15/05/2022 3773 جار خوێندراوه‌ته‌وه\nبه‌گوێره‌ى چه‌ند سه‌رچاوه‌یه‌ك، کۆمەڵکوژیی نەژادی دژ بەکورد لەعەفرین‌و سەرێکانی‌و گرێ سپی‌و هەروەها هێرش‌و پیلانەکان دژ بەشنگال‌و هێرشی ئەمدواییەی تورکیا بۆسەر باشوری کوردستان، بەشێکە لەپلانی 100 ساڵەی "چاکسازی ڕۆژهەڵاتی ئەناتۆلیا" کە ئامانجی لەجینۆسایدکردنی کوردە.\nڕه‌جه‌ب ته‌یب ئەردۆغان سەرۆکى تورکیا له‌ڕێگه‌ى ڕاگه‌یه‌نراوێكه‌وه ئاماژه به‌پڕۆژه‌ى "گەڕانەوەی خۆبەخشانەی گەلانی سوریا" ده‌كات كه به‌هۆیه‌وه عەفرین‌و سەرێکانی‌و گرێ سپی له‌ڕۆژئاوای کوردستان لەلایەن تورکیاو گروپە چه‌كداره‌كانى سه‌ر به‌و وڵاته‌وه داگیرکران‌و سه‌ره‌تاى ئه‌جێنداكه‌ش ئه‌و هه‌رێمانه بوون.\nئەردۆغان ئه‌وكات ڕایگه‌یاند، "بەپشتیوانی ڕێکخراوە نێودەوڵەتییەکان شوێنى نیشته‌جێبوون بۆ پەنابەرانی سوری دانیشتووی تورکیا دروستدەکه‌ین، بۆ ئەوەی ئاوارەکانی سوریا بگەڕێنەوە بۆ وڵاتى خۆیان".\nئەردۆغان ئاماژه به‌وه‌ده‌كات، له13 ناوچه‌ى جیاوازى سوریادا شوێنى نیشته‌جێبوون بۆ ئاوارەکان دروستدەکەن کە دوو ناوچەیان ڕۆژئاوای کوردستانن‌و ئه‌وانیش (سەرێکانی‌و گرێسپی)یه، ئەردۆغانیش ئەو پلانە مەترسیدارە بەناوی یارمەتیدانی گەلانی سوریاوه جێبەجێدەکات‌و له‌شوێنى كوردان ژماره‌ى عه‌ره‌ب‌و لایه‌نگرانى خۆى زیاد ده‌كات.\nپرسیارێك له‌و ڕووه‌وه دێته ئاراوه ئاخۆ ڕاستی ئەم پلانە چییەو ئامانجی دەوڵەتی تورک‌و بەتایبەتی هاوپەیمانی ناسیۆنالیستی ئاکەپە - مەهەپە لەم پلانە چییە؟ چاودێرانى سیاسیی ڕۆژئاواى كوردستانیش ئاماژه به‌وه‌ده‌كه‌ن، بۆ ڕوونکردنەوەی ئەم پلانە پێویستە بۆ 100 ساڵ لەمەوبەر بگەڕێینەوە کە کۆماری تورکیا بەسەرۆکایەتی مستەفا کەمال "پڕۆژەی چاکسازیی ڕۆژهەڵاتی ئەناتۆلیا"ى ئامادەکردووه.\nپڕۆژەی چاکسازیی ڕۆژهەڵاتی ئەناتۆلیا چییە؟\nبەگوێره‌ى توێژینەوەیەک کە سەنتەری توێژینەوەی کوردی بڵاویکردووەتەوە، پڕۆژەی چاکسازیی ڕۆژهەڵاتی ئەناتۆلیا لەلایەن کۆمەڵێک ئەکادیمیای تورکەوە ئامادەکراوە لەسەرەتای جەنگی جیهانی یەکەمەوە لەساڵی 1914وە، بەڵام دوای دامەزراندنی کۆماری تورکیا بەسه‌رۆكایه‌تى مستەفا کەمال لەساڵی 1923، ئەم پڕۆژەیە بوو بەئەرکێکی گرنگی دەوڵەتی تورکیای مۆدێرن لە8ی ئەیلولی 1925، پڕۆژەکە وەک بەرنامەیەکی فەرمی دەوڵەت پەسەندکرا.\nمەبەست لەپڕۆژەکە چییە؟\nپڕۆژەی چاکسازی ڕۆژهەڵات، کە دابەشکرابوو بۆ دوو بەش: بەشی یەکەم، ڕۆژهەڵاتی ڕووباری فورات‌و بەشی دووەمیش ڕۆژئاوای ڕووباری فورات، كه له‌هه‌ردووكیاندا ئامانج چۆڵکردنی کوردەکانە لەناوچەی ئامه‌د لەباکوری کوردستان‌و ناوچە کوردییەکانی ڕۆژئاوای ڕووباری فورات لەناو تورکیاو جێگرتنەوەیان به‌توركه‌كان.\nبه‌بڕواى چاودێران، ئامانجی دەوڵەتی تورک 100 ساڵ لەمەوبەر تا ئەمڕۆ چۆڵکردنی ناوچە کوردییەکانە لەکوردو شوێنگرتنه‌وه‌یانه بەتورک‌و تورکمان‌و عەرەب.\nته‌ئكیدده‌كه‌نه‌وه لەسەرئه‌وه‌ى، له‌سه‌ر ئەم بنەمایە پێویستە ئێستا کورد ئەو پلانە مەترسیدارەی ئاکەپە – مەهەپە ڕەچاو بکات بۆ گەڕانەوەی ئاوارە سورییەکان بۆ ناوچە کوردییەکانی ڕۆژئاوای کوردستان.\nعەفرین هەنگاوی یەکەم لەجێبەجێکردنی ئەرکی نیشتمانی\nئەگەر سەیری بارودۆخی ئەمڕۆی عەفرین بکەین، ئەوا دەگەینە ئەو ئەنجامەی کە عەفرینیش وەک بەشێک لە"پڕۆژەی چاکسازی ڕۆژهەڵاتی ئەناتۆلیا" لەکورد چۆڵکراوە، هەرێمی عەفرینی ڕۆژئاوای کوردستان لەساڵی 2018 لەلایەن دەوڵەتی تورک‌و گروپە تیرۆریستییەکانییەوە داگیرکرا، لەئەنجامی ئەو داگیرکارییەدا هەزاران کوردی ڕەسەنی عەفرین ئاوارە بوون.\nئیبراهیم شێخو وتەبێژی فەرمی ڕێکخراوی مافی مرۆڤی عەفرین لەسەر ژمارەی کوردانی ئاوارەی عەفرین، ئەوانەی لەلایەن دەوڵەتی تورک‌و گروپە تیرۆریستییەکانەوە کوژراون‌و ڕفێندراون زانیاری گرنگى بۆ شارپرێس ئاشكراكردو وتى:"ڕێژەی کورد لەعەفرین سه‌ره‌تا لە95% بوو، ئێستا كه‌متره له25%".\nشێخو ئه‌وه‌شى ڕوونكرده‌وه، "لەسەرەتای داگیرکردنی عەفرینەوە زیاتر لە300 هەزار کوردى عەفرین ئاوارەبوون‌و بەردەوامیش ڕوو له‌زیادبوون ده‌كات، پێش داگیرکردنی عەفرین ڕێژەی کورد لەعەفرین له95٪ بووە، بەڵام ئێستا ڕێژەی کورد بۆ لە25% کەمترە هەروەها ئەو کوردانەی ئێستا لەعەفرینن ڕووبەڕووی دڕندەترین جۆری تاوانی جەنگ دەبنەوە، بۆ نمونه تورکیا زیاتر لەهه‌شت هەزارو 300 کوردی لەعەفرین ڕفاندووە".\nشێخو باس له‌وه‌شده‌كات، "ئەو تاوانانەی لەعەفرین توركیا ئەنجامیداوە بریتین له‌کوشتن‌و تاڵانکردن‌و ڕفاندن، لەو چوارچێوەیەدا، لەسەرەتای داگیرکردنی عەفرینەوە، زیاتر لەهه‌شت هه‌زارو 300 کورد لەعەفرین لەلایەن دەوڵەتی تورک‌و گروپە چەتەکانییەوە ڕفێندراون، کە ژن‌و منداڵیان تێدایەو تائێستا چارەنووسی زۆربەیان نادیارە".\nتورکیا لەعەفرین 700 کوردی کوشت\nبه‌وته‌ى شێخۆ، "تورکیا لەکاتی داگیرکردنی عەفرینەوە نزیکەی 700 کوردی کوشتووە، کە نزیکەی 39 منداڵ‌و 83 ژنیان تێدایەو لەکاتی داگیرکاریشەوە تائێستا زیاتر لە700 کوردی لەعەفرین بریندارکردووە کە 213 ژنیشیان تێدایە".\nشێخۆ ئەوەشیخستەڕوو، "تورکیا زیاتر لە400 هەزار داری زەیتوون‌و دارەکانی دیکەی عەفرینی بڕیوەو چەندین دارستانی لابردووەو ئاگری تێبەرداون".\nسەرەڕای ئەو تاوان‌و کۆمەڵکوژییانەی کە تورکیا بەئەنقەست لەعەفرین‌و سەرێکانی‌و گرێ سپی ئەنجامیداوه، لەمدواییەدا بەهەزاران خانوو لەگوندە کوردییەکانی هەرسێ هەرێمەکە بەهاوکاری ڕێکخراوەکان‌و بەتایبەتی وڵاتانی کەنداو دروستکراون، لەمکارەدا تورکیا ئێستا پلانی گۆڕینی دیمۆگرافی جێبەجێدەکات‌و کورد لەناوچەکانی دیکەی سوریا ده‌رده‌كات‌و عەرەب‌و تورکمان نیشته‌جێده‌كات.\nنیشته‌جێكردنى عەرەب‌و تورکمان لەشوێنى کورد\nپارێزەر حسێن نسۆ نوێنەری ئەنجومەنی یاسایی کورد لەکۆبوونەوەیەکی تایبەتدا لەگەڵ ناوەندی دۆکیۆمێنتکردنی پێشێلکارییەکانی باکوری سوریا ئاشكرایكرد، "تورکیا زیاتر لە18 كه‌مپى نیشته‌جێبوونى بۆ عه‌ره‌به‌كان لەهەرێمی عەفرین دامەزراندووە بەپشتیوانیی ڕێکخراوە قەتەری‌و کوه‌یتی‌و فەڵەستینییەکانی سەر بەڕێکخراوی ئیخوان موسلیمین".\nبەوته‌ى نسۆ، "ئەو شوێنانەی کە تورکیا خانووی بۆ ئاوارەکانی سوریا لەعەفرین تێدا دروستکردووە بریتین لە: گوندی بێسما لەناوچەی شادیرە-ی سەر بەناحیەی شێراوا، شوێنی نیشتەجێبوونی چیای قازیقلی لەگوندی هێک حەسنە لەناوچەی جندیرە، شوێنێکی نیشتەجێبوون بەناوی بافلۆن لەسەر چیای پارسا خاتون لەقەزای شەراو شوێنی نیشتەجێبوونێكیش بەناوی ئەڤراز لەگوندی ئەڤراز لەقەزای ماباتا".\nچەند ڕۆژێکیش لەمەوبەر ئەردۆغان ڕایگەیاند، 200 شوێنی نیشته‌جێبوونى نوێ بۆ ئاوارەکانی سوریا لە13 ناوچەی سوریا بەپشتیوانی ڕێکخراوە نێودەوڵەتییەکان دروستدەکات، به‌تایبه‌ت لەو هەرێمانەى تورکیا لەساڵی 2019وه لەسەرێکانی‌و گرێسپیی ڕۆژئاوای کوردستان کە داگیریکردوون.\nحوسێن سیمۆ توێژەرو نووسەرو ڕۆژنامەنووسی کورد هەڵسەنگاندنی دۆخه‌كه بۆ شارپرێس ده‌كات سەبارەت بەمەبەستی نهێنیی پڕۆژه‌ى "گەڕانەوەی خۆبەخشانەی ئەردۆغان".\nسیمۆ ده‌ڵێت:"ئامانجى ئه‌ردۆغان ئەوەیە بازرگانی بەپرسی گەڕانەوەی پەنابەرانەوە بكات، بەڵام له‌بنه‌ڕه‌تدا نایانگه‌ڕێنێته‌وه، به‌ڵكو جارێکی تر ئاواره‌یان دەکاته‌وه، ئەردۆغان هاتووه خانووی نوێیان بۆ دروستدەکات وەک ئەوەی شارێکی نوێ دروستبکات بۆیە ئەمە یاریەکە بەچارەنووسی ئاوارەکانەوە دەکرێت".\nتورکیا دەیەوێت پەیوەندیی کورد لەگەڵ گەلانی دیکە ببڕێت\nسیمۆ پێیوایه، بەپێی دوایین پلانی تورکیا بۆ گەڕانەوەی پەنابەران بۆ 13 شارو هەرێم لەوانە سه‌رێکانی‌و گرێسپی‌و چەند ناوچەیەکی دیکە دەستنیشانکراون، ئامانج‌و ناوەڕۆکی تورکیا ئەمجارەیان سەرێکانی‌و گرێسپیە، تورکیا دەیەوێت بۆشایی جوگرافی نێوان کورد فراوان بکات‌و دەیەوێت کۆمەڵێک لەدانیشتوان کە پێشتر ڕایانگەیاندووە کە شارێک دروستدەکەن‌و ملیۆنێک عەرەب‌و تورک لەنێوان عەفرین‌و کۆبانێدا نیشتەجێدەکەن، لەڕابردوودا پلانەکانیان ڕوون‌و ئاشکرابووه تورکیا هەمیشە حسابی گەورەی کردووە کە لەدەرفەتەکانی کورد گەورەترەو هەمیشە دەترسێت کە کورد بگاتە لیوای ئیسکەندرون‌و دەریای سپی، بۆیە تورکیا دەیەوێت ئەم ئامرازو پەیوەندیەی کورد بەگەلانی ترەوە ببڕێت".\nبۆچی به‌تایبه‌ت عەفرین!؟\nداگیرکردنی عەفرین‌و چۆڵکردنی لەکورد، پشت دەبەستێت بەپرۆژەی 100 ساڵەی چاکسازیی ڕۆژهەڵاتی ئەناتۆلیا، لەبارەی ئەوەی بۆچی عەفرین بەتایبەتی، حسێن سیمۆ وتی:"لەعەفرین پلانی چاکسازیی ڕۆژهەڵاتی ئەناتۆلیا لەساڵی 1925 دەستیپێکرد، لەساڵی 1929دا یەکەم هەنگاوی ئەم پڕۆژەیە دەستیپێکردو تاساڵانی 1950 بەردەوامبوو، ئەم پلانە چەندین بازنەی هەیەو ئاسایش‌و کەلتووری‌و ئابووری‌و مرۆڤ دەتوانێت بڵێت کە تورک لەهەموو ئاستەکاندا پلانی خۆیان ئامادەکردووە".\nلەڕابردوودا جێبەجێکردنی ئەو پلانە لەسنووری تورکیا بوو، بەڵام لەساڵی 2016 بەئۆپەراسیۆنی (دیری فورات، قەڵغانی فوراتی تورکیا) پڕۆژەکە پەڕیەوە بۆ سوریاو هەنگاوی یەکەم بوو، بەڵام گەورەترین هەنگاوی ئەم پڕۆژەیە لەگەڵ داگیرکردنی عەفرین بوو كه چاودێران پێیانوایه، لەکورد زیاتر تورکەکان کاریگەریی ئه‌وشاره دەزانن‌و دەزانن عەفرین چییە. باس له‌وه‌شده‌كرێت، ئامانجى توركیا له‌داگیركردنى عەفرین لەناوبردنی کوردان بوو، چونکە عەفرین پایتەختی ڕۆژئاوای فوراتە.\nشنگال‌و زاپ‌و ئاڤاشین بەشێکن لەپلانی 100 ساڵە\nچاودێرانى سیاسیی‌و شاره‌زایانى دۆخى ڕۆژئاواى كوردستان باس له‌وه‌ده‌كه‌ن، ئەگەر لەئێستادا هەموو کوردێک سەیری سیاسەتەکانی تورکیا بکات‌و لەئامانجەکانی تێبگات، ئەوا دێتەسەر ئەو ڕاستییەی کە لەدژی عەفرین‌و سەرێکانی‌و گرێسپی پیلانى به‌هێز هه‌بووه، بەشێک لەپیلانی دەوڵەتی تورکیاش لەمکاتەدا دژی ئاڤاشین‌و زاپ‌و شنگالە.\nته‌ئكید له‌سه‌ر ئه‌وه‌شده‌كرێته‌وه، هەرچەندە عەفرین لەزاپ‌و شنگالەوە دوورە، بەڵام ئامانجی تورکیا لەناوبردنی کوردە، بەواتایەکی تر هێرشەکانی ئەمدواییانەی سەر ناوچەکانی ئاڤاشین‌و زاپ لەباشووری کوردستان‌و هێرشکردنەسەر شنگال کە بەفەرمانی مستەفا کازمی سەرۆک وەزیرانی عێراق دراوه كه ئێستا وه‌ك بەهاوبەشێكى تورکیا ئه‌ژمارده‌كرێت، تەواوکردنی پڕۆژەی گۆڕینی دیمۆگرافی لەعەفرین‌و سەرێکانی‌و گرێسپیه‌و ئەم پیلانانە لەدژی کورد لەباشوورو ڕۆژئاوا بەشێکن لەپڕۆژەی چاکسازی ڕۆژهەڵاتی ئەناتۆلیا.\nحوسێن سیمۆ توێژەرو نووسەرو ڕۆژنامەنووس ئه‌وه ڕوونده‌كاته‌وه، "تورکیا بەپێی پلانەکانی خۆی هەڵسوکەوت دەکات‌و بەپێی پلانەکانی هەنگاو دەنێت، تورکیا هەندێکجار هێرشدەکاتەسەر سێ ناوچە بەیەکەوە، بەڵام ئامانجەکە هەرێمێکە، ئێستا دەبینین کە گەورەترین ئامانجیان لەناوبردنی کوردە لەدوو ناوچەدا، ئەو ناوچانەی کە هێزەکانی پاراستنی گەل (هەپەگە)ى تێدان‌و لەڕۆژئاوای کوردستانیش كورد به‌گشتى له‌ژێر هه‌ڕه‌شه‌دایه".\nسیمۆ: ئەگەر تورکیا لەڕۆژئاوا سەربکەوێ ڕوو له‌باشور ده‌كات\nسیمۆ باس له‌وه‌شده‌كات، هه‌موو په‌لامارو هێرشه‌كانى سه‌ر كوردان له‌شنگال‌و زاپ‌و ئاڤاشین‌و هێرشە ئاسمانییەکانی تورکیا لەدژی ڕۆژئاوای کوردستان بەستراونه‌ته‌وه به‌یه‌كه‌وه‌و گەورەترین مەترسیش ئێستا لەسەر ڕۆژئاوای کوردستانە، بۆ ئەوه‌ش تورکیا پلانەکانی خۆی لەعەفرین دەستپێکردو بەشی دووەم بۆ گرێسپی‌و سەرێکانی هاتووەو ئێستا دەیانەوێت بازنەی سێیەم بەڕێوەبەرن، بەڵام ئەگەر تورکیا لەڕۆژئاوای کوردستان سەربکەوێت، به‌دڵنیاییه‌وه ده‌چێته باشووری کوردستانیش به‌هه‌مانشێوه".\nڕۆژى 10ی ئایاری 2022 لەناوچەی شەهبای عەفرین بەناونیشانی، وۆرکشۆپی (دیالۆگی نێودەوڵەتی بەدروشمی عەفرین لەنێوان داگیرکاری‌و بەرژەوەندییە نێودەوڵەتییەکاندا) ڕێکخرا، چەندین کەسایەتی ناوخۆیی وەک مەزڵوم عەبدی فەرماندەی گشتی هێزەکانی سوریای دیموکرات‌و کەسایەتییە نێودەوڵەتییەکانیش بەشدارییان کرد.\nلەوۆرکشۆپەکەدا کۆمەڵکوژیی عەفرین‌و کاریگەریی لەسەر هەموو کوردو سوریا ڕوونکرایەوەو هەڵسەنگێنرا، هەروەها لەکۆتایی وۆرکشۆپەکەشدا چەندین بڕیار ده‌ركران، ڕۆژی 18ی ئازار، ڕۆژی داگیرکردنی عەفرین لەلایەن دەوڵەتی تورکەوە، بەڕۆژی جیهانیی کۆمەڵکوژیی عەفرین بناسرێت‌و تورکیا بەدەوڵەتی داگیرکەر ناوزەدكرا.


ژن له‌ته‌وڕاتدا….. سارا فه‌قێ خدر – Denegkan\nژن له‌ته‌وڕاتدا….. سارا فه‌قێ خدر\nbydengekan\tDecember 5, 2012\tگشتی\nكتێبی (( چیرۆكه‌كانی ناو ته‌وڕات )) یه‌كێكه له‌كتێبه ده‌گمه‌نه‌كانی نوسه‌رو رۆماننوس (جه‌بارجه‌مال غه‌ریب) كه‌له‌ساڵی 2012 چاپكراوه وپه‌نجه‌ره‌یه‌كه بۆ لێكدانه‌وه‌ی ئه‌فسانه‌و هونه‌ری گێڕانه‌وه له‌ئایینه‌كاندا .ناوه‌رۆكی كتێبه‌كه بێجگه‌له پێشه‌كی ،له شانزه به‌ش پێكدێ .هه‌ندێكیان چیرۆكه‌كانی\nنێو ته‌وڕاتن و ئه‌وانی دیكه لێكدانه‌وه‌و شیكردنه‌وه‌ن .\nسه‌ره‌تا وه‌ك كتێبێكی ئاسایی ده‌ستم به‌خوێندنه‌وه‌ی كرد .دواتر بۆم روونبۆوه،كه بابه‌ته‌كانی\nسه‌رنجڕاكێشن ولێكدانه‌وه‌ی وردیان تێدایه ده‌رباره‌ی گێڕانه‌وه له چیرۆكداو په‌یوه‌ندی نێوان ئه‌فسانه‌و ئایین وكاریگه‌رییان له‌سه‌ر ئاراسته‌كردنی مرۆڤ . هه‌رچه‌نده نوسه‌ر له‌كۆتایی پێشه‌كیه‌كه‌یدا ده‌ڵێ:” “”‘من رایه‌كانم بۆئه‌وه نانوسم كه‌س لێمه‌وه فێربێ “. به‌ڵام ئه‌مه به‌ویستی ئه‌و نییه ومرۆڤ گه‌ربخوازێ ،ده‌توانێ زۆرشت له‌و كتێبه‌وه فێربێ.وهه‌ندێ شت ببیستێ كه پێشتر به‌رگوێی نه‌كه‌وتوون . لێره‌دامه‌به‌ست ته‌نیا ده‌قه‌كان نین ،چونكه چیرۆكه‌كانی ته‌ورات له‌ئایینه ئاسمانییه‌كانی دیكه‌شدا دووباره‌بونه‌ته‌وه.\nبه‌ڵام شیكردنه‌وه‌كانی نوسه‌رو ئه‌و پرسیارانه‌ی ده‌یانكا ،ناچارتده‌كا بیربكه‌یته‌وه و هه‌ستبكه‌ی شتێكی نوێ ده‌خوێنیته‌وه .بۆنمونه له‌لاپه‌ڕه 27 ی كتێبه‌كه‌دا ،له‌باسی سزادانی حه‌وا له‌لایه‌ن خواوه‌نده‌وه ،نوسراوه :”ئازاری سكپڕی حه‌وا زیادده‌كاو ده‌بێ به‌ژانه‌وه منداڵی ببێ.” نوسه‌رده‌ڵێ :لێره‌دا له‌وشه‌ی زیادكردنی ژان تێناگه‌م ،چونكه حه‌وا هیچ منداڵبوونێكی پێشتری نییه .\nله‌شوێنێكی دیكه‌ی چیرۆكی ئاده‌م وحه‌وادا،هه‌رچه‌نده نوسه‌ر ئاماژه‌ی پێنه‌كردووه ،به‌ڵام پرسیارێك دروستده‌بێ .به‌پێی چیرۆكه‌كه پێشئه‌وه‌ی ئاده‌م وحه‌وا له‌دره‌ختی چاكه‌و خراپه بخۆن،چاویان نه‌كراوه‌ته‌وه ! به‌ڵام له‌لاپه‌ڕه‌ی 13 و 25 دا هاتووه :”ماره‌كه به‌ژنه‌كه‌ی ئاده‌م ده‌ڵێ:خواده‌زانێ ئه‌و رۆژه‌ی ده‌یخۆن چاوتان ده‌كرێته‌وه و ئیتر وه‌ك خواتان لێدێ.ده‌زانن چاكه وخراپه چییه .ژنه‌كه كه بینی داره‌كه بۆ خواردن باشه‌و چاو ئاره‌زوی ده‌كا و وات لێده‌كا دانا ببی ، جا له‌به‌ره‌كه‌ی كرده‌وه‌و خوارد ی و دای به‌مێرده‌كه‌شی كه‌له‌گه‌ڵیدابوو .ئه‌ویش خواردی .ئیتر چاویان كرایه‌وه‌و زانیان كه رووتن .”\nپرسیاره‌كه ئه‌وه‌یه :ئایا كه‌چاویان نه‌كراوه‌ته‌وه ،ژنه‌كه چۆن بینی وچاوی ئاره‌زووی كرد ؟ بڵێی ئه‌و بینینه مه‌به‌ست لێی بینینی چاو نه‌بێ .\nلایه‌نێكی گرنگی دیكه له‌و كتێبه‌دا ،روونكردنه‌وه‌ی پێگه‌ی ژنه له‌چیرۆكه‌كانی ته‌وڕاتدا .هه‌روه‌ها نوسه‌ر پێش دواچیرۆكی كتێبه‌كه‌ی، وتارێكی تایبه‌تی له‌سه‌ر ژن به‌ناوی (ژن ،بنیاتنه‌راتی دونیا ) وه نوسیوه .و له‌لاپه‌ڕه‌ی 227 هه‌تا 242 ی بۆ ته‌رخانكردووه و ده‌ڵێ :”له‌وتاری ئه‌مجاره‌مدا ته‌وڕات وه‌ك جیهانێكی سه‌ربه‌خۆ ده‌بینم و له ته‌واوی ئه‌و دنیایه‌دا بۆ وێنه‌ی ژن ده‌گه‌ڕێم “.\nنوسه‌ر له وتاره‌كه‌یدا ئه‌و راستیانه ده‌خاته‌ڕوو كه‌ته‌وڕات له‌په‌نای ژیانی پێغه‌مبه‌رانه‌وه ژیانی كۆمه‌ڵایه‌تی وئایینی و ئابوری نیشانداوه .هه‌موو پێغه‌مبه‌ره‌كان پیاوبوون و گوتاری زاڵ ره‌گێكی پیاوانه‌ی هه‌یه و سزاكان بۆئافره‌ت توندترن .سه‌ره‌ڕای ئه‌مانه‌ش ئه‌وه ژنه وێنه‌كان ته‌واو ده‌كا و له‌ته‌نیشت هه‌مووپێغه‌مبه‌رێكه‌وه ژنێك یان زیاتر هه‌بووه .دواتر باسی بنه‌چه‌و ره‌چه‌ڵه‌ك ده‌كا ،كه پیاو ناوی خانه‌واده‌و ناوی پێغه‌مبه‌ران ده‌پارێزێ وژن ته‌نیا كێڵگه‌یه‌كه بۆ چاندن و عه‌مبارێكه بۆ هه‌ڵگرتنی منداڵ .به‌ڵام سه‌ره‌ڕای شاردنه‌وه‌ی، ژن به‌شداری له كاركردن ونه‌وه خستنه‌وه‌دا هه‌بووه .له ژنه گرنگه‌كانی ناو ته‌وڕات ئاماژه‌ی به‌چه‌ند ناوێك داوه . له‌وانه :” حه‌وا –ژنی نوح- ژنی لوت-سارا(ژنی ئیبراهیم) –هاجه‌ر(كه‌نیزه‌ی سارا) –رڤقه(ژنی ئیسحاق)-راحێل و لێئه(دووخوشك ودووژنی یاقوب) –تامار (بوكی یه‌هودا) و دینه(كچی یاقوب).”نوسه‌ر چیرۆكی هه‌ندێك له‌و ژنانه‌ی سه‌ربه‌خۆ باسكردووه‌و هه‌ندێكیشیان له‌گه‌ڵ روداوه‌كانی دیكه‌دا باسكراون.ئێمه‌ش ده‌مانه‌وێ چیرۆكی هه‌ریه‌ك له‌و ژنانه‌ی ناو ته‌ورات ،به‌بارودۆخی ئه‌مڕۆی ژنانه‌وه ببه‌ستینه‌وه .\n1- حه‌وا له‌په‌راسووی ئاده‌م و بۆ ره‌واندنه‌وه‌ی ته‌نیایی وئاسوده‌یی ئاده‌م دروستكراوه .ئه‌مه رێك ئه‌و بۆچوونه پیاوسالاریه‌ی ئه‌مرۆیه كه،ژن موڵكی پیاوه‌و بۆ خۆشگوزه‌رانی ئه‌و و منداڵا خستنه‌وه دروستبووه .\n2- سارا هیچ منداڵی له ئیبراهیم نه‌بوو .بۆیه كه‌نیزه‌كه‌كه‌ی خۆی ،كه هاجه‌ره‌ی میسری بوو ،دابه‌ئیبراهیم و رێگه‌یدا منداڵی لێی ببێ .ده‌كرێ ئه‌مه به‌ڕه‌گی په‌یدابوونی فره‌ژنی دابنرێ،كه دواتر له‌ئاینی ئیسلامدا به‌ته‌واوی چه‌سپاو وایلێهات نه‌ك ته‌نیا بۆ منداڵبوون ، به‌ڵكو بۆ تێركردنی ئاره‌زووی پیاویش ئه‌مه بكرێ .نموونه‌ش ئه‌و پیاوانه‌ن كه له‌یه‌ك كاتدا چوار ژنیان هه‌یه .نوسه‌ر سارا به‌شاژنی ناو ته‌وڕات ناوده‌با .به‌وه‌ی كه‌كاریگه‌ری له‌سه‌ر ژیانی ئیبراهیم هه‌بووه و خواوه‌ندیش سزای نه‌داوه و پشتیوانی لێكردووه .به‌دیوێكی تردا ده‌كرێ بڵێین سارا نموونه‌ی ئه‌و ژنانه‌ی ئه‌مڕۆیه كه بۆخۆیان ژن بۆ مێرده‌كانیان ده‌خوازن ،تا منداڵیان ببێ .\nبەڵام لەبەر بێده‌رامه‌تی و بێنواییی ،له‌ژێرسایه‌ی مێرده‌كانیاندا ده‌مێننه‌وه و ئازاری ده‌رونی ده‌چێژن .تا وایان لێدێ ،له‌كه‌سێكی نه‌رم و نیانه‌وه ده‌بن به چه‌وسێنه‌ر و ئه‌گه‌ر وه‌ك سارا بۆیان بكرێ ،ژنی دووه‌م زه‌لیل ده‌كه‌ن . ئه‌گه‌رنا بۆخۆیان زه‌لیل ده‌بن .له‌هه‌ردوو حاڵه‌ته‌كه‌دا ژن ده‌بێته قوربانی !.\nهه‌روه‌ها نوسه‌ر ده‌ڵێ:سارا تاكه ژنی ناو ته‌وڕاته كه رێوره‌سمی ناشتنی بۆده‌كرێ .ئه‌مه راسته نه‌ك هه‌ر رێوره‌سم به‌ڵكو ئیبراهیم به‌سه‌ریشیدا ده‌گری .ئه‌ویش نموونه‌ی پیاوانی ئه‌مڕۆیه كه‌له‌كاتی مردنی هاوسه‌ریاندا ،شیوه‌ن ده‌كه‌ن و له‌ماوه‌یه‌كی زۆر كه‌میشدا هاوسه‌رگیری ده‌كه‌نه‌وه .هه‌روه‌ك ئیبراهیم له‌و ته‌مه‌نه زۆره‌یدا كردی .\n3- نوسه‌ر له‌باسی رڤقه‌ی ژنی ئیسحاقدا ده‌نوسێ :” رڤقه له‌په‌نهاندا خۆی بڕیارده‌ره .تاده‌گاته ئه‌وه‌ی ده‌سكاری سیستمی پێغه‌مبه‌رایه‌تی ده‌كاو رێڕه‌وی ژیانی سروش یان په‌یامهێنه‌ره‌كان ده‌گۆڕێ .”\nرڤقه نموونه‌ی رۆڵبینینی ژنه به‌نهێنی وله پشت په‌رده‌وه و بۆی نییه‌به‌ئاشكرا بڕیاربدا .بۆیه له‌كاتی سه‌رنه‌كه‌وتنیدا خۆی بۆ نه‌فره‌ت ئاماده ده‌كا .ئه‌مڕۆش ژنانێك هه‌ن بۆ گه‌یشتن به‌خواسته‌كانیان ،په‌ناده‌به‌نه به‌ر هه‌وڵ وپیلانی نهێنی و هه‌ندێ‌جار نه‌شیاو ،له‌سه‌ر ئه‌مه‌ش زۆرێك له‌پیاوان ،سیفه‌تی فێڵباز و جادوگه‌ر و مه‌كرباز ده‌خه‌نه پاڵ ژنان .\n4-له‌چیرۆكی هاجه‌ردا كه‌پێشتر له‌گه‌ڵا سارا دا باسكرا ،نوسه‌ر ده‌ڵێ :”ئیراده‌ی هاجه‌ر له‌هه‌موویان زیاتر (كۆنترۆڵ) كراوه .هاجه‌ر ناچاره به‌و ژێرده‌سته‌ییه رازی بێ ،چونكه مافه‌كانی ئه‌و له ژێرده‌سته‌ییدا ده‌درێن “.\nلێره‌دا ده‌پرسین كام ماف ؟.. ئه‌وه‌ی كه‌كه‌سایه‌تی فه‌رامۆشكراوه ، ئه‌وه‌ی كه‌س لێی ناپرسێ داخوا سه‌رجێیكرنی ئیبراهیمی پێخۆشه یان نا، ده‌یه‌وێ منداڵی ببێ یان نا ،یان ئه‌وه‌ی چونكه كۆیله‌یه جارێك به‌سكپڕی وجارێكیش له‌گه‌ڵ منداڵه‌كه‌ی ئاواره ده‌كرێ ؟. بێگومان ئه‌و ژیانی بێمافی و كۆیلایه‌تیه‌ی هاجه‌ر ،تائه‌مڕۆش میراتی زۆرێك له‌ژنانی نه‌خوێنده‌وارو دووره‌ده‌ستی ناوچه‌كانی جیهان و كوردستانه .\n5-چیرۆكی دینه‌ی كچی یاقوب نموونه‌ی نه‌ریتی توندوتیژی و كوشت و بڕه له‌سه‌ر مه‌سه‌له‌ی شه‌ره‌ف . ئێستاش دوای تێپه‌ڕبوونی هه‌زاران ساڵ ،ئه‌و نه‌ریته دزێوه له‌نێو نه‌ته‌وه‌كاندا به‌تایبه‌تی كورد،درێژه‌ی هه‌یه .هه‌روه‌ها كێشه‌ی ده‌ستدرێژی سێكسی بۆسه‌ر ژنان ،هه‌روه‌كو به‌سه‌ر دینه‌دا هاتووه .\n6-روویه‌كی دیكه‌ی ژن له‌ته‌وڕاتدا یاخیبوون وده‌رچوونه له یاساكانی خواوه‌ندو نه‌ریتی كۆمه‌ڵایه‌تی .هروه‌ك له‌چیرۆكی ژنی لوت و چیرۆكی تامار(بووكی یه‌هودا) دا ده‌رده‌كه‌وێ .كاتێك لوت و ژنه‌كه‌ی وكچه‌كانی، پێش وێرانكردنی له‌شاری سه‌دوم ده‌رده‌چن ،به‌پێی فرمانی خواوه‌ند نابێ ئاوڕبده‌نه‌وه .به‌ڵام ژنه‌كه‌ی پاش ماوه‌یه‌ك له‌رۆیشتن ،ئاوڕێك بۆدواوه ده‌داته‌وه ،كه‌له‌وانه‌یه له‌په‌رۆشی بووبێ بۆ شاره‌كه‌ی ،به‌ڵام رووبه‌ڕووی سزایه‌كی توند ده‌بێته‌وه و ده‌بێ به‌ستوونێك له‌خوێ !.\nهه‌رچی تاماره به‌هه‌ستیارترین و ترسناكترین شێوه یاخی ده‌بێ. ده‌یه‌وێ تۆڵه له‌یه‌هودای خه‌زووری كه پێغه‌مبه‌ربووه،بكاته‌وه .چونكه دوای دووجار بێوه‌ژنبوونی به‌هۆی مردنی دووكوڕی یه‌هوداوه ،یه‌هودا بۆ ماوه‌یه‌كی زۆر تامار له‌ماڵی باوكی داده‌نێ بۆ ئه‌وه‌ی چاوه‌ڕێ بێ تا كوڕی سێیه‌می گه‌وره‌ده‌بێ .به‌ڵام كه‌گه‌وره‌ش ده‌بێ ،كه‌س له تامار ناپرسێته‌وه .دیاره ژنیش وه‌ك میرات بووه و بۆی نه‌بووه شوو به‌كه‌سێكی دیكه‌ی ده‌ره‌وه‌ی خێزانی مێرده‌كه‌ی بكاته‌وه .كاتێكیش یه‌هودا ژنه‌كه‌ی ده‌مرێ ،ده‌یه‌وێ سه‌ردانی (تیمنه) بكا ،ئه‌و شوێنه‌ی تاماری لێ یه.تامار به‌مه ده‌زانێ و خۆی له خه‌زوری ده‌گۆڕێ .به‌رگی بێوه‌ژنی داده‌نێ و رووپۆشێك ده‌پۆشێ و وه‌ك ئافره‌تی سووك خۆی ده‌رده‌خا . وا له یه‌هودا ده‌كا له‌گه‌ڵی بنوێ .مۆرو قه‌یتان وگۆچانه‌كه‌شی به بارمته لێوه‌رده‌گرێ .دوای تێپه‌ڕبوونی سێ مانگ ،به‌یه‌هودا راده‌گه‌یه‌نن كه بووكه‌كه‌ی داوێنپیسی كردووه‌و سكی پڕه .ئه‌ویش فرمان ده‌دا بیهێنن بیسوتێنن .تاماریش نهێنییه‌كه ئاشكرا ده‌كا وده‌ڵێ ئه‌وه‌ی من له‌گه‌ڵی نوستووم خاوه‌نی ئه‌مانه‌یه .یه‌هوداش مۆرو قه‌یتان و گۆچانه‌كه‌ی خۆی ده‌ناسێته‌وه !.\nلێره‌دا ته‌نیا لێكدانه‌وه‌ی نوسه‌ر به‌سه بۆ به‌ستنه‌وه‌ی ئه‌م چیرۆكه به‌بارو دۆخی ئه‌مڕۆوه :- “ئه‌و كوێرییه كلتوریه تائێستا به‌رۆكی پیاوی به‌رنه‌داوه .پیاو له كلتوری نێرسالاریدا به‌جله‌كانیه‌وه ده‌ژی .به‌هه‌یبه‌ته‌وه حوكم ده‌كا .به‌ڕواڵه‌تی پڕفێڵ وكه‌تنكارییه‌وه خۆی باده‌دا.پیاو له‌ڕواڵه‌تدا هه‌موو ئازادییه‌كان ،هه‌موو شه‌ره‌ف و به‌خشنده‌ییه‌كان،ناوبانگ و خۆڕاگری وحۆپارێزییه‌كانی ده‌وێ و شانازییان پێوه‌ده‌كا .به‌ڵام له‌ناوه‌وه له‌و په‌ڕی ریسواییدا ده‌ژی .به‌لای یه‌هوداوه خودی كرداره‌كه ریسوایی نییه ،به‌ڵكو ئاشكرابوونی حه‌یاچوونه .ئه‌وه‌ش هه‌وڵێكی (جدی ) مرۆڤه بۆ دوورخستنه‌وه‌ی خودا له‌خۆی.هه‌روه‌ها ده‌ڵێ: تاكه چاره‌سه‌ر بۆ ئه‌و كێشانه ،دانه‌وه‌ی جه‌سته‌یه به‌مرۆڤ خۆی .ستاندنه‌وه‌ی جه‌سته‌یه له‌كۆمه‌ڵگا وخێزان و دین .”\n7- نوسه‌ر ده‌رباره‌ی خۆشه‌ویستی له‌ته‌وڕاتدا ده‌ڵێ : “زۆركه‌م باسی پێكه‌وه نه‌گونجانی ژن و مێرده‌كان كراوه .له‌هه‌مان كاتیشدا زۆركه‌م باسی خۆشه‌ویستی كراوه .بۆ یه‌كه‌مجار وشه‌ی خۆشه‌ویستی له‌نێوان یاقوب و راحێڵدا به‌كاردێ .له‌و پێناوه‌شدا یاقوب حه‌وت ساڵ خزمه‌تكاری ده‌كا .كه‌چی له‌به‌ر نه‌ریتی باو كه‌ده‌بێ كچی گه‌وره له‌پێشدا شووبكا .،باوكی راحێل ،دوای حه‌وت ساڵه‌كه له‌جیاتی راحێل ،لێئه‌ی كچه گه‌وره‌ی بۆ له‌په‌رده ده‌كا .كه‌سیش ناتوانێ ژنه‌كه‌ی لێوه‌رگرێته‌وه.ناچار حه‌وت ساڵی دیكه‌ش خزمه‌تكاری ده‌كا ، تا راحێلیش به‌ده‌ست دێنێ.”\nلێره‌دا خۆشه‌ویستی قوربانی گه‌وره‌ی پێویست بووه كه‌چوارده ساڵ خزمه‌تكاری و چاوه‌ڕوانی بووه له‌لایه‌ن یاقوبه‌وه .بۆ راحێلیش له‌ده‌ستدانی هه‌ستی خوشكایه‌تی وجێگرتنه‌وه‌ی بووه به هه‌وێساری ململانێ و ركابه‌ری .\nله‌كۆتایی وتاره‌كه‌یدا نوسه‌ر ده‌گاته ئه‌و ئه‌نجامه‌ی كه هه‌رچه‌نده زه‌مه‌نێكی درێژ به‌سه‌ر ئه‌و په‌یوه‌ندیانه‌دا تێپه‌ڕیوه ،به‌ڵام په‌یوه‌ندی ژن و پیاو زۆركه‌م گۆڕانی به‌سه‌رداهاتووه .كه‌واته پێشكه‌وتنی (فكر) كارێكی زۆر قورسه .ده‌شێ شێوازی ده‌ربڕینی له‌سه‌ده‌یه‌كی دیكه‌دا جیاوازبێ ،به‌ڵام جه‌وهه‌ری بیركردنه‌وه‌كه هه‌ریه‌كه .\nدوا ئه‌نجام كه له‌و خوێندنه‌وه‌یه پێیده‌گه‌ین ،ئه‌وه‌یه كه‌ناكرێ هۆكاری ئه‌و تێڕوانینانه‌ی ئه‌مڕۆ بۆ ژن هه‌یه ،له‌ڕه‌گی ئایینی به‌دووربگرین .هه‌رچه‌نده له‌ئایینه‌كانی دوای ته‌وڕاتدا گۆڕان به‌سه‌ر نه‌خشه‌ی په‌یوه‌ندی نێوان ژن و پیاودا هاتووه ،به‌ڵام نه‌گه‌یشتۆته ئه‌و ئاسته‌ی ژن له‌چه‌وساندنه‌وه رزگاری ببێ . ئه‌مه‌ش به‌و مانایه نییه ،كه هۆكاره‌كانی دیكه‌ی پشت ئه‌و دیارده‌یه فه‌رامۆش بكه‌ین .\nPrevious مه‌ندبون و زیندیبون د شعرا\nNext ئێمه خه‌ساوه‌كانی چێژین!


Home›ئابووری›دووبارە هەناردەی نەوتی عێراق بۆ ئەمریکا کەمدەبێتەوە\nبەرێوەبەرایەتی زانیاری وزەی ئەمریکی ئەمڕۆ شەممە رایگەیاند:” دووبارە هەناردەی نەوتی عێراقی بۆ ئەمریکا لە هەفتەی رابردوودا کەمی کردووە بە جۆرێک تەنیا 199 هەزار بەرمیل بووە.\nلە راپۆرتێکیدا ئاماژەی بەوەکردووە: هاوردەی نەوتی هەشت وڵاتی جیهان بۆ ئەمریکا لە هەفتەی رابردوودا، پێنج ملیۆن 831 بەرمیل بووە، واتا لە رۆژێکدا زیاتر لە ملیۆنێک بەرمیل نەوت لەلایەن ئەمریکاوە لەو وڵاتانە هاوردە کراوە، بەڵام لە هەفتەی رابردوودا هاوردەی نەوتی عێراقی بۆ ئەمریکا کەمی کردووە، بەجۆرێک تەنیا 199 هەزار بەرمیل نەوتی لە عێراقەوە هاوردە کردووە، کە هەفتەیەک پێش ئەوە 235 هەزار بەرمیل بووە،.\nزۆرترین نەوتیش کە لە هەفتەی رابردوودا ئەمریکا هاوردەی کردبێت لە وڵاتی کەنەداوە بووە کە 3.8 ملیۆن بەرمیل بووە، لەگەڵ رووسیا و ئیکوادۆر و نەیجیریا، لەگەڵ ئەوەشدا ئەمە بۆ جاری دووەمە لە ماوەی چەند مانگی رابردوودا هەناردەی نەوتی عێراق بۆ ئەمریکا کەم دەکات، هۆکارەکەشی بۆ خودی سیاسەتی وزەی ئەمریکا دەگەرێتەوە کە دەیەوێت نەوت لە چ وڵاتێکەوە هاوردە بکات.\nوتەبێژی ھاوپەیمانی نێودەوڵەتی: 69 سەرکردە و چەکداری داعش لە عێراق و سوريا ...\nبزووتنەوەی گۆڕان، بۆ چوارەم ساڵی کۆچی دوایی مام جەلال پەیامێکی راگەیاند


حوكمی سەردانی گۆڕستان بەمەبەستی پاڕانەوە لە مردووان: ماڵپەڕی وەڵامەکان\nبیروباوه‌ڕهەڵوەشێنەرەوەکانى ئیسلامحوكمی سەردانی گۆڕستان بەمەبەستی پاڕانەوە لە مردووان\nحوكمی سەردانی گۆڕستان چیە بەمەبەستی پاڕانەوە لە مردووان و نزیكبونەوە لێیان بەسەربڕینی ئاژەڵان بۆیان؟\nئەگەر سەردانەكە بۆ مەبەستی داواكردن لەمردووان بێت و نزیكبوونەوە لێیان بەسەربڕینی ئاژەڵ ونەزركردن بۆیان وداوای فریاكەوتن لێیان جگە لە خوا ئەمە هاوبەش بڕیاردانی گەورەیە وە ئەمەشە كە ئەنجامی دەدەن لەگەڵ ئەوانەی كە بە ئەولیا ناویان دەبەن مردووبن یان زیندوو كە بڕوایان وایە پێیان دەتوانن سوودو زیانیان پێبگەیەنن یان وەڵامی داواكاریەكانیان بدەنەوە یان شیفای نەخۆشیەكانیان بدەن هەموو ئەمانە هاوبەش بریاردانی گەورەیە پەنا بەخوا وەئەمەش وەكو كردەوەی هاوبەش بریاردەرەكانە لەگەڵ (لات و عوززا و مەنات) و بت و خواكانی تریان، ئەركی كاربەدەستان و زانایانی وڵاتی موسڵمانانە كە ڕێگری بكەن لەم كارانە. وەكو ئاشكرایە بەبەڵگەی قورئان وفەرموودە كە نزیك بوونەوە لە خوا بەسەربڕینی ئاژەڵ بۆ جگە لە خوا لە ئەولیاو جن و بتەكان و جگە لەوانیش لە هەر دروستكراوێكی تری خوا هاوبەش بڕیاردانە بۆ خوای تاك وتەنهاو كاروكردەوەی نەفامی وهاوبەش پەیداكەرەكانە، وە خوای پەروەردگار دەفەرموێت: [قُلْ إِنَّ صَلاتِي وَنُسُكِي وَمَحْيَاي وَمَمَاتِي لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ (162) لا شَرِيكَ لَهُ وَبِذَلِكَ أُمِرْتُ وَأَنَا أَوَّلُ الْمُسْلِمِينَ (163)] (الانعام)\nواتە: ئەی پێغەمبەر (ﷺ)، بە ئیمانداران بڵێ: بەڕاستی نوێژو سەربڕینەكانم، هەروەها ژیان و مردنم تایبەتە بۆ خوای پەروەردگاری جیهانیانەوە. ئەو زاتە هیچ هاوەڵ و هاوبەش و شەریكێكی نیە و من بەوە فەرمانم پێدراوە و من یەكەم كەسی موسوڵمانانم.\nوفي صحيح مسلم عن أميرالمؤمنين علي بن أبي طالب قال:قال رسول الله (ﷺ):" لعن الله من ذبح لغيرالله"\nڕاستە (70) ساڵ عیبادەت بکەى بەڵام زاڵمێکت خۆش بوێ دەچیتە ئاگرەوە؟ ئینكارى کردنى ژیانى دواڕۆژ حوکمی گۆڕینی ئاین لەسەر ناسنامە یان فۆرمى زانیارى بەمەبەستی وەرگرتنی ئیقامه لەوڵاتانی بێباوەڕ چیە؟ كەسێك ئاینى ئیسلام بە شایستەی پەیڕەو كردن نەزانێت و عەلمانیەت بە باشتر بزانێت حوکمى چیە؟ حوكمى كەسێك كە بانگەشەى زانستى پەنهانى (علم الغیب) دەكات\nسەردان: ١,٣٤٤ بەش: هەڵوەشێنەرەوەکانى ئیسلام\nپرسیاری دواترچاندنی درەخت لەسەر گۆڕ دروسته؟پرسیاری پێشترهەندێك كەس دەڵێن بێ مەزهەبی پردی بێ دینییە، ئایا ئەمە تا چەند ڕاستە؟


سەرەتا»ئايينى»زیادكردنی ته‌فسیری ده‌نگی بۆ ئه‌پڵیكه‌یشنی قورئانی پیرۆز\nلەلایەن Darya ismail لە 28/05/2018 0 Comments\nبێگومان ئه‌پڵیكه‌یشنی تایبه‌ت به خوێندنی قورئانی پیرۆز و گوێگرتن له قورئانی پیرۆز زۆره وه زۆرێك له‌و ئه‌وپڵێكه‌یشنانه ته‌فسیری نوسین له‌خۆ ده‌گرێت به‌ڵام تا ئێستا هیچ ئه‌پڵیكه‌یشنێك نیه ته‌فسیری ده‌نگی به زمانی كوردی له‌خۆ بگرێت.\nسوپاس بۆ خوا ئێمه وه‌ك ستافی تێك_ئای توانیمان به سه‌ركه‌وتویی ته‌فسیری ده‌نگی بۆ ئه‌پڵیكه‌یشنی quran for android زیاد بكه‌ین واتا خوێندنه‌وه‌ی قورئانی پیرۆز و ته‌فسیری كوردی به ده‌نگی م.هه‌ندرین(ته‌فسیری ئاسان) بۆ ئه‌پڵیكه‌یشنه‌كه زیاد بكه‌ین.\nئه‌پڵێكه‌یشنه‌كه كۆمه‌ڵێك تایبه‌تمه‌ندی له‌خۆ ده‌گرێت له‌وانه داگرتنی ته‌فسیر به چه‌ندین زمان هه‌روه‌ها خوێندنه‌وه‌ی قورئانی پیرۆز به ده‌نگی چه‌ندین قورئان خوێنی جیهانی و له ڕێگه‌ی ئه‌پڵێكه‌یشنه‌كه‌وه هه‌ر ئایه‌تێك یاخود سوره‌تێك بمانه‌وێ ده‌توانین كۆپی بكه‌ین یاخود بینێرین هه‌روه‌ها وه‌رگێران و ته‌فسیر كردن بۆ هه‌ر زمانێك بمانه‌وێ و دیاری كردن و به‌شی دڵ خوازه‌كان و كۆمه‌ڵێك تایبه‌تمه‌ندی تر .\nچۆنیه‌تی زیادكردنی ته‌فسیری ده‌نگی بۆ ئه‌پڵیكه‌یشنی قورئانی پیرۆز\nسه‌ره‌تا فایلێكی ده‌نگیمان بۆ ئاماده‌كردوون تایبه‌ت به ئه‌پڵێكه‌یشنه‌كه بۆ ئه‌وه‌ی بتوانین خوێندنه‌وه‌ی ته‌فسیری ده‌نگی زیار بكه‌ن بۆ ئه‌پڵێكه‌یشنه‌كه.\nسه‌ره‌تا فایله‌كه داده‌گرین\nلینكی داگرتنی فایله‌كه: كلیك بكه بۆ داگرتن\nدواتر ئه‌پڵیكه‌یشنی quran for android\nلینكی داگرتنی ئه‌پڵیكه‌یشنه‌كه له پله‌ی ستۆری: كلیك بكه بۆ داگرتن\nلینكی داگرتنی وین ڕاڕ بۆ ئه‌ندرۆید: كلیك بكه بۆ داگرتن یان كلیك بكه بۆ داگرتن\nفێركاری چۆنیه‌تی زیادكردنی ته‌فسیری ده‌نگی و دانانی فایله‌كه بۆ ئه‌پڵیكه‌یشنی quran for android\nبابەتەكانی پێشووترچۆنیەتی درووست کردن و بەکارهێنانی پاوەرپۆینت و وۆڕد و ئێکسڵ بە شێوەیەکی ئۆنلاین\nبابەتی دواتر هه‌ندێك له‌باشترین وێب سایته‌كان بۆ داگرتنی هه‌موو جۆره ئایكۆنێك به خۆڕایی\nلەلایەن Mhamad jaf 25/03/2020\nHow to Install Kali Linux 2020.1 on VMware Workstation https://www.youtube.com/watch?v=DiybLSez0cE&t=19s\nفێركاری:چۆنیه‌تى مامه‌ڵه‌كردن له‌گه‌ڵ ئه‌و مۆبایلانه‌ى شاشه‌یان شكاوه و ناتوانین كاریان پێ بكه‌ین\nزۆر جار ڕووده‌دات شاشه‌ى مۆبایله‌كه‌ت بشكێت و به‌م تووشى گرفتى زۆر ده‌بێته‌وه كه ناتوانیت جارێكى…\nپرۆگرامێک بۆ هێنانه‌وه‌ی فایلی سڕاوه‌کانی له‌ناو USBـدا (فلاش میمۆری) (رێگای دووه‌م) به خۆرایی\nلەلایەن awder omer 19/04/2016


(B.2) بۆچی ئەنارکیسته‌کان دژایەتی ده‌وڵه‌ت دەکەن؟\nAn Anarchist FAQ (B.2)\nهه‌روه‌کو پێشتر لە (section B.1) تێبینیکرا، ئەنارکیسته‌کان دژ به هه‌موو فۆرمێکی ده‌سه‌ڵاتن، به‌درێژایی مێژووو وزه و توانا و کاتی خۆیان به‌تایبه‌تی دژی دوو فۆرم به‌کاربردووه، که یه‌کێکیان سەرمایەدارییه و ئه‌وه‌ی دیکه‌شیان ده‌وڵه‌ته. ئه‌م دوو فۆرمه‌ش به‌یه‌که‌وه گرێدراون و به‌ئاسانی له‌یه‌کدی جیاناکرێنه‌وه.\n"ده‌وڵه‌ت .... و سەرمایەداری ڕاستی و ئایدیایه‌کن، که ناتوانین له‌یه‌کدی جودایان بکه‌ینه‌وه. ئه‌م دەزگانه له ڕێڕه‌وی مێژووودا به‌ره‌وپێشه‌وه‌چوون و کۆمه‌کیان به‌یه‌کدی کردوه و ده‌که‌ن و یه‌کتر به‌هێزده‌که‌ن. ئه‌مانە به‌یه‌که‌وه گرێدراون... نه‌ک به ڕێکه‌وت و به‌بێ هۆ، به‌ڵکو به په‌یوه‌ندی نێوانیان و هۆکار و کارایی دانانه‌وه‌یان له‌سه‌ر یه‌کتری، ئەمەش به‌یه‌که‌وه په‌یوه‌ستیکردوون" کرۆپۆتکین [Kropotkin، Evolution and Environment، p. 94]\nله‌م به‌شه‌دا، به زنجیره و بە دوای یەکتردا، باس له‌وه ده‌که‌ین، بۆچی ئەنارکیسته‌کان دژ ی ده‌وڵه‌تن، هه‌ر بۆ ئه‌مه‌ش به‌پێی پێویستی، توێژینه‌وه و لێکدانه‌وه له‌سه‌ر په‌یوه‌ندی ده‌وڵه‌ت به سەرمایەدارییه‌وه ده‌که‌ین.\nئەی که‌واته ده‌وڵه‌ت چییه؟ هه‌روه‌کو مالاتێستا Malatesta ده‌ڵێت ئەنارکیسته‌کان " واژەی (ده‌وڵه‌ت)یان بە واتای کۆی تەواوی دەزگا ڕامیاریی و یاسایی و دادگایی و سەربازیی و دەزگا دارایییەکان، بەکاربردووە و ھێشتاکەش بەکاردەبەن، که له نێوه‌ندی ئه‌م دەزگا‌یانه‌وه، ده‌وڵه‌ت بۆ به‌ڕێوه‌بردنی کاروباره‌کانی، کۆنترۆڵی هه‌ڵسوکه‌وتی که‌سایه‌تی و تاکه‌کانی کۆمه‌ڵی، پێدەکات. به‌رپرسیاربوون له پاراستنیان، له خه‌ڵکه‌که دەسێندرێته‌وه و ده‌درێت به خه‌ڵکێکی تر، که به‌پێی پله‌و پایه‌کانیان یا له ڕێگای نوێنه‌رایه‌تیکردنه‌وه، بڕوایانپێدەکرێت و به‌رژه‌وه‌ندییان له ده‌سه‌ڵاتدا هه‌یه و ئه‌و ده‌سه‌ڵاته‌یان ده‌بێت، که یاساکان بۆ هه‌موو که‌سێک و بۆ هه‌موو شتێک، هه‌روه‌ها بۆ ملکه‌چپێکردنی تاکه‌کانی کۆمه‌ڵ، بۆ چاودێریکردنیان یا چاوتێبڕینیان، دابنێن، گه‌ر پێویستیشیکرد، به کۆمەڵ به‌کاربردنی زۆریش به‌رامبه‌ریان دەگیردرێتەبەر. " [Anarchy، p. 17]\nمالاتێستا لەسەر قسەکانی به‌رده‌وام ده‌بێت و ده‌ڵێت:\n" لای ئێمه حکومه‌ت، یاخود ده‌وڵه‌ت له فه‌رمانڕه‌وا‌یان و فه‌رمانڕەواییکراوان، دروستدەبێت .... ئه‌وانه‌ن که ده‌سه‌ڵاتی (پاوه‌ری) دروستکردنی یاساکانیان هه‌یه، بۆ ئەوەی چاودێری و کۆنترۆڵی په‌یوه‌ندییه ناوخۆییه‌کانی نێوان مرۆڤه‌کانیان پێبکه‌ن، تاکو دڵنیابن ئه‌و یاسایانە به‌ڕێده‌کرێن .... دیسانه‌وه ئه‌وه‌ی که له ئاستێکی که‌م یا زۆردا ده‌سه‌ڵاتیان هه‌یه، ئه‌و ده‌سه‌ڵاته‌یان له بواری کۆمەڵایه‌تی و له هێزی جه‌سته‌یی و مێشک و ھۆش و ده‌سه‌ڵاتی ئابوورییاندا به‌سه‌ر هه‌موو کۆمۆنێتییه‌که‌دا، به‌کارده‌بەن، تاکو بۆ جێبەجێکردنی ئاره‌زووه‌کانی ئه‌وان، فەرمانڕەوایان، هه‌موو که‌سێک ملکه‌چ بکه‌ن. به‌بۆچوونی ئێمه ئه‌م ده‌سه‌ڵاته‌ش له سەرەتا ده‌ستوورییه‌کانی حکومه‌تی ده‌سه‌ڵاتداردا، به‌رجه‌سته‌ده‌بێت " [Op. Cit.، p. 19]\nکرۆپتکین)یش کەم تا زۆر هه‌مان لێکدانه‌وه‌ی بۆ ده‌وڵه‌ت و حکومه‌ت کردووه، مشتومڕی ئەوە ده‌کات، کە دەوڵەت " هه‌ر بەتەنیا دەسەڵاتێک نییە بەڕاسەری کۆمه‌ڵگه‌وە، به‌ڵکو چڕبوونه‌وه‌یه‌کی هه‌مه‌لایه‌نه‌یه و ھەروەک چڕبوونه‌وه‌ی زۆرینەی کاروبارەکانی ژیانی کۆمه‌ڵگە لە ده‌ستی هه‌ندێکدا .... میکانیزمێکی ته‌واوی یاسادانان و جێبەجێکردنە (کاری پۆلیسیی) لە سیستەمێکدا، تاکو هه‌ندێک چین لە پاوانگەریی (دۆمینه‌یت) ئه‌وانی تردا ملکەچبکات" [The State: Its Historic Role، p. 10، لای (باکۆنین)یش هه‌موو ده‌وڵه‌ته‌کان " له ناوه‌ڕۆکدا ماشێنێکن، کە فه‌رمانڕه‌وایی جەماوەره‌که له سه‌ره‌وه، بەھۆی.... که‌مایه‌تییه‌کی بەرتەریدار (ئیمتیازدار)ە‌وه، ده‌که‌ن، بەو بیانووەی که گوایه سوود و به‌رژه‌وه‌ندی ڕاستینەی کەسەکان ، له خودی کەسەکان خۆیان باشتر ده‌زانن" [The Political Philosophy of Bakunin، p. 211] له‌هه‌مان باسدا Murray Bookchin ده‌نووسێت" به‌لانیکه‌مه‌وه ده‌وڵه‌ت سیسته‌مێکی شارەزایانەیە (Professional) له ڕاماڵین و ناچارکردنی کۆمه‌ڵ و کۆمه‌ڵگه، که لە ڕاستیدا سیسته‌می به‌ڕێوه‌بردنی کۆمەڵایەتییانه نییه، گه‌رچی تا ئێستاش ساویلکانه له‌لایه‌ن زۆرینەی خه‌ڵک و بیردۆزه ڕامیاره‌کانه‌وه، ئاوا دەچوێنرێت و ده‌ناسرێت. لێره‌شدا دەکرێت واژه‌ی شارەزا (پرۆڤێشناڵ) وه‌کو واژه‌ی ناچارکردن "Coercion " لەبەرچاو بگیردرێت ..... کاتێک که ناچارکردن "Coercion" له قاڵبی ده‌زگایی ده‌درێت و ده‌ئاخنرێته قاڵبی شارەزایی (پرۆفێشنه‌ڵێتی)یه‌وه و دەزگایی ده‌کرێت و ده‌بێته پڕۆگرامێک (مه‌نهه‌جێک) و فۆرمێکی ڕێکخه‌ر له کۆنترۆڵکردنی کۆمەڵایەتییدا... ئه‌و کاته ئه‌و واتایه ده‌گه‌یه‌نێت، کاتێک کەسەکان له ژیانی ڕۆژانه‌یان هه‌ڵکه‌نران و له کۆمۆنێتیه‌که‌یان دابڕان و چاوه‌ڕوانی ئه‌وه‌یان لێنه‌کرێت، که بەخۆیان کاروباری خۆیان ڕێکبخەن، به‌ڵکو به یارمه‌تی کۆنترۆڵکردنیان به توندووتیژی، ئه‌و کارانه ئه‌نجامبده‌ن ... ئه‌وا ده‌توانین به‌ته‌واوی قسه له‌سه‌ر ده‌وڵه‌ت بکه‌ین" [Remaking Society، p. 66] .\nهه‌روه‌کو بوکچین (Bookchin) ئاماژه‌ی پێکرد، ئەنارکیسته‌کان ئه‌و ئایدیایه ڕه‌تده‌که‌نه‌وه، که ده‌وڵه‌ت وه‌کو کۆمه‌ڵگه یا هه‌ر گروپێک له مرۆڤه‌کان بێت، یاخوود کاتێک که مرۆڤه‌کان به کۆمه‌ڵ به‌یه‌که‌وه ژیاون یا به‌یه‌که‌وه ژیانیان ڕێکخستووه، ئه‌وه‌ی گه‌یاندبێت، که ئه‌وە ده‌وڵه‌ت بێت. وه‌کو کرۆپۆتکین تێبینیکردووه و هۆیەکه‌شی لێکداوەته‌وه، چەواشەبوونەکە لەوێدایە " ئەنارکیسته‌کان به‌گشتی وامامه‌ڵەیان لەتەکدا کراوە و تاوانبارکراون، که ده‌یانه‌وێت 'کۆمه‌ڵگه بڕوخێنن' و لاینگری گه‌ڕانه‌وه‌ن بۆ ' به‌رده‌وامیدان بە جه‌نگی هه‌ر یه‌ک دژی هه‌مووان' " ئه‌م هه‌ڵوێسته ئه‌و ڕاستییه نابینێت، که هه‌زاران ساڵ پێش ئه‌وه‌ی ناوی ده‌وڵه‌ت ببیسترێت، مرۆڤ له کۆمه‌ڵگه‌دا ژیاوه و له سه‌رئه‌نجامدا ده‌وڵه‌ت یه‌کێک بووه له‌و فۆرمانه‌ی که کۆمه‌ڵگه له ڕێڕه‌وی مێژووودا ناسیونی" [Op. Cit.، p. 10]\nله‌به‌رئه‌وه، هه‌ر ئاوا به‌و ساده‌یه، ده‌وڵه‌ت فیدراسیۆنێک له تاکه‌کانی کۆمه‌ڵگه یا له خه‌ڵکه‌که، نییه، به‌ڵکو هه‌ر وه‌ک مالاتێستا جه‌ختی له‌سه‌ر کردۆته‌وه، نابێت ده‌وڵه‌ت به‌وه بچوێنرێت، که " هه‌ره‌وه‌زییه‌کی مرۆڤانه‌یه و تێیدا مرۆڤەکان له ناوچه‌یه‌کی تایبه‌تدا به‌یه‌که‌وه کۆبوونه‌ته‌وه و شتێکیان پێکهێناوه، که یه‌کەیەکی کۆمەڵایەتیی پێیده‌ڵێن. کۆبوونه‌وه‌یان و ژیانیان له‌و یه‌که کۆمه‌ڵایه‌تییه‌دا ئه‌وه ناگه‌یه‌نێت، که به‌کۆمه‌ڵژیانیان، ژیانێکی هه‌ره‌وه‌زییانه‌یه " هه‌روا به‌و ئاسانییه ناتوانرێت، ئه‌وه به‌کارببرێت که " ناوێکی دیکه یا واتایه‌کی دیکه بێت بۆ کۆمه‌ڵگه" [Op. Cit.، p. 17]. ده‌وڵه‌ت فۆڕمێکی تایبه‌تییه بۆ ڕێکخراوی کۆمەڵایەتیی له‌سه‌ر بناخە‌ی دیاریکراوی چه‌ند تایبەتمەندییەکی ته‌واو، ئێمه مشتومڕی ئه‌وه ده‌که‌ین، که " واژه‌ی ده‌وڵه‌ت.... ده‌بێت بۆ ئه‌و کۆمه‌ڵگانه دابنرێت یا به‌کارببرێت که سیسته‌مێکی قوچکەیی (ھەرەمی/ هیراشی) و ناوه‌ندگه‌راییان، هه‌یه . [Peter Kropotkin، Ethics، p. 317f]به‌م چه‌شنه، ده‌وڵه‌ت " ده‌زگا‌یه‌کی مێژووویی ڕاگوزه‌ر (ئینتیقالی)ە، فۆرمێکی کاتیی کۆمه‌ڵگه‌یه، هه‌روه‌ها فۆرمێکه که ئه‌گه‌ری ' ته‌واوی له‌ناوبردن و له ڕیشه‌ده‌رهێنانی' هه‌یه، هه‌ر وه‌کو چۆن ده‌وڵه‌ت کۆمه‌ڵگه نییه" [Bakunin، Michael Bakunin: Selected Writings، p. 151]\nبه‌کورتییه‌که‌ی ده‌وڵه‌ت ڕێگایه‌کی دیاریکراوه، کە کاروباره‌کانی مرۆڤی له شوێنێکدا تێدا ڕێکخراوه، ڕێگایه‌که له‌لایه‌ن چه‌ند ده‌زگا‌یه‌که‌وه دیاریکراوه، که هه‌ر یه‌کەیان به ڕۆڵی خۆی چه‌ند کاراکه‌ته‌رێکی هه‌یه. به هە‌رحاڵ ئه‌مه‌ش واتای ئه‌وه نییه، که ده‌وڵه‌ت له‌و ڕۆژه‌وه‌ی ئافەرێنراوه تاکو ئێستا، ڕیزێکی تەنیای گه‌وره‌ی له به‌رد و بلۆک و بوونێکی سه‌ربه‌خۆی هه‌بێت و هەمان فۆڕمی هەبێت. ده‌وڵه‌ته‌کان له زۆر ڕووه‌وه لە یەکدی جیاوازن، به‌تایبه‌تی له ڕاده‌ی ئاره‌زوویانه‌وه بۆ ده‌سه‌ڵات، یا ده‌سه‌ڵاتدارێتییاندا، له قه‌واره و ھێزی بیرۆکراسییاندا، هه‌وه‌ها له چۆنێتی خۆڕێکخستنیاندا. جیاوازی لە شێوه‌ی پاشایەتی و ئۆلیگارکی/ئۆلیگارشی (oligarchy) و تیئۆکراسی [فەرمانڕەوایی ئایین theocracy] و دیکتاتۆریه‌تی پارت و هه‌روه‌ها ( زۆر یان که‌م) ده‌وڵه‌تی دیمۆکراتی ھەیە. ده‌وڵه‌تی کۆنی کەمتر بیرۆکراسی و ده‌وڵه‌تی ھاوچەرخی زۆر بیروکرات ھەن.\nله‌وه‌ش زیاتر ئەنارکیسته‌کان مشتومڕ لەسەر ئه‌وه ده‌که‌ن " که ڕژێمی ڕامیاری ... هەمیشە ڕه‌نگدانه‌وه‌ی ڕژێمی ئابوورییه، که له جه‌رگه‌ی کۆمه‌ڵگه‌که‌دا، بوونی هه‌یه". ئه‌مه‌ش واتە ئەوەی کە دەوڵەتەکە هه‌رچۆنێک بگۆڕدرێت، "به‌ڵام له به‌خۆوه‌گرتنی شێوه‌ی سیسته‌مه ئابوورییه‌کەیدا به‌رده‌وام ده‌بێت، که هه‌میشه هێمایه‌کە و له هه‌مان کاتیشدا چه‌قی هێزێکه". پێویستناکات بوترێت، که هه‌میشه وه‌کویه‌کن و هه‌ندێک جار "ڕژێمه ڕامیارییه‌که‌ی وڵاتێک، خۆی له پاشکۆی ئه‌و گۆڕانکارییه ئابوورییه‌دا که ڕویداوه، ده‌بینێته‌وه، هه‌ر له‌به‌رئه‌مه‌ش له‌ناکاو ده‌چێته قوژبنێکه‌وه و به‌رگێکی مۆدێلانه‌ی وا دەپۆشێت، که لەتەک ئه‌و ڕژێمه ئابوورییه‌ی، که دروستبوووه، بێته‌وه" [Kropotkin، Words of a Rebel، p. 118]\nله‌کاته‌کانی دیکه‌یشدا، ده‌وڵه‌ت ده‌توانێت بۆ پارێزگاریکردن له سیسته‌مه ئابوورییه‌کە، ڕواڵه‌تی خۆی بگۆڕێت، ئه‌مه‌ش ڕەنگدانەوەیەتی. هه‌ر به‌م هۆیه‌شه‌وه ده‌بینین له به‌رامبه‌ر بزوتنه‌وه و هه‌ڵچوونی جه‌ماوه‌ریانه‌دا، دیمۆکراسی ده‌گۆڕێت به دیکتاتۆری. دیارترین نموونەش: نموونەی پینۆشێت (Pinochet)ە له چیلی، فرانکۆ (Franco) له ئیسپانیا، مۆسۆلۆنی (Mussolini) له ئیتالیا، هیتله‌ر (Hitler) له ئه‌ڵمانیا، هەموو ئەمانە پشتڕاستکه‌ره‌وه‌ی سەرنجە‌که‌ی (باکۆنین)ن، که ده‌ڵێت " هیچ حکومه‌تێک باشتر له کۆمارییه‌کان خزمه‌تی به‌رژه‌وندی ئابووری بورجوازییه‌کان، ناکه‌ن" ...چینی بورجوازی " له تێکشکانی " هه‌ڵچوون و خرۆشانه‌کانی پڕۆلیتاریادا" گەر پێویستبکات، " دیکتاتۆری سەربازی (military)ی پێباشترە ". [Bakunin on Anarchism، p. 417]\nبه‌هه‌رحاڵ، ده‌وڵه‌ت هه‌رچۆنێک فۆڕمه‌کانی بگۆڕێت، هێشتاکە هه‌ر چه‌ند کاراکته‌رێکی ئاشکرای خۆی هه‌یه، بەو دەزگا و بەڕێوەبەرایەتییە کۆمەڵایەتیییه‌یدا کە هەیەتی، وه‌کو ده‌وڵه‌تێک ده‌ناسرێته‌وه. بەم شێوەیە ده‌توانین بڵێین، که لای ئەنارکیسته‌کان ده‌وڵه‌ت به سێ شت دیاریکراوه :\n١- " مۆنۆپۆلی توندووتیژی" له ناوچه‌یەکی دیاریکراودا.\n٢-  ئه‌م توندووتیژییه سروشتێکی ده‌زگایانه‌ی پرۆفیشناڵی هەیە، لەتەک :\n٣- سروشتی قوچکەییانه و ناوەندگەرایی دەسەڵات و چڕبوونەوەی ده‌سه‌ڵات و دەستپێشخەری لە دەستی کەمایەتییەکدا.\nدواخاڵی ئه‌و سێ خاڵە‌ی سه‌ره‌وه، که (ناوه‌ندگه‌رایی و سروشتی قوچکەیانە)یه هه‌ره گرنگه‌که‌یانه، چونکه چڕبوونه‌وە‌ی ناوه‌ندگەرایی، له ده‌ستی که‌مایەتییەکدا، دابه‌شبوونی کۆمه‌ڵگه به‌سه‌ر فه‌رمانڕه‌و‌ایان و فەرمانڕەواییکراواندا مسۆگەردەکات (ئه‌مه‌ش پێداویستی خولقاندنی لێژنەیەکی پرۆفێشناڵ دێنێته‌گۆڕێ، تاکو ئەو دابه‌شکردنه بسه‌پێنێت) . ئا لێره‌دا مشتومری باکۆنین ده‌بینین، که دەڵێت " لەتەک ده‌وڵه‌تدا ده‌بێت هه‌موو ڕێکخراوه‌کانی ژیانی کۆمەڵایەتی له سه‌ره‌وه تا خوارەوە به یاسا و به‌پێی بڕیاره‌کانی حکومه‌ت بڕۆن" [The Political Philosophy of Bakunin، p. 242] به‌واتایه‌کی تر " کەسەکان بەخۆیان فه‌رمانڕه‌وایی خۆیان ناکەن" [Kropotkin، Op. Cit.، p. 120].\nئه‌م لایەنە، بۆ هه‌موویان ده‌ستده‌دات، له ده‌وڵه‌تدا، هەموو دانیشتوانی ناوچه‌کەیەک بۆ دەوڵەت مل که‌چدەکەن، خۆیان به‌و تاکانه دەسپێرن، که ده‌زگا بەڕێوەبەرایەتییەکانی ده‌سه‌ڵات، دروستده‌که‌ن و ئەو ناوچەیە به‌ڕێوه‌ده‌به‌ن. بۆ سه‌پاندنی ئاره‌زوو و ویستی ئه‌م که‌مایه‌تییه، ده‌بێت هێزێکی قۆرخکراویان له ناوچه‌که‌دا هه‌بێت. هه‌روه‌کو چۆن ئه‌ندامه‌کانی ده‌وڵه‌ت به کۆمەڵ بڕیاره ڕامیارییەکانیان، که دەسەڵاتی پێدروستده‌که‌ن، کۆنترۆڵکردوون، هه‌ر ئاواش لیژنه‌یه‌کی خاوه‌ن بەرتەریینن به‌هۆی پێگه و پله‌یانه‌وه له سه‌رجه‌می خه‌ڵکه‌که، جیابوونه‌ته‌وه، به‌واتایه‌کی دیکە واتە له به‌ڕێکردنی ئاره‌زوو و ویستیاندا، ناتوانن متمانه بە خەڵکەکە بکه‌ن. ئه‌مەش لیژنه‌یه‌کی پرۆفیشنا‌ڵانەی پێویسته، که بڕیاره‌کانیان ده‌سه‌پێنێت، جا هه‌ر جۆرێک له هێزی پۆلیس، یا هێزێکی سه‌ربازی بێت له‌بری خه‌ڵکانی چه‌کدار.\nبه‌م شێوه‌یه دابه‌شبوونی کۆمه‌ڵگه به فه‌رمانڕه‌وایان و فه‌رمانپێکراوانەوە کلیلێکه له چۆنێتی دروستکردنی یا پێکهێنانی ده‌وڵه‌ت. به‌بێ دابه‌شبوونێکی ئاوا، پێویستمان به به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تییه‌کی ئاوا توندووتیژ یا شه‌ڕه‌نگێز، نابێت، دەکرێت هه‌ر وا به‌ئاسانی کۆمه‌ڵێکی یه‌کسانمان ببێت، دوور له ده‌سه‌ڵات و ڕێکخستنی قوچکه‌یی، (ھەروەک لە زۆرێک لە خێڵە سەرەتاییە بێدەوڵەتەکاندا ھەبووە و لە کۆمەڵگەی ئەنارکی داھاتووشدا بوونی دەبێت). ده‌بێت جه‌خت له‌سه‌ر ئه‌وه‌ش بکرێته‌وه، که ئه‌م دابه‌شبوونه هه‌تا له ده‌وڵه‌تێکی دیمۆکراسیشدا، هه‌یه چونکه " له‌ناو ده‌وڵه‌تدا هه‌میشه پێکھاتەی قوچکەیی و باری جیاوازی له نێوان فه‌رمانڕه‌وایان و فه‌رمانپێکراوندا، هه‌یه. هه‌تا گه‌ر دیمۆکراسیش بێت، خۆ ئه‌وانه‌ی که ئه‌مڕۆ فه‌رمانڕه‌واییده‌که‌ن، به‌یانی نا‌یکه‌ن، ئه‌مه جگه له‌وه‌ی که هێشتا هه‌ر جیاوازییه‌که له باره‌کاندا هه‌یه. له سیسته‌مێکی دیمۆکراسیشدا، تەنیا که‌مینه‌یه‌ک هه‌لی فه‌رمانڕه‌واییان، هه‌یه، ئه‌مانه‌ش قه‌ت ناگۆڕدرێن و سه‌ر به توێژاڵی ده‌سته‌بژێر (نخبە/ئێلیت)ن" [Harold Barclay، The State، pp. 23-4]\nئا ئه‌مه‌یه "کڕۆکی میرایەتی (حکومه‌ت)" که " له‌م جووداخوازییه‌دا به‌رژه‌وه‌ندییه تایبه‌تییه‌کانی خۆی ته‌شه‌نه‌پێده‌دات و له‌ته‌ک ئه‌و دەزگایانه‌ی بوونیان هه‌یه، که له‌پێناوی خۆی و هێڕشکردنه سه‌ر خه‌ڵک، ھاتوونەتە گۆڕێ (بوون)، تاکو به هه‌ر شێوه‌یه‌ک پێویستبکات، فێریانبکات چۆن پارێزگاریی لە هێشتنه‌وه و ئاساییشی کورسییه‌که‌ی خۆی بکەن Voltairine de Cleyre، The Voltairine de Cleyre Reader، p. 27 and p. 26] ئا بەم جۆرە ” ئەوەندەی سەرکوتگەری بۆ پرنسیپڵ و دەسەڵاتی ڕامیاریی دەگەڕێتەوە، ئەوەندە زۆر بۆ شێوەی ده‌وڵه‌ت و دەسەڵات ناگەڕێتەوە". [Bakunin، Op. Cit.، p. 211]\nئەوەی کە دەوڵەت نوێنەرایەتی دەسەڵات و چڕبوونه‌وه‌یه‌تی لە دەستی کەمینەیەکدا، ئاشکرایە کە لەسەر بنەمای پێکھاتەی قوچکەیی ڕۆنراوە. نوێنه‌رایه‌تیکردنی دەسەڵات سەرەنجامی هه‌ڵبژاردنی کەسانێکه، دووره‌په‌رێزده‌بن له‌و کەسانە‌ی که هه‌ڵیانبژاردوون و دواتریش له ده‌ره‌وه‌ی کۆنترۆڵی ئه‌وان دەبن. بڕوانه به‌شی (B.2.4). زیاتر له‌مه‌ش، ئه‌وانه‌ی که هه‌ڵبژێردراون دەسەڵاتیان سه‌باره‌ت به ژماره‌یه‌کی زۆر کێشه و پرس، ده‌درێتی و پێیانده‌وترێت، که بڕیاریان له‌سه‌ربده‌ن، به‌م پێیه‌ش هه‌ر زوو بیرۆکراسی له‌ناویاندا گه‌شه‌ده‌کات، تاکو کۆمه‌ک به گه‌یشتن به بڕیاره‌کان، بکرێت و سه‌رئه‌نجامیش سه‌پاندنی ئه‌و بڕیارانه‌ی که پێیاننه‌گه‌یشتوون. به هه‌ر بارێکدا، به هۆی به‌رده‌وامبوونی ئه‌م بیرۆکراسییه و کۆنترۆڵکردنی زانیارییه‌کان له‌لایه‌ن ئه‌وه‌وه، هه‌ر به‌زوویی دەسەڵاتێکی ئاوا پەیدادەکات، که لە دەسەڵاتی ئەوانەی کە بە فەرمی هەڵبژێرراون، زیاترە. هه‌ر له‌به‌رئه‌مه‌ش " دەزگا‌ی ئاڵۆزی باڵای ده‌وڵه‌ت...، بەرەو پێکهێنانی چینێک دەڕوات، کە بەدیاریکراوی به‌ڕێوه‌بردنی ده‌وڵه‌ت، له‌به‌رچاوبگرن، لەتەک به‌کارهێنانی ئه‌و ئه‌زموونه‌ی که هه‌یەتی، بۆ هه‌ڵخه‌ڵاتاندنی باقییه‌که‌ی دیکه‌ی خەڵک له پێناوی به‌رژه‌وه‌ندییه‌کانی خۆیدا، " [Kropotkin، Selected Writings on Anarchism and Revolution، p. 61]. ئه‌مه‌ش ئه‌وه ده‌گه‌یه‌نێت، ئه‌وانه‌ی خزمه‌تی خه‌ڵکی ده‌که‌ن و (وه‌کو پێیانده‌وترێت خزمەتکاریانن)، به به‌راورد به‌وانه‌ی که خزمه‌تده‌کرێن، ده‌سه‌ڵاتی زۆر زیاتریان هه‌یه. هه‌ر وه‌کو چۆن ڕامیارێک، به به‌راورد به‌وانه‌ی هه‌ڵیانبژاردووه، دەسەڵاتی زۆر زیاتری هه‌یه. هه‌موو شێوه‌کانی دەو‌ڵه‌ت، وەکو ڕێکخراوێکی قووچکه‌یی ( هه‌ره‌می /هیراشی) بە بێچەندوچوون ده‌بنه حه‌وزێکی بیرۆکراسیانه، ئه‌م بیرۆکراسییه‌ش له‌و ستراکتووره‌دا، هه‌ر به‌زووی ده‌بێته خاڵێکی په‌یوه‌ندی کرده‌یی بۆ ده‌وڵه‌ت، به‌بێئه‌وه‌ی فه‌رمانڕه‌وایانی فه‌رمی له‌به‌رچاوبگیردرێن.\nئه‌م په‌راوێزخستنه و بێده‌سه‌ڵاتکردنه‌ی کەسەکان (واته به‌هێزکردنی بیرۆکراسی) هۆکارێکی سه‌ره‌کییه بۆ ئەوەی کە ئەنارکیسته‌کان دووژمنایه‌تی ده‌وڵه‌ت ده‌که‌ن. ئه‌م جۆره پێکهێنانه جه‌خت له‌سه‌ر ئه‌وه ده‌کەنه‌وه که تاکه‌کان بێده‌سه‌ڵات و بێهێزبن، ملکه‌چی بیرۆکراسی بن. ڕۆڵی ده‌سه‌ڵاتدارێتی، مرۆڤ بۆ ئاستی ژماره‌یه‌ک، شتێک، ماتیریاڵێک، داده‌به‌زێنێت، کە لەو باره‌دا تاک یەکسان نییە بە که‌سێک، که هیوا و خه‌ون و بیرو هۆش و هه‌ستی هە‌بێت. وه‌کو چۆن پیییەر جۆزیف برۆدۆن به‌توندی پێیداگریی له‌سه‌ر ده‌کات:\n" بۆ ئه‌وه‌ی ... له‌لایه‌ن چه‌ند دروستکراوێکه‌وه ، ئه‌وانه‌ی نه ڕاستن و نه ئاوه‌زه‌دار و نه خاوه‌نمۆراڵ و نە باشن، نه هیچ باشییه‌کیان تێدایه تاکو ئه‌وه بکه‌ن … فه‌رمانڕه‌وایت به‌سه‌ردا بکرێت، ده‌بێت چاودێری بکرێیت، بپشکێنرێیت، سیخوڕیت به‌سه‌ره‌وه بکرێت، ئاڕاسته بکرێیت، په‌یڕه‌وی یاسا بکه‌یت، ببیته ژماره‌یه‌ک ، تۆمار بکرێیت، په‌رجووت بۆ بکرێت، باوه‌ڕت پێبهێنرێت، کۆنترۆڵ بکرێیت، نرخت له‌سه‌ر دابنرێت، چاودێری بکرێیت، فه‌رمانت به‌سه‌ردا بکرێت .... بۆ ئه‌وه‌ی فه‌رمانڕه‌واییت به‌سه‌ردا بکرێت، ده‌کرێت له هه‌موو چالاکی و کارێکتدا، له هه‌موو کڕین و فرۆشتنێکدا تێبینی بکرێیت، ناونووس بکرێیت، باجت به‌سه‌ردا بسه‌پێنرێت، بپروێنرێیت، بپێورێیت، وه‌کو ژماره‌یه‌ک بژمێردرێیت، هه‌ڵبسه‌نگێنرێیت، مۆڵەتت پێبدرێت، ده‌سه‌ڵاتت به‌سه‌ردا بکرێت، ئاگه‌دار بکرێیته‌وه، له‌کردنی شته‌کاندا بوارت پێنه‌درێت، سازبکرێیت، ڕاستبکرێیته‌وه، به بیانوی ئه‌وه‌ی بۆ گشت به که‌ڵک و به‌سوود بیت، سزابدرێیت. هه‌روه‌ها به‌ناوی به‌رژه‌وه‌ندی گشتییه‌وه بۆ ئه‌وه‌ی به‌شداریبکه‌یت ده‌خرێیته شوێنێکه‌وه، ڕابهێنرێیت، به بێگار( سوغره) بگیردرێیت، به‌کاربهێنرێیت، قۆرخ بکرێیت، به‌زۆر یا به هه‌ڕه‌شه ده‌سگیر بکرێیت، بگوشێنرێیت، چه‌واشه بکرێیت، بڕوتێندرێیته‌وه، دواتریش له که‌مترین به‌ره‌نگاربووه‌نه‌دا، له یه‌که‌م گله‌ییکردندا، ده‌بێت سه‌رکوتبکرێیت، سزابدرێیت، ببوغزێنرێیت، ڕسوابکرێیت، هه‌راسانبکرێیت ، دواتبکه‌ون و بدۆزرێیته‌وه، به‌خراپی مامه‌ڵه‌ت لەتەکدا بکرێت، لێتبدرێت، بێچه‌کبکرێیت، هه‌ناسه‌ت لێببڕرێت، به‌ندبکرێیت، قسه و کرده‌وه‌ت بێهه‌ند وه‌ربگیرێت، سه‌رزه‌نشتبکرێیت، ته‌قه‌ت لێبکرێت، دیپۆرتبکرێیت، بکرێیته قوربانی، بفرۆشررێیت، خیانه‌تت لێبکرێت، سه‌رباری هه‌موو ئه‌وانه پێتڕاببوێررێت، گاڵته‌ت پێبکرێت، ڕقت لێهه‌ڵبگیرێت، که‌سایه‌تیت لێزه‌وتبکرێت به ساخته‌چی ناوببرێیت. ئه‌مه‌یه میرایەتی (حکومه‌ت)، ئه‌مه‌یه داوه‌رێتیه‌که‌ی، ئه‌مه‌یه مۆراڵه‌که‌ی" . [General Idea of the Revolution، p. 294]\nئه‌مه سروشتی ده‌وڵه‌ته لەتەک هه‌ر یه‌کێک له‌و هه‌وڵانه‌دا، گرنگ نییه چ ئه‌هریمه‌نێکه، به‌ڵام کاتێک که به‌رژه‌وه‌ندی ده‌وڵه‌ت و که‌مایه‌تییه‌که‌ی ده‌پارێزرێت، باشده‌بێت، وه‌کو باکۆنین ده‌ڵێت:\n" ده‌وڵه‌ت ... ئاشکراترین شتێکە، دزێوترین ده‌زگا‌یه‌که، که به‌ته‌واوی ڕەتکەرەوەی مرۆڤایه‌تییە. هاوپشتی نێوانی هه‌موو مرۆڤەکان* [پیاوان و ژنان] لەسەر گۆی زەمین تێکده‌شکێنێ و له‌نێویده‌بات، بەمەبەستی وردوخاشکردن و سەرکوت و کۆیلەکردنی ئەوانی دیکە [زۆرینە]، ھەندێکیان لە کۆمەڵەیەکدا ڕێکدەخات ...\nئه‌م ڕەتکەرەوە ئاشکرایەی مرۆڤایەتی، کە ناوەڕۆکی دەوڵەت پێکدەھێنێت، لە ڕوانگەی دەوڵەتەوە ئەرکی باڵا و گەورەترین چاکەکاری ئەوە، لەسەر ئەو بنەمایە ئازاردان و ستەم و چەوساندنەوە و چەپاوڵ و تاڵانی و تیرۆری مرۆڤەکان [ژنان و پیاوان] دەکات، کە لە باری ئاساییدا ئەمانە تاوانن. لەلایه‌کی دیکەوه له ژیانی ڕۆژانه‌دا، له ڕوانگەی نیشتمانپه‌روه‌رییەوە، کاتێک که ئه‌مانه بە شکۆداریی ده‌وڵه‌ت، تەواودەبن، بۆ پارێزگاریکردنی یا بەردەوامیدان بە ده‌سه‌ڵات، هه‌موو ئه‌مانه ده‌گۆڕدرێن بە فه‌رمان و نیشاندانی چاکە و ئه‌م فه‌رمان و چاککارییانە ده‌بنە ئه‌رکی سه‌رشانی هه‌موو هاووڵاتییەکی نیشتمانپه‌روه‌ر، چاوه‌ڕوانی ئه‌وه لە هه‌موو که‌سێک ده‌کرێت، که ھەر کات بەرژەوەندی دەوڵەت ئەوە بخوازێت، ئەوا نەک تەنیا دژی کەسانی بیانی، بەڵکو دژی ھاومرۆڤانی (ھاووڵاتیانی)** خۆشی ئەنجامیانبدات.\nئه‌مه ئه‌وه ڕاڤەدەکات، که بۆچی له سەرھەڵدانی ده‌وڵه‌تەوە، دنیای ڕامیاریی هه‌روابووه و به‌رده‌وامیش هه‌روا قۆناخێکی کۆمەڵایەتی و مرۆڤایەتی بووە بۆ لەخشتەبردن و چەتەگەریی بێسنوور ..... ئه‌وە‌ش ڕۆشندەکاتەوە، که بۆچی سه‌رجه‌می مێژوووی ده‌وڵه‌تانی کۆن و ھاوچەرخ تەنیا زنجیره‌یه‌ک به‌گژاچونه‌وه و تاوان بووە، بۆچی پاشاو شالیاره‌کان لە ڕابوودوو لە ئێستادا له‌هه‌موو سەردەمەکاندا و له‌هه‌موو وڵاتێکدا – پیاوانی ده‌وڵه‌ت، دیبلۆماسەکان، بیرۆکراته‌کان، شه‌ڕکه‌ره‌کان -- ئەگه‌ر له ڕوانگەی مۆڕاڵی ئاسایی و دادپەروەریی مرۆییەوە دادگایی بکرێن، سه‌دان و هه‌زاران جار شایانی سزاواربوون (مەحکومبوون) بە کاری سەخت، یاخود له سێداره‌دانن. لێره‌دا هیچ تۆقاندنێک، هیچ دڵڕه‌قییه‌ک، هیچ سووکایەتییەک بە پیرۆزییەکان، یا گەواھیدانی درۆ، ھیچ فریودانێک، ھیچ ھەڵسوکەوتێکی نەشیاو، ھیچ دەستبڕینێک، ھیچ تاڵانکردنێکی ڕووقایمانە، ھیچ خیانه‌تێکی بێشەرمانە، ھیچ یەک له‌مانه ڕۆژانە، ئه‌گه‌ر به‌ناو و له‌لایه‌ن نوێنه‌ران و پیاوانی ده‌وڵه‌ته‌وه، نه‌بووبێت، ڕوویاننەداوە. ئه‌مانه‌ی که کراون، له‌ژێر هیچ ناوێکی دیکەدا نەکراون، به‌ڵکو ته‌نیا له‌ژێر ناو و پاساوی وشه ڕازێنراوەکان و دڵخۆشکەرەکان، بەڵام ھاوکات زۆر ترسناکەکاندا، ئەنجامدراون." 'for reasons of state.'" [Bakunin on Anarchism، pp. 133-4]\nبۆ پاساودانی جه‌نگه‌کان، که‌مکردنه‌وه‌ی سه‌ربه‌ستییه سڤیلییەکان (مه‌ده‌نییه‌کان) و ئازادییه‌کانی مرۆڤ، (گه‌ر هه‌مووشیان له‌ناونه‌بات) حکومه‌ته‌کان به به‌رده‌وامی درۆ بۆ کەسەکان، ئه‌و کەسانەی که بانگه‌شه‌ی نوێنه‌رایەتییان دەکەن، ده‌که‌ن، به‌رده‌وامن له به‌ڕێوه‌بردنی ئه‌و ڕامیاریانه‌ی که خزمه‌تی که‌مینه‌یه‌ک له زۆربه ده‌کات، له‌پاڵ ئەنجامدانی تاوانی دیکه‌شدا. گه‌ر ئه‌م ڕامیاریانه‌ش له‌لایه‌ن خه‌ڵکه‌وه به‌ده‌ربڕینی ناڕه‌زایی به‌رپه‌رچ بدرێنه‌وه، ده‌وڵه‌ت به‌دڵخۆشییەوە ئه‌و هێزه‌ی که له ده‌ستیدابێت و ئه‌وه‌ی پێویست بکات، به‌کاری ده‌هێنێت، تاکو ناڕه‌زاییکه‌ران بگه‌ڕێنێته‌وه شوێنه‌کانی خۆیان (مۆرکردنی ئه‌م سه‌رکوتکردنه‌ش به‌نێوی یاسا و فه‌رمانه‌وه ده‌بێت). ئه‌م سەر‌کوتکردنه‌ش له شێوه‌ی به‌کارهێنای تیمی بکوژ، به‌ده‌ستووریکردن، یا یاساییکردنی ئه‌شکه‌نجه‌دان، سزادانی به‌کۆمه‌ڵ، به‌ندکردنی هه‌میشه‌یی، لەتەک تۆقاندنی دیکه‌دا له شیوه‌ی خراپ خراپدا، به ئه‌نجامده‌گه‌یه‌نرێت.\nکاتێک که ده‌وڵه‌ت له‌باری ئاساییدا، کاتێکی زۆر له به‌خراپفێرکردن و خراپیپه‌روه‌ردەکردنی کەسەکاندا به‌کارده‌هێنێت....که‌متر جێگه‌ی سه‌ر سووڕمانه، ئه‌مه‌ش تەنیا له ڕێگای خود‌ی ده‌وڵه‌ت خۆیه‌وه، (له کاتێکدا که ناشارێته‌وه) ئه‌نجامیده‌دات، ده‌توانرێت ئه‌وانه بزانرێت. مێژووی ده‌وڵه‌ت شتێک نییه، جگه له هه‌وڵدانی ڕاهێنانی کەسەکان و چاودێری نه‌زم و یاسا و فه‌رمانه‌کانی، بۆ کۆنترۆڵکردنیان و کردنیان به کەسانێکی ستاندا‌رت ( لە قاڵبدراو) تاکو کەسەکان بەخۆیان، ئەوانە بەسەر خۆیاندا بچەسپێنن و خۆیانی پێوه‌گرێبدەنەوە.\nئه‌م هه‌ڵسوکه‌وته‌ی ده‌وڵه‌ت لای ئەنارکیسته‌کان جێگای سەرسووڕمان نییه، چونکه ئه‌وان ده‌وڵه‌ت وه‌کو هه‌بوونی ماشێنێکی زه‌به‌لاح، لەتەک کۆنترۆڵکردنی هێزێکی بکوژی جێگرەوە بۆ ئه‌و پێکھاتە قوچکەییەکه، که کاراکه‌ته‌رێکی زۆر خراپ و سه‌روبه‌ندی ده‌سه‌ڵاته‌که‌یه‌تی، که له (دوابه‌ش)دا باسی لێوه‌کراوه، ده‌بینن . باکۆنین مشتومڕ له‌سه‌ر " هه‌ر تیئۆرێکی ڕاسته‌وخۆیی یا خۆجێیی (لۆکاڵی) له ده‌وڵه‌تدا" ده‌کات و دەڵێت" لە بنەڕەتدا لەسەر بنەمای سەروەری دامەزراوە، ئەمەش بیرۆکەیەکی خوداوەندیی [لاھوتی]، میتافیزکی و ڕامیارییانەیە، کە پێیوایە جەماوەر توانای نییە فەرمانڕەوایی خۆی بکات، هه‌میشه ده‌بێت ملکه‌چی به‌رژه‌وه‌ندییه‌کانی عه‌قڵداران بێت و ئه‌وان دادوه‌ریی به‌سه‌ردا بسه‌پێنن، ئەمەش بەبەکارهێنانی ڕێگایەک یا هەندێک لەو ڕێگایانەی سەرەوە، ده‌بێت " [Bakunin on Anarchism، p. 142]\nوه‌ها سیسته‌مێکی ده‌سه‌ڵاتدارێتی، به ئاسایی و سروشتی ناتوانێت ببێته سیستەمێکی ناوه‌ندگه‌را و هیراشی و بیرۆکراسی. هه‌ر له‌به‌رئه‌مه‌ش به‌پێی ناوه‌ندگه‌رییه قوچکەییه‌که‌ی، سروشته بیرۆکراسییه‌که‌ی، ده‌وڵه‌ت ده‌بێته بارگرانی به‌سه‌ر کۆمه‌ڵگه‌وه، ڕێگره له گەشەکردن و پێشکه‌وتن، له‌و باره‌شدا کۆنترۆڵکردنی هه‌موو شتێکیش ئه‌سته‌مه. هه‌ر وه‌کو باکۆنین ده‌ڵێت:\n" ئه‌وه‌ی که پێیده‌ڵێن به‌رژه‌وه‌ندی گشتی کۆمه‌ڵگه و گوایه له‌لایه‌ن ده‌وڵه‌ته‌وه نوێنه‌رایه‌تی ده‌کرێت.... له ڕاستیدا .... به‌گشتی و به به‌رده‌وامی ڕه‌تکه‌ره‌وه‌ی به‌رژه‌وه‌ندییه پۆزه‌تیفه‌کانی ناوچه‌کان، شاره‌وانییه‌کان، کۆمه‌ڵه هه‌ره‌وه‌زییه‌کانی خه‌ڵکییە. هه‌روه‌ها بەرژەوەندی ژماره‌یه‌کی زۆر له تاکه‌کان، که ملکه‌چی ده‌وڵه‌تن ..... [بەوەی کە] باشترین ھیوا و خەونەکان، ھەموو ھێزە زیندوو و کاراکانی وڵات، کراونەتە قوربانی و لە گۆڕنراون." [The Political Philosophy of Bakunin، p. 207]\nدژایه‌تیکردنی ئەنارکیسته‌کان بۆ ده‌وڵه‌ت هه‌ر له‌به‌رئه‌وه‌ی که فۆرمێکی قوچکەیی هه‌یه، لێره‌دا کۆتایی نایێت، به‌ڵکو ئەنارکیسته‌کان له‌به‌ر هۆیه‌کی دیکه‌ی گرنگتریش ده‌وڵه‌ت ڕه‌تده‌که‌نه‌وه. ئه‌ویش ڕۆڵی ده‌وڵه‌ته له پارێزگاریکردن و پاراستنی ئه‌و چینه‌ی که له کۆمه‌ڵگه‌دا دژ بە ئەوانی تر( بۆ نموونه چینی کرێکاران)، ئابووری به‌ده‌سته‌وه‌یه. ئه‌مه‌ش ئه‌وه ده‌گه‌یه‌نێت که له‌ژێر ئه‌م سیسته‌مه‌ی ئێستادا، سه‌رمایه‌داره‌کان " ده‌یانه‌وێت ده‌وڵه‌ت ، بۆ پارێزگاریکردن له سیسته‌می سه‌رمایه‌داری، شێوازه ڕاووڕوتییه‌کانیان یاسایی بکات." [Berkman، What is Anarchism? p. 16] . هه‌روه‌کو له (به‌شی B.2.1) قسه‌ی له‌سه‌ر ده‌که‌ین، ده‌وڵه‌ت به‌رگریکه‌ره له خاوه‌ندارێتی تایبه‌تی. بۆ لێدوان له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی که ئەنارکیسته‌کان مه‌به‌ستیان له‌وه چییه و چۆن له خاوه‌ندارێتییه‌کانی تاکی جیاده‌که‌نه‌وه ، ئه‌وا سەیری (به‌شی B.3 ) بکه.\nئه‌مه‌ش ئه‌وه ده‌گه‌یه‌نێت له ده‌وڵه‌ته سه‌رمایه‌دارییه‌کاندا، میکانیزمی پاوانکردنی (هه‌یمه‌نه‌کردنی) ده‌وڵه‌ت له‌لایه‌ن گروپێک له ده‌سته‌بژێره‌وه‌یه و هه‌ر بۆ ئه‌وانیشە ( سه‌رئه‌نجامیش کۆمپانییه گه‌وره‌کان به‌ره‌و ئه‌وه ده‌ڕۆن، که ببنه به‌شێک له به‌شه به‌رینه‌کانی ده‌وڵه‌ت). له ڕاستیدا هه‌روه‌کو له (به‌شی F.8 ) زۆر به قووڵی گفتووگۆی له‌سه‌ر ده‌که‌ین " ڕاستەوخۆ و ناڕاسستەوخۆ، دەوڵەت سەرەکیترین پایە و ئافەرێنەری سەرمایەداری و دەسەڵاتەکەی بەسەر خەڵکیدا بووە و ھێشتاکەش ھەروایە. [Kropotkin، Evolution and Environment، p. 97]. به‌شی B.2.3 ئەوە نیشاندەدا، کە لە دێمۆکراسیی نوێنەرایەتییدا، ئەم پاوانکردنە، چۆن به‌ده‌ستده‌هێنرێت .\nسه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ش ئه‌مه به‌و واتایه نییه، که ئەنارکیسته‌کان ئاوا بیربکه‌نه‌وه، که ده‌وڵه‌ت ده‌قاودەق ئامرازێکی ئابووریی چینی فه‌رمانڕه‌وایه. وه‌کو Malatesta مشتومڕی له‌سه‌ر ده‌کات و ده‌ڵێت له کاتێکدا " چینێکی تایبه‌ت (میرایەتی/حکومه‌ت)، لەپێناو دەستەبەرکردنی ئامرازە پێویستە‌کانی سه‌رکوتکردن و یاساییکردن و پاراستنی چینی داراکان، لە بەرامبەر داخوازییه‌کانی کرێکاران ... له هه‌مان کاتدا ھێزەکانی بەردەستی وه‌کو ئامرازێک بۆ ئافراندنی بەرتەری بۆ خۆیی به‌کارده‌هێنێت، ئەگه‌ر بیشتوانێت ھەروا ژێرڕکێفخستنی چینی داراکانیش. [Errico Malatesta: His Life and Ideas، p. 183] . بەو جۆرە دەوڵەت بەرژەوەندی تایبەتی خۆیشی ھەیە، جیاوازە و ھەندێک جار دژی فەرمانڕەایی دەستەبژێری ئابوورییە. ئەمەش بەو واتایەیە، کە دەبێت ھەردووکیان؛ چ دەوڵەت و چ سەرمایەداری ھەڵبوەشێنرێنەوە. ده‌وڵه‌ت وه‌کو ده‌زگا‌یه‌کی ناسراو، سه‌رکوتکه‌ر، چه‌وسێنه‌ر وه‌کو چینێک. ئه‌م شێوازانه‌ی ده‌وڵه‌ت له section B.2.6 مشتومڕیان له‌سه‌رده‌کرێت.\nداکۆکیکاری لە سەرمایەداری وەک بەشێک لە ئەرکەکانی، کە دەوڵەت تێیدا بەشدارە تەنیا پاوانکردنی ڕامیاریی نییە، بەڵکو لە پاوانکردنی ئابوورییشدا بەشداردەبێت. ئەم پاوانکردنە بۆی ھەیە شێوەی جیاواز لەخۆی بگرێت، ھەر لە پاراستنی ئاسایی مافی خاوەندارێتی سەرمایەداری لە شوێنەکانی کاردا و تا دەگاتە بەھرەکێشیی ڕاستەوخۆی کار، دەگرێتەوە . لە کاتێکدا کە لە باری ئاساییدا ڕۆڵی دەوڵەت بۆ مەیسەرکردنی پاوانگەریی ئابووریییە، ھەروا بۆی ھەیە ھەوڵی کەمکردنەوەی سروشتی دژەکۆمەڵایەتییانەی بازاری سەرمایەداری و شێوازبەندی خراپەکارییەکانی بدات. ئه‌م لایەنە‌ی ده‌وڵه‌ت له به‌شی B.2.2. باسده‌کین.\nپێویست به‌وه ناکات، که بڵێێن ئه‌و تایبه‌تمه‌ندییانه‌ی که نیشانه‌ی ده‌وڵه‌تن، به‌هۆی ڕێکه‌وته‌وه په‌ره‌ناسێنن. هه‌ر وه‌کو له به‌شی section H.3.7 له‌باره‌یه‌وه دواوین، ئەنارکیستەکان ڕوانگەیەکی کراوەیان بۆ دەوڵەت ھەیە. ئەمەش بەو واتایەیە کە ده‌وڵه‌ت لەپێناو ئاسانکردنی ڕۆڵگیران و بەجێگەیاندنی ئەرکەکانیدا، سروشتێکی قوچکەیی ھەیە. هه‌ر وه‌ک له ( بەشی B.2.4) و (بەشی B.2.5)دا خراوەتەڕوو، خوازراوی ناوه‌ندگه‌رایی له ده‌وڵه‌تدا بۆ ئه‌وه‌یە، که ڕۆڵی سه‌روه‌رێتی ده‌سته‌بژێر بپارێزرێت، که ئه‌مه‌ش چالاکانه و به هوشیارییەوە ئافەرێنراوه، تاکو ئه‌مه ئه‌نجامبدات. ئه‌مه‌ش ئه‌وه نیشانده‌دات که ده‌وڵه‌ت بەپێی سروشتی له سه‌ره‌وه تاکو خواره‌وه‌ی ده‌زگا‌کانی، ھێز له ده‌ستی چەند کەسێکدا ناوه‌ندییدەکاتەوە، سه‌رئه‌نجامه‌که‌ش، ده‌وڵه‌ت " لەتەک ڕێساکە (سو‌نه‌ت‌کەی)، پێکھاتە قوچکەییه‌که‌ی و هه‌روه‌ها تاڕاده‌یه‌کیش بەرتەنگییە نه‌ته‌وه‌ییەکەی ... ناتوانرێت وەک ئامرازێک بێت بۆ ڕزگاری بەکارببرێت". [Kropotkon، Evolution and Environment، p. 78] هه‌ر لەبەرئەمەیە، که ئەنارکیسته‌کان ئامانجدارانه دەیانەوێت شێوازێکی نوێ بۆ ڕێکخستنی کۆمەڵایەتی و ژیان، بئافرێنن، شێوازێکی ناناوه‌ندگەرایانە (ناسێنتراڵانە)، له‌سه‌ر بنەمای بڕیاردان له خواره‌وه بۆ سه‌ره‌وه و لەنێوبردنی پێکھاتە و پلەبەندی قوچکەیی.\nله کۆتاییدا ده‌بێت ئاماژه به‌وه بده‌ین، که له کاتێکدا که ئەنارکیسته‌کان جه‌خت له‌سه‌ر ئه‌و شتانه ده‌که‌نه‌وه، که ده‌وڵه‌ته‌کان تیایاندا هاوبه‌شن و خاڵی ناوکۆییانن، ئه‌وه‌ش ده‌زانن، که هه‌ندێک فۆرم له ده‌وڵه‌ت، له‌وانی دیکه‌یان باشترن. بۆ نموونە، دیمۆکراتییه‌کان پێده‌چن له دیکتاتۆره‌کان یا پاشاییه‌کان، که‌متر سه‌رکوتکه‌ر بن. ئه‌مه هه‌ڵه ده‌رده‌چێت، ئەگه‌ر سه‌رئه‌نجامێکی وه‌کو ئه‌وه وه‌ربگیردرێت که " له ڕه‌خنه گرتندا له میرایەتییەکی (حکومه‌تێکی) دیمۆکراتی ئه‌وه نیشانبدات، که ئێمه خۆشیمان له میرایەتییەکی پاشایی دێت. ئێمه بڕوای ته‌واومان بەوە هه‌یه، که میرایەتییەکی کۆماریی هه‌ره ناته‌واو هه‌زار جار له باشترین میرایەتی ڕۆشنبیرانه‌ی پاشایی باشتره". [Bakunin، Bakunin on Anarchism، p. 144] سەرەرای ئەوەش، ئه‌مه سروشتی یاخود ڕۆڵی ده‌وڵه‌ت ناگۆڕێت. له‌ڕاستیدا، ئه‌و ئازادییانه‌ی که هه‌مانن، په‌یوه‌ندیان به باشیی هه‌ڵوێستی ده‌وڵه‌ته‌وه نییه، به‌ڵکو سه‌رئه‌نجامی بەرھەڵستی و به‌گژداچوونه‌وه‌ی خه‌ڵکین دژی ده‌وڵه‌ت و بەکاربردنی سەربەخۆیی خودی خەڵکییە. ئەگەر بواری پێبدرێت، ده‌وڵه‌ت بەزوویی ئازادییەکان و مافەکان ڕه‌تده‌کاته‌وه‌و دەگۆرێتەوە بە یاسا مردووەکانی پێداگری، شتگەلێک کە بە چاپکراوی زۆر جوان دەردەکەون، بەڵام لە کەتواری ژیاندا، ھەرگیز کردەیی ناکرێنەوە\nبەم جۆرە لە درێژەی ئەم بەشەدا مشتومر لەسەر دەوڵەت، ڕۆڵ و کاراییەکانی لەسەر ئازادی کۆمەڵگە و ئەوەی کە کێ لە بوونی سوودمەند دەبێت، دەکرێت. بۆ خوێندنەوەی زیاتر لەسەر ئەم بابەتە، خوێنەوەی وتارێکی کلاسیکی کرۆپۆتکین ، The State: It’s Historic Role ،Kropotkin، دەوڵەت و ڕۆڵە مێژوووییەکەی، بەسوود دەبێت. ھەروەھا خوێندنەوەی (دەوڵەت، سەرنجدانێکی نوێ لە پێشینەکانی دەوڵەت، چۆنیەتی گۆڕانی لە ماوەی ھەزاران ساڵدا و سروستی دەوڵەتی نوێ، نووسینی ھاروڵد بارکلی Harold Barclay's The State ، سوودبەخش دەبێت.


فۆڕمی تۆمارکردنی بابەت | 14-03-2019\n$باکووری کوردستان$ - پۆلیسی دەوڵەتی تورک دیسان هەڵیکوتایەوە سەر بارەگای #هەدەپە# لە #ئامەد#. 3 کەس بە ناوەکانی عەبدولخالق کورت، یوسف ئاتەش و ساڵح جان سەڤەر کە پێشتر دەستگیرکرابوون و دوای ئازادبوونیان هەر بەردەوامبوون لە مانگرتنەکەیان، دیسانەوە دەستگیرکرانەوە. $رۆژهەڵاتی کوردستان$ - #کۆڵبەر#ێکی کورد بە ناوی ڕەووف عارفی تەمەن 50 ساڵ بە تەقەی هێزە نیزامییەکانی حکوومەتی لە سنووری #بانە#، بریندار کرا. - بەپێی ڕاپۆرتی گەیشتوو بە ئاژانسی هەواڵدەریی کوردپا، کەمتر لە 24 کاتژمێر، 315 کەس لە هاووڵاتییانی خەڵکی شاری قورووە، بە هۆکاری نادیار ژەهراوی بوون. - چالاکێکی ژینگەپارێزی بە ناوی جەلال ڕۆستەمی خەڵکی گوندی شایینیی سەر بە #کامیاران# دانیشتووی ڕامسەر لە باکووری ئێران، لە لایەن هێزەکانی ئیتلاعاتییەکانەوە لە شوێنی کارەکەیدا دەسبەسەر کرا. $باشووری کوردستان$ - چەکدارانی #داعش# لە سنووری ژمارەیەک گوندی شارەدێی #قەرەتەپە#ی سەر بە شارۆچکەی #خانەقین# بە ئاشکرا جموجۆڵ دەکەن و لە شەواندا بە تەواوەتی ئه و ناوچانە دەکەوێتە ژێر کۆنترۆڵیانەوه. - شاندێکی #کەنەکە# دەیویست بەمەبەستی چەند دیدارێک سەردانی ڕۆژاڤا بکات، بەڵام لە لایەن پەدەکە ڕێگری لێ کرا دەربازی ڕۆژاڤا بێت. - لەشاری #رانیە# ژنێک ئاگری لەجەستەی خۆی بەرداو دوای گەیشتنیشی بەنەخۆشخانە گیانی لەدەستدا. $رۆژئاوای کوردستان$ - ئەمڕۆ لە باغوزی دێرەزۆر سەدان چەتەی تری داعش خۆیان رادەستی #شەڕڤان#انی قەسەدە کرد. $دەرەوەی کوردستان$ - نەژادپەرستانی تورک لە شاری پاریسی پایتەختی فەرەنسا لەسەر دیواری چێشتخانەیەکی کوردان دروشم و نووسراوی دژ بە کوردیان نووسی. - بەهۆی پێشلکارییەکانی تورکیا لە بواری مافەکانی مرۆڤ، پەرلەمانتارانی ئەوروپا داوا دەکەن گەمارۆی چەک بخرێتەسەر تورکیا و یەکێتی ئەوروپا و وڵاتانی ئەندام چەکی پێنەفرۆشن.


هێرش بۆ سەر بنکەیەکی هێزە چەکدارەکانی ئەمرێکا لە عێڕاق هه‌واڵه‌کان\nهێرش بۆ سەر بنکەیەکی هێزە چەکدارەکانی ئەمرێکا لە عێڕاق\nمی 9, 2021 0\nرۆژی شەممە 18ی مانگی گوڵان پێگەی “عەین ئەسەد” لە ئوستانی ئەنباری عێراق کەوتە بەر هێرشی درۆنێکی بۆمب هەڵگرەوە.\nپێگەی ئاسمانی “عەین ئەسەد” کە لە ئوستانی ئەنباری عێڕاق هەڵکەوتووە، لە چەند مانگی رابردوو دا چەندین جار کەتووەتە بەر هێرش. زۆربەی هێرشەکانی تا ئێستا بە مووشەک کراون و هێرش بە (درۆن) فرۆکەی بێ فرۆکەوان کەمتر ئەنجام دراوە. هیچ لایەنێک بەرپرسیاریەتی هێرشەکانی وەئەستۆ نەگرتووە.


روئا: پەرستاری بەشێکە لە ژیانم\n2021/05/12 821 جار بینراوە\n*نەوژین - رێناس ساڵح\nبەڕویەکی خۆشەوە لەگەڵ یەکێک لە نەخۆشەکانی دانیشتوە بەدەم پشکنینە پزیشکیەکانەوە هاودەمی نەخۆشەکانیەتی و دەڵێت”رۆژێک بێ کارەکەم ناتوانم بژیم“.\nئەمە دیمەنی کارکردنی رۆژانەی خانمە پەرستار 'روئا عوسمان'ە کە لە ساڵی(٢٠١٦) کۆلێژی پەرستاری زانکۆی سلێمانی تەواوکردوە، دوا بەدوای ئەوەی لە نەخۆشخانەو ناوەندە تەندروستیەکان دەستی بەکارکردوە.\nئەو خۆشەویستیەکی زۆری بۆ کارەکەی هەیە بە بەشێکی ژیانی دەزانێت”کارەکەم زۆر زۆر خۆشەوێت بەشێکە لەژیانم هەرگیز ناتوانم رۆژێک بە بێ کارەکەم بەسەر بەرم، هەستێکی زۆر خۆشە کە ئەبینیت کەسێک بەهۆی تۆوە ئازارەکانی دەڕوێتەوە“.\nلەبەرامبەر هەڵسوکەوتە تایبەتەکەی نەخۆشێکی چی پێدەڵێت؟\nئەو شێوازە مامەڵەکردنەی کە هەیتی لەگەڵ نەخۆش و سەردانی کەرەکانی وایکردوە چیرۆکی جیاوازی لێدروستبێت” قسەی یەکێک لە نەخۆشخەکانم هەگیز بیرناچێتەوە ئەوکاتە لە خانەقین بوین لە کەمپی ئاوارەکان مانگانە کە دەهات بۆ لامان دەیوت هەستەکەم روخۆشی تۆ و هەڵسوکەوتت لەگەڵمان لە چارسەرەکان زیاتر کاریگەری لە سەم هەیە، نایشارمەوە ژنان بەگشتی نەرم و نیان و دڵسۆترن بۆ نەخۆشەکانیان وەک مناڵی خۆمان ئەیانبینین“.\nروئا عوسمان، لەکاتی پشکنین بۆ نەخۆشێکی وێنە: نەوژین\nروئا، لە ساڵی (٢٠١٨)ەوە لەگەڵ رێکخراوی پزیشکانی بێسنور (MSF)، دەستی بەکارکردوە بۆ ماوەی دو ساڵ، ئێستاش بەشێوەی پارت تایم لەگەڵ رێکخراوی ژنان و تەندروستی بەشی ژنان و مناڵان کاردەکات، لە ئێوارانیش لە گەڵ پزیشكی پێست کاردەکات ماوەی پێنج ساڵە.\n”رێگریەکان نەبوەتە هۆی لاوازی خانمانی پەرستار“\nلەگەڵ ئەمانەشدا قورسی دێتە رێگەیان بۆ کارەکەیان بەتایبەت پەرستاران دەبێت بە شێوەی ئێشکگر لە ناوەندە تەندروستیەکان بمێننەوە”بەگشتی بەهۆی ئەوەی ئەم کارەی ئێمە ئێشکگری هەیە زۆری خێزانەکان پێیان قبوڵ نیە ژنان لە شەودا لە دەروەی ماڵبن ئەمەش گرفتە بۆ ژنانن، بەڵام ئەمە نەبوەتە هۆی لاوازیمان پەرستارانی ئێمە هاوشێوەی پەرستارانی دونیا بەتوانان“.\nهەروەک روئا، بە وزەیەکی زۆرەوە بەردەوامە لە کارەکەی لە پلانیشیدایە ئاستی زانستی زیاتر بەرەوپێشببات ”بڕیارمداوە بەردەوام ئاستی زانستیم بەرەوپێشببەم حەزم لە چەند بەشێکی دیکەیە وەک فریاکەوتنی خێرا(ئیمێرجنسی)و جەڕاحی، دەمەوێت لەمانەشدا خزمەت بکەم“.\nژمارەی سەردان 314,390 ژمارەی میوان 20


سێ شەممە, 28 ئاب 2012 11:25\nبه‌پێی ئه‌و به‌ڵگه‌نامه نهێنیانه‌ی له‌باڵوێزخانه‌كانی ئه‌مه‌ریكا له‌به‌غداو عه‌مانه‌وه دزه‌یان كردووه ته‌ئیكده‌كه‌نه‌وه كه برایه‌كی رۆژ نوری شاوه‌یس ئه‌ندامی مه‌كته‌بی سیاسی پارتی دیموكراتی كوردستان تێوه‌گلاوه له‌ئه‌نجامدانی بۆندی وه‌همی كڕینی چه‌ك.\nسایتی قیرائات بڵاویكردۆته‌وه، به‌پێی به‌ڵگه‌نامه‌یه‌ك كه له‌سایتی ویكیلێكسه‌وه بڵاوكراوه‌ته‌وه‌و تێیدا رایگه‌یاندووه، له‌مانگی حوزه‌یرانی 2005داو له‌سه‌رده‌می حوكمڕانی غازی عه‌جیل یاوه‌ر سه‌رۆك كۆماری عێراقدا بۆندێكی وه‌همی كڕینی چه‌ك مۆركراوه‌و تێیدا حازم شه‌علان وه‌زیری به‌رگری ئه‌و كات‌و رۆژ نوری شاوه‌یسی جێگری سه‌رۆك وه‌زیرانی ئێستای عێراق ئاماده‌بوون‌و بۆنده‌كه به‌ئاگاداری مه‌سعود بارزانی ئه‌نجامدراوە.\nبه‌پێی زانیارییه‌كانی سایتی ویكیلێكس، پاره‌ی ئه‌و بۆنده سه‌دان ملیۆن دۆلار بووه‌و له‌ڕێگه‌ی بروسك نوری شاوه‌یسی برای رۆژ نوری شاوه‌یسه‌وه پاره‌كه بۆ ئه‌رده‌ن گواستراوه‌ته‌وە.\nبروسك نوری شاوه‌یس برای رۆژ نوری شاوه‌یس ئه‌ندامی مه‌كته‌بی سیاسی پارتی دیموكراتی كوردستانه‌و پێشتر ئه‌ندامی سه‌ركردایه‌تی پارتی دیموكراتی كوردستان بوو، له‌ئێستاشدا له‌ئه‌نجومه‌نی سه‌ركردایه‌تی ئه‌و حیزبه له‌شاری سلێمانی كار ده‌كات.\n٦٣.١% بەشداربووان پێیان وایه که راستیى ململانێی نێوان به‌غداد و هه‌ولێر ته‌نها ململانێیه‌که له‌سه‌ر داهات و سامان و به‌رژه‌وه‌ندییه ئابوورییه‌کانە


لە هاتووچۆی سلێمانی سیمینارێكی تایبەت بە ڕوداوەكانی هاتووچۆ بەڕێوەچوو\nلە بەڕێوەبەرایەتی هاتووچۆی پارێزگای سلێمانی سیمینارێكی تایبەت لەژێر ناوی ( تاكە قوربانییەكیش لە ڕووداوی هاتووچۆدا زۆرە) لەلایەن ڕێكخراوی (ترافیك)ەوە ئەنجامدرا.\nئەمڕۆ (28/2/2019) لە هۆڵی كۆبوونەوەكانی بەڕێوەبەرایەتی هاتووچۆی پارێزگای سلێمانی‌و بە ئامادەبوونی عەمیدی مافناس (فەرەیدون عومەر ئەحمەد) بەڕێوەبەری هاتووچۆی پارێزگای سلێمانی‌و ژمارەیەك لە ئەفسەرانی هاتووچۆ‌و بەسەرپەرشتی ڕێكخراوی (ترافیك) سیمینارێكی تایبەت بە ڕووداوەكانی هاتووچۆ لەژێر ناوی ( تاكە قوربانییەكیش لە ڕووداوی هاتووچۆدا زۆرە) ئەنجامدرا، سیمینارەكە تایبەت بوو بە ڕووداوەكانی هاتووچۆ‌و ژمارەی قوربانییانی ئەو ڕووداوانە‌و هەوڵەكان بۆ كەمكردنەوەیان یان بنەبڕكردنیان لەلایەن (دكتۆر هەڵكەوت عەبدوڵڵا) شارەزا لەبواری هاتووچۆدا بەڕێوەچوو.\n( دكتۆر هەڵكەوت عەبدوڵڵا) ئاماژەی بەوەكرد، بۆ ڕووبەڕووبونەوەی كێشەی ڕووداوەكانی هاتووچۆ پێویستە پلانی (5 بۆ 10) ساڵی دابنرێت‌و بیرۆكەی پلانەكە لەوەوە هاتووە كە ڕێگە لەڕووداوەكانی هاتووچۆ بگیرێت‌و زیانە دارایی‌و مرۆییەكان كەمبكرێتەوە، هەروەها ئامانج لەپلانەكە ئەوەیە كە لەماوەیەكی دیاریكراوەدا‌و بە پیادەكردنی كۆمەڵێك ڕێگەی یاسایی‌و پیشەیی‌و زانستی ڕێژەی قوربانیانی ڕووداوەكانی هاتووچۆ كەمبكرێتەوە.\nلەكۆتایی سیمینارەكەشدا بڕوانامەی بەشداربوون لە خولی (هونەرەكانی بوون بەسەركردە) كە لەماوەی ڕابردوودا لە بەڕێوەبەرایەتی هاتووچۆی سلێمانی بەڕێوەچوو، لەلایەن عەمیدی مافناس (فەرەیدون عومەر ئەحمەد) بەڕێوەبەری هاتووچۆی سلێمانیەوە بەسەر ئەفسەرانی بەشداربووی خولەكەدا دابەشكرا.\nژماره‌ی بینین : 574\nماوەی تۆماركردنی ئۆتۆمبێلی بێسەرەتاو ئەوروپی تا 15/6 درێژكرایەوە ...\nسیمیناری باشترکردنی سیستەمی ترافیک بە سیستەمی زیرەکی دەستکرد لە هاتووچۆی سلێمانی بەڕێوەچوو ...\nبەرێوەبەری بەرێوەبەرێتی پەروەردەی رۆژئاوا سەردانی هاتووچۆی سلێمانیان کرد ...\nتابلۆ بە ئۆتۆمبێلە بێ سەرەتاكان دەدرێت ...\nسیمینارێكی تایبەت بە حاڵەتی ئۆتیزم لە هاتووچۆی سلێمانی ئەنجامدرا ...\nکۆمپانیایەکی هۆڵەندی بواری ترافیک سەردانی هاتووچۆی سلێمانیان کرد ...\nسیمینارێک سەبارەت بە بەدەستهێنانی مۆڵەتی تایبەت بەڕێوەچوو ...\nسیمینارێکی تایبەت بە هاتووچۆ لەلایەن خوێندکارانی ئامادەیی رەوشەن بەدرخان پیشکەش کرا ...\nسیمینارێكی تایبەت لە بەڕێوەبەرایەتی هاتووچۆی پارێزگای سلێمانی بەڕێوەچوو. ...\nله‌سه‌رهێڵ : 2157


سێ کەس لە زیندان سزای زیندانیان بەسەردا سەپا – چاونیوز\n3ی ئایاری , 2018\tهەواڵ ناردنی کۆمێنت 583 جار سەردانی ئەو بابەتە کراوە\nلقی یەکی دادگای ئینقلاب لە شاری سەقز حوکمی یەک ساڵ زیندانی تەعزیری بۆ کەسێکی خەڵکی ئەو شارە بڕییەوە.\n“عەتا ڕەحمان‌زادە” ناسراو بە”شەماڵ سەقزی” تەمەن٥٠ ساڵ کوڕی حاجی عەلی، خێزاندار و خەڵکی گوندی “مەزرە”ی سەر بە بەخشی سەرشیوی سەقزە، لە لقی یەکی دادگای ئینقلابی شاری سەقز بە تۆمەتی پڕوپاگەندە دژی کۆماری ئیسلامیی ئێران بە یەک ساڵ زیندانی تەعزیری مەحکووم کراوە، ئەوە لە حاڵێکدایە کە ناوبراو لە تۆمەتی “تێکدانی نەزمی گشتی” بە بێ‌تاوان ناسرا.\nعەتا ڕەحمانزادە ڕۆژی ٤ی ڕەزبەری ساڵی ڕابردوو دوای بەشداریی لە کۆبوونەوەی پشتگیری لە ڕێفراندۆمی باشووری کوردستان لەلایەن هێزە ئەمنیەتییەکانەوە دەسبەسەر و بۆ گرتووخانەی ئیدارەی ئیتلاعات لەو شاری سەقز گواسترایەوە. ناوبراو دوای ڕاگرتنی مانگێک لە بەندیخانەدا بە دانانی بارمتەی ٧٠ میلیۆن تمەنی لە زیندانی ناوەندیی ئەو شارە بە شێوەی کاتی ئازاد کرابوو.\nلەلایەکی دیکەوە دوو چالاکی مەدەنیی خەڵکی ئەو شارە بە ناوەکانی “نادر و شەهرام مەجیدیان” لە لایەن دادسەرای ئینقلابی ئەو شارە بە یەک ساڵ زیندانی تەعزیری مەحکووم کراون.\nدادسەرای ئینقلابی شاری سەقز، ئەو دوو چالاکە مەدەنییەی بە تۆمەتی “پڕوپاگەندە دژی نیزام”، “ئەندامبوون لە گرووپە دژەبەرەکانی حکوومەتی ئێران” تاوانبار کردووە و هەر کام لەوان بە ۶ مانگ زیندانی تەعزیری مەحکوم کراون.


بڕیارێك له‌باره‌ى باڵه‌خانه بازرگانییه ته‌واونه‌كراوه‌كان ده‌رده‌كرێت\nهەواڵ / ئابوری :: 05/08/2018 :: 750 جار بینراوە\nتاگ :: ئابوری بازرگانی وەبەرهێنان\nوه‌زاره‌تى شاره‌وانى و گه‌شتوگوزارى هه‌رێم بڕیاریدا، ئه‌و كه‌سانه‌ى زه‌وى موساته‌حه‌یان له شاره‌وانییه‌كان وه‌رگرتووه بۆ دروستكردنى باڵه‌خانه‌ى بازرگانى له‌ماوه‌یه‌كى دیاریكراودا ئه‌و باڵه‌خانانه ته‌واو بكه‌ن، ئه‌گه‌رنا توشى سزاى یاسایى ده‌بنه‌وه.\nبه‌پێى نوسراوێكى وه‌زاره‌تى شاره‌وانى و گه‌شتووگوزارى حكومه‌تى هه‌رێم كه ئاڕاسته‌ى سه‌رجه‌م سه‌رۆكایه‌تییه‌كانى شاره‌وانى پارێزگاكان كراوه تێیدا هاتووه كه به فه‌رمانى نێچیرڤان بارزانى، سه‌رۆكى حكومه‌تى هه‌رێم، ده‌بێت سه‌رجه‌م ئه‌و زه‌وی-یانه‌ى كه له چه‌ند ساڵى رابردوودا چه‌ند كه‌سێك له شاره‌وانییه‌كانیان وه‌رگرتووه بۆ دروستكردنى باڵه‌خانه‌ى بازرگانى ده‌بێت باڵه‌خانه‌كان ته‌واو بكرێن، چونكه "سیماى شاریان ناشرین كردووه".\nهه‌ر له نوسراوه‌كه‌ى وه‌زاره‌تى شاره‌وانى و گه‌شتوگوزاردا ئاماژه‌به‌وه‌دراوه كه پێویسته له‌سه‌ر سه‌رۆكایه‌تى شاره‌وانییه‌كان له پارێزگاكانى هه‌رێم ماوه‌یه‌ك دیارى بكه‌ن بۆ ئه‌و كه‌سانه كه ده‌بێت پڕۆژه‌ى دروستكردنى باڵه‌خانه‌كان ته‌واوبكرێت ئەگه‌رنا توشى سزاى یاسایى ده‌بنه‌وه.\nله‌وباره‌یه‌وه سامان محه‌مه‌د، سه‌رۆكى شاره‌وانى هه‌ولێر به دواڕۆژى راگه‌یاند "له هه‌ولێر گرێبه‌ستمان له‌گه‌ڵ ژماره‌یه‌ك سه‌رمایه‌دار كردووه بۆ دروستكردنى بیناى بازرگانى و باڵه‌خانه، به‌ڵام به‌شێكیان هه‌ولێریان جێهێشتووه و باڵه‌خانه‌كانیان ته‌واو نه‌كردووه، هه‌شیانه لێره‌یه به‌ڵام پڕۆژه‌ى دروستكردنى بینا و باڵه‌خانه‌ى بازرگانى راگرتووه".\nسه‌رۆكى شاره‌وانى هه‌ولێر ئاماژه‌ى به‌وه‌شكرد، لیژنه‌یه‌كیان له شاره‌وانییه‌كان پێكهێناوه تاوه‌كو له سنورى هه‌موو شاره‌وانییه‌كان ئه‌و كه‌سانه ئاگادار بكرێنه‌وه كه پڕۆژه‌كانیان ته‌واو نه‌كردووه گه‌ر له‌ماوه‌ى دیاریكراودا سه‌ردانى شاره‌وانییه‌كان نه‌كه‌ن ئه‌وا گرێبه‌سته‌كانیان هه‌ڵده‌وه‌شێنرێته‌وه.\nروونیشیكرده‌وه بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ى چوونه‌ته ده‌ره‌وه‌ى هه‌رێم ده‌بێت له ماوه‌ى 30 رۆژى داهاتوودا سه‌ردانى شاره‌وانییه‌كان بكه‌ن و بۆ ئه‌و كه‌سانه‌شى له‌ناو هه‌رێم نیشته‌جێن پێویسته له‌ماوه‌ى 15 رۆژدا سه‌ردانى شاره‌وانی بكه‌ن گه‌رنا سزاى یاسایی ده‌درێن و گرێبه‌سته‌كانیشیان له‌گه‌ڵدا هه‌ڵده‌وه‌شێنرێته‌وه و زه‌وییه‌كه‌ش ده‌كرێته موڵكى حكومه‌ت.


پاش سازکردنى کۆنگرە ڕۆژنامەوانییەکەى وەزیرى دارایى هەرێم لەسەر پرسى ڕێککەوتنى نێوان هەرێم و بەغداد، لەبارەى قەرزى فەرمانبەرانى هەرێم لەسەر حکومەت وەزیرى دارایی ئاشکرایکرد، حکومەت هەشت مووچەى فەرمانبەرانى قەرزارە، دوو پەرلەمانتارى کوردستانیش وەڵامى ئەو وەزیرەیان دایەوە.\nشێركۆ جەودەت، سەرۆكی فراكسیۆنی یەكگرتوو لە پەرلەمانی كوردستان لە وەڵامى وەزیرى دارایی ڕایگەیاندووە: “حكومەتی هەرێم 12 مووچەی ساڵی 2016ە و 11 مووچەی ساڵی 2017ە و 11 مووچەی ساڵی 2018ی بە پاشەكەوتكراوی دابەشكردووە، كە دەكاتە 34 مووچەی پاشەكەوتكراو”.\nلەبارەى ئەو مووچانەى بە تەواوى پاشەکەوت کراون، سەرۆکى فراکسیۆنى یەکگرتوو ئەوەشى ڕونکردووەتەوە، ساڵی 2015 حكومەتی هەرێم چوار مووچە و ساڵی 2017یش یەك مووچەی تەواوەتی دابەش نەكردوە و لە ساڵی 2019شدا سێ مووچەی تەواوەتی دابەش ناكات، بەوەش كۆی مووچە دابەشنەكراوەكانیش بە تەواوەتی دەكاتە هەشت مووچە.\nهەر پاش وتەکانى وەزیرى دارایی هەرێم لەسەر قەرزەکانى فەرمانبەران لاى حکومەت، عەلى حەمە ساڵح، سەرۆکى فراکسیۆنى گۆڕان لە پەرلەمانى کوردستان لە هەژمارى فەیسبووکى خۆی ئاشکرایکردووە، پڕۆژەیەکیان ئامادە کردووە بۆ دانەوەى قەرزى فەرمانبەران و مووچەى خانەنشیان کە لاى حکومەتە، داواش دەکات، فراکسیۆنەکانى دیکە پشتیوانییان بکەن و پڕۆژەکەش بکەن بە موڵکى هەمووان.\nعەلى حەمە ساڵح ئەوەشى خستوەتەڕو: “پێویسته به پلانێکی ورد حکومه‌تی هه‌رێم قه‌رزی مووچه‌ی پاشه‌که‌وتکراو بداته‌وه که هەشت مووچه‌ی ته‌واوی فه‌رمانبه‌ران و جیاوازی 35 پاشه‌که‌وت و 12 مووچه‌ی ته‌واوی خانه‌نشینه که نزیکه‌ی 12 ملیار دۆلاره”.\nئەمڕۆ 5ى کانونى یەکەمى 2019، لە کۆنگرەیەکى ڕۆژنامەوانیدا، ئاوات شێخ جەناب، وەزیرى دارایی هەرێم ڕایگەیاند: “حکومەت هەشت مووچەى فەرمانبەران و 12 مووچەى خانەنشینان قەرزارە، ئەوە قەرزێکە حکومەتى هەرێم پابەندە بیداتەوە، بەڵام لە ئێستادا ئەو توانەیەمان نییە بیدەینەوە”.\n23:26 پێنج شه‌ممه 02 كانونی دووه‌م 2020\nتوێژینەوەیەک: خواردنى دوو سێو لەڕۆژێکدا مەترسیەکانى جەڵتەى دڵ و مێشک کەم دەکاتەوە


بەشداری عارف باوەجانی لە کۆنگرەی هاوپەیمانی هاوڵاتیانی نێودەوڵەتی\nبەشداری عارف باوەجانی لە کۆنگرەی هاوپەیمانی هاوڵاتیانی نێودەوڵەتی ( ئاڵیانس) .\nهاوپەیمانی هاوڵاتیانی نێودەوڵەتی( ئاڵیانس).ریکخراوێکی بە پڕۆژەی گرنگی جیهانییە. لە نۆڤەمبەری ساڵی٢٠٢٠ یەکەمین کۆنگرەی خۆی لە شاری سوتشی لە وڵاتی سۆڤیەت، بە بەشداری خەڵکانێکی ناسراو دیاری وەک وەزیر وبەرپرسی باڵا لە٤٢ وڵاتی جیهان، بە درووشمی\n( هاودەردی و هاوکاری، پێکەوە ژیان، کولتوری، ئارامی لە چوارچێوەی ئابووری و ئاشتی و زانستیدا). گرێداو، و دامەزراندنی خۆی بە فەرمی ڕاگەیاندووە.\nبنکەی دەستپێکی ئەم ڕێکخراوە لە وڵاتی ڕوسیایە، بەڵام نوێنەرایەتی لە چەندین وڵاتی جیهاندا هەیە، و بەردەوامیش نوێنەرایەتی لە وڵاتان دەکاتەوە. هەر ئەم ڕێکخراوە کاری هاوبەشی لەگەڵ چەندین ڕێکخراوی گرنگی جیهانی هەیە. بەشی زۆری بەرپرسانی لە کەسانی وەک سەرۆک وەزیران، وەزیران و بەرپرسە باڵاکانی پێشووتری وڵاتانی زلهێزن. هەڵگری کۆمەڵێک پڕۆژەی گرنگی دیپڵۆماسی، زانستی، و ئابووری و ئاشتییە بۆ جیهان.\nسەرۆکی گشتی و دامەزرێنەری سەرەکی بەڕێز ئەیوب کارا وەزری پێشووری ئیسرائیلە. باڵوێزی گشتی و ڕێکخەری کاری ڕۆژانەی ئاڵیانس بەڕێز: ئەڵیکساندەر شاپیرۆیە، کە دەورەیەک سەرۆکی وزەی جیهان بووە وەک نوێنەری ڕوسیا. چەندین کەسایەتی دیکەی دیاری وڵاتە جیاوازەکانی عەرەبی و ئاسیایی و ئەمریکی و ئەفریقی و خۆرهەڵاتی ناڤینی تێدایە.\nعارف باوەجانی بە بانگهیشتی فەرمی وەک تەنیا کوردێکی ڕۆژهەڵاتی کوردستان لەو ڕێکخراوە جیهانییە. لە کۆنگرەی ئەمڕۆ ١٠ / ٥ / ٢٠٢١ بەشداری هەبوو.\nلەو کۆنگرەدا کۆمەڵێک لە کەسایەتی و بەرپرسانی بەشدار وتاری خۆیان پێشکەشکرد. لە بەشی دووەمی کاری کۆنگرەدا بەڕێز عارف باوەجانی، لە ٥ خوولەکدا پێناسەیەکی کورتی، لە سەر ئاشتیخوازی گەلی کورد بە گشتی و ڕۆژهەڵاتی کوردستانی ئاراستەی بەشداران کرد. لە ناو ئاخنی قسەکانیدا ڕایگەیاند کە گەلی کورد هەمیشە قوربانی پڕۆسەی بە ناو ئاشتییەکان بووە. بەو هیوایە کارێک بکرێت ئیتر ئەم ئاشتییەش کە لە جیهاندا باسی لێوە دەکرێت، ئەم گەلەی ئێمەش بگرێتەوە.\nقسەکانی بەڕێز باوەجانی بە گەرمی لە لایان بەشداران و بەرپرسانەوە پێشوازی لێکرا.\nلایەن بەرپرسانی ئاڵیانسەوە چەندین پێشنیاری گرنگ و بەکەڵک خرایە بەردەست بەڕێز عارف باوەجانی،کە لە چوارچێوەی هاوپەیمانی هاوڵاتیانی نێودەوڵەتی ( ئاڵیانس) بۆ گەلی کورد کاری لە سەر بکرێت.\nبەشی ڕاگەیاندنی ستافی ئامادەکاری پڕۆژەی دەوڵەتی ڕۆژهەڵاتی کودستان.\nئیمەیلی فەرمی بۆ پێوەندی گرتن بە پرۆژەی دەوڵەتی ڕۆژهەڵاتی کوردستان.Email: [email protected]\nگرووپی فەرمی باو فایسبووک بۆ دەوڵەتی ڕۆژهەڵاتی کوردستان. https://www.facebook.com/groups/200764868187676\nتویتەری فرمی پڕۆژەی دەوڵەتی ڕۆژهەڵاتی کوردستان لە تاڕاوگە\nState E Kurdistan (@StateEKurdista1)\nگرووپی تێلەگرامی پڕۆژەی دەوڵەتی ڕۆژهەڵاتی کوردستان\nپەیجی فەرمی فایسبووکی (دەوڵەتی ڕۆژهەڵاتی کوردستان)\nڕێکه‌و 2021-06-01 14:55:40


بەیاننامەی مەكتەبی سیاسی بزووتنەوەی ئیسلامی بەبۆنەی ۳۳مین ساڵیادی كیمیارانی هەڵەبجە - باسک نێت\nدەستپێك/ هەواڵ/ بزووتنه‌وه‌ی ئیسلامی/بەیاننامەی مەكتەبی سیاسی بزووتنەوەی ئیسلامی بەبۆنەی ۳۳مین ساڵیادی كیمیارانی هەڵەبجە\nBalen Ibrahim 2021-03-16\nجەماوەری تێكۆشەری كوردستان\nلەهەموو سیستەمێكی سیاسی وڵاتاندا،حكومەت بۆ ئەوە دامەزراوە كە خزمەتی هاوڵاتی بكات و پارێزەری مافەكانی ژیانی بێت و سەروەری وڵاتەكەی پارێزراو بكات لە هەر دەستدرێژییەكی دەرەكی، بەڵام ئێمەی گەلانی عێراق بەگشتی و گەلی كوردستان ئەم حاڵەتەمان لە ژیانی ڕۆژانەی خۆماندا لەژێر دەستەڵاتی ڕژێمە یەك لەدوا یەكەكانی عێراق نەبینی، تا كار گەیشتە كارەساتی هەڵەبجە و هەموو ساڵێك لە ڕۆژانی (16-17-18 /3) كە بەسەرماندا تێدەپەڕێت،یادی ئەو ڕۆژە سەخت و ناخۆشە بەبیرمان دێتەوە، كە سەرانی ڕژێمی لە گۆڕنراوی بەعس بەهەماهەنگی لەگەڵ دەزگا هەواڵگرییە جیهانیەكان و كۆمپانیاكانی بەرهەمهێنانی چەك و ژمارەیەك لە وڵاتانی گەورەی جیهان لەبەر بەژەوەندی دونیایی خۆیان ئەو كارەساتە دڵتەزێنەیان بەسەر شاری هەڵەبجەدا هێنا.\nئەمڕۆش كە ماوەی سی ساڵ زیاترە ئەم شارە لە چنگی سەرانی بەعس ڕزگاری بووە و دوژمنەكانی یەك لەدوای یەك هەر لەدونیادا دوچاری تۆڵەی خودایی بوونەوە، بەڵام ئەوەی جێگای نێگەرانیمانە ئەوەیە كە ئەم شارە زۆرێك لەمافەكانی خۆی پێ نەدراوە و نادرێت، لەوانە:\n1- كەیسی كۆمپانیاكانی بەرهەمهێنانی چەكی كیمیاوی وەك خۆیان ماوەتەوە و نەحكومەتی عێراقی و نەهەرێم خۆیان ناكەنە خاوەنی تا تۆڵەی ئەو تاوانەیان لێوەر بگیرێتەوە.\n2- زۆرێك لە بكوژ و ئەنجامدەرانی ئەم كارەساتە هێشتا ئازادن و تۆڵەی شەهیدانیان لێ وەر نەگیراوەتەوە.\n3- هیچ پێ بژاردنێك كە شایستەی قوربانیدانی هەڵەبجە بێت بۆی ئەنجام نەدراوە .\n4- تا ئێستا حكومەتی عێراقی بەفەرمی داوای لێبوردنی لە خەڵكی كوردستان بەگشتی و خەڵكی هەڵەبجە بەتایبەتی نەكردووە لەبەرانبەر ئەو هەموو تاوان و ڕەشەكوژییەی كە بەسەر خەڵكی كوردستانیان هێناوە .\n5- حكومەتی عێراق و بەتایبەتی حكومەتی هەرێم خوێن ساردن لە ئاستی كارەساتی هەڵەبجەو بە كردەیی نەكردنى پارێزگای شارەكە و ئەمەش بۆتە هۆیەك بۆ دەستەبەر نەبوونی زۆرێك لەو مافە دەستوریانەی كە خەڵكی هەڵەبجە هەیەتی .\nبۆیە یەكێك لە ئەركە سەرەكییەكانی پەرلەمانی كوردستانە كە داكۆكی سەرسەختانە بكات بۆ بە ئەنجامگەیاندنی مافە دەستووری یاساییەكانی پارێزگای هەڵەبجە كە تا ئێستا كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی كەڕ و كاسە بەرامبەر بە كارەساتی هەڵەبجەو هەنگاوێك نەنراوە بەرامبەر بكەرانی ئەو تاوانە گەورەیە كە لە مرۆڤایەتیدا وێنەی نەبووە، بەڵام زلهێزان و دەسەڵاتدارانی جیهان لەسەر ئەم تراژیدیاو مەرگەساتە بێ وێنەیە دواسی سی و سێ ساڵ خۆیان بێدەنگ كردووە.\nئەمەش ئەركی حكومەتی عێراقی و حكومەتی هەرێمی كوردستانە بە ئەركی یاسایی و مرۆیی خۆیان هەستن، داوای قەرەبووی ماددی و مەعنەوی بكەن لە دەستەڵاتداران و بكەران و ئەوانەی لە پشتی ئەم كارەساتەوە بوون.\nوە لێرەوەش گرنگە خەڵكی هەڵەبجەو لایەنە سیاسیاسیەكان و دەستەڵاتدارانی ناوچەكە بەگشتی و ڕۆشنبیران بەتایبەتی كە ئەنجومەنێك بۆ شارەكە دروست بكەن بۆ بە دواداچوونی هەموو ئەو مافە دەستوری و یاساییانەی كە شارەكە هەیەتی تاوەكو بگەڕێنرێتەوە بۆی و هاوڵاتی بەو مافانە بگات، بەمەش بەشێكی كەمی برینەكانی هەڵەبجە ساڕێژ دەبن.\nسەركەوتن بۆ ئیرادەی گەلی كوردستان\nشەرمەزاریش بۆ ئەوانەی كە تەنها بیر لە كوشتن و بڕین و وێرانكاری ئەكەنەوە.\nمەكتەبی سیاسی بزووتنەوەی ئیسلامی\nبەڕێز ڕابەری گشتی پرسەنامەیەک ئاراستە بنه‌ماڵه‌ی مامۆستا مەلا محمد ئاکرەیی ده‌كات\nگوتەبێژی حکومەتی هەرێمی کوردستان پشووی فەرمی نەورۆز ڕاگه‌یاند\nتەندروستی هۆشداریدا لە بڵاوبوونەوەی کۆرۆنا بەشێوەیەکی خێراتر\nزانیاری لەبارەی دوو تووشبووەكەی ئەمڕۆی ھەولێر ئاشكرا دەكرێت\nبزووتنەوەی ئیسلامی گۆڤاری ئاسۆی هەڵەبجە دەردەكات كە تایبەتە بە ساڵیادی كیمیابارانكردنی هەڵەبجە


33 كۆمپانیای دەرمان و پێداویستی پزیشكی لە هەرێمی كوردستان داخران - هيوای کۆرد\n“رۆژی پێنج شەممە کۆبونەوەی متمانەدان بە حکومەتەکەی عەللاوی ئەنجامدەدرێت” 25 خوله‌ك ago\nکەلار.. مامۆستایانی ئاینی گردبونەوەی ناڕەزاییان ئەنجامدا 32 خوله‌ك ago\nمەسرور بارزانی پێشوازی لە عوسمان بایدەمیر دەکات 37 خوله‌ك ago\nHome هەواڵ کوردستانی 33 كۆمپانیای دەرمان و پێداویستی پزیشكی لە هەرێمی كوردستان داخران\nبە بڕیاری وەزارەتی تەندروستی حكوومەتی هەرێمی كوردستان، بڕیاری داخستن و راگرتنی كارو چالاكییەكانی 33 كۆمپانیای دەرمان و پێداویستی پزیشكی دا.\nوەزارەتی تەندروستی لە راگەیەندراوێكدا ئاشكرای كرد: “دوای چەندین مانگ لە رەخساندنی هەل بۆ نوێكردنەوە و باپەندبوونی كۆمپانیاكان بە رێنماییەكانی وەزارەتی تەندوستی و ئاگادار كردنەوەیان. وەزارەتی تەندروستی حكوومەتی هەرێم، لە دووەمین قۆناغی چاكسازی لە بواری دەرمان و پێداویستی پزیشكی، لە بەر باپەند نەبوون بە رێنماییەكان و پێوەری نوێی مۆڵەت نوێكردنەوە و كۆگاكردن، بڕیاریدا بە داخستن و لە كار راگرتنی كارو چالاكییەكانی 33 كۆمپانیای دەرمان و پێداویستی پزیشكی لە هەرێمی كوردستان”.\nئاماژە بەوەشكراوە: “ئەم بڕیارە پاڵپشتە بە بڕیارەكانی سەرۆكایەتی ئەنجوومەنی وەزیران، تایبەت بە چاكسازی لە بواری دەرمان و پێداویستی پزیشكی و هەروەها نوسراوی سەرۆكایەتی داواكاری گشتی”.\nوەزارەتی تەندروستی ئەوەشی خستووەتەڕوو: “لە پێناو بەرژەوەندی گشتی، وەزارەتی تەندروستی (بەڕێوبەرایەتی كوالێكتی كۆنترۆڵی جۆری دەرمان و پێداویستی پزیشكی، سەندیكای دەمانسازان، دامودەزگاكانی تەندروستی لە كەرتی گشتی و كەرتی تایبەت) ئاگاداردەكاتەوە بە جێبەجێكردنی ئەم بڕیارە لە رۆژی دەرچوونیەوە، پاڵپشت بەم بڕیارە هیچ كارو چالاكییەك لەگەڵ ئەو كۆمپانیایانە ئەنجامنادرێت”.\nTags: پێداویستی پزیشكیدەرمانهەرێمی كوردستان


کۆچی خەڵکی ڕۆژاوای کوردستان بەهۆی هێرشەکانی تورکیە – کوردستان و کورد\nکۆچی خەڵکی ڕۆژاوای کوردستان بەهۆی هێرشەکانی تورکیە\nبەرواری بڵاو کردنەوە 2022/01/12\nخەڵکی ڕۆژاوای کوردستان بەهۆی هێرشە چڕوپڕەکانی هێزەکانی ئەرتەشی تورکیە، ڕۆژاوا بەجێ دەهێڵن و ڕوو لە هەرێمی کوردستان دەکەن.\nبە هۆکاری گوشار و هێرشە چڕوپڕ و بەردەوامەکانی هێزەکانی تورکیە لە ناوچە داگیرکراوەکانی ڕۆژاوای کوردستان، خەڵکی خۆجێیی و مەدەنیی ڕۆژاوای کوردستان ناوچەکانی خۆیان بەجێ دەهێڵن و پەنا بۆ هەرێمی باشووری کوردستان دەهێنن.\nبەپێی هەواڵی هەواڵدەرییەکانی ڕۆژاوای کوردستان، لەماوەی دوو ڕۆژی ڕابردوودا بە هۆکاری گوشارە لەڕادەبەدەر و هێرشە چڕوپڕ و بەردەوامەکانی هێزەکانی تورکیە بۆسەر ناوچە داگیرکراوەکانی ڕۆژاوای کوردستان، زیاتر لە ٧٠٠ کەسی خۆجێیی و مەدەنی، ناوچەکانی ڕۆژاوای کوردستانیان بەجێ هێشتووە و ڕوویان لە باشووری کورستان کردووە و زۆربەی ئەو کەسانەش پەنایان بۆ پارێزگای دهۆکی هەرێمی کوردستان بردووە.\nهەنووکە هەرێمی کوردستان بەهۆی ئەوەی کە دەسەڵات و حکومەتێکی یاساییە و لە ئاستی ناوخۆییی وڵاتی عێراق و نێودەوڵەتیشدا دانی پێدا نراوە، بووەتە مەکۆ و پەناگەیەک بۆ ئاوارەکانی پارچەکانی تری کوردستان، بۆیە لە ساڵانی ڕابردووشدا هەزاران خەڵکی مەدەنیی ڕۆژاوای کوردستان بەهۆی هێرشی هێزەکانی تورکیە و گرووپی تیرۆریستیی داعش پەنایان بۆ هەرێمی باشووری کوردستان هێناوە و لە ناوچەکانی باشووری کوردستان نیشتەجێ بوونە.\nتاگی بابەت: تورکیەعێراقهەرێمی کوردستان


راپۆرتی شەشەم – Stop\nھەوڵەکانی چاکسازی لە ئێستادا باسێکی گرنگی نێو میدیاکانن و، لەو ماوەیە لەسەرۆکایەتی ھەرێم و حکومەت چەندین کۆبونەوە کراوە، لیژنەی چاکسازی کە پێکھاتوە لە لایەنە پەیوەندیدارەکانی تایبەت بە پرسی چاودێری و ڕووبەڕوبونەوەی گەندەڵی چەند کۆبونەوەیەکیان ئەنجامداوە، واتە لەسەر ئاستی چالاکی و کۆبونەوەکان بە بەراورد لەگەڵ پێشتر ھاوڵەکان چڕ تر کراوەتەوە، بەڵام ئەوەی مایەی تێبینیە سەرەنجامەکان لە ئاستی پێویست نیە.\nھەر پرۆسەیەکی چاکسازی سەرکەوتن و سەرنەکەوتنی بە کاریگەریەکەی لەسەر ژینگەی سیاسی و ئیداری و متمانەی ھاوڵاتیان ھەیە، لەھەرێمی کوردستان تاکو ئێستا کاریگەریەکان وەک پێویست دەرنەکەوتووە، ئەوەش مایەی ڕەخنەیە و دەرخەری ئەوەیە ھێشتا پرۆسەکە وەک پێویست دەستی پێنەکردووە.\nئێمە لە راپۆرتی ھەڵسەنگاندنی بریارەکانی چاکسازی بۆ سالی ٢٠١٦ ئاماژەمان بەوە کرد کە کەمترین زانیاری لەسەر سەرەنجامی بریارەکانی چاکسازی دەرخرێتە ڕوو, لە سەرەتای ئەمسالڕ بارزانی داوای کرد کە رای گشتی لە ھەنگاوەکانی چاکسازی ئاگادار بکرێتەوە، ھاوکات لەکۆبونەوەی سەرۆکایەتی حکومەت لەگەڵ لیژنەی چاکسازی لە ١٥/١/٢٠١٧ بریاردرا بەدواداچون بۆ بریارەکانی چاکسازی بکرێت کە لە ٢٠١٦ دەرچوون، ھاوکات ئێمە لەو راپۆرتەی ئاماژەمان پێکرد پێشنیاری دروستکردنی دادگایەکی تایبەت بە جولاندنی کەیسەکانی گەندەڵیمان کرد بۆ ئەوەی بەخێرایی کاریان لەسەر بکرێت، لەئێستا ئەو پێشنیارە لەسەرۆکایەتی حکومەت و ھەرێم تاوتوێ دەکرێت ئەوە ھەنگاوێکی باشە ئەگەر بەجدی کاری لەسەر بکرێت.\nپەسەندکردنی ستراتیژیەتی روبەربونەوەی گەندەڵی لە ئەنجومەنی وەزیران ھەنگاوێکی تری پێویستە بۆ ئەو قۆناغە، بەڵام بە پێویستی دەزانین زۆرترین خەڵک بەشدار بێت لەو داڕشتنە بۆ ئەوەی گەرەنتی سەرەنجامێکی باشی لێبکرێت، بۆ ئەو مەبەستەش چەند پێشنیارێک لەو راپۆرتە دەخەینە ڕوو.\nسەرەنجامی ھەنگاوەکانی چاکسازی لە ٢٠١٦\nلەسەرەتای ٢٠١٦ لەچەند بڕیارێکی جیاوازدا سەرۆکایەتی ھەرێم و حکومەت چەندین بەڵێنیاندا بۆ ئەنجامدانی چاکسازی و شەڕی گەندەڵی، کە رێکخراوەکەمان لەچوارچێوەی پرۆژەیەکدا چاودێری جێبەجێ کردنی بەڵێنەکانی چاکسازی کرد و لە راپۆرتێک بەناوی (چاودێری و هه‌ڵسه‌نگاندنی بڕیار و راسپارده‌كان) کە بەبۆنەی رۆژی جیھانی روبەروبونەوەی گەندەڵی ٩ / ١٢ سەرجەم وردەکاریەکەی بڵاوکردەوە، ئەوەی لیژنە چاودێریەکەی رێکخراوی ستۆپ دەرکی پێکرد زۆرینەی بڕیارەکان بۆ چاکسازی وەک پێویست جێبەجێ نەکراون.گرنگترین بڕیارەکان بریتی بون لەوانەی خوارەوە:\n١- چاکسازی ئەنجومەنی وەزیران\n٢- بڕیاری دروستکردنی لیژنە بۆ ئاڵوگۆڕی دراو\n٣- بڕیارێک بۆ گێڕانەوەی پارەی لای کۆمپانیاکان\n٤- بڕیارەکانی بارزانی بۆ چاکسازی لەناو حکومەت و حیزب\n٥- بریارەکانی سەرۆکی پارتی دیموکراتی کوردستان بۆ ناو حیزب\n٦- بڕیاری ژمارە ١٩ی پەرلەمان تایبەت بە ھێزەکانی پێشمەرگە\n٧- بریارێکی سەرۆکایەتی ھەرێم بۆ نەھێشتی زێدەڕۆیی\n٨- پلانی ریفۆرمی ئابوری حکومەتی ھەرێم\nچەند ھۆکارێک ھەبون بۆ ئەوەی چاکسازیەکانی ٢٠١٦ لەئاستی پێویست نەبو:\n١- درێژەکێشانی پەکخستنی پەرلەمانی کوردستان وەک بەرزترین دەسەڵات، کە پێویست بو چەند یاسایەکی پێویست ھەموار بکاتەوە و چەند یاسا و بڕیارێکی نوێش دەربکات بۆ پاڵپشتی پرۆسەی چاکسازی.\n٢- نەبونی سەقفی زەمەنی بۆ جێبەجێ کردنی بڕیارەکان.\n٣- دروستکردنی لیژنەکان لەسەر بنچینەی پسپۆری و, بەشداری لایەنە جیاجیاکانی پەیوەست بەپرسەکە نەبوە، بەڵکو رەچاوی دابەشکاری حیزبی کراوە، پێویست بو لەجێگای دروستکردنی لیژنە پاڵپشتی دامەزراوەکانی لێپرسینەوە و ڕووبەڕوبونەوەی گەندەڵی بکرابوایە کە بریتین لە (داواکاری گشتی، دەستەی دەسپاکی، دیوانی چاودێری داراریی).\n٤- نەبونی لیژنەی چاودێری بۆ جێبەجێ کردنی بڕیارەکان و لێپرسینەوە لەو لایەن و دەزگایانەی کە پرۆسەکەیان پێ سپاردراوە.\n٥- پرۆسەکە نەکرا پرۆسەیەکی نیشتیمانی سەرجەم لایەنە پەیوەندیدارەکان لەچوارچێوەی ستراتیژیەتێکی ھاوبەش کۆنەکرانەوە بۆ ئەوەی ببنە پاڵپشت بۆ پرۆسەی چاکسازی، بەتایبەت دامەزراوەکانی توێژینەوە و کەرتی تایبەت و میدیا و رێکخراوەکانی کۆمەڵی مەدەنی و زانکۆکان.\n٦- نەخەمڵینی ئیرادەی چاکسازی لای حیزبە حکومڕانەکان سەرەڕای پێشکەشکردنی پرۆژە و پاڵپشتی بەشێوەی بەیاننامە بۆ چاکسازی و ڕو بەڕوبونەوەی گەندەڵی.\nخاڵی بەھێزی ھەنگاوەکانی چاکسازی\n١- بەگوێرەی بەدواداچونەکانی ئێمە یەکێک لەو خاڵانەی کە جێگای ھەڵوەستە کردن و پاڵپشتیە لەلایەن وەزارەتەکان، بریتیە لە کەمکردنەوەی خەرجی و رێگرتن لە بەشێک لەو پنتانەی کە لێیەوە ماڵی گشتی بەھەدەر دراوە، لەو ڕووە ھەنگاوی باش نراوە بەڵام پێویستی بە زیاترە.\n٢- پەسەند کردنی ستراتیژیەتی ڕووبەڕووبونەوەی گەندەڵی لەلایەن ئەنجومەنی وەزیران کە ھەنگاوێکی گرنگە بەو مەرجەی بە کردەیی کار بۆ سەرخستنی بکرێت.\nباج و ڕسومات و گوزەرانی ھاوڵاتیان\nلەماوەی ساڵی ٢٠١٦ یەکێک لەو ھەنگاوانەی کە وەک بەشێک لە پرۆسەی چاکسازی نرا زیادکردنی باج و رسومات بو لەسەر ھاوڵاتیان، کە بەگوێرەی ستانداردە جیھانیەکان و دەستوری عێراقیش و ھەندێ یاسای کارپێکراوی ھەرێم دەبێت زیادکردنی باج و رسومات پەیوەست بێت بە رەچاوکردنی ئاستی گوزەرانی ھاوڵاتیان، بەڵام ئەو ھەنگاوانەی لەھەرێم نراون بەبێ ڕەچاوی گوزەرانی ھاوڵاتیان بوە، بەجۆرێک بوە سەرەڕای دواکەوتنی موچە بەجۆرێکی تر کە ئەو ھەنگاوەیە سزای ھاوڵاتیان دراوە. پێویستە حکومەتی ھەرێم لەھەر ھەنگاوێک رەچاوی بەرژەوەندی ھاوڵاتیان بکات. ئەوەی مایەی نیگەرانیە بەبێ چاککردنی دۆخ و گوزەرانی ھاوڵاتیان زۆرینەی وەزارەتەکان بۆ سالڕی ٢٠١٧ پلانی زیادکردنی باج و رسوماتیان داناوە لەپێناو زیادکردنی داھات.


فراكسیۆنی یەكگرتوو داوای هەڵوەشاندنەوەی دامەزراوەی سەرۆكایەتی هەرێم دەكات\nفراكسیۆنی یەكگرتووی ئیسلامی داوای هەڵوەشاندنەوەی دامەزراوەی سەرۆکایەتیی هەرێمی کوردستان دەکات.\nبەهزاد زێباری، سەرۆكی فراكسیۆنی یەكگرتووی ئیسلامی لە پەرلەمانی کوردستان لە کۆنگرەیەکی رۆژنامەوانیدا، داوای هەڵوەشاندنەوەی دامەزراوەی سەرۆکایەتیی هەرێمی کوردستانی کرد و رایگەیاند"دەبوایە دەستوور بنوسرێتەوە و سیستەمی پەرلەمانی بچەسپێنرێت و سیستەمی پەرلەمانیمان پەیرەو بكردایە، بەڵام ئەوە نەكراوە".\nهەروەها وتی، "پێویست بوو بەپێی یاسای ژمارەی 2ی ساڵی 2017 هەڵبژاردنی سەرۆكایەتی هەرێم ئەنجام بدرێت لە 30ی ئەیلول لەگەڵ هەڵبژاردنی پەرلەمانی كوردستان، بەڵام دەسەڵاتەكان دابەشكراوەو هەڵبژاردنیش ناكرێت، ێمە پێمان وایە بەهۆی ئەوەی سەرۆكایەتی هەرێم ناكۆكی سیاسی لێكەوتووەتەوە و ئێستاش دوو لایەن داوا دەكەن دوابخرێ بۆ خولێكی دیكەی پەرلەمان، پێمان وایە گرفتەكە بەردەوام دەبێت".\nبەهزاد زێباری ئەوەشی خستەڕوو، "دواخستنی كێشەكان لە بەرژوەندی هەرێمی كوردستان نیە و پێمان وایە كوردستانیش بەرگەی لە خۆگرتنی ئەو كێشانە و دواخستنیان ناكات بۆ داهاتوو".\nهاوكات ئەبوبەكر هەڵەدنی، ئەندامی فراكسیۆنی یەكگرتوو رایگەیاند، "دامەزراوەی سەرۆكایەتی هەرێم سەرچاوەیی قەیرانی سیاسی-یەو رەمزی سەروەری هەرێم نەبووە و بووەتە بارگرانی ئابوریش بەسەر شانی هەرێمی كوردستانەوە".\nئه‌م بابه‌ته 936 جار خوێنراوه‌ته‌وه


سووریا... نزیكەی 350 هەزار هاووڵاتی لە 10 ساڵی شەڕدا كوژراون\nگوڵان میدیا September 26, 2021 هەواڵ\nلە ڕاپۆرتێكدا نووسینگەی مافی مرۆڤی سەر بە نەتەوە یەکگرتووەکان ئاماژەی بەوە كردووە کە لە ماوەی 10 ساڵی شەڕ لە سووریا، نزیكەی 350 هەزار هاووڵاتی کوژراون و بەپێی ڕاپۆرتەكە پێشبینی دەكرێت ژمارەكە زۆر لەوە زیاتریشە.\nڕاپۆرتەكە جەخت لەوە دەكاتەوە كە ئەو ژمارەیە خەڵکی مەدەنی و چەکداریشی تێدایە و لەسەر بنەمای پێویستی بە ناوی تەواوی کوژراو، هەروەها كات و شوێنی گیان لە دەستدانەکان هەیە.\nلەم ڕووەوە میشێل باچیلێت کۆمیسیاری باڵای مافی مرۆڤی سەر بە نەتەوە یەکگرتووەکان ڕایگەیاند کە لەسەر ئەم بنەمایە لیستی 350 هەزار کەس کۆکراوەتەوە کە لە شەڕەکانی نێوان مانگی ئازاری 2011 و تا مانگی ئازاری 2021دا لە سوریادا کوژراون.\nبەپێی زانیاری نێو ڕاپۆرتەكە لە پارێزگای حەلەب زۆرترین حاڵەتی کوشتن بە بەڵگەنامە تۆمارکراوە، کە 51 هەزار 731 کوژراون.


پارادۆکس و برسێتى؛ دیالێکتیکى تاک و کۆمەڵگا لە ڕۆمانى برسێتی‌دا - بنکەی روناکبیریی گەلاوێژ :: Gelawej\nپارادۆکس و برسێتى؛ دیالێکتیکى تاک و کۆمەڵگا لە ڕۆمانى برسێتی‌دا\nرۆمان Aug 3, 2021\nئه‌م ڕۆمانه كتێبێك نییه ته‌نها بۆ خوێندنه‌وه‌و چێژ، به‌ڵكو كتێبێكه بۆ گفتوگۆ و مشتومڕ، كتێبێكه بۆ ئارگۆمێنت و دیالۆگ، كتێبێكه بۆ هه‌ڵوێسته و ڕامان بۆ تێگه‌یشتن له‌وانیتر و گوێگرتن له خۆت، كتێبێكه بۆ وراژندن وچونه ناو شه‌ڕو ئه‌زمونی ناوازه‌و ده‌روازه‌ی نوێ و لانی كه‌م به‌كارهێنانی ویژدان.\nبه‌ڵام به‌بڕوای من ئه‌وه‌ی وایكردووه ئه‌م ڕۆمانه نووسین و گفتوگۆیه‌كی ئه‌و تۆی لێنه‌كه‌وتۆته‌وه له نێو ڕوبه‌ری بڵاوكراوه و ڕۆژنامه‌كان و ناوه‌ند و سه‌كۆكانی ئه‌ده‌بی كوردی دا. ئه‌و خوێنه‌نده‌وه قوڵ و ناوێزه‌یه‌ی ( پۆل ئاوسته‌ره، هونه‌ری برسێتی) كه برای ئازیزو وه‌رگێڕی ڕۆمانه‌كه حه‌مه قادر وه‌كو پاشكۆیه‌ك له كۆتایی ڕۆمانه‌كه‌دا دایناوه.\nئه‌م نوسین و ڕه‌خنه قوڵه‌ی ئاوسته‌ر وایكردووه كه پانتاییه‌ك نه‌مێنێته‌وه‌و، به‌ئاسانی بیانوویه‌ك و سه‌ره‌داوێك ده‌ست خوێنه‌ری ئێمه نه‌كه‌وێت بۆ قسه‌كردن.\nحه‌مه قادریش به‌م كاره‌ی ئه‌وه‌نده‌ی تر بابه‌ته‌كه‌ی حه‌سم كردووه، وه‌ك بڵێی قوفڵێكی له ده‌رگای گفتوگۆی كتێبه‌كه‌داوه‌و پێمان بڵێت ئه‌گه‌ر سه‌رنج و قسه‌یه‌كی جدی و فه‌لسه‌فیتان هه‌یه باش ئه‌گه‌رنا هیچ مه‌ڵێن.\nئه‌مه‌ش وایكردووه تا ئێستا بێده‌نگی باڵ بكێشیت له ئاست ئه‌م كتێبه نایاب و تێكسته جیهانییه‌دا، لایه‌نی باشیشی ڕه‌نگه ئه‌وه بێت حه‌مه قادر به‌م كاره‌ی هه‌م تێكسته‌كه و هه‌م هه‌ڵبژاردن و ماندوبونی خۆی نرخاندووه و ئیتر ڕێگه نادات به خوێندنه‌وه ی سه‌رپێی و ساده و خوێندنه‌وه‌ی لابه‌لا ئاستی ئه‌م تێكسته جیهانییه بهێنرێته خواره‌وه.\nبه‌ڵام من وه‌كو موماره‌سكردنی مافێكی خۆم جورئه‌تی ئه‌وه‌م كردووه بازێك بده‌م بۆ ئه‌وه‌ی قسه‌ی خۆم بكه‌م و هه‌م هه‌وڵ بده‌م سه‌رنجێكی ترم له تێكسته‌كه هه‌بێت بێ ئه‌وه‌ی سڵ له‌وه بكه‌مه‌وه ته‌ڵه‌كه‌م پیا ده‌ته‌قێت یان نا.\nدیمه‌نه‌كانی برسێتی، فێڵه‌كانی ناونیشان\nئه‌م ڕۆمانه له ناونیشانه‌كه‌یه‌وه یه‌كسه‌ر بیرمان بۆ لای ڕۆمانێكی مێژوویی یان چینایه‌تی ده‌چێت، بیرمان بۆ لای چه‌شنێك برسێتی ده‌چێت كه گه‌لێك ئاواره‌و ده‌ربه‌ده‌ر ده‌كات، شارێك داده‌ڕزێنێت و ده‌یكاته چۆڵه‌وانی خێزانه‌كان هه‌ڵده‌وه‌شێنێته‌وه، یان تیره‌یه‌ك ده‌خاته سه‌ر كۆچ و ڕه‌و، به‌ڵام ئه‌م ڕۆمانه له بنه‌ڕه‌تدا باسی برسێتی ناكات وه‌كو ده‌رئه‌نجامی كاره‌ساتێكی سروشتی و ئافاتێكی وه‌رزی و كشتوكاڵی یان به‌رئه‌نجامی نه‌خۆشی و قاتوقڕی و جه‌نگ یان برسێتی وه‌كو چه‌وسانه‌وه‌ی مرۆڤ به‌ده‌ستی فیودال و ده‌ره‌به‌گه‌كانی قۆناغ و سه‌رده‌مه تاڵ و تاریكه‌كانی مێژوو، هه‌روه‌ها ئه‌م ڕۆمانه باسی برسێتی ناكات وه‌كو هاواركردنێك له‌ده‌ست سیسته‌می سه‌رمایه‌داری و خه‌ڵكانی هه‌لپه‌رست و چاوچنۆك كه له‌پێناوی كه‌ڵه‌كه‌كردنی پاره‌و پولدا مرۆڤ وه‌ك ئاژه‌ڵ ده‌كه‌نه ژێر ده‌سته و ده‌یچه‌وسێننه‌وه. به‌ڵكو برسێتی له‌م ڕۆمانه‌دا بابه‌تێك و ده‌رئه‌نجامێكی هه‌ڵبژێردراوه، واته تۆ برسی ده‌بیت له‌به‌ر ئه‌وه‌ی تۆ پاره‌ت ناوێت سه‌روه‌ت و سامان و كۆشكت ناوێت، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی تۆ ئیشی ترت هه‌یه. تۆ برسی ده‌بیت له‌به‌ر ئه‌وه‌ی به بای كۆمه‌ڵگه شه‌ن ناكه‌یت، ئه‌سڵه‌ن تۆ ڕوبه‌ڕووی ئه‌و بایه وه‌ستاویت، بۆیه هه‌موو خه‌وشوخاڵێك به‌ره‌و ڕووی تۆ دێت، تۆش ده‌بێت هه‌ڵی مژیت، پێی هه‌راسان نه‌بیت، ده‌بێت لێی تێبگه‌یت، چونكه تۆ چویته سه‌نگه‌رێكه‌وه و ده‌توانیت بڵێیت من هه‌م، تۆ توانای ئه‌وه‌ت هه‌یه بڵێیت نا، تۆ نا به‌رز ده‌كه‌یته‌وه به ڕووی سیستم و شێوه ژیان و كه‌لچه‌رێكدا كه مرۆڤایه‌تی ڕه‌نگه به ده‌یان سه‌ده ئینجا پێی گه‌یشتبێت.\nتۆ برسی ده‌بیت و بڕستیشت لێ ده‌بڕێت چونكه تۆ كارێكت هه‌ڵبژاردووه كه خه‌ریكه ده‌ستكاری بونیاد و پێكهاته‌ی كۆمه‌ڵگه ده‌كه‌یت كه له هه‌زاران پایه‌و بنه‌مای ڕیشه‌دارو پته‌و پێكهاتووه، له‌ق كردنی ئه‌م پایه‌و كۆڵه‌كانه‌ش ڕیسكه، لێره‌وه تۆ ڕیسكێك ده‌كه‌یت كه ده‌رئه‌نجامه‌كه‌ی ئه‌وه‌یه فڕێ ده‌درێته سه‌ر جاده‌و بێ شوێن و بێ لانه ده‌بیت و ڕه‌نگه چیتر كه‌س ئیتر به شایه‌نی لالێكردنه‌وه‌شت نه‌زانێت و دواجار به نه‌خۆشی و برسێتی یه‌وه بناڵیت تا چۆك ئه‌ده‌یت. هه‌ر ئه‌مه‌شه كلیلی سه‌ركه‌وتنی ئه‌م ڕۆمانه تا ئاستێك كه ڕه‌خنه‌گران به باوكی ( شه‌پۆلی زه‌ین ) و به ده‌روازه و به داڕێژه‌ری پایه و بنه‌ماو به ڕچه‌شكێنی ئه‌ده‌بیاتی مۆدێڕنی بزانن به چه‌شنێك له‌باره‌ی نوسه‌ره‌كه‌یه‌وه بڵێن : « هه‌موو ڕێبازه ئه‌ده‌بیه‌كانی سه‌ده‌ی بیسته‌م له هامسۆنه‌وه سه‌رچاوه ده‌گرێت.».\nله‌م ڕۆمانه‌دا برسێتی ده‌گاته ئاستێك و هه‌ندێك دیمه‌ن كه هی باوه‌ڕ نه‌كردنه بۆ نموونه، «بۆ ئه‌وه‌ی ورگم نه لكێت به پشتمه‌وه به‌رده‌وام تفم قوت ده‌دا ل ٩٢.. زۆر برسیم بوو چنگێك ته‌ڵاشه دارم له‌سه‌ر عه‌رزه‌كه هه‌ڵگرت و جویم…. ل ١٠٦،.. له ناو ورده داره‌كاندا دوو ته‌ڵاشی بریقه‌دارم هه‌ڵگرت، یه‌كێكیانم خسته ده‌ممه‌وه و ئه‌وی دیكه‌م شارده‌وه كه دواتر بیخۆم..ل ١١٠، ده‌نكه زیخێكی وردم له‌سه‌ر ئه‌رزه‌كه هه‌ڵگرت و پاكم كرده‌وه و بۆ نه‌هێشتنی برسێتی خستمه ده‌ممه‌وه مژیم…ل ١٢٦،…. كه‌مێك پوشم بۆ جوین هه‌ڵگرت و شیلگیرانه خۆم به نوسینه‌وه سه‌رقاڵ كرد.. ل ١٥٥،… په‌نجه‌ی شایه‌تمانم خسته ده‌ممه‌وه و مژیم، هێواش هێواش مێشكم كه‌وته‌وه ئیش و بیرۆكه‌یه‌كی تیادا بریسكایه‌وه، ئه‌و بیرۆكه شێتانه‌یه له كه‌له‌ی دام گاز له په‌نجه‌م بگرم….ل ١٥٦ هه‌ڵبه‌ته بیرۆكه‌كه ئه‌وه‌یه په‌نجه‌ی خۆی بخوات، یه‌كێك له گیرفانه‌كانی چاكه‌ته‌كه‌م لێكرده‌وه و خستمه ده‌ممه‌وه و ده‌ستم كرد به جوینی.. ل ١٨٨،.. پارچه ئێسقانێك بێزه‌حمه‌ت بۆ ئه‌وه‌ی بیده‌م به سه‌گه‌كه، هیچی ترم ناوێت ته‌نها ئێسقانێك بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌و به‌سته زمانه بیخاته ده‌مییه‌وه…ده‌ستم كرد به خواردنی گۆشتێك كه به ئیسقانه‌كه‌وه نوسابوو، هیچ تامێكی نه‌بوو بۆنی خوێنی مردوو له یێسقانه‌كه‌وه ده‌هات یه‌كسه‌ر ڕشامه‌وه.. ل ١٨٨ – ١٨٩، ده‌كرێ كه‌مێك توتنم بده‌نێ بۆ جوین ؟ ل ١٩٣.\nله‌م دیمه‌نانه‌ی برسێتی ئێمه ده‌توانین دوو ئه‌نجام هه‌ڵگوێزین یان دوو سه‌رنجمان هه‌بێت :\n١ – برسێتی وه‌كو هه‌ڵبژاردنێك بۆ ویقار و پیشاندانی ئیراده.\n٢ – پارادۆكس.\n١ – برسێتی وه‌ك له‌مپه‌ر، به‌هاكان وه‌ك ته‌وه‌ر:\nله‌یه‌كه‌م دا ده‌توانین بڵێین له‌م ڕۆمانه‌دا تۆ برسی ده‌بیت، به‌ڵام نه‌ك له برسێتی بێزار نابیت و پێی ناكوڕوزێیته‌وه به‌ڵكو پێی ده‌نازیت و ویقاری پێوه ده‌نوێنیت له‌م ڕۆمانه‌دا برسێتی نه‌ك هه‌ر ده‌ره‌نجامێكی په‌سه‌ندكراوه به‌ڵكو هه‌ست ده‌كه‌یت تا ڕاده‌ی چێژ بینین و شانازی كردن هه‌ڵبژێرداوه، چونكه تۆ به‌م هه‌موو ئازاری برسێتییه‌وه كه جاری وا هه‌یه جه‌سته و مێشكت خه‌ریكه ده‌پوكێنه‌وه كه‌چی تۆ هه‌ر خایاڵت لای ئه‌وه‌یه كه چۆن بتوانیت مۆمێك بكڕیت و له‌به‌ریدا شه‌وانه بنوسیت و نوسینه‌كانت ته‌واو بكه‌یت، چونكه تۆ له به‌رانبه‌ر ئه‌ویتردا وه‌ستاویته‌وه كه كۆمه‌ڵگه‌یه.\nتۆ له بیری ئه‌وه‌دا نیت كه بڕه پاره‌یه‌ك په‌یدا بكه‌یت یان قه‌رز بكه‌یت كه چه‌ند ژه‌مێك زكت تێر بكه‌یت و برسێتی چاره‌سه‌ر بكه‌یت به‌ڵكو ده‌ته‌وێت قه‌رز بكه‌یت بۆ ئه‌وه‌ی مۆم بكڕیت و ئیشه‌كانت نوسینه‌كانت ته‌واو بكه‌یت ( له‌م باره‌وه بروانه ل ١٤٧، هه‌روه‌ها له ل ١٥٣ دا ده‌ڵێت : خۆزگه مۆمیكم هه‌بوایه‌و وتاره‌كه‌م ته‌واو كردایه)، كه‌واته تۆ ئیشی ترت هه‌یه كه نوسین و ڕوناكردنه‌وه‌یه، لێره‌دا نوسین و ڕوناكردنه‌وه (مۆم) ده‌بنه دوانه‌یه‌ك كه به‌سه‌ر بیری برسێتی دا زاڵ ده‌بن و له‌به‌رانبه‌ر شه‌و تاریكی و كۆمه‌ڵگه‌دا ده‌وه‌ستن.\n«كه پێم نایه ناو كۆڵانه‌كه، وام هه‌ستكرد باشتره نان قه‌رزبكه‌م له بری مۆم، به‌ڵام له‌به‌ر ئه‌وه‌ی دوودڵ بووم، ماوه‌یه‌ك هێنام و بردم، دواجار وتم جا كڕینی نان بۆچی، چونكه به داخه‌وه حالم به جۆرێك بوو، هه‌رچی به قوڕگم دا بڕۆیشتایه‌ته خواره‌وه، گه‌ده‌م وه‌ری نه‌ده‌گرت،…. دواجار یه‌كسه‌ر بڕیارم دا مۆم وه‌ربگرم..» ل ١٥٧.\nكه‌واته له‌م ڕۆمانه‌دا برسێتی له‌مپه‌ره، ئاسته‌نگه ده‌بێت تێبپه‌ڕنرێت نه‌ك سه‌رقاڵ بوون پێوه‌ی و به ئامانجگرتن و به ته‌وه‌ره و به چه‌قگرتنی وه‌كو جه‌وهه‌ری ژیان و هه‌ڵخولان به ده‌وری دا وه‌ك ئه‌وه‌ی ئایدۆلۆژیای كۆمه‌نیستی ده‌یكات.\nهه‌رچه‌نده من واده‌زانم وه‌ك ئه‌وه‌ی ماركسیش ده‌یڵێت و فه‌لسه‌فه‌كه‌ی له‌سه‌ر بنیات ناوه، ئه‌وه‌یه كه هه‌ژاری شتێكی سروشتی نییه ده‌كرێت چاره‌سه‌ر بكرێت و تێپه‌ڕێنرێت واته ماركس له مرۆڤ ڕاده‌بینێت هه‌ژاری حه‌ل بكات و نه‌یهێڵێت، لێره‌وه ده‌توانین بڵێین، ماركس به دوای بابه‌تێكی ئاڵۆزتر و فه‌لسه‌فیتره‌وه‌یه كه چه‌مكی دادپه‌روه‌رییه‌و سه‌رتر ده‌چێت له كڕوزانه‌وه‌ی ئایدۆلۆژی كۆمه‌نیستی.\nواته نه برسێتی ئه‌سڵی بابه‌ته و نه تێری و خۆشخوانیش ئامانج نین وه‌ك ئه‌م ڕۆمانه پێمان ده‌ڵێت به‌ڵكو تۆ لێڕه‌دا مرۆڤێكیت یان مرۆڤێكت هه‌یه كه ده‌یه‌وێت پێت بڵێت: به‌های تر هه‌ن كه نرخی ژیان و مرۆڤ به‌رزڕاده‌گرن و ده‌توانیت خۆتی پێ بنرخێنیت وده‌ستی پێوه‌بگریت بۆ ژیان.\nبه‌های وه‌كو خۆشه‌وسیتی، ئازادی (هه‌ڵبه‌ته ئازادی تاك به سه‌نته‌رگرتنی تاك و به بنه‌ماگرتنی تاك ) هاوڕێیه‌تی، یه‌كتر قبوڵكردن، دابه‌شبونی هه‌قیقه‌ت یان پێدانی هه‌ق و هه‌قیقه‌ت به وانی دی ( وه‌ك ئه‌وه‌ی له ڕۆمانه‌كه‌دا ئه‌م هه‌ق ئه‌دات به‌و ژنه كه له ماڵه‌كه ده‌ری ده‌كات، چونكه ئه‌م ناتوانێت كرێ بدات و چه‌ندجاریش ژه‌مه خۆراكی به خۆڕایی داوه‌تێ.\nهه‌روه‌ها داهێنان ( لێره‌دا داهێنانی وشه‌یه‌ك كۆدێكی تره كه هه‌مان مه‌غزای هه‌یه له‌م ڕۆمانه‌دا مه‌غزایه‌ك كه ئێمه له‌به‌رچاومان گرتووه بۆ ئه‌م ڕۆمانه كه ئه‌ویش مه‌غزای به‌هاكانه بۆ نموونه به‌های داهێنان، واته به پێی ئه‌م به‌هایه مرۆڤ له‌ڕێی ئه‌رك و دۆزینه‌وه‌كانییه‌وه سه‌نگ و ئایدنتێتییه‌كی هه‌یه، دیاره لێره‌دا ئێمه مه‌به‌ستمان له تاكه مرۆڤ نییه به‌ڵكو مرۆڤ به گشتی مرۆڤ وه‌كو بونه‌وه‌رێكی بیركه‌ره‌وه‌و هۆشمه‌ند نه‌ك ئه‌وه كه فه‌یله‌سوفێك له نه‌خوێنه‌وارێك به‌های زیاتر بێت، چونكه دواجار هه‌ردوكیان مرۆڤن.\nهه‌رچه‌نده له ڕوانگه‌ی تاك گه‌رییه‌وه ده‌توانین ئه‌وه‌ش بڵێین، كه مرۆڤ وه‌كو تاك ده‌بێت ژیانی خۆی دابهێنێت و ڕێگه‌ی خۆی بدۆزێته‌وه و بونی خۆی بسه‌لمێنێت لێره‌وه مانا و نرخ و به‌های ژیانی تاكیی خۆی به‌ده‌ست ده‌هێنێت. واته له‌هه‌ر دوو ئاسته‌كه‌دا ئاستی تاكی و ئاستی گشتیشدا داهێنان ژیانی مرۆڤیان نرخاندووه و واتاداریان كردووه.\nلێره‌دا تۆ مرڤێكت هه‌یه كه ده‌یه‌وێت بڵێت نابێت به‌هۆی خۆشخوانی و تێركردنی غه‌ریزه‌كان و هه‌ڵپه‌ی ورگه‌وه به‌ها گشتی و مرۆڤییه‌كانمان له بیر بچێته‌وه، كه ئه‌مه دواجار وا ده‌كات ببینه مێگه‌ل و ئه‌ركه مرۆڤیه‌كانمان به‌رانبه‌ر خۆمان و ده‌وروبه‌ر و سروشت بیر بچێته‌وه. كه‌واته له‌م ڕۆمانه‌دا به‌هاكان به‌تایبه‌تی به‌هاكانی وه‌كو ئازادی و خۆشه‌ویستی و داهێنان ته‌وه‌ره‌ن و ئه‌سڵی مه‌به‌ستن، برسێتی له‌مپه‌ر و گیرۆده‌بوونێكه كه كۆمه‌ڵگه خۆی دایهێناوه و نایه‌وێت لێی ده‌رچێت.\n٢ – پارادۆكس\nئه‌م ڕۆمانه شانی له سه‌ر كۆمه‌ڵێك پاردۆكس داداوه‌و خۆی له‌سه‌ر هه‌ندێ هێڵی لێكدژ و ته‌نانه‌ت ته‌ریب به‌یه‌ك و هه‌ڵگێڕانه‌وه‌ی مانا بیناكردووه كه خوێنه‌ر توشی شۆك ده‌كات، بۆ نمونه ویقارو برسێتی درۆو هه‌قیقه‌ت تاك و كۆمه‌ڵگه مێگه‌ل و نوخبه و هتد.\nدرۆ و هه‌قیقه‌ت\nئه‌م كاره‌كته‌ره به‌رده‌وام درۆ ده‌كات درۆ بۆ فریودان و هه‌ڵخه‌ڵاتاندنی ئه‌وی ترنا، درۆ بۆ سه‌رخستنی خۆی نا به‌سه‌ر ئه‌وانی تردا بۆ مل شكاندنی ئه‌وان نا، بۆ ئه‌وه‌ی شكۆی مرۆڤانه‌ی خۆی بپارێزێت و به‌زه‌ییان پێیدا نه‌یه‌ته‌وه، بۆ ئه‌وه‌ی بڵێت من برسی نیم من بێ شوێن نیم، به‌داخه‌وه دوێ شه‌و زۆر له‌ده‌ره‌وه مامه‌وه له یانه‌یه‌كی شه‌وانه خه‌ریكی ڕابواردن و خۆشخوانی بووم.. ل ١٠٥، له ده‌ره‌وه ماومه‌ته‌وه، هه‌ر به‌هه‌وه‌س لێره‌دا دانیشتووم ل ١٢٠، كاتێ قه‌شه‌كه له ماڵ نییه، لێی ده‌پرسن كارێكی تایبه‌تتان هه‌بوو ناڵێت خه‌ریكه ده‌مرم له برسا، ده‌ڵێت هه‌وا خۆشه و ته‌نها وسیستم سڵاوێك بكه‌م ل ١٢٢، چونكه نایه‌وێت بشكێت و ڕیسوا ببێت، چونكه ئه‌سڵی مرۆڤ ئه‌وه‌یه شكۆمه‌ند بێت نه‌ك ڕیسوا سه‌ربڵند بێت و بونێكی ڕه‌سه‌نی هه‌بێت، واته بونێكی سه‌ربه‌خۆ و خاوه‌ن ئیراده و شكۆدار. لێره‌وه درۆ زه‌ره‌ر به‌وی دی ناگه‌یه‌نێت له ڕوی مه عنه‌ویشه‌وه شكۆداری و سه‌نگی ئه‌م ده‌پارێزێت ته‌نها ئه‌وه‌یه ئه‌م له برسێتی دا ده‌هێڵێته‌وه ئه‌مه‌ش به شێكه له كاری ڕۆمانه‌كه یان زه‌روره‌ت و به‌رده‌وامی ڕۆمانه‌كه بۆیه پۆل ئاوسته‌ر ده‌ڵێت ( هونه‌ری برسێتی ) به‌م پێیه درۆ به‌تاڵ ده‌بێته‌وه له مانا ناشیرینه‌كه‌ی و هه‌ڵده‌گه‌ڕیته‌وه بۆ ڕه‌هه‌ندی تر و مانای تر..\nمێگه‌ل و نوخبه\nپارادۆكسێكی جوان و قوڵ له نێوان ( پوش و نوسین ) دا، له نێوان ( دوانه‌ی ئێسقان و سه‌گ و مرۆڤ ) دا، به‌رجه‌سته ده‌بێت، هه‌ڵبه‌ته كه‌سێك كه ده‌نوسێت كه‌سێكی بیركه‌ره‌وه‌یه، كه‌سێكه قسه‌ی هه‌یه به‌رانبه‌ر ئه‌و سیستمه‌م و ژیانه‌ی كه هه‌یه به‌رانبه‌ر خه‌ڵك، خه‌ڵك كه حه‌شاماتێكی گه‌وره‌یه و گوێ ناگرێت و سارقاڵه، دیاره سه‌رقاڵی حه‌ز و تام و چێژه تێپه‌ڕو كورت خایه‌ن و ڕۆتینه‌كانی ژیانی ڕۆژانه‌یه‌و نایه‌وێت لێی تێكده‌ن و ئه‌ركی قورس بكه‌ن، چونكه له‌ڕاستی دا ئه‌م حه‌شاماته چێژ له شته عه‌قڵییه‌كان نابینێت و ته‌نها به دوای تێركردنی ورگ و غه‌ریزه‌كانه‌وه‌یه كه دیاره ئه‌مانه‌ش چێژی كاتیی و تێپه‌ڕن لێره‌وه بیرمه‌ندان به‌م حه‌شامات و زۆرینه‌یه ده‌ڵێن مێگه‌ل، به‌ڵام له‌م وێنه‌یه‌دا تاكێك كه بیرده‌كاته‌وه به ئه‌ركه قورسه‌كه هه‌ڵده‌ستێت و بڕیاریداوه بڵێت نا، ده‌یه‌وێت ده‌ستكاری بنه‌ماكان و بونیادی كه‌مه‌ڵگه بكات قسه‌ی هه‌یه، ده‌بینین ئه‌و پوش هه‌ڵده‌گرێت بۆ جوین و وورده ورده جێی ئاژه‌ڵ ده‌گرێته‌وه، واته حه‌شاماتێكی مێگه‌ل له خۆشگوزه‌رانی زه‌وق و سه‌مای خۆیاندان و ورگ تێرده‌كه‌ن و به تامترین خواردنه به‌رهه‌م هاتوه‌كان و ده‌ستكه‌وت و ئامراز و داهێنراوه زانستی و مرۆڤییه‌كان ( كه له ڕاستی دا هه‌موو ئه‌مانه كه ئه‌وان سه‌ریان تێكردوه و له‌سه‌ری ده‌له‌وه‌ڕێن و مه‌ست مه‌ستن له‌سه‌ری ده‌سكه‌وتی ڕه‌نج و عه‌قڵه مرۆڤی و نوخبه‌كانن) ئه‌مان ده‌یچننه‌وه و لێی سودمه‌ندن ، به‌ڵام له‌م لاوه تاكێكی قه‌ڵه‌م به‌ده‌ست و نوخبه كه بیرده‌كاته‌وه و به‌رده‌وام زه‌نگ لێده‌دات و وه‌كو مێشه‌كه‌ی سوقرات به‌رده‌وام به گای كۆمه‌ڵگه‌وه ده‌دات، ورده ورده ده‌بێت به ئاژه‌ڵ و ده‌بێت پوش بجوێت، ده‌بێت به سه‌گ و ده‌بێت ئیسقان بكرینێته‌وه.! به‌م پێیه مه‌فهوم و ده‌سته‌واژه‌ی مێگه‌ل پێچه‌وانه ده‌بێته‌وه و له ماناكانی خۆیان هه‌ڵده‌گه‌ڕێنه‌وه.\nدیاله‌كتیكی تاك و كۆمه‌ڵگه\nهه‌روه‌ها ئه‌م رۆمانه له ناو پارادۆكسێكدا كار ده‌كات كه ڕه‌نگه یه‌كێك بێت له هه‌ره ئاڵۆزترین بابه‌ته فه‌لسه‌فییه‌كان كه ئه‌ویش دیاله‌كتیكی تاك و كۆمه‌ڵگه‌یه.\nدیاله‌كتیكی تاك و كۆمه‌ڵگه یه‌كێك له هه‌ره ئاڵۆزترین گرێكانی فه‌لسه‌فه‌ی سیاسییه‌و تاهه‌نوكه‌ش مشتومڕی زۆر هه‌یه له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی تاك یان كۆمه‌ڵ – یان كۆمه‌لگه – به ئه‌سڵ دانێین یان به بنه‌ما بگرین.\nچونكه یه‌كێك له‌و پرسیاره جه‌وهه‌رییانه‌ی كه جیاوازی بۆچون له‌فه‌لسه‌فه‌ی سیاسیدا ده‌هێنێته ئاراوه ئه‌وه‌یه كه ئایا به سروشت مرۆڤ بونه‌وه‌رێكی تاك گه‌رایه یان – كۆ – گه‌رایه؟ بێگومان ئه‌م پرسیاره‌ش به هه‌ر دوو بارو هه‌ردوو دیودا ئه‌ندێشه و بیری خۆی به‌رهه‌م هێناوه‌و له‌سه‌رده‌م و كاتی جیاوازو لای بیرمه‌ندو رێبازی جیاواز وه‌ڵام و هزری جیاوازی لێكه‌وتۆته‌وه. ته‌نانه‌ت هه‌ندێكیان به توندی ڕایان له‌سه‌رئه‌وه‌یه كه تاك له ده‌روه‌ی كۆمه‌ڵگه و كۆمه‌ڵ ناتوانێت ژیان مانا بكاته‌وه‌و بونێكی ڕاستقینه‌ی هه‌بێت.\nبێگومان ئه‌رستۆ زه‌عیمی ئه‌م به‌ره‌یه‌و هه‌ر زوو له‌م كێشه‌یه‌ی كۆڵییه‌وه‌و ڕای گه‌یاند كه چۆن ده‌ست ناتوانێت له‌ده‌ره‌وه‌ی جه‌سته هه‌بێت و ماناكانی له‌ده‌ست ده‌دات چونكه كار ناكات و شیده‌بێته‌وه‌و ده‌فه‌وتێت ئاواش تاك له‌ده‌ره‌وه‌ی كۆمه‌ڵ مانای نییه‌وه ناتوانێت بونی هه‌بێت. له‌به‌رانبه‌ردا لای لیبراڵه‌كان تاك به سه‌نته‌ر داده‌نرێت و تاك گه‌رایی یه‌كێكه له ئه‌لیمێنته‌كانی لیبرالیزم. چونكه به بڕوای ئه‌وان تاك عاقڵه و ده‌بێت ده‌رفه‌تی بدرێتێ و لێیگه‌ڕیین كار بكات، بیر بكاته‌وه‌و دابهێنێت….. هه‌رچه‌نده به بڕوای من ده‌كرێت له‌م ڕوانگه‌یه‌وه ئه‌و بۆچونه سه‌رڕێ بخه‌ین كه سوقرات چه‌ندین سه‌ده به‌ر له لیبراڵه‌كان گرنگی به تاك ده‌دات و ڕووی بیركردنه‌وه‌و كاركردنی ئه‌و له‌گه‌ڵ تاكه، له‌و ڕوانگه‌وه‌ی كه سوقرات نه گۆشگیره‌و نه قوتابخانه‌ی هه‌یه، به‌ڵكو ئه‌و له ناو كۆمه‌ڵ دایه و گفتوگۆی ئه‌و ڕووی ده‌می ئه‌و له تاكه و بڕوای به په‌روه‌رده‌كرنی تاك هه‌یه، هه‌روه‌ها له لایه‌كی تره‌وه ئه‌و پێی وایه كاری كه‌س عاقڵكردنی تاكه‌كان نییه به‌ڵكو ته‌نها كاری بیرهێنانه‌وه‌یان له‌گه‌ڵ ئه‌نجام ده‌درێت و هانده‌درێن بۆ بیركردنه‌وه‌و به‌ده‌ست هێنانه‌وه‌ی زانین له ناو خودی خۆیدا، ئه‌مه‌ش واتای ئه‌وه‌یه تاك له‌خۆیدا عاقڵه‌و ده‌كرێت پشتی پێ ببه‌سترێت وگوێی لێبگیرێت و بایه‌خ به ئازادی و بوونی بدرێت.\nبه‌ڵام له به‌رانبه‌ردا كه‌م نین ئه‌و بیریارو خاوه‌ن تێزانه‌ی پێان وایه ناتوانین بڕوا به تاك بهێنین، ته‌نانه‌ت بڕوا به عه‌قڵ بكه‌ین به‌نموونه كۆنزه‌رڤاتیزمه‌كان له بنه‌ڕه‌ت دا كۆنزه‌رڤاتیزم كاردانه‌وه‌یه‌ك بوو به‌رامبه‌ر لیبرالیزم و عه‌قڵ گه‌رایی و بزاوتی رۆشنگه‌ری، به بۆچونی مانهایم سه‌رچاوه‌ی سه‌ره‌كی ئایدۆلۆژی كۆنه‌پارێزی یان كۆنزه‌رڤاتیزم دژایه‌تیه له‌گه‌ڵ چه‌مكه بنه‌ڕه‌تیه‌كانی كۆمه‌ڵگه‌ی بۆرژوازی، واته دژایه‌تی له‌گه‌ڵ فه‌لسه‌فه‌ی مافی سروشتی –په‌یمانی كۆمه‌ڵایه‌تی –ده‌سه‌ڵاتدارێتی خه‌ڵك –بنچینه‌ی لۆژیكی –تاك گه‌ری –ئازادی- یه‌كسانی و هتد.\nبه بڕوای ئه‌وان پاڵنه‌ری كرداره‌كانی مرۆڤ زیاتر سۆزه‌وه‌ری و ناعه‌قڵانیه، كه‌واته عه‌قڵی تاكی ناتوانێت داوه‌ری فه‌رمانه كۆمه‌ڵایه‌تیه‌كان بێت له به‌رامبه‌ردا، سوننه‌ت ده‌سكه‌وتی عه‌قڵی كۆیی و هه‌موو سه‌رده‌مه‌كانه(تاك ئه‌حمه‌قه، به‌ڵام هه‌ندێ مرۆڤ ژیرن) دامه‌زراوه كۆمه‌ڵایه‌تیه‌كان ده‌سكه‌وتی ژیریی هه‌ندێ مرۆڤه، نه‌ك په‌یمانی كۆمه‌ڵایه‌تی. ته‌نانه‌ت یكێك له ئه‌لیمێنته‌كانی كۆنزه‌رڤاتیزم ره‌شبینی له به‌رامبه‌ر عه‌قڵی مرۆڤدا.\nلێره‌وه ده‌كرێت بڵێین ئه‌م ڕۆمانه له نێو كێشمه‌كێشی ئه‌م شه‌ڕه‌دا ده‌خولێته‌وه‌و تاك گه‌رایه‌و نوێنه‌رایه‌تی بیری تاك گه‌ری ده‌كات و تاك به سه‌نته‌ر ده‌گرێت دواجار ئه‌نجامه‌كه‌ش ئه‌وه‌یه كه كۆمه‌ڵگه قبوڵی ناكات و ئه‌ویش بێ ڕێ و شوێن ده‌مێنێته‌وه و ناشتوانێت ته‌سلیمی خواست و ویستی كوێرانه مێگه‌ل بێت و به‌ناچاری هه‌موو قه‌رز وقۆڵه‌كانی پاكتاو ده‌كات و بێ ئه‌وه‌ی خۆیشی بزانێت بۆ كوێ به‌ره دوورگه چۆڵه‌كان یان ناشوێن سوار كه‌شتییه‌ك ده‌بێت كۆمه‌ڵگه به‌جێ ده‌هێڵێت. پاڵه‌وانی ڕۆمانه‌كه ناوی نییه ده‌شێت من یان تۆ یان هه‌رتاكێكی كۆمه‌ڵگه بێت بۆیه ئێمه له‌م نوسینه‌دا ڕاناوی كه‌سی دووه‌می تاك واته ( تۆ ) مان به‌كار هێناوه له خوێندنه‌وه‌كه‌مان دا بۆ ئه‌م ڕۆمانه.\nئه‌نجام و كۆتایی\n1- ئه‌م ڕۆمانه له ناونیشانه‌كه‌یه‌وه فێڵمان لێده‌كات، برسێتی ته‌وه‌ر نیه‌و بیانوویه‌كه بۆ قسه‌كردن له‌سه‌ر هه‌ندێ به‌های مرۆڤی كه له هه‌موو سه‌رده‌م و قۆناغێكادا مرۆڤ بێ ده‌ستگرتن به‌و به‌هایانه‌وه، ده‌بێته ئاژه‌ڵ و دڕنده.\n2- برسێتی ئاسته‌نگه‌و ده‌بێت تێبپه‌ڕنرێت و نه‌بێته چه‌ق و ته‌وه‌ره و به‌ده‌وریدا خول بخۆین، واته نه برسێتی ئه‌سڵی بابه‌ته‌و نه تێری و خۆشخوانیش ئامانج نین وه‌ك ئه‌م ڕۆمانه پێمان ده‌ڵێت به‌ڵكو به‌های تر هه‌ن كه نرخی ژیان و مرۆڤ به‌رزڕاده‌گرن و ده‌توانیت خۆتی پێ بنرخێنیت وده‌ستی پێوه‌بگریت بۆ ژیان.\n3- ئه‌م ڕۆمانه پێمان ده‌ڵێت نابێت به‌هۆی خۆشخوانی و تێركردنی غه‌ریزه‌كان و هه‌ڵپه‌ی ورگه‌وه به‌ها گشتی و مرۆڤییه‌كانمان له بیر بچێته‌وه، كه ئه‌مه دواجار وا ده‌كات ببینه مێگه‌ل و ئه‌ركه مرۆڤیه‌كانمان به‌رانبه‌ر خۆمان و ده‌وروبه‌ر و سروشت بیر بچێته‌وه.\n4- هه‌روه‌ها كاركردنی ئه‌م ڕۆمانه له ناو هه‌ندێ چه‌مكی لێكدژو پارادۆكس و هه‌ڵگێڕانه‌وه‌ی واتای باو، وا ده‌كات كه بیری خوێنه‌ر هان بدات بۆ ناو هه‌ندێ كیشه‌ی فه‌لسه‌فی كه پێشتر زه‌ینمان به‌شێوه‌یكی ئارام و سه‌قامگرتوو له‌سه‌ری وه‌ستاوه‌ته‌وه، ئه‌مش زینمان توشی شڵه‌ژان و بیركردنه‌وه‌ی نوێ ده‌كات.\n5- هه‌روه‌ها به‌و ئه‌نجامه ده‌گه‌ین كه كۆمه‌ڵ ئه‌وه‌نده بێ باك و بێ هه‌سته به‌رانبه‌ر تاكه‌كانی دوور نییه كه تاكێك له به‌رانبه‌ری دا ده‌وه‌ستێته‌وه ده‌ست بۆ پیرۆزی و بنه‌ما سه‌ره‌كییه‌كانی ده‌بیات، بیخاته سه‌رجاده‌و له خۆی فڕێباته ده‌ره‌وه ناچار به مردنی بكات به برسێتی.\n6- شه‌ڕی ئیراده و ئازادی تاك تاكگه‌ری سه‌نته‌رو ته‌وه‌ره‌ی سه‌ره‌كی پشت ڕوداوه‌كانی ئه‌م رۆمانه‌یه و ده‌ره‌نجامه‌كه‌یشی برسێتی و قبوڵنكه‌ردن و بێ شوێنی و چوونه ده‌ره‌وه‌یه له كۆمه‌ڵگه.\nبه‌ڵام دیاره یه‌كێكیتر له خه‌سڵه‌ته‌كانی تری ئه‌م ڕۆمانه به‌رده‌وام به‌رهه‌مهێنانه‌وه‌ی پارادۆكسه ده‌شتوانی هه‌ر لێره‌وه ئه‌وه بڵێین، كه‌سی جه‌مسیرگیر یان ئه‌م جه‌مسه‌رگیرییه‌ی تاك له‌به‌رانبه‌ر ئه‌ویتردا كه كۆمه‌ڵگه‌یه نوسین و مۆم له‌به‌رانبه‌ر تاریكی و نابینایی كۆمه‌ڵگه‌دا له دواجاردا ده‌تخاته گومانه‌وه چونكه كاتێ ئه‌م سه‌رهه‌ڵده‌گرێت شار ڕوناكی له دیواره‌كانی ده‌چۆڕێت.\nله كۆتاییش دا ده‌مه‌وێت بڵێم: ئه‌م ڕۆمانه له زۆر ڕه‌هه‌نده‌وه، جێگه‌ی له‌سه‌ر وه‌ستان و تێڕامان و خوێندنه‌وه‌ی قووڵه پڕه له مه‌شهه‌دی جوان و نایاب و ده‌گمه‌ن. له‌گه‌ڵ ده‌ستكورتی و هه‌ژاری و نه‌بونی دا فێرمان ده‌كات هێشتا ده‌ستبه‌رداری هه‌یبه‌ت و ویقار و شكۆی مرۆڤانه‌ی خۆمان نه‌بین ئه‌گه‌ر چی دواجار ئێمه تێك ده‌شكێین به‌ڵام هیوا هه‌ر ده‌بێت هه‌بێت ئه‌م شاكاره پڕه له ڕازو ڕه‌مزو كۆدی گه‌وره‌كه كردنه‌وه‌یان هه‌ست و ئیدراك و كه‌ڵكه‌ڵه‌ی به‌هێزی ده‌وێت هه‌روه‌ها نه‌ترسان له ته‌قینی ته‌ڵه‌كان.\n1- برسێتی، كنووت هامسۆن، و حه‌مه قادر، سلێمانی، غه‌زه‌لنوس، ٢٠١٦.\n2- د حسین بشیریه عقل در سیاست.\n3- سقراگ، نوشته كارل یاسپرز، ترجمه محمد حسن لگفی.\n4- د. حسین بشیریه، لیبرالیسم و محافچه‌كاری\nئەم بابەتە 391 جار خوێندراوەتەوە