هەواڵەكانی تایبەت بە كوردستان و پێشێلكاریەكانی رژێم سازمانی خه‌بات کوردستانی ئێران\nهەواڵەكانی تایبەت بە كوردستان و پێشێلكاریەكانی رژێم\nکوردێک حوكمی ١٠ ساڵ زیندانی بەسەردا سەپا\nبەپێی هەواڵی ماڵپەری رادیۆ فەردا، رۆژی سێشەممە ٢٧ی رەزبەر، کامران قادری هاولاتی کوردی دانیشتووی ئۆتریش لەلایەن دەزگای دادوەری رژێمی ئێرانەوە بە تۆمەتی “هاوکاری لەگەڵ ئەمریکا” بە ١٠ ساڵ زیندان مەحکووم کرا.\nئەو هاوڵاتییە كوردە خەڵکی شاری سنۆ و خاوەن رەگەزنامەی ئێرانی_ ئۆتریشییەو 1 مانگ بەر لەئێستا لەلایەن هێزە ئەمنیەتییەکانی رێژیمی ئێرانەوە دەستبەسەر کرابوو، سەرئەنجام لەلایەن دادستانی رژێم تاران بە تۆمەتی “هاوکاری لەگەڵ ئەمریکا” سزای ١٠ ساڵ زیندانی بۆ بڕایەوە.\nبەپێی راپۆرتێک کە “رادیۆ فەردا” بڵاوی کردووەتەوە، دادستانی رژێم تاران رۆژی سێشەممە ٢٧ی رەزبەری ١٣٩٥ی هەتاوی رایگەیاندبوو کە پێنج کەس بە تۆمەتی هاوکاری لەگەڵ ئەمریکا هەرکامەیان سازی ١٠ ساڵ زیندانیان بۆ بڕاوەتەوە. ناسنامەی دوو کەس لەو پێنج کەسە بەناوەکانی سیامەک و محەممەد باقر نەمازی پێشتر ئاشکرا ببوو، بەڵام سێکەسی دیکە بەناوەکانی کامران قادری، عەلی رەزا ئومیدوار و فەرهاد عەبدولساڵح پێشتر نێویان لەهیچ میدیایەک و لەلایەن هیچ بەرپرسێکی رێژیمەوە ئاشکرا نەکرابوو.\nکامران قادری تەمەن ٥٢ ساڵ، بەرپرسی کۆمپانیای “ئاوەنگ” لە شاری ڤیەنی پایتەختی ئۆتریشە کە لەکاتی سەفەر بۆ ئێران لە مانگی ژانڤیەی ئەمساڵدا، لەلایەن هیزە ئەمنیەتییەکانی رێژیمی ئێرانەوە لەفڕۆکەخانەی تاران دەستبەسەر کرابوو.\nلەپاش ٥ مانگ چارەنووسی ئەسرین ئەمین‌زادە ناڕوونە\nبەپێی هەواڵی ماڵپەری رۆژی كورد، ئەسرین ئەمین‌زاده کچە خوێندکاری کوردی خەڵكی مەهاباد ٥ مانگ پێش ئێستا و هاوکات لەگەڵ شەپۆلی دەستبەسەرکردنی چالاکانی کورد دەستگیرو تاكو ئێستاش ئیدارەی ئیتلاعاتی رژێم لە مەهاباد نکۆڵی لە دەستبەسەر کردنی ئەو کچە خویندکارە دەکات.\nنکۆڵی و حاشا کردن لە دەستبەسەر کردنی ئەو کچە خوێندکارە، نیگەرانیی لای کەس و کار و بنەماڵەی ئەسرین دروست کردن و سەبارەت بە باری تەندروستی كچەكەیان تووشی دڵە راوکێ بوون.\nبەپێی هەواڵ، دوابەدوای دەستبەسەر کردنی ئەسرین ئەمین‌زاده ،بنەماڵەی ناوبراو بەردەوام سەردانی ئیدارەی ئیتلاعات و ناوەندە سەركوتگەرەكانی دیکەی رژێم لە مەهاباد کردووە، بەڵام هەتا ئێستا هیچ ناوەندێکی ئەمنی زانیاریی لەسەر شوێنی راگرتن و چارەنووسی ئەو کچە خویندکارە نەدرکاندووە.\nئەسرین ئەمین‌زاده، تەمەن ٢٤ ساڵەو کچی بەهادین و خوێندکاری رشتەی ژمێریاری، لە ڕێکەوتی ١٧ی جۆزەردانی 1395 لەلایەن هێزە سەركوتگەرەكانی ئیتلاعاتی رژێم لە شاری مەهاباد دەستگیرکرا.\nژنێکی کورد لە زیندان گیانی لەدەست دا\nبەپێی هەوالی گەیشتوو رۆژی هەینی ٣٠ رەزبەر، ژنێکی کورد بەناوی “سدیقە جەعفەر زادە” تەمەن 64 ساڵ و خەڵكی ورمێ بەهۆی جەڵتەی دڵەوە لەزیندانی ئورمیە گیانی لەدەست داوە.\nئەو ژنە کوردە پێشتر و بەتۆمەتی “بازرگانی کردن بە ماددە سڕکەرەکان” لەلایەن دادگای ڕێژیمی ئێرانەوە سزای سیدارەی بەسەردا سەپابوو.\nدەوترێت بەساڵاچوون و گوشاری دەروونی بە هۆی نزیكبوونەوەی بەڕێوەچوونی سزاکەی هۆکاری جەڵتەی دڵی ئەو ژنە کوردە بووە .\nلە زیندانی ئورمیە سەدان کەس چاوەڕوانی بەرێوەچوونی سزای سێدارە دەکەن کە دەیان کەسیان ژنن و زۆربەیان بە تۆمەتی بازرگانی کردن بە ماددە هۆشبەرەکان ئەو سزایەیان بەسەردا سەپاوە.\nفشار بۆسەر زیندانیانی كوردی سوننی مەزهەبی زیادی كردوە\nبەپێی راپۆرتەكان، لەگەڵ دەستپێكی وەرزی سەرما، هێزەكانی رژێم لە گرتووخانەی گەوهەردەشت خۆدەبوێرن لە دابین كردنی كەرەستەی گەرمكەرەوە بۆ گیراوەكان بەتایبەت زیندانیانی كوردی سوننی مەزهەب لە بەندی 21ی ئەو گرتووخانەیە.\nنزیك بە 50 بەندیی سوننی مەزهەب لە بەندی 21 دا راگیراون، بەهۆی هاتنی وەرزی سەرماو خراپی دەرگاو پەنجێرەی زیندانەكە لەلایەك و نەبوونی كەرەستەی گەرمكەرەوە شەوانە زۆر بە نارەحەتی تێدەپەڕێنن. ئەوە لە كاتێكدایە ژمارەیەك لە بەندییەكانی ئەو بەندە نەخۆشی گورچیلەو و دیسكی كەمەریان لەگەڵەو لەگەڵ بەرزبوونەوەی پلەی سەرما دۆخی ژیانیان قورستر دەبێ.\nئەوە لە كاتێكدایە كە سیستەمی گەرمكەرەوەی زیندانەكە شوڤاژە بەڵام بەهۆی خراپی دەركە و پەنجەرەكان وەڵامدەرەوە نیە و هێزە سەركوتگەرەكانی ئەو گرتووخانەش نەك هەر چارەسەری كەم و كوریەكان ناكەن، رێگە بە زیندانیەكانیش نادەن بۆ خۆیان كەرەستەی گەركەرەوە بۆ خۆیان دابین بكەن.\nڕێکه‌وت: 2016-10-22 13:29:10


بڕیار شێرکۆ بابان 23, 01, 2019\nلە ماوەی کەمتر لە مانگێك، بەغدا و هەولێر جێی هاتوچۆیەکی ديپلۆماسیی کاریگەر بوون. ئەم ماوەیە كه لە کۆتاییی ساڵی ٢٠١٨ دەستی پێ کرد تاوەکوو سەرەتای ساڵی نوێ، وەزیری دەرەوەی هۆڵەندا، سەرۆكوەزیرانی ڤاتیکان، وەزیری دەرەوەی ئەمریکا، وەزیری دەرەوەی فەڕەنسا و وەزیری دەرەوەی ئێران لەگەڵ چەندین گەورە نێردراو و باڵيۆزەکان، بەردەوام بوون لەسەردانی گەورە بەرپرسانی هەرێمی کوردستان. سەردانیکردنی بەڕێزان "پۆمپيۆ" و "زەریف" بۆ هەولێری پایتەخت کە ماوەی نێوان سەردانەکانیان چەند ڕۆژێکی نەخەیاند، مەزنیی ڕۆڵی هەرێمی کوردستان نیشان دەدات؛ لە هەمان کاتدا چەندین پرسیار و سەرنج لەخۆ دەگرێت، كه ئاخۆ بۆچی دوو نەیاری جیهانی لە یەك شوێندا کۆ دەبنەوە. سەردانیکردنی ئەم گەورە ديپلۆماتکارانە بۆ هەولێر، بە هەموو پێوەرەکان مێژوویییە.\nوەزیرەکانی دەرەوە، دروستکەری مێژوون. ئەم سەردانیکردنانە، پێویستە ديراسە بکرێن و وانەی سیاسی و یاسایییان لێ وەربگیرێت و، بەڕاستی چەند وتارێك و کورتە کاردانەوەی ئەکاديمیی ڕێکوپێکمان سەبارەت بەم سەردانانە خوێندەوە. ئێمە لێرەدا لە گۆشەنیگاییەکی جیاوازەوە ئەم سەردانیکردنە شرۆڤە دەکەین کە ئەویش ناناوەندیبوونی ديپلۆماسیی عێراقییە؛ یان ڕوونتر بڵێین جۆرە دیاردەیەك وا خەريکە لە ئاستی جیهان و عێراق و هەتاوەکوو هەرێمی کوردستانیش دروست دەبێت كه ناوی لێنراوە "ديپلۆماسیی شارەکان".\nشاراوە نییە، پيادەکردنی ديپلۆماسیی وڵاتانی جیهان بەرامبەر عێراق، بە شێوەیەکی ناناوەندی بەڕێوە دەچێت. هەر لەم چەند ڕۆژەی دواییدا ئەو وتەیەی سەرەوە چەندین جار بە کردار سەلمێنرا؛ کاتێك چەندین وەزیری دەرەوەی وڵاتانی جیهان سەردانی بەغدا دەکەن، یەکسەر دواتر ڕووی سەردانەکەیان بەرەو هەولێر، پایتەختی هەرێمی کوردستان دەگۆڕن. وڵاتانی بیانی، باش دەزانن کە دوو پایتەخت لە عێراق هه‌ن؛ کاریگەریی بەغدا و هەولێر لەسەر عێراق و ناوچەکە، هاوتایە.\nپێگەی هەرێمی کوردستان لەسەر شانۆی نێودەوڵەتیی ناوچەکە، خۆسەپێنەرە. لە هەمان کاتدا، پێگەی یاساییی هەرێم، وەکوو تاکە هەرێمی عێراقی فيدراڵ، یارمەتیدەرە بۆ پێشخستنی پێگەی نێودەوڵەتیی هەولێری پایتەخت. بە واتایەکی تر فيدراڵیی عێراقی، پێویستە لە هەموو ئاستەکان ڕەنگ بداتەوە و، بەکردار ڕەنگی داوەتەوە. ئەم فيدراڵییە کاریگەریی خۆی لەسەر خودی پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکانی عێراقیش دروست کردووە. گومانی تێدا نییە ئەو گوتارە ڕاگەیه‌ندراو و ناڕاگەیه‌ندراوانه‌ی ديپلۆماتکارانی بیانی کە ئاراستەی عێراق و هەرێمی کوردستانی دەکەن جۆرە جیاوازییەکی تێدایە، کە ئەمەیش سەلمێنەری دووپارچەبوونی پەیوەندییەکانی عێراقە لەگەڵ جیهانی دەرەوە.\nڕووی ديپلۆماسیی عێراقی لە ديپلۆماسییەکی چەقگيری ناوەندییه‌وه، گۆڕدراوە بۆ ديپلۆماسیی ناناوەندی کە تیایدا هەرێمی کوردستان وەکوو کەسایەتییەکی یاسایی وسیاسیی بەهێز خۆی دەردەخات؛ هەروەها شارەکانی تری عێراقیش بەرە بەرە پێگەیەکی ديپلۆماسیی تایبەت بە خۆیان ڕەنگڕێژ دەکەن – وەک دواتر لەم وتارەدا باسی دەکەین. ئێستا پيادەکردنی ديپلۆماسی تەنیا لە ڕێگه‌ی پایتەختی وڵاتانەوە ئەنجام نادرێت، پایتەختی هەرێمە فيدراڵییەکان و شارەکانیش لە پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکاندا پشکدار بوونە. ئەم جووڵانەوە ديپلۆماسییەی هەرێمی کوردستان، تاڕاددەیەك لەگەڵ ئەو دیاردەیە نێودەوڵەتییە دەگونجێت کە ناوی لێنراوە ديپلۆماسییەتی شارەکان.\nدیاردەی ديپلۆماسیی شارەکان\nمەبەستمان له ديپلۆماسیی شارەکان ئەوە نییە کە لە وانەکانی سەرەتای دروستبوونی ديپلۆماسی باس دەکرێت، کە جۆرە پەیوەندییەك لە نێوان شارە يۆنانییە کۆنەکان هەبووە. لە ساڵی ٢٠٠٨، یەکەم کۆنفراسی جیهانی لە لاهای سەبارەت بە ديپلۆماسیی شارەکان ئەنجام درا. دیاردەی جیهانگيری و گۆڕانی شێوازی ناکۆکییەكان، بوونە پاڵنەرێك بۆ ئەم جۆرە ديپلۆماسییەته. ئاشتیسازی پێویستی بە میکانیزم و ديپلۆماسیی جیاوازە. هەرێم و پارێزگه‌کان، لەسەر شانۆی نێودەوڵەتی چالاکترن. هەندێك کێشەی گەورەی نێودەوڵەتی هەیە، بەبێ بەشداریی هەرێمەکان و هەتاوەکوو پارێزگه‌کانیش چارەسەریان ئاستەمە. ئەوەتا بەشداریکردنی هەرێمی کوردستان لە جەنگی دژەداعش، بە شایەتیی گشت زلهێزەکان، لە هەندێك ناوچەی عێراق و کۆبانێ لە سووریا یەكلاکەرەوە بوو.\nلە لایەکی ترەوە، وەك چۆن هەندێك هەرێمەکان خۆیان به‌سەر شانۆی نێودەوڵەتیدا دەسەپێنن، هەندێک شاریش لە جیهاندا کە شاری "کۆسمۆپۆليتيك" یان شاری "جیهانگير"یان پێ دەگوترێت، لەبەر پێگەکەیان دەتوانن خودی ئەو شارانە پەیوەندیی نێودەوڵەتی دروست بکەن؛ جا بە شێوەی دووقۆڵی بێت یان فرەلایەن.\nچەندین ڕێکخراوی جیهانی بە مەبەستی بەهێزکردنی پێگەی نێودەوڵەتیی هەرێم و شارەکان پێک هێنراون؛ لە هەموویان گرنگتر "شار و حکوومەتە لۆکاڵییە یەکگرتووەکان، کۆنگرەی دەسەڵاتە لۆکاڵ و هەرێمییەکان لە چوارچێوەی ئەنجومەنی ئەوروپا و شارەوانییان بۆ ئاشتی"ن. ئەم ڕێکخراوانە بۆ هەرێم و شارە کاریگەرەکان لە جیهاندا، ناوەندێکی نێودەوڵەتین. لە کۆنفراسی لاهای بەم شێوەیە پێناسەی ديپلۆماسیی شارەکانیان کردووە: "ئامرازێكە بە دەستی حکوومەت و دامەزراوە لۆکاڵییەکان لە پێناو بەرزڕاگرتنی توندوتۆڵیی کۆمەڵایەتی، ڕێگەگرتن لە ناکۆکییەکان، چارەسەرکردنی ناکۆکییەکان و، بنیاتنانەوەی دوای جەنگ و بە ئامانجی دروستکردنی کەشێکی سەقامگير کە هاووڵاتیان پێکەوە لە ئاشتی، ديموکراسی و خۆشگوزەرانیدا بژین."\nلە پێناسەکەوە دیارە، ديپلۆماسیی حکوومەتە لۆکاڵییەکان لە کاتی ناکۆکییەکان و جەنگەکان زیاتر چالاک دەبن. ئەم بيرۆکەیە بۆ هەرێمی کوردستان ڕاستە؛ جەنگی دژەداعش پەرەی بەو ديپلۆماسییەتە دووقۆڵییانەی هەرێمدا و بە لووتکەی پەیوەندییە ديپلۆماسییەکان گەیشت، کە خۆی لەسەردانیکردنی سەرۆکی وڵاتان و وەزیرەکانی دەرەوە بۆ ئەم هەرێمەدا دەبينێتەوە.\nديپلۆماسیی شارەکان چەند ڕووێکی هەیە:\nپەیوەندیی نێوان شار لەگەڵ شارێکی دیکە: یەکێکە لە دیاردە نوێیەکان لە کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی. ئەمە کرۆکی ديپلۆماسیی شارە. ئەم پەیوەندییە سەرەتایی و نوێیە و گەشەپێدەرە بۆ هەر دوو لایەن.\nپەیوەندیی نێوان زلهێزێك لەگەڵ شارێك: هەستیارە، لەبەر ئەوەی دوو لایەن یەکسان و هاوتا نین. بڵێین و نەڵێین زلهێزەکە هێژموونی خۆی لەسەر ئەو شارە دروست دەکات. هەندێك جار زلهێزەکە نيازپاکە؛ تەنیا ئامانج لە پەیوەندییەكه، بەهێزکردنەوە و ئاوەدانکردنەوەی شارەکەیە.\nپەیوەندیی نێوان پایتەختی وڵاتان لەگەڵ پایتەختی هەرێمێکی فيدراڵ: ئەمیش لە چەند ئاستێکدایە:\nپەیوەندیی پایتەختی وڵاتان لەگەڵ پایتەختی هەرێمێکی فيدراڵ وەکوو دوو شاری ئاسایی کە ديپلۆماسیی شارەکان دروست دەکەن. دەبينین پاریس و هەولێر پەیوەندییەکی تایبەتی کۆیان دەکاتەوە- بۆ نموونە پارێزگاری هەولێر لە لایەن سەرۆکی شارەوانیی پاریسه‌وه بۆ کۆنفڕاسی نێودەوڵەتیی ڕێکخراوی "شارەکان بۆ ژیان" کە لە پاریس گرێ درابوو، بانگهێشت کرابوو. لە هەمان کاتدا چەندین سەرۆکی شاره‌وانیی پاریس بە سیفەتە فەرمییەکەیان سەردانی هەولێریان کردووە.\nپەیوەندیی وڵاتان لەگەڵ هەرێمەکان لە ڕێگه‌ی پایتەختی هەردوولاوە ئەنجام دەدرێت. ئەم جۆرە پەیوەندییه، دەستکەوێكی ديپلۆماسیی گرنگە بۆ هەرێمەکە. ژمارەی هەرێمە فيدراڵییەکان لە جیهاندا زۆرن. کەمن ئه‌وانه‌ی گەیشتبن بەوەی پەیوەندیی ڕاستەوخۆ لەگەڵ وڵاتان دروست بکەن، لەوانە: کێبێک، باسك و هەرێمی کوردستان.\nپەیوەندیی نێوان پایتەخت بۆ پایتەخت: پەیوەندییەکی ئاسایی و کلاسیکی و ڕێکخراوە لە یاسای نێودەوڵەتیدا. ئەمە کرۆکی ديپلۆماسیی نێوان دەوڵەتەکانە و هەرلە پایتەختەکان باڵيۆزخانەی ئاساییی وڵاتان دادمەزرێت، هێڵە ديپلۆماسییە دووقۆڵییەکان بەپێی ئەو بەرژوەندییە دووقۆڵییەی دەوڵەتان پێكه‌وه دەبەستێتەوە، هەڵکشان و داکشان بەخۆیانەوە دەبينین.\nديپلۆماسیی شارەکان و عێراق\nدەستووری عێراق ڕێگەخۆشکەرە بۆ دروستکردنی ئەم شێوە ديپلۆماسییە. ئه‌مه‌یش نەك تەنیا تایبەت بێت بە ديپلۆماسیی هەرێمەکانه‌وه، بەڵکوو ديپلۆماسیی پارێزگه‌کانیش لەخۆ دەگرێت. کاتێك ماددەی (١٢١)، بڕگە چواری دەستووری عێراقی بەرکار دەخوێنینەوە، بەئاشکرا دەڵێت كه هەرێمەکان و پارێزگه‌کان دەتوانن لە باڵيۆزخانەکان و، هه‌روه‌ها نێردراوە ديپلۆماسییەکانیش لە بواری ڕۆشنبيری، کۆمەڵایەتی و پەرەپێداندا ئۆفيسیان هەبێت. سەیرەکە لەوەدایە، پێگەی هەرێمەکان و پارێزگه‌کانی لەم بوارەدا هاوتا کردووە، کە ئەمەیش خۆی لە خۆیدا پرسیارێک دروست دەکات: ئایا دەکرێت هەژدە یان نۆزدە ئۆفيسی جیاواز لە یەك باڵيۆزخانەدا بکرێتەوە و هەر ئۆفيسێك تایبەت بێت بە پارێزگه‌یەك؟ تا ئێستا هیچ ئۆفيسێكی تایبەت بە پارێزگه‌کان و هەرێمی کوردستان لە چوارچێوەی باڵێۆزخانەکان و نێردراوە ديپلۆماسییەکان نەکراوەتەوە.\nلە ڕووی کردارییەوە، ئێستا لە عێراق هەست بە دروستبوونی ديپلۆماسیی شارەکان دەکەین، بەتایبەتی لە مامەڵەکردنی وڵاتان لەگەڵ عێراقدا. ئێستا ئەوەی ڕوون و ئاشکرایە، بەغدا و هەولێر دوو پایتەختن، كه پەیوەندیی عێراق و هەرێمی کوردستان لە ڕێگه‌یانەوە ڕەنگڕێژ دەکرێت و ڕێک دەخرێت. کەچی دەبینین وەزیری دەرەوەی فەڕەنسا دوای بەغدا و هەولێر سەردانی نەجەف دەکات؛ ئایا ئەم هەنگاوە ديپلۆماسییە تایبەتمەندییەکی تێدا نییە؟ یان وەزیری دەرەوەی ئێران دوای هەولێر سەردانی سلێمانی دەکات و، وتارێکی تایبەت ئاراستەی تەنیا پارێزگه‌ی سلێمانی دەکات، لە کاتێکدا تورکیا تەنیا دژی فڕۆکەخانەی ئەو شارە، هەندێک ڕێوشوێنی یاساییی لە بواری فڕۆکەوانی گرتووه‌ته به‌ر. لە هەمان کاتدا تورکیا گرنگییه‌كی تەواو بە کەرکووك دەدات. دوای سەردانەکەی باڵيۆزی تورکیا بۆ ئەم شارە کە چەندین نیشانەی پرسیاری دروست کرد، زۆر بە دووری نابینین وەزیری دەرەوەی تورکیایش سه‌ردانی کەرکووک بكات. زلهێزە ناوچەیییەکان، لە جیاتی پایتەختەکان گرنگی بە شارەکان دەدەن؛ ئایا ئەمە نیشانەی چییە؟ ئایا پەیوەندی دروستکردن لە نێوان شارێك و وڵاتێك جۆرە هەستیارییەکی تێدا نییە؟ ديپلۆماسیی شارەکان دوو ديوی هەیە: ديوێکی لە بەرژوەندیی شارەکەیە و لەوانەیشە بۆ کۆی هەرێم و دەوڵەتەکە سوودبەخش بێت؛ ديوێکی دیکەی تێدایە، بۆ شارەکانی تر و بۆ هەرێم و بۆ خودی وڵاتەکەیش مەترسیدارە.\nدروستکردنی پەیوەندیی ديپلۆماسی لەگەڵ شارەکانی عێراق، لەوەوە پەیدا نابێت کە شارەکان پێگەیەکی بەهێزیان لەسەر شانۆی نێودەوڵەتی هەبێت، بەڵکوو لەوەوە سەرچاوە دەگرێت کە پێگەی ديپلۆماسییەتی پایتەخت لاوازە؛ ناچار شارەکان لە دەرەوەی ڕێڕەوی ديپلۆماسیی ئاساییدا بە دوای بەرژوەندیی خۆیاندا دەگەڕێن.\nلایەنە ئەرێنییەکەی ديپلۆماسیی شارەکان لە عێراق ئەوەیە، هەندێک شار بە هۆی پێگە و باردۆخی تایبەتییانەوە، دەتوانن پەیوەندییەکی نێودەوڵەتیی سنووردار دروست بکەن کە بە قازانجی هەموو عێراقییەکان بشكێتەوە. شاری مووسڵ بۆ نموونە، دەتوانێت ديپلۆماسییەتێکی تایبەت بە خۆی بۆ ئاوەدانکردنەوە و بنیاتنانەوەی شارەکە دروست بکات. کۆنفراسێکی نێودەوڵەتیی گەورەیش لە کوێت لەسەرەتای ساڵی ٢٠١٨ بە مەبەستی ئاوەدانکردنەوەی ئەو شارە وێرانکراوە ئەنجام درا.\nسەرەنجام و پێشنیارەکان\nلە کۆتاییدا هەندێك تایبەتمەندیی ديپلۆماسیی شارەکان دەخەینە ڕوو کە ڕاستەوخۆ، یان ناڕاستەوخۆ کاریگەرییان لەسەر ديپلۆماسیی هەردوو پایتەختەکەی عێراق و هەرێمی کوردستان هەیە:\nديپلۆماسی لە چەند ئاستێك دروست بووە و چینچینە. ديپلۆماسیی شارەکان لە نێوان خۆیاندا لە خواری خوارەوەی ديپلۆماسیی نێوان دەوڵەتەکاندا خۆی دەبينێتەوە.\nديپلۆماسیی شارەکان بەپێی کات و شوێن و دەرفەت دەگۆڕێت. بە واتەیەکی تر، ديپلۆماسیی نێوان پایتەختی وڵاتان و تا ڕاددەیەك پەیوەندیی نێوان پایتەختی وڵاتان و پایتەختی هەرێمەکان جۆرە سەقامگيرییەکی تێدایە؛ لەبەر ئەوەی باڵیۆزەکان و كونسوڵخانە بوونی هەیە. بەڵام ديپلۆماسیی شارەکان بەڕێکەوت دروست دەبێت و، لەپڕێکدا سروشتی پەیوەندییەکە دەگۆڕێت یان کۆتاییی پێ دێت.\nبارودۆخ و هەڵکەوتەکەی شارەکە کاریگەریی لەسەر خودی ديپلۆماسیی شارەکان هەیە؛ واتا ديپلۆماسیی خۆگونجاندنە. ئەگەر شارەکە دەوڵەتمەند بێت، ئەوا ديپلۆماسیەتەکە لایەنی ئابووریی تێدا زاڵ دەبێت؛ ئەگەر شارەکە لە باری جەنگ و پەشێویدا بێت، ئەوا لایەنی ئاشتەوایی و ئاوەدانکردنەوە لە پەیوەندییە ديپلۆماسییەکەدا دەردەکەوێت.\nبە شێوەیەکی گشتی ديپلۆماسیی شارەکان گرێدراوی پرسە نێودەوڵەتییەکانه، کە بەرژوەندیی هاوبەشی کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی تیایدا ڕەچاو بکرێت. ديپلۆماسیی شارەکان، پێویستە لە پرسی ئاشتەوایی و ئاوادانکردنەوە لە دوای جەنگەکان بەکار بهێنرێت و، زۆر پێویستە بۆ ڕێگری لە جەنگی ناوخۆیی؛ بەڵام ئەم جۆرە ديپلۆماسییەته لەو وڵاتانەی لاوازن، لەوانەیە بکرێن بە هۆکارێك بۆ جەنگی ناوخۆیی.\nهەندێك جارشار لەو وڵاتانەی كه لاوازن، لە لایەن دەوڵەتانی ترەوە دەکرێن بە ئامانج. ئه‌و وڵاتانه لەگەڵ شارەکە ديپلۆماسی دروست دەکەن كه مەبەست لە دروستکردنی ئەم پەیوەندییە ناهاوسەنگە، خستنەژێر هێژموونی ئەو شارەیە. جارجار بە شێوەیەك ئەم پەیوەندییە لە لایەن دەوڵەتانی زلهێزەوە دەقۆزرێتەوە، کە باوەڕێك لای خەڵکی ئەو شارە دروست بکات کە زیاتر وڵاتە بیانییەکە بەتەنگ خەڵکی ئەو شارەوە دێت، نەك خودی ئەو دەوڵەتەی کە شارەکەی تێدایە.\nکاتێك برەو بە ديپلۆماسیی شارەکان دەدرێت، جۆرە کێبرکێ و جۆرە پاشاگەردانییەك لە نێوان شارەکان دروست دەبێت، بۆ ئەوەی لەگەڵ وڵاتێك یان چەند وڵاتێك پەیوەندی خۆش بکەن. ديپلۆماسیی ئەو وڵاتە بیانییە، لێرەوە دەگۆڕێت بۆ جۆرێك لە دستێوەردان لە کاروباری ناوخۆی وڵات یان هەرێمەکە.\nهەر وڵاتێك یان هەرێمێك کە سیاسەتێکی دەرەکیی تایبەتی هەبوو، ديپلۆماسیی شارەکان نابێت لەم سیاسەتە لا بدات؛ پێویستە تەواوکەری هێڵە گشتییەکانی پەیوەندییەکانی دەرەوە بێت. واتا کاتێك ديپلۆماسیی وڵاتێك بە ڕێگه‌یەكدا دەڕوات، پێویستە ديپلۆماسی شارەکانیش بەو ڕێگه‌یەدا بڕۆن. کێشەیەك نییە شارەکان ئۆتۆمبێلی جیاواز لێ خوڕن، بەڵام نابێت لەو ڕێگه‌یە لا بدەن و هه‌ر یه‌كیان بە ئاراستەی پێچەوانە بڕۆن.


مێنتاڵیتی خێڵ وەک ئاڵنگاری گۆڕانکاری\nگۆڕانکاریی لە بونیادی کۆمەڵایەتیدا کارێکی ئاسان نییە و پێویستی بە هۆشیاریی زۆر و ڕۆحی بەردەوامی هەیە. سۆسیۆلۆژیا گۆڕانکاریی کۆمەڵایەتیی بە زەحمەترین جۆری گۆڕانکاریی دادەنێت، بەتایبەتی بۆ کۆمەڵگە تازە پێگەیشتووەکان و کۆمەڵگەی ترادیسیۆنی. بیرمەندانی زانستی کۆمەڵناسیش چەندین تیۆریان داناوە لەبواری گۆڕانی کۆمەڵایەتیی و تەحەداکانیشیان دیاریکردووە و کۆمەڵگەیان کردۆتە سەنتەر.\nکارڵ مارکس کۆمەڵناسی ئەڵمانیی باوەڕی وابوو کۆمەڵگە دەتوانێت هۆشیاریی تاکەکان دیاری بکات و ئاڕاستەیان بکات، واتا پێدراوە کۆمەڵایەتییەکان دەتوانن تاک بجوڵێنن دەورییان هەیە لە دروستبوونی دیاردە کۆمەڵایەتییەکاندا. ئەمەش زانستی کۆمەڵناسی پشتگیری دەکات، لەبەر ئەوەی کۆمەڵناسان باوەڕیان وایە مرۆڤ بەرهەمی دوو شتە، یەکەم بۆماوەیی و دووەم کۆمەڵگە. بۆماوەیی بابەتێکە پەیوەندی بەجیناتەکانەوە هەیە و بایۆلۆژییە. بەڵام بەکۆمەڵایەتیی بوون بابەتێکە کۆمەڵگە دەتوانێت ڕەنگڕێژی بکات. بەکۆمەڵایەتیی بوون مرۆڤ لە بونەوەرێکی بایۆلۆژییەوە دەگۆڕێت بۆ بونەوەرێکی کۆمەڵایەتی. ئەم گۆڕانکارییەش لە تەمەنی منداڵییەوە ڕوودەدات، کاتێک تاکێک لەمنداڵییەوە دەخرێتە ژێر داب و نەریتە کۆمەڵایەتییەکان، ئەو داب و نەریتانەی کەسەپاون و دووبارە دەسەپێندرێنەوە.\nد.عەلی وەردی کۆمەڵناسی گەورەی عێراقیی بەخوێندنەوەی کۆمەڵگەی عێراقی بە کوردستانییشەوە ئەم کاریگەرییەی داب و نەریتەکان دیاری دەکات. عەلی وەردی دەڵێت؛ تاک لەم کۆمەڵگەیەدا وەک خەواندنی موگناتیسی ئاڕاستە دەکرێت، کاتێک مرۆڤێک توشی خەواندنی موگناتیسی دەکەیت، دەتوانیت ئەوەی پیبکەیت کە خۆت دەتەوێت. عەلی وەردی دەڵێت؛ تاک لەبەیانییەوە هەڵدەستێت تا ئێوارە و دەخەوێت و خەوێندراوە و ئاڕاستەکراوە، ئەوەی تاک دەجوڵێنێت داب و نەریتەکانی کۆمەڵگەن. ئەم ترادیسیۆنانە سەپێندراون و موقەدەس کراون، زۆرجار بەرگی دینییان بەبەرداکراوە.\nلە کۆمەڵگەی ترادیسیۆنیدا گۆڕانکاریی کۆمەڵایەتیی ئاڵنگاریی زۆری هەیە، هەر گۆڕانکارییەکی تاکەکەسیش زوو بزر دەبێت، لەبەر ئەوەی ناتوانێت چوارچێوە گشتییەکە ببەزێنێت. ئێمە گەر باسی گۆڕانکاریی سیاسیی بکەین دەبینین عەقڵیەتێکی خێڵەکیی و تڕادیسیۆنی هێشتا دەوری هەیە، ئەم مێنتاڵیتە خێڵەکییە دەتوانێت ئاڕاستەکەر بێت بۆ بڕیارەکان. دەبینین دەسەڵات و حیزبە دەسەڵاتدارەکان هێشتا لەژێر کاریگەری ئەم مێنتاڵیتەدان و هەڵسوکەوت و بڕیارەکانیان دەبینین. خۆشەویستیی بۆ چەک و کۆکردنەوەی خزمان لە دەوری سەرۆک و ئاهەنگی خێڵ و عەشیرەتەکان و دیاریکردنی کاندید لە خێڵەکان و تۆڵەکردنەوەی خوێنیی و ڕقیی تاکەکەسیی و پشتکردنە یاسا و دروستکردنی چەکداری حیزب و بە پیرۆزکردنی سەرۆک و چەندان وردە عەقڵییەتی تر. ئەمانە دەرخەری هەستە خێڵەکییەکەی دەسەڵات و حیزبی کوردییە.\nخۆسەپاندن و کۆنتڕۆڵکردنی چەک و پارە سیفەتی خێڵەکین و مێنتاڵیتی خێڵ بوون لەڕابردوودا. بە حیزبیکردنی دامودەزگاکان و بەبنەماڵەکردنی پۆستەکان ئەو پەڕی هەستی خیڵەکییە.\nیەکێتیی و پارتیی وەک جووت حیزبی دەسەڵاتدار تا ئەمڕۆش دانەبڕاون لە مێنتاڵیتی خێڵەکی. حیزبەکانی کوردستان بەگشتیی ئەم عەقڵیەتەیان تێدایە و ئەمەش بۆ بەرژەوەندی خۆیان دەکەن. بەگشتیی تا ئەمڕۆش مێناڵیتی خێڵ لەژیانی ئێمەدا دانەبڕاوە، لە تاکەوە بۆ حیزب و دەسەڵات و دین و پەروەردە ڕۆیشتووە.\nئەو ئارەزووە زۆرەی تاکی کوردیی بۆچەک لە ئاهەنگ و وێنە سێلفییەکانی فەیسبووک دەرخەری مانەوەی هەستیی خێڵەکیین. گۆڕانکاریی لەم جۆرە کۆمەڵگەیەدا قورسە و ناتەواوە، چونکە هیچ گۆانکارییەک لە بونیادە کۆمەڵایەتییەکەدا ڕوونادات، بەبێ گۆڕانکاریی لە بونیاد و ترادیسیۆنە کۆمەڵایەتییەکان گۆڕانکاریی گەورە نایەتە بوون.\nلەڕابردووش گۆڕانکارییە تاکەکەسییەکان دوای مردنی کەسەکان وەستاون، چونکە لە تڕادیسیۆنەکان نەدراوە، ئەو ترادیسیۆنانەی ڕێگری گەورەی گۆڕانکاریی کۆمەڵایەتیی و سیاسیین.\nئێمە تا ئێستاش گیرمان خواردووە بەدەستی مێنتاڵیتی خێڵەوە و نەمانتوانیوە بگەینە پۆست مێناڵیتی خێڵەکی. بڕێنی ئەم ئاڵەنگارییە گەورە بە دووبارە گۆڕانکاریی کردن لە سیستەمی پەروەردە ڕوودەدات. لەڕێگەی پیادەکردنی ئەم سیستەمە پەروەردەییە لە خێزان و باخچەی ساوایان و قوتابخانە و زانکۆ و میدیا و دووبارە داڕشتنەوەی گوتاری دینیی. ئەمەش لەداهاتوودا جیلێک دروست دەکات کە بتوانێت مێنتاڵیتی خێڵ ڕابگرێت.


دکتۆر عەلی ڕیزا نوریزادە\nدوابەدوای بڕیاری سەرۆک دانۆڵد ترامپ بۆ کشانەوە لە سوریا، ئەوەی نکوڵی لێناکرێت دروستبوونی گومانێکی زۆرە لەناو هاوپەیمانەکانی ئەمریکادا لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا سەبارەت بە وابەستەییەکانی ئەمریکا وەک زلهێزێکی جیهانی بەرامبەر هاوپەیمانەکانی.\nوەزیری دەرەوەی ئەمریکا سەردانێکی تایبەتی دەستپێکردووە بۆنۆ وڵات لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و باکوری ئافریکا.\nئایا مایک پەمپێیۆ سەرکەوتوو دەبێت لەم سەردانەیدا وەک گەورە دیپلۆماتی ئەمریکا بۆ دڵنیاکردنەوەی هاوپەیمانەکانی؟\nمایک پەمپێیۆ، وەزیری دەرەوەی ئەمریکا\nدکتۆر عەلی ڕیزا نوریزادە، سەرۆکی نێوەندی لێکۆڵینەوەی ئێران- عەرەب، بنکە لە لەندەن دەڵێت ئەگەر و نەگەرەکانی سەرکەوتنی ئەم سەردانەی پەمپێیۆ دەکەوێتە سەر ئەوەی پەیامەکانی لە کۆبوونەوە داخراوەکاندا چی دەبن، وە دەشڵێت وەزیری دەرەوەی ئەمریکا ڕووبەڕووی پرسیارگەلێکی قورس دەبێتەوە بەڵام چونکە کەسێکی بە توانایە، دەتوانێت وەڵامی تەواوی پرسیارەکان بداتەوە و ئەم سەردانەشی وەک سەردانەکانی پێشتری بۆ ناوچەکە دڵنیابوون لای هاوپەیمانەکانی ئەمریکا دروستدەکاتەوە.\nدکتۆر نوریزادە ئاماژەش بەوە دەکات کە بەبێ هیچ گومانێک ئێران بەشێکی گەورە و گرانی وتووێژەکانی وەزیری دەرەوەی ئەمریکا دەبێت لەگەڵ گەورە کاربەدەستانی وڵاتانی ئەو ناوچەیەی جیهان و دەڵێت دۆسێی ئێران هەر لە سوریادا سنوردار نییە و دەشڵێت "ئەوەتا دەبینین سەرەک وەزیری عێراق ناتوانێت وەزیری ناوخۆ بۆ حکومەتەکەی دەستنیشان بکات چونکە ئێرانیەکان کەسێکی دیاریکراویان دەوێت بۆ ئەو پۆستە."\nلەسەر بنچینەی وتووێژەکەی لەگەڵ دکتۆر عەلی ڕیزا نوریزادە، بەڵێن ساڵح ڕاپۆرتێکی ئامادەکردووە.\nڕاپۆرت لەسەر بنچینەی لێدوانەکانی دکتۆر عەلی ڕیزا نوریزادە


گوناهی نورانی.. گسکدانی تەنهایی!\nئەوەی ڕۆژە لە مندا،\nدەخنکێت ئەو ڕۆژە، ڕۆژێک بەڕێگەوەیە بێت،\nئەوەی هەبێت بە ناوی منەوە لە خۆیدا،\nدەسوتێنێت ئەو ڕۆژە..\nلە ناو دەرد و دەردێکیتردا ئەو ڕۆژە، لە نێوان بەرد و بەردێکی تردا ئەو ڕۆژە، بێ ڕۆژیم دەنێژێت ئەو ڕۆژە. دەمێک ساڵە بە شوێنمەوەیە ئەو ڕۆژە، لە هەر شوێنێک بم لە پێشمەوەیە ئەو ڕۆژە، بەرپێنەگیراوە، بە دوامەوەیە لە هەر جێیەک بم ئەو ڕۆژە..\nلە هیچکەس ئەو ڕۆژە،\nهیچکەس جیادەکاتەوە لە خۆم ئەو ڕۆژە،\nزۆر زوو دێت، زۆر درەنگ\nدەڕوات ئەو ڕۆژە..\nلە شەونمی سەر پەڕەی گوڵێکەوە ئەو ڕۆژە، زەردەخەنەیەک دەخزێ، دەڕژێتە ناو خاکەوە ئەوڕۆژە، بڕوانن وەها خلیسکانێک چۆن غەرق دەبێت لە جوانی، ببینن وەها داچونێک چۆن خامۆش دەبێت لە ڕۆناکی ئەو ڕۆژە، سەیرکەن لە ناو ڕوبارێکی بە هاژە و هەڵچودا، جەستەیەک لە ڕیشەوە چۆن بەردەبێتەوە لە ژیان و دەکەوێتە ناوەندی قوڵاییە دورەکانی وجودەوە ئەو ڕۆژە..\nدوا سەفەری منە،\nبەسەر منارەی چۆلییەوە\nلە هەڵاوی نەسیمەوە ئەو ڕۆژە، زریانێک لە فرمێسک هەڵدەکات، دەرگەیەک دادەخرێت، کاتژمێرێک دەخەوێت، دڵێک دەوەستێت، خەتایەک لە کۆڵ ئەم زەوییە دەبێتەوە ئەو ڕۆژە، چیدی لە تەک کەڤەرێکدا، چیدی لە پشت گابەردێکەوە، گوزەری رۆژێکی دی دەرناکەوێتەوە ئەو ڕۆژە!\nدوا تیرو کەوانی\nئەو دڵە ماندوەی عەشقی منە،\nبەسەر سینەی گۆیژەوە\nدوا تریفەی مانگە شەوی منە ئەو ڕۆژە بێ گومان لە جوگرافیای دورگەیەکدا، خەسار هەتا ئەو ڕۆژە، دەرچەیەکم تیایدا نەدیبچێتەوە سەر کوچەو کۆڵانەکانی کرانەوە بەڕوی شەقامدا، دەروازەیەکم تیادا نەدۆزییەوە بچێتەوە سەر باخ، هێزی ئەوەی تیادا نەبوو بمگەیەنێتەوە بەخۆم، بەخۆی!\nدوا هەناسەی حەسەرتگەرایی منە ئەو ڕۆژە بێگومان لە فەزای بەندەرێکدا، ئەفسوس هەتا ئەو ڕۆژە، دەستنوێژی عەشقم تیایدا نەشۆرد، گوڵیان نەگرتەوە تیایدا شوێنپێکانی یادەوەریم، داری ئازادی تیایدا تێنوێتی لە بەنداوی هەموو خوێنە ڕژاوە نەشکا و پۆخەیەکی ئازادییەکی بەرداری سەوز نەکرد!\nدوا ماڵئاوایی بە حوزنەوەی منە ئەو ڕۆژە بێگومان لە دەربەندێکدا، حەیف جەنگ تیایدا تەواو نابێت، تەوار تیایدا بەرزە بژی و بەرزە فڕ نابێت، ئیمان بەهەبوون و ئیعتراف بە مەرگ تیایدا ناکرێت، خەندەی دڕندانە، بۆنی نەرێت، سوژدەی درۆزنانە، ورد ورد لە خوێنى ئەو فەزایەدا گەرای خۆى دەخات، دەستاودەست لە خوێنیدا دەژیت هەتاوی ئەم بەندوباوە!\nرۆژێک بە ڕێگەوەیە بێت،\nبە ئەندازەی خۆم خاک دەمگرێتە باوەشییەوە ئەو ڕۆژە،\nبە هێندەی خۆم، ئیزافەیەک دەخەمە سەر\nهەبوونی پایز ئەو ڕۆژە..\nدەست لە نەشئەی گەڵایەک دەشۆن ئەو ڕۆژە، درۆ دەکات ئەوەی بڵێت: ئەمە کۆتاییەکانی فرینە، ڕۆناکییەک ئاوا دەبێت، ڕاست ناکات ئەوەی بڵێت: ئیتر ئەمە ونبوونی دوا جێپێکانی هەبوونە، چاڵێک تەژی دەبێت لە مەرگ، بەڵام ئەمە وەستانی هەناسەی ئاو نییە ئەو ڕۆژە..\nئاپۆرای مەخلوقە هزر ترشاوەکانی ئاوایی،\nئەوانەی گیرفانی عەتف و عەقَڵیان پڕە لە نوقڵانەی\nعادەت و ڕواڵەتگەرایی\nبەخەتێکی قۆڕ، لەسەر فلێکس و لافیتە ڕەشەکانی ڕیایی، وەک ئەوەی ئیدی بەهار گرێ کوێرەی تێکەوتبێت، دنیا تەژی دەکەن لە گەڵاڕێزان، وەک ئەوەی ئیدی بەهای پابز تەنها لە خەزاندا بێت، دنیا تەژی دەکەن لەوەسف و قەوانی ئەفسانەیی!\nخەونە تەڕەکانی زستان\nئەدەن بە یەکدا ئەو ڕۆژە،\nبە ماڵەغانی مەجاز، بە داسەی میزاج،\nبەرزاییەکانی هاوین دروێنە دەکەن و\nباس هەر باسی\nگەوهەر و تەپوتۆزی\nحیکمەت و دانایی و ئەزموونی منە\nئەی ڕۆژی خۆرنشینم: کاتێک دەگەی دەزانم سیەکانی چێژت پڕن لە ئۆکسجینە ئاڵەکەی مەرگ ئەوڕۆژە، دەزانم سەدەفی لۆژیک بەسەر پەنجەکانی سروشتدا هەر دەڕێژی ئە وڕۆژە، دەزانم لەهەر هەنگاوێکتدا، لە هەر پێچێکتدا، نەونەماوم و شاگوڵێک هەر دەنێژی ئەو ڕۆژە، هەر کاتێک دێیت بەخێر بێیت، بەڵام تەنها یەک جار وەرەو ببڕێتەوە، ئەوەی نیگەرانم دەکات، شەپۆلە شینە بەرزەکانتە، هەر جارەو لە کەنارێکم فڕئەدا، دڵم بە هاتنە ئەبەدییەکت خۆشە، یەکجار وەرە و ببڕێتەوە..\nبە شوێن ئەبەدیبوونێکی تردا دەگەڕا\nئەو ڕۆحەی لە مندایە\nلێگەڕێن بابێت ئەو ڕۆژە، ئەو خۆرنشینە، ئەو ئەبەدیبوونە، لێگەڕێن چرای زیندو، درەوشانەوەی زیندو، فەزای زیندو، تەنها لە تاریکیدایە، تەنها لە ئاوابوون دایە، تەنها لە ئەبەدیبوون دایە!\nفارگۆنەکانی پڕپڕن لە سەرنشینی ڕۆناکی\nبە ڕەچەڵەک گوڵەباخی ..\nقیبلەیان نیانترە لە نیانی،\nپڕپڕن لە دەقە هەڵوەریوەکانی درەخت،\nلەگوناهی نورانی، لە گسکدانی\nڕۆژێک بەڕێگەوەیە بێت.. هێندەی ئاسمانێک لەهەور دڵتەنگ دەبم ئەوڕۆژە، کاتێک دەبینم: ئەو هەموو حۆرییە بەسەر منەوە و لە گیانی شەکەتی مندا دەلەوەڕێن ئەو ڕۆژە، هێندەی دەریایەک دڵپڕ دەبم، کاتێک دەبینم: لەززەت و هەوەسبازی، ئەوەى نەدەهێنا بۆی بمریت، بۆی بکوژیت، بەژمارەی ئەستێرە خۆشحاڵی دەفراژێت ئەو ڕۆژە لەمندا، کاتێک خودا دەفەرمووێت: ئێمان بە عەشق و ڕاستگۆیی، سەوزتر بوون لەپەڕوباڵی هەموو خەونە ڕیشدارو نەزۆرکە!\nبە یادی جاران،\nجارانی تەژی لە دوعا و دەعبای ڕەش،\nتەژی لە کوڵان و کڵپەی خامۆش، تەژی لە قەرەباڵغی و تەنهایی و پوچگەرایی، وەک ئەوەی لە کونی ئاریچەیەکەوە ڕوناکی ببینیت، بە ئامێزی ژیانەوە شەرابی کەلتوری بخۆنەوە و، بڵێن: چەند غەمگینە بێ تۆیی، چەند دڵنشینە هەڵدانی کۆلارەی یادەوەری!\nهێندە جوان دەنوێنم لە بەردەمتاندا ئەو ڕۆژە، هێندە پێدەکەنم لەگەڵتاندا ئەو ڕۆژە، پێکەکانی نەوازشتان بڕژێت و، بڵێن: ئیتر تەواو، تەواو ئیتر، شایەنی ئەم سەر زەمینە نیت چتر، ئیتر دەمریت، دەبێت بمریت.. ئەو ڕۆژە مەرگی منە، فڕینێکە ئەبەدی، بە ئاسماندا!


مه‌رگی کاک حه‌مه‌ده‌مین بناوه‌یی و بیره‌وه‌ریه هه‌رده‌م له یاده‌کان\nنووسینی: عه‌لی دره‌ختی\nرۆژی ١٩ ـ٠٢ ـ ٢٠١٤ هه‌واڵی کۆچی دوایی کاک حه‌مه‌ده‌مینم بیست. هه‌واڵی مه‌رگی کاک حه‌مه‌ده‌مین بۆ خزم و\nکه‌س و هاوسه‌نگه‌رانی غه‌م و خه‌فه‌تێکی گه‌لێک گران بوو و بۆمنیش وه‌کو هاورێ و هاورێبازێکیپێشمه‌رگایه‌تی ماته‌مینه‌که‌ی تێکه‌ڵ به ده‌ریایه‌ک بیره‌وه‌ری تاڵ و شیرینی ده‌ورانی پێسمه‌رگایه‌تی بوو.\nساڵی ١٣٦٨ ی هه‌تاوی به‌هۆی چه‌ند جار بریندار بوونمه‌وه، به‌ناچاری خزمه‌تی پێشمه‌رگایه‌تیم له گومرکی کۆمیته‌ی شارستانی سه‌رده‌شت درێژه پێدا، ئه‌وکات شه‌هیدان مامۆستا ره‌حمان شلماشی و عەبدڵڵا موساپوور و کاک حه‌مه‌ده‌مینی ره‌حمه‌تی له‌وێ بوون. له‌و ماوه‌یه‌دا بوو که پاکی و سه‌داقه‌تی کاک حه‌مه‌ده‌مینم بۆ ده‌ر که‌وت، ئه‌و که پێشتریش کاری گومرکی کردبوو، نه‌ک هه‌ر هیچ گه‌نده‌ڵی‌یه‌کی له کاره‌که‌ی نه‌کرد بوو، به‌ڵکوو رێگریش بوو له‌سه‌ر رێی که‌سانی گه‌نده‌ڵ. ئه‌وه‌ی بۆ کاک حه‌مه‌ده‌مین گرنگ بوو خزمه‌تکردن به‌حیزب و ئامانجه‌کانی شۆرش بوو. ئه‌و له‌کاتی ئەنجامدانی وه‌زیفه‌کانی رۆژانه‌ی دا براو هاوسه‌نگه‌رێکی دڵسۆزو له‌کاتی پشوودانی شه‌وانه‌شدا ماڵه‌که‌ی جێگای حه‌سانه‌وه‌ی ئێمه بوو. لێره‌دا ناکرێ خزمه‌ته به‌رچاوه‌کانی حەبیبه خانی هاوسه‌ری وه‌به‌رچاو نه‌گرین که وه‌کو پێشمه‌رگه و هاوسه‌رێکی به‌وه‌فای کاک حه‌مه‌ده‌مین هه‌میشه ماڵه‌که‌یان شوێنی حه‌سانه‌وه‌ی ئێمه بوو. ئه‌وان و سه‌دانی وه‌کو ئه‌وان له پێناو کوردایه‌تیدا ماڵه‌کانیان له‌و خانوه کۆن و قوڕینانه دا بوون که له ماوه‌ی که‌متر له مانگێکدا شه‌ش ماری گه‌وره‌مان ته‌نیا له ماڵه‌که‌ی کاک حه‌مه‌ده‌مین و باجی حه‌بیبه دا کوشت، ئه‌وه سه‌ره‌رای تۆپبارانی رێژیم که شه‌و و ڕۆژ و وه‌خت و بێوه‌ختی بۆ نه‌بوو.\nئه‌وان هه‌مووی ئه‌و سه‌ختی و چه‌رمه‌سه‌ریان به‌دڵ و گیان قه‌بوڵ بوو، چونکه ئاواتێکی گه‌وره‌تر له دڵ و ده‌روون هه‌ر هه‌مووماندا هه‌بوو، ئه‌ویش خه‌بات بوو له پێناو رزگاریدا.\nچه‌ند ساڵ دواتر کاتێک ناچارکراین بنکه‌و باره‌گاکانمان بگوازینه‌وه قوڵایی باشوور، کاک حه‌مه‌ده‌مین له سه‌ر پێشنیاری کۆمیته‌ی شارستان ماڵه‌که‌ی له شاری قه‌لادزێ جێگیر کرد تا وه‌کو بنکه‌یه‌کی شاراوه بۆ کادره‌کانی ناوچه‌ی سه‌رده‌شت له پێناو ده‌ستراگه‌یشتن به رۆژهه‌لاتی کوردستان که‌ڵکی لێوه‌ربگیردرێت. ئه‌و به بێ گوێدانه ئه‌و مه‌ترسیانه که له سه‌ر کادر و پێشمه‌رگه‌کانی حیزب هه‌بوو ئه‌و پێشنیاره‌ی قه‌بووڵ کرد و به‌کرده‌وه ماڵه‌که‌ی کرده بنکه‌یه‌کی حیزبی.\nدوای بیست ساڵ تێپه‌ڕین له‌و سه‌رده‌مه، قه‌ده‌ر جارێکی دی له شاری قه‌ڵادزێی باشووری کوردستان منی به‌و دوو هاوسه‌ره به‌رێزه شاد کرده‌وه. ماڵ هه‌مان ماڵی بیست ساڵ له‌مه‌وبه‌ر، خانوو هه‌مان خانوو!! ئه‌وه‌ی له گۆڕان به‌دیم کرد: به جێگای قوڕ و به‌رد بلووک، به جێگای ئاوی ساردی گه‌ڵوە‌ره‌زی بناری مامه‌نده، به‌رمیلێکی فافۆنی پڕ له ئاوی شیله‌تێن ، به جێگای شنه‌با و سێبه‌ری دار هه‌نجیره‌کان، کۆنه فێنککەرەوە‌یه‌کی چکۆڵه که ته‌نانه‌ت ژووره چکۆڵه‌که‌ی ئه‌وانیشی فێنک نه‌ده‌کرده‌وه! به‌ڵام ئاماج و هیواکانیش هه‌ر له جێگای خۆیانبوون. ئه‌وان له به‌رهه‌ق بوونی رێبازه‌که‌یان دڵنیا بوون و به هیوای وه‌دیهاتنی ئاوات و ئاره‌زوەکانیانەوە بوون که خۆی له رزگاری گه‌لی کوردا ده‌دی.\nرووحی کاک حه‌مه‌ده‌مین شادو سه‌لامه‌تی بۆ براژنه حه‌بیب و که‌س و کاریان.


مەتڕان بەشار: سەردانی پاپا بۆ هەولێر پەیامێكە بۆ جیهان كە هەرێمی كوردستان خزمەتی زۆری كریستیانەكانی كردووە\n”گەورەترین کۆمەڵگەی کریستیانەکان لەسەر ئاستی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست لە هەولێرە“\nSardar Sattar 04/03/2021 - 11:21 چاوپێكەوتن\nسەردانی پاپا فرانسیس بۆ عێراق و هەرێمی کوردستان، چاوەڕێ دەکرێ یەکێک لە گرنگترین ڕووداوەکانی ئەمساڵ بێت، نەک هەر لە ناوچەکە، بەڵکوو لەسەر ئاستی جیهان. ئەمەش بەهۆی تایبەتمەندیی عێراق لە ڕووی سیاسی و ئەمنی و ئیتنیکی و ئایینییەوە و هەروەها پێگەی پاپای ڤاتیكانەوە، چاوەڕێ دەکرێت پاپا فرانسیس ڕۆژی هەینی، 5ی ئادار 2021 بگاتە بەغدا و دواتر ڕۆژی یەکشەممە لە هەولێر بە ئامادەبوونی هەزاران کەس، سرووتێكی گەورەی ئایینی و نزاكاری بەڕێوە ببات.\nلە دیدارێکی تایبەتدا لەگەڵ (باسنیوز)، مەتڕان بەشار وەردە، سەرۆکی ئوسقفیەی ئیبرەشیەی کلدانیی هەولێر، هۆکاری دەستنیشانکردنی پایتەختی هەرێمی کوردستان بۆ ئەنجامدانی ئەم سەردان و سرووتە ئایینییە گرنگە ئاشکرا دەکات و دەڵێت: ”سەردانەکەی پاپا دەبێتە هۆی ئەوەی میواندۆستی و پێکەوەژیانی ئاشتییانەی کوردستان دووبارە سەرنجی کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی ڕابکێشێت“.\n(باسنیوز): گرنگیی سەردانەکەی پاپای ڤاتیكان بۆ هەرێمی کوردستان و عێراق بەگشتی و بۆ کریستیانەکان بەتایبەتی چییە؟\nمەتڕان بەشار وەردە: قەداسەتی پاپا پەیامەکی پێیە بۆ عێراق، کە ئەویش ئەمەیە: ”ئێمە هەموومان براین“. کاتێک سەیری پلانی سەردانەکەی دەکەیت، دەبینی بەتەنیا بۆ کریستیانەکان نایەت، بەڵکوو سەردانی هەندێک شوێن دەکات کە کریستیانی لەو شوێنانەدا ناژین. ئەم کارەشی تەنیا بۆ ئەوەیە کە بە هەمووان بڵێت ئێمە برای یەکترین.\nگەشتەکەی لە زقوڕاتی ئوور لە ناسڕییەوە دەست پێدەکات. کاتێک ئینجیل دەخوێنیتەوە، دەبینی کە پێغەمبەر ئیبراهیم شاری ئووری کلدانییەکانی جێ هێشتووە، بۆ ئەوەی گەشتی بڕواداریی خۆی دەست پێبکات. ئەمەشمان لەیاد بێت کە پێغەمبەر ئیبراهیم جێگای بڕوا و ڕێزی جوو و مەسیحی و موسڵمانەکانیشە. کەواتە سەردانەکەی پاپا تەنیا بۆ مەسیحییەکان نییە، بەڵکوو سەردانی نەجەفیش دەکات و لەوێ چاوی بە سیستانی دەکەوێت، کە ئەویش لە لایەن زۆرینەی عێراقییەکان کەسایەتییەکی ڕێزلێگیراوە.\nلە چوارچێوەی ئەم پرۆگرامەدا، بەرنامەی تایبەتیشی دەبێت بۆ کریستیانەکان، چونکە کۆمەڵگەی کریستیان ئازاری زۆریان چەشتووە. لەڕاستیشدا سەردانەکەی پاپا بۆ هەولێر خۆی پەیامێکە. کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی ئێستا پرسیاری ئەوە دەکات، بۆچی هەولێر؟ لە ڕێگەی سەردانەکەی پاپاوە، بە جیهان دەگوترێت، کە هەولێر و هەرێمی کوردستان بەگشتی، لە 2003ەوە خزمەتی زۆری کریستیانەکانیان کردووە.\nلەدوای 2014ەوە کە داعش سەری هەڵدا، نزیکەی 4 ملیۆن ئاوارە لە مووسڵ و ئەنبار و تکریت و شوێنەکانی دیکەوە هاتنە هەرێمی کوردستان. تەنیا لە شارۆچکەی عەنکاوە، نزیکەی 13 هەزار و 200 خێزانی ئاوارەمان لەخۆ گرت. هەندێک پرسیاری ئەوە دەکەن، کە بۆچی هەولێری هەڵبژارد؟، بۆ ئەلقووش و زاخۆ و دهۆک نەبوو؟ بۆچی ڕێوڕەسمە ئایینییەکە، کە گرنگترین مەراسیمی کریستیانەکانە، لە هەولێر دەبێت؟ وەڵامەکەی ئەمەیە: رێورەسم و سرووتی ئایینیی کریستیانەکان لەگەڵ پاپا، جەخت لەوە دەکاتەوە کە لێرە ئاساییش هەیە. ئەوەشمان لەیاد بێت، کە هەولێر گەورەترین کۆمەڵگەی کریستیانەکانی لێیە لەسەر ئاستی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست، واتا گەورەترین کۆمەڵگە، کە هەموو کریستیانەکان لەخۆ دەگرێت.\n(باسنیوز): کەواتا دەتوانین بڵێین، ئەم سەردانە بە شێوەیەک لە شێوەکان دەربڕینی سوپاسگوزارییە بۆ میواندۆستیی گەلی کوردستان لەبەرامبەر ئاوارەکان بەگشتی و مەسیحییەکان بەتایبەتی لە کاتە سەختەکاندا؟\nمەتڕان بەشار وەردە: بەڵێ دەکرێ، چونکە خەڵک و میدیای نێودەوڵەتییش لەوە تێدەگەن، کە بۆچی ئەم ژمارە زۆرەی کریستیانەکان لێرە دەژین. ئەوکات دەتوانین چیرۆکی پێکەوەژیانی ئاشتییانەی خۆمان باس بکەین و بە جیهانی نیشان بدەین، کە چۆن حکوومەت کاری کردووە بۆ ئەوەی پەرە بەم فرەڕەنگییە بدات. حکوومەتی هەرێمی کوردستان نەک هەر باوەشی بۆ خەڵکی لێقەوماو کردەوە، بەڵکوو بەشێکیش بووە لە ئامادەکارییەکان بۆ بەهاناوەچوونیان.\n(باسنیوز): ئامادەکارییەکان بۆ سەردانەکەی پاپا چۆن بەڕێوە دەچن؟\nمەتڕان بەشار وەردە: زۆر باشن، تیمەکانی ئێمە پرۆسەی تۆمارکردنی بەشداربانی دیدارەکەی قەداسەتی پاپایان تەواو کردووە، چونکە هەر وەک دەزانن، بە هۆی ڕێکارەکانی بەرەنگاربوونەوەی پەتای کۆرۆنا، ناچار بووین ژمارەی بەشداربووان لە 40 هەزار کەسەوە بۆ 10 هەزار کەس کەم بکەینەوە. ئامادەکاریمان کردووە، کە مەودای نێوان بەشداران بپارێزرێت و بەئاسانی بگوازرێنەوە بۆ شوێنی مەراسیمەکە، لەکاتێکدا سەرجەمیان ماسک و پاککەرەوە و هەموو پێداویستییەکانی دیکەش وەردەگرن، بێگومان لەڕووی تەناهییشەوە هەموو ئامادەكارییەك كراوە.\n(باسنیوز): جگە لە کریستیانەکانی کوردستان، ئایا کریستیانی وڵاتانی دراوسێش بەشدار دەبن؟\nمەتڕان بەشار وەردە: ئێمە داواکاریمان لە کریستیانەکانی ئێران و تورکیا و سووریاوە پێ گەیشتبوو بۆ بەشداریکردن، بەڵام بەهۆی ڕێکارەکانی بەرەنگاربوونەوەی پەتای کۆرۆنا، ناتوانن بەشدار بن. ئێمە هەوڵی خۆمان دەدەین، کە ئاسانکاری بکەین بۆ بەشێک لە کریستیانەکانی سووریا، بۆ ئەوەی بتوانن بێنە کوردستان و بەشدار بن.\n(باسنیوز): پاپا سەردانی نەجەفیش دەکات و لەگەڵ ئایەتوڵا عەلی سیستانی کۆ دەبێتەوە. ئەمە چ پەیامێکی تێدایە و ئایا هیچ یادداشتێک واژۆ دەکەن، وەک ئەوەی پێشتر لە ئیمارات واژۆ کرا؟\nمەتڕان بەشار وەردە: لە ڕاستیدا ئەمە هیچ پەیامێکی سیاسیی نییە. وەک دەزانن ساڵانێکی زۆرە، کە کەنیسەی کاسۆلیکی دەستی کردووە بە زەمینەسازی بۆ دیالۆگی نێوان ئایینەکان، بۆ ئەم مەبەستەش لێژنەیەکی تایبەت دروست کراوە. قەداسەتی پاپا پێشتر لە ئەبوزەبی یادداشتێکی برایەتی لەگەڵ شێخی ئەزهەر واژۆ کردووە. پێم وایە ئەم دیدارەشی هەر بەردەوامیدانە بەم هەنگاوە. ئایەتوڵا عەلی سیستانیش کەسایەتییەکە کە زۆرینەی عێراق کە شیعە مەزهەبن، ڕێزی لێ دەگرن، بۆیە ئەم دیدارە پێویستە لەم چوارچێوەیەدا خوێندنەوەی بۆ بکرێت.\nدووبارە دەیڵێمەوە، پەیامەکە یەک شتە، ئەویش (ئێمە براین). کاتێک براین، ئاسانتر دەتوانین بەسەر ئاستەنگەکاندا زاڵ بین و ماڵمان بپارێزین. ئەمە ئەو پەیامەیە، کە پاپا بۆ هەر شوێنێک بچێت لەگەڵ خۆی دەیگەیەنێت.\n(باسنیوز): پێتان وایە ئەم سەردانە پاڵپشتیی نێودەوڵەتیی زیاتر بۆ هەرێمی کوردستان دەستەبەر دەکات؟\nمەتڕان بەشار وەردە: بەڵێ، سەبارەت بە یارمەتیدانی ئاوارە کریستیانەکان لەلایەن هەرێمی كوردستانەوە، پێم وایە کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی و کەنیسە نێودەوڵەتییەکان یارمەتیدەرێکی باش بوونە، چونکە گەیاندنی یارمەتییەکان بۆ کوردستان و گەیشتنیان بەم خەڵکە، ئاسانکاریی زۆری لە لایەن حکوومەتی هەرێمی کوردستانەوە بۆ کراوە. ئەوان کاتێک دەبینن پارەکانین لە کوێدا خەرج دەکرێت، ئاسانتریش دەتوانن بانگەواز بکەن بۆ کۆکردنەوەی یارمەتی و گەیاندنی یارمەتییەکان بە خەڵکی شیاو. پێم وایە سەردانەکە، تیشکی میدیا و کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی دەخاتە سەر ئەو ڕاستییەی کە هەرێمی کوردستان بەشێکی ئارامە لەناو ئەو ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستە، کە پڕیەتی لە کێشە.


قائیمقامی سلێمانی : لیژنەکانمان چاودێری وردی بازارو شوێنە گشتییەکان دەکەن\nبەھۆی بەدواداچون و چاودێری بەردەوامی لیژنەھاوبەشەکان ڕێژەی پابەندبوون بە ڕێنماییەکان زیادی کردووەو خاوەن کارەکان پشتیوانی کاری لیژنەکان دەکەن.\nئەمڕۆ یەکشەممە 2019.8.4، بە ئامانجی زیاتر پێشخستنی کارەکانیان و چڕکردنەوەی گەڕان و بەسەرکردنەوەکانیان، ئاوات محەمەد قائیمقامی سلێمانی لەگەڵ لیژنەھاوبەشەکانی قائیمقامیەتی سلێمانی کۆبووەوە و رایگەیاند: لیژنەھاوبەشەکان رۆڵێکی یە‌کجار گرنگ دەبێت لە ووشیارکردنەوەی ھاوڵاتیان و رێگری کردن لە ھەر کارێک کە زیان بە بەرژەوەندی گشتی بگەیەنێت .\nقائیمقامی سلێمانی ووتیشی: لیژنەھاوبەشەکان بەپێی یاسا و رێنماییەکان کارەکانیان جێبەجێدەکەن و ئەرکیان داکۆکی کردنە لە مافی گشتی و پاراستنی تەندروستی ھاوڵاتیان و رێگری کردن لەھەر کارێک کە ببێتەمایەی زیان گەیاندن بە بەرژەوەندی گشتی، ئاماژەی بۆ ئەوەشکرد رۆژانە لەرێگەی (36) لیژنەی جیاوازەوە چاودێری ھەموو شوێنەکان دەکرێت و بەھۆی چاودێری بەردەوام و بەدواداچونی لیژنەکان بۆ بازاڕ و مارکێت و شوێنە گشتیەکان تارادەیەکی بەرچاو زۆربەی شوێنەکان پابەندن بە جێبەجێکردنی مەرج و رێنماییەکانی کارکردن کە ئەمەش بۆ ھەموو لایەک جێگەی دڵخۆشییە .\nلە بەرامبەر ئەو کارە گرنگانەش کە کردویانە بۆ پاراستنی تەندروستی ھاوڵاتیان و رێگری لە سەرپێچی کاران قائیمقامی سلێمانی دەستخۆشی لە ھەموو ئەندامانی لیژنەھاوبەشەکان کرد و داوای لێکردن بەھەمان گیانی دڵسۆزی و خەمخۆرییەوە بەردەوام بن، داواشی لێکردن وەک ھەمیشە لە چوارچێوەی یاساو رێنماییەکان کارەکانیان جێبەجێ بکەن و مامەڵەیەکی نەرم و نیان لەگەڵ ھەموو لایەکدا بکەن .\nلیژنەھاوبەشەکانی قائیمقامیەتی سلێمانی لەلایەن ئاوات محەمەد قائیمقامی سلێمانیەوە سەرپەرشتی دەکرێت و جگە لە نوێنەری قائیمقامیەتی سلێمانی نوێنەری زۆربەی فەرمانگە پەیوەندیدارەکانی سلێمانی تێدایە.\n628 جار خوێندراوه‌ته‌وه\nسلێمانی : لە یەكەكانی نیشتەجێبوون ماددەی پلاستیك جیادەكرێتەوە...\nسلێمانی ... ده‌ست به‌سه‌ر ئه‌م ئامێرانه‌دا گیراوه...\nبڕی ھاوردەکردنی بەربوومی پەلەوەری و ئاژەڵی بۆ پارێزگای سلێمانی دیاریکرا...\nهاورده كردنی مریشك قه‌ده‌غه‌كرا...


شاڵاوی ڕاگواستن و تەعریب تا کەی؟ – Knwe.org\nسەرەکی » مانشێت » شاڵاوی ڕاگواستن و تەعریب تا کەی؟\nشاڵاوی ڕاگواستن و گۆڕانکاری دیموگرافی لە مێژووی هاوچەرخدا دژ بە گەلی کورد لە کاتی جۆراجۆر و بە شێواز جۆراو جۆر بەردەوام بووە. پاش دامەزراندنی دەوڵەتی عێراق و لکاندنی کوردستانی باشور بەم دەوڵەتەوە لە لایەن ئینگلیزی داگیرکەرەوە، ناوچە سنوورییەکانی کوردستانی باشور لە گەڵ عێراقدا کە هەندێ نەتەوەی دیکە وەک تورکمان و عەرەب و ئاشوری و کلدان و ئەرمەن و جو لە گەڵ گەلی کورددا ژیاوە، هەردەم دۆسێیەکی ئامادەکراوی کارکردن بۆ ئەنجامدانی گۆڕانکاری دیموگرافی بووە و، کار کراوە شوناسی ئەم ناوچانە لە شوناسی ڕەسەنی کوردستانیبوونی دابڕن، و تەنانەت دەسەڵاتداران لە قۆناغی حوکمی پاشایەتی و حوکمی کۆماری بە فیتی ئینگلیز نەیانویستووە دان بە ناسنامەی کوردستانی بوونی ئەم ناوچانە بنێن، و جێگای داخە جگە لە کورد نەتەوەی دیکەش بوون بە قوربانی ئەم شالاوانە بۆ نموونە لە هەلومەرجی ئێستادا ژمارەی ئاشوری کلدان و ئەرمەن ئێجگار کەمی کردوە و دەتوانین بلێن بۆتە چەند خێزانێکی دیاریکراو، و پێکهاتەی جوو کۆتایی هاتووە، و تەنانەت ژمارەی تورکمان بە بەراوردکردن لە گەڵ عەرەب لە کەرکوکدا ڕووی لە کەمی کردوە.\nلەگەڵ دامەزراندنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق لە سەردەمی پاشایەتیدا و لە یەکەمین خولی هەڵبژاردن لە ساڵی 1925 لوای ئەو کاتەی کەرکوک لە کۆی چوار نوێنەر، سێیان کورد بووە، و یەکێکیان تورکمان بووە. نوێنەری عەرەبی کەرکوک لە ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق لە حەوتەمین خولی هەڵبژاردنی ئەم ئەنجومەنە لە شوباتی 1937 بووە، لە کاتێکدا ژمارەی نوێنەرانی کورد شەش کەس بوونە. هەڵبەتە بوونی نوێنەری عەرەب لە لیوای کەرکوک پاش بریاری یاسین الهاشمی دێت کە عەشیرەتی عوبیدی عەرەبی کە بە دوای لەوەڕ بۆ مەڕ و ماڵاتیان دەگەڕان لە ناوچەی حەویجە نیشتەجێکردوە، و پاشانیش حەویجە کرا بە قەزا لە لیوای کەرکوک. ئەگەر تەماشای هەندێ ناوچەی دیکە وەک مخمور بکەین دیسانەوە بۆمان دەردەکەوێت چۆن رژێمی پاشایەتی و دواتریش رژێمە کۆمارییەکان هەوڵی گۆڕانکاریکردنی شوناسی دیموگرافی ئەو ناوچانەیان داوە لە رێگای فشارخستە سەر دانیشتوانی ڕەسەنی کە کوردن، و نیشتەجێکردنی عەشیرەتی عەرەب کە بۆ مەڕو ماڵات بە دوای لەوەڕدا گەڕاون.\nلە سەردەمی بەعسدا تەعریب و ڕاگواستن و بەبەعسی کردن سێ کوچکەی سیاسەتی بەعس بوون، و بارودوخ گەیشتە ئەو ئاستەی کە کوردێک بیویستایە لە کەرکوک بمێنێ دەبوایە لە مەحکەمە داوای گۆڕینی نەتەوەی خۆی لە کوردەوە بۆ عەرەب بکردایە. هەڵبەت ئەم شاڵاوانە دوای ئەنجامدانی گۆڕانکاری ئیداری لە پارێزگای کەرکوک کرا، و کەلار و چەمچەماڵ و و دۆز و کفری لەم\nدوای ساڵی 2003 کاتێک رژێمی دیکتاتۆری بەعس ڕووخا و ئاوارەکانی کورد لە هەلەمەرجێکی خراپ و سەرەڕای فشاری ئەمەریکا و ئینگلیز بۆ شوێنی ڕەسەنی خۆیان گەڕانەوە، ئەوان و خەڵکی ڕسەنی کەرکوک چاوەڕوان بوون وەزعی ئەم شارە و شوناسەکەی یەکلابکرێتەوە، و ئەمەش نە پێویستی بە مادەی 58ی یاسای ئیدارە کردنی دەوڵەتی عێراق دەکرد، و نە پێویستی بە ماددەی 140ی دەستوری عێراقی ساڵی 2005 دەکرد، و نە گرنگ بوو پۆستەکان بە 32% لە سەر کورد و عەرەب و تورکمان دابەشبکرێت. دانانی ئەم رێو شیوێنانە و دواتریش هەڵوێستی حکومەتی ناوەند کە زیاتر لە 15 ساڵ بەسەر دەستوردا تێپەریوە و ماددەی 140 جێبەجێ ناکات، ئاماژەیە بۆ نەبوونی نیازپاگی لە لایەن خودی ئەمەریکا و ئینگلیز و حکومەتی ناوەندی عێراق سەبارەت بەم بابەتە، و هەڵبەتە تورکیا و ئێرانیش هەمان هەڵوێستیان هەیە.


بەکارهێنانی زمانی کوردی لە کاروباری حکومەته‌كه‌ی شێخ مه‌حمود دا – Knwe.org\nسەرەکی » ئەدەب - سێبەر و سایە » بەکارهێنانی زمانی کوردی لە کاروباری حکومەته‌كه‌ی شێخ مه‌حمود دا\nله یادی سەد ساڵەی یەکەم حکومەتی کوردستان\nساڵی (2018) سەد ساڵ تێپەڕ دەبێت بەسەر یەکەمین حکومەتی کوردستاندا، ساڵی 1918 بۆ کورد ساڵیکی پڕ لە گۆڕانی گەورەو پێشهاتی نوێ بووە، لەدوای ڕوخانی میرایەتیە کوردیەکانەوەو لە نیوەی دووەمی سەدەی نۆزدەوە عوسمانیەکان ڕاستەوخۆ کوردستان بەڕێوەبردوە، لەدوای ئەو ڕوداوانەوەو هەتا ساڵی (1918) کورد خاوەنی هیچ دەسەڵاتێکی سیاسی و کارگێڕی خۆی نەبووە، بەڵام لەدوای هاتنەناوەوەی داگیریکاری بەریتانی بۆ عێراق و دەست بەسەراگرتنی بەسرەو پاشان بەغدا، لە دوای داگیرکردنی باشور و ناوەڕاستی عێراق بەرەو کوردستان هێرشیان کردووەو داگیریان کردووە.\nلەدوای ڕوخانی ئیمپراتۆریەتی عوسمانی زۆربەی گەلە جیاوازەکانی ڕۆژهەڵات دەبنە خاوەنی دەوڵەتی نەتەوەیی خۆیان، گەلی کوردیش وەک بەشێکی گەورە لە سنوری جوگرافی دەوڵەتی عوسمانی بۆ بەدەستهێنانی دەوڵەتی نەتەوەیی خەباتی کردووە، لەو ڕۆژگارەدا شێخ مەحمودی حەفید و شۆڕشەکەی بەهێزترین نوێنەری نەتەوەی کورد بوون، بەریتانیەکان بە نوێنەرایەتی مێجەر نۆئیل لە گوندی داریکەلی ناوچەی بازیان سەردانی شێخ مەحمود دەکەن و مەبەستی خۆیان لە دروستکردنی حکومەتی کوردی بە شێخ مەحمود ڕادەگەینن، لەدوای چەند ڕۆژ گفتوگۆ شیخ مەحمود و نوێنەری بەریتانیا ڕیکدەکەون، لە ڕۆژی (1/11/2018) شێخ مەحمود و نۆئیل دەگەڕێنەوە سلێمانی و لە سەرای سلێمانیدا یەکەم حکومەتی کوردستان ڕادەگەیەنن و شێخ مەحمود دەبێتە مەلیکی کوردستان و نۆئیل دەبێتە ڕاوێژکار، بەڵام مەخابن تەمەنی ئەو دەوڵەتە زۆر درێژ نابێت و هەرزوو بەریتانیەکان لە بەڵێنەکانیان پەشیمان بوونەتەوەو حکومەتی کوردستان لەناوبراوە، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا قۆناغێکی گرنگ بووە لە مێژووی کورد و خەباتی نەتەوایەتی کوردستاندا لەو ڕۆژگارەدا.\nیەکێک لە گرنگترین تایبەتمەندیەکانی حکومەتەکەی شێخ مەحمود بەکارهێنانی زمانی کوردی بووە لە کاروباری حکومەتدا، بەدرێژایی مێژووی هەرچەندە کورد خاوەنی دەسەڵاتی و ناوچەیی و چەند میرایەتیەک بووە، هەندێک لەو میرایەتیانە چەند سەدەیەک حکومڕانیان بەردەوام بووەو لەهەندێ قۆناغدا وەک سەربەخۆ مامەڵەیان کردووە، بەڵام لە هیچ یەکێک لەو میرایەتیانەدا زمانی سیاسەت و دەوڵەتداری کوردی نەبووە، بەڵکو فارسی و تورکی و عەرەبی بووە، بۆ یەکەمجار و لە حکومەتەکەی شێخ مەحمودا زمانی کوردی وەک زمانی دەوڵەتداری بەکارهاتووە، بێگومان ئەوەیش هەنگاوێکی گەورەو گرنگ بووە لەو سەردەمەداو بەڵگەی گەشەکردنی بەرچاوی هۆشیاری نەتەوەیی کورد بووە.\nهەر بەهۆی هامئاهەنگی حکومەتی شێخ مەحمودی حەفید لەگەڵ دەوڵەتی بەریتانی بەریتانیەکان چاپخانەیەک دەهێنە سلێمانی، لەکاتی هاتنی بەریتانیەکان بۆ عێراق چوار چاپخانە لەگەڵ خۆیاندا دەهێنن، یەکێک لەو چاپخانانە لە بەسرە دادەنێن و دوانیان لە بەغداو چوارەم چاپخانە دەبەنە سلێمانی، هەرچەندە بەریتانیەکان ئەو چاپخانانە بۆ مەبەستی بڵاوکردنەوەی پڕوپاگەندەی سیاسی خۆیان دەهێنن، بەڵام خزمەتیش بە بواری چاپەمەنی و ڕۆژنامەوانی دەکەن، بەتایبەتی بۆ کورد بۆ یەکەم جار چاپخانە دێتە خاکی کوردستان و یەکەم ڕۆژنامە کە ڕۆژنامەی (پێشکەوتن) لە ساڵی (1920) بووە لە ناو کوردستاندا چاپ و بڵاودەکرێتەوە، ڕاستە پێشتر ڕۆژنامەی (کوردستان) دەرچووە، بەڵام ئەو ڕۆژنامەیە لە دەرەوەی سنوری کوردستان و لە قاهیرە دەرچووە.\nدەرچوونی ڕۆژنامەی (پێشکەوتن) ڕوداوێکی گەورەو گرنگە لە مێژووی کوردا، ئەو ڕۆژنامەیە بەریتانیەکان بۆ هەر مەبەستێک دەریانکردبێ ئەوە جێگەی قسەکردنی ئێمە نیە لێرەدا، بەڵکو دەرچوونی یەکەم رۆژنامە بە زمانی کوردی و لەسەر خاکی کوردستان هەنگاوێکی گەورەو گرنگ بووە لەو ڕۆژگارەدا، ئەو ڕۆژنامەیە دەتوانێت کەلتوری ڕۆژنامەنووسی بهێنیتە ناو کورد چەند قەڵەمیکی رۆژنامەوانی کورد لە دەورە خۆی کۆبکاتەوە، لە هەمان کاتدا ئەو رۆژنامەیە دەیان بابەتی مێژوویی و ئەدەبی و رۆشنبیری گشتی بلاودەکاتەوە بۆ دوای خۆی دەبێتە سەرچاوەیەکی گرنگ بۆ توێژەران و لێکۆڵەرانی مێژووی کورد بەگشتی.\nدەبێت ئەوەیش باس لەوەش بکەین ئینگلیزەکان پێش ئەوەی بگەنە کوردستان لە شاری بەغداد ڕۆژنامەی (تێگەیشتنی ڕاستی)یان دەرکرد، یەکەم ژمارەی ئەو ڕۆژنامە لە (1-12-2018)دا دەرچووە، ئینگلیزەکان پێش گەیشتنی خۆیان ژمارەکانی ئەو ڕۆژنامەیان ناردوەتەوە بۆ کوردستان، بابەتەکانی ئەو ڕۆژنامە بەشێوەیەکی ئاراستەکراو هەوڵی ناشیرینکردنی عوسمانیەکانی دەدا لای کورد، لە هەمان کاتدا بیری نەتەوەیی کوردی بلاودەکردەوە، ڕۆژنامەی (تێگەیشتنی ڕاستی) بۆ ئەو قۆناغەی مێژووی کورد هەنگاوێکی گەورە بووەو بۆ دوای خۆیشی سەرچاوەیەکی گرنگە بۆ توێژەرانی مێژووی کورد.\nهەروەها ئەو چاپخانەیە دەبێتە شوێنێکی گرنگ و بۆ پێگەیاندنی کادری چاپ و پیڕێکخەرو هەڵەچن و هونەری چاپەمەنی، لەگەڵ ئەوەشدا بۆ یەکەمجار بەریتانیەکان زۆر بە زەحمەت کەسێکیان دەستکەوتووە ئیشوکاری چاپخانەیان بۆ بکات، بەڵام لە ماوەیەکی کەمدا توانراوە ئەو بۆشاییە پڕبکرێتەوە، ئەو چاپخانەیە بزوتنەوەیەکی ڕۆژنامەنووسی لە سلێمانی و هەموو کوردستاندا دروست دەکات و لە ڕۆژگاری حکومەتی کوردستان دەتوانرێت چەند ڕۆژنامەیەک بەو چاپخانەیە چاپ و بلاوبکرێتەوە، لەکاتی هێرشی بەریتانیەکان و پاشەکشەی شێخ مەحمود و هاوکارەکانی ئەو چاپخانەیە لەگەڵ خۆیان دەبەن و رۆژنامەی (بانگی هەق)ی لە ئەشکەوتی جاسەنە پێدەردەکەن.\nلە دوای ڕاگەیاندنی حکومەتی کوردستان یەکەم قوتابخانەی کوردی لە سلێمانیدا کراوەتەوە، هەرچەندە لە کۆتاییەکانی سەدەی نۆزدەدا عوسمانیەکان لە هەندێ شوێنی کوردستاندا قوتابخانەی ڕوشدیەی سەربازیان کردوەتەوە، لە ساڵی (1893)دا لە سلێمانی قوتابخانەی ڕوشدەیەی سەربازی کراوەتەوە، بەڵام خوێندن لە قوتابخانانە بە زمانی تورکی و عەرەبی بووە، بەڵام حکومەتی نوێ بە هاوکاری مێجەرسۆن یەکەم قوتابخانەی کوردی دەکاتەوە، مێجەرسۆن زۆر هەوڵی گەشەپێدانی خوێندنی کوردی داوە، ئەو هەنگاوەی سۆن ئەگەر بۆ بانگەشەی خۆشیان بووبێت، بەڵام قۆناغێکی گرنگ بووە کە بۆ یەکەمجار بەزمانی کوردی وانەی جیاواز بخوێنرێت و قوتابخانەی مۆدێرن بکرێتەوە لە کوردستاندا.\nلەم ڕۆژانەدا یادی پەنجا ساڵەو یۆبیلی زیڕینی زانکۆی سلێمانی کرایەوە وەک یەکەم زانکۆ لەسەر خاکی کوردستان، کردنەوەی زانکۆ لە کوردستان و یادی پەنجا ساڵەی ئەو زانکۆ زۆر گرنگ و جێگەی بایەخە، بەڵام دەبوو ناوەندە رۆشنبیری و ئەکادیمیەکانی کوردستان یادی سەد ساڵەی یەکەم حکومەتی کوردستان و یەکەم چاپخانە لە کوردستان و دەرچوونی یەکەم ڕۆژنامە لەسەر خاکی نیشتمان و یەکەم کردنەوەی قوتابخانەی کوردی لە کوردستان بکرایەتەوەو لێکۆڵینەوەی زانستی لەبارەیانەوە بکرایە، دەبوو دەیان لێکۆڵینەوە لە بارەی هەڵوێستی بەریتانیاو زلهێزەکانی ئەو ڕۆژگارە لەبارەی کوردەوە بکرایە، بۆچی هەموو گەلانی ناوچەکە دەبنە خاوەنی دەوڵەتی نەتەوەیی خۆیان، بەڵام کورد دەکرێتە قوربانی و سەد ساڵە نیشتمانی وێران دەکرێت و خوێنی دەڕژێنرێت و هەتا ئێستا نەیتوانیوە مافی چارەنووسی خۆی دیاری بکات، بۆچی حکومەتی کوردستان دەڕوخێنرێت؟ ئایا کورد هەڵەی خۆی بووە یان بەرەژەوەندی زلهێزەکان وایکردووە خواستی دەوڵەتی کوردستان لەبارببرێت؟، دەبوو ناوەندە ئەکادیمیەکان وەڵامی زانستی ئەو پرسیارانەو دەیان پرسیاری تریان بەشێوەیەکی زانستی ڕوون بکردایەتەوە بۆ ئەوەی هەڵەکانی ڕابردوو دووبارە نەکەینەوەو لە هەنگاوەکانی داهاتوودا بەرچاو ڕوون بین؟.


کوردیپێدیا - جیهاد محەمەد رەشید فارس\n👫 جیهاد محەمەد رەشید فارس | پۆل: کەسایەتییەکان | زمانی بابەت: 🏳 کوردیی ناوەڕاست\nجیهاد محەمەد رەشید فارس\nلەساڵی 1957 لەشاری دووز لەدایکبووە، قۆناغی سەرەتایی و ناوەندیی هەر لەوشارە تەواوکردووە، دواتر ئامادەیی و (کۆلێژی تەکنەلۆژیا)ی لەشاری بەغداد تەواوکردووە.\nلەساڵی 1982 پەیوەندی بە رێکخستنەکانی (ی.ن.ک)ەوە کردووە، لەساڵی 1983 وەکو مامۆستای شۆڕش وانەی وتووەتەوە لەگوندەکانی (ژنانەو گەرمک)، هەروەها سەرپەرشتی شانەی سەرەکی ناو (داوێ)و دوو شانەی ناو شاری دووزی کردووە.\nوەکو پێشمەرگە لەسەرجەم شەڕەکانی ناوچەی داوێ بەشداربووە جارێک برینداربووە لەدێی (چەوری) تا کۆتایی ئەنفالئەنفال (ئیختیفا) بووە لە 20-08-1988 لەناو شاردا دەستگیرکراوە لەلایەن ئەمنی دووزەوە.\nلە 15-09-1988 بەلێبوردنی گشتی ئازادکراوە لەپێش راپەڕین لە 1991 پەیوەندی بەشۆڕشەوە هەبوو، سەرپەرشتیاری شانەی چەکداری هاودەنگ بووە، حاڵی حازر ئەندام ئەنجومەنی مەڵبەندی رێکخستنی حەمرینە.\n1. 👁 15-09-1988\n➕ ئەم بابەتە لەلایەن: (هاوڕێ باخەوان)ەوە لە: Feb 23 2010 9:34AM تۆمارکراوە\n✍ ئەم بابەتە بۆ دواجار لەلایەن: (هاوڕێ باخەوان)ەوە لە: Sep 15 2017 11:11AM باشترکراوە\n👁 ئەم بابەتە 8,235 جار بینراوە\n📷 فایلی وێنە 1.0.1 11 KB Feb 23 2010 9:34AM هاوڕێ باخەوان


ئارام قادر سەردانی بەرهەم سالح دەکات\nدوای هەڵوەشانەوەی هاوپەیمانی بۆ دیموکراسی و دادپەروەری و دامەزراندنی هاوپەیانی نیشتمانی، بەرهەم سالح پێشوازیکرد لە ئارام قادر.\nنوسینگەی بەرهەم سالح لە بەیاننامەیەکدا ڕایگەیاند، “سەرۆک کۆمار د. بەرھەم ساڵح ئەمڕۆ چوار شەممە ٢٠٢٠/٧/٢٩ لە شاری سلێمانی پێشوازیکرد لە ئارام قادر سەرۆکی ھاوپەیمانیی نیشتمانی و سەبارەت بە دوا پێشھاتە سیاسییەکانی کوردستان و عێراق و ناوچەکە گفتوگۆکرا.\nهەروەها ئاماژەی بەوەشداوە، “لە دیدارەکەدا جەختکرایەوە لە گرنگی ھەماھەنگی لە نێوان ھەموو لایەنە سیاسییەکان بە ئاڕاستەی چارەسەرکردنی سەرجەم کێشەکان لە رێگای گفتوگۆی جددی لە پێناو ھێنانەکایەوەی ئارامی و خۆشگوزەرانی بۆ ھاووڵاتیان.\nنوسینگەی سەرۆککۆمار دەشڵێت، “لە دیدارەکەدا باس لە یەکخستنی ھەوڵەکان کرا، بۆ گەیشتن بە لێکگەیشتنی ھاوبەش لە نێوان لایەنەکان و دۆزینەوەی چارەسەری پێویست بۆ کێشە و قەیرانەکان بە ئاڕاستەی خزمەتکردنی خەڵک.\nدوای هەڵوەشانەوەی هاوپەیمانی بۆ دیموکراسی و دادپەروەری و گەڕانەوەی بەرهەم سالح بۆ ناو یەکێتی، وە دروستکردنی حزبێکی تازە بە سەرۆکایەتی ئارام قادر بەناوی هاوپەیمانی نیشتمانی، ئەمە بە یەکەم دیداری فەرمی نێوان ئەم دوو سەرکردەی پێشووی هاوپەیمانی بۆ دیموکراسی و دادپەروەری دادەنرێت.


◄ ئەنجام: 1.149 تۆمار دۆزرایەوە، لاپەڕە 1 لە 115 ژمارەی تۆمار لە لاپەڕەیەکدا: 🗐 1 🗐 5 🗐 10 🗐 25 🗐 50 🗐 100\n📅 00-05-2013 رێکەوت و رووداو (کڕۆنۆلۆژیا)\n📅 کاتی تۆمارکردن May 28 2013 9:26AM\n👁 ئەم بابەتە 5,832 جار بینراوە\nرۆژئاوای کوردستان - گروپێکی سەربەسوپای سوریای ئاز [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✔ 66% ✍ هـ.ب. 28-5-2013 9:26:30\n📅 00-05-2014 رێکەوت و رووداو (کڕۆنۆلۆژیا)\n📅 کاتی تۆمارکردن May 30 2014 10:49AM\n👁 ئەم بابەتە 5,107 جار بینراوە\nباشووری کوردستان - کۆتایی ئەم مانگە: دوو گۆڕی بەک [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✔ 68% ✍ هـ.ب. 30-5-2014 10:49:05\n📅 00-08-2014 رێکەوت و رووداو (کڕۆنۆلۆژیا)\n📅 کاتی تۆمارکردن Aug 25 2014 9:18AM\n👁 ئەم بابەتە 4,672 جار بینراوە\nرۆژهەڵاتی کوردستان - بەگوتەی سەرچاوەکان لە رۆژهەڵ [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✔ 68% ✍ هـ.ب. 25-8-2014 9:18:32\n📅 01-01-2018 رێکەوت و رووداو (کڕۆنۆلۆژیا)\n📅 کاتی تۆمارکردن Jan 1 2018 12:00AM\n👁 ئەم بابەتە 7,454 جار بینراوە\nرۆژهەڵاتی کوردستان - لە چەند رۆژی ڕابردوو‌دا، 9 ه [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 5 16 ✔ 99% ✍ هـ.ب. 1-1-2018 0:00:00\n📅 01-01-2020 رێکەوت و رووداو (کڕۆنۆلۆژیا)\n👁 ئەم بابەتە 32,764 جار بینراوە\nباشووری کوردستان - کەناڵی بی بی سی بریتانی وێنەی [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 11 9 ✔ 99% ✍ هـ.ب. 2-12-2019 22:14:37\n📅 01-02-2013 رێکەوت و رووداو (کڕۆنۆلۆژیا)\n📅 کاتی تۆمارکردن Feb 1 2013 10:25AM\n👁 ئەم بابەتە 8,630 جار بینراوە\nرۆژئاوای کوردستان - لە ئەنجامی هێرشەکانی رژێمی بە [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✔ 68% ✍ هـ.ب. 1-2-2013 10:25:21\n📅 01-02-2018 - بەرخۆدانی عەفرین، رۆژی 13هەم رێکەوت و رووداو (کڕۆنۆلۆژیا)\n📅 کاتی تۆمارکردن Feb 1 2018 12:00AM\n👁 ئەم بابەتە 10,958 جار بینراوە\nباکووری کوردستان - بەگوێرەی هەواڵێک کە لە میدیا ت [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 16 18 ✔ 99% ✍ هـ.ب. 1-2-2018 0:00:00\n📅 01-02-2020 رێکەوت و رووداو (کڕۆنۆلۆژیا)\n👁 ئەم بابەتە 47,172 جار بینراوە\nباکووری کوردستان - لەیلا ئاشکان چالاکوانی بزووتنە [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 25 11 ✔ 99% ✍ هـ.ب. 2-12-2019 22:14:37\n📅 01-03-2013 رێکەوت و رووداو (کڕۆنۆلۆژیا)\n📅 کاتی تۆمارکردن Mar 1 2013 10:03PM\n👁 ئەم بابەتە 6,891 جار بینراوە\nباشووری کوردستان - ئێوارەی ئەمڕۆ لە گەڕەکەکانی (ح [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✔ 70% ✍ هـ.ب. 1-3-2013 22:03:38\n📅 01-03-2017 رێکەوت و رووداو (کڕۆنۆلۆژیا)\n📅 کاتی تۆمارکردن Mar 1 2017 9:25PM\n👁 ئەم بابەتە 5,532 جار بینراوە\n- سری ساکیک کە سەر بە (پارتی هەرێمە دیموکراتەکا - [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 1 0 ✔ 99% ✍ هـ.ب. 1-3-2017 21:25:01\n| کاتی ئافراندنی لاپەڕە: 0,873 چرکە!


خانه‌ی لاسکدار چیه؟<?xml:namespace prefix = o ns = "urn:schemas-microsoft-com:office:office" />\nخانه‌ی لاسکدار برییته له جۆرێک له خانه که ده‌توانێت هه‌ر جۆره خانه‌یه‌ک دروست بکات که پێویسته بۆ بنیادنانی زینده‌وه‌رێك، به واتایه‌کی تر خانه‌ی لاسکدار بریتیه له خانه‌ی دایک که هه‌ر جۆره خانه‌یه‌کی پێویسته دروست ده‌کات. نموونه‌یه‌ک بۆ ئه‌م مه‌به‌سته، خانه‌ی لاسکدار ده‌کرێت ببێت به خانه‌ی ده‌ماری و ده‌مار دروست بکات، یاخود ده‌کرێت ببێت به خانه‌ی خوێنی و خوێن دروست بکات، یاخود ده‌کرێت ببێت به خانه‌ی ماسولکه‌یی و ماسولکه دروست بکا‌ت....هتد. به‌م شێوه‌یه خانه‌ی لاسکدار توانایه‌کی تایبه‌تی هه‌یه ئه‌ویش ئه‌وه‌یه ده‌توانێت ببێت به هه‌ر خانه‌یه‌کی پێویست. کاتێک خانه‌ی لاسکدار دابه‌ش ده‌بێت، دوو خانه دروست ده‌بن، یه‌کێکیان خانه‌یه‌کی ئاسایی ده‌بێت ئه‌وی ترییان خانه‌یه‌کی لاسکداری نوێ ده‌بێت، خانه ئاساییه‌که فرمانێکی تایبه‌ت وه‌رده‌گرێت له زینده‌وه‌ره‌که. هه‌ندێک جار کاتێک خانه‌ی لاسکدار دابه‌ش ده‌بێت، دوو خانه‌ی هاوشێوه دروست ده‌کات، هه‌ر کامیان بێت "دوو خانه‌ی هاوشێوه یاخود جیاواز" ئه‌وا خانه‌ی لاسکدار هه‌مان توانایی دابه‌ش بوونی بێ ژماری هه‌یه. هه‌ندێک جار خانه‌ی لاسکدار دابه‌ش ده‌بێت بۆ دووخانه‌ی ئاسایی که ناتوانن خانه‌ی لاسکداری زیاتر دروست بکه، مانایی ئه‌وه‌یه کاتێک خانه‌ی لاسکدار ده‌بێت به خانه‌یه‌کی ئاسایی، خۆی جیاواز ده‌کات "ناتوانێت جۆری خانه‌یه‌کی تر دروست بکات – بۆ نموونه کاتێک خانه‌ی لاسکداریه‌ک بوو به خانه‌ی ماسولکه‌یی که خانه‌یه‌کی ئاسایییه، ئیتر بۆی نیه ببێت به خانه‌ی جۆرێکی تر (خانه‌ی ده‌رمار و به‌سته‌ر خانه...هتد)".\nجۆره‌کانی خانه‌ی لاسکدار؛\nخانه‌ی لاسکدار دوو جۆری سه‌ره‌کی هه‌یه، خانه‌ی لاسکداری کۆرپه‌له‌یی و خانه‌ی لاسکداری پێگه‌یشتوو. خانه‌ی لاسکداری کۆرپه‌له‌یی توانایی هه‌یه ببێت به هه‌ر ئه‌ندامێک یاخود شانه‌یه‌ک له جه‌سته‌دا. خانه‌ی لاسکداری کۆرپه‌له‌یی له کۆرپه‌له‌یکه‌ی پێگه‌یشتوو به‌دی ده‌رکێت "له سێ هه‌فته‌ی یه‌که‌می".\nخانه‌ی لاسکداری پێگه‌یشتوو له مرۆڤ و گیانله‌وه‌ران هه‌یه دوای له‌دایک بوون وه ده‌مێنه‌وه به چاڵاکی له جه‌سته هه‌تاکو هه‌تایی. خانه‌ی لاسکداری پێگه‌یشتوو ده‌توانێت ببێت به چه‌ند خانه‌یه‌کی تایبه‌تی دیاری کراو "هه‌موو خانه‌یه‌ک نا". هه‌ندێکیان وه‌ک سیسته‌مێکی جاککه‌ره‌وه کارده‌که‌ن و ده‌توانن جێگه‌ی خانه‌ی تێکچوو بگرنه‌وه وه‌ک خوێن و ئێسک و هه‌ندێک جۆری ده‌مار.\nخانه‌ی لاسکدار له‌کوێ دێت، سه‌رجاوه‌که‌ی له کوێیه؟<?xml:namespace prefix = o ns = "urn:schemas-microsoft-com:office:office" />\nله خانه‌ی لاسکداروه ده‌تواندرێت هه‌موو جۆره خانه‌یه‌ک دروست بکرێت، بۆ زیاتر لێکۆڵینه‌وه له‌سه‌ر خانه‌ی لاسکدار، زانایان هه‌ڵده‌ست به سوود وه‌رگرتن له‌و هێلکه پیتراوانه‌ی که ده‌مینێنه‌وه دوایی کرداری پیتاندنی هێلکه له ده‌ره‌وه‌ی منداڵدان " پێتاندنی هێلکه له ده‌روه‌ی منداڵدان، ڕێگایه‌که بۆ چاره‌سه‌ری نه‌زۆکی به‌کارده‌هێندرێت له هه‌ندێک باری نه‌زۆکی، له‌م کرداره چه‌ند هێلکه‌یه‌ک وه‌رده‌گێردرێت له هێلکه‌دانی ئافره‌ت و ده‌پیتێندرێن به تۆوی پیاو له ده‌ره‌وه‌ی منداڵدان – له تاقگه- پاشان یه‌ک یاخود زیاتر له هێلکه پیتێندراوه‌که ده‌خرێته ناو منداڵدانی ئافره‌تکه بۆ ئه‌وه‌ی ببێت به کۆرپه‌له، جا ئه‌و هێلکه پیتراوه زیادانه‌ی که ده‌مێنه‌وه دوای کرداره‌که به‌کارده‌هێندرێن بۆ لێکۆڵیه‌نه‌وه له‌سه‌ریان، هه‌روه‌ک ئێمه‌ش له‌سه‌رتا باسمان کرد که خانه‌ی لاسکدار دوو جۆره، جۆرێکیان که کۆرپه‌له‌یییه دوای پێتاندنی هێلکه دروست ده‌بن – له سێ هه‌فته‌ی یه‌که‌می-". دوای ئه‌وه‌ی هێلکه پێتراوه‌که وه‌ردگێرێت، پاش چه‌ند ڕۆژێک ده‌بێت به تۆپه‌ڵه‌یه‌ک  "قۆناغی کۆرپه‌له‌یی"، له ناو ئه‌م تۆپه‌ڵه‌یه خانه‌ی لاسکدار هه‌یه، زانایان هه‌ڵده‌ستن به ده‌رهێنانی خانه‌ی لاسکدارکان و گه‌شه‌پێدانیان له نێو قاپی تایبه‌تیدا له تاقیگه و ده‌یانکه‌ن به خانه‌ی ده‌ستکردی جۆراو جۆر وه‌ک ده‌ما ر و ماسولکه و خوێن و ئێسک. ئه‌مه‌یه ده‌ڵێن خوێنی ده‌ستکرد یاخود ده‌ڵێن ئێسکی ده‌ستکرد. خانه‌ی لاسکدار ئێستا جێگه‌ی گرنگیدانه له لایه‌ن زانایانی وڵاتانی پێشکه‌وتوو، به‌ڵام به‌داخه‌وه له کوردستان ئێمه نه‌گه‌یشتووینه ئه‌م ئاسته بتوانین کار له‌سه‌ر ئه‌م بابه‌ته بکه‌ین.


په‌روه‌رده و خوێندن...تاكه هیوا بۆ سه‌رخستن و پێشكه‌وتنی گه‌لان\n:: PM:11:40:19/11/2020 \nله‌گه‌ڵ بڵاوبوونه‌وه‌ی ڤایرۆسی كۆرۆنا وڵاتانی پێشكه‌وتووی جیهان به تایبه‌تی و ته‌واوی وڵاتان به گشتی، سیسته‌می په‌روه‌رد و خوێندنیان تووشی گرفتی گه‌وره بووه، ئه‌مه‌یش ده‌خوازێت، كه له سه‌ده‌ی بیست و یه‌ك به خستنه خزمه‌تی ته‌كنه‌لۆجیاوه، بیر له گۆڕینی سیسته‌می په‌روه‌رده و خوێندن و پێشخستنی زیاتری بكرێته‌وه، بۆ ئه‌وه‌ی گه‌شه‌ی زانستی مرۆڤ به‌رده‌وام بێ و سه‌رمایه‌ی مرۆیی زۆر زیاتر پێش بخرێ، كه له ئاست پێشكه‌وتنه‌كانی جیهان بێت، كه ئه‌مه‌یش به بڕوای ته‌واوی لێكۆڵینه‌وه زانستییه‌كان، تاكه چاره‌سه‌ر و ڕێی پێشكه‌وتنی هه‌ر كۆمه‌ڵگه و وڵاتێكه.\nكاتێك وڵاته‌كه‌ت سیسته‌مێكی په‌روه‌رده‌ی دواكه‌وتووی هه‌بێت، ئه‌گه‌ر خاوه‌نی زۆرترین سامانی سروشتیش بیت، ئه‌وا هه‌میشه وڵاتێكی هه‌ژار بوونی ده‌بێت، به‌ڵام كاتێك سیسته‌می په‌روه‌رد و فێركردن و خوێندنت له لووتكه‌دا بێ، ئه‌گه‌ر وڵاته‌كه‌ت هه‌مووی به‌رده‌ڵان و خاكێكی بێ سامانی سروشتی و ده‌شتی به پیت بێت، ئه‌وا ده‌توانرێ له ڕیزی پێشه‌وه‌ی وڵاتانی جیهان بن، ئه‌مه ئه‌و هاوكێشه‌یه كه له ده‌یه‌ی كۆتایی سه‌ده‌ی ڕابردوو بۆ هه‌موو كۆمه‌ڵگه‌ی مرۆڤایه‌تی سه‌لماند، كه مرۆڤ ناوه‌ندی كار له‌سه‌ركردن و وه‌به‌رهێنانه، نه‌ك هیچ بوارێكی تر، كاتێك وه‌به‌رهێنان له‌سه‌ر مرۆڤ ده‌كرێ، ئیتر هه‌موو شتێك به‌ره‌و پێشه‌وه هه‌نگاو ده‌نێ و ته‌نگژه و گرفت و كێشه‌كان كۆتاییان دێت.\nله چه‌ند ده‌یه‌ی ڕابردوو چه‌ندان نموونه‌ی زیندووی وڵاتانی جیهانی سێیه‌م هه‌یه، كه توانیان هێنده پێش بكه‌ون، كه بچنه ڕیزی وڵاتانی جیهانی یه‌كه‌مه‌وه و ببن به ئابووری به‌هێز له دنیا، ئه‌وانه‌یش بریتین له سه‌نگاپوور و مالیزیا و سوڵتاننشینی عومان، تاكه نهێنی سه‌ركه‌وتنیشیان بریتییه له په‌ره‌پێدانی سیسته‌می خوێندن و فێركردن و په‌روه‌ر و زانست، ئیتر ئه‌مه وایكرد گه‌وره‌ترین پرۆسه‌ی گۆڕانكاری له نێو كۆمه‌ڵگه دروست ببێ و نه‌وه‌ی داهاتوویان زۆر پاك و پێگه‌یشتوو و گه‌شه‌سه‌ندووانه شان بده‌نه به‌ر به‌رپرسیاریه‌تییه‌كان و داهێنانی مه‌زن و كاری زۆر ناوازه ئه‌نجام بده‌ن و وڵاته‌كانیان هێنده پێش بخه‌ن كه له خه‌یاڵ و بیركردنه‌وه‌ی هیچ كه‌س بوونی نه‌بوو، كه ئه‌و وڵاتانه به‌مجۆره پێش ده‌كه‌ون و ده‌گه‌ن به لووتكه‌ی سه‌ركه‌وتن.\nوه‌به‌رهێنان له‌سه‌ر مرۆڤ، سووده‌كه‌ی بۆ وڵاتان و كۆمه‌ڵگه‌كان له هه‌موو شتێك زیاتره\nئێسته له سه‌رده‌می ڤایرۆسی كۆرۆنا، سیسته‌می په‌روه‌رده و فێركردنی ته‌واوی كۆمه‌ڵگه‌كان و وڵاتانی جیهان تووشی گرفت و كێشه بووه‌ته‌وه، بۆیه چاوه‌كان هه‌مووی له‌سه‌ر دۆزینه‌وه‌ی چاره‌سه‌ری ترن بۆ خۆگونجاندن له‌گه‌ڵ ئه‌و دۆخه، بۆیه كامه وڵات زووتر سیسته‌می په‌روه‌رده و خوێندنی به ئه‌لیكترۆنی كرد، ئه‌وا پێش وڵاتانی تری دنیا ده‌كه‌وێته‌وه، چونكه منداڵه‌كان و گه‌نجانی دوا ناكه‌ون له فێربوون و به‌رده‌وام به‌ره‌و پێشه‌وه ده‌چن.\nنموونه‌یه‌كی زیندووی سه‌ده‌ی بیست و یه‌ك كه خه‌ریكه ده‌بێته یه‌كێك له پێشه‌نگه‌كانی دنیا، بریتییه له وڵاتی ئه‌نده‌نووسیا له دوو ده‌یه‌ی ڕابردوو هه‌موو توانا و سه‌رنجی ده‌سه‌ڵاتی ئه‌و وڵاته له‌سه‌ر په‌ره‌پێدان و پێشخستنی كه‌رتی خوێندن و په‌روه‌رده چڕكراوه‌ته‌وه، ئه‌مه‌یش وایكردووه، ڕێژه‌ی نه‌خوێنده‌واری ساڵ دوای ساڵ كه‌متر ببێته‌وه و كۆمه‌ڵگه‌كه وریا و شاره‌زا و چاوكراوه‌تر ببن و له‌سه‌ر بنه‌مایه‌كی زانست و په‌روه‌رده‌یه‌كی مۆدێرن گه‌وره بكرێن، ئه‌مه‌یش وا ده‌كات كه هه‌مووان له‌وه دڵنیا بن، داهاتووی ئه‌نده‌نووسیا بریتی ده‌بێ له یه‌كێك له وڵاته پێشكه‌وتووه‌كانی دنیا، له چه‌ند ده‌یه‌ی ڕابردوو دا.\nبه دیارییكراوی پرۆسه‌ی سه‌رنج چڕكردنه‌وه‌ی حكوومه‌تی ئه‌نده‌نووسیا له‌سه‌ر خوێندن بۆ ساڵی 2002 ده‌گه‌ڕێته‌وه و له‌و ساڵه ڕێژه‌ی به‌شداری خه‌ڵك و چوونیان بۆ پرۆسه‌ی خوێندن 31% زیادی كرد و ئه‌م ڕێژه‌یه‌یش ساڵ دوای ساڵ زیاتر و زۆرتر ده‌بێت، زۆرترین بودجه‌ی حكوومه‌تی وڵات بۆ بواری په‌روه‌رده و خوێندن و گه‌شه‌پێدان ته‌رخان كراوه، ئه‌وان به ڕوونی له‌وه گه‌یشتوون، كه بێ كۆمه‌ڵگه‌یه‌كی هۆشیار، وڵاتێكی خاوه‌ن ئابووری به‌هێز و ژێرخانێكی تۆكمه و پێشكه‌وتوو هه‌رگیز بوونی نابێت، له‌به‌ر ئه‌وه پاره و سامانی خۆیان له بواری پێشخستنی مرۆڤ ده‌خه‌نه خزمه‌ته‌وه.\nئه‌نده‌نووسیا له دوو ده‌یه‌ی ڕابردوو به‌شی زۆری بودجه بۆ سیسته‌می خوێندن و په‌روه‌رده خه‌رج ده‌كات و له داهاتوو ده‌بێته وڵاتێكی پێشكه‌وتووی دنیا\nنورح یارو گه‌وره پسپۆری بواری فێركردن و گه‌شه‌پێدانی مرۆیی له بانكی نێوده‌وڵه‌تی كه وه‌ك نوێنه‌ری بانكه‌كه له ئه‌نده‌نووسیا كار ده‌كات، له‌وباره‌وه دووپاتی كرده‌وه، به هه‌مان ئه‌و بڕه‌ی كه قوتابییان فێری زانست و زانینی تازه ده‌كرێ، توانا و بڕی به‌رهه‌م و داهێنانیان زیاتر و فره‌وانتر ده‌بێت، ئێسته كۆمه‌ڵگه‌ی ئه‌نده‌نووسیا له ڕێی سیسته‌می خوێندنه‌وه، كه به‌هۆی گرنگی پێدانی له چاو وڵاتانی ناوچه‌كه كه‌مترین كاریگه‌ری له‌سه‌ر بووه، ته‌نانه‌ت له كاتی بڵاوبوونه‌وه‌ی ڤایرۆسی كۆرۆنایش، بۆیه گه‌نجانی ئاماده‌ن بچنه نێو بازاڕی كار و توانایه‌كی زۆر باشیان هه‌یه، بۆ ئه‌وه‌ی توانای به‌رهه‌مهێنانی ئه‌نده‌نووسیا پێش بخه‌ن و گه‌شه‌ی ئابووری و خۆشگوزه‌رانی و ئاوه‌دانی بێ وێنه ده‌سته‌به‌ر بكه‌ن، ئه‌مانه‌یش ته‌نیا و ته‌نیا به‌رهه‌می زانست و زانین و خوێندن و فێركردنه.


ڕێبەری باڵای کۆماری ئیسلامی ئێران یان ویلایەتی فەقیه، هەم پۆستێکی داهێنراوی نوێی نێو فیقهی سیاسیی شیعە و ئێرانیشە و هەم خاوەنی فراوانترین دەسەڵاتیشە کە بێ لێپێچینەوە و بێ سنوور و بێ کاتە لە ڕادەستکردنی پۆستەکەدا. پۆستی ڕێبەری باڵا ڕەوایەتی و دەسەڵاتەکانی وابەستەیە بە چەمکی ویلایەتی فەقیهەوە، کە کۆی سیستەم و دیدگای کۆماری ئیسلامی ئێرانی لەسەر بیناکراوە، لە ئێستادا گرنگترین دەزگای کۆمارە و ستوونی خێمەی دەسەڵاتی سیاسییە.\nچەمکناسیی ولایەتی موتڵەقەی فەقیه\nڕاجیاییی زۆر هەیە لەبارەی وردەکاریی و مێژوو و سەرچاوەی دەرکەوتنی وەلی و ویلایەتی فەقیهەوە، بەڵام بەم دەسەڵات و بەمشێوەیە کە ئێستا لە ئێراندا هەیە، داهێنراوی ئایەتوڵا خومەینی و یاوەرانییەتی و تەنانەت زۆر لە مەرجەعەکانی شیعە و شیعەناسان کۆکن کە داهێنراو (بیدعە)یەکی کردەییکراوی ناوبراو بووە.\nلە بنچینەدا ولایەت، چەمکێکی عەرەبییە و لە وشەی وەلی-یەوە وەرگیراوە، هەروەک ڕاغیبی ئەسفەهانی ڕوونی کردووەتەوە بە مانای پەیوەستی و نزیکایەتی دێت و پاشتر ئەم چەمکە مانای ئاینی و سیاسی دیکەی پێوەپێچراوە. لە لسانوعەرەبیشدا بە مانای شتێکە کەبەدووی شتێکی دیکەوەیە کە نێوانی تێنەکەوێت و نزیکی یەک بن. فۆرمی وشەکەش (لەگۆڕینی فەتح و کەسرەکانیدا) بەمانای دیکەی وەک یار، خۆشەویستی، دۆستی، سەرکەوتن، سوڵتان، شوێنکەوتن و پێڕەوی و سەرپەرشتیاری هاتووە. بەڵام لە نێو فیقهی سیاسیی شیعەدا بەمانای سەرپەرشتیاری تەواوەتی دێت، کە لەخۆگری ڕەهەندەکانی شەریعەت و بەڕێوەبردن و جێبەجێکاری شەرعی ئیسلام و ئەحکامەکانییەتی. ئەڵبەت لە لای شیعەی سیاسیی ئێران بەتایبەتی، چەمکەکە پاشگری موتڵەق-ڕەهای پێوەیە و دەبێتە ولایەتی موتڵەقەی فەقیه کە هەم بەڕێوەبردن و هەم ڕێکخستنیش دەگرێتە خۆی و دەیکاتە باڵاترین و دەستێوەردەرترین لە وردودرشتی کاروباری هەر تاکێکی شیعەی دوانزەئیمامی و لە ئێستادا بەهۆی دەستووریشەوە ڕەهەندی یاساییشی وەرگرتووە و هەموو ئێرانییەک گەر شیعەش نەبێت لەژێر دەسەڵاتەکانی ئەم پۆستەدایە.\nموتڵەق بوونی ولایەت لە فیقهی مەزهەبی و سیاسیی شیعەدا ئەرکی ڕوونکردنەوە و جێبەجێکاری ئەحکامی ئیسلامی، یەکلاکردنەوەی حوکمە پێکداچوو و ناڕوونەکان و جێگە خیلافەکانە.\nلەسەر ئاستی مەرجەعیەت و دەسەڵاتەکانی ولایەتی فەقیهیش، لە دنیای شیعەدا سێ جۆری هەیە: ولایەتی گشتی(عامە-مطلقە)، نێوەند (وسطی)و تایبەتمەند(خاصە)یە، کە مەرجەعی شیعەکانی جیهان ئێرانی لێدەرچێت زۆربەیان هاوشێوەی دووەم و سێیەمن، بەڵام لە ئێراندا ولایەی عامە پیادە دەکرێت کە وردودرشتی کاروبار لەخۆ دەگرێت و دەتوانێت دەست وەربداتە شێواز و جۆر و چۆنێتی ئەرک و مافەکانیان. چونکە لە ویلایەتەکانی تایبەتەمەند و نێوەندیدا، مەرجەع یان لە کولیات و عەقیدە و بنەما دینییەکاندا وەلی موسڵمانانە یاخود کەمێک زیاتر دەچێت و لە دادگاکانیشدا دیسان هەر وەلی و مەرجەعی شیعەکانە وەک ئەوەی لە نەجەف و عێراقدا بە گشتی هەیە، بەڵام لە ئێراندا ولایەی گشتی-عامەیە و سەرتاپا لە خۆدەگرێت نەک هەر ئەوەش بە وتەی خومەینی دەبێت لە سەرەوەی هەرەمی سیاسییشدا بێت و جێبەجێکاریشی بێت.\nلەدیدی شیعەی سیاسیی حاکمی ئێرانەوە: هەرچی چەمکی فەقیهیشە(شارەزای ئاینی)، بەمانای موجتەهیدێک دێت کە کۆکەرەوەی سێ ڕەگەز بێت: ئیجتیهادی موتڵەق، عەدالەتی موتڵەق، توانای بەڕێوەبردن و ئامادەگیی ڕێبەری تێدا بێت.\nسەرەتاکانی چەسپاندن و یاساییکردنی ویلایەتی لەئێراندا\nئێرانییەکان پاش شۆڕش، چاوەڕوانی دامەزراندنی ئەنجومەنی دامەزرێنەران بوو تا دەستووری هەمیشەیی وڵات بەشێوەیەکی گونجاو بۆ قۆناغی پاش شۆڕش دابڕێژن، بەڵام لە جیاتی ئەم ئەنجوومەنە، ئەنجوومەنی شارەزایان(خبرگان) دامەزرا، ئەنجوومەنەکە زۆر زوو دەستی کردە بانگەشە بۆ چەسپاندنی سیستەمی ئیسلامی شیعی و پاشتریش ویلایەتی فەقیه، بەڵام بە قۆناغبەندی و سەرەتا بە حەزەرەوە تا گەیشتە ئەوەی "هەرکەس دژی بێت دوژمنە" گەیشت. پیاوانی مەزهەبی سەرەتای بانگەشەکەیان بەوە دەستی پێکرد کە هێرشێکی تووندیان کردە سەر ئەو کەسانەی کە دژی ئاخوندەکان دەجوڵانەوە کە تۆمەتباریان دەکردن بە قەتیسکردنی دەسەڵات لەدەستی خۆیاندا، گەرچی تۆمەتەکە لە دواجاردا واقیع بوو نەک تۆمەت، بەڵام ئاخوندەکان ئەوەیان ڕەتکردەوە و شەقامییان پاککردەوە لەو کەسانەی ڕەخنەیان لە دەسەڵاتی دینی دەگرت. پاشان تووند و زبر پەلاماری ئەو کەسانەیان دا کە داوای جیاکردنەوەی دین و سیاسەتیان دەکرد. لەسەرووی هەموویانەوە ئایەتوڵاخومەینی تەنانەت پێش پەسەندکردنی دەستووریش، نەیشاردەوە کە کەسانێک لەگەڵ جیاکردنەوەی ئیسلام و سیاسەت، جیایی سیاسەت و پیاوانی ئاینین، یاخود لایەنگری ئیسلامێکن بەبێ پیاوی ئاینی و ئازادیی ڕەها "لەدەرەوەی سنووری ئیسلامەوەن، خائینن". تەنانەت کەسایەتیە موسڵمانە مەزهەبییەکانیش کە خوازیاری "کۆمارێکی دیموکراتی ئیسلامی" بوون (وەک مەهدی بازرگان) خستنیە ڕیزی دوژمنانی شۆڕشەوە، لەکاتێکدا بازرگان خۆی یەکەم سەرۆکوەزیری شۆڕش بوو! خومەینی و یاوەرانی وردەوردە جادەیان تەخت دەکرد تا دەستورێکی ئیسلامی لەڕێگەی چەسپاندنی ویلایەتی فەقیهەوە بسەپێن، ئەو لە کۆبوونەوە و دیدارەکانیدا داوای دەستوورێکی ئیسلامی بۆ وڵات دەکرد. هەربۆیە شارەزایانی بیانی و ئەزموونی وڵاتانی بۆ داڕشتنی دەستووری بە پێویست نەدەزانی و لە بەیانێکیدا ڕوونی کردەوە کە "ڕۆحانییە ڕەسەن و ئیسلامناسەکان!" و هەندێ کەسایەتی ئاشنا بە ئیسلام بەسن بۆ ئەم ئەرکە. بەمەش ئەندازە و چوارچێوەی ئەندامێتی بۆ ئەنجوومەنی شارەزایان داڕشت و تایبەتمەندێتی ئەندامەکانی دیاری کرد کە دەبێت پیاوانی ئاینی شیعە بن. هەربۆیە ئایەتوڵا گولپایەگانی ڕاشکاوانە وتی گەر حکومەتێکی پشتبەستوو بە سیستەمی ئیمامەت و ویلایەتی فەقیه لە دەستووردا ڕۆشن نەکرێتەوە دەوڵەتێک "لەسەر بنەمای ستەم و ستەمکاری دادەمەزرێت"، هەر واش دەرچوو، ئەڵبەت بە ئیزافەکردنی بەشی دووەمی قسەکەی گولپایەگانیشەوە کە هەم ئیسلامی دەرچوو هەم حکومەتێکی جیاکار و پڕلە ستەم و تەمیزی مەزهەبی و نەتەوەیی.\nپاش ڕیفراندۆمی ساڵی ١٩٧٩و بە ئیسلامیزەکردنی دەسەڵات، بە پەیجووری و هەنگاو و ڕێنماییەکانی خومەینی، دەستکرا بە ئامادەکردنی پرۆژەی دەستووری ئێران، ئەنجومەنی شارەزایان بۆ ئەم ئەرکە دەستییان بە کارەکانیان کرد، کە لە پیاوانی ئاینی پێکدەهات و تەنانەت وابەستەیی خۆشی بە شورای شۆڕشەوە کە پاش شۆڕشی١٩٧٩ دروست ببوو، ڕەتکردەوە و نەچووە ژێرباری. سەرەتا بەهۆی ڕەخنەی زۆرەوە هیچ مادەیەک سەبارەت بە ویلایەتی فەقیهی و ڕێبەری دانەنرا بوو، بەڵام پاش ڕوونبوونەوەی هەڵوێستی تەبا و نەیارانی، سەرئەنجام لە لە ٢١/٦/١٣٥٨دا بەندی پێنجەمی دەستوور ئیزافەکرا، کە تایبەتە بە ویلایەتی فەقیه و پایەکەی لە سیستەمی سیاسییدا و ئەنجوومەنی شارەزایانیش پەسەندیان کرد. پاشتریش وەک دەستوور جێگیر کرا.(ناکۆکی و هەڵوێستی ناڕازییان کە کەم نەبوون لەو دەمەدا لێرەدا باسیان ناکەین چونکە لەدەرەوەی باسەکەی ئێمەیە و ئاوی زۆریش دەکێشێت).\nبەڵام لە دیدی خومەیندا، هەموو فوقەها و موجتەهیدەکان لە سەردەمی غەیبەتدا (ونبوونی مەهدی تا دەرکەوتنەوەدا) لەلایەن "ئیمامە مەعسومەکانەوە" ڕاسپێردراون کە ئەرکی ولایەت بەڕێ بکەن، ئەگەر یەکێک لەو موجتەهیدانە دەوڵەتی پێکهێنا و خەڵک ئەویان پەسەندکرد، ویلایەتەکەی ئەو زیاتر لەوانی دیکە (کە لەچوارچێوەی ئەرکی مەزهەبیدا کاردەکەن) لە بالقوەوە دەبێتە بالفعل، ئەوکات دەتوانێت لە هەموو ئەو کاروبارانەدا کە ئیمامی مەعسووم دەسەڵاتی تێیاندا هەیە، ئەویش دەسەڵاتەکانی وی بەکاربەرێت تەنها هەندێ لەو کاروبارە تایبەتانە نەبێت کە تایبەتە ئیمامەتی ئیمامەکەوە. بە مانایەکی دیکە مادام لە ئێراندا موجتەهیدە ئاینییەکان توانیوویانە دەوڵەتێک لە میانەی شۆڕشەوە پێکبهێنن پلەیان لەسەرجەم موجتەهیدەکانی دیکە بەرزترە و نوێنەری ئیمام مەهدین و دەسەڵاتەکانی ئەو پیادە دەکەن تا زەمانی دەرکەوتنی، ئەودەم دەسەڵاتەکان دەسپێرنە ئەو (باوەڕیشیان وایە مەهدی پەیوەندی بە خوداوەندەوە هەیە و لەویشەوە بۆ مەرجەع و وەلی فەقیه).\nخومەینی تیۆریای خۆی لە ویلایەتی فەقیهدا بەمشێوەیە بەڵگاندنی بۆ دەکرد و چەسپاندیشی: دەوڵەت لقێکە لە ویلایەتی ڕەهای پێغەمبەر(د)، دەوڵەت لە حوکمە سەرەتاییەکانی ئیسلامە، دەوڵەت لە گرنگترینی حوکمە ئیلاهییەکانە، پێشەنگی بۆ حوکمی ڕێبەرایەتی و وەلییە پێش هەر حوکمێکی دیکەیە.\nمەرج و دەسەڵاتەکانی ڕێبەری باڵا\nڕێبەری باڵا لە سیستەمی سیاسیی ئێراندا، باڵاترین دەسەڵاتی فەرمییە، باسکرا کە سەرچاوەی دەسەڵاتەکانی لە تیۆرەی ویلایەتی فەقیهەوە سەرچاوەیان گرتووە. هەروەک لە مادەی(٥)ی دەستووردا هاتووە: لە زەمانی غیابی وەلی عەسردا (مەهدی)، لە ئێراندا ویلایەتی ئەمر و ئیمامەتی میللەت لەئەستۆی شارەزایەکی دادوەر و پارێزکار(لەڕووی ئاینییەوە)، ئاگادار بە سەردەم، بوێر، بەڕێوەبەر و کاربەڕێکەرە، کە بەپێی ماددەی ٨ی دەستوور ئەو ئەرکە لە ئەستۆ دەگرێت.(بەندی٥)\nبەمشێوەیە ڕێبەری باڵا دەسەڵاتەکانی دەستووری کراون و ئەرکی دیاریکردنی ئەو کەسەش بۆ ڕێبەری، لە ئەستۆی ئەنجوومەنی شارەزایانە، کە دیسان ئەوانیش لە پیاوانی شارەزای مەزهەبی شیعە پێکهاتوون و ڕێبەر دەسەڵاتی ڕەها وەردەگرێت.(مادەی١٠٧)\nمەرج و تایبەتمەندییەکانی ڕێبەریش لە بەندی ١٠٩دا هاتووە: توانای زانستی پێویستی بۆ فەتوای هەبێت لە بوارە جیاوازەکانی فیقهی ئیسلامیدا، ٢ عەدالەت و تەقوای پێویست بۆ ڕێبەریکردنی ئومەتی ئیسلام، دیدگایەکی دروستی سیاسی و کۆمەڵایەتی، بەڕێوەبەرێتی، بوێری و توانای پێویست بۆ ڕێبەری.(مادەی١٠٩)\nبەپێی بەندی ١٥٧ی دەستووریش هەرسێ دەسەڵاتی یاسادانان، دادوەری و جێبەجێکردن لەژێر ڕکێفی دەسەڵاتی ویلایەتی فەقیهدان.\n١. دیاریکردنی سیاسەتە گشتییەکانی کۆماری ئیسلامی ئێران.٢. چاودێری بەسەر جێبەجێکردنی سیاسەتە گشتییەکانەوە.٣. دەرکردنی بڕیاری ڕاپرسی. ٤. فەرماندەی باڵای هەموو هێزە چەکدارەکان. ٥. ڕاگەیاندنی جەنگ و ئاشتی و ئامادەسازیی هێزەکان. ٦. دانان و لادان و قبوڵکردنی دەستلەکارکێشانەوەی: ئەندامانی ئەنجوومەنی شارەزایان، سەرۆکی دەزگای میدیایی وڵات، سەرۆکی دەستە هاوبەشەکان، فەرماندەی گشتی سوپای پاسداران، فەرماندە باڵاکانی هێزە چەکدار و پۆلیسییەکان. ٧.چارەسەری ناکۆکی نێوان دەسەڵاتەکان. ٨.چارەسەری ئەو کێشانەی کە بەڕێگەی ئاسایی چارەسەر ناکرێن، لە ڕیگەی کۆڕبەندی باڵای دیاریکردنی بەرژەوەندییەکانی ڕژێمەوە چارەیان دەکات. ٩. متمانەدان و واژوکردنی دەستبەکاربوونی سەرۆککۆمار پاش هەڵبژاردنی. ١٠.لادانی سەرۆککۆمار، ١١. لێبووردنی تاوانباران بەپێی بنەما ئیسلامییەکان. هەروەها ڕێبەر دەتوانێت هەندێک لە دەسەڵاتەکانی خۆی ببەخشێتە کەسانی دیکە. سەرچاوەی دارایشی دەتوانێت سوود لە پێنجیەکی(خمس) وەربگرێت کە لە موسڵمانانی شیعەمەزهەب وەردەگیرێت.\nبۆ ڕێبەر نەژاد و شوناسی نیشتمانی گرنگ نییە و مەرج نییە ئێرانی بێت، هەروەها یەکجار و تا مردن لەلایەن ئەنجوومەنی شارەزایانەوە دیاری دەکرێت، بەڵام ماوە و خولی نییە و لەیەک حاڵەتدا پۆست ڕادەست دەکات ئەویش بە مردن یاخود بە دەرکەوتنی مەهدی ئەوکات ڕادەستی ئەوی دەکات، لە هەندێک حاڵەتی تایبەتیشدا باس لە لەکارخستن یان لادانی کراوە، مادەی ١١١ حاڵەتەکانی لادانی ڕێبەری بەستووەتەوە بەوەوە کە ئەگەر ڕێبەر یەکێک لە لێهاتووییەکانی ماددەکانی ٥ و ١٠٩ی لەدەست دا، یاخود پاشتر دەرکەوت کە هەندێ بڕگەی پێویستی لە بنچینەدا نەبووە، ئەوا لە پۆستەکەی لادەدرێت. یەکلاکردنەوەی ئەم پرسەش بە گوێرەی ماددەی ١٠٨ دەبێت و لە ئەستۆی ئەنجوومەنی شارەزایان دەبێت. لە حاڵەتی مردن یاخود دەستلەکارکێشانەوە یان لادانی، ئەنجوومەنی شارەزایان ئەرکیانە لە نزیکترین کاتدا ڕێکارەکانی دەستنیشانکردنی ڕێبەری نوێ بگرنەبەر. تا ئەوکاتەی ڕێبەریش دیاریی دەکرێت شورایەک (دەستەیەکی سێ کەسی) هەموو دەسەڵاتەکانی ڕێبەر مومارەسە دەکەن، کە لە هەریەک لە سەرکۆمار، سەرۆکی دەسەڵاتی دادوەریی و یەکێک لە ئەندامانی ئەنجوومەنی شارەزایان کە لەلایەن کۆڕبەندی بەرژەوەندییەکانی ڕژێمەوە دیاریی دەکرێت، پێکدێت. بەڵام ئەم شورایە سەبارەت بە بەکارهێنانی دەسەڵات و کارەکانی ماددەکانی ١،٣،٥،١٠ و بڕگەکانی (د،ه، و و-ی ماددەی خاڵی ٦ی ماددەی ١١٠ی دەستور، دەبێت سێ لەسەرچواری دەنگی ئەندامانی کۆڕبەندی بەرژەوەندییەکانی ڕژێم بەدەست بهێنێت.\nهەرکاتێکیش ڕێبەر بەهۆی نەخۆشی یان ڕووداوێکەوە، نەیتوانی کارەکانی ئەنجام بدات، دیسانەوە بە شێوەی کاتی لەو ماوەیەدا ئەو شورایەی ئاماژەی پێدرا، ئەرکەکانی وەئەستۆ دەگرێت.\nدەزگاکانی وابەستە بە ڕێبەری باڵاوە\nچەندین دەزگای گرنگ و هەستیار و بڕیاربەدەست لەژێر هەژموون و فەرمانی ڕێبەردان و لەڕیگەی ئەوەوە بەرپرسەکانی دیاریی دەکرێن، جیا لەوانەش دەزگای هەواڵگریی تایبەت بە خۆی هەیە و جیایە لە وەزارەتی ئیتڵاعات و هەروەها مەکتەبی بانگەوازی باڵای هەیە کە دەسەڵاتێکی ئاینی فراوانی هەیە و سەرجەم وتاربێژەکانی هەینیانی سەرانسەری وڵات نوێنەرایەتی ڕێبەر دەکەن.\nلەمانەش زیاتر چەندین دامەزراوەی دەوڵەتی هەیە کە ڕاستەوخۆ یان ناڕاستەوخۆ لەژێر فەرمانی ڕێبەردان، لەوانە: کۆڕبەندی دیاریکردنی بەرژەوەندییەکانی ڕژێم(دەبێت بڕیارەکانی پەسەندکراوی ڕێبەر بن و حکومی یاساییان هەیە)، ئەنجومەنی ئاسایشی نیشتمانی(پیویستە بڕیارەکانی پەسەندکراوی ڕێبەر بن)، سەرۆکی دەسەڵاتی دادەوەری و شورای پاسەوانیش دیسانەوە ڕاستەوخۆ لەژێر ڕکێفیدان.\nهەروەها دەزگاکانی میدیایی دەنگی و ڕەنگیی نیشتمانی(صدا و سیما)ی سەرانسەری وڵات لەژێر دەسەڵاتیدان و سەرۆکی دەزگاکەش دیارییکراوی ڕێبەرە. جیا لەمانەش فەرماندەکانی هێزە چەکدارەکان لەدەزگای بەرگریی و سەربازیدا هەر ڕێبەر دیارییان دەکات.\nبەمشێوەیە دەردەکەوێت کە ڕێبەری باڵای کۆمار و دەزگاکەی(بەیتی ڕیبەری) چەندین دەسەڵاتی فروان و ڕەهای لەدەستدا کۆبووەتەوە، لەوانەش: دەسەڵاتێکی ئاینی فراوان و پەیوەست بە ئیمامانی مەعسوم و مەهدییەوە (وەک مافێکی خوایی)، دەسەڵاتێکی فراوانی دەستووری و یاسایی(سیاسی و دنیایی)، بێسنووریی لەڕووی کاتەوە بۆ مانەوەی لەدەسەڵات(ڕەهایی ماوەی حوکمکردن)، دەستکراوەیی لە بەکارهێنانی سەرچاوەی دارایی و دەزگا دەوڵەتییەکان بۆ ئەجێندای خۆیی و ئامانجەکانی، لەسەروو ئەمانەشەوە دەسەڵاتێکی سەروو ئێرانی هەیە، هەم لە شوناسی نەژادی کە مەرج نییە ئێرانی بێت و هەم هەق دان بە ڕێبەر کە ڕێبەری ئومەتی ئیسلامییە نەک ئێرانی، هەر ئەمەش وای کردووە کە ڕێگری و بەرەنگاربوونەوە و ڕەخنەلێگرتنی جۆرێک لە تابۆ و قەدەغەکراوە و بکەری ئەو کارەش هەم لێپێچینەوەی یاسایی بەدوای خۆیدا دێنێت هەم دەکەوێتە بەر هەژموونی هەڕەشەی چەندین دەزگا و دامەزراوەی دەوڵەتی و ئایینیەوە و بەلادەری دینی و نیشتمانیش لەقەڵەم دەدرێت، بۆیە لە خۆڕا نییە ئەوانەی لەناوخۆی ئێراندان و لە پرۆسەی سیاسییدان بە ڕیفۆرمیست و توندئاژۆوە، سەرجەم ڕەخنە و هێرشەکانیان لەخوار ڕێبەرەوەن و هیچکات تیری ڕەخنەکانیان ڕووناکەنە ئەو، گەر بیانەوێت لە نێو پرۆسەی سیاسییدا بمێننەوە.


(ڕەوانەکراوە لە شێخان (قەزا)ەوە)\nساڵی ١٨٩١ لە ساڵنامەی مووسڵ کە لەلایەن عوسمانییەکانەوە دەردەچوو، ھاتووە کە قەزای مووسڵ لە دوو ناحیە پێکھاتووە کە (عەشائر سەبعە و شێخان)ە. لە بنەچەدا قەزای شێخان یەکێک بوو لە ناحییەکانی سەر بە قەزای مووسڵ، بەڵام دوای پێکھێنانی دەوڵەتی عێراق، قەزای شێخانیش پێکھێنرا، جگە لە ناحیەی ناوەندی شێخان ناحیەی ئەلقۆشیشی گرتە خۆی. ھەروەھا لە ساڵی شەستەکاندا ناحیەی ئەترووش(مزووری) بەم قەزایە لکێندرا کە پێشتر ناحیەی ئەترووش سەر بە قەزای دھۆک بوو،پاشان ناحیەی ئەلقۆش لە قەزای شێخان دابڕا بۆ ئەوەی لەگەڵ ناحیەی تەلکێف قەزایەکی تازە، بەناوی قەزای تەلکێف پێکبھێنن، ھەروەھا لە ساڵی ١٩٧١ ناحیەی مرێبا لە چوارچێوەی ئەم قەزایەدا پێکھێنرا.\nقەزا و ناحیەکانی پارێزگای دھۆک\nکوردستان > باشوور\nقەزای دھۆک (ناوەند)\nناحیەی ئاکرێ (ناوەند)\nناحیەی ئامێدی (ناوەند)\nناحیەی کانی ماسێ\nناحیەی شێخان (ناوەند)\nناحیەی بەردەڕەش (ناوەند)\nناحیەی زاخۆ (ناوەند)\nناحیەی سێمێل (ناوەند)\nناوەند: دھۆک، شارۆچکەکان: زاخۆ، ئامێدی، ئاکرێ، شێخان، بەردەڕەش، سێمێل\nوەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=قەزای_شێخان&oldid=945183»\nقەزاکانی پارێزگای دھۆک\nئەم پەڕەیە دواجار لە ٢٢:٠٢ی ١٠ی ئایاری ٢٠٢٢ نوێ کراوەتەوە.


بزنس – Yalla\nسێ ئاستەنگ لە بەردەم سەرخستنی کارەکەت\nهانا عبدالقادر بیرۆکەیەکت لە خەیاڵدایە و دەتەوێت کاری خۆت دەستپێبکەیت؟ بەرهەم یان خزمەتگوزارییەکەت لە خەیاڵدایە وسەرقاڵی لێکدانەوەی سەرمایە و وردەکارییەکانیت و ڕای خەڵکانی تر لەسەری وەردەگریت؟ ڕەنگە ئەمانە چەندین مانگ وساڵ بخایەنێت هەتاوەکو کارەکەی خۆت دەست پێ دەکەیت. دەستپێکردنی کاری خۆت ئاسان نییە لەبەر ئەوەی هیچ کتێبێک و رێسایەکی تایبەتی نییە، بەڵکو دەبێت رۆژانە کاری …\nمتابعة قراءة “سێ ئاستەنگ لە بەردەم سەرخستنی کارەکەت”\nتمّ النشر بواسطةيلا سبتمبر 30, 2017 أكتوبر 3, 2017 نُشر فيژیانالوسوم: ئاستەنگی،بزنس،سەرخستنی کارەکەتاترك تعليقًا على سێ ئاستەنگ لە بەردەم سەرخستنی کارەکەت\nشەش ستراتیژ بۆ سەرخستنی کارەکەت\nئا:هانا عبدلقادر لە ژینگەی بزنس و کاری ئەمرۆدا بەرەوپێشبردنی کارەکەت ماندووبوونێکی زۆری دەوێت، بۆیە زۆر گرنگە تەرکیزت لەسەر ئامانجەکانی کۆمپانیاکەت بێت، بەڵام هەموو خاوەن کارێک دەبێت ئەم شەش شتە بکات بۆ بەدەستهێنانی سەرکەوتن دیراسەکردنی کێبڕکێکان. وەکو خاوەن کۆمپانیایەک، دەبێت بزانیت کێبڕكێ کارەکانت کێن و ئەو خزمەتگوزارییە یان بەرهەمەی ئەوان پێشکەشی دەکەن چین، ئەم زانیارییە یارمەتیت …\nمتابعة قراءة “شەش ستراتیژ بۆ سەرخستنی کارەکەت”\nتمّ النشر بواسطةيلا سبتمبر 21, 2017 سبتمبر 21, 2017 نُشر فيژیانالوسوم: بزنس،سەرکەوتن،کاراترك تعليقًا على شەش ستراتیژ بۆ سەرخستنی کارەکەت\nهۆکارەکانى بڕیاری دەستپێکردنی بزنسی بچوک چین؟\nبیلال سەعید، رۆژنامەنووسى ئابوورى بۆچی هەندێک خەڵک دەیانەوێت دەست بە بازرگانییەکى بچووک یان بازرگانییەکى خێزانى بکەن؟ ئایا تەنیا لەبەرئەوەیە پارەى کەمیان لەبەردەستە؟ یان لەبەرئەوەیە دەیانەوێت کاتی زیاتر لەگەڵ خێزانەکانیان بەسەر ببەن بە دەست پێکردنی بزنسێکی بچوک؟ ڕاستە ژێنگەى مرۆڤەکان گۆراوە ودەکرێت لەکەسێکەوە بۆ کەسێکى دیکە و لە وڵاتێکەوە بۆ وڵاتێکى دیکە جیاوازبێت، بەڵام هەندێک کەس …\nمتابعة قراءة “هۆکارەکانى بڕیاری دەستپێکردنی بزنسی بچوک چین؟”\nتمّ النشر بواسطةيلا سبتمبر 19, 2017 سبتمبر 19, 2017 نُشر فيبیروڕاالوسوم: ئابوورى،بزنس،بزنسی بچوک،کاراترك تعليقًا على هۆکارەکانى بڕیاری دەستپێکردنی بزنسی بچوک چین؟\nبەیانیان گرنگە ئەم سێ شتە ئەنجام بدەی\nئا: ئەوین کەمال هەندێک کاری زۆر سادە و ئاسان هەن کەئەگەر هەر یەکێک لە ئێمە ڕۆژانە لەسەریان بەردەوام بین ئەوا تەواو کاریگەری لەسەر ڕەوتی ژیانمان دەبێت، بەتایبەت ئەگەردوای خۆئامادەکردنت بۆ کار لە دە خولەکی یەکەمدا ئەم سێ شتە ئەنجام ئەنجام بدەیت ئەوا تۆ ژیانت وەکو کەسێکی پۆزەتیڤ بەسەر دەبەیت: ١-سوپاسگوزاری: بەگوێرەی توێژینەوەیەکی ئەمەریکی ئەوانەی هەموو …\nمتابعة قراءة “بەیانیان گرنگە ئەم سێ شتە ئەنجام بدەی”\nتمّ النشر بواسطةيلا يوليو 27, 2017 نُشر فيژیانالوسوم: بزنس،سەرکەوتن،کاراترك تعليقًا على بەیانیان گرنگە ئەم سێ شتە ئەنجام بدەی\nچۆن کاری ئەمرۆ نەخەیتە سبەی؟\nکاری ئەمڕۆ مەخەرە سبەی، ئەم دەستەواژەیە زۆر کۆنە و زۆرمان بیستووە، بەڵام چۆن ئەمە بکەین؟ ئەمەی دەیخوێنیتەوە بەشێکە لە نووسیننێکی دکتۆر دۆناڵد ویتمۆر کە پسپۆرە لە کات بەڕێوەبردن و جێبەجێکردنی کار ، ئەو باس لە ٥ ڕێگە دەکات بۆ ئەوەی بتوانیت بەسەر ئەم گرفتە زاڵ بیت: ١-شەوانە پلان دابنێ: واتە بەر لەوەی بنویت دەبێت بزانیت …\nمتابعة قراءة “چۆن کاری ئەمرۆ نەخەیتە سبەی؟”\nتمّ النشر بواسطةYalla یه‌ڵڵا أبريل 20, 2017 نُشر فيبەهرەمەندی،ژیانالوسوم: بزنس،سەرکەوتن،هەلئ کاراترك تعليقًا على چۆن کاری ئەمرۆ نەخەیتە سبەی؟


چاودێران: دەستێوەردانی ئێران جەنگ دژی داعش لاواز دەکات لە سوریا\nبارانی به‌خوڕ دۆخی كه‌مپی ئاواره‌كانی ئیدلیب خراپترده‌كات\nشەرڤانێکی کورد ئاوێنە بەکاردەهێنێت بۆ ئاشکراکردنی جموجۆڵی هێزە نه‌یاره‌كان لەکاتی شەڕەکانی شاری حەسەکە لە باکوری سوریا ( وێنەکە بە سوپاسەوە لە پەیجی رۆژئاڤا وەرگیراوە).\nچاودێران بە دیارونایان وت پێکدادانەکان لەنێوان ئەو میلیشیایەی کە ئێران هاوکاری دەکات و هاوپەیمانی رژێمی سوریایە لەگەڵ هێزە کوردیەکان لە شاری حەسەکە لە باکوری (وڵاتەکە) بونەتە بەربەستی شەڕ دژی "دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام" (داعش).\nلە ناوەڕاستی ئاب دا پێکدادانەکان لەناو شارەکە بەرپابوون لەنێوان هێزەکانی ئاسایشی کورد و میلیشیای هاوپەیمانی رژێم، هێزەکانی دیفاع وەتەنی، کە میلیشیایەکە فەرماندەی هێزەکانی قودسی ئێران قاسم سولەیمانی رۆڵی لە دروستبونیدا هەبووە.\nشەڕەکە سەختتر بوو کاتێك فڕۆکەکانی ڕژێم بۆ یەکەم جار ئەو ناوچانەیان بۆردومان کرد کە لەدەستی کوردەکاندایە لە شارەکەدا.\nهێرشە ئاسمانیەکان و تۆپباران و قەناسەکانی ناوچە نێشتەجێبوەکانی هاوڵاتیان چەندین قوربانی لێکەوتنەوە و بوونە هۆکاری کۆڕەوی بەکۆمەڵ بۆ عامودە و قامیشلی.\nبەرپرسان و چاودێران کە لە ناوچەکەن بە دیارونایان وت پێکدادانەکان بونەتە هۆی خاوبونەوەی دەستکەوتەکانی هێزە کوردیەکانی یەکینەکانی پاراستنی گەل (یەپەگە و یەپەژە) و هێزە هاوپەیمانەکانیان لە شەڕی دژی داعش لە باکوری سوریا.\nدەڵێن ئەو بارە ناسەقامگیرە دەرگای بۆ هێرشەکانی داعش کردۆتەوە وەکو هێرشە خۆکوژیەکەی رۆژی دووشەممە (5 ئەیلول) لە حەسەکە کە پیاوێك لەسەر ماتۆڕسکیلێك 6 ئەندامی ئاسایش و 2 مەدەنی کوشت.\nچاودێران دەڵین پێگەی توڕەی رژێم لەلایەن ئێرانەوە کڵپە دەدرێت، باس لەوەش دەکەن کە ئێران دەخوازێت جەنگ لە سوریا درێژەبکێشێت بۆ ئەوەی دڵنیابێت لە پتەوکردنی کاریگەری خۆی لەسەر هەلومەرجەکانی سوریا.\nلەمپەردانان بۆ جەنگی دژی داعش\nئەفسەری یەپەگە فەرهاد خۆجە لە لێدوانێکدا بۆ دیارونا وتی لەکاتێکدا یەپەگە و هێزەکانی سوریای دیموکرات و لایەنە هاوپەیمانەکانیان لە ئۆپۆزسیۆن هەوڵەکانیان چڕکردۆتەوە لە شەڕی دژە داعشدا، رژێمی سوریا و هێزەکنای دیفاع وەتەنی چەندین کێشەیان لە حەسەکە دروستکردوە.\nوتی بەڕێوەبەرایەتی حەسەکە و هێزەکانی ئاسایش هەوڵیانداوە ئەو کێشانە چارەسەر بکەن بۆ ئەوەی کێشەکان لەوە گەورەتر نەبن لەگەڵ رژێم کە چەند ناوچەیەکی حەسەکەی بەدەستەوەیە.\nوتی: "هێزە کوردیەکان خۆیان لە هێرشبردنە سەر رژێم و ئەو هێزانەی هاوپەیمانی رژێمن بەدوور دەگرن لەبەرئەوەی دژی داعش لە چەند بەرەیەکەوە شەڕ دەکەن وەک باکوری کۆبانێ، بۆیە ناخوازن بەرەیەکی دیکە بکەنەوە."\nبەڵام رەوشەکە "تەقیەوە کاتێك میلیشیاکەی رژێم هەوڵیدا بەرەو ناوچە کوردیەکانی پێشڕەوی بکەن لە 17 ئابدا کە لە لایەن هێرشە ئاسمانیەکان و تۆپبارانەوە پشتیوانی دەکران و چەندین کەسیان کوشت."\nخۆجە وتی کە "هێزە کوردیەکان توانیان چەندین ناوچەی رژێم کۆنتڕۆڵ بکەن و زەرەر و زیانێکی زۆری مرۆیی و ماددیشیان پێبگەیەنن." وتیشی کە هێزەکانی ئاسایش توانیویانە بەتەواوەتی ئەو ناوچانە گەمارۆبدەن کە لەژێر کۆنتڕۆڵی رژێمدان.\nوتی هێزە کوردیەکان بەرەو ناوچەکانی ژێر دەستی رژێم پێشڕەویان کردوە بە "مورەبەعی ئەمنیشەوە" و هه‌روه‌ها رۆژئاوای گەڕەکانی نەشوای شەرقی و غوێران و زوهور.\nوتی ترسێکی زۆر هەیە کە شەڕەکان لەنێوان هێزەکانی کورد و ڕژێم زیاتر لە ناوچەیەك بتەننەوە ، بەتایبەتی لە قامیشلۆ، کە ئەوێش ئەمساڵ پێکدادانی بەخۆوە بینی.\nئەو پشتیوانیەی کە لە رژێمی سوریا دەکرێت لەلایەن سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی ئێرانەوە "هەروەها ئەو راستیەی کە پاڵ به [رژێمەوە] دەنێن بکەوێتە ئەم شەڕەوە بە شێوەیەك لە شێوەکان کاریگەری دەبێت لەسەر ئەو جەنگەی یەپەگە و هێزەکانی سوریای دیموکرات لە دژی داعش دەیکەن."\nوتیشی: "هەر شەڕێکی لابەلا لەگەڵ ئەو هێزانەی کە لە لایەن هاوپەیمانی نێودەوڵەتیەوە پشتگیری دەکرێن هەوڵەکان لاواز دەکات." باسی لەوەشکرد کە هەندێك لەو هێزانەی کە دژی داعش دەجەنگن پێویست دەکات کە بگوازرێنەوە بۆ بەرە نوێکە.\nوتی چارەسەرێکی خێرای شەڕەکانی حەسەکە پێویستە، تا هێزەکانی سوریای دیموکرات و یەپەگە تووشی "شەڕی بڕستبڕ" نەبن، بەڵکو بگەڕێنەوە بۆ پێگەکانیان لە بەرەکانی جەنگ دژی داعش.\nخۆجە وتی: "ئەوە لە بەرژەوەندی ئێران نیە کە داعش و گروپەکانی دیکە لەناوببرێن." وتیشی: "بەم شێوەیە سوریا هەر ناسەقامگیر دەمێنێتەوە و دەستێوەردانی ئێران، لەگەڵ کۆنترۆڵی تەواو بەسەر رژێم و ناوچەکانی ژێردەستیدا، وەك خۆی دەمێننەوە."\nکاتێکی هەستیار لە حەسەکە\nچالاکوانی کۆمەڵایەتی و ئەندامی ئەنجومەنی ئاشتی نیشتیمانیی عەممار ساڵح بە دیارونای راگەیاند پارێزگای حەسەکە هەر هەستیار بووە بەهۆی هەوڵی بەردەوامی رژێم و میلیشیا هاوپەیمانەکانی بۆ توڕەکردنی دانیشتوانە کوردەکەی.\nوتی: "ئەم دنەدانە لەلایەن دانیشتوانی ناوچەکەوە رەتکراوەتەوە بەهۆی پێکهاتەی ئێتنی ناوچەکەوە، کە عەرەب و کورد و سریانی تێکەڵن."\nوتی بۆمباران و نیشانگرتنەکانی ئەمدواییانە هەر لەدژی ناوەندە سەربازیەکان نەبوون وەك رژێم ئیدیعای کرد، بەڵکو دژی ئەو گەڕەکانەش کە هەموو پێکهاتە ئێتنیەکانی ناوچەکەی لێ دەژین، نەك هەر کورد.\nوتیشی: "ئەمەش ئەوە پشتڕاستدەکاتەوە کە رژێم دوژمنکاری بەرامبەر هەموو خەڵکی سوریا دەکات." ئاماژەی بەوەش دا کە هەوڵدەدرێت شەڕەکان بوەستێنرێن و ئاگربەست مسۆگەربکرێت.\nلەهەمانکاتدا، ژیان زەحمەت بووە بۆ دانیشتوانی حەسەکە، بە وتەی کارمەندێکی خێرخوازی لەسەر سنوری تورکیا-سوریا، ئۆجالان شەیخی، کە بە دیارونای وت لەکاتی شەڕەکاندا کارەباش بڕاوە و هاتوچۆی ئۆتۆمبیل لەشارەکەوە و بۆ شارەکە راوەستاوە.\nوتیشی: "ئەمە بووەتە هۆی کەمبوونی هەندێك خۆراکی سەرەکی بۆ ژیانی رۆژانە و دانیشتوانی ناچارکردووە بە هەڵهاتن لە شارەکە،" کە ژمارەیانی خەمڵاند بە دەیان هەزار عەرەب و کورد کە زۆریان بە پێی پەتی هەڵهاتوون.\nوتی: "رێکخراوە خێرخوازیەکان هەوڵدەدەن شمەکە سەرەکیەکان دابینبکەن بۆ ئەو ئاوارانەی ئێستا لە ماڵی شەخسیدا داڵدەیان داون." وتیشی ئەگەر بارودۆخەکە بەردەوام بەرەو خراپی بڕوات، پێویست بە کەمپی ئاوارە دەبێت.\nوتی لانیکەم 60 کەس کوژران لە پێکدادانەکاندا، لەناویاندا 30 مەدەنی و ژمارەیەك منداڵ. لانیکەم 200 مەدەنی و سەربازیش برینداربوون، زۆریان جەستەیان شێوێنرا لە رۆژانی یەکەمی شەڕەکاندا کە تۆپبارانی هەڕەمەکی و نیشانەگرتنی تیادابوو.\nرژێمی سوریا دەڵێت شەڕڤانانی کورد پاشەکشەدەکەن لە مەنبیج\nسوریەکان سەرکۆنەی هێرشەکەی داعش دەکەن بۆ سەر زەماوەندەکەی حەسەکە\n'دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام' لاوێکی بەکارهێنا بۆ کوشتنی مەدەنیی و منداڵان، وەك بەڵگەیەکی دیکە لەسەر تاوانکارییەکانی، وەك شایەتحاڵان بە دیارونایان وت.\nخوشكه‌كه‌ی به‌غدادی له باكوری سوریا ده‌ستگیرده‌كرێت ئایا به‌غدادیی سه‌ركرده‌ی داعش جێگره‌وه‌كه‌ی ده‌ستنیشانكردووه؟ پێنتاگۆن ڤیدیۆ و وێنەی هەڵکوتانە سەر بەغدادی بڵاودەکاتەوە


ئەمەریكا: چیتر لەو وڵاتانە خۆشنابین کە مامەڵەی نەوت لەگەڵ ئێراندا دەکەن\n- 1/12/2019 3:56:00 PM 3643 جار خوێندراوەتەوە\nنوێنەری ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمەریكا بۆ کاروباری ئێران رایگەیاند، واشنتۆن هیچ بڕیارێكی دیکە سەبارەت بە لێخۆشبون لە سزاكانی تایبەت بە كڕینی نەوت لە ئێران پێشكەش ناكات.\nبەپێی ئاژانسی رۆیتەرز، برایان هۆک، نوێنەری ئەمەریكا بۆ کاروباری ئێران لە کۆنگرەیەکی رۆژنامەوانیدا لە ئەبوزەبی پایتەختی ئیمارات رایگەیاند، "هۆكاری ئەو بەخشینانەی پێشووتر تایبەت بەو وڵاتانەی کە مامەڵە لەگەڵ ئێران دەکەن بۆ ڕێگریكردن بوو لە بەرزبوونەوەی نرخی نەوت".\nئاماژەی بەوەشکرد، "لەمەودوا واشنتۆن هیچ بڕیارێكی دیکە سەبارەت بە لێخۆشبون لە سزاكانی تایبەت بە كڕینی نەوت لە ئێران پێشكەش ناكات".\nهۆک رەتیكردەوە پلانی واشنتۆن ئاشکرابکات دوای تەواوبوونی وادەی لێخۆشبوونەكانی ئێستا بۆ ئەو وڵاتانەی کە مامەڵەی نەوت لەگەڵ ئێران دەکەن، كە لە مانگی مایسی ئەمساڵد كۆتاییان پێدێت.\nدوای سەپاندنی سزاکانی ئەمەریکا لە ساڵی رابردوو بە دوو قۆناغ، واشنتۆن لێخۆشبوونی پێشكەشی هەشت وڵات كرد، كە كڕیاری سەرەكی نەوتی ئێران بوون، کە لەناویاندا هەریەکە لە چین و هیندستان و یابان و كۆریای باشور و عێراقی تێدابوو.\nحەوتی مانگی تەمووزی ساڵی 2018 دۆناڵد ترەمپ، سەرۆكی ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمەریكا بڕیارێكی سەرۆكایەتی واژۆكرد بۆ سەپاندنەوەی سزاكانی وڵاتەكەی بەسەر ئێراندا، بەبێی بڕیارەكە سزاكەی ئەمەریكا بە دوو قۆناغ بەسەر كۆماری ئیسلامی ئێراندا جێبەجێ کرا.


نا بۆ پیاده‌كردنه‌وه‌ی سیاسه‌تی به‌عس | Pishti News\nپه‌ڕه‌ی سه‌ره‌کی/وتار/نا بۆ پیاده‌كردنه‌وه‌ی سیاسه‌تی به‌عس\nنا بۆ پیاده‌كردنه‌وه‌ی سیاسه‌تی به‌عس\nPishtiwan Jaf Follow on Twitter 2020/08/17\n129 1 خوله‌ک\nسەرکوتکردنی دەنگی ئازاد لە باشور، سەرکوتکردنی دەنگی ئازادی پارچەکانی دیکەی کوردستانیشە\nشۆڕشی سەدان ساڵەی نەتەوەیی (کورد) لە ناوچەکەدا بۆ ژیانێکی ئازاد و سەربەخۆ، بۆ ئازادی ڕادەربڕینیگەلی کوردی چەوساوە بووە، و هێشتاش بەردەوامە.. ئەو شۆڕشە لە پارچەکانی دیکەی کوردستان لە ژێر حوکمی دەوڵەتە داگیرکەرەکان.\nکە چی ئەزموونی 29 ساڵەی حوکمڕانی ئیدارەی خۆ بەڕێوەبەری هەرێمی کوردستانی_عێراق و پەرلەمانەکەی تازە بەنیازە بە دەرکردنی یاسایەکی هاوشێوەی سیاسەتی سەرکوتگەرانەی حکومەتە دیکتاتۆرەکانی وەکو ڕژێمی پێشوو سەدام حسێن، ڕژێمی مەلاکانی ئێران، کۆریای باکور و هتد.\nئازادی ڕادەربڕین سەرکوت و بێدەنگ بکات\n29ساڵ ئەزموونی حوکمڕانی ئیدارەی خۆ بەڕێوەبەری هەرێمی کوردستان کە لە واقیعدا وەکو سیستمێکی کۆنفیدراڵی زۆر جار دەسەڵاتەکانی بەکار هێناوە لە چوارچێوەی دەوڵەتی عێراق. کەچی ئەمە ئەنجامەکەی بێت!!! لە جیاتی پێشخستنیی دیموکراسیەتی زیاتر و کرانەوەی زیاتر بە ڕووی گەلانی جیهاندا تاوەکو بە هەموو دونیا بڵێین ئەوە ئێمەین گەلی کورد دەتوانین ببینە نموونەی دەوڵەتێکی چەمکی ئازادی و دیموکراسیەت و ئاشتی پێکەوە ژیان لە ناوچەکەدا.\nکەچی یاسایی سەرکوتکردنی ئازادی ڕادەربڕینمان پێشکەش دەکەن. دەرکردنی یاسا بۆ بەرتەسککردنەوە و سەرکوتکردنی ئازادی ڕادەربرێن بە تەنها دەنگی ئازادی گەلی کورد لە هەرێمی کوردستانی _عێراق کپ و سەرکوت ناکات لە ناوچەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست. بەڵکو دەرفەتێکی زیاتر دەداتە دەوڵەتە داگیرکەرەکانی کوردستان بۆ ئەوەی زیاتر و زیاتر لە جاران پارچەکانی دیکەی کوردستان لە لایەن حکومەتەکانی تاران، ئانکارا، دیمەشەق، دەنگی ئازادی ڕادەربڕینی گەلی کورد لەو پارچانە سەرکوت و کپ بکرێت. چوونکە دەوڵەتانی داگیرکەر دڵخۆشن بەدەرکردنی ئەو یاساییە لە پەرلەمانی کوردستانی_عێراق کە بە دژی نەتەوەکەیی خۆی “کورد” بۆ کپ کردنی دەنگی ئازادی گەلی خۆیەتی.\nبێگومان بەشێکی ئەو کەسانەی کە ئێستا بوونەتە پەرلەمانتار خۆیان پێشووتر یان ڕۆژنامەنوس بوونە، یانیش کەسانی نزیکیان بە هۆی ئازادی ڕادەربڕینەوە زیندانی کراون، یان تیرۆر کراون. بەڵام بێشەرمانە و دوور لە هەموو بەها ئیخلاقیەکانی مافە سروشتیەکانی مرۆڤ دەنگیان بۆ ئەو پێشنیازە یاسایە داوە. بەڵام با هەموو پەرلەمانتارانی کوردستان و ئەو کەس و لایەنانەی کە دەستیان هەیە بۆ هەوڵی بە یاسایی کردنی ئەو پڕۆژە یاساییە بۆ سەرکوتکردنی دەنگە ئازادەکان لە کوردستان، گەورەترین دەوڵەتە داگیرکەرە دیکتاتۆرەکان لە ماوەی سەد ساڵی ڕابردوو نەیانتوانیوە دەنگی ئازادی ڕادەربڕینی گەلی کورد کپ بکەن.\nئێوە لە پەرلەمانی کوردستان بە دەرکردنی دەیان یاسایی نا دادپەروەری لەو جۆرە ناتوانێت ڕێگری بکات لە دەربڕینی دەنگی ئازادی گەلی کورد.\nئازادی ڕۆژنامه‌نووسان په‌رله‌مانی كوردستان ده‌نگی ئازادی كوردستان\nهێشتا ناته‌وێت تێبگه‌یت له سیاسه‌ت؟\nبەغدا ناتوانیت دەستور جێبەجێ بكات وەكو ئەوەی هەیە


28ی حوزەیرانی 2022؛ هەولێر، هەرێمی کوردستانی عێراق - وەزارەتی پلاندانان و فەرمانگەی ئاماری هەرێمی کوردستان و سندوقی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ دانیشتوان ئەمڕۆ ئەنجامی دووەمین ڕووپێوی بارودۆخی کۆمەڵایەتی... زیاتر بخوێنەرەوە\n12ی نیسانی 2022؛ بەغداد، عێراق – سندوقی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ دانیشتوان ڕۆژی سێشەممە چوارچێوەی هەماهەنگیی هاوبەشی لەگەڵ هاوپەیمانیی عێراقی بۆ کەمئەندامان واژۆ کرد بۆ زیادکردنی بەشداری پێکردنی چالاکی... زیاتر بخوێنەرەوە\n6 ئازار 2022؛ بەغداد، عێراق – حکومەت و خەڵکی یابان 777,592 دۆلاریان بۆ بەرنامەکانی سندوقی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ دانیشتوان لە پارێزگای دیوانییە تەرخان کرد. ئەم هاوکارییە نوێیە خزمەتگوزاریی تەندروستی... زیاتر بخوێنەرەوە\n4 نیسان 2022؛ هەولێر، هەرێمی کوردستانی عێراق - رۆژی یەکشەممە رێکەوتی ٣ی نیسانی ٢٠٢٢، فەرمانگەی میدیا و زانیاری حکومەتی هەرێمی کوردستان و سندوقی نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كان بۆ دانیشتووان (UNFPA)،... زیاتر بخوێنەرەوە\n3 ئازار 2022؛ موسڵ، عێراق – سندوقی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ دانیشتوان و وەزارەتی تەندروستی بە پشتیوانی ئاژانسی کۆریی بۆ هاوکاریی نێودەوڵەتی ناوەندێکی هاریکاریی هەمەلایەنەیان بۆ ژنان و کچانی ڕزگاربووی... زیاتر بخوێنەرەوە\nمن ناوم مایایە* و خەڵکی حەسەکەم. ماوەی 8 ساڵە لەکەمپی پەنابەرانی دۆمیز 1 لە هەرێمی کوردستان دەژیم. من خوێندنم تەواو نەکردووە، تەنها قۆناغی سەرەتاییم خوێندووە و من ئێستا بێ کارم. من هاوسەرگیریم کردووە... زیاتر بخوێنەرەوە\n15 ئازار 2022، بەغداد، عێراق - شانشینی یەکگرتوو 19 ملیۆن دۆلاری ئەمریکی بۆ پرۆگرامێکی چەند ساڵە بۆ پلانی ڕێکخستنی خێزان لە عێراق دابین دەکات. ئەم هاوبەشییە نوێیە دەبێتە هۆی باشترکردنی سیاسەتی... زیاتر بخوێنەرەوە\n14 ئازار 2022؛ دهۆک، هەرێمی کوردستان – سندوقی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ دانیشتوان و ڕێکخراوی هاریکاری هاوبەشی، ڕۆژی 13 ئازار ، 11 سەنتەری ژنانی ڕادەستی بەڕێوەبەرایەتی کارو کاروباری کۆمەڵایەتی لە دهۆک... زیاتر بخوێنەرەوە\n17 دیسەمبەر 2021؛ هەولێر، هەرێمی کوردستان - وەزارەتی ناوخۆ لە حکومەتی هەرێمی کوردستان، بەڕێوبەرایەتی گشتی بەرنگاربوونەوەی توندوتیژی دژی ژنان و خێزان و سندوقی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ دانیشتوان... زیاتر بخوێنەرەوە\n1 دیسەمبەر 2021 : بەغداد لە گەڵ بوونی عێراق بە بەشێك لە ڕێكەوتنی پاریس، نەتەوە یەكگرتووەكان لە عێراقدا، زەنگی مەترسی لێدەدات بۆ كاركردنی بەكۆمەڵ بۆ پاڵپشتیكردنی گەلی عێراق لە ڕوبەروبوونەوەی گۆڕانی... زیاتر بخوێنەرەوە


نه‌وت لای یه‌كێتی چۆن به‌ڕێوه‌ده‌برێت؟\n02:36 - 04/04/2021 241 جار خوێندراوەتەوە\nنه‌فه‌سی كاركردنی یه‌كێتی نیشتمانی و به‌رپرسه‌كانی، له دۆسیه‌ی نه‌وت و غازدا، هێنده‌ی نه‌فه‌سێكی به‌رژه‌وه‌ندیخوازانه‌ی شه‌خسی و حیزبی بووه، كه‌متر ئامانجه‌كه‌ی بۆ به‌رژه‌وه‌ندی گشتی و بوژاندنه‌وه‌ی ئابووری، ناوچه‌كانی پارێزگای سلێمانی و گه‌رمیان و هه‌ڵه‌بجه‌دا بووه.\nئه‌م سامانه سروشتیه گرنگ و به به‌هایه، له ماوه‌ی رابردوودا سه‌ودا و مامه‌ڵه‌ی پێوه‌كراوه و ئه‌وه‌ش وایكردووه ئیراده‌ی سیاسی وه‌زاره‌تی سامانه سروشتیه‌كان به‌سه‌ر كۆی پرۆسه‌ی نه‌وتدا فه‌رزبكرێت، كه ئه‌نجامه‌كه‌ی زیانگه‌یاندن بووه به دانیشتوانی پارێزگای سلێمانی.\nله سنوری ژێر ده‌سه‌ڵاتی یه‌كێتـی دا، بێسه‌روبه‌ریی و ته‌سلیمبوونی به‌رپرسه‌كانی، له دۆسیه‌ی نه‌وت و غازدا، وایكردووه تا ئه‌مرۆ كه‌مترین وه‌به‌رهێنان له نه‌وتی ئه‌م ناوچه‌یه‌دا بكرێت، ئه‌و كێڵگانه‌شی وه‌به‌رهێنانیان تێدا كراوه راسته‌وخۆ له‌لایه‌ن كه‌سانی ده‌ستڕۆیشتووی حزبه‌وه كۆنترۆڵكراون.\n* له‌سه‌ره‌تای پرۆسه‌ی ده‌رهێنانی نه‌وته‌وه، ئاڕاسته‌ی كاركردنی به‌رپرسانی یه‌كێتی زیاتر بۆ به‌رژه‌وه‌ندی كه‌سی و بنه‌ماڵه‌یی بووه و به‌رپرسانی باڵای یه‌كێتی له به‌رامبه‌ر بڕه پاره‌یه‌كی كه‌م كه له رابردودا وه‌ریانگرتووه یان به‌شداربوون له پرۆسه‌كه چاوپۆشیان له‌وه‌كرد كه هیچ وه‌به‌رهێنانێكی ئه‌و تۆ له كێڵگه نه‌وتیه‌كاندا نه‌كرێت بۆیه تاوه‌كوو ئێستا ئاستی به‌رهه‌مهێنانی نه‌وت له‌سنوری یه‌كێتیدا ته‌نها 8%ی كۆی نه‌وتی هه‌رێم پێكده‌هێنێت.\n* كێڵگه‌ی نه‌وتی ته‌قته‌ت كه رۆژگارێك سه‌ره‌كیترین كێڵگه‌ی نه‌وتی هه‌رێم بووه‌و نزیك بووه له 100 هه‌زار به‌رمیلی، به‌رهه‌می رۆژانه ئێستا به‌ره‌و وشكبونی ته‌واوه‌تی ده‌روات و ته‌نها (8) هه‌زار به‌رمیلی هه‌یه، ئه‌وه‌ش به رابه‌رایه‌تی وه‌زاره‌تی سامانه سروشتیه‌كان و چاوپۆشی یه‌كێتی كه له‌و غه‌دره‌ی له ناوچه‌كه ده‌كرێت له پێناوی پاره‌یه‌كی كه‌م بۆ به‌رپرسه‌كانی یه‌كێـتی.\n*له دۆسیه‌ی غازدا، گه‌وره‌ترین كێڵگه‌ی غاز كه ئێستا به‌رهه‌می هه‌یه‌و كاره‌با بۆ كوردستان دابینده‌كات" كێڵگه‌ی غازی قادر كه‌ره‌مه، به‌ڵام ئه‌م كێڵگه غازه هیچ داهاتێكی پاره‌ی نه‌قدی نیه، له به‌ر ئه‌وه‌ی به‌شێكی بۆ كاره‌با به‌كاردێت، به‌رهه‌مه‌كانی تریشی كه (ئێڵ پی جی) و (كۆندێنسه‌یتن) ئه‌مانه‌ش دانا غاز بۆخۆی ئه‌یفرۆشێته‌وه‌و واتا هیچ سه‌رچاوه‌یه‌كی داهاتی نیه.\nله‌و كێڵگانه‌شی كه وه‌به‌رهێنان كراوه، به ئاشكرا به‌رپرسه‌كانی یه‌كێتی ته‌داخولیان تێدا ده‌كه‌ن، ئه‌مه‌ش له كێشه‌كه‌ی نه‌وتی حه‌سیره‌دا به ئاشكرا ده‌ركه‌وت، كاتێك ئه‌ندامێكی سه‌ركردایه‌تی ئه‌و حزبه به‌بێ ئه‌وه‌ی هیچ پۆستێكی حكومی هه‌بێت، له‌گه‌ڵ نوێنه‌رانی كۆمپانیای گازپرۆمی روسی كۆبونه‌وه‌ی كرد.\nكۆبونه‌وه‌كه هاوكات بوو له‌گه‌ڵ مانگرتنی شۆفێرانی گواستنەوەی نەوتی حەسیرە بۆ ناو بۆری نەوتی كوردستان لە خۆرمەڵە. ئه‌وه‌ش دوای ئه‌وه هات، كۆمپانیای گازپرۆم گرێبەستی گواستنەوەی نەوتی كێڵگەكەی دایەوە بۆ كۆمپانیای بلاك پۆڵ ئەمەش ناڕەزایەتی خاوەن تەنكەرەكان و كۆمپانیاكانی بەشدار لە پرۆسەی تەندەرینی لێكەوتەوە.\nكێڵگەی حەسیرە گەورەترین كێڵگەی نەوتی سنوری ناوچەی دەسەڵاتی یەكێتیە كە رۆژانە لەم كێڵگەیەوە (33 هەزار) بەرمیل نەوت بەرهەمدەهێنرێت و دەخرێتە ناو بۆری نەوتی كوردستانەوە .\nلە دواى ئەوەى ماوەى یاسایى ئەو کۆمپانیایە تەواوبوو کە کارى گواستنەوەى نەوتى حەسیرەى دەکرد، هەوڵێک هەبوو، بە نهێنى و دوور لە شەفافیەت و کێبەرکێ، پرۆسەکە ڕاستەوخۆ بدرێتەوە بە کۆمپانیاى پێشتر، کە دوو ساڵى ڕابردوو بەڕێککەوتن ! کارى کردوە و قازانجێکى زۆرى کردبوو.\nپه‌رله‌مانتاران داوایانکرد لە پرۆسەیەکى ڕون و بەشێوەى تەندەر ئەم پرسە یەکلابکرێتەوە، گواستنەوەى یەک تەن نەوتى حەسیرە بۆ بۆرى کوردستان بەشێوەى تەندەر لە 27 دۆلارەوە کەمکرایەوە بۆ 16.90 شانزە دۆلار و 90 سەنت.\nپه‌رله‌مانتاری فراكسیۆنی گۆڕان له‌مباره‌یه‌وه ده‌ڵێن: لەڕێگەى جێگرى سەرۆکى حکومەتى هەرێم قوباد تاڵەبانى، کارکردن بەم تەندەرە ڕاگیرا، بە نایاسایى و دور لە کێبەرکێ ئەم پرۆسەیە بە نرخێکى زیاتر درایەوە بە کۆمپانیاى پێشتر، کە کۆمپانیاى بلاک پوڵە، بۆ ئەمەش یارى و دەستکارى ژمارەى تەندەرەکان و نرخى گواستنەوەى کۆمپانیاکە کراوە، ڕاستەوخۆ و ناڕاستەوخۆ قسە لەگەڵ کۆمپانیان لە کێبەرکێدا بکشێنەوە.\nئاماژه‌ی به‌وه‌شكردووه، ئیدارەى گشتیی یه‌كێتیش دەستێوەردانى لە پرۆسەکەدا کردوە، ئێستا کۆمپانیاى سێیەم کە لە پرۆسەى تەندەریندا نەبوە، هاتوەتە بەرباس، لە کاتێکدا کۆمپانیاى گاز پرۆم بە گوێرەى ئەو ئیمەیڵانەى بۆ حکومەت و وەزارەتى سامانە سروشتیەکان و کۆمپانیاکانى ناردوە، ڕیزبەندى سێ کۆمپانیاى کردوە ( ا ، با ، ج )، بەپێى ئەوڕیزبەندییە، هەر کۆمپانیایەک لەوانەى نەیتوانى کۆمپانیاى دواتر دەتوانێت کارەکە بکات، پێویستە ئەم پرسە بگەڕێتەوە سەرڕێرەوى خۆى و بەشێوەىڕون و شەفاف پرۆسە بەڕێوەبچێت، ئەگەر نا با حکومەتى هەرێمخۆى کارەکە بکات.\nحاڵی حازر، گرفتی بلۆکی نەوتی گەرمیان، بەشێوەیەکی کاتی چارەسەر کراوە و هەردوو کۆمپانیایی (بلاک پوڵ )و (کیپ ئۆف ئۆیڵ) نەوتەکە دەگوێزنەوە تا دوبارە تەندرین دەکرێتەوە .\nرووداوی گواستنه‌وه‌ی نه‌وتی حه‌سیره، ره‌نگه وێنه‌یه‌كی روون له‌سه‌ر كۆی پرۆسه‌ی نه‌وت له سنوری پارێزگای سلێمانی بدات به‌ده‌سته‌وه، كه چۆن ته‌داخولی حزب و به‌رپرسه ئه‌منی و ده‌ستڕۆیشتووه‌كان، كاریگه‌ری خراپیان له‌سه‌ر وه‌به‌رهێنان و سودوه‌رگرتن له نه‌وتدا هه‌بووه.\nئه‌و نه‌وته‌ی له سنوری پارێزگای سلێمانی به‌رهه‌مده‌هێنرێت راسته‌وخۆ له ژێر كۆنترۆڵی به‌رپرسانی یه‌كێتیدایه، به تایبه‌ت پرۆسه‌كانی: گواستنه‌وه و سكویریتی له‌لایه‌ن كۆمپانیای به‌رپرس و كوڕه‌كانیانه‌وه سه‌رپه‌رشتی ده‌كرێت.\nبەپێی هەندێك بۆچون بڕی یەدەگی نەوت لە پارێزگای سلێمانی و ئیدارەی گەرمیان خۆی لە سەروی 35 ملیار بەرمیل نەوت دەدات و لە ٢٧ بلۆکى نەوتیدان، بەڵام كەمترین وەبەرهێنان لە نەوتی سلێمانیدا كراوە، هەرێمی كوردستان رۆژانە 450 تا 500 هەزار بەرمیل نەوت هەناردە دەكات لەو بڕە 50 بۆ 60 هەزاری هی سنوری پارێزگای سلێمانی و گه‌رمیانه‌و، له كێڵگه‌كانی حه‌سیره و سه‌رقه‌ڵا به‌رهه‌مده‌هێنرێت.\nله‌لایه‌ك كه‌مته‌رخه‌می وه‌زاره‌تی سامانه سروشتیه‌كان و له‌لایه‌كی دیكه‌ش مامه‌ڵه‌ی حزبیانه‌ی یه‌كێتی به پرۆسه‌ی نه‌وت و غازه‌وه رۆڵیان هه‌بووه، له‌وه‌ی كه‌مترین وه‌به‌رهێنان له نه‌وتی سنوری سلێمانیدا بكرێت، كه ده‌كرا كۆی گشتی داهاتی نه‌وت كوردستان زیاد بكات و ببێته هۆكارێكی راكێشانی زیاتری كۆمپانیا جیهانیه‌كان، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا كاریگه‌ری راسته‌وخۆی ده‌بوو له پرۆسه‌ی بوژانه‌وه‌ی ئابووری ناوچه‌كه.\nپرۆسه‌ی نه‌وت ئه‌گه‌ر له ده‌ستێكی ئه‌میندا بێت، ده‌كرێت سلێمانی له‌و په‌راوێزخستن و چه‌په‌كییه ده‌ربازی بێت و بتوانێت له رێگه‌ی نه‌وته‌وه به جیهانی ده‌ره‌وه ببه‌سترێته‌وه.


بەڕێوەچوونی سمینارێک لەژێر ناوی \_"ئێران داهاتوویەکی بێ زوڵم و زۆری دەوێت\_" لە پارلمانی سوێد\n21:53 - 28 خاکەلێوه 2712\nکوردستان میدیا: سمینارێک لە پارلمانی سوێد بە بەشداریی کۆمەڵێک چالاکی سیاسی و ژنان بەڕێوەچوو.\nبەپێی هەواڵی گەیشتوو بە ماڵپەڕی کوردستان میدیا، رێکەوتی ٢٦ی خاکەلێوەی ١٣٩١ی هەتاوی، سمینارێک لەژێر ناوی ئێران داهاتوویەکی بێ زوڵم و زۆری دەوێت، لەلایەن پارتی گەلی سوێد و بە هاوکاریی کۆمیتەی حدک ئێران ــ سوێد، لە پارلمانی ئەو وڵاتە بەڕێوەچوو.\nپاش بەخێر هاتن کردنی میوانان لەلایەن بەڕێز فریدریک ماڵم، سمینارەکە بە وتەکانی بەڕێز ئیدریس ئەحمەدی دوکتۆرا لە زانینگەی ستۆکهۆڵم و پسپۆڕی بواری سیاسەتی دەرەوەی ئێران، دەستی پێکرد.\nناوبراو لەو سمینارەدا لە پێوەندی لەگەڵ بەرنامەی ناوکیی رێژیمی ئێران و ئاکامەکانی ئەو بەرنامە کۆمەڵێک باسی پێشکەش کرد.\nدواتر بەڕێز خاتوو مێهرئەنگیز کار نووسەر و چالاکی مافی مرۆڤ لە ئێران سەبارەت بە پێشێلکارییەکانی مافی مرۆڤ لەلایەن رێژیمی ئیسلامیی ئێرانەوە بۆ بەشدارانی سمینارەکە دوا.\nلە درێژەی سمینارەکەدا بەڕێز دوکتور مێرۆ عەلیار ئەندامی کۆمیتەی ناوەندیی حیزبی دێمۆکراتی کوردستانی ئێران و نوێنەری حیزب باسێکی لەسەر فرەچەشنی و فرەنەتەوە بوونی ئێران و هەروەها کۆنگرەی نەتەوەکانی ئێرانی فیدراڵ پێشکەش کرد.\nمێرۆ عەلیار لەو پێوەندییەدا گوتی: بەپێچەوانەی پـڕوپاگەندەکانی رێژیمی ئیسلامیی ئێران و هێندێک لایەنی دیکەی ئوپۆزسیۆن، کۆنگرەی نەتەوەکانی ئێرانی فیدراڵ بۆ ئازادی و دێمۆکراسی و ئێرانێکی فیدراڵ و سێکۆلار خەبات دەکەن.\nبەڕیز مەریەم عەلی‌پوور وتارێکی لە پێوەندی لەگەڵ بابەتی سمینارەکە پێشکەش کرد.\nپێشێلکارییەکانی مافی ژنان لە لە پێکهاتەی سیاسیی ئێران و یاسای بنەڕەتیی رێژیم، بابەت‌گەلیک بوون کە مریەم عەلی‌پوور لە پێشکەشی بەشداربوانی کرد.\nپاشان ناتان شاکار هەواڵنێری رۆژنامەی داگگێنز نیهێتەر لە ئورشەلیم باسێکی سەبارەت بە رەوشی ناوچە و پیوەندیی نێوان ئێران و سووریە پێشکەش کرد.\nلە کۆتایی سمینارەکەدا شەهریار ئاهی، چالاکی سیاسی، وتەیەکی سەبارەت بە ئابووریی جیهان و رۆڵی کەنداوی فارس پێشکەش کرد. ناوبراو هەروەها ئاماژەی بە کێشەی ناوکیی ئێران و هەڵسوکەوتی رێژیمی ئێران و رۆژئاوا لەو پێوەندییەدا پێشکەش کرد.


ئەمریکا چینی بە دەستکاری کردنی بەهای “یوان” تۆمەتبار کرد \nئەمریکا چینی بە دەستکاری کردنی بەهای “یوان” تۆمەتبار کرد\nبۆ یەکەم جار لە مێژووی چەند دەیەی ڕابردوو وڵاتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، بە شێوەی ڕەسمی چینی خستە ئەو لیستە ڕەشی ئەو وڵاتانەی کە بەهای دراوی وڵاتەکەی لە بەرامبەر دۆلاردا دەستکاری دەکات و هەڕەشەی ئەوەی کرد کە بۆ وڵامدانەوە بەو سیاسەتانەی پێکەن، کۆمەڵێک هەنگاوی نوێ دەنێت.\nنوێترین گرژی نێوان دوو وڵاتی ئابووری گەورەی جیهان پاش دانانی تەعرەفەی گومرکی لە سەر کاڵا و شمەکە چینییەکان لە لایەن واشینتۆن و لە لایەکی دیکەوە کەمکردنەوەی نرخی یوان لە لایەن پێکەنەوە، دەستی پێکردووە.\n١٠ پووشپەڕ دۆناڵد ترامپ، سەرۆک کۆماری ئەمریکا، لە درێژەی گوشارەکانی بۆ سەر پێکەن، دەستکەوتەکانی بۆ ڕێکەوتننامەی بازرگانی لەگەڵی، ١٠٪ تەعرەفەی نوێی بۆ سەر ٣٠٠ میلیارد دۆلار کاڵای هاوردەی چینی دیاری کرد. لە هەمانکاتدا چین هەڕەشەی تۆڵە لێ کردنەوەی کرد و سەرەنجام ڕۆژی ١٤ی پووشپەڕ دەوڵەتی چینیش نرخی یۆانی لە بەرامبەر دۆلاردا دابەزاند. کارێک کە لە ماوەی ١١ ساڵی ڕابردوو بێ وێنە بووە.\nدەستکاری کردنی دەوڵەتی لە نرخی یوان بەردەوام لە لایەن سیاسەتمەدارانی ئەمریکاییەوە ڕەخنەی لێ گیراوە.\nیەکەی دراوی چین لە ئێستادا ١.٤ لە سەد دابەزیوە و لە ٧ یوان لە بەرامبەر یەک دۆلار بەرزتر بۆتەوە. بەڵام ئەم کارە لێرەدا کۆتایی نەهات و پێکەن ڕایگەیاندووە کڕینی بەرهەمە کشتوکاڵییەکان لە وڵاتە یەکگرتووەکان ڕادەگرێت.\nڕاگەیاندنە ناوخۆییەکانی چین دەڵێن کە بانکی ناوەندی ئەو وڵاتە دابەزاندنی نرخی یوانی بە "کاردانەوەیەکە بە تاکلایەنخوازی و پشتیوانی لە بەرهەمە ناوخۆییەکان” زانیوە.\nچەند سەعات پاش ئەو هەواڵە، وەزارەتی خەزێنەداری ئەمریکا ڕایگەیاند کە ڕاگەیاندنەکەی بانکی ناوەندی چین هیچ گومانێکی نەهێشتۆتەوە کە دەوڵەی پێکەن نرخی یوانی دەستکاری کردووە.\nوەزارەتی خەزێنەداری ئەمریکا دەڵێت ئەم کارەی دەوڵەتی چین بە مانای پێشێلکردنی بەلێنەکانی وەک ئەندامێکی گرووپی ٢٠ ئابووری گەورەی جیهانە.\nڕۆیتێرز دەڵێت لە ڕوانگەی یاساییەوە ئەمریکا تۆمەتی ڕەسمی دەستکاری کردن لە نرخی دراو دەتوانیت ببێتە هۆی بەربەست دانان لە ئامادە بوونی ئەو وڵاتە (چین) لە گرێبەستە تەدارۆکاتی و خزمەتگوزارییەکانی ئەمریکا.\nدابەزاندنی نرخی یوان لە بەرامبەر دۆلاردا، دەبێتە هۆی ئەوەی کە بەرهەمە چینییەکان لە بازاڕە نێودەوڵەتییەکان هەرزانتر دەبێت. لە هەمان کاتدا دەتوانێت ببێتە هۆی کەم کردنەوەی کاریگەری دانانی تەعرەفەی گومرکی نوێ لە لایەن ئەمریکاوە.\nئه‌م بابه‌ته 608 جار خوێنراوه‌ته‌وه


3321 جار بینراوە 27/3/2019 08:43 PM\nئه‌مڕۆ شاندێكی پارتی دیموكراتی كوردستان و يه‌كێتى نيشتمانى له باره‌گای مه‌كته‌بی سیاسی یه‌كێتی كۆبونه‌وه و سنور ميديا زانيارى ورد له‌باره‌ى ڕێك نه‌كه‌وتنى پارتى و يه‌كێتى ئاشكرا ده‌كات .\nسه‌رچاوه‌يه‌كى باڵاى تايبه‌ت له يه‌كێتى به سنور ميديايى وت " تائێستا يه‌كێتى و پارتى نه‌گه‌شتوون به‌ڕێككه‌وتن و كۆتايه‌كه‌ى به‌ره‌و به‌سته‌ڵك ده‌چێت ".\nسه‌باره‌ت به‌داوه‌كه‌ى يه‌كێـتى , ئه‌و سه‌رچاوه ئاشكراشى كرد , وه‌فدى يه‌كێتى دوو پێشنيارن كردوه بۆ پارتى به‌ڵام پارتى هه‌ر ڕازى نه‌بووه ".\nوتيشى " پێشنيارى يه‌كه‌م ئه‌وه بووه شه‌ش وه‌زاره‌ت بده‌ن يه‌كێتى ,له‌و شه‌ش وه‌زارته سيانيان يه‌كێـتى خۆى ديارى بكات و ئه‌و سيانه‌كه‌ى تريش پارتى ديارى بكات بۆيان ".\nپێشنيارى دووه‌م , پێنج وه‌زاره‌ت بده‌ن به يه‌كێتى , له‌و پێنج وه‌زاره‌ته وه‌زاره‌تى ناوخۆيان پێ بده‌ن و وه‌زاره‌تێكى تر يه‌كێـتى خۆى ديارى بكات و سێ وه‌زاره‌ته‌كه‌ى تريش پارتى ديارى بكات بۆ يه‌كێتى " .\nئاماژه‌ى به‌وه‌ش كرد , يه‌كێتى جگه له داوايانه‌ى ئێستا هه‌يه‌تى هه‌ر داوايه‌كى ترى كردوه پارتى ڕازى بووه له‌وانه ووه‌رگرتنى جێگرى سه‌رۆكى هه‌رێم به‌ده‌سه‌ڵاته‌كانى و چه‌ندين داواى تريش".\nيه‌وته‌ى ئه‌ندامێكى سه‌ركردايه‌تى يه‌كێتى " تا ئێستا پارتى وه‌ك ڕابردوو ده‌ڕوانێته يه‌كێتى به‌هۆى ئه‌وه‌ى له‌ڕابردوو ئه‌و سه‌ركردانه‌ى كه سه‌رۆكايه‌تى وه‌فدى يه‌كێتى يان ده‌كرد هه‌رجارێك پارتى سوربووه له‌سه‌ر هه‌ر بڕيارێك پاش چه‌ند كۆبونه‌وه‌يه‌ك ڕازى بوونه".\nئه‌و ئه‌ندامه‌ى سه‌ركردايه‌تى يه‌كێتى بۆ سنور ميديا وتيشى " له‌ئێستا يه‌كێتى بڕيارى داوه هيچ سازشێك له‌سه‌ر داواكاريه‌كانيان نه‌كه‌ن و گه‌ر پارتيش حكومه‌ت پێك بێنێ يه‌كێتى هيچ شتێك نيه له‌ده‌ستى بدات ".