رۆشنبیر و سۆشیالیزم | چرای ئازادی\nچرای ئازادی > هزر > رۆشنبیر و سۆشیالیزم\nرۆشنبیر و سۆشیالیزم\nله هه‌موو وڵاته دیموکراتیه‌کاندا، له ویلایه‌ته یه‌کگرتوه‌کانی ئه‌مه‌ریکا زیاتر له‌هه‌ر جێگایه‌کی تر، بروایه‌کی پته‌و هه‌یه به‌وه‌ی که کاریگه‌ریی ڕۆشنبیران له‌سه‌ر سیاسه‌ت حاشاهه‌ڵنه‌گره. گومانی تێدانییه که ئه‌مه ڕاسته سه‌باره‌ت به ده‌سه‌ڵاتی ڕۆشنبیران له دانانی کاریگه‌ری له‌سه‌ر بڕیاردان له‌ڕیگای بۆچوونه سه‌یره‌کانیانه‌وه، یان سه‌باره‌ت به ڕاده‌ی توانایان بۆ گۆڕینی ڕای گشتی له‌سه‌ر ئه‌و پرسانه‌ی که بۆچوونیان له باره‌یانه‌وه جیاوازه له بۆچوونی خه‌ڵک. به‌ڵام له مه‌ودایه‌کی تاڕاده‌یه‌ک دورتردا پێده‌چێت هه‌رگیز ئه‌وه‌نده کاریگه‌رییان نه‌بووبێت هێنده‌ی ئه‌وه‌ی که ئێستا هه‌یانه له‌و وڵاتانه‌دا. ئه‌م ده‌سه‌ڵاته‌شیان له‌ڕیگای پێکهێنانی ڕای گشتییه‌وه به‌ده‌ستهێناوه.\nله‌به‌ر ڕۆشنایی مێژووی ئه‌م دواییانه‌دا، شتێکی سه‌یره که ئه‌م ده‌سه‌ڵاته یه‌کلاکه‌ره‌وه‌یه‌ی مامه‌ڵه‌کاره ده‌ستیدووفرۆشه پیشه‌وه‌ره‌کانی ئایدیا هێشتا به‌گوێره‌ی پێویست درکیان پێنه‌کراوه. گۆڕانکاریی سیاسی سه‌د ساڵی ڕابوردووی جیهانی خۆرئاوا ئاشکراترین ئاماژه‌یه بۆ ئه‌مه. سۆشیالیزم هه‌رگیز و له هیچ جێگایه‌ک له‌سه‌ره‌تادا بزووتنه‌وه‌ی چینی کرێکار نه‌بووه. به‌هیچ شێوه‌یه‌ک چاره‌سه‌رێکی ئاشکرا نییه بۆ ئه‌و خراپکارییه ئاشکرایانه‌ی که به‌رژه‌وه‌ندییه‌کانی ئه‌و چینه ده‌یانخوازن. به‌ڵکو ده‌ستکردی تیۆریسته‌کانه، که له هه‌ندێک مه‌یلی هزری په‌تییه‌وه سه‌رچاوه‌یان گرتووه و بۆ ماوه‌یه‌کی زۆریش ته‌نها ڕۆشنبیران پێیان ئاشنابوون. هه‌روه‌ها هه‌وڵێکی زۆری ڕۆشنبیرانی ویست به‌ر له‌وه‌ی چینی کرێکار ڕازیبکرێت ئه‌و پرۆگرامه وه‌ک پرۆگرامی خۆیان په‌سه‌ند بکه‌ن.\nله هه‌موو ئه‌و وڵاتانه‌ی که رویانکردۆته سۆشیالیزم، ئه‌و قۆناغه‌ی که سۆشیالیزم تێیدا بۆته کاریگه‌ریی یه‌کلاکه‌ره‌وه له‌سه‌ر سیاسه‌ت، به چه‌ند ساڵێک پێش خۆی قۆناغێک هه‌بووه که تێیدا بیرۆکه سۆشیالیستییه‌کان باڵیان به‌سه‌ر بیری ڕۆشنبیره زێده چالاکه‌کاندا کێشاوه. ئه‌ڵمانیا له کۆتایی سه‌ده‌ی ڕابوردوودا (مه‌به‌ست سه‌ده‌ی نۆزده‌یه – وه‌رگێڕ) به‌م قۆناغه گه‌یشت، له ئینگلته‌را و فه‌ڕه‌نسا له کاتی جه‌نگی جیهانی یه‌که‌مدا بوو. بۆ چاودێری ڕاگوزه‌ر پێده‌چێت که ویلایه‌ته یه‌کگرتووه‌کانی ئه‌مه‌ریکا له پاش جه‌نگی جیهانی دووم به‌م قۆناغه گه‌یشتبێت و هه‌روه‌ها مه‌یلی سیسته‌می ئابووری پلان بۆ دانراو و ئاراسته‌کراو له‌لای ڕۆشنبیرانی ویلایه‌ته یه‌کگرتووه‌کانی ئه‌مه‌ریکا ئه‌وه‌نده‌ی هاوه‌ڵه ئه‌ڵمانی و ئینگلیزه‌کانیان به‌هێزه. ئه‌زموونیش ئه‌وه ده‌رده‌خات که له‌گه‌ڵ گه‌یشتن به‌م قۆناغه، ئیدی هێنده‌ی نامێنێت تاوه‌کو ئه‌و بۆچوونانه‌ی که ڕۆشنبیران هه‌یانه ببنه هێزی باڵکێشاو به‌سه‌ر سیاسه‌تدا.\nلێره‌وه سیمای ئه‌و پرۆسه‌یه‌ی که له ڕێگایه‌وه دیدی ڕۆشنبیران کاریگه‌ریی له‌سه‌ر سیاسه‌تی سبه‌ی داده‌نێت زۆر گرنگتره له‌وه‌ی که ته‌نها جێگه‌ی بایه‌خی ئه‌کادیمی بێت. ئایا ئێمه ده‌خوازین پێشبینی بکه‌ین یان هه‌وڵبده‌ین کاریگه‌ریی له‌سه‌ر ڕه‌وتی ڕووداوه‌کان دابنێین، فاکته‌رێکی زۆر گرنگتره له‌وه‌ی که به‌گشتی تێیگه‌یشتووین. ئه‌وه‌ی بۆ چاودێری هاوچه‌رخ وه‌ک جه‌نگی به‌رژه‌وه‌ندییه دژبه‌یه‌که‌کان ده‌رده‌که‌وێت، زۆربه‌ی کات زۆر پێشتر بڕیاریان له‌سه‌ر دراوه له پێکدادانی ئایدیاکاندا و له بازنه‌ی به‌رته‌سکدا. به‌ڵام له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا و به‌شێوه‌یه‌کی سه‌یر، به‌گشتی ته‌نها پارته چه‌په‌کان زۆرترین کاریانکردوه بۆ بڵاوکردنه‌وه‌ی ئه‌و بڕوایه‌ی که هێزی ژماره‌یی به‌رژه‌وه‌ندییه ماددییه دژبه‌یه‌که‌کانه که بڕیارده‌رن له‌سه‌ر مه‌سه‌له سیاسییه‌کان، له‌کاتێکدا له پراکتیزدا هه‌مان ئه‌م پارتانه به‌رده‌وام و سه‌رکه‌وتوانه کاریانکردوه وه‌ک بڵێی له پێگه‌ی سه‌ره‌کیی ڕۆشنبیران تێگه‌یشتوون. با به مه‌به‌ست یاخود به‌ڕێکه‌وتیش بووبێت، هه‌میشه هه‌وڵه سه‌ره‌کییه‌کانیان ئاراسته‌ی ده‌سته‌به‌رکردنی پشتگیریی ئه‌م ”ده‌سته‌بژێره” کردوه، له‌کاتێکدا که گروپه زیاتر کۆنزێرڤه‌تیڤه‌کان به به‌رده‌وامی، به‌ڵام سه‌رنه‌که‌وتوانه، کاریانکردوه له‌سه‌ر بنه‌مای بۆچوونێکی ساده‌ی دیموکراسی زۆرینه و هه‌رده‌میش بێسوود هه‌وڵیان داوه که تاکی ده‌نگده‌ر ڕازیبکه‌ن.\nبه‌هه‌رحاڵ، چه‌مکی ”ڕۆشنبیر” ده‌ستبه‌جێ وێنه‌ی ڕاسته‌قینه‌ی ئه‌و چینه به‌رفراوانه‌مان بۆ ناکێشێت که ئێمه ئاماژه‌ی بۆ ده‌که‌ین، هه‌روه‌ها ئه‌و ڕاستییه‌ی که ئێمه ناوێکی شیاوترمان نییه بۆ ناساندنی له‌وه زیاتر که ناومان ناوه مامه‌ڵه‌کاره ده‌ستیدووفرۆشه‌کانی ئایدیا، یه‌که‌مین هۆکار نیه که‌وایکردوه تاوه‌کو ئێستا له ده‌سته‌ڵاتیان تێنه‌گه‌ین. ته‌نانه‌ت ئه‌و که‌سانه‌ی که به‌شێوه‌یه‌کی گشتی ڕۆشنبیر وه‌ک چه‌مکێک بۆ داشۆرین به‌کارده‌هێنن، هێشتا ناچارن که بۆ که‌سانێک به‌کاری نه‌هێنن که گومانی تێدا نییه به هه‌مان ئه‌م ئه‌رک و فه‌رمانانه هه‌ڵده‌ستن. ئه‌مانه که‌سانێک نیین که بیرمه‌ندی ره‌سن یان توێژه‌ر و پسپۆر بن له بوارێکی دیاریکراودا. ڕۆشنبیری باو پێویست ناکات هیچ کام له‌مانه بێت. ئه‌و پێویستی به‌وه نیه خاوه‌نی مه‌عریفه‌یه‌کی تایبه‌ت بێت له هه‌ر بوارێکدا، یاخود ته‌نانه‌ت پێویستیش ناکات زۆر زرنگ بێت، بۆ به‌جێهێنانی ڕۆڵه‌که‌ی وه‌ک نێوه‌ندێک بۆ بڵاوکردنه‌وه‌ی ئایدیاکان. ئه‌وه‌ی به‌هره‌مه‌ندی ده‌کات بۆ کاره‌که‌ی ئه‌و بابه‌ته به‌رفراوانانه‌ن که ده‌ستبه‌جێ ده‌توانێت له‌باره‌یانه‌وه بدوێت و بنووسێت، هه‌روه‌ها ئه‌و پێگه و خووانه‌ی که له ڕێگه‌یانه‌وه ده‌توانێت به ئایدیا نوێیه‌کان ئاشنا بێت به‌ر له‌و که‌سانه‌ی که قسه‌یان بۆ ده‌کات.\nتاوه‌کو ئه‌و کاته‌ی مرۆڤ هه‌موو ئه‌و کار و چالاکییانه ڕیزده‌کات که سه‌ر به‌م چینه‌ن، زه‌حمه‌ته تێبگات که چه‌ند هه‌مه‌جۆرن، که چۆن له کۆمه‌ڵگای مۆدێرندا مه‌ودای چالاکییه‌کانیان به‌رده‌وام فروانتر ده‌بن، هه‌روه‌ها چۆن ئێمه هه‌موومان وامان لێهاتووه پشتیان پێببه‌ستین. ئه‌م چینه به‌ته‌نها پێکنه‌هاتووه له ڕۆژنامه‌نووس و مامۆستا و پیاوی ئاینی و وانه‌بێژ و بانگه‌شه‌کار و ڕۆماننووس و کاریکاتێریست و هونه‌رمه‌ند که پێده‌چێت هه‌موویان وه‌ستا بن له گه‌یاندنی ئایدیاکاندا به‌ڵام زۆربه‌ی کات که‌سانی ناپسپۆڕن کاتێک دێته سه‌ر ناورۆکی ئه‌وه‌ی ده‌یگه‌یه‌نن.\nئه‌و چینه چه‌ندین که‌سی تایبه‌تمه‌ند و ته‌کنیککار له‌خۆده‌گرێت، وه‌ک ئه‌و زانا و دکتۆرانه‌ی که له جووتبوونی عاده‌تیانه‌یانه‌وه له‌گه‌ڵ نووسیندا ده‌بنه هه‌ڵگری ئایدیای نوێ له ده‌ره‌وه‌ی بواره‌کانی خۆیاندا، ئه‌وکات ئه‌و که‌سانه به‌هۆی مه‌عریفه‌ی تایبه‌تمه‌ندیان له بواره‌که‌ی خۆیاندا، له زۆر بواری دیکه‌شدا به ڕێزه‌وه گوێیان لێڕاده‌گیرێت. زۆر که‌من ئه‌و شتانه‌ی که مرۆڤی ئاسایی له رۆژگاری ئه‌مڕۆماندا له‌باره‌ی روداو و بیرۆکه‌کانه‌وه له ده‌ره‌وه‌ی نێوه‌ندی ئه‌م چینه‌دا فێریان ببێت. هه‌روه‌ها له ده‌ره‌وه‌ی بواره تایبه‌تمه‌نده‌کانی کارکردنماندا، ئێمه هه‌موومان مرۆڤی ئاسایین و بۆ به‌ده‌ستهێنانی زانیاری و ڕێنماییه‌کان پشت ده‌به‌ستین به‌وانه‌ی که ئاگاداربوونیان له بۆچوونه هه‌نووکه‌ییه‌کان کردۆته پیشه.\nبه‌م پێیه‌ش، ئه‌وه ڕۆشنبیرانن که بڕیارده‌ده‌ن کام بۆچوون و دید به ئێمه بگات، کام ڕاستی گرنگه بۆ ئه‌وه‌ی پێمان بووترێت، هه‌روه‌ها به چ شێوه‌یه‌ک و له کام گۆشه‌نیگاوه پێویسته بخرێنه‌ڕوو. ئاشنابوونی ئێمه به ئه‌نجامی کاره‌کانی پسپۆران و بیرمه‌نده ره‌سه‌نه‌کان وابه‌سته‌یه به بڕیاری ئه‌و رۆشنبیرانه‌وه.\nپێده‌چێت که‌سی ئاسایی به‌ته‌واوی ئاگادار نه‌بێت که تاوه‌کو چ ئاستێک ناوبانگی باوی زانا و لێکۆڵه‌ران له‌لایه‌ن ئه‌و چینه‌وه ده‌خولقێنرێت و بێگومان ده‌که‌ونه ژێر کاریگه‌ری بۆچوونه‌کانی ئه‌و چینه‌وه له ئه‌و بابه‌تانه‌ی که په‌یوه‌ندییه‌کی ئه‌وتۆیان نییه به جه‌وهه‌ری ده‌ستکه‌وته ڕاسته‌قینه‌کانه‌وه. هه‌روه‌ها به‌تایبه‌ت گرنگه بۆ کێشه‌که‌ی ئێمه که هه‌موو لێکۆڵه‌رێک ره‌نگه بتوانێت چه‌ند نمونه‌یه‌ک بهێنێته‌وه له بواره‌که‌ی خۆیدا که که‌سانێکی ناشایسته ناوبانگی به‌رفراوانیان ده‌رکردوه وه‌ک زانای مه‌زن ته‌نها له‌به‌رئه‌وه‌ی هه‌ڵگری ئه‌و بڕوایانه‌ن که ڕۆشنبیران به دیدی سیاسی ”پێشکه‌وتنخواز” له‌قه‌ڵه‌میان ده‌ده‌ن. به‌ڵام من هێشتا ڕێکه‌وتی دۆخێکم نه‌کردوه که له‌به‌ر هۆکاری سیاسی ناوبانگێکی ساخته‌ی زانایانه‌ی له‌م جۆره درابێت به تایبه‌تمه‌ندێک که مه‌یلێکی زیاتر کۆنزێرڤه‌تیڤانه‌ی هه‌بێت.\nئه‌م خولقاندنه‌ی ناوبانگ له‌لایه‌ن ڕۆشنبیرانه‌وه به‌تایبه‌تی له‌و بوارانه‌دا گرنگه که تیایاندا ئه‌نجامه‌کانی لێکۆڵینه‌وه‌ی پسپۆڕیانه له‌لایه‌ن که‌سانی تایبه‌تمه‌ندی دیکه‌وه به‌کار ناهێنرێن به‌ڵکو وابه‌سته‌ن به بڕیاری سیاسی جه‌ماوه‌ره‌وه به‌گشتی. ره‌نگه باشترین نمونه بۆ ئه‌م ره‌وشه ئه‌و هه‌ڵوێسته بێت که ئابوریناسه پیشه‌وه‌ره‌کان وه‌ریانگرتووه له ئاست گه‌شه‌ی عه‌قیده‌گه‌لی وه‌ک سۆشیالیزم و پاراستنخوازی. پێده‌چێت له‌هیچ کاتێکدا زۆرینه‌یه‌ک نه‌بووبێت له نێو ئابوریناساندا (ئه‌وانه‌ی که له‌لایه‌ن هاوپیشه‌کانیانه‌وه به ئابوریناس داده‌نرێن) مه‌یلداری سۆشیالیزم (یاخود پاراستنخوازی) بووبن. به‌هه‌رحاڵ ته‌نانه‌ت دروسته ئه‌گه‌ر بڵێین که هیچ گروپێکی قوتابی دیکه‌ی هاوشێوه نیه که ڕێژه‌یه‌کی هێنده به‌رزی به‌ئاشکرا دژی سۆشیالیزم (یان پاراستنخوازی) بێت. ئه‌مه گرنگی زیاتره چونکه له‌م دواییانه‌دا مه‌یله سه‌ره‌تاییه‌کان له‌باره‌ی پلانی سۆشیالیزم بۆ چاکسازی وای له خه‌ڵک کرد ئابوری هه‌ڵبژێرن وه‌ک پیشه. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا بۆچوونی زۆرینه‌ی پسپۆران نیه به‌ڵکو بۆچوونی که‌مینه‌یه‌که، که زۆربه‌یان جێگه‌ی گومانن له بواره‌که‌ی خۆیاندا، که له‌لایه‌ن ڕۆشنبیرانه‌وه ده‌قۆزرێنه‌وه و بڵاوده‌کرێنه‌وه.\nکاریگه‌ری گشتگیری ڕۆشنبیران له کۆمه‌ڵگای هاوچه‌رخدا به‌هێزتر بووه به‌هۆی گرنگی هه‌ڵکشاوی “ڕێکخراو”ه‌وه. بڕوایه‌کی باو هه‌یه که له‌وانه‌یه هه‌ڵه‌ش بێت، که زیادبوونی ڕێکخراو ده‌بێته هۆی زیادبوونی کاریگه‌ری پسپۆر و تایبه‌تمه‌ند. ئه‌مه له‌وانه‌یه دروست بێت بۆ پسپۆری ئیداری یان ڕێکخه‌ر، ئه‌گه‌ر خه‌ڵکی له‌م جۆره هه‌بن، به‌ڵام به‌ئه‌سته‌م دروسته بۆ پسپۆر له هه‌ر بوارێکی مه‌عریفه‌دا. له راستیدا ئه‌و که‌سه‌ی که مه‌عریفه‌ی گشتیی وه‌ها مه‌زه‌نده ده‌کرێت که ئاماده‌ی بکات بۆ ئه‌وه‌ی نرخی بیروڕای پسپۆران بزانێت، هه‌روه‌ها بتوانێت پسپۆرانی بواره جیاوازه‌کان هه‌ڵبسه‌نگێنێت، که توانایان به‌هێزکراوه.\nبه‌ڵام ئه‌وه‌ی بۆ ئێمه گرنگه، ئه‌وه‌یه که ئه‌و لێکۆڵه‌ره‌ی ده‌بێته سه‌رۆکی زانکۆ، یاخود ئه‌و زانایه‌ی ده‌بێته به‌ڕێوه‌به‌ری په‌یمانگا یان دامه‌زروه‌یه‌ک، یاخود ئه‌و لێکۆڵه‌ره‌ی ده‌بێته سه‌رنوسه‌ر یاخود هه‌ڵسوڕاوی رێکخراوێک که خزمه‌تی دۆزێکی تایبه‌ت ده‌کات، هه‌موویان ده‌ستبه‌جێ له لێکۆڵه‌ری و پسپۆڕ ده‌که‌ون و ده‌بنه ڕۆشنبیر، به‌ته‌نها له‌بر ڕۆشنایی هه‌ندێک ئایدیای گشتی باودا. ژماره‌ی دامه‌زراوه‌ی له‌م جۆره که ڕۆشنبیر به‌رهه‌م ده‌هێنن و ژماره و ده‌سه‌ڵاتیان زیاد ده‌که‌ن، ڕۆژ له‌دوای ڕۆژ له زیادبووندایه. تاڕاده‌یه‌ک هه‌موو “پسپۆره‌کان” له ته‌کنیکی گواستنه‌وه‌ی مه‌عریفه‌دا و له‌و بواره‌دا که کاری تێدا ده‌که‌ن، ڕۆشنبیرن نه‌ک پسپۆر.\nبه‌و مانایه‌ی ئێمه ئه‌م چه‌مکه به‌کارده‌هێنین، له‌ڕاستیدا ڕۆشنبیران دیارده‌یه‌کی نوێن له مێژوودا. ئه‌گه‌رچی که‌س داخ بۆ ئه‌وه ناخوات که خوێندن چیتر ئیمتیازێک نییه بۆ چینی موڵکدار، ئه‌و ڕاستییه‌ی که چینی خاوه‌ن موڵک چیتر باشترین خوێنه‌وار نیین و ئه‌و ڕاستییه‌ی که ژماره‌یه‌کی زۆری خه‌ڵک که پێگه‌که‌یان له‌سایه‌ی خوێندنی گشتیدا ده‌ستکه‌وتووه خاوه‌نی ئه‌زموون نیین له‌سه‌ر کارکردنی سیسته‌می ئابوری که به‌ڕێوه‌بردنی موڵک دروستی ده‌کات، ئه‌م راستیه‌ش گرنگه بۆ تێگه‌یشتن له ڕۆڵی ڕۆشنبیران.\nپرۆفیسۆر شومپیته‌ر، که به‌شێکی روونکه‌ره‌وه‌ی کتێبی “سه‌رمایه‌داری و سۆشیالیزم و دیمۆکراسی” ته‌رخانکردوه بۆ هه‌ندێک لایه‌نی کێشه‌که‌ی ئێمه، به‌شێوه‌یه‌کی ڕه‌وا جه‌خت ده‌کاته سه‌ر ئه‌وه‌ی که نه‌بوونی به‌رپرسیارێتی ڕاسته‌وخۆ له‌سه‌ر مه‌سه‌له عه‌مه‌لییه‌کان و له ئه‌نجامی ئه‌مه‌ش نه‌بوونی مه‌عریفه‌ی ده‌ستی یه‌که‌م له‌سه‌ریان، ڕۆشبیری عاده‌تی جیاده‌کاته‌وه له خه‌ڵکی دیکه که هاوشێوه ده‌سه‌ڵاتی وشه‌ی وتراو و نووسراویان هه‌یه. به‌ڵام زۆر دوورمان ده‌خاته‌وه ئه‌گه‌ر لێره‌دا زیاتر بکۆڵینه‌وه له گه‌شه‌ی ئه‌م چینه و ئه‌و داوا سه‌رنجڕاکێشه‌ی که له‌م دواییانه‌دا بره‌وی پێده‌درێت له‌لایه‌ن یه‌کێک له تیۆریسته‌کانه‌وه که ته‌نها که‌س بوو که بۆچوونه‌کانی نه‌که‌وتبوونه ژێر به‌رژه‌وه‌ندییه ئابورییه‌کانی خۆیه‌وه.\nیه‌کێک له‌و خاڵه گرنگانه‌ی که پێویسته له گفتوگۆیه‌کی له‌م جۆره‌دا لێکۆڵینه‌وه‌ی بۆ بکرێت ئه‌وه‌یه که تاوه‌کو چه‌ند گه‌شه‌ی ئه‌م چینه به‌شێوه‌یه‌کی ده‌ستکردانه له‌لایه‌ن یاسای مافی له‌چاپدانه‌وه (کۆپی ڕایت)ه‌وه جۆشدراوه. جێگه‌ی سه‌رسوڕمان نییه که زۆرجار پسپۆر و لێکۆڵه‌ری راسته‌قینه و مرۆڤی عه‌مه‌لی رقیان له ڕۆشبیره و خوازیار نین دان به ده‌سه‌ڵاتیدا بنێن و به‌ربه‌ره‌کانیشی ده‌که‌ن کاتێک پێی ئاشن ده‌بن. وه‌ک تاکه‌که‌س، ئه‌وانه رۆشنبیر وه‌ها ده‌بینن که زۆربه‌ی کات ئه‌و که‌سانه‌ن که هیچ شێکی تایبه‌ت به‌باشی نازانن و هه‌ڵسه‌نگاندنیان بۆ ئه‌و مه‌سه‌لانه‌ی که خۆیان تێیان ده‌گه‌ن ئاماژه‌ی داناییه‌کی تایبه‌تمه‌ندی که‌من.\nبه‌ڵام هه‌ڵه‌یه‌کی کوشنده‌یه ئه‌گه‌ر له‌به‌ر ئه‌م هۆیه ده‌سه‌ڵاتیان به‌که‌م بزانین. ئه‌گه‌رچی له‌وانه‌یه زۆربه‌ی کات مه‌عریفه‌یان ڕووکه‌ش بێت و ژیریان سنووردار بێت، به‌ڵام له‌و ڕاستیه ناگۆڕێت که ئه‌وه هه‌ڵسه‌نگاندنی ئه‌وانه که به‌شێوه‌یه‌کی سه‌ره‌کیی بڕیارده‌ره له‌سه‌ر ئه‌و بۆچوونانه‌ی که کۆمه‌ڵگا له داهاتوویه‌کی نزیکدا کاریان پێده‌کات. زیاده‌ڕۆیی نییه ئه‌گه‌ر بڵێین، کاتێک که به‌شه زیاتر چالاکه‌که‌ی ڕۆشنبیران گۆڕا بۆ کۆمه‌ڵه بڕوایه‌ک، ئه‌و پرۆسه‌یه‌ی که ئه‌مانه پێی ده‌بنه گشتی و قبووڵکراو شتێکی ئۆتۆماتیکی و به‌رپێنه‌گیراوه. ئه‌م ڕۆشنبیرانه ئه‌و ئه‌ندامانه‌ن که کۆمه‌ڵگای مۆدێرن په‌ره‌ی پێداون بۆ بڵاوکردنه‌وه‌ی مه‌عریفه و ئایدیا، هه‌روه‌ها بڕوا و بۆچوونه‌کانی ئه‌وانه که وه‌ک بێژنگ کارده‌که‌ن و هه‌موو تێگه‌یشتنه تازه‌کان پێویسته پێیدا تێپه‌ڕببن پێش ئه‌وه‌ی بگه‌ن به جه‌ماوه‌ر.\nله سروشتی کاری ڕۆشنبیردایه که پێویسته مه‌عریفه و بڕوای خۆی به‌کاربهێنێت له کاتی ئه‌نجامدانی ئه‌رکه ڕۆژانه‌ییه‌کانیدا. ئه‌و پێگه‌یه‌ی هه‌یه چونکه مه‌عریفه‌یه‌کی هه‌یه، یان پێویسته ڕۆژانه مامه‌ڵه‌ی له‌گه‌ڵدا بکات، که سه‌رکاره‌که‌ی نییه‌تی. لێره‌وه ده‌کرێت چالاکییه‌کانی تاوه‌کو ئاستێکی سنووردار له‌لایه‌ن خه‌ڵکی دیکه‌وه ئاراسته‌بکرێن. هه‌روه‌ها له‌به‌رئه‌وه‌ی ڕۆشنبیران زۆربه‌ی جار له‌ڕووی ڕۆشنبیرییه‌وه ڕاستگۆن، شتێکی به‌رپێنه‌گیراوه که شوێن بڕواکانی خۆیان بکه‌ون کاتێک ئازادبن له بریکردنه‌وه‌دا، ئه‌وا هه‌ڵوێستێک ده‌رببڕن له‌سه‌ر هه‌موو شتێک که به‌ژێر ده‌ستیاندا تێپه‌ڕده‌بێت. ته‌نانه‌ت کاتێک جێبه‌جیکردنی سیاسه‌تیکار له‌ده‌ستی مرۆڤی بواری تردایه و خاوه‌نی بۆچوونی جیاوازن، جێبه‌جێکردنی سیاسه‌تیکار به‌گشتی له ده‌ستی ڕۆشنبیراندا ده‌بێت، زۆرجاریش بڕیاردان له‌سه‌ر ورده‌کارییه‌کان ده‌بێته مایه‌ی دیاریکردنی دوایین کا‌ریگه‌ری. ئێمه ده‌بینین که ئه‌مه له هه‌موو بواره‌کانی کۆمه‌ڵگای هاوچه‌رخدا نموونه‌ی هه‌یه.\nڕۆژنامه له خاوه‌ندارێتی “سه‌رمایه‌داریی”دا، ئه‌و زانکۆیانه‌ی که له‌لایه‌ن ده‌سته‌ی به‌ڕێوه‌بردنی “کۆنه‌په‌رست”ه‌وه به‌ڕێوه‌ده‌برێن، سیسته‌می ڕاگه‌یاندن که له‌لایه‌ن حکومه‌تی کۆنزێرڤه‌تیڤه‌وه خاوه‌ندارێتی ده‌کرێت، هه‌موو ئه‌مانه ناسراون به‌وه‌ی که کاریگه‌رییان هه‌یه له‌سه‌ر ڕای گشتی به‌ئاراسته‌ی سۆشیالیزمدا، چونکه ئه‌مه بڕوای کارمه‌نده‌کانی بووه. ئه‌مه زۆرجار ڕوویداوه، نه‌ک ته‌نها سه‌رباری، به‌ڵکو له‌وانه‌شه به‌هۆی، هه‌وڵه‌کانی ئه‌وانه‌وه که له لوتکه‌دان بۆ کۆنترۆڵکردنی بۆچوون و سه‌پاندنی پرنسیپی چه‌قبه‌ستوو. کاریگه‌ری ئه‌م له بێژنگدانه‌ی ئایدیا به‌ناو بڕواکانی چینێکدا که له‌ڕووی پێکهاته‌وه مه‌یلیان هه‌یه به‌لای هه‌ندێک بۆچوونی دیاریکراودا، به هیچ شێوه‌یه‌ک ته‌نها له‌ناو جه‌ماوه‌ردا په‌نگی نه‌خواردوه.\nکه‌سی پسپۆر له ده‌ره‌وه‌ی بواری تایبه‌تمه‌ندێتی خۆیدا به گشتی پشتبه‌ستنی به‌م چینه هیچ که‌متر نیه و به‌ده‌گمه‌نیش هه‌ڵده‌که‌وێت که که‌متر بکه‌ونه ژێر کاریگه‌ری هه‌ڵبژاردنه‌کانی ئه‌و چینه‌وه. ئه‌نجامی ئه‌مه بریتییه له‌وه‌ی ئه‌مڕۆ له زۆربه‌ی به‌شه‌کانی جیهانی خۆرئاوادا ته‌نانه‌ت نه‌یاره سه‌رسه‌خته‌کانی سۆشیالیزمیش مه‌عریفه‌ی خۆیان له سه‌رچاوه سۆشیالیستییه‌کانه‌وه وه‌رده‌گرن له‌سه‌ر زۆربه‌ی ئه‌و بابه‌تانه‌ی که زانیاری ده‌ستی یه‌که‌میان نییه. له‌گه‌ڵ زۆری ئه‌و به‌دتێگه‌یشتنه گشتیانه‌ی هزری سۆشیالیستیشه‌وه، په‌یوه‌ندی پێشنیاره عه‌مه‌له‌ییه‌کانیان به هیچ شێوه‌یه‌ک ده‌ستبه‌جێ ئاشکرا نییه. له ئه‌نجامدا ئه‌م سیسته‌می هزره له ڕاستیدا بۆته بڵاوکه‌ره‌وه‌ی کارای بیرۆکه‌کانی.\nکێ مرۆڤێکی عه‌مه‌لی ناناسێت که له بواره‌که‌ی خۆیدا سۆشیالیزم وه‌ک “داڕزانێکی کوشنده” ڕه‌تده‌کاته‌وه، به‌ڵام کاتێک پێده‌نێته ده‌ره‌وه‌ی بابه‌ته‌که‌ی خۆی، هاوشێوه‌ی هه‌ر ڕۆژنامه‌نووسێکی چه‌پ ده‌ستده‌کات به هه‌ڵدان به سۆشیالزمدا؟ له هیچ بوارێکی تردا کاریگه‌ریی باڵاده‌ستی ڕۆشنبیرانی سۆشیالیستی ئه‌وه‌نده به‌هێز هه‌ستی پێنه‌کراوه وه‌ک ئه‌وه‌ی له بواری په‌یوه‌ندییه‌کانی نێوان شارستانییه نه‌ته‌وه‌ییه جیاوزه‌کاندا هه‌ستی پێکراوه. سنووره‌کانی ئه‌م وتاره زۆر زیاتر تێده‌په‌ڕێنێت ئه‌گه‌ر بگه‌ڕێین به‌دوای هۆکار و گرنگییه‌کانی ڕاستییه‌کی زێده گرنگ ئه‌ویش ئه‌وه‌یه که له جیهانی مۆدێرندا ته‌نها ڕۆشنبیران تاکه یه‌ک ده‌روازه ده‌به‌خشن بۆ تێگه‌یشتن له کۆمه‌ڵگای نێوده‌وڵه‌تی.\nهه‌ر ئه‌مه‌شه که به‌رپرسه له‌و دیمه‌نه سه‌رنجڕاکێشه‌ی که بۆ چه‌ندین نه‌وه‌یه خۆرئاوای به‌ناو “سه‌رمایه‌داری” هاوکاری ئه‌خلاقی و ماددی خۆی به‌ته‌نها ده‌به‌خشی به‌و بزوتنه‌وه ئایدۆلۆجیانه‌ی وڵاتانی خۆرهه‌ڵات که هه‌وڵیان ده‌دا شارستانی خۆرئاوا بشێوێنن. هه‌روه‌ها له‌هه‌مان کاتدا، ئه‌و زانیارییانه‌ی که جه‌ماوه‌ری خۆرئاوایی ده‌ستیان ده‌که‌وت له‌باره‌ی ڕووداوه‌کانی ئه‌وروپای ناوه‌ڕاست و خۆرهه‌ڵات هه‌میشه و به‌شێوه‌یه‌کی به‌رپێنه‌گیراو ڕه‌نگکرابوون به داتاشین به‌لای سۆشیالیزمدا. زۆرێک له چالاکییه “فێرکارییه‌کانی”ی هێزه ئه‌مه‌ریکییه‌کان له‌باره‌ی داگیرکاری ئه‌ڵمانیاوه نموونه‌ی زۆر ڕۆشن و نوێی ئه‌م مه‌یله ده‌خه‌نه روو.\nلێره‌وه تێگه‌یشتنێکی شیاو له‌و هۆکارانه‌ی که هانی زۆرێک له ڕۆشنبیران ده‌ده‌ن مه‌یلیان بچێت به‌لای سۆشیالیزمدا ئێجگار گرنگه. خاڵی یه‌که‌م که پێویسته ئه‌و که‌سه‌ی که ئه‌م لایه‌نگرییه‌ی نییه ڕووبه‌ڕووی ببێته‌وه به‌ڕوونی بریتییه له‌وه‌ی که نه به‌رژه‌وه‌ندی خۆپه‌رستانه‌یه و نه مه‌به‌ستی خراپه‌کارانه به‌ڵکو به‌گشتی بڕوای ڕاستگۆیانه و مه‌به‌ست باشییه که بڕیارده‌ره له بۆچوونه‌کانی ڕۆشنبیران.\nله‌ڕاستیدا گرنگه ئه‌وه‌ش بزانین که به شێوه‌یه‌کی گشتی، ڕۆشنبیری باوی ئه‌مڕۆ ئه‌گه‌ری زیاتره سۆشیالیست بێت ئه‌گه‌ر زیاتر له‌لایه‌ن ئیراده باشیی و داناییه‌وه ڕێنمایی بکرێت، هه‌روه‌ها له مه‌یدانی ئارگیومێنتی ڕۆشنبیریی په‌تیدا به‌گشتی توانای ده‌بێت که مه‌سه‌له‌که‌ی باشتر پێشکه‌ش بکات وه‌ک له زۆرینه‌ی نه‌یاره‌کانی له ناو چینه‌که‌ی خۆیدا. ئه‌گه‌ر بڕوامان وابێت که هێشتاش هه‌ڵه‌یه، پێویسته ددان به‌وه‌دا بنێین که له‌وانه‌یه هه‌ڵه‌ی ڕه‌سه‌ن بێت که هانی خه‌ڵکی مه‌به‌ست باش و دانا ده‌دات که پێگه‌ی سه‌ره‌کییان هه‌یه له کۆمه‌ڵگاکه‌ی ئێمه‌دا هه‌ستن به بڵاوکردنه‌وه‌ی ئه‌و بۆچوونانه‌ی که بۆ ئێمه وه‌ک هه‌ڕه‌شه‌ن بۆ شارستانیه‌ت.\nهیچ شتێک گرنگترنیه له‌وه‌ی هه‌وڵبده‌ین بۆ تێگه‌یشن له سه‌رچاوه‌کانی ئه‌م هه‌ڵه‌یه، بۆئه‌وه‌ی بتوانین به‌ره‌نگاری ببینه‌وه. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا، ئه‌وانه‌ی که به‌گشتی وه‌ک نوێنه‌ری نیزامی ئێستا ناسراون و بڕوایان وایه که له مه‌ترسیه‌کانی سۆشیالیزم تێگه‌یشتوون، هه‌میشه زۆر دوورن له تێگه‌یشتنێکی له‌م جۆره. ئه‌وانه زیاتر مه‌یل ده‌که‌ن که ڕۆشنبیرانی سۆشیالیست وه‌ک تاقمێکی سامناک له ڕۆشنبیری ساخته و تووندڕه‌و سه‌یر بکه‌ن به‌بێ ئه‌وه‌ی به‌های کاریگه‌رییان بزانن و له‌ڕێگای کۆی ڕه‌فتاریانه‌وه به‌رامبه‌ر ئه‌وان، زیاتر پاڵیان پێوه ده‌نێن به‌ره‌و دژایه‌تیکردنی زیاتری نیزامی ئێستا.\nئه‌گه‌ر بمانه‌وێت له‌م لایه‌نداریه سه‌یره‌ی به‌شێکی زۆری ڕۆشنبیران تێبگه‌ین، پێویسته له دوو خاڵ به ڕوونی تێبگه‌ین. یه‌که‌م ئه‌وه‌یه که به شێوه‌یه‌کی گشتی ئه‌وان هه‌موو مه‌سه‌له دیاریکراوه‌کان به ته‌واوی له‌به‌ر رۆشنایی هه‌ندێک ئایدیای دیاریکراودا هه‌ڵده‌سه‌نگێنن. دووه‌م ئه‌وه‌یه که هه‌ڵه خاسیه‌تئامێزه‌کانی هه‌ر سه‌رده‌مێک زۆرجار سه‌رچاوه‌یان گرتوه له هه‌ندیک ڕاستی ڕه‌سه‌نی تازه‌وه که دۆزراونه‌ته‌وه، هه‌روه‌ها پراکتیزه‌کردنی هه‌ڵه‌ی گشتاندنی نوێ که به‌های خۆیان له بواری دیکه‌دا سه‌لماندوه. ئه‌و ئه‌نجامه‌ی که پێویسته پێیبگه‌ین له‌ڕێگای له‌به‌رچاوگرتنی ته‌واوی ئه‌م ڕاستیانه‌وه ئه‌وه ده‌بێت که پوچه‌ڵکردنه‌وه‌ی کارای ئه‌م هه‌ڵانه به‌رده‌وام پێویستی به پێشکه‌وتنی زیاتری ڕۆشنبیری ده‌بێت، هه‌روه‌ها زۆرجار پێشکه‌وتن له هه‌ندێک خاڵی زۆر موجه‌ره‌ددا و له‌وانه‌یه واده‌ربکه‌وێت که زۆر دووره له مه‌سه‌له عه‌مه‌لییه‌کانه‌وه.\nله‌وانه‌یه تایبه‌تمه‌ندترین سیمای ڕۆشنبیر ئه‌وه بێت که ئایدیا تازه‌کان له‌ڕێگای جه‌وهه‌ری دیارکراویانه‌وه هه‌ڵناسه‌نگێنێت به‌ڵکو له‌ڕێگای ئاماده‌ییانه‌وه بۆ سازاندن له‌گه‌ڵ تێگه‌یشتنی گشتی خۆیدا، له‌گه‌ڵ ئه‌و وێنه‌یه‌ی جیهاندا که ئه‌و پێیوایه مۆدێرن یان پێشکه‌وتووه.\nله‌ڕێگای کاریگه‌ری ئه‌م ئایدیا تازانه‌وه‌یه له‌سه‌ر خۆی و له‌سه‌ر هه‌ڵبژارده‌ی بۆچوونه‌کانی له‌مه‌ڕ مه‌سه‌له‌ی دیاریکراوه‌وه که ده‌سه‌ڵاتی ئایدیاکان بۆ چاکه و خراپه گه‌شه ده‌کات له په‌یوه‌ندیدا به گشتیبوون، په‌تیبوون و ته‌نانه‌ت ناڕۆشنی. به‌و پێیه‌ی که که‌مێک ده‌زانێت له‌سه‌ر مه‌سه‌له دیاریکراوه‌کان، پێویسته پێوه‌ره‌کانی ته‌با بن له‌گه‌ڵ بۆچوونه‌کانی دیکه‌یدا و گونجاوبن بۆ ئاوێته‌کردنیان به‌مه‌ستی نه‌خشاندنی وێنه‌یه‌کی هاوسازی جیهان. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا ئه‌م هه‌ڵبژاردنه له‌ناو گوژمه‌یه‌ک له ئایدیای نوێ که له هه‌موو ساته‌وه‌ختێکدا خۆیان ده‌خه‌نه ڕوو ژینگه‌ی تایبه‌تمه‌ندی بۆچوون دروست ده‌کات، که مه‌یلداری وه‌رگرتنی هه‌ندێک بۆچوون ده‌بێت و مه‌یلی به‌لای هه‌ندێکی دیکه دا ناچێت که وا له ڕۆشنبیر ده‌کات ده‌ستبه‌جێ ده‌رئه‌نجامێک قبووڵ بکات و ده‌رئه‌نجامێکی دیکه ڕه‌تبکاته‌وه به‌بێ تێگه‌یشتنێکی ڕاسته‌قینه له مه‌سه‌له‌کان.\nبێگومان له هه‌ندێک باردا ڕۆشنبیر له فه‌یله‌سوفه‌وه نزیکتره وه‌ک له هه‌ر تایبه‌تمه‌ندێکه‌وه، هه‌روه‌ها فه‌یله‌سوف له زۆر رووه‌وه جۆرێکه له شازاده له‌نێو ڕۆشنبیراندا. ئه‌گه‌رچی کاریگه‌ری فه‌یله‌سوف له مه‌سه‌له عه‌مه‌لییه‌کان دوورخراوه‌ته‌وه و له ئه‌نجامدا هێواشترن و سه‌ختترن بۆ شوێنپێهه‌ڵگرتنی به به‌راورد له‌گه‌ڵ کاریگه‌ری ڕۆشبیری ئاساییدا، به‌ڵام ئه‌ویش هه‌مان جۆره و له مه‌ودای دووردا زۆر به‌هێزتر ده‌بێت له‌وه‌ی ڕۆشنبیر. هه‌مان هه‌وڵه به‌ره‌و پێکه‌وه‌نانی، که به‌شێوه‌یه‌کی زیاتر میتۆدی هه‌وڵی بۆ ده‌درێت، هه‌مان هه‌ڵسه‌نگادنی بۆچوونه دیاریکراوه‌کان تاوه‌کو ئه‌و جێگایه‌ی که ده‌گونجێن له‌گه‌ڵ سیسته‌می گشتی هزردا زیاتر وه‌ک له‌رێگای جه‌وهه‌ری تایبه‌تییانه‌وه، هه‌مان هه‌وڵ بۆ دیدێکی هاوساز له‌مه‌ڕ جیهان، که بۆ هه‌ردوو بنه‌ما سه‌ره‌کییه‌کانی قبووڵکردن یان ڕه‌تکردنه‌وه دیاری ده‌کات. پێده‌چێت له‌به‌رئه‌م هۆیه بێت فه‌یله‌سوف کاریگه‌ری زیاتری هه‌یه له‌سه‌ر ڕۆشنبیر وه‌ک له‌وه‌ی هه‌ر پسپۆر یان زانایه‌کی دیکه هه‌یه‌تی و زیاتر له هه‌ر که‌سێکی دیکه، هه‌روه‌ها ئه‌و شێوازه‌ش دیاریده‌کات که رۆشنبیر ده‌یگرێته به‌ر له ئه‌رکی سانسۆرکردندا. کاریگه‌ری باوی زانای تایبه‌تمه‌ند ته‌نها ئه‌و کاته ململانێی کاریگه‌ری فه‌یله‌سوف ده‌کات که له تایبه‌تمه‌ندبوون ده‌که‌وێت و ده‌ستده‌کات به فه‌لسه‌فاندن له‌باره‌ی گه‌شه‌ی بابه‌ته‌که‌ی و به شێوه‌یه‌کی گشتیش ته‌نها پاش ئه‌وه‌ی له‌لایه‌ن ڕۆشنبیرانه‌وه ده‌قۆزرێته‌وه له‌به‌ر هۆکارگه‌لێک که په‌یوه‌ندییه‌کی که‌میان هه‌یه به پایه‌ی زانستییه‌وه.\nکه‌واته “ژینگه‌ی بۆچوون”ی هه‌ر سه‌رده‌مێک له بنه‌ڕه‌تدا بریتییه له کۆمه‌ڵێک تێزی پێشوه‌ختی گشتی که ڕۆشنبیر به‌هۆیانه‌وه گرنگی ڕاستی و بۆچوونه تازه‌کان هه‌ڵده‌سه‌نگێنێت. ئه‌م تێزه پێشوه‌ختانه زۆربه‌یان به‌کارهێنانن بۆ ئه‌وه‌ی لای ئه‌و واده‌رده‌که‌وێت که گرنگترین لایه‌نی به‌ده‌ستهێنانه زانستییه‌کان بن، گواستنه‌وه‌ی ئه‌و شتانه‌ی که زۆر سه‌رسامیان کردوه له کاره‌کانی تایبه‌تمه‌نداندا بۆ بواره‌کانی دیکه.\nمرۆڤ ده‌توانێت لیستێکی درێژی ئه‌و جۆره نه‌ریته ڕۆشنبیریی و وشه بریقه‌دارانه ریزبکات که له دوو یان سێ نه‌وه‌ی ڕابوردودا باڵیانکێشاوه به‌سه‌ر بیرکردنه‌وه‌ی ڕۆشنبیراندا. جا ئه‌مانه “ڕێچکه‌ی مێژوویی” بوو بێت یان تیۆری په‌ره‌سه‌ندن، فه‌لسه‌فه‌ی قه‌ده‌رگه‌رایی سه‌ده‌ی نۆزده و بڕوابوون به کاریگه‌ریی هه‌مه‌گیری ژینگه له‌به‌رامبه‌ر زگماکیدا، تیۆری ڕێژه‌گه‌رایی یان بڕوابوون به ده‌سه‌ڵاتی نه‌ست – هه‌ر یه‌کێک له‌م تێگه‌یشتنه گشتییانه کراون به به‌ردی بناغه و له‌ڕێگایانه‌وه داهێنان له بواره جیاوازه‌کاندا پێوراون.\nپێده‌چێت تاوه‌کو ئه‌م ئایدیایانه که‌متر دیاریکراو و ورد بن (یان که‌متر سه‌ریانلێده‌ربکرێت) کاریگه‌رییان به‌ربڵاوتر ده‌بێت. هه‌ندێک جار هیچ نییه جگه له ده‌ربڕینێکی ته‌مومژاوی که به ده‌گمه‌ن به وشه‌گه‌لێک دارێژراون که کاریگه‌ریی قوڵ به‌جێبهێڵن. بڕوای له‌م جۆره هه‌روه‌ک کۆنترۆڵرکردنی مه‌به‌ستدار یان ڕێکخستنی هۆشیارانه له مه‌سه‌له کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کاندا باڵاترن له ئه‌نجامی پرۆسه خۆبه‌خۆکاندا که له‌لایه‌ن هزری مرۆڤه‌وه ئاراسته نه‌کراون، یان هه‌ر ریزبه‌ندییه‌ک که به‌رمه‌بنای پلانێکی پێشوه‌خت داڕێژراو بێت ده‌بێت به‌زه‌روره‌ت باشتر بێت له ریزبه‌ندییه‌ک که هێزه دژبه‌یه‌که‌کان هاوسه‌نگیان بۆ دروستکردوه، به‌م شێوه‌یه کاریگه‌ری زۆریان کردۆته سه‌ر گه‌شه‌ی سیاسی.\nڕۆڵی ڕۆشنبیرانیش ته‌نها به رووکه‌ش جیاوازه له مه‌سه‌له‌ی گه‌شه‌ی ئایدیای زیاتر کۆمه‌ڵایه‌تی شیاودا. لێره‌دا مه‌یله ناوازه‌کانیان خۆیان ده‌رده‌خه‌ن له‌ڕێگای دروستکردنی ئایدیای به‌سه‌رچووی په‌تییه‌وه، له‌ڕێگای پۆزشهێنانه‌وه و ئاراسته‌کردنی هه‌ندێک خواستی دیاریکراو تاوه‌کو ئه‌ندازه‌ی تووندڕه‌وی که له‌میانه‌ی جوتبوونی ئه‌خلاقی مرۆڤه‌وه هه‌ڵده‌قوڵێن. به‌و پێیه‌ی دیموکراسی شتێکی باشه، تاوه‌کو پرنسیپه دیموکراتییه‌کان زیاتر به‌کاربهێنرێن، لای ئه‌وان باشتر ده‌رده‌که‌ون. به‌هێزترینی ئه‌م ئایدیا گشتییانه که گه‌شه‌ی سیاسیان نه‌خشاندوه له‌م دواییانه‌دا، بێگومان بریتییه له ئایدیاڵی یه‌کسانی مادیی.\nتایبه‌تیبوونه‌که‌شی ئه‌وه‌یه که به‌رهه‌می گه‌شه‌ی خۆبه‌خۆییانه‌ی بیره ئه‌خلاقییه‌کان نییه، که سه‌ره‌تا له په‌یوه‌ندی نێوان تاکه‌که‌سه‌کاندا به‌کارهێنرابێت، به‌ڵکو دروستکراوێکی ڕۆشنبیرانه‌یه له بنه‌ڕه‌تدا وه‌ک شتێکی په‌تی و مانا گوماناوی یان به‌کارهێنان له هه‌لومه‌رجه دیاریکراوه‌کاندا شێوه‌ی گرتووه.\nله‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا وه‌ک پرنسیپێکی هه‌ڵبژارده له‌نێو ڕێچکه جیاوازه‌کانی سیاسه‌تیکاری کۆمه‌ڵایه‌تی به‌دیلدا به‌هێزانه کاریکردوه. فشارێکی نه‌پساوه‌ی نمایشکردوه به ئاراسته‌ی ڕێکخستنێکی کاروباره کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کاندا که هیچ که‌س به‌ڕوونی وێنایناکات.\nئه‌وه‌ی که پێوه‌رێکی دیاریکراو و یه‌کسانی زیاتر ده‌هێنێت وایلێهاتووه به‌شێوه‌یه‌ک ته‌ماشابکرێت که راسپارده‌یه‌کی ئه‌وه‌نده به‌هێزه که پێویست ناکات شتێکی دیکه‌ی ئه‌وتۆ له‌به‌رچاوبگیرێت. به‌وپێیه‌ی له‌سه‌ر هه‌ر مه‌سه‌له‌یه‌کی دیاریکراو ئه‌م تاکه لایه‌نه‌یه که ئه‌وانه‌ی رێبه‌ری بۆچوون تێگه‌یشتنێکی دیاریکراویان هه‌یه، یه‌کسانیی بۆته مایه‌ی ده‌ستنیشانکردنی گۆڕانی کۆمه‌ڵایه‌تی زیاتر له‌وه‌ی که بانگێشه‌بۆکه‌رانی مه‌به‌ستیان بووه.\nبه‌ڵام به‌ته‌نها ئایدیاڵه ئه‌خلاقییه‌کان به‌م شێوه‌یه کارناکه‌ن. هه‌ندێک کات ڕه‌فتاری ڕۆشنبیران به‌رامبه‌ر کێشه‌کانی ڕیزبه‌ندی کۆمه‌ڵایه‌تی له‌وانه‌یه ئه‌نجامی پێشکه‌وتنی په‌تی مه‌عریفه‌ی زانستی بێت، هه‌روه‌ها له‌م دۆخانه‌دایه که بۆچوونه هه‌ڵه‌کانیان له‌سه‌ر مه‌سه‌له دیاریکراوه‌کان له‌وانه‌یه بۆ ماوه‌یه‌ک وادیاربن که کۆی شکۆی دوایین ده‌ستکه‌وته‌کانی زانستییان له‌پشته. خۆی له‌خۆیدا جێگه‌ی سه‌رسوڕمان نییه که پێشکه‌وتنی ڕاسته‌قینه‌ی مه‌عریفه به‌م شێوه‌یه ده‌کرێت له‌هه‌ندێک بۆنه‌دا ببێته سه‌رچاوه بۆ هه‌ڵه‌ی نوێ. ئه‌گه‌ر ئه‌نجامی چه‌وت له‌و گشتاندنه تازانه نه‌که‌ونه‌وه، ئه‌وا ده‌بنه دوا ڕاستی که هه‌رگیز پێویستیان به پێداچوونه‌وه نابێت. ئه‌گه‌رچی وه‌ک ڕێسایه‌ک، گشتاندنی له‌م جۆره به‌ته‌نها ئه‌نجامی چه‌وتی لێده‌که‌وێته‌وه که ده‌کرێت لێوه‌ی هه‌ڵبهێنجرێن له‌گه‌ڵ ئه‌و بۆچوونانه‌دا که پێشتر په‌سه‌ندبوون، به‌و پێیه‌ش نه‌بنه مایه‌ی خستنه‌وه‌ی هه‌ڵه‌ی نوێ. ئه‌گه‌ری زۆره که تیۆرییه‌کی نوێ، هه‌روه‌ک چۆن به‌هاکه‌ی له‌لایه‌ن ئه‌نجامه تازه‌کانه‌وه نیشان ده‌درێت، ئه‌نجامی تازه به‌رهه‌م ده‌هێنێت که دواجار پێشکه‌وتنی زیاتر ده‌ریده‌خات که هه‌ڵه‌ن.\nبه‌ڵام له دۆخێکی له‌م جۆره‌دا بڕوایه‌کی چه‌وت ده‌رده‌که‌وێت که سه‌رجه‌م شکۆی نوێترین مه‌عریفه‌ی زانستی له پشته‌وه‌یه. ئه‌گه‌رچی له‌و بواره دیاریکراوه‌دا که ئه‌م بڕوایه ده‌یگرێته‌وه له‌وانه‌یه هه‌موو به‌ڵگه زانستییه‌کان له‌دژی بن، به‌ڵام له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا له به‌رده‌م دادگای ڕۆشنبیراندا و له‌به‌ر ڕۆشنایی ئه‌و ئایدیایانه‌دا که حوکمی بیرکردنه‌وه‌یان ده‌که‌ن، وه‌ک ئه‌و بۆچوونه هه‌ڵده‌بژێردرێت که به باشترین شێوه ته‌بایه له‌گه‌ڵ ڕۆحی سه‌رده‌مه‌که‌دا. ئه‌و تایبه‌تمه‌ندانه‌ی که به‌م شێوه‌یه ناوبانگی جه‌ماوه‌ری و کاریگه‌ریی به‌ربڵاو په‌یدا ده‌که‌ن، ئه‌وانه نین که له‌لایه‌ن هاوپیشه‌کانیانه‌وه ددانیان پێدانراوه، به‌ڵکو زۆربه‌ی کات ئه‌و مرۆڤانه ده‌بن که تایبه‌تمه‌ندان وه‌ک هه‌لپه‌رست، ناپسپۆر، یان ته‌نانه‌ت فریوده‌ر ته‌ماشایان ده‌که‌ن، به‌ڵام ئه‌وان له چاوی جه‌ماوه‌ری گشتیدا وه‌ک باشترین راڤه‌کارانی بابه‌ته‌که ناسراون.\nبه‌تایبه‌تیش، گومانی که‌م هه‌یه له‌وه‌ی ئه‌و شێوازه‌ی مرۆڤ له سه‌د ساڵی رابردوودا بۆ ڕێکخستنی هێزه‌کانی سروشت فێریبووه به‌شدارییه‌کی زۆری کردوه له خولقاندنی ئه‌و بڕوایه‌دا که کۆنترۆڵکردنی هاوشێوه‌ی هێزه‌کانی کۆمه‌ڵگا ده‌بنه مایه‌ی خولقاندنی باشترکردنی هاوشێوه‌ی هه‌لومه‌رجی مرۆڤ.\nئه‌و بڕوایه‌ی که له‌ڕێگای به‌کارهێنانی ته‌کنیکی ئه‌ندازه‌ییه‌وه ئاراسته‌ی هه‌موو فۆرمه‌کانی چالاکیی مرۆڤ به‌پێی تاقه یه‌ک پلانی یه‌کانگیر پێویسته وه‌ها بکه‌وێته‌وه که سه‌رکه‌وتوه بۆ کۆمه‌ڵگا، وه‌ک به‌م شێوه‌یه‌یه له ئه‌رکه ئه‌ندازییارییه‌کاندا، ئه‌مه ئه‌نجامێکی زۆر شیاوه بۆ سه‌رنجڕانه‌کێشانی ئه‌وانه‌ی که دڵخۆشن به ده‌ستکه‌وته‌کانی زانسته سروشتیه‌کان.\nبه‌دڵیناییه‌وه پێویسته دان به‌وه‌دا بنرێت که پێویستمان به ئارگومێنتێکی به‌هێز هه‌یه بۆ به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی ئه‌و گریمانه به‌هێزه‌ی له به‌رژه‌وه‌ندی ئه‌نجامی له‌م جۆره‌دایه، هه‌روه‌ها ئه‌و ئارگومێنتانه هێشتا وه‌ک پێویست نه‌خراونه‌ته‌ڕوو. ئه‌وه به‌ته‌نها به‌س نییه ئاماژه به که‌موکوڕییه‌کانی ئه‌و پێشنیاره دیاریکراوانه بده‌ین که به‌رمه‌بنای ئه‌م جۆره له ژیربێژین.\nئارگومێنته‌که هێزی خۆی له‌ده‌ست نادات تاوه‌کو ئه‌و کاته‌ی به‌شێوه‌یه‌کی یه‌کلاییکه‌ره‌وه پیشانده‌درێت که بۆچی ئه‌وه‌ی که سه‌لمێندراوه به‌شێوه‌یه‌کی حاشاهه‌ڵنه‌گر سه‌رکه‌وتووه له هێنانه‌کایه‌ی پێشکه‌وتن له زۆربه‌ی بواره‌کاندا، ده‌بێت سوودمه‌ندییه‌که‌ی سنورداربێت و ببێته شتێکی زیانبه‌خش ئه‌گه‌ر هاتو گواسترایه‌وه بۆ ده‌ره‌وه‌ی سنوره‌کانی بواره‌که‌ی خۆی.\nئه‌مه ئه‌رکێکه که هێشتا به‌شێوه‌یه‌کی دڵخۆشکه‌ر جێبه‌جێنه‌کراوه و پێویسته به‌دیبێت پێش ئه‌وه‌ی ئه‌م پاڵنه‌ره دیاریکراوه به‌ره‌و سۆشیالیزم لاببرێت.\nئه‌مه، بێگومان، ته‌نها یه‌کێکه له چه‌ندین نمونه که تێیدا پێشکه‌وتنی زیاتری ڕۆشنبیری پێویسته ئه‌گه‌ر بڕیاربێت ئه‌و ئایدیا زیانبه‌خشانه‌ی که ئێستا باون پووچه‌ڵ بکرێنه‌وه، هه‌روه‌ها ئه‌و ڕێچکه‌یه‌ی که ده‌بێت بیگرینه‌به‌ر دواجار له‌ڕێگه‌ی گفتوگۆوه له‌سه‌ر مه‌سه‌له هه‌ره موجه‌ره‌ده‌کان بڕیاری له‌سه‌ر ده‌درێت. به‌س نییه بۆ مرۆڤی عه‌مه‌لی له‌وه دڵنیابێت، له مه‌عریفه‌ی نزیکیه‌وه له هه‌ر بوارێکی دیاریکراودا، که تیۆره‌کانی سۆشیالیزم که له ئایادیای گشتیتره‌وه سه‌رچاوه‌یان گرتووه ده‌رده‌که‌وێت که عه‌مه‌لی نین. له‌وانه‌یه ئه‌وه به‌ته‌واوی ڕاست بێت، به‌ڵام له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا به‌ره‌نگاریه‌که‌ی داغان ده‌کرێت و هه‌موو ئه‌نجامه خه‌مباره‌کان که پێشبینیان ده‌کات، دێنه دی ئه‌گه‌ر بیروڕاکانی ئه‌و له‌لایه‌ن پووچه‌ڵکردنه‌وه‌یه‌کی کارای ئایدیای دایک (idees meres)ه‌وه پشتگیری نه‌کرێت. تاوه‌کو ئه‌و کاته‌ی ڕۆشنبیر پشکی باشتری ئارگومێنته گشتییه‌که‌ی به‌رکه‌وێت، شیاوترین ره‌تکردنه‌وه‌ی مه‌سه‌له دیاریکراوه‌که وه‌لاده‌نرێت. به‌ڵام ئه‌مه کۆی چیرۆکه‌که نییه. ئه‌و هێزانه‌ی که کارده‌که‌نه سه‌ر هێنانی خه‌ڵک بۆ ناو ڕیزه‌کانی ڕۆشنبیران به‌هه‌مان ئاراسته‌دا کارده‌که‌ن و یارمه‌تیده‌رن بۆ ڕوونکردنه‌وه‌ی ئه‌وه‌ی بۆچی زۆرێک له به‌تواناترینیان مه‌یلیان به‌ره‌و سۆشیالیزمه.\nبێگومان جیاوازی بۆچوون له‌نێو ڕۆشنبیراندا هێنده‌ی جیاوازی بۆچوونه له نێو گروپه‌کانی دیکه‌ی خه‌ڵکدا. به‌ڵام پێده‌چێت ڕاست بێت که به شێوه‌یه‌کی گشتی که‌سه چالاکتر و زیره‌کتر و ڕه‌سه‌نتره‌کانی نێو ڕۆشنبیران زۆرجار مه‌یلیان به‌لای سۆشیالیزمدایه، له‌کاتێکدا که نه‌یاره‌کانیان توانا و لێوه‌شاوه‌ییان له‌وان که‌متره.\nئه‌مه به‌تایبه‌ت بۆ قۆناغه سه‌ره‌تاییه‌کانی بڵاوبوونه‌وه‌ی ئایدیاکانی سۆشیالیزم راسته. دواتر، ئه‌گه‌رچی له ده‌ره‌وه‌ی بازنه ڕۆشنبیرییه‌کاندا له‌وانه‌یه هێشتا کارێکی بوێرانه بێت بانگێشه بۆ بیروڕای سۆشیالیستی بکرێت، فشاری بۆچوون له‌ناو ڕۆشنبیراندا زۆرجار ئه‌وه‌نده به‌هێزانه مه‌یلداری سۆشیالیزمه که وا ده‌کات مرۆڤ پێویستی به هێز و سه‌ربه‌خۆیی زیاتر هه‌بێت بۆ به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی ئه‌و مه‌یله وه‌ک له‌وه‌ی که په‌یوه‌ندیی بکات به‌و شته‌وه که هاوڕێکانی وه‌ک بۆچوونی مۆدێرن ئاماژه‌ی بۆ ده‌که‌ن. بۆنمونه، که‌سێک که ئاشنابێت به ژماره‌یه‌کی زۆری مامۆستای زانکۆکان (له‌م دیده‌شه‌وه زۆرینه‌ی مامۆستایانی زانکۆ وه‌ک ڕۆشنبیر ئاماژه‌یان بۆ ده‌کرێت وه‌ک له‌وه‌ی وه‌ک پسپۆڕ) ناتوانێت چاو له‌و ڕاستییه بپۆشێت که ئه‌مڕۆ ئه‌گه‌ری زۆره که زۆربه‌ی مامۆستا دانا و سه‌رکه‌وتووه‌کان سۆشیالیست بن. له‌کاتێکدا ئه‌وانه‌ی که خاوه‌نی بۆچوونی سیاسی زیاتر کۆنزێرڤه‌تیڤن زۆربه‌ی کات مامناوه‌ندین. ئه‌مه بێگومان خۆی له‌خۆیدا فاکته‌رێکی گرنگه که پاڵ به نه‌وه‌ی نوێوه ده‌نێت به‌ره‌و به‌ره‌ی سۆشیالیست.\nبێگومان سۆشیالیسته‌کان ئه‌مه وه‌ک به‌ڵگه‌یه‌ک ده‌بینن که له رۆژگاری ئه‌مڕۆدا ئه‌و خه‌ڵکانه‌ی که زیره‌کترن به‌و ئاراسته‌یه‌دا ده‌ڕۆن که ببن سۆشیالیست. به‌ڵام ئه‌مه زۆر دوره له‌وه‌ی که تاقه راڤه‌ی ئه‌م ره‌وشه بێت.\nپێده‌چێت هۆکاری سه‌ره‌کیی ئه‌م دۆخه ئه‌وه‌بێت که (بۆ مرۆڤی خاوه‌ن توانای ناوازه که ڕیزبه‌ندی ئیستای کۆمه‌ڵگای به‌لاوه په‌سه‌نده) چه‌ندین ده‌روازه بۆ کاریگه‌ری دروستکردن و ده‌سه‌ڵات ئاوه‌ڵان، له‌کاتێکدا بۆ که‌سێکی کارتێنه‌کراو و ناڕازی، پیشه‌ی ڕۆشبیری موژده‌به‌خشترین رێگه‌یه به‌ره‌و کاریگه‌ری دروستکردن و ده‌سه‌ڵات که به‌شدارده‌بن له هێنانه‌دی ئایدیاڵه‌کانیدا.\nله‌وه‌ش زیاتر: مرۆڤی زیاتر کۆنزێرڤه‌تیڤی خاوه‌ن توانای پله یه‌ک به‌گشتی کاری ڕۆشنبیری هه‌ڵده‌بژێرێت (هه‌روه‌ها ئه‌و قوربانییه ماددییه‌ی که په‌یوه‌سته به‌م هه‌ڵبژارده‌یه‌وه) ته‌نها له‌پێناوی رۆشنبیری خۆیدا چیژی لێوه‌ربگرێت. ئه‌گه‌ری زیاتره که له ئه‌نجامدا ببێته لێکۆڵه‌ر زیاتر وه‌ک له ڕۆشنبیر به‌واتای وردی وشه‌که. له‌کاتێکدا بۆ مرۆڤی ڕادیکاڵ گرتنه‌به‌ری پیشه‌ی ڕۆشنبیر زۆبه‌ی کات خۆی له‌خۆیدا ئامرازێکه وه‌ک له‌وه‌ی ئامانج بێت، ڕێگایه‌ک ڕێک به‌ره‌و ئه‌و جۆره له کاریگه‌ری به‌رفراوان که ڕۆشنبیری پیشه‌وه‌ر ده‌یکات.\nله‌مه‌شه‌وه پێده‌چێت ئه‌وه راست بێت که، نه‌ک ئه‌وه‌ی که خه‌ڵکی زیره‌کتر به‌شێوه‌یه‌کی گشتی سۆشیالیستن، به‌ڵکو ئه‌وه‌ی که به‌شێکی زۆرتری سۆشیالیسته‌کان له‌ناو خه‌ڵکه مێشک نایابه‌کاندا خۆیان ته‌رخانده‌که‌ن بۆ ئه‌و هه‌وڵه ڕۆشنبیرییانه‌ی که له کۆمه‌ڵگای مۆدێرندا کاریگه‌ری یه‌کلاکه‌ره‌وه‌یان له‌سه‌ر ڕای گشتی پێده‌به‌خشێت.\nهه‌ڵبژاردنی که‌سایه‌تی ڕۆشنبیر به‌هه‌مان شێوه وابه‌سته‌ی به‌رژه‌وه‌ندی باڵایه که له ئایدیا گشتی و په‌تییه‌کاندا ده‌ریده‌خه‌ن. خه‌مڵاندن له‌سه‌ر ئه‌گه‌ری دووباره بونیاتنانه‌وه‌ی سه‌رله‌به‌ری کۆمه‌ڵگا بوارێکی زۆر زیاتری بۆده‌ره‌خسێنێت وه‌ک له خه‌مه زیاتر عه‌مه‌لی و کورتخایه‌نه‌کانی ئه‌وانه‌ی که هه‌وڵی چاکسازی بچووک ده‌ده‌ن له ریزبه‌ندی ئێستادا.\nبه‌تایبه‌تیش، هزری سۆشیالیستی زیاتر لاوان به‌لای خۆیدا راده‌کێشێت به‌هۆی خاسیه‌تی داهاتووبینیه‌وه. هه‌ر ئه‌و ئازایه‌تیه‌ی که تێوه‌مان ده‌گلینێت له بیری یۆتۆپیه‌وه (خه‌یاڵاوی) له‌م باره‌دا هه‌ر ئه‌ویش سه‌رچاوه‌ی هێزی سۆشیالیسته‌کانه که به‌داخه‌وه لیبرالیزیمی باو ئه‌مه‌ی نیه.\nئه‌م جیاوازییه‌ش له به‌رژه‌وه‌ندی سۆشیالیزمه، نه‌ک ته‌نها له‌به‌رئه‌وه‌ی خه‌مڵاندن له‌باره‌ی پرنسیپه گشتییه‌کان ده‌رفه‌تێک ده‌به‌خشێت به خه‌یاڵی ئه‌وانه‌ی که بارنه‌کراون به مه‌عریفه‌ی زۆری ڕاستییه‌کانی ژیانی رۆژانه، به‌ڵکو له‌به‌رئه‌وه‌ی خواستی شه‌رعی بۆ تێگه‌یشتن له بنه‌ما عه‌قڵانییه‌کانی هه‌ر ڕیزبه‌ندییه‌کی کۆمه‌ڵایه‌تی تێرده‌کات، هه‌روه‌ها بوارده‌دات به ئه‌نجامدانی ئه‌و خولیا بونیاتنه‌رانه‌یه‌ی که لیبراڵیزم پاش ئه‌وه‌ی سه‌رکه‌وتنه مه‌زنه‌کانی به‌ده‌ستهێنا، ته‌نها چه‌ند ده‌رچه‌یه‌کی بۆ هێشته‌وه.\nڕۆشنبیر، به هه‌موو مه‌یلی خۆیه‌وه، گرنگی نادات به ورده‌کارییه ته‌کنیکییه‌کان یاخود زه‌حمه‌تییه عه‌مه‌لییه‌کان. ئه‌وه‌ی زیاتری سه‌رنجی راده‌کێشێت بریتیه له دیدگا به‌رفراوانه‌کان، تێگه‌یشتنی به‌ربڵاو له ریزبه‌ندییه کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کان به تێکڕا به‌و شێوه‌یه‌ی که سیسته‌مێکی پلانرێژکراو په‌یمانی هێنانه‌دی ده‌دات.\nئه‌م ڕاستییه که چێژی ڕۆشنبیران باشتر تێرده‌کرێت له‌لایه‌ن پێشبینیه‌کانی سۆشیالیسته‌کانه‌وه، ده‌رکه‌وت که کوشنده‌یه بۆ کاریگه‌ریی ترادسیۆنی لیبراڵی. کاتێک پێداویستیه سه‌ره‌کییه‌کانی پرۆگرامه لیبراڵییه‌کان واده‌رده‌که‌وتن که تێرکراون، بیریاره لیبراڵه‌کان رویانکرده کێشه‌ی ورده‌کاریه‌کان و گه‌شه‌ی فه‌لسه‌فه گشتییه‌که‌ی لیبراڵیزمیان فه‌رامۆشکرد، که له ئه‌نجامدا له‌وه که‌وت که مه‌سه‌له‌یه‌کی زیندوو بێت و بوار ببه‌خشێت به تێڕامانی گشتی.\nبه‌و پێیه‌ش بۆ نزیکه‌ی نیو سه‌ده‌یه، ته‌نها سۆشیالیسته‌کانن که شتێکیان پێشکه‌ش کردبێت که هاوشێوه‌ی پرۆگرامێکی ئاشکرای گه‌شه‌ی کۆمه‌ڵایه‌تی بێت، وێنه‌یه‌کی کۆمه‌ڵگای ئاینده که ئه‌وان کردبوویانه ئامانج، هه‌روه‌ها کۆمه‌ڵه پرنسیپێکی گشتی بۆ ڕێنماییکردنی بڕیاره‌کان له‌سه‌ر مه‌سه‌له تایبه‌ته‌کان.\nله‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا، ئه‌گه‌ر به‌هه‌ڵه‌دا نه‌چووبم، ئایدیاڵه‌کانیان به‌ده‌ست ناکۆکییه‌وه ده‌ناڵێنن، هه‌روه‌ها هه‌ر هه‌وڵێک بۆ پراکتیزه‌کردنیان ده‌بێته مایه‌ی خستنه‌وه‌ی شتێکی ته‌واو جیاواز له‌وه‌ی چاوه‌ڕوانی ده‌که‌ن، ئه‌مه ئه‌و ڕاستییه ناگۆڕێت که پرۆگرامی ئه‌وان بۆ گۆڕان تاقه پرۆگرامه که کاریگه‌ری هه‌بووه له‌سه‌ر گه‌شه‌ی دامه‌زراوه کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کان. ئه‌مه‌ش له‌به‌ئه‌وه‌یه که پرۆگرامه‌که‌ی ئه‌وان بووه به تاقه پرۆگرامی ئاشکرای فه‌لسه‌فه‌ی گشتیی سیاسه‌تیکاری کۆمه‌ڵایه‌تی که له‌لایه‌ن گروپێکی گه‌وره‌وه گیراوه‌ته‌به‌ر، ته‌نها سیسته‌مێک که کێشه‌ی نوێ دروست ده‌کات و ئاسۆی نوێ ئاوه‌ڵا ده‌کات، به‌و شێوه‌یه سه‌رکه‌وتوو بووه له ئیلهام به‌خشین به خه‌یاڵی ڕۆشنبیراندا.\nگه‌شه‌ی ڕاسته‌قینه‌ی کۆمه‌ڵگا له‌م نێوه‌نده‌دا بڕیاری له‌سه‌ر دراوه، نه‌ک له‌لایه‌ن جه‌نگی ئایدیاڵه ململانێکاره‌کانه‌وه، به‌ڵکو به‌هۆی به‌راورد له‌نێوان دۆخی باوی ئێستا و تاکه ئایدیاڵی شیاو بۆ کۆمه‌ڵگای ئاینده، که ته‌نها سۆشیالیسته‌کان له‌به‌رده‌می جه‌ماوه‌ردا به‌رزیان کردبوه‌وه. ژماره‌یه‌کی زۆر که‌م له‌و پرۆگرامانه‌ی دیکه که خۆیان خستبوه روو به‌دیلی ڕاسته‌قینه‌یان پێبوو. زۆربه‌یان سازشکاریبوون یان به‌سته‌ر بوون له‌نێوان جۆره تووندڕه‌وه‌کانی سۆشیالیزم و ریزبه‌ندی ئێستادا. هه‌موو ئه‌مانه پێویست بوون بۆ ئه‌وه‌ی هه‌ر پرۆژه‌یه‌کی سۆشیالیستی وه‌ک شیاو و مه‌عقول ده‌ربکه‌وێت لای ئه‌م عه‌قڵه “دانایانه” که له بنه‌ڕه‌تدا بڕوایان هێنابوو که پێویسته ڕاستی هه‌میشه بکه‌وێته نێوان هه‌ردوو په‌ڕی مه‌سه‌له‌یه‌که‌وه ، بۆ که‌سێک که بانگه‌شه‌ی پێشنیارێکی وه‌ک پێویست تووندڕه‌وتر بکات. پێده‌چوو ته‌نها یه‌ک ئاراسته هه‌بێت که بتوانین بۆی بجوڵێین، هه‌روه‌ها پێده‌چوو که ته‌نها پرسیار ئه‌وه‌بووبێت که چه‌ند خێرا و تاوه‌کو کوێ پێویسته ئه‌و جوڵه‌یه‌ی به‌رده‌وام بێت.\nبایه‌خی ئه‌و سه‌رنجڕاکێشانه تایبه‌ته‌ی که سۆشیالیزم هه‌یه‌تی له‌سه‌ر رۆشنبیران که له خاسیه‌تی پێشبینیکارانه‌یه‌وه سه‌رچاوه‌ی گرتووه، رونتر ده‌بێت ئه‌گه‌ر بێت و ئێمه به‌راوردکاری زیاتر بکه‌ین له نێوان پێگه‌ی تیۆریسته سۆشیالیسته‌کان و ئه‌وانه‌ی نه‌یاریدا که لیبراڵه‌کانن به مانا کۆنه‌که‌ی وشه‌که. هاوکات ئه‌م به‌راوردکاریه ده‌مانبات به‌ره‌و هه‌ر وانه‌یه‌ک که ده‌توانین فێری ببین له پێزانینێکی دروستی هێزه ڕۆشنبیرییه‌کانه‌وه که ده‌بنه مایه‌ی هه‌ره‌سهێنانی بنچینه‌کانی کۆمه‌ڵگایه‌کی ئازاد.\nبه‌شێوه‌یه‌کی رووکه‌ش ناکۆک، یه‌کێک له‌و ته‌گه‌ره سه‌ره‌کییانه‌ی که بیریاره لیبراڵه‌کان بێبه‌ش ده‌کات له‌وه‌ی کاریگه‌رییان هه‌بێت زۆر په‌یوه‌ندی هه‌یه به‌و ڕاستییه‌وه که تاوه‌کو سۆشیالیزم ده‌رنه‌که‌وتبوو، بیرمه‌نده لیبراڵه‌کان ده‌رفه‌تی زیاتریان هه‌بوو بۆ دانانی کاریگه‌ری ڕاسته‌وخۆ له‌سه‌ر بڕیاردان له‌باره‌ی سیاسه‌تیکاره هه‌نووکه‌ییه‌کان و له ئه‌نجامیشدا نه‌ک به ته‌نها فریووناخوارد به‌و پێشبینیکردنه دورخایه‌نانه که خاڵی به‌هێزی سۆشیالیسته‌کانه، به‌ڵکو به‌هۆیه‌وه ساردیش بوونه‌وه چونکه پێده‌چێت هه‌ر هه‌وڵێکی له‌م جۆره ئه‌و چاکه ڕاسته‌وخۆیه که‌م بکاته‌وه که ده‌توانێت بیکات.\nله‌وه‌ی هه‌ر ده‌سه‌ڵاتێکی هه‌بێت بۆ کاریگه‌ری خستنه سه‌ر بڕیاره عه‌مه‌لییه‌کان، به‌هۆی پێگه‌یه‌وه له‌ناو نوێنه‌رانی ریزبه‌ندی باڵاده‌ستدا، هه‌روه‌ها ئه‌م پێگه‌یه ده‌خاته مه‌ترسییه‌وه ئه‌گه‌ر خۆی ته‌رخانکرد بۆ ئه‌و جۆره له پێشبینکردن  که سه‌رنجی رۆشبیبران راده‌کێشێت و له‌ڕێگای ئه‌وانه‌وه ده‌توانێت کاریگه‌ری بخاته سه‌ر گه‌شه له مه‌ودای دووردا. بۆئه‌وه‌ی کاریگه‌ری هه‌بێت له‌گه‌ڵ ئه‌و ده‌سه‌ڵاته‌دا که ده‌یبێت، پێویسته “عه‌مه‌لی”، “هه‌ستیار” و “واقیعی” بێت.\nتاوه‌کو خۆشی سه‌رقاڵ بکات به مه‌سه‌له هه‌نووکه‌ییه‌کانه‌وه، ئه‌وا پاداشت ده‌درێته‌وه به توانی کاریگه‌ریدانان له‌سه‌ر، سه‌رکه‌وتنی مادی، و ناوبانگ له‌ناو ئه‌وانه‌دا که تاڕاده‌یه‌ک هاوبه‌شن له سیما گشتییه‌کانیدا. به‌ڵام ئه‌م مرۆڤانه ڕێزێکی که‌میان هه‌یه بۆ پێشبینیکردن له‌سه‌ر پرنسیپه گشتییه‌کان که ژینگه‌ی ڕۆشنبیریی ڕه‌نگڕێژ ده‌که‌ن. له‌راستیدا، ئه‌گه‌ر له‌گه‌ڵ ئه‌م جۆره له پێشبینیکاری درێژخایه‌ندا تێوه‌گلا، ئه‌وا ده‌که‌وێته به‌ر ئه‌گه‌ری ئه‌وه‌ی که ناوبانگی ئه‌وه ده‌ربکات که “ناته‌واوه” یاخود ته‌نانه‌ت نیمچه سۆشیالیسته، چونکه ئاماده نییه ریزبه‌ندی ئێستاکه‌یی له‌گه‌ڵ ئه‌و سیسته‌مه ئازاده‌دا یه‌کتا بکات که خۆی ئامانجیه‌تی پێیبگات.\nسه‌رباری ئه‌مه‌ش، هه‌وڵه‌کانی به‌رده‌وامبوون به‌ئاراسته‌ی پێشبینیکاری گشتیدا، خێرا بۆی ئاشکرا ده‌بێت که سه‌لامه‌ت نییه ئه‌گه‌ر زۆر نزیک ببێته‌وه له‌وانه‌ی که پێده‌چێت زۆربه‌ی بڕواکانی ئه‌میان هه‌ڵگرتبێت، و زۆری پێناچێت که پاڵی پێوه‌ده‌نرێت به‌ره‌و گۆشه‌گیریی. له‌راستیدا، له ئێستادا ده‌شێت ته‌نها چه‌ند ئه‌رکێک هه‌بن که به‌هایان نه‌زانرێت وه‌ک  ئه‌رکی بنه‌ڕه‌تی گه‌شه‌ی بنه‌مای فه‌لسه‌فیانه که له‌سه‌ر ئه‌م بنه‌مایه‌وه گه‌شه‌ی زیاتری کۆمه‌ڵگایه‌کی ئازاد پێویسته دابمه‌زرێت.\nبه‌و پێیه‌ی که ئه‌و مرۆڤه‌ی ئه‌نجامی ده‌دات پێویسته به‌شی زۆری چوارچێوه‌ی ریزبه‌ندی باڵاده‌ست قبووڵ بکات، لای زۆرێک له ڕۆشنبیرانی خاوه‌ن عه‌قڵی پێشبینیکار ته‌نها وه‌ک داکۆکیکارێكی شه‌رمنی شته‌کان ده‌بێت وه‌ک خۆیان. له‌هه‌مان کاتدا له‌لایه‌ن خه‌ڵکی ئاساییه‌وه وه‌ک تیۆریستیكی ناعه‌مه‌لی ده‌رده‌که‌وێت. وه‌ک پێویست ڕادیکاڵ نییه لای ئه‌وانه‌ی که ته‌نها جیهان به‌و شێوه‌یه ده‌ناسن که تیایدا “بیره‌کان تێیدا به‌ته‌بایی ده‌ژین”، هه‌روه‌ها زۆر ڕادیکاڵانه ده‌رده‌که‌وێت له لای ئه‌وانه‌ی که ته‌نها ده‌بینن چۆن “شته‌کان به سه‌ختی پێکداده‌ده‌ن له بۆشاییدا”.\nئه‌گه‌ر سوود له‌و جۆره پاڵپشتییه وه‌ربگرێت که ده‌توانێت به‌ده‌ستیبهێنێت له که‌سانی خاوه‌ن مه‌سه‌له‌کانه‌وه، به‌دڵنیاییه‌وه متمانه‌ی خۆی له‌ده‌ستده‌دات له‌لای ئه‌وانه‌ی که پشتیان پێده‌به‌ستێت بۆ بڵاوکردنه‌وه‌ی ئایدیاکانی. له‌هه‌مان کاتدا پێویستی به‌وه هه‌یه که زۆر به وریایی په‌نابگرێت له هه‌ر شتێک که هاوشێوه‌ی خۆده‌رخستن و زیاده‌گۆیی بێت.\nله‌کاتێکدا که هیچ تیۆریستێکی سۆشیالیست نیه که خۆی بێمتمانه‌بکات له‌لای هاوڕێکانی ته‌نانه‌ت له‌ڕێگای ساویلکه‌ترین پێشنیاریشه‌وه، به‌ڵام که‌سێکی لیبراڵی ره‌سه‌ن خۆی تووشی نه‌فره‌ت ده‌کات له‌ڕێگای پێشنیارێکی ناعه‌مه‌لییه‌وه. به‌ڵام هێشتا له‌لای ڕۆشنبیران وه‌ک پێویست پێشبینیکار و سه‌رکه‌ش ده‌رناکه‌وێت، هه‌روه‌ها ئه‌و گۆڕانکاری و چاکسازییانه‌ی بونیادی کۆمه‌ڵایه‌تی که پێشکه‌شیان ده‌کات، وه‌ک سنووردار ده‌رده‌که‌ون به به‌راورد له‌گه‌ڵ ئه‌وانه‌ی ئه‌واندا که خه‌یاڵی بێجڵه‌وی ئه‌وان وێنایان ده‌که‌ن.\nلانی که‌م له کۆمه‌ڵگه‌یه‌کدا که پێشمه‌رجه سه‌ره‌کییه‌کانی ئازادی به‌ده‌ستهاتوون و چاکسازی زیاتر پێویسته په‌یوه‌ست بێت به ورده‌کارییه به‌راوردکارییه‌کانه‌وه، پرۆگرامی لیبراڵی هیچ کام له سه‌رنجڕاکێشییه‌کانی داهێنانی نوێی نابێت. پێزانینی ئه‌و چاکسازییانه‌ی پێشکه‌شیان ده‌کات پێویستی به مه‌عریفه‌ی زیاتره له‌سه‌ر کارکردنی کۆمه‌ڵگه‌ی ئێستا، زیاتر له‌وه‌ی که ڕۆشنبیری عاده‌تی هه‌ڵگریه‌تی. گفتوگۆ له‌سه‌ر ئه‌م چاکسازییانه پێویسته له‌سه‌ر ئاستێکی عه‌مه‌لیتردا له‌وه‌ی پرۆگرامه شۆڕشگێڕانه‌کان ده‌ستپێبکات، به‌وپێیه‌ش سیمایه‌ک ده‌به‌خشێت که که‌متر سه‌رنجی ڕۆشنبیران راده‌کێشێت و زیاتر ئه‌و پێکهاتانه ده‌هێنێته ناوه‌وه که له‌به‌رامبه‌ریاندا هه‌ست به ناحه‌زی ده‌کات. ئه‌وانه‌ی که زیاتر ئاشنان به کارکردنی کۆمه‌ڵگه‌ی ئێستا، هه‌میشه گرنگی ده‌ده‌ن به پاراستنی هه‌ندێک سیمای دیاریکراوی ئه‌و کۆمه‌ڵگه‌یه که له‌وانه‌یه نه‌کرێت له‌سه‌ر بنه‌مای پرنسیپه گشتییه‌کان داکۆکیان لێبکرێت.\nجیاواز له‌و که‌سه‌ی که به‌دوای ریزبه‌ندییه‌کی داهاتووی ته‌واو نوێدا ده‌گه‌ڕێت و به‌شێوه‌یه‌کی سروشتی بۆ ڕێنمایی ڕووده‌کاته تیۆریسته‌کان، ئه‌و که‌سانه‌ی که بڕوایان به ریزبه‌ندی ئێستا هه‌یه هه‌میشه واده‌زانن که له هه‌ر تیۆریستێک باشتر تێده‌گه‌ن و له ئه‌نجامدا ئه‌گه‌ری ئه‌وه هه‌یه که هه‌موو ئه‌و شتانه ڕه‌تبکه‌نه‌وه که نائاشنا و تیۆرین.\nسه‌ختی دۆزینه‌وه‌ی پاڵپشتی ڕاسته‌قینه و نابه‌رژه‌وه‌ندیخواز بۆ سیاسه‌تیکارێکی سیسته‌ماتیک بۆ ئازادی، شتێکی نوێ نییه. لۆرد ئاکتن زۆر له‌مه‌وبه‌ر وتویه‌تی که چۆن “له‌هه‌موو سه‌رده‌مه‌کاندا هاوڕێ دڵسۆزه‌کانی ئازادی ده‌گمه‌ن بوون و سه‌رکه‌وتنیشی به‌هۆی که‌مینه‌وه بووه، که سه‌رکه‌وتوو بوون له‌وه‌ی خۆیانداوه‌ته‌پاڵ ئه‌وانه‌ی که ئامانجیان جیاواز بووه له ئامانجی خۆیان، ئه‌م خۆدانه‌پاڵه‌ش، که هه‌میشه مه‌ترسیداره، هه‌ندێک جار وێرانکه‌ر بووه، له‌ڕێگای به‌خشینی زه‌مینه‌ی ڕه‌وای ئۆپۆزسیۆنه‌وه به نه‌یاران….” له‌م دواییانه‌دا یه‌کێک له دیارترین ئابوریناسه‌کانی ئه‌مه‌ریکا سکاڵای هاوشێوه‌ی کردبوو له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی که ئه‌رکی سه‌ره‌کیی ئه‌وانه‌ی که بڕوایان به پرنسیپه بنه‌ڕه‌تییه‌کانی سه‌رمایه‌داری هه‌یه پێویسته به‌رده‌وام بریتی بێت له داکۆکیکردن له‌م سیسته‌مه له به‌رامبه‌ر سه‌رمایه‌داراندا – له‌راستیدا ئابوریناسه لیبراڵه مه‌زنه‌کان، له ئاده‌م سمیسه‌وه تاوه‌کو ئه‌مڕۆ، هه‌میشه ئه‌مه‌یان زانیوه.\nگرنگترین ڕێگر که مرۆڤی عه‌مه‌لی که دۆزی ئازادی به‌شێوه‌یه‌کی ڕاسته‌قینه له دڵدایه، جیاده‌کاته‌وه له‌و هێزانه‌ی که له بواری ئایدیاکاندا بڕیارده‌ده‌ن له‌سه‌ر ڕێچکه‌ی پێشکه‌وتنه‌کان، بریتییه له بێمتمانه‌یی قووڵیان به پێشبینیه تیۆرییه‌کان و مه‌یلیان به‌ره‌و ئۆرسۆدۆکسی. ئه‌مه‌ش زیاد له هه‌ر شتێکی دیکه، ڕێگرێک ده‌خوڵقێنێت که تێپه‌ڕاندنی مه‌حاڵه له‌نێوان ئه‌مان و ئه‌و ڕۆشنبیرانه‌دا که خۆیان ته‌رخانکردوه بۆ هه‌مان دۆز و پاڵپشتیان شایانی ده‌ستبه‌رداربوون نییه ئه‌گه‌ر بڕیاربێت دۆزه‌که سه‌ربکه‌وێت.\nئه‌رگه‌رچی له‌وانه‌یه ئه‌م مه‌یله سروشتی بێت له‌نێو ئه‌و که‌سانه‌دا که داکۆکی له سیسته‌مێک ده‌که‌ن چونکه به‌شێوه‌یه‌کی پراکتیکی بوونی خۆی سه‌له‌ماندووه، که به‌لایانه‌وه پاساوی رۆشنبیری هیچ بایه‌خێکی نیه، هه‌روه‌ها کوشنده‌ش ده‌بێت بۆی له‌به‌ر ئه‌وه‌ی دایده‌بڕێت له‌و کۆمه‌که‌ی که زۆر پێویستیه‌تی. ئۆرسۆدۆکسی له هه‌ر چه‌شنێک، هه‌ر پێداگرییه‌ک له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی که سیسته‌مێکی ئایدیا کۆتاییه و پێویسته سه‌رتاپایی به‌بێ دودڵی په‌سه‌ندبکرێت، دیدێکه که وه‌ک گرنگیه‌ک هه‌موو ڕۆشنبیران تووڕه‌ده‌کات، به‌ده‌رله‌وه‌ی بۆچوونیان چیه له‌سه‌ر مه‌سه‌له تایبه‌ته‌کان.\nهه‌ر سیسته‌مێک که حوکم له‌سه‌ر مرۆڤ ده‌دات له‌سه‌ر بنه‌مای پڕاوپڕی هاوسازبوونیان له‌گه‌ڵ کۆمه‌ڵه بڕوایه‌کی دیاریکراودا، له‌سه‌ر بنه‌مای “دروستییان” یان تاوه‌کو ئه‌و راده‌یه‌ی که ده‌کرێت متمانه‌یان پێبکرێت له‌وه‌ی که هه‌ڵگری دیدی په‌سه‌ندکراوبن له هه‌موو مه‌سه‌له‌کاندا، ئه‌و سیسته‌مه خۆی بێبه‌شده‌کات له‌و هاوکارییه‌ی که به‌بێ بوونی هیچ ده‌سته ئایدیایه‌ک ناتوانێت کاریگه‌ریی خۆی بهێڵێته‌وه له کۆمه‌ڵگای مۆدێرندا. توانای ڕه‌خنه‌گرتن له دیده په‌سه‌ندکراوه‌کان، توانای گه‌ڕان به‌ناو پێگه نوێیه‌کاندا و توانای ئه‌زموونکردنی دیدگا نوێیه‌کان، ژینگه‌یه‌ک دابینده‌کات که به‌بێ ئه‌و ژینگه‌یه ڕۆشنبیران ناتوانن هه‌ناسه بده‌ن. ئه‌و دۆزه‌ی که بوارنه‌دات به‌م ڕێچکانه، هیچ پاڵپشتێکی رۆشنبیرانی نابێت و لێره‌وه شکست ده‌خوات له کۆمه‌ڵگایه‌کدا که وه‌ک کۆمه‌ڵگاکه‌ی خۆمان له‌سه‌ر خزمه‌ته‌کانی ئه‌وان به‌نده.\nله‌وانه‌یه ئه‌وه بێت که وه‌ک کۆمه‌ڵگایه‌کی ئازاد به‌و شێوه‌یه‌ی ئێمه پێی ئاشناین له‌ناو خۆیدا هه‌ڵگری هێزه روخێنه‌ره‌کانی خودی خۆی بێت. له‌وانه‌یه ئه‌وه‌بێت کاتێک ئازادی به‌ده‌ستهات وه‌ک به‌ڵگه‌نه‌ویست ته‌ماشا ده‌کرێت و به‌های نازانرێت. هه‌روه‌ها گه‌شه‌ی ئازادی ئایدیاکان که جه‌وهه‌ری کۆمه‌ڵگای ئازاده ده‌بێته مایه‌ی خولقاندنی ئه‌و بناغه‌یه‌ی له‌سه‌ری به‌نده. زۆر که‌م جێگه‌ی گومانه که له وڵاتانی وه‌ک ویلایه‌ته یه‌کگرتووه‌کانی ئه‌مه‌ریکا، ئایدیاڵی ئازادی له رۆژگاری ئه‌مڕۆدا که‌متر جێگه‌ی سه‌رنجی لاوانه به به‌راورد له‌گه‌ڵ ئه‌و وڵاتانه‌دا که ده‌زانن له‌ده‌ستدانی ئازادی مانای چییه.\nله‌لایه‌کی دیکه‌وه، ئاماژه‌ی زۆر هه‌ن که له ئه‌ڵمانیا و شوێنی دیکه، لای ئه‌و لاوانه‌ی که هه‌رگیز کۆمه‌ڵگای ئازادیان نه‌دیوه، ئه‌رکی بونیاتنانی کۆمه‌ڵگایه‌کی ئازاد، ده‌کرێت زۆر به‌چێژ و نه‌شئه‌به‌خش بێت وه‌ک هه‌ر پرۆژه‌یه‌کی سۆشیالیستی که له‌ماوه‌ی سه‌د ساڵی ڕابوردودا سه‌ری هه‌ڵداوه. ئه‌مه‌ش ڕاستیه‌کی سه‌رسوڕهێنه‌ره، ئه‌گه‌رچی له‌وانه‌یه راستیه‌ک بێت که ئه‌و که‌سانه‌ی سه‌ردانیانکردوه ره‌نگه ئه‌زموونیانکردبێت، ئه‌ویش ئه‌وه‌یه کاتێک قسه له‌گه‌ڵ قوتابیانی ئه‌ڵمانیدا ده‌که‌یت له‌باره‌ی پرنسیپه‌کانی کۆمه‌ڵگایه‌کی لیبراڵ، بۆت ده‌رده‌که‌وێت که گوێگره‌کان کاردانه‌وه‌ی زیاتریان هه‌یه و گوڕتینیان زیاتره له‌چاو ئه‌وانه‌ی که مرۆڤ هیوا ده‌خوازێت له هه‌ر دیموکراسیه‌تێکی خۆرئاواییدا به‌دی بکات. له به‌رتیانیاش له‌ناو لاواندا مه‌یلێکی نوێ بۆ پرنسیپه ڕاسته‌قینه‌کانی لیبراڵیزم له‌ده‌رکه‌وتندایه که به‌دڵنیاییه‌وه چه‌ند ساڵێک له‌مه‌وبه‌ر بوونی نه‌بوو.\nئایا ئه‌مه مانای ئه‌وه‌یه که ئازادی ته‌نها ئه‌و کاته به‌های ده‌زانرێت که له‌ده‌ستده‌چێت، ئایا مانای ئه‌وه‌یه که پێویسته جیهان له هه‌موو شوێنێکیدا به قۆناغی تاریکی تۆتالیتاریزمی سۆشیالیستیدا تێپه‌ڕبێت پێش ئه‌وه‌ی هێزه‌کانی ئازادی سه‌رله‌نوێ تواناکانیان یه‌کبخه‌نه‌وه؟ له‌وانه‌یه وابێت، به‌ڵام ئومێده‌وارم که وا نه‌بێت. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا، تاوه‌کو ئه‌و که‌سانه‌ی که له مه‌ودای دووردا دیاریکه‌ری ڕای گشتین مه‌یلیان به‌ره‌و ئایدیاڵه‌کانی سۆشیالیزم بێت، ئه‌م ڕێچکه‌یه به‌رده‌وام ده‌بێت. ئه‌گه‌ر بمانه‌وێت په‌نا له‌مه بگرین، پێویسته بتوانین پرۆگرامی نوێی لیبراڵ پێشکه‌ش بکه‌ین که ببێته جێگه‌ی سه‌رنجی خه‌یاڵ.\nپێویسته دووباره بینای کۆمه‌ڵگا‌ی ئازاد بکه‌ینه‌وه به سه‌رکه‌شییه‌کی ڕۆشنبیرانه، کردارێکی بوێرانه. ئه‌وه‌ی ئێمه نیمانه یۆتۆپیای لیبراڵه، پرۆگرامێک که وا ده‌ربکه‌وێت نه داکۆکیه‌کی په‌تیه له شته‌کان وه‌ک ئه‌وه‌ی هه‌ن، نه‌ئه‌وه‌شه جۆریكی کاڵبوه‌وه‌ی سۆشیالیزم بێت. به‌ڵکو ڕادیکاڵیزمێکی لیبراڵی ڕاسته‌قینه بێت که ده‌ستنه‌پارێزێت له هه‌ستیاری شکۆداره‌کان (به سه‌ندیکا بازرگانیه‌کانیشه‌وه)، که هێنده عه‌مه‌لی نه‌بێت و خۆی کۆتبه‌ند نه‌کات به‌وه‌ی که ئه‌مڕۆ له‌ڕووی سیاسیه‌وه شیاوه.\nئێمه پێویستمان به سه‌رکرده‌ی ڕۆشنبیری هه‌یه که ئاماده‌بن له‌پێناو ئایدیاڵێکدا کاربکه‌ن، هه‌رچه‌نده ئه‌گه‌ری به‌دیهێنانی ده‌ستبه‌جێیان که‌میش بێت. پێویسته که‌سانێک بن که ئاماده‌بن وابه‌سته‌بن به پرنسیپه‌کانه‌وه و له‌پێناو به‌دیهێنانی ته‌واویاندا تێبکۆشن، هه‌رچه‌ندێکیش بخایه‌نێت. پێویسته سازشکاریه عه‌مه‌لییه‌کان جێبهێڵن بۆ سیاسه‌تمه‌داران. بازرگانی ئازاد و ئازادی هه‌ل بریتین له‌و ئایدیاڵانه‌ی که له‌وانه‌یه هێشتا خه‌یاڵی ژماره‌یه‌کی زۆر بهه‌ژێنن، به‌ڵام “ئازادی بارزگانی مه‌عقول” ی په‌تی یان “شلکردنی کۆنترۆڵه‌کان” به‌شێوه‌یه‌کی په‌تی نه له‌ڕووی ڕۆشنبیرییه‌وه جێگای ڕێزن نه ئه‌گه‌ری ئه‌وه‌یان هه‌یه هیچ حه‌ماسێک بوروژێنن.\nوانه‌ی سه‌ره‌کیی که پێویسته لیبراڵی ڕاسته‌قینه له سه‌رکه‌وتنی سۆشیالیسته‌کانه‌وه فێری ببێت بریتیه له بوێرییان له‌وه‌ی یۆتۆپی بن، که بووه به مایه‌ی ئه‌وه‌ی هاوکاری ڕۆشنبیرانیان بۆ ده‌سته‌به‌ر بکات و به‌وپێیه‌ش کاریگه‌ری له‌سه‌ر ڕای گشتی دابنین، ئه‌مانه‌ش هه‌موو ئه‌و شتانه‌یان هێناوه‌ته دی که تاوه‌کو ئه‌م دواییانه‌ش ته‌واو دوره‌ده‌ست بوون.\nئه‌وانه‌ی که به‌ته‌واوی خۆیان سه‌رقاڵکردوه به‌و شتانه‌وه که له عه‌مه‌لی ده‌چوون له دۆخی ئێستای بۆچووندا به به‌رده‌وامی بۆیان ده‌رکه‌وتوه که ئه‌مه‌ش به خێرایی له‌ڕووی سیاسیه‌وه ده‌بێته مه‌حاڵ له ئه‌نجامی گۆڕانکارییه‌کانی ڕای گشتیدا که ئه‌مان هیچیان نه‌کردوه بۆ ڕێبه‌ریکردنی. ئه‌گه‌ر ئێمه بنه‌ما فه‌لسه‌فییه‌کانی کۆمه‌ڵگه‌ی ئازاد جارێکی دیکه نه‌که‌ینه‌وه به مه‌سه‌له‌یه‌کی زیندووی ڕۆشنبیریی و جێبه‌جێکردنیشی نه‌که‌ین به ئه‌رکێک که ده‌بێته بزوێنه‌ری بیر و خه‌یاڵی چالاکترین عه‌قڵه‌کانمان. به‌ڵام ئه‌گه‌ر بتوانین ئه‌و بڕوایه بگێڕینه‌وه بۆ هێزی ئایدیاکان که نیشانه‌ی لیبراڵیزم بووه له‌باشترین باریدا، ئه‌وا جه‌نگه‌که هێشتا نه‌دۆڕاوه. ژیاندنه‌وه‌ی ڕۆشنبیرییانه‌ی لیبراڵیزم ئێستا به‌ڕێوه‌یه له چه‌ندین به‌شی جیهاندا. ئایا له‌کاتی خۆیدا ده‌بێت؟\nتێبینی: ئه‌م وتاره له ساڵی 1945دا نوسراوه.


حاکمی دوبەی داوای یاسایی لەسەر شازادە هەڵاتووەکە تۆمارکرد\n4764 جار خوێندراوەتەوە\nبە گوێرەی هەواڵی میدیاکانی بەریتانیا و ئەمریکا جیابوونەوەى هەریەکە لە محەمەد ڕاشد ئال مەکتوم حاکمی دوبەی و هەیا حسین سکاڵای داوای جیابوونەوەیان لەسەر یەکتر تۆ لە دادگای باڵای لەندەن تۆمارکردووە و پرۆسەی جیابوونەوەکەیان دەستیپێکردووە و هەردوولاشیان پارێزەریان بۆ دۆسییەکە گرتووە.\nتۆڕی هەواڵی سی ئێن ئێن لە زاری چەند سەرچاوەیەکەوە لە بەریتانیا بڵاویکردەوە، محەمەد ڕاشد ئال مەکتوم حاکمی دوبەی داوایەکی یاسایی لە دژی هاوسەرەکەی هەیا کچی شا حسین لە دادگای باڵای بەریتانیا تۆمارکردووە.\nبڕیاریشە داواکە لە لایەن بەشی خێزانەوە لە دادگای باڵای بەریتانیا سەیر بکرێت و دانیشتنەکانی دادگا لە ڕۆژانی ٣٠ و ٣١ ئەم مانگەدا بەڕێوە دەچێت.\nلە بەیاننامەیەکدا کە لە دادگای باڵای لەندەنەوە دەرچووە ئاماژە بەوە دەکات، دواجار کە سەیری دۆسییەکە کراوە لە لایەن دادوەر جۆر مۆر لە ڕۆژی ٢٢ی حوزەیرانی ڕابردوودا بووە، بڕیاریشە کێشەکە لەلایەن سەرۆکی داگاکەوە لە ڕۆژ ٣٠ تەموزدا سەیر بکرێت.\nپارێزەری حاکمی دوبەی ناوی ، "هیلین وارد ستیوارد"ە، کە یەکێک لە خاوەنی نوسینگەکانی پارێزەرایەتی لە لەندەن، بۆتە بریکاری ناوبراو.\nڕاگەیاندنەکانی بەریتانیا بڵاویانکردەوە، بە هەمان شێوە هەیا حسێن هاوسەری حاکمی دوبەی پارێزەرێکى بەناوبانگی دیاریکردووە بۆ دۆسییەکەى بە ناوی شاکلتۆن کە پێشتر پارێزەری پرۆسەی جیابوونەوەى خێزانی شاهانەی بەریتانیای کردووە.\nئاماژە بەوەشکراوە، پێدەچێت لە دادگاییەکاندا بڕە پارەیەکی زۆر بدرێتە هەیا حسێن هاوشێوەى جیابوونەوەى هاوسەری فەرهاد ئەحمەدۆف کە یەکێکە لە دەوڵەمەندەکانی ڕوسیا کە چەندین ملیار دۆلاربووە.\nهەیا کچی شا حسێن پادشای کۆچکردووی ئوردن داوای مافی پەنابەری لە حکومەتی ئەڵمانیا کردووە و حکومەتی ئەو وڵاتەش بەشێوەیەکی سەرەتایی رەزامەندی دەربڕیوە، لەگەڵ ئەوەشدا کە لە ئێستادا خێزانی حاکمی دوبەی لە شاری لەندەن دەمێنێتەوە.\nهەواڵی هەڵاتنی خێزانەکەی حاکمی دوبەی ئەو کاتە زیاتر بڵاوبووەوە کە مانگی رابردوو لەگەڵ هاوسەرە تەمەن ٦٩ ساڵەکەی لە پێشبڕکێی ساڵانەی تایبەت بە ئەسپ سواری لە بەریتانیا بەیەکەوە نەبینران، لە کاتێکدا ساڵانی پێشتر بەیەکەوە بەشداری ئەو پێشبڕکێیەیان کردووە.\nدوای ئەوەش حاکمی دوبەی نیگەرانی و ناڕەزایی لەبەرامبەر بڵاوکردنەوەی ئەو هەواڵە لە میدیاکاندا دەربڕیەوە، بەگوێرەی راپۆرتەکە حاکمی دوبەی خاوەنی شەش هاوسەرە و ٢٣ منداڵی هەیە.\nشازادە هەیا تەمەنی ٤٥ ساڵە و خوێندنی لە ژمارەیەک خوێندنگەی تایبەتی لە بەریتانیا تەواو کردووە، هەروەها بەکالۆریۆسی لە زانکۆی ئۆکسفۆرد بەدەستهێناوە، لە باوکییەوە خوشکی عەبدوڵای کوڕی حسێن، پاشای ئێستای وڵاتی ئوردنە، بەڵام شاژنە عەلیای دایکی ساڵی ١٩٧٧ بە رووداوێکی هاتوچۆ گیانی لە دەستداوە.


نە‌تە‌وە‌یە‌كگرتووە‌كان داوایە‌كى بە‌پە‌لە ئاڕاستە‌ی كۆمسیۆن دەکات\nنەتەوە | 16:13:58 2018-05-17 | (539) جار خوێندراوەتەوە\nیان كوبیچ نوێنەری تایبەتی سكرتێری گشتیی نەتەوەیەكگرتووەكان لە عیراق داوا لە كۆمیسیۆنی باڵای سەربەخۆی هەڵبژاردنەكان دەكات "بە خێرایی دەستبكات بە لێكۆڵێنەوە لە سكاڵاكانی پەیوەست بە پرۆسەی هەڵبژاردنەوە".\nلە راگەیاندراوێكدا كە پاشنیوەڕۆی ئەمڕۆ پێنجشەممە 2018/5/17 بڵاویكردووەتەوە یان كوبیچ، داوا دەكات كە كۆمیسیۆن بەزوویی بكەوێتە كار بۆ لێكۆڵینەوە لەهەموو سكاڵاكان بە گوێرەی پێویست و دەستكردن بە هەژماركردنی دەستیی بەشێك لە بنكە دەستنیشانكراوەكان بەتایبەتیش لە كەركوك.\nلە بەشێكی دیکەی راگەیاندراوەكەدا هاتووە: "ئەوە گرنگە كە بۆ پتەوكردنی متمانە بە پرۆسەكە هەژماركردنەوەكە بە ئامادەبوونی تەواوی لایەنە پەیوەندیدارەكان بەڕێوەبچێت و بە شێوەیەكی روون ئەنجامبدرێت. بۆ ئەم مەبەستەش، نەتەوەیەكگرتووەكان ئامادەی هەموو هاوكارییەكە ئەگەر پێویست بێت."\nتەندروستی سلێمانی له‌سه‌ر هێرشكردنه سه‌ر د. بختیار هاته‌ده‌نگ\nکەشناسی هەرێم پلەکانی گەرمای ٢٤ کاتژمێری ڕابردووی بڵاوکردەوە


كۆلكەمەلا یان بانگخواز؟\nبەدرێژایی مێژووی زانایانی كورد ئەركی رێنوێنییە ئاینییەكانیان لە ئەستۆ بووە، ئەوان رێنوێنیی خەڵكیان دەكرد، ئەو كەسانەی دەبوون بە مەلا، دەبوو لای مەلایەكی ناودار خوێندنیان تەواو بكردایە و مۆڵەتی مەلایەتییان وەربگرتایە، ئینجا لە گوندێك وەك مەلا وەردەگیران. زۆرجاریش كەسانێك هەبوون هەر خەڵكی گوند بوون، بەڵام خوێندنیان تەواو نەكردبوو پێیان دەگوترا (كۆلكەمەلا)، ئەو جۆرە خوێندەوارە تەنیا بۆ هەندێك شتی زۆر سەرەتایی پەنایان بۆ دەبرا، وەك بانگدان و نوێژی مردوو و چەند شتێكی سەرەتایی.\nئەو كەسانەی دەبوون بە مەلا هەمیشە لە خوێندنی ئاینی حوجرەكانی كوردستان دەگەڕان، حوجرەكان خاوەن میتۆدێكی دیاریكراو بوون، ئەو كەسەی دەستی بەو خوێندنە دەكرد، ئەگەر بیویستایە ببێت بە مەلا، دەبوو ئەو میتۆدە تەواو بكات، بۆیە هەمیشە هەوڵی دەدا لای باشترین زانا ئەو میتۆدە بخوێنێت، هەریەك لەو مەلا باشانە چیرۆكێكی دیاریان هەیە تا گەیشتوون بە مەلایەكی باشی سەردەمەكەی خۆیان بۆ ئەوەی مۆڵەتی زانستی وەربگرن.\nئەگەر سەیری زانایانی وەك شێخ عومەری قەرەداغی، مەلا عەبدولڕەحمانی پێنجوێنی، مەلای گەورە، مەلا فەندی هەولێر، مەلا باقری باڵەك، مەلا ساڵحی كۆزە پانكەیی و مامۆستای كانیسانانی بكەین، خۆیان لەسەر دەستی باشترین زانای سەردەمەكە خوێندوویانە، دواتریش بوون بە مەلا ئەو كەسانەی ئیجازەیان پێ داون، زۆر دەگمەنە ئاستی زانستییان لاواز بێت، ئەمەیش بۆ دوو هۆكار دەگەڕێتەوە. یەكەم: ئەو كەسانەی ئیجازەیان لێ وەرگرتوون، كەسی لێهاتوو و خۆماندووكەر بوون. دووەم: ئەو مامۆستایانە خۆیان ئیجازەیان نەداوە بە كەسێك كە شایستە نەبێت.\nئەمە تا بەر لە راپەڕین بەدەر لە زانكۆكانی بەغدا، شێوازی پێگەیاندنی مەلاكان بەم جۆرە بوو، ئەوانەیشی لە كۆلێژ دەیانخوێند بەشی زۆری ئەو قوتابییە كوردانەی لە كۆلێژی شەریعە بوون، لەگەڵ ئەوەی زانكۆكانی بەغدا خاوەنی مامۆستای بە توانا بوون، بەڵام قوتابییە كوردەكان هەوڵیان دەدا سوود لەو مەلا كوردانەیش كە لە بەغدان وەربگرن، لە سەرووی هەموویانەوە مامۆستا مەلا عەبدولكەریمی مودەریس.\nئەو جۆرە خوێندنە تا دوای راپەڕینیش بەگشتی هەروابوو، بەڵام دوای راپەڕین دۆخی خوێندنی حوجرەكان بەشێوەیەكی تر گۆڕا، بەتایبەت هەندێك حوجرەی سەر بە هەندێك حزب كرانەوە، لەبری پێگەیاندنی مامۆستای لێهاتوو و كارامە لەسەر میتۆدی زانایانی پێشوو، هاتن چەند نامیلكەیەكی بچووكیان كرد بە میتۆد بە بیانووی رۆشنبیری ئاینی، كە ئەمە دەتوانرا بەشێوەیەكی تر بێت. لەوێوە خەڵكێكی زۆری بەناو مەلا دروستبوون و بوون بە موفتی، وای لێ هات هەموو شت لە قسەكردن كۆ كرایەوە، زانست بوو بەوەی كە كێ زۆرترین قسە ریز دەكات، گرنگ نییە ئەو قسانە چەند زانستین، گرنگ قسە زۆر بكات. سەیر بوو، خۆماندووكردن بە زانستەكانی وەك "منطق و بلاغە و كلام أصول الفقه" خۆ ماندووكردنی بێ سوودە، ئێستە زیانەكانی ئەو جۆرە قسانە وردە وردە دەردەكەوێت، چونكە هێشتا كۆمەڵێك مامۆستای بە ئەزموون و خاوەن زانست لە گۆرەپانەكەدا هەن، لە چەند ساڵی دادێ باشتر روونتر دەردەكەوێت، چونكە ئەوكات بە یەكجاری كۆمەڵێك نەخوێندەواری ناو لاپەڕەی چەند نامیلكەیەكی بچووك دەبن بە دەمڕاستی خەڵك.\nسەرەڕای ئەو بێسەروبەرییە كە كەڵەبووی چەند ساڵی رابردووە، لە دوو ساڵی پێشوودا وردە وردە بەناوی پێگەیاندنی بانگخوازی تازە، كۆمەڵێك ناوەند دەستیان داوەتەوە دروستكردنی بانگخواز، لەڕێی كردنەوەی هەندێك خول بۆ كەسانێك بە مەرجی شارەزاییەكی سەرەتایی لە زانستە شەرعییەكان، ئیتر دوای خولێكی چەند مانگی ئەوان دەبن بە بانگخواز، بەڵام پێگەیاندنی بانگخوازی لەو جۆرە كارێكی زۆر مەترسیدارە، كارەسات ئەوەیە دوای ماوەیەكی تر ئەوانە دەست دەكەن بە فەتوادان.\nئاخر بابەتی فەتوا بابەتێكی یەكجار گرنگ و ئاڵۆزە، لەناو بابەتەكانی پێوەست بە ئیسلام، هەمیشە زانایانی پێشوو خۆیان پاراستووە، مەلای گەورەی كۆیی كە باس لە باپیرە مەلا ئەسعەدی جەلی زادە دەكات، دەڵێ: هەر كات پرسیارێكی ئاراستە دەكرا، دووجار ناوەڕۆكی پرسیارەكەی لە پرسیارەكە دەپرسییەوە، دەگەڕایەوە سەر كتێبەكان، ئینجا وەڵامی پرسیارەكەی دەدایەوە.\nبەشێكی زۆر لەو بانگخوازانەی ئەمڕۆ لەسەر تەلەڤزیۆن بە تەلەفۆن پرسیاری زۆر گرنگیان لێ دەكرێت، هێشتا پرسیارەكە تەواو نەبووە، مامۆستا دەڵێت: تێگەیشتم، دواتر راستەوخۆ وەڵامی دەداتەوە، بەبێ بەدواداچوونی ورد بۆ كەسی پرسیاركەر.\nئەو جۆرە بانگخوازە بۆچی ئەوەندە بە ئاسانی فەتوا دەدەن؟ بۆ دوو هۆكار دەگەڕێتەوە:\nیەكەم: خۆیان ئەهلی فەتوا نین.\nدووەم : ناگەڕێنەوە بۆ سەر سەرچاوەكان.\nئەمە جگە لەوەی یەكسەر فتوا لە شتێك دەدەن كە خۆی بابەتێكی خیلافییە، چەند ساڵێك لەمەوبەر مامۆستا فارووق حوسێن باسی نامیلكەیەكی بچووكی كرد كە چەند لاپەڕەیەكی كەم بوو بە ناونیشانی "یەكلاكردنەوەی حەڤدە بابەتی خیلافی"، ئێستە ئەگەر سەیری هەندێك بەناو خەڵكی مەلا بكەیت، دەبینی نامیلكەیەكی لەم جۆرەی خوێندووەتەوە، ئیتر دێت ئەوەی خیلافییە مادام خۆی پێی حەرامە، یەكسەر لەسەر بنەمای ئەم جۆرە نامیلكەیە بۆ خەڵكی تریشی حەرام دەكات، ئیتر بوار نادات بەوەی ئەمە بابەتێكی خیلافییە ناكرێت ئەوەندە زوو حوكمی بەسەردا بدەیت. چونكە زۆرجار كەسانێك كە شارەزاییان لە سروشتی ئاین نییە، تووشی دوودڵی و دڵەڕاوكێ دەبن، لە ئەنجامی ئەو جۆرە بێسەروبەرییەی لە كاری بانگخوازی هەیە.\nبۆیە تا ئێستە هیچ بوارێك وەك بواری مەلایەتی بێسەروبەر نەبووە، هەر كەسێك راست دەبێتەوە بە خوێندنەوەی دوو كتێب دەبێتە مەلا، كارەسات ئەوە نییە بووە بە مەلا، بەڵكو ئەوەیە خۆی راستی رەهایە و ئەوانەی تریش نەخوێندەوار و سەرلێشێواو.\nكۆتایی مانگی رابردوو رێوڕەسمی رێزلێنان بۆ 276 بانگخوازی نوێ بەڕێوە چوو كە تازە لە خولەكانی بوون بە بانگخواز تەواو بووبوون.\nئەگەر بەراوردێك لە نێوان بانگخوازانی كوردستان و بانگخوازانی وڵاتان بكرێت، جیاوازییان زۆرە، ئەوان كە دەبن بە بانگخواز، دوای ماندووبوونێكی زۆر و هەوڵدان بۆ ئەوەی ئەو بنەمایەی كاری لەسەر دەكەن، بە وردی شارەزای بن، بۆ نموونە بانگخوازێكی سعوودی ئەگەر سەلەفیش بێت، توانیویەتی لە سەلەفیەتی خۆی شارەزا بێت، كەسێكی سۆفی لەو وڵاتانەی تر كە دەبێتە بانگخواز، شارەزاییەكی زۆر وردی لە ئیسلام و كاری بانگخوازی هەیە، هەرچەندە لە كوردستان هیچ كەسێكی سەر بە ئەهلی تەسەوف نییە خۆی وەك بانگخواز ناساندبێت.\nزۆرجار بانگخوازانی وڵاتانی ئیسلامی دەكەونە دیبەت و گفتوگۆ لەگەڵ كەسە بەناوبانگەكانی وڵاتانی تر، دەچن بۆ كەناڵە ئینگلیزییە ئاینییەكان دیبەیت ئەنجام دەدەن، بانگخوازی كورد تەنیا لە چوارچێوەكەی خۆی خەریكی كاركردنە، زۆر جاریش كە دەچێتە بەرانبەر كەسێك كە فكری جیاوازە لەگەڵی، ئەوەندە لاواز دەردەكەوێت، خۆزگە دەخوازی هەر قسەی نەكردایە، چونكە بەشی زۆری بانگخوازەكان هەر بارتەقای كۆلكە مەلایەكی خراپ خوێندوویانە، بۆیە هی ئەوە نین لە نوێژی مردوو و بانگدان زیاتریان پێ بسپێردرێت، بۆ بانگدانەكەیش ئەگەر دەنگیان خۆش نەبوو، نابێ بانگیش بدەن.\nتێبینی: بەكارهێنانی وشەی مەلا لە كوردی رەسەنترین وشەیە بۆ ئەو كەسانەی لە حوجرە خوێندوویانە، چونكە زانا گەورەكانی كورد كەسیان پێیان نەگوتراوە مامۆستا، هەموویان هەڵگری ناوی مەلا بوونە.


ساڵح‌و عەبدولمەهدی لەبەردەم كێشەكانی پیادەكردنی سیاسەتی هاوسەنگی نێوان میحوەرەكان\n08/04/2019 1310 جار خوێندراوه‌ته‌وه\nناتوانرێت وەسفی سیاسەتی ڕاگەیەنراوی ئەو ستافی حوكمڕانییەی ئێستای عێراق بكرێت، كە لەسەر هاوسەنگی نێوان هێزە هەرێمی‌و نێودەوڵەتییە كێبڕكێكارەكان بەندە، كە هەر یەكەو شەڕی هەژموون خۆی دەكات لەعێراقدا، بەو ئامانجەی فەرمانڕەوایانی تازەی عێراق سوود لە هەموو هێزە كێبركێكارەكان وەربگرن بە گرتنەبەری سیاسەتێكی ئابووری و كۆمەڵایەتی و ئەمنی.\nبە ڕوون و ئاشكرا لە عێراقدا ڕووخسارەكانی سیاسەتێكی تازە دەركەوتوون، كە لەسەر ڕاگرتنی هاوسەنگی نێوان هەژموونی هێزە هەرێمی و نێودەوڵەتییە كێبڕكێكارەكان بەنده لە عێراقدا، ئەو سیاسەتەی عێراق گرنگ و خاوەن قورساییە لەو ڕۆڵەی دەتوانێت بیگێڕێت بە مەرجێك سەقامگیری و هێزە ئابووری و سیاسییەكەی بۆ بگەڕێتەوە.\nبەغدا دەتوانێت لە سایەی ئەو سیاسەت پڕاگماتییەیدا بەرهەمی زۆر بچنێتەوە، ئەگەر بتوانێت بەربەستەكانی سیاسەتی ناوخۆی تێپەڕێنێت، لە سەرووی هەموشیانەوە باڵادەستی ئەو هێزانەی خاوەن هەژموونی گەورە و كاریگەری كاران لە پڕۆسەی بڕیارسازیدا، ئەو هێزانە لە ڕووی ئایدیۆلۆجییەوە پڕچەككراون و لە ڕووی سیاسی و تایەفیشەوە لاگیری ئەم و ئەون و پاشكۆن، هەر بۆیه ناتوانن لە دەرەوەی بازنەی كاریگەری ئێرانی، تەماشای عێراقی دوای ساڵی 2003 بكەن.\nستافی حوكمڕانی ئێستای عێراق ، لە ڕێگەی چالاكی سیاسی و دبلۆماسی چڕوپڕەوە، كار لەسەر تەواوكردنی ئەو گێرمەوكێشمە دەكەن كە پێشر حكومەتەكەی حەیدەر عەبادی سەرۆك وەزیران دەستی پێكردبوو، بەوەی عەبادی ڕووی لە زۆرێك لە پایتەختەكانی دەوڵەتە هەرێمییەكان كرد بە مەبەستی چالاككردنی پەیوەندییەكانی لەگەڵیاندا لە سەرجەم بوارەكانی سیاسی و ئەمنی بە گشتی و ئابووریش بە تایبەتی، چونكە عێراق زۆر بە پەلە پێویستی بەوە بوو ئابوورییەكەی چالاك بكاتەوە، ڕەوڕەوەی پەرەپێدانەكەی بخاتەوەگەڕ كە نیمچەوەستاو بوو، لەمەشەوە بتوانێت دۆخە كۆمەڵایەتییەكەی چاكتر بكات كە خراپ بوونی سەرچاوەی توڕەیی هەڵكشاوی شەقامە.\nئامێرەكەی دبلۆماسیەتی عێراقی بە ئامانجی بنیاتنانی پەیوەندی هاریكاری بەهێزتر لە جاران، لە سعودیەوە بۆ ئێران و لەوێشەوە بۆ توركیا، ئینجا ئوردون و میسر و وویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا و ڕوسیا و فەڕەنسا و ئەڵمانیا كەوتە ڕێگا.\nوتاری سیاسی پێوویستی دووركەوتنەوەی عێراق لە سیاسەتی تەوەربەندی زۆر دووبارە بۆتەوە.بەرهەم ساڵحی سەرۆك كۆماریش لە گفتوگۆی ڕۆژی 4 شەممەی ڕابردووی لەگەڵ ڕۆژنامەی عەرەب، ئەم ووتارەی دووپات كردووە و ووتی: "كۆشش دەكەین عێراق گۆڕەپانی بەیەكگەیشتنی بەرژەوەندییە هەرێمی و نێودەوڵەتییەكان بێت، بەو شێوازەی لەگەڵ سەروەری بەرژەوەندییەكانیدا بگونجێت"، ڕەتیشیكردەوە "عێراق گۆڕەپانی یەكلاییكردنەوەی كێشە و ململانێكانی ئەم و ئەو بێت".\nسەرۆكی عێراق لە ئێستادا، جەختی لەسەر لەپێشینەیی ئەمنی و سیاسی و ئابووری ووڵات كردەوە و ووتی: "وا پێویست دەكاتە نەخزێینە ناو سیاسەتی تەورەبەندی و سەنگەرلەیەكترگرتنی لایەنە ململانێكارەكانەوە، لە بەرژەوەندی عێراق نییە بەشێك بێت لە ململانێكان یان دوژمنكاری دژ بە هاوسێكانی، دەستوری عێراقیش جەخت لە ڕێزگرتنی سەروەری دەوڵەتان و دەستوەرنەدان لە كاروباری ناوخۆییان دەكاتەوه".\nئەو وتارە لە هەندێك ڕووەوە دروشمی "خۆپەنادانمان" بیر دەخاتەوە كە ئێستا لە لوبنان بەرز كراوەتەوە و ووڵاتەكەیان دۆخێكی هاوشێوەی دۆخی عێراقی هەیە لە كێبڕكێكاری توندی لایەنە هەرێمی و نێودەوڵەتییەكان، لەولاشەوە باڵادەستی ئێران دەبینین بەسەر بەیروتەوە لە ڕێگەی ئەو هێزە ناوخۆییانەی حزبوڵا سەركردایەتییان دەكات.\nلە ڕاستیدا لوبنان نموونەیەكی باش نییە لە پیادەكردنی دروشمی خۆپەنادان لەسەر ئەرزی واقع، چونكە نەحكومەت توانی خۆی لە جەنگی سوریا بپارێزێت بەوەی حزبوڵای تێوەگلا كە بەشێكە لە حكومەتی لوبنانی، نە توانیشی سیاسەتی دەرەوەی لەگەڵ دۆسییە ناوخۆیی و هەرێمییە گەورەكاندا بگونجێنێت بەشێوەیەك بەرجەستەی ڕاستەقینەی دروشمی خۆپەنادان بكات لە ئاست گرفت و ململانێكانی ناوچەكە.\nلە دۆخی عێراقدا سیاسەتی هاوسەنگی و خۆبەدوورگرتن لە تەوەر‌بەندییەكان لە لایەن هێزە ناوخۆییەكانی سەر بە تارانەوە هەڕەشەی لەسەرە، هەر نزیك بوونەوەیەكی عێراقیش لە هێزە هەرێمییەكانی وەك سعودیە بە هەڕەشە دەبینێت بۆسەر ئێران و هەژموونەكەی.\nدوای سەردانە بێ هاوتاكەی شاندی شانشینی سعودیە بۆ عێراق لەم ڕۆژانەی پێشوودا كە زیاد لە 100 كەس بوون و 7 وەزیریان لە نێودابوون، ڕێككەوتن لەسەر پڕۆژەی هاریكاری گەورەی نێوان هەردوو ووڵات كرایەوە لە چەند بوارێكی جۆراوجۆردا، ئەمە جگە لە بەڵێندانی شانشینی سعودیە بە پێشكەشكردنی بەخششێكی دارایی ڕاستەخۆ بۆ عێراق، لەولاشەوە چەند كەسایەتی و هێزێكی سیاسی ناسراوی عێراقی پاشكۆی ئێران هێرشیان كردە سەر ئەو هەنگاوەی بەغدا و گومانیان خستەسەر لێكنزیكبوونەوەی ئەو دوو دەوڵەتە و پتەوكردنی پەیوەندییەكانیان.\nعامر فایزی پەرلەمانتاری فراكسیۆنی فەتحی نزیك لە ئێران گووتی : "ئەو بەخششە ملیار دۆلارە خێرخوازی نییە، نابێت ئەو بەخششە وا لە عێراق بكات پێی بخزێتە ناو تەوەربەندییەكی هەرێمی دیاریكراوەوه".\nعەباس موسەوی قسەكەری هاوبەندی دەوڵەتی یاسا بە سەرۆكایەتی نوری مالكی سەرۆك وەزیرانی پێشوو، ڕەخنەی لەو هەنگاوە گرت و وا وەسفی كرد كە سەماكردنی چەند كەسێكی عێراقییە بە بێ دەفە.\nموسەوی وتیشی گەڕانەوە سعودیە بۆ هەڵدانەوەی لاپەڕەكانی دۆسییەی عەرعەر، پەیوەندی بە بەرژەوەندی عێراقەوە نییە، بەڵكو دووبارە هەوڵدانی سعودییەیە بۆ پیادەكردنی پڕۆژەكەی كە لە سوریا شكستیخوارد.\nمیدیكان و پێگەكانی سۆشیاڵ میدیای سەر بە حزبە شیعەكانی عێراقیش بە هەمان توندی هێرشیان كردەسەر سامر سوهبانی وەزیری كاروباری كەنداوی سعودیە كە پێشتر بۆ ماوەیەكی كەم باڵوێزی ووڵاتەكەی بووە لە عێراق.\nپێگەیەكی سۆشیاڵ میدیاش لەمەڕ تویتەكەی سوهبان لە پێشوازی گەرمی عێراق لەو شاندەی سعودیە ووتی : "سوهبان بەم درۆییانەی گەرەكیەتی تاوانە قێزە وونەكانی شیعە داپۆشێت.. ئەو جۆرە درۆیانەش بەسەر گەلی عێراقدا تێناپەڕن".\nبێگومان دەكرێت ڕێگری لەو ڕێككەوتننامەیەی نێوان سعودیە و عێراق بكرێت ئەگەر بخرێتە بەر شەن و كەوی ڕەزامەندی پەرلەمانی عێراقەوە كە فراكسیۆنی بەهێزی سەر بە ئێرانی تێدان. ڕۆژی هەینیش لیژنەی پەیوەندییەكانی دەرەوەی پەرلەمان ڕایگەیاند كە هەموو ئەو ڕێككەوتننامە و پەیماننامانەی لەگەڵ شاندی سعودیە واژۆكراون، لە ناو هۆلی پەرلەماندا تاوتوێ و شەن و كەو دەكرێن، ئەو لایەنانەش میوانداری دەكرێن كە پەیوەستن بەو ڕێككەوتننامانەوە.\nسەرباری ئەنجامە باشەكانی سەردانەكەی شاندی سعودیە، كەچی ئەو هێزانەی هێرشیان كردە سەر سەردانی شاندەكە، هەمان ئەو هێزانەبوون كە پێشوازییان لە سەردانەكەی حەسەن ڕۆحانی سەرۆكی ئێران كرد بۆ بەغدا، بە مەرجێك ئەو پڕۆژانەی لە بواری هاریكاری ئابووری نێوان هەردوو ووڵات خرانەڕوو، سوودمەندی یەكەم لێیان تاران بوو، عێراقیش پاڵوراوە بۆ وەئەستۆگرتنی بارگرانییەكانی سزا قورسەكانی ئەمریكا بۆ سەر ئێران.\nبەزۆریش وایە ئەو هێزانەی دژ بە باشكردنی پەیوەندییەكانی عێراقن لەگەڵ هەرێمی دەوروبەری، بە پارێزەری هەژموونی ئێرانی لە قەڵەم دەدرێن، نەك هەر بۆ گێرانەوەی پەیوەندییەكانی لەگەڵ سعودیە، بەڵكو بۆ پەیوەندییەكانیشی لەگەڵ هێزە نێودەوڵەتییەكان و لە سەرووی هەمووشیانەوە ووڵاتە یەكگرتوەكانی ئەمریكا، هەر چەندە دووەمیان پێگەی پێویستی هەیە بۆ پارێزگاری لە هەژموونی خۆی لە عێراقدا.\nبەهەمان شێوەی هەڵوێستوەرگرتن لەبەرامبەر سعودیە، مامەڵە لەگەڵ سەردانەكەی محەمەد حەلبوسی سەرۆكی پەرلەمانی عێراق كرا بۆ وویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا، بە تایبەتیش كە حەلبوسی لاگیری خۆی بۆ مانەوەی هێزەكانی ئەمریكا لە ناو خاكی عێراق دەربڕیبوو، لەولاشەوە هێزە شیعەكانی سەر بە ئێران نیازی ئەوەیان هەیە لە ڕێگەی یاسایەكەوە هێزەكانی ئەمریكا لە عێراق وەدەرنێن.\nئەیاد سەماوی نزیك لە هاوپەیمانی فەتح بە سەرۆكایەتی هادی عامری سەرۆكی ڕێكخراوی بەدر پێی وایه: (( لێدوانەكانی حەلبوسی بەوەی زۆرینەی هێزە عێراقییەكان لەگەڵ پێویستی مانەوەی هێزەكانی ئەمریكان لە عێراقدا، گوزارە لە هەڵوێستی فەرمی حكومەتی عێراق و بگرە زۆرینەی فراكسیۆنە پەرلەمانییەكانیش ناكات، ووتیشی بنكە و هێزەكانی ئەمریكا مەترسی نزیكن لە سەر سەروەری عیراق و ئاشایش و بڕیارە سیاسییەكەی)).\nچاودێرانی دۆخی عێراقیش پێیان وایە ئەو جۆرە مشتومڕانەی پەیوەندیدار بە پەیوەندییەكانی عێراق لەگەڵ دەرەوە، چ دەوڵەتی هەرێمی یان دەوڵەتانی دیكەی جیهان، بەڵگەن لەسەر باڵادەستی فاكتەری ئایدیۆلۆجی و تایەفی و نەژادی بەسەر بڕیار و سیاسەتە‌كانی ووڵاتەوە، ئەوەی لەم قۆناغەی ئێستاش پێویستە دەرچوونە لە ئاستەنگ و بەربەستەكانی قۆناغی جەنگی داعش و ئەو وێرانكارییەی جێیهێشتووە، وە بڕیار و سیاسەتەكان بخرێنە بەر نەشتەری پێودانگی بەرژەوەندی عێراق و گەلەكەیەوە كە چی دیكە گوێ بە دروشمەكان نادات، بەو ئەندازەیەی گرنگی بە باشتركردن و تێپەڕاندنی دۆخی سەخت و دژواری دەدات.


شەڕ لە نێوان هێزێكی كوردی و پاسداران لە مەریوان ڕوویدا – تۆڕی میدیایی خەڵک\n2019/05/16 - 7:40 PM\nڕێكخراوی مافی مرۆڤی هەنگاو ڕایدەگەیەنێت، شەڕێكی چەكداری لە نێوان هێزێكی كوردی و هێزەكانی سوپای پاسداران لە سنوورەكانی مەریوان ڕوویدا، دەشڵێت: “شەڕەكە یەك كاتژمێری خایاندووە”.\nڕێكخراوی مافی مرۆڤی هەنگاو لە ڕاگەیەنراوێكدا، كە وێنەیەكی دەست (خەڵك) كەوتووە ڕایگەیاندووە، ئێوارەی ڕۆژی چوار شەممە 15ی ئایاری 2019 لە كوێستانەكانی مەریوان شەڕێكی چەكداری لەنێوان هێزێكی كوردستانی و هێزەكانی سوپای پاسداران ڕوویدا.\nڕاشیگەیاندووە، ئەو شەڕە لە چیای كونە شەم شەم لە نزیك گوندی توراختەپەی سەر بە سەرشێوی مەریوان ڕوویداوە، تا ئێستا هیچ زانیارییەك لە سەر كوژراو و بریندارەكانی ئەو شەڕە، كە بۆ ماوەی یەك كاتژمێر درێژەی كێشاوە لە بەردەستدا نییە.\nباسی لەوەشكردووە، تا ئێستا هیچ حیزبێكی كوردستانی بەرپرسیارێتی ئەو شەڕەی نەگرتۆتە ئەستۆ و میدیاكانی نزیك لە سوپای پاسدارانیش هیچ هەواڵێكیان لە سەر ئەو شەڕە بڵاونەكردۆتەوە.\nڕۆژهەڵاتی كوردستانسوپای پاسدارانى ئێرانمەریوان\nبەوێنە؛ لە سلێمانی چەندین جۆری شیرینی و چەرەس و خواردنەوە دەستی بەسەرداگیرا


هاتیه بلاڤکرن روژا دوو شه‌مبێ, 1 گولان 2017 - 11:27pm\nپشکا چاڤدێری و سلامەتییا خۆراکی ٢٤ جھێن گشتی د مەھا نیسانێ دا ل پارێزگەھا دھۆکێ دائێخستن و سزادان.\nعسمەت سەلمان بەرپرسێ پشکا چاڤدێری و سلامەتییا خۆراکی ل رێڤەبەرییا کاروبارێن خوپاراستنا ساخلەمیێ دیارکر، د بەردەوامییا کارێ تێمێن دوڤچوونا جھێن گشتی دا ل پارێزگەھا دھۆکێ، د مەھا نیسانێ دا ٢٤ جھێن گشتی ژ خوارنگەھـ و مارکێت و سەرتراشخانەی و نانپێژی و سەمونخانە گرتن و سزادان.\nساخلەمیا دهوکێ و پەرلەمانتەرێن کوردستانێ دیڤچوونا سێ حالەتان دکەن\nهاتیه بلاڤکرن روژا سێ شه‌مبێ, 21 شوات 2017 - 9:16pm\nد. نزار عسمت تەیب رێڤەبەرێ گشتیی ساخلەمیا پارێزگەھا دھۆکێ دیارکر ئەم وەکو لایەنێ حکومی زۆر ب دادپەروەرانە دێ سەرەدەریێ دگەل حالەتی کەن بۆ ھندی راستی دیاربیت\nئێکەم جار راستی یە و سزادان چونکو مە دڤیت ئەو کیماسیی و شیاشین دروست بن راستڤەکەین و نەھێلین.\nروینشتنەکا ڤەکری ل ساخلەمیا دهوکێ\nهاتیه بلاڤکرن روژا ئێک شه‌مبێ, 19 شوات 2017 - 9:03pm\nئەڤرۆ ١٩/٢/٢٠١٧ رێڤەبەریا گشتی ساخلەمیا دھۆکێ روونشتنەکا ڤەکری دگەل ئەندامێن پەرلەمانێ عیراقێ و ھەرێما کوردستانێ و جڤاتا پارێزگەھا دھۆکێ ئەنجامدان ل سەر پەیام وئارمانجێن ئەستراتیجی و ژێدەر وخزمەت وخالێن گڤاشتنێ وپێدڤین ساخلەمیێ ل دھۆکێ\nرۆژا جیھانیا پەنجەشێرا زارۆکان ب چەندێن چالاکیان ھاتە ساخکرن\nهاتیه بلاڤکرن روژا جارشه‌مبێ, 15 شوات 2017 - 3:10pm\nرێڤەبەریا گشتیی ساخلەمیا ل پارێزگەھا دھۆکێ ئەڤرۆ ١٥/٢/٢٠١٧ ل ھۆلا ساخلەمیێ رۆژا جیھانیا پەنجەشێرا زارۆکان ب چەندین چالاکیان ساخکر، ھەتا نوکە چارەسەریا ١٩٦ زارۆکان ژ نەخۆشیا پەنجەشێری ھاتیە کرن، ژ وانا ژی ١٠٤ نەخۆشان چارەسەری دووماھیی ئێناینە وساخ بووینە ڤە و٩٢ ژی بن چاڤدیرێ ووەرگرتنا چارەسەری دانە.\nشاندەکێ ئەمریکی سەرەدانا ساخلەمیا دهوکێ کر\nهاتیه بلاڤکرن روژا جارشه‌مبێ, 15 شوات 2017 - 11:02am\nئیرو دانێ سپێدی (John Underriner) هەڤکارێ کاروبارێن ئاوارەیان ل بالیوزخانەیا ئەمریکا ل بەغدا و Patricia Aguilo , دلشاد ابابکر هاریکارێن RIDPA/PRM ل قونسلخانەیا ئەمریکا ل هەولێرێ سەرەدانا رێڤەبەریا گشتی یا ساخلەمیا دهوکێ کر د روینشتنەکێ دا بەحسێ خزمەتێن ساخلەمی\nهاتیه بلاڤکرن روژا سێ شه‌مبێ, 10 کانونا مه‌زن 2017 - 10:33pm\nد چارچووڤێ پرۆژه‌یێ ره‌وشه‌نبیرییا ساخله‌میێ دا ل كه‌مێن ئاواره و په‌نابه‌ران دا ل سنوورێ پارێزگه‌ها دهۆكێ هه‌ژماره‌كا هه‌وێن پاقژكرنێ هاتن ئه‌نجامد


كوده‌تاكه‌ى توركیا گولـله‌یه‌ك به ئاسمانى ناوچه‌كه‌دا\nد. فازیل ئه‌لبه‌درانى\nسه‌رچاوه: دواڕۆژى عه‌ره‌بى\nكوده‌تا سه‌ربازیه‌كه‌ى ئێواره‌ى رۆژى هه‌ینى 15ى ته‌موزى 2016، شێوه‌یه‌كى غافڵیرانه‌ى هه‌بوو وه‌ك ئه‌و كوده‌تایانه‌ى كه له ماوه‌ى 50 ساڵى رابردووى مێژووى توركیادا روویانداوه و خوێناویى بوون، به‌دڵنیاییه‌وه كوده‌تاكه به‌لاى وڵاتانى ناوچه‌كه‌وه كه سه‌رقاڵى جه‌نگى دژه داعشن، حاڵه‌تێكى له‌ناكاو بوو، به‌ڵام ره‌نگه به‌لاى هه‌ندێك له وڵاته پێشكه‌وتووه‌كانه‌وه وانه‌بووبێت ئه‌مه‌یش ئه‌قڵ و لۆژیك پێمانده‌ڵێن ئه‌گه‌ر بڕوانینه وه‌رچه‌رخانه جه‌وهه‌ری و كتوپڕه‌كانى سیاسه‌تى ده‌ره‌وه‌ى سه‌رۆك ره‌جه‌ب ته‌یب ئه‌ردۆغان پێش نزیكه‌ى مانگێك له‌مه‌وبه‌ر به‌رامبه‌ر به وڵاتان و له‌وانه‌یش روسیاو ئیسرائیل و وڵاتانى دیكه‌ى عه‌ره‌بى و ئیقلیمیى. له‌هه‌مانكاتدا كوده‌تاكه وڵاتانى ناوچه‌ى خۆرهه‌ڵاتى ناوه‌ڕاستیشى ترساند.\nیه‌كه‌م هه‌نگاوێك كه كوده‌تاچییه‌كان رایانگه‌یاند، گرتنى پردى پۆسفۆر بوو كه هه‌ردوو به‌شى ئاسیا و ئه‌وروپاى شارى ئه‌ستانبوڵ به یه‌كتره‌وه ده‌به‌ستێته‌وه، ئه‌و شاره‌ى ژماره‌ى دانیشتوانه‌كه‌ى ده‌گاته 20 ملیۆن كه‌س. هه‌روه‌ها چوونیان به‌ره‌و بیناى رادیۆ و ته‌له‌فزیۆن و باره‌گاى سه‌رۆكایه‌تى، ئه‌مه‌یش كارى له‌پێشینه‌ى هه‌موو كۆمه‌ڵه‌یه‌كى كوده‌تاچییه له وڵاتانى خۆرهه‌ڵاتى ناوه‌ڕاستدا. دیاره هه‌ر له‌سه‌ره‌تاوه كوده‌تاچییه‌كان رووبه‌ڕووى په‌رچه‌كردانى شه‌قام بوونه‌وه كه سه‌ركۆمار ره‌جه‌ب ته‌یب ئه‌ردۆغان داواى لێكردن بچنه سه‌ر شه‌قامه‌كانه‌وه. ئه‌مه‌یش خاڵى هه‌ڵوێست وه‌رگرتنى شه‌قامى توركى بوو به‌وه‌ى كه لایه‌نگرى سه‌رۆكن یاخود پێشوازى له كوده‌تاكه ده‌كه‌ن. ئه‌وه‌بوو له شاشه‌ى كه‌ناڵه ئاسمانیه‌كانیه‌شه‌وه بینیمان كه سه‌رانى كوده‌تاچى ته‌قه‌یان له هاووڵاتیان كرد. به‌ڵام به‌دڵنیاییه‌وه په‌لاماره‌كه‌ى سوپا به‌هێز و كاریگه‌ر بوو و به‌یاننامه‌كه‌یشیان به كۆنترۆڵكردنى ته‌واوه‌تیى بارودۆخه‌كه لێدانێكى به‌هێزبوو بۆ سه‌رۆك ئه‌ردۆغان كه به‌تانك و فڕۆكه و سه‌رباز له‌ناو باره‌گا حكومیه‌كانه‌وه، رووبه‌ڕوویان بووه‌وه. به‌هه‌رحاڵ، شه‌قامه‌كانى شاره سه‌ره‌كیه‌كانى توركیا و له ناویشیاندا ئه‌ستانبوڵ و ئه‌نقه‌ره، بۆ یه‌كه‌مجاره ده‌یانبینین كه توندوتیژییان تێده‌كه‌وێت و ته‌قه‌كردن به چه‌كى سوك و قورس و بۆردومان و فڕۆكه به‌ئاسمانیانه‌وه، له‌ناوخۆیاندا ده‌كه‌ونه شه‌ڕه‌وه، ئه‌مه‌یش ماناى ئه‌وه‌یه ئه‌م وڵاته‌یش ده‌چێته ریزى وڵاتانى ناسه‌قامگیرى ناوچه‌كه‌وه، به‌تایبه‌ت عێراق و سوریاى دراوسَیى و ده‌بێته مه‌یدانى توندوتیژیى و ناكۆكیى ناوخۆیى.\nچاودێر و شرۆڤه‌كارانى بارودۆخى توركیا، هۆكاره‌كانى كوده‌تاكه‌یان گێرایه‌وه بۆ ده‌ره‌نجامى شكسته به‌رده‌وامه‌كانى پارتى داد و گه‌شه‌پێدانى ئه‌ردۆغان، ره‌نگه وایشبێت. دیاره ساڵانێكه بوژانه‌وه و بیناسازیه‌كى به‌رچاو به توركیاوه دیاره و بازدانێكى فراوان له بواره‌كانى ژیان و ئابوریى توركیادا وایكردووه كه وڵاته‌كه له ئاستى جیهاندا بچێته قۆناغێكى پێشكه‌وتووه‌وه. به‌ڵام له‌وه‌ده‌چێت ناكۆكیى سه‌ره‌كیى و هه‌میشه‌یى نێوان ئه‌ردۆغانى به‌هێز و دامه‌زراوه‌ى سه‌ربازیى بێت كه ئه‌ویش هه‌ر به‌هێزه و ده‌یه‌وێت هه‌میشه رۆڵى كاریگه‌رى خۆى بپارێزێت له ژیانى سیاسیى توركیادا. هه‌روه‌ها هۆكارێكى دیكه‌یش، ئه‌و ماوه دوور و درێژه بێت كه پارتى داد و گه‌شه‌پێدان به‌سه‌رۆكایه‌تى ئه‌ردۆغان جڵه‌وى ده‌سه‌ڵاتى به‌ده‌سته‌وه‌یه كه سه‌ره‌ڕاى ده‌ستكه‌وته‌كانى بۆ وڵاته‌كه به‌ڵام پارت و ده‌سه‌ڵاتێكى په‌سه‌ندكراو نین.\nله‌سه‌ره‌تاى كوده‌تاكه‌دا، چاودێرانى بارودۆخه‌كه‌ى توركیا، له‌نێوان جه‌ختكردنه‌وه‌كانى كوده‌تاچییه‌كان به سه‌ركه‌وتنیان و گرتنه‌ده‌ستى ده‌سه‌ڵات له‌لایه‌ك و له‌لایه‌كى تریشه‌وه ره‌تكردنه‌وه‌ى له‌لایه‌ن سه‌ركۆمار و سه‌ره‌ك وه‌زیران و سه‌رۆكى پارله‌مانه‌وه، له‌وه‌دابوون بڕوا به‌سه‌ركه‌وتنى كوده‌تاچییه‌كان بێنن. به‌ڵام ده‌ركه‌وتنیان له‌ڕێى سكایپه‌وه، چاودێرانیى بیانى خسته گومانى تواناى حكومه‌ته‌وه له‌به‌رامبه‌ر سه‌رانى كوده‌تاچیدا.\nله ئاستى عێراقیش، له‌سه‌ر راسپارده‌ى حه‌یده‌ر عه‌بادى سه‌ره‌ك وه‌زیران، سه‌ركردایه‌تى عێراق كۆبوونه‌وه‌یه‌كى نائاسایى و به‌په‌له‌ى به ئه‌نجومه‌نى وه‌زیران و ئاسایشى نیشتمانى كرد بۆ به‌دواداچوونى ئه‌وه‌ى له توركیا رووده‌دات كه به وریایى و به وردى تاووتوێكرا. بێگومان ترسى ئه‌وه هه‌یه پریشكى كوده‌تاكه‌ى توركیا عێراقیش بگرێته‌وه. چونكه ئه‌وه‌ى توركیا په‌یامێكه بۆ هه‌موو وڵاتانى ناوچه‌كه كه بارێكى له‌رزۆك و فشه‌ڵى ئه‌منى و سیاسیان هه‌یه، له‌وانه عێراق و هه‌ندێك وڵاتى تر كه له‌وانه‌یه به‌هێزبن به‌ڵام هه‌ڵچوونێكى ناوخۆیى رانه‌گه‌یه‌نراویان تێدایه.\nئێستا ئیتر پرسیارێك به‌دواى وه‌ڵامدا ده‌گه‌ڕێت: كێ پشتیوانیى له سه‌رانى كوده‌تاكه كرد؟ ئایا ویلایه‌ته یه‌كگرتووه‌كانى ئه‌مریكا بوو؟ یان روسیا تۆڵه‌ى فڕۆكه‌كه‌ى سه‌نده‌وه كه له‌كاتى خۆیدا سه‌رۆك پوتین به‌ڵێنى به ئه‌ردۆغان دا تووڕه‌یى روسیاى به‌سه‌ردا بڕێژێت؟ یان ئه‌و ئیسرائیله‌یه كه زیاد له جارێك ئه‌ردۆغان له ناوه‌نده نێوده‌وڵه‌تیه‌كاندا له دژى وه‌ستاوه‌ته‌وه به‌رامبه‌ر هه‌ڵوێستى دوژمنكارانه‌ى له فه‌له‌ستین؟ یاخود كۆتایى ئه‌و قۆناغى ئه‌ردۆغانیه‌ته‌یه كه له 2002 وه به‌رده‌وامه و پێویستى ده‌كرد كه به فه‌رمانى گه‌لى توركیا له 15 ى ته‌موزى 2016 دا بوه‌ستێت؟\nد. فازیل ئه‌لبه‌درانى:: 16/07/2016


وەڵامی حکوومەتی هەرێم بۆ حەیدەر عەبادی: ئەگەر تەواوی مووچە بدەیت، تەواوی نەوت دەدەین\nوەڵامی حکوومەتی هەرێم بۆ حەیدەر عەبادی\n1- به‌ڕێزیان له‌میانه‌ی قسه‌كانیاندا ئاماژه به‌وه ده‌دات كه سه‌رۆكوه‌زیرانی هه‌موو عیراقه و گوایه خۆی به به‌رپرسیار ده‌زانێت له به‌رامبه‌ر هه‌موو عیراقییه‌كان به هاووڵاتیانى كوردستانیشه‌وه، له كاتێكدا له ساڵی 2005ه‌وه تا ئێستا هیچ ساڵێك هه‌رێمی كوردستان به‌شه بودجه‌ی له 17%ی خۆی وه‌رنه‌گرتووه و له باشترین حاڵه‌تدا له ڕێژه‌ى 11.4% تێپه‌ڕ نه‌بووه، تا كار گه‌یشته بڕینى ته‌واوى به‌شه بودجه‌ى هه‌رێم له شوباتى ساڵى 2014 كه تا ئێستا به‌رده‌وامه، ئه‌مه جگه له‌وه‌ی تا ئێستا ته‌نها یه‌ك دیناریش بۆ پێشمه‌رگه خه‌رج نه‌كراوه، كه كۆی گشتیی شایسته داراییه‌كانی پێشمه‌رگه له ساڵی 2007ه‌وه تاوه‌كو كۆتاییی ساڵی 2015، (یانزه ترلیۆن و پێنجسه‌د و سیانزه ملیار و چل و پێنج ملیۆن دینار)ه كه وه‌ك به‌ڕێزیان ئاماژه‌ی پێده‌دات پێشمه‌رگه به‌شێكه له سیستمی به‌رگریى ئه‌منیی عیراق به‌پێى مادده‌ی 121ى ده‌ستوور و ده‌بوایه له بودجه‌ی سیادی شایسته داراییه‌كانی خه‌رج بكرایه، به تایبه‌تیش هه‌رێمی كوردستان له ساڵى 2005ه‌وه ڕێژه‌ی 17%ى خه‌رجییه‌كانی سیادیی عیراقى له ئه‌ستۆگرتووه.\n5- به‌ڕێز سه‌رۆكوه‌زیرانی عیراقی فیدراڵ باس له داهاتی هه‌نارده‌كردنی نه‌وتی هه‌رێمی كوردستان ده‌كات كه له هیچ حیسابێكی ڕه‌سمیی هه‌رێمی كوردستاندا تۆمار نه‌كراوه به‌بێ ئه‌وه‌ى به‌ڵگه‌ى پێویست بخاته ڕوو، یان به فه‌رمى داواى زانیارى بكات له هه‌رێم، له كاتێكدا وه‌زاره‌تی سامانه سروشتییه‌كانی هه‌رێمی كوردستان مانگانه ڕاپۆرتی هه‌نارده‌كردن و ڕاپۆرتی دارایی بۆ هه‌موو لایه‌ك بڵاوكردۆته‌وه و له مانگی شوباتی 2014ه‌وه به بڕیارێكی سیاسی به‌شه بودجه‌ی هه‌رێمی كوردستان بڕدرا، به‌ڵام هه‌رێمی كوردستان توانی له پاره‌ی داهاتی هه‌نارده‌كردنی نه‌وتی هه‌رێم ته‌واوی مووچه و ده‌رماڵه‌ی مووچه‌خۆرانی خۆی بۆ ساڵی 2014 و هه‌شت مانگی ساڵی 2015 دابین بكات، سه‌ره‌ڕای مووچه‌ی پێشمه‌رگه و خزمه‌تكردنی (یه‌ك ملیۆن و هه‌شتسه‌د هه‌زار) ئاواره كه زۆربه‌یان هاووڵاتیی عیراقین و ئه‌وه به‌رپرسیاره‌یه‌تیى جه‌نابى سه‌رۆك وه‌زیران عه‌بادى و حكوومه‌تی فیدراڵییه كه بژێوى و خزمه‌تگوزارییه‌كانیان بۆ دابین بكات، به‌ڵام حكوومه‌تى فیدراڵى تا ئێستا هیچ بودجه‌یه‌كی تایبه‌تى بۆ ئه‌م مه‌به‌سته خه‌رج نه‌كردووه. ئه‌مه سه‌ره‌ڕای دیارنه‌مانی ئه‌و بڕه پاره‌یه‌ی له بودجه‌ی عیراقی فیدراڵ بۆ هه‌ردوو ساڵی 2014 و 2015 بۆ هه‌رێمی كوردستان ته‌رخان كرابوو، كه قه‌رزه له‌سه‌ریان و چاره‌نووسى دیار نییه.\nهه‌روه‌ها حكوومه‌تى هه‌رێمى كوردستان ڕایده‌گه‌یه‌نێت كه پێشنیارى به‌ڕێزیان قبووڵ ده‌كات سه‌باره‌ت به دابینكردنى ته‌واوى مووچه‌ى فه‌مانبه‌رانى هه‌رێمى كوردستان له‌لایه‌ن حكوومه‌تى فیدراڵى عیراقه‌وه كه ژماره‌یان یه‌ك ملیۆن و چوارسه‌ت هه‌زار كه‌سه و بۆ هه‌ر مانگێك پێویستى به هه‌شتسه‌ت و نه‌وه‌ت ملیار دیناره، كه له‌م پاره‌یه بڕى (336 ملیار دینار) بۆ پێشمه‌رگه قاره‌مانه‌كانى هه‌رێمى كوردستانه. له به‌رامبه‌ردا حكوومه‌تى هه‌رێمى كوردستان ئاماده‌یه كه سه‌رجه‌م نه‌وتى به‌رهه‌مهاتووى خۆى بداته حكوومه‌تى فیدرالى عیراق هه‌روه‌ك به ڕوونى له پێشنیاره‌كه‌ى به‌ڕێزیاندا هاتووه.


دانیشتووانی ویلایه‌ته‌کانی باکوری ڕۆژهه‌ڵاتی ئه‌مه‌ریکا چاوه‌ڕێی به‌رفربارینێـکی سه‌خت ده‌که‌ن\nی مانگی دوو ٠٨, ٢٠١٣\nدانیشـتووانی 9 ویلایه‌ته‌کانی باکوری ڕۆژهه‌ڵاتی وڵاته یه‌کگرتووه‌کانی ئه‌مه‌ریکا خۆیان بۆ که‌ش‌وهه‌وایه‌کی ناهه‌موار ئاماده‌ده‌که‌ن، وه‌ک که‌شـناسان ده‌ڵێن سه‌خترین کڕێوه و به‌فربارین ده‌بێت له ماوه‌ی 25 سـاڵدا.\nده‌زگای چاودێری که‌ش‌وهه‌وای ئه‌مه‌ریکا هوشـداری به‌فربارینێـکی زۆری داوه له ویلایه‌ته‌کانی نیویۆرک و مه‌ین و ماسه‌چووسس و نیوهامشه‌ر و ڤێرمۆنت و نیوجێرزی و په‌نسلڤانیا و که‌نتیکیت و ڕۆد ئایلاند. ده‌ڵێت دوو شه‌پـۆلی سه‌رما به‌سه‌ر ئه‌و ویلایه‌تانه یه‌کده‌گرن و ده‌بنه مایه‌ی به‌فربارینێـکی چڕ، چاوه‌ڕوان‌ده‌کرێت به‌یانی شه‌ممه به‌فره زۆره‌که بـبارێت.\nپـێشبینی ده‌کرێت پله‌کانی گه‌رما زۆر نزم بـبنه‌وه و بایه‌کی سـارد به خێرایی 100 کیلۆمه‌تر له کاژمێرێـکدا هه‌ڵبکات و 60 سانتیمه‌تر به‌فر له شـاری بۆستن بـبارێت و له شـاری نیویۆرکیش 30 سـانتیمه‌تر.\nهه‌ر له ئه‌مڕۆ هه‌ینیـیه‌وه خوێندنگه‌کانی ئه‌م ویلایه‌تانه داخران و خه‌ڵـکی ڕیزی درێژیان له به‌رده‌م به‌نزینخانه‌کاندا به‌سـتووه و هه‌روه‌ها که‌وتوونه‌ته کڕینی ئاو و خۆراک و پـێداویسـتیـیه‌کانی دیکه باری نائاسایی.\nهێڵه ئاسـمانیـیه‌کانیش هه‌تا ئێسـتا زیاتر له 3 هه‌زار گه‌شتی ئاسـمانیـیان هه‌ڵوه‌شـاندۆته‌وه.\nجێی وه‌بیرهێنانه‌وه‌یه سـاڵی 1978 شه‌پۆلێـکی وه‌ها گه‌وره‌ی به‌فربارین ئه‌م ویلایه‌تانه‌ی گرته‌وه. هه‌ر له شـاری بۆستن 69 سانتیمه‌تر به‌فر باری.


هه‌ولێر له یارییه‌كی زه‌حمه‌تدا ده‌بێته میوانی ته‌ڵه‌به\nله چوارچێوه‌ی یارییه‌كانی گه‌ڕی 32 خولی یانه نایابه‌كانی عێراقی، ئه‌مڕۆ یه‌كشه‌مه، له شاری به‌غدا، هه‌ولێر ده‌بێته میوانی یانه‌ی ته‌ڵه‌به، یارییه‌كه‌ش كاتژمێر(9:30) ئێواره له یاریگه‌ی گه‌ل به‌ڕێوه‌ده‌چێت، هه‌ولێر چاوی له بردنه‌وه‌یه تا هه‌نگاوێكی دیكه مانه‌وه له خوله‌كه مسۆگه‌ر بكات.\nزه‌ردپۆشه‌كانی قه‌ڵا، دووه‌م گه‌ڕه له‌ژێر سه‌رپه‌رشتی راهێنه‌ر ته‌ها قادر یاریی ده‌كه‌ن، كه له یاریی یه‌كه‌م له یاریگه‌ی خۆی به (2-1) گۆڵ له یانه‌ی نه‌فتی برده‌وه، ماوه‌ی مانگێكه یارییه‌كانی خولی نایابی عێراقی به‌هۆی پاڵاوتنه‌كانی هه‌ڵبژارده‌ی عێراق وه‌ستاوه، له‌و ماوه‌شدا هه‌ولێر ئاماده‌كارییه‌كی باشی كردووه، تا بۆ ئه‌و حه‌وت گه‌ڕه‌ی ماوه ئه‌نجامی باش به‌ده‌ستبهێنێت.\nته‌ها قادری راهێنه‌ر پشت به‌خاڵه به‌هێزه‌كانی تیپه‌كه‌ی ده‌به‌ستێ له‌وانه سانتۆسی به‌رازیلی له ناوه‌ڕاست و شوان مامۆ و بارزان شێرزاد و شافیۆی هێرشبه‌ری پیشه‌گه‌ری و شێركۆ كه‌ریمی هێرشبه‌ری هه‌ڵبژارده‌ی عێراق، له دڵی به‌رگریش چاوی له پچڕانه‌كانی هه‌ردی سیامه‌ند و نیاز محه‌مه‌ده، له قۆناغی چوونی یارییه‌كان هه‌ولێر له یاریگه‌ی خۆی به (5-0) له ته‌ڵه‌به‌ی برده‌وه.\nپاسه‌وانانی قه‌ڵای زه‌رد له كۆی 31 یاریی رابردوو، 8 بردنه‌وه و 11 یه‌كسان و 12 دۆڕانیان هه‌یه، 34 گۆڵیان كردووه و 35 گۆڵیان لێكراوه، خاوه‌نی 35 خاڵن و له خانه‌ی سێزده‌یه‌می ریزبه‌ندییه‌كه دێن، گۆڵكه‌ری تیپه‌كه‌ش شێركۆ كه‌ریمه به 9 گۆڵ.\nته‌ڵه‌به، ئه‌م وه‌رزه كیشه‌ی زۆری هه‌بووه، له ڕووی كارگێرییه‌وه گۆڕانكاری له پۆسته كارگێڕییه‌كان كران و سه‌رۆكی یانه‌كه ناچار به‌ده‌ستله‌كاركێشانه‌وه كرا، به‌هۆی ئه‌نجامه خراپه‌كانیشی هه‌ڕه‌شه‌ی دابه‌زینی له‌سه‌ره، بۆیه جه‌نگی مانه‌وه له‌گه‌ڵ هه‌ولێر ده‌كات، به‌شێوه‌یه‌كی باشتر له قۆناغی یه‌كه‌م خۆیان ئاماده‌كردووه، بۆ ئه‌وه‌ی مانه‌وه له خوله‌كه مسۆگه‌ر بكه‌ن، وه‌كاع ره‌مه‌زان به 6 گۆڵ گۆڵكه‌ری تیپه‌كه‌یه.\nته‌ڵه‌به، له كۆی 31 یاریی رابردووی 6 بردنه‌وه و 11 یه‌كسان و 14 دۆڕانیان هه‌یه، 28 گۆڵیان كردووه، 40 گۆڵیان لێكراوه، به 29 خاڵ له خانه‌ی 17 ـیه‌م دێن.\nله كۆی 10 یاریی رابردووی نێوان هه‌ولێر و ته‌ڵه‌به، زه‌ردپۆشه‌كانی پایته‌خت 5 بردنه‌وه‌یان هه‌یه و ته‌ڵه‌به‌كانی به‌غداش یه‌ك بردنه‌وه‌یان هه‌یه، له 4 یارییش یه‌كسان بوونه.\nیانه‌ی قوه‌ی جه‌ویه، به كۆكردنه‌وه‌ی 66 خاڵ له 30 یاریی دا، پله‌ی یه‌كه‌می ریزبه‌ندییه‌كه‌ی گرتووه، ئه‌یمه‌ن حوسێنی هێرشبه‌ری جه‌وییه به 17 گۆڵ گۆڵكه‌ری خوله‌كه‌یه، یانه‌كانی حدود و سه‌ماوه‌ش له خانه‌كانی نۆزدیه‌م و بیسته‌م دێن.\nیانه‌ی جه‌ویه به 20 بردنه‌وه خاوه‌نی زۆرترین بردنه‌وه‌یه له خوله‌كه تا ئێسته، یانه‌ی سه‌ماوه‌ش به 16 دۆڕان خاوه‌نی زۆرترین دۆڕانه، یانه‌ی حدودیش به 17 یه‌كسان خاوه‌ن زۆرترین یه‌كسان بوونه، سه‌ماوه 44 گۆڵی لیكراوه، كه زۆرترینه، قوه‌ی جه‌ویه‌ش به 39 گۆڵ زۆرترین گۆڵی هه‌یه.


خوێندنەوەیەک بۆ کتێبی کەس خۆی بۆ تەرک ناکرێ - ی سەلاح موحەمەدی\n4/7/2020 01:38 PM\nبەکردنەوەی کتێبی کەس خۆی بۆ تەرک ناکرێ ئێمە لەگەڵ دەقێک رووبەروو ئەبینەوە کە هاوچەشنی وتەی پرۆستە ئەڵێ: دەقی جیدی لە دۆزەخدا ئەخولقێت. پێم وایە کتێبی کەس خۆی بۆ تەرک ناکرێ لەروانینێکی کافکاییەوە بۆ جیهان ئەوەمان پێ ئەڵێت ئەگەر"یوزف کا" تووشی گوناحێکی نەکراوبووە. لێرەدا گوناحی نەکراو لەم کتێبە شیعرەدا دەربازبوونە لەجیهانی کاپیتاڵ/ هەستی یان هەر شتێک کە ژێستی مالکانەی لەهەستیدا پێوە گیراوە و وەک ئەمرێکی نەخوازراو هەموو مروڤێکی کۆمەڵگای تووشی جیهانێکی دڕەندە و وەحشیانە کردووە.\nبەساکاری ناکرێ بڵێین شاعیرهەوڵ ئەدات لە ئەزموونگەرایی هەڵ بێت بەڵکو ئەزموونی جیهان زیستی شاعیر هێندەی سەرە نینۆکێکی لەهەموو ئەو ئەزموونگەلە لەسەر جیهان و دۆخی ژیکراوی مرۆڤ لەجەستەی پەیکەرێکدا کۆکردۆتەوە؛ هەر بۆیە دەقەکەی لە ئەزموونکردنی ڕابردوو و ئێستاش دەرباز نابێ. پێموایە پێویستە بۆ بەشێک لەسەر خوێندنەوە و شرۆڤەی کەس خۆی بۆ تەرک ناکرێ ئەبێت ئەزمونی وێرانیی ئەزموون لە سوژەی مۆدڕێرندا لەروانگەی ئاگامبێنەوە تاوتوێ بکرێ.\nتیۆدۆر ئادۆڕنۆ لە کتێبی "اخلاق صغیر" بەم رەستە دەست پێئەکات:\n(ژیان زیندوو نییە) ئادۆڕنۆ مەبەستی ئەوەیە لە جیهانێکا ئەژین کە هەموو کەس تووشی شڵەژان و وێرانی بووە و چیتر ژیان ئەرزشی ئەوەی نییە ناوی بنرێت ژیان . ژیانی ئەمڕۆ بایەخی ئەوەی نییە مرۆڤ بژیت. ژیانێ کە پڕە لە شەڕ و نەهامەتی و سەرگەردانی و برسییەتی و لە لایەکی دیکەوە تەقینەوەی هەموو کەرەستەیەکی فەرهەنگی و دواکەوتنی ئەزموونی ستاتیکی ( زیبایی شناسی ) کە تەنیا بۆ تێپەڕینی ژیانی مرۆڤ تووشی تەنەزوول بووە و خاڵیە لەهەر بابەتێکی مرۆیی و ئینسانی. ئەو رەستەیەی ئادۆڕنۆ بەمانای مەرگ یان خاڵی کۆتایی ژیان نییە. ئەزمونی وێرانیی ئەزموون لای ئاگامبێنیشەوە بەمانای زەواڵ و لەناوبردنی تێگەیشتن نییە.\nئەزموون لە چییەوە دێت و ئەو ئەزموونانە کە وێران بووە چین؟ ئاگامبێن مەبەستی ئەزموونێکە کە زیندوو و شەخسییە و بەبێ ئەویتر(دیگری) لەسەردەمی ئێمەدا کەمترین بایەخی پێدراوە . بەپێچەوانەوە مەبەستی ئەزموونی دەستە یەکەم (ئۆرجیناڵ) یان ئەو جوهەرە سەرەکییەی ژیان کە نەوە لە دوای نەوە بەمرۆڤ گەیشتووە نییە. ئاگامبێن پێیوایە تایبەتمەندیی سەردەمی هاوچەرخ لەدەست دانی ئیمکانی ئەزموونە. ژیانی دووپاتەیی و ئیبتزال و دواکەوتوویی کارێکی کردوە هەر مەسئەلەیەک وەک خودی جوهەرەی خۆی ئەزموون نەکرێت، بەس تەنیا ئەکرێ تێپەڕ بکرێ. لەسەر ئەساسی ئەم تێڕوانینە پێیوایە ئیمکانی ئەزموون کردن و گێڕانەوەی ئەزموونەکان و ئیمکانی نووسین لە مرۆڤی مۆدێڕن زەوت کراوە.\n(Ia museificazione del mondo)1\nجیهان بووە بەمووزە و هەمووشتێک پیشاندەری نامومکین بوونە. بەبڕوای بنیامین فەقری ئەزموون پەیوەندیی بە شەڕی یەکەمی جیهانییەوە هەیە، بەڵام ئاگامبێن پێیوایە ژیانی دووپاتەیی و رۆژمەڕەی مرۆڤی ئێستا ئیبتزال/ ژیانێکی یەک نەواخت و نابەدڵە کە پێویستی بەکارەسات نییە و خودی خۆی کارەساتە. پرس ئەوەیە لەکاتێکا ژیان پڕە لە رووداو و کارەسات چۆن ئەتوانین بڵێین دیسان شتێکمان ئەزموون نەکردووە؟ رووداو لەکوێی ژیانی ئێمەدا ئەبێتە ئەزموون؟ بنیامین لەیەکێک لە وتارەکانی\n"ئەزموون وفەقر" ئەنووسێت : فەقری ئەزموون بەو مانایه نییە کە مرۆڤەکان حەسرەتی ئەزموونێکی نوێ و تازەیان هەیە. بەڵکو زیاتر هەوڵئەدەن خۆیان لە قەفەسی ئەزموون دەرباز بکەن.\nشاعیر لەم کتێبەدا هەوڵئەدات بە ئاشنایی زدایی_زمانێکی سیالی خەتی_بە گێڕانەوە بە تەسویرگەلێکی بکر و زمانێکی تایبەت ئاماژە بکات بە ئەزموون لە شیعری مۆدێڕندا. لەم رێگەوە و لەم قەیرانی ئەزموون کردنەدا شیعری مۆدێڕن جێگە و پێگەی خۆی پتەوتر ئەکات. شیعر ئەزموون ئەکات بە بەدیلێ بۆ زیندووبوونەوەی خۆی و هەوڵ بۆ بە کردەیی کردنی ئەمرێکی ئەزموون نەکراو. لەم باردۆخەدا گەڕان بەدوای ئوبژەی نوێدا بۆ بەدەست هێنانی ئەزموون نییە. بەڵکو پێداگری کردنە لە کسووف و تەعلیقی ئەزموون کردن. (ئەمری نوێ شتێکە کە ناتوانین ئەزموونی بکەین) و بە واتا دەقیقە کانتییەکەی ئەزموون نەکراوی پاش کۆگیتۆییە. لەم وەزعییەتەدا کە مرۆڤ لە ئیمکانی ئەزموون کردنی سوننەتی خەلع کراوە، پەنا ئەبات بۆ ئەزموون کردنی ویرانیی ئەزموونێک کە ئەتوانێ دەستی پێی بگات.\nبەڵام من ئەڵێم...\nهاوردنەوەی فەلسەفەی دیکارتی ــ من می‌اندیشم پس هستم ــ بە تەکسیری منەکان ئانتی دێکارتییەکی جوانە لە شیعری یەکەمدا\nشوناسی مۆدێرن قاییل بە جیاوازییە و لەو رێگەوە مانا ئەبەخشێ بە گشتییەتی کۆمەڵگا. ئەگەرچی شوناس لە روانگەی تاکەکەسی خۆیەوە ئەمرێکی شەخسییە؛ بەڵام لەراستیدا بە دیوێکی تردا ئەمرێکی کۆمەڵایەتییە و تێکڵاوە بەکومەڵگا و موناسباتە نێوان زەینییەکان لە چوارچێوەی گێڕانەوەدا ، واتە لە پەیکەری هەر تاک یان شەخسێکا کۆبەند ئەبێت.ئەم بابەتە هەر لە "من می شناسم"دکارتی تا سووژەی هوسرل بەم شێوەیە بووە. بەڵام بە بەهای لە یادکردنی خولق و خۆی کۆمەڵایەتی سووژە یان بە بوون لەناو "ئەویتر"ێکدا مرۆڤی مۆدێڕن تووشی دڵەڕاوکێ ئەبێت چونکە نازانێت دروست هەڵئەبژێریت یان هەڵە! شوناسێکی دروستی هەیە یان نا! ئەو شوناسە لەگەڵ خۆیا تەبایی هەیە یان نا!؟ جیاوازی و پارادۆکسی شوناسی سوژەکانە کە پیشانی ئەدات سوژەی هوشیار وزیرەکی ــ لەخۆ دڵنیای دکارتی ــ چە بەڵایەکی نەگریسی بەسەر باردۆخی مرۆڤی سەردەمدا هێناوە. هەڵهاتن لە مۆدێڕنیتە وەک بودلر ئەڵێت : رۆژێ هەزار جار مرۆڤ ئەخاتە ناو بارۆدۆخێکی نەخوازراو کە ڕووبەرووی خیاڵگەلێکی تازەی ئەکات و هەر رۆژ بەدوای شوناسێکی تازەترەوەیە. مرۆڤی مۆدێڕن پێش لەوەیکه بە دوای نوستالژی شوناسی لەدەست چووی خۆیا بگەڕێ ؛ سەرقاڵی ناجێگیر بوونی شوناسەکانییەتی. وەک هیدیگر ئەڵێ مرۆڤی مۆدێڕن هیچکات لەجێگەی خۆیدا سەقام ناگرێت و هەمووکات بێ خانە وماڵە.\nنموونەیەکی دیکە لە سەر پارچە پارچە بوونی شوناسی تاکی مۆدێڕن ڕوانینێکی زمانناسانەیە کە لە سەرەتای سەدەی بیستەما پێکهات. ئەو جۆرە روانینی زمانناسانەیه بە سەر لە ناو بردنی سەنتەر (مرکز زدایی)ی سووژەکانەوە شکڵی گرت. پێیان وابوو کە هیچ کەس "مولف"ی گوزارەکانی خۆی نییە کە بەکاری ئەهێنێت و داهێنەریی ماناکان کە پێمان وابێت خۆمانین تاڕادەیەک وەهمە. بەو پێیە ئێمە لەنێۆ چوارچێوەی زمانا جێگیرین و لە ناو ساختارگەلێکی نمادینی کۆمەڵایەتیا کە پێشتر لە ئێمە بوونی بووە و زمان وەک ساختارێکی کۆمەڵایەتی نەک تاکەکەسی نمایش ئەکات پێش لەئێمە بوونی بووە. بەواتایەکی تر نووسین یان قسەکردن بەمانایەکی جیاواز وتایبەتی داهێنان و هێناونەوەی ئەندێشە شاراوەکانی ئێمه نین. بەڵکوو بەمانای ئەکتیڤ بوونی دەسەڵاتی مانایی ئێمەیە کە پێشتر یان لەو سۆنگە شیعریەوە کاری پێنەکراوە یان کەمتر کاری لە سەر کراوە.هەر بۆیە ئۆبژەکانی جیهان گوزارشتی یەک ئۆبژەدیاریکراو نین. بەڵکوو لەسەر ئەساسی قەراردادە نیشانەناسانەکان شکڵیان گرتووە. رۆشنتر بڵێم شاعیر بە تایبەت لەم دەقەدا ئانتی میمار و میعماری قەردادە زمانییەکانە.\nنەوەک مردنی کاڵ بێتەوە...\nعارەق لەحەسرەتی بێتە خوارەوە...\nشاعیر بە یارمەتیی کایەی واتایی کە کایەیەکی پەسا زمانییە سەرقاڵی سەر لە نوێ داڕشتنەوەی عەشقە و وەک رەمبۆ وەرزێکە لە جەهەنەمی گوومانەکانا٭\nهەر بۆیه لە بەشی دووەم واتە شیعری فلۆرای کەس خۆی بۆ تەرک ناکرێدا قووڵتر و جیاوازتر ئاماژە بە عەشق ئەکات و ناکات. عەشقێک بە مۆرکی ئالێن بەدیۆ. لەم کتێبە شیعرەدا بەرجەستە بوونی کەرەستە نوێیەکانی ژیانی مۆدێڕن و جیهانی کاپیتاڵی بێ بەزەیی و خێرایی رێکلامی بەدی ئەکرێت بە سیمای زوو تێپەڕاندنی هەموو شتێکەوە. ئەو خێراییە زیاتر بەدیۆییە . بەدیۆ پێی وایە عەشق لە قەیران دایە. عەشقێک کە ئەیناسین لە دونیای مۆدێڕندا مەسەرف گرایە.شێوەیەکە لە لەزەت گرایی و عەشقێکی ئەمن و ئەمانە.هەروەها پێی وایە عەشقی ڕاستەقینە ریسک و خەتەر ئەکا و پەراوێز و سەنگەری ئەمن دروست ناکات.\nلە شیعری فلۆرادا شاعیر بە رێگەی سنجاق کردنی پاژێکی سادە بە رواڵەت لە خەتر کردن ئەترسێت. وەک بێهەوێ ترسی لە دەست دانی هەمووشتێک بەرجەستە بکات. بەڵام لە راستیدا بەس ئەو لەحنە سادەیە قولابێکە بۆ تووڕدانە ناوەوەی خوێنەر لە نیو فەزا و ئێپیستمە ناتەواوەکانی ناوی دەقەکەدا و پلانێکی دژە عورفی واتایی و زمانیە لە دژی پێشتر زیستکراو و لەمسکراوەکانی خوێنەر.\nپووری ژوورەکەی دێنێتە گریان ... کە لە راستیدا شاعیر بە ئەنقەست لە رێگەی زووم ئینیەوە ئەتباتە ناو هۆتێلەوە و لە رێگەی زووم ئاوتەوە بە وتنی:\nچاکلێتەکانی له ویترینێکی درەنگا تواونەتەوە و ...\nلێرەدا ئایرۆنی وکایەی زمانی بە وشەی قوستەنتەنیه و تەنیا بەس لە رێگەی شێتی و عورف گوریزیی زمانییەوە ئیمکانی هەیە کە دێڕە شیعرێکی وەک :\nشاعیری بەرەی چواری پێ ئەساوێتە دار و نەداری شاعیرەکانی دیکەدا کە زمانی بە عورف و قەرداد زنجیر کراوە!\n٭بازاڕی شام ئایرۆنیەکی ڕۆند و سادەیە لە ئاشوفتەیی کە لە رێگەی تەرکیب کردن لە گەڵ فێعلی داکەوتن و دوو شتی فیزیکی و نا فیزیکی وەک دڵ و زەمبیل توانیویە داڵانێکی نوێی ستاتیکی و زمانی و واتایی دروست بکات. هەروەها "درەنگم وەک قاوەتوون و\nمناڵێ لە زەینمەوە بۆ مەدرەسە بچێ"\nتەسوێرێکی ئایزنشتاینییە کە نموونە و هاوچەشنی لە سەرانسەری کتێبەکەدا زۆرە.\nئوتۆمبیلێکی پلاستیکی ئایرۆنییە و ئاماژەیەکە بە ناخودئاگاهی فەرهەنگیی ئێمە کە ڕەنگە هەموومان بەو کەرەستەیه لە سەردەمی مناڵیدا گەمەمان کردبێت.بەڵام بە قوەتتر لەو بارە ناخودئاگاییە فەرهەنگیە تووڕەییە لە گشتیەتی سەخیفی هەستی و بوون کە ئالبۆمی جهانگەلێکی دەردناکی تێدایە.\nتف ڕەحمەت لەبابت شکسپیر\nشیکسپیێر :ئیرجاعێکی بیرون مەتنیە کە بەم شێوە دەم لارکردنەوە و گاڵتە کردن بە شاهکارێکی کلاسیکیی ئەدەبیاتی جهانی هیچ ریسک و تێچوویەکی بۆ شاعیر نیە و بە ئاسانی بە موازاتی گومان لە هەمووشتێ بەزەیی بە جهان زیستی تاکە کەسی و گشتیدا نایەتەوە و تەنها خاڵی میغناتیسیی گوزەر کردنە لە ژێستی زمانی و زەینی و هەر شتێک کە رۆژێ لە رۆژان بۆ کەسێک پیرۆز بووە؛ کە ئەکرێ بەجۆرێک ئێقرار کردن بە پیرۆز بوونی نوێکاری و سەر لە نوێ خەلق کردنەوەی ناوزەد بکەین.\nکودکی و تاریخ_دربارەی ویرانی تجربە_جۆرجۆئاگامبن_2\n_درستایش عشق_ٱلن بدیو 3\n_کەس خۆی بۆ تەرک ناکرێ_سەلاح موحەمەدی5


پاڵێك به‌ره‌و ئاره‌سته‌ی خۆناسین! به‌شی ٣ ... ئاریتما محه‌ممه‌دی\nواته جیهانی سیاسه‌ت جیهانی پێكه‌وه‌هه‌ڵنه‌كردنی ڕه‌نگه‌كان، جیهانێكی ده‌ستكرده و مرۆڤه‌كان ده‌خاته نێو ململانێی سیاسیی و سه‌ربازیی. وه‌ك جیهانی ئاژه‌ڵه\nدڕنده‌كان كه هێرش ده‌كه‌ن بۆ ئه‌وه ژیانیان به‌رده‌وام بێ. جیهانی سیاسه‌تیش كه جیهانی مرۆڤه ده‌سه‌ڵاتخواز و سه‌رمایه‌خواز و هه‌لپه‌ره‌سته‌كانه. ئه‌و مرۆڤانه هه‌وڵ ده‌ده‌ن جیهان بۆسه‌ر چه‌مك و لایه‌نی جیاوازدا دابه‌ش بكه‌ن تاكوو به ئاسانیی سه‌وتووسه‌ودا به كۆمه‌ڵگه‌ی مرۆڤایه‌تییه‌وه بكه‌ن و به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانیان به‌نانه‌وه‌ی كێشه و ئاڵۆزیی له جیهانیدا دابین بكه‌ن.\nبه‌ڵام جیهانی سرووشت، جیهانی گه‌لانی جیاوازه، جیهانی خوڕه‌ی ئاو و نمه‌ی باران و هاژه‌ی ڕووباره. جیهانی خۆر و ڕووناكیی و شه‌وه‌زه‌نگی پڕئه‌ستێره‌یه، جیهانی جوانیی مانگ و تریفه‌ی مانگه‌شه‌وه. جیهانی شنه‌ی شه‌ماڵی هاویین و شه‌ونمی به‌یانیانی كوێستانه. جیهانی سرووشت، جیهانی ئازادیی و سه‌ربه‌ستیی، جیهانی عه‌شق و خۆشه‌ویستییه. جیهانی جوانیی دارستان و بۆنی خۆشی گوڵه‌كانه. جیهانی سرووست، جیهانێكی ڕه‌نگاوڕه‌نگه و مه‌ڵبه‌ندی هه‌موو ڕه‌نگ، زمان، ناسنامه، كولتوور و زینده‌وه‌ره جیاوازه‌كانه، جیهانی خه‌زانی پاییز، شێتی زستان و جوانیی به‌هاره. جیهانی سرووشت، جوانیی بڵێچه‌ی هه‌ور و شریخه‌ی هه‌ورتریشقه. جیهانی سرووشت جیهانی كۆچی باڵنده‌كانه له‌م سووچه‌وه بۆ ئه‌و سووچی جیهان به‌بێ هیچ ڕێگرییه‌ك. به‌ڵێ جیهانی سرووشت، جیهانی هه‌موو گیاندارانه، هیچ گه‌ل و وڵاتێك نابێ خاوه‌ندارێتی بكات، یانخود هه‌وڵی وێرانكردنی بدات.\nله‌ولاوه جهیانی سیاسه‌ت، جیهانی هێز و داپڵۆسین، جیهانی شێواندنی ڕه‌نگه‌كان و كوشتنی جوانییه‌كانه. جیهانی ئاژاوه و وه‌شاندنی تۆی ڕق و برینداركردنی نیشتمانه. ئه‌م جیهانه نیشتمانی هه‌موو زینده‌وه‌ره‌كانه، كه‌س مافی ئه‌وه‌ی نییه خۆی به خاوه‌نی ڕاسته‌قینه‌ی ئه‌م سرووشته جوانه پێناسه بكات. چونكه جیهانی سیاسه‌ت كه جیهانی خاوه‌ن هێز و هه‌ژموونه‌كانه، هه‌وڵ ده‌دات به‌شێك له نیشتمان وێران بكات، ته‌نیا له‌به‌ر ئه‌وه ئه‌و به‌شه‌كه‌ی دیكه‌ی نیشتمان كه خۆی تێیدا باڵاده‌سته گه‌ڕی سه‌رمایه تێیدا به‌رده‌وام بێ. واته جیهانی سیاسه‌ت و هێز جیهانی به‌رهه‌مهێنانی چه‌كه بۆ كوشتنی بێ هێز و لاوازه‌كان. جیهانی سیاسه‌ت جیهانی فرۆشتنی گه‌لانی بنده‌سته به گه‌لانی داپڵۆسێنه‌ر، فاشیست و تۆقێنه‌ر. له‌م جیهانه ناشیرینه‌ی سیاسه‌تی هێز، سیاسییه لاواز، ده‌سه‌ڵاتخواز و سه‌رمایه‌خوازه‌كان له‌سه‌ر ئه‌وه كۆك ده‌بن كه ده‌سه‌ڵات به‌ده‌سته‌وه بگرن و سه‌رمایه‌كانی گه‌لانی به‌شخوار و بنده‌ست له نێوان خۆیاندا دابه‌ش بكه‌ن. ئه‌وه‌ی كه له ڕۆژهه‌ڵاتی نێوه‌ڕاست ده‌گووزه‌رێت شه‌ڕی هه‌ژموونه بۆ ده‌ستخستنی نه‌وت. ئایا ده‌كرێ به‌شێك له له‌شی مرۆڤ ناساخ بێ و ئه‌و به‌شه‌كه‌ی دیكه‌ی له‌ش هه‌ست به خۆشی و له‌شساقی بكات؟ ئایا ده‌كرێ په‌نجه‌یه‌ك بریندار ببێ و ئه‌و په‌نجه‌كه‌ی دیكه هه‌ست به ئازار نه‌كات؟\nچۆن ده‌بێ مرۆڤ هێنده بێبه‌زه‌یی بێ و ڕه‌حم به مرۆڤی دیكه نه‌كات! لانیكه‌م ئه‌ویش وه‌ك ئه‌م مافی ژیانی له‌سه‌ر ئه‌م گۆی زه‌وییه هه‌یه! با نه‌شتوانێ خۆناس بێ و به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی درووست لێكباته‌وه، به‌ڵام خۆنابێ ئه‌وه ده‌رفه‌ت بێ بۆ سه‌ركووتكردنی. ئه‌م جیهانه جیهانی كێبڕكێیه بۆ ده‌ربازبوون له مردن و درێژه‌دان به‌ژیان، واته مرۆڤ به كوشتن و ماڵوێرانكردن و ده‌ستبه‌سه‌رداگرتنی ژیانی مرۆڤی دیكه هه‌وڵی زیندووڕاگرتنی خۆی ده‌دات. ژیانی هندێك مرۆڤ بووه‌ته خۆراكی هیندێك مرۆڤ تا به‌ئاسووده‌یی ژیان بكه‌ن. ئه‌مه ڕووی ڕووداوه‌كانی ژیانی به‌شێكی زۆر له مرۆڤه‌كانه، هه‌رچه‌ند ئه‌م ڕوانگه بۆ ژیانكردن پڕه له هه‌ڵه و كاره‌سات.\nله مێژوودا ئایینه ئاسمانییه‌كان ڕێگای ژیانێكی ئاسووده‌یان بۆ مرۆڤ ده‌سنیشان كردووه و ڕێگریان له‌وه كردووه مرۆڤ ببێته چه‌وسێنه‌رێكی خۆسه‌پێن به‌سه‌ر گه‌ل و هۆزه‌كانی سه‌ر گۆی زه‌وی و ڕێیان له‌وه‌ش گرتووه مرۆڤ یاری به چاره‌نووسی مرۆڤی دیكه‌وه بكات و وه‌ك دیل بۆ حه‌زه‌كانی خۆی مرۆڤی دیكه بكاته كۆیله. فیرعه‌ونه‌كان كاتێ ده‌سه‌ڵاتیان به‌ده‌سته‌وه گرت هێزیان له دژی جووله‌كه‌كان به‌كار هێنا و جووله‌كه‌كانیان سه‌ركووت ده‌كرد و كوڕه‌كانیان ده‌كوشتن و ژن و كچه‌كانیان ده‌كردنه كه‌نیز و به‌رده.\nدوای ئه‌وه‌ش كاتێ كه ئایینی مه‌سیحیی دابه‌زیی ڕۆمه‌كان له دژی ڕاوه‌ستان، چۆنكه بنه‌مای ده‌سه‌ڵاتخوازی و سه‌رمایه‌خوازیی ئه‌وان كه له‌سه‌ر هێز و خوێن و گیانی خه‌ڵكی هه‌ژار دامه‌زرابوو پێچه‌وانه‌ی ئایینی مه‌سیحیی بوو. پاش ئه‌وه‌ش ئایینی پیرۆزی ئسیلام دابه‌زیی، ئه‌ویش به هه‌مان چه‌شن سه‌رمایه‌دار و ده‌سه‌ڵاتخوازه‌كانی مه‌كه دژی ڕاوه‌ستان، چونكه ئایینه‌كه پێداگریی له‌سه‌ر تاك خوادیی ده‌كرده‌وه و ئه‌مه‌ش دژی فره خواكانی ئه‌وان بوو كه له‌نێو مه‌كه‌دا دایاننابوو و ده‌بوو خه‌ڵك زێڕیان پێ ببه‌خشێت و پاره و خواردنیان بۆ كۆبكاته‌وه.\nهه‌روه‌ها ئایینی ئیسلام دژی سیسته‌می كۆنی كه‌نیزیی و به‌رده‌داریی بوو، ئه‌م سیسته‌مه‌ش به ڕێگایه‌كی ئاسان بۆ كۆكردنه‌وه‌ی سه‌رمایه‌ی زیاتر بۆ سه‌رمایه‌داره‌كانی مه‌كه هه‌ژمار ده‌كرا. واته سه‌رجه‌می ئایینه ئاسمانییه‌كان هه‌وڵیان بۆ ئه‌وه داوه كه چه‌وساندنه‌وه‌ی خه‌ڵكی هه‌ژار بنبڕبكرێت و مرۆڤه‌كان سه‌ربه‌ست بن. له مێژوودا له زۆر ناوچه‌ی جیهاندا كچ و كوڕه‌كانیان بۆ خوا به‌ردینه‌كان ده‌كردنه قوربانی. به‌ڵام كاتێ ئایینه ئاسمانییه‌كان دابه‌زین ئه‌و كولتووره‌یان بنبڕكرد.\nهه‌روه‌ها چه‌مكی سه‌رمایه‌داریش ئامانجی كۆكردنه‌وه‌ی سه‌رمایه بووه و ئاسانترین ڕێگه‌شله‌پێناو ئه‌و مه‌به‌سته چه‌وسانده‌ی خه‌ڵكی هه‌ژار و بێ دسه‌ڵات بووه.بێگومان هه‌میشه ده‌سه‌ڵاتخواز و سه‌رمایه‌خوازه‌كان به‌دوای ئه‌وه‌دا بوونه كه چۆن خه‌ڵك بگه‌وجێنن و بیانكه‌نه كۆیله له‌پێناو به‌رژه‌وه‌ندیی سیاسیی، ئابووریی و كۆمه‌ڵایه‌تیی خۆیان.


ئایار 2022 – Socialist Alternative\nMonthly Archives: ئایار 2022\nئایار 26, 2022\tسەرنجێک بنووسە\nلە کاتێکدا ملیۆنەها خەڵک دووچاری گرانی و هەژاری ئەبنەوە ژمارەی ملیاردێرەکان زیاد ئەکەن هەر لە جەرگەی پەتای ڤایرۆسی کۆرۆناو دەستپێکی شەڕی ئیمپریالیستەکانەوە ملیۆنەها خەڵک لەسەرتاسەری جیهان بەهۆی گرانبوونی مەوادی خۆراکەوە دووچار ئەوپەڕی هەژاری بوونەتەوە، نانی تەواویان لەسەر سفرەکانیان نییە. بەڵام ئەو کۆمپانیانەی کە لە بواری مەوادی خۆراکیی و کشتوکاڵیدا کار ئەکەن ملیارەها دۆلار ئەچننەوە. دواین راپۆرتی ئۆکسفام باس لە نایەکسانی ...\nکامەران ئەحمەد لە کاتێکدا نوخبە تێرنەبووەکەی بۆرژوازی لە جەنگ و کاولکاری، لە جیاتی وەلامدانەوەیان بە قەیرانی ئابوری و چارەسەری ژیانی خەڵک، پاکێجێکی ٤٠ ملیاری دۆلاری تر لە پێناو ڕاگرتنی شکۆ و پایەی یەکجەمسەریی ئەمریکا بە قوڕگی شەڕی ئۆکراینا ئەکەن، بارودۆخی ئابوری جیهان وڵات دوای وڵات تا دێت ڕوو لە خراپی، گرانی و زیادبوونی قەڵشتی چیانیەتی ئەکات، ناڕەزایەتییە نێوخۆییەکان لەهەر جێیەک ...\nئایار 20, 2022\tسەرنجێک بنووسە\nئالان ودز، وەرگێڕانی کامەران ئەحمەد ئەمجارەیان ئالان ودز سەرنوسەری ماڵپەڕی “لە بەرگری مارکسیزمدا ” زانیارییەکان دەربارەی بارودۆخی ئۆکراینا نوێ ئەکاتەوە. لەگەڵ داگیرکارییەکانی ڕوسیا گورزێک پڕوپاگەندە لە لایەن میدیاکانی ڕۆژئاواوە پەمپ ئەدرێت، کە لەگەڵ هاواری ڕۆژنامەکان دەربارەی مەترسی جەنگی جیهانی سێهەم بووەتە هۆکاری خوڵقاندنی هەلومەرجیکی هستریای بێئەدازەو ڕەها. لە کاتێکدا سەرکردە ئیمپریالیستییەکان بەردەوامن لە پیشاندانی دووڕوویی شەرمەزارانە لە سەرکۆنەکردنی پێشێلکردنەکانی پوتین ...\nئایار 10, 2022\tسەرنجێک بنووسە\nچاغڵا گوینەش، وەرگێڕانی کامەران ئەحمەد قەیرانێکی ئابووری کە تورکیای داگرتووە چینی دەسەڵاتداری ڕووەو قەیرانێکی سیاسی پاڵپێوەناوە. جیابوونەوەو دابەشبوونەکان لە نێو پارتی دادو گەشەپێدان (AKP)و هاوبەشە هەڵبژێردراوەکانیدا لە پارتی بزووتنەوەی نەتەوەپەرستی ڕاستڕەو (MHP) سەری هەڵداوە. ئەم ڕووداوانە مژدەبەخشی ئاڵوگۆڕن. لەگەڵ قووڵبوونەوەی قەیرانەکان، پێگەی پارتی دەسەڵاتداری دادو گەشەپێدان لە ڕاپرسییەکاندا ڕووی لە لێژی کردووە، بەڵام لە هەمان کاتدا دەنگی پارتە ئۆپۆزسیۆنەکانیش لە ...\nئایار 8, 2022\tسەرنجێک بنووسە\nکامەران ئەحمەد جۆبایدن: لە کاتی کشانەوەی سوپای ئەمریکا و شکستی جەنگی ئەفغانستان ڕایگەیاند :” نەتەوەیەکین ماوەیەکی درێژە لە جەنگداین. ئەمڕۆ ئەگەر تەمەنت بیست ساڵ بێت ئەوا هەرگیز ئەمریکات بە ئاشتییەوە نەبینیوە. ئێستا ئیتر کاتی ئەوەیە کۆتایی بە جەنگی هەتا هەتایی بهێنین “ بەڵام هەر دوای نۆ مانگ لە وارشۆوە بە لێدوانێکی دووڕوانە لە ئامۆژگاریکردنی وڵاتانی ناتۆ بایدایەوە: “ئەبێت دان بەوەدا ...


پارێزەرێکی لایەنگری خۆپـیشاندەرانی بەسڕە دەکوژرێت\nی مانگی حه‌وت ٢٤, ٢٠١٨\nسەرچاوەکان لە سەندیکای پارێزەرانی بەسڕە دەڵێن پارێزەرێکیان کە داکۆکی لە مافی خۆپـیشاندەرانی شارەکەیانی دەکرد لە هێرشێکی چەکداریدا کوژراوە.\nسەندیکای پارێزەرانی بەسڕە شەوی دووشەممە لە ڕاگەیاندنێکدا لەسەر فەیسبوکەکەی هەواڵی کوژرانی پارێزەر جەبار محەمەد کەرم بڵاوکردەوە و داوای لە پارێزەران کرد سبەی سێشەممە لە بەردەم دادگای پـیاداچوونەوەی فیدڕاڵی لە بەسڕە ناڕەزایی خۆیان دەرببڕن.\nلە لایەکی دیکە عەقیل مەهاوی ئەندامی سەندیکای پارێزەرانی بەسڕە بۆ کەناڵی سکای نیوز عەرەبیـیەی ڕاگەیاند پارێزەر جەبار لە بەردەم بنکەی پـۆلیسی هادی لە شاری بەسڕە لە لایەن ژمارەیەک چەکداری نەناسراوەوە تەقەی لێکراوە و کوژراوە. دەڵێت زیاتر لە 15 گولـلەی لێدراوە.\nمەهاوی جەختی لەوە کردەوە سەندیکای پارێزەران هەتا ئێستا نەیانزانیوە کە ئایا هۆکاری کوشتنی پارێزەر جەبار پەیوەندی بە بەرگریکردن لە خۆپیشاندەرە دەستگیرکراوەکان بووە یاخود بەهۆی کاری پارێزەرییەکەیەوە بووە.\nجێی ئاماژەیە هەفتەی ڕابردوو خۆپیشاندانی گەورە لە بەسڕە لە دژی گەندەڵی بەڕێوەچوو. لە 17 ی ئەم مانگەدا گرتە ڤیدییۆییەکانی چالاکوانان لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان سوتاندنی وێنەی خومەینی لە شەقامی حەی زەهرای شارەکە دەردەخەن.\nهەروەها خۆپیشاندەران لە چواردەی مانگدا بنکەکانی حیزبە عێراقییەکانی سەر بە ئێرانیان سوتاند، لەوانەش بنکەی حیزبوڵا و ماڵی کۆمەڵێک سیاسەتمەداری سەر بە ئێران لە شاری نەجەف.\nلەگەڵ ئەوانەشدا خۆپیشاندەران گڕیان بەردایە بنکەکانی هەندێک لە گروپەکانی سەر بە حەشدی شەعبی و بەردیان گرتە لقەکانی حیزبی دەعوە و ڕێکخراوی بەدر.


”کەمپینچییەکانی سلێمانی دەستەمۆی بەرپرسە حزبیەکانی ئەم زۆنەن و دژی زۆنی زەرد بەكار دەهێندرێن“\nBasnews 02/03/2021 - 23:00 كوردستان\nڕێكخەرێكی خۆپیشاندانەكانی ١٧ی شوبات لە سلێمانی، رای دەگەیەنێت كە قسەكانی غالب محەمەدی پەرلەمانتاری عێراق بەڵگەیە لەسەر ئەوەی كە زۆربەی پاسەوانەكانی بندیوارن.\nناسیح عەبدولڕەحیم، ڕۆژنامەنووس و یەکێک لە ڕێکخەرانی خۆپیشاندانەکانی ١٧ی شوباتی ٢٠١١ بە (باسنیوز)ی ڕاگەیاند، کەمپینچیەکانی شاری سلێمانی ئەگەر بزانن ڕووداوێکی ھەستیار لە لایەن بەرپرسانی ئەم زۆنەوە ڕوویداوە و زیانی بۆ هاووڵاتیانی سڤیل ھەیە، ”نە کەمپینی بۆ دەکەن، نە ھەڵوێستی لەسەر وەردەگرن، چونکە کەمپینچییەکانی شاری سلێمانی، دەستەمۆی بەرپرسە حزبیەکانی ئەم زۆنەن و بەکاریان دەھێنن لە دژی زۆنی زەرد“.\nلەبارەی كەیسی هێرشكردنە سەر غالب محەمەدیشەوە دەڵێت: ”ئەگەر دکتۆر غالب لە شاری ھەولێر بە چەقۆ پەلامار بدرایە، کەمپینچییەکانی سلێمانی کەمپینی فراوانیان بۆ ڕێک دەخست، بەڵام لەبەر ئەوەی ڕووداوەکە لە زۆنی سەوز ڕوویداوە، ھیچ کەمپینێکی بۆ ڕێک ناخەن، بێگومان ئەوەش بەڵگەی ئەوەیە کە ئەوان، ھیچ نین جگە لەوەی ئەجێندایەکی حزبی و سیاسیی ئەم سنوورە جێبەجێ دەکەن، بۆیە ھەڵوێست و کەمپینەکانی ئەو کەمپینچییانە ھەڵوێستی نیشتمانی و ئازادیخوازانە و مرۆڤدۆستانە نییە“.\nئاماژەی بەوەش كرد، ”ڕووداوی ھێرشکردنە سەر غالب محەمەد ئەوەی بۆ ئاشکراکردین کە زۆربەی زۆری پەرلەمانتارەکانی بەغدا مووچەخۆری بندیواریان ھەیە، چونكە هێرشكردنە سەری بەڵگەی ئەوەیە كە زۆربەی زۆری پاسەوانەکانی بندیوارن، ئەوەش بەشێکی گرنگە لە گەندەڵی“.


لە عێراق و سووریا 10 هەزار چەکداری داعش ماون | تۆڕی هەواڵی سلێمانی\nHome›هەواڵ›جیهان›لە عێراق و سووریا 10 هەزار چەکداری داعش ماون\nڤلادیمێر فۆرۆنکۆف رۆژی چوارشەممە قسەی بۆ ژمارەیەک دیپلۆمات کرد و رایگەیاند گرنگە وڵاتان بەردەوام بن لەسەر لە ناوبردنی تیرۆر، ئاشکراشی کرد “لە عێراق و سووریا 10 هەزار چەکداری داعش ماون”.\nڤلادیمێر فۆرۆنکۆف، سەرۆکی نووسینگەی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ بەرەنگاربوونەوەی تیرۆر رایگەیاند “نزیکەی 10 هەزار چەکداری داعش لە عێراق و سووریا ماون، کە زۆربەیان هەوڵدەدەن لەماوەی درێژمەودادا لە عێراق دەست بە چالاکی بکەنەوە”.\nلە عێراق، هیچ شار و گوندێک بەدەست داعش نەماوە، بەڵام بەپێی وتەکانی ئەو بەرپرسەی نەتەوە یەکگرتووەکان چەکدارەکان “رێکخراون و لە ناوچە بیابانی و دەشتەکانی نێوان هەردوو سنوور خۆیان حەشاردەدەن و هێرش دەکەن”.\nئاماژەی بەوەشکرد، دوای تێپەڕینی نزیکەی دوو ساڵ بەسەر شکاندنی داعش، هێشتا نزیکەی 27 هەزار و 500 منداڵ لە مەترسیدان لە باکوور و رۆژهەڵاتی سووریا، لەنێویشیاندا نزیکەی 8 هەزار منداڵ کە خەڵکی 60 وڵاتن، ئەمانەش جگە لە منداڵە عێراقییەکانی کەمپـی هۆل.\nرۆژنامەی لاگازێتا پێكهاتەی یۆڤانتۆس بۆ یاری ئەمشەو بڵاودەکاتەوە\nعێراق 160 ملیار دۆلار قەرزی ناوخۆیی و دەرەکی لەسەرە