“دواخستنی هەڵبژاردنەكان بەتەنها لەدەسەڵاتی حكومەتی هەرێمە” – تۆڕی میدیایی خەڵک\n2018/08/10 - 9:58 AM\nجێگری سەرۆكی كۆمسیۆنی باڵای سەربەخۆی ھەڵبژاردن و ڕاپرسی لە ھەرێمی كوردستان ڕایدەگەیەنێت، بە مەڕسومی فەرمی سەرۆكی حكومەت كۆمسیۆن دەستی كرد بە ئامادەكاری بۆ هەڵبژاردنی پەرلەمانی كوردستان، بۆیە بەتەنها لەدەسەڵاتی حكومەتە هەڵبژاردنەكان دوابخات، دەشڵێت: “حكومەت نزیكەی (٢٩) ملیار دیناری تەرخانكردووە هەرچی مایەوە دوای هەڵبژاردن دەیگەڕێنینەوە بۆ حكومەت”.\nسلێمان مستەفا، جێگری سەرۆكی كۆمسیۆنی باڵای سەربەخۆی هەڵبژاردن و ڕاپرسی هەرێمی كوردستان بە بەشی (كوردی دەنگی ئەمریكا)ی ڕاگەیاندووە، دەنگۆی دواخستنی هەڵبژاردنەكان لەلایەن لایەنەكانەوە هیچ كاریگەری نەكردووە لەسەر ئامادەكارییەكانی كۆمسیۆن بۆ هەڵبژاردن و لە ئامادەكاری بەردەوامین.\nڕاشیگەیاندووە، بە مەرسومی فەرمی سەرۆكی حكومەت كۆمسیۆن دەستی كرد بە ئامادەكاری بۆ هەڵبژاردنی پەرلەمانی كوردستان، بۆیە بەتەنها لەدەسەڵاتی حكومەتە هەڵبژاردنەكان دوابخات.\nدەشڵێت: “بۆ هەڵبژاردنەكان حكومەت نزیكەی (٢٩) ملیار دیناری تەرخان كردووە هەرچی مایەوە دوای هەڵبژاردن دەیگەڕێنینەوە بۆ حكومەت، بەڵام لەهەموو حاڵەتەكاندا دواخستنی هەڵبژاردنەكان بێگومان زیانی مادی دەبێت، بەڵام ئێستا من ناتوانم بڵێم ئەو زیانە مادیە چەندە”.\nئاماژەی بۆ ئەوەشكردووە، بەپێی یاسا حكومەت مافی پێشخستن یا دواخستنی هەڵبژاردنەكانی هەیە، بابەتی دواخستنی هەڵبژاردنی پەرلەمان بەهیچ جۆرێك پەیوەندی بەكۆمسیۆنەوە نیە، بەڵكو پەیوەندی بە ڕێكەوتنی سیاسی لایەنەكان خۆیان هەیە.\nحكومەتی هەرێمهەڵبژاردنەكانی پەرلەمانی كوردستان\nدوای چوار كاتژمێر لە دزییەك دوو تۆمەتبار دەستگیر كران


هۆشداری سەرهەڵدانی قەیرانی دارایی لە هەرێم دەدرێت – تۆڕی میدیایی خەڵک\nهۆشداری سەرهەڵدانی قەیرانی دارایی لە هەرێم دەدرێت\n2020/03/25 - 1:25 PM\nئەندامێكی پەڕلەمانی كوردستان ئاشكرایدەكات ، پێویستە هاووڵاتیان هۆشیار بن و خۆیان بۆ ئەگەر نەخوازراوەكان ئامادە بكەن.\nبەهۆی بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی كۆرۆنا لەلایەك و دابەزینی نرخی نەوت لەلایەكی دیكە ، كاریگەری لەسەر كۆی داهاتی هەرێمی كوردستان دەبێت و ئەمەش كاریگەری لەسەر پێنەدانی مووچە و دووبارە سەرهەڵدانەوەی قەیرانی دارایی لە هەرێم دەبێت .\nئەندامێكی پەڕلەمانی كوردستان كە نەیویست ناوی ئاشكرا بكرێت بە (خەڵك) ی ڕاگەیاند ، تەمەننا دەكەین هیچ قەیرانێكی ئابووری لە هەرێم ڕوونەدات ب باموەپێە بەپێوەپێ ، ، ، ، ، ، ، ، ، ، ، ، ، ، ، ، ، ، ، ، ،\nوتیشی “پارەی ناوخۆیمان لە سفر نزیك بووەتەوە ، بەشێوەیەك خاڵە سنووریەكان” 85٪ ی وەستاوە و ئەمەش كاریگەری لەسەر كەمبوونەوەی داهاتی ناوخۆیمان دەبەو ، اه\nئاماژەی بۆ ئەوەش كرد ، ئەو داهاتەی ئێمە دەستمان دەكەوێت ، دابەزیوە و ئەگەر دۆخەكە بەردەوام بێت سەد لە سەد قەیران ڕوودەدات.\nەەمەش لەكاتێكدایە ، حكومەتی هەرێمی كوردستان تاكو ئێستا مووچەی مانگی 12 ی ساڵی ڕابردوو دابەش نەكردووە ، لەكاتێكدا چوار مانگ بەسەر وادەی خۆیدا تێپەڕی كردووە.\nڤایرۆسی كۆرۆناقەیرانی داراییهەرێمی كوردستان\n28 پەرلەمانتار داوا لە حكومەتی هەرێم دەكەن چیتر دابەشكردنی مووچە دوانەخات\nناحیەی تازەخورماتوو كەرەنتین دەكرێت\nتەندروستی58 خولەک پێش ئێستا\nخۆشەویستی1 کاتژمێر پێش ئێستا\nماڵداری24 کاتژمێر پێش ئێستا\nخەڵک – بەشی هەواڵ تەندورستی هەولێر بەدواداچوون بۆ دەنگۆیە دەکات، کە گوایە بەڕێوەبەرو کارمەندانی سەنتەری تالاسیمای هەولێر لەدەوام نین و کەموکوڕییان...


رەنجرۆڤەر HSTـی نوێ، ئۆتۆمبێلێکی نایاب\n4/8/2019 10:11 AM\nئەم مۆدێلەی رەنجرۆڤەر، لە کۆی گشتی بەرهەمەکانی کۆمپانیای لەندرۆڤەری بریتانی‌دا ئۆتۆمبێلێکی نایابه. بزوێنەری ئەم ئۆتۆمبێلە 6 سیلەندەری هەیه به قەبارەی 3 لیتر و لە هەندێک تەکنەلۆجیا سوود وەرئەگرێت کە لە داهاتوودا لە مۆدێلەکانی‌تردا جێگیر ئەکرێت.\nجۆری جێگیر کردنی ئەم بزوێنەرە به شێوەی Vنییه بەڵکوو هیڵییه. ئەندازیارە بریتانییەکان لایان وایه ئەم شێوازه ئەبێتە هۆی ئەوەی بزوێنەرەکە نەرمتر ئیش بکات. ئەم ئۆتۆمبێلە جگه لەم بزوێنەرە، لە بزوێنەرێکی هایبریدی (کارەبایی) بچووکی 48 ڤۆڵتیش وزه وەرئەگرێت.\nدیزاینی ناوەوەی رەنجرۆڤەر HST زۆر سەرنجڕاکێشە. سوککان و کورسییەکانی به ئالکانترا داپۆشراوە. ئەگەرچی ئەم مۆدێلەی رەنجرۆڤەر جیاوازییەکی ئەوتۆی لەگەڵ وەشانە ستاندارەکان نییە بەڵام لە ژێر بۆنیتەکەی دا چیرۆکێکی‌تر لە ئارا دایه.\nبه گوێرەی لێدوانەکانی کۆمپانیای لەندرۆڤەر ئەم ئۆتۆمبێلە جگه لەوەی لە بواری ئابوورییه زۆر نرخێکی گونجاوی هەیه، لە بواری کاردکردیشەوە زۆر نایابه.\nلە ژێرەوە ئاماژە بە تایبەتمەندییه سەرەکەییەکانی ئەم ئۆتۆمبێلە ئەکەین.\n* نرخ: 81250 پاوند\n* بزوێنەر: 6 سیلەندەر به قەبارەی 3 لیتر (بەنزینی/ هایبریدی)\n* کێسی گێڕ: 8 دانەیی ئۆتۆمات\n* وزە/ زەبر: 395 ئەسپەهێز وزه/ 550 نیۆتۆن مەتر زەبر\n* خێراییەکەی لە ماوەی 6.2 چرکەدا ئەگاته 100 کیلۆمەتر لە کاتژمێرێکدا\n* ئەوپەڕی خێرایی: 225 کیلۆمەتر لە کاتژمێرێکدا\n* ڕادەی سووتاندنی سووتەمەنی: 9.2 لیتر لە هەر 100 کیلۆمەتردا


نوسینی: یاسین ئه‌حمه‌د زه‌نگه‌نه\nئایینى پیرۆزى ئیسلام پله‌و پایه‌و رێزى دایك و باوكى له ئاستێكى به‌رزى وادا داناوه، كه له مێژووى مرۆڤایه‌تى كۆن و نوێدا، هیچ شارستانى و سیسته‌م و یاسایه‌ك له‌و پایه‌و شكۆیه‌ى دانه‌ناوه، تا ئه‌و ئه‌ندازه‌یه‌ى دواى پایه‌ى برِوابوون به خواى گه‌وره و دانه‌نانى هاوه‌ڵ بۆى\nپایه‌ى چاكه‌كردنه له‌گه‌ڵ دایك و باوكدا، وه‌ك له قورئانى پیرۆزدا هاتووه: (واعبدوا اللهَ وَلاَ تشركوا بهِ شیئا وَبالوالدین إِحسانا)النساء/36. واته: به‌س خوا بپه‌رستن، هیچ شتێك مه‌كه‌ن به هاوبه‌ش، هه‌روه‌ها له‌گه‌ڵ دایك و باوكتاندا چاك بن. هه‌روه‌ها فه‌رمویه‌تى (وَقضى رَبكَ أَلاَّ تعبدُوا إِلاَّ إِیاهُ وَبالوَالدَین إحسانا) الاسراء/23. واته: په‌روه‌ردگارت برِیارى داوه كه هیچ شتێك نه‌په‌رستن بێجگه له ئه‌و و له‌گه‌ڵ دایك و باوكتان چاك بن.\nیه‌كه‌م: چاكه‌كردن له‌گه‌ڵیاندا: خواى گه‌وره ده‌فه‌رموێت: (وَقضى رَبكَ أَلاَّ تعبدُوا إِلاَّ إِیاهُ وَبالوَالدَینِ إِحسانا) الاسراء/23 واته: په‌روه‌ردگارت برِیارى داوه كه هیچ شتێك نه‌په‌رستن بێجگه له ئه‌و و له‌گه‌ڵ دایك و باوكتان چاك بن.).\nپێغه‌مبه‌ران (علیهم السلام) به‌وه ناسراون كه چاكه‌كاربوون له‌گه‌ڵ دایك و باوكیاندا، لێره‌دا ئاماژه‌یه‌كى كورت به دوو پێغه‌مبه‌رى ئازیز ده‌ده‌ین، یه‌كه‌میان حه‌زره‌تى یه‌حیایه كه خواى گه‌وره له باره‌یه‌وه فه‌رمویه‌تى: (وَبرًّا بوَالدَیهِ وَلمْ یكنْ جبارًا عصیا) مریم/14. به واتاى: هه‌ڵسوكه‌وتى له‌گه‌ڵ دایك و باوكیدا جوان بوو، خۆ به‌زلزان و سه‌رپێچیكه‌ر نه‌بوو (له‌فه‌رمانى خوا). ئه‌وى تریان حه‌زره‌تى عیسا (علیه السلام)ه كه خواى گه‌وره له قورئاندا فه‌رمویه‌تى: (وَبرًّا بوَالدَتی وَلمْ یجعلنی جبارًا شقیا) مریم/32. به واتاى: خواى گه‌وره كردومى به رۆڵه‌یه‌كى چاكه‌كار و گوێرِایه‌ڵ بۆ دایكم و، نه‌شى كردوم به ملهورِێكى به‌درِه‌فتار.\nدووه‌م: گوێرِایه‌ڵى كردنیان: پێویسته گوێرِایه‌ڵى دایك و باوك بكرێت له هه‌موو فه‌رمانێكدا كه ده‌یكه‌ن به مه‌رجێك تاوان نه‌بێت، چونكه ئه‌گه‌ر فه‌رمانیان به تاوان كرد دروست نیه گوێرِایه‌ڵییان بكرێت، وه‌ك خواى گه‌وره ده‌فه‌رموێت: (وَإنْ جاهدَاكَ على أنْ تشرِكَ بی ما لیسَ لكَ بهِ علمٌ فلاَ تطعهما وَصاحبهما فی الدُّنیا معروفا) لقمان/15.\nپێغه‌مبه‌رى خوا (صلی الله علیه وسلم) ده‌فه‌رموێت: (لا طاعة لمخلوق فی معصیة الخالق) رواه احمد والحاكم صحیح.\nچواره‌م: دوعاكردن بۆیان: پێویسته هه‌میشه دوعاى خێریان بۆ بكه‌یت و له‌خوا بپارِێیته‌وه كه لێیان خۆش ببێت جا له ژیاندا بن یان مردبن، خواى گه‌وره ده‌فه‌رموێت: (وَقلْ رَّبِّ ارْحمهما كما رَبیانی صغیرًا) الاسراء/24. واته: (بڵێ په‌روه‌ردگارم به‌زه‌ییت پێیاندا بێته‌وه، وه‌ك چۆن ئه‌وان به‌زه‌ییان هاتۆته‌وه به منداو په‌روه‌رده‌یان كردووم به منداڵى).\nئه‌وه‌تا حه‌زره‌تى نوح (علیه السلام) له‌خوا ده‌پارِێته‌وه‌و ده‌فه‌رموێت: (رَبِّ اغفرْ لی وَلوَالدَیَّ وَلمنْ دَخل بیتی مؤْمنا وللمؤمنینَ وَالمؤْمناتِ وَلاَ تزِدْ الظالمینَ إِلاَّ تبارًا) نوح/28. به واتاى: ئه‌ى په‌روه‌ردگارم! خۆش ببه له خۆم و دایك و باوكم و، له‌و كه‌سه‌ش به برِواداریه‌وه دێته ماڵم و، له هه‌موو پیاوان و ژنانى ئیمانداران و، به‌شى سته‌مكاران زیادمه‌كه، جگه له تیاچون و له‌ناوچون نه‌بىَ.\nهه‌شته‌م: پاراستنى شكۆ و كه‌سایه‌تى دایك و باوك و رێزگرتنیان: ئه‌مه‌ش به‌وه ده‌بێت كه له‌گه‌ڵ خه‌ڵكیدا به‌شێوازى خراپ و نه‌شیاو ره‌فتار نه‌كرێت و جنێو و قسه‌ى ناشیرین و قێزه‌ون به كه‌س نه‌وترێت، تا خه‌ڵكیش جنێو و قسه‌ى ناخۆش به خۆى و باوك و دایكى نه‌ڵێت. هه‌روه‌ك پێغه‌مبه‌رى خوا صلی الله علیه وسلم فه‌رمویه‌تى: (ان من الكبائر شتم الرجل والدیه، قالوا: یا رسول الله، وهل یشتم الرجل والدیه؟! قال: نعم، یسب الرجل أبا الرجل، فیسب اباه، ویسب أمه فیسب أمه) متفق علیه. به واتاى: یه‌كێك له تاوانه گه‌وره‌كان بریتیه له جوێندان به دایك و باوك، وتیان: ئه‌ى پێغه‌مبه‌رى خوا صلى الله علیه وسلم كه‌س هه‌یه جوێن به دایك و باوكى بدات؟! فه‌رموى: به‌ڵێ، كه‌سێك جوێن به باوكى كه‌سێك ده‌دات، ئه‌ویش جوێن به باوكى ئه‌و ده‌داته‌وه، وه جوێن به دایكى كه‌سێك ده‌دات، ئه‌ویش جوێن به دایكى ده‌داته‌وه.\nعه‌بدوڵڵاى كورِى مه‌سعود، خواى لىَ رازى بێ، فه‌رمویه‌تى: (سألت النبی صلی الله علیه وسلم: أی العمل أحب إلى الله؟ قال: ( (الصلاة على وقتها)، قلت: ثم أیُ؟ قال: (برّ الوالدین)، قلت: ثمّ أیُّ؟ قال: (الجهاد فی سبیل الله) رواه مسلم.\nهه‌روه‌ها پیاوێك پرسیارى له پێغه‌مبه‌رى خوا صلى الله علیه وسلم كرد و گوتى: یا رسول الله، هل بقی من برّ أبوی شیءٌ بعد موتهما، أبرّهما؟ قال: نعم، خصال أربع: الدعاء لهما، والاستغفار لهما، وإنفاذ عهدهما وإكرام صدیقهما، وصلة الرحم التی لا رحم لك إلا من قبلهما) أخرجه البخاری فی الأدب المفرد. به واتاى: ئه‌ى پێغه‌مبه‌رى خوا! هیچ چاكه‌یه‌ك ماوه له‌گه‌ڵ دایك و باوكمدا، دواى مردنیان، تا بیكه‌م؟ فه‌رموى: به‌ڵێ، چوار ئاكار هه‌یه، نزاو پارِانه‌وه بۆیان، داواى لێخۆشبوون بۆیان، جێبه‌جێ كردنى واده‌و به‌ڵێنه‌كانیان و رێزگرتنى هاورِێكانیان، به‌جێهێنانى ئه‌و سیله‌ى ره‌حمانه‌ى كه ته‌نها له‌رێى ئه‌وانه‌وه‌یه.\nپێغه‌مبه‌رى خوا صلى الله علیه وسلم فه‌رموویه‌تى: ( ثلاث دعوات لا ترد : دعوة الوالد لولده...) رواه البیهقی و حسنه العلامه الالبانى رحمه الله.\nبه‌واتاى سێ جۆر نزاو پارِانه‌وه له‌لایه‌ن خواى گه‌وره‌وه ره‌ت ناكرێنه‌وه یه‌كێكیان دوعاى باوكه بۆ رۆڵه‌كانى .هه‌ر كه‌سێك نزاو پارِانه‌وه‌ى دایك و باوكى به‌ركه‌وێت ئه‌وا له‌سه‌ر كه‌وتوانى دنیا و قیامه‌ته . پێغه‌مبه‌رى خوا صلى الله علیه وسلم فه‌رمویه‌تى: ( رضا الرب فی رضا الوالدین و سخطه فی سخطهما ) رواه الطبرانى فی الكبیر و صححه الالبانى .\nخواى گه‌وره له قورئانى پیرۆزدا فه‌رمویه‌تى (وَوَصینا الإِنسانَ بوالدَیهِ إِحسانا حملتهُ أمهُ كرْها وَوَضعتهُ كرْها وَحملهُ وَفصالهُ ثلاَثونَ شهرًا حتى إِذا بڵغَ أشدَّهُ وَبلغَ أرْبعینَ سنه‌ً قال رَبِّ أوْزِعنی أنْ أَشكرَ نعمتكَ التی أنعمتَ علیّ وَعلى وَالدَیَّ وَأنْ أعمل صالحا ترْضاهُ وَأصلحْ لی فی ذرِّیتی إِنی تبتُ إِڵیكَ وَإنی منْ المسلمینَ(15)أوْلئكَ الذینَ نتقبلُ عنهمْ أحسن ما عملوا وَنتجاوَزُ عنْ سیئاتهمْ فی أصحابِ الجنة‌ِ وَعدَ الصدْقِ الذِی كانوا یوعدُونَ) (الاحقاف 15 و 16 )


◄ Sonuç: Found 30, page 1 of 3 Items per page: 🗐 1 🗐 5 🗐 10 🗐 25 🗐 50 🗐 100\n👫 ئاهی Kişiler\n📅 Da eklendi Nov 19 2008 1:01PM\n👁 Bu başlık 3,979 defa görüntülendi\nناوی ساڵح کوڕی ئەحمەده، نازناوی ئاهییه، لەساڵی 184 [ Daha... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✔ 72% ✍ H.B. 19-11-2008 13:01:06\n👫 ئومێد ئاشنا Kişiler\n📅 Da eklendi Apr 8 2011 4:13PM\n👁 Bu başlık 32,915 defa görüntülendi\nلە بنەماڵەیەکی رۆشنبیر و ئایینپەروەر لە شاری سلێما [ Daha... 👁] ✖ ✖ 0 28 ✔ 99% ✍ H.B. 8-4-2011 16:13:22\n👫 ئیبراهیم ئەمین باڵدار Kişiler\n📅 Da eklendi Nov 18 2008 2:45PM\n👁 Bu başlık 64,867 defa görüntülendi\nلە ساڵی 1920 لە شاری سلێمانی لە دایکبووه. خوێندنی [ Daha... 👁] ✖ ✖ 11 4 ✔ 99% ✍ H.B. 18-11-2008 14:45:50\n👫 ئەحمەد تۆفیق مەعروف Kişiler\n📅 Da eklendi Jan 3 2016 8:57PM\n👁 Bu başlık 1,543 defa görüntülendi\nپێشمەرگەی دێرین کەسایەتی دیاری شۆڕشی کورد، لە ساڵی [ Daha... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✔ 94% ✍ S.E. 3-1-2016 20:57:39\n👫 ئەحمەد خواجە Kişiler\n📅 Da eklendi Nov 26 2008 4:33PM\n👁 Bu başlık 49,805 defa görüntülendi\nئەحمەد خواجە کوڕی عەزیز کوڕی عوسمان ئاغای ئەردەڵان [ Daha... 👁] ✖ ✖ 2 4 ✔ 99% ✍ H.B. 26-11-2008 16:33:48\n👫 ئەحمەدی صناعە Kişiler\n📅 Da eklendi Dec 15 2008 2:48PM\n👁 Bu başlık 6,380 defa görüntülendi\nئەحمەد محەمەد وەتمان محەمەد، ناسراو بە ئەحمەدی صنا [ Daha... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✔ 70% ✍ H.B. 15-12-2008 14:48:16\n👫 ئەخۆل Kişiler\n📅 Da eklendi Sep 8 2013 9:36PM\n👁 Bu başlık 8,194 defa görüntülendi\nئەحمەد دەروێش عەبدوڵڵا ناسراو بە (ئەخۆل) شاعیر، لە [ Daha... 👁] ✖ ✖ 2 1 ✔ 99% ✍ H.B. 8-9-2013 21:36:59\n👫 ئەورەحمانی باخەوان Kişiler\n📅 Da eklendi Dec 4 2008 2:15PM\n👁 Bu başlık 7,570 defa görüntülendi\nناسراوە بە پیاوێک لە گوڵ ساڵی 1907 لە دایک بووە و [ Daha... 👁] ✖ ✖ 0 0 ✔ 70% ✍ H.B. 4-12-2008 14:15:23\n👫 پیرەمێرد Kişiler\n📅 Da eklendi Nov 7 2008 9:01AM\n👁 Bu başlık 98,556 defa görüntülendi\nژیاننامە تۆفیق مەحموود هەمزە ناسراو بە پیرەمێرد و [ Daha... 👁] ✖ ✖ 9 189 ✔ 99% ✍ H.B. 7-11-2008 9:01:03\n👫 جەلال کۆچەر Kişiler\n📅 Da eklendi Jul 26 2014 5:11PM\n👁 Bu başlık 53,067 defa görüntülendi\nناوی تەواوی جەلال ئەحمەد وەیس. ساڵی 1943 لە گەڕەکی [ Daha... 👁] ✖ ✖ 2 1 ✔ 99% ✍ H.B. 26-7-2014 17:11:04


چۆنیەتی نوێژی قەصر و جەمع . – ماڵپەرى چاکسازى\nدەستپێک / فقهی شەریعەت / بەشی نوێژ (کتاب الصلاة) / چۆنیەتی نوێژی قەصر و جەمع .\nنوێژى قەصر و جەمع\nچۆنیەتی نوێژی قەصر و جەمع .\nكانونی دووه‌م 7, 2020\tبەشی نوێژ (کتاب الصلاة), پەڕە نەگۆڕەکان, عیبادات, فقهی شەریعەت 2,431 بینینەکان\n١ – دروستە نوێژ قەصر و جەمع بکرێت ئەگەر کەسێک سەفەری کرد بۆشوێنێک کە چوون بۆ ئەو شوێنە لەناو عورفی خەڵکدا پێی بوترێت سەفەر ؛ جا ئەگەر مەودای دووری ئەو شوێنە لە 83 کیلۆ مەتر کەمتریش بێت دروستە ؛ گرینگ ئەوەیە لەناو خەڵکدا چوون بۆ ئەو شوێنە بەسەفەر حیساب بێت ئەوە دروستە قەصر و جەمع بکرێت والله أعلم\n٢ – ماوەی کورت کردنەوە و کۆ کردنەوەی نوێژ لەسەفەردا چەند رایەکی جیاوازی زانایانی لەبەراوە هاتووە ؛ هەندێک لەزانایان فەرمویانە موسافیر چەند لەسەفەر بێت بۆی دروستە نوێژەکانی قەصر و جەمع بکات هەتا ئەوکاتەکەی دەگەرێتەوە شارەکەی ؛ ئەنەس فەرمویەتی : خرجنا مع رسول الله صلى الله عليه وسلم من المدينة إلى مكة فكان يصلى ركعتين ركعتين حتى رجع إلى المدينة . متفق عليه . واتە : لەگەڵ پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم لەشاری مەدینەوە چووین بۆ مەککە پێغەمبەری خوا ( صلى الله علیه وسلم ) نوێژەکانی دوو رکەعەت دوو رکەعەت دەکرد هەتا گەرایەوە مەدینە .\n٣– ئەو نوێژانەی کورت دەکرێنەوە بریتین لەنوێژە چوار رکەعەتیەکان – نوێژی نیوەرۆ و عەسر و عیشا – ؛ بەڵام نوێژی بەیانی و مەغریب هەر وەکو خۆیان دەبن و کورت ناکرێنەوە .\n٤ – لەکاتی جەمع کردندا — نویژی نیوەرۆ لەگەڵ نوێژعەسر جەمع دەکرێت وە نوێژی مەغریب لەگەل نوێژ عیشا جەمع دەکرێت ؛ وە هەرگیز نوێژی عەسر لەگەل مەغریب جەمع ناکرێت ؛ وە نوێژی بەیانی لەکاتی خۆیدا دەکرێت و هیچ لە نوێژەکان لە گەڵیدا جەمع ناکرێت .\n٥ – دوو جۆر جەمع هەیە ؛ جەمع تەقدیم و جەمع تەئخیر ؛ جەمعی تەقدیم واتە پێش خستن و کۆکردنەوەی ئەو نوێژەی کە هێشتا کاتی نەهاتووە لەگەڵ نوێژی پێشتری ؛ بۆ نمونە نوێژی عەسر بهێنرێتە لای نوێژی نیوەرۆ و لەدوای بانگی نیوەرۆ کە نوێژی نیوەرۆ دەکەی پاشان نوێژی عەسر بکەی ؛ وە جەمعی تەئخیر واتە دواخستنی ئەو نوێژەی کە کاتی هاتوە بۆ ئەنجام دانی و ببرێتە لای نوێژی دواتری ؛ بۆ نمونە لەدوای بانگی نیوەرۆ نوێژی نیوەرۆ نەکرێت و ببرێتە لای نوێژی عەسر .\n٦ – ئەو کەسەی نیەتی سەفەر کردنی هەیە و هێشتا لەشارەکەی دەرنەچووە نابێت نوێژەکانی قەصر و جەمع بکات چونکە هێشتا هەر لەشاری خۆیەتی بەڵام ئەگەر ترسا لەوەی لەرێگا و سەفەر نوێژی دواتری لەدەست بچێت ئەوکات دروستە تەنها جەمع بکات بەبێ کورت کردنەوە ؛ بۆ نموونە کە نوێژی نیوەرۆی کرد بەڵام دەبێت ٤ رکەعەت بێت و نابێت کورتی بکاتەوە چونکە هەر لەناو شاری خۆیەتی پاشان نوێژی عەسر دەکات لەدوایدا ئەویشیان وەک خۆی بە ٤ رکەعەت .\n٧– تەرتیب لەکاتی جەمع کردنی نوێژەکاندا واجبە و دەبێت سەرەتا ئەو نوێژە بکرێت کە کاتی لەپێش ئەوەی تریانە ؛ بۆ نمونە لەکاتی جەمع کردنی نوێژی نیوەرۆ لەگەل عەسر یان مەغریب لەگەڵ عیشا ئەوە سەرەتا نوێژی نیوەرۆ دەکەی ئینجا عەسر ؛ یان سەرەتا مەغریب دەکەی ئینجا عیشا جا ئەو جەمعە چ جەمعی تەقدیم بێت یان تەئخیر بێت هیچ فەرقی نیە و زۆر بەی زانایان فەرویانە تەرتیب بەم شێوەیە واجبە و نابێت سەرەتا نوێژی عەسر بکەی ئینجا نیوەرۆ یان عیشا بکەی ئینجا مەغریب بەم شێوەیە نابێت و دروست نیە بەڵکو دەبێت بە پێچەوانەوە بێت .\n٨– نیەت هێنان بۆ گشت عیبادەتێک ئەوەیە لە دڵتدا مەبەستت لەوعیبادەتە تەنها خوای گەورەبێت و بەزمان هیچ ناڵێیت چونکە پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم نیەتی بەزمان نەهێناوە بۆیە تەنها بەدڵ نیەتت هەبێت کە ئەم عیبادەتە تەنها لەپێناو خوای گەورە ئەنجام دەدەی ئەوە نیەتە و پێویست بەهیچ ناکات بەزمان دەرببری .\nدواتر شێرپەنجە / سرطان .\nسەرفرازی بۆ ئەو کەسەی دان بە کەمتەرخەمی خۆی دەنێت بەنبەر بە پەروەردگاری لەکاروکردەوە وعەیبی نەفسی. …\nچه‌ندبه‌ڵگه‌یه‌ك له‌سه‌رحه‌ڕامیه‌تی بیدعه له‌دیندا\nبەشى عیلم و زانیاری.\n22- باب في القرآن\n16ـ كتاب الأيمان والنذور.\n30 به‌روبووم له به‌روبوومه‌كانی ته‌قوا له قورئانی پیرۆز.\nئەم مانگە: 44880


یه‌كه‌م گۆڵى ئه‌م وه‌رزه بۆ به‌رگریكاره كورده‌كه‌ى پریمه‌ر لیگى ئینگلیزى · Kurdsport\nدەستپێک/هەواڵ/یه‌كه‌م گۆڵى ئه‌م وه‌رزه بۆ به‌رگریكاره كورده‌كه‌ى پریمه‌ر لیگى ئینگلیزى\nبه‌رگریكاره كورده‌كه‌ى تیمى لاوانى یانه‌ى كریستاڵ پاڵاسى ئینگلیزى بووه خاوه‌ن یه‌كه‌م گۆڵى خولى نایابى تۆپى پێى یانه‌كانى ئینگلته‌را (پریمه‌ر لیگ)ى لاوانى ژێر ته‌مه‌ن 18 ساڵ.\nكاردۆ سدیق یاریزانى دڵ و چه‌قى هێڵى به‌رگری تیمى لاوانى ژێر ته‌مه‌ن 18 ساڵى یانه‌ى كریستاڵ پاڵاس-ى ئینگلیزى له‌یارى ئه‌مڕۆ شه‌ممه 5ى كانوونى یه‌ه‌مى 2020 به‌رامبور به‌تیمى لاوانى یانه‌ى تۆتنهام هۆتسبیر له‌خولى نایابى تۆپى پێى یانه‌كانى ئینگلته‌را (پریمه‌ر لیگ)ى لاوانى ژێر ته‌مه‌ن 18 ساڵ، توانى تاكه گۆڵى تیمى یانه‌كه‌ى و یه‌كه‌م گۆڵى خۆشى له‌وه‌رزى 2020-2021ى خوله‌كه‌دا تۆماربكات.\nله‌یارییه‌كانى هه‌فته‌ى 10ى خوله‌كه‌دا تیمى لاوانى یانه‌ى كریساڵ پاڵاس به‌به‌شدارى سه‌ره‌كیی كاردۆ سدیق-ى به‌رگریكارى لاوى كوردى هه‌ڵبژارده‌ى لاوانى عێراق له‌سه‌ر یاریگاى خۆیدا میوانداریی له‌تیمى لاوانى یانه‌ى تۆتنهام هۆتسبیر كرد و سه‌ره‌نجامیش زۆر به‌قورسى به‌ئه‌نجامى 1-5 دووچارى شكستهات.\nلاوانى یانه‌ى تۆتنهام سه‌ره‌تا له‌نیوه‌ى یه‌كه‌مى یارییه‌كه‌دا به‌دوو گۆڵ پێشكه‌وت و له‌خوله‌كى 40دا كاردۆ سدیق تاكه گۆڵى لاوانى یانه‌ى كریستاڵ پاڵاس-ى تۆماركرد و جیاوازى كه‌مكرده‌وه و ئه‌نجامه‌كه‌ى كرده 1-2، به‌ڵام له‌نیوه‌ى دووه‌مدا لاوانى یانه‌ى تۆتنهام باڵاده‌ستى خۆیان سه‌پاند و توانییان دوو گۆڵى تریش بكه‌ن و ئه‌نجامى كۆتایی 5-1 له‌به‌رژه‌وه‌ندى خۆیان یه‌كلابكه‌نه‌وه و بگه‌نه خانه‌ى دووه‌م و تیمه‌كه‌ى كاردۆ-ش به‌شێوه‌یه‌كى كاتى بۆ خانه‌ى چواره‌مى ریزبه‌ندى دابه‌زى به 18 خاڵ له 9 یارى (6 بردنه‌وه و 3 دۆڕاندن) و (14-14 گۆڵ) و یارییه‌كى دواخراویشى ماوه ئه‌نجامى بدات.\nبه‌مه‌ش كاردۆ كامه‌ران سدیق ئه‌فراسیاو (كاردۆ سدیق)ى به‌رگریكارى لاو و به‌هره‌مه‌ندى كورد، له‌وه‌رزى 2020-2021ى پریمه‌ر لیگى لاوانى ئینگلیزیدا بووه خاوه‌نى 1 گۆڵى تۆماركراو و 1 گۆڵى ترى سازكراوه له 9 یاری تیمى لاوانى ژێر ته‌مه‌ن 18 ساڵى یانه‌ى كریستاڵ پاڵاس، ئه‌مه‌ش له‌كۆى 810 خوله‌ك یاریكرنددا.\nشایه‌نى باسه كاردۆ سدیق له‌گه‌ڵ یانه‌ى كریستاڵ پاڵاس له‌دوو وه‌رزى رابردوودا 2018-2019 و 2019-2020 له‌گه‌ڵ تیپه‌كانى تازه‌پێگه‌یشتووان و لاوانى ژێر ته‌مه‌ن 18 ساڵى یانه‌كه‌دا توانیویه‌تى 24 یاری فه‌رمیی ئه‌نجام بدات و 2 گۆڵیش تۆماربكات.


هه‌رێم: پێویسته رێكخراوه نێوده‌وڵه‌تییه‌كان بۆ لێكۆڵینه‌وه له سوتانی ده‌غڵودان تیمه‌كانیان بنێرن\n2019-02-23 [02:49 AM]\nھێزەکانی بنکەی پۆلیسی سەرچنار تۆمتبارێکیان دەستگیرکرد کە تەقەی لەچەند یانەیەکی شەوانە کردبوو و ئاسەواری فیشەکیش بەو یانانەوە دیار بووە .\nلەراگەیاندراوێکدا کەوێنەیەک دەست ئاژانسی ھەواڵی زاگرۆس کەوتووە ، بەڕێوەبەرایەتی پۆلیسی پارێزگای سلێمانی ڕایدەگەێنێت ، شەوی ٢١یشوباتی ٢٠١٩ ، لەناوسنوری گەڕەکی سەرچناری شاری سلێمانی کەسێک پشێوی و ئاژەوە دروست دەکات و تەقە لەسێ یانەی شەوانە دەکات ،دەستبەجێ ھێزەکانی بنکەی پۆلیسی سەرچنار گەیشتنە شوێنی ڕوداوەکەو کەشف و ھێڵکاری بۆ شوێنەکە کرا و لێکۆڵینەوەکان دەستیانپێکرد .\nئاماژە بەوەش دەکەن پاش وەرگرتنی فەرمانی دادوەرو وەرگرتنی کامێراکانی چاودێری و ناسینەوەی وێنەی تۆمەتبار توانرا لە ماوەی کەمتر لە ٢٤ کاتژمێر تۆمەتباری ڕوداوەکە دەستگیربکرێت و دەستیش بگیرێت بەسەر دەمانچەیەکدا کە بەتۆمەتبار بووە .\nپۆلیس راشیدەگەێنێت ، لەئێستادا تۆمەتبار (ڕ ، ک ، ڕ ) دانیشتوی شاری سلێمانی و لەدایکبووی ١٩٨٧ ، بەفەرمانی دادوەرو بەپێی ماددەی ٤٣٠ لەیاسای سزادانی عیراقی ڕاگیراوەو بەپێی دوو مادەی ٤٣١ لەیاسی سزادانی عیراقی چارەنوسی دواخراوە .\nئەم هەواڵە 3424جار خوێندراوەتەوە


مۆرینیۆ گومانی لە بەردەوامبونی چیرۆکی مێسی و تۆپی ئاڵتونی هەیە ! – تۆڕی میدیایی خەڵک\n2019/05/19 - 3:00 PM\nجوزێ مۆرینیۆی پورتوگالی ڕاهێنەری ناوداری بواری تۆپی پێ، پێی وایە لەم وەرزەدا مەرج نییە لیۆنێل مێسی ئەرجەنتینی ئەستێرەی یانەی بەرشلۆنە خەڵاتی “بالۆن دۆر” بەدەست بهێنێت.\nلەم وەرزەدا لیۆنێل مێسی ئەفسانەی زیندوی بارسا نازناوی خولی ناوخۆی ئیسپانیای بەدەست هێناوە، پێشتریش گەیشتنی بە یاریی کۆتایی جامی شای ئیسپانیا یەکلایی کردۆتەوە و لەسەرەتای وەرزیشدا نازناوی جامی سوپەری ئیسپانیای بەدەست هێناوە، بەڵام لە خولی یانە پاڵەوانەکان بەرامبەر یانەی لیڤەرپوڵ لە قۆناغی چارەکی کۆتاییدا شکستی هێنا و ماڵئاوایی کرد.\nلەبارەی خەڵاتی “تۆپی ئاڵتونی – بالۆن دۆر” یاخود ” زە بێست”ی تایبەت بە “فیفا”، مۆرینیۆ بە “سکای سپۆرت”ی ڕاگەیاندووە :” لەوکاتەوە کە بەرشلۆنە لە خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەوروپا دەرکراوە گومانم بۆ دروست بووە لیۆ مێسی خەڵاتی تۆپی ئاڵتونی بەدەست بهێنێت، بۆ ئەوەی ببیتە باشترین یاریزانی جیهان نابێت تەنها یاریزانێکی بەهرەدار و ناوازە بیت، بەڵکو پێویستت بە نازناوە گەورەکان دەبێت بەتایبەت نازناوێکی وەک خولی یانە پاڵەوانەکان”.\nسەرچاوەکان پێیان وایە ئەگەر لیۆ بتوانێت نازناوی “کۆپا ئەمریکا” بەدەست بهێنێت، ئەوا خەڵاتە ئاڵتونیە تاکە کەسیەکە مسۆگەر دەکات، بەپێچەوانەشەوە ڤێرجیل ڤان دایکی هۆڵەندی بەرگریکاری یانەی لیڤەرپوڵ دەکرێت خەڵاتەکە لەچنگی دەربکات.\nپێکهاتەی “کۆپا ئەمریکا”ی بەرازیل مشتوموڕی لەنێوان شارەزایاندا دروست کردووە


كه‌ركووكییه‌كان به‌گژ فشاره‌كانی به‌غدادا ده‌چنه‌وه\nقوتابیانی خوێندنی كوردی كه‌ركووك رۆژی جلوبه‌رگی كوردی به‌رز راده‌گرن\nكه‌ركووك جلوبه‌رگی كوردی كوردستانیبوون ئاهه‌نگ و هه‌ڵپه‌ڕكێ\nسەرەڕای ڕێگرییەکانی هێزه‌كانی حه‌شدی شه‌عبی و دامو ده‌زگاكانی حكومه‌تی عێراق، لە کەرکووک ڕۆژی پۆشینی جلووبەرگی کوردی بەرزڕاگیرا و لە سەرجەم قوتابخانە کوردییەکانی کەرکووک قوتابی و خوێندکاران بە پۆشینی جلووبەرگی کوردی و سازدانی ئاهەنگ و هەڵپەڕکێ و چاندنی نه‌مام ئەم ڕۆژەیان پیرۆزکرد.\nهێمن دەلۆ په‌یامنێری كوردستان 24 یەکێک لە قوتابخانەکانی بەسەرکردۆتەوە كه قوتابیان به جلوبه‌رگی كوردییه‌وه ئاهه‌نگ و هه‌ڵپه‌ڕكێیان سازكردووه.\nیه‌كێك له به‌شداربووان به جلوبه‌رگی كوردییه‌وه ئاڵایه‌كی كوردستانی كردووه‌ته ملی و ده‌ڵێت: "كه‌ركووك هه‌ر به كوردستانی ده‌مێنیته‌وه‌و به‌وانه ده‌ڵێم كه 16ـی ئۆكتۆبه‌ریان خوڵقاند كه پێشمه‌رگه هه‌ر ده‌گه‌ڕێته‌وه كه‌ركووك".\nدوای هێرشی حه‌شدی شه‌عبی و سوپای عێراق له رۆژی 16ـی ئۆكتۆبه‌ری ساڵی 2017 بۆ سه‌ر شاری كه‌ركووك و ناوچه كوردستانییه‌كانی ده‌ره‌وه‌ی ئیداره‌ی هه‌رێم، ئه‌و ھێزانه به جۆره‌ها شێواز فشاریان بۆ سه‌ر كوردی ناوچه كوردستانییه‌كان درووستكردووه، بۆ ئه‌وه‌ی ده‌ستبه‌رداری هێما و سیمبووله نه‌ته‌وه‌یی و نیشتمانییه‌كانیان بن، پاش ئه‌وه‌ی خۆیان سه‌رجه‌م هێما و پیرۆزییه‌كانی كوردیان له‌و ناوچانه داماڵی و ته‌نانه‌ت په‌یكه‌ر و وێنه‌ی پێشمه‌رگه شه‌هیده‌كانی ده‌ستی داعشیشیان شێواند، كه ساڵانێك به‌رگرییان له سه‌رجه‌م پێكهاته‌كانی ئه‌و ناوچانه كردبوو.\n06 چوار كەس بە تۆمەتی دەستدرێژی سێكسی دەستگیر كران


كۆچەر بیركار دڵی خەڵكی كوردستانی خۆشكرد\n08:12 - 03/08/2018\nبۆچی فڕۆکە ناتوانێت بچێتە بۆشایی ئاسمان\nئەم یارییانە دەبنەهۆی هاککردنی مۆبایلەکەت\nكڵاوەی داگن سپەیس ئێكس دەگەڕێتەوە بۆ زەوی\nمەترسییەکی ئایفۆن ئاشکرا دەبێت کە چاودێری ئەم هەنگاوەت دەکات\nلەنوێترین داهێناندا کەشتییەکی ئاسمانی وزەکەی کحولە\nكۆچەر بیركار بەشدارانی تۆڕە كۆمەڵایەتیەكانی كۆ كردەوە\nكۆچەر بیركار خەڵاتی فیڵدزی لە بواری بیركاریدا وەرگرت\nكۆچەر بیركار: حەزم دەكرد بچومایەتە سەر گڵگۆكەی قانع\nكۆچەر بیركار: هەشت ساڵی منداڵیم لە ناو تەنووری شەڕی ئێران و عێراق بەسەربرد\nوەرگرتنی خەڵاتێكی جیهانی لەلایەن كۆچەر بیركار زانای كورد زمان و مامۆستای زانكۆی كامبریجی بەریتانیا، خۆشحاڵی خەڵكی كوردستانی لێكەوتەوە، بەجۆرێك لە ماوەی هەفتەیەكدا هاشتاگی كۆچەر رووپەڕی تۆڕە كۆمەڵایەتیەكانی تەنیوە.\nكۆچەر لە زنجیرە نوسینێكدا باس لە ژیانی پڕ لە نەهامەتی خۆی دەكات.\n"زۆر حەزم ئەكرد هەر ئێستا چوومایەتە سەر گڵكۆكەی قانع و پێموتایە خەمت نەبێ، كوردیش ئەتوانێ پێشكەوێ، پێموتایە قانع تۆ لە كوێ ئاشەوانیت ئەكرد، كۆچەر بیركار لەوێ لە دایك بوو، لەوێ فێری بیركردنەوە بوو، لەوێ خولیای بیركاری بوو. حەزم ئەكرد كێلەكەیم ماچ كردایە و پێم وتایە دە ئیتر بە ئارامی بنوو. زۆر خۆشحاڵم ئەگەر ئەم هەواڵە كەمێ خەمی دڵی هەر كوردو نا كوردێكی رەواندبێتەوە. هیوادرام ئەمە ببێتە هاندەر بۆ زیاتر تێكۆشانی خوێنەری كورد بۆ باشتر ناساندن و رێزگرتنی زانایانی كورد".\nئەمە وتەی پڕۆفیسۆر كۆچەر بیركارە، دوای وەرگرتنی خەڵاتی فیڵدز كە گەورەترین خەڵاتی بیركارییە لە ئاستی جیهاندا.\nبە گوزەرێك بە ناو تۆڕە كۆمەڵایەتیەكاندا دەردەكەوێت، كە خەڵاتەكەی كۆچەر دڵی خەڵكی خۆشكردووە، هەریەكە‌و بەجۆرێك خۆشحاڵی خۆی دەردەبڕێت و پیرۆزبایی لێدەكات.\nپڕۆفیسۆر كۆچەر بیركار، خەڵكی گوندی نێی شاری مەریوانی رۆژهەڵاتی كوردستانە، یەكێك لە براوەكانی مەدالییا فیڵدزی 2018ەیە. خەڵاتەكە لە كۆنگرەی نێودەوڵەتی بیركاری لە ڕیۆ دی جانیرۆ بەڕازیل پێبەخشرا.\nكاتێك سەیری ئەكاونتەكەی كۆچەر بیركار دەكەیت بەدەیان پۆستی بەشدارانی فەیسبوك دەبینرێت كە بۆ ئەكاونتەكەی تاگكراون، تێدا خەڵكانی ئاسایی و حیزب و لایەنە سیاسیی فەرهەنگیەكیانیش پیرۆزباییان لێكردوە.\nرەنگە خەڵاتەكەی كۆچەر یەكێك لەو شتە دەگمەنانە بێت كە تا ئێستا بەشدارانی تۆڕە كۆمەڵایەتیەكان لەدەوری خۆی كۆكردبێتەوە، چەند ساڵێكە بەشدارانی فەیسبوك بەسەر لایەنە حیزبیەكاندا دابەشبوون، بەڵام خەڵاتەكەی كۆچەر زۆربەیانی هاوڕا كرد.\nكۆچەر بیركار، باس لەسەرەتاكانی ژیانی خوێندنی دەكات و دەڵێت: لە مەریوان خوێندنگە و خوێندن بەشێوەی ئەم سەردەمە مێژوویەكی كۆنی نیە، هەرچەند خوێندنی حوجرە لە زۆر كۆنەوە بووە. دوور بوونی شارەكە لە شارە گەورەكان لە لایەكەوە و كورد بوونی خەڵكەكەی لە لایەكی ترەوە بوونەتە هۆی ئەوەی كە حكومەتەكانی ئێران ئەو ناوچە پەرە پێ نەدەن.\nچەند مانگێك دوای لە دایكبوونی شۆڕشی ئێران روودەدات زۆری پێناچێت شەڕی ئێران و عێراق دەستپێدەكات. كۆچی دەڵێت: شەڕەكە پەیوەندی بە كوردەوە نەبوو. شەڕی فارس و عەرەب بوو، بەڵام ماڵی كورد بوو وێران دەكرا.\nكۆچەر لە شەس ساڵیدا لە گوندەكەیان دەست بە خوێندن دەكات قوتابخانەكەیان ماڵێك بووە كراوەتە خوێندنگە. لە قۆناغی سەرەتایدا لە پاڵ خوێندن كاری كشتوكاڵیشی كردوە.\nكۆچەر باس لەوە دەكات، یەكەمجار لە پۆلی پێنج هەستیكردوە كە حەز لە بیركاری دەكات. كۆچەر دەڵێت: هەشت ساڵی منداڵی لە ناو تەنووری شەڕی بێ مەعنای ئێران و عێراق بەسەر برد.\nخەڵاتی فێلدز كە بە نۆبڵی بیركاری ناسراوە، لەساڵی 1932ەوە هەر چوار ساڵ جارێك دەبەخشرێت، براوەكان دەبێت لەو ساڵەدا كە خەڵاتەكە وەردەگرن، تەمەنیان كەمتر لە 40 ساڵ بێت و ئەوپەڕی چوار بیركاریزان لە یەك كاتدا خەڵات دەكرێن. كۆچەر ساڵی 2000 وەك پەنابەرێك چووەتە بەریتانیا و ئێستا لەزانكۆی كامبریج مامۆستایە‌و دوای 18 ساڵ لە غەریبی توانی خەڵاتەكە بەدەستبهێنێت.\nدانیشتوانی گوندەكەی كۆچەر بیركار، وەرگرتنی خەڵاتەكەیان كردە زەماوەند‌و بە هەڵپەڕكێ‌و گۆرانی و دابەشكردنی شیرینی گوزارشتیان لە خۆشی خۆیان كرد.


ڕۆژنامەنووسێکی یەکێتی: مانگى رابردوو زۆرترین كه‌س به قاچاغ له سنوور و بازگه‌كانى سلێمانى چوونەتە شارەکە\n"دوو بەرپرسی باڵای یەکێتی بە فڕۆکە تایبەت گەڕاونەتەوە سلێمانی و پاشانیش بە ئۆتۆمبێلی سەعیدی پیرە گەیشتوونەتەوە هەولێر"\nباسنیوز 03/06/2020 - 00:48 كوردستان\nنووسیویەتی"هه‌ر له‌سه‌ره‌تاى هاتنى قه‌یرانى كۆرۆنا، به‌رپرسانى ئیدارى سلێمانى و پارێزگار، پابه‌ند نه‌بوون به بڕیارى خۆپارێزى و رێگه گرتن له هاتنه‌وه‌ى خه‌ڵك له ئێران، ئه‌مه‌ش وایكرد هه‌ر ئه‌و كات به هه‌زاران كه‌س به قاچاغ بێنه‌وه هه‌رێم و سلێمانى، به‌شێكیشیان پاش چوونه‌وه‌یان بۆ ماڵه‌وه ئینجا پشكنینان بۆكرا ده‌رچوو هه‌ڵگرى ئه‌و ڤایرۆسه‌ن پاشان كه‌ره‌نتینه‌كران".\nسەرتیپ وەیسی ڕوونیکردووەتەوە کە" له‌ماوه‌ى مانگى رابردوو زۆرترین كه‌س به قاچاغ له سنوور و بازگه‌كانى سلێمانى هاتوونەته ئه‌و سلێمانی به‌بێ هیچ پشكنینێك و خه‌ڵك له ناوه‌ڕاست و باشوورى عێراق له رێگه‌ى كه‌ركوكه‌وه زۆر به ئاسانى هاتوونه‌ته سلێمانى".\nراشیگەیاندووە کە "له برى ئه‌وه ده‌زگا ئه‌منییه‌كان و حكوومه‌ت فه‌رمان به هێزه ئه‌منییه‌كان بكه‌ن، كه چۆن مامه‌ڵه له‌گه‌ڵ خۆپیشانده‌رانى ئه‌مڕۆ لە سلێمانی بكه‌ن، كه‌چى هاوسه‌رۆكانى یه‌كێتیى هه‌ڵساون به‌و كاره".\nدەشڵێ "به‌ڵى خراپترین رێگه قه‌ده‌غه‌ى هاتووچۆیه بۆ رێگه‌گرتن له ڤایرۆسى كۆڕۆنا، به‌ڵام ئه‌وه سلێمانى نییه كه هه‌ولێر و دهۆكى له كه‌ره‌نتینه‌كردن رزگاركرد، ئه‌وه ئیهمالى و فاشلى ئیداره‌ى خۆجیى سلێمانی بوو، واى كرد كه‌ره‌نتینه له‌سه‌ر هه‌ولێر و دهۆك دابنرێت".\nلە کۆتایی گوتارەکەیدا ئەو نووسەرە نووسیویەتی" به‌ڵى ئه‌وه یه‌كێتیى بوو له پشتى هه‌ڤاڵ ئه‌بوبه‌كره‌وه ناوى ئه‌و( 50 ) هه‌زار خێزانه‌ى كه له یه‌كێتیه‌وه نزیكبوون دیاریكرد و سه‌به‌ته‌ى خۆڕاكى بۆ دابینكردن، نه‌ك ئیداره‌ى سلێمانى".


مێژووی سۆشیالیزم لە ئەمەریکا.\nوەرگێڕانی لە ئینگلیزییەوە: عامر سابیر\nتێبینی: پرۆفیسۆر ڕیچارد ۆڵف ئەم وتارەی لە سمینارێکدا لە ٢٢/٠٤/٢٠١٦ پێشکەش کرد. ڕێچارد ۆڵف لە ئەمەریکا دامەزرێنەری (ڕێکخراوی دیموکراسی لە شوێنی کاردا)یە. ئەو پرۆفیسۆری ئیقتیساد و مارکسیستێکە کە خاوەنی چەندین کتێبە و بڕوانامەی پی ھێچ دی و سێ ماستەری لە ئیقتیساد و مێژوودا ھەیە. لە ساڵی ٢٠١١ەوە بەرنامەیەکی ھەیە بە ناوی (ئیکۆنۆمیک ئەپدەیت) کە لە ئێستادا ھەفتانە لە زیاتر لە ١٨٠ ڕادیۆ و تەلەفزیۆنەوە لە سەرتاسەری ئەمەریکادا بڵاوئەبێتەوە. بەردەوام کۆڕ و سمینار دەگێڕێ و چاوپێکەوتنی بیستراو و بینراو ئەنجامئەدا بۆ بەرگری لە سۆشیالیزم. ئەو بەرگریکارێکی سەرسەختی سۆشیالیزم و مارکسیزمە. بە بڕوای من ڕیچارد ۆڵف یەکێکە لە بە ئیمکانترین و ڕۆشنترین مارکسیست و سۆشیالیستەکانی ئەمڕۆی دنیا. ئەمە وەرگێڕانی ناوەڕۆکی قسەکانێتی کە لەم کۆڕەدا پێشکەشی کردوە (ئەم وەرگێڕانە بۆ سەر زمانی کوردی، چوارساڵ دواتر لە ٢٠٢٠دا ئەنجامدراوە).\nئیشی ئەمڕۆی من کارێکی سەیرە ئەگەر بیری لێبکەیتەوە. من ئەمڕۆ باسی مێژووی سۆشیالیزم ئەکەم. لە کوێوە ھاتووە و بۆ کوێ ئەڕوا. من باسی سۆشیالیزم ئەکەم لێرە لە وڵاتە یەکگرتووەکانی ئەمەریکا. کە ئێمە ئێستا تازە سەردەرئەکەین. ھەروەک چۆن ورچێک کە نزیک بە پەنجا ساڵ لە سڕبوون بەخەبەر بێتەوە، پەنجا ساڵ کە تیایدا سوشیالیزم سەرکورتکراوە. کە بەھیچ جۆرێک نەخویندراوە، قسەی لەبارەوە نەکراوە، موناقەشە نەکراوە، شینەکراوەتەوە و ڕێز و ئیعتیباری بۆ دانەنراوە. بەڵکو تەحقیر کراوە و وا حیساب کراوە کە ھەر نییە و کرابووە ژێر بەڕەوە.\nڕێگەم بدەن باسی تەجرەبەی شەخسی خۆم بکەم لەم بارەوە.ھەر چەندە لە باکگراوندێکی سادەوە ھاتووم، بەڵام بە ھۆی ھەندێ ھۆکاری سەیر توانیومە لە باڵاترین و بەناوبانگترین زانکۆکانی ئێرە بخوێنم. سەرەتا لە زانکۆی ھارڤەرد خوێندم، پاشان چووم بۆ زانکۆی ستانفۆرد بۆ خوێندنی ماستەر پاشان دکتۆرام لە زانکۆی یەیڵ ھێنا لە ئیقتساد و مێژوودا. من کە لە ھەموو ئەم زانکۆیانە خوێندوومە، ھەرگیز داوام لێنەکراوە کە تەنانەت یەک وشە لە ڕەخنە و شیکردنەوەی ئابووری نووسەرێکی مەزنی وەک کارل مارکس بخوێنمەوە بۆ تێگەیشتن لە سیستەمی سەرمایەداری کە مامۆستاکانم وایانداناوە کە شیدەکەنەوە بۆ من. ئەمە مەسەلەیەکی زۆر گرنگە کە بۆم باسکردن. وە ئەوە پیشان ئەدات کە ئێمە ئێستا بە ھێواشی لە چی خەفەقانێک سەردەردێنێن.\nئەوە ھەڵسەنگاندنێکی خەتەرە ئەگەر لەوە تێنەگەی کە پەنجا بۆ شەست ساڵ سەرکوتی سۆشیالیزم، چی برینێکی قوڵ، چی غیابێکی قوڵ، چی بۆشاییەکی قوڵی بەجێھێشتووە. من دواتر لە قسەکانمدا ئەچمەوە سەر ئەمە و ئێوە تێبینی ئەکەن. بەڵام ھیوادارم خۆتان ناڕەحەت نەکەن. چونکە خەتای ئێوە نییە. ئێوە لە کۆمەڵگایەکدا ئەژین کە سۆشیالیزم تازە سەردەردێنێتەوە لە پاش پەنجا ساڵ لە تابۆ. کە ڕەنگە تێبگەی کە بۆچی ھیچ کەسێک جورئەتی ئەوەی نەبووە باسی بکا. چونکە بڕیاری بەتابۆ کردنی سوشیالیزم بڕیارێک نەبووە کە پشتی بە زانست، یان ئیقتیساد یان زانیاری و ھەر شتێکی تر بەستبێت. بەڵکو بڕیارێک بووە کە پشتی بە ترس بەستووە. پرۆفیسۆرەکان ترسیان لە لەدەستدانی میھنەکانیان بووە. مامۆستا ترسی لە لەدەستدانی ئیشەکەی ھەبووە. وە ھەموو کەسێکی تر ترسی لەوە ھەبووە کە بەڵایەکی خراپی بەسەردێ ئەگەر ڕەخنە لە سەرمایەداری بگرێ.\nئێمە لێرە لە ئەمەریکا خاوەن کەلتورێکین لە ئیقتساددا، کە من خۆشم بەشێکم لێی، کە ئەو کتێب و مەقالانە ئەوترێتەوە و ئەخوێندرێتەوە کە لە لایەن ئەو کەسانەوە نووسراوە کە بەردەوام بە شان و باڵی سەرمایەداریدا ھەڵیانداوە لە ھەموو دەورانەکانیدا.\nڕێگەم بدەن نمونەیەک بھێنمەوە. وادابنێ لەو شەقامەدا خێزانێک ئەژی کە خاوەنی دوو مناڵن. یەکێک لە مناڵەکان پێی وایە کە ئەمە باشترین خێزانە لەھەموو ڕوویەکەوە کە تیایدا ئەژی، وە بە پێچەوانەوە مناڵی دووەم پێی وایە کە ئەم خێزانە زیندانێکە و ڕۆژانە ئەشکەنجەی تیادا ئەچێژێ. وادابنێ کە تۆ ئەتەوێ لەم خێزانە تێ بگەی، جا بۆ ھەر ھۆکارێک بێت گرنگ نییە. ئایا بۆ ئەوەی لەم خێزانە تێ بگەی، پێویستە گوێ لە ھەردوو مناڵەکە بگری یان تەنھا یەکێکیان؟ ئایا پێویست نییە کە لەگەڵ ھەردوو مناڵەکەدا دابنیشی و گوێبیستیان بێت؟ جا ئەنجامگیری و بۆچوونی خۆت لەسەر ئەو خێزانە بدەی.\nبۆیە ئەگەر ئەتانەوێ لە کەپیتالیزم بگەن، وەک ئەوە وایە کە لەو خێزانە بگەن کە باسمان کرد. ئەتوانی گوێبگری لەو کەسانەی کە بە شان و باڵی سەرمایەداریدا ھەڵئەدەن و شانازی پێوە ئەکەن و خۆشیان ئەوێت. ئەمە بکە، کە ئەمە کارێکی سەخت نییە، چونکە ٩٩.٩٪ی ھەموو ئەو تێکستانەی نووسراوە، لە لایەن ئەو کەسانەوە نووسراوە کە سەرمایەداریان خۆشئەوێت و بە شان و باڵیدا ھەڵیانداوە. بەڵام پێویستە گفتووگۆ لەگەڵ ئەوکەسانەشدا بکەی کە ڕەخنەیان لێی ھەیە. گوێبیستی قسەی ئەوانەش بی کە دژی سیستەمی سەرمایەدارین. ئەگەر ئەمە نەکەی، ئەوا کەواتە لە ھیچ نەگەیشتووی. ئەمە موشکیلەیەکی جدییە و ھەر وەک باسم کرد ئێمە تازە سەر دەرئەھێنین لێی. بۆیە تکایە بە دیقەتەوە گوێبگرە و بزانە چی ئەڵێم.\nلەسەرەتادا، ئەمەوێ ئەوە بەیان بکەم کە سوشیالیزم لە ئەمەریکادا لە گەڕانەوەدایە زۆر بەخێرایی. لە پەنجا ساڵی ڕابردوودا کە سۆشیالیزم کرابووە تابۆ، ئێمە لێرە لە ئەمەریکا پێمان وتراوە کە سۆشیالیزم تەنھا پەیوەستە بە یەکێتی سۆڤییەت و چینەوە. وە ئەو وڵاتانە ترسناکن و ھەڕەشەمان لێ ئەکەن و ئەیانەوێ ئازارمان بدەن. وە ئێمە پێویستە بەرەنگاریان ببینەوە و تووڕەبین لێیان. وە یەکێک لەو ڕێگایانەی کە تووڕەیی و جیاوازی و ناڕەزایەتی خۆمانیان پێ بڵێین، ئەوەیە کە کەمترین شت بزانین دەربارەی ئەو بیروباوەڕ و تیۆرییەی کە ئیدیعای ئەکەن بەکاریئەھێنن. لەم لێکدانەوە نادروستەدا ھەر لۆجیکێک ئەبینی، ئەوە بەخیربێن بۆ وڵاتە یەکگرتووەکانی ئەمەریکا بۆ پەنجا ساڵ.\nبەڵام بێ گومان لە ھەمانکاتدا سوشیالیزم مەوجود بووە. بەڵام خەڵکی ئەمەریکا، میدیای ئەمەریکا، حکومەتی ئەمەریکا و کۆمەڵەی ئەکادیمی ئەمەریکا، وایانداناوە کە وجودی نییە. بەڵام بەردەوام ھەبووە و مەوجودبووە. بەلام بۆ پەنجا ساڵ نەتوانراوە قسەی لەبارەوە بکرێ. تەنانەت لەو بزووتنەوە ناڕەزایەتیانەی کە لە ناوخۆی ئەمەریکادا ھەبووە، وەک بزووتنەوەی ناڕەزایەتی دژی تاقیکردنەوەی چەکی ئەتۆمی، بۆ ئاشتی، دژی ڕەگەسپەرستی، دژی ھەڵاواردنی جنسی و ...ھتد. ئەم بزوتنەوانەش بە وریایییەوە دورخراونەتەوە و خۆیان بە دوورگرتووە لە ھەر پەیوەندییەک بە مارکسیزمەوە، بە سۆشیالیزمەوە، بە کۆمۆنیزمەوە. تەنانەت لە کاتێکدا کە بەرپرس و سەرۆکی ئەم ڕێکخراوانە مارکسیست و سۆشیالیستیش بووبێتن، ئەم حەقیقەتەیان شاردۆتەوە. لەبەرئەوەی ترسناکبووە بۆ کەسانی تر لەو ڕێکخراوانەدا کە ویستویانە ئەوەی ئەیانەوێ بیڵێن لەسەر ئەو موشکیلە کۆمەڵایەتیانەی کە بۆی ھاتوونەتە مەیدان بەربەستی بۆ دروست نەکرێ بە بیانووی ئەوەی ڕەخنە لە سیستەمی سەرمایەداری ئەگرن.\nئەم وەزعییەتە لە دوای جەنگی جیھانی دووەمەوە درێژەی کێشا، تاپایزی ساڵی ٢٠١١. تا کاتێک بزووتنەوەیەکی تازە سەریھەڵدا. کە بەردەوام بزووتنەوەی تازە لێرە و لەوێ گەشە ئەکات و سەردەردێنێ. ئەم بزوتنەوەیە ناوێکی سەیری ھەبوو " ئۆکیوپای ۆڵ ستریت- داگیرکردنی شەقامی ۆڵ". وە لەمەش سەیرتر ئەوە بوو کە ئەمە بزوتنەوەیەک بوو کە گەنجان ڕێکیانخستبوو کە زۆر دلێر و شۆڕشگێڕ و ھێڕشبەربوون و لە ناوەندی شاری نیویۆرکدا لە پارکێک لە مانھاتن خێمەیان ھەڵدابوو. ئەم بزووتنەوەیە وەک ئاگری دارستان پڕیشکی ھاویشت و بڵاوبۆوە، کە لە ماوەی سێ مانگدا لە ٣٥٠ شاری ئەمەریکادا گەنجان ھەمان کاریان دووبارەکردەوە. ئەوەی لەم بزووتنەوەیەدا خاڵی زۆر بەھێز بوو، ئەوە بوو کە ڕەخنەیان لە کەپیتالیزم نەشاردەوە و ئەمانە کارێکیان کرد کە ھیچ بزووتنەوەیەکی کۆمەڵایەتی لە ماوەی پەنجاساڵی ڕابردوودا نەیوێرابوو بیکات لە ئەمەریکادا. شیعاری سەرەکیان بریتی بوو لە ١٪ بەرانبەر ٩٩٪. کە ڕەخنەکەیان ھێندە بە سادەیی و کارامەیی بەیان کرد لە دژی سەرمایەداری، تەنانەت سەرۆکی ئەمەریکاش لە پاش دوومانگ ناچار بوو ھەمان شیعار لە وتاری خۆیدا بەکاربھێنێ. ڕەخنەیان لە ئیقتسادی سیستەمی سەرمایەداری ئەوە بوو کە ئەم سیستەمە کۆمەڵگا دابەشدەکات بە ١٪ کە دەسەڵات و سەروەتی زۆی ھەیە، وە لە بەرانبەریشدا ٩٩٪ کە ھیچیانی نییە یان بەشێکی زۆر کەم لە ھەردوکیانی ھەیە. ئەم بزووتنەوەیە زۆر درێژەی نەکێشا، بەڵام ئەمە پێویستە کەس تووشی سەرسوڕمان نەکات. بزووتنەوەی لەم جۆرە ھەڵئەتۆقێ و ھەوڵئەدا جێپێی خۆی بگرێ و زۆر جار لە ھەنگاوی یەکەمداسەرکەوتوونابێت.\nئیستا نزیک بە چوار ساڵ دوای ئەم بزووتنەوەیە، چاپتەری دووەم دەستی پیکردووە و ئەیبینین.کە دیاردەی بێرنی ساندەرسە (کاندیدی حیزبی دیموکرات بۆ سەرۆکایەتی ئەمەریکا). ئایا وا نییە؟ کە ملیۆنان ملیۆن لە خەڵکی ئەمەریکا گوێ نادات بەوەی کە ئەم کابرایە وشەی سۆشیالیستی بەدواوەیە. وە ئەتوانێ خۆی کاندید بکات بۆ سەرۆکایەتی. نزیک بە نۆ مانگ پێش ئێساتا ئەندامێکی زۆر باڵای حیزبی دیموکرات وتووێژی لەگەڵ کردم. لەو گفتووگۆیەدا ئەو خانمە پێی وتم ئێمە نیگەرانین لە بەرەوپێشچوونەکانی بێرنی ساندەرس. پێم وت، بەڕاستە؟ بۆچی؟ وتی حیسابمانکردوە کە ئەو ئەتوانی ١٪ بۆ ٣٪ی دەنگەکان بەدەستبھێنێ لە ھەڵبژاردنەسەرەتاییەکاندا. وتم جا بۆ نیگەرانن بەوە؟ وتی لە ھەندێ ویلایەتدا ئەگەر ئەوەندە بەدەست بھێنێ و دواتر ئەوانەی دەنگیانداوە بە ئەو دەنگ نەدەنەوە بە خانم کلینتۆن، ئەوا لەو ویلایەتانەدا ئێمە ئەیدۆڕێنین چونکە دەنگەکانی دیموکرات و کۆمارییەکان نزیکن لێکەوە.\nبزانە، ئەوەی کە حیزبی دیموکرات وای دانابوو کە بێرنی ساندەرس کاندیدێکی لاوەکییە و ناتوانێ ھیچ بکات و بێ تەئسیرە، بەڵام ئێستا کە گۆڕاوە بە ھەڕەشەیەکی گەورە و ملیۆنان لە خەڵکی ئەمەریکا دەنگی پێ ئەدەن. ئەمە دەرخەری ئەوەیە کە حیزبی دیموکرات چەندە دوورە لە خەڵکەوە و چەندە نائاگایە لەوەی کە خەڵکی ئەمەریکا چی ئەوێ.\nبۆیە سۆشیالیزم لە گەڕانەوەدایە. سۆشیالیزم ئەگەڕێتەوە بە تۆکمەیی و گەورەتر لەوەی زۆر کەس تەوەقوع ئەکات.چەوسانەوە ھەر ئەمێنێ تا ھۆکاری چەوسانەوە باقی بێت. چەوسانەوە بەوە کۆتایی نایات کە تۆ وایدائەنێی کە نایبینی.\nبەڵێ، سۆشیالیزم لە گەڕانەوەدایە. ڕێگەم بدەن باسی تەجرەبە و ھەنگاوێکی تری شەخسی بکەم. من لە کۆتایی ساڵی ٢٠٠٨ ەوە خانەنشین بوومە. بەڵام ئێستا زۆر لەو کاتە سەرقاڵترم کە پرۆفیسۆری ئیکۆنۆمیک بووم لە زانکۆ. ئێستا بەردەوام لە سەفەردام بۆ قسەکردن لەسەر ئەوەی؛ چی ھەڵەیە لە کەپیتالیزمدا یان موشکیلەی کەپیتالیزم چییە؟ من ناتوانم فریای ھەموو ئەو داواکاریی و دەعوەتانە بکەوم لە ویلایەتە جیاجیاکانی ئەمەریکاوە کە داوام لێدەکەن لەسەر ئەم مەسەلەیە قسە بکەم. بە ھۆی کەمی کاتەوە دام ناوە لە مانگێکدا تەنھا سێ سەفەر بکەم. من ئێستا ناوی ئەو شوێنانەتان بۆ ئەڵێم کە لە چوار مانگی ڕابردوودا قسەم تیایدا کردووە. وە تەنھا ناوی ئەو شوێنانە ئەھێنم کە زیاتر لە ٣٠٠ کەس تیایدا بەشداربووە.کە ئەمانە ھەندێکیانە (تامپە فلۆریدا، سەن پیتەرسبێرگ فلۆریدا، یوستن تەکساس، ئەیمس ئایاوا، سیاتڵ و بیڵنگھام لە واشنتن، لۆس ئەنجلیس، سانفرانسیسکۆ، بێرکڵی، فرێزنۆ، بۆستن، سیریکیوز، وە ئیسیکە). ئەمە تەنھا مشتێکە لە خەرواری ئەو داواکارییە زۆرەی لێم دەکرێ بۆ قسەکردن لەسەر ئەم مەسەلەیە.ئەمەتان بۆ باس ئەکەم تا مەعلوماتێک وەرگرن کە چی ئەگوزەرێ لە ئەمەریکادا. لەم سەفەر و کۆبونەوانەدا بەردەوام داوام لێکراوە باسی ئەوە بکەم کە مشکیلە و ھەڵە لە سیستەمی سەررمایەداریدا چییە؟ (وەتز ڕۆنگ وز کەپیتالیام؟).\nئەمە ھەرگیز پێشتر لە ژیانمدا ڕووی نەداوە. گۆڕانکارییەکی بنچیینەیی ڕویداوە و بەڕێوەیە لە ئەمەریکادا.ھۆکاری ئەوەی کە باسی ئەمەتان بۆ ئەکەم، چونکە ڕەنگە ئێوە ھەستان پێ نەکردبێ لێرە. ئەمە خەتای ھیچ کەس نییە، شتەکان ئاوایە، لەھەموو شوێنێک وەک یەک گەشە ناکات. بەڵام پێویستە ئاگاداربکرێنەوە و بیبیستن لە لایەن کەسێکی وەک منەوە کە ئەم شتانە ئەگوزەرێ لە ئەمەریکادا. من لە مانھاتن ئەژیم، ڕۆژانە جارێک یان دوو جار سەیارەیەکی لیمۆزین دێت بەدوامدا و لەبەردەم ماڵەکەم ھەڵم ئەگرێ. دراوسێکانم ڕەنگە وابزانن من کەسێکی زۆر گرنگم. من ئەبەن بۆ یەکێک لە ستیۆدیۆکانی تیڤی بۆ چاوپێکەوتن، کە بەم ڕێگەیە ئەتوانم بۆ ملیۆنان کەس قسە بکەم. لەم چاوپێکەوتنانەدا زۆربەی کات پرسیاری ئەوەم لێدەکەن کە پێمان بڵێ (وەتس ڕۆنگ وز کەپیتالیزم) موشکیلەی سەرمایەداری چییە؟ زۆربەی کاتەکان ئەمە ئەو پرسیارەیە کە ئەوان لێم دەکەن. بەڵام لە چاوپێکەوتنم لە گەڵ بیڵ ماھر لە بەرنامەی (لەیت نایت کۆمیدی شۆ) کە دڵنیام ھەندێ لە ئێوە بینەری ئەو بەرنامەیەن.لەو چاوپێکەوتنەدا، مارکسیزم ئەو بابەتە بوو کە ئەو نەک من، ھەڵیبژاردبوو بۆ گفتووگۆ. لەو بەرنامەیەدا باسی مارکسیزممان کرد و وەڵامی پرسیارەکانیم دایەوە بۆ بینەرەکانی کە ١٠ ملیۆن کەسە یان زیاتر. باشترین چاوپێکەوتن کە لە دوو بۆ سێ ساڵی ڕابردوو کردبێتم، لە گەڵ بیڵ ماھیر بووە کە سێ بەرنامەی درێژم لەگەڵدا کردووە. وەھەروەھا چاوپێکەوتنم لە گەڵ کریس ھەیز و ...ھتد کردووە.\nئەمە ئەو شتانەیە کە ھەرگیز پێشتر ڕووینەداوە لە ئەمەریکادا. چونکە ئەو کەسەی کە دژی کەپیتالیزمە، کە من ئەو کەسەم. کەسێک کە بەرھەمەکان و خەباتی کارڵ مارکس بەرز ئەنرخێنێ و ئیلھامی لێ وەرئەگرێ، کە من ئەو کەسەم. بۆیە ئاگاداربە کە بە دایک و باوکت نەڵێی کە ھاتووی بۆ ئەم کۆڕە، چونکە ڕەنگە توورەیان بکەی! (بە پێکەنینەوە ئەڵێ) ھیوادارم من ھەڵەبم و گاڵتە بکەم (پێکەنینی ئامادەبوون).\nبا بزانین سۆشیالیزم چی لێھات، لە کاتێکدا لێرە لە وڵاتە یەکگرتووەکانی ئەمەریکاداسەرکوتکرا و کرایە سووڕی سڕبوونەوە. بە پێچەوانەوە لە وڵاتانی تر خەفە نەکرا و بزووتنەوەیەکی ئامادە و زیندوە. ھیچ وڵاتێک لەسەر گۆی ئەم زەوییە نییە کە ڕێکخراوێکی سۆشیالیستی یان حیزبێکی سۆشیالیستی یان نەقابەی کرێکاری سۆشیالیستی یان سۆشیالیست یونەڤێرستی دیپارتمێنتی تیادا نەنێت، یان ھەر شتێکی تر تۆ ئەتوانی ناویبھێنی. ئەم بزوتنەوەیە بە گەورەیی و خێرایی بڵاوبۆتەوە. وە تاکە تیۆری و ئایدیۆلۆجی بنچینەیی ئەم بزووتنەوەیە لە ئاستی دنیادا مارکسیزم بووە.واتەئەو بیروباوەڕەی کە لە کارل مارکسەوە ھاتووە، کە ڕەخنەی لە ئیقتسادی سەرمایەداری گرتووە. ھەر وەک ئادەم سمیس و دەیڤید ڕیکاردۆ و (مارشاڵ و کینز) کە ئەمان بە پێچەوانەوە بە شان و باڵی سەرمایەداریدا ھەڵیانداوە و سەرمایەداریان خۆشویستووە.\nبیرت نەچێ کە کارل مارکس تەنھا ١٥٠ ساڵێک لەمەو پێش مردووە، کە بە پیوانەی مێژوویی کاتێکی زۆر کەمە. بەڵام لەم ماوەیەدا، لەو کاتەوەی کە ئەو مردووە لە سەدەی نۆزدەدا، بیروباوەڕەکەی بە ھەموو دنیادا بڵاوبۆتەوە. بۆ ناو ھەموو کەلتوورێک لەم دنیایەدا. بۆیە بیروباوەر لەسەر مارکسیزم، لێکدانەوە و شیکردنەوەی مارکسیزم، تەنانەت پێناسەی سۆشیالیزم زۆر ھەمەجۆرە. سۆشیالیزم توراسێکی گەورە و بەربڵاو و ھەمەجۆرە کە ڕەخنەی لە سەرمایەداری ھەیە. سۆشیالیزم مۆدیلێکی ترە، ئەڵێ ئەتوانین باشتر بکەین لە سەرمایەداری، بەڵام ئەوەی چۆن باشترئەکەین، تەرکیز لەسەر چی ئەکەین، بە چی ڕێگەیەک وە چۆن و بەچی ڕیزبەستنێک. خەڵک لەسەر ئەمانە جیاوازیان ھەیە.\nبۆیە لەبیرت بێت، ئەگەر وتارێک یان کتێبێکت خوێندەوە لەسەری نووسرابوو (زە سۆشیالیست ڤیو) یان (زە مارکسیست ڤیو) ئەوە کتێبەکە دابنێ، چونکە گەمژەیەک کتێبەکەی نووسیوە. نابێت بنووسێ (زە). کەسێک ئاوا بڵێ یان زانیاری نییە، یان مەبەستێکی تری ھەیە کەبەم شێوەیە ئەنووسێ. پێویستە باوەڕت وابێت کە شێوەی جیاواز و بۆچوونی جیاواز ھەیە لەسەر سۆشیالیزم. تۆ ئازادی کامەیان ھەڵئەبژێری و قسەی لەسەر ئەکەی، یان حەزت لە کامیانە یان ڕەخنە لە کامیان ئەگری. بەڵام نابێت وا دابنێی کە ئەوەی تۆ تەنھا بۆچوونە. بۆ نموونە ئەمە وەک ئەوە وایە کە ئەگەر من کۆرسێک دابنێم لەسەر ئاین، وە لەو کۆرسەدا لە ڕۆژی یەکەمەوە تا کۆتایی دەربارەی ئاینی (بەھایی) بێت. ئەگەر تۆ وادابنێی کە ئەمە ھەموو شتێکە دەربارەی ئاین. ئەگەر بەم جۆرە بکەی،ئەوا ئەمە دەرخەری ئەوەیە کە تۆ یان ساویلکەی یانکەسێک پارەی داوەتێی بۆ مەبەستێکی تایبەت کە ئاوا بەو جۆرە قسە بکەی.\nسۆشیالیزم خاوەنی فەرھەنگێکی گەورەی ھەمەجۆرە. بۆیە ھەندێ جار تەم و مژاوی دەرئەکەوێ چونکە خەڵک بەم جۆرە ھەڵسوکەوت لەگەڵ ڕەخنە ئەکات و بە ئاسانی وەری ناگرێ. ڕەنگە سەرنجتدابێ تەنانەت لە ژیانی تایبەتی خۆشتدا کاتێک ھاوڕێیەکت ڕەخنەت لێ ئەگرێ، ئەگەر ھێشتا تەواو ئامادە نەبی بۆی، ئەوا ناتەوێت گوێبیستی بیت و بەباشی وەریناگری. بەھەمانجۆر ئەمە لە کۆمەڵگاشدا ھەر وایە.\nھەموو ئەو سیستەمە ئیقتیسادیانەی کە لە مێژووی مرۆڤاتەیتدا لەسەر گۆی زەوی مەوجود بووە، تۆ ناویان بھێنە کۆیلایەتی، دەرەبەگایەتی، بەردەوام خەڵک ھەبووە خۆشیویستووە و خەڵک ھەبووە ڕەخنەی لێ ھەبووە و دژی بووە. سەرمایەداریش بەھەمانجۆر. لە ڕاستیدا ئەوەی کە تۆ نەتزانیوە، یان نەتبیستووە دەربارەی، یان کەس ئاشنای نەکردووی بەمە. ئەمە مانای ئەوە نییە کە ڕەخنە لە سەرمایەداری و دژایەتیکردنی مەوجود نەبووە.\nسۆشیالیزم بەردەوام گۆڕانکاری بەسەردا ھاتووە و گەشەیکردووە. لە دەورانی ڕابردوودا دووجۆر شێوازی تایبەتی سۆشیالیزم باڵادەستبووە. کە شێوازیی تریش زۆرە و تەنھا ئەم دوو شێوازە نەبووە. بەڵام ئەم دوو شێوازە بە ھۆی ھۆکاری مێژوویییەوەیە کە بەربڵاو و باڵادەست بوونە. ڕێگەم بدەن وەسفی کەم بۆتان، دڵنیام ئاشنان پێیان.\nبیروباوەڕی یەکەم؛ ئەوەیە کە سۆشیالیزم بریتییە لەوەی کە واز لە خاوەندارێتی تایبەتی، بزنسی تایبەتی بھێنی و بە خاوەندارێتی دەوڵەتی و بزنسی سەربە حکومەت جێی بگریتەوە. یانی ئەمە بیروباوەڕێکە کە ئەڵێ سۆشیالیزم و کەپیتالیزم لەیەک جیاوازن بەوەی کە لە سەرمایەداریدا خاوەندارێتی تایبەتی پرۆسەی بەرھەمھێنان و بزنس بەڕێوەئەبات و لە سۆشیالیزمدا حکومەت ئەم کارە ئەکات. کە لەم بیرکردنەوەیەدا ھەموو شتێک دەربارەی حکومەتە. حکومەت دێ کۆنترۆڵی ھەموو شتێک ئەکات و بەرھەمھێنان ڕێکئەخات. ئەگەر ئەم شێوازە ئەوەیە کە تۆ ئاشنای پێی. ئەوا ڕێگەم بدە ئامۆژگارییەکی بچوکت بکەم. ئەگەر ھەرچی کتێب و نووسینەکانی مارکسە بگەڕێی، ئەگەر بۆ ماوەیەکی درێژ و بە قووڵی ھەرچی کارەکانی مارکسە بەسەربکەیتەوە، تەنانەت وشەیەکیش نادۆزیتەوە لەسەر ئەمە. مەشغەڵەی ئەو، حکومەت نەبوو. ئەو ھەرگیز مەقالەیەک یان کتێبێکی نەنووسیوە لەسەر حکومەت، ئەمە شتێکی لاوەکی بوو بۆ ئەو، ئەو شتی تر مەشغەڵەی بوو. ھەروەھا جیاوازی نێوان خاوەندارێتی (ئینتەرپرایزی) تایبەتی و خاوەندارێتی دەوڵەتیش، مەشغەڵەی ئەو نەبوو. ئەمانە ھیچی پەیوەندی بە دیدگا و پرۆژەیەک کە ئەو باسی کردوە نییە.\nڕێگەی دووەم بۆ پێناسەکردنی سۆشیالیزم لە سەدەی نۆزدە و بیستدا؛ بەم ڕێگەیەی خوارەوە بووە. لە جیاتی بازار، لە جیاتی ئەوەی ڕێگەبدەی بازاڕ بڕیاربدا کە بەرھەمھێنان (کاڵا و خزمەتگوزاری) چۆن دابەشئەکات، لەجێگەی ئەمە لە ڕێگەی سەنتەری پلاندانانی حکومەتەوە ئەکرێ،واتە لە حکومەتدا کەسانێکھەیە پلان دائەنێنکە ھەر کەسەو چی بەرئەکەوێ.یان ئەتوانین بەشێوەیەکی تر باسی بکەین بەمجۆرە؛ سەرمایەداری بازاڕە، کە بەم ڕێگەیە دابەشی ئەکات وە سۆشیالیزم، پلاندانانە.\nباشە، یانی ئێستا ڕوونبۆتەوە وسادە و ئاسانە بۆ ئەوەی لێک تێبگەین، کاپیتالیزم واتە خاوەندارێتی تایبەتی و بازاڕ، وە سۆشیالیزم واتە خاوەندارێتی دەوڵەتی و پلاندانانی حکومەت. وە ئەتوانین بڵێین کە یەکێتی سۆڤییەت و چین ھەوڵیاندا بە ڕێگەی خۆیان کە ئەم پرۆجێکتە ببەنەپێشەوە. شۆڕشیان بەرپا کرد، ١٩١٧ لە ڕوسیا و ١٩٤٩ لە چین. کە خاوەندارێتی تایبەتیان گواستەوە بۆ خاوەندارێتی دەوڵەتی. وە جێگەی بازاڕیان بە پلاندانانی حکومەت گرتەوە. لە ڕاستیدا ئەم شێوازە، ئەو ڕێگە بەربڵاوەبووە کە سۆشیالیزمی پێ ناسراوە.\nڕێگەم بدەن تۆزێک باسی ئەمە بکەم؛ ئەم تەجرەبانە ڕێک بە خواستی ئەوانەی شۆڕشیان کرد و ھیوایان بۆ خواست نەچووە پێشەوە و نەھاتەدی. ئایا ئەمە مانای وایە کە ئەم تەجرەبانە ھەمووی شکستخواردوو بوون؟ بێ گومان نەخێر.ڕەنگە ھەندێ لە ئێوە بەمجۆرە بیربکاتەوە، بەڵام ئەزانم مێشکە زیرەکەکانتان باشتر ئەزانێ کە وانییە. چی سەرکەوتوو بوو لە یەکێتی سۆڤییەت و چیندا؟ یەکێک لە ئامانجە سەرەکییەکانیان ئەوە بوو کە کۆتاییان بەوە ھێنا کە ڕوسیا لە ١٩١٧ دا، وە چین بە دڵنێاییەوە لە ١٩٤٩دا یەکێک لە ھەژارترین و دواکەوتووترین وڵاتانی دنیا بوون. تۆ ھەرچییەک بخوێنێتەوە لەسەر ڕوسیا پێش ١٩١٧ بۆت دەرئەکەوێ کە یەکێکھەژارترین ونەخوێنەوارترین و موتەخەلیفترین وڵاتی سەر گۆی زەوی بوو. وە ھەمان شت ڕاسەتە بۆ چینیش لە پێش ١٩٤٩دا. لە ساڵانی دوای شۆڕشدا دوو شت ڕوویاندا لەو دوو وڵاتە. گەورەترین گەشە و پێشکەوتنی پیشەسازیان بەخۆیانەوە بینی کە تا ئەو کاتە لە ھیچ وڵاتێکی سەرمایەداریدا بەوجۆرە ڕووینەدابوو. کە ئێستا تەواوبووە لە ڕوسیا، بەس ھێشتا تەواونەبووە لە چیندا. بۆ ئەوانەتان کە زانیاریتان ھەیە لەسەر ئەمە، ئاگادارن کە نەتەوە یەکگرتووەکان ساڵانە ڕێکۆری گەشەی ئابووری وڵاتان بڵاوئەکاتەوە، کە لە ٢٥ ساڵی ڕابردوودا یەکەم وڵات بۆ گەشەی ئابووری، کۆماری گەلی چین بووە. بۆیە ئەگەر ئەتەوێ گەشەی خێرای پێشکەوتنی ئابووری بکەی، ئەوا بە دڵنیاییەوە، شۆڕشی سۆشیالیستی، واتە ڕێگەیەک کە ڕوسیا و چین گرتیانە بەر، ڕێگەیەکی زۆر گونجاوە بۆ ئەو مەبەستە. بۆ ھەندێ لە ئێوە کە ئەیانەوێ ڕەخنە لەو کۆمەڵگایانە بگرن، ئەوا پیویستە ئاگاداربن کە چۆن ڕەخنە ئەگرن، دەنا خۆت ئەکەیتە گێژاوێکی پڕ ناکۆکییەوە. لێرەدا پرسیار ئەوەیە کە ئایا ئەوان جیھانێکی سۆشیالیستیان دامەزراند کە جێگەی ڕەزامەندی ڕابەرەکانیان بووبێت؟ بێگومان نەخێر.\nیەکێک لەو شتانەی لەو تەجرەبەیەدا دۆزرایەوە ئەوەیە کە ئەگەر دەسەڵاتی پێویست بدەی بە حکومەت بۆ ئەنجامدانی گەشەی خێرای لەم جۆرە، وە دەسەڵاتی پیویستی ئەوەی بەیتێ کە جێگەی بازاڕ بگرێتەوە بە پلانەکانی خۆی. ئەوا دەرئەکەوێ کە تۆ حکومەتێکت ھەیە کە دەسەڵاتی ڕەھای ھەیە کە ئەبێتە ھۆی سەرچاوەی مشکیلەی تر، کە ھەمان ئەو دەسەڵاتە لە ھەموو شوێنێکیتری کۆمەڵگادا بەکارئەھێنێ. ئەم کارە لەو دوو کۆمەڵگایەدا (ڕوسیا و چین) بە باشی نەھاتەدی.\nکەواتە ئێستا چی؟ سۆشیالیستەکان ڕووبەڕووی شتێک بوونەتەوە، کە پێناسە و تەجرەبەی نادرووستی سۆسیالیزمە. پێناسەی شۆشیالیزم بەو جۆرەی کە کراوە و گوایە خاوەندارێتی دەوڵەتی و پلاندانانە، لە بەرانبەر کەپیتالیزمدا کە خاوەندارێتی تایبەتی و بازاڕە. بۆیە سۆشیالیستەکان ڕەخنەیان دەربڕی لەو جۆرە سۆشیالیزمە نادەقیقەی کە بەم جۆرە تەرجەمە و پێناسەکرابوو. بۆیە ھەروەک چۆن کاتێک کەسێک ڕەخنەی لە شتێک ھەیە، ئەڵێن با بگەڕیینەوە بۆ سەرچاوەی بیروباوەڕەکە، بۆ بنچینەی بیروباوەڕەکە. با بیدۆزینەوە بزانین لە کوێدا ھەڵە کراوەو بە نادرووستی تەرجەمەکراوە. وە لە کوێدا پیویستە کە بیگۆڕین و پرسیاری لەسەر دابنێین. کە لە نزیک بە ٢٥ ساڵی ڕابردوودا سۆشیالیستەکان و مارکسیستەکان و کۆمۆنیستەکان ئەم کارەیان کردووە. وە ئەوەی کە ئێستا من بۆتان باسئەکەم ڕاپۆرتێکە لەسەر ئەوەی کە چی ڕوویدا و ئێستا چی ڕووئەدا و لە داھاتوودا بەرەوکوێ. بەڵام پێش ئەوەی ئەمە بکەم، ڕێگەم بدەن لەوە دڵنیاببمەوە و بە کورتی دووبارەی بکەمەوە کە ئایا ئێمە ھەموومان پێکەوە لامان ڕۆشنە کە باسی چی ئەکەین. ئایا من ئەڵێم تەجرەبەی بنیاتنانی سۆشیالیزم کە لە وڵاتانی یەکێتی سۆڤییەت و چین و ڤێتنام و ئەوروپای شەرقی و کوبا و ...ھتد، ئێستا خراوەتە لاوە و باسی ئەڵتەرناتیڤێکی جیا لەمانە ئەکەم؟ ئایا باسی ئەو دەرسانە ئەکەین کە لەو تەجرەبانەدا ڕوویداوە و فێربین لێیەوە و بزانین چی باشە بیکەین و چی خراپە دووبارەی نەکەینەوە؟ بەڵێ، ئەمە بەتەواوی ئەوەیە کە من ئەیڵێم. وە ئایا ئێستا ئاڕاستەیەکی نوێ گیراوەتە بەر، بەڵێ من ئەوە ئەڵێم.\nلێرەدا پێویستە ئەوە بڵێم کە ئەگەر پێت وایە کە ئەم بۆچوون و ڕەخنەیە جێگەی پرسیارە. ئەوا ڕێگەم بدە ئەوەت بیربخەمەوە و پێت بڵێم کە سەرمایەداریش لە سەرەتای ھاتنیدا بە ھەمان چەشنی سۆشیالیام بە تەجرەبەی ئاوادا ڕۆیشتووە، ڕێک لە چەشنی ئەمەی لە ڕوسیا و چیندا ڕوویداوە. سیستەمی ئیقتیسادی سەرمایەداریش بە یەکجار و لە پڕێکدا و بە پێرفێکتی (بێ خەوشی) لە دایک نەبووە. بەڵکو لە پاش چەندین ھەوڵدان و تاقیکردنەوە جا بەمەی ئێستا گەیشتووە. کە ھەندێجار ھەوڵەکانیان سەرکەوتوو بووە و ھەندێ جار شکستی ھێناوە و ڕەخنەیان لێی گرتووە و دەرسی لێوەفێربوون و ڕێگەیەکی تریان گرتۆتەبەر. بۆ سەرمایەداریش کەئێستا بووە بەم سیستەمەی کە دنیای داگیرکردووە، لە سەرەتایدا بە ھەمانجۆر ھەوڵیانداوە و ھەڵەیان کردووە، تەجرەبەیان کردووە و دەرسیان لێ وەرگرتووە تا ھەلومەرجی بۆ لەباربووە و گەیشتووە بەم سیستەمە جیھانییەی ئێستا.\nبۆیە کەواتە دۆزینەوەی ئەوەی کە تاقیکردنەوەکانی پێشووی سۆشیالیزم لە سۆڤێت و چین و شوێنەکانی تر، سەرکەوتوو نەبوو، وە ھەموو مشکیلەکانی چارەسەرنەکردوو و ڕاست دەرنەچووە، کارێکە کە پێویستە چاوەڕوانکراوبێت بۆ ھەریەک لە ئێوە. نەک پێت وابێت کە ئەمە بەڵگەی ئەوەیە کە سۆشیالیزم گونجاو نییە و پراکتیکەڵ نییە. چونکە ئەگەر ئەمە بۆچوونت بێت، ئەوە لە باری مێژوویییەوە بۆچوون و ئەنجامگیرییەکی زۆر سەیر و نادروستە، لە کاتێکدا ئەزانین کە ھەموو سیستەمەکانی تر چۆن ھاتوون و ڕۆیشتوون.\nکەواتە با پوختی بکەینەوە و بپرسین کە ئایا ئێستا چی ڕەخنەیەک لە نێوان سۆشیالیست و مارکسیست و کۆمۆنیستەکانەوە گەڵاڵە کراوە دەربارەی ئەوەی لە یەکێتی سۆڤییەت و چیندا ڕویدا. چی ئەکەن و چی دەرس و ئەنجامگیرییەکیان ھەڵھێنجاوە لێی. دووبارە ھیوادارم کە لە کۆتایدا لە پرسیار و وەڵامەکاندا بچیینەوە سەر ئەمە. بەڵام ئێستا ڕێگەم بدەن کورتە ڕاپۆرتێکتان بدەمێ لەسەر ئەمە. ڕەخنەکە ئەمەیە؛ کە ئەوان لە یەکێتی سۆڤییەتدا ڕەخنەی مارکس لە ئیقتیسادی سەرمایەداریان تەنھا لەوەدا کورتکردبۆوە و بەوە تەرجەمەیانکردووە کە تەرکیزی لەسەر ئەوەیە کە دەوڵەت بێ و خاوەندارێتی پرۆسەی بەرھەمھێنان بەدەست بھێنێ، وە لە جیاتی بازاڕ، پلاندانان جێیبگرێتەوە. ئەم شتانە زۆر (ڕێگەم بدەن لێرەدا زاراوەیەکی ئیقتیسادی بەکاربھێنم، تکایە تووڕە مەبن) ئەم شێوازە زۆر (ماکرۆ-ئیکۆنۆمیک)ە، کە تەرکیز ئەکاتە سەر شتە گەورەکان، کێ خاوەنی شتەکانە، کێ دابەشکردن دیاری ئەکات. بەڵام ھیچ گرنگی نادات بە مایکرۆ-ئیکۆنۆمیک (لە ئاستی مایکرۆدا)، ھیچ گرنگی نەداوە بەتایبەت بەوەی کە لە شوێنی کاردا چی ئەگوزەرێ. بە شێوەیەک کاریان کردووە وەک ئەوەی کە ئەمە ھەر مەسەلە نەبێت.\nئەوان بەشێوەیەک کاریان کردووە کە ئەگەر حکومەت بێت و دەست بەسەر پرۆسەی بەرھەمھێناندا بگرێت و پلاندانەرەکانی دابنێ تا بەرھەم دابەش بکەن، ئیتر ئەمە سۆشیالیزمە! واتە لە یەکێتی سۆڤییەت و چیندا وایان بیرکردبۆوە کە ئەوەی بەربەستە لەبەردەم سۆشیالیزمدا ھەبوونی خاوەندارێتی تایبەتی و ھەبوونی بازارە وەک موئەسەسەیەک. ئەوەی سەرنج ڕاکێشە لێرەدا ئەوەیە کە ئەم بۆچوونە نادروستە لەسەر سۆشیالیزم کە ئێستا ڕەتکراوەتەوە لەلایەن سۆشیالیستەکانەوە، بەڵام ڕەتنەکراوەتەوە بۆ نمونە لە لایەن (نیو یۆرک تایمز)ەوە. بۆ نیو یۆرک تایمز سەرمایەداری واتە بازاڕی ئازاد و خاوەندارێتی تایبەتی، وە شۆشیالیزم و کۆمۆنیزم واتە خاوەندارێتی دەوڵەت و پلاندانان. واتە تا ئێستا نیو یۆرک تایمز ئەو پیناسەیە بۆ شۆشیالیزم بەکارئەھێنێ کە ئەوە ٢٥ ساڵە سۆشیالیستەکان خۆیان ڕەفزیان کردۆتەوە. ئاخر شتی ئاوا ڕووئەدات ئەگەر تۆ موناقەشە و ڕاگۆڕینەوە (دیسکۆرس) لەسەر سۆشیالیزم سەرکوتکەی لە کۆمەڵگادا وەک ئەوەی ئێمە ھەمانبووە لێرە لە ئەمەریکا.\nبەڕاستی ئەوان زۆر لەدواوەن. بۆچی؟ لەبەرئەوەی ئێمە سۆشیالیستەکان ئێستا ئەڵێین، ئا بوەستن، با بزانین کە ئایا کارل مارکس ئەگەر تەرکیزی نەکردبێتە سەر پلاندانان، ئایا تەرکیزی کردۆتە سەر چی؟ لە کارەکانی مارکسدا ھیچ ئارکیومینتێک نادۆزرێتەوە لەسەر پلاندانان، ھەرگیز ھیچ ئارگیومێنتێکی بەردەوام نادۆزیتەوە. بەھەمانجۆر ھەرگیز ئارگیمێنتی بەردەوام (سەستەین ئارگیومێنت) نادۆزرێتەوە لەسەر خاوەندارێتی گشتی لەبەرانبەر خاوەندارێتی تایبەتیدا. واتە ئەو شتانەی لەلایەن مارکسیست و سۆشیالیستەکانەوە ھەڵگیراوە و تەتبیق کراوە لە سۆڤییەت و چین، ئەو شتانە نییە کە مارکس خۆی تەرکیزی لەسەر کردووە.\nئەوەی مارکس تەرکیزی لەسەر کردووە، پرۆسەی بەرھەمھێنانە، کە ئایا چی لەناو ئەم پرۆسێسەدا ڕووئەدا؟ چی لەو شوێنەدا ڕووئەدا کە تۆ ھەفتەی پێنج ڕۆژ و ڕۆژانە لە سەعات نۆ تا پێنجی ئێوارە کارئەکەی تیایدا. ئایا کاتێک کە ئەچی بۆ ئیش، لە شوێنی کارەکەت و لە پرۆسەی کارکردنتدا چی ئەگوزەرێ و چۆن کەسەکان کارلێکردن ئەکەن (بەریەکئەکەون) لەو شوێنەدا. ئەمە ئەو شتە بوو کە مەشغەڵەی مارکس بوو. سێ بەرگی کتێبی کەپیتاڵ (سەرمایە) کە یەکێکە لە دەسکەوتە گرنگەکانی، لەسەر ئەمەیە. ئەو بەرھەمی گرنگی تریشی زۆرە، بەڵام ئەمە مەزنترین کارەکانێتی. چۆن پرۆسەی بەرھەمھێنان ئیش ئەکات و چی ئەگوزەرێ لەوێدا؟ بەڵێ، ئەمە ئەو شتە بوو کە ئەو گرنگی پێدابوو. وە ئەو ڕەخنەی قوڵی ھەیە لەم شێوە بەرھەمھێنانەی سیستەمی سەرمایەداری و بە دڵنیاییەوە ئەڵتەرناتیڤی بۆ تەرحکردووە.\nکەواتە مانای وایە ئێستا سۆشیالیزم ئەگەڕێتەوە بۆ مارکس و لەودا ئەم گفتووگۆیە ئەدۆزێتەوە لەسەر پرۆسەی بەرھەمھێنان و دووبارە پێناسەی سۆشیالیزم ئەکاتەوە کە چییە؟ وە ھیوادارم کەگرنگی و ئاگایی پێ بدەن، چونکە ئەمە پێناسەی شۆشیالیزمە بۆ ھەموو ژیانت، سۆشیالیزمی سەدەی بیست و یەکە کە جیاوازە لە سۆشیالیزمی سەدەی نۆزدە و سۆشیالیزمی سەدەی بیست.\nبا دەستپێبکەین، ڕەخنەی مارکس بە باشترین شێوە ئەتواندرێ پیشانبدرێ بەم شێوەیەی خوارەوە؛ تکایە ناڕەحەت مەبن ئامادەبوان. من ئێستا ھاوکێشە و ماتماتیکی ئیقتیسادی بەکارئەھێنم. ئەزانم ھەندێ کەس ھەیە کە بە شێوەیەکی دیاریکراو ڕاھێنراون، کە خەتای خۆیان نییە. ئەمە بۆ زۆر کەس ناڕەحەتیە و ھەیە کە ماتماتیک ئەبینێ چاو وەرئەگێڕێ بۆ شوێنێکی تر و مێشکی ئەڕوا بە لایەکی تردا. تکایە مەترسن، زۆر ئاسانە و بە سادەیی شەرحی ئەکەین.\nکەپیتالیزم زۆر بە سادەیی بەم شێوە تێگەیشتنەی خوارەوە نوێنەرایەتی کراوە لە بیرکردنەوەی مارکسدا. پرۆسەی بەرھەمھێنان چییە؟ وە لەبەرئەوەی مارکس گرنگی زۆری بە مرۆڤ داوە و ئینسان بنچینەبووە لە لای. ئەوەی زۆر بەلاوە گرنگ بووە کە ئینسانەکان چۆن پەیوەندیان پیکەوە بەستراوە. ئەو گرنگی زۆری بەمە داوە و شیئەکاتەوە کە چی بەسەر (کار) دا دێت لە پرۆسەی بەرھەمھێناندا؟ لەو شوێنەدا کە خەڵک ئەچێت بۆ ئیش، پەیوەندی ئینسانەکان چۆنە کاتێک شتەکانی ناو سروشت ئەگۆڕن بۆ کاڵاو خزمەتگوزاری؛ بۆ نمونە کورسی، بەرنامەی سۆفتوێ، سەرچاکردن، یان ھەرشتێکی تر.\nبەم جۆرەی خوارەوە دەستپێئەکەین: بۆ دروستکردنی ھەر کاڵایەک پێویستمان بە ھەندێ ئەدەوات (تووڵس & ئیکویپمێنت)، و ھەندێ ماتریاڵی خاو (سەرەتایی) و...ھتد ھەیە. بۆ نمونە با بڵێین کورسییەک دروست ئەکەین، یان ئەتوانی ھەر کاڵایەکی تر بە نمونە بھێنیەوە. بۆ دروستکردنی کورسییەک پێویستمان بە ھەندێ تەختە و ھەندێ کەتیرە و بزمار و چەکوش ھەیە، وە ھەموو ئەم شتانە کە ئێستا بەکاریئەھێنین لە بەرھەمھێنانی ئەم کورسییەدا، پێشتر ئەم شتانە ئامادەکراوە لەلایەن کارکردنی کەسانی ترەوە کە ئێستا ئامادەیە بۆ ئێمە کە شتی نوێی لێدروست بکەین. ماوەیەک لەمەوپێش کەسێک کاری کردووە و چەکوشی دروستکردووە کە ئێستا ئێمە بەکاریئەھێنین. ماوەیەک لەمەوپێش کەسێک کاریکردووە و چی پێویست بووە کردوویەتی بۆ ئامادەکردنی کەتیرە کە ئێمە ئێستا بەکاریئەھێنین. ماوەیەک لەمەوپێش کەسێک کاریکردووە و داری بڕیوەتەوە و تەختەی دروستکردووە کە ئێمە ئێستا بەکاریئەھێنین. ئەم کارەی کە پێشتر بەکارھاتووە بۆ ئامادەکردنی ئەم شتانە (چەکوش، بزمار، تەختە، کەتیرە) پێی ئەوترێ کاری بەرجەستەبوو (ئیمبۆدید لەیبە). لە ھەموو بەرھەمھێنانێکدا بەکارھێنانی کاری بەرجەستەبوو (ئەو کارەی پێشتر بەکارھاتووە بۆ دروستکردنی شتێک کە ئێمە ئێستا لە بەکارھێنانی شتێکی تردا بەکاریئەھێنین).\nھەموو بەرھەمھێنانێکی تازە (دروستکردنی شتی نوێ) پێویستی بەوەیە کە کاری بەرجەستەبووی تیادا بەکاربێ. واتە ئەو کارەی کە پێشتر کراوە و بەرجەستەبووە لەو شتانەی کە ئێمە ئێستا بۆ دروستکردنی کورسییەک بەکاری ئەھێنین، وەک (تەختە، بزمار، کەتیرە، چەکوش).\nواتە ئێستا بۆ گۆڕینی ئەم ئەدەوات و ماتریاڵە خاوانە (تەختە و بزمار و کەتیرە و چەکوش) کە پێمان وت (کاری بەرجەستەبوو). ئێستا پێویستمان بە کارێکی تر ھەیە بۆ ئەوەی ئەمانە بگۆڕین بە کورسییەک. ئەم کارە ناوئەنێین کاری زیندوو (لیڤینگ لەیبە)، واتە کرێکار، واتە من، تۆ، ئەو، واتە ئەو کەسەی کە ئیش ئەکات.\nیانی ئێستا بە کاری بەرجەستەبوو لە گەڵ کاری زیندوودا ئەتوانین بڵێین تێکڕای کار (تۆتەڵ لەیبە). با ئەمەی سەرەوە لەم ھاوکێشانەی خوارەوەدا پیشانبدەین.\n(تەختەو بزمار و کەتیرە و چەکوش) + ماندووبوون و ئیشکردنی کرێکار = بەرھەمی کۆتایی (کورسی).\nئەدەوات و ماتریاڵە سەرەتاییەکان + بە ھێزی کرێکار = ئەگۆڕدرێ بە بەرھەمی کۆتایی (جا ھەر شتێک بێت، ئێمە کورسیمان بە نمونە ھێناوەتەوە لێرەدا).\nبا بزانین لیرەدا سەرمایەداری یانی چی؟ لە پرۆسێسێکدا کاری بەرجەستەبوو، واتە ئەو کارەی کە لە ڕابردوودا کراوە، ( واتە ئەوەی لە ڕابردوودا کڕێکار ئیشی کردووە و داری بڕیوەتەوە و تەختەی دروستکردووە، ھەروەھا کاری کردووە و بزمار و چەکوش و کەتیرەی دروستکردووە)، ئێستا ئەمانە (کاری بەرجەستەکراو) بووە بە موڵکی تایبەتی کەسێکی تر، کە پێی ئەوترێ خاوەنکار. ئەوان (خاوەنکارەکان) ڕەنجیان لەگەڵدا نەکێشاوە، بە دڵنیاییەوە نەخێر. کەسی تر (کرێکار) ڕەنجی لەگەڵدا کێشاوە، بەڵام کرێکارەکان نەبوونە بە خاوەنی ئەوەی کە بەرھەمیان ھێناوە. کرێکار بەرھەمی ھێناوە، بەڵام لەژێر دەستیان دەرکراوە و بووە بە موڵکی تایبەتی کەسێکی تر. بووە بە موڵکی سەرمایەدار. لە کۆتایدا ئەتوانین لەسەر ئەمە زیاتر قسە بکەین، بەڵام بۆ ئێستا با باسی پرۆسەی بەرھەمھێانن بکەین کە چی تیادا ئەگوزەرێ.\nبۆ ناو پرۆسەی بەرھەمھێنان سەرمایەدار کاری بەرجەستەبوو ئەھێنێ. لەم نمونەیەی باسی ئەکەین بۆ دروستکردنی کورسییەک، سەرمایەدارەکە (تەختە و بزمار و چەکوش و کەتیرە) ئەھێنێ. بۆ ئەوەی حیساباتەکە ئاسان بکەینەوە، وادابنێ شتەکانی ھێناوێتی (کاری بەرجەستەبوو) بایی ١٠٠. ( گرنگ نییە ئەم ١٠٠ چییە، ھەرچییەک بێت موشکیلە نییە). ئێستا کرێکار (کاری زیندوو) ئیش لەسەر ئەم ماتریاڵانە (تەختە، بزمار، چەکوش، کەتیرە) ئەکات و ئەیانگۆڕێ بۆ کاڵایەکی نوێ. کورسییەک دروست ئەکات. یان ئەتوانی ھەر شتێکی تر بە نمونە بھێنیتەوە، مێزێک، یان ھەر کاڵایەکی تر. کرێکار بە گۆڕینی ماتریاڵە خاو و موادە سەرەتاییەکان (تەختە و بزمار و چەکوش و کەتیرە) بۆ ئەو بەرھەمە نوێیەی دروستی کردووە (کورسی)، بەھای ئەو شتە زیاد ئەکات کە دروستی کردووە. بۆ ئەوەی ئاسانی کەینەوە با وادابنێین ئیشی کرێکارەکەش (کاری زیندوو) بەھای ١٠٠ی زیاد کرد بۆ ئەو کاڵایەی کە بەرھەم ھاتووە (کورسییەکە). واتە بەھای کوسییەکە ئێستا ٢٠٠.\nمن پێم وتن کە حیساباتەکە ئاسانە، بزانن ١٠٠ + ١٠٠ = ٢٠٠.\nئیکۆنۆمیستەکان پێیان وایە کە ئەمە لێرەدا دەسکەوتێکی زۆر گەورەیە. بەڵام زۆر لە ئێوە ڕەنگە وابیرنەکەنەوە. حیساباتەکە ئاسانە. ئیستا با دوای لۆجیک بکەوین، ھەر وەک مارکس کردی.\nسەرمایەدار بۆ ناو پرۆسەی بەرھەمھێنانەکە ١٠٠ ئەھێنێ لەوەی کە بووە بە خاوەنی و دەستیبەسەردا گرتووە و ئێستا موڵکێتی، واتە (کاری بەرجەستەبوو). جا سەرمایەدارەکە چۆن بووە بە خاوەنی ئەمە؟ نازانین چۆن. ئایا ئێمە ھەرگیز پرسیار لە سەرمایەدار ئەکەین کە چۆنی بەدەستھێناوە؟ بێگومان نەخێر. لە ڕاستیدا تەنھا ئەوە مەسەلەیە کە ئایا تۆ ھەتە یان نیتە و نەتتوانیوە ببی بە خاوەنی. ئەگەر ھەتبێ ئەوە ئەتوانی ببی بە خاوەنکار، وە ئەگەر نەوبێ ئەوە ناتوانی. لە ڕاستیدا ئەوەی سەرمایەدار بووە بە خاوەنی بە بێ ئەوەی ڕەنجی لەگەڵدا کێشابێ، موشکیلەیەکە کە بەردەوام لە دووبارەبوونەوەدایە. کە پێمان باشترە پرسیاری نەکەین. بەڵام ئەگەڕێینەوە سەر ئەمە.\nتۆ ئەوە ئەزانی کە ناتوانی خاوەنکار بیت، لەبەرئەوەی کە تۆبەدەستت نەھێناوە، بەڵکو کەسێکی تر بەدەستی ھێناوە و دەستی بەسەردا گرتووە.کەواتە سەرمایەدارەکە ١٠٠ەکەی خۆی ئەھێنێ. کە لە پرۆسەی دروستکردنی کورسییەکەدا بەکاریھێناوە، ئەمە ئەدەواتەکان بوو کە بەکارھات (تەختە و چەکوش و بزمار و کەتیرە). کە ئەم ١٠٠ ە ئەکاتە نیوەی بەھای کورسییەکە کە ٢٠٠ تە. واتە بەھای کورسییەکە کە دروستکراوە ٢٠٠.لەبەرئەوەی لەگەڵ ئەم ١٠٠ ەتەی کە ھی شتەکان بوو ١٠٠ی ترلە لایەن کرێکارەکانەوە (بە ئیشی کرێکارەکان) زیادکرا بۆ بەھای کورسییەکە کە ئێستا بەھاکەی بووە بە ٢٠٠.\nلەمەدا مارکس ئەڵێ، وە تۆش لەگەڵ مندا ئەیڵییتەوە، چونکە ئێستا لێی تێ ئەگەی. مارکس ئەڵێ کە سەرمایەدارەکە ئەیەوێت ئەو ١٠٠ەی خۆی وەربگرێتەوە کە داینابوو. کەپیتالیستەکە ١٠٠ی خستبووە پرۆسەی بەرھەمھێنانەکەوە. کاتێک کە کورسییەکە ئەفرۆشێ بە ٢٠٠ ئەو ١٠٠ی خۆی ھەڵئەگرێتەوە لەبری ئەو ماتریاڵە سەرەتاییانەی (تەختە و چەکوش و بزمار و کەتیرە) کە بەکارھێنرا لە دروستکردنی کورسییەکەدا. بەم ڕێگەیەیە کە بەرھەمھێنان درێرەی پێ ئەدرێ لە سەرمایەداریدا. بەم ڕێگەیەیە کە کورسییەکە چۆتە ژێر دەستی کەپیتالیستەکە. سەرمایەدارەکە ئەبێت ئەوە ھەڵبگرێتەوە کە کردبوویە ناو پرۆسەی بەرھەمھێنانەکەوە کە بریتی بوو لە ئەدەواتە سەرەتایی و ماتریاڵە خاوەکان.\nئایا وانییە؟ بەڵێ وایە. کەپیتالیستەکە ئەوەی داینابوو بۆ دروستکردنی کوردسییەکە ھەڵیئەگرێتەوە.\nبا ئێستا سەیرکەین، کەپیتالیستەکە ١٠٠ی خۆی ھەڵگرتەوەلەو دووسەدەی کە بەھای کورسییەکە بوو. کەواتە ئێستا ١٠٠ی ماوە. ئایا ئەم سەدەی کە ماوە چی لێ ئەکەین.؟ لێرەدا دیقەت بدەن ئەمە گرینگترین مەسەلەیە لێرەدا.\nئەم ١٠٠ەی کە ماوە، پێویستە بدرێ بە کرێکارەکە. چونکە لە ئەنجامدا ئەوە ئیشکردنی کرێکارەکە بوو، ھێزی کاری کرێکارەکە بوو کە موادە سەرەتاییەکانی گۆڕی و کورسییەکی دروست کرد کە بەھاکەی بووە بە ٢٠٠ . ئەتوانی ئەمە بکەی. ئەو سەدەی تر بدەی بە کرێکارەکە. ئایا وا نییە؟ وە لۆجیکیش وا ئەڵێ. چونکە ئەوە کارکردنی کرێکارەکە بوو، کە بەھای ١٠٠ی بۆ کورسییەکە زیاد کرد. کرێکارەکە بوو کە کورسییەکەی دروستکرد. کرێکارەکەبوو کە کورسییەکەی بەرھەم ھێنا. کەواتە ئەبێت ئەو ١٠٠ەی ماوە وەربگرێتەوە. ئەمیش ١٠٠ەکەی خۆی ھەڵبگرێتەوە.\nلە سیستەمی سەرمایەداریدا ئەو بەھایەی کە کرێکار زیادی ئەکات بۆ بەرھەمەکە،ھەرگێز نادرێتەوە بە کرێکارەکە. ئەمە ئەو ڕێگەیە نییە کە سەرمایەداری کاری پێ ئەکات. ئێوە ھەموو ئەمە ئەزانن کە کرێکارەکە ئەو بەھایەی زیادی کردووە وەرناگرێتەوە. ئەوەی من کردوومە لێرەدا تەنھا ئەوەیە کە بە گەورەیی و پوختەیی خستومەتە بەرچاوتان تا بزانن کە سەرمایەداری چی ئەکات.\nسەرمایەدارەکە ئەو ١٠٠ی کە ماوە ئەکات بە دووبەشەوە. بە شێکیان ئەوەیە کە ئەدرێ بە کرێکارەکە. با من لێرەدا زۆر سەخی و دڵفراوان بم و بڵێم ٥٠ی ئەدات بە کرێکارەکە. ئەھا،،، ئێستا لێی تێ گەیشتی؟\nئەگەر تۆ کورسییەک دروستبکەی و بیفرۆشی بە ٢٠٠. وە ١٠٠ ی ئەمە سەرمایادارەکە ھەڵیبگریتەوە لەبری ئەو ماتریاڵە خاو و ئەدەواتە سەرەتاییانەی کە بەکارھێنرا لە دروستکردنیدا. وە ٥٠ بدەی بە کرێکارەکە. کەواتە ئێستا ٥٠ی ماوەتەوە. حیساباتێکی گرنگە لە ئیکۆنۆمیدا. وە مارکس ئەمە (٥٠ کەی کە ماوەتەوە) ناو ئەنێ زێدەبایی (سێرپڵەس). ئەمە ئەوەیە کە سەرمایەدارەکە بۆی ئەمێنێتەوە پاش ئەوەی ١٠٠ ئەدات بە خۆی لە بری ئەو ماتریاڵە سەرەتایی و ئەدەواتەکان کە بەکارھێنرا لە دروستکردنی کورسییەکەدا. وە ٥٠ی لێ ئەدات بە کرێکارەکان. وە ئەبێت ئەمە بدات بە کرێکارەکان. چونکە ئەگەر ئەمە نەکات ئەوە کرێکارەکان نایەنەوە، وە کارکردن و یارییەکە تەواو ئەبێت.\nبۆیە، بۆ ئەوەی ئەمە بەردەوام بێت، سەرمایەدارەکە پێویستە ئەوەی خۆی ھەڵبگرێتەوە کە ھێنابوویە ناو پرۆسەی بەرھەمھێنانەکەوە (ئەدەوات و ماتریاڵە سەرەتاییەکان). وە ھەروەھا پێویستە کە پارەی ئیشی کرێکارەکانیش بدات. بەڵام پارەیەکی (کرێیەکی) کەمتر لەوەی کە کرێکارەکان زیادیان کردووە بۆ بەھای کورسییەکە. با لێرەدا وشەیەکی تیکنیکەڵ بە کاربھێنم کە ئیکۆنۆمیستەکان حەزیلێئەکەن، سەرمایەدارەکە کرێکارەکان ئەڕوتێنێتەوە (ڕیپ زە ۆرکەرس ئۆف). سەرمایەدارەکە دزی لە کرێکارەکان ئەکاتو ئەو بەھایەی زیادیان کردووە بۆ بەرھەمەکە ناداتەوە بە کرێکارەکان.\nدەرسێک کە لەمە وەرئەگیرێ ئەوەیە کە ئەگەر وا خەیاڵبکەی کە دوای تەخەروجت ئەو ئیشەی وەریئەگری، یان ئەو کارەی کە تۆ لێی قبوڵ ئەبی، ئەمە ئەو ئیشەیە کە ئەوەندەت کرێ ئەداتێ کە تۆ شایان و مستەحەقی. بزانە کە ئەمە ھەرگیز لە سەرمایەداریدا ڕوونادات. شوێن و ڕێی وەرگرتنی کارت، ھەلومەرجی دامەزراندنت ئەوەیە کە بە ھێزی کارت (بە ھێزی بیرت یان بازووت) تۆ بەھایەکی زیاتر لەو کرێیەی کە وەری ئەگری بەرھەم ئەھێنی بۆ خاوەنکارەکەت.\nبەخێربێی بۆ سیستەمی سەرمایەداری. سیستەمی سەرمایەداری بەم شێوەیەیە کە ئیش ئەکات و ئەچەرخێ. ئەمەی لیرەدایە (٥٠ ەکەی ماوەتەوە) زێدەباییە. ئەمە قازانجە. ئەمە قازانجی پرۆسەی بەرھەمھێنانە.\nباشترین ڕێگە بۆ پێناسەکردنی ئەو کارەی کە تۆ لە سیستەمی بەرھەمھێنانی سەرمایەداریدا ئەیکەی. ئەوەیە کە تۆ زێدەبایی ئەدەی بە خاوەنکارەکەت، نەک خاوەنکارەکەت ئیش ئەدات بە تۆ.ئەوەی وەریئەگرێ و ئەوەی ئەیدات بە پێچەوانەوە دانراوە و تەعبیر لە زمانی ئاخاوتن ناکات و پێچەوانەکەیەتی. تۆ بەوەی زێدەبایی دروستئەکەی، کارێکی زۆر پڕ بایەخ ئەکەی بۆ خاوەنکارەکەت. وە خاوەنکار تۆ لەو ئیشەدا ئەھێڵیتەوە تا ئەو جێگەیەی تۆ زێدەبایی بۆ بەرھەم بھێنی و پێویستی پێت بێ و مانەوەت گونجاو بێ بۆی.\nباشە. ئەمەی سەرەوە کە باسم کرد، ھەنگاوی یەکەم بوو. وە بەرگی یەکەمی سەرمایە باسی ھەموو ئەمانە ئەکات بە درێژی.\nبۆ ئەوانەتان کە پێشتر ھەرگیز ئەمەتان نەبینییەوە. ئایا ھەرگیز پێشترھیچ کەس ئەمەی بۆ باس نەکردوون؟ کە زۆر ئاسانە، تەنھا پێنج خولەکی خایاند کە باسی بکەم بۆتان. بۆیە ھەر وەک لە سەرەتاوە بۆم باسکردن، ئێستا ھەست بەو سەرکوتە ئەکەی کە لە ئەمەریکادا بەرقەراربووە. ئاخر ئەمە لە کۆمەڵگادا ڕووئەدا کاتێک ڕێگەنەدرێ بەم شێوەیە بیربکەیتەوە و ھەموو باسێکی لەسەر سۆشیالیزم تیادا قەدەغەکرابێ. بۆیە بۆ ھەندێ لە ئێوە ڕەنگە ئەمە یەکەم جاربێ کەسێک باسی ئەمەتان بۆ بکات.\nبا بەردەوام بین.\nئایا سەرمایەدارەکە چی لەم (زێدەبایی)یەئەکات و چۆن بەکاریئەھێنێ؟ سەرمایەدارەکە شتی زۆر ئەکات بەم زێدەبایییە. زۆر شتی پێ ئەکات و زۆر سەرنجڕاکێشانە بە شێوەیک بەکاریئەھێنێ کە ھەموو سیستەمی ئیقتیسادی پێ لەقالب ئەدا تا لەبەرژەوەندی خۆیدا بێت.\nسەرمایەدارەکە بۆ ئەوەی بمێنێتەوە و دەسەڵاتی بەردەوام بێت. ئەم ٥٠ یەی کە زێدەباییە. ئەم ٥٠ یەی کە کرێکارەکان بەرھەمیان ھێنا و ئێستا ئەم دەستی بەسەردا گرتووە. ئەبێت بە شێوەیەک دابەشی بکات و بەکاریبھێنێ لە کۆمەڵگادا تا باڵادەستی خۆی پێ فەراھەم بکات و درێژە بە دەسەڵاتی خۆی بدات و بەردەوامێتی بە سیستەمی سەرمایەداری بدات. پێویستە ھەموو ئەو ھەنگاوانە فەراھەم بکات تا بەردەوام ئەم بەرھەمھێنانی زێدەباییە، ئەم چەوسانەوەیە درێژەی ھەبێت و دووبارە ببێتەوە لە کۆمەڵگادا.\nڕەنگە بە خەیاڵتدا بێت و بڵێی سەرمایەدارەکە بە ئەم ٥٠ یە کە زێدەباییە ئەچێت لە ناوەندی شاردا ئێوارەیەکی خۆشی پێ بەڕێ ئەکات و ئەچێتەڕیستۆڕانێکی گرانبەھایان ئەچێت سەیری شانۆگەرییەکی نایابی پێ ئەکات و پاشان ئەچێت سەفەرێکی بەھامەس (دورگەیەکی گەشتیارییە لەڕۆژھەڵاتی کالیفۆڕنیا) ئەکات. نا نا، سەرمایەدارەکە شتی وا ناکات. ئەو ئەگەر ئاوا بکات و بە شەوێک زێدەباییەکەی سەرف بکات. ئەوا ماوەیەکی زۆر وەک سەرمایەدار نامێنێتەوە. ئەو ئەبێت لەوە دڵنیابێت کە ھەموو شتێک لە بەرژەوەندی خۆیدا ئەچەرخێ لە کۆمەڵگادا. با نموونەیەکتان بۆ بھێنمەوە. لەوانەیە ئەم کرێکارانە،یاڕێگەم بدەن با بە شێوەیەکی سادەتر باسی بکەم. کەسانی وەک ئێوە کە ئیش ئەکەنڕەنگە تووشی کەسانی وەک من بن لە شوێنی وەک ئیرەیان لە پۆلی قوتابخانەدا و ئەم قسانە ببیستن. کەڕۆژی دواتر کە ئەچنەوە سەر کار، بیروبۆچوونتڕەنگە گۆڕابێ و خەریکە لەوە تێگەیشتووی و لە کۆتاییڕۆژەکەدا کە لەو بینایەی کاریلێدەکەی دێیتە دەرەوە ھەستێکی سەیرت ھەیە و لە گەڵ کرێکارەکەی پەنا دەستدا قسەوباس ئەکەی و ھەستئەکەیکە بە شێوەیەکی نادیار دزیت لێ ئەکرێ. زۆر ڕاستە، وایە.حەقیقەتەکەت درک پێ کردووە و ھەستەکەت لە جێگەی خۆیدایە.\nھۆکاری ئەوەی کە ھەستێکی لەم جۆرەت ھەیە، واتە ئەوەی کە ھەست ئەکەی دزیت لێ ئەکرێ،ئەوەیە کە لە ڕاسیتدا ھۆشت داوەتێ. بەشی زۆری خەڵک لە سیستەمی سەرمایەداریدا ئەم ھەستەی ھەیە. کە بە ڕاستەوخۆیی لە زمانی ئاخاوتندا دەرناکەوێ، بەڵکو پێویستە بەشێوەی تر بیدۆزینەوە، سەرنجبدەن؛ با نموونەیەک بھێنینەوە، لە دوای کارکردن ئێوارە کە ئەڕۆیتەوە بەرەو ماڵەوە لە شوێنێک ئەوەستی و دائەنیشی تا شتێکبخۆیتەوە، ناوی ئەم شتەی ئەیکەی لە فەرھەنگی ئێمەدا پێی ئەڵێن سەعاتی شادی (ھەپی ئاوە) [پێکەنینی ئامادەبوانی ھۆڵەکە] ئەمە بۆ ئەوەیە تا تێبگەی کە ئەو سەعاتانەی پێشتر کە کارت کردووە پێچەوانەکەیەتی. ئەم سەعاتەی تیایدا ئەخۆیتەوە کاتی شادیتە لەبەرئەوەی ئەو ھەشت سەعاتەی پێشتر کە کارت کردووەوانەبووە.ئەگەر زارەوەیەکی تر بۆ ئەو ھەشت سەعاتە بەکاربھێنین (ساک) واتە شادی بەخش نەییە، چەوسانەوەیە، ڕووتانەوەیە. بزانن لە فەرھەنگەکەدا ھەستی پێ ئەکرێ و بە ناڕاستەوخۆیی دەردەبڕدرێ و ئەناسرێتەوە، تەنھا تۆزێک لێکدانەوەی ئەوێ تا تەرجەمەبکرێ.\nکەواتە (زێدەبایی)یەکە لە لایەن سەرمایەدارەکەوە دەستی بەسەردا ئەگیرێ و بە شێوەیەک کە سەرمایەدارەکە ئەیەوێ بەکارئەھێندرێ و دابەشئەکرێ.با باسی چەند نمونەیەک بکەین کە سەرمایەدارەکە ئیحتیمالە زێدەبایییەکە بەکاربھێنێ بۆ یارمەتیدانی چەندین دامەزراوەی جیا جیا. لەوانە بۆ نمونە لە زۆربەی وڵاتانی سەرمایەداریدا سەرمایەدارەکان ساپۆرت و پاڵپشتی کڵێسای گەرەکی خۆیان ئەکەن.ئە ھا بزانن؛ لێرەداپرسیار ئەوەیە کە بۆچی سەرمایەدارەکان ئەم کارە ئەکەن؟ لەبەر ئەوەی لە کەنیسەدا ئەو شتەی فێری خەڵکی ئەکەن ھیچ باسی ئەم شتانەی تیادا نییە کە من بۆم باسکردن. یان سەرمایەدارەکان ڕەنگە کۆمەکی زانکۆیەکی پێ بکەن. یان ڕەنگە بەشێک لە زێدەباییەکە بەکاربھێنن و بینایەکی جوانی وەک ئەمەی لێ دروستبکەن کە ئێستا ئێمەی تیاداین. وە دووبارە پرسیار ئەوەیە کە بۆچی ئەم کارە ئەکەن. لە بەرئەوەی لە زانکۆش ھەر وەک کڵێسا چیرۆکێکی بە تەوای پێچەوانەی ئەمەی کە من بۆم باسکردن ئەوترێتەوە. ڕێگەم بدەن نمونەیەکتان بۆ بھێنمەوە.\nلە سەرمایەداریدا بەم شێوەیەی خوارەوە باسی ئیقتیساد و بەرھەمھێنان ئەکرێ و فێری خەڵکی ئەکەن.\nئەڵێن، بەرھەمھێنان، ھاوکاری و ھەمەئاھەنگییەکی ئاشتیانە و نایابە. کە تیایدا کرێکار ھێزی کاری ئەھێنێ. خاوەن زەوی پارچە زەویەکەی ئەھێنێ. وە سەرمایەداریش پارە و کارگە و ئەدەوات ئەھێنێ. وە ئەمانە ھەموویان ھاوکاری یەکتر ئەکەن و کاڵا بەرھەم ئەھێنن. وە لە کۆتایدا ئەو قازانج و بەرھەمەی پێکھاتووە لە نێوخۆیاندا دابەشی ئەکەن ھەر کەسە و بە گوێرەی ئەو ڕێژەیەی کە پێشکەشی پرۆسەی بەرھەمھێنمانەکەی کردووە، بەری ئەکەوێ.\nسەرمایەداری ئەمە ناوئەنێت عەدالەتخوازی و ئەڵێ ئەمە سیستەمێکی ئیقتیسادییە کە ھەر کەس بە دادپەروەری موعامەلەی لەگەڵ ئەکرێ و بەشێوەک باسی یەکسانی و دادپەروەری ئەکەن بۆت، کە وات لێ ئەکەن کە موەکانی لەشت ڕاست بێتەوە و سەمای شادی و خۆشی بکەن.\nبەم شێوەیەیە کە ئێمە ئیقتیساد ئەخوێنین و ئەیڵێینەوە لە وڵاتە یەکگرتووەکانی ئەمەریکادا. من ئەمە ئەزانم چونکە خۆم بۆ ٥٠ ساڵ ئەمەم کردووە. ئەمە ئەوەیە کە ئێمە ئەیڵێنەوە چونکە ئەمە فێرکراوین. وە ئەمە ڕێکەوت نییە چونکە ئەم شێوە باسکردنە بەتەواوی جیاوازە لەوەی کە من بۆم باسکردن لەسەرەوە. لەم پرۆسەی بەرھەمھێنانەی کە سەرمایەداری باسی ئەکات و ئەڵێن دادپەروەرانەیە و ھەموو کەس بە گوێرەی ڕێژەی بەشداریکردنەکەی وەرئەگرێتەوە. ھیچ باسێک نییە لە زێدەبایی! ھیچ باسی رووتانەوە و چەوسانەوەی تیادا نییە! تۆ پێویست ناکات لە ھیچ کەس تووڕەبیت! ئەگەر تۆ سەروەتێکی زیاترت نییە لەوەی کە ئەتەوێ، ئەوە موشکیلەی خۆت و خەتای خۆتە. تۆ کە شتێکی زیاترت نەبوو بیکەیتە پرۆسەی بەرھەمھێنانەوە کەواتە داوای زیاتریش مەکە. سەرمایەداری وەسفی ئەم پرۆسەی بەرھەمھێنانەی خۆی بە نایاب ئەکات و پێمان ئەڵێ کە جوان و ئارام بەخشە. وەک ئەوە وایە کە بزانی سەرمایەداری کەسێکە لەو سەرەوە، کە سەرەڕای ھەر شتێک تۆی زۆر خۆش ئەوێت لە کاتێکدا کە ڕەنگە ھاوڕێ نزیکەکەت ھێندەی خۆش نەوێی! (پێکەنینی ئامادەبووان).\nئێستا با باسی چەند مەسەلەیەکی تریش بکەین کە ڕەنگە چۆن سەرمایەدارەکە زێدەباییەکە بەکاربھێنێ.\nلەوانەیە ئەم کرێکارانە بە ھەر ھۆکارێک بێت ئەوەیان ھەست پێکردبێ و حەزیان لەم جۆرە ڕێکخستن و شێوە بەرھەمھێنانە نەبێت. ڕەنگە ڕۆژێک بڕیاربدەن و بچنە لای خاوەنکارەکەیان و پێی بڵێن ھەرچەندە تۆ کەسێکی باشی بەڵام لەمەودوا ئێمە بەم شێوەیە کارناکەین، چونکە تۆ ئەتەوێ ئێمە ئیش بکەین و بەھای ١٠٠ زیاد بکەین بۆ بەھای کاڵاکە، کەواتە ئەو ١٠٠ی خۆمان ئەوێت کە زیادمانکردووە. وە لەم کاتەدا خاوەنکارەکە ئەڵێ نەخێر، وە کێشمەکێش و ناکۆکی لەنێوانیاندا دروست ئەبێت. لەم ساتەدا خاوەنکارەکە ھەڵبژاردەیەکی ھەیە، ھەڵبژاردەیەکی زۆر سەیر! خاوەنکارەکە ئەتوانێت بڕوا و تەلەفۆنێک بکات بۆ شوێنێک لە ناوەندی شار و ئەڵێ فریامبکەون، ھەڕەشەم لەسەرە و ئەترسم. پاش ئەم تەلەفۆنە زۆر بەخێرایی شتێکی سەنجڕاکێش ڕووئەدات. سەیارەیەک یان ڤانێک کە پڕە لە خەڵک و جلی شینی تۆخیان لەبەردایە، لە ناوەندی شارەوە بەڕێئەکەون و دێن بۆ شوێنی کارەکەت. کە قامچی و داردەستیان پێیە و ئەکەونە لێدانی ئەم کرێکارانە تا یارمەتیان بدەنبیروڕایان بگۆڕن. ئەمانە کە جلی شینی تۆخیان لەبەردایە، پێیان ئەوترێ پۆلیس.سەرمایەداران بۆ ئەوەی کە دەسەڵاتیان ھەبێ و بەردەوامێتی بەم ڕوتانەوە و چەوسانەوەیە بدەن، ئەوا پێویستیان بەو تەلەفۆنە ھەیە، پێویستە ئەو سەیارەیە ئامادەبێ. پێویستە ئەو کۆمەڵە خەڵکەیکە جلی شینی تۆخیان لەبەردایە، بەردەوام لە ئامادەباشیدابن وئۆفیسیان ھەبێت. وە ھەموو ئەمانە پارەی ئەوێ. تۆ پێت وایە لە کوێوە ئەو پارەیە دێت؟ سەرمایەدارەکە بەشێک لە زێدەباییەکەبۆ ئەم مەبەستە بەکاردێنێ. ئەھا بزانن!\nڕێگەم بدەن چەند نموونەیەکی تریش بھێنینەوە و باسی بکەین کە سەرمایەدار زێدەبایییەکە چۆن بەکارئەھێنێ؛ سەرمایەدار بۆ ئەوەی سەرمایە کەڵەکە بکات و ئەم ١٠٠ لە لایەن کرێکارەکانەوە بەردەوام زیاد بکرێ بۆ بەھای کاڵاکە. ئەوا ئەبێت لەوە دڵنیابێت کە ئەم کرێکارانە شارەزان لە کارەکەیاندا و ئەزانن چی ئەکەن وە ھەروەھا ئەو کرێکارانەی کە لە ئایندەشدا پێویستی پێیان ئەبێت سەرمایەدارەکە ئەبێت دڵنیابێت لەوەی کە کرێکاری ماھیرن و ئەزانن بخوێننەوە و داواکان جێبەجێ بکەن و ئیشەکان ڕاپەڕێنن.بە کورتی پێویستە بچن بۆ قوتابخانە و زانکۆ تا فێربن ئیشەکانیان چۆن ئەکەن. وە ھەروەھا سەرمایەدار ئەوە ئەزانێ کە پێویستە بەشداریبکات لە بەردەوامێتی سیستەمی خوێندندا. بۆیە بەشێک لە زێدەباییەکە وەک باج ئەدات بە حکومەت بۆ بەڕێوەبردنی قوتابخانەکان تا کرێکاری ماھیر بەرھەمبھێندرێ کە بتوانێ لە سبەی ڕۆژی کارکردنیدا بەھای کاڵا زیاد بکات و زێدەبایی بەرھەمبھێنێ بۆ سەرمایەداران.\nبۆ ئاگاداریتان مارکس ھەموو ئەمانە باس ئەکات.\nئێستا تۆ تێگەیشتووی ھەروەک مارکس باسی ئەکات؛ خاوەنکارکە زێدەباییەکەی چۆتە ژێر دەستەوە بە شێوەیەک زێدەباییەکە بەکارئەھێنێ تا خۆی ھەر لە لوتکەدا بێت و بە بەڵا دەستی بمێنێتەوە ودرێژە بە بەردەوامێتی سیستەمی سەرمایەداری بدات. کە ئەوە بۆ نزیکەی ٢٠٠ ساڵە کارێکی زۆر باشلەبەرژەوەندی خۆیان ئەکەن.\nئایا ئەنجامگیرییەک کە لەمەئەکرێ بۆ شۆشیالیزم چییە؟ ئایا بە ڕەچاوکردنی ئەوەی من بۆم باسکردوون لێرەدا سۆشیالیزم یانی چی؟ من ئێستا وەڵامی ئەم پرسیارە ئەدەمەوە. وە تۆ ئێستا ئەیبینی کە چۆن سۆشیالیزم بە ڕێگەیەکی تەواو جیاوازدا ئەڕوات لەگەڵ ئەوەی کە لە پێشودا ھەبووە. سۆشیالیزم ئێستا یانی ئەم زێدەبایییە. بەڵام ئێستا ئەم زێدەباییە لە جیاتی ئەوەی لە گرۆپێک خەڵکەوە (کرێکارەکان) بچێت بۆ گروپێکی تر (خاوەنکارەکان)ئەمە تەواوبووە ئیتر.\nئەنجامگیرییەک کە لە تیۆری مارکس لێرەدا ھەڵئەھێنجرێ بەم جۆرەیە، لە کۆمەڵگایەکی جیاواز و نوێدا، کرێکاران ھەر وەک ئێستا ئەچن بۆ ئیش، وە بەھەمان جۆر بەھای ١٠٠ زیاد ئەکەن بۆ ئەو کاڵایەی دروستی ئەکەن، وە ھەروەھا ٥٠ی لێ ھەڵئەگرن بۆ خۆیان وەک کرێ و موچەی خۆیان. بەڵام ئەو ٥٠ یەی تریش کە زێدەباییە (سێرپڵەس) ھەر بۆ خۆیانە، نایدەن بە ھیچ کەسێکی تر. خۆیان ھەموو پێکەوە بە ھاوبەشی و بە دیموکراتیانە بڕیارئەدەن کە چی لەم ٥٠ واتە لەم زێدەباییە ئەکەن، کە ھەمویان پێکەوە بەرھەمیان ھێناوەو بەشداربوونە تیایدا. سۆشیالیزم واتە ئەمە. واتە ئەو زێدەبایییەی کە کرێکاران بە ھاوبەشی بەرھەمی ئەھێنن، ھەر خۆشیان بە ھاوبەشی بڕیار ئەدەن کە چی لێ ئەکەن. ئەمە واتە کۆتایی سەرمایەداری. ئەمە واتە سەرمایەداری تەواوبوو.کرێکارەکان کە ئەم زێدەبایییەیان بەرھەم ھێناوە، کە بە ھێزی بازوو و ھێزی مێشکی ھەریەکەیان بەرھەم ھاتووە، ھەموویان پێکەوە و بە شێوەیەکی دیموکراتیانە بڕیارئەدەن کە چی لەم زێدەباییە ئەکەن کە خۆیان دروستکەری بوونە و بەرھەمیان ھێناوە.\nیانی وەک ئەوەی لە ئەمەریکادا باوە و خەڵک زۆر بەکاریدێنێ ئەوان خۆیان بوونە بە خاوەنکاری خۆیان(زەی بیکەم زێر ئۆون بۆس). ئایا وانییە؟ لە ڕاستیدا ئەمە تەنھا ڕێگەیە کە ئامادەیە بۆ کرێکاران تا لە ڕێگەیەوە بە ھەرەوەزی (ھەموو پێکەوە) ببن بە خاوەنکاری خۆیان.\nئایا ئەو زاراوە سادەیەی کە لە ئەمەریکادا ھەموو ئەمەی تیادا بەرجەستە ئەبێت چییە؟ ھەرەوەزی کرێکارییە (ۆرکەر کۆ-ئۆپ) (ۆرکەر کۆئۆپەرەیشن).\nھەرەوەزی کرێکاری مێژوویەکی زۆر کۆنی ھەیە. تۆ پێویستت بە شتێکی نوێ، یان تەنانەت بە مارکسیزمیش نییە بۆ ئەمە. ھەموو ئەوەی مارکسیزم ئەیکات لێرەدا ئەوەیە کە لۆجیک و نەخشەڕێگەمان پیشان ئەدا کە ئەمانگێڕێتەوە بۆ بینینی ئەوەی کە چۆن خەڵک بە درێژایی مێژوو بڕیاریداوە کە کارکردن بە ھەرەوەزی، دامەزراندنی ھەرەوەزی کرێکاری، ڕێگەیەکیسەرنجڕاکێش بووە بۆ ڕێکخستن و بەڕێوەبردن. ڕێگەیەکی دروست بووە بۆ ئەوەی پەیڕەوبکرێ. بۆیە نموونەی زۆرمان ھەیە لە ھەزاران ساڵ لەمەوبەرەوە، لە سەدان ساڵ لەمەوپێشەوە، وە لە ئێستا و لەم کاتەشدا. بەڵام ئیتر ئێستا جارێکی تر دەستپێئەکاتەوە، چونکە ھەرەوەزی کرێکاری چیتر شتێکی سەیر و دەگمەن و نامۆ نییە. بەڵکۆ ئاڕاستەیەکی نوێیە.\nگۆڕانکاری بنچینەیی بۆ سۆشیالیزم واتە گۆڕانکاری لە شوێنی کار. واتە گۆڕینی پەیوەندییەکان لە شۆێنی کار. ئەو ھەڵەیەی کە ڕوویدا لە یەکێتی سۆڤییەت و چیندا ئەوە بوو کە ھیچ گۆڕانکارییان لە شوێنی کاردا دروستنەکرد. ھەرگیز ئەوەیان نەڕەخسان کە کرێکاران لە شوێنی کاردا بە دیموکراتیانە بڕیاری ھاوبەش بدەن. ئەوەی کردیان ئەوە بوو خاوەندارێتی تایبەتی بزنسەکانیان لادا و کاربەدەستانی حکومەتیان لە جێگەیان دانا. کە ئەم جێگۆڕکێیە بۆ کرێکارێکی ئاسایی ھیچ جیاوازییەکی وای نییە. ئەوان ئەوەیان فەراھەم نەکرد تا کرێکاران خۆیان بەھەرەوەزی بڕیاربدەن کە چی لەو زێدەباییە ئەکەن کە خۆیان دروستیان کردووە و بەرھەمیان ھێناوە.\nئەوان لە یەکێتی سۆڤییەت و چین بازاڕیان لادا و بە پلاندانان جێیانگرتەوە. خاوەندارێتی تایبەتیان لادا و بە خاوەندارێتی گشتی (دەوڵەتی) جێیانگرتەوە. بەڵام لە پەیوەندی و ڕێکخستنی ئاستی مایکرۆدا ھیچ گۆڕانکارییەکیان ئەنجام نەدا.\nلێرەدا لەسەر ھەرەوەزی کرێکاری (ۆرکەرس کۆ ئۆپ) ئەتوانین ئەوە بڵێین کە ھەرەوەزی کرێکارینوێنەرایەتی ئەو ڕەخنەیە لە سیستەمی سەرمایەداری ئەکات کە خوازیاری دیموکراتیزەکردنی پەیوەندییەکانی شوێنی کارە. واتە دابینکردنی دیموکراسی لە شوێنی کاردا.\nئێستا لەم پێنچ دەقەیەی کۆتایدا کە کاتمان ماوە، با پێکەوە بیربکەینەوە وئەوە بڵێین؛ کە ئێمە لێرە لە وڵاتە یەکگرتووەکانی ئەمەریکا، لە کۆمەڵگایەکدا ئەژین کە گوایە دیموکراسی تیادایە و لەسەر ئەمەھەڵایەکی زۆریان ناوەتەوە و مێشکیان بردوین و ئیدیعای دیموکراسی ئەکەن. بەڵام سەرەتایترین مانای دیموکراسی ئەوەیە کە ئەگەر ھەر بڕیارێک کاریگەری لەسەر تۆ و ژیانی تۆ دابنێ ئەوا مافی تۆیە کە بەشداربی لە دانی ئەو بڕیارەدا.\nبۆیە، بۆ نمونە بە دەنگدان شارەوانی شار ھەڵئەبژێرین، چونکە شارەوانی ئەو شارەی تیایدا ئەژین ئەو بریارانەی کە ئەیدا کاریکەری لەسەر ئێمە ھەیە، بۆیە پێویستە دەور و کاریگەریمان ھەبێت لە دانی ئەو بڕیارانەدا.\nتۆ ئەگەر باوەڕت بە دیموکراسی ھەیە. کەواتە یەکەم شوێنێک کە پێویستە دیموکراسی تیادا پراکتیزە بکرێ و جێبەجێبکرێ، شوێنی کارە. بۆچی؟ چونکە تۆ زۆربەی ژیانی گەنجێتیت لە شوێنی کار بەسەرئەبەی. پێنج ڕۆژ لە ھەفتەدا لەو کاتەوەی بوویتە بە گەنجێکی پێگەیشتوو ژیانت لە کارکردندا بەسەر ئەبەی. وە سەعات و ڕۆژەکانی تریش یان بە ئاگادێیتەوە لەو سەعاتی شادییەی کە دوای کار بەسەرتبردووە یان ناچاری پشووبدەی تا ھێزت بۆ بگەڕێتەوە و بتوانی ڕۆژی دواتر بچیتەوە سەرکار. بۆیە ئەگەر باوەڕت بە دیموکراسی ھەیە ئەوا شوێنی کار یەکەم جێگەیە کە پێویستە تیایدا دیموکراسی پەیڕەوبکرێ.\nبەڵام تۆ لە کۆمەڵگایەکدا ئەژی کە وڵاتە یەکگرتووەکانی ئەمەریکایە کە تیایدا ھەرگیز دیموکراسی تیادا جێبەجێنەکراوە لە شوێنی کاردا. ئەو کۆمپانیایەی کە تۆ ئەمڕۆ ئیشی تیایدا ئەکەی، گروپێکی پانزە کەسی لە سەرەوەیدا وەستاوە کە پێیان ئەوترێ (بۆرد ئۆف دایرێکتەرس) واتە بۆردی بەڕێوەبردن کە ئەمانە ھەموو بڕیارێک خۆیان ئەیدەن بە بێ ئەوەی کرێکاران ھیچ دەورێکیان لەو بڕیارانەدا ھەبێت. بۆ نمونە ئەوان بڕیار ئەدەن کە ئەبێ چی دروستبکرێ، چۆن دروستبکرێ، لە کوێ دروست بکرێ، وە چی لەو قازانجە واتە (زێدەبایییە) ئەکرێ کە تۆ بەرھەمت ھێناوە و کرێکاران ڕەنجیان لەگەڵدا کێشاوە. دەوری کرێکاران لە ھەموو ئەم بڕیارە گرنگانەدا یەکسانە بە سفر. کرێکاران ھیچ کاریگەرییەکیان نییە لەم بڕیارە چارەنووس سازانەی کە پەیوەندی ڕاستەوخۆی بە ژیان و گوزەرانی خۆیانەوە ھەیە.\nلە ئەمەریکادا دیموکراسی نییە لە شوێنی کاردا. تۆ لە وڵاتێکدا ئەژی کە ئەڕوا بۆ ئەوسەری دنیا شەر بەرپا ئەکات و کوشتارگا ئەخوڵقێنێ و گوایە دیموکراسی ئەبات بۆ ئەو وڵاتانە. لە کاتێکدا کە ئێمە خۆمان لێرە نیمانە. بۆیە ڕەنگە بەبیرتدابێت و بپرسی کە بۆچی ئەوان ڕەخنەیان لە ئێمە ھەیە.\nدیموکراتیزەکردنی شوێنی کار، واتە ھەرەوەزی کرێکاری (ۆرکەر کۆ-ئۆپ)، ڕێگەیەکی دیموکراتیانەیە بۆ بڕیاردانلەسەر ئەو زێدەبایییەی کە ھەموو بەشداربوونە لە بەرھەمھێنانیدا تا بڕیاربدەن چی لێ بکرێ.\nلێرەدا پرسیار ئەوەیە کە ئایا ئەگەر بەم جۆرە بوایە، واتە کرێکاران بڕیاریان لەسەر چۆنییەتی سەرفکردنی زێدەباییەکە بدایە، ئایا گۆڕانکاری ڕووی ئەدا؟ بێگومان گۆڕانکاری زۆر ڕوویئەدا و کۆمەڵگایەکی تەواو جیاوازمان ئەبوو لەمەی ئێستا. با لێرەدا چەند نمونەیەک بھێنینەوە بۆ کۆتایھێنان بەم باسە.\nوادابنێ ئەوەی ئەیبینین لە چل ساڵی ڕابردوودا کە ئەم وڵاتە ئاوا ھەلا ھەلا بووە و قڵشتی تێکەوتووە ھەروەک لە ئێستادا لە ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی و ھەمووشتێکی تردا ئەیبینین.بۆ نمونە گواستنەوەی بەشێکی زۆر لە کۆمپانیاکان بۆ دەرەوەی وڵاتە یەکگرتووەکانی ئەمەریکا لەبەرئەوەی کە لەوێ لە ئاسیا و وڵاتانی تر، کەسانی تر بەپارەیەکی زۆر کەمتر ئەو کارە ئەکەن.\nبۆ ئاگادارتان شاری دیترۆید نمونەیەکی بەرجەستەی دڕندەیی سەرمایەدارییە لە ئەمەریکادا. کە لە ساڵی حەفتاکاندا دوو ملیۆن کەسی تیادا ئەژیا بەڵام ئێستا بۆتە وێرانەو تەنھا حەوتسەد ھەزار کەسی تیادا ماوە. بەشی زۆری خەڵکەکەی ئیشەکانیان لەدەستدا و لە ماڵەکانیان و لە کەنیسەکانیان و لە قوتابخانەکانیان وەدەرنران. ئەم شارەئێستا ئەڵێی کەلاوەیە. ئەگەر تا ئێستا سەردانت نەکردووە؟ ئەوە بڕۆ سەردانی بکە و بە چاوی خۆت دیترۆید ببینە. ھەرچی من بیڵێم ھێندەی ئەوە نییە بڕۆی دوو سەعات سەیارە بەم شارەدا لێبخوڕی و بە چاوی خۆت بیبینی.\nتەسەورکە، ئەگەر بڕیاری ئەوەی کە لە کوێ بەرھەم و کاڵا دروستئەکەی، ئەگەر لە جیاتی بۆردی بەڕێوەبردنی کۆمپانیاکان، کە بۆ قازانجی زیاتر کارگەکان دائەخەن و ئەیانگوێزنەوە. ئەگەر کرێکاران خۆیان ھەموو پیکەوە و بە دیموکراتیانە بڕیاریان لەسەر شوێنی دروستکردنی بەرھەم و کاڵا بدایە. ئایا باوەڕت وایە کە کرێکارەکان ئیشەکانی خۆیان ھەڵئەوەشاندەوە و کارگەکانیان دائەخستو ئەو کۆمەڵگایەی کە خۆیان تیایدا ئەژین وێران ئەکرد؟ نا ئەگەر بڕیار بەدەست کرێکارەکان بوایە ئەوا ھەرگیز ئەمە ڕووی نەئەدا و مێژووی ئەم وڵاتەش بە شێوەیەکی زۆر ڕادیکاڵ جیاواز ئەبوو.\nبا نمونەیەکی تر بھێنینەوە. لە کۆتای ساڵدا ھەر کۆمپانیایەک سەیری ئەو قازانجە ئەکات کە لەبەردەستیایەتی. سەیری ئەو زێدەباییە ئەکات کە بە توانای بیر و بازووی کرێکارەکانی کەڵەکەی کردووە لەو ساڵەدا. وە ھەروەھا لە کۆتایی ساڵدا ھەر کۆمپانیایەک ئاھەنگی کریسمەس بۆ کرێکارەکانی ڕێک ئەخات. ئەمە کاتێکی سەرنجڕاکێشە کە لێی ڕابمێنی. لە کۆتایی ئەم ئاھەنگەدا بەڕێوەبەری کۆمپانیاکە کە نیمچە سەرخۆشە، ئەچێتە سەر مێزێکی لەق و بە کرێکارەکان ئەڵێ سوپاسی زۆری ماندووبونتان ئەکەین کە ئەمساڵتان کرد بە ساڵێکی پڕ بەرھەم و قازانج بۆ کۆمپانیاکە.\nبەڕێوەبەر و خاوەنکار سوپاسی کرێکارەکان ئەکات کە کاری سەختیان کردووە و قازانجیان (زێدەباییان) بۆ کۆمپانیاکە بەرھەم ھێناوە. بەڵام بەشداریکردن لە بڕیاردانی ئەوەی کە ئەم زێدەباییە (قازانجە) چی لێ بکرێ و چۆن سەرف بکرێ. ئەوا کرێکاران ھیچ دەرێکیان لەو بڕیارانەدا نییە و بەتەوای بەدەرنراون لە بەشداریکردن لەم بڕیارە گرنگەدا.\nبۆ ڕۆژی داوتر ئەو خاوەنکارە لە گەڵ بەڕێوەبەر و خاوەنکارەکانی تردا کۆئەبنەوە و ھەموو بڕیارێک ئەدەن دەربارەی ئەو کۆمپانیایە و لە نێویشیدا بڕیار دەربارەی ئەو زێدەباییەی کە تۆ بەرھەمت ھێناوە و ماندووبووی پێوەی. ئەوان سوپاسی تۆ ئەکەن بۆ ئەوەی بەرھەمت ھێناوە، بەڵام بەشداریکردن لە بڕیاری ئەوەی کە چی لێبکرێ و چۆن سەرفبکرێ، نا نا ئەمایان ئیشی تۆ نییە و تۆ ناتوانی بەشداربی تیایدا. جا ئەگەر یڕیاری ئەوان ئەوە بێت کە کارگەکە دابخرێ و تۆ ئیشەکەت لەدەستبدەی. یان ئەگەر ڕێگری بکەن لە بەکارھێنانی تەکنەلۆژیای نوێ و ئەمەش ببێتە ھۆی پیسبوونی ھەوای ئەو ژینگەیەی کە منداڵەکانتان ھەڵیئەمژن. ئەوا تۆ لە ھەموو ئەم بڕیارە چارەنووسسازانەدا ھیچ بەشداری و کاریگەرییەکت نییە. ڕەنگە ئەم نیگەرانیانە بۆ ھەندێک لە ئێوە جێگەی سەرسوڕمان بێ.\nلە چل ساڵی ڕابردوودا ئەم کۆمپانیایانە بە ھۆی کاری تۆوە قازانجی سەرسوڕھێنەر و سەرمایەی خەیاڵیان کەڵەکە کردووە. ئەوانەی ھەموو بڕیارێک ئەدەنبریتین لە بۆردی بەڕێوەبردن و ئەو کەسانەی کە خاوەنیپشکی (شەیە)ی زۆرن لە کۆمپانیاکەدا.کە لە زۆربەی حاڵەتەکاندا ئەمانە تەنھا ٢٠ بۆ ٣٠ کەس ئەبن. ھەموو ئەمانە لە سەر مێزێک کۆئەبنەوە و ھەموو بڕیارێک خۆیان ئەیدەن دەربارەی کۆمپانیاکە و ئەو قازانجەی بەرھەم ھاتووە. جێگەی سەرنج ئەوەیە کە بەشی ھەرە زۆری ئەم قازانجە ئەدەن بە خۆیان لە شێوەی مووچەی زۆر و خەیاڵیدا یان بە ڕێگەی دیڤیدێنت [ئەو پارەیەیە (ئەو قازانجەیە) کە لە بری ھەر سەھمێک (شەیەیەک) لە کۆمپانیاکەدا بە خۆیانی ئەدەن]. لە ھەر کۆمپانیایەکدا ئەوانەی کە خاوەنی ملیۆنان پشکن و ھەموو بڕیارێک ئەدەن، لە ژمارەی پەنجەکانی دەست تێپەرناکات.\nبۆیە تا دێت نایەکسانی لە داھاتدا لە ھەڵکشاندایە لەم وڵاتەدا.ھیچ شتێک شاراوە نییە لێرەدا. ئەم نایەکسانی و جیاوازی داھاتە ھیچ پەیوەندی بە پلەی خوێندن و تەکنەلۆژیاوە نییە. بەڵکو ئەمە پەیوەندی بەوەوە ھەیە کە ئێمە ڕێگەمانداوە گروپێکی زۆر بچوک لە سەرەوەبڕیار بدەن کە چی لەو زێدەبایییە بکرێ کە ھەموومان بەشداربووینە لە پێکھێنان و بەرھەمھێنانیدا. ئەوان کە نزیک بە ھەموو زێدەباییەکە بۆ خۆیان ئەبەن، لە ئەنجامدا ئەمە ئەبینین کە کۆمەڵگا بەم جۆرە دابەشبووە کە لە جەمسەرێکدا گروپێکی زۆر بچوک ھەیە کە تا خەیاڵ بڕ بکات سەرمایەیان کەڵەکە کردووە و داھاتیان ھەیە.وە لە جەمسەرەکەی تردا یەکەم نەوەی کرێکاران ئەبینیین کە قوتابین لە زانکۆکانی ئەمەریکادا کە بۆ ئەوەی زانکۆ تەواو بکەن ناچارن قەرزی بۆ بکەن و بکەونە ژێر باری دەیان ھەزار دۆلار قەرزەوە.\nلێرەدا، ئەوە کرێکارە، ئەوە تۆی کە ئەچەوسێنرێیتەوە و ئەڕوتێنرێیتەوە. بۆیە مارکسیزم و سۆشیالیزم بەردەوام ڕوو بەکرێکاران بووە. ڕووی لەوانە بووە کە قوربانی سیستەمی سەرمایەدارین. کرێکاران بە تێگەیشتن لەمە ئەتوانن بڵێن کە ئێمە ئەتوانین باشتر بکەین لە سیستەمی سەرمایەداری. دامەزراندنی ھەرەوەزییە کرێکارییەکان ھەنگاوی یەکەمە لەم ئاڕاستە نوێیەدا.\nھەرەوەزی کرێکاری (ۆرکەرس کۆ-ئۆپ) لە ژێرەوە و لە نیو کرێکارانەوە دەست پێ ئەکات و ئاراستەیەکی نوێ بۆ سۆشیالیزم نوێنەرایەتی ئەکات. ئێستا ئەبینین کە لە پلاتفۆرمی ئیقتیسادی (بێرنی ساندەرس)دا شتێکی کەم ھەیە دەربارەی ھەرەوەزی کرێکاری (ۆرکەرس کۆ-ئۆپ) شتێکی زۆر نییە بەڵام دەستپێکێکی باشە. ئەگەر نمونەی سیاسییەکی ئەمڕۆت ئەوێ کە زۆر زیاتر لە بێرنی ساندەرس واوەتر چووە، ئەوە (جێرمی کۆربین)ە لە بەریتانیا، لیدەری حیزبی کرێکاران. ئەمەی باسی ئەکەم سەرنجڕاکێشە بۆ ئەوانەتان کە موتابەعەی سیاسەت ئەکەن. ئەوان پێشکەوتووترین تێگەیشتنیان ھەیە لە سەر پێویستی دامەزراندنی بەشی ھەرەوەزی کرێکاری (ۆرکەر کۆ-ئۆپ)ی سۆشیالیستی کە بە جیا و ھاوشانی سەرمایەداری مەوجود بێت، ئەمە سەریدەرھێناوە لە بەریتانیا لە ژێر ڕابەری حیزبی کرێکاران بە ڕابەری لیدەرە نوێیەکەی (جێرمی کۆربین) کە سیاسەتێکی کۆنکرێتی لەم بارەوە ڕاگەیاندووە. کە ئەگەر حەز بکەی ئەتوانم بە درێژی بۆتان باس بکەم لە بەشی پرسیار و وەڵامدا و کاتێک کە ئەم قسەوباسانەمان تەواو بوو.\nئێستا سۆشیالیزم سەریدەرھێناوەتەوە، گەڕاوەتەوە بە ئاڕاستەیەکی نوێ و پێناسەیەکی تازەوە. وە یەکێک لەو شتە سەرنجڕاکێشانەی کە لە ساڵانی ئایندەی ژیانتا دیقەتی بەیتێ سەرکەوتنی ئەم سۆشیالیزمەیە بەم جۆرەی کە باسمانکرد. وە ئەمە بەشێکی بە ھۆی ئەوەوەیە کە تەواوی ئەو بەرەیەی کە دژ بە سۆشیالیزمە، تەرکیزیان کردۆتە سەر شتێک کە چیتر سۆشیالیزم نییە و بە تەواوی نائامادەن و ناتوانن ھەڵکەن لە گەڵ ئەوەی کە سۆشیالیزم یانی چی لە ئێستادا. ئەمە یەکێک لەو ئەنجامە خراپانەیەکە سەرکوتی ئایدیۆلۆژی بەرانبەرت (ئەڵتەرناتیڤت) بکەی وەک ئەوەی ئەیبینین کە بۆ زیاتر لە ٥٠ ساڵ پەیڕەوکرابوو لە ئەمەریکادا.\nڕێگەم بدەن لێرەدا کۆتایی پێ بھێنم. زۆر سوپاس بۆ ئامادەبوونتان.\nتێبینی: ھەموو ئەم قسەوباسەی سەرەوەی پرۆفیسۆر ڕیچارد ۆڵف، یەک سەعاتی ڕێکی خایاند. بەدوای ئەمەدا ٣٨ خولەکی تریش بەشی پرسیار و وەڵامە کە لە لایەن ئامادەبووانی ھۆڵەکەوە پرسیاری لێ ئەکرا و زۆر لایەن و گۆشەی ئەم باسەی کردوویەتی بە درێژتر شیکردۆتەوە. بەداخەوە لە ئێستادا نەتوانرا بەشی پرسیار و وەڵامەکانیش وەرگێڕدرێتە سەر زمانی کوردی.


ماڵپەری فیردەوس | حوکمی مانەوە و قسە کردن دوای نوێژی عیشا ؟\nسەردێری پرسیار:حوکمی مانەوە و قسە کردن دوای نوێژی عیشا ؟\nبەرواری دانان :2019-07-07 کۆدی پرسیار:1286\nپرسیار : حوکمی مانەوە و قسە کردن دوای نوێژی عیشا ؟\nوەڵام : زانایان دەڵێن مانەوە و قسەکردن دوای نوێژی عیشا باش نییە ئەگەر چی قسە کردنەکە بۆ شتی ڕێگەپێدراو بێت ، بەڵگە :\nواتە : لە عائیشە دەگێڕنەوە خوا لێی ڕازی بێت دەفەرمووێت : (( ھیچ جار پێغەمبەر درود و سەلامی خوای لێ بێت پێش نوێژی عیشا نەنووستووە ، وە دوای نوێژی عیشاش نەماوەتەوە )) .\nئیمام النووی ڕەحمەتی خوای لێ بێت دەفەرمووێت (( ھەموو زانایان یەک دەنگن لەسەر کەڕاھەتی قسە کردن دوای نوێژی عیشا ئیلا قسەی خێر نەبێت . )) " شرح صحيح مسلم " (١٤٦/٥) .\nابن رجب ڕەحمەتی خوای لێ بێت دەفەرمووێت : (( مانەوە لە شەودا بە لەغو و قسەی بێ مانا و ڕابواردن و ھیجا مەکروھە بێگومان . )) فتح الباری (٣٣٧/٣) .\nئیمام النووی ڕەحمەتی خوای لێ بێت دەفەرمووێت : (( ھۆکاری کەڕاھەتی قسەکردن دوای نوێژی عیشا سەردەکێشێت بۆ درەنگ نووستن و مانەوە لە شەودا ، وە ترسی ئەوەی ھەیە بەئاگا نەھێت بۆ شەو نوێژ ، یان زیکر کردن ، یان بە ئاگا نەھێت بۆ نوێژی بەیانی لە کاتی خۆی .\nچونکە مانەوە لەشەودا ھۆکارە بۆ تەمبەڵ بوون لەڕۆژدا بۆ مافەکانی دین و گوێڕایەلی و مسلەحەتەکانی دونیا . )) شرح صحیح مسلم (١٤٦/٥) .\nابن حجر ڕەحمەتی خوای لێ بێت دەفەرمووێت : (( مانەوە دوای نوێژی عیشا سەردەکێشێت بۆ ئەوە بۆ نوێژی بەیانی بەئاگا نەھێیت ، یان بۆ سەرەتایی کاتی بەیانی ب ئاگا نەھێیت ، یان بۆ شەو نوێژ بەئاگا نەھێیت . )) فتح الباری (٧٣/٢) .\nزانایان دەڵێن مانەوە دوای نوێژی عیشا ئەگەر مەسلەحەتی تێدا بوو دروستە ، بەڵگە :\nپێغەمبەر درود و سەلامی خوای لێ بێت دەفەرمووێت : (( لَا سَمَرَ إِلَّا لِأَحَدِ رَجُلَيْنِ : لِمُصَلٍّ ، أَوْ مُسَافِرٍ )) رواه أحمد (٣٩٠٧) ، وصححه الألباني بمجموع طرقه .\nئیمام النووي ڕەحمەتی خوای لێ بێت دەفەرمووێت : (( مەکروھی قسە کردن دوای نوێژی عیشا باسی ئەو قسە کردنەیە مەسلەحەتی تێدا نەبێت .\nسەبارەت بە قسە کردنێک مەسلەحەت و خێری تێدا بێت کەڕاھەتی تێدا نییە ، وەک خوێندنەوەی زانست و چیڕۆکی پیاوچاکان و قسە کردن لەگەڵ میوان ، قسە کردنی ژن و پیاوی یەکتر لەگەڵ یەکتر ، وە قسەکردن لەگەڵ ماڵ و مناڵی خۆی ئەگەر پێویستی کرد ، ... )) شرح صحیح مسلم ج٥ لاپەڕە ١٤٦ .\nابن عثیمین ڕەحمەتی خوای لێ بێت دەفەرمووێت : (( مەبەست لە کەڕاھەت بۆ تەنزیھە نەک تحریم ، چونکە قسە کردن دوای نوێژی عیشا دەبێتە ھۆی ئەوەی تاخیر بخەوێت ، وە تاخیر نووستن زۆربەی جار دەبێتە ھۆکار بۆ ئەوەی لە کۆتایی شەو ھەڵنەستیت ، یان بەڵکو ھەندێک جار بۆ نوێژی بەیانیش ھەڵناستێت ، ئەمەیان یان لەبەر تیاچوونی مەسلەحەتە ، یان لەبەر چوونی واجبە ...\nپاشان نووستن لە سەرەتایی شەو باشترە لە کۆتایی شەو بۆ لاشە بە یەک دەنگی ھەموو دکتۆرەکان ، ... )) فتح ذي الجلال والإكرام ج۲ لاپەڕە ٤٢-٤٣ .


دەمێ ئەزمونادا قوتابی توشی دل قوتان خوهدانەکا زێدە دبن – NOSH NEWS\nده‌ستپێك/ده‌روونی/دەمێ ئەزمونادا قوتابی توشی دل قوتان خوهدانەکا زێدە دبن\nهندەک قوتابی ددەمێ ئەزموونان دا تووشی دلقوتان و خوهدانەکا زێدەدبن و چارەسەریا وان دکەین\nنۆش نیوز، ره‌ڤین سالح:\nهه‌ژین عه‌بدلقادر ده‌روونناس دیاركر دودلى ته‌شته‌كێ نورماله ل جه‌م هه‌موو كه‌سان هه‌یه، وگوت: لێ هه‌كه ئه‌ڤ دودلیه ل جه‌م قوتابیان زێده‌بوو دێ كارتێكرنێ ل ئاستێ وى یێ ده‌روونى و خاندنێ كه‌ت، هه‌كه یا كێم ژى بو یان ب ئێكجارى دودلى نه‌بیت كارتێكرن لێ دبیت كو وى پشته‌ڤانى بو خاندنێ نابیت، ل ده‌مێ ئه‌زموونا، گه‌له‌ك قوتابى دهێنه سه‌نته‌رێ ساخله‌مییا ده‌روونى یا زارۆ سنێله‌یان، هنده‌ك نیشان ل جه‌م وان دیار دبیت ماموستا فرێدكه‌نه ده‌ڤ مه، دبێژن ئه‌ڤ زارۆیه یێ زیره‌كه به‌لێ ده‌مێ ئه‌ز موونا گه‌له‌ك تێكدچیت و خوهدان بو په‌یدا دبیت، هه‌روه‌سان دلێ وى خوە گه‌له‌ك لێده‌ت، دیسان گه‌له‌ك جاران دپولێ ڤه دلرابوون یا بو په‌یدابووى و گێژبوویه، ئه‌ڤه هه‌موو نیشانێن دودلیێ نه ل ده‌مێ ئه‌زموونا.\nده‌روونناسێ خویاكر ژوان ئه‌گه‌رێن وه‌ل زارۆى بكه‌ن ئه‌ڤ دودلیه ل جه‌م وى زێده بیت كو خێزان نه‌یا هاریكاره، و گوت: ل ده‌مێ ئه‌زموونا فشاره‌كا مه‌زن دئێخیته سه‌ر زارۆیێن خوه، خێزان دێ بینى باب نوشداره یان ئه‌ندازیاره هوشداریێ دده‌تێ كو پێدڤییه ئه‌و نمره‌كا بلند بینت، یان به‌روڤاژى دێ هێیه سزادان، پێدڤییه دوڤچوونه‌كا به‌رده‌وام بو زارۆى بكه‌ى، سیسته‌مێ وى یێ خاندنێ یێ رێكوپێك بیت، وانه یێن خو نه‌هێلیته ل سه‌ر ئێك، دا رۆژا ئه‌زموونا دودلیا وى زێده نه‌بیت، هنده‌ك ژى دهێن ئاسته‌نگێن فێربوونێ هه‌نه، كو شیانێت وى یێن فێربوونێ هه‌تا راده‌كى نه، ئه‌و فشارا سترێسه‌كا زێده بو په‌یدا دكه‌ت، هه‌روه‌سان هنده‌ك قوتابى دبیت حه‌ز ژوی ماموستایێ و وانێ نه‌كه‌ت، دترسیت و ده‌مێ ئه‌زموونا تێك بچیت، دیسان گه‌له‌ك جاران زارۆى بو ئه‌زموونێ خوه به‌رهه‌ڤنه‌كریه، خه‌وا وى نه‌یا رێكو پێكه دره‌نگى شه‌ڤ یێ نڤستى، ئه‌ڤه هه‌موو ئه‌گه‌رن دودلى ل جه‌م زارۆى په‌یدا بیت.\nهه‌ژین عه‌بدلقادر دازانین كو هنده‌ك چاره‌سه‌ریا بو دایك بابان دبێژن كو خارن و خه‌وا وان یا رێكوپێك بیت، و گوت: چونكو دماوێ ئه‌زموونان دا، گه‌له‌ك پێدڤى خارن وخه‌وه‌كا باش هه‌بیت، هه‌روه‌سان ده‌مێ ئه‌زموونا خوه دخوینت پێدڤى بێنڤه‌دانێ هه‌یه، نابیت ل سه‌ر ئێك بخینت، دیسان كه‌ش هه‌وایێ مالێ یێ ئارام بیت، دایك وباب ژى ته‌ماشه‌ى زارۆیێ خوه بكه‌ن كا پتر مه‌یلا وى ل سه‌ر چى یه و چ رێك هه‌یه پتر فێربیت، بگشتى ئاریشه دمالدا نه‌بن، مه هنده‌ك ته‌كنیك هه‌نه ل ده‌مێ چاره‌سه‌ریا ده‌روونى ئه‌م كاردئینن، زارۆ به‌رى بچیته ئه‌زموونێ هنده‌ك راهێنانێن ئارامبوونێ ئه‌م نیشا وان دده‌ین، ئه‌م بو دیاردكه‌ین كو ئه‌ڤه دودلى یا ل جه‌م ته هه‌ى و تشته‌كێ نورماله، هه‌روه‌سان دبێژینه وان هه‌كه تو نمرا ته‌مام نه‌به‌ى تشته‌كێ نورماله، ئه‌و زارۆیێن دهێن دژیێ شه‌ش سالى هه‌تا 18 سالى نه، ده‌مێ ئه‌زموونا رۆژانه نێزیكى پێنج حاله‌تان دبینن.


وتووێژ:ڤلادیمیر ڤیسۆتسکی - ویکیپیدیا، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد\nڤلادیمیر ڤیسۆتسکی لە مەودای ویکیپرۆژەی مۆسیقادایە، ھەوڵێکی کراوەی گشتییە بۆ جێگیرکردن و پەرەپێدان بە مۆسیقا و بابەتە پەیوەندیدارەکان پێوەی لە ویکیپیدیادا. ئەگەر ئارەزووی بەشداریکردن دەکەیت، دەتوانیت ئەو وتارە دەستکاری بکەیت کە بەستراوەتەوە بەم پەڕەیەوە.\nکاکە چالاکی بەڕێز لەڕاستیدا ھەر پێش ئەوەی وتارەکە بنووسم دەمزانی ناوەکەی دەکەیتە ڤلادیمیر وە نامەوێ زۆرت لێبکەم کە ناوەکەی بکەیتەوە ڤلادیمێر، بەڵام بزانە کاکە ئەم ناوە ڕووسییە (ڤلادیمێر) ھەرگیز بە (ڤلادیمیر) ناخوێندرێتەوە لە باشوور ئەم ناوە بە (ڤلادیمێر) دەخوێندرێتەوە، وە بە ڕووسیش بە (ڤڵادیمیر) دەخوێندرێتەوە نەک (ڤلادیمیر)، لێرەدا بۆت دەردەکەوێت تەنانەت بە ئینگلیزیش وەکوو ڕووسی نایخوێننەوە چونکە بە ئینگلیزی دەڵێن (ڤلادیمیر).\nھەڵەیەکی تر لە ئینگلیزی ناوی دووەم و سێییەمی وا دەخوێنرێتەوە "سیمیۆنۆڤیچ ڤیستۆتسکی" خۆ لە ڕاستیشدا بە ڕووسی وا دەخوێنرێتەوە "سیمیێنەڤیچ ڤوساتسکی" ئەگەر باوەڕیش ناکەیت فەرموو [| ئەمەش] لێرە بۆت دەخوێنێتەوە بە ڕووسی. کەواتە ئەگەر بتەوێت ناوەکەی وەکوو ڕووسەکان بخوێنیتەوە دەبێ وا بنووسیت "ڤڵادیمیر سیمیێنەڤیچ ڤوساتسکی" کە ئەمە بڕوا ناکەم یەک میللەتی ئەم دونیایە بتوانێت بڵێ "ڤڵادیمیر سیمیێنەڤیچ ڤوساتسکی" جگە لە ڕووسەکان خۆیان. جا ئەگەر بتەوێت ناوەکە بە ڕاست و دروستی بنووسیت دەبێت بە ڕووسی بنووسیت ئەگەر بە ڕووسی نەبێت بەڕێزم نابێت شێوەی ئینگلیزی کراو بەکاربێنین ھەر دەبێت شێوەی کوردی کراو بێت.\nئیتر سوپاس.— ئەم لێدوانە لەلایەن Ferxwaz واژوونەکراوە. (لێدوان • بەشدارییەکان)\nبێستە جارێ.--چالاکWьтуwеж (٢٢ی بەفرانباری ٢٧١٢) ٠٠:١٣, ١١ کانوونی دووەم ٢٠١٣ (UTC)\nمام فێرخواز تۆ خۆت باش دەزانی من گوێم لە ڕۆژھەڵات و باشوور و ئەمانە نییە و تەنیا شتێک کە بۆم گرنگە ڕاستییە. ناوەکە ڕووسیە. تەماشای ویکی ئینگلیزی بکەی ناوەکەی بە IPA بە جوانی نووسیوە: [vlɐˈdʲimʲɪr sʲɪˈmʲɵnəvʲɪt͡ɕ vɨˈsot͡skʲɪj]، بۆ وشەی Vladimir نووسراوە /vlɐˈdʲimʲɪr/ دەی زۆر بە جوانی دیارە ئەمە ڤلادیمیرە نەک ڤلادیمێر. ڤڵادیمیریش نییە چون بە l نووسراوە و ئەگەر ڵ با دەنووسرا ɫ. لێرەدا دەتوانی لیستی ئەو زمانانەی «ڵ»یان ھەیە بیبینی کە زۆر کەمە. ئەمانەش زۆربەیان لە چەند وشەدا پێتی «ڵ»یان ھەیە دەنا ھەر نییانە و ھەر دەڵێن ل. بەشی دووەمی ناوەکەش (Semyonovich) لە ناوی وتارەکەدا نییە بۆیە باسی ناکەم. دەمێنێتەوە Vysotsky کە بۆ ئەویش نووسراوە /vɨˈsot͡skʲɪj/ دەی کێ ھەیە بڵێ ئەمە بە کوردی ڤیسۆتسکی نییە؟ کێشەکە لە دواناوەکەشدا نییە و ناوەکە لە ڕووسیدا ھەر «ڤلادیمیر ڤیسۆتسکی» دەخوێنرێتەوە. ئەگەر چی ناوەکە ڕووسیە بەڵام سەیری ئینگلیزیشم کرد بۆ Vladimir نووسرابوو /vladɪˌmɪər/ کە ئەمەش دەبێتە ڤلادیمیەر یانی ھەر چۆنێک بێ بە ڕووسی یان ئینگلیزی ناوی ڤلادیمێر ھەڵەیە و تەنیا ئێمە بۆ ئەم مەبەستە کە لە باشوور باوە دەتوانین بۆ ھەموو Vladimirەکان ڕەوانەکەرێک بە ناوی ڤلادیمێر بنووسین. تکا لە ھەموو دۆستان کاتی نووسینی ناوە بیانییەکان ھەندێک زیاتر زەحمەت بە خۆ بدەن و کاریان بە شێوەزاری خۆیان نەبێ با دووبارەکاری نەکرێ ھەتا ھێز و وزەی خۆمان ڕابگرین بۆ بەشەکانی تری ویکیپیدیا. زۆر سپاس.--چالاکWьтуwеж (٢٢ی بەفرانباری ٢٧١٢) ١٠:٠٠, ١١ کانوونی دووەم ٢٠١٣ (UTC)\nکاکە برا منیش وتبووم کە جارێ باسی ناوی وتارەکان ھەڵدەگرین تا وتارەکان دەگەنە لیستی ١٠٠ ھەزارییەکە، بەڵام بەس بۆ ئەوە وتم کە بزانیت لە ھەموو زمانێک ناوەکان دەگۆڕدرێن ئەم ئایپیئەیەش کە ناردووتە ئەمە شێوەی خوێندنەوەی ئینگلیزییەکەیەتی نەک ڕووسی، ئەگەر سەیری ئەو بەستەرەت کردبێت کە بۆم ناردی کابرای ڕووسی کە زمانی زگماکی خۆیەتی دەڵێ "ڤڵادیمیر" نەک "ڤلادیمیر"، زۆریش بڕوا بەمە مەکە کە دەڵێی لیستی ئەو زمانانی کە ڵ یان ھەیە لەوێ ھەر شتێک نووسرابوو وەکو ڕۆژی ڕووناک دیار بوو کە ھەڵەیە "نووسرابوو لە عەرەبی تەنیا لە یەک وشەدا ڵ ھەیە ئەویش ئەڵڵایە" کە لە ڕاستیدا لە سەدا ٦٠ی لامی عەرەبی بە لامی سەقیلە (لامی قەڵەو) دەخوێندرێنەوە بەداخەوە لە تەجوید نازانیت ئەگینا باش بۆت دەردەکەوت کە ئەم زانیاریانیەی ویکی ئینگلیزی ھەمووی ھەڵەیە و ئەم ڕاستییەی کە تۆ تێگەیشتووی ھەر ڕاست نییە، کێشە نییە جارێ با وابێت تا وتارەکان زۆر دەبن ئەو کات قسەی لێدەکەین ھەر لەوانەیە خۆشت تا ئەو کات تێبگەیت کە ئینگلیزی ھەموو ناوێکی تێکداوە. سڵاو--Ferxwaz (لێدوان) ١٠:٣٥, ١١ کانوونی دووەم ٢٠١٣ (UTC)\nمام فێرخواز ئەم IPAیە ھی زمانی ڕووسیە براکەم تۆ بچۆ لەسەری کرتە بکە ڕەوانەت دەکا بۆ Help:IPA for Russian. وەڵڵا من زمانەوانیم خوێندووە ئەوەش نەبا دەمزانی ئینگلیزی نییە و ڕووسیە چون لە ئینگلیزیدا t͡s یان t͡ɕ بوونی نییە. بەستەرەکەش کە ناردبووت بەداخەوە لای ئێمە فیلتەر کراوە. باسی ڵ لە زمانی عەرەبیشت کرد. قسەی کە تۆ ڕاستە بەڵام کاتێک باسی زمانی عەرەبی دەکرێ باسی زمانی خەڵکی ئاسایی ناکرێ و لە شوێنی وادا مەبەست عەرەبی ستانداردە یانی لە عەرەبی ستاندارددا ئاوایە دەنا ڕەنگە تۆ ڕاست بڵێی کە ئێستا لە زۆربەی شێوەزارەکانی عەرەبیدا وا نەبێ. لەگەڵ ڕێزم.--چالاکWьтуwеж (٢٢ی بەفرانباری ٢٧١٢) ١١:٠٩, ١١ کانوونی دووەم ٢٠١٣ (UTC)\nکاک چالاک بەداخەوە کە سەرچاوەکان ھەموو فلتەرە لای تۆ ئەگینا باش تێدەگەشتیت، وە ئەمەی تۆ وتت "عەرەبی ستاندارت" منیش ھەر مەبەستم ئەوە بوو نەک "شێوەزار" چونکە من عەرەبی قورئانم خوێندوە و قورئانیش بە عەرەبی ڕێزمانی (ستاندارت) دەخوێندرێتەوە نەک بە شێوەزارێکی عەرەبی وابزانم جارێکیش بەستەری فێربوونی تەجویدم بۆ ناردی و ئەویش فلتەر بوو لات. بەھەرحاڵ واز لەمە بێنین باسەکە باسی ناوی ڤلادیمێر بوو و وەک وتم دوایی کە ئیشڵا لە لیستی زمانە وتار کەمەکان دەرچووین ئەو کات قسەی لێدەکەین ئیشلا تا ئەو کات فلتەریشت لەسەر نامێنێت و دەتوانی ھەموو زانیارییەک بە ئاسانی بەدەست بخەیت. بژیت--Ferxwaz (لێدوان) ١٩:٣٤, ١١ کانوونی دووەم ٢٠١٣ (UTC)\nقەیدێ چ دەکا مامە لێدوانە لە پەنا لێدوانیش خەریکی نووسینی وتار و پەرەپێدان بە ویکیپیدیاش دەبین. دەی با بە ئاکام بگەین وەکی بزانم ڤلادیمیر بکەین بە ڤڵادیمیر تەواوە، بیگوێزمەوە بۆ ڤڵادیمیر؟--چالاکWьтуwеж (٢٢ی بەفرانباری ٢٧١٢) ١٩:٤٣, ١١ کانوونی دووەم ٢٠١٣ (UTC)\nکاک چالاکی بەڕێز... "ڤڵادیمیر" بە ڕووسی تەواوە بەڵام بۆ کوردی نابێت چونکە یەک کورد نییە بتوانێت بڵێت "ڤڵادیمیر" لەبەرئەوەی وشەکە زۆر قورسە و ھەرگیز ناتوانرێت بەکاربھێنرێت، منیش مەبەستم ئەوە نەبوو کە بیکەیتە "ڤڵادیمیر" مەبەستم ئەوە بوو کە مادام بە ڕووسی ڤڵادیمیرە و بە ئینگلیزی کردوویانە بە ڤلادیمیر و بە کوردیش کراوەتە ڤلادیمێر (کە لە ڕاستیدا جیاوازییەکە یەک حەوتی سەر پیتێکە)، ئەگەر ناوەکە وەکوو کوردی کوردیکراوەکەی نەنووسین کەواتە نابێت وەکوو ئینگلیزییکراوەکەشی بنووسین و دەبێت وەکوو ناوە ڕاستەقینەکەی (کە ناوێکی سلاڤیی ڕووسییە) بینووسین.--Ferxwaz (لێدوان) ٢٠:١٧, ١١ کانوونی دووەم ٢٠١٣ (UTC)\nھەر وەکی خۆت وتت با جارێ بەردی لەسەر دابنێین لە ھەموو شتێکی باشترە. سپاس.--چالاکWьтуwеж (٢٢ی بەفرانباری ٢٧١٢) ٢٠:١٩, ١١ کانوونی دووەم ٢٠١٣ (UTC)\nوەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=وتووێژ:ڤلادیمیر_ڤیسۆتسکی&oldid=524833»\nئەم پەڕەیە دواجار لە ١٥:٣٠ی ٢٥ی ئایاری ٢٠١٧ نوێ کراوەتەوە.