باشترین كات بۆ وه‌زشكردن چ كاتێكه؟\nدۆزینه‌وه‌ی باشترین كات بۆ وه‌رزشكردن سه‌خته. ڕه‌نگه پێتان وابێت باشترین كات بۆ وه‌رزشكردن به‌یانیانه تا زۆرترین سوود له وه‌رزشكردنه‌كه وه‌ربگرن. به‌ڵام زانست چی له‌مباره‌وه ده‌ڵێت؟\nوه‌رزشكردن له به‌یانیاندا به‌تایبه‌ت به سكی برسی باشترین ڕێگه‌یه بۆ سووتاندنی چه‌وری و دابه‌زاندنی كێش. ئه‌مه‌ش به‌هۆی ئه‌وه‌یه كه ڕێژه‌و پێكهاته‌ی هۆڕمۆنه‌كان به شێوه‌یه‌كه كه بۆ ئه‌و مه‌به‌ست باشه.\nتوێژینه‌وه‌یه‌كی نوێ ده‌ریخستووه وه‌رزشكردن له كاتژمێر حه‌وتی به‌یانی ده‌بێته هۆی پێشخستنی كاتژمێری ده‌روونی. واته ده‌بێته هۆی ئه‌وه‌ی سه‌رله‌به‌یانیان وشیاریتان زیاتر بێت و له ئێواراندا ماندووبن و به‌مشێوه‌یه ده‌توانن له شه‌ودا حه‌سانه‌وه‌ی پێویستتان ببێت بۆ ئه‌وه‌ی ڕۆژی دواتر به‌باشی كاره‌كانتان ڕاپه‌ڕێنن.\nئه‌گه‌ر به‌یانییان زوو له‌خه‌و هه‌ڵناستن، نیگه‌ران مه‌بن، وه‌رزشكردنی ئێوارانیش وه‌ك بژارده‌ی دووهه‌م زۆر قازانجی هه‌ن. یه‌كێك له‌وانه بردنه‌سه‌ری تواناییه له وه‌رزشكردندا، چونكه له درێژایی ڕۆژدا دوو ژه‌م نانتان خواردووه‌و ئه‌مه‌ش ده‌بێته هۆی بردنه‌سه‌ری شه‌كری خوێن. شه‌كر یان گۆلۆكۆزی خوێن یه‌كێك له‌و شتانه‌یه كه بۆ كاری قورس پێویسته. توێژینه‌وه‌یه‌كی نوێ ده‌ریده‌خات كه وه‌رزشكردنی ئێوارانیش وه‌ك وه‌رزشكردنی به‌یانیان كاتژمێری ده‌روونیتان پێشده‌خات.


نێردەی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ سوریا پێنجشەممە (29 تشرینی دووەم) رایگەیاند كه "هیچ بەرەوپێشچونێکی ئاشكرا" لە وتوێژەکانی کازاخستاندا بۆ دەستوری نوێی سوریا نیە، کە وەك هەنگاوێکی گرنگ بەرەو چارەسەرکردنی شەڕی درێژخایەنی وڵاتەکە دەبینرێت، ئاژانسی فرانس پرێس رایگەیاند.\nستافان دی میستورا، کە مانگی رابردوو دەستلەکارکیشانەوەی راگەیاند، درێژەی بە خولەکەی وەك نێردەی ئاشتی دا بۆ دوو رۆژ بۆ وتوێژکردن لە ئەستانەی پایتەختی کازاخستان.\nدوای ئه‌و وتوێژانه‌ی له‌لایه‌ن تورکیای پشتیوانی ئۆپۆزسیۆن و روسیا و ئێرانی پشتیوانی رژیمی سوریاوه پشتگیریكران، بەیاننامەیەك لە نوسینگەی دی میستورا ئاماژەیدا بەوەی نێردەی تایبەت بەپەژارەوە رایدەگەیەنێت كه "هیچ پێشکەوتنێکی ئاشكرا لە سەرکەوتن بەسەر گرێکوێرەی 10 مانگەدا بەدەستنەهاتووە بۆ پێکهێنانی لیژنەیه‌كی دەستوری".\nبەیاننامەکە راشیگەیاند کۆبوونەوەی ئەستانە "هەلێکی لەدەستچوو بوو بۆ خێراکردنی دامەزراندنی لیژنەیەکی دەستوری باوەڕپێکراو و هاوسەنگ و گشتگیر، كه سوریا خۆی خاوەنی بێت و لەلایەن سوریاوە سه‌ركردارێتی بكرێت به پاڵپشتی لەلایەن نەتەوە یەکگرتووەکانەوە".\nدانوستانە دوو رۆژەییەکە کە پێنجشەممە کۆتایی هات یازده‌هه‌مین کۆبوونەوە بوو لە ئەستانە لەوکاتەوەی مۆسکۆ دەستیکرد بە هەوڵێکی دیپلۆماسی بۆ کۆتاییهێنان بە شەڕی سوریا لەسەرەتای 2017.\nنەتەوە یەکگرتووەکان چوارچێوەی وتوێژی سوریا دیاریدەکات


https://1baiser.com هایدە موغیسی: باوەڕەکان و دامەزراوە ئیسلامییەکان لە هۆکارە دیارەکانی بندەستیی ژنانن لە کۆمەڵگە ئیسلامییەکاندا |\nHome چاوپێکەوتن هایدە موغیسی: باوەڕەکان و دامەزراوە ئیسلامییەکان لە هۆکارە دیارەکانی بندەستیی ژنانن لە کۆمەڵگە ئیسلامییەکاندا\nهایدە موغیسی: باوەڕەکان و دامەزراوە ئیسلامییەکان لە هۆکارە دیارەکانی بندەستیی ژنانن لە کۆمەڵگە ئیسلامییەکاندا\non: ته‌مموز 06, 2019 In: چاوپێکەوتن, سەرەکیNo Comments\nسازدانی: سەباح موفیدی\nهایدە موغیسی توێژەری باڵا و مامۆستای خانەنشینی زانکۆی یۆرک لە تۆرێنتۆیە. ئەندامی دەستەی نووسەرانی بڵاوکراوەی «بەرابەری» لە ساڵی 1979 لە تاران بوو و لە ساڵی 1980 یەکێتیی نیشتیمانی ژنانی لە ئێران دامەزراند و بوو بە سەرنووسەری مانگنامەی «ژنان لە خەباتدا» (1980-1981). لە ساڵی 1984 زیاتر ڕووی کردە چالاکییە زانستییەکان. وەک توێژەری بواری ژنان نووسراوی سەبارەت بە پرسی ژنان و ئیسلام بڵاو کردووەتەوە و لە ئاستی نێودەوڵەتیدا ناسراوە.چەند خەڵاتی زانستی بە دەست هێناوە، لەوانە خەڵاتی ژنی بەرچاوی ئاکادیمیکی ساڵی 2014 لە کەنەدا. لەپەرتووکەکانی: دیاسپۆرای مسوڵمان، جێندەر، کولتوور و شوناس (2006)؛ ژنان و ئیسلام: چەمکە ڕەخنەگرانەکان لە کۆمەڵناسیدا (2005)؛ فیمینیزم و بناژۆخوازیی ئیسلامی: سنووردارێتییەکانی شیکاریی پاش مۆدێرن (2000)؛ پۆپۆلیزم و فیمینیزم لە ئێران: خەباتی ژنان لە بزووتنەوەی شۆڕشگێڕانەی پیاوانەدا (1994).\nئاژانس: ئێوە لە بوارەکانی ژنان، جێندەر، فیمینیزم و ئیسلام، فیمینیزم و دیموکراسی توێژینەوە و لێکۆڵینەوەتان هەبووە.بە پێی ڕادەی گەشەی دیموکراسی، پەیوەندیی و ڕاگەیاندنەکان و بەرزبوونەوەی ئاستی ئاگایی خەڵک، دۆخی گشتی مافی ژنان لە ئاستی جیهاندا چۆن دەبینن؟\nپڕۆفیسۆر موغیسی: لە زۆربەی کۆمەڵگاکاندا وێنا کولتوورییەکان، بە تایبەت ئەوەی پەیوەندیی بە چەمکەکان و جیاوازییەکانی ژنیەتی و پیاوەتی هەیە، هەڵبژاردنەکان و دۆخی کۆمەڵایەتیی ژنان دیاری دەکەن. ڕۆڵی پەیوەندیدار بەجێندەر کە بە درێژایی مێژوو بە یارمەتیی ئایین، خێزان، نەریتەکان، پەروەردەی فەرمی، ئامرازەکانی پەیوەندیی بە کۆمەڵ و یاسا، لە ڕێگەی چاوەڕوانییە کولتووریی و کۆمەڵایەتییەکان لە ژن و پیاو، دووپات کراونەتەوە و جێکەوتوون، و چاوەڕوانییەکان و باوەڕەکان و بەها ئەخلاقی و کۆمەڵایەتییەکان، بە پاڵپشتی یاسا، ڕەگەز واتە جیاوازییە بایۆلۆجییەکان دەکەن بە جێندەر.\nبەم جۆرە ئەوەی کە دەسەڵاتی ئابووری و کۆمەڵایەتی هەیە لە کردەوە و دژکردەوەکانی ڕۆژانەدا، لە خێزان و لە کۆمەڵگادا، ژن و ژنیەتی بە بەراورد لەگەڵ پیاو و پیاوەتی بە کەمبایەختر هەڵدەسەنگێنێت؛ بچووکتربوونی لەشی ژن و گەورە و بەهێزبوونی لەشی پیاو وەکو هۆ و پاساوکەری نابەرابەری بایەخ و دەسەڵاتی کۆمەڵایەتی دوو ڕەگەزەکە پێشکەش دەکات. بەڵام چینی کۆمەڵایەتی، ڕەگەز، گرێدراوێتیی نەتەوەیی و ئەزموونە سێکسییەکانیش لەسەر ئەزموونەکان و ویست و داخوازییەکانی ژنان کاریگەرە. جۆراوجۆری و ئاڵۆزیی پرسەکانی ژنان لە وڵات، نەتەوە، کولتوور و ئایینە جیاوازەکاندا نابێت ئەو ڕاستییە داپۆشێت کە لەناو پەیوەندییە پێش مۆدێرنەکاندا هیچ تایبەتمەندییەکی تر بە ڕادەی زاڵیەتیی پیاوان سەخت و خۆڕاگر نەبووە و نییە.\nسروشتییە کە ئاستی گۆڕانکارییە ئابووری و کۆمەڵایەتییەکان، پەروەردە و ئاگاییە کولتووری و سیاسییەکان لە کۆمەڵگە دیموکراتیکەکاندا، هەم گرنگایەتیی هێزی فیزیکی و هەم سێکسیزم یان ڕەگەزخوازیی لە هەندێ کۆمەڵگادا تووشی کێشە و تەنگژە کردووە. ژنان لە وڵاتانی ڕۆژئاوادا سەرکەوتنی یاسایی گەورەیان لە بوارە جیاوازەکاندا لە باری مافی کولتووری، کۆمەڵایەتی و یاسایی بە بەراورد لەگەڵ خۆشکەکانیان لە شوێنەکانی تری جیهاندا دەستەبەر کردووە کە دەرەنجامی خەباتی ئەوان بۆ بە فەرمی ناسینی دۆخی هاووڵاتێتیی تەواو (تاکایەتی) ژنانە؛ واتە بەرابەری لە یاسا و لە بەرانبەر یاسادا. ئەگینا زۆرێک لە لەمپەڕە هەبووەکان لە کۆمەڵگە ئیسلامییەکاندا کە لە گەشەی تاک و کۆمەڵایەتیی ژنان بەرگیری دەکەن لە قۆناغە سەرەتاییەکانی گەشەی سەرمایەداری لە ئەورووپاشدا هەبوون. لەوانە دەکرێ وەک نموونە ئاماژە بکرێت بە بەرگیری لە پەروەردەی ژنان، سنووردارێتی دامەزراندنی ژنان، بێبەربوونی ژنان لە مافی دەنگدان، ڕێگەپێدراوبوونی دەستدرێژی و توندووتیژیی لەسەر ژنان لە لایەن مێردەكانیانەوە، بێبەربوون لە مافی سەرپەرشتیی منداڵان و ڕێسا وشک و سەختگیرانەکانی ئەخلاقی و پەیوەندیدار بە ڕەگەزێتی. خەباتی ئەستەمی فیمینیستەکان و چاکسازیخوازانی کۆمەڵایەتی بۆ لەناوبردنی ئەم لەمپەرانە، تاقیکارییەکی دیاریکەر بۆ پڕۆژەی مۆدێرنیتە بووە. زۆرێک لە چاکسازییە بۆرژواییەکان لە بوارەکانی وەک پەروەردە، تەندروستی، هەلومەرجی کار، یاساکانی خێزان و کاروبارێک وەک ئەوانە کە لە کۆمەڵگەکانی پێش سەرمایەداریدا وێنا نەدەکرا لە دوای زیاتر لە چەندین دەیە خەباتی ژنان، لە قازانجی ئەوان گۆڕدرا. ئەم گۆڕانکارییانە بە دەسکەوتێکی گەورە بۆ فیمینیستەکان لە کۆمەڵگەکانی ڕۆژئاوا (لە هەندێ بواردا لە کۆمەڵگە ناڕۆژئاواییەکان هەڵبەت بە ترس و پارێزەوە) دێتە ئەژمار. بەراوردی ئامار و ژمارەکانی پەیوەندیدار بە دەسڕاگەیشتنی بێ لەمپەری ژنان بە پیشە، تەندروستی، پێشکەوتن لە پیشە سیاسییەکان و مافی بەرابەر لە پەیوەندیییە سێکسی و خێزانییەکان لە ئاستی جیهاندا، جیاوازیی گەورە لە نێوان ماف و ئیمکاناتی ژنان لە ڕۆژئاوا و لە کۆمەڵگاکانی تردا پیشان دەدات، وێڕای ئەوەی کە بۆ نموونە نەبوونی دەسەڵاتی ژنان لەسەر جەستەی خۆیان، چەوساندنەوە و کەڵکی نالەباری سێکسی، توندوتیژیی زۆر، ئەزموونی هاوبەشی هەموو ژنان لە باشوور و باکووردایە. یان گوشار لەسەر ژنان بۆ هاوئاستکردنی ژیانی خۆیان لەگەڵ ئەو وێنانەی کە میدیاکان پێشکەشیان دەکەن یان ئەوەی کە پێی گوتراوە «داوی جوانی»، لە هەموو شوێنێک ژنانی چینی مامناوەند دەخاتە ژێر گوشار. بەڵام لە ئێران، لە هەلومەرجی ئێستاکەدا ژنان مافی بەرابەریان وەک هاووڵاتی نییە، بەرابەری لە یاسا و لە بەرانبەر یاسا بە پێی شەرع لە ژنان و کەمینە ئایینییەکان درێغی کراوە. لەگەڵ ڕووخانی سیستمی پاشایەتی و جێگیربوونی ئیسلام مەکتەبێ کە یەکەمین ئەرکی خۆی بە ڕێکخستنی پەیوەندییە ڕەگەزێتی و کولتورییەکان، کۆنتڕۆڵی ژنان و پاراستنی خێزانی باوکسەروەر دەزانێت، حکومەتی مەلاکان لە ڕێگەی دەسەڵاتی حکومی یان بە پاڵپشتی تەشەنەی سیاسی و ئایینی هەوڵ دەدات لەژێر ناوی پاراستنی کەرامەتی ژنان و پیرۆزیی خێزان ژنان لە پانتایی گشتی بكاتە دەرەوە. بەو جۆرە دەرەنجامەکەی سنوورداربوون یان بەربەستنی دەسڕاگەیشتنی ژنان بە سەرچاوە ئابووری و ئاسوودەییەکانی کۆمەڵگەیە. ئەوەندە بەسە ئاماژە بکەم کە لە نیشاندەری «ئیندێکسی بەرابەری ڕەگەزێتی» کە لە ساڵی 2010 بەملاوە ساڵانە بە ئەژمارکردنی چوار هۆکاری پەروەردە، تەندروستی، ئابووری و سیاسەت لە ئاستی نێودەوڵەتیدا ڕاپۆرت دەکرێت، وڵاتانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و باکووری ئەفریقا (بێجگە لە ئیسڕائیل) بەردەوام لە خوارترین ئاستی وڵاتانی جیهاندان. سەیر ئەوەیە کە لەناو وڵاتانی ئەم ناوچەیەی جیهان، ئێران و ئوردون دوو وڵاتن کە لە دە ساڵی ڕابردوودا نیشاندەرەکانی «مەودای ڕەگەزێتی» لەوانەدا خراپتر بووە. لە ساڵی 2017دا لەم نیشاندەرە جیهانییەدا لە نێوان 144 وڵاتدا ئێران پلەی 140ی هەبووە. بە پێی ئەو زانیارییانەی کە ئێمە لەسەر ئێران هەمانە، ئەم ئاستە نزمەی بەرابەری ڕەگەزێتی ئەوەندە جێی سەرسووڕمان نییە. ئامارە فەرمییە حکومییەکان لەوانە «ئامارگرتنی نموونەیی ناوەندی ئاماری ئێران»، «سەرژمێری جەماوەر و خانووبەرە» و «گەڵاڵەی ئامارگرتن لە هێزی کار» پیشاندەری ڕەوتی دابەزینی بەشداریی ژنان لە هێزی کار و پەرەسەندنی جێی سەرسووڕمانی بێکاری لە نێوان ژنانی شار و لە ماڵدا مانەوەی ئەوانەن. لە لێکۆڵینەوە جۆراوجۆرەکاندا ڕادەی بێکاریی ژنان بە پێی سەرژمێریی جەماوەر و خانووبەرە، لە ساڵی 2017/1396دا سێ ئەوەندەی پیاوان ئاماژەی پێ کراوە. هەر لەو ساڵەدا تەنیا لە سەدا 40ی هێزی کاری 10 ساڵە بۆ 64 ساڵە لە بازاڕی کاری وڵاتدا چالاک بوون کە تەنیا نزیکەی ١٢ لەسەدی ئەوان ژن بوون. توێژەران دابەزینی ڕادەی بەشداریی ئابووری و زیاتربوونی ڕادەی بێکاریی ژنانی خوێندەواری شار بە «کارەسات» ناو دەبەن. سیاسەتەکانی پشکی ڕەگەزێتی لە پیشە و قەیرانی درێژخایەنی پێکهاتەی ئابووری لە لایەک و بێکارکردنە فەرمییەکان، بۆ نموونە لەژێر ناوی کەمکردنەوەی کاتژمێرەکانی کاری ژنان یان لەم دواییانەدا زیاترکردنی پشووی دووگیانی بۆ دایکان لە ٦ مانگ بۆ 9 مانگ (کە بە پێی ئاماری ڕێکخراوی دەستەبەری کۆمەڵایەتی دەبێتە هۆی دەرکردنی یەک لە سێی دایکانێ کە چوونەتە پشوو) بەرپرسی بێبەرکردنی ژنان لە دەستەبەرکردنی داهاتی سەربەخۆ و ڕادەی زۆری بێکاری ئەوان و زیاتربوونی «کەلێنی ڕەگەزێتی» لە پانتایی پیشەدایە.\nئاژانس: لە پەیوەندیی لەگەڵ پرسیاری پێشوو، دۆخی ژنانی مسوڵمان لە ئاستی جیهانی و وڵاتانی مسوڵمان چۆنە؟ گۆڕانێکی هەستپێکراو لە بواری بەرابەری و ڕەچاوکردنی مافی ئەواندا دەبینرێت؟\nپڕۆفیسۆر موغیسی: ئەوەی کە دەکرێ زیاتر بکرێت ئەمەیە کە بێجگە کەمپەرەسەندنی ئابووری و سیاسی، باوەڕەکان، فەرمانەکان و دامەزراوە ئیسلامییەکان لە هۆکارە دیاریکەرەکانی جێکەوتنی بندەستیی ژنان لە کۆمەڵگە ئیسلامییەکان، بوون و هەن. زۆرێک لە توێژینەوە گرنگە فیمینیستییەکان لەسەر پەیوەندییە ڕەگەزێتییەکان لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، دواهاتە کۆمەڵایەتی و سیاسییەکانی سەرقاڵبوونی کولتووری ئیسلامی بە پەیوەندیییە سێکسییەکان و کۆنتڕۆڵی ئاکارەکانی ژنان لە ڕێگەی خستنە پەراوێز و جیایی دوو ڕەگەزەکە لە کۆمەڵگە، بۆ ژنان تاوتوێ کردووە.\n«فاتیمە مێرنیسی» مانەوەی سەرسەختانەی پەراوێزخستنی ژنان لە کۆمەڵگە ئیسلامییەکان بە دەرەنجامی جۆری کەڵکوەرگرتنی ئیسلام لە مەودا و یاساکان و میکانیزمەکانی تری پەیوەندیدار بە کۆنتڕۆڵی ڕەگەزێتی یان سێکسوالیتەی ژنان دەزانێت –واتە بۆ ئەوەی کە پیاوان بتوانن ئەرکە ئایینی و کۆمەڵایەتییەکانی خۆیان بە جێ بهێنن دەبێت ژنان کۆنتڕۆڵ بکرێن. بە واتایەکی تر، جیاکردنەوەی دوو ڕەگەز، حیجاب و فرەهاوسەری دامەزراوەگەلێکن بۆ جێخستنی سەروەریی پیاو و کۆنتڕۆڵی هێزی «تێکدەری» سێکسی ژن. ئەوە لە کاتێکدایە کە ئیسلام بە پێچەوانەی مەسیحییەت، هەبوونی حەزی سێکسی هەم بۆ ژن و هەم بۆ پیاو و پێویستیی بەدیهاتنی ئەوە بۆ هەردووکیان بە فەرمی دەناسێت. بەڵام هاوکات بەدیهاتنی ئەو پێویستییە ئەوەندە مەرجدار دەکات کە لایەنە ئەرێنییەکەی چەمکی ئیسلامی سێکسوالیتە، ناکۆک دەبێت. شەرەف و ئابڕووی خێزان لەم کولتوورەدا گرێدراوی ئاکاری سێکسیی ژنانە. کەواتە ژنان باری بەرپرسیارێتی پاراستنی ئابڕوو و شەرافەتی خێزانیان لەسەر شانە، نەکا کارێک بکەن کە ئەم ئابڕووە بکەوێتە مەترسییەوە. لە لایەکی ترەوە، بەرگری لە نامووسی ژنانی خێزان و خزم کەڵکەڵەیەکی گرنگة بۆ پیاوان هەر لە سەردەمی منداڵییەوە.\nبۆیە جێی سەرسووڕمان نییە کە کوڕانی 13 یان 14 ساڵ، بە تایبەت لە نەبوونی باوکدا، فەرمان بدەن بە خۆشکانی گەورەتر لە خۆیان و سەرکۆنەی شێوازی لەبەرکردنی جلوبەرگ و ئاکاری ئەوان بکەن. تەنانەت مام یان کوڕی مام یان کوڕی پوور مافی چاودێرییان بە سەر ئاکاری ژنانی بنەماڵە هەیە.\nئاژانس: ئێوە ئەزموونی ژیانتان لە هەر دوو ڕژێمی پێش و پاش شۆڕشی 79ی ئێران هەیە. دۆخی ژنان لەم دوو ڕژێمەدا چۆن هەڵدەسەنگێنن؟\nپڕۆفیسۆر موغیسی: هەروەها کە دەزانن ژنانی ئێران لە پێش سەد ساڵ بەر لە ئێستاوە لە زۆرێک لە ڕاپەڕینە خۆڕسکەکانی خەڵک لە دژی زیاتربوونی نرخەکان، زیاترکردنی باجەکان و ناڕەزایەتی دەربڕین لەسەر هەلومەرجی کار ئامادە بوون. ئەم ناڕەزایەتی و ڕاپەڕینانە زۆرتر دەرەنجامی بارودۆخی ڕۆژانەی ژیانی ئەوان و خێزانەکانیان و بە هۆی درێژەدان بە ژیان ڕوویان دەدا. واتە ئامادەبوونی ژنان لە بزووتنەوە سیاسییە ئازادیخوازانە و دژە کۆلۆنیالیستییەکان بۆ وێنە لە شۆڕشی مەشرووتەدا وەکو ژن، وەک بوونەوەرێکی خاوەن ویست و دەنگی سەربەخۆ نەبووە. چالاکیی سیاسیی ئەوان کاتێک بوو بە «بزووتنەوە» کە ئامادەبوونی ژنان بە شێوەی ڕێکخراو، لەگەڵ داخوازییە دیارەکان لەوانە ناڕەزایەتی لەسەر نابەرابەری نێوان دوو ڕەگەز، زنجیرەپلەی ڕەگەزی و هەڵاواردنە سیاسی و کۆمەڵایەتی و یاساییەکانی هێنایە ئاراوە. هەڵبەت بە پێی دۆخی سیاسیی زاڵ و بەهێزی یان لاوازیی دەوڵەتەکان بزووتنەوەی ژنان هەڵبەزین و دابەزینی هەبووە. واتە خولە جیاوازەکانی بزووتنەوەی ژنان پەیوەندیی هەبووە لەگەڵ بەهێزیی یان لاوازیی سەرکوت و توندووتیژیی سیاسی و دەسەڵاتی فەرماندەرانەی حکومڕانەکان کە بەشێکی گرنگ لە ستراتیژی پەرەپێدانی سەرمایەداری و ڕەوتی مۆدێرنیتە لە ئێران بووە. سەردەمی پاشایەتیی ڕەزا شا لە باری مێژووییەوە لەگەڵ هەندێ گۆڕانی ئەرێنی بۆ ژنان بوو لەوانە زیاتربوونی خوێندنگەکانی کچان، کردنەوەی زانکۆ کە ژنانیش مافی ڕۆشتن بۆ زانکۆیان هەبوو و لابردنی حیجاب کە ژنانی بردە ناو پانتایی کۆمەڵایەتییەوە. ئەمانە هەمووی لە ڕێگەی کورتکردنەوەی دەستی مەلاکان لە پانتایی یاسایی و دادوەریی و کاری پەروەردەدا جێبەجێ کرا. بەڵام بە حوکمی کردنی بزووتنەوەی ژنان و بەرگیری لە چالاکییە سیاسییەکانی ئەوان، بزووتنەوەی ناحکومی ژنانی لەناو برد. ئەم خاڵە دەکرێ سەبارەت بە سەردەمی پاشایەتی کوڕەکەشی، پاش کودەتای 28ی گەلاوێژ تا شۆڕشی ڕێبەندانیش بووترێت. کەڵک وەرگرتنی ڕژێم لە ئارمانی ژنان و بەکارهێنانی زۆر و کۆئۆپتاسیۆن ([بەرەو خۆ ڕاکێشان]) کاریگەریی نەرێنی بۆ بزووتنەوەی فیمینیستی هەبوو. ڕژێم لە ڕێگەی ناسیاسیکردنی چالاکی بزووتنەوەی ژنان و دوورخستنەوەی خەباتی ئەوان بۆ دەستەبەرکردنی بەرابەری ڕەگەزیی لە خەبات بۆ دەستەبەرکردنی دادپەورەریی کۆمەڵایەتی، دیموکراسی و مافی دیاریکردنی چارەنووس، بزووتنەوەی ژنانی لە چاو هێزە پێشکەوتووەکان بێ بڕوا کرد و نادیاری و سەرلێشێواویی زۆر سەبارەت بە ویستە فیمینیستییەکان پێک هات. دەرەنجام چ بوو؟ نەبوونی بزووتنەوەی سەربەخۆی فیمینیستی کە بتوانێت دەستبەجێ پاش شۆڕش لە ڕێگەی بەجوڵەخستنی ژنانەوە وێژمانی پێویست بۆ باسی ستەمی ژن لە بواری تایبەتی کولتووری-کۆمەڵایەتیی ئێران لە حکومەتی مەلاکاندا پێشکەش بکات و لە بەرانبەر سیاسەتەکانی ڕەگەزخواز و دواکەوتووانەدا ڕاوەستێت. دەرەنجام بەدواچوونەوەی باوەڕپێنەکراوی دۆخی ژنان لە هەموو بوارەکانی ژیانی کۆمەڵایەتیدا بووە کە پێشتر ئاماژەم پێ کردن. بەوەشەوە ژنان یەکەم هێز بوون کە لە بەرانبەر سیاسەتی حکومەتی ئیسلامی و کەسی ئایەتوڵڵا خومەینی بۆ ئیسلامیکردنی ڕواڵەت و ئاکاری ئەخلاقی و مافەکانی ژنان دەستیان دایە دەربڕینی ناڕەزایەتی.\nوێنه‌كانی نه‌وشیروان مسته‌فا له دیدگای ڕۆلان بارت و په‌ی بۆردیۆوە\nجەندرمە لە سۆران


لە مەراسیمی دەستبەکاربوونی بایدندا چەند هونەرمەندێک بەشداربوون\nکەمێک لەمەوبەر هەردوو هونەرمەندی گۆرانیبێژ لەیدی گاگا و جێنیفەر لۆپێز لە دەستبەکاربوونی سەرۆکی نوێی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا "جۆ بایدن" گۆرانییان وت.\nئەمڕۆ ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١، لە ئەمریکا مەراسیمی دەستبەکاربوونی سەرۆکی نوێی ئەمریکا بەڕێوەچوو، لە بەشێکی مەراسیمەکەدا لەیدی گاگا سرودی نیشتیمانیی وتەوە و جێنیفەر لۆپێز نمایشی پێرفۆرمانسێکی میوزیکی پێشکەش کرد.\nهەر لە هەمان رۆژدا ئەکتەری بەناوبانگ تۆم هانکس بەرنامەیەکی تەلەفزیۆنی ٩٠ خولەکی تایبەت بە ئاهەنگگێڕان بۆ دەستبەکاربوونی جۆ بایدن پێشکەش کرد، چەندین هونەرمەند و کەسایەتی بەناوبانگ وەک جەستن تیمبەرلیک و جۆن بۆن جۆڤی و دێمی لاڤاتۆ بەشداری پێرفۆرمانسەکەیان کرد.\nلەیدی گاگا پێشتریش وەک لایەنگرێکی جۆ بایدن لە کەمپینی هەڵبژاردنی سەرۆکی نوێى ئەمریکادا پشتگیری لە جۆو بایدن کرد، لەسەر ستەیج لە ویلایەتی پەنسلڤەینیا وتی "بەبێ هیچ گومانێک جۆو بایدن هەڵبژاردە راستەکەیە."


پاشماوەکانی جەنگ لادەبرێن و ژیان دەگەڕێتەوە شنگال\n07:00 - 27/06/2020\nپاشماوەکانی جەنگ لادەبرێن و ژیان دەگەڕێتەوە شنگال\nپاش ئەوەی کە لە چەند هەفتەی رابردوودا ژمارەیەکی زۆری خێزانە ئاوارەكانی شەنگال لە کەمپەکانی سنووری پارێزگای دهۆک گەڕاونەتەوە بۆ سەر زێدی خۆیان ،، چەند گرۆپی خۆبەخش بەخاوێنكردنەوەی پاشماوەكانی جەنگ و چەندین چالاكی دیكە،هەوڵی گەڕانەوەی ژیان بۆ ئەو ناوچانە دەکەن.\n"خەیری ئەلیاس" هاولاتیێکی شنگالەبە "پەیسەر پرێس" ی ڕاگەیاندووە:\nدوای چەند سال بڕیارمان دا بگەڕێنەوە سەر زێدی خۆمان لە سنووری قەزای شنگال و لە ژیانی ئاوارەیی ڕزگار ببین. بەپێی وتەكانی ئەو هاوڵاتییە، نەگەڕانەوەی هاوڵاتیان بۆ زێدی خۆیان پەیوەندی بە لایەنی پەیوەندیداری حكومەتەوە هەیە ،( خزمەتگوزاریی لە قەزای شنگال لە ئاستی پێویستدا نییە بۆیە خەڵك ناگەڕێنەوە ،ئەو هاوڵاتیە گوتیشی داوا لە لایەنە پەیوەندیدارەکان دەکەین خزمەتگوزاری لەو ناوچەیە دابین بکرێت بۆ ئەوەی زیاتر خەڵک بگەڕێتەوە دەڤەری خۆیان و لە ژیانی ئاوارەیی ڕزگاریان بێت).\n" موراد خەلەف" کە ئەندامی سەنتەری گەنجانی رەمبوسی لە قەزای شنگال بە "پەیسەر پرێس"ی گوت:پاش ئەوەی هەلمەتی گەڕانەوەی خۆبەخش لەلایەن خەڵکەوە دەستی پێکرد بۆ ناوچەکانیان لە قەزای شنگال بەتایبەت گوندی رەمبوسی، ئێمەش بە ئەرکی خۆمان زانی کە خزمەتی ئەوان بکەن بۆیە ئێمە ئەم سەنتەرە دامەزراندووە ت لەم ڕێگەیەوە چیمان پێدەكرێت ئەنجامی بدەین.\nئاماژەی بەوەشکرد کە کارەکانیان لەو سەنتەرە بریتیە لە : بلاوکردنەوەی هۆشیاری ڕۆشنبیری، هەوڵدان بۆ باشترکردنی خزمەتگوزاریی لە ناوچەکانیان پشتیوانیکردنی خاوەن بەهرەکان، پاقژکردن و خاوێنكردنەوەی ناوچەکە لە پاشماوەکانی جەنگ و کارکردن بۆ دووبارە ئاوەدانکردنەوەی ناوچەکە.\n"فەیسەل عەڤدۆ" کە ئەندامی گرۆپی رۆناکی ژیان بۆ "پەیسەر پرێس" گوتی:\nئەوان ماوەیەکە وێنەکێشی لەسەر دیوارەکانی ناحیەی گرعزێریان دەستی پێکردووە لە باشووری چیای شنگال بۆ ئەوەی پاشماوەکانی جەنگ لاببرێن.و جوانكاریی و ئومێد بە شارو ناوچەكە ببەخشنەوە هەروەها گوتی، پێش چەند رۆژێک ئەوان چالاکی تەرفیهییان بۆ مندالانی ئەو خێزانانەی کە گەراونەتەوە لە گرعزێر ئەنجامداوە بۆ ئەوەی کە هەست بە تەنیایی نەکەن و خەندەو خۆشی بیخەنەوە سەر لێوەکانیان.\nبەڕێوەبەری شارەوانی ناحیەی گرعزێر-جەلال سەعدۆ- بە "پەیسەر پرێس"ی ڕایگەیاند، پاش گەڕانەوەی خەلک ئەرکیان زۆر تر دەبێت و پێویستە لایەنە پەیوەندیدارەکان پشتیوانی ئەوان بکەن و بودجەیەکی تایبەت بۆ ئەوان تەرخان بکرێت بۆ ئەوەی بتوانین زیاتر خزمەتی ئەم ناوچانە بکەن. هەروەها گوتی، کار و چالاکی ئەم گرۆپەخۆبەخشانە زۆر بە گرنگ و باش دەبینین چونکە هاوکارن بۆ ئەوەی دووبارە ژیان بگەڕێتەوە ناوچەکە.


نەبوونی پشتیوانی دارایی بەربەست دەخاتە بەردەم هەوڵەکانی بنیاتنانەوەی نەینەوا\nبەرپرسێك وتی چارەسەرکردنی ئەو وێرانکارییە گەورەیەی پارێزگاکە تووشی بووە لەکاتی جەنگی دژی داعشدا، پێویستی بە زیاتر لە 500 ملیۆن دۆلارە کە لەلایەن حکومەتی فیدراڵیەوە لەمساڵدا بۆی تەرخانکراوە.\nئۆتۆمبیلە خزمەتگوزاریەکان لە 21 حوزەیران هەڵمەتێك ئەنجامدەدەن بۆ چاککردنەوەی شەقامەکانی گەڕەکی سەماح لە موسڵ بەپشتیوانی بانکی جیهانی. [خاوەنی وێنە: شارەوانی موسڵ]\nپلانەکانی بنیاتنانەوە لە پارێزگای نەینەوا بەربەستیان بۆ دروستبووە بەهۆی نەبوونی پشتیوانی داراییەوە، بەجۆرێك "بەشی پێویست نییە بۆ روماڵکردنی تەواوی پرۆژەکانی نۆژەنکردنەوەی ژێرخان"، بەرپرسێکی عێراق چوارشەممە (24 حوزەیران) وتی.\nپەرلەمانتارێكی عێراق، كه نوێنەرایه‌تی نەینەوا ده‌كات، شیروان دووبەردانی وتی لەکاتێکدا نەینەوا یادی 6 ساڵەی داگیرکردنی پارێزگاکە دەکاتەوە لەلایەن رێکخراوی "دەوڵەتی ئیسلامی" (داعش)ەوە، هێشتا بنیاتنانەوەی لەئاستی چاوەڕوانیەکاندا نییە.\nبە دیارونای وت بڕی 600 ملیار دینار (نزیکەی 500 ملیۆن دۆلار) تەرخانکراوە بۆ پشتیوانی دارایی پرۆژەکانی بنیاتنانەوە لە پارێزگاکە لەمساڵدا.\nوتی بەڵام ئەو پشتیوانیە داراییە "بارتەقای ئاستی گەورەی زیانه‌كان نییە کە بەر پارێزگاکە کەوتوون، کە لە هەندێك ناوچەی وەك موسڵی کۆن، دەگاتە ئاستی له‌سه‌دا 90" و وایکرد لە 2017 پەرلەمان وەك ناوچەی کارەساتباری رابگەیەنێت.\nئەندازیارێکی عێراق پردی حوڕییە دەپشکنێت لە موسڵ، کە لە 10 حوزەیران کرایەوە. [خاوەنی وێنە: نوسینگەی راگەیاندنی پارێزگای نەینەوا]\nبەگوێرەی خەمڵاندنە فەرمیەکان، پارێزگاکە پێویستی بە لانیکەم 15 ملیار دۆلارە بۆ هەوڵەکانی بنیاتنانەوە.\nدووبەردانی وتی نەبوونی پشتیوانی دارایی لەمڕۆدا ئاستەنگی سەرەکییە لەبەردەم پلانەکانی بنیاتنانەوەدا "وه کێشەکە گەورەتر بووە بەهۆی لاوازیی ئێستای داهاتەکانی دەوڵەته‌وه له ئه‌نجامی نزمبوونەوەی نرخی نەوتدا".\nوتی هێشتا هەوڵەکان بۆ گەڕاندنەوەی ژیانی ئاسایی بەردەوامن سەرەڕای ئاستەنگە داراییەکان و ئەو سەختیانەی بەهۆی پەتای ڤایرۆسی کۆرۆناوه (کۆڤید-19) تووشمان بووە.\nهەوڵەکان لەئێستادا بەشێوەیەکی زیاتر بۆ چاککردنەوەی خزمەتگوزارییەکانی ئاو و کارەبا و شارەوانین.\nوتی پرۆژە گەورە و ستراتیژییەکان کە چاککردنەوەی پرد و کارگە و ناوەندە پزیشکی و پەروەردەییەکان له‌خۆده‌گرن، "پێویستی بە پارەی زۆرە".\nدووبەردانی وتی رێکخراوە نێودەوڵەتیەکان "رۆڵێکی ئەرێنیان هەبووە لە یارمەتیدانی عێراقدا بۆ چاککردنەوەی زۆر خوێندنگە و نەخۆشخانە و دەزگا خزمەتگوزارییەکان".\nوتیشی: "لەڕێی کۆبوونەوە بەردەوامەکانمانەوە لەگەڵ هاوبەشان و هاوڕێ نێودەوڵەتیەکان، دەمانەوێت پشتیوانی زیاتر بەدەستبهێنین بۆ پارێزگاکە تا هەموو پرۆژەکان تەواوبکەین، لەنێویاندا پلانەکانی بنیاتنانەوە و هەڵمەتەکان."\nتکاشی کرد کە تەرکیز بخرێتە سەر بنیاتنانەوەی خانووە وێرانبووه‌كان لە شەڕی دژی داعشدا -- کە تەنیا لە موسڵی کۆن زیاد لە 20,000 خانوو بوون -- لەگەڵ هەزارانی دیکە لە شەنگال و تەلەعفەر.\nوتی ئەمە کۆتایی بە مەینەتی خەڵکە ئاوارەکە دەهێنێت و ئاماژەیکرد بەوەی نزیکەی 800,000 دانیشتووی نەینەوا هێشتا لە کەمپەکانی هەرێمی کوردستان و دەوروبەری موسڵدا دەژین.


كه‌له‌پووری مێژوویی وەكو یەكێك لە كێشەكانی ئیسلام – History Of Kurd\nHome / مێژووی ئیسلام / شارستانیه‌ت / كه‌له‌پووری مێژوویی وەكو یەكێك لە كێشەكانی ئیسلام\nزريان احمد 2016-03-02\tشارستانیه‌ت, شارستانیەت, مێژووى جیهان, مێژووی ئیسلام لێدوان نووسین ناچالاککراوە لە كه‌له‌پووری مێژوویی وەكو یەكێك لە كێشەكانی ئیسلام 4,985 Views\nزۆربەی شارەزایان باسیان لەوەكردووە پتەوكردنی پەیوەندیی بە رابردوەوە هۆیەكە بۆ سەركەوتن لە ئێستا و ئایندە، بەڵام ئەم حاڵەتە تاڕادەیەك لەناو خەڵكی موسڵمان جیاوازترە، ئەگەر پێچەوانە نەبێت، چونكە لە ئێستادا زۆرجار كەلەپووری ئاڵۆزی مێژووی ئیسلام بووەتە هۆی دروستكردنی گرفت، هەروەها هۆیەك بۆ رەخنە لێگرتن و تانەلێدانیان. ئەم وتارە هەوڵێكە بۆ تێگەشتن لە قەیرانەكانی ناو كەلەپووری مێژووی كاروانی موسڵمانەكان، هەروەها لەسەر هۆكاری ئاڵۆسكان و كێشەكانی ئەو كەلەپوورە هەڵوێستە دەكات لە هەستیارترین جومگەی خۆیدا كە سەردەمە زێڕین و بەراییەكانی ئیسلامە.\nكێشەكانی پەیوەست بە تۆماركردنی مێژوو\nهەموو ئەوانەی ئاگایان لە نووسینەوەی مێژووی ئیسلامی هەیە، لەسەر ئەوە كۆكن بەشی هەرە زۆری مێژووی سەردەمە زێڕینەكانی ئیسلام بە پشت بەستن بەگێڕانەوەی دەماودەم نوسراوەنەتەوە(1)، هۆكاری نەبوونی پێشینەی نووسراویش بۆ ئەو رووداوگەلەی كە قەرار بووە دواتر هەندێكیان ببنە بنەمای تەشریع و پەرستش لە ناو ئوممەتی ئیسلام، دەگەرێتەوە بۆ كەمی خوێندەواریی لە سەردەمی ژیانی موسڵمانە بەراییەكان، ئەمە جگە لە سروشتی خێڵەكیی كۆمەڵگای عەرەبی كە لە دێر زەمانەوە هەموو سەروەریی و بەسەرهاتەكانیان هەر یادەوەریی و دەماودەم بووە، بەدەگمەن پشتیان بە نووسین بەستوە بۆ یاداشتكردن و تۆماركردنیان. وەنەبێت ئەم حاڵەتی دەماودەمە تەنها پەیوەست بێت بە رووداوە مێژووییەكان، بەڵكە لە تۆماركردنی فەرموودەكانی پێغەمبەریشدا (د.خ) هەر هەمان شێواز پەیڕەوكراوە كە بایەخیان زۆر زۆر لە رووداوە مێژووییەكان زیاترە، بە جۆرێك سەرباری بوونی تۆمار و نووسینەوەی فەرموودەكان بەشێوەی بەرتەسك لە سەردەمی پێغەمبەر (د.خ)، كەچی پرۆسەی تۆماركردن و نووسینەوە و كۆكردنەوەی بەرفراوانی فەرموودە و ئەوەی پێیدەوترێت سوننەت دواكەوتووە بۆ دەورانی حوكمڕانیی خەلیفە عومەری كوڕی عەبدولعەزیز (101 ك مردووە). ئەم خەلیفە ئومەوییەی كە ناوی لە ئاستی خەلیفە راشیدینەكانە بۆ چاكەخوازیی، بە فەرمانێك والییەكەی خۆی لە شاری مەدینە (ئەبوبەكر بن حەزم) و والی شارەكانی تری راسپارد سەرجەم سوننەتەكانی پێغەمبەر (د.خ) بنووسنەوە و كۆی بكەنەوە، نەبادا هاوەڵان و زاناكان و ئەوانەی لەبەریانە كۆچ بكەن و دونیا بەجێبهێڵن(2).\nجگە لەم راستییەی سەرەوە بڕوایەكی باو و زاڵ لەناو زۆرێك لە زانا ئیسلامییەكاندا هەیە، كە نووسینەوەی زانستە شەرعییەكان بەشێوەیەكی گشتگیر و بەرفروان لەسەر دەستی شیهابەدینی زوهری (124 كۆچی مردووە) ئەنجامدراوە. زوهری كە پلەی ئیمامی هەیە لە ناو ئەهلی سوننە یەكێكە لە گەورە مێژوونوس و فەرمودەناسەكان و خۆی بەتەنها دەوروبەری 2200 فەرمودەی تۆماركردووە.\nكاریگەریی خراپی رووداوەكان\nئەو وەخت و كاته‌ی فەرموودەكان و زانستە شەرعییەكانی تری تێدا نووسراوەتەوە، بە مێژووی موسڵمانان و سیرەی پێغەمبەری ئیسلامیشەوە، پاش زنجیرەیەك هەرا و گۆبەنی گەورەی ناو واقیعی ژیانی موسڵمانەكان هاتووە لەچەشنی: كوشتنی خەلیفە عوسمان (35 ك)، جەنگی جەمەل (36 ك)، جەنگی سەفین (37 ك)، سەرهەڵدانی خەواریج (37 ك)، كوشتنی عەلی كوڕی ئه‌بوتالیب (40 ك)، قەتڵوعام و سەربڕینی حوسێنی كوڕی عەلی و یاران و بنەماڵەكەی لە كەربەلا (61 ك)، هەموو ئەم رووداوە خوێناوییانەش كاریگەریی گەورە و راستەوخۆیان لەسەر دروستبوونی دەسته‌گەریی موسڵمانەكان و بڵاوبونەوەی رق و قین هەبووە لە ناو ئەوانەی وردەكاریی و بەسەرهاتەكانیان بەشێوەی دەماودەم یان حیكایەت گواستۆتەوە بۆ دوای خۆیان. هەر لەم میانەیەشدا گرۆی هەواداری عەلی كوڕی ئه‌بوتالیب (شیعە) چەندین بەسەرهات و فەرموودە و دەقیان بۆ پیرۆزكردن و سەرخستنی عەلی كوڕی ئه‌بوتالیب فڕێداوەتە ناو تۆماری مێژووییەوە، بەرانبەر بەوانیش موسڵمانە سوننەكان بە چەندین شێواز هەوڵیانداوە كارنامەی ركابەرانی عەلی كوڕی ئه‌بوتالیب جوان و رازاوە بكەن، وەك تۆڵەكردنەوەیەك لەوان.\nلە سایەی ئەو رق و قین و ململانێ خوێناوییەی لە نێوان بەرەی عێراق (عەلی) و بەرەی شام (موعاویە)شدا دروستبوو، پەنابردن بۆ هەڵواسین و دروستكردنی بەسەرهات و ڕووداو بۆ سەرخستنی بیروباوەڕ، شتێكی ئاسایی و چەكێكی بەهێزی ركابەریكردن بووە، بەجۆرێك سەرچاوەكان باس لەوە دەكەن وڵاتی عێراق و شارە بەناوبانگەكانی (كوفە و بەسرە) بوونە لانكەیەكی سەرەكیی داتاشینی گێڕانەوە و هەڵواسینی ریوایەتی هەڵبەستراو، تا كار گەیشتە ئەوەی كەسێكی وەكو ئیمام مالیك (179 ك مردووە) فەتوا بدات بە زەروورەتی مامەڵەكردن لەگەڵ ریوایەت و گێڕانەوەكانی خەڵكی عێراق وەك گێڕانەوەكانی ئەهلی كیتاب (3)، بەپێی فەرمودەی پێغەمبەریش (د.خ) كە بوخاری دەیگێرێتەوە گێڕانەوەكانی ئەهلی كیتاب لە ناو موسڵمانەكاندا نە بە راست دادەنرێن و نە بەدرۆ دەخرێنەوە، ئەمەش ئەوپەڕی بەدگومانی لە گیڕانەوەكانی ئەهلی عێراق و قەبارەی شێوانی گێڕانەوە مێژووییەكان دەردەخات لە سەدەی دووەمی كۆچی و لە ژێر كاریگەریی رووداوە خوێناوییەكانی مێژووی ئیسلام.\nزاناو مێژوونوس قازی ئیبن ئەلعەرەبی ئەندەلوسی(543 ك مردووە) كە یەكێكە لەوانەی پێداچونەوەی كردووە بۆ دەقە مێژووییەكان و بەچاوی رەخنەوە تەماشایان دەكات، باسی لەوەكردوە بەهۆی دەرمارگیرییەوە و لەئەنجامی رووداوە خوێناوییەكان، موسڵمانەكان پەرتەوازەبوون بەسەر چەند دەستە و تاقمێكی جیاجیای هەواداری كەسایەتییەكان و چەندین گروپ دروستبوون بە ناوی “البكریة، العمریة، العثمانیة، العلویة، العباسیة”، هەریەك لەمانەش بە باری خەلیفەی خۆیاندا دایانده‌تاشی و هەوڵیان دەدا پایەی لەچاوی بەرانبەرەكەیدا بەرزتر بكەنەوە، یان پایەی بەرانبەرەكەی نزم بكەنەوە (4). ئەمەش گەورەترین كێشەیە بۆ تۆماری مێژوویی، نەخوازە گەر بزانین لە زۆربەی سەرچاوەكاندا بە چاوی پیرۆزییەوە تەماشای نەوەی یەكەم و دووەم و سێیەمی ئیسلام كراوە بەو پێیەی لە فەرمودەی پێغەمبەردا (د.خ) بە “خیر القرون” ئاماژەیان بۆ كراوە (5).\nكێشەی گواستنەوەی تۆمارەكان\nوه‌نەبێت تەنها پشتبەستن بە گیڕانەوەی دەماودەم كێشەی بۆ كه‌له‌پووری مێژووی ئیسلامی دروستكردبێت، بەڵكە لە گواستنەوەی نووسراو و تۆمار و ریوایەتەكانیشدا گرفتی گەورە روویداوە، بۆ وێنە مێژوونوسێكی گەورەی لە چەشنی ئیمامی تەبەری (310 ك مردووه) بێ سڵەمینەوە لە هیچ ریوایەت و گێڕانەوەیەك هەرچی ديوە و هەرچی بیستوە بە سەنەدەوە وەكو خۆی تۆماری كردووە، ئەركی سۆراغ و بەدواداچوونی گێڕانەوە مێژووییەكان و جیاكردنەوەی راست و ناڕاستیشی بە نەوەكانی دوای خۆی سپاردووە. ئەم مێژوونوسە كە تا ڕادەیەك بە گەورە و راگری مێژوونوسانی ئیسلام دادەنرێت، ئەمەی بە ڕوونی لە پێشەكی مێژووەكەی خۆیدا رونكردوەتەوە بۆ ئەوەی هیچ گلەییەكی لەسەر نەمێنێت، بەڵام توێژەران و لێكۆڵەرانی پاش خۆی ئەمەیان كردوەتە گلەیی بەسەرییەوە، چونكە خۆی خاوەن میتۆد و دیدێكی رەخنەگرانەی كامڵ و تێروتەواو بوە، كەچی رازیی بووە چەندەها ریوایەتی نادروست و پڕ لە هەڵە لە بەرهەمە ناوازەكەیدا هەبێت و سەلیقە و توانای رەخنەگرتن و سۆراغكردنی بەكارنەهێناوە بۆ شەن و كەوكردنیان.\nهەندێكی تری بەر لە ئەویش، وەكو یەعقوبی(284 مردووە) گیڕانەوەكانی هیچ سەنەدیان نییە، هەروەها مەسعودی ( 346 مردووە) تەنانەت ئاماژەی بەو سەرچاوانەش نەكردووە كە ریوایەتەكانی لێ كۆكردوونەتەوە، نەك دیارینەكردنی سەنەد و ریشەیان، هەردوكیشیان هەڵگری دید و خوێندنەوەی تایبەت بەخۆیانن كە هەوادارێتی عەلی كوڕی ئه‌بوتالیب ـ یەو بێلایەن نین دەربارەی رووداوەكان، ئەمەش ئەركەكە قورستر و ئه‌ستەمتر دەكات، چونكە زۆرێك لەو ریوایەتە پڕ لە ئیشكالیەتانەی باسیان كردووە هی سەردەمی خۆیان نەبوون، خۆیان شایەتحاڵی نەبوون، بەڵكە هەر دەماودەم بیستویانە، یان وەك خۆی دەیگێڕنەوە بەبێ ئاماژەكردن بەسەرچاوەكان، كەچی دواتر سەرجەم ئەم گێڕانەوە گومانلەسەرانە بوونەتە بنەڕەت و بنەمایەكی بەهێز بۆ دروستبوونی ئاینزا و ڕەوتی دژ بەیەك، هەروەها بوونەتە هۆی تاڵ و دژواركردنی ژیانی موسڵمانەكان و سەرەنجامیش تەڵخكردنی ئاسۆی پێكەوەژیان و پێكەوەهەڵكردنیان لە سەردەمی ئێستا.\nئەگەر بمانەوێ وردتر لەم باسە بدوێین، ئەوە بەسە ئاماژە بەوە بكەین كە تەبەری بە دروستی 586 بەسەرهات و هەواڵی مێژوویی لە كەسێك گێڕاوەتەوە كە ناوی (أبو مخنف لوط بن یحیی الكوفي)یە، سەرجەم ئەم ریوایەتانەش لە سەردەمی پێغەمبەرەوە دەگێڕنەوە تا دەورانی حوكمڕانیی عەباسییەكان (132 ك) كەچی هەریەك لە ئیبن مەعین، ئەبو حاتەم، دارەقوتنی، ئیبن حەببان، زەهەبی بە جیاجیا سەركۆنە و زەمیانكردووە و بەبێ متمانە ناویان بردووە (6).\nئەم ڕاوییە بەسەرهاتی وەها دەگێڕێتەوە پێنج لاپەڕەی تەواوە، كەچی نە ناوی سەرچاوە و نە سەنەدی تیا نییە، سەرجەم ریوایەتەكانی تریشی هەمان حاڵیان هەیە (7). هەروەها 280 ریوایەتی لە كەسێك گێڕاوەتەوە بەناوی محەممەد سائیب ئەلكەلبی (146 ك مردووە)، لەگەڵ 300 ریوایەت لە محەممەد بن عەمر واقیدی (207 ك مردووە)، لەگەڵ چەندان كەسی تر كە سەرجەمیان لە پێوەرەكانی ڕەخنە دەرناچن و لایەندارن و گێڕانەوەكانیان رەتكراوەتەوە (8). ئەم حاڵەتەی تەبەری كە یەكێكە لە گەورە پێشەواكانی تەفسیرو شەرعزانی و مێژوو مشتێكە بۆ نموونەی خەروارێكی گەورەی بەرهەمی كه‌له‌پووری مێژوویی كە لێوان لێون لە بۆمب و چەكی دەستی گروپە ئاینییەكانی ئێستا بۆ بەرهەمهێنانی توندوتیژیی و رەتكردنەوەی یەكترو پێكدادان.\nلەپاش هەندێ هەوڵی لێكۆڵەران و هەندێ كۆششی پەرتەوازە و سنورداری لە چەشنی ئیبن ئەلعەرەبی ئەندەلوسی مالیكی، ئیبن تەیمییە، ئیبن حەجەر، ئیبن كەسیر، رەنگە لە ریزی مێژوونوسە گەورەكانی ئیسلامدا ئیبن خەلدون (809 ك مردووە) یەكەم كەس بێت لە ئاستی گەورەكان كە دركی بە مەترسی قەبارەی ئەم ئاوەژووكردنە كردبێت و پێشنیازی رێگاچارەی بەرەنگاربونەوە و مامەڵە لەگەڵكردنی بەشێوەیەكی عەقڵانی و زانستی كردبێت.\nئەم زانایە پێیوایە كۆمەڵێك هۆكاری بەهێزی ئاوەژوكردن و تەزویری مێژوو هه‌ن، كە دوان لەوانە سەرەكیی و جێی سەرنجن، یەكەمیان دەمارگیریی مەزهەبی و دووەمیان، بەخششی ماددی و خەڵاتەكانی میرو دەسەڵاتداران، بۆیە هەمیشە پێداگریی كردووە لەسەر ئەوەی بە وریاییەوە مامەڵە لەگەڵ ورد و درشتی گێڕانەوە مێژووییەكان و كۆی كه‌له‌پووری مێژوویی ئیسلام بكرێت (9)، بەڵام سەیر ئەوەیە هەر خودی ئیبن خەلدون خۆی كە لە هەموو كەس باشتر دركی بەم راستییە كردوە، پەیڕەوی لەو رێگاچارانە نەكردووە كە پێشنیازیكردوە بۆ پاڵفتەكردنی مێژووی ئیسلام و لە بەرهەمەكەی خۆیدا (العبر) كە بە مێژووی ئیبن خەلدون بەناوبانگە لەسەر هەمان میتۆدی مێژوونوسانی پێش خۆی رۆشتووە كە گواستنەوەی هەواڵەكانە بەبێ سەرنجدان و وردبوونەوە لە مەتن و سەنەدەكانیان، ئەمەش وایكردوە میتۆدی پاڵفتەكردن جێگەی خۆی نەگرێت و گواستنەوەی لێشاوێك لە هەواڵ و زانیاری مێژوویی پڕ لە ئیشكال بەردەوامی هەبێت كە ئێستا بوونەتە كێشەی گەورە بۆ موسڵمانەكان.\nلە دوای ئیبن خەلدون كەسی تر لە ئاستی زانیاری و زانستی ئەودا درێژەی بەم میتۆدە نەداوە لە گەڕان بەدوای فاكتەری رووداوەكان و تێڕوانینی گوماناوی ریوایەتەكان، ئەمەش رێگەخۆشكەرە بۆ ئەوەی مێژووی ئیسلامی وەكو مێژووی گشتی بچێتە خانەی ئەو زانستانەی كە هەندێك بە شێخی چەواشەكاریی “شیخ الأضاليل” لە قەڵەمی دەدەن بەهۆی ئەو لێكەوتە خراپانەی لە ئەنجامی خوێندنەوەی ئەم مێژووەوە بەرهەم دێن، بۆ نموونە لە هەندێ لە سەرچاوەكانی شیعەدا هاتووە كە عەلی كوڕی ئەبو تالیب بە راكێشان و پەلكێشان براوە بۆ بەیعەتدان بە ئەبوبەكر، هەندێكی تریان دەڵێن بە حەپل راكێشراوە(10)، لەكاتێكدا هەر ئەم سەرچاوانە سوورن لەسەر ئەوەی عەلی كوڕلا ئه‌بوتالیب بێ وێنەیە لەغیرەت و ئازایەتی و شەهامەت، لەناو عەرەبیشدا وا باو بووە كە مەگەر كەسێك عەقڵی لەدەست دابێت، ئەگینا زاتی نەكردوە بەرەنگاریی عەلی ببێتەوە كە لە تەمەنیدا جگە لە خودا كڕنوشی بۆ هیچی تر نەبردووە، ئیتر چۆن دەچێتە عەقڵەوە بەزۆر شتێكی وەهای پێ بكرێت؟!\nبێگومان رەواندنەوەی ئەم تەمە و ئەم بەسەرهاتە و وەڵامدانەوەی بە پێوەرە رەخنەگرییەكەی ئیبن خەلدون هەموو پەیڕەوانی شیعە رزگار دەكات لە گرێ و هەست بە ستەملێكردنێكی قووڵ كە بەرانبەر سوننەكان هەیانە و ناهێڵێ بە ئاشتەوایی لەگەڵیاندا بژین. بەهەمانشێوە لەبەرەی سوننەكانیش چەندین نموونە و میراتی كه‌له‌پووریی لەمە خراپتر هەیە كە رێگرە لەوەی بیر لە هەڵكردن لەگەڵ سوننەكان بكەنەوە، كە تۆمەتباركردنی وەزیری شیعی ئیبن عەلقەمی بەوەی بەغدای دا بە دەست مەغۆلەكانەوە (656 ك) دیارترین ئەو رووداوانەی كە كاریگەریی لەسەر ئێستا هەیە.\nزۆربەی سەرچاوە سوننییەكان تەنانەت رەسەنەكانیش، ئەم وەزیرە شیعییە بە هۆكاری ماڵوێرانی و كارەساتی هەموو ئوممەتی ئیسلام دەزانن لە كاتێكدا هەموو بەڵگە مێژوویی و خوێندنەوە عەقڵانییەكان كۆكن لەسەر ئەوەی شاڵاوی مەغۆل گەورەتر بوە لە رۆڵی ئەم وەزیرە شیعەیە، لاوازیی و داڕمانی دەزگاكانی خەلافەتی عەبباسیش پێویستی بە خیانەتی ئیبن عەلقەمی نەبووە بۆ ڕووخان و كەوتن، رەنگە ناوبراو هەلپەرست بووبێت و خۆی و خێزانەكەی لە مەرگێكی حەتمی رزگار كردبێت لەپاش گرتنی بەغدا، هەر بەم هۆیەشەوە پۆستەكەی مابێتەوە لەسایەی حوكمڕانیی مەغۆلدا، بەڵام ناكرێت و ناچێتە عەقڵەوە ئەو بەتەنها هۆكاری كەوتنی بەغدا بووبێت (11).\nبەمدواییانە هەندێك لە مێژوونوس و توێژەرەكان هەوڵیانداوە بۆ قوتاربوون لەو گومان و دژیەكییانەی لە كەلەپووری مێژووی ئیسلامیدا هەن رێگای فەرمودەناسەكان بەكاربهێنن، لەوانەش لێكۆلینەوەی محەمەد تاهیر بەرزنجی لەسەر مێژووەكەی تەبەری و جیاكردنەوەی (صحیح الطبري) لە (ضعیف الطبري) لە دوتوێی 14 بەرگی گەورەدا، هەروەها بەرهەمەكانی مێژوونوسی عێراقی ئەكرەم زیا ئەلعومەری لە پێشەنگی ئەم هەوڵانەیە، بەڵام جێبەجێكردنی ئەم میتۆدە سەخت و قورسە كە پشت بە زانستەكانی (علم الرجال) و (الأسانید) دەبەستێت چەندین كۆمای گەورە لە خەرمانی كه‌له‌پووری مێژوویی دەسوتێنێت و یەكسانی دەكات بە سفر، هەروەها چەندین كەلێن و بۆشایی لە سەردەمە مێژووییەكان دروستدەكات، بۆیە چەندە جێگەی خۆشحاڵی و دەستخۆشیی بووە، هێندەش جێگەی نیگەرانی و رەخنەیە، بەو پێیەی مامەڵەكردنی مێژوو وەكو فەرمودە لە باكگراوەند و فەزا كۆمەڵایەتییەكە دایدەڕنێت و لەو رێسایە لایدەدات كە مێژوو وەكو ئەزموونی كۆمەڵگایەك تەماشا دەكات، نەك سەنەد و گێڕانەوەی تاكە كەس، جگە لەوەش نەك مێژووی ئیسلام بەڵكە مێژووی هیچ میللەت و نەتەوەیەك بە پێوەرەكانی فەرموودەناسی نەنووسراوەتەوە، هەروەها مەرج و بەندوباوەكانی فەرمودەی بەسەردا جێبەجێنابێت، بەڵام بوونی ئەم میتۆدە زانستییە ورد و سەختگیرە بۆ ئەو گێڕانەوە و جومگە مێژووییانەی كە هەڵوێستی فیقهی و مەزهەبییان لێ دەكەوێتەوە یان پەیوەستن بە ئەحكام و شەریعەتەوە شتێكی پێویستە، چونكە مێژووی عەقیدە و مێژووی شەریعەت جیاوازە لە مێژووی ئاسایی، لەدەرەوەی ئەم وێستگە گرنگانەش مێژووی ئیسلامی هەر لە قاڵبی گێڕانەوە بەسەرهاتدا بمێنێتەوە، رەنگە زیانەكانی وەك ئێستا قورس نەبن كە لە زۆر جێگدا ئەوەندەی بەرهەمهێنەری رق و قین و پێكدادانن، هێندە فاكتەرێك نین بۆ پەرەدان بەگیانی لێبوردەیی و پێكەوەهەڵكردن.\nبەكورتی لەبەر رۆشنایی ئەم گوزەرەی سەرەوە دەكرێت بوترێت:\nكه‌له‌پووری مێژووی ئیسلام بەكۆڵێك كێشە و گرێ و گۆڵەوە گەشتۆتە نەوەكانی ئێستا و هێندەی لایەنە گەش و جوانەكانی هەڵگری كێشە و قەیران و داوی پێكدادانە، چونكە لە ژینگە و دۆخێكی تەندروستتدا كۆنەكراوەتەوە و تۆمار نەكراوە. مامەڵەكردن لەگەڵ ئه‌م كه‌له‌پوورە وریایی زۆری پێویستە، خاڵی یەكەم پێویستە ئەم كەلەپوورە لە ئایین و شەریعەت جیا بكرێتەوە و دواتر بە میكانیزمی تایبەت مامەڵەی لەگەڵدا بكرێت كە تەبا بێت بە بنەماكانی شەریعەت و شیكاری واقیعی و زانستی سەردەم، هەندێك هەوڵیش لەم بوارەدا هەیە كە هەرچەندە كامڵ نین و چارەسەری یەكلایی و گشتگیر نین، بەڵام دەكرێت ببنە میكانیزمێك بۆ پاڵفتەكردنی هەر هیچ نەبێ سەدە بەرایی و زێڕینەكانی ئیسلام كە بە چاوی پیرۆزیی تەماشا دەكرێن و بەسەرهاتەكانی بوونەتە هۆی دروستبوونی چەندین دەستەبەندیی.\n(1) عبد العليم عبدالرحمن خضر: المسلمون وكتابة التاريخ دراسة في التأصيل الإسلامي لعلم التاريخ، المعهد العالمي للفكر الإسلامي، 1993، لا 276.\n(2) محمد بن مطر الزهراني: تدوين السنة النبوية المشرفة من القرن الأولى إلى نهاية القرن التاسع الهجري، دار الهجرة، الرياض، 1966، لا 85.\n(3) أكرم ضیاء العمری: بحوث في تاريخ السنة المشرفة، مكتبة العلوم والحكم، المدينة، لا 20.\n(4) القاضي أبي بكر ابن العربي، العواصم من القواصم، محب الدين الخطيب، المكتبة السلفية، القاهرة، العواصم من القواصم، لا 246.\n(5) رواه البخاری ومسلم.\n(6) يحيى بن ابراهيم بن علي اليحيى: مرويات أبي مخنف في تاريخ الطبري، عصر الخلافة الراشدة، دراسة نقدية، دار العاصمة، الرياض، لا3، 43.\n(7) یحیی بن ابراهیم: مرویات أبي مخنف، لا 57.\n(8) صحیح تاریخ الطبری، حققه وعلق عليه، محمد طاهر البرزنجي، دار ابن كثير، دمشق، ج1، ص 16_20.\n(9) ابن خلدون: المقدمە، تحقيق، علي عبدالواحد، القاهرة، 1962، 1/3.\n(10) الجوهری: السقیفە وفدك، تحقیق، باسم مجید الساعدی، العتبة الحسینیة،كربلاء، 2011، لا 92؛ عباس القمی: بیت الأحزان فی مصائب فاطمە الزهراء، مكتبة الرسول الأعظم الإلكترونية، لا 123.\n(11) عبدالمجيد أبو الفتوح: التاريخ السياسي والفكري للمذهب السني في المشرق الإسلامي من القرن الخامس الهجري حتى سقوط بغداد، دار الوفاء، المنصورة، ط2، 1988، 261ـ 272.\nتێبینى: ئەم بابەتە لە ژمارە (٣) ى گۆفارى خاڵ بڵاوکراوەتەوە.\nPrevious ڕاستیی ناوی (كوردستان) چییه؟\nNext کۆماری کوردستان ئامانجی سەربەخۆیی کوردستان


دەربارەی چەمکی ململانێ لە قورئاندا – ئیسلامی\nسه‌ره‌تا/ بیروباوه‌ر/دەربارەی چەمکی ململانێ لە قورئاندا\n883 ده‌قه‌ی خوێندنه‌وه 1\n١ــ قورئانی پیرۆز لە جێى (صراع) وشەى (تنافس)ى بەکارهێناوە. (تنافس) هەستێکى فیطرییە، مرۆف هان دەدا بۆ پێشکەوتن لە کارێکدا. لە بابى (تفاعل)یشە، واتە دوو تەرەف پێکەوە شانشانێن دەکەن، پێشبڕکێ دەکەن،هەرکەس بە هیممەتى خۆی، نەک لەسەر حیسابى یەکتر.! (وفي ذلك فليتنافس المتنافسون).\n٢ــ وشەى (صراع)ى عەرەبی زۆر هەڵەیە کە بۆ ململانێ دانراوە. لە قورئاندا بە ماناى بە زەویدادان و خستنى بەرامبەر بەکارهاتووە. (فترى القوم فیها صرعى..)، کە بۆ (ململانێ) واتایەکى سلبی دەدا، واتە: لەناوبردنى بەرامبەر، لە جێى مونافەسەو ململانێی ئیجابى.\n٣ــ وەزنى (تنافس)یش کە لە بابى (تفاعل)ە وردو پڕواتا ترە ــ کە قورئان بە مەبەست بەکارى هێناوە ــ تاکو (منافسە) کە بابى (مفاعلە)یە. (تنافس) واتە دوو لایەن پێکەوە هاوکات شانشانێن بکەن بۆ پێشکەوتن! بەڵام (منافسە) واتە یەکێک دەسپێشخەر بێت بۆ ململانێکە. !!\n٤ــ بۆیە دەستەواژەى (مونافەسەى شەریفانە)و (ناشەریفانە) هەڵەیە، هەموو مونافەسەیەک شەریفانەیە، هەرچەند لەو وشەيەش گونجاو تر (تنافس)ە.\n٥ــ لە ئاقارى باسى ململانێدا قورئان وشەى (استباق)یش بەکارهێناوە، (.. ولکن لیبلوکم فیما آتاکم، فاستبقوا الخیرات)، بە واتاى: هەوڵدان بۆ پێشکەتن لە کارە خێرەکاندا، کە حیکمەتى جیاوازیی مرۆفەکانەو ژیان و دونیا هۆڵى ئەو تاقیکردنەوە گەورەیەیە.\n٦ــ بنەماى دروستبوونى (تنافس) جیاوازیی لێهاتن و بەهرە خودادادییەکانە لە مرۆفەکاندا، کە جیاوازیی تەنەووعى و تەکامولییە، نەک دژیەکیی و تەضاد. (قل کلُّ يَعملُ على شاكلته).\n٧ــ ئامانج لە دروستکردنى رۆحى تەنافوس لە مرۆفەکاندا، هێنانە بەرهەمى بەهرەو نیعمەتە خواییەکانە، لە پرۆسەى ئاوەدانکردنەوەى زەویدا: (واستعمرکم فیها). هەروەک ئامانج لە جیاوازیی گەل و هۆزەکان یەکترناسینە: (وجعلناکم شعوبا وقبائل لتعارفوا)، یەکترناسینیش هەنگاوە بۆ ئاڵ و گۆڕى ئەزموون و پڕکرجنەوەى نیازمەندیی یەکترو دەرکەوتنى تایبەتمەندییەکان.\n٨ــ قورئان باوەڕى بە قۆرخکاریی نیە، پەیامى قورئان تەواوکارە، بۆیە (١٢) جار وشەى (مصدق)ى بۆ قورئان بەکارهێناوە، یانى: پشتڕاستکەرەوەى پەیامەکانى پێشووە. واتە: باسکردنە لە دۆزینەوەى خاڵى هابەش لەگەڵ بەرامبەرەکان: (مصدقا لما معکم)! (وانەیەکى گرنگە بۆ شێوازى خیطابى بانگخوازان).\n٩ــ دایەلۆکى ئیجابى و (حوار) ڕێگایەکى ترى گەشەى ململانێ و تەنافوسە. ئەویش بە ڕێزگرتنى بەرامبەر ئەبێت لە کاتى (خطاب)دا. لەم دوو ئایەتە وردبنەوە کە بە دواى یەکدا هاتوون: (وإنا أو إیاکم لعلى هدى أو في ضلال مبين)! (قل لا تسألون عما أجرمنا، ولا نسأل عما تعملون)، دوو ئايەت كە بە داخەوە زۆربەى بانگخوازان لە خيطاب و وتاریاندا پەیڕەوییان لێ ناکەن.


کورد لە نێوان سەردەمی فەرمانرەوا جیاوازەکانی روسیا – History Of Kurdistan\nHome / بەشی مێژووی كورد / کورد لە نێوان سەردەمی فەرمانرەوا جیاوازەکانی روسیا\ndidar othman 2017-04-19\tبەشی مێژووی كورد, مێژووی نوێ و هاوچه‌رخی كورد لێدوان نووسین ناچالاککراوە لە کورد لە نێوان سەردەمی فەرمانرەوا جیاوازەکانی روسیا 4,044 Views\nکورد لە نێوان سەردەمی فەرمانرەوا جیاوازەکانی روسیا و جیۆسیاسەتی ئەمرۆی روسیا بۆ کوردستان\nمێژووی پەیوەندییە سیاسی و کۆمەڵایەتییەکانی کورد لەگەڵ روسیا و گەلی رووس دەگەرێنەوە بۆ سەردەمی جەنگەکان نێوان هەردوو ئیمپراتۆریەتی روسیا و عوسمانیەکان. لە هەموو ماوەی سەردەمی فەرمانرەوای ئەم دوو ئیمپراتۆریەتەدا دەیان جار شەڕی گەورە کەوتۆتە نێوانیان، لە ماوەی هەموو ئەو جەنگانەشدا نەتەوەی کورد جێگای بایەخ و گرینگی هەردوو لایەن بووە، بەتایبەتی بۆ ئیمپراتۆریەتی رووسەکان، هەموو کات وەک لایەنێکی کەم و کوری ژێردەسەڵاتی عوسمانیەکان تەماشای گەلی کوردیان کردووە، و هەوڵی بەکارهێنانی گەلی کوردیانداوە لە ماوەی جەنگ و ئاڵۆزیەکانی نێوانیان.\nئاشکرایە مێژووێکی زۆر دوورو درێژی هەیە لە نێوان کورد و روسیادا، ئەم نووسینە دەرفەتی ئەوامان پێنادا بچینە ناو ئەو وردەکاریانەوە. بەڵام دەمانەێ ئاماژەیەکی بچوک بە مێژووی گەلی کوردو رووسیا بکەین، لەسەردەمی شیخ سەعیدی پیران و بنەماڵەی بەدرخانیەکاندا، کە تا رادەیەک پەیوەندی هەبوو لە نێوان گەلی کوردو روسیادا، بەڵام ئاستی پەیوەندییەکان هەموو کات دەوەستانە سەر بارودۆخەکە، هەر کاتێک پەیوەندی نێوان ئەم دوو ئیمپراتۆرە باش بووبێت، تەواوی ماف و کاروبارەکان دەربارەی کوردان لە بیرکراون، بە پێچەوانەشەوە هەر کاتێک گرژی و ئاڵۆزی کەوتۆتە نێوان پەیوەندیەکانیان هەوڵی بەکارهێنانی گەلی کورد دراوە بۆ ئەم مەبەستە.\nلە ساڵی ١٩١٦ و سەردەمی شۆرشەکانی شێخ سەعیدی پیران کاتێک ئیمپراتۆریەتی رووسیا( تەبلیسی) داگیرکرد شیخ سەعیدی پیران دەستگیر دەکرێ، هەرچەندە شێخ داوا دەکات لە ریزەکانی سوپای ئیمپراتۆریەتی روسیادا خزمەت بکات، بەڵام گوێی لێناگیرێت، رەوانەی یەکەیەکی سەربازی رووسی دەکرێت تاوەکو ساڵی ١٩٢٣.\nپاش شۆرشی ئۆکتۆبەر و هاتنەسەر دەسەڵاتی بەلشەویەکان لە ساڵی ١٩١٧ تارادەیەکی زۆر گۆرانکاری بەسەر سیاسیەتی سۆڤیەتدا داهات. کاتێك شۆڕشی ئۆكتۆبەر سەركەوت، یەكێك لە كارە هەرە گرنگەکانی کە لە بەرژەوەندی کورد کردیان، شەرمەزارکردنی پەیماننامەی سایکس بیکۆی ١٩١٦ بوو. ئەمە بووە هۆکاری دڵخۆشییەكی زۆر بۆ کورد و گەلانی ناوچەكە. كە روسیا و لینین و بەلشەویەكان پشتیوانیی گەلان دژ بە ئیمپریالیزم و داگیركەران دەکەن. هەر بۆیە لەهەموو بەشەکانی كوردستاندا هیوای ئاسۆیەکی گەش دروست بوو، بەڵام زۆری نەخایاند ئەم هیوایە لەناوچوو، بەجۆرێک زۆر بەڵگەو دیکۆمینت هەن کە باس لە رۆڵی کاریگەری سۆڤیەت دەکەن لە دژی گەلی کورد لە پەیمانی سیڤەردا، لەم پەیمانەدا کۆمەڵیک بەڵێن بە کورد درابوون بۆ ئۆتۆنۆمی و دواتریش مافی چارەی خۆنووسین و دەوڵەتی سەربەخۆی کوردستان.\n٢)- سەردەمی ناوەراست کە لە دوای ناوچوونی ئیمپراتۆریەت و سەرهەڵدانی شۆرشی ئۆکتۆبەری ساڵی ١٩١٧، دەست پێدەکات.\nێ/- لە ساڵی ١٩٩١ بۆ ٢٠٠٠ واتا سەردەمی بۆریس یەلسن.\nب/- لە ساڵی ٢٠٠١ تاوەکو ئێستا کە لە دوای دەست لەکارکێشانەوەی بۆریس یەڵسن دەستپیدەکات، بە هاتنە سەرکاری ڤلادیمیر پوتین دەناسرێت.\nدەتوانین بڵێین لە هەموو ئەو ماوە زۆر و سەرکردە جیاوازانەی رووسیادا گۆرانکاریکی گەورە بەسەر سیاسەتی دەرەوەی رووسیادا نەهاتووە وەک چاوەروان دەکرا، بگرە هەمان سیاسەتەکانی پێشوویان جێبەجێ دەکرد بە شێوەیەکی گشتی، تەنیا لەسەردەمی نوێدا هەست بە کۆمەڵێک گۆڕانکاری دەکرێت سەبارەت بە کێشەی کورد لە رۆژهەڵاتی ناوەراست کە دواتر ئاماژەیان پێدەکەین.\nپاش سەرکەوتنی شۆرشی ئۆکتۆبەری ١٩١٧ بە سەرکردایەتی بەلشەویەکان سیاسەتی دەرەوەی رووسیا گۆڕانکارێکی تێکەوت سەبارەت بە رۆژهەڵاتی ناوەراست، ئەویش تەواوی سەرنجی خۆیان خستە سەر تورکیاو دژ بە نەیارەکانیان. تورکیاش پاش دامەزراندی کۆماری تورکیا کەمالی بە سەرۆکایەتی ئەتاتۆرک راستەوخۆ دوای کردنەوەی یەکەم کۆبوونەوەی گەورەی تورکیا نامەیەکی ئاراستەی کۆماری یەکێتی رووسیای فیدراڵی ئیشتراکی کرد( کە لەدوای شۆرشی ئۆکتۆبەر تا سەردەمی لینین روسیا ئەم ناوەی هەبوو) لە نامەکەدا نووسیبووی ئێمە وەک کۆماری تورکیا بەرپرسیاریەتی تەواو هەڵدەگرین بۆ یەکگرتن و پێکەوە کارکردنی سەربازی لەگەڵ روسیای فیدراڵی ئیشتراکی دژ بە ئیمپراتۆریەتەکان).\nهەر لە هەمان سەردەمدا کاتێک شێخ محمود بە هەمان شێوە نامەی بۆ لینین نارد، داوای لێکرد ببنە هاوپەیمانی ستراتیژیی لەگەڵ روسیای ئیشتراکی، بەڵام لینین لە وەڵامی نامەکەی شێخ محمودا بێدەنگی هەڵبژارد.\nپاش دامەزراندی کۆماری تورکیا کەمالی كورد تارادەیەک ئومێدی وابوو لەو گۆڕانكاریانەدا بەرژەوەندیەکانی لەبەر چاو بگیرێن،و مافە نەتەوەییەكانی بەدیبێنێت. هیواو ئاواتێکی باشیشی بە شۆڕشی ئۆكتۆبەر ١٩١٧ لینین هەبوو. لە كۆنگرەی گەلانی رۆژهەڵات لە ساڵی 1922 لە باكۆی پایتەختی ئازەرباینجان، كە لینین و بەلشەویکیەکان پەسەندیان كرد، کۆمەڵیک لە نوێنەرانی كورد ئامادەی كۆنگرەكە بوون. بڕیاری پشتیوانیی گەلانیش درابوو. بەڵام دواتر لەژێر فشاری رووداوەكان‌و دەستێوەردانی كۆلۆنیالیستەكان لە روسیا، لینین‌و بەلشەویكەكان لە پشتیوانیی گەلانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست( بە كورد، ئەرمەن، چەركەس‌و هتر…) پاشەكشەیان كرد، بەڵكو پەیوەندییەكی پتەویشیان لەگەڵ توركیای كەمالی بەست‌و لەرووی نەوت و داهات و پەیوەندی سیاسیەوە، پشتیوانییان لێكردن.\nراستە کات و زەمان دەگۆرێت و بەرژەوەندیەکان گۆرانکاریان بەسەردادێت، بەڵام لە هەموو ئەو ماوانەشدا هەموو کات گەلی کوردی بووەتە قوربانیی بەرژەوەندییە باڵاکان. بەتایبەتی دوای کۆتای هاتنی شەری جیهانی دووەم، یەکێتی سۆڤیەت دووبارە دەستی کردەوە بە پێداچوونەوە بە سیاسیەتی دەرەوەی روسیا بە رووی گەلان و ووڵاتانی رۆژهەڵاتی ناوەراستدا، بە ئامانجی پاراستنی بەرژەوەندییە باڵا ئابووریەکانی روسیا، وەک هەموو لایەکمان دەزانین ئەم ووڵاتانە خاوەنی سەرچاوەیەکی زۆری یەدەگی نەوتن، هەروەها بازارێکی باشی ساخکردنەوەی کەلوپەلی سەربازین. دەشتواین نموونەی کۆماری کوردستان لە (مەهاباد) بهێنینەوە، ئاشکرایە کە ئەم کۆمارە لەسەر داخوازی و پاڵپشتی راستەوخۆی یەکێتی سۆڤیەت دامەزرا، بەڵام پاش ماوەیەکی کەم بە هۆکاری بەرژەوەندی باشترو گەورەتری نێوان شای ئێران و یەکێتی سۆڤیەت، پشت لە کۆماری کوردان لە مەهاباد کراو، لە ئەنجامیشدا بەشێک لە سەرکردەکانی کۆمارەکە لە سێدارەدران و بەشێکی تریشیان ئاوارەو دەربەدەری سۆڤیەت بوون.\nزۆر جار بارودۆخەکە پێچەوانە دەبێتەوە، ئاوارەیی و دەربەدەری بەشێک لە سەرکردەو جەنگاوەرانی کۆماری کورستان لە مەهاباد بووە هۆکاری دروستکردن و بنیاتنانی کۆمەڵێک پەیوەندی سیاسی و کۆمەڵایەتی لە نێوان گەلی کوردو گەلانی سۆڤیەتدا، ئەمرۆ زۆربەی نوسەرو سیاسەت مەدارانی هەردوو لایەنی رووسی و کوردی بۆ بنیاتنانی پەیوەندیکی باشتر لە نێوان هەردوولادا شانازی بە ژیان و مانەوەی مەلا مستەفای بارزانی دەکەن لە ناوک خاکی یەکێتی سۆڤیەتدا لە ساڵی ١٩٤٧ بۆ ١٩٥٩. وەک ئاماژەیەک بۆ هەبوونی پەیوەندێکی دوورو درێژی مێژوویی نێوان گەلی کورد و روسیا لە قەڵەمی دەدەن.\nپاش رووخانی یەکێتی سۆڤیەت و سەردەمی دەسەڵاتی بۆریس یەڵسن بەسەر رووسیادا کۆمەڵیک کێشەی گەورەی ئابووری وسیاسیی و کۆمەڵایەتی و تەنانەت تەندروستیش روبەرووی رووسیا بوونەوە، ئەمەش وای لە سیاسەتی دەرەوەی رووسیا کرد بۆ ماوەیەک سیاسەت و دیپلۆماسیەتی خۆی سەبارەت بە رۆژهەڵاتی ناوەراست و هەموو ئەو نەتەوەو گەلانەشی تێیدا دەژین بە کوردیشەوە لە بیر بکات.\nلە دوای ساڵی ٢٠٠١ هاتنە سەردەسەڵاتی ڤلادیمیر پوتین گۆرانکاریەکی گەورە هەموو خاکی رووسیای گرتەوە و ئەو سیاسەت و گرنگیەی سۆڤیەت و ئیمپراتۆری رووسیا بە رۆژهەڵاتی ناوەراستی دەدا دوو ئەوەندە زیاتر بوو. کاریگەریەکان بە دیار کەوتن کاتێک ڤلادیمیر پوتین لە ساڵی ٢٠٠٣ گەشتێکی بۆ ووڵاتانی رۆژهەڵاتی ناوەراست دەست پێکرد، توانی گۆرانکاری گەورە بخاتە نێو دیپلۆماسیەتی گشتی رووسیا و وڵاتانی رۆژهەڵاتی ناوەراست، بەتایبەت لەگەڵ ئیسرائیل و میسرو سوریا و یەمەن و ئیران و تەنانەت لەگەڵ سعودیاش وە زۆر دەوڵەتی تر.\nلەسەردەمی شەری عێراقی ساڵی ٢٠٠٣ ی نێوان هاوپەیمانان و رژێمی سەدامدا، رووسیا زیاتر وەک چاودێرک مامەڵەی لەگەڵ بارودۆخەکە دەکرد بەهۆی بارودۆخە ناوخۆیە ناسکەکەیەوە، هەرچەندە روسیا بە ئاشکرا دژایەتی لەکارلادانی سەدام و شەری دژی حکومەتی بەعس کرد، بەهۆی ئەوەی رژیمی سەدام کریارێکی چەوری چەکی روسیا بوو لە هەمان کاتیشدا کۆمەڵێک قەرزی لای عێراق بوو، ترسی لە فەوتانی قەرزەکانی هەبوو.\nبەڵێ رژیمی سەدام روخاو سیستەمێکی سیاسی نوێ لە عێراقدا هاتەکایەوە بە بەشدارێکی چالاکی کورد و کوردستان، بۆ یەکەم جار لەدەستووری عێراقدا بە فەڕمی دان بە کوردستاندا نرا وەک هەرێمیکی فیدراڵی بە کۆمەڵێک دەسەڵاتی فراوان و جیاواز لە هەموو یەکە فیدراڵیەکانی جیهان. هەر بۆیەشە زۆر جار هەرێمی کوردستان وەک یەکەێک و سیستەمێکی ئیداری و فیدراڵێکی شاز باس دەکرێت لە ناوەندە سیاسی و لێکوڵینەوە نیودەوڵەتیەکاندا. دوای لە ناوچوونی رژێمی سەدام، روسیا زۆر بە گەرم و گوڕی هاتەوە ناو عێراق، بووە خاوەن چەندین بەرژەوەندی ئابووری گرینگ لە ناوچەکەدا، بە بە تایبەتی لە بواری نەوت و گازی سروشتی.\nرووسیا وەک دووەم ووڵات کونسوڵگەری لە هەرێمی کوردستان کردەوە، بەڵام بە شێوەیەکی دیپلۆماسیانەو نا روون. بۆ دەڵێن نا روون؟! چونکە کونسوڵگەری رووسیا بە ناوی کونسوڵگەری رووسیای فیدراڵە لە هەولێر. هەروەها هەرێمی کوردستان لە زۆرێک لە سەرچاوە رووسی و دیپلۆماسیەکان بە هەرێمی کوردەکان ناودەبرێت نەک وەک ئەوەی لە دەستووری عیراقدا هاتووە هەرێمی کوردستانی عێراق. کوردستان تەنیا هەرێمی کوردەکان نییە، بەڵکو کوردستان هەرێمی تەواوی نەتەوە و ئیتنۆسەکانی ترە کە دەیان ساڵ لەگەڵ گەلی کوردا لەم خاکەدا وەک برا ژیاون و پارێزگاریان لێکردووە.\nسەردانی یەڤگینی بریماکۆڤ بۆ کوردستان لە ساڵی ٢٠٠٨ بە سەرەتای پەیوەندییە دیپلۆماسیەکانی رووس و کورد هەژماردەکرێت لە سەردەمی نوێ دا، ئەمەش لە زۆربەی سەرچاوە رووسی و کوردیەکاندا ئاماژەی پێکراوە، بریماکۆڤ لەم سەردانەیدا زۆر ئامانجی گرینگی پیێکا،و زۆر پەیوەندی سیاسی و ئابووری کۆمەڵایەتی لە نێوان کوردو رووسی بوژاندەوە. بریماکۆڤ کاتێک باسی کەرکوکی کرد زۆر بە راشکاوانە ووتی کەرکوکی شارێکی کورییە و هانی سەرکردایەتی سیاسی کوردستانی دا کەرکوک بگەرێننەوە سەر هەرێمی کوردستان. لێرەدا دەمانەوێ ئاماژە بە هەڵوێستێکی تر ئەرێنی روسیا بکەین لەگەڵ کورد، کاتێک سوپای تورکیا هەرەشەی هاتنە ناوەی هێزی سەربازی کرد بۆ ناو کوردستان لە ساڵی ٢٠٠٨، مسعود بارزانی سەرۆکی هەرێمی کوردستان نامەیەکی ئاراستەی ڤلادمێر پوتین سەرۆکی روسیا فیدراڵ کرد، داوای لێکرد وەک یەکێک لە زلهێزەکانی دونیا هەڵوێستی هەبێ، هەر دوای چەند رۆژێک لە ژێر کاریگەری ئەم نامەیە، ئەنجومەنی دوومەی کۆبونەوەی فیدراڵی روسیا (پەرلەمان) بە بەیاننامەیەک ئەم کارەیان بە پێشێلکردنی یاسا نێودەوڵەتیەکان لەقەڵەم دا، و داوایان لە تورکیا کرد پابەندی یاسا نیودەوڵەتیەکان بێت.\nهەر لەم کاتانەوە بەرژەوەندی و پەیوەندییە ئابووریەکانی رووسیاو کوردستان زۆر زیاتر بەرەو پێشەوە چوون. سیاسەتەکانی حکومەتی هەرێمی کوردستان و بەکارهێنانی ژێرخانی ئابووری کوردستان وەک کارتێکی بەهێز بۆ راکێشانی کۆمپانیا گەورەو زەبەلاحەکانی جیهان رووسیاشی گرتەوە . سەردانە فەرمییەکانی سەرۆکی هەریمی کوردستان مسعود بارزانی بۆ رووسیا لە ساڵی ٢٠١٣ لە سەر بانگهێشتی دەوڵەتی رووسیا، کۆمەڵێک رەهەند و بایەخی گرنگی تایبەتی هەبوو بۆ هەردوولا، کۆبوونەوە باڵاکان لەگەڵ سەرۆکی روسیای فیدراڵ ڤلادیمیر پوتین و وەزیری دەرەوە و کۆبوونەوەی لەگەڵ سەرۆکی کۆمپانیای گازپرۆم نیفت و کۆبونەوە گرنگەکانی لە پەیمانگای رۆژهەڵاتناسی، ئاماژەی بایەخدان و گرنگی دەوڵەتی رووسیابوو بە پێگەی هەرێمی کوردستان لە ناو هاوکێشەکانی عێراق و رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و رۆڵی سەرۆکایەتی مسعود بارزانی لە رابەرایەتیکردنی گەیاندنی هەرێمی کوردستان بەم قۆناغ و پێگەیەی ئێستای و ئاڕاستەکردنی بۆ ئایندەیەکی گەشتر. لای زۆربەمان روون و ئاشکرایە ئەمرۆ رووسیا لە ئاستی نێودەوڵەتیدا، وێڕای ئەوەی کە ئەندامی\nهەمیشەیی ئەنجومەنی ئاسایشی نێودەوڵەتییە، بەڵام لە کۆمەڵێ بابەت و فایلی نێودەوڵەتیدا، ژمارەیەکی زۆر گرنگ و قورسی هاوکێشەکانە. لەوانەش، پرسی سوریا لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و کێشەی نیمچە دوورگەی کریما و رەهەند و لێکەوتە هەرێمایەتی و نێودەوڵەتییەکانی تر. ئەم سەردانەی سەرۆکی هەریمی کوردستان کۆمەڵێک بابەتی گرنگی بەدوای خۆیدا هێنا بۆ گەلی کورد. لەوانە دوای تەواو بوونی گەشتەکەی سەرۆکی هەرێمی کوردستان بۆ روسیا بۆ یەکەم جار وەزارەتی دەرەوەی روسیا لەسەر داوای بارزانی پێشوازی کرد لە شاندیکی باڵای کوردانی رۆژئاوا بە هەموو سەرکردە جیاوازەکانیەوە. هەروەها ئەنجام دانی گرێبەستێک لە نێوان روسیاو حکومەتی هەرێمی کوردستان لەگەڵ کۆمپانیای گازپرۆم نیفت، بە مەبەستی گەران بەدوای نەوت لە بلۆکەکانی هەڵبجەو شاکەلی و گەرمیان.\nدواتر کرانەوەی نوێنەرایەتی حکومەتی هەرێمی کوردستان بەشێوەیەکی فەرمی لە رووسیا. هەروەها بانگهێشت کردنی سەرۆکی حکومەتی هەریمی کوردستان نێچیرڤان بارزانی لەم دوایانەدا بۆکۆڕبەندی ئابووری نێودەوڵەتی سانپترسبورگ و پێشوازیکردن و رێکخستنی پرۆتۆکۆڵی سەرۆکانە بۆی. دواتر چەندین چالاکی کلتوریی وەکو دانانی پەرتووکی مێژووی کوردی بە چەند زمانێک بە ناوی پاڵەوانی داستانەکان، هەروەها رەخساندنی دەرفەتی خوێندن بۆ قوتابیانی کورد لە روسیا کە ساڵانە ٤٠ کورسی خوێندن تەرخانکراوە بۆ کوردستان بەجیا لە کورسی زەمالاتی عێراقی، هەروەها بەستنی چەندین کۆنتراکت لەگەڵ قوتابیانی کورد کە لە روسیادا بخوێنن بۆ بەدەستهێنانی بروانامەی بەرزتر لە داهاتووشدا کاریان لەگەڵدا بکەن. هەموو ئەمانە ئاماژەیەکن بۆ ئەوەی ستراتیژیەتی روسیا لە ناوچەکەدا دریژخایەنن، ئارەزوویان وایە پەیوەندیەکان بچنە قۆناغی پێشکەووتوو تر.\nئەمرۆ رووسیا لە کێبەرکیێیەکی گەورەدایە لەگەل ئەمریکا و وڵاتانی ئەوروپا لەسەر گێرانی رۆڵی یەکلاکەرەوە لە پاراستنی هەژموونی خۆیان و بەرژەوەندیە باڵاکانیان لەسەر ووڵاتانی رۆژهەڵاتی ناوەراست و سۆڤیەتی کۆن و هەتا ئەوروپای رۆژهەڵاتدا. ئاشکرایە کۆمەڵیک کێشەو گرفتی گەورە ئەمرۆ بەرۆکی جیهانیان گرتووە، بەڵام بە هۆکاری رازینەبوونی رووسیا بە چۆنیەتی چارەسەرکردنی ئەم کێشانە، نەتوانراوە بریاری یەکلاکەرەوە بدرێت. لەوانە کێشەی سوریا، زۆربەی ووڵاتانی جیهان داوای رۆیشتنی بەشار ئەسەد دەکەن لەدەسەڵات، ئەوە تەنیا روسیا بوو پاڵپشتی لێکرد، ئەنجامەکەیشمان بینی. ئەمرۆ سوپای سوریا بە هاوکاری روسیا دوای لەدەست دانی نزیکەی ٪٦٥ خاکەکەی، توانیوێتی سەرکەوتنی باش بەدەست بێنێت لە ٪٣٠ ناوچەکانی ژیر دەستی چەکدارە توندئاژۆکان و ئۆپۆزسیۆن ئازاد بکاتەوە. هەموو ئەمانەش ئەوەمان بۆ دەسەلمێنن کە ئەمرۆ هیچ کێشەیەکی جیهان بە بێ رووسیا ناتواندرێت چارەسەر بکرێت، رووسیا رۆڵیکی یەکجار کاریگەر دەبینێت لە یەک لایکردنەوەی کێشەکاندا.\nفەیلەسوف و زانای روسی خاوەن تیێۆریەی ئۆراسیا ئەلیکساندەر دورگین لە نوسینێکی خۆیدا ئاماژە بابەتێکی تارادەیەک سرنج راکێش دەکات سەبارەت بە پەیوەندی و داهاتووی کوردستان. دەنووسێت کوردەکان ئەمرۆ بوونە جێگای سرنجێکی زۆری یاریە جیۆسیاسیەکان لە جیهان و رۆژهەڵاتی ناوەراستدا بە تایبەتی . هەر بۆیە لەبەردەم دوو هەڵبژاردەی جیۆسیاسی گرینگدان بۆ داهاتووی خۆیان، ئەوانیش لە دوو خاڵدا جێگری دەکات:\nیەکەمین : سەبارەت بە دروستکردنی دەوڵەتێکی نەتەوەی کوردی، لەوەدا بە دڵنیایەوە دەتوانن پشت بەهاوکاری و پشتگیریەکانی ئەمریکا ببەستن، کە لەم بارودۆخەی ئەمرۆدا دەبیندرێت، جا با ئەو دەوڵەتە هیچ کاتێک ئامانجەکانی نەپێکێت لە زۆرترین بەرژەوەندی ستراتیژیدا،و وە ئاراستەیان بکەن دژ بە ئەسەد، هەروەها بۆ کۆنترۆڵکردنی ئۆردوگان،و دروستکردنی کێشە بۆ ئێران بێت، دواتریش بۆ کۆنترۆڵکردنی بارودۆخی ناوخۆی عێراق بێت. دەشنووسێ هەر لەبەر ئەو هۆکارەیە ئێستا دەتوانین بڵێن بەشێک لە لایەنگرانی دروستکردنی دەوڵەتی نەتەوەی کوردی ئەوە رەتدەکەنەوە کە ببن بە ئامێری حەزو ئارەزووەکانی ئەمریکا لە ناوچەکەدا.\nدوورگین دەنوسێت، لەراستی دا، پرۆژەی دروستکردنی دەوڵەتێکی نەتەوەی کوردی لە بنچینەدا دەوڵەتێکی ئێزیدیە، وەک ئەو دەڵیت چونکە تەنیا ئێزیدیەکان مۆرک و نوێنەرایەتی کوردی رەسەن دەکەن ئەمرۆ. هەرچەندە لەکاتی ئێستادا ئێزیدیەکان ئاینێکی کەمینەن و خاوەنی ئاینێکی نامۆن لە ناو جیهانی ئیسلامی دا. بەڵام خاوەنی میێژوو و ئایدلۆژیا و تەنانەت پەیوەندێکی روحی و نەفسیشن لەگەڵ ئیسرائیل، وە ئامێرێکی تری سیاسی ئەمریکایەکانن لە رۆژهەڵاتی ناوەراستدا.\nهەبوونی پەیوەندێکی راستەوخۆ لەگەڵ دەزگا ئەمنیەکانی ئەمریکا و بەریتانیا و بەرپرسانی دەزگا ئەمنیەکانی ئیسرائیل، لایەنگرانی دامەزراندنی دەوڵەتی کوردستان دەکات بە رێبەری ستراتیژی گەورەی جیۆسیاسی ئەتڵاسی، کوردستان لەو هەڵومەرجانەدا دەبێتە بەشێک لە پرۆژەی ئەتڵاسی.\nدووەم : ئاراستەی دووەم، ئەوە پەسندکردنی ناسنامەی کوردییە بەبێ دامەزراندنی دەوڵەتی نەتەوەی، بەڵام بە دەستەبەرکردنی مافی حکومی زاتی. ئا ئەوە بە بڕوای من زۆر زیاتر ئاشتیانەترە و موڵتی-پڵانی ترە بۆ هاوڵاتیانی کورد. لێرەدا جیاوازیکی گەورە و دژ بەیەک هەیە لە رادیکاڵایەکانەوە تاوەکو میانرەوەکان. زۆری بیرورای جیاوازی سیاسی و ئایدلۆژی و بزوتنەوەی ئاینی و رێکخراوەی سەلەفیەکان، کە بریتین لە بەشێکی فراوانی کوردەکان، کە دەتوانین ناویان لیبنێین میانرەوەکان، ئەوان ئامێری دەستی دەزگا ئەمنیەکانی ئەمریکا نین.\nئەو کوردانە دەتوان شوێنی خۆیان ببینەوە لەناو پرۆژەی دووبارە بنیاتنانەوەی تەرازووی هێزی ئۆراسیا لە رۆژهەڵاتی ناوەراستدا. ئەوان دەتوانن وەفادار بن، بۆ نموونە بۆ لای هاوکۆلکەی تورکە کەمالیەکان، کە دێتە دروستکردن لە داهاتوودا، ئەگەر تورکیا پشت لە ناتۆ بکات، نزیک دەبێتەوە لە رووسیا. کەواتە لە چوارچێوەی مۆدیلی ئۆراسیادا، هەموو نەتەوەکان، بەبێ جیاوازی ئەوەی کە دەوڵەتیان هەیە یان نا، بەدیاردەکەون لە ناو چوارچێوەیەکی تایبەتی پارێزراودا. چونکە روسیا خۆی ئیمپراتۆریەتە، لە ناو روسیادا زۆر کەمە نەتەوە دەژین. هەروەها ئۆراسیایێکی زلهێزی تربریتی دەبێت لە موڵتی- ئیتنیک، لەبەرئەوە پاراستنی ئەو گروپە ئیتنۆسانە یان ئەو نەتەوانەی کە دەکەونە چوارچێوەی پرۆژەی ئۆراسیا، ئەفزەڵیەت هەر بۆ ئەوان دەبێت لە کۆتایدا.\nلێرەدا دەتواندرێت چارەسەری زۆر کێشەی کلتوری و شارستانی و ئاینی و ئیتنۆسیش بکەین، ئەگەر بێنە بەرەی ئۆراسیاوە. بە دڵنیایەوە ئەو فکرەیە پێویستی بە چەند تەنازوولاتێکی دیاریکراو هەیە لەلایەنی سیاسیەتی تورکیاوە، بەڵام بەتەواوەتی کردەو هەنگاوی جدی تر بندرێن.\nئێمە لە ژێر رۆشانی ئەم دوو هەڵبژاردە و فکرەیە تەنیا بیردەکەینەوە وتەماشای داهاتووی پەیوەندیەکانمان دەکەین لەگەڵ روسیا. وە بەرای ئێمە ئەو دوو رێگایە پێویستی بە توێژینەوەیەکی نهێنی سیاسی وورد هەیە و ئەنجامەکانیش بخرێتە بەردەستی کاربەدەستان و سەرکردایەتی سیاسی کورد.\nهاوپەیمانی سێ قۆڵی نێوان روسیا و تورکیا و ئێران بۆ ووڵاتانی رۆژهەڵاتی ناوەراست بە تایبەت بۆ سوریا، کۆمەڵێک خوێندنەوە و شیکاری سیاسی جیاوازهەڵدەگرێت لەم سات و کاتانەدا کە ناوچەکە لەبەردەم چەندین پرۆژەی جیۆسیاسی و پاراستنی بەرژەوەندی ووڵاتانی زلێهێزی جیهان و بەهێزی ناوچەکەش دایە تارادەیەک، تەنانەت کوشتنی باڵوێزی روسیا لە تورکیا رێگای لە بە ئەنجام گەیاندی ئەم هاوپەیمانیەتیە گرینگە نەگۆری.\nووڵاتانی رۆژهەڵاتی ناوەراست دابەش بوون بەسەر دووبەرەی جیاوازی مەزهەبی کە سوونی و شیعی یە، بە جۆرێک ئاراستە کراوە کە تورکیا و سعودیا و قەتەر سەرپەرشتی و سەرکردایەتی بەرەی سونە دەکەن لە ناوچەکەدا، کۆماری ئیسلامی ئێرانیش بە هاوکاری عێراق و سوریا سەرکردایەتی بەرەی شیعی دەکات لە ناوچەکە و جیهانیشدا.\nلە دوای ساڵانی ٢٠٠٠ روسیا بیری ئەڵتەرناتیڤێکی تر کردووە بۆ بەرزکردنەوەی هەژموونی خۆی لەسەر ووڵاتانی رۆژهەڵاتی ناوەراست، بۆ گەرانەوەی هەمان کاریگەری سەردەمی سۆڤیەت کە بەسەر ناوچەکەدا هەیبوو، چونکە ماوەیەکی زۆر بوو دوای رووخانی یەکیێتی سۆڤیەتی ئەم ناوچانەی لەبیرکردبوو . دوای هاتنی ڤلادیمیر پووتین بۆ سەر حکوم روسیا بەردەوام لە بەرەی شیعی دابووە وەک یەکێک لە سۆپەر زلهێزەکانی جیهان،و ئەمریکاش بە پێچەوانەوە بە پاڵپشتی کارو هاوپەیمانی سونیەکان زیاتر هەژمارکراوە لە رۆژهەڵاتی ناوەراستدا.\nزۆرێک لە ئێمە لەگەڵ تێک چوونی بارودۆخی ووڵاتانی رۆژهەڵاتی ناوەراست هەستمان بەم دابەشکاریە مەزهەبیە کردووە، وە هەر یەک لەم لایەنانە پرۆژەی تایبەت بەخۆیان هەیە سەبارەت بە رۆژهەڵاتی ناوەراست. لەوانە پرۆژەیەکی ئەمریکییە کە بریتیە لە رۆژهەڵاتی ناوەراستی گەورە، کە یەکەمجار کۆندەلیزا رایس لە ساڵی ٢٠٠٢ ئاماژەی پێکرد لە ئەنقەرە. هەر راستەوخۆ دوای ئەم ووتانە پرسیاری ئه‌وه هاته ئاراوه كه ئه‌مریكاییه‌كان هاوكاری دامه‌زراندنی ده‌وڵه‌تی نه‌ته‌وه‌ی كوردی ده‌كه‌ن. پرۆژەی دووەم پرۆژەیەکی ئیسلامی سونی بوو بۆ ناوچەکە کە لەلایەن سعودیا و تورکیاوە پشتگیری لێدەکرا. پرۆژەی سییەم پرۆژەیەکی شیعی و روسییە بە هاوکاری راستەوخۆی روسیا و ئێران. ئەم پرۆژەیە ئەمرۆ لە فراوان بووندایە هەتا ئەو ساتەی ئێستا، بەجۆرێک ئەکتیڤ بووە لەلایەک نفوسی شیعی لەیەمەن و سوریا و عێراق تا دێت لە بە‌هێزبووندایە، لەلایەکی تریشەوە بە هەڵوەشانەوەی پرۆژەی دووەم کە پرۆژەیەکی ئیسلامی رایدیکاڵی سونییە دەستی پیکردووەو یەکێک لە ووڵاتە هەرە کاریگەرەکانی ئەم پرۆژەیە کە تورکیایە کۆمەڵێک پەیماننامەی مێژووی لەگەڵ لایەنی سێیەمی پرۆژەی رۆژهەڵاتی ناوەراست مۆرکردووە سەبارەت بە سوریا، کە تەواو لەگەڵ بەرژەوەندی و حەزوئارەزووەکانی شیعی یەکدەگرێتەوە، ئەویش پاراستنی دەسەڵاتی بەشار ئەسەد و رەتکردنەوەی هەموو دەستتێوەردانیکی سەربازی لەناو کاروباری سوریادا، هەروەها یەک پارچەی خاکی سوریا، کە تەنیا بۆ دژایەتی کردنی دامەزراندی یەکەیەکی فیدراڵی کوردییە، کە تاکە بەرژەوەندی تورکیایە.\nلە ژێر رۆشنای هاوپەیمانی سێ قۆڵی مۆسکۆ ئەوەی بەرچاو دەکەوێت و دەگوترێت لەلایەک بە پلەی یەکەم نەتەوەی کورد لێی زەرەرمەند دەبێت لە سوریادا، لەلایەکی ترەوە بێ توانای و بێ کاریگەری ووڵاتانی عەرەب بە ئاشکرا بەدیارکەوتن، بەجۆریک رێکەوتن و هاوپەیمانی بەستن سەبارەت بە ووڵاتێکی عەرەبی بەبێ نوێنەری هێچ وڵاتێکی عەرەبی و لیگی عەرەبی ئەنجام بدرێت؟.ئەوەی ئەم هاوپەیمانیەتیە ئاماژەی پێدەکات تەنیا و تەنیا پاراستنی بەرژەوەندی ووڵاتانی تورکیا و ئێرانە دژ بە هەژموونی کورد لە سوریادا و پاراسستنی دەسەڵاتی رژێمی بەشار ئەسەدی هاوپەیمانی ستراتیژی روسیایە لە ناوچەکەدا.\nهاوپەیمانی سێ قۆڵی نێوان روسیا و تورکیا و ئێران بۆ ووڵاتانی رۆژهەڵاتی ناوەراست بە تایبەت بۆ سوریا، بەڵێ کۆمەڵێک خوێندنەوە و شیکاری سیاسی جیاوازهەڵدەگرێت لەم سات و کاتانەدا کە ناوچەکە لەبەردەم چەندین پرۆژەی جیۆسیاسی و پاراستنی بەرژەوەندی ووڵاتانی زلێهێزی جیهان و بەهێزی ناوچەکەش دایە تارادەیەک، وەک لەسەرەوە ئاماژەمان پێکرد تەنانەت کوشتنی باڵوێزی روسیا لە تورکیا رێگای لە بە ئەنجام گەیاندی ئەم هاوپەیمانیەتیە گرینگە نەگۆری. بەڵام بەدڵنیایەوە دەڵێم بەهیچ جۆرێک کارناکەتە سەر هەرێمی کوردستان بەم سیاسەتەی ئەمرۆی حکومەتی هەرێمی کوردستان، تەنیا لەتکردنی پرۆژەی سونییە بۆ رۆژهەلاتی ناوەراست. .\nهەر دوا بەدوای مۆرکردنی هاوپەیمانیەتی سێ قۆڵی لە مۆسکۆ، ڤلادیمێر پوتین کە سەرۆکی روسیای و بەرپرسی یەکەمی ووڵاتە لە تەواوی پەیوەندیە نێودەوڵەتیەکانی ووڵاتەکەی لە وەڵامی پرسیارێک سەبارەت بە پەیوەندیەکانی کورد و روسیا، هەروەها لە ئەگەری سەربەخۆی کوردستاندا کە ئەمرۆ بەم ئاراستەیدا دەروات، سەرۆکی روسیای فیدراڵ بەشێوەیەکی زۆر ئاشکراو روون چووە ناو ئەم بابەتەوە، بەشێوەیەک جێگای دڵخۆشێکی زۆرە بۆ ئێمەی کورد، هەم سەبارەت بە تیشک خستنە سەر پەیوەندییە تایبەتی و باشەکانیان کە هەموو کات هەیانە لەگەڵ نەتەوەی کورد،و دواتریش دانان بەم قەدەرە مێژووییە و چارەنووسانەی گەلی کوردی قەدر خێر لەخۆنەدی و رووبەروویان بۆتەوە، هەروەها هەڵسەنگاندی رۆڵی ئەکتیڤی بوێرانە و ماردانە کورد لە هاوپەیمانیەتی نێودەوڵەتی دژ بە تیرۆرستان لە ناوچەکەدا . .\nلە بەشێکی ووتەکانی دا ئاماژەی بە دامەزراندنی کیانێکی نەتەوەی کرد بۆ گەلی کورد لە عێراق بە تایبەتی و بەشەکانی تریش بە گشتی، هەر لە ووتەکانی دا خۆی لەخۆیدا داننانێکی ئاشکربوو بە سەربەخۆی هەرێمی کوردستان لە داهاتوودا! ئێمەش و تەواوی هاوپەیمانە ستراتیژەکانمان هەر ئەوە دووبارە دەکەیەنەوە کە سەرۆک پوتین ئاماژەی پێکردن،ئەویش هەڵبژاردنی شێوەی سەربەخۆی کوردستان دەبێ بە شێوەیەک بێت لە چوارچێوەی قانوونی نێودەوڵەتیدا بگونجێت و دژی یاسا و ریساکانی نەتەوە یەکگرتووەکان نەبێ، دواتر وتی دەوەستێتە سەر عێراق و کوردەکان خۆیان، وە دەست ناخاتە ناوکاروباری عێراقەوە بەگشتی. هەروەها ئاماژە کردن بە هەبوونی پەیوەندی بەردەوام، هەم لەگەڵ بەغداو هەمیش لەگەڵ هەولێر کە بەهیچ شێوەیەک دەست ناخەنە ناو کاروباری ناوخۆی عێراقەوە.\nجیاکردنەوەی هەولێر لە عێراق و بەغداد لە وتەکانی سەرۆک پوتیندا خۆی لەخۆیدا گۆرانێکی گەورەیە لە سیاسەتی دەرەوەی روسیا، بە تایبەت کاتیك ئاماژە بە هەبوونی پەیوەندی دەکات، ناوی هەردوو سەنتەری دیپلۆماسی و پایتەختی عێراق و کوردستان دێنێت، و دەشڵێت ئێمە لەگەل هەردوو لایەنی بەغداد و هەولێر پەیوەندیمان هەیەوە و بەردەوامیش دەبین لەسەر ئەم پەیوەندیانە. .\nباشترین کار کە بکرێت بۆ بنیاتنانی باشترین پەیوەندی لە نێوان هەرێمی کوردستان روسیا ئەوە بریتین بکرێ.\n۲ـ کردنەوەی هێڵی راستەوخۆی فرۆکە نیوان روسیا و کوردستان.\n۳ـ گەران بەدوای ئەو سەرچاوە زەبەلەحە مێژوویەی لە سەر کورد هەیە لە روسیا و ووڵاتانی سۆڤیەتی کۆن\n٤ـ گرینگی دان بە دیاسپۆری کوردی و ئەو ژمارە زۆرەی کوردان لە روسیادا دەژین، وەبەکارهێنانیان لە بواری کلتوری و کۆمەڵایەتی بۆ بنیاتنانی باشترین پەیوەندی لە نێوان هەردوو لادا\n٥ـ دروستکردنی پەیوەندێکی توندوتۆڵ لە نێوان کەناڵەکانی راگەیاندنی روسیا و کوردستان بۆ گۆرینەوەی زانیاری هەواڵی، بۆ نمونە لە نێوان ریا نۆڤستی و کەناڵی روداو کوردستان ٢٤..\n٦ـ فراوانکرندی نوێنەرایەتی حکومەتی هەرێمی کوردستان بە پشتگیرێکی تەواوی راستەوخۆی سەرۆکایەتی هەرێمی کوردستان و دروستکردنی کۆمەڵێک کادری پسپۆر بۆ نوێنەرایەتی کوردستان لە روسیا.\n۷ـ گرینگی دان بە کردنەوەی بەشی زمانی روسی لە زانکۆکانی کوردستان، ئاسانکاری کردن بۆ قوتابیانی روس بۆ خوێندنی زمانی کوردی.\nئەمرۆ مافی نەتەوەکانی جیهان بۆ سەربەخۆی لە زۆر بەڵگەو دیکۆمێنتی نەتەوە یەکگرتوەکاندا هاتووە. لەوانە چارتەری(پەیمان) نەتەوە یەکگرتووەکانی ساڵی ۱۹٤٥دا، هەروەها دیکلارەیشنی ساڵی ۱۹٦٠ نەتەوە یەکگرتووەکان سەبارەت بە رزگار بوون و مافی نەتەوە ژێر دەستی ئیمپرالیزمەکان، دواتریش پەیمانە نێودەوڵەتیەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان سەبارەت بە مافی مرۆڤ لە ساڵی ١٩٦٦.\nئێمە لەو باوەرەداین ئەگەر بە ووردی بچینە ناو هەموو ئەو یاسا و قانوونانەی سەبارەت بە مافی چارەی خۆنوسین کە لە دەقی دیکۆمێنتی نەتەوە یەکگرتووەکاندا هاتووە، هەرێمی کوردستان لەگەڵ زۆربەی یاسا و بەندەکاندا دەگونجێت، هەر بۆیەشە دانان بە مافی چارەی خۆنووسین لەلایەن روسیا و دەوڵەتان تری جیهان دەبێتە ئەمری واقع لە چوارچێوەی نەتەوە یەکگرتووەکان، بەتایبەتی بۆ روسیا، چونکە روسیا لەبەردەم کۆمەڵێک بەرژەوەندی هاوبەش و دیپلۆماسیەتی دایە، لەلایەک لە رێگای ریفراندۆمەوە نیـچە دوورگەی قرمی پەسند کرد وەک بەشێک لە خاکی روسیا، بە بیانوی یاس و قانونە نێودەوڵەتیەکان سەبارەت بە ریفراندۆم و مافی چارەی خۆنوسین بۆ نەتەوەکان، لەلایەکی تریشەوە کۆمەڵێک بەرژوەندی گرینگ لەبەردەم روسیادان لە ناوچەکەدا، زۆرجار لە ناوەندە لێكۆڵینەوە و دیپلۆماسیەکانی روسیادا ئاماژە بەوەکراوە ئەمریکا و ئەوروپا لە پشت دامەزراندی دەوڵەتی کوردیەوەن لە ناوچەکە.\nلە کۆتای نوسینەکەماندا دەمانەویێ ئەوە بڵین،روسیای فیدراڵ ئەمرۆ یەکێکە لە دوو جەمسەرە هەرە گرنگەکەی بواری سیاسی و سەربازی و ئابووری لە جیهاندا. بۆ کوردستانیش ئەم گرنگیانە تایبەمەندی خۆیان هەیە،و بگرە دوو ئەوەندەن، لەبەر ئەوەی لە لایەک هەموو ئەو روداوە گرنگە میژوویانەی لەسەرەوە ئاماژەمان پێکردن، لەلایەکی تریشەوە ژمارەیەکی زۆری کوردان لە ناو خاکی روسیادا دەژین، هەردوولا بەیەکەوە گرێدەدەنەوە،و دەکرێت پەیوەندییەکان بەرەوە باشترو باشتر ببردرێن لە داهاتوودا .\nقوتابی دکتۆرا – لە زانکۆی هاوڕێیەتی گەلان لە مۆسکۆ\n١- دکتۆر ئەفراسیاو هەورامی.شۆرشی شێخ سەعیدی پیران و سۆڤیەت.سلیمان ٢٠٠٣.\n٢- دکتۆر ئەفراسیاوهەورامی.کورد لە ئەرشیفی روسیاو سۆڤیەتدا.هەولێر ٢٠٠٦.\n٤- هێمن هەورامی. بایەخی سەردانی سەرۆک بارزانی بۆ رووسیا. گۆڤاری گوڵان ٢٠١٣.\n٥- مەلابەختیار. ئـێـسـتاو رابـردووی كوردو روسیا. گۆڤاری لڤین. ٢٠١٥\n6- Sotnikov V. A reluctant Russia in the Middle East? Moscow 19 Oct 2015.\n7- Stephen J. Blank Russia in the Mideast Diplomasy: How new the new Russia? USA 2007.\n8- Наумкин. В.В. Международный диалог культур и национальные государства. “Мировая цивилизация и революционный водоворот на Ближнем Востоке”. Москва. 2011 г.\n9- Кунцова О. Курдская неделя в Москве. Москва 2014 г.\n10- Азимов А. Ближний Восток. История десяти тысячелетий. Москва 2006 г.\n11- Мосаки Н.З. о перспективах России в регионе Курдистан. Институт Ближнего Востока. Москва 2010 г. http://www.iimes.ru/rus/stat/2010/02-08-10a.htm.\nPrevious بەڵگەنامەی ” خیانەتەکانی قیادە مووقەتە بە نەتەوەی کورد”\nNext پانۆڕامای مێژووی PKK


ئەو پیاوەی ترەمپی خستە مەترسیەوە .....\nئەلیكساندەر فیندمان ئەو بەرپرسە ئەمەریكیەیە كە ترەمپی خستوەتە كێشەوە، ماوەی دوومانگە دیموكراتەكان ناسنامەی ئاشكرا ناكەن لە ترسی ئەوەی ترەمپ فشاری لێبكات بەڵام دوای دەرچوونی یاسای لێپێچینەوە لە ترەمپ ناوەكەی ئاشكرا كرا.\nفێندمان پلەی كۆلۆنیێلی هەیە و بەرپرسە لە ئاسایشی نیشتمانی ئەمەریكا، لە كاتی پەیوەندیە تەلەفونیەكەی ترەمپ و زیلینسكی سەرۆكی ئۆكرانیا لە ئۆفیسەكەی ترەمپ بووە كاتێك ترەمپ داوای لە زیلینسكی كردوە بەرامبەر هاوكاری سەربازی دۆسیەی گەندەڵی جۆبایدن و هۆنتەری كوڕی هەڵبداتەوە\nلە دوای پەیوەندیە تەلەفونیەكەی ترەمپ ڕاستەوخۆ فێندمان پەیوەندی بە ئادەم. شێفی سەرۆكی لیژنەی هەواڵگری ئەنجومەنی نوێنەرانەوە دەكات و پێی ڕادەگەیەنێت كە پەیوەندیەكەی ترەمپ ڕەنگە زیان بە ئاسایشی نیشتمانی ئەمەریكا بگەیەنێت\nدواتر ئادەم شێف و دیموكەاتەكانی ناو ئەنجومەنی نوێنەران دۆسیەكە ئاشكرا دەكەن و داوا لەترەمپ دەكە تۆماری پەیوەندتە تەلەفونیەكە ڕادەستی كۆنگرێس بكات بەڵام ترەمپ ڕەتی دەكاتەوە، ئیتر لێرەوە قوڕەكە بۆترەمپ خەستدەكەنەوە بەجۆرێك ئێستا مەترسی دورخستنەوەی هەیە و ئەگەریش دورنەخرێتەوە كاریگەری لەسەر پێگەی جەماوەری دەبێت لەهەڵبژاردنی داهاتوودا.\n-پێت وایە فێندمان كارێكی دروستی كردوە؟\n10440 جار بینراوە


سەفەرێکی گشتێنراو، بە ناو ئەفریقانامە و ئەمریکانامەی "پێشەوا کاکەیی"دا\nپڕۆژەی یەکەم: ئەفریقانامە، بە تامی شیعر\nبەر لەوەی باس لە دەق بکەین، هاوکات جۆری دیاریکردنی دەقیش گرنگە و، سوودمان پێدەگەیەنێت بۆ شیکردنەوە و دەستنیشانکردن.\nپڕۆژەی یەکەم، لەو ژانەرەیە کە بە تەواوی سرکە دیاری ناکرێت. جۆرە دەقێکە، زۆرتر لە ژانرێک بەشداری پێکراوە.\nدوا خاڵیش بۆ خوێنەر ئەوەیە، بە هۆی زۆر هاتنی ناوی شوێنەکان، کەم تا زۆر ڕۆحی دەقەکەی بارگران کردووە؛ خۆ نووسینی پەراوێز لە دەرەنجام بنووسرابا باشتر بوو، ئەویش بە هۆکاری ئەوەی شیرازەی تەرکیزی خوێنەر تێکنەچێت.\nلە کۆتاییدا ماوەتەوە بنووسم: بەر جۆرێک لە دەقی ناباو، تازە، خودان فۆرمی سەربەخۆ دەکەوین.\nپڕۆژەی دووەم: زەمیننامە، بە تامی شیعر\nلێرەدا پڕۆژەی دووەم، لە توێی بەرگێکدا لەگەڵ پڕۆژەی یەکەمە.\n"زەمیننامە، بە تامی شیعر،" کە شاعیر ئاماژەی بەوە داوە "قەسیدە ـ شیعر." درووست وابوو "قەسیدە ـ پەخشان" نووسرابا؛ چوونکە ئەوەی هەیە قەسیدەیە، بەڵام بە چەژەی پەخشانییەوە. لێرەدا ڕیتمی پەخشانیی زاڵترە، وەک لەوەی شیعرگەرایی بێت.\nلەم پرۆژەدا، کە پرۆسەیەکی فیکری قووڵە لە زەمین، بە گشت دیاردەکانەوە. شاعیر، گەشت دەکات، گەشتیکی هزریی و ڕۆحی، بەر دەیان پرسیاری لێ ڕامێنراوی بیر لێکەرەوە دەکەوین. ئەم دەقە، دەقێکی پەخشانییە، بە فۆرمێکی تێپەڕیو لە زمانی لیریک.\nزەمیننامە، خاوەن زمانێکی تۆکمەی پاراوی کوردییە، لەم دەقەدا: ڕۆحییەتی شیعر فەرامۆش نەکراوە؛ دەقێکە هاوشێوەی فاوست، بەرەو قووڵاییمان دەبات.\nپڕۆژەی سێیەم و چوارەم: ئەمریکانامە، بە تامی شیعر "ڕۆمانە شیعر/ قەسیدە."\nئەم دەقەیە، لە دوو پڕۆژە پێکدێت، دوو سەفەر، بە ئەمریکای باشوور و ئەمریکای باکووردا.\nشاعیر، بە جۆری گەڕیدەیەکی شیعریی بە نێو شار و دێهاتەکان، بە دەشت و سەوزاییەکاندا تێدەپەڕێت و، وێنە شیعرییەکان ڕاو دەکات. لە زۆربەی حاڵەتەکاندا، چرکە شیعرییەکان لە پێناو شیعر خۆیدانین، بەڵکوو لە پێناو گەیاندنی ماناشدان. شاعیر ڕۆمانسانە، بەڵام ڕۆمانسێکی فیکریی و ڕۆحیی؛ نەقدی مۆدێرن دەکات و لە گرفتەکان دەڕوانێت.\nدەقی ئەمریکانامە، دەقێکی دیموکراسە؛ دیموکراس بەو مانایەی زیاتر لە ژانرێک بەشداری پێکراوە. دەقێکی دەوڵەمەندە بە کۆمەڵێک کانزای ئەدەبیی و دەرە وێژەیی و، زیاتر لە ڕەهەندێک هەڵدەگرێت و، دەقێکی کیمیاگەرە.\nئەمریکانامە، مانیفێستێکە بۆ ڕۆحگەرایی و جوانیی و ئەڤین و، داوانامەیەکە بۆ ئاشتی جیهانی. شاعیر، لە خۆیدا بانگەشە دەکات بۆ تێکەڵکردنی کلتوورەکان و نزیکبوونەوەی خزمایەتی لە نێوان مرۆڤایەتی.\nخاڵێک دەبێت بەر باسی بدەین، لەم دەقەدا لەگەڵ شیعردا، ناوی ڕۆمانیشی هەڵگرتووە؛ بەڵام ئەدای کارەکتەری بەرامبەر خەفەکراوە. خاڵیکیتر ئەوەیە، لە هەردوو ئەفریقیانامە و ئامریکانامەشدا، ناونیشان کەمتر هونەرین و، بە ئەدەبی کراون، بەڵام سواونین و، لە ڕووی ئەدەبییەوە فۆرمێکی تازە وەردەگرن.\nلەم دەقی ڕۆمانە شیعرییەدا: زمان میتافیزیکانە گوزارشت لە زەوی و ژیان و دیاردەکان ناکات، ئەوەی هەیە زمانێکی ماتڕیاڵی، بەڵام بە هەناسەیەکی ڕۆمانس و عیرفانییەوە. شاعیر، زۆر وردکارانە دەچێتە زەینی خوێنەرەوە، لەو ڕووەوە کە پەسنی شوێنەکان دەکات. کارامەیانە فۆرمێک لە وێنە، لە ڕیتمی خوێندنەوەدا، باڵادەست دەبێت.\nئەمریکانامە باس لەخود نییە، وەک ئیندیڤیدواڵ؛ بەڵکوو باس لە گشت لە ڕوانگەی خودێکەوە، کە بۆ جیهان و نادیارەکان دەگەڕێت و دەڕوانێت. ئەم دەقە خاوەن تەرزێکی جودا و شێوە و ڕامانێکی ترە، کە دەکاتە ئەدەبێکی تایبەت.


سبەینێ كۆتایی بە دابەشكردنی مووچە دەهێنرێت – تۆڕی میدیایی خەڵک\nوەزارەتی دارایی و ئابوری حكومەتی هەرێمی كوردستان بەردەوامە لە دابەشكردنی مووچەی فەرمانبەران و سبەینێ یەك شەممە كۆتایی بە دابەشكردنی مووچەی مانگی هەشت دەهێنرێت.\nبەپێی خشتەكەی وەزارەتی دارایی سبەینێ یەك شەممە 5-9-2021 مووچەی سەرۆكایەتی هەرێم و پەڕلەمانی كوردستان و ئەنجومەنی وەزیرانی هەرێم و خانەنشینی شارستانی دابەش دەكرێت و كۆتایی بە دابەشكردنی مووچە بۆ مانگی هەشت دەهێنرێت.\nئەمەش لەكاتێكدایە، حكومەتی هەرێم هەموو 25ی مانگێك دەست بە دابەشكردنی مووچە دەكات و هاوكات لە دوو مانگی ڕابردودا مووچە بە بێ لێبڕین دابەش كراوە.\nپێشتر مەسرور بارزانی سەرۆكی ئەنجومەنی وەزیرانی هەرێمی كوردستان ڕایگەیاند، تاكو بەغدا 200 ملیار دیناری هەرێم بنێرێت مووچە بە بێ لێبڕین دابەش دەكرێت.\nهەولێر.. پڕۆژەیەكی گلدانەوەی ئاو دروستكرا\nهەولێر.. دەستبەسەر سێ كیلۆگرام ماددەی هۆشبەردا گیرا\nخەڵك بەڕێوەبەرایەتی نەهێشتنی ماددە هۆشبەرەكان ڕایدەگەیەنێت، لە سنووری شارەدێی وەرتێ دەستبەسەر سێ كیلۆگرام ماددەی هۆشبەردا گیرا كە هەوڵدەدرا…\nخەڵك ماوەی چەند ڕۆژێكە شەڕو پێكدادان لە هەندێك ناوچەی هەرێمی كوردستان هەیە و چەند پێشمەرگەیەكیش گیانیان لەدەستداوە و بریندار بوون، چاودێرێكی…\nداوای ماف و ئیمتیازاتی پێشمەرگە دێرینەكان دەكرێت\n24 کانونی دووهەم 2021 4.15 pm\nكۆمەڵەی پێشمەرگە دێرینەكان و گوڵان و پێشمەرگەی دێرینی سەرجەم هێزولایەنە سیاسیەكانی هەرێمی كوردستان، لەبارەی…


بە بەشداری سەدان کەس لە کوردانی دانیشتووی ئوتریش، یادی ٢٥ساڵەی شەهید?\nناوه‌ندی هه‌واڵ- ئوتریش: رۆژی ١٦/٣/٢٠١٣ بە بەشداری سەدان کەس لە کوردانی دانیشتووی وڵاتی ئوتریش، له لایه‌ن حیزب و ڕێکخراوەکانی کوردستانی له‌وییه‌نی پایته‌ختی وڵاتی ئوتریش یادی ٢٥ ساڵەی قوربانیانی هەڵەبجە کرایەوە.\nهه‌یئه‌تێکی کۆمیته‌ی ئوتریش،ی حیزبی دیمۆکراتی کوردستان له‌و ڕێوڕسمه دا به‌شداری کرد و ڕێزیان له ٥ هه‌زار شه‌هیدی مه‌رگه‌ساتی هه‌ڵه‌بجه گرت.\nبه‌رنامه‌ی ئه‌م کۆڕیادە به‌م شێوه‌یه‌ی خواره‌وه به‌ڕێوه‌چو:\nسه‌ره‌تا ده‌قیقه‌یه‌ک بێده‌نگی بۆ یادی شه‌هیدانی کوردستان به تایبه‌تی پێنج هەزار شەهیدی هه‌ڵه‌بجه ڕاگه‌یه‌نرا، پاشان لە لایەن بەڕێوەبەری بەرنامەکەوە به‌خێر هێنانی به‌شداران کرا. دوابەدوای ئەوە پەیامی حیزب و ڕێکخراوە کوردستانیەکان، کە لە لایەن کۆمیتەی حدک ئامادەکرابو، بەزمانی کوردی خوێندرایەوە و پاشان بە هۆی ئامادە بوونی کۆمەڵێک میوانی عەرەب لەو ڕێورەسمە دا، پەیامی حیزب و ڕێکخراوە کوردستانیەکان بە زمانی عەرەبیش خوێندرایەوە. دوابەدوای ئەوە پەیامی ماڵا کوردان لە ئاوستریا، کە کۆمەڵەیەکی کوردەکانی ڕۆژاوای کوردستانە پێشکەش کرا. لە بەشێکی دیکەی ئەو ڕێوڕەسمە دا هەر یەکە لە بەڕیزان ئومێد بابان و شاهین هەڵەبجەیی وتەیەکی کورتیان پێشکەش بە بەشداران کرد. پاشان چەندین پارچە هۆنراوە و پەخشان ، تایبەت بەو ڕۆژە، لە لایەن چەند کەسی بەشدارەوە ئاوێتەی لاوانەوەی موزیکی ئامێری سازی هونەرمەندی دەست و پەنجە ڕەنگین کاکە ئەرسەلان بوون و بەو شێوەیە خەم وماتەمینی قووڵی خۆیان بۆ شەهیدانی کیمیابارانی هەڵەبجەی شەهید دەربڕی.\nپێویسته بگوترێ که ئه‌م کۆڕیاده نزیکه‌ی 3 کاتژمێری خایاند و باس و لیدوانه‌کان له‌گه‌ڵ پێشوازی گه‌رم و گوڕی به‌شداران ڕوبه‌ڕوو بوون و ئامادەبووان هیوایان خواست که له داهاتوو دا هەموو بۆنە و یادەوەری و ڕۆژە گرینگەکانی گەلەکەمان له چوارچێوه‌یه‌کی به‌رین تردا و بە بەشداری هەموو حیزب و ڕێکخراوە کوردستانییەکان ڕێزیان لێ بگیرێت.\nکۆمیتەی یادکردنەوەی کارەساتی هەڵەبجە لەم حیزب و ڕێکخراوانە پێک هاتبوو:\n- حیزبی دیمۆکراتی کوردستان\n- یەکیەتی نیشتیمانی کوردستان\n- پارتی دیمۆکراتی کوردستان\n- حیزبی دیمۆکراتی کوردستانی ئێران\n- حیزبی شوعی کوردستان\n- پارتی سوسیال دیمۆکراتی کوردستان\n- مەڵبەندی کوردی لە ڤییەن\n- ماڵا کوردان لە ئاوستریا\n- کۆمەڵەی کوردە ئیزیدیەکان\n- ڕێکخراوی مافی مرۆڤی کوردستان\n- حیزبی شیوعی عێراق\nبۆ بینینی وێنەکان بە قەبارەی گەورەتر کرتە لە سەر ئالبوومەکە بکە\nبگه‌رێوه|ئەم بابەتە 5144 جار بینراوە| بینێره| چاپ


زایینی: ٠٨-٠٨-٢٠١٧ - هەتاوی: ١٣٩٦/٠٥/١٧ - ١٣:١٧ تاران قه‌باره‌ی فۆنت:\nکوردستان میدیا: ئەندامان و لایەنگرانی حیزبی دیموکراتی کوردستانی ئێران بەبۆنەی شەهیدبوونی ٢ هاوڕێی تێکۆشەری حیزبی دێموکرات هاوخەمی خۆیان ڕاگەیاند و بەڵێنیان دووپات کردەوە کە درێژەدەری ڕێگایان بن.\nئێمه وەکو ئەندامان و لایەنگرانی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران لە ناوچەی چۆمی مەجیدخانی بۆکان\nسەرەخۆشی خۆمان ئاڕاستەی سەرجەم کادر و پێشمەرگە وئەندامان و لایەنگرانی حیزبی دێموکرات بەتایبەت بنەماڵەی سەربەرزی شەهید یەعقوب مورادی و شەهید هێمن مەولان نژاد دەکەین وخۆمان به هاوبەشی خەمیان دەزانین و بەڵێن دەدەین که سەنگەریان چۆڵ ناکەین و تا دەتوانین دژی تاریک پەرەستی دەوەستین.\nئەندامان ولایەنگرانی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران ناوچەی چۆمی مەجیدخان


ئۆپیك باسی نرخی نەوت دەكات لە بازاڕدا – تۆڕی میدیایی خەڵک\nئۆپیك باسی نرخی نەوت دەكات لە بازاڕدا\n2019/02/11 - 7:29 PM\nئەمینداری گشتی ڕێكخراوی ئۆپیك دەڵێت، ڕێكخراوەكە یاری بە نرخی نەوتەوە ناكات، لەكاتێكدا ئۆپیك سەركردایەتی كەمكردنەوەی بەرهەم دەكات بۆ بەدیهێنانی هاوسەنگی لەنێوان خستنەڕوو و داواكاری لە بازاڕەكاندا.\nئەمڕۆ دوو شەممە، محەمەد باركیندۆ، ئەمینداری گشتی ڕێكخراوی ئۆپیك بە ڕۆژنامەوانانی ڕاگەیاند، “كاری ئێمە یاری كردن نییە بە نرخەكان، بۆیە ستەمە گەر بەوە تۆمەتبار بكرێین”\nلیژنەی ئەنجوومەنی نوێنەرانی ئەمریكا لە پێنج شەممەی ڕابردوودا ڕەزامەندی لەسەر پڕۆژە یاسایەك دەربڕی، كە ڕێكخراوی ئۆپیك ڕووبەڕووی سكاڵای دادوەری دەكاتەوە بە تۆمەتی دەستگرتن بەسەر بازاڕەكاندا، بەڵام پێناچێت ئەنجوومەنەكە بەشێوەیەكی تەواوەتی چاو بەو پڕۆژە یاسایەدا بخشێنێت.\nسەبارەت بە نرخی نەوتیش باركیندۆ ئاماژەی بەوەكردووە، ئەمڕۆ نرخەكان لە بازاڕەكاندا جێگیربوون، وێڕای زیادبوونی چالاكی هەڵكەندنی بیرە نەوتەكانی ئەمریكا و مەترسی زیادبوونی داواكارییەكان لەسەر نەوتی خاو بەهۆی خاوبوونەوەی وتوێژە بازرگانییەكان لەنێوان ئەمریكا و چین.\nبەپێی دوایین نرخی نەوتیش لە بازاڕەكانی جیهان، نرخی بەرمیلێك نەوتی برێنت بە 62.13 دۆلار مامەڵەی پێوەكرا و نرخی بەرمیلێك نەوتی خاوی خۆرئاوای تەكساس-یش بە 52.45 دۆلار مامەڵەی پێوەكراوە.\nعیراق لەبەرهەمهێنانی نەوتدا چوارەمی جیهانە\n“ژمارەی فەرمانبەرانی هەرێم سێ هێندەیە”\nبەرپرسێكی بەسڕە: هەرێمی كوردستان نەوتی بەسڕە دەخوات\nنرخی نەوت لەماوەی شەش هەفتەی ڕابردوودا بەرزترین ئاستی تۆماركرد


وەزارەتى خوێندنى باڵا پیرۆزبایی یەکەمبوونى زانکۆى جیهان-هەولێر دەکات - Cihan University -Erbil\nبەبۆنەى بەدەستهێنانى پلەى یەکەم لە نوێترین ڕیزبەندی سایتەیشن لە وێب ساینس (WoS)، شاندێکى وەزارەتى خوێندنى باڵا و توێژینەوەى زانستى سەردانى زانکۆى جیهان-هەولێریان کرد و پێرۆزبایی ئەو سەرکەوتنەیان لە سەرۆکایەتى زانکۆى جیهان-هەولێر کرد.\nڕۆژى دووشەممە ڕێکەوتى (١٠/١/٢٠٢٢) شاندێکى وەزارەتى خوێندنى باڵا و توێژینەوەى زانستى هەرێمى کوردستان بەسەرۆکایەتى پڕۆفیسۆر دکتۆر عبدالفتاح عبدالرزاق بریکارى وەزارەتى خوێندنى باڵا و توێژینەوەى زانستى و، ئەندامیەتى ڕاوێژکاران و بەڕێوەبەرى گشتى فەرمانگەکان سەردانى زانکۆى جیهان-هەولێریان کرد و، بەگەرمى لەلایەن پڕۆفیسۆر دکتۆر ئەمجەد سابر دەلۆ سەرۆکى زانکۆى جیهان-هەولێر پێشوازیان لێکرا.\nلە دیدارێکدا، کە بەئامادەبوونى دکتۆر عبدالستار کەریم سەعید یاریدەرى سەرۆکى زانکۆى جیهان-هەولێر بۆ کاروبارى کارگێڕى و فێرخوازان بەڕێوەچوو، بریکارى وەزارەتى خوێندنى باڵا و توێژینەوەى زانستى پیرۆزبایی وەزارەتەکەى گەیاندە سەرۆکایەتى زانکۆى جیهان-هەولێر لە بەرامبەر بەدەستهێنانى پلەى یەکەم لەسەر ئاستى زانکۆ تایبەتەکانی هەرێمی کوردستان و، پلەى چوارەمى زانکۆ حکومی و تایبەتەکانی هەرێمی کوردستان لە نوێترین ڕیزبەندی سایتەیشن لە وێب ساینس (WoS)، کە لە ماوەى چەند ڕۆژى ڕابردودا بڵاوکرایەوە، وتیشى مایەى خۆشحاڵیمانە کە زانکۆکان بەگشتى و زانکۆ تایبەتەکان هەنگاوى جدیان ناوە بۆ بەرزکردنەوەى کواڵیتى خوێندن، هیواشى خواست مامۆستایان و سەرۆکایەتى زانکۆى جیهان-هەولێر لە هەوڵ و کار و پڕۆژەکانیان بەردەوام بن لە پێناو خزمەتکردن بە پڕۆسەى خوێندن و پێگەیاندنى نەوەیەکى هۆشیار.\nلە بەشێکى دیکەى دیدارەکەدا، پڕۆفیسۆر دکتۆر ئەمجەد سابر دەلۆ سەرۆکى زانکۆى جیهان-هەولێر لە وتەیەکیدا دواى بەخێرهێانى شاندى وەزارەتى خوێندنى باڵا و توێژینەوەى زانستى بۆ زانکۆى جیهان-هەولێر، سوپاس و پێزانینى سەرۆکایەتى زانکۆى پێشکەش بەشاندى میوان کرد، پاشان باسى لە دیدگە و کارنامەى زانکۆکەى کرد بۆ پێشخستن و پەرەپێدان بەزانکۆى جیهان-هەولێر، بەتایبەت لە پراکتیزەکردن و پەیڕەوکردنى ستانداردە نێودەوڵەتیەکانى فێربوون، ڕونیشیکردەوە “بەرهەمى هەوڵەکانمان بەدەستهێنانى ئەکریدەیشنی بەناوبانگترین دوو دامەزراوەی متمانە بەخشینی ئەوروپی (#ASIC و #ZEVA ) بووە”\nلە کۆتایی وتەکەیدا سەرۆکى زانکۆى جیهان-هەولێر سوپاسى هەوڵ و پشتیوانیە بردەوامەکانى وەزارەتى خوێندنى باڵا و توێژینەوەى زانستى کرد، هەروەک جەختى لەسەر ئەوەشکردەوە کە زانکۆکەیان بەردەوام دەبێ لە جێبەجێکردنى نەخشەڕێى وەزارەت بۆ بەرزکردنەوەى ئاستى خوێندن لە هەرێمى کوردستان.\nبڕوانامەى دەرچوون بەسەر بەشداربوانى خولى چارەسەرى سروشتى دابەشکرا


کوردیپێدیا - ئاری کامیل\n👫 ئاری کامیل | پۆل: کەسایەتییەکان | زمانی بابەت: 🏳 کوردیی ناوەڕاست\nگەنجێکی داهێنەری کوردە و پڕۆژەیەکی بەناوی (ئاسمانی پێشمەرگە) راگەیاندوە و لەپێناوی پارێزگاریکردن لەهێزەکانی پێشمەرگە، زیاتر لە 100 فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی دروست کردوە.\n➕ ئەم بابەتە لەلایەن: (م. ب.)ەوە لە: Jul 9 2017 8:16PM تۆمارکراوە\n👌 ئەم بابەتە لەلایەن: (هاوڕێ باخەوان)ەوە لە: Jul 19 2017 11:06PM پێداچوونەوەی بۆکراوە و ئازادکراوە\n✍ ئەم بابەتە بۆ دواجار لەلایەن: (هاوڕێ باخەوان)ەوە لە: Jul 19 2017 11:06PM باشترکراوە\n📷 فایلی وێنە 1.0.1 28 KB Jul 9 2017 8:18PM م. ب.


ئەو ئیمپراتۆریەتەی بەهۆی دەستدرێژی سێكسی‌و تیرۆر دروست بوو\n01/04/2019 4202 جار خوێندراوه‌ته‌وه\nلەكاتی مردنی هەردوو براكەیدا (ئەسكەندەری دووەم) و (بیردیكاسی سێیەم) لە ساڵی 359 پ.ز، فیلیبی دووەم پارێزەرێكی لەسەر كورسی دەسەڵات دانا بە هۆی بچووكی تەمەنی و میراتی یاسایی پاشا ئەمینتاسی چوارەم، كوڕی بیردیكاسی سێیەم، كە تەمەنی شەش ساڵان بوو لەو كاتەدا، لە ماوەی هەمان ئەو ساڵەدا، فیلیپی دووەم بابەتەكەی قۆستەوەو كوڕی براكەی لە دەسەڵات لاداو خۆی فەرمانڕەوایەتی مەكدۆنیای گرتە دەست بۆ ماوەی زیاتر لە 20 ساڵ.\nلەو ماوەیەی فیلیپ لەسەر دەسەڵات بوو لە نێوان 359 – 336 پ.ز، ناوبراو دەستكەوتی سەربازی زۆری بەدەست هێنا و مەكدۆنیای كردە هێزێكی هەرێمایەتی گرنگ، هەر لەسەرەتاوە چاكسازی لە سوپادا دەست پێكرد و رمی ساریسای درێژی كردە خزمەتەوەو پشتی بە پێكهاتەی سەلامەتی تەكتیكاتی جەنگی دەبەست، وای دەكرد رووبەرووی تیپی پیادەو سوارەی دوژمن ببێتەوە بەو پەڕی كاریگەریەوە.\nپاش سەركەوتنی چاكسازییە سەربازییەكانی، سیاسەتی فراوانخوازی پەیرەو كردو دەستی بەسەر زۆربەی ناوچە كۆنەكانی یۆناندا گرت لە كۆتاییدا رووبەرووی شارە سەرەكیەكان بوەوە، لە نێویاندا (ئەسینا و تیبە)، و لە ساڵی 338 پ.ز و لە جەنگی (خیرۆنا) دا بەسەر تیبەدا سەركەوت، بەمەش هاوپەیمانی كۆرنسەی دروست كرد، تەنها سپارتەی تێدا نەبوو، لە كاتی ئەو جەنگانەدا فیلیپی دووەم چەندین جار بریندار كرا و دیارترینیان چاوی بوو، بەهۆیەوە نازناوی فیلیپی كوێری لێنرا.\nلە میانی هاوپەیمانی كۆرنسەوە، فیلیپی دووەم روەو یەكخستنی رەگەزی مەكدۆنی و یۆنانی هەنگاوی نا، بۆ ئەوەی ئەم بابەتە بقۆزێتەوەو لە هەنگاوی داهاتویدا كۆتایی بە ئیمپراتۆریەتی فارسی بهێنێ، دیارە ئەوەی فیلیپ دەیوست بەدەستی نەهێناو لە ساڵی 336 پ.ز تیرۆر كرا بەرزە فڕیەكانی نەهاتنە دی و پاش خۆی ئەشكەندەری كوڕی بەردەوامی بەو پرۆسەیەدا.\nلەمانگی ئۆكتۆبەری ساڵی 336 پ.ز، فیلیپی دووەم لەسەر تەختەی شانۆ بوو، ئامادەبوو لە ئاهەنگی گواستنەوەی كچەكەیدا (كیلۆپاترای مەكدۆنی) بۆ پاشای ئیبرۆس (ئەلیكسەندەری یەكەم)، لەكاتی رۆشتنی لەسەر تەختەی شانۆكە، (پاوسانیاسی ئۆریستیسی) یەكێك لە پاسەوانە تایبەتەكانی لێی نزیك بوەوە و خەنجەرێكی لێدا و پێش ئەوەی لەوێ رابكات سەبازەكان گرتیان و لەو شوێنەدا كوشتیانەوە.\nبەگوێرەی بۆچونی ژمارەیەك لە فەیلەسوف و مێژوونووسە گریكەكانی لە نمونەی ئەرستۆ و پلوتارخ و دیودوری سەقەلی، پاوسانیاس بە ئەنقەست فیلیپی تیرۆر كردووە بەهۆی سوكایەتی پێكردنیەوە لەلایەن (ئەتالۆس)ی مامی كیلوپاترای ژنی حەوتەمی فیلیپەوە پێی كرابوو، لە كاتی یەكێك لە ئاهەنگەكاندا، ئەتالۆس فەرمانی بەسەربازەكانی كرد بەزۆر سێكس لە گەل پاوسانیاسدا بكەن، ئەمیش لای فیلیپ سكاڵای كرد، كەچی وەڵامی سكالاكەی نەدایەوەو چاوپۆشی لە مامی هاوژینەكەی كردو پلەی ئەمیشی بەرز كردەوە، بۆیە پاوسانیاس پلانی دانا بۆ ئەوەی تۆڵە لە پاشا بكاتەوە.\nلەهەمان كاتدا هەندێ لە مێژوونووسانی تر، پێیان وایە ئەسكەندەری كوڕی و دایكی (ئۆلۆمپیاس) ژنی چوارەمی فیلیپ تێوەگلاوە لە پرۆسەی تیرۆر كردنەكەدا، بەوەی ژنی فیلیپ ویستویەتی كورسی دەسەڵات بۆ كوڕەكەی مسۆگەربكات.\nلەكاتی وەرگرتنی دەسەڵاتیش لەلایەن ئەسكەندەرەوە كوڕەكانی كیلۆپاترای لە سێدارەدا و ئەتالۆسیش بە فەرمانی ئەو كوژرا، لە هەمان كاتدا سەرچاوەكان ئەوە دووپات دەكەنەوە پاوسانیاس رێ و رەسمی فەرمی بۆ سازكراوەو رێزی لێگیراوە لەسەر راسپاردەی ئۆلمپیاس.\nلەكاتی وەرگرتنی كورسی دەسەڵاتدا، ئەسكەندەر لەسەر بەرزەفڕیەكانی باوكی بەردەوام بوو، لە ساڵی 330 پ.ز توانی كۆتایی بە ئیمپراتۆریەتی فارسی بهێنی و گەورەترین ئێمپراتۆریەت لە مێژوودا دابمەزرێنێ، بە شێوەیەك ئەو زەمینەی لە ژێر دەسەلاتیدا بوو لە نێوان دەریای ئەدریاتیكی لە ئەوروپاوە درێژ دەبوەوە بر رووباری سیند لە هیندستان.


کوردیپێدیا - ژن لەکوێی ناوەندی بڕیاری دەزگاکانی ميدیادایە؟\n📊 بابەت 373,917 | وێنە 58,929 | پەڕتووک PDF 10,958 | فایلی پەیوەندیدار 42,238 | 📼 ڤیدیۆ 167 | 🗄 سەرچاوەکان 14,541 |\n👩 ژن لەکوێی ناوەندی بڕیاری دەزگاکانی ميدیادایە؟ | 🏷 پۆل: دۆزی ژن | زمانی بابەت: 🏳 کوردیی ناوەڕاست | 👁🗨\nژن لەکوێی ناوەندی بڕیاری دەزگاکانی ميدیادایە؟\nزۆر ووتار و گۆشەو ڕاپۆرتی میدیایی لە دەزگاکانی ڕاگەیاندن بەردەوامن لە بوارەکانی ژن , بەڵام تائیستا نەتوانراوە وەڵامێکی جدی گرفتی ڕێگریەکانی بەردەم مێدیاکارە ژنەکان بدرێتەوە.\nگرفتەکان لە کوێی ژیانی ژنانی مێدیاکار دەبینرێتەوە؟ ئایا گرفتەکان کۆمەڵایەتین؟ یان دەزگاکانن؟ یاخود ژنانی مێدیاکار خۆیانن؟ئەمانەو چەندین پرسیاری کە.\nبۆ پەنجە خستنە سەر گرفتە کان دەبێت سەرەتا لە گرفتە کۆمەڵایەتیەکانەوە دەست پێبکەین, چونکە وەک ئاشکرایە هێندەی لە سەرجەم کارە جۆراوجۆرەکاندا گرفت بۆ بەردەم ژن دروست دەبێت ئەوەندە بۆ پیاو دروست نابێت, ئالێرەوە دەکرێت باس لە بنەماکانی بەردەم ئەم شێوازە گرفتە بکەین.\nژن لە کاری مێدیادا پەیوەستە بە کۆمەڵێک داب و نەریتی کۆمەڵایەتی کە بووەتە هۆی هەڵویستە کردن لە بەردەوام بوونی کارەکەی وەک ڕەگەزی بەرامبەری,دەبینین کە ژن بە هۆی ئەو پەستانە دەرونیەوی کە لەلایەن خێزانەوە لەسەریەتی کاریگەری نەرێنی لەسەر تواناکانی دروست دەکات, ئەمە لەکاتێکدایە کە هەمان ئەو ژنە ئەگەر ڕێگرییە کۆمەڵایەتی و خێزانیەکان لەبەردەمی لەمپەڕنەبن بێگومان لەبواری بڕیاردان لە دەزگاکانی ڕاگەیاندت هیچی لە هاوڕێ پیاوەکەی کەمتر نابێت, ئەم گرفتانە لە کاتێکدا ڕودودەن کە ئەمڕۆ لەبواری خوێندنی ئەکادیمی بەشەکانی مێدیا لە زانکۆو پەیمانگاکان ڕێژەیەکی بەرچاو لە خوێندکاری کچ بونی هەیە,بەڵام ئایا دەکرێت لە گەڵ ئەو ڕێژەیەدا ژنی بڕیاربەدەستمان لە دەزگاکانی ڕاگەیاندن وەک پێویست هەبێت؟بێگومان نەخێر نە هەمانە و نە لە چەند ساڵی داهاتووی نزیکیش دەمانبێت,ڕەنگە لەم وەلامە بەڕەشبینم تێبگەن,بەڵام ئەمە واقیعە کۆمەڵایەتیەکەیە کە ژن بەگشتی پێوەی دەناڵێنێت ,شاهیدیش بۆ قسەکانم نەبونی ژنە لە ناوەندی بڕیار دەزگا مێدیاییەکان.\nهەرچەندە ڕێژەیەک ژن لە مێدیاکان کاردەکەن ,بەڵام ئیستا کاری میدیایی بۆ ژن بەتایبەتی خۆی لە کاریکی وەزیفیدا دەبینێتەوە نەک لە کارێکی میهەنی ,چونکە کۆمەڵگە ڕێگە نادات بە ژن تا درەنگانێکی شە و وتا بەرەبەیانی کاری خۆی بکات لە دەزگاکەی یاخود هەندێک جار واپێویست دەکات سەفەر بکات یاخود پەیوەندیەکانی کارەکەی لە دەرەوەی دەزگاکە جێبەجێبکات,کەواتە کاری ئەو تەنها لەناو ئۆفیسەکەی قەتیسکراوە.\nهۆکاری دووە م دەزگاکانی ڕاگەیاندنە ,کە خۆی لە دەستەڵاتی پیاودا دەبینێتەوە ,کەبێگومان ئەمیش دەگەڕێتەوە بۆ هۆکارەکۆمەڵایەتیەکەی باسمانکرد, لێرەدا وەک دەردەکەوێت کە ژن خۆی هەموو تواناکانی لەکاراکتەرێکی وەزیفیدا چڕدەکاتەوە, جگە لەمانەش دەزگاکانی ڕاگەیاندن ژنە مێدیاکارەکان بەدووردەگرن لە ناو دەزگاکانیان بە بیانوی ئەوەی کە مەتبەخی مێدیا کارەکانی لە نێوەشەوەوە دەست پێدەکات و ژن ناتوانێت تا ئەوکاتە بمێنێتەوە,لەکاتێکدا ئەمڕۆ تەکنەلۆژیا گەشتۆتە ئاستێک ئەگەر ژن لە ناوەندی بڕیاربەدەست بێت دەتوانێت لە ناو خێزا ن وماڵە کەی خۆیەوە کارەکانی ئەنجامبدات بەبێ مانەوەی لە دەزگاکە تا درەنگانی شەو.\nکاتی دانانی ژن لە ناوەندی بڕیاری دەزگای مێدیاکان زیاتر سیاسییە و ئالێرەوە ژن تیایدا کەناردەخرێت ,هەروەک ئەوەی کە لە حکومەتدا کاتێک ڕاوێژکارێکی مێدیایی داداەنێن پەنا بۆ پیاوێک دەبەن.\nهۆکاری سێهەم بێگومان ژنانی مێدیاکار خۆیانن , پێویست ناکات کە خۆمان لە کەم و کوڕیەکان بشارینەوە کە ژنیش خۆی بەشێکە لەو پەراوێزخستنە, زۆرجار نەیتوانیوە بەرگەی ململانێکان بگرێت تا بە ئامانجی خۆی بگات, تەنها کاری مێدیایی لە سەعاتێکی دیاری کراوی دەوام و کۆتایی دەوام دەبینێت ,کە ئاشکرایە کاری مێدیا وەخت و ناوەختی نیە.\nزۆر کات ژنان خۆیان بە بوارە کۆمەڵایەتیەکانی کۆمەڵگەوە دەبەستنەوە وتەنها کار و چاڵاکیەکانیان لەو بوارە چڕدەکەنەوە و کەمتر خۆیان لە لایەنە سیاسیە کان دەدەن , کە بێگومان بواری مێدیای سیاسی زۆرترین ناوبانگ دروست دەکات.\nدەکرێت چۆن گرفتەکان دەستنیشان دەکەین بەهەمان شێوەش چارەسەرەکان بخەینە ڕوو کە پێویست دەکات دەزگاکانی ڕاگەیاندن بە بەرنامەی کاری خۆیاندا بچنەوە و هەلی بەشداری لەبڕیاری مێدیایی دەزگاکەدا ژنە مێدیاکارەکانیان لەو پەراوێزخستنە بێننەدەرەوە.\nدەکرێت سوود لە بەکارهێنانی تەکنەلۆژیابوەربگیرێت تا ئەو ژنانە لە ناو خێزان و ماڵەکانی خۆیانەوە کارەکانیان ئەنجامبدەن.\nدەکرێت ژنە مێدیاکارەکان لە دەزگاکانیان بە رەو بواری سیاسی هانبدە ن و تەنها لە بوارە کۆمەڵایەتیەکان قەتیسیان نەکەن.\nڕەچاوکردنی یەکسانی نێوان هەردوو ڕەگەز لە دابەشکردنی کارە مێدیاییەکان.\nلەسەر و ئەمانەشەوە پێویستە ڕیکخراوەکانی ژنان و کۆمەڵگەی مەدەنی کاریگەریان هەبێت لەسەر شکاندنی ئەو کۆت و بەندەی لەڕێگەی کۆمەڵگاوە بوەتەهۆی کەنارگیری ژنان بەگشتی تابتوانرێت لە داهاتودا نەوەیەکی یەکسانی خواز پەروەردەبکرێت.\n➕ ئەم بابەتە لەلایەن: (نالیا ئیبراهیم)ەوە لە: Sep 26 2019 11:19PM تۆمارکراوە\n👌 ئەم بابەتە لەلایەن: (هاوڕێ باخەوان)ەوە لە: Sep 26 2019 11:27PM پێداچوونەوەی بۆکراوە و ئازادکراوە\n✍ ئەم بابەتە بۆ دواجار لەلایەن: (هاوڕێ باخەوان)ەوە لە: Sep 26 2019 11:27PM باشترکراوە\n1. 👁 چرۆ شەهاب


دامەزراوەی ئەلعەراقە قه‌ڵغانی داهێنانی پێشكه‌ش به جێگری سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌نی نوێنه‌ران كرد – مجلس النواب العراقي\n31/05/2021 31/05/2021 63 Views\nرۆژی دووشەممە2021/5/31، دکتۆر بەشیر خەلیل حەداد، جێگری سەرۆکی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق لە نووسینگەی تایبەتی خۆی لە شاری بەغدا،پێشوازی کرد لە شاندێکی دامەزراوەی ئەلعەراقە بۆ کەلتوور و گەشەپێدان بە سەرۆکایەتی د.عەلا عەبدولخالق مەندەلاوی.\nلەدیدارێک دا چەندین بابەتی گرنگ تاوتوێ کران کە تایبەت بوون بە پاڵپشتی رێکخراوەکانی کۆمەڵگەی مەدەنی بۆ پەرەپێدانی چالاکییەکانيان بە مەبەستی بەردەوامی گەشەپێدان له بواره جياجياكاندا.\nشاندی میوان به ناوی دامه‌زراوه‌کەیانەوە قه‌ڵغانی داهێنان و جیاوازیيان پێشكه‌ش به جێگری سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌نی نوێنه‌ران كرد به هۆی ڕۆڵی دیاریان له دامه‌زراوه‌ی یاسادانانی خولی ئێستای ئه‌نجومه‌نی نوێنه‌ران.\nحەداد له میانی قسه‌كانیدا جه‌ختی له‌سه‌ر گرنگی به‌رده‌وامی هاوكاری و هه‌ماهه‌نگی له نێوان ڕێكخراوه‌كانی کۆمەڵگەی مه‌ده‌نی و ئه‌نجومه‌نی نوێنه‌ران كرده‌وه به ئامانجی به‌هێزكردنی ڕۆڵی ئه‌نجومه‌نی نوێنه‌ران له پیاده‌كردنی ئه‌ركی یاسادانان و چاودێری له میانی لیژنه‌كانی ئه‌نجومه‌نی نوێنه‌ران و فه‌رمانگه تایبه‌تمه‌نده‌كانییه‌وه.\nجێگری سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌نی نوێنه‌ران ستایشی ڕۆڵی دامه‌زراوه‌ی ئه‌لعه‌راقه‌ی بۆ ڕۆشنبیری و په‌ره‌پێدان به‌رز نرخاند له جێبه‌جیكردنی پڕۆژه‌كانی په‌ره‌پێدانی مرۆیی و ڕۆشنبیری و ئه‌نجامدانی چالاكی و كۆنگره و بڵاوكراوه و توێژینه‌وه زانستییه‌كان، هاوكات له‌گه‌ڵ ڕاهێنانی فه‌رمانبه‌رانی زانستی له میانی سه‌ندیكای گشتی ڕاهێنه‌رانی عێراقی به پێی پێوه‌ر و به‌ها پیشه‌یی و جیهانییه‌كان.\nمەندەلاوی خۆشحاڵی خۆی ده‌ربڕی بۆ ئه‌نجامدانی ئه‌و دیداره و گفتوگۆكان له پێناو پێشخستنی ئاسۆی هاریكاری له‌گه‌ڵ ئه‌نجومه‌نی نوێنه‌ران و جێبه‌جێكردنی پڕۆگرام و چالاكییه هاوبه‌شه‌كان بۆ بوژانه‌وه‌ی دۆخی ڕۆشنبیری و په‌ره‌پێدانی توانا و وزه‌ی گه‌نجان و پێشخستنی لێوه‌شاییان به ئامانجی خزمه‌تكردنی كۆمه‌ڵگه به شێوه‌یه‌كی گشتی.\n٣١ ئایاری ٢٠٢١


لێره‌دایت : په‌ڕه‌ی سه‌ره‌تا » بڕوانامەی ( I C D L ) » IT Concepts » فێرکاری سێیەم لە بەشی یەكەم ( IT Concepts )\nدوو شەممە ، 27 / 07 / 2015 12:43\nڕێكخستنە بنەڕەتیەكان (Default Setting) :\nپاش ئەوە كۆمپیوتەر كارپێدەكەین وەك سیفەتێكی بنەڕەتی تایبەتمەدی كۆمپیوتەرەكە لە سەر بنەڕەتێكی جێگیر ئامادەكراوە ، كە پێ ی دەوترێت باری ئاسایی سیستەمەكە ئەم بارەش لەهەموو بەرنامەیەكدا هەیە ، بەڵام لەگەڵ تێپەڕبوونی كاتتدا دەتوانرێت بە ویستی بەكارهێنەر بیگۆڕین و لەگەڵ ئارەزوی خۆماندا ڕێكیان بخەین زۆرترین ئەو گۆرانكاریانەش لە سەر دیسكتۆپەكە جێ بەجێ دەكرێت چونكە بەهەمیشەیی لە پێش چاوی بەكارهێنەراندایەو وەك نوێكردنەوەیەك بەكارهێنەر پێ ی خۆش دەبێت لایەنی كەم ڕەنگی چوار چێوەی ویندۆكان بگۆڕێت و چێژێكی تری پێ ببەخشێت لە كاتی كاركردندا .\nلە پێكهاتە سەرەكیەكانی دیسكتۆپ بوونی تاسكبارە كە دەكەوێتە بەشی خوارەوەی دیسكتۆپەوە لێرەدا باسی چۆنیەتی شاردنەوەو دەرخستنی دەكەین ، ئەگەر كلیكی ڕاست بكەین لەسەر تاسكباڕەكەو كۆتا هەڵبژاردن كە نووسراوە (Properties) هەڵبژێرین ئەوا ڕوكاری فرمانەكانی تاسكباڕمان بۆ دەكرێتەوە كە دووەم (Check box) لە دوایەوە نووسراوە (Auto hide the taskbar) دەست نیشان بكەین دواتر (OK) بكەین ئەوا دوای لابردنی ماوسەكە لەسەر تاسكبارەكە خۆكارانە ون دەبێت و تا ماسەكە نەگەڕێنینەوە خوارەوەی دیسكتۆپەكە ئەوا تاسكبارەكە دەرناكەوێت .\nبابەتی (Changing Desktop Background Image) :\nوەك لە ڕێكخستنە بنەڕەتیەكاندا باسم كرد كۆمپیوتەر لەسەرەتای كارپێكردنیەوە هەندێك تایبەتمەندی بەشێوەیەكی جێگیر تێدا دانراوە بەڵام دواتر بەویستی بەكارهێنەر دەگۆڕێت ، بۆنمونە ئەو وێنەی كە باكگراوندی دیسكتۆپەكەی پێ ڕازێنراوەتەوە دەتوانرێت بگۆڕرێت و هەر وێنەیەك كە مەبەستت بێت بخەیتە شوێنگرەوەی ، بۆئەم كارەش سەرەتا دەبێت كلیكی ڕاست لەسەر دیسكتۆپەكە بكرێت و دواتر كۆتا هەڵبژاردن (Properties) هەڵدەبژیرین و لەو ڕوكارەی كە دەكرێتەوە دووەم تاب كە نوسراوە (Desktop) چالاك دەكەین لە بەشی باكگراوند ادەتوانین وێنەكە دیاری بكەین بۆ گۆرێن بێگومان پاش كلیك كردن لەسەر (Ok) .\nبابەتی (Increasing the Size of the Icons on the Desktop) :\nهەر لە هەمان ڕوكاری پێشوو ئەگەر چوارەم تاب چالاك بكەین كە ناونراوە (Appearance) ئەوا دەتوانین كۆمەڵێك گۆڕانكاری بهێنین بەسەر شێوەی دەركەوتنی ئایكۆنەكانی دیسكتۆپدا ئەمەش كاتێك دەبێت كە لە تابی (Appearance) كلیك بكەین لەسەر (Effects) كە شەش (Check box) تێدایەو بەر پێ ی ویستی بەكارهێنەر چالاك یان ناچالاك دەكرێت بۆنمونە سێیەم (Check box) نوسراوە (Use Large Icons) كە بەواتای پیشاندانی ئایكۆنەكانی سەر دیسكتۆپ دێت بە قەبارەیەكی ئێجگار گەورە ، ئەگەر لێرەدا ئەم دەست نیشانكردنە ئەنجام بدەیت كە دەكەوێتە پێش ئەم دیڕەوە ئەوا بەهەمیشەیی قەبارەی ئایكۆنەكان گەورە دەبێت و دەبێت بە بنەڕەتێك بۆ سیستەمەكە ، مەگەر دواتر هەمان كار بكەیتەوە ئەو نیشانەیە لابەریت دواتر دێتەوە باری ئاسایی ، بێگومان پاش هەموو گۆرانكاریەك دەبێت (Ok) بكەین هەتا فرمانەكە جێ بەجێ ببێت .\nبابەتی (Increasing the Size of the Cursor) :\nلەم بابەتەدا دەبێت فێرببین كە كارسەری ماوسەكە گەورە و بچوك بكەین یاخود شێوەكەی بگۆڕین بە شێوەیەكی تر ، بۆ ئەم مەبەستە سەرەتا دەچینە (Control panel) كە لە دوگمەی (Start) بە ئاسانی دەستمان پێ ی دەگات و داتر كلیك دەكەین لەسەر (Appearance and themes) ، سەرنج بدە لە لای چەپی ویندۆكەوە فرمانێك بە ناوی (Mouse pointers) دەردەكەوێت كاتێك كلیك دەكەین لەسەر ئەم فرمانە ئەوا تەواوی تایبەتمەندێتی ماوسەكەمان بۆ دەردەكەوێت بە ویستی خۆمان دەتوانین ڕێكی بخەین ، بۆنمونە لە تابی (Pointers) دەتوانین چەندین جۆر و شێوە لە ماوس ببینین و دواتر بەهەڵبژاردنی هەر جۆرێكیش شیوەی ماوسەكە دەگۆڕێت و سەرپشك دەبیت لە هەڵبژاردنی هەر یەكێك لەو شێوانە كە دەردەكەوێت .\nبابەتی (Application default setting) :\nوەك چۆن لە سیستەمدا بارێكی تایبەتی جێگیر هەیە بۆ بەكارهێنان لە بەرنامەكانیشدا هەمان شێوەیە بەڵام دەتوانرێت ڕێكبخرێت بە هەمیشەی بە ویستی بەكارهێنەر دەربكەوێت ، بۆ نمونە ئەگەر بمانەوێت وا لەبەرنامەی ۆورد بكەین هەموو جارێك كە دەیكەینەوە جۆرێك لە ڕێكخستنی هەبێت بۆ فۆنت و لاپەڕە و شێوەی دەركەوتنی نووسینەكە ئەوا ئەوا بەهۆی ئەو چوكڵە بچوكەی كە دەكەوێتە گۆشەی خوارەوەی كۆڵۆمی (Font) وە كەبە (Arrow symbol) ناسراوە لە تابی (Home) دەستمان دەگات بە تایبەتمەندێتیەكەی نووسین و یەكجار ڕێكی بخەین بۆ هەمیشە جێگیر دەبێت هەرجارێك بەرنامەی ۆورد دەكەینەوە ئەوا بەو شێوە دەبێت كە ڕێكمان خستووە .\nبابەتی (The Help function) :\nكاتێك بۆ یەكەم جار سیستەم بەكاردێت ئەگەر هیچ زانیاریەك بەردەست نەبێت بۆ بەكارهێنان ئەوا ناكرێت و ناشێت بتوانرێت سوودی لێوەربگیرێت ، خۆ ئەگەر فێركاریەكی گونجاو و كورت لەبەردەستا بێت ئەوا دەكرێت سودی لێوەربگیرێت بەڵام هێشتا ناتوانرێت بە تەواوی بە لایەنەكانی سیستەمەكە ئاشنابیت ، كۆمپانیای مایكرۆسۆفت ئەم كارەی دەستەبەركردوە بە هۆی دانانی ڕێبەرێكی پڕ لە زانیاریەوە لە ناو سیستەمەكەدا كە كە چاوساغێكی زۆر گرنگە بۆ كارپێكردنی سیستەمەكە ، هاوكات جۆرێكی تر لە ڕێبەر هەیە كە لەبەرنامەكاندا جێگیر دەكرێت بۆ نمونە وەك بەرنامەكانی ئۆفیس كە ئاشنات دەكات بە كردارە جۆر بەجۆرەكانی بەرنامەكەو ڕێبەرێكی تەواو گونجاوە بۆ بەكارهێنانی بەرنامەكە .\nكەوایە لێرەدا دوو جۆر لە ڕێبەر هەیە بۆ بەكارهێنان :\nیەكەم (System Help) :\nسیستەم هێڵپ گەنجیبەیەكی زۆر نایابە بۆ دەست گەشتن بە زانیاریەكانی بەكارهێنانی سیستەم ئەو پارچە هاردوێرانەی كە وا دەكات سیستەمەكە بەگەربخرێت و ڕێبەرێكی گونجاوە بۆ هەموو ئاستەكان ، بۆ گەشتن بەم گەنجینەیە لە زانیاری دەربارەی سیستەمەكە و چۆنیەتی بەكارهێنانی ئەوا لە ڕێگای دوگمەی (Start) دواتر لە دووەم كۆڵۆمی ئەو لیستەی (Start) كە دەردەكەوێت فرمانێكمان دێتە پێشچاو بە ناوی (Help and Support Center) كە بە تەنها كلیكێك دەستمان دەگات بە تەواوی گەنجینەكە .\nكاتێك گەنجینەی زانیاریەكان دەكرێتەوە خۆی لە باری ئاساییدا چەند هاوپۆلێكی داناوە هەتا دەروازەیەك بێت بۆ ئەوەی بەكارهێنەر لە ڕێگایەوە ئاشنابێت بە لایەنە گرنگەكانی سیستەمەكە و بابەتەكان بە پی ی ناوەڕۆكەكانیان جیاكراوەتەوە و رێكخراوە دوا بەدوای یەك ، هەر بۆ نمونە ئەگەر كلیك بكەین لینكی (Hardwere) كە دەكەوێت لای چەپی ویندۆكەوە ئەوا لیستێك لە زانیاریمان بەرچاو دەكەوێت كە كورتەیەك لەسەر هەموو پارچەكانی كۆمپیوتەر و پێكهاتەكانی دەخاتە پێش چاو .\nئەو لیستەی لە لینكی هاردوێرەوە بۆمان كراوەتەوە چەندین لاپەڕەی لە زانیاری تێدا تۆماركراوە دەربارەی ئەو پارچە دەرەكیانەی كە دەتوانرێت لە كۆمپیوتەرەوە دەستی بەسەردابگیرێت و بواری كاری كۆمپیوتەر بە تەواوی فراوان دەكەن وەك پرێنتەر و سیدی ڕایت و سكانەر ... هتد ، بەكلیك كردنیش لەسەر هەر یەكێك لەو لینكانەی كەلە لیستەكەدا هەیە دەتوانرێت زانیاری تەواو لەسەر ناوەڕۆكەكەی وەربگرێت كە زۆربەی جار بە وێنەو هەنگاو هەنگاو ڕونكراوەتەوە .\nلەو گەنجینە زانیاریەدا كە لەشێوەی ویندۆیەكدا بەردەستە ئایكۆنێك دەكەوێتە بەشی سەرەوەی بە ناوی (Index) كاتێك كلیك لەسەر ئەم ئایكۆنە دەكەین بەتەواوی ئاشنا دەبین بە پێكهاتەی گەنجینەكەو هەرچی زانیاری و پرسیار هەیە لەلای چەپی ویندۆكەوە دەردەكەوێت بەشێوەی لیستێك لە پرسیار و پێناسە بە تەنها كلیكێك دەگەین بە ناوەڕۆكەكەی ، ئەم ئایكۆنە زۆر گرنگە بۆ كەسانێك كە بیانەوێت بە تەواوی لە پێكهاتەی كۆمپیوتەرەكەیان شارەزایی پەیدا بكەن ، بەهۆی بوونی هەردوو ئامرازە دوگمەی (Next) و (Back) دەتوانین پێش دوا بە بابەتەكانی ناو ئەم گەنجینەیەش بكەین كە لە گۆشەی ویندۆكەوە دابین كراوە بۆمان .\nدووەم (Application Help) :\nلە زۆریەك لە بەرنامەكاندا ڕێبەرێك دانراوە كە چاوساغی بۆ بەكارهێنەر دەكات هەتا بتەوانێت بەرنامەكە بە زانستی بەكاربهێنێت ، لە بەرنامەكانی ئۆفیسدا ئەم ڕێبەرە بەو پەڕی زانستیەوە فەراهەم كراوەو بەكارهێنەر ئەگەر سەرەتاشی بێت هەر دەتوانێت لە رێگای ئەم ڕێبەرەوە سوود لە تەواوی لایەنەكانی بەرنامە وەربگرێت ، وە یەكێك لە تایبەتمەندیە هەرە نایابەكانی ئەم ڕێبەرە هەڵواسینیەتی بۆ ئەوەی هەمیشە لەبەرچاو بێت و بتوانرێت هەنگاو هەنگاو كارەكانی دووبارە بكاتەوە بەكارهێنەر .\nبابەتی (Using the Search Option) :\nلەناو هەردوو ڕێبەرەكەدا چی هی سیستەم بێت یاخود هی بەرنامەكە خانەیەك هەیە بۆ گەڕان بە دوای زانیاریدا ، كە بە دوو پلان كاردەكات ، پلانی یەكەم (Offline) كە بەبێ بوونی ئینتەرنێت گەڕان دەكرێت بۆ زانیاریەكان لە ناو ڕێبەرەكەدا و دووەم كە (Online) ئەگەر زانیاریەكان بەردەست نەبوو لە ڕێبەرەكەدا ئەوا بەهۆی ئەو هێڵەی پێوەی پەیوەستی لە ماڵپەڕی پشتیوانیەوە دەستت دەگات بە زانیاریەكان كە گەڕانت دەربارەی كردبوو .\nبابەتی (Browse World Help) :\nئەو گەڕانانەی كە لەناو ڕێبەرەكەدا ئەنجامی دەدەیت ڕێبەرەكە بەشێوەیەكی خۆكارانە پەڕە پەڕەیان دەكات بە كلیك كردن لەسەر (Next) دەتوانین لاپەڕەیەكی نوێ ببینین لە زانیاریەكان كاتێكیش ئەمە ڕودەدات كە زانیاریەكی زۆر بەردەست بێت سەبارەت بەو ووشەیەی كە گەڕانەكەت بۆ ئەنجام داوە\nبابەتی (Table Of Content) :\nلەبەرنامەی ۆوردا كاتێك دەمانەوێت لە گەنجینەی زانیاریەكانیدا زانیاری\nوەربگرین ئەوا تەكنیكێكی تێدا بەكارهێنراوە كە هەموو زانیاریەكان بەشێوەی خشتەیەك ڕێكدەخات و بەكارهێنەر بە ئاسانی دەتوانێت دەستی پێ ی بگات\n، ئەم كارەش لە رێگای كلیك كردن لەسەر پەرتوكێك دەگاتە ئەنجام كە دەكەوێتە بەشی سەرەوەی ڕێبەرەكەو وێنەیەكە بەڕەنگێكی مۆر نەخشێنراوە كە هەموو زانیاریەكانی بەشێوەیەكی زانستی و بە ڕێكوپێكی دوا بەدوای یەك ڕێك خستووە .\nبابەتی (Show Content From Office Online) :\nهاوشێوەی ڕێبەرەكەی سیستەم ئەگەر بمانەوێت زانیاری زیادە دەربارەی بەرنامەی ئۆفیس بزانین یاخود بە دوای شتێكی نوێدا بگەڕێین ئەوا لە ڕێگای پەیوەستبوونمان بە هێڵیكی ئۆنلاینەوە دێتە بەرهەم كاتێك دەمانەوێت بەگەڕێین ڕێبەرەكە سەرپشك دەكەین لە هێنانی زانیاری دەرەكی بەهۆی ئۆنلاینەوە ئەم كارەش بەهۆی دانانی نیشانەیەك لە پێشی فرمانی (Show Content From Office Online) دەگاتە ئەنجام و بەلابردنیشی كارەكە وەك خۆی لێ دێتەوە ، تەنها كلیكێكی پێچەوانە چالاكی و ناچالاكی فرمانەكە دەگەیەنێت .\nبابەتی (Type of Help information) :\nكاتێك كلیك دەكەین لەسەر ئەو چوكڵە بچوكەی كە دەكەوێتە خوارەی دوگمەی (Search) ئەوا بە هێڵێك دوو بەش لە هەڵبژاردنمان دەبێت كە بەكارهێنەر سەرپشك دەكات لە شوێنی گەڕان و جۆری گەڕان ،سەرەوەی هێڵەكە واتا بەشی یەكەم ئەوەیە ئایا تۆ دەتەوێت ئۆنلاین بگەڕێیت بەشی خوارەوەشی ئۆفلاین ، بەڕەتی كارەكەش ئەوەیە كەلە بەشی ئۆنلایینەكەدا هەڵبژاردنی زیاتر دانراوە هەتا بتوانرێت جۆرێك دەست نیشانبكرێت بۆ گەڕان وەك ئەوەی ئایا دەتەوێت تێپملیتێك بدۆزیتەوە یاخود فێركاری وەربگریت دەربارەی چۆنیەتی بەكارهێنانی بەرنامەكە .\nبابەتی (Wizard) : ئەم كارە لە زۆربەی بەرنامەكاندا بوونی هەیە وەی بەرنامەكانی ئۆفیس كە بریتیە لە ڕێكخستنێكی جادووی كەوا لە بەكارهێنەر دەكات بە چەند هەنگاوێكی ئاسان بەرهەمێك بنیات بنێت یان بنەڕەتێك ئامادەبكات بۆ كاركردن تێیدا یاخود بیگەیەنێتە ئەنجام بەهۆی چەند هەنگاوێكەوە ، ئەم كارە تارادەیەك بەكارهێنەر فێری تەمەڵی دەكات بەڵام خێراییە لە گەیاندنە ئەنجامدا ، هەروەها هەنگاوەكانی ویزارد پێشتر ئامادەكراون و تەنها هەڵبژرادن لەئەستۆی بەكاربەردایە كە چۆن بێت ئەگەرنا كارەكان خۆی ڕێكخراوە پێشتر ، هەندێك جار پێویست دەكات بەكاربەر بیر لە بەكارهێنانی ئەم كارە بكاتەوە تا كەمترین ماوەی لەدەست بچێت بۆ كردنی كارێك .