کوردستان - ویکیپیدیا، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد\nئەم وتارە سەبارەت بە کوردستان نووسراوە. بۆ بینینی وتارە هاوشێوەکان بڕوانە کوردستان (ڕوونکردنەوە).\nپۆتانەکان: 37°00′N 43°00′E / 37.000°N 43.000°E / 37.000; 43.000\nنەخشەی کوردستان لە ئاسمانەوە\nمێزۆپۆتامیای سەروو، لە ناو چیاکانی زاگرۆس، پێکدێت لە بەشەکانی خۆرھەڵاتی ئەناتۆلیا (زەوییە شاخاوییەکانی ئەرمەن) و خۆرھەڵاتی باشووری ئەناتۆلیا، باکوور و خۆرھەڵاتی باکووری سووریا، عێراقی باکوور، خۆراوا و خۆراوای باکووری ئێران.\nکوردستانی باکوور (تورکیا)\nکوردستانی باشوور (عێراق)\nکوردستانی ڕۆژھەڵات (ئێران)\nکوردستانی ڕۆژاوا (سووریا)\nکوردستانی سوور (ئازەربایجان)،(ئەرمەنستان)\n١٩٠٬٠٠٠–٣٩٠٬٠٠٠ کم٢–٥٠٠٬٠٠٠ کم٢\n(٧٤٬٠٠٠–١٥١٬٠٠٠ میل)[ژێدەر پێویستە]\n۷۰،۱۳۷،۶۴۴ کەس داڕێژە:Original research inline\nھەندێ لە شارەکانی کوردستان\nTLD پاوانی ئینتەرنێت\nکوردستان/ˌkʊɾdɪˈstɑːn/ ( گوێگرتن) (بە کوردیی باکووری: Kurdistan) بە واتای (وڵاتی کوردان) یان (خاکی کوردان) دێت ناوچەیەکە لە ڕۆژھەڵاتی ناوین کە زۆربەی دانیشتووانی کوردن، کوردستان دەکەوێتە خۆرھەڵاتی تورکیا (باکووری کوردستان)، باکووری عێراق (باشووری کوردستان)، باکووری خۆراوای ئێران (ڕۆژھەڵاتی کوردستان) و چەند پارچەیەک لە سووریا (ڕۆژاوای کوردستان) و ئازەربایجان و ئەرمەنستان، دیاریکردنی سنووری کوردستان یەکێکە لە دۆزە پڕ تەنگ و چەڵەمەکان، چونکە ئەو وڵاتانەی خاکی کوردستانیان داگیرکردووە وەک یەکەیەکی جوگرافی یان نەتەوەیی دان بەبوونی کورد دا نانێن، بەڵکو پتر بە ناوچە کوردنشینەکان ناوی دەبەن، لە ڕوانگەی ڕامیارییەوە، باشووری کوردستان و ڕۆژاوای کوردستان تەنیا بەشی کوردستانە کە بە شێوەی نێونەتەوەیی وەک پێکھاتەیەکی فیدراڵی سەربەخۆ لە عێراق و سووریا ناسراوە، کورد لە ئێراندا بە فەرمی وەک کەمایەتی ناسراون، بەڵام لە ڕووی خوێندن بە زمانی کوردی و مافەکانی دیکەی نەتەوایەتییەوە بێ بەشن.\n١.١ چەرخی کۆن\n١.٢ چەرخی نێوانی\n١.٣ چەرخی نوێ\n٢.١ میرنشینی عەیشانی\n٢.٢ میرنشینی ڕەوادی\n٢.٣ میرنشینی شەدادی\n٢.٤ میرنشینی حەسەنوەیی\n٢.٥ میرنشینی مەروانی\n٢.٦ میرنشینی عەننازی\n٢.٧ میرنشینی ھەزبانی\n٤ چاند و ھونەر\n٥.١ کەش و ھەوا\n٥.٥ گۆم و زرێچەکان\n٧ سروودی نیشتیمانی\n٩.١ خوێندنی باڵا\nلە سەردەمی کۆندا لەم ناوچەیەدا ھۆزەکانی گۆتی، حووری، مانناکان و مادەکان ژیاون. ژینگەی سەرەکی ھۆزی مانناکان باشوور و ڕۆژھەڵاتی زرێچەی ورمێ بووە، و دەتوانین بڵێین ناوچەی قەڵایچی لە دەوارندەوری ئێستای شاری بۆکان. لە سەردەمی داریووشی سێیەم و ئەسکەندەر، مادەکان ھاتنە ژێر فەرمانی پارسەکانەوە. پاشایەتی کاردۆخ (کاردۆکان) لە باشوور و باشووری ڕۆژھەڵاتی دەریاچەی وان کە دەکەوێتە نێوان پارسەکان و مێزۆپۆتامیا، کاتی لاوازبوونی ئیمپراتۆری ساسانی سەربەخۆ بوو و لە ١٨٩ی پێش زایین تا ٣٨٤ی پاش زایین حوکمڕانی دەکرد بەسەر باکووری مێزۆپۆتامیا و باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاناتۆلی. ڕۆمییەکان لەکاتی زۆرداری لە ڕۆژھەڵاتی ناویندا، بە سەر بەشێکی گەورەی ژینگەی کوردەکان، بەتایبەت بەشی ڕۆژاوا و باکووری کوردستان حوکمڕانیان ئەکرد. کاردۆخ بووە ناوچەیەکی باجدەری ڕۆم لە ساڵی ٦٦ی پێش زایین ھەتا ٣٨٤ی دوای زایین. کاردۆخ کەوتبووە ڕۆژھەڵاتی «سیلوان» کە شارێکە لە ڕۆژھەڵات و باشووری دیاربەکری ئەمڕۆکە. ھێندێ لە مێژووناسەکان نێوان کاردۆخ و ناوە ئەمڕۆیییەکانی کورد و کوردستان پێوەندی دەزانن. ھەڵبەت ھێندێکیش دژی ئەوەن؛ بەڵام لە زانستنامەی کۆلۆمبیادا ئەوە سەلمێندراوە.\nیەکێک لە کۆنترین بەڵگە دۆزراوەکان لە بەکارھێنانی وڵاتی کوردەکان، بەڵگەیەکی ئایینی مەسیحی سریانییە کە دەگەڕێتەوە بۆ چەرخی عەتیق، کە گێڕانەوەی گەڕانی قەشەیەکی خەڵکی ئاشوور، بە ناوی "ئابدیشۆ" دەکات بۆ ڕۆژھەڵاتی ناوین. کاتێ بەرەو ساسانیان دێت، لەسەر سنوور لێی دەپرسن کە لە کوێوە ھاتووی، وەڵام دەداتەوە کە دایک و بابم لە ھەزا بوون؛ کە ھەزا گوندێک بووە لە ئاشووردا. لە درێژەدا دەڵێت کە لەلایەن بێ دینەکانەوە لەو شوێنە دەرکراون و لە تامانۆن جێگیر بوون؛ کە وەک ئابادیشۆ دەڵێت، لە وڵاتی کوردەکاندا بووە. "تامانۆن" دەکەوێتە ڕاست سەر سنووری تورکیا و عێراقی ئێستا و ھەزا لە ١٢ کیلۆمەتری باشووری ڕۆژاوای شاری ھەولێری ئێستایە. لە جێگەیەکی دیکە ھەر لەم بەڵگەیەدا، لە ناوچەی خابوور، بە وڵاتی کوردەکان ناوبراوە.\nلە نیوەی سەدەی ١٠ی زایینیدا، ناوچەکە لە نێوان پەنج دەسەڵاتداریدا بەش کرا: لە باکووردا شەدادییەکان (٩٧٥ تا ١١٧٤ی زایینی، دەکەوێتە ئەرمەنیای ئێستا)، ڕەوادیدەکان (٩٥٥ تا ١٢٢١ی زایینی لە تەبرێز و مەراغەدا)، لە ڕۆژھەڵاتدا حەسنەوییەکان (٩٥٩ تا ١٠١٥ی زایینی) و ئانازییەکان یا عەیاران (٩٩٠ تا ١١١٦ی زایینی لە کرماشان و خانەقین) و لە ڕۆژاوادا مەروانییەکان (٩٩٠ تا ١٠٩٦ی زایینی لە دیاربەکر). لە سەدەی ١١دا ناوچەکە کەوتووەتە ژێر دەستی سەلجوقە تورکەکانەوە و لە سەدەی ١٣ بۆ ١٥ بە دەستی مەنگۆلەکانەوە دوای ئەوە کەوتووەتە ژێر دەسەڵاتی عوسمانییەکان تاکو جەنگی جیھانی یەکەم. لە چەرخی نێوانیدا، کوردستان کومەڵێک بوو لە ناوچە نیوە سەربەخۆکان کە بە ناوی «میرنشین» دەناسرێت، کە بە ڕوالەت لەژێر دەسەڵاتی سیاسی و ئایینی پاشا یان خەلیفەدا بوون. شیکراوەی مێژووی ئەم میرنشینانە و پێوەندیان لەگەڵ ھاوسێکانیان لە کتێبی «شەرەفنامە» لە نووسینی شەرەفخانی بەدلیسی (١٥٩٧) ھاتووە. میرنشینەکانی بابان، سۆران، بادینان و گەرمیان لە عێراقی ئەمڕۆکە، بۆتان و بدلیس لە تورکیا و موکریان و ئەردەڵان لە ئێراندا.\nکۆنترین بەڵگەیەک کە بەکارھێنانی ناوی کوردستان تێیدا دەسەلمێت، دەقێکی مێژوویی ئەرمەنیایە، کەسێک بە ناوی matteos urhayci نووسیوە. ئەو باسی شەڕێک دەکات و دەڵێ کە لە شوێنێک نزیکی ئامەد لە ١٠٦٢ لە کوردستان ڕوو دەدات. بەڵگەی دووھەم پەراوێزێکە لە ئینجیلێکی دەستنووسراوەی ئەرمەنی کە لە ١٢٠٠ی زایینیدا نووسراوە:\n«Let Christ-God bless Khoja Hovhanes Mughdusi, from Kurdistan, who made a pilgrimage to Jerusalem and took the holy Gospels from the aliens»\nسێیەم بەڵگەی بەکارھێنانی وشەی کوردستان، لە نوزھات ئەل قلوب حەمدوڵڵا موستەوفی (١٣٤٠ی زایینی) بینراوە.\nنەخشەی کوردستان لە سەردەمی عوسمانی\nلە سەدەی ١٦ی زایینی، دوای شەڕە خاچپەرستییەکان، ناوچە کوردنشینەکان، لە نێوان سەفەوییەکان و عوسمانییەکان بەشکرا. زۆربەی پرۆسەی دابەشکردنی کوردستان، دوابەدوای شەڕی چاڵدێران لە ١٥١٤ی زایینیدا ڕوویدا کە دواتر تەنھا بە ڕواڵەت، لە گرێبەستی زوھاب (زەھاب، قەسرشیرین) لە ساڵی ١٦٣٩دا بە فەرمی کرا. لەکاتی شەڕی جیھانی یەکەم، زۆربەی کوردەکان لە پارێزگای کوردستان و لەسەر سنووری عوسمانییەکان بوون. دوای لەیەکبوونەوەی ئیمپراتوری عوسمانییەکان، ھێزە یەکگرتووکان (واتە وڵاتانی: فەڕەنسا، بەریتانیا، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، ئیتالیا و ژاپۆن)، بڕیاریاندا لەسەر سنووری پێشووی عوسمانی، چەند وڵاتێکی نوێ دامەزرێنن. بەپێی پەیمانی سێڤر، کوردستان و ئەرمەنیاش یەکێک بوون لەم وڵاتانە. بەھەر شێوە، دوای داگیرکردنەوەی ناوچەکە لەلایەن ھێزەکانی ئاتاتورک، ھێزە یەکگرتووکان لەگەڵ پەیمانی لۆزان ڕێککەوتن و سنوورە نوێکانی کۆماری تورکیا دیاریکرا و کوردەکان بێ ناوچەیەکی سەربەخۆ مانەوە. بەشێکی لە ناوچە کوردنشینەکان کەوتە ناو سنووری نوێی تورکیاوە و بەشێکی دیکەی لکێندرا بە سووریا و عێراق کە لەژێر دەسەڵاتی فەڕانسا و بەریتانیا بوون.\nلە کۆتایی شەڕی کەنداودا، ھێزە یەکگرتووەکان ناوچەیەکی قەدەغەیان بۆ فڕۆکەکان دامەزراند. ئەمە بووە ھۆی ئەوەی بەشی باشووری کوردستان کە دەکەوێتەوە باکووری عێراق بتوانێ لە ساڵی ١٩٩٢دا ناوچەیەکی سەربەخۆ دامەزرێنێت کە دەسەڵاتی ناوخۆ و پاڕلەمانی ھەیە.\nمیرنشینە کوردەکان لە ساڵی ١٨٣٥\n٣٠٠–٣٥٠ک / ٩١٢–٩٦١ز لە ناوچەکانی ڕۆژاوای ھەرێمی چیاکان لە نەھاوەند و دینەوەر و ھەمەدان و سامنان ھەتا سنووری ئازربایجان. لە دیارترین میرەکانیان ونداد و غانم.\n(دەوروبەری ٣٣٧–٤٦٣ک/٩٤٨–١٠٧١ز) لە شارەکانی مەراغە و تەورێز و ئەردەبیل و ورمێ و خوی و سەلماس… ھتد، بەناوبانگترین میرەکانیان محەممەد کوڕی حوسێن ڕەوادی و ئەبو ھەیجای ڕەوادی و مەمەلانی ڕەوادی.\n٣٤٠–٥٩٥ک/٩٥١–١١٩٨ز لە ھەرێمی ئاران لە شارەکانی بەردەعە و دبیل و گەنجە و باکو چەند شار و ناوچەیەکی دیکە. میرنشینی شەدادی ھەرچەندە لەلایەن سەلجوقییەکانەوە لاوازکراوە بەڵام ھەتا وەکو ساڵی ٥٩٥–١١٩٨ز لە شاری ئانی ھەر مابوو. لە دیارترین میرەکانیان محمەد کوڕی شەداد و فەزلون و ئەبولئەسوار و چەندانی دیکە. کە سەربەخۆبوون و دراوی تایبەتی میرنشینەتیان لێداوە.\n٣٤٨–٤٠٦ک/ ٩٥٩–١٠١٥ز لە ناوچەکانی شارەزوور و شاپورخواست واتا لوڕستان و دینەوەر و ھەمەدان و شوێن و شاری دیکە فەرمانڕەواییان کردووە. لە میرە بەناوبانگەکانیان، حەسەنوەیھی کوڕی حوسێنی کوردی و میر بەدر کوڕی حەسەنوەیی کە یەکێکە لە ھەرە میرە بەناوبانگەکانی کوردان، لە سەدەکانی ناوەڕاستدا کاری زۆر دیاری لەماوەی فەرمانڕەوایەتییەکەیدا کردووە و دراوی تایبەتی لێداوە.\n٣٧٣–٤٨٩ک/٩٨٣–١٠٩٦ز لە کوردستانی ناوەڕاست و باکوور لە دیاربەکر شارەکانی میاخارتین و ماردین و ئامەد و خەڵات و بەدلیس و ناوچەی دیکە فەرمانڕەواییان کردووە. دامەزرێنەری میرنشینەکە میر باد کوڕی دۆستەکی کوردییە ھەروەھا میر مومەھەد ئەلدەولە و میر نەسرولدەولە و ئەحمەد کوڕی مەروانی کوردی کە بەناوبانگترین میری کوردییە، زیاتر لەپەنجا ساڵ میرایەتی کردووە و دەسەڵاتەکەی وەک دەوڵەت ناسراوە لەلایەن دەوڵەتانی عەباسی و بوەیھی و فاتمی و بیزێنتی و سەلجوقییەکان دانی پێدانراوە. زۆر کاری گرینگ لە ئاوەدانی و بووژانەوەی ژیانی کۆمەڵایەتی و ئابووری لەو ناوچەیەی کوردستاندا ئەنجامدراوە. لە زۆربەی شارەکاندا دراوی میرنشینییەکە لێدراوە.\n٣٨١–٥١١ ک /٩٩١–١١١٧ز ئەم میرنشینییە لە ناوچەی حەلوان لەلایەن کوردەکانی شازەنجانییەوە دامەزراوە دواتر دەسەڵاتی فراوان بووە و لە شارەکانی ئەسەد ئاباد و داقوق و ئاوەدانی دیکە دەسەڵاتەکەی پەرەی سەندووە. لە میرە بەناوبانگەکانیان، میر ئەبولفەتح محەممەد کوڕی عەنناز و میر حسام ئەلدەولە و ئەبو شوک و میر سوورخاب کوڕی بەدر.\n٣٤٧ – ٥٣٤ /١٠٤٦ – ١١٣٩ز لە شاری ھەولێر دەرکەوتووە، سەرجەم ناوچەکانی دەوروبەری ھەولێری فەرمانڕەوایەتی کردووە، لەبەناوبانگترین میرەکانیان عیسا کوڕی موسای ھەزبانی و میر ئەبولحەسەنی کوڕی موسکی ھەزبانی. لە دوای ھاتنی سەلجوقییەکان زۆربەی میرنشینییە کوردییەکان پووکانەوە و بەرەو نەمان چوون، بەڵام ڕۆڵی کورد ھەر لەبرەودابوو لەشەڕی بەناوبانگی ملازگرددا کورد ھاوکاری سەلجوقییەکانی کردووە کە سەرکەوتن بەسەر ڕۆمەکاندا.\nلە سەروبەندی ھاتنی مەغۆلەکاندا کوردستان ڕووبەرووی وێرانکاری و زیانی زۆر بۆوە، چونکە ھەم ھەرێمە کوردییەکان بۆ مەغۆلییەکان گرنگ بوون، ھەم دەکەوتە سەر ڕێیان بۆ بەغداو شام، بۆیە کوردستان لەسەدەی ٧ک / ١٣ز زۆرترین زیانی بەرکەوت. لە ماوەی دەسەڵاتدارییەتی ھێزە داگیرکەرەکانی کوردستاندا وێڕای زەبر و زەنگی زۆر بەڵام دەسەڵاتی سیاسی لە کوردستاندا بەتەواوەتی لەناونەچوو، چەندان میرنشین و دەسەڵاتدارییەتی کوردی لە ناوچە جیاجیاکانی کوردستاندا فەرمانڕەواییان دەکرد و ھێزەکانی جەلائیری و تەیموری و قەرەئۆینلو… ھتد. کوردستانیان کردبووە مەیدانی شەڕو ململانێ، تا دەرکەوتنی عوسمانییەکان و شەڕی چاڵدێران ١٥١٤ز، کە میر شەرەفخانی بەدلیسی لە پەرتووکی شەرەفنامەدا زانیاری گرینگی لەسەر ئەو دەسەڵاتدارییەتییەی کوردان تۆمارکردووە.\nوتاری سەرەکی: دانیشتووانی کورد\nنەخشەی کوردستان لە میسر لەلایەن ئێلیاس مۆدێرن پرێسەوە کێشراوە\nنەخشەی کوردستان لە ئێران لەلایەن محەممەد ڕەزا حافزنیا کێشراوە\nکورد کۆمەڵێک خەڵکی دانیشتووی ڕۆژھەڵاتی ناوینە و ئەو شوێنەی تێیدا دەژین ناوچەیەکی ھەم بەرز و نزمە، کە ڕووبەرەکەی بەلایەنی کەمەوە ٥٠٠،٠٠٠ کیلۆمەتری چوارگۆشە دەبێت.  کوردەکانی کوردستان لە وڵاتانی ئێران، تورکیا و سووریا و بەشێکی بچووک لە لوبنان و ئەرمەنیا و ئازەربایجان و گورجستان و ڕووسیا دابەشکراون.  وشەی «کورد» تەنھا لە چەن وڵات بە شێوەی فەرمی بەکاردێت؛ تورکیا پێیان دەڵێت تورکی شاخی و لەھەمان کاتدا ئێرانی پێیان دەڵێن ئێرانی چیانشین. کوردەکان بە لقێک لە زمانە ھیندوئەورووپایییەکان قسەدەکەن کە زمانی کوردی ناوە؛ ئەگەرچی ناوچەکە، عەرەب و ئەرمەنی، ئاشووری و ئازەری، فارس و تورک و تورکمانیشی تێدایە. زۆربەی کوردەکان موسڵمانن بەڵام ئێزیدی، مەسیحی و جوولەکەش لە کوردستاندا دەژین.\nنەورۆزی ٢٠١٩ لە سنە\nچاندی کوردی کۆمەڵێک جیاکەرەوەی کلتوریی تایبەت بە کوردانە. چاندی کوردی میراتی ئەو گەلە جیاوازانەیە کە کوردەکانی ئەمڕۆ و کۆمەڵگەکەیان پێکھێناوە، بەڵام بە گشتی دوو چینی ناوچەیی (حۆرانییەکان) و ئێرانییە کۆنەکان (میدییەکان). لەناو دراوسێکانیا، چاندی کوردی زۆرتر نزیکە لە کلتوری ئێرانییەوە. بۆ نموونە جەژنی نەورۆز کە یەکەم ڕۆژی ساڵە، کە لە ٢١ی ئازاردا ئاھەنگی بۆ دەگێڕن کە یەکەم ڕۆژی مانگی خاکەلێوەی کوردی و یەکەم ڕۆژی بەھاریشە.\nھەر لە کۆنەوە گۆرانیبێژە کوردەکان بەسەر سێ جۆری کلاسیکی دا دابەشبوون: چیڕۆکبێژ، سترانبێژ و دەنگبێژ.\nمووسیقای تایبەت بە دەباری شازادە کوردەکان نەبووە، لەبری ئەوە، مووسیقا لە دانیشتنی شەوانەدا پێشکەش کراوە. چەند شێوازێکی مووسیقا لەسەر ئەم جۆرانە دانراون. زۆربەی گۆرانییەکان لە سروشتیاندا ئەفسانەن، بۆ نموونە لاوک کە ھۆنراوەی قارەمانێتییە و چیڕۆکی قارەمانە کوردەکانی ڕابردوو، وەک سەڵاحەدین، دەگێڕێتەوە. حەیرانیش ھۆنراوەی خۆشەویستییە کە باس لە ئازارەکانی دابڕان و خۆشەویستی بێ ئەنجام دەکات. لاوژەش شێوازێکی مووسیقای ئایینییە و پایزۆکیش ئەو گۆرانییانەن کە بەتایبەتی لە پاییزاندا ئەوترێن. گۆرانی خۆشەویستی، ئاھەنگ و ھۆنراوەی وروژێنەر و گۆرانی تایبەت بە کار وفرمان.\nخەرەندی ڕواندز لە باشووری کوردستان\nوەک ئەوەی لە زانستنامەی بریتانیکادا نووسراوە، ڕووبەری کوردستان نزیکەی ١٩٠٫٠٠٠ کیلۆمەتری چوارگۆشە دەبێت و شارە گرینگەکانی لە بەشی تورکیادا ئامەد، بدلیس و وان؛ لە بەشی عێراقدا ھەولێر و سلێمانی؛ لە بەشی ئێراندا کرماشان، سنە و مەھاباد. وەک «زانستنامەی ئیسلام» دەڵێت، لە ڕووبەری ٣٩٢٫٠٠٠ کیلۆمەتری چوارگۆشە، ١٩٢٫٠٠٠کیلۆمەتری لە تورکیا، ١٢٥٫٠٠٠کیلۆمەتری لە ئێران، ٦٥، ٠٠٠ کیلۆمەتری لە عێراق و ١٢٫٠٠٠ لە سووریادایە. کوردستان لە ئێراندا پارێزگای کوردستان و زۆربەی پارێزگاکانی ئازەربایجانی ڕۆژاوا، کرماشان، ئیلام و لوڕستانی لە خۆ دەگرێت. کوردستان لە عێراقدا بە شەش بەش دابەشکراوە، سێ لەوانە و بەشێک لەوانی دیکەش ئێستا لەژێر دەسەڵاتی حکوومەتی ھەرێمی کوردستاندایە. کوردستانی سووریا لە ڕۆژھەڵاتی ئەم وڵاتەدایە و بەشێکی زۆری کەوتووەتە پارێزگای ئەل ھەساخ. شارە گەورەکانی ئەم بەشە قامیشلۆ و حەسەکە.\nھاوینی گەرم و زستانی زۆر سارد و بەفری زۆر، تایبەتمەندی ئەم ناوچەیە، و لەگەڵ ئەمەش زۆربەی بەشەکانی ئەم ناوچە بەھرەدارن و لە درێژەی مێژوودا شوێنی ھەناردنی دانەوێڵە و ئاژەڵ بووە. ئاستی بارین لە نێوان ٢٠٠ تا ٤٠٠ میلیمەتر لە ساڵدا، لە تەختایی و دەشتەکان و ٧٠٠ تا ٣٫٠٠٠ میلیمەتر لە بەرزایییەکاندایە.\nکوردستان ناوچەیەکی شاخاوییە بە کەش و ھەوای سارد؛ بەڵام بارینی ئەوەندەی ھەیە کە دارستان پەرە بسێنێت. بە سەرجەم مێرگ و دارستانەوە کوردستان، ١٦٠٫٠٠٠ کیلۆمەتری چوارگۆشەیی سەوزایی تێدایە؛ کاج، سنەوبەر، بەڕوو، چنار، شۆڕەبی و سپیدار زۆرینەی جۆرەکانی دارن لە کوردستاندا.\nچیا ھێما و تایبەتمەندییەکی جۆگرافی ژیانی کوردەکانە؛ ھەر بۆیە گوتراوە: "کورد دۆستێکی نییە، جگە لە چیا"، "Kurds have no friends but the mountains". چیاکانی جوودی و ئارارات (کە لە فۆلکلۆری کوردیدا دیارن)، زاگرۆس، شینگەر، قەندیل، شاھۆ، پیرمەگروون، سەفین، شیرین و حەمرین، ناسیاوترین کێوەکانی کوردستانن.\nبەرزایییەکان و چیاکانی کوردستان کە بارینی باران و بەفری زۆری تێدا ڕوو دەدات، وەک سەرچاوەی ڕووبارەکانی نێزیک خۆی و ڕۆژھەڵاتی ناوینن، یەکێکن لە سەرچاوەکانی دیجلە و فورات و ژمارەیەکی زۆر ڕووبارە بچووکەکان وەک خابوور، ئاراز، کەرخە و سفیدڕوود. ئەو ڕووبارانەی کە گرینگایەتی مێژووییان ھەیە بۆ کوردان، ئاراز، خابوور، زابی گەورە، سیراون، جەغەتوو و زەھاب. ئەم ڕووبارانە کە لە بەرزایی سێ تا چوار ھەزار مەتر بەرزتر لە ئاستی دەریادان، وەک سەرچاوەی ئاو و سەرچاوەی وەرگرتنی وزە بەکاردێن بە دانانی ئاوبەند و تۆرباین؛ عێراق و سووریا لە زۆربەی ڕووبارە سەرەکییەکان ئەوەیان کردووە و تورکیا بەشێوەیەکی بەرفراوان ئەوەی کردووە.\nکوردستان ھەتا زرێچەی ورمێ لە ئێراندا، لە ڕۆژھەڵاتەوە درێژەی ھەیە و لە لای ڕۆژاوا ناوچە نیوە کوردنشینەکان تا قەراغی دەریای ناوین درێژەی ھەیە. دەریاچەی وان لە کوردستاندا گەورەترین زرێچەی ناو تورکیایە و لە ڕۆژھەڵاتی ناویندا تەنھا زرێچەی ورمێ لە وان گەورەترە؛ ئەم گەورەتربوونە ھەڵبەت تەنیا لە بواری ڕووبەردایە و لە قووڵبوونی ئاو، وان لە ئاستی بەرزتردایە. زرێچەی ورمێ، وان، زرێچەی زرێبار (ڕۆژاوای مەریوان) و زرێچەی دوکان (نزیکی شاری سلێمانی)، لەلایەن گەڕیارانەوە سەردان دەکرێت.\nسەرچاوە بن زەوییەکانی کوردستان خەڵووز، مس، زێڕ، ئاسن، بەردی کەڵس (کە بۆ دروستکردنی چیمەنتۆ بەکاردێت)، مەڕمەڕ و زینک. گەورەترین سەرچاوەی بەردی گۆگرد لە جیھاندا، کەوتووەتە باشووری ڕۆژھەڵاتی ھەولێر.\nحکوومەتی ھەرێمی کوردستان، نەوتی کوردستانی ٤٥ بلیۆن بۆشکە مەزەندە کردووە کە بەمە کوردستان دەبێتە شەشەمین وڵاتی جیھان. حکوومەتی ھەرێم، لە تەممووزی ٢٠٠٧دا داوای لە کۆمپانیا بیانییەکان کرد تاکوو یارمەتی بدەن لە بەڕێخستنی ٤٠ دەموودەستگای ھەناردنی نەوت، بە ھیوای بردنە سەرەوەی دەسکەوتی نەوت تا ڕۆژی ١ ملیۆن بۆشکە. لە دوای داواکاری حکوومەتی ھەرێمی کوردستان و بەھۆی چاک بوونی بارودۆخی ئاسایش لە ناوچە کودنشینەکانی عێراق، چەندین کۆمپانیای گەورەی نەوتی جیھانی وەکوو ئێکسۆن مۆبیل و شێڵ ڕوویان لە کوردستان کرد.\nوتاری سەرەکی: ئاڵای کوردستان\nھەموو گەلانی سەر ڕووی ئەم زەمینە، ئەوانەی سەربەستن یان بە شێوەیەکی فیدڕال دەژین خاوەنی ئاڵای خۆیانن، ئاڵای کوردستانیش ئاڵای کوردستانی فیدرالە و لە تەواوی ئەو ناوچانەی لەژێر دەسەڵاتی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان دان، لە داموو دەزگا حکومییەکان و ڕێکخراوە ڕەسمییەکان شەکاوەیە.\nئاڵای کوردستان پێکھاتووە لە سێ ڕەنگ، دروشمێک لە ناوەندی. لە لاکێشەی ئاسۆیی پێکھاتووە، لاکێشەی سەرەوە ڕەنگی سوورە، ئەوەی ناوەند ڕەنگی سپییە، و لاکێشەی خوارەوە ڕەنگی سەوزە. بەرینایی ئاڵا دوو لەسەر سێی درێژایییەکەیەتی. دروشمی نەتەوەیی ئاڵای کوردستان خۆری زێڕینە، ئەم خۆرە ٢١ پەڕ (تیشک) ی یەکسان و ھاوشێوەی ھەیە. خۆرەکە دەبێ ڕێک لە چەق (ناوەندی) ئاڵای کورستان جێگیر بێت.\nوتاری سەرەکی: ئەی ڕەقیب\nسروودی ئەی ڕەقیب کە لەلایەن یوونس ڕەئووف ناسراو بە دڵدار لە ساڵی ١٩٤٠ دانراوە، ئەو کاتی لە زیندان بوون ئەم ھۆنراوەیەی داناوە. ئەی ڕەقیب یەکەم جار لە سەردەمی کۆماری کوردستان بووە بە سروودی نیشتمانی کوردستان. لە دوای پێکھاتنی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان، ئەم ھۆنراوەیە بووە بە سروودی نیشتمانی کوردستانی عێراق.\nئەی ڕەقیب ھەر ماوە قەومی کورد زمان\nلاوی کورد ھەستایە سەر پێ وەک دلێر\nئێمە ڕۆڵەی میدیا و کەیخوسرەوین\nلاوی کورد ھەر حازر و ئامادەیە\nوتار سەرەکییەکان: پێشمەرگە و گەریلا\nنیشانی سەربازی پێشمەرگە لە باشووری کوردستان\nپێشمەرگە وشەیەکی کوردییە بۆ شەڕکەرە کوردەکان کە ھەندێک بە شەڕکەرانی ئازادی ناویان دەبەن. وشەکە بە مانای «ئەوانەی کە ڕووبەڕووی مردن دەبنەوە» دێت و ھێزەکانی پێشمەرگەی کوردستان بە نزیکەیی لەو کاتەوە ھەیە کە جووڵانەوەی کوردەکان بۆ سەربەخۆیی لە سەرەتای ساڵانی ١٩٢٠ دا دەستی پێکردووە، ئەمەش دوا بەدوای ڕووخانی ھەردوو ئیمپراتۆری عوسمانی و قاجاری کە ناوچەکانی کوردستان لەژێردەستیاندا بوو. ھێزەکانی پێشمەرگە ڕۆڵێکی بەرچاویان بینی لەگەڵ ھێزی ھاوپەیمانان لە شەڕی دژی حکوومەتی بەعس لە عێراق. پێشمەرگە لە پێش دەستپێکردنی شەڕ لەگەڵ حکوومەتی بەعسیش ھەر بوونی ھەبوو. لە سەردەمی کۆماری مەھاباد، پێشمەرگە وەکوو سوپای حکوومەت بوو.\nھەتا ساڵی ٢٠١١ی زایینی تەنیا وڵاتێک کە بە ڕەسمی زمانی کوردی تێیدا دەخوێندرا عێراق بوو کە ئەویش بۆ خۆی لە ساڵی ٢٠٠٣ەوە دەستی پێ کردبوو و پێش ئەوە لە ھەمووی ئاستەکاندا ھەر بە زمانی عەرەبی وانە دەگوترایەوە. لە ئێراندا بەپێی دەستووری بنەڕەتی (قانوونی ئەساسی) زمانی کوردی وەکوو زمانی ناوچەیی پێناسە کراوە و لە ھەندێک شوێندا دەخوێندارێ و لە ھەندێکی دیکە نا. لە تورکیا ھەتا ساڵی ٢٠٠٩ تەنانەت قسەکردن بە زمانی کوردی قەدەغە بوو بەڵام لە ساڵی ٢٠١١ەوە وانەیەک بە زمانی کوردی بۆ مندڵانی پلەی شەش دیاری کرا کە ئەگەر پێیان خۆش بێت دەتوانن ھەڵیبژێرن و بیخوێنن. لە سووریا لە دوای شۆڕەشەکانی بەھاری عەرەبی لە ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتی کوردەکان، بزووتنەوەیەک بۆ فێرکاری کوردی دەستی پێکرد و زۆر کەس لە منداڵان و گەورەساڵان کەوتنە ژێر بەرنامەکانی فێرکاری کوردی.\nلە دوای ھاتنی زانستە مۆدێرنەکان بۆ وڵاتانی ڕۆژھەڵاتی ناوین، چەندین زانکۆ لە جێ جۆر بە جۆرەکانی کوردستاندا کرایەوە. بەڵام ھەتا ئێستاش ھیچکام لەم زانکۆگەلە جگە لە کۆرسی زمانی کوردی، ھیچ وانەیەک بە زمانی کوردی ناڵێنەوە. ئەم زانکۆگەلە بەپێی ئەوە کە کەوتوونەتە کام وڵاتەوە، وانەکانیان بە زمانی فەرمی ئەو وڵاتە (وەکوو: فارسی، عەرەبی و تورکی) یان زمانی ئینگلیزی دەڵێنەوە.\n^ "Kurdistan – Definitions from Dictionary.com". Archived from the original on ٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١٢. Retrieved 2007-10-21. Check date values in: |archive-date= (help)\n^ "The Kurdish population". Fondation-Institut kurde de Paris. 20 December 2016. Archived from the original on ٢ی حوزەیرانی ٢٠١٩. Retrieved 2017-10-15. Check date values in: |archive-date= (help)\n^ بەپێی مەزەندەکردنی فاکتبووکی سی ئای ئەی، دانیشتووانەکەی ١٤٫٥ ملیۆن لە تورکیایە، ٦ ملیۆن لە ئێران، نزیکەی ٥ بۆ ٦ ملیۆن لە عێراق، کەمتر لە ٢ ملیۆن کە سووریایە، کە نزیکەی ٢٨ ملیۆن کورد زیادی کردووە لەم وڵاتانە مەزەندەکردنی فاکتبووکی سی ئای ئەی ٢٠١٤؛ تورکیا: "کورد %١٨ [لە ٨١٫٦ ملیۆن]" ئێران: "کورد %١٠ [لە ٨٠٫٨ ملیۆن]" عێراق: "کورد %١٥–%٢٠ [لە ٣٢٫٦ ملیۆن]" سووریا: "کورد، ئەرمەنی، و ئەوانی دیکە %٩٫٧ [لە ١٧٫٩ ملیۆن]".\n^ "kurdistanica:ڕەگەزی کورد". Archived from the original on ١١ی شوباتی ٢٠١٧. Retrieved ١٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨. Check date values in: |access-date=, |archive-date= (help)\n^ "زانستنامەی سەرھێلی بریتانیکا". Archived from the original on ٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٠٦. Retrieved ٢٩ی ئایاری ٢٠١٠. Check date values in: |access-date=, |archive-date= (help)\n^ Rawlinson, George, The Seven Great Monarchies Of The Ancient Eastern World, Vol 7, 1871.\n^ "زانستنامەی کۆلۆمبیا، وتاری کوردەکان". Archived from the original on ١٧ی حوزەیرانی ٢٠١٠. Retrieved ٢٩ی ئایاری ٢٠١٠. Check date values in: |access-date=, |archive-date= (help)\n^ the longman encyclopedia page 584 kurdistan\n^ "شەرەفنامە: مێژووی نەتەوەی کورد". Archived from the original on ٢٨ی ئابی ٢٠١٧. Retrieved ١٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨. Check date values in: |access-date=, |archive-date= (help)\n^ Matt'eos Urhayec'i, (Armenian)Ժամանակագրություն (Chronicle), ed. by M. Melik-Adamyan et al. , Erevan, 1991. (p.156)\n^ G. Asatrian, Prolegomena to the Study of the Kurds, Iran and the Caucasus, Vol.13, pp.1-58, 2009. (see p.19)\n^ G. Asatrian, Prolegomena to the Study of the Kurds, Iran and the Caucasus, Vol.13, pp.1-58, 2009. (p.20)\n^ G. Asatrian, Prolegomena to the Study of the Kurds, Iran and the Caucasus, Vol.13, pp.1-58, 2009. (see p.20)\n^ C. Dahlman, The Political Geography of Kurdistan, Eurasian Geography and Economics, Vol.43, No.4, pp.271–299, 2002.\n^ ڕۆحانی, کەماڵ (2019). کورد و کوردستان لە ڕێڕەوی مێژوودا. تاران: ئاراس. pp. ١٩٨،١٩٩. ISBN 978-622-6278-31-0 Check |isbn= value: checksum (help).\n^ کوچوک, دوکتۆر یاڵچین (2000). چیرۆکی ژیان دووبارە و بیرەوەرییه‌کان عەبدوڵڵا ئۆجەلان. تاران. pp. ٣٥. ISBN 964-6516-13-0.\n^ مەردۆخ, شێخ محەممەد (2000). کوردستان. تاران: کا ڕەنگ. ISBN 964-6730-08-6.\n^ ڕۆحانی, کەماڵ (2019). کورد و کوردستان لە ڕێڕەوی مێژوودا. تاران: ئاراس. pp. ٢٤٩،٢٨٣،٣٩١،٤٦٣،٤٧٧،٤٧٨،٤٨٠،٤٨١. ISBN 978-622-6278-31-0 Check |isbn= value: checksum (help).\n^ کوچوک, دوکتۆر یاڵچین (2000). چیرۆکی ژیان دووبارە و بیرەوەرییه‌کان عەبدوڵڵا ئۆجەلان. تاران. pp. ١١. ISBN 964-6516-13-0.\nکۆمنزی ویکیمیدیا، میدیای پەیوەندیدار بە کوردستان تێدایە.\nئەم وتارە لەسەر وەشانی ١٠ی شوباتی ٢٠١٧ بووە بە وتارێکی باش (بەراوردکردن بە ئێستا • پەڕەی لێدوان • پەڕەی پاڵاوتن)\nوەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=کوردستان&oldid=950845»\nبزووتنەوەی سەربەخۆیی کوردستان\nئەم پەڕەیە دواجار لە ١٢:٢١ی ٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ نوێ کراوەتەوە.


بەپێی شێوازی وەستانی یاریزانەكان لە دوایین ڕاهێنانی پاریس سانجێرمان، پۆچتینۆ-ی ڕاهێنەر بۆ یارییەكەی مانچستەر سیتی چوار گۆڕانكاری كردووە.\nئەمشەو كاتژمێر 10:00 یانەی پاریس سانجێرمان-ی فەرەنسی لە گەڕی دووەمی قۆناغی كۆمەڵەكانی چامپیۆنز لیگ میوانداری مانچستەر سیتی-ی ئینگلیزی دەكات.\nلەدوایین مەشق و ڕاهێنانی پاریسدا، پۆچتینۆ-ی ڕاهێنەر بە دیاریكردنی تیمی سەرەكی و تیمی یەدەگ لە ڕاهێنانەكاندا، پێكهاتەی سەرەكی ئاشكراكردووە.\nڕاگەیاندنەكان ئاماژە بەوە دەدەن، چوار گۆڕانكاری لە پێكهاتەی پاریس-دا كراوە، كە ئەوانیش بەشداریكردنی دۆناروما-ی گۆڵچییە لە بری كایلۆر ناڤاس، گەڕانەوەی هەردوو یاریزان ماركۆ ڤیراتی و لیۆنێل مێسی بۆ پێكهاتەی سەرەكی و هەروەها بەشداریكردنی نۆنۆ مێندێز بەشێوەیەكی سەرەكی.\n(ڤیدیۆ) یۆڤانتۆس لە سامپدۆریای بردەوە\nبۆ جاری دووەم لەسەریەك، یانەی یۆڤانتۆس توانی سەركەوتن بەدەستبهێنێت و ئەمجارە لە یاریگای خۆی سێ بە دوو لە…\n(ڤیدیۆ) ڕیاڵ مەدرید بە یەکەم بردنەوەی 2021 گەڕایەوە لوتکەی لالیگا\nئەمشەو، شەممە لە چوارچێوەی ڕوبەڕوبوونەوەکانی هەفتەی 17ی خولی پلە یەکی ئیسپانیا، یانەی ڕیاڵ مەدرید بردنەوەی بەرانبەر سێلتا ڤیگۆ…


سه‌رۆكی هه‌رێم و سه‌رۆكی حكومه‌تی كوردستان به‌یه‌ك ئاڕاسته به‌ره‌و كوردستانێكی به‌هێز ..\n2018-12-20 [02:11 AM]\nهه‌رێمی كوردستان له ماوه‌ی چوار ساڵی رابردوویی كابینه‌ی هه‌شته‌می هه‌رێمی كوردستان رووبه‌رووی چه‌ندین كێشه‌ی گه‌وره ل نێویاندا " شه‌رٍی تیرۆر، هاتنی لێشاویی ئاواره‌كان ، قه‌یرانی دارایی و گه‌مارۆیی دارایی و دابه‌زینی نرخی نه‌وت و پیلانی سڕینه‌وه‌ی وڵاتانی ئیقلیمی و نێو خۆیی بۆوه " ، كه ئه‌گه‌ر به حیكمه‌ت و سه‌ركردایه‌تی سیاسی كورد و به‌تایبه‌ت به‌رێز نێچیرڤان بارزانی سه‌رۆكی حكومه‌تی كوردستان نه‌بوایه ده‌ربازله‌و هه‌موو كێشه وبه‌ربه‌ستانه مه‌حاڵ بوو ، له ماوه‌ی داهاتوودا، هه‌رێمی كوردستان له‌لایه‌ن رێزدار نێچیرڤان بارزانی و مه‌سروور بارزانیی به‌ره‌و قۆناغێكی تر ده‌وڵه‌تداری هه‌نگاو ده‌نێ و هه‌موو چاوه‌روانییه‌كان به‌و ئاراسته‌یه ده‌روات كه حكومه‌ت و كوردستانێكی به‌هێز له گشت بواره‌كاندا بونیات بنرێت .\nپارتی دیموكراتی كوردستان به رابه‌رایه‌تیی پێشمه‌رگه،سه‌رۆك مسعود بارزانیی ، رووبه‌رووی چه‌ندین پیلانگێری گه‌وره و قرژێر بۆوه كه ئه‌گه‌ر به حیكمه‌ت و كارێزمایی به‌رێزیان نه‌بوایه ، ده‌ربازبوون و پوچه‌ڵكردنه‌وه‌ی لوغم و پیلانگێرییه‌كان مه‌حاڵ بوو، له ماوه‌ی چوار ساڵی ڕابردوو، كه سه‌ره‌ڕای هه‌موو ئه‌و نه‌هامه‌تی و كێشه سیاسی و سه‌ربازی و ئابووریه‌ی ڕووی له هه‌رێمی كوردستان كرد، پارتی دیموكراتی كوردستان به پێچه‌وانه‌ی حزبه‌كانی تر، كه‌وته ژێر به‌رپرسیاریه‌تێكی یه‌كجار گه‌وره، چونكه زۆربه‌ی حزبه‌كان كه به‌شدار بوون له پێكهێنانی حكوومه‌تی بنكه‌فراوانی پێشوو، پارتی دیموكراتی كوردستان و حكوومه‌تیان له نیوه ڕێگای تونێلێكی تاریك و سه‌ختدا به‌جێهێشت و ڕوویان له گه‌لی كورد وه‌رگێڕا، كه گه‌یشتن به ڕووناكی و سه‌ركه‌وتن به‌سه‌ر دۆخه‌كه‌دا تا ڕاده‌یه‌كی زۆر ئه‌سته‌م بوو، هه‌ر بۆیه‌ش گه‌لی كورد له‌م ساته‌دا تاكه ئومێدیان بۆ ده‌ربازبوون له‌و هه‌موو كێشه ئاڵۆزانه دا پارتی دیموكراتی كوردستان بوو، كه دواتر پارتی توانی به‌هه‌وڵی گه‌لی كورد و جه‌نابی سه‌رۆك و هه‌روه‌ها سه‌رۆكی حكوومه‌ت، ئه‌م قۆناغه سه‌خته تێپه‌ڕێنن و دیسانه‌وه ببنه جێگای متمانه‌ی گه‌لی كورد، بۆیه له ئێستادا پارتی ده‌یه‌وێت له پێكهێنانی حكوومه‌تی ئاینده‌دا ئه‌م ئه‌زموونه‌ی پێشوو كه حكوومه‌تی بنكه‌فراوان و شان ته‌كاندنی حزبه‌كان بوو له به‌رپرسیاریه‌تی دووباره نه‌كاته‌وه، بۆیه پارتی ئه‌م جاره له پێكهێنانی حكوومه‌تی ئاینده‌دا زۆر جه‌خت له‌سه‌ر ئه‌و خاڵه ده‌كاته‌وه كه ئه‌و حزبانه‌ی به‌شدار ده‌بن له حكوومه‌ت، دووباره پارتی و حكوومه‌ت له نیوه‌ی ڕێگا به‌جێنه‌هێڵن و خۆیان له به‌رپرسیاریه‌تی میلله‌تێكی ماندوو نه‌دزنه‌وه، هه‌روه‌ها پێویسته هه‌روه‌ك چۆن له قۆناغێكی ئارام و بێ كێشه‌دا، به‌رده‌وامن له حكوومه‌ت به‌وشێوه‌یه‌ش ئه‌گه‌ر هه‌ر كۆسپ و ته‌گه‌ره‌یه‌ك هاته به‌رده‌م حكوومه‌تی ئاینده، پێویسته به گوێره‌ی حه‌جم و قه‌باره‌ی خۆیان به‌رپرسیاریه‌تی هه‌ڵبگرن و له حكوومه‌ت به‌رده‌وام بن تاوه‌كو دۆخه‌كه تێده‌په‌ڕێت، چونكه پارتی دیموكراتی كوردستان ده‌یه‌وێت چوارساڵی داهاتوو قۆناغێكی ئارام و خۆشگوزه‌ران بێت و، هه‌روه‌ها كوردستانێكی به‌هێزله هه‌موو سێكته‌ره‌كان بوونیات بنرێت، به‌هه‌موو لایه‌ك خزمه‌تی خه‌ڵی كوردستان بكه‌ن، چونكه خه‌ڵكی كوردستان له چوار ساڵی ڕابردوو نه‌هامه‌تی و ماندووبوونی  زۆری چه‌شت و زۆر خۆڕاگر و به‌رپرسیارانه مامه‌ڵه‌یان له‌گه‌ڵ دۆخه‌كه‌دا كرد، بۆیه پێویسته چوار ساڵی داهاتوو قۆناغێكی جیاواز بێت و گه‌لی كورد بگاته كه‌نارێكی ئارام و له‌نگه‌ر بگرێت، كه ئه‌مه‌ش به هه‌وڵی كوردستان و حكوومه‌تێكی به‌هێز و به‌رپرسیار دێته‌دی.  \nهه‌رێمی كوردستان دوای هه‌ڵبژاردنه‌كانی 30/9/2018 پێی نایه قۆناغێكی نوێ به شێوه‌یه‌ك كه گه‌لی كورد و پارتییه‌كان به هیواوه ده‌روانه ئاینده و دوارۆژیان ، به‌تایبه‌ت ئاسۆی هه‌موو چاكسازی و گۆڕانكارییه‌كانی ئاینده له هه‌رێمی كوردستان له هه‌نگاوی داهاتووی پارتی ده‌بینه‌وه، به تایبه‌ت له دروشمی سه‌ره‌كی پارتی دا هاتبوو، پارتی به‌هێز بێت، كوردستان به‌هێز ده‌بێت، له كارنامه‌ی حكومڕانی داهاتوودا، چه‌ند یاسا و پڕۆژه‌ی چاكسازی و گۆڕانكاری و ده‌ستوری و كۆمیسیۆن و سه‌رۆكایه‌تی هه‌رێم و كۆمه‌ڵێك بابه‌تی دیكه كه په‌ێوه‌ست به سێكته‌ره‌كانی سیاسی و ئابووری و ده‌ربازبوون له قه‌یران و دۆخی ژیان و خزمه‌تگوزاری و حكومڕانی هه‌رێمی كوردستان له ئه‌وله‌یه‌تی كاری خۆی دانا بوو، تا ئه‌وانه‌ی رێیان تێ ده‌چێ له چوار ساڵی داهاتوودا جێبه‌جێیان بكات، به‌و پێیه‌ی پارتی خوێندنه‌وه‌ی بۆ دۆخی ئێستای هه‌رێمی كوردستان و عێراق و هه‌رێمایه‌تی هه‌یه، له‌خولی پێشوودا ئیستقراری په‌رله‌مان نه‌بوو، هه‌م له‌رووی سیاسی، ئابووری، كۆمه‌ڵایه‌تیشه‌وه، بۆیه ئه‌و شێوازی مامه‌له‌یه‌ی پێویست بوو بكرێت و له به‌رژه‌وه‌ندی هه‌موو كوردستاندا بێت، له هه‌موو رووێكه‌وه نه‌كرا، له لایه‌ك هه‌رێم له دۆخێكی شه‌ردا بوو له‌گه‌ڵ داعش، له لایه‌كی دیكه‌شه‌وه گرفت و ناكۆكی و ململانی نێوان هه‌ولێر و به‌غدا، كوردستان دووچاری قه‌یڕانێكی دارایی گه‌وره ببوه، له برینی بودجه و مووچه‌ی هه‌رێم له سه‌ره‌تای ساڵی ٢٠١٤ وه ، دواتر شه‌ڕ و هه‌ڕه‌شه‌كانی داعش و ئاواره بوونی زیاتر له دوو ملیۆن مرۆڤ و په‌نابوون له هه‌رێمی كوردستان، ناكۆكی نێوان حزب ولایه‌نه سیاسییه‌كان ، به‌رده‌وامی ململانێ بۆ ناو دام و ده‌زگا حكومییه‌كان، به‌تایبه‌ت دوای ئه‌نجامدانی پرۆسه‌ی ریفراندۆمی خه‌ڵكی كوردستان به ده‌نگدان به ماف و چاره‌نووسی خۆی، دوژمن و ناحه‌زانی كورد به هه‌موو شێوه‌یه‌ك دژایه‌تی خۆیان به پیلان و فشار و هه‌ره‌شه و هێز و سنووربه‌ند و ئابڵۆقه‌دانی خاكی كوردستان زیاتر كرد، به‌تایبه‌ت دوای پیلانه خیانه‌تكاری ١٦ ی ئۆكتۆبه‌ر و راده‌ستكردنی به‌شێكی زۆری خاكی كوردستان و هاندانی هه‌ندێ حزب و لایه‌نی سیاسی كورد بۆ ناكۆكی و ڕكابه‌ری پارتی، راكردن له به‌رپرسیارییه‌تی و به‌رگری نه‌كردن له خه‌ڵك و خاكی كوردستان، بێ هه‌ڵوێستیان نواند، هاوكات له‌كابینه‌كانی پێشوودا وه‌ك بینیمان هه‌ندێ له هێزه‌كان له نیوه‌ی رێگه حكومه‌تیان جێ هێشت و ئاماده نه‌بوون له‌و قۆناغه سه‌خته به‌رپرسیارییه‌تی هه‌ڵگرن، شان بده‌نه به‌ر و به‌رده‌وامی به حكومه‌ت بده‌ن، به‌ڵكو كه‌وتنه دژایه‌تیكردنی حكومه‌ت و به به‌كارهێنانی میدیا بۆ دژایه‌تی كردنی پارتی، هه‌موو هه‌ولێكیان خسته‌گه‌ر، بۆ ئه‌وه‌ی پارتی بخه‌نه ژێر به‌رپرسیارییه‌تی، ئه‌و هه‌موو گرفت و قه‌یران و كێشانه‌ی رووبه‌رووی هه‌رێمی كوددستان ده‌بوونه‌وه، شه‌ڕێكی نیوه رێگا بوون له ناو حكومه‌تدا، ته‌نها پارتی به‌رپرسیارییه‌تی و ئه‌ركی بنیادنانه‌وه‌ی حكومه‌ت و دام و ده‌زگا خزمه‌تگوزارییه‌كانی گرته ئه‌ستۆ، له‌و دۆخه سیاسییه‌دا، پارتی به دانانی چه‌ند پڕۆژه‌یه‌كی گۆڕانكاری و چاككردن و چاكسازیكردن له سێكته‌ره‌كان، به‌رووی قه‌یڕانه‌كان و باشتركردنی دۆخی ئابووری و سیاسی هه‌نگاوی نا، هه‌موو ئه‌گه‌ر و پلان و بۆچوونانه‌ی پوچه‌ڵكرده‌وه، كه گره‌و و هه‌ڕه‌شه‌یان له سه‌ر نه‌مانی قه‌واره سیاسه‌ت و حكومه‌تی هه‌رێم ده‌كرد پێچه‌وانه كرده‌وه، توانی به خۆراگری و سیاسه‌تی حه‌كیمانه‌ی سه‌رۆك بارزانی به‌رگری ئه‌و هه‌موو ئه‌و فشار و هه‌ڕه‌شانه بوه‌ستێته‌وه، خۆی به خاوه‌نی هه‌ڵگری پڕۆژه‌ی نه‌ته‌وه و نیشتمان و ماف و چاره‌نووسی كوردستان زانی، سه‌ر له نوێ هه‌نگاوینا، به‌رپرسیارییه‌تی ئه‌و دۆخه‌ی گرته ئه‌ستۆ، دوای تێپه‌ڕاندنی ئه‌و قۆناغه تا راده‌یه‌ك بارودۆخه‌كه به‌ره‌و ئاسایی بوونه‌وه چوو، به ئه‌نجامدانی هه‌ڵبژاردنی په‌رله‌مانی كوردستان له 30-9-2018 دا ، پارتی توانی به ٤٥ كورسی زۆرینه‌ی په‌رله‌مان به‌رێژه‌یه‌كی زیاتر له جاران متمانه‌ی خه‌ڵكی كوردستان به پله‌ی یه‌كه‌م به‌ده‌ست هێنا، به‌مه‌ش ئه‌نجامی هه‌ڵبژاردن نه‌خشه‌ی سیاسی گۆڕی، پێگه‌ی پارتی له لایه‌نه‌كانی دیكه جیاكرده‌وه، پارتی له هه‌ڵمه‌تی هه‌ڵبژاردندا، به رێنمایی سه‌رۆك بارزانی بۆ كاندیدان و كارنامه‌كه‌ی خۆی له به‌ڵێنی بێ بنه‌ما به‌خه‌ڵك نه‌دا، كه پێیان جێبه‌جێ نه‌كرێ، راستگۆبن له‌گه‌ڵ دروشمه‌كانیان، به‌ده‌نگدان به لیست و كارنامه‌ی پارتی له‌و چوارچێوه‌یه‌شدا ده‌كرێ بڵێین به‌ده‌نگدان به لیست و كارنامه‌كه‌ی، پارتی سه‌رپشك كراوه‌ته‌وه، به كارنامه و پاكێجێكی پڕ له گۆڕانكاری و خزمه‌تگوزاری وه‌ك براوه‌ی یه‌كه‌می هه‌ڵبژاردن، بۆ چوار ساڵی داهاتوو ئاماده‌ی بكا، له پێكهێنانی حكومه‌تی داهاتوو كوردستان تا ره‌نگی سیاسی بگۆرێ، كه بێ گومان حكومه‌تێكی بێ ئاسته‌نگ نابێ، به‌ڵام ئه‌و ووڵاته پێویستی به هه‌ندێك راپه‌ڕاندنی ئه‌ركی تایبه‌ته، له كاتێكدا هه‌رێمی كوردستان پێ ده‌نێته قۆناغێكی نوێدا پێویستی به چه‌ندین بڕیار و یاسای تایبه‌ته بۆ لێك جیاكردنه‌وه و گۆڕانكاری و چاكسازی، له‌هه‌ندێ كه‌رت و سێكته‌ری خزمه‌تگوزاری، وه‌ك له پێش هه‌ڵبژاردن له كه‌رتی ته‌ندروستی چه‌ند هه‌نگاوێكی چاكسازی نا، به تایبه‌ت كه هه‌ر دوو به‌رێزان نێچیرڤان بارزانیی و مه‌سروور بارزانیی ئه‌زموونێكی باشیان له رووی سیاسی و دیپلۆماسی و ئه‌منییه‌وه هه‌یه و كه ئه‌مانه ده‌بنه هۆی ئه‌وه‌ی هه‌رێمی كوردستان به‌ره‌و قۆناغێكی نوێی و پێشكه‌وتوو هه‌نگاو ده‌نێ.. بۆیه، چوار ساڵی ئاینده ئه‌ركێكی قورس و سه‌ختی له سه‌ر شانه ـ چونكه هه‌موو هه‌نگاوه‌كانی كوردستانی به‌هێز هه‌وڵ و ماندووبوونی زۆری پێوسته به تایبه‌ت كه ناوچه‌كه له‌به‌رده‌م گۆرانكاریی گه‌وره دایه، پارتی دیموكراتی كوردستانیش وه‌ك هه‌میشه وه‌ك هه‌میشه خۆی به‌رامبه‌ر كورد وكوردستان به‌رپرسیار زانیووه له پێناو گه‌یاندنی به كه‌ناری دڵنییایی.\nئەم هەواڵە 6457جار خوێندراوەتەوە


حکومەتی فەوضا دروستکەر …… محمود عبداللە : چاوی گەل\nحکومەتی فەوضا دروستکەر …… محمود عبداللە\nدەسەڵات دارانی هەرێم بێباکانە و نابەرپرسیارانە لێدوان ئەدەن،قسەکردنیان بەرامبەر خۆپیشاندەران زۆر نابەرپرسیارانەو زۆر بێ بەزەییانەیە تەنانەت نەزانانەشە.\nئەوان بۆ هەر جوڵەیەکی شەقام دوو ڕستەیان هەیە ئەویش”خۆپیشاندەران فەوزەوین،دەستێکیان لەپشتە”.لەوە دەچێت ئەوان لە چەمکی فەوزا تێنەگەن،ئەگینا کاتێک سەرەتایترین پێداویستی هاوڵاتیانیان پێدابین ناکرێت چۆن ڕویان دێت بەم شێوەیە لەگڵ شەقامێکی توڕە و یاخی بدوێن. لەڕاستیدا ئەم لێدوانانە دۆخەکە بەرەو مەترسی زیاتر دەبات. لێدوانەکەی سەرۆکی حکومەت لە لێدوانەکەی ماری ئەنتوانی سەردمی شۆڕشی فەڕەنسی کۆمیدیترە کە بەخەڵکی برسی دەگوت:کە خەڵک نانی نییە با بسکویت بخۆن،ئەمە لەکاتێکدا بنەماڵەی پاشایەتی و دەست و پێوەندەکانی لە تێریدا هەناسەیان سواربوو،بەڵام لێدوانە گاڵتە جاڕیەکان نەیانتوانی دەسەڵاتی کۆنەپەرست بپارێزن و فڕێدرانە زبڵدانی مێژوو ،ئەگەرچی هە مو دیکتاتۆرە ستەمکارەکان لێدوانی گاڵتە جاڕانە ئەدەن بەرامبەر جماوەری جەوساوەی دەستی خۆیان بەڵام لەکۆاتایدا هەر خۆیان دەبنە گاڵتەجار بەدەست شۆڕشگێڕان. سەدام کە خۆی کەسێکی بە ڕهڵا بو بە خەڵکی ئازادیخوازی دەگوت تێکدەر! پاشان ئەوە پێویستی هەموو دیکتا تۆرەکانە کەخەڵکی ئازادیخواز بەوە تۆمەتبار دەکەن کە دەستی دەرەکیان لەپشتە ،ئەمەش تەنها بۆ ڕەوایەتی دانبە و توندوتیژییەی کە بەتەمان بەرامبەر خۆپیشانداران بەکاری بێنن.\nدەبێت کاتێک پەنجەی تۆمەت بۆخەڵک درێژ دەکەن بزانن بۆخۆتان چین؟ ئایا ئەوە خەڵکی کوردستانە کە ناتوانێت بەبێ ئاماژەی دەرەکی بجوڵێت ،یان حیزبە بنماڵەییەکانی هەرێمن کە هەر کات دەستی دەرەکیان لەپشت ببێتەوە پشیان لەحەرز ئەدرێت.من لەسرۆکی حکومەت دە پرسم حیزبەکەی هێزی درەکی و داگیرکەری کوردستان ماوە کە پشتی پێ نەبەستبێت،بەئاماژەی داگیرکەران شەڕی کوردانی هەرچوار پارچەی کوردستانی نەکرد؟ئێستا هێزی دە رەکی لە ناوچکەی ژێر دەساڵاتی تۆدا نییە،چەند شەو لە ماڵەکەی خۆدا ڕاوێژت بەبەرپرسانی میتکردووە؟ تەنانەت لەڕۆژی کردنەوەی کوردسان تیڤیشدا بەرپرسێکی میت ئامادەبووە ەا اوکاریکردوون!تەنانەت برنامە و ئەڵقەی تیڤیەکانیشتان دەستی دەرەکی و عەقڵی دەرەکی لپشتە. سەرۆکی جکومەت دەڵێت ئێمە زۆرجدین لەکۆنایی هێنان بە خۆپیشاندانەکان،ئەی جەناب بۆچی جدی نەبویت لەئەرکەکانت لە بوژاندنەوەی ئابوری و بنیاد نانی ئابوری سەربەخۆ،ئی بۆ جدی نە بون ل پاراستنی کرکوک و شەنگال!\nئێوە ئەگەر پشتان تەنیا بەگەلیکوردسان ببەستایە هێندە بێمنە ندەبون لە گەلی کوردستان. قسەکانتان نابەرپرسیارانەن و بێ ویژدانانە و دوژمن کارانەن لەبەر ئو هۆیانەی باسمکردن.نەزانانەشن لەبەر ئەوەی لەهر کوێیەک ناعەدالەتی و گەندڵی ببێتە یاسا، یاخی بون ڕودەدات. ئەوە یاسایەکی گشتیی مێژووە،بۆیە گەر فەوزاش هەبێت سرچاوەکەی ئێوەن و سەرچاوەکەی ناعدالەتی و نایەکسانی و تاڵانکردنی سامانی وڵاتە.\nمن ئەم قسانەم لە سرۆکی حکومەتێک وردەگرت،کە خۆی فاشیل نەبوایە،سەرۆکی حکومەتێک کە تەنانەت نازانێت نەوتیش بفرۆشێت.سەرۆکی حکومەتێک کە سەرۆک وەزیرانی لەەرتاپۆکراوە بەم هەموو ئەزمونەی هەیەتی بەڵام تادێت فاشیلتر دەردەکەوێت و حوکمڕانیەکەشی وەک عەرەبیەکەی دوکڵ دەکات\n.بۆیە بە سەرۆکی حکومەتە اڵانکەرەکە دەڵێم ئەمە فەوزا نییە،ئەمە شۆڕشە دژی مافیاکانی نوت،یاخی بونە دژی سیستەمی دزینی موچو سیستەمی کۆیلە پروەر.فەوزاچیی و بەڵتە چیەکان ئوانبون کە چونە ناو پرلەمان و کەناڵی تەلەفزیۆنیان سوااند و ئێوەش تەماشاانکردن\nنوسەر : chawigal لەبەرواری کانونی یەکەم - 9 - 2018 - 0 سەرنج\nرۆژی شه‌ممه‌ی رابردوو جۆرج هێربێت واكێر بوش( جۆرج بوشی باوك) مردو چه‌ند هاوڵاتی و نووسه‌رو رۆژنامه‌وان ناوی حاجی و پاڵه‌وان و رزگاركه‌ریان پێێ به‌خشیوه‌و […]


تونس وڵاتێکی عەرەبیە دەکەوێتە باکوری کیشوەری ئەفریقا،لەباکورو ڕۆژهەڵاتەوە دەکەوێتە سەر دەریای سپی ناوەراست و لە باشوری رۆژهەڵاتیەوە وڵاتی لیبیا و لە رۆژئاواوە وڵاتی جەزائیر دراوسێین، روپێوی وڵاتەکە 163,616کم دوجاره ،بە بەپێی دوا ئاماری گشتی کەلە 2014 ئەنجام دراوە رێژەی دانشتوانکەی نزیکەی 11ملیون کەسە و شاری تونس پایتەختی وڵاتەکەیە، تونس وەک و ڵات 65ملیون دار زەیتونی لێییە سەوز دەکاتەوە هەربۆیە بە وڵاتی سەوز ناسراوە. لەسەردەمی ئیمپراتۆریەتی رۆمادا بە عەمباری ئیمپراتۆریەت ناودەبرا، یەکەم وڵات بوو کە بڵاچەی بەهاری عەرەبی لێ کەوتەوە تاقە وڵاتیش بوو کە زوو توانی سەقامگیری بگەڕێنێتەوە ، وڵاتێکی هەژارن بەڵام گەلێکی خوێنەوارن ئەمەش دەگەرێتەوە بۆ سەردەمی بورقێبە کە بایەخی زۆری بە پرۆسەی خوێندن و پەروەردە دا لەژێر دروشمی ئەوەی گەلێکی نەخوێنەوار زۆر مەترسیدارترە لە سەدان دوژمنی دەرەکی، جگە لە دیناری تونسی مامەڵە بەهیچ دراوێکی تر ناکەن و لە بانک نەبێت لە هیچ شوێنێکدا گۆڕینەوەی دراو ناکرێ و قەدەغەیە ، بە بەراورد لە گەڵ سەردەمی پێش شۆرش بەپێی رای هاوڵاتیان دۆخی ئێستای داراییان 3جار گرانترە، داهاتی تاک لەو وڵاتە ڕۆژانە بە 5دۆلار لەساڵێکدا 2000دۆلار دەکاتە بەرامبەر 6000 دیناری تونسی دەخەمڵێنرێت ، 100دۆلاری ئەمریکی بەرامبەر نزیکەی 300 دیناری تونسیە .\nرۆژانی 14-11ی حوزەیران 30هەمین کۆنگرەی فیدراسیۆنی نێودەوڵەتی رۆژنامەنوسان لەو وڵاتە بە بەشداری 172سەندیکا لە 140وڵاتەوە گرێدرا کە بۆ یەکەم جارە ئەو کۆنگرەیە لە وڵاتێکی عەرەبی و لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا دەبەسترێت .\nلە عێراق هەردوو سەندیکای رۆژنامەنوسانی عێراق و کوردستان بە دوو وەفدی جیا بەشدار بوون ، هەردوو سەندیکا ئەندامی فیدراسیۆنن ، سەندیکای رۆژنامەنوسانی کوردستان پێش سەندیکای رۆژنامەنوسانی عێراق ئەندامێتی فیدراسیۆنی بە دەستهێناوە و لە کۆنگرەکانی پێشودا دەتوانم بڵێم تا کۆنگرەی 28 کە لە دبلن پایتەختەتی ئێرلەندا گرێ درا سەندیکای کوردی سەنگی خۆی هەبوو چی بە ژمارەی ئەندامانی وەفد و چی بەشداریکردنیان لە چالاکیەکان و لیژنەکانی کۆنگرە کاریگەری دیار و بەرچاویان هەبوو بە پێچەوانەوە بە بەراورد لە گەڵ وەفدی عێراق لەم کۆنگرەیە وەفدی سەندیکای کوردستان وەفدێکی بچوک و کەم جوڵە بوو تەنها لە 3 کەس پێکهاتبوو نەقیب و جێگری نەقیب و بەرپرسی لیژنەی داکۆکی ..لە کاتێکدا وەفدی عێراق 19کەس بوون، پێکهاتبوون لە ستافی ئەنجومەنی سەندیکا و ژمارەیە شارەزاو ئەکادیمی و بەشێک لە بەرپرسی لقەکانی سەندیکا لەشارەکانی عێراقی تێدابوو ، بەو پەری ئامادە باشی و بە بەرنامەیەکی تۆکمەوە بەشدار بوون.\nمن کە پێشتر 4 ساڵ ئەندامی ئەنجومەنی یەکێتی رۆزنامەنوسانی کوردستان بوومە و 4س اڵ ئەندامی ئەنجومەنی سەندیکای رۆژنامەنوسانی کوردستان و 4ساڵیش جێگری نەقیبی ئەو سەندیکایە بوومە ، بەڵام لەلایەن سەندیکای رۆژنامەنوسانی عێراقەوە بانگهێشت کرابووم و ئەندامی وەفدەکەی عێراق بووم ، لەخولی 3ی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق کاتێک کە ئەندام و بڕیاردەری لیژنەی رۆشنبیری و ڕاگەیاندن بووم سەرکەوتوو بووم لە هەموارکردنەوەی یاسای سەندیکای رۆژنامەنوسانی عێراق و پێداچوونەوەی یاسای مافی رۆژنامەنوسان کەلەو بارەیەوە راپۆرتێکم ئامادە کردبوو لە 7پەرلەمانی عەرەبیدا پلەی یەکەمی بە دەستهێنا وپشتوانی تەواوی هاوپیشە ڕۆژنامەنوسەکانم بووم... وەکو رێزگرتنی کارەکانم سەندیکای عێراق بۆ هەموو بۆنەکەناییان بانگهێشتم دەکەن و بۆ زۆر لەپرسەکان راوێژم پێ دەکەن و گوێم لێ دەگرن بە پێچەوانەی سەندیکاکەی خۆم کە 12ساڵ لەتەمەنم پێ بەخشیوە و خزمەتی زۆرم کردوە کاتێک لەسەر ئەدای سەندیکایی رەخنەم هەبوو دەستم لە کار کێشایەوە لەبری قبوڵ کردن یان نەکردنی دەست لە کار کێشانەوەکەم ،بریاری دەرکردنیان دام..\nعەرەبەکان بە گشتی و عێراق بە تایبەتی بۆ کۆنگرەکە بەرنامەیان هەبوو ..نەقیبی سەندیکای عێراق کە لەهەمان کاتدا سەرۆکی یەکێتی ڕۆژنامەنوسانی عەرەبیشە هەڵسوڕاوێکی ئەکتیفە و خزمەتی زۆری بە ڕۆژنامەنوسان کردوە و سەندیکای عێراقشی کردۆتە ژمارەیەکی گەورە لە ناوخۆ و دەرەوەی عێراق حسابی بۆ دەکرێت ،توانیان بە دەسکەوتی گەورە لەو کۆنگرەیە دەرچن ، لەوانە بردنەوەی سەرۆکایەتی فیدراسیۆن بۆ یونس موجاهد کە خەڵکی مەغریبە یەکەم جارە عەرەبێک ئەو پۆستە بباتەوە و دەستە بەرکردنی 3ئەندام لە ئەنجومەنی فیدراسیۆن بۆ هەر یەک لە عێراق و فەلەستین و ئیماراتی عەرەبی.\nئەوەی مایەی نیگەرانیم بوو ئەو پاشەکشە گەورەیەی سەندیکای رۆژنامەنوسانی کوردستانە لە ناوخۆی کوردستان و دەروەش ئەمەش بۆ کۆمەڵێ هۆکار دەگەرێتەوە و لەسەروی هەمویانەوە خۆدزینەوەیە لە بەستنی کۆنگرە کە 5ساڵ بەسەر ئیستحقاقی یاسایی بەستنی کۆنگرە تێپەڕیوە ، دووەم گۆرینی ئاراستەی کارەکانی سەندیکاکەیە لە سەندیکایەیکی پیشەیی وە بۆ سەندیکایەیکی سیاسی، بۆیە بەپیوستی دەزانم ڕۆژنامەنوسانی کوردستان جەخت لەسەر بەستنی کۆنگرەی سەندیکاکەیان بکەنەوە بۆ ئەوەی جارێکی تر گیان بەریدا بکرێت و بکرێتەوە ماڵی گەورەی ڕۆژنامەنوسان و لە ناوەوە و دەرەوەی کوردستان حسابی بۆ بکرێت بخرێتەوە سەر سکەی پیشەیی خۆی و كار بۆ ئەوە بکەین مافە یاساییەکانی رۆژنامەنوسانی کوردستان هاوتا بکەین بەمافەکانی ڕۆژنامەنوسان لە عێراقدا.\nكیتی دیاریكردنی كۆرۆنا گەیشتە هەرێم


پەروەردە چاوەڕێی بڕیاری لیژنەی باڵای رووبەڕووبوونەوەی كۆرۆنایە – Politic Press\nپەروەردە چاوەڕێی بڕیاری لیژنەی باڵای رووبەڕووبوونەوەی كۆرۆنایە\nبەرپرسانی وەزارەتی پەروەردە جەخت لە بەردەوامی هەوڵەكانیان بۆ پاراستنی خوێندنی ئەمساڵ دەكەنەوە، بۆ كردنەوەی دەرگای قوتابخانە و خوێندنگەكانیش چاوەڕوانی بڕیاری لیژنەی باڵای رووبەڕووبوونەوەی كۆرۆنان.\nسەیوان عەلی بریكاری وەزیری پەروەردە بۆ پۆڵەتیك پرێس باسی لەوەكرد، چاوەڕێن رۆژی 16ی ئەم مانگە لیژنەی باڵای كۆرۆنا كۆبێتەوەو بڕیار لە بارەی كردنەوەی دەرگای قوتابخانەكان بدات.\nئاماژەی بەوەشكرد، لە ئەگەری كردنەوەی دەرگای قوتابخانە و خوێندنگەكان، دوای 16 ی ئەم مانگە وەزارەت پلانی خۆی داناوە، یەكێك لە خاڵەكانی پلانەكە ئەوەیە رۆژانی پشووە فەرمییەكانیش دەوام بكرێت، هەروەها كاتی وانە لاوەكییەكان وەكو وەرزش و هونەر بدرێت بە وانە سەرەكییەكان.\nبریكاری وەزیری پەروەردە باس لەوەدەكات، یەكێكی دیكە لە پلانەكانیان ئەوەیە لەسەر ئاستی هەر بەڕێوەبەرایەتییەكی گشتی پەروەردە، بەهەماهەنگی لەگەڵ بەڕێوەبەرایەتی گشتی تەندروستی لیژنەی هاوبەش پێكدەهێنرێت بۆ چاودێری كردنی رەوشی خوێندكاران و پشكنین و چاودێری كردنییان.\nلەبارەی مەترسی هەژمارنەكردنی خوێندنی ئەمساڵ لەلایەن رێكخراوی یونسێفەوە، سەیوان عەلی ئاشكرایكرد لەگەڵ رێكخراوی یونسێف و ئەو رێكخراوە جیهانییانەی دیكە كە لەبواری پەروەردەدا كاردەكەن گفتوگۆ و كۆبوونەوەی بەردەوامیان هەیە و هەموو هەوڵێك دەدەن خوێندنی ئەمساڵی نەفەوتێت.\nئەوەش لەكاتێكدایە، مامۆستایانی ناڕازیی باس لەوە دەكەن نەكردنەوەی دەرگای قوتابخانەكان بەهۆی نەبونی موچەوەیە، نەك ڤایرۆسی كۆرۆنا، بەوهۆیەشەوە بڕیارە 13ی ئەم مانگە خۆپیشاندان ئەنجام بدەن.\nTags: سەیوان عەلی\nوەزارەتی پەروەردە تاوتوێی دەستپێكردنەوەی خوێندن دەكات\nوەزارەتی پەروەردە روونكردنەوە لەسەر خوێندنی ئەمساڵ دەدات\nبڕیاری نوێ لە بارەی بەردەوامی خوێندنەوە دەدرێت


لە پارێزگای بایبورت؛\nکرێکارانی وەرزی کوردی خەڵکی ئامەد، کە بۆ کار چووبوونە پاریزگای بایبورت، لەلایەن تورکە ڕەگەزپەرستەکانەوە هێرشیان کرایە سەر و زۆربەیان بریندار بوون.\n82 چالاکوان و ڕۆژنامەنووسی بادینان لە زینداندان؛\nکۆمیتەی ماف و ئازادییەکان لە کوردستان و ئەوروپا رایدەگەیەنێت، رۆژنامەنوسی بادینان لە زیندان دەستیان کردوە بە مانگرتن لە خواردن و خواردنەوە و لەئێستادا دۆخیان مەترسیدارە.\nڕاپرسییەکان نیشانی دەدات؛\nدەمیرتاش بووەتە ڕێبەری کاریگەری بزووتنەوەی کوردەکانی تورکیا\nبە گوێرەی ڕاپرسییەکان کۆمپانیای نزیک لە ئاک پارتی، زۆرینەی دەنگدەران دەنگ دەدەنە ئەو بەربژێرەی کە دەمیرتاش دەیناسێنیت.\nباڵوێزی ئێران لە چین هەواڵی دا؛\nئێران ١٢ ملیۆن ژەم ڤاکسین بۆ قوتابیان هاوردە دەکات\nباڵوێزی ئێران لە چین وتی: لە ماوەی یەک یان دوو حەوتەی داهاتوودا ١٢ ملیۆن دۆز ڤاکسین بۆ کەسانی ٣ تا ١٧ ساڵ دێتە نێو وڵاتەوە.\nهێرشی تۆپخانەیی ئەرتەشی تورکیا بۆ سەر باکووری سووریا\nسەرچاوە سوورییەکان لە هێرشی تۆپخانەیی ئەرتەشی تورکیا بە هەندێ ناوچەی باکووری سووریا هەواڵیان دا.\nدامەزراندنی ژووری بازرگانی هاوبەش نێوان خۆی و وان\nسەرۆکی گرووپی دۆستی پارلەمانی ئێران و تورکیا لە مەجلیسی شۆرای ئیسلامی داکۆکی کردە سەر دامەزراندنی ژووری هاوبەش نێوان خۆی و وان و وتی: دوو لایەن لە سەر ٣٠ ملیار دۆلار ئاڵوگۆڕی بازرگانی نێوان دوو وڵات ڕێککەوتن.\nوەدەست هێنانی میدالیا بە وەتەن فرۆشی پاڵەوانیی ناتەندروستە\nرێبەری باڵای شۆڕشی ئیسلامی ئێران ڕوو لە پاڵاوانانی ئۆلەمپیک و پارائۆلەمپیک 2020 وتی: وەدەست هێنانی میدالیا بە وەتەن فرۆشی پاڵەوانیی ناتەندروستە.\n12847 کەسی دیکە لە ئێران تووشی کۆرۆنا بوون/مەرگی 355 کەس\nوتەبێژی وەزارەتی تەندروستی ئێران ڕایگەیاند تەنیا لە ماوەی شەو و ڕۆژی ڕابردوودا 12847 کەسی دیکەش وەک هەڵگری ڤایرۆسی کۆڕۆنا ناویان تۆمار کراوە .\nبە ئامادە بوونی سەرۆک کۆماری دوو وڵاتەکە؛\nبەرپرسانی ئێران و تاجیکستان 6 یادداشتی ڕێککەوتنی هاوکاری، ڕێککەوتننامەیەک و پرۆتۆکۆلێکی تەکنیکی هاوکاری گومڕوکیان واژۆ کرا.\nلە کۆشکی سەرۆک کۆماری تاجیکستان؛\nپێشوازی فەرمی ئیمامعەلی ڕەحمان لە ڕەئیسی\nسەرۆک کۆماری ئێران لە درێژەی ئەنجامی دیدارە فەرمییەکانی، لە کۆشکی میلەتی تاجیکستان لەلایەن هاوتا تاجیکەکەی خۆیەوە پێشوازی لێکرا.\nبە ڕاگەیاندنی لەلایەن پێنتاگۆنەوە؛\nئەمریکا ڕایگەیاندووە کە لە ئەفغانستان خەڵکی سڤیلی لە جیاتی داعش کوشتووە\nئەمریکا دانی بە ئەوەدا ناوە کە هێرشەکانی ئەم دواییەی فڕۆکە بێ فڕۆکەوانەکانی ئەو وڵاتە لە کابول بووەتە هۆی کوژرانی یەکێک لە فەرمانبەرەکانی فریاکەوتن و 9 ئەندامی بنەماڵەکەی.\nهەڵبژادەی نەتەوەیی فووتساڵی ئێران توانی هەڵبژاردەی ئەمریکا بباتەوە.\nلە زانکۆی نەتەوەیی تاجیکستان؛\nدکتۆرای فەخریی زانکۆی نەتەوەیی تاجیکستان بەخشرایە سەرۆک کۆماری ئێران و ناوبراو وەکوو ئەندامی شانازی لێژنەی زانستی ئەو زانکۆیە هەڵبژێردرا.\nوتەبێژی وەزارەتی تەندروستی ئێران ڕایگەیاند تەنیا لە ماوەی شەو و ڕۆژی ڕابردوودا 17605 کەسی دیکەش وەک هەڵگری ڤایرۆسی کۆڕۆنا ناویان تۆمار کراوە .\nبە ئامادەبوونی رەئیسی؛\nبیست و یەکەمین کۆبوونەوەی بەرپرسانی ڕێکخراوی هاوکاری شانگهای دەستی پێکرد\nبیست ە یەکەمین کۆبوونەوەی بەرپرسانی ڕێکخراوی هاوکاری شانگهای بە ئامادەبوونی بەرپرسانی 12 وڵاتی ئەندام و چاوەدێر لەوانە سەرۆک کۆماری ئێران لە شاری دووشەنبەی پێتەختی تاجیکستان دەستی پێکرد.\nڕەئیسی لە کۆبوونەوەی ئێرانیانی دانیشتووی تاجیکستان:\nسەرۆک کۆماری ئێران وتی: بەستێن بۆ سەرمایەدانەری ئێرانییەکان لە ناوخۆی وڵاتە بە شێوازی جیاواز لەوانە ئاسانکاری و خێرا کردنەویە ڕەوتی مۆڵەتەکان دروست بووە.\nرەییسی لە دیدار لە گەڵ عەمران خان:\nسەرۆک کۆمار وتی: ٢٠ ساڵ بەشداری ئەمریکا لە ئەفغانستان جگە لە ئاوارەیی و کوشتاری زیاتر لە ٣٥ هەزار منداڵ و هەزاران ژن و پیاوی ئەفغانستانی ئاکامێکی نەبوو.


متمانه، به‌رپرسیاریه‌تی و ئه‌خلاق له كاری ڕۆژنامه‌وانیدا | پایگاه اطلاع رسانی اصلاح\nكۆڕی هاوده‌می له‌گه‌ڵ قوڕئان له ئیرانشار به‌ڕێوه چوو (189)\nئامۆژگاری باوکێک بۆ کوڕەکەی... (178)\nئایا بۆچوونمان لەبارەی ڕەوت و بۆچوونە جیاوازەکانى تەوژمى ئیسلامى چیە و چۆنە؟ (158)\nده‌لاقەیەک بە ڕووی چەمکی نوێگەریی لە بیری ئیسلامیدا لەگەڵ مامۆستا موحەممەد موڵڵازادە (150)\nمامۆستا پیرانی: هێندێ جار له‌وانه‌یه فه‌زیله‌تی كاریگه‌ریی و چالاك، له‌سه‌روی فه‌زیله‌تی ڕه‌سه‌نایه‌تی و پیرۆزییه‌كان بێ (134)\nچاکسازیی دینی چییە و لەکوێدا دەکرێ؟ (2,540)\nشەوی قەدر؛ دەرکەوتنی یـەکەم سیگناڵی ئاسمانـی (2,002)\nسوودەکانی بیری ڕەخنەیی (1,868)\nدەربارەی بیرکردنەوەی ڕەخنەگرانە (1,736)\nحاجی باباشێخی تورجان (سەیادەت) کەسایەتییەکی خەباتکار و فرە ڕەهەند (1,573)\nپاككردنه‌وه‌ى دڵ و ده‌روون (21,690)\nئیسلام و کورد (18,175)\nکورتەیەک له ژیانی حەزره‌تی مەحوی (16,517)\nنامه‌ی باوكێك بۆ منداڵه‌كه‌ی (16,131)\nباڵاپۆشی ئیسلامی و کاریگه‌ری له‌سه‌ر گه‌شه‌پێدانی ئاسایشی کۆمه‌ڵایه‌تی (16,106)\nمتمانه، به‌رپرسیاریه‌تی و ئه‌خلاق له كاری ڕۆژنامه‌وانیدا\nبۆ ئه‌وه‌ی هاووڵاتیانی ئاگاداری كار و كرده‌وه، پڕۆژه‌ی ئابووری و چۆنیه‌تيی ڕه‌وتی بڕیاردانی داموده‌زگا حكوومییه‌كان بن، هه‌روه‌ها ئاگایان له بارودۆخی ناوه‌وه و ده‌ره‌وه‌ی وڵات بێت، ده‌بێ ئامرازه‌كانی ڕاگه‌یاندنی گشتی به به‌رپرسیاریه‌تییه‌كی ته‌واو و له‌سه‌ر بنه‌مای ئه‌خلاقێكی به‌رزی ڕۆژنامه‌وانییه‌وه، كه‌ره‌سه‌ی سه‌ره‌كی بن له مه‌یدانی گواستنه‌وه‌ی زانیاریدا. ئه‌م ئه‌ركه‌ی ئه‌وان، متمانه له ناو هاووڵاتیان و حكوومه‌تدا دروست ده‌كات.\nسێ چه‌مكی (متمانه، به‌رپرسیاریه‌تی و ئه‌خلاق) بنچینه‌ییترین پێودانگی كاری ئامرازی ڕاگه‌یاندنی گشتین. به‌بێ ڕه‌چاوكردنی ئه‌م سێ چەمکە له ڕه‌وتی كاردا، ڕاگه‌یاندن نه‌ك ته‌نیا سه‌ركه‌وتوو نابێت، به‌ڵكو ده‌بێته هۆی پاشاگه‌ردانی و كۆمه‌ڵگه به‌ره‌و قه‌یرانێكی قووڵ ڕاكێش ده‌كات.\nمتمانه له گواستنه‌وه‌ی زانیاریدا (ڕاپۆرت، ده‌نگوباس، وتووێژ) هه‌روه‌ها بوونی بیروڕای جیاواز له ناو زانیارییه‌كاندا و له كۆتاییدا، جێی متمانه‌بوونی سه‌رچاوه‌كانی زانیاری و هه‌واڵ، نه ته‌نیا هاووڵاتیان له ڕاگه‌یاندن نزیك ده‌كاته‌وه، به‌ڵكو ڕاگه‌یاندنیش له هاووڵاتیان نزیك ده‌بێته‌وه. له دۆخێكی وادا، كاتێك زانیارییه‌كان به‌بێ ئه‌وه‌ی ده‌ستیان تێوه‌ربدرێن یان بشێوێندرێن، پله و كێشی ڕاگه‌یاندن له ناو كۆمه‌ڵگه‌دا به‌رزتر ده‌كاته‌وه.\nئاكامی ئه‌م كاره، ده‌بێته هۆی به‌رپرسیاریه‌تیی ڕاگه‌یاندن و ده‌توانێت ده‌وری ئاڵقه‌ی نێوان حكوومه‌ت و هاووڵاتیان وه‌ستۆی خۆ بگرێت، چونكه هاووڵاتیان ته‌نیا به ڕێگەی ئامرازه‌كانی ڕاگه‌یاندنه‌وه‌یه كه ئاگاداری كار و چالاكییه‌كانی حكوومه‌تی هه‌رێمی كوردستان ده‌بنەوە، هه‌روه‌ها هه‌ر به ڕێگەی ڕاگه‌یاندنیشه‌وه‌یه كه حكوومه‌ت ئاگای له بیر و بۆچوون و سكاڵای هاووڵاتیانی خۆی ده‌بێته‌وه.\nگه‌یاندنی زانیاری به‌شێوه‌یه‌كی بێلایه‌نانه مافی هاووڵاتیانه، كه دیمه‌نێكی ماقووڵیان له ڕووداوه‌كانه‌وه هه‌بێت. هه‌روه‌ها مافی حكوومه‌تیشه كه كار و كرده‌وه‌كانی به ڕێگه‌یه‌كی بێلایه‌نانه‌وه به كۆمه‌ڵگه بدرێن و ئاگاداری بارودۆخی كۆمه‌ڵگه‌كه‌شی بێت.\nته‌نیا ئه‌خلاقی ڕۆژنامه‌وانییه كه ده‌توانێت دیره‌گێكی به‌هێز بێت بۆ ئه‌وه‌ی ڕۆژنامه‌وان بڕه‌و به متمانه و به‌رپرسیاریه‌تیی خۆی بدات. له پێودانگی ڕۆژنامه‌وانیی جیهاندا، ئه‌خلاقی ڕۆژنامه‌گه‌ری وا لێك دراوه‌ته‌وه و له‌سه‌ری ساخ بوونه‌ته‌وه: "بڵاوكردنه‌وه‌ی ڕێكوپێك و دروستی زانیاری و ده‌نگوباسه‌كان له‌سه‌ر بنه‌مای بیروڕای جیاواز، هه‌روه‌ها بێڕێزی به‌و كه‌سانه نه‌كات كه باسیان لێوه ده‌كات. ڕۆژنامه‌وان بۆی نییه، له خۆوه شت بنووسێت و دروستیان بكات، درۆ بكات، به‌رتیل وه‌ربگرێت، خۆشه‌ویستی یان ڕقی خۆی تێكه‌ڵ به كاره‌كانی بكات، هه‌روه‌ها نه‌كه‌وێته ژێر كارتێكه‌ریی حكوومه‌ت و هاووڵاتیانه‌وه."\nله‌سه‌ریه‌ك، كاری ڕۆژنامه‌وان ده‌بێ ئاوێنه و ڕه‌نگدانه‌وه‌ی دیارده‌كانی ناو كۆمه‌ڵگه بێت. ئه‌گه‌ر ڕۆژنامه‌وان كارتێكه‌ریی حكوومه‌ت یان دامه‌زراوه‌یه‌كی حكوومه‌تی له‌سه‌ر بێت و له كاره‌كانی خۆیدا ده‌ری خات، بێشك حكوومه‌ت و هاووڵاتیان به لاڕێدا ده‌بات. له لایه‌كی تریشه‌وه، ئه‌گه‌ر بكه‌وێته ژێر كارتێكه‌ریی هاووڵاتیان یان ئه‌و ڕووداوانه‌ی كه ڕوو ده‌ده‌ن، ده‌توانن حكوومه‌ت تووشی چه‌واشه‌كاری بكه‌ن. له‌به‌ر ئه‌م هۆیانه، ده‌بێ كه‌مترین هه‌ڵه له كاری ڕاگه‌یاندندا ڕوو بدات. له‌م بواره‌دا، (متمانه، به‌رپرسیاریه‌تی و ئه‌خلاق) گه‌وره‌ترین چه‌كی ڕۆژنامه‌وانه، كه هه‌رده‌م ده‌بێ له‌گه‌ڵیدا بێت و له كاره‌كانیدا بۆی بگه‌ڕێته‌وه. متمانه‌ی زیاتر، ئاسایشی زیاتری به‌دواوه‌یه!\nئه‌م دۆخه، ڕاگه‌یاندنێكی پیشه‌یی و به‌توانا ده‌خوازێت كه ئه‌زموونی خۆی به‌ته‌واوه‌تی و به‌شێوه‌یه‌كی جددی و بێبڕانه‌وه وه‌گه‌ڕ بخات، به‌ڵام هاوكاتیش، ده‌بێ بۆ ڕاهێنانی ڕۆژنامه‌وانه‌كانی له بواری تیۆری و ڕاهێنانی فكریدا، پلانی به‌رده‌وامی هه‌بێت. ناكرێت ڕۆژنامه‌وانی ته‌نیا و ته‌نیا به پاڵپشتيی ئه‌زموونی كاریی خۆی كه به‌شێكی هی سه‌رده‌می پێش هاتنه‌كایه‌ی حكوومه‌تی هه‌رێمی كوردستانه، پشتگه‌رم بێت. به‌شێكی گرینگ له كاری ڕۆژنامه‌وانی، خوێندن و فێربوونه. تێكه‌ڵاوكردنی ئه‌زموونی كه‌ڵه‌كه‌كراو له‌گه‌ڵ خوێندن و ڕاهێنان، ده‌توانن پێكه‌وه دیمه‌نێكی باشتر له‌وه‌ی كه هه‌یه وه‌ده‌ستی بێنێت.\nئێمه هه‌ر ئێستا له قۆناغێكدا ده‌ژین، كه به سه‌رده‌می "ته‌قینه‌وه‌ی ئامرازی ڕاگه‌یاندنی گشتی" یان به "شۆڕش له ئامرازه‌كانی ڕاگه‌یاندن"دا ناودێر كراوه. له‌م سه‌رده‌مه‌دا ته‌نانه‌ت ئامرازه‌كانی ڕاگه‌یاندنیش به‌جیهانی بوونه. ئه‌گه‌ر تا دوێنێ خاوه‌نی كه‌ره‌سه‌یه‌كی ڕاگه‌یاندنی سنووردار بووین، ئێستا ئه‌م كه‌ره‌سانه سنووری نه‌ته‌وه‌یییان به‌زاندووه و خۆیان گه‌یاندۆته دووره‌په‌رێزترین شوێنی كۆمه‌ڵگه.\nهه‌ر ئه‌م كه‌ره‌سانه‌ش به نۆره‌ی خۆیان، هیچ سنوور و پاوانێكیان بۆ گه‌یاندنی زانیاری نه‌هێشتۆته‌وه. ته‌قینه‌وه‌ی ئامرازی ڕاگه‌یاندنی گشتی و ده‌ستپێڕاگه‌ییشتنی هاووڵاتیان به ڕایه‌ڵه‌ی تری ڕاگه‌یاندن جیا له هیی هه‌رێمی كوردستان، دۆخێكی وای هێناوه‌ته كایه‌وه، كه پێویسته ڕاگه‌یێنه‌ره‌كانی ئێمه هه‌رچی زیاتر بیر له به‌پیشه‌ییكردنی كاره‌كانیان بكه‌نه‌وه.\nله‌به‌ر ئه‌وه، پێویسته ڕۆژنامه‌وان له کار و چالاکییه‌کانیدا ڕه‌چاوی ئه‌م خاڵانه‌ی به‌ره‌وه بکات:\n۱- به‌رگری له ئازادیی نووسین و ده‌ربڕین بکات، ئه‌مه‌ش یه‌کێکە له بنه‌ماکانی دیموکڕاسی.\n۲- مافی هاووڵاتیانه زانیاری و ده‌نگوباس به ڕێگه‌ی ده‌نگ، نووسین و وێنه‌وە وه‌ربگرن.\n۳- هه‌ر تاکێکی کۆمه‌ڵگه مافی خۆیه‌تی وێنه‌یه‌کی ڕاست و دروستی له زانیاری و ده‌نگوباس له ناو ڕاگه‌یاندنە‌کاندا پێ بدرێت.\n۴- به‌دوای ڕاستییه‌کاندا بگه‌ڕێت و بڵاویان بکاته‌وه.\n۵- له‌به‌رامبه‌ر سانسۆردا خێرا هه‌ڵوێست وه‌ربگرێ.\n۶- له کاری ڕاگه‌یاندندا، هه‌میشه هه‌وڵ بدات که به شێوه‌یه‌کی بێلایه‌نانه زانیاری بڵاو بکاته‌وه و تێ بکۆشێ که‌ڵک له زۆرترین سه‌رچاوه وه‌ربگرێ.\n۷- ده‌بێ له کۆکردنه‌وه‌ی زانیاریی دروست و جێی متمانه، هه‌روه‌ها له نووسین و بڵاوکردنه‌وه‌یاندا بوێر و ده‌ستپاک بێت.\n۸- ده‌بێ سه‌رچاوه‌کانی زانیاری، جێی بڕوا بن. له کاتی بڵاوکردنه‌وه‌ی زانیاری و ده‌نگوباسدا پێویسته پێداچوونه‌وه‌ی بۆ بکرێت، ته‌نانه‌ت پێویسته له دوای بڵاوکردنه‌وه‌شدا چاوی پێدا بخشێنرێته‌وه. متمانه به سه‌رچاوه‌ی زانیارییه‌کان، یه‌کێکە له مه‌رجه سه‌ره‌کییه‌کان له کاری ڕاگه‌یاندندا.\n۹- ده‌بێ له به‌رامبه‌ر خوێنه‌ر، بیسه‌ر و بینه‌ردا، هه‌ست به به‌رپرسیار‌یه‌تییه‌کی ته‌واو بکات.\n۱۰- له به‌رامبه‌ر ڕاپۆرت و زانیاریی هه‌ڵه‌دا، خێرا هه‌ڵوێست وه‌ربگرێ.\n۱۱- له کاتی نووسینی ڕاپۆرت یان ده‌نگوباس (زانیاری) سه‌باره‌ت به دامه‌زراوه‌یه‌ک یان که‌سایه‌تییه‌ک، نابێت هێرش بۆ سه‌ر که‌س و تاک بکرێ و له ناوزڕاندن و ناوناتۆره دوور بکه‌وێته‌وه.\n۱۲- به‌شێکی گرینگ له پێودانگی ڕۆژنامه‌وانی ئه‌وه‌یه، که ڕێز له تاک و سنووری ژیانی تاک بگرێت. ناوزڕاندن، تاوان دانه پاڵ تاک و بێڕێزی به‌و، له کاری ڕۆژنامه‌وانی و ئه‌خلاقی ڕۆژنامه‌وانیدا جێگه‌ی نابێته‌وه.\n۱۳- له کاتی نووسین و بڵاوکردنه‌وه‌دا، ڕۆژنامه‌وان نابێت ڕق و تووڕه‌یی یان حه‌ز و خۆشه‌ویستیی خۆی تێکه‌ڵ به ڕاپۆر‌ت بکات.\n۱۴- تا ئه‌و جێگه‌یه که ده‌کرێت، ناوی سه‌رچاوه‌ی زانیارییه‌کان ئاشکرا بکات، ئه‌مه خۆی متمانه‌ی زیاتر بۆ ڕۆژنامه‌وان ده‌سته‌به‌ر ده‌کات، به‌ڵام ئه‌گه‌ر سه‌رچاوه‌یه‌ک ڕازی نه‌بوو که ناوی ئاشکرا بکرێت، پێویسته ڕێز له داخوازییه‌که‌ی بگیرێت. ئه‌مه یه‌کێکە له بنه‌ما گرینگه‌کانی ئه‌خلاقی ڕۆژنامه‌وانی.\n۱۵- تێ بکۆشێ له کاتی کارکردندا، جیاوازیی له نێوان پڕوپاگه‌نده و زانیاریدا بکات.\n۱۶- خۆ له بڵاوکردنه‌وه‌ی ناو و و‌ێنه‌ی ئه‌و که‌س یان که‌سانه‌ی تاوانیان له‌سه‌ر نه‌سه‌لمێندراوه، بپارێزێ.\n۱۷- خۆ له وه‌رگرتنی به‌رتیل، دیاری و شتی دیکه‌ی له‌م بابه‌تانه بپارێزێ.\n۱۸- له به‌رامبه‌ر هاووڵاتیان و حکوومه‌تدا وه‌ڵامده‌ر بێت.\n۱۹- دان به هه‌ڵه‌ی خۆی دابنێ و کاتێک که هه‌ڵه‌ی کرد، خێرا ڕاستی بکاته‌وه و داوای لێبووردن بکات.\n۲۰- کاتێک ڕه‌فتارێکی پێچه‌وانه‌ی ئه‌خلاقی ڕۆژنامه‌وانی له ڕۆژنامه‌وانێک یان له که‌ره‌سه‌یه‌کی ڕاگه‌یاندن ڕوو ده‌دات، خێرا هه‌ڵوێست وه‌ربگرێ.\n۲۱- له به‌رامبه‌ر دزیی ئه‌ده‌بیدا، خێرا هه‌ڵوێست وه‌ربگرێ.\n۲۲- له کاری ڕاگه‌یاندندا، وردبوونه‌وه و پێداچوونه‌وه به بابه‌تی ئاماده‌کراو، له خێرا بڵاوکردنه‌وه‌ی گرنگتره.\n۲۳- ڕۆژنامه‌وان به ڕێگه‌ی به‌رگری له ئازادی، دیموکراسی، مافی مرۆڤ و دادپه‌روه‌ریی کۆمه‌ڵایه‌تییه‌وه، ده‌توانێت له به‌دیموکراتیکردنی کۆمه‌ڵگه‌دا ده‌وری گرینگ بگێڕێت.\nئامرازی ڕاگه‌یاندنی گشتی دەتوانێت به نۆره‌ی خۆی له فۆرمدان به سیاسه‌ت، ده‌وڵه‌تی یاسا، بەوه‌ڵامده‌ر‌کردنی ده‌سه‌ڵات له به‌رامبه‌ر هاووڵاتیاندا و بەرپرسیاریەتییان لە بەرامبەر کارەکانیاندا، هەروەها لە پێکهێنانی کەشوهەوایەکی ماقووڵ بۆ به‌شداریکردن و ڕاهێنانی هاووڵاتیان له بڕیاره سیاسییه‌کاندا، دەوری بەرچاو بگێڕێت.\nئەم کەرەسانە لە به‌دیموکراتیکردن و به‌لیبراڵیکردنی کۆمه‌ڵگه، پێکهێنانی دۆخێکی ئه‌قڵانی بۆ دیالۆگ، گێڕانی ده‌ور له شوشتنەوە و ستانداردکردنی زمانێکی نه‌ته‌وه‌یی و سه‌رانسه‌ری، یارمه‌تیدان به به‌رفراوانترکردنی بازاڕی ئابووری بۆ وه‌گه‌ڕخستنی سه‌رمایه، دەتوانن دەوری کاریگەر و کارتێکەریان هەبێت.\nکەرەسەکانی ڕاگەیاندن دەتوانن ئازادییەکان بپارێزن و بەهێزتری بکەن، ئەگەر دەورێکی باش و ئەقڵانی لە کۆمەڵگەدا بگێڕن. ئامرازی ڕاگه‌یاندنی گشتی، هێز و ده‌سه‌ڵاتی هه‌یه، چونکه ئاڵقه‌ی نێوان ده‌سه‌ڵات و هاووڵاتیانه.\nبه‌رپرسیاره‌تی له ڕوانگه‌ی قوڕئان و سوننه‌تدا، له وتووێژ له‌گه‌ڵ دكتۆر محه‌ممه‌د ئیبڕاهیم ساعێدی ڕوودی نووسه‌ر و وه‌رگێڕ\nبه‌رپرسیاره‌تی و به‌شه‌كانی و مه‌رجه‌كانی\nبه‌رپرسیاره‌تی چییه؟ ده ڕێگا بۆ ڕاهێنانی به‌رپرسیاره‌تی\nقوڕئان و به‌رپرسیاره‌تی له ژیاندا\nهەستکردن بە بەرپرسیاریەتى


ئاژانسی کوردپا: دوو ئەندامی هەنگی سنووریی، لە شەڕ و تێکەڵچوونێکدا، لە شاری سەردەشت کوژران. – Peshmergekan\nئەو شەڕ و تێکەڵچوونە لە هەنگی سنوورییی شاری سەردەشت لە گرووهانی بێوران، لە لایەن بورجەکی کانی‌سێوەوە دەستی پێ کرد و ڕاگەیەندنە حکوومەتییەکان “حیزبە کوردییەکانی دژبەری حکوومەتی ئێرانیان” بە هۆکاری دەستپێکردنی ئەو شەڕ و تێکەڵچوونە زانیوە.\nهەتا ئێستە هیچ کام لە حیزبە کوردییەکانی ئۆپوزسیۆنی حکوومەتی ئێران، بەرپرسایەتی ئەو شەڕ و تێکەڵچوونەیان لە ئەستۆ نەگرتووە.\nلە لایەکی دیکە و لە هەمان کاتدا، شەڕ و تێکەڵچوون لە نێوان هێزەکانی سپای پاسداران و کەسانی نەناسرا لە “دەرەتفێ” سەر بە بەخشی پاوە ڕووی داوە و کەسانی نەناسرا تەقەیان لە پایگای هێزەکانی سپای پاسداران کردووە و هەتا کاتی بڵاوبوونەوەی ئەم هەواڵە لە وەردەکارییەکانی ئەو شەڕ و تێکەڵچوونە، هیچ زانیارییەک لە بەردەستدا نییە.\nڕۆژی هەینی ٧ی بانەمەڕ، شەڕ و تێکەڵچوون لە نێوان هێزەکانی سپای پاسداران و کەسانێکی نەناسراو لە شاری نەسوودیش ڕووی دا و لەو شەڕ و تێکەڵچوونەدا، ئەندامێکی خۆجێی سپا بە ناوی “عەلیڕەزا ڕەفیعی” بریندار بووه و سەربازێکیش بە ناوی “کامران قادرپوور” خەڵکی گوندی “بایین دەڕە”ی شاری مەهاباد کوژرا.\nماڵپەڕی کوردستان و کورد دەنووسێ کە خۆیان لە یەکتریان داوە\nهێزە چەکدارەکانی رێژیم سەرلەنوێ لە ناوچەی سەردەشت، پێکهەڵپڕژان\nسپای پاسداران و هێزە ئینتزامییەکان بۆ جارێکی دیکە لە ناوچەی کێلێی سەردەشت پێکهەڵپڕژان و زانیارییەکان باس لەوە دەکەن کە لە ئاکامی ئەو تێکهەڵجوونە کوژراو و بریندار هەیە.\nبە پێی تۆمارە دەنگێک کە لە سەردەشتەوە بە دەستمان گەیشتووە، ئەم ئێوارە ١٥ی جۆزەردان لە سنووری کێلێی سەردەشت سەرلەنوێ لە نێوان سپای پاسداران و هێزە ئینتزامییەکان شەڕ و پێکدادان رووی داوەو گوایە لەو تێکهەڵچوونە لە هێزەکانی هەردوولا کوژراو و بریندار هەیە و، لە ماوەی کەمتر لە مانگێک ئەم دوویەمین تێکهەڵچوونە کە نێوان سپای پاسداران و هێزە ئینتزامییەکان رووی داوە.\nبە وتەی هەواڵنێری “کوردستان وکورد” ئەمشەو دۆخی ئەو ناوچەیە ئاڵۆزەو ماشین و ئامبۆلانس بەرو شوێنی دەرگیری وەڕێ‌کەوتوون.\nشیاوی باسە نیزیک بە مانگێک لەمەو پێش دیسان لە ناوچەی سەردەشت هێزە چەکدارەکانی رێژیم تەقەیان لە یەکتر کرد و لە ئاکامی ئەو شەڕ و تێکهەڵچوونە دووکەس کوژراون و نیزیک بە چوارکەسی دیکەش بە توندی بریندار بوون.\nهەروەها جێی‌ئاماژەیە کە ناوەندە ئەمنییەکان و ڕاگەیاندنەکانیان کوژراوانی ئەو دەرگیرییانە لە ئەستۆی دژبەرانی رێژیم و هێزی پێشمەرگە دەخەن کە هەر لەو پێوەندییەش چەند رۆژ لەمەوپێش سەبارەت بە کوژرانی سەربازێکی خەڵکی تەورێز بەناوی حامید محەممەدی کە بە شێوەی گوماناویی لە ناوچەی سەردەشت گیانی لە دەست دابوو، سپای پاسداران، حیزبەکانی کوردستانی لەو بارەوە بە تاوانبار زانی.\nئەو درۆ و دەلەسەی سپا لە کاتێکدایە کە لەم ماوەیەدا هیچ یەک لە حیزبە کوردییەکان باسیان لە جموجۆڵی پێشمەرگانەو تێکهەڵچوون لەگەڵ هێزەکانی ڕێژیم نەکردووە.\nرێژیمیش خۆیان بەمجۆرە باسی دەکەن و دەڵێ 20 کەسێک هاتوون و پێشمان گرتوون و ئەم 2 کەسەمان کوژراوە.\nفرمانده مرزبانی ناجا گفت: شب گذشته مرزبانان هنگ مرزی سردشت بعد از صرف افطاری توسط دیده بان متوجه می شوند یک گروه مسلح از اشرار که حدود ۲۰ نفرند در حال ورود به خاک کشور هستند که بلافاصله مرزبانان به منطقه هدف اعزام و با اشرار درگیر می شوند.در این درگیری دو نفر از مرزبانان به درجه رفیع شهادت نائل شدند و بدین ترتیب اشرار نتوانستند به اهداف از پیش تعیین شده خود دست پیدا کنند و توطئه های آنها خنثی و مهاجمان با تحمل خسارت از طریق خاک عراق متواری شدند.\nبه گزارش پایگاه خبری پلیس، سردار قاسم رضایی اظهار داشت: شب گذشته مرزبانان هنگ مرزی سردشت بعد از صرف افطاری توسط دیده بان متوجه می شوند یک گروه مسلح از اشرار که حدود ۲۰ نفرند در حال ورود به خاک جمهوری اسلامی ایران هستند که بلافاصله مرزبانان به منطقه هدف اعزام و با اشرار درگیر می شوند.\nبه گزارش تسنیم، در این درگیری که در مجاورت برجک مرزبانی کانی سیو رخ داده بود ستوانیکم «یوسف پیرانه» و استواریکم «محبوب قربانی» به شهادت رسیدند.


چۆن موسته‌فا که‌ماڵ بوو به باوکی تورکان؟\nکۆمه‌ڵگه‌ی جیهانیشدا ده‌سترویشتووترین دوژمنی کورده. ریژیمی ئیستای تورکیه که نزیک به سه‌دساڵ پێش ئیستا بناغه‌کانی داڕێژران به‌رهه‌می بیر و تێکۆشانی که‌سێکه به ناوی موسته‌فا که‌ماڵ ئاتا تورک (باوکی تورکان) بۆیه گرنگ و پیویستیشه که کوردان به‌وردی میژووی ئه‌م سه‌دساڵه‌ی تورکییه و به تایبه‌تی ئه‌تاتورک و بیره‌کانی بخوێننه‌وه. ئه‌م وتاره هه‌وڵ ئه‌دات هه‌نگاوێکی بچووک بێت له‌م بواره‌دا.\nئاوڕدانه‌وه‌یه‌کی کورت  له میژووی عوسمانی\nسه‌ره‌تاکانی 1300 ی زایه‌نی هێندێک خێڵ و عه‌شیره‌تی تورک له ئاسیای ناوه‌ڕاسته‌وه که له ده‌ست کوشتار و تاڵانی تورکه مه‌غۆله‌کان هه‌ڵاتبوون گه‌ییشتنه ئه‌ناتۆلیا و له لایه‌ن عه‌لائه‌دین که‌یقباد سولتانی سه‌لجووقییه‌وه جێگایان پێدرا و له ناوچه‌یه‌کی نێوان ئه‌مپراتۆری بیزانس و سه‌لجۆقیدا نشته‌جێ بوون.* ئامانجی سه‌لجووقییه‌کان له‌مکاره قایمکردنی سنووره‌که‌یان بوو که هه‌رده‌م مه‌ترسی هێرشی بیزانسه‌کانی له سه‌ر بوو.\nورده ورده عه‌شیره‌تی دیکه‌ی تورک هاتن و ناوچه‌ی دیکه‌یان بۆ خویان داگیرکرد و له‌گه‌ڵ لاوازبوونی سه‌لجووقییه‌کانیش دا ئه‌م خێڵه کۆچه‌رانه له مێوان و ئاواره‌وه بوونه خاوه‌ن ماڵ و له هه‌ردووک ده‌سه‌ڵاتی رووله لاوازی ناوچه‌که خاکیان دابڕ کرد و شاری بورسه‌یان کرده پێته‌ختی خویان. ساڵی 1453 سوڵتان موحه‌مه‌دی یه‌که‌م کۆنستانتینپوول ، پایته‌ختی ئه‌مپراتووری بیزانسی داگیر کرد**، ناوی ئیسلامبووڵی له سه‌ر دانا و بناخه‌ی ئه‌مپراتۆری عوسمانی داڕشت که ئیده‌عای رێبه‌ری گشت موسوڵمانانی جیهانی ده‌کرد.\nساڵی 1514 سوڵتان سه‌لیمی یه‌که‌م له چاڵدڕان، شا سمایلی سه‌فه‌وی تێکشکاند*** ، ته‌ورێز پایته‌ختی سه‌فه‌وییه‌کانی داگیر، تاڵان و وێران کرد و دواتر رووی کرده شام، به‌غدا، قاهێره، سوڵتانی میسری هه‌ڵواسی ودواتر قودس و سه‌ره‌نجام مه‌که‌ی گرت. خاده‌می "ماڵی خودا''ی بانک کرد، کلیلی ''حه‌ره‌مه‌ینی شه‌ریفه‌ینی'' لێ سه‌ند وخوی وه‌ک خه‌لیفه‌ی موسوڵمانانی دنیا و خاده‌می ماڵی خودا راگه‌یاند.\nستراتێژی به‌رده‌وامی ده‌سه‌ڵات له عوسمانیدا له سه‌ر رازی نه‌بوون به‌و ده‌ستکه‌وتانه که هه‌ن دانرا بوو بۆیه سوڵتانه‌کانی دوای سه‌لیم په‌لاماری ئه‌ورووپایان دا و له سه‌رده‌می سلێمانی قانوونی دا سنووری عوسمانی تا نزیک ده‌روازه‌کانی ئوتریش درێژ کرابووه‌وه.\nشوڕشی 1789 ی فه‌رانسه وه‌ک هه‌موو ده‌سه‌ڵاته سته‌مکاره‌کانی تر ده‌سه‌ڵاتی خوێنڕێژی عوسمانیشی له‌رزاند و رووداوه‌کانی دواتر کاریگه‌ری گرنگیان کرده سه‌ری .\nئه‌مپراتۆرییه‌کانی بریتانیا، ئوتریش و رووس بۆ ماوه‌ی سه‌ده‌یه‌ک راسته‌وخۆ و ناڕاسته‌وخۆ هاوکاری یه‌کتریان کرد بۆ به‌رته‌سک کردنه‌وه، لاوازکردن و سه‌ره‌نجام رووخاندنی ده‌سه‌ڵاتی حه‌وسه‌د ساڵه‌ی عوسمانی.\nکۆتاییه‌کانی ده‌سه‌ڵاتی عوسمانی\nسوڵتان عه‌بدول مه‌جید له ترس و کاریگه‌ری شۆڕشی فه‌رانسه‌دا و به ڕێنوێنی هێندێک که‌سی شاره‌زا (1839-1861) کۆمه‌ڵێک ئاڵ و گۆڕی له شێوه‌ی ئێداره و قانوونی ئه‌ساسی ئه‌مپراتۆریدا جێبه‌جێ کرد که مه‌جالی به ئێلیتی سیاسی و خه‌ڵکی عه‌لاقه‌دار به سیاسه‌ت ئه‌دا که خویان نیشان بده‌ن . ئه‌مه خوی سه‌ره‌تایه‌ک بوو تا خه‌ڵک جۆرێکیتر له سوڵتان و بڕیاره‌کانی که ژیان و چاره‌نووسی ئه‌وانی له ده‌ستدا بوو بڕوانێ. به تایبه‌تی له ئیستانبوڵ و به‌شی ئه‌ورووپایی ئه‌مپاتۆری که به "رۆملی'' به ناوبانگ بوو رۆژنامه و کتێبی تا ئه‌و کات نایاب ده‌رکه‌وتن و ته‌نانه‌ت له ناو ئه‌فسه‌ران و "پاشاکانیش" دا که‌سی ره‌خنه‌گر و ناڕازی ده‌بینرا.\nبه هاتنه سه‌ر ده‌سه‌ڵاتی سوڵتان عه‌بول حه‌مید (1879) ئه‌م ئازادییانه‌ی به‌ربه‌ست و دواتر به ته‌واوی نابوودی کردن. ژماره‌یه‌کی زۆر جاسووسی به سه‌راسه‌ری وڵاتدا بڵاو کردنه‌وه و له هه‌رکۆیه‌ک نه‌یارێکی ده‌ست ده‌که‌وت ده‌یگرت، ده‌یکوشت یان بۆ شوینی زۆر دوور به‌ڕی ده‌کرد.یه‌کێک له ناڕازییانی به ناوی مه‌دحه‌د پاشا که وه‌ک رێبه‌ری فکری سه‌رجه‌م ناڕازییانیش ده‌ناسرا به فێڵ و بێ ره‌وشتی له سویسه‌وه هێنایه‌وه و ده‌ستگیری کرد، سه‌ری بڕی و پێسته‌که‌یان پڕ کرد له کا تا خه‌ڵکیتری پێ بترسێنن.!\nبه‌ڵام ئه‌م کارانه نه‌یان توانی عه‌لاجی ده‌ردی "پیاوه نه‌خوشه‌که'' بکه‌ن و رۆژ له دوای رۆژ سه‌رهه‌ڵدان و ناڕه‌زایه‌تی له دژی سوڵتان له ناو تورکاندا و له دژی عوسمانی له ناو خه‌ڵکی ناتورکدا دا په‌ره‌ی ده‌سه‌ند. میسرییه‌کان به هاوکاری بریتانیا خویان له چنگی عوسمانی ده‌رهاویشت و سێرب، بورلغار و مونته‌نێگرۆ به هاوکاری رووسه‌کان سه‌ربه‌خویی خویان له عوسمانی راگه‌یاند. کروات، مه‌قدوونیا و یۆنان حازر به ژێرده‌ستی نه‌بوون و هه‌ر رۆژه سه‌رهه‌ڵدانێکیان ساز ده‌کرد و سه‌ره‌نجام ئه‌وانیش سپای سوڵتانیان له وڵاتی خویان وه‌ده‌رنا و بوونه‌وه خاوه‌ن ماڵی خویا.\nئه‌فسه‌رانی تورکی سپای عوسمانی رۆژانه به‌چاوی خویان ئه‌یان بینی ده‌سه‌ڵاتیان که‌م ده‌بێته‌وه و که‌سانێک که تا دوێنێ خزمه‌تکار و به‌رده‌سی ئه‌وان بوون ئیستا خویان پێ له‌وان که‌متر نیه و نه‌ک حازر به برا بچووکی نین به‌ڵکوو له هێندێک جێگاش به ئاشکرا بێڕێزی به تورک ، ئه‌فسه‌ران و ته‌نانه‌ت خه‌لیفه‌ش ده‌که‌ن!.\nله ناو ئه‌م ئه‌فسه‌رانه دا دووکه‌س له هه‌موان به‌رجه‌سته‌تر بوون که یه‌کیان ئه‌نوه‌ر و دووهه‌میان جه‌ماڵی ناو بوو. که‌سێکی سێهه‌میش هه‌بوو به ناوی ته‌لعه‌ت به‌ڵام ئه‌و ئه‌فسه‌ر نه‌بوو، کاربه‌ده‌ستێکی ئاسایی به‌ڵام به بڕوا و ئیراده‌وه کاری ده‌که‌رد تا پێشی داڕمانی ده‌سه‌ڵاتی تورکان بگرێ و به گه‌رمی هاوکاری ئه‌نوه‌ر و جه‌ماڵی ده‌کرد.\nئه‌م سێ که‌سه دواتر بناغه‌ی کۆمه‌ڵه‌ی تورکانی لاو ، یان ئه‌نجومه‌نی ته‌عالی و ته‌ره‌قییان داڕشت. سه‌ره‌تاکان ئه‌م تاقمه ئامانج و رێگایه‌کی روونی سیاسییان بۆ ئاڵتێرنه‌تیوی وه‌زعه‌که نه‌بوو و ته‌نیا لێکهه‌ڵوه‌شانی ئه‌مپراتۆری و لاوزی و بێ ده‌سه‌ڵاتی سوڵتان تووڕه‌ی کردبوون و بۆ پڕکردنه‌وه‌ی ئه‌و بۆشاییه که‌وتبوونه کار. به‌ڵام که‌م که‌م ناچار بوون وه‌ک جووره حیزبێکی سیاسی کار بکه‌ن و له باری چه‌ندایه‌تی و چۆنایه‌تیشه‌وه گۆڕانیان به سه‌ردا بێت و په‌ل و پۆ باوێنه شوێنه‌کانیتری ئه‌مپراتۆریش.\nشاری سالۆنیکای مه‌قدوونیا ناوه‌ندی ئه‌م ناڕازییانه بوو به‌شی زۆری ئه‌فسه‌رانی ناڕازی و دژی سوڵتان و ئێداره‌که‌ی له‌م شاره دا بوون که شوێنی له دایه‌ک بوونی موسته‌فا که‌مالیشه.\nرووسیه له لایه‌ک هه‌وڵی ئه‌دا له میراتی عوسمانی به‌شی گه‌وره‌ی به‌رکه‌وێ. به‌ڵام به هوی شکانێکی قورس له گه‌ڵ ژاپۆند دا (1905) و هه‌وه‌ها کێشه‌ی ناوخۆ که خه‌ریک بوو تێکڕای ده‌سه‌ڵاته‌که‌ی بکه‌وێته ده‌ست کومونیستان مه‌جالی که‌می بۆ مابووه‌وه و ئینگلیسیش به داگیرکاری هێند و ئافریقاوه سه‌رقاڵ بوو و مه‌جالی ته‌واوی نه‌بوو له‌م گۆڕانه‌دا وه‌زعه‌که له قازانجی خوی بگۆڕی. بۆیه ته‌نیا ده‌سه‌ڵاتی نوێ و به هێز قه‌یسه‌ری ئاڵمان بوو که له ژێر رێبه‌ری "بیسمارک"دا خوی ریکخستبوو و به کرده‌وه له‌گه‌ڵ ئێلتی نوێ تورکدا که‌وتبووه دانووساندن و خه‌ریک بوو ده‌سه‌ڵاتی روو له مه‌رگی حوسمانی زیندوو کاته‌وه و وه‌ک هاوپه‌یمانی خوی له دژی ره‌قیبانی ئه‌ورووپایی خوی به کاری بێنێ و هه‌ر ئه‌م مه‌جال و فرسه‌ته‌ش بوو که دواتر حوسمانی له شه‌ڕی جیهانیه‌وه گلاند و خستییه به‌ره‌ی ئاڵمان له دژی ئه‌وانیتر...\nده‌ستپێکردنی شه‌ڕی یه‌که‌می جیهانی و رووخانی ئه‌مپراتۆری عوسمانی\nرووداوه‌کان زۆر به توندی ده‌چوونه پێش. سولتان عه‌بدولحه‌مید که پێشتر ده‌سه‌ڵاتی ده‌گه‌ییشت سنووری 3 قاره‌ی دنیا ئیستا له ترسان چواردیواری کۆشکی دوڵمه‌باخچه‌شی لێ ببوه دژمن و ده‌مانچه‌یه‌ک به‌ده‌سته‌وه ته‌قه‌ی له هه‌ر خشه و جووڵه‌یه‌ک ده‌کرد که به‌ر گوێ ده‌که‌وت.! هه‌ر له‌م رێگایه‌شه‌وه سێ که‌س له خزمه‌تکار و ته‌نانه‌ت کچێکی 14 ساڵه‌ی خوشی به‌ر که‌وتبوون و به ده‌مانچه‌ی سوڵاتان کوژرا بوون!\nرۆژانه گۆشه‌یه‌کی ئه‌و وڵاته به‌رینه‌ی ژێرده‌ستی تورکان دابڕ ده‌کرا و ده‌خرایه سه‌ر ئه‌مپراتۆرییه‌کیتر یان ده‌بووه وڵاتێکی سه‌ربه‌خۆ. ئه‌نوه‌ر و هاوکارانی به کوودێتایه‌ک عه‌بدول حه‌میدیان لابرد و برایه‌کی شێت و نه‌خوشی به ناوی ڕه‌شادیان له زیندان ده‌رهێنا و کردیانه سوڵتان! (سولتان موحه‌مه‌دی پێنجه‌م).\nئه‌نوه‌ر پاشا که زمانی ئاڵمانی به باشی ده‌زانی به ته‌واوی خوی له ئاڵمانه‌کان نزیک کرده‌وه و له‌م رێگاشه‌وه ته‌واوی ده‌م و ده‌زگاکانی ئه‌مپراتۆری راسته‌وخۆ و ناڕاسته‌وخۆ خسته ده‌ست ئه‌وان.\nسه‌ره‌نجام کوژرانی وه‌لی عه‌هد(جێ‌نشینی شا)ی ئوتریش له شاری ساراییڤی بوو به هۆی هه‌ڵگیرسانی ئاگری شه‌ڕێک که تا ئه‌وکات وێنه‌ی له میژوودا رووی نه‌دابوو - شه‌ڕی یه‌که‌می دنیاگر-.\nهه‌روه‌ک پێشتریش باسکرا ئه‌مپراتۆری پان و به‌رینی عوسمانی له‌م رۆژاندا وه‌ک وڵاتێکی بێ هێز و بێ خاوه‌ن که‌وته به‌ر په‌لامار و له هه‌وه‌ڵ رۆژه‌کانی شه‌ڕیشدا پایته‌خته‌که‌ی که‌وته به‌ر مه‌ترسی داگیرکردن!\nشه‌ڕی گالیپۆلی که دواتر بوو به شوێن و ناوی رووداوێکی میژوویی ،به هوی فیداکاری و کارزانی ئه‌فسه‌رێکه‌وه به ناوی موسته‌فا که‌ماڵ ( که مه‌به‌ستی سه‌ره‌کی ئه‌م وتاره‌ش ناساندنی ئه‌وه) پێشی پێشڕه‌وی کانی به‌ره‌ی دژی عوسمانی گرت و ئیستانبووڵ پایته‌ختی سوڵتانی تورکانی له ته‌سلیمبوونێکی کوتووپڕ و ئابڕووبه‌رانه رزگار کرد.!\nتورکه‌کان سه‌ره‌تا له سه‌ر گشت موسوڵمانان حیسابیان کردبوو که وه‌ک جاران بێنه فریایانه‌وه و وه‌ک رابوردوو له "جیهاد" و شه‌ڕ دژی "کافران" دا ئه‌مپراتورییه‌که‌یان بپارێزن . له راستی دا ئاڵمانه‌کانیش زۆر و که‌م حیسابیان له سه‌ر هه‌ستی ئایینی موسوڵمانان کردبوو ، به‌ڵام له لایه‌ک به نیسبه‌تی شه‌ڕه‌کانی پیشووتری عوسمانی ئه‌م جاره‌یان زیاتر تێکنیک و چه‌کی پێشکه‌وتوو بوو که دوری ده‌گێڕا. شتێک که ئه‌فسه‌رانی عوسمانی نه‌ک هه‌ر لێ بێبه‌ش بوون به‌ڵکوو ئه‌و چه‌کانه‌ش که له ئاڵمانیان وه‌رگرتبوون هێشتا نه‌یان ئه‌زانی به‌باشی که‌ڵکی لێ وه‌رگرن. له لایه‌کیتره‌وه گه‌لانی موسولمان به‌ڵام ناتورکی ناو ئه‌مپراتۆری عوسمانی به‌تایبه‌تی عه‌ره‌به‌کان هۆشیار ببوونه‌وه و وه‌ک جاران ته‌نیا هه‌ستی ئایه‌نی نه‌بوو که بڕیاری بۆ ده‌دان. به‌ڵکوو بوونه‌خاوه‌ن ماڵی خویان ببووه خه‌ونێکی نزیک له راستی و ئه‌ورووپاییه‌کانیش قه‌ولی به‌دیهاتنی ئه‌و خه‌ونه‌یان پێده‌دان و به هاسانی ده‌یان خستنه به‌ره‌ی خویانه‌وه.\nلیبی بۆ ئیتالیا، جه‌زایه‌ر و مه‌راکێش بۆ فه‌رانسه، میسر و ئێراق بۆ ئینگلیس و... ملیان که‌چ کرد و به جێ فریا که‌وتن له دووره به گیانکه‌نشتی ئه‌مپراتۆری زاڵم و خوێنڕێژی عوسمانی له ژێر چه‌قوی "کافران" دا پێ ده‌که‌نین!.\nپێشتر سوڵتان عه‌بدول حه‌مید له کۆتاییه‌کانی ده‌سه‌ڵاتیدا بڕیاری کۆمه‌ڵکوژکردنی ئه‌رمه‌نییه‌کانی ده‌رکردبوو و سه‌دان هه‌زار که‌سیشی لێ کوشتن. به‌ڵام ماوه‌یه‌ک ئه‌م تاوانه به هۆی جۆرا و جۆر راگیرابوو و هێشتا زۆربه‌ی شوێنه‌کانی ئه‌وجێگایه‌ی ئیستا پێ ده‌وترێ تورکیه، کۆمه‌ڵگه‌ی ئه‌رمه‌نییان لێ ده‌ژیا. له‌م رۆژانه‌ی شه‌ردا که زۆربه‌ی موسوڵمانی ناتورک به ئاشکرا پشتیان له تورکان ئه‌کرد ئه‌نوه‌ر پاشا و هاوبیرانی هه‌م له رقان و هه‌م له ترسان بڕیاری کۆمه‌ڵکوژکردنی یه‌کجاره‌کی ئه‌م خه‌ڵکه‌یان دا و له ماوه‌ی ساڵ و نێوێکدا ( کۆتایی 1914 تا ناوه‌ڕاستی 1915 ) ته‌قریبه‌ن ئاسه‌وارێکی وایان له کۆمه‌ڵگه‌ی نزیک له یه‌ک میلیۆن و نیوی ئه‌رمه‌نی نه‌هێشت. کوردانیش له‌م تاوانه‌دا وه‌ک نۆکه‌ر و خزمه‌تکاری تورکان رۆڵی نێگاتیوی گێڕا و به‌شی خویان شه‌رمیان به‌رکه‌وت.\nبێگومان کوردانێکیش هه‌بوون که بۆ پاراستنی گیانی ئه‌رمه‌نییان و شاردنه‌وه‌یان ریسکیان به گیان و ژیانی خویانه‌وه کردبێت به‌ڵام میژووی نووسراوی ده‌ستی بێگانه ته‌نیا خراپه و لایه‌نی تاوانه‌که‌ی بۆ تۆمار کردووین و ده‌گمه‌ن پێچه‌وانه‌که‌ی واتا هاوخه‌میی یا ده‌ربازکردنی ئه‌رمه‌نیاة ڵي قڕکردن.\nپاش 4 ساڵ شه‌ڕی دنیاگر کۆتایی پێهات. عوسمانی خراپتر له ئاڵمانی هاوپه‌یمانی ته‌سلیم بوو و چاره‌نووسی که‌وته ده‌ست وڵاتانی سه‌رکه‌وتووی شه‌ڕ به تایبه‌تی ئینگلیس ، چوونکه ئه‌وده‌م هێشتا رۆڵی ئامریکا که‌م و بێ بایه‌خ بوو و رووسیه‌ش کۆتایی شه‌ڕ بوو به کۆتایی ده‌سه‌ڵاتی ته‌زار و شۆڕشی ئوکتوبه‌ر نه‌ک هه‌ر رووسییه به‌ڵکوو روانگه و نه‌زمی دنیاشی به‌ره‌و ئاقارێکی تر برد.\nله‌گه‌رمه‌ی ئه‌م رووداوانه دا کۆمه‌ڵێک ئه‌فسه‌ری تری تورک په‌یدا بوون که له ئه‌نوه‌ر و هاوبیران بێزار، له سیاسه‌ت و بڕیاردانیان تووڕه و له‌و وه‌زعه‌ی به سه‌ر وڵاته‌که‌یاندا هاتووه شه‌رمیان له خویان ئه‌کرد. له ژێره‌وه خه‌ریکی پلان و به‌رنامه‌داڕشتن بوون و له هه‌ل و فرسه‌تێک ده‌گه‌ڕان تا ده‌سه‌ڵات بگرنه ده‌ست خویان و مه‌سیری چاره‌نووسی وڵاته ژێرپێ نراوه‌که‌یان بگۆڕن. رێبه‌ر و سه‌رکرده‌ی ئه‌م تاقمه که‌سێک نه‌بوو جگه له موسته‌فا که‌ماڵ که دواتر ده‌بینین چۆن له‌م رێگا سه‌خته‌دا سه‌رکه‌وت و تورکان و تورکیه‌ی له ژێرده‌ستی دژمنانی سه‌دان ساڵه‌ی رزگار کرد.\nساڵی 1881 له شاری سالدۆنیکای مه‌قدونیا که حه‌شیمه‌ته‌که‌ی ئه‌وده‌م تێکه‌ڵاوێک بوو له زۆر گه‌ل و ره‌گه‌زی جوراوجور، کوڕێک له دایک بوو به ناوی موسته‌فا. باوکی ناوی عه‌لی ره‌زا و دایکی ناوی زوبه‌یده بوو که هه‌ردووکیان هه‌ژار و سه‌ربه چینی که‌م ده‌سه‌ڵاتی کۆمه‌ڵگه بوون. هێشتا موسته‌فا مێرمنداڵێک بوو که باوکی مرد و هه‌تیو که‌وت. دایکی که هه‌موو ئاواتی ئه‌وه بوو کوڕه‌که‌ی بچیته به‌ر خوێندن و ببێته مه‌لا، هه‌وڵیدا لای مه‌لایه‌ک جێگای بۆ بکاته‌وه. به‌ڵام موسته‌فا هه‌ر له سه‌ره‌تاوه که‌یفی به خوێندنی شه‌رعی نه‌ده‌هات و پاش ماوه‌یه‌ک و دوای چه‌ندین شه‌ڕ له‌گه‌ڵ ماموستاکه‌ی ئه‌و شوینه‌ی به‌جێ هێشت و دواتر له قوتابخانه‌یه‌کیتردا که ده‌رسی تازه و ناشه‌رعی فێری مناڵان ده‌کرد ده‌ستبه‌کار بوو.\nماموستاکه‌ی ناوی موسته‌فا بوو بۆیه له به‌ر تێکه‌ڵ نه‌بوونی ناو و هێندێکیش وه‌ک ته‌شوێق ناوی که‌ماڵی له سه‌ر موسته‌فای قوتابی دانا و له‌و رۆژه‌وه موستفا بوو به موسته‌فا که‌ماڵ.\nسه‌رده‌می گه‌وره‌بوون و پێگه‌ییشتنی موسته‌فا که‌ماڵ به‌رانبه‌ر بوو له‌گه‌ڵ لاوازبوون و توانه‌وه‌ی ئه‌مپراتۆری عوسمانی. سوڵتانێکی شێت و نه‌زان، له به‌رانبه‌ر خه‌ڵکی خویدا بێ روحم و دڵڕه‌ق، له به‌رانبه‌ر دژمنانی فراوانی خوی و وڵاته‌که‌یدا لاواز و بێ ده‌سه‌ڵات حوکمی وڵاتێکی به‌رین و گرنگی ده‌کرد. موسته‌فا که دواتر چووه قوتابخانه‌ی سه‌ربازی و بوو به ئه‌فسه‌ر له یه‌که‌م که‌سه‌کان بوو که نیگه‌رانی لاوازی هێز و ده‌سه‌ڵاتی تورکان بوو و پڕ به دڵ ده‌یهه‌ویست هاوکاری ئه‌و ئه‌فسه‌رانه بکات که ده‌یانه‌ویست پێشی خراپتربوونی وه‌زعه‌که بگرن. به‌ڵام زۆربه‌ی ئه‌فسه‌رانی ناڕازی ئه‌وکات به‌تایبه‌تی ئه‌نوه‌ر و جه‌ماڵ حیسابێکی وایان بۆ موسته‌فا که‌ماڵ نه‌ده‌کرد. دواتریش به باشی ناسییان به ته‌واوی هه‌وڵیان ئه‌دا له ریزی خویاندا دووری خه‌نه‌وه. که‌ماڵ که‌سێکی زیره‌ک به‌ڵام نه‌سوڵح و خۆبه‌زلزان و ده‌سه‌ڵاتخوازبوو. نه وه‌ک که‌سی یه‌که‌م جێ په‌سه‌ندی ناڕازییان بوو نه ئه‌ویش وه‌ک فه‌رمانبه‌ر حازر بوو هاوکارێکی باشی ناڕازییان بێ.\nله‌گه‌لێک رووداو و سه‌رنجام شه‌ڕێکی دنیاگردا ئه‌مپراتۆری عوسمانی به‌کرده‌وه رووخا و ته‌نیا قابڵۆخێکی بێکه‌ڵکی لێ به جێمابوو. سپای بێگانان له ئیستانبووڵ دامه‌زرابوو،بڕیاره‌کانی سولتان له پێشدا له لایه‌ن ئه‌وانه‌وه ده‌دران و دواتر وه‌زیره تورکه‌کان ته‌نیا جێبه‌جێیان ده‌کردن. ئه‌نوه‌ر و رێبه‌رانی ئێتحاد و ته‌ره‌قی که سه‌به‌بکاری تێوه‌گلانی عوسمانی له‌م شه‌ڕه‌دا بوون هه‌ڵاتبوون و هه‌رکامه‌یان خوی له وڵاتێکی دووردا شاردبووه‌وه. مه‌یدان بۆ ده‌رکه‌وتنی رێبه‌رێکی نوێ و خاوه‌ن ئیراده که بتوانێ ئه‌رکی خوی بباته سه‌ر به ته‌واوی ئاماده بوو.\nموسته‌فا که له ماوه‌ی چوارساڵ شه‌ڕی جیهانیدا به گشت توانای خویه‌وه به‌شداری کردبوو و به‌تایبه‌تی له شه‌ڕی گالیپۆلیدا سنووری فیداکاری و کارزانی تێپه‌ڕاندبوو بۆ سوڵتان و زۆربه‌ی ئه‌فسه‌رانی سپای تێکشکاوی تورک ناوێکی دیار بوو. به‌ڵام هێشتا خاوه‌ن پۆست و ده‌سه‌ڵاتێکی وا نه‌بوو که چاوه‌ڕوانی ، یان مه‌ترسی وه ئه‌ستۆگرتنی ئه‌م ئه‌رکه‌ی لێ بکرێ.\nله‌گه‌ڵ دابه‌زینی که‌شتییه‌کانی ئینگلیز له ئیستانبووڵ سپای یونان و ئیتالیاش له ئه‌ستیرنا (ئه‌زمیری دواتر) و ده‌وروبه‌ری دابه‌زین و خاکی تورکانیان داگیر کرد. هه‌رچه‌ند تا ئیستا عوسمانی زۆربه‌ی هه‌ره‌زۆری خاکی خوی له ده‌ست چووبوو به‌ڵام ئه‌و شوێنانه وه‌ک خاک و ماڵی تورکان نه‌بوون و خه‌ڵکی تورکیان تێدا نه‌ده‌ژیان. به‌ڵام ئه‌م رووداوانه‌ی داوایی به ته‌واوی جیاواز بوون چوونکه پاش سه‌دان ساڵ یه‌که‌مجار بوو که تورکان بێگانه‌یه‌کی ده‌سه‌ڵاتدار له ماڵی خویاندا ببینن و ناچار بن ئه‌مر و ده‌ستووری ببه‌نه ڕێوه!\nموسته‌فاکه‌ماڵ که هه‌ر له سه‌ره‌تای شه‌ڕه‌وه له بیری سازکردنی گرووپ و ده‌سته‌ی هاوبیری خویدا بوو بۆ رۆژێکی وا ، به هه‌زار زه‌حمه‌ت و فێل وته‌ڵه‌که توانی سولتانی بێ ده‌سه‌ڵات رازی بکات تا وه‌ک نوێنه‌ری خوی بۆ رۆژهه‌ڵاتی وڵات به‌ڕێکات و به‌و بیانووه‌ی که بڕوات سه‌ر و سامانێک بدات به‌و هێزه پرش و بڵاوه‌ی عوسمانی که له ناوچه‌دا سه‌رگه‌ردانه و نه‌زم و ئارامیش بۆ ناوچه‌که بگێڕێته‌وه و له ژێر په‌رده‌ی ئه‌م مه‌عمووریه‌ته‌شدا خه‌ریکی ئامانجه‌کانی خوی بێت.!\nسوڵتان و سه‌رۆک وه‌زیره‌که‌ی سه‌ره‌نجام به نابه‌دڵییه‌وه رازی بوون و موسته‌فا که‌ماڵ له‌گه‌ڵ کۆمه‌ڵێک ئه‌فسه‌ریتر که هه‌موو هه‌ڵبژارده و هاو بیری خوی بوون به که‌شتیه‌ک، رۆژی19 ی مانگی مای 1919 گه‌یشتنه شاری سامسون و بنکه و باره‌گای شۆڕشێکیان دامه‌زراند که دواتر ته‌ختی سولتان و ده‌سه‌ڵاتی بێگانه‌نیشی تێکرووخاند.\nدواتر که له موسته‌فا که‌ماڵیان ده‌پرسی که کام رۆژ له دایه‌ک بوویت به غروور و خۆهه‌ڵکێسانه‌وه ده‌یگوت: 19 مای 1919.!!\nدیارترینی ئه‌و ئه‌فسه‌رانه‌ی که له‌م سه‌فه‌ره پڕخه‌ته‌ره‌دا له‌گه‌ڵ موسته‌فا که‌ماڵ بوون بریتی بوون له : ره‌ئووف، کازم کارابه‌کر، ره‌فعه‌ت، عارف و عه‌لی فواد که دواتر و پاش ئه‌وه سه‌دان فیداکارییان له رێگای به ده‌سه‌ڵاتگه‌یاندنی موسته‌فا که‌ماڵ دا کرد گیران و وه‌ک خایه‌ن موحاکێمه و ته‌نانه‌ت چه‌ند که‌سیشیان بێروحمانه ئێعدام کران.\nهاوکات له‌گه‌ڵ گه‌ییشتن بۆ قووڵایی خاکی ئانادۆڵ موسته‌فا که‌ماڵ و هه‌ڤاڵانی ده‌ستیان کرد به رێکخستن و هاندانی خه‌ڵک بۆ پێکهێنانی هێزێکی به‌رگری له دژی هاوپه‌یمانان، به تایبه‌تی دژی یۆنانییه‌کان که به‌شێک له وڵاتی ئه‌وانیان داگیر کردبوو و به نیازی هێرش و داگیرکاری تریش بوون.\nهه‌ر بۆ ئه‌م مه‌به‌سته پلان و به‌رنامه‌ی دوو کۆنفه‌راسی گرنگ له شاری ئه‌رزڕووم له سه‌ر سنووری ئه‌رمه‌نستان و له شاری سیواس داڕێژرا و مه‌جال بۆ موسته‌فا که‌ماڵ ره‌خسا تا وه‌ک رێبه‌رێکی سیاسیش خوی نیشان بدات و بتوانێ ئه‌وه‌ی به ساڵان بیری لێ کردووه‌ته‌وه بۆ خه‌ڵک و ژێنڕاڵه‌کانی هاوبیریشی باس بکات. ئه‌م کۆنفه‌رانسانه چه‌نده سولتان و هاوپه‌یمانانی له ئیستانبووڵ تووڕه کرد هێنده‌ش جێگای موسته‌فا که‌ماڵی له ناو نوخبه‌ی تورکدا کرده‌وه و ئێعتباری پێ به‌خشی.\nزۆری نه‌خایاند موسته‌فا که‌ماڵ و هاوکارانی بوونه خاوه‌ن هێزێکی گه‌وره و توانیایان شه‌ڕێکی به‌رین له دژی سپای پوشته و به‌رداخی یونان ده‌ست پێ بکه‌ن. له لووتکه‌ی ئه‌و شه‌ڕانه‌دا شه‌ڕی ساکاریا وه‌ک به ناو بانگترین و شاکاری سه‌ربازی موسته‌فا که‌ماڵ دێته حیسابکردن که پاش نزیک به مانگێک رووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ی خوێناوی و کوژرانی ده‌یان هه‌زا که‌س له هه‌ردووکلا سه‌ره‌نجام سپای موسته‌فا که‌ماڵ که له لایه‌ن شه‌خسی خویه‌وه رێبه‌ری ده‌کرا، توانی یونانییه‌کان تێک بشکێنێ و سه‌دان کیلوو میتر پاشه‌کشێیان پێ بکات.\nپاش ئه‌م سه‌رکه‌وتنه جارێکیتر موسته‌فا که‌ماڵ خوی و هێزه‌که‌ی کۆ کرده‌وه ، هیندێک به وه‌زعی دیپلۆماسی و رێکخستنی خه‌ڵکه‌وه خه‌ریک بوو و سه‌ره‌نجام هێرشی یه‌کجاری کرده سه‌ر سپای یونان له شاری ئه‌زمیر و به ته‌واوی له خاکی تورکان ده‌ری په‌ڕاندن.\nکاتێک سپای تورک و موسته‌فا که‌ماڵ چوونه ناو شاری ئه‌زمیر ، بێ روحمانه هێڕشیان کرده سه‌ر خه‌ڵکی سیڤیلی ناتورکی ئه‌و شاره و جگه له کوشتنی هه‌زاران که‌سیان به رۆژی رووناک ده‌ستدرێژییان کرده سه‌ر ماڵ و نامووسیان ، هه‌زاران کچ و ژن به رۆژی رووناک و هێندێکیان له سه‌ر جاده ده‌سدرێژیان پێ کرا!.\nئوسقۆفی کلیسای یونانییان له کلیسا ده‌ر هێنا ، به زیندوویی هه‌ردووک چاویان هه‌ڵکۆڵی و به شمشێر ده‌ست و لاقیان بڕییه‌وه!. هه‌موو ئه‌م تاوان و جینایه‌تانه به پێش چاوی هێزی ده‌ریایی سپای ئامریکا و ئیتالیاوه ئه‌نجام ئه‌دران و جگه له موخابێره‌کردنی رووداوه بۆ کاربه‌ده‌ستانی خویان بچووکترین کاردانه‌وه له‌و هێزانه نه‌بینرا!\nموسته‌فا که‌ماڵ بۆ خوی له یه‌کێک له به‌رزترین ماڵه‌کانی ئه‌و شاره‌وه که هێ ماڵه ده‌وڵه‌مه‌ندێکی تورک بوو و کچه‌که‌یان به ناوی له‌تیفه دواتر بوو به هاوسه‌ری دووهه‌می موسته‌فا که‌ماڵ، چاوی له‌م تاوانانه ده‌کرد و وه‌ک سه‌یری زه‌ماوه‌ند بکات دڵره‌قانه به قیژه‌و هاواری ژن و مناڵی گیرکه‌وتوو پێده‌که‌نی و هیچیتر!\nله گه‌رمه‌ی ئه‌م رووداوانه‌دا وڵاتانی سه‌رکه‌وتووی شه‌ڕ سه‌ره‌تا خه‌ریکی پلان داڕشتن بۆ دابه‌شکردنی پاشماوه‌کانی میراتی عوسمانی بوون و له په‌یمانی سێڤه‌ر دا که چه‌ند خاڵیشی باسی چاره‌نووسی کوردان بوو بڕیار بوو تورکان به ته‌واوی له ئاوی ده‌ریا دوور بخرێنه‌وه و ده‌وڵه‌تێکی یۆنانی به درێژی سنووره ئاوییه‌کان عوسمانی ساز بکرێ . سه‌رۆک وه‌زیری خه‌لیفه‌ش فه‌رید پاشا که وێنستۆن چرچیل خوی و وه‌زیره‌کانی به کابینه‌ی بووکڵه شووشان ناو ده‌بات، ئه‌م په‌یمانه‌ی ئیمزا کردبوو. به‌ڵام موسته‌فا که‌ماڵ به‌و په‌ڕی زیره‌کی و هۆشیارییه‌وه ئه‌م پلانه جیهانییه‌ی گۆڕی و زلهێزانی ناچار کردن که له په‌یمانێکی تر دا که به په‌یمانی لۆزان ناسراوه سه‌د و هه‌شتا ده‌ره‌جه چاره‌نووسی تورکان (و هی ئێمه کوردانیش) وه‌رچه‌رخێنێ و خه‌ون و خیاڵی کوردانیش که بڕیار بوو له راپرسییه‌کی گشتیدا داخوازییه‌کانیان به کۆمه‌ڵگه‌ی جیهانی بگه‌یینن و ئه‌گه‌ر خوازیاری سه‌ربه‌خۆیی بوون له لایه‌ن کۆمه‌ڵه‌ی گه‌لانه‌وه داواکه‌یان قبووڵ بکرێ کرده خیاڵێکی تا ئیستاش به‌دی نه‌هاتوو!\nموسته‌فا که‌ماڵ و کورد\nهه‌موو چوار ساڵی شه‌ڕی جیهانی و ئه‌و پێنج ساڵه‌ش که موسته‌فا که‌ماڵ خه‌ریکی ده‌ستپێکردن، و به‌ره‌وپێش چوون بوو بزووتنه‌وه‌یه‌کی دیار و رێکخراو له ناو کوردانی باکوور و رۆژاوا دا نه‌هاته ئاراوه. واتا له‌و سه‌رده‌مانه‌دا که نه‌ته‌وه‌کانیتر توانییان هه‌له‌که له قازانجی خویان بقۆزنه‌وه و خویان له داوی یه‌خسیری رزگار که‌ن ، وێڕای هه‌وڵی که‌سێکی وه‌ک میجێر نۆێل و بنه‌ماڵه‌ی به‌درخان بۆ به‌رپاکردنی سه‌رهه‌ڵدانێک، کورد بێده‌نگ و بێ جووڵه بوون. ته‌نانه‌ت به‌شێکی له نوخبه‌ی کورد که له ناو سپای تورکدا ده‌سترویشتوو بوون بۆ نموونه عیسمه‌ت ئینونو و کازم دیاربه‌کری و... به‌جێ هه‌وڵدان بۆ مافی کوردان گه‌وره‌ترین خزمه‌تیان به موسته‌فا که‌ماڵ و بزاڤه‌که‌ی کرد. عیسمه‌ت ئینینۆ له هه‌ردووک دانشتنی په‌یمانی لۆزاندا نوێنه‌ری تورکان بوو و ته‌نانه‌ت له‌و دانشتنانه دا ئیده‌عاشی کرد که کوردانیش جۆرێک تورکن که لۆرد کرزن نوێنه‌ری ئینگلیز له کۆنفه‌رانسه‌که دا به گاڵته پێ وت: ئه‌مه‌ش که‌شفێکی تازه‌ی تورکانه؟!\nبه‌ڵام دواتر و له به‌هاری 1925 دا له‌و کاته دا که موسته‌فا که‌ماڵ توانیبووی به سه‌ر گشت دژمنانیدا زاڵ بێت، یۆنانیان له خاکی خویدا بکاته ده‌ر و په‌یوه‌ندی دیپلۆماتیک له‌گه‌ڵ رووسییه‌ی شوره‌وی و فه‌رانسه‌دا دامه‌زرێنێ و خه‌ڵافه‌تی ئیستانبوول هه‌ڵوه‌شێنێته‌وه و... شؤڕشی شێخ سه‌عیدی پیران ده‌ستی پێکرد و ویستی داواو مافه‌کانی کورد مسه‌وگه‌ر بکات. ئه‌م بزاڤه هه‌رچه‌ند وێڕای ره‌نگی تۆخی ئاینی به شێوه‌یه‌کی بنه‌ڕه‌تیش نه‌ته‌وه‌یی بوو. به‌ڵام له‌به‌ر دێر وه‌ختی و به‌هێزی سپای موسته‌فا که‌ماڵ له ماوه‌یه‌کی کورتی چه‌ند مانگه‌دا تێکشکا و زۆربه‌ی رێبه‌رانی، له‌وانه شێخ بۆ خوی به دیل گیران یان ته‌سلیم بوون و بێ به‌زه‌یانه ئێعدام کران. دوای شکانی ئه‌م سه‌رهه‌ڵدانه رێگا بۆ به‌ره‌وپێشچوونی بیرۆکه‌یه‌کی هار و ره‌گه‌زپه‌ره‌ستانه‌ی دژی کورد به ناوی که‌مالیزم هه‌موار بوو. ئامانجی ئه‌و بیرۆکه‌یه سڕینه‌وه‌ی ئاسه‌واری کورد و توانه‌وه‌ی ئه‌وه‌ی په‌یوه‌ندی به کوردستانه‌وه بوو. له‌وانه ناوی کوردستان و کورد خوی!\nهه‌ڵسوکه‌وتی موسته‌فا که‌ماڵ له‌گه‌ڵ هاو بیرانی پاش سه‌رکه‌وتن\nوه‌ک باسکرا جگه له خودی موسته‌فا که‌ماڵ ژماره‌یه‌ک ئه‌فسه‌ریتری تورک به‌شداری ئه‌و رێگا سه‌خت و پڕ خه‌ته‌ره بوون و له زۆربه‌ی رۆژه سه‌خته‌کاندا یارویاوه‌ری ئه‌و بوون. له ناو ئه‌مانه دا که‌سێک به ناوی سه‌رهه‌نگ عارف له هه‌موان زیاتر وه‌فادار و به ڕاده‌یه‌کی زۆر خۆشه‌ویستیی موسته‌فا که‌ماڵی له دڵدا بوو. به‌ڵام دوای ئه‌وه مه‌ترسی سولتان، داگیرکه‌رانی بێگانه و بزووتنه‌وه‌ی کورد له سه‌ر ده‌سه‌ڵاتی موسته‌فا که‌ماڵ نه‌ما، ئه‌ویش وه‌ک زۆربه‌ی هه‌ره‌زۆری دیکتاتۆرانی تری دنیا که‌وته گیانی هه‌ڤاڵانی کۆنی خۆی و به بیانووی پووچ و بێ بنه‌ما زۆربه‌یانی ده‌ستبه‌سه‌ر، موحاکێمه و مه‌حکووم کردن و ژمارێک له‌وانه وه‌ک جاوید، عارف، ره‌فعه‌ت و... ئێعدام کران و ناویان وه‌ک خه‌یانه‌تکار به نه‌ته‌وه‌ی تورک له ده‌زگای ته‌بلیغاتی ئه‌و ده‌می تورکدا خوێندرایه‌وه. بۆ ده‌رکی ئه‌و شێوه کراره‌ی دیکتارۆران بێجێگه نی‌ێه که باسی ئه‌وه بکه‌م که ئه‌و شه‌وه‌ی قه‌رار بوو سه‌رهه‌نگ عارف (که پێشتر باسی وه‌فاداریی به باوکی تورکان کرا) ئێعدام بکرێ موسته‌فا که‌ماڵ جه‌ژنێکی گه‌وره‌ی بۆ مێوانانی بێگانه‌ی خوی ساز کردبوو و تا به‌ری به‌یان خه‌ریکیخواردن و خواردنه‌وه و سه‌ما بوو !\nموسته‌فا که‌ماڵ و ژن\nهه‌موو سه‌رده‌می ده‌سه‌ڵاتی عوسمانی ژنان بچووکترین مافی ئینسانییان نه‌بوو. هێندێک له میژوونووسان پێان وایه وه‌زعی ژنان له عوسمانیدا جیاوازیه‌کی به‌رچاوی له‌گه‌ڵ سه‌رده‌می په‌یامبه‌ری ئیسلام نه‌کردبوو. سوڵتان و خه‌لیفه جگه له چه‌ندین ژنی" شه‌رعی"، سه‌دان و بگره هه‌زاران ژنی ته‌مه‌ن جۆراوجۆریان له حه‌ره‌مسه‌راکانیاندا دیل کردبوون و زۆر خراپتر له ئاژه‌ڵ له‌گه‌ڵیاندا ده‌جووڵانه‌وه. پیاوی موسوڵمانی ژێر ده‌سه‌ڵاتی عوسمانی شانازی به‌وه‌وه ده‌کرد که هیچ نامه‌حره‌مێک چاوی به ژن و کچه‌که‌ی نه‌که‌وتووه و ئه‌م روانگه و بیره له سه‌راسه‌ری به‌شی موسوڵماننشینی ئه‌مپراتۆریدا تا دوا ساته‌کانی ته‌مه‌نی ئه‌مپراتۆریش حاکم بوو.\nموسته‌فا که‌ماڵ پاش به ده‌سه‌ڵات گه‌ییشتن، هه‌وڵیدا هه‌م وه‌ک قانوون و هه‌م له کرداریشدا ئه‌م روانگه‌یه بگۆڕی ، ژنانی تورک له ماوه‌یه‌کی کورتدا له گۆنجی ماڵه‌وه بێنێته سه‌ر شه‌قام و مه‌یدانی ژیانی رۆژانه. به‌ڵام له کرداری رۆژانه‌ی خویدا به کرده‌وه بچووکترین حیسابی بۆ مافی راسته‌قینه‌ی ژنان نه‌ده‌کرد و زیاتر وه‌ک ئامرازی له‌زه‌تبرنی خوی سه‌یری ژنی ده‌کرد. به شێوه‌یه‌ک سه‌راسه‌ری ته‌مه‌نی پڕبوو له کرداری سووک و بێ رێزی به ژنان و به تایبه‌تی ئه‌و ده‌مه‌ی که وه‌ک نوێنه‌ری عوسمانی له بولغاره‌ستان ده‌ژیا ، یه‌کێک له مشته‌ریانی دایمی رووسپیخانه(له‌شفرۆش)کانی شاری "سووفیا "و شاره‌کانیتر بوو. دواتریش که به جێگا و مه‌قامێک گه‌ییشت، کاتێک پێشنیار یان بۆچوونێک له‌لایه‌ن ژێێکه‌وه ده‌گه‌یشته ده‌ستی بایه‌خێکی وای پێنه‌ده‌دا که له قه‌کانیدا ئیدیعای ده‌کرد .\nهه‌ر له‌م بواره واتا هه‌ڵسوکه‌وت له‌گه‌ڵ ژن،له‌گه‌ڵ هاوسه‌ری یه‌که‌می خوی (که ئامۆزاشی بوو) زۆر ناحیساب و بێوه‌فا بوو. به شێوه‌یه‌ک که ژنێکی‌تری به سه‌ردا هێنا و هه‌ر له سه‌ر ئه‌م زوڵمه‌ش بوو که هاوسه‌ره‌که‌ی دوای زه‌جر و ئازاردیتنێکی فراوان ، پاش ئه‌وه نه‌یتوانی حه‌قی خوی له موسته‌فا که‌ماڵ وه‌رگرێ، به دوو گوله‌ی ده‌مانچه خوی کوشت و کۆتایی به ژیان و ئازاره‌کانی هێنا. به‌داخه‌وه ئه‌و کاره‌ستاته بچووکترین کاردانه‌وه‌ی له داموده‌زگای ده‌سه‌ڵاتی ئه‌و ده‌می موسته‌فا که‌ماڵ دا هیچ کاردانه‌وه‌ی نه‌بوو!.\nموسته‌فا که‌ماڵ و فه‌رهه‌نگی رۆژاوا\nموسته‌فا که‌ماڵ هه‌ر له سه‌ره‌تای لاویه‌تیدا رقێکی گه‌وره‌ی له سونه‌ت و داب و نه‌ریتی وڵاتانی موسوڵمان و خه‌لافه‌تی عوسمانی بوو، بۆیه به ئاشکرا ده‌یگوت: " له دونیا دا ته‌نیا یه‌ک شاره‌ستانه‌ت هه‌یه ئه‌ویش شاره‌ستانی ئورووپایه و ئه‌وانیتر کۆنه‌په‌ره‌ستی و سونه‌تین ده‌ست و پێ گیرن". بۆیه به گشت توانایه‌وه هه‌وڵی ئه‌دا خه‌ڵکی تورکیه‌ش وه‌ک خه‌ڵکی وڵاتانی ئورووپایی هه‌ڵسوکه‌وت بکه‌ن. بچنه دیسکۆ، سه‌ما بکه‌ن و ژن و مێرد پێکه‌وه و تێکه‌ڵاو بڕۆنه شوێنه گشتییه‌کان. به‌ڵام قه‌ت له بیری نه‌ده‌کرد که ئه‌و تورکه و هه‌ر ئه‌م ئه‌سڵه‌ش وای کردبوو که گه‌وره‌ترین رقی له داگیرکه‌ران و له‌وانه داگیرکه‌رانی ئه‌ورووپایی بێ. که‌له ڕاستیدا ئه‌و دوو شێاوه گیکر کردنه‌وه دژ به‌یه‌ک بوون. بۆیه دونیای واقع دا عه‌لاقه‌ی ئه‌و به کولتووری ئوورووپا به‌و مانایه نه‌بوو که حه‌ز به ژێرده‌سته‌یی ئه‌وانیش بکات. به پێچه‌وانه هه‌ر له به‌ر ئه‌م کردارانه بوو که ئه‌و سولتان و وه‌زیره‌کانی به خایه‌ن و نۆکه‌ری رۆژاوا و وڵاتانی هاوپه‌یمان ناو ده‌برد و هه‌وڵی ئه‌دا له‌لای خه‌ڵکی تورک رێسوا و بێ ئابڕوویان بکات. واتا له کرده‌وه‌دا حازر بوو له رێگای ده‌رکردنی ئه‌وان(ئورووپاییه‌کان) له وڵاته‌که‌یدا گیانی خوی ببه‌خشێ و ده‌یان جاریش ئه‌مه‌ی له کرده‌وه‌دا سه‌لماند!.\nله لایه‌کیتریشه‌وه وه‌ک گشت سیاسه‌تکارانی پراگماتیستی دیکه له کاتی خویدا له دین و به تایبه‌تی ئایه‌نی ئیسلام و سونه‌ته‌کانی بۆ ئامانجی خوی که‌ڵکی وه‌رده‌گرت و لای خه‌ڵکی باوه‌ڕدار ده‌بووه" موسڵمانێکی بێ غه‌ل و غه‌ش".\nبۆ نموونه جارێک که له‌گه‌ڵ چه‌ند ئه‌فسه‌ری تر که به نیاز بوون به نهێنی به ناو سپای ئینگلیز دا بڕۆن بۆ به‌ره‌ی شه‌ڕ، له لایه‌ن ئه‌فسه‌رێکی میسرییه‌وه ناسرانه‌وه و کابرای میسری ویستی ده‌ستگیریان کات. له پڕ موسته‌فا که‌ماڵ له کابرا چووه پێش، خوی پێ ناساند و وتی فه‌رموو ئه‌فسه‌رێکی سوڵتانی موسوڵمانان بفرۆشه به سپای کافران. به‌ڵام له بیرت نه‌چێ تۆ موسوڵمانی و ئه‌بێت له‌و دنیا جوابی خودا و سولتان بده‌یته‌وه. کابرای میسری له‌شی که‌وته له‌رزین و به گه‌رووی پڕ له گریانه‌وه وتی: فه‌رموون ده‌رباز بن ، من حازر نیم خه‌جاڵه‌تی سولتان و خوا بم!.\nموسته‌فا که‌ماڵ و مافی کورد\nوه‌ک پێشتریش ئیشاره‌م پێ کرد له کاتێکدا هه‌موو نه‌ته‌وه‌کانی تری ژێر چه‌پۆکی عوسمانی له لاوازی و رووخانی ئه‌م ده‌سه‌ڵاته سته‌مکاره که‌ڵکیان وه‌رگرت و خویان رزگار کرد کورد جگه له ناوچه‌ی سلێمانی و ده‌ور و به‌ری، ئه‌وانیتریان بێده‌نگ و ره‌نگه بکرێ بڵین وه‌سیله‌ی ده‌ستی هه‌ردوو به‌شی (سولتان و موسته‌فا که‌ماڵ) بوون. ته‌نانه‌ت شێخ مه‌حموودیش به نیازی یارمه‌تی وه‌رگرتن هه‌ێئه‌تێکی به سه‌رپه‌ره‌ستی ره‌فێق حێلمی نارد بۆ ئانکارا بۆ لای موسته‌فا که‌ماڵ به‌ڵام بێ هیچ ده‌ستکه‌وتێک و ده‌ستی خاڵی گه‌ڕانه‌وه. واتا سه‌رده‌مانێک که خه‌ڵکیتر خویان رزگار کرد کورد له خه‌ودا بوون و کاتێکیش وه‌خه‌به‌ر هاتن تازه دره‌نگ بوو.\nروون و ئاشکرایه که موسته‌فا که‌ماڵ ته‌نیا پلان و به‌رنامه‌یه‌ک بۆ کوردانی هه‌بوو سه‌رکوت و توانه‌وه‌ی ئه‌وان بوو. بۆیه به هه‌موو هێز و توانایه‌وه بۆ پووچه‌ڵ کردنه‌وه‌ی په‌یمانی سێوه‌ر که باسی مافی کوردانی ئه‌کرد کاری کرد و په‌یمانی لۆزانی له جێگایدا داسه‌پاند. به‌ڵام سه‌ره‌تای کار هێشتا هه‌ستی به مه‌ترسی کوردان نه‌کردبوو و تا کاتی سه‌رهه‌ڵدانی دێروه‌ختی شێخ سه‌عیدیش ده‌ستی بۆ پلانه‌کانی دژی کوردان نه‌برد.\nکاتێک ده‌ستی له شه‌ڕه‌کانی تری ئاواڵه بوو و بینی کوردانیش پاش "کڵاوی" لۆزان وه‌خۆ هاتوونه‌ته‌وه. ئینجا بێ روحمانه‌تر له گشت ئه‌وانه‌ی پێش خوی هاته ده‌ست. دوای سه‌رکوتیش وازی نه‌هێنا و پاش ئێعدامی زیاتر له چل رێبه‌ری کورد له‌وانه شێخ سه‌عید،خوی رێگای توانه‌وه و پاکتاوی ره‌گه‌زی کوردانی گرته‌به‌ر، له شه‌ڕی دێرسیمدا کۆمه‌ڵکوژییه‌کی ئاشکرای کرد و بۆ نه‌وه‌کانی دواتری تورک میراتێکی به ناوی "که‌مالیزم"ی به جێهێشت که هێشتا فه‌رهه‌نگ و بیری زاڵه‌لی کۆه‌ڵگای تورکه.\nموسته‌فا که‌ماڵ و گۆڕان له کۆمه‌ڵگه‌ی تورک دا\nموسته‌فا که‌ماڵ بڕوای به گۆڕانی هه‌نگاو به هه‌نگاو (ته‌دریجی) نه‌بوو. به‌ڵکوو زیاتر به زۆر و به شێوه‌ی مێکانیکی ده‌یهه‌ویست له ماوه‌ی ژیانی خویدا به‌شی زۆری ئه‌و گۆڕانه ببینێ.! بۆیه دوای شکانی دژمنانی و نه‌مانی به‌ربه‌ستی ناو رێکخستنه‌که‌ی خوی ده‌ستی دایه گۆڕان و له ماوه‌یه‌کی کورت دا سیسته‌می سه‌لته‌نه‌تی سولتان، ئه‌لفوبێ باو و حاکمی عه‌ره‌بی و ته‌نانه‌ت شێوه‌ی جل و به‌رگی خه‌ڵکیشی گۆڕی.\nله سه‌رده‌می عوسمانیدا ده‌یان گه‌ل و نه‌ته‌وه‌ی جوراوجور له وڵاتی ژێر فه‌رمانی سولتاندا ده‌ژیان و هه‌رچه‌ند گه‌لی بانده‌ست له‌وێش دا هه‌ر تورک بوون به‌ڵام بوونی هیچ گه‌ل و نه‌ته‌وه‌یه‌ک ئینکار نه‌ده‌کرا. له سیسته‌می نوێ دا ئه‌م دیارده‌ش گۆڕانێکی گه‌وره‌ی به‌سه‌ردا هات، له‌لایه‌ک له رێگای قانوونه‌وه، بێ شاردنه‌وه و راشکاوانه نوسرا که: ئه‌وه‌ی له تورکیه دا ده‌ژی تورکه و ئه‌وه‌ی نایهه‌وێ تورک بێت ته‌نیا ئه‌توانێ خزمه‌تی تورکان بکات! له لایه‌کیتره‌وه به کرده‌وه کار بۆ ئه‌م سیاسه‌ته ره‌گه‌زپه‌ره‌ستانه‌یه کرا و له رووبه‌ڕووی قوتابخانه‌ی هه‌موو شار و گونده‌کانه‌وه به خه‌تێکی گه‌وره نووسیبوویان : من چه‌نده به‌ختیارم که تورکم!\nئه‌م سیاسه‌ته فاشیستییه رۆژانه به ده‌ستووری موسته‌فا که‌ماڵ له رۆژنامه و مێدیای وڵاتیش دا ته‌بلیغ ده‌کرا و دوای ماوه‌یه‌ک نه‌سڵ و کۆمه‌ڵگه‌یه‌کی ره‌گه‌زپه‌ره‌ست و دڵڕه‌قی درۆست کرد که جگه له تورکان هیچ گه‌ل و نه‌ته‌وه‌یه‌کی تری قبووڵ نه‌ده‌کرد.\nجگه له‌م لایه‌نه ئینجا ده‌ستکرا به گۆڕانی دڵخواز( ساخته‌کاری) له میژوو دیرۆکی تورک و گشت ناوچه‌که!. به پێ ئه‌م ته‌عبیر و ریوایه‌ته تازه‌یه به‌شێکی زۆری خه‌ڵکی دنیا تورک بوون، زمانی تورکی گه‌وره‌ترین زمانی جیهان ، تاریخی هاتنی تورکانی عوسمانی بۆ ئه‌نادۆڵ به ته‌واوی لابرا و وا نیشاندرا که هه‌زاران ساڵه ئه‌م شوێنه جێگای تورکانه و ئه‌وه‌ی زیادی و بێگانه‌یه له‌م ناوه‌دا که نا تورکه! له شوێنێکدا به راشکاوی باس ده‌کرێ که دیاربه‌کر یه‌کێک له پێته‌خته‌کانی تورک بووه!!!!.\nهه‌ر له سه‌ر ئه‌م روانگه نادرۆسته‌ش بوو که ناوی "تورکی کێوی" بۆ کوردان دیاری کرا و هه‌وڵ درا دوای توانه‌وه تورکێکی "راسته‌قینه" یان لێ ساز بکرێ.\nئه‌م سیاسه‌ت و رێبازه زیانباره ئه‌و ده‌م که موسته‌فا که‌ماڵ له ژیان دا بوو هێندێک به‌رهه‌ڵه‌ستکاری له ناو خه‌ڵکی تورکیش دا هه‌بوون. به‌ڵام دوای مردنی و به تایبه‌تی دوای کۆمه‌ڵێک کوودێتا و ده‌سه‌ڵاتی نیزامیان له‌و وڵاته، به‌ته‌واوی بوو به خه‌ت و رێبازی زاڵ و تا ئه‌و راده‌یه که سه‌خت و زه‌حمه‌ته مرۆڤ تورکێک ببێ که خاوه‌نی ئه‌م روانگه یان به‌شێکی نه‌بێت!.\nئاتا تورک (باوکی تورکان)\nدوایین "رێفورم"ی موسته‌فا که‌ماڵ گۆڕانی ناوی خه‌ڵک بوو. سه‌رده‌می عوسمانی خه‌ڵکی تورکیش وه‌ک ئیستای عه‌ره‌بان ناوی خویان و باوکیان ده‌یناساندن. بۆ نموونه حوسه‌ینی کوڕی حه‌سه‌ن. یان که‌سه‌کان به شوغڵ و پیشه‌وه ده‌ناسرانه‌وه، وه‌کوو: ره‌حمان چایی چی و عه‌بدوڵا به‌نا و...\nموسته‌فا که‌ماڵ به‌م شێوه ناوانه زۆر قه‌ڵس بوو. هه‌ر له سه‌ره‌تای مناڵییه‌وه رقی له‌و ناوانه بوو و به ئاشکرا ده‌ی وت که تورکانیش ده‌بێت وه‌ک خه‌ڵکی ئورووپا پاش ناو (ناوی بنه‌ماڵه‌یی)یان هه‌بێت. به‌ڵام گۆڕێنی شتی وا په‌یوه‌ندی به سیسته‌م و له‌وه‌ش گرنگتر ده‌سه‌ڵاته‌وه هه‌بوو. بۆیه کاتێک هه‌ردووکیانی خسته ده‌ست، ده‌ستی به گۆڕان کرد و ئیستا که هه‌موو سیسته‌مه‌که‌ی گۆڕی بوو، کاتی گۆڕانی ئه‌م ناوانه‌ش هاتبوو.\nرۆژێک له سه‌ر مێزی نانخواردن هه‌روا له به‌ر خویه‌وه ده‌ستی کرد به به‌خشینه‌وه‌ی پاش ناو به سه‌ر وه‌زیر و کاربه‌دسه‌تانیدا و پاشناوی ئینونۆی بۆ عیسمه‌ت پاشا که ئه‌و ده‌م سه‌رۆک وه‌زیر بوو دانا. هۆی دانانی ئه‌م ناوه‌ش ئه‌وه بوو که پێشتر عیسمه‌ت له شه‌ڕێکدا له جێگایه‌ک به‌و ناوه سه‌رکه‌وتنی به ده‌ست هێنابوو. دواتر درێژه‌ی به‌م کاره دا تا هه‌موو وه‌زیره‌کانی بوونه خاوه‌ن پاش ناو . ئه‌وکات بێ پرس و پێشنیاری که‌س ناوی ئاتا تورکیشی بۆ خوی هه‌ڵبژارد. که بێ هیچ کێشه‌یه‌ک بوو به جێ په‌سه‌ندی هه‌موان و میژووش قه‌بووڵی کرد که ئه‌و باوکی تورکانه!.\nموسته‌فا که‌ماڵ له کۆتاییه‌کانی ته‌مه‌نیدا نه‌خوش و لاواز، له‌لای زۆربه‌ی هه‌ره‌زۆری هاوکارانی نزیکی ، بێزراو مه‌نفوور بوو. به‌ڵام له لای زۆربه‌ی هه‌ره‌زۆری خه‌ڵی تورک خوشه‌ویست و وه‌ک نه‌جاتده‌ری وڵاته‌که‌یان ده‌ناسرا. به گیان و دڵ خوشیان ده‌ویست و هه‌ر له سه‌ر ئه‌م بنه‌مایه‌ش بوو که بۆ هه‌میشه وه‌ک باوکی مه‌عنه‌وی زۆربه‌ی تورکانی ئه‌م سه‌رده‌مه‌ش دێته ناساندن.\nئه‌گه‌ر هه‌مووشتێک ره‌وتی ئاسایی و نورماڵی خوێ پێوابای و کوردانیش سته‌م و بێ رێزی وه‌ک گه‌لانیتر ئازاری دابان، ده‌بوا موسته‌فا که‌ماڵ ئاتاتورک وه‌ک بناغه‌دانه‌ری بیری توانه‌وه و له به‌ینبردنی ئه‌وان و داهێنه‌ری رێبازێکی دژی ئینسانی، له لای هه‌موو کوردێک به‌و ئه‌ندازه‌یه تورکان خوشیان ده‌وێ، بێزراو و جێگای رق‌لێبوونه‌وه بووبا و وه‌ک دژمنی سه‌ره‌کی نه‌ته‌وه‌که‌یان بهاتبایه حیسابکردن. به‌ڵام به‌ڕاستی وایه ؟؟


سۆران عومەر: پێویستە ئیفلاسی کابینەی نۆ ڕاگەیەندرێت – کوردی – RojNews.News\nسۆران عومەر: پێویستە ئیفلاسی کابینەی نۆ ڕاگەیەندرێت\n23/06/2020 - 7:56:03 am\nشەممە, 18 أبر 2020 – 15:59 ڕۆژنیوز – ناوەندی هەواڵەکان\nسۆران عومەر ئەندامی پەرلەمانی هەرێمی کوردستان لە فراکسیۆنی کۆمەڵی ئیسلامی لە ڕاگەیەندراوێکدا، کە لە پەڕەی تایبەتی خۆی لە تۆڕی کۆمەڵایەتیی فەیسبووک بڵاویکردووەتەوە نووسیوێتی”کابینەیەک چارەکی یەکەمی ساڵێك تێپەڕێ نەیتوانیبێ موچەی مانگی یەک بدا، پێویستە ئیفلاسی ڕاگەێنرێ!”.\nسۆران عومەر ڕوونیکردووەتەوە”ئەم کابینەی نۆیەمە! لە کەرەنتینەوە تاکو ئەمڕۆ ٢٤٢ ڕێنمایی و بڕیار و ڕوونکردنەوەی دەرکردووە، لە ٨/٣/٢٠٢٠ یشەوە مووچەی مانگی ١٢ی وەزارەتی تەندروستیی دابەش کردووە، بە ٣٨ ڕۆژ موچەی وەزارەتەکانی دیکەی داوە!، ئەمڕۆ ١٨/٤/٢٠٢٠ دەکاتە ٤١ ڕۆژ بەسەر دابەشکردنی مووچەی مانگی ١٢ی ساڵی ڕابردودا گوزەری کردووە، ھێشتا چارەنووسی مووچەی مانگی ١ی ئەمساڵ دیار نیە! ساڵێک کە چارەکی یەکەمی تێپەڕی مووچەی مووچەخوراوان نەدراوە!”.\nئەو پەرلەمانتارە دەپرسێت، ئەمە ئەو موچەدانەبوو کە وتتان دەستکاریی ناکرێ؟، کوا ئەوانەی ئەیانووت موچە نافەوتێ و پابەندین بەوەی ٣٠ ڕۆژ جارێک موچەیەک بدەین!، ئەمە حکومەتدارییە؟.\nسۆران عومەر، ڕوودەکاتە حکومەت و دەڵێت”حکومەتداریی ھەر بردنی داھات و وەرگرتنی سەفقەی پارە نییە بۆ کۆمپانیاکانی خۆتان!”.\nهەر لە ڕاگەیەندراوەکەی ئەو پەرلەمانتارەدا هاتووە”ئەمەی ئێستە ھەیە چەوساندنەوەی خەڵک و لەژورنانیان و بێ کارکردنی کۆمەڵگەیە!، ئەمە ئێستە ھەیە سەرکەوت و دەمکوت و برسیکردنە!، کوا موچەکەتان کە وتتان دەیدەین بەکەمدەرامەتان؟ کوا لێخۆش بوون لەکرێی ئاو و کارەبا؟ کوا ھاوکارییتان بۆ ھەژاران؟”.\nلە بەردەوامییدا دەڵێت:”چەند عەیبەیەکی گەورەیە ٢٠ ملیۆن دۆلار لە سەرمایەداران وەرگری ھێشتا دینارێکیت نەدابێ بە خەڵک بڵێی ١٧ ملیار دینارمان بۆ تەندروستیی و پۆلیس سەرف کردووە!، ئەوەی بۆ پۆلیس و ئاسایش کردوتانە بۆ نان خواردن بووە! ئەوەی بۆ تەندروستی کردووتانە بۆ پشکنین بووە!،چیتان سەرف کردوە لە ھەموو داھاتە ناشەفاف و نادیارەی نەوت و ناوخۆ؟، سەیرێکی ژیانی شاھانەی خۆتان بکەن و شەرم داتانگرێ کە میلەت ئاوا بژی!”.\nلە کۆتایی ڕاگەیەندراوەکەشدا هاتووە”جاران خەڵکیان ناچارکردبوو مووچە لەکاتی خۆی بدرێ بەپاشەکەوتیشەوە مەمنون بن! ئێستە مووچە گۆڕی ونە! خەڵکیان ناچار کردووە مەمنون بێ دوکان و بازاڕ بکرێتەوە حەماڵی و کرێکاری بکات تا لەبرسا نەمرێ! حکومەتی ئاوا دەبێ ئیفلاسی ڕاگەیەنرێ نەک ئیدامەی ھەبێ بەدەرکردنی ٢٤٢ بڕیار و ڕوونکردنەوە و ڕێنمایی!”.\nدهۆک، لە ڕووداوێکی هاتووچۆدا کەسێک گیانیلەدەستدا


ANF | لە بەلوچەکان سەرهەڵدانە ، بینای قائیمقامیەتی سەروان کۆنترۆڵ کرا\nلە بەلوچەکان سەرهەڵدانە ، بینای قائیمقامیەتی سەروان کۆنترۆڵ کرا\nدوێنی چەکدارانی ڕژمی ئێران لە ناوچەی سنووری سەراوان لە پارێزگەی بەلوچستان دەستیان دایە کۆمەڵکوژیی بەلووچەکان و لە ئەنجامدا ١٠ کەس کوژران و ٥کەسی تریش بریندار بوون. سەرچاوە هەرێمییەکان باس لە زۆرتربوونی ژمارەی قوربانییەکان دەکەن.\nسێشه‌ممه, 23 Feb 2021, 16:38\nبۆ ناڕەزایەتیی دەربڕین بەرامبەر کوشتاری باربەر (سوختبەر)ـانی بەلوچ لەلایەن هێزە چەکدارەکانی ڕژیمی ئێرانەوە، سەدان هاوڵاتی بەلوچ خۆپیشاندانیان کرد و چوونەناو بینای قائمقامیەتی شاری سەراوان و دەستیان بەسەریداگرت.\nدوێنێ هێزە چەکدار و ئەمنییەکانی دەسەڵاتی ئێران لە شاری سەراوانی سەربە پارێزگای بەلوچستان، هێرشیان کردە سەر باربەر (سوختبەر)ـانی بەلوچ و بەپێ ئامارە دەستپێکەکان، ١٠ کەسیان کوشتوە و ٥ دیکەشیان بریندارکردوە.\nدوای ئەو کۆمەڵکوژییە، کەمپەینی چالاکوانانی بەلوچ دوێنێ بۆ خۆپیشاندانێکی سەرتاسەریی بانگەوازییەکی بڵاوکردەوە، تا ئەو کۆمەڵکوژییە شەرمەزار بکرێت.\nخۆپیشاندەران کە لە هێرشی هێزە ئەمنییەکانی دەسەڵات و ئەو تاوانەی بەرامبەر ڕۆڵەکانیان کرابوو تووڕە بوون، بە تووڕەییەوە بەرەو قائمقامێتی ( فەرمانداری)شاری سەراوان بەڕێکەوتن و توانییان بچنە ناو بیناکە و دەستی بەسەردا بگرن.\nمانگرتنی زیندانیانی سیاسی لە ١٠٠هەمین رۆژدایە\nلە دەن هاگ چالاکی دیکتاتۆر دادگایی بکەن ئەنجامدرا\nلە بەرلینی ئەڵمانیا گەشتی' کتێبخانەی ڕێبەرایەتی' دەستیپێکرد\nلە کەش و هەوایەکی گرژی سیاسی یادی ڕاپەرین دەکرێتەوە\nماوەی دەستگیرکردنی ٨هەدەپەیی درێژکرایەوە


ئه‌مینداری گشتی جه‌ماعه‌ت له‌گه‌ڵ حوجه‌تولئیسلام یونسی ديدار و چاوپێکەوتنی كرد\nعه‌بدوڕڕه‌حمان پیرانی، ئه‌مینداری گشتی جه‌ماعه‌تی ده‌عوه‌ت و ئیسلاحی ئێران ئێوارەی پێنج شەممە له‌گه‌ڵ حوجه‌تولئیسلام یونسی؛ جێگری تایبه‌تی سه‌رۆك كۆمار له بواری هۆز و كه‌مینه‌كانی ئایینی و ئایینزایی چاوپێكه‌وتن و وت‌ووێژی كرد.\nئەمێنداری گشتی جه‌ماعه‌ت له چاوپێکەوتنی له‌گه‌ڵ سه‌رۆک کۆمار له‌سه‌ر ڕه‌چاوکردنی مافی ھه‌موو ئه‌ندامانی کۆمه‌ڵگا جه‌ختی کرد\nتاران - پێگه‌ی ھەواڵنێری ئیسلاح\nمامۆستا عه‌بدوڕڕه‌حمان پیرانی، ئه‌مینداری گشتی جه‌ماعه‌تی ده‌عوه‌ت و ئیسلاح، له چاوپێكه‌وتنی كۆمه‌ڵێك له زانایان و نوێنه‌رانی ئه‌هلی سوننه‌تی ئێران له‌گه‌ڵ سه‌رۆك كۆماری ئێران، كه ڕۆژی یه‌ك‌شه‌ممه ٢١ی سه‌رماوه‌ز به‌ڕێوه چوو، به ڕچاوکردنی که‌رامەتی ئینسانی، جه‌ختی كرده سه‌ر پاراستنی مافی ته‌واوی ئه‌ندامانی كۆمه‌ڵگا.\nجێگری ئەمێنداری گشتی جەماعەت: مرۆڤەکان، لە ھەر ئایین و ڕەگەز و نەتەوەیەک، جێگای ڕێزن.\nخونج - پێگەی ھەواڵنێری ئیسلاح\nدانیشتنی ئه‌ندامانی جەماعەتی ده‌عوه‌ت و ئیسلاحی شاری خۆنج، بە ئامادەبوونی شێخ سەعدەدین سدیقی، جێگری ئەمینداری گشتی جەماعەت و وتارخوێنی ھەینی ئەم شارە، لە ژێر ناوی «کەرامەتی مرۆڤ» ڕۆژی پێنج شەممە، 11ی سەرماوەزی ئەمساڵ، بەڕێوە چوو.\nئەمینداری گشتی جەماعەت بەبۆنەی کۆچی مامۆستا جودی، برووسکەی سەرەخۆشی بڵاوکردەوە\nئه‌منیداری گشتی جەماعەتی ده‌عوه‌ت و ئیسلاح، مامۆستا عبدالرحمن پیرانی به بۆنه کۆچی زانای پایه‌به‌رز، مامۆستا محه‌مه‌د ڕه‌ئوف جوودی تالش، بروسکه‌ی سه‌ره‌خۆشی بڵاو کرده‌وه.


Kurdish » په‌روه‌رده\nچیرۆكێك ده‌رباره‌ی ئێمه\nڕێكخراوی منداڵپارێزی کوردستان ڕێكخراوێكی سەربەخۆی ناحكومیی تایبەت بە منداڵانە. لە ساڵی ١٩٩١ دا، دامەزراوە، كارده‌كات بۆ منداڵان به‌بێ ڕه‌چاو كردنی نه‌ژاد، ڕه‌گه‌ز، پابه‌ندییه ئایینی و سیاسییه‌كان\nتیمی پزیشکی ئەمریکی تایبەت بە نەخۆشییەکانی دڵ\nتیمی پزیشکی ئەمریکی تایبەت بە نەخۆشییەکانی دڵ سه‌ردانی کوردستانیان کردو رۆژی شەممە، 23 / 5 / 2015 رێکخراوی منداڵپارێزی کوردستان بە هاوکاری تیمی ئه‌مریکی و نەخۆشخانەی منداڵانی سلێمانی و د. ئاسۆ توانیان پشکنینی پێویستEcho بۆ زیاتر لە ٣٥ منداڵ لە ناحیەی شۆڕش...\nYou are donating to : تیمی پزیشکی ئەمریکی تایبەت بە نەخۆشییەکانی دڵ\nپه‌روه‌رده له پێناوی ژیاندا\n(په‌روه‌رده‌ی میللی له گرنگیدا دوا به دوای ئازادی و دادپه‌روه‌ری دێت و به‌بێ ئه‌و په‌روه‌رده‌یه ئازادی و دادپه‌روه‌ری به‌رده‌وامیان نابێت)\nجێمس ئه‌ی. گارفێڵد، ١٢ ته‌موزی ١٨٨٠\nپه‌روه‌رده به كلیلی پرۆسه‌ی په‌ره پێدان داده‌نرێت. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا كه گشت كه‌س له كوردستانی عێراقدا مافی چوونه قوتابخانه‌ی هه‌یه، به‌ڵام شێوازه‌كانی وانه ووتنه‌وه، بینای\n.قوتابخانه‌كان، پێداویستی و ئاسانكارییه‌كانی دیكه كۆنن و به ڕاده‌ی پێویست نین\nمنداڵپارێزی كوردستان پرۆگرامێکی بۆ په‌روه‌رده هه‌یه كه بنكه‌یه‌كی فراوانی هه‌یه و له ڕێگه‌ی ئه‌و كه‌رته‌وه هه‌وڵ ده‌دات گشت پێداویستییه په‌روه‌رده‌ییه‌كان دابین بكات بۆ ئه‌وه‌ی\n.پاشه‌ڕۆژێكی چاكتر بهێنێته گۆڕێ\n.هه‌روه‌ها ڕێكخراوه‌كه‌مان پشتگیری له‌و دامه‌زراوه په‌روه‌رده‌ییانه ده‌كات كه تایبه‌تن به منداڵان و هه‌ندێكیان به‌ڕێوه ده‌بات\nسه‌نته‌ره ڕۆشنبیریه‌كانی منداڵان كه به (كازیوه) ناسراون هه‌روه‌ها سه‌نته‌ره‌كانی چالاكیی گه‌نجان له گشت شوێنێكی كوردستانی عێراقدا هه‌ن، منداڵان ده‌توانن به مه‌به‌ستی یاریكردن و\n.بینینی هاوڕێكانیان هه‌روه‌ها بۆ سوود وه‌رگرتن له‌و چالاكیانه‌ی كه له‌و سه‌نته‌رانه‌دا هه‌ن ڕوویان لێبكه‌ن\nمندالپارێزی كوردستان دواناوه‌ندییكی نموونه‌یی تێكه‌ڵاو له سلێمانی به‌ڕێوه ده‌بات كه خوێندن تێیدا به زمانی ئنگلیزییه وئه‌و شێوازه‌ی له‌وێ به‌كاردێت جیاوازه له قوتابخانه كوردییه ئاساییه‌كانی تر، هه‌ر چه‌نده هه‌مان پرۆگرامی نیشتمانی په‌یڕه‌و ده‌كات، خوێندكارانی ئه‌م خوێندنگه‌یه نه‌وه‌ی گشت چینه‌كانی كۆمه‌ڵگه‌ن و ئه‌م خوێندنگه‌یه هه‌لی گه‌یشتن به پله په‌روه‌رده‌ییه\n.به‌رزه‌كانیان بۆ ده‌ڕه‌خسێنێت\nخولی فێربوونی زمانی ئینگلیزی و پرۆگرام داڕێژی کۆدین بۆ منداڵی پەنابەر\nبەمەبەستی گەشەپێدانی توانای دا‌هێنانی منداڵان لەڕێگەی فێربوونی زمانی ئینگلیزی و زمانی پرۆگرام داڕێژی (کۆدین)ـی کۆمپیوتەر...\nYou are donating to : خولی فێربوونی زمانی ئینگلیزی و پرۆگرام داڕێژی کۆدین بۆ منداڵی پەنابەر\nباخچەی منداڵانی شێخ جمال شێخ ڕەشید و ئەختەر محمد علی بەگ\nپڕۆژەیەكی خزمەتگوزاری بێبەرامبەرە بۆ خزمەتكردنی منداڵانی تەمەن ٤ بۆ ٦ ساڵ بەگشتی، ئەم پڕۆژەیە لە...\nYou are donating to : باخچەی منداڵانی شێخ جمال شێخ ڕەشید و ئەختەر محمد علی بەگ\nسەنتەری ڕۆشنبیری سەرا\nسەنتەری ڕۆشنبیری سەرا لە ڕۆژی ١٦/ ٤/ ٢٠٠١ دا دامەزراوە و پڕۆژه‌یه‌كی هۆشیاریی ڕۆشنبیریه. له...\nYou are donating to : سەنتەری ڕۆشنبیری سەرا\nباخچەی منداڵانی کازیوە لە که‌مپی په‌نابه‌رانی عه‌ربه‌ت\nئەم باخچەیە بۆ منداڵی تەمەن ٤ بۆ ٦ ساڵ بە گشتی و منداڵانی خاوەن پێداویستی...\nYou are donating to : باخچەی منداڵانی کازیوە لە که‌مپی په‌نابه‌رانی عه‌ربه‌ت\nمەڵبەندی ڕۆشنبیری كازیوەی منداڵان – عەربەت\nئه‌م پڕۆژه‌یه لە ٤ / ٩ / ٢٠١٦ دامەزراوە لە سەر ئەركی بەڕێز مام جلال...\nYou are donating to : مەڵبەندی ڕۆشنبیری كازیوەی منداڵان – عەربەت\nسەنتەری ڕاهێنانی پەروەردەیی بۆ منداڵانی خاوەن پێداویستی تایبەت\nپڕۆژەیەكی خزمه‌تگوزاری بێبەرامبەرە بۆ خزمەتكردنی منداڵانی خاوەن پێداویستی تایبەت لە ڕۆژی 1 /6/ 2014 دا...\nYou are donating to : سەنتەری ڕاهێنانی پەروەردەیی بۆ منداڵانی خاوەن پێداویستی تایبەت\nخوێندنگەی دواناوەندی شەهید جەباری نموونه‌یی\nخوێندنگه‌یه‌كی نمونه‌یی تێكه‌ڵاوه، ساڵی ٢٠٠١ دامه‌زراوه به‌مه‌به‌ستی ڕه‌خساندنی هه‌لی یه‌کسان بۆ گشت خوێندکارێک به‌بێ جیاوازی،...\nYou are donating to : خوێندنگەی دواناوەندی شەهید جەباری نموونه‌یی\nمەڵبەندی ڕۆشنبیری كازیوەی منداڵان – بازیان\nئەم سەنتەرە لە ڕۆژی (١١ / ٦ / ٢٠٠٥) دا دامەزراوە ئامانجی سەرەکی ئەم پرۆژەیە...\nYou are donating to : مەڵبەندی ڕۆشنبیری كازیوەی منداڵان – بازیان\nمه‌ڵبه‌ندی ڕۆشنبیری کازیوه‌ی منداڵان – چوارتا\n.ئەم پڕۆژه‌یه لە ١ / ٤ / ٢٠٠٦ دامەزراوە. لە ساڵی ٢٠١٨دا، ٢٥٨٤ سوودمەند بەشداری...\nYou are donating to : مه‌ڵبه‌ندی ڕۆشنبیری کازیوه‌ی منداڵان – چوارتا\nمه‌ڵبه‌ندی ڕۆشنبیری کازیوه‌ی منداڵان – سه‌رشه‌قام\nئەم پڕۆژه‌یه لە ڕۆژی ١ / ٧ / ١٩٩٧ دامەزراوە. لە ساڵی ٢٠١٨دا، ٣٥٧٩ سوودمەند...\nYou are donating to : مه‌ڵبه‌ندی ڕۆشنبیری کازیوه‌ی منداڵان – سه‌رشه‌قام\nمه‌ڵبه‌ندی ڕۆشنبیری کازیوه‌ی منداڵان – سه‌را\n.ئه‌م پڕۆژه‌یه لە ڕۆژی ١٦/ ٤ /٢٠٠١ دا دامەزراوە. له ساڵی ٢٠١٨دا ٤١٥٧ سودمەند بەشداری...\nYou are donating to : مه‌ڵبه‌ندی ڕۆشنبیری کازیوه‌ی منداڵان – سه‌را\nمەڵبەندی ڕۆشنبیری كازیوەی منداڵان – حه‌سار / که‌رکوک\n.ساڵی ٢٠١١ لە گوندی حەساری شاری کەرکوک دامه‌زراوه. له ساڵی ٢٠١٨ دا، ٢٥٥٣ منداڵ سوودمه‌ند...\nYou are donating to : مەڵبەندی ڕۆشنبیری كازیوەی منداڵان – حه‌سار / که‌رکوک\nپێویستمان به یارمه‌تی تۆیه\nچۆن یارمه‌تیمان ده‌ده‌تیت؟\nببه به به‌شێك له خێزانه‌كه‌مان پێكه‌وه چه‌ند ژیانێك ڕزگار ده‌كه‌ین و برسێتی ده‌وه‌ستێنین.\nدامەزراندنی پڕۆژەی سیستمی چاودێری و پاراستن بۆ منداڵانی ئیشکەر لە شاری دهۆک\nپێشوازیكردنی منداڵان له ساڵی نوێی ٢٠٢٢\nیادی ٣٢ هەمین ساڵەی ڕێککەوتننامەی مافەکانی منداڵ\nئەنجامدانی نه‌شته‌رگه‌ری بۆ حاڵه‌تی زگماگی (ناڕێکی ده‌م و لێو) ی منداڵ\nخولی سێیەمی زمانی پرۆگرامداڕێژی (کۆدین)ـی کۆمپیوتەر\nپەرەپێدانی تواناکانی منداڵ و دڵخۆشکردنیان لە کازیوەکانی منداڵان\nدابەشکردنی دەرمان بەسەر نەخۆشخانەکانی كوردستان\nبەرەنگاربوونەوەی ئیشکردنی منداڵ\nله زمانی منداڵانه‌وه\nماڵه‌وه‌م به جێ هێشت دوو مانگ له‌مه‌و پێش له ئه‌نبار، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی داعش هات بۆمان، ده‌مه‌وێت سوپاسی منداڵپارێزی كوردستان بكه‌م مامۆستای به‌رێزیان هه‌یه، من زۆر حه‌زم به كاری وێنه كێشانه\nزۆر سوپاسی منداڵپارێزی كوردستان ده‌كه‌م، پرۆژه‌ی په‌لكه‌زێرینه زه‌رده‌خه‌نه‌ی خسته سه‌ر لێوی منداڵانی توش بوو به شێرپه‌نجه، هه‌روه‌ها بردینه ده‌ره‌وه بۆ نه‌خۆشخانه‌ی هیوا بۆ ئه‌وه‌ی چێژ له سروست ببینن\nده‌مه‌وێت زۆر سوپاسی منداڵپارێزی كوردستان بكه‌م هه‌موو مانگێك ئاهه‌نگمان بۆ ساز ده‌كه‌ن له نه‌خۆشخانه‌ی هیوا بۆ ئه‌و منداڵانه‌ی كه ئه‌و مانگه له دایك بوون.\nتیپی مۆیزیكه‌كه دیاری ده‌به‌خشه‌نه‌وه به‌سه‌ر منداڵاكه‌ندا و دڵخۆشیان ده‌كه‌ن\nپەپولە ژمارە ٢٩٣\nپەپولە ژمارە ٢٩٢\nدابەشکردنی هاوکاری و دیاری جەژن لەمانگی ڕەمەزانی پیرۆزدا\nئەنجامدانی وۆرکشۆپی منداڵی ئیشکەر / هەولێر\nمنداڵی سەنتەری ژین دڵخۆش دەبن