جەنگی یەك رۆژەی نێوان ئەمریكا و ئێران – Knwe.org\nسەرەکی » دۆسێ » جەنگی یەك رۆژەی نێوان ئەمریكا و ئێران\nچۆن كۆتایی هات؟\nجەنگی یەك رۆژەی نێوان ئەمریكا و ئێران\nلە دوایین ساڵی جەنگی عیراق- ئێران لەنێوان ساڵانی 1980و 1988، كەنداو رووبەڕووبوونەوەیەكی سەربازی گەورەی لەنێوان هێزەكانی ئێران و دەریاوانی ئەمریكایی بەخۆوەبینی كە بە تێكشكاندنی نیوەی هێزە دەریاییەكانی ئێران و دامەزراوە نەوتییكانی ئێران كۆتایی هات.\nرووبەڕووبوونەوەكە لە دوای بەركەوتنی كەشتییەكی ئەمریكایی بە مینێكی دەریایی ئێرانی لەنێو ئاوەكانی كەنداودا دەستیپێكرد كە زیانێكی زۆری پێگەیشت. رۆناڵد ریگان سەرۆكی ئەو دەمەی ئەمریكا، لە 17ی نیسانی 1988 فەرمانی كرد بە تێكشكاندنی دوو سەكۆی دەریایی ئێرانی كە لێوەی بەلەمە سەربازییەكانی ئێران دەردەچوون و مینەكانیان لە ئاوی كەنداودا دەچاند بۆ لەگەڕخستنی جوڵەی نەوتهەڵگرەكان لە كەنداو و گێچەڵكردن بە هێزەكانی ئەمریكا لەو ناوچەیە.\nوەڵامەكەی ئەمریكا لە زاری ریگانەوە بەرنامەبۆداڕێژراو بوو كە ئامانج لێی گەیاندنی پەیامێك بوو بە لایەنی ئێرانی، ئەمەش ناوەرۆكەكەی بوو»هەر هەڵسوكەوتێكی سەرشێتانە، باجی دەبێت. بۆ بەرپەرچدانەوەی ئەنجامدانی دەستدرێژی زیاتر بووە نەك گێچەڵكرن».\nهۆشدارییەكانی رووبەڕووبوونەوە لەنێوان ئەو دوو لایەنە لە ناوەڕاستی ساڵی 1987وە وەردەكەوتن، دوای ئەوەی دەریاوانی ئەمریكایی هێزەكانی لە كەنداو بڵاوەپێكرد بۆ پارێزگاریی لە نەوتهەڵگرە كوێتییەكان كە ئێران هەڕەشەی نوقمكردنیانی كردبوو لەپاش توندبوونی جەنگی بەئامانجگرتنی نەوتهەڵگرەكان لەنێوان عیراق و ئێران.\nپێكداهەڵپژانەكان بوونە مایەی سوتانی كەستییەكی ئێرانی و بەركەوتنی زیانی گەورە بە كەشتییەكی تر و نوقمبوونی بەلەمێك. لەكەڵ تێكشكانی سێ بەلەمی خێرای تر كە لەلایەن سوپای پاسدارانەوە بۆ ئەنجامدانی هێرشی مووشەكی بۆسەر كەشتییە بازرگانییەكان و دامەزوراوە نەوتییەكان لە كەنداو بەكاردەهێنران.\nئەگەرەكانی رووبەڕووبوونەوە لەنێوان هەردوولادا دوای ئەنجامدانی هێرشی زیاتر لەلایەن دەریاوانی ئێرانەوە بۆسەر كەشتییە بازرگانییەكان و دامەزراوە نەوتییەكان لە كەنداو، روویان لوە زیادبوون كرد. كەشتی (ویللی تاید)ی ئەمریكایی لەو نێوەندەدا رووبەڕووی هێرشێكی ئێرانی بووەوە و زیانی گەورەی بەركەوت، بۆیە ناچار بوو بگەڕێتەوە بۆ بەندەری دوبەی.\nبە هەمان شێوە بەلەمە جەنگییە خێراكانی ئێران تەقەیان لە نەوتهەڵگری (سكای بای) پەنامی كردبوو لە نزیك كێڵگە نەوتییەكانی موبارەكی نزیك لە میرنشینی شاریقە. بە هەمان شێوە نەوتهەڵگرێكی بەریتانی رووبەڕووی هێرشێكی ئێرانی بووە و سوتا.\nسەكۆیەكی دەریایی لە كێڵگەی نەوتییەكانی موبارەك رووبەڕووی هێرش بووەوە لەلایەن سێ بەلەمی ئێرانی، بەهۆی هێرشێكی تری ئێرانییەوە لەڕێی بەلەمە خێراكان، ئاگر لە دامەزراوەیەكی نەوتی ئیماراتی كەوتەوە.\nئەو فڕۆكانەی لە كەشتی فڕۆكەهەڵگری (ئینتەرپرایز) لە باكووری دەریای عەرەوە هەڵسان، بەلەمێكی ئێرانیان تێكشكاند و زیانی زۆرییان بە دوو بەلەمی تر گەیاند.\nكاتێك كەشتی (سەهەند)ی ئێرانی تەقەی لە فڕۆكەكانی ئەمریكا كرد، ئەو فڕۆكانە كەشتییەكەیان بە مووشەك و بۆمب كە لەڕێی لێزەرەوە بەكارهێنرابوون بۆردومان كرد و زیانی فراوانیان پێگەیاند.\nهەروەها كە كەشتی (سابالان)ی ئێرانی تەقەی لە فڕۆكە ئەمریكاییەكان كردبوو، لە هێرشی كەشتی و فڕۆكە جەنگییەكانی ئەمریكادا بە مووشەكی لێزەری، زیانی فراوان بەو كەشتییەش گەیشت.\nبە هەمان شێوە دەریاوانی ئەمریكایی ئەو كەشتی مووشەك هاوێژی (جۆشان)ی تێكشكاند كە هەوڵیدابوو لە كەشتییە جەنگییەكانی ئەمریكا نزیك ببێتەوە.\nرووبەڕووبوونەوەكان لەنێوان هەردوولادا بەردەوام بوو، بەجۆرێك هێزە دەریایی و ئاسمانییەكان بۆ تەنیا یەك رۆژ بەشدارییان كرد. بەو هۆیەی ئێران فڕۆكەی جەنگی پەرسەندووی نەبوو، هێزە دەریاییەكانی ئەمریكا هیچ زیانێكیان پێنەگەیشت، ئێرانیش ژمارەی ئەو سەربازانەی لە ریزەكانیدا كوژران رانەگەیاند. بەڵام سەرچاوە ئەمریكاییەكان باسیان لە كوژرانی ژمارەیەكی زۆر كرد لە شەڕەكاندا.\nهێزەكانی ئەمریكا لەدەستدانی پەیوەندییان بە هێلیكۆپتەرێك و تیمەكەی راگەیاند. ئێرانیش رایگەیاندبوو كە هێزە دەریاییەكانی هێلیكۆپتەرێكی ئەمریكاییان خستووەتەخواارەوە.\nرووبەڕووبوونەوەكانی ئێران و ئەمریكا هاوشان بوون لەگەڵ بەردەوامبوونی شەڕەكان لەنێوان هێزەكانی عیراق و ئێران، لەو چوارچێوەیەشدا عیراق كۆنترۆڵكردنەوەی دوورگەی فاوی راگەیاند كە بۆ دوو ساڵ بوو لەلایەن ئێرانەوە دەستی بەسەرداگیرابوو، لەگەڵ ئەوەشدا مووشەكی (سیلك وۆرم)ی چینی دژە كەشتی تێدا قایم كرابوو، بەجۆرێك كە وەك سەرچاوەیەكی مەترسی بۆسەر كەشتییە بازرگانییەكان و نەوتهەڵگرەكان لە بەندەرەكانی كوێتەوە تەماشادەكرا.\nئێران لەو دەمەدا رایگەیاندبوو كە دەستی بەسەر ئەو مووشەكانەدا گرتووە، دوای ئەوەی فاوی كۆنترۆڵكردووە.\nهێزەكانی ئەمریكا لە مانگی تشرینی یەكەمی 1987دا، تێكشكاندنی دوو سەكۆی دەریایی ئێرانیان لە ئاوەكانی كەنداو راگەیاند كە لەلایەن سوپای پاسدارانی ئێرانییەوە بەكاردەهێنران، ئەمەش وەك وەڵامێك بۆ ئەو هێرشە مووشەكییە ئێرانییەی لە دوورگەی فاوەوە كرابووە سەریان و نەوتهەڵگرێكی كوێتی كە ئاڵای ئەمریكای بەسەرەوە بوو كردوبووە ئامانج، ئەمەش لەكاتێكدابوو كە زۆربەی نەوتهەڵگرەكانی كوێت ئەو ئاڵایەیان هەڵدەگرت، بە مەبەستی پاراستنییان لە هێرشەكانی ئێران.\nمووشەكێكی ئێرانی بەر بەشی پێشەوەی كەشتییەكە كەوت و بەو هۆیەوە 18 كەس لە تیمی كەشتییەكە برینداربوون.


مڕۆڤایه‌تی له‌به‌رده‌م جه‌نگی كۆرۆنا … ئه‌حمه‌د كامه‌ران – Dengekan\nbyAhmad Kamaran\tFebruary 26, 2020\tGeneral, Opinion\nبه درێژایی درووست بوونی ئه‌م گه‌ردوونه‌وه كه هاوكات له‌گه‌ڵیشیدا مڕۆڤ تێدا باڵا ده‌ست بووه له‌م گه‌ردوونه زه‌به‌لاحه , كه‌چی به‌رده‌وام جه‌نگ و ئاڵۆزی و خوێن ڕشتن و مردنیشی تێدا ڕووی داوه له‌نێوان مڕۆڤه‌كاندا به ڕێگای چه‌ندین ئامراز و چه‌كی جیاوازه‌وه, كه ئه‌مه‌ش ده‌گه‌ڕێته‌وه بۆ ناژیری به‌شێكی زۆری مڕۆڤایه‌تی چوونكه زۆربه‌ی مڕۆڤه‌كان به‌رده‌وام ده‌ماری تووڕه‌بوون و شه‌ڕانگێزیه‌كه‌ی به‌كارده‌هێنێت , نه‌ك ده‌مار ئاشتیخوازه‌كه‌ی كه خۆی له‌بنه‌ڕه‌تدا ئه‌و ده‌ماره هی مڕۆڤی ڕاسته‌قینه‌یه.\nئه‌گه‌ر چی ئێستا له سه‌ده‌ی بیست و یه‌كداین كه سه‌ده‌یه‌كی زۆر نامۆیه به‌لامه‌وه چوونكه مڕۆڤی زۆر نائاسایی بوونیان هه‌یه كه به‌رده‌وام وه‌كو دڕنده په‌لاماری به‌رامبه‌ری خۆیان ده‌ده‌ن به‌بێ ئه‌وه‌ی هیچ تاوانێكیان كردبێت , كه له‌ڕێگای هه‌ڵگیرسانی چه‌ندین جه‌نگی جۆراو جۆره‌وه كه ته‌نیا ئامانجیان له‌ناوبردنی به‌شێكی زۆری مڕۆڤایه‌تیه به‌تایبه‌تیش چینی (هه‌ژار و كرێكاران) .\nبه‌ڵام جه‌نگی ئه‌م جاره جیاوازه كه ده‌ستی ناوه‌ته بینه‌قاقای مڕۆڤایه‌تی كه ئه‌ویش ڤایرۆسێكی خێرایه به‌ناوی (كۆرۆنا) هه‌ڵبه‌ته ئه‌م ڤایرۆسه له‌كۆتایی ساڵی 2019 له وڵاتی (صین) زه‌نگێكی ئاگه‌داركردنه‌وه لێدرا سه‌باره‌ت به‌بوونی ئه‌م ڤایرۆسه به‌ڵام گرنگیه‌كی ئه‌وتۆی پێ نه‌درا وه به‌ڤایرۆسێكی ئاسایی دایان نا, به‌ڵام بۆ دواجار ئه‌م ڤایرۆسه توڕه‌یی خۆی نیشان داو له 15 كانونی دووه‌می ساڵی 2020 ده‌ستێكی فراوانی خۆی وه‌شاند له خه‌ڵكی صین , هه‌ر به‌مه نه‌وه‌ستا ڤایرۆسه‌كه بڵاوه‌ی پێكرا بۆ وڵاتانی ده‌ورووبه‌ری خۆی كه ئه‌مه‌ش ئیتر مه‌ترسیه‌كه زیاتر بوو له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا به‌چه‌ندین مڕۆڤی كووشت وه جگه له‌وانه‌ی دیكه كه له ئێستادا هه‌ڵگری ڤایرۆسه‌كه‌ن, كه ئه‌مه‌ش زۆر له جه‌نگی چه‌كداری مه‌ترسیدارتره بۆ ژیانی مڕۆڤایه‌تی به‌هۆی ئه‌وه‌ی نازانرێت كه له چ كاتێك بینه‌قاقات ده‌گرێت و كۆتایی به‌ژیانت ده‌هێنێت.\nهه‌ڵبه‌ته ئه‌م ڤایرۆسه ترسی له‌ناو هاوڵاتیانی هه‌رێمی كوردستانیش درووست كرد به‌تایه‌تیش له كاتێكدا كه ده‌نگۆی بڵاوكردنه‌وه‌ی ڤایرۆسی كۆرۆنا له ئێران بڵاوكرایه‌وه كه هاوكاتیش به دراوسێی نزیكی هه‌رێمی كوردستان داده‌نرێت له ڕووی بازرگانی و گه‌شتیاریه‌وه,به‌ڵام خۆشبه‌ختانه هه‌تاوه‌كو ئێستا هیچ حاله‌تێكی مه‌ترسیدار ڕووبه‌ڕووی خه‌لكی كوردستان نه‌بۆته‌وه, به‌ڵام به‌داخه‌وه كه به‌شێك له هاوڵاتیانی قازانج ویست ئه‌م هه‌له‌یان بۆ خۆیان قۆسته‌وه به به‌رزكردنه‌وه‌ی نرخی یه‌ك ده‌مامك بۆ زیاتر له20 هه‌زار دینار كه هه‌رچه‌نده به دانانی ئه‌و ده‌مامكانه‌یش هیچ سوودێكی ئه‌وتۆ نیه بۆ خۆپاراستن له‌م ڤایرۆسه , چوونكه ڤایرۆسه‌كه نادیاره نازانرێت له چ كاتێك وه به چ جۆره ڕێگایه‌ك خۆی ده‌خاته نێو جه‌سته‌مانه‌وه , به‌ڵام ئه‌وه‌ی كه جیاواز بێت بۆ خه‌لكی هه‌رێمی كوردستان ئه‌وه‌یه له‌پاڵ بوونی ئه‌م ڤایرۆسه كووشنده‌یه بۆ جه‌سته كه‌چی له‌لایه‌كی دیكه‌وه تووشی ڤایرۆسی ده‌روونی بۆته‌وه كه‌وه‌كو, ( ڤایرۆسی نه‌وت و غاز و به‌نزین و كاره‌با و مووچه و …هتد ) ئیتر ئه‌م ڤایرۆسه‌یشی هاته سه‌ری بۆ خه‌لكی هه‌رێمی كوردستان, به‌ڵام دڵنیام هیچ كاریگه‌ریه‌كی مه‌ترسیداری نابێت بۆ سه‌ر ژیانی خه‌ڵكی هه‌رێمی كوردستان , چوونكه كورد له پێشتردا به چه‌ندین ڤایرۆسی مه‌ترسیدارتری ڕووبه‌ڕوو بۆته‌وه كه توانیویه‌تی زۆر به ئازایانه له‌گه‌ڵیان دا بجه‌نگێت.\nهه‌رچه‌نده نازانرێت سه‌رهه‌ڵدانی ئه‌م ڤایرۆسه سرووشتیه یان ده‌ستكردیه , چوونكه ئه‌مڕۆ له سه‌ده‌یه‌ك داین مڕۆڤه‌كان ده‌توانن شتی زۆر نامۆ و مه‌ترسیدار درووست بكه‌ن , كه وای لێ دێت ئیتر ڕووداوه‌كان له سرووشتی بوونه‌وه ده‌ربچێت و بكه‌وێته ژێر ده‌ستی مڕۆڤه نامۆكان, خۆی له سه‌ره‌تادا وا باس ده‌كرا كه هۆكاره‌كه‌ی بۆ خه‌ڵكی چین ده‌گه‌ڕێته‌وه كه خۆی هه‌رله‌وێوه سه‌رچاوه‌ی درووست بوونی ئه‌م ڤایرۆسه بوو, به‌هۆی ئه‌وه‌ی وڵاتێكی وه‌كو صین كه له ئاستێكی پێشكه‌وتووی پیشه‌سازی و ته‌كنۆلۆجیا …هتد داین كه‌چی خه‌ڵكه‌كه‌ی ئاستی ڕۆشنبیریان زۆر لاوازه له ڕووی خواردنه‌وه كه ده‌ست ده‌به‌ن بۆ چه‌ندین خواردنی قێزه‌ون كه خودی خۆم ناوێرم سه‌یری بكه‌ی كه‌چی له‌لایه‌كه‌وه گه‌لێك وه‌كو صین به‌له‌زه‌ته‌وه ده‌ی خۆن بۆ نمونه خواردنی شه‌م شه‌مه كوێره یان بۆق له‌گه‌ڵ چه‌ندین شتی تری قێزه‌ون كه به‌شێك زۆری پزیشكانی صین هۆكاره‌كه‌یان گه‌ڕانده‌وه بۆ خواردنی ئه‌م جۆره شته قێزه‌ونانه .\nئه‌گه‌ر چی له ئێستادا ئه‌م ڤایرۆسه له وڵاتانی ئیسلامی بڵاوده‌بێته‌وه, له‌گه‌ڵیشیدا پیاوانی ئاینی له ڕێگای میمبه‌ره‌كانی مزگه‌وته په‌یامێكی تۆقێنه‌ر ده‌ده‌نه به‌ر گوێی موسڵمانان كه گوایه ئه‌م ڤایرۆسه له له‌لاین خوداوه بۆ گه‌له‌كه‌ی نێردراوه بۆ ئه‌وه‌ی خه‌ڵكه‌كه به ئاگا بێته‌وه له كاره خراپه‌كانی له‌سه‌ر ئه‌م گۆی زه‌ویه‌دا,كه ئیتر ئه‌مه‌ش له ڕووه ئاینیه‌كه‌یه‌وه به‌م جۆره ئایدیایه خوێندنه‌وه‌ی بۆ ده‌كرێت.\nله هه‌مان كاتیشدا ئاراسته‌یه‌كی سیاسی هه‌یه كه گوایه دووباره ئه‌مریكا ئه‌و وڵاته زلهێزه‌ی جیهان كه به‌هه‌موو جۆره هێزێكی ئابووری و سه‌ربازی و ته‌كنه‌لۆجیه‌وه خۆی سه‌پاندوه به‌سه‌ر ته‌واوی جیهاندا, كه‌چی ئه‌م جاره هه‌ڵستاوه به بڵاوكردنه‌وه‌ی ئه‌م ڤایرۆسه له جیهاندا و به‌تایبه‌تیش له صین بۆ ئه‌وه‌ی ئابووری صین تووشی ئیفلیج بوون بێت, به‌ڵام من پێم وانیه ئه‌مه شتێكی ڕاست بێت چوونكه له ده‌رئه‌نجامدا ئه‌مریكا خۆیش ده‌كه‌وێته نێو ئه‌و ته‌ڵه‌یه‌وه كه بۆ جیهانی داناوه بۆیه ده‌توانم بڵێم ئه‌گه‌رێكی لاوازه…\nبه‌هه‌ر حال گرنگ نیه به‌لامه‌وه كه له‌ڕێگای سرووشتیه‌وه بڵاوبۆته‌وه ئه‌م ڤایرۆسه یاخود له ڕێگای ده‌ستكردی سیاسیه‌وه, چوونكه هه‌ر له كۆتایی دا ئه‌م ڤایرۆسه‌ش بوونی نامێنێت كه ئێستا جیهان به‌ده‌ستیه‌وه ده‌ناڵێنێت وه ده‌بێته مێژوویه‌ك بۆ مڕۆڤایه‌تی, چوونكه له‌پاش ئه‌م ڤایرۆسه ده‌بێت خۆمان بۆ چوندین ڤایرۆس و جه‌نگی ئاڵۆزترو مه‌ترسیدارتر ئاماده‌بكه‌ین كه ڕووبه‌ڕووی ژیانی مڕۆڤایه‌تی ده‌بێته‌وه.\nئایا ده‌بێت كه‌ی ئه‌و ڕۆژه بێت مڕۆڤه‌كان به‌شێوه‌یه‌كی ئارام ژیانیان به‌ڕێ بكه‌ن؟\nPrevious گرنگییەکانی میدیای پەروەردەیی … رەزا شـوان\nNext برنجی کوردی … پشکۆ ناکام


مستەفا سەید قادر: داواکارم هێزى پێشمەرگە چۆن لە شەڕەکاندا ئازابون، ئازایانە بچنە سەر سندوقەکانى دەنگدان\nمستەفا سەید قادر، هەڵسوڕاوی بزوتنەوەی گۆڕان رایدەگەیەنێت؛ جۆش و خرۆشی هاوڵاتیان بۆ بزوتنه‌وه‌ی گۆڕان ئاماژه‌ی ده‌ركه‌وتنی ئاسۆیه‌كی باشه، چونکە خه‌ڵك ده‌یه‌وێت گۆڕان و هێزه‌كانی دیکە ببنه بەدیلی پارتی و یه‌كێتی و ئومێد ده‌كه‌م گۆڕان ببێته هێزی یه‌كه‌می هه‌رێمی کوردستان و داوا دەکات؛: هێزى پێشمەرگە و تەواوى هێزە چەکدارەکان چۆن لە شەڕەکاندا ئازابون، لەم پرۆسەیەشدا ئازایانە بچنە سەر سندوقەکانى دەنگدان دەنگ بدەن بەو لیست و کاندیدانەى کە پارێزگارى لە مافە نیشتیمانى و نەتوەییەکان و مافەکانى هاوڵاتیبونیان دەکەن.\nمستەفا سەید قادر، هەڵسوڕاوی بزوتنەوەی گۆڕان لە چاوپێکەوتنێکی تایبەتدا لەگەڵ کەناڵی (KNN) رایگه‌یاند: له‌م هه‌ڵبژاردنه‌دا ده‌نگده‌رانی پارتی و یه‌كێتی سزای حیزبه‌كانیان ده‌ده‌ن چونكه لێیان بێ ئومێد بون بۆ ئەوەش خه‌ڵكی كوردستان هه‌لێكی باشیان ده‌ستكه‌وتوه بۆ ئه‌وەی ده‌نگ بده‌ن به‌و لایانه‌ی كه به‌باشی ده‌زانن.\nوتیشی :"ئاسۆیەکی باش دیارە بە تایبەت بۆ بزوتنەوەی گۆڕان، ئەوەی لە ماوەی رابردودا پارتی و یەکێتی کردویانە کارێکی خراپی کردوەتە سەر دەنگدەرانینان و دەنگدەرەکانی ئەوانی بێ ئومێد کردوە، پێموایە خەڵک چاوی لە بزوتنەوەی گۆڕانە بۆ ئەوەی بتوانێت ببێتە جێگرەوەی ئەوانەی دیکە و ئومێدم وایە کە گۆڕان بە دەنگێکی باش و بەهێزی یەکەم لەم هەڵبژاردنە دەردەچێت".\n- لەماوەی بانگەشەی هەڵبژاردندا بەڕێزت و هاوكارەكانت شەو و رۆژتان خستوتە سەریەك بۆ سەرخستنی لیستی گۆڕان بەشێوەیەكی مەیدانی، ئەوەندەی كە بە مەیدانی گەڕابێتن، بارودۆخی یەكێتی و پارتی و لایەنەكانی تر لەم هەڵبژاردنەدا چۆن دەبینن؟\nمستەفا سەید قادر: لە راستیدا ئەم ماوەیە هەمومان خەریكی هەڵمەتی هەڵبژاردن بوین، هەمو لایەنەكانیش بەگەرمی خەریك بون، لەبەرئەوەی كوردستان بە بارودۆخێكی زۆر خراپدا تێدەپەڕێت، هەمو لایەك رەنگە پێی وابوبێت دەنگدەر سارد دەبێتەوە و وەكو پێویست نەبێت، بەڵام لەو ماوەیەدا كە هەڵمەتی هەڵبژاردن دەستی پێكردوە، ئێمە وەكو بزوتنەوەی گۆڕان چوینە ناو هەڵمەتەكەوە لەهەمو سنور و ناوچەكان و شار و شارۆچكە و گوندەكان، ئاسۆیەكی باش دیارە بەتایبەتی بۆ بزوتنەوەی گۆڕان، وا هەست ئەكەم ئەوەی یەكێتی و پارتی لە ماوەی دەسەڵاتدارێتی خۆیاندا كردویانە، كاریگەریی خراپی كردوەتە سەر دەنگدەرەكانیان و دەنگدەرەكانی ئەوانی بێئومێد كردوە، من پێم وایە خەڵك چاوی لە بزوتنەوەی گۆڕان و چەند لایەنێكی تر بێت بۆ ئەوەی بتوانێ ببێتە جێگرەوەی ئەوان و ئومێدم وایە كە گۆڕان بە دەنگێكی باش و بەبەهێزی لەم هەڵبژاردنە دەربچێت.\n- هەر خودی یەكێتی و پارتی هەندێ جار باس لەوە دەكەن كە بزوتنەوەی گۆڕان ریزەكانی كوردی تێكداوە و ئامادە نیە بۆ یەكڕیزی و لە زۆربەی لێدوان و گوتارەكانیاندا ئەوان جەختیان لەوە كردوەتەوە كە ئەوان ئامادەن بۆ ئەوەی كە یەكڕیز بن و ریزەكانی گەلی كورد یەكڕیز بێت، بۆچونی بزوتنەوەی گۆڕان بۆ یەكڕیزی چیە؟\nمستەفا سەید قادر: بزوتنەوەی گۆڕان یەكڕیزی بەوە دەبینێت كە تۆ هێزێكیت هەیت، گۆڕان بڕوای بە ژیانی دیموكراسی هەیە، بڕوای بە ئەنجامەكانی هەڵبژاردن هەیە، بۆیە پێی وایە هەمو هێز و لایەنەكان بەپێی هێز و قەبارەی خۆیان لە دەنگی هاوڵاتیان، پێویستە بەشدارێكی راستەقینە بن لە دەسەڵات لە هەرێمی كوردستاندا چ لەناو پەرلەمان، چ لە حكومەت و چ لە حكومەتی خۆجێیی و هەمو دام و دەزگاكان ئاسۆیی و ستونی بەشدار بن بەپێی قەبارەكانی خۆیان، لەبڕیاردانی سیاسی و لە سەروەت و سامانی ئەم وڵاتە هەموی ئاگادار بن و بێگومان لایەنەكان بەیەكەوە كارنامەیەك دروست دەكەن، واتە هاوبەشیی راستەقینە بەلای بزوتنەوەی گۆڕانەوە یەكڕیزییە. یەكڕیزی ئەوەیە چی بۆ كوردستان باشە ئەوە جێبەجێ بكەیت، ئێمە چەندین جار لە بردو و تەنانەت لە كاتی ئۆپۆزسیۆنبونیشدا پرۆژەمان هەبوە بۆ ئەوەی كە ستراتیژێكی هاوبەشی كوردستانیمان هەبێت، بەوە یەكڕیزیی كوردستان پێكدەهێنرێت، بەوە بەشێكی زۆر لەو گرفتانەی لە چەند ساڵی رابردودا هاتە پێشمان، ئەو یەكڕیزییەی ئێمە پێی دەڵێین ستراتیژیەتی هاوبەش، ئەگەر هەمانبوایە، روبەڕوی هەمو ئەو كێشەو قەیرانانە دەبوینەوە كە بەرۆكی كوردستانیان گرتوە، ئەویش لە سایەی هەردو حیزبی دەسەڵاتدار (پارتی و یەكێتی)، بۆیە بەلای ئێمەوە یەكڕیزی ئەوەیە كە تۆ هاوبەشێكی راستەقینە بیت و پرۆژەی نیشتمانیت هەبێت و دامودەزگاكانت رێكبخەیت و حكومەتێكی باشت هەبێت و هاوڵاتی ئاشت بكەیتەوە و خزمەتی هاوڵاتیان بكەیت، سەبارەت بە عێراقیش كە ئەم هەڵبژاردنەمان بۆ پەرلەمانی عێراقە، مافە دەستورییەكانت بەدەستبهێنیت، ئەوە بەلای ئێمەوە یەكڕیزییە نەك ئەوەی كە تۆ پاشكۆیەتی بكەیت و ئەو چی وت تۆ بەقسەی بكەیت.\n- ئەو تەخوینەی ئەوان لە كوێوە سەرچاوەی گرتوە كە دەڵێت بزوتنەوەی گۆڕان یەكڕیزیی قبوڵ ناكات؟\nمستەفا سەید قادر: هەر لە پاشكۆیەتی نەكردنەوە سەرچاوەی گرتوە، ئێمە هاوبەشیمان دەوێ نەك پاشكۆیەتی، ئێمە دەمانەوێ هاوبەش بین نەك پاشكۆ، دەمانەوێ هەمو لایەنەكانیش بەشدار بن بەپێی توانا و قەبارەی خۆیان، ئەم وڵاتە وڵاتی هەمومانە، پێمان وا یە كە دەبێ مافی هەموان پارێزراو بێت.\n- بزوتنەوەی گۆڕان لە سەرەتای دروستبونیەوە هەم لە ئاستی ناوخۆی خۆیەوە، هەم لەسەر گۆڕەپانی سیاسی لەناوخۆی هەرێمدا، چەند قۆناغێكی بڕیوە. ئێستا بزوتنەوەی گۆڕان لە گۆڕەپانی سیاسی هەرێمی كوردستاندا پێی لە كوێ داناوە؟ لە كوێ پێداگرە و قۆناغی بزوتنەوەی گۆڕان لە پێگەی سیاسی چ شوێنێكە؟\nمستەفا سەید قادر: بزوتنەوەی گۆڕان لە (25/7) بە لیستێك بەشداریی هەڵبژاردنی پەرلەمانی كوردستانی كرد و ئەو دەنگانەی بەدەستی هێنان چاوەڕواننەكراو بو بۆ هەندێ لایەن بەتایبەتی نەیارەكانی، بەڵام بۆ بزوتنەوەی گۆڕان چاوەڕوانكراو بو، پێشمان وابو كە دەنگەكانمان لەوە زیاترە كە هێناومانە، بەڵام بەهۆی ئەو تەزویر و پێشێلكارییانەی كە كران، وایكرد كە كورسییەكانمان كەم بێتەوە، ئەگەرنا لە كوردستاندا پێمان وایە خەڵكێكی زۆر گۆڕانخوازە و دەنگیان داوە بە گۆڕان، هەرچۆنێك بێت ئەو كورسییانە یاخود ئەو دەنگانە قبوڵكران، چونكە هەرچۆنێك بێت هەڵبژاردن یان دیموكراتیەت باشترە لە هەر رێگایەكی تر، ئەگەرچی گەموكوڕیشی هەبێت بەرەبەرە دەكرێت كەموكورتییەكانی وەلا بنرێن و كەم بكرێنەوە، پاش ئەوە قۆناغی ئۆپۆزسیۆنبونی دەستپێكرد و بە كۆمەڵێك پرۆژەی باش دەستیپێكرد و پاشان كۆمەڵ و یەكگرتوش لەگەڵ بزوتنەوەی گۆڕان پێكەوە پرۆژەمان پێشكەش كرد بۆ وەزارەتەكان، سەرەڕای ئۆپۆزسیۆنبونمان، بەڵام ئێمە لە پەرۆشیمان بۆ حكومەتی هەرێمی كوردستان، بە پرۆژە بەشداریمان كرد، كە خۆشمان لە حكومەت نەبوین، داوامان كرد پرۆژەكانمان جێبەجێ بكەن كە بۆ حكومەت و بۆ خەڵك باشە، بۆیە ئەمە قۆناغێكی تر بو كە تیایدا بزوتنەوەی گۆڕان رەگ و ریشەی خۆی داكوتا لەناو خەڵك، لە هەڵبژاردنەكانی دواتریش، چ هەڵبژاردنی پەرلەمانی كوردستان و چ هەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق و چ ئەنجومەنی پارێزگاكان، گۆڕان لەسەر پێی خۆی وەستا و بەتەواوی چوە ناو خەڵك و هەڵوێست و ئامانجەكانی گۆڕان و ئەو ئامانجانەی بۆی دروست بوە، دەركەوت كە سورە لەسەر ئامانجەكانی خۆی تەنانەت لە قۆناغی چونەناو دەسەڵاتیشەوە گۆڕان لە ئامانجەكانی خۆی لای نەدا و بەردەوام بو لەسەر ئەو ئامانجانەی كە لەسەری دامەرزابو، بۆیە دەتوانین بڵێن بزوتنەوەی گۆڕان ئێستا بە تەواوەتی خۆی گرتوە بە بەهێزی و بەرەو بەهێزتریش دەچێت. ئێمە چاوەڕوان دەكەین لەم هەڵبژاردنە ببینە هێزی یەكەم.\n- لەماوەكانی رابردودا خەڵکانێک هەبون دەنگی بە بزوتنەوەی گۆڕان نەداوە، بەڵام بەتایبەتی لەدوای مردنی رەوانشاد نەوشیروان مستەفا كە كاریگەرییەكی گەورەی هەبو، هەروەها بەهۆی راستگۆیی و یەكدەنگیی نوێنەرەكانی، هەم لە پەرلەمانی عێراق، هەم لە پەرلەمانی كوردستان، هەم نوێنەرەكانیان لە حكومەت بەهۆی ئەوەی كە راستگۆ بون لەگەڵ بەڵێن دروشمەكانی بزوتنەوەی گۆڕان، ئێستا رەنگە دەنگ بە بزوتنەوەی گۆڕان بدەن. ئەم قسەیە بۆ یەكێتی و پارتیش راستە؟ بەتایبەتی تۆ كە بە مەیدانی بۆ بانگەشەی هەڵبژاردنی گۆڕان ناوچەكان دەگەڕێیت؟ واتا ئەم قسەیە وایكردوە كە دەنگدەری یەكێتی یاخود دەنگدەری پارتی بۆ ئەمجارە دەنگ بە بزوتنەوەی گۆڕان بدەن؟\nمستەفا سەید قادر: بەڵێ پێم وایە و بەڵگەش لای خۆم هەیە و هەرچەندە هەڵبژاردن شتێكی تایبەتە و دەنگدانێكی نهێنییە، بەڵام پێم وایە كە دەنگدەرانی یەكێتی یان پارتی و هەندێ لایەنی تریش دەنگ بدەن بە بزوتنەوەی گۆڕان، چونكە بزوتنەوەی گۆڕانی تاقیكردوەتەوە و بۆی دەركەوتوە، بزوتنەوەی گۆڕان هیچ بوارێكی نەهێشتوەتەوە كە پرۆژەی نەبێت بۆی. بواری ژیانی خەڵك چ تایبەت چ گشتی، چ ناوخۆی كوردستان چ بۆ ناوچە دابڕێنراوەكان و بەهەمان شێوە لە سەر ئاستی عێراق و ناوچەكەش بوەتە هێزێك كە خەڵكی كوردستان متمانەی پێ بكات بەتایبەتی كە بە چەند قۆناغ و هەنگاوێكدا تێپەڕیوە كە لە هەمو ئەو هەنگاوانەدا شارەزایانە لێی دەرچوە، راستە ئاستەنگ هاتوەتە پێش، چونكە وەك ئاشكرایە گۆڕان بزوتنەوەیەكی تازەیە و تەنانەت لەناوخۆی خۆشیدا چەند قۆناغێكی بڕیوە، سەرەتا هەر لە لیستێكەوە دەستی پێكردوە، دوای ئەوە ئۆرگانەكانی خۆی رێكخستوە پاشان دەستوری داناوە و كۆنفرانسی نیشتمانی بەستوە، هەڵبژاردنە ناوخۆییەكانی كردوە و بە چەند قۆناغێكدا تێپەڕیوە و مۆدێلێكی نوێی لە حیزبایەتی هێناوەتە ناو كوردستانەوە و تەنانەت مۆدێلێكی نوێی لە خەبات و تێكۆشانیش هێناوەتە كایەوە، بۆیە زۆر شتی سەلماندوە بۆ خەڵك، رەنگە زۆر هێز و لایەنی سیاسی پێی وابێت ئەگەر هێزی چەكداری نەبێت گۆڕان ناتوانێ بژی، بەڵام بزوتنەوەی گۆڕان سەلماندی كە بەڵێ دەژی، راستە حیزبی تریش هەیە بەبێ هێزی چەكدار، بەڵام یەكێتی و پارتی پێیان وابو حیزبێكی گەورەی وەكو گۆڕان بەبێ هێزی چەكدار ناژی، بەڵام گەورەترین هێز بریتییە لە پشتیوانیی خەڵك لەگەڵ بەرنامە سیاسییەكەت و پرۆژەكانت و كردەوەكانت.\n- چەند جارێك و بە چەند جۆرێكی جیاواز دەنگۆی ئەوە بیستراوەتەوە كە ئێستا ئەو جۆش و خرۆشەی كە دەنگدەرانی گۆڕان و هەڵسوڕاوانی گۆڕان لە كەمپەین و بانگەشەكاندا هەیانە، لەئاستێكی چاوەڕواننەكراو بو، هەروەكو بەڕێزیشت ئاماژەت پێكرد وەك چۆن هێنانی ئەو ژمارە كورسییە لە (2009)دا بۆ هەندێ كەسی تر چاوەڕواننەكراو بو، قسەی بەڕێزت لەسەر ئەو جۆش و خرۆش و حەماسەتەی كە خەڵكانی گۆڕان و دەنگدەران و گەنجان هەیانە چیە؟\nمستەفا سەید قادر: ئێمە دەبێ شانازی بە دەنگدەر و هەڵسوڕاوەكانمان بكەین بەڕاستی بۆ ئەو گەرم و گوڕییە كە بەبێ هیچ ئیمتیازاتێك و بەشێوەی خۆبەخشانە هاتونەتە مەیدان و بانگەشە دەكەن بۆ لیستی گۆڕان و كاندیدەكانی، هەروەها لەسەر توانای خۆیان و بە هەمو قەناعەتێكەوە كە تەنها پرۆژەی گشتی و بەرنامەكەمان دیارە و كردەوەكانی رابردو دیارە كە گۆڕان لە ئامانجە نیشتمانی و بەرنامە ستراتیژییەكەی خۆی لای نەداوە، لە ئامانجە نەتەوایەتییەكان لانەدراوە و سازش نەكراوە، بۆیە ئەم هەڵسوڕاو و گۆڕانخوازانە لەگەڵ دەنگدەرانی گۆڕان كاریان كردوەتە سەر خەڵكی لایەنەكانی تریش، ئەمە بەڕاستی جێی شانازییە و دەبێ سوپاس و ستایش بكرێن.\n- بەچەندین شێوە هەوڵی ساردكردنەوەی خەڵك دەدرێت بەوەی كە لەماوەی رابردودا هەڵبژاردن هیچی نەگۆڕیوە بەتایبەتی بزوتنەوەی گۆڕان كە داینەمۆكەی هەڵبژاردن و دەنگدانە، بەمەش بزوتنەوەی گۆڕان دەخەنە سوچێكەوە، گرنگیی هەڵبژاردن لای بزوتنەوەی گۆڕان چیە؟ بایەخی دەنگ دەنگدەر لای ئەم بزوتنەوەیە چیە؟\nمستەفا سەید قادر: لەراستیدا ئەوە بەشێكە لە ژیانی دیموكراتی، بەڵام ئێمە كەمتر لەگەڵ ئەم ژیانی دیموكراتییە ئاشناین و وا خەریكە رادێین لەگەڵی، وەك ئاشكرایە كوردستان لەدوای راپەڕینەوە یەكەم هەڵبژاردنی لە ساڵی (1992) كردوە، دوای ئەوەش تا ماوەیەكی زۆر هەڵبژاردنی نەكردوە تا هەڵبژاردنی شارەوانییەكان كرا، دوای روخانی رژێمی عێراقیش، هەڵبژاردنەكانی تر كراوە و ئێستا وا دەیبینین هەڵبژاردنەكان دەكرێن، ژیانی دیموكراتی بەو جۆرەیە كە دەبێ ئارامیت هەبێ و هەڵبژاردن بۆ هەڵبژاردن هەوڵی خۆت بدەیت و خۆت بەهێز بكەیت و بەپێی دەنگەكانت كورسی بەدەستبهێنیت و بەپێی كورسییەكانیش دەچیتە ناو دەسەڵات یان لە پەرلەمان یان لە كایەی سیاسی بەشدار دەبیت. بۆیە تاڕاددەیەك ئەم رانەهاتنە وایكردوە كە لە رابردو تۆ بەرامبەر بە رژێمە یەك لەدوای یەكەكانی عێراق شۆڕشت كردوە، شۆڕشی چەكداریشت كردوە بەناچاری و كەمتر رێگایان داوە تۆ بەڕێگای ژیانی دیموكراتیانە بێیت بەشداری بكەیت، بگرە بە چەك روبەڕوت بونەتەوە و تۆش ناچار بویت بە چەك شۆڕشی یەك لەدوای یەك و بە خەباتی چەكداری بەشدار بیت، راستە خەباتی تریشیان بەكارهێناوە، بەڵام خەباتە سەرەكیەكەیان خەباتی چەكداری بوە، جا بۆیە هەتا خەڵك رادێت لەگەڵ ژیانی دیموكراتی، كاتی دەوێ، بەتایبەتیش یەكێتی و پارتی كەمتر زەمینەیەكی لەوجۆرەیان خۆشكردوە، بۆیە ئەڵێم ئەم شانازییە بەر بزوتنەوەی گۆڕان و ئەو لایەنانەی تر دەكەوێت كە بەبێ هێز هاتونەتە هەڵبژاردنەوە و چاوەڕوانی دەنگ دەكەن و دەیانەوێ بەرێگای دیموكراتیانە بەشدار بن كە رێگایەكی لەسەر خۆیە و دەبێ چاوەڕوانیت هەبێت، بەڵام سەلامەتتر و ئەمینتر و بێقوربانیترە. لەشۆڕشی چەكداری یاخود لە شەڕی ناوخۆ دەبینین ئەو هەمو قوربانییە لە پێشمەرگە و خەڵك و گەنج و چین و توێژەكان كەوتونەتەوە، بەڵام ژیانی دیموكراتی قوربانییەكی كەمتری دەوێت بە سەبر و ئارامیی زیاترەوە. بۆە تاڕادەیەك ئێستا دەتوانین بڵێن خەریكە ئەو ژیانی دیموكراتیە جێی خۆی دەگرێت كە ئەمە جێی خۆشحاڵییە، بەڵام گرنگ ئەوەیە هەڵبژاردنەكان لەكاتی خۆیان ئەنجام بدرێن. ئومێد دەكەین هەڵبژاردنی پەرلەمانی كوردستان كە ماوەیەك درێژیان كردوەتەوە چیتر درێژ نەكرێتەوە و وابكەین ئێمە چ لە دەستوردا چ لە پەرلەمان بڕیارێكمان هەبێ كە لە كاتی خۆیدا هەڵبژاردنەكان ئەنجام بدرێن، ئێستا هەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق تاڕاددەیەك باشترە، هیوادارین لە كوردستان چ ئەنجومەنی پارێزگاكان چ پەرلەمان لەكاتی خۆیدا بێت بۆ ئەوەی خەڵك رابێت بەم ژیانی دیموكراسییەك ئەوكات خەڵك باشتر دەچێت بۆ سندوقەكانی دەنگدان و دەزانێت كە كاریگەریی دەبێت.\n- سەبارەت بە بێئومێدكردنی خەڵك لەلایەك و سەبارەت بە گرنگیی دەنگ و دەنگدەر چی؟ لەكاتێكدا كە ئەو دەنگەك رەنگە چارەنوسی خێزنێك یان ئەو كەسە دیاری بكات كە بۆ ماوەی چوار ساڵی داهاتو لەم دۆخەی ئێستادا بمێنێتەوە یاخود بیەوێت گۆڕانكاری بكات لەم دۆخەی ئێستا؟\nمستەفا سەید قادر: دەنگدان زۆر گرنگە بۆ خەڵك، بۆ دەنگدەرەكانی كوردستان، دەنگ هەم مافێكی رەوای خۆیەتی، هەم مافێكی یاساییشە، مافێكی دەستورییە، دەنگدەر ئەم مافە لەدەست خۆی نەدات باشە، ئەمە لەلایەك، لەلایەكی ترەوە ئەركێكیشە، ئەركێكی هەم نیشتمانییە وەكو كوردستانییەك، كە بچیت دەنگ بدەیت بۆ ئەوەی كورسیی باشت هەبێت و كورد بە كورسیی زۆرەوە بەشداری بكات یان ئەو لایەنانەی كە خۆت بڕوات پێیەتی بە كورسیی زۆرەوە بەشداری بكات بۆ ئەوەی بچێت لەوێ مافە رەواكانی تۆ بەدەستبهێنێت، ئەمە ئەركێكی نیشتمانییە، لە هەمان كاتدا ئەركێكی نەتەوایەتیشە وەكو نەتەوەی كورد هەر بچیت مافە نەتەوایەتییەكانت جێبەجێ بكەیت، هەروەها ئەركی هاوڵاتیبونیشە وەكو هاوڵاتییەك بۆچی دەنگەكانی خۆت لەدەست بدەیت كە ئەركێكی قورس نیە و ئاسانە، هەروەها ئەركێكی ئاینیشە، بۆیە هیوادارم خەڵك بچێت دەنگ بدات ئەگەر بیانەوێ گۆڕانكاری ببێت، ئەگەر بمانەوێ ئەم كێشانەی ئێستا بەرۆكی هەرێمی كوردستان و عێراقی گرتوە وەكو خۆی بمێنێتەوە، ئەوا بە نەچونت بۆ دەنگدان وەكو خۆیان دەمێننەوە، بەڵام ئەگەر بچێت دەنگ بدەیت بێگومان ئاڵوگۆڕ دەبێت ئەگەرچی ئاڵوگۆڕەكە رێژەییش بێت، پێم وایە خەڵك چەند زۆرتر بچن بۆ دەنگدان ئەوەندە ئاڵوگۆڕەكان باشتر و خێراتردەبن. بۆیە هەر تاكێك بیر دەبێ لە ویژدانی بكاتەوە، بیر لە ژیانی خۆی و خێزانی و منداڵەكانی بكاتەوە لەم دۆخە ناهەموارەی تێی كەوتوە، دەبێ بزانێت باشترین هەلی دەستكەوتوە كە هەلی دەنگدانە، بۆیە پێویستە بچێت دەنگ بدات بەو لایەن و كەسانەی كە خۆی پێی باشە. ئومێدیش دەكەین كە گۆڕان لەپێشی پێشەوە بێت.\n- لەسەرو بەندی هەر هەڵبژاردنێكدا باس و خواس و دەنگۆی ساختەكاری و تەزویر دیسانەوە دەبێتە باسێكی گەرم، لەمجارەدا بەهۆی ئەوەی كە رێگای تازە هەیە بۆ كەمكردنەوەی ساختەكاری، باس لەوە دەكرێت كە رێژەی ساختەكاری تاوەكو ئاستێكی باش كەم بوەتەوە. گرەنتی هەیە ئەمجارەیان رێژەی ساختەكاری لە ئاستێكدا بێت كاریگەری لەسەر ئەنجامی هەڵبژاردن دروست نەكات؟\nمستەفا سەید قادر: بەپێی ئەو هەواڵ و زانیارییانەی كە بە ئێمە دەگات و رێنماییەكان یان بڕیارەكانی كۆمسیۆنی باڵای سەربەخۆی هەڵبژاردنەكانمان پێ دەگات، بەڵێ ئەم جارە تەزویر تاڕاددەیەكی باش كەمكراوەتەوە، وەك دەزانن تەزویر هەر دەكرێت، رەنگە لە هەر شوێنێكی دنیادا تەوزیر بكرێت، بەڵام بە رێژەیی، پێمان وایە بە رێژەیەكی كەمتر لە جاران تەزویر دەكرێ و رێژەكەی زۆر كەم دەبێت، بۆیە ئومێدمان هەیە. یەكێك لە رێگاكانی كەمكردنەوەی تەزویر، چونی دەنگدەرە بۆ دەنگدان، چونكە كە تۆ خۆت چویت دەنگت دا، كەس ناتوانێ لەجێی تۆ دەنگ بدات، دوەمیش تۆ دەنگی خۆت دەدەیت، ئەوكاتە دەنگ بۆ ئەو لایەنە یان ئەو كاندیدە دەدەیت كە خۆت دەتەوێ، بەڵام كە نەچوی دەنگ بدەی، هەم خەڵكی تر دەچێ دەنگ دەدات لەجێی تۆ، بۆیە ئەمە یەكێكە لە رێگرییە گەورەكانی تەزویركردن، بێجگە لە رێگاكانی تر كە وەكو باسم كرد، كۆمسیۆنی باڵای سەربەخۆی هەڵبژاردنەكان ئەو رێوشوێنانەی كە دایانناوە تا ئێستا هەمومان دەیزانین، پێم وایە رێگرییەكی باش دەكرێ لە تەزویر و ئومێدمان وایە كە ئەو دەنگانەی لە رابردو بەهۆی تەزویر لەدەستمان داون، ئەمجارە یان هەر نەبێ یان كە بشبێت شتێكی كەم بێت.\n- بزوتنەوەی گۆڕان نەخشەڕێگای چیە بۆ كەركوك؟ ئێوە وەكو گۆڕان تاوەكو چەند چاوتان لەسەر كەركوكە و چاوەڕێی متمانەی كەركوك و كەركوكییەكان دەكەن؟\nمستەفا سەید قادر: كەركوك لای بزوتنەوەی گۆڕان گرنگییەكی زۆری هەیە، هەم گرنگیی خاك وەكو نیشتمان كە ناكرێ سازش لەسەر نیشتمان بكرێت، هەم وەكو كوردیش بەگشتی چەند ساڵە خەبات دەكات لەپێناوی كەركوك و ناوچە دابڕێنراوەكان، لەپێناوی نیوەی خاكی كوردستان كە كەركوك و شوێنەكانی ترە، بەڵام كەركوك بە چەقی ناوچە دابڕێنراوەكان ناسراوەو قوربانی زۆری بۆ دراوە كە بەشێكی زۆری لەپێناوی كەركوك بوە، چونكە رژێمە یەك لەدوای یەكەكانی عێراق ئەگەر تۆ بەم ناوچەیەی كە ئێستا هەرێمی كوردستانە رازی بویتایە، ئەمەی كە ئێستا پێی دەوترێ هەرێمی كوردستان، ئەوە رژێ/ە یەك لەدوای یەكەكان رازی دەبون جا ناوی دەنێی ئۆتۆنۆمی یان هەر ناوێكی تری لێ دەنێی دەسەڵاتەكە چۆن دەبێ جیاوازە، بەڵام وەكو خاك، شوێنێكی گرنگە و مێژوییشە نەك هەر بۆ باشوری كودستان، بەڵكو بۆ كوردستانی گەورە و بۆ هەمو بەشەكانی كە چاویان لێوەیەتی بوەتە شوێنێك كە ناكرێت تۆ فەرامۆشی بكەیت، بزوتنەوەی گۆڕان بەلایەوە گرنگە و گرنگی زۆری پێداوە، چ لەنوسینەوەی دەستوری عێراقی كە كاك نەوشیروان یەكێك بوە لە كاراكتەرە سەرەكیەكان و رۆڵێكی كاریگەری هەبوە، دیارە لەگەڵ ئەوانی تردا، بۆیە گرنگی زۆر دراوە بەوە و بەمادەی (140) كە كۆتایی هاتوە و پێكهاتون، بەڵام بەداخەوە ئەم مادەیە جێبەجێ نەكراوە لە كاتی خۆیدا، لەكاتێكدا كە كورد دەسەڵاتی هەبوە و سەرۆك كۆماری هەبوە و جێگری سەرۆك وەزیرانی هەبوە، چەند وەزارەتی هەبوە لە ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراقدا بەشدار بوە بە ژمارەیەكی باش، جێگری سەرۆكی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراقی هەبوە، لەم چەند ساڵەی رابردودا نەتوانراوە جێبەجێ بكرێت بەڵام گۆڕان بێجگە لەوەش لەكاتی دروستبونیەوە ئێمە پرۆژە و نەخشەڕێگامان هەبوە بۆی، هەم لە بەرنامەی سیاسیی گۆڕاندا رەنگی داوەتەوە، بەرنامە سیاسییەكەی زۆر بەجوانی باسی كەركوك و ناوچە دابڕێنراوەكان دەكات و نەخشەڕێگای داناوە چۆن بتوانین بیگەڕێنینەوە سەر هەرێمی كوردستان، وە لە هەمان كاتدا ئێمە لە (22/11/2012)ش كۆبونەوەیەك كرا لە سەرۆكایەتی هەرێم لەوێ هەمو لایەنە سیاسییەكان بەشدار بون بە پەرلەمان و حكومەتیشەوە، ئێمە نەخشەڕێگایەكمان برد لەوێ وەكو بزوتنەوەی گۆڕان، نەخشەرێگاكەمان برد بۆ كۆبونەوەكە دابەشمان كرد هەمو لایەنەكانیش پێیان باش بو چونكە نەخشەڕێگاكەی ئێمە چارەسەرێكی تاڕاددەیەك گونجاوی بەخۆیەوە بینیبو بۆ ئەو كاتە و بۆ ئێستاش باشە هەم لەبارەی ناوخۆی كەركوك كە چۆن لەگەڵ پێكهاتەكان مامەڵە بكرێت، چۆن بەشدارییان پێ بكرێت، چۆن وا بكرێت كە دڵنیا ببنەوە لەسایەی حكومڕانیەتی كورد یان هەرێمی كوردستاندا ئەوان مافەكانیان پارێزراوە، وە بەشدار دەكرێن لە كەركوك و لە ئەو دەسەڵاتانەی كە لە كەركوك هەیە، ئەمە بۆ خودی ناو كەركوك، لەسەر ئاستی هەرێمی كوردستان، هەم دیاریكراوە كە هەرێمی كوردستان ئەركەكانی چی بێ و چی بكات، لەسەر ئاستی عێراق سەرۆك كۆمار چی بكات، ئەنجومەنی نوێنەران چی بكەن، ئەنجومەنی وەزیران چی بكرێت، لەنەخشەڕێگاكەدا ئاماژەی پێكراوە و لەسەر ئاستی هەرێمی و نێودەوڵەتی چی بكەین، نەخشەڕێگایەكی تێر و تەسەلە كە دەكرێ ئێوە وەكو دۆكۆمێنتێك شی بكەینەوە لە دەرفەتێكدا، بۆیە گۆڕان نەخشەڕێگایەكی باشی هەبوە و گرنگی تایبەتی داوە بە كەركوك و ناوچە دابڕێنراوەكان.\n- ئێوە نزیكەی ساڵێك و سێ مانگ بەشداربون لە حكومەتی هەرێمی كوردستان كابینەی هەشتەم، لەو ماوەیەدا پرۆژەی خۆتان هەبو، كۆمەڵێك ئامانجتان هەبو، ئەمەوێ بپرسم ئەو ئامانجانە چی بون كە ئەوكات هەتانبو؟ بەتایبەتی ئەوەی كە پەیوەندیی زیاتر بە بەڕێزتەوە هەیە كە هێزەكانی پێشمەرگە و وەزارەتی پێشمەرگەیە.\nمستەفا سەید قادر: لەراستیدا ئێمە دروشمی هەڵبژاردجنی پێشومان، (بەرەو دەسەڵات) بو، بەرەو دەسەڵاتیش بەپێی قەبارەكەی خۆت بەشداری لە دەسەڵات دەكەیت دوای گفتوگۆیەكی زۆری لایەنە سیاسییەكان بەیەكەوە، دوای چەند مانگێك ئینجا رێكەوتنێك بو لەنێوان لایەنە سیاسییەكان لە حكومەتێكی بنكەفراواندا بەشداری بكەین، بەشداریی ئێمە لەسەر بنەمای هاوبەشیی راستەقینە بو لەسەر سەروەریی یاسا و لەسەر ئەوە بو كە ئێمە دامەزراوەكانی هەرێمی كوردستان بەدامەزراوەیی بكەین واتا دامودەزگاكانی حكومەتی هەرێم، وە پاشماوەی دو ئیدارەیی نەهێڵین و چاكسازی بكەین لەناو دەمودەزگاكان و هەوڵ بدەین ژیان و گوزەرانی خەڵك باشتر بكەین، بۆ ئەو مەبەستە ئێمە بەشداریمان كردوە لەم حكومەتی بنكەفراوانەدا بۆ ئەوەی ئەم كارنامەیەی خۆمان جێبەجێ بكەین. ئەوە بەتایبەتی پارتی كە حكومەتی پێكدەهێنا وە دواییش لایەنەكانی تر وە ئێمە، پێشمان وابو كە ئەم حكومەتی بنكەفراوانە بۆ ئەو قۆناغە باش بو، بەتایبەتی كە باسی ئەو چوار ساڵە ئارامییەمان دەكرد كە بەم شێوەیە بوایە، پێمان وابو چوار ساڵە ئارامییەكە بەڕێوەدەچو وە هەنگاوی باشیش دەنرا، سەرەتا دەتوانم بڵێم لە ساڵی یەكەمدا تاڕادەیەك هەم متمانەیەك دروست بو لەنێوان لایەنە سیاسییەكان، هەمیش هەوڵدەدرا بەرەو ئەوە بڕوات، بەڵام شەڕی داعش رێگرییەكی گەورە بو لەبەردەم كابینەی هەشتەمدا بەتایبەتی ئێمە كە بەچوار وەزارەت بەشداریمان كردبو، یەكێك لەوانە وەزارەتی پێشمەرگە و وەزارەتی دارایی بو كە هەردو وەزارەتەكە كێشەیەكی زۆریان هەیە بەتایبەتی كە تۆ روبەڕوی شەڕێك ببیتەوە، شەڕ هەم هێزی دەوێ، هەم پارەی دەوێ، ئەمە لەلایەك، لەلایەكی ترەوە ئێمە بە دو بریكاری وەزارەت بەشداریمان كردبو لەگەڵ دو راوێژكار و شەش بەڕێوەبەری گشتی و یەك نوێنەرمان هەبو لە دەرەوەی هەرێمی كوردستان كە ئەمە لەچاو قەبارەی دەنگەكان و كورسییەكانی گۆڕان كەم بو.\n- خۆی بڕیاربو بەقەدەر كورسییەكان بەرێژەی (24%) وەربگرن، بەڵام گۆڕان بەڕێژەی (5%) بەشداریی حكومەتی كردوە.\nمستەفا سەید قادر: بەڵی دەبوایە بەقەدەر قەبارەی خۆمان تەنانەت وەربگرتایە، ئەوكاتە كاك عومەری سەید عەلی سەرۆكی وەفدەكە بو هەر ئەوەی بەكاردەهێنا، وتی بە ئاسۆیی و ستونی پێویستە ئێمە بەشداربین لە هەمو حكومەتی هەرێم، لایەنەكانی دیكەش بەهەمان شێوە بەپێی قەبارەی خۆیان، بەڵام ئەمە جێبەجێ نەبو. شەڕی داعش رێگریی كرد لەوەی كە ئێمە بتوانین ئەوەی پێویستە بیكەین بە تایبەتی ئێمە دەبوایە ناچار بین یەكێك لە كارە سەرەكیەكانمان روبەڕوبونەوەی ئەو شەڕە بێت، ئەگەرنا ئێمە بەرنامەمان هەبو و پرۆژەمان هەبو هەم لە ئۆپۆزسیۆنبوندا پرۆژەمان هەبو، ئەو پرۆژانە وامان دانابو كە بچین لە وەزارەتەكانی خۆمان و لە كۆی ئەنجومەنی وەزیرانیشدا هەوڵی جێبەجێكردنیان بدەین بە یارمەتیی هەمو لایەنەكانی ناو ئەنجومەنی وەزیران، خۆشمان ئەو وەزارەتانەی بەدەستمانەوەیە هەوڵ بدەین كە چاكسازیی باشیان تێدا بكەین و پرۆژەشمان هەبو بۆ هەمویان، پرۆژەكانیش هەندێكی لەسەرەتادا بون، هەندێكی لە جێبەجێكردندا بون، بۆنمونە لە وەزارەتی دارایی پرۆژە هەبو و ئێمە كە لە حكومەتیش بوین ئەوكاتە چوین شەش ملیار و نیو دۆلار حكومەت قەرزدار بو، دو مانگیش موچەی فەرمانبەرانی نەدابو، تا ئەو كاتەی ئێمەش دورخراینەوە هەر بەم شێوەیە بو.\n- واتە ساڵێك و سێ مانگ دوای ئەوە؟\nمستەفا سەید قادر: ساڵێك و سێ مانگ هەربەم شێوەیە بو، كە ئێمە هاتوینەتە دەرەوە حكومەت هەر ئەو قەرزەی لەسەر بوە و هەر ئەو دومانگەش قەرزار بوە، بۆ نمونە، لە وەزارەتی پێشمەرگە، لەو وەزارەتە ئێمە بەرنامەمان هەبو بۆ ئەوەی چۆنێتی رێكخستنەوەی و بۆ ئەوەی بیكەینە هێزێك كە پارێزگاری لە هەرێمی كوردستان بكات و لە چوارچێوەی حیزب دەری بهێنین. هەر لە پەرلەمانی كوردستان لە ساڵی (1992) یاسای كۆمەڵە و حیزبە سیاسییەكان دەرچو كە بەپێی ئەو یاسایە بێت، نابێ حیزب هێزی چەكداری هەبێت، كەچی تائێستا جێبەجێ نەكراوە، حیزب مەڵبەندی رێكخستنی پێشمەرگەی هەیە و مەكتەبی رێكخستنی پێشمەرگەی هەیە، تائێستا ئەوانە وەكو خۆیەتی و بەردەوامە كە ئەمە یاسایی نیە، تائێستا ئەوە جێبەجێ نەكراوە، لە پرۆژەیاساكەی خۆمان بۆ چاككردنی وەزارەتی پێشمەرگە لەكاتی ئۆپۆزسیۆنبونیشدا یەكێك لە خاڵەكانی ئەوە بو كە دەبێ ئەمە قەدەغە بكرێت، سیاسەت لەناو هێزی پێشمەرگەدا نەكرێ، پێشمەرگە خۆی بە پارێزەری هەمو كوردستان بزانێت و بەشداری نەكات لە ململانێی سیاسی و كادیری حیزبی نەبێت. لەكاتی ئەركی پێشمەرگایەتیەكەیدا پێشمەرگایەتیەكەی خۆی جێبەجێ دەكات، بەڵام كە هاتەوە ماڵی خۆی دەنگ دەدات بە هەر لایەنێك ئازادە، بەڵام نەك بەشداری بكات لەململانێی نێوان لایەنەكان یاخود وەكو هێزێك بەكاربهێنرێت بۆ ململانێ ناوخۆییەكانی وەكو شەڕی ناوخۆ، وەكو سزای سیاسی كە كرا یان وەكو ئەو فشارەی كە ئێستاش دەخرێتە سەر هێزی پێشمەرگە.\n- ئەمەوێ زیاتر لەسەر ئەو فشارە بوەستم، بۆنمونە ئێستا هێزەكانی ناوخۆ و هێزی پێشمەرگە فشاریان لێ دەكرێت و وە كارتەكانیان كۆپی دەكرێ و تەنانەت كۆبونەوەیان پێ دەكەن كە كڵاوی سەوز و زەرد دەخەنە سەریان و بانگەشەی پێ دەكەن بەجلی سەربازیشەوە. ئەم وێنەیە بۆ؟ لەدوای ئەوە بەتایبەتی پێشمەرگە لەدوای كەركوكەوە رەنگە جۆرێك لە شكۆی بەبۆنەی فەرماندەكان و بەبۆنەی ئەوانەی كە بەرپرسیارین بون لەدەستدابێت بەڵام ئێستا دیسانەوە بەو حاڵەش ئەیانبنەوە بەشدارییان پێ دەكەن لە ململانێ.\nمستەفا سەید قادر: ئەمە هەم خراپە، هەم ناڕەوایە، هەم نایاساییە و كارێكە كە نابێ. یەكێك لە ئەركەكانی ئێمە ئەوە بو كە ئەوە نەهێڵرێت، ئێمە دەمانویست لەناو وەزارەتدا ئەو چاكسازییانە بكەین. یاسای وەزارەتی پێشمەرگە كە ئێستا وەزارەتەكە لەسەری دەڕوات و ئەو كاتەی ئێمەش هەر هەمان یاسا بوە، ئەو یاسایە كاتێك كراوە دوای ئاشتبونەوە و یەكگرتنەوەی حكومەت و نەمانی شەڕی ناوخۆ بوە، تارادەیەكی زۆر بۆ ئەوكاتە باش بوە، چونكە وەكو یەكێتی و پارتی یاساكە داڕێژراوە بۆ هێزی هەردولا و تاڕاددەیەك ئەو هێزە بچوكانەی تریش هی لایەنە سیاسییەكانی دیكە كە ئەگەر هەبوبێ جێی كراوەتەوە، بەڵام بۆ ئێستا گونجاو نیە، بۆیە ئێمە دەمانویست هەم لەسەر ناوخۆی وەزارەتەكە هەندێ ئاڵوگۆڕ و گۆڕانكاری بكرێ كە پێویستە، ناكرێ بۆ ماوەیەكی دورو درێژ یەك كەس لە یەك شوێن بمێنێتەوە، لە وڵاتان ئاڵوگۆڕ بە فەرماندەكان دەكرێ، بە ئاڵوگۆڕ بە بەڕێوەبەرایەتیەكان دەكرێ و بەپێی لێهاتوییان و بەپێی شارەزاییان دادەنرێن، دەمانویست ئەمانە بكرێن و بێجگە لەوە دەمانویست یەكەی (70) و (80) بێنەوە ژێر دەسەڵاتی وەزارەتی پێشمەرگە چونكە تائێستا لەژێر دەسەڵاتی یەكێتی و پارتین، لە كۆتاییدا لەمانگی (12)ی (2014) بڕیارێك دەرچو كە تەنها یەكەی ژمێریارییەكان یەكبخرێتەوە، بەڵام تائێستاش جێبەجێ نەكراوە و هەروەكو خۆی ماوەتەوە بەو شێوەیە، وە ئەو لیوانەی كە یەكیش خراونەتەوە ژمارەیان كەمترە لەچاو یەكەی (70)ش نەك یەكەی (80) بێجگە لەوەی لە هەردوكیاندا زۆر كەمترە واتا لەچاو هەریەكێك لەم دو یەكانە ژمارەی لیواكان كەمترە. بێجگە لەوەی لەهەردولاش پێكهاتوە، ئەگەر فەرماندەی لیوایەك سەربە لایەنێك بێت، جێگرەكەی سەربە لایەنێكی ترە وە هەروەها لیوایەكی تر بە هەمان شێوە كە ئەمە خۆمان بینیمان لە شەڕەكاندا زۆر بە ئاسانی ئەو جیابونەوەیە روی دەدا كە ئەمە ناكاتە یەكخستنی هێزی پێشمەرگە، بیرمان لەوە کردەوە پرۆژەمان هەبو کە چەند لیوایەکی تازە دروست بکەین بە تایبەت کە دەرفەت بو ئێمە بەهۆی شەڕی داعشەوە ئەمەریکاو هاوپەیمانان هاوکاریان دەکردین، بە تایبەت ئەمەریکییەکان بڕیاریاندا هەم بۆ عێراق و هەم بۆ کوردستان چەند لیوایەک پڕ چەک بکەن و مەشقیان پێ بکەن و پێویستییەکانیان بۆ جێبەجێ بکەن و یارمەتیمان بدەن لە پێکهێنانی ئەو لیوایانە، بیرۆکەکەمان وابو کە خەڵکی تازە، خەڵک لە لیواکانی وەزارەت وازیهێنابو، مەرج نیە هەمو کەس لە کاتی شەڕدا بەرگە بگرێت، من کەسم نەخستەوە جێگای ئەوانەی کە وازیان هێنابو، میلاکێک یاخود ژمارەیەکم هێشتەوە بۆ دروستکردنی ئەو لیوایانە، ئەوەندەی وازیهێنابو لە روی دارایشەوە بیرم لێ دەکردەوە کە ئەرک نەبێت لەسەر بودجەی حکومەتی هەرێم چەند وازیهێناوە ئەوەندە بخەینەوە جێگای بەڵام ئەوەی دەیخەینەوە جێگای هەم لیوای تازە لێ دروست بکەین و لە خەڵکی بێ لایەن، واتە شەرت نیە یەکێتی و پارتی بن، هەروەها تەجنیدەکانمان خستەگەڕ بڕیارێکمان دەرکرد لە سەرەتای ساڵی 2015 داومانا لە تەجنیدەکانی کەرکوک و سلێمانی و هەولێر و دهۆک کرد کە خەڵک بنوسن، ژمارەیەکی باش لە هاوڵاتی بەبێ جیاوازی ناویان نوسی، بێجگە لەوە ئێمە لە وەزارەت لیژنەیەکمان پێکهێنابو لە ئەفسەرە شارەزاکان لەوانە فەریق روکن و بەرەو خوار لیواو پۆلێنەکانی شارەزایی ئەفسەرەکان وەک ئەفسەری روکن و داوامن لەوان کرد ئەو لیوایانەمان بۆ دروست بکەن و هەر ئەوان فەرماندەو ئەفسەرەکان دیاری بکەن، هەمو ئەوانەمان کرد، بەڵام جێبەجێ نەکراو دوای ئێمەش جێبەجێ نەکرا، ئەگەر ئەمانە جێبەجێ بکرایە، دەبو بە بەدیلێک بۆ هێزێکی کوردستانی کە ئەوەی لە بابەتی کەرکوک رویدا روینەدابا.\n- بۆچی ئەو ماوەیەی ئێوە لە وەزارەت بون شکۆی پێشمەرگە لە ئاستێکی زۆر بەرزدا بو، بەوەی کە شەڕی داعشی دەکرد، بەوەی تەنانەت کە بەڕێزت وەزیری پێشمەرگە بوی هێز رەوانەی کۆبانێ کراو بۆ ئەوەی بەرگری لە پارچەیەکی تری کوردستان بکات، بەڵام دوای ئەوەی ئەم هێزە نەیتوانی پارێزگاری لە شارێکی پارچەکەی خۆی بکات؟\nمستەفا سەید قادر: ئەگەر ئەم لیوایانە دروست کرایە ئەوا دەیانتوانی، لەبەرئەوەی نە لیوای یەکێتیە نە پارتی بەڵکو لیوای کوردستانەو چەک و پێداویسیتی باشی پێیە، ئێمە بیرمان لەوە کردبوەوە کەرەنگە لە داهاتو توشی ئەوەی کە رویدا ببین، بە تایبەت لە روی پشتێنەیەکی ئەمنیشەوە لە خانەقین و جەلەولا و هەتاکو موسڵ بیرمان لێ کردبوەوەو دەستمان پێ کردبو، بەتایبەتی لە کەرکوکەوە دەستمان پێ کرد بە لێدانی خەندەقی پێویست دروستکردنی قەڵا و هەروەها دروستکردنی هێزێکی لەو بابەتە، تەنانەت دەمانویست مەشقی ئەم هێزانە لە کەرکوک بکەین، ل سەربازگەی کەیوان و هەر ئەوێ ببێتە شوێنێکی بەرگری باش کە هێزێکی بەرگری باشی لێ کۆبێتەوە، بە داخەوە جێبەجێ نەبو، ئەمە دەگەڕێتەوە بۆ وەڵامی پرسیارەکەت کە لەسەرەتاو ساڵی یەکەمی حکومەتی بنکەفراوان متمانەو یەکڕیزییەکی باش هەبو توانیمان هەمومان بەبێ جیاوازی هەم لە حکومەت و پەرلەمان وابکەین کە کۆبانێ بەشێکە لە کوردستانی گەورە و پێویستی بە هاوکاری ئێمە هەیە کە ئێمە هێزو حکومەتی هەرێم و پەرلەمانمان هەیەو لەوەشدا سەرکەوتو کە هێز بنێرین، ئێمە دەمانویست ئەمە بەردەوام بێت، بەڵام بەداخەوە بەردەوام کە بەردەوامیش نەبو ئەوەی لێکەوتەوە، ئەوەی لێکەوتەوە کە تەنانەت متمانە لە نێوان یەکێتی و پارتیش نیە، لەنێوان خۆشیاندا متمانە نیە، هێزەکە هەم وەکو هێزی حیزبی ماوەتە هەندێ جاریش وەک هێزی شەخس ماوەتەوە کە ئەوە ئەنجامەکانی بەمشێوەیە دەردەچێت.\nدەمەوێ ئەوەش بڵێم هێزەکانی پێشمەرگەو هێزەکانی ئاسایشی ناوخۆ کە روبەڕوی داعش ببونەوە بەو رۆحیەتە بەرزەی خۆیان بەو فیدارکاری و قوربانییە زۆرە، دەمەوێ ئەوەش باسبکەم ئەو هێزەی کە ئێمە بەرنامەمان هەبو دروستی بکەین، ئەگەر پێشتر دروستکرایە لە چەند ساڵی پێشوتر ئەوا قوربانییەکانمان کەمتر دەبو، ئەگەر مەشقی پێ بکرێ پڕچەک بکرێ و شارەزا بکرێت لە بوارە جیاجیاکانی شەڕ، هەروەها ژیان و گوزەران و پێویستییەکانی بۆ دابین بکرێت چونکە ژیانی پێشمەرگە گرنگە، ئەگەر بزانێ و دڵنیابێ لە ژیان و گوزەرانی ماڵ و منداڵەکەی ئەوە ئەوکاتە ئەوەندەش خەمی ئەوانەی نابێت، بۆیە ئەوکاتە قوربانی کەمتر دەبو، هەروەها بە هێزێکی کەمتریش ئەو ئەرکەی کە هەبو جێبەجێ بکرێت. بۆیە هیوادارم هێزەکانی پێشمەرگەو هێزەکانی ئاسایشی ناوخۆ کە روبەڕوی داعش ببونەوە بەو رۆحیەتە بەرزەی خۆیان کە هەیانبو بە هەمان رۆحیەتەوە بچنە هەڵبژاردنەکان و دەنگی خۆیان بدەن بەو لایەنانەی کە دەیانەوێ هێزی پێشمەرگەی کوردستان ئەو شکۆ بەرز بێت کە پێویست دەکات هەبێت.\n- بەشداریتان لە کابینەی هەشتەمی حکومەتی هەرێمی کوردستان بە ماوەیەکی کەم دوای ئەوە گۆڕانی کردبوە دو بەشەوە کە لە کابینەکە بمێنێتەوە یاخود بکشێتەوە لەکابینەى هەشتەم، تەنانەت دواى ئەوەى دورخرانەوە لە حکومەت دیسانەوە بۆچونى جیاواز هەبو بەوەى هەندێک بەپێویستیان دەزانى زوتر بڕیارى دەستلەکارکێشانەوە بدەن، بۆچى ئەوەندە درەنگ کەوتن لەو بڕیارە؟\nمستەفا سەید قادر: وەک باسم کرد، باسى چۆنیەتى بەشداریکرنمان کرد لە حکومەت، دواتر بەشێوازێکى نا دیموکراسى و ناسیاسى و نایاسى لە حکومەتى هەرێم دروخراینەوە لەلایەن مەکتەبى سیاسى پارتییەوە، ئێمە هەم وەک لە دەستلەکارکێشانەوەمان نوسومانە هەم لە ساڵرۆژى دورخستنەوەمان بڵاومان کردەوە رامانگەیاندوە؛ ئێمە خرمان بەرپرسیار دەزانین لەو ساڵ و سی مانگەى لە حکومەت بەشداربوین چ لە بڕیارەکانى ئەنجومەنى وەزیران چ لە وەزارەتەکانى خۆمان هەرشتێک لەو ماوەیە رویدابێت خۆمان بە بەرپرسیار دەزانین و ئامادەشین بۆ هەر لێپرسینەوەیەک ئەگەر بکرێت، چونکە لێر و لەوێ هەندێک شت باس دەکرێت، ئەمە لە لایەک.\nلەلایەکى دیکە ئێمە بەرپرسیار نین لەو ماوەیەى دورخراوینەتەوە، چونکە ئەگەر ئێمە لە ئەنجومەنى وەزیران بەشدراى بڕیارەکان نەکەین یان کاروبارەکانى وەزارەت بەڕێوە نەبین بۆچى بەشدارین لە حکومەتى هەرێم، بۆیە بە راى ئێمە کارێکى رەوا نییە ئێمە و ئەو لایەنانەى حکومەت کە درێژەیان بە کاروبارەکانى حکومەتداوە وەک یەک وابین. هەندێکجار باسى کێکى حکومەت دەکرێت، حکومەت کێکى چى هەبوە بۆ ئێمەومانان، جگە لە روبعە موچە کە ئەویش لە ساڵى (2015) کە ئێمە دورخراینەوە چوار مانگ موچەى ئێمە و هەمو هاوڵاتییان نەبوە، دواى ئەوەش روبعە موچەکە هەبوە کە دەزانین چۆن دراوە و لەکاتى خۆى نەبوە، لەوەزیاتر کێکى چى بزوتنەوەى گۆران یان کاربەدەستان و وەزیرەکانى دەستیان کەوتبێت.\nبۆ لایەنى سێیەمیش لەبارەى کشانەوەمان دو بۆچونى جیاواز هەبوە بەناو بزوتنەوەى گۆران، رایەک پێیانوابو هەرزو کشانەوەى فەرمى لە حکومەت رابگەیەنین و ببینە ئۆپۆزسیۆن، لایەکى دیکەى بزوتنەوەى گۆڕان وا بیرى دەکردەوە نەخێر با جارێ بمێنینەوە، چونکە یەکەم؛ ئەوە وەک برینێک دەمێنێتەوە بە جەستەى حکومەت و دەسەڵاتدارانەوە لەلایەکى دیکەش دەرفەتیان بۆ ناڕەخسێنیت ئەم حکومەتە چۆن بە ئارەزوى خۆیان پێکبهێنن چونکە لەوانە یە بەلایانەوە باش بوبێت ئێمە هەرزو بکشێینەوە، بۆیە ئەم دەفەتە بۆ ئەوان نەڕەخسێنن.\nلەگەڵ ئەو بۆچونە جیاوازانەدا، ئێمە وەک بزوتنەوەى گۆڕان دواى دیراسەیەکى زۆر پێمانوابو؛ دەبێت خاوەنى سەربەخۆیى ئیرادەى خۆمانبین وەک بزوتنەوەى گۆڕان و نەکەوینە ژێر هیچ فشارێک و چى لەبەرژوەندى گشتییە ئەوە جێبەجێ بکەین، ئەوکاتەش هێشتا شەڕى دژى داعش بەردەوام بو، یەکێک لە هۆکارەکان وەک بیرکردنەوەیەکى نیشتیمانى، ئێمە پێنوابو نابێت هیچ شتێک بکەین پێشمەرگە سارد ببێتەوە لە شەڕى داعش، حکومەت هەرچۆنێک بێت ئێمە پێویستە ئەم لایەنە نیشتیمانییەى خۆمان پشتگوێ نەخەین.\nهەروها لەلایەکى دیکە ئێمە وامان بیرکردەوە، دواى شەڕى موسڵ کۆمەڵێک گۆڕانکارى لە ناوچەکە رو دەدات، بیگومان ئەوە رویدا، ئینجا بەباشمانزانى لە حکومەتەکە بێینە دەرەوە و کشانەوەى خۆمان لە حکومەتى هەرێم راگەیاند. مەبەستمان ئەوەیە لە روانگەى سەربەخۆیى ئیرادەى خۆمان و هەستى نیشتیمانى و نەتەوەیى خۆمان بۆ هەرێمى کوردستان پێمانوابو کە دەبێت کاتى کشانەوەمان خۆمان دیارى بکەین و نەکەوینە ژێر فشار، خۆشتان دەزانن ئەمە زیندوێتى بزوتنەوەى گۆڕانە کە بڕیارى جیاجیا هەیە، بەڵام بڕیارى کۆتایى جڤاتى نیشتیمانى گۆڕان دەیدات و کەى بڕیارى دا بڕیارەکە جێبەجێ دەکرێت. دەنا ئێمە وەک وەزیرەکان لە کابینەى هەشتەم پێمانباشبو لە سەرەتاوە بکشێینەوە، بەڵام بزوتنەوەى گۆڕان پێى باش نەبو، ئێمە بزوتنەوەى گۆڕانمان لا مەبەست بو چونکە بزوتنەوەى گۆڕان ئەو ئەرکەى پێسپاردوین و ئەو دەتوانێت پێمان بڵێت کەى بکشێینەوە، چونکە ئێمە بەرژوەندى گشتى دەخەینە پێش بەرژوەندى حیزبى و بەرژەوەندى حیزبى دەخەینە پێش بەرژوەندى شەخسى خۆمان، پێچەوانەى هەندێک حیزبى دیکەوە کە ئیستا رێک پێچەوانەکەیان جێبەجێکردوە چ لە عێراق و چ لە کوردستان.\n- ئەم ژمارە زۆرەى هێزە چەکدارەکانى هەرێم چۆنە و چەندە کە باس دەکرێت خەڵکێکى زۆر وەک بندیوار خراونەتە ناویانەوە؟\nمستەفا سەید قادر: ژمارەى هێزە چەکدارەکانى هەرێمى کوردستان بە گشتى نزیکەى (430) هەزار کەسن، بەڵام ئەمە هەر وەزارەتى پێشمەرگە نییە، هەمو هێزى چەکدار پۆلیس و بەرگرى و زێرەڤانى و ئەنجومەنى ئاسایش و ئاسایش و پێشمەرگەى خانەنشینیش دەگرێتەوە واتە بەهەمویان ئەو ژمارەیە پێکدەهێنن، بەپێى ئەوەى حکومەتى هەرێم خۆى باسى دەکات کە ملیۆنێک و (430) هەزار موچەخۆر هەیە، هەرچەندە گومان لەسەر ئەو ژمارەیە هەیە و هەندێک لە پەرلەمانتاران باس لە (880) هەزار موچەخۆرى فیعلى دەکەن، جا بەپێى ئەوەبێت هێزە چەکدارەکان نیوەى موچە خۆران دەکات یان ئەگەر ئەو ژمارەیەى حکومەتیش بێت یەک لەسەرسێى موچەخۆرانى هەرێم پێکدەهێنن، دەکرێت یەکێک لە خاڵەکانى چاکسازى ئەوەبێت ئەم ژمارەیە ساغ بکرێتەوە و ژمارەیەکى راستەقینەى لێ دەربهێنرێت مەشق و پێداویستى باشى بۆ دابین بکرێت، چونکە دەتوانى لەجیاتى ئەو پارە زۆرەى لەم ژمارەیەى ئێستا خەرج دەکرێت، لە ژمارەیەکى کەمتر خەرج بکریت، بەڵام ئەنجامى باشتر بەدەستبهێنێت.\n- پەیامى ئیوە چییە بۆ خەڵکى کوردستان بەتایبەت دەنگدەرانى بزوتنەوەى گۆڕان و هێزە چەکدارەکان کە وەک بەڕێزت باست کرد ژمارەیان (430) هەزار کەسە بەتایبەت هێزەکانى پێشمەرگە کە ئێستا فشاریان لەسەرە لەلایەن دەسەڵاتدارانەوە؟\nمستەفا سەید قادر: لە راستیدا ئەم هەڵبژاردنە بۆ ئەنجومەنى نوێنەرانى عێراقە، زۆر جار کە سەیرى بانگەشە و راگەیاندنەکانیش دەکەم وا هەست دەکرێت ئەم هەڵبژاردنە بۆ پەرلەمانى کوردستان بێت بەڵام ناهەقیشیان ناگرم، چونکە تۆ دەبێت لە ناوخۆى هەرێمەوە دەست پێ بکەیت ئینجا دەتوانى لەگەڵ عێراق و لایەنەکانى دیکەدا لە ململانێدابیت، پێویستە وەک سەرەتا باسمان کرد ئەو یەکڕیزیەى ناوخۆمان بەو شێوازەى ئێمە دەمانەوێت جێبەجێ ببێت لە کوردستان و ئەو بەرنامەیەى ئێمە پێى چوینە حکومەتەوە، دەتوانین روبەڕوى هەمو ئەو قەیران و کێشانە ببینەوە کە چ لەناوخۆ هەمانە چ لە گەڵ عیراق هەمانە و دەتوانین رۆڵێکى کاریگەرمان هەبێت بۆ جێبەجێ کردنى دەستور، بۆیە ئێمە وەک لیستەکان و راگەیاندەکانیش ناچارکراون لە ناوخۆوە و لەماڵى خۆت و هەرێمى کوردستانەوە دەست پێبکەین.\nبۆیە هیوادارم هێزى پێشمەرگەى قارەمان و هێزە قارەمانەکانى ئاسایش و ناوخۆ و کەسوکارى شەهیدان و دەنگدەرانى هەرێمى کوردستان بە گشتى نەکەونە ژێر هیچ فشارێک، چونکە نە یەکێتى و نەپارتى ئەو فشارەى بەکارى دەهێنن بۆیان ناچێتە سەر، چونکە ئێستا رێوشوینەکان باشتر گیراونەتە بەر و هیچ کەس و لایەنێک نازانێت دەنگیان بەکێ داوە.\nبۆیە داواکارم ئەو هێزانەش چۆن لە شەڕەکاندا ئازابون، لەم پرۆسەیەشدا ئازایانە بچنە سەر سندوقەکانى دەنگدان و سەیرى ویژدانى خۆیان بکەن و دەنگ بدەن بەو لیست و کاندیدانەى کە پارێزگارى لە مافە نیشتیمانى و نەتوەییەکان و مافەکانى هاوڵاتیبونیان دەکەن، چونکە وەک باسیشمان کرد دەنگدان هەم ئەرکە هەم مافە، هیوادارم هەمومان بتوانین ئەو ئەرکە و مافەى لەسەرشانمانە جێبەجێى بکەین بەتایبەت ئەگەر دەمانەوێت ئەم کێشە و قەیرانانەى لە کوردستان و عێراقدا هەیە هەوڵى چارەسەرکردنى بدەین، بەو شێوازە دەتوانین هەوڵى چارەسەرکردنى بدەین. دڵنیام هەمو هاوڵاتییەکى ئەم کوردستانە بە ئومێدى ئەوەن لەم کێشەو قەیرانانەى ئێستا لە کوردستان هەیە بە دەستى یەکێتى و پارتیەوە رزگاریان ببێت و هاوکێشە سیاسیەکە بگۆڕن بە شێوازێکى ئەوتۆ کە بتوانن هەم مافە نیشتیمانییەکانیان هەم مافە نەتەوەییەکان و هەم هاوڵاتیبونیان بەدەستبهێنن.


بەراوردی خێرایی نێوان گالەکسی S10 Plus و ئایفۆن XS Max، کامەیان خێراترە؟ – کەی ئای تی ئێن\nبەراورد 1, ئازار 2019\nبەڕێز فیلیپ خاوەن کەناڵی EverythingApplePro لە یوتیوب هەستا بە بەراوردکردنی خێرایی نێوان مۆبایلی گالەکسی S10 Plus و ئایفۆن XS Max، ئەم بابەتە خێرایی نێوان 2 مۆبایلەکەت بۆ بەدەر دەخات ئەگەر بەتەمای کڕینی یەکێکیانیت.\nگالەکسی S10 Plus ـەکەی ڤیدیۆکە خاوەن ڕامی 8 گێگابایت و پڕۆسێسەری Snapdragon 855 ـە و دواین وەشانی ئەندرۆید پای لەسەر جێگیرە، هەروەها ئایفۆن XS Max ـەکەش خاوەن ڕامی 4 گێگابایت و پڕۆسێسەری A12 Bionic ـە و دواین وەشانی ئای ئۆ ئێسی لەسەر جێگیرە. لە سەرەتای ڤیدیۆکەدا فیلیپ بە بەراوردی خێرایی کردنەوەی چەند ئەپ و یارییەکی هاوشێوە دەست پێدەکات، گالەکسی S10 Plus ـەکە توانی بە 2 خولەک و 30 چرکە پڕۆسەکە تەواو بکات و پێشی ئایفۆن XS Max ـەکە بداتەوە.\nلە پڕۆسەی دووەمدا دووبارە فیلپ دووبارە ئەو ئەپانە دەکاتەوە کە لە گالەکسی S10 Plus و ئایفۆن XS Max ـەکەدا کردبوویەوە. ئەمجارەش دووبارە گالەکسی S10 Plus ـەکە توانی براوە ببێت.\nلە پڕۆسەیەکی دیکەدا، ئەمجارە هەردوو مۆبایلەکە دەکوژێنێتەوە و هەڵیان دەکاتەوە، لە پاشان گشت ئەپە کراوەکانی پێشوو لە هەردوو مۆبایلەکە دادەخاتەوە و دەست دەکاتەوە بە کردنەوەی چەند ئەپێکی هاوشێوە، لە کردنەوەی هەندێک ئەپدا گالەکسییە خێراترە و لە هەندێک ئەپی دیکەدا ئایفۆنەکە خێراترە.\nدواتر هەردوو مۆبایلەکە لە نێو ئەپی Benchmark ـدا هەڵدەسەنگێنێت، بەڵام ئەوەی جێگای سەرسوڕمانە گالەکسییەکە خاڵی زۆر کەم بەدەست دەهێنێت و ئایفۆن XS Max ـەکە 2000 خاڵ زیاتر لە Single-core و 1000 خاڵ زیاتر لە Multi-core ـدا بەرامبەر بە گالەکسییەکە بەدەست دەهێنێت. لە پاشان پلەی گەرمی مۆبایلەکان لە دوای پڕۆسە ئەنجامدراوەکان دەپێوێت و گالەکسی S10 Plus ـەکە 120 پلە گەرم بووە و ئایفۆن XS Max ـەکە 106 پلە گەرم بووە.\nدواین پڕۆسەی خێرایی نێوان 2 مۆبایلەکە، کردنەوەی قفڵیانە لە ڕێگای هەستەوەرەکانیانەوە. گالەکسی S10 Plus ـەکە بە شێوەیەکی سەرسوڕهێنەرانە و بە خێرایی قفڵ لە ڕێگای هەستەوەری پەنجەمۆری سەر ڕوونماکەیەوە دەکاتەوە، ئایفۆن XS Max ـەکە هێندە خێرا نییە لە قفڵ کردنەوەدا لە ڕێگای هەستەوەری ناسێنەرەوەی دەمووچاویەوە.\nبینەری ڤیدیۆی بەراوردی خێرایی نێوان 2 مۆبایلەکە ببن:\nتاگەکان Android 9 Pie Apple Galaxy S10 Plus iOS 12 iPhone XS Max Samsung بەراورد


نیشانه و چۆنیه‌تی چاره‌سه‌ری لوی دڕكه په‌تك\n2021-03-31 [03:49 AM]\nلوی دڕکە پەتک بریتییە لە گەشەکردنێک کە دروست ئەبێت لەناو کەناڵی دڕکە پەتک یاخود لەناو ئێسکەکانی بڕبرەی پشتدا . لەوانەیە شێرپەنجەیی یاخود ناشێرپەنجەیی بێت، هۆکارەکەی زۆرجار نەزانراوە، بەلام جۆری ناشێرپەنجەیی لەوانەیە زگماکی یا بۆماوەیی بێت، دكتۆر نه‌وژین پزیشكی پسپۆڕی مَشك و ده‌مار زانیاری زیاتر له‌سه‌ر ئه‌م نه‌خۆشییه له‌م بابه‌ته‌دا ده‌خاته ڕوو.\nلووی دڕکە پەتک دوو جۆری سەرەکیە کە کارئەکەنە سەر دڕکە پەتک، یان لەناو خانەکانی دڕکە پەتک خۆیەوە دروست ئەبێت ، یاخود لە دەرەوەی دڕکە پەتکە و لە خانە پاڵپشتیەکانی خانەکانی دڕکە پەتکدا دروست ئەبێت.\nهەندێک جار لووی دڕکە پەتک ئەکرێ لە هەر شوێنێکی جەستەوە دروست ببێت و بێت بەرەو دڕکە پەتک بۆ نمونە لە سییەکان و مەمکدا کاتێک شێرپەنجەکە بڵاوئەبێتەوە و دێت بەرەو دڕکە پەتک و لەوێدا گەشە ئەکەن.\nنیشانەکانی لوی دڕکە پەتک کاتێک دەرئەکەون کە لووەکە گەورە بوبێت و پەستان بخاتە سەر دڕکە پەتک ، لە نیشانەکانی وەکو ئازاری پشت و لاوازبونی ماسولکەکان لە ماوەیەکی کورتدا خراپتر ئەبن ، لە کۆتایی پەلەکان و سەری پەنجەکان هەست بە سڕی ئەکرێت ، کۆنتڕۆڵی جوڵەی ماسولکەکانی ڕێکە و میزەڵدان کەم ئەبێتەوە و کۆنتڕۆل ناکرێن، هەتا زوو دەست نیشان بکرێت چارەسەرەکەی ئاسانترە.\nنیشانەکانی لووی دڕکەپەتک لە نیشانەکانی کێشەکانی تری دڕکەپەتک ئەچن لەبەرئەوە دەستنیشانکردنێکی وورد گرنگە ، ئەگەر گومانی لوی دڕکەپەتک کرا پزیشک چەند پشکنینێکیتر بەکارئەهێنێت وەکو ئێکس-ڕەی و سی ستی سکان و MRI\nمەترسی ئەم حاڵەتە ئەوەیە ئەگەر درەنگ دەستنیشان بکرێت چونکە زیانی زۆر ئەدات لە دڕکە پەتک ، بۆیە لەگەڵ دەستنیشانکردن وا پێویست ئەکات چارەسەر هەتا زووە دەستپێبکرێت .\nچارەسەری لوی دڕکە پەتک: دەرمانە ستیرۆیدەکانی وەکو دێکسامێسازۆن بەکاردێت بۆ کەم کردنەوەی ئاوسانی دڕکەپەتک، ئەگەر لووەکە لە دەرەوەی دڕکە پەتک بو ئەتوانرێت بە سەرکەوتویی بە نەشتەرگەری لاببرێت، یاخود ئەگەر بە شێوەیەکی ڕێژەیی لاببڕێت بۆ زیان نەگەیاندن بە دڕکە پەتک.\nهەندێک جار چارەسەر بە تیشک پێویست ئەکات ، چارەسەری سروشتیش دوای نەشتەرگەری و چارەسەر بە تیشک پێویست ئەبێت.


پرۆژە بریاری گەمارۆی رژیمی ئێران لەسەر پێشێلكردنی مافەکانی مرۆڤ پەسند کرا سازمانی خه‌بات کوردستانی ئێران\nپرۆژە بریاری گەمارۆی رژیمی ئێران لەسەر پێشێلكردنی مافەکانی مرۆڤ پەسند کرا\nكۆنگرەی ئامریکا بە زۆرینەی دەنگ پرۆژەبریاری ناسراو بە "یاسای وەڵامدانەوەی مافەکانی مرۆڤ و بەبارمتەگرتنەکانی ئێران"ی پەسند کرد.\nبەپێی ئەم یاسا، کە بە ٤١٠ دەنگی بەڵێ لەبەرامبەر ٢ دەنگی "نا" پەسند کرا، حكومەتی ئامریکا دەبێ لە ماوەیەکی دیاریکراودا ڕاپۆرتی خۆی لەبارەی ئەو بەرپرسانەی رژیم بە کۆنگرە بداتەوە کە مافەکانی مرۆڤیان پێشێل کردووە.\nپێشتر "ئێد ڕۆیس" سەرۆکی کۆمیتەی کاروباری دەرەوەی مەجلیسی نوێنەران وتبووی: چەندین ساڵە رژیمی تاران کەڵک لە نامرۆڤانەترین شێوەكانی شکەنجە دژ بە نەیارانی خۆی وەردەگرێ و جیابیرانی ئێعدام دەکات، بەڵام کەمتر وا بووە کە لێپرسراوانی کۆماری ئیسلامی بە بەرپرسیار بناسرێن.\nناوبراو وتوویشیەتی: ئەم رژیمە لە هەوڵدایە تاکوو بۆ وەرگرتنی باج لە ئامریکا کەڵک لە هاووڵاتییانی ئامریکایی وەربگرێت؛ بۆ وێنە ئێستا هاووڵاتییەکی ئامریکایی لە ئێراندا دەسبەسەر کراوە کە لە دۆخ و رەوشێكی سەختی جەستەییدا ڕاگیراوە.\nڕێکه‌وت: 2018-04-27 19:16:34


جێگری نوێنه‌ری تایبه‌ت خاتو وۆڵپۆڵ سه‌ردانی ئاواره ناوخۆییه‌كانی كرد له كه‌ركوك و جه‌ختیشی كرده‌وه له سه‌ر به‌شداریكردنیان له هه‌ڵبژاردنی دادێ\nبنیادنانی زانیاری و کارامەیی لە بواری چاودێریکردنی مافەکانی مرۆڤ بۆ گانجانی چالاکوان\nئەڵمانیا پشتگیریی هاوكارییە زۆر گرنگەكانی بەرنامەی خۆراكی جیهانی دەكات بۆ خێزانی ئاوارە ناوخۆییەكان و پەنابەران لە عێراق دا\nکورتەیەک لەلایەن نوێنەری تایبەتیی سکرتێری گشتیی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ عێراق لە کۆبوونەوەی 8842 ی ئەنجومەنی ئاسایش لە ٢٥ی ئابی ٢٠٢١ دا\nوەزارەتی تەندروستی، وەزارەتی پلاندانان و سندوقی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ دانیشتوان دەست بە کاری مەیدانی دەکەن بۆ دووەم ڕووپێوی ڕەوشی کۆمەڵایەتی و تەندروستی ژنان لە عێراق\nچوار شەممە, 21 شوبات 2018 07:52\nكه‌ركوك، 20ی شوباتی 2018– ئه‌و عیراقییانه‌ی به‌هۆی شه‌ڕ و پێكدادانه‌كانی ئه‌م دواییه ئاواره بوون، مافێكی نكۆڵی لێنه‌كراویان هه‌یه بۆ ده‌نگدان و پێویسته به‌شداریكردنیان له هه‌ڵبژاردنی دادێ بۆ فه‌راهه‌م بكرێت و ده‌نگیان هه‌بێت له داڕشتنی ئایینده‌ی وڵاته‌كه‌یان، ئه‌و بابه‌تانه بوون كه جێگری نوێنه‌ری تایبه‌تی سكرتێری گشتی نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كان بۆ عیراق له سه‌ردانه‌كه‌ی ئه‌مڕۆی بۆ كه‌مپی ئاواره‌كان تیشكی خستنه سه‌ر.\n سه‌ردانی جێگری نوێنه‌ری تایبه‌تی سكرتێری نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كان بۆ عیراق بۆ كاروباری سیاسی و هه‌ڵبژاردنه‌كان خاتو ئه‌لیس وۆڵپۆڵ بۆ كه‌مپی ئاواره‌كانی له‌یلان، ئامانجی تیشك خستنه سه‌ر گرنگی به‌شداریكردنی ئاواره ناوخۆییه‌كان بوو له هه‌ڵبژاردنه‌كان و هاندانیشیان بۆ پراكتیزه‌كردنی مافه‌كانیان له هه‌ڵبژاردنی نوێنه‌ره‌كانیان بۆ په‌رله‌مان.\nئه‌م سه‌ردانه به هاوبه‌شی له نێوان نێرده‌ی نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كان بۆ عیراق (یونامی) و نووسینگه‌ی عیراقی كۆمسیۆنی باڵای په‌نابه‌ران سه‌ر به نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كان (UNHCR) ڕێكخرا بوو. له میانه‌ی سه‌ردانه‌كه‌یدا، خاتو وۆڵپۆڵی جێگری نوێنه‌ری تایبه‌ت چاوی به چه‌ند خانه‌واده‌یه‌كی ئاوارە کەوت و دەرفەتێکیش بوو بۆ گوێگرتن لە ئامادەکارییەکانیان بۆ دەنگدان .\nخاتو وۆڵپۆڵ وتی" به‌رده‌وام ده‌بین له جه‌ختكردنه‌وه له سه‌ر گرنگی زۆری به‌شداریكردنی ئاواره ناوخۆییه‌كان له هه‌ڵبژاردنه‌كان".\nشایانی باسه ، خاتو وۆڵپۆڵ له‌م دواییه‌دا ، سه‌ردانی چه‌ند كه‌مپێكی تری ئاواره ناوخۆییه‌كانی كردووه له ده‌ره‌وه‌ی شاری به‌غدا بۆ بانگه‌شه كردن بۆ به‌شداری پێكردنی ئاواره ناوخۆییه‌كان و چینه لاوازه‌كانی تر له پرۆسه‌ی هه‌ڵبژاردنێكی سه‌ربه‌خۆ و دادپه‌روه‌رانه. \nهه‌روه‌ها پێویستی بوونی پێوه‌ری تایبه‌تی دووباره كرده‌وه بۆ مسۆگه‌ركردنی تۆماركردن و ده‌نگدان بۆ ده‌نگده‌رانی نوێ ده‌نگده‌ره لاوازه‌كان له‌و هه‌ڵبژاردنه‌ی بڕیاره له 12ی ئایاری 2018 ئەنجام بدرێت.\nبەڕێز قەیس محەمەد خورشید، به‌ڕێوه‌به‌ری نووسینگه‌ی پارێزگای كه‌ركوكی كۆمسیۆنی باڵای سه‌ربه‌خۆی هه‌ڵبژاردنه‌كان ئاماده بوو بۆ یارمه‌تیدان و دڵنیاكردنه‌وه‌ی دانیشتوانی كه‌مپه‌كه به‌وه‌ی كۆمسیۆنی باڵای سه‌ربه‌خۆی هه‌ڵبژاردنه‌كان میكانیزمێك پێشكه‌شی ئاواره ناوخۆییه‌كان ده‌كات بۆ ئه‌وه‌ی بتوانن له وێستگه‌ی تایبه‌تی ده‌نگدان لە نێو کەمپەکانیان ده‌نگ بده‌ن. بەڕێزیان هەروەها دڵنیای کردنەوە کە تیمی گەڕۆکی تۆمارکردن لە کاتێکی دیاریکراودا سەردانی کەمپەکان دەکەن بۆ ئەوەی ناوی ئەو دەنگدەرانە تۆماربکەن کە هێشتا دەرفەتی ناو تۆمارکردنیان نەبووە\nنه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كان به‌رده‌وام ده‌بێت له پێشكه‌شكردنی پشتگیركردنی ته‌كنیكی و ڕاوێژ به كۆمسیۆنی باڵای سه‌ربه‌خۆی هه‌ڵبژاردنه‌كان سه‌باره‌ت به ئاماده‌كارییه‌كانی هه‌ڵبژاردن.\nخاتو وۆڵپۆڵ مافی ده‌ستوری خه‌ڵكی عیراقی له به‌شداریكردن له هه‌ڵبژاردنه‌كان دووپات كرده‌وه و هانی ئه‌وانه‌شی دا كه مافی ده‌نگدانیان هه‌یه به‌گوڕ بێن بۆ ده‌نگدان. له‌م باره‌یه‌وه وتی" به‌رده‌وام ده‌بن له بانگه‌شه كردن بۆ ئه‌وه‌ی ئاواره ناوخۆییه‌كان بتوانن ده‌نگ بده‌ن بۆ ئایینده‌ی عیراق ، سه‌ره‌رای ئه‌وه‌ش ، زۆر به توندی هانی گشت ده‌نگده‌ران ده‌ده‌م ، كه پابه‌ندییه‌كانی خۆیان به‌رامبه‌ر ئایینده‌ی وڵاته‌كه‌یان نیشان بده‌ن، به‌گوڕوتینەوە بڕۆن بۆ بنكه‌كانی ده‌نگدان له ڕۆژی هه‌ڵبژاردن".\nله میانه‌ی سه‌ردانه‌كه‌ی بۆ كه‌ركوك، جێگری نوێنه‌ری تایبه‌ت خاتو وۆڵپۆڵ له‌گه‌ڵ پارێزگاری كه‌ركوك به وه‌كاله‌ت و چه‌ند سیاسه‌تمه‌دارێكی ناوچه‌كه كۆبۆوه‌و باسیان له بارودۆخی سیاسی و هه‌ڵبژاردنه‌كانی دادێ كرد.\nبۆ زانیاریی زیاتر تكایه په‌یوه‌ندی بكه‌ن به به‌رپرسی نوسینگه‌ی راگه‌یاندن و ته‌بێژی (یونامی) به‌ڕێز سه‌میر غه‌تاس به ئیمێلی ئەم ئیمەیڵە پارێزراوە لە سپام, پێویستە جاڤا سکریپت چالاک بکەیت بۆ بینینی. یان ئەم ئیمەیڵە پارێزراوە لە سپام, پێویستە جاڤا سکریپت چالاک بکەیت بۆ بینینی. یانیش به ژماره ته‌له‌فۆنی ٠٠٩٦٤٧٩٠١٩٣١٢٨١


لە داوێنی کورونادا.. چەپکێک بۆسەر خەرمانەی (گەنجینەی نەتەوەیی کورد)\nکامەران قازی، سوید\nکورۆنا (نەخۆشیی ڤایرۆسی کورونا – ٢٠١٩ - Coronavirus disease – 2019) *کە کورتکراوەکەی دەبێت بە (Covid-19).\nچونکە لە ٣١ دیسێمبەری ٢٠١٩دا، لەشاری وهانی چینەوە سەری هەڵدا و بڵاو بوویەوە. هەر لەو بەروارەدا چین ڕێکخراوی تەندروستی جیهانیی\n**(World Health Organization- WHO) لەم نەخۆشییە نوێیە، ئاگادارکردەوە.\n٠٢/ ٠٢/٢٠٢٠ ڕێکخراوی تەندروستی جیهانیی، ناوی ئەم نەخۆشییەی بەو شێوەیەی سەرەوە بە گشت جیهان ڕاگەیاند و داوای یارمەتی دارایی بە بڕی ٦٧٥ میلێۆن دۆلار کرد، بۆ ئامادەکاریی و یارمەتی دانی ئەو وڵاتانەی کە سیستەمی تەندروستیان لاوازە و لەئاستی پێویستدا نین.\nمن، دەمەوێت لە چەند ڕووەوە سەبارەت بەم نەخۆشییە گشتگیرە باس بکەم. وەک هاوبەشییەکیش بۆ یارمەتی دان و هوشیارکردنەوەی نەتەوە بێ وڵاتەکەم، چەند ڕێنمایی خۆپاراستن، لە زمانی سویدییەوە ڕاستەوخۆ وەردەگێڕم بۆ سەر زمانی دایکی خۆم، بە ئومێدی ئەوەی کە تاکەکانی نەتەوەکەم سوودی لێ وەربگرن، چونکە مانەوەی تاکی کورد، بە شێوەیەکی تەندروست و بەهێز لە ڕووی دەروونییەوە، ئەرکێکی نەتەوەیی هەموومانە و هیچ گەنجێک ( سامان و دارایی) ییەک وەک تەندروستیی، بەنرخ و پێویست نییە بۆ تاکی کورد و مەسەلە نەتەوەییە ڕەواکەی، تاکێکی کوردی تەندروست دەتوانێ گەنج بەرهەم بێنێ، بەڵام سەرمایەدارێکی خاوەن گەنجی نەخۆشی کورد ( جەستەیی، دەروونی یانیش ڕەفتاریی) هەم بە تێپەڕینی کات گەنجەکەی لە کیس دەچێت و هەم ناتوانێ کەڵکێکی ئەوتۆی بۆ نەتەوەکەی ببێت.\nڕووە زانستییەکەی ئەم نەخۆشییە هی زانا و پسپۆڕ و ( فەرمانگەی تەندروستیی خەڵک Folkhälsomyndigheten فۆلکهێلسۆمویندیگهێتن)*** ی سویدە. یەک پیت و وشەی هی من نیین و من تەنها وەک وەرگێڕێکی لێپرسراو، هەم لەلایەن ویژدانی خۆمەوە و هەم وەک ڕووە یاساییەکەی پیشەکەم و هەمیش وەک ئەمەکداریی و ئەمانەت پارێزیی بۆ ماندووبونی خەڵکانێک، کە بێ جیاوازی و میهرەبانانە، وڵات و دڵ و هۆش و تواناکانی خۆیان خستۆتە خزمەت، سەدان هەزاری وەک منی سەر ڕەشی بێ وڵاتی موسڵمانی هاتوو لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستەوە. ئەڵبەتە تەنها دوو میللەت لەناو ئەو سەدان میللەتانەی کە لە سویدن، بێ وڵات و بێ لانەن، کورد و قەرج.\nئێمە، تەواو پێچەوانەی فەرمایشتە شیعرییەکەی ( موظفر النواب)**** ، کە دەڵێت: حیزب لانکەی منداڵێکە کە بێ لانکە...حیزب باوکی منداڵێکە کە بێ باوکە.\nلە نیشتمانی خۆماندا:\nهیچ حیزبێک ( چ کوردی و چ ناکوردی) نەبوونە لانکەی منداڵەکانمان.\nهیچ حیزبێک ( چ کوردی و چ ناکوردی) نەبوونە باوکیمنداڵە بێ باوکەکانمان.\nلانکەی ئازادیی منداڵەکانی ئێمەیان وێران کرد و باوکی منداڵەکانی ئێمەیان بەدەستی یەکتر بەکوشت دا.\nلەو ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستەی ڕق و قین و سوکیاتی و خوین و سەربڕین و ڕشانەوەیەدا، کام حیزبی پێشکەوتوو، دواکەوتوو، کۆن و نوێ، دیمۆکراتی و موسڵمانێتی ، باوەڕدار و بێ باوەڕ وکام ڕژێمی کۆماری و پاشایەتی، سەڵتەنەتی و سەردەمانێک شۆڕشگێڕ و لە دوای شۆڕشیش بوونە ستەمکارە: سەری نەبڕی و پەتی لە مل نە ئاڵاند و دارو قامچی نەوەشاند و ژنی نەفڕاند و منداڵی نەسووتاند و مزگەت و کەنشت و کڵێسای وێران نەکرد و مەزرای بۆردمان نەکرد و ئاوی ژاراوی نەکرد و باخچەکانی هەڵنەپڕوکاندن و گۆڕستانەکانی فراوان نەکردن.....\nوەلێ سویدییەکان، لانکەیان بۆ منداڵەکانمان چێ کرد و میهرەبانیی باوکیان پێ بەخشین و هەموو دەرگای ئازادییەکانیان بۆ واڵا کردن و فێری زمانی دایکی خۆیان کردن، وتیان با کەسایەتی و ناسمانەی خۆیان ون نەکەن... من منداڵ بووم لە گەورەکانم دەبیست ئەو حیزبە خەیاڵی و ئەو لانکە ئەفسانەییە و ئەو باوکە تارماییە، بە کوردستانیان دەگوت قلیاسان!!!.\nبەرەو باسی نەخۆشییەکە:\nنەخۆشییە: کەواتە زانست پێوەی مژوڵ دەبێت.\nسیاسییە: حکومەتانی تەنگاو کردووە و دژ بەیەک بەکاری دێنن.\nئابوورییە: زیانی گورچک بڕی لەو سیستەمە داوە کە ئابووریی جیهانیی لە سەربنیادنراوە\nو چارەسەرەکەیشی دەرگایەکی قازانج کردنی مەزن بۆ داهێنەری / داهێنەرانی دەرمانەکەی واڵا دەکات.\nکۆمەڵایەتییە: چوون خەڵکی جیهانی تێکڕا تۆقاندووە و دابڕدابڕی کردوون و لایەنە خۆویستییەکەی مرۆڤی بەبارە نێگەتیڤەکەیدا، وروژاندووە، ئەگەر چی ئەم لایەنە و وروژاندنەکەشی هەندێ ناچاریی و لەهەمان کاتدا جۆرە تاقیکردنەوەیەکی سەختی تێدایە، کە لەمەوبەر تەنها لە چیرۆکی عاشقان و گۆرانی و سەربوردەکاندا، دەمان خوێندەوە و گوێمان لی دەگرت و لە خەیاڵماندا وێنەیەکمان بۆ دەکێشا.\nئێستا نەخۆشی کورونا، داوینێتییە بەر سەنگی مەحەک و ڕەفتارکردنی بڕواکانمان کە بەزۆری هەر قسەی خۆشی سەر زاران بوون، هەڵدەسەنگێنێ.\nئاینییە: چونکە باس لە بوون یان بەلایەنی کەمەوە لە لەناوچوونی دەیان میلێون مرۆڤ دەکات، ڕۆحی شێواندووە، بەدوای فەریاد ڕەسێکدا وێڵە، ئیستا دەشی تێ بگات کە تەندروستی چ گەنجێکە!!، دەشێ و شایان بەوەیە ڕێزی بگرێت: تەندروستییەکانی: ڕۆحی، هۆشی، دڵی و ئەنجا ڕەفتارە جەستەییەکانی...ئەمانەش هەندێکیان لە ناوەندی مەسەلە مەعنەوییەکاندان کە سەر بە ڕاچڵەکاندنی ئاینییە و لە هەندێكیشیاندا، تێکەڵاوێکی ئاینی و زانستییە، کە ڕەنگە لایەنە ئاینییەکەی بڕوا زانستییەکەی تەئید بکات و دەشێتیش لێزانییە زانستییەکەی لە ناوەندی بڕوا هێنان بە ئاینەوە، سەری پێ بێنێتە دەر.\nڕێنماییەکانی فەرمانگەی تەندروستی خەڵک لە سوید\nبۆ خۆ پاراستن، یانیش هاوبەشی کردن بۆ سنووردارکردنی تووشبوونی خۆمان، یان سنووردارکردنی تووشکردنی کەسانی تر بەهۆی ئێمەوە بەم ڤایرۆسە:\nژمارەیەکی زۆر ڤایرۆس هەن کە سەر بە خێزانی ڤایرۆسی کورونان، زۆریان لە گیانەوەرە جۆرا و جۆرەکاندا هەن.\nتەنیا ژمارەیەکی کەم لەم ڤایرۆسانە دەتوانن لەگیانەوەرانەوە بگوێزرێنەوە بۆ مرۆڤ.\nلە ئێستادا ٧ حەوت جۆر ڤایرۆسی کورونا هەن کە ڕەنگە ببنە هۆی نەخۆشی لە مرۆڤدا.\n٤ چوار لەم ڤایرۆسانە ئاسایین و دەبنە هۆی تووش بوون بە هەڵامەت ( ئینفلیونزا).\nڤایرۆسی کورونای سارس و مێرس، دەبنە هۆی نەخۆشی قورستر لە بۆرییەکانی هەوادا.\nلە کۆتایی ساڵی ٢٠١٩ دا لە چین، ڤایرۆسێکی کورونای نوێ دۆزرایەوە کە دەتوانێت مرۆڤ تووش بکات. ئەو نەخۆشییەی بەهۆی ئەم ڤایرۆسەوە دروست دەبێت پێی دەوترێت کۆڤید-١٩.\nجیاوازی لە نێوان کۆڤید – ١٩ و ئینفلیونزای وەرزیدا، چییە؟\nزەحمەتە بەراوردکاریی بکرێت بۆ نەخۆشییەکی تازە، بۆ نموونە کۆڤید – ١٩، لەگەڵ ئینفلیونزای وەرزیدا.\nپوختەی باسکە ئەوەیە، لەسەر بنەمای ئەوەی تا ئێستا دەیزانین، کە زۆر نیشانەی هاوبەش هەیە لە نێوانیاندا.\nزۆرینە بە شێوەیەکی سووک تووش دەبن، بەڵام ژمارەیەک بە سەختی تووش دەبن و لە هەردوو حاڵەتەکەیشدا، چ حاڵەتی ئینفلیونزای وەرزیی و چ لە حاڵەتی کۆڤید-١٩ دا، مردن ڕوو دەدات.\nبێگومان لە حاڵەتی کۆڤید-١٩ دا ژمارەی مردنەکە زیاد دەکات، بە بڵاو بوونەوەی لە ناو ژمارەیەک لە دانیشتواندا.\nبڵاوبوونەوەشی بەو خێراییە و بەو ژمارە زۆرە، هۆکەی ئەوەیە کە هیچ کەس لە دانیشتوانی تووش بوو فریای ئەوە نەکەوتوون، کە بەرگریی سروشتی لەشیان گەشە پێ بدەن بەرامبەر بەم نەخۆشییە ( سیستەمی بەرگری لەشی مرۆڤ).\nبۆیە دەبینین ژمارەیەکی زۆر نەخۆش دەکەون و ژمارەیەکی زۆریش پێویستیان بە چاودێریی تەندروستی دەبێت.\nبە پێچەوانەوە، ئینفلیونزای وەرزیی کە هەموو ساڵێک دووبارە دەبێتەوە، بۆتە هۆی ئەوەی لەناو دانیشتواندا، بەرگرییەک دروست ببێت بەرامبەر بە جۆرەکانی ئەو ڤایرۆسەی دەبیتە هۆی هۆی ئینفلیونزا. هەروەها ڤاکسین و دەرمانیش هەیە بۆ چارەسەری ئینفلیونزای وەرزی.\nنیشانەکانی کۆڤید- ١٩ کامانەن؟\nلە نیشانە هەرە دیارەکان کە لە ڕاپۆرتە پزیشکییەکاندا هاتووە، تا لێهاتن ( یاوکردن) و کۆکەیە.\nهەروەها سەخت بوونی هەناسەدان، فنگەفنگی لوت، قورگ ئێشە، ژانەسەر( سەر ئێشە)، هێڵنج دان، ژانی– ماسولکەکان و جومگەکان، لە نیشانە ئاساییەکانی ئەم نەخۆشییەن.\nزۆرینەیەک لەم نیشانانە، بەهۆی چاودێری خۆییەوە هەر لە ماڵەوە تێدەپەڕن و نامێنن، بەلام ژمارەیەک بەسەختی تووش دەبن، بۆ نموونە تووشی تەنگە نەفەسی و هەوکردنی سییەکان دەبن.\nماوەی تووشبوون تا گەیشتنە حاڵەتی نەخۆش کەوتنەوە:\n(Incubation period, inkubationstiden، ماوەی گەشەکردنی ڤایرۆسەکە لە لەشی مرۆڤدا).\nماوەی تووش بوون بە شێوەیەکی ئاسایی ٢ دوو ڕۆژ بۆ ١٤ چواردە ڕۆژ دەخاێنێت، زۆرینە پاش ٥ پێنج ڕۆژ نەخۆش دەکەون. ڕەنگە هەندێ حاڵەتی دەگمەنیش هەبێت کە جیاواز بێت لەم خشتەیە.\nزۆر گرنگە مرۆڤ لەماڵەوە بمێنێتەوە، ئەگەر هەستی کرد نەخۆشە.\nئەگەر مرۆڤ هەستی کرد کە بەتەنیا ناتوانێ خۆی چارەسەری خۆی بکات و خۆی بۆبەڕێوە ناچێت، ئەوا دەبێت پەیوەندی بکات بە ژمارە تەلەفۆنی 11 77 وە، بۆ ئەوەی ڕێنمایی تەندروستی پێ بدرێت.\n( سەرنج: ئەو ژمارەیە بۆ ئەو کوردانەیە کە لە سوید دەژین و کوردانی دانیشتووی وڵات، دەبێت پەیوەندی بکەن بەو ژمارە تەلەفۆنانەی کە لەلایەن فەرمانگەی تەندروستی لە ناوچەکانی خۆیاندا، ڕاگەێندراوە).\nکۆڤید-١٩ چۆن بڵاو دەبێتەوە؟\nڤایرۆسی کورونا کە دەبێتە هۆی نەخۆشی کۆڤید-١٩، بە پلەی یەکەم بەهۆی دڵۆپی شلە و دەرهاویشتەکانی بۆری هەناسەوەیە.\nئەو دڵۆپانە و دەرهاویشتانەی بۆری هەناسەدان ڕەنگە ڕاستەوخۆ بەهۆی کۆکین و پژمینەوە، بگوێزرێنەوە، ئەوەی پێی دەووترێت، تووش بوونی دڵۆپەیی.\nیاخود پەیوەندی ڕاستەوخۆی نێوان مرۆڤەکان، ئەوەی پێی دەووترێت، تووش بوون لە پەیوەندیی کردنەوە.\nهێشتا ئەوەی پێی دەوترێت، تووش بوونی پەیوەندی ناڕاستەوخۆ\nواتە گیرساونەوەی ئەو دڵۆپانە لەسەر (ڕوویەک) یان ( شوێنێک، شتێک)، چ ڕۆڵێکیان لە گواستنەوە و بڵاوبوونەوەی کۆڤید-١٩ دا هەیە ، ڕوون نەبۆتەوە.\nبە شۆردنی دەستەکانمان و دەست نەدان لە روخسارمان و هەروەها دوورکەوتنەوە لە پەیوەندی ڕاستەوخۆ لەگەڵ خەڵکانی نەخۆشدا، دەتوانین مەترسی بڵاو بوونەوەی کەم بکەینەوە.\nخۆت و خەڵکانی تر بپارێزە لە بڵاوبوونەوە و تووش بوون:\nباشترین ڕێگە بۆ خۆپاراستن و پاراستنی کەسانی تر لەوەی کە نەخۆش نەکەون، ئەوەیە کە دوور کەوینەوە لە پەیوەندی کردنی نزیک لەگەڵ ئەو کەسانەدا کە نەخۆشن.\nچەند ڕێنماییەکی گشتی هەیە بۆ تووش نەبوون:\nئەگەر نەخۆش کەوتی لەماڵ مەچۆ دەرەوە.\nئەگەر هەستت کرد نەخۆشی وئەم نیشانانەت هەبوون، وەک: فنگەفنگی لوت، کۆکە یان تا ( یاو)، دەبێت هەوڵ بدەیت پەوەیوەندی لەگەڵ خەڵکانی تردا نەکەیت و سەردانیان نەکەیت.\nمەڕۆ بۆ سەرکارەکەت، یان بۆ قوتابخانە.\nئەگەر هەستت کرد بە سوکیش نەخۆش کەوتوویت، دەبێت ئەو ڕێنمایانە ئەنجام بدەیت.\nزۆر گرنگە کە خەڵکانی تر نەخەیتە مەترسی تووش بوونەوە.\nهەر لە ماڵەوە بمێنەوە بە درێژایی ئەو ماوەیەی کە هەست بە نەخۆش بوون دەکەیت.\nئەگەر زانیت نەخۆشییەکەت قورستر دەبێت و بەتەنیا ناتوانیت خۆت بەڕێوە بەریت، پەیوەندی بکە بە ژمارە تەلەفۆنی 11 77 وە، بۆ وەرگرتنی ڕێنمایی تەندروستی.\nپاش چاک بوونەوەت دوو ڕۆژ چاوەڕوان بکە ، پێش ئەوەی بڕۆیتەوە سەر کارەکەت، یان قوتابخانەکەت.\nکەسانی بە تەمەن، مەترسی نەخۆش کەوتنیان بە شێوەیەکی قورس، زیاترە، بۆیە گرنگە کە سەردانی نابەجێ و ناپێویستی ئەو کەسانە نەکەین کە لە خەستەخانە یا شوێنی چاودێری بەتەمەنەکاندان.\nئەو جۆرە سەردانانە واز لێ بێنە، ئەگەر هەستت بە کەمترین نیشانەی نەخۆشی کرد.\nئەو کەسانەش کە لە ناوەندەکانی تەندروستیدا / خەڵوەتگەکانی بەساڵاچوواندا کار دەکەن، ئەگەر تووشی کۆکین یان ئینفلیونزا بوون، دەبێت نەچن بۆ سەر کارەکەیان.\nئاگاداری نیشانەکانی نەخۆشی کۆڤید-١٩ ببە:\nلە نیشانە باسکراوەکان لە ڕاپۆرتە پزیشکییەکاندا تا ( یاو) و کۆکینە، هەروەها هەناسەسواریی( تەنگەنەفەسیی)، ئاوهاتن لە لوت ( فنگەفنگی لوت)، قوڕگ ئێشە، ژانەسەر(سەر ئێشە)، هێڵنج دان، ئازاری- ماسولکەکان و جومگەکان، ئەمانە نیشانە ئاساییەکانی ئەم نەخۆشییەن.\nهەستت کرد ئەم نیشانانەت تێدا دەرکەوتوون، پارێز بکە لەوەی کە چاوت بە خەڵکانی تر بکەوێت.\nزوو زوو دەستەکانت بشۆ:\nماددەی بڵاوبوونەوە و تووش بوون، بە ئاسانی بە دەستەکانەوە دەنووسێن، ئەگەر تەوقە لەگەڵ کەسێکی تردا بکەیت، ئەوا بەو هۆیەوە دەگوێزرێنەوە، بۆیە دەبێت دەستەکانت زوو زوو بشۆیت بە سابوون و ئاوی گەرم، بەلایەنی کەمەوە بۆ ماوەی ٢٠ چرکە.\nهەمیشە کە دەگەڕێیتەوە بۆ ماڵەوە دەستەکانت بشۆ، کە دەچیت بۆ سەر کارەکەت لەبەر ئەوەی لەدەرەوە بوویت، دەستەکانت بشۆ، پێش نانخواردن و پێش خواردن ئامادە کردن و دوای ڕۆیشتن بۆ تەوالێت، دەستەکانت بشۆ.\nدەتوانیت ئەلکهولی پاکژکردنەوەی دەست ( جێڵی پاکژکردنەوەی دەست) بەکار بێنیت، ئەگەر ئاو و سابوونت دەست نەکەوت.\nلەکاتی پژمین و کۆکیندا نێوان ئانیشکت ( نێوان دست و قۆڵ) بەکار بێنە:\nکاتێک کە دەکۆکیت و دەپژمیت، دڵۆپی بچوک، بچوک کە ماددەی تووش بوونیان تێدایە بڵاو دەبێتەوە. ئەگەر نێوان ئانیشکمان بەکار بێنین لە کاتی پژمین و کۆکیندا، یان کلینیکسێک، ئەوا ڕێگە دەگرین لە بڵاوبوونەوەی ماددەی تووش بوون، بۆ چواردەوری خۆمان و پیس بوونی دەستەکانمان، هەمیشە کلینیکسەکە بخەرە سەبەتەی خۆڵەوە و دەستەکانت بشۆ.\nدەست مەدە لە چاو، لوت و دەمتەوە.\nمادەی تووش بوون، بەهۆی ئاوی چاو، ئاوی لوت و لیکی ناو دەمەوە بڵاو دەبێتەوە.\nڕێگرتنێکی گشتی بۆ هەونەکردنی بۆرییەکانی هەناسە، دەست نەدانە لە چاو، لوت و دەمەوە.\nئەلکهولی پاکژکردنەوەی دەست (Hand disinfecting, handsprit):\nئەگەر سابوون و ئاو دەستنەکەوت، مرۆڤ دەتوانێت جێڵی دەست کە لایەنی کەم ڕێژەی\n٦٠% ئەلکهولی تێدا بێت، بەکار بێنێت. بەڵام ئەگەر هەستت کرد دەستەکانت پیسن، ئەوا دەبێت بە سابوون و ئاو بیان شۆیت.\n*نەخۆشیی ڤایرۆسی کورونا-٢٠١٩ Coronavirus disease – 2019\n** ڕێکخراوی تەندروستی جیهانیی World Health Organization- WHO,www. who.int\n*** فەرمانگەی تەندروستیی خەڵک Folkhälsomyndigheten فۆلکهێلسۆمویندیگهێتن) ، ئەم وشەیە کە لە بیست پیت پێکهاتووە، بەو شێوەیەی کە سویدییەکان ئەێژنی، نووسیمەوە، بۆوەی جۆری وتنی وشەکەم لە ئەرشیفی نەتەوەیی کورددا تۆمار کردبێ، ئەمەش پەیوەندی بە وشەسازیی و گەشەی زمانی سویدییەوە هەیە، کە بەردەوام لە گەشەکردن و چاودێری کردنیشدایە. دەنا من خۆم بە بەرپرسیار دەزانم وەک تاکێکی کورد، کە هەتا بتوانم، ڕاست و ڕەوان و بۆگەشەی دروستی زمانەکەمان خۆم لە هەڵە نووسین بپارێزم، ئەز دەزانم بەهۆی ئەو پاشاگەردانی بەڕێوەبردنەی بەتایبەتی باشووری نیشتمانەوە و نەبوونیی چاودێرییەکی پسپۆڕانە لەسەر بەنرخترین و گرنگترین ئامڕازی مانەوەی نەتەوەکەمان، کە زمانەکەیەتی، لە سایت و نووسینەکانی بڵاوبوویەوە و وتنەکانی میدیاکانی باشووردا، چۆن زنجیرەی نووسینی شەڕەپشیلەیی و هەست نەکردن بە لێپرسراوی کوردستانی بوون و ویژدانی نەتەوەیی، لێک ترازاوە و نووسینی وشەی ئاوا، کە هیچ فڕی بەسەر زمانی کوردییەوە نییە، گاڵە دەکا و وەک نەخۆشی کۆڤید-١٩ وشە و دەستوور و ڕێزمانی زمانی کوردی دەکوژێت.\nجگە لەو سەرچاوانەی سەرەوە، بۆ ئەم نووسینە سوودم لە کتێبی Medicin 1\nUrban GIlå 2011 ISBN 978-91-523-0222-4 وەرگرت، کە دیاری هەڤاڵ و برام کاک ئیسماعیل عوسمانە ( نووسەر، شارەزای زمان وئەدەبیات و سیاسەت)، ئەم برا خۆشەویستەم، هەر کاتێک دێت بۆلام، باوەشێک کتێب و نووسینی بەنرخ، بەو زمانە زۆرانەی دەیزانێ، بۆم دێنێت، دوێنی کە سەردانی کردم، قورئانێکی پیرۆزی بۆ هێنا بووم کە وەرگێڕڕاوەتە سەر زمانەکانی فارسی و ئینگلیزی، زۆر زۆر سپاسیان دەکەم.\n****موزەفەر ئەلنەواب...شاعیری عێراقی، بە فیکر و ڕێخستنی، سەر بە حیزبی شیوعی عێراقی بوو، پێێ وا بوو کە ئەو حیزبە، لانکە و باوکی منداڵانی بێ- لانک و باوکە.\n***** ژانی– ماسولکەکان و جومگەکان: دانانی ئەو ( - ) داشە، بەو مانایەیە کە وشەکانی هاتوو لە پاشییەوە، هەموویان ئەم پێشگرەیان دەبێت، بۆ خۆ پاراستن لە دووبارە نووسینەوەی. واتە لە خوێندنەوەدا دەبێت بە: ژانی ماسولکەکان و ژانی جومگەکان، ئەمە بۆ یەکەم جارە، بەکار دێت لە زمانی کوردیدا، کە هیوادارم جێگای خۆی بگرێت.\nبەهۆی ئامادەنەبونی پارێزەرەکانییەوە دادگایکردنی کەیسی سێوا...


🏰 ئاڤرین شوێنەکان\n📅 کاتی تۆمارکردن Mar 6 2018 8:55PM\nیەکێک لە نەخۆشخانەکانی شاری ئەفرینە، ڕۆژانە بریندا [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 0 2 ✔ 74% ✍ س.ئـ. 6-3-2018 20:55:37\n🏰 آڤرین شوێنەکان\n📅 کاتی تۆمارکردن Mar 6 2018 9:02PM\nاحد مستشفى بمدينة عفرين في غربي كوردستان [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 0 3 ✔ 74% ✍ س.ئـ. 6-3-2018 21:02:56\n🏰 بنکەی نشینگەی باشماخ شوێنەکان\n📅 کاتی تۆمارکردن Oct 13 2015 12:59PM\nنکەی نشینگەی باشماخ سەربە بەڕێوەبەرایەتی نشینگەی پ [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 0 0 ✔ 88% ✍ س.ئـ. 13-10-2015 12:59:21\n🏰 بەشی نشینگەی گەرمیان شوێنەکان\n📅 کاتی تۆمارکردن Oct 14 2015 4:21PM\nبەشی نشینگەی گەرمیان سەر بە بەڕێوەبەرایەتی نشینگەی [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 0 0 ✔ 98% ✍ س.ئـ. 14-10-2015 16:21:42\n🏰 بەڕێوەبەرایەتی نشینگەی پارێزگای سلێمانی شوێنەکان\n📅 کاتی تۆمارکردن Oct 14 2015 6:30PM\nبەڕێوەبەرایەتی نشینگەی پارێزگای سلێمانی سەر بە بەر [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 0 8 ✔ 98% ✍ س.ئـ. 14-10-2015 18:30:48\n🏰 بەڕێوەبەرایەتی هاتوچۆی سلێمانی شوێنەکان\n📅 کاتی تۆمارکردن Nov 6 2015 1:57PM\nبەڕێوەبەرایەتی هاتوچۆی سلێمانی، یەکێکە لەو بەڕێوەب [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 0 6 ✔ 88% ✍ س.ئـ. 6-11-2015 13:57:57\n🏰 بەڕێوەبەرایەتی گشتی چاودێریی و گەشەپێدانی کۆمەڵایەتی- سلێمانی شوێنەکان\n📅 کاتی تۆمارکردن May 16 2017 1:56AM\nپارێزگای سلێمانی. سلێمانی، خوار گردی جۆگە یان [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 0 2 ✔ 84% ✍ س.ئـ. 16-5-2017 1:56:35\n🏰 پەیمانگەی (زانست)ی ناحکوومی شوێنەکان\n📅 کاتی تۆمارکردن Nov 3 2015 8:29PM\nپەیمانگەیەکی پیشەییە سەر بە وەزارەتی پەروەردەی حکو [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 0 0 ✔ 78% ✍ س.ئـ. 3-11-2015 20:29:48


مەلا عەلی كەڵەك :من هەموو زیانەكانی كتێبخانەكە چاك دەكەمەوە بەڵام مەرجم هەیە\nمەلا عەلی كەڵەك ڕایدەگەیەنێت زیانەكانی كتێبخانەكە قەرەبوو دەكاتەوە كە فەرهاد پیرباڵ سوتاندویەتی و بۆ ئەوەش مەرجی هەیە.\nدوای دەستگیركردنی دكتۆر فەرهاد پیرباڵ بەهۆی سوتانی كتێبخانەی وەفایی و سوتانی زیاتر لە پێنج هەزار كتێب مەلا عەلی كەڵەك لە لاپەڕەی خۆی لە فەیس بووك دەڵێت "من هەموو زەرەر و زیانەكانی كتێبخانەكە قەرەبوو دەكەمەوە بە مەرجێك خاوەن كتێبخانەكە لە دكتۆر فەرهاد پیرباڵ خۆش بێت و ئازاد بكرێت".\nچەند ڕۆژێك لەمەوبەر د. فەرهاد پیرباڵ لەئەكاونتی خۆی لەتۆڕی كۆمەڵایەتی فەیسبوك ڤیدیۆی ساتی سوتانی كتێبخانەكەی داناو لە كاتی سووتانی كتێبخانەكەدا پیرباڵ هێرشدەكاتە سەر بەرپرسێكی میدیاكاری پارتی و سەرۆكی ئێستای هەرێم. و لە ئێستادا پیرباڵ بەو هۆیەوە لەزیندانە.\nدواتر سۆران عەزیز، سەرپەشتیاری كتێبخانەی ماڵی وەفایی لە لێدوانێكی رۆژنامەوانیدا دەڵێت "پێشتر ئاسایش و پۆلیسم ئاگاداركردووەتەوە كە فەرهاد پیرباڵ بە نیازە كتێبخانەكەم بسوتێنێت، بەڵام كەس گوێی لێنەگرتووم".


Diplomatic Magazine | خیانـەت‌و ئەقڵی حیزب\nخیانـەت‌و ئەقڵی حیزب\nبیرکردنەوە دەربارەی جەوهەرو واتای ئەم چەمکە پێویستی بە وریایی هزریی و قووڵبینیی‌و ئەخلاقی دیموکراسییانە هەیە لەداوەریکردنا، ئەمەش بۆ ئەوەیە لەلایەک تێگەیشتنمان بۆ خیانەت دووربخەینەوە لە حوکمی ئایدۆلۆژیی موتڵەق و میزاجی کەسی، یان دەستەجەمعیی، گروپی دیاریکراو و حیزبی، کە وادەکەن واتایەکی دیاریکراو و روون بۆ خیانەت نەمێنێتەوە.\nبۆ یەکلاکردنەوەی ململانێ و مانەوە بێ سڵەمینەوە حزبه‌كان خیانه‌ت ئەنجام دەدەن، تەنانەت بە ئاشکرایی لەپرۆسەی خیانەتکردندا بەشداردەبن‌و خەریکی ماکیاژکردنی سیاسی خیانەتن و پاساو و ئەرگۆمێنتسازیی بۆ ئەکەن.\nدۆخی خیانەت لەکوردستان بەو ئاستە گەیشتووە، کە خەریکە بەتەواوی مانای خۆی لەدەستدەدات‌و دەبێتە چەک‌و ئامڕازێکی لاستیکی بەدەست گروپ و حیزبەکانەوەو هەرچۆن بەرژەوەندییان بیخوازێت بەو شێوەیە بەکاریی دەهێنن‌و لێکدانەوەی بۆ ئەکەن.\nبەرئەنجامی ئەم شێواندنەی مانای خیانەت دوو شت دروستبووە:\nیەک، خیانەت لە دیاردەیەکی بێزلێکراو و قەدەغەکراوی مێژووییەوە گۆڕاوە بۆ ڕێگایەکی پەنابۆبراوی حیزبی، بەشێوەیەک بۆ یەکلاکردنەوەی ململانێ و مانەوە بێ سڵەمینەوە ئەنجامی دەدەن.\nدوو، حیزب‌و هێزە سیاسییەکان لەم ماناشێواندنەی چەمکی خیانەتدا، زۆر ئاسان و تەنانەت بە ئاشکرایی لەپرۆسەی خیانەتکردندا بەشداردەبن‌و خەریکی ماکیاژکردنی سیاسی خیانەتن و پاساو و ئەرگۆمێنتسازیی بۆ ئەکەن.\nخیانەت و هەڵەکوشندە سیاسیی و نیشتمانییەکانی حیزبەکەی خۆت وەک حیکمەت‌و پێویستی مێژوویی‌و هۆکاریی پێشکەوتن و نیشانەی بەهێزیی گروپ و حیزبەکەت دەبینیت.\nلەڕاستیدا ئەم حاڵەتە لەروویەکەوە هێمایە بۆ داڕووخانی تەواوەتی ئەخلاقی و پرەنسیپی سیاسی و ئینسانیش لە هێزە سیاسییەکاندا، چونکە بوونی ئەخلاق و پرەنسیپ و هۆشیاریی دژ بە فۆرمە جیاوازەکانی خیانەت ڕێگە بە دەرکەوتنی دیاردەکە نادات.\nلەدۆخی سیاسەتی حیزبیدا لە کوردستان، ناڵێم بەگشتی و بە موتڵەقی، بەڵام لەئاستێکی فراواندا خیانەت تەنیا لەچەند ئاستێکدا وەک خیانەت ڕەخنەی لێدەگیرێ و وەک خیانەت تەماشدەکرێت:\nیەکەم، لەکاتێکدا حیزبە رکەبەرەکەت خیانەتی ئەنجام دابێت، یان ئەنجامی بدات، ئەوە خیانەتەو تۆ وەک نوسەریی دژی خیانەت، وەک سیاسی دژی خیانەت، تۆ وەک چالاکوانی دژی خیانەت خۆت نیشاندەدەیت,\nبە پێچەوانەوە خیانەت و هەڵەکوشندە سیاسیی و نیشتمانییەکانی حیزبەکەی خۆت وەک حیکمەت‌و پێویستی مێژوویی‌و هۆکاریی پێشکەوتن و نیشانەی بەهێزیی گروپ و حیزبەکەت دەبینیت. ئەمە جیا لەوەی ئاماژەیە بۆ دووڕوویی و دووپێوەریی هزریی و ئەخلاقی,\nئاماژەشە بۆ ئەوەی حەقیقەت لەم نێوانەدا تێکشکێندراوە و ئەوەی لە گەڕەکی حیزبێکدا خیانەتە، لە گەڕەکی حیزبێکی تردا وەک شەرەفمەندی باسیدەکرێت. دووەم، یەکێک لە کێشە گەورەکانی حیزبی کوردی نادیموکراتیبوونەکەیەتی لەنێوان خۆیانداو لەناو خودی خۆیاندا، بەئەندازەیەک زۆرجار جیاوازبوونیان لەیەکتر و بیروبۆچوونی جیاوازیی ناوخۆی خۆیان بە خیانەت پێناسەدەکەن.\nحیزبەکان لەئێستادا هێندە نوقمی بێ روئیایی سیاسی و نیشتمانی بوون زۆربەکەمی کێشەجەوهەرییەکان دەبێتە پرسی گفتوگۆ و دیالۆگی ناوخۆیییان و، گیرۆدەی ڕووبەڕووبونەوە و تەخوینکردنی ئەو ڕەخنەو بیروبۆچوونە جیاوازانەن کە لەهەناوی خۆیانەوە دەردەکەون.\nئەقڵی حیزبی بەتەواوی دژی ئەقڵ و ئەخلاقی دیموکراتییە لەدەڤەریی ئێمەدا و ئەمەش بووەتە پەروەردەیەکی سیاسیی ڕووکەشی و فاشییانە، بەشێوەیەک دونیا بڕوخێت نابێتە پرسیاری جیددی بۆی,\nحزبەکان لەئێستادا هێندە نوقمی بێ روئیایی سیاسی و نیشتمانی بوون، زۆربەکەمی کێشە جەوهەرییەکان دەبێتە پرسی گفتوگۆ و دیالۆگی ناوخۆییان.\nوڵات تەسلیمی شەیتان بکرێ ڕاناچڵەکێت، چون تەنیا خەریکی عیبادەتی بتە سیاسی و وەهمە سیاسییەکانێتی. بۆ ئەوەی کەمێک ئەم ئەقڵییەتە حیزبییە راچڵەکێنیت و پەلامارتبدات، ئەوەندە بەسە ڕەخنە لە سەرۆکە فشەڵ و وەهمە سیاسییە پوچەکانی بگریت.\nبۆ ئەم ئەقڵییەتە خیانەت ئەوەیە پێی بڵێیت سەرۆکەکانت و حیزبەکانت فشەڵ و بێناوەرۆکن، یان بێ ناوەرۆکبوون، وە ئەوەی تۆ وەک حەقیقەت دەیبینیت جگە لەوەهمێک هیچی ترنییە. رەنگە گرینگترین بیرکردنەوە ئەوەبێت چەمکی خیانەت لەم شێواندن و بەلاڕێدابردن و بینین و پێناسەکردنە ئایدۆلۆژی و حیزبییە ڕزگاربکات.


زایینی: ٢٥-٠٢-٢٠١٨ - هەتاوی: ١٣٩٦/١٢/٠٦ - ١٢:٠٧ تاران قه‌باره‌ی فۆنت:\nن: رەحیم حەمید\nحەوتووی رابردوو، رەشەبای بەهێزی خۆڵ و لم بۆ جارێکی تریش ناوچەی ئەحوازی ئێرانی داپۆشی و خەڵکی تووشی تەنگەنەفەسی کرد، هاوکات ئاستی خۆڵبارینەکە، ٥٧ قات لەو ئاستە ستانداردەی رێکخراوی جیهانیی تەندروستی وەکوو سەقفی تەندروستی خوڵ لە کەشوهەوا دیاری کردووە، زیاتر بوو. لە کۆتایی ژانویەدا بوو کە هەواڵەکان باسیان لە قەرەباڵغی نێو نەخۆشخانەکانی ناوچە بەگشتی و عەرەبەکان بەتایبەتی دەکرد ـ ئەو ناوچانەی کە بە شێوەیەکی هیوابراو هەژارن ئەگەرچی پتر لە ٩٥ لەسەدی ئەو رادە نەوت و گازەی ئێران بانگەشەی هەبوونی دەکات، دابین دەکەن ـ و دەردی خەڵکەکە کێشەی هەناسەکێشان بوو. لە نێوان ٢١ بۆ ٢٥ی ژانویەدا، سێ کەس بە هۆی نەخۆشیی جۆراوجۆریی هەناسەکێشانەوە گیانیان لەدەستداوە.\nناوچەکە بە مژێکی ئەستووری لم، داپۆشرابوو و بەرچاوڕوونی تا ٢٠٠ مەتر دابەزیبوو؛ دەوڵەت هەموو فڕینەکانی لە فڕۆکەخانەکانی ناوچەکە و بەپێچەوانەی راگرت و هەروەها قوتابخانەکان، بەڕێوەبەرایەتییەکان و بانکەکانی لە سەرانسەری ئەم پارێزگایە کە زەمانێک سڵامەت و خۆش بوو، داخست.\nلە ٢٠١٣دا، شاری ئەحواز، پێتەختی ناوچەکە رێکوردی پیسترین شاری لە رووی کەشوهەواییەوە لە لیستی دامەزراوەی تەندروستیی جیهانیدا شکاند. بەپێی راپۆرتەکە، پلەی پاک‌وخاوێنی کەشوهەوای ئەحواز بە شێوەی نێونجی ٣٧٢ بوو ـ نێونجی جیهانییەکەی ٧١ە ـ یانی "مەترسیدار" بوو. ئەحواز تەنیا شارێکی نێو لیستەکە بوو، کە نێونجییەکەی لە سەرووی ٣٠٠ەوە بوو. بەپێی راپۆرتی دامەزراوەی نەتەوە بێ‌دەوڵەتەکان (UNPO) لەسەر بارودۆخی ئەو کاتە، "هۆکارەکانی ئەو دۆخە بریتین لە: بە سەحراکردن بە هۆی شاخەشاخەکردنی رووبارەکانەوە، دەرکێشانی ئاوی قەناتەکان، هەڵکێشانی نەوت و مەوادی پێترۆکیمیایی، دەرهێنانی مەوادی ئاسنی و کارخانەکانی شەکر و کاغەزسازی لە نێو و لە دەورووبەری ئەحوازدا".\nپتر لە چوار ساڵ، لەو کاتە تێپەڕیوە و بارودۆخەکە وەک خۆی ماوەتەوە و ئەو گرووپەی کە زۆرترین خەساری وێکەوتووە، خەڵکی خۆجێیی عەرەبی ئەحوازن کە ساڵانێکی زۆرە لە لایەن دەوڵەتە یەک لەدوای یەکەکانەوە لەژێر هەڵاواردندان.\nهۆکاری ئەو رادە زۆرەی پیسی کەشوهەوا، بۆ خێراتربوونی رەوتی بە سەحرابوونی ناوچەکە دەگەڕێتەوە، ئەویش بۆ وشکبوونی خێرای چۆم و قەناتەکان دەگەڕێتەوە کە ریشەی لە نێو رەوتی بەربڵاوی لەنێوبردنی رووبارەکان و پڕۆژەی بەلاڕێدابردنی رووبارەکان دەگەڕێتەوە، پڕۆژەیەک کە لە کاتی بوونی هاشمی رەفسەنجانی بە سەرکۆمار لە ١٩٨٩ دەستی پێکرد.\nبەهۆی پڕۆژەکەوە، میلیۆنان گاڵۆن ئاوی ناوچەکە بردراوە بۆ بەشەکانی تری ئێران و رادەی پیسی کەشوهەوای زیاتر و مەترسیدارتر کردووە. رەشەبای خۆڵ و لم لە لایەکەوە، تێکەڵ بەو هەورە بەردەوامە پیس و چڕانە دەبێت کە بەهۆی کارخانە و دەرهێنانی پێترۆشیمیایی ئاوێتەی کەشوهەواکەن ـ هیچکام لەو کارخانانە نە چاودێری دەکرێن و نە یاسا و رێسای پێویستیان بۆ دانراون ـ و لەلایەکی تریشەوە تێکەڵاوی ئەو هەوا پیسەی بەرهەمهاتووی سووتانی نەیشەکەر دەبێت.\nقوتابییەکی ئەحوازی قۆناغی دواناوەندی، کە بەهۆی ترس لە تەمبێکردنی لە لایەن رێژیمی ئێرانەوە نەیویست ناوی ئاشکرا بێت، بە "گلۆباڵ ڤۆیسێس"ی گوت: "سووتاندنی نەیشەکەر پێشتر لە ڕۆژدا دەکرا، بەڵام پاش ئەوەی خەڵکی خۆجێیی ناڕەزایەتییان دەربڕی و دروشمیان دا "ئێمە رەنگە بتوانین ئاوی خواردنەوە بکڕین، بەڵام ناتوانین هەوای خاوێن بکڕین!"، دەستیان کرد بە سووتاندنی لە شەودا. ئەم بەیانییە، عەرزی قوتابخانەکە چەندین سانتیمەتر خۆڵەمێشی ئەو سوتاندنانەی لەسەر کۆ ببووەوە؛ من بۆ خۆم نەخۆشی ئاسمم هەیە و ئەوەش بارودۆخەکەمی خراپتر کردووە".\nنەیشەکەر لە ناوچەی ئەحواز\nنەیشەکەر بەرهەمێکی خۆجێیی ئێران نییە، بەڵکوو لە ١٩٦٠ەکانەوەیە کە لە ئێراندا دەکێڵدرێ. لە کاتی سەرکۆماریی رەفسەنجانیدا، دەوڵەت بە شێوەیەکی سەربەگێچەڵانە(ماجراجویانە) دەستی کرد بە پڕۆژەی کێڵگەی نەیشەکەر بە پاڵپشتی سوبسیدی دەوڵەتی؛ پڕۆژەیەک کە بوو بە هۆی داگیرکردنی هەزاران هێکتار زەوی وەرزێڕانی ئەحوازی کە باب‌وباپیرانیان بۆ نەوە لە دوای نەوە لەو زەوییانەدا کشتوکاڵیان تێدا کردبوو؛ هەزاران بنەماڵە لە کاتێکدا زەوییەکانیان کرانە شوێنی کێڵانی نەیشەکەر، خرانە بارودۆخی هەژاری رەهاوە.\nئەم هەوڵانە سوودێکی کەمیان بەدواوە بوو: پڕۆژەی مەزرای نەیشەکەر دەرکەوت لە باری ئابوورییەوە کارەساتهێنەرە، لەوێڕا کە شەکر بە هەرزانتر لە نرخی بەرهەمی لۆکاڵی هاوردە دەکرا. دیارە گەورەترین نیگەرانی پەیوەندی بە پیسبوونی بەربڵاوی هەوا و تێکچوونی ژینگەییەوە لەسەر ژینگەیەکە، کە سەردەمانێک بە پڕبەرهەمترین شوێنی ناوچەی کەنداو دەناسرا. لە ناوچەی ئەحواز، لە شارگەلێک وەک "فەلاحییە"، موحەممەرە" و "ئابادان"، کێڵگەی بەربڵاوی داری خورما کە سەردەمانێک بەرهەمەکەی لە سەرانسەری ڕۆژهەڵاتی نێوەڕاستدا بەناوبانگ بوو، بەئەنقەست لە نێو براون یان تا رادەی وشکبوون بەرەڵا کراون. هەروەها گژوگیا و ئاژەڵە خۆجێییەکانی ناوچە لە مەترسیی جیددی لەنێوچووندان، لەوێڕا کە تاڵاوەکانی "فەلاحییە" و "هورولعەزیم" تا رادەیەک بە تەواوی لەنێوچوون.\nپاڵاوگەکەکانی شەکەر، بۆ پڕۆسە زۆر ئاوهەڵگرەکانیان لە ئاوی ئەو رووبارانەی کە هەر ئێستایش کەمن، کەم دەکەنەوە و بە هۆی ڕشتنی ئەو ماددە کیمیاییانەی لە پڕۆسەی خاوێنکردنەوەی شەکەر و پاڵاوتنیان بەکاریان دەهێنن لە نێو رووبارەکان، بەڕادەی پیسبوونی ئەو رووبار و جۆگەلانەی بەجێماون، زیاد دەکەن. ئەمەش دەبێتە هۆی ئەوەی، ئاوە بەجێماوەکە بێکەڵک و پڕخوێ بێت و لە ئاکامدا زەوییە کشتوکاڵییەکانی دانەوێڵە، کە هی وەرزێڕە ئەحوازییە هەژارەکانی ناوچەکەیە لەنێو بچن.\nهەروەها کێشەی سووتاندنی نەیشەکەرەکان پێش لە خەرمانهەڵگرتنی مانگەکانی مای و نوامبر، لە کێڵگەکانی دەورووبەری پێتەخت و شارەکانی دیکەی خوزستان دێتە ئاراوە. دووکەڵی سووتاندنی نەیشەکەرەکان بەهۆی ماددەی خەستی شەکری و ئەلکۆلییەوە زۆر خەست و قورسە، بە جۆرێک کە لە جیاتی ئەوەی بەرەو سەرەوە بڕوات، بە سەرانسەری زەوییەکەدا بڵاو دەبێتەوە و دەبێتە هۆی نەخۆشی توند و هەندێک‌جار مەرگهێنەری تەنگەنەفەسی و پێستی لە نێو خەڵکەکە.\nژمارەی زۆری قوربانییان\nلە کۆتایی ژانویەدا، لانیکەم سێ عەرەبی ئەحوازی بە کێشەی تەنگەنەفەسی بە هۆی پیسبوونی لەرادەبەدەری کەشوهەواوە گیان لەدەست دا. یەکێکیان، کەریم عەبدولخانی، ٤٣ ساڵە و خەڵکی شاری سوسا بوو کە پێشتر بە دەست ئاسمی دەرەجە یەکەوە دەیناڵاند. لە ڕۆژی ٢١ی ژانویەدا، ناوبراویان لە حاڵێکدا کە هاواری دەکرد کە گێژە و بە سەختی هەناسەی دەکێشا (هۆکارەکەی پیسبوونی لەرادەبەدەر کەشوهەوا بوو) بۆ نەخۆشخانەی "مافی"ی ئەو شارە بەپەلە گواستەوە و بۆ ڕۆژی دوایی گیانی دا.\nکەسی دووهەم ناوی حەمید حەمدیان، ٤٧ ساڵە و خەڵکی گوندی "مولاسانی"ی نزیک شاری ئەحواز بوو؛ ناوبراو جار جار بەدەست نەخۆشی تەنگەنەفەسییەوە ناڵاندبووی، حەمید پاش ئەوەی لەناکاو تووشی کێشەی تەنگەنەفەسی توند دەبێت، دەمرێت.\nکەسی سێهەم ناوی ئەحمەد چێنانی، ٣٤ ساڵە و خەڵکی "حەمیدیە" لە ٣٠ کیلومەتری رۆژئاوای شاری ئەحوازە؛ ناوبراو لە شەوی ٢٥ی ژانویە بەهۆی کێشەی توندی تەنگەنەفەسی و خنکان بەهۆی ئەو کەشوهەوا پیسەی کە ناوچەکەی داگیر کردبوو، گیانی دا. بنەماڵەی ناوبراو کە بەپەلە خۆیان گەیاندبووە نەخۆشخانەی "گوڵستان" لە شاری ئەحواز دەڵێن نەبوونی کەرەستەی پێویستی پزیشکی و کەمتەرخەمی ستافی نەخۆشخانەکە لە مردنی ناوبراودا کاریگەرییان هەبووە.\nرادەی نەخۆشی شێرپەنجە لە ناوچەکە لە حاڵی زۆربوونە؛ یەکێک لە کارمەندانی نەخۆشخانەیەکی ئەحواز، کە ئەویش وەک زۆربەی ئەوانەی وتووێژیان لەگەڵ دەکرێ، خوازراوی ناونەهێنانی بووە، وتی دە ساڵ لەمەوبەر نەخۆشخانەکەیان ٤٠ تەختی هەبووە، کە زۆربەی کات بەتاڵ بوون، بەڵام لەم ساڵانەی دواییدا، نەخۆشخانەکە پڕ بووە لە نەخۆشی شێرپەنجە.\nهەموو ئەمانە نرخێکی زۆریان بۆ دەدرێت، بەتایبەت لە لایەن خەڵکی خۆجێیی عەرەبی ئەحوازییەوە کە ئێستایشی لەگەڵدا بێت لە پیشەسازییەکانی نەوت و نەیشەکەردا کە ناوچەکەیانی لەنێو بردووە، جگە لە پیشەی دەستی کاری تریان پێنادەن، لە کاتێکدا فارسەکان لە شوێنەکانی دیکەی ئێرانەوە دەهێنرێن و جگە لە حەقدەستی زۆر، خانووی مۆدێڕن و تایبەتییان لە شارۆچکە جیاکاندا پێدەدەن. زۆربەی خەڵکی ئەحواز، سەرەڕای ئەوەی خەڵکی خۆجێیی ناوچەیەکن کە لە رووی کانگا و سەرچاوەوە دەوڵەمەندترین ناوچەی ئێرانە، لە بارودۆخێکی سەدە نێوەڕاستی و لە نێو سیستمێکی ئاپارتایدی بەکردەوە، بەڵام بە یاسا رانەگەیەنراودا دەژین.\nسەرچاوە: گلۆباڵ ڤۆیسێس


به‌وێنه... ناوه‌ندی شانۆی تاڤ به‌رهه‌مێكی نوێ پێشكه‌شده‌كات\nهەواڵ / که‌لتور :: 12/09/2018 :: 651 جار بینراوە\nهونه‌رمه‌ندێكی كورد بەشداری فێستیڤاڵێکی نێودەوڵەتی ده‌کات\nمووره‌ی بوكچین؛ ئاناركیستی ئه‌مریكی\nكۆى به‌رهه‌مه‌كانى شێخ سه‌لام بڵاوكرایه‌وه\nناوەندی شانۆی تاڤ له‌ئێستادا سەرقاڵی پرۆڤەکردنە بۆ كارێكی شانۆیی نوێ کە بڕیارە سەرەتای مانگی ئۆکتۆبەر لە شاری سلێمانی نمایشبكرێت.\nمحه‌مه‌د مسته‌فا وه‌ك ده‌رهێنه‌ری ئه‌م شانۆییه به دواڕۆژی ڕاگه‌یاند: شانۆییەکە باسی كێشە هەنوکەییەکانی ئەمڕۆی کۆمەڵگەی کوردی دەکات، هەوڵدەدات لەناو چوارچێوەیەکی بەرزی شانۆیی و ستاتیکیدا پەیوەندی لەگەڵ بینەرەکانی دروستبکات.\nمحەمەد مستەفا دەرهێنەری کارە شانۆییەکە ڕاشیگەیاند: ئەم کارەشمان لەسەر بنەما و ئەو تێڕوانینە دروستکردووە و سەرقاڵی پرۆڤەکردنین بۆی کە لەپێناویدا ناوەندی شانۆی تاڤمان دروستکردووە، کارەکە بەشێوەیەکی گشتی خوێندنەوەیەکی رەخنەییە لە ژیانی کۆمەڵایەتی ئەم سەردەمەمان و گێڕانەوەی تراژیدیای پەرتبوونی کۆمەڵگەکەمانە.\nشانۆیی "بەردەرگای جەهەنم" لە نوسینی کاروان سۆفی و دەرهێنانی "محەمەد مستەفا" و له نواندنی "ڕزگار باهیر ـ زەریا سامی ـ ساوان خالید ـ سۆزیار یاسین ـ میران ئازاد - ئالا سلێمان"و فۆتۆ گرافەر- کەژان ئەکرەم-ن.\nبەرهەمەكە هی ناوەندی شانۆی تاڤ و بەڕێوەبەرێتی گشتی ڕۆشنبیری سلێمانی ـ بەشی شانۆیە و لەسەرەتای مانگی (۱٠) ئه‌م شانۆییه نمایشده‌كرێت.\nپه‌یكه‌ری گاندی له هه‌رێم داده‌نرێت


دووانەن و لە دوو ساڵی جیاوازدا لەدایکبوون\nلەدایکبوونی کۆرپەکانیش هەندێکجار حاڵەتی سەرنجڕاکێش و نامۆی تێدا روودەدات، بەجۆرێک ژنێک دووانەیەکی دەبێت لە رۆژ و مانگ و ساڵی جیاوازدا.\nلە یەکێک لە نەخۆشخانەکانی ویلایەتی کالیفۆرنیای ئەمەریکا، ژنێک لە نەخۆشخانە چاوەڕوانی لەدایکبوونی کۆرپەکانی دەکات، لە کاتژمێر 11:58 خولەکی شەوی 31-12-2017دا منداڵی یەکەم لەدایک دەبێت، بەڵام دوای 20 خولەک و لە کاتژمێر 12:06 شەوی 1-1-2018 منداڵی دووەم لەدایک دەبێت و ناوی تۆماردەکرێت، ئەو دوو منداڵە بە خولەک و رۆژ و مانگ و ساڵ جیاوازییان لەکاتی لەدایکبووندا هەیە.\nئەو دووانەیە یەکێکیان ناوی جواکین-ەو خوشکەکەی تریشی ناوی ئیتانایە، پزیشکەکانیش رایانگەیاندووە ئەو دوو منداڵەو دایکیان لە بارێکی تەندروستی باشدا بوون و بەرەو ماڵەوە نێردراونەتەوە، بەهۆی ئەو حاڵەتەشەوە ئەو خێزانە تووشی شۆک بوون و تاڕادەیەک بەلایانەوە نامۆ بووە.\n2018-01-05 |916 جار خوێندراوەتەوە|\nئێستا ٤٤ میوان لەسەر هێڵن


کوردیپێدیا - قادر وریا\n👫 قادر وریا | پۆل: کەسایەتییەکان | زمانی بابەت: 🏳 کوردیی ناوەڕاست\n1. 👁 ئاسایشی نێودەوڵەتی\n2. 👁 چەند دۆکیۆمێنتێکی نێودەوڵەتی لەبارەی مافەکانی مرۆڤەوە - بەرگی 1\n3. 👁 دووانە تەبا و ناتەباکانی\n4. 👁 شیلانی شەڕگە\n5. 👁 قاسملوو لە رێبازیدا زیندووە\n6. 👁 مچەی کەچەی\n7. 👁 مێژووی پەروەردە و فێرکردن\n➕ ئەم بابەتە لەلایەن: (هاوڕێ باخەوان)ەوە لە: Jan 29 2013 8:43PM تۆمارکراوە\n✍ ئەم بابەتە بۆ دواجار لەلایەن: (زریان سەرچناری)ەوە لە: Sep 23 2019 8:09AM باشترکراوە\n📷 فایلی وێنە 1.0.1 102 KB Sep 23 2019 8:09AM زریان سەرچناری


سه‌عید خه‌تیب زاده وته‌بێژی وه‌زاره‌تی ده‌ره‌وه‌ی ئێران ڕایگه‌یاند، ده‌سه‌ڵاتدارانی ئێران هه‌وڵه‌كانیان بۆ ناوبژیوانیكردنی مۆسكۆ و كیێڤ به‌مه‌به‌ستی چاره‌سه‌ركردنی ناكۆكییه‌كان و راگرتنی شه‌ڕ ده‌خه‌نه‌گه‌ڕ.\nسه‌عید خه‌تیب زاده رایگه‌یاند، "ده‌توانین به هه‌مو هه‌وڵه‌كانمان به‌شداری له چاره‌سه‌ركردنی ململانێی نێوان ئۆكرانیا و ڕوسیا بكه‌ین، و تا ئه‌و ڕاده‌یه‌ی كه هه‌ردولا ئاماده‌بن هه‌نگاو بنێن و شه‌ڕ رابگرن، له‌و ڕوه‌شه‌وه تاران به‌نیازه له‌م چوارچێوه‌یه‌دا خولێكی نوێ ده‌ستپێبكات و هه‌وڵه‌كانیش ده‌خاته‌گه‌ڕ بۆ گه‌یشتن به چاره‌سه‌ر".\nروسیا و ئۆكرانیا نێوه‌ندگیری ئێران قبوڵ ده‌كه‌ن و به جددی هه‌نگاوه‌كان وه‌رده‌گرن\nوتیشی، "روسیا و ئۆكرانیا نێوه‌ندگیری ئێران قبوڵ ده‌كه‌ن و به جددی هه‌نگاوه‌كان وه‌رده‌گرن، په‌یوه‌ندی نێوان تاران و مۆسكۆ ستراتیژین و رێگه ناده‌ین هیچ پرسێك تێكبچێت، هه‌وڵده‌ده‌ین ئه‌م په‌یوه‌ندییه ستراتیژیانه له‌گه‌ڵ مۆسكۆ و په‌یوه‌ندییه باشه‌كانمان له‌گه‌ڵ كیێڤ بقۆزینه‌وه بۆئه‌وه‌ی كۆتایی به‌م شه‌ڕه بهێنین و زیانه‌كان رابگرن كه ناوچه‌كه و گه‌له‌كانی شاهیدی ده‌بن".\nناتۆ ده‌بێت بزانێت ڕێگای ڕوبه‌ڕوبونه‌وه كۆتایییه‌كی ناخۆشی هه‌یه\nسه‌باره‌ت به هه‌وڵه‌كانی سوید و فینلاند بۆ ئه‌ندامبون له ناتۆ، سه‌عید خه‌تیب زاده ئاشكرایكردوه، "بنه‌مای قه‌یرانی ئێستا بریتییه له فراوانكردنی ناتۆ یان پشتگوێخستنی ڕاستییه‌كان له ئه‌وروپا، پشتگوێخستنی ڕه‌چاوكردنی ئه‌منی و سیاسیی وڵاتان به تایبه‌ت ڕوسیا و ئه‌و ڕێككه‌وتنانه‌ی كه ده‌یان ساڵ له‌مه‌وبه‌ر كراون، ناتۆ ده‌بێت بزانێت ڕێگای ڕوبه‌ڕوبونه‌وه كۆتایییه‌كی ناخۆشی هه‌یه".\nئۆپه‌راسیۆنه سه‌ربازییه‌كانی ڕوسیا به‌فه‌رمانی راسته‌وخۆی ڤلادیمێر پوتین سه‌رۆكی ئه‌و وڵاته، له 24ی (شوبات/2)ی 2022ه‌وه له‌ژێرناوی "پاراستنی ناوچه‌كانی دۆنباس" بۆسه‌ر ئۆكرانیا ده‌ستیپێكردوه و تاوه‌كو ئێستا هه‌زاران كه‌س له‌هه‌ردولا كوژراون و برینداربون، سه‌ره‌ڕای دو گه‌ڕی دانوستانی نێوانیشیان له توركیا تا ئێستا شه‌ڕ و روبه‌ڕوبونه‌وه‌كان به‌رده‌وامن.\nئێران هێرشی روسیا بۆ سەر ئۆکرانیا


خەڵکی مافخوازی کوردستان!هاونیشتمانانی ئازادیخوازی کورد لە رۆژهەڵاتی کوردستان!بەداخ و کەسەرەوە رادەگەیەنین کە جارێکی دیکە دەستی رەشی تاوانی کۆماری ئیسلامی ئێران گیانی رۆڵەیەکی دیکەی ئەم نیشتمانە زام...\n"بەھاری کوردەواری سوورو شینە لەدەوری تەرمی خوێنین کۆڕی شینە" نووسینی: محەممەد خزری\nوەرزی بەھار، ھەر لە سەرەتایەوە ھەتا دوا مانگەکانی تری ئەم وەرزە بۆ ئێمەی کورد، لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان وەبیرھێنەرەوەی خوێنی بەناھەق و لەسەرھەق‌ڕژاوی رۆڵە بە ئەمەگ‌و فیداکارەکانی حیزبی دیموکراتی کوردستان...\nهۆشمەندی هەست و هزرو بیرە ڕەونەقدارەکانە کەڕەگی لەمرۆڤە جوانەکاندا داکوتیوە. هۆشمەندی یان ڕۆشنبیری و دانایی ژیان کەنەخشەی خۆشگوزەرانی و بەختەوەری مرۆڤەکانە بۆ هێنانە کایەی ژیانێکی شیاوو مرۆییانە کە...\nدوای سەرکەوتنەکانی هێزەکانی پارستنی گەل و پێشمەرگە و شەڕڤانانی قارەمانی گەلەکەمان لە کۆبانی و گرێ سپی و، و چەند ناوچەیەکی تردا، لەگەڵ پاکردنەوەی ژمارەیەکی زۆر لە گوند و لە شارۆچکەکانی رۆژئاوای کورد...\nحەوت رۆژ لە یەکەمین مانگی هاوینی ١٣٦٦ی هەتاوی تێدەپەڕێ. چەند چرکەساتێک بەر لەوەیکە کاتژمێر ببێتە ٤:٣٠ خولەکی دوانیوەڕۆ، چەند پەڵەی رەش باڵی بەسەر ئاسمانی سەردەشت دا کێشا. کەمێک پاشتر چەند فڕۆکەیەکی...\n٢٨ساڵ لەمەوبەر لەمڕۆ دا، ڕێژیمی بەعسی گۆڕکراو، تاوانێکی گەورەی دیکەی لە دژی نەتەوەکەمان خولقاند. شاری سەردەشتی کرد بە ئامانجی فڕۆکە شەڕکەرەکانی و بۆمبی کیمیایی بە سەردا باراندن. تا ئێستاش ئەم پرسیا...\nسەردەشت، ئەحمەد شێربەگی\nته‌زوویه‌ك بە جەستەی کوردســـتانەوەسەردشتی منهەرچی ساڵە بە بێدەنگیهەر بەتەنیا، بۆ خۆی بیشکەی خه‌می ڕادەژێنێهەر بە تەنیا،لێوەکانی خوی دەکرۆژێهەر بەتەنیا،خۆ ی فرمێسکی خوێن دەڕێژێهەر بە تەنیا،خۆی لەپر...\nشاری سەردەشت یەکێک لەو شارە دڵڕفێن و جوانانەی ڕۆژهەڵاتی کوردستانە، کە وێرای ئەوە سرووشت و دیمەنی جوانی هەیە هاوکات خەڵکێکی دڵفراوان و شۆرشگێر و بە ئەمەگیشی هەیە. لە سەریەک شاری سەردەشت شوێنی زیندوو...\nزستانێکی زۆر سارد بوو، بەفرێکی زۆر شاری سەردەشتی بە هەموو جوانیەکانیەوە بە تەواوی داپۆشیبوو، دێمەنێکی سێحراوی و سرنج راکێشی پێ دابوو، شۆرشێکی گەرم و گوڕ بۆ وەدەست هێنانی سەرەتاییترین مافەکانی گەلێک...\nبۆ شه‌هید "قادر ئه‌مینی". ڕ.پ. چه‌کۆ\nله به‌ستێنی فڕینه‌وهله هه‌رێمی ئه‌وینه‌وه‌خۆشه‌ویستی.... باران و خاک و چیا بوویباران نه‌ما نه‌تکاته گوڵچیا نه‌ما نه‌تباته شاخگوڵزار نه‌ما نه‌تخاته باخهاوڕێی ...ژیان و خه‌بات و شۆڕش بوویله ئاز...\nپێش نیوه‌رۆی 7ی پووشپه‌رو ده‌ورو به‌ری سه‌عات 11ی سه‌ر له به‌یانی كه له گه‌ڵ پؤڵیك له پێشمه‌رگه‌كانی هێزی زمزیران كه زۆربه‌مان خه‌ڵكی گوندی مه‌كڵاوێ بووین و به مه‌به‌ستی كارو ئه‌ركی حیزبی دێمو...\nکۆچی دوایی نیگارکێش و هونەرمەندی دەست ڕەنگین و بە توانای کوردستان کاک مەنسوور قازی‌زادە.زۆر بەداخەوە یەکێک لە هونەرمەندە بە تواناکانی بواری نیگارکێشی بەرێز کاک مەنسوور قازی‌زادە بە هۆی نەخۆشی لە تە...\nلەگەڵ بوونی مرۆڤ لەسەر زەویدا .. وێنە بوونی هەبووە .. مرۆڤی سەرەتایی بە هۆی هێلکاری و وێنەکێشانەوە، گوزارشتیان لە مەبەست و لە نیاز و راز و لە هیواکانیان و، لە توانا و لە پێویستییەکان و، لە کێشەکان...\nبڵێسه‌ی شه‌ری چه‌ند ساڵه‌ی ماڵوێرانکاری نێوان ئێران - عێراق باڵی شوومی خۆی به‌سه‌ر ناوچه‌و به‌تایبه‌ت دوو به‌شی کوردستان له رۆژهه‌ڵات و باشور دا ، کێشا بوو، به‌شی هه‌ره زۆری به‌ره‌که‌تی شه‌ره‌که‌ش ب...\nته‌رمت که ده‌چێته گۆڕخانانهه‌ڵده‌گرێ هه‌ڵیگرین به شانان له ده‌ستدانی کاک ئه‌حمه‌د قازی، نووسه‌ر، وه‌رگێڕ، شاعیر و که‌سایه‌تی گه‌وره‌ی سیاسی، که له گۆڕه‌پانی خه‌باتی سیاسی نێوخۆ و ده‌ره‌وه‌ی ...\nڕۆژنامه‌ی کوردستان ژمارە ٦٥٨ لە ژێر چاپ هاته‌ده‌ر.\nڕۆژنامه‌ی کوردستان ژمارە ٦٥٨ لە ژێر چاپ هاته‌ده‌ر. ڕۆژنامه‌ی کوردستان ئۆرگانی حیزبی دێموکراتی کوردستان که له کۆمه‌ڵێک وتار و بابه‌تی سیاسی و هه‌واڵ و هه‌روه‌ها به‌شی ئه‌ده‌ب و هونه‌ر پێک هاتووه، ل...\nئاگاداری پێک هێنانی کۆڕیادێک بۆ ڕیزگرتن لە مامۆستا ئەحمەدی قازی، لە شاری ستۆکهۆڵم\nبەمەبەستی پرسە و یادکردنەوە لە کارو چالاکییە ئەدەبی، سیاسی وکۆمەڵایەتییەکانی رێزدار کاک ئەحمەدی قازی رۆژی ٢٠١٥-٠٦-٢٠ کۆڕیادێک لە شاری ستۆکهۆڵم پێکدەهێنرێت. بەشداریتان ئاسوودەیی دەبەخشێت بە ڕۆحی بەر...\n” کەس کۆری ماتەمینی نەگێرێ لە پشت منکەس جلی رەش لە بەر نەکا و فرمیسک نەرێژێ، تا دوژمن پێمان خۆش نەبێ…”وێرای سڵاو لە ئامادە بووانی کۆرێ یادی شەهید مەنسوور ئاروەند مەسنووری ئاروەند بە کوردی ژیاو بۆ ک...\nئاگاداری سمینارێکی سیاسی ـ تەشکیلاتی بۆ بەرێز خالید عەزیزی، سکرتێری گشتی حیزبی دێموکراتی کوردستان\nبە ئاگاداری هەموو ئەندامان، لایەنگران و دۆستانی حیزبی دێموکراتی کوردستان لە نۆروێژ دەگەیەنین، کۆمیتەی حیزب سمینارێکی سیاسی ـ تەشکیلاتی بۆ بەرێز خالید عەزیزی لەسەر دوایین ئاڵ و گۆرەکانی ناوچەی رۆژهە...\nبەڕێزان و خۆشەویستان، حیزب و لایەنە سیاسییەکان، کەسایەتی سەربەخۆ و خەڵکی تێکۆشەری کوردستان هەروەک هەموان ئاگادارن ڕۆڵەی ئازا و نەبەزیو، زیندانی سیاسیی کورد مەنسوور ئاروەند پاش ٥ ساڵ دەستبەسەربوون و...\nپەیامی هاودەردی بەڕێز لویس ئایالا، سکرتێری ڕێکخراوی ئینتێرناسیۆناڵی سویسیالیست، بە بۆنەی ئێعدامی مەنسوور ئاروەند، بۆ سکرتێری گشتی حدکخالید عەزیزی سکرتێری گشتی حیزبی دێموکراتی کوردستان هەڤاڵی هێژا، ...\nبە بەرزی چوویە سەر دار و نەلـــــــەرزیورەت پشتی نەیاری دا لە عــــــــــەرزیلە ڕیی خەڵک و وڵاتت خۆت فیــــدا کردلە مێژوو دا دەمێنی هــەر بە بــــــەرزی *****ئەوەی پێی وایە دوژمــن خوو دەگــــۆڕێلە...\nبەندیی سیاسیی کوردو ئەندامی چالاکی حیزبی دیموکراتی کوردستان، مەنسوور ئاروەند ئێعدام کرا. بە داخێکی گرانەوە ڕادەگەیەنین کە بەرەبەیانی دوێنێ یەکشەممە ٢٤ی جۆزەردان، مەنسوور ئاروەند، زیندانیی سیاسیی نا...\nهێزی پێشمەرگەی دێموکرات، پێویستی بە پشتیوانی‌و هاوکاریی هەمە لایەنەی ئێوە هەیەخەڵكی ئازادیخواز‌و پێشمەرگەپەروەری کوردستان!گرنگیدانی حیزبی دیموکراتی کوردستان بە بووژانەوەی تێکۆشان لە نێوخۆی وڵات‌و، ...\nبوو بە 3 ساڵ كە رۆژنامەنووس مەولوود ئافەند لە هەرێمی كوردستان بێ سەروشوێنە. خەریكە سەرجەم گومانەكان لە یەك راستیدا كۆ دەبنەوە كە ئەویش هەمان رفاندنی ئافەند و رادەستكردنی بە پیاوانی كۆماری ئیسلامی ل...\nمن بی نهایت خوشحالم که بخش 1 تا 3 مقاله درباره احادیث پیامبر و زن بیشتر مورد توجه جوانان و بویژه آنهائی بوده که عادتاً وبنا به رسم خانواده، آئین اسلام را پذیرفته اند و اکثرا بدون مطالعه و بهمان شیو...\nحیزبی دێمۆکڕاتی کوردستانی ئێران وەك هێزێکی میللی و دێمۆکڕات و پێشکەوتنخوازی ڕۆژهەڵاتی کوردستان بەدرێژای مێژووی لە دایکبوونیەوە ( ٢٥ی گەلاوێژی ، ١٣٢٤ی هەتاوی) زۆر سەربەرزانە خەباتی کردوە و هەرگیز لە...\nپەیامی سەرەخۆشیی دەفتەری سیاسیی حیزبی دیموکراتی کوردستان بە بۆنەی کۆچی‌دوایی نووسەر،وەرگێڕو ڕۆژنامەنووسی بەخزمەت ئەحمەد قازیدوێنێ یەكشەمە ١٧ی جۆزەردان، کەسایەتیی نیشتمانپەروەر‌و پڕ خزمەت، ئەحمەدی ق...\nپه‌یامی پیرۆزبایی ده‌فته‌ری سیاسیی حیزبی دیموکراتی کوردستان به بۆنه‌ی سه‌رکه‌وتنی HDP له هه‌ڵبژاردنه‌کانی تورکیه‌دا\nده‌فته‌ری سیاسیی حیزبی دیموکراتی کوردستان به خۆشحاڵیه‌وه ده‌ڕوانێته ئاکامی هه‌ڵبژاردنه پاڕڵمانییه‌کانی تورکیه و به‌ده‌ستهێنانی رێژه‌یه‌کی زیاتری کورسییه‌کانی پاڕڵمان له لایه‌ن کورده‌کانه‌وه ...


دامودەزگاكانی بیروڕا لە ئەمریكا\nسیاسەتكردن ودروستكردنی بڕیاری سیاسی لە ئەمریكا تەنها لەدەستی پایە سەرەكییەكانی دەسەڵاتی حكومی بەسەرۆك وكۆنگرسەوە نییە، بگرە تەریب لەگەڵا ئەم ه ێڵە دامودەزگاكانی بیروڕا یان ئەو دەزگایانەی كە بە THENK TANKS ناسراون رۆڵی كارا دەگێڕن لەدروستكردنی بڕیاری سیاسی، ئەم دیاردەیە تا ساڵانێكی زۆر بە یەكێك لەو دیاردە ناوازانە دادەنرا كە ئەمریكا پێیدەناسرا، بەڵام ئەمرۆ بەسەرتاسەری جیهاندا ئەم دیاردەیە بڵاوبووەتەوە، بەڵام هەرگیز نەیانتوانیووە بگەنە ئاستی بڕیارو پلاندانانی ئەم دامودەزگایانە، كە زۆربەی كات داڕشتنەوەی پلانەكانیان سەد ساڵییە .\nدامودەزگاكانی بیروڕا لەئەمریكا بەپێنج شێوە كار دەكەنە سەر سیاسەتی دەرەوەی ئەمریكا كە بریتین لە :-\n1/ دروستكردنی بیروڕاو ئەگەری نوێ وداهێنراو لەسیاسەتدا .\n2/ ئامادەكردنی دەیان كادری لێهاتوو بۆ كاركردن لەحكومەتدا .\n3/ئامادەكردنی شوێن بۆ گفتوگۆكردن لە بەرزترین ئاستی دەسەڵاتدا .\n4/ رووناكبیركردنی هاوڵاتی ئەمریكی لەبارەی كێشەكانی جیهان .\n5/ ئیزافەكردنی ئامرازێكی ترو بێلایەن بۆ دامودەزگا فەرەمییەكان تا ناوبژیوان بێت وئامۆژگاری دروست بدات بۆ چارەسەركردنی كێشەكان .\nدروستبوون وگەشەسەندنی دامودەزگاكانی بیروڕا\nئەم دامودەزگایانە سەربەخۆن‌و ئامانج لەدروستبوونیان لێكۆڵینەوەكردن‌و بەرهەمهێنانی ئەو مەعریفە سەربەخۆیەیە كە پەیوەندی بەسیاسەتەوە هەیە، بەمەش ئەم دامودەزگایانە ئەو بۆشاییە پڕ دەكەنەوە كە لەنێوان جیهانی ئەكادیمی وجیهانی فەرمانڕەوایەتی سیاسی هەیە(زۆر جار هاندەری سەرەكی لێكۆڵینەوە ئەكادیمییەكان گفتوگۆی تیۆری وگرانە لەبارەی ئەو بابەتانەی كە دوورن لەكێشە سیاسییە راستەقینەكان، لە بەرامبەریش دەبینین كارمەندانی حكومەت سەرقاڵن بە مومارەسە كردنی سیاسەتێكی رۆژانەی واقیعی وبەئەنجام، بەهۆی ئەو سەرقاڵییەیان ناتوانن لە دەرەوەی مومارەسەی دەسەڵاتەوە بڕواننە كارەكانی خۆیان و كەم و كورتییەكان وئەو هەڵانەی دەیكەن چارەسەر بكەن)، بۆیە دامودەزگاكانی بیروڕا یارمەتیدەرێكی كاران بۆ پڕكردنەوەی ئەو بۆشاییەی كە لەنێوان جیهانی بیركردنەوەو جیهانی كاركردندا هەیە .\nلەگەڵا دەركەوتن وگەشەسەندنی رۆڵی ئەمریكا وەكو زلهێزیك و سەركردایەتیكردنی تاك جەمسەریانەی بۆ جیهان، دامودەزگاكانی بیروڕا گەشەسەندنێكی بەچاویان بەخۆوە بینیوە، بۆ نموونە لەسەرتای دروستبوونیان پێش سەدەیەك‌و لەو قۆناغەی كە بە قۆناغی گەشەسەندن ناسراوە، ئەم دامودەزگایانە بەشێك بوونە لەو بزوتنەوەیەی كە كاریان كردووە بۆ ئیحترافكردن (أحتراف) لەكاری حكومیدا، پەیامەكانیش لە سەرەتادا روون وئاشكران وزۆربەشیان ناسیاسی بوون، لەوانە برەودان بە بەرژەوەندی گشتی لەرێگەی رێنمایكردن و نەسیحەتكردنی كارمەندە فەرەمییەكانی حكومەت بە رێنمایی بێلایەنانە تاوەكو لایەنێكی بێلایەن خۆیان پێشكەش بكەن، نموونەی ئەم دامودەزگایانە، پەیمانگای حكومی بۆ لێكۆڵینەوەكانە (1916) كە دواتر بووە دەزگای برۆكنگز (1927)، هەروەها دەزگای كارنیگی بۆ ئاشتی نێودەوڵەتی(1910) یەكەم دەزگا بوو بەتەنها بایەخ بەسیاسەتی دەرەوەی ئەمریكا بدات، ئامانجیش لە دروستكردنی ئەم دەزگایە لێكۆڵینەوەكردن بوو لە هۆكارەكانی جەنگ و هاندانی چارەسەركردنی ئاشتیانە بۆ جەنگ وكێشەكان .\nلەگەڵا هەڵگیرسانی جەنگی جیهانی یەكەم گفتوگۆیەكی گەرم‌وگوڕ دروست بوو لەبارەی رۆڵی شیاوی ئەمریكا لە ئاستی نێودەوڵەتیدا، لەم بارەیەوە دیارە لە زستانی 1917-1918 عەقید ئیدوەرد هاس، راوێژكاری سەرۆك وۆدرۆ ویلسۆن بەنهێنی كاریانكرد بۆ كۆكردنەوەی چەند لێكۆڵیارێكی لێهاتوو لە لیژنەیەكدا تا كار بكەن لەسەر هەلەكانی ئاشتی دوای جەنگ، هەر ئەو لیژنەیە كە بەناوی گروپی بەدواداچوون ناسرانەوە نەسیحەتی پێشكەشی ئەو وەفدە ئەمریكییە كرد كە بەشدار بوون لە كۆنگرەی ئاشتی پاریس، لەساڵی 1921چەندان لێكۆڵیاری لێهاتوو پارێزەرو ئەكادیمیستی نیویۆرك چوونە ریزی ئەو گروپەو (ئەنجومەنی پەیوەندییە دەرەكییەكانیان) دامەزراند، ئەم دەزگایانە كە بە نەوەی یەكەمی دەزگاكانی بیروڕا دادەنرێت یارمەتی زۆربەی ئەو رێكخراوو گروپە خۆجەییە رۆشنفكرانەیان دا كە هەمیشە دیانخواست ئەمریكا رووانینێكی جیهانی هەبێت .\nساڵی 1945 دەزگاكانی نەوەی نوێ دەركەوتن، ئەم دەركەوتنە پەیوەست بوو لەگەڵا ئەو رۆڵەی كە دەكەوتە ئەستۆی ئەمریكا وەكو زلهێزێكی گەورەو بەرگریكەرێك لە جیهانی ئازاد، بۆ ئەم مەبەستە حكومەتی ئەمریكا سامانێكی گەورەی خستە بەردەم زاناو لێكۆڵەرەكان لەبواری بەرگریدا، راند كۆرپۆریشن نموونەیەكی زیندووی ئەم نەوەیەیە لە دامودەزگاكانی بیروڕا كە ساڵی 1948 لەلایەن هێزی ئاسمانی ئەمریكاوە دامەزرا.\nلەكۆتاییەكانی سەدەی بیستدا چەندان دەزگای نەوەی سێیەم دەركەوتن كە زیاتر لایەنگرو بانگەشەكارن بۆ بیروڕایەكی دیاریكراو، دەزگاكانی ئەم نەوەیە كاریگەرییەكی زۆریان بەسەر سیاسەتەوە هەیە، لەمانە دەزگای هیریتیج كە دەزگایەكی موحافیزكارەو لە 1973 دامەزراوە، دەزگای لیكۆڵینەوە سیاسییە لیبراڵەكان كە هاوشێوەیە لەگەڵا ئەو رۆڵەی كە هیریتیج دەیگێڕێت .\nهەنوكە لە ئەمریكا زیاتر لە 2000 دەزگای بیروڕا هەیە ودابەشبوونە بەسەر هەموو پانتایی گۆڕەپانی سیاسی ئەمریكا، ئەمانە بریتین لە چەندان دەزگای جۆراوجۆر لە رووی بایەخ وشێوازی بیركردنەوەو لایەنگرێتیان بۆ مەسەلەكان‌و وەرگرتن یان بەدەستهێنانی بودجە، لەوانە پەیمانگای ئابووری نێودەوڵەتی و دەزگای دیالۆگ لەنێوان دەوڵەتانی ئەمریكاو پەیمانگای واشنتن بۆ سیاسەتەكانی رۆژهەڵاتی ناوڕاست، كە هەر یەكەو بایەخ بە مەسەلەیەكی تایبەتی دەدات، لە پاڵ ئەمانەشدا دەزگای تر هەیە كە بواری كاركردنی بەرفراوانە وەك سەنتەری لێكۆڵینەوە ستراتیژی ونێودەوڵەتییەكان كە كار لە بواری سیاسەتی دەرەوە بە گشتی دەكات، لە بارەی بودجەوە ئەوا دەزگا هەیە لەبەر دەوڵەمەندی هیچ بودجەیەك لە حكومەتەوە وەرناگرێت و بۆ پاراستنی سەربەخۆی خۆی هیچ جۆرە یارمەتییەكی حكومی وەرناگرێت، وەك دەزگای برۆكنگز، لە پاڵا ئەمەشدا دەزگای راند زۆربەی بودجەكەی لە رێگەی ئەو گرێبەستانەوەیە كە لەگەڵا حكومەت و كەرتی تایبەتدا دەیبەستێت وەدەست دەهێنێت، چەند دەزگایەكی كەم هەن پشت بە بڕێكی دیاریكراوە یامەتی حكومی دەبەستن نموونەی دەزگای ئاشتی ئەمریكی .\nیەكێكی تر لە خسڵەتەكانی دامودەزگاكانی بیروڕا ئەوەیە كە وەكو كارگەی بەرهەمهێنانی بیروڕا دادەنرێت، هەروەها فەراهەمكردنی كەسانی خاوەن لێهاتووی وپسپۆڕێتی شیاو بۆ پڕكردنەوەی ئەو بۆشاییانەی كە لە ئەنجامی هەڵبژاردنە سەرۆكایەتییەكانی ئەمریكا روو دەدات، لە گەڵا خستنەڕووی بەرنامەی كاری شیاو وگونجاو تا سەرۆكەكان بیكەن بە بەرنامەی كاری ماوەی فەرمانڕوایەتییان بۆنموونە ساڵی 1980 سەرۆك رۆناڵد ریگان چاپكراوێكی دەزگای هێرتیج بەناوی ( التفویچ للتغیر ) كردە بەرنامەی كاری خۆی .\nنوێترین ئەم حاڵەتە دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی 1992 كاتێك پەیمانگای نێودەوڵەتی ئابوورییەكان لەگەڵا دەزگای كارنیگی راسپاردەیەكیان پێشكەش كرد بۆ دامەزراندنی ( ئەنجومەنی ئابووری نەتەوەیی ) كە تاوەكو ئەمڕۆ وەكو دەزگایەكی كارا ئیش دەكات .\nخسڵەتێكی تری دامودەزگاكانی بیروڕا ئامادەكردنی كادری ئیداری و پسپۆڕی لێهاتووە بۆ هاوكاریكردنی كۆنگرسمان و وەزیر و سەرۆكی تازە هەڵبژێردراو، بۆ نموونە لە وڵاتانی وەك فەرەنساو ژاپون حكومەتە تازەكان پشت بە بەردەوامبوونی كاركردنی ژمارەیەكی زۆری كادیر و كارمەندو پسپۆڕی مەدەنی دەبەستن، بەڵام لە ئەمریكا گواستنەوەی دەسەڵات لە سەرۆكێكەوە بۆ یەكێكی تر لە گەڵا خۆیان سەدان كادیرو كارمەند وپسپۆڕ دەگۆڕن، بۆ نموونە ئەو كاتەی جیمی كارتەر بوو بە سەرۆك دوای هەڵبژاردنەكانی ساڵی 1976 زۆرینەی كارمەندو كادیر و پسپۆڕانی حكومەتەكەی لە هەردوو دەزگای برۆكنگز و ئەنجومەنی پەیوەندییە دەرەكییەكان هەڵبژارد، دوای چوار ساڵیش رۆناڵد ریگان لە ماوەی هەشت ساڵی فەرمانڕەوایەتیدا پشتی بە زیاتر لە 150 كادیر و پسپۆڕی دەزگای هیریتیج و دامەزراوەی هۆڤەرو پەیمانگای ئەنتەرپرایز بەست .\nدۆزینەوەی كار بۆ ئەو كادیر و پسپۆڕانەی كە حكومەت بە جێ دەهێلن ئەركێكی تری دامودەزگاكانی بیروڕایە، ئەمەش رێگە خۆش دەكات تا ئەو كادیر و پسپۆڕانەی شارەزاییان هەیە لە مەسەلە هەستیارەكان پەیوەندییان هەبێت بەوانەی شوێنیان گرتوونەتەوە ئەمەش كاردەكاتە سەر زۆربوونی ئەگەرەكان لە گەڵا راسپاردەو پێشنیارەكان بەمەش شێوەیەك لە حكومەتی سێبەر نافەرەمی دروست دەبێت كە هاوبەشی ئەوانەی كە لە دەسەڵاتن دەكات تا بە رێكوپێكی كارەكانیان ئەنجام بدەن، بۆ نموونە مادلین ئۆلبرایت وەزیری دەرەوەی پێشوو، بەڕێوەبەری سەنتەری پەیوەندییە دەرەكییەكانە، سترۆپ تالبۆت كە پێشتر یاردەدەری ئۆلبرایت بوو ئێستا سەرۆكی دەزگای برۆكنگزە، ئەم دیاردەیە لە بواری سیاسەتی دەرەوەدا بە (جەماوەری سیاسەتی دەرەوە ) ناوبانگی هەیە، بە واتایەكی تر تا كۆڕایەك لە نێوان ئەو كارمەندانەی وەزارەتی دەرەوەو پسپۆڕ شارەزاكانی دامودەزگانی بیروڕا دروست نەبێت لە ئەنجامی گفتوگۆیەكی دوورو درێژ و بەردەوام، هێچ دەستپێشخەرییەكی وەزارەتی دەرەوە لە ئاستی سیاسەتی دەرەوە روونادات، باشترین رۆڵیش لەم بوارەدا ئەنجومەنی پەیوەندییە دەرەكییەكان دەیگێڕێت، كە ئەنجومەنێكی سەربەخۆیەو ساڵانە بۆ ئەم مەبەستە سەدان كۆبوونەوە لە نیویۆرك سازدەدات .\nوەكو پێشتر ئاماژەمان پێدا ئەمڕۆ لە ئەمریكا زیاتر لە 2000 دامودەزگای بیرۆڕا هەیە و بە سەرتاسەری ئەو وڵاتە دا دابەش بوونە، رۆڵ وكاریگەری ئەو دامودەزگایانە وابەستەی بواری كاركردنیانە بۆ نموونە راند كۆرپۆریشن خاوەنی نفوزێكی زۆرە لە وەزارەتی بەرگری ئەمریكا ئەم دەزگایە زیاتر لە 1000 پسپۆڕی هەیە بودجەی ساڵانەی لە 100 ملیۆن زیاترە وسەرپەرشتی پەیمانگای تر دەكات وەكو پەیمانگای هدسۆن 1961 و پەیمانگای ئیربان 1968 كە بایەخ بە مەسەلەكانی سیاسەتی دەرەوە دەدەن، دەزگای ئەنتەرپرایز وهێرتیج نفوزێكی باشیان لە حكومەت كۆماری جۆرج بۆشی كوڕدا هەبووە، هەروەها ئەنجومەنی پەیوەندییە دەرەكییەكان 1921 پایەو رێزی تایبەتی هەیەو لێكۆڵینەوەو راسپاردەو پێشنیارەكانی بە بەردەوامی لە بەرچاو دەگیرێن .\n12:43 صaso wahabno comments