رەزا شـوان: لە ساڵڕۆژی (79) ساڵەی یادی فەرهوود و کۆمەڵکوژیی جوولەکەکان لە عـێراقدا. – WTARIKURD\nرەزا شـوان: لە ساڵڕۆژی (79) ساڵەی یادی فەرهوود و کۆمەڵکوژیی جوولەکەکان لە عـێراقدا.\nچەند سەد ساڵێک لە پێش مێژووی زاینیدا، ئیمپراتۆرییەتی ئاشووری و ئیمپراتۆرییەتی بابیلییەکان، هەریەکەیان بە جیا و یەک لە دوای یەک، لە چەند هێڕشێکی گەورەدا پەلاماری وڵاتی جوولەکەکانیان دا، لەو شوێنەی کە لە ئێستادا (ده‌وڵه‌تی ئیىسرائیل)ـه، وڵاتەکەیان لێ داگیردن و ماڵەکانیشیان تاڵان کردن.. ژمارەیەکی زۆریشیان لێ کوشتن، بە هەزاران خێزانی جوولەکەشیان، لە وڵاتی خۆیاندا سەرگەردان و دەربەدەر و ئاوارە کردن، روویان لە گەلێ لە وڵاتانی جیهان کرد.. ژمارەیەکی جوولەکەی زۆریشیان بە یەخسیری و بە ماڵ و منداڵەوە هێنان بۆ کوردستان و بۆ عێراق.. لە هەموو ناوچەکانی کوردستان و لە ناوچەکانی عێراقیشدا نیشتەجێیان کردن.. ئەوەشیان لێ قەدەغەکردن کە جارێکی تر بگەڕێنەوە بۆ زێد و وڵاتی خۆیان.\nوەکو چۆن لە پێشا ئاشوورییەکان و بابیلییەکان، بە زۆر و بە یەخسیری جوولەکەکانیان هاورد بۆ کوردستان و بۆ عێراق.. کە لە (14/ یوونی/ 1948) دا، (دەوڵەتی ئیسرائیل) راگەیاندرا. عێراق و هەموو وڵاتە عەرەبییەکان، دوای ئەوەی کە هەموو ماڵ و سامانی جوولەکەکانیان تاڵانیکردن، کە بە رەنجی شان و بە کوێرەوەری پەیدایان کردبوون، ناسنامەکانیشیان هەڵوەشاندنەوە و کۆتاییان پێهێنان.. حکومەتی عێراق و هەموو حکومەتە عەرەبییەکان، بە زۆر و بە گیرفانی بەتاڵ و بە جانتایەکەوە، جوولەکەکانی وڵاتەکانیان، پەستانیانە نێو فڕۆکەوە و ناردیاننەوە بۆ ئیسرائیل.\nجوولەکەکانی کوردستان، کونترین کۆمەڵە جوولەکەن لە هەموو جیهاندا، لە دەرەوەی ئیسرائیل دا.. لە زۆر رووەوە جیاوازییان لەگەڵ جوولەکەکانی تری جیهاندا هەبوو. میژووی بوونی جوولەکە لە کوردستاندا بو نزیکەی ( 2700 ) ساڵ دەگەڕێتەوە، لە ئەنجامی هێڕشی ئاشوورییەکان بۆ سەر وڵاتی جوولەکەکان، بە هەزاران جوولەکەیان دەستگیرکردن و وەکو یەخسیری جەنگ هێنایانن بۆ کوردستان، تا نەتوانن بگەڕێنەوە بۆ زێـد و نیشتمانی خۆیان.. بەڵام جوولەکەکانی عێراق بوونیان لەعێراقدا، دەگەڕێتەوە بۆ نزیکەی ( 2600 ) ساڵ، لە سەردەمی (بابیلییەکان) دا، هێڕشیان کردە سەر وڵاتی جوولەکەکان و زیاتر له ( 40 ) هەزار جوولەکەیان بە ماڵ و منداڵەوە وەکو یەخسیری جەنگ، هێنانن بۆ عێراق و بە زۆری لە شاری (بابیل) دا نیشتەجێیان کردن.\nکاتێکیش کە ئیمپراتۆرییەتی ئاشووری لە ساڵی ( 612 ) ی پێش زاینیدا لە لایەن سوپای (ئیمپراتۆریەتی میدیا)ی کورییەوە لە سەردەمی (كه‌یخوسره‌و) شا دا، بە هاوپەیمانی لەگەڵ (ئیمپراتۆرییەتی بابیلی) دا، هێڕشیان کردە سەر شاری (نه‌ینه‌وا) ی پایتەختی دەوڵەتی ئاشووری و داگیریان کرد.. دەوڵەتی ئاشووری رووخا و کۆتایی بە دەسەڵاتیان هات.. شاری نەینەوا و شاری کەرکووکیش لە ساڵی ( 614 ) پێش زاینی، دوو شاربوون لە شارەکانی ئیمپراتۆریەتی میدیا کە پایتەختەکەیان شاری (ئەکباتان) بوو لە رۆژهەڵاتی کوردستاندا.. لە دواییدا ناوەکەیان گۆڕی و بوو بە (هه‌مه‌دان).\nکە لە ساڵی ( 1158 ) ی زاینیدا، مەغۆلییەکان بە سەرکردایەتی (هۆلاکۆ) شاری بەغدا و بەشێکی زۆری عێراقیان داگیرکرد، مەغۆلییەکان رەشەکوژییەکی گەورە و خوێنێکی زۆری خەڵکی بەغدایان رشت.. بە رادەیەک دەڵێن، هێندە خوێن رژایە ناو رووباری دیجلەوە، ئاوەکەی سووربوو.. جوولەکەیەکی زۆریش لە نێو ئەو رەشەکوژییەدا بوون. لە کۆتایی سەدەی چواردەمین و سەرەتای سەدەی پانگزەمیندا، لە ترسی درێژەدان بە کوشتن و چەوساندنەوە لە لایەن مەغولییەکانەوە.. بەشێکی زۆری جوولەکەکانی بەغدا و خوارووی عێراق لە ترسان هەڵهاتن و روویان لە هەموو ناوچەکانی کوردستان کرد و نيشتەجێ بوون و نەگەڕانەوە.\nدێینە سەر کرۆکی سەرناوی باسەکەمان، دەربارەی (کارەساتی فەرهوود) و تراژیدیای کۆمەڵکوژی جوولەکەکان، بە دڕندەترین شێوە لە شاری بەغـدا لە ساڵی ( 1941 ) دا.\nژمارە جوولەکەکان لە عێراقدا (مه‌به‌ستمان لە ناوه‌ڕاست و لە خوارووی عێراقه.. نه‌ك كوردستان) پێش دەرکرد و ناردنەوەیان بۆ ئیسرائیل، بە پێی سەرژمێری ( 1947 ) لە عێراقدا، زیاتر لە ( 130 ) هەزار جوولەکە بوون.. لە هەموو شارەکانی عێراقدا بوونیان هەبوو.. زۆرترینیان لە شاری (بەغـدا) دەژیان.. لە سەرەتای سەدەی بیستەمدا رێژەی جوولەکەکان لە (40%) ی ژمارەی دانیشوانی شاری بەغـدا بوون. لە دوای بەغداش، ژمارەیەکی زۆریان لە شاری (بەسرە) لە خوارووی دەژیان.. لە ئێستادا، ژمارەی جوولەکەکان لە عێراقدا لە ( 1%) کەمترن. ئەمەش ژمارەیەکی زۆر کەمە. ناشوێرن بە ئاشکرا بڵێن ئێمە جوولەکەین، ناشوێرن هیچ بۆنە و جەژن و ریوڕەسمێکی ئاینیان ئەنجام بدەن. بەڵام لە باشووری کوردستاندا، لە ئێستادا نزیکەی شەش هەزار جوولەکە هەن.. بە فەرمی و بە ئازادی جەژن و رێوڕەسمی ئاینی خۆیان دەکەن.. نوێنەریشیان لە وەزارەتی ئەوقافی کوردستان دا هەیە.\nجوولەکەکانی عێراق، زۆر بێوەی بوون و زیانیان بۆ هیچ کەس نەبوو. رۆڵێکی گەورە و گرنگیان هەبوو لە بنیادنانی عێراق و لە پێشکەوتنیدا.. چونکە چینێکی خوێندەوار و رۆشنبیر و داهێنەر بوون.. کەسایەتییەکی زۆریان لە بواری سیاسی و ئابووری و کۆمەڵایەتی و رۆشنبیری و هونەری و ئەدەبی لێ هەڵکەوت.. کارتێکردنێکی زۆریان لەسەر گەشەکردن و پێشکەوتنی بواری ئەدەبی و رۆشنبیری و هونەری و کۆمەڵایەتی و ئابووری و سیاسی عێراقدا هەبوو.. بە دەیان هونەرمەند و نووسەر و رۆشنبیری و زانای ناسراوی عێراق، قوتابی و شاگردی مامۆستایان و هونەرمەندان و زانایان و رۆشنبیرانی جوولەکەکان بوون.. بۆ یەکەمین جاریش لە سەدەی نۆزدەمیندا، لە ساڵی ( 1863 ) دا (موسا بـارۆخ مـزراحی)ی جوولەکە، یەکەمین چاپخانەی بۆ بەغدا هێنا. یەکەمین رۆژنامەشیان بە ناوی (هـادوفـیر) واتا (دوێنەر) کە بە زمانی عیبری بوو هەر لەو چاپخانەیەدا چاپیان دەکرد و بڵاویان دەکردەوە.. چەندین پەرتووکێکیشیان هەر بە زمانی عـیبری چاپکرد و بڵاویان کردەوە.\nجوولەکەکان و کوردانی فەیلی، بڕبڕەپشتی ئابووری عێراق بوون.. خاوەنی گەورەترین دوکان و کۆگا و بازاڕی بازرگانی و هاوردن و فرۆشتن بوون، وەکو بازاڕی (شۆڕیجە) و بازايی (جەمیلە) لە بەغدا.. خاوەنی زەین و ئەقڵییەتێکی بازرگانی بوون.. بۆیە لە سەردەمی رژێمی بەعسی رەگەزپەرستدا، لە (24- 7- 1992 ) دا، بە بڕیاری دیکتاتۆر سەدام حوسێن، زیاتر لە ( 42 ) گەورە بازرگانی بەغدایان گرت و لە سێدارەیان دان، بەشێک لەو بازرگانانە کوردی فەیلی بوون.. هەندێک لە سێدارەدراوەکان بازرگانیش نەبوون، کریکار و کۆڵهەڵگر و فەرمانەبەر بوون لەو شوێنە بازرگانییانە، ئەوانیش لەگەڵ بازرگانەکاندا لە سێدارە دران.. ئەمەیە (یاسای دارستان). بازرگانەکانیش هیچ تاوانێکیان نەبوو، هەر ئەو رۆژەی گرتیانیان بۆ سبەینێکەی لە سێدارە دران.. چی سامان و ماڵ و پارەیەکیان هەبوو دەستیان بە سەریاندا گرتن.. مەبەستی سەدامیش سەروەت و سامانەکانیان بوو.. چەند بوختانێکیان بۆ لە سێدارەدانیان بۆ هەڵبەستن.\nلە ساڵی ( 1941 ) دا، لە ئەنجامی رووخانی حکومەتەکەی (رەشید عالی گەیلانی) و راکردنی بۆ ئێران، لەگەڵ راکردنی چوار ئەفسەری سەرهەنگی سوپای عێراقیش بە سەرۆکایەتی سەرهەنگ (سەڵاحەدین سەباغ) کە هەرچواریان لە شۆڕشەکەی رەشید عالی گەیلانی دا بەشدارییان کرد.. سه‌رهه‌نگه‌كانیش ئه‌مانه بوون ( فەهـمی سەعـید، کامیل شبیب، مەحمود سەلمان، یونس سەبعاوی) کە گەڕانەوە بۆ عێراق، هەموویان لە سێدارە دران.. ئەمانە بەوەش تاوانبار کرابوون، گوایە هەڵگـری بیرۆکەی نازییەتن و (نازی عەرەبی ) بوون. حکومەت نەما و بۆشاییەک کەوتە دەسەڵاتەوە.. دوای ئەوەش کە سوپای عێراق لە شەڕی رووبەڕووبوونەوەی سوپای بەریتانیا، لە شاری (الحبانیه) شکان و بەرەو ناو شاری بەغدا هەڵهاتن.. شا (فـه‌یسه‌ڵی دووه‌م) ی شای عـێراق و خاڵۆی راسپێراوی (عه‌بـدولئیلاه) و (نوری سه‌عـید) یش، لە بەغـدا هەڵهاتبوون. وەکو دەڵێن: شار بێ خاوەن بوو.\nجوولەکەکان رۆژی یەکشەمەی رێکەوتی ( 1 / یوونی/ 1941 ) جەژنی (شەفۆئوت) یا جەژنی رۆژی دابەزینی تەورات بۆ جوولەکەکان بوو، بەم بۆنەیەوە خۆیان گۆڕیبوون و لە گەرمەی خۆشی و ئاهانگێراندا بوون.. گەنجەکانیان سەردانی پەرستگایەکیان کرد لە نزیک (فڕۆکەخانەی موسه‌نای شارستانی). عەسری ئەو رۆژەش شا فەیسەڵی دووەم و عەبدولئیلاهی خاڵی و نووری سەعیدیش بە فڕۆکە گەڕانەوە بۆ بەغدا، کۆمەڵێکی لاوی جوولەکەکان پێیان خۆشبوو و چوون بۆ فرۆکەخانە بۆ پێشوازی شا فەیسەڵی دووەم. کاتژمێری سێی دوای نيوەڕۆ بوو.. لە ناو فڕۆکەخانەدا، دەمەقاڵییەک لە نێوان سەربازە پاسەوانەکان و ئەو لاوە جوولەکانەدا رووی دا.. سەربازەکانی عێراق، داخی دڵیان و خەم و شەرمەزاری هەڵهاتنیان لە بەردەم سوپای بەریتانیادا، وای لێکردن کە بە ناڕەوا پەلاماری ئەو لاوە جوولەکە بێتاوانانە بدەن و داخی شکان و شەرمەزرییان بە ئەوان بڕێژن.. بە شێوەیەکی زۆر دڕندانە، بە حەربە و بەتەقەلێکردن دوو لاوی جوولەکەیان کوشت و حەڤدەشیان لێ بریندار کردن.. هەر لەو رۆژەدا لەسەر پردی (مەئموون) یش دیسان ئۆردوویەکی تری سوپای هەڵهاتووی عێراق لە شەڕەکانی رووبەڕووبوونەوەی سوپای بەریتانیا لە حەبانیەدا، ئیرەییان بە جوولەکەکان برد، کە جلوبەرگی جوانیان لە بەربوون و لە جەژن و شادی و خۆشیدابوون.. ئەوانیش بە حەربە و بە تەقەلێکردن چەند لاوێکی تری جوولەکەیان کوشت و چەندین لاویشیان لێ بریندار کردن.. شەڕ گەورەتر بۆوە.. ژمارەیەکی زۆری سوپا و پۆلیس و عەرەبی خەڵکی بەغدا، لە پیاوان و لە ژنان، لەگەڵ عەربە بەدووەکانی دەوری بەغدا، بە تفەنگ و خەنجەر و شمشێر و چەقۆ و تەور و تێڵاو و کوتەکەوە، لە هەموو کۆڵان و گەڕەکەکاندا، وەکو گورگی هار، بە شێوەیەکی دڕندانە، پەلاماری جوولەکەکانیان دا.. رۆژی جەژنیان لێ تاڵ کردن و بوو بە رۆژی دۆزەخ و مەرگ و ماتەمینیان.. زۆر بێ بەزەییانە، کەوتنە کوشتن و سەربڕین و فەرهوودکرن (تاڵانیکردن) و دزی و دەسترێژیکردنە سەر کچان و ژنانی جوولەکەکان.. زێڕە و هاواری جوولەکەکان دەگەیشتە حەلحەلەی ئاسمان.. زۆریان لێکوشتن و سەربڕین، تەنانەت منداڵی ناو لانکیشیان سەربڕی، سکی ژنانی دووگیانیان هەڵدەدڕی.. بە بەرچاوی مێرد و برا و کوڕەوە، زۆر نامەردانە پەلاماری بە سەدان ژن و کچی جوولەکەیان دان و لاقەیان کردن، پەلاماری قوتابخانەیەکی ئامادەیی کچانیان دا و دەسترێژیان بۆ سەر کچە جوولەکەکان کرد و لاقەیان کردن، تەنانەت کچی بچۆکەلەی هەشت ساڵانیشیان لاقەکرد.. بەڵکو کارێکی قێزەوەنی تریشیان ئەنجامدا، ئەندامانی زاوزێی نێرینە و مێینەی منداڵە جوولەکەکانیشیان دەسووتاند.. چیش ماڵ و سامان و پارە و خشڵ و زێڕی جوولەکە هەبوو، هەموویان فه‌رهوود کردن، لە دواییشدا ئاگریان بە خانووەکانیانەوە دەنا و دەیان سووتاندن.. بە درێژایی دوو رۆژ و دوو شەو، واتە لە (1/ یـوونی/ 1941) دا، دزی و فەرهوودکردن و کوشتن و سەربڕین و سووتاندن و دەستدرێژیکردنە سەر ژنانی جوولەکە درێژەیان هەبوو.. تاڵانیکەران تا دەهات زیاتر دەبوون.. پەلاماری دوکان و گەنجینە و کۆگاکانی جوولەکەکانیان دا چی هەبوون تێیاندا، هەموویان تاڵان کردن و دزییان، لە دواییشدا سووتاندیانن.. سوپا و پۆلیسی بەغداش، شان بە شانی دز و تاڵانیکەران، ئەوانیش بەشداربوون لە دزی و لە تاڵانیکردنی ماڵ و لە دوکانەکانی جوولەکەکان، عەرەب خۆیان وتەیەکیان هەیە دەڵین (حامیهم، حارمیهم) واتە (پاسەوانەکانیان.. دزەکانیانن) دزەکان و فەرهوودکەرانی عەرەبە ئیسلامییەکان، لەگەڵ خۆشی و هۆسە و هەڵبەزینەوەدا، ئەم دروشمەیان دەوت:\nئەمەیە نامەردی و بێڕوشتی عەرەبی ئیسلامی.. کە دزی و تاڵانیکردن و دەسترێژکردن، بوونە بە بەشێک لە کولتوور و لە ژیانیان.. فەرهوود و کۆمەڵکوژی جوولەکەکان بە پێی هەژماردنی فەرمی و گەواهی کەسانێکی جوولەکەکان، کە منداڵ بوون و لەو کارەساتەدا رزگاریان بووە، بەپێی هەندێ گەواهی خەڵکی شاری بەغداش، کە بە چاوی خۆیان لەو دوو رۆژ و دوو شەوەدا، کارەساتەکەیان بینیوە، بە داتا باسی زیانەکانی جوولەکەکان دەکەن لە کارەساتی فەرهوودا، کە ( 200 ) کوژران، ( 2400 ) بریندار بوون، ( 950 ) ماڵ تاڵان کران و سووتێنران و وێران کران ( 586 ) دووکان و گەنجینە تاڵان کران و سووتێنران، دەستریژیش کرایە سەر زیاتر لە ( 93 ) ژنان و کچان و لاقەیان کردن.. لەگەڵ تاڵانکردن و سوتاندنی پەرستگای جوولەکەکان لە بەغـدا.\nکە لە رۆژی ( 14/ یوونی/ 1948) دا، جوولەکەکان (ده‌وڵه‌تی ئیسرائیل) یان راگەیاند، سوپاکانی عەرەبیش لە شەڕی رووبەڕووبوونەوەی سوپای ئیسرائیلدا خۆیان نەگرت و شکان، سوپای عێراقیش بە شەرمەزارییەوە گەڕایەوە بۆ عێراق. هێندەی تر حکومەت و عەرەبەکان و ئیسلامەکانی عێراق، رق و قینیان لە جوولەکەکان دەبۆوە و کێچەڵیان پێیان دەکرد و بە چاوێکی سووکەوە لێیانیان دەڕوانین.\nدواییش سەرۆک وەزیرانی عێراق (تۆفیق ئەلسويدی) لە ساڵی ( 1950 ) دا، بڕیاری هەڵوەشاندنەوەی (رەگەزنامەی عێراقی) ی جوولەکەکانی عێراقی دەرکرد، هەرچیش ماڵ و موڵکیشیان هەبوو، گۆستراوە و نەگواستراوە، حکومەتی عێراق دەستی بە سەردا گرتن و لێیانی داگیرکردن.. جوولەکەکانی عێراق دوو جار فەرهوود کران. جاری یەکەم خەڵکی بەغدا فەرهوودی کردن.. جاری دووەمیش حکومەتی عێراق فەرهوودی کردن.. حکومەتی عێراق بڕیاری ئەوەشیان دا، کە لە ماوەی مانگێکدا، پێویستە جوولەکەکان رەگەزنامە عێراقییەکانیان بدەن بە حکومەت و ئامادەبن، تا رۆژانە بە فرۆکە رەوانەی ئیسرائیلیان بکەن.\nسەدام حوسێنی گۆڕبەگۆڕیش، کە جێگری سەرۆک کۆماری عێراق بوو، لە رۆژی دوو شەممەی رێکەوتی ( 27/ یانوار/ 1969) دا، بە توومەتی هەڵبەستراوی سیخوڕیکردن بۆ ئیسرائیل ( 13 ) لە جولەکەکانی عێراقی لە سێدارە دان، كە لە نێوانیاندا (عه‌زرا ناجی زەڵخا)ی تێدا بوو، کە گەورە بازرگانێکی جوولەکە بوو لە شاری بەسرە، دەستیشیان گرت بەسەر هەموو پارە و سامانێکیاندا. لە گۆڕەپانێکی بەغدا و بەسرەشدا لاشەکانیان هەڵواسین.. ژنانی عەرەب بە دەوری گۆڕەپانەکەدا، وەستابوون و هەڵهەڵیان لێدەدا. هەموویان بێ تاوان بوون، تاوانیان تەنها ئەوەبوو کە جوولەکە بوون و دارابوون.\nیەکەمین کاروانی ناردنەوەی جوولەکەکان بە فرۆکە لە عێراقەوە بۆ ئیسرائیل لە رۆژی (6/مایۆ/ 1950 ) دا بوو، تا ( 5 ی/یوونی/ 1951)، لە ماوەی ( 14 ) مانگدا، هەموو ئەو جوولەکانەی، ناویان نووسیبوون، کە ژمارەیان ( 120 ) هەزار جوولەکە بوون، بێجگە لەو ژمارەیەی کە لە رێی کوردستان و لە رێی ئێرانەوە گەڕانەوە بۆ ئیسرائیل.. تێکڕا نزیکەی ( 150 ) هەزار جوولەکە لە عێراق و کوردستانەوە، گەڕانەوە بۆ ئیسرائیل.\nهەر جوولەکەیەک بۆی هەبوو تەنیا ( 25 ) دیناری عێراقی و یەک جانتای جلوبەرگ لەگەڵ خۆیدا ببات.. لەوە زیاتریان بۆ نەبوو.\nلە وڵاتانی عەرەبیشدا زیاتر لە ( 800 ) هەزار جوولکە هەبوون، دۆخ و ژیانی ئەوانیش لە ژیانی جوولەکەکانی عێراق باشتر نەبوون.. ئەوانیش ناردیاننەوە بۆ ئیسرائیل.\nهەموو ساڵێک جوولەکەکان بە گشتی و جوولەکەکانی عێراق بە تایبەتی لە ئیسرائیل و وڵاتانی تردا، لە رۆژی ( 1/ یوونی) دا، بە غەمگینی و ماتەمینییەوە، یادی رۆژە رەشی (تراژیدیای فەرهوود) دەکەنەوە، کە بە (هـۆڵۆکـۆستی لە بیـرکـراو) یش ناوی دەبەن. ئەو جوولەکانەی کە لەو ساڵەدا منداڵ بوون و لەو کارەساتە رزگاریان بوو، بەشێکیان ماون و لە ژیاندان.. هەندێکیان باوک و برا و دایکیان لەو کارەساتەدا کوشتیانیان، بە فرمێسک و بە قوڕگی پڕ لە گریانەوە چیرۆکە تراژیدییەکانی کارەساتی فەرهوود بۆ نەوەکانیان دەگێڕنەوە.. تا ئێستاش چەندین باس و پەرتووک و لێکۆڵینەوە دەربارەی فەرهوودی جوولەکەکانی عێراق نووسراون و چاپکراون.. هەندێ لە نووسەرانی ئەو پەرتووکانە، خودی خۆیان لە فەرهوود رزگاریان بووە.. راستی کارەساتەکانیان بە چاوی خۆیان بینیون.. راستگۆیانە باس و چیرۆکەکانیان نووسیون.. بەڵام گەر بێتوو ئەو نووسینانە بخوێنینەوە، کە عەرەبە شۆڤێنی و رەگەزپەرستەکان نووسیویانن، دەبینین کە راستیی کارەساتی فەرهوودیان چەواشە کردوون، زۆر لە زیانەکان و لە ژمارەی کوژراوان و برینداربووانی جوولەکەکانیان کەم کردوونەتەوە، بە رووداوێکی بچووک و ئاسایشی دەزانن.\nشایەنی باسیشە، کەجوولەکەکانی کوردستان لە هەموو ناوچەکانی کوردستاندا هەبوون. بە پێچەوانەی جوولەکەکانی عێراق و وڵاتانی عەرەبییەوە، جوولەکەکانی کوردستان، زۆر ئاسوودە و کامەران شادبوون و بە دڵنیایی و ئاشتی و شادی و خۆشییەوە دەژیان. زوو تێکەڵی کۆمەڵگای کوردیمان بوون، زووش فـێری زمانی کوردی بوون، زۆر و بە ئاسانیش داب و نەریت و کولتووری کوردییان وەرگرت. بەپێی ناوچەکانی کوردستانیش ژنان و پیاوانیان جلوبەرگی کوردییان لەبەردەکرد.. بە ئەوپەڕی ئازادیشەوە رێوڕەسمی ئاینی و جەژنەکانی خۆیان دەکرد.. هێندە تێکەڵ بە داب و نەریتی کورد ببوون، لەگەڵ کورد دا لێکناکرانەوە.. تەنانەت ژن و ژنخوازی و خزمایەتیش کەوتە نێوانیانەوە. جوولەکەکانی کوردستان زۆر ئیشکەر و چالاک بوون.. هەموو ئیشێکیان دەکرد.. گەر لە بەردی رەقیش بوایە، نانی خۆیان پەیدا و خۆیان دەژیان.. گەر بە فشار و بە زۆر ناردنەوەیان لە لایەن حکومەتی عێراقەوە نەبووایە.. هەرگیز جوولەکەکان کوردستانیان بەجێ ناهێشت و ناچوونەوە بۆ ئیسرائیل.. ژمارە جوولەکەکانی باشووری کوردستان لە نێوان (35- 40) هەزار جوولەکە دەبوون.. لە هەموو کوردستانیشدا، ژمارەیان لە ( 125 ) هەزار جوولەکە زیاتر دەبوون.. لە ئەمڕۆدا، ژمارەی کوردە جوولەکەکان، لە ئیسرائیل دا، لە ( 250 ) هەزار کوردی جوولەکە نزیک بوونەتەوە، تا ئەمرۆش سۆز و رێز و دڵسۆزی و خۆشەویستییان بۆ کورد و کوردستان کاڵنەبوونەتەوە.. لە جەژنی نەورۆزدا، بە جلوبەرگی رەنگاوڕەنگی کوردییەوە، ئاهەنگی نەورۆز دەگێڕن.. جار و باریش بە شێوازی کوردەواری، بە دەهۆڵ و زوڕناوە، بووکیان دەگوازنەوە.. خواردنی کوردیش درووست دەکەن.. شایی و هەڵپەڕکێ کوردی دەکەن و گۆرانی کوردی دەڵێن. گەلێ کەسایەتی ناودار و ناسراو و نووسەر و هونەرمەند و گۆرانیبێژ و فەرمانبەر و کاربەدەستی باڵا و خاوەن بڕوانامەی دکتۆرا و پرۆفیسۆریان ڵێ هەڵکەوتوون.. بۆ نموونە، وەزیری بەرگری پێشووی ئیسرائیل (ئیسحاق مۆردیخـای) جوولەکەیەک بوو لە جوولەکەکانی قەزای (ئاکری) ی سەر بە پارێزگای دهۆک لە باشووری کوردستان.\nپشکۆ ناکام: ووردە باس…


👫 ئیبراهیم ئەمین باڵدار биография\n📅 Добавлен Nov 18 2008 2:45PM\n👁 Этот пункт был просмотрен раз 64,031\nلە ساڵی 1920 لە شاری سلێمانی لە دایکبووه. خوێندنی [ Больше... 👁] ✖ ✖ 10 4 ✔ 99% ✍ H.B. 18-11-2008 14:45:50\n👫 ئیبراهیم خەیات биография\n📅 Добавлен Nov 12 2008 11:23AM\n👁 Этот пункт был просмотрен раз 27,103\nناوی ئیبراهیم محەمەد مستەفایە لە ساڵی 1931 لە خێزا [ Больше... 👁] ✖ ✖ 4 12 ✔ 99% ✍ H.B. 12-11-2008 11:23:24\n👫 ئەحمەد ئاکۆ биография\n📅 Добавлен Nov 7 2008 3:43PM\nلەساڵی 1923دا لە ڕانیه لەدایکبووە و لەدواییدا ماڵی [ Больше... 👁] ✖ ✖ 0 0 ✔ 94% ✍ H.B. 7-11-2008 15:43:01\n👫 ئەحمەد شەماڵ биография\n📅 Добавлен Nov 10 2008 4:53PM\n👁 Этот пункт был просмотрен раз 89,701\nناوی تەواوی (ئەحمەد مەحمود)ە و بە (ئەحەی خولە سنەی [ Больше... 👁] ✖ ✖ 5 6 ✔ 99% ✍ H.B. 10-11-2008 16:53:25\n👫 ئەسکەندەر عوسمان جامباز биография\n📅 Добавлен Nov 10 2008 4:55PM\n👁 Этот пункт был просмотрен раз 9,593\nوێنەکێشی هونەرمەندی بە توانای شاری هەولێری دێرین م [ Больше... 👁] ✖ ✖ 2 0 ✔ 99% ✍ H.B. 10-11-2008 16:55:30\n👫 ئەسیری биография\n📅 Добавлен Nov 19 2008 10:11AM\n👁 Этот пункт был просмотрен раз 64,045\nشاعیری نەتەوەیی ناوداری کورد عەبدولخالق حوسێنی نەق [ Больше... 👁] ✖ ✖ 0 5 ✔ 99% ✍ H.B. 19-11-2008 10:11:47\n👫 ئەمین عەلی بەدرخان биография\n📅 Добавлен May 23 2011 10:13AM\nیان محەمەد ئەمین عەلی بەدرخان لەساڵی 1851 لە دوورگ [ Больше... 👁] ✖ ✖ 0 0 ✔ 88% ✍ H.B. 23-5-2011 10:13:30\n👫 ئەمین فەیزی بەگ биография\n📅 Добавлен Nov 10 2008 10:02AM\n👁 Этот пункт был просмотрен раз 9,110\nئەم کەسایەتیەی کورد لەساڵی 1860دا لەشاری سلێمانی ل [ Больше... 👁] ✖ ✖ 0 0 ✔ 99% ✍ H.B. 10-11-2008 10:02:47\n👁 Этот пункт был просмотрен раз 96,413\nژیاننامە تۆفیق مەحموود هەمزە ناسراو بە پیرەمێرد و [ Больше... 👁] ✖ ✖ 7 189 ✔ 99% ✍ H.B. 7-11-2008 9:01:03\n👫 تاهیر بەگی جاف биография\n📅 Добавлен Dec 15 2008 2:05PM\n👁 Этот пункт был просмотрен раз 11,565\nکوڕی عوسمان بەگی کوڕی محەمەد پاشای جافە. عادیلەخا [ Больше... 👁] ✖ ✖ 1 0 ✔ 99% ✍ H.B. 15-12-2008 14:05:29


پەکەکە: ١٥ی ئاب هەنگاوی باوەڕ و ئیرادەیە – کوردی – RojNews.News\nپەکەکە: ١٥ی ئاب هەنگاوی باوەڕ و ئیرادەیە\n28/02/2020 - 10:15:58 pm\nسێشەممە, 14 أغس 2018 – 11:44 ڕۆژنیوز – ناوەندی هەواڵەکان\nئەمڕۆ لە ٣٤یەمین ساڵیادی هەنگاوی ١٥ ئابی ١٩٨٤ و پیدەنێتە ساڵی ٣٥وە، واتە دەستپێکردنی خەباتی چەکداریی پەکەکە لەدژی فاشیزم، لەوبارەیەوە کۆمیتەی بەڕێوبەریی پەکەکە ڕاگەیەندراوێکی بڵاوکردەوە.\nڕاگەیەندراوی پەکەکە بەم شێوەیە دەستیپێکردووە: لە ٣٤-ەمین ساڵیادی ١٥ی ئاب، واتە لە ساڵڕۆژی لەدایکبوونی گەلی کوردداین، پێ دەنێینە ٣٥-ەمین ساڵی ئەو هەنگاوە گەورەیەوە، ٣٤ ساڵ وەک گەل و بزوتنەوەکەمان، لەسەر هێڵی ڕووناکی ڕێبەر عەبدوڵا ئۆجالان، بەبێوەستان شەڕ و تێکۆشانی ئازادیمان کردووە، لە سەرەتای ٣٥-ەمین ساڵیشدا ئیرادە و باوەڕمان لە هەمیشە بەهێزترە، لەسەر ئەو بنەمایە جەژنی ژیانەوەی گەلەکەمان لە ڕێبەر ئاپۆ و هەموو هاوڕێیان، بەتایبەتی لە هێزی گەریلا، لە گەلە وڵاتپارێزەکەمان و هەموو مرۆڤایەتی پیرۆزدەکەین.\nپەکەکە بەو شێوەیە بەردەوامی بە ڕاگەیەندراوەکەی دا: پێش هەموو شتێک دەمانەوێت جارێکی دیکە ڕاستییەکان دیاری بکەینەوە، لە مێژوودا کەم بینراوە لەسەر ڕێبازێکی گەریلایی ماوەی ٣٤ ساڵ تێکۆشانێک بەردەوامیی هەبووبێت، بەڵام گەلە وڵاتپارێزەکەمان بە ورە و فیداکاریی ئەو ڕێبازە تا کۆتایی و سەرکەوتن دەبەن، لە ماوەی ٣٤ ساڵی ڕابردوودا هەموو دەستکەوتەکانی گەلی کورد لە ژێر سێبەری تێکۆشانێک بووە کە گەریلا دەستیپێکردوە، سوپای گەریلا لە هنگاوی ١٥ی ئاب بەولاوە بەرگریی لە کوردستان کرد، لە شەشەمین ساڵیدا شۆڕشی نەتەوەیی گەلی کوردی پیشاندا، لە سەر ئەو بنەمایەش دەستی بە شۆڕشی ئازادی ژن کرد و نەتەوەی دیموکراتیی سەرلەنوێ خولقاند، ئێتسا بووەتە هێزێک کە مرۆڤایەتی لەبەرامبەر هەڕەشەی داعش و ئاکەپە و مەهەپە دەپارێزێت، بەو شێوەیە هێزی خولقێنەری گەریلا خۆی دەرخست.\nلە بەردەوامیدا پەکەکە ڕایگەیاندووە: بەدڵنیاییەوە ئەوانە لەسەر بنەمای هزری ڕێبەر عەبدوڵا ئۆجالانەوە پێکهات، ڕێبەر ئۆجالان فەلسەفەی مۆدێرنەی دیموکراتیی خوڵقاند، بەو شێوەیە ڕێگای ئازادی و ڕزگاریی ئاراستەی هەمو گەلانی ژێردەست کرد، وەکچۆن ڕێبەر ئۆجالان دەڵێت ‘هەنگاوی ١٥ی ئاب هەنگاوی پێداگری، باوەڕی و ئیرادەیە’، گەلێک کە لە سەختترین دۆخەکان بڕیاری بەرخۆدانی دابێت لە هەموو دۆخێکی دیکەدا بەردەوام دەبێت لەو تێکۆشانە، ١٥ی ئابی ڕۆحییەتی شۆڕشگێڕییەتییە، کورد ئەمڕۆ زیاتر لە هەمیشە پێویستی بەوە ڕۆحییەتەیە.\nلە بەشێکی دیکەدا پەکەکە رایگەیاندووە: دوژمنمان بەراورد بە ٣٤ ساڵ پێش ئێستا زۆر نەگۆڕاوە، شەڕی تایبەتی دوژمن بۆ لەناوبردنی گەلی کورد لە چوار پارچەی کوردستان دا بڵاوبووەتەوە، بۆیە پێویستە وەک ٣٤ ساڵ پێش ئێستا هەنگاوێکی شۆڕشگێڕانەی نوێ دەستپێبکەین، بۆ ئەوەش پێویستە هەموو بەشەکانی کۆمەڵگا، لە ژنانەوە تا گەنجان و لە بزوتنەوە دیموکراسیخوازەکانەوە تا هێزی گەریلا لەدژی فاشیزم هەڵوێست بگرن، لەو نێوانەدا هێزی گەریلا دەبێت باش بزانێت کە ئەرکی سەرەکی لەسەر شانی ئەوانە.\nپەکەکە بانگەوازیی گەنجان و گەریلای کردووە و ڕایگەیاندووە: لە ٣٤ ساڵی رابردوودا هەنگاوی گەریلا دیاریکەر بووە، گەریلا بەگوێرەی بیر و باوەڕی دەجووڵێتەوە و وەک ٣٤ ساڵی ڕابردوو لە ساڵی ٣٥-مینیشدا ئەو تێکۆشانە بەڕێوەدەبەن، ئەوانەی هێزی گەریلایان پێکهێناوە و پشتگیریی دەکەن گەنجانی کوردستانن، گەریلا چالاکترین ڕێکخراوی گەنجانە، گەنجانی کورد لەسەر ڕێبازی گەریلان و گەریلا بە پێشەنگی خۆیان دەبینن، بۆ بەهێزترکرندەوەی هێزی گەریلا بەرەو چیاکانی کوردستان بەرێبکەون و بەشداری ڕیزەکانی گەریلا بن.\nلە کۆتاییدا پەکەکە ڕایگەیاندووە: لەسەر بنەمای لەناوبردنی فاشیزم تێکۆشانمان بەرفراوان دەکەینەوە و کوردستان و ڕێبەر ئاپۆ ئازاد دەکەین و بەو شێوەیە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست ڕوون دەکەینەوە، یادی شەهیدانمان دەکەینەوە و بانگەوازی گەلی کورد و دۆستانمان دەکەین، کە لەدژی ڕژێمی فاشیستیدا، دیموکراسی بەهێز بکەنەوە.\nیەپەگە ئەنجامی چەند چالاکییەکی لە عەفرین ئاشکراکرد


خۆپیشاندان و مانگرتنی به‌شێك له پزیشكان و كارمه‌ندانی ته‌ندروستی ده‌ستیپێكرد\nبه‌یانی ئه‌مرۆ 19ـی ئازاری 2018 به‌شێك له پزیشك و كارمه‌ندانی ته‌ندروستی سلێمانی له به‌رده‌م نه‌خۆشخانه‌ی فریاكه‌وتنی سلێمانی خۆپیشاندانیان ده‌ستپێكردو رایانگه‌یاند بایكۆتی ده‌وامكردن ده‌كه‌ن.\nخۆپیشاندان و بایكۆتكردنی ده‌وام له‌لایه‌ن كارمه‌ندانی ته‌ندروستی و پزیشكانه‌وه دووای ئه‌وه دێت كه وه‌زاره‌تی دارایی و ئابووری حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان به‌رده‌وامی بوونی سیستمی پاشه‌كه‌وتكردنی موچه‌ی راگه‌یاند.\nهاوكات جگه له پارێزگای سلێمانی له هه‌ر یه‌كه له شاره‌كانی هه‌له‌بجه‌و رانییه‌و قه‌ڵادزێ خۆپیشاندان و مانگرتن ده‌ستی پێكرد.\nوه‌زاره‌تی دارایی هه‌رێم ڕایگه‌یاند: ئه‌و پاره‌ی به‌غدا ڕاده‌ستی كردووه بۆ مووچه‌ی هه‌موو وه‌زاره‌ته‌كانه و، مووچه‌ی بێ پاشه‌كه‌وت به هیچ وه‌زاره‌تێك ناده‌ن.\nوه‌زاره‌تی دارایی و ئابووریی هه‌رێمی كوردستان، ڕوونكردنه‌وه‌یه‌كی له‌باره‌ی ئه‌و پاره‌یه‌وه بڵاوكردووه‌ته‌وه كه به‌غدا بۆ مووچه ناردوویه‌تی. له ڕوونكردنه‌وه‌كه‌دا هاتووه "ئه‌و پاره‌یه‌ی ڕاده‌ستی هه‌رێم كراوه، بڕه‌كه‌ی 317 ملیار و 540 ملیۆن و 465 هه‌زار دیناره و، بۆ مووچه‌ی هه‌موو وه‌زاره‌ته‌كانه به پێشمه‌رگه‌شه‌وه، نه‌ك ته‌نیا بۆ ته‌ندروستی و په‌روه‌رده".\nبه‌پێی ڕاگه‌یه‌ندراوه‌كه‌ی وه‌زاره‌تی دارایی، ئه‌و پایه‌یه‌ی هاتووه مووچه‌ی هه‌موو وه‌زاره‌ته‌كانی لێ ده‌درێت به سیسته‌می پاشه‌كه‌وت و، مووچه‌ی بێ پاشه‌كه‌وت به هیچ وه‌زاره‌تێك نادرێت.\nوه‌زاره‌تی دارایی هه‌رێم ئاماژه‌ی به‌وه كردووه "ئه‌مڕۆ و سبه‌ینێ جگه له مووچه‌ی وه‌زاره‌تی په‌روه‌رده، مووچه‌ی ژماره‌یه‌ك وه‌زاره‌تی دیكه‌ش دابه‌ش ده‌كرێت، له پاش نه‌ورۆزیش حكومه‌تی هه‌رێم كۆبوونه‌وه‌یه‌ك له‌باره‌ی مووچه‌وه ئه‌نجام ده‌دات".\nئه‌مه له كاتێكدایه به‌رپرسانی به‌غدا له ماوه‌ی ڕابردوودا چه‌ندین جار ڕایانگه‌یاندووه كه ئه‌وان مووچه‌ی هه‌ردوو وه‌زاره‌تی په‌روه‌رده و ته‌ندروستی ده‌ده‌ن. دوێنێش وته‌بێژی فه‌رمی نووسینگه‌ی سه‌رۆكوه‌زیرانی عێراق ڕایده‌یاند "به‌غدا مووچه‌ی هه‌ردوو وه‌زاره‌تی ته‌ندروستی و په‌روه‌رده خه‌رج ده‌كات و، حه‌یده‌ر عه‌بادی بڕیاری خه‌رجكردنه‌كه‌ی ده‌كردووه".


بڕێكی زۆری ڤاكسینی فایزەر گەیشت - تۆڕی میدیایی خەڵک\nوەزارەتی تەندروستی عێراق ئاشكرای دەكات، كە بڕێكی زۆری ڤاكسینی كۆرۆنا لە جۆری (فایزەر) گەیشتووە و دابەش دەكرێت بەسەر تەواوی پارێزگاكان بە هەرێمی كوردستانیشەوە.\nكۆمپانیای گشتی بەبازاڕكردنی دەرمان و پێداویستی پزیشكی لە وەزارەتی تەندروستی عێراق لە بەیاننامەیەكدا ئاماژەی بەوەكردووە، كە بەشێكی دیكەی ڤاكسینی كۆرۆنا لە جۆری (فایزەر)ی ئەمریكی گەیشتووە بە دەستیان.\nڕاشیگەیاندووە، لە سندوقی تایبەتیدا و بە ئۆتۆمبێلی بەڕاد ئەو ڤاكسینە دەگوازنەوە و دابەشی دەكەن بەسەر پارێزگاكانی عێراقدا.\nئاشكراشی كردووە، ئەو ڤاكسینە لە یەك كاتدا دەگەیەننە سەرجەم بنكەكانی كوتان لە پارێزگاكان و هەرێمی كوردستانیش بەشی خۆی بۆ دەنێردرێت.\nخەڵك وتەبێژی وەزارەتی تەندروستی حكومەتی هەرێم دەڵێت لەچەند ڕۆژی داهاتوو بڕیار دەدرێت سەرجەم هاووڵاتیان ڤاكسین وەربگرن دەشڵێت پێویستە لەكاتی…\nنەخۆشییەكی مەترسیداری بێ چارەسەر لە عێراق سەریهەڵدا و حاڵەتی مردن تۆماركرا\nخەڵك- وەزارەتی تەندروستی عێراق هۆشداری لە بڵاوبوونەوەی نەخۆشییەكی دیكەی ڤایرۆسی بەناوی (تای خوێنبەربوون) دەدات، كە لە ئاژەڵەوە بۆ مرۆڤ دەگوازرێتەوە…


ژیان | عێراق | فەرماندەکەی حەشدی شەعبی ئازادکرا\n2021-06-09 | 283 جار خوێندراوەتەوە\nماڵپەڕی سپۆتنیکی رووسی بڵاویکردەوە، قاسم موسلیحی فەرماندەی حەشدی شەعبی بە کەفالەت ئازادکرا، ئەمەش پاش دوو هەفتە لەدەستگیرکردنی بەماددەی ٤ی تیرۆری یاسای رووبەڕوبەڕوبوونەوەی تیرۆری عێراقی.\nئەمڕۆ چوارشەممە، ماڵپەڕی سپۆتینکی روسی لەزاری سەرچاوەیەکی باڵای ئەمنییەوە باسی لەوەکرد، قاسم موسلیح فەرماندە دەستگیرکراوەکەی حەشدی شەعبی بە کەفالەت ئازاد کرا، کە بە پێی ماددەی ٤ی تیرۆر لەیاسای روبەڕوبوونەوەی تیرۆر دەستگیرکرابوو.\nدەستگیرکردنی قاسم موسڵح بووە هۆی ناڕەزاییەکی زۆری حەشدی شەعبی، دوای بڵابوونەوەی هەواڵەکە، هێزەکانی حەشدی شەعبی هاتنە سەرشەقام و بەچەکی سوک و مامناوەندییەوە لە نزیکی دەروازەکانی ناوچەی سەوز خۆیان جێگیر کرد، ئەوەش نیگەرانی حکومەتی زیاتر کرد و کازمی ئیدانەی ئەو هەڵوێستەی حەشدی شەعبی کرد و رایگەیاند، دیاردەی چەکداری لە لایەن گروپە چەکدارەکانەوە، پێشێلکارییەکی مەترسیداری دەستوری عێراق و یاسا کارپێکراوەکان، بۆیە لایەنی پەیوەندیدار ڕاسپێردراوە بە گوێرەی یاسا لێکۆڵینەوەی بە پەلە بکەن لەو جموجموڵانە.\nڕۆژی ٢٦ی ئەم مانگە، قاسم موسڵح فەرماندەی ئۆپراسیۆنەکانی حەشدی شەعبی لە پارێزگای ئەنبار لە لایەن هێزێکی تایبەتەوە بەتۆمەتی کوشتنی چالاکوانان دەستگیرکرا و حکومەتی عێراقیش جەختیلەوەکردەوە کە بەپێی یاسا مامەڵەی لەگەڵدا دەکات.


حکومەتی ھەرێمی کوردستان چەند بڕیارێکی نوێ دەردەکات\n2018-10-16 [03:03 AM]\nئەمڕۆ ١٦ی ئۆکتۆبەری ٢٠١٨، ئەنجومەنی وەزیرانی ھەرێمی کوردستان، چەند بڕیارێکی لەبارەی ھاوردەکردن و بازرگانیکردن بە دەرمان و پێداویستییە پزیشکییەکان دەرکرد.\nنێچیرڤان بارزانی، سەرۆک وەزیرانی ھەرێمی کوردستان چەند بڕیارێک لەبارەی مامەڵکردن بە دەرمانەوە دەردەکات و رایدەگەیێنێت، پێویستە سەرجەم ئەوانی مۆڵەتی کڕین و فرۆشتنی دەرمانیان ھەیە دووبارە مۆڵەت وەربگرنەوە و وەزارەتی تەندروستیش تاکە لایەنە کە مافی تۆمارکردن و پێدانی مۆڵەتی ھەیە، ھەر کەسێکیش بە قاچاخ مامەڵە بە دەرمان و کەرەستەی پزیشکییەوە بکات سزادەدرێت.\nئەو بڕیارانە ڕێگە نادرێت دەرمانساز ببێتە خاوەنی زیاتر لە یەک مۆڵەتی دەرمانخانە و کۆگای دەرمان، و پێویستە خاوەنی مۆڵەت خۆی بەڕێوەبەری ئەو شوێنانە بێت، ھەر لە بریارەکان ھاتووە: دەرمانساز بۆی نییە ھیچ دەرمانێک سەرف بکات بە بێ راچێتەی پزیشکی پسپۆڕ.\nئەمەی خوارەوە بریارەکانە:\n١. ڕێگە نادرێت دەرمانساز ببێتە خاوەنی زیاتر لە یەک مۆڵەتی دەرمانخانە و کۆگای دەرمان، و پێویستە خاوەنی مۆڵەت خۆی بەڕێوەبەری ئەو شوێنانە بێت.\n٢. جگە لە پزیشکی دەرمانساز، ھیچ کەس و لایەنێکی تر مافی فرۆشتنی دەرمان و ئامادەکردن و پاراستن و تۆمارکردنی لە تۆماری وەسفی پزیشکی نییە.\n٣. دەرمانساز بۆی نییە ھیچ دەرمانێک سەرف بکات بە بێ راچێتەی پزیشکی پسپۆڕ، جگە لەو دەرمانانەی کە سەندیکای دەرمانسازانی کوردستان بە ھەماھەنگی وەزارەتی تەندروستی دەستنیشانیان دەکات. ھەر ڕەچەتەیەکیش تەنھا بۆ یەک جار بەکاردێت.\n٤. پێویستە لەسەر گشت دەرمانخانەکان تۆماری وەسفی پزیشکییان ھەبێت بەم زانیارییانەی خوارەوە:\nڕ) ھەر دەرمانێک کە لە دەرمانخانەکەدا دابین کرابێت. ب) وەسفی پزیشکی. ج) چۆنیەتی بەکارھێنانی دەرمان. د) ناوی ئەو نەخۆشەی کە دەرمانەکەی بۆ دابینکراوە. ە) نرخی دەرمان. و) ناوی ئەو پزیشکەی وەسفی پزیشکیی دەرمانەکەی کردووە. ز) ڕێکەوتی دابینکردنی دەرمانەکە. ی) ڕێکەوتی نووسینی ڕەچەتەی دەرمانەکە.\n٥. پێویستە لەسەر دەرمانخانەکان وێنەیەک لە پسووڵەی کۆمپیوتەریی سەرفکردنی دەرمان بدەن بە کڕیاری بەکاربەری دەرمان.\n٦. دابینکردنی گەنجینەی پێویست لە خاڵەکانی سنوور و ناو شارەکان بۆ پاراستنیان بە شێوەیەک لەگەڵ پلەی ترسناکی ئەو ماددانەدا بگونجێت و گشت مەرجە تەندروستی و زانستییەکانیشی تیادابێت لە ڕووی پلەی گەرمی و شێ و ڕووناکی.\n٧. ساردکەرەوەی تایبەتییان ھەبێت بەپێی ئەو مواسەفات و مەرجە داواکراوانەی کە وەزارەتی تەندروستی دیاری دەکات بۆ پاراستنی دەرمان و پێداویستی پزیشکی و ماددە تاقیگەییەکان و ماددە کیمیاوی و بەکتەرەلۆژییەکان و ماددەکانی تایبەت بە بواری پزیشکی ددان و ئەو ماددە و کەلوپەلانەی دیکەش کە لەلایەن وەزارەتی تەندروستییەوە دەستنیشان دەکرێن.\n٨. پێویستە ئەو دەرمان و مەوادانە بەپێی ستانداردی پلەی گەرمی پارێزراو بن و کەشوھەوای ناو دەرمانخانەکان و کەشوھەوای ناو ساردکەرەوەکان ھەمان ئەو کەشوھەوا بێت کە لە لیفلێت و پاکەتی دەرمان و مەوادەکاندا تۆمارکراون.\n٩. دابینکردن و بەکارھێنانی ھۆکار و ئۆتۆمبێلی تایبەت بە گواستنەوەی ئەو دەرمان و مەوادانەی ئاماژەیان پێدراوە لە سەرچاوە و خاڵە سنوورییەکانەوە بۆ ناوخۆی ھەرێمی کوردستان و لە کاتی گواستنەوەیان لە ناو ھەرێمی کوردستان.\n١٠. دابینکردنی کارەبای ھەمیشەیی (٢٤) سەعاتی بۆ دەرمانخانە و کۆگا و ئەو شوێنانەی دیکە کە لەم بڕیارەدا ئاماژەیان پێدراوە، و خاوەنی ئەم شوێنانە بەرپرسیارن لە جێبەجێکردنی ئەم بڕگەیە لەسەر تێچووی خۆیان لە ئەگەری نەبوونی کارەبای نیشتمانی.\n١١. چاوخشاندنەوە لەسەر کۆمپانیاکانی دەرمان و پێداویستی پزیشکی و ڕاگرتنی دامەزراندن و تۆمارکردنی کۆمپانیای نوێ.\n١٢. قەدەغەکردنی ھەر ڕێککەوتنێک بە ھەر شێواز و لەژێر ھەر پاساوێکدا بێت لە نێوان پزیشک و دەرمانساز و مەندوبی کۆمپانیاکانی بواری دەرمان و پێداویستی پزیشکی کە مەبەست لێی ساغکردنەوەی ئەو بابەتانە بێت لە بەرامبەر مەبەستی بازرگانی و سوودی کەسی.\n١٣. پێویستە لەسەر پزیشک و پزیشکی ددان لە کاتی نووسینی ڕەچەتەی پزیشکیی دەرمان بۆ نەخۆش تەنھا ناوی زانستی بنووسن نەوەکو ناوی بازرگانی یان کۆمپانیا و ڕەگەزنامەی کۆمپانیای بەرھەمھێنەر یان دەرمانخانەیەکی دیاریکراو.\n١٤. ڕێگە نادرێت بە ڕیکلامکردن و پڕوپاگەندە (الإعلان والدعایە) بۆ ئەو دەرمان و بابەتە دەرمانسازییانەی کە بەکارھێنانیان پێویستی بە ڕەچەتەی پزیشکییە.\n١٥. ھەر کەسێک دەرمان یان بەرھەمە پزیشکییەکان یان کەرەستە کیمیاییەکان ساختە، کۆپی (تقلید) بکات، یان خستنەڕوو و کڕین و فرۆشتنی پێ ئەنجام بدات، یان دروستیان بکات، ئەوا پێویستە لەسەر وەزارەتی تەندروستی و دامەزراوە پەیوەندیدارەکانی سەر بەم وەزارەتە سکاڵایان لە دژ تۆمار بکەن لە داگاکانی لێکۆڵینەوەی پەیوەندیدار.\n١٦. ھەر کەسێک بە پێچەوانەی یاسا و ڕێنماییە کارپێکراوەکان بە بێ مۆڵەتی لایەنی پەیوەندیدار بە قاچاخ مامەڵە بکات بە دەرمان و پێداویستی پزیشکی ئەوا پێویستە وەزارەتی تەندروستی و دامەزراوە پەیوەندیدارەکانی سەر بەم وەزارەتە سکاڵایان لە دژ تۆمار بکەن لە داگاکانی لێکۆڵینەوەی پەیوەندیدار.\n١٧. لیـژنە پەیوەندیدارەکانی قایمقامیەت و ئاسایشی بازرگانی و پۆلیس و ھێزەکانی ئاسایشی ناوخۆ و کواڵێتی کۆنتڕۆڵ و دەزگا و دامەزراوەکانی تری ھاوشێوە دەستکراوە دەبن لە جێبەجێکردنی ئەرکەکانیان لە پشکنین و بەدواداچوون و گرتنی سەرپێچییەکان و دەستنیشانکردنی ناوی ئەو کەس ولایەنانەی دەبنە ڕێگر لە بەرامبەر بەجێھێنانی ئەرکەکانیان و ڕاپۆرتکردنی زانیارییەکان بۆ وەزارەتی تەندروستی و لایەنە پەیوەندیدارەکانی تر بە مەبەستی تۆمارکردنی سکاڵا بەپێی یاسای سزاکان ژمارە (١١١)ی ساڵی ١٩٦٩ ھەموارکراو و لە کاتی کەمتەرخەمی ناوبراوان لەو ئەرکانەی پێیان سپێردراوە یان ئاسانکاری بۆ سەرپێچیکاران، ئەوا ڕێکاری یاساییان لە بەرامبەردا دەگیرێتەبەر و توندترین سزا دەدرێن.\n١٨. سەرۆکایەتی داواکاری گشتی لە وەزارەتی داد جێگری داواکاری گشتی بەپێی پێویست لە سنووری ھەر پارێزگا و قەزایەک دەستنیشان دەکات وەک چاودێر و سەرپەرشتیار بۆ جێبەجێکردنی بڕگەکانی ئەم بڕیارە.\nئەم هەواڵە 12262جار خوێندراوەتەوە