فەرامۆشکردنی واقیع | چرای ئازادی\nچرای ئازادی > هزر > فەرامۆشکردنی واقیع\n♦ پیتەر باوەر\nوه‌ک زۆربه‌ی هاوزه‌مه‌نه‌کانم، هاوه‌ڵه‌کانی کۆلێژ و ئه‌کادیمیکاره لاوه‌کان، وه‌ختی خۆی چاوه‌ڕوانی زۆرم له ئابوریناسی ده‌کرد، له رووی سیاسه‌تی گشتی و بواری رۆشنبیرییه‌وه. به‌ره‌وپێچوونه مه‌زنه‌کانی بابه‌ته‌که و ئاستی باڵای رۆشنبیریی هاوه‌ڵه ئه‌کادیمییه‌کانم هه‌موو پێکه‌وه پێده‌چوو ئه‌و هیوایانه به‌هێزتربکه‌ن. سه‌رباری ئه‌وه‌ش، به نزیکی له ساڵانی په‌نجاکانه‌وه، گومان و ته‌حه‌فوزه‌کانم شان به شانی بانگه‌شه‌کانی پیاده‌کارانی ئابوریناسی رووی له زیادبوونکرد.\nهیوای باڵا و سه‌رهه‌ڵدانی گومانه‌کان \nبۆ نمونه گه‌یشتمه ئه‌و بڕوایه‌ی که ئابوریناسان زۆرجار به شێوه‌یه‌کی سیسته‌ماتیکی زیاده‌ڕۆیی ده‌که‌ن له کاریگه‌ری بیروڕاکانیاندا. له یه‌کێک له‌و بڕگانه‌ی تیۆره‌یى گشتی که زۆرجار باسده‌کرێت، کینس جه‌ختی له‌سه‌ر ئه‌وه کرده‌وه که له مه‌ودای دوردا، جیهان به ته‌نها به بیری ئابوریناسان و فه‌یله‌سوفه سیاسییه‌کان به‌ڕێوه ده‌برێت.\nئه‌گه‌ر ئه‌مه راست بوایه، ئه‌وا جیهان نزیکه‌ی 100 ساڵێک بوو له‌زه‌تی له خێروبێری بازرگانی ئازاد بینیبوو. سه‌رباری ئه‌وه‌ی ئاشکرایه ئه‌م قسه‌یه سه‌قامگیر نیه. رایه‌که‌ی کینس زۆر ساویلکانه مایه‌ی ره‌وینه‌وه‌یه له‌وه‌دا که تاقه کاریگه‌ری له‌سه‌ر دنیا ده‌گه‌ڕێنێته‌وه بۆ ئابوریناسان و فه‌یله‌سوفه سیاسییه‌کان. کێنس کاریگه‌ری دامه‌زرێنه‌ر و رێبه‌ری بزوتنه‌وه ئاینییه‌کان پشتگوێده‌خات، به بودا و مه‌سیح و محه‌مه‌د یشه‌وه، هه‌روه‌ها رۆڵی سه‌رکرده سه‌ربازییه‌کانی وه‌ک ئه‌سکه‌نده‌ری گه‌وره و یۆلیۆس سیزار و ناپلیۆنیش.\nبۆ یه‌که‌م جار له ساڵی 1950دا سه‌رنجی فه‌رامۆشکردنی واقیعم دا له ئابوریناسیدا که له دوو سیاقدا به‌دی ده‌کرا: کێشه‌ی دۆلار و بازنه‌ی بێکۆتای هه‌ژاری.\nله‌به‌ر ئه‌وه‌ی بۆ ماوه‌ی زیاد له ده‌یه‌یه‌ک له ساڵانی چله‌کان و په‌نجاکاندا، ئابوریناسان ده‌ستیانکرد به نوسین له‌باره‌ی باری هه‌میشه نه‌بڕاوه و قوتارنه‌بونێکی جیهانی به‌ده‌ست که‌می دۆلاره‌وه.\nهه‌ندێک له‌و به‌شداریکردن و پێشبینیکردنانه به ئاڵۆز ده‌هاتنه به‌رچاو. له راستیدا، به شێوه‌یه‌کی سیسته‌ماتیکی رێژه‌ی ئاڵوگۆڕیان پشتگوێخستبوو، که ئه‌مه‌ش بریتییه له نرخی دۆلار و هه‌روه‌ها ده‌ستنیشانکه‌ره سه‌ره‌کییه‌کانی ئه‌و نرخه وه‌ک رێژه‌ی قازانج و سیاسه‌تی دارایی.\nپشتگوێخستنی ئه‌و بنه‌مایانه به زویی بوه هێنانه‌دی ئه‌و قه‌ده‌ره‌ی که شایانی بوو. له کۆتاییه‌کانی په‌نجاکاندا، ئه‌و که‌مییه‌ی دۆلار ره‌ویه‌وه و، له راستیدا، به بڕی زیاد له پێویست جێگه‌ی گیرایه‌وه. \nزۆرێک له ئابوریناسه پێشه‌نگه‌کان، نه‌ک ته‌نها چه‌ند خولیاگه‌ر و تازه‌پێگه‌یشتویه‌ک، ئه‌وه‌یان به سه‌ردا تێپه‌ڕی که فه‌راهه‌می و داواکاریی له‌سه‌ر دۆلار له‌سه‌ر نرخ به‌نده (یاخود به‌شێوه‌یه‌کی وردتر، بڕی فه‌راهه‌کراو و داواکراو).\nئه‌م گفتوگۆیه له‌گه‌ڵ کۆتایی که‌می دۆلاردا کۆتایی پێهات. به‌ڵام میتۆدی هه‌ڵسه‌نگاندنه‌که‌ی هه‌ر زوو به‌ده‌رکه‌وته‌وه له بیرۆکه‌ی ئه‌وه‌ی که وڵاته هه‌ژاره‌کان روبه‌ڕوی هاوسه‌نگییه‌کی لێقوتارنه‌بووی ئاسته‌نگه‌کانی پاره ده‌فعکردن ده‌بنه‌وه (ئه‌م بیرۆکه‌یه تا ئێستاش هه‌یه).\nئێستا دێمه سه‌ر بازنه‌ی بێکۆتای هه‌ژاری. به‌گوێره‌ی ئه‌م دیدگایه، چه‌قبه‌ستن و هه‌ژاری به زه‌روره‌ت خۆژێنن (واته به‌رده‌وامی به‌خۆی ده‌دات له‌ڕێگه‌ی نوێکردنه‌وه‌ی و دروستکردنه‌وه‌ی خۆیه‌وه): خه‌ڵکی هه‌ژار به گشتی و وڵات و کۆمه‌ڵگا هه‌ژاره‌کانیش به‌تایبه‌تی که‌وتونه‌ته داوی هه‌ژارییه‌وه، و له توانایاندا نیه به‌پێی پێویست پاشه‌که‌وت بکه‌ن تاوه‌کو له‌و هه‌ژارییه قوتاربن. ئه‌م بیرۆکه‌یه‌ی بوو به گریمانیه‌کی دیار له ره‌وتی باوی ئابوریناسی گه‌شه‌کردندا. بوو به شیعاری بانگێشه‌بۆکه‌رانی کۆمه‌کی بیانی له سه‌رتاسه‌ری په‌نجاکاندا. ئه‌و بیرۆکه‌یه هه‌تا ئێستاش ستایش ده‌کرێت. له کاتێکدا ئه‌م بیرۆکه‌یه له ناکۆکییه‌کی به‌رچاودایه له‌گه‌ڵ واقیعدا.\nبه‌درێژایی مێژوو، ژماره‌ی بێشوماری تاکه‌که‌س و خێزان و گروپ و کۆمه‌ڵگا و وڵاتان له خۆرئاوا و جیهانی سێ، گه‌یشتون به خۆشگوزه‌رانی به‌بێ پاره‌ی به‌خشراوی ده‌ره‌کی.\nهه‌موو وڵاته پێشکه‌وتوه‌کان سه‌ره‌تا پێشکه‌وتوو نه‌بوون. ئه‌گه‌ر گریمانه‌ی بازنه‌ی بێکۆتا راستبێت، ئه‌وا مرۆڤایه‌تی هه‌تا ئێستا له چاخی به‌ردیندا ده‌مایه‌وه (ئه‌مه له باشترین حاڵه‌تدا)\nشانبه‌شانی ئه‌م نمونانه که به‌ڵگه‌ن بۆ پاشه‌کشه، به‌ره‌وپێشچوونی گه‌وره‌ش له‌بواری ئابوریناسیدا رویدا، له‌وانه‌ش به‌ره‌وپێشچوون له تیۆره‌ی بازرگانی نێوده‌وڵه‌تی و تیۆره‌ی ئاڵوگۆڕی بیانی، که هه‌ردووکیان په‌یوه‌ستن به پاشه‌کشه‌کانه‌وه.\nده‌نگی ناره‌زاییش له نێو هه‌ره‌دیارترینی بیروڕاکاندا بوونی هه‌بوو. ئه‌مه زۆر به ئاشکرا له گرفتی دۆلاردا ده‌رکه‌وت، به‌ڵام بۆ مه‌سه‌له‌ی بازنه‌ی بێکۆتاش ده‌گونجا. هه‌ندێک له‌و ده‌نگه نارازییانه پێگه‌ی ئه‌کادیمی باڵایان هه‌بوو، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا بیروڕاکانیان کاریگه‌ری ئه‌وتۆی نه‌بوو له‌سه‌ر نێوه‌نده ئه‌کادیمییه‌کان و نه‌شگه‌یشته جه‌ماوه‌رێکی فراوان. هۆکاره‌که‌شی ده‌گه‌ڕێته‌وه بۆ ئه‌و راستییه‌ی که له رۆژگاری ئه‌مڕۆماندا، و به‌هه‌مان شێوه‌ی له بواری ئه‌کادیمادا، ده‌نگێکی تایبه‌ت زۆر به ده‌گمه‌ن گاریگه‌ری ده‌بێت ئه‌گه‌ر ئه‌و ده‌نگه ده‌نگدانه‌وه‌ی نه‌بێت.  که‌سه نارازییه‌کانیش به‌لایه‌نه‌وه زه‌حمه‌ته زه‌مانه‌تی ئه‌وه بکه‌ن ئه‌گه‌ر بێت ناره‌زاییه‌که‌یان له‌گه‌ڵ سه‌رده‌مدا نه‌یه‌ته‌وه (وه‌ک مۆدێل).\nراڤه‌کارییه‌کانی مه‌سه‌له‌ی دۆلار و بازنه‌ی بێکۆتای هه‌ژاری، به‌تایبه‌تی ئه‌مه‌ی دوایینیان، پشتگیری و هانده‌درا له‌لایه‌ن گروپه ده‌نگ زوڵاڵه‌کانی بواری ئه‌کادیمیا و میدیاوه. ده‌نگی ناڕه‌زایی هه‌ڵتۆقی. \nهه‌ندێک جاریش ده‌وترێت که هه‌ژاری جیهانی سێهه‌م به‌رئه‌نجامی ئیهمالیی خۆرئاوایه. زۆرجاریش ده‌وترێت که هه‌ژاری ده‌رئه‌نجامی سه‌رکوتکردن و ئیستیغلالکردن و قۆرغکردنی بازرگانی نێوده‌وڵه‌تییه له‌لایه‌ن خۆرئاواوه. ئه‌م بیروڕایانه‌ی که زۆر به‌ربڵاوبون به‌ته‌نها چه‌قیان له‌مارکسیزم لینینزمه‌دا نه‌به‌ستوه (به‌راستی پیاو پێویسته بڵێت لینینییه‌کان، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی جارهه‌بووه مارکس شاعیریانه قسه‌ی له‌سه‌ر ده‌ستکه‌وته‌کانی سه‌رمایه‌داری کردوه له‌وه‌ی که کۆمه‌ڵگا دواکه‌وتوه‌کانی گۆڕیوه.) له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا که زیاد له پێویست ئاشکرایه که له سه‌رتاسه‌ری جیهانی سێهه‌مدا کۆمه‌ڵگا و ناوچه هه‌ره هه‌ژار و دواکه‌وتوه‌کان ئه‌وانه‌ن که که‌مترین په‌یوه‌ستنامه‌ی بازرگانییان هه‌یه له‌گه‌ڵ خۆرئاوادا، و هه‌ره پێشکه‌وتوه‌کانیش ئه‌وانه‌ن که په‌یوه‌ستنامه‌ی هه‌ره چڕ و هه‌مه‌لایه‌نیان هه‌یه له‌گه‌ڵ خۆرئاوادا، به‌و په‌یوه‌ستنامانه‌شه‌وه که له‌گه‌ڵ دێوه‌زمه‌کاندایه (کۆمپانیا خۆرئاواییه فره‌ره‌گه‌زه‌کان).\nبه‌ره‌وپێشچونه‌کان له ئابوریناسیدابه درێژایی ئه‌و ماوه‌یه‌ی که من چالاک بووم له‌بواری ئابوریناسی ئه‌کادیمیدا، به‌ره‌وپێشوونی گرنگم بینیوه، وه‌ک به‌م دواییانه‌ش باسمکرد، سه‌رنجی چه‌ند پاشه‌کشێیه‌کم داوه که ده‌گاته راده‌ی دواکه‌وتوویی زه‌ق.\nبه‌ره‌وپێشچوون له زانیندا له بابه‌ته ئه‌کادیمییه‌کان چاوه‌ڕوان کراو، به‌تایبه‌ت کاتێک ئه‌و بابه‌ته ئه‌کادیمیانه به‌رفراوانبوونی گه‌وره‌یان به‌خۆیانه‌وه دیوه له بواری سه‌رچاوه‌ی داهات و هه‌لی گونجاوه‌دا.\nته‌نانه‌ت لیستێکی به‌زه‌روره‌ت ناکامڵ به‌و به‌ره‌وپێشچوونه دیارانه، پێویسته ئه‌و به‌شدارییه جیاوازانه له‌خۆبگرێت که تیۆره‌ی نرخدا کراون، له ده‌ستنیشانکردنی بڕی تێچونی موعامه‌له‌وه بۆ سروشت و رۆڵی کۆمپانیا، به ئابوری تێهه‌ڵکێشی ستونییه‌وه، بۆ چه‌مک و جێکه‌وته‌ی تێچونی کۆمه‌ڵایه‌تی، بۆ تیۆره‌ی بازگانی نێوده‌وڵه‌تی و تیۆره‌ی ئاڵوگۆڕی ده‌ره‌کی، بۆ شیکارکردنی بڵاوکردنه‌وه و به‌کارهێنانی زانین، بۆ لایه‌نی ئابوری مافه‌کانی موڵکایه‌تی، بۆ لایه‌نی ئابوری پرۆسه سیاسی و بیرۆکراتییه‌کان.\nهه‌ندێک له‌م به‌ره‌وپێشچونانه به‌سودبوون بۆ ئه‌وانه‌ی ده‌ره‌وه‌ی بواری ئابوریناسی و به‌سودبوون بۆ مێژوونوسان و ئه‌نترۆپۆلۆجیست و زانا سیاسییه‌کان و پسپۆڕانی بواری دیمۆگرافی.\nبه‌ره‌وپێشچوونی له‌م جۆره پشتگیری له ئومێده گه‌شبینه‌کانی سه‌ره‌تاکانی هاتنمه‌وه بۆ ناو ئه‌م بواره ده‌کات، به‌هه‌مان شێوه‌ش توانا رۆشنبیرییه‌کان و کارامه‌ییه ته‌کنیکییه‌کانی زۆرێک له پێڕه‌وکه‌رانی ئابوریناسی.\nهاوه‌ڵه ئه‌کادیمییه‌کانم له‌م ساڵانه‌ی دواییدا، هیچیان که‌متر نیه له‌ڕوی زیره‌کی و کارامه‌ییه‌وه له زۆربه‌ی مامۆستاکانم نه‌وه‌یه‌ک پێش ئێستا. ئه‌گه‌ر من ئێستا واقموڕمابێت، له‌به‌ر ئه‌وه‌یه که روبه‌ڕوی نمونه‌ی بێشوماری به‌ره‌وپاشچون ده‌بمه‌وه له ده‌رئه‌نجامی فه‌رامۆشکردنی واقیعه‌وه هاتونه‌ته‌بوون.\nئه‌و به‌ره‌وپاشچونانه زۆر جیاوازن له‌ڕوی به‌دواویه‌کدا هاتنیانه‌وه له‌وانه‌ی له بواری ئابوریناسیدا له رابردوودا رویانداوه. نوسینه‌کانی ئابوریناسانی سه‌ده‌ی 19 و سه‌ره‌تاکانی سه‌ده‌ی بیسته‌م زۆرجار نائاڵۆزبوون، زۆرجاریش کاڵوکرچبوون. به‌ڵام هێنده به ئاشکرا ناکۆک نه‌بوون له‌گه‌ڵ واقیعدا به به‌راورد له‌گه‌ڵ ئه‌ده‌بیاتیی ئه‌م دواییانه‌دا.\nبه‌بیرکاریکردنی بابه‌ته‌که پێده‌چێت دیارترین سیما بێت له ناو ئابوریناسیدا له‌و کاته‌وه‌ی که من بۆ یه‌که‌مجار هاتمه‌ناوی. له ساڵانی 1930یه‌کاندا، مرۆڤ ده‌یتوانی گۆڤاره تایبه‌ته‌کان بخوێنێته‌وه به‌بێ هه‌بوونی هیچ زانیارییه‌ک له‌باره‌ی بیرکارییه‌وه، به ئستیسنای گۆڤاری ئیکۆمێتریکا و رۆیڤیو ئۆڤ ئیکۆنۆمیک سیته‌دیز.\nئه‌مڕۆ، مرۆڤ به ناشیاو داده‌نرێت به‌بێ هه‌بوونی زانین له‌باره‌ی ئابوریناسییه‌وه، و به‌تایبه‌تیش زمانه‌که‌ی. به‌و پێیه‌ی که ئابوریناسی به‌شێوه‌یه‌کی به‌رفراوان مامه‌ڵه له‌گه‌ڵ په‌یوه‌ندییه کاراکان و پرۆسه دینامیکییه‌کاندا ده‌کات، بڕێک له تێگه‌یشتن له بیرکاری بێگومان به‌هاداره له زۆرێک له سیاقه‌کاندا له تێگه‌یشتنی شیاوه‌وه بۆ چه‌مکی “نه‌رمیی بۆ گۆڕانه” بۆ ته‌قدیرکردنی کاریگه‌رییه‌کانی فیدباک. زۆرجاریش باشتره به شێوازی بیرکارییانه گوزارشت له ده‌رهاته و ده‌رئه‌نجامه‌کان بکه‌یت که له ئه‌نجامی پرۆسه‌ی عه‌قڵانی و به‌ڵگه‌ی ئه‌زمونییه‌وه هاتونه‌ته‌بوون.\nشیاوتره گفتوگۆکردنی عه‌قڵی به بیرکاری بکه‌یت نه‌ک له بیرکارییه‌وه بیکه‌یت. به‌ڵام وه‌ک به‌کاربه‌ره به‌هره‌مه‌نده‌کانیش ده‌ڵێن، میتۆده بیرکارییه‌کان و هاوکێشه‌کان ته‌راتێنیانه له بواری ئابوریناسیدا به‌بێ نرخاندنی شیاوی سنوردارییه‌کانیان. سنوردارییه سه‌ره‌کییه‌کان له‌لایه‌ن زانایانی پایه‌داری خاوه‌ن توانای بیرکارییانه‌ی ته‌کنیکییه‌وه خراونه‌ته ڕوو، له‌و زانایانه‌ش: مارشاڵ پیگو، کێنیز، لیۆنتیف، ستیگلر، و سه‌رنجه‌کانیان ورد و به‌تایه‌تیش شیاوبوون. سه‌رنجه‌کانی نۆربێرت واینه‌ر، که یه‌کێکه له که‌سه هه‌ره دیاره‌کانی بیرکاریی مۆدێرن، به‌تایبه‌ت کاریگه‌ربوون.\nله یه‌کێک له په‌رتوکه‌کانمدا تاراده‌یه‌ک به‌درێژی باسم له په‌رتوکه‌ی ئه‌وکرد به ناوی “کۆمپانیای خودا و گۆلیم” (له فۆلکلۆری جوله‌که‌دا به‌و داهۆڵه ده‌وترێت که ده‌ستکردی مرۆڤه و گیانی کراوه به‌به‌ردا) که له ساڵی 1964دا و پاش کۆچکردنی ئه‌و بڵاوکرایه‌وه. به‌ڵام ئه‌و سه‌رنجه ره‌خنه‌ییانه‌ی کاریگه‌ری زۆر که‌میان هه‌بووه. به خوێندنه‌وه‌ی گۆڤاره‌کان وا دێته پێشچاو که ئابوریناسی بۆته لقێک له بیرکاری ته‌تبیقی، و بۆته لقێک که ده‌توانرێت زۆر سه‌رکه‌وتوانه پێڕه‌وبکرێت به ئاماژه‌ی زۆر که‌م بۆ دیارده راسته‌قینه‌کانی ژیان.\nیه‌کێکی تر له گه‌شه‌کردنه دیاره‌کانی ئابوریناسی له‌و کاته‌وه‌ی که من ده‌ستمکرد به دیراسه‌کردنی بابه‌ته‌که، بریتییه له به‌کارهێنانی میتۆدی ئابوری ئاماریی. کاری زۆر به‌سود به‌هۆی ئه‌و میتۆدانه‌وه کراون. به‌ڵام خه‌ڵکانی زۆر له‌من کارامه‌تر باس له خراپ به‌کارهێنان و به‌هه‌ڵه راڤه‌کردن و به‌هه‌ڵه به‌کارهێنانی ده‌ره‌ئه‌نجامه‌کانیان ده‌که‌ن.\nلێره‌دا ده‌مه‌وێت سه‌رنج ته‌نها بۆ هه‌ندێک له‌و رێگه‌یانه رابکێشم که ئابوریناسی بیرکارییانه و به‌کارهێنانی میتۆدی ئاماریی و بیرکارییانه له ئابوریناسیدا بونه مایه‌ی فه‌رامۆشکردن و پشتگوێخستنی واقیعی به‌ڵگه‌نه‌ویست. به‌کارهێنانی ئه‌و میتۆدانه رێگه‌ی خۆشکرد له‌به‌رده‌م ته‌رکیزکردنی بێسنور له‌سه‌ر ئابوریناسی خشته‌ی دراوه گۆڕاوه‌کان بۆ شیکارکردنی ره‌سمی. وه‌ک سه‌لمێنراوێکیش، بوه مایه‌ی پشتگوێخستنی کاریگه‌رییه‌کان، ته‌نانه‌ت کاتێکیش که زۆر په‌یوه‌ستبوون به مه‌سه‌له‌که‌وه، به‌ڵام به‌و شێوه‌یه‌ی مامه‌ڵه‌ناکرێن.\nبه‌هه‌مان شێوه‌ش، بۆته مایه‌ی سه‌رلێتێکچوون له نێوان دیار له‌لایه‌ک و پێوراو ( به‌شێوه‌یه‌کی ناره‌سه‌ن پێوراو) له‌لایه‌کی تر. ئه‌مه‌ش بوه مایه‌ی پشتگوێخستنی بارودۆخی پاشخانی و پرۆسه مێژووییه‌کان که شته‌گه‌لێکن ناتوانین ده‌ستبه‌رداریانبین له تێگه‌شتنماندا. بۆ نمونه، جیاوازی له نێوان داهات و ساماندا، له هه‌ردوو باری خۆماڵی و نێوه‌ده‌وڵه‌تیدا، ناکرێت سودبه‌خشانه به‌هێند وه‌ربگیرێن به‌بێ سه‌رنجدانه پێشینه و پاشخانه‌کانیان.\nباوه‌ڕبوون به ئه‌گه‌ری ئه‌وه‌ی که تاقیکردنه‌وه به میتۆده ئابورییه‌کان تا راده‌یه‌کی زۆر زۆر به شێوه‌یه‌کی گه‌ردونی به‌سه‌ر هه‌موو ئه‌گه‌ره‌کاندا ده‌سه‌پێت، بوه مایه‌ی بانگه‌شه‌ی نه‌شیاوی ئه‌و میتۆدانه. به‌هه‌مان شێوه جۆره‌کانی تری گفتوگۆی عه‌قڵی و هه‌ڵهێنجانی شاردۆته‌وه.\nمیتۆدی ته‌قلیدی سه‌رنجدانی راسته‌خۆ و تێڕامان و پێکه‌وه‌گرێدانی خاڵه‌کان و گه‌یشتن به ده‌رئه‌نجامی وریایانه و گه‌ڕاندنه‌وه‌یان بۆ سه‌رنجدانه‌کان و دامه‌زراندنی پێکهێنه‌ره‌کانی رێباز، یان دۆزینه‌وه‌ی رێبازی عه‌قڵی، هه‌موو ئه‌مانه چیان به‌سه‌ر هات.\nپرۆسه‌ی له‌م جۆره هیچی که‌متر نیه له زانیاری به‌خشیندا له‌چاو شیکاری چۆنایه‌تیدا. بۆ نمونه، له رێبازی ته‌قلیدیدا، ئابوریناس زۆر زیاتر رێگه‌ی تێده‌چوو ئاگای له‌و که‌لێنه بێت که له نێوان چه‌مکه تیۆرییه‌کان و زانیارییه فه‌راهه‌مه‌کاندا هه‌یه.\nپه‌سه‌ندکردنی میتۆدی چه‌ندایه‌تی وه‌ک به‌به‌هاترین پرۆسه، بوه رێگه‌خۆشکه‌ر له‌به‌رده‌م به‌رفراوانبوونی لێکۆڵینه‌وه‌ی ئابوریی ئامارئامێزی ناکارامه یان ناشیاو، به‌وانه‌شه‌وه که له‌سه‌ر زانیاری تا ئه‌وپه‌ڕ پوچه‌ڵ به‌ندن.\nهه‌ر ئێستا پرسیاره باوه‌که‌م کرد که ئایا له ئابوریناسیدا به‌دواییه‌کداهاتنی ته‌قلیدیانه‌ی سه‌رنجدان و تێڕامان و هه‌ڵهێنجان و ده‌رئه‌نجامه ئه‌زمونییه‌کان و ئاماژه‌دان به گریمانه سه‌لمێنراوه‌کان و دۆزینه‌وه‌کانی بواره‌کانی دیکه‌ی لێکۆڵینه‌وه، هه‌موو ئه‌مانه چیان به‌سه‌رهات. له‌به‌ر ئه‌وه‌ی پرسیاره‌که باوه، ده‌کرێت وه‌ڵامه‌که‌شی ئاماده‌بێت.\nئه‌م جۆره له گفتوگۆی عه‌قڵی و زاراوه‌کانی له سه‌رتاپای بابه‌ته‌که‌دا ئاخنراونه‌ته ناو یه‌ک و به‌شێوه‌یه‌کی نادیار له به‌شه گه‌وره‌کانیدا بزربوون. میتۆده ته‌قلیدییه‌که پاشه‌کشه‌ی کردوه نه‌ک له‌به‌ر ئه‌وه‌ی که سه‌لمێنراوه که‌متر زانیاریبه‌خشه له‌و میتۆدانه‌ی که شوێنیانگرتۆته‌وه.\nپاشه‌کشه‌ی کردوه له‌به‌ر ئه‌وه‌ی وه‌ها وه‌سفکراوه که که‌متر لۆژیکیانه‌و وردبێت له‌چاو جێگره‌وه که‌شخه‌که‌یدا، به‌زۆریش له‌به‌ر ئه‌وه‌ی که‌متر له پرۆسه‌کانی زانسته سروشتییه‌کان ده‌چێت، به‌تایبه‌ت پرۆسه‌کانی زانستی فیزیک.\nپێموایه له مه‌ودای ئه‌م گۆڕانه له رێبازدا، جیاوازی وابه‌سته له‌نێوان لێکۆڵینه‌وه له سروشت (به‌تایبه‌تی زانستی فیزیک) و ئابوریناسی به‌پێی پێویست حسابیان بۆنه‌کراوه. هه‌نگدێک جیاوازی ره‌نگه به‌ته‌نها له پله‌دابن، هه‌ندێکی دیکه‌یان زیاد له پێویست وه‌ها ده‌درێنه قه‌ڵه‌م که زیاتر نزیکبن له‌وه‌ی جیاوازیبن له جۆردا.\nزانایانی زانسته سروشتییه‌کان ده‌گه‌ڕێن به‌دوای چه‌سپاندنی هاویه‌کبووندا له‌باره‌ی دیارده‌کان و په‌یوه‌ندییه‌کان که به شێوه‌یه‌کی بنه‌ڕه‌تی نه‌گۆڕن.\nهه‌ندێک له‌و دیارده و په‌یوه‌ندییانه‌ی که لێکۆڵینه‌وه‌یان له‌باره‌وه‌کراوه له‌لایه‌ن ئابوریناسانه‌وه به‌هه‌مان شێوه نه‌گۆڕن. هه‌ندێکی تریان به‌و شێوه‌یه نه‌گۆڕ نین، یاخود له‌باری دیکه‌دا پێکهێنه‌ره نه‌گۆڕه‌کانیان ئاخنراونه‌ته نێو زۆری دیکه‌وه که زۆرجار زه‌حمه‌ته ئاماده‌بوون و راده‌که‌یان به‌شێوه‌یه‌کی یه‌کانگیر جیابکرێنه‌وه. \nدیسانه‌وه، چه‌مک و جیاکه‌ره‌وه‌کان که به‌شێوه‌یه‌کی به‌ربڵاو له‌لایه‌ن ئابوریناسانه‌وه به‌کارده‌هێنرێن (یان ته‌نانه‌ت وه‌ک بنه‌ڕه‌تی ته‌ماشاده‌کرێن) نارێکوپێک و هه‌ڕه‌مه‌کی و گۆڕاون و هاوشێوه‌کانیشیان له واقیعدا زۆر زه‌حمه‌ته دیاریبکرێن: چالاکی یه‌که‌می و دووه‌می و سێهه‌می، یان چالاکی خزمه‌تگوزاری و دروستکه‌رانه، بێکاری خۆویست و خۆنه‌ویست، وڵاتانی پێشکه‌وتوو و ناپێشکه‌وتوو، که‌لوپه‌لی سه‌ره‌تایی و کۆتا (جیاکارییه‌که که زۆر سه‌ره‌کییه له پێناسه‌کردنی داهاتدا)، و چه‌ندانی دیکه‌ش.\nئه‌و ناڕونییه مه‌زنه‌ی چه‌مک و جۆره‌کان له ئابوریناسیدا سنور داده‌نێت بۆ به‌کارهێنانی زانینبه‌خشانه‌ی میتۆدی بیرکاریانه. له بیرکاریدا، چه‌مک و په‌یوه‌ندییه‌کان، هه‌رچه‌نده زۆریش موجه‌ره‌دن، زۆر ورد و هاوگونجاون.\nله‌به‌ر ئه‌و هۆیه جۆراوجۆرانه، میتۆدی ناسینه‌وه‌ی هاوشێوه‌بوون و راده و سنوردارییه‌کانیان، له نێوان زانسته سروشتییه جیاوازه‌کاندا ده‌گۆڕێت، ئه‌مه له‌لایه‌ک، به‌تایبه‌تیش فیزیا و کیمیا که زۆر سه‌رکه‌وتوانه به‌بیرکاریکراون. له‌یه‌کی تره‌وه زانسته کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کان به ئابوریناسیشه‌وه.\nهه‌ندێک به‌شی ئابوریناسی، زۆر به رونیش ئابوریناسی گه‌شه‌کردن، مامه‌ڵه له‌گه‌ڵ روداو و ده‌رئه‌نجامه‌کاندا ده‌کات، ئه‌و لێکۆڵێنه‌وه زانینبه‌خشه‌ی که پێویسته کاره مێژوویه ئه‌کادیمییه‌کانی تێهه‌ڵکێشبکرێت، وه‌ک پشتبه‌ستن به سه‌رچاوه بنه‌ڕه‌تییه‌کان، سه‌رنجدانی له‌نزیکه‌وه، تێڕامانی به‌رده‌وام، پێکه‌وه به‌ستنی خاڵه‌کان و شتی دیکه‌ش.\nئه‌م سه‌رنجانه له‌باره‌ی جیاوازییه‌کانی نێوان لێکۆڵینه‌وه له سروشت و لێکۆڵینه‌وه له کۆمه‌ڵگا به‌ته‌نها به ئاراسته‌ی په‌سه‌ندکردنی دیدی ئابوریناسیدا نین (یان لێکۆڵێنه‌وه‌ی کۆمه‌ڵایه‌تی به‌شێوه‌یه‌یکی گشتی) که گفتوگۆی عه‌قڵی بابه‌تیانه تێیدا موسته‌حیل بێت، که خۆی له خۆیدا مه‌سه‌له‌یه‌کی دیکه‌یه. وه‌ک چۆن له چه‌ندین بڵاوکراوه‌دا له‌سه‌رم نوسیوه، نامه‌وێت لێره‌دا زیاتر له‌سه‌ری بڕۆم و ته‌نها ئه‌وه ده‌ڵێم که گفتوگۆی عه‌قڵی بابه‌تیانه‌ی زۆر شیاوه له ئابوریناسیدا به‌هه‌مان شێوه‌ی زانسته سروشتییه‌کان.\nمیتۆده بیرکارییه‌کان زۆرجار روکه‌شێکی کاریگه‌ر ده‌به‌خشن که ره‌سمیبوونی به‌تاڵ ده‌پۆشێت یان ده‌شارێته‌وه. ده‌توانن په‌رده‌پۆشیی بکه‌ن به‌بێ گوێدانه پێشنیازه بنه‌ڕه‌تییه‌کانی یان به‌ڵگه‌ی ساده به شێوازی تایبه‌ت به‌مه‌به‌ستی به‌کارهێنانی وه‌ک بنه‌مایه‌ک بۆ سیاسه‌تیکار.\nئامار، زاراوه‌گه‌لی تایبه‌ت و ته‌کنیکی ئاڵۆزی ئابوریی ئاماریی به‌هه‌مان شێوه ده‌توانن وه‌ک په‌رده‌ی پارێزه‌ر ده‌ورببینن. به‌ڵام به‌کارهێنانی بیرکاری به‌تایبه‌ت کاریگه‌ره به‌هۆی ئه‌و به‌ربه‌سته زمانه‌وانیه‌ی که دروستی ده‌کات. ئه‌وه‌ی ده‌یبینین ئاوه‌ژووکردنی چیرۆکه ناسراوه‌که‌ی هانس ئه‌ندرسنه که تایبه‌ته به پۆشاکه نوێیه‌کانی ئیمبراتۆر. ئه‌وه‌تا ئه‌مه پۆشاکه نوێیه‌کانی ئیمبراتۆره، که‌چی زۆرجار ئیمبراتۆر له‌ناو پۆشاکه‌که‌دا نیه.\nده‌ستکه‌وته‌کانی ئابوریناسی بیرکارییانه و ته‌کنیه‌که‌کانی ئابوریی ئاماری زۆری تێچوه تا هاتونه‌ته‌دی. ئه‌و تێچونه به وردی ره‌نگی نه‌داوه‌ته‌وه له تێچونی راسته‌وخۆی سه‌رچاوه‌ی داهاتدا. له‌و په‌رتوکه‌دا که ئاماژه‌م پێدا، واینه‌ر جه‌ختی له‌سه‌ر ئه‌وه‌کردۆته‌وه که په‌یڕه‌وکردنی هاوکێشه‌ی بیرکاریانه و میتۆدی ئابوری ئامارییانه لاساییکردنه‌وه‌ی باوه‌ڕپێنه‌که‌رانه‌ی زانسته سروشتییه‌کان له‌خۆده‌گرێت. هه‌روه‌ها توانای به‌خشیوه به ئابوریناسان که خۆیان و خه‌ڵک به‌دوربگرن له بیرکردنه‌وه له واقیع.\nشتێکی سه‌رسورهێن نیه که بێباکی به‌رامبه‌ر واقیع به ته‌نها نه‌به‌ستراوه‌ته‌وه به ئابوریناسییه‌وه، به‌ڵکو په‌لی کێشاوه به‌سه‌ر دیمه‌نه فراوانتره‌که‌دا. ئه‌م ته‌ڵاقدانه‌ی واقیع به‌تایبه‌ت سه‌رلێشێوێنه‌ره له دیدی خوێنده‌واری گه‌ردونییه‌وه له خۆرئاوا و به‌ره‌وپێشچونه‌کانی بواری گواستنه‌وه‌ی زانیاریدا.\nسه‌رلێشێوێنه‌ریشه له دیدی به‌ره‌وپێشچونه چه‌سپیوه‌کانی زانست و ته‌کنه‌لۆجیا. زانست و ته‌کنه‌لۆجیا پشت به موناقه‌شه‌ی عه‌قڵی ده‌به‌ستن که، وه‌ک پێویست موجه‌ره‌دن، ناتوانن له ئاستی واقیعدا خۆیانبگرن.\nهه‌ندێک که‌س ده‌ڵێن هیچ سه‌رسوڕمانێک نیه له‌و ره‌فتار و رایانه‌دا که ناکۆکن له‌گه‌ڵ واقیعدا، به‌و پێیه‌ی که به‌ته‌نها ره‌نگدانه‌وه‌ی بره‌ودانن به سودی خود. له‌م کڵێشه‌یه‌ی شته‌کانیشدا ئایدیا و باره‌کانی ره‌فتار که به‌ئاشکرا دژیه‌ک و ناکۆکن، سه‌رچاوه‌ده‌گرن له ئۆپراسیۆنه‌کانی گروپه‌کانی سودی تایبه‌ت یان هاوپه‌یمانییه‌کان، به سیاسه‌تمه‌داران و کارمه‌ندانی حکومه‌ت و ئه‌کادیمیکاران، له‌گه‌ڵ هه‌ندێک که‌رت له ده‌نگده‌ران. ئه‌م فاکته‌ره ده‌شێت گرنگ بێت.\nهێشتاش کرده‌وه‌کانی گروپه‌کانی سودی تایبه‌ت ناکرێت به هۆکاری لادانی ئاشکرا دابنرێن. به‌و پێیه‌ش نه ده‌توانێت رونکردنه‌وه بدات له‌باره‌ی دوژمنکاریی به‌رامبه‌ر خۆرئاوا له هه‌ندێک له گه‌وره رێکخراوه نێوه‌ده‌وڵه‌تییه‌کاندا و نه له‌باره‌ی ره‌فتاری ته‌مبه‌ڵانه‌ی خۆرئاوا تێیاندا. هه‌ندێک له‌و رێکخراوانه له دۆخی کۆرپه‌ییدا له پێش جه‌نگی جیهانی دووه‌مه‌وه بوونیان هه‌بووه: عوسه‌به‌ت ئه‌لئومه‌م له جنێڤ و په‌یمانگای نێوده‌وڵه‌تی کشتوکاڵ که له رۆما بوو، ئه‌مانه پێشینه‌ی رێکخراوی نه‌ته‌وه یه‌کگرتوه‌کان و فاوی ئه‌مڕۆن. به‌ڵام پێگه‌یان به شێوه‌یه‌کی رادیکاڵانه جیاوازبوو له‌وه‌ی که ئێستا له گۆڕێیه. \nله‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا، خۆرئاوا به‌سه‌خاوه‌ته‌وه پشتگیری و به‌جیاوازییه‌وه مامه‌ڵه‌ی فه‌رمانڕه‌واکانی ئه‌فریقیا ده‌کات که پێکه‌وه به‌خراپ باسی خۆرئاوا ده‌که‌ن. هه‌ڵوێستی له‌م جۆره له‌لایه‌ن خۆرئاواوه جێگه‌ی باوه‌ڕپێکردن نه‌بوو له ساڵانی 1930 یه‌کاندا. ئه‌م فه‌رمانڕه‌وایانه هیچ ده‌نگێکیان نیه له خۆرئاوا و رێکلامی زۆریش ناکه‌ن له میدیاکاندا.\nبڕین و لێکردنه‌وه‌ی گۆشه‌نیگای کات\nسه‌رلێشێوان له‌نێوان به‌ره‌وپێشچوونی زانین و بره‌ودان به سیاسه‌تی کاردا، بێگومان ده‌بێته مایه‌ی خوڵقاندی حاڵه‌تی بێباکی به‌رامبه‌ر به واقیع. ئه‌م کاریگه‌رییه بێگومان له ئابوریناسیدا گرنگه. راستی ئه‌مه‌ش له‌و پێشێلکارییه زۆرانه‌دا ده‌رده‌که‌وێت که له دژی واقیع ده‌کرێن له‌و به‌شانه‌ی بابه‌ته‌که‌دا که نزیکن له سیاسه‌تیکاره‌وه، وه‌ک ئابوریناسی گه‌شه‌کردن، ئابوریناسی شێوازی پلانڕێژی سۆڤیه‌تی، ئابوریناسی کار، ئابوریناسی هه‌ژاریی، هه‌روه‌ها ئابوریناسی فه‌شه‌لهێنانی بازاڕ.\nهه‌ندێک له پێڕه‌وکه‌ران دانبه‌وه‌دا ده‌نێن که خه‌ریکی به‌ده‌ستهێنانی ئامانجه‌گه‌لی سیاسیین. هه‌روه‌ها هانی ئه‌وه‌ش ده‌ده‌ن که له هه‌موو بارێکدا له لێکۆڵینه‌وه‌ی کۆمه‌ڵایه‌تیدا گفتوگۆی عه‌قڵی باباتییانه موسته‌حیله.\nده‌کرێت یه‌کێک له ئه‌زمونه‌کانی خۆم باس بکه‌م. له زۆر حاڵه‌تدا ئه‌و وانانه‌ی ده‌موتنه‌وه ره‌خنه‌یان تێدابوو له‌باره‌ی چه‌مکی بازنه‌ی بێکۆتای هه‌ژارییه‌وه. ئه‌وانه‌ی که گوێبیستی وانه‌که‌م بوون وتیان که، راستی و دروستی ره‌خنه‌که‌م هه‌رچییه‌ک بێت، ئه‌و چه‌مکه بێبه‌هابوو له بره‌ودان به کۆمه‌کی ده‌ره‌کی.\nئیرنست گۆمبریچ ئه‌م دیارده‌یه‌ی به بڕینی ره‌هه‌ندی کات له کولتوری ئێمه ناوزه‌دکرد. ئه‌و چه‌مکه گوتاری به‌شێکی زۆری ئابوریناسی هاوچه‌رخی پوچه‌ڵکرده‌وه، له‌وانه‌ش رێبازی میانڕه‌وی ئابوریناسی گه‌شه‌کردن و گفتوگۆی جیاوازییه‌کانی داهاتی خۆماڵی و نێوده‌وڵه‌تی. له‌م به‌شه و به‌شی دیکه‌ی ئابوریناسیدا، ناتوانین له‌و باره‌ی که سه‌ره‌نجی ده‌ده‌ین تێبگه‌ین به‌بێ ئه‌وه‌ی بزانین که چۆن سه‌ریهه‌ڵداوه.\nبۆ نمونه، که‌میی داهات به به‌راورد له‌گه‌ڵ خۆرئاوادا له زۆرێک له وڵاته که‌متر پێشکه‌وتووه‌کاندا که بڕێکی به‌رچاویان هه‌یه له‌و به‌روبومه کشتوکاڵیانه‌ی که ده‌ینێرنه ده‌ره‌وه، زۆرجار وه‌ک به‌ڵگه‌ی پیشتگیریکردنی ئه‌و کێشمه‌کێشه به‌کارهاتووه که په‌یوه‌ندی ده‌ره‌کی و به‌رهه‌مهێنانی ئه‌و به‌روبومانه‌ی که ده‌نێردرێنه ده‌ره‌وه کاریگه‌رییان نیه له‌سه‌ر به‌ره‌وپێشچوونی ئابوری، و له راستیشدا په‌کی ده‌خه‌ن.\nله راستیدا، زۆرێک له‌و وڵاتانه‌ی به‌روبوم ده‌نێرنه‌ده‌ره‌وه زۆر به خێرایی به‌ره‌وپێشچوون و گه‌شه‌یانکردوه له سه‌د ساڵی رابردوودا. به‌ڵام چۆن چاوه‌ڕوانی ئه‌وه له‌و کۆمه‌ڵگایانه بکه‌ین که له کۆتایی سه‌ده‌ی 19دا دواکه‌وتووبون، یان ته‌نانه‌ت به‌ربه‌ری بوون، که بتوانن له ماوه‌ی چه‌ندی ده‌یه‌یه‌کدا بگه‌نه ئاستی ئه‌و کۆمه‌ڵگایانه‌ی مێژووی درێژی چه‌ندین سه‌ده و بگره هه‌زاره‌شییان له گه‌شه‌ی ئابوری له پشته‌وه‌یه؟ \nنمونه‌یه‌کی دیکه بریتییه له دابه‌شکردنی داهات له وڵاتێکی دیاریکراودا. پله‌یه‌کی به‌رزی نایه‌کسانی بابڵێین ده‌رئه‌نجامی که‌مکردنه‌وه‌ی زیاتری رێژه‌ی مردنه له نێو هه‌ژاراندا (که ئاماژه‌ی ئه‌وه‌یه‌ی ئاستی ژیانیان باشتربوه) یاخود به سه‌پاندنی رژێمێکی باجی پاشکه‌وتووانه.\nفاکته‌ره‌کانی پشت له‌کارخستنی نه‌بوونی دیدگای زه‌مه‌نی و پشتگوێخستنی پاشخانی دیاری به‌ڵگه‌نه‌ویست به‌هه‌مان شێوه خێرایی گۆڕانه کۆمه‌ڵایه‌تی و ته‌کنیکییه‌کانیش له خۆ ده‌گرێت و چه‌ندێتبوون ئه‌و په‌یامانه‌ی ده‌گه‌نه خه‌ڵکی، زۆرجار له‌باری روداوگه‌لێکه‌وه که له جێگه‌یه‌کی دور رویانداوه. گۆڕانی کۆمه‌ڵایه‌تی و ته‌کنیکی زۆر خێرا و پچرپچر خه‌ڵک لاواز و په‌رت ده‌کات. بڕێکی دیاریکراو له گۆڕان هه‌یه که تاکه‌که‌س و خێزان و کۆمه‌ڵگا به‌رگه‌ی بکرن. به پچراندنی سه‌رنجدانی به‌رده‌وام، ئه‌و کاریگه‌رییانه ده‌بنه هۆی له تواناخستنی بیرکردنه‌وه‌ی بێپچڕان و به‌رده‌وامبوون که به‌هۆی گۆشه‌نیگای کات و پاشخانه‌وه دابینکراون. \nدیسانه‌وه، هه‌ر مه‌یلێک به ئاراسته‌ی هاوشێوه‌کردنی میتۆده‌کانی زانسته سروشتییه‌کان له‌گه‌ڵ میتۆده‌کانی زانسته کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کان ده‌بێته مایه‌ی که‌مبایه‌خکردن و پشتگوێخستنی پێشینه و پرۆسه‌کان.\nله‌و کاته‌ی پێشینه و پرۆسه‌کان به‌شێوه‌یه‌کی گه‌وره هیچ مانایه‌کیان نیه له کیمیا و فیزیادا، و به ته‌واوه‌تیش بێمانان له بیرکاریدا، زۆر گرنگن بۆ تێگه‌یشتن له دیارده کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کان.\nده‌ستکه‌وته ئاماژه‌ده‌ره‌کانی زانسته سروشتییه‌کان و ده‌رئه‌نجامه به‌ربڵاوه‌کانی ته‌تبیقکردنیان بونه‌ته مایه‌ی بره‌ودان به خوویه‌ک له بیرکردنه‌وه‌ی زانسته کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کاندا که به‌نده له‌سه‌ر بنه‌مای به‌راوردکردنی له‌خشته‌به‌رانه‌ی نێوان هه‌ردوو بواره‌که‌ی لێکۆڵینه‌وه‌دا.\nئه‌و فاکته‌رانه‌ی له پشتیانه‌وه‌یه هه‌رچییه‌ک بن ( و لێره‌دا لیسته‌که ئه‌زمونی و ناته‌واوه) نه‌بوونی زانین له‌باره‌ی رابردوو و پشتگوێخستنی دیدگای زه‌مه‌نی له زۆربه‌ی زۆری گوتاره هاوچه‌رخه‌کاندا ئاشکرایه. ده‌رئه‌نجام له ده‌ستدانی بیره‌وه‌ری ده‌سته‌جه‌معی رێگه‌ی خۆشکرد له‌به‌رده‌م ئیستیغلالکردن و دوباره نوسینه‌وه‌ی مێژوودا.\nهه‌ستکردنی به‌ربڵاو یاخود به‌شێوه‌یه‌کی به‌رفراوان دانپێدانراو به گوناه له خۆرئاوا کارتێکه‌رێکی زۆر ئاشکرایه له سه‌ر هه‌ندێک له‌و ده‌رکه‌وته نوێ و سه‌رسوڕهێنه‌رانه‌ی فه‌رامۆشکردنی هاوچه‌رخانه‌ی واقیع یان ته‌نانه‌ت نکوڵیلێکردنی.\nئه‌و هه‌سته یاریده‌ده‌ر ده‌بێت له راڤه‌کردنی مه‌سه‌له‌ی وه‌ک په‌سه‌ندکردنی گریمانه‌ی بێبناغه‌ی وه‌ک به‌رپرسیاربوونی خۆرئاوا له دواکه‌وتویی جیهانی سێهه‌م یاخود کاریگه‌ریی تێکده‌رانه‌ی مه‌زه‌نده‌کراوی په‌یوه‌ستنامه بازرگانیه‌کانی نێوان خۆرئاوا و وڵاته که‌متر پێشه‌که‌وتوه‌کان. ره‌فتاری ترسنۆکانه‌ی خۆرئاوا به‌رامبه‌ر به سه‌رکرده سته‌مکاره ئه‌فریقاییه‌کاندا که هێزی ده‌ره‌کی و سه‌رچاوه‌کانینان هێنده که‌مه که وه‌ک نه‌بوو وایه، و ئاماده‌بونی خۆرئاوا بۆ پشتیوانیکردنیان سه‌رباری دژایه‌تیکردنیان بۆ خۆرئاوا و هه‌ندێک جار له شێوه‌ی سیاسه‌تی نامرۆڤانه‌ی ناوخۆییدا. هه‌روه‌ها ئاماده‌بوونی خۆرئاوا به پاره‌دان به‌و رێکخراوه نێوده‌وڵه‌تیانه‌ی که مه‌یدانن بۆ ئیحراجکردن و بریندارکردنی خۆرئاوا. بۆ نمونه هه‌ستکردن به گوناه له خۆرئاوادا له هه‌ڵوێستی دوژژمنکارانه‌دا به‌رامبه‌ر ئه‌فریقای باشور ره‌نگیداوه‌ته‌وه. \nهه‌رچۆنێک بیربکه‌یته‌وه، ره‌فتاری سه‌رکرده‌کانی ئه‌فه‌ریقای باشور هیچی زیاتر نه‌بووه له ره‌فتاری توندوتیژانه‌ی فه‌رمانره‌وا ره‌شپێسته‌کانی وڵاتانی دیکه. وه‌ک ئاشکراشه، زۆرێک له خه‌ڵکانی ئه‌فه‌ریقای ره‌شپێست ده‌سڵه‌منه‌وه له کۆچکردن بۆ ئه‌فه‌ریقای باشور. فه‌رمانڕه‌واکانی ئه‌فه‌ریقای باشور به تایبه‌ت که‌وتونه‌ته به‌ر ره‌خنه له‌به‌ر ئه‌وه‌ی سپی پێستن. ئه‌گه‌ر پێستیان هه‌ر ره‌نگێکی تربوایه، ره‌فتاره‌کانیان ده‌بوه مایه‌ی سه‌رنجی که‌متر یان هه‌ر هیچ سه‌رنجێکیان له‌سه‌ر نه‌ده‌درا له خۆرئاوا.\nدیسانه‌وه، ئاماده‌باشیی بۆ پێدانی کۆمه‌ک به فه‌رمانڕه‌وا ئه‌فه‌ریقایی و ئاسیاییه‌کان به‌بێ لێپێچینه‌وه له سیاسه‌ته‌کانیان ره‌نگدانه‌وه‌ی هه‌مان کاریگه‌رین. ئه‌و که‌سانه‌ی که به‌ده‌ست هه‌ستکردن به گوناهه‌وه ده‌ناڵێن هیوا ده‌خوازن ئه‌و هه‌سته‌یان له‌کۆڵبێته‌وه له رێگه‌ی به‌خشینه‌وه‌ی پاره‌وه (به‌تایبه‌ت پاره‌ی باجده‌ران) به‌بێ لێپێچینه‌وه له ده‌رئه‌نجامه‌کان، ئه‌وه‌ی به‌لایانه‌وه گرنگه پاره به‌خشینه‌وه‌یه نه‌ک ده‌رئه‌نجامه‌کانی ئه‌و پرۆسه‌یه.\nهه‌رچه‌ند هه‌ستکردن به گوناه به‌شێکه له کولتوری جوو مه‌سیحی، گوناه له‌مڕۆدا شتێکی تازه‌بابه‌ته. له‌ڕووی واقیعیشه‌وه، خۆرئاوا هه‌رگیز ئه‌م شێوه‌یه‌ی ئێستا به باشی نه‌یبوه و هه‌رگیزیش به‌م شێوه قوڵه‌ی ئێستا هه‌ستیپێنه‌کردوه. یه‌کێک له هۆکاره‌کانی ئه‌مه ره‌نگه فه‌شه‌لهێنان بێت له خۆشگوزه‌رانی مادیدا که رازیبوون و دڵخۆشبوونی چاوه‌ڕوانکراو له‌گه‌ڵ خۆی ده‌هێنێت. گوناه بۆته یه‌کێک له هۆکاره‌کانی تێکه‌ڵکردن له‌نێوان لایه‌نه باشه‌کانی خێرپێکردن وه‌ک یارمه‌تیدانی بێبه‌خته‌کان له لایه‌ک و ئه‌و بیرکردنه‌وه‌یه‌ی که پێیوایه جیاوازی له داهاتدا وه‌ک ئه‌وه‌ی که هه‌یه ده‌رئه‌نجامی به‌رپرسیارن له سه‌رکوتکردن و چه‌وساندنه‌وه.\nئه‌و جیاوازییانه زۆر جار به نایه‌کسانی و هه‌ندێک جار به ناعه‌داله‌تی ناوده‌برێن. تێکه‌ڵکردنه‌که له‌لایه‌ن په‌رۆشی پیاوانی که‌نیسه‌وه بره‌وی پێدراوه که خۆیان وه‌ک کارای سیاسی و کاربۆکه‌ری خۆشگوزه‌رانی کۆمه‌ڵایه‌تی دێته‌پێچاو نه‌ک وه‌ک رابه‌ری رۆحی.\nسه‌رباری ئه‌وه‌ش، زۆرێک له‌و که‌سانه‌ی که کاریگه‌رییان هه‌یه له‌سه‌ر دروستکردنی بیروڕای خه‌ڵکی، به مامۆستا و پیاوه ئاینی، که‌سانی بواری میدیا شه‌وه، گه‌یشتنه ئه‌و راده‌یه‌ی که حه‌زیان به کۆمه‌ڵگای خۆرئاوایی نه‌بێت و ته‌نانه‌ت رقیشیان لێی ببێته‌وه. ئه‌و که‌سانه زۆر شیاون بۆ ئه‌وه‌ی هه‌ستکردن له گوناه له خۆبگرن و بیورژێنن.\nفاکته‌رێکی سه‌ره‌کی سه‌رهه‌ڵدانی گوناهی به‌کۆمه‌ڵی هاوچه‌رخ به‌شێوه‌یه‌کی گریمانه‌یی بریتیه له هه‌ره‌سهێنانی به‌رپرسیارێتی شه‌خسی له‌ژێر کاریگه‌ری حه‌تمه‌یه‌تی کۆمه‌ڵایه‌تیدا (ئه‌و رێبازه‌ی که پێیوایه ره‌فتار و کرده‌ی مرۆڤ له رێگه‌ی پێکهاته و ره‌وتی کۆمه‌ڵایه‌تییه‌وه دیاریده‌کرێت).\nبه‌شداریکردن له گوناهی به‌کۆمه‌ڵدا شوێنی به‌رپرسیارێتی تاکه‌که‌سی گرتۆته‌وه. هێزه ده‌ره‌کییه‌کان به به‌رپرس ته‌ماشاده‌کرێن له به‌دڕه‌فتاریی و به‌دبه‌ختی شه‌خسیدا. ئینجا ئه‌گه‌ر هه‌موومان گوناهبارین، ئه‌وا هیچ تاکێک گوناهبار نیه.\nهه‌ستکردن به گوناه له کۆمه‌ڵگا خۆرئاواییه‌کاندا بره‌وی داوه به بێباکی به‌رامبه‌ر به واقیع، له‌ده‌ستدانی که‌رامه‌ت و بڕوابه‌خۆبوون. له‌ده‌ستدانی به‌رده‌وامی و له ریشه‌کێشکردنی دیدی زه‌مه‌نی ده‌بنه پاڵپشتی به‌هێز بۆ کاریگه‌رییه‌کانی گوناهی به‌کۆمه‌ڵ.\nکێنس کلارک له نوسنێکیدا باس له‌وه ده‌کات که دڵنیانه‌بوه له‌وه‌ی که سه‌رجه‌می پێکهینه‌ره پێویسته‌کانی شارستانیه‌ت چیبوون، به‌ڵام دڵنیابوه له‌وه‌ی که بڕوابه‌خۆبوون و به‌رده‌وامی هه‌ردووک ده‌ست لێهه‌ڵنه‌گیراون. هه‌ردوو له‌م چه‌ند ده‌یه‌یه‌ی دواییدا توشی داخوران بوون.\nهه‌ندێک جار، خراپ به‌کارهێنانی زمان ته‌نانه‌ت دانیپێدانراوه. ئه‌گه‌ر وڵاتێک به‌ره‌سمی ناوی له‌خۆی نابێت دیموکراتی یان کۆماری گه‌ل، ئه‌وه ده‌زانین که ئه‌و وڵاته وڵاتێکه خه‌ڵکه‌که‌ی هیچ قسه‌یان ناخوات له لای حکومه‌ت. یه‌کێکی تر له جۆره‌کانی نمونه بریتییه له مامه‌ڵه‌کردنی وڵاتان و ده‌سته‌کان وه‌ک ئه‌وه‌ی پێکهاته‌ی تاکی بڕیارده‌ربن، یان پێکهاته‌یه‌ک بن که هه‌موو خه‌ڵک سودمه‌ندی و ئه‌زمون و باری هاوشێوه‌ی یه‌کتریان هه‌بێت له سایه‌یدا. ریزبه‌ندکردنی دوو له‌سه‌ر سێی مرۆڤایه‌تی وه‌ک جیهانی سێهه‌م نمونه‌یه‌کی زه‌قی ئه‌م مه‌سه‌له‌یه‌ی.\nگه‌شه‌کردنی تایبه‌تمه‌ندبوون، به راهێنانی تایبه‌تمه‌ندانه‌ی درێژخایه‌نیشه‌وه، توانا عه‌قڵییه ره‌خنه‌ییه‌کان ده‌خاته ده‌ره‌وه‌ی سنورێکی به‌رته‌سکه‌وه و ده‌بێته هۆی خوڵقاندنی فه‌رامۆشکردنی واقیع له زۆربه‌ی گوتاره ئاکادیمی و جه‌ماوه‌ره‌ییه‌کاندا.\nئه‌م فه‌رامۆشکۆردنه هه‌روه‌ها رێگه‌ی بۆ خۆشکراوه له‌لایه‌ن نائاماده‌گی عه‌قڵانی و ماناداری خه‌ڵکه‌وه له پراکتیزه‌کردنی توانا عه‌قڵییه ره‌خنه‌ییه‌کانیاندا له مه‌سه‌له‌گه‌لێک که کاریان تێده‌کات به‌ڵام وا هه‌ست ده‌که‌ن که ناتوانن هیچ شتێک بکه‌ن یان شتی زۆر که‌م بکه‌ن.\nبه‌رفراوانبوونی زانیاری له چه‌ند ده‌یه‌یه‌ی دواید ره‌نگه زۆر سه‌ره‌کی بوبن له پوکانه‌وه‌ی به‌ربڵاوی تێڕامان. خه‌ڵک، به ئه‌کادیمیکارانیشه‌وه، لێیان چاوه‌ڕوانکراوه که بڕێکی هێنده زۆر له زانیاری و ته‌کنیک وه‌ربگرن که زۆرجار کات و تاقه‌ت و توانای که‌میان پێماوه بۆ تێڕامان و سه‌رنجدان، ته‌نانه‌ت بۆ هه‌ڵسه‌نگاندنێکی ساده‌ی ئه‌و زانیاریانه‌ش که پێیان ده‌گات.\nکه‌مبونه‌وه‌ی بڕوای ته‌قلیدی ئاینیی له‌وانه‌یه بوبێته هۆکاری فه‌رامۆشکردنی واقیع. ئه‌م رونکردنه‌وه‌یه ره‌نگه خواستراوبێت له‌لایه‌ن بڕواداران و گوماندارانیشه‌وه. بیری ته‌قلیدی ئاینیی دیدگایه‌کی یه‌کانگیری هاوبه‌سته‌ی جیهان ده‌به‌خشێت، داخورانیشی ده‌بێته مایه‌ی لاوازکردنی بیرکردنه‌وه‌ی وێک به‌ستراو. \nبه پێچه‌وانه‌شه‌وه، ده‌کرێت وا موناقه‌شه‌ی بکرێت که که‌مبونه‌وه‌ی بڕوای ئاینی خۆشباوه‌ڕیی مرۆڤایه‌تی به‌سه‌ر بوارێکی فراوان و زیاتر هه‌مه‌چه‌شندا په‌رشده‌کات. خێرایی ئه‌و که‌مبونه‌وه‌یه کاریگه‌ری له‌م جۆره به‌هێزده‌کات.\nله‌م به‌شه و له سێ به‌شی پیشتریشیدا، هه‌ندێک له‌و هێز و کاریگه‌ریانه‌م پێشنیازکردوه که له پشت فه‌رامۆشکردنی هاوچه‌رخی واقیعه‌وه‌ن. پێویستیشه ئه‌وه بێنمه‌وه بیری خوێنه‌ر که پێشنیازی ئاوا زۆرجار به زه‌روره‌ت تێڕامانئامێزن. ئه‌مه به‌تایبه‌ت راسته له‌باره‌ی تێڕامانه‌وه له‌مه‌ڕ هێزه ئاڵۆز و جۆراوجۆره‌کانی پشت رۆحی کاتێکه‌وه (که‌شی گشتی ئه‌خلاقی و رۆشنبیری و کولتوری واده‌یه‌کی زه‌مه‌نی دیاریکراو)\nچیمان به‌سه‌ر هاتووه له خۆرئاوا تاوه‌کو به‌م شێوه‌یه به‌گژ واقیعدا بچین و به‌ڵگه‌ی هه‌سته‌کانمان ره‌تبه‌که‌ینه‌وه؟ چی وایلێکردوین که‌رامه‌ت و زێزله‌خۆگرتن له‌ده‌ستبده‌ین؟\nوه‌ک ئه‌وه وایه که له‌نێو خۆشگوزه‌رانی و ده‌ستکه‌وتی زانستی بێوێنه‌دا، هێزه شه‌رانگێزه راڤه‌نه‌کراوه‌کان چونه‌ته بنکڵێشه‌ی تواناعه‌قڵی و ئاکارییه‌کانمانه‌وه.\nبێباکی به‌رفراوان و سه‌رلێتێکده‌رانه به‌رامبه‌ر واقیع زۆر گرنگه. له نێو ده‌رئه‌نجامی دیکه‌دا، ئه‌و بێباکییه بۆته مایه‌ی لاوازکردنی ستاندارده‌کان له هه‌ندێک به‌شی ئابوریناسی، له هه‌ندێک لێکۆڵینه‌وه‌ی کۆمه‌ڵایه‌تی دیکه، و له بواری فراوانتری گوتاری به‌روخسار جدی. ئه‌و بێباکییه گه‌ڕانه‌وه‌یه به‌ره‌و به‌ربه‌ریزم. ئۆرتێگا کاسێت له نوسینێکیدا ده‌ڵێت که ئاماده‌نه‌بوونی ستاندارده‌کان بریتییه له کرۆکی به‌ربه‌ریزم. له‌به‌ر ئه‌وه‌یه که ئه‌م باره له هه‌ندێک به‌شی ئابوریناسیدا به‌ده‌رده‌که‌وێت هاوشانی ده‌ستکه‌وته مه‌زنه‌کانی چه‌ند ده‌یه‌ی ئه‌م دواییه که من خۆم زۆر سه‌رم لێشێواوه له باری ئێستای بابه‌ته‌که.\nمه‌یلی فه‌رامۆشکردنی واقیعه ساده‌کان بوه مایه‌ی لاوازبوونی که‌رامه‌ت و له‌خۆدڵنیابوون و پێگه‌ی خۆرئاوا له گۆڕه‌پانی نێوده‌وڵه‌تیدا. هه‌روه‌ها په‌سه‌ندکردنی ناڕه‌خنه‌ییانه‌ی ئه‌و ئایدیا و سیاسه‌تانه‌شی به‌هێزکرد که خۆرئاوا وێران ده‌که‌ن، له‌وه‌ش زیاتر خه‌ڵکانی جیهانی سێهه‌م وێران ده‌که‌ن.\nئه‌مه شتێکی سه‌رسوڕهێنه‌ر نیه. ئه‌و سیاسه‌ت و کۆمه‌ڵگایانه‌ی ده‌چه‌مێنه‌وه له‌ژێر باری فه‌رامۆشکردنی واقیعدا خویان دوچاری ته‌نگانه ده‌بنه‌وه، هه‌روه‌ها دوچاری هه‌ره‌شه‌ی ناوه‌کی و ده‌ره‌کی ده‌بنه‌وه.\nئه‌م بایه‌خانه تێگه‌یشتنی قوڵی دوو سه‌رنجی دوو نوسه‌ری ته‌واو له‌یه‌ک دوور له‌ڕوی کات تێڕاوانینی گشتیانه‌وه ده‌خاته‌ڕوو. سه‌رنجه‌کانیان ده‌بنه ده‌رئه‌نجامێکی زۆر شیاوه بۆ ئه‌م وتاره. پاسکاڵ له سه‌ده‌ی 17 دا ده‌ڵێت “باخۆمان ماندوو بکه‌ین له هه‌وڵماندا بۆ بیرکردنه‌وه به ڕوونی: ئالێره‌دایه سه‌رچاوه‌ی ره‌فتاری ئاکارییانه.”\nله سه‌رده‌می خۆشماندا جۆرج ئۆروێڵ ده‌ڵێت “له قوڵاییه‌کی هێنده زۆردا نوقوم بووین، که دوباره‌کردنه‌وه‌ی ئه‌وه‌ی ئاشکرایه بۆته ئه‌رکی یه‌که‌می مرۆڤی رۆشنبیر.”\nنوسه‌ر مامۆستای خانه‌نشینی ئابوریناسیبوه له قوتابخانه‌ی له‌نده‌ن بۆ ئابوریناسی و زانستی سیاسی و هه‌روه‌ها هاوه‌ڵ بووه له ئه‌کادیمیای به‌ریتانی. له ساڵی 1982دا هه‌ڵبژێردراوه به ئه‌ندامی شه‌ره‌ف. ئه‌م وتاره وێنه‌یه‌کی زۆر درێژکراوه‌ی وته‌ی نوسه‌ره‌که‌یه‌تی که له کۆنفرانسی په‌یمانگای که‌یتۆ ”ئابوریناسی گه‌شه‌کردن پاش 40 ساڵ” پێشکه‌شیکرد که له 1 ی ئایاری 1986دا سازکرا.


مۆزەخانە بۆ مێژووی پڕ مەرگەساتی ئەم میللەتە\n06:34 - 2022-05-22\nئەورۆژە (مێرڤان)ی كوڕم وتی باوكە لە هەولێر مۆزەخانە هەیە بمبەیت ببینم بزانم چی لێ هەیە؟ ئەو پرسیارەی ئەو دوای بینینی ژمارەیەك مۆزەخانەی دونیابوو کە لەڕێی تۆڕی ئینتەرنێتەوە دیتبووی كە ژمارەیەكی زۆر شوێنەوار و كەلوپەلی مێژوویی تێدا پارێزراوە.\nئەو پرسیارە لەكاتێكدا بوو كە لەم ماوەیەدا زنجیرەیەك چالاكی رۆشنبیریی و سیاسی بەڕێوەچووە سەبارەت بەرووداوە تراژیدی و پڕ نەهامەتییەكانی بەسەر گەلی كورددا هاتوون، وەك مەرگەساتی ئەنفال، كیمیاباران و كوشتوبڕی ئێزیدخان..تد بەڵام ئەو چالاكیانە جگە لەدەستەبژێر و كەمینەیەكی خوێندەوار، جێی بایەخی گشتیی نین یان هەموان تێیدا بەشدارنین بۆ یادكردنەوە و زیندوو راگرتنی و دواتر پیشاندانی ئەو مەرگەسات و نەهامەتیانە بە جیهان.\nلە ئەمریكا تەنها لە واشنتۆن زیاتر لە 20 مۆزەخانەی جیاواز هەیە، هەر مۆزەخانەیەك شوێنەواری بەشێك لە مێژووی خۆیان و ژیانیان پیشان دەدات كە بەدڵنیاییەوە بە بەراورد بە كوردستان، تەمەنی ژیان و مرۆڤ لەوێ ئەوەندە درێژ نییە، بەڵام كاتێك مۆزەخانەكان دەبینی، مێژووی شارستانییەت و مرۆڤایەتی بەروونی خراوەتە روو.\nیەكێك لەوانە مۆزەخانەی (هۆلۆكۆست)ە كە مەرگەسات و نەهامەتییەكانی جولەكە بەهەموو شێوازێك خراوەتە روو. لەوێدا لەڕێی فیلمی سینەماییەوە مەرگەساتەكان و ئەو ئامێرانەی جولەكەكانی پێ قڕكراوە وەك كورەی تواندنەوەی مرۆڤ و ئامێری لە سێدارەدان و ئەو جل و بەرگ و پێڵاو و یادگارییانەی جولەكەكان لەماوەی جەنگی دووەمی جیهانیی هەڵگیراوە. كە دەچیتە ژوورەوە بەبێ دەنگی بە مێژووی مەرگەساتی جولەكە ئاشنا دەبیت. لە مۆزەخانەیەكی دیكە، مێژووی هیندییە سورەكان خراوەتە روو.\nئەوەی جێی سەرنجە، جگە لەرۆژانی كاركردن، رۆژانی پشوو بە بەرنامە و بەپاڵپشتیی دارایی حكومەت و رێكخراوە ناحكومییەكان، سەدان هەزار كەس لەسەرتاسەری ئەمریكا دێنە واشنتۆن و ئەو مۆزەخانانە بەسەردەكەنەوە.\nلە كوردستانیش ژمارەیەك مۆزەخانە هەن، بەڵام سەرنج بدەین نەتوانراوە سوودیان لێ ببینرێت چ بۆ خستنەڕووی مێژوو و شوێنەواری میللەتانی كوردستان بۆ نەوەكانی رابردوو ئێستا و داهاتوو، چ هەوڵبدرێت ئەو نەهامەتی و مەرگەساتانەی بەسەر ئەم میللەتە هاتوون لە مۆزەخانەیەك یان چەند مۆزەخانەیەكی جیاواز رێكبخرێت و لەو رێگەوە هەم نەوەی ئەمڕۆ بەو مەرگەسات و نەهامەتییانە ئاشنابكرێت هەمیش بۆ ئەوانەی دێنە كوردستان.\nبۆ نموونە مۆزەخانەیەك بۆ مەرگەساتی كیمیاباران، یەكێك بۆ ئەنفال و یەكێكیش بۆ مەرگەساتی ئێزیدیان. لەو مۆزەخانانەدا جگە پیشاندانی كەلوپەل و یادگاری قوربانییان، هاوكات لەڕێی فیلم و بەڵگە مێژووییەكان مێژووی پڕ مەینەتی خەڵكی كوردستان لە هەموو پارچەکان بخرێتەڕوو. ئەو رووداوانەی بەسەر جولەكەدا هاتن لە ئەوروپا بوو، بەڵام مۆزەخانەیان لە ئەمریكا دروستكرد، چونكە ئەمریكا كاریگەرە و پشتیوانی لێكردن، ئێمە ئەگەر نەتوانین مۆزەخانە لە وڵاتانی كاریگەر دروستبكەین، ئەوا هەردەبوو مۆزەخانەی تایبەت بەجینۆساید و قڕكردنی گەلانی كوردستان، لە هەرێم دروست بكەین.\nئەمجارە لێكتێگەیشتنی زیاتر هەبووە، بەڵام هیچ رێككەوتنێك ئیمزا نەكراوە


نەوت کەمترین نرخی لە سێ مانگی ڕابردوودا تۆمارکرد\nنرخی نەوت ئەمڕۆ سێشەممە بەڕێژەی زیاتر لە 2% دابەزی بەهۆی ڕاپۆرتە میدیاییەکان سەبارەت بە گومان لە کاریگەریی ڤاکسینەکانی دژە COVID-19 بۆ ڤایرۆسی گۆڕاوی ئۆمیکرۆن.\nسەرۆکی کۆمپانیای دەرمانی مۆدێرنا بۆ ڕۆژنامەی Financial Timesـی ڕاگەیاند، پێیانوانییە ڤاکسینەکەیان دژی گۆڕاوی ئۆمیکرۆن کاریگەربێت وەک چۆن پێشتر بۆ گۆڕاوی دەلتا کاریگەربووە.\nهەردوو جۆری نەوتی خاوی برێنت و خاوی تەکساس زیاتر لە دۆلارێک لە نرخەکانیان لەدەست دا، نرخی نەوتی خاوی برێنت 1.82 دۆلار و ڕێژەی 2.5% دابەزی و گەیشتە 71.62 دۆلار بۆ هەر بەرمیلێک.\nهەروەها بەرمیلێک نەوتی خاوی تەکساس 1.61 دۆلار و ڕێژەی 2.3% دابەزی و نرخەکەی بوو بە 68.34 دۆلار.\nڕۆژی هەینی نرخی نەوت لە بازاڕەکانی جیهاندا نزیکەی 12% دابەزی و هۆکارەکەشی بۆ ترسی وڵاتانی جیهان لە بڵاوبوونەوەی گۆڕاوی ئۆمیکرۆن و ڕیکكارەکانی پەیوەست بە داخستنی گەشتە ئاسمانییەکان لەلایەن وڵاتانەوە دەگەڕێتەوە.\nكورد لە ناوچە كوردستانییەكانی دەرەوەی هەرێم 16 كورسی بەدەستهێناوە\nهەڵوێستی بایدن لەبارەی هێرشەكەی سەر ماڵی كازمی\nسەرۆكی ئەمریكا سەركۆنەی هێرشكردنە سەر ماڵی مستەفا كازمی سەرۆك وەزیرانی عێراق دەكات و دەڵێت، تیمێكی تایبەتی ئاسایشی نیشتمانیی…\nتاڵیبان “بە تەنها گه‌شتكردن”ی له ژنان قه‌ده‌غه‌كرد\nبزوتنه‌وه‌ى تاڵیبان گه‌شتكردنى دوورمه‌ودای “ژن بە تەنها”ی قه‌ده‌غه‌كرد و به مه‌رج ڕێگه بە ژنان ده‌دات گه‌شتبكه‌ن. وه‌زاره‌تى فه‌رمانكردن…\nلە بریانییەوە تا ملیۆنان دۆلار.. وڵاتان هانی هاوڵاتییانیان دەدەن بۆ وەرگرتنی ڤاكسین\nزۆرێك لە وڵاتانی جیهان هانی هاوڵاتییانیان دەدەن بۆ وەرگرتنی ڤاكسینی دژ بە كۆرۆنا، لەڕێی دیاری و خەڵات، كە…\nبەهۆی بانگەشەی توندوتیژییەوە مزگەوتێک لە پاریس داخرا\nوەزیری ناوخۆی فەرەنسا رایگەیاند، بەهۆی ئەوەی پێشنوێژی یەکێک لە مزگەوتەکانی شاری پاریس لە وتارێکیدا لە تۆڕی کۆمەڵایەتی فەیسبوک…


زایینی: ٢٩-٠٤-٢٠١٧ - هەتاوی: ١٣٩٦/٠٢/٠٩ - ١٢:١٩ تاران قه‌باره‌ی فۆنت:\nکوردستان میدیا: "مەهتاب محەممەدیان" بەرپرسی یەکیەتیی ژنانی دێموکراتی کوردستانی ئێران لە وڵاتی فەنلاند بەشداری لە سێمینارێکدا کرد.\nڕۆژی شەممە ڕێکەوتی ٢ی بانەمەڕی ١٣٩٥ی هەتاوی، سێمینارێک بە بەشداری بەرپرسی پێوەندییەکانی یەکیەتیی ژنانی دێموکراتی کوردستانی ئێران لە دەرەوەی وڵات "مەهتاب محەممەدیان" کە لە لایەن ژنانی سوسیال دێموکراتی وڵاتی فەنلاندەوە ڕێکخرابوو بەشداری کرد.\nهەروەها "ماریتا فێلدترانتا" پارلمانتاری فەنلاند لەو سێمینارەدا بەشدار بوو کە تێیدا ناوبراو باسێکی تێروتەسەلی لە سەر وڵاتی فەنلاند و وڵاتانی دراوسێی کرد.\nلە بەشێکی دیکەی ئەو سێمینارەدا نوێنەری یەکیەتیی ژنانی دێموکرات باسێکی لە سەر ژنانی کورد لە نێوخۆ و دەرەوەی کوردستان کرد کە لە لایەن بەشداربووان بە تایبەت لە لایەن پارلمانتار ماریتا فێلدترانتا پێشوازی لە باسەکە کرا و دەستخۆشی لە بەرپرسی یەکیەتیی ژنانی دێموکراتی کوردستانی ئێران و ڕێکخراوی یەکیەتی ژنان کرد کە وەکوو ژنێکی چالاکی کورد لە تاراوگه تێکۆشانیان هەیە.


ڕۆژنامەنووسان: پەكەكە هێزی گەلە و بەرگریی لە خەڵك كردووە – کوردی – RojNews.News\n28/02/2020 - 11:24:38 pm\nچوؤرشەممە, 18 يول 2018 – 08:50 ڕۆژنیوز – هاوكار مستەفا\nچەند ڕۆژێك لەمەوبەر نێچیرڤان بارزانی هێرشی كردە سەر پەكەكە و بە “داگیركەر” ناوی بردن، بەوەش ڕەوایەتی دا بە داگیركاریەكانی دەوڵەتی تورك، ئەوەش نیگەرانی فراوانی خەڵكی باشوری كوردستانی لێكەوتووەتەوە.\nسالار مەحمود، ڕۆژنامەنووس و دانیشتوی شارۆچكەی سەیدسادق، بە ڕۆژنیوزی وت: بەداخەوە ئەو مەرگەساتەی كە دەسەڵاتدارانی باشور بۆ هاوڵاتیانیان خوڵقاندووە، وایكردووە كە بابەتی داگیركارییەكان وەك بابەتێكی گرنگ سەیر نەكرێت و هەروەها وەك بابەتێكی گرنگیش هەڵوێستی لەبارەوە نەنراوە، لەكاتێكدا ئەوەی دەوڵەتی تورك دەستیداوەتێ بە هەموو پێوەرێك داگیركارییە، لە هەمووشی كارەساتتر ئەوەیە، كە ئەوانەی بانگەشەی دەوڵەتی كوردییان دەكرد هیچ هەڵوێستێكیان نییە و بەڵكو زۆر جار ڕێخۆشكەرن بۆ هێنانی هێزی داگیركەری تورك.\nئەو ڕۆژنامەنووسە ئەوەشی وت: پارتی كرێكارانی كوردستان هێزێكی خۆماڵی كوردییەوە و ناوبردنی بە هێزی داگیركەر كارەساتێكە تەنها لە دەسەڵاتدارانی باشور بەدیدەكرێت، لەكاتێكدا هەموومان پەكەكەمان بینی چۆن بەرگری لە كەركوك و شەنگال و زۆر ناوچەی تری كوردستان كرد، لەو كاتەدا هەموویان كەوتنە ستایشی پەكەكە، ئەی ئێستا خێرە پەكەكە بە داگیركەر ناودەبەن؟ بۆیە ئەمە هەڵوێستێكی زۆر نا ڕەوشتانەیە و جێگای ڕامانە و دەبێت بەڕێگای مەدەنی وەڵامی ئەم جۆرە بیركردنەوانە بدرێتەوە.\nهەروەها زانا عەلی، ڕۆژنامەنووس، ئەویش هەر دانیشتوی شارۆچكەی سەیدسادقە ئەوەی بە ڕۆژنیوز وت: ئەوەی ئێستا توركیا دەستیداوەتێ بریتیە لە داگیركردنی تەواوەتی خاكی باشووری كوردستان، بەڵام قۆناغ بە قۆناغ، ئەمەش لەڕێگەی پلانێكەوە جێبەجێ دەكرێت كە پارتی دیموكراتی كوردستان هاوكاری دەوڵەتی توركن بۆ ئەو داگیركاریانە.\nوتیشی: لای هەمووان ئاشكرایە كە پەكەكە هێزی گەلە و شۆڕشگێڕە و تا ئێستا خیانەتی لە خاك و خەڵكی كوردستان نەكردووە، بەڵكو ئەوەی كردویەتی جگە لە داكۆكیكردن لە مافی خەڵك و ڕووبەڕووبونەوەی داگیركەران هیچی تری نەكردووە، بۆیە وتەكانی نێچیرڤان بارزانی جگە لەوەی شەرمەزاری بۆ دەمێنێتەوە هیچی تر نییە.\nكەسوكاری شەهیدان بۆ نێچیرڤان: توركیا و دۆستانی داگیركەرن\n"کۆدار بانگەوازیی ئاشتیی و چارەسەری دیموکرات دەکات"


چۆن بتوانین ئیراده له‌ناو تاكى كورددا بونیاد بنێینه‌وه؟\nبێگومان كاتێك قسه له‌سه‌ر ئیراده ده‌كه‌ین، دیاره ئەمڕۆ قسه‌یه‌كی زۆر له‌سه‌ر ئیراده ده‌كرێ، له دنیاى سیاسى كوردستاندا به‌تایبه‌تى له نوسینی سیاسى و هه‌روه‌ها له میدیاى كوردستاندا قسه‌یه‌كى زۆر له‌سه‌ر ئیراده ده‌كرێ، به‌ڵام كاتێک قسه له‌سه‌ر ئیراده ده‌كه‌ین هەمیشە ئەوە دەوترێت كه خه‌ڵك یان زۆرێك له هێزه‌كان خاوه‌ن ئیراده نین. من پێموایە كۆمه‌ڵێك گرفت و ته‌مومژ له‌م به‌كارهێنانه‌دا هه‌یە کاتێک قسە لەسەر مه‌سه‌له‌ى ئیراده‌ى خه‌ڵك دەکرێت، من پێموانیە خه‌ڵك بێئیراده بێت.\nئه‌مه‌ش له‌وێوه ده‌رده‌كه‌وێ کە له‌ماوه‌ى ٣٠ ساڵی ڕابردوودا، واتا ئەگه‌ر له ڕاپه‌ڕینى ١٩٩١ ەوە باسى بكه‌ین، خه‌ڵك به‌رده‌وام ناڕه‌زایەتی دەربڕیوە و ده‌نگی خۆى به‌رزكردۆته‌وه دژ به‌و ناعه‌داله‌تى و نایه‌كسانى و دیاردە سیاسی و کۆمەڵایەتیە دزێوەکان، چونکە کۆمەڵگە پێیوابووه ده‌سه‌ڵاتی سیاسى كوردستان به جۆرێكى خراپ سیستمی سیاسی بەکاردەهێنێت یان به جۆرێكى خراپ مامه‌ڵه له‌گه‌ڵ سه‌رتاپاى كۆمه‌ڵگه‌دا ده‌كات. له‌به‌ر ئه‌وه ئه‌گه‌ر سه‌یرێكى ئه‌و ڕابردووه بكه‌ین كه له ٩١ وه‌یه، ده‌بینین كه له مێژووى سیاسى كوردستاندا هاوڵاتیانی کوردستان ئیراده‌یه‌كى گه‌وره‌یان پیشانداوه بۆ باشتركردنی دۆخی ژیانیان، واتە چاکترکردنی دۆخى سیاسى و كۆمه‌ڵایه‌تى و ئابوریان. هاتنه سه‌ر شه‌قام له‌لایه‌ن خه‌ڵكه‌وه بۆ خۆى جۆرێكه له دەرخستن و کردەیەکی سیاسی کە لە ئەنجامی بوونی ئیراده و بیرکردنەوەیەکی گشتی و رێکخراوەوە دێت كه داواى چاككردن و گۆڕین ده‌كات.\nبه‌ڵام ئه‌گه‌ر من لێرەدا جیاوازیەک دروستبكه‌م له نێوان ئه‌و قۆناغی بیرکردنەوە و فۆرمی ئیرادەیەی كه له پێش دروستبوونى حوکمڕانی سیاسى كوردییه‌وه هەیە و ئەو دۆخەی پاش گرتنەدەستی حوکمڕانی لەلایەن ده‌سه‌ڵاتى سیاسى كوردیەوە دێتەکایەوە. قۆناغی یەکەم خۆی لەو هەڕەشە وجودیەدا دەبینێتەوە کە کورد وەک تاکەکەس و وەک نەتەوە رووبەڕووی شکاندنی کەرامەت و کوشتن و جینۆساید دەبێتەوە کە لەسەر دەستی رژێمی بەعس دەگاتە لوتکە. واتا ئێمه كاتێك باس له مرۆڤى كورد ئه‌كه‌ین ده‌بینین ئیراده‌ى مرۆڤى كورد له سه‌رده‌مێكدا جیاوازه له ئیراده‌ى له سه‌رده‌مێكی دیکەدا. واتا ئه‌گه‌ر سه‌یرى مێژوى بزوتنه‌وه‌ى كوردایه‌تى بكه‌ین، ئه‌وه‌ى كه ناوبراوه به كوردایه‌تى، هه‌ر له‌ناوەڕاستی چله‌كانه‌وه ته‌نانه‌ت هه‌ر له سه‌ره‌تاى سه‌ده‌ى بیسته‌وه، پاش یەکەم جەنگی جیهانی و دابەشکردنی کوردستان و دروستکردنی دەوڵەتەکانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست، دەبینین ئه‌و ئیراده سیاسیەی كه مرۆڤى كورد هه‌یه‌تى ئیراده‌یه‌كه بۆ به‌رگرى و بۆ شه‌ڕكردن له‌گه‌ڵ ئه‌و رژێمه سیاسیانه‌ی كه ژێردەستەیکردووە و چه‌وساندویه‌تیه‌وە. واتا له‌وێدا مرۆڤى كورد خاوەنی خەونێک و خەیاڵێکی سیاسیە و ئامانجێكى هه‌یه كه خه‌باتى بۆ ده‌كات، ئیراده‌یه‌كى هه‌یه بۆ خه‌باتكردن و ئاماده‌ى قوربانیدانه، ئاماده‌یه كه بچێته ناو كۆمه‌ڵێك مه‌ترسى گه‌وره‌وه و رووبەڕووی گرتن و ئەشکەنجە و کوشتن بووەتەوە لە پێناوی ئه‌وه‌ى كه بتوانێت دونیا بگۆڕێت. کۆمەڵێک لەو کەس و رۆشنبیرانەی كه به‌شداریان لەم کایە و کردە سیاسیەدا كردووه، لە ژێر کاریگەری ئایدۆلۆژیایەکی وەک مارکسیزمدا بوون کە هەندێکجار ئاوێتەی کوردایەتی و ناسیۆنالیزم بوون و باوەڕیان بە خەباتکردن بۆ رزگاری گەلان هەبووە و کۆمۆنیزم وەک ئایدیاڵێک بۆ رێکخستنی پەیوەندیە کۆمەڵایەتی و چینایەتیەکان بووەتە خەون و بەرنامەی کاری سیاسیان له شه‌ڕكردن دژی سیستمه‌كه‌دا یان له‌گه‌ڵ رژێمه سیاسیه‌كه‌دا. لێرەوە ویست و خەونی ئەم مرۆڤانە تا رادەیەک چووەتە دەرەوەی جوگرافیای خۆیان، کە ئیراده‌یه‌ك بووە بۆ بەشداریکردن لە خەباتی گەلانی ژێردەستەی دیکەدا لە پێناوی ئەوەی کە دنیایه‌كى باشتر بهێنێته كایه‌وه. ئێمه دەبێت ئه‌وه‌مان بیرنه‌چیت کاتێک، بۆ نمونە، له سه‌رده‌می به‌عسدا دەبینین گه‌نجانێكى زۆر له كۆمه‌لگەى كوردستاندا به جیاوازى چین و توێژه‌كانیه‌وه به ژن و پیاویه‌وه به‌شدارى له جۆرێك له شه‌ركردن دژی ئه‌و ڕژێمه دەکات، ئه‌مە بۆ خۆی ئەوەمان پێدەڵێت کە ئەم مرۆڤانە وەک بوونەوەرێکی سیاسی هەڵگری ئیرادەیەکی گەورە بوون نەک هەر بۆمانه‌وه و بەرگریکردن، بەڵکو بۆ گۆڕینی ئه‌و دۆخه‌ى كه تیایدا ژیاون و كۆمه‌ڵگەى کوردستانی تیادا ژیاوه. لێرەدا من نامه‌وێ هەبوونی ئەم ئیراده‌یە لە بۆتەی حیزبه سیاسیه‌كاندا كورتبكه‌مه‌وه، بەڵکو بە پێچەوانەوە، کەسانێکی سەربەخۆش بوونیان هەبووە و بەشێک لەم مرۆڤانە وەک بوونەوەرێکی سیاسی بیریان کردۆتەوە و هەڵسوکەوتیان کردووە، واتە لە دەرەوەی ئینتیمای حیزبی و رێکخراوەییدا وەک کەسانێکی نیشتمانپەروەر و خاوەن ئایدۆلۆژیایەک جەنگاون و خاوەنی دوژمنێکی هاوبەش بوون کە رژێمە سیاسیەکە بووە و ئیرادەیەکی بەرەنگاری و كۆمه‌ڵێك ئامانج و خه‌ونى گه‌وره کۆیکردوونەتەوە.\nبەڵام قۆناغی پاش ڕاپه‌ڕین قۆناغێکە کە گۆڕانکاری بەسەر بەشێک لەو خەسڵەت و تایبەتمەندیانەدا دێت کە فۆرمی ئەم ئیرادەیەیان دروستکردبوو، کە بریتین لە بوونی دوژمنێکی هاوبەش و خەونی گۆڕانێکی ریشەیی. لەم قۆناغەدا ئەم هەڕەشە وجودیە تا رادەیەک کەمدەکات و لە پاش روخانی سەدامەوە چیتر ئەم هەڕەشەیە بە پلەی یەکەم دەرناکەوێت. دیارە له سه‌ره‌تاى نه‌وه‌ده‌كانه‌وه ئه‌م ئیراده‌یه هێشتا به‌و كه‌ف و كوڵ و حه‌ماسه‌ته گه‌ورەیە‌وه توانیویه‌تى بمێنێته‌وه و کار بكات. بۆچى؟ له‌به‌ر ئه‌وه‌ى پێیوابووه كه گۆڕانێك دروست بووه و نه‌مانى ڕژێمى به‌عس له كوردستاندا و هاتنى ده‌سه‌ڵاتێكى ناوخۆیى كوردی بۆ سه‌ر سەکۆی حوكمڕانى ده‌بێته هۆى گۆڕانێكى باش و دروستبوونى ئه‌و واقیعه‌ى كه خه‌ونى پێوه بینیوه. گومانم نیە کە لەلای کەسانێکی زۆر و بەشێکی کۆمەڵگەی ئێمە و گەنجەکانمان ئه‌م ئیراده‌یه توانیویه‌تى به‌رده‌وامى به وزەی خۆى بدات و هێشتا ئامادەیە بۆ به‌رەنگاربوونەوەی دەسەڵات لە پێناوی بەدیهێنانی دنیایه‌كى باشتردا. به‌ڵام ئه‌وه‌ى وادەکات وەرچەرخانێک رووبدات و گرفتى گه‌وره دروست بكات بریتیە له له‌كه‌دار بوون و شكانى ئه‌م ئیراده‌یه لە ئەنجامی زاڵبوونی کولتورێکی حیزبگەرایەتی و پاوانخوازیی بۆ دەسەڵات و بردنی سامانی وڵات بۆ گیرفانی تایبەتی و کردنی نیشتمان بە شوێنێک بۆ سەپاندنی هەژموونی سیاسی ده‌سه‌ڵاتى یه‌كێتى و پارتى، کە یەکێک لە وێنە ناشرینەکانی حوکمڕانیان نیشانی خەڵکی کوردستان دا. ئه‌مە دۆخێکی هێنایەکایەوە لە سەرەتادا کە ئیرادەیەکی جەماوەریی یەکگرتوو دروستنەبێت و ئەو کولتورە حیزبگەراییەی خۆی بەسەر سەرجەمی کۆمەڵگەدا سەپاندبوو، بووە هۆی په‌رتبوون و دابەشبوونی کۆمەڵگە بەسەر ئینتیمای حیزبیدا و دواتر ئەو ئیرادەیەی لە لای تاکی کورد بۆ بەرەنگاربوونەوەی ستەمی رژێمی بەعس هەیبووە، دابەشدەبێت و چەند فۆرمێکی جیاواز وەردەگرێت.\nلە پێش راپەڕیندا تەنانەت ئه‌گه‌ر کەسەکان سەر بە رەوتی جیاواز و ئینتیمایان بۆ حزبى جیاوازیش هەبوایە، به‌ڵام ئامانج و پرۆژەیەکی هاوبەش كۆى كردونه‌ته‌وه ئەویش خه‌ونى ئازادبوونی كوردستان له ژێر ده‌سته‌یی و فاشیزمی بەعس بووە. به‌ڵام كاتێك ده‌سه‌ڵاتى كوردى دێته کایەوە، کۆمەڵگە بە گشتی لە چاوه‌ڕوانی ئه‌وه‌دا بووە كه له دۆخێكى باشتردا بژى بە تایبەتی لەسەر ئاستی یەکسانی ئابوریی و ئازادیە سیاسیەکاندا و لە چاوەڕوانی حوکمڕانیەکی وەهادا بوون کە دوو دنیای تەواو جیاواز لە نێوان نوخبەی دەسەڵاتدار و کۆمەڵگەدا دروستنەکات، کە بگاتە ئەو رادەیەی ئەم چینە دەسەڵاتدارە خۆیان دەبنە چینە دەوڵەمەند و سەرمایەدارە گەورەکانی کوردستان و نقومی گەندەڵیەکی تەواو کوشندە دەبن و کەلێنێکی گەورە لە نێوان خۆیان و کۆمەڵگەدا دروستدەکەن. بێگومان بە هەمان ئەندازە مرۆڤی کورد لە چاوەڕوانی ئەوەدا بووە خاوەنی ماف و ئازادیە سیاسی و تاکەکەسیەکان بێت و روبەڕووی لێدان و گرتن و کوشتن نەبێتەوە لەسەر رەخنەگرتن و قسەکردن و نارەزایەتی دەربڕین، کە هەر داواکردنی ئەم مافانە بووە لە سەردەمی بەعسدا سزای گەورەی بە دوای خۆیدا هێناوە. بەڵام شۆکە گەورەکە ئەوەیە کاتێک دەسەڵاتی کوردی شوێنی خۆی قایمدەکات، ئیتر نمونەیەکی دیکەی بەعسیزم بەرهەمدەهێنێتەوە. بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا هێشتا ئیرادەیەکی بەهێز لای خەڵک هەیە بۆ گۆڕینی ئەم دۆخەی ئێستا. ئەگەر قسە لەسەر نەبوونی ئیراده دەکرێت بۆ گۆڕین و لابردنی ئەم سیستمەی ئێستا هەیە، ئەوا پێموایە ئەمە پتر پەیوەندی بە پەرتبوونی ئەم ئیرادەیەوە هەیە بەسەر گروپ و هێزی سیاسی جیاوازدا و تا رادەیەکی گەورە باوەڕ بە خۆبوون نەهێڵراوە.\nکەواتە ئەگەر بێمە سەر پرسیارەکەت سه‌باره‌ت به‌وه‌ى چۆن بتوانین ئه‌م ئیراده‌یه دروستبكه‌ینه‌وه، له ڕاستیدا ئه‌م ئیراده‌ى به‌ره‌نگارییه بوونى هه‌یه و له‌ناونەچووە. هه‌ر وه‌ك سه‌ره‌تا ئاماژه‌م پێدا، لە کوردستاندا کۆمەڵێک خۆپیشاندانى زۆر روویداوە هه‌ر له‌سه‌ره‌تای هه‌ڵگیرسانى شه‌ڕى ناوخۆوە له ساڵى ١٩٩٤ دا. خه‌ڵكێكى زۆر ناڕازیبوو به‌رامبه‌ر به‌م دۆخى شه‌ڕە و ناڕەزایەتی کۆمەڵگەی بەدوای خۆیدا هێناوە. خه‌ڵك ئاماده‌بوو بێته سه‌ر شەقام و دژ به‌م شه‌ڕى ناوخۆیه ئاماده‌یی نیشان داوه ناره‌زایه‌تى ده‌رببڕێت له‌ڕێگه‌ى نوسین و رەخنەگرتنەوە بووبێت یان چالاکی راستەوخۆ و هاتنه سه‌ر شه‌قامه‌كانه‌وه بووبێت و لێرەشەوە ناڕەزایەتیەکان بەردەوامی هەبووە و دەیان خۆپیشاندان کراوە هەر لە نەوەتەکانەوە تا دەگاتە ١٧ ی شوبات و تا ئێستاش بەردەوامە.\nئه‌م ئیراده‌ى به‌ره‌نگاریی و بەرخۆدانە تا راده‌یه‌كی گەورە بوونى هه‌یه لەناو كۆمه‌ڵگەدا و ئێستا له دۆخێكدایه به‌ته‌واوى ناڕازییه له‌وه‌ى كه هه‌یه. چونكه پاش 30 ساڵ له حكومڕانى ده‌سه‌ڵاتى كوردى، خه‌ڵك پێیوایه له دۆخێكى خراپى ئازادییه‌كاندا ده‌ژى. ئه‌م ده‌سه‌ڵاته كوردییه نه‌یتوانیوه له‌ماوه‌ى 30 ساڵی تەمەنی خۆیدا ده‌سه‌ڵاتێكى وا بهێنێتەکایەوە کە لانی کەمی بنەماکانی دادپەروەیەکی کۆمەڵایەتی و سیاسی و ئابوریی بنیاتبنێت. ئێمه ده‌بینین له ٢٠٢١ دا توێژە جیاجیاکانی کۆمەڵگە خۆپیشاندان دەکەن له‌به‌ر نەبوونی كاره‌با و ئاو و کار و موچە، واتە پاش ئه‌و هه‌موو ساڵه خه‌ڵك هێشتا داواى سه‌رەتایترین خزمه‌تگوزارییه‌كان ده‌كات. هەروەها کاتێک خوێندکاران دەڕژێنە سەر شەقامەکان هەر بۆ داواکردنی مافەکانی خۆیان نیە، بەڵکو بۆ دەرکردنی دەستی حیزب لەناو زانکۆکان و گەڕاندنەوەی شکۆی خوێندن و مەعریفەیە بۆ زانکۆکان، ئەمە بۆ خۆی ئاماژەیەکی گرنگە بۆ هۆشیاری خوێندکاران و گەنجان سەبارەت بە ئەنجامدانی ئەم کردە سیاسیە. هەر لێرەوە پێموایە زۆرینەی تاکەکەسەکانی ناو کۆمەڵگە خاوەنی ئیرادەیەکی بەرەنگاریی ناڕازین به‌ڵام ئەمەش پێویستى به میتۆد و رێگاى جیاواز هه‌یه بۆ ئه‌وه‌ى بتوانرێت ئه‌و دۆخه به‌ره‌و گۆڕین ببرێت.\nبۆ خوێندنەوەی تەواوی گفتوگۆکە کرتە لەسەر ئەم لینکە بکە:\n1 هەڵکشانی دەسەڵاتخوازیی‌و فاشیزمی نوخبەی حوکمڕانی‌و لێدانی ئازادی بیروڕا لەکوردستاندا


دانەر ڕەشید - 13-03-2019 - 1661 جار خوێندراوەتەوە\nجەستەی پارتە سیاسیەکانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست لە ڕووی سیاسی و ڕێکخراوەییەوە ماوەیەکی درێژخایەنە توشی جۆرێک لە نەخۆشی "تالاسیمیای سیاسی" بووە کە ڕێگری دەکات لە دروستکردن و هاتنە پێشەوەی خوێنی تازە. دەستەبژێری سیاسی و حکومڕانی ئەم وڵاتانە بۆ مانەوەی پێگە و دەسەڵاتی خۆیان شێلگیرانە ڕێگە نادەن گەنجان کە بزوێنەری گۆڕانکارین بێنە نێو کایەی سیاسی و ناوەندی بڕیاردان.\nپارتێکی سیاسی وەک داد و گەشەپێدان لە تورکیا خاوەنی هەزاران گەنجی بەتوانا و خوێنگەرمە، بەڵام لەماوەی ۱۷ ساڵی حکومڕانی ئەو پارتە، فیگەرێکی وەک بینالی یڵدرمی بۆ چەندین پۆستی جیاواز کاندید کردووە؛ جارێک بە وەزیری گواستنەوە و دەریاوانی، دواتر شارەداری ئیزمیر، پاشان سەرۆک وەزیرانی حکومەت، سەرۆکی ئاکپارتی، سەرۆکی پەرلەمان، ئێستاش دیسان بۆ سەرۆکی شارەوانی ئیستەنبوڵ. وەک تورکەکان خۆیان دەڵێن لەو ماوەیەدا ئاکپارتی یڵدرمی بە کاڵی و بە کوڵاوی بە مانگاڵ دەرخواردی میللەت داوە.\nئەگەر ئەمە بەشێکی بۆ سەرکەوتنی یڵدرم خۆی بگەڕێتەوە، بەشەکەی دیکەی دەگەڕێتەوە بۆ ئەو فاکتەی ئەردۆغان متمانەی بە چواردەورەکەی و کادیرانی گەنجی پارتەکەی لەدەستداوە و نایەوێت هیچ خوێنێکی تازە بێتە پێشەوە کە ببێتە مەترسی بۆ پێگە و دەسەڵاتی.\nتەنانەت "تالاسیمیای سیاسی" بەشێوەیەکی فراوان پارتە ئۆپۆزسیۆنەکانی تورکیاشی گرتۆتەوە، پارتی گەلی کۆماری جەهەپە ماوەی ۱۰ ساڵە لە کێبڕکێ گرنگەکاندا تەنها دوو کاندیدی پێشکەشکردووە؛ موحەڕەم ئینجە و مەنسور یەڤاش کە هیچیان لە بردنەوەی هەڵبژاردنەکان سەرکوتونەبوون، بەڵام دووبارە کاندید کراونەتەوە و پێناچێت ئەمجارەش سەرکەوتوبن.\nلە هەرێمی کوردستانیش ئەم جۆرە لە چەقبەستنی سیاسی لە ماوەی ۲٨ ساڵ حکومڕانی کوردیدا دیاردەیەکی حاشاهڵنەگر بووە. پۆستێکی وەک سەرۆک وەزیرانی حکومەت ماوەی ۱٨ ساڵە لەلایەن نێچیرڤان بارزانیەوە بەڕێوە دەبرا و سێ ژەمە هەر خۆی لەسەر سفرە بوو. وەلێ هاتنە پێشەوەی مەسرور بارزانی پێشهاتێکی ئەرێنیە بۆ ڕزگارکردنی هەرێم لەو چەقبەستنە؛ یەکەم لێکەوتیشی لابردنی پاشەکەوتی موچەیە دوای دروستبوونی ڕکابەری سیاسی نێوان دوو ئامۆزاکە.\nبۆ قوتاربوون لە دەردی تالاسیمای سیاسی، تەنها دەرچە ڕێگەدانە بە هاتنەپێشەوەی خوێنی تازە و گۆڕینی دەم و چاوەکان و نوێکردنەوەی ئۆرگانە حیزبی و حکومیەکان، بەپێچەوانەوە ئەم دەردە کوشندەیە درەنگ یان زوو ژیانی سیاسی نەخۆشەکان دەگەیەنێت بە دیداری ئیزرائیل.


توشبویەكی كۆرۆنا لە سلێمانی دۆخی تەندروستی ناجێگیرە\nبەڕێوەبەر و جێگرى بەڕێوەبەرى گشتى تەندروستى سلێمانى\n60 نەخۆشى کۆرۆنا لە سەنتەرى چارەسەرى توشبوانى کۆرۆنان و تەندروستى سلێمانیش دو تیمى بەپەلە رەوانەى نەخۆشخانەکە دەکات بۆ چارەسەرکردنى یەکێک لە توشبوەکان کە دۆخى تەندروستى ناجێگیرە.\nئاوێنە: دکتۆر هێرش سەید سەلیم، جێگرى بەڕێوەبەرى گشتى تەندروستى سلێمانى، ئەمڕۆ هەینی، بە میدیای رەسمی گۆڕانی راگەیاند: لە پێشنیوەڕۆی ئەمڕۆوە تەندروستی یەکێک لە توشبوەکانمان ناجێگیرە کە تەمەنى (37) ساڵەو کارمەندى نەخۆشخانەى شۆرشە.\nوتیشی: دو تیمی پزیشکى کە بریتین لە تیمى بێهۆشکەر و چارەسەرى خێرامان، بەپەلە رەوانەی نەخۆشخانەی چارەسەری کۆرۆنا کردون بۆ چاەسەرو سەقامگیری تەندروستی ئەو نەخۆشە و لە ئێستاشدا تیمەکان خەریکى ئەوەن بیخەنە ژێر ئامێرى هەناسەدانى دەستکردەوە.\nهێرش سەید سەلیم، باسى لەوەشکرد، شەوى رابردو (22) توشبوى نوێمان راگەیاند کە نزیکەى (18) کەسیان سەرچاوەى توشبونیان نادیارەو بەرکەوتوى توشبوى پێشوتر نین و (13) توشبوشیان نیشانەکانى کۆرۆنایان هەیە بەتایبەت کۆکەو هەناسەتوندى.\nلەبارەى جیاوازى توشبوەکانى ئێستاو پێشوتر، جێگرى بەڕێوەبەرى گشتى تەندروستى سلێمانى، باسی لەوەکرد، ئەوانەى ئێستا تۆمار دەکرێن خۆیان بەپێى خۆیان دێن بۆ پشکنین و نزیکەى نیوەیان نیشانەکانیان هەیەو رەوشى هەندێکیان ناجێگیرە.\nهۆشداریش دەدات لە ئەگەرى خراپتربونى دۆخى کۆرۆناو تەشەنەکردنى ئەگەر هاوڵاتیان پابەندى رێنماییە تەندروستییەکان نەبن.


هەولێر و بەغداد لەچاوەڕوانی دانوستاندا!\nهیچ شتێک بەهێندەی مەسەلەی دەستپێکردنەوەی دانوستان و گفتوگۆ لەنێوان حکومەتی ئیتیحادی و حکومەتی هەرێمی کوردستان قسەی لەسەر ناکرێت و لەوەش زیاتر ئەم باسە ناوەندەکانی میدیا و راگەیاندنکاری سەرقاڵ کردوە. حکومەتی هەرێم زیاتر لەهەموو لایەک ئامادەیی دانوستان و چارەسەرکردنی گرفتەکانی دەربریوە و بەشێوەیەکی ڕێژەیی و لەژێر لێوەوە سەعد حەدیسی وتەبێژەکەی حکومەتی بەغداد وەڵامی داوەتەوە.\nسەرباری دەرکەوتنی مەیلی ئەمریکاو نوێنەری نەتەوە یەکگرتووەکان و بەریتانیا بۆ دەستپێکردنەوەی دانوستان لەسەر بنەمای دەستوور بەڵام پێویستە بڵێین کە جدیەتی ئەمانیش وەک پێشتر نیە و جۆرێک لە پاشەکشە بەهەوڵە نێوەندگیریەکانیانەوە هەست پێدەکرێت.\nلەناو ئەم هەموو داواکاریەی بەرپرسانی حکومەتی هەرێم و جوڵاندنی مەسەلەی گفتوگۆ و هەوڵدان بۆ کردنەوەی دەرگا لەلایەن عەبادیەوە لەسەر وەفدی کوردی و لەولاشەوە بێباکی حکومەتی بەغداو دانانی مەرج و مەرجکاری بۆ هاتنیان و دەستپێکردنەوەی گفتوگۆ شکستێکی گەورە بەدیدەکرێت.\nئەگەر نا ئەم هەموو داخوازییە لەپای چی و ئەو هەموو هەرەشەو گورەشەی پێش ریفراندۆم بەمانای چی؟ ئەی لەبیرتان چوو سەرلەئێوارەی ۲٤/۹ واتە چەند کاتژمێرێک بەر لە دەستپێکردنی ریفراندۆم لەهەرێمی کوردستان، علی عەلاق سەرۆکی وەفدی هاوپەیمانی شیعە لەبەغداد پێش خوا حافیزی لە ئەندامانی ئەنجومەنی باڵای ریفراندۆم وتی لەسبەینێوە ئیتر ئێمە دەرگای گفتوگۆتان لەسەر ناکەینەوە؟ ئەم هەموو داواکاریە بۆ دانوستان هەر بەتەنها غروری عەبادی زیاتر ناکات بەڵکو پێگەی کورد لاوازتر دەکات و سەقفی داخوازیەکانی بەغدا لەسەر هەرێمی کوردستان بەرزتر دەکات.\nلەدێرین زەمانەوە کوردەواری دەڵێت؛ سوار و پیادە بۆئەوەی ماچ و موچ بکەن دەبێت سوارەکە کەمێک دانەوێت و ملی شۆرکات و پیادەکەش پێویستە کەمێک نوکە پێی بەرز بکاتەوە، ئیستا بەغداد نە سوارەکەیە نە پیادەکە بەڵکو سەرمەستی چنینەوەی دەستکەوتە سەربازیەکانیەتی بەلەناوبردنی داعش لەتەواوی خاکی عیراق و شاگەشکەی کۆکردنەوەی دەستکەوتە سیاسی و دیپلۆماسیەکانیەتی بە دابرانی دنیا لەهەرێم و گۆشەگیرکردنی.\nلەنێوان هەرێم و ناوەند ئەگەر هەڵوەشانەوەی ریفراندۆم مەرجی دەستپێکردنەوەی دانوستانەکان بێت، ئەوا لەسێ خاڵدا بەربەستەکانی گەرانەوە بۆ مێزی گفتوگۆ تارادەیەک کەمبوونەتەوە، کەئەوانیش؛\n۱ـ سڕکردنی ریفراندۆم لەلایەن حکومەتی هەرێمی کوردستان.\n۲ـ بریاری دادگای باڵای ئیتیحادی سەبارەت بە تەفسیری مادەی ۱ی دەستووربەوەی کەهیچ پێکهاتەیەک مافی جیابوونەوەی نیەو دواتر بەیاننامەی حکومەتی هەرێم بە رێزگرتن لە بریارەکەی دادگا.\n۳ـ بریاری رۆژی ۲٠/۱۱ ی دادگای فیدراڵی بەهەڵوەشانەوەی ئەنجامی ریفراندۆم و لێکەوتەکانی و لێدوانی سەرۆکی حکومەتی هەرێمی کوردستان بەوەی کەبریاری دادگا کۆتا یەو قاتعە.\nلەدوای ئەم سێخاڵەوە ئیتر کەشی گونجاو هاتوەتەئاراو کاتیەتی کە گفتوگۆیەکی بونیادنەرو هاوسەنگ لەچوارچێوەی دەستوور دەستپێبکات و لەهەرێمەوە دەنگە نەشاز و ناسازەکانی لەبابەت کەس توانای هەڵوەشانەوەی ریفراندۆمی نیە وەلا بنرێت و لەبەغداشەوە ئەو هەڵوێستە توند و دەمارگیرانە پەراوێز بخرێت کە دەڵێن هەر دەبێت هەرێم دان بەهەڵوەشانەوەی ریفراندۆمەکەدا بنێت. کە بۆ ئەمەش هەم بەغداد گرنگە لەپرۆژە یاسای بودجە و مەلەفەکانی تردا بگەرێتەوە بۆ دەستوور و غروری سیاسی نەیگرێت و وەک سەرکەوتووی جەنگ سەیری هەرێمی کوردستان نەکات، هەم هەرێمیش گرنگە کە لەم گێمەی دانوستانەکاندا هەموو ئەو کەلێنانە پڕبکاتەوە کە لەگفتوگۆکانی رابردوودا هەیبوە، وەک کەلێنی چۆنایەتی وەفدەکان و چەندایەتی لەزەمەن و ئەجێندای دانیشتنەکان و هەماهەنگیکردنیان لەگەڵ نوێنەرەکانی خەڵکی کوردستان لە ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق.\nگفتوگۆ و رێکەوتن هەربەتەنها لەبەرژەوەندی لایەک نیە دژی لاکەی دیکە، بەڵکو هەردوولا کۆمەڵێک ئاستەنگی سیاسی و ئەمنی و ئابووری و سەربازییان لەبەردەمە کە تەنها بەهەڵدانەوەی لاپەرەیەکی نوێ لەپەیوەندیەکان و چارەسەرکردنی کێشە هەڵپەسێراوەکان و گەرانەوە بۆ دەستوور دوور لەتەفسیری تاکلایەنە دەتوانرێت جۆرێک لەسەقامگیری بێتە سەرزەمینی واقع.


سەرۆكایەتی هەرێمی كوردستان یاسایەك ڕەتدەكاتەوە – تۆڕی میدیایی خەڵک\n2019/12/01 - 9:30 PM\nسەرۆكی دیوانی سەرۆكایەتیی هەرێمی كوردستان لە ڕوونكردنەوەیەكدا ڕایدەگەیەنێت، سەرۆكایەتیی هەرێمی كوردستان بە بڕیاری ژمارە (٤)ی ساڵی 2019، یاسای بەخاوەنكردنی ئەو زەوییانەی لە سنووری شارەوانییەكان زێدەڕۆییان لەسەر كراوە، ژمارە (٣)ی ساڵی (٢٠١٩)ی ڕەتكردەوە.\nڕوونكردنەوەیەك لە سەرۆكی دیوانی سەرۆكایەتیی هەرێمی كوردستانەوە سەبارەت بە یاسای ژمارە (٣)ی ساڵی (2019)ی پەرلەمانی كوردستان\nسەرۆكایەتیی هەرێمی كوردستان بە بڕیاری ژمارە (٤)ی ساڵی 2019، یاسای بەخاوەنكردنی ئەو زەوییانەی لە سنووری شارەوانییەكان زێدەڕۆيییان لەسەر كراوە، ژمارە (٣)ی ساڵی (٢٠١٩)ی ڕەتكردەوە.\nگەڕاندنەوەی یاساكە لەسەر داوای سەرۆكایەتیی ئەنجومەنی وەزیران و پێشنیاری وەزارەتی شارەوانی و گەشتوگوزار بوو، بەهۆی بوونی چەند تێبینییەك لەسەر هەندێك لە بڕگە و ماددەكانی یاساكە. بۆیە لەپێناو بەرژەوەندیی گشتی و بەمەبەستی پێداچوونەوە و چارەسەركردنی كەموكوڕییەكان، سەرۆكایەتیی هەرێمی كوردستان ڕۆژی 21/11/2019 بڕیاری دا بە گەڕاندنەوەی یاساكە بۆ پەرلەمانی كوردستان.\nفەوزی فرەنسۆ هەریری\nسەرۆكی دیوانیسەرۆكایەتیی هەرێمی كوردستان\nئەنجومەنی وەزیرانپەرلەمانی كوردستانزێدەڕۆییەكانسەرۆكایەتی هەرێمی كوردستانفەوزی فرەنسۆ هەریری\nجەبار یاوەر: ئەوەی داعش دەیكات پێشێلكاری ئەمنی نییە\nلەخولی پایزدا پەڕلەمان چی كرووە؟\nداوای نوێکردنەوەی سەرۆکایەتی ژمارەیەک دەستە دەکرێت


ده‌رباره‌ی خه‌ونی سۆران ده‌رباره‌ی برینی ئێمه – لڤین پرێس\nجارێكیان وتارێكم له سه‌ر سۆرانی مامه حه‌مه ، كه ماڵی دووه‌می ماڵی ئێمه بوو نووسیبوو ، براده‌رێك كه ویستی مه‌رگدۆستی و رق بوون له ژیانی جوامێرانه ته‌نگاوی كردبوو ، بۆی نووسیبووم ئه‌ی بۆ تۆ ماوی ، تانه‌كه به‌و جۆره بوو كه نه‌ك هه‌ر من زۆری تر شایانی مردنن ، بیرم له‌وه ده‌كرده‌وه كه بۆ ئێمه‌و مانانێك خوازیاری دنیای باشترین بۆ كورد ، ده‌بێت شایانی مردن بین ، سۆران به قسه‌ی منی كردبا فریوی دیموكراسی و ئازادی و مافی مرۆڤی ده‌سه‌ڵاتی كوردی ناخوارد ، ئاخر له سایه‌ی حزبی كوردیدا كاروانی شه‌هیده‌كانی ده‌ستی كورد خۆی له كاروانی شه‌هیده‌كانی ده‌ستی دوژمن زیاترن .\nسۆران و سه‌رده‌شت و كاوه‌و وه‌دات و ئه‌وانی تریش وێڕای خه‌ونی به‌یانی باشتر ، فریو خواردوی درۆی دیموكراسی كوردین كه له سته‌مكاریشدا له ده‌ره‌وه‌ی مێژون ، هه‌موو ساڵێك له یادی سۆراندا كه هاوڕێیه‌ك پرسیاری باش و خراپی خۆمم لێده‌كات ، ده‌ڵێم جارێ ماوین ، هه‌موو یادێك مانه‌وه‌مان ده‌سكه‌وتێكی گه‌وره‌یه بۆئه‌وه‌ی چه‌پكێ گوڵبه‌رینه سه‌ر گۆڕه‌كه‌ی سۆران و بڵێین جارێ ماوین .\nسێزده ساڵ به‌رله ئه‌مڕۆ له به‌رده‌رگاكه‌ی خۆیان له شۆڕیجه سۆرانیان خه‌ڵتانی خوێن كرد ،ئه‌و گه‌نجێكی پڕ ئومێد ، شاعیرێكی باش ، نوسه‌رو رۆژنامه‌وانێكی بوێر بوو ، خه‌مخۆرێكی راسته‌قینه‌ی كورده‌واری بوو ، له خانه‌واده‌یه‌كدا گه‌وره بووبوو دایك و باوك ، براو خوشك و كه‌س رێی نیشتمانپه‌روه‌ریان بۆ كێشا بوو ، ئه‌وان چوزانن گورگه‌كانی نیشتمان به ده‌نگی جیاواز قه‌ڵسن ، سۆران ته‌نها چرای وشه‌ی هه‌بوو ، جه‌لاده‌كان نه‌ك فویان لێكرد دایانه به‌ر رێژنه‌ی گولله ، سۆرانیان له كه‌ركوك كوشت ،له‌و شاره‌ی به كون فه‌یه‌كونێ بۆ حه‌سه‌ن پلایسیان جێهێشت ، كه هه‌واڵی مه‌رگی ئه‌ویان پێدام وه‌ك فیلمێكی خێرا ده‌یان وێستگه‌ی پێكه‌وه بونمان به نیگامدا تێپه‌ڕی ، وتم نا ئه‌مه خه‌ونه .\nمن هه‌میشه پرسیاری ئه‌وه له خۆم ده‌كه‌م ، باشه ئه‌وانه‌ی ده‌ستیان ده‌چێته خوێنی مرۆڤێكی جوان چرن ده‌كرێت ئاسوده بن ، ئه‌وانه‌ی سۆرانیان كوشت ،نه‌یانزانی ئه‌و به‌و كوشتنه هه‌میشه زندوه‌و ئه‌وانیش جگه له دۆزه‌خیه‌ك هیچی تر نین .\nتا ئێستا له سه‌ر كوشتنی سۆران ، وه‌دات ، سه‌رده‌شت ، عه‌بدولستار تاهیر شه‌ریف و زۆری تر كه‌س نه‌گیراوه ، بكوژه‌كان بكوژی ماڵه حزبی كوردین ،به‌ڵام نادیارن ، هه‌ر ئه‌وانه‌ن كه رۆژگارێك عوسمان عوزێریان كوشت ،كه ئه‌بوبه‌كر عه‌لیان تیرۆر كرد، ئه‌وان هیچ جیاوازیه‌كیان له گه‌ڵ بكوژانی موسا عه‌نته‌رو مه‌لاعه‌لی شاعیرا نیه ، جگه له یه‌ك جیاوازی ئه‌ویش ئه‌وه‌یه بكوژه‌كانی موسا عه‌نته‌رو مه‌لا عه‌لی شه‌ره‌فیان به‌رزتره هیچ نه‌بێت بیانوی ئه‌وه‌یان هه‌یه ئه‌وه‌یان بۆ نه‌ته‌وه‌و نیشتمانی خۆیان كردووه، ئه‌ی بكوژه كورده‌كان بۆكێ ئه‌وه‌یان كرد .\nتا ئه‌و رۆژه‌ی بمێنین ده‌سبه‌رداری خوێنی سۆران نابین ، كه ئێمه‌ش نه‌ماین كه‌سانی تر زۆرن به‌و رێگه‌یه‌دابڕۆن .


پارێزەرێکی ئۆجالان: ئیمرالی لە سەر سیستمێکی دژەمافانە دامەزراوە – کوردی – RojNews.News\nپارێزەرێکی ئۆجالان: ئیمرالی لە سەر سیستمێکی دژەمافانە دامەزراوە\n02/03/2020 - 6:45:56 pm\nپێنجشەممە, 31 أغس 2017 – 13:07\nعەبدوڵا ئۆجالان، ڕێبەری پارتی کرێکارانی کوردستان- پەکەکە، ماوەی ١٨ ساڵە بە شێوەیەکی نامرۆیانەوە و دژی مافەکانی مرۆڤ گۆشەگیرکراوە، یەکێک لە پارێزەرکانی سەبارەت بە سیستمی ئەشکەنجە و دژی مافەکانی مرۆڤی ئیمرالی قسە دەکات و دەڵێت: ئیمرالی لە سەر سیستمێکی دژەمافانە دامەزراوە.\nجەنگیز یورەکلی، یەکێک لە پارێزەرەکانی عەبدوڵا ئۆجالان کە لە ٢٧ی تەموزی ساڵی ٢٠١١ەوە نەیتوانیوە سەردانی ئیمرالی بکات، لەم دواییانەدا چووەتە لای داواکاریی گشتیی دادگای کۆماری بورسا، ناوبراو سەردانەکەی بۆ دادگا و سیستمی ئەشکەنجەی ئیمرالی بۆ ئاژانسی فراتنیوز نرخاندووە.\nیورەکلی دەڵێت: پێشتر بە بەهانەی وەک “کەشتی خراپە” داواکاریی سەردانی ئیمرالیان ڕەتدەکردەوە، بەڵام پاش ڕاگەیاندنی دۆخی نائاسایی بەهانەیەکی “مافی”یان ڕاگەیاند، کە لە بڕیارنامەی یاسادا شتی وا نییە، سەرەڕای هەموو ناڕەزاییەکانی دادگا و دادوەرە جیاوازەکان بەرامبەر بەو بەهانە دژەمافانەیە، دیسانەوە بە شێوەیەکی دژە مافانە و نایاسایی ئەو بەهانەیە وەک یاسا سەپێندرا و ڕێگری کرا لە سەردان بۆ دوورگەی ئیمرالی.\nدەشڵێت: ئەو بەهانە دژەمافانەیە ئەوەبوو، لە کاتی دۆخی نائاساییدا مافی سەردان، نامە ناردن، نامە وەرگرتن و چاوپێکەوتن لەگەڵ ئۆجالان سنوورداردەکرێتەوە.\nیورەکلی ڕایگەیاند، کە ئەوە بڕیارێکی دەرەوەی مافە، دادگا سەربەخۆ ناتوانێت یاسا بخولقێنێت، بەڵکو جێبەجێکاری یاساکانە، ئەگەر دادگا یاسا بخولقێنێت و پەسەندی بکات دەستێوەردانی کاروباری پەرلەمانی کردووەو ئەوەش بەو واتایە دێت کە دادگا تاوانبارە.\nیورەکلی وتیشی، کە سیستمی ئەشکەنجە و گۆشەگیرکردنی ئیمرالی خەریکە لەناو کۆمەڵگادا بەربڵاودەبێتەوە، ئەو سیستمە خەریکە سەرتاسەری تورکیا دادەگرێت، ئەو سیستمە سەرەتا لە دوورگەی ئیمرالییەو بە شێوەیەکی دژەمافانە دەستیپێکرد و ئەمڕۆ بەنیازی داگرتنی هەموو تورکیا پەرەی پێدەدرێت.\nلەکۆتاییدا ناوبراو، وتی: بۆ چارەسەرکردنی پرسی کورد پپێویستە بەپێی پرەنسیپە دیموکراتییەکان هەنگاو بنرێت، ئەوانەی دەیانەوێت مافەکانیان دەستەبەر بکەن، پێش هەموو شتێک دەبێت سیستمی ئیمرالی بخەنە ژێر پرسیارەوە، ئێمە لەم بوارەدا بەردەوامین لە هەوڵدانەکانماندا و پێمانوایە بۆ ئەوەی گۆڕانکاری دیموکراتی لە کۆمەڵگادا پێکبێت، پێویستە هەمووان دەنگیان هەڵبرن و داواکارییەکانیان بە دەنگی بەرز هاوار بکەن.\nبڕیارێکى وەزارەتی خوێندنی باڵا ناڕەزایی لێدەکەوێتەوە\nگەنجێک لە گۆمێکی ئاوداخنکا


✌ حکمەت قادر ڕەمەزان شهدا\n📅 زمان اضافه کردن Jun 9 2015 8:42PM\n👁 این آیتم 7,020 بار مشاهده شده است\nلە ڕۆژی (11-08-1986) بڕیاری لە سێدارە دانی دەرچووە [ بیشتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✔ 76% ✍ م.ب. 9-6-2015 20:42:21\n✌ حیکمەت قادر ڕەمەزان شهدا\n📅 زمان اضافه کردن Jun 9 2015 8:48PM\n👁 این آیتم 2,865 بار مشاهده شده است\nلە ڕۆژی (11-08-1986)دا لە دادگای بەعس بڕیاری لە سێ [ بیشتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✔ 76% ✍ م.ب. 9-6-2015 20:48:07\n| مدت زمان ایجاد صفحه: 0,593 ثانیه


شكستی خەونی ریفۆرمخوازانی كورد لە دەوڵەتەكەی رووحانیدا\nلە سەروتاری ژمارە سفری بڵاوكراوەی "گەلاوێژ"، بە قەڵەمی فەرهاد ئەمین پوور، بە توندی هێرش كرابووە سەر لایەنگرانی تەحریمی هەڵبژاردنەكانی ئێران و بە گوتارێكی سونەتی ناسیۆنالیزمی كوردی ناوی لێبرابوو. لە بەرامبەردا بانگەشەی بەشداری كردن لە هەڵبژاردنەكان كرابوو.\nمەبەستی نووسەریش لەو نووسینە بانگەشە كردن بوو بۆ باڵێكی ناو دەسەڵاتی كۆماری ئیسلامی كە بە باڵی بە ناو ریفۆرمخواز یان میانەڕەو ناسراوەو لە ئێستادا رووحانی نوێنەرایەتی دەكات.\nئەمین پوور لەو وتارەدا بەشداری كردن لە هەڵبژاردنەكانی وەك گوتارێكی نوێی ناسیۆنالیزمی كوردی پێناسە كردبوو بەرامبەر بەو گوتارەی خۆی بە گوتاری ناسیۆنالیزمی سوننەتی ناوی لێ بردبوو.\nئەمین پوور و بەشێكی زۆر لە رەوتی بە ناو ریفۆرمخوازانی كورد! بە بانگەشە بۆ رووحانی كەوتنە بەرامبەر گوتاری تەحریمەوە. لە هەمانكاتدا كیسەیان بۆ ئەوە دووریبۆوە كە لە كابینەی نوێی رووحانیدا كەسانێك لەو باڵەی ئەوان وەك وەزیر بە ناوی نوێنەری كورد ! یان سوننە! بوونی هەبێت. وەك ئەوەی ئەوە دەستكەوتێكی گەورە بێت بۆ ئەو گوتارەی كە خۆیان بانگەشەیان بۆ دەكرد و بە گوتاری نوێی ناسیۆنالیزمی كورد پێناسەیان دەكرد. ئەمە لە حاڵێكدایە بوونی تەنانەت چەند وەزیریش لە كابینەی رووحانی هیچی لە مەشرووعیەتی سیاسەتی تەحریم كەم نەدەكردەوە، لە بەر ئەوەی سیاسەتی تەحریم خودی ماهیەتی كۆماری ئیسلامی كردبوە نیشانە كە ماهیەتێكی نادیمۆكراتیك و دژە ئینسانیە.\nرۆژی ١٤ی گەلاوێژ حەسەن رووحانی ، سەرۆك كۆماری كۆماری ئیسلامی، سوێندی یاسایی خوارد و خولی دووهەمی سەرۆك كۆماری رووحانی دەستی پێكرد. بۆ خولی دووهەمی رووحانی بە پێچەوانەی چاوەڕوانی رەوتی ریفۆرمخوازانی كورد هیچ كەس لە كابینە نوێكەیدا نییە، تەنانەت نە لە ریفۆرمخوازانی كورد و نە لە نوێنەرانی سوننە! كەسی بۆ رێ و رەسمی سوێند خواردنی خۆی بانگهێشت نەكردبوو. ئەمەش نیشانەیەكی روونە بەوەی ڕووحانی بە هیچكام لە بەڵێن و وەعدەكانی پێش هەڵبژاردنی پێبەند نییە و بە هەمانشێوەی سەردەمی خاتەمی یان خولی یەكەمی سەرۆك كۆماری خۆی، تەنها لە هەستی ناڕەزایەتی ناوچە كورد نشینەكان و سوننە نشینەكان كەڵكی وەرگرت بۆ كۆ كردنەوەی دەنگ. وەك چۆن دەوترێت رووحانی بە دەنگی سوننەكان و كوردەكان بوو بە سەرۆك كۆمار. بەڵام ڕووحانی بە وەعدەكانی خۆی وەفادار نەمایەوەو ئەوەی كورد گوتەنی دەستی لە بن هەوانەوە دەرچوو ، ئەو رەوتە بوو كە خۆی بە نوێنەری كورد و سوننی دەزانی لە ناو كایەكانی دەسەڵاتدا! هەر چەند هیچكات ئیزنی پێنەدراوەو نادرێت لە دەسەڵاتدا بەشدار بێت.\nئەو رەوتەی كە خۆی بە رەوتی ریفۆرمخوازی كورد ناو دەبات، رەوتێك نییە سەربەخۆ بێت و خاوەنی گوتاری تایبەتی خۆی بێت. ئەم رەوتە هەر لە ناوەكەیەوە دیارە گرێ دراو و شوێنكەوتی رەوتی ناوەند و ناوەندگەرایە كە خۆی بە رەوتی ریفۆرمخواز ناساندوە لە كایەكانی دەسەڵات لە ئێران. خودی ناوی ئەم ڕەوتە پاڕادۆكسی تێدایە یان جۆرێك بێمانایی تێدایە. ریفۆرمخوازانی كورد! ڕیفۆرم لە چ شتێكی كورددا؟ كامە گەڵاڵە و پلانی دیاریكراویان بووە بەرامبەر دەسەڵات!؟\nئایا دەخوازن ریفۆرم لە جۆری روانینی كورد بكەن بۆ دەسەڵاتی تاران یان روانینی تاران بۆ كورد بگۆڕن؟ ئەوەندەی بە هەوڵی ئەوانەوە دیارە ، هەوڵیان ئەوەیە جۆری روانینی كورد بۆ تاران بگۆڕن ، بەڵكوو لە بەرامبەردا تاران بە دەمیانەوە پێبكەنێ و بزەیەكیان بۆ بكات و وەزیرێكیان بداتێ. بەڵام تاران بە دەم كەسەوە پێناكەنێ!\nئایا ئەوەندەی ئەوان هەوڵیانداوە بۆ ڕاكێشانی خەڵك بۆ سەر سندووقەكان، ئەوەندە هەوڵیانداوە روانینی دەسەڵات بۆ كورد بگۆڕن؟ لە بەرامبەر هەموو خزمەتییان بە تاران چ دەستكەوتێكیان بووە؟ ماشێنی مەرگی رژیم لە كوردستان وەستاوە یان خێراییەكەی خاو بۆتەوە؟\nریفۆرمخوازانی كورد، خاوەنی گوتار و تاكتیكی تایبەت بە خۆیان نین كە ئەوان لە رەوتی ناوەند جیا بكاتەوە، گەورەترین نمایش و دەركەوتنی ئەم رەوتە لە سەردەمی هەڵبژاردنەكاندا و بۆ راكێشانی خەڵك دەبێت بۆ سەر سندووقەكانی دەنگدان. لە ناوخۆی دەسەڵاتیشدا هیچ قورساییەكیان نییە، تەنانەت كەسە دیارەكانیشیان لە ناو رەوتی ریفۆرمخوازانی ئێرانیدا خاوەنی شوێنگەیەكی كاریگەر نین.\nڕیفۆرمخوازانی كوردستان، وەك بەشێك لە كایەی دەسەڵات لە ئێران، رۆژێك لایەنگری خاتەمین، پاشان دەبن بە لاینگری موعین، تەنانەت بە پێی پاشەكشەكانی ریفۆرمخوازی ناوەند بەرامبەر بە باڵی پاوانخواز، پاشەكشەكانی ئەمانیش دەر ئەكەوێت. كاتێك رەفسەنجانی یان رووحانی، كە لە دەرەوەی رەوتی ریفۆرمخوازەكانەوە بوون و زیاتر بە باڵی میانەڕەو دەناسران نەك ریفۆرمخواز، لە لایەن ناوەندەوە پشتیوانیان لێدەكرێت، لە كوردستانیش بە بێ هیچ پرسیارێك، هەمان سناریۆ دووبارە ئەبێتەوە.\nسەرجەم پاشەكشەكانی رەوتی ریفۆرمخوازی ناوەند، رەوتی ریفۆرمخوازی كوردیشی گرتۆتەوە، ئەم رەوتە نەیتوانیوەو ناتوانێت لە شوێنێكدا ببێت بە خاوەنی گوتاری خۆی. گوتاری ناوەند تەوەر یان گوتارێك كە لە ناوەندەوە دەگوازرێتەوە بۆ ئەوان، لە سەر بەرژەوەندییاكانی ناوەند (تاران)ە ، تارانیش قەت بە دەمی كەسەوە پێناكەنێ.\nگوتارێك لە كوردستان دەتوانێت كاریگەر بێت كە هەڵقوڵاوی خواستی كوردستان بێت و لە دڵی خواستەكانی میلەتەوە سەرچاوەی گرتبێت نەك كۆپی كردنی خواستی ناوەند بێت لە كوردستان. مێژووی چەندین ساڵەی دەسەڵاتداری رژیم و كار كردنی رەوتی بە ناو ئیسلاح خوازانی كورد نیشانی داوە ئەم ڕەتە لە ناو خودی خۆشیاندا ناتوانن كاریگەر بن و لە بەرامبەریشدا دەسەڵات ئامادە نییە گوێ لە كەمترین خواستی ئەوان بگرێت. ئەوانەشی دڵیان بە گوتاری ریفۆرمخوازی خۆشە لە دوو حاڵەت بەدەر نییە.\nA: لە باری سیاسییەوە كاڵفامن\nB: كۆمەڵێك ئۆپۆرتۆنیستن كە بەرژەوەندییە مادییەكانی خۆیان لەو دیسكۆرسەدا دەبیننەوە.\nهەڵبژاردنی كابینە نوێكەی رووحانی، وەڵامدانەوەی (نا) دانەوە بوو بە لانیكەمی داخوازییەكانی ئەم ڕەوتە. ڕیفۆرمخوازانی كورد هەم دەیانهەوێت لە هەستی كورد بوونی خەڵك و هەم لە هەستی سوننە بوونی ژمارەیەكی زۆر لە كوردەكان كەڵك وەربگرن. لە لایەن دەسەڵاتیشەوە ئەمە بە دەرفەتێك دەزانرێت ئارام كردنەوەی خەڵك، بەرگرتن بە رادیكاڵ بوونەوەی خواستەكان، یان دەركەوتنی ئەم رەوتە وەك ئەڵترناتیڤی بزووتنەوەی كوردستان بناسرێت كە لە ٣٨ ساڵی رابردوودا سوورە لە سەر خواستە رەواكانی و ئامادە نییە پشت لە خواستەكانی بكات كە هەمان مافە رەواكانی گەلی كوردە. سەروتاری ژمارە (سفر)ی بڵاوكراوەی گەلاوێژ، هەوڵدانە بۆ خود بە ئەڵترناتیڤ كردنی رەوتی ریفۆرمخواز بەرامبەر بە بزووتنەوەی كورد كە وەك ئۆپۆزیسیۆنی دەرەوەی دەسەڵاتی كۆماری ئیسلامی دەركەوتووەو ئامادە نییە پشت لە بەرژوەندییەكانی خەڵك بكات. لە هەمانكاتدا هەڵوێست بوو بەرامبەر بە كۆدەنگییەك كە لە ناو حیزبەكاندا هەبوو بۆ تەحریمی هەڵبژاردنەكانی سەرۆك كۆماری.\nسیاسەتی تەحریم، بە تایبەت لەم دەورەیەدا دروستترین سیاسەت بوو كە حیزبە كوردییەكان بە كۆدەنگ لە سەری رێ كەوتن. ئەوەی كە تا چەند چۆتە پێش ئەو سیاسەتە و دوای چەند مانگ لەو هەڵبژاردنە خەسار ناسی بكرێت خۆی جێگەی باسە. بەڵام تەنانەت ئەگەر ٩٠٪ خەڵكی كوردستانیش دەنگیان دابا، هیچ شتێكی لە دروستبوون و مەشرووعیەتی ئەو سیاسەتە كەم نەدەكردەوە. بوونی هەنگاوی لەو چەشنە و هاوكاریكردنی بەردەوام لە داهاتووشدا زەروورەتێكی سیاسیە و پێویستە ئەم كارە درێژەی هەبێت. هاوكاری و هاوئاهەنگی حیزب و لایەنەكان لە سەر رووداوە سیاسییەكان، هەڵوێست گرتنە بەرامبە ئەو هێزە كۆنسێرڤات و ئۆپۆرتۆنیستانەی كە دەیانهەوێت خۆیان وەك ئەڵتەرناتیڤی سیاسی حیزبەكان نیشان بدەن.\nئه‌م بابه‌ته 928 جار خوێنراوه‌ته‌وه


لە 10 مانگدا شەش پیاو لەلایەن هاوسەرەکانیانەوە کوژراون\n54 پیاوی دیکەش بە ھۆکاری کێشەی خێزانی خۆیان کوشتووە\nهاوژین جه‌مال 09:20 2021/11/23\nتوندوتیژی دژی پیاوان - ئەرشیف\nکوردستان توندتیژی دژی پیاوان یەکێتی پیاوان توندتیژی خێزانی\nبەگوێرەی ئامارێکی یەکێتی پیاوانی کوردستان، تەنھا لە 10 مانگی رابردووی ئەمساڵدا شەش پیاو لە لایەن ھاوسەرەکانیانە کوژراون، ھاوکات 54 پیاوی دیکەش بە ھۆکاری کێشەی خێزانی خۆیان کوشتووە، سکرتێری یەکێتی پیاوانیش ئاشکرای دەکات، ئامارەکانی توندوتیژیش بەرامبەر بە پیاوان زیادی کردووە.\nماوەی چەند ساڵێکە ئامارەکانی کوشتن و توندوتیژی بەرامبەر بە پیاوانیش لە لایەن ئافرەتانەوە زیادیکردووە، رۆژانە چەندین پیاو سکاڵا دەگەیەننە بارەگای سکرتێری یەکێتی پیاوان لە سلێمانی، بۆ ئەوەی کێشەکانیان بۆ چارەسەر بکرێت.\nبورھان عەلی، سکرتێری یەکێتی پیاوانی کوردستان بە کوردستان24ی راگەیاند: "لە 10 مانگی ئەمساڵ 54 حاڵەتی خۆکوشتنی پیاوان تۆمار کراوە، راستە خۆکوشتن دیاردەیەکی جیهانییە، بەڵام ئەوەی جێگەی نیگەرانییە لە ساڵی 2012ـەوە لە بەرزبوونەوەدایە و رۆژ دوای رۆژ زیاد دەکات".\nگوتیشی: "لەو ماوەیەدا شەش حاڵەتی کوشتنی پیاوان لەلایەن ژنانەوە تۆمار کراون، دوو لە حاڵەتەکان ژن راستەوخۆ پیاوەکانیان کوشتووە، ئەوانی تریش بە هاوکاری کەسانی دیکە کوژراون، کە ئەمەش زیادیکردووە، ساڵانی رابردوو لە 5 حاڵەت تێنەپەڕیوە".\nئەرکی تاک بە تاکی کۆمەڵگایە کە ھەوڵ بۆ ئەوە بدرێت خێزانەکان لەبەر یەک ھەڵنەوەشێن، بەڵام ھەندێک کات وانیشان دەدرێت ھاوسەرەکان ھەر یەکەیان لە سەنگەرێکی جیاوازن دژ بە یەکدی، کە ئەمەش ھۆکارێکە بۆ زۆربوونی رێژەی توندوتیژی خێزانی.\nزاھیر زانا، پسپۆڕی دەروونی لەوبارەوە گوتی: "دەبێ رێکخراوەکانی کۆمەڵی مەدەنی بەو ئاراستەیە ئیش بکەن، کە بیر لە پتەوکردنی خێزان بکەنەوە، ناکرێ هەر کەسە و پەتێکی بە دەستەوەبێت و بۆ لای خۆی رابکێشێ".\nهەر بەپێی ئامارەکانی یەکێتی پیاوانی کوردستان، لە ئەمساڵدا 463 سکاڵای توندوتیژی بەرامبەر بە پیاوان تۆمار کراوە، کە خۆی دەبینێتەوە لە دەرکردن و دەست بەسەردا گرتنی سامان و مووچە و رێگری لە بینینی منداڵ و پێنەدانی مافی پیاو لە لایەن ھاوسەرەکانیانەوە.


مردن بە كۆرۆنا 4 ملیۆن كەسی تێپەڕاند – تۆڕی میدیایی خەڵک\nبە گوێرەی دواین ئامار، تووشبووانی ڤایرۆسی كۆرۆنا لە جیهاندا گەیشتە 184 ملیۆن و 939 هەزار و 383 حاڵەت.\nبە گوێرەی ئامارە جیهانییەكان، تاكو كاتژمێر 9ی ئەمڕۆ سێ شەممە ژمارەی تووشبووانی كۆرۆنا لە جیهاندا گەیشتە 184 ملیۆن و 939 هەزار و 383 حاڵەت، لەو ژمارەیەش 4 ملیۆن و 841 حاڵەتی گیانلەدەستدانیش هەبووە.\nهەر بەپێی ئامارەكان تاكو ئێستا 169 ملیۆن و 314 هەزار و 997 تووشبووی ڤایرۆسی كۆرۆنا چاكبوونەتەوە.\nلەسەر ئاستی وڵاتانی جیهان، ئەمریكا زۆرترین ڕێژەی تووشبوون بە پەتاكەی تێدا تۆماركراوە و گەیشتووەتە 34 ملیۆن و 598 هەزار و 361 كەس و 621 هەزار و 335 كەسیش گیانیان لەدەستداوە.\nئەمریكا، لە گەورەترین بنكەی لە ئەفغانستان كشایەوە\nخەڵك- پەیوەندییەكان گشتییەكان لە وەزارەتی تەندروستی ئێران ڕایدەگەیەنێت، لە 24 كاتژمێری ڕابردوودا زیاتر لە 14 هەزار و 600 تووشبووی نوێ بە ڤایرۆسی…\nخەڵك- وێڕای ڕاگەیاندنی پلانێكی تۆكمە لەلایەن ویلایەتە یەكگرتووەكان لەگەڵ گەورە بەرهەمهێنەرانی نەوتی خاو بۆ ڕاكێشانی بڕی زیاتری یەدەگی ستراتیژی…\n19 نیسان 2021 9.22 am\nخەڵك- بە گوێرەی دواین ئامار، تووشبووانی ڤایرۆسی كۆرۆنا لە جیهاندا گەیشتە 142 ملیۆن و 17 هەزار و 779 حاڵەت.\n18 ئاب 2021 3.15 pm\n23 تشرینی دووهەم 2021 6.00 pm\nخەڵك- وێڕای ڕاگەیاندنی پلانێكی تۆكمە لەلایەن ویلایەتە یەكگرتووەكان لەگەڵ گەورە بەرهەمهێنەرانی نەوتی خاو بۆ ڕاكێشانی…


چیتر لە سووریا هەنگاوێک بە بێ توركیا هەڵناگیرێت - Mehr News Agency\n16 avrêlê 2018 - 13:47\nNews Code 18108\nبە ڕاپۆرتی ئاژانسی هەواڵی مێهر بە گێڕانەوە لە ئانادۆلو، ڕەجەب تەیب ئەردۆغان سەرۆک کۆماری تورکیا له وتەدانێک لە شه‌شه‌مین کۆنگره‌ی پارتی داد و گه‌شه له ناوچه‌ی سکۆداری ئه‌سته‌نبۆڵ بە ئاماژه بە قه‌یرانی سووریا، ڕایگەیاند: چیتر لە سووریا هیچ هەنگاوێک بە بێ بەشداریی توركیا هەڵناگیرێت. لە هێرشەكەی ئەمەریكا، فەڕەنسا و بەریتانیا بۆ سەر کارگەی چەكی كیمیایی سووریا، بۆ جارێکی دیکە بینیمان كە كێشەی سووریا بە ڕێوشوینی كاتی چارەسەر نابێت. لە پەیوەندییە تەلەفونییەکان لە گەڵ سەرۆک کۆمارانی فەڕەنسا و ڕووسیا و سەرۆک وەزیرانی بەریتانیا دوای لێکدانەوەی دۆخەکان بەو ئەنجامە گەیشتین کە بۆ جێگرکردنی ئاسایش لە ناوچەدا، چیتر کەشێکی هێور و هوشیارمەند بوونی نییە.\nئەردۆغان ڕاشیگەیاند: پێکەوە پاش عەفرین، هەنگاو دەنێینە ئەدلەب، تەل ڕەفعەت و مەنبەج و تا کاتێک هێرشی تیرۆریستان لەو ناوچانەوە درێژەی هەبێت، ئەو شەڕە بەردەوامە.\nسەرۆک کۆماری تورکیا ئیدعایشی کرد: هەلومەرجی سووریا بە ڕادەیەک ئاڵۆز و شێواوە کە دیار نییە کێ هاوکاریی کێ دەکات. ئەوە تەنیا تورکیایە کە وتە و ئاکارێکی ڕوون و ئاشکرای هەیە. ئێمە لە دژی گرووپە تیرۆریستییەکان ڕاپەڕیوین و لە سەر ئەو بڕوایەین کە رێگە چارەیەکی سیاسی زەروورییە بۆ ئەوەی بەرهەڵستکارانی سووری کە خاوەنانی سەرەکیی ئەو وڵاتەن گفتوگۆ بکرێت. ئەوانەی بانگەشەی دەرچوونی تورکیا لە سووریا دەکەن، لەو دۆخە ناڕازین، چونکا دەزانن شوێنێک تورکیای لێ بێت، ڕەنگی تیرۆریزم بە خۆوە نابینێت.\nوتیشی: لە غەیابی تیرۆریزمدا پلانی زۆر کەس بۆ سووریا هەڵدەوەشێت، ئەوانەی ڕوویان لە سووریا نابوو، چاویان بڕیبووە نەوتەکەی. ئێمە ئەو کایەمان تێک دا و دەست لە دەستی گەلی سووری ئەو وڵاتە بنیات دەنێینەوە و دەسەلمێنین کە هیچ هەنگاوێک بەبێ بەشداری توركیا لە سووریا ناهاوێژرێت.\nڕەجەب تەیب ئەردۆغان جەختتشی کردهیوادارم هەموو ناوچەکان و لەوان مەنبەج و حەسەکە ببنە شوێنێکی ئازاد و ئاسوودە بۆ گەلی سووریا.


بۆریس جۆنسن: ڕۆژئاوا دەتوانێت دەستڕاگەیشتنی کۆمپانیا ڕووسیەکان بەدۆلاری ئەمەریکی قەدەغە بکات\nی مانگی دوو ٢٠, ٢٠٢٢\nبۆریس جۆنسن سەرۆک وەزیرانی بەریتانیا\nبۆریس جۆنسن ، سەرۆک وەزیرانی بەریتانیا ڕۆژی یەکشەممە ڕایگەیاند ئەگەر کرێملین ئۆکرانیا داگیر بکات، ئەوا ئەمەریکا و بەریتانیا بەر بە کۆمپانیا ڕوسییەکان دەگرن لەوەی دەستیان بە دۆلار و پاوەندی بەریتانی بگات.\nئەمەریکا و بەریتانیا بەبەردەوامی هۆشدارییان داوە لەوەی کە ڕووسیا دەیەوێت ئۆکرانیا داگیر بکات، هەنگاوێک کە واشنتون و لەندەن دەڵێن لەوەتەی کۆتایهاتنی جەنگی جیهانی دووهەمەوە، گەورەترین ناکۆکییەکان درووست دەکات. بەڵام ڕووسیا ڕەتی دەکاتەوە کە پلانی داگیرکردنی ئۆکرانیای هەبێت.\nجۆنسن گوتی سزاکانی ڕۆژئاوا بۆ سەر ڕووسیا لە ئەگەری داگیرکرنی ئۆکرانیا، زۆر زیاتر لەو سزایانەن کە پێشتر لە نێو ڕای گشتیدا پێشنیاری کردبوون.\nجۆنسن هەروەها ئەو پرسیارەی هێنایە ئاراوە کە ئایا هەڕەشەی سزاکان بە تەنیا بەسە بۆ پێشگرتنی ڤلادیمیر پوتین لە هێرش کردنە سەر ئۆکرانیا و گوتی لەوانەیە سەرۆکی کرملین بە شێوەیەکی لۆژیکی بیر لەو کارە نەکاتەوە.\nبەریتانیا کە ناوەندی جیهانی ئاڵوگۆڕکردنی دراوی بیانییە، پێشتر هەڕەشەی ئەوەی کردبوو کە گەشە و پەرەسەندنی دارایی کۆمپانیا ڕووسیەکان لە لەندەن قەدەغە دەکات و موڵک و خاوەندارێتی کۆمپانیاکانی ئەو وڵاتە ئاشکرا دەکات.\nبەریتانیا ئاشکرای نەکردوە سزاکانی ئەو وڵاتە کام دامودەزگای ڕووسیا دەگرێتەوە، بەڵام بەڵێنی داوە هیچ شوێنێک نەهێڵێتەوە بۆ چالاکییەکانی ڕووسیا لەو وڵاتەدا. جۆنسن گوتی سزاکان لەوانەیە بانکە ڕووسیەکان بگرێتەوە.\nڕووسیا دوای ئەوەی لە ساڵی 2014 دا دەستی بەسەر کریمیا گرت، ڕەتیدەکاتەوە کە پلانی داگیرکردنی بەشێکی دیکەی ئۆکرانیای هەبێت.\nپوتین دەڵێت ڕۆژئاوا پاش پشتگوێخستنی نیگەرانییەکانی کرێملین سەبارەت بە گەورەبوونی ناتۆ دوای جەنگی سارد، لە هەوڵێکی لەسەر خۆ، ترس و هیستریا درووست دەکات بۆ ئەوەی ڕووسیا ڕاپێچی جەنگ بکات.\nڕووسیا نزیکەی 150,000 سەربازی لەنزیک سنوورەکانی ئۆکرانیا جێگیرکردووە و دەڵێت لە پێناو ئاسایشی خۆیدا پێویستی بەوەیە ڕۆژئاوا هەرگیز ڕێگە نەدات ئۆکرانیا ببێتە ئەندام لە هاوپەیمانێتی ناتۆدا.\nدیمیتری پۆلیانسکی، جێگری یەکەمی نوێنەری هەمیشەیی ڕووسیا لە نەتەوە یەکگرتووەکان گوتی نابێت متمانە بە هەڵسەنگاندنەکانی سیخوڕەکانی ئەمەریکا و بەریتانیا بکرێت، و گوتیشی ئەوان پێشتر لە کاتی داگیرکردنی عێراق بە ڕێبەرایەتی ئەمەریکا، تووشی هەمان هەڵە بوونەوە.


کوردکلیک | دامەزراندنی فایرواڵی UFW بۆ ئوبونتو و ڕاژەی هەوری دێبیان\n2018/08/17 4 خولەک digitalocean\nیەکێک لە یەکەمین هێڵەکانی بەرگیری لە ئاسایشی ڕاژەی هەوری دامەزراندنی دیواری ئاگرە(firewall).لە ڕابردوو ئەم کارە زۆر بە ئاڵۆزی و دژواری ئەنجام دەبوو.زۆر کردار پێویست بوو. iptables ئێستا بە عینوانی نەرمەکالایێکی بەرگیری ڕاژە لە ئەمڕۆدا زۆر خوازیاری هەیە.بەڵام نیازی بە هەوڵێکی گونجا و عاقڵانە لە لایەن بەکارهێنەر بۆ فێر بوون و فام هەیە.ڕۆڵ(نەخش)ەکانی دیواری ئاگر شتیک نییە کە لە چەند چرکە فێر ببن.\nبەم مەبەستە،UFW بە شیوەیێکی بەرچاو زۆر ئاسانتر و جێگیرترە .\nUFW جییە ؟\nUFW کورتکراوەی دیواریکی ئاگرینی بێ ئاڵۆزە(Uncomplicated Firewall)،کە لە نەرمەکالای iptables زۆر سادەتر و قەشەنگترە.ئامانجی ئەوەیە کە بەڕیوەبردنی دیواری ئاگر زۆر سادەتر بکات و ڕووخسارێکی بەکارهێنەر پەسەندی بێ بۆ سوودگرتن.هەروەها لە لایەن کۆمەڵگای گشتی بەکارهێنەرانی لینوکس زۆر بە باشی پاڵپشتی دەکرێت و لە سەر زۆر یەک لە دابەشکراوەکان لینوکس سوودی لێوەرگیراوە.هەروا هەڵبژاردەیێکی بەهێزە بۆ پاراستنی ئاسایشی ڕاژەکەتان.\nسەرەتا، دەبێ دڵنیا ببین لەوە کە UFW دامەزراوە.لە ئوبونتو بە شێوازی پێش گریمان بوونی هەیە.بەڵام گەر دانەمەزرابوو بە هەر هۆکاریک، ئێوە دەتوانن بە فەرمانی خوارەوە دایمەزرێنن:\nئێوە دەتوانن بارودۆخی UFW بە فەرمانەکەی خوارەوە ببینن\nئێستا، شایەت پێتان بڵێ ناچالاکە.بەهەرحاڵ کاتێک کە ufw چالاکە ئێوە ڕۆڵی دیواری ئاگرەکەتان شتێکە لەم شێوازە\nسوودلە IPv6 لە دیواری ئاگری UFW :\nگەر ئێوە ڕاژەی خەیاڵیتان لە سەر IPv6 کانفیگ کردووە.دڵنیا بن کە UFW کانفیگکراوە بۆ پشتیوانی IPv6 ئینجا بۆ هەر دوو جۆری ئایپی واتە IPv4 وە IPv6 ڕۆڵەکانی بۆ کانفیگ بکەن.بۆ ئەم کارە فایلی کانفیگی UFW بەم فەرمانە بکەنەوە :\nدڵنیا بن لە “IPV6” کە بەرابەرە لەگەڵ “yes”،هاوشێوەی ئەمەیە :\nپاشکەوتی بکەن و بێنەدەرەوە.بۆ وەگڕخستنی UFW پەیڕەوی بکەن لەم فەرمانە:\nئێستا بۆ دوو جۆر ئایپییەکە واتە IPv4 وە IPv6 کانفیگکراوە.\nیەکێ لەو شتانە کە هەر نەرمەکالای دیواری ئاگر ڕێکدەخات،سادەکردنی ناساندنی ڕۆڵەکان بۆ ئەنجامدانی یاساکانی پێش گریمان بۆ ڕێپێدان بە بەرگیری لە پەیویندیەکان و بەستنەوەی ڕاژەو تۆڕە.پێشگریمانەکانی UFW هەر هەمووی پەیوەندیەکانی هاتنەژوور قەپاتدەکەن و پەیوەندیەکانی چوونەدەرەیان کراوەکردووە.ئەمەش مانای وایە کە هەر کەسێک کە گەرەکی بێ بگەیێ بە ڕاژەی هەوریەکەتان توانای بەستنەوەو پەیوەندی نییە.لە کاتێکدا هەر بەرنامە لە ڕاژە دەتوانێ پەیوەندی بە جیهانی دەرەوە بگرێ. بۆ ڕێکخستنی ئەم پێشگریمانانە لەUFW ،لە فەرمانەکەی خوارەوە سوود دەگرین :\nگەر هەرەکتانە کە مێ سنووردا بێ، دەتوانن داواکان بۆ دەرەوەش قەپات بکەن.هەر چەند پێویستی ئەم کردارە قسەی لەسەرە.بەڵام گەر ئێوە ڕاژەیێکی هەوری گشتیتان هەیە دەتوانن لە هەر جۆر پەیوەندی SSHبەرگیری بکەن.ئەمەش هۆکارێک بۆ بەڕێوەبردنی ئاسانە چوونکە دەبێ یاساکان بۆ تەواو پەیوەندیەکان ڕێکبخەن.ئێوە دەتوانن ئەمە بە شێوازی پێشگریمان بەم فەرمانە ڕێکبخەن :\nڕێگەدان بە پەیوەندی لە ڕاژە:\nهەروا کە دەبینن پێکهاتەی ڕەستە(syntax) .ئێوە لە ترمیناڵ بە فەرمان دەتوانن یاساکانی دیواری ئاگر بگۆڕن.گەر ئێوە دیواری ئاگرتان چالاک کردووە. تەواو پەیوەندیەکان قەپاتدەکا.گەر ئیوە پەیوەندیتان گرتووە لە سەر SSH بۆ ڕاژەی هەوری.ئەمەش کێشەیێکە بۆ ئەوە کە ئێوە لە ڕاژەکەتاب قوفڵ دەبن بێڵن پەیوەندی SSH بە ڕاژەکەمان چالاک بکەین تا لەم قوفڵ بوونە بەرگیری بکەین.بەم فەرمانە:\nبۆ زیادکردنی خزمەتگوزاریەکان زۆر سادەیە.UFW هاتووە بە فەرمانەکانی پێشگریمان بۆ سوودبینینی بەکارهێنەر . SSH ئێمە لە سەرەوە نمونەیێکە.لە ئەساسە بە شێوازیکی کورتە :\nئەم فەرمانە ڕێمان پێدەدا بۆ پەیوەندی بە دەرگای ۲۲ کە لە پرۆتۆکۆلی TCP سوودی لێدەگرین.گەر SSH ڕاژە لە پۆرتی ۲۲۲۲ ڕێکخراوە ئێمە دەتوانین بەم فەرمانەی خوارەوە توانای بکەین :\nپەیوەندیانە کە شایەت نیازمان پێیان بێ.\nئێستا کاتێکی باشە بۆ ئەو پەیوەندیانە کە ئیمکانەن پێویستیمان پێیان ببێ. گەر ئێمە دەستپێگەیشتنی ئاسایشی بۆ ڕاژەی وێبمان بە FTP بێ ،ئیمە پێویستمان بە یەکێک لەم فەرمانانەیە :\nsudo ufw allow 80/tcp sudo ufw allow ftp\nباوڕی ئێوە بۆ ئەوە کە چ دەروازەیێکی پۆرت بکەنەوە، بە پێی نیازەکەتان جیاوازە.بەڵام کەمێ تاقیکردنەوەی پێویستە. بێجگە لەمانە گەر هەرەکتانە بزانن کە پەیوەندی ئێوە بە SSH ڕێیپێدراوە دەبێ لەم بابەتە دڵنیا بنەوە.\nئێوە دەتوانن لە UFW سنوور بخەنە سەر پۆرتێکی تایبەت.بۆ ڕێپێدان بەم دەرگاکان 1000 وە 2000 لەم فەرمانە سوود بگرن :\nگەر ئێوە نیازتان بە UDP هەیە.لەم فەرمانە سوود بگرن :\nئێوە دەتوانن ئای پیێکی تایبەت دیاری بکەن.بۆ نمونە ،گەر من گەرەکم بە پەیوەندیەکان لە ئای پیێکی تایبەت دیاری بکەم(بۆ وێنە دەڵێن ناونیشانی ماڵەوە یان شوێنی ئیشکردن).لەم فەرمانە سوود دەگرم\nڕێگانەدان بە پەیوەندیێک :\nبە شێوازی پێشگریمانی هەر هاتنەژوورەیێکی پەیوەندییەکان قەپاتکراوە.ئەمەش هۆکارێکە کە یاساکانی دیواری ئاگرەکەمان، سادەتر بێ. بۆ ئەوە کە ئێمە لە کاتی هەڵبژاردن ڕێپێدراوین کە بەشێک لە پۆرت و دەرگاکانی ئای پی بۆ پەیوەندی بە ڕاژە پەسەند بکەین.گەر هەرەکتانە قۆسمە بن و تەواو دەرگاو پۆرتەکانی ڕاژەکەتان بکەنەوە یا ئاوەڵای بکەن(پێسنیار ناکرێ) دەتوانن ڕێبدەن بە تەواو پەیوەندیەکان وە ئینجا ئەو سنوورانە کە گەرەکتان نییە دەستانپێیبگەیێ ئاستی”allow”(ڕێپێدان) بگۆڕن بە”deny”(ڕێگانەدان یان نکول).وەک ئەم نمونە :\nلە سەرەوە ڕێگەمان داوە بە پۆرتی 80\nبە فەرمانی سەرەوە بە پۆرتی 80 ڕێگامان نەداوە.\nدوو هەڵبژاردە هەیە بۆ سڕینەوە یاساکان.سادەترین ڕێگا ئەوەیە لەم فەرمانە سوود بگرن :\nئێوە دەبینن کە ئێمە تەنها پێش یاساکە وشەی “delete”ـمان نووسی.نمونەیێکی دیکە :\nیان نمونەیێکی دیکە\nئەمە کەمێ دژوارە کاتێک کە ئێوە پێرستێکی زۆرتان لەبەردەستە.ڕیگایێکی سادە.لە دوو قۆناغ، لەبابەتی ئەم فەرمانانە\nگەر ئێمە گەرکمان بێ لیستێک لە تەواو یاساکان لە لیستێکی ژمارەیی کۆ کەینەوە لەم فەرمانە سوود دەگرین :\n[number] هێڵێکە لە فەرمانەکەی پێش.\nپاش ئەو شتە کە ئێمە چاوەڕوانیمان دەکرد لە UFW و ڕێکخستنەکانمان ئەنجام دا،دەبێ UFW چالاک بکەین\nبۆ دیتنی بارودۆخی یاساکان کە بە دەرگاکانمان داوە، لەم فەرمانە بەهرە دەبەین\nبۆ زانیاری فرەتر.\nگەر هەرەکمانە UFW بکوژێنینەوە واتە ناچالاکی بکەین لەم فەرمانە سوود دەبینین:\nڕیکخستنەوەی هەموو شتێک :\nبە هەر هۆکارێک ئەگەر ئێوە گەرەکتانە یاساکانی ڕاژەی هەوری بۆ پێشگریمان ڕێکبخەنەوە.بۆ ئەم مەبەستە تەنها ئەم فەرمانە بنووسن :\niptables UFW دێبیان ڕاژەی هەوری فایرواڵ\n216 ڕۆژ پێش 12 خولەک\n243 ڕۆژ پێش 7 خولەک\n256 ڕۆژ پێش 3 خولەک\n593 ڕۆژ پێش 5 خولەک\n705 ڕۆژ پێش 11 خولەک\n707 ڕۆژ پێش 3 خولەک\n711 ڕۆژ پێش 9 خولەک\n713 ڕۆژ پێش 3 خولەک\n719 ڕۆژ پێش 5 خولەک


شێعره‌و هورموزگانی – هەورامان\nیانە پەیلوای شێعره‌و هورموزگانی\n/ ئیبراهیم شه‌مس\nساڵەو 1910ی میلادی دەگاو هەزار مێردوو پارێزگاو سلێمانی،پۆسێوی دڕیا مێزیۆوه که چوار به‌یتێ شێعرێ ده هێجایێ به شێوه‌ی زوانی هه‌ورامیش دلێنه نویسیاینێ.\nهورمزگان ڕمان، ئاتران کوژان وێشان شاردەوە، گه‌ورە گاوران\nزۆرکاری ئارەب، که‌ردنه خاپوور گونای پاڵه‌یی هه‌تا شارەزوور\nشه‌ن و که‌نیکان وە دیل به‌شینا مێرد ئازا تلێی وە ڕووی هوونینا\nرەوشت زەڕدەشترە،مانۆوە بێکه‌س به‌زیکا نه‌یکا، هورمز وە هیچ که‌س\nئی شێعرێ به شێعره‌و هۆرمۆزگانی مه‌ووره‌نه و گه‌ره‌کشا ئینه‌ی واچۆ که جه سه‌رده‌موو دەس پنە کەرذەو دینوو ئێسلامی ئی مەنتەقەو هەورامانیە هەڵای زەردەشتیێ بیێنێ و ئەهوورامەزداشا پرێسان.\nسه‌روو ڕاسی و ناڕاسی ئی پۆس دڕیایه باسێ فرێ کریاینێ و په‌یلوایێ فرێ هه‌نێ. بڕێو ماچا ئینه وه‌شکریاو دۆکتۆر سه‌عید کوردستانیا که دژایه‌تیش چنی ئێسلامی بیه‌ن. به‌ڵام فرێ جه تاریخ شناسا و زوان شناسا به تایبه‌ت ڤۆڵچفسکی، ڕۆدێنکۆ، محه‌مه‌دته‌قی بەهار، دوکتۆر جەماڵ ڕەشید و ع. سەجادی و… دذانشا نیان ملوو ڕاسی ئی به‌ڵگه‌یه و ئینه په‌ی ئێمه بیه‌ن ئێستناد.\nملک الشعرای بهار جه کتیبوو سه‌بکشناسیه‌نه سه‌روو شێعره‌و هۆرمۆزگانی باسێوی تایبه‌تش هه‌ن :\n” جوانێوی ئینگلیسی مه‌تنێوی چن به‌یتی شێعرێ ده هێجایی که‌گێڵۆوه په‌ی ساڵه‌کاو ئه‌وه‌ڵوو کۆچی، نزیکی شاروو سلێمانی کوردستانوو عێراقیه‌نه جه مه‌ڕه‌و هه‌زار مه‌ردی مێزۆوه. که ئی مه‌تنێ هینوو ئه‌وه‌ڵه‌کاو هه‌ڵمه‌ته‌و عه‌ره‌بی په‌ی ئێرانیه‌نه. ئی شێعرێ به خه‌تی پاڵه‌وی و ڕوه‌و پۆسوو ئاسکێ نویسیاینێ و جه ڕۆنامه‌و شه‌قیه‌نه وه‌ڵا بیه‌نه‌و. به‌ڵام من نسخه‌که‌ش جه ده‌سوو دۆکتر سه‌عید کردستانی گێرتم. وه‌زنه‌شا ده‌هێجاییا. ئی وه‌زنێ دلێ شێعره‌و شاعێره کورده‌کا ڕه‌واجش هه‌ن. شاعێرێ نامدارێ پێسه‌و سه‌یدی، مه‌ڵڵا په‌ریشان، ئه‌حمه‌ذ به‌گ کۆماسی و… ئیسه‌یچ گرذوو شاعێره‌کاو کوردستانی پی وه‌زنێ شێعره‌کاشا ماچا…. ئی شێعرێ ئه‌گه‌ر جه‌عله نه‌بۆ و ده‌لیلێوه‌یچما نیه‌نه ده‌سه‌و که جه‌عله‌بۆ، مشیۆ واچمێ قه‌ذیمته‌رین شێعره‌ی کوردیه‌نه. یۆ جه شێعره هۆرچنیا هێجایه‌کانه …”\nغۆڵامڕه‌زا ڕشید یاسمی جه کتیبه‌که‌شه‌نه به نامێ کرد و پیوستگیهای نژادی و تاریخی او، باسوو ئی تیکه پۆسه‌یه که‌رۆ که ئی شێعرێ به خه‌تی پاڵه‌وی قه‌ذشه‌و نویسیاینێ و باسوو شکات و لاڵه‌یا جه ده‌سوو هه‌ڵمه‌ته‌و عه‌ره‌بی و تێک دریاێ و جه به‌ین لوای ئایینی وه‌ڵینی.\nعادڵ موحه‌ممه‌دپوور جه ده‌سنویسه‌کاشه‌نه ماچۆ :\n“هورموزگان؛ شێعرێ کۆنکرێتەنە دماو ئامای ئیسلامی وچیێنە و فرەیێ جە زانایەکا کورد، ئێرانی و خارجی ئیشارەشا پەنە کەرذێنێ و پێسەو مەتنێ ساختارش هەن. پی بەڵگا تاومێ ئێمە پێسەو ئەوەڵین دەقوو شێعریێ دماو ئیسلامی ئیرجاع و ئێستێنادش پەنە کەرمێ”\nهۆرمۆزگان بنچینه‌و تاریخوو شێعرێ هه‌ورامین چی باره‌وه عادڵ محه‌مه‌دپوور په‌یلواش ئینه‌نه:\n“هورموزگان تەنیا ئێحاسێ تاکین و ڕەوایەتوو فلاشبەکوو کارەساتێ تاریخین و جە زاتەنە مەلۆنە دلێ مەقوولەو ئافەرینێشوو شێعرێ، بەڵام پەی ئێمە کە گەرەکمانا بنەڕۆ و بنچینەو تاریخوو شێعرێما دیاری کەرمێ، هەمییەتی ئەوەژیونای ئەدەبی و شوناسی نەتەوەییش هەن. پۆکەی من ئێننە لامه‌و گرنگەنە و کەرووش سەرچەمەو ڕەوایەتوو شێعرێما.”\nپه‌ی دفاع و پشتگیری جه شێعره‌و هۆرمۆزگانی شاعێر و نویسه‌ر ڕه‌ئووف مه‌حموودپوور په‌یلوای وێش پێسه نیشانه مذۆ:\n«لازما ئانه‌ی وزووه هۆش که چن ساڵێ چێوه‌ڵته‌ر باسوو شێعره‌و هورموزگانی جه حه‌وته‌نامه‌و سیروانیه‌نه زڕیا، ئا وه‌خته کاک ڕه‌زا عه‌لیپور به‌رپرسوو به‌شی ئه‌ده‌بی بێ. ئه‌ڵبه‌ت ئه‌گه‌ر به هه‌ڵه‌ره نه‌لوو. چاگه‌نه وتارێ کاک ئه‌حمه‌د شه‌ریفی، کاک عادڵ، من و بڕێوه‌ته‌ر جه دۆسا وزیا وه‌رباس. که باسه‌کێ کاک عادڵی و من په‌ی دیفاع که‌رذه‌ی جه بنه‌ماداری شێعره‌و هورموزگانی بێ. ئیسه‌یچ شۆنگێریما په‌ی که‌رذه‌ن و منیچ جه فره‌و یاگانه باسم که‌رذه‌ن. په‌ی نموونه‌ی جه کتیبوو بنه‌ماکانی هزری نه‌ته‌وه‌یی و ڕه‌هه‌ندی ڕۆشنویری که جه سلێمانی چاپ بیه‌ن.\nهه‌رچنذ ئێمه بنچاخی به وه‌رچه‌م کریاما په‌ی ئی شێعرێ نیا، به‌ڵام کریۆ جه گۆشه‌سه‌رنجێ ته‌رێوه سه‌له‌میۆ و یاگێ دیفاعێن. ئه‌ڵبه‌ت ئێمه ڕوانگه‌ما ته‌نیا فه‌رهه‌نگی و ئه‌ده‌بین.\nڕه‌نگا میلله‌ته‌کاته‌ری جه خوذایشا بۆ و په‌ی ئه‌چامنه به‌ڵگێوه ئاوات وازێ با، به‌ڵام که ئێمه ئینه‌ما هه‌ن، چی ئه‌شۆ وزمێش وه‌روو شک و گومانی.\nمنیچ هه‌نا چه‌نی نه‌زه‌ره‌کێ کاک عادڵی و فره‌و یاگانه جه‌ختم سه‌رکه‌رده‌نۆ که قه‌دیمیته‌رین به‌ڵگه‌ی پته‌و په‌ی به دێرین بیه‌ی ئه‌ده‌بوو ئێمه، شێعره‌و هورموزگانیه‌نه. ئه‌گینا باقی به‌ڵگه‌کا ته‌ر پێسه‌و ئاوێستای و دره‌ختی ئاسوریکی و گاتاکا و… فره ئیرس به‌رێنێ و فره‌و میلله‌تا ته‌ریچ وێشا به ساحیبش زانا به‌ڵام ته‌ماشه که‌رمێ که‌س مه‌واچۆ سیاوچه‌مانه هینوو منیچا. یان که‌س مه‌واچۆ شێعره‌و هورموزگانی هینه‌و ئێمه‌یچنه«\nمنیچ(نویسه‌ر) په‌یلوایم ئینه‌نه ئه‌رچی تا ئیسه ئه‌سڵوو ئی پۆسدڕیایه سابت نه‌کریان و ڕه‌نگا مالووم نه‌بۆ ئینا چکۆ، به‌ڵام به پشته‌وانه‌و قه‌بووڵ که‌رذه‌و فرێ جه تاریخ و زوان شناسه‌کا، شێعره‌و هورموزگانی پێسه‌و سه‌رچه‌مه‌و تاریخوو ئه‌ده‌بیاتوو ئێمه و سابێقه‌ی 1400 ساڵه‌و شێعره‌و هه‌ورامانی، متاۆو جه تاریخ و ئه‌ده‌بیاتوو هه‌ورامانیه‌نه یاگێوه‌ی پته‌وه‌ش بۆ.\n1- بهار، محمدتقی، سبک شناسی، ج1، ص 39-44، موسسه مطبوعاتی علمی،1347ش\n2- رشید یاسمی ، غلامرضا، کرد و پیوستگیهای نژادی و تاریخی او، انتشارات امیر کبیر،1363\n3- موحه‌ممه‌دپوور، عادض، ده‌سنویس\n5- مه‌حموددپوور، أه‌ئووف، ده‌سنویس\nنویسیای وەڵین تایبەتمەندیێ شێعرەو ژەناو هەورامانی\nنویسیای دمایین پەس پەسەکڵیٛ


هەپەگە: لە تۆڵەی هێرشەکەی سێشەممەی ڕابردوودا هەشت سەربازی تورکمان کوشت\nنرخى دراو و زێڕ لە بازاڕەکانى هەرێم ’دۆلار بەرزبوەوە’\nبانکێکی ئەمریکی: نرخی نەوتی برێنت دەگاتە 65 دۆلار\n2020.08.18 - 16:33\nهێزەکانی پاراستنی گەل (هەپەگە) ڕایگەیاند، لە دوو چالاکی گەریلاکانیاندا لەناوچەی خانتوور و جۆلەمێرگ هەشت سەربازی سوپای تورکیان کوشتووە، ئاماژەی بەوەشکردووە، چالاکییەکان بۆ یادی فەرماندە عەگید کارزان و دوو فەرماندەکەی سوپای عێراق ئەنجام دراون.\nئەمڕۆ سێشەممە، 18ی ئابی 2020، لە ڕاگەیەندراوێکدا هەپەگە ڕایگەیاند: "لە چوارچێوەی هەنگاوی شۆڕشگێری جەنگی هەفتانیندا، هێزەکانمان یەژاستار، دوێنێ کاتژمێر 7:00 لە دژی سوپای داگیرکەری تورک لە خانتوور چالاکییەکیانن ئەنجامدا و حەوت سەربازی دوژمن کوژران."\nئاماژەی بەوەشكردووە: "لە چوارچێوەی هەنگاوی شۆڕشگێڕی شەهید باگەر و شەهید ڕۆنیادا هێزەکانمان دوێنێ کاتژمێر 6:00یش لە ناوچەی چەلێی جولەمێرگ لە دژی سوپای داگیرکەری تورک لەسەر گردی شکێرێ چالاکییەکیانن ئەنجامدا، تیایدا گورزی گەورەیان لە سەنگەر و پەناگاکانی دوژمن دا و سەربازێکی تورک کوژرا."\nهەپەگە ڕاشیگەیاندووە، هەردوو چالاکییەکە بۆ یادی فەرماندە عەگید گارزان و دوو فەرماندەکەی سوپای عێراو ئەنجام دراون کە سێشەممەی ڕابردوو شەهید ببوون.\n2020.08.13 - 17:41


“به‌سته‌ی مه‌عیشه‌تی”ی سێ دۆلاریی ڕووحانی بۆ ژیانی خه‌ڵك – کۆمەڵە\n“به‌سته‌ی مه‌عیشه‌تی”ی سێ دۆلاریی ڕووحانی بۆ ژیانی خه‌ڵك\nپاش بڵاوبوونه‌وه‌ی كاره‌ساتباری كۆرۆنا له سه‌رتاسه‌ری ئێران به‌هۆی كه‌مته‌رخه‌می و بێ كه‌فایه‌تیی و هه‌ڵسووكه‌وتی ئه‌منییه‌تی ڕژیمی كۆماری ئیسلامی، حه‌فته‌ی ڕابردوو، ستادی به‌ناو “به‌ره‌نگاربوونه‌وه له‌گه‌ڵ ویرووسی كۆرۆنا” به سه‌رۆكایه‌تیی حه‌سه‌ن ڕووحانی، دانیشتنێكی به‌ڕێوه‌برد. له‌و دانشتنه‌دا، چه‌ندین بڕیار له‌ژێرناوی “گه‌ڵاڵه‌ی گشتگری به‌ره‌نگاربوونه‌وه له‌گه‌ڵ كۆرۆنا” له په‌یوه‌ند له‌گه‌ڵ داسه‌پاندنی هێندێك به‌ربه‌ستی هاتووچۆ له ناوه‌وه و ده‌ره‌وه‌ی شاره‌كان، ده‌ركرا. ڕووحانی ڕایگه‌یاند كه ورده‌كاریی ئه‌م گه‌ڵاڵه‌یه ڕۆژی چوارشه‌ممه ٢٨ی خه‌زه‌ڵوه‌ر به خه‌ڵك ڕاده‌گه‌یه‌ندرێ. قه‌راره ئه‌م گڵاڵه‌یه ئه‌مڕۆ شه‌ممه ئه‌وه‌ڵی مانگی سه‌رماوه‌ز، به‌كرده‌وه ده‌ربێت. شایانی باسه، پێشتریش، ئه‌مجۆره گه‌ڵاڵانه، له په‌یوه‌ند له‌گه‌ڵ به‌ربه‌ستی هاتووچۆ، به‌كرده‌وه ده‌رهاتبوون. به‌ڵام نه ته‌نیا هیچ فایده‌یه‌كیان نه‌بوو به‌ڵكوو بوون به‌هۆی چوونه‌سه‌ره‌وه‌ی خێرایی بڵاوبوونه‌وه‌ی كۆرۆنا و كێشه و گرفتی زیاتر بۆ خه‌ڵك. له دانیشتنی ڕۆژی یه‌كشه‌ممه‌دا ڕووحانی ڕایگه‌یاند كه پێداویستیی ماڵیی گه‌ڵاڵه‌كه‌ش له لایه‌ن ده‌زگا به‌رپرسه‌كانه‌وه، به زووترین كات دابین ده‌كات.\nبه‌ڵام حه‌سه‌ن ڕووحانی، ڕۆژی چوارشه‌ممه له دانیشتنی هه‌یئه‌تی ده‌وڵه‌ت دا، به ئامانجی به‌ڵاڕێدابردنی بیروڕای گشتی له ورده‌كاری و ناوه‌رۆكی گه‌ڵاڵه‌كه، سه‌ره‌تا هێرشی كرده سه‌ر نه‌یاره‌كانی خۆی له باڵی به‌رامبه‌ری ڕژیم. ئه‌و وتی كه‌سانێك بۆ زه‌ربه لێدان له ده‌وڵه‌ت، له‌جیات ڕه‌خنه‌گرتن له ئه‌مریكا، ڕه‌خنه له به‌ڕێوه‌به‌ریی ده‌وڵه‌ت ده‌گرن و بیر له‌وه ده‌كه‌نه‌وه كه له باروودۆخی كۆرۆنا بۆ هه‌ڵبژاردنه‌كانی سه‌رۆك كۆماری و وه‌ده‌ست هێنانی پله‌ی قاره‌مانیی لابردنی گه‌مارۆ، كه‌ڵك وه‌گرن. ڕووحانی پاشان، باسی له ته‌عتیل كردنی دوو حه‌فته‌یی شاره‌كان له‌پێناو كۆنتڕۆڵ كردنی كۆرۆنا كرد و وتی كه قه‌راره له‌مڕۆوه ده‌ستپێبكات. به پێی ئه‌م گه‌ڵاڵه‌یه قه‌راره به‌و جه‌معییه‌ته‌ی كه هیچ داهاتێكیان نییه و یه‌ك سێهه‌می كۆمه‌ڵگای ئێران پێك دێنن، بۆ چوار مانگیی كۆتایی ئه‌مساڵ، “به‌سته‌ی مه‌عیشه‌تی“یان پێبدرێ. به‌ڵام ڕووحانی به‌وپه‌ڕی بێشه‌رمییه‌وه ئه‌م “به‌سته مه‌عیشه‌تی“یه‌ی یارمه‌تیی ماڵی ڕاگه‌یاند كه بڕی ١٠٠ هه‌زار تمه‌ن واته نزیكه‌ی ٣ دۆلاره. پێویسته له سه‌رۆك كۆماری ڕژیمی ئیسلامی كه دزی و گه‌نده‌ڵی و ڕانتخۆریی سه‌دان هه‌زار ملیارد تمه‌نیی تێدا ده‌كرێ، ئه‌و پرسیاره بكرێ كه ئایا كه‌سانێك كه هیچ سه‌رچاوه‌یه‌كی داهاتیان نییه، چۆن ده‌توانن ژیانی یه‌ك مانگیان به‌و سێ دۆلاره به‌رنه سه‌ر؟ باقیی خه‌ڵكیش كه خه‌ریكی كسب و كارێكن و به زه‌حمه‌تی زۆر، هه‌زینه‌ی ژیانی ڕۆژانه‌یان دابین ده‌كه‌ن، له‌و ماوه‌یه‌دا، چۆن ده‌توانن هه‌زینه‌ی خۆیان و بنه‌ماڵه‌كانیان دابین بكه‌ن. له زۆرێك له وڵاته‌كان كه ده‌ست ده‌ده‌نه ته‌عتیل كردن و قه‌ره‌نتینه‌ی شاره‌كان، بیر له پێداویستیی ژیان و گوزه‌رانی جه‌ماوه‌ری خه‌ڵك ده‌كرێته‌وه و به‌رنامه‌ی بۆ داده‌ڕێژرێ. به‌ڵام به‌رنامه‌ی حكوومه‌تی ئیسلامی له‌م بواره‌دا، هه‌ر ئه‌م ١٠٠ هه‌زار تمه‌نه‌یه كه هه‌ڵبه‌ت ئه‌وه‌ش جێبه‌جێ بوونه‌كه‌ی زه‌مانه‌ت ناكرێ. هه‌ر له‌م په‌یوه‌نده‌دا هێندێك له نوێنه‌رانی مه‌جلیسی ڕژیم، ئه‌م به‌ڵێنییه بێ بایه‌خه‌ی ڕووحانییان برده ژێر پرسیاره‌وه و وتییان كه: “ده‌وڵه‌ت، سه‌رچاوه‌ی ماڵی و ئیختیاری یاسایی ڕووحانیی بۆ جێبه‌جێ كردنی ئه‌م به‌ڵێنییه، ڕوون نه‌كردووه‌ته‌وه”. وه‌ها بڕیارێكی نابه‌رپرسانه له‌لایه‌ن ڕژیمه‌وه، هه‌روه‌ك باقیی كرده‌وه‌كانی دیكه‌ی كۆماری ئیسلامی، نیگه‌رانیی زۆربه‌ی خه‌ڵكی لێكه‌وتووه‌ته‌وه.\nبه‌ڵام بۆ ڕژیمی كۆماری ئیسلامی كه ئابووریه‌كه‌ی له‌سه‌ر لێواری داڕمانه و خراوه‌ته ژێر توندترین گه‌مارۆكانه‌وه، پاره‌ی باوی بێ ئه‌رزش بووه، قیمه‌تی پێداویستیه‌كانی خه‌ڵك ڕۆژ به ڕۆژ ده‌ڕواته سه‌رێ، بێكاری و هه‌ژاری و برسیه‌تیی له‌تاقه‌ت به‌ده‌ری به‌سه‌ر زۆربه‌ی جه‌ماوه‌ردا سه‌پاندووه، پتر له ٥٠ له‌سه‌دی كارخانه و ناوه‌نده‌كانی به‌رهه‌مهێنانی داخراون و باقیه‌كه‌شیان به زه‌رفیه‌تی كه‌متره‌وه درێژه به چالاكییه‌كانیان ده‌ده‌ن، به‌و حاڵه‌وه، سه‌رۆك كۆماره درۆزنه‌كه‌ی باس له گه‌شه‌ی به‌شی سه‌نعه‌ت و كشت و كاڵ و به‌شه‌كانی دیكه ده‌كات. كه‌وابوو، زۆر سه‌یر نییه ئه‌گه‌ر له بوار به‌ره‌نگاربوونه‌وه له‌گه‌ڵ كۆرۆناش، ده‌ست بداته فریوكاری و درۆنانه‌وه. ڕووحانی له حاڵێكدا به‌خشینی به‌ناو به‌سته‌ی مه‌عیشه‌تی سه‌د هه‌زار تمه‌نی به سی له‌سه‌دی خه‌ڵكی ئێران ڕاده‌گه‌یه‌نێ كه ده‌زانێ هێڵی هه‌ژاری و لانیكه‌می سه‌به‌دی مه‌عیشه‌تی بنه‌ماڵه‌یه‌ك له كڵان شاره‌كانی ئێران ١١ ملیۆن تمه‌نه. ناوبراو پێشتر خۆی ئێعترافی كردبوو كه له‌ژێر ده‌سه‌ڵاتی ڕژیمی گه‌نده‌ڵی كۆماری ئیسلامیدا، ٧٠ له‌سه‌دی خه‌ڵك له‌ژێر هێڵی هه‌ژاری دا ژیان به‌سه‌ر ده‌به‌ن و ڕژیم نه‌یتوانیوه ته‌نانه‌ت یارانه‌ی ده‌وره‌ی پێشووشیان بۆ دابین بكات.\nبه‌ڵام قه‌یرانی ئابووریی كۆماری ئیسلامی و بێتوانایی ئه‌م ڕژیمه له به‌ره‌نگاربوونه‌وه له‌گه‌ڵ كۆرۆنا ته‌نیا په‌یوه‌ندی به‌مساڵ و به په‌تای كۆرۆنا و به گه‌مارۆكانه‌وه نییه، به‌ڵكوو به‌ده‌ر له قه‌یرانی گشتیی نیزامی سه‌رمایه‌داری، قه‌یرانی پێكهاته‌یی خودی ڕژیمی ئیسلامیش، ئه‌م قه‌یرانه‌ی توندتر كردووه‌ته‌وه. به‌رله كۆرۆنا و گه‌مارۆكانیش، ڕژیم به‌رده‌وام له‌گه‌ڵ كه‌سریی بوودجه به‌ره‌وڕوو بووه. ڕێژه‌ی كه‌سری بوودجه‌ی ده‌وڵه‌ت به ئیعترافی ڕووحانی، له ماوه‌ی دوو ساڵی ڕابردووشدا، ٣٠٠ هه‌زار ملیارد تمه‌ن بووه كه دوو به‌رابه‌ری داهاته‌كانی ڕژیمه. ئاشكرایه كه بوودجه‌ی ئه‌مساڵی ده‌وڵه‌ت كه ٥١١ هه‌زار ملیارد تمه‌نه و بوودجه‌ی ساڵی داهاتووش كه ٦٥٠ هه‌زار ملیارد به‌رئاورد كراوه و قه‌راره ٩٠ له‌سه‌دیشی له ڕێگه‌ی سه‌رچاوه‌ی غه‌یره نه‌وتییه‌وه دابین بكرێ، له‌گه‌ڵ كه‌سریی بوودجه‌ی كه‌ڵان به‌ره‌وڕوو ده‌بێته‌وه. كه‌وابوو، سه‌ره‌ڕای ئه‌و قه‌یرانانه‌ی كه باسیان لێكرا، ده‌وڵه‌ت ناتوانێ هیچ جۆره بوودجه‌یه‌ك له‌پێناو به‌ره‌نگاربوونه‌وه له‌گه‌ڵ كۆرۆنا، دابین بكات.\nبه‌ڵام له باروودۆخێكدا كه خه‌ڵك به توندی كه‌وتوونه‌ته ژێر گوشاری هه‌ژاری و برسیه‌تی و بێكارییه‌وه، كه‌سری بوودجه و داماویی ده‌وڵه‌ت له دابین كردنی هه‌زینه‌ی پێویست بۆ گرفته كۆمه‌ڵایه‌تی و ڕووداوه سرووشتیه‌كانی وه‌ك كۆرۆنا و لافاو و بوومه‌له‌رزه، خه‌ساری گیانی و ماددیی زۆری لێده‌كه‌وێته‌وه. ئه‌وه‌ش له حاڵێكدایه كه هه‌زینه‌ی سه‌رسووڕهێنه‌ری سیاسه‌ته كه‌ڵانه‌كانی ڕژیم هه‌م له ناوخۆی ئێران، له بواری نیزامی، ئه‌منییه‌تی، ته‌بلیغی و ناوه‌ند و بۆنگا مه‌زهه‌بیه‌كان و هه‌م له بواری سیاسه‌تی زێده‌خوازانه و داگیركه‌رانه‌ی ناوچه‌یی و نێونه‌ته‌وه‌یی و یارمه‌تی دان به ڕه‌وته تیرۆریستیه ئیسلامییه‌كان، له گیرفانی خه‌ڵك و سه‌روه‌ت و سه‌رچاوه‌ی سرووشتیی ئێرانه‌وه دابین ده‌كرێت و هه‌ژاری و فه‌لاكه‌تێك كه ڕژیم به‌سه‌ر خه‌ڵكی ئێرانی دا سه‌پاندووه، درێژه‌ی ده‌بێت. مه‌گه‌ر ئه‌وه‌یكه جه‌ماوه‌ری خه‌ڵك به ناڕه‌زایه‌تیی به‌رینی كۆمه‌ڵایه‌تی و مانگرتنی یه‌كگرتووانه و ڕێكخراوی كرێكاران ڕاپه‌ڕن و بناغه‌كانی ده‌سه‌ڵاتی جه‌هل و جه‌نایه‌تی ڕژیمی ئیسلامی بنكۆڵ بكه‌ن و به خه‌باتی خۆیان، كۆتایی به ده‌سه‌ڵاتی ڕژیم و ئه‌م ژیانه فه‌لاكه‌تباره بێنن.\nكۆبوونه‌وه‌ی كرێكارانی سه‌نایع غه‌زایی یاسووج\nئەرشیف انتخاب ماه نوامبر 2020 (300) اکتبر 2020 (331) سپتامبر 2020 (341) آگوست 2020 (507) جولای 2020 (527) ژوئن 2020 (524) می 2020 (567) آوریل 2020 (556) مارس 2020 (472) فوریه 2020 (463) ژانویه 2020 (454) دسامبر 2019 (457) نوامبر 2019 (417) اکتبر 2019 (427) سپتامبر 2019 (460) آگوست 2019 (384) جولای 2019 (414) ژوئن 2019 (117) آوریل 2019 (3) مارس 2019 (31) فوریه 2019 (31) ژانویه 2019 (57) دسامبر 2018 (30) نوامبر 2018 (31) اکتبر 2018 (28) سپتامبر 2018 (30) آگوست 2018 (24) جولای 2018 (26) ژوئن 2018 (25) می 2018 (29) آوریل 2018 (26) مارس 2018 (26) فوریه 2018 (27) ژانویه 2018 (35) دسامبر 2017 (26) نوامبر 2017 (37) اکتبر 2017 (30) سپتامبر 2017 (30) آگوست 2017 (19) جولای 2017 (24) ژوئن 2017 (28) می 2017 (30) آوریل 2017 (31) مارس 2017 (31) فوریه 2017 (22) ژانویه 2017 (36) دسامبر 2016 (32) نوامبر 2016 (31) اکتبر 2016 (27) سپتامبر 2016 (24) آگوست 2016 (27) جولای 2016 (27) ژوئن 2016 (22) می 2016 (20) آوریل 2016 (22) مارس 2016 (23) فوریه 2016 (22) ژانویه 2016 (23) دسامبر 2015 (26) نوامبر 2015 (32) اکتبر 2015 (27) سپتامبر 2015 (25) آگوست 2015 (38) جولای 2015 (29) ژوئن 2015 (27) می 2015 (28) آوریل 2015 (30) مارس 2015 (26) فوریه 2015 (23) ژانویه 2015 (3)\nسپای پاسداران و سێناریۆی وتووێژ له‌گه‌ڵ ئه‌مریكا نوامبر 26, 2020\nدسته ها انتخاب دسته ئێران (3,196) بابه‌تی گه‌یشتوو (122) جیهان (1,963) راگه‌یاندنه‌كان (61) كوردستان (2,206) موناسبه‌ته‌كان (7) هه‌واڵه‌کان (7,204) وتاری ڕۆژ (1,741)


"29ى تشرینى دووه‌م، پرۆسه‌ى خوێندن له هه‌رێمى كوردستان ده‌ستپێده‌كاته‌وه"\nHome›هەواڵ›کوردستان›“29ى تشرینى دووه‌م، پرۆسه‌ى خوێندن له هه‌رێمى كوردستان ده‌ستپێده‌كاته‌وه”\nجێگری سەرۆكی لیژنەی پەروەردە و خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی لە پەرلەمانی كوردستان رایدەگەیه‌نێت: وەستانی خوێندن تەنیا بۆ یەك مانگە، ده‌شڵێت: “لە 29ی تشرینى دووه‌م، پرۆسەی خوێندن دەستپێدەكاتەوە”.\nموسلیم عه‌بدوڵا، جێگری سەرۆكی لیژنەی پەروەردە و خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی لە پەرلەمانی كوردستان بە SNNی راگەیاند: “دوای دەستپێكردنەوەی پرۆسەی خوێندن رۆژ لەدوای رۆژ رێژەی تووشبوون بەو ڤایرۆسى كۆرۆنا لە ناوەندەكانی خوێندن بەرزدەبوویەوە، بۆیە وەزارەتی پەروەردە بڕیاریداوە پرۆسەی خوێندن بۆ ماوەی یەك مانگ رابگرێت، بەپێی ئەو بەدواداچوونانەی ئێمە كردوومانە لە 29ی تشرینى یه‌كه‌م، پرۆسەی خوێندن لە هەرێمی كوردستان دەستپێدەكاتەوە”.\nوتیشى: “ئێمە تێبینیمان لەسەر ئەو داتایە هەبوو كە وەزارەتی پەروەردە لەبارەی تووشبوون بە ڤایرۆسی كۆرۆنا لە ناوەندەكانی خوێندن بڵاویكرده‌وه، بەڵام نكۆڵیش لەوە ناكرێت كە ڤایرۆسەكە بوونی هەیە”.\nجێگری سەرۆكی لیژنەی پەروەردە و خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی لە پەرلەمانی كوردستان ئه‌وه‌شى خسته‌ڕوو: “لە ماوەی دەستپێكردنەوەی پرۆسەی خوێندن لە زۆرینەی خوێندنگاكانی سنووری ڕانیە و سلێمانی مامۆستایان نەدەچوونە هۆڵەكانی خوێندن و بایكۆتیان راگەیاندبوو، ئێمەش دوامان لە وەزارەتی پەروەردە و خوێندنی باڵا كرد بۆ ئەوەی پرۆسەی خوێندن بەشێوەیەكی تەندروست بەڕێوەبچێت ئەو بڕه پاره‌یه‌ى مانگانە دێتە بەردەستی وەزارەتی دارایی، مووچەی مامۆستایانی لێبدات بۆ ئەوەی مامۆستایان بە گڕوتینەوە و بەوپەڕی دڵسۆزیيەوە وانەكان بڵێنەوە”.\nبه وته‌ى ئه‌و په‌رله‌مانتاره، “لەڕاستیدا ئەو سیستمەی ئێستا پەیڕەو دەكرێت كە سیستمی ئۆنڵاینە بە باشی نازانن، چونكە نە مامۆستا و نە خوێندكاریش شارەزایی باشیان لێ نيیە و دواتر خوێندن لەنێو پۆل نەبێت و مامۆستا و خوێندكار رووبەڕوو یەكتر لە نێو پۆل وانە نەخوێنن هیچ سوودێك نییە بۆ خوێند، بۆیە ئەو سیستمە باش و تەندروست نییە بۆ ئێستای كەرتی پەروەردە لە هەرێمی كوردستان”.\nدوای ئەوەی لیژنەی باڵای رووبەڕووبوونەوەی ڤایرۆسی كۆرۆنا لە هەرێمی كوردستان كۆبوونەوە لەسەر راسپاردەی وەزارەتی تەندروستی بڕیاردرا بە راگرتنی دەوام لە سەرجەم ناوەندەكانی خوێندن بە حكومی و ئەهلیشەوە تاوه‌كو 1ى كانونى یه‌كه‌م.


Diplomatic Magazine | سیناریۆکانی دوای کوژرانی باوکی ئەتۆمی ئێران!\nلەکاتێکدا تره‌مپ تەنها (50)رۆژی ماوە لە کۆشکی سپی، بەڵام ئاماژەکان بۆ ئەوە دەچن کەوا تره‌مپ (گۆمی)رۆژهەڵاتی ناوەڕاست بشڵەقێنێت ئینجا بڕوات، بەمەستی تاڵکردنی (مانگی هەنگوینی بایدن) لە کۆشکی سپی، بۆیە پێدەچێت ئەم ماوەیە (برداً و سلاماً) بەسەر ئێراندا تێ نەپەڕێت، چونکە تره‌مپ دوای دۆڕاندنی لە هەڵبژاردنەکاندا، هەموو هەوڵەکانی خۆی چڕ کردۆتەوە تاکو بتوانێت (ئەوەی بە نیاز بوو لە چوار ساڵی داهاتوودا بیکات، لەم ماوە کورتەی لەبەردەمیدا ماوە ئەنجامی بدات) هەر بۆ ئەم مەبەستەش (مایک پۆمپێیۆ)ی بە سەفەرێکی مه‌کۆکی ناردە ئەوروپا و رۆژهەڵاتی ناوەڕاست.\nکوژرانی (موحسین فەخری زادە) گورزێکی تری کەمەرشکێن بوو بۆ بەرنامەی ئەتۆمی ئێران و کاریگەریی و لێکەوتەکانی کوژرانی ئەم زانا ئەتۆمیە لەسەر ئێران، هیچی کەمتر نابێت لە کورژانی (قاسم سولەیمانی) چونکە (فەخری زادە) بە گەورەترین عەقڵی ئەتۆمی ئێران و باوکی ئەتۆمی ئێران لەقەڵەم دەدرا، کوشتنەکەشی بەم شێوازە و لە نزیک تارانی پایتەخت، پرسیارگەلێکی زۆر دروست دەکەن سەبارەت بە ئاسایشی وڵاتی ئێران.\nئەگەرچی لە ساڵی (2008)ـه‌وە ئه‌مه‌ریكا (فەخری زادە)ی خستبووە ناو لیستی ئەو بەرپرسە ئێرانیانەی كە سزا دراوەن و پارەكانیان بڵۆک كراوە، هەروەها (بنیامین نەته‌نیاهۆ)ی سەرۆک وەزیرانی ئیسڕائیلیش لە ساڵی (2018) دوای دزەپێکردنی زانیاریەکی بێ شومار لەسەر بەرنامەی ئەتۆمی ئێران، بەروون و راشکاوی ناوی (فەخری زادە)ی هێنا و بەگەورەترین بەرپرسی بەرنامەی ئەتۆمی ئێرانی ناوزەد کرد، لەگەڵ ئەوەشدا تاکو ئێستا بە فەرمی هیچ وڵاتێک بەرپرسیاریەتی ئەم کارەی لە ئەستۆ نەگرتووە، بەڵام ئێران هەر لە سەرەتاوە ئیسڕائیلی بە کوشتنەکە تۆمەتبار کرد، هەروەها رۆژنامەی (نیویۆرک تایمز)یش ئاماژەی بەوە کردووە کە ئیسڕائیل لە پشت کوشتنی (فەخری زادە)وە بووە.\nئایا سیناریۆکانی کاردانەوەی ئێران بەرامبەر بە کوژرانی (فەخری زادە) چۆن دەبن؟\nبۆ وەڵامی ئەم پرسیارە (سێ سیناریۆ) دەخەینەڕوو:\nواتە کاردانەوەی ئێران بە شێوەیەکی راستەوخۆ دەبێت، هاوشێوەی تۆڵەکردنەوەی (قاسم سولەیمانی) ئەویش لەرێگای ئاراستەکردنی چەند مووشەکێکی بالیستیک بۆ سەر بنکە و بەرژەوەندییەکانی ئەمه‌ریکا و ئیسرائیل، بەڵام ئێران دەزانێت کەوا بەرگەی لێکەوتەکانی ئەم سیناریۆیە ناگرێت، چونکە روون و ئاشکرایە کەوا تره‌مپ لەم (50)رۆژەی ماویەتی لە کۆشکی سپی (لە بەهانەیەک دەگەڕێت) ئەگەر ئێران ئەم سیناریۆیە جێبەجێ بکات، ئەوکاتە تره‌مپ وەک ئەوەی (هەنگوینی لە دار دۆزیبێتەوە) بەهانەی پێویستی دەکەوێتە دەست بۆ گورز وەشاندن لە ئێران، لەرێگای ( فڕۆکەی B-52 و کەشتی فڕۆکەهەڵگر) کە لەم چەند رۆژەی رابردوو گەیشتوونەتە ناوچەیەکە.\nواتە کاردانەوەی ئێران بە شێوەیەکی ناڕاستەوخۆ دەبێت، لەرێگای پڕۆکزییەکانی (حەشدی شەعبی) لە عێراق هەروەها (حزب اللە) لە لوبنان بیەوێت هێرشی مووشەکی بکاتە سەر بنکە و بارەگاکانی ئەمه‌ریکا و ئیسرائیل، ئەم سینارۆیەش هەمان لێکەوتەی سیناریۆی یەکەمی دەبێت، بۆیە دوورە ئێران ئەم سیناریۆیەش جێبەجێ بکات.\nلەوە دەچێت ئێران ئەم سیناریۆیە جێبەجێ بکات، چونکە کەمترین مەترسی و کەمترین زیان و لێکەوتەی دەبێت، هەروەها لە (40) ساڵی رابردووشدا ئێران هەمیشە گوتوویەتی (مەرگ بەر ئەمه‌ریکا و مەرگ بەر ئیسرائیل) بۆیە لەم کات و ساتەشدا لەوە دەچێت ئێران بۆ تۆڵەکردنەوەی (فەخری زادە) ئەم سیناریۆیە جێبەجێ بکات، ئەویش بەمەبەستی رازیکردنی شەقامی شیعە، چونکە (باری لاری ئابووری و ناهاوسەنگی هێز) وا دەکات کاردانەوەی ئێران لەوە زیاتر تێپەڕنەکات، بۆ ئەوەی بەهەر شێوەیەک بێت بەرگەی ئەم ماوەیە بگرێت کە (تره‌مپ) لە (کۆشکی سپی) ماویەتی، بە ئومێدی هاتنی (بایدن) و دەستپێکردنی قۆناغێکی نوێ.\nسەرۆکی ئینستیتۆی توێژینەوەی (ئەمه‌ریکی-کوردی)