د.جمعه عه‌باس به‌ندي | Evro News\nسه‌ره‌كى Authors Posts by د.جمعه عه‌باس به‌ندي\nد.جمعه عه‌باس به‌ندي\nكاركرنا عه‌قلی و دیتنه‌كا مرۆڤایه‌تی\nد عه‌قلێ هه‌ر مرۆڤه‌كی ژمه دا پینچ ملیۆن كیلۆمترێن ده‌رزیێ عه‌صه‌بی هه‌نه ـ ئه‌گه‌ر بێته پێكڤه‌نان ـ ڤێجا ته دڤێت 145 جاران ل دۆر كه‌مه‌را عه‌ردی ب زڤرینه یان ژی پێنچ جاران هه‌ره ب ته‌نشتا هه‌یڤێ ڤه‌ن وه‌ره ڤه.\nژ به‌ر ڤێ داهێنانا خودایی د ئافراندنا مرۆڤی دا قورئانا پیرۆز داخوازێ ژ مه دكه‌ت و دبێژت: ((ۆفِی أَنْفُسِكُمْ أَفَڵا تُبْصِرُونَ)) سوره‌تا ژاریات ـ ئایه‌تا (21).\nبۆ زانین په‌یڤا عه‌قل د زمانێ عه‌ره‌بی دا ئه‌و وه‌ریسه یان هه‌فستاره یێ گیانه‌وه‌را پێ گرێدن، چنكو د ناڤه‌رۆكا خوه‌دا عه‌قل مرۆڤی گرێدیت ب سه‌نته‌رێ خوه‌ڤه و ناهێلت مرۆڤ ژ توخیبێت خوه ده‌ربكه‌ڤیت و شاشیان بكه‌ت.\nمرۆڤ ب ڤی عه‌قلی یێ جێوازه ژ هه‌می زینده‌وه‌رێن دی ل سه‌ر رویێ ڤی عه‌ردی و د ڤی گه‌ردۆنی دا، چنكو هندی مرۆڤه كاكلكا هه‌می گه‌ردۆنی یه و د جه‌وهه‌رێ خوه دا هه‌می پارچێن ڤی گه‌ردۆنی بخوه‌ڤه هه‌مبێز دكه‌ت.\nژ به‌ر ڤی ئێكێ خودێ پاك و به‌رز و دلۆڤان ئاڤاكرنا ڤی عه‌ردی راده‌ستێ مرۆڤی كر وه‌ك نامه‌كا هه‌ر به‌ز و پر رامان بۆ دانپێدانێ ب هێز و شیان و مه‌زنیا مرۆڤی د ڤی كاری دا هه‌ر وه‌ك د قۆرئانا پیرۆز دا هاتی: ((ۆإِژْ قَاڵ رَبُّكَ لِلْـمَڵائِكَه‌ِ إِنِّی جَاعِلٌ فِی الْأَرْچِ خَلِیفَه‌ً)) سوره‌تا بقره ـ ئایه‌تا (30) و د جهه‌كێ دی دا هاتیه: ((ۆاسْتَعْمَرَكُمْ فِیهَا)) سوره‌تا هود ـ ئایه‌تا (61).\nئاریشه ئه‌وه هه‌تا نوكه هندك یان پتر ژمرۆڤان بهایێ ڤی عه‌قڵی نزانن، له‌ورا یێ پێخۆشه كو هه‌ر گوهێ و هه‌فسارێ وان یێ د ده‌ستێ هنده‌كان دا و یێن وان دئینن و دبن و كریار و بریاران ب پێشوان ڤه‌دده‌ن.\nله‌ورا هشیاریا مرۆڤان ب رێیا به‌رزكرنا كاركرنا عه‌قلێ وی دا یه، ژبه‌ر هندێ دبینین پشكا مه‌زن ژ كارێ هه‌می پێغه‌مبه‌ر و فه‌یلسۆفان د ڤێ چارچووڤه‌ی دانه.\nچنكو وان باش دزانی تنێ كاركرنا عه‌قلی یه دێ شێت مرۆڤی ژ هه‌می كێشه‌یان رزگاربكه‌ت چ كێشێن خودێ نیاسین و بیروباوه‌ر و مه‌عریفێ بن یان كێشێن ئاینی و سیاسی و جڤاكی و ئابووری بن.\nبه‌لێ ل درێژه‌یا دیرۆكێ یا ئاشگرایه كو هه‌می كۆمپانیێن ئحتیكارێ و پتریا پارتێن سیاسی و دكتاتۆر و فیرعه‌ونان دڤێن مرۆڤ ب تنێ وه‌ك ژماره‌كێ بیت د ڤێ جیهانێ دا و هه‌می عه‌قلێ وی د ناڤ گه‌دى و غه‌رائزێن وی دا بژیت و كاركه‌ت بتنێ بۆ حه‌زێن و یێن مادی و جه‌سته‌یی و نه‌زانت چ ل دۆروبه‌رێن وی چێدبیت نه ل سه‌ر ئاستێ مه‌عارف و هزر و بیر و رێڤه‌برنا وه‌لاتان و نه ل سه‌ر ئاستێ جڤاكی و ئابووری..\nیا فه‌ره بێته گۆتن د ڤی چه‌رخی دا هێزا وه‌لاتان – مرۆڤان یان پێزانینێن و هێزا وی یا نه‌رم دا، نه د پاره و سامان وی یێ ده‌مكى دا.\nئه‌ڤجا یێ بڤێت سه‌ربكه‌ڤیت و بمینت د ڤێ ململانێ دا دڤێت خودان پتر پێزانین بیت ل سه‌ر یێ دی و شیابیت ببیته پشكه‌ك ژ شارستانیا جیهانێ و جهێ خوه د ناڤ مه‌عارف و ئابووری وێ دا كربیت و دیسا وه‌لاتێ خوه ئاڤاكر بیت ژلایێ ستوونی و ژێری ڤه و به‌ری هه‌می تشتان مرۆڤێ خوه باشتر ئاڤاكربیت.\nل دووماهی یێ من دڤێت بێژم:\n1ـ ته دڤێت وه‌لاته‌كێ سه‌ربخوه … عه‌قله‌كێ سه‌ربخوه ئاڤاكه.\n2ـ ته دڤێت وه‌لاته‌كێ بێ خیانه‌ت … عه‌قله‌كێ ئه‌مین ئاڤاكه.\n3ـ ته دڤیت وه‌لاته‌كێ ئازاد … عه‌قله‌كێ ئازاد ئاڤاكه.\n4ـ ته دڤێت وه‌لاته‌كێ خوه نه‌چه‌مینت … عه‌قله‌كێ خوه نه‌چه‌مینت ئاڤاكه.\nبه‌لێ پشتراستم ئه‌ڤ خاله نا ئینه جێبه‌جێكرن ئه‌گه‌ر كار و كریارێن مه بۆ وێ سه‌متێ بچن كو ئه‌م كه‌رامه‌تا مرۆڤێ خوه بشكێنین د مینا وان جۆره خزمه‌تگوزاریارا ئه‌وێن ئه‌م بۆ وی پێشكێش دكه‌ین.\nڤێجا چ ئه‌ڤ خزمه‌تگوزاریه دابینكرنا مووچه‌ی بیت یان دامه‌زرانا خه‌لكی بیت یان دابینكرنا هێلێن كاری بیت یان كاره‌ب بیت یان ئاڤ بیت یان ڤه‌كرن و چێكرنا رێك و پرا بیت یان دانانا پرۆژێن به‌رهه‌مئینانێ بیت یان ب دانا قه‌رزێن بچووك بیت یان ده‌رخستنا نه‌فت و گازێ بیت یان به‌ره‌ڤانی ژ گیان و خێزان و سامانێ وان بیت یان دامه‌زراندنا زانكۆ و په‌یمانگه‌هان بیت یان فێركرنا زارۆ و گه‌نجێن وان بیت یان هه‌ر جۆره خزمه‌ته‌كا دی بیت چ ب رێیا ده‌سته و وه‌زاره‌تێن حوكمه‌تێ بن یان ب رێیا رێكخراوێن جڤاكێ مه‌ده‌نی بن.\nڤێجا هه‌ر ده‌مێ ئه‌م شیاین كاركه‌ین بۆ كاركرنا عه‌قله‌ێ خوه و خزمه‌تكرنا مرۆڤ و وه‌لاتێ خوه وی ده‌می ئه‌م دێ شێن بێژین: جڤاكێ مه جڤاكه‌كێ ساخ و ساخله‌م و به‌خته‌وره.\n*دكتۆراه فی الفقه المقارن\nد.جمعه عه‌باس به‌ندی ـ دكتوراه فی الفقه المقارن\nبه‌ری چه‌ند رۆژه‌كان رێڤه‌به‌ریا گشتی یا هاتنوچوونێ ل باژێرێ هه‌ولێرێ بریارك دابوو بۆ ڤه‌كرنا پشكه‌كێ بۆ خزمه‌تێن ب له‌ز ب ناڤێ (vip ـ تایبه‌ت) بۆ وان هه‌ڤوه‌لاتیان ئه‌وێن دڤێن ب شێوكێ ب له‌ز معاملێن خوه ب دووماهیك بینن به‌رامبه‌ر دانا گۆژمه‌كێ پارا بۆ رێڤه‌به‌ریا ناڤبری.\nیا ئاشكرایه كو ئه‌ڤ بریاره بوو جهێ تانه‌لێدان و شه‌رمزاركرنێ ژلایێ هه‌می ته‌خان ڤه ـ سیاسی، حزبی،جڤاكی، ره‌وشه‌نبیری، په‌رله‌مانتاری ـ و تایبه‌ت د ناڤ تۆرێن جڤاكی ڤه مینا فه‌یسبۆكێ.\nل ڤێرێ پسیاره‌ك گرنگ سه‌رهه‌لده‌ت:\nئه‌رێ بۆ ئه‌ڤ هه‌می كه‌س و ته‌خ و لایه‌نه ل دژی ڤێ بریارێ راوه‌ستیان؟.\nبه‌رسڤا وان بۆ ڤێ پسیارێ:\nئه‌ڤ بریاره دێ بیته ئه‌گه‌رك بۆ دروستكرنا جێوازیێ د پێشكێشكرنا خزمه‌تگوزاریان دا بۆ هه‌ڤوه‌لاتێن هه‌رێما كوردستانێ و ئه‌ڤه ژی دێ بیته ئه‌گه‌ره‌ك كو پرانیا هه‌ڤوه‌لاتیان هه‌ست ب كێماسێ بكه‌ن و هه‌ر وه‌ك ئه‌و پله دوونه د ناڤ ڤی وه‌لاتی دا و دیسا ئه‌ڤ جۆره بریاره دبیت ببنه ده‌رگه‌هه‌ك بۆ دانا هه‌نده‌ك بریارێن نه چاڤلێكری كو زیان و مه‌ترسیا وان پتر بیت ل سه‌ر ده‌روون و به‌ریكا هه‌ڤوه‌لاتیێن هه‌رێمێ.\nئه‌ڤێ به‌رسڤێ چ بها و راستی بۆ نینه ئه‌گه‌ر بێته كێشا و پیڤان د ته‌رازیا عه‌قلی دا، چنكو ئه‌ڤ خزمه‌ته د ناڤه‌رۆكا خوه‌دا یا گرێدایه به‌رامبه‌ر دانا گۆژمه‌كێ پاره‌ی، ئانكو نه یا گرێدایه ب زات و كه‌ساتیا وان مرۆڤان ڤه ئه‌وێ دێ چنه وی جهی كا ئه‌و به‌رپرسه یان زه‌نگینه یان هه‌ژاره یان وه‌زیره یا پاله‌یه یان نه‌ساخه یان به‌ترانه یان مه‌دحۆیه …هتد.\nئه‌ڤه وێ چه‌ندێ دگه‌هینت كو ده‌مێ ئه‌م بریاره‌كێ یان كریاره‌كێ تانان لێده‌ین یان رسوا دكه‌ین دڤێت ئه‌م ته‌ماشه‌ی ئه‌گه‌رێن جه‌وهه‌ری بۆ ده‌رخستنا وێ بریارێ بكه‌ین و ژ هه‌می لایه‌كی ڤه بهه‌لسه‌نگینین.\nڤێجا كه‌رمكه‌ن وه‌رن دا پێكڤه ته‌ماشه‌ی ئه‌گه‌رێن سه‌ره‌كی یێن ده‌رخستنا ڤێ بریارێ بكه‌ین:\n1ـ روخسارێ ڤێ بریارێ وێ دگه‌هینیت كو پێشكێشكرنا خزمه‌تگوزاریان دو جۆرن یا ساده و رۆتینی و یا بله‌ز.\n2ـ خزمه‌تگوزاریێن ب له‌ز به‌رامبه‌ر دانا گۆژمه‌كێ پارانه.\n3 ـ ئه‌گه‌رێ ڤه‌شارتی یێ ل پشت بریارێ كۆمكرنا گۆژمه‌كێ پاره‌ی یه بۆ وه‌زارتا دارایی یان ناڤخوه یان رێڤه‌به‌ریا ناڤبری.\n4ـ نامه‌ك ڤه‌گریه بۆ كه‌سێن به‌رپرس و زه‌نگین و خودان واسته ئه‌گه‌ر هوون خودان شۆلن و نه‌شێن معاملێن خوه برێڤه‌به‌ن ب رێیا ساده و پر رۆتین گه‌رمكن وه‌رنه جهێ تایبه‌ت یێ خوین به‌ردانا به‌ریكێ ئه‌وا دبێژنی VIP.\nپشتی ڤان خالان بۆ دیار دبیت كو ئه‌ڤ بریاره د ناڤه‌رۆكا خوه دا د به‌رژه‌وندیا پرانیا خه‌لكێ ڤی وه‌لاتی دا بوو و تایبه‌ت كه‌سێن هه‌ژار و بێ ده‌سهه‌لات.\nچنكو ئه‌و كه‌سێن VIP بۆ وان هاتیه‌ڤه‌كرن هه‌ر ئه‌و كه‌سن یێن دورێ دبرن و معاملێن وان دئێنه ب دووماهیك ئینان ژلایێ هه‌ر وان رێڤه‌به‌ریا ڤه ل سه‌ر كیست وه‌ختێ كه‌سێن بێ خودان و بێ ده‌سهه‌لات كو ئه‌ڤه‌یه دبێژنێ جێوازیا ته‌به‌قی د ناڤبه‌را هه‌ڤوه‌لاتیان دا و د هه‌مان ده‌م دا لادانا روحا قانوونێ و بنه‌ماێن دادپه‌روه‌ریێ.\nبۆ زانین رێڤه‌به‌ریا هاتنوچوونێ نه ئێكه‌م رێڤه‌به‌ریه ئه‌ڤ جۆره بریاره دای بۆ نموونه رێڤه‌به‌ریا پاسپۆرتان به‌ری چه‌ند مه‌هانه ئه‌ڤ جۆره بریاره ده‌رئێخستی یه.\nیا ڤه‌ره بێته گۆتن:\nهنده‌ك كورسی یێن هه‌ین د ناڤ یاریگه‌ها دا دبێژنێ VIP و د ناڤ فرۆكان دا ژی جۆره‌كێ دی یێ كورسیان هه‌نه هه‌ر دبێژنێ VIP و د ناڤ فرۆكخانان ژی دا هنده‌ك جه هه‌نه ناڤێ وان VIP یه و د ناڤ تاخێن باژێری دا هنده‌ك جاده هه‌نه نابیت چ ترومبیل لێ بچن ئه‌گه‌ر خودانێ وان VIP نه‌بیت.\nدیسا یا فه‌ره بێته گۆتن:\nـ هه‌بوونا نه‌خۆشخانا و كلینكێن ئه‌هلی جۆره‌كه ژجۆرێن VIP.\nـ هه‌بوونا زانكۆ و په‌یمانگه‌هێن ئه‌هلی جۆره‌كه ژ جۆرێن VIP.\nـ هه‌بوونا قوتابخانه و باخچێن ئه‌هلی جۆره‌كه ژ جۆرێن VIP.\nڤێجا نزا بۆ VIP یا رێڤه‌به‌ریا هاتن و چوونا هه‌ولێرێ سه‌رێ گه‌له‌كا خوراند ـ ئه‌گه‌ر بابه‌ت ب تنێ ده‌روونی نه‌بیت ـ و ڤان هه‌می VIP یێن دی وه‌ك گولا دبینن د ناڤ پرچا خوه‌دا ؟!!!.\nل دووماهێ من دڤێت دبێژم:\nبلا هه‌می جۆرێن خزمه‌تگوزاریا د ناڤ ڤی وه‌لاتی دا ببنه VIP به‌لێ ل گه‌ل ڤێ ئێكێ دا ژبیر نه‌كن كو دڤێت هه‌می هه‌ڤوه‌لاتی بێنه پله‌به‌رزكرن بۆ پله VIP.\nرۆل و تێگه‌هێ گه‌نجان د هه‌ر وه‌لاته‌كی دا\nد.جمعه عه‌باس به‌ندی\nل دووڤ پیڤه‌رێن ساخله‌م و سه‌رده‌م بۆ هه‌لسه‌نگاندنا هێز و شیان و زه‌نگینیا هه‌ر ملله‌ته‌كی ئێكسه‌ر به‌رێ خوه بده گه‌نجێن وی وه‌لاتی كا چاوا مفا ژ هێز و گه‌رماتیا وان دئێته وه‌رگرتن.\nچنكو گه‌نج ماكینا راسته‌قینه‌یا هه‌ر وه‌لاته‌كی نه و د هه‌مان ده‌م دا خوینا لێدا دلێ وه‌لاتی یه و پارێزه‌ێ پاشه‌رۆژا وی یه.\nدیسا ژ فه‌رایه بێته گۆتن: گوهۆرین و ئاڤه‌داه‌نی و داهاتی و هیڤی و پێنگاڤ هاڤێتن بۆ ئاینده‌ی نا گه‌هنه ئارمانجێن خوه ب شێوه‌كێ دورست ئه‌گه‌ر گه‌نجان بارا شێری تێدا نه‌بیت.\nباشترین به‌لگه ل دۆر رۆلێ گه‌نجان د هه‌ر جڤاكه‌كی دا ده‌مێ خودێ پاك و به‌رز ئاینێ ئیسلامێ هنارتی هه‌ر ل ده‌سپێكێ گه‌نجه‌ك كره ئێك ژ ستوونێن وی ب رێیا دانوئینانا باوه‌ریێ ژ لایێ ئیمام عه‌لی ـ خودێ ژێ رازیبت ـ هه‌ر وه‌سا ده‌مێ خودێ تعالا ڤیایی په‌سنا خودانێن شكه‌فتێ بكه‌ت ـ أصحاب الكهف ـ گۆت:((إِنَّهُمْ فِتْێه‌ٌ ێَمَنُوا بِرَبِّهِمْ ۆزِدْنَاهُمْ هُدًى )) واته ئه‌و چه‌ند گه‌نجه‌ك بوون باوه‌ری ب خودایێ خوه ئینا و خودێ ژی پتر رێكا وان رونكر.\nدیسا هه‌كه ته‌ماشه‌ی به‌رپه‌ڕێن دیرۆكێ بكه‌ین دێ بینن هه‌ر گه‌نج بوون د رێزا ئێكێ دا ل هه‌می وارێن ژیانێ دا چ د وارێ سیاسی دا یان زانستی یان فه‌لسه‌فی یان جڤاكێ یان شۆره‌شگه‌ری یان به‌ره‌ڤانی یان ئاڤه‌دانی …هتد.\nبه‌لێ ئه‌ڤا هاتیه گۆتن هندێ ناگه‌هینن كو ب تنێ گه‌نجاتی بێته گرێدان ب ته‌مه‌نی ڤه و راسته ته‌مه‌نی ل دۆر پیڤه‌رێ فیزیائی ده‌نگه‌كێ بلند یێ هه‌ی د ڤی بابه‌تی دا، به‌لێ ئه‌و ب تنێ به‌س نینه ئه‌گه‌ر ئه‌ڤ خالێن خارێ پێكڤه ل به‌رچاڤ نه‌هێنه وه‌رگرتن:\nته‌مه‌ن/ گوپیتكا ته‌مه‌نێ گه‌نجاتیێ ژ هه‌ژده سالیێ ده‌سپێدكه‌ت و گه‌هشتنا مرۆڤی بۆ ژیێ چل سالی یێ ل وێرێ گوپیتكا عه‌قل و حیكمه‌ت و مه‌عریفه‌تێ ده‌سپێدكه‌ت و دووماهیا ڤێ قووناغێ ژ كه‌سه‌كی بۆ كه‌سه‌كێ دی جوداهیا هه‌ی، به‌لێ ب دیتنا من یا پێدڤیه هه‌ر مرۆڤه‌ك ژ ژیێ حه‌ڤتێ یێ تا حه‌فتێ و پێنجێ دڤیت بێهنا خوه ڤه‌دت و ده‌مێ مایی بدێته خوه و خێزانا خوه.\nخالا دووی: مێشكه‌ك ڤه‌كری:\nگه‌نجاتی دا گه‌نجاتی بیت دڤێت مرۆڤی مێشكه‌كێ ڤه‌كری هه‌بیت بشێت خوه هه‌رده‌م نوو بكه‌ت و خوه ل دۆر كاودانان بگونجینیت و خواندنا خوه یا تایبه‌ت هه‌بیت بۆ هه‌ر بابه‌ته‌كێ بێته د رێیا وی دا.\nچنكو گه‌له‌ك مرۆڤ هه‌نه ژیێ وی چل ساله یان كێمتر، به‌لێ مێشكێ وی یێ پاژڤه‌مایه هه‌ر وه‌ك جوامێری یێ ل به‌ر به‌رێ گه‌ر هه‌ر هه‌مان ده‌م دا هنده‌ك مرۆڤێن هه‌ین ژیێ وان یێ ژ حه‌فتێ سالیێ ژی بۆری، به‌لێ وه‌ك گه‌نجه‌كێ چل سالی هزر دكه‌ت و ره‌فتارێ ل به‌رامبه‌رێ یێ خوه دكه‌ت … ئه‌ڤه ڤه‌دگه‌رێته هندێ كو شیانێن مێشكێ وی هه‌رده‌م خوه نووژه‌ن دكه‌ت ل دووڤ سه‌رده‌مێ خوه.\nخالا سیێ: بزاڤ و كار:\nگه‌نجاتی واته كار و بزاڤ ل دۆر چارچووڤێ عه‌قلێ وی بۆ ژیانێ و د هه‌مان ده‌م دا ل دووڤ شیان و ڤیانێن وی بۆ وی كاری.\nواته دڤیت هه‌ر گه‌نجه‌كی جهێ تبلێن خوه هه‌بن د ئاڤاگرنا وه‌لاتێ خوه دا هه‌بن.\nچنگو گه‌لك گه‌نج هه‌نه ژ لایێ كار و بزاڤا پیره‌مێرین قورنه‌تێ نه و به‌روڤاژی ژی هندك پیره‌مێر هه‌نه وه‌ك بڤرێ مه‌لاینه.\nل دووماهێ دێ بێژم:\nگه‌نجاتی = ته‌مه‌ن + مێشكێ نووخواز + بزاڤ و كار.\nل دووماهێی: داخواز ژ حوكمه‌تا هه‌رێما كوردستانێ دكه‌م بلا مفای ژ گه‌نجێ خوه وه‌ربگرن و كه‌رامه‌تا وان پارێزن و نه‌هێلت كه‌سایه‌تیا وان بێته شكه‌ستن و ئۆمێد و هیڤی باركن ژ دل و مێشكێ وان حه‌تا وێ رادێ خوه پێشكێشكه‌ن وه‌ك قوربان بۆ ناڤ ده‌ریا ئیجه یان بۆ مێڤاندارێه‌كا نه هاتیه خواستن بۆ سه‌ر جاده و خیفه‌تگه‌هێن وه‌لاتێن بیانی د هه‌مان ده‌م دا، بلا هوون باش بزانن به‌رپرساتیا وان یا د ستویێ وه دا (دین و دنیا و ئاخره).\nدادوه‌ریا توركى و قه‌شه برانسۆن…. دیتنه‌كا قانوونى\nد.جمعه عه‌باس به‌ندی*\nده‌نگوباسێ ئازادكرنا قه‌شێ ئه‌مریكى د ناڤ تۆڕێن جڤاكى و سۆشیال میدیایێ دا هاتیه به‌لاڤكرن كانێ چاوا ئاگر ل پیشى دچیت.\nهه‌ر وه‌كى دادگه‌ها توركیا ئه‌و بێ تاوانكرى ژ وان تاوانا ئه‌وێن پێ هاتى ده‌سته‌سه‌ركرن، ب تایبه‌ت پشتى سه‌رۆكێ ئه‌مریكا ترامپ ب شێوه‌كێ ئێكسه‌ر مایێ خوه د ڤێ كه‌یسێ دا كرى و ب زمانه‌كێ زڤر و تیژ دگه‌ل ئاماژه‌كرنا سزایێن توند دژى توركیا كرى.\nبه‌لێ یا دروست ئه‌ڤ تشته روونه‌دایه و دادگه‌ها توركیا ژى گۆره‌پانا ئه‌ندرو برانسۆن بێ گونه‌ه نه‌كریه و ئه‌ڤ تشته یێ ئاشكرایه بۆ هه‌ر كه‌سه‌كێ ئه‌لیف بیێا قانوونێ خواندبیت و باشترین به‌لگه بۆ ڤێ چه‌ندێ ئه‌وه كو دادگه‌ها توركیا ل باژێرێ ئه‌زمیرێ ل رۆژا ئه‌ینیێ رێكه‌فتى 12/10/2018 حوكمێ سێ سال و چل و پێنج رۆژان ل سه‌ر قه‌شێ ناڤبرى سه‌پاندبوو.\nبه‌لێ چونكو قه‌شه برانسۆن پتریا حوكمێ خوه یێ برى هه‌ر ژ ده‌مێ هاتیه ده‌سته‌سه‌ركرن ژ هه‌یڤا دیسه‌مبه‌را سالا 2016 تا چركا ئاشكراكرنا جۆرێ سزای ژ لایێ دادگه‌هێ ڤه و ب ڤى ره‌نگى تنێ دێ ساله‌ك یان پتر مینیت ژ ده‌مێ هاتیه ده‌ستنیشانكرن ژ لایێ دادگه‌هێ ڤه.\nب ڤى شێوه‌ى ژ ده‌ستهه‌لاتێن دادگه‌هێ یه ل دووڤ بۆچوون و خواندنا وان بۆ وێ دۆسیا ل به‌رده‌ستێن وان پشتى گوهداریا دیده‌ڤانان و گوهداریا به‌ره‌ڤانان و هه‌لسه‌نگاندنا به‌لگێن دۆسه پێ هاتیه دروستكرن دا ئه‌و وى سزاى دانیت ئه‌وێ ئه‌و دبینن ژ هه‌ژى ڤێ تاوانێ یه و دگه‌ل ئاماژه بو وێ چه‌ندێ راوه‌ستاند و نه‌جێبه‌جێكرنا ماوێ ماى ژ سزای دگه‌ل دانا مافێ هه‌لبژارتنێ بۆ قه‌شێ ناڤبرى بۆ مانا وى ل توركیا یان بجهیلانا وێ.\nبۆ زانین ئه‌ڤ جۆره ده‌ستهه‌لاتیێن قانوونی بۆ ده‌ستهه‌لاتا دادوه‌ری یێن هه‌ین د پتریا سیسته‌مێن دادوه‌ریێ ل هه‌مى جیهانێ ژ وان ژى یا عیراقێ و كوردستانێ و ئه‌ڤ ده‌ستهه‌لاته دئێته بكارئینان ل دووڤ (قه‌ناعاتێن) سه‌رۆكێ دادگه‌هێ وده‌ستا وێ.\nیا فه‌ره بهێته گۆتن: دوزگه‌رێ گشتى یێ توركیا (مدعى عام) داخوازا سه‌پاندنا ده‌ه (10) سالا ل سه‌ر تاوانبارى كربوو، به‌لێ یا ئاشكرایه كو دادگه‌ها بابه‌تى ب ڤێ داخوازێ رازى نه‌بوو ژبه‌ر چه‌ندین خالان ژ وان ژى: چار دیده‌ڤانا گۆتنێن خوه گوهارتن ژ شه‌ش دیده‌ڤانان ئه‌ڤه ژى بۆ ئه‌گه‌رێ ژناڤبرنا ستوونا وان به‌لگه‌یان ئه‌وێن ناڤه‌رۆكا ڤێ دۆسیێ ل سه‌ر هاتیه دانان، كو ئه‌وژى پالدانا گونه‌ها سیخوریێ و پشته‌ڤانیا تیرۆرێ بۆ قه‌شه برانسۆن. بۆ زانین دادگه‌ها توركیا ب شێوه‌كێ شارازا تێكه‌لى دگه‌ل ڤى جورێ كه‌یسێ كر ئه‌وا د ناڤه‌رۆكا خوه‌دا چه‌ندین ره‌هند ب خۆڤه گرتین ژبلى ره‌هه‌ندێ یاسای بۆ نموونه: ئه‌گه‌ر دادگه‌ها توركیا قه‌شه برانسون بێ تاوان ده‌رئێخستبا یان ژ ڤى ماوه‌ى كێمتر سزا دابا وى ده‌مى چێدبوو قه‌شه برانسون راببا ب ڤه‌كرنا دۆسیه‌كا دى دژى حوكمه‌تا توركیا و داخوازا قه‌ره‌بۆكرنێ ژێ كربا چ ژ لایێ ماددى یان مه‌عنه‌وى ـ اعتژار رسمی.\nدیسا یا ژ هه‌ژیه بهێته گۆتن كو دووماهى ئاخفتنا قه‌شه برانسۆن به‌رامبه‌ر دادگه‌ها جینایاتا یا دووێ ل باژێرێ ئه‌زمیر: ((ئه‌ز یێ بێ گونه‌هم و حه‌ژ توركیا دكه‌م و داخوازا ئاشكراكرنا دادیێ دكه‌م)).\n*دكتورا فی الفقه المقارن\nبه‌ربژاركرنا بانگخوازان بۆ كۆمكرنا ده‌نگایه\nكۆمه‌لا ئیسلامى ژ ئێكگرتوویا ئیسلامى د به‌رنامێ خوه دا یا زه‌لاتربوو\nل هه‌لبژارتنێن جڤاتا نوێنه‌رێن عێراقێ (22) كاندیدێن ئێكگرتوو دزانى چ ژ وان ده‌رناكه‌ڤن ژبلى ئێك ژ وان نه‌بیت\nئه‌ڤرۆ ، سالار دۆسكى:\nهه‌لگره‌كێ ناما دكتورایێ ب خواندێن ئیسلامى به‌حسێ كێمبوونا ده‌نگێن ئێكگرتوویا ئیسلامى یا كوردستانێ دكه‌ت تایبه‌ت ل پارێزگه‌ها دهۆكێ و هوكارێن كێمبوونێ، بۆ گه‌له‌ك ئه‌گه‌ران ڤه‌گه‌راند و تایبه‌ت پشتبه‌ستن ب هنده‌ك كه‌سان ب تنێ دهه‌ر پرۆسه‌كا هه‌لبژارتنان دا.\nد.جمعه به‌ندى، هه‌لگرێ ناما دكتۆرا ب (الفقه المقارن) ل دۆر كێمبوونا ده‌نگێن ئێكگرتوو ئیسلامى كوردستان ل پارێزگه‌ها دهۆك بۆ رۆژناما ئه‌ڤرۆ گۆت: پشتبه‌ستن ب هنده‌ك كه‌سان ب تنێ د هه‌ر پرۆسه‌كا هه‌لبژارتنان دا، بۆ نموونه هه‌لبژارتنێن جڤاتا نوونه‌رێن عیراقێ (22) كاندیدێن ئێكگرتوو دزانى چ ژ وان ده‌رناكه‌ڤن ژبلى ئێك ژ وان نه‌بیت و ئه‌گه‌ر ببن دو ژى دێ كاندیده‌كا ژن بیت، ئانكو كاربكه‌ن یان كارنه‌كه‌ن كه‌س ژ وان سه‌رناكه‌ڤن، نه پویته‌دان ب تیپێن وه‌رزشی و هونه‌رى و مزگه‌فتا و زانایێن ئاینى و ب تایبه‌ت ته‌خا گه‌نج و ئافره‌تان، لاوازبوونا رۆلێ رێكخراوێن ئیسلامى ژ وان ژى رابیتا ئیسلامى و هه‌وار هاتنا ئیسلامى و گه‌له‌كێن دى، ده‌ستدان یان نه‌گرنگیدان ب كادرێ ناوه‌ندى ئه‌وێن دبنه پر د ناڤبه‌را جه‌ماوه‌رى و سه‌ركردایه‌تیا حزبا خوه، هه‌ر رێخستنه‌ك هه‌بیت دڤێت دو مێشك هه‌بن، ئێك د ناڤ جه‌ماوه‌رى و ئێش و ئازارێن وێ بیت و ئێكێ دى سه‌ركێشیا جه‌ماوه‌رى بكه‌ت، هه‌ر ده‌مێ مێشكێ د ناڤ جه‌ماوه‌رى ژ ده‌ستدا وى ده‌مى دێ ل رێكه‌كێ چیت و جه‌ماوه‌ر ل رێیه‌كا دى و هه‌ر ده‌مێ مێشكێ سه‌ركێشیا حزبێ ژده‌ستدا وى ده‌مى دێ حزب و جه‌ماوه‌رێ خوه دێ ب دووڤ ئێكێ دى كه‌ڤن، ئه‌ڤجا ئه‌گه‌ر ئێكگرتوویا هه‌ردو مێشك ژد ده‌ستنه‌دابن، بێگومان مێشكێ د ناڤ جه‌ماوه‌ری دا یێ ژ ده‌ست داى، ئێكگرتووى پشتى كونگرێ خوه یێ شه‌شێ ب ده‌هان كادرێن خوه یێن سه‌ركرده و چالاك ژ ده‌ستدان چ وه‌كو نه‌پیته‌دان ب وان یان ئه‌و به‌ر ب ئاراسته‌كا دى چوون، ده‌مێ لایه‌نێن ئیسلامى (مه‌نصبه‌ك)ى وه‌ردگرن چ د ناڤ حوكمه‌تێ دا یان ل پارێزگه‌هان دا چ مفایێن سیاسی بوه حزبا خوه نائینن، بۆ نموونه ئه‌و (مه‌نصبێن) ئێكگرتووى ل دهۆكێ بده‌ستڤه‌ئیناین چ مفا گه‌هاندیه ئێكگرتووى وه‌كو حزب؟ ژبلى مفایه‌كێ مه‌زن گه‌هاندیه خودانێن كورسیكێ، ئێكگرتوو ب دوو په‌را دفڕیت، په‌ره‌كێ وێ بانگخوازیه و په‌ره‌كێ دى سیاسه‌ت كرنه. د ڤان هه‌لبژارتنێن چووین چ یێن ئه‌نجوومه‌نێ نوونه‌رێن عیراقێ یان یێن كوردستانێ حه‌تاكو ڕاده‌كێ مه‌زن ئێكگرتوویێ په‌رێ بانگخوازیا ئیسلامى ژ ده‌ستدایه یان لاواز بوویه، ژبیرنه‌كه‌ن جوداهیه‌كا مه‌زن یا هه‌ى د ناڤبه‌را بانگخوازیا ئیسلامى و بانگخوازێن حزبى.\nهه‌مبه‌ر كارتێكرنا داعش ل سه‌ر كێمبوونا ده‌نگێن حزبێن ئیسلامى، ناڤبرى گۆت: داعش و هه‌ڤالێن وان ب شێوه‌كێ ئێكسه‌ر یان نه‌ئێكسه‌ر رۆله‌كێ به‌رچاڤ هه‌بوویه بۆ ره‌شكرنا هه‌موو گرۆپێن ئیسلاما سیاسی د ناڤ ملله‌تێن موسلمان دا، چونكو داعش كوپیتكا توندى و قرێژا ئیسلاما سیاسى بوو ل ده‌ڤه‌رێ سه‌رهلداى، هه‌روه‌سا شه‌رێ ئه‌مریكا و هه‌ڤپه‌یمانێن وێ دژى تیرۆرێ و گرتنا ژێده‌رێن دراڤى كارتێكرنا خوه ل سه‌ر لاوازبوونا گرۆپێن ئیسلاما سیاسی ب گشتى هه‌یه، هه‌روه‌سا هه‌ڤركیا وه‌لاتێن وه‌ك: سعوودیه و توركیا و قه‌ته‌ر و مسر و ئیرانێ رۆله‌كێ دى یێ هه‌ى د لاوازكرنا گرۆپێن ئیسلامی دا ب تایبه‌ت ئه‌و گرۆپێن ل ڤێ ده‌ڤه‌رێ، هه‌لبه‌ت ئیخوانا گرێدان یا ب لاوازكرنا هه‌موو گرۆپێن ئسیلاما سیاسی ڤه هه‌ى. ئێكگرتوویا ئیسلامى ژى ئێكه ژ ڤان گرۆپان ئه‌و ژى دزڤرنه ڤان ئه‌گه‌را، ویستگه‌ها ئیخوانان د حوكمرانیا مسرێ دا، شكه‌ستنا ئیخوانان د حوكمرانیا وه‌لاتێ تونسێ دا، شكه‌ستنا ئیخوانا و گرۆپێن ئیسلامى ب ده‌ستڤه‌ئینانا باوه‌ریێ ل وه‌لاتێ لیبیا، شكه‌ستنا ئیخوانا و پارتێن وێ د ناڤ عیراقێ دا ب تایبه‌ت پشتى سالا 2003 تاكو نوكه، شكه‌ستنا ئیخوانا و تایێ وێ ل وه‌لاتێ سودانێ، ئه‌ڤان هه‌موو ئه‌زموونێن سه‌رنه‌كه‌فتى راسته‌وخوه كارتێكرنا خوه یا ل سه‌ر هه‌ر گرۆپه‌كێ ئیسلامێ یا هه‌ى ل چ ده‌ڤه‌را بیت ژ وان ژى ئێكگرتوویا ئیسلامى.\nهه‌مبه‌ر زێده‌بوونا ده‌نگێن كۆمه‌لا ئیسلامى ژى، ناڤبرى گۆت: كۆمه‌لا ئیسلامى ژ ئیكگرتوویا ئیسلامى د به‌رنامێ خوه‌دا یا زه‌لاتربوو، یا هه‌ماهه‌نگتربوو ژ ئێكگرتوویا ئیسلامى د كارێ خوه‌دا، كومه‌لا ئیسلامى پتر شیایه خوه نێزیكى جه‌ماوه‌رى بكه‌ت ئه‌و ژى ب رێیا كادر وبه‌رپرسێن خوه ب شێوه‌كێ ئێكسه‌ر ب تایبه‌ت ل هه‌ولێر و سلێمانیێ به‌روڤاژى ئێكگرتوویا ئیسلامى، كۆمه‌لا ئیسلامى پتر شیا تایبه‌تمه‌ندیا خوه بپارێزیت ژ ئێكگرتوویا ئیسلامى، نه‌خاسمه د وان كێشا دا ئه‌وێن هه‌رێما كوردستانێ تێدا بۆرى.\nهه‌مبه‌ر بۆچى حزبێن ئیسلامى ب تنێ كه‌سێن بانگخواز به‌ربژار دكه‌ن، د.جمعه به‌ندى گۆت: به‌ربژاكرنا بانگخوازا بۆ ئێك مه‌ره‌مه، ئه‌و ژى بۆ كۆمكرنا ده‌نگایه، چنكو گرۆپێن ئیسلامى باش دزانن كو جڤاكێ كوردستانێ جڤاكه‌كێ ئیسلامى یه، ئه‌ڤجا ئه‌و دشێن ب رێیا ئازراندنا هه‌ستێن خه‌لكه‌كێ ساده چه‌ندین ده‌نگا ب رێكا ڤان بانكخوازا بۆ خوه بینن، به‌لێ پشتى ئه‌ڤ بانگخوازه چووینه د ناڤ هۆلا په‌رله‌مانى ڤه ئاستێ وان یێ دورستبوو خه‌لكى هاته نیشاندان. بۆ خه‌لكى روون و ئاشكرابوو كو مرۆڤێن گه‌له‌ك ساده‌نه، د هه‌مان ده‌مدا دكارێ خوه دا دلاوازن و ژبلى (بیاناتا) نه‌شیان چ بكه‌ن، د هه‌مان ده‌مدا دشێم بێژم كو گه‌له‌ك ژ وان نه‌راستگو ده‌ركه‌تن ل گه‌ل خه‌لكێ خوه دا.\nد.جمعه به‌ندى ل دۆر د هه‌لبژارتنێن داهاتیدا یێن جڤاتێن پارێزگه‌ها بۆچوونا خوه ل سه‌ر رێژا ده‌نگێن حزبێن ئیسلامى ئاشكراكر كو به‌رسڤا ڤێ پسیارێ دێ مینیت ل سه‌ر خواندنا ئێكگرتووى بۆ گۆره‌پانا سیاسی یا كوردستانێ، كانێ دێ شێن چه‌ندى خالێن خوه یێن لاواز چاره‌كه‌ت، به‌لێ ئه‌گه‌ر به‌رده‌وامبوو ل سه‌ر ڤى ده‌ستودارى و ب ڤى شێوه‌ى هاته د ناڤ پرۆسا هه‌لبژارتنێن جڤاتێن پارێزگه‌هاندا بێ گومان دێ ده‌نگێن خوه هێشتا كێم كه‌تن.\nبريارێن دادگه‌ها بلندا ئيتحادى دئێنه تانه‌لێدان\nپشتى به‌لاڤبوونا ڤێ ڤه‌كۆلینا قانوونى ب زمانێ عه‌ره‌بی ل دۆر رێدانا تانه‌لێدانێ ل بریارێن ده‌رچووى ژ لایێ دادگه‌ها بلندا ئیتیحادى ڤه، د رۆژناما (التأخی) دا یا ژماره (7503) ل رۆژا پێنجشه‌ببی رێككه‌فتی 21/12/2017 و ژبه‌ر گرنگیا وێ بۆ خوانده‌ڤانێ كورد مه ب فه‌ر زانى ئه‌ڤ ڤه‌كۆلینه بهێته وه‌رگێران بۆ سه‌ر زمانێ دایكێ.\nوه‌رگێران: د. زۆزان سادق تروانشى\nبریارێن دادگه‌ها بلندا ئیتحادى جهێ تانه‌لێدانێدایه\nڤه‌كۆلینه‌كا: یاسایى ـ شلۆڤه‌كارى ـ وه‌سفى\nد. جمعه عه‌باس به‌ندى/ دكتۆرا ب فقهێ به‌راورد\n(ژ مه‌رجێن دروست بۆ گرێدانا روونشتنا دادگه‌ها بلندا ئیتحادى، ئاماده‌بوونا هه‌مى ئه‌ندامانه، پێدڤى بوو حوكمه‌تا هه‌رێما كوردستانێ ئه‌ڤه ب ده‌لیڤه دیتبا)\nده‌ستپێك: ئه‌ڤ ڤه‌كۆلینه ل ژێر رۆناهیا ڤان بریار و قانوونان هاتیه نڤێسین:\nـ بریارێن دادگه‌ها بلندا ئیتحادى هاتیه نڤێسین ئه‌وا ل 20/11/2017 ده‌ركه‌تى ئه‌وا ل دۆر نه‌ده‌ستووریا گشتپرسیا رۆژا 25/9/2017.\nـ ناڤه‌رۆك و تێگه‌هێ دیباجا قانوونا كارگێریا ده‌وله‌تا عێراقێ، بۆ قووناغا ڤه‌گوهاستنى یا سالا 2004.\nـ ناڤه‌رۆكا به‌ندا (2) ژ ده‌ستوورێ كارپێكه‌ر ئه‌وا مشه‌رعێ عێراقێ پابه‌ندكرى كو چ قانوونا ده‌رنه‌ئێخن هه‌ڤدژى جێگیربووین ئه‌حكامێن ئیسلامێ و پره‌نسیپێن دیمۆكراسیه‌تیێ بیت.\nـ به‌ندا(100) ژ دستوورێ كارپێكه‌ر كو تێدا مشه‌رعى پابه‌ند دكه‌ت كو قانوونه‌كێ یان هه‌ر بریاره‌كا كارگێریا پارێزبه‌نده ژ هه‌ر تانه‌لێدانه‌كێ.\nیا زانایه بۆ بسپۆر و ڤه‌كۆله‌رێن پره‌نسیپێن ئیسلامی یێن بنه‌ره‌تى و پره‌نسیپێن دیمۆكراسیه‌تێ، هه‌ر نه‌ته‌وه‌كێ مافێ بریارا چاره‌نڤیسی یا هه‌ى و ئه‌ڤه پره‌نسیپه‌كا سه‌ره‌كى یه د شه‌ریعه‌تا ئیسلامێ دا، ل دووڤ گۆتنا خودێ مه‌زن: [ێاأَیُّهَا النَّاسُ إِنَّا خَڵقْنَاكُمْ مِنْ ژَكَرٍ ۆأُنْپَى ۆجَعَلْنَاكُمْ شُعُوبًا ۆقَبَائِڵ لِتَعَارَفُوا إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقَاكُمْ إِنَّ اللَّهَ عَلِیمٌ خَبِیرٌ][الحجرات: 13]. و ژوان واتایێن ساده‌یێن په‌یڤا (لتعارفوا) یه‌كسانیه د ناڤبه‌را گه‌لان و خێلان دا د ژیانه‌كا به‌خته‌وه‌ردا و ته‌رازییا باشیێ د ناڤبه‌را وان دا ته‌قوادارى وكارێ باشه، نه ل سه‌ر بنه‌مایێن نه‌ژاد یان ره‌نگ یان ره‌گه‌زى یه.\nدیسا جه‌وهه‌رێ دیمۆكراسیه‌تێ ل سه‌ر ئاستێ گه‌ل و نه‌ته‌وا: سه‌ربه‌خۆیا وێ یه ژ داگیركرن و ئینتیداب و ب ده‌لیڤه‌دیتنێ، ئه‌وژى ل دووڤ به‌ندا (55) ژ (یاداشتناما) نه‌ته‌وێن ئێكگرتى: ((ئاره‌زومه‌ندى د به‌رهه‌ڤیا پالده‌رێن جێگیربوون و خۆشیێ دا ئه‌وێن پێدڤى بۆ دروستكرنا په‌یوه‌ندیێن ساخله‌م و نه‌رم (ودیه) د ناڤبه‌را نه‌ته‌وادا كو ل سه‌ر شه‌نگستا رێزگرتن ل وێ پره‌نسیپێ ئه‌وا یه‌كسانیێ د مافان دا د ناڤبه‌را گه‌لاندا په‌یدا بكه‌ت كو هه‌ر ئێك ژ وان چاره‌نڤیسێ خوه بهه‌لبژێریت)).\nئه‌ڤ ڤه‌كۆلینه ڤان ته‌وه‌ران ب خۆڤه دگریت: كاكلكا پێكئینانا دادگه‌ها بلندا ئیتیحادى و بسپۆرى و سیسته‌مێ ناڤخوه‌یێ وێ ل گه‌ل پێكئینانا ئه‌نجوومه‌نێ بلندێ دادوه‌ریێ، هه‌روه‌ها چاوانیا برێڤه‌برن و ده‌رئێخستنا بریارێن دادگه‌ها بلندا ئیتیحادى، ئاشكراكرنا رێكێن ڤه‌بڕ ژ راستیا تانه‌لێدانێ ئه‌و ژى ل دووڤ وان رێنما و بریارێن ده‌رچووى ژ دادگه‌ها بلندا ئیتیحادى ل گه‌ل پێداچوونێ ل سه‌ر گرنگترین ئه‌نجام وراسپاردان ئه‌وا ژ ڤه‌رێژا ڤێ ڤه‌كۆلینێ ده‌ركه‌تى.\nته‌وه‌رێ ئێكێ: كاكلكا پێكهاته‌یا دادگه‌ها بلندا ئیتیحادى:\nدادگه‌ها ئیتحادى ل بن رۆناهیا یاسایا ـ دستوور ـ كارگێریا ده‌وله‌تا عێراقێ یا قووناغا ڤه‌گوهاستنێ (1) كو ب یاسایا بلند و په‌یامدار ل هه‌مى عێراقێ دهێنه دانان بێ جوداهی (2) تاكو پێكئینانا حوكمه‌تاكا هه‌لبژارتى ل دووڤ دستوورێ هه‌میشه‌ى (3) و هه‌ر ده‌قه‌كێ قانوونێ هه‌ڤدژى ڤى ده‌قی بیت دێ پوچه‌ل هێته هژمارتن(4) كو ده‌قێ قانوونا كارگێرى یا ده‌وله‌تا عێراقێ دیاردكه‌ت كو پێدڤیه قانوونا دادگه‌هه‌كێ ل عێراقێ بهێته پێكئینان، ب ناڤێ دادگه‌ها بلندا ئیتیحادى بیت (5). ل دووڤ ڤێ قانوونێ ئه‌و دادوه‌رێن ل 1/ ته‌موز/ 2004 هاتین دامه‌زراندن دێ ل جهێن خوه مینن ژبلى وان دادوه‌رێن ده‌ستبه‌دارى كارێ وان و خزمه‌تا وان بۆیین ل دووڤ قانوونێ (6) ئه‌ڤ فه‌رمانه ل سه‌ر وان دادوه‌رێن كاركه‌ر ل دادگه‌ها بلندا ئیتیحادى ژى دهێته سه‌پاندن.\nته‌وه‌رێ دووێ: بسپۆریێن دادگه‌ها بلندا ئیتیحادى:\nژبه‌رچاڤترین بسپۆریێن دادگه‌ها بلندا ئیتیحادى ل دووڤ دستوورێ هه‌میشه‌ى یێ سالا 2005، و ل دووڤ قانوونا كارگێریا ده‌وله‌تێ بۆ قووناغا ڤه‌گوهاستنێ ئه‌ڤه‌نه:\n1ـ چاڤدێریریكرن ل سه‌ر دستووریه‌تا قانوون و سیسته‌مێن جێبه‌جێكار (7):\nئه‌ڤ بڕگا دستوورى درێژپێدانا ده‌قێ بڕگا ((ئه‌گه‌ر دادگه‌ها بلندا ئیتیحادى بریاردا هه‌ر قانوونه‌ك یان سیسته‌مه‌ك یان رێنمایه‌ك یان هه‌ر پێرابوونه‌ك هاتبیته تانه‌لیتدان كو ل گه‌ل ڤێ قانوونێ نه‌گونجیت ئه‌و وه‌كو هه‌لوه‌شیای دێ هێته هژمارتن))(8). ژ قانوونا كارگێرییا ده‌وله‌تێ.\n2ـ شلۆڤه‌كرنا تێكستێن دستوورى (9):\nئه‌ڤ ده‌ستهه‌لاتداریه ئێكه ژ ده‌ستهه‌لاتداریێن گرنگ كو ب دادگه‌ها بلندا ئیتیحادى هاتیه‌دان ل په‌ى دستوورێ كارپێكه‌ر، ب تایبه‌ت گه‌له‌ك ژ به‌ندێن دستوورى هه‌لگرێن پتر ژ واتایه‌كێ یان شلۆڤه‌كرنه‌كێ یه.\nبۆ زانین ئه‌ڤ بسپۆریه د ناڤ به‌ندێن قانوونا كارگێرییا ده‌وله‌تا عێراقێ بۆ قووناغا ڤه‌گوهاستى نه‌بوو، به‌لكو ل سه‌ر دستوورێ كارپێكه‌ر هاتیه زێده‌كرن.\n3ـ ژێكجوداكرنا هه‌ڤركیا د ناڤبه‌را حوكمه‌تا ئیتیحادى و حوكمه‌تێن هه‌رێمێ دا (10). ئه‌ڤ ده‌قێ دستوورى ژ ده‌قێ بڕگا: ((ب تنێ بسپۆریا وێ د سكالایێن د ناڤبه‌را حوكمه‌تا ڤه‌گوهاستى یا عێراقێ و حوكمه‌تێن هه‌رێمایه‌تى یه)) (11) هاتیه وه‌رگرتن ژ قانوونا كارگێرى یا ده‌وله‌تێ.\nته‌وه‌رێ سیێ: دادگه‌ها بلندا ئیتیحادى و په‌یره‌وێ ناڤخوه‌ى:\nل دووڤ قانوونا كارگێریا ده‌وله‌تا عێراقێ یا قووناغا ڤه‌گوهاستى، ل سه‌ر دادگه‌ها بلندا ئیتیحادى پێدڤى یه كو په‌یره‌وه‌كێ ناڤخوه‌ی بۆ خوه بدانیت و تێدا ڤان خالان رۆنبكه‌ت:\n1ـ چاوانیا پێرابوونێن پێدڤى ل سه‌ر بلندكرنا سكالایان ل به‌امبه‌ر وان.\n2ـ چاوانیا رێدان بپارێزه‌ران ب هه‌لگرتنێ به‌رامبه‌رى وێ رابیت (الترافع امامها).\n3ـ رابوون ب به‌لاڤكرنا په‌یره‌وى ـ په‌یره‌وێ ناڤخوه‌ى ـ د رۆژناما فه‌رمى دا(12).\nل دووڤ ڤێ قانوونێ په‌یره‌وێ ناڤخوه‌ى بۆ دادگه‌ها بلندا ئیتیحادى ل سالا 2005 هاته دانان (13). ب واتایه‌كا دیتر: دادگه‌ها بلندا ئیتیحادى و په‌یره‌وێ وێ یێ ناڤخوه‌ى نه ل دووڤ به‌ندێن گرێداى ده‌ستهه‌لاتا دادوه‌ری (87 ـ101) ژ دستوورێ عێراقێ یێ كارپێكه‌ره هاتیه پێكئینان.\nته‌وه‌رێ چارێ: پێكهاته‌یا ئه‌نجوومه‌نێ بلندێ دادوه‌ریا عێراقێ.\n1ـ پێكئینانا جڤاتا بلندا دادوه‌ریێ ل دووڤ قانوونا كارگێریا ده‌وله‌تا عێراقێ د قووناغا ڤه‌گوهاستنێ دا، و پێكدهێت ژ:\nأـ سه‌رۆكێ دادگه‌ها بلندا ئیتیحادى.\nب ـ ئه‌ندامێ دادگه‌ها ته‌مییزا ئیتیحادى.\nج ـ سه‌رۆكێ دادگه‌هێن تێهه‌لچوونا (استئناف). ئیتیحادى\nد ـ سه‌رۆكێ هه‌ر دادگه‌هه‌كا ته‌مییزێ و جێگریێن وێ یا هه‌رێمایه‌تى (14).\nبۆ زانین سه‌رۆكێ ڤێ جڤاتێ ـ جڤاتا بلندا دادوه‌ریێ ـ سه‌رۆكێ دادگه‌ها بلندا ئیتیحادى یه، ل ده‌مێ نه‌ئاماده‌بوونا وێ سه‌رۆكاتیا دادگه‌هێ دێ ژ لایێ سه‌رۆكێ دادگه‌ها بلندا ته‌مییزێ ڤه برێڤه چیت (15).\nد ئه‌ڤێ به‌ندا یاساى دا ـ قانوونا كارگێریا ده‌وله‌تێ ـ دادگه‌ها بلندا ئیتیحادى ژ پێكهاته‌یا جڤاتا دادوه‌ریا بلند دهێته هژمارتن و سه‌رۆكێ وێ، ب سه‌رۆكێ جڤاتا بلندا دادوه‌ریێ دهێته هژمارتن.\n2ـ ل دووڤ دستوورێ 2005 یێ كارپێكه‌ر، ده‌ستهه‌لاتا ئیتیحادى یا دادوه‌ریێ پێكدهێت ژ:\nأـ جڤاتا دادگه‌ها بلند.\nب ـدادگه‌ها بلندا ئیتیحادى.\nج ـدادگه‌ها ته‌مییز یا ئیتیحادى.\nد ـ ده‌زگه‌هێ داواكاریێ گشتى.\nه ـ ده‌سته‌یا سه‌رپه‌رشتیا دادوه‌ریێ.\nو ـدادگه‌هێن دیتر یێن ئیتیحادى كو ب یاسا بهێن رێكخستن (16).\nژ ڤى ده‌قێ دستوورى دیاردبیت كو دادگه‌ها بلندا ئیتیحادى ژ پێكهاته‌یێن ده‌ستهه‌لاتا دادوه‌ری یا ئیتیحادى یه، بێ ئاماژه‌كرن ب سه‌رۆكێ وێ، كو سه‌رۆكێ ده‌ستهه‌لاتا بلندا دادوه‌ریێ یه، جڤاتا دادوه‌ریێ ب ئه‌ركێ رێڤه‌برنا كاروبارێن ده‌سته‌یا دادوه‌ریێ رادبیت كو ب قانوون بهێته رێخستن: ((رێیا پێكهاتنا وێ، ده‌ستهه‌لاتداریێن و رێنمایێن رێڤه‌برنا كاری وێ یه))(17). هه‌ژى ئاماژه‌كرنێ یه كو دستوورێ كارپێكه‌ر دادگه‌ها بلندا ئیتیحادى: وه‌كو ده‌سته‌یه‌كا دادوه‌ری سه‌ربه‌خوه‌یه (18). ژ لایێ دارای و ئیدارى ڤه هژمارتیه. ئه‌ندامێن وێ ژى پێكهاتینه ژ:\nأـ ژماره‌كا دادوه‌را.\nب ـ ژماره‌كا شاره‌زاییا(خه‌بیرا) د فقهێ ئیسلامێدا.\nج ـ ژماره‌كا فقهائێن یاسایی(19).\nده‌ستنیشانكرنا ڤان دادوه‌ر و شاره‌زایا د فقهێ ئیسلامێ و فقهائێن قانوونى دا، و رێیا هه‌لبژارتنا وان وكارێ دادگه‌هێ و پێرابوونێن وێ و چاوانیا بلندكرنا سكالایا به‌رامبه‌ر وێ، هه‌مى دێ ب دانانا قانوونه‌كێ بن كو پتریا دو ل سه‌ر سێ (2/3) ئه‌ندامێن جڤاتا نوونه‌رێن عێراقێ (20).\nپشتى پێداچوونا وان قانوونیێن ژ لایێ ئه‌نجوومه‌نێ نوونه‌رێن عێراقێ ده‌رچووین، دیاربوو كو تاكو نوكه ئه‌ڤ قانوونه ده‌رنه چوویه، سه‌ره‌راى بۆرینا پتر ژ (12) سالا ل سه‌ر دستوورێ هه‌میشه‌یێ عێراقێ ل سالا 2005، ژ به‌ر ڤى ئه‌گه‌رى ـ دادگه‌ها بلندا ئیتیحادى ـ ل په‌ى وێ قانوونا ده‌رچووى ژ ئه‌نجوومه‌نێ وه‌زیرێن عێراقێ كاردكه‌ت ئه‌وا بنیاتێ وێ ل به‌ر رۆناهیا ئه‌حكامێن به‌ندا(44) ژ قانوونا كارگێریا ده‌وله‌تا عێراقێ د قووناغا ڤه‌گوهاستى دا و پشكا دووێ ژ پاشگۆیێ وێ كاردكه‌ت (21).\n3ـ پێكهاته‌یێن جڤاتا بلندا دادوه‌ریێ ل دووڤ قانوونێن جڤاتا بلندا دادوه‌ریێ پێكهاتیه ژ:\nأـ سه‌رۆكێ دادگه‌ها ته‌مییزا ئیتیحادى ـ سه‌رۆك.\nب ـ جێگرێن سه‌رۆكێ دادگه‌ها ته‌مییزێ ـ ئه‌ندام.\nج ـ سه‌رۆكێ داواكارێ گشتى ـ ئه‌ندام.\nد ـ سه‌رۆكێ ده‌سته‌یا سه‌رپه‌رشتیاریا دادوه‌ریێ ـ ئه‌ندام.\nه ـ سه‌رۆكێ دادگه‌هێن تێهه‌لچوونێ(استئناف) ـ ئه‌ندام.\nوـ رێڤه‌به‌رێن كاركه‌ر ژ دادوه‌را ل جڤاتێ ـ ئه‌ندام (22).\nزـ سه‌رۆكێن جڤاتێن دادوه‌ری ل هه‌رێما ـ ئه‌ندام(23).\nل دووڤ هه‌ردو یاسایێن، ژماره(112) یا سالا 2012 و ژماره(45) یا سالا 2017 یا جڤاتا بلندا دادوه‌ریێ، دادگه‌ها بلندا ئیتیحادى نه هاتیه هژماتن د ناڤ زنجیرا پێكهاته‌یێن وێ دا.\nته‌وه‌رێ پێنجێ: پێرابوونێن دادگه‌ها بلندا ئیتیحادى:\n1ـ ل دووڤ قانوونا دادگه‌ها بلندا ئیتیحادى سه‌رۆكێ دادگه‌هێ دێ رابیت ب داخوازكرنا ئه‌ندامێن دادگه‌هێ بۆ گرێدانا روونشتنێ به‌رى ژڤانێ ده‌ستنیشانكرى ب ده‌مه‌كێ پێدڤى. ل گه‌ل نڤیسارا داواكاریێ به‌رنامێ كارى و هه‌ر به‌لگه‌یه‌ك و دیكیۆمێنته‌ك دێ دگه‌ل دا هێت دانان(24). و دادگه‌ه دێ ب یا پێدڤى و گونجاى رابیت ((دووڤچوونكرن ل سه‌ر وان هه‌ڤڕكیێن بۆ هاتینه پێشكێشكرن، یان دێ ئه‌ندامه‌كێ خوه راسپێریت بۆ ڤێ مه‌ره‌مێ، دیسا بۆ دادگه‌هێ هه‌یه هه‌ر وه‌ره‌قه‌ك یان (داتایه‌كا پێدڤى ژ حوكمه‌تێ یان هه‌ر لایه‌نه‌كێ دیتر داخوازكه‌ت بۆ دیتنا وان. دیسا ل ده‌مێ پێدڤى دشێت فه‌رمانا خوه بسه‌پینیت بۆ دابینكرنا وان وه‌رقه و دیكیۆمێنت و وێنێن فه‌رمى خوه ئه‌گه‌ر قانوون و په‌یره‌ویێن وان لایه‌نا رێیێ نه‌ده‌ت بۆ ته‌ماشه‌كرنێ یان پێدانێ(25).\nژبه‌ر ڤێ چه‌ندێ یا ب زه‌حمه‌ته بێژین: دادگه‌ها بلندا ئیتیحادى ئه‌ڤ پێنگاڤه و رێكاره جێبه‌جێكربن ل به‌رامبه‌ر وان سكالایێن هاتینه بلندكرن ئه‌وێن ژمارێن وان (89،91،92،93 ئێتیحادى) ل دۆر پرۆسا گشتپرسیێ ل 25/9/2017 هاتى ئه‌نجامدان ژ ئه‌گه‌رێ لازاتیێ د ده‌ركرنا بریاردانێ دا، ژ لایێ وانڤه ب ئێك روونشتن.\n2ـ ژ مه‌رجێن گرێدانا روونشتنا دادگه‌ها بلندا ئیتیحادى ئاماده‌بوونا هه‌مى ئه‌ندامایه(26):\nپێدڤى بوو حوكمه‌تا هه‌رێما كوردستانێ ئه‌ڤ خاله د به‌رژه‌وه‌ندیا خوه‌دا ب ده‌لیڤه دیتبا، ئه‌و ژى ب رێیا نه ئاماده‌بوونا دادوه‌ریێن كورد د روونشتنا دادگه‌هێ دا ئه‌وا ل 20/11/2017 هاتى ئه‌نجامدان تاكو به‌رهه‌ڤیا هه‌مى وه‌ره‌قه و به‌ره‌ڤانیێن (دفوعات) یاسایی ل دۆر گشتپرسیێ ئاماده‌كربان ئه‌وا ل 25/9/2017 هاتى كرن.\nته‌وه‌رێ شه‌شێ: بریارێن دادگه‌ها بلندا ئیتیحادى:\nژ مه‌رجێن ده‌رخستنا بریارێن دادگه‌ها بلندا ئیتیحادى و ل دووڤ قانوونا ده‌وله‌تا عێراقێ د قووناغا ڤه‌گوهاستنێ دا یا سالا 2004 و یاسایا دادگه‌ها بلندا ئیتیحادى ژماره (30) یا 2005 ئه‌ڤ مه‌رجه پێدڤینه:\n1ـ ئه‌و بریارێن حوكمه‌تا ئیتیحادى یان حوكمه‌تێن هه‌رێمایه‌تى یان پارێزگه‌هان یان شاره‌وانیان یان كارگێریێن خوه جهى تێدا لایه‌ن بیت، دڤێت بریار ب زۆرینه‌یا دو ل سه‌ر سێ (2/3) ده‌ربكه‌ڤیت (27).\nب واتایه‌كا دیتر ئه‌ڤ ئه‌حكام و بریاره پێدڤى ب شه‌ش ده‌نگایه ژ سه‌رجه‌مێ نه‌ه ئه‌ندامێن دادگه‌ها بلندا ئیتیحادى. د شیان دا بوو حوكمه‌تا هه‌رێمێ ـ ئه‌گه‌ر بابه‌ت باش وه‌رگرتبا ـ چار ده‌نگان بده‌ستخوه‌ڤه بینیت كو ده‌نگى ل سه‌ر نه‌دستووربوونا گشتپرسێ ئه‌وا ل 25/9/2017 هاتی ئه‌نجامدان نه‌ده‌ت. ئه‌وژى د رێیا دادوه‌ریێن كورد ورازیكرنا ئێك ژ دادوه‌ریێن كرستیان یان یێن نه‌ته‌وه عه‌ره‌ب یان توركمان تاكو حوكمه‌تا هه‌رێمێ به‌ره‌ڤانیێن خوه یێن یاسایی ئاماده دكه‌ت ژ بۆ دانا ڕا و بۆچوونا خه‌و ل سه‌ر وێ سكالایا ل سه‌ر هاتی تۆماركرن ل دۆر گشتپرسیێ ئه‌وا ل 25/9/2017 به‌رامبه‌ر دادگه‌ها بلندا ئیتیحادى.\n2ـ ئه‌و ئه‌حكام و بریارێن حوكمه‌تا ئیتحادى یان حوكمه‌تێن هه‌رێمى یان پارێزگه‌ه یان باژێرڤانى یان كارگێرێن خوه جهى لایه‌ن نه‌بن د سكالایێ دا بریار وان دێ ب زۆرینه‌یا ساده بیت (28) ئانكو پێدڤى ب پێنج ده‌نگایه ژ سه‌رجه‌مێ نه‌ه ئه‌ندامێن دادگه‌ها بلندا ئیتیحادی.\nیا زانایه ل دووڤ دستوور و په‌یروه‌ێ ناڤخوه‌ى یێ دادگه‌ها بلندا ئیتیحادى كو بریارێن وێ د په‌یامده‌رن (ملزمه) ل سه‌ر هه‌مى ده‌ستهه‌لاتا (29) و ب چ رێیا جهێ تانه‌لێدانێ نینه (30).\nته‌وه‌رێ حه‌فتێ: تانلێدان د بریارێن دادگه‌ها بلندا ئیتیحادى دا:\nهه‌ژى به‌رى نوكه كو مه ئاماژه ب هندێ دایه كو په‌یره‌وێ ناڤخوه‌یێ دادگه‌ها بلندا ئیتیحادی ب چ شێوه‌یان رێك نه‌دایه تانه‌لێدان د بریار و ئه‌حكامێن وێ بهێنه‌دان ب هه‌ر ره‌نگ و لایه‌نه‌كى هه‌بیت، چونكى بریارێن وێ دڤه‌بر و په‌یامدارن.\nپشتى خواندن و پێداچوون ل سه‌ر بڕگێن دستوورى ئه‌وێن گرێداى ده‌ستهه‌لاتا دادوه‌ریێ و یاسایا كارگێریا ده‌وله‌تى ل سالا 2004 ئه‌وا ل ژێر وێ دادگه‌ها بلندا ئیتیحادی و قانوونا وێ هاتینه دانان، بۆ ڤه‌كۆله‌رى دیاربوو كو ئه‌ڤ پارێزبه‌رندیا بابه‌تى و رۆخسارى ئه‌وا دادگه‌ها بلندا ئیتحادى بۆ بریار و ئه‌حكامێن خوه داناى، سه‌رپێچیا مه‌ره‌م و پره‌نسیپ وگیانێ واتایێن دستوور و قانوونا كارگێریا ده‌وله‌تا عێراقی یا قووناغا ڤه‌گوهاستنێ ئه‌وا دبیته ژیدَه‌ێ سه‌ره‌كى كۆ دامه‌زراندنا دادگه‌ها بلند ئیتیحادی ژ په‌شى.\nئێك: سه‌رپێچیا پره‌نسیپ و مه‌ره‌مێن دستوورێ كارپێكه‌ر یێ عێراقێ:\nجهێ ئاماژێ یه كو پره‌نسیپا گشتى ل عێراقێ قه‌ده‌غه‌دكر ل سه‌ر دادگه‌ه و دادگه‌ها كارگێرى ل عێراقێ ل دووڤ به‌ندا(10) ژ قانوونا رێخستنا دادوه‌ریێ، ژماره(160) یا سالا 1960 و هه‌موارا دووێ: ژماره (106) یا سالا 1989 یا یاسایا شۆرا ده‌وله‌تێ، تێروانینكرن ل سه‌ر كارێن سه‌روه‌رى ئه‌وێن گرێداى رێوره‌سم و بریارێن ده‌رچووى ژ سه‌رۆك كۆمارى، یان ئه‌وێن ل ژێر رۆناهیا راسپاردێن سه‌رۆك كۆمارى ل دووڤ ده‌ستهه‌لاتدارێن وى یێن دستوورى ده‌ردكه‌ڤن.\nبه‌لێ دستوورێ هه‌میشه‌ى هه‌مى ئه‌و پارێزبه‌ندی یێن هه‌ین د قانوون و په‌یره‌وێن كارپێكرى ل ده‌وله‌تا عێراقێ پۆچه‌لكرینه‌كرینه چ ژ لایێ دادگه‌هێ ڤه ده‌ركه‌تبن، یان هه‌رسێ ده‌ستهه‌لاتا ـ یاسادانان، جیبه‌جێكار، سه‌رۆكایه‌تى ـ ل دووڤ به‌ندێ (100) ژ دستوورى ئه‌وا دبێژیت: ((نابیت چ ده‌قێن یاسایى هه‌بن هه‌ر كاره‌كى یان بریاره‌كا كارگێرى ژ تانه‌لێدانێ بیهَنه پاراستن)).\nب ڤێ چه‌ندێ هه‌مى ده‌زگه‌هێن ده‌وله‌تێ كه‌تنه د بن پره‌نسیپا مه‌شروعیه‌تێ، و ڤى شێوه‌ى سه‌روه‌ریا قانوونێ یا سه‌پاندیه (نافژا) ل سه‌ر هه‌مى كه‌رتێن ژیانا كارگێرى و یاسادانان ودادوه‌رى (31).\nگرنگترین تێبینى ل دۆر به‌ندا (100) ژ دستوورێ كارپێكه‌ر:\nأ‌ـ ده‌سته‌واژا (هه‌ركاره‌ك) د ده‌قێ سه‌رى دا بكارهاتیه، كو هه‌مى ئه‌حكام و بریارێن ده‌رچووى ب خوه‌ڤه دگریت خوه ئه‌گه‌ر ژ دادگه‌ها بلندا ئیتیحادى دا ژى بیت، چونكى ده‌سته‌واژه‌كا ره‌هایه و نه‌یا گرێدایه.\nب ـ بێژه‌یا (یان ـ أو) د ده‌سته‌واژا ((هه‌ر كاره‌ك یان بریاره‌كا كارگێرى ژ تانه‌لێدانێ)) هاتیه كو ئێكه ژ (احرف العگف)كۆمه‌كا واتایان ب خوه‌ڤه دگریت ژ وان:\n1ـ بژارده‌كرن د ناڤبه‌را دو تشتان دا، وه‌ك: باشتره ((تو خوه ب خواندنێ ڤه مژوول بكه یان وه‌رزشێ)).\n2ـ گومان، وه‌ك: ((ئه‌و شه‌شن یان حه‌فت)).\n3ـ (الابهام) مژداری، وه‌ك: ((تو یان ئه‌ز دشاشین)).\n4ـ دلڕاوكى، وه‌ك: ((گازی خالد بكه یان روینه‌خارێ ئاماده‌بوونا وى بۆ من یا گرنگ نینه)).\n5ـ دابه‌شكرن، وه‌ك: ((په‌یڤ ناڤه یان كاره یان پیته)).\n6ـ وردبینى، وه‌ك: [وقالوا كونوا هوداً أو نصارا تهدوا]((33)\n7ـ دێ (إلا) یا (ئیستیسنائى)، وه‌كى: ((دێ سزاده‌م یان دێ فه‌رمانێن من بجهئینیت)).\n8ـ یان (بل)، وه‌ك: [وأرسلناه الى مئه ألف أو یزیدون]( (34)\n9ـ تاكو (الى أن)، وه‌ك: ((دێ قوتم یان دێ توبه‌كه‌ت)).\n10ـ بۆ كۆمكرنا رها وه‌ك (واو) بكاردهێت، وه‌ك: ((جا‌و الخلافه أو كان له قدرا)\n11ـ (الاباحه)، وه‌ك: ((دگه‌ل زانا بروینه یان زاهد)).\nل ئه‌ڤا بۆرى دیاربوو كو بێژه‌یا (یان ـ أو) د زمانێ عه‌ره‌بی دا پتر ژ واتایه‌كێ دده‌ت، به‌لێ (یان) ئه‌وا د دستوورێ عێراقێ دا هاتى ب واتایا (بژارده) و (الاباحه) ب هه‌ڤرا دهێت كو پتریا باوه (راجح)، چونكى ده‌قێ دستوورى ب شێوازێ رسته‌یه‌كا راگه‌هاندى بكارهاتیه كو واتایا قه‌ده‌غه‌كرنێ (نه‌هیكرن) دهێت كو د ناڤه‌رۆكا واتایا رستێن داناى دا دهێن. ئه‌گه‌ر دا یاسادانه‌رێ دستوورى ل جهێ بێژه‌یا (یان) دا بێژه‌یا (واو) بكارئینیت. ئه‌وا د ناڤبه‌را (معگوف) و(معگوف علیه) دا هه‌ڤپشكیێ دحوكم و شیكاركرنێ دا (الاعراب) دكه‌ت، وه‌كى: ((ئه‌حمه‌د وسلیم گه‌شتكر)). رامانا ڤێ رستێ ئه‌و نینه كو ئه‌حمه‌د به‌رى سه‌لیم یا گه‌شت كرى، چونكى دبیت ئه‌حمه‌د به‌رى سه‌لیمى گه‌شت كربیت یان سه‌لیم به‌رى ئه‌حمدى گه‌شت كربیت یان ب هه‌ڤرا گه‌شت كربیت (35).\nج ـ بێژه‌یا ڤه‌بڕ (باته) دده‌قێ به‌ندا (94) ژ دستوورێ كارپێكه‌ر دا هاتیه مه‌ره‌م ژێ ئه‌و نینه كو دشیانێن تانه‌لێدانێ دا نینه. خوه ئه‌گه‌ر یا ڤه‌بڕبیت د ئاماژه‌كرنێ دا، چونكى یا ڤه‌بڕ دهێته گوهۆرین د دۆخێ په‌یدابوونا به‌لگه‌یێن نوو دا ئه‌وێن شه‌نگستێ بریارا ئێكێ ژێ ده‌ركه‌تى،\nئه‌وا دادگه‌هێ بریارا خوه یا ڤه‌بڕى و په‌یامدار ل سه‌ر ئاڤاكرى؛ چونكى ڤه‌بڕینا تشتى یه د گه‌ل مافی (الحق) و ماف ژى كه‌فنتره ژ هه‌ر حوكمه‌كى یان بریاره‌كێ ژ چ لایه‌نه‌كى ده‌ربكه‌ڤیت، چونكى هه‌مى ده‌ق یێن هاتینه دانان ژبۆ پاراستنا وان مافان.\nد ئه‌ڤا بۆرى دا ود بڕگێن (أ،ب،ج) ل سه‌رى دیاردبیت، كو ئه‌م به‌رامبه‌ر ده‌قه‌كێ دستوورینه هه‌لگرا پتر ژ واتایه‌كێ یه د رۆخسار و ناڤه‌روكا خوه‌دا، ب ده‌سته‌واژه‌كا دیتر: به‌رامبه‌ر ده‌قه‌كێ دستوورى نه‌یێ ڤه‌بڕ د ئاماژا خوه‌دا.\nدو: سه‌رپێچى گیان و واتایا قانوونا كارگێرى یا ده‌وله‌تا عێراقێ د قووناغا ڤه‌گوهاستنێ دا:\nد دیباجا قانوونا كارگێرى یا ده‌وله‌تا عێراقێ دا، ئه‌وا دهێته هژمارتن پشكه‌كا نه ژێكڤه‌كرى ژ ڤێ قانوونێ(36) دا هاتى: ((…ئه‌ڤرۆ ئه‌و داكۆكیێ ـ كۆمارا عێراقا فیدرال ل سه‌ر رێزگرتنێ ل قانوونێن نێڤده‌ولى دگریت، نه‌خاسمه ئه‌و ب خوه دامه‌زرێنه‌رێن نه‌ته‌وێن ئێكگرتى یه، كاردكه‌ت ژ بۆ بده‌ستڤه‌ئینانا پێگه‌هێ خوه یێ شه‌رعى د ناڤ ملله‌تان دا. د هه‌مان ده‌م دا كاردكه‌ت بۆ پاراستنا ئێكرێزیا وه‌لاتێ خوه ب گیانه‌كێ برایانه و هاریكار و ژ بۆ مه‌ره‌ما كێشانا سیمایێن ئایندێ عێراقا نوو ل سه‌ره دانانا میكانزمه‌كێ بۆ نه‌هێلانا سیاسه‌ت و ره‌فتارێن ـ به‌رێ ـ یێن ره‌گه‌زپه‌رستى و تائیفه‌گه‌رى، دیسا چاره‌سه‌ریا كێشێن قووناغكه‌رى بكه‌ت))، ئه‌ڤ ده‌قه هه‌لگرا كۆمه‌كا خال و تێبینێن گرنگه ژ وان ژى:\n1ـ ل دووڤ ڤێ د یباجێ ئه‌وا پشكه‌كا نه‌ژێكڤه‌كرى ژ قانوونا كارگێری یا ده‌وله‌تا عێراقێ د قووناغا ڤه‌گوهاستنێ دا دیاردبیت كو ئه‌نجامدانا پرۆسا گشتپرسیێ ل 25/9/2017 دگه‌ل گیان(روح) و ناڤه‌رۆكا قانوونی دگونجیت (هه‌ڤده‌مه ـ متوافقه)، چونكى هه‌مى یاسا و رێككه‌فتن و تیتالونه‌ریتێن ده‌ولى وده‌قێ یاداشتناما (میپاق) نه‌ته‌وه‌یێن ئێكگرتى رێكێ دده‌ن بۆ بده‌ستڤه‌ئینانا مافێ گه‌لانه بریاردانێ ل سه‌ر چاره‌نڤیسێ خوه بكه‌ت (37).\n2ـ پاراستن ل سه‌ر ئێكرێزیا عێراقێ ل دووڤ دیباجێ دێ د رێیا گیانێ برایه‌تیێ و هه‌ڤكاری د ناڤبه‌را هه‌مى ته‌خوچین و نه‌ته‌وه و پێكهاته‌یێن عێراقێ بیت، نه ل سه‌ر رێیا هێز و توندى وكه‌ربڤه‌بوون و سه‌پاندنا سزایێن دارای و كارگێرى و ئاسایش و بكارئیبنانا ده‌بابه و تۆپ هاڤێتنێ، هه‌ر وه‌كى حوكمه‌تا ئیتیحادى یا به‌غدا ل به‌رامبه‌ر گه‌ل و خه‌لكێ هه‌رێما كوردستانا عێراقێ بكارئیناى.\n3ـ هه‌روه‌سا د یباجێ دا هاتیه كو میكانیزمه‌ك بهێته دانان مه‌ره‌م ژێ راكرنا وان سیاسه‌ت و كریارێن ره‌گه‌ز په‌رستى و تائفى یه، ئه‌وا ده‌ستهه‌لاتا به‌رێ كرین، ب تایبه‌ت ره‌فتارێن حزبا به‌عس یا ژناڤچووى ل به‌رامبه‌ر هه‌مى خه‌لكێ عێراقێ، نه‌خاسمه كوردان ژ لایێ نه‌ته‌وه‌ى ڤه و شیعه‌یان ژ لایێ مه‌زهه‌بی ڤه و سوننا ژ لایێ سیاسی ڤه.\nبه‌لێ حوكمه‌تێن ئێك ل دووڤ ئێك پشتى كه‌تنا سه‌نه‌مى ل 9/4/2003 مفا ژ خه‌له‌تى و لادانێن رژێما بۆرى نه‌هات وه‌رگرتن، به‌لكو لاسایكرنا زۆربه‌یا وان ره‌فتاران دكه‌ن، ئه‌و ژى د رێكا به‌لاڤكرنا گیانێ تائیفه‌گه‌ریێ و كه‌ربڤه‌بوون (انتقام) د ناڤبه‌را خه‌لكێ عێراقێ ل سه‌ر بنه‌مایێ ئاینى یان مه‌زهه‌بی یان نه‌ته‌وه‌ی یان سیاسی، باشترین به‌لگه ژى هێلانا كێشه و ئاریشێن كه‌ڤن ب شێوه‌كێ هه‌لاویستى بێ چاره‌كرن، به‌لكو هیلا مه‌زن ببیت، ژ وان ژى به‌ندا (140) ژ دستوورى ـ ب پله‌یه‌كێ كو بوویه گه‌ڤ بۆ نه‌هێلانا پاراستنا وه‌لات و مرۆڤان ژ هه‌مى لایان لایانڤه.\nته‌وه‌رێ هه‌شتێ: پوخته‌یێ ڤه‌كۆلینێ و گرنگترین ئه‌نجام و راسپارده:\nأ‌ـ پوخته‌یا ڤه‌كۆلینێ:\n1ـ دادگه‌ها بلندا ئیتحادى ل به‌ر رۆناهیا قانوونا كارگێرى یا ده‌وله‌تا عێراقێ د قووناغا ڤه‌گوهاستنێ ل 2004 هاتیه پێكئینان، ئه‌وا ل په‌ى به‌ندا (143) ژ دستوورێ كارپێكه‌ر هاتى هه‌لوه‌شاندن، ژبلى بڕگا (أ) ژ به‌ندا(53) و به‌ندا(58) ژ قانوونا كارگێری یا ده‌وله‌تێ.\n2ـ دادوه‌رێن دادگه‌ها بلندا ئیتحادى پشتى 1/ تیرمه‌ها/ 2004 هاتینه هه‌لبژارتن و دامه‌زراندن، ئانكو به‌رى په‌سه‌ندكرنا دستوورێ كارپێكه‌ر د میانا راپرسیا ل سه‌ر هاتیه‌كرن، ژ لایێ گه‌لێ سیاسی ل كۆمارا عێراقا فیدرال.\n3ـ دادگه‌ها بلندا ئیتحادى، ده‌سته‌یه‌كا دادوه‌رى یا سه‌ربه‌خوه‌یه ژ لایێ كارگیرَرى وداراى ل په‌ى دستوورێ كارپێكه‌ر.\nب‌ـ ئه‌نجامێن ڤه‌كۆلینێ:\n1ـ پشتى شلۆڤه‌كرن و ئه‌گه‌ردیتنا (تعلیل) تێكستێن دستوورى ئه‌وێن گرێداى ده‌ستهه‌لاتداری و بریارێن دادگه‌ها بلندا ئیتحادى، بۆ مه دیاربوو ژ رێره‌و وزنجیره و مه‌ره‌ما ڤان تێكست و به‌ندێن دستوورى، ئه‌و ئه‌حكام و بریارن ئه‌وێن به‌رى نوكه هه‌ڤركى ل سه‌ر هاتى كرن به‌رامبه‌ر دادگه‌هه‌كا دیا ئیتحادى، كو بریارا وێ ژ لایێ لایه‌نه‌كێ داواكار هاتیه ره‌تكرن، چ حوكمه‌تا ئیتیحادى بیت یان حوكمه‌تا هه‌رێمى، پاشی ئه‌و حوكم و بریارده‌رچوون ل به‌رامبه‌ر دادگه‌ها بلندا ئیتحادى هاتیه تێهه‌لچوون (إستئناف) د ڤى دۆخى دا حوكم و بریارێن دادگه‌ها بلندا ئیتحادى دێ یا ئێكلاكه‌ر بیت و ل سه‌ر هه‌مى لایێن داواكار و ده‌ستهلات دێ یا فه‌رز و په‌یامداره بیت و ب چ شێوه‌یان نابێنه جهێ تانه‌لێدانێ.\n2ـ مافى چاره‌نڤیسێ هه‌ر ملله‌ته‌كى ژ ملله‌تان د سه‌ربه‌خوه‌یدا ناهێته هه‌لوه‌شاندن و ژ ناڤبرن ژ لایێ هه‌ر ده‌سته‌یه‌كێ ڤه چ سیاسی بیت یان جێبه‌جیكار یان دادوه‌رى بیت، چونكو ماف به‌رى تێكستا دهێت و تێكست ژى دهێنه دانان بۆ پاراستنا ڤان مافان.\n3ـ چ دۆربینى نینه ژ لایێ یاسایی و دستوورى ڤه دانانا دادگه‌ها بلندا ئیتیحادى ژ پێكهاته‌یێن جڤاتا بلندا دادوه‌ریا ئیتیحادى، بۆ زانین د یاسایا قانوونا ده‌وله‌تا عێراقێ سالا 2004 دهاته هژمارتن د ناڤ جڤاتا ناڤهاتى دا، به‌لێ د یاسایا جڤاتا دادوه‌ریێدیا بلند ژماره (112) یا سالا 2012 و ژماره (45) یا سالا 2017 و دستوورێ كارپێكه‌ر دیار دكه‌ت كو دادگه‌ها بلندا ئیتحادى نه ژ پێكهاته‌یێن جڤاتا بلندا دادوه‌ریێ یه.\n4ـ هه‌مى ئه‌و حوكمه‌تیێن پشتى كه‌تنا رژێما به‌رێ ل 9/4/2003 هاتین هه‌ولا جێبه‌جێكرنا دستوور و قانوونێن كارپێكه‌ر نه‌كریه، ژ وان ژى به‌ندا (140) ژ دستوورى كو پالده‌ره‌ك بوو بۆ گه‌ل و پێكهاته‌یێن هه‌رێما كوردستانێ و پارێزگه‌ها كه‌ركووكێ و ئه‌و ده‌ڤه‌رێن كێشه ل سه‌ر بۆ ئه‌نجامدانا راپرسیێ ل 25/9/2017.\n5ـ زۆربه‌یا به‌ند و بڕگه‌یێن دستوورێ كارپێكه‌ر كرنه د دۆخێ سڕبوون و نه‌ئه‌كتیڤیێ دا، ئه‌و ژى د نه ده‌رئێخستنا قانووێن پێدڤى ژبۆ ئه‌كتیفكرنا وێ ژ لایێ پراكتیكى ڤه ژ وان ژى یاسایا دادگه‌ها بلندا ئیتحادى.\n6ـ ژ مه‌رجێن دروست بۆ گرێدانا روونشتنا دادگه‌ها بلندا ئیتحادى، ئاماده‌بوونا هه‌مى ئه‌ندامانه، پێدڤى بوو حوكمه‌تا هه‌رێما كوردستانێ ئه‌ڤ چه‌نده ب ده‌لیڤه دیتبا و بۆ به‌رژه‌وه‌ندیا خوه بكارئینابا ژ بۆ رازیكرنا دادوه‌رێن كورد كو ل روونشتنا دادگه‌هێ ئه‌و گرێداى بریاردانێ ل سه‌ر نه ده‌ستوربوونا گشتپرسیێ ئه‌وا ل 25/9/2017 هاتیه ئه‌نجامدان و د روونشتنا 20/11/2017 ئاماده‌نه‌بیت.\n7ـ ئه‌حكام و بریارێن دادگه‌ها بلندا ئیتیحادى ب زۆرینه‌یا دو ل سه‌ر سێ (2/3) یه ئه‌گه‌ر حوكمه‌تا ئیتیحادی یان حوكمه‌تێن هه‌رێما ئێك ژ داواكارابن، پێدڤى بوو حوكمه‌تا هه‌رێمێ ئه‌ڤ خاله ژى ب ده‌لیڤه زانیبا ژ بۆ رازیكرنا دادوه‌رێن كورد و رازیكرنا ئێك ژ دادوه‌رێن ژ ئاینێ كرستیان یان نه‌ته‌وا توركمان یان عه‌ره‌ب كو ده‌نگى نه‌ده‌ن ل سه‌ر ئه‌و بریارا ده‌رچووى یان ب كێماتى ده‌نگى بێده‌نگیێ بهه‌لبژێرن، ژ بۆ ژناڤچوونا بریارێ تاكو حوكمه‌تا هه‌رێمێ دروونشتنێن دووڤدا نوونه‌رێ خوه هنارتبا ژبۆ دانا بۆچوونا خوه ل سه‌ر ئه‌نجامدانا راپرسیێ.\n8ـ ل دووڤ به‌ندا (100) ژ دستوورێ كارپێكه‌ر و بڕگێن دیباجێ ژ قانوونا كارگێریا ده‌وله‌تا عێراقێ د قووناغا ڤه‌گوهاستنێ دا ل سالا 2004، دیاردبیت كو بریار و ئه‌حكامێن دادگه‌ها بلندا ئیتیحادى جهێ تانه‌لێدانێ یه.\n9ـ دیاره دادوه‌رێن كورد ئه‌وێن ئه‌ندام ل دادگه‌ها بلندا ئیتیحادى وه‌سا تێگه‌هشتینه كو راگه‌هاندنا حوكمه‌تا هه‌رێما كوردستانێ سه‌باره‌ت رێزگرتنێ ل بریارێن دادگه‌ها بلندا ئیتیحادى، كو ئه‌ڤه ژى رازیبوونه‌كه ل سه‌ر بریارێن وان، له‌وما ده‌نگ د گه‌ل دادوه‌رێن دیتر دا ل سه‌ر نه‌ده‌ستوربوونا گشتپرسیا ل 25/9/2017 هاتیه ئه‌نجامدان.\n10ـ به‌ندا (17) ژ په‌یره‌وێ نافخوه‌یێ دادگه‌ها بلندا ئیتیحادى یا هه‌ڤدژه ل گه‌ل ده‌قێ به‌ندا (100) ژ دستوورێ كارپێكه‌ر ئه‌وا پتر ژ واتا و شلۆڤه‌كرنه‌كێ ب خوه‌ڤه دگریت، ژبه‌ر ڤێ چه‌ندێ حوكمه‌تا هه‌رێمێ مافێ تانه‌لێدانێ یا هه‌ى ل سه‌ر بریارێن دادگه‌ها بلندا ئیتیحادى ئه‌وێن گرێداى گشتپرسیێ ئه‌وا ل 25/9/2017 هاتى ئه‌نجامدان، چونكى گومان د به‌رژه‌وه‌ندیا زیاندارى دا دهێته شلۆڤه‌كرن و زیانبه‌ركه‌فتی د سكالایێن (دعوى) (89،91،92،93 ئیتیحادى) حوكمه‌تا هه‌رێما كوردستانێ یه.\nجـ راسپاردێن ڤه‌كۆلینێ:\n1ـ پێدڤى یه حوكمه‌تا هه‌رێما كوردستانێ سكالایه‌كێ ـ به‌رامبه‌ر دادگه‌ها بلندا ئیتیحادى ـ بلند بكه‌ت ئه‌وا گرێداى جێبه‌جێكرن و ئه‌كتیفكرنا دستوورێ كارپێكه‌ر ژ لایێ حوكمه‌تا ئیتحادى ڤه، نه‌خاسمه ئه‌وا گرێداى به‌ندا (140) یا تایبه‌ت ب ده‌ڤه‌رێن هه‌ڤڕكى ل سه‌ر، كو تاكو نوكه ئه‌گه‌رێ سه‌ره‌كى یێ راسته‌وخوه‌یه بۆ كووربوونا (ازمه) كیشان د ناڤبه‌را به‌غدا و هه‌ولێرێ دا.\nپێشكێشكرنا سكالایه‌كێ ب نه‌ده‌ستوربوونا به‌ندا (17) ژ په‌یره‌وێ ناڤخوه‌ى یێ دادگه‌ها بلندا ئیتیحادى یا ژماره (1) یا سالا (2005) ئه‌وا دبێژیت: ((ئه‌حكام و بریارێن ژ دادگه‌هێ ده‌ردگه‌ڤن ب چ رێك ژ رێكا تانه‌لێدان ناهێته‌كرن)) به‌رامبه‌ر دادگه‌ها بلندا ئیتیحادى ب خوه، چونكى هه‌ڤد ژى (مخالف) به‌ندا (100) ژ دستوورێ كارپێكه‌ر و ناڤه‌رۆكا دیباجا قانوونا كارگێریا ده‌وله‌تا عیراقێ بۆ قووناغا ڤه‌گوهاستنێ ل سالا 2004، ئه‌وا ل په‌ی وێ قانوونا دادگه‌ها بلندا ئیتیحادى هاتیه دانان، ژماره(30) سالا 2005، ئه‌وا ل بن رۆناهیا وى په‌یره‌وێ ناڤخوه‌ى یێ دادگه‌ها بلندا ئیتیحادى، ژماره (1) یا سالا 2005 هاته نڤێسین.\nل دووماهیا ڤێ ڤه‌كۆلینێ ـ قانوونى، شلۆڤه‌كارى، وه‌سفى ـ یا به‌ندێن دستوورى و قانوونێن كارپێكه‌ر و بریارێن دادگه‌ها بلندا ئیتیحادى دا، دێ بێژین:\n1ـ پێدڤى یه ته‌ماشه‌كرن ل سه‌ر دستوورى هه‌میێ وه‌كو ئێك پاكیچ بهێته‌كرن ونابیت به‌ند و بڕگێن وێ بهێنه پرتپرتكرن، ئه‌و ژى ل دووڤ بنه‌ماێن ئوسولى:(( هه‌رتشته‌كێ نه ئێته پارچه پارچه كرن، هه‌لبژاتنا هنده‌كێ ژێ وه‌ك هه‌لبژارتنا هه‌مێ یه و ئێخستنا هنده‌كێ ژێ وه‌ك ئێخستنا هه‌مێ یه)).\n2ـ ڤه‌كۆله‌ر داخواز دكه‌ت ئه‌ڤ گۆتنه ژێبگریت: (( المجتهد إژا أصاب فله أجران، وإن أخگا فله أجر واحد)).\nژێده‌ر و په‌راوێز:\n(1) تم إقرار هژا القانون، لإداره شوۆن العراق خلال المرحله الإنقالیه الى حین قیام حكومه منتخبه تعمل فی ڤل دستور شرعی دائم سعیاً لتحقیق دیمرقراگیه كامله. [من دیباجه قانون إداره الدوله العراقیه، والژی صادق علیه مجلس الحكم الانتقالی فی 8/ ێژار/ 2014].\n(2) الفقره (أ) من الماده (3) و(62) من قانون إداره الدوله.\n(3) الفقره (ج) من الماده (3) من قانون إداره الدوله.\n(4) الفقره (ب) من الماده (3) من قانون إداره الدوله\n(5) الفقره (أ) من الماده (44) قانون إداره الدوله.\n(6) الفقره (ب) من الماده (44) قانون إداره الدوله.\n(7) الفقره: (اولا) من الدستور العراقی النافژ.\n(8) الفقره (ج) من الماده (44) من قانون إداره الدوله.\n(9) لفقره (پانیا) من الدستور العراقی النافژ.\n(10) الفقره: (رابعاً) من الدستور العراقی النافژ، والفقره (أولاً) من الماده (4) من قانون رقم(30) لسنه 2005.\n(11) الفقره (ب) من الماده (44) من قانون إداره الدوله.\n(12) الفقره (د) من الماده (44) من قانون إداره الدوله.\n(13) الوقائع العراقیه: العدد 3997 فی 2/5/ 2005.\n(14) الماده (45) من قانون إداره الدوله.\n(15) الماده (45) من قانون إداره الدوله.\n(16) الماده (89) من الدستور النافژ.\n(17) الماده (90) من الدستور النافژ.\n(18) الفقره (اولا) من الماده (92) من الدستور النافژ.\n(19) الفقره (پانیاَ) من الماده (92) من الدستور النافژ.\n(20) الفقره (پانیاَ) من الماده (92) من الدستور النافژ.\n(21) قانون المحكمه الإتحادیه العلیا رقم (30) لسنه 2005.\n(22) الماده (2) من قانون مجلس القچا‌و الأعلى،رقم (112) لسنه 2012، المنشور فی الوقائع العراقیه العدد: (5466) فی 4/2/2013، والماده (2) من قانون مجلس القچا‌و الأعلى رقم: (45) لسنه 2017 ، المنشور فی الوقائع العراقیه، العدد:(4432) فی 23/ كانون الپانی لسنه 2017.\n– علما تم الغا‌و المدیرون العاملون من القچاه من عچویه تشكیلات مجلس القچا‌و الأعلى ، وفق الماده (2) من قانون رقم (45) لسنه 2017.\n(23) الفقره (6) من قانون مجلس القچا‌و الأعلى، رقم (45) لسنه 2017.\n(24) الفقره (اولا) من الماده (5) من قانون المحكمه الإتحادیه العلیا رقم (30) لسنه 2005.\n(25) الماده (13) من النڤام الداخلی للمحكمه الإتحادیه العلیا لسنه 2005.\n(26) الفقره (أولا) من الماده (5) من قانون المحكمه الإتحادیه العلیا رقم (30) لسنه 2005.\n(27) الفقره (د) من الماده (44) من قانون إداره الدوله لسنه 2004 والفقره (اولا) من الماده (5) من قانون المحكمه الإتحادیه العلیا، رقم (30) لسنه 2005.\n(28) الفقره (د) من قانون إداره الدوله لسنه 2004، والفقره (أولا) من الماده (5) من قانون المحكمه الإتحادیه العلیا، رقم (30) لسنه 2005.\n(29) الماده (94) من الدستور النافژ، والفقره (د) من الماده (44) من قانون إداره الدوله، والفقره (پانیا) من الماده (5) من قانون المحكمه الإتحادیه العلیا رقم (30) لسنه 2005.\n(30) الماده (13) من النڤام الداخلی للمحكمه الإتحادیه العلیا، رقم (1) لسنه 2005.\n(31) للتفصیل ینڤر: النزاهه الإداریه للدوله فی چو‌و الفقه الإسلامی والقانون الوچعیـ دراسه مقارنه ـ ، جمعه عباس حسن بندی، ص 202ـ 203، أگروحه دكتوراه الى مجلس كلیه العلوم الإسلامیه ،جامعه صلاح الدینـ أربیل ، كاننون الپانی 2017، غیر مگبوع.\n(32) الموجز فی قواعد اللغه العربیه، الموقع: www.islamguiden.com ، والموقع www.arabict.com\n(33) سوره البقره، (135).\n(34) سوره الصافات، (147).\n(35) الموجز فی قواعد اللغه العربیه، الموقع: www.islamguiden.com\n(36) الفقره (ج) من الماده (1) من قانون إداره الدوله العراقیه لسنه 2004.\n(37) میپاق الأمم المتحده لسنه 1945، العهد الدولی للحقوق المدنیه والسیاسیه لسنه 1966، وقرار رقم (5625) فی الدوره (25) فی 24/نوفمبر، 1970 للامم المتحده.\nالسیره الژاتیه للكاتب:\n• المحامی المستشار الدكتور جمعه عباس بندی.\n• بكالوریوس فی الشریعه الإسلامیه/جامعه دهوك.\n• بكالوریوس فی القانون/جامعه نوروز.\n• ماجستیر فی الدراسات الإسلامیه/جامعه صلاح الدینـ أربیل.\n• دكتوراه فی الفقه المقارن/جامعه صلاح الدینـ أربیل.\nتوندوتیژى ل دژى ژنان (سونته‌كرنا مێیان) وه‌ك میناك\nتوندوتیژى ل دژى ژنان\n(سونته‌كرنا مێیان) وه‌ك میناك\nخواندنه‌كا فه‌قهى ـ قانوونى\nد. جمعه به‌ندى*\nب رێیا خواندن و لێگه‌ریانا ژێده‌رێن گرێداى ڤێ مژارا مه، بۆ مه خۆیابوو كو نشته‌رگه‌ریا سونه‌تكرنێ ژ مه‌رجێن به‌رى هه‌ڤژینكرنێ بوو ل ده‌ف هنده‌ك ژ نه‌ته‌وه و گه‌لان، هه‌روه‌سا ژى هنده‌ك هه‌نه هه‌ردو ئیدیه‌مان پێكڤه‌گرێدده‌ن، سونه‌تكرن و بدووماهیئینان كو د زمانێ عه‌ره‌بی دا پیتا نونێ وه‌ردگه‌رینن بۆ میم، (ختان و ختام)، ره‌نگه ژى ڤێ مژارێ په‌یوه‌ندى ب گوله‌یێ فیلار ژ خودانێ خوه ڤه هه‌بیت، ئه‌و ب خوه سونه‌تكرن ژ ته‌وراتێ هاتیه، ده‌مێ تێدا هاتى كو: خودێ ته‌عالا فه‌رمان دایه ئیبراهیم ئه‌لخه‌لیل ـ سلاڤ ل سه‌ربن ـ كو پیستێ زێده یێ خوه و یێ هه‌ر كه‌سه‌كێ نێر ژ نه‌ژادێ وى و كوله‌یێن وى ببڕیت ژێڤه‌كه‌ت (الخروج:4/25)، و هه‌تا نها ژى یه‌هۆد و موسلمان وێ سونه‌تكرنێ ددانن وه‌كو وان نیشانێن وان موئمنان ژ یێن دى جودا دكه‌ن.\nئه‌ڤ خواندنه پێناسه‌كرنا سونه‌تكرنێ بخوه دگریت، ل گه‌ل دیاركرنا گرنگترین ئه‌گه‌ر و ئه‌حكامێن وێ د فقهه‌یا ئیسلامى دا و هه‌لویستێ قانوونا ده‌ولى ژ سلامه‌تیا ئه‌ندامین له‌شێ مرۆڤى، ل گه‌ل دیاركرنا پوخته‌یا گۆتنێ د نشته‌رگه‌ریا سونه‌تكرنا مێیان دا.\nئێك: پێناسه‌كرنا سونه‌تكرنێ:\nختان د زمانێ (عه‌ره‌بى) دا: بڕینه، ناڤێ كریارێ یه (خاتن)، ل هه‌مبه‌ر مێیان ژى دبێژنێ (خفچا)(1) یانكو نزمكرن، هه‌ر دیسا د زاراڤى دا، بڕینا پیستێ ب سه‌رێ ئه‌ندامێ له‌شێ زه‌لامى یێ نێریێ(2)، ل ده‌ف ژنان ژى: بڕینا پیستێ سه‌رى یه، یێ ب سه‌ر ئه‌ندامى دا دگریت (3).\nدو: ئه‌گه‌رێن سونه‌تكرنێ ل ده‌ف فه‌قهیان:\n1ـ ئه‌گه‌رێن سونه‌تكرنا زه‌لامى:\nمه‌ره‌م و ئه‌گه‌رێ راسته‌وخوه یێ سونه‌تكرنا زه‌مى بۆ پاككرنا وى ژ چپكێن میزێ دڤه‌گه‌ریت، چونكو ب تنێ ب رێیا سونتكرنێ و بڕینا پیستى دى ژ ڤان چپكان قورتال بن. چونكو ئه‌ڤ چپكه دبنه ئه‌گه‌ر بۆ پیسبوونا جلكێن مرۆڤى و له‌شێ وى، ئه‌ڤ مژاره دێ بیته ئه‌گه‌ره‌ك بۆ تێكدان و ده‌ستریڤه‌دانا وى و پاشى نڤێژا وى ، له‌ورا كورێ عه‌باس ـ خودێ ژێ هه‌ردویان رازى بیت ـ جه‌ختیێ د مژارا وى دا دكه‌ت، دیسا ڤه‌دگه‌ریێت كو: چو نڤێژ و چو حه‌ج نابن هه‌كه زه‌لام یێ سونه‌تكرى نه‌بیت (4)، بۆ گۆتنا خودێ ته‌عالا:[ ۆپِێابَكَ فَگَهِّرْ](5).\n2ـ سونه‌تكرنا مێیان:\nهه‌ر وه‌سا سونتكرن ل هه‌مبه‌رى ژنان، ئه‌گه‌رێ وى: دێ حه‌زا وێ كێمكه‌ت (شه‌هوه‌ت) ـ ئه‌ڤ پرسه ژى یا پێدڤى یه بۆ ته‌مامه‌تیا ژنێ، واته نه ژ به‌ر راكرنا ئێشانێ یه (6).\nژ ئه‌ڤا مه ئینای دیاردبیت كو ئه‌گه‌رێ سونته‌كرنا زه‌لامى بۆ پاككرنا وى ژ نه‌جاسه‌تا میزێ یه، پاككرن و ته‌هاره‌ت ژى ژ تشتێن گرنگه بۆ دورستبوونا نڤێژێ، نڤێژ ژى ژ ستوونێن ئیسلامێ یه، ئه‌ركه ل سه‌ر هه‌ر تاكه‌كێ موسلم، چو ئه‌رك نابن ب تنێ ب ڤى ئه‌ركى ـ بنكه‌كێ ئسۆلى یه ـ ژ ڤى بیاڤى سونتكرنا زه‌كى سونه‌ته‌كا نه‌به‌وى یا په‌سنده، لێ ده‌رباره‌ى ژنان، پرس یا جودایه، ئه‌گه‌ر جڤاكى یه، مه‌ره‌م ژێ ئاڤاكرنا كه‌ساته‌یكا راسته گرێدایه ب كاملانیێ ڤه، كو ل دووڤ سه‌قایێ ده‌روونا خوه به‌ر ب خرابیێ ڤه نه‌چیت و گازیێن له‌شى، ئه‌و ژى ب رێیا رێگرتن و به‌ندكرنا شه‌هوه‌تا خوه ب رێیا سونتكرنا وان، بۆ زانین ئاڤاكرنا كه‌ساتیا ئێكجار و یا راست یا پێدڤى یه بۆ زه‌لامى و بۆ ژنێ ب هه‌ڤرا.\nسێ: حوكمێ سونتكرنێ د فقهه‌یا ئیسلامێ دا:\nپێغه‌مبه‌رێ خودێ یێ مه‌ردتر (محمد بن عبدالله) ـ س ـ دبێژیت: ـ ((الفگره خمس أو خمس من الفگره: الختان والاستحداد ونتف الإبگ وتقلیم الأڤفار وقص الشارب))(7) واته فتڕه‌ت پێنجن یان پینج ژ فتڕه‌تێنه: خه‌تان و نیشان خیچكرن و كرنا بنكه‌فشا و بڕینا نه‌ینووكان و قه‌له‌مكرنا سمبێلان)، دیسا فه‌رمۆدا پێغه‌مبه‌رى بۆ ژنه‌كێ كو ل مه‌دینێ ژن سونه‌تدكرن:\n((لاتنهكی-أی لا تستئصلی- فإن ژلك أحڤى –أگیب- للمرأه وأحب الى البعل))(8). نه‌ڕی ـ چونكو وه‌سا بۆ ب شه‌نستره ـ ب چیژتره بۆ ژنێ و زه‌لام پتر حه‌زژێ دكه‌ت. ب گۆر ڤان هه‌ردو ڤه‌گێرانان فه‌قهێن مه‌زهه‌بێن ئیسلامى ژێكجودا دبن د پرسا حوكمێ سونتكرنا نێران و مێیان دا بۆ كۆمه‌كا گۆتنان:\n1ـ د مه‌زهه‌بێ جه‌عفه‌رى دا: بۆ زه‌لامى سونه‌ته و بۆ ژنى َ پیرۆزكرنه، و نه‌ك ل سه‌ر ئه‌ركه (9).\n2ـ د مه‌زهه‌بێ مالكى دا: بۆ زه‌لامان و ژنان ـ سونه‌ته‌كێ مسۆگه‌ره و خۆشتڤى یه و یێ بهێلیت بۆ وى گونه‌هه(10).\n3ـ د مه‌زهه‌بێ حه‌نه‌فى دا: بۆ زه‌لامى سونه‌ته و بۆ ژنان خه‌لاتكرنه(11)، د ڤه‌گێرانه‌كا دى دا: یا حه‌زژێكرى یه (12).\n4 ـ د مه‌زهه‌بێ شافعى دا: ئه‌ركه ل هه‌مبه‌رى زه‌لامان و ژنان (13).\n5ـ د مه‌زهه‌بێ حه‌نبه‌لى دا: ئه‌ركه ل سه‌ر زه‌لامى و خه‌لاتكرنه ل هه‌مبه‌رى ژنان (14)، د ڤه‌گێرانه‌كا دى دا: ل سه‌ر زه‌لامى و ژنێ ئه‌ركه وه‌كو ئێك (15).\nچار: هه‌لویستێ قانوونا ده‌ولى ژ سه‌لامه‌تیا ئه‌ندامێن له‌شێ مرۆڤى:\nگه‌وهه‌رێ قانوونێ پاراستنا پرۆسا به‌لانسكرنێ یه ل ناڤ جڤاكى و ده‌وله‌تێ، بجئینانا پره‌نسیپێ دادوه‌ریێ د ماف و پێگیریان دا، دیسا ژ ئێكه‌مین ئه‌ركێن قانوونان دایه چو ناڤخوه‌ى بن یا ده‌ولى، ئه‌و ژى پاراستنا ژیانا مرۆڤى و سه‌لامه‌تیا ئه‌ندامێن له‌شێ وى ژ بڕینێ و پێشلكرنێ.\nژ گرنكترین ڤان تێكستێن ده‌ولى د ڤى بیاڤى دا:\n1ـ نابیت زۆری ل سه‌ر مافێ ژیانێ بێته‌كرن، ل گه‌ل دابینكرنا هه‌مى دۆخێن باش بۆ ڤه‌هێلانا زارۆى و وه‌راربوونا وى ب ره‌نگه‌كێ ساخله‌م و دروست و ده‌روونى و له‌شى (16).\n2ـ د تێكسته‌كێ دا: (هه‌ر تاكه‌كى مافێ ژیانێ و ئازادیێ هه‌یه و د ئارامیا كه‌ساتیا وى دا) (17).\nفه‌ره ل سه‌ر قانوونا ناڤخوه‌ى كو ڤى مافى بپارێزیت و نابیت ئێك ژ پاراستنا خوه بهێته بێباركرن ب ره‌نگه‌كێ توند. (18)\n3ـ دیسا قه‌ده‌غه‌یه هه‌ر زارۆیه‌ك یان كه‌سه‌ك تووشى دۆخێن سه‌رده‌ریكرنا توند ببیت یا نه‌مرۆڤاتى (19).\nبێگومان نشته‌رگه‌ریا سونته‌كرنێ و تایبه‌ت خانمێن بچووك جۆره‌كه ژ جۆرێن سزادانا ده‌روونى وله‌شى، هه‌روه‌سا زۆریه‌كا ئاشكرایه ل سه‌لامه‌تیا ئه‌ندامێن له‌شى.\nپێنچ:پۆخته‌یا گۆتنێ د بابه‌تێ سونه‌تكرنا مێیان دا:\nوژ گۆتنێن مه‌زاهبێن فه‌قهى یێن ل سه‌رى هاتین خۆیادبیت: كو حوكمێ سونه‌تكرنێ دۆرپێچكریه د ناڤبه‌را ئه‌ركى یان سونه دا یان حه‌زژێكرى دا، یا ژ هه‌میان پتر ئه‌وه یا جه‌عفه‌رى و حه‌نه‌فى بۆ چووین كو: بۆ زه‌لامان سونه‌ته و نه سونه‌ته و نه ئه‌ركه ل سه‌ر ژنان، چونكو به‌هرا پتر یا ملله‌تێ ئیسلامى مێیان سونه‌تناكه‌ن، ملله‌ت ژى د سه‌رجه‌مێ خوه دا یا مه‌عسۆمه ل سه‌ر شاشیه‌كێ یان زِه‌لاله‌ته‌كێ كۆمببیت. له‌ورا نشته‌رگه‌ریا مێیان و تایبه‌ت یێن بچووك تاوانه‌كه ل هه‌مبه‌رى وان، ل ژێر تێگه‌هێن شاش بۆ ئاینى، چونكو نشته‌رگه‌ریا ژنان پتریا جاران جڤاكى یه ل هنده‌ك ژ ملله‌ت و گه‌لان هه‌یه، كه‌ڤن و نوو.\nفه‌رمۆده‌یێن نه‌به‌وى یێن د ڤى ده‌رباره‌ی دا نه‌یا سه‌لماندى یه دانایى یه، هه‌كه ئه‌ڤ فه‌رمۆده‌یێن دروستبن و ژ شه‌عائیرێن ئاینى بن، دا پێغه‌مبه‌رێ هێژا ـ س ـ ل سه‌ر گشت موسلمانان سه‌پینیت، بۆ زانین پێغه‌مبه‌رى ـ س ـ چار كچ هه‌بوون و د سیڕه‌تا خوه دا نه‌گۆتیه كو هاتبنه سونتكرن (20)، ژ ڤى لۆژیكى فه‌ره ل سه‌ر هه‌ر مرۆڤه‌كێ هه‌ستدار كو ل به‌ر سینگێ ڤێ زۆریا دژوار راببیت ل هه‌مبه‌رى ژنان، كو دى ژ مه‌زنترین ئه‌نجامێن پاشمایێن وێ یێن نه‌رێنى ئه‌ڤه‌بن:\n1ـ چاندنا نه‌بوونا باوه‌ریێ د ده‌روونا قوربانى دا، و تایبه‌تى د ناڤبه‌را وى و مرۆڤێن وێ دا و دروستى ژى دناڤبه‌را وێ و دایكا وێ دا.\nنشته‌رگه‌ریا سونتكرنێ دێ بیته ئه‌گه‌ره‌ك بۆ نه‌خۆشیێن ده‌روونى و نه‌ساخیێن ژنان یێن قوربانیان.\n2ـ په‌یداكرنا دۆخه‌كێ ساریا عاتیفى و له‌شى ل جه‌م قوربانى.\nنامەک بۆ سەرۆکێ حوکمەتا ھەرێما کوردستانێ رێزدار نێجیرفان بارزانی ..\nدادگەھا ئیتحادی یا بلند: ل دووڤ دستوورێ عیراقێ یێ بەردەوام یێ سالا 2005، دەستەیەکا دادوەریە سەربەخوەیە ژ لایێ ـ دارایی وکارگێری ـ ڤە(1).\nھەروەسا دادگەە و دادوەر د سەربخوەنە چ دەستھەلات ل سەر وان و کارێن وان نینە ژبلی قانوونێ و نابیت چو دەستھەلاتەکا ـ سیاسی، ئاینی، جێبەجێکار، حزبی ـ مایتێکرنێ د داگەھێ دا بکەت یان کاروبارێن دادوەریێ (2)، گەلەک بسپۆری و دەسھەلاتێن گرنگ ب خوەڤە دگریت ژ وان ژی:\n1ـ چاڤدێریکرن ل سەر دستووربوونا قانوون و رێنمایێن کار پێدھێتەکرن(3).\n2ـ راڤەکرنا تێکستێن دستووری (4).\n3ـ جوداکرنا ھەڤڕکیا ئەوێن د ناڤبەرا حوکمەتا ئیتحادی و حوکمەتێن ھەرێما (5).\nئێک: بریارێن دادگەھا بلندا ئیتحادی و گشتپرسی:\n1ـ دووماھیا ھەیڤا ئکتۆبەرا 2017 د لێدوانەکێ دا بەردەڤکێ فەرمی یێ دادگەھا بلندا ئیتحادی ب رێز (إیاس الساموک) دەرباەی وێ سکالایا ھاتی بلندکرن بۆ دادگەھا بلندا ئیتحادی ل بن ژمارێن: (89،91،92،93/ ئیتحادی) کو د ناڤەرۆکا وێ دا ھاتیە، داواکرن ب حوکمدان ل سەر نەدەستوورییا گشتپرسیێ ئەوا 25/9/2017 ھاتی ئەنجامدان، بەرسڤا دادگەھا بلندا ئیتحادی ل سەر وێ سکالایێ: ((ئێکلاکرنا ڤی جۆرێ سکالایێ ل سەر ئاگەھدارکرنا لایەنێ دیتر رادوەستیت ئەوێ ھاتیە ئاگەھدارکرن ب رێیا نوونەرێن ھەرێما کوردستانێ ل ئەنجوومەنێ وەزیران کو دووماھی داکۆکی ل ریکەفتی 18/10/2017 بوو)). ھەوەسا د لایەکێ دی یێ بەرسڤێ دا دبێژیت: ((دادگەە نەشێت بۆچوونا خوە د دستووربوون یان نە دستووربوونا گشتپرسیێ دا بدەت ئەگەر د رێیا وان سکالاێن ئاماژەپێکری نەبیت، چونکی دانا بۆچوونا دەستپێکی بێ گوھداریکرنا لایەنێ دیتر ل گەل ھەبوونا ڤێ سکالایێ ھدڤدژی ل گەل ماددا (91/5) ژ یاسا (المرافعات المدنیە) (6) و ڕێرەوێن دادوەری یێن جێگیر ل دۆر پێگیریکرن ل سەر نەدانا ھیچ بۆچوونەکا دەستپێکی د ھەبوونا سکالان د ھەمان بابەت دا))، ب دەستەواژەکا دیتر: دادگەھا بلندا ئیتحادی رەفزا دانا بریارێ ب نەدەستوربوونا راپرسیا 25/9/2017 ل ھەرێما کوردستانێ دایە.\nئەگەرێ ڤێ چەندێ ژی زڤراندیە بۆ نەئامادەبوونا لایەنێ دیتر یێ سکالایێ کو ئەو ژی حوکمەتا ھەرێما کوردستانێ یە ژبۆ گوھداریکرن و زانینا بۆچوونا وان راستەراست و ڤەبڕ ل سەر ناڤەرۆکا سکالایێ، ئەڤە وێ چەندێ دگەھینیت کو دادگەھا بلندا ئیتحادی دڤێت بزانیت کانێ پالدەر و نیازا حوکمەتا ھەرێما کوردستانێ چ بوویە ژ ئەنجامدانا گشتپرسیا ل 25/9/2017 ژبۆ پشت راستبوون ل سەر، ئەرێ مەرەم جودابوون بۆ ژ دەولەتا عێراقی یان تنێ زانینا بۆچوونا ناڤخوەی یا خەلکێ ھەرێما کوردستانێ و دەڤەرێن ناکۆکی ل سەرە.\nو ل سەر بنیاتێ ئاشکرابوونا ڤێ مەرەمێ دادگەھا بلندا ئیتحادی دێ بریارا خوە ل سەر بابەتێ سکالایێ دەت. ھەر وەکی دادگەھا بلندا ئیتحادی دبێژیت کو ئەو پەیڤ و بێژەیێن د دەمێ ھەوا راپرسیێ دا و پشتی وێ دھاتن گۆتن بێژەیێن درکەیینە ئانکو ھەلگرا پتر ژ ئێک واتایە ژ وێ ژی جودابوون.\n2ـ ل رێکەفتی 6/11/2017 دادگەھا بلندا ئیتحادی بریارا خوە یا ئیتحادی ب ژمارە (122) دەرکر و تێدا ھاتیە چ تێکستێن دستووری نینن رێ بدەت بۆ جودابوونا ھەر پێکھاتەیەکی ل عێراقێ، ل دووڤ ماددێ (1) ژ دستوورێ کارپێکەر ئەوا تێدا ھاتی: ((ئەڤ دستوورە گرەنتیکرنا ئێک پارچەیا عیراقێ دکەت)).\nھەژیە بھێتە گۆتن: حوکمەتا ھەرێما کوردستانێ د بەیاننامەکێ دا ل 14/11/2017 پێشوازی ل ڤێ راڤەکرنێ کر، بۆ زانین ڤێ بریارێ ب خوە ژی ئاماژە ب نەدستوربوونا ئەنجامدانا پرۆسا گشتپرسیێ ئەوا ل 25/9/2017 ھاتی ئەنجامدان ب شێوەکێ ئاشکرا نەکریە.\nدو: حوکمەتا ھەرێمێ و دادگەھا بلندا ئیتحادی:\nل سەر بنیاتێ وێ چەندا ل سەری د ڤێ گۆتارێ دا ھاتی دیارکرن، نڤیسەری دبینیت: کو پێدڤی یە ل سەر حوکمەتا ھەرێما کوردستانێ و ب تایبەت سەرۆک وەزیرێن ھەریما کوردستانێ رێزدار (نیچیرڤان بارزانی) ڤان خالێن ل خوارێ بەرچاڤ وەربگریت:\n1ـ ھنارتنا شاندەکێ قانوونی یان نوونەرێن حوکمەتا ھەرێمێ بۆ دادگەھا بلندا ئیتحادی، ل سەر وێ سکالا ژلایێ ئەنجوومەنێ وەزیرێن عیراقێ یا ل بن ژمارێن (89،91،92،93/ ئیتحادی) ژبۆ دانا بۆچوونا خوە ل دۆر مەرەم و پالدەرێن ئەنجامدانا پرۆسا راپرسیێ ل 25/9/2017.\n2ـ نڤیسەر دبینیت کو پێدڤی یە بۆچوونا حوکمەتا ھەرێمێ ب ڤی رەنگی بیت: مەرەم و پالدەر ژ ئەنجامدانا پرۆسا گشتپرسیێ ل 25/9/2017 وەرگرتنا بۆچوونەکا ناڤخوەی بوو، ژبۆ زانینا بۆچوونا خەلکێ ھەرێما کوردستانێ ل دۆر پەیوەندێن ئایندەی ل گەل کۆمارا عێراقا فیدرال، مەرەم ژێ جودابوون نەبوو ژ عێراقێ، بەلگە ژی بۆ ڤێ چەندێ ئەو داخۆیانیێن سەرکردیێن ھەرێمێ ددان ژ وان ژی سەرۆک (مسعود بارزانی) ـ خودێ بپارێزیت ـ کو مەرەم ژ پرۆسا گشتپرسیێ دەستنیشانکرنا سنۆران یان سەپاندنا کەتواری یان جودابوون نەبوو.\nب واتایەکا دیتر: حوکمەتا ھەرێمێ ڤیایە پرۆسا گشتپرسیێ ببیتە کلیلەک بۆ چارەسەرکرنا ھەمی کێشێن ھەلاویستی د ناڤبەرا ھەرێمی و حوکمەتا ئیتحادی دا.\n3ـ ل سەر بنیاتێ ڤێ بۆچوونێ پێدڤی یە ل سەر دادگەھا بلندا ئیتحادی بریارێ بدەت کو پرۆسا گشتپرسیێ نە ژبۆ مەرەما دابەشکرنا عێراقێ و جودابوون بوو، لەوما ئەڤ پرۆسە یا گونجایە ل گەل تێگەە و روحێن دەقێن ئاینی و قانوونێن نێڤدەولەتی و دستوورێ کارپێکەر و ئەوا د دیباجەیا وێ دا ھاتی: ((پێگیریکرن ب ڤی دستووری ئێکگرتنا عێراقێ یا ئازاد گەل و خاک و سەروەریێ دپارێزیت)) بێ بچیتە تێگەھێ بەروڤاژی یێ ڤێ دەستەواژێ.\nب ڤێ چەندێ دێ گەھینە ڤان ئەنجامان:\nڕـ نەھەلوەشاندنا ئەنجامێن گشتپرسیێ ل دووڤ دستووری.\nب ـ داکۆکیکرن ل سەر ئێکپاچەیا عیراقێ و سەروەریا وێ.\nج ـ ڤەکرنا دەرگەھێ دانوستاندنێ د ناڤبەرا ھەولێر و بەغدا.\nل دووماھێی پێدڤی یە حوکمەتا ھەرێمێ و حوکمەتا فیدرال پێگیریێ ب بریارێن دادگەھا بلندا ئیتحادی بکەن (7) و ب ڤی ئەنجامی دێ گەھینە چارەسەریەکا ھەڤسەنگ د ناڤبەرا حوکمەتا ھەرێما کوردستانێ و حوکمەتا فیدرال دا ب رێیا دادگەھێ، کو دێ بیتە بنگەھەکێ قانوونی بۆ ڤەکرنا دەرۆکان بۆ دانوستاندنێ د ناڤبەرا ھەردو لایەنان دا.\n1ـ بەند (92) ژ دستوورێ کارپێکەر.\n2ـ بڕگا ئێکێ ژ بەندا (19) و(88) ژ دستوورێ کارپێکەر.\n3ـ برگا ئێکێ ژ بەندا (93) ژ دستورێ کارپێکەر\n4 ـ برگا دووێ ژ بەندا (92) ژ دستورێ کارپێکەر\n5 ـ برگاچارێ ژ بەندا (92) ژ دستورێ کارپێکەر.\n6ـ لایجوز للمحاکم ڕو القاچی نڤر الدعوی فی الحالات الاتیە:\n((إژا کان قد ڕفنی ڕو ترافع عن ڕحد الگرفین فی الدعوی ڕو کان قد سبق لە نڤرھا حاکماً ڕو خبیراً ڕو محکماً ڕو قد ڕدی شھادە فیە.[المادە 91/5 من قانون المرافعات المدینە العراقیە رقم 63 لسنە 1969 المعدل].\n7ـ ((قرارات المحکمە الإتحادیە العلیا باتَە وملزمە للسلگات کافە))[بەندا (94) ژ دستوورێ کارپێکەر].\nگشتپرسی و چه‌ند پرسیارێن لۆژیكى …\nده‌سپێك: به‌رى ده‌ست ب نڤێسنێ بهێته‌كرن، دڤێت پێناسا گشتپرسیێ بكه‌ین ئه‌و ژى: ئێخستنا بابه‌ته‌كێ گشتیه به‌ر ده‌نگدانێ ب مه‌ره‌ما بده‌ستڤه‌ئینانا باوه‌ریا هه‌ڤوه‌لاتیان، ئه‌ڤه ژى به‌روڤاژى پرۆسا هه‌لبژارتنایه ژ لایێ ناڤه‌رۆكێڤه، چونكو پرۆسا به‌ربژێكرنێ: هه‌لبژارتنا هنده‌ك پارت و كه‌سایه ـ باش و خراب ـ دكه‌ڤنه د هه‌ڤركیێ دا ب مه‌ره‌ما سه‌ركه‌فتن و بده‌ستڤه‌ئینانا مه‌زنترین ژمارا كورسیان.\nنوكه دا بزڤرینه ل سه‌ر ناڤه‌رۆكا بابه‌تى و چه‌ند پرسیاران بێخینه ل به‌ر دانوستاندنێ:\n1ـ ئه‌رێ پرۆسا ڕاپرسیێ د خودێ خوه دا خرابیه‌كا ڕه‌هایى یه؟ به‌رسف نه‌خێر.\n2ـ ئه‌رێ به‌رژه‌وه‌ندیا وه‌لاتێن دژى راپرسیێ باشیه‌كا ڕه‌هایى یه؟ به‌رسف نه‌خیر.\n3ـ ئه‌رێ ته‌رازویا راستیا گشتپرسیێ گرێداى ده‌م و جهایه؟ به‌رسف نه‌خێر.\n4 ـ ئه‌رێ شاشیێن د هه‌لبژارتنا ئامراز دایه یان چه‌سپاندنا نجامایه؟\nژ نڤێسنا ل سه‌رى دیاردبیت كو هه‌ڤكێشه ژ هه‌مى لایێن خوه‌ڤه یا رێژه‌ی یه، و هه‌ر تشته‌كێ رێژه‌ی بیت د ناڤه‌رۆكا خوه‌دا هه‌لگرا رێژه‌كا هه‌ڤدژه، و ژ به‌ر كو راستى یا جێگیره (گشتپرسی) و به‌رژه‌وه‌ندى د لڤۆك و ب زوێنه‌رن (وه‌لات)، ژ به‌ر ڤێ چه‌ندێ لۆژیك دبێژیت: ئاڤاكرن ل سه‌ر شه‌نگسته‌كێ جێگیر باشتره ژ ئاڤاكرنێ ل سه‌ر لڤۆكان و ستراكچه‌را ـ سه‌رخانه و ژێرخانه ـ پێدڤی ب ئامرازێن دروست و شه‌رعینه، ژبه‌ر كو گشتپرسی مافه‌كێ خۆرستى یه ل دووڤ پره‌نسیپێن مافێن چاره‌نڤیس، له‌وما نه‌گونجاندنا گشتپرسیێ ل گه‌ل ده‌م و جهان نابیته به‌هانه كو تو ئه‌نجامێن وێ سڕبكه‌ى یان بهه‌لوه‌شینى یان پووچه‌ل بكه‌ى، چونكى ئه‌نجام دێ د ئه‌رێنی بن، یان نه‌رێنی بن نه دێ هێنه ژناڤبرن یان پووچه‌لكرن یان هه‌لوه‌شاندن.\nل دووماهیێ دێ بێژین:\n1ـ ئه‌وا نوكه هه‌رێما كوردستانێ تووشدبیتێ ژ لایێ ـ ناڤخوه‌یی و ده‌ره‌كی ڤه ـ د میانا سه‌پاندنا سزایێن ئابوورى و دارایی و كارگێرى و سیاسی و له‌شكرى دا ژ ئه‌نجامێ پرۆسا گشتپرسیێ گه‌له‌ك مه‌زنتره، ئه‌وا پرۆسا ئه‌م دشێن چارچووڤێ وێ یێ گشتى دیار بكه‌ین كو وه‌رگرتن و زانینا بۆچوونا گه‌لێ كوردستانێ بوویه و نه‌یا ئاراسته‌كری بوو، بۆ هیچ لایه‌نه‌كى، به‌لگه ژى بۆ ڤێ چه‌ندێ پشتبه‌ستنه ل سه‌ر گۆتنێن سه‌ركردێن هه‌رێمێ، ده‌مێ دگۆت: گشتپرسی نه بۆ ده‌ستنیشانكرنا سنۆرانه یان ئێكلاكرنا ده‌ڤه‌رێن هه‌ڤڕكى ل سه‌ره، ل گه‌ل به‌رهه‌ڤیا هه‌رێمێ بۆ دانوستاندنێن ریشالی ل گه‌ل حوكمه‌تا ئیتیحادى ژبۆ چاره‌سه‌ركرنا هه‌مى كێشه و هه‌ڤڕكى و ناكۆكیێن هه‌لاویستى و ل سه‌ر ئێككۆمبووى د ناڤبه‌را هه‌ولێر و به‌غدا دا و ل سه‌ر هه‌مى بابه‌تان: گاز و غاز و ماددێ (140) ژ دستوورێ سالا 2005، له‌وما ژى كارڤه‌دانا به‌غدا و پایته‌ختێن وه‌لاتێن جیران پتربوو ژ ئه‌نجامدانا گشتپرسیێ، چونكى كارێن ڤان وه‌لاتان و حوكمه‌تا ئیتیحادى دكه‌ڤیته ل ژێر هه‌ولا ژ ناڤبرنا ئه‌زموونا هه‌رێمێ و ده‌سهه‌لاتێن وێ یێن دستوورى.\n1ـ پرۆسا گشتپرسیێ د كاكلك و ناڤه‌رۆكا خوه‌دا پێنگاڤه‌كه بۆ بلندكرن و پێشڤه‌برنا گه‌ل و مرۆڤان به‌ر ب باشتر، چونكو گشتپرسی ئامرازه‌كه بۆ ئاڤاكرنا دوله‌ته‌كا سڤیل و هه‌ڤچه‌رخ، ده‌وله‌ت ژى ئامرازه بۆ چه‌سپاندنا دستوور و قانوون، دستوور و قانوون ژى ئامرازن بۆ چه‌سپاندنا ماف و ئه‌ركان، ماف و ئه‌رك ژى ئامرازن بۆ چه‌سپاندنا ب بها و خه‌لاتكرنا مرۆڤانه ل دووڤ ئایه‌تا پیرۆز: ((ولقد كرمنا بنی ادم)) [الاسرا‌و:70]، و خه‌لاتكرنا مرۆڤى = چه‌سپاندنا خودێ مرۆڤیه.


ڕوانگه: میرات و کاریگه‌ری سیاسی مه‌رگی ڕه‌فسه‌نجانی له سیاسه‌تی ئێراندا\nهه‌واڵی مردنی هاشمی ره‌فسه‌نجانی، سه‌رۆک کۆماری پێشووی کۆماری ئێسلامی ئێران و سه‌رۆکی ئه‌نجومه‌نی دۆزینه‌وه‌ی به‌رژه‌وه‌ندی کۆماری ئێسلامی، پرسیارێکی زۆری سه‌باره‌ت به کاریگه‌رییه‌کانی ئه‌م مه‌رگه له سه‌ر ئێران درووست کردوه.\nره‌فسه‌نجانی كه به هاشمی ره‌فسه‌نجانی ناسراوه، سیاسه‌تمه‌دار و پیاوی ئایینی ئێران له 1989 تا 1997 بۆ ماوه‌ی دوو خول سه‌رۆك كۆماری ئێران بووه و تا پێش مه‌رگی ئه‌مڕۆی سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌نی دۆزینه‌وه‌ی به‌رژه‌وه‌ندی كۆماری ئێسلامی ئێران له نه‌خۆشخانه‌یه‌كی تاران به هووی جه‌ڵده‌وه مرد.\nڕەفسەنجانی پێشتر بە ڕاوێژکارێکی باڵای خومەینی ڕێبەری شۆڕشی ئیسلامی ساڵی 1979 ی ئێران دادەنرا. شارەزایان دەڵێن ئەو هەروەها ڕۆڵێکی سەرەکی هەبووە لە دەسنیشان کردنی جێگرەوەی خومەینی پاش مردنی لە ساڵی 1989.\nئەو لە هەوڵێکی بەر هەڵبژاردنی سەرۆکایەتی لەو ساڵەدا شکستی خوارد بۆ کورسیەک لە پەرلەمان، و لە ساڵی 2005 دا لە هەوڵیدا بۆ جاری دووهەم بۆ سەرۆکایەتی دۆڕا بە مەحمود ئەحمەدی نژادی کۆنەپارێز.\nچوار ساڵ پاش ئەوە لە دەمی سەرکوتکردنەکانی حکومەت دژ بە خۆپیشاندەرانی کە دژی ئەنجامەکانی هەڵبژاردن ڕوویدا، ئەو وتارێکی پێشکەش کرد کە تیایدا داوای ئازادی زیاتری تاکەکەسی کرد.\nڕەفسەنجانی لە سێهەم هەوڵیدا بۆ سەرۆکایەتی لە ساڵی 2013 ڕەت کرایەوە کاتێک شورای نیگەهبانی بەدەسەڵات ڕێگەی پێ نەدا خۆی هەڵبژێرێت.\nئایا مردنی هاشمی ره‌فسه‌نجانی ده‌توانێ ببێته هۆی گۆڕانکاری له قه‌واره‌ی سیاسی له ئیران و هاوسه‌نگی ئه‌و هێزانه؟ ئه‌و هێزانه‌ی له ئێران به ناوی ڕێفۆرمخواز ده‌ناسرێن چه‌ند له مردنی هاشمی ره‌فسه‌نجانی زیان ده‌بینن؟\nبۆ باس له سه‌ر گرینگیه‌کانی مه‌رگی هاشمی ره‌فسه‌نجانی، له به‌رنامه‌ی ڕوانگه ئه‌م حه‌وته‌دا له‌گه‌ڵ به‌ڕێزان ڕامبۆد لۆتف‌پووری، لێکوڵه‌ری سیاسی دانیشتووی بریتانیا، و سامان ره‌سوڵپور، ڕۆژنامه‌وانی دانیشتووی سوئد وتووێژمان کردوه.


ئێستا نیوز - نۆیەمین كۆنگرەی حزبی زەحمەتكێشانی كوردستان سەركەوتوانە كۆتایی بەكارەكانی هێنا\n2017/06/05 6:30 PM - دۆكومينت\nنۆیەمین كۆنگرەی حزبی زەحمەتكێشانی كوردستان\nسەركەوتوانە كۆتایی بەكارەكانی هێنا\nكاتژمێر(10)ی سەرلە بەیانی رۆژی 4/5/2017 لە هۆڵی پێشەوا لە شاری هەولێر، لەژێر دروشمی (لەپێناو سەربەخۆیی كوردستان، سیستەمێكی حوكمڕانی دادپەروەر‌و خۆسازدان بۆ قۆناغێكی دیكەی تێكۆشانی سیاسی‌و جەماوەری) حزبی زەحمەتكێشانی كوردستان بەبەشداری (265) ئەندام، نۆیەمین كۆنگرەی خۆی سازدا. دانیشتنی كردنەوەی كۆنگرە بەئامادەبوونی خانەوادەی سەربەرزی شەهیدانی حزبی زەحمەتكێشانی كوردستان‌و نوێنەرانی حزبە سیاسییەكان‌و وەزیری رۆشنبیری‌و چەندین كەسایەتی سیاسی‌و رۆشنبیری‌و نوێنەرانی رێكخراوە پیشەیی‌و دیموكراتییەكان بەڕێوەچوو. كۆنگرە بەساتێك وەستان بۆ رێزگرتن لەگیانی پاكی شەهیدانی كوردستان‌و بەمارشی نەتەوەیی ئەی رەقیب دەستی بەكارەكانی كرد. دوای خوێندنەوەی وتاری لیژنەی ئامادەكاری كۆنگرە، راپۆرتی سیاسی كۆمیتەی ناوەندی لەلایەن هاوڕێ بەڵێن عەبدولڵا خوێندرایەوە، ئینجا وتاری پارتی دیموكراتی كوردستان‌و یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان‌و بزوتنەوەی گۆڕان‌و حزبی شیوعی كوردستان پێشكەش كرا‌و پەیامی حزبە سیاسییەكان خوێندرایەوە.\nلەدانیشتنی یەكەمین رۆژی كۆنگرەدا، پاش گفتوگۆی دیموكراسیانە‌و دەربڕینی راو سەرنجی جیاواز، دروشمی كۆنگرە، رەشنووسی راپۆرتی سیاسی‌و بەرنامە‌و پێڕەوی ناوخۆ‌و راپۆرتی دارایی پەسەندكران.\nلەراپۆرتی سیاسیدا، حزبی زەحمەتكێشانی كوردستان، جەخت لەسەر دیدە سیاسییە بنچینەكانی خۆی دەكاتەوە:\n1- لەبارەی عێراق: حزبی زەحمەتكێشانی كوردستان لەو باوەڕە دایە كێشەی دەوڵەتی عێراق لەبنەڕەتدا بۆ شێواز‌و پێكهاتەی دامەزراندنی دەگەڕێتەوە، بۆیە بێ راستكردنەوەی ئەو هەڵە مێژوییە‌و سەربەستكردنی پێكهاتە سەرەكیەكانی لەدیاریكردنی چارەنووسی خۆیاندا، هیچ شێوازێكی دیكە چارەسەری كێشەی سیاسی عێراق ناكات.\n2- پرسی مافی چارەنووس: ئەمڕۆ پرسی مافی بڕیاردانی چارەنووس‌و ریفراندۆم بۆ سەربەخۆیی كوردستان كاری هاوبەشی هەرە لەپێشی هەموانە، حزبی زەحمەتكێشانی كوردستان داوا دەكات پرسی مافی بڕیاردانی چارەنوس‌و ریفراندۆم بۆ سەربەخۆیی كوردستان‌و تەواوی ئامادەكارییەكانی بەدیهێنانی ئەم ئامانجە مەزنەی گەلی كوردستان لەدەرەوەی ململانێی حزبی وەك پڕۆژەیەكی نەتەوەیی‌و نیشتمانی كاری لەسەر بكرێ.\n3- دۆخی كوردستان: هۆكاری سەرەكی قەیرانی سیاسی‌و ئابوری كوردستان، بۆ فەلسەفە‌و سیاسەتی چەوتی حوكمڕانی (26)ساڵەی رابردوو دەگەڕێتەوە، لەهەرێمی كوردستان كێشەی هەرە سەرەكی پاوانكاری حزبایەتی‌و سیستەمی باڵادەستی حزبە بەسەر تەواوی جومگە‌و كایەكانی حوكمڕانی، بۆیە چارەسەری بنەڕەتی قەیرانەكان، بەندە بەگۆڕینی فەلسەفە‌و عەقڵیەتی حوكمڕانی‌و بەدیهێنانی دیموكراسی‌و دەستاو دەستكردنی ئاشتیانەی دەسەڵات.\nحزبی زەحمەتكێشانی كوردستان لەئێستادا جەخت لەسەر كۆتایی هێنان بەقەیرانی سیاسی‌و رێكخستنەوەی ناوماڵی كوردستانی‌و كاراكردنەوەی پەرلەمانی كوردستان دەكاتەوە.\n4- پرسی نەتەوەیی: سەبارەت بەو پرسە حزبی زەحمەتكێشانی كوردستان یەكخستنی گوتاری سیاسی كوردستانی‌و كاری هاوبەشی نەتەوەیی لەنێوان حزبە سیاسیە كوردستانیەكان لەسەر بنەمای هاریكاریكردن نەك دەستوەردان لەكاروباری یەكتر دووپات دەكاتەوە‌و، لەو پێناوەش بەستنی كۆنگرەی نەتەوەیی كوردستان بەكارێكی پێویست دەزانێت.\nدانیشتنی دووەمین رۆژی كۆنگرە، بۆ هەڵسەنگاندنی سیاسەت‌و كاروباری حزب لەنێوان هەشتەمین كۆنگرە بۆ نۆیەمین كۆنگرە تەرخانكرا، وێڕای ئەوەی بەدیدێكی رەخنەگرانەوە خاڵە لاوازەكانی سیاسەتی حزب‌و سەركردایەتی‌و ئۆرگانەكان دەست نیشانكرا. چەندین بڕیار‌و پێشنیار‌و راسپاردە بۆ خۆسازدان بۆ قۆناغێكی دیكەی خەباتی سیاسی‌و جەماوەری‌و پەرەپێدانی گیانی هاوڕێیانە‌و بەهێزكردنی پێگەی سیاسی حزبی زەحمەتكێشانی كوردستان لەگۆڕەپانی سیاسی پەسەندكرا. هەر لەو تەوەرەدا سەرباری نالەباری باری ئابووری هاوڕێیان‌و حزب، كۆنگرە خۆڕاگری ئەندام‌و كادیران‌و رۆڵی حزبی زەحمەتكێشانی كوردستانی لەدرێژەدان بەخەبات‌و پابەندبوون بە پرەنسیپە نەتەوەیی‌و نیشتمانی‌و دیموكراسی‌و چینایەتیەكانی بەرز نرخاند.\nلەدوا وێستگەی كارەكانیدا، كۆنگرە بەسەرپەرشتی دادوەری بەشی كۆمەڵەكان لە پارێزگای هەولێر لەپرۆسەیەكی دیموكراسی(3) ئەندامی بۆ دەستەی سەرۆكایەتی‌و (14) ئەندامی بۆ كۆمیتەی ناوەندی هەڵبژارد.\nئەم بابەتە 2370 جار خوێندراوەتەوە


ڕێكخراوی نێوده‌وڵه‌تی كۆچ هاوكاری زیاتر له 100 ئه‌ندامی ئێزدی بۆ نیشتەجێبوون لە فەرەنسا ده‌كات\nپسپۆڕێکى ئابووریى: بەرزبوونەوەى نرخى دۆلار کاتییە\nSardar Sattar 23/05/2019 - 15:06 بڵاوکراوەتەوە لە كوردستان\nئه‌مڕۆ پێنجشەممە، 22/5/2019، 132 ئه‌ندام له كۆمه‌ڵگه‌ی ئێزدی له عێراق فڕۆكه‌خانه‌ی نێوده‌وله‌تی هه‌ولێریان به‌ره‌و فڕۆكه‌خانه‌ی تولوس، فه‌ره‌نسا، به‌جێهێشت، ئه‌مه تازه‌ترین هه‌وڵی نیشته‌جێكردنه‌وه‌ی ڕێكخراوی نێوده‌وڵه‌تی كۆچه، له چوارچێوه‌ی به‌رنامه‌ی وه‌رگرتنی مرۆیی سه‌رۆك ماكرۆن.\nپیاده‌كردنی ئه‌م سیاسه‌ته له‌لایه‌ن سه‌رۆك ماكرۆن به پاڵپشتی نادیه موراد بووه، براوه‌ی خه‌ڵاتی ئاشتی نۆبڵ بۆ ساڵی 2018، كه له‌سه‌رتاسه‌ری دنیا داكۆكی له ژنانی ئێزدی كردووه.\nئه‌م ده‌ستپێشخه‌رییه دوو هەفتە پێش ئێستا له پاریس كه‌وته به‌ر باس و خواس له كاتی ڕێوڕه‌سمێكی واژوكردن له‌نێوان ڕێكخراوی نێوده‌وڵه‌تی كۆچ و حكوومه‌تی فه‌ره‌نسا، كه نادیه موراد تێیدا ئاماده بوو.\n“ئه‌مڕۆ هاتووینه‌ته ئێره بۆ ئه‌وه‌ی ماڵئاواییتان لێبكه‌ین و به‌ره‌و فه‌ره‌نسا به‌ڕێتان بكه‌ین” دۆمینیك ماس، كونسوڵی گشتی فه‌ره‌نسا له هه‌ولێر به ماڵباته ئێزدییه‌كانی گوت كاتێك له‌كاتی سواربوونی فڕۆكه‌دا.\nهه‌ر له درێژه‌ی قسه‌كانیدا ماس گوتی: “له فه‌ره‌نسا پاراستن و ئاسایش و خوێندن و پاڵپشتیی ته‌ندروستی و كۆمه‌ڵایه‌تی وه‌رده‌گرن”.\nنیشته‌جێكردنه‌وه‌ی 28 ماڵباته ئێزدییه‌كه له فه‌ره‌نسا پێنج ساڵ دوای ئه‌وه دێت داعش هێرشی کردە سه‌ر شنگال كه پێگه‌ی كۆمه‌ڵگه‌ی ئێزدییه‌كان بوو له عێراق، له‌وه‌ته‌ی هێرشه‌كان بۆ سه‌ر شنگال ژماره‌یه‌كی به‌رچاوی ئه‌و گرووپه له ئاواره‌ییدا ده‌ژین له‌نێویاندا سه‌دان ماڵبات كه له 2014دا ڕوویان كرده چیای شنگال.\nگیرارد وایت، سه‌رۆكی نێرده‌ی ڕێكخراوی نێوده‌وڵه‌تی كۆچ له عێراق گوتی: “ئێمه سوپاسگوزارین بۆ پاڵپشتیی حكوومه‌تی فه‌ره‌نسا له نیشته‌جێكردنه‌وه‌ی ئه‌م گرووپه ئێزیدییه كه هه‌ندێكیان دووچاری نه‌هامه‌تیی زۆر سه‌خت بوونه‌ته‌وه و ڕێكخراوی نێوده‌وڵه‌تی كۆچ به‌رده‌وام ده‌بێت له كۆمه‌كیكردنی هه‌موو هاوڵاتییه عێراقییه ئاواره‌كان، له‌نێویاندا ئێزدیه‌كانیش، له هه‌ردوو شوێنی ئاواره‌بوونیان و زێدی خۆیاندا، به‌مه‌به‌ستی هاندانی خۆگونجاندنه‌وه‌یان".


نەوزادى موهەندیس: زیانەکانى هەرێم بە ژمارە لە داهاتى نەوت لەدواى داگیرکردنەوەى ناوچە دابڕێنراوەکان لە مانگێکدا. – WtariKurd\nنەوزادى موهەندیس: زیانەکانى هەرێم بە ژمارە لە داهاتى نەوت لەدواى داگیرکردنەوەى ناوچە دابڕێنراوەکان لە مانگێکدا.\n– Posted on 2017-10-20بابەتی: ئابوری\nداهاتى هەرێم لە فرۆشتنى نەوت بە بۆرى و بە تانکەر لە مانگى 9/2017دا بریتى بوە لە ( 1024952000 ) ملیار دۆلار. جگە لەداهاتى گومرک و فڕۆکەخانەکان و باج و دەرامەت و… هتد. کە مەزەندە دەکرێن بە 150 ملیۆن دۆلارى تر. واتە کۆى داهاتى هەرێم بریتى بوە لە ( 1174952000 ) ملیار دۆلار\nئەم بڕە پارەیە بە دینارى عێراقى ( گەر 100 دۆلار بە 125000 دینار ) بێت دەکاتە ( 1468690000000 ) یەک تریلیۆن و 468 ملیار و 690 ملیۆن دینار، کۆى خەرجى مووچە و خەرجیەکانى حکومەتى هەرێم لە ( 1 ) مانگدا بەم ((چارەک و نیوە مووچەیە) بریتى بوە لە 620 ملیار دینار\nگەر ئەو داهات و خەرجیانە لێکدەربکەین ئەوا بڕى داهاتى ماوە بریتیى دەبێت لە ( 848690000000 ) ملیار دینار\nئەم داهاتى نەوتەى هەرێم لە 13 کێڵگەى نەوتى هەرێم ( تاوکێ و تەق تەق و شێخان وپیشخابور و کۆرمۆروعەینزال و سەرسەنگ و سەرقەڵاوهەولێر و خەلەکان و عەین سفنى وئەتروش ودەمیر داد) کە بەرهەمیان بریتیە لە (235000) بەرمیل /ڕۆژ و ڕێژەى 30% نەوتى باکورى عێراق پێکدێنن.\n6 کێڵگەى نەوتى کەرکوک(( خۆرمەڵە و باى حەسەن و ئاڤانا و باباگوڕگوڕ و خەبازە و جەمبور)) کە بەرهەمیان بریتیە لە( 550000 ) بەرمیل /ڕۆژ و ڕێژەى 70% بەرهەمى نەوتى باکورى عێراق پێکدێنن.\nواتە حکومەتى هەرێم ڕۆژانە بڕى(( 785000 ))بەرمیل نەوتى فرۆشتوە.لەم 19 کێڵگەیەوە.\nلەدواى داگیرکردنەوەى کێڵگە نەوتیەکانى کەرکوک لەلایەن حکومەتى بەغدادەوە ، ئەوا هەرێم تەنها (13 ) کێڵگەى نەوتى لەبەردەستدا دەمێنێتەوە کە ڕۆژانە تەنها بڕى 235000 بەرمیل نەوت بەرهەمیان دەبێت.\nلەمانگێکدا دەکاتە(( 7050000 )) بەرمیل و گەر نرخى (( 1 بەرمیل نەوت 45 دۆلار)) بێت ئەوا داهاتەکەى لەمانگێکدا دەکاتە( 310000000 ) ملیۆن دۆلار\nکەواتە زیانەکانى هەرێم تەنها لەداهاتى نەوتدا بریتیە لە\n1024952000 – 310000000 =((714702000 ))ملیۆن دۆلار\nئەگەر داهاتى نەوتى هەرێم( 310 ملیۆن دۆلار و داهاتەکانى تر 150ملیۆن دۆلار ) بێت ئەوا کۆى داهات دواى داگیرکردنەکە دەکاتە ( 460 ملیۆن دۆلار ) کە یەکسان دەبێت بە( 575 ) ملیار دینارى عێراقى\nکۆى خەرجیەکان ( چارەک و نیوە مووچە + خەرجیەکانى تر ) لە مانگێکدا یەکسانە بە ( 620) ملیار دینار\nکەواتە حکومەتى هەرێم لەمانگێکدا بڕى ( 45ملیار ) دینار کورتهێنانى دەبێت\nبۆیە دەتوانێت تەنها لە ماوە( 2 مانگ جارێکدا یان زیاتر ) ( چارەک و نیوە مووچە ) بداتە فەرمانبەران.\nکە ئەمەش هێندەى تر قەیرانى دارایى توندتر دەکات و حکومەتى هەرێم بەرەو ئیفلاس بوون دەبات، چونکە داهاتەکانى ناوخۆ وفڕۆکەخانە و دەروازە سنوریەکانیش دەبێت بگەڕێتەوە لاى حکومەتى بەغداد. کەواتە حکومەتى هەرێم تەنها دەبێتە خاوەنى ئەو ( 310 ) ملیۆن دۆلارەى کە داهاتى نەوتى کێڵگە نەوتیەکانى کوردستانە، خۆ ئەگەر حکومەتى بەغداد پێداگیر بکات لەسەر گەڕاندنەوەى ئەو بڕە داهاتەش ئەوا حکومەتى هەرێم هیچ سەرچاوەیەکى داهاتى لەبەر دەستدا نامێنێت. چونکە لە ئێستادا بەغداد سەرجەم کۆمپانیا نەوتیە جیهانیەکانى ئاگادارکردۆتەوە کە هیچ گرێبەست و مامەڵەیەک لەگەڵ حکومەتى هەرێمدا نەکەن بەبێ ڕەزامەندى بەغداد.کە ئەم هەنگاوەش هێندەى تر هەرێم دادەبڕێت لەسەرچاوەى داهاتەکانى.\nئەمە سەرەڕاى 20-30 ملیار دۆلار قەرزى دەرەکى و ناوخۆیى کە لەئەستۆى حکومەتدایە\nکەواتە چارەسەر گەڕانەوەیە بۆ لاى بەغداد بە زەلیلى و لاوازى، ئەمەش لە ئەنجامى سیاسەتى هەڵەى حکومەت و سەرکردایەتى سیاسى کوردەوە هاتە گۆڕێ. لەکاتێکدا حکومەتى هەرێم بۆخۆى وەک دەوڵەتى سەربەخۆ مامەڵەى دەکرد،بەڵام لە ئێستادا نزیکەى 51% خاکى هەرێممان تەسلیم بە بەغداد کردەوە و بەدەستى خۆمان سنور و دەسەڵات و شکۆى خۆمانمان بچوککردەوە و گەڕاینەوە بۆ سنورەکانى ساڵى 1991 و بەمەش لەجیاتى ئەوەى ئەم ئەزمونى حوکمڕانیەمان بەرەوپێش بەرین 26 ساڵ گەڕاندمانەوە بۆ دواوە لەسەر هەموو ئاستە سیاسى و ئابورى و سەربازى و ..هتد. و گەڕاینەوە بۆ چوار گۆشەى یەکەم.و بەداخەوە بۆ ئایندە شتێک نامێنێت بەناوى حکومەتى هەرێمەوە ،چونکە پایە گرنگەکانى هێز و توانى خۆى لەدەست دەدات لەهەریەکە لە ( شکۆ و هەیبەت کەبریتیە لە یاسا و دەسەڵات، بودجە و داهات، پلان و نەخشەڕێگا و کادرى شارەزا)، چونکە هەر حکومەتێک خاوەنى ئەم 3 پایە گرنگە نەبێت تانواێت حوکمڕانیەکى ڕەشید و سەرکەوتوو بەڕێوە ببات.


ژنێکی تەمەن 25 ساڵ لە شاری سەردەشتی ڕۆژهەڵاتی کوردستان لەلایەن براکەی و کوڕە مامێکییەوە کوژرا، ئەوەش بەهۆی ئەوەی پاش جیابوونەوەی لە هاوسەری یەکەمی پەیوەندی لەگەڵ کەسێک هەبووە و ویستوویەتی هاوسەرگیری لەگەڵ بکات.\nڕێکخراوی مافی مرۆڤی هەنگاو (یەکشەممە 17ی کانوونی دووەمی 2021) بڵاویکردەوە، ژنێکی خەڵکی سەردەشت بە ناوی "سۆنیا دێهقان" کە تەمەنی 25 ساڵ بووە، لەلایەن براکەی و کوڕە مامێکییەوە کوژراوە.\nئاماژەی بەوەشکردووە، دیار نییە سۆنیا بە چ شێوەیەک کوژراوە، بەڵام تەرمەکەی بۆ پشکنینی پزیشکی گوازراوەتەوە بۆ نەخۆشخانەی "خومەینی" لە ئورمیە و پۆلیسیش سەردانی ماڵەکەیانی کردووە، بەڵام تا ئێستا هیچ کەسێک دەستبەسەر نەکراوە.\nڕێکخراوەکە لەزاری یەکێک لە کەسە نزیکەکانی سۆنیا بڵاویکردووەتەوە، "سۆنیا بە دەستی براکەی و کوڕەمامەکەی خۆی بە پاساوی نامووسکوژراوە."\nبەوتەی ئەو کەسە، " سۆنیا کە لە تەمەنی 16 ساڵییەوە هاوسەرگیری کردبوو سێ ساڵ لەمەوبەر لە هاوسەرەکەی جیاببووەوە و بەهۆی ئەوەی دایک و باوکیشی پێشتر لێک جیابوونەتەوە، ئەو لەگەڵ منداڵە شەش ساڵانەکەی لە لای دایەگەورەی دەژیا."\nئەم سەرچاوەیە ڕاشیگەیاندووە "سۆنیا بە تەمابوو لەگەڵ کەسێکی دیکە ژیانی هاوبەش دەست پێبکا و بەهۆی پەیوەندی لەگەڵ ئەو کەسە بە فەرمانی باوکی لەلایەن براکەیەوە کوژراوە. "\nبەگوێرەی ڕێکخراوی هەنگاو، هەر لەماوەی ڕابردوودا، ژنێکی دیکەی خەڵکی سەردەشت بە ناوی وەفا عەبدوڵڵا زادە، بە پاساوی نامووس، بە دەستی براکانی و بە چەک کوژرا.


پرسیارێک لە سەرجەم مامۆستایانی ئایینی کوردستان، مەلا برایم مەجیدپوور – PMNews\nلە من باشتر دەزانن بەردی بناغەی هەموو دینەکان بە تایبەت ئیسلام وەحدەتە، واتە یەکتا پەرستی. هەموو دینە ئاسمانیەکانیش دژی پەرستنی خوا دروست کراوەکانن،\nوەک بوت و مەزارگە و مرۆڤ. هەموو پێغەمبەرەکان ئەرکی سەرەکیان لە ناو بردنی ئـەو بــوت پەرستیە بووە. ئیبڕاهیم باوکی پێغەمبەران هەموو بوتەکانی شکاندو بەکردەوە نیشانیدان کە ئەوانە بۆ پەرستن نابن، نەیانتوانی خۆیان بپارێزن چ بگا بـە ئێوە. لە ئایینی ئیسلام دا چەند شت وەک کٶڵەکەی ئیمان دیاریکراون کە برێتین لە: (١ ) ئیمان بە خوای تاکی بێهاوتا. ( ٢) بە فرشتەی خوا . ( ٣) بە کتێبی خوا . (٤ ) بـە پێغەمبەرانی خوا. ( ٥ ) بە ڕۆژی لێپرسینەوەو جەزا. ( ٦ ) بە دیاریکرانی ڕادەی خێرو شەڕ. هەر شتێکیتر بەناوی کۆڵەکەی ئیمان بناسێندرێ دورە لە ڕاستی. پایەکانی ئـیسلامیش بـرێتین لـە ( ١) دان پیدا هێنان بەوە کە خوا تاکی بێهاوتایە محەممەدیش نادراوی خوایە. ( ٢ ) نوێژ .( ٣ ) زەکات . ( ٤ ) ڕۆژوی مانگی رەمەزان . ( ٥ ) زیارەتی ماڵی خوا ئەگەر توانای ماڵی وجەستەیی وهێمنایی ڕێگا هەبێ. بە بـارێکیتر دا دەڵـێـم : ئـیسلام حیزبێکی گەورەیە ، هەمو چین و تـوێژو تیرەو تـۆرەمەو نەتەوەو ڕەنـگو زمانێکی لـە خۆدا کۆ کردۆتـەوە. پـێڕەوو پـڕۆگڕامەکەی کە قـورئـانـە هەمـوو بـوارەکانی ژیـانی مرۆڤایەتی لە خۆ دەگرێو بە ڕونی دیاریکراون . یاساو ڕاسایەک کە لەو بەرنامەیەدا هاتوە بـۆ سەرجەم مرۆڤەکان بـە نێرو مێیەوە یەکسانە . لە بەرنامەی ئەو یەکسانیەدا هەموو ئەو شتانەی دەبێی بکرێن و ئەوانەش کە دەبێی نەکرێن بەڕوونی دیاریکراون. دەبێی ئەوەمان لە بیر نەچێ لە ئیسلام دا دان پیداهێنانی بەزۆر لەلای خواش قبوڵ نیە. مرۆڤی باڵغی عاقڵی ئازاد، مافی ئەوەی هەیە بە دڵخوازی خۆی خەت و ڕێبازی ئـایینی یان سیاسی بۆ خۆی دیاری بکا و بەهەست بە بـەرپرسایـەتی تەواو ئـیزن دراوەکان ئەنجام بداو خۆی لە قەدەغە کراوەکان لابدا. بۆوێنە : سەداقەت وڕاستی ئەرکە ، بەڵام درۆو دوو ڕوویی قەدەغە کراوە . ئەمانەت و ئەمینداری ئـەرکە ، بـەڵام خەیانەت و دەست پیسی نەفرینی لێکراوە. بەکارهێنانی ئـەقڵ و مەنتیق ئەرکە. بەڵام ملهوڕیـ و زوڵم و زۆرداری بەتوندی یاساغ کراوە.\nبەکورتی هەرچی زیـان بەخۆت و کۆمەڵگا بگەێێنێ حەرامە و هەرچیش لـە خزمـەتی خۆتـو مرۆڤایـەتـیـدا بێ ئەرکی پێی لـە سەر داگیراوە. بەباری ڕاستە قینەش دا دەبێ بڵێین: ئیسلام حیزبێکی سەرتـاسەری جیهانیە. قـورئان پێڕەو و بەرنامەیەتی، شەرع شیکردنەوە و تێگەیشتنی دەقەکانـە. مـامـۆستایـانی ئایینی بـە پلەی جیاوازیانەوە کادری ئەوحیزبەن، موسوڵمانان بەگشتی ئەندامی ئەون.حوجرەو مزگەوتەکان بنکە و بارەگای ئەو حیزبەن. نـوێژی هەینیش کۆبـونـەوەی گشتیە. ئـەو بـاسە ڕوی لـە ماموستایانی ئایینیە نەک خەڵکی ئـاسایی. لـێرەدا پـرسیارەکە ئـەوەیـە : ئـەگەر ئـێوە بـەڕاستی بـڕواتان بە ئـوسـولـەکان هـەیـە کە یـەکن و نـەگۆڕێـشن و ئامانجەکەش هەر بۆ بەخەتوەری مرۆڤەکانە، بەجێ هێنانی ئەو ئەرکانە بۆ وەدەست هێنانی ڕەزای خوایە، ئەدی ئەو هەموو حیزب و مەزهەبە جۆراو جۆرو دژ بەیەکانە هەر لە ژێر ناوی ئیسلامدا شەڕی ساردو گەرم دەگەڵ یەکتر دەکەن، چین و بۆ دروست کراون و مەبەستیان چیە ؟! ئەگەر خواو پەیامبەرو قورعانەکە هەر یەکە . ئـەو گشتە تـەعبیرو تـەفسیرە دژ بەیەکانە چین ؟! دەبێ ئەوەش بسەلمێنین کە ئیمام یان ڕێبەر نە خوایەو نە پێغەمبەر، مرۆڤە وەک هەموو مرۆڤەکانیتر ڕەنگە لـە باری دینەکە لـە خەڵکیتر زیاتر بزانێ ، بەڵام هەموو شتێک نازانێ . ئەگەر بەقسەی ئیمامێک نەکەی، وەدوای ئەویتریان بکەوی، یـان وەدوای هیچیان نەکەوی نـەکوفرەو نـەتاوانە. ئیسلام دارێکی ئەستورو تەمەن درێژە ، لکووپۆپی لێبونەوە بەڵام هەر گیز شکڵو بەرەکەی نە گۆڕاوە و دووشتی جیاوازی لێ نەکەوتۆتەوە. ڕاستە دار پیوەـند دەکرێ بەڵام ئەوە ئەسڵەکە نیە دەکرێی لێی کەیـەوەو شتێکیتری لـە جیدا بنێی . لـە بەشی زۆری دنیای بـەنـاو ئیسلامی ئـەوڕۆدا دەبینین موسوڵمان بـرای دینیەکەی خۆی دەکوژێی ، نـاوی کوفـرو مولحیدی بۆ بەکار دەهێنێ . هێرش دەکاتە سەر موسوڵمانان وفتوای جیهادی بـۆ دەردەکا. ئـەو نـاوانەش کەسانێک بـۆی ساز دەکەن کە ئاگایان بەڕاستی لەئیسلام نیە . پـێم ناڵێن موسوڵمان برای دینی خۆی بکوژێ بەناوی دین مانای چیە ؟!\nئـەو بابـەتـە زۆر هەڵدەگرێ ، جاری ئـەوەنـدە بـەسە . بـەداخەوە حیزبە سیاسیەکانی کوردستانیش لەو ئیسلامەی کە بدواکەوتوی دەزانن ! خراپتریان بەسەرهاتـوە. دەگەڵ ناوو ڕیبازی جیاوازیان لە ناو خۆشیان دا لەت و کوتـو دژ بـەیـەکن . ئـەگەر بێ پەردە بڵێم : یەک دیمۆکراتەکان بون بەدوو، کـۆمـەڵاکان بونە سێ. بە کردوە هـەرهەمـوشیان خـۆیـان بـەڕاست دەزانـن و ئەویتر بە هەڵە ! لێرەدا دەبێی بڵێم : ( شێخ ئـەحمەدیـەکمان هەبوو ئەگەر شتێکی ئاڵۆزمان بۆدەهاتە پێشێ و بـۆمان لێک نـەدەکراوە دەیکوت : خوا ڕوحم بە پەروەردگاری بکا!! ) بـۆ چونی خۆم وایە ،کەسێکی تۆزێک شارەزایی لە دین و شەرع هەبێو ناوی مامۆستای ئایینی بێ، ڕەوا نیە هەروا بـەبێ هەست بە بەرپرسایەتی و بەگرینگی ئەرکی ئایینی، وەدوای قیل وقال وتەی فڵان و فیسار بکەوێی . وەک خۆم بـڕوای ئـایینیم بـە هـیچ کام لـەو حیزب و سازمان و گروهو تاقمانە نیە کە بەناوی دین دروست کراون . ئەوانە لە ژێـر چەتـری ئیسلامـدا ئـەجیندای سیاسەتێکی دیـاریکراو دادەبەزێنن، هیچ نەبێ هەڵوەدای دەسەڵاتن. بیانەوێو نەیانەوێ خەریکن ئەو بناغە پتەوەی ئیسلام، بەناوی دیـن بنکۆڵ دەکەن. ئـەوانـەی ئیدعای شارەزایی ئـایینی دەکـەن ، نـابێ دواکەوتوی هـیچ ئیمام و ڕێبەرێکی بەناوی ئایین بن. چونکە قـورئان ئیمامە، ئێمە مردوو تەڵقین دەکەین و پێی دەڵێین بـڵێ ( والقرآن ئمامی ) کە چی بـۆخۆمـان وەدوای مـرۆڤ دەکەوین ! دەگەڵ ڕێزم بۆ هەمویان ڕاست یان ناڕاست بۆ خۆیان لیی بەر پـرسیارن. خواش نەی فەرموە یەکتر بکوژن فەرمویە: لکم دینکم ولی دین . من ڕێزم بۆ هەموو ئایین و مەزەبەکان و کەسایەتیە ئایینیەکان هەیە ، بەڵام لە وانیش زیاتر ڕێزم بۆ باوەڕەکەم هەیە . منیش و ئەوانیش مرۆڤین و ئەوەی قسەی هەڵەی تـێدانیە وگۆڕانی بەسەردا نـایـە تەنیا خوایەو بەس. پێغەمبەران فەرمودەکانی خوایان بێکەمو زیادی ڕاگەیاندوە،لەخۆیانەوە نە هێچیان کردوەونە بەناوی دین هیچیان کوتوە. ئەوەی ڕێبەرانی ئایینی دەیڵێن تێگەیشتنی خۆیانە لە دەقەکان، مەرجیش نیە هەموویـان بـاش وەرگرتبێ . ئـەو ئاڵۆزیو ناتەبایی و دوژمنایەتیەی لـە دنیای ئیسلام دا دروست بـون ئـەوەمان بـۆ پشت ڕاست دەکاتەوە. پێمان دەڵێن ئیسلام دینی عەقڵ و مونتیق و زانستە نە تـوندڕۆیـە و نـە نـەرم ڕۆو، واتـە بـەزمانی عەرەبی ( نـە سەلـەفـیو نـە خەلەفـیە ) ئـەوە مرۆڤەکانن هەرکامەیان دەرک و تێگەیشتن و لێکدانەوەی جیاوازیان هەیـە. خـۆ ئـەگەر وردو بێ دەمار گرژی سەیری مەزهەبە جیاوازەکان بکەی بـە جوانی تیدەگەی چـیە . بۆ وێنە ئێمەی سوننی مەزەب چوار ئیماممان هەیـە کە لـە زۆر شت دا وەک یـەک ناچن . ئـەگەر سەیری شیعەکان بکەی ئەوەنـدەی من بـزانم ١٢ ئیمامـیان هەیە و ئەگەر خـۆمەینیش حیساب بکەین دەبنە سێزدە. خۆ ئەگەر بێی دەمارگرژی لیی بـڕوانی دەزانی حەڵاڵ و حەرام زۆر بەکەمی دەمێنێ. زینا گەورە تاوانە کەچی شیعە بەناوی سیغە حەڵاڵی دەکا. فڵان ئیمامە شتێک بەحەڵاڵ دەزانێ و بـەلای ئەویتریـانـە وە قەدەغە کراوە. چونکە مرۆڤ ئـەهلی هەڵەو لەبیر چونەوەیەو هەموو شتێک نازانی و ژینگەو دەوروبەریش کارتێکەریان لە سەری هەیە . بـونی ئـەو هەمـوو جیاوازیـانـە سەیر نیە. ئەوەی منی توشی ئازاری ویـژدانی کردوە ئـەوەیـە : لـە ئیسلام دا خـواو پێغەمبەرو ، قورعان ویـاساو ڕاساکان یەکن ولە سەر بناغەی وەحـدەت دروست کراون ئـەدی ئـەوهەمـوو حیزب وسازمـان و تـاقمە دژ بەیەکانە هەربەناوی ئیسلام چۆن دروست بون، بۆچی دروستکراونو سەرئەجام دەگەنە کوێی ؟! ئـەودارە جگە لـە مەرگ و مـاڵـوێـرانی چیتری پیوەدەبێ ؟! ئەوانە ڕاست نین وخواش نەفرینی لە درۆزن کردوە. وەرن بـا بچینەوە سەر ئـەسڵی خۆمـان کە ئێمە مـرۆڤین ،کوردین ، هاوزمان و نەژادو نیشتمانین با بە ڕەنگ و زمان و ئایینی جیاوازەوە مرۆڤ بین و دەست درێژی بۆ گیان وماڵ و ناموسی یەکتر نەکەین دنیایەکی هەمەڕەگی ئارام و هێمن پێک بێنین. با ئایەتی ( ئەوڕۆ دیـنەکەم بـۆ تـەواو کردن ) لـە بیر نـەکەین. لە ڕووی نەزانی یان بە ئـەقەست ، یـان بـۆ مەبـەست شتی لێ زیـادو کەم نـەکەیـن. ئەوەشیان کە دەڵێ ( دینی خۆتان بۆ خۆتان ئیخۆمان بۆ خۆمان ) کاری پێ بکەین. دبێی بزانین هەموو گیان لەبەرەکانی سەر زەوی وەک یەک ناچن و بە یەک جۆرو بەیەک ڕەنگ دروست نەکراون ، وەک یەک بیر نـاکەنـەوە ، بـەڵام دەبێی بـە یـەکەوە بـژیـن. کوشتن لە مەیدان دەرکردن ئامرازی بەختەوەری و پێکەوە ژیـان نین. ژیـانی پـڕ لە شەڕو نـاتەباییش ژیان نیە. زانـایان شارەزایـان و بـەتایبەت مامۆستایانی ئـایینی لـە تێگەیاندن و دروست کردنی ئەو پێکەوە ژیانە بەر پرسیارن و لە پێش هەمو کەس دا خوا لەوان دەپرسێتەوە.\nبراتان مەلا برایمی مەجید پور١٧ سەرماوەزی ٢٧٢٠ ی کوردی\n٧ / ١٢ / ٢٠٢٠ ی زایینی


بەرهەمهێنانی گەنم و جۆ لە كەركووك 20% كەم دەكات\nجووتیار کەلاری 17/04/2021 - 10:57 كوردستان\nبەڕێوەبەری كشتوكاڵی كەركووك ئاشكرای كرد، لە ئێستەدا خواست لەسەر كڕینی دانەوێڵە لە سنووری كەركووك زیادی كردووە و دووپاتی ده‌كاته‌وه كه كه‌میی باران، ڕێژه‌ی به‌رهه‌می گه‌نموجۆی كه‌م كردووه.\nزوهێر عەلی، بەڕێوەبەری فەرمانگەی كشتوكاڵی كەركووك، ئەمڕۆشەممە 17ی 4 ی 2021، بە (باسنیوز)ی راگەیاند: "ئەمساڵ تەنیا 105 ملیمەتر باران باریوە و رێژەكە بەراورد بە ساڵی 2020 كە نزیكەی 283 ملیمەتر باریبوو، بە شێوه‌یەكی بەرچاو كەمی كردووە، هه‌ر به‌و هۆیه‌وه ئەمساڵ داهاتی گەنم و جۆش بەڕێژەی 20% كەمی كردووە."\nئاماژه‌ی به‌وه‌ش كرد، كه ساڵی رابردوو ملیۆنێك دۆنم زەویی كشتوكاڵی بەرهەمی گەنم و جۆی لێ بەرهەم هێندرابوو، بەڵام ئەمساڵ لە 700 هەزار دۆنم، بەرهەمی دانەویڵە كۆ دەكرێتەوە جیاوازییەكەی دەگاتە 300 هەزار دۆنم."\nبەڕێوەبەری كشتوكاڵی كەركووك راشیگەیاند:" ساڵی 2020 لە سنووری كەركووك 550 هەزار تۆن گەنم و جۆ بەرهەم هێندرابوو، بەڵام ئەمساڵ دەگاتە 400 هەزار تۆن، بۆیە لەئێستادا خواست لەسەر كڕینی گەنم و جۆ 26% زیادی كردووە."


کۆتایی قوڵایی ستراتیژی\nYou are at:Home»تەوەر»هەواڵ»تایبه‌ت»کۆتایی قوڵایی ستراتیژی\nBy nuche.net on\t 2018/09/01 تایبه‌ت, شیکاری\nنوچەنێت: رادیۆ فەردا\nهەرچۆنێک بوو، بە رواڵەتی لە کۆتاییەکانی نزیک دەبینەوە. ئایەتوڵڵا خامنەیی، وێڕای زۆریەک لە ریفۆرمخوازەکانەکان بە رەخنەگرەکانیشەوە بە قووڵایی ستراتیژی ناویان دەهێنا ودەیانگوت، ئامادەبوونی ئێمە لەم قووڵاییە، پارێزەر و گەرەنتیکاری ئاسایشی وڵات و ئاماژەیەکی بە‌هێزە بۆ بەهێزبوونی رێژیمی تاران. تەنانەت ژمارەیەک لە ریفۆرمخوازەکان ئەم گوتەی خامەنەییان دووبارە دەکردەوە کە ئەگەر ئامادەی ئەم قووڵاییە نەدەبووین و شەڕمان تێدا نەدەکرد، دەبا درەنگ یان زوو لە تاران شەڕەکەمان کردبایە.\nلای ئۆپۆزسیۆنی کۆماری ئیسلامی، ئەم قووڵاییە ستراتیژیە شتێک نییە بێجگە لە زەلکاوێک. هەمان ئەو شوێنە کە دەسەڵاتدارانی ئێرانی لە پێناوی فراوانخوازی خۆیان سەرچاوە مرۆیی و داراییەکانی ئێرانیان بە فیڕۆ داوە. قوڵایی ستراتیژی یان زەلکاوی مەرگ؟ هەر چۆنێک بێت رووی لە کۆتاییە.\nئامادەبوونی ئێران لەم قووڵاییە، پەیوەندی بە سەرهەڵدانی داعشەوە نەبووە، نە بەرمەبنای دیپلۆماسی کارامە بووە، نە پلانێکی درێژخایەنی لە پشتەوە بووە. ئەوەی هەبووە و هەیە، تەنها پەیوەندی بە پێکهێنانی گروپە میلیشاییەکان بووە. ئەویش لەو وڵاتانەی کە دەسەڵاتی ناوەندی بەرەو کزی و لاوازی چووە یان بەرەو لاوازی دەچن.\nئەم ئامادەبوونە، نە پێویستی بە دبلۆماتکاری شارەزا هەیە، نە پێویستی بە پیشەساز و وەبەرهێنەرێک کە ئایندە بخوێنێتەوە. تەنها پێویستی بە شەڕڤانی شارەزا هەیە، کە ئەزموونی پێویستی بۆ رێکخستنی گروپە میلیشاییەکان هەبێت.\nدەکرێ بڵێین جەوازد زەریف، وەزیری دەرەوەی ئێران رێگەپێنەدراوبێت کە لەبارەی دیپلۆماسی وڵاتەکەی لە عێراق، سوریا ولوبنان و یەمەن قسەیەک بکات. ئەوەی کە باڵیۆزی ئێران لەم وڵاتانە دیاری دەکات، نەک زەریف، بەڵکو سوپای پاسدارانە.\n١٥ ساڵ بە سەر روخانی رژێمی بەعسی عێراق تێپەڕ دەبێت. بە تێکڕای باڵیۆزەکانی ئێران لە بەغدا پاسدار بوونە. قاسم سولەیمانی، پیاوە تاکڕەوەکەی ئەم گۆڕەپانە سەرئەنجام توانی پاسدارێک بکاتە بە باڵیۆزی ئێران لە عێراق، کە پیشتر جێگری فەرماندەی سوپای قودس بووە.\nلە هەر وڵاتێک کە ئێران قووڵایی ستراتیژی هەبێت. دۆخەکە بەم شێوەیە، ئەمە پاسدارەکانن کە بە پارە و چەکەوە تەراتێن دەکەن. هۆی ناکارامەیی ئێران لەم وڵاتانە جیاوازە. سوریا، عێراق، یەمەن و لوبنان هەر کامە دۆخی تایبەت بە خۆیان هەیە، بەڵام لە هەموو ئەم وڵاتانە کۆمەڵێک تایبەتمەندی هاوبەش بەدی دەکرێ ،کورتبینی سیاسی، میلیتاریزم و ئایدیۆلۆژی و گەندەڵی.\nسەرەتایەک بۆ کۆتایی عێراق لە عێراق\nهەڵبژاردنەکانی ئەم دواییانەی عێراق و نائارامی و خۆپێشاندانەکانی مانگەکانی رابردوو لە زۆربەی شارە شیعە نشینەکانی ئەم وڵاتە، هەڵگری پەیامێکی گرنگ بوو. ناڕەزایی بەرامبەر بە سیاسییە شیعەکان کە زۆربەیان بە ستراوە بە ئێرانن. زیاتر لە نیوەی خەڵکی ئەم وڵاتە سندوقەکانی دەنگدانیان بایکۆت کرد. زۆربەیان دەنگیان بە لایەن و قەوارانە دا کە بە قسە و بە کردەوە لە ئێران دوور کەوتوونەتەوە.\nدوورەپەرێزی لە ئێران،دیاردەیەکی باوە کە ئەم رۆژانە لە بازاڕی سیاسەتی عێراق لایەنگر و ئۆگریی زۆری هەیە. تەنانەت هادی عامری کە بە پارە و پشتیوانی تەواوی قاسم سولەیمانی، چووە پەرلەمان، لە گوتارەکانیدا کەمتر باس لە ئێران دەکات. نابێ لە بیر بکرێت کە عامری گەورەبووی ئێران و سوپاییەکی تەمام عەیارە. فارسی باشتر لەعەرەبی دەزانێ و ژن و منداڵەکەی نیشتەجێی گەڕەکی محەلاتی تارانە.\nرەفتار و هەڵسوکەوتی موقتەداسەدر، ئەم کەسایەتە ئایینیەی عێراق کە براوەی هەڵبژاردنەکانە، ئاماژەی بەهێزە بۆ دوورکەتنەوەی عێراقییەکان لە ئێران، سەدر تەنها یەک شتی بۆ گرنگ بووە لە ماوەی مانگەکانی رابردوو، ئەویش دوور کەوتنەوەیە لە ئێران. لە نزیکبوونەوەی بە عەلی سیستانی تا سەردانەکەی بۆ سعودیە و هاوپەیمانێتی لە گەڵ کۆمۆنیستەکان.\nموقتەداسەدر، بە دوای هاوپەیمانی لە گەڵ ئەو گروپانەیە کە تەنیا یەک خاڵی هاوبەشیان هەیە، ئەویش دوور کەوتنەوە لە ئێرانە. دوای ئەوە هەموو هاوکاری و یارمەتییە مەعنەوی و داراییانەی کە ئێران لە ماوەی ١٥ ساڵی رابردوودا پێشکەشی عێراقی کردووە، سەرۆکوەزیرانی شیعە مەزهەبی عێراق کە بە دەنگی ئێران و یارمەتی ئەم وڵاتە گەیشتە دەسەڵات. ئێستا پابەندبوونی خۆی بە گەمارۆکانی ئەمریکا بۆ سەر ئێران راگەیاندووە. ئایا هەموو ئەمانە ئەوە ناگەیێنن کە ئێران لە کۆتاییەکانی قوڵایی ستراتیژی خۆی لە عێراق نزیک دەبێتەوە.


ڕایس ئێرانی به گه‌مه كردن به مشتومڕی به‌رنامه ناوه‌كیـیه‌كه‌ی تاوانبار ده‌كات\nوه‌زیری ده‌ره‌وه‌ی وڵاته یه‌كگرتووه‌كان، كۆنده‌لیزا ڕایس ئێرانی تاوانباركرد به‌وه‌ی گه‌مه ده‌كات به‌و مشـتومڕه نێوده‌وڵه‌تیـیانه‌ی كه ده‌كرێت له‌سه‌ر به‌رنامه ناوه‌كیـیه‌كه‌ی.\nڕۆژی یه‌كشه‌ممه ڕایس له ته‌له‌فیزیۆنێـكی ئه‌مریكی قسه‌ی كرد. گوتی تاران ده‌بێت هه‌موو چـالاكیـیه‌كانی له بواری پـیـتاندنی یۆرانیۆمدا ڕابگرێت وه‌ك چۆن ئه‌نجومه‌نی ئاسایشی سه‌ر به نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كان لێی داوا كردووه. هه‌روه‌ها داخوازیشی له ئێران كرد ڕوون و ئاشـكرا بێت وه وه‌ڵامدانه‌وه‌ی هه‌بێت بۆ لیســتێـك له دڵنیگه‌رانیـیه نێوده‌وڵه‌تیـیه‌كان سه‌باره‌ت به به‌رنامه ناوه‌كیـیه‌كه‌ی.\nله تارانیش گوته‌بێژی وه‌زاره‌تی ده‌ره‌وه حه‌مید ڕزا ئاسفی گوتی ئێران ده‌یه‌وێت به ڕێـگه‌ی دانوسـتاندنه‌وه چاره‌سه‌ری كێشه‌ی به‌رنامه ناوه‌كیـیه‌كه‌ی بكرێت. به‌ڵام گوتی داواكانی ڕۆژئاوا بۆ ڕاگرتنی پـیـتاندنی یۆرانیۆم له خشـته‌ی كاره‌كانی ئێراندا نه‌ماوه.\nگوته‌بێژی ئێرانی هه‌روه‌ها گوتی ئێران ئاماده‌یه گفتوگۆی نوێ له‌گه‌ڵ یه‌كێتی ئه‌وروپا ئه‌نجام بدات ئه‌گه‌ر دیبلۆماته ڕۆژئاوایـیه‌كان واز له هه‌ڕه‌شه‌كردنی سه‌پاندنی سزا به سه‌ریدا بهێنن.\nئه‌م تێبیـنی‌یانه‌ی ئێران دێت پاش دوو ڕۆژ له‌وه‌ی ئاژانسی نێوده‌وڵه‌تی وزه‌ی ئه‌تۆم ڕاپـۆرته‌كه‌ی پـێـشكه‌ش به ئه‌نجومه‌نی ئاسایشی سه‌ر به نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كان كرد سه‌باره‌ت به شـكسـت هێنانی ئێران له ڕاگرتنی پـیتاندنی یۆرانیۆم.\nڕاپـۆرته‌كه ڕێـگه خۆش ده‌كات له به‌رده‌می ئه‌نجومه‌نی ئاسایشدا تا سزا به سه‌ر ئێراندا بسه‌پـێنێت.\nسێ له ئه‌ندامه هه‌میشـه‌یی‌یه‌كانی ئه‌نجومه‌نی ئاسایش، وڵاته یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا و بریتانیا و فه‌ره‌نسا ده‌ڵێن ئه‌نجومه‌نی ئاسایش ده‌بێت گله‌یی‌یه‌كی به‌هێز ئاڕاسـته‌ی ئێران بكات له‌سه‌ر ڕه‌تـكردنه‌وه‌ی ڕاگرتنی به‌رهه‌مهێنانی سووته‌مه‌نی ناوه‌كی، به‌ڵام ڕوسـیا و چین پـشـتیوانی له‌وه ده‌كه‌ن كه كێشه‌كه به ڕێـگه‌ی گفتوگۆ چاره‌سه‌ر بكرێت.


خولی پلە یەکی ئیتاڵیا - ئێمپۆلی vs لازیۆ - Soccer - Yariga - Results, fixtures, tables and statistics\nفرۆسینۆن vs. سامپدۆریا ڕۆما vs. کیێڤۆ ئودینێزی vs. تۆرینۆ جێنەوا vs. بۆڵۆنیا یوڤێنتوس vs. ساسولۆ ئێمپۆلی vs. لازیۆ کالیاری vs. میلان ڕیاڵ سپاڵ vs. ئاتڵانتا سامپدۆریا vs. فیۆرێنتینا ساسولۆ vs. ئێمپۆلی\nئێمپۆلی vs لازیۆ 0-1\n47' مارکۆ پارۆلۆ (G)\n'60 بۆ A. La Gumina\n'75 بۆ R. Durmisi\n'81 بۆ S. Mráz\n'75 بۆ H. Traorè\n'67 بۆ J. Correa\n'54 بۆ مارتن کاسێرێس\n'54 بۆ ستێفان ڕادو\n'60 بۆ M. Zajc\n'67 بۆ S. Milinković-Savić\n'75 بۆ ئافری ئاکوا\n'75 بۆ Luis Alberto\n'81 بۆ I. Bennacer\n10 I. Bennacer 34'\n26 ماتیاس سیلڤێستێر 7'\n16 مارکۆ پارۆلۆ 42' 47'\n8 H. Traorè بۆ ئافری ئاکوا 75'\n20 A. La Gumina بۆ M. Zajc 60'\n66 S. Mráz بۆ I. Bennacer 81'\n11 J. Correa بۆ S. Milinković-Savić 67'\n14 R. Durmisi بۆ Luis Alberto 75' 80'\n22 مارتن کاسێرێس بۆ ستێفان ڕادو 54'


په‌رله‌مانتار و یاساناسێكى كورد ئاماژە بەوە دەکات، ده‌ستله‌كاركێشانه‌وه‌كه‌ى عه‌بدولمه‌هدى پێویستى به‌ڕه‌زامه‌ندى په‌رله‌مان و سه‌رۆككۆمار نیه و ئه‌و كاره‌شى واتا هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ى كۆى كابینه‌كه و هاوکات چە‌ند یاساناسێكى ترى عێراقى له‌سه‌ر شێوازى په‌سه‌ندكردنى ده‌ستله‌كاركێشانه‌وه‌كه‌ى عه‌بدولمه‌هدى ناكۆكن.\nدوا به‌دواى كۆتایهاتنى كۆبونه‌وه‌كه‌ى ئه‌مڕۆ (شه‌ممه، 30ى تشرینى دووەمى2019)ى ئه‌نجومه‌نى وه‌زیرانى عێراق به‌سه‌رۆكایه‌تى عادل عه‌بدولمه‌هدى، له‌ڕاگه‌یه‌نراوێكدا ئه‌و ئه‌نجومه‌نه ڕایگه‌یاند “عادل عه‌بدولمه‌هدى داواى له‌پەرله‌مان كردووه ڕێوشوێنى ده‌ستله‌كاركێشانه‌وه‌كه‌ى بدۆزنه‌وه و حكومه‌تیش به‌رده‌وام بێت له‌كاره‌كانى تا پێكهێنانى كابینه‌یه‌كى نوێ”.\nڕێو شوێنه یاساییه‌كانى ده‌ستله‌كاركێشانه‌وه‌ى سه‌رۆكوه‌زیران چین؟\nله‌باره‌ى ڕێوشوێنه یاساییه‌كانى ده‌ستله‌كاركێشانه‌وه‌ى سه‌رۆكوه‌زیران و چۆنیه‌تى په‌سه‌ندكردنى، به‌هار مه‌حمود، ئه‌ندامى لیژنه‌ى یاسایى له په‌رله‌مانى عێراق تایبه‌ت به‌ناس كوردى ڕاگه‌یاند “ده‌ستور باسى ورده‌كاری ده‌ستله‌كاركێشانه‌وه‌ى سه‌رۆكوه‌زیرانى نه‌كردووه بۆیه ته‌مومژێكى تێدایه، یه‌كێك له‌ڕێگه چاره‌كان ئه‌وه‌یه داواى ڕوونكردنه‌وه له‌دادگا له‌سه‌ر ئه‌و پرسه بكرێت”.\nوتیشى “بۆچوونى تایبه‌تیم ئه‌وه‌یه مادام ده‌ستله‌كاركێشانه‌وه بۆ هه‌ر كارمه‌ندێكى حكومه‌ت تا سه‌رۆك وه‌زیران مافێكه پێویستى به‌ڕه‌زامه‌ندى په‌رله‌مان نیه، به‌ڵام ته‌نها له‌په‌یڕه‌وى ناوخۆى ئه‌نجومه‌نى وه‌زیراندا هاتووه، سه‌رۆك وه‌زیران ده‌ستله‌كاركێشانه‌وه‌كه‌ى پێشكه‌شى سه‌رۆك كۆمار ده‌كات”.\nبه‌هار مه‌حمود ڕوونیكرده‌وه، دواى ده‌ستله‌كاركێشانه‌وه‌ى سه‌رۆك وه‌زیران ماده‌ى81ى ده‌ستورى عێراق جێبه‌جێ ده‌كرێت، ئه‌و ماده‌یه‌ش باس له‌خاڵیبوونى پۆستى سه‌رۆك وه‌زیران ده‌كات، به‌پێى ئه‌و ماده‌یه ده‌بێت سه‌رۆككۆمار بۆ ماوه‌ى 15 ڕۆژ بچێته شوێنه‌كه‌ى و له‌و ماوه‌یه‌ش تێنه‌په‌ڕێت.\nدواتر ماده‌ى 76ى ده‌ستور جێبه‌جێ ده‌كرێت ئه‌ویش ئه‌وه‌یه له‌ماوه‌ى ئه‌و 15 ڕۆژه‌دا سه‌رۆككۆمار كه‌ئه‌ركى سه‌رۆكى حكومه‌تیشى ده‌كه‌وێته ئه‌ستۆ ده‌بێت فراكسیۆنى زۆرینه ڕابسپێرێت له‌ماوه‌ى 30 ڕۆژدا بۆ پێكهێنانى كابینه‌یه‌كى نوێ.\nڕاى جیاى پسپۆڕانى یاسایى عێراق له‌سه‌ر پرسى ده‌ستله‌كاركێشانه‌وه\nشاره‌زایانى یاساى عێراقى له‌سه‌ر ئه‌وه ناكۆكن كه ده‌ستله‌كاركێشانه‌وه‌ى سه‌رۆكوه‌زیران پێویستى به‌ڕه‌زامه‌ندى هه‌یه یاخود نیه‌تى، عه‌لى ته‌میمى، شاره‌زاى یاسایى عێراق به‌میدیاكانى وڵاته‌كه‌ى وتووە “ده‌بێت سه‌رۆكوه‌زیران ده‌ستله‌كاركێشانه‌وه‌كه‌ى پێشكه‌شى سه‌رۆككۆمار بكات و ئه‌ویش ڕه‌زامه‌ند بێت له‌سه‌رى”.\nئه‌و یاساناسه ئه‌وه‌شى نه‌شاردووه‌ته‌وه ئه‌و پرسه به‌ڕوونى له‌ده‌ستوردا چاره‌سه‌ر نه‌كراوه.\nبه‌ڵام په‌رله‌مانتار و هەڵگرى دكتۆرا له‌یاسا نێوده‌وڵه‌تیه‌كان له‌و پرسه‌دا ڕاى جیاوازى هه‌یه، له‌باره‌ى پێویستى ڕه‌زامه‌ندى سه‌رۆككۆمار بۆ ده‌ستله‌كاركێشانه‌وه‌ى سه‌رۆكوه‌زیران به‌هار مه‌حمود وتى “من پێموانیه پێویست به ڕه‌زامه‌ندى سه‌رۆككۆمار بكات بۆیه باس له‌وه كراوه ده‌بێت ئاڕاسته‌ى سه‌رۆككۆمارى بكات بۆ ئه‌وه‌یه كه له‌ماوه‌ى 15 ڕۆژدا شوێنى بگرێته‌وه”.\nبه‌هار مه‌حمود، جه‌ختى له‌وه كردەوه به‌و پێیه‌ى عه‌بدولمه‌هدى سه‌رۆكوه‌زیرانه و به‌پێى ده‌ستوریش سه‌رۆكوه‌زیران ده‌ستله‌كاربكێشێته‌وه واتا سه‌رجه‌م كابینه‌كه هه‌ڵده‌وه‌شێته‌وه.\nپێشتریش تاریق حه‌رب، یاساناسى ناسراوى عێراق له‌باره‌ى ده‌ستله‌كاركێشانه‌وه‌كه‌ى ڕایگه‌یاند، ده‌ستله‌كاركێشانه‌وه‌ى عه‌بدولمه‌هدى پێویستى به ڕه‌زامه‌ندى په‌رله‌مان نییه و ده‌بێت له‌ماوه‌ى 15 ڕۆژدا سه‌رۆككۆمار كه‌سێك بۆ شوێنه‌كه‌ى ڕابسپێرێت.\nگومان له‌ده‌ستنوسه‌كه‌ى عه‌بدولمه‌هدى ده‌كرێت!\nدوابه‌دواى بڵاوكردنه‌وه‌ى ده‌ستنوسى ده‌ستله‌كاركێشانه‌وه‌كه‌ى عادل عه‌بدولمه‌هدى له‌میدیاكانه‌وه كه ئامادەى كردووه بیداته پەرله‌مان، له‌لایه‌ن چالاكوانى مه‌ده‌نى عێراقیه‌وه له‌تۆڕه كۆمه‌ڵایه‌تیه‌كانه‌وه گومان له‌سه‌ر ئه‌وە كرا كه ئه‌و ده‌ستوخه‌ته هى عه‌بدولمه‌هدى نه‌بێت به‌ڵكو به‌زۆره‌ملێ كه‌سى تر نووسیویه‌تى به‌سه‌ریدا سه‌پێنراوه.\nبه‌هه‌مان شێوه په‌رله‌مانتاره‌كه‌ى كوردیش گومانى له‌ڕاست و دروستى ئه‌و ده‌ستخوخه‌ته هه‌یه و له‌و باره‌وه به‌هار مه‌حمود وتى”من گومانم له‌و ده‌ستله‌كاركێشانه‌وه‌یه هه‌یه كه به‌ناوى ئه‌وه‌وه بڵاو كراوه‌ته‌وه و گومان ده‌كه‌م ئه‌و ده‌ستوخه‌ته هى ئه‌و نه‌بێت”.\nخۆپیشاندەرانی كەربەلا نوسینگەی پەرلەمانیان داخست "ئەو دامەزراوەیە وەڵامی داواكارییەكانمانی نەداوەتەوە"\nناسنامەى ئەو کارمەندە گرێبەستە عێراقییەى کە “شەڕی ئەمریکا و ئێرانی” هەڵگیرساند\n"لە هێرشەکەى سەر سەربازگەى کەی وەن لە کەرکوک کوژرا"\n14:53 چوار شه‌ممه 08 كانونی دووه‌م 2020\nعادل عه‌بدولمه‌هدی له‌گه‌ڵ باڵیۆزی ئه‌مریكا له عێراق كۆده‌بێته‌وه\nپێده‌چێت داواى چوونە دەرەوەی ئەمریکا لەعێراق بكات\n12:56 دوو شه‌ممه 06 كانونی دووه‌م 2020\n17:25 پێنج شه‌ممه 02 كانونی دووه‌م 2020\nپەکەکە: لە ساڵی ڕابردوو هەزار و 220 چەکداری تورکیامان کوشتووە


سه‌رۆک ئۆباما ده‌ڵێت سـووتاندنی قورئان له به‌رژه‌وه‌ندی ئه‌لقاعیده‌یه\nسه‌رۆکی وڵاته یه‌کگرتووه‌کانی ئه‌مه‌ریکا باراک ئۆباما ده‌ڵێت نیازی قه‌شه‌یه‌کی ئه‌مه‌ریکایی بۆ سـووتاندنی قورئان له ده‌ره‌وه‌ی کڵێسه‌که‌ی له سـتانی فلۆریدا له ڕۆژی 11 ی نۆدا ده‌بێت به مایه‌ی ڕاکێشـانی خه‌ڵـک به لای ئه‌لقاعیده‌دا.\nله میانه‌ی چاوپـێـکه‌وتنێـکی ته‌له‌فیزیۆنیدا که ئه‌مڕۆ پـێـنجشه‌ممه که‌ناڵی ABC ئه‌مه‌ریکایی په‌خشی کرد، سه‌رۆک ئۆباما ڕایگه‌یاند پـلانی ئه‌م قه‌شه‌یه ژیانی سه‌ربازه‌کانی ئه‌مه‌ریکا له شـوێنه‌کانی وه‌ک ئه‌فغانسـتان ده‌خاته مه‌ترسیــیه‌کی زۆره‌وه.\nهه‌رچه‌نده سه‌رۆک گوتی ئه‌م پـلانه کاولکه‌ره، به‌ڵام گوتیشی قانونه‌کانی ئه‌مه‌ریکا ئه‌م جۆره ڕه‌فتاره نابه‌جێـیانه ده‌پارێزن.\nقه‌شه تێری جۆنز که ڕابه‌رایه‌تی 50 په‌یڕه‌وی کڵێسه‌که‌ی ده‌کات ڕایگه‌یاندبوو نیازی سـووتاندنی قورئان له دژی توندڕه‌وی ئاینی ئیسلامه.\nشـایانی باسه سه‌رۆکی وڵاتی ئه‌نده‌نوسـیا که زۆرترین موسـڵمانی جیهانی تێدایه هانی به‌ڕێز ئۆبامای دابوو که کاریگه‌ری خۆی به‌کاربهێنێت له‌و کێشه‌یه‌دا. گوته‌بێژی سه‌رۆکی ئه‌نده‌نوسیا ده‌ڵێت سه‌رۆک سیسیلیۆ بامبانگ نامه‌یه‌کی نیگه‌رانی ئاڕاسته‌ی به‌ڕێز ئۆباما کردووه.


موحەمەدی حاجی مەحمود، سكرتێری حزبی سۆسیالیست دیموكراتی كوردستان پێی وانیە پۆستی پارێزگارێك بۆ كەركوك ئەوەندە گرنگ بێت وەزعی هەرێمی لەسەر بوەستێت، ده‌شڵێت" ئه‌گه‌ر هه‌موو لایه‌ك به خه‌م كه‌ركوكه‌وه بوایه كه‌ركوك به‌م شێوه‌یه‌ی ئێستای به‌سه‌ر نه‌ده‌هات، بۆیه من پێم وایه له‌سه‌ر كه‌ركوك و ئه‌و شتانه ڕه‌نگه شته‌كان تێكه‌ڵ بكرێت، ئه‌گه‌رنا من پێم وانیه پارێزگارێك ئه‌وه‌نده گرنگ بێت كه وه‌زعی وڵاتێك یا هه‌رێمی كوردستانی له‌سه‌ر بوه‌ستێت جا له‌هه‌ر لایه‌كیان بێت". راشیدەگەیەنێت جارێكی تر كه‌ركوك ناگه‌ڕێته‌وه سه‌ر هه‌رێمی كوردستان و ژێر ده‌ستی كوردیش.\nئاوێنە: موحەمەدی حاجی مەحمود، سكرتێری حزبی سۆسیالیست دیموكراتی كوردستان بە دەنگی ئەمریكاری راگەیاندئەوە نزیکەی 10 مانگ بەسەر هەڵبژاردنەکان تێپەڕیووە بەڵام تا ئێستا حکومەت پێکنەهاتووە، دەبوو بکرایە چونکە ئەمە ناوچەیەکی بچوک و کەمە دەبوو زوتر بکرایە بەڵام دیارە كێشه‌كان زیاتر لەسەر چەندی بەردەکەوێت و چەندی دەستدەکەوێت لەسەر ئەوەیە ئه‌گه‌رنا بڕواناکەم لەسەر بەرنامە بێت ئەگەر لەسەر بەرنامە بووایە ڕەنگە هەموومان پێمان باش بێت لەسەر شێوازی سیستمی کارکردن لەداهاتوودا بەڵام تا ئێستا هەر نەکراوە تا ئێستاش دۆخەکان هەر ئاڵۆزە هەرچەندە دواجار دەبێت ئەو دوو لایەنە هەر ڕێک بکەون چونکە بەرژەوەندی خۆشیان و میللەتەکەش لە ڕێککەوتنیاندایە ئەگەر ڕێک نەکەون ڕەنگە کوردستان توشی کارەسات و ناخۆشی بکات.\nدەشڵێت "من پێم وایه جارێكی تر كه‌ركوك ناگه‌ڕێته‌وه سه‌ر هه‌رێمی كوردستان و ژێر ده‌ستی كورد-یش، كه‌ركوك كۆتایی هاتووه، ده‌بێت ڕوداوێكی گه‌وره ڕوبدات هه‌روه‌ك چۆن له 2003 ڕژێمی به‌عس ڕووخا یا شه‌ڕی داعش ڕوویدا، ده‌بێت كورد چاوه‌ڕێی ڕووداوی گه‌وره‌تر بكات له عیراق جا ڕه‌نگه سه‌د ساڵی تر یا په‌نجا یا بیستی تر بێت نازانرێت چۆن دێت ئه‌گه‌ر ڕوداوی گه‌وره‌تر ڕونه‌دات ئه‌وا كورد له‌كه‌ركوك كۆتایی هاتووه، چونكه كورد به‌شه‌ڕ چۆڵی كردووه به شه‌ڕ نه‌بێت قه‌ت ناگه‌ڕێته‌وه بۆ له5% ی پێش 16ی ئۆكتۆبه‌ر".


Home›هەواڵ›ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست›وەزیری نەوتی عێراق: هەوڵی باشكردنەوەی پەیوەندییەكانی نێوان هەرێم و بەغدا دەدەین\nوەزیری نەوتی عێراق رایگەیاند: “گفتوگۆكانمان لەگەڵ حکومەتی هەرێم بەردەوامە لەپێناو چارەسەرکردنی کێشەکانمان و بە لەبەرچاوگرتنی مافە دەستوورییەکانی هەرێمیش لە هەوڵی باشکردنی پەیوەندییەکانی نێوان هەردولاداین”.\nئیحسان عەبدولجەبار وەزیری نەوتی عێراق بە رۆژنامەی سەباحی عێراقی رایگەیاند: “گفتوگۆكانمان لەگەڵ هەرێمی كوردستان بەردەوامە بۆ ئەوەی لەم چوارچێوەیەدا دەستبەریەك هەبێت كە هەرێم پابەند بێت رۆژانە لە 370 هەزار بەرمیل نەوت زیاتر بەرهەم نەهێنێت”.\nئاماژە بەوەش دەكات: “بە لەبەرچاوگرتنی مافە دەستوورییەكانی هەرێم، هەوڵی باشكردنەوەی پەیوەندییەكانی نێوان هەرێم و بەغدا دەدەین”.\nئیحسان عەبدولجەبار “لە بەرژەوەندی عێراقدایە بەردەوام بێت هاوكاریكردن و هەماهەنگی رێكخراوی ئۆپێك بکرێت بۆ ئەوەی نرخی نەوت لە بازاڕەكاندا بەرزببێتەوە”.\nوتیشی: “وەزارەتی نەوت پابەندە بە رێككەوتنی كەمكردنەوەی بەرهەمهێنان بەپێی وادەكان بۆ مانگەكانی داهاتووی ئەمساڵ، بۆیە لە چوارچێوەی رێككەوتنەكەدا، بەرهەمهێنان لە كێڵگەكانی باشوور و ناوەڕاستی عێراق زۆر كەمكراوەتەوە”.\nهاوکات وتوشیەتی: “گفتوگۆمان لەگەڵ هەرێمی كوردستان بەردەوامە بۆ دووبارە باشبوونەوەی پەیوەندییەكانی نێوان حکومەتی ناوەند و هەرێم، بەڕێوەبردنی كێڵگەكانی نەوت لەژێر یەك سیاسەتی نەوتیدا و بەڕێوەبردنی سامانەكان لەژیر سیاسەتی فیدرالدا”.\nئەمە لەکاتێکدایە شاندی باڵای هەرێم سەردانەکانی بۆ بەغدا لەپێناو چارەسەرکردنی ناکۆکییەکانی نێوانیان بەردەوامە.