هەواڵ / چاوپێکەوتن :: 09/09/2019 :: 1925 جار بینراوە\nدانا عەبدولکەریم، وەزیری ئاوەدانکردنەوەی هەرێم لە چاوپێکەوتنێکی دواڕۆژدا باس لە خراپی رێگاوبانەکانی کوردستان و نوێترین بڕیارەکانی وەزارەتەکەی دەکات، دەشڵێت: "له‌ماوه‌ى ئه‌م چوار ساڵه‌دا هێڵى شه‌مه‌نده‌فه‌ر له خه‌یاڵه‌وه ده‌كه‌ین به راستى، هاووڵاتیش ناحه‌قی نییە باوه‌ڕ به‌مه نه‌كات".\nدواڕۆژ: له رابوردوودا به‌رده‌وام ره‌خنه‌ى توندتان له‌و لایه‌نانه گرتووه كه په‌یوه‌ندى به وه‌زاره‌تى ئاوه‌دانكردنه‌وه هه‌یه، به‌تایبه‌ت كێشه‌ى رێگاوبان، ئێستا كه وه‌زیرى ئه‌م وه‌زاره‌ته‌یت ده‌ته‌وێت چى بكه‌یت؟ هێڵه‌گشتییه‌كانى ئه‌و پلانه‌ى بۆ چوارساڵى داهاتوو داتناوه چین؟\nدانا عه‌بدولكه‌ریم: وه‌زاره‌تى ئاوه‌دانكردنه‌وه و نیشته‌جێكردن چه‌ند ئه‌ركێكى گرنگى له‌سه‌ر شانه، له‌وانه رێگاوبانه‌كانى نێوان شاره‌كان و به‌ستنه‌وه‌یان به ده‌ره‌وه‌ى هه‌رێمى كوردستان، له‌ئێستاشدا دۆخى رێگاوبانه‌كان له‌ئاستى داخوازى خه‌ڵك و وه‌زاره‌تى ئاوه‌دانكردنه‌وه‌دا نییه، ئێمه سه‌رقاڵى ته‌واوكردنى به‌رنامه‌ى چوار ساڵى داهاتووى وه‌زاره‌تین، به‌پێى ئه‌م پلانه رێگا سه‌ره‌كییه‌كانى نێوان شاره‌كان له‌ماوه‌ى ئه‌م چوار ساڵه‌دا دووسایدكردنى ته‌واو بكرێن به‌پێى مه‌رجه ئه‌ندازیارییه‌كان، ئه‌ركێكى تر دروستكردنى رێگاى هاتوچۆى خێرایه له‌نێوان شاره‌كان، ئه‌مه‌یان له‌رێگه‌ى وه‌به‌رهێنه‌ره‌وه ده‌یكه‌ین، ئه‌گه‌ر له‌گه‌ڵ كۆمپانیا رێكبكه‌وین به‌شێك له داهاتى پرۆژه‌كه كه پاره‌یه له‌و شۆفێرانه وه‌رده‌گیرێت كه رێگه‌كه به‌كارده‌هێنن بۆ کۆمپانیاکە بێت.\nدواڕۆژ: به دووساید كردن ته‌نیا شاره گه‌وره‌كان ده‌گرێته‌وه؟\nدانا عه‌بدولكه‌ریم: له به‌رنامه‌كه‌دا تیایه‌تى نێوانى هه‌موو شاره گه‌وره‌كانى هه‌رێم ده‌كرێن به دووساید، جگه له‌وه هه‌ر قه‌زایه‌كى تر هاتوچۆى زۆرى له‌سه‌ر بێت و په‌یوه‌ست بێت به رێگاى نێوده‌وڵه‌تییه‌وه له چوارچێوه‌ى به‌رنامه‌كه‌دا ده‌بێت.\nدواڕۆژ: رێگاكانى چوارتا – باسنێ، هه‌ڵه‌بجه - سلێمانى، یه‌كه نیشته‌جێیه‌كانى سیته‌ك و زڕگوێز له سلێمانى، كه‌ى ته‌واو ده‌كرێن؟\nدانا عه‌بدولكه‌ریم: بۆ رێگه‌ى چوارتا – باسنێ تیمه‌كانمان راسپاردووه بۆ ئه‌وه‌ى پێش وه‌رزى زستان ئه‌وه‌ى پێمان ده‌كرێت ئه‌نجامى بده‌ین، تایبه‌ت به رێگه‌ى هه‌ڵه‌بجه – سه‌یدسادق له 95%ى كاره‌كانى ته‌واوبووه و خۆشم سه‌ردانم كردووه، له سێ هه‌فته‌ى داهاتوودا به‌شى زۆرى كاره سه‌ره‌كییه‌كانى ته‌واوده‌كرێت، سه‌باره‌ت به یه‌كه‌كانى سیته‌ك و زڕگوێز كار له ته‌واوكردنى خزمه‌تگوزارییه‌كانى ده‌كرێت، به ته‌واوبوونى لیژنه‌ى تایبه‌ت دابه‌شى ده‌كات به‌سه‌ر ئه‌و كه‌سانه‌ى شایسته‌ن.\nدواڕۆژ: كه‌واته بۆ ئه‌م زستانه هاووڵاتییان بێخه‌م بن له رێگاوبانه‌كان؟\nدانا عه‌بدولكه‌ریم: خۆشبه‌ختانه ئه‌نجومه‌نى وه‌زیران ره‌زامه‌ندى ده‌ربڕیوه له‌سه‌ر ته‌رخانكردنى 33 ملیار دینار بۆ چاككردنه‌وه‌ى رێگاوبانه‌كانى ده‌ره‌وه، سه‌رقاڵى ئه‌وه‌ین له هه‌فته‌ی داهاتوودا به میكانیزمێكى خێرا ئه‌و پاره‌یه بخه‌ینه بوارى جێبه‌جێكردنه‌وه، له‌و بڕه پاره‌یه به‌پێى ده‌رخسته‌كان، دهۆك 10 ملیار دینار، هه‌ولێریش 10 ملیار دینار، هه‌روه‌ها سلێمانى 13 ملیار دینارى بۆ ته‌رخانده‌كرێت، پرۆسه‌ی چاككردنى رێگاوبانه‌كانى ده‌ره‌وه ده‌ست پێده‌كه‌ین.\nدواڕۆژ: سه‌رۆكى حكومه‌ت ده‌سه‌ڵاته‌كانى جێگر و وه‌زیره‌كانى لاى خۆى هێشتووه‌ته‌وه، تاچه‌ند ده‌توانیت موماره‌سه‌ى ده‌سه‌ڵاته‌كانت بكه‌یت؟\nدانا عه‌بدولكه‌ریم: تائێستا بارودۆخى دارایى حكومه‌تى هه‌رێم ئاسایى نه‌بووه‌ته‌وه، بودجه‌ى پێویست له‌به‌رده‌ستدا نییه بۆ ئه‌وه‌ى پرۆژه وه‌ستاوه‌كان به‌گه‌ڕبخرێنه‌وه، ده‌سه‌ڵاته‌كانیشمان كه‌مكراوه‌ته‌وه و چووه‌ته‌وه لاى سه‌رۆكایه‌تى ئه‌نجومه‌نى وه‌زیران، به‌ڵام له كابینه‌ى هه‌شتدا ئه‌م بڕیاره دراوه، كۆمه‌ڵێك بڕیارى نوێ درا بۆ كه‌مكردنه‌وه‌ى خه‌رجى تا داهات زیادبكرێت، بۆیه ئه‌نجومه‌نى وه‌زیران ده‌توانێت له‌سه‌ر خه‌رجكردنى پاره و پرسه داراییه‌كان بڕیاربدات، هه‌ر پرۆژه‌یه‌ك پێویستى به بودجه بێت ده‌نێردرێته ئه‌نجومه‌نى وه‌زیران و دواتر بۆ وه‌زاره‌تى دارایى، ئه‌وكات بڕیارى له‌سه‌ر ده‌درێت، دواى په‌سه‌ندكردنى به‌رنامه‌ى چوارساڵى وه‌زاره‌ته‌كان ده‌بێت ده‌سه‌ڵاته‌كانمان بۆ بگه‌ڕێندرێته‌وه، تاوه‌كو ده‌ستكراوه بین و پلانه‌كانى خۆمان جێبه‌جێ بكه‌ین، به‌رنامه‌كه‌شمان له ته‌واوبووندایه و له دوو هه‌فته‌ى داهاتوودا ئاراسته‌ى ئه‌نجومه‌نى وه‌زیرانى ده‌كه‌ین.\nدواڕۆژ: پاش گه‌ڕاندنه‌وه‌ى ده‌سه‌ڵاته‌كانتان ئایا لامه‌ركه‌زییه‌ت په‌یڕه‌و ده‌كه‌ن؟\nدانا عه‌بدولكه‌ریم: ده‌بێت یاساى ئه‌نجومه‌نى پارێزگاكان هه‌موار بكه‌ینه‌وه و ده‌سه‌ڵاته‌كانیان زیادبكرێت، هاوشانى ئه‌وه‌ش یاساى وه‌زاره‌ته‌كانیش هه‌موار بكه‌ینه‌وه، تا بتوانین به‌شێكى زۆرى ده‌سه‌ڵاته‌كان بدرێته‌وه به به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تییه گشتییه‌كانى پارێزگاكان، تاوه‌كو كارى هاووڵاتییان زووتر راپه‌ڕێنن.\nدواڕۆژ: به‌پێى پلانه‌كه‌تان خه‌مڵاندنتان كردووه چاككردنه‌وه و دروستكردنى رێگاوبانى نوێ له هه‌رێم چه‌ندى بودجه پێویسته؟\nدانا عه‌بدولكه‌ریم: به‌و پرۆژانه‌ى ئێستا و ئه‌وانه‌شى كه پێشنیاركراون بۆ ساڵى داهاتوو، بودجه‌ى پێویستمان له پلانه‌كه‌دا بۆ دیاریكردووه، ناتوانم به دیاریكراوى بڕه‌كه‌ى باس بكه‌م تا ئه‌و پلانه ده‌چێته به‌رده‌م ئه‌نجومه‌نى وه‌زیران و په‌سه‌ند ده‌كرێت، به‌ڵام بڕه‌كه‌ى زیاتره له ملیارێك دۆلار.\nدواڕۆژ: باست له دروستكردنى هێڵى شه‌مه‌نده‌فه‌ر كرد و له تۆڕه كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان به ته‌نزه‌وه باس كرا، ته‌نانه‌ت به كارێكى خه‌یاڵاوى وه‌سف كرا، ده‌توانن له خه‌یاڵه‌وه بیكه‌ن به راستى؟\nدانا عه‌بدولكه‌ریم: له پلانى وه‌زاره‌تدا دامانناوه له‌م چوارساڵه‌دا ده‌ست به دروستكردنى هێڵى شه‌مه‌نده‌فه‌رى نێوان شاره گه‌وره‌كان بكه‌ین، سه‌ره‌تا پێویستمان به‌وه‌یه له‌گه‌ڵ چه‌ند كۆمپانیایه‌كى بیانى قسه بكه‌ین، تا راوێژمان پێبده‌ن و میكانیزم و دیزاینى پرۆژه‌كه دیاریبكرێت، پاشان ده‌ست پێبكرێت، بۆ ئه‌مه كۆمپانیاى گه‌وره‌ى پێویسته، هێڵى شه‌مه‌نده‌فه‌ر سوودى گه‌وره به ئابوورى هه‌رێمى كوردستان ده‌گه‌یه‌نێت، به‌ڵام خه‌ڵك ناحه‌قى نییه به گاڵته‌وه باس له‌مه ده‌كات و باوه‌ڕ ناكه‌ن، چونكه له‌ماوه‌ی چه‌ند ساڵى رابوردوودا باسى چه‌ندین پرۆژه كراوه و جێبه‌جێ نه‌كراوه، به‌ڵام ئێمه كارمان بۆ كردووه و له‌ماوه‌ى ئه‌م چوار ساڵه‌دا له خه‌یاڵه‌وه بیكه‌ین به ڕاستى.\nدواڕۆژ: به‌ڵام ده‌كرا به پاره‌ى پترۆدۆلار به‌شێك له‌و پرۆژانه ته‌واوبكرێن كه باسى ده‌كه‌ین؟\nدانا عه‌بدولكه‌ریم: ئه‌و پرۆژانه‌ى له‌سه‌ر بودجه‌ى پترۆدۆلار بووه لاى وه‌زاره‌تى ئاوه‌دانكردنه‌وه و نیشته‌جێكردن نه‌بووه، راسته‌وخۆ په‌یوه‌ست كراوه به ئه‌نجومه‌نى وه‌زیرانه‌وه، ده‌بێت ئه‌وان بڕیار بده‌ن ئه‌و پرۆژانه بگه‌ڕێنه‌وه بۆ وه‌زاره‌ته‌كه‌مان یان نا، چاوه‌ڕێى بڕیارى ئه‌وانین، ئه‌گه‌ر پێمان بدرێته‌وه ده‌ستیان پێده‌كه‌ینه‌وه.\nدواڕۆژ: ده‌توانین بڵێین وه‌زاره‌تێكى قه‌رزاریان بۆ به‌جێهێشتویت؟\nدانا عه‌بدولكه‌ریم: له‌گه‌ڵ به‌شێك له به‌ڵێنده‌ران قسه‌مان كردووه تا هه‌ندێك له پرۆژه گرنگه‌كان ده‌ست پێبكرێنه‌وه، هه‌وڵده‌ده‌ین تا كۆتایى ئه‌مساڵ و سه‌ره‌تاى ساڵى داهاتوو زۆرینه‌ى ئه‌و پرۆژانه‌ى وه‌ستێنراون بخرێنه‌وه‌گه‌ڕ، قه‌رزى به‌ڵێنده‌رانمان لایه، به‌ڵام به‌پێى توانا هه‌وڵده‌ده‌ین شایسته داراییه‌كانیان خه‌رجبكه‌ین.\nدواڕۆژ: ئه‌و پرۆژانه‌ى باسى ده‌كه‌ین، ئه‌گه‌ر پرۆژه یاسای بودجه‌ى گشتى هه‌رێم نه‌بێت ئایا ته‌نیا له‌چوارچێوه‌ى پلان و قسه‌دا نامێننه‌وه؟\nدانا عه‌بدولكه‌ریم: زۆر پێویسته پرۆژه یاسای بودجه هه‌بێت، تا چوارچێوه‌ى كارى وه‌زاره‌ته‌كان دیاربێت، نیه‌تیش به‌ره‌و ئه‌وه‌یه پرۆژه یاساى بودجەی 2020ى هه‌رێم ئاماده‌بكرێت، جێبه‌جێكردنى پلان و به‌شێكى ئه‌و پرۆژانه‌ش به‌نده به‌و پرۆژه یاسایه‌وه، هاوكات ئاراسته‌كه به‌ره‌و ئه‌وه‌یه هه‌ردوو حكومه‌تى هه‌رێم و ناوه‌ند رێكبكه‌ون.\nدواڕۆژ: له‌ماوه‌ى رابوردوودا پرۆسه‌ى وه‌به‌رهێنان له بوارى یه‌كه‌ى نیشته‌جێبووندا هه‌ڵه‌ى زۆرى تێدابووه له‌گه‌ڵ نرخى زۆر و كوالێتى خراپ، له‌مه‌ودوا چۆن ئه‌م پرۆسه‌یه رێكده‌خرێته‌وه؟\nدانا عه‌بدولكه‌ریم: دوو لایه‌نه، یه‌كه‌م دروستكردنى یه‌كه‌كانى نیشته‌جێبوونه كه له‌لایه‌ن ده‌سته‌ى وه‌به‌رهێنانه‌وه كراوه، ئه‌مانه له‌ده‌ره‌وه‌ى كارى ئێمه‌ن، داوامانكردووه یاسای وه‌زاره‌ت هه‌موار بكرێته‌وه تا ئه‌مانه‌ش بێنه‌وه ژێر ده‌ستى ئێمه، به‌ڵام ئه‌وه‌ى په‌یوه‌سته به دروستكردنى شوقه و خانوو بۆ كه‌مده‌رامه‌تان تێچووه‌كانیان ناگاته 40 هه‌زار دۆلار و به‌قیستى درێژخایه‌ن پێیان ده‌درێت، بۆیه ده‌مانه‌وێت یاساكه هه‌موار بكه‌ینه‌وه، تاوه‌كو به كوالێتیه‌كى به‌رز و نرخێكى گونجاو ره‌زامه‌ندى به جێبه‌جێكردنى ئه‌و پرۆژانه بدرێت.\nدواڕۆژ: پێشتر هاووڵاتى به زه‌حمه‌ت ده‌یتوانى وه‌زیر ببینێت، ئه‌م به‌ربه‌سته لاى تۆ ماوه؟\nدانا عه‌بدولكه‌ریم: ئه‌مه په‌یوه‌ندیداره به به‌رنامه‌ى كارى وه‌زیره‌وه، كاته‌كانیش دیاریكراوه، هه‌ر هاووڵاتییه‌ك ویستى بمبینێت ده‌توانێت داواى كاتێك بكات، داواكاریى هیچ كه‌سێك ره‌ت ناكه‌مه‌وه له‌چوارچێوه‌ى كاره‌كه‌مدا، بۆ هه‌ر هاووڵاتییه‌ك بیه‌وێت سه‌ردانى وه‌زاره‌ت بكات من له خزمه‌تیدا ده‌بم، به‌ڵام پێویسته له‌ڕێگه‌ى سكرتێره‌كه‌مه‌وه كاتێك دیاری بكرێت.


ANF | نەتەوە یەکگرتووەکان: چارەسەریی کێشەی تەندروستییەکانی ژنانى خەتەنەکرا ملیارێک و ٤٠٠ ملیۆن دلارە\nنەتەوە یەکگرتووەکان رایگەیاند، بۆ چارەسەرکردنى ئەو کێشەى تەندروستییانەی رووبەڕووی ژنانى خەتەنەکراو دەبێتەوە، ساڵانە ملیارێک و ٤٠٠ ملیۆن دۆلار خەرج دەکرێت.\nیه‌كشه‌ممه, 9 Feb 2020, 09:54\nرێکخراوى تەندروستیى جیهانی (WHO) کە لە ژێر چەتری نەتەوە یەکگرتووەکاندا بۆ تەندروستیى جیهانی کار دەکات رایگەیاند، بۆ چارەسەرکردنى کێشە تەندروستییەکانى ژنانى خەتەنەکراو ساڵانە ملێارێک و ٤٠٠ ملیۆن دۆلار خەرج دەکرێت.\nبە بۆنەى رۆژی سفر تۆلێرانس بۆ بەرەنگاربوونەوەی خەتەنەکردنی ژنان لە جیهاندا ژمارەیەک راپۆرت بڵاوکرانەوە. بەپێى ئەو راپۆرتانە هەندێک لە وڵاتانە سەدا ١٠ی تێچووی تەندروستیى ساڵانەیان بۆ چارەسەرکردنى کێشە تەندروستییەکانى ژنانى خەتەنەکراو خەرج دەکەن.\nلان ئاسکیو پزیشک لە رێکخراوى تەندروستیى جیهانی (WHO) لە بارەی زیانەکانى خەتەنەکردنى ژنانەوە راپۆرتێکى ئامادە کردووە و تیایدا باسی ئەوەی کردووە، خەتەنەکردن کێشەیەکى سەرەکیى مافەکانى مرۆڤە و کاریگەریى تەندروستیی لەسەر جەستە و دەروونی ملیۆنەها ژن داناوە. سەرباری ئەوەش خەتەنەکردن دەبێتە هۆی تێچوونێکى زۆر بۆ چارەسەریی کێشە تەندروستییەکانى ژنانى خەتەنەکراو و بەو هۆیەشەوە بەشێکى زۆر لە سەرچاوەى ئابووریی ئەو وڵاتانە، کە خەتەنەى ژنانی تیادایە بەهەدەر دەڕوات.\nئاسکیو راشیگەیاند، دەبێت زۆر زیاتر و باشتر بەرنامەى پەروەردە و سەرمایەگوزاری بۆ کۆتایهێنان بە خەتەنەکردنى ژنان بخرێتە کار.\nئانتۆنیو گوتێرێس سکرتێری گشتیى نەتەوە یەکگرتووەکان بەو بۆنەیەوە پەیامێکى بڵاوکردەوە و رایگەیاند، خەتەنەکردنى ژنان جۆرێکە لە توندڕەوی و توندتیژی لە دژی ژنان و پێشێلکردنى مافەکانى مرۆڤە و ئەوەش کاریگەریى لەسەر ٢٠٠ ملیۆن ژن دروستکردووە.\nزۆرترین خەتەنەکردنى ژنان لە میسر و سودان ئەنجام دەدرێت و لە باشووری کوردستانیشدا لەم چەند ساڵەى دوایدا رێژەى خەتەنەکردن زیادیکردووە.


لێكۆڵینەوەی زانستی دەربارەی مادەكان و پێكهاتەی مێژووییان لەو سامانە ئاسەوارییانەیە كە بەدرێژایی سەدەیەك لە دەسەڵات دروستیانكردووە یان بەرلەوەش هەربوویانە ئەوەش دوای گەڕان و لێكۆڵینەوەی زۆر دێت كە لەوڕووەوە ئەنجامدراوە بۆ دەرخستنی گەوهەری باسەكە.\nئەو گەڕان و ئەرك وماندووبوونەش بەدوای نووسینەكانی (براون) (1979)و (سانچێسی- ویردبنورگ) (1979.1985.1987)و (جیتو) (1986)و (براون) (1986)و (ماسكارلا) (1987) لەگەڵ نووسینێكیتری براون. 1990 دێن و كەوتنەبەردەست. بەدوای ئەو نووسینانەشدا پرسی لێكۆڵینەوە لەسەریان دەستیپێكرد. رای ئەو نووسەرانە و باسەكانیان كە پێشكەشیانكردووە بوونەتە هەوڵێك یان هاندەرێك كە زیاتر كەسانیتریش لەبواری (ماد)ناسیدا بێنەپێشەوە و هەوڵبدەن و گرنگیی زیاتر بە خوێندنەوەی ئەوجۆرە باسانە بدەن، بۆئەوەی دەرگای كڵۆمدراو لەسەر مێژووی ماد و پاشماوەی ئاسەوارەكانیان بكرێتەوە و زیاتر پێیانئاشنابین. نابێت ئەوەش لەیادبكەین كە ئەم قۆناغەی ماد لە دەسەڵات لەگەڵ سەردەمەكانی دواتر لە مێژووی شوێنەوارناسیدا پەیوەستە بە ئاریاییانی كۆنەوە كە لەناویاندا (ماد) لەبەر رەگەزپەرستی گومناوكراوە. لێرەدا مێژووی رووداوەكان ئەوەمان بۆدێنێتەوەیاد كە سارماتییەكان واتە (سیمیرییەكان)و (سكاكان)و (تراسی)یەكان كێشەی گەورەیان بۆ مادەكان هێناوەتەڕوو، چونكە دژیانبوون و لە هەوڵی داگیركردنی خاكیاندا بوون.\nئەو لێكۆڵینەوانەی كە لەماوەی دە ساڵدا لەسەر پرسی مادەكان ئەنجامدراوە لەناویاندا هەست بەشێوە زانستییەكە دەكەیت كە بە لێكۆڵینەوەكانەوە دیارن و توانیویانە مێژووەكەیان بەرەوپێشبەرن. بەخوێندنەوەی ئەو دەستكەوتە زانستییە نوێیانە و بەپێی ئەو پێشنیارە زۆرانەی كە لەلایەن دۆستەكانی مادەوە پێشكەشكراون سەرئەنجامی ئەو هەوڵانە نووسینیتری هێناوەتەڕوو. كە بەشێوەیەكی گشتی پرسێكی گەورەی لەناو دنیایەكی مێژوویی و ئاسەواری و فەرهەنگیدا ورووژاندووە كە دەخرێنەپاڵ مادەكان و لەناو مێژووەكەیاندا كۆدەبنەوە و بەرەوپێشیدەبەن. نەخشی زۆر گرنگ كە سەرچاوەكانی كلاسیك و خۆرهەڵاتی باسیانكردووە بەوشێوەیەی كە موڵكی مادەكانن، بەڵام لەناویشیاندا هەن پەیوەستییانكردوون بە هخامەنشییەكانەوە، ئەوەش لێكۆڵینەوەیتری دەوێت لەلایەن شارەزایانەوە تاوەكو ببنە رێگانیشاندەر بەوەی مادەكان لەڕووی رامیاری و فەرهەنگی و هونەرییەوە بەر لە ئیمپراتۆرییەتی هخامەنشییەكان لەمەیدانەكەدا هەبوون. بۆ سەلماندنی دەتوانین پەنابەرینەبەر بەڵگە شوێنەوارییەكانی ماد كە لەناو پاشماوە ئاسەوارەكانیاندا گرنگن و لە شوێنە جیاجیاكاندا هەن بەتایبەتی لەو ناوچەیەی كە دەوڵەتی ماد لە چاخە كۆنەكانی هەزارەی یەكەمی پ.ز لە باكووری خۆرئاوای ئێران دامەزراوە. لێرەدا باسێكی (ماسكارلا) (1987) دێتەپێشەوە كە بووەتە سەرەتایەك بۆ تێگەیشتن لە ماد. گەڵاڵەكردنی باسەكەشی لە ئەنجامی گەڕانەكانیدا بووە كە لەسەر هونەری ماد و قۆناغی نوێ بەرهەمیهێناوە، باسەكەش دەگەڕێتەوە بۆ نێوان كۆتایی دەیەی پەنجاكان و سەرەتای دەیەی شەستەكان كە ئامادەیكردووە. بەگشتی هەموو ئەمانە تیشك دەخەنەسەر مێژووی ماد كە بوونەتە بەڵگەنامە بۆیان بەپاڵپشتی كاری شوێنەواری. لەناویاندا دەركەوتووترین شوێن كە لە گەڕانە مێژووییەكانا هاوشێوەیان هەیە ئەو شوێنانەن كە نەخش و نیگاری مادەكانی بەگەورەیی تێدانیشاندراون و نموونەش لەسەریان زۆرە. (جنیتو) (1986) رایوایە چاوگێڕانێكی سەرتاسەری بە مێژووی دێرینی ئاریاییانی كۆندا ئەوەدەردەخات كە قۆناغی ماد بەشێكی سەرەكییە لە دامەزراندنی شارستانییەت لەناو دامەزراوەكانیاندا لەئێراندا.\nبۆچوونێك كە باسكراوە لەسەر ئەو كەلوپەلانەیە كە لەو زەویانەدا دۆزراونەتەوە كە لەناو سنووری مادەكاندا بوون و گریشمەن لەسەر ئەوان دایناوە (مەبەست ناوچەی لوڕستانە)، بەڵام شارەزایانیتر هەن پشتگیری لەو رایە ناكەن. لێرەدا پێویستە پرسیارێكبكەین، بەڵام وەڵامەكەشی ئاساننییە، ئەویش ئایە مادەكان چ رۆڵێكیان گێراوە بۆ هێنانەدی باری سیاسیی و فەرهەنگی یان بەر لە دەركەوتنی هخامەنشییەكان، بۆ وەڵامەكەی زانیاریمان لەسەری كەمە ئەوەش دەگەڕێتەوە بۆئەوەی كە مادەكان بەڵگەنامەی تەواویان بەجێنەهێشتووە یان بەهۆی نەبوونی كاری كنە و پشكنینەوە لەئێراندا نەمانتوانیوە وەڵامی بەجێمان هەبێت. لەلایەكیتریشەوە وەڵامی پرسیارەكە ناتوانین تەواوبدەینەوە لەبەرئەوەی پرسەكان جیاجیان و پەیوەندییان بە مێژووی خۆرهەڵاتی نزیكی كۆنەوە هەیە بەتایبەتی لەو بڕگەیەوە كە: ئاریاییەكان بەرەو بەرزاییەكانی ئێران رۆشتوون لە رۆژگاری هاتنی هیندوئەوروپییەكاندا، بۆیە بەگشتی مادەكان كە بەشێكی سەرەكین لە مێژووی كۆندا دەبێت زیاتر بۆیان پەنابەرینەبەر سەرچاوە پیرۆزەكانی پەرتووكە سەماوییەكان و بەڵگەنامەكانیتر ئەوانەی لە پاشماوەی شوێنەوار لە گۆڕە هەڵكۆڵراوە بەردینەكانی ناوچەی دەسەڵاتیان هەن، هەروەها سەرچاوەكانی ئاشوری و بابلی نوێ و ئۆراتۆییەكان و گەلێكیتر لە یۆنانیی و لیدی. ئەگەر لە خوێندنەوەی مێژووی ئێرانی كۆندا ئەوەبزانین كە جیاوازی لەناو عەشیرەتەكانی ماد و هخامەنشیی و پارتی و ساسانیدا بووە، دیارە ئەو جیاوازییەش فەرهەنگە جیاجیاكانیشی گرتووەتەوە و لەناو سەرچاوەكانیشا بەو هۆیەوە جودایی دروستكردووە كە لەناویاندا لێكۆڵینەوە لەسەر پاشماوەی ئاسەوارەكانیان كراوە بەتایبەتی ماد كە تاوەكو سنوورێك دژواریی دروستكردووە، بۆیە هەموو ئەو پرسانەش بەپێی بەڵگەنامەی مێژوویی و لێكۆڵینەوەی هونەری- مێژوویی لە خۆرهەڵاتی نزیكی كۆندا لەناو تەنگژە و فشاردا ماونەتەوە. تێڕوانینمان بۆ هەموو ئەو باسانەی كە مێژوونووسان لەسەر هونەری نەخشەسازی خۆرهەڵاتی نزیكی كۆن نووسیویانە كە باسی كۆمەڵایەتی- ئابووریی و بەگەڕخستنی سەنعەتسازییان كردووە بەپێی ئەو پاشماوە هونەرییانەی لە قۆناغی ماددا دەركەوتوون بەئامانجی رەخنەلێگرتنیان بووە. ئەگەر سەیری ئەو نەخش و نیگارە بەرجەستەكراوانە و ئاسەواری پاشماوەی دیمەنەكانی هخامەنشی لە تەختی جەمشید و پاسارگاد و شووش بكەین ئەوە دەبینین كە زۆرینەیان بێناسنامە ماونەتەوە یان بۆیان ساخنەكراونەتەوە تاوەكو لەسەریان بڕیاری (هۆكاری هەڵكۆڵینی وێنەكان و لێكۆڵینەوە لەسەریان و رەخنەلێگرتنیان بدەین. ئەوجۆرە لێكدانەوە زۆرانەش كە بەبەڵگەوە لەسەریان كراوە بۆدەرخستنیان و دیاریكردنی قۆناغەكانیان بووە لەشوێنەكانیاندا، بەڵام ئەو بەڵگانەی كە بەمەزندە لەسەر نەخشە بەرجەستەكراوەكان رایان لەسەر دەربڕیون بە كەلوپەلە نەخشكراوەكانیشەوە لەگەڵ بەراوردكردنیان بەها و شێوەیان لەشوێنیتردا لەواقیعدا سوودبەخشبوون. لەناو ئەو بەڵگەنامانەشدا زۆرینەیان كە هەن هەتاكو لەتوێژینەوە یان لێكۆڵینەوەكانیشدا لەسەریان، لەناویاندا شوێن و سەردەم نەزانراون، ئەوەش وایكردووە نەتوانین وەڵامی پێویست لەسەریان بدەینەوە.\nسەرچاوەی پۆشاكی دەركەتوو لای مادەكانیش پۆشینی غەرقە و شەرواڵ بووە كە پشتێنیان لەسەربەستووە و خەنجەریان لەسەرداناوە كە بەزۆری لە نەخشە بەرجەستەكراوەكانی تەختی جەمشید و قزقەپاندا بەرچاودەكەون. هەر پارچەیەكیتریش لەو پۆشاكە و نموونەكانیان كە لەشوێنیتریشدا دەركەوتوون بەبەراوردكردنیان بە هاوشێوەیان كە لە تەختی جەمشیددا لەڕووی بەردەكان دەرهێنراون، نموونەی ئەمانەی دواییش هەرگیز بەرچاونەكەوتوون، چونكە لە شوێنی دوور لە ناوەندی حكومەتی ماد دۆزراونەتەوە كە بۆ رۆژگاری لاوازی دەسەڵاتیان دەگەڕێتەوە، ئەو دۆزراوانەش كە هەن لای لێكۆڵەران دەیانخەنەپاڵ مادەكان، بەڵام رایتریش لەبەرامبەردا هەن رەخنەیانلێدەگرن و بۆ شوێنیتریان دەبەنەوە. ئەو رەخنانەش بەزۆری لەسەر كەلوپەلی لوڕستان و گەنجینەی جەیحون و هەمەدان و زێویە گیراون كە لەم دواییەدا شارەزایان هەموویان یان بەشێكیان دەبەنەوە بۆ مادەكان، بەڵام بەرلەوانیش هەن ناونیشانیتریان بۆ داناون و نەیانداوەنەتەپاڵ مادەكان كە موڵكی ئەوانبن. (موری) لەباسێكیدا كە پەیوەستبووە بە قۆناغی هخامەنشی لە ساڵی (1985) توانیویەتی بابەتەكەی بكاتە سەرچاوەیەك بەكاریبهێنێت بۆ خزمەتی مادەكان بەڵام لەمەدا نەهاتووە راستەوخۆ باسی ئاسەواری فەرهەنگی مادەكان بكات.\n(موری) بۆ قسەكردن لەسەر هونەری هخامەنشی هاتووە لەناو چوارچێوەیەكدا سەردەمەكەی دیاریكردووە و بەشێكی لەناویدا تەرخانكردووە بۆ بابەتەكەی كە باسی بەردەهەڵكۆڵراوەكانی تەختی جەمشید و پاسارگاد و شووشە و بەشەكەیتریشی لەسەر كەلوپەلی جەنگییە كە بەكەمی بەرچاودەكەون. ئەوانەی لە هونەری دەرباری هخامەنشی لە مەعدەن بەقاڵبدەرهێنراون، بەبەراوردكردنیان بەگشتی لەگەڵ كۆمەڵە كەلوپەلی هونەری ئانازۆل و ئاشور و بابل و یۆنان و میسر و عیلام و سوریا- فەلەستین پێوەیان دیارن لەهەندێك رووە لەیەكتری دەچن، بەڵام بەڕای (موری) لە هونەری سكاییەوە زیاتر نزیكترن. ئەم بۆچوونە لای (كالمایەر)و (جتمار)یش هاوڕادەوەستنەوە، یاوەكو لەسەر ئەو باوەڕەن داڕشتن بە قاڵبی مەعدەنی بۆ ئاژەڵ لەئێراندا لە قۆناغی هخامەنشیدا بەبەراوردكردنیان بەیەكتری هاوشێوەبوون. بوونی تیوری (موری)ش زەمینەیەكی لەباری لە فەرهەنگی ئێرانیدا خۆشكردووە واتە بەر لە ئیمپراتۆرییەتی هخامەنشی ئەو دیاردەیە بەردەوامی بووە واتە لە سەردەمی مادەكانەوە بووە. ئەوەش لە سەرچاوەی مادەكانەوە دیارە كارە هونەرییەكان بە ساكاری رۆشتووە بۆیە وایكردووە لای لێكۆڵەران ناوی فەرهەنگی نەناسراوی لێبنێن، بەڵام بەسەیركردنیان زیاتر دەگەینە ئەو ئەنجامەی كە ئاماژە بەكۆنی سەرچاوەكە لەڕووی بنەماوە نەدراوە.\nئەگەر هخامەنشییەكان بەر لە مادەكان سەرچاوە بووبن بۆ سەرنجڕاكێشان و بڕیاردان ئەوە بەناچاری رووبەڕووی بارودۆخێكی دژوار دەبینەوە لەبڕیارماندا، چونكە هونەری دەرباری ماد تەنیا هەر ئاكباتانەی لەسەرچاوە كۆنەكاندا نەگرتووەتەوە بەڵكو باسی دەستكردی هونەری مرۆفیشی بەگشتی كردووە. لەلایەكیتریشەوە ئەگەر سەیری مادەكان وەكو دەسەڵات بەشێوەی ئیمپراتۆریەتێك بكەین بەشێك لە لێكۆڵەران لەڕووی زمانەوە رایانوایە مادەكان جیاوازی تەواویان لەگەڵ زمانی پارسی كۆندا بووە. بەهەمانشێوە ئەو جیاوازییە لەهونەرەكەشدا رەنگیداوەتەوە، چونكە ناوەندی حكومەت لە وڵاتی ماد بەدرێژایی رۆژگارەكە شوێنی سەنعاتكاران بووە كە بەداخەوە هیچ پاشماوەیەك لەو ئاسەوارە هونەرییانە كە هەبووبن بەهۆی تێكەڵاوبوونیان لەگەڵ سەردەمەكانیتردا دەرنەكەوتوون، ئەوەش بەهۆی نزیكبوونیان بووە لەشێوەدا كە هەتاكو ئێستاش پشكنەران لە كاری هەڵكۆڵیندا نەیانتوانیوە جیایانبكەنەوە یان ناسنامەكەی بناسن یان نیشانبدەن، لەگەڵ ئەوەشدا كە لێكۆڵەران لەم پرسەدا كاری بەدواداچوونیشیان بۆكردووە و لەسەری دواون. یەكێك لە شێوازی دەوڵەتی ماد ئەوەبووە كە توانیویەتی هونەری خۆی بەڕەسمی بگەیەنێت لەگەڵ گەیاندنی پەیامی فیكری و ئایدیۆلۆژیی بەهەمانشێوە كەناڵی راگەیاندنی گەیاندنیشیان بۆ ئەوڕۆژگارە كە بەكاریانهێناوە لەڕێگای هونەری نیگارتاشی سەر بەردەوە بووە كە بەهۆیەوە پرسەكەیان گەیاندووە. ئەوەش دەریخستووە هونەری سنعاتسازی مرۆڤی قۆناغی ماد لەڕووی نیگاركێشانەوە كۆنتربووە لە قۆناغی هخامەنشی، بەڵگەش بۆئەمە بەكارهێنانی دارشتنی قاڵبی ئاژەڵ بووە كە بۆ فەرهەنگی ناوچەی دەشتەكانی دەبەنەوە كە لەوانەوە نزیكبوون. ئەمەش لەواقیعدا پرسێكە پەیوەستە بەفیكرەوە كە دەیكەینە ناونیشانێك بۆ یەكێك لە قۆناغە رەسەنەكانی فەرهەنگی ئێرانی كە مادە و لە سەرتاسەری ئاسیای ناوەنددا بڵاوبووەتەوە و پاشماوە دۆزراوەكانی لەئەنجامی كاری كنە و پشكنیندا كۆكراونەتەوە.\nئەوەی سەرنجڕاكێشە لە تیوری گریشمەندا دەربارەی بوونی فەرهەنگی هاوبەشە لەنێوان (ماد- كیمیریەكان) یاوەكو (ماد- سكاكان) كە بەڕای ئەو بەنرخە یان دوریش نییە سەرچاوەی رەخنەلێگرتنیش بێت كە تیورەكەی لەسەرداناوە، بەڵام بەهۆی كەمی بەڵگەنامەكانەوە تیورەكەی شوێنی رەخنەلێگرتنە كە رای لەسەریداوە. ئەگەر پرسەكەش دانانی هونەری پاشماوەی نەخشی ئاریاییەكان بێت لەناو پاشماوەی فەرهەنگی هخامەنشییاندا لەوانەیە گومناوبووبێت بەوشێوەیەی ئاسەواری فەرهەنگی ماد خرابێتەناو كەلتووری هخامەنشییەكانەوە. بەوردبوونەوە لە وردەكاریەكانی پاشماوەی هونەری ئەو كەلوپەلانەی كە زووتر بە لێكۆڵەران گەیشتوون و قسەیان لەسەركردوون بۆناسینەوەیان، دەتوانین سوود لە باری سیاسی- كۆمەڵایەتی ئیمپراتۆرییەتی\nپادشاكان وەربگرین (بە مانا ماد) كە لە سەرچاوەكانی مێژووی (ماد)دا زانیارییان لەسەرهاتووە، لەوانەشە لە روانگەی لێكۆڵەرەكەشەوە زەمینە مێژووییەكەی زیاتر لەباربێت واتە بەوجۆرە بێت كە بەڵگەنامەكانی ماد تیشك زیاتر بخەنەسەر بابەتەكە لەڕووی سیاسیی و كۆمەڵایەتییەوە بەوەی خۆی بسەپێنێت. مێژووی مادیش بەدرێژایی رۆژگارەكە لەناو چوارچێوەیەكی سنوورداردا بووە، ئەوەش بەهۆی دامەزراوی سیاسیترەوە بووە كە بەڵگە لەوڕووە هەیە، هەندێك لایەنی پرسەكەش ئەوەی نادیارە تاوەكو ئێستاش ماوەتەوە و رۆشننییە. بەهەمانشێوە وەكو ئەوەی لە نووسراوەكان و یادگارییەكانی تەلارسازی هخامەنشی لە ناوچەی فارس و شووشدا هاتووە كە بەپێی بەڵگە دەركەوتووەكان و بەسەیركردنی قەڵەمڕەوی مێژووییان ئەوانە دەخرێنەپاڵیان و هیچ پاشماوەی ئاسەوارێكی گرنگتر لەوانەش بوونی خۆی لەوڕۆژگارەدا نیشاننەداوە جگەلەو پاشماوانەی ماد كە بەڵگەی، بوونیان لەو ناوچەیەدا نیشانداوە. ئەمەش ئەوە دەگەیەنێت كە مادەكان بەرلەهاتنیان بۆ خۆرئاوای ئێران پێدەچێت لە باكووری خۆرهەڵات ماوەیەك تیایدامابنەوە و ژیانیان بەسەربردبێت، هەرچەندە بۆچوونەكە سەرنجڕادەكێشێت، بەڵام هەتاكو ئێستاش تەواو جێگیرنەبووە. ئەگەر وابێت بوونی مادەكان لە هەزارەی چوارەمی پ. ز نیشاندەدات، ئەوڕۆژگارەش سەرەتایەكە بۆ دەركەوتنی ئاریاییەكان و چوونیان بۆ ناوچەی گورگان واتە سەرزەمینی رەسەنی هیندوئەوروپییەكان. هەر كاری كنە و پشكنینیش دەریخست كە شوێنی رەسەنی كۆنی ناسراوی باكووری خۆرئاوای ئێران پاشماوەی ئاسەواری (حەسەنلو)ی لە (عەقرب تەپە)و (دینخواتەپە)و لە (باباجان تەپە)و (نۆشیجان تەپە)و (جامە شوران)و (گودین تەپە)و (قەیتەرییە) ی لەخۆگرتووە، بۆیە لەوبارەیەوە چاخی ئاسن بەپێی ئەو لێكۆڵینەوانەی لەسەریكراوە دەردەكەوێت باكووری خۆرئاوای ئێران لەو سەردەمەدا بەرەوپێشچونی بەخۆوە دیوە، بەڵام ئەو كاری كنە و پشكنینە وەڵامی تەواوی پەیوەندی نێوان ناسنامەی قەومیی و فەرهەنگی مرۆڤەكان بەدەستەوەنادات كە لەوێدا ژیاون.\nتیورێك كە لە سەرەتای دەیەی ساڵی شەستی زاینی دەربارەی پەیوەندی نێوان فەرهەنگی چاخی حەوجۆشی نوێ لە (حەسار) لەگەڵ ناوچەی سواڵەتی خۆڵەمێشی دوایی لە خۆرئاوای ئێران كە بە هاوسەردەم دایناون، لەواقیعدا پشتگیری لێنەكراوە، ئەو ناوچەیەش كە دەكەونە نێوان ئەو دوو سنوورە جوگرافییەوە تائێستاش لە دەرەوەی خۆرئاوای باكووری خۆرهەڵاتی ئێران جێگیربووە، یاوەكو بەشێوەیەكیتر بڵێێن لە ناوەندی خۆرئاوای زاگرۆس بووە، بەڵام سواڵەتەكە لە باكووری خۆرهەڵاتی ئێران تەواو نەیتوانیوە پەیوەستبێت بە ئێرانییەكان یان هێندوئەوروپییەكان، بۆیە لەبەردەم ئەم هۆكارانەدا هاتنی ئاریاییەكان بۆ ئێران پێدەچێت درێژخایەن بووبێت و سەرەتاكەی لە دواچارەكی هەزارەی چوارەمی پ. ز لەوانەیە دەستیپێكردبێت. بەڵگەكانی زمانناسی لە (ئاوێستا و ویدا) باس لەوەدەكەن سەرزەمینی رەسەنی ئێرانییەكان لە خۆرهەڵات و باكووری خۆرهەڵاتدا بووە، لەمەدا شوێنەوارناسەكان هەرچەندە بەپێی بەڵگە نوێكان پشتگیریلێدەكەن، بەڵام لەبارەی كەرەسەی فەرهەنگییەوە بۆئەوەدەچن كە چەندان كۆمەڵ لەو ناوچەیەدا ژیاون كە لەئێستادا نادیارن. لەوانەشە ئەو هەژارییەی كە لە باشووری توركمانستان لە سیستمی شارنشینیدا لەنێوان ساڵەكانی 1660و 1000 پ, ز كە روویداوە ئەنجامەكەی بەهاتنی مرۆڤی نوێ تۆماركرابێت، هەرچەندە دیاردەكەش شوێنی سەرنجدانە بەڵام دووریشنییە پەیوەندی لەنێوان ئەوان و بینا یادگارییەكانی (تورنگ تەپە)و (ئاڵتین تەپە)و (موندیگاك) نەبێت، ئەگەر بەوشێوەیە بێت پشتگیری لە تیورە كۆنەكەی گریشمەن دەكەین، بەڵام زۆر نا. ئەوەش بەهاتنی ئاریاییەكان دەستپێدەكات بۆ بانەكانی ئێران بەپێی سەرنجی ئەو لێكۆڵەرە فەرەنسی رووسییە كە سوودی لەو گۆڕانكارییانە دیوە بە بەڵگەی ئەوەی سەربانی گۆڕێك لە سیالك لەشێوەی جەمالۆندا دەركەوتووە. ئەمەش پەیوەستە بە گۆڕانی فەرهەنگییەوە كە لەو بوارەدا دەركەوتووە و هاوتەریبە لەگەڵ بەڵگەنامەكانیتری شوێنەوارناسیدا.\nمادەكان بەڵگەنامەی هاتنیان بۆ ناوچەكەیان بەپێی سەرچاوەكان نیشانداوە. بەپێچەوانەوە هخامەنشییەكان لەهاتنیاندا بۆ ناوچەكەیان بە مانا لەكەیەوە هاتوون نیشانیاننەداوە، تەنیا ئەوەنەبێت لەهاتنیاندا رووبەڕووی مادەكان بوونەتەوە و تا ئەندازەیەكیش لەژێر دەسەڵاتیاندا بوون بەهۆی ئەوەی لەوڕۆژگارەدا لاوازبوون. ئەوەش بەهۆی مێژووی هونەرییانەوە بووە كە لێیكۆڵراوەتەوە، بەڵام بۆئەوەی كە ناتوانن حزوریان هەبێت دەبێت لەوەتێبگەین كە ئەمە پرسێكی دژوارە یان باسێكە لەبارەی پەیوەندییانەوە لەڕووی سیاسییەوە سەبارەت بە نەبوونی بەڵگەی نووسین و مێژووی هونەر، ئەوەش بەو مانایە نییە كە مادەكان لەمەیدانەكەدا نەبوون، بەڵكو لای لێكۆڵەران بەهۆی كەمی ئەو بەڵگەنامانە و بەراوردكردنیان بە هاوشێوەیان لەوەدڵنیابوون كە ئەو كەموكوڕییانە بۆ كەمی كاری كنە و پشكنینی شوێنەواری و رەگەزپەرستی ناحەزان دەگەرێنەوە بۆ دەستنەكەوتنی وەڵامی پێویست لەنەبوونی هەندێك زانیاری لەسەر مێژووی ماد. مێژووش دەریدەخات پەیوەندی لەنێوان مادەكان و هخامەنشییەكاندا بوونی بووە. ئەوەش دیارە هخامەنشییەكان لەواقیعدا پەیڕەوی سیستمێكی كۆمەڵایەتی سیاسی و كۆمەڵایەتی فەرهەنگی هاوشێوەی مادەكانیان كردووە كە دیارە كاریگەری ئەوانیان بەسەرەوەبووە.\nلەكۆتایبدا لای شارەزایان ئاشكرایە شارستانییەت ملوانكەیەكە و موڵكی مرۆڤایەتییە، لەهەر شوێنێك ژیانی تێدابووبێت بۆ مرۆڤ ئەو شارستانییەتەی بەرەوپێشبردووە و خزمەتی خۆی لەو بوارەدا گەیاندووە. قەومی مادیش یەكێكن لەو گەلانە و بەپێی بەڵگەنامەكانی شوێنەوار و مێژووی دێرین و كتێبە پیرۆزەكان خاوەنی ئیمپراتۆرییەتێكی گەورەبوون كە بۆ ماوەی سەدەیەك لەنێوان نیوەی دووەمی چاخی حەوتەمی پ. ز هەتاكو نیوەی یەكەمی چاخی شەشەمی پ. ز بەردەوامییان بووە و خاوەن دەسەڵات بوون. ئەو قەومە بەپێی هەموو ئەو بەڵگەنامانەی لە مێژووی كۆندا لە رۆژگاری ئەمڕۆماندا بەدەستمانگەیشتوون لای شوێنەوارناسان پەراوێزخراون و چوونەتە خانەی لەبیرچوونەوە. وادیارە رەگەزپەرستی لەم پرسەدا كاری خۆی ئەنجامداوە. بەڵگەشم بۆ ئەمە ساڵی 2000 كاتێك سەردانی وڵاتی ئێرانم كرد، ئەوەم بەلاوە باشبوو بڕۆمە هەمەدان بۆ دیدەنی (هەگمەتانە)ی كۆن كە پاشماوەی پایتەختی مادی لەكۆندا لەخۆگرتووە. لەو تەپەیەدا بینینم كاری كنە و پشكنین دەكەن. كاتێك لە كارمەندەكانم پرسی ئەم شوێنە لەكۆندا بەپێی ئاماژەی سەرچاوەكان پایتەختی مادەكان بووە ئێستا بۆچی لەچینەكانیدا بەپێی زانیارییەكانتان ئاماژەیەك بۆ سەردەمی ماد نییە؟ وەڵامەكەیان بۆ پرسیارەكە هێندە لاوازبوو كە دووربوو لە زانستی شوێنەوار. بەلایانەوە وابوو پایتەختی مادەكان لێرەنەبووە، بەڵكو قەڵایچەی بۆكانە. كاتێكیش گەڕامەوە بۆ راپۆرتەكانی كاری كنە و پشكنینی لیژنەكانی نێردراو لە بەرێوەبەرێتی گشتی شوێنەواری بەغدا كە بۆ نیوەی دووەمی ساڵانی پەنجاكانی سەدەی رابردوو دەگەڕانەوە، سەبارەت بەو گردانەی دەكەوتنەناو دەریاچەی دوكان كە لە روپێوی سەرەتاییاندا ئاماژە بە سەردەمی ماد درابوو، بەڵام كاتێك كنە و پشكنین لەو گردانەدا تەواوبوون و راپۆرتیان لەسەر نووسین تێیاندا سەردەمی ماد( پەراوێزخراو) لە شوێنی سەردەمی هخامەنشی دانرا(550-327پ. ز) ئەمجۆرە بیركردنەوەیە دوورە لە كاری زانستیی و زیان بە مێژوو و شارستانێتی مرۆڤیش دەگەیەنێت. رۆژێكیش دێت هەڵەی ئەو رەگەزپەرستانە راستبكرێتەوە و بەری خۆریش بە بێژنگ ناگیرێت. < بۆ ئەم باسە سوود لەو سەرچاوەیە بینراوە:\nباستان پژوهی/ عدد3/ فصلنامە علمی، فرهنگی و پژوهی\nباستان شناسی دانشگاە تهران/ ص24-29\n4872 جار خوێندراوه‌ته‌وه | Tuesday, May 9, 2017


ڕۆژهەڵاتی كوردستان دیسان لە نرخی بێكاریدا میداڵی زێڕی وەرگرت\nزایینی: ٢٢-١٠-٢٠١٧ - هەتاوی: ١٣٩٦/٠٧/٣٠ - ١٧:٥٣ تاران قه‌باره‌ی فۆنت:\nمرۆڤ لەوەتەی هاتووەتە سەر گۆی زەوی هەوڵی ئەوەی داوە، گوزەران و باری ژیانی خۆی بەچەشنێك بڕەخسێنی كە چێژ لە ژیان ببا و بژیوی ژیانی خۆی دابین بكا و هەر ئەم ئارەزوو و ئامانجە وای لە مرۆڤ كرد كە قۆناغ بە قۆناغ هەوڵی گەشەی شارستانییەتەكان بدا و ئەم گەشەكردنە هەلی زۆرتری بۆ مرۆڤ ڕەخساندووە كە بتوانێ خۆی لە نێو كۆمەڵگادا زیاتر ببینێتەوە و لە بواری ئابووریشەوە بتوانێ پیشەی گونجاوی خۆی هەبێ و لەم ڕێگەیەوە باری گوزەران و بژیوی ژیانی خۆی دابین بكا. بەڵام گەشەی شارستانییەتەكان و بە پیشەیی بوونی وڵاتان بە تایبەت لەو وڵاتانەی كە خاوەن بەڕێوەبەرییەكی پسپۆڕ و دادپەروەرانە نین بووەتە هۆی بیچمگرتنی جیاوازی چینایەتی و هەڵاواردن ئابووری لە نێو كۆمەڵگا و دابەش نەبوونی داهاتی نەتەوەیی و نەبوونی سەرمایەگوزاری دروست و لێزانانە لەو وڵاتانە.\nئێران وەك وڵاتێكی دەوڵەمەند لە ڕووی ژێرخانی ئابووری و بوونی حەشیمەتێكی گەنج دەیتوانی یەكێك لەو وڵاتانە بێ كە لە بواری ئابووری و پێكهێنانی هەلی كار بۆ خەڵكی وڵاتەكەی پلەیەكی بەرزی هەبێ و بوار و ژیانی خەڵكی ئێران لە ڕووی ئابوورییەوە زۆر گونجاو بێ بەڵام بەداخەوە وەك دەبینین بووەتە یەكێك لەو وڵاتانەی كە تووشی قەیرانێكی ئابووری قووڵ بووە و سەرمایە و داهاتی ئێران لە ژێر كونترۆڵی بەشێكی كەم لە خەڵكی ئێران دایە و جیاوازییەكی بەرچاوی چینایەتی لە ئەمڕۆی ئێراندا بەرچاوە و هێڵی هەژاری تا بێت زیاتر خەڵكی ئێران دەخاتە بازنەی هەژاری و بێكاری و ماڵوێرانییەوە.\n"عەبدوڵڕەزا ڕەحمانی فەزڵی" وەزیری نێوخۆی ڕێژیمی ئێران دەڵێت لە كاتێكدا نێونجی ڕێژەی بێكاری لە ئێراندا ١٢ لەسەد ڕاگەیەندراوە بەڵام لە هێندێك لە شارەكاندا ئەم ڕێژەیە گەیشتووەتە ٦٠ لەسەد. بەرزبوونەوەی ڕێژەی بێكاری خۆی هۆكارێكە بۆ سەرهەڵدانی دەیان نەخۆشی و دیاردەی دزێوی كۆمەڵایەتی وەك دزی، تەڵاق، بازرگانی و بەكارهێنانی ماددە هۆشبەرەكان و خەمۆكی، لە وڵاتدا.\nئەوەی لە ئاماری وەزیری نێوخۆی ئێراندا چاوەڕوان دەكرا وەك ساڵانی پێشوو ئاستی بەرزی بێكاری لە شارەكانی ڕۆژهەڵاتی كوردستانە كە لە ئامارەی ئەمساڵیشدا ئەو ٩ شارەی كە بەرزترین پلەكانی بێكاریان تۆماركردووە شارەكانی ڕۆژهەڵاتن.\nكۆماری ئیسلامیی ئێران هەر لە سەرەتای هاتنە سەركارییەوە بە شێوەی سیستماتیك و بەرنامەداڕێژراو هەوڵی ئەوەی داوە كە لە بواری ئابووریدا هاوتەریب لەگەڵ بوارەكانی دیكە، ڕۆژهەڵاتی كوردستان گەمارۆ بدات و سەرەڕای ئەوەی كە ڕۆژهەڵات هەم لە بواری ژێرخانی ئابووری و هەمیش كشتوكاڵ وڵاتێكی دەوڵەمەندە بەڵام بە سەرمایەگوزاری نەكردن و درووست نەكردنی كارگە و هەلی كاری باشتر ڕۆڵی هەبووە لە دواكەوتووی ئابووری لە ڕۆژهەڵات. نەبوونی هەلی كار و بواری گوزەرانی خراپ لە ڕۆژهەڵاتی كوردستان وایكردووە كە بەشێكی خەڵك بەتایبەت ناوچە سنوورییەكان ڕوو بكەنە كاری مەترسیدار و تاقەت پرۆكێنی كۆڵبەری كە زۆرجار بەهۆی تەقەی ڕاستەخۆی هێزەكانی كۆماری ئیسلامییەوە دەكوژرێن و بەپێی ئاماری ئاژانسی هەواڵدەری كوردپا لە ساڵی ڕابردوو ١٥٤ كۆڵبەر بەهۆی ڕووداوەكانی تەقەكردن، تەقینەوەی مین و سەرما و ... بوونەتە قوربانی.\nكۆماری ئیسلامی بەبیانۆی بوونی بزووتنەوەیەكی مافخوازی و بەردەوامبوونی خەبات و تێكۆشان لە ڕۆژهەڵاتی كوردستان لەماوەی تەمەنی خۆیدا بەچاوێكی ئەمنیەتییەوە سەیری كوردستانی كردووە و بە دواكەوتوو هێشتنەوەی كوردستان لە ڕووی ئابوورییەوە هەوڵی ئەوە دەدات كە لای خەڵك وانیشان بدا كە ئەوە شێلگیربوونی ئێوە و پشتیوانی ئێوە لە هێزە سیاسییەكانە كە بووەتە هۆی دروستبوونی كەشی ئەمنیەتی لە كوردستان و نەرەخسانی هەلی كار و بژێوی گونجاو بەڵام بەخۆشحاڵیەوە خەڵكی ڕۆژهەڵات بەجوانی كۆماری ئیسلامییان ناسیوە و دەزانن ئەوان بە تاوانی كوردبوونە كە لە بواری ئابوورییەوە دەچەوسێنرێنەوە ئەگینا لەماوەی ٢٠ ساڵی ڕابردوودا كە هێزە سیاسییەكانی كوردستان وازیان لە خەباتی چەكداری هێنابوو ئەدی بۆچی هیچ پێشكەوتنێك لە بواری ئابووری لە ڕۆژهەڵات ڕووی نەداوە و ڕۆژ لە دوای ڕۆژ بواری ژیان و گوزەرانی ئەوان بەرەو خراپتر بوون دەڕوا.


دەوڵەتە عەرەبیەكانی پێش ئیسلام – History Of Kurdistan\nHome / مێژووى جیهان / دەوڵەتە عەرەبیەكانی پێش ئیسلام\nدەوڵەتە عەرەبیەكانی پێش ئیسلام\nگۆران حكيم 2016-11-17\tمێژووى جیهان, مێژووى گشتى لێدوان نووسین ناچالاککراوە لە دەوڵەتە عەرەبیەكانی پێش ئیسلام 7,741 Views\nشارستانیەتی عەرەبی شارستانیەتێكی كۆن‌و ڕیشەدارە كە چەند دەوڵەتۆكەیان بنیاد نابوو و بە هاتنی ئیسلام لەسایەی ئیسلام عەرەب پێش كەوت‌و لەسەردەمی عەبباسیشدا ژیاری ئیسلامی گەیشتە لووتكە، بۆ تێگەیشتن لەژیاری ئیسلامیش دەبێت پێشتر پوختەیەك لەسەر دەوڵەتە عەرەبیەكانی پێش ئیسلام باس بكەین، لەوانەش:\nیەمەن لەسەردەمانی كۆندا بەپیت ترین ناوچەی نیمچەدوورگەی عەرەبی‌و دووزنجیرە شاخی پێدا تێدەپەڕن كە لەنێوانیاندا بانێكی پان هەیە كەبەرەو دەریا دادەكەوێت‌و دەشتێكی كەناراوی بەرتەسك بەجێ دێڵیت كەچەند دۆڵێك كەبەرەو دەریا دەچن دەیبڕەن، لەهاویندا بارانێكی زۆر دەبارێت‌و یارمەتیدەردەبێت بۆئاوی كشتوكاڵ،دانیشتوانیشی سوودیان لەو ئاوە وەرگرتووە‌و بۆ ڕێكخستنی ئاودێری‌و دابەشكردنی ئاو چەند بەنداوێكیان دروست كردبوون، ناودارترینیان بەنداوی مەئرەب بوو، بوونی ئاو‌و مامناوەندی ئاو‌و هەواو بەپیتی خاكی یەمەن بوویە هۆی گەشەسەندنی كشتوكاڵ‌و پێشكەوتنی شارستانیەت، دۆڵەكانی بانەكان‌و لاپاڵی شاخەكان‌و دەشتە كەناراویەكان میوەی جۆراوجۆریان بەرهەم دەهێنا، هەروەك دۆڵەكەناراویەكان گەنم‌و گەنمەشامییان بەرهەم دەهێنا، بەڵام دیارترین بەرهەمی كشتوكاڵی لەیەمەنی كۆندا بخورد بوو كە زۆربەی لەپەرستگاو بۆنە ئایینەیكاندا بەكاردەهێنرا، هەروەها بۆنی خۆش كە بەزۆری بۆ جوانی بەكاردەهات، هاوكات چەندین جۆری دیكەی گژوگیا كە بۆ دەرمان‌و چارەسەری پزیشكی بەكاردەهاتن، هەروەها گیای (ورس)كە ڕەنگی زەرد لە چۆراوەكەی وەردەگیرا‌و زۆر بەكاردەهێنرا هەروەها لۆكەش بەرهەم دەهێنرا.\nلەیەمەندا بەرهەمی ئاژەڵی وەك مەڕو وشتر‌و مانگا كە بۆ گواستنەوە‌و كشتوكاڵیش بەكاردەهێنرا زۆر بوو سەرەڕای ئەوەی بۆ خواردنیش سوود لەخۆی‌و بەرهەمی‌و بۆ پیشەسازیش بەكاردەهێنرا، لە یەمەن پێستە ناوبانگێكی دیاری هەبوو بەهۆی چاكیەوە‌و دەنێردرا بۆ بەشەكانی دیكەی نیمچەدوورگەی عەرەبی، هەروەها هەندێك كانزاو بەردی گرانبەهای هەبوون وەك زێڕو زیو هەندێك عەقیق‌ومرواری هەبوون، سامانی كشتوكاڵی‌و ئاژەڵی‌و كانزاییش یاریدەدەر بوو بۆ گەشەسەندنی پیشەسازی، زۆرێك لەئاژەڵەكان دەنێردران بۆ ناوچە ژیاریەكانی جیهانی ئەوكات، دیارترین هەناردەش بۆنی خۆش‌و چنراوی لۆكەیی بوو، لەبەرئەوەی یەمەن دەكەوتە سەردەریای عەرەب بۆیە مەڵبەندێكی گرنگ بوو تاكاڵا بازرگانیەكان كە لە هیندو وڵاتانی ڕۆژهەڵاتی دوورەوە دەهێنران پیایدا تێپەڕین، دەریاوانە یەمەنیەكان كاڵاكانیان دەگواستنەوە‌و دەریاوانی زەریای هیندییان تاسەدەی یەكەمی پێش زایین قۆرخ كردبوو، دوای ئەوەش زاڵبوون بەسەر بازرگانی لەگەڵ وڵاتانی ڕۆژهەڵاتی دووردا، بەشدارییان لەبازرگانیدا وایكرد بە وڵاتاندا بگەڕێن.\nپێشكەوتنی كشتوكاڵ‌و پیشەسازی‌و بازرگانی بوویە هۆی پێشكەوتنی شارستانیەت لە یەمەن‌و دەركەوتنی چەند دەوڵەتێك تیایدا، لەوانە دەوڵەتی موعینی‌و سەبەئی‌و حەمیری كە لە باشووری یەمەن دەركەوت‌و دواتر فراوانخوازی كردو توانی دەسەڵاتی بەسەر هەموو یەمەن‌و چەند ناوچەیەكی بەرفراوانی نیمچە دوورگەی عەرەبیدا بچەسپێنێت بەڵام خەڵكی یەمەن خۆیان نەدایە دەست دەسەڵاتی حەبەشی بیانی‌و بەرامبەریان وەستان‌و توانییان دەریان بكەن، بەڵام نەیانتوانی دەوڵەتێكی بەهێزی وا دروست بكەن كە وڵات یەكبخات، بەوە یەمەن بەپارچە پارچەیی مایەوە تا دەركەوتنی ئیسلام.\nئەوكات خەڵكەكەی مسوڵمان بوون‌و ژمارەیەكی زۆریان چوونە ناو سوپای ئیسلامی كە جەنگی فتوحاتی دەكرد، ژمارەیەكی زۆریشیان چوون بۆ كوفە‌و وڵاتی شام‌و میسر‌و مەغریبی ئیسلامی‌و ئەندەلوس.\nئەم دەوڵەتە لەباشووری ڕۆژهەڵاتی فەلەستین دامەزراو ئەنباتی بەترای كرد بەپایتەختی خۆی، ئەوێ وێستگەی كاروانە بازرگانیەكانی یەمەن‌و حیجازبوو كە بۆ وڵاتی شام‌و میسر دەچوون، ئەو دەوڵەتە توانی سەربەخۆیی خۆی بپارێزرێت‌و بەرامبەر سوپای فارس‌و ئەسكەندەری مەقدۆنی بوەستێت، چەند پاشایەكی كەوتنە فراوانكردنی سنوری دەسەڵاتیان‌و بەشێكی زۆری فەلەستینیان گرت واتە باشووری وڵاتی شام.\nشارستانیەت تیایدا پێشكەوت‌و پاشاكانیان دراویان لێداو بینای بەرزو هەندێكیان هەڵكۆڵراو لە بەردیان دروست كردن، تا ئێستاش ئەو بینایانە ماون بەڵام زمانیان نزیك بوو لەزمانی خەڵكی حیجاز، ئاینیشیان لەوان دەچوو، دەوڵەتەكەیان مایەوە تا كاتێك ئیمپراتۆری ڕۆمانی تراجان لەساڵی (108.) لەناوی برد، دواتر (بوصرا) وەك مەڵبەندی كاروانەكان شوێنی گرتەوە.\nلەشارە ناسراوەكانی سەرە ڕێی كاروانە بازرگانیەكان شاری تەدمور بوو كە دەكەوتە باكووری دەشتی شام لە نێوەندی بیابان‌و لەناوچەیەكدا كە چەند بیرێكی كۆنی تێدابوون لەدێر زەمانەوە دامەزرا، دواتر لەسەدەی یەكەمی زاییندا گرنگیەكەی زیادی كرد كاتێك پەیوەندی نێوان ڕۆماو فارسەكانی ئێران‌و عێراق باش بوو، ئاشتی ناوچەكەی گرتەوە‌و چالاكی بازرگانی دەركەوت‌و ئەویش وێستگەیەكی گرنگ بوو بۆ ئەوكاروانانەی بازرگانی هیندوچینیان دەكرد‌و دەگەیشتنە عێراق‌و دواتر دۆڵی فوراتیان دەگرتەبەرو بە تەدموردا تێپەڕدەبوون‌و لەوێوە بۆ شارەكانی دەریای ناوەڕاست‌و بەندەرە ڕۆژهەڵاتیەكانی دەچوون، پاشایانی تەدمور توانییان دەسەڵاتیان فراوان بكەن‌و ناوچە دراوسێكان بگرن‌و كاروانەكان بپارێزن‌و بەشداری بازرگانییان هەبێت، سیستمێكی سەربەخۆی سیاسییان دامەزراند‌و بیناو پەرستگای گەورەیان دروستكردن كە تا ئێستاش هەندێكیان ماون.\nكاتێك دەوڵەتی ساسانی لەڕۆژهەڵاتەوە دەركەوت هەوڵیدا بەندەرەكانی دەریای ناوەڕاست بگرێت‌و لەگەڵ ڕۆمدا چەند جەنگێكی ئەنجامدان، ئەمە وایكرد ئاسایش نەمێنێت‌و بازرگانی پەكی بكەوێت‌و گرنگی تەدمور نەمێنێت.\n*غەساسینە و مەنازیرە:\nلەباكووری نیمچە دوورگەی عەرەبی دوو دەوڵەتی عەرەبی غەساسینەو مەنازیرە دەركەوتن، غەساسینە هۆزی عەرەبی بوون كە لە دەشت لە دەووروبەری وڵاتی شام نیشتوجێ بوون‌و سەركردەكانیان توانییان لەو ناوچانەدا دەسەڵاتیان بسپێنن بەسەر هۆزە عەرەبیەكانی باكووری ڕۆژئاوای دوورگەی عەرەبیدا‌و بەشداری ئەو جەنگانە بكەن كە لە نێوان فارس‌و ڕۆمدا ڕوویاندابوو، غەساسینەكان بوون بەمەسحی‌و سەركردەكانیان لای ڕۆم پلەوپایەیان بەرز بوو‌و قەڵەمڕەوییان لای زۆربەی هۆزە عەرەبیەكان هەبوو، كۆمەڵێك شاعیری عەرەب سەردانی كۆشكەكانیان دەكردن‌و لەوەسفیاندا شیعریان پیادا هەڵدەدان دیارترینی ئەوانەش زبیانی وحەسانی كوڕی سابت بوون.\nغەساسینەكان لە وڵاتی شام بەكۆشكە ڕازاوەكانیان ژیاریان بنیادنا، دیارترینی ئەوكۆشكانە بریتی بوون لە(قسطل) و(مشتی) چەندین شاریشیان هەبوون لەوانە بوصرا كەپایتەختی دەوڵەتەكەیان بوو، مەنازیرەش (لەخمیەكان) خێزانێكی بنەماڵەی عەرەبی بوون كەڕێبەری هۆزەكانی ناوچەكانی عێراقی ناوەڕاستیان دەكرد، ئەوان حیرەیان كردە پایتەختی خۆیان‌و ژیارێكی عەرەبیان تێدا دامەزراند، حیرە سێ میل لە باشووری كوفەیە لە ناوچەیەكی دەشتایی نزیك بیابان‌و ڕووباری فورات بەلایدا دەڕوات كە چەند لقێكی لێ دەبێتەوە، لەوانە ئەولقەی كە بەحیرەدا دەڕوات‌و بەڕووباری حیرە ناسراوە، حیرەش بەهۆی پێگەی لەعێراق‌و پەیوەندی بە هۆزەكانی نیمچە دوورگەی عەرەبی‌و خاكیەوە سەرەڕای ئەوەی لەسەر ڕێی ئەوكاروانانە بوو كە شمەكی بازرگانییان دەهێناو دەبرد، بەم هۆیەوە گرنگیەكی تایبەتی هەبوو، ئەودەوڵەتە لەسەردەمی نوعمانی یەكەمدا (400-418 ز)و مونزری یەكەم (418-462 ز) گەیشتە لوتكە، بەڵام دەركەوتنی چەند ئاڕاستەیەكی سەربەخۆیی لای نوعمانی سێیەم (580-602.ز)وهەوڵی پێكهێنانی ناوچەیەكی نوێ كە هۆزەكانی ڕۆژهەڵات‌و ناوەڕاستی نیمچە دوورگە عەرەبی بگرێتەخۆ بوویە هۆی گرتنی‌و دواتر كوشتنی، بەمە ئەم دەوڵەتە كۆتایی پێهات، دەوڵەتی مەنازیرە باری كۆمەڵایەتی پێشكەوت‌و پشتی دەبەست بە كشتوكاڵ‌و بازرگانی‌و سەقامگیری لە شارەكانیدا هەبوون‌و كۆشكی گەورە دامەزرێنران كە تا ئێستاش شوێنەوارییان ماوە، لە دیارترینیان كۆشكی (خورنق)و (سدیر)كە نوعمانی یەكەمی پاشای حیرە (400-418.ز) دروستی كردن.\nئەم دەوڵەتە كە بنەڕەتەكەی دەگەڕێتەوە بۆ سەدەی پێنجەمی زاینی دەدرێتەوە پاڵ هۆزی كندە كە بە (كندەی پاشایان) یش ناسرابوو، خانوەكانی ئەم هۆزە لەبنەڕەتدا لەباشووری نیمچەدوورگە بوون‌و لەناوچەی ڕۆژئاوای حەزرەموت بوون، كندیەكان بەرەو ناوەڕاستی نیمچە دوورگە كشان‌و لەوێ دەوڵەتێكی عەرەبیان دامەزراند كەدەسەڵاتی لەكاتی بەهێزیدا هۆزەكانی ناوحیجازو باكووری نیمچەدوورگەی عەرەبی وبەحرەینی دەگرتەوە، هەروەك قەڵەمڕەوی چەند هۆزێكی چەند ناوچەیەكی یەمامەشی دەگرتەوە بەڵكو تاباكووری دەوڵەتی مەنازیرە لەحیرەچوو‌ویەكێك لەپاشاكانیان كورسی دەسەڵاتی ئەودەوڵەتەی گرتە دەست، یەكەم كۆچی كندیەكان بۆ ناوچەی نەجد لەدەوروبەری نیوەی سەدەی سێیەمی زایینیدا بوو، ئەو بارەش كە دەوڵەتی كندەی تێدا دامەزرا لەبەشی ڕۆژئاوای بەرزایی بانی نەجد تا سنووری ڕۆژهەڵاتی حیجاز بوو لە ناوچەی (ضریه) كە ناوچەیەكی پڕدۆڵ‌و شیو‌و ئاو‌و زۆنگاوی گرنگ بوو‌و كاتێك زێڕیشی زۆر بوو.\nلە نێو پاشایانی كندەدا (حجرەی كوڕی عەمر) ناسراوە كەماوەی دەسەڵاتی لە دەوری كۆتاییەكانی سەدەی پێنجەمی زاییندا بووە، ئەم پاشایە دژ بە هۆزە عەرەبیەكانی بەشەكانی نیمچەدوورگە چەند هەڵمەتێكی بردووە‌و هەوڵیداوە لە ژێر دەسەڵاتی خۆیدا یەكیان بخات، ئەمەش یەكەم پاشاو دامەزرێنەری دەوڵەتی كندە بوو، دواتر عەمری كوڕی هات كە بە(مقصور) ناودەبرا، ئەم پاشایەش لەگەڵ حەمیریەكانی یەمەن پەیوەندی باش بوو لەگەڵ مەنازیرەشدا خزمایەتی بەست، بەڵام لەگەڵ غەساسینە ناكۆكی هەبوو‌و لەگەڵ حارسی كوڕی ئەبووشوممە لە چەند جەنگێكدا پێكیداداو تیایدا كوژرا، دواتر حارسی كوڕی عەمر كە بەهێزترین پاشی كندە بوو هات، داڕمانی پەیوەندی نێوان مەنازیرەو ساسانیەكانی قۆستەوە‌و دەوڵەتی مەنازیری گرت، بەڵام ئەمیش زۆر نەمایەوە‌و مرد، بەمردنی حارس یەكێتی دەسەڵات لەدەوڵەتی كندە نەماو تەنها مەعدی كربی كوڕی حارس‌و چەند دەسەڵاتێكی بچووك‌و سەركردە‌و ئەمیرێكی لاواز هەبوون تا ئیسلام دەركەوت‌و ئەوانیش نەمان، براكانی مەعدی كە سییان بوون لە جەنگەكانی باوكیاندا كوژران، ئەم هۆزە كۆمەڵێك شاعیر‌و ئەدیبی هەبوون‌و لەنێویاندا چەندێكیان دیاربوون لەوانە شاعیری ناسراو (ئیمرولقەیسی كوڕی پاشای حجر) كە لە تۆماری مێژووی كندەدا ڕۆڵێكی گەورەی هەیە.\nعەرەبەكان لەسەدەی شەشەمی زایندا سەربەخۆیی سیاسی خۆیان لەدەستدا كاتێك حەبەشیەكان یەمەنیان گرت‌و دوای ئەوانیش فارسەكان بوونە داگیركەر، دەوڵەتی غەساسینە‌ومەنازیرەش بەرەو كوژانەوە‌و داڕمان چوون‌و شانشینی كندەش ڕووخا، بەڵام چەند شارێكی عەرەبی توانییان باری كۆمەڵایەتی‌و ئابوورییان گەشە پێ بدەن، لەوانەش مەككە كە دەكەوێتە دۆڵی (غیر ذی زرع) لە نێوان چەند شاخێكی ڕووتەندا بەماوەی (75كیلۆمەتر) لەكەناراوی دەریای سورەوە، پێگەكەشی خاڵی پەیوەندی نێوان ڕێگە كاروانیەكانی باشوورو باكووردا بوو كە بەڕۆژئاوای نیمچە دوورگەدا تێپەڕ دەبوون، دەركەوتن‌و گەشەسەندنی مەككە لەدوو ڕوداوی مێژووییەوەیە، یەكەمیان دابەزینی پێغەمبەرو پێشەوامان ئادەم(علیە السلام) لەئاسمانەوە بۆ سەرزەوی‌و چوونی بۆ مەككە وەك لە گێڕانەوەكاندا هاتووە، دووەمیش بنیادنانی كەعبە تیایدا لەلایەن پێغەمبەرو پێشەوامان ئیبراهیم (علیە السلام) وكردنی بە مەڵبەندی یەكخواپەرستی‌و پەرستشی خوا بەپێی ئەوبیروباوەڕەی كە ناسراوە بە ڕاستی‌و دروستی، بۆیە دەبینین ناوی مەككە پیرۆزی پێوە پەیوەست بووە، چەند ناوێكیشی هەبوون كەهەمان واتا دەگەیەنن وەك (البیت العتیق)و(ام القری)و…………..هتد.\nدانیشتوانی ئەوشارە لەسەردەمی ئیسماعیلی كوڕی ئیبراهیمەوە (علیهما السلام) لەوێ نیشتەجێ بوون، لە نێویاندا چەند هۆزێكی ناسراوو دیارن وەك جورهوم‌و خوزاعە‌و قورەیش كەهاتنیان بۆ مەككە پەیوەستە بە قوصەی كوڕی كیلاب كە هۆزەكەی كۆكردەوەو لەمەككە نیشتەجێی كردن، ئەم هۆزانە پێشتر لەناو نەوەكانی كینانەدا پەرش‌و بڵاو بوو، قوصەی توانی مەككە لە هۆزی خوزاعە داماڵێت، قوصەی چووە مەككەو چەند هێڵیكی كێشاو لەوێ نزیكانی خۆی دانا كە (قورەیشی بەتاح) بوون‌و فەرمانی كرد دارەكانی دۆڵەكە ببڕن‌و بۆ بنیادنانی خانووەكانیان بیهێنن، گرنگی دا بە بینای كەعبە‌و بەردەڕەشی تیادا دانایەوە‌و بیری هەڵكەند‌و كاروباری كۆمەڵایەتی شاری ڕێكخست، دارونەدوەی دامەزراند كە قورەیش تیایدا كارگێڕی كاروباری گشتی ژیانی مەككەیان دەكرد، هەروەك گرنگی دا بەڕێكخستنی حەج لە مەككەو ئەركە پێویستیەكانی پاراستن‌و ئاوەدان‌و دارونەدوەو ئاڵا‌و بوارەكانی دیكەی لای خۆی كۆكردەوە، ئەمەش پایەیەكی بەرزی دا بە قورەیش‌و گرنگی مەككەی زیاتر كرد.\nمەككە گرنگیەكی زۆری لەمێژووی ئیسلامدا هەیە، چونكە پێش ئیسلام‌و دواتریش مەڵبەندی ئایینی ناو نیمچە دوورگەی عەرەبی بووە بۆ حەج هەروەك مەڵبەندێكی گرنگی بازرگانی بووە‌و خەڵكەكەی بەشداری بازرگانی بوون، ئەمە یارمەتی داون شارەزای باری ناوچەكانی دیكە بن‌و ئاسۆیان فراوان بێت تادامەزراوەی كارگێڕی لەمەككەدا دابمەزرێنن، لەمەككە پێغەمبەر محمد(صلی الله علیە وسلم)لەدایك بوو‌و ژیا‌و بۆ ماوەی سیانزە ساڵ پەیامی خوای گەیاند، باری ئاینیی‌و كۆمەلایەتی كارگێڕیەكی گەورە هەبوو لەمێژووی ئیسلامدا چونكە زۆربەی خەڵكی مەككە دژی بانگەوازی ئیسلامی بوون‌و ماوەیەك پێغەمبەری خوایان ئازاردا، كاتێك پێغەمبەر[صلی الله علیە وسلم]مەككەی ئازاد كرد خەڵكەكەی مسوڵمان بوون‌و چەند كەسێكیان بەشداری سەركردایەتی سوپای ئیسلامی بوون لەجەنگی فتووحات‌و كارگێڕی دەوڵەتی ئیسلامیدا.\nخەڵكی مەككە گرنگیان دەدا بە بازرگانی‌و بەشدارییان تێدا دەكرد‌و پیرۆزی مەككەش زیاتر هانی دەدان چونكە خەڵكی دەهاتن بۆ حەج، بەمە مەڵبەندێكی گرنگی نێوان یەمەن‌و وڵاتی شام بوو، لەدێر زەمانەوە یەكێك بووە لەوێستگە گەورەكانی كاروانەكان، لەسەدەی پێنجەمی زایینیشەوە گرنگی مەككە زیاتربوو كاتێك جەنگی نێوان فارس‌و ڕۆم هەڵگیرسا، بەوەگواستنەوەی شمەكی وڵاتانی چین‌و هیند لەڕێ عێراقەوە پەكی كەوت‌و ڕۆمەكان لەڕێی یەمەنەوە دەیانهێنان‌و بەوشكانیدا بەرەو باكوو دەیانبردو بە مەككەدا تێپەڕ دەبوون‌و ئەو كاڵایانەیان بەرەو وڵاتی شام دەبردن، بۆپارساتنی ئەو ڕێگایەش ڕۆمەكان حەبەشیەكانیان هاندا تا یەمەن بگرن، هەڵمەتێكیشیان نارد بۆ گرتنی مەككە كە هەڵمەتی ئەبرەهەی حەبەشی بووە وەك لەقورئانی پیرۆزدا باسكراوە هەڵمەتەكە شكستی خوار، مەككە بەوجۆر سەربەخۆیی‌وئازادی خۆی هەبوو‌وپەیڕەوی چالاكی بازرگانی دەكرد.\nخەڵكی مەككە بەوە نەوەستان وخۆیشیان لەچەند كاروانێكدا بازرگانییان دەكرد وەك دایكی باوەڕداران خەدیجە (رضی الله عنها)بەشداری ئەوبازرگانیەی كرد، بازرگانیشیان لەیەك ناوچەدا قەتیس نەبوو بەڵكو چەند ناوچەیەكی دەگرتەوە بەتایبەت عێراق‌و وڵاتی شام‌و حەبەشە‌و یەمەن، بۆعێراق بەشێوەیەكی تایبەت لەگەڵ حیرەدا بازرگانییان هەبوو كەژمارەیەكی زۆری خەڵكی مەككە بۆ بازرگانی دەچوون بۆ ئەوێ، بۆ مەنازیرەكانیش كە پاشایانی حیرە بوون كاروانی بازرگانییان دەنارد بە میسك‌و بۆن‌و چنراوەوە بۆ بازاڕە سەرەكیەكانی مەككە‌و بازاڕی عوكاز‌و زی مەجاز كە دووبازاڕ بوون لە نزیك مەككەوە بوون.\nمەككە لەگەڵ حەبەشیەكاندا بازرگانیەكی ڕێكخراوو بەردەوامی هەبوو، ئەبرەهەی حەبەشی هەوڵیدا مەككە بگرێت بەڵام شكستی خوارد، بەمە بازرگانی بەردەوام بوو خاكی حەبەشەش لەگەڵ قوڕەیش بازرگانی هەبوو، یەكەمین مسوڵمانەكان كاتێك لەلایەن قوڕەیشەوە چەوسێنرانەوە كۆچیان كرد بۆحەبەشە، كەشتیەكانی خەڵكی حەبەشە دەهاتنە بەندەرەكانی حیجاز لەدەریای سوور، خەڵكی مەككە پێستەیان دەنارد بۆ حەبەشە‌و لەوێوە بەهارات‌و عاجیان دەهێنا، كاروانی مەككە لە زستاندا دەچوو بۆ یەمەن‌و لەوێ بۆن‌و پێستەو قوماش‌و شمشێرو بەهاراتی دەهێنا، كاروانی مەككە لەهاوینیشدا دەچوو بۆ وڵاتی شام بە تایبەت بۆ بوصراوغەززە.\nكۆبونەوەو سەقامگیری خەڵك لەمەككە وایكرد ڕێكخستنی سیاسی بێنەدی تا كارگێڕی مەككە ڕێك بخەن‌و بەرژەوەندی خەڵكەكەی دڵنیا بكەن، هەموو خەڵكی مەككە لەمشتومڕی پرسە سەرەكیەكانی وڵاتدا بەشداربوون گەورەیەكیشیان هەبووكە سەرپەرشتی بەڕێوەچوونی كاروباری گشتی دەكرد، هەر سەرۆك خێڵێك دەیڕوانیە كاروباری ئەندامەكانی، یانەیەك یان ئەنجومەنێك هەبوو كە مشتومڕ‌و گفتوگۆی تێدا دەكرا، دارونەدوەش هەبوو كە كوڕانی قوصەی‌و نوێنەرانی هەرخێڵێك تیایدا كۆدەبونەوە بۆ لێدوان لەسەر لایەنە گرنگەكانی وەك بەستنی پەیماننامەو ڕێكەوتن. بەهۆی سەردانی خەڵكێكی زۆر بۆ مەككەی مەڵبەندی ئایینی بۆیە دەبوو حەج ڕێكبخرێت‌و چەند پیشەیەك دانران بۆ ڕێكخستنی بواری حەج‌و كارگێڕی مەككە، گرنگترینی ئەوانەش:\n1- مۆڵەت‌و ڕێ پێدان:\nئەم كەسە بەرپرس بوو لەمۆڵەتدان بەحاجییان‌وڕێپێدانیان لەموزدەلیفە واتە دیاریكردنی كات‌و وادەیان.\n2-(نه سی‌و) واتە نووسینی مانگە حەرامەكان‌و ڕێكخستنی وادەی حەج، هەروەها باری مەككە ئەوەی دەخواست چەند پیشەیەكی سەربازی كارگێڕی دابنێن، سەرچاوەكان دەگێڕنەوە قوصەی لەمەككەدا دەسەڵاتی گرتە دەست ئەو پیشانەی داناو دوای خۆی دانیە دەست كوڕەكانی، گرنگترینی ئەوپیشانەش بریتی بوو لە:\n حیجابە: ئەمە كلیلی كەعبە پیرۆزی پێ بوو‌ومۆڵەتی دەدا خەڵك بچنە ناو كەعبە\n بنیادی مزگەوتی حەرام\n ئاودان بەحاجیان (سقایە)\n ناندان بەحاجیان\n پیشە سەربازییەكانی ئاڵاو سەركردایەتی‌و یاریدەدەران.\nلەمەككە پیشەی دادوەر نەبوو تا دادوەری خەڵك بكات، خەڵكی لەناكۆكیاندا پەنایان دەبردە بەر سەرۆك خێل یان دەسەڵاتداران یان كاهینان، بەڵام ئەوانە دەسەڵاتی جێبەجێكردنی بڕیارەكانیان نەبووە، ئەمە وایكرد ستەم لێكراوان زۆر بن‌و مەترسی سەقامگیر نەبوون ڕووبكاتە مەككە، هەندَك لەخەڵكی مەككە هەستیان كرد بەو مەترسی‌و كەم‌و كورتیە‌و هاوپەیمانی (الفضول) یان پێكهێنا بۆ سەرخستنی ستەم لێكراوان‌و پاراستنیان لەدەست ستەم، بەڵام ئەمەش نەیتوانی دادپەروەری بڵاو بكاتەوە، كاتێك ئیسلام هات گرنگیەكی تایبەتی دا بەداوەری‌ودادپەرەوری.\nPrevious ململانێی نێوان ئینگلتەرا و فەرەنسا لەسەر ئەمریكا\nNext ڕكەبەری ئەوروپی لەڕۆژهەڵاتدا، بەتایبەت باشووری رۆژهەڵاتی ئاسیا( چین و یابان)\nوتاری مەلامستەفای بارزانی لە کۆنفرانسی ساڵی 1967\nڤیدیۆ:رووداوو مێژوو لەگەڵ -م.علی باپیر بەشی ٣\nهه‌ولێر‌و شه‌ڕی ئه‌ربێلا له ئینسكلۆپیدیای به‌ریتانی دا


فشەکەرەکانی شاخ و شار\nWednesday, 01.23.2019, 16:01\nساڵی ١٩٨٦مقەڕمان لەگوندی قەیوانی گەورە بوو یەکێک لەپێشمەرگەکان ورکی گرتبوو دەیگووت: کەی ئەمە شۆڕشە ئێمەی پێشمەرگە لەم مقەڕەدا هەرخەریکی خەفەریاتی چێشت لێنان وحەرەسیاتی شەوین! دەبێت چالاکی پێشمەرگانە ئەنجام بدەین گەرل ەدوزخورماتووی گەرمیانیش بێت.\nشەهید حەمە سورەبانی ئامرمەفرەزەمان بوو، پێم ووت ئەو برادەرە گڕی گرتوە بۆ چالاکی پێت چۆنە پێێ بڵێم تاقم و تفەنگ ببەسێت و پێی بڵێم دەچین بۆ دوزخورماتوو.\nشەهید حەمە سورەبانی پێی ووتم: خۆت سەرپشک بە بزانین ئەمە فشەکەرە یان قارەمان!؟\nخۆم چووم پێم ووت یاڵا لە قەیوانەوە بەرەو دووزخورماتوو دەچین و دەستێکی باش لەبەعس دەوشێنین، تۆش وەک قارەمانی ئەو چالاکیە لەدەستەی هجوومدا دانراویت.\nهەرکەووتم تۆ لە دەستەی هجووم دایت، یەکسەر ووتی: من هەردوو ئەژنۆکانم کلسی گرتووە ناتوانم بەخێرایی هەنگاو بنێم.\nئەم ترسنۆک و قسە زلەی مەقەڕ تەسلیمی بەعس بوەوە و بووە یەکەمین دوژمنی هاوڕێکانی شاخی.\nفشەکەرەکانی شاری بزووتنەوەی گۆڕان، لە نموونەی ڕێبازی حەملان و کاروان و مەسعود حەیدەر و حەمە حاجی و کۆی ئەوانەش لە بزووتنەوەی گۆڕان پۆستیان پێدرابوو، پاشان بە چۆک دادانەوە چوونەوە باوەشی پارتی و یەکێتی، بوون بەدوژمنی ئەو بزووتنەوەی نەوشیروان مستەفا ڕێکخەری بوو.\nفشەکەرەکانی بزووتنەوەی گۆڕانی شاری سلێمانی لە گردەکە پێش ئەوەی سێڤی خۆیان پێشکەش بە جڤاتی نیشتمانی گۆڕان بکەن بۆ پچڕینی پۆست، سێ مانگ زیاترە وەلای خۆیان بۆپارتی و بنەماڵەی بارزانی دووپات کردۆتەوە و سێڤکەشیان قبووڵ کراوە.\nلە کابینەکەی مەسرور بارزانیدا هەموو ئەو فشەکەرە گۆڕانخوازە خاوەن پۆستانە دەبینین کە چۆن دەکەونە بەرشەقی پاسەوانەکانی مەسروری سەرۆکیان و سنورداشی گردەکەیان دەکەنەوە.\nسەیرانکردن بە پێشمەرگەی دێرین\n(دەنگدراوە: 17 . زۆرباشە: 4/5)


سەرکەوتنی هەدەپە، سەرکەوتنی ژنان\nNNSROJ: بە گوێرەی ئەنجامە بەراییەکان، ژنان، نزیک بە سەدا چلی نوێنەرە هەڵبژێردراوەکانی هەدەپە پێک دێنن و بەم شێوە بۆ یەکەم جار، ڕێکۆردی ڕێژەی سەرکەوتنی ژنان لە لە هەڵبژاردنی پارلەمانیدا لە تورکیا، بەدەستی هەدەپە شکا.\nلەکاتێکدا کە نێونجی حزووری ژنان لە پارلەمانی تورکیا سەدا ١٧یە، ئەو ڕێژە بە تەنیا لەناو هەدەپەدا دوو قاتی نێونجیی تورکیایە. هەر ئێستا، بەر لە ڕاگەیاندرانی فەرمیی ئاکامی هەڵبژاردنەکان، هەژماری نوێنەرە ژنە هەڵبژێراوەکانی ٤ حیزبی سەرەکیی تورکیا بریتین لە:\nئاکەپە: ٤١ لە ٢٥٨ نوێنەر\nهەدەپە: ٣١ لە ٨٠\nجەهەپە: ٢٠ لە ١٣٢\nمەهەپە: ٤ لە ٨٠\nناوی ژنەپارلەمانتارەکانی هەدەپە: لەیلا زانا، پەروین بوڵدان، فیگەن یوکسەکداغ، سەلام ئیرماک، چیلەم ئۆز، دیلەک ئۆجالان، مەراڵ دانیش بەشتاش، دیرایەت تاشدەمیر، ئاسیە کۆلچاک، نوورسەل ئایدۆغان، فەلەکناز ئۆجا، سیبەل ییغیدئاڵپ، چاغڵار دەمیرەل، سەحەر ئاکچنار بایار، بەیزا ئوستوون، فیلیز کەرەستیجی ئۆغڵوو، هودا کایا، گولەسەرەم ییڵدریم، ئەنیسە گونەیلی، بورجوو چەلیک، هەدیجە سەڤیپتەکین، ئەدیبە شاهین، لەیلا گوڤەن، یوردووسێڤ ئۆزۆکمەنلەر، تووبا هەزەر، سەعادەت بەجەرلیک، ئایشە ئاجار باشاران، ئایجان باشاران، لەیلا بیرلیک، ئایجان ئیرمەز، کزناز تورکەلی\nنەخشەی ئەو پارێزگایانەی کە نوێنەری ژنیان ناردۆتە پارلەمان


چەکدارانی سوپای پاسداران بوونە هۆکاری جەڵتە و گیان لەدەستدانی باوکی کۆڵبەرێک لە پاوە\n١٩ ئوت ٢٠١٩ - ٢٨ گەلاوێژ ١٣٩٨ - ٠٣:١٠ تاران\n١٣٩٣/٠٧/٠٩ - ٠١-١٠-٢٠١٤ - ١٦:٢٠ تاران ١٢٣٠ قه‌باره‌ی فۆنت:\nئاژانسی کوردپا: باوکی کٶلبەرێکی دەستبەسەر کراوی خەڵکی ناوچەی پاوە، بە بیستنی هەواڵی دەستبەسەرکرانی کوڕەکەی بە دەستی هێزە چەکدارەکانی سوپای پاسداران جێگی لە مقەڕی ژاڵە، تووشی جەڵتە و شۆک هات و لە ئەنجامدا بووە هۆی گیان لەدەست دانی.\nبەپێی راپۆرتی ئاژانسی هەواڵدەریی کوردپا، شەوی دووشەممە ریکەوتی ٧ی رەزبەر هێزە چەکدارەکانی سوپای پاسداران لە ناوچەی "مەڕەخێڵ"ی سەربە شاری پاوە کۆڵبەرێکی خەڵکی گوندی (سریاس)ی پاوەیان بەناوی پیدرام محەمەدی کوشت و پێنج کۆلبەریشیان دەستبەسەر کرد.\nهەورامان حوسێنی کوڕی فەتاح، رێکەوت محەمەدی کوڕی قادر، ئارەش حوسێنی کوڕی بارام، شێرزاد پاکسرشت کوڕی حەمە سەلیم و جەلیل حوسێنی کوڕی قادر ناسناوی ئەو پێنج کۆڵبەرە کوردە راگەیەندراوە، کە لەلایەن هێزە چەکدارەکانی سوپای پاسدارانەوە دەستبەسەر کراون.\nبە گوتەی سەرچاوەیەکی ئاگادار، ئارەش حوسێنی بەهۆی دەستکورتیی بنەماڵەکەیەوە رووی لە کۆڵبەری کردبوو، کە باوکی ناوبراو بە بیستنی هەواڵی دەستەبسەر کرانی کوڕەکەی تووشی جەڵتەی دڵ هاتووە و بەو هۆیەوە گیانی لەدەست داوە.\nسەرچاوەکە باسی لەوەش کردووە، پیدرام محەمەدیش لەبەر ئەوەیکە باوکی بەهۆی نەخۆشییەوە لە ماڵەوە گردەنشین کەوتبوو، لە تەمەنی ١٩ ساڵیدا رووی لە کۆڵبەری کردبوو، کە سەرلەئێوارەی رۆژی دووشەممەی رێکەوتی ٧ی رەزبەر لەلایەن چەکدارانی سوپای پاسدارانی حکوومەتی ئیسلامیی ئێرانەوە گیانی لێ ئەستێندرا.


خۆپیشاندان زۆربەی شارەكانی عیراق دەگرێتەوە – تۆڕی میدیایی خەڵک\nخۆپیشاندان زۆربەی شارەكانی عیراق دەگرێتەوە\n2019/10/02 - 7:06 PM\nپارێزگاری نەجەف، ئازادكردنی هەموو خۆپیشاندەرە دەستگیركراوەكانی پارێزگا ڕادەگەیەنێت، ئەمەش لەكاتێكدا خۆپیشاندانی ناڕەزایی بەرانبەر بە خراپی ئاستی خزمەتگوزارییەكان و بڵابوونەوەی بێكاری و گەندەڵی لە وڵاتدا، زۆربەی شارەكانی لە عیراق گرتۆتەوە.\nئەمڕۆ چوار شەممە، لوئەی یاسری، پارێزگاری نەجەف لە لێدوانێكی ڕۆژنامەوانیدا ڕایگەیاند، هەموو ئەو خۆپیشاندەرانەی دوێنێ سێ شەممە لەكاتی خۆپیشاندانەكاندا دەستگیركران، ئازادكراون.\nلەلایەكی ترەوە، میدیاكانی عیراق بڵاویانكردەوە، گردبوونەوەی خۆپیشاندەران، كە لە سەدان خۆپیشاندەر پێكهاتوون، لە گۆڕەپانی (ثورة العشرین) لە ناوەڕاستی شاری نەجەف كۆبوونەتەوە و هێزە ئەمنییەكانیش لە شارەكەدا بەشێوەكی چڕ بڵاوەیان پێكراوە.\nهەر لەو چوارچێوەیەدا، خۆپیشاندانی فراوان جارێكی تر و بۆ دووەم ڕۆژ لەسەر یەك، لە گۆڕپانی تەحریر لە بەغدا دەستیپێكرد، لە شارەكانی بەعقوبە و حیللە و ناسریە و پارێزگای بەسرە و كەركوك و چەند ناوچەیەكی تری عیراق، وەك ناڕەزایی بەرانبەر بە خراپی ئاستی خزمەتگوزاریی و بڵاوبوونەوەی بێكاری لەنێو لاوان و گەندەڵی لە دامەزراوەكانی دەوڵەتدا، سازكران.\nبارەگای پارێزگایەك كۆنتڕۆڵ دەكەن\nخۆپيشاندان تەواوی شارەكانی باشووری عیراق دەگرێتەوە


عه‌لی حه‌مه ساڵه‌ح: چاككردنی پاشه‌كه‌وتی موچه كاتییه\nعه‌لی حه‌مه ساڵه‌ح ئه‌ندامی په‌رله‌مانی كوردستان له لیژنه‌ی دارایی‌و ئابووری رونکردنه‌وه‌یه‌کی له باره‌ی سیستمی نوێی موچه بڵاوكرده‌وه‌و رایگه‌یاند، سیستمی نوێی پاشه‌كه‌وتی موچه كاتییه‌و ده‌بێت پاشه‌که‌وت نه‌مێنێت و مانگانه موچه بدرێت‌و ئه‌وه‌ی ڕاگه‌یه‌ندرا، چه‌ندین ڕه‌خنه هه‌ڵده‌گریت.\nعه‌لی حه‌مه ساڵه‌ح به‌م شێوه‌یه روونیكرده‌وه كه داهاتی مانگانه‌ی حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان نادیاره،\nحکومه‌ت ڕایگه‌یاندووه: ٣٧٥ ملیار دینار داهاتی مانگانه‌ی نه‌وتی کوردستانه بۆ موچه.\n-داهاتی به‌رهه‌مه نه‌وتییه‌کان و تانکه‌ر بۆ ٣٥ هه‌زار به‌رمیلی ڕۆژانه: ٦٣ ملیار دیناره.\n٣١٢ملیار دیناری مانگانه بۆ فرۆشتنی ٣٥٠ هه‌زار به‌رمیل به ڕێگای بۆری ده‌مێنێته‌وه، به‌مه‌ش بۆ هه‌ر به‌رمیلێک نه‌وت٢٤ دۆلار ٧٦ سه‌نت ده‌مێنێته‌وه له کاتێکدا نرخی نه‌وتی برێنت ٦٩ دۆلاره! واته به به‌راورد به نرخی برێنت ٢٩٪ داهات دێته‌وه خزمه‌تی خه‌ڵک.\nراشیگه‌یاندووه، ناردنی پاره له به‌غدا کاتیه\nناردنی پاره له به‌غداوه کاتیه تاوکو بڵاوکردنه‌وه‌ی یاسای بودجه‌ی عێراقه له ڕۆژنامه‌ی وه‌قائع و ئه‌نجامدانی هه‌ڵبژاردنه‌کان، چونکه به‌پێی یاسای بودجه‌ی عێراق هه‌رێمی کوردستان ده‌بێت ڕۆژانه ٢٥٠ هه‌زار به‌رمیل نه‌وت بداته به‌غدا، نه‌ک هه‌رێم نه‌وتی خۆی بفرۆشێت و به‌غداش پاره بدات، عه‌بادی ئه‌م کاره ده‌کات بۆ ئه‌وه‌ی بکرێته‌وه سه‌رۆک وه‌زیران، که کرایه‌وه سه‌رۆک وه‌زیران، یاسای بودجه جێبه‌جێده‌کات..\n1455 جار خوێندراوەتەوە


ناوه ندی كۆمه ڵگای كوردی له هه رێمی مانچسته ر\nده ستكه وت و داهێنانێكی دیكه ی ماندوو نه ناسان ی ناوه ندی كۆمه ڵگای كوردی له هه رێمی مانچسته ر،\nبۆ خزمه تگه یاندن و پارستن و گه شه پێدانی به زمان و كلتوور و ڕه سه نایه تی و مۆركی نه ته وه چه وساوه و سته مدیده كه مان.\nبۆ كوردستانیان ی هه رێمی مانچسته ر و ده ورووبه ری...\nدوای هه وڵ و تێكۆشان و ماندوو بوونێكی زۆر، ناوه ندی كۆمه ڵگای كوردی له هه رێمی مانچسته ر\nتوانی هه ڵبستێت به كردنه وه ی ناوه ندێكی ڕۆشنبیری كوردی بۆ فێربوونی نووسین و خوێندنه وه ی زمان دایك بۆ منداڵه چاوگه شه كان ی نه وه ی نوێ ی كوردستان و بۆ هه موو ئه وانه ی كه ده یانه وێت فێری زمانی كوردی بن یاخود گه شه بده ن به زمانی كوردی. هه روه ها به دابین كردن و كردنه وه ی خوولی فێربوونی (زمان ی ئینگلیزی, ESOL, كه مپیوته ر، چۆ نێتی دروستكردنی خواردن به شێوازی پاك و خاوێن و دروست و ڕه چاو كردنی مه رجه كانی ته ندروستی - فوود هایجین- ، فریاكه وتنی سه ره تایی، ڕه گه زنامه، دۆزینه وه ی كار، مۆڵه ت پێدانی لێخوڕینی ئۆتۆمۆبیل به شێوازی تیۆری و خوولی دیكه ش) كه له لایه ن كۆلێژه كانی مانچسته ره وه\nبه ڕێوه ده چێت. دوای ته واو كردنی خووله كان به سه ركه وتوویی بڕوانامه ده درێت به به شداربووان.\nهه موو ئه وكارمه ندانه ی كه له م ناوه نده دا كار ده كه ن و هه موو مامۆستاكان خاوه نی بڕوانامه ن و له بواری تایبه تی خۆیان دا كاریان كردووه. له هه مان كات دا ده مانه وێت ئاماژه به وه ش بكه ین كه وا ناوه نده كه مان مۆڵه تی یاسایی خوێندنی وه رگرتووه به شێوه یه كی فه رمی له دام و\nده زگاكان ی وه ك ( پۆلیس، به شی په روه رده و فێركردنی مانچسته ر، شاره وانی و\nبه ڕێوبه رایه تی خوێندنگه ی سه ره تایی یه كان) وه هه روه ها باوكان و دایكان دڵنیا ده كه ین كه ناوه نده كه تان له ڕووی ئاسایشه وه پارێزراوه و هه موو مه رجێكی یاسایی تێدایه و بیمه ش\nواته ( ئینشوڕه نس) بۆ ناوه نده كه و بۆ منداڵه كانیش كراوه و له كاتی پێویست دا گیانیان و\nسه لامه تی یان پارێزراو ده بێت.\nبۆ یه داوا له هه موو كوردێكی دڵسۆز ده كه ین كه وا هه موومان به دڵ و به گیان بۆ خزمه تكردنی\nئه م پڕۆژه یه هه وڵ بده ین و هه رچیمان پێ ده كرێت درێغی نه كه ین له خزمه ت گه یاندن به نه وه كانی دواڕۆژمان له ڕێگای خوێندن و هونه ر و زانسته وه بۆ به رژه وه ندی كورد و كوردستان.\nبۆ زانیاری هه مووان\n1 – كاتی كردنه وه ی ناوه نده كه هه موو ڕۆژانی شه ممه یه كاتژمێر 1 بۆ 5 ی پاش نیوه ڕۆ.\n2 – خوێندن بۆ منداڵانی ته مه ن 4 ساڵ تا 16 ساڵ ده بێت.\n3 – هه موو وانه كانی كوردستان به كار ده هێنرێت بۆ خوێندن كه بریتین له (كوردی، بیركاری،\nپه روه رده ی نیشتیمانی، میوسیك، زانست، سروود و گۆرانی و هتد).\n4 – ڕۆژی شه ممه 11 / 2 / 2006 یه كه م ڕۆژی كردنه وه ی خوێندنگه كه بوو، ته نها ڕۆژی ناونووسین و كردنه وه ی ناوه نده كه و باسكردنی پڕۆژه كه بوو.\n5 – هه موو خزمه تێك به بێ به رامبه ره.\n6 – ناوه نده كه مان په یوه ندی هه یه به وه زاره تی په روه رده ی كوردستانه وه بۆ ئه وه ك به شێوه ی فه رمی بڕوانامه ببدرێت به به شدار بوون.\n7 – ناوه ندی كۆمه ڵگای كوردی له هه رێمی مانچسته ر گوێڕایه ڵی سه رجه م ئامۆژگاری و بۆچوون و پێشنیاره كان ی ئێوه ی به ڕێز ده بێت بۆ زیاتر به ره و پیش بردنی پڕۆژه كه به شێوازێكی باشتر و چاكتر، بۆ یه هیوادارین كه بۆ ئه م مه به سته په یوه ندیمان پێوه بكه ن.\nST Mary’s C.E. School\nبۆ زانیاری زیاتر تكایه په یوه ندی بكه ن به ئه م ژمارانه ی خواره وه: 07761616535\nله گه ڵ ڕێزی كۆمیته ی به ڕێوه بردنی ناوه ندی كۆمه ڵگای كوردی له هه رێمی مانچسته ر\n11 / 2 / 2006 مانچسته ر\nخوێندنگه ی ماچسته ری كوردی خوێندنی ساڵی نوێ ده ست پێ ده كاته وه.\nزمانی دایك له بیر مه كه ن مناڵان\nبه فیڕۆ مه ده ن ته مه نی لاویتان\nهه رخوێندنه ڕۆشن ده كات دواڕۆژتان\nگه ر ووشیار بن هه رگیز ناخورێت به شتان\nبۆ كوردستانیان ی هه رێمی مانچسته ر و ده ورووبه ری..\nناوه ندی كۆمه ڵگای كوردی له هه رێمی مانچسته ر به خۆشحاڵی یه وه سه رله نوێ\nده رگای قوتابخانه ی ماچسته ری كوردی ده كاته وه بۆ سالێ نوێ ی خوێندنی\n2006-2007، بۆ مناڵانی كوردی نیشته جێی شاری مانچسته ر و ده ورووبه ری.\nساڵی پار ناوه نده كه تان توانی هه ڵبستێت به كردنه وه ی ناوه ندێكی ڕۆشنبیری كوردی بۆ فێربوونی نووسین و خوێندنه وه ی زمان كوردی بۆ منداڵه چاوگه شه كان ی نه وه ی نوێی كوردستان. هه روه ها به دابین كردن و داواكردنی كردنه وه ی خوولی فێربوونی (زمان ی ئینگلیزی, ESOL, كو مپیوته ر، چۆ نێتی دروستكردنی خواردن به شێوازی پاك و خاوێن و دروست و ڕه چاو كردنی مه رجه كانی ته ندروستی - فوود هایجین- ، فریاكه وتنی سه ره تایی، ڕه گه زنامه، دۆزینه وه ی كار، مۆڵه ت پێدانی لێخوڕینی ئۆتۆمۆبیل به شێوازی تیۆری و خوولی دیكه ش) كه له لایه ن كۆلێژه كانی مانچسته ره وه به ڕێوه ده چوو.\nهه موو ئه وكارمه ندانه ی كه له م ناوه نده دا كار ده كه ن و هه موو مامۆستاكان خاوه نی بڕوانامه ن و له بواری تایبه تی خۆیان دا كاریان كردووه. له هه مان كات دا ده مانه وێت ئاماژه به وه ش بكه ین كه وا ئه م خوێندنگه یه مۆڵه تی یاسایی خوێندنی وه رگرتووه به شێوه یه كی فه رمی له دام و\nده زگاكان ی وه ك ( پۆلیس، به شی په روه رده و فێركردنی مانچسته ر، شاره وانی و به ڕێوبه رایه تی خوێندنگه كه ی سه ره تایی وه هه روه ها باوكان و دایكان دڵنیا ده كه ین كه ناوه نده كه تان له ڕووی ئاسایشه وه پارێزراوه و هه موو مه رجێكی یاسایی تێدایه و بیمه ش ( ئینشوڕه نس) بۆ ناوه نده كه و بۆ منداڵه كانیش كراوه و له كاتی پێویست دا گیانیان و سه لامه تی یان پارێزراو ده بێت.\nئه م پڕۆژه یه هه وڵ بده ین و هه رچیمان پێ ده كرێت درێغی نه كه ین له خزمه ت گه یاندن به نه وه كانمان و خزمه ت گه یاندن به نه وه كانی دواڕۆژمان له ڕێگای خوێندن و هونه ر و زانسته وه بۆ\nبه رژه وه ندی كورد و كوردستان.\n1 – كاتی ده وامی قوتابخانه كه هه ر وه ك ساڵی پار،هه موو ڕۆژانی شه ممه ده بێت كاتژمێر 1 بۆ 5 ی پاش نیوه ڕۆ.\nپه روه رده ی نیشتیمانی، میوسیك، زانست، سروود و گۆرانی، وه رزش و هتد).\n4 – ڕۆژی شه ممه 16 / 9 / 2006 یه كه م ڕۆژی كردنه وه ی خوێندنگه كه ده بێت كه هاتن بۆ\n5 – هه موو خزمه تێك به بێ به رامبه ر ده بێت.\n6 – ناوه نده كه تان په یوه ندی ڕاسته وخۆی هه یه به وه زاره تی په روه رده ی كوردستانه وه بۆ\nئه وه ي به شێوه ی فه رمی بڕوانامه بدرێت به به شدار بوون و خزمه تیان بۆ حساب بكرێت، بۆ ئه م مه به سته ش په رتووكی سه رجه م وانه كانیان بۆ ناردووین له كوردستانه وه و ئاماده یی ته واویان هه یه بۆ هه موو هاوكاری یه ك (جێی خۆیه تی كه سوپاسی خۆمان ئاراسته ی وه زاره تی ڕۆشنبیری پێشووی ئیداره ی سلێمانی بكه ین بۆ ئه و هه موو هاوكاری یانه).\n7 – به ڕێوبه رايه تي ناونده كه گوێڕایه ڵی سه رجه م ئامۆژگاری و بۆچوون و پێشنیاره كان\nی ئێوه ی به ڕێز ده بێت بۆ زیاتر به ره و پیش بردنی پڕۆژه كه به شێوازێكی باشتر و چاكتر.\nناونیشانی قوتابخانه ی مانچسته ریكوردی ئه مه ی خواره وه یه:\nدایكان و باوكانی به ڕێز\nبۆچی گرنگه كه وا مناڵه كه ت بنێریت بۆ قوتابخانه ی مانچسته ری كوردی؟\n1- تاكو مناڵه كه ت گۆشه گیر نه بێت و مناڵان و خێزانانیه كورده كانی دیكه بناسێت و ببنه هاوڕێ ی یه كتر. 2- تاكو هه ستی په یوه ست بوونی به خه ڵكانی هاوزمان و هاوهه ستی خۆی له ده ست نه دات و كلتوور و\nڕه سه نایه تی و داب و نه ریتی پیرۆزی كوردایه تی به زیندوویی ڕابگرێت.\n3- بۆ ئه وه ی منداڵه كه ت زمانی دایك فێر بێت و گه شه ی پێ بدات و له هه مان كات دا هه ردوو زمانی كوردی و ئینگلیزی بزانێت (واته بایلینگوه ڵ) بێت.\n4- درووستكردنی به هره و شاره زایی له بواره كانی میوزیك، شانۆ، هه ڵپه ڕكێ، كاره هونه ری یه كانی دیكه.\n5- له هه مان كات دا مناڵه كه ت دوور ده كه وێته وه له ئه گه ری ئه نجامدانی كاری خراپ له ڕێگه ی تێكه ڵ بوون به هه ندێك له (گه نگه كان) و گرووپه تێكده ره كان.\n6- له كاتی گه ڕانه وه بۆ كوردستان بۆ سه ردان یان به یه كجاری، مناڵه كه ت كێشه نابێت له زمان و لێك تێگه یشتن و خوێندن به زمانی كوردی.\n7- دایك و باوكانی به ڕێز، مناڵه كه ته ت وه ك په ڕه یه كی سپی وایه، گه ر بته وێت ئه وا ده توانیت زۆر به جوانی بینه خشێنیت، به ڵام گه ر فه رامۆشی بكه یت ئه وا هه ر به ساده و ساكاری ده مێنێته وه، به ڵام سبه ی ڕۆژ هه ست ده كات كه به جوانی په روه رده نه كراوه، بۆیه ئێمه ش هاوكاریتان ده كه ین و به شێك له وئه ركه ده خه ینه سه رشانی خۆمان به ڵام گرنگ ئه وه یه كه هه موومان پێكه وه كاربكه ین بۆ ڕۆشن كردنی دواڕۆژی مناڵه چاوگه شه كانمان، دڵنیاشین هه روه ك چۆن پارساڵ توانیمان، ئه مساڵیش بگره زیاتر و باشتر به رده وام ده بین له خزمه تگه یاندن به مناڵانی نه وه ی دواڕۆژمان.\nبۆ به ڕێز / وه زاره تی په روه رده ی حكومه تی هه رێمی كوردستان/ به ڕێوبه رێتی گشتی په روه رده.\nبابه ت / سوپاسنامه\nژماره / تایبه ت\nسڵاوێكی گه رم..\nبه ڕێزان، به ناوی یه كه یه كه ی مامۆستایان و خوێندكارانی خوێندنگه كه مان و كه س و كاریانه وه. وه هه روه ها به ناوی سه رۆ ك و ئه ندامانی ده سته ی به ڕێوبه رایه تی ناوه نده كه مانه وه. پڕ به دڵ سوپاسی هه ستی كوردانه تان ده كه ین سه باره ت به\nپه سه ندكردنی داواكاریه كانمان بۆ دابین كردنی پێویستی بۆ خوێندنگای زمانی كوردی له به ریتانیا / مانچسته ر. له دابین كردنی ( ٧٠٠ ) حه وت سه د په رتووك بۆ مناڵانی كورد كه جێگای ڕێزو پێزانینه و هیوادارین نموونه ی به ڕێزتان هه رزۆربێت.\nتا ئێستا زیاتر له ٦٠ منداڵ خۆیان ناونووس كردووه. كه هه موو ڕۆژانی شه ممان وانه كان یان ده خوێنن به هاوكاری ٩ مامۆستا، كه به خۆبه خش وانه ی هه مه جۆرده ڵێنه وه.\nله گه ڵ ئه و په ڕی ڕێز و پێزانین مان دا بۆ هه موو لایه ك.\nفازیل جه مال موسته فا\nسه رۆكی ناوه ندی كۆمه ڵگای كوردی له هه رێمی مانچسته ر\nبه ریتانیا / مانچسته ر\n١٧ / ٤ / ٢٠٠٦\nژ.مۆبایل: 7761616535(0) 0044\nkurdishassociationcentre@yahoo.co.uk ئیمه یڵ:


https://1baiser.com ئابووریی كرێخۆری و كولتووری كوردی |\nHome بیروڕا ئابووریی كرێخۆری و كولتووری كوردی\nئابووریی كرێخۆری(economic rent)، ئەو ئابوورییە كە داهاتی وڵات لە ڕێگەی فرۆشتنی یەكێك لە سامانە سرووشتییەكانەوە دابیندەكات. گەرچی ئابووریی كرێخۆری، جۆرە ئابوورییەكە ڕیشەكەی دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمانی پێش سەرمایەداریی مۆدێرن و لە ئاستی تاكەكەسی و گرووپی بچوكیشدا كارا بووە و موڵكانەیەك بەرامبە بە زەوی و موڵكێك وەرگیراوە. كوردستانیش خاوەنی ئەم جۆرە ئابوورییەیە، و نەوت بەشێكی سەرەكیی داهات دابیندەكات. دیارە لە ئابووریی سیاسییدا قسە زۆر كراوە لەسەر ئەم جۆرە ئابوورییە، یان لە بواری سیاسییدا جەخت لەسەر ماهیەتە دژەدیموكراسییەكەی ئەم ئابوورییە كراوە؛ چونكە دەسەڵاتداران بەبێ ئەوەی بە پرۆسەی بەرهەمهێنان و باج و عەقڵانیەتی كەرتە ئابووریەكانی تردا بڕۆن، دەبنە خاوەنی داراییەكی زل و ڕاستەوخۆ. لێرەشەوە لە خەڵك بێمنەت دەبن و سەرمایەیەكی زۆر كەڵەكە دەكەن و خەڵك دەكرن و پاشان چەك و تەنانەت پشتیوانیی ئەمنییش بۆ خۆیان دەكڕن. بەڵام ئەوەی لێرەدا بۆ ئێمە گرنگە ئاوڕدانەوەیەكی كورتە لە كاریگەرییە كولتوورییەكانی ئەم جۆرە ئابوورییە. گەر ئابووریی كرێخۆری، بەهۆی ئەو پارە مۆڵ و خێرایەی كە دێتە گیرفانی حیزب یان چینی فەرمانڕەواوە، بە زیانی دیموكراسی تەواوبێت، ئەی كاریگەرییە تاكەكەسی و كەولتورییەكانی چین؟ واتە چ كاردانەوەیەكی بۆ سەر عەقڵی كولتووری هەیە؟\nپرۆسەی بەرهەمهێنان یان كەرتی پیشەسازی، بەشێكە لە دونیای مۆدێرن. لە ڕوانگە چەپگەراكەشەوە بەشێكە لە سەرمایەداریی مۆدێرن و زیادەبەهایەك بەرهەمدێنێت و لە ئاكامی ئەمەشدا «چینێك درووستدەبێت خاوەنی هەمووشتێكە و كاریش ناكات، لەولاشەوە چینێكی تر درووستدەبێت كە هەمووشتێك دەكات و خاوەنی هیچیش نیە». گەر ئەم حەكایەتە چەپگەرایە بۆ ساتێك بخەینە كەوانەوە، ئەوا دەبێت جەخت لەسەر ماهیەتە سێكۆلار و دنیاییەكەی بەرهەمهێنان بكەینەوە. بەرهەمهێنانی مادی، لە هەنگاوی یەكەمدا پرۆسەیەكی عەلمانییە. مرۆڤ و كۆمەڵگا بەر ئامێر دەكەون، بەر ئەفراندنێكی مادی دەكەون كە بەرهەمی كاری خۆیانە. لێرەشەوە ناڕاستەوخۆ، لە عەقڵی باوی دینی دەدرێت. لە سەرەتاكانی هاتنی پیشەسازیی مۆدێرندا، باس لەوە دەكرا كە ئامێر لێدانە لە عەقڵی خورافی و دینیی جووتیار. ئەمەش بەو واتایەی كە كرێكار چینێكی مۆدێرنە و بەر جەوهەری ئامێر دەكەوێت كە بەرهەمێكی دنیاییە. كاتێك ئامێری كرێكارێك خراپدەبێت، ئەو چیتر دەست بۆ ئاسمان بەرزناكاتەوە و وەك جووتیارێك نزا و پاڕانەوەی نیە. واتە دەبێت ئەمری واقیع قبوڵبكات، كە ئامێرەكە شتێكی زەمینییە و بەرهەمی مرۆڤ خۆیەتی. بەڵام كاتێك جووتیارێك تووشی بێ بارانی و زەرەر و زیانی كشتوكاڵی دەبێتەوە، دەست بۆ ئاسمان بەرزدەكاتەوە و پەیوەندییەكی غەیبانیی بە ئاسمانەوە هەیە. دیارە ئێستا و بگرە دەمێكیشە كشتوكاڵی مۆدێرن لەئارادایە و ئەم چاوەڕوانییە نەماوە، بەڵام لە كۆمەڵگای ئێمەدا ڕیشەكانی ئەم خورافەتە بنەبڕ نەكراون و نوێژەبارانە یەكێكە لە دەركەوتەكانی.\nكرێخۆریی نەوت، گەرچی بەشێكە لە پیشەسازیی نەوت بەڵام هێشتا پرسێكی نوخبەوییە و كۆمەڵگا تیایدا بەشدار نیە. واتە كۆمەڵگا بەر پرۆسەی بەرهەمهێنان ناكەون و داهاتی كۆمەڵگاش لە كۆمەڵگاوە ناگەڕێتەوە بۆ دەسەڵات بەڵكو لە دەسەڵاتەوە دێتەخوارەوە بۆ خەڵك(ئەویش بەپێی سرووشتی دەسەڵاتەكان دەگۆڕێت). گەر لەڕووی پرسی ژنەوە سەیری كولتوور بكەین ئەوا لەم جۆرە ئابوورییەدا هێشتا ژن بواری ئەوەی نیە لە ماڵ بێتەدەرەوە. گەر بشیەتە دەرەوە، وەك دەستی كاری هەرزان دێت(كە لەم قەیرانەی كوردستاندا بینیمان). تەنانەت پێشتر ڕێكخەری بزووتنەوەی گۆڕان باسی ئەوەی دەكرد كە موچە بۆ كابانی ماڵ دەبڕنەوە. ئەمەش هێشتنەوەی ژنە لە ماڵدا و بەرەنجامی ئەو ئابوورییە ڕەیعی و كرێخۆرییەیە كە دەبێت تاكەكەس لە ماڵدا بێت و هیچ بەرهەمێكی ئەوتۆی نەبێت. هاوكات لە كۆمەڵگادا كولتوورێكی بەرخۆری و مەسرەفگەرایی درووستدەبێت كە تاكەكەس شوناسی خۆی لە مەسرەف و ماركە و بازاڕەوە وەردەگرێت. گەرچی مەسرەفگەرایی بەشێكە لە دنیای سەرمایەداریی ئێستا، بةڵام لەم كۆمەڵگا كرێخۆرانەدا مەسرەف ڕۆڵی تری وەرگرتووە. مەسرەف جێی هەموو پرۆسەیەكی ڕۆشنگەری و بەمۆدێرنكردن و ڕۆشنبیری دەگرێتەوە و زەروورەتێكی ئەوتۆ بۆ مەعریفە و كتێب نامێنێتەوە. گەر كتێبیش هەبێت، دەبێتە كاڵایەكی تڕۆهات و هەمان ماهیەتی شامپۆ و كراسێك و سیدییەكی فیلم وەردەگرێت. جگە لەوەی ڕیشە خێڵەكی و پێشمۆدێرنەكان تۆخدەبنەوە و فرەژنی و بەشوودانی كچی مناڵ هەڵدەكشێن و بۆگەنترین عەقڵی خێڵەكی بەهۆی بریقوباقی كاڵاوە خۆی دادەپۆشێت. هاوكات پەرە بە خزمخزمێنە و مەحسوباتی كولتووری دەدات و «بەهاكانی خزمایەتی و پیاوەتی» گەشەدەكەنەوە. جگە لەو بەسەربازییكردنەی كۆمەڵگا كە خەڵكێكی زۆری لادێكان ڕەوانەی شار دەكەن و ڕاستەوخۆ قەرزارباری دەسەڵاتیان دەكەن و دایاندەمەزرێنن. سوپاش(كە لە كوردستان میلیشیایەكی بنەماڵەییە)، بە جەوهەری خۆی پیاوانەیە و لە خزمەتی هێز و بازووی پیاو و بەهاكانی پیاودایە. هاوكات شارەكانیش تووشی گەشەیەكی ناڕێك دەبن و قەرەباڵغی هاوشانی گەشەی كولتووری ناڕواتەپێش. بەشێك لەوانەشی دێنە شار، ئیزافەیەك ناخەنە سەر شارەكە. بە دەربڕینێكی تر، بەشێك لەوانەی دێنە شارەكانەوە، خەڵكێكی دەوڵەمەندبووی ناسرووشتیین و هەڵگری پاشخانی خێڵ و عەشیرەت و سەرمایەی ڕەمزیی ترن.\nسەرەنجام كەڵەكردنی سەرمایە لەم جۆرە ئابوورییەدا، ڕەهەندێكی ناعەقڵانیی هەیە و تێكەڵ بەو ناعەقڵانیەتە دێرینە دەبێتەوە كە لەپشت كۆمەڵگاكەوە هەیە. بەشێك لە كۆمەڵگاكانی خۆرهەڵات بەدەست ئەم جۆرە ئابوورییەوە دەناڵێنن، وەكچۆن هەر ئەم كۆمەڵگایانە سەردەمانێك بەدەست ئاو و ئاودێرییەوە دەیانناڵاند و جۆرە ستەمێكیان دەچەشت بەناوی ستەمكاریی خۆرهەڵات و ناچاربوون لە دەوری پاشایەكی ستەمكار و ئاوێكی كەم كۆببنەوە(بەو جۆرەی كە كارل فتفۆگڵ لە كتێبە ئەستورەكەیدا بەوردی باسیدەكات).


ANF | نووسینگەى مافەکانى سەدە راگەیێندراوێکی دیکەی بڵاو کردەوە\nنووسینگەى مافەکانى سەدە لە بارەی رووداوی ئاگرکەوتنەوەکەی زیندانی ئیمرالی راگەیێندراوێکی دیکەی بڵاو کردەوە.\nپێنجشه‌ممه, 27 Feb 2020, 15:16\nدوای بڵاوکردنەوەی راگەیێندراوێک لە لایەن نووسینگەى مافەکانى سەدەوە، پارێزەرانی نووسینگەکە لە هەمان چوارچێوەدا لە سەر حسابی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکانی تایبەت بەو نووسینگەیە راگەیێندراوێکی دیکەیان بلاو کردەوە کە تێیدا هاتووە:\n"لە ٢٧ی شوباتی ٢٠٢٠ وەزیری ناوخۆی لە چوارچێوەی بەرنامەیەکی راستەوخۆی تەلەفیزیۆنیدا بە رای گشتی رایگەیاند کە لە دوورگەی ئیمرالی ئاگرکەوتنەوە روویداوە. وەک دەزانرێت، دوورگەی ئیمرالی لە ساڵی ١٩٩٩ لە دژی بریگرتەمان بەڕێز ئۆجالان، وەکو زیندانێکی تایبەت دیزاین کراوە، دواتریش لە ساڵی ٢٠١٥ بریگرتەکانی دیکەمان عومەر هایری کۆنار، هامیلی یلدرم و ڤەیسی ئاکتاش گوازراونەتەوە بۆ ئەو دوورگەیە. بریگرتەکانمان لە دوورگەیەکی داخراو و قەدەغەکراو بۆ سەردانکردن و هەرێمێکی سەربازی تەواو قەدەغەکراو دان. ئاشکرایە کە ئەم رووداوی ئاگرکەوتنەوەیە راستەوخۆ کاریگەری لەسەر بەڕێز ئۆجالان و بریگرتەکانی دیکەمان دروست دەکات. لە بارودۆخێکی بەم شێوەیەدا کە لە هەڵومەرجەکانی ئەو دوورگەیەدا ریسکێکی ژیانی و بەپەلە هەیە، دەستوەردانی بە پەلەی رووداوی ئاگرکەوتنەوەکە جێگای گۆتۆبێژە کە ئەمەش هۆکاری دروستبوونی ترس و گومانە و شتێکی یاساییە.\n'پیویستە بە زووترین کات چاوپێکەوتن ئەنجام بدرێت'\nدوای سەردانی خانەوادەکەی، لە ١٢ی ئابی ٢٠١٩، هەموو هەوڵێکمان بۆ دروستکردنی پەیوەندی لەگەل بریگرتەکانمان لە دوورگەی ئیمرالی رێگریان لێکرا. بە داخەوە هیچ زانیارییەکمان لەسەر ژیان و بارودۆخی ئەمنی و تەندروستی بریگرتەکانمان لەبەردەست نییە. بۆ ئەوەی بتوانین ئاگاداری بارودۆخیان ببین، ناچارییە کە چاوپێکەوتنی پارێزەران و خانەوادەکان ئەنجام بدرێت کە ئەمەش مافێکی یاساییە. بۆ ئەم مەبەستەش، بۆ ئەوەی چاوپێکەوتنی پارێزەران و خانەوادەکان ئەنجام بدرێت، سەردانی داواکاری گشتی پەیوەندیدار و وەزارەتی دادما کرد. گۆشەگیری داخراوی دوورگەی ئیمرالی کە بەسەر بریگرتەکانماندا دەچەسپێندرێت، تاوانە. نواندنی هەڵوێست بەرامبەر ئەم بارودۆخە، بەر لە هەموو شتێک هەڵوێستێکی ئەخلاقی و مرۆییە و مافێکی یاسایی و دیمۆکراتیکە. ئێمە لەو بڕوایە داین کە رای گشتی هەست بەم بارودۆخە هەستیارە دەکات و بانگەوازی ئاڕاستەی بەرپرسان دەکەین کە ئەوەی پێویست بێت ئەنجام بدرێت."\nلە تورکیا ژمارەی ئەو کەسانەی گیانیان لەدەستداوە گەیشتە ٢٧٧ کەس\nعێڕاق ئامادەکاری گەڕانەوەی هاوڵاتیانی دەکات لە دەرەوەی وڵات\nیەکینەی تۆڵە باڵەخانەی کۆمپانیایەکی ئەندامانی ئاکەپەی سووتاند\nOMCT: یاسای سزای تورک، جیاوازی سیاسی، ئایینی و ئەتنیکیە\nدوایین ئاماری قوربانیانی کۆرۆنا لە تورکیا: ٢١٤ کەس گیانیان لەدەستداوە\nکەجەدە: کۆمەڵگا یاسای جیاکردنەوەی سزای زیندانیان قبوڵ ناکات


کوردیپێدیا - کۆیه؛ دوای تۆمارکردنی 26 حاڵەتی توشبوون، بڕیاری داوە هاتووچۆ لە بازگەکانی دەرەوەی شار لە سنووری شارۆچکەکە قەدەغە بکات\n📝 کۆیه؛ دوای تۆمارکردنی 26 حاڵەتی توشبوون، بڕیاری داوە هاتووچۆ لە بازگەکانی دەرەوەی شار لە سنووری شارۆچکەکە قەدەغە بکات | پۆل: بەڵگەنامەکان | زمانی بابەت: 🏳 کوردیی ناوەڕاست\nکۆیه؛ دوای تۆمارکردنی 26 حاڵەتی توشبوون، بڕیاری داوە هاتووچۆ لە بازگەکانی د...\nبریار و رێکارەکانی خۆپارێزی لە شاری کۆیەکۆیە:\nلەکۆبونەوەی لیژنەی باڵای روبەروبونەوەی کۆرۆنا بریار درا بە:\n1.راگەیاندنی پشوی فەرمی لەسەرجەم دام و دەزگاحکومیەکان بۆ رۆژی پێنج شەممه(11/6/2020) لەشاری کۆیە.\n2. قەدەغەکردنی هاتوچۆ لەبازگەکانی دەرەوەی شار لەسنوری شارۆچکەی کۆیە.\n3.داخستنی (کافتریا، گازینۆ، چایخانەکان، شوێنی یاری کردنی منداڵان و شوێنەکانی تایبەت بەئەتاری و گەیم سەنتەرەکان)\n4.داخستنی هۆڵەکانی (ئاهەنگ و بۆنەکان، هۆلەکانی وەرزشی و لەش جوانی).\n5.قەدەغەکردنی هاتوچۆی ئۆتۆمبێل لەناو بازای شاری کۆیە.\n6.چێشتخانه و خواردنگەکان خواردن بەشێوەی گەیاندن(دلیڤەری) پێشکیش دەکەن.\n7.داخستنی سەرجەم شوێن و ناوچە گەشتیاریەکانی سنوری قەزای کۆیە.\n8.ئەنجام نەدانی نوێژی بەکۆمەڵ لەناو مزگەوتەکان، مامۆستای ئاینی بەتەنها لەناومزگەوت وتاری هەینی پێشکەش دەکات نوێژخوێنان بەمەرجەتەندروستیەکان لەناو حەوشەی مزگەوت نوێژ ئەنجام دەدەن.\n9.سەرجەم ئەوشوێنەخزمەت گوزاریانەی بۆپێویستی هاوڵاتیان دەکرێنەوە پێویستە تەواوی مەرج و رێنماییەکان جێ بەجێ بکەن. 10.لەئەگەری پابەند نەبوون بەمەرج و رێنماییەکان رێکاری پێویست دەگیرێتە بەر.\n11.ئەم بریارانە لە کاتژمێر(6)ی ئێوارەی رۆژی چوارشەممە تا کاتژمێر(12)ی شەوی شەممە (13/6/2020)جێ بەجێدەکرێت وئەگەری درێژکردنەوەی هەیە.\n#کۆیە | #10-06-2020 |\n➕ ئەم بابەتە لەلایەن: (بەناز جۆڵا)ەوە لە: Jun 10 2020 4:05PM تۆمارکراوە\n👌 ئەم بابەتە لەلایەن: (هاوڕێ باخەوان)ەوە لە: Jun 10 2020 4:06PM پێداچوونەوەی بۆکراوە و ئازادکراوە\n✍ ئەم بابەتە بۆ دواجار لەلایەن: (هاوڕێ باخەوان)ەوە لە: Jun 10 2020 4:06PM باشترکراوە


کوردستان سەدەیەک دوای سایکس پیکۆ\n4437 ژمارەی بینین\nلەم دۆکیومێنتارییەدا تیشک دەخرێتە سەر قۆناخەکانی شۆڕشە جیاوازەکانی کورد لە پارچەکانی کوردستان، هەر لە شۆڕشی شێخ سەعیدی پیران، شێخ مەحموودی حەفید، قازی محەممەد لە کۆماری کوردستان و مەلا مستەفای بارزانی، تاوەکو دەگاتە شەری داعش کە ئێستاش بەردەوامە، هەر لە دۆکیومێنتارییەکەدا تیشک خراوەتە سەر چارەنووس و رەوشی کوردستان لە نێوان ململانێکانی هەر چوار وڵاتی - عێراق، ئێران، تورکیا و سووریا.\nسایکس–پیکۆ، رێککەوتنامەییەکی نهێنی بەریتانیای گەورە بوو لەگەڵ فەرەنسا، هەروەها بەڕازیبوونی ئیمپڕاتۆری رووسیا بوو. ئامانجی ئەم رێککەوتننامەیە دابەشکردنی خاکی ئەو وڵاتانەبوو، کە لە ژێردەستی ئیمپڕاتۆری عوسمانی بوو. ئەم خاکانە دران بەهەریەکە بە رووسیا، بەریتانیا و فەرەنسا.\nناوی ئەم رێککەوتنامەیە لە ناوی (مارک سایکس) راوێژکاری دیبلۆماتی بەریتانی و (فرانسوا جۆرج پیکۆت) سکرتێری یەکەمی باڵیۆزخانەی فەرەنسا لە لەندەن وەرگیراوە. لە 1916 مارك سایكسی نوێنەری بەریتانیا و جۆرج پیكۆتی نوێنەری فەرەنسا گەیشتنە رێكکەوتنامەیەك و ناونرا رێکەوتنامەی سایکس–پیکۆ.\nبەپێی رێکەوتنامەکە کوردستان بە سەر فەرەنسا و رووسیا دابەشکران و ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتی ئێران وەک خۆی مایەوە.


بە وێنە، وەرزی كۆكردنەوەی پەتاتە – Knwe.org\nسەرەکی » گەلەری » بە وێنە، وەرزی كۆكردنەوەی پەتاتە\nبەشێكی دەدرێتە كۆمپانیاكان تا بكرێتە چپسی پەتاتە\nلە سنووری قەزای پێنجوێن، رێژەیەكی زۆر زەوی كشتوكاڵی كراوە بە بەرهەمی پەتاتە، بەتایبەتی ئەمساڵ لەلایەن چەند جووتیارێكەوە بۆ یەكەمجار دەست كراوە بە چاندن و بەرهەمهێنانی پەتاتەی سوور كە دەكرێت بە چپسی پەتاتە.\nرۆژانە لە سەعات (3)ی بەیانییەوە ژمارەیەكی زۆر كرێكار روو دەكەنە ئەو زەوییانەی كە كراون بە پەتاتە، كرێكارەكان بەشێكیان كۆی دەكەنەوەو بەشەكەی تریان پەتاتەكە دەخەنە ناو گوێنیەوە، پاشان چەند كڕێكارێكیش باری دەكەن‌و دەیخەنە ئۆتۆمبێلەوە.\nبەشێكی پەتاتەكە دەبرێتە بازاڕ و بەشەكەی تریشی دەدرێتە كۆمپانیاكان تا بكرێتە چپسی پەتاتە.\nفۆتۆ: جەمال سەرگەتی\n1,368 جار بینراوە


نەتەوە یەکگرتووەکان کاردەکات بۆ دەستکەوتنی گەره‌نتی ئەمنی کە پێویستە بۆ ناردنی تیمێکی شارەزایانی نێودەوڵەتی بۆ شوێنی هێرشی گوماناویی گازی سارین لە مانگی رابردوودا لە سوریا، ئاژانسی فرانس پرێس سێشەممە (23 ئایار) رایگەیاند.\nلانیکەم 88 کەس کوژران لە هێرشەکەی 4 نیسان لە خان شەیخون له پارێزگای ئیدلیب.\nسەرۆکی بەشی کاروباری چەکداماڵینی نەتەوە یەکگرتووەکان، ئیزومی ناکامیتسو، بە ئەنجومەنی ئاسایشی وت پلانی کاری دۆزینەوەی راستی بۆ خان شەیخون "پێشتر دەستیپێکردووە"، بەڵام هیچ بەروارێك دانەنراوە.\nوتیشی تیمی رێکخراوی قەدەعەکردنی چەکی کیمیایی لە شوێنێك جێگیردەکرێن لەژێردەستی ئۆپۆزسیۆن بۆ کۆکردنەوەی نمونە و وتەی گەواهیدەران.\nناکامیتسو وتی کاریکردووە بۆ "مسۆگه‌ركردنی ئه‌وه‌ی هەر سەردانێك بۆ شوێنەکە لەلایەن تیمی کاری دۆزینەوەی راستییه‌وه بە یاوەریی دڵنیاییەکی توندی ئەمنی بێت".\nرێکخراوەکە بە ئەنجومەنەکه‌ی راگەیاند ئەو نمونانەی لە قوربانیەکان و نەخۆشە بریندارەکان و ئاژەڵە مردووەکان لە خان شەیخون پشکنینیان بۆ کراوە سارین یان ماددەیەکی هاوشێوەی سارین پیشاندەدەن.\nرێکخراوەکەی نەتەوە یەکگرتووەکان لە راپۆرتێکدا بۆ ئەنجومەنەکە رایگەیاند نمونەکان لە سێ قوربانی وەرگیراون لەکاتی توێکاری لەگەڵ 10 کەس کە لە نەخۆشخانە چارەسەر دەکران، دوو باڵندە کە ژەهراوی بووبوون لەگەڵ خۆڵ و گژوگیا.\nبەرپرسی رێکخراوەکە، ئەحمەد ئوزومجو، مانگی رابردوو رایگەیاند كه ئەنجامه‌كانی پشکنینە "رەتنەکراوەکە" ئه‌وه‌یان پیشاندا كه سارین یان ماددەیەکی هاوشێوەی سارین بەکارهاتووە.\nرێکخراوی قەدەغەکردنی چەکی کیمیایی: سارین بەکارهێنراوە لە هێرشەکەی نیسانی سەر شارۆچکەیەکی سوریادا


داخوازی سێنای ئەمریکا لەمەڕ بایکۆت کردنی تورکیا بەهۆی کڕینی سیستەمی "ئێس 400" - SAHAR KURDISH (Sorani)\nته‌مووز 14, 2019 12:48 Asia/Tehran\nپەیوەندیەکانی نێوان تورکیا و ئەمریکا لەپاش کوودەتا بێ ئەنجامەکەی 15ی ژووئیەی 2016، بەرەوڕووی کێشە و ناکۆکی زۆر بووەتەوە.\nبەپێچەوانەی هیوای کاربەدەستانی تورک لەمەڕ چاک بوونی پەیوەندیەکانی نیوان دوو وڵات پاش هاتنە سەر کاری "دۆناڵد ترەمپ" لە کردەوەدا ناکۆکیەکانی نێوان هەر دوو وڵات زۆرتر بووەتەوە.\nیەکێک لە ناکۆکیە گرینگەکانی نێوان ئەمریکا و تورکیا، پێداگریی ئانکارایە لەسەر کڕینی سیستەمی مووشەکی دژە ئاسمانیی ئێس 400 لە ڕووسیا. بە سەرەنجدان بە گەیشتنی قۆناغی جێبەجێ کرانی ئەو گرێبەستە و دەس پێ بوونی ڕەوتی ڕادەست کرانی سیستەمەکانی ئێس 400 بە تورکیا، تاقمێک لە سیناتۆرە ئەمریکیەکان، خوازیاری بایکۆت کرانی ئانکارا بوون.\nئەم سیناتۆرانە ڕۆژی هەینی 12ی ژووئیە داوایان لە ترەمپ کردووە تا هەندێک بایکۆت داسەپێننە سەر تورکیا بە هۆی کڕینی ئەو سیستەمە مووشەکیە لە ڕووسیا و بەو چەشنە ڕەوتی فرۆتنی فڕۆکە شەڕکەرەکانی بەرەی پێنج واتە ئێف 35 بە ئانکارا هەتا کاتی نادیار بوەستێنن.\n"مەولوود چاوش ئۆغلوو"ی وەزیری دەرەوەی تورکیا\n"مەولوود چاوش ئۆغلوو"ی وەزیری دەرەوەی تورکیا بە ئاماژەدابن بە هەڕەشە و گوڕەشەکانی ئەمریکا گوتی: " گرێبەستی سیستەمی مووشەکیی ئێس 400 لە نێوان تورکیا و ڕووسیا یەکلایی بووەتەوە و کەس بۆی نییە بە ئانکارا بڵێت لە نێوان ڕۆژئاوا و ڕووسیادا یەکێکیان هەڵبژێرێت.\nخاڵی سەرەکی لەمبارەوە ئەوەیە کە ئەمریکا بەردەوام بەدوای داسەپاندنی سیاسەتی یەکلایەنەی خۆی بووە بەسەر جیهاندا، بەڵام ئەو سیاسەتە ملهوڕانەیە و دەکارهێنانی زۆربێژی لە پەیوەندیە نێودەوڵەتیەکاندا لەکاتی هاتنەسەر کاری ترەمپەوە زیاتر بووەتەوە و پێدەچێت ئەمریکا بە وتەی زۆرێک لە کارناسان هەر لەگەڵ ئەو چەشنە شێوەئاخافتنە ڕاهاتبێت.\nبایکۆتەکان ڕۆژ لەگەڵ ڕۆژ ناکارامەییان زیاتر دەردەکەوێت و ئەمریکا بۆ قەرەبوو کردنەوەی، بایکۆتێکی زیاتر دادەسەپێنێت. لە ئاوەها هەلومەرجێکدا پێویستە تورکیا و وڵاتانی بایکۆت کراو لەلایان ئەمریکاوە، بە یەکگرتنی زیاتر و هاولایەنی سیاسی و ئابووری، توانای خۆڕاگری خۆیان لەبەرامبەر بایکۆتەکاندا زیاتر بکەنەوە.\nلە یەک مانگدا؛ 60 ڕۆژنامەوان و هەواڵنێری تورکیا دادگایی کران\nوەزیری تەندروستیی تورکیا: 17 قوربانی و 982 تووشبووی نوێ دوایین ئاماری کۆرۆنا لە تورکیا\nکالین: تورکیا ئامادەی دانوستانە لەگەڵ یۆناندا


پرتووكێن ئه‌لكترۆنى بازاڕێ پرتووكێن كاغه‌زێ كێم كرینه\nهەواڵ / ڕاپۆرت :: 07/10/2019 :: 174 جار بینراوە\nئه‌لكترۆنیكرنا پرتووكان بوویه ئه‌گه‌ر كو ئێدى بكڕێن پرتووكێن كاغه‌زى كێم ببیت و دگه‌ل هندێ پرتووكخانه‌یێن گشتى ژى وه‌كو پێشتر سه‌ره‌دانكه‌ر بۆ نه‌بن و پرتووكێن PDF شیاینه لپێش پرتووكێن كاغه‌زى بكه‌ڤن.\nب رێژه‌یا50% سه‌ره‌دانا وه‌لاتییان بۆ پرتووكخانه‌یێن گشتى كێم بوویه و سالانه نێزیكى600 كه‌س قه‌ست دكه‌نێ، ئه‌ڤ رێژه به‌راورد دگه‌ل سالێن بۆرى كێم بوویه و ئه‌گه‌ر ژى بۆ زێده‌بوونا پرتووكێن ئه‌لكترۆنى دزڤریت. رێڤه‌به‌رێ پرتووكخانه‌یێن گشتى ل دهۆك دیاركر"سالانه ل هه‌رێمێ نێزیكى3000 پرتووك دهێنه چاپكرن و دبیت ئه‌ڤ ساله ببیته4500 پرتووك". نڤیسره‌ك دده‌ته دیاركرن كو "پرتووكێن ئه‌لكترۆنى كاریگه‌رییه‌كا نه‌رێى ل سه‌ر رێژه‌یا چاپا پرتووكێن كاغه‌زى كرییه لێ خواندنا پرتووكا كاغه‌زێ هه‌سته‌كا گه‌له‌ك خۆشتر هه‌یه".\nپرتووكا ئه‌لكترۆنى پتر خوانده‌ڤان هه‌یه\nته‌كنه‌لۆژیا شیایه ده‌راڤێ به‌رسینگێ پرتووكێن كاغه‌زێ بچووك بكه‌ت، سه‌ر ڤێ چه‌ندێ ئێسماعیل تاهر جانگیر رێڤه‌به‌رێ پرتووكخانه‌یێن گشتى ل پارێزگه‌ها دهۆك بۆ دواڕۆژ دیاركر:"پرتووكا ئه‌لكترۆنى كارتێكرنه‌كا مه‌زن ل سه‌ر خوانده‌ڤانان كریه ژبه‌ركو یا ب ساناهى و ب هه‌روه‌یه و زوو دكه‌ڤیته به‌ر ده‌ست، ب ڤى ره‌نگى پرتووكا كاغه‌زى ئه‌و بهایێ جاران نامینیت و كه‌س بۆ پرتووكه‌كێ ناهێته پرتووكخانه‌یێن گشتى هه‌تا یێن بازرگانى ژى، هه‌ر ئێكى ل سه‌ر كومپیوته‌رێ خۆ یان تێله‌فۆنا خو یا ژیر پرتووخانه‌ك دروستكریه، وى ده‌مى هاتنا خوانده‌ڤایان بۆ پرتووكخانه‌یێن گشتى كاریگه‌ریا خۆ نامینیت".\nسه‌ره‌دانا وه‌لاتییان بۆ پرتووكاخه‌یێن گشتى گه‌له‌ك كێم بوویه. زێده‌تر ئێسماعیل تاهر دیاركر"دبیت رۆژێ هه‌میێ6-8 كه‌سان قه‌ستا پرتووكخانه‌یێن مه نه‌كه‌ن، هه‌تا پرتووكا فرۆتنێ ژى رێژه‌یا وێ یا كێمبووی، به‌رێ هزار یان دوو هزار دانه دهێنه چاپكرن و رێژه‌یه‌كا مه‌زن ژێ دهاته فرۆتن، لێ نوكه100-150 دانه دهێنه فرۆتن، ئه‌ڤه ب هه‌ڤبه‌ركرن كو به‌رێ خه‌لك یێ كێم بوویى و په‌یمانگه‌هـ و زانكۆ نه‌بوون لێ نوكه به‌رۆڤاژى یێن مشه بووین".\nئه‌گه‌ر ئه‌رشیفێ پرتووكخانه‌یێن گشتى ببنه ئه‌لكترۆنى و PDF دێ چ كاریگه‌رییا خۆ هه‌بیت؟ رێڤه‌به‌رێ پرتووكخانه‌یێن گشتى ل پارێزگه‌ها دهۆك ئه‌ڤ به‌رسڤه هه‌بوو:"ئه‌لكترۆنیكرنا ئه‌رشیفێ پرتووكخانه‌یێن گشتى زۆرا گرنگه و پێدڤییه ئه‌ڤه چێبیت، لێ ده‌م و جهـ و پاره‌كێ زۆر پێدڤێت و هنده‌ك تشتێ گرنگ یێ د پرتووكخانه‌یێن مه یێن گشتی دا هه‌ین، ئه‌و پشته‌ڤانیا باش بۆ هه‌موو پرۆسه‌یا ره‌وشه‌نبیرى نه‌مایه، دبیت پاشه‌رۆژێ دده‌مه‌كێ دى و كاودانه‌كێ دیتردا ئه‌ڤه بهێته كرن، نوكه گشت سێكته‌رێن دى ل پێش سێكته‌رێ ره‌وشه‌نبیریێنه".\nده‌ربارا جوداهییا به‌رهه‌مێن پرتووكخانه‌یێن گشتى دگه‌ل یێن مالان، ئێسماعیل تاهیر گۆت:"ئه‌و به‌رهه‌مێ ل پرتووكخانه‌یێن گشتى هه‌ی ل مالان نینه، بۆ نموونه پرتووكخانه‌یا به‌درخانیان ل سالا 1962 هاتییه دامه‌زراندن، چ پرتووكخانه‌یه دێ شێت مێژۆیه‌كا هوسا هه‌بیت یان وى راددێ پرتووك و كۆڤار و رۆژنامان همبێزكه‌ت، له‌و پرتووكخانه‌یێن تایبه‌تێن مالان د سنۆردار كرینه و یێن گشتى دبه‌رفره‌هن و جهـه‌كێ مه‌زنتر پێدڤێت".\nل هه‌موو هه‌رێمێ نێزیكى3 هزار پرتووك هاتینه چاپكرن\nب گۆره‌ى دووماهى ئامارێن رێڤه‌به‌رییا پرتووكخانه‌یێن گشتى ل پارێزگه‌ها دهۆك"پێدانا ژمارا سپاردنێ ل سالا بۆرى هه‌تا دۆرێن500 بوون، ئانكو ل هه‌مى كوردستانێ دۆرێن 2700 - 3000 پرتووكان یێن چاپ بووین ودوور نینه ئه‌ڤ ساله باشتر بیت و ژماره بگه‌هیته 4500 پرتووكێن چاپكرى".\nل دۆرئه‌گه‌رێن زێده‌بوونا چاپێ ژى ئێسماعیل دیاركر"ڤێ ژى هنده‌ك ئه‌گه‌رێن هه‌نه، ژ وان ئه‌رزانبوونا چاپێ و یا دى باشبوونا ره‌وشا دارایى یا هنده‌ك نڤیسه‌ران و یا سیێ ژى مشه‌بوونا ده‌زگه‌هێن بازرگانى یێن چاپێ و دا هێژ باشتر بیت ئه‌گه‌ر سازیێن میرى ژى چاپ به‌رده‌وام كربا".\nسه‌باره‌ت ئامارێن سه‌ره‌دانا وه‌لاتییان بۆ پرتووكخانه‌یێن گشتى ل پارێزگه‌ها دهۆك ئێسماعیل گۆت:"رۆژانه 100-130 كه‌سان قه‌ستا پرتووكخانه‌یێن گشتى ل گشت ده‌ڤه‌ردارییان دكه‌ن، ژبلى پرتووكخانه‌یا به‌درخانیان مه 8 پرتووكخانه‌یێن دى هه‌نه به‌رێ باشتر بوو، وه‌ك رێژه رۆژانه پترى هزار كه‌سان سه‌ره‌دانا پرتووكخانه‌یێن گشتى دكر نوكه دبن600 دانه، ب ڤى ره‌نگى كو دهۆك پاش زاخۆ پاش ئاكرێ و ئامێدیێ و پاش سێمێل و شێخان و بامه‌رنێ و به‌رده‌رش و مانگێشكێ، ئانكو هندى باژێر مه‌زنتر بیت و په‌یمانگه‌هـ و كۆلیژ لێ هه‌بن رێژه‌یا سه‌ره‌دانا پتره".\nئه‌و كه‌سێ پرتووكه‌كا كاغه‌زى دخوینیت ب هه‌موو حه‌ز و ڤیانێ یه\nخه‌لیل عه‌بدولغه‌فار كو نڤیسه‌ره‌كێ گه‌نجه و 7 به‌رهه‌مێن چاپكرى هه‌نه، بۆ دواڕۆژ دیاركر"ته‌كنه‌لۆژیا كاریگه‌رییه‌كا مه‌زن یا نه‌رێنى لسه‌ر پرتووكا كاغه‌زێ كرى یه چونكو خواندنا پرتووكان ب رێیا PDF زێده بوویه و ل سه‌ر موبایل و لابتوپ و ئایپدان دهێته خواندن".\nسه‌باره‌ت جوداهییا ناڤبه‌را خواندنا كاغه‌ز و ئه‌لكترۆنى گۆت" خواندنا PDF یان WORD ئاسانتره و بهایێ وێ ژى كێمتره لێ ڤێت ئه‌ڤ چه‌نده ل بیرا مه بیت كو تێهزڕینا مرۆڤان ب تنێ ل سه‌ر خواندنێ نامینیت و دێ جاران هزر بۆ موبایلێ ب خۆ هێته لادان و بۆ چاره‌كرنا ڤێ كێشه‌یێ ژى پێدڤییه خواندن وه‌كو پێدڤیاتییه‌كێ سه‌ره‌ده‌رى دگه‌ل بهێته‌كرن و ئه‌و كه‌سێ پرتووكه‌كێ دخوینیت ب هه‌موو حه‌ز و ڤیانێ بخوینیت و بزانیت دێ مفایه‌كێ مه‌زن ژێ بینیت چ د پێشڤه‌چۆنا كارى دا، وه‌رگرتنا پۆسته‌كێ پتره و بلندبوونا ئاستێ جڤاكى".\nچاره‌سه‌رییا ڤێ كێشه‌یێ دهندێ دایه كو"پرتووكخانه‌یێن كه‌رتێ تایبه‌ت و گشتى پێكڤه رۆلێن خۆ بگێرن و پێشانگه‌هێن پرتووكان پتر ڤه‌كه‌ن و بهایێ پرتووكان ژى ب گۆره‌ى داهاتێ وه‌لاتییان بیت بۆ هندێ بشێن ب ئاسانى ب ده‌ستخۆڤه بینن".\nگرنگییا پرتووكخانه‌یان د هه‌بوونا خوادنده‌ڤانان دایه\nبلند محه‌مه‌د نڤیسه‌ر و رۆژنامه‌ڤان دیاركر"پرتووكخانه ئه‌و داینگه‌هه یاكو كۆما ره‌وشه‌نبیر و خویندكارێن زانینێ هه‌مبێز دكه‌ت و هێمایه‌كێ ره‌وشه‌نبیرى بۆ جڤاكى یه و زێده‌بوونا سه‌ره‌دانان بۆ وى جهى هێمایه‌كه بۆ زێده‌بوونا ره‌وشه‌نبیرییا جڤاكى و گرنگییا پرتووكخانه‌یان د هه‌بوونا خوادنده‌ڤانان دایه و ژێده‌ره‌كێ گرنگه بۆ ڤه‌كۆلینان".\nبلند گۆت:"پێشڤه‌چۆنا زانستى و شۆڕشا ئه‌لكترۆنى پالده‌ره‌ك بوویه بۆ ڤه‌كرنا پرتووكخانه‌یێن ئه‌لكترۆنى و دێ بیته هانده‌ره‌ك بۆ وه‌لاتییان كو بشێن ب شێوه‌یه‌كێ بێ به‌رامبه‌ر پرتووكان ب ده‌ستخۆڤه بنینن ئانكو ب كلیكه‌كێ سه‌ر موبایلا خۆ دانلود بكه‌ن لێ پرتووكا كاغه‌زێ هه‌ر مایه و بۆ هنده‌ك كه‌سان خواندنا وێ ب تامتره لێ پرتووكا ئه‌لكترۆنى هنده‌ك سالۆخه‌تێن تایبه‌ت هه‌نه ژوان ب ساناهى دهێته هه‌لگرتن و ڤه‌گوهاستن".\nزۆر جاران ته‌كنه‌لۆژیا مافێ نڤیسه‌ران خوارى یه، وه‌ك نڤیسكار بلند محه‌مه‌د ئه‌ڤ نوموونه‌یه ئینایه زمان"پرتووكامن ب ناڤێ (سۆتنگه‌هـ) ب زمانێ ئه‌ره‌بى ل سه‌ر تۆرێن ئه‌نترنێتێ به‌لاڤ بوویه و پترى260 جاران هاتییه دانولۆد كرن و ژ دوور و نێزیك من ئاگه‌هـ ژ ڤێ چه‌ندێ نه‌بوویه و ل ڤێره ب ئاشكرایى مافێن نڤیسه‌ر دهێنه خوارن له‌وا پێدڤییه لایه‌نه‌ك ب شێوه‌یه‌كێ رێكخستى مافێن نڤیسه‌ران ل سه‌ر تۆرێن ئه‌نترنێتێ ب پارێزیت. هنده‌ك سایت هه‌نه به‌رهه‌مێن نڤیسه‌ران ب شێوه‌یێ ئه‌لكترۆنى دفرۆشنه خه‌لكى و ئه‌ڤه كاره‌كێ باشه و پێدڤییه نڤیسه‌ر ژماره‌یا بانكى هه‌بیت و هه‌ر پرتووكه‌كا دهێته فرۆتن ئێكسه‌ر پاره‌یێ وێ بچیته ناڤ وێ ژماره‌یا به‌نكى دا ب ڤى ره‌نگى دێ مافێن وى پاراستى بن لێ هه‌تا نوكه ئه‌ڤ چه‌نده ب شێوه‌یه‌كێ به‌ربه‌لاڤ ل ناڤ وه‌لاتێ مه دا نه‌بوویه".\nجواهییا خواندنا ئه‌لكترۆنى و كاغه‌زێ د چه‌ندین خالان دایه، ئه‌ڤ نڤیسه‌ره ب ڤى ره‌نگى به‌حس ژێكر"خواندن پرتووكێن كاغه‌زێ هه‌سته‌كا خۆش و ئارامیێ ل جه‌م مرۆڤى په‌یدا دكه‌ت و ئه‌و كه‌س هه‌ست پێدكه‌ت كو تشته‌ك ڤێ هه‌یه و دشێت دگه‌ل بژیت پێدڤی ب كاره‌بێ و شه‌حنێ نینه و هند كاریگه‌ریێ ل چاڤان ناكه‌ت ئه‌گه‌ر هه‌مبه‌ر بكه‌ى دگه‌ل یا ئه‌لكترۆنى و بۆ پتر ڤه‌دیتنا بازاڕى بۆ پرتووكا كاغه‌زێ پێدڤییه ریكلامه‌كا باش ل ده‌زگه‌هێن راگه‌هاندنێ و تۆرێن ئه‌نترنێتێ بۆ بهێنه‌كرن، لێ كێشه‌یه‌ك هه‌ڕه سه‌ره‌كى كێمییا خوانده‌ڤای یه و هنده‌ك جاران ب نه‌چارى خوانده‌ڤان په‌یدا دبن ئه‌و ژى ده‌ما قوتابیێن زانكۆیێ پێدڤى ب ژێده‌رێن زانستى بۆ ڤه‌كۆلینێن خۆ دبن".


ریهانا ناوی چووە لیستی ملیاردێرانەوە | دەزگاى زارى کرمانجى\nریهانا ناوی چووە لیستی ملیاردێرانەوە\nخانمە گۆرانیبێژی بریتانی ریهانا، بە داهاتی 577 ملیۆن دۆلار ناوی چووە لیستی دەوڵەمەندترین گۆرانیبێژەكانی بریتانیا بۆ ئەمساڵ.\nبەپێی هەواڵێكی BBC، پاش ئەوەی The Sunday Times لیستی دەوڵەمەندترین گۆرانیبێژەكانی بریتانیای بڵاوكردەوە، ریهانا لە پلەی سێیەمی ریزبەندییەكەدا بوو، كە كۆی گشتی داهاتی ئەمساڵی بە 577 ملیۆن دۆلار خەمڵێنرا.\nپلەی یەكەمی لیستەكە درا بە لۆرد لۆیل وێبەر كە داهاتەكەی بە 985 ملیۆن دۆلار خەمڵێندرا، هەروەها ستیر پاول مكارتنی لە پلەی دووەمی لیستەكەدابوو.\nئەمە لە كاتێكدایە ساڵی رابردوو پێگەی فۆربس ریهانای بە دەوڵەمەندترین خانمە گۆرانیبێژ هەڵبژارد، سامانەكەی 600 ملیۆن دۆلار خەمڵیندرا، وە لە هەڵبژاردنی ئەو خانمانەی توانیوویانە خۆیان پێبگەیەنن توانی پلەی 37 بەدەست بهێنێت.


ئەمەل جەلال بۆ دەنگی گەلی كوردستان - DGK - News Magazine\nئەمەل جەلال بۆ دەنگی گەلی كوردستان\nDec 26, 2021 - 16:22\nئەمەل جەلال سەرۆكی دەستەی گەشت و گوزاری هەرێمی كوردستان لەمیانی بەشداریكردنیدا لە بەرنامەی سەعات 12 دەنگی گەلی كوردستانی راگەیاند. ماستەر پلانی هەرێمی كوردستان چەندین رەهەندی جیاوازی لەخۆگرتووە و لە چەند سێكتەرێكدا دەست نیشانی بەرنامەكان و پلانەكان دەكات .بۆ جێبەجێ كردنی ئەو ماستەر پلانانە هەماهەنگی و كۆبونەوەی تایبەت لەگەل وەزارەتە پەیوەندیدارەكان كراوە.\nوتیشی لەسەر 2 ئاست كاردەكەین یەكەمیان زانستی خوێندنی گەشتیاری لەگەل وەزارەتی خوێندنی بالا و وەزارەتی پەروەردە بۆ دانانی پلانی گۆرانكاری لە پرۆگرامەكانی خوێندن و ئامادەكردنی پرۆگرامێك كەشایستەی قۆناغی خوێندن بێت بۆ دەرچوانی گەشتوگوزاری\nئاستی دووەم كە تایبەتە بەدەرچوانی ئامادەیی و زانكۆ و پەیمانگاكانی گەشتیاری پێویستیان بە راهێنان هەیە لەرووی زمان و لێهاتووی جیاواز بۆ پركرندنەوەی پێویستەیەكانی بازاری گەشتیاری بۆ ئەمەش لە رێگەی بەرێوەبەرایەتیە گشتیەكانمان وە دەستمان كردووە بە كردنەوەی خول كە لەلایەن مامۆستیان ی زانكۆ و كەسانی پسپۆرەوە خولەكان دەوترێنەوە .\nئاماژەی بەوەشدا لە قۆناغی یەكەم كە سالی 2021 دەستی پێكردووە كراوە بەمەرج لەسەر هەموو شوێنە گەشتیاریەكان وەك هۆتێل و ریستۆرانت و پرۆژەگەشتیاریەكان دەبێت لە سەدا 30ی كارمەندەكانیان دەرچووی زانكۆ و پەیمانگا گەشتیاریەكان بێت لە پلانیشماندایە لەگەل حكومەتی هەرێم ئەو رێژەیە بۆ لەسەدا 70 بەرز بكەینەوە .\nسەبارەت بە دامەزراندن لە كەرتی حكومی سەرۆكی دەستەی گەشت و گوزاری حكومەتی هەرێمی كوردستان رایگەیاند حكومەت لە ئێستادا لەبەردەم قەیرانێكی گەورەی میلاكات دایە و فەرمانبەرێكی زۆری هەیە بۆیە داوا لە گەنجان دەكەم زیاتر لە كەرتی تایبەتدا كاربكەن .وە حكومەتی هەرێم بەرنامەی ئەوەی هەیە لە داهاتوودا ئەو كارمەندانەی لەكەرتی تایبەت كار دەكەن هەمان ئەو مافانەیان پێبدرێت كە دەدرێت بە فەرمانبەری حكومی .\nئامادەكردنی مرواری سامان\nکەشناسی: زۆربەی ناوچەکانی هەرێمی کوردستان تەم درووست بووە\nئاسایش لەبارەی تەقەکردنەکەی سلێمانی رونکردنەوەی دەدات\nDec 20, 2021 0 4\nعەلی حەمە ساڵح: حكومەت سەنتێك بۆ سلێمانی خەرج ناكات\nهاتووچۆی سلێمانی: لە سەعات 7ی بەیانییەوە بۆ 9ی بەیانی هیچ...\nDec 21, 2021 0 2\nجارێکی دیکە بەنزینی عیراقی دابەشدەکرێتەوە\nDec 25, 2021 0 5\nبریتانیا؛ دو گه‌نج له‌سه‌ر كه‌یسی به بارمه‌ته‌گرتنی چوار...\nقوباد تاڵەبانی و کونسوڵى گشتی بەریتانیا کۆبوونەوە


پارسی | English | کوردی\nماڵپه‌ردر حال حاضر انتخاب شده\nیه‌که‌ی کونترۆڵی چونیه‌ت\nبۆری و لکامێری پۆلی ئه‌تیلین به ڕه‌چاوکردنی تایبه‌تمه‌ندی فیزیکی گه‌لێ باشیه‌وه وه به هۆی به‌کارگرتنی هاسان پێشوازی زۆری لێده‌کرێت، به‌تایبه‌ت له پرۆژه‌ی پیشه‌یی و شاریدا، که‌سیایی ژیره‌وه به‌شێکی چکوله‌یه له‌م پرۆژانه.\nیه‌که‌ی کونترۆڵی چونیه‌تی شه‌ریکه‌ی سبک لوله‌ی نوین به هه‌بوونی ئه‌ندامانی کارئامه‌وه وه به ئه‌زموونگه‌لی ته‌یاره‌وه، هه‌موو تێکۆشانی خوه‌ی ناوه‌ته سه‌ر به‌دیهێنانی چونیه‌تی بۆریه‌کانی.\nتەکنۆلۆژی بۆری پولی اتیلن\nتیکنۆلۆژی بۆری پۆلی ئه‌تیلینه‌کانی دووڵایه‌نه هه‌موو کاتێک یه‌کێک له پێناسه‌کانی کۆمه‌ڵگای به‌شه‌ری، چه‌ندایه‌تی و سوودمه‌ندی له کۆکردنه‌وه، ڕێنوێنی و گواستنه‌وه‌ی ڕه‌هه‌ندیان ئه‌یاغی شاری و ئاوه پیشه‌ییه‌کانه.\nلکامێره ده‌سکرده‌کان و منهول\nسبک لوله‌ی نوین به‌رهه‌م‌هێنه‌ری ته‌واوی په‌له‌کانی هێڵه ئه‌سڵیه‌کانه\nبوریه دوو ڵاینه‌کانی کاروگیت اسپیراڵ\nبوریه دوو ڵاینه‌کانی کاروگیت اسپیراڵ له ئه‌ندازه‌کانی 200mm هەتا 1200mm\nبوریه دوو ڵاینه‌کانی کاروگیت\nبوریه‌کانی کاروگیت له ئه‌ندازه‌کانی 200mm, 400mm, 315mm, 250mm\nبه‌خیر بین بو مالپه‌ری کومپانیای ئه‌ندازیازی سه‌بک لوله‌ی نوین\nشه‌ریکه‌ی سبک لوله‌ی نوین به نێویه‌کی له باشترین به‌رهه‌م‌هێنه‌رانی بۆری و لکامێری پۆلی ئه‌تیلینه له باری چۆنیه‌ته‌وه، که به ئامانجی به‌دیهێنانی مه‌رخی پێویست بۆ بردنه سه‌ری چه‌ند و چوونی پیشه‌یی پۆلی ئه‌تیلین و به‌رهه‌م هێنانی به‌رهه‌مێکی به چوونیه‌تی زۆر بانه‌وه پێ ناوه‌ته نێو بازاڕه‌وه وه له‌م چه‌ند ساڵه‌ی دوواییدا بوه‌ته یه‌کێ له سه‌رکه‌وتووترین شه‌ریکه‌کان له بواری به‌رهه‌م‌هێنانی بۆری پۆلی ئه‌تیلینه‌وه. شه‌ریکه‌ی سبک لوله‌ی نوین به داهێنه‌ری و نوێکاری و بوێرییه‌وه له به‌دیهێنانی تیکنۆلۆژیه تازه‌کان له‌م شه‌ریکه‌یه‌دا زۆر هه‌نگاوی تایبه‌تیان هه‌ڵگرتووه و به‌م گرنگایه‌تیه بڕوایان هه‌یه.\nهەموو مافەکانى پارێزراوە. دیزاین و پەرەپێدان: رایان ره‌وش


ئه‌منستی ئنتەرناشناڵ که‌مته‌رخه‌می نێۆنه‌ته‌وه‌یی لە ئاست پـێشێلکردنی مافه‌کانی مرۆڤ شەرمەزارده‌کات\nرێکخراوه‌ی لێبۆردنی نێۆنه‌ته‌وه‌یی – ئه‌منستی ئنتەرناشناڵ ده‌ڵێت رێبه‌رانی رامیاری له سه‌رانسه‌ری جیهان له نێوانیان سه‌رۆکی وڵاته یه‌کگرتووه‌کان دانۆڵد ترامپ به گووتاری ژاراویانه جیهانێکی دابه‌ش و مه‌ترسیدار درووست ده‌که‌ن.\namnesty international ئه‌منیستی ئینته‌رناشناڵ\nرێکخراوه‌ی مافه‌کانی مرۆڤی بنکه له‌نده‌ن له راپۆرتی ساڵانه‌یدا ده‌ڵێت رامیار زانه‌کان له وڵاته یه‌کگرتووه‌کان، ئه‌وروپا و شوێنه‌کانی تر تاوانبار ده‌کات به درووستکردنی که‌شێک به ناوی ئێمه دژ به ئه‌وان که به‌رگری له مافه‌کانی مرۆڤ لاواز ده‌کات.\nئه‌منستی له راپۆرته‌که‌یدا باسی بارودۆخه‌کان له 159 وڵات ده‌کات و تێشکی خستووه‌ته سه‌ر ئه‌و کێشانه‌ی وه‌کو شه‌ری ناوخۆێ به‌رده‌وامی سوریا و ته‌نگه‌ژه‌ی په‌نابه‌ران وه هه‌ر وه‌ها سنوورداره فه‌رمیه‌کان بۆ سه‌ر مافه‌کانی هاووڵاتیان له وڵاتانێکدا له تورکیاوه بگره تا کوبا و فیلیپین.\nراپۆرته‌که که له ژێر ناوی باری جیهانی مافی مرۆڤه ده‌ڵێت رامیار زانه‌کان له وڵاتانی جۆرا و جۆر وه‌ڵامی ترسه‌کانی ئابوری و ئاسایش به ناسنامه‌یه‌کی ژاراوی و دابه‌شکردندا داوه‌ته‌وه.


ئه‌ڵماسی خوێنین و ئاڵتونی سپی – Denegkan\nئه‌ڵماسی خوێنین و ئاڵتونی سپی\nbyبێریڤان\tJanuary 22, 2011\tگشتی\nله پێنجی مانگی ئابی ساڵی ڕابوردودا ، له پرۆسه‌ی دادگای نێوده‌وڵه‌تی شه‌ره‌لێون ، ژنه ڕه‌شپێستی سۆپه‌ر فۆتۆمۆدێلی به‌ریتانیا،” نائۆمی که‌مبێل”ی ته‌مه‌ن چل ساڵ، بۆ لێکۆڵینه‌وه له‌سه‌ر که‌یسی تاوانه‌کانی شه‌ڕی ناخۆی شه‌ره‌لێۆن له نێوان ساڵه‌کانی (1991-2002)، بانگکرا بۆ دادگای لاهای و خانمی ناوبراو له پرۆسه‌که‌دا ئاماده‌بوو. لێکۆڵینه‌وه‌که له‌سه‌ر په‌یوه‌ستی ئه‌م سۆپه‌ر فۆتۆ مۆدیله به دکتاتۆر  سه‌ر ککۆماری پێشووی لێبیریا” چارلس تایله‌ر” بوو. ڕوونتر بڵێین پرسیاره‌کان سه‌باره‌ت به‌و دیارییانه بوو که سۆپه‌ر فۆتۆ مۆدیل  له ساڵی 1997،  له لایه‌ن  سه‌رککۆماری پێشووی لیبریا”چارلس تایله‌ر” پێشکه‌شی ده‌کرێت و وه‌ریده‌گرێت. دیارییه‌کانیش بریتی بوو له چه‌ند ئه‌لماسێک ،که به “ئه‌ڵماسی خوێنین”،ناوزه‌ند ده‌کرێت. ئه‌ڵماسه‌کانیش ئه‌و سامان و سه‌روه‌ته‌یه که خه‌ڵکی ڕه‌شو ڕووت و هه‌ژاری ئه‌فریقی خوێنیيان له سه‌ر ڕشتوه، ساڵانێکی زۆر دووبه‌ره‌کی و شه‌ری ناوخۆی لێکه‌وته‌وه . لێره‌دا نوسینکه‌م له‌سه‌ر شه‌ڕه‌که‌ی شه‌ره‌لێون نیه ، به‌ڵکو له سه‌ر ده‌ستکه‌وت و داهاتی جه‌نگ و دیارییه گرانباکانی خانمی مۆدێله.\nپرسیاره‌که ئه‌وه‌یه ئایا ئه‌م سۆپه‌ر فۆتۆ مۆدێله که ناوبانگی جیهانی هه‌یه، ده‌زانێت ئه‌م دیارییانه‌ی که پێبه‌خشرا ، چییه و چۆن هاتوه و له کوێیه‌وه هاتووه و چۆن ده‌ستی سه‌رککۆماری ناوبراو که‌وتوه؟ ئایا ده‌زانێت ئه‌م ئه‌ڵماسانه ، سامان و سه‌روه‌تی ووڵاتێکه که خوێنیی هه‌زاران هه‌زران ، که‌سی ڕه‌شپێستی ئه‌فریقی وه‌ک خۆی له‌سه‌ره، ئه‌و ووڵاته‌ی که تاڵانفرۆش ده‌کرێت و ده‌ستکه‌وته‌که‌ی ته‌نها بۆ چه‌ند که‌سێکی دکتاتۆره؟ ئایا ده‌زانێت کێ له پشتی ئه‌م تاڵانفرۆنشییه‌وه‌یه؟ ئه‌ی ئایا سۆپه‌ر فۆتۆمۆدێل ده‌زانێت کێ گڕی شه‌ره‌که‌ی به‌ده‌سته‌وه بووه ؟ ئاگای له داهات و ده‌ستکه‌وتی شه‌ڕروکوشتاره‌که بوه‌و ده‌یزانی ده‌چێته گیرفانی کێ؟\nئایا ئه‌م فۆتۆ مۆدیله که به بێ شه‌رم بێوویژدان ئه‌لماسه‌کان وه‌رده‌گرێت ، بیر له‌و منداڵ و مێردمندالانه ده‌کاته‌وه که به زۆر له ژێر فشاری ماده‌ی هۆشبه‌ر ده‌کرێن به سه‌ربازو فێرده‌کرێن به ته‌ور و قه‌مه , قاچ و ده‌ستی کۆرپه‌و ژن و پیاو په‌ککه‌وته‌ی یه‌کتر ببرنه‌وه ، تا شه‌ڕ و ئاژاوه زیاتر و زیاتر په‌ره بسه‌نێت ، لێره‌شه‌وه قازانجی\nشه‌ری ناوخۆش بۆ دکتاتۆر چارلس ده‌بێت ، ڕوونتر بڵێین ئه‌ڵماسی زیاتر ده‌ستکه‌وێت، له پاشانیشدا وه‌ک دیاری به سه‌ر په‌یوه‌ندییه تایبه‌تیه‌کانی بیبه‌خشیته‌وه. ئایا ئه‌م فۆتۆ مۆدێله که نامۆدێله ده‌زانێت که ساڵای ساڵه که دکتاتۆری ناوبراو یه‌کێکه له تاوانباره گه‌وره‌کانی جه‌نگی ناوخۆ و به به‌رده‌وامی پاڵپشتی ئه‌م جه‌نگه‌ی شه‌ره‌لیون بووه ؟  دیاره نائۆمی له پرۆسه‌ی دادگایدا حاشای له‌و ڕاستییه نه‌ده‌کرد که  کاتی خۆی له ساڵی 1997 له ئه‌فریقای باشوور  میوان ده‌بێت ، له‌و میواندارێتیه چاوی به چارلس ده‌که‌وێت که له دوای نانخواردن ئه‌م دکتاتۆره به دووکه‌سدا چه‌ند ئه‌لماسێک ، بۆ خانم نائۆمی ده‌نێرێت، فۆتۆ مۆدێلیش دیارییه‌کان به شانازییه‌وه وه‌رده‌گرێت، به‌ڵام هاوکات له دادگادا ئاماژه به‌وه ده‌کات که نازانێت،  کێ  ئه‌ڵماسه‌کانی بۆ ناردوه ؟\nئه‌م هه‌ڵوێست و ووه‌ڵامه‌ی نائۆمی له دادگادا سه‌رنجی میدیاو گۆڤار و ڕۆژنامه‌کانی جیهان راده‌کێشێت که ئایا به ڕاستی که‌سێکی بێهوش و بێئاگاو مێشک پووته، یاخود له شه‌رم و بێئابروی خۆیدا ڕاستی په‌یوه‌ندی له گه‌ل ئه‌م دکتاتۆره ده‌شارێته‌وه!\nله پرۆسه‌ی دادگای نیوده‌وله‌تی شه‌ره‌لێون، له لاهای، له‌سه‌ر که‌یسی تاوانی جه‌نگی ناخۆی شه‌ره‌لێون ،  سه‌رککۆماری پێشووی لیبیریا چارلس تایله‌ر له دایکبووی سالی ( 28 جنێوه‌ری 1948دا )،  به‌یه‌کێ له تۆمه‌تباره‌کانی شه‌ڕی ناوخۆی شه‌ره‌لێون ئه‌ژمار ده‌کرێت. ناوبراو تۆمه‌تبارکراوه به تاوانی دژه مرۆیی و  ڕۆڵی گه‌وره‌ی له کوشتارو هاندانی جه‌نگی ووڵاتی درواسێی هه‌بووه. دکتاتۆر چارلس تایله‌ر له سالی 1997-2003 سه‌رککۆماری لیبیریا ده‌بێت. له‌کاتی ده‌سه‌لاتیدا پاڵپشتی هێزه چه‌کداره‌کانی ووڵاتی درواسێ شه‌ره‌لیون که دژی حکومه‌تی شه‌ره‌لێونن، ده‌کات . به‌رامبه‌ر ئه‌م پاڵپشتیه‌ی له چه‌ک و هاوکاری، چارلس ئه‌لماس له چه‌کداره‌کان وه‌رده‌گرێت .\nله شه‌ری ناوخۆدا شه‌ره‌لێون زیاد له سه‌دهه‌زار کوژراو و دوو ملێون په‌ناهنده‌و هه‌زاران برینداری ده‌بێت . هه‌زاران منال و ژن و پیاو به ته‌وه‌ر قاچ و ده‌ستیان ده‌برێته‌وه.\nله ساڵی 2003 به نهێنی سکالا له سه‌ر چارلس تایله‌ر تۆمار ده‌کریت، به‌لام دوای ماوه‌یه‌کی که‌م هه‌واڵه‌که دزه ده‌کات و ئاشکرا ده‌کرێت، له ئه‌نجامی فشاری نێوده‌وله‌تی چارلس واز له پۆسته‌که‌ی ده‌هێنێت به‌ره‌و نێجریا هه‌ڵدێت، له پاش هه‌وڵدانی له خۆشاردنه‌وه‌و هه‌لاتندا دواجار ده‌گیرێت و ڕاده‌ستی دادگای نێوده‌وڵه‌تی له هۆله‌ندا ده‌کرێت. ناوبراو له ساڵی 2007 له پرۆسه‌ی دادگای نێونه‌ته‌وه‌ییدا یه.\nله کوردستانی خۆشماندا ژنانی وه‌ک نائۆمیمان زۆره ، که له به‌ر پرسه‌کان دیاری و به‌خشیشی وه‌ک پارچه زه‌وی و موچه ی لابه لا و پۆستی به‌رز وه‌رده‌گرن . ئه‌و ژنه نامۆدێلانه‌ی که گه‌لێکیان سالانێکی زۆر له هه‌نده‌ران بوون ، ئێستاش له کوردستان و ووڵاتانی تری ئه‌وروپادا، به دبلۆمی ساخته ،  خاوه‌ن پۆستی باڵا و له خۆشگوزه‌رانیدان ، پرسیار ده‌که‌م ئایا ئه‌م ژنانه پرسیاریان له خۆیان کردوه ئه‌م دیاری و مووچه‌یان چۆن و له کویێوه بۆ پێبه‌خشراوه ؟ ئایا ده‌زانن که ساڵانێکی زۆره سامان و سه‌روه‌تی نه‌وت تاڵان ده‌کرێت , ده‌ستکه‌وته‌که‌ی بۆ کێیه؟ ئه‌و نه‌وته‌ی که خوێنیی هه‌زاران که‌سی ڕه‌ش و ڕووتی له پێناودا ڕژاوه، به‌ره‌و ووڵاتانی دراوسێ تالانفرۆش و ئاودیو ده‌کرێت ، داهاته‌که‌شی بۆ گیرفانی چه‌ند به‌رپرسی ناپرس و چه‌ند سه‌رکرده‌یه‌که . ئیوه‌ش وه‌ک نائۆمیی مشه‌خۆڕ، سودمه‌ندن له به‌خشیش و دیاری” نه‌وتی خوێن “. ئایا پرسیار له خۆتان ده‌که‌ن چۆن له ووڵاتێکی ده‌وڵه‌مه‌ندنی پڕ نه‌وتدا ، هه‌ژارای و نه‌بوونی میلله‌تی وه‌رسکردوه؟ بێکاری و به تاڵی گه‌نج و لاوانی هه‌راسانکردوه ، له بێده‌سه‌ڵاتیدا نائۆمێد و بێ هیوان ئاکامه‌که‌شی یان هه‌ڵدێن یان خۆیانده‌کوژن . ئاخۆ رۆژێک له رۆژان ئێوه‌ش دادگا بکرێن، په‌رده‌پۆش بکرێن که کێن و چین ؟\nPrevious دەسەڵاتی سیاسیی هەرێمی کوردستانی عیراق و شۆڕشی گەلی تونس\nNext ئیسلام و مه‌سه‌له‌ی توندوتیژی


یاری لوتكه‌ی خولی نایابی باله‌ی كچانی عێراق له به‌رژه‌وه‌ندی ئه‌كاد كۆتایی هات\nبه‌به‌شداری نۆ یانه‌ی كوردستان و عێراق و به‌سه‌رپه‌رشتی یه‌كێتی ناوه‌ندی باله‌ی عێراق و لقی یه‌كێتیه‌كه له شاری هه‌ولێر و له نێو هۆڵی داخراوی یانه‌ی ئه‌كاد كێبڕكێكانی وه‌رزی 2019 - 2020 ی خولی نایابی باله‌ی كچانی یانه‌كانی عێراق ده‌ستی پێكرد .\nنۆ یانه‌ی به‌شداری خوله‌كه دابه‌شی سه‌ر دوو گروپ كراون و تێیداو له هه‌ردوو گروپ چوار یاری به‌ڕێوه چوون و له یه‌كه‌م یاری ئه‌مانه به‌غداد به ئه‌نجامی 3 گێمی بێ وه‌لاَم له كچانی خاڵس یان برده‌وه و هه‌روه‌ك سیروانی شاره‌زووریش توانیان ئه‌نجامی یارییه‌كه‌یان به سێ گێمی بێ وه‌لاَم یه‌كلابكه‌نه‌وه له‌به‌رامبه‌ر كچانی یانه‌ی سلێمانی .\nئه‌مه‌و یاری لوتكه له نێوان كچانی ئه‌كاد و قه‌ره‌قوشی پاڵه‌وانی وه‌رزه‌كانی ڕابردوو به‌ڕێوه چوو ، جیاواز له سالاَنی ڕابردوو كچانی ئه‌كادی شاری هه‌ولێر به هه‌گبه‌یه‌كی پڕه‌وه هاتنه نێو یاریگه‌و ئه‌نجامی یاریه‌كه‌یان له‌به‌رژه‌وه‌ندی خۆیان به سێ گێمی بێ وه‌لاَم به كۆتاهێنا .\nدواجار كچانی باله‌ی یانه‌ی ده‌ربه‌ندیخان و ئیسكان یاریه‌كی به‌هێزیان ئه‌نجام داو سه‌رئه‌نجامی ئه‌و یاریه‌ش له‌به‌رژه‌وه‌ندی كچانی ده‌ربه‌ندیخان به كۆتاهات به سێ گێمی بێ وه‌لاَم .\nئه‌نجامی یارییه‌كان :\nئه‌مانه به‌غداد × خاڵس 3-0\nسیروانی شاره‌زوور × سلێمانی 3-0\nئه‌كاد × قه‌ره‌قوش 3-0\nده‌ربه‌ندیخان × ئیسكان 3-0\nڕزگاری نازناوی پاڵه‌وانێتی تۆپی ده‌ستی یانه‌كانی سلێمانی به‌ده‌ست هێنا\nئه‌كاد و قه‌ره‌قوش یاری كۆتایی خولی نایابی باله‌ی كچانی عێراق ئه‌نجام ده‌ده‌ن\nیانه‌كانی قۆناغی كۆتایی دیاری كران و دوو تیم ده‌گاته نایابی عێراق\nهه‌ڵبژاردنه‌كانی لیژنه‌ی ئۆڵۆمپی عێراقی هه‌ڵوه‌شێندرایه‌وه\nئه‌نجامی یارییه‌كانی خولی نایابی باله‌ی كچانی یانه‌كانی عێراق\nوه‌زیری وه‌رزش و لاوانی عێراق پێشوازی له شاندێكی وه‌رزشی شاری سلێمانی كرد


38 حزب و پارتى كوردى له بڕۆكسل له‌سه‌ر هێرشى توركیا بۆ سه‌ر عه‌فرین دێنه‌ده‌نگ\nهەواڵ / کوردستانی :: 06/02/2018 :: 184 جار بینراوە\nتاگ :: تورکیا حزبه سیاسیه‌كان عەفرین\nنوێنه‌رانى 38 حزب و پارتى كوردى له بڕۆكسل له به‌یاننامه‌یه‌كدا، داوا له كوردستانیانی هه‌رچوار پارچه‌ى كوردستان ده‌كه‌ن له‌به‌رامبه‌ر هێرشه‌كانى توركیا بۆ سه‌ر عه‌فرین بێده‌نگ نه‌بن و به‌ردوام بن له‌سه‌ر ئیدانه‌كردنى هێرشه‌كان، حزبه كوردییه‌كان داوا له روسیا ده‌كه‌ن نه‌بێته هاوكارى توركیا.\nیه‌كشه‌ممه‌ی رابردوو، بە ئامادەبوونی نوێنەرانی 38 حزب و پارته كوردییه‌كان کۆبوونەوەی چواردەمینى حزبه‌كان لە ناوەندی کۆنگرەی نەتەوەیی کوردستان لە بڕۆکسل بەڕێوەچوو، كه تیادا له‌و کۆبوونەوە بە پەلەیەدا بارودۆخی عەفرین و هێرشه‌كانى توركیا تاوتوێكرا.\nله‌دواى ته‌واوبونى كۆبوونه‌وه‌كه، له راگه‌یاندراوی حزب و پارته كوردییه‌كان ئاماژه به‌وه‌كراوه كه هێرشی دەوڵەتی تورکیا بە تەنیا لەسەر عەفرین نییە، به‌ڵكو لە سەر هەموو کوردستانەو دەوڵەتی تورکیا نەیاری سەرەکی گەلی کوردستانە، بۆیه پێویستە هەموو کوردستانیان لە دژی ئەو دوژمنکاری و هێرشانە راوەستن و عەفرین بپارێزن.\nله راگه‌یاندراوه‌كه‌دا، حزبه‌كان داوا له‌سه‌رجه‌م حزب و رێكخراوه‌كانى چوارپارچه‌ى كوردستان ده‌كه‌ن له‌سه‌ر هێرشه‌كانى توركیا بۆ سه‌ر عه‌فرین و رۆئاواى كوردستان بێده‌نگ نه‌بن و به‌رده‌وام بن له‌سه‌ر ئیدانه‌كردنى هێرشه‌كان.\nله‌سه‌ر هه‌ڵوێستى روسیا، له راگه‌یاندراوه‌كه‌دا هاتووه "هەڵوێستی دەوڵەتی روسیا لە عەفرین شەرمەزارکرا، ئەو هەڵوێستە بە شایانی گەلی روسیا نازانین، داوا لە رێبەرایەتی روسیا ئەکەین بە زووترین کات ئەو هەڵوێستە نەشیاوەی بگۆڕێت و نەبێتە هاوکاری تورکیا".\nهاوكات له‌باره‌ى هه‌ڵوێستى وڵاتانى نێوده‌وڵه‌تى، راگه‌یاندراوه‌كه ده‌ڵێت "هەڵوێستی دەزگا نێونەتەوەییەکانی وەک نەتەوە یەکگرتووەکان، ناتۆ، ئەمەریکاو وڵاتانی ئەوروپا لەسەر پرسی عەفرین، بە لاواز و دوور لە پێوان و پرەنسیپە ئەخلاقی و مرۆییەکان ئەبینین. داوا لەو دەزگاو وڵاتانە دەکەین بە راشکاویی دژی ئەو هێرشکارییەی دەوڵەتی تورکیا راوەستن و هێرشەکان رابگرن".\nله كۆتایى راگه‌یاندراوه‌كه‌دا، رونكراوه‌ته‌وه كه هێرشی تورکیا دژی بنەماو یاساو پەیمانە نێونەتەوەییەکانەو هێرشه‌كان بۆ سەر عەفرین و تاوانکارییە دڕندانەکانی لەو هەرێمە، پێشێلکردنی بنەما یاساییەکانە و بە تاوانی دژە مرۆڤایەتی ئەژمێررێن. هاوکاریی تورکیا بۆ ئەلقاعیدە و پاشماوەکانی داعش، هەروەها هێرشکردنە سەر عەفرین، تێکۆشان لە دژی داعش لاواز ئەکات.


پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن - ویکیپیدیا، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد\nپۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن\nپەڕەکان لەلایەن داڕێژە:Coord و مۆدیوول:Coordinates بەم پۆلە زیاد کراون.\nپۆتانی شوێن (P625) (بڕوانە بەکارھێنانەکان)\nپەڕەکانی پۆلی «ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن»\n٢٠٠ پەڕەی ژێرەوە لەم پۆلەدان، لە سەرجەم ٢٬٨٧٩ پەڕە.\nئاڵبانی، ڕۆژاوای ئوسترالیا\nوەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=پۆل:ئەو_پۆتانانەی_لەسەر_ویکیدراوە_ھەن&oldid=808026»\nئەم پەڕەیە دواجار لە ٢٢:٢٤ی ١٠ی تەممووزی ٢٠٢١ نوێ کراوەتەوە.