‌سه‌دام ده‌كات مامی له‌سێداره نه‌درێت، له‌به‌رامبه‌ر ئه‌و داوایه‌شدا سه‌دام حسێن به‌ڵێنی سوككردنی حكومه‌كه‌ی مامی خه‌زره‌جی ده‌دات.\nناوی نزار خه‌زره‌جی له‌شه‌ڕی یه‌كه‌می كه‌نداو له‌ساڵانی هه‌شتاكاندا به‌شێوه‌یه‌كی به‌رفراوان بڵاوده‌بێته‌وه، هه‌ر له‌و ساڵانه‌دا تا ساڵی 1990 خه‌زره‌جی ده‌بێته سه‌رۆك ئه‌ركانی هێزه چه‌كداره‌كانی عێراق، كه به‌رزترین پله‌ی سه‌ربازیی عێراق بوو له‌مه‌یدانی جه‌نگ.\nخه‌زره‌جی‌و په‌یوه‌ندیی به كیمیابارانی هه‌ڵه‌بجه‌و شاڵاوی ئه‌نفاله‌وه\nهاوكات له‌گه‌ڵ كۆتایهاتنی شه‌ڕی هه‌شت ساڵه‌ی عێراق-ئێران، حكومه‌تی عێراق دوو تاوانی گه‌وره‌ی به‌رامبه‌ر گه‌لی كورد ئه‌نجامدا، ئه‌ویش كیمیابارانكردنی هه‌ڵه‌بجه‌و تاوانی ئه‌نفال بوو، له‌وكاته‌شدا خه‌زره‌جی یه‌كێك بوو له‌و كه‌سانه‌ی به‌رپرسی هه‌ردوو جینۆسایده گه‌وره‌كه بوو.\nبه‌ڵام نزار خه‌زره‌جی له‌چاوپێكه‌وتنێكدا ڕه‌تیده‌كاته‌وه په‌یوه‌ندی به كیمیابارانكردنی هه‌ڵه‌بجه‌وه هه‌بوبێ‌و ده‌ڵێ:"سوپا په‌یوه‌ندی به‌و كاره‌وه نه‌بوو، چه‌كی كیمیایی له‌كارگه‌یه‌ك دروستده‌كرا كه ڕاسته‌وخۆ عه‌لی حه‌سه‌ن مه‌جید لێی به‌رپرس بوو، هێزی ئاسمانیش فه‌رمانیان له‌سه‌دام حسێن وه‌رده‌گرت".\nله‌باره‌ی ئه‌نفالیشه‌وه ده‌ڵێ:"دیسان سوپا په‌یوه‌ندی به‌شاڵاوی ئه‌نفاله‌وه نه‌بوو، چونكه ئێمه سه‌رقاڵی شه‌ڕكردن له‌گه‌ڵ ئێران‌و ڕزگاركردنی ئه‌و شوێنانه‌ی خاكی عێراق بووین كه كه‌وتبوه ده‌ست ئێرانیه‌كان، ئه‌وه‌ش هه‌ر عه‌لی حه‌سه‌ن مه‌جید لێی به‌رپرس بوو، چونكه شاڵاوه‌كان به به‌شداریی جه‌یشی شه‌عبی و هه‌واڵگریی عێراق ئه‌نجامده‌درا".\nڕه‌خنه‌گرتن له‌سه‌دام حسێن‌و هه‌ڵاتن له‌عێراق\nله‌كاتی هێرشكرنه سه‌ر كوه‌یت، نزار خه‌زره‌جی كه له‌وكاته‌دا سه‌رۆك ئه‌ركانی سوپای عێراق بوو هیچ ئاگادارییه‌كی نه‌بووه له هێرشی وڵاته‌كه‌ی بۆسه‌ر كوه‌یت، ته‌نانه‌ت ئه‌و ده‌ڵێ له‌ڕادیۆوه هه‌واڵی داگیركردنی كوه‌یتی بیستوه، كه هێرشه‌كه له‌لایه‌ن گاردی كۆمارییه‌وه ئه‌نجامدراوه.\nبێئاگایی خه‌زره‌جی له‌یه‌كێك له‌گه‌وره‌ترین ڕووداوه‌كانی سه‌ده‌ی 20 وایكرد ناوبراو ڕه‌خنه له هێرشی سه‌ر كوه‌یت بگرێت، ڕه‌خنه‌كانیش له‌و ڕوه‌وه بوون كه ئه‌و ئاگادار نه‌بووه، ئه‌وه‌ش سه‌ره‌تای ناكۆكی خه‌زره‌جی بوو له‌گه‌ڵ سه‌دام حسێن، به‌ڵام دیارترین ڕووداو كه كۆتایی به‌ژیانی خه‌زره‌جی له‌نێو خزمه‌تی سه‌ربازیی هێنا، كۆبوونه‌وه‌یه‌كی بوو له‌گه‌ڵ سه‌دام حسێن كه تیایدا به سه‌دامی وتووه عێراق شه‌ڕی كوه‌یتی دۆڕاندوه، سه‌دام به‌توڕه‌یی ئه‌و كۆبوونه‌وه‌یه جێده‌هێڵێت‌و دواتر بڕیاری دورخستنه‌وه‌ی خه‌زره‌جی له‌پۆسته‌كه‌ی ده‌دات.\nدوای دورخستنه‌وه‌ی خه‌زره‌جی له پۆسته‌كه‌ی به‌هۆی ڕه‌خنه‌گرتنیه‌وه، سه‌رجه‌م پاسه‌وانه تایبه‌تییه‌كانیشی لێوه‌رگیراوه، وه‌ك خۆی ده‌ڵێ، چاودێرییه‌كی توند كراوه‌و په‌یوه‌ندییه ته‌له‌فۆنییه‌كانیشی له‌لایه‌ن هه‌واڵگریی عێراقییه‌وه چاودێری له‌سه‌ر بووه.\nساڵی 1995 خه‌زره‌جی هه‌ستده‌كات مانه‌وه‌ی له عێراق واده‌كات ژیانی بكه‌وێته مه‌ترسییه‌وه، بۆیه له‌پلانێكی نهێنیدا بڕیاری جێهێشتنی عێراق ده‌دات، سه‌ره‌تا ده‌چێته شاری موسڵ، پاشان به‌هاوكاریی حزبێكی كوردیی له‌باشوری كوردستان ده‌چێته ئاكرێ، دواتر بۆ زاخۆ و پاشان بۆ توركیا، خه‌زره‌جی ساڵانی دواتر به‌ئاشكرا باسی له‌وه‌ده‌كرد كورده‌كان هاوكارییان كردووه بۆ جێهێشتنی خاكی عێراق.\nیه‌كێك له‌چیرۆكه‌كانی چۆنیه‌تی ده‌ربازكردنی نزار خه‌زره‌جی له‌عێراق به‌گێڕانه‌وه‌ی ئه‌یاد عه‌لاوی، سه‌رۆكی هاوپه‌یمانی نیشتمانیی سوننه‌كانی عێراقه كه له‌كتێبی "له‌نێو ئاگر"دا ده‌ڵێ، هه‌ماهه‌نگی له‌گه‌ڵ مه‌سعود بارزانی، سه‌رۆكی پارتی كردووه بۆئه‌وه‌ی نزار خه‌زره‌جی له‌عێراق ده‌رباز بكه‌ن.\nده‌رفه‌تی زێڕین بۆ دادگایكردنی خه‌زره‌جی‌و پاكانه‌ی حزبه كوردییه‌كان\nساڵی 2001 ده‌رفه‌تێكی زێڕین هاته به‌رده‌ست گه‌لی كورد كاتێك له‌سه‌ر سكاڵای چه‌ندین په‌نابه‌ری كورد داوای دادگایكردنی خه‌زره‌جی كرا، ئه‌ویش به‌تۆمه‌تی ئه‌نجامدانی جینۆساید به‌رامبه‌ر گه‌لی كورد، به‌ڵام هه‌ر له‌و ساڵه‌دا سێ حزبی دیاری باشووری كوردستان نامه‌ی پاكانه‌كان بۆ خه‌زره‌جی نوسیوه بۆئه‌وه‌ی له‌لایه‌ن حكومه‌تی دانیماركه‌وه ڕوبه‌ڕووی دادگایكردن نه‌بێته‌وه.\nئیحسان عه‌بدولعه‌زیز، به‌رپرسی په‌یوه‌ندییه‌كانی ده‌ره‌وه‌ی بزوتنه‌وه‌ی ئیسلامی كوردستان كه حزبه‌كه‌ی پاكانه‌ی بۆ خه‌زره‌جی نوسیوه له‌نامه‌كه‌یدا ده‌ڵێ:"ئێمه دڵنیاییده‌ده‌ین له‌وه‌ی به‌ڕێز خه‌زره‌جی بێتاوانه له‌كاره‌ساتی هه‌ڵه‌بجه‌و ئه‌نفال، كه‌سێكی نیشتیمانپه‌روه‌ره".\nله‌و نامه‌یه‌ی كه هه‌ریه‌كه له‌پارتی دیموكراتی كوردستان كه‌واژۆی فازڵ میرانی، سكرتێری مه‌كته‌بی سیاسی ئه‌و حزبه، یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستان كه واژۆی جه‌لال تاڵه‌بانی، سكرتێری كۆچكردووی یه‌كێتی له‌سه‌ره، تیایدا پاكانه بۆ نزار خه‌زره‌جی كراوه.\nساڵی 2002 نزار خه‌زره‌جی له‌میانی لێدوانێكی ڕۆژنامه‌وانیدا بێتاوانیی خۆی له‌ئاست هه‌ردوو كاره‌ساتی هه‌ڵه‌بجه‌و ئه‌نفال نیشانداو وتی:"من په‌یوه‌ندیم به‌هه‌ڵه‌بجه‌و ئه‌نفاله‌وه نیه، منیش قوربانیی ده‌ستی هه‌ندێك لایه‌نی نێو ڕژێمی عێراقم".\nبه‌وته‌ی نزار خه‌زره‌جی، به‌رپرسی یه‌كه‌م‌و پلانداڕێژه‌ری هه‌ردوو كاره‌ساتی هه‌ڵه‌بجه‌و ئه‌نفال، عه‌لی كیمیایی بووه.\nخه‌زره‌جی باسی له‌وه‌كردوه:"هه‌ردوو حزبه سه‌ره‌كیه‌كه‌ی كوردستان له‌نامه‌یه‌كدا بۆ وه‌زاره‌تی دادی دانیمارك وتیان، كه من له‌و به‌رپرسه سه‌ربازییانه بووم كه ڕقم له‌به‌كارهێنانی توندوتیژی بووه".\nبه‌ڵام ئه‌و قسانه‌ی نزار خه‌زره‌جی نه‌بووه هۆی ئه‌وه‌ی دادگای دانیمارك بێتاوانبوونی ناوبراو بسه‌لمێنێت، چونكه سه‌دان شایه‌تحاڵ له‌به‌رده‌م دادگا شایه‌تییان له‌سه‌ر خه‌زرجی دابوو، له‌دانیشتنێكیشدا كه پێنج كاتژمێری خایاند، دادوه‌ری ئه‌و كه‌یسه‌ی خه‌زره‌جی باسی له‌تێوه‌گلانی خه‌زره‌جی و شایه‌تحاڵه‌كان كرد.\nعیماد ئه‌نساری، كه یه‌كێك بووه له فه‌رمانده سه‌ربازییه‌كانی نێو سه‌رۆكایه‌تی ئه‌ركانی سوپای ڕژێمی پێشووی عێراق كه ئامۆزای خه‌زره‌جیشه له‌باره‌ی تێوه‌گلانی ئامۆزاكه‌ی له هه‌ردوو جینۆسایدی هه‌ڵه‌بجه‌و ئه‌نفال ده‌ڵێ:"خه‌زره‌جی بێتاوانه، چونكه هه‌موومان ده‌مانزانی بڕیاری به‌كارهێنانی چه‌كی كیمیایی له‌به‌رزترین ده‌سه‌ڵاتی عێراقه‌وه ده‌درا".\nجۆن نیكسۆن، یه‌كه‌م لێكۆڵه‌ری ئه‌مه‌ریكی بۆ لێكۆڵینه‌وه له‌گه‌ڵ سه‌دام حسێن له‌باره‌ی لێكۆڵینه‌وه‌كانی له‌گه‌ڵ سه‌رۆكی ڕژێمی پێشووی عێراق ده‌ڵێ:"كاتێك له‌باره‌ی هه‌ڵه‌بجه‌وه پرسیارم له‌سه‌دام كرد ئه‌و زۆر توڕه‌بوو، خۆی ده‌خوارده‌وه پاشان وتی، بڕۆن له‌وباره‌یه‌وه له‌نزار خه‌زره‌جی بپرسن، من هیچ بڕیارێكم له‌وباره‌یه‌وه نه‌داوه، له‌و بپرسن ئه‌و به‌رپرسی سه‌ربازیی بوو".\nپه‌یوه‌ندی خه‌زره‌جی به‌ئه‌مریكییه‌كانه‌وه\nدوای ڕوداوه‌كه‌ی 11ی سێپته‌مبه‌ری ئه‌مریكا، ئه‌و وڵاته ده‌ستیكرد به‌دانانی پلانێك بۆ ڕوخاندنی رژێمی پێشووی عێراق، بۆئه‌و مه‌به‌سته‌ش ده‌یانویست سود له‌و به‌رپرسه باڵایانه‌ی ئه‌و ڕژێمه وه‌ربگرن كه له‌عێراق نه‌ماون‌و میانه‌یان له‌گه‌ڵ ئه‌و ڕژێمه نه‌ماوه.\nسه‌ره‌تا ئه‌مریكییه‌كان بیریان له‌وه‌كرده‌وه خه‌زره‌جی بكه‌نه جێگره‌وه‌ی سه‌دام حسێن، بۆئه‌و مه‌به‌سته‌ش له‌گه‌ڵ حكومه‌تی دانیمارك هه‌ماهه‌نگییان كرد بۆئه‌وه‌ی مافی په‌نابه‌رێتی بدرێته خه‌زره‌جی، ته‌نانه‌ت ناوبراو خۆی وه‌ك شارل دیگۆل (سه‌رۆكی كاتی فه‌ره‌نسا كه‌نازییه‌كانی له‌فه‌ره‌نسا وه‌ده‌رنا) ده‌ناساند.\nبه‌هۆی شاره‌زایی له‌ته‌واوی پارێزگای كه‌ركوك، ئه‌مریكییه‌كان ده‌یانویست له‌كاتی هێرشكردنه سه‌ر ڕژێمه‌كه‌ی سه‌دام حسێن سود له‌خه‌زره‌جی وه‌ربگرن بۆ ڕزگاركردنی شاری كه‌ركوك.\nمافی مرۆڤی دانیمارك: خه‌جاڵه‌تییه بۆ ئێمه خزمه‌تی تاوانبارێكمان كردووه\nنوسینگه‌ی مافی مرۆڤی دانیمارك له‌باره‌ی نزار خه‌زره‌جی هه‌ڵوێستێكی توندی هه‌بوو و له‌زاری سه‌رۆكی نوسینگه‌كه‌وه وتی:"خه‌جاڵه‌تییه بۆ ئێمه كه خزمه‌تی تاوانبارێكمان كردووه له‌بری ئه‌وه‌ی دادگایی بكه‌ین" ده‌شڵێ، ئه‌گه‌ر وڵاته‌كه‌ی نه‌توانێ دادگایی نزار خه‌زره‌جی بكات، ئه‌وا پێویسته ڕاده‌ستی دادگای لاهای نێوده‌وڵه‌تی بكات بۆئه‌وه‌ی به‌شێوه‌یه‌كی دادپه‌روه‌رانه دادگایی بكرێت.\nدیارنه‌مانی خه‌زره‌جی له‌دانیمارك\nڕۆژی 19ی ئاداری ساڵی 2003 خێزانه‌كه‌ی خه‌زره‌جی هێزه ئه‌منییه‌كانی دانیماركیان له‌دیارنه‌مانی خه‌زره‌جی ئاگاداركرده‌وه، دواتریش هێزه ئه‌منییه‌كان فه‌رمانی ده‌ستگیركردن‌و پشكنینی خاكی دانیماركیان بۆ خه‌زره‌جی ده‌ركرد، چونكه پێیان وابوو یان هه‌ڵاتووه، یاخود توشی ڕوداوێك یان دۆخێكی ته‌ندروستی كتوپڕ بووه.\nبه‌ڵام دواتر چاره‌نوسی خه‌زره‌جی به‌شێوه‌یه‌كی دیكه ئاشكرابوو، چونكه ناوبراو نه هه‌ڵاتبوو نه توشی دۆخێكی ته‌ندروستی كتوپڕیش ببو، به‌ڵكو له‌ڕۆژی 15ی مانگی ئاداری ساڵی 2003 له‌ڕێگه‌ی هه‌رێمی كوردستانه‌وه گه‌ڕابوه‌وه خاكی عێراق، ئه‌ویش بۆ په‌یوندیكردن به‌هێزه ئۆپۆزسیۆنه‌كانی عێراقه‌وه كه پلان بۆ هێرشی ئه‌مریكا‌و ڕوخاندنی ڕژێمی به‌عس داده‌نرا.\nدوای ئه‌وه‌ی ئه‌مریكییه‌كان بێهیوا بوون له‌وه‌ی بتوانن سود له نزار خه‌زره‌جی ببینن، ناوبراو دووباره له‌ڕێگه‌ی هه‌رێمی كوردستانه‌وه خاكی عێراقی جێهێشته‌وه‌و چووه وڵاتی ئوردن.\nسی ئای ئه‌ی خه‌زره‌جی له دانیماركه‌وه بۆ ئیمارات گواسته‌وه\nسه‌ره‌تای دیارنه‌مانی نزار خه‌زره‌جی له‌دانمارك، به‌رپرسانی ئه‌و وڵاته هیچ زانیارییه‌كیان له‌باره‌ی چۆنیه‌تی دیارنه‌مانی و شوێنی ئه‌وكاته‌ی خه‌زره‌جییه‌وه نه‌بوو، به‌ڵام دواتر حكومه‌تی دانیمارك دانی به‌وه‌دا نا كه خه‌زره‌جی له‌لایه‌ن ده‌زگای هه‌واڵگریی ئه‌مریكا (CIA)ه‌وه براوه‌ته ئیمارات‌و دواتر بۆ باشووری كوردستان.\nنوسراوی سێ حزبه‌كه‌ی باشور له‌باره‌ی بێتاوانیی خه‌زره‌جیه‌وه:\nر . ج


د.یوسف گۆران: پێویستە مامۆستایانمان ئامادە بکەین بۆ ئەوەى سه‌ركردایەتى گۆڕانكاریی بنەڕەتى لە په‌روه‌رده و خوێندنی باڵا بکەن | وەزارەتى خوێندنى باڵا و توێژینەوەى زانستى\nد.یوسف گۆران: پێویستە مامۆستایانمان ئامادە بکەین بۆ ئەوەى سه‌ركردایەتى گۆڕانكاریی بنەڕەتى لە په‌روه‌رده و خوێندنی باڵا بکەن\nد.یوسف گۆران وه‌زیری خوێندنی باڵا و توێژینه‌وه‌ی زانستی ڕایگه‌یاند: مامۆستایان ڕه‌گه‌زی سه‌ره‌كی و بنه‌ڕه‌تی بواری خوێندن و په‌روه‌رده‌ن، هه‌ربۆیه ده‌بێ سه‌ركرده‌ی گۆڕانكارییه‌كانیش بن.\nیه‌كه‌مین گروپی مامۆستایانی زانكۆكان بۆ خوله‌كانی وانه‌وتنه‌وه به‌ره‌و فنلاند به‌ڕێده‌كه‌ون\nئه‌و ڕاگه‌یاندنه‌ی د.یوسف گۆران وه‌زیری خوێندنی باڵا و توێژینه‌وه‌ی زانستی ئه‌مڕۆ دوشه‌ممه، ڕێكه‌وتی (23/7/2018) له میانه‌ی سه‌رپه‌رشتیكردنی كۆبونه‌وه‌یه‌ك هات، كه تایبه‌ت بو به‌به‌ڕێكردنی یه‌كه‌مین گروپی مامۆستایانی زانكۆكانی كوردستان بۆ وڵاتی فنلاند بۆ به‌شداریكردن له كۆرسه‌كانی تایبه‌ت به‌خوله‌كانی وانه‌وتنه‌وه له زانكۆكانی كوردستان.\nپێداچونه‌وه به‌ڕێگه‌كانی وانه‌وتنه‌وه یه‌كێك له پڕۆژه ستراتیجییه‌كان\nله‌و كۆیونه‌وه‌یه‌دا، كه به‌ئاماده‌بونی د.ئامانج سه‌عید ڕاوێژكاری وه‌زیری خوێندنی باڵا و توێژینه‌وه‌ی زانستی و، د.كاوه شێروانی سه‌رۆكی زانكۆی پۆلیته‌كنیكی هه‌ولێر به‌ڕێوه‌چو، وه‌زیری خوێندنی باڵا و توێژینه‌وه‌ی زانستی له وته‌یه‌كیدا ئاماژه‌ی به‌گرنگی پرۆژه‌كه كرد و ڕایگه‌یاند: پێداچونه‌وه به شێوازی پێداگۆگی، یاخود ڕێگه‌كانی وانه‌وتنه‌وه یه‌كێكه له پرۆژه ستراتیجییه گه‌وره‌كانی وه‌زاره‌ته‌كه‌مان، چونكه له ڕێگه‌ی ئه‌م پرۆژه‌یه، كه به‌ڕیفۆرم ناونراوه، به‌ڵام زیاتر له ڕیفۆرم تێده‌دپه‌ری و به‌شۆڕشێك ناوی ده‌بین، شێوازی وانه‌وتنه‌وه گۆڕانكاری ته‌واوی به‌سه‌ردا ده‌هێنین.\nوڵاتان به‌بایه‌خدان به‌مامۆستا و په‌روه‌رده و خوێندنی باڵا پێشكه‌وتون\nد.یوسف گۆران ئه‌وه‌شی ڕاگه‌یاند: كه وانه‌وتنه‌وه یه‌كێك بوه له كێشه سه‌ره‌كیكه‌كانمان له زانكۆكان، وتیشی به‌هۆی ئه‌وه‌ی مامۆستا ڕه‌گه‌زی سه‌ره‌كی و بنه‌ڕه‌تیه له خوێندن، بۆیه ئه‌گه‌ر توانیمان گۆڕانكاری له شێوازی وانه‌وتنه‌وه‌ی مامۆستا بكه‌ین ئه‌توانین گۆڕانكاری له هه‌موشێتك بكه‌ین، ڕونیشیكرده‌وه كه ئه‌گه‌ر بایه‌خی تایبه‌ت به‌مامۆستا و خوێندن درا، ئه‌وا ده‌توانین ده‌سكه‌وتی گه‌وره به‌دی بهێنین، وتیشی ئه‌زمونی وڵاتان فێری كردوین كه ده‌بێ له‌سه‌ر ڕێگه ڕاسته‌كه كاره‌كانمان بكه‌ین، بۆ ئه‌وه‌ش نمونه‌ی به‌كۆریای باشور و مالیزیا و سەنگافۆرە و ئیندۆنوسیا و...چه‌ند وڵاتێكی دیكه هێنایه‌وه، ئاشكراشیكرد كاتێك مێژوی ئه‌و وڵاتانه ده‌خوێنینه‌وه، ئینجا ده‌زانین چۆن پیشكه‌وتون، به‌تایبه‌ت له گرنگیدان به‌خوێندن و په‌ره‌وەرده و خوێندنی باڵا له‌ناویشاندا گرنگی زۆریان به‌مامۆستا داوه.\nده‌بێ مامۆستا سه‌ركرده‌ی بواره‌كه‌ی خۆی بێ\nوه‌زیری خوێندنی باڵا و توێژینه‌وه‌ی زانستی باسی له ڕۆڵی گرنگی مامۆستا له بواری په‌روه‌رده و خوێندنی باڵا كرد و ڕایگه‌یاند: ئه‌گه‌ر توانیمان گۆڕانكاری له دیدگا و تێڕوانین و شێوازی وانه‌وتنه‌وه بكه‌ین، له‌وكاته‌دا ده‌توانین گۆڕانكاری گه‌وره له پڕۆسه‌ی په‌روه‌رده و خوێندنی باڵا بكه‌ین، وتیشی هه‌رچه‌نده له ڕابردودا كاری زۆر كراوه، به‌ڵام هه‌وڵه‌كان وه‌ك پێویست سه‌ركه‌وتوبوین، بۆ ئه‌وه‌ش وتی: ده‌بێ مامۆستا سه‌ركرده‌ی بواره‌كه‌ی خۆی بێ.\nفنلاند باشترین وڵاته له بواری شێوازی وانه‌وتنه‌وه\nهه‌ر له میانه‌ی قسه‌كانیدا، د.یوسف گۆران باسی له ئه‌زمونی سه‌ركه‌وتوی فنلاند له بواری په‌روه‌رده و خوێندنی باڵا كرد و، بۆ ئه‌وه‌ش ڕایگه‌یاند: له بواری وانه‌وتنه‌وه‌دا فنلاندا باشترین وڵاته، هه‌ربۆیه له چه‌ندین كۆڕ و كۆبونه‌وه و كۆنفرانسى نێودەوڵەتى كه به‌شداریمان كردوه ستایشی پرۆسه‌ی خوێندنی فنلاندیان بۆ كردوین، هه‌ربۆیه له‌سه‌ر بنه‌مای ئه‌و ڕاستیانه و به‌داداچونه‌كانمان، پڕۆژه‌یه‌كه‌مان داڕشت بۆ دوباره دارشتنه‌وه‌ی سیستمی یه‌كگرتویی وانه‌وتنه‌وه له زانكۆ حكومی و تایبه‌تیه‌كان، وتیشی بۆ هیچ جیاوازییه‌ك له نێوان زانكۆ حكومی و تایبه‌ته‌كان نیه، چونكه هه‌ردو كه‌رته‌كه ئه‌ركی په‌روه‌رده‌كردنی نه‌وه‌كانی ئێمه‌یان له ئه‌ستۆیه، بۆیه ده‌بێ به‌یه‌ك پێوه‌ر كاربكه‌ن.\nكوردستان ده‌بێته خاوه‌ن شێوازی تایبه‌تی وانه‌وتنه‌وه\nسه‌باره‌ت به‌ئه‌ركی ئه‌م ستافه كه به‌ره‌و وڵاتی فنلاند به‌ڕیده‌كه‌ون، وه‌زیری خوێندنی باڵا و توێژینه‌وه‌ی زانستی ڕایگه‌یاند: ئه‌ركی ئێوه ته‌نها بینینی كۆرسیك نیه له فنلاند، به‌ڵكو دوای ئه‌وه‌ی بۆ ماوه‌ی دومانگ كۆرس ده‌خوێنین و، له هاتنه‌وه‌تان ئه‌ركه‌كانتان زۆر قورس تر ده‌بێ، چونكه له ژێر چاودێری وڵاتی فنلاند له كوردستان پرۆگرامێكی تایبه‌ت به شێوازی وانه‌وتنه‌وه بۆ كوردستان داده‌نێن، هه‌ربۆیه ئه‌ركه‌كه‌تان له‌گه‌ڕانه‌وه‌تان بۆ كوردستان ته‌واو نابێ، به‌ڵكو ئه‌ركه قورسه‌كه‌تان له دوای گه‌ڕانه‌وه‌تانه، چونكه زیاتر له بواری شێوازی وانه‌وتنه‌وه ده‌بێ بۆ ماوه‌ی چه‌ند ساڵێك خۆتان ته‌رخان بكه‌ن.\nزانست پیرۆز نیه و، بەشێوەى ڕەخنەگرانە مامەڵەى لەگەڵدا بکرێ\nد.یوسف گۆران وه‌زیری خوێندنی باڵا و توێژینه‌وه‌ی زانستی به‌شێكی دیكه‌ی وتاره‌كه‌ی ته‌رخانكرد بۆ كێشه بنه‌ڕه‌تیه‌كانی شێوازی وانه‌وتنه‌وه و له‌و بواره‌دا وتی: یه‌كێك له بنه‌ماكانی سه‌ركه‌وتنی ئیداره و ده‌وڵه‌ت چالاكبون و ڕاپه‌ڕاندنی كاركه‌كان و كرانه‌وه‌یه به‌ڕوی دونیا له‌گه‌ڵ تێكه‌ڵبون به‌گۆڕانكاری و ئایدیا تازه‌كان، دواجاریش به‌ده‌ستهێنانی متمانه‌ی خه‌ڵكیه، ئاشكراشیكرد، كه ئه‌گه‌ر ئاگامان له پرۆگرامه‌كانی دنیا نه‌بێ ناتوانین پێشبكه‌وین، بۆ ئه‌وه‌ش ئاماژه‌ی به كێشه‌كانی وانه‌وتنه‌وه كرد و ڕایگه‌یاند: كێشه بنه‌ڕه‌تیه‌كانی شێوازی وانه‌وتنه‌وه له زانكۆكان ده‌گه‌ڕێته‌وه بۆ ئه‌وه‌ی له بنه‌ڕه‌ته‌وه سود له وانه‌وتنه‌وه و ته‌لقینی حوجره‌كان وه‌رگیراوه، وتیشی چونكه سیستمی په‌روه‌رده‌یی ئێمه سیستمیكی ئاینی بوه، بۆیه مامۆستا و شێوازی وانه‌وتنه‌وه له‌سه‌ر بنه‌مای پیرۆزی داڕێژراوه، به‌ڵام كاتێك كه مامه‌ڵه له‌گه‌ڵ زانست ده‌بێ جیاواز بێ له‌گه‌ڵ ئه‌و مامه‌ڵه‌ی له‌گه‌ڵ ئاین ده‌كرێ، چونكه ئاساییه و ده‌بێ ڕه‌خنه له زانست بگیرێ و گفتوگوۆگی له‌باره‌وه بكرێ، وتیشی كێشه‌ی ئێمه ته‌نها له‌سه‌ر سیستمه كۆنه‌كه‌ی زانسته، نه‌ك سیستمه تازه‌كه‌ی، كه بریتیه له گفتوگۆ و ڕه‌خنه و تیم وۆرك و هتد، وتیشی ئه‌گه‌ر بمانه‌وێ له كۆتایدا مامۆستایه‌كی باش و خوێندكارێكی باش ده‌ربچوێنین، ده‌بێ له‌سه‌ر بنه‌مای زانست به‌رنامه‌كانمان دابڕێژینه‌وه، ئێستاش كاتی ئه‌وه هاتوه ئێمه‌ی مامۆستایان ببینه سه‌رمه‌شقی ئه‌و بابه‌ته.\nپه‌ره‌پێدان به‌شێوازی وانه‌وتنه‌وه پرۆسه‌یه‌كی گه‌وره و نیشتیمانیه\nله كۆتایشدا، وه‌زیری خوێندنی باڵا و توێژینه‌وه‌ی زانستی وتی: ڕه‌وانه‌كردنی ئێوه بۆ فنلانده ته‌نها شتێكی ئاسایی نیه، به‌ڵكو شتیكی گه‌وره‌یه، بۆیه هانتان ده‌ده‌م و هه‌وڵده‌ده‌ین سینته‌رێك بۆ په‌ره‌پێدانی ئه‌كادیمی له‌سه‌رجه‌م زانكۆكان هه‌بێ، چونكه ده‌مانه‌وه‌ێ بابه‌تی پێداگۆگی له ڕوی زانستی و پراكیتیكه‌وه په‌ره‌پێبده‌ین، له‌به‌رئه‌وه‌ی پێداگۆگی پرۆسه‌یه‌كی گه‌وره و نیشتیمانیه و، په‌یوه‌ندی به نه‌وه‌كانی داهاتو هه‌یه و، په‌روه‌رده‌ی له‌سه‌ر بونیاد ده‌نێن، هه‌روه‌ك پرۆسه‌كه كاریگه‌ری له‌سه‌ر په‌رورده‌ش ده‌بێ، چونكه دواجار ئێوه مامۆستا بۆ په‌روه‌رده‌ش ئاماده ده‌كه‌ن، به‌وه‌ش كاریگه‌ری له‌سه‌ر منداڵه‌كانمان ده‌بێ.\nڕیفۆرم هه‌نگاوێكی گه‌وره‌یه\nله به‌شێكی دیكه‌ی كۆبونه‌وه‌كه‌دا، د.كاوه شیروانی سه‌رۆكی زانكۆی پۆلیته‌كنیكی هه‌ولێر به‌گرنگیه‌وه باسی له پرۆسه‌كه كرد و، به‌هه‌نگاوێكی گه‌وره‌ی كه‌رتی ڕیفۆرمی خوێندنی باڵا له زانكۆكانی كوردستان له قه‌ڵه‌میدا.\nمامۆستایان له فنلاند به‌شداری له كۆرسه‌كانی تایبه‌ت به‌شێوازی نوێی وانه‌وتنه‌وه ده‌بن\nپاشانیش، له‌لایه‌ن د.ئامانج سه‌عید ڕاوێژكاری وه‌زیری خوێندنی باڵا و توێژینه‌وه‌ی زانستی كارنامه‌ی ڕۆژانی وۆركشۆپه‌كه و ته‌وه‌ره‌كانی له وڵاتی فنلاند ئاشكرا كرد، دواتریش له‌لایه‌ن ئاماده‌بوانه‌وه گفتوگۆ له‌سه‌ر كارنامه و ماوه‌ی مانه‌وه‌ی مامۆستایان له وڵاتی فنلاند كرا و، وتی: ئێوه كه نوێنه‌رایه‌تی سه‌رجه‌م زانكۆ حكومی و تایبه‌ته‌كان ده‌كه‌ن، بۆ ماوه‌ی دو مانگ له وڵاتی فنلاند ده‌مێننه‌وه و، به‌شداری له كۆرسه‌كانی تایبه‌ت به‌شێوازی نوێی وانه‌وتنه‌وه ده‌كه‌ن.


حزبی شیوعی كوردستان ڕاگەیندراوی لەیادی ساڵڕۆژی ئەنفال بڵاوكردەوە رایدەگەینێت: "دەسەڵاتی هەرێمی كوردستان لەبەرامبەر بەسزا نەگەیاندنی ئەو تاوانبارانە و جێبەجێنەكردنی بڕیارەكانی دادگای تاوانەكانی عێراقدا بە بەپرسیار دادەنێین".\nكەسوكاری سەربەرزی شەهیدانی ئەنفال\nبەبۆنەی تێپەڕبوونی 32 ساڵ بەسەر تاوانی ئەنفالدا، كە لەلایەن ڕژێمی بەعس و بە كرێگیراوەكانییەوە ئەنجام درا، سەری ڕێز و نەوازش لەبەرامبەر سەرجەم شەهیدانی ئەنفالدا دادەنوێنین و بەڵێنی وەفاداری دەدەین بە كەسوكاریان كە لە پێناو مافەكانیان بەردەوام و سوردەبین تا بەدیهاتنی ئەو ئامانجانەی گەلەكەمان ئەو قوربانییە مەزنەی لە پێناودا بەخشی.\nشایانی باسە دەسەڵاتدارانی عێراق و هەرێمی كوردستان، تاكو ئێستا نەیانتوانیووە لەسەر ئاستی ناوخۆ و دەرەەدا لە ئاستی داخوازی و مەینەتییەكانی كەسوكاری ئەنفالدا بن و لە سایەی ئەم دەسەڵاتەدا، سی و دوو ساڵە خەم و ئازاری كەسوكاری سەربەرزی شەهیدانی ئەنفال درێژەی هەیە . ئەم تاوانە ڕەشە لەسەر دەستی ڕژێمی گۆڕبەگۆڕی بەعس و خەڵكانی خۆفرۆش ئەنجام دراوەو لە یادكردنەوەی 32 ساڵەی ئەم تاوانەدا قێزەونەدا، دووپاتی بە سزا گەیاندنی ئەو تاوانبارانە دەكەینەوەو كە بووبوونە داردەستی بەعس لە ئەنجامدانی تاوانی ئەنفالدا. بۆ ئەمە شان بە شانی دڵسۆزانی گەلەكەمان هەوڵ و كۆششەكانمان لە و پێناوەدا درێژە پێدەدەین.\nدەسەڵاتی هەرێمی كوردستان لەبەرامبەر بەسزا نەگەیاندنی ئەو تاوانبارانە و جێبەجێنەكردنی بڕیارەكانی دادگای تاوانەكانی عێراقدا بە بەپرسیار دادەنێین و ناكرێت لە سایەی دەسەڵاتی هەرێمدا ئەو تاوانبارانە، پارێزراو بن، كە ئەمە ڕێزنەگرتنە لە مێژووی تێكۆشان و قوربانییەكانی گەلی كوردستان و لەهەمان كاتدا پێشێلكاری یاساییشە. بۆیە وێڕای ئەوەی ئەم بەرپرسیارێتییە دەخەینەوە ئەستۆی دەسەڵاتی هەرێم لە هەمان كاتدا دووپاتی دەكەینەوە كە ئەبێت ئەو تاوانبارانە بدرێنە دادگاو بە سزای خۆیان بگەیەنرێن.\nئەنفالی بەدناو بە هەموو پێوەرەكانی مافی مرۆڤ و یاساو ڕێسا نێودەوڵەتییەكان، بە تاوانی جینۆساید دادەنرێت، كەچی دەسەڵاتدارانی عێراق و كۆمەڵگای نێودەوڵەتی ئامادە نین دان بەم ڕاستییەدا بنێن و عێراق بەم جۆرە لەلایەك ڕێز لە ئیرادەی ئازادیخوازانەی گەلەكەمان ناگرێت و لەلایەكی ترەوە دەیەوێت خۆی لە قەرەبووی مادی و مەعنەوی كەسوكاری سەربەزی ئەنفالەكان بدزێتەوە.\nبەڵێن دەدەین چۆن لە ڕۆژگارە سەختەكانی ئەنفالدا حزبمان بەرگری لە خەڵك و خاكی نیشتمانەكەمان كرد و چەندین داستانی نەبەردی تۆمار كرد و دەیان پێشمەرگە و كادری گیان لەسەر دەستی حزبمان لەلایەن خۆفرۆشان و دەزگا سیخوڕییەكانی بەعسەوە شەهید كران، بە هەمان گیانی بەرپرسیارێتیەوە لە داكۆكی كردن لە كەسوكاری ئەنفال و گەیشتن بە ئامانجەكانیان بەردەوام دەبین\nلە كۆتاییدا جارێكی تر سەری ڕێز و نەوازش بۆ شەهیدانی بزوتنەوەی ڕزگاریخوازی گەلەكەمان بە گشتی و شەهیدانی ئەنفال بەتایبەتی دادەنەوێنین.\nمردن و سەرشۆڕی بۆ خۆفرۆشان و دوژمنانی گەلی كوردستان\nحزبی شیوعی كوردستان – عێراق


سەرۆکایەتى کۆمارى عێراق لە شارى هەولێر رێوڕەسمێکى بۆ خەڵاتکردنى خوێندکارە یەکەمەکانی قۆناغی ئامادەیی سنوری ھەولێر و دھۆکی، ئەنجامدا.\nلە راگەیەندراوێکى سەرۆکایەتى کۆمارى عێراقدا ئاماژە بەوە کراوە “ئەمڕۆ (پێنجشەممە) 19ى ئەیلولى 2019) بەرهەم ساڵح، سەرۆک کۆمارى عێراق لە شاری ھەولێر خەڵاتی خوێندکارە یەکەمەکانی قۆناغی ئامادەیی سنوری ھەولێر و دھۆکی کرد”.\nبەگوێرەى راگەیەندراوەکە، لە میانی مەراسیمێکدا کە سەرۆکایەتی کۆمار بۆ خەڵاتکردنی خوێندکارە سەرکەوتووەکانی قۆناغی ئامادەیی ئەنجامی دابوو، بەرھەم ساڵح، سەرۆک کۆمارى عێراق وتەیەکی پێشکەش بە خوێندکارە سەرکەوتووەکان کرد و ڕایگەیاند، کە زۆر خۆشحاڵم ئەمڕۆ لە شاری ھەولێری ئازیز بەدیدەنیتان شاد دەبم و بەشداری خۆشی و شادی ئەم سەرکەوتنەتان دەکەم، بەم بۆنەیەشەوە پیرۆزبایی گەرمی خۆم ئاڕاستەی خۆتان و کەسوکارتان دەکەم.\nئاماژە بەوەش کراوە، سەرۆک کۆمار وتوویەتى : سەرکەوتنی ئێوە بۆ خۆتان و کەسوکارتان و ئایندەی وڵاتەکەشمان گرنگە، بۆیە داواتان لێدەکەم کە جێ دەستان لە بوژاندنەوە و بونیادنانەوەی وڵات دیار و پرشنگدار بێت، دڵنیاشم ھەر وا دەبێت.\nلە راگەیەندراوەکەدا ئەوە خراوەتەڕوو، سەرۆک کۆمارى عێراق لە پێویستى زانیوە حکومەت گرنگی زیاتر بە باشکردنی پرۆگرامی خوێندن بدات و ھەوڵەکانی چر بکاتەوە لە پێناو دابینکردنی پێداویستی خوێندن و خوێندکاران.