راپۆرتی پێشێلكاری مافی مرۆڤ له مانگی ئاپریلی ٢٠٢٠ - كۆمه‌ڵه‌ی مافی مرۆڤی کوردستان\n03.05.2020 04.09.2020 Kurdistan Human Rights Association\nراپۆرتی پێشێلكاری مافی مرۆڤ له مانگی ئاپریلی ٢٠٢٠ کە بە هەوڵی کۆمەڵەی مافی مرۆڤی کوردستان و بە پشت بەستن بەو ڕاپۆرتانە کە لەلایەن كۆمه‌ڵه‌ی مافی مرۆڤی کوردستان بڵاوکراونەتەوە، کۆبەندی بۆکراوە.\nلە مانگی فێوریە دا کۆماری ئیسلامی ئێران ٩ هاولاتی رۆژهەڵاتی کوردستانی لەسێدارە داوە، هاوکات باسی لەسێدارەدانی هێندێک گیراوی تر دەکرێت، بەڵام بە هۆیی پشت راستنەکردنەوەیان لێرە ئاماژەیان پێ ناکرێت.\nژمارە ناو تەمەن رێکەوت شار تۆمەت\n1 مستەفا سەلیمی 51 11.04.2020 سەقز چالاکی سیاسی\n2 شایان سەعید پوور ؟ 21.04.2020 سەقز کوشتنی بەئەنقەست\n3 لوقمان ئەحمەدپور 30 22.04.2020 بانه کوشتنی بەئەنقەست\n4 سینا مەحەمەدی 26 23.04.2020 دێولان کوشتنی بەئەنقەست\n5 رامیار موخلیس 28 24.04.2020 بانه کوشتنی بەئەنقەست\n6 عەبدولواحید فەیزی ؟ 24.04.2020 بانه کوشتنی بەئەنقەست\n7 زەرار پەیغامی 53 28.04.2020 شنۆ کوشتنی بەئەنقەست\n8 یاسر رەسولی 30 28.04.2020 بۆکان کوشتنی بەئەنقەست\n9 فایەق شەریفی ؟ 28.04.2020 دیواندەرە کوشتنی بەئەنقەست\nبەپێی ئامارەکانی کۆکراوە لەم مانگە دا ١٤ هاولاتی کە بریتین لە چالاکانی سیاسی، مەدەنی و… دەستبەسەر کراون.\nژمارە تەمەن رێکەوت شار تۆمەت\n1 غولامرەیا نوری عەلا 03.04.2020 کرماشان بڵاوکردنەوەی زانیاری لەسەر کرۆنا\n2 ئەمیر بابایی 08.04.2020 کرماشان رۆژنامەگەری\n3 قاسم عەتایی عەزیمی 14.04.2020 بجنورد چالاکی سیاسی و مەدەن\n4 کامران عەبدی پوور 20.04.2020 سەقز نادیار\n5 ئیسماعیل ئەردەوانی 23.04.2020 مەریوان هاوکاری لە گەل پارتە کوردستانیەکان\n6 فەرهاد ئەحمەدی پوور 30.04.2020 بانه نادیار\n7 بێستون ئەحمەدی پوور 30.04.2020 بانه نادیار\n8 خەلیل کەریمی 30.04.2020 بانه نادیار\n9 کەریم کەریمی 30.04.2020 بانه نادیار\n10 بارزان کەریمی 30.04.2020 بانه نادیار\n11 هادی ئەحمەدپوور 30.04.2020 بانه نادیار\n12 ئیدریس کەریم زادە 30.04.2020 بانه نادیار\n13 فەرشاد رەحمانی 30.04.2020 کامێران نادیار\n14 مەحەمد ئیبراهیم زادە 30.04.2020 پیرانشار هاوکاری لە گەل پارتە کوردستانیەکان\nلەم مانگەش دا کۆمەڵێک کۆڵبەر وکاسبکار بوونە قوربانی تەقەی راستەوخۆیی هێزە سەربازیەکانی کۆماری ئیسلامی ئێران و ٢ کۆڵبەر و کاسبکار کوژراون و ٣ کۆڵبەر و کاسبکاریش بریندار بوون.\nژمارە ناو تەمەن رێکەوت شار هۆکار\n1 بورهان جنیانلو 24 08.04.2020 ماکۆ تەقەی هیزە سنوورپارێزەکانی ئێران\n2 عەسکەر مەحەمەدی ؟ 09.04.2020 کێوەکانی نەبی کەندی نادیار\nژمارە ناو رێکەوت شار هۆکار\n1 مەجید 08.04.2020 ماکۆ تەقەی هێزە سنوورپارێزەکانی ئێران\n2 ؟ 08.04.2020 ماکۆ تەقەی هێزە سنوورپارێزەکانی ئێران\n3 مەجید بەرایی 13.04.2020 گوندی شێخ سەلۆ تەقەی هێزە سنوورپارێزەکانی ئێران\nلەم مانگەدا ١١ کەس کۆتایی بە ژیانی خۆیی هێناوە.\n1 سروە عەبدی 16 04.04.2020 سەقز نادیار\nژمارە نادیار 33 16.04.2020 ئیلام بێکاری و فەقیری\n3 نادیار 12 16.04.2020 ئیلام بێکاری و فەقیری\n4 سامان ئەنساری ؟ 18.04.2020 کامێران بێکاری و فەقیری\n5 دەریا مەحەمەدی 24 22.04.2020 سنه کێشەی ماڵباتی\n6 نێگین ئەمینی 34 22.04.2020 سۆنقور کێشەی ماڵباتی\n7 شەریفە مستەفاپوور 32 22.04.2020 سەقز کێشەی ماڵباتی\n8 ئەفسانە رەحیمی 29 22.04.2020 سەقز کێشەی ماڵباتی\n9 مەنیج قادری 26 24.04.2020 نەغەدە نادیار\n10 س.ع 25 26.04.2020 سنه کێشەی ماڵباتی\n١١ ل. قادری 50 30.04.2020 کامێران کێشەی ماڵباتی\n← ئاماری تووشبوان بە ڤایرۆسی کورۆنا لە خۆراسانی شوماڵی ڕوو لە هەڵکشانە\nخۆکوژی کچێکی مێرمنداڵ لە پاوە →


📊 ئاستی هەناردەی نەوتی هەرێم 75 هەزار بەرمیل لەرۆژێکدا بەرزدەبێتەوە ئامار و راپرسی\n📅 کاتی تۆمارکردن May 15 2017 8:54AM\nدواڕۆژ، نوسینگەی هەولێر وەزارەتی سامانە سروشتییەک [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✔ 89% ✍ هـ.ب. 5/15/2017 8:54:47 AM\n📊 تەواوکردنی پرۆژەکان پێویستی بە یەک ملیار و 400 ملیۆن دۆلارە ئامار و راپرسی\n📅 کاتی تۆمارکردن May 14 2017 1:58PM\nدواڕۆژ، کۆچەر عەلی وەزیری ئاوەدانکردنەوەی حکومەتی [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✔ 89% ✍ هـ.ب. 5/14/2017 1:58:58 PM


بە بەشداری کومیتەی دەرەوەی وڵاتی حدک، سمینارێکی بەرینی تەشکیلاتی بۆ\nناوەندی هەواڵ- سوید: ڕۆژی شەممە ڕێکەوتی ٢٠ی ئاپریلی ٢٠١٣ی زایینی، بە بەشداری بەشیکی بەرچاو لە ئەندامانی حیزبی دیموکراتی کوردستان لە وڵاتی سوید و لە ژێر چاوەدێری کومیتەی دەرەوەی وڵاتی حیزب، کۆبوونەوەیەکی سیاسیی- تەشکیلاتی لە شاری ئۆرێبرو پێک هات.\nسەرەتای کۆبوونەوەکە بە سرودی نەتەوایەتی ئەرەقیب و یەک خولەک بێدەنگی بۆ ڕێزگرتن لە شەهیدانی بزووتنەوەی ڕزگاری خوازانەی گەلەکەمان دەستی پێ کرد. پاشان بەڕیز کاک نەبەز عەلیدووست بەپرسی بەشی تەشکیلاتی کومیتەی سوید،ی حیزبی دیموکراتی کوردستان، پاش بە خێر هێنانی هاوڕێیانی حیزبی، باسێکی کورتی سەبارەت بە چۆنیەتی بەڕێوەچوون و باسەکانی ئەو کۆبوونەوەیە پێشکەش کرد.\nلە بڕگەی یەکەم دا بەرێز مامۆستا سیروان حەفیدی وەک یەکێک لە کادرە تێکۆشەرە دێرینەکانی حیزب و بە نوێنەرایەتی کۆمیتەی ئورێبرۆی حیزب بە ڕەسمی کۆبوونەوەکەی کردەوە و چەند وتەیەکی سەبارەت بە سمینارەکە و ئەرکی ئەندامانی حیزب پێشکەش کرد.\nئەوجارهاوڕێ حەمەرەسووڵ کەریمی، ئەندامی ڕێبەری حیزب و بەرپرسی کومیتەی سوید، مەبەستی سمینار و کۆبوونەوەکەی بۆ هاورێیانی بەشداربوو باس کرد و هاوکاتیش ئاوڕێکی کورتی لە چۆنیەتی کارو ئەرکی کۆمیسیۆنەکانی سەر بە کۆمیتەی سوئێد دایەوە و مافی ئەندام و ئەرکی ئەندامی لە پەیوەندی لەگەڵ کاری حیزبیدا باس کرد و ئاماژەی بە چەند و چۆنی کاری تەشکیلاتی و پەیوەندی‌یە سیاسی و دیپلۆماسی‌یەکان لە وڵاتی سوئێد کرد.\nدوای بەدوای ئەو بەڕێز کاک مستەفا شەڵماشی ئەندامی دەفتەری سیاسی و بەرپرسی کومتیەی دەرەوەی وڵاتی حیزب وتەیەکی پڕ ناوەرۆکی سەبارەت بە جیهان، ناوچەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و کوردستان و جێگە و پێگەی کورد لە ستراتیژی زلهێزەکان جیهانییەکان لە ناوچەکە دا پێشکەش کرد. بەڕێز شەڵماشی لە باسەکەی دا بە ئاماژە بە ئاڵوگۆڕەکانی چەند ساڵی رابردوو لە ناوچەکە دا، باسی لەو فاکتەرە گرینگانە کرد کە لە داهاتوو دا دەبنە هۆکار بۆ هاتنە بەرباسی مەسەلەی کورد و هەوڵدان بۆ دۆزینەوەی ڕێگە چارەی بەپەلە بۆ ئەو کێشەیە کە سەدان ساڵە بووەتە هۆی تێکدانی ئاسایش و هێورایەتی ناوچەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست. پاشان بەڕێز شەڵماشی لە باسەکەی دا ئاوڕێکی لە هەوڵ و تێکۆشانی چەندین ساڵەی کورد بۆ بە دەست هێنانی مافە ڕەواکانی و دژکردەوەی وڵاتانی داگیرکەری کوردستان دایەوە و وتی: بە داخەوە وڵاتانی داگیرکەری کوردستان و تەنانەت زۆر وڵاتی دەسەلات بە دستی جیهانیش لە جیات دەستبەر کردنی ماف و داواکارییەکانی کورد، سەدان سالە ئەو گەلە ڕوبەڕووی توندرین ئەشکەنجە و ئازار و کوشتن و دەربەدری دەکەنەوە، هەر بۆیە ئیتر کاتی ئەوە هاتووە کە کورد هەموو پێکەوە هەوڵی ناساندنی ئەو دواکارییانە بە گەلانی دیکەی جیهان و کاناڵڕیزە کردنی داواکارییەکانی بە ڕێگەی گونجاوەوە بدەن.\nلە بەشیکی دیکە باسەکە دا بەڕیز شەڵماشی ئاماژەی بە دۆخی ناوخۆیی حیزب و ئەو هەوڵانە دا کە بۆ لێک نزیکردنەوەی حیزب و لایەنە کوردستانییەکان لە ماوەی ڕابردوو دا دراوە و یەکگرتن و کۆدەنگی گەلی کوردی بە گرینگترین هەنگاو بۆ ڕزگاری نەتەوەیی زانیی. بەڕێز شەڵماشی ئاماژەی بە مەقوولەی پلۆرالیزمی سیاسی لە مەیدانی تێکۆشانی ڕۆژهەڵاتی کوردستان دا کرد کە وەک یەکێک لە درووشمە ستراتیژییەکانی حیزب هەموو کاتێک گرنگییەکی زۆری پێدراوە و لە ئێستاش دا بە بایەخەوە دەروانێتە ئەو پرسە. حیزبی دیموکرات ئیمانێکی قووڵی بە درووست بوونی حیزب و ڕێکخراوەی دیکە لە مەیدانی تێکۆشانی سیاسی کوردستان دا هەیە و هەر لەو سۆنگەیەوە چی دیکە خۆی بە تەنیا بە ڕێبەر و ڕێکخەری شۆڕشی گەلی کورد لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان دا نازانێ و هەوڵ دەدات بە هاوکاری هەموو حیزب و ڕێکخراوە سیاسییەکان مەیدانی خەباتی ڕۆژهەڵاتی کوردستان، ماف و ئازادییەکانی گەلەکەمان دەستبەر بکات.\nلە بەشێکی دیکەی ئەو کۆبوونەوەیە دا بەڕێز کاک سەعید بیگزادە ئەندامی ڕێبەری حیزب و بەپرسی کۆمیسیۆنی تەشکیلاتی حیزب لە دەرەوەی وڵات، باسێکی ورد و تێر و تەسەلی لە سەر بارودۆخی تەشکیلاتی حیزب لە ناوخۆ و دەرەوەی وڵات پێشکەش کرد و ئاماژەی بە ئاڵ‌وگۆرەکانی دەوروبەری حیزب کرد و داوای لە ئەندامانی حیزب کرد کە بۆ هەرچی چالاکتر کردنی ڕیزەکانی حیزب و ڕێکخراوەکانی ژنان و لاوان هاوکاری کۆمیسیۆن بکەن و کارو ئەرکی حیزبی وەئەستۆی خۆیان بگرن. بەرێز بیگزادە لە بەشێکی دیکەی لە قسەکانی ئاماژەی بە مافی ئەندام و ئەرکی ئەندام و پێرەوی نێوخۆی حیزب کرد و کۆمەڵێک باسی پەیوەندیدار بە مەسەلەی تەشکیلاتی هێنانە گۆڕ بۆ ئەوەی ئەندامانی بەشدار لە سمیناردا بە دەربرینی بیروبۆچوونی خۆیان تیشک بخەنە سەر مەسەلە تەشکیلاتی‌یەکان و هەروەها بە تێ‌بینی و ڕەخنە لە سەر کەم و کوری‌یەکان چارەسەری گیروگرفتەکان بکرێ.\nبە دوای ئەو دا نۆبە گەشتە ئەندامانی حیزب کە بێن و لە سەر تریبوون، ڕخنە، گلەیی و گازندە و هەروها پێشنیار و ڕێنوێنییەکانی خۆیان بۆ هەرچی باشتر و تۆکمەتر کردنی ڕێزەکانی تەشکیلاتی حیزب لە ناوخۆی کوردستان و دەرەوەی وڵات و هەروها هاریکاری ڕێبەڕی و ئۆرگانە حیزبییەکان بۆ باشتر بەڕێوەچوونی کارەکان پێشکەش بکەن. لەو بەشەش دا کۆمەڵێکی یەکجار زۆر لە هاوڕێیانی حیزبی بە درێژی قسە و باسیان کرد و راوبۆچوونی خۆیان زۆر بە کراوەیی خستە ڕوو و بۆ کەم کردنەوەی کەم‌وکوری‌یەکان چەندین پێشنیاری بە کەڵكیان بۆ بەشی تەشکیلات و ڕێبەری حیزب خستنە بەردەم هاورێیانی کۆمیسیۆنی تەشکیلات.\nپێویست بە ئاماژەیە کە لە دەستپێکی وتەی هاوڕێیان دا تێکۆشەری دێرین و یادگاری کۆماری کوردستان مامە قالە شۆڕش، هۆنراوەیەکی پڕ ناوەرۆکی سەبارەت بە یەکگرتن و تێکۆشان بۆ بە دەست هێنانی مافی گەلەکەمان پێشکەشی ئامدە بووان کرد کە پێشوازییەکی گەرمی لێکرا.\nلە کۆتایی دا و پاش زیاتر لە ١٢ کاتژمێر کۆبوونەوەی بەردەوام، بە وڵامی بەشێک لە پرسایەرەکان لە لایەن هاوڕێێانی ڕێبەرییەوە، کۆبوونەوەکە کۆتایی پێ هات.\nبگه‌رێوه|ئەم بابەتە 1196 جار بینراوە| بینێره| چاپ


"هێشتا فەرمانەكەی سەرۆك وەزیرانی عێراقمان دەربارەی فەرماندەیی ئۆپەراسیۆنە هاوبەشەكان پێنەگەیشتوە"\nجەبار یاوەر، ئەمینداری گشتی وەزارەتی پێشمەرگە رایگەیاند، تا ئێستا فەرمانی سەرۆك وەزیرانی عێراقیان سەبارەت بە ئەركی تازەی فەرماندەیی ئۆپەراسیۆنی هێزە هاوبەشەكان و نوێنەرایەتی پێشمەرگە لەو فەرماندەییەدا پێنەگەیشتوەو هەركاتێك فەرمانەكەیان پێبگات ئەو كاتە نوێنەری وەزارەتی پێشمەرگە دیاری دەكەن.\nئاوێنە: جەبار یاوەر، ئەمینداری گشتی وەزارەتی پێشمەرگە ئەمڕۆ دوشەممە لەڕاگەیەندراوێكدا كە وێنەیەكی دەست ئاوێنە كەوتوە رایگەیاند"دوای ئه‌وه‌ی له‌رێگه‌ی میدیاكانه‌وه زانرا كه، به‌رێز (عادل عه‌بدولمه‌هدی) سه‌رۆك وه‌زیرانی حكومه‌تی عیراقی فیدراڵ، فه‌رمانێكی دیوانی له‌باره‌ی میكانیزم و ئه‌ركی تازه‌ی فه‌رمانده‌یی ئۆپه‌راسیۆنی هێزه هاوبه‌شه‌كان ده‌ركردوه تێیدا ئاماژه به نوێنه‌رایه‌تی به‌شداری هێزه‌كانی پێشمه‌رگه‌ی كوردستان له‌ناو ئه‌و فه‌رمانده‌ییه كراوه. لێره‌وه به‌رای گشتیی و سه‌رجه‌م هۆكاره‌كانی راگه‌یاندنی ناوخۆ و ده‌ره‌وه راده‌گه‌یەنین، له‌كاتی كۆبونه‌وه‌ی وه‌فدی هه‌رێم له‌گه‌ڵ به‌غدا له 23ی مانگی 6 له‌لایه‌ن وه‌فدی هه‌رێمه‌وه داوای نوێنه‌رایه‌تی هێزی پێشمه‌رگه له‌و فه‌رمانده‌یه كرا، ئێمه وه‌ك وه‌زاره‌تی پێشمه‌رگه تا ئێستا ئه‌و فه‌رمانه‌مان به‌شێوه‌یه‌كی فه‌رمی پێنه‌گه‌یشتوه."\nوتوشیەتی"هه‌ر كاتێك له‌رێگه‌ی په‌یوه‌ندیه‌كانی حكومه‌تی هه‌رێمه‌وه بگات، ئاڕاسته‌ی وه‌زاره‌تی پێشمه‌رگه ده‌كرێت و له ئه‌نجومه‌نی به‌رگری وه‌زاره‌تی پێشمه‌رگه گفتوگۆ له‌سه‌ر میكانیزم و ده‌سه‌ڵاته‌كان و شێوازی كاری ئه‌و فه‌رمانده‌یه‌و نوێنه‌رایه‌تی پێشمه‌رگه ده‌كرێت، دوای په‌سەندكردنی له‌لایه‌ن وه‌زاره‌تی پێشمه‌رگه‌وه، ره‌زامه‌ندی به‌رێزان سه‌رۆكایه‌تی هه‌رێمی كوردستان و سه‌رۆكایه‌تی ئه‌نجومه‌نی وه‌زیرانی هه‌رێمی پێویسته، تا نوێنه‌ری فه‌رمی وه‌زاره‌تی پێشمه‌رگه‌ی بۆ دیاری بكرێت."\nوتەبێژی تەندروستی: جەژن قەدەغەی هاتوچۆ نەبوایە، ژمارەی توشبوانی كۆرۆنا چەند هێندە دەبو


شه‌ری شه‌ش یانه‌ی گه‌وره‌ی ئه‌وروپا له پێناوی یه‌ك یاریزان ده‌ستیپێكرد – یاریگا سپۆرت\nHome/بازاری گواستنەوە/شه‌ری شه‌ش یانه‌ی گه‌وره‌ی ئه‌وروپا له پێناوی یه‌ك یاریزان ده‌ستیپێكرد\nYariga Sport S 2020/06/04\nLeverkusen, Germany 17.08.2019, 1. Bundesliga, 1. Spieltag, Bayer 04 Leverkusen - SC Paderborn 07, Tor zum 2:1, Torschuetze Kai Havertz (B04) jubelt ( Defodi-01061007567 *** Leverkusen, Germany 17 08 2019, 1 Bundesliga, 1 Matchday, Bayer 04 Leverkusen SC Paderborn 07, Goal to 2 1, Scorer Kai Havertz B04 cheers Defodi 01061007567 Defodi-061 DFL REGULATIONS PROHIBIT ANY USE OF PHOTOGRAPHS AS IMAGE SEQUENCES AND/OR QUASI-VIDEO.\nیانه گه‌وره‌كانی ئه‌وروپا به‌رده‌وام له رێگای چاودێره‌كانیان، به‌دوای باشترین یاریزانی ده‌ركه‌وتوو ده‌گه‌ڕێن بۆ ئه‌وه‌ی هه‌رزوو و پێش ئه‌وه‌ی نرخه‌كه‌ی به‌رز بێته‌وه، په‌لكێشی ریزه‌كانیان بكه‌ن، ئێستاش شه‌ری شه‌ش یانه‌ی دیاریی ئه‌وروپا له پێناو یاریزانێكی لاوی به‌هه‌ره‌دار ده‌ستیپێكرد.\nرۆژنامه‌ی سپۆرت بیڵدی ئه‌ڵمانی له ژماره‌ی ئه‌مڕۆی بڵاویكردووه‌ته‌وه، ریال مه‌درید، بارسێلۆنا، لیڤه‌رپوول، مانچێسته‌ر یونایتد، و چێلسی و بایرن میونشن ئاره‌زوو ده‌كه‌ن، كای هاڤێرتزی ئه‌ڵمانی و یاریزانی ده‌ركه‌وتووی بایر لیڤه‌ركوز بگوازنه‌وه ریزه‌كانیان و له ئێستاوه هه‌وڵده‌كانیان ده‌ستپێكردووه.\nReal Madrid, Barcelona, Liverpool, Manchester United, Chelsea and Bayern Munich are all interested in signing Kai Havertz, according to Sport Bild 💰 pic.twitter.com/bnQWXRu0UE\nئه‌مه یه‌كه‌م جار نییه كه رۆژنامه‌یه‌كی دیاریی ئه‌وروپا باسی ئه‌م بابه‌ته بكات، به‌ڵكو پێشتر مۆندۆ، سپۆرت و میره‌ره‌ی به‌ریتانیش باسی كردووه، جگه‌له‌وه‌ی ئه‌و یاریزانه بێده‌نگه نه‌بووه و گوتویه‌تی: ”ئاره‌زوو ده‌كات په‌یوه‌ندی به بارسێلۆنا بكات و له ته‌نیش لیۆنێل مێسی یاریی بكات”، به‌ڵام دیاری نییه كه لیڤه‌ركوز به ئاسانی ده‌ستبه‌رداری ده‌بێت یان نا.


فایه‌ق شێخ عه‌لی: كورد و سوننه گه‌شه‌ده‌كه‌ن و شیعه‌ش زه‌لیل ده‌بێت\nیه‌كه‌م وڵاتێكی عه‌ره‌ب سه‌ره‌خۆشیی له حزبی به‌عسی عیراق كرد\nداواكراوێك لەکاتی رووبەڕووبوونەوەی لەگەڵ پۆلیسی دهۆک کوژرا\nوەزارەتی ناوخۆی هەرێم شێوازی پێبژاردنی چەند سزایەکی بڵاوکردەوە\nفایه‌ق شێخ عه‌لی\nفایه‌ق شێخ عه‌لی په‌رله‌مانتاری پێشووی عیراق كه له‌سه‌ر سكاڵای هادی عامری پارێزبه‌ندیی لێسه‌ندرایه‌وه، پێی وایه كه شیعه‌كانی عیراق به زمانی "سوتاندن" قسه ده‌كه‌ن، ده‌شڵێت كه به‌داخه‌وه شیعه دوور ده‌خرێنه‌وه.\nله هه‌ژماری تایبه‌تیی خۆی له تۆڕی كۆمه‌ڵایه‌تیی تویته‌ر، فایه‌ق شێخ عه‌لی، په‌رله‌مانتاری پێشووی عیراق نوسیویه‌تی "هه‌ر كه بیروڕای جیاواز له‌گه‌ڵ شیعه‌كان دێته ئاراوه، ئیتر میلیشیاكانی شیعه به زمانی سوتاندن قسه ده‌كه‌ن"، ده‌شڵێت "له به‌رامبه‌ر هێرشی هه‌رزه‌كارانی ئه‌و میلیشیا شیعانه، كورد و سوننه‌ش زمانی دابه‌شبون و جیابونه‌وه‌یان گرتووه.\nفایه‌ق شێخ عه‌لی هۆشداریی دا به شیعه‌كان و وتی"عیراق به‌ره‌و پارچه‌بون و لێكترازان ده‌ڕوات! كورد و سوننه ده‌گه‌شێنه‌وه و پێشده‌كه‌ون و شیعه‌ش زه‌لیل ده‌بێت و به‌داخه‌وه دوور ده‌خرێنه‌وه".\nسه‌رله‌به‌یانیی ئه‌مڕۆ شه‌ممه باره‌گای لقی 5ی پارتی دیموكراتی كوردستان له به‌غدا له‌لایه‌ن ئه‌ندامانی حه‌شدی شه‌عبییه‌وه سوتێنرا، له میدیاكانی عیراقیش وێنه و ڤیدیۆی سوتاندنه‌كه بڵاوكرایه‌وه و تیایدا ده‌ركه‌وتوه خۆپیشانده‌ران و لایه‌نگرانی ئه‌و هێزه شیعه‌یه سه‌ره‌ڕای سوتاندنی بارگه‌كانی پارتی، ئاڵای كوردستانیشیان خسته ژێر پێیانه‌وه و دواتریش سوتاندیان.\nلەسەر قسەکانی هۆشیار زێباری، ئەندامی مەکتەبی سیاسی پارتی دیموکراتی کوردستان كه 14ی ئه‌م مانگه له‌گه‌ڵ كه‌ناڵی حوڕه له‌سه‌ر حەشدی شەعبی كرد و رایگه‌یاند كه ده‌بێت ناوچه‌ی سه‌وز له حه‌شد پاك بكرێته‌وه، ناڕه‌زایی له‌ناو سه‌ركرده ولایه‌نگران و په‌رله‌مانتارانی سه‌ربه‌و هێزه چه‌كداره دروستبوو، حه‌شدی شه‌عبی قسه‌كانی زێباریی به سوكایه‌تی بۆ ئه‌و پێكهاته چه‌كداره له‌قه‌ڵه‌م دابوو.\nله‌دوا كۆبونه‌وه‌ی په‌رله‌مانی عیراقیشدا حەسەن کەعبی، جێگری یەکەمی سەرۆکی پەرلەمان کە سەرۆکایەتی کۆبوونەوەکەی پەرلەمانی دەکرد رایگه‌یاند كه رێگەنادەن بێڕێزی بە هیچ دامەزراوەیەکی فەرمیی دەوڵەتی عیراقی فیدراڵ و هەرێمیش بکرێت، داواشی لە هۆشیار زێباری کرد کە داوای لێبوردن لە حەشدی شەعبی بکات.\nئه‌م بابه‌ته 3088 جار خوێنراوه‌ته‌وه\nرۆژێك پشوو له هه‌رێمی كوردستان راگه‌یه‌ندرا\nئەنجومەنی ئاسایشی هەرێم دەستگیرکردنی سێ گرووپی هێرشکاری راگەیاند\nهاتوچۆی هه‌ولێر هاوڵاتییان ئاگادار ده‌كاته‌وه\nپەرلەمانی عێراق بازنەکانی هەڵبژاردنی لە 16 پارێزگا یەکلاکردەوە\nعەبادی: كێشه‌كانی به‌غدا و هه‌رێم له‌گه‌ڵ هێزه خۆسه‌پێنه‌ره‌كان بوو نه‌ك گه‌لی كورد\nکازمی: هەڵبژاردنی پێشوەخت لە وادەی خۆیدا ئەنجام دەدرێت\nسه‌در: خه‌ریكه خۆپیشاندانه‌كان له ده‌ست ده‌رده‌چێت


سوڵتانی بەختەوەریی… !!! . بەشی نۆیەم. حەمید عەزیز – Giareng\nسوڵتانی بەختەوەریی… !!! . بەشی نۆیەم. حەمید عەزیز\nلە 12 January 2017\nهونەر جوانترین و باشترین ڕێگاکانە بۆ گەیاندنی پەیام و دەنگ و ڕەنگی مرۆڤەکان و ژیانیان یان ئازادیی یان ژێردەستی یان لەهەرحاڵەت و هەرجۆرە پەیامێکدا. بەداخەوە ئێمەی ڕۆژهەڵاتیی لەهونەر و هونەردۆستیشدا لاوازین ئەی چۆن ئەگەین بەئاواتەکانمان دور لەڕەوشتیی هونەرو مێژوو شارستانی یەتی هونەر ئەی کەی بەختەوەریی دەدۆزینەوە و کەی دەبینە سوڵتانیی بەختەوەریی .؟.\nمرۆڤەکان چەندە هۆشمەندو خاوەن بیرو جوڵەی فکرییان زۆر هەبێت هێشتا هەر کەمە بۆیە پاپۆڕیڕۆشنفکریی و عەقڵ دەدباتە ناوەڕاستی دەریای بەختەوەریی هەرچەندە زۆر جاریش هەر ئەو بیرو ئەندێشەیەیە ژیانت ناخۆش و تاڵ دەکات بەڵام لەدواییدا مرۆڤەکان کەدێنەوە هۆش ئەوکات بڕیار دەدەن بۆیە لەهەموو کاتەکاندا عەقڵ و فەنتازیای ژیان و بیرکردنەوە ژیان و بوونت باشتر دەکات … !!! .\nسادەیی و بەخشندەیی و میهرەبانیی سیفەتە جوانەکانی ئادەمیزادن کەپێناسی کەسە مەزنەکانی پێ دەکرێت بۆیە چەندە خۆت بەبچوک بزانیت گەورەیت و چەندە خزمەتکار بیت ئاغایت و .. هتد . بۆیە چەندڕێژەی دەبەنگی و نەزانی پتربێت ئەوەندەش ڕێژەی خۆبەزل زانین پترەو هەیە کەنەخۆشییەکی کوشندەیە لەکۆتاییدا ئەم سیفەتە جوانانەی مرۆڤ هەر سەرچاوەکەی جوڵەی فکریی و هۆشمەندیییە بۆیەهەڵەیەکی گەورەیە ئادەمیزاد ئاوات بەگێلێتی بخوازێت بۆ ئەوەی دڵخۆش بێت لەژیاندا … !!! .\nمرۆڤەکان بونەوەری زۆر جوانن ئەوەی گەورەترو جوانتریان دەکات هەست و نەستیانە هەرچۆن پێویستە عەقڵ ژیان و بەرنامەی هەبێت بۆ سەرخستنی کاری مرۆڤەکان ئاواش هەستە جوانەکان کەسە ژیرەکان بەرزترو جوانتر دەکەن بۆیە لەغوربەتدا وەکو کەسێکیڕۆح سوک و ژیر پێویستە پلانیگەڕانەوەت هەبێت کەچی هەندێک لەمرۆڤە نەفامەکان شانازی پێوە دەکەن ئەمەش دەگەڕێنمەوە بۆ کەمیی هەست چونکە ئەگەر بۆیەکجاریش بێت خۆت بخەیتە ناو چاوی خاوەن ماڵەوە دەبینیت تۆ چۆن دیاریت کە زۆر بچوک و کەمیتیان میوانێکی کاتییت . ئەم بڕگەیەش کەباسی هەست و نەستی مرۆڤەکان دەکات بەهەمان شێوە عەقڵیش هاوتای ئەو هەستەیە بەپێچەوانەوە تۆ کەسێکی ئێسک قورس دەبیتیان کەم تێگەیشتن و ناشرین دەبینرێیت بۆیە میوان چەندە دەبێتڕێز لەخۆیی و شوێنەکە بگرێت سەد ئەوەندەش دەبێت کاتی ماڵ ئاوایی هەبێت ئەم هاوکێشەیەش پارسەنگە لەگەڵ ئاوارەبوون و پەناهەندەیی کەسەکان ئەگەر هەستت پێ کرد بەوەی کەتۆ لەهەر وڵاتێک بوویت بێجگە لەنیشتمانی خۆت میوانیت تۆ کەسێکی سەرکەوتویت کەسایەتی بەهێزت هەیەو بەختەوەریی میوانی هەمیشەییتە … !!! .\nهەموو مرۆڤایەتی کەم و کوڕییمان هەیە کەچی ئامۆژگارییەکتردەکەین هەموو ئیکمالیی و کەمییمان هەیە لەژیاندا کەچی مامۆستای یەکترین هەموو لە عەیب و عاردا کەم تەرخەمیمان نەکردوە کەچی تەنها عەیبی ئەوانیتر دەبینین وەکو ئاوێنەمان نەبێت خۆمانی پێ ببینین … !!! .\nئێمەی مرۆڤەکان کێشەیەکمان هەیە بەگشتیی هەمووڕەفتاریی جوان و ناشرینی خەڵکیی دەبینین کەچی خۆمان نابینین ، کەسێک هەیە زۆرڕەخنە دەگرێت لەدەوروبەرو نزیکەکانی خۆیشی زۆر کاڵ و کرچە لەڕەفتارو جوڵەی فکریی و لەهەڵس و کەوتیی ڕۆژانەی دا جارێکیان شتێکم نوسیبوو بۆ ئەو کەئیتر وانەی لێوە فێربێت واز لەدرۆو ئامۆژگاری کردنمان بهێنیت کەچییەکەم کەس ئەو کۆمێنتی لەژێردا نوسیبوو کەشتێکی زۆر سەیربوو بەلامەوە من نوسیبووم : پێویستە هەمووان ئاوێنەیەکمان هەبێت لەماڵەکانماندا هەموو ڕۆژێ خۆمان ببینین ئەوجا خەڵکیی ببینین کەواتە لەپێشداڕەخنە لەخۆمان بگرین لەدواییشدا هەقی خەڵکمان نەبێت چونکە ئەبێت هەمیشە ئاوا بیر بکەینەوە کەکێ ئەڵێت ئێمەڕاستین .؟. بەڵکو بەو ئامۆژگاریەی تۆ من توشی زەرەر بووم چیم وەڵام دەدەیتەوە دوایی .؟. بەهەرحاڵ دێمەوە سەر کۆمێنتی هاوڕێی ئامۆژگاریکەرمان ئەویش لەژێریا وەکو کۆمێنت نوسیبووی : کەس خۆی نابینێت هەر بەرامبەر دەبیننن وەڵا میللەتێکی زۆرخراپین … !!! .


عەلاق ورده‌كارى رێككه‌وتنه‌كه‌ى هه‌ولێر و به‌غدا ئاشكراده‌كات\nهەواڵ / ئابوری :: 16/01/2018 :: 3515 جار بینراوە\nتاگ :: دانوستاندن دۆخی کەرکوک عێراق گواستنەوە و گەیاندن\nسه‌رۆك كۆمار له‌گه‌ڵ وه‌فدی یه‌كێتیی نیشتمانیی و پارتی دیموكراتی كوردستان كۆبووه‌وه\nکوردستان :: 01/09/2018\nشاندێکى عێراق ده‌گاته سعودیه و دواڕۆژ به‌رنامه‌ى دیدار و كۆبوونه‌وه‌كه‌ى بڵاوده‌كاته‌وه\nعێراق :: 21/07/2018\nسه‌در بۆ نوێنه‌رى نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كان: ده‌بێت بڕیاره‌كان عێراقى و نیشتمانى بن\nعێراق :: 24/05/2018\nنوێنەرایەتی حکومەتی هەرێم لە فەرەنسا راگەیاندراوێکی بڵاوکردەوە\nکوردستان :: 15/02/2018\nئه‌میندارى گشتى ئه‌نجومه‌نى وه‌زیرانى عێراق رایگه‌یاند، له دانیشتنى دوێنێدا له‌گه‌ڵ به‌رپرسانى هه‌رێم, هه‌موو لایه‌نه‌كانى ئاسایش، سنوره‌كان، گومرگ، ده‌روازه سنورییه‌كان، به‌نداوه‌كان و دۆسێى نه‌وت گفتوگۆى له‌باره‌وه‌كرا.\nعه‌لى عه‌لاق، ئه‌میندارى گشى ئه‌نجومه‌نى وه‌زیرانى عێراق و سه‌رۆكى وه‌فدى دانوسانكارى به‌غدا بۆ گفتوگۆكان له‌گه‌ڵ هه‌رێم ئاشكرایکرد، هه‌ردوولا رێككه‌وتن كه هیچ فڕۆكه‌یه‌ك له هه‌ردوو فڕۆكه‌خانه‌ى هه‌ولێر و سلێمانى، به‌بێ ره‌زامه‌ندى ده‌سه‌ڵاتى فڕۆكه‌وانى عێراق، نه بفڕێت نه بنیشێته‌وه.\nئاشكراشیكرد، "ده‌سه‌ڵاتى فڕۆكه‌وانى عێراق مه‌رجى داناوه، كه نوێنه‌ریان له به‌شه‌كانى گواستنه‌وه‌ى ئاسمانى و ئاسایش و سه‌لامه‌تى فڕۆكه‌وانى و سه‌لامه‌تى، به‌شێوه‌ى به‌رده‌وام هه‌بێت و رێكخه‌رێكیش بۆ هه‌ردوو فڕۆكه‌خانه‌كان دابنرێت، بۆ ئه‌وه‌ى ئاسانكارى بكات بۆ په‌یوه‌ندى نێوان هه‌ردوولا".\nهه‌روه‌ها رێككه‌وتوون، كه هه‌ردوو فڕۆكه‌خانه‌ى سلێمانى و هه‌ولێر سیستمى تاریفه‌ى كرێى فڕۆكه‌خانه‌كان جێبه‌جێ بكه‌ن و مانگانه‌ش راپۆرتى دارایی له‌سه‌ر كرێی نیشتنه‌وه‌ى فڕۆكه و وه‌رگرتنى باج بۆ ده‌سه‌ڵاتى فڕۆكه‌وانى بنێرن.\nوتیشى "رێككه‌وتن كه مانگانه به‌سه‌رۆكایه‌تى ده‌سه‌ڵاتى فڕۆكه‌وانى، بۆ چاره‌سه‌ركردنى كێشه‌و گرفته‌كان كۆبوونه‌وه بكه‌ن".\nدوێنێ وه‌فدێكى وه‌زاره‌تى گواستنه‌وه‌ى عێراق سه‌ردانى هه‌ولێریان كرد و له‌گه‌ڵ به‌رپرسانى هه‌رێم كۆبونه‌وه، بۆ گفتوكردن له‌سه‌ر ده‌ستپێكردنه‌وه‌ى گه‌شتى نێوده‌وڵه‌تى فڕۆكه‌خانه‌كانى هه‌رێم.


سه‌رۆكى یه‌كێتى زانایان: ئیسلام هیچ كاتێك ڕێگر نیه له‌وه‌ى كه گه‌لى كورد بریار له‌مافى چاره‌نووسى خۆى بدات .\nبه‌رواری دابه‌زاندن: 18/05/2017 : 12:19:13\nله ژێر دروشمى ( به‌ڵێ بۆ ریفراندۆم ) و به چاودێرى قائمقامى قه‌زاى شێخان و به ئاماده‌بوونى سه‌رۆكى یه‌كێتى زانایانى ئاینى ئیسلامى كوردستان له قه‌زاى شێخان رۆژى چوارشه‌ممه 17/5/2017 گردبوونه‌وه‌یه‌كى زانایانى ئاینى به‌رێوه‌چوو.\nله‌م گردبووه‌نه‌وه‌یه‌دا، كه ژماره‌یه‌كى به‌رچاو له زانایانى ئاینى ده‌ڤه‌ره‌كه و ژماره‌یه‌ك كه‌سایه‌تى ئاینى و رۆشنبیرى مه‌سیحى و یه‌زیدى ئاماده‌بوون، به‌رێز دكتۆر عه‌بدوڵلا مه‌لا سه‌عید گرتكى سه‌رۆكى یه‌كێتى زانایانى ئاینى ئیسلامى كوردستان وتارێكى پێشكه‌شكردو تیایدا تیشكى خسته سه‌ر مافى نه‌ته‌وایه‌تى و پاراستنى ناسنامه‌ى نه‌ته‌وه، له ئاینى پیرۆزى ئیسلام و جه‌ختى كرده‌وه، كه ئاینى ئیسلام هاتووه بۆ پاراستنى مافى سه‌رجه‌م نه‌ته‌وه‌كان و مافێكى سروشتیشه كه گه‌لى كورد ببێته خاوه‌ن ده‌وڵه‌تی خۆى و ئیسلام هیچ كاتێك ڕێگر نیه له‌وه‌ى كه گه‌لى كورد بریار له‌مافى چاره‌نووسى خۆى بدات.\nهه‌ر له‌میانه‌ى وتاره‌كه‌یدا، هه‌موو ئه‌و تۆمه‌تانه‌ى شیكردنه‌وه كه له‌لایه‌ن هه‌ندێك له ناحه‌زانه‌وه ده‌خرێنه پاڵ كورد، بۆ ڕێگه‌گرتن له ئه‌نجامدانى ریفراندۆم و دروستكردنى ده‌وله‌تى سه‌ربه‌خۆى كوردستان، هه‌روه‌ها پشتگیرى و پشتیوانى سه‌رجه‌م زانایانى ئاینى ئیسلامى كوردستانى بۆ ریفراندۆم و زه‌رووره‌تى ئه‌نجامدانى دووپاتكرده‌وه.\nله‌به‌شێكى دیكه‌ى وتاره‌كه‌یدا، به‌ڕێزیان خۆشحاڵى خۆى ده‌ربڕى به‌وه‌ى كه‌وا هه‌موو پێكهاته‌ئاینیه‌كانى شێخان له موسڵمان و مه‌سیحى و یه‌زیدى، پێكه‌وه پشتیوانى له پرسه‌نه‌ته‌وه‌ییه‌كان ده‌كه‌ن و به‌ڕێزیان گوتى: به‌دڵنیاییه‌وه ئه‌نجامدانى ریفراندۆم و راگه‌یاندنى سه‌ربه‌خۆیی بۆ پاراستنى ئه‌م ته‌باییه‌و یه‌كهه‌ڵوێستیه.\nئه‌مه‌و دواتر هه‌ریه‌ك له به‌ڕێزان شێخ سه‌ردار شێخ یحیى قائیمقامى شێخان و به‌رێز محمود یه‌زیدى به‌رپرسى لقى 20 ى پارتى دیموكراتى كوردستان و مامۆستا مه‌لا عبدى بركات به‌رپرسی لقى شێخانى یه‌كێتى زانایان چه‌ند په‌یڤێكیان پێشكه‌شكرد، كه وێراى به‌رزنرخاندنى ئه‌م هه‌نگاوه‌و پشتیوانیه‌ى یه‌كێتى زانایان، داكۆكیان له سه‌ر گرنگى ئه‌نجامدانى ریفراندۆم و رۆلى هه‌ستیارى زانایانى ئاینى كرده‌وه، و له كۆتاییشدا له‌لایه‌ن به‌رێوه‌به‌رى ئه‌وقافى شێخان په‌یامى نوێنه‌رانى سه‌رجه‌م ئاینه‌كانى ده‌ڤه‌رى شێخان خوێندرایه‌وه.\nشایه‌نى باسه ئه‌م گردبوونه‌وه‌یه له‌لایه‌ن لقى شێخانى یه‌كێتى زانایانى ئاینى ئیسلامى كوردستان به هه‌ماهه‌نگى له‌گه‌ڵ به‌رێوه‌به‌رایه‌تى ئه‌وقافى شێخان ئاماده‌كرابوو.\nژماره‌ی سه‌ردان : 4713200


ئه‌كته‌ره كورده‌كان درامایه‌كی نوێ و جیاواز به‌رهه‌م دێنن\n:: AM:10:04:13/09/2018 \nئه‌كته‌ر و هونه‌رمه‌نده كورده‌كان به‌یه‌كه‌وه كۆ بوونه‌ته‌وه و كار بۆ به‌رهه‌مهێنانی درامایه‌كی نوێ و جیاواز ده‌كه‌ن، ئه‌مڕۆ یه‌كه‌م ڕۆژی وێنه‌گرتنیان بوو.\nمۆفه‌ق عارف ئه‌كته‌ر و ده‌رهێنه‌ری ئه‌و درامایه به "وشه"ی گوت: "دراماكه ناوی "شه‌ڕه‌نگێز" ده‌بێت، ئه‌مڕۆ ده‌ستمان به كاری وێنه‌گرتنی كردووه و له نزیكترین كاتی دوای ته‌واوبوونی كاره‌كانیدا، پێشكه‌شی بینه‌رانی ده‌كه‌ین".\nئه‌و درامایه له نووسینی ئه‌حمه‌د ڕه‌زا‌یه، ناوه‌ڕۆكه‌كه‌ی په‌یامێكه بۆ كۆمه‌ڵگا له‌ڕووی كۆمه‌ڵایه‌تییه‌وه، به گشتی له‌باره‌ی كه‌سایه‌تییه‌كه كه ده‌ستی له خۆی به‌رداوه و دابونه‌ریته كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كانی وه‌لا ناوه و ده‌ستدرێژی ده‌كاته سه‌ر تاكه‌كان، ئازادی ئه‌وانی تریش زه‌وت ده‌كات.\nده‌رهێنه‌ر زیاتر گوتی: "ئێسته ده‌ستمان به‌كاری وێنه‌گرتنی كردووه و پێوسته له ماوه‌ی 20 ڕۆژدا كاری وێنه‌گرتنه‌كه‌ی ته‌واو بكه‌ین، هه‌وڵ ده‌ده‌ین له ماوه‌یه‌كی كه‌متر له‌و ماوه‌یه كاره‌كانی به‌كۆتایی بهێنین و پێشكه‌شی بكه‌ین".\nئه‌و به‌رهه‌مه به‌گشتی له سی ئه‌ڵقه‌ی 50 خوله‌كی پێكدێت و تێیدا 20 ئه‌كته‌ری سه‌ره‌كی و لاوه‌كی له هه‌ردوو ڕه‌گه‌ز ده‌رده‌كه‌ون و رۆڵه‌كانیان به‌رجه‌سته ده‌كه‌ن.\nهونه‌رمه‌نده ناوداره‌كان وێنه له‌گه‌ڵ خۆیاندا ده‌گرن\nسه‌ماكارێك به‌تۆمه‌تی بڵاوكردنه‌وه‌ی گرته‌ی رووت ده‌گیرێت


ڕوونكردنەوەیەك لە وەزارەتی داراییه‌وه – لڤین پرێس\nڕوونكردنەوەیەك لە وەزارەتی داراییه‌وه\nوه‌زاره‌تی دارایی هه‌رێم رایگه‌یاند، بە هیچ شێوەیەك هیچ بانكێكی سلێمانی و بانكی ناوەندی هەرێم- سلێمانی ئیجبار نەكردووە هەموو داهاتی ناوخۆ بدات بە مووچە.\nله رونكردنه‌وه‌یه‌كدا وه‌زاره‌تی دارایی و ئابوری هه‌رێم بڵاویكرده‌وه، ئێوارەى (14/3/2022) لە چاوپێکەتنێکدا، پەرلەمانتاری پێشووی یەكێتی نیشتیمانی كوردستان بەڕێز (دكتۆر عیزەت سابیر) سەرۆكی پێشووی لیژنەی دارایی لە پەرلەمانی كوردستان. هێرشێكی ناڕەوایی كردە سەر وەزارەتی دارایی و ئابوری كە گوایە ” وەزارەتی دارایی بانكەكانی سلێمانی ناچار دەكات كە هەرچی داهاتیان هەیە بیدەن بە موچە بۆیە پارەیان نامێنێت بۆ خزمەتگوزاری و ئەم پلانەی وەزارەتی دارایی جێ بەجێى دەکات بۆ شاردنەوەی پرۆسەی فرۆشتنی نەوته کە نا شەفافە.”\nئاماژه‌ی به‌وه‌شكردووه، وەزارەتی دارایی و ئابووری بە هیچ شێوەیەك هیچ بانكێكی سلێمانی و بانكی ناوەندی هەرێم- سلێمانی ئیجبار نەكردووە هەموو داهاتی ناوخۆ بدات بە مووچە بەڵکو ئەنجومەنى وەزیران و وەزارەتى دارایى ئەولەویەتى داوە بە دابەشکردنى مووچە و باقیاتى کە دەمێنێتەوە. مانگانە هەبووە و لەبەر دەست بووە بۆ پێداویستیەکانى تر، بەڵام بە پێچەوانەوە بە درێژایی ساڵی 2021 بانكی ناوەندی هەرێم- سلێمانی ڕێنماییەكانى ئەنجومەنی وەزیران و وەزارەتی دارایی جێبەجێ نەكردووە.\n“زانیارى نادروست دادی چارەسەری كێشەكان نادات”\nئێوارەى (14/3/2022) لە چاوپێکەتنێکدا، پەرلەمانتاری پێشووی یەكێتی نیشتیمانی كوردستان بەڕێز (دكتۆر عیزەت سابیر) سەرۆكی پێشووی لیژنەی دارایی لە پەرلەمانی كوردستان. هێرشێكی ناڕەوایی كردە سەر وەزارەتی دارایی و ئابوری كە گوایە ” وەزارەتی دارایی بانكەكانی سلێمانی ناچار دەكات كە هەرچی داهاتیان هەیە بیدەن بە موچە بۆیە پارەیان نامێنێت بۆ خزمەتگوزاری و ئەم پلانەی وەزارەتی دارایی جێ بەجێى دەکات بۆ شاردنەوەی پرۆسەی فرۆشتنی نەوته کە نا شەفافە.”\nبۆیە بە گرنگ و پێویستمان زانى ئەم ڕوونکردنەوە بدەین بۆ ئەوەى ڕاستیەکان وەک خۆى و بە شەفافانە بەهەموو لایەک بگات:-\n1- وەزارەتی دارایی و ئابووری بە هیچ شێوەیەك هیچ بانكێكی سلێمانی و بانكی ناوەندی هەرێم- سلێمانی ئیجبار نەكردووە هەموو داهاتی ناوخۆ بدات بە مووچە بەڵکو ئەنجومەنى وەزیران و وەزارەتى دارایى ئەولەویەتى داوە بە دابەشکردنى مووچە و باقیاتى کە دەمێنێتەوە. مانگانە هەبووە و لەبەر دەست بووە بۆ پێداویستیەکانى تر، بەڵام بە پێچەوانەوە بە درێژایی ساڵی 2021 بانكی ناوەندی هەرێم- سلێمانی ڕێنماییەكانى ئەنجومەنی وەزیران و وەزارەتی دارایی جێبەجێ نەكردووە، تایبەت بە چۆنیەتی دابەشكردنی سیولە و ئەولەویەتى مووچە و سەربەخۆ ڕەفتاری كردووە. سەرئەنجام كێشەیەكی گەورەی سیولەی درووستكردووە و تەنانەت دەستی بردووە بۆ ئەو سیولانەش كە هی هاوڵاتیان و فەرمانگەكانی حكومەتن و لە ژمارە حیسابی خۆیاندا بووە و کە یاسا ڕێگە بە دەستكاریان نادات.\n2- پرۆسەی نەوت لە دەرهێنانی تا فرۆشتنی لەو ساڵانەدا بووە كە بەڕێز د.عیزەت سابیر پەرلەمانتار و سەرۆكی لیژنەی دارایی بووە و حیزبەكەشی بەشداربووە لە حكومەتدا و هەرچی تایبەتە بە پرۆسەی نەوت بێ ئاگاداری تیمی(یەكێتی) نەبووە لە كابینەی پێشوو و ئێستاش. ئەگەر هەڵەیەك هەبووبێت لەوێوە دەستی پێكردووە. نەك لە كابینەی نۆیەم و وەزارەتی دارایی ئێستا.\n3- وەزارەتی دارایی تەنیا بەرپرس و ئاگادارە لەو بڕە داهاتەی نەوت كە مانگانە دەگاتە ئەژمێری وەزارەتی دارایی و بەس. پرۆسەی فرۆشتن لە هیچ كابینەیەكدا كاری وەزارەتی دارایی نەبووە و ئێستاش كاری وەزارەتی دارایی نییە. تەنیا بۆ زانیاری و سەلماندن بۆ ئەم دوو مانگەی دوایی بڕی داهاتی نەوت كە هاتۆتە سەر ئەژمێری وەزارەتی دارایی و لێی ئاگادارە بۆ مانگى (1) 486 و مانگى(2) 488 ملیۆن دۆلار بووە و بەس . ئەگەر دكتۆر داوای شەفافیەت دەكات حەقبوو پێش ئاماژەكردن بۆ وەزارەتی دارایی لەگەڵ تیمی یەكێتی بەشدار لە حكومەتدا ئەم پرسەی تاوتوێ بكردایە. چونكە بە ژمارەی وەزیر و پێگەیان لە پێشەوەن…\n4- زانیارى نادروست دادی چارەسەری كێشەكان نادات. بانكی ناوەندی هەرێم- سلێمانی هەرچۆن دەستی بردووە بۆ ئەژمێری كەسی و تایبەتی و فەرمانگەكانی حكومەت، كێشەی پرۆژە و خزمەتگوزارییە گشتیەكان ودەرمانیش هەر لەوێوە سەرچاوەی گرتووە.\nتێبینی/ تێكڕای داهاتی ناوخۆی سنوری پارێزگای سلێمانی بۆ شەش مانگی كۆتایی ساڵی 2021 نزیكەی 120 ملیار دینار بووە مانگانە.\nشایەنی باسە عیزەت سابیر، ئەندامی سەركردایەتی یەكێتی نیشتمانی كوردستان لە بەرنامەیەکی کەناڵی كوردسات نیوز-ی نزیک لە یەکێتی، رایگه‌یاندبوو كه “وەزارەتی دارایی بانكەكانی سلێمانی ناچار دەكات هەرچی داهاتیان هەیە بیدەن بە مووچە بۆیە پارە نامێنێت بۆ خزمەتگوزاری و ئەم پلانەی وەزارەتی دارایی جێبەجێی دەكات بۆ شاردنەوەی پرۆسەی فرۆشتنی نەوتە كە ناشەفافە”.\nوەزارەتی دەرەوەی ئەمەریکا: لەگەڵ ئێراندا نزیکبووینەتەوە لە گەیشتن بە ڕێککەوتن


لە ڕووداوێكی هاتووچۆدا 5 كەس گیانیان لەدەستدا – تۆڕی میدیایی خەڵک\nلە ڕووداوێكی هاتووچۆدا لەسەر ڕێگای خانەقین چەند هاووڵاتییەك گیانیان لەدەستدا و بریندار بوون.\nبەپێی زانیارییەكان، بەیانی ئەمڕۆ شەممە 26ی حوزەیران، لەسەر ڕێگای خانەقین- سەعدیە ڕووداوێكی هاتووچۆ لەنێوان پاسێك و پیكابێك ڕوویداوە.\nهەر بەپێی زانیارییەكان، بەهۆی ڕووداوەكەوە 5 هاووڵاتی گیانیان لەدەستداوە و چەند كەسێكیش بریندار بوون.


دکتۆر کەمال میراودەلی: بۆ فەیسبووک چوار ساڵ پێش ئێستا پەیجەکەی داخستم؟ – WTARIKURD\nدکتۆر کەمال میراودەلی: بۆ فەیسبووک چوار ساڵ پێش ئێستا پەیجەکەی داخستم؟\nپیلانی تورک و نوسرەو خیانەتی بارزانیم کەشف کرد بۆیە پەیجەکەیان داخستم\nسەیری بەڵگەکان بکەن:\nچەقۆ لە سەر گەردنت بێت دەستت بخەیتە ناو ئەو دەستەی سەرتدەبڕێت و کەس جووڵە نەکا، هەموو حیزبەکان بە گۆڕانیشەوە لە کۆمەلکوژی کوردی رۆژاواو هاتنی داعش و جینۆسایدی ئێزیدییەکان و شەهید بوونی هەزاران پێشمەرگە تاوانبارن.\nئاوا پیلانی تورک و داعشم پێش دروستبوون و هاتنی بۆ کوردستان کەشف کرد بۆیە فەیسبووکەکەیان داخستتم. ئەمە بەلگەکان:\n1- داخستنی پەیجەکەم\nئەوەی خوارەوە راگەیاندنی داخستنی پەیجەکەمە بە ناوی Dr Kamal Mirawdelei\nلە لایەن فەیسبووکەوە ، کە هێشتا لە پەیجەکەدا ماوە.\nYour Page has been unpublished\nYour Page is currently not visible on Facebook. It looks like content posted on your Page doesn’t follow the Facebook Terms and Community Standards, so your Page was unpublished. These Terms and Standards help ensure Facebook remains a welcoming, respectful environment.\nIf you think your Page was unpublished in error, you can appeal. Before you appeal, we suggest removing any violating content from your Page. Please keep in mind that if your appeal is denied, your Page will be permanently deleted.\nYou appealed against this decision Sunday, 18 August 2013 at 11:13\nبە کورتی دەڵێ پەیجەکەت داخراوە چونکە لەوانەیە لە مەرج و ستانداردی فەیسبووک لات دابێت و لە خۆت بەولاوە لای کەس نابینرێ و لە رۆژی 18 ی ئابی 2013 سکالات دژی داخستنی پێشکەش کردووە.\n2- دوای ئەوە هیچ سکاڵایەک و داوەیەکیان وەڵام نەدایەوە و پەیجەکەیان هەر بە تەواوەتی داخست. واتە خۆشم نەمدەتوانی بیبینم و هەموو نووسین کۆمێنتەکانم کە زۆریان تەنیا لەوێ هەبوون فەوتان.\n3- دوو ساڵ لەمەوبەر پێوەندیم بە ئەندام پەرلەمان ی ناوچەکەمەوە کرد، کە هەوڵ بدا بیگیڕنەوە، هیچی بۆ نەکرا. خۆشم لە ڕێگای فەیسبووکی خۆیەوە، پەیامێکی توند بۆ خاوەنی فەیسبووک مارک زوکەربیرگ نووسی، هەر وەڵام نەبوو.\n4- بۆیە سەرسام بووم کاتێ لەم ماوەیەدا دەستم بە نووسین لە فەیسبووک کردەوەو ویستم نووسینەکان لە سەر پەیجەکانم پۆست بکەم، سەیرم کرد ئەو پەیجەش بە ناوی دکتۆر کەمال میراودەلی دەرکەوتەوە. کردمەوە: بەڵێ خۆیەتی بەڵام هێشتا ناتوانم بە کاری بێنم و بەس خۆم دەیبینم. بەڵام گرنگ ئەوەیە نووسینەکانی تێدا ماون بە تایبەتی ئەوانەی پێش داخستنی بلاوم دەکردنەوە. ئەمەش بۆی لواندم سەرنجیان بدەمەوەو هۆی ڕاستەقینەی داخستنەکە بزانم.\nبۆ خوێندنەوەی تەواوی بابەتەکە، کلیک بکەرە سەر بۆ فەیسبووک چوار ساڵ پێش ئێستا پەیجەکەی داخستم؟\nڕزگار شێخ حه‌سه‌ن: په‌یمانگا ئه‌هلیه‌كان، ناوه‌ندێك بۆ فێركردنى قوتابیان، یان ڕێگایه‌ك بۆ بازرگانى؟


پۆلیسی سلێمانی کەسێکی دەستگیرکرد داوای سەرانەی یەک دەفتەری لە هاوڵاتییەک کردبوو\nپۆلیسی سلێمانی ڕایگەیاند، لەسەر سکاڵای هاوڵاتییەک تۆمەتبارێکیان دەستگیرکردووە، کە داوای سەرانەی 10 هەزار دۆلاری لە سکاڵاکار کردووە.\nپۆلیسی سلێمانی ڕایگەیاندووە، ” دوای ئەوەی هاوڵاتیەک سکاڵای لە بنکەی پۆلیسی ڕزگاری تۆمارکرد کە کەسێک هەڕەشەی لێ دەکات و داوای سەرانەی (10,000) دۆلاری ئەمریکی واتە دەفتەرێکی لێ دەکات، هێزەکانی پۆلیس لێکۆڵینەوەکانی دەستپێکرد و دوای وەرگرتنی بڕیاری دادوەر توانیان تۆمەتبار دەستگیر بکەن .”\nپۆلیس ڕاشیگەیاندووە، ” لە ئێستادا تۆمەتبار ( ر. ل. م ) بەبڕیاری دادوەر ڕاگیراوەو لێکۆڵینەوە لەگەڵیدا بەردەوامە ، تۆمەتبار پێشینەی هەیەو پێشتر لەسەر تاوانی تر دەستگیرکراوەو دوای کۆتاییهاتنی حوکمەکەی ئازاد کراوە.”\nکۆریای باشوور 0-0 عێراق\nمۆریبا: شایەنی ئەوە نەبووم لە بەرشلۆنە پێیانکردم\nبەهۆی تەقینەوەی مینێکەوە گەنجێکی 29 ساڵ گیانی لە دەستدا\nئێوارەی ئەمڕۆ دوای ئەوەی گەنجێکی دانیشتووی قەزای چۆمان، سەردانی کوێستانەکانی بەردەبووکی کردبوو لەو ناوچەیە، مینێکی پێدا تەقیوەتەوە و…


ڕونكردنەوەیەك لەبەڕێوەبەرایەتی گشتیی پلاندانانی پەروەردەییەوە\nبەڕێوەبەرایەتی گشتیی پلاندانانی پەروەردەیی ڕونكردنەوەیەك له‌باره‌ی ڕیزبەندی یان پۆلێنبەندی پەروەردەیی هەرێمی كوردستان‌و عێراق بڵاوده‌كاته‌وه‌و ڕایده‌گه‌یه‌نێت، عێراق بەهیچ شێوەیەك بەشداری ئەو ڕانكیگەی نەكردوەو وەزارەتی پەروەردەی حکومەتی هەرێمی کوردستان-یش چەندینجار هەوڵیداوە کە بچێتە ناو ڕیزبەندی ئەم پۆلێنكردنانە، بەڵام ڕێکخراوەکان پێیان ڕاگەیاندون کە ئەوان تەنها دەتوانن داتای عێراق وەربگرن‌و پۆلێنی بکەن.\nڕوونكردنەوەیەك لەبەڕێوەبەرایەتی گشتیی پلاندانانی پەروەردەییەوە:\n(سەبارەت بەڕانكینگ و پۆلێنبەندی یٔاستی فێربوون)\nچەند میدیایەك سەبارەت بە ڕیزبەندی یان پۆلێنبەندی پەروەردەیی هەرێمی كوردستان و عێراق بێ یٔەوەی پشت بەسەرچاوەی باوەڕپێكراو ببەستن، ڕاپۆرتی هەڵەیان بڵاوكردۆتەوە. بۆ بەرچاوڕوونی گشتی بەپێویستمان زانی لەم چەند خاڵەدا بابەتەكە ڕوونبكەینەوە:\nیەكەم: یٔایا كوردستان پێشتر لە كوێی یٔەو ڕیزبەندەدا بووە تا یٔێستا كرابێتەدەرەوە؟ بفەرموون ڕیزبەندی پەروەردەیی هەرێمی كوردستانمان لە ساڵانی پێشوو نیشانبدەن. تا بزانین پەروەردەی هەرێم لە چ ساڵێكدا و لە چ ڕانكێك و لە چ یٔاستێكدا بووە، تا یٔێستا دەركرابێ؟ هەر بۆ زانیاری گشتی یٔەم بابەت تەنها پڕ كردنەوەی كاتی هەندێک لە میدیاكانە وە لە ڕووی زانستییەوە هیچ بنەمایەكی نییە.\nدووەم: سەبارەت بە ڕانكینگی داڤۆس وەك لە میدیاكاندا ناوی هاتووە، عێراق بە هیچ شێوەیەك بەشداری یٔەو ڕانكیگەی نەكردوە. هەر وڵاتێك بیەوێت بەشداری لەم ڕانكینگەدا بكات دەبێت سەرەتا زانیاری ورد دەربارەی خوێندن لە وڵاتەكەیدا بدات و تێچووی بەشداریش لە ڕانكینگەكە بدات، كە عێراق بەویستی خۆی بەشداری نەكردوە، سەرەڕای هەموو یٔەوانە بۆ خوێندنی ساڵی ٢٠٢٠-٢٠٢١ ڕانكینگی داڤۆس هەر نەكراوە.\nسێیەم: دوا بە دوای یٔەم بابەتە یٔێمە وەك پلاندانی وەزارەتی پەروەردە پەیوەندیمان بە چەندین ڕێکخراوی نیودەوڵەتی وەك یونسێف و یونسکۆوە کرد، یٔەو ڕێكخراوانە پێیان ڕاگەیاندین کە لە دوای ساڵی ٢٠١٩وە هیچ هەڵسەنگاندنێکی جیهانی پەروەردەیی باوەڕپێکراو بەهۆی بڵابوونەوەی ڤایرۆسی کۆرۆنا و مەترسیەکانییەوە نەكراوە.\nچوارەم: لە ساڵانی ڕابردوودا یٔەم پۆلێنکردنە لەلایەن کۆربەندی یٔابووری جیهانییەوە كراوە، بە پشت بەستن بە چەندین داتا و یٔاماری ڕێکخراوەکانی دیکە، بۆ نمونە داتای ڕووپێوی هێشوویی فرە نیشاندەر MICS هەڵسەنگاندنی فێربوون وەك ( TIMSS, PIRLS, PISA, SACMAQ, ASER,EGRA) هەروەها چەندین سەرچاوەی دیکە ، هەرێمی کوردستان بەشداری هیچ کام لە هەڵسەنگاندنانەی نەکردووە، هەروەها هیچ کاتێکیش داتاکانمان بۆ یٔەم کۆربەندانە نەناردووە و هەرێمی کوردستان وەك هەرێمێک نەیتوانیوە بەشداری یٔەم جۆرە پۆلێن کردنانە بکات، چونکە یٔەم جۆرە پۆلێنانە تەنها بۆ دەوڵەتانە .\nپێنجەم: وەزارەتی پەروەردەی حکومەتی هەرێمی کوردستان چەندین جار هەوڵیداوە کە بچێتە ناو ڕیزبەندی یٔەم پۆلێنكردنانە، بەڵام ڕێکخراوەکان پێیان ڕاگەیاندووین، کە یٔەوان تەنها دەتوانن داتای عێراق وەربگرن و پۆلێنی بکەن، نەك هەرێمێك لە نێو وڵاتێكدا ، لە دواین پەیوەندیمان بۆ پەیمانگای یٔاماری یونسکۆ لەبەرواری ( 23/3/2021 ) کە داوامان لێکردوون کارمان لەگەڵ بکەن و ناومان بچێتە نێو ڕانکینگی یٔەوان و پێگەی هەرێمی کوردستان لە بەدەستهێنانی یٔامانجەکانی پەرەپێدانی بەردەوام ( یٔامانجی چوارەم کە تایبەتە بە پەروەردە ) دیاری بکەن، بەڵام رایانگەیاند داتا بەجیا لەسەر یٔاستی هەرێم و پارێزگا وەرناگرن و تەنها دەتوانن داتاکانی عێراق وەك وڵاتێك لە پۆلێنەکانی خۆیاندا تۆماربكەن.\nشەشەم: سیستەمی پەروەردەی هەرێمی کوردستان کە (k-12)یە، زۆر جیاوازە لەگەل سیستەمی خوێندنی عێراق، کە سیستەمی ( 6-3-3) تەنانەت، جیاوازیشە لەڕووی پرۆگرامەکانی خوێندنیشەوە، بە گوێرەی ڕاپۆرتی چەندین ڕێکخراوی جیهانی، بۆ نمونە ڕاپۆرتی یونسێف كە بە ناونیشانی ( cost for education) ڕاگەێنرا، یٔەوە یٔاشكراكراوە كە لە ڕووی پەروەردەیی هەرێمی کوردستان باشترە بە بەرواوورد لەگەڵ پارێزگاکانی ناوەراست و خوارووی عێراق، هەروەها یٔەگەر سەیری دواین داتای ڕووپێوی فرە نیشاندەر بکەین کە چەندین بوار لە خۆ دەگرێت، یەك لەوانە پەروەردەیە، هەرێمی کوردستان لە چەندین بوار لە پێشەوەی پارێزگاكانی دیكەی عێراقە.\nحەوتەم: ڕێكخراوی یونسێف هەڵسەنگاندنی نیشتیمانی، بە هۆی كۆكردنەوەی زانیاری و چۆنیەتی و كوالیتی فێربوون لە نێوان هەرێمی كوردستان و عێراقدا كردوە، بەڵام تا یٔێستا یٔەنجامەكەی ڕانەگەیەنراوە. بە پێی زانیارییە سەرەتاییەكان، یٔەنجامەکانی بەراورد کردووە بە چەندین وڵاتی دیکە، ڕاستە هەرێمی کوردستان لە دواوەی چەندین وڵاتی پێشکەوتووەوەیە بەڵام لە پێشەوەی چەندین وڵاتی دیكەشە.\nهەشتەم : یٔەمرۆ دوای ناردنی یٔیمەیل بۆ کۆربەندی یٔابوری جیهان ( داڤۆس ) ، کۆربەندی ناوبراو بەرێز ( Oliver Jabbour) ی دەستنیشان کرد بۆ مەبەستی روونکردنەوە سەبارەت بەم بابەتە، بۆیە بەڕێز یٔۆلیڤەر لە رێگەی پەیوەندی تەلەفۆنیەوە لە وەتس یٔاپ بە یٔێمەی ڕاگەیاند کە یٔەم زانیارییە بە شێوەی ڕاپۆرت لە سالێ ٢٠١٩ لە ژێر ناونیشانی (The global competitiveness report ) دەرچووە، لەبەر یٔەوەی لە عێراق داتای تەواو نەبووە بۆیە نەمانتوانیوە عێراق بخەینە نێو یٔەم ڕاپۆرتە، بۆیە یٔەگەر لە داهاتوو عێراق داتا بەردەست بخات یٔەوا کاری لەسەر دەکەن .\nلەکۆتایدا جەختدەکەینەوە كە یٔێمە لەهەوڵەکانمان بەردەوامین بۆ یٔەوەی ڕەزامەندی بەدەستبهێنین وەک هەرێمی کوردستان بەشداربین لە ڕیزبەندی پەروەردەیی جیهانی، لەماوەی ٢٩ ساڵی رابردوو هیچ کات پەروەردەی هەرێمی کوردستان لەو ڕیزبەندیانەدا نەبووە. هاوتەریب بەو هەوڵەش لەگەڵ وەزارەتی پەروەردەی عێراقی فیدرالیش لەهەماهەنگیداین بۆ یٔەوەی هەرێمی کوردستانیش بەشداربێت لە تاقیکردنەوە جیهانیەکان، بەتایبەتی لە بابەتی زانستەکان و بیرکاری کە بۆ قۆناغی چوارەم و هەشتەمی بنەڕەتی سازدەكرێن.\nیٔەوە رادەگەیەنین بواری پەروەردە و فێربوون لەهەموو جیهان بەهۆی ڤایرۆسی کۆرۆنا روبەرووی یٔالێنگاری بۆتەوە واباشترە یٔەو جۆرە لە میدیا خوێندنەوەی هەبێت بۆ یٔەو دیاردە جیهانیە کە لە یٔێستادا هیچ کەرت و کایەیەکی کۆمەڵگاکان وەک سەردەمی پێش ڤایرۆسی کۆرۆنا نیە.


سه‌رۆک ئۆباما ده‌ڵێت ئه‌و به ژماره‌یه‌ک مه‌سه‌له‌ی گرنگ سه‌ری سوڕماوه\nی مانگی چوار ٣٠, ٢٠٠٩\nسه‌رۆکی ئه‌مریکا باراک ئۆباما گوتی ئه‌و له‌مه‌ڕ ئه‌وه‌ی به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تیـیه‌که‌ی له ماوه‌ی یه‌که‌مین 100 ڕۆژی ده‌ست‌به‌کاربوونیدا که‌وا ڕووبه‌ڕووی چه‌ندان مه‌سه‌له‌ی گرنگ ده‌بێته‌وه سه‌ری له‌و کاره سـوڕماوه.\nله میانه‌ی کۆنفرانسـێـکی ڕۆژنامه‌وانی دره‌نگانێـکی شه‌وی ڕابردوو له کۆشـکی سـپی به‌ڕێز ئۆباما گوتی ئه‌و له‌وه‌ی به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تیـیه‌که‌ی به‌ده‌ستی‌هێناوه سه‌ربڵنده. گوتیشی به‌ڵام هێشـتا ڕازی نیم له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌مریکایی‌یه‌کان له ڕووی ئابووریـیه‌وه له ناڕه‌حتیدان.\nله وته‌که‌یدا سه‌رۆک ئۆباما گوتی کاتێـک ده‌سـتم به هه‌ڵـمه‌تی سه‌رۆکایه‌تی کرد من بیرم به لای ئه‌وه‌دا نه‌ده‌چوو ڕووبه‌ڕووی خراپـترین قه‌یرانی ئابووری له ده‌می داڕمانی مه‌زنی ئابووری ده‌بمه‌وه.\nهاوکات گوتیشی ئه‌و زۆر شـانازی به تیمه‌که‌یه‌وه ده‌کات و هه‌ست ده‌که‌م ئه‌وان له پـێناو گۆڕانکاری و تاوتوێـکردنی ژماره‌یه‌کی زۆر له مه‌سه‌له‌کان ئه‌وه‌ی پـێشـبینی نه‌ده‌کران هه‌ست ده‌که‌م تیمه‌که‌م به‌ڵـێنی خۆیان له‌و باره‌یه‌وه بردۆته‌سه‌ر.\nهه‌روه‌ها سـه‌رۆکی ئه‌مریکا له درێژه‌ی گوته‌که‌یدا ئاماژه‌ی به‌وه دا کاری زۆری پـێویسـت به ئه‌نجام بگه‌یه‌نرێت ماوه‌ن، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی وێڕای هه‌وڵه‌کانی به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تیـیه‌که‌ی که‌چی هێشـتا مه‌سه‌له‌ی قه‌رز به باشی وه‌ک پـێویست به‌ڕێوه‌ناچێت.


هەواڵی نارەزایەتییە کرێکاریی و جەماوەرییەکان – hkkurdistan\nHome 6 ئەرشیفی بابەتەکان 6 هەواڵی نارەزایەتییە کرێکاریی و جەماوەرییەکان\nپێدەچێت بەم زووانە لە ئەمەریکادا گەورەترین مانگرتنی کرێکاری ڕووبدات کە لە چەندین دەیەدا ئەمەی بەخۆوە نەبینیبێت!\nڕۆژی سێشەمە، ڕێکەوتی ٥-٦-٨ ، یەکیەتیە کرێکارییەکان و شوفێرانی ماشێنی بارهەڵگرو ئەندامانی کۆمپانیای گەورەی گواستنەوەی جیهانی (یو پی ئێس) بە زۆرینەی ڕەها دەنگیان بە مانگرتنی سەرتاسەری دا.\nئەوان ڕایانگەیاند کە تا سەرەتای ئابی ٢٠١٨، وەڵام بە داواکاریکانیان نەدرێتەوە گەورەترین مانگرتنی سەرتاسەری ئەنجام دەدەن. شایانی باسە کە لە ئابی ١، ٢٠١٨ دا ئەو گرێبەستەی هەیانە لەگەڵ خاوەنکارەکاندا کۆتایی دێت. لە ڕاگەیاندراوەکەدا ئەوەش هاتووە کە لە ٩٠٪ ی ئەندامەکان و شوفێران دەنگیان بە مانگرتن داوە لە ئەگەری بەدی نەهاتنی داواکاریەکانیاندا.\nئەوەی کە قسەی بە جددی دەربارە دەکرێت ئەوەیە کە ئەم مانگرتنە چاوەڕوانکراوە کاریگەری ڕاستەوخۆی دەبێت تەنانەت لەسەر ئابووری ئەمەریکا، چونکە ئامارەکان ئەوە نیشاندەدەن کە ژمارەی فەرمانبەرانی یو پی ئێس ئێستا دەگاتە سێ سەد هەزار کەسێک و ئەمەش تێکڕا لە ٦٪ ی بەرهەمی ناوخۆی ساڵانەی ئەمەریکا پێک دەهێنن. هەروەها ئەوەش باس دەکرێت کە دەبێت ئەو کۆمپانیا زەبەلاحەی گواستنەوە بە شێوەیەک فراوان بکرێت کە حەوت ڕۆژە لە هەفتەدا کاری گواستنەوە بکات.\nکۆمپانیای یو پی ئێس لە ساڵی پارەوە ڕۆژانی شەممەش کار دەکەن و بۆ ئەم ساڵیش پێشنیاری ئەوە لە گۆڕێدایە کە ڕۆژانی یەک شەممەشی بێتەسەر. واتە حەوت ڕۆژە لە هەفتەدا.\nهەروەها پێشنیارێکی تریش لەسەر مێزی گفتوگۆدا لە ئارادایە و کێشمەکێشی لەسەرە، ئەویش ئەوەیە کە: کرێکارانێک کە بەکاتی دامەزراون و لە سەعاتێکدا ١٥ دۆلار وەردەگرن، بکرێنە کرێکاری هەمیشەیی بەهەمان هەقدەست. کرێکارانی پێشتریش کە بە هەمیشەیی دامەزراوون هەقدەستیان ٣٦ دۆلارە لە سەعاتێکدا. واتە ساڵانەی ئەو کرێکارانە خۆی دەدات لە ٧٥ هەزار دۆلار. بە پێی ئەو پرۆژەیە شوفێران دابەش دەکرێن بەسەر دوو بەشەوە. ئەوەش وا دەکات کە مانگرتن ببێتە شتێک کە هەر دەبێ ڕوو بدات.\nکرێکارانی ئێکسۆن مۆبیل ناڕەزایەتی دەردەبڕن!\nئێکسۆن مۆبیل ٢٣٠ کرێکار لە کارەکانیان دەردەکاو دەیەوێت دایان بمەزرێنێتەوە بە کرێیەکی کەمتر !\nبەوهۆیەشەوە فیدراسیۆنی یەکیەتیە کرێکارییەکانی ئەمەریکا لەگەڵ چوار لە نوێنەرانی یەکیەتییە کرێکارییەکانی ئوسترالیا کۆ دەبێتەوە.\nوا بۆ نزیکەی ساڵێک دەچێت چەندین لە یەکیەتیە کرێکارییەکانی ئوسترالیا دەستیان داوەتە مانگرتن لە دژی کۆمپانیای ئێکسۆن مۆبیل. ئەو مانگرتنە لەو کاتەوە دەستی پێکرد کە ئێکسۆن مۆبیل ٢٣٠ کرێکاری سەر بە بەشی نەوتی کۆمپانیاکەی دەرکردو لە دواییشدا ڕەزامەندی لەسەر جارێکی تر وەرگرتنەوەیاندا، بەڵام ئەو جارە بە کرێی لە ٤٠٪ کەمتر لە جاری یەکەمیان.\nلەوبارەوە لقی تەکساسی فیدراسیۆنی یەکیەتیە کرێکارییەکانی ئەمەریکا لەگەڵ چوار لەنوێنەرانی سەندیکا کرێکاریەکانی ئوسترالیا کۆبۆوە. مەبەستی هاتنی ئەو نوێنەرانە بۆ تەکساس ئەوە بوو کە باس لە مانگرتنەکەی ئوسترالیا بکەن لەسەر مافی ئەو ٢٣٠ کرێکارە.\nجێگەی باسە کە ئێکسۆن مۆبیل هاتووە لە جیاتی ئەو کرێکارە دەرکراوانە، کرێکاری تری بیانی دامەزراندووە و لە لایەکی تریشەوە تەواوی چالاکوانانی کرێکاری لەوبارەوە خستۆتە ژێرچاودێری وردەوە. هەروەها لەو بارەوە گلەیی لە میدیای دیاری ئوسترالیا دەکرێت کە وەک پێویست ڕوماڵی ئەو کێشە کرێکارییە ناکەن. بۆ نموونە ئەو میدیایە تەنانەت خۆشی پاراست لە ڕوماڵکردنی ئەو مانگرتنە گەورەیەی کە دەوروبەری ١٢٠ هەزار کرێکارو کارمەندی هێنایە سەر شەقامەکان.\nهەر لەبەر ئەو هۆیەشە کە نوێنەرانی یەکیەتیە کرێکارییەکان دەیانەوێت دەنگی خۆیان بگەێننە دەرەوە و لەگەڵ نوێنەرانی یەکیەتیە کرێکاریەکانی ئەمەریکا کۆبوونەوە بکەن و گلەیی و گازندەکانیان پێ بڵێن لەگەڵ کۆمپانیای ئێکسۆن مۆبیلدا.\nئەو کۆبونەوەیە دوو کاتژمێری خایاند و تەواوی کێشەکانیان لەگەڵ یەک باس کرد، و ڕێکاری گونجاویشیان پێشنیار کرد. یەکێک لەو ڕێکارانە ئەوە بوو کە ڕێپێوانێک ئەنجام بدەن لەبەردەمی کاپیتەڵ هیڵ.\nبە هەزاران لە کرێکارانی گەشت و گوزاری ئیسپانیا ڕێپێوان ئەنجام دەدەن لە شاری ماڕبێڵە وە بۆ شاری مەڵاگە\nلە سەرووی هەزار کەسەوە لە کرێکارانی بەشی گەشت و گوزاری ئیسپانیا، زیاتر لە ٦٠ کیلۆمەتریان بە پێ بڕی وەک ڕێپێوانێک لە ماربێڵەوە بۆ مەڵاگە.\nئەو ڕێپێوانە لە لایەن سەندیکاکانی بەشی خزمەتگوزاری وەک: سی سی، ئۆ ئۆ ، ئێس ئێم ئێس، و یو جی تی کە هەر هەموویان سەربە سەندیکای گەورەی کرێکاری جیهانی (ئای یو ئێف)ن، سەرپەرشتی دەکرا. ڕێپێوانەکە تەنها ٣ ڕۆژی خایاند. لە ٢٥ ئایاری ڕابردوو دەستی پێکرد و لە ٢٥ئایار کۆتایی هات.\nئامانجی سەرەکی ئەو ڕێپێوانە بۆئەوە بوو کە لەگەڵ کاربەدەست و دەسەڵاتدارانی بەشی گەشت و گوزارو خزمەتگوزاری بگەنە ڕێکەوتنێکی گشتگیرو هەمەلایەنە بۆ تەواوی بەشەکانی گەشت و گوزارو خزمەتگوزاری. ئەو ڕێکەوتنە تازەیە شوێنی ڕێکەوتنە کۆنەکە دەگرێتەوە کە لە ساڵی ٢٠١٧دا بەسترا، و ئێستا ماوەی بەسەر چووە. شایانی باسە کە بە پێی گرێبەستە کۆنەکە مافی کرێکارانی بە لاوازی تێدا چەسپاوەو لەو گرێبەستە نوێیەدا داوا دەکرێت کە مافەکانی کرێکاران بە باشترین شێوە بپارێزرێت.\nشایانی باسە کە سەندیکای کرێکاری ئای یو ئێف سەندیکایەکی گەورەی جیهانیە کە کرێکارانی بەشی خۆراک، کێڵگەکان و میوانخانەکان لەسەرتاسەری جیهان لەخۆ دەگرێت. ئەوەش دەرکەوتووە کە بە ڕێژەی ٢٠٪ ی تەواوی کرێکارانی شاری مەڵاگە لە کەرتی گەشت و گوزار دامەزراون و کار دەکەن. هەر لەبەرئەوەشە کە هەر ڕێکەوتنێکی کرێکارانی ئەم شارە سوودی دەبێت، وە دەتوانرێت وەک سەرچاوەیەک بەکار بێت لەبەرژەوەندی کرێکاراندا لە شوێنەکانی تری وڵاتی ئیسپانیادا.\nدوو ڕابەری دیاری کرێکاری بە مەرج ئازاد کران\nچەندین کەس و چالاکوان و لە نێویشیاندا دوو ڕابەری کرێکاری هەبوو کە لەلایەن دەسەڵاتدارانی کازاخستانەوە گیرابوون و لە دواییدا ئازادکران؛ بەڵام بە مەرج.\nنور بەگ کوشاک بایڤ و ئەمین عەلی سینۆف کە دوو ڕابەری چالاکی کرێکاری بوون و سەربە بزوتنەوەو سەندیکایەکی کرێکاری سەربەخۆ بوون وە لەلایەن حکومەتەوە خرابونە زیندانەوە ئازاد کران. ئازادکردنەکەیان بە مەرج بوو، بەڵام تەواوی تۆمەتەکانیان لەسەر هەڵگیرا. لە هەمان کاتیشدا ئەو تۆمەتانەش لابران کە خرابوونە سەر لاریسا خەرگۆڤە کە سەرۆکی سەندیکای پیشەیی سەربەخۆیە لە کازاخستان.\nجێگەی باسە کە ئەو دووڕابەرە خرابوونە زیندانەوە لەسەر ئەوەی بەشداریان کردبوو لە کۆنفرانسێکی بزوتنەوەی کرێکاری (لاریسا )ش خرابووە ژێر چاودێری وردی حکومەتەوە. هیچ کامیان بە فەرمانی دادگا بۆیان نەبوو بەشداری بکەن لە هیچ کۆڕو کۆبوونەوەیەکی کرێکاری و بزوتنەوەیەکی کۆمەڵایەتی و سیاسیدا.\nجێگەی باسە کە زۆرێک لە ڕێکخراوە کرێکاری و سەندیکاکانی کرێکاران لەسەر گیرانی ئەو دوو ڕابەرە هاتنە دەنگ و شەقامەکانیان پڕ کرد لە ناڕەزایەتی. هەر بۆیەش حکومەت ناچارکرا بە بەردانیان وە هەڵگرتنی تەواوی تۆمەتەکان لەسەریان.\nئەوەی کە پەیوەندیدارە بە لاریسا خەرگۆڤە، ئێستا تۆمەتەکانی لەسەر هەڵگیراوە و یاسای نیشتەجێبوونی زۆرەملێیی لەسەر لابراوە و دەتوانێت هاتوچۆ بکات.\nئەمەش بەڵگەی ئەوەیە کە هەر کاتێک؛ کرێکاران و خەڵکی بەشمەینەت و زوڵملێکراو هاتنە دەنگ لەسەر مافەکانیان ئەوا بەدەنگەوە هاتنی دەسەڵاتداران کارێکی چاوەڕوان کراو دەبێت. بە پێچەوانەشەوە ئەگەر خەڵک بێ دەنگ بێت و ناڕەزایی دەرنەبڕێت لەکاتی بوونی بێمافیدا ئەوا ئەو بێمافی و نەهامەتیە هەر درێژەی دەبێت و بۆی هەیە خراپتریش بێت.\nمانگرتنی پەرستاران و کارمەندانی تەندروستی لە مەراکش.\nپەرستاران و فەرمانبەرانی تەندروستی لەمەراکش دەستیان دایە مانگرتن بۆ ڕۆژی دووەم لە سەرتاسەری نەخۆشخانەکانی وڵات دەستکرا بەمانگرتن. تەنیا بەشی فریاگوزاری مانگرتن نەیگرتەوە، ئەمەش بەبێ ئەوەی داوایان لێبکرێت. داواکاریەکانیان لەوەدا کورت دەبێتەوە، کە قەرەبووی مەترسیەکانی کارەکەیان بکرێت، و پەرستیارە بێکارەکان بخرێنە سەرکار، کە ژمارەیان دەگاتە ٥ هەزار پەرستاری ژن و پیاو. هەروەها تازەگەری لە لیژنەکانی پیشەی تەندروستی بکرێت بەهەمان شێوەی پیشەکانیتر.\nپەرستارەکان هەست بە کەمی قەرەبووە مالیەکان دەکەن لەبەرامبەر مەترسی کارەکانیان. سەرەڕای ئەوەی ڕۆژانە ڕووبەڕووی مەترسی گواستنەوەی نەخۆشی دەبنەوە، هەروەها هەست بەچەوسانەوە دەکەن لە مەرجەکانی پلە بەرزکردنەوە. بەپێی یاسا پەرستار دەبێت چاوەڕێی ٦ ساڵ بکات تاوەکو پلەی بەرزدەکرێتەوە.\nکرێکارانی دەزگای نەوت ماندەگرن و بەرهەمهێنان دەوەستێنن.\nکرێکارانی دەزگای نەوتی سەر بە کۆمپانیای دابەشکردنی وزە، مانگرتنێکی کراوەیان دەستپێکرد، بەمجۆرە زۆرێک لە یەکەکانی کۆمانیای دابەشکردن لە پایتەخت و باتنە و مەعەسکەر لەکار کەوتن و کە بەرهەمهێنان تیایاندا دەگاتە ١٨ هەزار یەکە. ئەمەش دەبێتە هۆی کورتهێنانی زۆر لە تێرکردنی بازاڕ بە غاز.\nکرێکاران بڕیارەکانی ئەم دواییەی کۆمپانیاکەیان ڕەتکردەوە کە بەدژی ئەوان دراون. کە تیایدا بێبەشیکردوون لە دانی خواردن، ئەمەش بڕیارێکیترە بەدژی ئەوان. هەروەها نەبوونی سەرەتاییترین ماف لەسەروی هەموویانەوە نەبوونی پلەبەندی بەسەرکەوتنی کرێ و مووچەی لەخواریان، کە لەبەرامبەر ئەو هەمووکارەدا نییە کە ئەوان ئەنجامی دەدەن. بە بەراورد لەگەڵ پۆلیسی کۆمپانیای نەوت زۆر خراپتر و لەخوارترە. بەهۆی کارکردی مانگرتنەکە لەسەر گەیاندنی وزە بە هاووڵاتیان، کرێکاران داوایان لە بەرێوەبەری ئەو دەزگایە کرد بۆ پێویستبوونی دەخالەتی ئەو لە چاوخشاندنەوە بە پلەبەندی مووچە و هەڵوەشاندنەوەی بڕیارەکانی ئەم دواییە، هەروەها چاکردنی باری مادی کرێکاران و یەکسانکردنیان لەگەڵ دەزگای دابەشکردنی سووتەمەنی، لەگەڵ فەراهەمکردنی هەموو مافەکانی کە کرێکارانی کۆمپانیاکە لێی بەهرەمەندن.\nپۆلیسی ئیتالیا ٥ ڕۆمانی دەستگیر دەکەن، بەتۆمەتی ئیستیغلالکردنی کرێکاران بەبێ پێدانی کرێ.\nڕۆژی ٤شەممە ٦/٤/٢٠١٨ پۆلیسی ئیتالیا ٥ کەسی دەستگیرکرد بە تۆمەتی ئیستیغلالکردنی کەسانی خەڵکی ڕۆمانیا بۆ کارکردن لە کێڵگە کشتوکاڵیەکان و لەشفرۆش بەبێ پێدانی کرێ پێیان. بەپێی قسەکانی پۆلیسی شاری ڕغوس لە ناوچەی سەقەلیە، لەناو ئەوکەسانەی ئیستیغلال کراون کەسانی بەتەمەن و منداڵکار هەبوون. بەپێی لێکۆڵەرەوەکان ١٣ لەو کرێکارانە هەندێکیان نەخوێندەوار و بێلانە بوون، و هەڵیان خەڵەتاندوون بەهێنانیان بۆ ئیتالیا بۆ کارکردن بەپارەی باش. پۆلیس ئەوەشی زیادکرد کە ئەوکرێکارانە خواردنی بۆگەن و بەسەرچوویان پێداون، و جلوبەرگی سەر زبڵدانیان پێداون و لەخانووی بێ گەرمیدا دایان ناون.\nبەرپرسی پۆلیس( ئەنتۆنیۆ کیافولا) ڕایگەیاند؛ کە کچە منداڵکارەکانیان ناچارکردوە بە لەشفرۆشی، هەروەها توندوتیژیان لەبەرامبەردا بەکار هاتووە، بەتایبەت ئەوانەی هەوڵی ڕاکردنیان داوە، تائەوەی یەکێکیان توانیویەتی پۆلیس ئاگاداربکاتەوە. وابڕیارە کە دوای لێکۆڵینەوە لەگەڵ دەستگیرکراوەکان بە تۆمەتی بازرگانیکردن بە مرۆڤ و ئسیتیغلالکردنی سێکسی منداڵکارەکان.


فه‌ڕه‌نسا بڕی یه‌ك ملیار دۆلار وه‌ك قه‌رز ده‌داته عێراق\nفه‌ڕه‌نسا بڕی یه‌ك ملیار دۆلار وه‌ك قه‌رز ده‌داته عێراق، به‌مه‌به‌ستی ئاوه‌دانكردنه‌وه‌ی ناوچه زیانلێكه‌وتووه‌كانی شه‌ڕی داعش.\nوه‌زیری ده‌ره‌وه‌ی فه‌ڕه‌نسا ڕایگه‌یاند وڵاته‌كه‌ی ڕه‌زامه‌ندی ده‌ربڕیوه له‌سه‌ر پێدانی یه‌ك ملیار دۆلار به‌عێراق، له‌پێناو ئاوه‌دانكردنه‌وه‌ی ئه‌و ناوچانه‌ی له‌لایه‌ن داعشه‌وه زیانیان پێگه‌یشتووه.\nجان ئێڤ لۆدریان وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ی فه‌ڕه‌نسا دوای گفتووگۆكانی له‌گه‌ڵ محه‌مه‌د عه‌لی حه‌كیم هاوتا عێراقیه‌كه‌ی ئاشكرایكرد" وڵاته‌كه‌ی بڕیاریداوه بڕی یه‌ك ملیار دۆلار وه‌ك قه‌رز بداته عێراق، تا له‌ئاوه‌دانكردنه‌وه‌ی ناوچه زیانلێكه‌وتوه‌كانی ده‌ستی داعشدا به‌كاری بهێنێت.\nلۆدریان ئاماژه‌ی به‌سه‌ردانێكی ئیمانوێل ماكرۆنی سه‌رۆكی فه‌ڕه‌نسا بۆ به‌غدا كردو ڕایگه‌یاند، سه‌ردانه‌كه له‌پێناو دووپاتكردنه‌وه‌ی پشتیوانی و په‌ره‌پێدانی په‌یوه‌ندی دۆستانه‌و هاوكاری نێوان هه‌ردوو وڵاته.\nله‌به‌رامبه‌ردا عادل عه‌بدولمه‌هدی سه‌رۆكوه‌زیرانی عێراق سوپاسی فه‌ڕه‌نسای كرد بۆ هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی ئه‌و قه‌رزانه‌ی له‌سه‌ر عێراق بوون له‌یانه‌ی پاریس" هاوكات باسی گرنگی په‌یوه‌ندیه‌كانی له‌گه‌ڵ فه‌ڕه‌نسا كردو ئاماده‌یی به‌غدای بۆ فراوانكردنی هه‌ماهه‌نگیه‌كان له‌گه‌ڵ پاریس نیشاندا.\n293 جار خوێندراوەتەوە


هەواڵ / کوردستان :: 19/04/2019 :: 275 جار بینراوە\nوێنه‌یه‌كى سه‌ربڕخانه‌ى كۆنى هه‌ڵه‌بجه\nبه‌ڕێوه‌به‌رى خۆپاراستنى ته‌ندروستى هه‌ڵه‌بجه ئاماژه به‌وه‌ده‌كات: ئه‌و سه‌ربڕينخانه‌یه‌ى ئێستا له هه‌ڵه‌بجه هه‌یه هیچ مه‌رجێكى ته‌ندروستى تێدا نییه و شیاوى به‌كارهێنان نییه، بۆیه به هه‌ماهه‌نگى له‌گه‌ڵ سه‌رۆكایه‌تى شاره‌وانى هه‌ڵه‌بجه له جێگایه‌كى گونجاوى هه‌ڵه‌بجه سه‌ربڕينخانه‌یه‌كى مۆدێرن دروستده‌كه‌ین.\nئه‌كره‌م محه‌مه‌د، به‌ڕێوه‌به‌ری خۆپاراستنی ته‌ندروستی هه‌ڵه‌بجه به دواڕۆژ-ی راگه‌یاند: ئه‌و سه‌ربڕينخانه‌یه‌ى كه له ئێستادا سودى لێ وه‌رده‌گیرێت له رووى ته‌ندروستى و ژینگه‌ییه‌وه هیچ مه‌رجێكى تێدا نییه، ئه‌وه‌ش به‌هۆى ئه‌وه‌ى ماوه‌یه‌كى زۆره ئه‌و سه‌ربڕينخانه‌یه دروستكراوه، خه‌ریكه ده‌كه‌وێته سه‌نته‌رى شاره‌وه كه ئه‌مه‌ش له‌ڕووى ته‌ندروستییه‌وه گونجاو نییه".\nوتیشى :"تیمه‌كانمان، پشكنینیان بۆ سه‌ربڕينخانه‌كه‌ى ئێستا كردووه، له‌ڕووی ته‌ندروستیه‌وه شیاونییه. هاوكات چه‌ند ساڵێكیشه نوسراومان كردووه كه سه‌ربڕینخانه‌یه‌كى نوێ دروستبكرێت، به‌ڵام به‌هۆى قه‌یرانی دارایی دروستكردنى ئه‌و سه‌ربڕينخانه‌یه دواكه‌وت، خۆشبه‌ختانه كه ئێستاش قه‌یرانى دارایى تاڕاده‌یه‌ك كۆتایهاتووه ده‌مانه‌وێت به‌زوترینكات ئه‌و سه‌ربڕینخانه نوێیه دروستبكرێت".\nبه‌ڕِێوه‌به‌رى ته‌ندروستى هه‌ڵه‌بجه ئه‌وه‌شى خسته‌ڕوو :"له‌لایه‌ن ئیداره‌ى هه‌ڵه‌بجه‌وه راسپێردراوم بۆ ئه‌وه‌ى به هه‌ماهه‌نگى له‌گه‌ڵ سه‌رۆكایه‌تى شاره‌وانی له شوێنێكى گونجاوى هه‌ڵه‌بجه به زوترینكات ده‌ستبكه‌ین به دروستكردنى ئه‌و سه‌ربڕينخانه نوێیه به‌جۆرێك دوربێت له‌شوێنی دانیشتوانی هاوڵاتیان و له‌ده‌ره‌وه‌ی شار بێت و له‌دوری پڕۆژه‌كانی هاوڵاتیانیش ده‌بێت".


حـوكمی یاسـا | سه‌نته‌ری دیراسات و توێژینه‌وه و ئه‌كادیمیای پارتی\nوونەوەرە هۆشمەندەكان، لەوانەیە هەندێ یاسایان هەبێت كە خۆیان دایاننابێت، لە هەمان كاتدا خاوەن یاسای دیكەن كە هەرگیز دایاننەناون.\nشارلز لویس مۆنتسكیۆ\nحوكمی یاسا چیە؟\nیاساكان لە لایەن ئەنجومەنەكانی یاسادانان یا حكومەتەكانەوە دادەنرێن، كە چاوەڕوان دەكرێت هەمووان بەرێزەوە لێی بڕوانن ، لەگەڵا ئەوەدا حوكمی یاسا بە مانا یاسایەكی باڵاتر هەیە لەسەرووی ئەو یاسایانەی كە دادەنرێن دەبێ پەیڕەو بكرێن ، ئەو یاسایانەی حكومەت دایان دەنێ ، دەكرێ بە كۆمەڵێك بنەمای ئەخلاقی پێوانە بكرێن كە بەیاسا سروشتییەكان ناسراون.\nلەو بنەمایانەی حوكمی یاسا: یەكسانی لەبەرامبەر یاسادا، بنەماكانی دادپەروەری سروشتی ، یاسا گشتی و رەهاكان و دادگای سەربەخۆ . مەبەست و ئامانج لە هەموو ئەو یاسایانە پاراستنی ئازادی تاكە لەهەمبەر دەوڵەتدا.\nبیرۆكەی دۆزینەوەی یاسا، رەگو ریشەی قوولی هەیە. هەتا لە سەردەمی ئەسینای كۆنداو لە لوتكەی دیموكراسیەتەكەیدا، شتێكی مەحال بوو كە یاسایەك بە بڕیارێكی ئەنجومەنی نیشتمانی گۆڕانكاری تێدا بكرێت. دەستووری رۆمانی كۆمەڵەیەكی لە یاساناسان پێكهێنا، كە ئەنجامی ئەو رێورەسم و بڕیارانە بوو كە ئیمپراتۆرو ئەندامانی ئەنجومەنی پیران دەریدەكەن. ئەمەو بنەمایەكی سەرەكییان جێگیركرد لە ژێر ناوی: (( یاسای نادادپەروەر، یاسا نیە.)) نووسین و پولێنكردنی ئەو كۆمەڵە یاسایە لە لایەن ئیمپراتۆر (جیستین)ەوە تارادەیەك هەولێك بوو بۆ تەتەڵەكردنی چەند یاسایەكی باوەرپێكراوو كە لە ئارادابوون و هەروەها پەیرەویشیان لێدەكرا، كە نووسینەوەی یاسای نوێی نەدەگرتەوە. لە جیهانی ئەنگلو ئەمریكیدا، بە شێوەی یاسای عورفی پەرەی سەند، ئەوەش لە ئەنجامی پێشەنگیی یاسایی و چەندین مەسەلەی هاوشێوەوە بەدەست هات.\nبەو جۆرە پەرلەمانی بەریتانیا توانی پشت بە یاسای عورفی گشتییەوە ببەستێ لە رووبەروو بوونەوەیدا لەگەل تاج و تەختی پاشایەتیدا، هەروەكو كە (ئێدوارد كۆك) كردی دژی پاشا جێمسی یەكەم. كۆلۆنیاكانی ئەمریكا داوایانكرد كە بەپێی یاسا گشتییە كۆنەكانەوە دەسەلاتدارێتییان بەسەرەوە بكرێت، ئەوانەی كە پەیوەستن بە ئازادیەكانی هاوڵاتیانی ئینگلیز لە جیاتی ئەو یاسایانەی كە لە پەرلەمانی بەریتانیاوە دەردەچن.\nلە كیشوەری ئەوروپا چەندین شێوازی جیاجیای دیكە پەیرەوكران، كە بە یاسای دەوڵەت ناسران، كە تیایدا داننرا بەوەی كە گشت كردەوەكانی حكومەت ملكەچی حوكمی یاسان. هەر هەڵسوكەوتێكی حكومەت، دەبێ پاكانەی بۆ بكرێ بە ئاماژەكردن بۆ ئەحكامی یاسا كە رەوایی بەكاری حكومەت بدات.\nدەكرێ ئەوەش لە هەموو ئەو یاسایانەدا ببینرێت كە لە یەكێتی ئەوروپادا دەرچوون، پێویستە ئەو توانایە دیاری بكرێت كە یاسا رێی پێدەدا بۆ هەموو ئەو پەیماننامانەی كە یەكێتی ئەوروپا دەیبەستێ، راگەیینراوی جیهانی بۆ مافەكانی مرۆڤ، كە لە نەتەوە یەكگرتووەكان دەرچووە دان بە هەندێ بنەما دادەنێ لە بەندەكانی (7-11). هەروەها پەیماننامەی ئەوروپی بۆ مافەكانی مرۆڤ ئەویش ئەولەویەتێكی بەرزتر دەدا لەوەی كە یاساكانی نیشتمانی هەیەتی.\nحكومەتی یاساكان نەك كەسەكان\nحوكمی یاسا لە خانەی دژو پێچەوانەی حوكمی كەسەكاندایە. كەسەكانن كە یاسا دادەرێژن، بەڵام پێویستە كە پەیرەوی لە یاسایەكی بەرزتر بكەن و ملكەچی بن، ئەو یاساو سیستەمانە هوكارگەلێكن بۆ ئەوەی كە دەسەڵات بە شێوەیەكی هەرەمەكی جێبەجێ نەكرێت، هەروەكو لەو بوارەوە زانای یاسایی و دەستووری، دایسی گوتویەتی: ( حوكمی یاسا پێچەوانەی گشت سیستەمێكی حكومیە، كە تیایدا تاكەكان لە حكومەتدا دەسەڵاتی بەرفراوان و هەڕەمەكی ئارەزومەندانە جێبەجێ دەكەن). دەسەڵاتداران و ئەوانەی یاسا دادەنێن خۆشیان ملكەچی چەند سیستەمێكی دیاریكراون. حكومەت ناتوانێ وبۆیشی نیە كە خۆی لە یاساكانی بێبەری بكات. بەڵام لە زۆر وڵاتدا لێپێچینەوەكان لەگەل حكومەت بەرگەگری هەیە، كەچی ئەگەر تاكێك ئەنجامیدا دەبێتە شتێكی نایاسایی.\nئەوە بەو واتایەیە كە بەرژەوەندیەكانی مرۆڤ لەگەل یەكتریدا دەبێ لەسەر بنەماگەلێكی گشتی جێگیربكرێن كە سیستەمێكی یاسایی لەخۆ بگرێ، و نابێ لە ژێر كاریگەری و داخوازیەكانی پاشاو وەزیرو دەسەڵاتدرارانەوە بێت. هەر كۆمەڵگایەك ئەگەر چەند كەسێكی لە دەرەوەی بازنەی لێپێچینەوەی یاسادا بوون ئەو كومەڵگایە كۆمەڵگایەكی ئازاد نابێ.\nهەر دەوڵەتێك كە یاسا تیایدا سەروەر بێت، ئەو كاتە دەسەڵاتدارانیش وەكو هەر مرۆڤێكی دیكە ملكەچی یاسا دەبن، ئەمەو دەوڵەت بۆی نیە بەویست و مەرامی خۆی بجولێتەوەو ئەوەی مەبەستیەتی ئەنجامی بدات، بەڵكو دەبێ ملكەچی یاسا بێت، و ئەگەر بە پێچەوانەش رەفتاری كرد دەبێ لێپێچینەوەی لە گەلدا بكرێ.\nیەكسانی لە بەرامبەر یاسادا\nرێز گرتن لە كەسەكان كاری یاسا نیە، دەبێ یاسا بە شێوەیەكی یەكسانی لەسەر هەموو كەسێك جێبەجێبكرێت. بەبێ ئەوەی لە پێگەو دەسەڵاتی سیاسی یاخود توانایی ئەو كەسە بروانرێ. بۆ نموونە دیاریكردن و ناوهێنانی تاكەكان لە دەستووردا، ناكۆكە لەگەل ئەم بنەمایەدا. ئینجا چ لە سزادانەوە بێت یاخود بەدەرلێی.\nهێمای گشتیی دادپەروەری، وەك ئەو كەسە وایە كە چاو بەستراو، دوو تەرازوو هەڵدەگرێ، هەروەها ئەو مانایەش دەدا دەربارەی سیستەمێكی غەیرە كەسی لە یاساكان كە بە یەكسانی لەسەر هەمووان جێبەجێ دەكرێ. پێویستە یاسا بێلایەن بێت لە نێوان كەسەكان، و رەچاوی ئەوە نەكرێ كە كێ سەر بە چ چین، یا ئایین، دیدی سیاسی، یاجێندەرو رەگەزێكە.\nدادپەروەری راستەقینە بەلایەوە گرنگ نیە كێ چیكردووە، بەڵكو گرنگ ئەوەیە كارەكە چۆن ئەنجامدراوە، یاسا بەو مانایە بەهیچ شێوەیەك نابێتە ئامرازێك لە دەستی دەوڵەتدا، بۆ لە ناوبردن و قڕكردنی ئۆپۆزسیۆن، یاخود زەمینە خۆشكردن و بواردان و بەخشینی ئەو كەسانەی كە لایەنگیریی دەكەن.\nیاسای گشتی و رەها\nفەیلەسوفی ئابووریناسی ناودار فردریك هایك دەربارەی یاساكان بەم شێوەیە رای خۆی دەردەبرێ: یاساكان دەبێ گشتی و رەهاو ئاراستەكراوبن . نابێ تەنیا بۆ كەسانێك یان كۆمەڵیك بن, دەبێ بە پێوەرەكانی جیهانی و بە یەكسانی ئەنجام بدرێن. بەبێی ئەوەی لایەنگیری و جیاكاری بكرێ لە نێوان تاكەكان و كۆمەڵەكاندا، هەروەها دەبێ وەڵامگۆی سێ مەرج بێت: هاوتایی كردن لە نێوان مەسەلە لە یەكچووەكان، (بێلایەنی، یا ئەنجامدان و پەیرەوكردن لەسەر خود، وەكو ئەوەی لەسەر كەسانی دیكە ئەنجام و پەیرەودەكرێ). بێلایەنی رەوشتی، واتە جیاكاری نیە لە نێوان بیرۆكە جیاوازەكاندا، ئەوەی كە پەیوەندی بە ژیانی باشەوە هەیە.\nلەو رووەوە هایك دەنووسێ و دەڵێ : ئەگەر شتە قەدەغەكراوەكان بەبێ بەدەربوون، بۆ هەموو كەسێك بوو، (مەگەر بەدەربوون لە یاسایەكی گشتی دیكەوە بوو.) هەتا ئەگەر دەسەڵات، دەسەڵاتی تایبەتی نەبوو، جگە لە جێبەجێكردنی یاسا، ئەوسا كەمێ لەو كارەی كە هەر كەسێكی ژیر حەز بكات ئەنجامی بدات قەدەغەكراو دەبێت. كومەڵگایەكی بە بەرنامەكراو دژو پێچەوانەی حوكمی یاسایە, پلانی حكومەت دەبێ لەسەر خەڵك و مولكەكان هەروەها لە شوێن و كاتە دیاریكراوەكاندا جێبەجێبكرێت.\nسیستەمێكی بەو جۆرە ناتوانێ كار لەگەڵ ئەو تاكانەدا بكات كە خۆیان بڕیار دەدەن سەبارەت بەوەی لە كوێ كار دەكەن و دەژین. لەو كۆمەڵگایانەی سیستەمی پلاندانانیان هەیە، پێویستە لەسەر حكومەت سنوور دابنێ‌و فەرمان دەربكات بۆ خەڵك و كۆمەڵە دیاریكراوەكان. كەچی كۆمەڵگای ئازاد بۆ جێبەجێكردنی گرێبەستەكان و پاراستنی ئازادی تاكەكان پێویستی بە یاسایە، واتە بازاری ئازاد چوارچێوەیەكی یاسایی پێویستە بۆ كار، لە ئەنجامی نەبوونی چوارچێوەیەكی بەو شێوەیە، رێگا كراوە دەبێ لە بەردەم چەندین دەستەوگرۆپی بە هێزی وەك مافیا بۆ قۆزتنەوەی خەلكانی دیكە.\nئەحكامی دادپەروەری سروشتی\nیاسای دیاریكراو هەن بۆ دادپەروەری سروشتی، پێویستە لەسەر ئەوانەی كە یاسا دادەنێن پەیرەوی لێبكەن. دڵنیابوون وخوێدنەوەیەكی دیتنكاری و دووركەوتنەوە لە بەهەند وەرگرتنی شتەكانی رابردوو, ئاشكرایی و روونی و ئارامگرتوویی بەدینەهێنانی یاسایەك كە جێبەجێكردنی مەحال بێت بە پیرۆز و پاك راگرتنی هەموو تاكێك تا پێچەوانەكەی دەسەلمێنرێت.\nراستی و دڵنیابوون ئەو بوارەمان بۆ دەرەخسێنێ كە سەرلەنوێ ژیانمان رێكبخەنەوە، ئەگەر هاتوو مافەكانمان لە لایەن خەلكانی دیكەوە پێشێل كران, ئەوسا دەتوانین پەنا ببەینە بەر یاسا و هەوڵدان بۆ جێبەجێكردنی دادوەری. بۆ نموونە یاسای كۆمپانیاكان رێنوێنیمان دەكات كە پێویستە چیبكەین بۆ دانان و دامەزراندنی كۆمپانیاكان و بەگەر خستنیان. ئەگەر كەسێك قەرزاری كومپانیا بوو، یاخود ئەگەر كۆمپانیایەك گرێبەستێكی لەبەر چاونەگرت، ئەوا رێگا واڵایە بۆ دەستەو گروپە ناكۆكەكان بۆ پەنا بردنە بەر یاسا، چونكە سیفەتێكی یاسایی هەیە، هەروەها بەرێوەبەرەكانی ئەو كومپانیانە، ماف و بەرپرسێتی یاساییان هەیە، هایك لەو باوەرەدا بوو كە دڵنیابوون لە حوكمی یاسا بۆ بەرێوەبردنی كاری ژیان و ئابووری و تواناكانی هیچ بوارێكی گومانی تێدا نیە.\nلە درێژەی قسەكانیدا دەڵێ: لەوانەیە كەسێكی دیكە نەبێ كە زیاتر لەو هەوڵی دابێ بۆ خوشگزەرانی دنیای رۆژئاوا، لە دڵنیایی رێژەیی بە هەبوونی حوكمی یاسا كە بەر لەوە لە رۆژئاوا بە ئەنجام گەیشت. ئەگەر بوار بۆ تاكەكان هەبوو كە بەپێی یاسای بڕیار بدەن، پێویستە لەو كارو كردەوانە بە ئاگابن كە پێچەوانەی یاسان. ئەگەر یاساكان تا ئەو رادەیە شەفاف نەبوون، یاخود بە رێژەیێكی زۆر ملكەچی (ئیجتهاد) بوون, و توانینی دەست بەكاربوونیان نەبوو،و دڵنیان كە ئەم كردەوانەیان سەرپێچی یاسانین.\nلەمەسەلەیەكدا لە ژێر ناونیشانی (( ئامێری نان )) نانەوایەك دادگایی دەكرێت چونكە نرخی زیاتری، لەركابەرەكەی وەرگرتووە، لەسەر ئەو بنەمایەی كە كڕیارەكانی بۆ لای خۆی كێشدەكرد، لەبەر ئەوەی كە نرخی كەمتری وەردەگرت، چونكە هەوڵی دەدا كە ركابەرەكەی دەربكات، بەوەرگرتنی هەمان نرخ، چونكە لەگەل نانەواكانی دیكە بە نهێنی رێككەوتبوو!\nیاساكان لەسەر كارو كردەوەكانی داهاتوودا جێبەجێدەكرێن. نەك لەسەر كاروكردەوەی رابردوو. ناكرێ كەسێك بەهۆی كۆنەپەرستییەوە دادگایی بكرێت یاخود بە ئەنجامدانی هەر هەلسوكەوتێك كە نایاسایی نەبووبێ كاتێ كە ئەنجامیداوە. هەروەها نابێ مرۆڤ سزا بدرێت بەوەی لە كارێكدا سەركەوتوو نەبووە كە لە سروشتی خۆیدا مەحال بووە ئەنجامی بدات، ئەو بیرۆكەیەی كە دەڵێ، مرۆڤ بێگوناهە تا ئەو كاتەی هەڵەكەی دەسەلمێنرێت، ئەوە بیرۆكەیەكی بنەڕەتییە لە دادپەروەری سروشتیدا، گرنگە كە مرۆڤ بێگوناه بناسرێت هەتا لە نالەبارترین بارودۆخدا، واتە دەسەڵاتی شەرعی پێویستە بۆ سەلماندنی گوناهەكەی. پێچەوانەی ئەو تۆمەتانەی كە لە دیكتاتوریەتەكاندا باون.\nیەكێ لە ئەركەكانی دادگا، جێبەجێكردنی یاساكانە دژی حكومەت. بۆیە پێویستە دادوەرەكان سەربەخۆ بن. ئەوەش دەگەرێتەوە بۆ بیرۆكەی جیاكردنەوەی دەسەڵاتەكان: دەبێ دەستەی جیاو بەرپرس هەبن لە دارشتنی یاساكان ( دەستەی دادوەری) و جێبەجێكردنی یاساكان و (دەستەی جێبەجێكردن) و، دەسەڵات دەربارەی یاساكان (دەستەی قەزایی).\nسەربەخۆیی دادگا لە رێگای ئەو پرۆسەیەی كە بەهۆیەوە دادوەرەكان دادەنرێن و هەروەها چەسپاندنی سیستەمی ماوەی خزمەت چەند هۆكارێكن كە دەبنە رێگر لە بەردەم دەسەڵاتداران تاكو بۆیان نەبێ وا بە ئاسانی پلەو پایە لە دادوەرەكان بسەننەوە.\nسەربەخۆیی دادگا كوت بەندیش لەسەر چالاكییە سیاسیەكانی دادوەران دادەنێ بۆ رێگەگرتن و بوارپێنەدان تاكو بكەونە ژێر كاریگەری كەسانی دیكەوە، یاخود كاریگەری دەسەڵاتی سیاسییەوە، پێویستە دادوەرەكان لەسەر بنەمای بێلایەنی كارەكانیان ئەنجام بدەن، نابێ بۆچوونە سیاسی و بەرژەوەندیەكانیان هیچ جۆرە كاریگەریەكی لەسەر كردارو رەوشتیان وەكو دادوەر هەبێت، بەو واتایەی كە دەبێ یاسا دووربێت لە سیاسەت.\nبە دەستوری بوون و سنوورەكانی حكومەت\nئەو ئەحكامانەی كە جڵەوی حكومەت دەگرن دەكرێ لە زۆر شوێندا ببینرێن، پێویستە دادوەرەكان دەسەڵاتی پێداچوونەوەی دادوەرییان هەبێت و، چاودێری لێپێچینەوەكانی حكومەت بكەن، یاساكان دابنرێن بۆ زامنكردنی هاوكوكی بوونیان بۆ ئاستەكانی حوكمی یاسا. دادوەرەكان بۆ خەمڵاندنی ئەو كارانە دەتوانن سێ سەرچاوە بەكاربێنن: یەكێ لەسەرچاوەكان دەستووری نووسراو وجیاكراوەیە، بۆیە لایەنگرانی دەسەڵاتی یاسا زیاتر ئەوانەن كە دەستوورە نووسراوەكانیان بەلاوە گرنگە.\nئەلكساندەر هاملتۆن، یەكێ لە دارێژەرانی دەستووری ئەمریكی و دانەری ( ئەوراقی فیدرالی) دەڵێ: (( پێویستە دەستوور لە لایەن دادوەرەكان یاسای بنەڕەتی بێ. )) دەستوورەكان كوت و بەند دەخەنە بەردەم ئەو توانایانەی كە حكومەت ئەنجامی دەدات. بەڵام سەرچاوەی دووەم، یاسای عورفی بۆماوەییە، ئەم جۆرە یاسایە نەك تەنیا بە پێی هەندێ رێو شوێن (ئیجرائات) دانراوە، ئەو سەرچاوەیە یاساكە دیاریدەكات بەڵام دروستی ناكات.\nدادوەرێكی بەریتانی لە سەدەی هەژدەدا لەو بارەیەوە نووسیویەتی: یاسای عورفی بەریتانیا لە چەند مەسەلەیەكی دیاریكراو پێكنایەت، بەڵكو چەند بنەمایەكی گشتین، ئەوانەی كە راڤەو رووندەكرێنەوە لەو مەسەلانەدا.\nیاسای عورفی كۆن بنەمای گشتی لەسەر كێشە تایبەتەكان بە شێوەیەك جێبەجێدەكات كە دیكتاتور پێویستی پێ نیە لە بڕیارە هەرەمەكیەكانیدا. سەرچاوەی سێیەم، تێگەیشتنی فەلسەفییە بۆ یاسای سروشتی، ئەوەش هۆكارێكە بۆ زۆری و بۆری گفتوگۆ یاساییەكان لە سروشتدا. مەبەست لە دەسەڵاتی یاسا پاراستنی تاكە، هیچ شتێك زیاتر لە دەسەڵاتی یاسا، كۆمەڵگای ئازاد لە كۆمەڵگای نائازاد جیاناكاتەوە.\nجیاوازی لە نێوان دەسەڵاتی یاساو دەسەڵاتی هەڕەمەكی بەرادەیەك گەورەیە، وەك جیاوازی تابلۆیەك كە رێنوێنیمان دەكات كام لە رێگاكان بگرینە بەر بۆ گەیشتن بە ئامانجی ویستراو و بریارێكی حكومەت كە رادەیەك بۆ ئازادی هاتووچوونمان دادەنێت و پێمان دەڵێت، دەبێ بۆ كوێ بچین و بۆ كوێ سەفەربكەین.


نووچە نێت | ڕاستگۆیی بێ لایەنی| ناتۆ :سیسته‌مى نوێى جیهان له مه‌ترسیدایه\nJune 2021 09 - 11:26:33\nیانس ستولتنبێرگ ئەمینداری گشتیی ناتۆ نیگەرانە و دەڵێت "سیستمی نوێی جیهانی لە مەترسیدایە بەهۆی کردەوەکانی رووسیا و چینەوە".\nستولتنبێرگ لە گفتوگۆیەکدا لەگەڵ ڕۆژنامەی (لا ڕێپەبلیکا)ی ئیتاڵی هەروەها دەڵێت "رووسیا و چین بەمدواییانە هاریکارییەکانی نێوانیان زیاتر کردووە، لە هەردوو ڕەهەندی سیاسی و سەربازییەوە، ئەمەش ئاڵنگارییەکی مەترسیدارە لە بەردەم پەیمانی باکووری ئەتڵەسی-ناتۆ".\nئەمینداری گشتیی پەیمانی باکووری ئەتڵەسی "ناتۆ" هەروەها دەڵێت مۆسکۆ و پەکین زیاتر و زیاتر هەڵویستەکانیان هاوئاهەنگ دەکەن لەناو ڕێکخراوە جیهانییەکانی وەکو نەتەوە یەکگرتووەکان" هەروەک بە قسەی ئەو "مەشقی سەربازیی هاوبەش ئەنجامدەدەن و تاقیکردنەوەی گەشتی دوور مەودا ئەنجامدەدەن بە فڕۆکەی سەربازی و کەشتیی سەربازی" ئەوە جگە لە "ئاڵوگۆڕی چڕو پڕی ئەزموونەکانیان لەبارەی سیستمی چەک و کۆنترۆڵکردنی ئینتەرنێت".\nستولتنبێرگ هەروەها دەڵێت، "پەیمانی باکووری ئەتڵەسی –ناتۆ بریتییە لە هاوپەیمانێتیی نێوان ئەوروپا و ئەمریکای باکوور، بەڵام پێویستە خۆمان بگونجێنین لەگەڵ ئاستێکی جیهانییانەی پڕ پێشبڕکێ لە بواری ئاساییشدا".\nواشنتن لەگەڵ ناتۆ گەنگەشەی بەرەنگاربوونەوەی ئاڵنگارییەکانی ڕووسیا و چین دەکەن


کۆتای جوانکاری یان سەرەتای ناجوانکاری؟ – Denegkan\nکۆتای جوانکاری یان سەرەتای ناجوانکاری؟\nbyئازاد\tDecember 17, 2011\tگشتی\nجوانکاری (Esthétique، Aesthetik، Aesthetica )،وەک بەشێک لە دیسپلینی بواری زانستی ئەدەب بێت یان زانستی هونەر و یاخودیش فەلسەفە،نە لە نێوەندی ڕوناکبیری کوردی و نەش لە نێوەندی ئەکادیمی ، ئەڵبەتە لەسەر ئاستی توێژینەوە، جێی بایەخە و ، نەشبووە بە نەرێتێ ڕوناکبیری قسەکردن هێنانەپێشەوە لەسەر هونەر و گرێدانەوەی ئەو قسەکردنەش بە دۆزی هونەر لە جیهانا و پێوەندی هونەریش بە دیسپلینی فەلسەفی و تیۆری جوانکارییەوە. ئێمە لەم نووسینە کورتە، کە بەشێکە لە قسەکردنەکانمان لەسەر دیدی فەلسەفی ئالێن بادیو تایبەت بە ناجوانکاری (Inesthétique ،Inaesthetics ) ، بۆ باسکردن لە ناجوانکاری و، بۆ ووتنهێنانەپێشەوەش لەسەر کۆتای جوانکاری یان سەرەتای ناجوانکاری تەرخاندەکەین. بۆئەم مەبەستەش کار لەسەر تێگەیشتنی تازە بۆ جوانکاری و پێوەندی ویش بە فەلسەفە و لەلاێتریش بە هونەرەوە دەکەین. ڕاستە جوانکاری ، لەئەمڕۆدا ،بە سیاسەتکراوە و ،وەکیتریش ژیانی ڕۆژانە و ئەمجار تێگەیشتن بۆ هونەر و چۆنیەتی بینینی فەلسەفەش بۆ ئەم لایەنانە بە سیاسەتەوە بەستراونەتەوە وەلێ ئەم لایەنە ئەوەندە نەبووە بە شوێنی تێڕامانی ئەم نووسینە کورتە ، ئەڵبەتە، لەبڕیئەوە لایخوارەوە ئەو لایەنانە ڕاڤەدەکرێن کە دۆزی تیۆری جوانکاری دەخەنە ژێپرسیارەوە و ئەو مێژوەش پێیدەووترێت مێژووی هونەری ڕۆژئاوایی ڕەتدەکەنەوە. بۆیە تیۆری جوانکاری ڕۆژئاوایی وەک ئەوەی هەبووە و ، ئەو کێشانەش ئەم تیۆریە لەتەک خۆی دا بۆ ناو فەلسەفە پەلەکێشیکردوون، زۆر بەکوورتی، دەبن بە شوێنی بەشێ لە تێڕامانەکانمان لەبارەی جوانکاری و هونەرەوە ،و یان لەبارەی کاری هونەریەوە،.\nلە هەنووکەدا و لە نێوەندە فەلسەفی و ئەدەبی و هونەریەکانی ڕۆژئاوادا تێمای جوانکاری و فەلسەفی لە تێمە گفتووگۆئامێزەکانە و ، لە سەدەی 19 بەولاوە واتای هونەر و جوانکاری گۆڕانێ زۆریانهاتۆتە سەر و ، ئەمەش وایکردووە ڕوونکردنەوەکان لەوبارەوە شیاویتر بۆ تێگەیشتن دروستکەن و ، بۆیشە ئەو دەمەی کە پرسیاری ئەوە کراوە هونەر چییە؟ هەمیشە بەدووی ئەوەدا جوانکاری بەهۆی فەلسەفەوە پرسیاری جوانکاری چیەتیشی قووتکردۆتەوە. ئەم تێمایە کە گەلێ تێگەیشتنی تیۆری لەپشتەوەیە بوارێکیشە بۆ خستنەبەرگفتووگۆی بەشەکانی هونەر و پێوەندی ویش بە دیسپلینی فەلسەفیەوە. گومانیشی ناوێت، خولقانی بناغەی تازە و سەکۆی تیۆری نوێ بۆ گفتووگۆی تێمای جوانکاری بەو سێرکردنانەوە پابەندن لەهەنووکەدا دەیانەوێت خۆیان وەک دیدی نانەرێتی نیشاندەن. بۆئەوەی ئەم لایەنەش ڕوونکەینەوە پێویستمان بەوەدەبێت بزانین تا چەند پێوەندی نێوان جوانکاری و فەلسەفە لە بەردەوامیدایە و خودی هونەریش لەم پێوەندیەدا چۆنچۆنی خۆی نیشاندەدات.\nبەمپێیەبێت، ئێمە دمانەوێت لەو تێگەیشتنەوە دەستپێکەن کە لەشێوەی ئەم پرسیارە فەلسەفیەوە خۆی نیشاندەدات: ئایا جوانکاری شوێنی خۆی لەدەستداوە و ئیدی قابیلی گفتووگۆ نیە یان ئەوی جوانکاری دەخاتە نێو تەوەرەی گفتووگۆوە کۆتای هاتووە و ستاتۆسی خۆی وونکردوە کە ئەوەش فەلسەفەیە؟ ئێمە پێمانوایە، لە ئێستادا ڕووبەڕووبوونەوە لەتەک جوانکاری ( ،Esthétique Aesthetics)دا ڕووبەڕووبوونەوەیە لەتەک هونەر ئەمەش بەومەرجەی جوانکاری بکارێ پێناسەێکمان لەسەر هونەری تازە، هونەری ئێستا،پێبدات. ئەمەش بەجۆرێ لە جۆرەکان دەمانخاتە ناو گفتووگۆی ئایندەی جوانکاریەوە. باشە گەر جوانکاریش ئەزموون بێت ئەم ئەزموونە بە چارەنووسی هونەرەوە گرێنەدراوە؟ ئەم پرسیارەش دەمانخاتە ناو گەرووی پرسیار لەسەر دۆزی فەلسەفەی هونەر. چونکە دۆزی فەلسەفەی هونەر لەئەمڕۆدا پێویستی بەسەرلەنوێ داڕشتنەوەیە. بەپیئەوەی دیدە جوانکاریەکان لەڕێگای فەلسەفەی هونەرەوە خۆیان دەگەێنن ئەمەوادەکا سێرکردن بۆ فەلسەفەی هونەر گۆڕانی بێتەسەر و جوانکاریش لە پێوەندیدا بێت بە خودی هونەرەوە. بۆیە لێرەوە بەباشیدەزانین خۆمان لەقەرەی ئەو پرسیارە زێدە هەستیارە بدەین لە ئەمئێستادا لە نێوەندە فەلسەفیەکانی ڕۆژئاوا تایبەت بە هونەر و جوانکاری دەکرێت کە ئەوەش بەمجۆرە خۆی نمایشدەکات: ئایا پێویستە فەلسەفە لەتەک جوانکاری و ئەلبەتە هونەریش لە پێوەندیدا بێت ؟ یان ئایا فەلسەفە لە پێوەندی بە جوانکاری و یان بە هونەرەوە چیپێدەکرێت؟\nفەلسەفە، مەبەست فەلسەفە بەدرێژای مێژووی فەلسەفەی ڕۆژئاوا ، قسەی خۆی لەسەر جوانکاری کردوە ئەمەوادەکات نەکارین بەئاسانی فەلسەفە لە جوانکاری بخەین و لەوەش گرینگتر فەلسەفە لە هونەر دابچڕین. بەڵام ناشکرێ جوانکاری بکرێت بە پاشکۆی فەلسەفە و یان گشت هونەر و ئەوەش کە پێیدەلێین جوان( و جوانیش) بە فەلسەفەوە گرێدرێت. بۆیە ئێمە وایبۆدەچین چەند گرینگە شوێنێ نوێ بۆ فەلسەفەی جوانکاری دابینکرێت ئەوەندەش گرینگە شوێنێ بۆ فەلسەفەی هونەریش مسۆگەرکرێت. وەلێ ئەودەمەی ئەم شوێنانە جێبەجێدەکرێن دەشێ جوانکاری یان هونەر بەبێ فەلسەفە هەڵکەن؟ ئەو بیرمەند و ڕوناکبیرە ڕۆژئاوایانەی قسە لە فەلسەفەی هونەری نوێ و یان فەلسەفەی جوانکاری تازە دەکەن قسەکانیان لە تونێلی فەلسەفەوە بە شوێنی مەبەستدەگا و کارە هونەری و جوانەکانیش بە چەمکی فەلسەفیەوە دەگلێنن. ئەمەش بۆخۆی یەکێکە لەو کێشانەی ڕووبەڕووی تیۆری جوانکاری دەبێتەوە. کەوابێت دەشێ ئەوەش بووترێت، گەڕان بەدووی شوێنی جوانکاری لەناو هونەر لەئێستادا لە ڕۆژئاوا بەشێکە لە توێژینەوە گرینگەکانی بواری فەلسەفەی جوانکاری.\nجوانکاری وەک ئەوەی ئێستا لە بەکاربردندایە بەپێی بینینی فەیلەسوفی سویدی سڤێن- ئولوف ڤالنشتاین Sven-Olov Wallenstein بەری سەدەی 18 یە کە ئەوەش دەمنباتەوە بۆ لای بۆمگارتن Baumgarten و کانت Kant و دواتر ڕوەو رۆمانتیک. ئەوی لەم قۆناغەدا هاتۆتەبەرهەم جۆرە ڕوونکردنەوەێکبووە لە فەلسەفەێ تیۆری(1). بۆیە لێرە شایانی وەبیرهێنانەوەیە بلێین: فەلسەفەی ڕۆژئاوا کارێ زۆری لەسەر واتای جوانکاری کردووە و سەدەی هەژدەش بە سەدەی گەشەی تیۆری ئەو واتایە دەناسرێت. فەلسەفەی جوانکاری کلاسیکیش(کە لێرە مەبەست ئیمانوێل کانت و کلێمێنت گرینبێرگ Clement Greenberg) شتێکمان لەسەر جوانکاری پێدەلێت کە فەلسەفەی جوانکاری لەئێستادا لە گفتوگۆکردنی نەکەوتووە. هیچنەبێت لەبەرئەوەی ئەم جۆرە فەلسەفەیە پێیوایە جوانی بەشێکە لە خۆشی و هەروەها جوانی شتێ گەردوناوییە(ئونیڤێرسال). وەلێ جوانکاری هەرئەوەنیە کە بەشێکە لە خۆشی چونکە جوانکاری دەشێ شتێ هەزیل و ناناسکیش بێت. بەڵام ئەوەی لەم 30 ساڵەی دوایدا تایبەت بە واتای جوانکاری و جیهانی هونەری وتراوە جۆرە هەلومەرجێکیان هێناوەتەپێشەوە کە بلێین: تێگەیشتن بۆ جوانکاری لەنێوان تێگەیشتنی کلاسیک یان نەرێتی و تێگەیشتنی هاوچەرخدا بەرەو چیمان دەبات؟ ئایا بەرەو کۆتایهێنان بەجوانکاریمان دەبات یان بەرەو ئەوەماندەبات کە قایلبین بەوەی جوانکاری لە فەلسەفە دوورخرێتەوە؟\nبۆ ئەوەی وەڵامێ گونجاو تایبەت بەو پرسیارانەی لایسەرەوە بەردەستخەین بەباشی دەزانین بلێین: دۆزی هونەر و دۆزی جوانکاری هاوچەرخ فڕێمان دەدەنە ناو بیرکردنەوە لە چارەنووسی ئەوەی پێیدەلێن فەلسەفەی جوانکاری. داکۆکیش لە فەلسەفەی جوانکاری لە هەنووکەدا لە گرفتدایە و ئەمەش لەسەرێکەوە بۆ ئەو کێشانە دەگەڕێتەوە کە بە تێگەیشتن لە جوانکاری نوێ و یان هونەری تازەوە تایبەتن و لەسەرێ تریشەوە بۆ خودی لکانی فەلسەفە بەم بوارانەوە( واتە بە جوانکاری یان بە هونەرەوە).\nوەلێ نابێ بیرمانچێت خودی ئەوەی پێیدەلێن جوانکاری تازە زۆرجارە شەکەت و تەنانەت بێ تامیشە. جوانکاری تازە بەدووی شتێکدا وێلە جوانیکات چونکە جوانکاری خەریکە جوانی خۆی لەدەستدەدا و سنوورێ لەنێوان ناشرین جوان دا نامێنێت. بۆیە کە قسە لەسەر جوانکاری نوێ دەکرێت هەمیشە ئەو قسەکردنە ناتوانێ خۆی لەو کێشە بەرچاوییە بدزێتەوە کە بە قەیرانەکانی جوانکاری لە هەنووکەدا تایبەتە. ئەمەش داوای ئەوەمان لێدەکات جوانکاری بپارێزین لەلاێ لە دژەکەی، لە ناشرینی، و لەلاێتر لەو کێشە هەمیشەیەش کە لەبەردەم جوانکاریدا خۆی قووتدەکاتەوە کە ئەوەش میتافیزیکە. کەوابێت و لەلاێترەوە ڕووبەڕووبوونەوە لەتەک جوانکاری میتافیزیکی هەمیشە کێشەێکی قووتبوەوەیە لەبەردەم ئەوەی پێیدەلێن زانستی جوانی. لەسەرێتریشەوە ئێمە پێیمانوایە زۆر گرینگە پەیامی جوانکاری، جوانکاری هەنووکە، وەک خۆی دەستنیشانکرێت هیچنەبێت بۆئەوەی بینین بۆ جوانکاری لەو گرفتانە بخرێت دووچاریدەبنەوە. ئەم پەیامەش والە جوانکاریدەکات خۆبێت و لەسەر فەلسەفە مشەخۆرنەبێت.\nوەلێ پاپەندبوون بەوەی جوانکاری بریتیە لە فەلسەفەی هونەر گفتوگۆێکە بەشێ زۆر لە تیۆریزەکەرانی بواری جوانکاری هاوچەرخی داگیرکردووە. چونکە بەشێ زۆر لە تیۆریزەکەرانی بواری جوانکاری پێیانوایە جوانکاری بریتی نییە لە فەلسەفەی هونەر. باشە تەماشاکردنی جوانکاری وەک دیسپلینێک چی لە خۆ دەگرێ؟ ئێمە لەمڕوەوە بۆئەوەدەچین کە ئەم دیسپلینەپێش هەمووشێک هونەر و جوانی لەخۆ دەگرێت بەڵام خودی جوانکاری وەک دیسپلین سەرووی هونەرە. ئەمە کە بۆ بەشێ لە تیۆریزەکەرانی بواری هونەر هەرس نابێت تەماشاکردنیان لەوێڕا چەقیبەستوە کە جوانکاری بەشێکە لە فەلسەفەی هونەر. بەپێی ئەو وانانەش بێت هایدیگەر لە 1930 کانا تایبەت بە نیچە پێشکەشیکردون پەرچەکرداری ڕۆژئاوا سەبارەت بە هونەر وەک جوانکاری دەستپێدەکات (2) ئەم جۆرە بۆچوونە کە لەخودی خۆیدا تەقەلاێکە بۆ کوشتنی هونەر بوونی جوانکاری بەنێوەنددەکات. وەلێ ئەم پەرچەکرداریە، بەبۆچوونی ڤالنشتاین، بۆ هایدیگەر هەمیشە جۆرێبووە لە گفتووگۆ، گفتووگۆی نێوان شیعر و هزر، نێوان فەلسەفە و هونەر(3).\nبەشێ لە توێژەرەوەکانی هاوچەرخیش بۆئەوەدەچن ئەو ئیدیایانەی جوانکاری هێناونی بەئاسانی لە لاپەڕەکانی مێژووی هزری ڕۆژئاوایدا وون نابن و هیچکات ناکاریگەیش نامێننەوە. ئاشکرایشە، جوانکاری بەگشتی کار لەسەر هونەر،جیهانی هونەری، دەکات ئەمەش وادەکات جوانکاری قۆرخی بابەتی هونەری بکات. بۆیە دیاریکردنی ستاتۆسی هونەر لە ڕۆژئاوا بووە بەیەکێ لە کارکردەکانی تیۆری جوانکاری. بیریشماننەچێت، ئەوەی هەمیشە لەمڕوەوە پرسیار بووە بە ڕیشەی هونەرەوە تایبەت بووە کە لە پرسیاری ” هونەر چییە؟”دا خۆی کورتکردۆتەوە،کە تائێستاش ئەم پرسیارە لە دۆزێکدایە لەکۆل هونەر نابێتەوە. وەلێ وەڵامەکان لەگەل گەشەی جیهانی هونەر لقوپۆپی زۆری لێبوەتەوە. هاتنی شەپۆلی هونەری پۆست مۆدێرنەش بەرپرسیارە بەرامبەر بەبەشێک لەو ئالۆزیانەی ئەو پرسیارە لە هەنووکەدا تیایدەژیت. لەسەرێتریشەوە گۆڕانی کۆمەڵایەتی تاک و ئەو فاکتەرانەی ئەم گۆڕانە دروستدەکەن بۆ گەلێ لە پسپۆرانی بواری تیۆری جوانکاری شوێنی باسن. بۆیە هەڵەناکەین گەربلێین، نەک هەر تەکنیک جیهانی هونەری گۆڕیوە بەلکو ئەوەش پێیدەلێن گلوبالیزەکردنی ژیان. بۆیە جوانکاری، کە لەخودی خۆیا لەو جیهانە دەدوێت، لەگەل بزاڤی بەجیهانیبوون کەوتۆتە بارێ تەواو جیاوەوە.\nبۆئەوەی ئەوی لایسەرەوە وترا زێدە شیکەینەوە بەپێویستی دەزانین لە دەرگەی ئەو بینیانە بدەین قسە لە مەرگی جوانکاری دەدکەن. ئێمە پێمانوایە لۆژیکی بیرکردنەوەی کۆتای جوانکاری خۆی لەوەدا چڕدەکاتەوە هونەر لەسەرە مەرگە. باشە بەلەسەرەمەرگبوونی هونەر کێشەێ نییە کە گشتمان دەگرێتەوە؟ بێگومان وایە. بۆ؟ لەبەرئەوەی کۆتایهاتنی هونەر کۆتایهاتنی ئەو بەشە سەرەکیەیە لە ژیان کە مرۆڤایەتی هەمیشە کاری لەسەر/ بۆ کردووە. ئەمەش لەبەرئەوەی، ئاین یان سیاسەت و چەندین چالاکی مرۆی تر لەڕێگای هونەرەوە گەیشتوون بە جۆرە شێوازێ لە گوزارە دروستکردن کە ئەوە نەک هەر هونەری گەیاندۆتە قۆناغێ باڵا بەلکو خودی ئاین و سیاسەت و چالاکیە مرۆیەکانی تریش بەهۆی هونەرەوە زۆرترین هەناسەیان داوە و بوونی خۆیانیش پاراستووە. ئەوندەی ڕێنێسانسمان لە ڕێگای هونەرەوە، لەڕێگا تابلۆکانی، وێنە هونەریەکانی، هونەرمەندانی ڕێنێسانسەوە ناسیوە هەرئەوەندەش لەڕێگای فەلسەفە و ئەدەبەوە ناسیوومانە.\nبەپێیئەو تێگەیشتنانەی لایسەرەوە بێت زۆر پێویستە بپرسین: جوانکاری لەئێستادا چی دەوێت؟ یان جوانکاری بەدووی چیدا وێڵە؟ گەر جوانکاری دەیەوێت تائێستاش هەر بلێت جوانی لەو شتەدا ڕاستیێکی جەوهەرییە ئەم بە جەوهەریبوونە لەناو جوانکاریدا لەئێستادا لەژێر هەڕەشەی تەکنەلۆژیای زانیاریدا لە هەلەکە سەمادایە. جوانکاری نوێ کە لە چنگی تەکنیکی تازەدایە ئەم تەکنیەکە کارێ زۆر لەسەر گۆڕینی ناسنامەی جوانکاری دەکات. کولتووری Kitsch (کولتووری هەزیل) یش کە بەرهەمی ئەو دۆزە کولتووریەیە کە تیایا هونەر بووە بە بەشێک لە بازاڕی نیولیبرالیزم هونەری لە خود دابڕیوە. کولتووری ئێستاش، کە خۆی بە کولتوورێ تازە ناودەبات، بۆ گەلێ لە پسپۆڕان بووە بە پرسیار کە ئەم کولتوورە دەیەوێت چی لە هونەرکات و پێشئەوەش چۆن ڕەفتار لەتەک “جوانی”( Beauté ، Beauty )دا بکات؟\nبۆیە جیهانی نوێ جیهانێ نوێیە بۆ هونەریش ، واتە بۆ ئەو شتەش کە جوانکاری دەرە (مەبەستبەرهەمهێنەرە). وەکیتریش ، هونەری ئێستا کە لە ژێر زەبر و هەڕەشەی تەکنیکدایە پێویستە بگەڕێتەوە حالەتی خۆی، واتە هونەر پێویستی بەوەیە لەپێوەندیدا بێت لەتەک خۆی و هەروەها مەرجیشە هونەر وەک یەکەێ گشتی، واتە هونەر وەک هونەر ، سێرکرێت. مەبەستی ئێمە لێرە لە گوزارەی هونەر وەک هونەر ئەوەیە کە هونەر وەک ئەوەی ئامادەیە تەماشاکرێت نەک “هونەر لەپێناوی هونەر”.\nئەوی لایسەرەوە ووترا وا لە ئێمە دەکات بەو بیرکردنەوەیەوە خۆمان ببەستینەوە کە پێیوایە هونەر لە ئێستادا پێویستە لەتەک تەکنیک دا بخرێتە ژێرگفتووگۆوە. ئەو وەختەش کە هونەر لەچوارچێوەی گەشەی تەکنیکی چاخی زانیاریدا ڕووندەکرێتەوە پتر جەوهەری ئەو هونەرەمان بۆ دەردەکەوێت لە پشت دروستبوونی جونکاری سەردەمەوەیە.\nبۆ پتر ڕوونکردنەوەی ئەو چەند تێگەیشتنانەی لایسەرەوە جەغتلەوەدەکەین، جوانکاری واتاێکە هەمیشە هونەرمان بیردەخاتەوە ئەڵبەتە دیسپلینی فەلسەفیش لە جیهانی ئەم دوو واتایەدا شوێنی دیارە. بەڵام جوانکاری زۆرجار سنووری جیهانی هونەری تێدەپەڕێنێ و دەگاتە ناو ئەو پۆل و بوارانەی کەمتر بە جیهانی هونەریەوە گرێدراون لەوانە سیاسەت. ئەمەش بەزۆری لەبەرئەوەی هەمیشە هەولێک لەئارادابووە بۆ بەسیاسیکردنی کاری هونەری کە ئەوەش وایکردوو قسەکردن لەسەر جوانکاری بەرینتربێت و تیۆری جوانکاریش ئاڕاستەی جیاوەرگرێت هەربۆیشە لەئێستادا گەلێ لە بیرمەندانی هاوچەرخی ڕۆژئاوا، و بەتایبەت فەیلەسوفانی کۆنتنێنتال، لە توێژینەوە فەلسەفیەکانیانا هەمیشە شوێنێ بۆ ووتن لەسەر جوانکاری دەهێننەپێشەوە (بۆنموونە تیۆری جوانکاری ئالێن بادیو، یان ژاک ڕانسیێر و ژۆرژیۆ ئاگامبین و ..هتد). وەلێ تێگەیشتن بۆ جوانکاری لەنێو هزرەڤانانی ڕۆژئاوای لە شوێنێک دا چەقینەبەستووە و ئەم تێگەیشتنە تا هەنووکەش لە پەرەسەندندایە ،بەتایبەت لەپاش هەوڵە فەلسەفیەکانی ئیمانوێل کانت بەولاوە ، جا ئەوە هەوڵەکانی بۆنموونە هیگل بێت یان هایدگەر و نیچە، ئەڵبەتە قووتابخانەی فرانکفۆرتیش (بەتایبەت ئەدرنۆ و دواتر مارکۆز) دەگرێتەوە و، تادەکاتە بۆچوونە فەلسەفیەکانی بیرمەندانی فەڕەنسی لە سەدەی ڕابردوودا لەسەر جوانکاری و شوێنی جوانکاری لەناو دیسپلینەکانا و پێوەندی جوانکاریش بە دیسپلینی فەلسەفیەوە، گومانیشی ناوێت شیکردنەوەکانی بۆردیۆ و لیوتار و دولۆز و بۆدریار شوێنیان لەم ڕوەوە دیارە و ئەگەرچی ئەو شیکردنەوانە جۆرە کۆششێکبوونە بۆ خولانەوە بە دەوری تیۆری جوانکاری کانت دا(واتە: ڕەخنەی دادوەری کانت و تێگەیشتنی وی بۆ سوبلیم) و هەرلەوبارەوە کاربۆئەوەشکراوە جوانکاری نەلکێ بە سیاسەتەوە و یان جوانکاری بەسیاسینەکرێ و ، تەنانەت ئەو هەوڵەش لەئارادابووە جوانکاری ناو کارە هونەریەکان لێیگەڕێین خۆیان لەخۆیان بدوێن بەمە کار بۆئەوە کراوە فەلسەفە لەوەخرێت ووتن لەسەر هونەر بێنێتەپێشەوە. ئەڵبەتە بۆچوونەکانی ئالێن بادیو تایبەت بە هونەر ،کە لەئێستادا لەپشت دروستکردنی جۆرە جوانکاریێ دژە ئاڕاستەوەیە، کە خۆی وەک جوانکاریێ “ناجوانکاری” نیشاندەدات، لەمجۆرە تەقەلا فەلسەفییانەیە(واتە لێگەڕێین هونەر خۆی قسەلەسەرخۆیکات).\nبەپێی ئەویلایسەرەوەبێت، بایەخدان بە جوانکاری بۆ فەیلەسوفانی ڕۆژئاوا جۆرە گەڕانێکیش بووە بەدووی ئەو خورپەیەی جوانکاری دەکاری لەتەک خۆیدا بیهێنێت. ئەو خورپەیە کە لەلایەن فەیلەسوفانەوە تیۆریزەی بەسەرەوەکراوە ئاڕاستەی جیای وەرگرتوە ئەمەش لەبەرئەوەی جوانکاری بۆ زۆربەی فەیلەسوفان وەک یەک تەماشانەکراوە. بۆیە جوانکاری ڕەخنەکراوە و ئەمەش بەو مانایەش دێت ئەوەی جوانکاری دروستدەکات، جوانکاری بەرهەمهێناوە، ڕەخنەی ئاڕاستەکراوە و ئەو جوانکاریەش کە دراوە وەک خۆی پەسەندنەکراوە.\nوێرای ئەوی ووترا، هەستکردن بە جوانکاری هەستکردنە بەو شتەی خۆی دەردەخات، خۆیمان نیشاندەدات. ئەو شتەی خۆینیشاندەدات شتێ سادە نییە بۆ تێگەیشتن چونکە ئەو شتە داوای ئەوەمانلێدەکات هەستمان بۆ دەرکپێکردنی هەبێت. هەستی دەرکپێکردنیش ئەو شتە ئەدۆزێتەوە، دەستنیشاندەکات، کە خۆی دەردەخات. هونەریش کە جوانییە، جوانی بەخشێنەرە، پێویستی بە دەرکپێکردنە. دەرککردنبە بە هونەر دەرککردنە بەو جوانیەی هونەر دەیپێکێت. وەلێ چۆن ئەم جوانیەی ناو هونەر دەکرێ بگوێزرێتەوە؟ بۆئەوەی وەڵامی ئەم پرسیارەش بدەینەوە جەغتلەوەدەکەین کەخودێک لەناخی هونەردا پەنهانە ئەم خود شایانی توێژینەوەیە. ئەم خودە کە هونەر لەخۆیا داڵدەیداوە کارە هونەریەکە هەڵدەسوڕێنێ.\nلەوبارەیەشەوە هیچ دورناڕۆین ،و هەرئەوەندە دەلێین، جوانکاری مۆدێرن سەرچاوەێ کانتی هەیە(لە بەشی داهاتووی ئەم نووسینە دێینەوەسەری). بەپێی ئەم سەرچاوەیە جوانکاری دادوەری بەسەرەوەدەکرێت وەلێ لێرەوە جوانکاریش کار بۆ دادوەرایەتی دەکات. بۆیە زۆربەی ئەوانەی پاش کانت کفتووگۆی جوانکاریان کردوە بەجۆرێ لەجۆرەکان پشتگیریان لە تیۆری جوانکاری کانت کردوە یانیش ڕەخنەیانکردووە. بەبۆچوونی فەیلەسوفی سویدی سڤێن نولۆف ڤالنشتاین تەقەلای کانت بۆ بەندکردنی جوانکاری بەناوی دروستکردنی ئۆتۆنۆمیەک بۆ جوانکاری بەبێچەندوچۆن جوانکاری والێکردوە ڕەهەندی کۆمەڵایەتی هونەر بچەوسێنێتەوە و بشمانخاتە بەردەم دوو جۆر لە کولتوورەوە: کولتوورێک گەلی و کولتوورێکیش تاقمی(4). لێرەشەوە واتای جوانکاری ڕووبەڕووی کێشە دەبێتەوە. زۆربەی کێشەکانیش لەوێوەسەرچاوە دەگرن کە چۆن دەشێت جوانکاری ئازادکرێت و ئەڵبەتە لکانی جوانکاریش ، بەپێیئەوەی کردەێ تاکی و کۆمەڵایەتیە، بە ڕەهەندی ئیدیۆلۆژیەوە کێشەکەی قوولترکردۆتەوە بۆیە دوورخستەوەی جوانکاری لە فەلسەفە و لە هونەریش لە دواین باردا دەبێت بە ئامانج. یەک لەو بۆچوونانەش لەم ساڵانەی دوایدا لەبواری تیۆری جوانکاریدا خۆی قووتکردۆتەوە بۆچوونە فەلسەفیەکانی بادیوە بۆ جوانکاری و ئەڵبەتە خودی هونەریش ، کە لەژێر ناوی “ناجوانکاری” (Inesthétique ،Inaesthetics ) خۆینیشاندەدات. بۆئەوەی بادیو تێزەکانیشی لەوبارەیەوە ڕوونکاتەوە دێتەوە سەر شیعرەکانی فێرناندۆ پێسوا Fernando Pessoa و هەروەها شیعرەکانی ستیفان مالارمێ Stéphane Mallarmé و ساموێل بێکێتSamuel Beckett و ئەڵبەتە ڕامبۆ و سیلان و….. ئەو ناجوانکاریەش کە بادیو باسیلێوەدەکات ماهیەتی ئەو جۆرە هونەرە پێکدێنێ کە بادیو دەیکات بە یەکێ لە سەرچاوەکانی بەرهەمهێنانی ڕاستی. بەبۆچوونی پێتەر هالوارد Peter Hallward یش بێت “ناجوانکاری” بادیو یەکێ لە هەلومەرجەکانی فەلسەفە پێکدێنێت (5).\nتایبەت بەو لایەنەش بادیو داکۆکیلێدەکات ، ئێمە دانبەوەدادێنین، ئەو جۆرە مامەڵەیەی بادیو لەتەک هونەر دا دەیکات لەناو فەلسەفەی هاوچەرخی فەڕەنسی و خودی ئەوەش کە پێیدەلێن فەلسەفەی نوێی کۆنتنێنتال جۆرە مامەڵەێکی نوێیە. بۆئەوەی ئەم لایەنەش ڕاڤەکەین بەپێویستی دەزانین لە سنووری ئەم نووسینەدا تاوێ لەسەر بینینی بادیو بۆ هونەری هاوچەرخ و جوانکاری بوەستین کە بەخۆی ووتنە لەسەر تێگەیشتنی بادیو بۆ واتای “ناجوانکاری”.\nئەوی بادیو لە بەرهەمی”” کتێبیدەستی ناجوانکاری – Petit manuel d’inesthétique “” ،کە لە سالی 1998 بەچاپیگەیاندووە، جەغتیلێدەکات داهێنانی هونەریە. وەلێ داهێنانی هونەری لە خودی خۆیدا نەک لەژێرسایەی فەلسەفەدا. ئەم جۆرە تێگەیشتنەش بۆ داهێنانی هونەری وایلە بادیو کردووە دژی لاسایکردنەوە Mimesis(ئەو هونەرەی نوێنەرایەتی ڕیالیتێ دەکات) بوەستێتەوە و ئەڵبەتە دژی ئەوەش کە پێیدەلێن ڕەنگدانەوەی شیعری سرووشت. باشە بۆ بادیو بەمشێوەیە فەلسەفە بەسەر کاری هونەرییەوە دەکات؟ مەبەستی سەرەکی بادیو لەم شێوە فەلسەفەکردنە پێیگیریکردنە لەسەر کردنی هونەر بە شتێ تاک و جەوهەری. باشە بۆ هونەر شتێ جەوهەری و ئەمجاریش تاکە؟ بەپێی بینینی بادیو هونەر جەوهەریە چونکە ڕاستیێ فەوری لە خودی هونەردا ئامادەیە کە لەڕێگای کارە هونەریەکەوە دەردەکەوێت. هەرچی لایەنی دووەمە ، ئەوەی کە هونەر تاکە، بادیو بۆئەوەی دەگەڕێنێتەوە کە هونەر ڕاستیێکی تێدایە ئەو ڕاستیەش تاکە و تەنهاش لە هونەر دا ئامادەیە(6).\nبۆئەوەی ئەویلایسەرەوە ووترا پتر ڕوونکەینەوە باسلەوەدەکەین، تێگەیشتنی ئەفڵاتوونی بادیو بۆ هونەر، بۆ کاری هونەری، کارێئەوتۆدەکات دیوارێ بخاتە نێوان هونەر لەلاێ و جوانکاری و فەلسەفە لەلاێیکیترەوە و ، ئەڵبەتە بادیو گشت ئەو تەقەلایانەش لەژێرناوی “ناجوانکاری” دەکات. ئەو دەمەش بادیو بۆ ئەوەدەچێت کە ئەمڕۆ جوانکاری بووە بە بەشێک لە فەلسەفە(7) دەیەوێت ئەم حالەتە هەلوەشێنێتەوە و وابکات جوانکاری بەو کارە هەلنەستێت. جێیووتنیشە، بادیو بۆئەوەی پردێ لەنێوان فەلسەفە و هونەر دروستکات کە پێچەوانەی ئەو پردەبێت فەلسەفەی ڕۆژئاوا پێشخۆی دروستیکردووە کار زۆرتر لەسەر هونەردەکات تا فەلسەفە و ، بۆئەوەی لەو تیۆری جوانکارییە نەرێتیەش خۆیبەدوورگرێت واتای “ناجوانکاری” پێشنیاردەکات.\nبادیو گومانلەوەناکات جوانکاری و سیاسەت کاریگەریان بەسەریەکەوە نەبێت و بەرهەمهێنەری ڕاستیش نەبن. بەس بەبۆچوونی فەلسەفی بادیو ڕاستی ئەو دەمە دەردەکەوێت کە ڕووداو شوێنبەخۆی دەگرێت. واتە کە ڕووداو ئامادەدەبێت ڕاستی سەرهەڵدەدات. لەم حالەتەدا ڕاستیش لە پێوەندیدایە بە خودەوە. واتە بۆئەوەی ڕووداو هەبێت پێویستمان بە دەرکەوتنی خودە. بەمجۆرە کارێ هونەر کارێ خودیە. ئەو کارە هونەریەی دەردەکەوێت بەرهەمی خودێکە ئەم خودە لەڕێگای ئەو کارە هونەریەوە، کە لە خودیخۆیدا ڕووداوە، ڕاستی دێتەسازاندان. جەوهەری ئەم تیۆری “ناجوانکاری “یەی بادیوش ، هونەر وەک بەرهەمهێنەری ڕاستی لەوە بەدووردەگرێت ببێ بە بابەتێ بۆ فەلسەفە. واتە پێوەندی هونەر بە فەلسەفەوە پێوەندیێ وابەستانە نییە و هونەر چاوی لەدەست فەلسەفە نییە ڕاستی بۆ بەرهەمبهێنێت. چونکە هونەر لەناخی خۆیدا ڕاستی هەڵگرە (8). بادیو واشیبۆدەچێت کە هونەر وتارێ Discourse وەستایە(بە زاراوەێ لاکانیانە: هونەر وتارێ هیستریە Hysteric ) و لەڕێگای Configuration ەوە ڕاستی بەرهەمدێنێت(9).\nشایانی باسیشە، بادیو بۆئەوەی پێوەندی نێوان هونەر و فەلسەفە و ڕاستی ڕوونکاتەوە سێ جۆر مۆدێل باسدەکات کە فەلسەفەی هونەریان داگیرکردوە: مۆدێلی دیداکتیک Didactic (مارکسی)، مۆدێلی ڕۆمانتیک(هێرمینۆتیک و فینۆمینۆلۆژی) و مۆدێلی کلاسیک(کە ئەرستۆ و شیکردنەوەی دەروونی لەخۆدەگرێت) (10). ئەمەش بەو مانایە دێت کە، هونەر لەڕێگای ئەم سێ فۆڕمە ئەدەبیەوە پێوەندی بە فەلسەفەوە کردووە: دیداکتیزم- پەروەردەی-، ڕۆمانتیزم و کلاسیزم. خالی هاوبەشی نێوان ئەم فۆڕمانەش ئەوەیە کە هونەر بەرهەمهێنەری ڕاستییە. ئەوەی وای لە هەریەک لەو فۆڕمانەش کردووە بوونی خۆیان بسەلمێنن پێوەندی هونەرە بە ڕاستیەوە(11).\nسەرباری ئەوی لایسەرەوە ووترا بەپێی سێستەمی فەلسەفی بادیو بێت، ڕاستی لەڕێگای چوار کاتیگۆریوە دێتەبەرهەمهاتن. واتە فەلسەفە بەرهەمهێنەری ڕاستەوخۆی ڕاستی نییە بەلکو ئەوەی ڕاستی خولقێنەرە ئەو کاتیگۆریانەن لە بیرکاری، شیعر یان هونەر، سیاسەت و خۆشەویستی بریتیین. بەمشێوەیە، بادیو ئەو شیاویە لە فەلسەفەدا نابینێتەوە ڕاستی بخولقێنێ بەلکو فەلسەفەپێوانەی seize ڕاستی دەکات (12).\nجێیتێڕامانە، بەپێی تیۆری ناجوانکاری بادیو کاری فەلسەفە نییە قسە لەسەر ڕاستی لە هونەر دا کات چونکە هونەر ڕاستی لەخودی خۆیدا حەشاردەدات، هونەر بەخۆی ڕاستی بەرهەمهێنەرە. بەواتاێ بادیویانە، ناجوانکاری بەو تێگەیشتنە دێت کە لە پێوەندی فەلسەفە بە هونەرەوە فەلسەفە ناتوانێت هونەر بکات بە بابەتێ بۆ فەلسەفە. بەپێچەوانەی جوانکاریەوە بۆ بادیو ناجوانکاری بەووردی کاریگەری ئینترافەلسەفی intraphilosophical وەسفدەکات کە سەربەخۆی هەندێ کاری هونەری بەرهەمیدێنێت (13).\nبۆ گەلێکمان ڕوونە کە جوانکاری لەڕووی مێژوویەوە فەلسەفەی ڕاکێشاوەتە ناو هونەرەوە(14) بۆیە بادیو لەبڕی جوانکاری واتای ناجوانکاری قووتدەکاتەوە. لای بادیو فەلسەفەی هونەر جیایە لە ناجوانکاری. لە فەلسەفەی هونەردا فەلسەفە قسە لە کارە هونەریەکە دەکات، واتە فەلسەفە خۆی بەسەر هونەردا دەسەپێنێ. بەڵام لە ناجوانکاریدا فەلسەفە لە کشانەوەدایە و کارە هونەریەکە خۆی دێتەقسەکردن. بۆیە ئەوەی پێیدەلێن فەلسەفەی هونەر بادیو پێیهەرس نابێت و لەبری ئەوە ناجوانکاری دێنێتەکایەوە تا جۆرێتر لەپێوەندی لەنێوان هونەر و فەلسەفەدا بسازێنێ و ئەو پێوەندیە نەرێتیەی فەلسەفەش بە جوانکاریەوە دەبەستێتەوە هەلدەوەشێنێتەوە. ئەمەش بەو مانایەدێت، قسەکردن لە ڕاستی تایبەت بە هونەر بوونی نییە چونکە هونەر لەدەرەوەی هونەر نییە بەلکو ڕاستی لەناوەوەی هونەردایە. چونکە هونەر بەخۆی ڕاستی خولقێنەرەوە(15). لەوەش سەیرتر ئەوەیە کە بادیو بانگەشە بۆ ئەوەدەکات کە، فەلسەفە ڕاستی دروستکەر نییە بەلکو پێوانەکەری ڕاستیە (16).\nلە لێدوانێکیش بادیو ،پاش ئەو نووسینەی لایسەرەوە ئاماژەمان پێدا (واتە:”” کتێبیدەستی ناجوانکاری) جەغتلەوەدەکات جوانکاری وەک زانستێک لەمەڕ جوانی یان وەک زانستێک دابڕاو لە جوانی یانیش وەک بەشێک لە فەلسەفە بریتی بووە لە وتنی ڕاستی لەبارەی جوانیەوە، بۆیە بادیو لەبڕیئەوەی قسە لە جوانکاری بکات، ئەو ڕاستیەی فەلسەفە ووتویەتی لەسەر جوانی ، قسە لە ناجوانکاری دەکات چونکە جوانکاری بەهۆی یان لەڕێگای فەلسەفەوە قسەی لە جوانی هونەری کردووە(17) ئەمیش نایەوێت بۆلەمەولا فەلسەفە ئەو کارە بکات. واتە پێویستە فەلسەفە لەوەگەڕێت باس لە جوانی هونەری بکات. بۆیە هەڵەناکەین گەر پێمانوابێت بادیو ، وەک نیوئەفڵانونیێک (18) ، داکۆکی لەو ڕاستیەدەکات لەڕێگای هونەرەوە دێتەسازدان.\nئەم داکۆکیەی بادیو دەیکات لە هونەرە نەک لە فەلسەفە، لە ناجوانکارییە نەک لە جوانکاری، بەڵام بەپێیئەوەی ڕاستی فەلسەفی هونەریە(ئەڵبەتە دەشێ ماتماتیکی یان خۆشەویستی یانیش سیاسی بێت) بۆیە هونەر بۆ فەلسەفە تائەو شوێنە پێویست و گرینگە کە ڕاستی خوڵقێنەر بێت. ئاشکرایشە لە مێژووی فەلسەفەی ڕۆژئاوادا شەڕی هیگل لەتەک رۆمانتیک لەسەر ئەو بناغەیە بوو کە هونەر سەرووی فەلسەفە نییە. لەو پێشەکییەی فەیلەسوفی سویدی سڤێن- ئولوف ڤالنشتاین Sven-Olov Wallenstein نووسیویەتی بۆ کتێبی “”لاوکون Laokoon. یان لەمەڕ سنوورەکان لەنێوان وێنەکێشان و شیعر””، ڕەخنەی بۆچوونی فەیلەسوفی فەڕەنسی ژاک – لۆک نانسی Jean – Luc Nancy دەکات کە پێیوایە ئەو دیدەی رۆمانتیک کە خۆی لەسەر ئەو بناغەیە دادەنێ کە هونەر شتێ ڕەهاو و تۆتالە-گشتە- پێویستە تووڕهەڵدرێت (19). ئەوەش کە هیگل ناویدەنێ بە کۆتای هونەر بۆ ژاک – لۆک نانسی و ئارتۆر دانتۆ Arthur Danto سەرەتاێکە بۆ پلورالیتێتی هونەر (20).\nلەبەرئەوەی “کۆتای هونەر” و ئایندەی جوانکاری هەمیشە بەیەکەوە گرێدراون و بۆئەوەی ئەم لایەنەش ڕونکەینەوە و پێوەندی نێوان جوانکاری و هونەر یان ئایندەی هونەر بەرباسخەین بەپێویستی دەزانین مەرگی هونەر بەپێی تێگەیشتنی فەلسەفی ئارتۆر دانتۆ Arthur Danto ، کە دەمانباتەوە بۆلای تێزەکەی هیگل لەمەڕ “مەرگی هونەر”، گفتووگۆکەین.\nئارتۆر دانتۆ بەوەناسراوە کۆششی بۆئەوەکردووە پێناسەێ دامەزراوەی بۆ هونەر بەردەستخات. پێیوایە جیهانی هونەر بریتیە لە تیۆری هونەر ئەم تیۆریەش ئەو شیاویەمان دەستدەخات کە کاری هونەری لە بابەتی ڕاستەقینە جیاکەینەوە. ئەم تیۆریە لای دانتۆ زۆرمانادارە چونکە بەهۆی ئەم تیۆریەوە دەکارین لەو پرسیارەتێگەین کە بەمشێوەیە: هونەر چی دەگەێنێت؟ ئەم ڕەخنەگرەهونەریە ئەمەریکایە هونەر لە شتی بابەتیدا نابینێتەوە بەلکو بۆ ئەم ئەوە هونەرە کە لە جیهانی هونەردا ئامادەیە و مەبەستی سەرەکیشی لەمە ئەو هونەرەیە لە گالێری و مۆزەخانەکانا دانراون. گومانیشی ناوێت بلێین، بەبۆچوونی دانتۆ ئەو جۆرە هونەرانەش(واتە: ئەو هونەرەی لە گالێری و مۆزەخانەکانا دانراون) دروستکەری جوانکارین، بۆیە لێرەوە دانتۆ دەیەوێ بەو تێگەیشتنەی خۆی ئاشنامانکات کە خۆی لەسەر ئەو بناغەیە دادەمەزرێنێ کە پێویستە کار بۆ بەدامەزراوەکردنی هونەر کرێت. ئەمەو بۆ دانتۆ تەنیا ئەو تیۆری هونەرە بەدامەزراوەیەی باسیلێوەدەکات لە جیهانی هونەردا دێتەچێکردن(21). بەڵام ئەوەی دانتۆ بە کاری هونەری لەقەلەمدەدات ئەو جۆرە کارەیە بابەتێکی هەیە ، هەروەها خاوەنی شێوازێکی تایبەت بەخۆیەتی و ئەوشتەش پڕدەکاتەوە کە خەڵک لەخۆیانا نایبیننەوە(22).\nئەوەی بەزۆریش دانتۆ لەنێوەندە ئەکادیمیەکانا تایبەت بە فەلسەفەی هونەر پێیناسراوە ئەو جۆرە بەڕەنگاریبونەوە فەلسەفیەیە کە لەتەک مێژووی دیالیکتیکی هونەری هیگل دا دەستیداوەتێ و لەڕێگای ئەو بەرەنگاربوونەوەیەشەوە بە تێمای “کۆتای هونەر” گەیشتووە. بەواتاێتر تیۆری جوانکاری دانتۆ خۆی لە هەندێ ڕوەوە لە گفتووگۆکردنی تێزە فەلسەفیەکەی هیگل تایبەت بە “کۆتای هونەر” کورتدەکاتەوە. لەئاکامی ئەو گفتووگۆ فەلسەفیەش کە تایبەت بە تێزە ناسراوەکەی هیگل دەیکات بە تێزی “دوای کۆتای هونەر” گەیشتووە، واتە “پاش مەرگی هونەر ” چیبکەین؟ یان ئەو شتەی کە هونەرە “پاش مەرگی هونەر “کامەیە؟. ئەلبەتە،پووختەی تێگەیشتنی دانتۆ تایبەت بەم لایەنە لەو ڕوونکردنەوە ڕەخنەییەدا خۆی چڕدەکاتەوە کە ئەو جۆرە مێژووە هونەریەی ڕۆژئاوا پێشنیاریکردوە خۆی لەکۆتایدەنێ و بەمەش ڕەخنەی ئاڕاستەی بینینی دیالیکتیکانەی هیگل بۆ مێژووی هونەر دەکات. بەمجۆرە دانتۆ ئەوە بە هونەر نازانێ کە ڕۆژئاوا لەو فۆڕمەدا بەردەستی خستووین کە پێیدەووترێت مێژووی هونەری ڕۆژئاوا بۆیە بانگەشە بۆ “کۆتای هونەر” دەکات و وەلێ هەرگیز ماف بەخۆینادا بانگەشە بۆئەوەوبکات کە بۆلەمەولا هونەر کەس ناتوانێت دروستیکات یانیش بۆلەمەولا کەس ناکارێت هونەری باش بخولقێنێ(23 ). چونکە کێشەی دانتۆ لەتەک جیهانی هونەر لێرەوە دەستپێناکات بەقەدئەوەی ئەو کێشەیە بۆ ئەم تیۆریزەکەرە هونەریە ئەمەریکیە لەوێوەدەستپێدەکات مێژووی هونەری ڕۆژئاوا ڕوو لە پایانە. بۆئەوەی دانتۆ ئەم لایەنە گفتووگۆکات و تێزەکانیشی تایبەت بەم لایەنە ڕوونکاتەوە دێتەوە لای هیگل و تێگەیشتنی بۆ مێژووی هونەر. ئەڵبەتە دانتۆ کە تێمای “کۆتای هونەر” دەوروژێنێ مەبەستی ئەوە نیە هونەر توڕدرێت بەقەدئەوەی پێیوایە کە پاش “کۆتای هونەر” مێژوویێتر بۆ هونەری هاوچەرخی ڕۆژئاوا دابینکرێت یان بەبۆچوونی دانتۆ دوای”کۆتای هونەر” مێژووێ تازەی هونەر سەرهەلدەدات کە نەرێتی نەبێت. دانتۆ ئەم جۆرە قۆناغە لە قۆناغی “کۆتای هونەر”دادەپچڕێنێ و بە قۆناغێ نوێش ناوزەدیدەکات. پێدەچێ ئەو قۆناغەی دانتۆ لە پاش “کۆتای هونەر” داکۆیلێدەکات ئەو قۆناغە بێت کە وەک هونەری پێشوو نەرێتی نییە و ،دواتر ئەم جۆرە هونەرە خۆشی لەسەر بنجی لاسایکردنەوە دانامەزرێنێ و هەروەها بەو قۆناغانەشا تێناپەڕێت وەک قۆناغی ئیدیۆلۆژی و تادەگاتە قۆناغی پاش مێژووی. ئەمەو دانتۆ پیێلەسەرئەوەش دادەگرێت کە هونەری نەرێتی، هونەری کلاسیکی ڕۆژئاوای، هونەری ئەو قۆناغەی دەیمرێنێ، نەیتوانیوە سنوورە شێوازەی و فەلسەفیەکان جوداکاتەوەلەیەک و هونەریش ڕوونینەکردۆتەوە دەیەوێت چۆنبێت بۆیە دانتۆ پێیوایە لێرەوە هەقایەتەکە کۆتای دێت و بۆیە بانگەشە بۆ “مەرگی هونەر”دەکات (24).\nلەو بەرهەمەی دانتۆ بەناوی “”دوای کۆتای هونەر”” نووسیویەتی ڕەخنەێ تووند ئاڕاستەی سرووشتی هونەر دەکات و، ئەڵبەتە بەدەمیەوە ڕەخنەگەری کلیمێنت گرینبێرگ Clement Greenberg و مێژووی وێنەکێشانی مۆنۆکرۆم Monochrome و ئایندەی مۆزەخانەش بەرباسدەخات . دانتۆ بێچەندوچوون ئەم کۆتایهاتنەی هونەریش دەگەڕێنێتەوە بۆدەوروبەری ناوەندی ساڵانی 1960 کان. پێیشیوایە تێگەیشتنی نەرێتی ناتوانێت ڕوونکردنەوەی کافیمان لەسەر هونەری هاوچەرخ پێبدات. ئەمە بەو واتایەش دێت کە دانتۆ دەخوازێت پێمانبلێت ، هونەری هاوچەرخ ناکرێ لەڕێگای ئەو تێگەیشتنە فەلسەفی و جوانکاریە نەرێتیانەوە شیکرێتەوە کە بەرۆکی مێژوویان گرتووە بۆیە دانتۆ بۆ شیکردنەوەی هونەری هاوچەرخ دەیەوێت لەو گێڕانەوە گەورانە دورکەوینەوە هونەریان ڕاڤەکردووە. بۆئەوەی دانتۆ ئەو تێگەیشتنە نەرێتیانە ڕەتکاتەوە لە هەوڵەکانی وێنەکێشی ئیتالیەوە ژۆرژیۆ ڤازاری Giorgio Vasari یەوە دەستپێدەکات کە دەکات ساڵانی 1500 کان تادەگاتە هۆلی گرایل Holy Grail لە ساڵانی 1880 کانی ڕۆژئاوا و بە بریلۆ بۆکس Brillo Boxes ەکەی ئەندی ڤارهۆل Andy Warhol کۆتای پێدێنێت کە دەکات سالی 1964. دانتۆ ئەو هونەرە دەمرێنێ کە لەم بەروارانەوە دەستپێدەکات. ئەلبەتە ئەو هونەرەش کە پێیدەووترێت ڕێنێسانس دەخاتە ئەم خانەیەوە.\nدانتۆ مێژووی هونەری ڕۆژئاوا دەخاتە ژێرپرسیارەوە. بۆئەوەی ئەم خستنەژێرپرسیارەی ئاڕاستەێ فەلسەفی وەرگرێت لە تێزەکەی هیگلەوە دەستپێدەکات. ئەو دەمەی دانتۆ ئەم مێژووە دەخاتە ژێرپرسیارەوە مێژووەکە دەمرێنێ و بەمراندنی ئەو مێژووەش شیاوی لەبەردەم سەرهەڵدانی هونەر دەکاتەوە، هونەر بەوجۆرەی هەیە یان دەشێ هەبێت. بەواتاێتر ، لەپاش ئەو مراندنی مێژووی هونەری ڕۆژئاوایەوە دانتۆ شیاوی بە بوونی ، بە سەرهەڵدانی، هونەر دەدات. واتە گشت شتێک شیاو دەبێت (25). بەس دانتۆ چەند ڕەخنە ئاڕاستەی تێگەیشتنی نەرێتی دەکات و بێهێزی ئەم تێگەیشتنە نەرێتیە لە ڕووکردنەوەی هونەر شیدەکاتەوە ئەوەندەش ڕەخنە ئاڕاستەی تێگەیشتنی مۆدێرنە دەکات و بە پاشکۆی ئەو تێگەیشتنە نەرێتیەی دەزانێ کە بەشێکە لە مێژووی هونەری ڕۆژئاوا.\nدانتۆ لەڕێگای ئەو کتێبەی تایبەت بە تێمای “کۆتای هونەر” لەژێرناوی “”پاش کۆتای هونەر”” نووسیویەتی گەلێ تێکستی هاوچەرخی ڕەخنەی سەبارەت بە هونەر بەردەست دەخات و هونەری ئیدیۆلۆژیش ڕەخنەدەکات و پێیشیوایە تێگەیشتنمان بۆ هونەر پێویستە بگۆڕین. بۆئەوەی ڕووبەری ئەم ڕەخنەیەش بەرینکات لە نەرێتی لاسایکردنەوەوە Mimesis پیایدەڕوات تادەگاتە هونەری تازە لە 1960 کان. ئەم قۆناغە پۆست مێژوویەش کە تیایدەژین دانتۆ بەرەوئەوەدەبات دیدی نەرێتی بۆ هونەر ،کە خۆی لەسەر گێڕانەوە بوونیادناوە پێویستە وەلاوەنرێت. گشت ئەوانەش بە هونەرێ شیاو دەزانێت کە لە قۆناغی پۆست مێژوودا دێنەبەرهەم جا ئەوە هونەری پۆپ Pop art بێت ، کە بۆ دانتۆ بە هونەرێ پۆست مۆدێرنە لەقەلەمدەدرێت،یان هونەری گەلی و ئەو هونەرەش کە لە مۆزەخاناکانا نمایشدەکرێت و ..هتد. دوا چرکەی گێڕانەوەش بۆ دانتۆ کۆتای هەقایەتە Story(26) ، ئەم دوا چرکەیەش ئەو مێژووە دادەخات پێیدەلێن مێژووی هونەری ڕۆژئاوا. بەوتاێکیتر، ئەو چرکەی ئێستا دەیژێین ، واتە قۆناغی یان چرکەی پاش مێژوویی.\n1.بڕوانە ئەم نووسینەی فەیلەسوفی سویدی سڤێن- ئولوف ڤالنشتاین Sven-Olov Wallenstein:\nSven-Olov Wallenstein. Uppfinnandet av estetiken. Tidskriften för litteraturvetenska، Vol 38، Nr 3–4 (2008)، s. 65.\n5.Peter Hallward. Badiou: A Subject to Tuth. Foreword by Slavoj Zizek. Minneapolis : Minnesota University Press، London، 2003،p.194.\n6.Alain Badiou. The Subject of art. Transcript by Lydia Kerr. lacan.com\n7. بڕوانە ژمارەی 414 ی “گۆڤاری ئەدەب”ی فەڕەنسی کە لێدوانێکی لەتەک بادیو دا ئەنجامداوە پاش تێپەڕوونی 4 سالێک بەسەر نووسینی کتێبی”” کتێبیدەستی ناجوانکاری – Petit manuel d’inesthétique “” ،کە لە سالی 1998 بەچاپیگەیاندووە،:\nMagazine littéraire N. 414 Novembre 2002، p.17.\n8.Peter Hallward. Badiou: A Subject to Truth، University of Minnesota Press، Minneapolis، 2003، p. 194.\n9. Thomas Mical. Book Review(Alain Badiou. Handbook of Inaesthetics. Stanford University Press، 2005. Translated by Alberto Toscano.): Opposed to Blurring On Every Level. Volume 3، Number 1 (January 2006).\n10. Alain Badiou. Handbook of Inaesthetics. Stanford University Press، 2005، p.5.\n11.Edia Connole.The ‘event’ in Art: Inaesthetics?\n12. Alain Badiou. Handbook of Inaesthetis. p. 14.\n13. Ibid.،p. xiv.\n14.Thomas Mical. Book Review(Alain Badiou. Handbook of Inaesthetics. Stanford University Press، 2005. Translated by Alberto Toscano.): Opposed to Blurring On Every Level. Volume 3، Number 1 (January 2006).\n15. Alain Badiou. Handbook of Inaesthetics. p.9.\n17. Magazine littéraire N. 414 Novembre 2002،pp.17-18.\n18. Peter Hallward. Badiou: A Subject to Truth، University of Minnesota Press، Minneapolis، 2003، p. 194.\n19. بڕوانە ئەو پێشەکیەی فەیلەسوفی سویدی سڤێن- ئولوف ڤالنشتاین Sven-Olov Wallenstein بۆ کتێبی “”لاوکون Laokoon . یان لەمەڕ سنوورەکان لەنێوان وێنەکێشان و شیعر”” ی نووسیوە .ئەم کتێبە لە نووسینی گوتۆلد ئێفرایم لیسینگ Gotthold Ephraim Lessingە. لەم کتێبەدا لیسینگ: کە یەکێکیشە لە نوێنەرانی ڕۆشنگەری ئەلمانی، گرینگی بە سەربەخۆی هونەر دەدا و بناغەش بۆ ئەو هونەرە دادەنێت کە ئەمڕۆ پێیدەلێن هونەری مۆدێرن. بڕوانە کتێبەکەی لیسینگ و پێشەکیەکەی ڤالنشتاین لەم سەرچاوەیەی لایخوارەوە:\nG. E. Lessing. Laokoon. Eller om gränserna mellan måleri och poesi. Översättning: Sven-Olov Wallenstein. 2011، Konst & arkitektur.\nمایەوە لەم پەراوێزەدا ئەوەش بلێین کە سڤێن- ئولوف ڤالنشتاین (1962)فەیلەسوف و وەرگێرێ بلیمەتی سویدیە و لەبواری جونکاری و تیۆری هونەر پسپۆڕێ بەرچاوییە. کانت ( ڕەخنەی دادوەری) و هیگل (فینۆمینۆلۆژیای ڕۆح) و هایدیگەری (ڕیشەی کاری هونەری)لە ئەلمانیەوە، ژۆرژیۆ ئاگامبینی (هۆمۆ ساکەر) لە ئیتالیەوە، دولۆزی (لێبنتز) لە فەڕەنسیەوە وەرگێراوەتە سەر سویدی و ، جگەلەو توێژینەوانەی بە هەردوو زمانی سویدی وئینگلیزی ئەنجامیاندەدات.\n21. Arthur Danto (1996) . ”Konstvärlden”. Kairos nr 1،. ss.100، 105.\n22. Thomas Adajian. “The Definition of Art”، The Stanford Encyclopedia of Philosophy، London، Oct 23، 2007.\n23.بڕوانە ئەم سایتەی لایخوارەوە کە بە ئارتۆر دانتۆ وە تایبەتە:\n24. David W. Cloweny (December 21، 2009). ” Arthur Danto “. Rowan university. Retrieved 2009-12-21.\n25. Arthur C. Danto. After the End of Art : Contemporary Art and the Pale of History. Princeton University Press ، 1998،p.112.\nPrevious روداوه‌كانی بادینان چییان پێوتین؟\nNext گۆڤاری ٢٣ ژمارە ٦


له‌لایه‌ن: ئەلەند ئەکرەم - به‌روار: 2021-04-28-02:21:00 - کۆدی بابەت: 4941\nهاوسەنگی نێوان کار و ژیان\nهاوسەنگی نێوان کار و ژیان واتە دروستکردنی هاوسەنگییەک لە نێوان ژیانی پیشەیی، واتە: کارکردن، و نیوان ژیانی تایبەتی و خێزان و هاوڕێیان، لەگەڵ ئەو ماف پێدان و پەرپرسیاریەتانەی کە لەو پەیوەندیانەدا هەن، هەروەها چالاکییە خۆشبارییەکان دەگرێتەوە کە تاک لە کات بۆ کاتێکی دی پێویستی پێی دەبێت، چەمکی هاوسەنگی ڕاگرتن لە نێوان کار و ژیاندا لە چەمکە تازە داهاتووەکانە، یەکەمین جار کە بەکارهێنرا لە ویلایەتە یەکگرتووەکان بوو لە کۆتاییەکانی حەفتاکان و هەشتاکاندا، تەکنەلۆژیا و مۆبایلە زیرەکەکانیش هاوکار بوون بۆ دروستبوونی ئەم هاوسەنگییە، لەبەر ئەوەی کار ئاسان و خێراتر دەکات، چەمکی هاوسەنگیش لەبەر ئەو پێویستییە زۆرەی کە بۆی هەبوو پەیدا بوو، چونکە کار زۆر چڕتر بوبوو لەوەی کە پێش لە دەیەیەک هەبوو، لەبەر ئەوە دەبوو هاوسەنگییەک دروست ببێت، بۆ خۆ لادان لە کەموکوڕی کردن لە یەکێک لە لایەنەکانی ژیان، لەم بڵاوکراوەیەدا دیارترین هۆکارەکانی ناهاوسەنگی نێوان کار و ژیان دەخەینە ڕوو:\nلەگەڵ زیادبوونی پێویستی بۆ کار کردن لەگەڵ پێشکەوتنی ژیاندا، گەیشتن بە هاوسەنگییەک کار کردن و ژیاندا بوبووە یەکێک لە بابەتە گرنگەکان کە زۆر کەس دەیانویست بگەن پێی و بیزانن، لەبەر ئەو پێویستییە زۆرەی خەڵک بۆ ئەو هاوسەنگییە، لە پێش باسکردنی هەندێک ئامۆژگاری بۆ گەیشتن بەو هاوسەنگییە، سەرەتا دەبێت هۆکارەکانی ناهاوسەنگی نێوان کار کردن و ژیان بزانین، کە دیارترینیان بیریتین لە:\nبەرزبوونەوەی خەرجیی پێویستییەکانی ژیان، لە کاتێکدا موچەکان هەر وەک خۆیان ماون، بۆیە کەسەکان پێویستە کاری زیاتر بکەن، ئەمەش لە کاتی خێزانی کەسەکە دەبات بە شێوەیەکی زۆر و ناتەواوی دەخاتە هاوسەنگیی نێوان کار و ژیانەوە.\nلەگەڵ پێشکەوتنی ژیاندا پێویستییەکانی پەرەپێدان بە خود زیادیان کردووە، بۆیە پێویستە هەوڵ و کاتێکی زیاتر بە خەرج بدرێت، ئەمەش لەوانەیە کاریگەری بکات لەسەر دروستکردنی هاوسەنگی، ئەمەش لەبەر ئەوەیە کە کاتەکانی کارکردن بە شێوەیەکی تێبینیکراو زیادی کردووە، بۆیە زۆربەی کات مرۆڤ بە شەکەتی دەگەڕێتەوە بۆ ماڵەوە و پێویستی بە پشوودان هەیە دوور لە ژاوەژاوی خێزان.\nلەگەڵ فراوانبوونی بەکارهێنانی ئینتەرنێت، تەنانەت لە کاتی کارکردنیشدا، کاتەکانی کارکردن تەنها لە شوێنی کاردا کورت نەبووەتەوە، بەڵکو کارکردن باڵ دەکێشێتە سەر ئەو کاتانەی لە ماڵەوەین لە ڕێگەی ئینتەرنێتەوە.\nچەند ئامۆژگارییەک بۆ دروستکردنی هاوسەنگی لە نێوان کار و ژیان\nبە زانینی هۆکارەکانی ناهاوسەنگی نێوان کار و ژیان، دەبێت چۆنییەتی زاڵ بوون بەسەر ئەو هۆکارانەش بزانین بەپێی توانا، و ڕێگری بکەین لە ڕوودانی، ئەمەش لەبۆ دروستکردنی هاوسەنگی لە نێوان کار و ژیانی تایبەتیدا، لە گرنگترین ئامۆگارییەکان بۆ دروستکردنی ئەم هاوسەنگییە بریتییە لە:\nڕێکخستن بنەمای هەموو شتێکە لە ژیاندا: بۆیە دەبێت پلانێکی ورد و ڕێکخەر دابنرێت بۆ ئەو کارانەی دەبێت ئەنجام بدرێن، ئەمەش لە ڕێگەی دانانی خشتەیەکی ڕێکخەر بۆ ئەنجامدانی کارەکان بە کەمترین کاتی پێویست، لەگەڵ دیاریکردن و ڕێکخستنی کاتی پێویست بۆ هەر کارێک و پابەند بوون بەو کارانەوە.\nباشترە نێوانی کار و ماڵ جیا بکرێتەوە: ڕاستە کە تەکنەلۆژیا لایەنی پۆزەتیڤی زۆری هەیە، بەڵام چەکێکی دوو سەرە، چونکە کار کردن لە ناو ماڵدا لە ڕێگەی مۆبایل یان کۆمپیوتەرەوە لەوانەیە مرۆڤ تووشی کەموکورتی کردن بکات لە مافی خێزاندا، بۆیە باشتر وایە هەموو کارەکان لە شوێنی کار کردن کۆتایی پێ بهێنرێت، وە چێژ لە کاتی خێزانیی ببینرێت، چونکە هەر شوێنێک کات و کاری خۆی هەیە.\nباشتر وایە (ئەگەر توانرا) شوێنی نیشتەجێبوون لە نزیک شوێنی کار کردن بێت، بۆ ئەوەی ئەو کاتەی کە لە گەیشتن بە کارەکە و لە کارەوە بۆ ماڵەوە دەفەوتێت بقۆزرێتەوە بۆ مانەوە لەگەڵ تاکەکانی خێزان و دانیشتن لەگەڵیان.\nbusinessnewsdaily.com - 5 Reasons Achieving Work - life Balance Is Harder than ever\nen.wikipedia.org - Work-life balance\nبابه‌ته په‌یوه‌ندیداره‌كان به : هۆکارەکانی ناهاوسەنگی نێوان کار و ژیان


کۆدی هەواڵ: 4810\nڕێکەوتی بڵاوکردنەوە: 08:11 - 2022/01/23\nکۆبوونەوەی بێ ئەنجام بارزانی و تاڵەبانی؛\nبەشی عێراق و هەرێمی کوردستان- کۆبوونەوەکەی نێوان مەسعوود بارزانی سەرۆکی پارتی دیموکراتی کوردستان و بافڵ تاڵەبانی سەرۆکی یەکێتیی نیشتمانی بەبێ ئەنجام کۆتایی هات.\nبەپێی هەواڵی کوردپرێس، ئاژانسی زەمەن پرێس لە زاری سەرچاوەیێکی ناو یەکێتیەوە بڵاوی کردەوە: مەسعوود بارزانی و بافڵ تاڵەبانی تایبەت بە پۆستی سەرۆک کۆمار کۆبوونەوە، لە کۆبوونەوەکەدا گفتوگۆ لەسەر پۆستی سەرۆک کۆمار کراوە، "کاک مەسعود وتوویەتی چوار خولی سەرۆک کۆماری عێراق لای ئێوە بووە، مەکتەبی سیاسی پارتی پێیباشە ئەم خولە لای ئێمە بێت".\nهەروەها بارزانی باسی لەوە کردووە کە بۆچی یەکێتی بە پێشنیارەکەی مەکتەبی سیاسی پارتی رازی نەبووە بۆ گۆڕینی کاندیدی یەکێتی بۆ پۆستی سەرۆک کۆمار، "بافڵ تاڵەبانی وتوویەتی گۆڕینی کاندید لەسەر حزبەکەی قورس دەبێت و پرسیاری ئەوەشی کردووە ئایا مەکتەبی سیاسی پارتی رازی دەبێت، یەکێتی کاندید بۆ پارتی دیاری بکات".\nسەرچاوەکە، وتیشی: "بەو هۆیەوە نەگەیشتونەتە رێککەوتن لەسەر پۆستی سەرۆک کۆمار و هەردووکیان وتوویانە کاندیدەکانیان دەبەنە پەرلەمانی عێراق و هەر کامێکیان دەنگیان هێنا با ئەوە سەرۆک کۆمار بێت".\nپارتی و یەکێتی، بۆ پۆستی سەرۆک کۆمار، بە جیا هەریەکە لە هۆشیار زێبار و بەرهەم ساڵحیان بۆ پۆستی سەرۆک کۆمار کاندید کردووە، دواتریش لەناو یەکێتیەوە لەتیف رەشید، ئاوەڵزاوای جەلال تاڵەبانی خۆی بۆ پۆستەکە کاندید کردووە.\nعێراقهەرێمی کوردستانمەسعوود بارزانیبافڵ تاڵەبانیسەرۆک کۆماربەرهەم ساڵحهۆشیار زێباریلەتیف رەشید