سلێمانی دوای 25 ساڵ لامەركەزی، داوای لامەركەزی دەكات!............. ئاسۆ حاجی\n2016-06-18 [08:30 AM]\nلە دوای راپەڕین 1991ەوە، سلێمانی و ناوچەی گەرمیان لە (لامەركەزیی كارگێڕی)دا دەژین، لە ماوەی ئەو 25 ساڵەی حكوومەتی هەرێمدا، زیاتر لە 10 ساڵ بە سەربەخۆیی و بە حكوومەتی خۆیان ژیاون، بەڵام ئەوەی سەیرە چۆن و بۆ تا ئێستە خەڵكی ئەو دەڤەرانە هەستیان بەوە نەكردووە و تەنیا هەستێك كە زاڵ بووە بەسەر فەزای شاردا، گرێدانیانە بە هەولێر كە ئەوەشە هۆكاری هەموو بەڵا و كەمتەرخەمییەكان.\nفەزای گرژیی سیاسیی زۆنی سەوز كە دەرهاوێشتەی سیاسەتی 50 ساڵەی بە شەیتانكردنی بەرامبەرە، تەنیا دەلاقەیەكیشی بۆ خەڵك نەهێشتووەتەوە كە دنیا وەك ئەوەی هەیە بیبینن، نەك وەك ئەوەی دەسەڵات و كولتووری سیاسیی زاڵ لە هزر و خەیاڵی خەڵكەكەی وێنای كردووە، كار گەیشتووەتە ئەو رادەیەی سەرۆكی ئەنجوومەنی پارێزگەكەیش خۆی لە راستییەكان نەبان بكات و بەبۆنە و بێ بۆنە و لەژێر كاریگەریی هەندێك هەرزە پەرلەمانتار كە كاریان بووەتە ژمارە لێدان و گەوجاندنی خەڵك، داوای لامەركەزیی بكات بۆ سلێمانی. هاوكات باسی داهاتی زۆری ئەو شارە بكات كە لە خەرجییەكانی زۆرترە.\nبێگومان ئەوە زانیارییەكی دروستە، بەڵام ئەوەی نادروستە ئەوەیە قەت بۆ یەك رۆژیش داهاتی سلێمانی نەگەڕاوەتەوە هەولێر و نەچووەتە ناو خەزێنەی حكوومەت، بەڵكو لەلایەن دەسەڵاتدارانی ئەو ناوچەیە گل دراوەتەوە و ئەوان دەزانن چۆن و لە چی خەرج كراوە، چونكە تەنیا سەری مانگان (تەسفیەی حیسابەكەیان) بۆ وەزارەتی دارایی رەوانە كردووە كە لە دوای 2003وە بە بەردەوامی لای یەكێتی یان بزووتنەوەی گۆڕان بووە.\nبۆیە باشتر دەبوو ئەگەر سەرۆكی ئەنجوومەنی پارێزگەی سلێمانی و هەرزە پەرلەمانتارەكان بچن بەدواداچوون بۆ ئەوە بكەن و داتاكانی بۆ خەڵكی سلێمانی و كوردستان ئاشكرا بكەن، چونكە لە سەردەمانێك كە زۆرترین گلەیی لەلایەن خەڵكی سلێمانییەوە بێگومان بە رێنوێنی حزب لە حكوومەت دەكرا لە نەبوونی خزمەتگوزاری و خراپیی باری گوزەرانی خەڵك، دواتر وەدیار كەوت پارەكە گردێكی پێ ئاوەدان كرایەوە و جەمسەرێكی تری سیاسی لەو ناوچەیە سەری هەڵدا و داوای حاكمیەتی دەكرد.\nدوور نییە ئێستەیش لەپێناو نەهێشتنی ئەو فرە جەمسەرییە (كە كارێكە لە نەكردە نزیكترە) داهاتەكان بەشێوەیەكی تر لەو شارە خەرج بكرێن و لە بەرامبەردا ئەركێكی تریان بە سەرۆكی ئەنجوومەنی شارەكە سپاردبێ كە قسەكردنە بۆ میدیا و لەو رێگەیەوە خزمەت بكات، بە تەواوكردنی پەیامە سیاسییەكەی لە زیاتر پەرتكردنی كۆمەڵگەی كوردەواری و لێكدابڕانی جیۆگرافی و سیاسیی خەڵكەكەی و جاڕدان بۆ دروستبوونی دوو ئیدارەیی.\nدوای 25 ساڵ لەو لامەركەزییەی بەرهەمی عینادی سیاسی بووە، كاتی ئەوە هاتووە سازشی لێ بكرێت و بیر لەوە بكرێتەوە هەرێمی كوردستان وەك نیشتمان تەماشا بكرێ و هەستی پێ بكرێ، نەك وەك دووكانی سیاسی و قازانج و بەرژەوەندی.


نووچە نێت | ڕاستگۆیی بێ لایەنی| بافڵ تاڵەبانى: زۆر حەزم بە وشەى "یەکێتى تازە" نییە\nMay 2022 28 - 17:45:45\nبافڵ تاڵەبانى، هاوسەرۆکى یەکێتى، لە یەکەم ڕۆژى دیدارى یەکێتى ڕایگەیاند، "دیدارى یەکێتى دەبێتە تەواوکەری کۆنگرە، وە ئەگەر باشترین و رێکوپێکترین کۆنگرەمان بکردابووایە پێموایە هەر پێویستمان بەم دیدارە دەبوو."\nئەمڕۆ شەممە (28/ئایار/2022) بافڵ تاڵەبانى، هاوسەرۆکى یەکێتى، سەبارەت بە ڕێکخستنى دیدارى یەکێتى ڕایگەیاند، "زۆر دەمێکە ئێمە دانەنیشتووین بە یەکەوە، پرسیاری قورسمان لە خۆمان نەکردووە سەبارەت بە هەرێمی کوردستان و عێراق، بۆیە دەستخۆشی لە ڕێکخەرانى ئەو دیدارە دەکەم، چونکە ئەو پرسیارانە هەر دەبووایە لە خۆمانی بکەین."\nبافڵ تاڵەبانى، لەمیانى بەشداریکردن لە گفتوگۆیەکى لە دیدارى یەکێتى گووتى، "زۆر گوێم لێدەبێت یەکێتی تازە، راستییەکەی من حەزم لەوە نییە. یەکێتی با ببێتەوە بە یەکێتی مام جەلال با ببێتەوە بە یەکێتی ئێمە، من پێموایە پێویستمان بەوەیە کۆمەڵێک گەنج، بەشێکی ژنان، وە شان بەشان لەگەڵ کادرە کۆن و بە ئەزموونەکانمان. من پێموایە بە یەکەوە دەتوانین ئەو حیزبە زیاتر ببەینە پێشەوە."\nسەبارەت بە کۆبوونەوەى لایەنەکان لەگەڵ نوێنەرى نەتەوە یەکگرتووە، سەرۆکى یەکێتى ڕاگەیاند، "بافڵ تاڵەبانی: ئەوەی کە من تێیگەیشتم لەو کۆبوونەوەیە، نەتەوەیەکگرتووەکان زۆر نیگەرانبوو لەوەی لایەنە کوردییەکان لەگەڵ یەک قسە ناکەن، ئەوەی کە من تێیگەیشتم بە بیانووی هەڵبژاردن ئێمەیان کۆکردەوە، لە دانیشتنەکە باسی کێشەکانی هەڵبژاردنمان و کۆمیسیۆن و یاسای هەڵبژاردن و پرسی کەمینەکان کرا. پێموایە ئەمە یەکەمین کۆبوونەوە بوو دوایین کۆبوونەوە نابێت، پێشنیازکراوە 9ـی مانگ دانیشتنێکی دیکە بکەین."


فەرەیدون عەبدولقادر: ئۆجالان لە زیندانەوە دەتوانێت لە هەموومان زیاتر كاریگەری هەبێت – کوردی – RojNews.News\nفەرەیدون عەبدولقادر: ئۆجالان لە زیندانەوە دەتوانێت لە هەموومان زیاتر كاریگەری هەبێت\n02/03/2020 - 4:45:23 pm\nیەكشەممە, 8 أكت 2017 – 13:39\nئەندامێكی پێشووی مەكتەبی سیاسی یەكێتی دەڵێت، كە مام جەلال هەموو هەوڵێكی داوە بۆ یەكێتی نەتەوەیی، لە دانیشتنێكدا ئۆجالان پێی وتووە كە تۆ پێشڕەوی یەكێتی نەتەوەیی بكە، لەبارەی ئازادی ئۆجالانیشەوە دەڵێت: ئۆجالان باكی لە زیندان نییە، لەزیندانیشەوە لەهەموومان زیاتر توانیویەتی ڕۆڵی هەبێت لە بەرەوپێش چوونی دۆزی كوردا.\nلەڕۆژی 3ی ئەم مانگەدا، جەلال تاڵەبانی سكرتێری گشتی یەكێتی نیشتیمانی كوردستان لە نەخۆشخانەی شاریتە-ی شاری بەرلینی پایتەختی ئەڵمانیا کۆچی دوایی کرد.\nفەرەیدون عەبدولقادر، ئەندامی پێشووی مەكتەبی سیاسی یەكێتی نیشتیمانی كوردستان، لەبارەی خواست و هەوڵەكانی مام جەلال بۆ یەكێتی نەتەوەیی بە ڕۆژنیوزی وت:”من لەگەڵیدا بووم بۆ چەندین كۆبوونەوە كە هەوڵی زۆری دەدا بۆ یەكێتی نەتەوەیی، بۆنمونە وێنەیەكی هەیە لەگەڵ دكتۆر قاسملۆدا لەوێدا دەیانویست ئامانجی ستراتیژی داڕێژن بۆ جوڵانەوەی سیاسی كورد، وێنەیەكی تری هەیە لەگەڵ ئۆجالان-دا، كە من دەڵێم سەرۆك ئۆجالان، من خۆم لەگەڵیدا بووم، لەو كۆبوونەوەدا ئۆجالان داوای لەمام جەلال كرد ئەو ببێت پێشڕەوی ئەو کارە و هەوڵ بۆ یەكێتی نەتەوەیی بدات”.\nوتیشی:”مام جەلال زۆری هەوڵدا بۆ ئازادی ئۆجالان، لە سەردەمی توركت ئۆزالدا، مام جەلال هەوڵیدا توركەكان ڕازی بكات بۆ ئەوەی بە شێوەیەكی ئاشتی كێشەی كورد چارەسەر بكات، بەرهەمیشی هەبوو، بەڵام بەداخەوە ئەردۆغان لەناوی برد”.\nلەبارەی ئەوەی چەند گرنگە هەوڵ بۆ ئازادی ئۆجالان بدرێت لەبەرئەوەی كە كورد لەماوەی شەش مانگدا دوو سەركردەی گەورەیان لەدەست داوە، ناوبراو وتی:”ئۆجالان دەزانێت چی هەڵبژاردووە، ئەو ئەوڕێگەیەی هەڵبژارد بۆ ئەوەی گیانی خۆی ببەخشێت بۆ دۆزی ڕەوای میللەتەكەی، ئەو باكی نییە لە زیندان، لەوێشەوە ئەوەندە كاریزمای بەهێزە كاریگەری هەیە لەسەر جوڵانەوەكەی، ئەتوانێت لە هەموومان زیاتر بەشداری بكات بۆ بەرەوپێشبردنی جوڵانەوەی كورد”.\nدهۆک، لە ڕووداوێکدا گەنجێک گیانی لەدەستدا


رێژه‌ی هه‌نارده و داهاتی مانگی رابردووی نه‌وتی عێراق بڵاو كرایه‌وه - هيوای کۆرد\nHome ئابوری رێژه‌ی هه‌نارده و داهاتی مانگی رابردووی نه‌وتی عێراق بڵاو كرایه‌وه\nوه‌زاره‌تی نه‌وتی عێراق داهات و رێژه‌ی هه‌نارده‌ی نه‌وتی بۆ مانگی 12ی ساڵی رابردو بڵاوکردەوە و ئاشكرایكرد، داهاتی مانگ رابردو زیاتر له شه‌ش ملیار دۆلار بوه.\nعاسم جیهاد، وته‌بێژی وه‌زاره‌تی نه‌وتی عێراق له‌به‌یاننامه‌یه‌كدا رایگه‌یاند، “كۆی گشتی رێژه‌ی هه‌نارده‌كراوی نه‌وت له‌مانگی 12ی 2019دا، له‌رێگه‌ی كۆمپانیای سۆمۆوه گه‌یشتوه‌ته 106 ملیۆن و 256 هه‌زارو 346 به‌رمیل نه‌وت، كه كۆی گشتی داهاته‌كه‌شی شه‌ش ملیارو 697 ملیۆن و 622 دۆلاری ئه‌مریكی بوه”.\nئاماژەی بەوەشکردوە، “له‌كێڵگه نه‌وتییه‌كانی ناوه‌ڕاست و باشوری عێراق 103 ملیۆن و 90 هه‌زار و 550 به‌رمیل به‌بڕی شه‌ش ملیارو 499 ملیۆن و 447 هه‌زار دۆلار هه‌نارده‌كراوه”.\nلەبارەی نەوتی کەرکوکەوە وته‌بێژی وه‌زاره‌تی نه‌وتی عێراق باسی لەوەکردوە، رێژه‌ی هه‌نارده‌ی نه‌وتی كه‌ركوك له‌رێگه‌ی به‌نده‌ری جه‌یهانه‌وه دو ملیۆن و 817 هه‌زارو 59 به‌رمیل بوه، به‌بڕی 180 ملیۆن و 431 هه‌زار و 210 دۆلار.\nعاسم جیهاد رونیکردوەتەوە، به‌تێكڕا نرخی به‌رمیلێك نه‌وت له مانگی 12ی ساڵی رابردودا به 63.27 دۆلار فرۆشراوە.\nدەستەى دەستپاکى هەرێم: لێکۆڵینەوە لەژمارەیەک وەزیر و پەرلەمانتارى پێشوو دەکرێت


ئەمڕۆ سەرۆکی هەرێمی کوردستان لەگەڵ سكرتێر و سه‌رۆك و نوێنه‌رانى حیزبه به‌شداره‌كانى په‌رله‌مانى كوردستان كۆبوەوە، مەبەستى کۆبوونەوەکەش لە سێ تەوەر پێکهاتبو، کە خۆیان دەبینییەوە لە هه‌ڵسه‌نگاندنى بارودۆخى ناوخۆیي هه‌رێمى كوردستان و په‌یوه‌ندییه‌كانى هه‌رێم له‌گه‌ڵ حكومه‌تى فیدراڵ و گرفت و ئاڵۆزییه‌كانى ناوچه‌كه، هەروەها كاریگه‌رییه‌كانى جموجۆڵى سه‌ربازى له سوریا و لێكه‌وته‌كانى له‌سه‌ر هه‌رێمى كوردستان، بەڵام لە ڕاگەیەندراوى کۆبوونەوەکە بە هیچ جۆرێک باسى تورکیا نەکراوە.\nبەگوێرەى ڕاگەیەندراوى کۆبوونەوەکە، سەرجەم لایەنە سیاسییەکان جەختیان لە کۆدەنگی و یه‌كگوتاری له گفتوگۆکردن لەگەڵ حكومه‌تى فیدراڵ و لايه‌نه سياسييه‌كانى عێراق کردووەتەوە.\nلە بەشێکى ترى ڕاگەیەندراوەکەدا، ئەوەهاتوە، کۆبوونەوەکە له‌سه‌ر داواى فه‌رميى سه‌رۆكايه‌تيى هه‌رێمى كوردستان رێكخرابو، “ئەوەش له ڕوانگه‌ى هه‌ستكردن به هه‌ستیاريى ئه‌م قۆناغه‌ى ناوچه‌كه و عێراق و هه‌رێمى كوردستان پيايدا تێده‌په‌ڕێت”.\nلە بەشێکى تردا وەک لە ڕاگەیەندراوەکەدا هاتوە: “لایه‌نه سیاسییه‌كان هه‌موو توانا سياسى و ديپلۆماسييه‌كانيان بخه‌نه گه‌ڕ بۆ هه‌رچى زوتر كۆتایيهاتن به شه‌ڕ و چاره‌سه‌ركردنى كێشه‌كان به ڕێگاچاره‌ى ئاشتیانه و گفتوگۆ كه زامنى مافه‌كانى ته‌واوى پێكهاته‌كانى سوريا بێت”.\nدەقی راگەیێندراوی سەرۆکایەتی هەرێمی کوردستان لەبارەی کۆبوونەوەکە:\nئه‌مڕۆ چوارشه‌ممه 16-10-2019 له سه‌رۆكایه‌تيى هه‌رێمى كوردستان له هه‌ولێر، به‌ڕێز نێچیرڤان بارزانى، سه‌رۆكى هه‌رێمى كوردستان له‌گه‌ڵ به‌ڕێزان سكرتێر و سه‌رۆك و نوێنه‌رانى حیزبه به‌شداره‌كانى په‌رله‌مانى كوردستان، كۆبووه‌وه.\nله ڕوانگه‌ى هه‌ستكردن به هه‌ستیاريى ئه‌م قۆناغه‌ى ناوچه‌كه و عێراق و هه‌رێمى كوردستان پيايدا تێده‌په‌ڕێت و به‌مه‌به‌ستى بیروڕا گۆڕینه‌وه و یه‌كخستنى هه‌ڵوێستى لایه‌نه سیاسییه‌كانى هه‌رێمى كوردستان، له‌سه‌ر داواى فه‌رميى سه‌رۆكايه‌تيى هه‌رێمى كوردستان ئه‌م كۆبوونه‌وه‌یه ڕێكخرا.\nته‌وه‌ره‌كانى كۆبوونه‌وه بریتى بوون له هه‌ڵسه‌نگاندنى بارودۆخى ناوخۆیيى هه‌رێمى كوردستان، په‌یوه‌ندییه‌كانى هه‌رێمى كوردستان له‌گه‌ڵ حكوومه‌تى فیدراڵ، گرفت و ئاڵۆزییه‌كانى ناوچه‌كه، كاریگه‌رییه‌كانى جموجۆڵى سه‌ربازى له سووریا و لێكه‌وته‌كانى له‌سه‌ر هه‌رێمى كوردستان و چۆنیه‌تيى مامه‌ڵه‌كردنى هه‌رێم له‌گه‌ڵ رووداوه‌كاندا.\nده‌رباره‌ى دۆخى ناوخۆیيى هه‌رێمى كوردستان، سه‌رجه‌م ئاماده‌بووان كۆك بوون له‌سه‌ر پێويستيى به‌رده‌واميى ئه‌م كۆبوونه‌وانه به شێوه‌یه‌كى ده‌ورى به‌پێى به‌رنامه‌یه‌كى داڕێژراو، بۆ ئه‌م هه‌نگاوه‌ش سه‌رۆكایه‌تيى هه‌رێمى كوردستانیان وه‌ك باڵاترین دامه‌زراوه‌ى ده‌ستوورى و یاسایى و نیشتمانيى هه‌رێمى كوردستان و چه‌ترى كۆكه‌ره‌وه‌ى سه‌رجه‌م لایه‌ن و پێكهاته‌كان، به گونجاوترین شوێن دانا كه ئه‌م پرۆسه‌یه به‌رده‌وامى پێ بدات.\nئاماده‌بووان هاوده‌نگ بوون كه ئه‌رك و مافه نیشتمانییه‌كان هى هه‌موو لایه‌ن و پێكهاته‌كانى هه‌رێمى كوردستانه و ده‌بێ ئه‌و ئه‌رك و مافانه له‌سه‌ر بنه‌ماى هاونیشتیمانيبوون پیاده بكرێت و هه‌مووان به ئۆپۆزسیۆن و ده‌سه‌ڵاته‌وه، له‌مه‌دا به‌شدار بن.\nده‌رباره‌ى بارودۆخى سه‌رتاسه‌رى عێراق و په‌یوه‌ندییه‌كانى هه‌رێمى كوردستان له‌گه‌ڵ حكوومه‌تى فیدراڵى عێراق، كۆبوونه‌وه به په‌سه‌ندى زانى كه سه‌رجه‌م لایه‌نه‌كان تواناكانیان یه‌ك بخه‌ن و به یه‌ك گوتار له‌گه‌ڵ حكوومه‌تى فیدراڵ و لايه‌نه سياسييه‌كانى عێراق گفتوگۆ بكرێت بۆ زامنكردنى مافه‌كانى گه‌لى كوردستان له بابه‌ته‌كانى بودجه و چاره‌سه‌رى ناوچه كوردستانییه‌كانى ده‌ره‌وه‌ى ئیداره‌ى هه‌رێم به‌پێى ده‌ستوور و سه‌رجه‌م مافه‌كانى ديكه‌ى هه‌رێمى كوردستان به ڕێگاى گفتوگۆیه‌كى جددى و دامه‌زراوه‌یى، هه‌روه‌ها كاركردن بۆ پێكهێنانى فیدراسیۆنى فراكسیۆنه كوردستانییه‌كان له ئه‌نجومه‌نى نوێنه‌ران و یه‌كخستنى هه‌موو تواناكان له سه‌رۆكایه‌تيى كۆمار و حكوومه‌تى فیدراڵى و نوێنه‌رانى هه‌رێمى كوردستانى له ئه‌نجومه‌نى نوێنه‌ران، به پێویست زانى. كۆبوونه‌وه جه‌ختى له پێويستيى عێراق به سه‌قامگيرى و ڕه‌چاوكردنى دۆخى هه‌ستيارى ناوچه‌كه و داوا ڕه‌واكانى هاووڵاتيان و دووركه‌وتنه‌وه له توندوتيژى و پاراستنى دامه‌زراوه‌كانى ده‌وڵه‌ت كرده‌وه.\nده‌رباره‌ى بارودۆخى سووریا و ئاڵۆزییه سه‌ربازییه‌كانى ناوچه‌كه، كۆبوونه‌وه به بایه‌خه‌وه هه‌ڵوه‌سته‌ى له‌سه‌ر ئه‌و بابه‌ته كرد و به په‌سه‌ند زانرا سیاسه‌تێكى واقیعیانه بگیرێته به‌ر كه پاراستنى به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانى گه‌ل و خاكى هه‌رێمى كوردستان تيایدا پارێزراو بێت و دامه‌زراوه‌كانى هه‌رێم و لایه‌نه سیاسییه‌كان هه‌موو توانا سياسى و ديپلۆماسييه‌كانيان بخه‌نه گه‌ڕ بۆ هه‌رچى زووتر كۆتایيهاتن به شه‌ڕ و چاره‌سه‌ركردنى كێشه‌كان به ڕێگاچاره‌ى ئاشتیانه و گفتوگۆ كه زامنى مافه‌كانى ته‌واوى پێكهاته‌كانى سووريا بێت.\nلايه‌نه به‌شداربووه‌كانى كۆبوونه‌وه‌كه:\n– پارتى ديموكراتى كوردستان\n– يه‌كێتيى نيشتمانيى كوردستان\n– كۆمه‌ڵى ئيسلاميى كوردستان\n– يه‌كگرتووى ئيسلاميى كوردستان\n– حيزبى سۆشیالست دیموكراتی كوردستان\n– حزبی شیووعيی كوردستان


کوردیپێدیا - کوردستان و تێشکانی راپەڕینی ئازەربایجان\n📖 کوردستان و تێشکانی راپەڕینی ئازەربایجان | 🏷 پۆل: کورتەباس | زمانی بابەت: 🏳 کوردیی ناوەڕاست | 👁🗨\nکوردستان و تێشکانی راپەڕینی ئازەربایجان\nئەو نووسينەی لاپەڕەکانی داهاتوو کە لە فارسييەوە وەرگێڕدراوە، لە بەشي شەشەم و هەشتەمی پەڕتووکی (گژشتە چراغ راە ايندە است)، واتە (رابردوو چرای رێگای داهاتووە) وە، وەرگيراوە. ئەم پەڕتووکە لەلايەن دەستەی (جامی) يەوە نووسراوە و ناوی هيچ کەسێکی بەسەرەوە نييە. بەڵام لەو پێشەکي و ووردە سەرنجانەدا کە لەلايەن (بيژن نيک بين)ە وە تۆمارکراون، هاتووە و دەبێژێ: (باسکاران و نووسەرانی ئەم لێکۆڵينەوەيە ناوونيشانيان ئاشکرا و زانراو نييە. تەنها لە پلاتفۆڕمێکدا کە لە کۆتايی چاپی يەکەمدا هاتووە و روونکراوەتەوە کە (جامی) کورتکراوەی (جبهەی ازادی مردم ايران)ە). پەڕتووکی ناوبراو لە پێشەکييەک و دوانزە بەش پێکهاتووە کە بەسەريەکەوە هەمووی بلايتييە لە 736 لاپەڕەی گەورە. لە هاوينی ساڵی 1983 دا لەلايەن دەزگای چاپەمەنيی (نيلوفر) ەوە چاپکراوەتەوە. هەرچەندە ئەو لێکۆڵينەوەيە بێ کەموکوڕی و هەڵە و ناتەواوی نييە، بەڵام لەگەلأ ئەمەشدا بە لێکۆڵينەوەيەکی گرنگی مێژوويی _ رامياريی هاوچەرخی جيهان و ئێران و پێوەندييەکانی ئێران بە جيهانی دەرەوە و کاريگەرێتی و دەست تێکەڵکردنی ووڵاتە کەپيتاليست و ئيمپرياليستەکان، بەتايبەتی ئەوروپای رۆژئاوا و ئەمەريکا لە رووداوەکانی نێو ئێران دا، دادەنرێت.\nنووسەران لە هەموو ئەو راپەڕين و بزووتنەوە نيشتمانی و نەتەوەيی و چينايەتييانەی کە لەو چەند ساڵانەی رابردوودا بەرپا بوون، کۆڵيويانەتەوە و ئامانج و هۆيە گرنگ و سەرەکييەکانيان دەستنيشانکردوون. بێگومان بەپێی تێگەيشتن و تێخوێندنەوەی بەرژەوەنديی تايبەتيی خۆيان هەڵوێستيان بەرامبەر وەرگرتوون و ئەنجامگيرييان لێهەڵهێنجاندوون.\nدەبێت ئەوە بڵێين کە ئێمە لێرەدا نامانەوێ سەرلەبەر و ناوەڕۆکی ئەو نووسراوە شەنوکەو بکەين و سەرنجەکانی خۆمانی لەسەر دەربڕين، چونکە لەراستيدا نە لێرەدا ئەو دەرفەتەمان هەيە و نە وەکوو پێويستيش سەرچاوە و بەڵگەنامەی دروست و تەواو لەبەردەستدان، هەر تەنها وەکوو بەڵگەنامەيەک و کورتە سەرچاوەيەک بە پێويستمانزانی ئەو باسەی کە لەسەر کوردە، وەربگێڕين بەو هيوايەی کەڵکبەخش بێت و جێگای رەزامەنديی هەمووان بێت. هەرچەندە پەڕتووکی ناوبراو وەک ووتمان يەکێکە لەو لێکۆڵينەوە گرنگ و پڕ زانيارييانەی کە زۆر پێويستە وەربگێڕدرێتە سەر زمانی کوردی، بەڵام جێگای داخە کە ئەمڕۆ ئەنجامدانی ئەو کارە (لەباری مادييەوە) لەتوانای ئێمەدا نييە. لەم پێشەکييە کورتەدا بەپێويستی دەزانين ئەوە دەربڕين کە ئێمە پێمان چاکە و بەپێويستی دەزانين کە هەر نووسينێک لەسەر کورد و کوردستان لەلايەن بێگانەوە و بە زمانی بێگانە نووسراوە و دەنووسرێت، وەربگێڕدرێنە سەر زمانی کوردی. چونکە لە دوو رووەوە گرنگ و پێويستە: يەکەم _ بۆئەوەی هەمووان ئاگاداربين و بزانين بێگانە چۆن لێمان تێگەيشتوون و چيمان لەسەر دەبێژن و چۆن تێمان دەڕوانن، تا لە رێگای راستييەکانيانەوە خۆمان باشتر بناسين. دووەم _ بۆئەوەی گەر نادروستی و چەوتييەکيش لەو نووسراوانەدا هەبێت (کە بە دڵنيياييەوە زۆريش هەن)، لەلايەن نووسەران و شارەزا و مێژوونووسە زانا و دڵسۆزەکانی خۆمانەوە ئاشکرا بکرێن و راستييەکانيان تۆمار بکرێنەوە و هەڵە و چەوتييەکانيشيان بەدرۆ بخرێنەوە.\nئێمە بەم تێگەيشتن و مەبەستەوە ئەم نووسينەمان وەرگێڕاوە کە ئومێدەوارين بەکەڵک بێت و جێگای خۆی بگرێت. ئەگەر ناتەواوی و کەموکوڕييەکيش لە هەر روويەکەوە هەبێت، ئەوا زۆر داوای لێبووردن دەکەبن.\nکوردستان و تێشکانی راپەڕينی ئازەربايجان\nلەگەلأ تێشکانی راپەڕينی ئازەربايجاندا، کوردستانيش دووچاری هەمان چارەنووس بووەوە. بەڵام سەرکردەکانی (هێزی کۆمەڵەی کوردستان) هەڵنەهاتن و لەسێدارە دران(1).تەنها هۆزێکی کورد کە ئامادە نەبوو خۆی بەدەستەوە بدات، هۆزی (بارزان) بوو. بارزانييەکان کە لە باکووری کەرکووک (ئێراق) دا نيشتەجێبوو بوون، لە ساڵی 1945 دا بەپێی بانگهێشتنی (قازی محەمەد) و بە سەرکردەيەتيی (مەلا مستەفای بارزانی) هاتنە نێو خاکی ئێرانەوە، کە نێزيکەی دووهەزار خێزان (دەهەزار کەس) ێک دەبوون. سێهەزار پياوی جەنگاوەريان تێدا بوو. بەهۆی شەڕوشۆرشەوە دژی دەوڵەتی ئێراق، هەندێ لە سەرکردەکانيان کە لەلايەن ئەو دەوڵەتەوە فەرمانی لەسێدارەدان بەسەرياندا درابوو، بانگهێشتنەکەی (قازی محەمەد) يان پەسەند کرد و هاتنە ئێرانەوە. سەرلەشکر (رەزم ئارا) سەرۆکی ئەو کاتەی سوپا، پاش هاتنەناوەوەی لەشکر بۆ نێو ئازەربايجان، ئەو رووداوانەی بەم شێوە تۆمار کردوون : (...(قازی محەمەد) خێزانە (بارزانييەکان)ی لە دەوروبەری (مەهاباد) لە (تيکاب) دا نيشتەجێ کردبوون.سوپا کە ئەمەی دەزانی، فەرمانی بە هێزێکی سەربازی دا کە لە (تيکاب) و (شاهين قەڵا) تێپەڕن و خۆيان بگەيەننە مياندوئاو. ئەک رووداوە بووە هۆی ئەوەی کە (بارزاني) يە شەڕکەرەکان هەست بەوە بکەن کە خێزانەکانيان لەبەر مەترسيی سوپادان و خۆيان دوورکەوتوونەتەوە لێيان.\nبەناچاری داوای ئاشتييان کرد و لەتەک ئێمەدا کەوتنە گفتوگۆکردنەوە.\n(مەلا مستەفا)، (وەکوو ميوانی سوپا) هات بۆ تاران و لەگەلأ چەند لێپرسراوێکی جۆراوجۆردا دەستی بە گفتووگۆ کرد.\nدەوڵەت سێ رێگای چارەسەرکردنی بۆ پێشنياز کردن:\n1- خۆتان بە ئێرانی بناسێنن و چەکەکانتان دابنێن. بەم شێوەيە دەوڵەت لە گوندی تايبەتيدا داتان دەنێت و خەرجيی شەش مانگتان بۆ مسۆگەر دەکات.\n2- ئەگەر ناتانەوێت لە ئێراندا بمێننەوە، ئێمە لە روانگەی ئەرکی رەوشتييەوە 111 کەس لە سەرکردە بارزانييەکان کە لە ئێراق فەرمانی خنکاندن دراوە بەسەرياندا، جێگا دەکەينەوە و ئەوانی ديکەش بۆ ئێراق دەنێرينەوە.\n3- ئەگەر پێشنيازەکانی سەرەوە پەسەند نەکرا ن، دەبێت خاکی ئێران بەجێبهێڵن.\nلەو سەروبەندەدا دەوڵەت ئاگاداريکردنەوە کە لە رۆژی يەکەمی مانگی فێبريوەريی 1946 دا هێزە سەربازييەکان بەرەو ئەو ناوچانە دەکەونە رێ کە لەژێر دەسەڵاتی کوردەکاندان.\n(مەلا مستەفا) دوای ئاگادار بوون لە بيروڕای دەوڵەتی ناوەندی، بۆ بردنەوەی هەوالأ و گفتوگۆکردن لەگەلأ سەرکردە (بارزانی) يەکانی ديکەدا بەرەو کوردستان کەوتەوە رێ. پاش چەند رۆژێک ئاگاداريان کردينەوە کە دەيانەوێت بۆ ئێراق بگەڕێنەوە.\nيەکەم رۆژی مانگی فێبريوەری سوپا دەستی بە جمان کرد و دەستی بەسەر ناوچەکاندا گرتەوە. بەڵام لەپڕ ئێمە هەستمان بەوە کرد کە ئەوان رووەو ناوچەکانی رۆژئاوای ئازەربايجان بۆپێشەوە دەڕۆن و مەبەستيان ئەوەيە کە لەگەلأ هۆزی (شکاک) دا پێوەندی ببەستن. بەهۆی ئەمەوە لە 3 ی مانگی مارت دا لە ناوچەی وورمێ رووبوڕووی هێزی (بارزانی) يەکان بووينەوە و شەڕ و لێکدان لە هەموو بەرەکانی جەنگدا روويدا.\nبارزانييەکان لە هەموو روويەکەوە خەڵکی تێکۆشەرن. سروشتی تايبەتيی جەنگاوەرێتييان بەم شێوەيەيە:\n1- لە کەڵک وەرگرتندا لە زەوی بۆ بەرگري لەخۆکردن، جۆرە وەستا و شارەزايەکن کە لە وێنەيان نييە.\n2- لە تەقەمەنی بەکارهێناندا گەلێ دەست دەگێڕنەوە و ووردەکارن، هەتا ئێستا نەبينراوە کە (بارزانی) يەک لەماوەی پێنسەد مەترييەکدا گوللەباران بکات، هەموويان بە گشتی زۆر لەبەرترەوە گوللەباران دەکەن.\n3- گەلێ زوو پەی بە خاڵە لاوازەکانی دوژمن دەبەن کە بەڕاستی ئەم سروشتەيان فرە سەرسوڕهێنەرە.\n4- کەسانێکی گورجوگۆڵن و دەشت و کێو زوو بەخێرايی دەبڕن بێئەوەی هەست بە ماندووێتی بکەن.).\n(رەزم ئارا) چەک و ئامڕازە جەنگييەکانيانی بەم شێوەيە دەستنيشانکردووە:\n(ئەوان، هەفت تۆپ و سەد رەشاشی سووک و گران و چەکی ديکەی زۆری جۆراوجۆريان هەبوو، ئيدی جگە لەوانەش گەلێ دەزگای بێتەليان هەبوو کە بەهۆيانەوە ئاخاوتنەکانی ئێمەيان پێوەردەگرتن. هەروەها خاوەنی چرای يەکدی هۆشيارکردنەوەش بوون. بەکورتييەکەی رێکخستنێکی سەربازيی تەواويان هەبوو.(2).).\n(سوپا (بارزانييەکان) ی کە لە رۆژئاوای ئازەربايجانەوە بەرەو باکوور دەڕۆيشتن، گەمارۆ دا. بەڵام (بارزانييەکان) بە شاڵاوی رووبوڕووی توندوتيژ هێڵی رۆژئاوای گەمارۆکەی سوپايان تێکشکاند و جەنگاوەرەکان خۆيان گەياندە (بازرگان) ی کەناری ئاراراتەوەز(3).).\nبەم شێوەيە (بارزانييەکان) بە درێژايی سنوری تورکيا و ئێران لە ئازەربايجانەوە کوتايان و لەڕێگای بازرگان و ئاراراتەوە چوونە نێو خاکی سۆڤێتەوە. بارزانييەکان لە هەموو ماوەی مانەوەی خۆياندا بەشێوەی بە کۆمەڵی لە خاکی سۆڤێتدا ژيانيان بەسەر برد و پاش چەند ساڵێک گەڕانەوە بۆ ئێراق. بەڵام ئازەربايجانييە پەنادراوەکان تا ساڵی 1948، بەشێوەی دەستە و کۆمەڵی لە ناوچەکانی: (تەفليس) – (خداد) – (خاچماز) – (گنجە) و دەوروبەری باکۆ لەژێر دەستبەسەريدا بوون. هەروەها مەڵبەندی راميارييان لە شارۆچکەی (مردکان) بوو کە کوێستانێکە سەر بە باکۆيە.\nلەو ساڵەدا (پيشەوەری) دوای مشتومڕێکی زۆر توندوتيژ لەگەلأ (مير جەعفەر باقڕۆف) دا، داوای لێکرد کە تەنێ تفەنگەکانی ئازەربايجانييە پەنادراوەکان بداتەوە پێيان تا بۆ نيشتمانيان بگەرَێنەوە.\nبەداخەوە پاش ئەو رووداوە (پيشەوەری) بەشێوەيەکی گوماناوی کۆچی دوايی کرد و هەموو پەنادراوەکانيش دووچاری تۆڵە لێسەندنەوەيەکی ناجوامێرانە بوون. لێکيان جياکردنەوە و هەندێکيانيان لە کۆمەڵە دەرکردن و سووکايەتيشيان پێکردن و بە لاوازی هێشتياننەوە. ئيدی زۆربەيان هەر لە ئارەزووی گەڕانەوەدا بۆ نيشتمان، دواهەمين رۆژان و ساتەکانی تەمەنی پڕ لە خەم و خەفەتيان بەسەر دەبەن.\n1- رۆژی 21-03-1947 (محەمەد سەيفی قازی) و (سەدری قازی) لە مەهاباد لەسێدارە دران.\n2- لە کفتوگۆکانی سەرلەشکر (رەزم ئارا) سەرۆکی فەرمانگەی سوپا لەتەک رۆژنامەنووسەکاندا، رۆژنامەی (ارس بەجای ايران ما) ژمارە 77، 26.1.2.\n3- لە هەواڵنێری تايبەتيی ئاژانسی (اشوشيتد پريس)، (ايران ما) ژمارە 754،\nتێبينی: لەم باسەدا پێويستە هەمووان ئاگاداری ئەوە بين کە ژمارەی رۆژ و مانگ و ساڵەکان هەموويان بەپێی رۆژمێژووی (شمسی– خۆری) نووسرا بوون، لەبەرئەوە بە پێويستمانزانی کە رۆژمێژووی زايينی لەبرييان بنووسين. هەروەها ژمارەی پەراوێزەکان لە چاپە فارسييەکەدا بەم جۆرەن: پەراوێزی ژمارە (1)ی ئەم وەرگێڕانە لەبری پەراوێزی ژمارە (3) ی لاپەڕە 475 ی پەڕتووکەکەيە. پەراوێزی (2)لەبری پەراوێزی (1)یلاپەڕە476 و پەراوێزی (3) لەبری پەراوێزی(1)یلاپەڕە477–ە.\nئەم بەشە لە پەڕتووکەکەدا لە لاپەڕەکانی 475 تا 477 ی بەشی هەشتەمدايە.\nئەمەی خوارەوە ناونيشانی تەواوی چاپە فارسييەکەيە :\nگژشتە چراغ راە ايندە است\nپژوهش گروهی (جامی)\nويراستار : بيژن نيک بين\nچاپ دوم و تابستان 1362\n(هێزی دێمۆکراتيی کوردستان)، (کۆمەڵە) و خۆفەرمانڕەوايی کوردستان\n(هێزی دێمۆکراتی کوردستان) کە ماوەيەک دوای (هێزی دێمۆکراتی ئازەربايجان) پێکهات، دەوروبەری مانگی ئۆکتۆبەری ساڵی 1945 يەکەم کۆنگرەی خۆی لە شاری مەهاباد گرت. لەبەرئەوەی لێکچوونێکی زۆر لەنێوان خواست و ئامانجەکانی (هێزی دێمۆکراتی ئازەربايجان) و (هێزی دێمۆکراتی کوردستان) دا هەيە، ئێمە لە روونکردنەوەی خواستەکانی ئەم هێزەدا تەنها ئەو گفتوگۆيانە دەستنيشان دەکەين کە (محەمەد هورمز) لەگەلأ (قازی محەمەد) دا ئەنجامی داوە.\n(پ- ئامانجی (هێزی دێمۆکراتی کوردستان) چييە و ئايا ئێوەش هەر وەکوو (هێزی دێمۆکراتی ئازەربايجان) داوای خۆفەرمانڕوايی نێوخۆيی دەکەن يان نا؟\nو- چوار ساڵە کە خۆفەرمانڕەوايی لێرە جێبەجێ دەکرێت و ئەم کارە، ئێمە زۆر لەمێژە ئەنجاممان داوە. ئامانجی ئێمە هەمان شتە کە لە بەياننامەی (حيزبی دێمۆکراتی کوردستان) دا راگەيەندراوە و من دانەيەکی بە بەڕێزتان دەدەم. هەر وەکوو خۆتان ئاگادارن مەبەستی ئێمە بريتييە لەمانە:\n1- ميللەتی کورد لە چوارچێوەی ئێراندا لە بەڕێوەبردنی کاروباری ناوچەيی، خۆفەرمانڕەوا و ئازاد بێت و لەنێو سنوری دەوڵەتی ئێراندا خۆفەرمانڕوايی ميلليی کورد بەدەست بهێنێت.\n2- بە زمانی خۆی بتوانێت بخوێنێت و کاروباری فەرمانگەکان بە هەمان زمان بەڕێوە ببرێت. 3- ئەنجوومەنی فەرمانڕەوايی کوردستان بەپێی ياسای بنچينەيی، دەستبەجێ هەڵببژێردرێت لە هەموو کاروبارە کومەڵايەتی و دەوڵەتيەکاندا سەرپەرشتيی بکات.\n4- فەرمانبەرانی دەوڵەت دەبێت بێ چەندوچوون خەڵکی ناوچەکە بن.\n5- بەهۆی ياسايەکی گشتييەوە لەنێوان وەرزێر و دەرەبەگدا رێککەوتن بەجێبهێنرێت و داهاتووی هەردوو لايان مسۆگەر بکرێت.\n6- (حيزبی دێمۆکراتی کوردستان) بەتايبەتی تێدەکۆشێت کە لەنێوان جەماوەری ئازەربايجان و نەتەوەکانی ديکە کە لە ئازەربايجاندا دەژين (ئاسووری و ئەرمەنی و ئەوانی دی) لە خەباتياندا يەکێتی و برايەتيی تەواو جێگير بکات.\n7- (حيزبی دێمۆکراتی کوردستان) بەهۆی کەڵکوەرگرتنەوە لە سەرچاوە سروشتييە زۆروزەبەندەکانی کوردستان و پێشخستنی کاروباری کشتوکێڵی و بازرگانی و پەرەسەندنی کاروباری فەرهەنگييەوە لەپێناوی خۆشبژێوی و مسۆگەری و سەروەريی نيشتمانی خۆی خەبات دەکات. پ- (هێزی دێمۆکرات) بەڕێوەبردنی کاروبارەکانی خۆی چۆن ئەنجام دەدات و خۆفەرمانڕوايی کە دەفەرموون چوار ساڵە جێبەجێکراوە بە چ شێوەيەک بووە؟.\nو- کاتێک کە ويستمان خۆفەرمانڕەوايی لە کوردستاندا جێبەجێ بکەين، هەڵبژاردنمان ئەنجام دا، لە ناوچەکانی کوردستانەوە نوێنەرەکان هاتنە مەهاباد. نوێنەرانی ناوبراو ليژنەيەکيان بۆ بەڕێوەبردنی کاروبارەکانی کوردستان و پێکهێنانی پێوەنديی بە دەوڵەتی ناوەندييەوە هەڵبژارد کە ئەم ليژنەيە بەناوی (ليژنەر سەرکردايەتيی ميللی) يەوە ناودەبرێت. لەڕاستيدا ئەم ليژنەيە سەرکردايەتييەکەی لەو رووەوەيە کە کاروبارەکانی کوردستان بەڕێوە دەبات.\nپ- فەرمووتان ئێوە خۆفەرمانڕوايی کوردستان دەخوازن، لەم رووەوە ناردنی نوێنەر بۆ ئەنجوومەنی شووڕای ئازەربايجان بە چ مەبەستێک بووە؟.\nو- لەبەرئەوەی کە ئامانج و مەبەستی (هێزی دێمۆکراتی ئازەربايجان) لەگەلأ (هێزی دێمۆکراتی کوردستان) لێکنێزيکن و هەر وەکوو يەک وان، لەم خەباتەدا يەکێتييەک هەيە لەنێوان ئەم دوو هێزەدا. ناردنی نوێنەر بۆ ئەنجوومەنی ميلليی ئازەربايجان تەنها بۆ ئەوەيە کە هاوکاريی پتر بکەين، ئەگەرنا مەبەستی ئەم کارە پێکەوە گرێدانی ئەم دوو بەشە نييە لەتەک يەکديدا.\nپ- ئەگەر يەکێتييەکی تەواو لەنێوان (هێزی دێمۆکراتی ئازەربايجان) و (هێزی دێمۆکراتی کوردستان) دا نەبێت، ئەی کەواتە چۆن (هێزی ئازەربايجان) ليژنەيەکی وەزيرێتييان پێک هێناوە، بەڵام ئێوە کارێکی لەم بابەتەتان ئەنجام نەداوە؟\nو- ليژنەی ميلليی کوردستان لەڕاستيدا هەر هەمان ليژنەی وەزيرانی ئازەربايجانە 1).\nداخوازييەکانی (هێزی دێمۆکراتی کوردستان) لەلايەن کوردەکانی ئێراق و تورکياشەوە پشتيوانيی لێکراوە. ئەوە بوو کە لە مانگی ئۆکتۆبەری هەمان ساڵدا (مەلا مستەفای بارزانی) لەگەلأ نێزيکەی سێهەزار پياوی جەنگاوەردا لە ئێراقەوە هاتە ئێران و چوونە نێو (هێزی دێمۆکراتی کوردستان) ەوە.\nرۆژی 15 ی ديسامبەری ساڵی 1945 (قازی محەمەد) لە کۆبوونەوە و خۆپيشاندانێکی فراواندا دامەزراندنی (کۆماری کوردستان) ی بە رەسمی راگەياند و رۆژی 22 ی ژەنيوەری ساڵی 1946 ئەنجوومەنی ميلليی کوردستان دروستکرا و (قازی محەمەد) بە سەرۆکی کۆماری ميللي هەڵبژێردرا. هەروەها (حسێن سەيفی قازی) بە وەزيری جەنگ هەڵبژێردرا و (مەلا مستەفای بارزانی) و (عەموخانی شکاک) و هەندێ کەسی ديکە لە سەرۆک هۆزەکانی کورد گەيشتنە پلەوپايەی ژەنەڕاڵی و بوونە سەرکردايەتيی هێزە چەگدارەکانی کوردستان.\nپێکهێنانی کۆماری ميلليی کوردستانيش وەکوو کۆماری ميلليی ئازەربايجان دوابەدوای يەکدی بينينی (قازی محەمەد) و (مير جەعفەر باقرۆف) لە باکۆ و بە يارمەتيی و پشتيوانيی مادی و مانايی دەوڵەتی سۆڤێت ئەنجام درا.\n1- (مردم)، ژمارەی تايبەتی، ژمارە 7، رێکەوتی 11.10.24، لە (شهباز)ەوە وەرگيراوە.\n2- ووشەی (خۆفەرمانڕەويی) لەبری (خودموختاری) بەکار هێنراوە.(و).\nتێبينی: ئەم ووتارە لە بەشی شەشەمدايە و لە لاپەڕەی، 338-339، ەوە وەرگێڕدراوە.(و).\n➕ ئەم بابەتە لەلایەن: (هاوڕێ باخەوان)ەوە لە: Jan 21 2013 6:34PM تۆمارکراوە\n✍ ئەم بابەتە بۆ دواجار لەلایەن: (هاوڕێ باخەوان)ەوە لە: Jan 29 2016 3:55PM باشترکراوە


ئەمریكا پشتیوانی لە سیاسەتی دارایی عیراق دەكات - تۆڕی میدیایی خەڵک\nباڵیۆزی ئەمریكا لە عیراق، ئامادەیی وڵاتەكەی بۆ پشتیوانی لە بانكی ناوەندی و كەرتی بانكەكان لە عیراق، دەردەبڕێت.\nنوسینگەی ڕۆژنامەوانی بانكی ناوەندی لە لەبەیاننامەیەمدا بڵاویكردەوە”مستەفا عالب موخیف، پارێزگاری بانكی ناوەندی، پێشوازیی لە ماتیۆ تۆلەر باڵیۆزی ئەمریكا كردووە لە بەغدا و لە چاوپێكەوتنی نێوانیان، باس لە یتەوكردنی هاوئاهەنگییەكانی نێوان بەغدا و واشنتن لە بواری دراو و ئابوری كردووە”.\nهەر لە بەیاننامەكەدا هاتووە، لە چاوپێكەوتنی نێوان موخیف و تۆڵەر، جەخت لەسەر پشتیوانی تەكنیكی و و هاوئاهەنگی هاوبەش لەپێناو بوژاندنەوەی كەرت بانكەكان لە عیراق.\nلای خۆیەوە، باڵیۆزی ئەمریكا لە عیراق، ستایشی پلانەكانی چاكسازیی كرد كە لەلایەن ئیدارەی بانكی ناوەندییەوە دەكرێن لە كەرتی بانكی، ئامادەیی وڵاتەكەشی خستەڕوو بۆ پێشكەشكردنی پشتیوانی جۆراوجۆر لە بانكی ناوەندی و كەرتی بانكەكان دەكەین لە عیراق.


هەواڵ / کوردستان :: پێش 4 هەفتە  :: 915 جار بینراوە\nهۆشیار زێباری رایدەگەیەنێت "راستە هەموو خەڵک فریشتە نین، بەڵام ئەوەی لە رۆژئاوا روودەدات کارەساتە، خەڵکی باش و بێتاوان و هاووڵاتی سیڤیل دەبنە قوربانی و تورکیاش لە رۆژئاوای کوردستان چەکی فسفۆڕی بەکارهێناوە".\nهۆشیار زێباری ئەندامی مەکتەبی سیاسی پارتی دیموکراتی کوردستان، بەدواڕۆژی راگەیاند "لەهەموو دونیا وایە، کۆی خەڵک فریشتە نین، بەڵام ئێستا تورکیا چەکی فسفۆڕی سپی لە رۆئاوای کوردستان دژی هاووڵاتیانی سیڤیل و بێتاوان و خەڵکانی باش و خراپ بەکارهێناوە".\nدەشڵێت: "راگرتن و بەرنامەڕێژیی بۆ ئاگربەست لەنێوان ئەمریکا و تورکیا بۆ وەستانی شەڕ لەچەند رۆژی رابوردوو زۆرباش بوو، بەڵام ئێستا کێ چاودێری و ئاگاداری دۆخەکە و دوپاتی ئاگربەستەکە دەکات لە باکوری سوریا، ئەوە گرنگە کە پرسیارێکە دەبێت وەڵام بدرێتەوە".\nبەپێی هەواڵی چەند میدیایەك، لەوانە رۆژنامەی تایمزی بریتانی، سوپای تورکیا بە چەکی نائاسایی و قەدەغە کراو بۆردوومانی سەرێكانی كردووە، ئەوەش بڵاوبۆتەوە، توركیا فسفۆری سپی لە هێرشەکانی بۆ سەر باکور و ڕۆژهەڵاتی سوریا بەکارهێناوە.\nبەگوێرەی میدیا ناوخۆیی و جیهانییەکان، ئەو چەکەی تورکیا لەسەرێکانی بەکاری هێناوە فسفۆری سپیە و لەساڵی 1980 لەلایەن نەتەوەیەکگرتووەکانەوە بەفەرمی قەدەغەکراوە.


پەیامی زانکۆی پۆلیتەکنیکی سلێمانی بەبۆنەی ڕۆژی ئاڵای کوردستانه‌وه – زانکۆی پۆلیتەکنیکی سلێمانی\nپەیامی زانکۆی پۆلیتەکنیکی سلێمانی بەبۆنەی ڕۆژی ئاڵای کوردستانه‌وه\nسەرۆکایەتی زانکۆی پۆلیتەکنیکی سلێمانی بەبۆنەی ڕۆژی ئاڵای کوردستانەوە پەیامێکی بڵاوکردەوە کە ئەمە دەقەکەیەتی:\nمامۆستایان و فەرمانبەران و خوێندکاران\nبەبۆنەی ڕۆژی ئاڵای کوردستان، جوانترین پیرۆزبایی خۆمان ئاراستەی خەڵکی کوردستان بەگشتی و سەرجەم مامۆستایان و فەرمانبەران و خوێندکارانی زانکۆی پۆلیتەکنیکی سلێمانی بەتایبەتی دەکەین. رۆژی ئاڵای کوردستان ڕۆژێکی گرنگ و پڕ بایەخە بۆ ھەموو کوردێک، مێژووی دوورودرێژی میللەتی کورد سەلمێنەری ئەو ڕاستیەیە کە گەلەکەمان قوربانی گەورەی بەخشیوە لەپێناو فەراهەمکردنی ئازادی و بەدەستھێنانی مافەڕەواکانی و پاراستنی خاک و شکۆی گەلی کورد کە ئاڵای کوردستانیش بووەتە یەکێک لە پیرۆزی و ڕەمزە دییارەکانی .\nلەم ڕۆژە پیرۆزەدا دەخوازین لەمامۆستایان و خوێندکاران و فەرمانبەرانمان وەک هەمیشە لەپاڵ ئاڵای کوردستاندا، ئاڵای زانست بەبەرزی و شەکاوەیی ڕابگرن و ڕوبەڕوی ئاستەنگەکانی بەردەم پڕۆسەی خوێندن بوەستن کە بەهۆی ڤایرۆسی کۆرۆناوە خوێندن کەمێک دواکەوتووە.\nھیواخوازین ئەم ڕۆژە ببێتە سەرەتای خۆشی و سەرکەوتن بۆ گەلی کورد و بەرقەراربوونی ئاسایش و ئارامی ھەرێمی کوردستان و هاتنەدی ڕۆژێکی نوێ لە پرۆسەی خوێندن و پەروەردەدا.\nبەرزو پیرۆزبێت ڕۆژی ئاڵای نەتەوەییمان.\n٭ لەڕۆژی 22\_1\_1946 و لەڕێوڕەسمی ڕاگەیاندنی كۆماری كوردستان لە گۆڕەپانی چوارچرای شاری مەهاباد بۆ یەكەمجار بەفەرمی ئاڵای كوردستان هه‌ڵكرا و بوو بە هێمای كۆماری كوردستان. دوای كەمتر لە 11 مانگ و بەپیلانێكی دوژمنانی كورد، كۆماری كوردستان كۆتایی پێهێنرا و لەرۆژی 1946/12/17 بەمەبەستی پاراستنی ئاڵاكە لە دوژمنان كە سووكایەتی پێنەكرێت، ئاڵای كوردستان داگیرا. په‌رله‌مانى کوردستانیش بۆ یه‌که‌م جار له 11/11/ 1999 بڕیاری ژماره 14ى ده‌رکرد که‌یاساى ئاڵاى هه‌رێمى کوردستانه.\nبەڕێوەبەرایەتی ڕاگەیاندن و چالاکییەکانی\nبەوێنە... بەڕێوەچوونی رۆژی پێشانگای زانكۆ و پەیمانگاكان


توانا ئەمین - ویکیپیدیا، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد\nتوانا جەبار حەمەئەمین\n(١٩٨١-١١-0١) ١ی تشرینی دووەمی ١٩٨١ (تەمەن ٣٩)\nنووسەر، چیرۆکنووس، وەرگێڕ\n٨ خەڵات لە بوارە جیاجیاکاندا\nتوانا ئەمین لەدایکبووی ساڵی (١٩٨١ لە شاری سلێمانی) نووسەر، وەرگێڕ و ڕۆژنامەنووسی کوردە. ئەمین خاوەنی چەندین ڕۆمانی کوردییە و بڕێک لە نووسینەکانی خەڵاتیان بردووەتەوە. ئەو ھەروەھا لەگەڵ ڕادیۆ نەوا و ڕۆژنامەی ئاوێنە کاری کردووە.\n^ دوو پرۆگرامی دوو کەناڵی ئاسمانی جیاواز ئەم ژیانامەیە پشت ڕاست دەکەنەوە: https://www.youtube.com/watch?v=2QC40w8yzIY Archived ١٩ی شوباتی ٢٠١٦, لە وەیبەک مەشین. https://www.youtube.com/watch?v=aHT31jxvGH8 Archived ١٩ی شوباتی ٢٠١٦, لە وەیبەک مەشین.\n^ بڕوانە ئەم دوو سەرچاوەیە لەبارەی کتێبی (خودا لە…): http://www.culturemagazine.org/?p=3984 Archived ٢٠ی شوباتی ٢٠١٦, لە وەیبەک مەشین. http://kurdipedia.org/default.aspx?q=2012011213205163795&lng=1 Archived ٢٠ی شوباتی ٢٠١٦, لە وەیبەک مەشین.\nوەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=توانا_ئەمین&oldid=718022»\nئەم پەڕەیە دواجار لە ١٢:٤٢ی ١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٠ نوێ کراوەتەوە.


02/07/2020 356 جار خوێندراوه‌ته‌وه\nدامەزراوەی "هاوسۆزی لەگەڵ ئەوانی تر"، كە دامەزراوەیەكی بواری مافەكانی مرۆڤە لەبڕۆكسلی پایتەختی بەلجیكا، لەڕێگای راپرسییەكەوە، كە لەبارەی "دۆكۆمێنتكردنی ئەشكەنجەدانی بە بەرنامە لەناو زیندانەكانی توركیا" كردوویەتی و پرسیاری لە كەسانی زیندانیكراو لە توركیا كردووە، ئاشكرایكردووە، كە رێژەی ئەو كەسانەی لە گرتووخانەكانی توركیادا ئازار و ئەشكەنجە دراون گەیشتووەتە ٨٣٪.\nدامەزراوەكە ڕوونیكردووەتەوە، كە راپرسییەكە بە بەشداری ٩٣٨ كەس كراوە، كە لە توركیا دەستگیر و زیندانی كراون و تێیدا چەند پرسیارێكیان ئاراستەكراوە لەبارەی ئەوەی، كە ئایا لەماوەی دەستگیركردنیان بەشێوەی بە بەرنامە ئەشكەنجە دراون و مامەڵەی خراپیان لەگەڵدا كراوە.\nئەنجامەكان روونیانكردووەتەوە كە ٨٣٪ی بەشداربووان وتوویانە لەكاتی دەستگیركردنیاندا تووشی ئەشكەنجە و مامەڵەكردنی خراپ هاتوون، لەكاتێكدا ٤٧٪ یان وتویانە لەناو زیانداندا تووشی ئازار و ئەشكجەدان و مامەڵەی خراپ هاتوون .\nسەبارەت بە هۆكارەكانی دەستگیركردنیان و ئازار و ئەشەكجەدانیان، وەڵامەكان جۆراوجۆر بوون بەشێوەیەك لەنێوان (بوونی هەژماری بانكی لە بانكی ئاسیا، كە بەتۆمەتی بوونی پەیوەندی بە بزووتنەوەی فەتحوڵڵا گولەنەوە دەستی بەسەرداگیراوە) و (بەكارهێنانی ئەپی بایلۆك، كە گوایە لەكاتی هەوڵی كودەتاكەی ساڵی ٢٠١٦ سوودی لێبینراوە)و (ئاگاداركردنەوە لەبارەی ناوێك لەڕێگای كەسێكی ترەوە)و (بوونی پەیوەندی تەلەفۆنی لەگەڵ كەسێكی تر، كە لێكۆڵینەوەی لەگەڵ كراوە) بووە .\nرەجەب تەیب ئەردۆغانی سەرۆكی توركیا، هەوڵی كودەتا شكستخواردووەكەی ساڵی ٢٠١٦ ی كردە پاساو بۆ پاكتاوكردنی نەیارە سیاسییەكانی و زیندان و ئەشكەنجەدانی ئەو كەسانەی لەگەڵ سیاسەتەكانی نەبوون و رەخنەیان لێدەگرت، بەجۆرێك لەو هەڵمەتی دەستگیركردن و رەشبگیرییەدا ٨٠ هەزار كەس دەستگیركران و ١٥٠ هەزار فەرمانبەر و ئەندامانی سوپا و دەزگا ئەمنییەكان لەكارەكانیان دوورخرانەوە.


راگەیێنراوی PAKبۆ مەحکومکردنی سەپاندنی حوکمی بەندکردنی زارا محەممەدی\nبۆ مەحکومکردنی سەپاندنی حوکمی بەندکردنی زارا محەممەدی\nزارا محەممەدی کە لە جۆزەردانی ٢٧١٩ هەڵکوترایە سەر ماڵەکەی و دەسبەسەرکرا و پاش شەش مانگ بەبارمتە تا یەکلابوونەوەی دۆسییەکەی ئازادکرا.\nسەرەتا لەلایان لقی یەکەمی دادگای شۆڕشی سنەوە بە ١٠ ساڵ حوکم درا و تۆمەتی پێکهێنانی گروپیان وەپاڵ‌خست و دواتر لە لایان لقی چوارەمی دادگای پێداچوونەوەی سنەوە حوکمەکەی بۆ پێنج ساڵ کەمکرایەوە. پاش گرتنەبەری سەرجەم رێگاو رێکارە یاساییەکان و داواکردنی بەکارهێنانی ماددەی ٤٧٧ بۆ رێگریی‌کردن لە حوکمی سەرەڕۆیانە و نادادپەروەرانە بەڵام دواجار داواکارییەکەی لەلایان بەرپرسی گشتیی دادگای دادگوستەریی پارێزگای سنە رەت کرایەوە و حوکمەکە بۆ بەشی ئەجرای ئەحکام رەوانەکرا و زارا مەحەممەدی ئاگادار کرایەوە کە لە رۆژانی داهاتوودا خۆی رادەست بکات.\n١٥ بەفرانباری ٢٧٢١ کوردی\n٥ ژانیوەری ٢٠٢٢ زایینی


هەمەڕەنگ – پەڕە 100 – Knwe.org\nسەرەکی » هەمەڕەنگ (پەڕە 100)\nکۆرۆنا هۆڵی سینەماکانی داخست\nجارێکی تر مەترسییەکانی کۆرۆنا، لە زۆرێک لەوڵاتانی جیهان بووە هۆی راگرتنی چالاکییە هونەرییەکان و داخستنی هۆڵی سینەماکان. لەم سۆنگەیەوە دەسەڵاتدارانی وڵاتی پۆڵەندا بەهۆی ئەوەی ڤایرۆسی کۆرۆنا مەترسییەکی زۆری لەسەر خەڵکی وڵاتەکەیان درووستکردووە بڕیاریاندا هۆڵەکانی سینەما و شانۆ و مۆزەخانە و پیشانگە شێوەکاریی و سەرجەم دەزگا رۆشنبیرییەکان دابخات، هەموو ئەم هەنگاوانەش بۆ ئەوەیە کە لەم وڵاتەدا بتوانرێت زاڵبن بەسەر شوێنە گشتی ...\nكه‌وته خواره‌وه،بەڵام دڵه به‌خشراوه‌كه‌ی گه‌یاندە شوێنی خۆی\nلەکاتی گواستنەوەی دڵێک کە بەخشرابوو بە نەخۆشێکی تر هه‌لیكۆپته‌رێكی پزیشکی لە سەربانی نەخۆشخانەیه‌ك كه‌وته خوارەوەو تێكشكا. کاتێک هه‌لیكۆپته‌ره‌كه دڵه به‌خشراوه‌كه‌ی ده‌گواسته‌وه  بۆ ئه‌وه‌ی ببەخشرێتە یەکێک لە نەخۆشەکانی نەخۆشخانەیەکی شاری لۆس ئەنجلۆس لە ئەمریکا، بەڵام هه‌لیكۆپته‌ره‌كه پێش ئەوەی لەسەربانی نەخۆشخانەکە بنێشێتەوە کەوتە خوارەوەو به‌هۆیه‌وه سێ سەرنشین کە لەناویدا بوون برینداربوون. ئەوەی جێگەی سەرنجە لەکاتی رووداوەکەدا کارمەندانی فریاگوزاری توانیویانە ئەو ساردکەرەوەیەی ...\nماسی فرۆش (70 ×100 سم) جاران ماسی به شوڵ ده‌فرۆشرا، ماسیگر هه‌رخۆی له‌گوێ چه‌مه‌كه، هه‌ندێ شوڵی بی ده‌بڕی و سه‌ره باریكه‌كه‌ی گرێده‌دا، جا سه‌ره‌كه‌ی تری شوڵه‌كه‌ی له گوێچكه‌ی ماسییەكه‌وه (قه‌پاغی كه‌وانه رێشه‌داره‌كان) ده‌برده ناوه‌وه‌و له ده‌مه‌وه ده‌ری ده‌هێنا، سه‌ره‌تا چه‌ند ماسییه‌كی بچووك دواتر چه‌ند ماسییه‌ك له‌و گه‌وره‌تر، به‌مشێوه‌یه‌ک 5 تا 7 ماسی ده‌كرد به شوڵه‌كه‌وه، دیاره گه‌وره‌ترینیان له‌سه‌ره‌وه ده‌بوو و ...\nفیلمە نوێکەی داهاتێکی زۆری بەدەست هێنا\nفیلمی «The War With Grandpa» کە فیلمێکی نوێی سینەمای جیهانە، لەماوەی نمایشکردنی لەسەر شاشەی سینەماکانی جیهان بڕی 20 ملیۆن دۆلار داهاتی بەدەستهێنا. فیلمەکە کۆمیدییەو «رۆبەرت دەنیرۆ» ئەکتەر و سینەماکاری دیاری جیهان رۆڵی سەرەکیی تێدا دەبینێت، ساڵی 2018 بەهۆی ئەوەی کۆمپانیای بەرهەمهێنانەکەی تووشی کێشە بوو، نەتوانرا لەسەر شاشەی سینەماکان نمایش بکرێت، بەڵام ئەمساڵ فیلمەکە بڵاوکرایەوەو لە زۆربەی سینەماکانی وڵاتانی جیهان نمایشکراو ...\nكه‌مال محه‌مه‌د له تۆ دوورم بڵاوده‌كاته‌وه\nهونه‌رمه‌ند كه‌مال محه‌مه‌د نوێترین به‌رهه‌می ڤیدیۆ كلیپی خۆی به‌ناوی له تۆ دورم بڵاوده‌كاته‌وه. ئه‌م به‌رهه‌مه نوێیه له تێكستی هێمن هه‌ژاره‌و كاری میكس و ماسترینگ و میلۆدی شادمیر نامۆ كردویاتی. كه‌مال محه‌مه‌د ساڵی 1960 له شاری سلێمانی له‌دایك بووه، له ساڵانی هه‌شتاكانه‌وه ده‌ستی به‌كاری هونه‌ری كردووه، یه‌كێكه له گۆرانیبێژه دیاره‌كانی كوردستان، هه‌وادارێكی زۆری هه‌یه، جگه له سازكردنی چه‌ندان كۆنسێرتی گۆرانی و ...\nكەركوك، کۆڕی ناساندنی كۆمەڵە چیرۆكی هەناسەی شەو بەڕێوەچوو\nرۆژی 7/11/2020 بەئامادەبوونی ژمارەیەك لەنووسەرانی ژمارەیەک لەپێكهاتەكانی كەركوك، لەسەنتەر رۆشنبیری كەركوك مەراسیمێك بۆ ناساندن‌و بڵاوکردنەوەو واژۆكردنی كۆمەڵە چیرۆكی هەناسەی شەو بۆ چیرۆكنووس ئەسعەد عەزیز رێكخرا. كۆمەڵە چیرۆكەكە لەنێوان ساڵانی 2013 بۆ 2020 نووسراوەو بەدرێژبوونەوەی ئەزموونی چیرۆكنووس دادەنرێت. لەمبارەوەیە ئەسعەد عەزیز بەكوردستانی نوێی وت: كۆمەڵە چیرۆكی هەناسەی شەو گوزارشت لەگۆڕانكاری ریشەیی لەفۆڕم‌و تەكنیك‌و زماندایەو ئەم تایبەتمەندییە لەكۆمەڵە چیرۆكەكانی تردا جیاوازترە، ئەگەرچیی ...\nشەقامەكان بۆ باران نابن\nدڵبەند مستەفا بڕواناكەم رۆژانە كەس هەبێت بە چەند چاڵ و چۆڵێیەكی ناو شەقامەكان و تەنانەت گوزەرەكانی ناو بازاڕدا نەڕوات و هەست بە بوونیان نەكات. زۆر پێشتر باسمان كردو خوانەكات كەس بە دەم نووسن و هاواری كەسەوە بێت، ئەم چاڵ و چۆڵیانە لەوەرزی هاویندا رۆژانە چەندین ئۆتۆمبیلی تووشی كێشەو شكان دەكرد و شۆفێرەكان گیرۆدەبوون بەدەست چاكکردنەوەی پێشی ئۆتۆمبیلەكانیانەوە، گەر بارانێكی زیاتر ...\nلە ماوەی سێ رۆژی بڵاوبوونەوەیدا 20 ملیۆن بینەری هەبوو\nگۆرانیبێژی جیهانی «مالوما» کلیپێکی نوێی بڵاوکردەوە کە یەکێکە لە گۆرانییەکانی ئەلبوومە نوێکەی. بڵاوبوونەوەی ئەم کلیپە نوێیە بووە جێگەی سەرنجی گوێگران و هەوادارارنی ئەم گۆرانیبێژە جیهانییە. «Hawi» ناوی کلیپە نوێکەی «مالوما»یەو بەهاوکاریی لەگەڵ گۆرانیبێژی کەنەدی «the Weeknd» بەرهەمیهێناوەو دوای بڵاوبوونەوەی کلیپکەکە لە یوتیوب لەماوی سێ رۆژدا زیاتر لە 20 ملیۆن کەس سەیری ئەم کلیپەیان کردووەو زیاتر لە یەک ملیۆن و نیو ...\nدەستی کردەوە بە وێنەگرتن لە فیلمە نوێکەیدا\nداوای ئەوەی بۆ ماوەی شەش مانگ بەهۆی مەترسییەکانی ڤایرۆسی کۆرۆناوە کارکردن و وێنەگرتنی لە فیلمە نوێکەیدا راوەستا، چەند رۆژێکە هونەرمەندی جیهانیی «سلڤستەر ستالۆنی» دەستی کردۆتەوە بە وێنەگرتن لە نوێترین فیلمدا کە ئەم هونەرمەندە جیهانییە رۆڵی سەرەکیی تێدا دەبینێت. «Samaritan» ناوی فیلمەکەیەو فیلمێکی ئەکشن و سەرکێشییە و دیمەنە نوێکانی ئەم فیلمە لە شاری ئەتلانتا وێنەی دەگیرێت، هەر لەم فیلمەدا جگە لە ...\n«گوڵ نیسا» سێ خەڵاتی فێستیڤاڵی فیلمی کۆسۆڤۆی وەرگرت\nمەنسوور جیهانی فیلمی سینەمایی «گوڵ نیسا» لە دەرهێنانی «ستار چەمەنی گوڵ»، سێ خەڵاتی سەرەکی لە سێزدەیەمین خولی فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی فیلمی Goddess On The Throne لە وڵاتی کۆسۆڤۆ بەدەستهێنا. فیلمی سینەمایی «گوڵ نیسا» لە دەرهێنانی «ستار چەمەنی گوڵ»، سێ خەڵاتی سەرەکی باشترین فیلم، باشترین دەرهێنان و باشترین ئەکتەریی لە سێزدەیەمین خولی فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی فیلمی Goddess On The Throne لە وڵاتی کۆسۆڤۆ ...\nلاپەرە 100 لە 297« سەرەتا...708090«9899100101102\t»\t110120130...کۆتا »


ANF | مەلەکەپە: لەدژی پەدەکە و دەوڵەتی تورک ئێمە پشتگیری لە پەکەکە دەکەین!\nمەلەکەپە: لەدژی پەدەکە و دەوڵەتی تورک ئێمە پشتگیری لە پەکەکە دەکەین!\nمەلەکەپە ناڕەزایی لەبەرانبەر هاوکاریەکانی پەدەکە بۆ دەوڵەتی تورک پیشاندا و وتی، : ئێمە بانگەوازی پشتگیری بۆ گەریلاکانی هەپەگە و پەکەکە دەکەین."\nشه‌ممه, 21 Nov 2020, 19:03\nکۆمیتەی ناوەندی پارتی مارکسیست لێنینیست و کۆمونیست (مەلەکەپە) لەبارەی هێرشەکانی پەدەکە لەسەر باشووری کوردستان و سیاسەتەکانی راگەیەنراوێکی بڵاوکردەوە.\n"دەوڵەتی داگیرکەری تورک کە لە حەفتانین گورزی گەورەی بەردەکەوێت، پلانی لەناوبردنی پەکەکە، خنکاندنی شۆرشی رۆژئاوا و ئاستەنگکردنی مافی ئازادی نەتەوەیی کوردی ئەم جارە بە دەستی پەدەکە دارشتووە. پەکەکە بە سەروەری بارزانیەکان و دەسەڵاتەکانیان بەپێی ئامانجی داگیرکەران و ئیمپریالیستەکان هەرێمەکانی گەریلا و قەندیل گەمارۆ دەدات و رێگا بۆ هێرشی فاشیست و داگیرکەری دەکاتەوە.\nپەدەکە پشت بە درۆیەک دەبەستێت کە گوایە ئەو تاوانەی کە ئەنجامی دەدات لەدژی گەلی کورد و گەلەکەمان لە باشووری کوردستان، لە بەرژەوەندی هەموو کوردان دایە. پەدەکە بۆ رەوایەتیدان بە داگیرکەری بووەتە ئامێرێک و لە ماوەی چەند ساڵی رابردوودا تاوانی گەورەی ئەنجامداوە.\nپەدەکە بووەتە هاوبەشی پیسکردنی خاکی باشووری کوردستان کە لەلایەن هێزە فاشیست و داگیرکەرەکانەوە ئەنجامدراوە. بە پشتگیریکردنی پەدەکە لە میت ، کۆنترگەریلا لە باشووری کوردستان جێگیر کراون، دەستیان بە کۆمەڵکوژی کرد، مافە دیموکراتە نەتەوییەکانی گەلی کوردیان پێشێل کردووە.\nکاتێک دەوڵەتی فاشیستی تورک هێرشی کردە سەر باکووری کوردستان و شارەکانی هەڵوەشاند، پەدەکە بێدەنگ بوو. لە کاتی داگیرکردنی عەفرین و سەرێکانی، پەدەکە بیدەنگ بوو. پەدەکە پشتگیری لە دەوڵەتی فاشیستی تورک کرد کە ئابلوقە لەسەر رۆژئاوا کوردستان دابنرێت.\nکاتێک قەندیل، هەرێمەکانی پاراستنی میدیا، شەنگال و مەخموور بۆردومانکران، پەدەکە هەڵوێستێکی بەشەرەفی پیشان نەدا. بە پێچەوانەوە کاری هەواڵگری و زانیاری بۆ دوژمن کرد.\nئەمە مەترسیەکی زۆر گەورەیە. گەلی باشووری کوردستان و هەموو گەلی کورد بانگەوازیمان بۆ هەموو کەسێکە لە چوار پارچەی کوردستان کە لەبەرانبەر خیانەتی گەورەی پەدەکە بیدەنگ نەبن. داوا لە هونەرمەندان، نووسەران و زانیارە کوردەکان دەکەین بانگ لە پەدەکە بکەن نەبێتە ئامێرێک بۆ پلانەکانی هێزە داگیرکەرەکان.\nئێمە بانگ لە هەموو شۆڕشگیر، پارتە دژەفاشیستەکان و پێشکەوتنخوازەکان دەکەین کە پشتگیری لە گەریلاکانی هەپەگە و پەکەکە بکەن کە لەدژی فاشیزم و داگیرکەری شەڕ دەکەن."\nکەجەدەکە – ئە: ده‌نگی خۆمان ده‌خه‌ینه پاڵ ده‌نگی دلێری خۆپیشانده‌رانی هەرێمی کوردستان\nدەستپێشخەری ڕۆڵەکانی ئاگر چالاکیان ئەنجامدا\nخانەوادەکان بۆئەوەی بچنە ئیمڕالی سەردانی لایەنە پەیوەندیدارەکانیان کرد\nگەنجان لە دۆرتموند بە رێکخستنی چالاکییەک پشتیوانییان لە شەنگال کرد\nلە شتوتگارت بۆ پشتیوانی لە زیندانیان چالاکی رێکخرا


هیوا مەجید خەلیل 24, 12, 2020\nهەژاری یەکێک لە سیماکانی دواکەوتنی وڵاتە. ئەم سیمایە، دەکرێ لە زۆربەی وڵاتان بەڵام بە ڕێژەی جیاواز بوونی هەبێت. لە وڵاتە دواکەتوو و گەشەنەسەندووەکاندا، هەژاری گرفتێکی هەرە گەورەی بەڕێوەبردنی وڵاتە. بۆیەیش لە گشت وڵاتاندا ناوەندە ئامارییەکانی سەر بە حکوومەت کار لە دیاریکردنی ڕێژەی هەژاری و جۆرەکانی لە وڵاتەکەیاندا دەکەن، بۆ ئەوەی بتوانن ڕێکارەکانی نەهێشتنی هەژاری یاخود کەمکردنەوەی بگرنە بەر.\nهەژاری لە ڕوانگەیەکی سادەوە، واتە بێتوانایی لە دابینکردنی پێداویستییەکانی ڕۆژانە. بە شێوەیەکی گشتی، هەژاری بەسەر دوو دەستە دابەش دەکرێت؛ هەژاریی ڕەها، واتە کەسێک یاخود خێزانێک کە نەتوانێت پێداویستییە سەرەتایییەکانی ژیانی خۆی، وەک خۆراک، پەناگە، ئاوی خاوێن، خوێندەواری و چاودێریی تەندروستی دابین بکات. هەژاریی ڕێژەیی، واتە خێزانێک نزیکەی ٥٠٪ لە داهاتەکەی کەمترە بۆ ئەوەی کە بەشی دابینکردنی پێداویستییە سەرەکییەکانی ژیانی بکات. بۆ نموونە، ئەگەر سەد هەزار دینار بەشی دابینکردنی لانی كەمی پێداویستییەکان بکات، کەسێک یاخود خێزانێک نزیکەی پەنجا هەزار دیناری هەبێت. هەژاریی ڕەها لە هەژاریی ڕێژەیی مەترسیدارترە. دیاریکردنی ئاستی هەژارییش، لە وڵاتێک بۆ وڵاتێک بەپێی بارودۆخی ئابووری و ئاستی داهات گۆڕانکاریی بەسەردا دێت. بۆ دیاریکردنی ئاستی هەژاری، پەنا بۆ دیاریکردنی هێڵی هەژاری دەبردرێت. هێڵی هەژاری بریتییە لە دیاریکردنی کەمترین داهات لە مانگێکدا، کە لە ڕێگەی ئەم داهاتەوە خەڵک دەتوانێت پێداویستییە سەرەکییەکانی خۆی دابین بکات.\n"گەندەڵی"یش بەپێی پێناسەی باو، بریتییە لە خراپ بەکارهێنانی سامان و دەسەڵاتی گشتی لەپێناو بەرژەوەندیی تایبەت. لە لێکۆڵینەوەکانی تایبەت بە هەژاری لە عێراقدا کە بە هاوکاریی نێوان بانکی جیهانی و وەزارەتی پلاندانانی عێراق و هەرێمی کورردستان ئەنجام دەدرێت، پەیوەندییەکی دووانەیی و نزیک لە نێوان بەرزیی ڕێژەی هەژاری و بەرزیی ئاستی گەندەڵی لە عێراقدا بوونی هەیە. واتە لە عێراقدا بەرزبوونەوەی ئاستی گەندەڵی، به یەکێک لە هۆکارە سەرەکییەکانی بەرزبوونەوەی ئاستی هەژاری هەژمار دەکرێت.\nگەندەڵی لە عێراقدا\nلێرەدا زۆر بەخێرایی باس لە کۆمەڵێک ژمارەی تایبەت بە ئاستی گەندەڵی لە عێراقی دوای ٢٠٠٣ دەکەین. عێراق وڵاتێکە نوقمی گەندەڵی و هەژاری بووە. یەکێک لە هۆکارە سەرەکییەکانی هەژاری لە عێراق بۆ ئەو گەندەڵییە بەرفراوانە دەگەڕێتەوە، کە گشت جومگەکانی دەسەڵات و گشت کەرتە خزمەتگوزارییەکانی گرتۆتەوە.\nبەپێی ڕاپۆرتێکی هاوبەشی نێوان وەزارەتی پلاندانانی عێراق و بانکی جیهانی بە ناونیشانی (Iraq Economic Monitor)، کە لە پاییزی ٢٠٢٠ بڵاو کرایەوە، باس لەوە دەکات کە پتر لە ٩٦٪ لە هەناردەکردنی عێراق تەنیا نەوتە. ٩٢٪ لە داهاتی حکوومەت پشت بە نەوت دەبەستێت و نەوت ٤٣٪ی کۆی گشتیی بەرهەمهێنانی ناوخۆی بۆ ساڵی ٢٠١٩ پێک هێناوە. ئەمەیش بەو مانایە دێت کە ئابووریی عێراق، ئابوورییه‌کی تاک-کاڵایییە و نرخی ئەم کاڵایەیش پشت بە گۆڕانکارییە نێودەوڵەتییەکان دەبەستێت. واتە کاڵایەکە، کە پێشبینیکردن بۆ سەقامگیربوونی نرخەکەی و ڕاددەی بەرهەمهێنانی، تا ئاستێک قورسە. یەکێک لە گرفتەکانی ئابووریی تاک-بەرهەمی، ئەوەیە کە دامەزراوە ئابوورییەكانی چاودێریکردن، دامەزراوەی زۆر ئاڵۆز نین؛ هەر بۆیەیش ئەنجامدانی گەندەڵی تێیدا ئاسانتر دەبێت. بەتایبەت لە وڵاتیکدا کە پۆستە چاودێری و سیاسییەکان بەپێی بنەمای ڕێککەوتنە سیاسییەکان دابەش دەکرێن.\nلێرەدا ئاماژە بە کۆمەڵێک بەهەدەردانی سامانی گشتی وەک بەشێک لە گەندەڵی و سیاسەتی هەڵەی حکوومەتی عێراق دەکەین. لە کەرتی کارەبا تەنیا لە دوای ساڵی ٢٠٠٣، پتر لە ٤١ ملیار دۆلار بەفیڕۆ دراوە. بەپێی گوتەکانی محه‌مەد شەیاع سوودانی، پەرلەمانتاری عێراق، وەزارەتی کارەبا تەنیا لە ساڵی ٢٠٢٠دا، پتر لە ٢ ملیار و ٦٠٠ هەزار دۆلاری بۆ بەرهەمهێنانی کارەبا بەفیڕۆ داوە. لە سەردەمی کابینەی حەیدەر عەبادی و لە ساڵی ٢٠١٦دا، وێستگەیەکی بەرهەمهێنانی کارەبا دامەزرا.\nئەوەی جێگەی سەرنج بوو وێستگەکە بە نەوت کاری نەدەکرد، کە عێراق یەکێک لە وڵاتە گەورەکانی بەرهەمهێنانی نەوت و بەپێی داتاکان پتر لە ٩٠٪ی داهاتی عێراق لە نەوتەوە دێت، کەچی وێستگەکە بە گاز کاری دەکرد و تێچووی دامەزراندنی وێستگەکە پتر لە ٤٠٠ ملیۆن دینار بوو. بۆ بەرهەمهێنانی کارەباش عێراق ناچار بوو کە بۆ ئەم وێستگەیە گاز لە دەرەوە، واتە لە ئێران هاوردە بکات. بۆ نموونە، لە وێستگەی کارەبای باسمییە لە باشووری بەغدا کە گازەکەی لە ئێران هاوردە دەکرێت، تێچووی یەک کاتژمێر بەرهەمهێنانی کارەبا لەم وێستگەیە بە ٩٨ دۆلار خەملێنراوە کە بەرزترین نرخە لە ئاستی عێراق. ئەم کارەیش زۆرتر بۆ ئەو گوشار و دەستێوەردانە سیاسییانە دەگه‌ڕێتەوە کە ئێران بەسەر لایەنە سیاسییەکانی عێراقدا هەیە. ئەمە لە کاتێکدایە کە تا ئێستایش هاووڵاتیی عێراقی بەدەست کەمیی کارەباوە دەناڵێنێت و لە خۆپێشاندانەکانی ئۆکتۆبەری ٢٠١٩ کە ڕووخانی حکوومەتەکەی عادل عەبدولمەهدیی لێ کەوتەوە، یەکێک لە داواکارییه‌كانی خۆپێشاندەران، بەتایبەتیش لە بەغدا و بەسرا، بریتی بوو لە دابینکردنی کارەبا.\nدۆخی کەرتەکانی تر لە بوودجەی ساڵی ٢٠١٩ی عێراق کە بڕەکەی ١٠٦.٥ ملیار دۆلار بوو، لە هی کارەبا باشتر نییە؛ بڕی ٢.٥٪ بۆ کەرتی تەندروستی، ١٣.٥٪ بۆ کەرتی بەرهەمهێنانی نەوت و ١٨٪ بۆ کەرتی ئەمنی تەرخان کرا. ئەم داتایەیش نیشان دەدات کە کەرتە خزمەتگوزارییە مەدەنییەکان لە عێراق کەمترین گرنگییان پێ دەدرێت. ئەمە لە کاتێکدایە کە عێراق وڵاتێکی وێرانبووە و هەر لە ساڵی ١٩٨٠ تا ئێستا سێ جەنگی دەرەکیی بەخۆوە بینیوە، جیا لە جەنگ و پشێوییە ناوخۆیییەکان؛ واتە عێراق وڵاتێکە کە پێویستە زۆرترین تیشک بخرێتە سەر بنیاتنانەوەی ژێرخانە ئابووری و کۆمەڵایەتییەکەی.\nئەگەرچی داتاکانی سەبارەت بە گەندەڵی لە عێراقدا داتای ورد و دروست نین، بەڵام گشتیان داتای سەرسوڕهێنەرن. بۆ نموونە، ڕەحیم عتێلی، سەرۆکی پێشووی دەستەی دەستپاکیی عێراق ئاماژەی بەوە کردووە کە گەندەڵی لە سەرجەم وەزارەتەکانی عێراقدا هەیە، وەک وەزارەتەکانی تەندروستی، کارەبا و بەرگری. ئەوەی جێگەی سەرسوڕمانە بە گوتەی عتێلی، گەورەترین دۆسییەکانی گەندەڵییه لەناو وه‌زاره‌تی سەرچاوەکانی ئاو. کۆی گشتیی گەندەڵی لە عێراق لە دوای ڕووخانی ڕژێمی بەعس، گەیشتووه‌تە ٦٠٠ ملیار دۆلار. واتە نزیکەی بوودجەی شەش ساڵی عێراق، یان چووتەدەرەوەی وڵات یاخود جووتە گیرفانی کۆمەڵە کەسێک لە نوخبەی سیاسی، ئیداری و سەربازی.\nڕێژەی هەژاری لە عێراقدا\nدیاریکردنی ڕێژەی ڕاستەقینەی هەژاری لە عێراقدا کارێکی قورسە. چونکە ئەم کارە پێویستی بە ئەنجامدانی ڕووپێوێکی گشتگیر هەیە کە گشت خانەوادەکانی عێراقی لەخۆ بگرێت. ئەم کارەیش تا ئێستا لە عێراقدا ئەنجام نەدراوە؛ ئەوەی کە هەیە بریتییە لە وەرگرتنی کۆمەڵێک نموونە (sample)، دواتر گشتاندنی دەرەنجامەکانی بەدەستهاتوو لەم نموونانە بەسەر سەرتاسەری عێراقدا. بۆ نموونە، یەکێک لەو توێژینەوە بەرفراوانانەی کە لە ساڵی ٢٠٠٦-٢٠٠٧ بۆ دیاریکردنی ئاستی هەژاری لە عێراقدا، دوای ڕووپێوی ساڵی ١٩٨٨، ئەنجام دراوه، بە بەرفراوانترین ڕووپێو لە عێراق هەژمار دەکرا، تەنیا ١٨،٠٠٠ خێزانی لەخۆ گرتبوو. دووەمین ڕووپێو بۆ دیاریکردنی بارودۆخی ئابووری-کۆمەڵایەتیی هاووڵاتیانی عێراقی لە ساڵی ٢٠١٢-٢٠١٣ ئەنجام درا کە تێیدا ٢٥،٠٠٠ خێزان بەشدار بوون. ئەم جۆرە ڕووپێوکردنە بۆ دیاریکردنی ئاستی هەژاری لە عێراقدا تا هەنووکەیش بەردەوامە. واتە، نموونەیەکی بچووک وەردەگیرێت و بە پشتبەستن بە داتاکانی بەدەستهاتوو لەم نموونە بچووکە، وەک مەزەندەکردنێک ڕێژەی هەژاری لە عێراقدا دیاری دەکرێت. بەڵام لەگەڵ ئەوەیشدا دەکرێ ئەم داتایانە تا ڕاددەیەک لەبارەی دۆخی ژیان لە عێراقی پڕ لە کێشە و ناسەقامگیریدا بەرچاوڕوونیمان پێ بدات.\nئەوەی جێگەی ئاماژەپێدانە، عێراق بۆ دیاریکردنی دۆخی هەژاریی هاووڵاتیانی خۆی، پشت بە دیاریکردنی ئاستی هەژاریی ڕەها دەبەستێت. واتە پێوەری "شێوازی تێچووی پێداویستییە سەرەکییەکان" (Basic Needs approach (CBN)). بەپێی ئەم پێوەرە، هەژاری بەوە دەناسرێتەوە کە تەنیا بڕە پارەیەکت هەبێ بەشی کڕینی کاڵا خۆراکی و ناخۆراکییەکان بکات. پێوەری دیاریکردنی ئاستی خۆراکیش لە عێراق، گەیشتنی (٢٣٣٧) کالۆرییە بۆ جەستەی مرۆڤ لە ڕۆژێکدا. ئەگەر ئەم ژمارەیە بگۆڕین بۆ ژمارەی پارە، لە ساڵی ٢٠١٢ ئەم پێوەرە بریتی بوو لە خەرجکردنی بڕی پەنجا هەزار دینار بۆ یەک مانگ بۆ هەر تاکێک بۆ کڕینی خۆراک. دوای تێپەربوونی هەشت ساڵ بەسەر ئەم پێوەرە، بەڵام تا هەنووکەیش گۆڕانکارییەکی ئەوتۆ بەسەر ئەم بڕە پارە دیاریکراوەدا نەهاتووە، چونکە بۆ ساڵی ٢٠١٩ بڕی کەمتر لە ١١١ هەزار دینار داهات لە یەک مانگدا بۆ هێڵی هەژاریی هەر تاکێکی عێراقی هەژمار کرابوو.\nبەپێی داتاکانی بانکی جیهان، لە عێراق کەسێک لە هێڵی هەژاریی ڕێژەییدا دەژیت کە داهاتی ڕۆژانەی به ٣.٢ دۆلار (سێ دۆلار و بیست سەنت) یاخود ١١١ هەزار دینار لە مانگێکدا خەمڵێنراوە. ئەمە لە کاتێکدایە کە بەپێی توێژینەوەی "ڕووپێوکردنی هەژاری لە عێراق" کە لە ساڵی ٢٠١٨دا بڵاو کرایەوە، داهاتی تاکی عێراق بەم شێوەیەی خوارەوە خەرج دەکرێت: خۆراک ٣٢٪ لە داهات، سووتەمەنی (نەوت، گاز، بەنزین و...) ٢٤٪ لە داهات، تێچووی هاتوچۆ و ئامرازەکانی گواستنەوە (١٢.١٪ لە داهات، پۆشاک ٦.٤٪ و کەره‌ستە و ئامرازەکانی ناوماڵ ٥.٢٪، داهات لەخۆدەگرێت.\nلە ساڵی ٢٠١٧دا، ڕێکخراوی یونیسێف لە عێراق لەبارەی هەژاریی منداڵانەوە ڕاپۆرتێکی بڵاو کردەوە، تێیدا بەتایبەت تیشک خرابووە سەر هەژاریی منداڵان لە نێوان ساڵانی ٢٠١٢-٢٠١٧. لە ڕاپۆرتەکەدا ئاماژە بەوە دەدات کە لە ساڵی ٢٠١٢دا منداڵانی خوار تەمەنی هەژدە ساڵ، نیوەی دانیشتووانی عێراق، کە ژمارەی ٣٣،٢٠٥،٠٣٨ کەسە، پێک دێنن. لەو ژمارەیەی دانیشتووان، شەش ملیۆن و نیوی لە هەژاریی ڕێژەیدا دەژین و لەم بڕە هەژارەیش، سێ ملیۆن و حه‌وت سەد هەزار کەسیان منداڵن. واتە لە هەر چوار منداڵی خوار تەمەنی هەژدە ساڵ، یەک منداڵ لە هەژاریدا دەژیت. لە هەمان ساڵدا ڕێژەی هەژاری لە گشت عێراق به ٢٣٪ خەملێنراوە. ئەم داتایەیش لە کاتێکدا بووە کە عێراق لەو سەردەمەدا بەهۆی بەرزبوونەوەی نرخی نەوت و هاوکاریی وڵاتانی جیهان و هاوپەیمانان لە بارودۆخێکی داراییی باشدا دەژیا.\nلە مانگی ئۆکتۆبەری ٢٠٢٠، یونیسێف داتایەکی بڵاو کردەوە و ئاماژەی بەوە کرد کە ٤٠٪ منداڵانی عێراق لە هێڵی هەژاریدا دەژین. ئەمەیش بەو مانایە دێت کە زۆربەی منداڵان ناچارن بەدوای کاردا بگەڕێن. گەڕان بە دوای کاریش لە زۆر حاڵەتدا بە مانای دابڕان لە خوێندن دێت. بەم جۆرەیش لەبری ئەوەی کە ڕێژەی خوێندەواری بەرز بێتەوە، بەپێچەوانەوە ڕێژەی نەخوێندەواری لە عێراقدا بەرز دەبێتەوە، کە خودی ئەمەیش لە داهاتوودا عێراق ڕووبەڕووی کۆمەڵێک کێشەی ئابووری و کۆمەڵایەتی دەکاتەوە.\nبە گوتەی گوتەبێژی فەرمیی وەزارەتی پلاندانانی عێراق، لە ساڵی ٢٠٢٠دا و بەهۆی بڵاوبوونەوەی پەتای کۆرۆنا، ڕێژەی هەژاری لە عێراقدا بۆ سەرووی ٣١،٧٪ بەرز بووەتەوە. بەم جۆرەیش ڕێژەی هەژاری لە عێراقدا بۆ یازدە ملیۆن و چوار سەد هەزار کەس بەرز بووەتەوە. هەڵبەت ئەم داتایەیش لەسەر ئاستی عێراقدا جیاوازە، بۆ نموونە، لە ناوچە ئازادکراوەکانی لەدەست داعش کە تێیدا ژمارەیەکی زۆری خەڵک ئاوارە بوون و شارەکان ویران کراون، ڕێژەی هەژاری لەم ناوچانەدا ٤١.٢٪ دەرباز دەکات. لە باشووری عێراق واتە لە ناوچە شیعەنشین و نەوتییەکان ڕێژەی هەژاری ٣٠٪ە و، لە ناوەڕاستی عێراق واتە پارێزگاکانی وەک بەغدا ئەم ڕێژەیە دەگاتە ٢٣٪ و، بۆ هەرێمی کوردستانیش ١٢.٥٠٪ ڕێژەی هەژاری دەستنیشان کراوە.\nبەپێی داتاکان لە ساڵی ٢٠٢٠دا، ٤٨٪ دانیشتووانی عێراق لەژێر تەمەنی ١٨ ساڵیدا دەژین و لەم ڕێژەیەیش ٢٣٪ی لە هێڵی هەژاریدا دەژین. لە کۆی گشتیی ئەم ڕێژەیەی هەژاریی منداڵان، ٥٪ لە هەرێمی کوردستان و ٥٠٪ لە ناوچەکانی باشووری عێرقدا دەژین و ئەوانی تریش بەسەر ناوچەکانی تری عێراقدا دابەش دەبن. هەرچەند داتاکانی هەرێمی کوردستان جێگەی گومانلێکردنن، چونکە لە دوای بڕینی بوودجەی هەرێمی کوردستان لە ساڵی ٢٠١٤ و دواتر شەڕی داعش و نەدانی مووچەی هاووڵاتیانی هەرێمی کوردستان، گشت ئەمانە کاریگەری ده‌خه‌نه سەر بەرزبوونەوەی ڕێژەی بێکاری و هەژاری لە هەرێمی کوردستاندا؛ سەرەڕای هەبوونی تێبینی لەسەر چۆنێتیی ئەنجامدانی ڕووپێوەکە، واتە نموونەکان چۆن دیاری کراون و ڕووپیوەکە لە کام گەڕەک، کۆڵان، گوند، شار و ناوچەکانی کوردستان و چؤن ئەنجام دراون؟\nبەڵام داتاکانی ڕاپۆرتی Iraq Economic Monitor، جیاوازن لە داتای گوتەبێژی وەزارەتی پلاندانان. بەپێی ڕاپۆرتی Iraq Economic Monitor، جیا لە ئاستی بەرزی هەژاری لە عێراق کە لەم ڕاپۆرتەدا بۆ سەرتاسەری عێراق بە تێکڕای ٢٠٪ هەژمار کراوە، نزیکەی ٢٥.٨٪ خەڵکی نزیک لە هێڵی هەژاری دەژین و لە ئەگەری هەر جۆرە ناسەقامگیرییەک دەکەونە هێڵی هەژارییەوە. لە هەمان کاتدا بەهۆی بەرزبوونەوەی نرخی خۆراک، پتر لە ٤١٪ داهاتی تاکی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٠دا، بۆ کڕینی کەرەستە خۆراکییەکان خەرج دەکرێت. ئەم ڕێژەیە لە ناوچە هەژارنشینەکانی باشوور بۆ ٤٧٪ بەرز دەبێتەوە. واتە، لە کۆی گشتیی داهاتی مانگانەی هەر خێزانێک، ٤٧٪ی داهاتەکەیان بەس بۆ کڕینی کەرەستە خۆراکییەکان دەچێت. ئەمەیش بەو مانایە دێت کە ئاسایشی خۆراک و ئاسایشی تەندروستی و ئاسایشی داهاتی تاک لە عێراقدا لە دۆخێکی مەترسیداردایە و بەهۆی نەبوونی سیاسەتی پشتیوانیی خۆراکی و له‌به‌ر ئه‌وه‌ی كه عێراق وڵاتێکی فرەئابووری نییە، هەر جۆرە گۆڕانکارییەک لە داهات دەبێتە هۆی بەرزبوونەوەی ئاستی بێکاری و هەژاری لە عێراقدا؛ واتە هاتنەدیی ناسەقامگیریی سیاسی و کۆمەڵایەتی. بۆ نموونە، دەکرێ لە چەند مانگی داهاتوودا دەرەنجامی بڕیاری بانکی ناوەندیی عێراق وەدەرکەوێت کە هەر دۆلاری لە هەزار و دوو سەد دینار، بۆ نزیکەی ١٥٠٠ دینار بەرز کردەوە؛ ئەمەیش بە مانای دووبارە کەمبوونەوەی توانای کڕینی هاووڵاتیی عێراقی دێت و، بەهۆی کەمبوونەوەی داهاتەکەی و بەرزبوونەوەی نرخی کاڵاکان لە بازاڕدا، ناچارە چاوپۆشی لە دابینکردنی بەشێک لە پێداویستییە سەرەکییەکانی بکات.\nئەگەرچی داتاکانی تایبەت بە هەژاری لە عێراق جیاواز و بەرزن، بەڵام لە هەمان کاتدا بەرچاوڕوونییەک بە خۆێنەر دەدات. ئەوەی کە جێگەی سەرنجە ئەو جیاوازییە بەرفراوانەیە کە لە نێوان ڕێژەی هەژاری لە هەرێمی کوردستان لەگەڵ ناوچەکانی تری عێراقدا دەبینرێت. لە هەرێمی کوردستان لە دوای ساڵی ٢٠١٤ بوودجەی حکوومەت و مووچەی هاووڵاتیان کەم کراوەتەوە؛ ئەمەیش بەو مانایە دێت کە ئاسایشی داهات لە هەرێمی کوردستاندا بوونی نییە و لە دەرەنجامدا ئاستی هەژاری بەرز دەبێتەوە، کەچی داتاکانی هەرێمی کوردستان بەپێجەوانەی ناوچەکانی تری عێراقن کە تێیدا بوودجە و مووچە بەبەردەوامی دێت. ئەمەیش دەکرێ دوو خوێندنەوەی بۆ بکرێت: یەکەم، یان نموونەکانی هەژاری لە هەرێمی کوردستان بەهەڵە وەردەگیرێن، یاخود دووەم، حکوومەتی عێراق بەئەنقەست ڕێژەی هەژاری لە هەرێم بە کەم نیشان دەدات تا لە پشکی بوودجەی هەرێمی کوردستان و لە پشکی هەرێمی کوردستان لە بوودجەی پەرەپێدانی پارێزگاکان ببڕێت.\nلە لایەکی ترەوە، ئەوەی کە لە داتاکانی هەژاری لە عێراقدا دەبینرێت، زۆرتر تیشکخستنە سەر لایەنی داراییی هەژارییە. لە کاتێکدا هەژاری پرۆسەیەکی ئاڵۆزە و لایەنی کۆمەڵایەتییش لەخۆ دەگرێت کە لە ڕاپۆرتەکانی تایبەت بە هەژاری لە عێراقدا نابینرێت. واتە دەرهاوێشتە کۆمەڵایەتییەکانی هەژاری چین؟ چونکە بەختەوەری و دەربازبوون لە هەژاری، تەنیا پەیوەست نییە بە باری ئابووری و داراییی هاووڵاتیان.


جەواد زەریف: سوپا بڕیاری داخستنی گەرووی هورمز دەدات – تۆڕی میدیایی خەڵک\n2019/04/25 - 8:30 AM\nوەزیری دەرەوەی ئێران ئاشكرایدەكات، بڕیاری داخستنی گەرووی هورمز لەدەست وەزارەتی دەرەوەدا نییە و لە دەست سوپادایە.\nئەمریكا قۆناغێكی نوێی سزاكانی بۆ ئێران دەست پێكرد و ئێرانیش هەڕەشەی داخستنی گەرووی هورمز دەكات، چاودێرانی سیاسیش ئاشكرایدەكەن، ئەگەری سەرهەڵدانی جەنگێكی جێگرەوە لە عێرا لە ئارادایە.\nمحەمەد جەواد زەریف وەزیری دەرەوەی ئێران بە ئاژانسی فەڕمی ئێرانی ڕاگەیاند، من بۆچوون دیاری ناكەم بۆ بژاردە سەربازییەكان، ئەوە سوپا دەبێت بڕیار لەو بابەتەدا بدات.\nوتیشی”هەمیشە وتومانە ئێران سەقامگیری هەرێمی و بەرژەوەندییەكانی دەپارێزێت و دەبێت سەقامگیری هەرێمیی و گەشەپێدانی ئابووریش بۆ هەمووان بێت”.\nئاماژەی بۆ ئەوەش كرد، بەرژەوەندییەكانی ئێران لەگەڵ پاراستنی سەقامگیری ناوچەكەیە و دەبێت سەقامگیری بۆ هەمووان بێت، بەڵام ئەمریكا هۆكاری سەرەكی ناسەقامگیری ناوچەكەیە.\nھێمن ھەورامی: پەرلەمان بەشێك نییە لە كێشەكان


٢ی ڕێبەندان لە دوو ڕوانگەی مێژوویی و سیاسییەوە\n18:24 - 8 رێبەندان 2720\n٢ی ڕێبەندان لە مێژووی گەلی کوردا جێگایەکی تایبەتی هەیە. ٢ی ڕێبەندان ئاکامی چەندین دەیە هەوڵ و تێکۆشانی گەلێکە بۆ ڕزگاریی خۆی. کار و کردەوی پاش ئەو ڕۆژە ئامانج و ئاواتی چەندین پشت لە خەباتگێڕان و شۆڕشگێڕانی کوردستانە. هەر وەک شەهید دوکتور قاسملوو دەفەرمێ: "لەم ڕۆژەدا ئەستێرەی گەشی کۆماری کوردستان شەوی دیجووری کوردستانی ڕوون کردەوە ئێستاش ئەستێرەی ڕێنیشاندەری خەباتی ڕزگاریخوازانەی نەتەوەی کوردە". لەو ڕۆژەدا بوو کە کورد تامی دیاریکردنی چارەنووسی چیشت.\nئێمە لە دوو ڕوانگە چاو لە ٢ی ڕێبەندان دەکەین؛ ڕوانگەیەکی مێژوویی و ڕوانگەیەکی هزری ـ سیاسی.\nلە ڕوانگەی مێژوویەوە ٢ی ڕێبەندان ئەو ڕۆژەیە کە کۆماری کوردستان تێیدا دامەزرا و بۆ نزیک بە یەکساڵ دەسەڵاتداریەتی کرد.\nلە ڕوانگەی هزری ـ سیاسییەوە، ڕۆژێکە کە ئیرادەی نەتەوەی کورد توانیویەتی واقعی کوردستان بەرەو ئەو ئاراستەیە بگۆڕێت کە دەسەڵاتێکی کوردی تێیدا دابمزرێت.\nبیرکردنەوە لە دووی ڕێبەندان بیرکردنەوە لەدوو شتە؛ یەکەم؛ ڕێزلێنان لەو ئیرادەیە کە حەولی دا چارەنووسی کورد بەدەستەوە بگرێت.\nدووهەم؛ بەڵێندانە کە ئێمە هه‌مان ئاوات و هەمان ڕێباز کە ٧٥ ساڵ بەر لە ئێستا حەولی دا چارەنووسی نەتەوەکەی بەدەستەوە بگرێت بەهەمان ڕوانینەوە حەول بدەین لە ئێستادا دەرفەتەکان بکار بێنین وچارەنووسی نەتەوەکەمان بەدەستەوەب گرین و ئەم نەتەوەیە لەم کێشە و قەیران و نەهامەتییەی کە بەسەری هێنراوە ڕزگار بکەین.\nدەگەڕێینەوە بۆ ٣ی خەرمانانی ساڵی ١٣٢٠ی هەتاوی کە ئێران لە باکوورەوە لەلایەن لەشکری سوور و لە باشوورەوە لەلایەن ئینگلیس و ئامریکاوە داگیر کرا. لە ڕۆژهەڵات لە ناوچەی موکریان هیچ یەک لەم هێزانە تێدا نیشتەجێ نەبوون و هەندێک لە ڕووناکبیرانی مەهاباد لەم بۆشاییە کەڵکیان وەرگرت و کۆمەڵەی ژ- کاف، بە بیڕباوەڕێکی ناسیۆنالیستی بۆ پەرەپێدانی بیری نەتەوەیی لەسەر خواستی کۆمەڵگەی کوردستان وە لەسەر دەستی چینی مامناوەندی شارنشینی دامەزرا.\nسێ هۆکاری سەرەکی بوونە هۆی دامەزراندنی کۆمەڵەی ژـ کاف:\n١ـ توێژی مامناوەندی شاری بیچمی گرتبوو کە گەیشتبووە ئەو ئاستە کە باوەڕی بە ماف هەبوو.\n٢- کۆمەڵگە بەو ئاستە گەیشتبوو کە دەیهەوێ لە وەزعی مەوجود تێپەڕێ بۆ وەزعی دڵخواز.\n٣- هێرشی ناسیۆنالیستیی دراوسێکانی دەوروبەر\nنفووزی تەشکیلاتی ــ هزری کۆمەڵەی ژـ کاف لەنێو خەڵکدا\nکۆمەڵەی ژـ کاف ڕێکخراوەیەکی نهێنی بوو کە زۆر خۆی دەپاراست کە خەڵکانێکی زۆر ببێتە ئەندامی. ژـ کاف لە ڕووی تەشکیلاتەیەوە زۆر کاریگەری لەسەر کۆمەڵگەی کوردستان نەبوو بەڵام لە ڕووی فکرییەوە ژـ کاف ڕێچکەیەکی ناسیۆنالیستیە لەنێو کوردا ول ەنێو ئەو ڕێچکەیەدا باس لەسەر کوردستانی یەکپارچە کراوە و باس لەسەر سەربەخۆیی دەکا و ئەو ڕوانگە هەتا ئێستاش لەنێو کۆمەڵگای کوردستان هەیە.\nدامەزرانی کۆمەڵەی ژـ کاف تا دامەزرانی حیزبی دێموکرات ٣ساڵی مەودابوو. کۆمەڵەی ژـ کاف ڕێکخراوەیەکی داخراو بوو و هەلومەرجی ئەو کاتەش پێویستیی بە ڕێکخراوەیەکی کراوەتر و بەربڵاوتر هەبوو، هه‌ر بۆیە ڕێبەرایەتیی کۆمەڵەی ژـ کاف و لە سەرەوەی هەموویان پێشەوا قازی محەممەد هه‌ر لە بنەڕەت و بنەمای کۆمەڵەی ژ- کاف و لە ساڵڕۆژی دامەزراندنی کۆمەڵەی ژـ کاف لە ٢٥ی گەلاوێژی ساڵی ١٣٢٤ حیزبی دێموکراتیان دامەزراند. دامەزراندنی حیزبی دێموکرات بە بەرنامەیەکی ڕوون و ئەمڕۆیی و سەردەمییانە، وڵامێکی گونجاو و بەجێ بوو بۆ ئەو هەلومەرجە نوێیەی کە پێکهاتبوو.\nدوای ١٦٠ ڕۆژ لە دامەزراندنی حیزبی دێموکرات، لە ٢ی ڕێبەندان پێشەوا قازی محەممەد لە مەیدانی چوارچرای شاری مەهاباد لەنێو ئاپۆرای خەڵکەوە کۆماری کوردستانی ڕاگەیاند.\nپێشەوا قازی محەممەد بە لەبەرچاوگرتنی هۆکارە مێژوویی و ناوچەیی و سیاسیەکانی سەرنەکەوتنی شۆڕش و ڕاپەڕینەکانی ڕابردووی نەتەوەی کورد هه لوومەرجی ئەو کاتی ڕۆژهه ڵات و بەتایبەت لە جەنگەی شەڕی جیهانیی دووهەم و داگیرکرانی ئێران لەلایەن یەکیەتیی سۆڤیەت و ئامریکا و ئینگلیسەوە بیرۆکەی دامەزراندنی دەسەڵاتی کوردی گەڵاڵە کرد.\nکۆماری کوردستان ١١مانگی خایاند. ڕاستە کە ١١مانگ بۆ مێژووی مرۆڤایەتی ماوەیەکی زۆر کورتە بەڵام گرینگیی حکوومەتێک بە درێژی و کورتی ئەو حکوومەتە بەستراوە نییە. کۆماری کوردستان وەک ڕێنێسانسێک لە ڕۆژهەڵاتی ناڤین سەیر دەکرێ کە لە ماوەی ١١مانگدا هێندێک کاری گرینگی مێژوویی کرد. وکوو پێکهێنانی دەوڵەت نەتەوەی کوردی، ڕەسمی‌کردنی زمانی کوردی، دانانی هێزی پێشمەرگە، بڵاوکردنەوەی بیروڕای دێموکراتی ڕێگاخۆشکردن بۆ بەشداری ژنان لە ژیانی سیاسی و کۆمەڵایەتی جێبەجێ کرد.\nگرینگترین کاریگەریی کۆماری کوردستان لە ڕووی فکریەوە ئەوە بوو جۆرێک تاکی کوردی گەرەنتی کرد بۆ مبارزەکردن و ئەمە وەزعێکی پێکهێنا و لە دوای کۆماری کوردستانی هە تاکوو ئێستا لە هەموو پارچەکانی کوردستان بابەتێک هەیە بە ناوی شۆڕشی کورد کە کوردی کردووەتە بازیگەرێکی گرینگی سیاسیی ناوچەکە.\nسەبارەت بە ڕووخانی کۆماری هۆکاری زۆر کاریگەرییان هەبوو کە بە گشتی ئەو سێ هۆکارە ڕۆڵی بنەڕەتییان گێڕاوە؛\n١-هۆکاری ناخۆیی و ناتەبایی کورد لەنێو خۆیدا بەتایبەت ململانێ خێڵەکان لەگەڵ یەکتر ببوونە هۆکاری لاوازیی کۆماری کوردستان\n٢- فاشیزمی ئێرانی کە هیچ باوڕێکی بە مافی کورد نەبوو\n٣- ئیرادەیەکی نێودەوڵەتی لەو قۆناغ دا نەیدەویست دەوڵەتی مەرکەزی لە ئێراندا لاواز و پەرتەوازە بێ .\nکۆبوونەوەی ئێمە وەک پێشمەرگەی کوردستان ئەوە پەیامە گرینگەی پێیە کە هێزی پێشمەرگەی کوردستان هێشتا میراتگری کۆمار و پارێزەری دەستکەوتەکانی کۆمارە و لە وەرزەی نوێیەی خەبات کە ڕاسانی ناوە، بەڵێنیی بەردەوامی و پەرەگرتنی هێزی پێشمەرگە بە نەتەوەی کورد و شەهیدانی کۆمار و لەسەرەوەی هەموویان پێشەوای کوردان قازی محەمحەممەد دەدەین.


كێری: ئه‌مه‌ریكا به‌سه‌ر هه‌موو كێشه‌كاندا سه‌رده‌كه‌وێت\n11.01.2017 | 09:58\nوه‌زیری ده‌ره‌وه‌ی ئه‌مه‌ریكا، جۆن كیری رایگه‌یاند ئه‌مریكا به‌رێگا چاره‌ی دیبلۆماسی به‌سه‌ر هه‌موو كێشه‌كاندا سه‌رده‌كه‌وێت.\nبه‌بۆنه‌ی ته‌واوبوونی بینای ناوه‌ندی دیپلۆماسی ئه‌مریكا، كیری گوتارێكی پێشكه‌ش كرد و، تیایدا ئاماژه‌ی به‌و روونكردنه‌وه دیپلۆماسیانه دا كه له سه‌رده‌می حكوومه‌ته‌كه‌ی باراك ئۆبامادا دراون.\nكیری باسی له‌وه كرد كه له‌و ماوه‌یه‌ی كه ئه‌و پۆستی وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ی ئه‌مریكای به‌ڕێوه‌بردووه، رێككه‌وتنی ئه‌تۆمی له‌گه‌ڵ ئێران و دووباره رێكخستنی په‌یوه‌ندییه‌كان له‌گه‌ڵ كوبا ئه‌نجامدراون و، گوتی: گۆچانێكی ئه‌فسوناوی نییه بۆ سه‌ركه‌وتن، به‌ڵكو پێویسته پارچه راست و دروسته‌كان كۆبكرێنه‌وه.\nئه‌مریكا به‌رێگاچاره‌ی دیپلۆماسی به‌سه‌ر هه‌موو كێشه‌كاندا سه‌رده‌كه‌وێت. هاوكات وه‌زیری پێشووی ده‌ره‌وه‌ی ئه‌مریكا، هیلاری كلینتۆن، كه دوای سه‌رنه‌كه‌وتنی به‌رامبه‌ر ركابه‌ره‌كه‌ی، دۆناڵد تره‌مپ له هه‌وڵبژاردنه‌كانی سه‌رۆكایه‌تی ئه‌مریكا، زۆر له راگه‌یاندنه‌كانه‌وه ده‌رناكه‌وێت، له‌و به‌رنامه‌یه‌دا گوتارێكی پێشكه‌شكرد.\nله گوتاره‌كه‌یدا كلینتۆن باسی له‌وه كرد كه ئه‌مریكا به دیپلۆماسی هه‌موو سه‌ختییه‌كان تێده‌په‌ڕێنێت، ئه‌وه‌ی بووه مایه‌ی سه‌رنج كلینتۆن بێ ناوهێنانی هیچ كه‌سێك تره‌مپی كرده ئامانج.\nكلینتۆن ره‌خنه‌ی له ترمپ گرت كه پێش ده‌ستبه‌كاربوونی له‌گه‌ڵ رووسیادا نزیكبووه‌ته‌وه و، له‌گه‌ڵ چیندا له‌سه‌ر تایوان بارگرژی دروستكردووه و، گوتی: دیپلۆماسی به‌هێزترین و ئارامترین رێگایه بۆ ئاشتیی.\nپاپای ڤاتیكان برینداربوو\nسوپای ئه‌فغانستان 120 چه‌كداری توندڕه‌وی كوشت\nپێشبینی ده‌كرێت ئه‌مڕۆ زریانی ئیرما بگاته كه‌نارئاوییه‌كانی ویلایه‌تی فلۆریدا\nبه‌رپرسێكی رووسی: بنه‌مای په‌یوه‌ندییه‌كانی ئه‌مه‌ریكا و رووسیا به مین چێندراوه\nئه‌مه‌ریكا كۆنگرێس یاسای گه‌مارۆدانی رووسیا و ئێران و كۆریای باكووری په‌سه‌ند كرد\nبه‌هۆی ئاگركه‌وتنه‌وه 10 هه‌زار كه‌س ئاواره‌بوون\n26.07.2017 | 13:20\nبه هۆى هێرشێكى چه‌كدارانى تاڵیبان بۆ سه‌ر بنكه‌یه‌كى سوپا، زیاتر له 40 كه‌س كوژران\nوه‌زیری ده‌ره‌وه ئه‌مریكا ڕه‌تیكرده‌وه ده‌ست له‌كار بكێشێته‌وه\nڤلادیمێر پوتن: ئه‌گه‌ر ئه‌مه‌ریكا به‌رده‌وام بێت له سه‌پاندنی سزا ناچارین وه‌ڵامی بده‌ینه‌وه\n. نیویۆرك: به‌ڵگه‌مان له‌به‌ر ده‌سته كه به‌شار ئه‌سه‌د له تاوانى دژى مرۆڤایه‌تى تێوه‌گلاوه\n10.09.2017 | 11:19\nبۆركینا فاسۆ: له هێرشێكى چه‌كداریدا 18 كه‌س كوژران و 8ى دیكه‌ش بریندار بوون\n60 چه‌كداری تۆندڕۆی به‌ره‌ی نوسره له ئه‌ڵمانیایه\n02.09.2017 | 14:12\nبڕیاره مانۆرێكی گه‌وره‌ی سه‌ربازی له رۆژئاوای روسیا و روسیای سپی و كالینینگراد به‌ڕێوه‌بچێت\nنه‌ته‌وه یه‌كگرتوه‌كان: له‌مساڵدا 8500 كۆچبه‌ر له ده‌ریاى سپى ناوه‌راست داخنكاون\n04.09.2017 | 19:53


پۆل:پەڕەکان بۆ سڕینەوەی خێرا - ویکیپیدیا، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد\nپۆل:پەڕەکان بۆ سڕینەوەی خێرا\nبۆ بەڕێوەبەران: تکایە ئەم پۆلە مەسڕنەوە تەنانەت ئەگەر واڵایە!\nئەم پۆلە لەوانەیە جاروبار یان تەنانەت زۆرجاران واڵا بێ.\nبازدان بۆ: پاڵێوراوە ھەنووکەکان • ژێرپۆلەکان\nئەگەر ئەم پۆلە ١٠ دانە یان زیاتر بگرێتەوە، ئەوا ڕاپۆرت لە کەڵەکەبووی بەڕێوەبەرایەتی دەدات. (ژماردنەوە)\nبۆ ھەموو پەڕە سڕدراوەکان، بڕوانە لۆگی سڕینەوە.\nئەم پۆلە ئەو پەڕانە دەگرێتەوە کە بە داڕێژەکانی سڕینەوەی خێرا تاگکراون. پێش سڕینەوەی پەڕەیەک بەخێرایی، کەمێک کات لە خۆت بگرە تا دڵنیا بیت کە چاوی بە پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا کەوتووە، بەستەرەکان، مێژووەکە، و (بۆ وێنەکان) بەستەری پەڕگەکان بپشکنە. ئەگەر بەگشتی ھیچ گومانێک نییە، وتارەکە بۆ پڕۆسەیەکی وەک ویکیپیدیا:سڕینەوەی پێشنیارکراو بگۆڕە، کە ئەوە کاتی زیاتر دەدات بەوانی تر تا بەسەرداچوونەوە بۆ پێشنیارەکە بکەن.\nخێرا بە مانای یەکسەر نایەت. ھەرچەندە زۆرێک لە کارەکانی سڕینەوەی خێرا لە چەند خولەکێکدا دەکرێن، بەڵام ئەو پەڕانەی کە ئاڵۆزترن دەشێت بۆ ماوەی چەند ڕۆژێک لە پێڕستەکەدا بمێننەوە.\nسەرچاوەی خێرا (تکایە تێبینی بکە کە ھەر پێوەرێک لە وپ:پسخ بە وردەکاریی زیاترەوە باس کراوە: Numerous simple-looking criteria have detailed requirements that must be met)\nگ١: بێمانا (یان ناتەواو) – گ٢: پەڕەکانی تاقیکردنەوە – گ٣: خراپکاری و درۆی زەق – گ٤: Previous XfD – گ٥: بەکارھێنەری بانکراو – گ٦: کارەکەر – گ٧: داخوازیی دروستکەر – گ٨: پەڕەی ناسەربەخۆ – گ١٠: پەڕەی ھێرش – گ١١:ڕێکلامکردن – گ١٢: سەرپێچیی مافی لەبەرگرتنەوە - گ١٣: ڕەشنووسە وەلانراوەکان و پێشکەشکردنەکانی وبد - گ١٤: پەڕە ڕوونکردنەوە ناپێویستەکان\nو١: بێچەمک – و٢: لە پرۆژەیەکی تر – و٣: بێناوەڕۆک – و٥: گواستنی – و٧: بێبایەخ (خەڵک، ئاژەڵ، ڕێکخراوەکان، یانەکان، باندەکان، ناوەڕۆکی وێب) – و٩: بێبایەخ (تۆماری مۆسیقی) – و١٠: وتاری دووبارە – و١١: بەڕوون و ئاشکرایی داھێندراو\nڕ٢: ڕەوانەکەر بۆ بۆشایی ناو – ڕ٣: نووسینی ناماقوڵ – ڕ٤: File redirects hiding Commons pages\nپ١: زۆری و بۆری – پ٢: پەڕەی کۆمنز/خراپ – پ٣: مۆڵەتی قەدەغەکراو – پ٧: Invalid fair use claim – F8: Identical on Commons – پ٩: سەرپێچیی مافی پارێزراو – F10: Unusable non-media file\nب١: داواکاریی خاوەن – ب٢: بەکارھێنەری ون – ب٣: Fair use galleries – ب٥: خراپ بەکارھێنانی زەقی ویکیپیدیا وەک خانەخوێی وێب\nدا٢: شاشکردنی سیاسەت – دا٣: دووپاتکراوەکان\nX2: ئامرازی وەرگێڕانی ناوەڕۆک (پێوەری کاتی)\nشیاوی مشتومڕ (٠)\nگ١: بێمانا (یان ناتەواو) (٠)\nگ٢: پەڕەکانی تاقیکردنەوە (٠)\nگ٣: خراپکاریی ڕوون (٠)\nگ٣: دروستکردنی قسە (٠)\nگ٤: دووبارە بڵاوکراوە (٠)\nگ٥: سەرپێچیکردنی بەربەستن/بانکردن (٠)\nگ٦: کارەکەر (٠)\nگ٧/ب١: داخوازیی دروستکەر (٠)\nگ٨: ناسەربەخۆ یان ون (٠)\nگ٨: ڕەوانەکەرە شکاوەکان (٠)\nگ١٠: پەڕەکانی ھێرش (٠)\nگ١١: ڕێکلامکردن (٠)\nگ١٢/پ٩: سەرپێچییەکانی مافی لەبەرگرتنەوە (٠)\nگ١٣: ڕەشنووسە وەلانراوەکان یان پێشکەشکردنەکانی وبد (٠)\nگ١٤: پەڕە ڕوونکردنەوە ناپێویستەکان (٠)\nو١: بێچەمک (٠)\nو٢: ویکیپرۆژەی بێگانە (٠)\nو٣: بێناوەڕۆک (٠)\nو٥: گواستنی (٠)\nو٧/و٩: بێبایەخبوون (٠)\nو١٠: وتارە دووبارەکان (٠)\nو١١: بەڕوون و ئاشکرایی داھێندراو (٠)\nپۆ١: پۆلە واڵاکان (٠)\nپ١: پەڕگە دووپاتکراوەکان (٠)\nپ٢: پەڕگە ونەکان/خراپەکان (٠)\nپ٣: پەڕگەکان بە مۆڵەتی قەدەغەکراو (٠)\nF5: Orphaned non-free use files (٠)\nF7: Clearly invalid fair-use files (٠)\nF10: Useless non-media files (٠)\nد٢: دەروازە واڵاکان (٠)\nR2: Inappropriate cross-namespace redirects (٠)\nڕ٣: ڕەوانەکەرە ناماقوڵەکان (٠)\nR4: Redirects shadowing Commons pages (٠)\nدا٢: داڕێژەکانی شاشکردنی سیاسەت (٠)\nدا٣: داڕێژە دووپاتکراوەکان (٠)\nب٢: پەڕە یان ژێرپەڕەی بەکارھێنەرێکی ون (٠)\nU3: Non-free galleries in userspace (٠)\nU5: NOTWEBHOST violations (٠)\nX2: Content translation tool (temporary criterion) (٠)\nدیارینەکراو (پێوەری دیارینەکراو) (٠)\nپۆلەکانی سڕینەوەی ڕێکەوتکراودەستکاری\nبەھۆی سنووردارکردن لە داڕێژەکەدا ئەو کەڵەکەبووە گەورانەی کە زیاتر لە ١٠ ڕۆژن لەخوارەوە پیشان نادرێن. تکایە کەڵەکەبووە کۆنترەکان لەپێش تازەترەکان خاوێن بکەوە و ئەگەر لە نیوەشەودا پۆلێک لەناکاو لە «کەڵەکەبووی زەبەلاح» بۆ «کەڵەکە نەبوو» بگۆڕدرێت، ئەوا تەنیا جارێک و بۆ ماوەیەک «پۆلە گەورەکە» بپشکنە. ھەرچەندە بەشی پێوەرەکانی سڕینەوەی خێراکە تەکنیکییانە نییە، ئەو وتارانەشی کە پێشنیارکراون بۆ سڕینەوە بۆ زیاتر لە حەوت ڕۆژ وەک ماددەیەکی convenience لێرەدا پێڕستکراون.\nپەڕەکان لەڕێگەی پاڵێوی دەستکارییەکەوە دەدۆزرێنەوەدەستکاری\nپاڵێوەری دەستکاری دەتوانێت ئەو پەڕە ڕاستەقینانە بدۆزێتەوە کە دەشێ بەر پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا کەوتبن، و ئەو دەستکارییانە لە دوایین گۆڕانکارییەکاندا تاگ لێ بدات:\nوتاری نوێی زۆر کورت – لەلایەن پاڵێوەری ٩ دۆزراوەتەوە (لۆگی پاڵێوەری دەستکاری)\nشیاوی خۆژیاننامە یان کێشەی بەرژەوەندی – لەلایەن پاڵێوەری ١٩ دۆزراوەتەوە (لۆگی پاڵێوەری دەستکاری)\nلابردنی داڕێژەکانی سڕینەوەی خێرا لەلایەن بەکارھێنەری نوێ – لەلایەن پاڵێوەری ٣٧ دۆزراوەتەوە (لۆگی پاڵێوەری دەستکاری)\nبەڕێوەبەران: لەوانەیە بتەوێت ئەم ئامرازە بۆ دۆزینەوەی پێڕستێک لە پاڵێوراوە ڕیزکراوەکان بەپێی تەمەنیان، کە کۆنترینیان لە یەکەم دانە پیشان دەدات بەکار بھێنیت.\nپەڕەکانی پۆلی «پەڕەکان بۆ سڕینەوەی خێرا»\nوەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=پۆل:پەڕەکان_بۆ_سڕینەوەی_خێرا&oldid=943716»\nدواجار لە ١٥:١٩ی ٣٠ی نیسانی ٢٠٢٢ دەستکاری کراوە\nئەم پەڕەیە دواجار لە ١٥:١٩ی ٣٠ی نیسانی ٢٠٢٢ نوێ کراوەتەوە.


ئایا ئیتالۆ كالفینۆ له به‌سڕه‌یه؟\n"فسكۆنتی كه‌رت بوو" ناوی ڕۆمانێكی ئیتالۆكالفینۆیه و تێیدا باس له نه‌هامه‌تی جه‌نگ ده‌كات كه چۆن مرۆڤ ده‌كات به دوو كه‌رته‌وه، ئه‌و دوو كه‌رته، كه‌رتی خێر و شه‌ڕن و له ململانێدا ده‌بن، دواتریش ئه‌و دوو كه‌رته یه‌ك ده‌گرنه‌وه و ویستی خێر به‌سه‌ر ویستی شه‌ڕدا زاڵ ده‌بێت.\nكه‌رت بوو، ناونیشانی ڕۆمانێكی ڕۆماننووسی عێراقی چییا و جوبه‌یلی، باس له جه‌نگ و قوربانییانی جه‌نگ و تیرۆر و جه‌نگی داعش له عێراق ده‌كات. جوبه‌یلی ئایدیای سه‌ره‌كی ڕۆمانه‌كه‌ی خۆی له‌سه‌ر ئایدیای ڕۆمانه‌كه‌ی كالفینۆ دامه‌زراندووه، وه‌رگرتنی ئایدیای نووسه‌رانی تر وه‌ك كه‌ره‌سته‌یه‌كی خاو بۆ نووسینی چیرۆك و ڕۆمان له تایبه‌تمه‌ندییه‌كانی دنیای نووسینی ئه‌م نووسه‌ره عێراقییه‌یه.\nجوبه‌یلی به‌رده‌وام سوود له ئایدیاكانی كافكا و كالفینۆ و نیكۆس و هه‌مینگوای و ئه‌وانی تر ده‌بینێت، له‌م ڕووه‌وه خوێنه‌ر ده‌توانێ بگه‌ڕێته‌وه سه‌ر چیرۆكی (زۆربا) و (وجهه فنسنت القبیح) و (كاتی له‌ده‌ستچوو) و چه‌ندان به‌رهه‌می تریشی. ئه‌و هێنده بێ ترس سوود له ئایدیای نووسه‌رانی دنیا ده‌بینێت، به ئاشكرا ئاماژه بۆ به‌رهه‌مه‌كانیان ده‌كات، كاره‌كته‌ره‌كانیان ده‌هێنێته ناو دنیای خۆیه‌وه، به‌ڵام ئه‌وه‌ی له‌بیری ناچێت، ئه‌وه‌یه له پیشه‌سازی نووسینی چیرۆك و ڕۆمانه‌كانیدا، چیرۆك و ڕۆمانی عێراقییانه ده‌خوڵقێنێت.\nله ڕۆمانی "له‌تبوو"دا، باس له كێشه‌ی شوناسی هاونیشتمانیبوون له عێراقدا ده‌كات كه جه‌نگ چۆن عێراقییه‌كان ده‌كات به هاووڵاتیی بێناسنامه له نیشتمانه‌كه‌ی خۆیاندا.\nله‌سه‌ر سنووری نێوان عێراق و سووریا، دوو چه‌كداری ئیسلامی كه ئه‌فغانی و چیچانین، هاووڵاتییه‌كی عێراقی ده‌گرن، پاش ئه‌وه‌ی ناسنامه‌ی باری كه‌سێتی لێ ده‌سێنن و ده‌یدڕێنن، لێی ده‌پرسن تۆ شیعه‌یت یان سوننه؟ به‌ڵام ئه‌و هه‌رگیز وه‌ڵامێكی ڕاست ناداته‌وه، له‌وه ده‌ترسێت هه‌ر وه‌ڵامێك بداته‌وه ببێت به هۆی كوشتنی، له‌وكاته‌دا زه‌نگی مۆبایله‌كه‌ی لێ ده‌دات و زه‌نگه‌كه‌ی ده‌نگی سروودی نیشتمانی عێراقه (موتنی) كه شیعری ئیبراهیم تۆفانه. ئیتر له‌وێدا چه‌كداره ئیسلامییه چیچانییه‌كه، هاووڵاتییه عێراقییه‌كه به مشاری كاره‌بایی ده‌كات به دوو كه‌رته‌وه!\nلێره‌وه ئایدیای ڕۆمانه‌كه‌ی كالفینۆ ده‌رده‌كه‌وێت، چونكه گێڕه‌ره‌وه كه قوربانییه، له هه‌مان كاتیشدا ده‌ڵێت: له‌و كابرایه‌م نه‌پرسی كه به مشاری كاره‌بایی كردمی به‌دوو كه‌رته‌وه، ئایا فسكۆنتی كه‌رتبووی ئیتالۆ كالفینۆی خوێندووه‌ته‌وه یان نا؟\nدوو كه‌رتبووه‌كه‌ی ڕۆمانی جوبه‌یلی بیر له‌وه ده‌كاته‌وه وه‌ك دوو كه‌رتبووه‌كه‌ی ڕۆمانه‌كی كالفینۆ یه‌ك بگرنه‌وه، ببنه‌وه به یه‌ك جه‌سته، به‌ڵام یه‌كێك له‌و دوو كه‌رته ده‌ڵێت: له‌م بیابانه‌دا به‌بێ كالفینۆ چی بكه‌ین؟\nبه‌رده‌وام ده‌گه‌ڕێن به‌دوای كۆپییه‌كی ڕۆمانه‌كه‌ی كالفینۆدا و ده‌ستیان ناكه‌وێت، له‌و پێناوه‌شدا تووشی چه‌ندان مه‌ترسی گه‌وره ده‌بنه‌وه، به‌تایبه‌ت هه‌ر جارێك ده‌یانه‌وێ بچن بۆ به‌غدا یان به‌سڕه، بۆ ئه‌وه‌ی كۆپییه‌كی ئه‌و ڕۆمانه په‌یدا بكه‌ن، له بازگه‌كاندا ده‌یانگرن، به‌فڕۆكه ده‌یانبه‌ن، هه‌ر جاره‌ی له سنووری وڵاتێكی دراوسێ فڕێیان ده‌ده‌نه خواره‌وه، چونكه ناسنامه‌ی عێراقییان پێ نییه.\nله سه‌ره‌تا تا كۆتایی، ئه‌وان ده‌یانه‌وێ ڕۆمانه‌كه‌ی كالفێنۆ په‌یدا بكه‌ن، بیخوێننه‌وه، تا بزانن چۆن مرۆڤی دوو كه‌رتبوو ده‌بێته‌وه به یه‌ك، به‌ڵام ده‌ستیان ناكه‌وێت.\nئه‌و دووكه‌رته عێراقییه، ئاماژه‌یه بۆ شیعی و سوننی، ڕۆمانه‌كه‌ی كالفینۆش كه بونیادێكی گرنگی ڕۆمانه‌كه‌ی جوبه‌یلییه، ئاماژه‌یه بۆ ڕۆشنبیریی و فه‌رهه‌نگی ئیتاڵی كه خاوه‌نی ڕێنیسانسه. له دوای ڕێنیسانسه‌وه ئاین هه‌ژموونی به‌سه‌ر ژیانی گشتییه‌وه نه‌ماوه.\nئه‌م ئه‌زموونه‌ی جوبه‌یلی پێویستی به ناساندنه، چونكه ئه‌گه‌ر چیرۆكنووس و ڕۆمانووسی ئێمه ئه‌زموونێكی وا تاقی بكاته‌وه، خێرا به دزی ئه‌ده‌بی په‌لامار ده‌درێت، به‌ڵام جوبه‌یلی به‌هۆی به‌رهه‌مه‌كانیه‌وه، سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ی گه‌نجه، بووه به خاوه‌نی چه‌ندان خه‌ڵاتی ئه‌ده‌بی له وڵاتانی عه‌ره‌بیدا. لێره‌وه وه‌ڵامی ئه‌و پرسیاره بۆ خوێنه‌رانی هه‌ردوو تێكسته‌كه جێ دێڵم، ئایا ئیتالۆ كالفینۆ له به‌سڕه‌یه؟


لوتکەی بەرلین لە بارەی لیبیا دەستی بە كارەكانی كرد\nسەرۆکی زانکۆی گەرمیان لە پۆستەکەی دووردەخرێتەوە\nئەمریكا بە نیازە هێزەكانی لە كوردستان و ناوچە سوننەكانی عێراق كۆبكاتەوە\nشه‌ڕی پشت كه‌سنه‌زانێ\nسێ شەممە, 03 کانونی دووەم 2017 09:19\nكۆڵان كۆڵان گێڕانه‌وه - 59 ...\nئینته‌رنێت و كاریگه‌رییه‌كانی\nسێ شەممە, 03 کانونی دووەم 2017 09:17\nگله‌یی له كه‌س مه‌كه!\nدوو شەممە, 02 کانونی دووەم 2017 09:43\nبێكه‌س... كێوی به‌رگری و شنه‌بای شیعر - 4\nدوو شەممە, 02 کانونی دووەم 2017 09:42\nبه‌هه‌شتی كورد سه‌ربه‌خۆییه، رووحی كوژراوی كورد له سه‌ربه‌خۆییدا ده‌گاته به‌هه‌شت ...\nدوو شەممە, 02 کانونی دووەم 2017 09:40\nبۆچی له ئه‌ڵمانیا گه‌ڕامه‌وه بۆ كوردستان؟ 43\nدوو شەممە, 02 کانونی دووەم 2017 09:37\nژنه وه‌رگێڕه كورده‌كه پێی گوتین: چییه دایه مێركڵ فێڵی لێ كردن؟ ...\nئاسایشی ناوه‌خۆی توركیا پەیوه‌سته به ئه‌لبابه‌وه\nیەک شەممە, 01 کانونی دووەم 2017 19:30\nتوركیا كاتێك بڕیاری دا ئۆپه‌راسیۆنی (قه‌لغانی فورات) دژی گروپی تیرۆرستی داعش له‌ناو خاكی سووریا ئه‌نجام بدات، ئه‌گه‌ری زۆربوونی ته‌قینه‌وه‌ی خۆكوژی دژی هاووڵاتیانی سڤیلی دانابوو، بۆیه زۆرێك له سه‌ركرده‌كانی ئاكپارتی ئاماژه‌یان ده‌دا له‌پێناو پاراستنی ئاساییشی توركیا… ...\nكورد سوارچاکێ روژهەلاتێ\nشەممە, 31 کانونی یەکەم 2016 14:18\nكەساتیا تاكێ كورد ب درێژاهیا دیروكێ كەفتی یە بەر ڤەكولینا گەروك و روژهەلاتناس و روژنامەڤان و ئەكادمیستێن روژهەلاتی و روژئاڤایی.ژ ئەنجامێ ڤەكولین و خاندن و شلوڤەیێن ل سەر كەساتیا كورد هاتیە كرن دیار بویە و… ...\nئایا ڕاستە نیچیروڤان بارزانی فەشەلی ھێناوە لە سیاسەتی نەوتدا؟\nشەممە, 31 کانونی یەکەم 2016 11:32\nنێچیرفان بارزانی، سەرۆکی ئەنجومەنی وەزیرانی ھەرێمی کوردستان, ئەو پیاوەی کە زۆر قسە لەسەر ئەکرێت لەو دوایە دا بەتایبەت کاتێک کە ھەرێمی کوردستان توشی قەیرانێکی دارایی گەورە بوو, تا گەیشتە ئەو رادەیە کە حکومەت نەیتوانی پارەی… ...\nلەبارەی هاوپەیمانیی روسیا و تورکیا و ئێران\nپێنج شەممە, 29 کانونی یەکەم 2016 19:15\nھاوپەیمانی سێ قۆڵی مۆسکۆی نێوان روسیا و تورکیا و ئێران بۆ ووڵاتانی رۆژھەڵاتی ناوەراست بە تایبەت بۆ سوریا، کۆمەڵێک خوێندنەوە و شیکاری سیاسی جیاوازھەڵدەگرێت لەم سات و کاتانەدا کە ناوچەکە لەبەردەم چەندین پرۆژەی جیۆسیاسی و… ...\nخوایه دڵی غازی نه‌رم كه‌یت!\nسێ شەممە, 27 کانونی یەکەم 2016 21:58\nئایا خێزانی بەختیار هەیە؟ 6\nسێ شەممە, 27 کانونی یەکەم 2016 21:51\nپارادۆکس ئەوەیە خەڵک بە ئاشکرا شەڕ بکەن، کەچی بە نهێنی یەکیان خۆش بوێت ...\nدانوستانه‌كان و گرفته‌كان\nسێ شەممە, 27 کانونی یەکەم 2016 21:50\nپەڕەى 254 لەکۆى 337 پەڕەدا


وێستگەیەک نیە کورد و روسی بە یەکەوە بەستبێتەوە، یان لە شوێنێک ھاوسۆزی کورد و دۆزەکەی بوبن، بۆیە روداوەکانی رابردو کورد لە ھەر جوڵانەوە و شەڕێکدابوبێت روسەکان لە بەرەی دژ بە کوردبون.\nلە پێشودا کورد پەیوەندی پچڕپچڕ و روکەشی لەگەڵ روسیا ھەبوە، بەڵام بێ ئەنجام بوە، روسەکان خۆشیان خواستی ئەو پەیوەندیەیان نەبوە، بەڵکو لە رابردودا و تا ئێستاش کرملن تورکیا؟ و ئێران و عێراق و سوریای لا گرنگتربوە لە شتێک کەپێی دەڵێن کورد.\nهاوکاری ئەمەریكا بۆ كورد لە هی روسەكان گرنگترە، چونكە ئەمەریكا هاوكاریی زیاتر دەدات و زیاتر گرنگی هەیە لەچاو وڵاتەكانی تردا\nکوردەکانی رۆژئاوا خوێندنەوەیان ھەیە و باشتر توانیوایانە روسەکان ھەڵسەنگێنن، ئەوەیان نەشاردوەتەوە کە ناتوانن متمانە بە رێککەوتنی روسەکان و سوریا بکەن، بۆیە پەیوەندییەکانیان لەگەڵ ئەمەریکا بە کراوەیی ھێشتوەتەوە و، پەیوەندی و پشتگیری ئەمەریکایان لا گرنگترە، تا ئێستاش رێککەوتنەکەی روسیا و سوریا گەرەنتیەکی وای نیە کە داخوازییەکانی ئەوان مسۆگەر بکات.\nئەگەر ئەمەریکا و کۆنگرێس گەرەنتی پاراستنی رۆژئاوا بدەن، ئەوە بێ قەید و شەرت ھەمو رێککەوتنێکی تر رەتدەکەنەوە، چونکە دەزانن بێ پشتگیری ئەمەریکا، ئەوان ھیچیان لە ئایندەی سوریادا دەست ناکەوێت.\nجارێك توێژەرێكی سەربازیی روسی پێی وتم؛ روسیا بەدەر لە توانا سەربازییەكەی كە شانازی پێوە دەكات، حەز بە ئەوە ناكات وەك ئەمەریكا پارە ببەخشێتەوە، وە نە توانای ئەوەی هەیە وەك ئەمەریكا بەجیهاندا بنكەی سەربازی بڵاوبكاتەوە، بەڵام زۆر جار ئەمەریكا وازێ لێ ناهێنێ و بەردەوام دەیخاتە بەردەم بەرپرسیارێتی، ئەوەی وایكردوە بە ناچاری ببێتە یەكێك لە ئەكتەرەكانی باڵانسی هێز لە جیهاندا.\nکوردەکانی رۆژئاوا خوێندنەوەیان ھەیە و باشتر توانیوایانە روسەکان ھەڵسەنگێنن، ئەوەیان نەشاردوەتەوە کە ناتوانن متمانە بە رێککەوتنی روسەکان و سوریا بکەن\nلە راستیدا ئەگەر باسی بونی روسیا لە سوریا بكەین ئەوا دەتوانین بڵێین بونی مۆسكۆ ئەوەندەی پەیوەندی بەوەوە هەیە كە دوای ئارامبونەوەی دۆخی سوریا كۆمپانیا روسیەكان ئەیانەوێت زۆرترین پشكی پڕۆژەكانیان دەست بكەوێت هیچیتر، ئەمە جگە لەوەی روسیا ناتوانێت ئەركی پاراستنی هیچ وڵاتیك بگرێتە ئەستۆ، چونکە تا ئێستاش شەلەلی شەڕی ئەفغان بە جەستەیەوە دیارە .\nئەگەر بپرسین ئەمەریكا چی بۆ رۆژئاوا كردوە، ئەوا دەتوانین بڵێن ساڵی رابردو واشنتۆن (500) ملیۆن دۆلاری بۆ رۆژئاوای كوردستان خەرج كردوە، (393) ملیۆن دۆلاری بۆ كەلوپەلی سەربازی و تەقەمەنی بوە.\nئەوەی ماوەتەوە بۆ راهێنان (35) هەزار شەڕڤان وەك هێزی پاراستنی رۆژئاوا بۆ (2019 و 2020)یش هەمان بودجەیان بۆ دابینكراوە، لە بەرامبەردا روسیا لە هیچ رویەكەوە هاوكاری كوردەكان و بە گشتی رۆژئاوای نەكردوە، ئەمە نیشانی دەدات ئەگەر ئەمەریكا دەستی هاوكاری بۆ هەرهێزیك درێژکردبێت ئەوا ئەو هێزە نوێ بوەتەوە، ئەمەش بە پێچەوانەوە روسەكانەوە بوە كە ھاوکاریان بە كەس نەداوە و تەنیایان کردوە کە ھیچ شتیکی بۆ ئەوان تێدا نەبوبێت.\nبە كورتی. هاوکاری ئەمەریكا بۆ كورد لە هی روسەكان گرنگترە، چونكە ئەمەریكا هاوكاریی زیاتر دەدات و زیاتر گرنگی هەیە لەچاو وڵاتەكانی تردا.\nبۆیە كورد بۆ مانەوەی خۆی نابێت ھێلکەکانی بخاتە سەبەتەی روسەکان، جگە لە ئەوروپا و ئەمەریکا کەسی تر نیە دەنگیان ببیستێت، چی توانایان ھەیە وەك ئەرمەن و جولەكە دەبێت بەردەوام پێیەكیان لە واشنتن بێت، چونکە شەڕی کورد و مافەکانی زۆری ماوە، ئێستا سەرەتایە و دەرباز نەبوە لە مەترسیە ھەمیشەییەکان . بەشیکێشی بۆ ئەوەی ئەو هاوكارییانە بەردوامبێت کە ئەمەریکا لە کەناڵی جیاوازەوە گەیاندویەتیە کوردی ھەر چوار پارچە.


ئەو وانانەی کە مۆدێلی دەسەڵات لە کوردستاندا پشتی تێکردوون.\nدوای ئەوەی بەشێکی بەرچاو لە خەڵکی شارەکانی کوردستان دەنگی ناڕەزایەتی خۆیان لە ڕیگەی خۆپیشاندان و کۆبوونەوە گشتیەکانەوە ڕووبەڕووی دەستەڵاتی پارتی و یەکێتی کردەوە، ئەوان بە دواکەوتووترین شێوە و دوور لەلانی کەمی بەهاکانی دیمۆکراسی مامەڵەیان لەگەڵ خەڵکی خۆپیشاندەردا کرد. دەستەڵات لە کوردستاندا، لەبری بیرکردنەوە لە چارەسەرکردنی کێشەو قەیرانە قووڵەکان و دەستبردن بۆ گۆڕینی ئەو زەمینانەی کە مۆدێلی حکومڕانیکردنیان لە هەرێمەدا ئیفلیجکردووە، بەشێوەیەکی زۆر ناشارستانیانەو دوور لە بچووکترین پێوەرەکانی سیستەمێکی پلۆرال و دیمۆکراسی پەنایان بردە بەر بەکارهێنانی هێز بۆ سەرکوتکردن و بڵاوەکردنەوەی ئەو دەنگانەی کە داوای چاکسازی و باشترکردنی سیستەمی دەستەڵاتدارێتی لە کوردستاندا دەکەن. پاساوی دەستەڵاتدارانی کوردستان بۆ کوشتن و زیندانیکردنی خۆپیشاندەران بریتی بوو لەوەی کە گوایە ئەوان خەڵکانێکی ئاژاوەگێڕن و دەیانەوەێت لەڕێگەی توندوو تیژییەوە ئارامی سیاسی لە کوردستاندا بشێوێنن و کۆدتا بکەن بەسەر دەستەڵاتی پارتی و یەکێتیدا. دیارە ئەم بانگێشانە ڕووی دەرەوەی ئەجنداو سیاسەتەکانی مۆدێلی دەستەڵاتن لە کوردستاندا، بەڵام مەوتیڤی پشت ئەو هێڕشانە بۆ سەرخەڵکی ناڕازی و گردبوونەوەکان بیجگە لە نادیموکراسی و چاوبرسی بوونی یەکێتی و پارتی بۆ پاوانکردنی دەستەڵات و قبووڵنەکردنی دەنگە جیاوازەکان هیچ شتێکی تر نەبوو.\nنووسینی ئەم بابەتە بەتەنیا پێشاندانی ئەو چەمکە لە نادیموکراسیی و فاشل بوونی مۆدێلی دەستەڵاتی پارتی و یەکێتی نییە، بەڵکو ووردبوونەوەیەکیشە لەبەرامبەر ئەو ڕاستیەی کە ئەگەر ئەم مۆدێلەی ئەوان لەحکومڕانیکردن و دەستەڵاتی سیاسی لەکوردستاندا بەم شێوەیە بەردەوام بێت، خەڵکی کوردستان گیرۆدەی کۆمەڵێ گرفتی قووڵی سیاسی و ئابووری و کۆمەڵایەتی بێوێنە دەبن لە ئایندەدا. گرفتی ئەم دەستەڵاتە بەتەنیا ئەو سرووشتە هاوبەشە نییە کە لە زۆربەی تاکەکانی ناو دەستەڵاتەکانی ئەم سەردەمەدا بەدیدەکرێت کە ئەویش پاراستنی بەرژەوەندییەکانی خۆیان و حزبەکانیانە، بەڵکو گوێنەدانە بە هەندێ مۆراڵی سیاسی سەربارەت بە ڕۆڵی دەستەڵات لەبەرامبەر تاکەکانی کۆمەڵدا. بۆ تیشکخستنە سەر ناوەڕۆکی نا مۆراڵ بوونی مۆدێلی پڕ لە قەیرانی دەستەڵات لە کوردستاندا و نیشاندانی گرفتەکانی، ئەم باسە کەڵک لە هه‌ندێ تێڕوانینی کلاسیک وەردەگرێت سەبارەت بە ماف و ئەرکەکان لە نێوان ده‌سته‌ڵات و تاکەکانی کۆمه‌ڵگادا.\nبه‌مه‌به‌ستی بەسەرکردنه‌وەو تێگەیشتن له ته‌قه‌لاکانی مرۆڤ بۆ ده‌ستگیر بوون له‌ده‌سته‌ڵاتی سیاسی، کەڵک لە بۆچوونه‌کانی (تۆماس هابس) وەردەگرین. دواتر ده‌چینه سه‌ر باسکردنی په‌یوه‌ندی تاکه‌کان و ده‌سته‌ڵات له کۆمه‌ڵگادا. لەم بەشەدا باس لە چۆنێتی ڕێکخستنی ئه‌رک و گرنگی دابینکردنی مافه‌کان دەکەین کە کاتێک دەستەڵات فەراهەمیان دەکات، کە دەستەبەرکردنی ئەو پێداویستیانە هاکات دەبنە مایەی فەراهەم کردنی زۆرترین پشتیوانی له‌لایه‌ن کۆمه‌ڵگاوه بۆ دەستەڵات. بۆ ئه‌م چه‌مکه که‌ڵک له‌بۆچوونه‌کانی سێ بیرمه‌ند وه‌رده‌گرین که‌ئه‌وانیش، ( جان جاک ڕۆسۆ و جۆن لۆک و جۆن ستۆرت مێڵ) ه. باسکردنی ئەم بیرمەندانەو ئایدیاکانیان بەو مانایە نییە کە لەوباوەڕەدا بم کە بەجێکەوتە بوونی ڕاسپاردەکانیان کۆمەڵگا بێ کێشە دەبێت، بەڵکو بە کەڵک وەرگرتن لەو بۆچوونانە کۆمەڵگا هەنگاوێکی باش دەچێتەوە پێشەوە.\n هەرچەندە تۆماس هابس بە باوکی ریالزم دەناسرێتەوە، لە پێناسه‌کردنی په‌یوه‌ندی نێوان تاک و ده‌سته‌ڵاتدا ئەو پشکێکی زۆری بەر دەکەوێت . له چاپته‌ره‌کانی 10 بۆ 13 ی کتێبەکەی (Leviathan)، ئه‌و باس له هه‌ڵسوکه‌وتی مرۆڤ له‌سرووشتدا ده‌کات و چۆنێتی ڕێکه‌وتنی نێوان مرۆڤه‌کان بۆ ده‌ستگیر بوون له‌ده‌سته‌ڵاتێک وه‌ک ڕەزامەندی و کۆده‌نگییەک له‌نێوانیاندا شیده‌کاته‌وه. دیاره هابس باس له‌سه‌ره‌تاکانی ده‌ستگیربوون له ده‌سته‌ڵاتی مۆدێرن ده‌کات و پێی وایه مرۆڤه‌کان کاتێک له‌سرووشتدا هه‌ڵسوکه‌وتیان ده‌کرد، ڕووبه‌ڕووی هیچ هێزێک یاخوود ده‌سته‌ڵاتدارێتیەکی ده‌ستکرد نه‌ده‌بوونه‌وه. یانی تاکه‌کان له ڕێگەی هێز و ترسە سرووشتیەکانی خۆیانەوە له‌کێشمه‌کێش و ململانێی به‌رده‌وامدا بوون بۆ مانەوە. بۆ نمونه، شه‌رو توندوتیژی، مردن و ترس و هتد، هەندێ لەو هۆکارانە بوون بۆ سۆراخکردنەکانی مرۆڤ بە دوای هێز و پاوانکردنی بەرامبەرەکانی . له‌ئاکامی ژیان له‌سرووشتێکی ڕووتی بێده‌سته‌لاتداردا و نه‌بوونی هێزێکی فه‌رمانڕه‌وا که‌ده‌ستوور بدات له‌ژیانی ئه‌واندا، هابس پێی وایە مرۆڤه‌کان هه‌میشه له‌قافدا بوون بۆ په‌لاماردانی یه‌کتری. تاکه‌کان دژ به‌یکتری هه‌ڵسوکه‌وتیان ده‌کرد، له‌هه‌لومرجێکی ئاوهادا جێگه‌یه‌ک نه‌بوو بۆ پێشکه‌وتن، بۆ درووستبوونی فه‌رهه‌نگێکی ئینسانی به‌هێز و چوونه پێشه‌وه‌ی ئه‌و پرسانه‌ی که‌پیوه‌ندیان به‌باشتربوونی گوزه‌رانی مرۆڤه‌وه هه‌یه. له‌و ژیانه سه‌ره‌تاییه‌دا جیگه‌یه‌ک نه‌بوو بۆ هونه‌ر، بۆ بنیاتنانی کۆمه‌ڵگا، بۆ سەرهەڵدان و سەرخستنی شاکاره جوانه‌کان. به‌کورتی ژیان له‌و هه‌لومه‌رجه‌دا زۆر دژوار و پڕ ترس و کورت بوو بۆ مرۆڤه‌کان. له‌ئاکامی ئه‌م ترسه به‌رده‌وامە له بەرامبەر یەکتریدا، مرۆڤه‌کان ناچار بوون بیر لە به‌بنیاتنانی شێوازێک لە دەستەڵات بکەنەوە که‌پاراستنی ئارامی هەموان و دابینکردنی مافی تاکه‌کان بخاتە ئەستۆی خۆی وەکو یەکێک لە سەرەکیترین به‌رپرسیارێتیه‌کان.\nلایەنێکی تری هەوڵ و بیرکردنه‌وەیەکی له‌جۆره بۆ هابس کۆتایهێنان بوو به‌شه‌ڕه ناوخۆیه‌کان کە ئەو کاتە میرنشینەکانی بەریتانیای گیرۆدە کردبوو لەگەڵ توندو تیژیدا. هابس پێی وایه تاکه‌کان وه‌کو خوویه‌کی سرووشتی، هه‌میشه له‌هه‌وڵی کۆنترۆڵکردنی یه‌کتریدان وه‌ئه‌م هه‌وڵدانه‌یان یەکێکە لە هۆکارە سەرەکیەکان بۆ درووستبوونی ترس و بێمتمانه‌یه‌کی به‌رده‌وام له‌به‌رامبه‌ر یه‌کتریدا. به‌ڵام هه‌ر خۆشی پێمان ده‌ڵێت: ئه‌گه‌رچی مرۆڤه‌کان له‌ڕووی توانای هێزه‌وه جیاوازن، له‌ناوه‌ڕۆکدا توانایه‌کی یه‌کسانیان هه‌یه بۆ ئازاردانی یه‌کتری. یانی ئه‌گه‌ر ترسێک له‌ئارادا بێت له‌نێوان ململانێی دوو تاککدا بۆ به‌ده‌ستهێنانی ئاره‌زوویه‌ک که‌هه‌ردووکیان کۆ ده‌کاته‌وه، ئه‌وه لایه‌کیان ناچاره په‌نا به‌رێته به‌ر توندو تیژی بۆ بێ به‌شکردنی ئه‌وی تریان. هه‌ر ئه‌م ڕاستییه‌شه وا له‌تاکی بێهێز ده‌کات که سۆراخی هێزێ زۆرتر بکات و بیخاته‌سه‌ر توانایەکانی خۆی بۆ ئه‌وه‌ی به‌سه‌ر به‌رامبه‌ره‌که‌یدا زاڵ ببێت و ئاره‌زوو و خواستەکانی ده‌سته‌به‌ر بکات. به‌پێی بۆچوونه‌کانی هابس، سرووشتی به‌ربه‌ره‌کانێکانی مرۆڤ له‌ژێر کاریگه‌ری دوو فاکته‌ردا فۆرمۆڵه ده‌بن: یه‌که‌م فاکتەر حه‌زلێکردن یان پێچه‌وانه‌که‌یەتی، دووه‌میشیان ئاره‌وزووی هێزه له‌نێوان تاکه‌کاندا بۆ ململانێکردن و پاوانکردنی یەکتر. بەهۆی ئەو دوو فاکتەرەوە، ئه‌و پێی وایه له‌پێش درووستبوونی کۆمه‌ڵگای مه‌ده‌نی، ژیان له‌ژێر ئه‌م کاریگه‌رییانه‌دا ده‌چووه پێشی و مرۆڤه‌کان هه‌میشه له‌حاڵه‌تی شه‌ردا بوون. به‌پێی بۆچوونه‌کانی هابس مرۆڤ له‌سرووشتدا مافی یه‌کسانی هه‌یه بۆ ده‌ستگیربوونی زۆربەی ئەو شتانەی که‌ئاره‌زووی ده‌کات، به‌ڵام ده‌ستبه‌رداربوون له‌م مافانه، هاوکات ده‌بێته مایه‌ی ده‌سته‌به‌ربوونی (دادپه‌روه‌ری)، چونکو به‌بێ دادپه‌روه‌ری، مرۆڤه‌کان هه‌میشه له‌ململانێ و جه‌نگدا ده‌بن له‌ڕێگه‌ی بەکارهێنانی هێز و ئارەزووی تاکڕه‌ویانەوە. لێره‌وه‌یه که لیڤیاته‌ن ( مه‌به‌ست له‌که‌سی ده‌سته‌ڵاتداره) ده‌سته‌ڵاتی پێ ده‌درێت و ده‌کرێت به‌سه‌روه‌ر به‌سه‌ر کۆمه‌ڵگاوه بۆ ئه‌وه‌ی چاودێری ده‌سته‌به‌ربوونی یه‌کسانانه‌ی ئه‌و مافانه بکات که‌مرۆڤه‌کان پێویستیانه.\nبه‌بێ ئه‌م چه‌ند دێڕه‌ی سه‌ره‌وه سه‌باره‌ت به‌بیرکردنه‌وه له‌ده‌سته‌ڵات، ئێمه ناتوانین قامک بخه‌ینه سه‌ر نه‌خۆشییه کوشنده‌کانی مۆدێلی حکومڕانیکردن له کوردستاندا. ئەم چەند دێڕەی سەرەوە گرنگن، چونکو فەرهەنگی سیاسی لەکوردستاندا نەک هەر نەیتوانییوە بەکەڵک وەرگرتن لەو ئایدیایانە مۆدێلی دەستەڵات ڕێکبخاتەوە، بەڵکو لە ماوەی ئەو ماوە دووروو درێژەی حکومڕانیکردنیاندا، هەلومەرجێکی درووست کردووە کە تێیدا هەمیشە خەریکی سڕینەوەو هەوڵدانی پاوانکردنی دەنگە جیاوازەکانە، وە لەبری پەنابردن بۆ عەقڵ و دایەلۆککردن، دەستبردن بووە بۆ بەکارهێنانی هێز بۆ بەردەوام بوونی نایەکسانیەکان. ئەمە یەکێکە لەو نەخۆشیانەی کە وایکردووە تاکو ئێستا ئاراستەی کۆمەڵگای کوردی لەژێر کاریگەری هەستێکی پڕ توندو تیژیدا بچێتە پێشەوە. لەبری پشتبەستن بە یاسا و دەزگاکانی دەوڵەت بۆ دابینکردنی ماف و دادپەروەریەکان، تاکەکان لەڕێگەی پلەوپایەی حزبی و سیاسی و ئابووری خۆیانەوە لە کۆمەڵگادا هەڵسوکەوت دەکەن. دەستەڵات لەکوردستاندا لەبری ناساندن و راهێنانی تاکی کوردی بە فەرهەنگێکی سیاسی ئارام، هەمیشە بەکۆمەڵێ عەقڵی چەک بەشانەوە کە بەردەوام چەکەکانیان لەسەرپێیە ویستوویەتی وەڵام بە گرفتەکانی کۆمەڵگا بداتەوە. بەکارهێنانی عەقڵی چەکدار ئەو گرفتە سەرەکییە کە ڕێگرە لەبەردەم جێکەوتەبوونی کۆمەڵی ئەرک و ماف لە نێوان دەستەڵات و تاکدا. باڵادەست بوونی ئەم عەقڵە چەکدارانە گەورەترین کۆسپ بووە لەبەردەم درووستبوونی سەرتایترین پێشمەرجەکانی سیستەمێکی حکومڕانی لە کوردستاندا کەبتوانین پێی بڵێین دیمۆکراسی.\nدیارە دوای هابس زۆرێک له‌بیرمه‌ندانی تر به‌دواداچوون و شیکردنەوەی زیاتریان لەسەر پەیوەندیەکانی دەستەڵات و تاک خستووەتە بەردەستمان کە زۆربەی دەستەڵاتە ڕۆژئاوایەکان توانیویانە کەڵکی زۆر لەو باس و ئامۆژگاریانە وەربگرن بۆ بردنە پێشەوەی مۆدێلی دەستەلاتەکانیان. بەڵام دەبینین مۆدێلی دەستەڵات لە کوردستاندا کەمترین کەڵکی لەو باسانە وەرگرتووە. بۆ نموونەبۆ شه‌رعی بوونی هەر دەستەڵاتێک، ڕۆسۆ ئاماژە بە قه‌رارداده کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کان دەکات که له‌ئاکامی ڕێککه‌وتنی تاکه‌کانی نێو کۆمه‌ڵگا فه‌راهه‌م ده‌بن. به‌پێی بۆچوونه‌کانی ڕۆسۆ، له‌و قه‌راردادانه‌دا تاکه‌کان ده‌ستبه‌رداری هیچ مافێکی خۆیان نابن له‌به‌رامبه‌ر ده‌سته‌ڵاتدا، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌گه‌ر کارێکی وابکه‌ن، هه‌نجه‌تێکی لاستیکی پێشکه‌ش به دەستەڵاتداران ده‌که‌ن که دەستەلاتەکانیان نەک هەر بەخراپی به‌کاری بهێنن له‌به‌رامبه‌ر داخوازیه‌کان، بەڵکو لەبەرامبەر هەر مافێکدا چەندین پاساو بهیننەوە بۆ بەڕەسمی ناساندنی. ڕۆسۆ ئازادی و مافه‌کانی تاک بەتەنیا لە چوارچێوە ئابووریەکەیدا پێناسە ناکات، بەڵکو ده‌به‌ستێته‌وه به ماف و دادپه‌روه‌ریه مۆراڵییه‌کانیشه‌وه، چونکو به‌ته‌نیا له‌ڕێگه‌ی پیاده‌کردنی ئه‌و ئازادیانه‌وه هاوڵاتیان ئه‌توان ده‌سته‌ڵاتێکی شه‌رعی به‌رهه‌م بنیات بنێن. ئه‌و پێی وایه کاتێک مرۆڤه‌کان به‌ئازادی بڕیار له‌سه‌ر هه‌ڵبژاردنی ده‌سته‌ڵات ده‌ده‌ن، مافه‌کانیان له‌به‌رامبه‌ر ده‌سته‌ڵاتدا مسۆگه‌ر ده‌که‌ن، چونکو ئه‌وان ده‌سته‌ڵاتێک هه‌ڵده‌بژێرن که‌پارێزه‌ری ڕاسته‌قینه‌ی به‌رژه‌وه‌ندیه‌کانیان بێت. ڕۆسۆ درێژە بە بیروبۆچوونەکانی دەدات و ده‌ڵێت گشت تاکه‌کان به‌رپرسن له‌به‌شداریکردن و سه‌قامگیرکردنی به‌رژه‌وه‌ندییه گشتییه‌کاندا، ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر هه‌ندێ جاریش ئه‌و به‌رژه‌وه‌ندییه گشتیانه دژ به‌به‌رژه‌وه‌ندی تایبه‌تی خوودی هه‌ندێ تاکه‌کانیش بن. بۆ ڕۆشنکردنه‌وه‌ی ئه‌م چه‌مکه، ڕۆسۆ نمونه‌یه‌ک وه‌بیرمان دێنیته‌وه‌و ده‌ڵێت: ڕه‌نگه‌تاکێک ( که‌داهاتێکی زیاتری هه‌یه له‌کۆمه‌ڵگادا بەبەراوردکردن لەگەڵ تاکه‌کانی تر) پاڵپشتی ده‌سته‌ڵاتێک بکات که‌باج و سه‌رانه‌ی زۆر ده‌خاته سه‌ر ئه‌و که‌سانه‌ی که‌داهاتیان له‌وانی تر زۆرتره. ئه‌م پاڵپشتییه‌ی تاکی باجده‌ر به‌مبه‌ستی ئه‌وه‌یه که کۆکردنه‌وه‌و سووده‌کانی ئه‌و باجه له‌به‌رژه‌وه‌ندی گشتیدایه، بۆیه نابێت به‌هیچ شێوه‌یه‌ک به‌رژه‌وه‌ندیه تایبه‌تیه‌کانی خۆی بخاته پێش به‌رژه‌وه‌ندیە گشتییه‌کانه‌وه. ڕۆسۆ درێژه به‌بۆچوونه‌کانی ده‌دات و پێمان ده‌ڵێت ئه‌م شێوه‌یه له هه‌ڵسوکه‌تکردنی تاک ده‌بێته مایه‌ی هاندان و فراوانکردنه‌وه‌ی سنووره‌کانی ئازادی و یه‌کسانی و پێکه‌وه‌ژیانێکی هێمنانه. چونکو کۆمەڵگا لە ڕێگەی دابینکردن و پاراستنی بەرژەوەندیە گشتیەکانەوە ئیدارە دەکرێت و دەبرێت بەڕیوە.\nکەچی لە هەرێمی کوردستاندا، بڕیاربەدەستانی دەستەڵات لەبری ئەوەی ڕۆڵی دەستەڵاتێکی شەرعی بگێڕن و گشت هەوڵەکان بخەنە گەڕ بۆ پاراستن و ڕێزگرتنی هاوڵاتیان، چەندیین ساڵە خەریکی بێئیرادەکردن و کەرامەت شکاندن و لێسەندنەوەی ئازادیەکانن لە هاوڵاتی کوردستانی. ئەوان نەک ئامادەی باج و سەرە دان و فراوانکردنەوەی سنوورەکانی ئازادی نین، بەڵکو کوردستانیان لەلایەک کردووتە مارکێتێکی گەورە و خەریکی بازرگانی و بەفیڕۆدانی سەرووەت و سامانی هەرێمن. وەلەلایەکی تریشەوە خەریکن کەشی ترس و چاوسوورکردنەوە و ڕاونانی خەڵکی بەرهەڵست دەکەنە واقیعەتێک بەسەر خەڵکەوە. ئەم جۆرە تایبەتمەندیانەی دەستەڵات بەهیچ شێوەیەک ڕیگای بۆ درووستبوونی پەیوەندیەکی تەندرووست و ئازاد لە نێوان هاوڵاتی و دەستەڵات خۆشنەکردووە.\nبۆ شیکردنه‌وه‌ی زیاتری په‌یوه‌ندی ده‌سته‌ڵات و تاک له‌کۆمه‌ڵگادا لێرەدا هەندێک لە بۆچوونه‌کانی جۆن لۆک به‌سه‌ر دەکه‌ینه‌وه. به‌پێی بۆچوونه‌کانی لۆک، ده‌سته‌ڵاتی سیاسی بریتییه له‌هێزی سرووشتی تاکه‌کان که‌له‌ده‌سته‌ڵاتێکدا به‌رجه‌سته ده‌کرێته‌وه. دامه‌زراندنی ده‌وڵه‌ت پێشمه‌رجی سه‌ره‌کی نییه بۆ لۆک، به‌ڵکو ئه‌وه‌ی گرنگه ئازادبوونی گشتی ئه‌و هێزه کۆمه‌ڵایه‌تییه‌یه کە له‌سه‌ر بنەمای به‌ڕه‌سمی ناساندن و پاراستنی به‌رژه‌وه‌ندی و مافه‌کانی تاک لە کۆمەڵگادا ده‌ست بۆ دامه‌زراندنی ده‌سته‌ڵات ده‌بات. ئه‌م‌جۆره تایبەتمەندیە ده‌بێته مایه‌ی ئه‌وه‌ی که کۆموینیتیه‌ک به‌بێ ترس و زۆر ئازادانه ئەرکی پاراستنی مافی تا‌کەکانی ده‌خاته ژێر ده‌ست ده‌سته‌ڵاتێک که ئه‌رکێتی بیانپارزێت له کۆمه‌ڵگادا. وه‌هه‌رکاتێک ئه‌و ده‌سته‌ڵاته نه‌یتوانی ڕیز لە‌و مافانه بگرێت، ئه‌وه به‌بێ هیچ سڵه‌مینه‌وه‌یه‌ک ئەو دەستەڵاتە ئەبێت بگۆڕدرێت. کاتێکیش گرفت ده‌که‌ویته نێوان کارەکانی ده‌سته‌ڵات و کۆمه‌ڵگاوه، ئه‌رکی کۆمه‌ڵگایه که‌چاودێری وورد بخاته‌سه‌ر ده‌زگاکانی ده‌وڵه‌ت بۆ ئه‌وه‌ی بزانێت کامیان له‌به‌رژه‌وه‌ندی کۆمه‌ڵدا کار ناکه‌ن. وەهەروەها ئه‌گه‌ر ده‌سته‌ڵات کورتی هێنا له‌پاراستن و دابینکردنی مافه‌کانی تاکه‌کان له‌کۆمه‌ڵگادا، ئه‌وه یەکێک لە ئه‌رکه مۆراڵیه‌کانی سه‌رشانی کۆمه‌ڵگا ئه‌وه‌یه که شۆرش بکات له‌به‌رامبه‌ر هه‌ر ده‌سته‌ڵاتێک که کار ناکات له‌پێناو بەرژەوەندی تاکەکانی کۆمەڵگاکادا.\nئه‌م جۆره پێشمەرجانە گرنگن بۆ هه‌ر کۆمه‌ڵگایه‌ک ئەگەر بمانه‌وێت ناوی بنێن کۆمه‌ڵگایه‌کی دیمۆکراسی. له‌په‌نای ئه‌م جۆره پێشمەرجانه‌وه، جۆن لۆک باس له‌سێ پێکهاته‌که‌ی ده‌وڵه‌ت ده‌کات و پێی وایه جیاکردنه‌وه‌ی ئه‌و سێ یه‌که‌یه له‌ده‌سته‌ڵاتدا پێشمه‌رجی سیاسی گرنگ و سه‌ره‌کیین بۆ سه‌رکه‌وتنی دیمۆکراسی. ئه‌م باسانه‌ی لۆک له‌به‌رامبه‌ر گرفت و قه‌یرانه‌کانی مۆدێلی پاشایه‌تی بوو له‌ئینگلیستان، وه‌ئه‌و به‌و هیوایه بوو که‌ئامۆژگارییه‌کانی بتوانن چارەسەری قەیرانەکان بکەن لە ئینگلستاندا. به‌ڵام که‌سێکی تر که‌ووردتر قسه‌له‌سه‌ر پرسی ده‌سته‌ڵات و ماف و ئازادیه‌کانی تاک ده‌کا و لێرەدا ئەتوانین کەڵکی لێوەربگرین بۆ درێژە دانی ئەم باسە، چۆن ستۆرت مێڵه.\nسەرباری ئەوەی بەشێک لەو هێزانەی کە ئێستا لەدەستەڵاتدان لە ڕابردوودا خۆیان بە شۆرشگێڕ و خەمخۆری ڕاپەڕاندنی ئەرکە مۆرڵەیەکان پێناسەدەکرد، ئەمڕۆ کاتێک لەدەستەڵاتدان دووژمنی سەرسەختی ڕاپەڕاندنی ئەو ئەرکە مۆڕاڵیانەن. چونکو ئەوەتا خۆیان داماڵیوە لەهەر جۆرە بەرپرسیاریەک کە ئەرکیانە لەبەرامبەر کۆمەڵگادا ئەنجامی بدەن. کەچی کاتێک خەڵکی دەیەوێت ئەو ڕاستییەیان پێ بڵێت ئەوان پێچەوانەی ئامۆژگارییەکانی "مێڵ"ەوە بە هێز و بە بەکارهێنانی چەکە لەسەر پێیەکانیان وەڵام دەدەنەوە.\nپه‌نابردنه به‌ر بۆچوونه‌کانی میڵ بۆ دوا به‌شی ئه‌م ته‌وه‌ره‌ی باسه‌که ده‌گه‌ڕێته‌وه بۆ گرنگی بوونی ئازادی له‌کۆمه‌ڵگادا، وه‌به‌که‌ڵک وه‌رگرتن له‌بۆچوونه‌کانی ئەو ئه‌مانه‌وێت پیشانی بده‌ین که‌چۆن پرسی ئازادی ڕاده‌ڕبڕین یه‌کێکه له‌گرفته سه‌ره‌کییه‌کانی مۆدێلی حکومڕانیکردن له‌ووڵاتانی ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاستدا و بەتایبەت لە کوردستاندا. چه‌مکی ئازادی له ڕوانگه‌ی مێڵه‌وه کۆڵه‌که‌یه‌کی سه‌ره‌کییه بۆ پێشخستنی هه‌ر کۆمه‌ڵگایه‌ک. ئه‌و پێمان ده‌ڵێت: کاتێک ئازادی تاکه‌کان له‌خوودی دەستەڵات و ده‌زگاکانی ده‌وڵه‌ت پیرۆزتر ده‌بێت له‌کۆمه‌ڵگادا، ده‌سته‌ڵات له‌به‌رزترین ئاستی ووشیاریدا بنیات ده‌نڕیت بۆ خزمەتکردن و ڕێزگرتن لە ئارەزووکانی هاوڵاتیانی خۆی. فه‌راهه‌مکردنی ئازادییه‌کان له‌کۆمه‌ڵگادا له‌لایه‌ن ده‌سته‌ڵاته‌وه، به‌و مانایه‌یه که‌کۆمه‌ڵگا گرنگتره له‌ده‌سته‌ڵات. مێڵ پێی وایه له‌به‌رچاوگرتنی به‌رژه‌وه‌ندی زۆرینه‌ی تاکه‌کانی کۆمه‌ڵگا و پاراستنی ناسنامه‌و پێگه‌ی یه‌کسان بوونیان له‌به‌رامبه‌ر یاسادا که‌له‌ڕێگه‌ی ئه‌و ئازادیه‌وه مسۆگەر دەبێت، سه‌ره‌تاییترین پێشمه‌رجە بۆ درووستی هه‌ر ده‌سته‌ڵاتێکی سیاسی لەچوارچێوەی جوگرافیایەکی دیاریکراودا. ڕه‌نگدانه‌وه‌ی ئه‌م جۆره له‌ئازادیی له‌سرووشتی ده‌سته‌ڵاتی سیاسییدا، ئه‌و باوه‌ڕه له‌لای هاوڵاتی درووست ده‌کان که‌ئه‌و به‌شێکه له‌ده‌سته‌ڵات و ئه‌و سیاسه‌تانه‌ی که‌په‌سه‌ند و په‌یڕه‌و ده‌کرێن له‌ووڵاتدا. میڵ درێژه به‌بۆچوونه‌کانی ده‌دات و ده‌ڵێت: پێویسته ده‌سته‌ڵات له‌کارکردن و ئه‌نجامدانی ئه‌جیندا سیاسیه‌کانیدا چانسی یەکسان بۆ هاوڵاتیانی خۆی مسۆگەر بکات بۆ به‌ده‌ستهێنانی ئارەزوو و ئاواتەکانیان له‌ووڵاتدا که له‌چوارچێوه‌ی ئه‌و ئازادیه‌دا خۆی به‌رجه‌سته ده‌کات که‌ده‌بێت ده‌سه‌ته‌ڵات به‌ڕه‌سمی بیناسێت.\nبەنیگەرانییەکی زۆرە، دوای بەسەرکردنەوەی ئەو بیرۆکانە، ئاشکرایە مۆدێلی ده‌سته‌ڵات لە هه‌رێمی کوردستاندا هیچ جیاوازییه‌کی نییه له‌گه‌ڵ ئه‌و جۆرە دەستەڵاتانەی کە لە بری بەڕێوەبردنی ووڵات، سەرگەرمی پێشێلکردنی پرەنسیپەکانی ئازادی و دادپەروەرین لە ووڵاتدا. بەپێچەوانەی ئەو ئامۆژگاریانەوە، مۆدێلی دەستەڵاتدارێتی پارتی و یەکێتی لەبری بیرکردنەوە لە درووستکردنی ئەو پەیوەندیەی نێوان خەڵک و دەستەڵات، چاوسوورکردنەوەو کوشتنی دەنگە ناڕازییەکانیان هەڵبژاردووە. وەلەبری ئەوەی پەیوەندی نێوان خۆیان و کۆمەڵگا لەڕێگەی دابینکردنی مافەکان و ناساندنی ئەو ئەرکانەی کە لەسەر باسمان کرد بنیات بنێنن، کۆمەڵێ عەقڵی چەک بەدەست و شاخاویان کردووەتە حاکم و قەرار بەدەست بەسەر خەڵکی کوردستانەوە کە نەک باوەڕیان بە ڕەسمی ناسینی هیچ مافێک نییە، بەڵکو بەردەوام بە چاوسوورکردنەوە و بەبەکارهێنانی هێزی چەکدار و کوشتنی لاوانی ناڕازی دەیانەوێت درێژە بەدەستەڵاتی ناڕەوای خۆیان بدەن.\nJohn Stuart Mill، On Liberty and Utilitarianism - New York: Bantam Books، 1993\nJohn Locke، The Two Treatises of Civil Government (Hollis ed.) 1689\nThomas Hobbes. Leviathan: Or the Matter، Forme، and Power of a Common-Wealth Ecclesiasticall and Civill، ed. by Ian Shapiro - Yale University Press; 2010\nWraight، Christopher D. (2008)، Rousseau's The Social Contract: A Reader's Guide. London: Continuum Books\nماڵپه‌ڕی کاوه حه‌سه‌ن


وەک پێداچوونەوەی ١٠:٢٧، ٢١ی تەممووزی ٢٠٢٠ (بینینی سەرچاوە)\nب (وردە دەستکاریی)\nوەک پێداچوونەوەی ٢٢:٢٣، ١٩ی تەممووزی ٢٠٢١ (بینینی سەرچاوە)\n(٢ دەستکاری لەلایەن ھەمان بەکارھێنەرەوە پیشاننادرێت)\n'''ویکی چاوگ''' : گرووپێکی ئایتی کوردیین لەبواری سەرچاوەی کراوەدا، دەمانەوێت پەرە و گرنگی بەو بوارە بدەین بە زمانی کوردی. ئێمە گرنگی دەدەین بە [[سەرچاوە کراوە]]، [[لینوکس]]/[[یونیکس]] بەگشتی و بە پڕۆژەی [[وێب]]، [[ڕاژەکار]] و [[ڕاژەخواز]]ی وێب. هەمان کات چوونە نێو ئەودیوی [[سیستەم]]ەکانی کارپێکردنی کۆمپیوتەر و [[پاراستن]] و بەرگریی و [[بەڕێوەبردنی ڕاژە]] و [[بەرنامەداڕێژی]]. دەمانەوێت ئەوە بنووسین و بکەین کە خۆمان بەدیمان نەکردبێت پێشتر. دەتوانیت پەیوەندیمان پێوە بگریت لە ڕێگەی [[تۆڕەکۆمەڵایەتییەکان]] یاخود ئیمەیڵی بەڕێوبەرەکان <tt> postmaster AT chawg DOT org </tt> یان پەڕەی [https://chawg.org/contact پەیوەندی] بەکاربەرە. لە خوارەوەش وەکو هەنگاوێکی نوێ، کەناڵێکی ڕادیۆی تۆمارکراومان هەیە، دەتوانن لە هەر شوێنێکی جیهان بن لە ڕێگەی مۆبایل و کۆمپیوتەرەوە یاخود بە شێوەی [[دەرهێڵ]] دایبگرن و گوێبیستی بن.\n'''ویکی چاوگ''' : گرووپێکی ئایتی کوردیین لەبواری سەرچاوەی کراوەدا، دەمانەوێت پەرە و گرنگی بەو بوارە بدەین بە زمانی کوردی. ئێمە گرنگی دەدەین بە [[سەرچاوە کراوە]]، [[لینوکس]]/[[یونیکس]] بەگشتی و بە پڕۆژەی [[وێب]]، [[ڕاژەکار]] و [[ڕاژەخواز]]ی وێب. هەمان کات چوونە نێو ئەودیوی [[سیستەم]]ەکانی کارپێکردنی کۆمپیوتەر و [[پاراستن]] و بەرگریی و [[بەڕێوەبردنی ڕاژە]] و [[بەرنامەداڕێژی]]. دەمانەوێت ئەوە بنووسین و بکەین کە خۆمان بەدیمان نەکردبێت پێشتر. دەتوانیت پەیوەندیمان پێوە بگریت لە ڕێگەی [[تۆڕەکۆمەڵایەتییەکان]] یاخود ئیمەیڵی بەڕێوبەرەکان <tt> Webmaster AT chawg DOT org </tt> یان پەڕەی [https://chawg.org/contact پەیوەندی] بەکاربەرە. لە خوارەوەش وەکو هەنگاوێکی نوێ، کەناڵێکی ڕادیۆی تۆمارکراومان هەیە، دەتوانن لە هەر شوێنێکی جیهان بن لە ڕێگەی مۆبایل و کۆمپیوتەرەوە یاخود بە شێوەی [[دەرهێڵ]] دایبگرن و گوێبیستی بن.\n==بڵاگی چاوگ کراوەتەوە==\n== بڵۆگی چاوگ کراوەتەوە ==\nوەک پێداچوونەوەی ٢٢:٢٣، ١٩ی تەممووزی ٢٠٢١\nویکی چاوگ : گرووپێکی ئایتی کوردیین لەبواری سەرچاوەی کراوەدا، دەمانەوێت پەرە و گرنگی بەو بوارە بدەین بە زمانی کوردی. ئێمە گرنگی دەدەین بە سەرچاوە کراوە، لینوکس/یونیکس بەگشتی و بە پڕۆژەی وێب، ڕاژەکار و ڕاژەخوازی وێب. هەمان کات چوونە نێو ئەودیوی سیستەمەکانی کارپێکردنی کۆمپیوتەر و پاراستن و بەرگریی و بەڕێوەبردنی ڕاژە و بەرنامەداڕێژی. دەمانەوێت ئەوە بنووسین و بکەین کە خۆمان بەدیمان نەکردبێت پێشتر. دەتوانیت پەیوەندیمان پێوە بگریت لە ڕێگەی تۆڕەکۆمەڵایەتییەکان یاخود ئیمەیڵی بەڕێوبەرەکان Webmaster AT chawg DOT org یان پەڕەی پەیوەندی بەکاربەرە. لە خوارەوەش وەکو هەنگاوێکی نوێ، کەناڵێکی ڕادیۆی تۆمارکراومان هەیە، دەتوانن لە هەر شوێنێکی جیهان بن لە ڕێگەی مۆبایل و کۆمپیوتەرەوە یاخود بە شێوەی دەرهێڵ دایبگرن و گوێبیستی بن.\nسەردانی یەک لەو بەستەرانەی (کەناڵانەی) دانراون بکە بۆ گوێگرتن لە نوێترین ئەڵقەی پۆدکاست\nبڵۆگی چاوگ کراوەتەوە\nوەرگیراو لە «https://chawg.org/w/index.php?title=دەستپێک&oldid=3819»


هەناردە کردنی 7 ملیار دۆلار کاڵا لە باشماخی مەریوانەوە بۆ دەرەوەی ئێران - Mehr News Agency\nAP ١٣٩٩ Esfand ٣ ١٢:٢٦\nNews Code 36130\nتا کۆتایی بەفرانباری ئەمساڵ;\nبە ڕاپۆرتی ئاژانسی هەواڵی مێهر، ئیسحاق جەهانگیری دوانیوەڕۆی ئەمڕۆ لە دیدار لەگەڵ ئەندامانی هەڵبژێردراوی پاڵپشتی دەوڵەت لە کوردستان ڕایگەیاند: ئێران هی هەمووانە و زۆر کەس هەن کە نایانەوێت ئێران سەربەرز بێت بەڵام لە سێبەری یەکێتی و یەکگرتوویی لە نێوان ئایین و ئێتنیکە جیاوازەوکان ئێرانێکی سەربەرزمان لە ناوچەی پڕ لە ئاژاوەی ڕۆژهەڵاتی ناڤین هەیە.\nجەهانگیری وتیشی: لە بواری توندوتیژی دژی ژنان گەڵاڵەیەک لە دەوڵەت پەسەند کراوە و ئەوەش بە شێوەی جیدی شوێنگیری دەکرێت.\nجێگری یەکەمی حەسەن ڕۆحانی لە کۆتایی قسەکانیدا جارێکی دیکە لەسەر خێرا کردنەوەی پێدانی بودجەی پێویست بۆ چارەسەری کێشەی ئاوی خواردنەوەی شاری سنە جەختی کرد و وتی: لە لێژنەی بەڕێوەبەرایەتی قەیرانی وڵات 100 ملیار تمەن بودجەی تایبەتمان بۆ ئەو بابەتە تەرخان کردووە.


10/05/19: یادی داستانی هندرێن كرایەوە\n10/05/19: ئێوارە خوانی رەمەزان بۆ قوتابیانی بەشە ناوخۆییەكانی سۆران سازدەكرێت\n10/05/19: دەرماڵەی هاتووچۆ بەسەر قوتابیانی شەهیدانی سۆران دابەش كرا\n10/05/19: ئەو شووتییانەی لە ئێرانەوە هاوردە دەكرێن دەبنە هۆی شێرپەنجە\n10/05/19: منداڵێكی تەمەن 5 ساڵە بووە قوربانی چەكی بێ مۆڵەت\nیادی داستانی هندرێن كرایەوە\nئێوارە خوانی رەمەزان بۆ قوتابیانی بەشە ناوخۆییەكانی سۆران سازدەكرێت\nدەرماڵەی هاتووچۆ بەسەر قوتابیانی شەهیدانی سۆران دابەش كرا\nمنداڵێكی تەمەن 5 ساڵە بووە قوربانی چەكی بێ مۆڵەت\nقوتابییەكی زانكۆی سۆران له‌سەر ئاستی عێراق میدالیای زێڕ بەدەست دەهێنێت\nپەروەردەی سۆران رێز لە كچە قوتابیەك دەگرێت\nپڕۆژەی ڕوناككردنەوەی شەقامی دووسایدی چۆمان، جێبەجێ دەكرێت\nلێژنەی ئابووری رواندز هاووڵاتیان لەكڕینی جۆرە قەسپێك ئاگاداردەكاتەوە\nقایمقامی قەزای شەقڵاوە: چەند پرۆژەیەكی خزمەتگوزاری لە سنووری قەزای شەقڵاوە جێبەجێ دەكرێن\nرۆژنامەنووسان چالاكوانان: پێویستە مانەوە لە پۆستی حكومی لە چوار ساڵ زیاتر نەبێت و بەگوێرەی پسپۆریی و سیڤی بەرپرسەكان دابنرێن "بەرپرس و بەرێوەبەر هەیە مۆنۆپۆڵی كورسی و بەرێوەبەرایەتی كردووە تاوەكوخزمێكی نەخرێتە شوێنی ئامادە نییە كورسییەكە جێبهێلێت" راپۆرت محەمەد ئامۆكەیی- زاری كرمانجی: بوونی بەشێكی\nئایا لە زانستی پزیشكیدا چۆن پێناسەی كەسی نەخۆش دەكرێت ؟ لە زانستی پزیشكیدا تەندروستی پێناسەیەكی تایبەت بەخۆی هەیە, ئەویش بریتیە لە حاڵەتێكی تەواوی ڕێكاریی جەستەیی و دەرونی و كۆمەڵایەتی كەسەكە, ئەمە پێ دەگوترێت نەخۆشی, خودی نەخۆش كەسێكە كەوا گرفتاری هەریەكە لەم ناڕێكیانە دەبێت, واتە لادانە لە حاڵەتێك\nهەموو شتێك دەربارەی نەخۆشی غودە\nTotal Width : 660px Total Height : 90px\nهەموو مرۆڤێك كە دێتە ژیان مافی ئەوەی هەیە ڕێزی لێ بگیرێت, رَزگرتن و مافی درواسێ...\n"كاتێ پزیشك پێیگووتم ناتوانی منداڵ بێت هەستم كرد دەمرم" " هاوسەرم ژنی دووهەمی هێنا و منی...\nسیدەكان .. قوتابیە نایابەكان رێزیان لێ گیرا\nدووشەممە, 12 شوبات 2018 07:26\nموڕشید برادۆستی - سیدەكان\nرۆژی یەك شەممە، لە هۆڵی قوتابخانەی دواناوەندی سیدەكانی كوڕان، بە ئامادەبوونی بەرپرسانی حكومی و حزبی و مامۆستایان و بەبەشداری رێژەیەكی زۆری قوتابییان مەڕاسیمی خەڵات كردنی قوتابیە نایابەكان لەلایەن ناوچەی سیدەكانی قوتابییان بەڕێوەچوو .\nشۆرش میران بەرپرسی لقی سۆرانی یەكێتی قوتابیانی كوردستان بە زاری كرمانجی راگەیاند" لەپێشوازی 18ی شوباتی ( 65 )مین ساڵەی دامەزراندنی (یەكێتی قوتابیانی كوردستان) له ڕێكەوتی 11 – 2 – 2018 لە ناحیەی سیدەكانی سەر بە قەزای سۆران هەڵساین بەدابشكردنی خەڵات بەسەر قوتابیانی دەرچووی بەپلەی نایاب لەوەرزی یەكەم ی خوێندن .\nناوبراو زیاتر گووتی" هەر لەو رێوڕەسمەدا، خولێكی تۆپی پێی بچوككراوە كۆتای پێهات و تیپی سەركەوتوو خەڵات كرا\nشایەنی باسە، لەگەڵ دەست بەكار بوونی ستافی نوێی لقی قوتابیانی سۆران، چەندین چاڵاكی جۆرا و جۆر لە قەزای سۆران و دەورووبەری بەڕێوەدەچن كە جێگەی رەزامەندی قوتابیان بووە .\nسوود وەرگرتن لە ئەزموونی كوردەكانی دەرەوە\nسیاوەش دەیەوێت كەناری دەریاكانی ئیسپانی بێنێتە سەر خەرەند\nخولی فێرگەكان و هیوایەكی گەش\nوشەكانی تێنسی سەر زەوی