دۆخى سه‌ختى عێراق؛ كازمی ده‌خاته نێو دووڕییانى مان و نه‌ماندا\n8/8/2020 - 13:43\nبۆ تێپه‌راندنى كێشه‌كان كازمى سه‌ردانى تره‌مپ ده‌كات\nبڕیارە له‌م رۆژانه سەرۆک وەزیرانی عێراق سەردانی ویلایه‌ته یه‌كگرتووه‌كانى ئەمریکا بکات و لەگەڵ دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئه‌مریكا کۆببێتەوە.\nبەگوێرەی راگەیێندراوێكی کۆشکی سپی، دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا لە رۆژی 20ـی ئابی 2020، پێشوازی لە مستەفا کازمی، سەرۆک وەزیرانی عێراق دەکات.\nکۆشکی سپی لە راگەیێندراوەکەیدا ئاماژەی بەوە کردووە، سەردانەکەی کازمی لە کاتێکی هەستیاردایە بۆ ئەو وڵاتە لەکاتێکدا ئەمریکا و عێراق پێکەوە کاردەکەن بۆ دڵنیابوون لە تێکشکاندنی داعش و رووبەڕووبوونەوەی ڤایرۆسی کۆرۆنا.\nکۆشکی سپی ئاماژە بەوە دەکات، كه ئەمریکا و عێراق وەک دوو وڵاتی هاوبەش چاویان لە پەرەدان بە پەیوەندییە دوو قۆڵییەکانی نێوانیانە سەبارەت بە چەند بابەتێک لەنێویاندا پرسی ئەمنی، وزە، تەندروستی و هەروەها پێکەوە کارکردن.\nلەمانگی حوزەیرانی ئەمساڵدا، ئەمریکا و عێراق دەستیان بە گفتوگۆی ستراتیژیی تایبەت بە دیاریکردنی چارەنووسی هێزەکانی ئەمریکا لە عێراق کرد و پێشبینیش دەکرێت ئەو بابەتە یەکێک بێت لە پرسە سەرەکییەکانی گفتوگۆی سەردانەکەی کازمی بۆ ئه‌مریكا.\nسه‌ردانه‌كه‌ى مستەفا کازمی بۆ ئەمریکا، دەبێتە یەکەمین سه‌ردانى سەرۆک وەزیرانی عێراق لەدوای ساڵی 2003 کە لەماوەی کەمتر لە 3 مانگ لە وەرگرتنی پۆستەکەی لەلایەن سەرۆکێکی ئەمریکاوە پێشوازی لێبکرێت.\nئه‌ركى كازمى له‌م كاته‌دا زۆر سه‌خت و دژوار ده‌بێت، چونكه عێراق له نهادا له‌ناو كۆمه‌لێك ئالنگارى دایه، له‌وانه‌ش رێژەی بێکاری لە عێراق بۆ 40% بەرزبووەتەوە، بەشێکی ئەوانەشی بێکاربوون خاوەنی بڕوانامەی ماستەرو دکتۆران. ساڵی 2019ش حەوت هەزار کەس کە خاوەنی بڕوانامەی ماستەر و دکتۆران لە وەزارەتی کاری عێراق ناوی خۆیان وەکو هەژار تۆمار کردووە.\nئەگەرچی لە دواییەکانی ساڵی 2019دا رێژەی بێکاری لەعێراق 22٪ بوو، بەڵام ئێستا ئەو رێژەیە بۆ 40٪ بەرز بووەتەوە، ئەوەش بەھۆی ڤایرۆسی کۆرۆنا و قەدەخەی ھاتووچۆوەیە. رێژەێکی بەرچاو لەو گەنجانەی بێکارن دەرچووی زانکۆ و پەیمانگەکان و خاونی بڕوانامەی ماستەر و دکتۆران.\nله لایه‌كى تریشه‌وه ڤایرۆسی کۆرۆناش رۆژ بە رۆژ رێژەی بێکاری لە عیراق بەرزتر دەکاتەوە. بەپێ ئاماری وەزارەتی کار و کاروباری کۆمەڵایەتی تەنیا لە ساڵی 2019دا حەوت ھەزار کەس کە خاوەنی بڕوانامەی ماستەر و دکتۆران ناوی خۆیان وەک ھەژار لەو وەزارەتە تۆمار کردووە.\nبەپێی داتای نەتەوە یەکگرتوەکان ساڵانە زیاتر لە 45 ھەزار کەس لە عێراق زانکۆ و پەیمانگە تەواو دەکەن. تەنیا لە ساڵی 2019دا نزیکەی 50 ھەزار دەرچوو ھەبوون، لەو ژمارەیە نزیکەی دوو هەزار دەرچوو دامەزراون. گوتەبێژی حکومەتی عێراق لە دوایین لێدوانیدا ئاماژەی بەوە دا کە حکومەت لە توانایدا نییە ھیچ کەسێک دابمەزرێنێت.\nبەرپرسێکی تەندروستیی عێراقیش رایدەگەیەنێت، وڵاتەکەی لە بڵاوبوونەوەی پەتای کۆرۆنا، گەیشتووەتە قۆناغێکی زۆر مەترسیدار.\nئەمڕۆ شەممە 8-8-2020، عەباس حوسێینی، ئەندامی لێژنەی قەیرانەکان لە فەرمانگەی تەندروستیی رەسافە لە بەغدا، بە میدیای حکوومیی وڵاتەکەی راگەیاندووە، پێشبینی دەکەن لە هەفتەکانی داهاتوو ژمارەی رۆژانەی تووشبووان بە کۆرۆنا بگاتە سێ هەزار کەس.\nعەباس حوسێنی زۆربوونی ژمارەی تووشبووانی بۆ چەند هۆکارێک گەڕاندووەتەوە، کە بریتین لە؛ زیادبوونی ژمارەی پشکنینەکانی کۆرۆناو گوێنەدانی هاووڵاتییان بە خۆپارێزی و نەچوونی تووشبووانی بۆ نەخۆشخانەکانی تایبەت بە چارەسەرکردنی تووشبووانی کۆرۆناو نەبوونی کارەبا لە بەغدا و شارەکانی دیکەی عێراق، کە بەهۆیەوە خەڵک ناچار دەبێت روو بکاتە باخچە گشتییەکان و لەوێش تێکەڵاوییەکی زۆر دروست دەبێت.\nئەو بەرپرسە تەندروستییەی عێراق ئاشکرای کردووە، کە ماوەی سێ هەفتەیە عێراق گەیشتووەتە قۆناغی بڵاوبوونەوەی پەتاکە زۆر بەخێرایی و ئێستا پەتای کۆرۆنا لە هەموو ناوچەکانی عێراق هەیە.\nتا ئێستا 144 هەزار و 64 کەس لە عێراق تووشی پەتای کۆرۆنا بوون و لەو ژمارەیەشدا، پێنج هەزار و 236 کەس گیانیان لەدەستداوە.\nكۆرۆناو بێكارى له لایه‌ك و ووته‌ى پەرلەمانتارێکی هاوپەیمانیی نەسریش له لایه‌كى تر، كه هۆشداریی لە دووبارەبوونەوەی تەقینەوەکەی بەیرووتی پایتەختی لوبنان لە بەغدا، دەدات.\nریاز تەمیمی، پەرلەمانتاری هاوپەیمانیی نەسر، کە حەیدەر عەبادی سەرۆکایەتیی هاوپەیمانییەکە دەکات، لە بەیاننامەیەکدا رایگەیاندووە، بازرگانانی شەڕ، شارەکانی بەیرووت، بەغدا، دیمەشق و سەنعایان وێران کردووە، کە بە شارە گەشەکانی عەرەب ناوی بردوون.\nریاز تەمیمی ترسی خۆی لە دووبارەبوونەوەی تەقینەوە گەورەکەی بەیرووت لە بەغدای پایتەختی وڵاتەکەی نیشان داوە و رایگەیاندووە، ”بە دووری نازانم بەغدا بگاتە ئاستێکی زۆر خراپتر لەوەی لە بەیرووت رووی دا، ئەگەر ئەو بارودۆخەی ئێستای عێراق بەردەوام بێت.\nرۆژی سێشەممە 4-8-2020، تەقینەوەیەکی بەهێز لە بەندەرێکی بەیرووت رووی دا و بەپێی دوایین ئامار، 137 کوژراو و زیاتر لە پێنج هەزار برینداریان لێکەوتەوە، جگە لە وێرانبوونی بەشێکی شارەکە و تێکچوونی ماڵ و حاڵی زیاتر لە 300 هەزار کەس.\nله لایه‌كى تره‌وه سەرکردەیەکیش باس لەوە دەکات، کە نابێ حکوومەتی عێراقی هاوکاری بۆ مافیای سیاسیی لوبنان بنێرێت.\nمیسال ئالوسی، سەرۆکی پارتی ئوممەی عێراقی لە هەژماری تایبەتیی خۆی لە تۆڕی کۆمەڵایەتیی (تویتەر)، رایگەیاندووە، ئەو کارەساتەی لە بەیرووت رووی دا، 17 ساڵە لە عێراق بەردەوامە.\nمیسال ئالوسی هاوکاریکردنی لوبنان بە دەربڕینی هەستەکانی گەلی عێراق بۆ ئەو وڵاتە دادەنێت و رایگەیاندووە، ”پێویستە حکوومەتی عێراق گەرەنتیی ئەوە بکات، هاوکارییەکە بگاتە خەڵکی بەیرووت“.\nسەرۆکی پارتی ئوممەی عێراقی بە پێویستیشی دەزانێ حکوومەتی عێراق هەوڵ بدات ئەو هاوکارییانەی عێراق ”نەگاتە گیرفانی مافیا سیاسییەکانی لوبنان و حزبوڵڵا و رژێمی سووریا“.\nدوای تەقینەوەکەی بەیرووت، مستەفا کازمیی سەرۆک وەزیرانی عێراق بڕیاری ناردنی نەوت و پێداویستیی پزیشکی وەک هاوکارییەک بۆ گەلی لوبنان، دا.\nهاوکاریکردنی لوبنان لەلایەن حکوومەتی عێراقەوە لەکاتێک دایە، کە گەلی عێراق لە بارودۆخێکی سەختی داراییدا دەژی و لە سەرەتای مانگی 10ـی ساڵی رابردووەوەش، لە بەغدا و هەموو شارەکانی باشووری وڵاتەکەی دەستی بە خۆپیشاندان دژی نەبوونی خزمەتگوزارییە سەرەتاییەکانی وەک ئاوی خواردنەوە و کارەبا، کردووە.\nهه‌روه‌ها تادێت كێشه‌كانى عێراق رۆژ دواى رۆژ هه‌م زیاتر ده‌بن و هه‌میش له‌سه‌ر شانى كازمى قورستر ده‌بن، كه ئه‌مانه هه‌مووى كاردانه‌وه‌ى نێوخۆى لێ دروست بووه‌و كوتله‌یه‌كى زۆریش له عێراق نه‌یارى كازمین و كۆشش بۆ په‌كخستنى كاره‌كانى كازمى ده‌كه‌ن، هه‌روه‌ك پەرلەمانتارێکی کوتلەی سادیقون، کە نوێنەرایەتیی میلیشیای عەسایب ئەهلی حەق لە پەرلەمانی عێراق دەکات، سەرۆک وەزیرانی وڵاتەکەی بە درۆزنی ژمارە یەک ناودەبات.\nعەبدولئەمیر تعێبان، پەرلەمانتاری کوتلەی سادیقون، کە قەیس خەزعەلی سەرۆکایەتیی ده‌كات، لە لێدوانێکی رۆژنامەوانیدا رایگەیاندووە، مستەفا کازمی، سەرۆک وەزیرانی عێراق بەرپرسی یەکەمە لە کوشتنی خۆپیشاندەران لە بەغدا و زیقار.\nعەبدولئەمیر تعێبان هەروەها رایگەیاندووە، عێراق لە هەموو رووەکانی تەندروستی، ئابووری و ئەمنی شکستی هێناوە و مستەفا کازمی رووپامایی بۆ لایەنە سیاسییەکان لەسەر حیسابی بەرژوەندیی گەل، دەکات.\nئەو پەرلەمانتارەی سادیقون هێرشی کردووەتە سەر سەرۆک وەزیرانی عێراق و رایگەیاندووە، مستەفا کازمی درۆزنی ژمارە یەکە لە عێراق، كه‌واته ده‌توانین بلێین له‌م دۆخه هه‌ستیارو ئالۆزه‌دا، كازمى هه‌م سه‌رشانى قورس بووه‌و هه‌میش نه‌یارى زۆر بووه، بۆیه ده‌بێت كازمى له‌م ره‌وشه‌دا عێراق ده‌رباز بكات و نه‌یارانیش رازى بكات.\nله لایه‌كى تریشه‌وه وێڕای تێپه‌ڕینی سێ مانگ بەسەر پێكھێنانی حكومەتی عێراق بە سەرۆكایەتی مستەفا كازمی، كە لە 7/5/2020 متمانەی بەدەستھێنا، كەچی مشتومڕی سیاسی و یاسایی لە بارەی چەند پرسێك، لە داواكارییەكانی جووڵه‌ی ناڕەزایی ھێشتا بەردەوامە، گرنگترینیان سزادانی ئەو كەسانەیه، كە دەستیان ھەبووە لە كوشتنی زیاتر لە 700 خۆپیشاندەر و برینداركردنی ھەزارانی دیكە و تەواوكردنی یاسای ھەڵبژاردنەكان، یەكێك لە مەرجە سەرەكییەكانی ئەنجامدانی ھەڵبژاردنەكانی پێشوەختەیە، كە كازمی رۆژی 6ی حوزەیرانی ساڵی 2021 بۆ ئه‌نجام دانى دیارى كردووەو ده‌بێت كازمى ئه‌م به‌لێنانه‌ش بباته سه‌ر، ئه‌گینا ئه‌ركه‌كانى زیاتر قورس و قۆل ده‌بنه‌وه، كه دواتر ده‌ربازبوون لێیان سه‌خت ده‌بێت.


سیاسەتی زەلیلكردنی یەكتریی و زەلیلكردنی كۆمەڵگا\nیەكێك لەو تێزە سەرەكییانەی من لە دە ساڵی ڕابردودا بەرگریم لێكردوە ئەوەیە كە دەسەڵاتدارانی كوردستان لە ”شەڕێكی دەستەویەخە“ی ڕۆژانەدان لەگەڵ كۆمەڵگای ئێمەداو جەوهەری ئەو پەیوەندییەی بە كۆمەڵگاوە گرێیان ئەدات توندوتیژییە، توندوتیژیی لە هەموو فۆرمەكانیدا. باسم لەوە كردوە سەرجەمی ئەو حیكایەتانەی ئەم دەسەڵاتدارانە بۆ كۆمەڵگای ئێمەیان كردوە و دەیكەن تووشی ئیفلاسێكی سیاسیی و ئەخلاقیی گەورەبوون و وەك درۆیەكی بێبنەما لەناو ژیانی گشتیی كۆمەڵگای ئێمەدا دەردەكەون: لە حیكایەتی ”چەسپاندنی دەسەڵاتی خۆماڵیی“یەوە بیگرە، بۆ درۆی ”بە دوبەیكردنی كوردستان“ و ”بنیادنانی ئابوریی سەربەخۆ“ و ”چەسپاندنی حوكمی یاسا“ و ”بەگژاچوونەوەی گەندەڵیی“ و ”پیادەكردنی چاكسازیی سیاسیی“ و ”یەكخستنەوەی ڕاستەقینەی ئیدارەكان“، تا بە درۆ و فیاسكۆی هەرە گەورەكەی ڕیفراندۆم دەگات.\nئەم ماشێنە گەورەیەی درۆكردن هێندە خێرایە، ئەوەی دوێنی وەك دوژمن ناساندویانە، ئەمڕۆ وەك دۆست دەیناسێنن و ئەوەشی دوێنی وەك ڕێگای ڕزگاریی نمایشیانكردوە ئەمڕۆ وەك هەڵەیەك باسیدەكەن كە پێویستە ڕاستبكرێتەوە. هەموو ئەم درۆ گەورانە ئامانجەكەیان ئەوەبووە بڕێك لە متمانەی كۆمەڵگای پێببەنەوە و شتێك لە شەرعیەتی پێدەستەبەر بكەن. ئەمڕۆ منداڵێكیش لە كوردستاندا نادۆزینەوە باوەڕ بە هێزە دەسەڵاتدارەكان بكات، مەگەر ئەو منداڵە بەدەیان شێوە كڕدرابێت و بەدەیان شێوە گەمژەكرابێت. دواهەمین هەڵبژاردن نیشانیدا كە پارتی و یەكێتی بەیەكەوە و بەبێ تەزویر ٢٠ لەسەدی خەڵكی كوردستانیشیان لەگەڵدا نییە. ئەم ٢٠ لەسەدەش ئەو بەشەی كۆمەڵگایە كە لەناو گەندەڵیی و جەردەیی و خراپ بەكارهێنانەكانی دەسەڵاتدا نیشتەجێیە و لەم مۆدێلە وێرانە لە سوڵتانیزمی سیاسیی، سودمەندبووە.\nلەم دۆخە وێرانەدا ئەوەی ماوەتەوە شەڕی دەستەویەخەو ڕاستەوخۆی ئەو مۆدێلەیە لە دەسەڵات لەگەڵ كۆمەڵگادا. ڕۆژێك بەڵتەجییەكانیان پەلاماری خۆپیشاندانەكان ئەدەن، ڕۆژێك ماشێنە ئیعلامییەكەیان درۆی تازە و گەورەتریان بۆ دەكات، ڕۆژێكی تر ڕۆشنبیرانی بەیعە و خاوەن پلە، هەڵە ستراتیژیی و فیاسكۆ گەورەكانیان وەك سەركەوتنی گەورە دەفرۆشن و ڕۆژێكی تر سایتە بەدڕەوشتەكانیان كەسایەتی مەعنەوی ئەم یان ئەو كەسی دەرەوەی دەسەڵاتەكەیان تیرۆر دەكەن، بە بەردەوامیش لە ڕێگای درێژەدان بە پەیوەندیی ناپاك و ژێربەژێر لەگەڵ هێزە ئیقلیمییەكاندا درێژە بە مانەوەی ئەو مۆدێلە تۆقێنەرە ئەدەن كە بەزەبری هێز سەپاندوویانە. لە ئێوارەیەكی دەرەنگیشدا بەگژ قوتابی زانكۆكاندا دەچنەوە و هەڕەشەی دەركردن و سەگ تێبەردانیان لێدەكەن.\nئەم مۆدێلە لە دەسەڵات، كە ئەمڕۆ پڕبووە لە منداڵی خانەوادە سوڵتانییەكان، لە مێژە جگە لە هەڕەشەكردن و درۆكردن و پەنابردن بۆ توندوتیژیی بە هەموو جۆرەكانییەوە، شتێكی تری نەماوە لەگەڵ ئەو كۆمەڵگایەدا بەشیبكات. ئەوان كە لە هەموو بوارێكدا شكستێكی بەرفراوانیان هێناوە، تاكە شتێك بتوانن تا ئەمڕۆ توڕەیی خۆیانی بەسەردا قڵپبكەنەوە خەڵكە مەدەنی و بێچەك و ناتوندوتیژەكەی ناو كۆمەڵگاكەیانە. ترساندنی قوتابیانی بەشە ناوخۆییەكان و گەمارۆدانیان، بەشێكە لە شێوازی ئیشكردن لەو بونیادە سیاسیی و نەفسییەی ئەم دەسەڵاتە هەڵگریەتی.\nئەوان كە لە هەموو شتێكدا دۆڕاون و لە بەردەمی هەموو هێزە دەرەكییەكاندا زەلیلكراون، ئەوەی هاوسەنگیی سیاسیی و نەفسییان بۆ دەگەڕێنێتەوە، زەلیلكردنی یەكتریی و زەلیلكردنی كۆمەڵگاكەیانە. ئەمانە وەكچۆن ناتوانن براوەیەكی ئەخلاقیی بن، ئاواش ناتوانن دۆڕاوێكی ئەخلاقیی بن.


شێخ مەحمود لەشەری دەربەندی بازیاندا بە برینداری دەستگیرا، رەوانەی بەغدا كراو لەوێش رۆژى 25ى تەموزى 1919 شێخ مەحمود و شێخ محەمەد غەریبى ئامۆزاى دادگایەكى سەرپێى كران و سزاى لە سێدارەدانیان بۆ دەركردن، بەلآم لەترسى وروژاندنى هەستى كورد حوكمەكەیان گۆرِى بۆ 10 ساڵ بەندكردن و رەوانەى دورگەیەكى وڵاتى هندستانیان كردن.\nبەڵام دوای ئەوەی كە خەریك بوو بارودۆخی كوردستان لەدەست دەربچێت و له هه‌موو لایه‌كه‌وه ئاژاوه‌و كێشه سه‌ری هه‌ڵدابوو، ئینگلیزەكان بریاری گەڕاندنەوەی شێخ مەحمودیان دا.\nشێخ مه‌حمود رۆژی 13ی ئەیلولی 1922 گەیشتە بەغداو تا 20 ئەیلول لەوێ مایەوەو لەو ماوەیەشدا چەند جارێك چاوی كەوت بە هەر یەك لە مەلیك فەیسەڵ و (كۆكس) حاكمی ئینگلیز لە بەغدا و بەدوورودرێژی تاوتوێێ چۆنێتی بەرێوەبردنی سلێمانی لەگەڵ كردن.\nئامانجی ئینگلیزەكان لە هێنانەوەی شێخ مەحمود بۆ ئەوە بوو بیكەن بەگژ توركەكاندا و لە رەواندوز دەریان بكات. شێخ مه‌حمود ئاگاداری ئه‌م خواسته‌ی ئینگلیز بوو.\nشێخ مەحمود لەسەرەتادا بەناوی سەرۆكی مەجلیسی میللی رازی بوو، بۆ ئەوەی بگەڕێتەوە كوردستان. بەڵام دواتر بریاركە گۆڕاو شێخ مەحمود كرایەوە بە حوكمداری كوردستان.\nشێخ مەحمود لە 20ی 9 لە بەغداوە بە یاوەری مێجەر نۆئیل بەرەو سلێمانی بەرێكەوت و بەرێگەی كفریدا و بەنێو عەشیرەكانی گەرمیاندا گەڕایەوەو ماوەیەكیش لەناویاندا دەمایەوە. تا رێكەوتی 30ی ئەیلولی 1922 گەیشتەوە سلێمانی و سەرجەم چین و توێژەكانی خەڵكی شار بە جوانترین شێوە پێشوازیان لێ كرد.\nشێخ مەحمود دوای گەڕانەوەی ماوەیەك پشووی دا. تا رۆژی 8ی 10ی1922 بە رەسمی كاروباری گرتە دەست و لە رێكەوتی 10ی 10ی 1922 بەپێی فەرمانێكی حوكمداری پێكەوەنانی كابینەی حكومەتی كوردستانی راگەیاند.\nئەندامانی كابینەكەی پێكهاتبوون لە:\nشێخ قادری حەفید/ سوپاسالار\nشێخ محەمەد غەریب/ رەئیسی داخلیە\nعەبدولكەریم عەلەكە/رەئیسی مالیە\nمیرلیوا مستەفا پاشا /رەئیسی مەعاریف\nئەحمەد فەتاح بەگ /رەئیسی گومرك\nحەمەی ئەورەحمان ئاغا/ رەئیسی نافعە\nسەید ئەحمەدی بەرزنجی/رەئیسی ئەمنیەتی عمومی\nشێخ عەلی قەرەداغی/رەئیسی شەرع و عەدل\nشێخ مەحمود پاش هاتنەوەی بۆ سلێمانی شوێنی خۆی قایم كرد و لە كۆتایی مانگی تشرینی یەكەمی 1922 نازناوی مەلیكی كوردستانی بۆ خۆی هەڵبژارد و ئەم نازناوەش لە ژمارە 13 بانگی كوردستاندا بە رەسمی بڵاو كرایەوە. دوای ئەم هەنگاوەش لەنێو سلێمانیدا سوپاكەی شێخ مەحمود كە بە(عەسكەری كوردستان) ناسرابوو، نمایشێكی سەربازی گەورەی رێكخست و دەستە دەستە چەكدارەكان بەبەردەم شێخ مەحمودا تێدەپەڕین.\nشێخ مەحمود جارێكی تر بە قەتیسكردنی دەسەڵاتەكەی تەنیا لە سلێمانی رازی نەبوو، هەوڵی دا قەڵەم رەوی دەسەڵاتەكەی سەرجەم ناوچە كوردییەكانی ویلایەتی موسڵ بگرێتەوە. وەك هەنگاوێكی سەرەتایش لە قەزاكانی رانیەو هەڵەبجە و چەمچەماڵ ئاڵای حكومەتەكەی هەڵكردو فەرمانبەری خۆی رەوانەی ئەو شوێنانە كرد.\nلەم سەروبەندەشدا چەند جارێك مێجەر نۆئیل لەنێوان سلێمانی و كەركوك و بەغدا هاتوچۆی كرد بەنیازی رێكخستنی پەیوەندییەكان شێخ مەحمود و ئینگلیز. بەڵام هیچی وای بۆ نەكراو لە ئاكامدا بە یەكجاری گەرایەوە بەغداو (چاپمەن)ی لە شوێنی خۆی دانا.\nلەو كاتانەدا ئینگلیزەكان لەرووی سیاسیەوە لە عیراق بارودۆخیان باشتر بوو، توانیان پەیمانی 1922 بەسەر عیراقدا بسەپێنن. لەگەڵ توركەكانیش گەشتنە ئەوەی كە كێشەی ویلایەتی موسڵ لەلایەن كۆمەڵەی گەلانەوە یەكلای بكرێتەوە. بۆیە بەتەنگ داواكارییەكانی كوردەوە نەبوون و دانیان بە حكومەتەكەی شێخ مەحمودا نەدەنا.\nئەمە لە كاتێكدا بوو توركخواكان زیاتر نفوزیان كردبووە نێو حكومەتەكەی شێخ مەحمودەوەو چواردەوری شێخ بەو كەسانە گیرابوو كە لایەنگری توركەكان بوون و ئینگلیزەكانیش بەوەیان زانیبوو كە پەیوەندییەكانی شێخ مەحمود و توركەكان رۆژ بە رۆژ بەهێزتر دەبێت و كه‌وتبوونه گومان لێی.\nهەروەك بەهۆی كاریگەری لایەنگرانی توركەوە لە سلێمانی هەموو ئەو رۆشنبیر و منەوەر و ئەفسەرانە پەراوێز خران كە بیركردنەوەیەكی نیشتیمانی و كوردانەیان هەبوو و لەژێر كاریگەری ئاینداریندا نەبوون و زوڵم و زۆری رۆژگاری توركەكانیان بیر نەچووبووەوە.\nشێخ مەحمود لەگەڵ دامەزراندنی حكومەتەكەیدا كەوتە فراوانكردنی بواری خوێندن و خوێندەواری و مستەفا پاشای یاموڵكی كردە رەئیسی مەعاریف و ئەویش ئەوەندەی پێی كرا لەم بوارەدا كاری كرد و خوێندنگاكانی سلێمانی فراوان كرد و چوار خوێندنگەی كردەوە كە بریتی بوون لە: ئەعدادیەی مەحمودی،رووشدیەی قادری.لەتیفیەی سەرەتای و رەئوفیەی سەرەتایی. ئەفسەرە كوردەكان لەم خوێندنگایانەدا وانەیان دەوتەوەو تەنانەت فێری مەشقی سەربازیان دەكردن و ئەعدادیەی مەحمودی یان وەك ئامادەیەكی سەربازی لێكردبوو كە خوێندكارانی نزیكەی 800 كەس دەبن. ئەم مەسەلەیەش خەڵكی سلێمانی زۆر دڵخۆش كردبوو.\nكارەكانی شێخ مەحمود و هەوڵەكانی بۆ بەسەربەخۆی مانەوە جارێكی تر ئینگلیزەكانی بێ ئومێد كرد و دوای ماوەیەكی كەم بروایان پێی نەماوەو لە هەلێك دەگەران بۆ روخاندنی دەسەڵاتەكەی و دەیانویست بەشێوەیەكی یەكلاكەرەوە كار بكەن بۆ لكاندنی كوردستان بە عیراقەوە.بۆ ئەمەش پێویست بوو حكومەتەكەی شێخ مەحمود نەمێنێ.\nتەنانەت نوێنەری باڵای ئینگلیز داوای لە مەلیك فەیسەڵ كرد كە شێوازێكی ئیداری گونجاو بدۆزێتەوە كە لەسلێمانیدا جێ بەجێ بكرێـت و ئەوەی تێدا رەچاو بكرێت كە ئەم ناوچەیە بە یەكحاری بخرێتە نێو سنوری عیراقەوە.\nبۆ چاوبەستی خەڵك و رۆشنبیرانی كورد، (كۆكس) نوێنەری باڵای ئینگلیز لە عیراق و مەلیك فەیسەڵ لە 22 كانوونی یەكەمی 1922 بڵاوكراوەیەكی هاوبەشیان بڵاوكردەوەو تیدا دانیان بە مافی كوردا نا كه‌لەنێو چوارچێوەی سنوری عیراقدا حكومەتێك بۆ خۆیان پێكەوە بنێن. هیواشیان خواست كورد لە نێو خۆیدا بەزووترین كات سەبارەت بە شێوەی حكومەتەكەو سنورەكەی رێك بكەون و نوێنەری دەسەڵاتداری خۆیان رەوانەی بەغدا بكەن بە مەبەستی گفتوگۆكردن لەبارەی پەیوەندی ئابوری و سیاسیان لەگەڵ جكومەتی بریتانیا و عیراق. خەڵكی سلێمانی دڵخۆش بوون بەو هەواڵەو خودی شێخ مەحمودیش دڵخۆشی خۆی بڵاوكردەوەو لە رۆژنامەی رۆژی كوردستاندا سوپاسێكی زۆری ئەو چاكەیەی بەریتانیای كردبوو بەرامبەر بە كورد.\nبۆ ئەو مەبەستەش وەفدێك لە سلێمانییەوە رێكخراو بەرەو بەغدا رەوانە كرا بۆ بینینی (كۆكس) بەڵام ناوبراو ئامادەنەبوو وەفدەكە ببینێت و بە وەفدەكەش راگەیەندرا كە ئەو بەیاننامەیە تەنیا بۆ شێخ مەحمود دەرنەچووەو بۆ هەموو كورد دەرچووەو ئێوە تەنیا نوێنەری ئەون، با نوێنەری هەموو كورد كۆببنەوەو لەسەر دانانی وەفدێك رێكەون ئەوسا ئەو وەفدە بێـت و باسی ئەو بابەتە بكات.\nئەو هەڵوێستانەی ئینگلیز زیاتر بارودۆخەكەی ئاڵۆز كرد.\nهەر لەم كاتەشدا بوو كە شێخ مەحمود نامەی بۆ مه‌رجه‌عی شیعەكانی عیراق رەوانە كرد بە مەبەستی هاوئاهەنگی دژی ئینگلیز. هەروەها نامەیەكی بۆ كۆنسوڵی سۆڤییەت لە شاری تەورێزی ئێران نارد و وێرای پیاهەڵدانێكی زۆر بە دەسەڵاتی سۆڤیەتدا داوای یارمەتی و كۆمەك و پشتگیری لە سۆڤیەت كرد.\nئەم پێشهاتانە وای كرد كە (كۆكس) نوێنەری باڵای ئینگلیز لە عیراق بانگێشتی شێخ مەحمود بكات بۆ بەغدا بە مەبەستی قسەكردن سەبارەت بەو مەسەلانەی پەیوەندیان بە سلێمانییەوە هەیە.بەڵام شێخ مەحمود دەعوەتنامەكەی رەت كردەوە. لەبەرامبەردا ئینگلیزەكان رۆژانی 24و25ی شوباتی 1923 لەرێگەی فرۆكەوە بەیاننامەی هەڕەشە ئامێزیان بەسەر خەڵكی سلێمانیدا بڵاو كردەوە. رۆژی 1ی مارتی 1923 فرۆكەكانی ئینگلیز داوایان لە شێخ مەحمود كرد بە خۆی هێزەكانی لە سلێمانی بچنەدەرەوە. بەڵام كاتێك شێخ مەحمود ملی بەم داواكارییە نەدا، رۆژی 3ی مارتی 1923 فرۆكەكانی ئینگلیز كەوتنە بۆردومانی شارو ژمارەیەك خەڵكی بێ تاوان كوژران و برینداربوون و شێخ مەحمود ناچاربوو بەرەبەیانی 4ی مارت بەخۆی و هێزەكانییەوە بكشێتەوە بۆ ناوچەی سورداش و ئەشكەوتی جاسەنەی كردە بنكەی سەركردایەتی خۆی.\nهەر لەو كاتەدا كە فرۆكەكانی ئینگلیز سلێمانیان بۆردومان دەكرد دووبارە وەفدێكی سلێمانی بە سەرۆكایەتی شێخ قادری حەفید و ئەندامێتی مستەفا پاشای یاموڵكی و ئەحمەد فەتاح بەگ و كەریمی عەلەكە گەیشتنە كەركوك. رۆژی 21ی مارت گەیشتنە بەغدا و چاویان بە مەندوبی سامی كەوت. بەڵام نەیانتوانی هیچ دەق و پێشنیارێك دەربارەی ئایندەی سلێمانی دابڕێژن.هەر ئەوە نەبێت داوای دووبارە گەڕانەوەی راوێژكاری ئینگلیزیان كرد. رۆژی 23ی مارتیش چاویان بە مەلیك فەیسەڵ كەوت بەڵام هیچ شتێك گەڵاڵە نەكرا.\nدوای جێهێشتنی لەلایەن شێخ مەحمودەوە سلێمانی لەلایەن شێخ محەمەد غەریب زاوای شێخ مەحمودەوە بەرێوە دەبرا.بەڵام ژمارەیەكی بەرچاوی خەڵك شارەكەیان بەجێ هێشتبوو.\nئینگلیزەكان كەوتنە جموجوڵ بۆ كۆنترۆڵكردنەوەی ناوچەكانی ژێر دەسەڵاتی شێخ مەحمود. بۆ ئەوەش لە سەرەتاوە لە رێكەوتی 5ی نیسانی 1923 شاری (كۆیە) یان گرتەوە. دواتر لە 22ی نیساندا رەواندز بێ بەرگری دەستی بەسەردا گیرا.\nئینجا كەوتنە خۆ بۆ داگیركردنەوەی سلێمانی، دوای ئەوەی لەرێگەی بەیاننامەوە هەرەشەیان لە خەڵك كرد كە نابێت كەس هەوڵی بەرگری بدات. رێكەوتی 16ی مایسی 1923 هێزەكانیان گەیشتە سەرچنار و پیاوماقوڵانیان بانگ كرد بۆ ئەوێ بەڵام هێزەكانیان نەهاتە ناو شار بەڵكو بەرەو سورداش و مەرگە چوون و ئەو ناوەیان كێوماڵ كرد، بەڵام شێخ مەحمود لە 15ی مایسدا جاسەنەی جێ هیێشتبوو خۆی گەیاندبووە ماوەت و پاشان هەورامان.


دەبێ گۆڕان لە ئیدارەی سلێمانی بكشێتەوە نەك لە حكوومەت\nجەمال عەبدوڵا 11/05/2022\nئەندامێكی جڤاتی نیشتیمانیی گۆڕان دەڵێت: ”بڕیاری نوێی بزووتنەوەی گۆڕان ئەوەیە كە لە حكوومەتی ھەرێمی كوردستان بكشێتەوە“ و بە قسەی خۆیشی پاساوەكانیان بۆ كشانەوە بریتین لەوەی كە گوایە ”داھات شەفاف نیە و پەرلەمان لاوازە و ڕێز لە ئازادیيەكان نەگیراوە!“ ئەو ئەندامەی جڤاتی نیشتیمانیی گۆڕان دەشڵێت: ”ئێمە لەسەر بنەمای ڕێككەوتنێك چووینەتە حكوومەت، بەڵام لەسەدا 80ی خاڵەكانی ئەو ڕێككەوتنە كە بەرنامەی سیاسیی ئێمە بووە جێبەجێ نەكراوە“ بەڵام ھەر ئەو ئەندامی جڤاتە لەپەنا ئەم قسانەیدا كە دەڵێت بڕیاری كشانەوەمان لە حكوومەت داوە دەشڵێ: ”ئیتر ئەوە ماوەتەوە جێبەجێكردنەكەی و كاتی جێبەجێكردنەكەی!“\nحكوومەتی ھەرێمی كوردستان كەیفی خۆیەتی چ ھەڵوێست و قسەیەكی خۆی لە بەرامبەر ئەم بڕیارەی جڤاتی نیشتیمانیی گۆڕان دەبێت، بەڵام وەك بەكارھێنانی مافی ھاووڵاتیبوون لە دەربڕینی بیروڕای شەخسیی خۆیدا، منیش ماف و كەیفی خۆمە چی لەسەر ئەو بڕیارەی ئەو جڤاتەی گۆڕان دەڵێم و ھەر لەسەر بنەمای پیادەكردنی ئەم مافە شەخسیەی خۆشم دەڵێم:\n1- پێش ھەر شتێك دەبوایە ئەو جڤاتە بیانزانیایە ڕێككەوتن ئەرك و مافی بۆ ھەموو لایەنە بەشداربووەكانی حكوومەت تیایە، واتە ڕێككەوتن یەك پاكێج و یەك چەپكە، بۆ نموونە كە تۆ لەگەڵ پارتی ڕێك دەكەویت، دەبێ بزانیت ئەو ڕێككەوتنە ھەر بەتەنیا مافت بۆ دەستەبەر ناكات بەڵكوو ئەركیشت دەخاتە سەر شان، كە لەناو حكوومەتدا دەبیت و پۆستی وزاری و پۆستی باڵات دەوێت، نابێت لەولاوە ئەندام پەرلەمانەكانت لەناو پەرلەمانی كوردستانەوە ھەڵوێستەكانیان دژی حكوومەت وەك ھەڵوێستەكانی قەیس خەزعەلی بێت و ڕاگەیاندنەكانیشت ببن بە ڕاگەیاندنەكانی پەكەكە دژی حكوومەت.\n2- كە لەگەڵ پارتی ڕێك دەكەویت و دێیتە ناو حكوومەت و پۆستی وزاری و پۆستی باڵات دەوێت، ئەمەیان مافی خۆتە، بەڵام لە بەرامبەریشدا ئەو ئەركەت دەكەوێتە ئەستۆ كە زۆر بوێرانە و بە ئاشكرا لە ھەر داوودەزگایەكی حكوومەت و لە ھەر شوێنێكی ھەرێمی كوردستان و ھەر كەس و لایەك كۆسپ و گیروگرفتی بۆ جێبەجێكردنی بەرنامەی حكوومەتی ھەرێمی كوردستان دروست كرد، زۆر بوێرانە و زۆر بەڕوونی و بێ منجە منج و بێ ئەگەر و بێ بەڵام و بێ پێم وایە و پێم وانیە و بەوردی و بە دیاریكراوی ناوی ئەو كەس و لایەن و شوێن و داوودەزگایە بھێنیت كە ئەو كۆسپ و گیروگرفتانە بۆ حكوومەتی ھەرێمی كوردستان دروست دەكات.\nبۆ نموونە ھەموو ئەو دزی و قاچاخچێتی و ھەموو ئەو بەرەڵاییەی كە دەستڕۆییشتوانی یەكێتی لە ئیدارەكانی سلێمانی و ھەڵەبجە و گەرمیان و دەڤەری ڕاپەرین بۆ حكوومەتی ھەرێمی كوردستانیان دروست كردووە، ئەوە ھی ئەوەیە كە گۆڕان بە ئاشكرا بەگژیدا بچێتەوە و ئەگەریش ھیچی پێنەكراو ھەر حەزیان لە كشانەوە بوو، ئەوە دەبێ گۆڕان لەو ئیدارانە و بەتایبەتی لە ئیدارەی سلێمانی لە پارێزگارەوە ھەتا ھەر پۆستێكی تری ئیداری كە لەو سنوورانەدا لە دەست گۆڕاندایە بكشێنەوە، نەك لە حكوومەتی ھەرێمی كوردستان و بەجێھێشتنی وەزارەتەكانیان لە ھەولێر، دز ئەوەتا لە ناوجەرگەی سلێمانی، دز ڕۆژانە لەپشت دەرگای بانكەكانی سلێمانی خەریكی ڕاوە داھاتی گشتیین نەك لە ھەولێر ھەتا تۆ بێیت و بڵێیت لە وەزارەتەكانی حكوومەت لە ھەولێر دەكشێمەوە.\n3- تۆ كە دەڵێیت ڕێز لە ئازادی نەگیراوە، دەبێ جیاوازی بكەیت لەنێوان چەند كادرێكی پەكەكە كە بە نھێنی دژی ھەرێمی كوردستان كاری سیخووڕی بۆ پەكەكە دەكەن و دەتانەوێت بەزۆر بیانكەن بە ڕۆژنامەنووس و چالاكوانی مەدەنی! لەگەڵ ئەو گەنجە ١٧ ساڵەی چەمچەماڵ كە وەك باوكی دەڵێ، لەسەر یەك كۆمێنتی فەیسبووك گیراوە و لە زینداندا خنكێنراوە، یان مەلا عومەری دارەتوو كە هەر لە چەمچەماڵ و تەنیا لەسەر ئەوەی داوای لە دەستڕۆییشتوانی یەكێتی لەو دەڤەرە كرد تاوانباران بدۆزنەوە و دادگاییان بكەن پەلاماریان دا و ھەتا توانیان شەقێكی توندی تازەیان لە ئازادیی دەربڕینی بیروڕا دا.\n4- ئەو ئەندامەی جڤاتی نیشتیمانی گۆڕان لە پەنا ئەوەی كە دەڵێت: ”بڕیارمان داوە لە حكوومەتی ھەرێمی كوردستان بكشێینەوە“ دەشڵێت: ”ئیتر ئەوە ماوەتەوە جێبەجێكردنەكەی و كاتی جێبەجێكردنەكە!“ سەیرە ئەو خۆی دەڵێت حكوومەت لەسەدا 80ی ئەو خاڵانەی ناو ڕێككەوتنەكەی جێبەجێ نەكردووە، كەچی ئێستا بۆ بڕیاری كشانەوەی خۆیان لە حكوومەت دەڵێت ئیتر ئەوە ماوەتەوە جێبەجێكردنەكەی! واتە ئەوان خۆیان دڵنیا نین لەوەی كە بڕیارێكی حزبیی خۆیان بۆ كشانەوەیان لە حكوومەت جێبەجێ دەكەن یان نا؟ جا وەرە تۆ خۆت ڕەخنە لە حكوومەت بگریت كە بەرنامە حزبیەكەیان لەناو حكوومەت جێبەجێ نەكراوە، كەچی خۆت دڵنیا نەبیت لەوەی كە بڕیارێكی حزبیی خۆت بۆ كشانەوە لە حكوومەت جێبەجێ دەكەن یان نا!\nئنجا دەشڵێت: ”ئەگەر جێبەجێش بكرێت كاتی جێبەجێكردنەكەشی ماوە!“ ئەمەشیان بە مانای ئەوە دێت گۆڕان لە دەرفەت و لە كاتێكی باش دەگەڕێت بۆ ئەوەی لە حكوومەت بكشێتەوە، ئەوە بە مەرجێك نزیكەی 3 ساڵ لە 4 ساڵی تەمەنی یاسایی ئەم كابینەیەی حكوومەت ڕۆییشتووە و ساڵێكی ماوە، كەچی ھێشتا ئەم جڤاتی نیشتیمانییەی گۆڕان ڕەنگە ھێشتا بە زووی بزانن كە لە حكوومەت بكشێنەوە و ڕەنگە بیانەوێت ھەتا بنكڕەكە بڕۆن! بە دووری نازانم ئەو كاتەیان ھەڵگرتبێت بۆ ماوەیەكی كەم پێش ھەڵبژاردنەكانی پەرلەمانی كوردستان بۆ ئەوەی ئەو كاتە ئەم كشانەوەیەیان لە حكوومەت وەك بانگەشەی ھەڵبژاردن بەكار بھێنن و بە خەڵك بڵێن ئەھا لەبەر خاتری بەرژەوەندییە باڵاكانی ئێوە! لە حكوومەت كشاینەوە و ڕەنگە بیانەوێت بەھۆی ئەم تاكتیكە پێشتر تاقیكراوە و سواو و سووتاوەوە دەنگ بھێنن!


Wednesday, 08.14.2019, 8:04\nنووسینی: زارا زاگرۆس (Zara Zagros)\nلە ڕەچەڵەکدا، تێرۆری ئیسلامی تێرۆری عەرەبیە. بۆيه بۆ ئەوە لە تێرۆری ئیسلامی تێبگەین، دەبێت لە كولتورى عەرەبی تێبگەین. ئیسلام بیروباوەڕێکی داگیركەرانەی جیهانیی عەرەبیە، و بۆيه بۆ تێگەیشتن لە كولتورى عەرەب، دەبێت بگەڕێین به دواى تایبەتمەندیيەکانی جوگرافیای عەرەب، بەلايەنی کەمەوە پێش سێ هەزار ساڵ لەمەوبەر. بۆ نەگبەتی مرۆڤایەتیى، وڵاتی عەرەب جوگرافیایەکی برسێتی و قات و قڕی بووە، و عەرەب لە نێوان دوو هەڵبژاردەی زەحمەتتدا خۆی بینیوەتەوە: یان لەناوچوون یاخود تاڵانکردنی وڵات و سامانای گەلانی تر له پێناوى مانەوەدا.\nبەڵێ، جوگرافیای بێ سوود و سەخت و وشك و ناشيرينى عەرەب، بۆتە هۆی دروستكردنی خەسڵەتی تاڵانکردن و داگیرکردن و توندوتیژی دڕندانە لە ناو كولتورى عەرەب و لە کەسایەتیى عەرەب دا. ئەم خەسڵەتە بۆتە خاڵی هەڵوێست لە ئایدۆلۆژیاى بیری تیرۆری عەرەبدا. ئەم خەسڵەتە دەردەكەوێت لە ئەم خاڵانەی خوارەوە:\n•\tمن ناچارم هەبوونی خۆم بپارێزم و بە زندوویەتی بمێنمەوە. ئەمە مافێكی سروشتیی خۆمە و هەرگیز وازی لێ ناهێنم.\n•\tسامانى ژیان (سەرچاوەکانی خۆراك) زۆر كەمە لە ژینگەکەم، و بەشم ناکات. من لەژێر هەڕەشەی ژیانێکی بێچارەم و هەڕەشەی مردندام.\n•\tخەڵکانی دیکە خاوەن جوگرافیایەکن، کە سەرچاوەی خواردن زۆره تێیدا، بەڵام ڕێگریم لێدەکەن جوگرافیاکەیان داگیرکەم، بۆ دابینكردنی سەرچاوەی خۆراك.\n•\tهەبوونی خەڵکانی دیکە هەڕەشەیە لەسەر بوونم و من دەسڕێتەوە.\n•\tوەستانی خەڵکانی دیکە لە ڕێگام وەك بەربەست، هەڕەشەیە لە بوونم، و هیچ ڕێگەچارەی دیکەم نییە جگە لە لادانیان و سەرکوتکردن و ملکەچکردنیان.\n•\tبۆ ئەوە کە سەرکوتی خەڵکانی دیکە بکەم يان بیانسڕمەوە یاخود ژێردەستەی خۆمیان بکەم، دەبێت خاوەنی هێزێکی توندوتیژ بم، و دەبێت ڕەوشتم زۆردارانە و دڕندانە بێت.\n•\tتوندوتیژی بۆ من پێویستیيەکی چارەنووس سازە و ناکرێت بە هیچ جۆرێك وازی لێ بهێنم. وازهێنان له توندوتیژیى، وازهێنانە لە مافی مانەوەم لە ژیاندا.\nلە ژێر كارتێكردنی ئەم پێویستیيە ژینگەییانەدا، سایکۆلۆژیەتی داگیرکردن و تاڵانکردن (الغزو) لە كەسایەتیى عەرەبدا دروست بووە و عەرەب بۆتە داگیرکارێکی دڕندەی پلە یەك. كولتورى داگیرکردن و تاڵانکردن، دەستەیەك سیستێمی باوەڕ و بەهاگەلى پێكهێناوە، کە مۆری کەسایەتیى عەرەبی لێدراوە هەر لە پێش هاتنی ئیسلامەوە هەتا ئەمڕۆمان و هێشتێتی مرۆڤی عەرەب، خۆڕەوشتی توندوتیژی دڕندانەى سەیرى هەبێت. ئەوەی کە نامۆیە، ئەوەیە کەوا ئەو خۆڕەوشتانە بوونەتە مەزنیی و عەرەب شانازیان پێوە دەکات.\nلە تایبەتمەندیيە زۆر ديارەكانى كولتور و سایکۆلۆژیای داگیرکردن و تاڵانکردنی عەرەب (الغزو)، ئەمانەن:\n•\tتێڕوانینێکی تاریك و داخراوی خەمناك.\n•\tئارەزووبوونی دوژمنکارانە و شانازیكردن بە ڕەوشتی دڕندانە.\n•\tخۆویستی تاك و خێڵ و نەتەوە و ئاین.\n•\tخۆبەزل زانین بەرامبەر خەڵکی دیکە و بێ حورمەتی بە کەرامەتیان.\n•\tگومانكردن لە خەڵکی دیکە و دەركەوتنی شێوازی بیركردنەوەی دەسیسە.\n•\tگەوجێتیی بیر و ترسان لە زانست.\n•\tبەرهەمهێنانی پشێوی و دروستکردنی ناڕاستی.\n•\tتاڵانكردنی بەهاگەلى و بەرهەمهێنانەوەی جارێکی تر بە شێوەی عەرەبی.\n•\tدزينى بەدەستهێنانەكانی شارستانیی.\n•\tپیرۆزترين دروشم و هیچوپووچترین كردەوە.\n•\tدروستکردنی تێرۆر و بڵاوكردنەوەی.\n•\tپاکانەكردن بۆ هەموو ئەو خاڵانەی سەرەوە بەهۆی دەقە ئاینیيەکان.\nپێش ئیسلام هەروا بووە، بیركردنەوە و سایکۆلۆژیای عەرەب دەسوڕایەوە بەدەوری داگیرکردن و تاڵانکردندا (الغزو). داگیرکردن و تاڵانکردن بريتيه له دڕندایەتیی و دزی و کاولکاری و کوشتن. لە سەردەمی خەلافەتە ئیسلامیەکاندا، بیركردنەوە و سایکۆلۆژیای عەرەب به هەمان شێوە بووە. ئەوەی کە محەمەد و هاوەڵە نزیکەکانی و ڕێساناسە ئاینییەكانى پاش خۆی، زیادیان کرد بریتيیه لە دوو شت:\n1. دووبارە بەرهەمهێنانەوەی كولتوری داگیرکردن و تاڵانکردنی عەرەبی به شێوەی ئایدۆلۆژیایەکی دڕندانە، کە ناو نرا (ئیسلام)، و لە ڕێگای ئیسلامەوە، ڕەوا و پیرۆزیان دا بە داگیركردن و تاڵانكردن و ناویان نا (جیهاد)، و فیردەوسى باڵا (الفِردوس الأعلى)، كه باشترين جێگایه له ناو "بەهەشت"دا پێشكەشیان كرد وەك خەڵات به داگیرکەر و تاڵانکەر، و ناويان نا (موجاهيد).\n2. داگیرکردن و تاڵانکردنیان دەركرد لە چوارچێوەی (پرۆژەی خێڵ)ى سنووردار، و له چوارچێوەی ئامانجی سنووردار (كۆنترۆڵكردنی لەوەڕگە و بیرى ئاو)، بۆ پرۆژەیەکی جیهانی، و دەستبەسەراگرتنی جیهانيان کردە ئامانجی داگیرکردن و تاڵانکردنیان. بەڵێ، بەئیسلامکردنی جیهان واتە (بەعەرەبکردنی جیهان).\nهەتاکو ئێستاش کەسایەتيی مرۆڤی عەرەب لەژێر کاریگەری كولتوری داگیرکردن و تاڵانکردن (جیهاد)دایە، و بە ئەقڵییەتی داگیرکردن و تاڵانکردن ڕەفتار دەکات. هەتاکو ئێستاش سایکۆلۆژیای داگیرکردن و تاڵانکردن هەر ماوە لە ناو ناخى قووڵى کەسایەتیى عەرەبدا، و ئەوەی کە ئەمڕۆکە جیهان دەناڵێنێت بەدەستیەوە، بەرهەمی ئەو كولتوره داگیرکردن و تاڵانکردنە عەرەبیيه.\nبۆیە پێویستە، ژیرانی جیهان بەپەلە بگەڕێن بەدوای چارەسەرێك بۆ ڕزگارکردنی عەرەب لەم كولتوره و لەم بیركردنەوەدا، ئەگەرنا ماڵوێرانیەکان کۆتاییان پێ نایەت.


29/5/2020 09:50 AM\nچراكانی نیشتمان - خەلیل عەبدوڵڵا\nتەحسین تەها محەمەد سەلیم ئامێدی ناوی تەواوی ئەم هونەرمەندەیە‌و بەتەحسین تەها ناسراوە.\nساڵی 1941 لە ناوچەی بیبۆی سەر بەشارۆچكەی ئامێدی لەدایك بووە.\nقۆناغەكانی خوێندنی سەرەتایی‌و ناوەندی لە مانگێش‌و باتوفە‌و دهۆك تەواو كردووە.\nلەبەر ئەوەی هەر منداڵییەوە خولیای هونەری گۆرانی بووە، دوای قۆناغی ناوەندی چۆتە پەیمانگای هونەرە جوانەكانی بەغدا‌و لەساڵی 1964 ئەو پەیمانگایەی تەواو كردووە.\nئەو ماوەیەی لەبەغدا بووە، هەلی بۆ رەخساوە چۆتە رادیۆی كوردی بەغدا‌و گۆرانییەكانی بۆ ئەو رادیۆیە تۆمار كردووە‌و ئەوەش بۆتە هۆی ئەوەی كە خەڵكی كوردستان بەدەنگە بەسۆزەكەی ئاشنا بن‌و بیناسن.\nبەپێی هەندێ ئامار نزیكەی 120 گۆرانی لەو ئیزگەیە تۆمار كردووە‌و بەگشتیش خاوەنی نزیكەی 150 گۆرانییە.\nبێ لەگۆرانی مامۆستا تەحسین تەها لەبواری ئۆپەرێتیشدا خزمەتی كردووە‌و لە ئۆپەرێتەكانی( داستانی شۆڕش‌و روباری ژیان‌و دەرگاكانی ژیان) وەك ئەكتەر بەشداری كردووە‌و رۆڵی دیار‌و سەرەكی بینیوە.\nتەحسین تەها وەك مامۆستای هونەریش خزمەتی زۆری بەهونەرەكانی موزیك‌و سروود‌و گۆرانی كردووە‌و لە مەخموور‌و هەولێر مامۆستای هونەر بووە‌و شوێن پەنجەی بە خزمەتكردنی هونەرو پەروەردەی هونەری خوێندكارانەوە دیار بووە.\nیەكێكیش بووە لە دامەزرێنەرانی تیپی هونەری هەولێر، ئەو تیپەی خزمەتێكی زۆری پێشكەش بەهونەری كوردی كردووە.\nئەم هونەرمەندە گەورەیە بەشی زۆری ژیانی بۆ خزمەتكردنی هونەری كوردی تەرخانكرد‌و بەرهەم‌و بەخششە هونەرییەكانی وەك سەرمایەكی هونەری بەنەمری ئەمێننەوە.\nبەداخەوە ئەم كەسایەتییە مەزنە هونەرییە لە ئاوارەیی‌و لەغەریبی و لە وڵاتی ھۆڵەندا لەرۆژی 28ی ئایاری 1995 بۆ یەكجاری ماڵئاوایی لە جیهانی هونەر كرد‌و چووە دنیای نەمرانەوە‌و لە 4ی حوزەیرانی هەمان ساڵ تەرمەكەی هێنرایەوە بۆ كوردستان و لە زێدی خۆی لەشاری ئامێدی دڵگیر بەخاك سپێردرا.\nدرود بۆ گیانی پاكی مامۆستا تەحسین تەهای هونەرمەندی ناسراوی كوردستان.


نووچە نێت | ڕاستگۆیی بێ لایەنی| ئێران مافى ده‌نگدانى له نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كان وه‌رگرته‌وه\nهەواڵ / ئێران\nئێران مافى ده‌نگدانى له نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كان وه‌رگرته‌وه\nJune 2021 12 - 13:34:02\nفەرحان حەق، گوتەبێژی سکرتێری گشتیی نەتەوە یەکگرتووەکان جەختی کردەوە ئێران بە پێدانی ١٦ ملیۆن لە کۆی ٦٥ ملیۆن دۆلار پارەی دواکەوتووی ئەندامێتی خۆی لەو رێکخراوە، مافی دەنگدانی لە كۆمه‌ڵه‌ى گشتیدا وەرگرتەوە.\nئەمڕۆ شەممە ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢١، ئاژانسی هەواڵی "بی بی سی" بڵاوی کردەوە، فەرحان حەق بەو بۆنەوە سوپاسی بەشی بانکیی و بەرپرسانی دەوڵەت "لە چەندین شوێنی جیاواز" و لەوانە کۆریای باشوور کرد کە ئاسانکارییان بۆ پێدانی ئەو بڕە پارەیە کردووە.\nبەگوێرەی ڕاپۆرتەکان، پێدانی ئەو پارە بە ڕەزامه‌ندى ئەمریکا و هەڵگرتن لە پارەکانی ئێران لە کۆریای باشوور ئەنجام دراوە.\nهەروەها ئاژانسی هەواڵی ڕۆیتەرز و ئەسۆشیەتێد پرس بە گێڕانەوە لە دیپلۆماتکاران ئەو هەواڵەیان پشتڕاست کردووەتەوە کە ئێران قەرزی ١٦.٢٥١.٢٩٨ ملیۆن دۆلاری خۆی بە رێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکان داوەتەوە.\nچەند رۆژ پێش ئێستا راپۆرتەکان باسیان لە نەدانی پارەی ئەندامێتی ئێران بە رێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکان کرد و گوترا ئەوە بووەتە هۆی بێبەشبوونی ئەو وڵاتە لە مافی دەنگدان لە کۆمه‌ڵه‌ى گشتیی ئەو رێکخراوەیەدا.\nمەجید تەخ رەوانچی، نوێنەری ئێران لە ڕێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکانیش لە تویتێکدا پێندانی پارەی ئەندامێتی لە لایەن ئێرانەوە پشتڕاست کردووەتەوە.\nتەخت رەوانچی " گەمارۆ نایاساییەکانی ئەمریکا"ی بە هۆکاری درەنگ پێدانی ئەو پارەیە وەسف کردووە و نووسیویەتی: "ئەوان تەنیا خەڵکی ئێمەیان لە دەرمان بێبەش نەکرد، بەڵکو ڕێگرییان کرد لە پێدانی قەرزەکاننمان بە ڕێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکان".\nبەگوێرەی په‌یڕه‌وى نەتەوە یەکگرتووەکان ئەگەر وڵاتێک بۆ ماوەی دوو ساڵ پارەی ئەندامێتی خۆی نەدات، مافی دەنگدانی لە دەست دەدات، گەرچی بەو حاڵەش ئەو دەسەڵاتە بە كۆمه‌ڵه‌ى گشتیی رێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکان دراوە بە لەبەرچاوگرتنی بارودۆخ، مۆڵەتی دەنگدان بەو ئەندامە بدات.\nئێران لە مانگی شوباتدا مافی دەنگدانی خۆی لە کۆڕبەندی گشتیی نەتەوە یەکگرتووەکان لە دەست دا و ئەنتۆنیۆ گوتیرێس سکرتێری گشتیی ڕێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکان، لە نامەیەکدا کە رۆژی دووەمی حوزەیران بڵاو بووەوە وەبیری هێناوە کە ئێران بە هۆی نەدانی لانیکەمی قەرزەکانی خۆی، مافی دەنگدانی نییە.\nدوای بڵاوبوونەوەی ئەو نامەیە، وەزیری دەرەوەی ئێران بۆ سکرتێری گشتیی نەتەوە یەکگرتووەکان نووسی کە ئەمریکا و گەمارۆکانی رێگرن لە دابینکردنی دەرمان و خۆراکی خەڵکی ئێران و دانەوەی قەرزەکان بە رێکخراوە نێودەوڵەتییەکان.\nمەجید تەخت رەوانچی، باڵیوزی ئێران لە رێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکان، رۆژی هەینی دوای هەڵبژاردنی ئەندامانی کاتیی ئەنجومەنی ئاسایش، بە كۆمه‌ڵه‌ى گشتیی گوت: "گۆڕانی سیاسەتی ئەمریکا لە بەرانبەر ئێران و رێککەوتنی ئەتۆمیدا، تەنیا قسەیە".\nبە گوتەی ئەو بەرپرسەی ئێران، بە کردەوە، سیاسەتی ئەوپەڕی گوشاری ئەمریکا لە دژی ئێران هێشتا درێژەی هەیە و تەنانەت رێگری لەوە دەکات ئێران دەستی بە سەرچاوە داراییەکانی خۆی لە دەرەوەی وڵات بە مەبەستی هاوردەکردنی دەرمان لە سەروبەندی پەتای کۆرۆنادا بگات.\nنوێنەری ئێران لە ڕێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکان گوتیشی: "هەرچەندە گفتوگۆ ئەتۆمییەکانی ئێستا لە ڤیێنا هەنگاوی یەکەمن بۆ تاوتوێکردنی ئیرادەی سیاسیی راستەقینەی ئەمریکا بۆ گەڕانەوە بۆ رێککەوتنی ئەتۆمی، بەڵام تاقیکاریی سەرەکی و راستەقینە ئەو کاتەیە کە بسەڵمێنرێت ئەمریکا ئاراستەی خۆی گۆڕیوە و سیاسەتی شکستخواردووی ئەوپەڕی گوشاری وەلا ناوە و کۆتایی بە تیرۆریزمی ئابووری لە دژی ئێران هێناوە".\nرۆژی هەینی وڵاتانی ئەلبانیا، بڕازیل، ئیمارات، غانا و گابۆن وەک ئەندامانی کاتیی ئەنجومەنی ئاسایشی رێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکان هەڵبژێردران.\nمیلیشیاى شیعه‌ى عێراق به‌شدارى له سه‌ركوتكردنى خۆپیشاندانه‌كانى ئێران ده‌كات\nئەمریکا: بە وردی چاودێری رووداوەکانی ئێران دەکەین\nخۆپیشاندانەکانی ناوچە عەرەبنیشەکانی ئێران بەردەوامن\nئەمریکا بۆ دورخستنەوەی ئێران لە چین، سزای نوێ دەسەپێنێت\nگرووپێکی چەکدار بە ناوی "حەشدی شیعی" لە ئەفغانستان سەری هەڵدا\nله‌باره‌ى خۆپیشاندانه‌كانى ئێران داوایه‌ك له نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كان ده‌كرێت\nئیسرائیل پلانى هێرشكردنه سه‌ر دامه‌زراوه ئه‌تۆمییه‌كانى ئێران داده‌ڕێژێت\nچه‌ند كه‌سێك له خۆپیشاندانه‌كانى ئێران كوژران\nپلانێکی نوێی ئەوروپا له‌دژى پرۆگرامى ئه‌تۆمى ئێران ئاشكرا ده‌بێت\nبۆ دووه‌م رۆژ خۆپیشاندانى ناوچه عه‌ره‌بنشینه‌كانى ئێران به‌رده‌وامه


ژن له‌ناو گروپه توندڕه‌وه‌كاندا\nله‌م ده‌یه‌ی رابردوو له‌وڵاتانی جیهانی ئیسلامی و ناوچه‌ی رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست، په‌ره‌سه‌ندن و گۆڕانێكی جۆری له‌سه‌ر ئاستی رێكخستنی ژنانه له‌ناو گروپه توندڕه‌وه‌كاندا هاته كایه‌وه، هه‌ر له‌به‌رهه‌ڵستی كردنی داگیركاری و پێكهاته ئایینی و چه‌كداری ژنان له‌پێناو جێبه‌جێكردنی شه‌ریعه‌ت یان نا ئایینی، وه‌ك گه‌ڕانێك به‌دوای ئازادی و سه‌ربه‌خۆیی و ڕووخانی سیسته‌مه سیاسیه فه‌رمانڕه‌واكان.\nپێكهاته‌ی رێكخستنی ژنان سه‌ره‌تا بریتی بوو له گروپ یان شانه، له‌ڕووی چۆنایه‌تی و چه‌ندایه‌تی ژماره‌یان كه‌م بوو. چه‌كداربو‌نێكی ساده، چالاكیه‌كی سنوردار، هه‌ر زوو توشی له‌به‌ریه‌ك هه‌ڵوه‌شانه‌وه و توانه‌وه بون. چاره‌نوسی زۆربه‌شیان په‌یوه‌ست بوو به چاره‌نوسی رێكخراوه‌كه‌ی ڕوویان تێكردووه.\nنادیه سه‌عده‌دینی ژنه پزیشك ئاماژه به‌وه ده‌كات كه چه‌مكی جیهادی ژنان، وه‌ك تێگه‌یشتنێكی به‌ڵگه‌یی ره‌گ و ریشه‌ی ناسنامه ئایدیۆلۆژیه‌كه‌ی ده‌گه‌ڕێته‌وه بۆ سه‌له‌فیزم و قوتبیزم. به‌و پێیه‌ی (سه‌ید قوتب) یه‌كه‌م كه‌س بوه تاك لایه‌نه له كتێبی (معالم في الطریق) باسی له ژنانی جیهادی كردوه و باسی له ڕۆڵی ئه‌و ژنانه كردووه له دوباره به موسڵمان بونه‌وه‌ی ده‌وڵه‌ت و كۆمه‌ڵگه به رێگه‌ی كاری چه‌كداری توندڕه‌وانه. به‌ڵام ئه‌ده‌بیاتی مه‌رجعیه‌ت له تیۆریزه‌كردن وه‌ستێنرا له‌سه‌ر پرسی به‌شداری ژنان له كاری جیهادی چه‌كدارانه.\nبه پێداچونه‌وه به ئه‌ده‌بیاتی مه‌رجعیه‌ت بۆ رێكخراوه رادیكاڵیه‌كانی وه‌ك له كتێبی (فریضه الغائبه)ی محه‌مه‌د عه‌بدولوسه‌لام فه‌رج، كه یه‌كێكه له دامه‌زرێنه‌رانی بزوتنه‌وه جیهادیه‌كان له‌میسر. هه‌روه‌ها دوو به‌ڵگه‌نامه‌ی دان پێدانان و خه‌لافه‌ت و به‌ڵگه‌یه‌كی حاشا هه‌ڵنه‌گری ڕووبه‌رووبونه‌وه و به‌ڵگه‌یه‌كی فه‌لسه‌فه‌ی رووبه‌ڕووبونه‌وه و چه‌ندی تر له ئه‌ده‌بیاتی جیاجیا له ماوه‌ی حه‌فتاكان، كه له‌ناو گروپه جیهادیه‌كان پشتیان پێ به‌ستراوه. هیچ سه‌دایه‌كمان له‌ناودا نه‌بینی بۆ هیچ جۆره سیمایه‌كی تیۆریزه‌كردن بۆ كاراكردنه‌وه‌ی ڕۆڵی ژنان له‌ناو رێكخراوه رادیكاله‌كان. به‌ڵام به‌شێوه‌یه‌كی سه‌ره‌كی پشتی به‌ستبوو به سروشتی نێرینه‌یی بێ ئاوڕدانه‌وه له رۆڵی ژنان و ته‌رخانكردنی رۆڵی سه‌ربه‌خۆ بۆیان.\nبه‌ره‌و ڕۆڵی ته‌قلیدی\nساڵی 1979 و دوای په‌ره‌سه‌ندنی سیاسه‌ت و ئایین و به‌رپابونی شۆڕشی ئێران و واژۆكردنی رێككه‌وتنامه‌ی ئاشتی له‌نێوان میسر و ئیسرائیل، گروپه سه‌له‌فیه‌كان میتۆدێكی رادیكاڵیه‌نه‌تریان گرته به‌ر به‌رامبه‌ر سیسته‌می سیاسی فه‌رمانڕه‌وا. ده‌ستكرا به دامه‌زراندن و تیۆریزه‌كردن بۆ كاری چه‌كداری به‌شێوه‌ی پراكتیكی. لێره‌دا گروپی چه‌كداری و جیهادی فراوان له‌ناوچه جیاجیاكان پێكهێنران. له‌گه‌ڵیشدا چاوخشێنرایه‌وه به مه‌سه‌له‌ی به‌شداری ژنان له‌ناو رێكخراوه چه‌كداریه‌كان.\nكۆتایی هه‌شتاكان جیهانی ئیسلامی ژماره‌یه‌ك گۆڕانكاری به‌خۆیه‌وه بینی. كه‌وته نێو ململانێی سیاسی و ئایینی ناوخۆیی زیاتر. ئه‌مه جگه له ده‌ستێوه‌ردانی سه‌ربازی بیانی.\nلێره‌دا رۆڵی پێكهاته‌ی چه‌كداری زیاتر په‌ره‌ی سه‌ند وه‌ك جۆرێك له‌به‌رهه‌ڵستی كردن دژی ده‌ستتێوه‌ردانی بیانی و داوای جیابونه‌وه یان سه‌ربه‌خۆیی ده‌كرا. فه‌توا ده‌رده‌كراو بانگه‌شه‌ی هاتنی ژنان و پشتیوانی كرنیان بۆ رێكخراوه چه‌كداره‌كان ده‌كرا. یه‌كێك له‌دیارترین فه‌تواش(فه‌تواكه‌ی عه‌بدوڵڵا عه‌زام) بوو. كه داوای هاتنی ژنان كرد بۆ جیهادكردن بێ مۆڵه‌ت ئه‌گه‌ر كاره‌كه گه‌یشته ئه‌و ڕاده‌یه و وڵاتانی ئیسلامی ڕووبه‌ڕووی داگیركاری یان ده‌ستدرێژی بونه‌وه. لێره‌وه رۆڵی ژنانی پشتیوانكه‌ر به‌دیاركه‌وت و عه‌بدوڵڵا عه‌زام ده‌رگاری واڵا كرد بۆ ژنان تا بێن بۆ جیهاد كردن. به‌ڵام رۆڵی ژنان هه‌ر به‌سنورداری مایه‌وه و خۆی ته‌نیا له كرده‌وه‌ی لاوه‌كی نا چه‌كداری بینیه‌وه.\nنه‌وه‌ده‌كان له‌چه‌ندین ناوچه رۆڵی ژنانی موسڵمانی به‌دیاركه‌وت له‌سه‌ر شێوه‌ی ژماره‌یه‌ك پێكهاته‌ی چه‌كداری تایبه‌ت له ناوچه جێ ناكۆكه‌كانی وه‌ك فه‌له‌ستین و كشمیرو هه‌ڵكشانی رۆڵی ژنان له‌وێدا. به‌مه‌ش ژن بوه شه‌ڕكه‌رو به‌ندكراو و دیل وه‌ك حاڵه‌ته‌كه‌ی ژنه جه‌زائیری عه‌شیریه‌ی ره‌ش. به هاتنی هه‌زاره نوێ و هه‌ڵكشانی ڕه‌وتی (جیهادی جیهانی) و دروستبونی رێكخراوی قاعیده، رۆڵی ژنان رێچكه‌یه‌كی رادیكاڵه‌نه‌تر و زیادبونی تێكه‌ڵاوی ژنانی به‌خۆیه‌وه بینی له‌ناو كاری چه‌كداری. له‌گه‌ڵ داگیركردنی ئه‌فغانستانیش له‌لایه‌ن ئه‌مه‌ریكاوه له 2001و عێراق له 2003، به‌شداری ژنان له كرده‌وه‌ی خۆكوژی زیاتر بوو، چ به تاك یان له‌شێوه‌ی رێكخراوه‌یی و سیمایه‌كی تایبه‌تی تری به‌خۆیه‌وه بینی. ئه‌مه‌ش وایكرد ببێته دیارده‌یه‌كی تیرۆریستی.\nله‌میانه‌ی سی ساڵی رابردوودا، وڵاتانی جیهانی ئیسلامی و ناوچه‌ی رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست، په‌ره‌سه‌ندن و گۆڕانێكی جۆریان به‌خۆیه‌وه بینی له‌سه‌ر ئاستی رێكخستنی چه‌كداری ژنان. چونكه گۆڕانكاریه‌ك له‌سه‌ر ئاستی پاڵنه‌ر ڕوویدا له به‌رهه‌ڵستی كردنی داگیركاری و سه‌ربه‌خۆیی نیشتمانی بۆ پێكهاته‌ی ئایینی و چه‌كداری ژنان له‌پێناو جێبه‌جێكردنی شه‌ریعه‌ت یان نا ئایینی، وه‌ك گه‌ڕانێك به‌دوای ئازادی و سه‌ربه‌خۆیی و ڕووخانی سیسته‌مه سیاسیه فه‌رمانڕه‌واكان.\nپێكهاته‌ی چه‌كداری ژنان بریتیه له گروپ یان شانه، له‌ڕووی چۆنایه‌تی و چه‌ندایه‌تی ژماره‌یان كه‌م بوو. چه‌كداربو‌نێكی ساده، چالاكیه‌كی سنوردار، هه‌ر زوو توشی له‌به‌ریه‌ك هه‌ڵوه‌شانه‌وه و توانه‌وه بوون. چاره‌نوسی زۆربه‌شیان په‌یوه‌ست بوو به چاره‌نوسی رێكخراوه‌كه‌ی ڕوویان تێكردووه.\nپاش به‌رپابونی شه‌پۆلی یه‌كه‌می شۆڕشه‌كانی به‌هاری عه‌ره‌بی له (تونس، سوریا، میسر، یه‌مه‌ن) و له‌گه‌ڵ ئاڵۆزبونی مه‌سه‌له‌ی سوریا و به‌رپابونی جه‌نگی ناوخۆیی له‌و وڵاته. هه‌روه‌ها هه‌ڵكشانی رێكخراوی داعش و كۆنتڕۆڵكردنی ناوچه‌كانی موسڵ و ره‌قه و راگه‌یاندنی (خه‌لافه‌ت)ه‌كه‌ی، ژنانی جیهادی میتۆدێكی رادیكاڵه‌نه‌تر و خێراتریان به‌خۆیانه‌وه بینی. سوشیال میدیا و راگه‌یاندنه جیاجیاكانی ئه‌و رێكخراوه به چڕی كاریان كرد له‌سه‌ر به‌سه‌ربازكردن و راكێشانی ژنان بۆ كۆچ كردن و هاتنیان بۆ ناو خاكی رێكخراوه‌كه. رێكخراوی داعش روبه‌رێكی فراوانتری به‌خشی به ژنان له‌ناو خودی رێكخراوه‌كه و چه‌ندین رۆڵی لۆجیستی و بانگخوازی و پروپاگه‌نده‌یی و به‌سه‌ربازكردن و شه‌ڕكردنی بۆ ره‌خساندن.\nله‌و سه‌روبه‌نده‌دا سه‌رجه‌م گروپ و رێكخراوه چه‌كداریه‌كانی تر به پله‌ی جیاجیا و له‌گه‌ڵ زیادبونی گرنگی و وردبونه‌وه‌ی له‌سه‌ر به‌سه‌ربازكردنی ره‌گه‌زی ژنان و پێكهێنانی گروپ و كه‌تیبه‌ی ژنان له‌ناوخۆیاندا په‌ره‌یان پێدان. له‌هه‌مان كاتدا پێكهاته‌ی تری ژنان بۆ به‌رگری كردن له خاك و شه‌ره‌فی خۆیان له ڕووبه‌ڕوبونه‌وه‌ی ئه‌و رێكخراوه چه‌كداریه تایبه‌تانه له‌ناو سوریا و عێراق پێكهێنران، كه له‌سه‌ر شێوه‌ی چه‌ندین كه‌تیبه‌ی ژنان دروست بون بۆ به‌رگری كردن له ژنان و به‌رهه‌ڵستی كردنی داعش.


وەلید عومەر / فه‌لسه‌فه به‌ره‌و كوێ؟\nفه‌لسه‌فه(فیلۆسۆفیا) سه‌رده‌مانێك خۆشویستنی(فیلۆ) زانین و دانایی بوو(سۆفیا). بۆیه خۆشویستنی زانین بوو، چونكه بڕی زانین له مێژووی مرۆڤدا كه‌م بوو، مێژوو كه‌متر خۆی دابووه ده‌ست ئاشكرابوونه‌وه، كه‌له‌پوری نوسینیش به‌م شێوه‌یه‌ی ئه‌مڕۆ نه‌بوو كه زانین كه‌ڵه‌كه‌بووه(ئه‌مه جگه له‌وه‌ی زانین خۆی چه‌مكێكی ناڕۆشنه و ده‌لاله‌تێكی فره‌ڕه‌هه‌ندی هه‌یه و هیچ ئه‌نجامێكی ڕوونمان ناداتێ).\nئه‌و جیله‌ی كه دادێت، خه‌یاڵێكی تری بۆ زانین هه‌یه. لای ئه‌و زانین ئه‌و زانیارییانه‌ن كه جیهانی ئێستا ده‌رخواردی ده‌ده‌ن. ئه‌و جیهانه‌ی كه هه‌زارپارچه‌یه و ناتوانین وێنه‌یه‌كی یه‌كپارچه و ڕوونمان بۆی هه‌بێت. به‌شێك له‌م زانینه، فه‌زای مه‌جازی ده‌یداته جیله تازه‌كه. سرووشتی ئه‌م زانینه ئه‌وه‌یه كه جوزئییه، زوو له‌بیرده‌چێت، له شاشه‌وه‌یه، له‌ڕێگه‌ی ده‌نگ و وێنه‌وه‌یه، ئه‌رگۆمێنت و وه‌ڵامدانه‌وه‌ی له‌گه‌ڵ نیه. ڕه‌نگه لێره‌وه له به‌شێك له‌و قسه‌یه‌ی ژیژه‌ك تێبگه‌ین كه ده‌ڵێت [ئه‌مڕۆ] فه‌لسه‌فه دایالۆگ نیه. چونكه ئه‌مڕۆ زاڵبوونی شێوازه‌كانی "چاتكردن"، مانا كۆنه‌كانی دایالۆگی بیربردۆته‌وه و ده‌نگ به‌سه‌ر نوسیندا چه‌ندقات زاڵبووه.\nفه‌لسه‌فه پێویستی به ڕێژه‌یه‌ك جێگیربوونه. جێگیر هه‌م به مانای شوێن، هه‌م به مانای كاتیش. له‌خۆڕا نیه كه فه‌یله‌سوفه‌كانی پێشوو، له شاره‌كه‌ی خۆیان ته‌جاوزیان نه‌ده‌كرد. ئێستا هه‌موولا هه‌ر ستایشكردنی سه‌فه‌ره، ستایشكردنی دونیایه‌كه كه وه‌ك ئیحساس و دیارده‌ناسی هه‌مووی له‌یه‌كده‌چێت. له‌خۆڕا نیه پاش زۆرینه‌ی سه‌فه‌ره‌كان، گه‌شتیاران تووشی یه‌ئسێكی قووڵ ده‌بن. به‌و دیوه‌ی تردا زیاده‌ڕۆیی ئه‌م ستایشكردنانه، و نه‌فره‌تكردنی جێگیربوون، ئاوابوونی فه‌لسه‌فه و بیركردنه‌وه‌ی ڕاسته‌قینه‌یه. سه‌فه‌ر و ناجێگیربوون له‌و ڕووه‌وه بۆ فه‌لسه‌فه گرنگه كه ببێته مایه‌ی بیركردنه‌وه، به‌ڵام له‌مڕۆدا ناجێگیریی ژیان فه‌لسه‌فه به‌ره‌و بیرچوونه‌وه ده‌بات و ده‌یكاته موڵكی نوخبه‌یه‌كی بچوكی ناو ئه‌كادیمیا(كه زیاتر سه‌رچاوه‌ی بژێوییانه). وه‌ك بڵێی فه‌لسه‌فه ئیشی جیله‌كانی پێشتر بوو و هه‌ر له‌و كه‌سانه جوانه كه ته‌مه‌نیان هه‌یه. دنیادیده‌یی دوو مانای هه‌یه، یه‌كیان مادی ئه‌ویتر مه‌عنه‌وی. مادییه‌كه ئه‌وه‌یه به قاچی خۆت دنیا ببینیت، ئه‌ویتریش ئه‌وه‌یه له‌ڕێگه‌ی ئه‌زموونی خۆته‌وه وه‌ك پێویست ژیان و دونیات بینیبێت.لێره‌دا كه‌لتوری ئێمه و سه‌رده‌می پۆستمۆدێرن یه‌كده‌گرنه‌وه كه هه‌ردووكیان به‌رگری له دنیادیده‌یی ده‌كه‌ن، ئه‌ویش به‌بێ ئه‌وه‌ی به فه‌لسه‌فه و بیركردنه‌وه‌ی تیۆریی ڕاسته‌قینه‌دا تێپه‌ڕیبێت. فه‌لسه‌فه‌ی ڕاسته‌قینه ئه‌ركی هه‌یه، په‌یامی كۆمه‌ڵایه‌تی و سیاسیی قوڵی هه‌یه. هه‌موو خه‌ڵك ناتوانێت ده‌رگیری فه‌لسه‌فه بێت، به‌ڵام ده‌بێت به‌شێك له فه‌لسه‌فه له‌ڕێگه‌ی جیاجیاوه ده‌رخواردی خه‌ڵك بده‌یت و بیر له جیهانێكی باشتر بكه‌نه‌وه(جیا له‌مه فه‌لسه‌فه ده‌بێته دوورگه‌یه‌كی بچوكی خه‌فه‌تخواردن بۆ خه‌ڵكانێكی كه‌م).\nپه‌یوه‌ند به‌مه‌وه ده‌توانین میتافۆرێك وه‌ربگرین: له‌م ڕۆژانه‌دا له موسڵ، په‌چه و باڵاپۆش بۆ ژنان قه‌ده‌غه‌كراوه، ئه‌ویش له‌به‌ر ئه‌وه‌ی كه پاشماوه‌كانی داعش خۆیانی تیا نه‌شارنه‌وه و زه‌فه‌ر به هێزه سه‌ربازی و ئه‌منییه‌كان نه‌به‌ن. ده‌ره‌نجامی ئه‌م قه‌ده‌غه‌كردنه، جۆرێك له ئازادییه بۆ ژنان، تۆ بڵێ: ئازادییه‌كی كاتی. گه‌ر ئه‌م نمونه‌یه پێچه‌وانه بكه‌ینه‌وه، چاره‌نوسی فه‌لسه‌فه‌یه‌كی ڕادیكاڵمان له ئێستادا بۆ ده‌رده‌كه‌وێت. ئه‌مڕۆ فه‌لسه‌فه له ئه‌ركی ڕادیكاڵ داماڵراوه. گه‌ر ئێستا مرۆڤ به درووشمی ئازادی قانگ‌دراوه و دڵخۆشكراوه، له‌به‌ر ئه‌وه‌یه نه‌یاره سه‌ره‌كییه‌كه‌ی ئه‌م سه‌رده‌مه خۆی ده‌رنه‌خات كه به‌دیلێكی تازه‌ی ئه‌م دونیا ساخته‌یه‌ی ئه‌مڕۆیه...


Thursday, 12.05.2019, 17:34\nلە دانیشتنە ئاسایی و نائاساییەکانی پەرلەمانەوە کە خۆشبەختانە لە ڕاگەیاندنەکانە پەخش دەکرێت، گوێ بیستی هەندێ کار و یاسا و بڕیار و هەڵوێست و وشەو و دەستە واژەی پەرلەمانی خۆشەویستی خەونی دەیان ساڵەی گەلی کورد دەبین جا نازانیت بگریەیت یان پێبکەنیت.\nئاخر بەڕێز سەرۆکی پەرلەمان داتاشیان و داهێنانی وشەو دەستەواژەی نوێ کەی کاری پەرلەمان و پەرلەمانتارە، بۆچی کار و ئەرکی خۆتانتان لەبیر چۆتەوە؟ یان لەبیرتان براوەتەوە!\nدەزانن کاری هەنوکەیی ئێوە چیە؟\n- حەقە وەزیری نەوت بانگهێشتی پەرلەمان بکەن بزانن ئەو قەرزانەی کۆمپانیاکانی نەوت لەسەر هەرێم چەندە و چۆنە و بۆچی قەرزارین؟\n- کارێکیترتان بانگهێشتی وەزیری داراییە، کە ئەخۆ حکومەت چەند قەرزاری بانکە بیانی و ناوخۆکان و بەڵێندەران و موچەخۆرانی خۆیەت؟ دەیەوێت کەیی چۆن ئەو قەرزانە بداتەوە؟\nلە دواین لێدوانى وەزیرى دارایدا هاتوە کە حکومەت تەنها 8 موچەى موچەخۆرانى هەرێم قەرزارە، ئایا ئەوە هەر بەڕاستیەتى یان خەڵکى بە گێل دەزانن، ئەوە کارى ئێوەیە ئەو هەڵەیە ڕاست بکەنەوە.\n- وەزیری نەوتی عێراق دەڵێت حکومەتی هەرێم دەبێت ڕۆژانە 200000هەزار بەرمیل نەوت وەک شایستە داراییەکان بداتەوە بە کۆمپانیاکانی وەبەرهێنانی نەوت، بپرسن ئەمە بۆچی و تاکەی؟\nمن بە پەرلەمانی کوردستان و پەرلەمانتارە بەڕێزەکان دەڵێم گەر توانیتان دەست بۆ ئەو دۆسیانە ببەن ئەوە ئێوە شایستەی دەستخۆشی و ڕێز و جێی شانازی دڵ خۆشى جەماوەری کوردستان دەبن.\nبەڵام دیارە لە دنیای مۆدێرنەدا کارێکی نوێ بۆ پەرلەمان زیاد بوە ئەو خەڵکە عەوامەی وەک ئێمە ئاگامان لێی نیە، ئەویش داهێنانی زاراوە و دەستەواژەی نوێیە! ئیتر نازانم ناوەندە ئەکادیمی و زانکۆکانی کوردستان کاریان چییە؟!\nکارەکانی پەرلەمانی کوردستان هیچ نەبێت لەم خولەدا دیار و ڕونن، یەکەم متمانەدان بو بە کابینەی نۆ ى حکومەتى هەرێمى کوردستان و دەرکردنی یاسای لاوەکی، ئیتر شتێک بەناوی پەسەندی بودجە و بانگهێشتی بەرپرسانی حکومی و لێ سەندنەوەی متمانە شتێکی وا لە گۆڕێدا نیە! گەر ئێوە بەم جۆرە کارانە دڵتان خۆش بکەن و هەر وا بەردەوام بن ئایا هیچ گۆڕانکاریەکى ئەرێنى وەدى دێت؟\nبۆیە حەق نیە ئیتر دەست بەتاڵی وەکو ئێمەش ڕەخنە لە کارەکانتان بگرین.\nتێبینیی کوردستانپۆست: گۆڕین و دەستکاریکردنی وشە و دەربڕین و زاراوەی ناو فەرهەنگ، ئەرکی کۆڕێکی زانیارییە، (وەک ئەوەی کە کورد لەسەدەمی سەددام لە بەغدا هەیبوو)، نەک پەرلەمان، ئەرکی پەرلەمان کۆمەڵێک شتی ترە، لەوانە قسە و گفتوگۆکردن لەسەر بڕیارەکانی حکومەت و دانانی وەزیر و وتووێژی سیاسیی و بڕیاری یاسایی و دەستووری، هەروەها کێشە زلەکانی دیکەی ناوکۆمەڵگا، واتا پەرلەمان قسە لەسەر یاسا و حکومەت دەکات، لەگەڵ ئەوانەی کە لە دەوری یاسا و رێساکانی حکومەت و دەوڵەت دەخولێنەوە، پەرلەمانتار لێزان و شارەزای زمانەوانی نییە، تا بەو ئەرکە هەڵبستێت، ئەوەی لە پەرلەمانی کوردستان دەگوزەرێت، بەڵگە و مانای لێسەندنەوەی ئەو هەموو دەسەڵاتەیە لە لایەن بنەماڵەی بارزانی، کە خۆیان هەموو شتێکن و حکومەت و سەرۆکایەتی هەرێمیان بەدەستە، پەرلەمانیش ئەو توانا و دەسەڵاتەی نییە، بۆیە پەرلەمانی کوردستان بە بەتاڵی دانیشتووە و ئیشی نییە، پیاوەکان یاری بە تەسبیح و ناوگەڵیان دەکەن، شەڕ بە وشە و رستە و دەربڕینی کوردیش دەفرۆشن، ئەمانە شەڕکردنیان لەگەڵ زمانی کوردیی پێ باشترە، وەک بە بەتاڵی دابنیشن.


پێشڕەو سەید برایمی: ستەم لە ( زەینەب خان) ئەستەمە، وەڵامێک بۆ مامۆستا سوداد رەسوڵ/ بەشی یەکەم. – WTARIKURD\nمامۆستا سوداد رەسووڵ لە زانکۆی سۆران دوا بەدوای بڵاوبونەوەی دیوانی زەینەب خان ( کچە کورد) بە وتارێکی دوورو درێژ، کە بە دووبەش لە گۆڤاری ( ڕامان – 266، 267 ) وتارێکی رەخنە ئامێزی بڵاوکردۆتەوە. لە وتارەکەیدا هەوڵێکی جدی دەدا بەو پرسیارە، کە ناونیشانی وتارەکەیەتی ( دیوانی زەینەب خان ” کچەکورد” ڕاستییە، یان وەهم) بیسەلمێنێ ناوەڕۆکی دیوانەکەی زێنەب وەهمە! پاساوەکەشی ئەوەیە؛ پێی وایە ئەو ئافرەتە ( کۆمەڵێک شیعری نوێی بە زمانێکی کوردی پاراو و پەتی نووسیوە، کە لەو سەردەمەدا ئەو زمانە پەتییە نە لای شاعیران هەبووە، نە لە هیچ کتێب و گۆڤارو رۆژنامەیەکیش). هاوکات پێی سەیر بووەو بەلایەوە جێگەی تێڕامانە ، کە زەینەب خان لەو سەردەمەدا باسی بابەتی ( مافی ئافرەت، یەکسانی کوڕو کچ، سەربەخۆیی کوردستان، چوارپارچەی کوردستان، ئاڵای کوردستان، یەکی ئایار جەژنی کرێکاران، ئینگگلیزی داگیر کەر و… هتد) کردووە. گومانیش لە رۆشنبیری زەینەب دەکا، کە ( درکی بەم هەموو مەسەلانە کردبێت و بەو جورئەتەوە ڕووبەڕوویان بێتەوە و شیعری لە بارەیانەوە نووسیبێت) سەرنج بدەن نووسەر پەیڤی ( جورئەت) ی عەرەبێ بەکاردێنێ، کەچی پێی ئەستەمە ( بوێری) کوردی بنووسێ! رەخنەش لە زەینەب خان دەگرێ بە کوردی پەتی دەنووسێ!\nهەوڵ دەدەم بە ئەسپایی ئەو ( وەهم)ـەی کاک سوداد سەبارەت بە کەسایەتی زەینەب ناوەڕۆکی دیوانەکەی بڕەوێنمەوە و وەلانێم لە ڕاستیی نزیکی کەمەوە.\nبۆ مەسەلەی مافی ژن مامۆستا سوداد نوسیوویەتی: ( لەو سەردەمەدا بە دەگمەن، ئەگەر شاعیرێک هەڵکەوتبێت ئاوڕی لە یەکێک لەم بابەتانە دابێتەوەو شیعری لە بارەیانەوە نووسیبێت، چ جای ئەوەی لە کۆمەڵگەی بیستەکاندا ئافرەتێک) هەبووبێت. بۆ بەرچاو ڕوونی حاجی قادری کۆیی ( 1815 – 1897) یەکەمین کەس و شاعیری کورد بووە دژی جیاوازی نێرو مێ تێکۆشاوە، خزمی نزیکی دایکی زەینەب خانیش بووە:\nنێرو مێ لەم حەدیسە فەرقی نییە\nگەر مەلا نەهی فەرموو دینی نییە\nمەلا رەئووفی خادم سوجادەی باوکی زەینەب، دەبێ یەکەم مەلا و کەسایەتی کوردی باشوور بێ، کە کچی خۆی لە کۆیەوە ناردۆتە بەغدا بۆ خوێندن ( 1906-1912). گەر بڕوای بە مافی ژنان و یەکسانیان نەبووایە لەگەڵ پیاوان چۆن مەلایەک کچی خۆی دەنێرێتە بەر خوێندن؟ دوور لە خێزان و لە قوتابخانەی هاوچەرخی ئەو سەردەمە، کە قوتابخانەی ئاینی نەبووە.\nمەلای گەورەی کۆیە ( 1876- 1943)، گەر بڕوای بە مافی ژنان نەبوایە، کچی خۆی ( نەجیبە خان 1917-1999) دەبردە بەرخوێندنی حکومی 1924 لە قوتابخانەی کوڕانیش؟!\nکەواتە مامۆستا سوداد لەوێ سەردەمێدا کەسانێک هەبوون، دەگمەنیش نەبوون، کە ئاوڕیان لەو بابەتە دا بێتەوە. ئەوانەی باسم کردوون هی کۆیەن، بە مەبەست بە نمونەم هێناونەوە، تا بزانین زەینەب خان لەو کەش و بارە رۆشنبیرییە گەورە بووەو پەروەردەکراوە، کە رێز لە ژن گیراوەو حسابی بۆ کراوە. سەرنج بدە مەلا رەئووف چۆن باسی زەینەبی کچی دەکا:\nفێرم کردووی چۆن بفامی و چۆن حەلی مشکل بکەی\nکوڕەکانم بە خۆشمەوە، قوربانی گەردی پاتم\nدرۆ ناکەم بڵێم میسلت پەیدا نابێ، نا، نابێ\nمەدح و سەنای زەینەب دەکەم، باوکێکی بێ ریاتم\nسایەی هەورە لەسەر سەرم سوڵتانی حوسنت زەینەب\nتۆی مەسجد و میحرابی من، سەدای کوردو موناجاتم\nزەینەب، ئەی عەقڵ و فەهم و خەنجەری جەوهەرداری من\nبڵێ ( رەئوف) چاوت دانێ، بە کەوشەوە وا هاتم\nمە لا رەئوفی باوکی بۆ خێزانەکەشی ( زەهوە خان) هەر وا بووە:\nپورزای مەحموودی باوکمەو هەم دوو قەندیلەی کۆییانم\nئامۆزای باوکی زەهوەیە، هاوحەیات نوری چاوانم\nبۆ پتر حاڵی بوون، پێویست دەکا هەڵوێستێکی جوامێرانەی مەلا رەئووفی باوکی بگێڕینەوە، ئەو کاتەی سەعیدئاغای هەولێری هاتۆتە داخوازی زەینەب. سەرەتا باوکی رازی نەبووە، دوای چەند هەوڵ و سەردانێک تێگەیشتنێک دروست دەبێ، لە کۆیە کۆدەبنەوە، کە چەندین کەسایەتی وەک مەلا فەندی و مەلا محەمەد ئەفەندی موفتی بۆ ئەم مەبەستە هاتبوونە دازوازی . پێش رازی بوون و پێکهاتن مەلا رەئووف دەڵێ: من رازیم، بەڵام دوو مەرجم هەیە: پێم خۆشە بۆتان باس بکەم؛ یەکەم پێویست ناکا هێندە مەدحی کجەم بکەم، بەڵام خۆتان بنەماڵەی ئێمە دەناسن، کە هەردەم حەزیان لە رۆشنبیری و کاری رووناکبیەییە، بۆیە زەینەبی کچم رۆشنبیرە و شیعریش دەنووسی و حەزی لە کاری رۆشنبیرییە دیکەو سەرەدەریی لەگەڵ فکری نەتەوەیی هەیە. حەزی لە خوێندنەوەوو نووسینە و کاتی زۆر بۆ خوێندنەوە تەرخان دەکا. وەک دیارە سەعید ئاغا لە خێزانێکی ئەربیلییە و خاوەن عادەت و تەقالیدی خۆیانن، دەترسم ئەوان رێی لە ئارەزووی کچەکەم بگرن و نەهێڵن بە دوای خوێندنەوە و نووسین بکەوێ و شیعر بنووسێ. ئەمن ئارەزووی کچی خۆم بەلاوە گرنگە. هەرچی دووەمە ئەو کیژەی من ئەو کوڕيی نەدیوە، ئەمن نازانم ئەو ڕای بەرامبەر سەعیدئاغا چییە؟ ناکرێ ڕای کچە بە هەند وەرنەگیرێ. (کەمال غەمبار، ژیننامەی زەینەب خان لە هۆنراوەکانیدا، 2021، ل 101- 102)\nزەینەب بە شیعرێک هەڵوێستی باوکی بەرامبەر ژنان روون دەکاتەوە:\nباوکم پیاوێکی زۆر تێکۆشەر بوو\nبۆ حقوقی ژن عەقڵی لەسەر بوو\nدەیگوت هەردووکیان بەنی ئادەمن\nخاوەن دوو گوێچکەو یەک زارو دەمن\nزەینەب پەروەردەی ئەو کەشە پێشکەوتنخوازەیە ، بۆیە ئەو ژنە بوێرە، ئەو کەسایەتییە تێگەیشتووەو ئەو خوێندەوارە گەورەی لێ دەرچووە. سەیر نییە لە بیست و سییەکانی سەدەی رابردوودا ئەو جۆرە هەڵوێستانەی هەبێ. گەر وەستەیەک بکەیت و بە سەرنجەوە تەماشای ئەو سێ چوار وێنەی زەینەب بکەی، کە هی سەردەمی لاویتی بە سەرپۆشەوە نایبینی و ئازادانە و بەوپەڕی لە خۆڕادیتنەوە وەستاوە، تا لەگەڵ پیاوانیش بۆ وێنە گرتن. ئەوجا لەگەڵ هەڵوێستە شیعرەکانی بەراوردی بکەی حاڵی دەبێ، کە خاوەنی چۆن کەسایەتییەک بووە، شانی لە شانی زۆر پیاوان داوە، بێگومان بۆ ئەو سەردەمە بەتایبەتی لە هەولێر کارو رەفتارێکی نامۆ بووە.\nئەو کاتەی زەینەب لە بەغدا بووە بۆ خوێندنی سەرەتایی ( 1906-1912) گەورەترین ململانێ لە نێوان رۆشنفکران بە سەرۆکایەتی جەمیل سیدقی زەهاوی (1863- 1936) و کۆنەپەرستان، کە زۆربەیان مەلا بوون لەوانە مەلا جەوادی ئەلشەبیبی شاعیر(1867 -1943)، ومەلا بەهجەتی ئەلئەسری زمانزان و مێژووناس ( 1904-1996)، و شاعیری میللی مەلا عەبود ئەلکەرخی ( 1861-1946) لەسەر ئازادی ژنان و مافەکانیان لە بەغدا بەرپا بووە، بە تایبەتی دوای بڵاوبوونەوەی وتارێکی زەهاوی ( ژن و بەریگریکردن لێی). کە یەکەم جار لە قاهیرە و لە گۆڤاری ( المؤید) بڵاوکرایەوە دوایی لە گۆڤاری ( تەنویر و ئەفکار) ی بەغدادیش (1911) لە رێگای ( نوعمان ئەلئەعزەمی) یەوە، کە بەڕێوەبەری بەرپرس (سەرنووسەر) ی گۆڤارەکە بوو جارێکی دی هاتەوە وەشاندن. زەهاوی جگە لە گفتوگۆکان و دانیشتنە ئەدەبییەکان شیعری بەناوبانگی (اسفري فالحجاب يا ابنة فهر) دەنگو سەدایەکی زۆری نایەوە، کە داوای فڕێدانی لەچک دەکا لە ژنان و هانیان دەدا بەشداری کارو ئەدەب و سیاسەت بکەن. ئەم نووسین و هەڵوێستانەی هەرایەکی گەورەی لێ پەیدا بوو، خەریک بوو سەری تێدا بچێ، چونکە مەلاکان فەتوایان لەسەر دەرکردبوو بە مولحد و لادەر ناسیبوویان، خەڵکێشیان ناردبووە سەر ماڵەکەی. ( رشید خیون، معارك الأدباء والشعراء العراقيين حول تحرير المرأة، ظلالها عادت اليوم إلى الشارع، جریدة الشرق الاوسط ، الاربعـاء 08 ذو الحجـة 1428 هـ 19 ديسمبر 2007 العدد 10613).\nلەوانەیە هەبێ بڵێ، جا خوێندکارێک بە بەڵگەنامەی سەرەتایی، چۆن لە توانای دا هەبووە، هەست بە مەسەلەیەکی لەم جۆرە بکا؟ وەڵامەکەی ئاسانە. نەک هەر دەیەکان و بیستەکانی سەدەی رابردوو، بەلکو لە سیی و چلەکانیش ، تا پەنجاکانیش بە بەڵگەنامەی سەرەتایی خوێندنکار دەبوو بە مامۆستا و فێرکارو فەرمانبەر، چونکە خوێندنی ئەوساکە خوێندنی چڕوپڕو پڕ بایەخ و رێک و پێک بوو. خوێندکار، کە خوێنەری بەپەرۆش و زیرەک بوو، کاتێ دەردەچوو دەبووە خاوەنی زانیارییەکی زۆرو توانای راڤەکردن و قسەی ناو کۆڕو دانیشتنەکانی هەبوو. زۆربەی مامۆستایانی ئێمە لە سەرەتایی لەو جۆرانە بوون، کە بە حەق توانیان نەوەیەکی خوێندەوارو زیرەک فێرو پەروەردە بکەن.\nزێنەب لە سەرەتایی دا توانیویەتی زمانی عەرەبی و تورکی و ئینگلیزیش فێر بێ، هەر بەو زمانانە کتێبی خوێندۆتەوە. لە کتێبخانەکەیان چەندین کتێب هەن بە مۆری زەینەب خان، کە دوای جەنگی جیهانی دووەم چاپ کراون، ئەوە جگە لە دەستنوسە تورکی و عەرەبیەکان ( لە بەشی دووەمی ئەو وتارە، چەند وێنەیەک لەمەڕ ئەو قسانەمان، وەک بەڵگە بڵاودەکەینەوە).\nئەوەی رووی داوە لە نێوان زەهاوی پێشکەوتنخواز و نەیارە کۆنەپەرستەکانی هەر تەنها ململانێیەکی هزری نەبووە، بەلکو هەرایەکی گەورەی لێ پەیدا بووە، جگە لە حکومەت و دام دەزگاکانی خەڵکیشی تێدا ورووژاوە، گەر کەسایەتی زەهاوی نەباو و تا رادەیەک پاشگەزبوونەوەی نەبا ئەگەر هەبوو ئەنجامەکەی خوێناوی بووبایە. جا ناکرێ لەو رووداوو بویەرە گەورەیە بۆ ئەوە بڕۆین زەینەب ئاگادار نەبووە، بە پێچەوانەوە پێم وایە یەکەم هەستی ستەمی لا دروست بووە، کە بووە بەردی بناغەی هۆشیارییەکی تەواو بۆ ئافرەتیزم و بەریگری و خەبات کردن لە مافەکانیان.\nبۆ پتر زانیاری ؛ لە ساڵی 1923 یانەی رابوونی ژنانی لە بەغدا دامەزرا، کە یەکێ لە کەسایەتییەکانی ئاسیای کچی رەزا دیزەلی بووە، ژنی تۆفیق وەهبی. دوای ئەوەی لەلایەن حوسێن ئەلرەحال و هاوکارانی بزووتنەوەیەکی بەرفراوان بۆ رزگاری ژنان لە عێراق سەری هەڵدا\nلە ئاداری ساڵی 1945، کاتێ یەکێتی ژنانی عێراق دامەزرا، ئاسیا بووە یەکەمین سەرۆکی ئەو رێکخراوەیە. بێگومان بنەماڵەی خادم سوجادە لەگەڵ تۆفیق وەهبی دۆستایەتیەکی کۆمەڵایەتی و ئەدەبییان هەبووە، بۆیە زۆر لە نزیکەوە زەینەب خان درکی بە مەسەکەی مافی ژنان و رزگارکردنیان کردووە.www.al-monitor.com\nزەینەب دوای تەواوکردنی خوێندنی سەرەتاییش، سەردانی بەغدای هەر کردووە، هەندێ کتێبی لەوێ کڕیوە، کە شووێن و مێژووەکەی بەغدای لێ نووسراوە، بۆ نمونە: کتێبەکەی میجەرسۆن (Elementary Kurmanji grammar)، کە لەساڵی 1019 لە بەغدا چاپ کراوە هەر هەمان ساڵ زێنەب کڕیویەتی لەسەریشی بە پتیتی لاتینی نووسیووە: Zainab Rauf ,1919. Baghdad. ئەو کتێىە بە نمونە دەهێنمەوە، چونکە میجەرسۆن جگە لەوەی باسی رێزمانی کوردی تێدا نووسووە لە هەمان کاتیشدا فەرهەنگۆکەکی ئینگلیزی کرمانجی ئامادە کردووە. هەندێ وشەی تێدایە، کە لە رەخنەکەی مامۆستا سوداد گوایە ئەو وشنەی زەینەب لە شییعرەکانیدا بەکاری هێناون لەو سەردەمەدا نەبوون، ئەو کتێبە وەڵامێکە بۆ ئەو رەخنەیە!\nزەینەب جگە لە سەردانی شارەکانی کوردستان و عێراق سەردانی لوبنان و میسریشی کردووە. لە لوبنان لەگەڵ باوکی و ئاسەف و سەعدی برای بەشداری کۆنگرەی یەکەمی رێكخراوی ( خوییبوون) لە ١٧ی تشرینی یەکەمی 1927 کردووە. سینەم بەردخان لەم بارەیەوە دەبێژێ: لەوباوەڕەدام ئامادەبوونی زەینەب خان لە لوبنان بۆ ئامادەبوونی دامەزراندنی کۆمەڵەی ( خۆییبوون) سەرنجی دایکمی میر رەوشەن خانی راکێشاوە، کە زەینەب خان لەو کچە کوردانە بوو، کە دانسقە بوون لەوانەی لە کۆنگرەی دامەزراندن ئامادە بوون، ( ژیینامەی زەینەب خان لە هۆنراوەکانیدا، د، کەمال غەمبار، هەولێر، 2021، ل 17)\nلەوەش پتر، کە کەسایەتی هەڵکەوتووی زەینەب مان بۆ وێنا دەکا بەشدار بوونییەتی لە کۆنگرەی ئافرەتانی عەرەبی لە قاهیرە ( 12کانونی یەکەمی 1944) وەک کورد زەینەب خان و رەوشەن بەدرخان بەشداریان تێداکردبوو. زەینەب تاقە نوێنەری کوردی باشوور بووە لەو کۆنگرەیەدا. سانحەی کچی ئەمین زەکی بەگی تێدا بووە، بەڵام وەک نوێنەری وەزرەتی کاروباری کۆمەڵایەتی عێراق. تەماشای: (المؤتمر_النسائي_ العربي1944 /https://www.marefa.org)بکە. بۆ ئەوەش دەچم بە نهێنی وەک نوێنەری ژنانی حزبی هیوا بەشداری تێدا کردبێ.\nبۆ ئەوەی کەسایەتی هۆشیاری ئەو ژنە بزانین دەگەڕێین بەدوای ئەو سەرچاوانەی باسی زەینەبیان کردووە، بە تایبەتی بۆچوونی چەند کەسایەتیەک، کە لە نزیکەوە زەینەب و خانوادەکەیان ناسیوون:\nد. ئەحمەد عەزیز شوان لەم بارەیەوە دەڵێ: لەناو خێزانەکەشیان کرانەوە هەبوو. زەینەب خانی کچی مەلا رەئووف، کە لە هەولێر بەسەردان دەهاتەوە کۆیە، تاکە ژنی سەر ڕووت بوو، جلوبەرگی وەکو ژنە بەغدادییەکان بوو، بە تەنیاش سەردانی دەرودراوسێکانی دەکرد- (گۆڤاری رامان ژمارە277/278 مانگی 11و 12ی 2020)\nحاکم نازم حەوێزی دەربارەی زەینەب دەبێژێ : لە هەموو بوارێکدا ئافرەتێکی نوێخواز بووە، زۆر هەوڵی بۆ گۆڕینی کۆمەڵگا داوە. لە مێژووی کۆیە یەکەم ئافرەتی سفووری کۆیە بووە (هەمان سەرچاوەی پێشوو، رامان)\nجەمیل تەها ئەسعەد باسی ماڵی زەینەب دەکا و دەڵێ: لە ژوورێکی تایبەتی سەعیدئاغا وزەینەب خان چەند دەلاقەیەکی گەورەی تێدا بوو، ئەو دەلاقانە پڕ پڕ بوون لە کتێب و گۆڤار، هەر لەو ژوورە زەینەب خان مێزێک و کورسییەکی داری هەبوو، سەر مێزەکە پڕ بوو لە کتێب و کاغەز و دەفتەر. خۆم دەمدی یان کتێبی دەخوێندەوە، یان لە دەفتەرەکە شتی دەنووسی ( هەمان سەرچاوە، رامان)\nمحەمەد عیزەت حەوێز : زەینەب خان ژنێکی زۆر بە شەخسیەت بوو… ژنێکی مەدەنی و پێشکەوتنخواز و زۆربەی جارەکان سەری کۆت بوو. زۆرجاریش کڵاوی کۆیانەی لەسەر بوو یان چەفیەکی سادەی لەسەر بوو، تاکە ژن بوو لەسەر قەڵا بە تەنیا بڕواتە دەرو هەر بە تەنیاش لە قەڵا شۆڕبێتەوەو بچێتە گەڕەکی تەیراوە … ژنێکی زۆر ئازاد بوو لە هەڵسوکەوت و هاتوچۆ بۆ هەر کوێیەک بچووبا دەچوو، ئیدی ئەو رۆژگارە زۆر زەحمەت بوو ژن بێ پەچە و عەبا بێت…. هیوایەتی کتێب خوێندنەوە بوو، دەست و کتێبی شەڕ بوو گۆڤارو کتێبی زۆرباشیان لە ماڵەوە هەبوو. ( هەمان سەرچاوە، رامان)\nبەگوێرەی بۆ چوونی ئەم کەسانە زەینەب ( وەهم) نەبووە، بەلکو ( راستی)یەک بووە، ئەمەش وەڵامێکە بۆ ئەو پرسیارەی مامۆستا سوداد دەیکا: ئاخۆ ئەم شاعیرە راستییە ، یان وەهمە؟ ئەو گومانەش دەڕەوێنتەوە، کاتێ لە توێی پرسیارێکی دا بەدەی دەکەین: زەینەب خان خوشکی دڵدار بووەو ئەم هەموو ساڵە بەسەر وەفاتی تێپەڕیوە، شاعیر نەبووە! بۆچی ئەمڕۆ کتوپڕ دیوانێکی گەورەی شیعری بۆ پەیدا بوو؟ ( سوداد رەسوڵ، رامان ، ژ، 266 مانگی 7ی 2019)\nباشترە هەڵوێستی خوالێخۆشبوو مام جەلال باس بکەین، چونکە هاوڕێ و هاوخەباتی هەردوو کوڕەکانی زەینەب بوو (فازیل و رەمزی) ئەوەی گرنگ و مەبەستە لەو هەڵوێستەی شاعیرییەتی زەینەبە . مام دەڵێ: (زەینەب خان جگە لەوەی ژنێکی نەناسراو بوو، بەڵام شاعیرێکی نیشتمانپەروەر و ژنێکی وریا و خوێندەوار و چاپووک بوو ، روحی کوردایەتی و نەتەوەپەروەری زۆر بەهێز بوو. ( عەبدولخالق عەلائەدین، رامان، ژ، 273 مانگی شوباتی 2020)\nهەرچەند وەڵامی ئەو پرسیارە لە دیوانەکەی باس کراوە، کە لە سەرەتای شەستەکاندا بە دەستنووسی دراوەتە ( گیوی موکریانی) لەگەڵ چەندین دەستنووسی دیکە بە مەبەستی چاپ کردن، کەچی بەداخەوە شوونی نەما، هێشتاشی لەگەڵ دابێ بنەماڵەی خوالێخۆشبوو ( گیوی موکریانی) وەڵامێکیان پێ نییە. کەواتە گەر هیچ نەبێ پێش کۆچی دوایی زەینەب 1963 دیوانی ئامادەی هەبووە بۆ چاپ کردن. پێش ئەوەش هەموو ئەوانەی ئەویان ناسیووە لە چلەکان و پەنجاکان باسی کەسایەتی ئەدەبی زەینەب دەکەن. گەر تەماویەکیش لە سەر شاعیریەتی ئەو هەبێ، داب و نەریتی کۆنپارێزی ( ئەربیلی) بووە بە دەردی مەلا رەئووفی باوکی دەریبڕیوە، وەک لە سەرەتادا ئاماژەمان پێدا.\nئێستاش چەند بەڵگەیەکی دیکە دەهێنینەوە، کە دەیسەلمێنێ هۆکاری نەناسراوی زەینەب هەر لە سەردەمی گۆڤاری گەلاوێژەوە تا چاپکردنی دیوانەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ژینگە خۆپارێزییەکەی هەولێر، یان باشترە بڵێم خودی قەڵات!\nمحەمەد عیزەت حەوێز دەڵێ: زۆر جار شیعری بە لە قەبی کچە کورد دەنووسی. ساڵی 1962 بوو ئەو کاتەی تەمەنی 62 ساڵ بوو لێم پرسی: مەبەستت لە کچە کورد چییە؟ گوتی: هەم کچێکی کوردم و هەم دەمەوێ دوور بم لە قسەو قسەڵۆکی ئەم و ئەو ناوی هەندێ کەسی هێنا، کە دەبوونە خزم و کەسی سەعید ئاغا هاوسەری، کە من ناتوانم نایان بهێنم، چونکە هیچیان لە ژیاندا نەماون…. دابونەریتی ئەو کاتەی کوردەواریش ژن ئازادی خۆدەرخستنی نەبوو. ( هەمان سەرچاوە)\nجەودەت شەفیق سەعید: ژنێکی خاتوون و قسە لە ڕوو بوو خوێندنی لە بەغدا تەواوکردبوو و لە گۆڤاری گەلاوێژ لەو سەردەمەدا شیعرو پەخشانی بڵاوکردبۆوە بە نازناوی ( کچە کورد) شتی دەنووسی. شیعری جوانی دەنووسی، پێموابێ ماڵە خەزوورانی زۆر محافزکار بوون و ئاغای هەولێریان بوون، ئەگەر لە کۆیە مابووایەوە ناوێکی دیاری هەبوایە. ( دەبوایە بنووسرابا؛ ناوێکی دیاری دەبوو. ( هەمان سەرچاوە، رامان)،


👫 بابەشێخ شێخ وەهاب کەسایەتییەکان\n📅 کاتی تۆمارکردن Jul 7 2016 8:49AM\nلەساڵی 1997 لەشاری هەولێر لەدایکبووەو لەتەمەنی 3 س [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 4 0 ✔ 68% ✍ س.ئـ. 7-7-2016 8:49:43\n📝 پرسەنامەی ئەمینداری گشتی یەکگرتووی ئیسلامی بە بۆنەی کۆچی دوایی بابەشێخ ڕابەری ڕۆحی ئێزیدیانەوە بەڵگەنامەکان\n📅 کاتی تۆمارکردن Oct 2 2020 10:33PM\nئەمینداری گشتی یەکگرتوو پرسە نامەیەک ئاراستەی خانە [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 0 1 ✔ 95% ✍ س.ئـ. 2-10-2020 22:33:59\n👫 پێشڕەو بابەشێخ (م. پێشڕەو) کەسایەتییەکان\n📅 کاتی تۆمارکردن Sep 16 2018 1:06AM\nکاندیدی لیستی بزووتنەوەی گۆڕانە، بۆ هەڵبژاردنەکانی [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 0 0 ✔ 96% ✍ س.ئـ. 16-9-2018 1:06:22\n📝 پەیامی پیرۆزبایی بابەشێخ حسینی سکرتێری گشتی سازمانی خەبات بەبۆنەی جێژنی خاوەنکار بەڵگەنامەکان\n📅 کاتی تۆمارکردن Nov 18 2019 11:11AM\nبە بۆنەی جێژنی خاوەنکار پیرۆزبایی بە هاونیشتمانیان [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 0 3 ✔ 99% ✍ ج.ع.ئـ. 18-11-2019 11:11:34\n👫 حاجی سەید بابە شێخی سیادەت (حاجی بابەشێخ) کەسایەتییەکان\n📅 کاتی تۆمارکردن Dec 5 2015 12:18AM\nڕەئیسی هەیئەت ڕەئیسەی میللیی کوردستان. سەرۆکی هەیئ [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 0 0 ✔ 84% ✍ س.ئـ. 5-12-2015 0:18:49\n✌ حسەین بابەشێخ شەهیدان\n📅 کاتی تۆمارکردن Nov 15 2015 12:38AM\nحسێن بابەشێخ سەرکردە. لەدایکبووی ساڵی 1941ی ناوچەی [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 0 0 ✔ 98% ✍ س.ئـ. 15-11-2015 0:38:51\n👫 سالار بابەشێخ کەسایەتییەکان\n📅 کاتی تۆمارکردن Aug 9 2012 10:40PM\nسالار بابەشێخ عارف (حسامی نەقشبەندی) ناو: سالار [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 1 0 ✔ 99% ✍ هـ.ب. 9-8-2012 22:40:00\n🏰 سیرێی بابەشێخ شوێنەکان\n📅 کاتی تۆمارکردن Mar 19 2018 6:03PM\nگوندێکە سەربە شارەدێی سیوەیل لە شارۆچکەی چوارتا لە [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 0 0 ✔ 76% ✍ ن.ئـ. 19-3-2018 18:03:46\n👫 عوسمان مەلاسەلیم محەمەد بابەشێخ - شەریف وەرزێر کەسایەتییەکان\n📅 کاتی تۆمارکردن Oct 8 2020 10:01PM\nساڵی 1969 لە گوندی قندۆڵی شارەدێی ئیسێوەی شارۆچکەی [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 0 4 ✔ 98% ✍ س.ئـ. 8-10-2020 22:01:00\n✌ عومەر بابەشێخ شەهیدان\n(سلێمانی)، لە ساڵی (1987)دا لە ئەبوغرێب لە سێدارە [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✔ 80% ✍ م.ب. 9-6-2015 21:06:07


سێ ستراتیژ و ڕیفڕاندۆم – hkkurdistan\nHome 6 ئەرشیفی بابەتەکان 6 سێ ستراتیژ و ڕیفڕاندۆم\nتا ئێستا لە ڕوانگە و گۆشەی جۆراوجۆرەوە باس لە ڕیفڕاندۆم و هەڵوێستی چەپ و کۆمۆنیزمی کوردستانی عێراق کراوە. ئەم وتارە لە ڕوانگەی ستراتیژە جیاوازەکانی ناو بزوتنەوەی کۆمۆنیستی کوردستان و عێڕاقەوە، ئەم مەسەلەیە دەخاتە بەر دیدی خوێنەران. هەڵوێستە جیاوازەکان (چ هاوڕابوونی پڕۆسەی ڕیفڕاندۆم و پێشوازیکردن لێی وە چ هاوڕانەبوون و ڕەتکردنەوەی) لە پەیوەند بە سێ (3) ستراتیژی جیاوازەوە لەناو بزوتنەوەی کۆمۆنیستی کوردستان و عێراقدا باس دەکات.\nهەڵوێست بەرامبەر ئەم ڕیفڕاندۆمە دیاریکراوەی کوردستانی عێڕاق کە بڕیارە لە 25 ی سێپتێمبەری 2017 دا بەڕێوە بچێت، مەسەلەیەکی تاکتیکیە. هەموو تاکتیکێکیش ئسوڵێکی ستڕاتیژی و بەرنامەیی بەسەریا زاڵە، هەروەها جیهانبینیەکی فکری سیاسی (و فەلسەفی)ش لەپشتیەوە وەستاوە. تاکتیک جگە لەوەی کە هەڵوێست ڕاگەیاندنە، مادییەت بەخشین، بەرجەستەکردنەوە و بەعەمەلی دەرهێنانی ستڕاتیژیشە لە شکڵ و شێوازێکی کۆنکرێتدا.\nپێویستە ئەوەش بڵێم کە دیوارێکی ئاسنین سنوری نێوان تاکتیک و ستڕاتیژ لێک جیا ناکاتەوە، ئەوەی کە بۆ حزبێکی سەراسەری عێڕاقی تاکتیکە لەچۆنیەتی مامەڵەی لەگەڵ بارودۆخی سیاسی کوردستانی عێڕاقدا، بۆ ڕێکخراوی کوردستانی هەر ئەو حزبە ستڕاتیژێکە. ئێمە کە لێرەدا باس لە بارودۆخی سیاسی کوردستانی عێڕاق و خەباتی چینایەتی و کێشەی کورد دەکەین، لەم پەیوەندەدا مەبەستمان مامەڵەیەکی ستڕاتیژیە، و ئەو مەسەلە و بابەتانەش کە لەناو ئەو چوارچێوەیەدا پێویستیان بە هەڵوێستگیری سیاسی عەمەلیە بە تاکتیک ناوزەد دەکەین لەوانە ئەم ڕیفڕاندۆمە دیاریکراوەی ئێستا.\nستڕاتیژی یەکەم: “ستڕاتیژی سەربەخۆیی کوردستان”، پێدادەگرێت لەسەر چەند خاڵێک، لەوانە:\nمەسەلەی کورد لە عێڕاقدا کێشەیەکی چارەسەر نەکراوە، بیانووە بە دەستی بورژوا ناسیونالیستی کوردەوە تا هۆکاری هەموو گرفت و قەیرانەکان ببەستێتەوە بە ستەمی میللی و کێشەی نەتەوەیی کورد و هەڕەشە و مەترسیەکانی دەوڵەتی ناوەندی لەسەر کوردستان. کۆسپێکی سەر ڕێگای خەباتی خەباتی چینایەتی و سۆشیالیزمە. جگە لەوەش هەرێمی کوردستان لە چارەکە سەدەی ڕابردوودا پەرەسەندنێکی سەربەخۆ لەعێڕاقی بەخۆیەوە بینیوە و بۆشایی و کەلێنێکی فراوان هاتۆتە ئاراوە لە نێوان کۆمەڵگەی کوردستان و بەشەکانی تری عێڕاقدا.\nلە ڕوانگەی ئەو ستڕاتیژەوە، دەوڵەت-بوونی کوردستان چوارچێوەیەکی زەرورە بۆ ئەوەی خەباتی ئازادیخوازانە و یەکسانیخوازانە بتوانێت؛ سەروەری یاسا، سێکیولار بوون و غەیرە قەومی بوون، مۆدێرنیەت و یەکسانی نێوان هەموو دانیشتوانی کوردستان بهێنێتەدی جیا لە ژن بوون و پیاو بوونیان، جیا لە ئایین و نەتەوەیان …هتد.\nهەروەها دەوڵەت-بوون چوارچێوەیەکی یاسایی زەرورە تا کرێکار و زەحمەتکێشی کوردستان بە ڕابەریەتی کۆمۆنیستەکان دەسەڵاتی بورژوا ناسیونالیستی کورد بڕوخێنن و دەسەڵات بگرنە دەست و سۆشیالیزم بهێننەدی.\nستڕاتیژی دووەم “ستڕاتیژی یەکیەتی خەباتی چینایەتی و نێونەتەوەیی”، پێدادەگرێتەوە لەسەر چەند خاڵێک لەوانە:\nپەرەسەندنی سەرمایەداری و ڕۆشنبوونەوەی هەرچی زیاتی ڕیزبەندی چینایەتی لە کوردستانی عێڕاق و گەشەی ناڕەزایەتیەکانی کرێکاران و زەحمەتکێشان بەڕووی دەسەڵاتی بورژوا ناسیونالیستی کورددا.\nنەمانی زوڵمی نەتەوەیی دوایی 2003 ، و بەوپێەش نەمانی بنەمای سەرهەڵدانی بزوتنەوەیەکی جەماوەری کە چین و توێژی جیاجیا کۆبکاتەوە لەیەک بزوتنەوەی وەستانەوە بەڕووی ستەمی میللیدا.\nستڕاتیژی کۆمۆنیستی لە کوردستاندا، بۆ چارەسەری کێشەی نەتەوایەتی دەبێت نەک لە نزیکایەتی لەگەڵ بورژوا ناسیونالیستی کورد، بەڵکو لە دژایەتی ئەو و لە پەیوەند بە هاوپشتی چینایەتی و نێونەتەوەیی کرێکار و زەحمەتکێشی کوردستان لەگەڵ هی تەواوی عێڕاقدا دابڕێژرێت.\nوە تا ئەو شوێنەی کە پەیوەستە بە سیاسەت و ستڕاتیژی بزوتنەوەی کۆمۆنیستیەوە بۆ ڕابەرایەتی خەباتی کرێکاران و زەحمەتکێشانی کوردستان دەبێ لە هەوڵی ڕووبەڕووبونەوە و بەگژاچوونەوەی دەسەڵاتی بورژواناسیونالیستدا بێت لە کوردستاندا بۆ پاشەکشە پێکردنی ئەو دەسەڵاتە و زەمینە خۆشکردنی خەباتی گشت چینی کرێکار لەسەراسەری عێڕاقدا بۆ ڕوخاندنی دەسەڵاتی بورژوازی لە دەوڵەتی ناوەند، کە خۆی بنەمای هەڵپێچان و وەلانانی دەسەڵاتی بورژوا ناسیونالیستی کوردیشە لە هەرێمی کوردستاندا. ئەمە ڕێگەی ئەم ستڕاتیژەیە بۆ چارەسەری مەسەلەی کورد لە عێڕاق و هەروەها بۆ تێکشکاندنی دەسەڵاتی بورژوا ناسیونالیستی کورد و هێنانەدی سۆشیالیزم لە کوردستان (وەک بەشێک لە هێنانەدی سۆشیالیزم لە عێڕاقدا).\nستڕاتیژی سێهەم: “ستڕاتیژی گرتنەدەستی دەسەڵات” لە هەرێمی کوردستانی عێڕاقدا.\nتەواوی بنەماکانی ستڕاتیژی دووەم دەگرێتەخۆی و تەنها لە خاڵێکدا جیاوازە (نەک ناکۆک).\nئەویش لەبەرچاو گرتنی بارودۆخی تایبەتی کوردستانە بۆ خەباتی کۆمۆنیستی. ئەم ستڕاتیژە نەک وەکو ستڕاتیژی دووەم دامەزرابێت لەسەر “پاشەکشە پێکردنی دەسەڵاتی بورژوا ناسیونالیستی کورد”، و پەیوەستکردنەوەی ڕوخانی ئەم دەسەڵاتە لە هەرێمەکەدا بە سەرکەوتنی خەباتی کرێکاران و زەحمەتێکشانی تەواوی عێڕاقەوە بۆ ڕوخاندنی دەسەڵاتی بورژوازی لە دەوڵەتی ناوەندیدا، بەڵکو دامەزراوە لەسەر بنەمای هەوڵدان بۆ تێکشاکاندن و ڕوخاندنی دەسەڵاتی بورژوا ناسیونالیست لە هەرێمی کوردستانی عێڕاق و گرتنە دەستی دەسەڵات لەلایەن کۆمۆنیستەکانەوە و کردنی هەرێمەکە بە پایەگای پەرەپێدانی خەباتی کرێکاران و زەحمەتکێشانی عێڕاق و بزوتنەوەی کۆمۆنیستی عێڕاق دژی دەسەڵاتی بورژوازی لە دەوڵەتی ناوەندیدا.\nئەم ڕوانگەیە هێنانەدی هاوپشتی چینایەتی و نێونەتەوەیی، هەروەها چارەسەری کێشەی نەتەوەیی پەیوەست دەکاتەوە بە هەوڵدانی بزوتنەوەی کۆمۆنیستیەوە بۆ گرتنەدەستی دەسەڵات لە هەرێمی کوردستاندا. واتا ئەمە پەیوەست ناکاتەوە بە بونی دەوڵەتێکی سەربەخۆ لە کوردستاندا (وەك ستڕاتیژی یەکەم) وە پەیوەستیشی ناکاتەوە بەوەی کە پێشوەخت وەیا هاوکات پێویستی بە تێکشکاندن و ڕوخاندنی دەسەڵاتی بورژوازیەوە هەبێت لە دەوڵەتی ناوەندیدا (وەک ستڕاتیژی دووەم)، بەڵکو دەیەوێت کوردستان بکاتە پایەگایەک بۆ ئەو مەبەستە. هەروەک چۆن بورژوا ناسیونالیستی کورد دەستی باڵای هەبوو لە شکڵدانەوە بە دەوڵەتی بورژوازی عێڕاق لە 2003 بەدواوە، بەهەمان شێوە کرێکار و زەحمەتکێش لە هەرێمی کوردستاندا بە ڕابەرایەتیەکی کۆمۆنیستیەوە دەتوانن هەم لە تێکشکاندنی ئەو دەوڵەتە بورژوازیەی عێڕاق و هەم لە شکڵدان بە دەوڵەتێکی شۆرایی و هێنانەدی کۆمەڵگەیەکی سۆشیالیستیدا ڕۆڵێکی بەرجەستەیان هەبێت.\nئەوەش بڵێین کە ڕیفڕاندۆم و سەربەخۆیی کوردستان، جێگەی ناکۆکی نین لەنێوان هەر سێ ستڕاتیژەکەدا وەک مافێکی گشتی دیموکراتیک. واتا کێشە لەسەر ئەوە نیە، ئایە خەڵکی کوردستان ئەو مافەیان هەیە یان نا وەیا ڕیفڕاندۆم باشە یان خراپە؟ کێشەکە لە هەڵسەنگاندنی جیاوازدایە بۆ بارودۆخێکی سیاسی و مێژوویی کە ئەم ڕیفڕاندۆم و سەربەخۆییەی کوردستانی تیادا بەڕێوە دەچێت. ئایە لە بەرژەوەندی چارەسەری مەسەلەی کوردە یان نا؟ فۆڕمۆڵەیەکی ناسیونالیستانەیە و کێشەکە ئەوەش نیە، بەڵکو کێشە لەسەر ئەوەیە کە ئایە ڕیفڕاندۆمێکی دیاریکراو لە بارودۆخێکی سیاسی و مێژوویی دیاریکراودا لە بەرژەوەندی کرێکار و زەحمەتکێش و خەباتی سۆشیالیستیە یان نا؟ لێرەوە لە پەیوەند بە چونە پێشەوەی خەباتی کرێکاری و کۆمۆنیستی لە کوردستان و عێڕاقدا هەڵسەنگاندن و لێکدانەوەی جیاواز و بەوپێیەش هەڵوێستی سیاسی وەیا تاکتیکی جیاجیا دەگردرێتەبەر لەلایەن ئەو ستڕاتیژانەوە. لە کاتێکدا کە ستڕاتیژی یەکەم هاوڕای ئەم ڕیفڕاندۆمە دیاریکراوەیە، ستڕاتیژی دووەم و ستڕاتیژی سێهەم هاوڕا نین لەگەڵ ئەم ڕیفڕاندۆمە و هەڵوێستێکی ڕەخنەگرانە و نەیارانەیان هەیە بەرامبەری.\nئەم ستڕاتیژەی بزوتنەوەی چەپ و کۆمۆنیستی تا جەنگی کەنداوی یەکەم 1991، بە هەر کەموکوڕیەکەوە کە هەیبووبێت (کە خۆشی گوزارش لە ناوەڕۆکی ئەو بزوتنەوەیە دەکات لەو سەردەمەدا)، ستڕاتیژێکی کلاسیکی کۆمۆنیستەکانی جیهان بووە لەڕووی مێژووییەوە و لە ئێستاشدا هەر پەیڕەوی دەکرێت لە وڵاتانێکدا کە ستەم و کێشەی نەتەوایەتی تیێدایە.\nبەدوای جەنگی کەنداوی 1991دا بارودۆخێکی سیاسی و کۆمەڵایەتی و ئابووری تازە دێتەئاراوە لە کوردستانی عێڕاقدا، کە دەبێتە ئۆردوگایەکی بێ ناسنامە و هەڵواسراو کە نە بەشێکە لە وڵاتێک و نە وڵاتێکی سەربەخۆشە، وە ژیان و چارەنوسی ئینسانەکانی ئەو کۆمەڵگەیەش دەکرێنە بارمتەی دەستی ئیمپریالیزمی ئەمریکی و هاوپەیمانانی، بۆ لەقاڵبدان و دەست کۆتاکردنی ڕژێمی بەعس تا ئامانجە ستڕاتیژەکانی خۆیان بەرنە پێشەوە لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا.\nئیتر ئەو ستڕاتیژە کلاسیکیەی بزوتنەوەی چەپ و کۆمۆنیستی کوردستانی عێڕاق (لە ساڵی 1975 وە تا ئەوکاتە)، کە لەسەرەوە ئاماژەمان پێداوە و “حککع”یش لە هەناوی خۆیدا هەڵگری بوو (بە جیاوازیەکەوە لە ناوەڕۆکی ستڕاتیژەکەدا کە پێداگریەکی زیاتر لەسەر خەباتی کۆمۆنیستی و کرێکاری بۆ تێکشکاندن و ڕوخاندنی دەسەڵاتی بورژوازی لە دەوڵەتی ناوەندیدا دەکرد، نەک خەباتی شۆڕشگێڕانە و ئازادیخوازانە و دیموکراتیانەی سەراسەری گەلی عێڕاق بۆ ڕوخانی دەسەڵاتی دەوڵەتی ناوەند)، بەڵێ ئەم ستڕاتیژە کلاسیکیە نەیدەتوانی وەڵامدەرەوەی ئەم بارودۆخە تازەیەی کوردستان بێت بەتایبەت لەپەیوەند بە چارەسەری زوڵمێکی نەتەوایەتی و تڕاژیدیایەک کە ئەو کۆمەڵگایەی تیا ڕاگیرابوو.\nستڕاتیژێک لە بارودۆخی تازەی کوردستانی دوای جەنگی کەنداوی یەکەم (1991) دەیتوانی ببێتە ئامڕازی هێزگرتنی کۆمۆنیزم و پەرەسەندنی؛ کە ئاڕاستەی هێنانەدەرەوەی کۆمەڵگەی کوردستان بوایە، لەو بارودۆخە تڕاژیدیایە و لەو بارمتەییەی دەستی ئیمپریالیزم، وە ناسنامەیەکی یاسایی نێودەوڵەتی پێدابا، بۆ ئاسایی کردنەوەی ژیانی ئابوری و کۆمەڵایەتی، بۆ کێشمەکێشە سیاسیەکانی ناوخۆیی و ڕووبەڕووبوونەوەی چینەکان، نەک ئۆردوگایەک بێت لەسەر کۆمەکە نێودەوڵەتیەکان ژیان و گوزەرانی دانیشتوانەکەی ببرێت بەڕێوە و پاسەوانیەکەشی بسپێردرێت بە حزبە ناسیونالیستەکان.\nهاوڕێ مەنسوری حیکمەت لە ساڵی 1995 دا و لە باسێکدا بەناوی “بەرگریکردن لە سەربەخۆیی کوردستان” بنەما فکری و سیاسیەکانی ئەو ستڕاتیژە تازەیەی گەڵاڵە کرد و ئەوکاتە وەک تاکتیکی (حککع) و ستڕاتیژی (کۆمیتەی کوردستان)ی ئەو حزبە پەسەند کرا. ئەوەی کە بۆچی ئەو حزبە نەیتوانی بەم تاکتیک و ستڕاتیژە، کۆمۆنیزم لە کوردستاندا پەرەدار بکات و هێزی پێبگرێت، وە چارەنوسی کوردستانیش یەکلابکاتەوە و بیکاتە سەکۆی ئاڵوگۆڕێکی شۆڕشگێڕانە لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا، باسێکی سەربەخۆیە و پەیوەست نیە بەم وتارەوە. ئەوەی لێرەدا جێگەی پێداگرتنە ئەوەیە کە ئەمە تاکتیک و ستراتیژێکی کۆمۆنیستی دروست بوو لەو کاتە مێژووییەدا و یەکێک بووە لە شاکارە سیاسیەکانی کۆمۆنیزمی کرێکاری.\nبارودۆخی تازەی دوای 2003\nبەدوای ڕوخاندنی ڕژێمی بەعس و داگیرکرنی عێڕاق لەلایەن ئەمریکا و هاوپەیمانەکانیەوە لە ساڵی 2003 بەدواوە، عێڕاق و کورستان چونەتە ناو بارودۆخێکی زۆر تازەترەوە. تا ئەو شوێنەی پەیوەستە بە کوردستانەوە لەڕووی یاسایی و سیاسیەوە هەڵواسراویەکەی وەک هەرێمێک و ناسنامەکەی لە دەستوری عێڕاقدا یەکلا کرایەوە و بەو پێەش چ لەسەر ئاستی ناوخۆی عێڕاق و چ لەسەر ئاستی نێودەوڵەتیش ڕەسمیەتێکی خۆی وەک هەرێمێکی فیداڕاڵ بەدەستهێنا.\nکەمایەتیەک بۆتە خاوەن سەروەت و سامانی ژێرزەوی و سەرزەوی و کۆمپانیا و پڕۆژە ئابوریەکان و خاوەن دەزگاکانی ڕاگەیاندنی دەنگ و ڕەنگ و نوسینن لە چەشنی ڕادیۆکان و تەلەفزیۆنەکان و ڕۆژنامە و گۆڤارەکان و خاوەن میلیشیا و دەسەڵات و حکومەت و پەرلەمان. مێژووی سیاسی فەرمانڕەوایەتیەکەشی لایەک سەرکوتی ئازادی و ناڕەزایەتیەکان و ملهوڕی و ترۆر تۆقاندن بووە، لایەکی تریش تا بۆی کرا بێت یاسای کۆنەپەرستانەیان داسەپاندوە دژی ئازادی و یەکسانی ژن و پیاو، دژی ڕێکخراوبونی کرێکاران لەهەر جۆرە ڕێکخراوێکی سەندیکایی وەیا شۆراییدا.\nلە بەرامبەر ئەمەدا زۆربەی هەرە زۆری دانیشتوانی کوردستان داماڵراون لە خاوەنداریەتی هۆکانی بەرهەم هێنان و هەڵڕژێندراونەتە بازاڕێکەوە کە کار تیایدا دەگمەنە. خاڵی جەوهەری لە پێناسەی کرێکاردا نەک ئەو کەسەیە کە لە کارگە یان شوێنێکی کار کاردەکات، بەڵکو ئەو کەسەیە کە داماڵراوە لە هۆکانی بەرهەمهێنان و مەجبورە بۆ ژیانکردن ئامادە بێت بۆ کارکردن بۆ کەسانێکی تری خاوەن پڕۆژەی ئابوری و کارخانەکان، جا ئەگەر کار نەبێت ئەوا کرێکارێکی بێکارە. بەم پێیە سەرمایە پەیوەندیەکی کۆمەڵایەتیی چەوسێنەرانەیە لەسەر بنەمای خاوەنداریەتی تایبەتی کەمایەتیەک بۆ هۆکانی بەرهەمهێنان و زوربەیەکی داماڵڕاو لێیان و ئامادە بۆ کارکردن و ژیان لە هەلومەرجێکدا کە ئەو کەمایەتیە دیاری دەکەن.\nوێڕای ئەو قوتبی بونە چینایەتیەی سەرەوە، توێژێکی بەرفراوانی وردە بورژوازیش چ لە دام و دەزگای ئیداری دەوڵەت و چ ئەهلی کەسابەت لە پەراوێزی بازاڕ و پڕۆژە ئابوریەکاندا خەریکن بە چەرمەسەریەوە بژێوی خۆیان بەڕێوە دەبەن.\nلیبرالیزم لە کوردستاندا لە غیابی ئەوەی کە توانیبێتی حزبی سیاسی تایبەت بەخۆی بهێنێتەدی، چاوی بڕی بۆە “بزوتنەوەی گۆڕان” لە 2009 بەدواوە تا وەک ئامڕازێکی سیاسی بۆ بردنەوەی پێشەوەی ئامانج و ستڕاتیژی خۆیان کەڵکی لێوەرگرن و چ باشتر کە بشبێتە حزبی خوازیاری ئەوانیش. بەڵام پڕۆسەی پەرەسەندنی ئەم حزبە زۆر دڵخۆشکەر نەبوو بۆیان. گرفتی لیبراڵەکانی کوردستان لەگەڵ حزبی “گۆڕان”دا، لایەک بنکەیەکی جەماوەری ڕادیکاڵە کە “گۆڕان” لەناو شەپۆلی ناڕەزایەتیەکانی کوردستاندا لە 2009 تا 2013 توانی بیانکێشێتە ژێر باڵی خۆیەوە، کە نەک هەر سەرکردایەتیەکەی هەراسان کردوە، بەڵکو نیگەرانیشی لای لیبرالەکان هێناوەتە ئاراوە. وێڕای ئەم نیگەرانیە، لیبڕاڵەکان لە ئێستادا نیگەرانی داخزانی ڕۆژ بەڕۆژی سەرکردایەتی ئەو حزبەن ڕووە و ڕەگوڕیشە ئەسڵیەکانی خۆی و پەیوەستبوونەوەی بە جۆباری ناسیونالیزمە کلاسیکەکەی “ی.ن.ک” و “پارتی”ەوە.\nلەناو بەرەی کرێکار و زەحمەکێشیشدا، ئەگەر چاوێک بە مێژووی چارەکە سەدەی ڕابردووی کوردستاندا بخشێنینەوە، دەبینین ناڕەزایەتی و خۆپێشاندانەکانیان ڕاستەوخۆ دژی دەسەڵاتی حزبە قەومیەکانی کوردستانە بووە و یەخەی ئەوانی گرتووە. وەک تەقینەوەی جەماوەری توڕە و ناڕازی بەڕووی ئەم دەسەڵاتە لە ئۆگۆستی 2006، خۆپێشاندانە بەرفراوانەکانی بزوتنەوەی سەردەشت عوسمان (2010) و بزوتنەوەکەی 17ی شوباتی 2011 و بەدوای ئەوانەشدا جارێکی تر تەقینەوەی جەماوەر بەڕووی ئەم دەسەڵاتەدا لە ئۆگۆستی 2015 و دوایینیان زنجیرەی خۆپێشاندانە بەرفراوانەکانی کۆتایی سێپتێمبەری 2016 تا کانونی دووەمی 2017، ئەڵبەتە جگە لەو چرکەساتانەی کە لەسەرەوە ئاماژەمان پێداون، ڕۆژانەش بەدرێژایی ئەو چارەکە سەدەیە، ناڕەزایەتیەکان وەک زنجیرەیەکی بەردەوام و نەپساوە لە ئارادا بوون بەدژی ئەم دەسەڵاتە.\nبەڵام لە 1991 و بەتایبەت لە 2003 بەدواوە، کە پەرەسەندنی سەرمایەداری و وجودی کرێکار و زەحمەتکێش لەناو کۆمەڵگەدا کێشێکی قورسی پەیدا کردوە و حزبە ناسیونالیستەکانی کوردستانیش پەیوەندیەکی توندوتۆڵتر و ڕاستەوخۆتریان بە سەرمایەدارانی کوردستان و بە هاوپشتانی نێونەتەوەیی بورژوازیەوە پەیدا کردوە، دەبینین بزوتنەوە ناڕەزایەتیەکان و شەپۆلی خۆپێشاندانە یەک لەدوای یەکەکان، ڕاستەوخۆ دژی دەسەڵاتی ئەم حزبە ناسیونالیستانەیە کە نوێنەری سەرمایەی ناوخۆ و بەرژەوەندیەکانی ئیمپریالیزمە. لێرەوە ئەو یەکانگیر بوونەی جەماوەری کرێکار و زەحمەتکێش و بزوتنەوەی ناسیونالیزم لە کوردستاندا لەناو بزوتنەوەیەکی یەکگرتوودا دەمێکە کۆتایی هاتووە، بزوتنەوە ناڕەزایەتیەکان و خۆپێشاندانەکان لەلایەک و بزوتنەوەی کوردایەتی و حزبە قەومیەکانیش لەلایەکی ترەوە بوون بە دوو قوتبی دژ بەیەک. ڕیزی کرێکار و زەحمەتکێش بە واقعی و بە عەمەلی نزیک بە چارەکە سەدەیەکە جیابۆتەوە لە بورژوازی هەرێمەکە.


2017-04-01 – basknet.org\nئەرشیفی ڕۆژانە: 2017-04-01\nمه‌كته‌بی ڕێكخستنی بزووته‌وه‌ی ئیسلامی كۆبوونه‌وه‌ی ئاسایی خۆی ئه‌نجامدا\nئه‌مڕۆ شه‌ممه 1ـی نیسانی 2017، به‌سه‌رپه‌ره‌شتی به‌ڕێز ڕابه‌ری گشتی بزووتنه‌وه‌ی ئیسلامی و به‌ئاماده‌بوونی سه‌رجه‌م به‌رپرسی مه‌ڵبه‌نده‌كان و ئه‌ندامانی مه‌كته‌ب، مه‌كته‌بی ڕێكحستن كۆبوونه‌وه‌ی ئاسایی خۆی ئه‌نجامدا. سه‌ره‌تا له‌لایه‌ن به‌ڕێز مامۆستا عیرفان عه‌لی عه‌بدولعه‌زیز ڕابه‌ری گشتی بزووتنه‌وه‌ی ئیسلامی كوردستان بارودۆخی كوردستان و ناوچه‌كه‌ی تاوتوێ كرا و دواتر كار و چالاكی مه‌ڵبه‌نده‌كانی بزووتنه‌وه‌ی ئیسلامی …\nكۆبوونه‌وه‌ی په‌رله‌مانی عێراق ده‌ستیپێكرد و فراكسیۆنه كوردییه‌كانیش بایكۆتی كۆبوونه‌وه‌كه‌یان كرد\nپه‌رله‌مانی عێراق له‌كۆبوونه‌وه‌دایه و به‌پێی به‌رنامه‌ی كاری كۆبوونه‌وه‌كه تاووتوێی بڕیاری هه‌ڵكردنی ئاڵای كوردستان ده‌كرێت له كه‌ركوك، هاوكات فراكسیۆنه كوردییه‌كانیش بایكۆتی كۆبونه‌وه‌كه‌یان كرد. له‌به‌رنامه‌ی كاری كۆبوونه‌وه‌ی ئه‌مڕۆی په‌رله‌مانی عێراقدا هاتووه، بابه‌تی هه‌ڵكردنی ئاڵای هه‌رێمی كوردستان تاوتوێده‌كرێت له كه‌ركوك. هه‌روه‌ها ئاماژه به‌وه‌كراوه، له كۆبوونه‌وه‌كه‌ی ئه‌مڕۆ لێپرسینه‌وه له وه‌زیری ته‌ندروستی ده‌كرێت. ئه‌حمه‌دی حاجی …\nوەزارەتی دارایی بڕیارێکی نوێ بۆ ده‌زگا میرییه‌كان دەردەکات\nوەزارەتی دارایی و ئابووری حکومەتی ھەرێم بڕیارێکی نوێ لەبارەی خەرجى سووتەمەنی ئۆتۆمبێلی میری دەردەکات و بەگوێرەی ناوەڕۆکەکەی مانگانە بڕی(٢٠٠)لیتر سووتەمەنیان بۆ دابین دەکرێت بەپێی پسووڵە. بەگوێرەی نوسراوەکەی وەزارەتی دارایی کە واژۆی بریکاری وەزارەتەکەی لەسەرە و ئاڕاستەی گشت وەزارەت و ئەو بەڕێوەبەرایەتیانەی حکومەت کراوە کەژمێریاری سەربەخۆیان ھەیە مانگانە بڕی ٢٠٠لیتر سووتەمەنیان …\nڕێژه‌ی باران بارینی 24كاتژمێری ڕابردووی ناوچه‌جیاوازه‌كانی هه‌رێمی كوردستان\nبه‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی گشتی كه‌شناسی و بوه‌مه‌له‌رزه‌زانی هه‌رێمی كوردستان ڕێژه‌ی باران بارینی 24كاتژمێری ڕابردووی ناوچه جیاوازه‌كانی هه‌رێمی بڵاوكرده‌وه. به‌پێی كه‌شناسی له‌سلێمانی زۆرترین باران له بازیان و له‌هه‌ولێریش زۆرترین باران له‌مێرگه‌سور باریوه له‌دهۆكیش له سه‌نته‌ری پارێزگاكه زۆرترین باران باریوه‌و له كه‌ركوكیش زۆترین باران له كه‌لار باریوه.\nبه‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی پەروەردەی سلێمانی داوایەک ئاراستەی مامۆستایان و خوێندکاران دەکات\nبەڕێوەبەری گشتیی پەروەردەی سلێمانی لەبارەی تەواوکردنی پڕۆگرامەکانی خوێندن ڕونکردنەوە دەدات و داواش لەمامۆستایان دەکات، بەھێمنی وانەکان بڵێنەوە و پەلە نەکەن، ده‌شڵێت، بۆئەوەی ئەمساڵیش لەسەر ئاستی ھەرێم سلێمانی یەکەم بێت، زەرورە مامۆستایان زیاتر خۆیان ماندوبکەن. بەڕێوەبەری گشتیی پەروەردەی سلێمانی دڵشاد عومه‌ر، ڕایگه‌یاند:”داوا لەمامۆستایان و خوێندکاران دەکەین پڕۆگرامەکان بەھێمنی بخوێندرێت و پەلەنەکەن، ماوەیەکی زۆر …


دادگاى باڵاى فیدراڵى و هه‌ڵبژاردنه‌كان | ئاژانس\nHome بیروڕا دادگاى باڵاى فیدراڵى و هه‌ڵبژاردنه‌كان\nدادگاى باڵاى فیدراڵیى عێراق كۆتایى به‌و مشتومڕه هێنا له باره‌ى ده‌رئه‌نجامه‌كامى هه‌ڵبژاردنه‌كانى عێراق، ئه‌وه‌ش له ڕێگه‌ى ئه‌و بڕیاره‌ى كه له ڕۆژى پێنجشه‌ممه 21ى حوزه‌یران ده‌ریكرد سه‌باره‌ت به‌و سكاڵایانه‌ى كه دژ به هه‌موارى سێیه‌مى یاساى هه‌ڵبژاردنه‌كان له 6ى حوزه‌یران په‌رله‌مانى عێراق خرابوویه به‌رده‌می، بێگومان بڕیاى دادگاى فیدراڵى بریارێكى پابه‌ندكه‌ره بۆ هه‌موو ده‌سه‌ڵاته‌كان. دادگا بڕیاریدا به ده‌ستووریبونى زۆربه‌ى هه‌مواره‌كه و ناده‌ستووریبوونى مادده‌ى 3ى تایبه‌ت به هه‌ڵوه‌شانه‌وه‌ى ده‌نگدانى ده‌ره‌وه‌ى عێراق و هه‌ڵبژاردنى جوڵه‌ى دانیشتوان له پارێزگاكانى (ڕومادى، سه‌لاحه‌ددین، نه‌ینه‌وا، دیاله)، هه‌روه‌ها ده‌نگدانى ئاواره‌كانى نیشته‌جێى كه‌مپه‌كان و، ده‌نگدانى مه‌رجدار و، ده‌نگدانى تایبه‌تى هه‌رێمى كوردستان. دادگا ئه‌م مادده‌ى هه‌ڵوه‌شانه‌وه چونكه پێى وایه هه‌ڵوه‌شانه‌وه‌ى ئه‌نجامه‌كانى ئه‌م هه‌ڵبژاردنه به شێوه‌یه‌كى ڕه‌ها بریتییه له لێسه‌ندنه‌وه‌ى ئیراده‌ى ده‌نگده‌ر و كه ئه‌مه‌ش پێچه‌وانه‌ى ده‌ستوره، چونكه ده‌ستور مافى یه‌كسانى و مافى ده‌نگدانى بۆ هه‌موان ده‌سته‌به‌ر كردووه .\nدیاره وه‌زیفه‌ى ئه‌م دادگایه شیكردنه‌وه‌ى ئه‌و بریارو یاسایانه‌یه كه ململانێى له‌سه‌ر دروست ده‌بێت و پاشان ئه‌م دادگایه به‌پێى پسپۆڕێتى خۆى وه‌كو تاكه ده‌زگاى تایبه‌تمه‌ند كه مافی شیكردنه‌وه‌ى لا ده‌ستورى هه‌یه، بڕیارى یه‌كلاكه‌ره‌وه ده‌دات له‌باره‌ى ده‌ستووربوونى ئه‌و یاسا و بڕیارانه‌ى له ده‌سه‌ڵاتى یاسادانان یاخود ئه‌و بڕیارانه‌ى له ده‌سه‌ڵاتى جێبه‌جێكردنه‌وه ده‌ده‌چن، ئه‌مه كاره ده‌ستورییه‌كه‌یه، به‌ڵام ئه‌وه‌ى پرسیارى له‌سه‌ر ئه‌م دادگایه دروست كردوه بڕیاره‌كانى پێشوویه‌تی كه تاڕاده‌یه‌كى زۆر به به سیاسیكراو خوێندنه‌وه‌ى بۆ كراوه به تایبه‌تى له هه‌ڵبژاردنه‌كانى 2014 و شیكردنه‌وه‌ى بۆ ده‌قى (گه‌وره‌ترین كوتله‌ى په‌رله‌مانى)، هه‌روه‌ها له خاوبڕیاردان له وه‌رگرتنى سكاڵاكان له‌م هه‌ڵبژاردنه و گرتنى عه‌ساكه له ناوه‌ڕاسته‌وه، به مانایه‌كى تر پێش ئه‌وه‌ى ئه‌م دادگایه بڕیار بدات خوێندنه‌وه‌كان به‌و ئاراسته‌یه بون كه دادگاكه دڵى هه‌مو لایه‌نه‌كان ڕازى ده‌كات و، هاوسه‌نگى ده‌پارێزێت، ئه‌مه‌ش ماناى ئه‌وه‌یه كه ئه‌م دادگایه له‌ژێر كاریگه‌رى سیاسى ناوخۆیى، به‌تایبه‌تى ئیراده‌ى سیاسى حیزبه به هێزه‌كان، یاخود پشت ده‌به‌ستێت به‌و ڕێكه‌وتنانه‌ى له‌نێوان كاراكته‌ره سیاسییه به‌هێزه‌كاندایه هه‌یه‌و پاشان كاریگه‌رى هه‌رێمی، نه‌ك ته‌نها وه‌زیفه‌ى شیكردنه‌وه‌ى ده‌قه ده‌ستورییه‌كان بێت.\nئه‌م ده‌زگایه‌ش وه‌كو هه‌مو ده‌زگا و دامه‌زراوه‌كانى ترى عێراق كێشه‌ى بونیادى هه‌یه‌و له جیاتى ئه‌وه‌ى به‌شێك بێت له چاره‌سه‌رى قه‌یران، دروستكه‌رى قه‌یرانى تره، ڕه‌نگه بۆ قۆناغه‌كه له نزیك مه‌ودادا ڕۆڵى هێوركه‌ره‌وه‌یه‌كى كاتى گێڕابێت، به‌ڵام له دوورمه‌ودادا ئه‌م ده‌زگایه به‌رهه‌مهێنه‌رى قه‌یرانێكى تره كه دور نییه له ڕوى سیاسیه‌وه عێراق به‌ره‌و داڵانێكى سیاسى تاریك به‌رێت و كێشه‌كان گه‌وره‌تر بن له‌وه‌ى ئێستا هه‌ن، به‌ڵگه‌ى ئاشكراو ڕوون له‌سه‌ر ئه‌وه‌ى ئه‌م دادگایه له‌ژێركاریگه‌رى سیاسى ناوخۆیى و هه‌رێمیدایه ئه‌و ڕێكه‌وتنه سیاسیه تازانه ده‌بێت كه ڕاسته‌وخۆ دواى بڕیاره‌كانى دادگاكه ئاشكرا ده‌بن و ڕاده‌گه‌ینرێن. بۆیه بیركردنه‌وه له‌وه‌ى كه ئه‌م دادگایه به‌شێكه له چاره‌سه‌ر و له ده‌ره‌وه‌ى قه‌یرانه‌كانن، بیركردنه‌وه‌یه له ده‌ره‌وه‌ى تێگه‌یشتن له لۆژیكى كارى حیزبى و كارى سیاسى له عێراق و سوڕانه‌وه‌یه له بازنه‌یه‌كى بۆشدا، ئه‌و بڕیارانه‌ى دادگاكه ده‌ریكردن ته‌نها گوزارشت له فه‌شه‌لى ئه‌م سیسته‌مه سیاسییه‌ى ئێستاى عێراق ده‌كات. له ئێستادا ڕه‌نگه هه‌ندێك حیزبى سیاسى شاگه‌شگه كردبێت، هه‌ندێكى تریش قه‌ڵس بووبن، به‌ڵام ده‌رئه‌نجامه‌كان گرنگن و پابه‌ندبوون به بڕیاره‌كانه‌وه له بڕیاره‌كان گرنگترن.


کێشەی نەوەی نوێ چییە؟ … – hkkurdistan\nHome 6 ئەرشیفی بابەتەکان 6 کێشەی نەوەی نوێ چییە؟ …\nکاری سیاسی و حزبی لە کۆمەڵگەی کوردستاندا، و لە ژێر سایەی دەسەڵاتی مافیایی و تاڵانچی بزوتنەوەی کوردایەتیدا هێندە ناشیرین و قێزەون کراوە، کە پێویستە جوڵانەوە حزبێکی سیاسی مۆدێرن بەخەبات و تیکۆشانێکی نەخشەمەندانە ئابڕو بۆ کاری سیاسی و حزبی بگێڕێتەوە… وە پێویستە سەرجەم دەرهاویشتە نامۆ و ناوازەکانی کاری حزبایەتی لە خانەوادەی بۆرژوازی کوردا، کە جوڵانەوەی نوی نوێ نموونەیەکی بوو بخاتە ناو چوارچێوەی لێکۆڵینەوەو توێژینەوەیەکی تایبەتەوە.\nجوڵانەوەی نەوەی نوێ وەکو رەوتێکی سیاسی ناوازە لەسەر بنەمای شکستی سیاسی و حکومرانی دەسەڵاتی پارتی و یەکێتی و مایەپوچ بوونی ئۆپۆزیسیۆنی بۆرژوازی، لەلایەن بزنزمانێکی هەڵتۆقیوی خاوەن کۆمپانیا لەگەندەڵستانی کوردستاندا، هاتە ناو گۆرەپانی ململانێی حزبی لەکۆمەڵگەدا… تویژێکی چاوچنۆکی و ویڵ بەدوای پۆست و پارەدا، تویژێکی تۆراو لە حزب و لایەنە سیاسیەکانی تر، لە نووسەر و میدیاکاری بەنرخی ڕۆژ نان خۆر، ئەندام پەرلەمانی پێشوو تەسەل و دەم گەرم و دەست و پێ سپی، چوونە ژێر چەتری دیدو خەونی بزنسمانی سەرۆکی کۆمپانیا و سەرۆکی جوڵانەوەی نەوەی نوێ و بوونە موچە خۆر و گوێڕایەلی.\nبوونی میدیایەکی زەبەلاح کەخاوەنەکەی سەرۆکی جوڵانەوەکە بوو، هۆکارێکی سەرەکی بوو تا وێنەیەکی نوێ لە رەوتی نەوەی نوێ نیشانی کۆمەڵگە بدات و بانگەشەی روخاندنی دەسەڵات و بوون بە بەدیلی یەکێتی و پارتی، پەخش بکاتەوە. ئەم بانگەشەیە لەدڵی تورەیەکی بێئەندازە لەدەسەڵات و بێئومێدیەکی بەرینی کۆمەڵایەتی لە ئۆپۆزیسیۆنی بۆرژوازی کورد، گۆڕان و ئیسلامیەکان، هەرازن فرۆشی رەوتەکەی بەرهەم ساڵح کە بەحورمەتەوە!! گەڕایەوە ناو باوەشی یەکێتی و لە پێناو پۆستی سەرۆک کۆمارییدا… زەمینەی ئەوەی خولقاند بەشێک لە جەماوەری گۆران و ئیسلامیەکان و تورە لە پارتی و یەکێتی ئومێدی خۆیان بە نەوەی نوێوە گرێ بدەن… لەو نێودا کەناڵە میدیایەکانی ئێن ئارتی، بە ناوەرۆکە پۆپۆلیستیەکەیەوە رۆڵی سەرەکی گێرا لە بەخشینەوەی فریوکاری و راکیشانی بەشێکی جەماوەر بۆ دەوری جوڵانەوەی نەوەی نوێ..\nجوڵانەوەی نەوەی نوێ جگە لە هەندێک وتاری ئاگرینی سەرانی جوڵانەوەکە و راپۆرتی تەکاندەری ئین ئارتی لەسەر دەسەڵات و بزواندنی ئیحساساتی جەماوەری، وە بەجیا لە خستنەرووی پاکیجی گشتیکراوی لە چەشنی بەدیلی دەسەڵات، هەڵگری هیچ ئەجندایەکی سیاسی، پرۆژەیەکی دیاریکراو، هیڵێکی فکری و تیئۆری،… تەنانەت هیچ نەخشەیەکی رۆشن لە پەیوەند بە هیچ کام لە پرسە سیاسی و ئابوری و کۆمەڵایەتیەکانی کۆمەڵگەی کوردستان نەبوو وە نییە.\nسەرۆکی جوڵانەوەی نەوەی نوێ وەکو… بزنسمانێکی هەڵتۆقیو، لە بەشی خۆی نارازی بوو، لە رێگای بەکارهێنانی سەرمایەکەی و میدیایەکی تەسەلەوە رەوتێکی سیاسی دروست کرد … تا ئەو رەوتەش بکاتە پەیژەی هەڵزنین بۆ بەرامبەرکی… لەگەڵ بزنسمانە گەورەکانی تری کۆمەڵگە کە پاوانی بازار و بازرگانی و راگەیاند و نەوت و کۆمپانیاکانیان کردووە. وە بە ئاشکرا چووە پشت سیاسەتی بەتایبەتی کردن و هەرزانفرۆش کردنی کەرتە گشتیەکان…تاد.\nبەو هۆیەشەوە کە ئەم بزنزسمانە هەم خاوەنی سەرمایەکی گەورە و میدیایەکی کاریگەر بوو، هەمیش ئەمریکاو غەرب دەیانەویست پارتی و یەکێتی بە رەوتێکی تر بترسێنن، توانی جوڵانەوەی نەوەی نوێ دروست بکات و ماتریالی سەروکەللەی رەوتەکەش پێکەوە بنێت.. و بچیتە کیبەرکێی هەڵبژاردنەکانەوەو چەند کورسیەک لە کایەو گەمەی هەڵبژاردن و دیموکراسی دەسەڵاتی بۆرژوازی کوردیدا بەدەست بهینێت…\nئەوەی کە چاوەڕوانکراو بوو، پێگرتن و ئەم رەوتە بوو بە خێرایەکی بەچاو… ئەوەی ئیستا ڕوودەدات رەوتی شکستێکی سیاسی و ڕیکخراوەیییە… وازهێنانی ئەو ئەندام پەرلەمانانەی جوڵانەوەی نەوەی نوێ و ناکۆکی و ئەگەری لێکترازان، دوورو نزیک پەیوەندی بە ناکۆکی سیاسی و فکری یان بۆچونی سیاسی جیاوازو پرۆژەو نەخشەی دیاریکراوەوە نییە… و لە نارەزایەتی و ڕاگەیاندنی ئەندام پەرلەمانەکانی نەوەی نوێشدا باسێک لە ناکۆکی سیاسی نییە.\nئەوەی ئاشکرایە و جێگای مشت و مڕ لای خەڵی ئازادیخوازو هوشیار نییە، کە دارایی و داهات و بریاری سیاسی لای پارتی لای بنەماڵەی بارزانییە، و لای یەکێتی لای بنەماڵەی تاڵەبانی و لای بزوتنەوەی گۆڕان لای کوڕانی نەوشیروان و کۆمەڵی ئیسلامی لای عەلی باپیرو بنەماڵەکەیەتی…\nجوڵانەوەی نەوەی نوێ، حزبی سیاسی نییە، هەر لەسەرەتاوە خاوەن بزنسمانێک و خاوەن کۆمپانیایەک لە ڕێگای سەرەوەت و سامانێکەوە کە لەهەلومەرجی پڕ دزی و تاڵانی و ململانێی پشک و سەرمایەدارەکان، بەدەستی هێناوە، حزبی سیاسی دروستکردووە بۆ پاراستنی بەرژەوەندییەکانی و لە پێناو بەشی زۆرتر و بڕی سەرمایەی زیاتر و کەشی گونجاوی کەڵەکەی سەرمایەو بەرینکردنەوەی کۆمپانیاکان… ئەندام پەرلەمان و بەشیک لەو موچەخۆرانەی ئیستا نیگەرانن لە نەوەی نوێ و سەرۆکی جوڵانەوەکە، ریشەی لە تەماحی زیاتری ئەواندایە لەسەرمایەو کۆمپانیاکانی سەرۆکی نەوەی نوێ و جێ پێگەی زیاتر… هەروەها بیداربوونەتەوە لەو راستیەی کە هەرکاتێک سەرۆکی جوڵانەوەکە سەرچاوەی دارایی نەوەی نوێی بڕی… جوڵانەوەکەش کۆتایی بە تەمەنی دێت… دەزانن پارە نەک سیاسەت و خەتی سیاسی، مەبنای قەوارەگرتنی نەوەی نوێن.\nبۆ خەڵکی کوردستانیش رۆژ بەڕۆژ ئەوە رۆشنتر دەبێتەوە کە نەوەی نوێ باندێکی بازرگانی و کۆمپانیایەکە، ململانیی سەرەکی لەگەڵ کۆمپانیاو بزنسمانەکانی دەسەڵاتی حزبۆکراتی هەیە… سیاسەت و حزب لە خزمەت بەرینکردنەوەی داهات و فروانکردنەوەی پانتایی کۆمپانیاکاندایە… لەوەش واوەتر رەخنەی سەرەکی خەڵکی کوردستان و بێبەشانی ئەو کۆمەڵکەیە لە نابەرابەری ئابورییە… و هەر شۆرش و راپەرینیک لەکوردستاندا رووبدات سەرەوت و سامانی سەرمایەدارەکان و بەپرسە حزبییەکان دەکاتە نیشانە… سەرۆکی نەوەی نوێ و سەرانی حزبە بۆرژوازییەکان ناتوانن لەبەرامبەر بەرگریکردن لە سەروەت و سامانەکەیان جەنگ لەدژی شۆرش و راپەرین و خواستی چینی کرێکارو بیبەشانی کۆمەڵگە نەکەن… سەرۆکی نەوەی نوێ و باقی مەڵتی ملیاردیر و ملیۆنێرەکان، لەسەر دزینی بەر رەنجی چینی کارگەر و بەرهەم هێنەرانی کۆمەڵگە و دزینی سامان و داهاتی کۆمەڵگە بوونەتە سەرمایەدار و خاوەن کۆمپانیاو سەرمایەی زەبەڵاح …\nتەنانەت ئەو رەوشت و نەریتە لە جاسوسی کردن بەسەر یەکترییەوە، هەرەشەی ئەخلاقی و رووچوونە ناو ژیانی شەخسی تاکەکان و کادرەکانیان… هەمان ئەلگۆ و نەریتی حزبەکانی تری بۆرژوازی کوردە… سەرۆکی نەوەی نوێ لە بەرامبەر دانی نان و پارەو ئیمتیازات بە هاوڕیکانی، نیگەرانی ئەندام پەرلەمانەکان، بە بێ نمەک و ناپاک ناوزەدیان دەکات… هەروکو ئاغاواتی سەردەمی دەرەبەگایەتی…\nسەرجەم حزبە سیاسیەکانی بۆرژوازی کورد، بە رەوتی نەوەی نوێشەوە، بەجیا لە جیاوازییە روکەشیەکانیان لە زمینەی سیاسی و کاری رێکخراوەییاندا، یەک بەرە و بلۆکن… بەرەو بلۆکی بەرگری لە نیزامی سەرمایەداری و وەستانەوە بەرووی چینی کرێکارو زەحمەتکێشان و شۆڕش و راپەرینی ئوردوی بیبەشان لە پێناو بەرابەری ئابوری و ئازادی و مافە ئینسانیەکانیاندا.\nنەوەی نوێ… رەوتێکی سیاسی و سەفقیەکی سیاسی کۆنترۆڵکراوی سەرمایە و کۆمپانیایە و ئەندام پەرلەمان وکادر و نووسەر و بەرپرسەکانیان، موچەخۆر و گوێڕایەڵی بزنس مانێکی نیگەرانن لە دەسەڵاتن و کۆمپانیاکانی حزبی دەسەڵات، دەتوانن وەک ئاغاو ڕەعیەت و مادەیەکی نامۆ و ناوازە لە کۆمەڵگەدا بمێنەوە، بێئەوەی شانسی پێشرەوییان هەبێت… ناکۆکی ناوخۆیی ئیستاشیان سەرەتای داڕمان و رەوتی روو لەداکوژانی ئەو رەوتە و لێکترازانە، لە ناو نەوەی نوێدا… باقی ئەوانەی بەم زوانە لەو رەوتە جیادەبنەوە دەبنە قوربانی دەست بەتاڵی سیاسی و وێل بەدوای رەوتی سیاسی تردا، کە چەور بێت.


عه‌فرین و پێشێلكاری نێوده‌وڵه‌تی | پایگاه اطلاع رسانی اصلاح\nعه‌فرین و پێشێلكاری نێوده‌وڵه‌تی\nتوركيا هێرشی كردۆته سه‌ر عه‌فرین و گەمارۆی داوه بۆ ئه‌وه‌ی هێزه كوردییه‌كان پاشه‌كشه پێ بكات، له هه‌مان كاتدا پێشبینی ئه‌كرێت ئه‌م هێرشه درێژبێته‌وه بۆ سه‌ر مه‌نبه‌ج، ئێران لەم پرسیه‌دا وەکوو هاوپەیمانێک سەیری تورکیا ده‌کات ئه‌مه‌ش به‌رامبه‌ر ئه‌وه كه ئێران كردی له شاری كه‌ركووك و توركیا بێده‌نگی نواند، ئه‌مه‌ی ئێستا له عه‌فرین ئه‌گوزه‌رێ ئیتفاقیه‌كی نێوده‌وڵه‌تیه ، بەڵام ئەمە بۆ تورکیا هێندە ئاسان نابێت، چونکە ئەمەریکا به لاواز و شكست خواردوو به‌دیار ئه‌كه‌وێت له چالاكیه سه‌ربازیی و دیپلۆماسیه‌كانی له‌م ناوچانه به‌رامبه‌ر به كۆمه‌ڵگه‌ی نێوده‌وڵه‌تی . پشتگیریکردنی ئەمەریکا بۆ هێزەکانی سوریای دیموکرات لەکاتێکدابوو ئەمەریکا پشتی عێراقی گرت بۆ گەڕانەوەی سوپای عێراق بۆ ناوچە جێناکۆکەکان ، ئایا ئەمە دوو روویی ئەمەریکا ناگەیەنێ؟\nیاسای نێوده‌وڵه‌تی كاریگه‌رییه‌تی له‌ژێر سایه‌ی ڕێكخراوی نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كانه له‌به‌ر ئه‌وه‌ی كاری سه‌ره‌كی كۆمه‌ڵگه‌ی نێوده‌وڵه‌تی دابینكردن و مسۆگه‌ركردنی ئاشتی و ئاسایشی نێوده‌وڵه‌تیه و بۆ جێبه‌جێ كردنی ئه‌م مه‌به‌سته‌ش ڕێكخراوی نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كان باشترین ئامڕازه .\nهه‌روه‌ها بۆ هه‌مان مه‌به‌ست ( پاراستنی ئاشتی و ئاسایشی نێوده‌وڵه‌تی ) كۆمه‌ڵیك پرنسیپ دانراون كه به پرنسیپه بنچینه‌ییه‌كانی یاسای نێوده‌وڵه‌تی سه‌رده‌می نوێ ناسراون كه بریتین له بنه‌ما باوه‌ڕ پێكراوه گشتییه‌كان كه چاره‌سه‌ری كێشه نێوده‌وڵه‌تیه‌كان ئه‌كات .\nمه‌به‌ست له پرنسیپه بنچینه‌ییه‌كان یاخود گشتییه‌كان پرنسیپه‌كانی یاسای گشتی نێوده‌وڵه‌تیه كه داده‌نرێت به به‌ردی بناغه‌ی هه‌موو سیسته‌می یاسای نێوده‌وڵه‌تی، كه ئه‌م پرنسیپانه له په‌یماننامه‌ی نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كاندا ڕه‌چاوكراون به شێوه‌یه‌كی گشتی. ئه‌م پرنسیپانه پێیان ئه‌وترێت پرنسیپی نه‌گۆڕ واتا به ئاسانی ده‌وڵه‌تێك یان چه‌ند ده‌وڵه‌تێك ناتوانن به ئاسانی بیگۆڕن یاخود بڕیار و ڕێكه‌وتن ببه‌ستن كه دژ به‌و پرنسیپانه بن .\nپرنسیپی به‌كارنه‌هێنانی هێز یاخود هه‌ڕه‌شه كردنی به به‌كارهینانی: ئه‌م پر‌نسیپه به‌كارهێنانی هێز قه‌ده‌غه ئه‌كات نه‌وه‌ك ته‌نها هه‌ر به به‌كارهێنانی به‌ڵكوو هه‌ڕه‌شه‌كردنیش بۆ به‌كارهێنانی، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی هێزه سه‌ربازییه‌كان دروست نه‌بوون بۆ داگیركردن و شه‌ڕكردن و هه‌ڕه‌شه‌كردن به به‌كارهێنانیان به‌ڵكوو ته‌نها بۆ به‌رگریه .\nپرنسیپی چاره‌سه‌ركردنی كێشه نێوده‌وڵه‌تیه‌كان به ڕێگای ئاشتیانه: هه‌موو ده‌وڵه‌تیك پێویسته كێشه‌كانی به هه‌ر جۆرێك بێت به ڕێگایه‌كی ئاشتیانه چاره‌سه‌ر بكات له‌گه‌ڵ به‌رامبه‌ره‌كه‌ی، كه‌واته نابێت به هیچ جۆرێك په‌نا ببرێته به‌ر شه‌ڕ یاخود توندوتیژی و هه‌ڕه‌شه‌كردن بۆ چاره‌سه‌ركردنی كێشه نێوده‌وڵه‌تییه‌كان، وه پێویسته به ڕێگا ئاشتییه‌كان و یاساییه‌كان و گفتوگۆكردن و ڕێكه‌وتن كێشه‌كان چاره‌سه‌ر بكرێت .\nپرنسیپی سنوور نه‌به‌زاندن یاخود نه‌شكاندن: نابێت هیچ ده‌وڵه‌تێك هێز به‌كاربهێنێ یاخود هه‌ڕه‌شه بكات بۆ به‌كارهێنانی و شكاندنی سنورێكی نێوده‌وڵه‌تی وڵاتێك به هه‌ر مه‌به‌ستێك بێت و هیچ ده‌وڵه‌تێك یاخود كه‌سێك بۆی نیه به‌بێ ئاگاداری ئه‌و ده‌وڵه‌ته سنووره‌كه‌ی بشكێنێت یاخود بچێته ناو سنووره‌كه‌ی .\nپرنسیپی ده‌ستوه‌رنه‌دان له كاروباری ناوخۆی ده‌وڵه‌ت: به پێی ئه‌م پره‌نسیپه بۆ هیچ ده‌وڵه‌تێك یاخود ڕێكخراوێك نییه ده‌ست وه‌ربداته كاروباری ناوخۆی ده‌وڵه‌تێكی سه‌ربه‌خۆ، له‌م باره‌یه‌وه له بڕگه‌ی حه‌وته‌م له مادده‌ی دوو له په‌یماننامه‌ی نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كان نووسراوه، كه هیچ ده‌وڵه‌تێك بۆی نییه یاخود مافی ئه‌وه‌ی نیه ده‌ست وه‌ربداته ناو كاروباری ده‌وڵه‌تان كه ئه‌و كاروباره تایبه‌تمه‌ند بێت به خودی ئه‌و ده‌وڵه‌ته‌وه.\nپرنسیپی ڕێز گرتن له مافی مرۆڤ: ئه‌م پرنسیپه له مادده‌ی په‌نجاوپێنجی په‌یماننامه‌ی نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كان و له جاڕی گه‌ردوونی مافی مرۆڤ له ساڵی 1948 دا و له هه‌ردوو ئیتفاقییه‌ی نێوده‌وڵه‌تی بۆ ساڵی 1966 و هه‌روه‌ها له هه‌ردوو پرۆتۆكۆله‌كه‌شدا نووسراوه ئه‌بێت ده‌وڵه‌تان كاری پێ بكه‌ن و به‌رپرسیار ئه‌بن به پێشێلكردنی ئه‌و مافانه .\nئه‌وه‌ی ئێستا توركیا ئه‌یكات به‌رامبه‌ر به عه‌فرین شكاندن و پێشێلكارییه به‌و هه‌موو ئه‌و پرنسیپانه و پێویسته كۆمه‌ڵگه‌ی نێوده‌وڵه‌تی بێته ده‌نگ و هه‌روه‌ها فه‌رمانی سه‌ره‌كی نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كان پاراستنی ئاشتی و ئاسایشی نێوده‌وڵه‌تیه بۆیه پێویسته نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كان كاری خۆی بكات و پێش بگرێت له‌و پێشێلكاریانه و پێویسته ئه‌مریكاش واز بێنێت له سیاسه‌تی دوو فاقه‌یی و هه‌ڵوێستی مرۆڤانه‌ی هه‌بێت ئه‌گینا بە تەواوی متمانه‌ی خۆی به‌رامبه‌ر به گه‌لی كورد له ده‌ست ئه‌دات.


لە بارەی سوێندخواردنەكەی بارزانی.. دەبێت یەكێتی چی بكات؟\n1217 جار خوێندراوه‌ته‌وه\nزۆر جار دۆخ و قۆناغی دژوار لە نێوان پارتی و یەكێتیدا دروست بووە، بەڵام قەد بە ئەندازەی ئێستا یەكێتی نیگەران نەبوە لەو دۆستەی كە لە ئەزموونەكانی رابردوویدا ،سەرباری فشارەكانی سەری ئامادەنەبوو دەست بەرداری مسئولیەتی مێژووی سەرشانی بێت بەتایبەت ئەوكاتانەی حكومەتی هەرێم بەگشتی و پارتی لە ژێر فشاری ئۆپۆزسێۆن دابوو.\nیەكێتی پارسەنگی پاراستنی حكومەتەكەی لەگەڵ پارتیدا خستە ئەستۆو پارتی لە جەنگی ڕوخانی حكومەتی هەرێم تەنها نەكرد ،پرسی پارێزگای كەركوك و یاری كردن بەكات لەلایەك و بەتەنها جێهێشتنی یەكێتی لەم پڕۆسەیەدا، روبەری نیگەرانێكانی لای یەكێتی زیاتر كرد،ئەم ئینفرادكردنەی پارتی سەرئەنجام بڕیاری دەنگنەدانی بەسەرۆكی هەرێمی وەك پرچەكردارێكی بابەتی بەدوادا هات، سەرەنجام زەرەر مەندی یەكەم لەم ململانێیەدا بەڕێز كاك نێچیرڤان بوو.\nئەوەندەی زانیاریشمان هەبێت كاك نێچیر لە رابردوودا كاراكتەرێكی ئیجابی بوە لە پێناو بینا كردنی پەیوەندیەكی تەندروست لە نێوان یەكێتی و پارتیدا و یەكێتیش لە كۆی قۆناغەكانی فەرمان ڕەوای بارزانی برازادا ،هۆكاری سەرخستنی بوون بەسەر ئاستەنگەكاندا.\nئێستا لەسەرو بەندی سوێندخواردنی بارزانیداین،ئەم پرۆسەیە لەبەردەم دوو ئەگەردایە، یان دەبێت بەشدار نەبین و برینەكان قوڵتربێت و روبەری جیاوازی و بێ متمانەی نێوان هەردوو لا، لە هەلومەرجێكی دژواری ناوچەیی و ناوخۆیی زیاتر بكەین، یان بەشداری بكەین و وەك رابردووی هەوڵەكانی (مام )متمانەی زیاتر بینابكەینەوە پارتیش لە بەرامبەر پرسی كەركوكدا بخەینە ژێر پرسیاری جدی و بەرپرسیارێتی نیشتیمانێ وە.\nبێگومان هۆكاری بەشداریمان زیاترە لە بەشداری نەكردن،بە بەشداریمان ژینگەی تەندروستتر بۆ دانوستانی ئەڕەخسێنێ و لە سەر ئاستی شەقامیش چانسی یەكێتی بۆ ئاشتەوای زیاتر ئەكات ،راستە ،خواستێكی زۆر لە سەرئاستی شەقام و كادر لە ئۆرگانە جیاوازەكاندا هەیە، دەرهەق بەم هەوڵە تاكتیكیانەی پارتی، بەوەی یەكێتی نەچێتە ژێر باری پێكهێنانی حكومەت و لە رۆژی سوێندخواردنی بارزانی برازاشدا بەشدار نەبێت ،تا ڕێكەوتنی كۆنكرێتی لە نێوان هەردوولادا گرێی ئەدرێت ،بەڵام لە گەڵ بوونی ئەو بۆچونەشدا.\nپێم وایە ئەركی مێژووی یەكێتیە هەنگاو بەرەو خەباتی هاوبەش زیاتر بنێت لە گەڵ برایانی پارتیدا ،چونكە بە ئەزموون دەركەوتوە كۆیی دەسكەوتەكان زادی خەباتی هاوبەشی یەكێتی و پارتیە ، لە كوێ ئەم خەباتە هاوبەشە هەبووبێت گەلەكەمان لە كەناری ئارامی نزیكتر و بە پێچەوانەشەوە بارگژێكان فاكتەری لە دەستدانی دەسكەوتەكان بوون ، ئەمە جگە لەوەی بەم هەنگاوە، پارتی ئەكەوێتە بەردەم ئیلتیزاماتی ئەخلاقی بە ئاراستەی پشتیوانی كردن لە یەكێتی بۆ دانانی پارێزگارێكی یەكێتی لە كەركووك ،ئەمە سەرباری ئەوەی، ئەوە باشتر بوو بەفاكت ،سەرباری بوونی هەندێك كێشە لە ناو یەكێتیدا، بەڵام ئەم هێزە ئەوەندە پارویەكی ئاسان نیە پارتی وەك كۆیی هێزەكانی تر مامەڵەی لەگەلدا بكات،هەروەك چۆن قورسە یەكێتی بێ پارتی پرسی پارێزگاری كەركوك یەكلا بكاتەوە ،بەئەندازەی ئەوەش بۆ پارتی ئاستەمە بێ یەكێتی بتوانێت پڕۆسەی سیاسی لە كوردستان سەربخات.


بەڤیدیۆ؛ لەماوەی یەک ڕۆژدا باڵەخانەیەکی 10 نهۆمی لە چین دروست کرا\nکۆمپانیایەکی چینی پسپۆر لەبواری بیناسازی باڵەخانەیەکی 10 نهۆمی لەماوەی یەک ڕۆژدا دروستکرد، کۆمپانیاکەش ئاشکرای دەکات، هەر یەکەیەکی نێشتەجێبوون لەباڵەخانەکە قەبارەکەی هێندەی کامیۆنێک دەبێت و تێچووەکەشی زۆرکەمە و لەڕێگەی "بڕغو"وە بەستراون بەیەکەوە.\nتۆڕی هەواڵیی "سی. ئێن. ئێن"ی ئەمەریکی( 19ی حوزەیرانی 2021) بڵاویکردەوە، دروستکردنی باڵەخانەیەکی 10 نهۆمی لەلایەن کۆمپانیایەکی چینیەوە تەنها لەماوەی یەک ڕۆژدا، مشتۆمرێکی زۆری لەنێوان بەکارهێنەرانی تۆڕە کۆمەلایەتییەکاندا دروستکردووە و بووەتە مایەی سەرسامی و باوەڕ نەکردن.\nئاماژە بەوەکراوە، "باڵەخانەکە لەلایەن کۆمپانیای ( بۆرد) کە پسپۆرە لەبواری بیناسازی لەشاری (چانگشای )ی ئەو وڵاتە دروستکراوە، باڵەخانەکە پێکهاتووە لە 10 نهۆم و توانراوە تەنها لەماوەی 28 کاتژمێر و 45 خولەکدا تەواو بکرێت".\nبەگوێرەی تۆڕە ئەمەریکییەکە، "ڕووبەری هەر یەکەیەکی نیشتەجێبوون لەباڵەخانەکەدا هێندەی کامێۆنێک دەبیت کە بۆ گواستنەوەی دەریایی بەکاردەهێنرێت، پێشوەختە یەکە نیشتەجێبووەکان لەڕووی دیزاین و شێوازی ئەندازەییەوە لە کارگە ئامادەکراون و دواتر لەڕێگای ئۆتۆمبێلی بارهەڵگرەوە گۆاستراوەنەتەوە بۆشوێنی دروستکردنی باڵەخانەکە".\nکۆمپانیا چینیەکە دوای تەواوبوونی باڵەخانەکە ڕایگەیاند، " دانانی یەکەکان زۆر ئاسان بوون و تێچووەکانیشی زۆر کەمن و توانراوە لەکاتێکی پێوانەیەدا لەڕێگەی بۆرغووەوە ببسترێنەوە بەیەک، هاوکات دژ بە بومەڵەرزەیە و توانای بەرەنگاربوونەوەی کارەساتە سروشتییەکانیشی هەیە".\nبەڤیدیۆ؛ لە هەولێر تەرمی هاووڵاتییەک لەنێو تانکەرێکدا دۆزرایەوە\n2021.07.02 - 15:18\nبەڤیدیۆ؛ ئاسایشی سلێمانی باندێکی بە دوو کتێبەوە دەستگیر کرد\n2021.06.28 - 11:24\nبەڤیدیۆ؛ ساتی کەوتنەوەی ئاگرەکەی هەولێر مۆڵ بە بەڵگەوە\n2021.06.28 - 10:28\nبەڤیدیۆ؛ باڵۆنێک کەوتەخوارەوە و چوار کەس گیانیان لەدەستدا\n2021.06.26 - 11:06\nڕووسیا؛ بەرزترین پلەی گەرمی لەماوەی 116 ساڵی ڕابردوودا تۆمارکرا\n2021.06.19 - 23:27\nڕێکخراوێک:جەمسەرى بەستەڵەکى باشور پلەیەکى گەرماى سەرسوڕهێنەرى تۆمار کردووە\n2021.07.02 - 23:12\nکۆیە؛ تەرمى هاووڵاتییەک لە بەنداوى سماقوڵى بەخنکاوى دۆزرایەوە\n2021.07.02 - 21:11\nدهۆک لە توشبوون و چاکبوونەوە بە کۆرۆنا ژمارەیەکى پێوانەیى تۆمار کرد\n2021.07.02 - 20:40\nوەزارەتى ناوخۆ تایبەتمەندییەکانى پاسپۆرتى ئەلیکترۆنى و وادەى کارپێکردنى ئاشکرا کرد\n2021.07.02 - 20:23


ته‌قینه‌وه لە مه‌زاری ئیمام موسا کازم/ ۲۵۰ کوژراو و بریندار - Mehr News Agency\n24 avrêlê 2017 - 13:29\nNews Code 9572\nته‌قینه‌وه لە مه‌زاری ئیمام موسا کازم/ ۲۵۰ کوژراو و بریندار\nبه هۆی بڵاو بوونه‌وه‌ی ده‌نگۆی ته‌قینه‌وه‌ی بۆمبێک له نێو زیاره‌تکاره‌کانی مه‌زاری ئیمام موسا کازم (د.خ) له به‌غدا یه‌ک که‌س کوژراوه و زیاد له ۲۵۰ که‌سیش بریندار بوون.\nبه ڕاپۆرتی ئاژاسنی مێهر له ئه‌لجه‌زیره، به هۆی بڵاو بوونه‌وه‌ی ده‌نگۆی ته‌قینه‌وه‌ی بۆمبێک له نێو زیاره‌تکاره‌کانی مه‌زاری ئیمام موسا کازم (د.خ) له به‌غدا یه‌ک که‌س کوژراوه و زیاد له ۲۵۰ که‌سیش بریندار بوون.\nسه‌ر له به‌یانی ئه‌مڕۆ، که‌سێک له ناو مه‌زاری ئیمام موسا کازم له به‌غدا هاواری کرد که بۆمبێک له ناو مه‌زاره‌کدا چێندراوه و چه‌ند خوله‌کی دیکه ده‌ته‌قێته‌وه، ئه‌مه‌ش بووه هۆی ئه‌وه‌ی که زیاره‌تکاره‌کانی ناو ئه‌م مه‌زاره هه‌موویان بپه‌شۆکێن و به‌ره‌و ده‌ره‌وه ڕابکه‌ن.\nبه هۆی ڕاکردنی خه‌ڵک و تۆقینیان له هێرشێکی تیرۆریستی ژماره‌یه‌کی زۆر له شارۆمه‌ندانی عێراقی که‌وتنه ژێر ده‌ست و پا و هه‌ر به‌م هۆیه‌شه‌وه یه‌ک که‌س کوژراوه و زیاد له ۲۵۰ که‌س بریندار بوون.\nسه‌رچاوه‌یه‌کی ئاگادار له هێزه ئه‌منییه‌کانی عێراق ڕایگه‌یاند که پۆلیسی به‌غدا ئه‌و که‌سه‌ی که ئه‌م ده‌نگۆی له مه‌زاره‌که‌دا بڵاو کردووه‌ته‌وه و ده‌ستگیر کردووه و به پێی یاسا ڕاده‌ستی دادگا ده‌کرێت تاکوو لێکۆڵینه‌وه لێبکرێت.


لە بەر ئەوەی کۆمەڵگەی ئێمە بە قۆناغە ئاساییەکانی گەشەکردنی خۆی تێپەڕ نەبووە و بە شێوەی سستەماتیک نەیبڕیوە، ھەر ئەمەشە وایکردووە تا رادەیەکی زۆر کۆمەڵگەی پیاوسالاری تێدا باڵا دەستبێت، لە کۆمەڵگا بە گشتی و لە بازاڕی کاردا بە تایبەتی ئاستەنگ بۆ کچان و ژنان دروست بکات، پیاوان ھەمیشە وەک بوکەڵە لە رەگەزی بەرامبەری ڕوانیوە، بە جووڵەی دەست و فڕێدانی ووشەی نەشیاو و ھەندێ ئاماژەی چاو ھتد..... بێ ئەوەی ڕێز بۆ ھەستی بەرامبەرەکەی دابنێ وەڕستیان دەکەن،ھەوڵ دەدەن لەم رێگە ناتەندروستەوە غەریزە سێکسیە چەپێنراوەکانی خۆیان خاڵیبکەنەوە،بۆیە نابێت ژنان و کچان دەستەوسان دانیشن و بێدەنگی ھەڵبژێرن و خۆیان بە پلە دوو ئاژماربکەن، نابێ پاشەکشێ لە بەدەستهێنانی مافی ئابوری خۆیان بکەن و دەبێ پێداگربن لەسەر مافەکانیان تادەیانگەیەنێتە ئامانجەکانیان، بۆ ئەوەی لەناو کۆمەڵگە و بە تایبەت لە بازاڕی کاردا، پێگەو شوێنی شایستەی خۆیان هەبێت و ئاستەنگەکان تێپەڕێنن دەبێت بە ردەوام بێت لە ھەوڵ و تێکۆشان، بۆ بەرگریکردن لە خۆیان دەتوانن پەنا بۆ یاسا ببەن. هەرچەندە گێچەڵپێکردن له دەزگا تایبەتمەندەکانی هه‌رێمی كوردستاندا لای ھەندێ لە ژنان و کچان بە یەکێک لە جۆرەکانی توندوتیژیی هەژماری دەکەن،گوایەکەمترین کات باس ده‌كرێت و ده‌بیندرێت. له‌به‌ر هۆکاری شه‌رم و ترس لە کۆمەڵگا و کەسوکار، بەشێکی کەمیان ئامادەن لەوبارەیەوە سکاڵا تۆمار بکەن،زۆرجاریش كه سکاڵا تۆمار دەکەن، دەڵێن پۆلیس لەجیاتی دادگا، دەیاندادەتە دەست "سوڵحی عەشایەریی".