گەردوونێکی دیزاینکراو؟ | فیزیک\nفەلسەفە و زانست / فیزیک\nبڵاوکراوەتەوە لە لایەن فیزیک بۆ کورد · 28/04/2019 · Updated 28/04/2019\nداوام لێ کراوە تا ڕای خۆم بڵێم لەسەر ئەوەی کە ئایا گەردوون ئاماژەی وەها دەخاتە ڕوو کە دیزاین کرابێت. نازانم چۆن دەکرێت قسە لەسەر ئەوە بکرێت بەبێ ئەوەی لانیکەم هەندێک ئایدیای ناڕوونمان لەبارەی ئەوەوە هەبێت کە ئایا دەبێت دیزاینەر چۆن بێت؟ دەتوانرێت هەر گەردوونێکی شیاو وەکو کاری هەندێک جۆر لە دیزاینەر ڕوونبکرێتەوە. تەنانەت گەردوونێک کە تەواو بێسەروبەرە، هیچ یاسا و ڕێسایەکی تێدا نییە، دەکرێت وا دابنرێت کە لەلایەن گەمژەیەکەوە دیزاین کراوە.\nئەو پرسیارەی کە وای دەبینم شایەنی وەڵامدانەوەیە، یان لەوانەیە وەڵامدانەوەی ئەستەم نەبێت، ئەوەیە کە ئایا گەردوون ئاماژەی وەها پیشان دەدات کە لەلایەن خودایەکی نزیک لە خودای ئایینە کۆنە تاک خوداکان دیزاین کرابێت- نەک ڕێک ئەو فیگەرەی سەر بنمیچی کڵێسای سستین Sistine Chapel، بەڵام جۆرێکی لە مرۆڤچوو، جۆریک لە زیرەکیی، جۆرێک لەوەی گەردوونی درووست کردبێت و جۆرە بایەخێکی تایبەتیی بە ژیان بدات، بەتایبەت بە ژیانی مرۆڤ. وای دەبینم ئەمە ئەو ئایدیایەی هەمبەر دیزاینەر نییە کە زۆرێک لەوانەی ئێرە هەڵیان گرتووە. لەوانەیە پێم بڵێیت کە تۆ بیر لە شتێکی زۆر ئابستراکتتر دەکەیتەوە، جۆرە هێزێکی خاوەن نەزم و هارمۆنیی گەردوونیی، وەک ئەوەی ئاینشتایین بیری لێدەکردەوە. تۆ ئازادی وا بیربکەیتەوە، بەڵام جگە لە جۆرێک لە خۆڵکردنە چاوی خەڵک، نازانم بۆ وشەی “دیزاینەر” یان “خودا” بەکاردەهێنیت.\nڕوون بوو کە جیهان لەلایەن جۆریک لە زیرەکییەوە دیزاین کراوە. ئەگەرنا چ شتێکی تر بەرپرسە لە ئاگر، باران و هەورەبروسکە و زەمین لەرزە؟ لەسەرو هەمووشیانەوە، توانا ناوازەکانی شتە زیندووەکان ئاماژەدان بوو بە بەدیهێنەرێک کە بایەخێکی تایبەتی بە ژیان دەدا. ئێستا ئێمە بەهۆی ئەو هێزە فیزیاییانەی کە لەژێر یاسا نا-مۆرڤییەکاندا کاردەکەن لە زۆرێک لەو شتانە تێگەیشتووین. هێشتا بنەڕەتیترین یاساکان نازانین، ناتوانیت هەژماری هەموو ئەو دەرەنجامانە بکەیت کە لەو یاسایانە دەکەونەوە کە دەیانزانین. تێگەیشتن لە مێشکی مرۆڤ بەشێوەیەکی ناوازە قوورسە بەڵام کەشوهەواش هەر وایە. ناتوانین پێشبینیی ئەوە بکەین کە دوای مانگێک باران دەبارێت یان نا، بەڵام ئەو یاسایانە دەزانین کە فەرمانڕەوان بەسەر بارانەوە، هەرچەندە ناتوانین هەموو کات هەژماری دەرەنجامەکانیان بکەین. وای دەبینم مێشکی مرۆڤیش هەروەکو کەشوهەوا وایە کە وەکو دەرەنجامێکی یاسا نا-مرۆڤییەکانی کارا لەسەر ملیاران ساڵ لە دەرەوەی تێگەیشتنی ئێمە دەمێنێتەوە.\nوا دەرناکەوێت هیچ شتێک لە دەرەوەی ئەم نەزمە سروشتییە هەبێت، هیچ پەڕجۆیەک. وای دەبینم لە ئێستادا زۆرێک لە ئایینناسەکان بە قسەکردن لەسەر پەڕجۆ توشی شەرمەزاریی دەبن، بەڵام بڕوا گەورە تاک خوداییەکان لەسەر چیرۆکە پەڕجۆواویەکان بیناکراون- دەوەنە گڕگرتووەکە، قەبرە بەتاڵەکە، فریشتەیەک قورئان بۆ موحەمەد دادەبەزێنێت- هەندێک لەو بڕوایانە دەڵێن کە پەڕجۆکان ئێستاش بەردەوامن. بۆ من، بەڵگە بۆ هەموو ئەو پەڕجۆیانە بەشێوەیەکی بەرچاو لاوازترە لە بەڵگە بۆ [ناوکە]یەکبوونی سارد، بڕواشم بە [ناوکە]یەکبوونی سارد نییە. لە سەروی هەموو ئەمەشەوە، ئێستا ئێمە دەزانین کە تەنانەت مرۆڤەکان دەرەنجامی ئەو هەڵبژاردنە سروشتیەن کە کارایە بەسەر ملیۆنان ساڵی وەچەخستنەوە و خواردنەوە.\nوا مەزندە دەکەم ئەگەر لە شوێنێکدا جێدەستی دیزاینەر ببینین ئەوا لە ڕێسا بنچینەییەکاندا دەبێت، کۆتا یاساکانی سروشت، کتێبی یاساکان کە فەرمانڕەوانە بەسەر هەموو دیاردە سروشتییەکان. هێشتا کۆتا یاساکان نازانین، بەڵام ئەوەندەی توانیومانە بزانین ئەوەیە کە ئەو یاسایانە تەواو نا-مرۆڤیین و هیچ ڕۆڵێکی تایبەت بە ژیان لەخۆیان ناگرن. هیچ هێزێک بۆ ژیان نییە. وەکو ڕیچارد فاینمان وتوویەتی، کاتێک تەماشای گەردوون دەکەیت و لە یاساکانی تێدەگەیت، تەواوی ئەو تیۆرییەی کە وەکو سەکۆیەک بۆ خودا ڕێکخراوە تا لێیەوە تەماشای کێشمەکێشمی چاکە و خراپەی مرۆڤ بکات ناتەواو دەردەکەوێت.\nڕاستە، کاتێک میکانیکی کوانتەم تازە بوو، هەندێک لە فیزیکزانان پێیان وابوو کە جارێکی تر مرۆڤ دەخاتەوە سەر ڕێگاکە، لەبەرئەوەی ڕێساکانی میکانیکی کوانتەم پێمان دەڵێن کە چۆن ئەو ئەگەرانەی دەرەنجامە جیاوازەکان هەژمار بکەین کە لەوانەیە بەهۆی چاودێریی مرۆڤەوە بدۆزرێنەوە. بەڵام، چل ساڵ لەمەوپش، بەهۆی کارەکانی هیو ئێڤێرێت (Hugh Everett) خواستی ئەو فیزیکزانانەی کە زۆر بە قووڵی لەبارەی ئەم شتانەوە بیردەکەنەوە بۆ دووبارە فۆرمولەکردنەوەی میکانیکی کوانتەم بوو بە ڕێگایەکی تەواو بابەتیی، لەگەڵیدا چاودێرەکان ڕێک وەکو هەر شتێکی تر مامەڵەیان لەگەڵ کرا. نازانم ئاخۆ ئەم پڕۆگرامە هێشتا بەتەواوی سەرکەوتنی بەدەست هێناوە یان نا، بەڵام پێم وایە سەرکەوتوو دەبێت.\nپێویستە دان بەوەدا بنێم کە تەنانەت ئەگەر فیزیکزانەکانیش تا ئەوپەڕی توانای خۆیان بڕۆن، تەنانەت ئەگەرکۆتا تیۆریمان هەبێت، هێشتا وێنەیەکی تەواو قایلکەری گەردوونمان نابێت، چونکە هێشتا پرسیاری “بۆچی” دەمێنێت تا وەڵامی بدەینەوە. بۆچی ئەم تیۆرییە، لەبری جۆرێکی تر لە تیۆریی؟ بۆ نموونە، بۆچی جیهان بە میکانیکی کوانتەم لێکدراوەتەوە؟ میکانیکی کوانتەم بەشێکە لە فیزیای ئێستامان کە وا دیارە لە دەست هەر تیۆرییەکی داهاتوو بە سەلامەتی ڕزگاری دەبێت، بەڵام شتێکی حەتمیی لۆجیکیی لەبارەی میکانیکی کوانتەمەوە لەئارادا نییە، من دەتوانم وێنای گەردوونێک بکەم کە میکانیکی نیۆتن-یی فەرمانڕەوایی دەکات. لەبەرئەوە وا دەردەکەوێت کە نهێنیەکی سادەنەکراوە هەبێت کە بە زانست ئاشکرا ناکرێت.\nبەڵام تیۆرییە ئایینییەکانی هەمبەر دیزاینیش هەمان کێشەیان هەیە. یان ئەوەتا مەبەستت لە خودا یان دیزاینەر شتێکی دیاریکراوە یان مەبەستت ئەوە نییە. ئەگەر مەبەستت ئەوە نییە، دەی باس لە چی دەکەین؟ ئەگەر مەبەستت لە خودا یان دیزاینەر شتێکی دیاریکراوە، ئەگەر بۆ نموونە بڕوات بە خودایەک هەیە کە بەپەرۆشە یان خۆشەویستی دەکات، یان زیرەکە یان هەوەسبازە ئەوا هێشتا پێویستە ڕووبەڕووی پرسیاری “بۆچی” ببیتەوە. لەوانەیە ئایینێک بڵێت گەردوون لەلایەن ئەو جۆرە خودایەوە فەرمانڕەوایی دەکرێت، لەبری هەر جۆرە خودایەکی تر، لەوانەیە بۆ ئەو بڕوایە بەڵگە پێشکەش بکات، بەڵام ناتوانێ لێکی بداتەوە کە بۆچی دەبێت بەو شێوەیە بێت.\nلەم بارەدا، بۆ من وا دەردەکەوێت کە فیزیا توانایەکی باشتری هەیە بۆ ئەوەی لێکدانەوەیەکی نیمچە قایلکەرمان بداتێ لەبارەی جیهان لە چاو ئەو توانایەی ئایین بۆ هەمیشە دەیبێت، چونکە هەرچەندە فیزیکزانان ناتوانن لێکی بدەنەوە کە بۆچی یاساکانی سروشت بەو شێوەیەن کە هەن و شتێکی تەواو جیاواز نین، بەڵام بە لایەنی کەمەوە لەوانەیە بتوانین لێکی بدەینەوە کە بۆچی بە ئاستەم جیاواز نین. بۆ نموونە، هەرگیز کەس نەیتوانیوە بیر لە جێگرەوەیەکی گونجاوی لۆجیکیی بۆ میکانیکی کوانتەم بکاتەوە کە تەنها بە ئاستەم جیاواز بێت. کاتێک هەوڵدەدەیت گۆڕانکاریی بچووک لە میکانیکی کوانتەمدا ئەنجام بدەیت، ئەوا دەگەیت بە جۆرە تیۆرییەک کە ئەگەری سالب و بێمانایی لۆجیکیی تێدان. کاتێک میکانیکی کوانتەم لەگەڵ ڕێژەیی کۆدەکەیتەوە هێزە لۆجیکییەکەی کەمدەکەیتەوە. دەبینیت کە مەگەر تیۆرییەکە ڕێک بە ڕێگا ڕاستەکە ڕێکبخەیت ئەگەرنا توشی بێمانایی دەبیت، وەکو هاتنی ئەنجام پێش هۆ، یان ئەگەرە بێسنوورەکان. لە لایەکی ترەوە، وا دەردەکەوێت تیۆرییە ئایینییەکان زۆر نوشتۆک (نەرم و گونجاو) بن، هیچ شتێک ڕێگە لە دەستێوەردانی هەر جۆرە خودایەک ناکات کە تۆ وێنای بکەیت.\nئێستا، بۆ من ئەوە کێشەکە چارەسەر ناکات کە بڵێیت ئێمە لەو بڕەی لە بارەی ڕێسا بنچینەییەکانی زانست دەیزانین ناتوانین [جێ]دەستی دیزاینەرێک ببینین. لەوانەیە وابێت، هەرچەندە ئەم ڕێسایانە بە ڕوونیی ئاماژە بە ژیان ناکەن، یان بەتایبەتتر ژیانی مرۆڤ، لەگەڵ ئەوەشدا وەستایانە دیزاین کراون بۆ هێنانەکایەی ژیان.\nهەندێک لە فیزیکزانان وتوویانە کە نەگۆڕە دیاریکراوەکانی سروشت نرخێکیان هەیە کە وا دەردەکەوێت بە شێوەیەکی نهێنیئامێز ڕێکخراون تا ڕێک ئەو نرخەیان هەبێت کە ڕێگە بە شیمانەی ژیان بدەن، بە ڕێگایەک کە تەنها دەتوانرێت بەهۆی دەستێوەردانی دیزاینەرێکەوە لێکبدرێتەوە کە بایەخی تایبەتی بۆ ژیان هەیە. ئەو جۆرە نموونە گریمانەکراوانەی ڕێکخستن سەرنجی من ڕاناکێشن. بۆ نموونە، یەکێک لەو نموونانەی ڕێکخستن کە زۆرترین جار خراوەتە بەر باس پەیوەندی بە سیفەتێکی ناوکی ئەتۆمی کاربۆنەوە هەیە. زۆرینەی مادەی بەجێماو لە خوولەکە سەرەتاکانی گەردوون بریتی بووە لە هایدرۆجین و هیلیۆم، بە نزیکەیی هیچکام لە توخمە قوورسەکانی وەک کاربۆن، نایترۆجین و ئۆکسجینی، کە وا دەردەکەوێت پێویستبن بۆ ژیان، تێدا نەبووە. ئەو تووخمە قوورسانەی کە لەسەر زەوی هەن سەدان ملیۆن ساڵ دواتر لە نەوەی یەکەمی ئەستێرەکاندا درووست بوون و دواتر بە ناو ئەو گازەی نێو ئەستێرەکاندا بڵاو بووەتەوە کە لە کۆتاییدا کۆمەڵە خۆرەکەی ئێمەی لێ درووست بووە.\nیەکەم هەنگاو لە زنجیرەی کارلێکە ناوکییەکاندا کە لە ئەستێرەکانی زوودا تووخمە قوورسەکانی درووست کردووە ئاسایی درووستبوونی ناوکی کاربۆنە لە سێ ناوکی هیلیۆم. لە دۆخە ئاساییەکەیدا (دۆخی نزمترین وزە) لە بەیەکداکێشانەکانی سێ ناوکی هیلیۆمدا، چانسێکی شایەن بە پشتگوێخستن هەیە بۆ درووستبوونی ناوکی کاربۆن، بەڵام ئەگەر ناوکی کاربۆن بیتوانیبا لە دۆخێکی تیشکدەردا بە وزەی نزیکە ٧ ملیۆن ئەلیکترۆن ڤۆڵت لە سەرو وزەی دۆخی ئاسایی هەبووایە، ئەوا درووستبوونی بڕێکی بەرچاو لە کاربۆن لە ئەستێرەکاندا گونجاوە، لەگەڵ وزەی سێ ناوکی هیلیۆم یەکی دەگرتەوە، بەڵام نەک ٧.٧ ملیۆن ئیلیکترۆن ڤۆڵت زیاتر لە دۆخی ئاسایی (بە کۆمەڵێک هۆکار کە دواتر باسدەکرێن).\nلە ناو ئەستێرەکاندا لە سێ ناوکی هیلیۆمەوە درووستبوونی دۆخی تیشکدەری ناوکێکی کاربۆن ئاسانە. دوای ئەوە، کێشەیەک نایەتە ڕێگای درووستبوونی کاربۆنی ئاسایی؛ ناوکی کاربۆن لە دۆخە تیشکدەرییەکەیدا لەخۆوە ڕووناکیی دەردەدات و دەبێت بە کاربۆن لە دۆخی نا-تیشکدەریدا، ئەو دۆخەی کە لەسەر زەوی هەیە. خاڵی گرنگ لە درووستبوونی کاربۆندا بوونی دۆخی تیشکدەرە کە دەکرێت لە بەیەکداکێشانی سێ ناوکی هیلیۆمەوە درووست ببێت.\nلە ڕاستیدا، بە شێوەی تاقیکردنەوە وا ناسراوە کە ڕێک ئەو جۆرە لە دۆخی تیشکدەری هەیە، بە وزەی ٧.٦٥ ملیۆن ئەلیکترۆن ڤۆڵت لە سەرو دۆخی ئاساییەوە. لە یەکەم بەرکەوتندا لەوانەیە ئەمە تەواو شلۆق دەربکەوێت؛ وزەی ئەم دۆخە تیشکدەرەی کاربۆن تەنها بە بڕی ٠.٠٥ ملیۆن ئەلیکترۆن ڤۆڵت کەمی هێناوە تا هێندە بەرز بێت ڕێگە بە درووستبوونی کاربۆن نەدات (لەوەشەوە درووستبوونی ئێمە)، کە کەمترە لە ١% ی ٧.٦٥ ملیۆن ئەلیکترۆن ڤۆڵت. لەوانەیە وا دەربکەوێت کە نەگۆڕەکانی گەردوون کە سیفەتەکانی هەموو ناوکەکانیان لەسەر بەندە زۆر بە وریاییەوە ڕێکخرابن تا ژیان بکەنە شتێکی شیاو.\nئەگەر زۆر وردتر سەیری بکەیت، دەبینیت لێرەدا ڕێکخستنی نەگۆڕەکانی سروشت زۆر باش دەرناکەون. دەبێت ئەو هۆکارە لەبەرچاو بگرین کە بۆچی درووستبوونی کاربۆن لەناو ئەستێرەکاندا پێویستی بە بوونی دۆخی تیشکدەری کاربۆن هەیە بە وزەیەکەوە کە زیاتر نەبێت لە ٧.٧ ملیۆن ئەلیکترۆن ڤۆڵت لە سەرو وزەی دۆخی ئاسایی. هۆکارەکە ئەوەیە کە لە ڕاستیدا ناوکەکانی کاربۆن لەم دۆخەدا بە پڕۆسەیەکی دوو-هەنگاو درووست بوون: یەکەم، دوو ناوکی هیلیۆم یەکدەگرن بۆ درووستکردنی ناوکی ناجێگیری ئایزۆتۆپێکی بێریلیۆم، بێریلیۆم ٨، کە هەندێک جار، پیش ئەوەی هەڵبوەشێت، ناوکێکی تری هیلیۆم دەگرێت و ناوکی کاربۆن لە دۆخی تیشکدەردا درووست دەکات، کە دواتر بە تیشکدانەوە دەبێتەوە بە کاربۆنی ئاسایی. تێکڕای وزەی ناوکی بێریلیۆم ٨ و ناوکی هیلیۆم لە حاڵەتی وەستاویدا بریتییە لە ٧.٤ ملیۆن ئەلیکترۆن ڤۆڵت لە سەرو وزەی دۆخی ئاسایی ناوکی کاربۆن؛ لەبەرئەوە ئەگەر وزەی دۆخی تیشکدەری کاربۆن زیاتر بووایە لە ٧.٧ ملیۆن ئەلیکترۆن ڤۆڵت ئەوا تەنها دەیتوانی لە بەیەکداکێشانی نێوان ناوکی هیلیۆم و ناوکی بێریلیۆم ٨ درووست ببێت ئەگەر وزەی جووڵەی ئەو دوو ناوکە لانیکەم ٠.٣ ملیۆن ئەلیکترۆن ڤۆڵت بووایە- وزەیەک کە لە پلەی گەرمای ناو ئەستێرەکاندا ئەستەمە.\nبەم جۆرە، ئەو شتە گرنگەی کاردەکاتە سەر درووستبوونی کاربۆن لە ئەستێرەکاندا وزەی ٧.٦٥ ملیۆن ئەلیکترۆن ڤۆڵتی دۆخی تیشکدەری کاربۆن لە سەرو دۆخی ئاساییەوە نییە، بەڵکو ئەو ٠.٢٥ ملیۆن ئەلیکترۆن ڤۆڵتەی دۆخی تیشکدەرە، پێکهاتەیەکی ناجێگیری ناوکی بێریلیۆم ٨ و ناوکێکی هیلیۆمە، لە سەرو وزەی ئەو ناوکانە لە حاڵەتی وەستاویدا. ئەم وزەیە بە بڕی ٠.٠٥ ملیۆن ئەلیکترۆن ڤۆڵت/ ٠.٢٥ ملیۆن ئەلیکترۆن ڤۆڵت لەوە ڕزگاری بووە بڕێکی ئەوەندە گەورە بێت ڕێگە بە درووستبوونی کاربۆن نەدات، یان بە مانایەکی تر ٢٠%، کە بە هیچ شێوەیەک بە شلۆق دانانرێت.\nئەم دەرەنجامە لە هەمبەر ئەو وانانەی کە دەبێت لە درووستبوونی کاربۆنەوە فێریان ببین هەندێک جێگای مشتومڕە. لە هەر حاڵێکدا، نەگۆڕێک هەیە کە وا دەردەکەوێت نرخەکەی لە قازانجی ئێمە نایابانە ڕێکخرابێت. ئەویش چڕی وزەی فەزای بەتاڵە، بە نەگۆڕی گەردوونیش ناسراوە. دەکرا هەر نرخێکی هەبێت، بەڵام لە ڕێسا یەکەمییەکانەوە یەکێک وا مەزندە دەکات کە ئەم نەگۆڕە پێویستە زۆر گەورە بێت، هەروەها دەکرێت موجەب یان سالب بێت. ئەگەر گەورە و موجەب بێت، ئەوا نەگۆڕی گەردوونیی وەکو هێزی دوورخەرەوە کاردەکات کە لەگەڵ دووریی زیاد دەکات، هێزێک کە لە گەردوونی سەرەتاییدا ڕێگریی لە تۆپەڵبوونی مادە دەکرد، واتە ڕێگریی لەو پڕۆسەیە دەکرد کە هەنگاوی یەکەم بووە لە درووستبوونی گەلەستێرەکان، ئەستێرەکان، هەسارەکان و خەڵک. ئەگەر گەورە و سالب بێت، نەگۆڕی گەردوونیی وەکو هێزێکی ڕاکێشەر کاردەکات و لەگەڵ دووریی زیاد دەبێت، هێزێک کە هەر زوو فراوانبوونی گەردوونی پێچەوانە دەکردەوە و دەبووە هۆی تێکڕمانی، کاتێکی بۆ پەرەسەندنی ژیان نەدەهێشتەوە. لە ڕاستیدا، چاودێریە ئەستێرەناسیەکان پیشانی دەدەن کە نەگۆڕی گەردوونیی زۆر بچووکە، زۆر بچووکتر لەوەی لە ڕێسا یەکەمییەکانەوە مەزندە بکرێت.\nهێشتا زۆر زووە بڕیار لەسەر ئەوە بدەین کە ئایا هەندێک ڕێسای بنچینەیی هەن کە بتوانن ئەوە لێک بدەنەوە کە بۆچی پێویستە نەگۆڕی گەردوونیی ئەوەندە بچووک بێت یان نا. بەڵام تەنانەت ئەگەر ئەو جۆرە ڕێسایانەش نەبن، بەرەوپێشچوونە تازەکان لە گەردوونناسیدا شیمانەی لێکدانەوەیەک پێشکەش دەکەن کە بۆچی نرخە هەژمارکراوەکانی نەگۆڕی گەردوونیی و نەگۆڕە فیزیاییەکانی تر لە قازانجی دەرکەوتنی ژیانی زیرەکدان. بەپێی تیۆرییەکانی “هەڵاوسانی بێسەروبەر” ی ئەندرێ لیندێ (Andrei Linde) و ئەوانی تر، هەوری فراوانبووی ملیاران گەلەستێرە کە ئێمە پێی دەڵێین بیگ بانگ لەوانەیە تەنها پارچەیەکی گەردوونێکی زۆر گەورەتر بێت کە لەناویدا هەمیشە بیگ بانگەکان درووست دەبن، لە هەر دانەیەکیاندا نەگۆڕە بنچینەییەکان نرخی جیاوازیان هەیە.\nلە هەر وێنەیەکی وەهادا، کە تێیدا گەردوون لە چەند بەشێک پێکدێت و هەر بەشێکیش نرخی جیاوازی بۆ ئەوانەی ئێمە پێیان دەڵێین نەگۆڕەکانی گەردوون هەن، ئەوا هیچ ئاریشەیەک لەبەردەم تێگەیشتنی ئەوەدا نابێت کە بۆچی ئەم نەگۆڕانە نرخێکیان هەیە کە لە قازانجی ژیانی زیرەکدایە. ژمارەیەکی هێجگار زۆر بیگ بانگ دەبن کە تێیاندا نەگۆڕەکانی سروشت نرخێکیان دەبێت کە لە قازانجی ژیان نابێت، ژمارەیەکی هێجگار کەمتر دەبن کە ژیان تێیاندا شیاوە. لەم بارەدا پێویست ناکات داوا لە خودایەکی چاکەکار بکەیت ئەوەمان بۆ لێکبداتەوە کە بۆچی ئێمە لە یەکێک لەو بەشانەی گەردوونداین کە ژیان تێیدا شیاوە: لە هەموو ئەو بەشانەی تری گەردووندا کەسێک نییە ئەم پرسیارە بکات. ئەگەر هەر تیۆرییەکی ئەم جۆرە گشتییە وەڕاست گەڕێت، ئەو کاتە ئەگەر بڵێین نەگۆڕەکانی سروشت لەلایەن دیزاینەرێکی چاکەکارەوە ڕێکخراون وەک ئەوە دەبێت بڵێین، ” ئەرێ شتێکی نایاب نییە کە خودا ئێمەی لەسەر زەوی داناوە، کە تێیدا ئاو هەیە، هەوا هەیە، کێشکردن هەیە و پلەی گەرمیی زۆر گونجاوە، لەبری ئەوەی بمانخاتە سەر هەندێک شوێنی ناخۆشی وەک هەسارەی عەتارد یان پلۆتۆ؟” لە کوێی تر لە ناو کۆمەڵەی خۆردا دەمانتوانی پەرەبستێنین جگە لەسەر زەوی؟\nبەڵگەهێنانەوەی لەم شیوەیە پێی دەوترێت “ئەنسۆرپیک” (anthropic). هەندێک جار تەنها مانای ئەوەیە کە یاساکانی سروشت ئەوەن کە هەن لەبەرئەوەیە کە ئێمە دەتوانین هەبین، بەبێ هیچ لێکدانەوەیەکی زیاتر. بۆ من، هەندێک جار ئەمە زیاتر لە قسەی قۆڕ و بێمانای نادیاردەچێت. لە لایەکی ترەوە، ئەگەر هەر بەڕاستی ژمارەیەکی زۆر لە جیهان هەن کە تێیاندا هەندێک لە نەگۆڕ نرخی جیاواز وەردەگرن، ئەوا لێکدانەوەی ئەنسرۆپیکی لە هەمبەر ئەوەی کە بۆچی لە جیهانەکەماندا نرخی ئەو نەگۆڕانە لە قازانجی ژیاندایە هەر وەکو لێکدانەوەی ئەوەی کە بۆچی ئێمە لەبری عەتارد و پلۆتۆ لەسەر زەوی دەژین، لێکدانەوەیەکی درووستە. نرخی ڕاستەقینەی نەگۆڕی گەردوونیی، ئەوەی کە بەم دواییانە لە چاودێریەکانی جووڵەی سوپەرنوڤا دوورەکانەوە هەژمار کراوە، بە نزیکەیی ئەوەیە کە تۆ لەم جۆرە ئاڕگومێنتەوە چاوەڕوانی دەکەیت: بە نزیکەیی ئەوەندە بچووکە تا زۆر کارنەکاتە سەر درووستبوونی گەلەستێرەکان. بەڵام هێشتا تەواو لەبارەی فیزیاوە نازانین تا پێمان بڵێت کە ئایا بەشی تری گەردوون هەن تێیاندا ئەو شتە هەبن کە ئاسایی پێیان دەڵێین نەگۆڕی فیزیا و بەڕاستی نرخی جیاواز وەربگرن یان نا. ئەمە پرسیارێکی بێهیواکەر نییە؛ کاتێک بەبەراورد بە ئێستا زیاترمان لە بارەی تیۆریی کێشکردنی کوانتەمیی زانی وەڵامی ئەو پرسیارەش دەزانین.\nئەگەر ژیان لەوە باشتر بووایە کە بتوانرێت لەسەر بنەمای تر چاوەڕوانی لێ بکرێت، ئەمە دەبوو بە بەڵگە لەسەر خودایەکی چاکەکار. بۆ بڕیاردان لەسەر ئەمە، پێویستە ئەوەمان لەیاد بێت کە بەهۆی هەڵبژاردنی سروشتیەوە توانایەکی دیاریکراو بۆ چێژ بە ئاسانیی پەرەی سەندووە، وەک هاندەرێک بۆ ئەو زیندەوەرانەی پێویستان بە خواردن و وەچەخستنەوە هەیە بۆ ئەوەی بەردەوامیی بە جینەکانیان بدەن. پێناچێت هەڵبژاردنی سروشتیی لەسەر هەر هەسارەیەکی تر ئەو جۆرە زیندەوەرانە درووست بکات کە تەواو بەختەوەرن بەوەی ئەو وچان و توانایەیان هەبێت کاری زانستیی بکەن و بەشێوەیەکی ئابستراکت بیر بکەنەوە، بەڵام نموونەی ئەوەی ئێمە کە لەلایەن پەرەسەندنەوە درووست کراوە زۆر ئالیگرانەیە، بەو ڕاستیەی کە تەنها لەو بارە بەختەوەرانەدایە کە کەسێک هەیە بیر لە دیزاینی گەردوونیی دەکاتەوە. ئەستێرەناسان بەمە دەڵێن کاریگەریی هەڵبژاردن ( selection effect).\nگەردوون گەلێک گەورەیە، لەوانەیە بێنسوور بێت، لەبەرئەوە نابێت شتێکی سەرسوڕهێن بێت کە، لە نێوان ژمارەیەکی هێجگار زۆر هەسارەدا کە لەوانەیە زۆرێکیان تەنها پشتگیریی ژیانی نازیرەک بکەن و لە هەمان کاتدا ژمارەیەکی لەوە زۆر تر پشتگیری هیچ جۆرە ژیانێک نەکەن، ژمارەیەکی کەم هەن کە بوونەوەری زیندوو لەسەریان هەن توانای بیرکردنەوەیان لەبارەی گەردوون هەیە، واتە وەک ئەوەی ئێمە لێرە دەیکەین. ڕۆژنامەوانێک کە دیاریکراوە تا چاوپێکەوتن لەگەڵ ئەو کەسانە بکات کە یانسیبیان بردووەتەوە لەوانەیە وا هەست بکات هەندێک چاودێریی خودایی تایبەت کاری بۆ کردوون، بەڵام پێویستە ئەوەی لەبیر بێت کە ژمارەیەکی هێجگار زۆرتر لەو کەسانە هەبوون کە یاری یانسیبیان کردووە و ئەو چاوپێکەوتنی لەگەڵدا ئەنجام نەداون چونکە هیچ یانسیبێکیان نەبردۆتەوە. بەم جۆرە، بۆ ئەوەی بڕیار لەسەر ئەوە بدەیت کە ئایا ژیانی ئێمە بەڵگەیە بۆ خودایەکی چاکەکار یان نا، تەنها ئەوە بەس نییە پرسیار بکەین کە ئایا، بە لەبەرچاوگرتنی ئەوەی لە بارەی هەڵبژاردنی سروشتیەوە دەیزانین، ژیان باشترە لەوەی لە هەر بارێکدا چاوەڕێ بکرێت یان نا، بەڵکو پێویستە ئەو ئالیگەرییەش لەبەرچاو بگرین کە لەلایەن ئەو ڕاستییەوە دەرخراوە کە ئەوە ئێمەین کە بیر لەو کێشەیە دەکەینەوە.\nئەوە پرسیارێکە کە هەرکەسێک پێویستە خۆی وەڵامی بداتەوە، فیزیکزان بیت یان نەبیت هیچ لە بارودۆخەکە ناگۆڕێت، لەبەرئەوە پێویستە من لە ئەزموونی خۆمەوە قسە بکەم. ژیانم گەلێک بە دڵخۆشیی بردۆتە سەر، لەوانەیە ٩٩.٩٩% ی دڵخۆشیی مرۆڤ، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا، دایکێکم بینی بەهۆی شێرپەنجەوە بە ئازارەوە مرد، کەسایەتی باوکێک بەهۆی نەخۆشی ئەلزەهایمەرەوە لەبەین چوو، ژمارەیەکی زۆر لە بن ئامۆزاو بن-بن ئامۆزا لە هۆڵۆکۆستدا کوژران. ئاماژەکانی خودایەکی چاکەکار بە ئەندازەیەکی زۆر نادیارن.\nهەمیشە بەربڵاویی خراپە و پەژارە ئەو کەسانەی نیگەران کردووە کە بڕوایان بە خودایەک هەیە کە چاکەکارە و توانای بێسنوورە. هەندێک جار بە ئاماژەدان بە پێویستیی بۆ ویستی ئازاد چاوپۆشیی لە خودا کراوە. جۆن میڵتن(Milton) لە [هۆنراوەی] Paradise Lost (دۆڕاندنی بەهەشت) دا ئەم ئاڕگومێنتە دەخاتە بەردەم خودا:\nبە ئازادیی درووستم کردن، بە ئازادیش بمێننەوە\nتا خۆیان گرفتار دەکەن: دەبێت بە جۆرێکی تربم\nسروشتیان، هەڵوەشاندنەوەی فەرمانی خودایی\nنەگۆڕە، هەمیشەییە، کە بڕیاری لەسەر دراوە\nئازادییان؛ دەرکردنیان، خۆیان بڕیاریان لێ داوە\nبۆ خزمەکانم، کاتێک بکوژرێن لە پێناوی دابینکردنی دەرفەتی ویستی ئازاد بۆ ئەڵمانەکان،هەندێک نادادیی دەردەکەوێت، بەڵام تەنانەش ئەوەش بخەینە ئەولاوە، ویستی ئازاد چۆن لێکدانەوە بۆ شێرپەنجە دەکات؟ ئایا ئەمە دەرفەتێکە بۆ ویستی ئازادی لووەکان؟\nنامەوێت لێرەدا بڵێم کە خراپە لەناو جیهاندا دەیسەلمێنێت کە گەردوون دیزاین نەکراوە، بەڵکو هەر ئەوەی کە هیچ ئاماژەیەک بۆ چاکە نییە کە بکرێت جێدەستی دیزاینەری پیشاندابێت. بەڵام لە ڕاستیدا درککردن بەوەی کە خودا ناتوانێت چاکەکار بێت گەلێک کۆنە. شانۆنامەکانی ئەسکیلەس (Aeschylus) و یوریپیدیس (Euripides) بە ڕوونیی دەڵێن کە خوداکان خۆپەرست و دڵڕەقن، لەگەڵ ئەوەشدا چاوەڕوانی ڕەفتاری باشتر لە مرۆڤەکان دەکەن. خودا لە پەیمانی کۆندا (Old Testament) فەرمانمان پێ دەکات بدەین لە سەری کافران و داوامان لێدەکات ئامادەبین لە ژێر فەرمانی ئەودا ژیانی منداڵەکانمان بکەینە قوربانیی. هەروەها خودای مەسیحیەتی کۆن و ئیسلام بۆ هەمیشە بە نەفرەتمان دەکەن ئەگەر پەرستشەکان بە شێوازێکی ڕاست ئەنجام نەدەین. ئایا ئەمە ڕێگایەکی باشە بۆ مامەڵەکردن؟ دەزانم، دەزانم ئێمە نابێت بە ستانداردە مرۆڤییەکان هەڵسەنگاندن بۆ کارەکانی خودا بکەین، بەڵام لێرەدا کێشەکە دیارە: ئەگەر ئێمە هێشتا بوونی خودامان بۆ یەکلایی نەبۆتەوە و دەگەڕێین بۆ ئاماژەکانی چاکەکاریی ئەو، دەی دەتوانین چ ستانداردێکی تر بەکاربهێنین؟\nئەم بابەتانەی کە داوام لێکراو لێرەدا لەسەریان بدوێم بۆ زۆرێک کەس زۆر کۆن دەردەکەون. ” ئاڕگومێنیتی دیزاین” کە لە لایەن ئایینناسی ئینگلیز ولیەم پەیڵی (William Paley) خراوەتە ڕوو ئێستا لە مێشکی زۆربەی خەڵکدا نەماوە. وا دەردەکەوێت لە ئێستادا بەنرخیی ئایین لەوەوە بێت کە خەڵک وەک کاریگەریی ئەخلاقیی وەریدەگرن تا لە بۆچوونی ئەوانەوە بێت لەبارەی سەرکەوتویی ئایین لە لێکدانەوەی ئەوەی لە سروشتدا دەیبینین. پێویستە دان بەوەدا بنێم، بە پێچەوانەوە، هەرچەندە لە ڕاستیدا من بڕوام بە دیزاینەرێکی گەردوونیی نییە، هۆکاری ئەوەی ئەم سەرئێشەیەم تۆشی خۆم کردووە ئەوەیە کە پێموایە بەشێوەیەکی گشتیی کاریگەریی ئەخلاقیی ئایین ترسناک بووە.\nئەمە پرسێکی گەورە و گرنگە بۆیە لێرەدا یەکلایی ناکرێتەوە. لە لایەکەوە، من دەتوانم بێکۆتا نموونە لەبارەی ئەو زیان و خراپانە بهێنمەوە کە بەهۆی پەرۆشیی ئایینییەوە ئەنجام دراون، بە درێژایی مێژوویی دوورودرێژی کۆمەڵکوژیی، هێرشی خاچ پەرستان و جیهادەکان. هەر لەم سەردەمەی خۆماندا، ئەوە پەڕگیرێکی موسوڵمان بوو کە ئەنوەر سادات-ی کوشت، پەڕگیرێکی جوولەکە بوو کە یتزخاک ڕابین-ی (Yitzhak Rabin) کوشت و پەڕگیرێکی هیندۆس بوو کە گاندی کوشت. کەس ناڵێت هیتلەر پەڕگیرێکی مەسیحیی بوو، بەڵام قوورسە وێنای ئەوە بکەیت نازیزم ئەو فۆڕمە وەربگرێت کە وەریگرت بەبێ ئەو بنچینە دژە-سامیزم-ەی مەسیحیەت بۆ سەدان ساڵ بنیاتی نابوو. لە لایەکی ترەوە، زۆربەی ئەوانەی ئایین-یان لا پەسەندە بێشومار نموونەی کاری باش دەهێننەوە کە لەلایەن ئایین-ەوە ئەنجام دراوە. بۆ نموونە، لە تازەترین کتێبیدا بە ناوی جیهانە خەیاڵییەکان (Imagined Worlds) فریمان دایسۆن (Freeman Dyson) جەختی لەسەر ڕۆڵی بڕوای ئایینیی لە نەهێشنی کۆیلایەتی کردووەتەوە. پێم باشە بە کورتی لەسەر ئەم خاڵە ڕای خۆم دەربڕم، هەوڵ نادەم بە نموونەیەک هیچ شتێک بسەلمێنم بەڵام تەنها ڕای خۆم لەهەمبەر باندۆڕی ئەخلاقیی ئایین بەیان دەکەم.\nبەدڵنیاییەوە ئەوە ڕاستە کە کەمپەینی دژی کۆیلایەتی و بازرگانیکردن بە کۆیلە بە ئەندازەیەکی زۆر لەلایەن ئایندارە مەسیحیەکانەوە پشتیوانی لێکرا، لەوانەش پیاوی ئینجیلیی ولیەم ویڵبەرفۆرس (William Wilberforce) لە بەریتانیا و قەشەی تاک-خوداناس (Unitarian) ولیەم ئیلێری چانینگ (William Ellery Channing) لە ئەمریکا. بەڵام مەسیحیەت، هەروەکو ئایینە گەورەکانی جیهان، بۆ سەدان ساڵ بە ئاسوودەیی لەگەڵ کۆیلایەتی هەڵیکردووە، هەروەها لە پەیمانی نوێدا کۆیلایەتی قبووڵکراوە. کەواتە بۆ مەسیحیە دژە-کۆیلایەتی-ەکانی وەک وێڵبەرفۆرس و چانینگ چ شتێک جیاواز بوو؟ هیچ نووسراوێکی تازەی پیرۆز نەدۆزرابۆوە، نە هیچ کام لە ویڵبەرفۆرس و چانینگ بانگەشەی ئەوەیان کردووە کە سروشی سەروسروشتیان بۆ هاتووە. بەڵکو سەدەی هەژدە بەرەوپێچوونێکی فراوانی عەقڵگەرایی و مرۆڤدۆستیی بەخۆیەوە بینی کە لەسەر ئەو بنەمایانەی کە هیچ پەیوەندیان بە ئایینەوە نەبوو ڕێخۆشکەر بوو بۆ ئەوانی تر- بۆ نموونە، ئادەم سمیس (Adam Smith)، جێرمی بێنسام (Bentham) و ڕیچارد برینسلێی شێریدان (Richard Brinsley Sheridan)- بە هەمان شێوە دژی کۆیلایەتی بوەستنەوە. لۆرد مانسفێڵد (Lord Mansfield) دانەری بڕیاڕەکەی کەیسی سۆمەرسێت (Somersett’s Case)، کە کۆتایی بە کۆیلایەتیی لە بەریتانیا هێنا (هەرچەندە ناوچە داگیرکراوەکانی نەگرتەوە)، لە شتێکی باوی ئایینیی زیاتر نەبوو، بڕیارەکەی هیچ جۆرە ئاڕگومێنێکی ئایینی لەخۆ نەگرتبوو. هەرچەندە لە ساڵی ١٧٩٠ ویلبەرفۆرس داینەمۆی کەمپەینی دژی بازرگانیکردن بە کۆیلەوە بوو، ئەو جووڵانەوەیە لە پەڕلەمانەوە پشتگیریی بنەڕەتیی دەکرا لەوانە چاڕلس فۆکس (Charles Fox) و ولیەم پیت (William Pitt) کە ئەوانە بە پیاوانی ئایینی نەناسرابوون. دەتوانم بڵێم، هێندەی تۆنی ئەخلاقیی ئایین سوودی لە ڕۆحی سەردەم بینیووە هێندە ڕۆحی سەردەم سوودی لە ئایین نەبینیووە.\nلەو شوێنەدا کە ئاین جیاوازییەکی درووست کرد، زیاتر پشتگیریی کۆیلایەتی بوو تا دژوەستانەوەی. لە پەڕلەماندا، لە کتێبی پیرۆزەوە ئاڕگومێنت بۆ بەرگریکردن لە بازرگانیکردن بە کۆیلە دەهێنرایەوە. فریدریک دۆگڵاس (Frederick Douglass) لە چیرۆکەکەیدا [کتێبێکە بەناوی چیرۆکی ژیانی فریدریک دۆگلاس کە خۆی نووسیویەتی] باسی ئەوە دەکات کە چۆن بارودۆخی ئەو وەکو کۆیلەیەک خراپتر بوو کاتێک گەورەکەی لە ڕووی ئایینییەوە گۆڕاوە و ئەمەش بووەتە هۆی ئەوەی ڕێگەی پێبدات کۆیلایەتی وەکو سزایەک بۆ منداڵەکانی حام (Ham) [کوڕی بچووکی نوح] پاساو بدات. ماڕک توەین (Mark Twain) وا باسی دایکی دەکات کە بەڕاستی کەسێکی باش بووە، دڵە نەرمەکەی تەنانەت بەزەیی بە شەیتاندا هاتووەتەوە، بەڵام هیچ گومانێکی لە ڕەوایەتیی کۆیلایەتی نەبووە، لەبەرئەوەی بە درێژایی ئەو ساڵانەی لە مەزوری پێش شەڕ (antebellum Missouri) ژیابوو هیچ وتارێکی لە دژی کۆیلایەتی بەر گوێ نەکەوتبوو، تەنها ئەو وتارە بێشومارانە نەبێت کە ئامۆژگاری ئەوەیان دەکرد کە کۆیلایەتی ویستی خودایە. ئایین هەبێت یان نەبێت، خەڵكی باش دەتوانن باش مامەڵە بکەن و خەڵکی خراپ دەتوانن کاری خراپ بکەن؛ بەڵام ئایین پێویستە بۆئەوەی خەڵکی باش کاری خراپ بکەن.\nلە ئیمەیڵ-ێکدا کە لە لایەن کۆمەڵەی ئەمریکایی بۆ پیشکەوتنی زانست بەدەستم گەیشتووە، زانیم کە مەبەست لەم کۆنفرانسە بوونی دایەلۆگێکی بنیاتنەرانەیە لەنێوان زانست و ئایندا. من تەواو پشتگیری دایەلۆگم لە نێوان زانست و ئایندا، بەڵام نەک بنیاتنەر. یەکێک لە دەستکەوتە گەورەکانی زانست ئەوە بووە کە ئەگەر بڕوای ئایینی بۆ خەڵکی زیرەک نەکردبێت بە شتێکی ئەستەم، ئەوا بەلایەنی کەمەوە وای کردووە شیاو بێت خەڵکانی زیرەک نائایینیی بن . پێویستە پاشەکشە لەم دەستکەوتە نەکەین.\nستیڤن واینبێرگ ، براوەی خەڵاتی نۆبڵ لە بواری تەنۆلکە بنچینەییەکان لە ساڵی ١٩٧٩\nلەبارەی ستیڤن واینبێرگ\nپڕۆفیسۆر ستیڤن واینبێرگ لە [زانکۆکانی] کۆرنێڵ (Cornell)، کۆپنهاگن و پرینستن خوێندوویەتی، لە هەریەک لە کۆڵۆمبا، بێرکلی، ئێم ئای تی و هارفارد وانەی وتووەتەوە، لە کاتێکدا لە نێوان سڵانی ١٩٧٣-١٩٨٢ خاوەنی کورسی پڕۆفیسۆری فیزیای یجین هیگنس (Eugene Higgins) بووە. لە ساڵی ١٩٨٢ چوو بۆ زانکۆی تەکساس لە ئۆستن و گروپی تیۆریی خۆی دامەزراند. لە تەکساس خاوەنی کورسی جۆسێی ڕێجێنتاڵ-ە بۆ زانست (Josey Regental Chair of Science) و ئەندامی بەشەکانی فیزیا و ئەستێرەناسییە. توێژینەوەکانی لە مەودایەکی فراواندا ئەنجام داوە، لەوانە تیۆریی بواری کوانتەم، فیزیای تەنۆلکە سەرەتاییەکان و گەردوونناسیی، ژمارەیەکی زۆر خەڵاتی وەرگرتووە، لەوانە خەڵاتی نۆبڵ لە فیزیا، مەدالیای نەتەوەیی بۆ زانست، خەڵاتی هاینمان لە فیزیای ماتماتیکیدا، مەدالیای کرێسۆن لە پەیمانگای فرانکلین، مەدالیای مادیسۆن لە زانکۆی پرینستن و خەڵاتی ئۆپنهایمەر. هەروەها لە ژمارەیەکی زۆر زانکۆ دکتۆرای فەخریی پێدراوە. ئەندامی ئەکادیمیای نەتەوەییە بۆ زانست، ئەندامی کۆمەڵەی شاهانەی لەندەنە، ئەندامی ئەکادیمیای ئەمریکییە بۆ زانستەکان و زانستە کۆمەڵایەتییەکان، ئەندامی یەکێتی نێونەتەوەیی ئەستێرەناسانە و ئەندامی کۆمەڵەی فەلسەفیی ئەمریکییە. جیا لە زانستنامە بەناوبانگەکەی بەناوی کێشکردن و گەردوونناسی، چەند کتێبێکی بۆ خوێنەری گشتیی نووسیوە لەوانە “سێ خوولەکی یەکەم” کە خەڵاتی بردووەتەوە ( بۆ ٢٢ زمان وەرگێڕدراوە)، “دۆزینەوەی تەنۆلکە نیمچە ئەتۆمیەکان” و تازەترین کتێبی بەناوی “خەونەکانی کۆتا تیۆریی” [ئێستا تازەترین کتێبی بریتییە لە ” بۆ لێکدانەوەی جیهان: دۆزینەوەی زانستی مۆدێرن” ]. تێکست بووکێکی ٢ بەرگیی لەسەر ” تیۆریی کوانتەمی بوارەکان” نووسیوە.\nتێبینی/ کاتی نووسینی ئەم وتارە دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٩٩١.\nTags: ئاین و زانستدیزاینی گەردووندیزاینی مەزنستیڤن واینبێرگفیزیکی گریکییگەردوونواینبێرگ\nby فیزیک بۆ کورد · Published 11/02/2019 · Last modified 13/02/2019\nby فیزیک بۆ کورد · Published 11/07/2017 · Last modified 03/03/2018\nNext story فیزیا پێویستی بە فەلسەفەیە/ فەلسەفە پێویستی بە فیزیایە\nPrevious story چاڵە رەشەکان: تارماییە ترسناکەکانی فەزا


وەفدێکی پارتی ئازادیی کوردستان سەردانی بارەگای بزووتنەوەی کۆماریخوازانی کرد\nڕۆژی پێنجشەمە ڕێکەوتی 12/11/1396بەرانبەر بە 1/2/2018ی زایینی شاندێکی مەکتەبی سیاسی پارتی ئازادیی کوردستان – سوریە ، پێکهاتوو لە بەڕێزان مامۆستا سلێمان گەڕۆ و دوکتور تارق خێرکی سەردانی بارەگای سەرەکی بزووتنەوەی کۆمارتخوازانی ڕۆژهەڵاتی کوردستانیان کرد و لە لایەن شاندی بزووتنەوەوە بە یاوەری هەریەک لە هاوڕییان هێماسۆفی بەرپرسی پەیوەندییە گشتییەکانی بزووتنەوە و ئازاد محمد زادە، ئەنوەر عزیزی و ژیلوان شەمامی ئەندامانی شۆڕانی هەماهەنگی بە گەرمی پێشوازیان لێکرا.\nلە سەرەتای ئەم دیدارەدا هەر دوو لایەنی بزووتنەوە و Pak-s خۆشحالی خۆیان دەربڕێ وپاشان لە درێژەی دیدارەکەدا تیشک خرایە سەر بارودۆخی سیاسی وگرینگی کوردستان و دوایین پێشهاتەکانی ناوچەکە....\nبەشێکی گرینگی ئەم دانیشتنە پرسی عەفرین و ڕؤژئاوای کوردستان بوو، لەم نێوەندەش دا جەختکردنەوە لە سەر یەکریزی و هاوهەڵوێستی نەتەوەیی کرایەوە ، هەروەها دوولایەن وێرای شەرمەزار کردن و هەوڵ دان بۆ کۆتایی هێنان بە ئۆپراسیۆنەکان و ڕێگریکردن لە کۆمەڵ کوژی خەڵکی سڤیل پێداگربوون ، پاشان وەفدی میوان باسی لە دۆخی سیاسی ڕۆژئاوای کوردستان و زەرورەتی گوتاری هاوبەشی نەتەوەیی و یەکریزی نیشتمانی بە بەشداری هەموو لایەنە سیاسییەکانی چواربەشی کوردستان کرد.\nتەوەرێکی تری ئەم دیدارە ئاوردانەوە بوو لە سەر ڕەوشی ئێستای ڕۆژهەڵاتی کوردستان و دوایین گۆڕانکارییە سیاسی و کۆمەڵایەتی و پرس گەلی مافی مرۆڤ لە ئێراندا کە لە لایەن بزووتنەوەی کۆماریخوازان خرایە بەر باس و لێکدانەوە.\nجێگای ئاماژەیە بزووتنەوەی کۆماریخوازانی رۆژهەڵاتی کوردستان لە درێژەی ئەم زنجیرە سەردان و دیدارانەدا لە گەڵ هێز و لایەنەکانی ڕۆژئاوای کوردستان لە سەر بنەمای پرسە چارەنووس سازە نەتەوەیی و سیاسییەکان بزووتنەوەی کۆماریخوازان وێرای جەخت کردنەوە لە سەەر درێژەدان بەم دیدارانەدا بەفەرمی هەڵوێستی نەتەوەیی خۆی لەسەر شەرمەزار کردنی ئۆپراسیۆنی سەر عەفرین و پاراستنی کیانی کوردی لە رۆژئاوای کوردستان و هەرێمی باشووری کوردستان راگەیاند .\nلە کۆتاییدا هەر دوولایەن پێداگریان لە سەر بەردەوامی دیدار و کاری هاوبەش و لێک نزیک بوونەوەی زیاتری هەموو هیز و لایەنەکان کردەوە.


بەرپرسێکی ڕۆژئاوای کوردستان وردەکاریی دیدارەکەیان لەگەڵ سەرۆکی فەڕەنسا ئاشکرادەکات\nدوای ئەوەی رۆژی دووشەممەی رابردوو شاندێکی رۆژئاوای کوردستان بەسەرۆکایەتی ئیلهام ئەحمەد هاوسەرۆکی دەستەی جێبەجێکردنی ئەنجومەنی سوریای دیموکرات لەکۆشکی ئیلیزێ لەگەڵ ئیمانوئێڵ ماکرۆنی سەرۆکی فەرەنسا کۆبونەوە، لەوبارەیەوە بەرپرسێکی ڕۆژئاوای کوردستان وردەکاریی دیدارەکەیان لەگەڵ سەرۆکی فەڕەنسا ئاشکرادەکات، بەپێی ئەوە لەدیدارەکەدا باس لەپشتیوانی‌و سەقامگیریی سیاسیی ڕۆژئاوای کوردستان‌و پشتیوانیکردنی کوردانی ڕۆژئاوا بۆ بەشداریکردن لەهەر چارەسەرێک بۆ پرسی سوریا کراوە.\nئاوێنە: بەپێی ڕاپۆرتێکی ئاژانسی نۆرس پرێس کە پشتی بەلێدوانی غەسان یونس هاوسەرۆکی ئەنجومەنی جێبەجێکردنی ئیدارەی مەدەنی دێرەزور بەستوە، شاندی ڕۆژئاوای کوردستان لەکاتی دیداریان لەگەڵ سەرۆکایەتی فەرەنسا گفتوگۆیان لەسەر بەردەوامی ئیدارەی خۆسەرو بەرپرسیارێتی هەڵگرتنی خەڵکی ناوچەکە کردوە، بەشێوەیەک ئێستا ئەو ئیدارەیە بۆتە بەشێک لەپرسی چارەسەرکردنی قەیرانی سوریا، بۆیە زۆر گرنگە بەشێوەی سیاسیی دان بەو ئیدارەیەدا بنرێت.\nلەبەشێکی تری قسەکانیدا یوسف دەڵێت:"لەگفتوگۆکاندا باس لەسەقامگیریی سیاسیی ناوچەکەو هاوکاریکردنی هێزەکانی سوریای دیموکرات بۆ لەناوبردنی یەکجارەکی پاشماوەکانی تیرۆریستانى داعش کراوە، لەبەرئەوەی بونیان لەئایندەدا هەڕەشەیە بۆسەر سەقامگیریی ناوچەکە".\nهاوسەرۆکی ئەنجومەنی مەدەنی دێرەزور دەڵێت:"لەگفتوگۆکاندا باس لەوەکراوە کە بەشداریکردنی خۆبەڕێوەبەری ڕۆژئاوا لەچارەسەرەکانی پرسی سوریا لەئایندە بۆ خەڵکی ناوچەکانی باکورو ڕۆژهەڵاتی سوریا زۆر گرنگە".\nئەوەش وتراوە، "نەبونی نوێنەرایەتی خۆبەڕێوەبەری ڕۆژئاوا لەو چارەسەرانەی بۆ پرسی سوریا دەخرێنەڕوو، وادەکەن چارەسەرەکان بەئەنجامنەگەن‌و شکستبهێنن".


کوردیپێدیا - عبدالفتاح علي البوتاني\n👫 عبدالفتاح علي البوتاني | پۆل: کەسایەتییەکان | زمانی بابەت: 🇸🇦 عربي\n1. 👁 التطورات السیاسیة الداخلیة في العراق 14 تموز 1958- 8 شباط 1963\n2. 👁 الحرکة الشيوعية في تقارير مديرية الامن العامة 1959 - 1962\n3. 👁 الکورد والاحداث الوطنية في العراق خلال العهد الملکي 1921 - 1958\n4. 👁 امير امراء کردستان - ابراهيم باشا الملي\n5. 👁 بادینان في سالنامات ولایة الموصل العثمانیة ١٨٩٠-١٩١٢\n6. 👁 بدايات الشعور القومي الکوردي في التاريخ الحديث\n7. 👁 صفحات من الذاكرة الموصلية\n8. 👁 معاناة الکورد الإيزديين في ظل الحکومات العراقية..1921-2003\n9. 👁 موقف الاحزاب السیاسیة العراقیة من القضیة الکوردیة 1946-1970\n10. 👁 وثائق بريطانية عن تشکيل دولة کوردية مستقلة 1924 - 1927\n11. 👁 وثائق عن الحرکة القومية الکوردية التحررية\n➕ ئەم بابەتە لەلایەن: (هاوڕێ باخەوان)ەوە لە: Feb 3 2013 10:29AM تۆمارکراوە\n📷 فایلی وێنە 1.0.1 31 KB Feb 3 2013 10:29AM بەڕێوەبەری سیستم


فەیسبوک هۆکاری لەکارکەوتنی بۆ ماوەی شەش کاتژمێر ئاشکرا دەکات\n09:13 - 05/10/2021\nتیمی ئەندازیارانی سەرپەرشتی فەیسبوک رایگەیاند، هۆکاری لەکارکەوتنی تۆڕەکانی فەیسبوک، واتسئاپ، ئینستاگرام لە ئێوارەی رۆژی دوشەممەوە بۆ ماوەی شەش کاتژمێر بەهۆی هەڵەیەکەوە بوە، دوای ئەوەی گۆڕانكاریی له تۆڕه‌كه‌یدا كردوه، كه كاریگه‌ری دروستكردوه بۆ سه‌ر ناوه تایبه‌ته‌كانی ناو ئه‌پڵیكه‌یشنه‌كه.\nگۆڕانکاری لە سیستمی تۆڕەکان بوە هۆی ئەو کێشانە کە سەرئەنجام بۆ ماوەی شەش کاتژمێر تۆڕەکانی فەیسبوک، واتسئاپ و ئینستاگرام لەکارکەوتن\nلە بەیاننامەیەکدا کە لە ماڵپەڕی ئەندازیارانی کۆمپانیاکەدا بڵاوکراوەتەوە هاتوە، کە "گۆڕانکاری رێکخستنەکان لە سیستەمی ڕێنمایی بنەڕەتی بەرپرس لە ڕێکخستنی ئینتەرنێت و ناوەندەکانی داتامان، بوە هۆی ئەو کێشانە کە سەرئەنجام بۆ ماوەی شەش کاتژمێر تۆڕەکانی فەیسبوک، واتسئاپ و ئینستاگرام لەکارکەوتن".\nراگرتنی تۆڕی کۆمەڵایەتی نەبوەتە هۆی دزەکردن یان ئاشکراکردنی داتای بەکارهێنەر\nهاوکات فەیسبوک دوپاتیکردەوە، راگرتنی تۆڕی کۆمەڵایەتی نەبوەتە هۆی دزەکردن یان ئاشکراکردنی داتای بەکارهێنەر.\nفەیسبوک، ئینستاگرام و واتسئاپ گەڕانەوە و ئێستا کار دەکەن، بمانبورن بۆ وەستانی تۆڕەکان\nشەوی رابردو دوای ئەوەی کە فەیسبوک کارا بوەوە، کۆمپانیاکە داوای لێبوردنی لە بەکارهێنەرانی کرد، مارک زوکەربێرگ، بەڕێوەبەری جێبەجێکاری فەیسبوک لە هەژماری خۆی بڵاویکردەوە، "فەیسبوک، ئینستاگرام و واتسئاپ گەڕانەوە و ئێستا کار دەکەن، بمانبورن بۆ وەستانی ئەمڕۆمان و دەزانم چەند پشت دەبەستن بە خزمەتگوزارییەکانمان بۆ پەیوەندیکردن بە کەسە نزیکەکانتانەوە".


لێرە ھەوڵ ئەدرێ نەتەوە ساز بکرێ، هوشیار ئەحمەدی – PMNews\nلێرە ھەوڵ ئەدرێ نەتەوە ساز بکرێ، هوشیار ئەحمەدی\nئێرە فێرگەی دیمۆکرات، قوتابخانەی کوردایەتی و کارگای نەتەوەسازییە.\nھەر لەم قوتابخانەیە بوو، ھەر لەم کارگای نەتەوەسازییە بوو کە ھەفتاو سێ ساڵ بەر لە ئێستا یەکەم خەون، یەکەم خولیا و یەکەم ھیوای کورد رۆحی کرا بەبەردا.\nبە ھەموو ئەو قسانەوە کە خۆشمان و نەیاران و دوژمنانیش لەسەر حیزبی دیمۆکراتی ئەکەین و بەشێکیان تۆمەت و بوختان، بەشێکیان دژایەتی و لێدان، بەشێکیان رەخنەی بونیاتنەر و دڵسۆزانەن و لە سەری واریدن، دیسانە ھەر خاوەنی نەتەوەیی ترین قوتابخانە و فێرگەی شۆڕشی نەتەوە تەوەری و نیشتمان پەروەرییە.\nلە حیزبی دیمۆکراتدا ھەوڵ ئەدرێ قوتابی شۆڕشگێڕ و سەرکەش باربھێنرێ، سەرکەش و یاخی لە دەستەمۆکردن، سەرکەش و یاخی لە پاوانخوازی، سەرکەش و یاخی دژەبەھاکانی کورد و کوردستان.\nلێرە قوتابی باردێ کە لە سەر بنەمای ئەخلاق پێشەوایی، نەک تەنیا لە ماڵ، بەڵکوو لە ژیان و رۆح و گیانی خۆی ببەخشێ و بیکا بە بەر نەتەوە و نیشتمان و ئامانجە باڵاکانیا، قاسملوو تەوەر رادەھێنرێ کە فێر ببێ چۆن ببێتە بەشێک لە پردێکی سیاسی دیپلۆماسیی پێشکەوتوو و نەتەوە تەوەر بۆ نەتەوە و نیشتمانە بندەستەکەی. پەروەردە ئەکرێ کە چۆن چۆنی لە کاتی پێویستا، شەرەفکەندی ئاسا ببێتە پێشمەرگە و کادر و ھاوڕێ و ھاوسەنگەر و رێبەر و سەرکردەی پراگماتیست و کردەگەرایەک کە غورورە شۆڕشگێڕانەکەی بێجگە لە نەتەوە و نیشتمانەکەی، سەری بۆ ھیچ کەس و لایەنێ نەوێ نەکات.\nبەڵێ لێرە قازییەکان، قاسملووەکان، شەرەفکەندییەکان، سەید سەلام عەزیزییەکان، سەرگورد عەلیارەکان، سەروان چەکوەکان مامۆستا بوون، وانەبێژ بوون. لێرە غورووری سەرکەشی شۆڕشگێڕانە پەروەردە ئەکرێ، غوروورێکی ھوشیارانە و ئاگایانە، غورووری نەتەوەیەک کە سەدان ساڵە ئەشکێنرێ، ژێرپێ ئەکرێ، بەڵام ناچەمێتەوە، کڕنۆش نابا و دەستەمۆ ناکرێ.\nلێرە ھەوڵ ئەدرێ شۆڕشگێڕێ پەروەردە بکرێ کە ببێتە کاکڵی ویست و دەخوازەکانی، کاکڵی ویست و داخوەزی نەتەوەیەکی زیندووی ، وشیاری، نەتەوەخواز و دەوڵەتخواز بێ.\nگەرچی ناوچەگەرایی، شارگەرایی و زاراوەگەرایی زۆرجار وەک گیاگلە، گیای ھەڵیتر، بژار و ھەرێز ھەوڵی داوە و ئەدات کە ریشە و قەد لە ریشە و قەدی دەخڵ و دانی گێڵگەی نەتەوەیی و نیشتمانیمان بئاڵێنێ، بەڵام دیسانەوە ئەم کێڵگەیە ، ئەم دەخڵ و دانە بەپیتترە لەوەی ئەو گیاگلانە ویشک و ھیوابڕاو بکرێ.\nئەبینین ھەفتاو سێ ساڵ پێش ئێستا، کۆمار بە دەست عەشیرەتەوەرەکان، ناوچەگەرا و گوند و خێڵ گەراکان تێکچوو، روخا، لەبەر بەرژەوەندیخوازی و خێڵ و عەشیرەتگەرایی، سەرۆک کۆمارەکەمان، ھێما نەتەوەییەکەمان بەناچار خۆی کردە قەڵغانی پاراستنی خەڵکە بێ پشت و پەناو لانەوازەکەی، ئەو خەڵکەی کە سەرۆک خێڵ و عەشیرەکان لەبەر بەرژەوەندیی خۆیان ، لەێەر پارەستنی قازانجەکانی خێڵ و تایفەکەیان، لە بەر پاراستنی مڵک و زەوی و زارەکانیان، پشتیان تێکردن و چاوەڕوان بوون شاری بنکەی کۆمار بکرێتە گۆمی خوێن و نەیانویست خوێنیان تێکەڵ بەو گۆمەخوێنە بێ، بۆیە بۆ دەربازکردنی خۆیان و ھەرچی پێوەندیی بە ئەوان و بازنەی عەقڵی و بیرکردنەوەیی ئەوانەوە ھەبوو، پشتیان لە کۆمار و رێبەرانی و پشتیان لە نەتەوە و نیشتمان و روویان لە دوژمن کرد.\nئەشێ ئیدی پاش ھەفتاو سێ ساڵ یاد کردنەوەی کۆمار و تێکچوونەکەی و شەھیدکرانی سەرکردەکانی و ھۆکاری روخان و تێکشکانەکەی کۆمار، وانەیەکی لێوە فێربووبین. تۆ بڵێی ھۆکار چی بێ کە ھێشتا ھەندێکمان ھەر خەریکین رۆڵی گیاگلە ئەگێڕین، ئەبێ بەڕاستی دەستکەوتی ناوچەگەرایی چی بێ، ناوچەگەرایی چ تامێکی ھەبێ؟! بڵێی ھۆکارەکەی تام و چێژ و دەستکەوتی ناوچەگەرایی بێ یان بێشعووری و بێ ئاگایی و لاوازیی تێگەییشتن و لێگەییشتنی ناوچەگەراکان لە بیر و باوڕ و ئامانج و بەرژەوەندییە نەتەوەییەکان بێ؟!\nمن گومانم نیە کە ئەوەی دووھەمیان بەھێزترە لە حەزی ناوچەگەرایانەی ھەندێ تاکی کورد، ئەندام، پێشمەرگە، کادر و رێبەریی ناوچەگەرای حیزب و رێکخراوەکانماندا. ئەم دەردە ھێندە قووڵە کە تەنانەت چووە بە رەگ و ریشەی حیزب و رێکخراوە ئیسلامی و نیوچە ئیسلامی و سوسیالیست و کۆمۆنیستەکانیشمانا.\nبەکورتییەکەی چاوگی ئەم کانیاوە، سەرچاوەی ئەو رووبارە پاکە، روونە و زوڵاڵە، ئەوە ئێمەین، ئێمەی تاکەکان کە بەردی تێدەخەین، لێڵی ئەکەین، پیسی ئەکەین، ئەگینا چاوگی ئەو کانیاوە چاوگی بیرو باوڕ و شوور و شعوور و دەرک و عەقڵانیەتی نەتەوەیی و نیشتمان تەوەریی قازی و قاسملوو و شەرەفکەندییە، چاوگی باوڕی رزگاریخوازانەی پێنج ھەزار شەھیدە کە بە سەخاوەتەوە گیانی خۆیان کردە بەری نەتەوە و نیشتمانا، بوونی خۆیان کردە پەردووی پردی پەڕینەوەی نەتەوە و نیشتمانەکەیان بەرەو سەرکەوتن، رزگاریی و ژیانی بەختیار و پێشکەوتوو.\nدڵنیام بە ھیمەتی ئەم ھەوڵانە ، ئەم ھەوڵانەی کە لە ھەموو لایەکەوە بانگەشە و بانگەوازی نەتەوەیی بوون، نیشتیمانی بوون و یەکڕیزی و یەکگرتوویی ئەکەن، زۆر لە ئامانجەکانمان نزیکین.\nئاوەدان بێ قوتابخانەی شۆڕش، کارگای نەتەوەیی، نیشتمانیی دیمۆکرات.\nسەرکەوتن بۆ ئامانجی باڵا (رزگاریی نەتەوەییمان(


نەوزاد هادی: فەرهاد پیرباڵ شەوی دوای رووداوەكە لە ماڵەوە سەردان\nنەوزاد هادی: فەرهاد پیرباڵ شەوی دوای رووداوەكە لە ماڵەوە سەردانی كردم\nلەلایەن مەحموود یاسین کوردی\t 17/4/2017\nنەوزاد هادی، پارێزگاری هەولێر\nنەوزاد هادی، پارێزگاری هەولێر لە هەڤپەیڤینێكدا لەگەڵ هەفتەنامەی (رووداو) رەتیدەكاتەوە كە ئەو دوو كەسەی لە د.فەرهاد پیرباڵیان دا پاسەوانی ئەو بووبن، دەشڵێت فەرهاد پیرباڵ دوای رووداوەكە لە ماڵی خۆی سەردانی كردووە. پارێزگاری هەولێر لەبەشێكی دیكەی ئەو هەڤپەیڤینەدا باسی پرۆژەكانی هەولێر دەكات و دەڵێت 1700 پرۆژە بەهۆی قەیرانی داراییەوە راوەستاون، بەڵام گوتی "كێشەی ئاو چارەسەر دەكەین".\nرووداو: لە رووداوی لێدان لە د.فەرهاد پیرباڵ ناوی تۆ دێت، ئەو رووداوە چ پەیوەندی بە تۆوە هەیە؟\nئەوكاتەی لە فەرهاد پیرباڵیان دا من لە وەرزش بووم\nنەوزاد هادی: رووداوێكی زۆر نەخوازراو بوو كە لەگەڵ كولتووری هەولێر ناگونجێ، وەكو خۆم بڕوام بە لێدان نییە بە تایبەت لە پیاوێكی وەكو فەرهاد پیرباڵ كە نە چەكی پێیە نە هیچ، تەنیا خۆیەتی، هاوسۆزیشم لەگەڵی، بەڵام لە هەمانكاتدا بڕواشم بەو فەرهەنگەی فەرهاد پیرباڵ نییە لە هەولێر دەیكات كە لە خۆی وەكو مامۆستایەكی زانكۆ ناوەشێتەوە بەو شێوەیە لەسەر شەقام و شوێنە گشتییەكان رەفتار بكا. رەفتاری ئەو دوو گەنجەش زۆر خراپ بوو، نەدەبوو بەو شێوەیە بە چەكەوە پەلاماری بدەن بە تایبەت لە نزیك پارێزگا كە بۆ ئێمە رووداوێكی ناخۆش بوو. نەدەبوو دەست بۆ پیاوێكی وەكو دكتۆر فەرهاد درێژ بكرێت.\nرووداو: ئەو كاتەی فەرهاد پیرباڵ لە بەردەم پارێزگا هاواری دەكرد، تۆ لەوێ بووی؟\nنەوزاد هادی: من خەریكی وەرزش بووم، چونكە دەوامم تەواو ببوو، ئێوارە بوو.\nرووداو: د.فەرهاد پیرباڵ تەلەفۆنی بۆ تۆ كردووە وەڵامت نەدابێتەوە، داوای دۆزینەوەی لاپتۆپەكەی كردبێت؟\nنەوزاد هادی: نەخێر تەلەفۆنی نەكردووە، پێشتر هاتووەتە لای من، ئیشوكاری هەبووە بۆمان جێبەجێ كردووە، جگە لەوە ئێمە لەگەڵ ماڵی فەرهاد پیرباڵ دراوسێین، باوكم و باوكی نزیكەی 35 ساڵ دووكانیان بە تەنیشت یەكەوە بوو، لەگەڵ كەسوكارەكەی هاتوچۆمان هەیە، لەو رووداوەش براكانی هاتنە لام، تەنانەت شەوی رووداوەكە فەرهاد پیرباڵ هاتە ماڵم، بەڵام نەمویست وێنەی بگیرێت و بڵاوبكرێتەوە.\nرووداو: لە گرتە ڤیدیۆكەدا دەردەكەوێت فەرهاد پیرباڵ جنێو بە خۆت و خێزانەكەت دەدا، دەڵێن تۆ یان كەسێكی نزیكت فەرمانی لێدانی ئەوی داوە؟\nنەوزاد هادی: نەخێر، چونكە من بڕوام بەو جۆرە هەڵسوكەوتانە نییە، تەنانەت ڤیدیۆكەم هەر نەبینیوە، نازانم چی گوتووە، وەزعی فەرهاد پیرباڵ دیارە كە كێشەی خێزانی و كێشەی خانووەكەی هەیە، پێویستە رەچاوی كێشەكانی بكەین و هاوكاریی بكەین، ئەوانەی فەرهادیان خۆشدەوێت دەبێ هاوكاریی بكەن و كێشەكانی كەم بكەنەوە، نەك بێن هانی بدەن و تووشی هەڵەی زیاتری بكەن.\n700 هەزار ئاوارەی عەرەب و پەنابەری سووری لە هەولێرن\nرووداو: گەورەكردنی كێشەكە تا چەند پەیوەندی بە ململانێی نێوخۆتان و دۆخە سیاسییەكەوە هەیە؟\nنەوزاد هادی: كەسێك پۆستێك وەردەگرێت بێگومان دەكەوێتە ژێر چاودێری و ململانێی شەخسی و حیزبی و سیاسی، ئەگەر سەیری ئەم رووداوە بكەین، پێش ئەوەی لێكۆڵینەوە لە رووداوەكە بكرێت، هەڵوێست وەرگیرا لە كاتێكدا ئەمە راست نییە. فەرهاد پیرباڵ پێشتریش لەگەڵ چەندین كەس كێشەی هەبووە. بەڵام دووبارەی دەكەمەوە ئەو هەڵسوكەوتەی بەرامبەر ئەو كرا زۆر ناڕێك و نابەجێ بوو، چ پێویست دەكات بە چەكەوە لە كەسێكی وەكو فەرهاد پیرباڵ بدرێت؟\nرووداو: ئێستا كێشەكە بە كوێ گەیشتووە؟\nئەو 640 خانووەی ئیماراتییەكان تاپۆ ناكرێ و بۆ خەڵكی هەژارە\nنەوزاد هادی: تێكەڵی ئەو كێشەیە نەبووم، بەڕێوەبەری پۆلیسی هەولێر پێیڕاگەیاندم كە ئەو دوو كەسەیان دەستگیركردووە، دواتر فەرهاد پیرباڵ خۆی چووە سەردانی ئەو دوو گەنجەی كردووە. روونكردنەوەی خۆمدا كە ئەم كێشەیە پەیوەندی بە منەوە نییە و ئاگام لێی نەبووە. هەموو ئەوانەی ئیشیان لەگەڵ من كردووە دەزانن كە من بڕوام بەو شتانە نییە و بۆچوونم بەرامبەر چارەسەركردنی كێشەكان چۆنە، پاشان من چیم لەگەڵ دكتۆر فەرهاد هەیە تا كێشەی لەگەڵ دروست بكەم؟ ئەو كەسانەش كە لە فەرهاد پیرباڵیان داوە ناسراون، دوور و نزیك پاسەوانی من و پارێزگا نین.\nرووداو: بابێینە سەر پرۆژەكانی پارێزگای هەولێر، ماوەیەكە هەست بە جموجۆڵێك دەكرێت، بەڵام لە ئاستی پێویستدا نییە؟\n1700 پرۆژە لە هەولێر وەستاون\nنەوزاد هادی: خۆتان ئاگادارن سەرجەم پڕۆژەكانی هەولێر وەستاون، لە ساڵی 2014ـەوە كە مووچەی خەڵكی كوردستان بڕا و دواتر داعش هێرشی كردە سەر هەرێمی كوردستان، هەروەها دابەزینی نرخی نەوت و قەیرانی دارایی كاریگەریی زۆر خراپیان لەسەر تەواوی پڕۆژەكان هەبوو، نزیكەی 1700 پرۆژە لە هەولێر وەستاون، بەڵام ئەمساڵ ئومێد دەكەین دۆخی ئابووریی باشتر ببێت.\nرووداو: لە كوێوە دەستپێدەكەنەوە؟\nنەوزاد هادی: بەپێی ئەو پارانە دەبێت كە لەلایەن ئەنجوومەنی وەزیرانەوە بڕیاری لەسەردراوە. ئێستا بڕیار دراوە 10 ملیۆن دۆلار بدرێتە پڕۆژەی پەرەپێدانی پارێزگاكان، ئەو بودجەیە پڕۆژەی پێ جێبەجێ ناكرێت، بەڵكو دەدرێتە ئەو بەڵێندەرانەی كە چەكیان وەرگرتووە بەڵام پارەیان بۆ خەرج نەكراوە، جگە لەوە حكومەتی هەرێمی كوردستان دەسەڵاتی بە وەزارتەكان داوە رێژەیەك لە داهاتەكانیان لە پرۆژەكان خەرج بكەن، ئەویش بۆ چاككردنەوەی شەقام و خزمەتگوزاریی ئاو و ئەو بابەتانە خەرج دەكرێت.\nرووداو: پڕۆژەیەك هەبوو بۆ ئەوەی داهاتی پارێزگاكان بدرێتەوە خودی پارێزگاكان و دەسەڵاتی حكومەتی لۆكاڵی زیاتر بكرێت، ئەو پڕۆژەیە بە كوێ گەیشت؟\nنەوزاد هادی: وەكو پارێزگاكانی هەرێمی كوردستان دەسەڵاتی دارایی و ئیداریمان هەیە، بەڵام بە بەراورد بە پارێزگاكانی دیكەی عێراق دەسەڵاتمان كەمە، زیاتر دەسەڵات لەلای ئەنجوومەنی وەزیران و وەزارەتەكانە، ئەمەش بەپێی یاسا رێكخراوە، ئەنجوومەنی وەزیران پێی باش بوو دەسەڵاتی زیاتر بداتە پارێزگاكان و داهاتەكان راستەوخۆ بداتەوە پارێزگاكان، بەڵام بەهۆی قەیرانە سیاسییەكانی هەرێمی كوردستان، پرۆژەكە سەرنەكەوت، بۆیە حكومەت دەسەڵاتەكانی خۆی دایە وەزارەتەكان.\nكێشەی ئاو لە هەولێر چارەسەر دەكەین\nرووداو: بەڵام سەرەڕای قەیرانی دارایی توانرا بەشێكی پڕۆژەی شەقامی 120 مەتری تەواو بكرێت؟\nنەوزاد هادی: ئەوە یەكێك بوو لە پرۆژە زۆر گرنگەكان، تێچووەكەی نزیكەی 140 ملیۆن دۆلار بوو، كۆمپانیای هێمن گرووپ لەسەر ئەركی خۆی پڕۆژەكەی تەواو كرد، هێشتا سولفەی لە حكومەت وەرنەگرتووە، ئەمەش جێگای دەستخۆشییە كە پرۆژەكەی تەواو كرد. كۆمپانیای دارینیش دەروازەی هەولێر تاوەكو گومرگی تەواو كرد، بەبێ ئەوەی چاوەڕێی حكومەت بكات، هەندێك كۆمپانیا دەتوانن لەسەر ئەركی خۆیان پرۆژە تەواو بكەن، هەروەها تونێلی مەسیف كارەكانیان بەردەوامە، بەڵام هەندێك كۆمپانیای دیكە ناتوانن پڕۆژەكانیان تەواو بكەن.\nرووداو: پرۆژەی شەقامی 150 كەی دەخرێتە بواری جێەجێكردن؟\nنەوزاد هادی: بەپێی ماستەر پلانی شاری هەولێر كە شێوەی بازنەییە، شەقامی 150 مەتری، كاتی خۆی بە بلدۆزەر رێگاكەمان چاككرد بۆ ئەوەی زێدەڕۆیی لەسەر نەكرێت بەڵام ماستەر پلان و هەنگاوەكانی دیكە ماوە، پێویستی بە بودجەیەكی باش هەیە، دەتوانم بڵێم شەقامی 150 مەتری پێویستی بە دوو هێندەی بودجەی شەقامی 120 مەتری هەیە.\nرووداو: هەزار خانووی كۆری تەواوكراون، ئەی چوار هەزارەكەی دیكە بۆ تەواو نەكران؟\nشەقامی 150 مەتری دوو هێندەی 120 مەتری بودجەی پێویستە\nنەوزاد هادی: بڕیار بوو حكومەت لە سندووقی نیشتەجێكردن پارە بداتە كۆمپانیا وەكو پاڵپشتییەك، پاشان بە 39 هەزار و 500 دۆلار بە قیستی 10 ساڵ ئەو 5 هەزار خانوونەكە بكڕێت، بەڵام بەهۆی قەیرانی دارایی پرۆژەكە وەستاوە. ئەو هەزار خانووەش كە تەواو بووە بڕیاری كۆتایی لەسەر نەدراوە چۆن دابەش بكرێت، كۆمپانیای جێبەجێكاریش هەوڵیداوە پاڵپشتی و هاوكاری لە چەند بانكێك وەربگرێت بۆ ئەوەی پرۆژەكە تەواو بكات.\nرووداو: پرۆژەی دروستكردنی خانووی ئیماراتییەكان بۆ خەڵكی كەمدەرامەت بە كوێ گەیشت؟\nنەوزاد هادی: مانگی سووری ئیماراتی لە بەحركە و هەم لە دیبەگە كۆمەڵگایان بۆ ئاوارەكان دروستكرد، كاتی خۆی داوام لێكردن كە وەكو كۆمەڵگایەك بێت و تەواوی خزمەتگوزاریی تێدا بێت، ئێستا 640 خانوو بۆ خەڵكی هەژار و كەمدەرامەت كراوە، بەڵام ئەم خانووانە تاپۆ و گرێبەست نین، بەڵكو بۆ خەڵكی هەژار دەكرێت، كەسێك بچێتە ئەم شوێنە دوای ماوەیەك دۆخی دارایی باش بێت دەڕوات، كەسێكی دیكە دەچێتە ئەو خانووە و سوودی لێوەردەگرێت.\nرووداو: ئەنجوومەنی پارێزگای هەولێر بە كۆی دەنگ تۆی سەرپشك كردووە بۆ ئەوەی رێككەوتن لەسەر دۆزینەوەی وزەی جێگرەوە لەگەڵ ئاژانسە نێودەوڵەتییەكان بكەی، ئەم رێككەوتنە چییە؟\nنەوزاد هادی: لەگەڵ نەتەوە یەكگرتووەكان سەرقاڵی ئیشكردنین بۆ دۆزینەوەی وزەی بەدیل، ئەمە پرۆژەیەكی ستراتیژی و درێژخایەنی جیهانییە، ئێمە بەردەوامین لەسەر كاركردن بۆ ئەوەی ژینگە بە خاوێنی رابگرین.\n128 پاڵاوگەی نایاسایی لە هەولێر هەن\nرووداو: چەندین پاڵاوگەی نایاسایی لە هەولێر هەن، ئێوە بۆ رێگەیان پێدەدەن كار بكەن؟\nنەوزاد هادی: ژینگەی كوردستان ئەوەندە پیس نییە بە بەراورد بە شوێنەكانی دیكەی جیهان، ئەو پاڵاوگانەش ئەگەر وەزارەتی سامانە سرووشتییەكان نەوتیان نەداتێ ناتوانن كار بكەن، لە هەموو كوردستان دوو پاڵاوگەی یاسایی هەیە، ئەوانی دیكە هەموویان نایاسایین، تەنیا لە هەولێر 128 پاڵاوگەی نایاسایی هەن.\nرووداو: تاوەكو ئێستا لە چەندین گەڕەك و ناوچەی هەولێر كێشەی ئاو هەیە، تا كەی هاووڵاتیانی هەولێر بێ ئاو دەبن؟\nنەوزاد هادی: زۆربەی كێشەكانی كەمیی ئاو لە كەسنەزان، بنەسڵاوە و دارەتوون، لەو ناوچانە بەهۆی ئەوەیە كە پشت بە ئاوی ژێر زەوی دەبەستین و ئاوەكەش زۆر دابەزیوە، حكومەتی هەرێمی كوردستان و وەزارەتی شارەوانی گرێبەستیان لەسەر قەرزێكی بەریتانی كردووە كە لە ناوچەی كۆپاڵەوە ئاو دەهێنێتە بەرزاییەكانی كەسنەزان و كێشەی ئاو چارەسەر دەكرێ.\nرووداو: ماوەیەكە حاڵەتی كوشتنی دۆلارفرۆش و خەڵكی تر بەشێوەی جیاجیا لە هەولێر روودەدات، ئێوە وەكو سەرۆكی لیژنەی باڵای ئەمنی چ پلانێكتان هەیە؟\nنەوزاد هادی: لە هەموو جیهان تاوانی تەقلیدی لە شێوەی كوشتن و دزیكردن روودەدات، ئەگەر بەراوردی هەولێر بە شارە گەورەكانی دیكە بكەی رێژەی تاوان زۆر كەمە، هەموو تاوانەكانیش ئاشكرا كراون تەنیا یەك تاوان نەبێت، ئەویش پۆلیس و ئاسایش لە لێكۆڵینەوەی بەردەوامن.\nرووداو: كارەبا لە هاوینی ئەمساڵ لە هەولێر چۆن دەبێت؟\nهەزار خانووی كۆرییەكان تەواو بووە و دابەشی دەكەین\nنەوزاد هادی: كارەبا پەیوەندی بە وێستگەكانی بەرهەمهێنانەوە هەیە، ئەگەر سووتەمەنیی باش و پێویست دابین بكرێت كارەباش باش دەبێت.\nرووداو: ژمارەی ئاوارە و پەنابەران لە هەولێر چەندن، لە پرۆسەی كۆنتڕۆڵكردنەوەی مووسڵیش چەند ئاوارە هاتوون؟\nنەوزاد هادی: تەنیا لە كەمپەكانی حەسەن شام، خازر و چەمەكۆر 84 هەزار ئاوارە هاتوون و لەو كەمپانە نیشتەجێ كراون، لە دیبەگەش 24 هەزار ئاوارەی باشووری گەیارە ماون و نەگەڕاونەتەوە. 700 هەزار ئاوارەی عێراق و پەنابەری سووری لە هەولێرن كە 114 هەزاریان پەنابەری سوورین.\nرووداو: بەهۆی قەیرانی دارایی و كەمبوونەوەی چالاكیی ئابووری، پێشبینی كەمبوونەوەی دەنگی پارتی لە هەولێر دەكەی؟\nنەوزاد هادی: پارتی حیزبێكی گەورە و بە تەحەمولە و بەرەنگاری قەیرانەكان دەبێتەوە چ لە شەڕی داعش یاخود قەیرانی دارایی، بێگومان كێشە و ئاستەنگ و گوشاری بۆ دروست دەبێت، پارتی لە بەرپرسیارێتی راناكات، پێشبینی دەكەم دەنگی پارتی لە هەولێر زیاد بێت، چونكە بەرپرسیارێتی لە ئەستۆ گرتووە و خەڵكیش دەبینێت كە پارتی بەرەنگاری قەیرانەكان دەبێتەوە.\nنیشانەکردن : نەوزاد هادی , فەرهاد پیرباڵ\n52690 ژمارەی بینین


ئه‌وه‌ی چاڵ بۆ خه‌ڵک هه‌ڵکه‌نیت، خۆی تێده‌که‌ویت - یاسا قوڕئانییه‌کان (٢٠-١۵)کلثوم حسن زاده\nخانه/اصول/قرآن/ئه‌وه‌ی چاڵ بۆ خه‌ڵک هه‌ڵکه‌نیت، خۆی تێده‌که‌ویت – یاسا قوڕئانییه‌کان (٢٠-١۵)\nکلثوم حسن زاده ۱۸ آبان ۱۳۹۷\n۰ 325 خواندن این مطلب در 7 دقیقه\n«وَ لَا یَحِیقُ المَکرُ السَّیِّئُ إِلَّا بِأهلِهِ»\nواته: «ده‌ره‌نجامی فرت‌وفێڵ هه‌ر به‌سه‌ر خاوه‌نه‌که‌یدا ده‌شکێته‌وه و زیان ده‌گێنیت.»\nئه‌و یاسا قوڕئانییه یه‌کێک له سوننه‌ته‌کانی خوای گه‌وره‌یه که باس له هه‌ڵسوکه‌وتی خه‌ڵک به‌رامبه‌ر یه‌کتر ده‌کات. ئه‌و یاسایه له سوڕه‌تی فاتیردا هاتووه، بۆ شی‌کردنه‌وه‌ی زۆرتری ئه‌و یاسایه، ئاماژه به ئایه‌ته‌کانی پێشتر و دواتری ده‌که‌ین:\n«وَ أَقسَمُوا بِاللهِ جَهدَ أَیمَانِهِم لَئِن جَاءَهُم نَذِیرٌ لَّیَکُونُنَّ أَهدَی مِن إِحدَی الأُمَمِ فَلَمَّا جَاءَهُم نَذِیرٌ مَّا زَادَهُم إِلَّا نُفُورًا * إستِکبَارًا فِی الأَرضِ وَ مَکرَ السَّیِّئِ وَ لَا یَحِیقُ المَکرُ السَّیِّئُ إِلَّا بِأهلِهِ فَهَل یَنظُرُونَ إِلَّا سُنَّتَ الأَوَّلِینَ فَلَن تَجِدَ لِسُنَّتِ اللهِ تَبدِیلًا وَ لَن تَجِدَ لِسُنَّتِ اللهِ تَحوِیلًا» (فاتیر:۴٢-۴٣)\nواته: «ئه‌و کافر و هاوه‌ڵگه‌ڕانه‌ی قوڕه‌یش زۆر به گه‌رمی سوێندیان ده‌خوارد و ده‌یانوت: ئه‌گه‌ر پێغه‌مبه‌رێکی بێدارکه‌ره‌وه بۆیان بێت، بێگومان له هه‌موو گه‌لانی‌تر باوه‌ڕدارتر ده‌بن، که‌چی کاتێ که پێغه‌مبه‌رێکیان بۆ هات له سه‌رکه‌شی و دووره‌په‌رێزی زیاتر هیچی‌تریان لێ نه‌وه‌شایه‌وه ٭ چونکه خۆیان به زل و گه‌وره ده‌زانی له‌سه‌ر زه‌ویدا و پیلانی شه‌ڕ و تاوان به‌سه‌ر ئه‌وانه‌دا ده‌شکێته‌وه که نه‌خشه‌ی بۆ ده‌کێشن، مه‌گه‌ر ئه‌وانه به دژایه‌تی ئیسلام ته‌نها چاوه‌ڕێی ئه‌و کاره‌ساتانه بکه‌ن که به‌سه‌ر گه‌لانی پێش ئه‌مانه‌دا هاتووه، (کاتێ بڕوایان به پێغه‌مبه‌ران نه‌هێناوه، له‌ناو بران) ئیتر تۆ نابینیت هه‌رگیز له یاسا و به‌رنامه‌کانی خوادا گۆڕانکاری پێش بێت، هه‌رگیز نابینیت یاسا و به‌رنامه‌کانی خوا له نه‌خشه‌ی خۆیان لابده‌ن.»\nواتای ئه‌و یاسایه:\nکافران و دوژمنان سوێندیان ده‌خوارد که ئه‌گه‌ر پێغه‌مبه‌رێکیان له لایه‌ن خواوه بۆ بێت و ئه‌وان له سزای خوا ئاگادار بکاته‌وه و بیانترسێنیت، زۆرتر له جووله‌که و مه‌سیحی و گه‌له‌کانی‌تر له حه‌ق و له فه‌رمانی خوا په‌یڕه‌وی ده‌که‌ن و له‌سه‌ر ڕێبازه‌که‌ی ڕاوه‌ستاو ده‌بن. به‌ڵام کاتێک که موحه‌ممه‌د(د.خ) هات، ته‌نانه‌ت زۆرتر له ڕابردوو له حه‌ق دوور که‌وتنه‌وه و بێزاریان ده‌ربڕی. سوێند خواردنی ئه‌وان بۆ مه‌به‌ستی چاکه و گه‌یشتن به حه‌ق نه‌بوو، به‌ڵکو ته‌نیا له ڕووی خۆبه‌زل زانین و دڵپیسی و بۆ فریودانی خه‌ڵک بوو. به‌ڵام با بزانن که فرت‌وفێڵی ئه‌وان چۆن هه‌ر بۆ خۆیان ده‌گه‌ڕێته‌وه و یه‌خه‌ی خۆیان ده‌گریته‌وه. سته‌مکارانی فێڵباز ده‌بێ چاوه‌ڕوانی سزایه‌ک بن که پێشتر یه‌خه‌ی که‌سانی وه‌ک ئه‌وانی گرتووه. شێواز و یاسای خوا گۆڕانکاری به‌سه‌ردا نایه‌ت و هیچ که‌س ناتوانیت بیگۆڕیت و خۆی لێ ده‌رباز بکات.\nقوڕئانی پیرۆز له شوێنی دیش باس له‌و بابه‌ته ده‌کات؛ بۆ نموونه:\n«یَا أَیُّهَا النَّاسُ إِنَّمَا بَغیُکُم عَلَی أَنفُسِکُم» (یونس:٢٣)\nواته: «ئه‌ی خه‌ڵکینه: به‌ڕاستی سته‌م‌کردنتان ته‌نها له‌سه‌ر خۆتان ده‌که‌وێت و به زه‌ره‌ری خۆتان ته‌واو ده‌بێت.»\n«فَمَن نَکَثَ فَإِنَّمَا عَلَی نَفسِهِ» (فه‌تح:١٠)\nواته: «هه‌ر که‌س په‌یمانه‌که بشکێنیت و لێی پاشگه‌ز ببێته‌وه، ئه‌وه له‌سه‌ر خۆی ده‌که‌وێت.»\nسوننه‌تی خوای گه‌وره به شێوازێکه که پێغه‌مبه‌ران و بانگخوازان هه‌میشه ڕووبه‌ڕووی نه‌خشه و پیلانی دوژمنان ده‌بنه‌وه:\n«وَقَد مَکَرَ الِّذِینَ مِن قَبلِهِم فَلِلَّهِ المَکرُ جَمِیعًا یَعلَمُ مَا تَکسِبُ کُلُّ نَفسٍ وَ سَیَعلَمُ الکُفَّارُ لِمَن عُقبَی الدَّارِ» (ڕه‌عد:۴٢)\nواته: «بێگومان خوانه‌ناسانی پێش ئه‌مانیش پیلانیان گێڕا، به مه‌رجێک پیلانه‌کانیان هه‌ر هه‌مووی لای خوا ڕوون و و ئاشکرایه، ده‌زانێت هه‌ر که‌س چی ده‌کات و چی ده‌ستپێشخه‌ری ده‌کات، بێ‌باوه‌ڕ و خوانه‌ناسانیش له داهاتوودا ده‌زانن که سه‌ره‌نجامی ئه‌م جیهانه و ئه‌و جیهانیش بۆ کێ ده‌بێت.»\n«وَ قَد مَکَرُوا مَکرَهُم وَ عِندَ اللهِ مَکرُهُم وَ إِن کَانَ مَکرُهُم لِتَزُولَ مِنهُ الجِبَالُ» (ئیبڕاهیم:۴۶)\nواته: «بێگومان (خوانه‌ناسان) پیلان و ته‌ڵه‌که‌ی خۆیانیان گێڕا، فێڵ و فڕی زۆریان کرد، به‌ڵام هه‌موو پیلان و فێڵیان لای خوا ئاشکرا بوو و دیاره (به‌سه‌ر خۆیاندا ده‌شکێته‌وه) هه‌رچه‌نده پیلان و فێڵیان کێوه‌کانیش له بن بهێنیت.»\nسه‌باره‌ت به‌و یاسایه نموونه‌ی زۆر هه‌یه که ئاماژه به هێندێکیان ده‌که‌ین:\n１- به‌سه‌رهاتی کوڕه‌کانی یه‌عقووب کاتێک که دژ به یوسفی برایان نه‌خشه‌یان کێشا، به کوێ گه‌یشت؟ خوای گه‌وره ده‌فه‌رموێت:\n«ذَلِکَ مِن أَنبَآءِ الغَیبِ نُوحِیهِ إِلَیکَ وَ مَا کُنتَ لَدَیهِم إِذ أَجمَعُوا أَمرَهُم وَ هُم یَمکُرُونَ» (یوسف:١٠٢)\nواته: «ئه‌ی مو‌حه‌ممه‌د ئه‌م به‌سه‌رهات و سه‌رگوزه‌شته‌ی یوسف که بۆت نیگا ده‌که‌ین، له هه‌واڵ و به‌سه‌رهاته شاراوه‌کانه، خۆ تۆ له لای براکانی یوسف نه‌بوویت کاتێک که هه‌موویان بڕیاریان دا و پیلانیان ده‌گێڕا…»\nهه‌رچه‌ند براکانی یوسف تۆبه‌یان کرد، به‌ڵام دوای ئه‌وه‌ی‌که ئازارێکی زۆریان به باوکیان و براکه‌یان گه‌یاند، ئه‌وه بوو که فێڵ و ته‌ڵه‌که‌ی ئه‌وان به‌پێچه‌وانه‌ی ئه‌وه بوو که ده‌یانویست و ئه‌وه‌ی به ئاکامی خێر و باش گه‌یشت هه‌ر یوسف بوو.\n２- خوای گه‌وره سه‌باره‌ت به که‌سانێک که به‌رامبه‌ر عیسا(سه‌لامی خوای لێ بێت) پیلانیان ده‌گێڕا ده‌فه‌رموێت: «وَ مَکَرُوا مَکَرَ اللهُ وَ اللهُ خَیرُ المَاکِرِینَ» (ئالی عیمڕان:۵۴)\nواته: «(به‌ڵام دوژمنانی خوا) پیلانیان گێڕا، خواییش پیلانه‌کانی پووچ کردنه‌وه، چونکه خوا چاکترین و به‌ده‌سه‌ڵاترین زاتێکه له هه‌ڵوه‌شاندنی نه‌خشه و پیلانی دوژمنانیدا.»\n３- هاوه‌ڵگێڕانی سه‌ره‌تای ئیسلام به نه‌خشه و پیلان و فێڵی جۆراوجۆر پێغه‌مبه‌ری ئیسلامیان ئازار ده‌دا: «وَ إِذ یَمکُرُ بِکَ الَّذِینَ کَفَرُوا لِیُثبِتُوکَ أَو یَقتُلُوکَ أَو یُخرِجُوکَ وَ یَمکُرُونَ وَ یَمکُرُ اللهُ وَ اللهُ خَیرُ المَاکِرِینَ» (ئه‌نفال:٣٠)\nواته: «ئه‌ی موحه‌ممه‌د(د.خ) یادی ئه‌و کاته بکه‌ره‌وه) کاتێک ئه‌وانه‌ی بێ‌باوه‌ڕ بوون، پیلانیان ده‌گێڕا دژی تۆ بۆ ئه‌وه‌ی به‌ندت بکه‌ن، یان بتکوژن؛ یان ده‌رت بکه‌ن، ئه‌وان پیلانی خۆیان ده‌گێڕن و خواییش پیلانی خۆی ده‌خاته کار (به پووچ‌کردنه‌وه‌ی کاره‌کانیان) دڵنیا بن خوای گه‌وره چاکترینی هه‌موو پیلانساز و نه‌خشه‌سازانه (نایه‌ڵێ پیلانیان سه‌ر بگرێ).»\nبه‌ڵام له ئاکامدا موحه‌ممه‌د به کوێ گه‌یشت؟\nله ژیانی پێغه‌مبه‌ران و له مێژووشدا نموونه‌ی زۆر هه‌یه که هۆی په‌ند و ئامۆژگارین و واتای ئه‌و یاسا قوڕئانییه زۆرتر ڕوون ده‌که‌نه‌وه: «وَ لَا یَحِیقُ المَکرُ السَّیِّئُ إِلَّا بِأهلِهِ»\nهه‌ر بۆیه کاتێک دوژمنان فێڵ و ته‌ڵه‌که‌ی زۆرتریان له ئاست پێغه‌مبه‌ر(د.خ) ده‌کار کرد، خوای گه‌وره به‌و ئایه‌ته واتابه‌خشه سوکنایی و ئارامی به دڵی پێغه‌مبه‌ر(د.خ) به‌خشی و به داهاتوویه‌کی ڕوونی هیوادار ده‌کرد. ئه‌و دڵدانه‌وه‌یه ته‌نیا بۆ پێغه‌مبه‌ری ئیسلام نه‌بوو، به‌ڵکوو بۆ هه‌ر بانگخوازێکه که شوێنکه‌وته‌ی پێغه‌مبه‌ره‌کی بێت و هێندێک جار ڕووبه‌ڕووی نه‌خشه و پیلانی دوژمنان و ناحه‌زان ده‌بێته‌وه:\n«وَاصبِر وَ مَا صَبرُکَ إِلَّا بِاللهِ وَ لَا تَحزَن عَلَیهِم وَ لَا تَکُ فِی ضَیقٍ مِّمَّا یَمکُرُونَ * إِنَّ اللهَ مَعَ الَّذِینَ اتَّقُوا وَالَّذِینَ هُم مَّحسِنَونَ» (نه‌حل:١٢٧-١٢٨)\nواته: «(ئه‌ی پێغه‌مبه‌ر(د.خ) ئه‌ی ئیماندار) خۆگر و ئارامگر به و خۆگری و ئارامگریشت ته‌نیا به یارمه‌تی خوا ده‌بێت و به‌که‌سی‌تر ناکرێت، خه‌فه‌تیش مه‌خۆ له خوانه‌ناسان که باوه‌ڕ ناهێنن و دڵته‌نگ مه‌به له به‌رامبه‌ر ئه‌و پیلان و نه‌خشانه‌ی که دوژمنان ده‌یگێڕن ٭ چونکه به‌ڕاستی خوا له‌گه‌ڵ ئه‌و که‌سانه دایه که خۆیان پاراستووه له گوناه و تاوان و هه‌روه‌ها ئه‌وانه‌ش که چاکه‌کار و چاکه‌خوازن.»\nخوای گه‌وره بانگخوازان له نه‌خشه و پیلانی دوژمنان ده‌پارێزیت؛ که‌سێک که بێ‌خه‌وشانه بانگه‌شه بۆ ئایینی خوا به‌کات و به‌دوای داخوازی و ئاره‌زووی نه‌فسی خۆی نه‌بێت، ئه‌وه بێگومان له لایه‌ن خواوه تاقی ده‌کرێته‌وه. جاری وایه خوای گه‌وره دره‌نگ یارمه‌تی ده‌دات تاکوو تاقی کاته‌وه که چه‌نده متمانه‌ی به خوایه، به‌ڵام ئاکامه‌که‌ی هه‌ر باش و خێر ده‌بێت: «وَ لَا یَحِیقُ المَکرُ السَّیِّئُ إِلَّا بِأهلِهِ»\nکه‌سێک که خوای گه‌وره‌ی له‌گه‌ڵ بێت، نابێ له نه‌خشه و پیلانی ناحه‌زان بترسێت؛ گرینگ ئه‌وه‌یه که پاریزکاری خۆی بپارێزیت و واز له چاکه و خزمه‌تی خه‌ڵکی نه‌هێنیت، ئه‌و کاته هیوای به پووچه‌ڵ بوونه‌وه‌ی پیلان و فڕت‌وفێڵی پیلانگێڕان بێت.\nله ڕووی ئه‌و یاسا قوڕئانییه بۆمان ده‌رده‌که‌وێت که پیلان و ته‌ڵه‌که به شتێکی ناپه‌سه‌ند هه‌ژمار ده‌کرێت: «وَ لَا یَحِیقُ المَکرُ السَّیِّئُ إِلَّا بِأهلِهِ»\nعه‌ڕه‌ب فه‌رمانی «حاق» بۆ شتی ناپه‌سه‌ند به‌کار ده‌هێنن وه‌ک: «حاق به المکروه». له کاتێکدا که بۆ خێر و چاکه له کرده‌وه‌ی «احاط» که‌ڵک وه‌رده‌گرن وه‌ک: «احاط به الخیر».\nئه‌گه‌ر سه‌رنج بده‌ینه درێژه‌ی ئایه‌تی «وَ لَا یَحِیقُ المَکرُ السَّیِّئُ إِلَّا بِأهلِهِ»؛ ده‌بینین که باس له‌وه ده‌کات که ئه‌و یاسا قوڕئانییه هه‌موو شت ده‌گرێته‌وه و به‌جۆرێک له ئاکامی پیلانی خراپ ئاگادارمان ده‌کاته‌وه.\nئه‌گه‌ر وایدانێین که واتای وشه‌که به گشتی، پێوه‌ره نه‌ک هۆکاره‌که‌ی به تایبه‌تی، ئه‌وه ئه‌و ئایه‌ته هه‌موو جۆره پیلانه‌کان ده‌گریته‌وه. عه‌للامه‌ی عاشوور سه‌باره‌ت به گشتگیربوونی ئه‌و ئایه‌ته ده‌ڵێت: «نموونه‌ی ئه‌و مامه‌ڵه خراپانه ده‌بێته هۆی ئه‌وه‌ی‌که خه‌ڵک متمانه‌یان به یه‌کتر نه‌مێنیت، خوای گه‌وره ئه‌و جیهانه‌ی له‌سه‌ر بنه‌مای هاوکاری بنیات ناوه. چونکه مرۆڤ به شێوازی سرووشتی بوونه‌وه‌رێکی کۆمه‌ڵایه‌تییه و ئه‌گه‌ر مرۆڤه‌کان متمانه‌یان به یه‌کتر نه‌بێت، له یه‌کتری دوور ده‌که‌ونه‌وه و به‌ره‌و خه‌ساره‌ت و تێداچوون ده‌ڕۆن. هه‌ر که‌س هه‌وڵ ده‌دات پێش تووش‌بوون به خه‌ساره‌ت، چاره بدۆزێته‌وه و ئه‌وه‌ش له ئاکامدا به گه‌نده‌ڵی کۆتایی پێ دێت. به‌ڵام خوای گه‌وره گه‌نده‌ڵی خۆش ناوێت و نایهه‌وێت به‌نده‌کانی تووشی خه‌ساره‌ت بن مه‌گه‌ر ئه‌و شوێنه‌ی که به پێی شه‌ریعه‌ت بێت.»\nچ یاسایه‌ک له جیهانی ده‌ورووبه‌ری ئێمه‌دا هه‌یه که نه‌نووسرابێت؟ خوای گه‌وره ده‌فه‌رموێت: «وَاللهُ لَا یُحِبُّ الفَسَادَ» له کتێبی «الزهد» که دانراوی (عه‌بدوڵڵای کوڕی) ئیبنوموباره‌که به سه‌نه‌دێک که له زوهریه‌وه گێڕاویه‌ته‌وه، هاتووه که ڕه‌سووڵی خوا(د.خ) فه‌رموویه‌تی: پیلان مه‌گێڕن و یارمه‌تی هیچ پیلانگێڕێکیش مه‌ده‌ن، چونکه خوای گه‌وره ده‌فه‌رموێت: «وَ لَا یَحِیقُ المَکرُ السَّیِّئُ إِلَّا بِأهلِهِ»\nله نێو عه‌ڕه‌بدا وته‌یه‌ک هه‌یه که ده‌ڵێت: «من حفر لاخیه جبا، وقع فیه منکبا»\nواته: «هه‌ر که‌س چاڵ بۆ براکه‌ی خۆی هه‌ڵکه‌نێت، ئه‌وه خۆی سه‌ره‌وبن تێده‌که‌وێت.»\nئه‌گه‌ر بڕوانینه ئاسه‌واری دونیا و دواڕۆژی ئه‌و یاسا قوڕئانییه، پێویسته له‌و چیرۆکانه‌ی که خوای گه‌وره له قوڕئاندا بۆمان ده‌گێڕیته‌وه ورد بینه‌وه که چۆن پیلانیان دژی بانگخوازن و یارانی خوا ده‌گێڕا! سه‌رنج بده‌نه نموونه‌کانی خواره‌وه:\n– کاتێک نه‌ته‌وه‌ی ئیسڕائیل ئیمانی به موسا هێنا، ئازار و ئه‌شکه‌نجه‌ی زۆریان له لایان فیرعه‌ونه‌وه چێشت. بۆنموونه پیاوێکی بڕوادار که به «مومن ال فرعون» نێودێر بوو، خوای گه‌وره به‌سه‌رهاته‌که‌ی له سوڕه‌تی غافێردا باس ده‌کات و ده‌فه‌رموێت:\n«فَوَقَاهُ اللهُ سَیِّئَاتِ مَا مَکَرُوا وَ حَاقَ بِآلِ فِرعَونَ سُوءُ العَذَابِ * النَّارُ یُعرَضُونَ عَلَیهَا غُدُوًّا وَ عَشِیًّا وَ یَومَ تَقُومُ السَّاعَهُ أَدخِلُوا آلَ فِرعَونَ أَشَدَّ العَذَابِ» (غافێر:۴۵-۴۶)\nواته: «جا خوای گه‌وره ئه‌و ئیمانداره ژیره‌ی پاراست له پیلانی خراپ و دڕندانه‌یان، داروده‌سته‌ی فیرعه‌ونیش سزایه‌کی زۆر سه‌ختیان تووش بوو ٭ ئاگری دۆزه‌خه‌وه به‌یانیان و ئێواران، نیشانیان ده‌درێت، یا خود پیایاندا ده‌چزێنرێت، له ڕۆژی قیامه‌تیش فه‌رمان ده‌درێت: ئاده‌ی تاقم و ده‌سته‌ی فیرعه‌ون بخه‌نه ناو ئێش و ئازاری زۆر ناخۆشه‌وه.»\nخوای گه‌وره پیاوه ئیمانداره‌که‌ی ڕزگار کرد، به‌ڵام فیرعه‌ون و سوپاکه‌ی هه‌ر له‌و کاته‌وه که مردن تا ڕۆژی قیامه‌ت خسته نێو سزا و ئازار و ناڕه‌حه‌تی.\n– کاتێک به ئیمامی بوخاری که خاوه‌ن کتێبی «سه‌حیحی بوخاری»یه، ده‌یانوت که خه‌ڵک قسانێکی خراپ سه‌باره‌ت به تۆ ده‌ڵێن: ئه‌و ده‌یگوت: «إِنَّ کَیدَ الشَّیطَانِ کَانَ ضَعِیفًا» واته: پیلانی شه‌یتان له کۆتاییدا لاواز و داماوه.\nو هه‌روه‌ها ده‌یگوت: «وَ لَا یَحِیقُ المَکرُ السَّیِّئُ إِلَّا بِأهلِهِ»\nیه‌کێک ده‌یگوت: بۆچی دوعای شه‌ڕ له‌و که‌سانه ناکه‌ی که زوڵمت لێ ده‌که‌ن و بوختانت بۆ هه‌ڵده‌به‌ستن؟ وتی: پێغه‌مبه‌ری ئیسلام فه‌رموویه‌تی: خۆڕاگر بن تاکوو له‌سه‌ر حه‌وزی که‌وسه‌ر به من ده‌گه‌ن و هه‌روه‌ها فه‌رمووی: که‌سێک که زاڵمی خۆی به‌له‌عنه‌ت بکات، ئه‌وه یارمه‌تی ده‌درێت.\n– ئیبنو قه‌ییێم نموونه‌ی کرداری زۆری سه‌باره‌ت به‌و یاسا قوڕئانییه هێناوه و له‌گه‌ڵ باس له که‌سانێک که له مامه‌ڵه و بازرگانیدا سوودخۆری ده‌که‌ن و یا به فڕت و فێڵ هاوسه‌رگیری ده‌که‌ن، هێندێ نموونه‌ی ئاماژه پێ کردووه و له‌و بواره‌وه ده‌ڵێت:\nکه‌سێک که پیلانگێڕی ده‌کات، کرده‌وه‌که‌ی پووچه و هه‌ر به پێی ڕێژه‌ی ئامانجه‌که‌ی، به‌پێچه‌وانه‌وه له‌گه‌ڵ خۆی ڕه‌فتار ده‌کرێته‌و‌ه. نموونه‌ی زۆرمان دیوه له که‌سانێک که به فێڵ‌وته‌ڵه‌که ژیانیان به‌سه‌ر بردووه، به‌ڵام به هه‌ژاری و نه‌داری له دونیا ڕۆیشتوون. هه‌ر بۆیه خوای گه‌وره که‌سانێکی که ویستوویانه هه‌ژاران و نه‌داران له به‌رووبوومی باخه‌کانیان بێ‌به‌ش بکه‌ن، باخه‌کانی له‌ناو بردوون و به‌م‌چه‌شنه سزای داون. که‌سانێک که به فێڵ گیانله‌به‌رێکی حه‌رامیان ڕاو کردووه، کردوونی به مه‌یموون و به‌راز. که‌سێک که سوودی خواردووه و مافی خه‌ڵکی پێشڵ کردووه، ماڵ و سامانه‌که‌ی له‌ناو بردووه و سزای داوه:\n«یَمحَقُ اللهُ الرِّبَا وَ یُربِی الصَّدَقَاتِ» واته: «خوای گه‌وره ماڵێک که له ڕێی سووده‌وه به‌ده‌ست هاتبێ، بێ پیت‌وبه‌ره‌که‌تی ده‌کات و ئه‌وه‌ی لێی ببه‌خشی، زۆر و به‌به‌ره‌که‌تی ده‌کات.»\nماڵی سوودخۆر ده‌بێ له‌ناو بچیت هه‌رچه‌ند زۆریش بێت. خوای گه‌وره تاوانباران هه‌ر به تاوانه‌که‌ی خۆیان سزا ده‌دات و قسه له‌و بواره زۆره. ئه‌گه‌ر سه‌رنج بده‌ین ده‌بینین که هه‌ر که‌س نافه‌رمانی خوا بکات، به پێچه‌وانه‌ی ئامانجه‌که‌ی و هه‌ر به‌و ڕێژه‌یه‌ش له دونیا و دواڕۆژ سزا ده‌درێته‌وه. سوننه‌تی ئه‌و کائیناته له‌سه‌ر ئه‌و بنه‌مایه پێک هاتووه که هه‌ر که‌س پیلان بگێڕیت، پیلانی دژ به‌وی ده‌گێڕنه‌وه و هه‌ر که‌س خه‌ڵک فریو بدات، فریو ده‌درێته‌وه. خوای گه‌وره ده‌فه‌رموێت:\n«إِنَّ المُنَافِقِینَ یُخَادِعُونَ اللهَ وَ هُوَ خَادِعُهُم»\nواته: «دووڕووان ده‌یانهه‌وێت دژ به خوا پیلان بگێڕن، له کاتێکدا که خوای گه‌وره (به پێی کرده‌وه‌کانیان) پیلانیان بۆ ده‌گێڕیته‌وه.»\nهیچ پیلانگێڕێک نابینن مه‌گه‌ر ئه‌وه‌ی‌که پیلانه‌که‌ی یه‌خه‌ی خۆی گرتۆته‌وه و هیچ فێڵبازێک نییه مه‌گه‌ر ئه‌وه‌ی‌که خۆی فریوی خواردووه.\nچال چاه نیرنگ یاسا قوڕئانییه‌کان


یۆنان، کۆنگرەی حزبی سیریزا و گۆڕانکاریی سیاسیی نوێ\n08:08 - 2022-04-14\nئەمڕۆ 14 نیسان 2022 لەئەسینای پایتەخت، سێیەم کۆنگرەی حزبی سیریزای پێشکەوتوخواز بەدروشمی « دەستپێکی نوێ، گۆڕانکاریی سیاسیی» دەستپێدەکات و ماوەی سێ رۆژ دەخایەنێت، یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان، وەک میوان و چاودێری کارا بەڕەسمی بانگهێشتی کۆنگرەکە کراوەو، بڕیارە بەشاندێک بەشداریی لە کۆنگرەکەدا بکات.\nبەڕای چاودێرانی سیاسیی یۆنان و ئەو سیاسەتمەدارانەی شارەزای پەیڕەو پڕۆگرامی ئەو حزبەن، کۆنگرەی حزبی سیریزای یۆنان، بۆ قۆناغی ئێستای خەبات و تێکۆشانیان، دەستپێک و وەرچەرخانێکی گرنگە، بەتایبەتی کە ئەو حزبە لە پڕۆسەی هەڵبژاردنەکانی ئایاری 2019دا، دوای پاشەکشێی لەبەرامبەر حزبی نیا دیموکراتەکاندا، پێداچوونەوەی بە سیاسەت و چالاکی و تێکۆشانەکانیدا کردووە و بەپێی پێویست ئەزموونی لەکەموکورتییەکانی بینیوە جارێکی تر پێداچوونەوە و پەیوەستبوونی بە چەمکی دیموکراتیی و دادپەروەریی کۆمەڵایەتی دەکات کە لەرابردوودا لەپڕۆسەی سیاسی وڵاتەکەیدا پەیڕەوی کردووە و ئاکامەکەی دواکەوتنی بوو لە پڕۆسەی سیاسیدا، هەروەها خواستیەتی برەو بەرەوتی چەپی هاوچەرخ بدات و سەردەمێکی نوێی خەبات و تێکوشان بێنێتەکایەوە.\nبەگوڕوتینێکی نوێوە دێنەوە مەیدانی خەبات\nکادرانی ئەو حزبە، لەلێدوانەکانیاندا، رایانگەیاندووە، جارێکی ترو لەقۆناغێکی تری خەباتی تژی لە خزمەتی کۆمەڵگەی وڵاتەکەیان، بە گوڕوتینێکی نوێوە دێنەوە مەیدانی خەبات، ئەوەشیان ئاشکراکردووە کە دوای سێ ساڵ، توانیویانە کۆسپ و ئاستەنگەکانی بەردەم پێشکەوتن و سەرکەوتنەکانیان تێبپەڕێنن و بەبیرو هزرێکی نوێگەریی شایستە بەخزمەتکردنی کۆمەڵگەی پێشکەوتوخوازیی یۆنان، کێشەو کەموکورتییەکانیان چارەسەر بکەن.\nئێستا سیریزا هاوپەیمانیی پێشکەوتووخوازە. لەحزبێکی رادیکاڵیزمەوە بووە بەهێزێکی پێشکەوتووخواز، یەکێکە لەهێزە چەپ و گەورە و کاریگەرەکانی ئەوروپا، لەپڕۆگرامی نوێیدا دەخوازێت نوێنەرایەتی هەموو چین و توێژە چەپ و سۆشیال دیموکراتەکان بکات.\nپەیوەندیی مێژینەی نێوان یەکێتیی و حزبی سیریزا\nیەکێتیی نیشتمانیی کوردستان پەیوەندیی توندوتۆڵی لەگەڵ ئەو حزبەدا هەیە و جەنابی سەرۆک مام جەلال «رۆحی شادبێت»، رۆڵی گەورەی هەبووە لەم پەیوەندییەدا، هەردوولاش جەخت لەپەرەپێدان و بەرەوپێشبردنی دەکەنەوەو کۆکن لەسەربرەودان بەو پەیوەندیانە، بەجۆرێک کە خزمەتی بەرژەوەندییەکانی هەردوولا بکات.\nئەوەش ئاشکرابووە کە رەوا محەمەد کەریم «رەوا بابان» نوێنەری ی.ن.ک لە یۆنان و چەند هەڤاڵێکی لە ناوەندی دەرەوەی یەکێتی لەو وڵاتە بانگهێشتکراون و بە نوێنەرایەتی یەکێتی و مەکتەبی پەیوەندییەکان بەشداریی دەکەن و وتاری ی.ن.ک پێشکەش دەکەن کە ناوەڕۆکەی جەختکردنەوەیە لە پتەوکردنی ئەو پەیوەندییە مێژووییەی هەردوولا، هەروەها شاندی ی.ن.ک بۆ کۆنگرەکە، بەشداری لە سیمینارو پانێڵەکانی نێو کۆنگرەی سیریزا دەکەن و بەگیانی هەستکردن بە بەرپرسیارێتیی قۆناغەکەوە پێشنیازو تێڕوانینەکانیان دەخەنەڕوو.\nپەیوەندیی لەگەڵ گەلی کورد\nلەرابردوودا حزبی سیریزا بەهاوکاریی و پشتیوانیی کوردستانیان لە یۆنان، خزمەتی بەرچاوی بە پرسی پەنابەران و پێشخستنی دۆسییەکانیان کردووە، هەروەها لەهەوڵدان بۆئەوەی باشترین پەیوەندییان لەگەڵ هێزو لایەنە سیاسییەکان و خەڵکی کوردستاندا هەبێت، ئێستا پەیوەندیان لەگەڵ لایەنە سیاسییەکانی باکووری کوردستان و رۆژئاواو رۆژهەڵاتدا هەیە، بەڵام پەیوەندیان لەگەڵ یەکێتی لەئاستی باڵا لە هەمووان جیاوازترو پێشکەوتووترەو بەردەوام لە کوردستان و لە یۆنان دیدارو کۆبوونەوە لەنێوانیاندایە و تێڕوانینی هاوبەشیان بۆ نوێگەریی و پێشخستنی کۆمەڵگە خستۆتەڕوو.\nتائێستا حزبی سیریزای پێشکەوتووخوازی یۆنان،دوو کۆنگرەی بەستووە، دووەم کۆنگرەی لە ساڵی 2016 دا بوو، وەفدی باڵای یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان، بەشدارییان تێداکرد، لەەو کۆنگرەیەشدا\nوەک بڕیارە کۆنگرەکە بە وتاری ئەلێکسیس چیپراس سەرۆکی سیریزا دەستپێدەکات، چاودێران لەو بڕوایەدان وتارەکەی چیپراس، گرنگ و بایەخدارو گشتگیر دەبێت، بەئاڕاستەی هاتنەوە مەیدانی خەبات و تێکۆشان، چونکە سیریزا نەیشاردۆتەوە، ئەمجارەو لەم قۆناغە نوێیەی خەبات و تێکۆشانیدا هەموو تواناکانی خۆی دەخاتەوە کار بۆ ئەوەی جڵەوەی دەسەڵات لە»نییا دیموکرات»ی رکابەری وەربگرێت کە کیریاکۆس میتسۆتاکیس سەرۆک وەزیری ئێستا سەرۆکایەتی دەکات.\nنزیکبوونەوە لە گەنجان\nبۆ ئەو مەبەستەش سیریزای پێشکەوتووخواز لەهەوڵی بەردەوامدایە تادەنگی رای گشتیی و بەتایبەتی توێژی لاوان بۆخۆی مسۆگەر کات، بۆ ئەو مەبەستەش کرانەوەیەکی بەرچاو بەڕووی لاواندا بەدیدەکرێت، بەردەوام کۆڕ و سیمینار تایبەت بە گەنجان بەڕیوە دەچێت. بەتایبەتی کە دامەزرێنەرانی سیریزا، کادری چەپی پێشکەوتووخوازن، ئەزموونی بەرچاویان لە دەسەڵات و حوکمڕانیدا هەیە.\nئاشتبوونەوە لەگەڵ خەڵکی\nهەروەها پێشبینی دەکرێت، وتارەکەی ئەلێکسیس چیپراس ئاشتبوونەوەیەکی نوێی نێوان سیریزاو خەڵکی هۆشیاری یۆنان بێت و بانگەوازو بانگهێشتێک بێت بۆ سەرلەنوێ تێهەڵچوونەوەو ئاوێتەبوونی ئەو دوو کۆڵەکە سەرەکییەی پێشکەوتنی کۆمەڵگە، بۆ سیاسەتکردنی هاوچەرخ.. بەجۆرێک کە لەگەڵ قۆناغی ئێستادا بگونجێت، لەقۆناغێکی نوێدا پێکەوەو بەهاریکاریی یەکتری ئەو دەستکەوت و ئامانجانە بەدیبهێنن کە ویست و خواستی هەردوولان و بەچەند هۆکارێک تائێستا نەتوانراوە بەدەستیبهێنن.\nهەروەک بڕیارە لە رۆژی دووەمی کۆنگرەکەشدا تایبەتە بەگفتوگۆکردن و لێکۆڵینەوە لەو پڕەنسیپانەی کە دەبنە فاکتەری بەهێز بۆ تۆکمەکردنەوەی ئەو بنەمایانەی حزبی سیریزای لەسەر بنیاتنراوەو هۆکارێک بووە بەزیندوومانەوەی کەلتورو رۆشنبیریی و شارستانێتی نەمری کومەڵگەی یۆنان. بۆ ئەو مەبەستە چەند لیژنەیەک پێکهێنراوەو هەریەکەیان پەیوەستن بەلێکۆڵینەوە لەچەند بابەتێکی ژیاریی پەیوەست بە بەرەوپێشچوون و خزمەتکردنی خەڵکی وڵاتەکەیان، بۆئەوەی لەکاروانی بەرەوپێشچوون و ئاوێتەبوونی کۆمەڵگەکانی تر لەوڵاتانی باکووری ئەوروپا نەک دانەبڕێن، بەڵکو شانبەشانیان بەشداری کارا بکەن لەکاروانی پێشخستنیان لەهەموو بوارەکاندا.\nبۆ هێنانەدی ئەو خواستانەش پرس و راوێژ بەچەندین بیرمەندی یۆنانی و وڵاتانی تری ئەوروپا کراوەو دەشکرێت کە وەک میوان یاخود چاودێری شارەزای پڕۆسەکە بانگهێشتی کۆنگرە کراون و بۆچوونەکانیان لەئامانج و پەیڕەو پڕۆگرامەکاندا جێدەکرێتەوە. بەتایبەتی کە سیریزا سەرباری شکستهێنانی لەپڕۆسەی هەڵبژاردنەکانی ساڵی 2019 دا، بەڵام پشت ئەستوورە بەو تواناو دەستکەوتانەی لەماوەی دەسەڵاتیدا پێشکەشی خەڵکی وڵاتەکەی کردووە، کە دیارترینیان، لەسەردەمی سیریزادا لەمانگی ئابی ساڵی 2018 دا یۆنان لەقەیران و تەنگژەی ئابووریی بەسەرکەوتوویی رزگاریی بوو،\nکێشەکانی یۆنان و ئەوروپا\nهەروەها بەپڕۆگرام و پلانی نوێوە رووبەڕووی ئەو ئاڵنگاریانە دەبێتەوە کە رووبەڕووی وڵاتەکەی و کۆمەڵگەی ئەوروپاش بۆتەوە، لەوانە، بەهۆی هەڵاوسانی ئابووریی پێشبینی نەکراوەوە نرخی پێداویستییە ژیارییەکان و وزەو سووتەمەنی گران بوون، کە جەنگی روسیا و ئۆکرانیا، رۆڵی دیاریی هەبووە لەگرانبوونی نرخی کاڵاو پێداویستییەکاندا.\nسیریزا، بەدیدو تێڕوانینێکی نوێوە خوازیارە بێتەوە دەسەڵات و نوێنەرایەتی بەرەی چەپخوازیی وڵاتەکەی سۆشیالیست دیموکراتەکانەکان و هێزە پێشکەوتووخوازەکان بکات و پێشەنگی پێشکەوتن و هێنانەدی ویست و خواستەکانی کۆمەڵانی خەڵکی وڵاتەکەی بێت. بۆ ئەوەش پشت ئەستوورو زۆریش گەشبینە بەوەی متمانەی خەڵکی وڵاتەکەی بەدەست بهێنێتەوەو لەقۆناغێکی تری کارو تێکۆشاندا بۆ گەیاندنی خەڵک بەکەناری ئارامی و گەیشتن بەلووتکەی سەرکەوتن، بێتەوە مەیدان.


Kurdîpêdiya - لە مارع 3 چەتە کوژران\n📝 لە مارع 3 چەتە کوژران | Pol: Bellgenamekan | Zimanî babet: 🏳 کوردیی ناوەڕاست\nلە مارع 3 چەتە کوژران\nهێزەکانی رزگاریی عەفرینعەفرین لە راگەیاندراوێکدا لەبارەی چالاکییەکانیان لە دژی داگیرکەران رایگەیاند، چالاکییەکانیان بەردەوامیی هەیە.\nلە راگەیاندراوی هێزەکانی رزگاریی عەفرین دا هاتووە هێزەکانمان بەردەوامن لە چالاکییەکانیان لە دژی سوپای تورکی داگیرکەر و چەتەکانی لە هەرێمی عەفرین و دەورووبەریدا.\nرۆژی 15ی ئابی 2019 / 24ی گەلاوێژ هێزەکانمان لە دەوروبەری شار مارع چالاکییەکیان ئەنجامدا و بە چەکی سوک و مامناوەند و لە نزیکەوە لە چەتەکانیان دا. لە ئەنجامی ئەو چالاکییەدا 3 چەتە کوژران و 2 چەتەی تریش بریندار بوون.\n 📡 Mallper | 🏳 کوردیی ناوەڕاست | ماڵپەری ئەی ئێن ئێف نیوز - 18-08-2019\n1. 👁 18-08-2019\n📅 Publication date: 18-08-2019\n➕ Em babete lelayen: (Jiwan O Ehmed)ewe le: Aug 18 2019 12:09AM tomarkirawe\n👌 Em babete lelayen: (Hawrê Baxewan)ewe le: Aug 18 2019 9:35PM pêdaçûneweyi bokrawe û azadkrawe\n✍ Em babete bo diwacar lelayen: (Hawrê Baxewan)ewe le: Aug 18 2019 9:35PM baştirkirawe\n👁 Em babete 507 car bînrawe


لووتكەی ساڵی داهاتووی ئەمریكا-روسیا و (سیما) تازەكانی ناوچەكە\nحكومه‌تى هه‌رێم بڕیارێكى به‌په‌له‌ى له‌باره‌ى ڤایرۆسى كۆرۆنا ده‌ركرد\nبۆچوون / بیروڕا :: 03/12/2018\nنووسینی: سورەیا شاهین\nكۆبوونەوە باڵاكەی ئەمریكا و روسیا لە پەراوێزی لووتكەی بیست لە ئەرژەنتین، نەبەسترا. ئەگەرچی ئامادەكاریی بۆ ئەنجامدانی كرابوو و بەپێی سەرچاوە دیپلۆماسیەكانی نزیك لە مۆسكۆ واچاوەڕواندەكرا كۆبوونەوەیەكی خێرا بێت و تێیدا رۆنەچنە قووڵایی دۆسیەكانی ناوچەكەوە.\nپەیوەندییە بەردەوامەكانی نێوان هەردوو لایەنی روسی و ئەمریكی رێگەخۆشدەكەن بۆ لووتكەی چاوەڕوانكراوی نێوان هەردوو سەرۆك دۆناڵد ترەمپ و ڤلادیمێر پوتین و كار بۆ ئەوە دەكرێت لە ساڵی داهاتوودا سازی بكەن. پێدەچێت لەو كۆبوونەوە باڵایەوە سیما تازەكانی رەوتی قەیرانەكانی ناوچەكە دەربكەون، ئەمەیش ئەو مەسەلەیەیە دەبێت چاوەڕێی روودانی بین.\nئەو سەرچاوانە ئاماژە بۆ ئەوەیش دەكەن كە ویلایەتە یەكگرتووەكان دەستبەرداری رۆڵی خۆی نابێت لە دۆسیە پەیوەندیدارەكانی ناوچەكە و هیچ شتێكی وا لەئارادا نییە كە وازبێنێت و دەست لە بەرژەوەندییە ستراتیژیەكانی خۆی هەڵبگرێت. بوون و مانەوەیشی لە ناوچەی خۆرهەڵاتی سوریا بەڵگەیەكی راستەوخۆی ئەو راستیەیە. هیچ چارەسەرێكیش بەبێ ئەو ناكرێت و ئەوەیش زیادەڕۆییە كە بگوترێت تێكشكاوە یان شكستیهێناوە و وازدێنێت.\nسەرچاوە خۆرئاواییە دیپلۆماسیەكانیش جەخت لەوە دەكەنەوە كە ئەمریكیەكان كاری لەپێشینەیان گوشارخستنە سەر ئێران-ە، نەك تەنیا لەئێراندا بەڵكو گوشاری ئەوەیشیان دەخنە سەر كە خۆی و هاوپەیمانەكانی لە سوریا وەدەرنێن. ئەگەر ئەم گوشارەیشی سەریگرت و سەركەوتوو بوو ئەوا ئۆتۆماتیكیەن دەبێتە هۆی لاوازبوونی رژێمی سوریا. واشنتۆن لە هەمانكاتدا و لە هەموو ئاراستەكانەوە گوشار دەكات، واتا هەم لەسەر ئێران و هەم لە سەر حزبوڵـڵا و هاوپەیمانەكانیان، هەروەها لەسەر رژێمی سوریایش، ئینجا چاوەڕێ دەكات بۆ ئەوەی بزانێت ئەم گوشارانەی چ كاریگەریی و رەنگدانەوەیەكیان دەبێت.\nتائێستا هیچ پلانێكی ئەمریكا بۆ سوریا نییە بەڵام گوشار خستنە سەر رژێم لەڕێی مامەڵەكردنی واشنتۆن-ەوەیە لەگەڵ هەموو دۆسیەی ئێراندا، هەروەها لەڕێی دۆسیەی پارەپێدان و پشتیوانیی دارایی بۆ دووبارە ئاوەدانكردنەوەی سوریا. واتا بەشداریی ئاوەدانكردنەوەی سوریا نابێت بەبێ بەشداریی لە پرۆسەی سیاسی وڵاتەكەدا.\nهۆكارەكانی پیادەكردنی گوشارە سیاسی و ئابورییەكانیش بۆ ئەوە دەگەڕێنەوە كە ئەمریكیەكان نایانەوێت لە زەویەوە (مەیدان) دژایەتیی روسیا بكەن، نەك هەر ئەوەیش بەڵكو ئامادەن پەیوەندیشیان لەگەڵیدا هەبێت لە چوارچێوەی رێكخستنەوەیەكی دیاریكراوی دۆخی سوریادا. بۆیە لووتكە چاوەڕوانكراوەكەی 2019یش بەرەوپێشچوونێكی نوێیە بە ئاراستەیەكی دیاریكراودا ئەگەر روسیا بڵێت رازیین بە دەركردنی ئێران لە سوریا و دەتوانن كارێكی لەوجۆرە بكەن.\nئەو سەرچاوانە ئەوەیش دەڵێن كە بوونی ئەمریكا لە سوریا لە ناوچەیەكدا نییە كە لە ژێر گوشاری سیاسیدا بێت، روسەكانیش هەر لە سەرەتای قەیرانەكەی سوریاوە دروشمگەلێك دەڵێنەوە كە ئامانجی بەرودوایان ئەوەیە رژێم لە ناوچە دوای ناوچەدا سەركەوێت. وتیان ئەوان پشتگیریی رژێمەكە و هەروەها سەرۆكەكەیشی ناكەن و ئامادەن گۆڕانكاریی بكەن و بیرۆكەگەلێكی تایبەتیان دەربارەی ناوچە ئارامگیرەكان راگەیاند. هەموو ئەوانە تەنیا پلانێك بوون بۆ كردنەوەی بوار لە بەردەم رژێمەكەدا بۆ ئەوەی دەستكەوتی زیاتری دەست بكەوێت. لەبەرامبەردا واشنتۆن ئومێدی ئەوەی هەیە كە هەڵوێستی ئەرێنیی لە روسیاوە دەستبكەوێت، ئەمەیش ئەو مەسەلەیەیە كە هەتا ئێستا لەناوەرۆكدا هیچی لێ سەوز نەبووە، بۆیە ئەمریكیەكان لە كۆبوونەوە باڵا چاوەڕوانكراوەكەی 2019دا هەوڵدەدەن لەم ئاراستەیەوە گوشار بكەن. واتا گوشار بكەن بۆ دەرپەڕاندنی ئێران لە سوریا و لاوازكردنی لە ناوچەكەدا. ئەمەیش بە رای ئەمریكا دەبێتە هۆی لاوازكردنی رژێمەكەی سوریا.\nئەمریكیەكان گرەو لەسەر چارەسەری سەربازیی ناكەن. هەروەك چۆن هەموو خۆرئاوا هیچ جارێك گرەو لەسەر ئەوە ناكەن. چونكە نایانەوێت نرخی سەربازیی بدەن بۆ سەپاندنی چارەسەر لە سوریا. ئەمەیش ئەوەیە كە دۆخی سوریای گەیاندووەتە ئەم ئاستەی ئێستای. خۆرئاوا تەنانەت لەسەر ئەوەیش رازیی نەبوون چەكی خۆپارێزیی دژەفڕۆكە بدەنە ئۆپۆزیسیۆن.\nروسەكانیش دەزانن كە ئەگەرچی بەشێوەیەكی فراوان لە مەیدانەكەدان، بەڵام ناتوانن بەبێ ئەمریكیەكان چارەسەرێكی هاوسەنگ بسەپێنن. هەر بۆیە دۆخی سوریا بە هەڵواسراوی هێڵراوەتەوە.\nلووتكە چاوەڕوانكراوەكە تەوەریی دەبێت لەڕووی داواكاریەكانی ئەمریكاوە، لەمكاتەی سزاكانی خۆرئاوادا بەسەر روسیا بەهۆی دۆسیەی ئۆكرانیا و هەروەها سزاكانی سەر ئێران-یش. واشنتۆن ئومێدی هاوكاریی بە روسیا هەیە چونكە پێیوایە تائێستا هاوكار نەبووە. پێش كۆبوونەوە باڵا چاوەڕوانكراوەكەیش هیچ نیشانە و ئاماژەیەك دەربارەی چارەسەرەكانی قەیرانەكەی سوریا، یان دۆسیەكانی ناوچەكە و یاخود تەنانەت رێزگرتن یان نەگرتنی ناوچە ئارامگیرەكانیش، بەدەرنەكەوتوون.\nسورەیا شاهین:: 03/12/2018\nکۆستیکا براداتان:: 16 کاتژمێر پێش ئێستا\nخالید علوش:: 3 رۆژ پێش ئێستا\nسه‌عید زارا:: 6 رۆژ پێش ئێستا


دۆخی نالەباری كرێكاران لە ئێران! سازمانی خه‌بات کوردستانی ئێران\nدۆخی نالەباری كرێكاران لە ئێران!\nلە مێژە دۆخی كار وژیانی كرێكاران یەكێك لە گرینگترین باسەكانی كۆمەڵگای ئێمەیە، لەو بارەوە كاربەدەستانی رژێم شتێك دەڵێن و كرێكاران شتێكی دیكە.\nرۆژی 6ی خەرمانانی 1395 رەبێعی وەزیری كاری رژێم بە دووریەكی تەواو لە تەلەفزیۆنی رژێم گوتی: باوەڕ بكەن من چوومە یەكێك لە پارێزگاكان، وابزانم پارێزگای لورستان بوو كە لە ماوەی ئەم چەند ساڵە دوو ئەوندەی ساڵانی رابردوو یان قوڵنگی پرۆژەمان لێ دا یان پرۆژەی دەرمانیمان پێ زیاد كرد، ئێستا من پێم وایە لە وەڵاتدا كرێكاران رازین. چونكە من و كەس و كاری من لە پلەی خوارووی كۆمەڵگەین.\nبەڵام بە سەیركردنی سفرەی خاڵی كرێكاران و گوێگرتن لە دەردە دڵیان ناراستی قسەكانی ئەو وەزیرەی رژێم روون دەبێتەوە. هەر ئەو رۆژەی وەزیری كاری رژیم دەگوت كرێكاران رازین، لە دیمانەیەكی تەلەفزیونی لەگەڵ تەلەفزیۆنی رژێم كرێكارەكان قسەیەكی دیكەیان دەكرد.\nكرێكارێك گوتی: وەڵا من دڵم پڕە، دڵمان پڕە لەبەر ئەوەی بێكاریە.\nیەكێكی دیكە بە توورەییەوە گونی: ئێمە هەر ئێرانی نین، ئەگەر ئێران باین یەكێك لە خۆی دەگرتین و حیسابی مرۆڤی بۆ دەكردین..\nكرێكاری سێهەمیش بە تورەییەوە وتی: دوو رۆژ جارێك نان دەخۆین ئەویش نانێكی وشك دەخۆین. ئەو شتانەتان لەبەر چاو بێ ئێمەش مرۆڤین. ئێستا سێ مانگە قڕانێكم پەیدا نەكردوە.\nكرێكارێكی دیكە رووبە كامێراكە بە تانەوە وتی: ئەمە پێتەختە كاری تێدا نیە، شارستانەكان كار كوا هەیە؟ كار نیە بەخودا كارەكان راوەستاوە. ئێمەیش مرۆڤین.\nكرێكارێكە دیكە لە كۆتایی قسەكانی دا وتی: رۆژە لە دوای رۆژ خراپتر دەبێ، باشتر نابێ!.\nئەو قسانە دەرخەری دۆخی بەشێك لە كرێكارانی ئێمەیە. لە راستیدا پیشەسازی و وەبەرهێنان لە حاڵی داخراندان و ژمارەی كرێكارانی بێكار روو لە زیاد بوونە. ئەوانەی بەخت یاریان بێ لە مانگدا یەك دوو رۆژ كاریان دەست دەكەوێ. بەڵام بەشێوەیەكی دیكە بەشێك لە كرێكارەكان بەجۆرێك كاریان هەیە و لە قانوونی كاری رژێمدا، بە بێكار حیساب ناكرێن كە قسە ئەوانیش شایانی گوێ لێ گرتنە.\nیەكێك دەڵێ: پۆچی من دەبێ بە متۆر كار بكەم، لەحاڵێكدا كاری من وەبەرهێنانی جل و بەرگە! بەڵام دەبێ بێم بە متۆر كار بكەم، لەبەر ئەوەیە ئاغایانی دەسەڵاتدار مافی ئیمە لادەخەن.\nیەكێكی دیكە: یەكێك بەدوای قڕانێكدا هەڵدێ، یەكێكیش بە ملوێن لادەخا.\nكێشە و موشكیلی كرێكاران لە ئێران لە حەد بەدەرە بەڵام دەكرێ هەندێ لە كێشەكانیان لە چەند خاڵدا بخەینە روو:\nكاری بێ دابین بوونی پیشە، كاری بێ بیمە، كاری بەبێ حەقدەستی عادیلانە و لە كۆتایی دا كار بەبێ لەبەر چاوگرتنی ستانداردی پاراستن، لەو كێشانەن كە رۆژ لە دوای رۆژ ئێخەی كۆمەڵی كرێكاری ئێران دەگرێ.\nكەسێك بەناوی ئەمیری شەوكەت كە تەلەفزیۆنی رژێم بە سەرۆكی یەكیەتی سینفی كرێكارانی بیناسازی دیناساند گەتی: نزیك بە 30 هەزار رووداوی كار رووی داوە كە لەو 30 هەزارە نزیك بە 50 لەسەدی لە بەشی بیناسازی رووی داوەو بەو بۆنەوە نزیك بە 2500 كرێكاری بیناسازی كوژراون.\nلە راستیدا شتێك بەناوی بیمەی كرێكاری و بیمەی رووداوی كار بوونی نیە، كرێكارێك لە پێش كامێرای تەلەفزیۆنی رژێم گوتی: دەڵێن بیمەتان دەكەین بەڵام هیچیچك نیەو هەمووی نوكتەو درۆی تەبلیغاتیە.\nبەپێی بەڵێنەكانی حكومەت و ئەوەی رۆحانی بەڵێنی دا، قەرار بوو كێشەی بێكاری چارەسەر بێ بەڵام نەكرا.\nبەپێی بگەڵاڵەیەكی حكومەت قەرار بوو حەقدەستی كرێكار، خەرجی بنەڕەتی خانەوادەكانیان دابین بكا، بەڵام ساڵی 1395 حەقدەستی بنەڕەتی 812 هەزار تمەن بوو كە كرێكاران بەو پووڵە لە ئۆدەی ئەو گرانی و هەڵاوسانە ئابووریە نەهاتن و زۆرێك لە خانەوادەكان شەوانە بە سكی برسی سەریان نایەوە. لەبەر ئەوەی كە هەر ئەو حەقدەستەی حكومەت دیاری كردوە، لەچاو هەڵاوسانی ئابووری كە بانكی ناوەندی رایگەیاندوە، بەلانی كەمەوە 166 هەزار تمەن كەسری خەرجی دێنن.\nئەوە لە كاتێكدا خەرجی خانەوادەیەكی 4 كەسی كرێكاری لە سێ ملوێن دووسەد هەزارتمەن زیاترە چوونكە رێژەی هەڵاوسان و گرانی تا دێ زیاتر دەبێ و داهاتی كرێكاران لەگەڵ ئەو خەرجیانەدا بەراورد ناكرێ و كورتی زۆر دێنێ.\nبە پێی ئەو راپۆرتەی ماڵپەڕی حكومەتی فارس لە 17ی خەرماناندا بڵاوی كردەوە، حەقدەستی كرێكاران لە ساڵی 1384 تا ئێستا، نزیك بە 67 لەسەد توانای كرینی لە دەست داوە یانی بە هەزار تمەن كە كرێكارێك بە هەزار دەرد و نارەحەتی بەدەستی دێنێ، بە قەد 300 تمەنی ساڵی 84 شت و مەك ناكاو ئەوەش هەڵەی دەسەڵاتدارانە لە دارشتنی ئابووری وەڵاتدا.\nئەوە قسەی یەكێك لە ارگەیێنەكانی حكومەتە كە هەوڵ دەدا لایەنەكانی مەسەلەكان بەو جۆرەی هەیە نیشان نەدا نەوەك بێتە هۆی ناڕەزایەتی جەماوەری.\nراگەیێنەكانی حكومەت لە 25ی ڕەزبەری 1394 نووسیان: بەدوادا چوونەكان ئەوەمان بۆ روون دەكاتەوە كە ئەگەر لە ماوەی سێ دەیەی رابردوو زیاد كردنی حەقدەستەكان وەك رێژەی هەڵاوسانێك كە لەلایەن بانكی ناوەندیەوە رایدەگەێنێ زیاد بكرایە، لانی كەم حەقدەستی كرێكار لە ساڵی 1395 دەبوو 978 هەزار تمەن بوایە. لە كاتێكدا كە شۆرای بەرزی كار بەلانی كەمەوە حەقدەستی ئەو ساڵی 812 هەزار تمەن راگەیاندووە كە 166 هەزار و 500 تمەن كەمی نیشان دەدا.\nهەر بۆیە كرێكاران خۆیان باشتر دەزانن كە بە بوونی ئەو رژێمە هەلومەرج رۆژ لەدوای رۆژ خراپتر دەبێ و روونە كە ساڵی 96 دۆخی كار و ژیانی كرێكاران لەمەش خراپتر دەبێ.\nڕێکه‌وت: 2016-10-04 13:27:15


١- بۆ ڕۆکێتباران کردن یوئێن و ئەمریکا و بەریتانیا و ئەڵمانیا... عێراق و زۆربەی وڵاتانی دونیا دەنگی ناڕەزایەتیان بەرزکردەوە و هەندێکیشیان هەڕەشەی گەورەیان لە ئەنجامدەرانی ئەو تاوانە کردوە، کەواتە ئەگەر ئەو ڕووداوە بۆ ئەو وڵاتانە ئەوەندە گەورەبێ، دەبێ بۆ خەڵکی کوردستان چ پێشهاتێکی مەترسیدار بێ؟\nهەرچی مەترسیەکانی رووداوی دووەمن لە دوو خاڵدا دەردەکەون، یەکەم: پێشهاتێکی تری مەترسیدارە لەسەر ئازادی دەربڕین و راگەیاندن، لەوەش زیاتر پێشێلکردنی یاسا بەرکارەکانی ئەو بوارەی هەرێمن. دووەم: نەمانی شکۆی دادگا و سەرەوەری یاسا. ئەو مەترسیەش ناوخۆییە و ئەگەر لە لایەک مۆرانەی ناو دامەزراوەی دادوەری بێ، لەلایەکی دیکە شاباشی ئەو دامەزروەیە بۆ تۆتالیتاری و سیستەمێکی نەگونجاوە لەگەڵ هەلومەرجەکانی سەردەم.


هاوپەیمانی وڵاتانی عەرەبی بۆ بەرەنگاریی لەگەڵ ئێران و داعش – زاگرۆس پۆست\nماڵەوە / ئێران / هاوپەیمانی وڵاتانی عەرەبی بۆ بەرەنگاریی لەگەڵ ئێران و داعش\nهاوپەیمانی وڵاتانی عەرەبی بۆ بەرەنگاریی لەگەڵ ئێران و داعش\nسێ شه‌ممه 4 تشرینی دووه‌م 2014\tئێران, هەواڵ 36 جار خوێنراوه‌ته‌وه\n4 وڵاتی عەرەبی و هاوپەیمانیەتیەكی نیزامی بۆ بەرەنگاریی لەگەڵ داعش و كۆماری ئیسلامی ئێران، واژۆ كردووە.\nبە پێی راپۆرتی هەواَنێریی ئاسۆشتێدپرێس، رۆژی دووشەممە 12ی مانگی رەزبەر رایگەیاند، 4 وڵاتی میسر، عەرەبستان، ئیماراتی یەكگرتووی عەرەبی و كوەیت سەرقاڵی وتووێژ بۆ واژۆكردنی رێكەوتننامەیەكی نیزامی هاوبەش بە دژی “داعش”ن و ئەو ئەگەرش لە ئارادایە كە وڵاتای “ئوردۆن”یش بەم هاوپەیمانیەتیەوە پەیوەست بێت و هەروەها بەرنامەگەلێكیش بۆ دەستێوەردانی نیزامی لە ناوچە جیاجیاكانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاستیش لەئارادا بێت.\n4 بەرپرسی نیزامی میسر بۆ پشتڕاست كردنەوەی ئەم بابەتە وتوویانە، ئەم هاوپەیمانیەتیە بە رێبەری ئەمریكا و هپشتیوانی ئاسمانی دێتە ئاراوە و جیاوازی تایبەت بە خۆیشی هەیە.\nبە وتەی ئەو بەرپرسانە، ئەم هێزە سەربازیە دەتوانێ بۆ دەستێوەردان لە باقی ناوچەكانی دیكە لەوانە، لیبی و هەروەها چەكدارە شیعەكانی ئەنسارۆڵڵا لە یەمەن بەكاربهێنرێت.\nئەو كاربەدەستە میسریانە رایانگەیاندووە كە، پێدەچێ وڵاتی ئوردۆنیش بەم هاوپەیمانیەتیە پەیوەست بێت.\nئاسۆشیتێدپرێس بڵاوی كردووەتەوە كە، پێدەچێ ئەم هەوڵانە بە ئامانجی خۆنواندن لە بەرانبەر كۆماری ئیسلامی ئێراندا بێت.


عیراق و ئێران پەیوەندییەكانی نێوان كەرتی وزەی هەردوو وڵات پەرەپێدەدەن – تۆڕی میدیایی خەڵک\nعیراق و ئێران پەیوەندییەكانی نێوان كەرتی وزەی هەردوو وڵات پەرەپێدەدەن\n2019/01/10 - 10:11 PM\nسەرۆك كۆماری عیراق و وەزیری نەوتی كۆماری ئیسلامی ئێران بەرزكردنەوەی ئاستی هاریكاری دووقۆڵی نێوان هەردوو وڵاتیان لە بواری نەوت و وزەدا بە گرنگ زانی.\nئێوارەی رۆژی پێنج شەممە، د. بەرهەم ساڵح سەرۆك كۆماری عیراق لە كۆشكی سەلام لە بەغداد پێشوازیكرد لە بیژەن زەنگەنە وەزیری نەوتی كۆماری ئیسلامی ئێران و وەفدی یاوەری.\nلەم سەردانەی وەزیری نەوتی ئێراندا گفتوگۆ كرا دەربارەی پەرەپێدانی پەیوەندییەكانی هەردوو وڵات لەكەرتی نەوت و وزەدا، لەوبارەیەوە بەرزكردنەوەی ئاستی هاریكاری دووقۆڵی نێوان عیراق و ئێران لە بواری نەوت و وزەدا بە گرنگ زاندرا.\nسەرۆك كۆماری عیراقكۆماری ئیسلامی ئێراننەوت و وزە\nروسیا تانكی پێشكەوتوو رادەستی عیراق دەكات\nبەریتانیا: لەسەر رێكخستنەوە و بەمۆدێرنكردنی وەزارەتی پێشمەرگە بەردەوام دەبین\nئامانۆ: ئێران دەستی بە پیتاندنی یۆرانیۆم كردووەتەوە\nبەرهەم ساڵح و چاوش ئۆغڵو لە هەولێر كۆبوونەوە\n“د.بەرهەم سەرپشك كراوە”\nئەگەری بەشداریی سەرۆك كۆماری عیراق لە ڕێوەڕسمی دەستنیشانكردنی نێچیرڤانی بارزانی\nسیستانی یەكەم ڕۆژی جەژنی ڕەمەزانی دیاریكرد\nسەركردەیەكی لوبنانی: خۆزگە سەركردەكانی عەرەب هێندەی بەرهەم ساڵح ئازادەبوون\n2019/06/15 - 9:52 PM\nشانەی ڕاگەیاندنی ئەمنی عیراق بڵاویكردەوە، لە پارێزگای سەڵاحەدین سێ گوللە هاوەن ئاڕاستەی بنكەی سەربازی (بەلەد) كراوە كە ڕاوێژكارە ئەمریكاییەكان تێیدا دەمێننەوە.\nشانەی ڕاگەیاندنی ئەمنی عیراق لە ڕاگەیەندراوێكدا ئاشكرایكرد، بەرەبەیانی ئەمڕۆ شەممە 15/6/2019، لە پارێزگای سەڵاحەدین سێ گوللە هاوەن نراوە بە بنكەی سەربازی “بەلەد”ی ئاسمانی كە بەشێكی هێزەكانی سوپا و ڕاهێنەر و ڕاوێژكارە ئەمریكاییەكانی لێ جێگیركراوە.\nلە ڕاگەیەندراوەكەدا ئەوەشخراوەتەڕوو، بەهۆی پەلامارەكەوە ئاگر لەپوش و پەڵاشی نێو بنكەكە كەوتۆتەوە، بەڵام هیچ زیانێكی گیانی نەبووە.\n2019/06/15 - 7:10 PM\nهەرچەندە تا ئێستا بەهۆی ململانێی حزبەكانەوە 4 وەزارەتی حكومەتی عیراق بە بەتاڵی ماونەتەوە، بەڵام دوای هۆشدارییەكەی سەرۆك وەزیران، حزبەكان كەوتوونەتەخۆیان بۆ ڕێككەوتن لەسەر كاندیدەكان و پەڕلەمانتارێكی یەكێتی-ش دەڵێت: “وەزارەتی داد پشكی ئێمەیە”.\nئەمڕۆ شەممە 15ی حوزەیران، پەڕلەمانی عیراق كۆبووەوە و محەمەد حەلبوسی، سەرۆكی پەڕلەمان ڕایگەیاند، لە كۆبوونەوەكانی داهاتوودا و تا كۆتایی ئەم وەرزەی یاسادانان دەنگ لەسەر تەواوكاری كابینە وەزارییەكە دەدەین و كۆتایی بە بەڕێوەبردنی وەزارەتەكان بە وەكالەت دەهێنین.\nبەخیتار شاوێس، ئەندامی پەڕلەمانی عیراق لە فراكسیۆنی یەكێتی بۆ (خەڵك) وتی، “دەبێت لە هەفتەی داهاتوودا وەزارەتە بەتاڵەكانی حكومەتی عیراق پڕبكرێنەوە”.\nسەبارەت بە ڕێككەوتنی یەكێتی و پارتی لەسەر وەزارەتی داد ڕاشیگەیاند، كە یەكێتی و پارتی ڕێككەوتنیان كردووە، كە وەزارەتی داد پشكی یەكێتییە، بەڵام تا ئێستا كاندیدی وەزارەتەكە دیاری نەكراوە.\nپێشتر، كەریم علێوی، ئەندامی پەڕلەمانی عیراق لە هاوپەیمانی فەتح ڕایگەیاندبوو، عادل عەبدولمەهدی، سەرۆك وەزیرانی عیراق سەرجەم حزب و كوتلە سیاسییەكانی ئاگاداركردۆتەوە، كە چاوەڕێی كاندیدەكانیان دەكات بۆ پڕكردنەوەی وەزارەتە بەتاڵەكان و بۆ ئەوەش ماوەی تا 20ی ئەم مانگەی بۆ دیاری كردوون.\nلە 25ی ئەیلولی ساڵی ڕابرووەوە پەڕلەمانی عیراق دەنگی داوە لەسەر پەسەندكردنی كابینە وزارییەكەی عادل عەبدولمەهدی و متمانەی بە 14 وەزیر داوە، بەڵام بەهۆی ناكۆكی لایەنە سیاسییەكانەوە تا ئێستا پۆستی وەزارەتەكانی (بەرگری و ناوخۆ و پەروەردە) و بەهۆی ڕێكنەكەوتنی یەكێتی و پارتی-شەوە پۆستی وەزارەتی (داد) پڕنەكراونەتەوە و بە بەتاڵی ماونەتەوە.


ANF | رێککەوتننامەى لۆزان لە ٩٨هەمین ساڵیادیدا ئیدانە دەکرێت\nیه‌كشه‌ممه, 1 Aug 2021\nرێککەوتننامەى لۆزان لە ٩٨هەمین ساڵیادیدا ئیدانە دەکرێت\nرێککەوتننامەى لۆزان، کە کوردستانی پێ دابەش و پارچە کرا لە ٩٨هەمین ساڵیادیدا لەلایەن کوردستانیان و دۆستەکانیانەوە ئیدانە دەکرێت.\nچوارشه‌ممه, 21 Jul 2021, 10:59\n٢٤ی تەممووز ساڵیادی رێککەوتننامەى لۆزانە و لەو رۆژەدا لە شاری لۆزان بۆ یەکێتیی نەتەوەیی کورد رێپێوانێک رێکدەخرێت.\nدیوانی هاوسەرۆکایەتیی کۆمەڵگەى دیموکراتیکی کورد لە سویسرا (جەدەکە-س / CDK-S) راگەیاندراوێکی بڵاوکردەوە و رایگەیاند، رێپێوانێک بە دروشمی "لە دژی داگیرکەری تورکیا ئێمە کوردستان دەپارێزین" رێکدەخرێت.\nلە راگەیاندراوەکەدا داوا لە کوردستانیان و دۆستەکانیان بە تایبەتی لە سویسرا کراوە، کە ٢٤ی تەممووز بەشداری رێپێوانەکە ببن و راشیگەیاند، "کورد لە دێرینترین گەلانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاستە، باش دەزانن بێ شەڕ و بێ کۆچبەری چ واتایەکی هەیە. کورد وڵاتەکەی سەد ساڵ لەوە پێش بە "رێککەوتننامەى لۆزان" کرا بە چوار بەشەوە و دەیانجاریش دوورخرانەوە و کۆچبەریش کران. لە دەستی سیستمی کاپیتالیست، کە هۆکاری هەموو خراپییەکانە و لە دەستی "نەتەو دەوڵەت" ئازاری زۆریان کێشاوە. کورد کە بێ کیان و پێگە کرا و لە سروشتیترین مافەکانیان بێبەشکران، بە هەر چوارلای جیهاندا بوونە "پەنابەر". لەوەش زیاتر لە وڵاتی خۆیاندا لە دۆخ و پێگەى پەنابەریدا دەژین.\nبناغەى بنەڕەتیی نکۆڵیکردن و پارچەکردنی گەلێک بە رێککەوتننامەى لۆزان داڕێژرا. لە ٩٨هەمین ساڵیادی رێککەوتننامەى لۆزان، کورد جارێکیتر لە نێوان لە دەستدان و سەرکەوتندایە. لەلایەکەوە ئەو بەها و نرخانە، کە لە سایەی دەیان و سەدان هەزار شەهید ئافرێنراون، لەلایەکی تریشەوە هێرشە بێ پەراوکانی نەتەوە دەوڵەتە سەردەستەکان، نزیکایەتیی مامەڵەکاری و سەوداکردن لەگەڵ هێزە هەژمونگەرا نێونەتەوەییەکان و خیانەتکارانی ناوخۆیی کوردەوە، بە بەردەوامی مەترسیی لە دەستدان و شکستی دروستکردووە، بەڵام کورد بەبێ راوەستان بە دوای مافەکانیدا دەگەڕێت، کە لە لۆزان لێ زەوتکرا.\nکوردان لە چوارچێوەی رێنوێنیی "کۆنفیدراڵیزمی دیموکراتیک" و "نەتەوەی دیموکراتیک"-ی عەبدوڵا ئۆجالان رێبەری گەلی کورد ئەوەیان سەلماند، کە بەدیهێنانی جیهانێکی نوێ ئەستەم نییە. لە ٩٨هەمین ساڵیادی لۆزاندا ئەوە نیشان دەدەن، کە هەرگیز لۆزانیان قبوڵ نەکردووە و قبولیشی ناکەن.\nبەو بۆنەیەوە ئێمەی کوردان لە دیاسپۆرا لە ٢٤ی تەممووز لە کاتژمێر ١٥:٠٠ دا لە پاڵاس دی لا ریپۆنی چالاکیی ئیدانەکردن بەڕێوەدەبەین. ئێمە داوا لە هەموو وڵاتپارێزەکانمان، کوردستانیانی هەر چوار پارچە، کە لە وڵاتی خۆیان دوورن و درووخراونەتەوە، داوا لە دۆستەکانمان دەکەین، بەشداری ئەو چالاکییە ببن".\nگەریلا تیڤی ڤیدیۆی چالاکیی گەریلاکانی لە شاخی کۆردینەى مەتینا بڵاوکردەوە – نوێکرایەوە -\nهەپەگە: ئێمە چاوەڕێی راگەیاندراو و روونکردنەوەی پەدەکەین\nهێزەکانی گەریلا لە دەرسیم لە ئۆتۆمبێڵێکی زرێپۆشیاندا: داگیرکەرێک سزادرا\nکۆمەڵکوژیی نەژادپەرەستانی تورک لە چەندین شوێن ئیدانە کرا\nجە یونسکۆوە پەی ھەورامانی سەربەرزی\nیەژاستار لە مەتینا چالاکیی نیشانەشکێنیی ئەنجامدا\nئەو ئاگرەى داگیرکەران لە خۆزاتی دێرسیم ناویانەتەوە ٣ رۆژە بەردەوامە\nلەکەنەدا کۆمەڵکوژییەکەى قۆنیا ئیدانە کرا\nلە ئەڵمانیا کۆنفرانسی ئینتەرناسیۆناڵی کورد بەڕێوەدەچێت\nلە دارمشتاد یادی شەهیدان کرایەوە\nهەبەدەهە: حسابی کۆمەڵکوژیەکە دەپرسین\nئیهادە و تیهەڤە: لەدژی کۆمەڵکوژی پێویستی بە هەڵوێستێکی هاوبەشە


Gobierno Regional del Kurdistán | 2015 ئایار\nYou are here: Home / هەواڵ / 2015 / May\nڕاگه‌یه‌نراوی كۆبوونه‌وه‌ی هاوبه‌شی نوێنه‌رانی كوردستان له به‌غدا و سه‌رۆكایه‌تیی ئه‌نجومه‌نی وه‌زیرانی هه‌رێمی كوردستان\nبۆ خستنه‌ڕووی دوایین پێشهات و په‌ره‌سه‌ندنه‌كانی ڕێككه‌وتنی2014/2/12 ی نێوان حكوومه‌تی هه‌رێمی كوردستان و حكوومه‌تی فیدرالی عیراق، سه‌رله‌به‌یانیی ئه‌مڕۆ چوارشه‌ممه 2015/5/13 ، كۆبوونه‌وه‌ی هاوبه‌شی نوێنه‌رانی كوردستان له به‌غدا و سه‌رۆكایه‌تیی ئه‌نجومه‌نی وه‌زیرانی هه‌رێمی كوردستان، له هه‌ولێر ساز كرا.\nدوای خستنه‌ڕووی ورده‌كاری و داتاكانی هه‌نارده‌كردنی نه‌وت له هه‌رێمی كوردستانه‌وه، به‌شدارانی كۆبوونه‌وه كۆك بوون له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی كه:\n1- له‌گه‌ڵ پابه‌ندبوونی حكوومه‌تی هه‌رێمی كوردستان به هه‌نارده‌كردنی بڕی پێویستی نه‌وت به گوێره‌ی رێككه‌وتننامه‌كه و یاسای بودجه‌ی ساڵی 2015، به داخه‌وه له‌به‌رامبه‌ردا حكوومه‌تی فیدرال پابه‌ند نه‌بووه به ناردنی شایسته داراییه‌كانی هه‌رێمی كوردستان. ئه‌مه‌ش له كاتێكدا كه بارقورسییه‌كی زۆر كه‌وتووه‌ته ئه‌ستۆی داراییی هه‌رێمی كوردستان به هۆی بڕینی به‌شه بودجه‌ی ساڵی 2014 و شه‌ڕی دژی تیرۆر و بوونی زیاتر له ملیۆنێك و پێنجسه‌د هه‌زار ئاوا‌ره و په‌نابه‌ر و ده‌رهاویشته‌كانی كه له لایه‌ن حكوومه‌تی فیدراله‌وه، به‌هه‌ند وه‌رنه‌گیراوه.\n2- كۆبوونه‌وه جه‌ختی كرده‌وه له‌سه‌ر به‌رده‌وامبوون بۆ چاره‌سه‌ركردنی كێشه و پرسه‌كان له ڕێگه‌ی گفتوگۆكردن و دانوستان له‌گه‌ڵ حكوومه‌تی فیدرال.\n3- حكوومه‌تی هه‌رێمی كوردستان به ڕێككه‌وتنه‌كه و به یاسای بودجه‌ی ساڵی 2015 ی عیراقی فیدراله‌وه  پابه‌ند ده‌بێت، به‌ڵام ئه‌گه‌ر دیالۆگ و دانوستاندن له‌گه‌ڵ حكوومه‌تی فیدرال نه‌گه‌یشته ئه‌نجام و حكوومه‌تی فیدرال هه‌ر سوور بوو له‌سه‌ر پێشێلكردنی یاسای بودجه و شایسته داراییه‌كانی هه‌رێمی كوردستانی نه‌نارد، ئه‌وا حكوومه‌تی هه‌رێمی كوردستان پشتبه‌ست به بڕگه‌ی 3 له مادده‌ی 11 ی یاسای بودجه‌ی ساڵی 2015 و به‌پێی یاسای ژماره 5ی ساڵی 2013 ی په‌رله‌مانی كوردستان، ڕێگه‌چاره‌ی دیكه ده‌گرێته به‌ر بۆ دابینكردنی بودجه‌ی پێویست بۆ هه‌رێمی كوردستان.\n4- كۆبوونه‌وه داوا له حكوومه‌تی فیدرالی ده‌كات كه به‌پێی به‌رنامه سیاسییه‌كه‌ی، چاره‌سه‌ری گرفت و كێشه‌كانی نێوان حكوومه‌تی فیدرال و هه‌رێم بكات و پابه‌ند بێت به ده‌ستوور و یاسا كارپێكراوه‌كانه‌وه.\nسەرۆكی هەرێمی كوردستان و سەرۆكی ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمەریكا كۆبوونەوە\nلە چوارچێوەی سەردانەكەی بۆ ئەمەریكا، بەڕێز مەسعود بارزانی سەرۆكی هەرێمیكوردستان و شاندی یاوەری دوێنێ لە كۆشكی سپی لە لایەن باراك ئۆباما سەرۆكی ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمەریكا و جۆ بایدن جێگری سەرۆكی ئەمەریكا پێشوازی لێ كرا.\nلە كۆبوونەوەیەكدا سه‌رۆکی هه‌رێم سوپاسی سه‌رۆک ئۆباما و جێگری سه‌رۆک و ئیداری ئه‌مریکا و گه‌لی ئه‌مریکای کرد بۆ وه‌ده‌نگاهاتنیان و پشتگیریکردنیان له گه‌لی کوردستان له شه‌ڕی داعش و هه‌روه‌ها بۆ ئەو پشتگیری سه‌ربازییەی پێشكەشی هێزه‌کانی پێشمه‌رگەی كوردستانیان كردووە. سه‌رۆک بارزانی ئاماژەی بەوەدا كە کورستان پێویستی به پشتگیری زیاتر هه‌یه بۆ رووبه‌رووبونه‌وه‌ی ته‌حه‌دیاتی سه‌ربازی و ئابوری و مرۆیی که کوردستان ڕووبەڕووی بووەتەوە. هەروەها باسی هاتنی یه‌ك ملیون و شه‌شسه‌د ئاواره‌ی عه‌ره‌ب، و ئێزیدی و مه‌سیحی و په‌نابه‌ری سوری کرد که ڕوویان له کوردستان کردووه. سه‌رۆک ئۆباما سوپاسی سه‌رۆک بارزانی و گه‌لی کوردستانی کرد بۆ پاراستنی پێکهاته نه‌ته‌وەیی و ئایینیه‌کان که له ئه‌نجامی ئه‌و شه‌ڕە ڕایان کردووه، و ئه‌وه‌یشی به یه‌کێک له هۆكارەكان زانی که کۆمه‌ڵگەی نێوده‌له‌تی پشتگیری گه‌لی کوردستان دە‌کات.\nسه‌رۆک ئۆباما پێزانینی خۆیشی راگه‌یاند بۆ دلێری قوربانیدانی پێشمه‌رگه و پرسه و هاوخه‌می خۆیشی راگه‌یاند بۆ ئه‌وانه‌ی له شه‌ڕی دژی داعش گیانی خۆیان فیدا كردووە. سه‌رۆک و جێگری سه‌رۆک پابه‌ندبوونی خۆیان دووپات کردەوە بۆ شه‌ڕکردن ل دژی داعش و بۆ یارمه‌تیدانی هێزی پێشمه‌رگه. هەر لەم دیدارە سەرۆك بارزانی باسی ئەوەی كرد كە مێژووی گەلی كوردی خوێندووەتەوە و ئاگاداری تەحەدیاتی بەردەم گەلی كوردستانە.\nڕێککه‌وتنی نێوان هه‌ولێر و به‌غدا تەوەرێكی دیكەی دیدارەكە بوو و له‌م بار‌ه‌یەوه سه‌رۆک بارزانی جەختی لە پابەندبوونی هەرێم بەو ڕێككەوتنە كردەوە و ئەوەیشی خستەڕوو كە چاوەڕێی پابەندبوونی بەغدایش دەكات.\nله‌م کۆبونه‌وه‌دا، هه‌روه‌ها باسی هه‌وڵی هاوبه‌شی لایەنەكان به به‌شداری له گه‌ل هێزه سونیه‌كان، بۆ ئازادکردنی موسل کرا. له‌م باره‌وه، سه‌رۆک بارزانی گوتی که هەو‌لێر و به‌غدا و ئەمەریكا و هاوپەیمانان له نزیکه‌وه خه‌ریکی هه‌ماهه‌نگین له گه‌ڵ یه‌کتر له سه‌ر ئه‌م بابه‌ته. هه‌روه‌ها هه‌ردوولا باسی بارودۆخ و په‌ره‌سه‌ندنه‌کانی ناوچەكەیان بە گشتی كرد و گفتوگۆیش لەبارەی ئاییندەی ناوچەكە لەدوای شەڕی داعش كرا. له‌م کۆبوونه‌وه‌دا هه‌ردوولا پابه‌ندبوونی خۆیان دووپات کروه‌وه بۆ له‌ناوبردنی ڕێکخراوی تیروریستیی داعش.\nجێگەی ئاماژەپێكردنە لەم كۆبوونەوەیەدا جێگری سەرۆكی حكوومەتی هەرێم و ڕاوێژكاری ئەنجوومەنی ئاساییشی هەرێم و وەزیری پێشمەرگە و سەرۆكی دیوانی سەرۆكایەتیی هەرێم و وەزیری سامانە سرووشتییەكان و وەزیری ئاوەدانكردنەوە و بەرپرسی فەرمانگەی پەیوەندییەكانی دەرەوەی حكوومەتی هەرێم و نوێنەری حكوومەتی هەرێم لە ئەمەریكا ئامادە بوون


فێرکاری سی شارپ | وین کورد- winkurd.com\nPosted By: Hamidon: كانونی یه‌كه‌م 15, 2017 In: فیرکاریViews: 2,874 views\nلەم وانەیەدا باس لە چۆنیەتی گۆڕین و ڕەشکردنەوەی داتاکان لە SQL لە رێگای فۆرمەکانەوە بە بەکارهێنانی زمانی پرۆگرامینگی سی شارپ و داتابەیسی SQL Server دەکەین .\tدرێژەی بابەت\nPosted By: Hamidon: كانونی یه‌كه‌م 09, 2017 In: فیرکاریViews: 1,993 views\nلەم وانەیەدا باس لە چۆنیەتی بەستنەوەی سی شارپ بە SQL و تۆمارکردنی زانیاری لە ناو داتابەیسی SQL بەکارهێنانی زمانی پرۆگرامینگی سی شارپ و داتابەیسی SQL Server دەکەین . کلیک بکە بۆ بینینی وانەی...\tدرێژەی بابەت\nPosted By: Hamidon: كانونی یه‌كه‌م 03, 2017 In: فیرکاریViews: 2,190 views\nلەم وانەیەدا باس لە چۆنیەتی دروستکردنی فۆرمی لۆگین بە بەکارهێنانی زمانی پرۆگرامینگی سی شارپ و داتابەیسی SQL Server دەکەین .\tدرێژەی بابەت\nPosted By: Hamidon: كانونی یه‌كه‌م 02, 2017 In: فیرکاریViews: 1,801 views


ژنێك وەك پرشنگی هەتاو! – Knwe.org\nسەرەکی » ئەدەب و هونەر » ژنێك وەك پرشنگی هەتاو!\nژنێك وەك پرشنگی هەتاو!\nبنەماڵەی قەفتان یەكێك لەبنەماڵە دیارو ناسراوەكانی شاری سلێمانین،لەم بنەماڵەیەدا چەندین كەسایەتیی سیاسی‌و رۆشنبیری‌و كۆمەڵایەتی‌و زانستی هەڵكەوتوون، كە هەریەكەیان لەبواری خۆیدا خزمەتی بەگەل‌و نیشتمان كردووە.\nساڵح قەفتان یەكێكە لە كەسایەتییە دیارو پێشەنگەكانی ئەم بنەماڵەیەیە.\nمامۆستا ساڵح قەفتان پشتیوانیی بەهێزی جوڵانەوەكەی شێخ مەحموودی حەفیدی كرد‌ووەو بووە بە ئەندامی جەمعیەتی كوردستان كە مستەفا پاشا یاموڵكی سەرۆكی بووە.\nئەم پیاوە روناكبیر‌و ناودارە لە بوارەكانی سیاسی‌و رۆژنامەوانی‌و پەرروەردە‌و مێژوودا خزمەتی زۆری كرد‌و بەهۆی توانا زۆرەكانییەوە ،لەو بوارانەدا داهێنەر‌و پێشەنگ بووە.ئەو كەسایەتییەی ئەمجارە دەمەوێ تیشك بخەمە سەر كاروانی تێكۆشان‌و بەخششەكانی، خاتوو( مونیرە قەفتان)ە كە كچی ئەو پیاوە مەزن‌و ناودارەیە، ئەم خاتوونە لەسەر دەستی ئەو بەگیانی نیشتمانپەروەری گۆش‌و پەروەردە كراوە.\nمونیرە ساڵح عەبدولڕەحمان كە بەمونیرە قەفتان ناسراوە، ژنێكی دیار‌و پێشەنگ بووە‌و لەهەلومەرجێكی دژواردا مەشخەڵی خەباتی كوردایەتی‌و ژنانی پێكەوە بەرز كردەوە‌و بەئازایەتی‌و بوێری خزمەتێكی زۆری بەو كاروانە سەختە كرد‌و مێژووییەکی پڕ لەشانازی و سەروەری بۆ خۆی‌و گەلەكەی تۆمار كرد.\nمونیرە قەفتان ساڵی 1921 لەشاری سلێمانی لەدایك بووە، لەئامێزی خانەوادەیەكی ناودار‌و روناكبیردا، گەورەو پەروەردە بوو.\nقۆناغەكانی خوێندنی لەسلێمانی‌و بەغدا تەواو كرد. ساڵی 1939 خانەی مامۆستایانی بەغدای تەواو كرد. دوای تەواوكردنی خوێندن بەمامۆستا لە باخچەی ساوایانی سلێمانی دامەزرا، پاش ماوەیەكی كەم گواسترایەوە بۆ ئامادەیی سلێمانی كچان‌و دواتر لەئامادەیی سەدیقەی كچان وەك مامۆستا خزمەتی كرد.\nمونیرە قەفتان هەر زوو تێكەڵاوی جوڵانەوەی سیاسی بوو، لەرێی رێكخراوە پیشەییەكانەوە خزمەتی كرد.ساڵی 1942 پەیوەندی بەکۆمەڵەی ئافرەتانی كوردستانەوە كرد‌و کارو چالاکی تێدا ئەنجام دا، ساڵی 1952 کە یەکێتیی ئافرەتانی کوردستان بەرەسمی دامەزرا، درێژەی بەتێکۆشاندا، ژنێكی ئازا‌و جەسور‌و دڵسۆز بوو، هەربۆیەش بەکارو چالاکییەکانی گەیشتە ترۆپكی ئەو رێكخراوە‌و لە ساڵی 1959 بووە سەرۆكی یەكێتیی ئافرەتانی كوردستان‌و تاساڵی 1961 لەو پێگەیەدا مایەوە.\nمونیرە قەفتان ژنێكی سەركردەو پێشەنگ‌و چالاك بوو، هەمیشە بەرنامەدارێژەر‌و سەرپەرشتیاری خۆپیشاندان‌و چالاكییە سیاسی‌و پیشەییەكان بوو. بەهۆی ئەو هەڵوێستانەیەوە تووشی دروورخستنەوە‌و روانان‌و زیندانیكردن بۆتەوە.\nلەدوای بەشداری لەخۆپیشاندانەكانی ساڵی 1948 لەسلێمانی، سزا درا‌و بۆ ناحیەی بەلەدروزی سەربەشاری دیالە دوور خرایەوە، پاش شەش مانگ بۆ شاری سلێمانی نەقڵكرایەوە‌و بوو بە بەڕێوەبەری قوتابخانەی نیشتمانی كچان.\nلەساڵانی 1954 تا 1958 وەك مامۆستا لەشارۆچكەی چوارتا خزمەتی كرد. دواتر گواسترایەوە بۆ شاری سلێمانی‌و بوو بەبەڕێوەبەری ئامادەیی خانزادی كچان.\nساڵی 1960 كە ئاگری نەورۆز بەرەسمی لەشاری سلێمانی كرایەوە، ئەركی داگیرساندنی مەشخەڵی نەورۆز بەو سپێردرا، ئەویش، وەك ژنێكی پێشڕەو‌و شارستانی بێ عەبا، مەشخەڵەكەی داگیرساند.\nئەم مامۆستا پێشەنگە تا سەرەتای حەفتاكان وەك مامۆستا‌و بەڕێوەبەر خزمەتی بە رەوتی پەروەردە‌و فێركردن لەشاری سلێمانی كرد‌و دواتر خۆی خانەنشین كرد.\nلەساڵانی 1971-1975 خۆی‌و هاوسەرەكەی چوونەتە ناوچە ئازادكراوەكانی شۆڕش لە رایات‌و حاجی هۆمەران‌و لەوێ وەک پێشمەرگە خزمەتیان كردووە، ماوەیەكیش لەشاری رەزاییەی خۆرهەڵاتی كوردستان‌و وەك مامۆستا خزمەتی بەمنداڵانی كورد كردووە.\nدوای نسكۆی شۆڕشی ئەیلول گەڕاوەتەوە سلێمانی‌و لەساڵانی 1975 تا راپەڕینی 1991 بەنهێنی لەنێو ریزەكانی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستاندا خەباتی كرد‌و رۆڵی دیارو جوامێرانەی بینی.\nدوای راپەڕین جارێكی تر چوەوە كۆڕی تێكۆشانی ئاشکراو لەریزەكانی یەكێتیی ژنانی كوردستان‌و یەكێتیی نیشتمانیی كوردستاندا درێژەی بەخەباتدا. ساڵی 1992 بەشداری یەكەمین كۆنگرەی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستانی کرد.\nئیدی تا دوا رۆژەكانی ژیانی، بەشدارێكی چالاكی كۆڕ‌و كۆبوونەوە‌و چالاكییە مەدەنی‌و رۆشنبیرییەكان بوو.\nپاش كاروانێكی درێژی خەباتی سیاسی‌و پیشەیی،لە29ی ئاداری 2009 بۆ دواجار لەتەمەنی 88 ساڵیدا چاوە ماندووەكانی لێكنا‌و چووە دنیای نەمرانی نیشتمانەوە‌و لە گردی سەیوان بەخاك سپێردرا.\nلەكۆتاییدا دروودی رێز‌و وەفاو ئەمەكداری بۆ گیانی پاكی مونیرە قەفتان، ئەو ژنەی ئازایەی لەكۆڕی تێكۆشاندا، چەندین هەوراز‌و نشێو‌و چەرمەسەری بینی،بەڵام جوامێرانە‌و سەربەزرانە كۆڵی نەدا‌و لەدەرگایەكی زێڕینەوە چووە نێو مێژووی گەلی كوردستانەوە، ئەو نەمرەو هەمیشە وەك پرشنگی هەتاو لەسەیوانەوە هەڵدێ، سلێمانی‌و كوردستان رۆشن دەكاتەوە.


ڤه‌كولین: كه‌سێن قه‌له‌و د چاڤێن ده‌یكێن خوه دا به‌ژن زراڤن – مالپه‌رێ خابير\nچوار شه‌ممه , شوبات 19 2020\nسەرەتا / به‌شێن مالپه‌ری / ڤه‌كولین / ڤه‌كولین: كه‌سێن قه‌له‌و د چاڤێن ده‌یكێن خوه دا به‌ژن زراڤن\nڤه‌كولین: كه‌سێن قه‌له‌و د چاڤێن ده‌یكێن خوه دا به‌ژن زراڤن\nأ.ن 2019-09-12\tڤه‌كولین لابردنی بۆچوون 75 بینین\nڤه‌كولین: هه‌ستكرن ب سه‌رمایێ هاریكاره بۆ كێمكرنا كێشا له‌شی\nڤه‌كولین: بكارئینانا تورێن جڤاكى د بهێنڤه‌دانان دا مرۆڤى خه‌مبار كت\nڤه‌كولین: فێقیێن ترش رێگریێ ل نه‌خوه‌شیێن گرێدایی ب قه‌له‌ویێ دكن\nگوتنه‌كا مه‌زنان یا هه‌یی دبێژت “مه‌یمینك د چاڤێن ده‌یكا خوه دا خه‌زاله” ، هه‌روه‌ك دیار ئه‌ڤ گوتنه لسه‌ر قه‌له‌ویێ ژی دگونجت ، كو ڤه‌كولینه‌كێ دیاركریه ده‌یك ب زه‌حمه‌ت دشێن دانپێدانێ ب قه‌له‌وییا زارۆكێن خوه بكن و ئه‌ڤ گوتنا ل ده‌سپێكێ هاتیه دیاركر بهێته گوهورن بۆ “كه‌سێ قه‌له‌و د چاڤێن ده‌یكێن خوه دا به‌ژن زراڤن” .\nڤه‌كوله‌ران گوت دبت ژماره‌یه‌كا مه‌زنا ده‌یكان دانپێدانێ ب قه‌لوییا خوه بكن یان ژی گرانییا زێده ، به‌لێ نه‌شێن دانپێدانێ ب هه‌بینا ڤێ ئاریشه‌یێ بكن ئه‌گه‌ر بوچوونا وان بۆ زارۆكێن وان بت ، و دبت ئه‌ڤ چه‌نده ژی هاریكارییا پێدڤی بۆ كێمكرنا گرانییا زارۆكان كێمتر دكت .\nتیمه‌كا ڤه‌كوله‌ران ژ ئێرله‌ندا داتایێن سامپله‌كا نێزیكی هه‌شت هزار ده‌یك و زارۆكێن نه‌هـ سالی ب خوه‌ڤه گریتن كرن ، ل دویماهیێ دیاربی كو بتنێ 17% ژ ده‌یكان دانپێدان ب قه‌له‌وییا زارۆكێن خوه كرن و یێن دی نه‌شیان دانپێدانێ پێ بكن .\nدواتر سه‌رۆكـكۆمارێ توركیا دێ سه‌ره‌دانا به‌غدا كه‌ت\nدواتر 10 پێنگاڤ ژبوی بێهن خوشكرنا هه‌ناسێ\nڤەكولین: خاندنا په‌رتوكان مێشكێ مرۆڤى چالاكتر دكت\nڤەكولین: خاندنا په‌رتوكان مێشكێ مرۆڤى چالاكتر دكت مالپەرێ خابیر / زاخۆ كومەكا ڤەكولەرێن زانینگەها (ئیموری) …\nدهوك .. كومه‌كا ماموستایین زینده‌وه‌رزانیێ یاداشته‌كا نه‌ڕازیبوونێ دا په‌رله‌مانێ كوردستانێ\nبه ئه‌گه‌رێ ڤایروسێ كۆرۆنا پروسه‌یا خاندنێ دێ ب رێكا ئه‌نترنێتێ برێڤه‌چیت\nبەشیر حەداد: عێراق ژ هنارتنا مووچەیێ فەرمانبەرێن هەرێمێ دێ بەردەوام بیت\n” د. شێركۆ جه‌وده‌ت: ده‌رئینانا نه‌فتێ كاره‌كێ مه‌زنه ، به‌لێ ” (40% هه‌تا 50%) داهاتێ وێ یێ دیار نینه\nفراكسیۆنا یه‌كگرتوو: ده‌سته‌و تاقمه‌كێ مافیایی و پیسخۆر رێكێ ل بازرگانیا خه‌لكی دگرن\nڤەكولین: كورتەباڵا پتر توشی نەخوەشیێن دلی دبن\nب ڤان خارن و ڤه‌خارنان نه‌هێله بێهنا نه‌خوه‌ش ژ ته بهێت:\nئه‌گه‌ر ب مكیاژ ڤه بنڤی دێ تووشى 3 كاره‌ساتان بى\nب ڤان شیره‌تان خوه ژ سه‌رمایا زڤستانێ ب پارێزه:\nدێ چاوا ددانێن خوه ب باشترین شێوه پاقژ كه‌ی:\n6 خارنێن زه‌وقێ مرۆڤی خوه‌ش دكن:\nبه‌شێن مالپه‌ری (3,757)\nزانست و تەکنولوژیا (172)\nگەشەپێدانا مرۆڤی (55)\nوێنە و ڤیدیو (204)\nشوبات 2020 (85)\nكانونی یه‌كه‌م 2016 (369)\nتشرینی دووه‌م 2016 (375)\nئاب 2016 (362)\nئایار 2016 (263)\nكانونی یه‌كه‌م 2015 (93)\nتشرینی دووه‌م 2015 (87)\nتشرینی یه‌كه‌م 2015 (80)\nئاب 2015 (87)\nنیسان 2015 (97)


دەیانەوێ پرسەکە بە پۆستەکانی کەرکووک و بەغدا ببەستنەوە\nهۆشەنگ 26/05/2019 - 12:05 بڵاوکراوەتەوە لە كوردستان\nسەرەڕای بوونی دوو ڕێککەوتنی واژۆکراو لە نێوان پارتی دیموکراتی کوردستان و یەکێتیدا، تاوەکوو ئێستا، پەرلەمانتارانی فراکسیۆنی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان، بۆ دەنگدان بە کاندیدی سەرۆکی هەرێمی کوردستان، خۆیان یەکلا نەکردووەتەوە.\nزکری زێباری، پەرلەمانتاری فراکسیۆنی یەکێتی لە پەرلەمانی کوردستان بە (باسنیوز)ی ڕاگەیاند، لەبارەی دەنگدان بە کاندیدی سەرۆکی هەرێمی کوردستان کە لەلایەن پارتی و یەکێتی و گۆڕانەوە ڕێککەوتنیشی لەسەر کراوە، ئەوان تائێستا یەکلا نەبوونەتەوە و نازانن دەنگی پێ دەدەن یان نا.\nلە بارەی رۆژ و کاتی کۆبوونەوەکە، زکری زێباری ڕای گەیاند: ”تا ئێستا کات و شوێنی کۆبوونەوەکە دیار نییە، بەڵام دەبێت پێش کۆبوونەوەی پەرلەمان بۆ ھەڵبژاردنی سەرۆکی ھەرێمی کوردستان، کۆبونەوەی پارتی و یەکێتی بکرێت“.\nئەمە لە کاتێکدایە کە ئەمڕۆ یەکشەممە ٢٦ی ئایاری ٢٠١٩، سەرۆکایەتیی پەرلەمانی کوردستان بە فەرمی کاتژمێر ١١ی ڕۆژی سێشەممە ٢٨ی ئایاری ٢٠١٩ی بۆ کۆبوونەوەی پەرلەمان لەبارەی هەڵبژاردنی سەرۆکی هەرێمی کوردستان دەستنیشان کردووە.


دەروازە:عێراق - ویکیپیدیا، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد\nکۆماری عێراق (بە عەرەبی: جمھوریة العراق) وڵاتێکە لە ڕۆژھەڵاتی ناوین. کۆماری عێراق لە ساڵی ١٩٢١ دامەزراوە، لە سەرەتای دامەزراندنییدا لەسەر شێوازی سیستمی حوکمڕانی پاشایەتی بوو، و لە ساڵی ١٩٥٨ بە سەرکەوتنی شۆڕشی ١٤ی تەممووز سیستمی کۆماری بەرقەرار بوو. لە ساڵانی ١٩٥٨ بۆ ١٩٦٨ چەندین کوودتای سەربازی لە عێراقدا ئەنجامدران، کە دوایینیان کودەتای بەعسییەکان بوو. ڕژێمی بەعس لە ساڵی ١٩٦٨ تا ٢٠٠٣ دەسەڵاتی عێراقی بە دەستەوە بوو. ھێرشی ئەمریکا بۆسەر عێراق لە ساڵی ٢٠٠٣دا، بە خاڵی گۆڕان دادەنرێت لە عێراقدا بەتایبەتی و ناوچەکە بە گشتی، ئەم شەڕە بوو بەھۆی زیانێکی گیانی زۆر لە ڕێزی خەڵکی مەدەنیی عێراقییدا، بۆشایییەک لە ئاسایشی عێراقدا دروستبوو کە بوو بەھۆی حاڵەتێکی نا ئاسایش و گرژ بێجگە لە ھەموو عێراق بێجگە لە ھەرێمی کوردستان، لە ھەمان کاتدا ھەندێک لەو بڕوایەدان ھاتنی ھێزەکانی ئەمریکا بۆ عێراق ئەنجامی باشی ھەبوو ئەویش لابردنی ڕژیمی پێشووترە.\nئەبوو موزەففەر یووسفی کوڕی ئەییووب ناسراو بە سەلاحەدینی ئەیوبی (٢٥ی کانوونی یەکەمی ١١٣٧- ٤ی ئازاری ١١٩٤) کوردێکی سەرلەشکەری موسڵمانان بوو کە دەوڵەتی ئەییووبیی دامەزراند. سەرەتا لەدژی فاتیمییان و دوایی لەدژی خاچپەرستان (ئەو مەسیحییانەی کە چووبوون خاکە پیرۆزەکان لە فەلەستین بۆ ئەوەی خۆیان بپارێزن) دەرکەوت و شاری قودسی پاش سەد ساڵ خستەوە دەستی موسڵمانان. شادی (باپیرە گەورەی سەلاحەددین) ھەندێک پۆستی کارگێڕیی لە قەڵای تکریتدا پێ سپێردرا، کە لەو کاتەدا موڵکی بەھرۆزی خزمەتگوزاری سوڵتانیسەلجوقی محەمەدی کوڕی مەلیکشا بوو. شادی لەگەڵ دوو کوڕەکەیدا، نەجمەددین ئەییووب و ئەسەدەددین شێرکۆ، گواستیەوە بۆ ئەوێ و پلە-بە-پلە بە پۆستە کارگێڕییەکاندا سەرکەوت تا پۆستی پۆلیسیی (شەحنە) وەرگرت. کاتێ مرد نەجمەددین ئەییووب بووە جێنشینی و بەھۆی جوامێری و دەستپاکییەوە سوڵتانی سەلجوقی قەڵای تکریتی پێ سپارد و ئەویش بە باشترین شێوە بەڕێوەی بوو.\nپارێزگای ھەڵەبجە یەکێکە لە پارێزگاکانی عێراق کە ناوەندەکەی شاری ھەڵەبجەیە. ئەم پارێزگایە لە ١٣ی ئازاری ٢٠١٤دا و سێ ڕۆژ بەر لەیادیکیمیابارانی ھەڵەبجە بڕیاری بەپارێزگاکردنی بەفەرمیی لەلایەن حکوومەتی ھەرێمی کوردستانەوە ڕاگەیەندرا و بەمەش بووە چوارەمین پارێزگای ھەرێمی کوردستان. دوای دامەزراندنی دەوڵەتی عێراق لەساڵی ١٩٢٠ ھەڵەبجە، وەک قەزایەکی ناودار سنورێکی گەورەی ھەبووە، ڕووبەرەکەی ٥٠٠٠ کیلۆمەتری چوارگۆشەیە، نزیکەی ٣٧٥ دێ‌ی ھەبووە. ناوچەی دەربەندیخان سەربەناحیەی وارماوە بووە، وارماوەش سەربەقەزای ھەڵەبجە بووە، واتە ھەڵەبجە لەگەڵ ناحیەی سەنگاودا ھاوسنوور بووە ناحیەی (پێنجوین) یش سەر بەھەڵەبجە بووە، دوای ھاتنی سەردەمی کۆماری ساڵی ١٩٥٩ کرایە قەزاو جیابۆوە. پارێزگای ھەڵەبجە لەڕووی ئیدارییەوە لەساڵەکانی ١٩٥٠ بریتی بووە لە ناحیەکانی سیروان و شارەزوور و پێنجوێن و خورماڵ و وارماوا. لەساڵی ١٩٧٧ جگە لە مەرکەزی قەزاو ناحیەکان پاش جیاکردنەوەی قەزای دەربەندیخان و پێنجوین لێی، ژمارەی گوندەکانی سەر بە ھەڵەبجە ٢١٦ گوند بووە، بەڵام لەسەرژمێری گشتی ساڵی ١٩٨٧ لەکۆی ٢١٦ دێ پاش کاولکردن‌و ڕاگواستنی تەنھا ١٨ دێ لەسەرانسەری پارێزگاکە مایەوە.\n…کە کۆنترین سیستمی نووسین ناسراو بە نووسینی بزماری لە باشووری عێراق لە شارستانێتی سۆمەر بەدیارکەوت.\n…کە عێراق دووەم وڵاتە لەدوای سعوودیا بۆ یەدەگی نەوت.\n…کە یانەی نێودەوڵەتی تۆپی پێی عێراق بووە براوەی جامی ئاسیایی ٢٠٠٧.\n…کە عێراق گەورەترین بەرھەمھێنەری خورمایە و خاوەنی زیاتر لە ٤٠٠ جۆر و ٢٢ میلیۆن دارخورمایە.\nھەنووکە ٥٩٧ وتار لە دەروازەی عێراقدا ھەیە.\nپەیوەندیکردن لە عێراق\nخانووبەرەکان و پێکھاتەکانی عێراق\nداڕێژەکانی دەروازەی عێراق\nکاتنامەکانی شارەکانی عێراق\nگواستنەوە لە عێراق\nمافەکانی مرۆڤ لە عێراق\nوێنەی قەڵای شاری کەرکووک\nوەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=دەروازە:عێراق&oldid=949582»\nدواجار لە ١٥:٠٢ی ٣٠ی ئایاری ٢٠٢٢ دەستکاری کراوە\nئەم پەڕەیە دواجار لە ١٥:٠٢ی ٣٠ی ئایاری ٢٠٢٢ نوێ کراوەتەوە.