پەرلەمانی بەڕیتانیا دەیانەوێت لەندەن ڕابەرایەتی هەوڵەکان بکات بۆ گەیشتن بە ڕێکەوتنێکی ناوەکی لەگەڵ ئێران\nئەندامانی پەرلەمانی بەڕیتانیا لە ڕاپۆرتێکدا داوا لە بەڕیتانیا دەکەن ڕابەرایەتی هەوڵەکان بکات بۆ گەیشتن بە ڕێکەوتنێکی ناوەکی نوێ لەگەڵ ئێراندا، هەروەها جەختیان لەوە کردەوە دەبێت هەڵوێستێکی توندتر بەرامبەر تاران پەیڕەو بکرێت.\nلیژنەی کاروباری دەرەوەی پەرلەمانی بەڕیتانیا پێی وایە " ڕێکەوتنە ناوەکییەکەی ساڵی 2015 ی نێوان ئێران و زلهێزەکانی جیهان ( ئەمەریکا و بەڕیتانیا و ڕوسیا و چین و ئەڵمانیا و فەڕەنسا ) ئێستا خەریکە نامێنێت و چاک ناکرێتەوە."\nسەرۆکی ئەمەریکا دانۆڵد ترامپ لە ساڵی 2018 دا لە ڕێکەوتنە ناوەکییەکە کشایەوە و هەموو سزاکانی سەپاندەوە بەسەر ئێراندا، لەو کاتەوە ڕێکەوتنەکە لەژێر هەڕەشەی نەماندایە. وەکو وەڵامێکیش بۆ ئەو هەنگاوەی ئەمەریکا، ئێران چیتر پابەند نەبوو بە بەرپرسیارە سەرەکییەکانیەوە لە ڕێکەوتنە ناوەکییەکەدا.\nسەرۆکی لیژنەی کاروباری دەرەوەی پەرلەمانی بەڕیتانیا تۆم گاندات وتی " سەرەڕای نیازپاکییەکان، ڕێکەوتنە ناوەکییەکە لەسەر بنەمای لاواز داندراوە."\nئەندامانی لیژنەی کاروباری دەرەوەی پەرلەمانی بەڕیتانیا داوا دەکەن لەندەن چالاکانەتر وەڵامی " چالاکیە تێکدەرەکانی ئێران لە ناوچەکەدا " بداتەوە.


له‌ناوبردنی ژیانی خه‌ڵك و خۆپه‌ڕاندنه‌وه‌ی به‌رپرسانی ڕژیم\nمارس 1, 2022 9\nڕه‌زا ته‌قه‌وی ئه‌ندامی كۆمیسیۆنی فه‌رهه‌نگیی مه‌جلیسی شۆرای ئیسلامی ڕۆژی یه‌كی ڕه‌شه‌ممه له وتووێژ له‌گه‌ڵ وێبسایتی “به‌سیج نیووز” وتی كه ئه‌گه‌رچی كێشه‌گه‌لێك له بواری ئابووری و بژێویدا بوونیان هه‌یه به‌ڵام “دوژمنان كێشه و گرێكانی ژیانی خه‌ڵك گه‌وره نیشان ده‌ده‌ن تا خه‌ڵك ناهومێد بكه‌ن.”\nدیمه‌نی بابه‌تیی كۆمه‌ڵگای ئێران و ته‌نانه‌ت ئاماره ڕه‌سمییه‌كانی كۆماری ئیسلامی، كێشه‌وگرفته جۆراوجۆره‌كانی ئابووری و بژێوی خه‌ڵكی ئێران نیشان ده‌ده‌ن به‌جۆرێك كه ته‌نیا له سێ ساڵی ڕابردوودا، جه‌معیه‌تی ژێر هه‌ێڵی هه‌ژاری له ئێران دوو به‌رابه‌ر بووه. له یه‌كێك له نوێترین ئاماره‌كان له‌سه‌ر باروودۆخی هه‌ژاری له ئێران، سه‌رۆكی ناوه‌ندی توێژینه‌وه‌ی ئابووریی ڕژیم، له مانگی خه‌زه‌ڵوه‌ری ڕابردوودا ڕایگه‌یاند كه له ساڵی ١٣٩٦ تا ١٣٩٩، جه‌معییه‌تی ژێر هێڵی هه‌ژاری له ئێران “پتر له دوو به‌رابه‌ر” بووه. پاشان وه‌زاره‌تی كاری ئێران ڕۆژی ٣٠ی مانگی ڕه‌زبه‌ر به بڵاوكردنه‌وه‌ی ڕاپۆرتێك نووسیی كه زیاتر له یه‌ك سێهه‌می جه‌معییه‌تی ئێران له “هه‌ژاریی تۆخ”دا ده‌ژین.\nبه‌هۆی ئه‌م باروودۆخه‌وه زۆرێك له خه‌ڵك ته‌نانه‌ت له دابینكردنی سه‌ره‌تاییترین كاڵا و پێداویستیه‌كانی ژیانی خۆیان له‌گه‌ڵ كێشه‌ی فراوان به‌ره‌وڕوون. نه‌ختینه گرینگترین هۆكاری ته‌وه‌رۆم له ئێرانه و له نموونه‌یه‌كدا له‌پێوه‌ند له‌گه‌ڵ ئاماری به‌ربڵاوی ئابووری، بانكی ناوه‌ندیی ئێران به‌تازه‌یی ڕایگه‌یاندووه كه ڕێژه‌ی نه‌ختینه تا كۆتایی مانگی به‌فرانباری ئه‌مساڵ ٢٩ و پێنج ده‌هومی له‌سه‌د له‌چاو ١٠ مانگی ڕابردوو چووه‌ته سه‌رێ و له سنووری ٤ هه‌زار و ٥٠٠ ملیارد تمه‌ن تێپه‌ڕیوه. له لایه‌كی دیكه‌وه و به‌وته‌ی زۆرێك له كارناسانی سه‌ربه‌خۆ، ئابووریی كۆماری ئیسلامی له‌گه‌ڵ گه‌نده‌ڵیی سیستماتیك به‌ره‌وڕووه و هیچ هه‌وڵێك بۆ به‌ره‌نگاربوونه‌وه له‌گه‌ڵی نادرێت.\nله یه‌كێك له نوێترین ئاماره‌كان له‌مباره‌وه، سه‌ید جه‌واد حسێنی‌كیا، جێگری سه‌رۆكی كۆمیسیۆنی سه‌نعه‌ت و مه‌عده‌نی مه‌جلیسی شۆرای ئسیلامیی ڕژیم به تازه‌یی باسی له گه‌ڕانی ماڵیی “٢٦ ملیارد دۆلاری”ی كاڵای قاچاغ له‌ناو بازاڕی ئێران كردووه. له‌ماوه‌ی ساڵانی ڕابردوودا گه‌لێك ڕاپۆرتی جۆراوجۆر له‌سه‌ر قاچاغی “ڕێكخراو”ی كاڵا و سووته‌مه‌نی له لایه‌ن ناوه‌نده‌كانی ده‌سه‌ڵات له‌وانه سپای پاسداران بڵاو بووه‌ته‌وه. هه‌ربۆیه وته‌كانی ڕه‌زا ته‌قه‌وی ئه‌ندامی كۆمیسیۆنی فه‌رهه‌نگیی مه‌جلیسی شۆرای ئیسلامی واته “دوژمنان كێشه و گرێكانی ژیانی خه‌ڵك گه‌وره نیشان ده‌ده‌ن تا خه‌ڵك ناهومێد بكه‌ن” ئیدیعایه‌كی درۆیین و گومڕاكه‌ر، هه‌وڵێكی شكستخواردوو بۆ كه‌م بایه‌خ نیشاندانی ئه‌و هه‌مووه هه‌ژاری و گرانییه و هه‌روه‌ها خۆپه‌ڕاندنه‌وه و دانی ئادره‌سی هه‌ڵه‌ی هۆكاره سه‌ره‌كییه‌كانی ئه‌م باروودۆخه‌یه. ڕژیمی كۆنه‌په‌رستی ئیسلامی خه‌ڵكی به‌جۆرێك گرفتاری هه‌ژاریی بێسنوور كردووه كه كه‌متر ڕۆژێك هه‌یه كه میدیا و مۆره‌كانی خودی ڕژیم باس له وێرانیی ئابووری و نابوودیی ژیانی خه‌ڵك نه‌كه‌ن.\nئه‌وان وێڕای دانپێدانان به خه‌یانه‌ته‌كانی ڕژیم له‌بواری وێڕانكردنی ئابووریی وڵات و تاڵانكردنی سه‌رچاوه‌كان، به هه‌ژاریی به‌رینی خه‌ڵك ئیعتراف ده‌كه‌ن. به‌وته‌ی ئه‌حمه‌د ته‌وه‌كولی ئه‌ندامی مه‌جمه‌عی ته‌شخیسی مه‌سله‌حه‌تی نیزام: ژماره‌ی كه‌سانێك كه له‌ژێر هێڵی هه‌ژاریی فه‌ڕزیدان ٦٠ له‌سه‌دی جه‌معییه‌تی وڵات پێكدێنن. ئه‌و ده‌ڵێت مه‌جلیس كاتێك بڕیاری دا كه یارانه‌كان بدات ڕایگه‌یاند كه به ٦٠ ملیۆن كه‌س ده‌درێت، واته ئێمه قه‌بووڵمان كردووه كه ٧٢ له‌سه‌دی خه‌ڵكی ئێران پێویستییان به یارمه‌تییه. به‌وته‌ی ته‌وه‌كولی له‌ماوه‌ی ٤٠ ساڵی ڕابردوودا ئاستی متمانه‌ی خه‌ڵك به ده‌سه‌ڵات هیچ كات به‌قه‌د ئێستا له‌خوارێ نه‌بووه.\nكارناسێكی حكوومه‌تی به‌ناوی محه‌ممه‌د مه‌حبووبفه‌ر، له وتووێژ له‌گه‌ڵ ڕۆژنامه‌ی حكوومه‌تیی “ئێقتێسادی پوویا” ڕۆژی ١٨ی به‌فرانبار وتی: ئاستی هه‌ژاری له ئێران له‌ماوه‌ی سه‌د ساڵی ڕابردوودا بێوێنه‌یه. پێشتر شه‌هاب نادری ئه‌ندامی كۆمیسیۆنی ئابووریی مه‌جلیسیش وتبووی كه ٨٠ له‌سه‌دی جه‌معییه‌تی ئێران له‌ژێر هێڵی هه‌ژاریدا ده‌ژین. هه‌ژاری بووه‌ته هۆی ئه‌وه‌یكه ٦٠ ملیۆن كه‌س له خه‌ڵك له‌ژێر هێڵی هه‌ژاریدا به‌سه‌ر ببه‌ن و له‌م ژماره‌یه ٤٠ ملیۆن كه‌س له هه‌ژاریی تۆخدان كه موحتاحی نانی شه‌ون. به‌وته‌ی كارناسێكی دیكه ٩٠ له‌سه‌دی خه‌ڵكی ئێران هه‌ژارییان به‌شێوازی جۆراوجۆر چێشتووه. مێهدی عه‌سگه‌ری ئه‌ندامی مه‌جلیسی ڕژیمیش ده‌ڵێت: “ملیۆن ملیۆن بنه‌ماڵه خه‌ریكن ده‌ڕۆنه ژێر هێڵی هه‌ژارییه‌وه و هه‌ژاری پشتی خه‌ڵكی ئێرانی شكاندووه.\nباروودۆخی كاره‌ساتباری ژیانی خه‌ڵك گه‌یشتووه‌ته جێگایه‌ك كه خه‌ڵك له‌جیات گۆشت، ئێسقانی مه‌ڕ و مریشك له ئاودا ده‌كوڵێنن و وه‌ك ژه‌مێكی خواردن به‌كاری دێنن. خه‌ڵكێكیش كه توانای كڕینی ئێسقانیان نییه به‌ناچار له‌ناو زبڵه‌كاندا به‌شوێن پاشماوه‌ی خۆراكه‌كانه‌وه‌ن. چوونه‌سه‌ره‌وه‌ی كاره‌ساتباری هێڵی هه‌ژاری له ئێران بووه‌ته هۆی ئه‌وه‌یكه ئێران له ڕیزبه‌ندیی جیهانیدا ببێته یه‌كێك له هه‌ژارترین وڵاتان و سه‌باره‌ت به ڕێژه‌ی فه‌لاكه‌تیش، ئێران له‌ناو لیستی ئه‌و ده وڵاته‌دایه كه باڵاترین ڕێژه‌ی فه‌لاكه‌تیان به‌خۆیان ته‌رخان كردووه. ڕژیم له هه‌مان حاڵدا كه زیاتر له ٩٠ له‌سه‌دی دانیشتووانی ئێرانی به‌ره‌و ژێر هێڵی هه‌ژاری بردووه، كه‌مینه‌یه‌كی چكۆله‌ی سه‌ربه خۆی تا ڕاده‌یه‌ك ده‌وڵه‌مه‌ند كردووه كه مامناوه‌ندی داهاتی ئه‌م توێژه ده‌یان به‌رابه‌ر و ته‌نانه‌ت له هێندێك حاڵه‌تدا ١٠٠ به‌رابه‌ری مامناوه‌ندی توێژه هه‌ژاره‌كانه.\nباروودۆخی فه‌لاكه‌تباری ئێستای وڵات و بژێوی خه‌ڵك، دیارده‌ی زبگه‌ڕیی خه‌ڵك به‌تایبه‌ت له‌ناو ژنان و منداڵانی كردووه‌ته بابه‌تێكی ئاسایی. له‌ڕاستیدا قه‌یرانی ئابووریی ئێستا و ڕه‌وتی به‌رزبوونه‌وه‌ی به‌رده‌وامی قیمه‌ته‌كان و چوونه‌سه‌ره‌وه‌ی ڕێژه‌ی ته‌وه‌رۆم، هێڵی هه‌ژاریی نیسبی هه‌موو ڕۆژێ زیاتر ده‌كات. كارناسانی ئابووری پێشبینی ده‌كه‌ن كه هێڵی هه‌ژاری نیسبی تا كۆتایی ساڵ له ١٥ ملیۆن تمه‌ن تێپه‌ڕ ده‌بێت و ژماره‌یه‌كی به‌رینی دیكه له خه‌ڵك ده‌چنه ژێر هێڵی هه‌ژارییه‌وه. ئه‌م ده‌سه‌ڵاته گه‌نده‌ڵه دوای ٤٣ ساڵ باروودۆخی ئابووریی ئێران و بژێوی خه‌ڵكی گه‌یاندووه‌ته جێگایه‌ك كه به‌پێی ڕاپۆرتی سایتی حكوومه‌تیی “رۆكنا”، ئێران كه‌وتووه‌ته پله‌ی یه‌كی ڕێژه‌ی فه‌لاكه‌تی جیهانی.\nبه‌پێچه‌وانه‌ی ئیدیعای ڕه‌زا ته‌قه‌وی، ئه‌وه دوژمنان نین كه كێشه و گرێی ژیانی خه‌ڵك گه‌وره نیشان ده‌ده‌ن، به‌ڵكوو باروودۆخی قه‌یراناویی ئابووریی ئێران و كێشه‌كانی ژیانی خه‌ڵك، له دزی و تاڵانكاریی ئه‌م نیزامه گه‌نده‌ڵه و ناوه‌نده‌كانی سه‌ر به‌وانه‌وه سه‌رچاوه ده‌گرێت.


تارمایی كۆمەڵكوژییەكەی دەرسیم هێشتا بەشوێن كوردەكانی ئەو شارەوەیە – سنور میدیا\nكاتێك ئەفسەرەكە داوای ناسنامەكانمان لێ دەكات، مەتین ئەلباسلان، ٣١ ساڵ، خێرا لە ئۆتۆمبێلەكە دادەبەزێت. خۆی ڕۆیتنەكە دەزانێت. ئەفسەرەكە هەر كە چاوی دەكەوێتە سەر ناسنامەكەی مەتین خێرا دەوەستێت و سەر بەرز دەكاتەوە و هاوار دەكات “مەتین، وەرە بۆ ئێرە!”\nتاكە ڕێگایەك بۆ كەسێكی لەشساغ كە لێخۆشبوونی بۆ بكرێت لەو ئەركە نیشتمانییە [سەربازیی] ئەوەیە كە دەبێ نزیكەی ٣١ هەزار لیرەی توركی (٥٣٨٠ دۆلار) بدات، هێشتا لەو حاڵەتەشدا دەبێ مانگێك بچێتە خزمەتی سەربازییەوە. “نامانەوێت بە هیچ شێوەیەك ئەو خزمەتە بكەین”، كەرەم، هاوڕێیەكی دیكەی ناو ئۆتۆمبێلەكە كە داوای لێكردم ناوی ڕاستەقینەی بەكارنەهێنم، وای پێ وتم ئەو كاتەی سەیری مەتینمان دەكرد لەلایەن پۆلیسەوە پرسیاری لێ دەكرێت. “تەنانەت گەر بۆ مانگێكیش بێت، نامانەوێت بەهیچ شێوەیەك لە سوپاكەی ئەواندا بین.”\nبەلای چیایەكدا تێدەپەڕین كە شێوە سروشتییەكەی لە باری درێژیدا شێوەی كڵاشینكۆفێكی هەیە. خەڵكی ئەو ناوچەیە، بەشێوەیەكی سرووشتی، ناویان لێ ناوە “چیای كڵاش” پشتی مەتین بە تاتۆیەكی تەواونەكراوی كڵاشینكۆفێك كوتراوە، كە نەخشەسازییەكەی لە دیمەنی سروشتیی دەرسیمەوە وەرگرتووە.\nدوای چاوەڕێكردن بۆ نزیكەی پانزە خولەك لە دەرەوەی بنكە سەربازییەكە، مەتین دەركەوت و هاواری كرد “من ئازادم!”، پێدەكەنی و كۆپییەكی پەیماننامە سەربازییەكەی ڕادەوەشاند. قۆڵی چەپی مەتین تاتۆیەكی لەسەرە كە بەپیتی چینی لەسەری نووسراوە. كاتێك لەبارەی ماناكەیەوە پرسیارم لێ كرد، شانی هەڵتەكاند و وتی: “نازانم. ڕۆژێك دێت یەكێك لە چینەوە سەردانی دەرسیم بكات و ماناكەیم پێ بڵێت.”\n“بیركردنەوە لێی زۆر بە ئازارە”\n“بیركردنەوە لێی زۆر بەئازارە. چیتر باسكردنی چ سوودێكی هەیە؟” بەگۆ وا دەڵێت. دەنگێكی لەسەرخۆ و بێهەستی پیاوێكی نەوەت ساڵە. بە یارمەتیی وەرگێڕێك، بە زمانی كوردیی دیالێكتی زازایی قسەم بۆ دەكات و هیچ توركییەك نازانێت. “قەتڵوعامەكە هەموو شتێكی لێ بردین. هەرچییەك بڵێین ئیسفادەی نییە. حكومەت گوێی پێ نایات. كەس گوێمان لێ ناگرێ. هەر قسە بۆ خۆمان دەكەین. ئێستا هەمووی بووە بە ڕابردوو.”\nبەڵام لەبری ئەوە، كوردەكان لە توركیا، كە ئێستا لەسەدا ٢٠ی دانیشتوانی وڵاتەكە پێكدەهێنن، بونە قووربانیی بەرنامەی ناسیۆنالیستی كە ئامانجی “بەتورككردن”ـی كەمینەكانی ئەو وڵاتەبوو لەڕێگەی دابڕانی زۆرەملێ لە كلتورەكەیان و هەوڵدان بۆ تواندنەوەیان لە ناسنامەیەكی یەكگرتووی توركیدا.\nعیسمەت ئنیۆنو، شوێنگرەوەكەی ئەتاتورك، بەم شێوەیە گوزارشتی لە پێگەی ناسیۆنالیستی وڵاتەكە كردووە لە ساڵی ١٩٢٥، دوو ساڵ دوای دامەزراندنی دەوڵەتی توركیا بەشێوەیەكی فەرمی. ئنیۆنو وتویەتی “لە بەرامبەر زۆرینەیەكی توركیدا، لایەنەكەی دیكە هیچ جۆرە كاریگەرییەكیان نابێت. ئێمە دەبێ بەهەر نرخێك بێت دانیشتوانەكان بكەین بە تورك، ئەوانەشی دژی توركەكان دەوەستنەوە، تێك و پێكیان دەشكێنین.”\nبۆ چەندین دەیە زمانی كوردی، جلوبەرگ، فۆلكۆر و ناوە كوردییەكان قەدەغەكران. تەنانەت وشەكانی “كوردەكان”، “كوردستان”، “كورد” لەلایەن حكومەتەوە قەدەغەكرابوون. هەتا ساڵی ١٩٩١ حكومەتی توركیا وەك “توركە شاخاوییەكان” هێمای بۆ كوردەكان دەكرد، چون بانگەشەی ئەوەیان دەكرد ئەوانە لەڕاستیدا توركن و زمانەكەیان بەتێپەڕبوونی كات تێكچووە.\nلە ساڵی ١٩٣٤، حكومەت دەستیكرد بە دەركردنی “یاسای نیشتەجێكردنەوە”، بەوەش ڕێگایەكی یاسایی فەراهەم كرد بۆ ڕاگواستنی كوردەكان و جڤاكە نا-توركەكانی دیكە و نیشتەجێكردنیان لە جڤاكە توركییەكان لە ڕۆژئاوا(ی توركیا).\nبەگوێرەی مارتن ڤان بروینێسین، نووسەر و ئەنترۆپۆلۆجیستی هۆڵەندی، ئامانجی حكومەتی توركی ئەوە بوو بە تەواوی هەندێك ناوچەی كوردی چۆڵ بكات، هاوكات لە ناوچە كوردییەكانی دیكەش “تایبەتمەندییە كوردییەكان كاڵ بكاتەوە” لەڕێی ڕاگواستنی كوردەكان لە جڤاكەكانی خۆیان و شوێنگرتنەوەیان بە توركەكان.\nهەر بەپێی یاساكە ناوی پارێزگاكە گۆڕدرا بە “تونجەلی” كە بەزمانی توركی بە مانای “مشتی بڕۆنزی” دێت؛ تا ئەمڕۆش تونجەلی ناوی فەرمیی توركیایە بۆ پارێزگای دەرسیم. بروینێسین باس لەوە دەكات كە پارێزگاری سەربازیی دەرسیم “دەسەڵاتێكی نائاسایی پێدرابوو بۆ دەستگیركردن و ڕاگواستنی هاوڵاتیان و خێزانەكان.”\nهێرشەكان بۆ سەر هێزە ئەمنییەكانی توركیا تا ساڵی ١٩٣٨ بەردەوام بوون. بەگوێرەی مێژوونووس هانس-لوكاس كەیسەر، لەو كاتەدا ژمارەیەكی زۆری دانیشتوانی دەرسیم پێیان وابوو كە ئەگەر ئەوان بەرخۆدان نەكەن، ئەوا لە كۆتاییدا هێزە توركییەكان بەتەواوی لەناویان دەبەن. وەك كەیسەر لە وتارێكیدا لەبارەی كۆمەڵكوژییەكەوە نووسیویەتی، لەساڵی ١٩٣٨ هەڵمەتە سەربازییەكەی توركیا پێینایە “ئاستێكی نوێ و گشتگیرەوە” و گەیشتە پلەی “پاكتاوێكی گشتی” پارێزگاكە.\nبەگوێرەی ئامارەكانی حكومەتی توركیا، لەكاتی كۆمەڵكوژییەكەدا ١٣ هەزار و ١٦٠ هاوڵاتیی مەدەنی دەرسیم كوژراون. بەڵام، دانیشتوانی دەرسیم هیچ كۆك نین لەگەڵ ئەو ژمارەیەدا. لە كتێبەكەیدا بەناوی “مێژوویەكی نوێی كوردەكان”، داڤید ماكدۆواڵ ژمارەی كوژراوەكان نزیك دەكاتەوە لە ٤٠ هەزار. دانیشتوانی دەرسیم پێیان وایە كە ژمارەی مردووەكان لەوەش زیاترە. لانی كەم ١١ هەزار و ٨١٨ دانیشتووی دیكەی دەرسیم لەو كاتەدا ناچاركراون زێدی خۆیان جێبهێڵن.\nگوڵیزاری هاوسەری بەگۆ، كە ئێستا تەمەنی ٨٤ ساڵە، لە كاتی كۆمەڵكوژییەكەدا سێ ساڵان بووە. زۆربەی یادەوەرییەكانی لە كەسانی دیكەوە بیستووە – شۆكی دەروونیی پێ بەخشراوە لەلایەن ئەو كەسانەی بەختیان هەبووە و ڕزگاربوون. لەوكاتەدا نزیكەی هەموو خزمە نێرینەكانی گوڵیزار چەكیان هەڵگرتووە و ڕوویان كردووەتە ناو دارستانە چڕەكانی شاخەكانی دەوروبەر بۆ بەشداریكردن لە یاخیبوونەكەدا.\nلەوكاتەدا گوڵیزار لەگەڵ دایك‌و پورەكانیدا لە گوندێكی ئەو نزیكانەبوون، “ئەوە تەنها هۆكارێكە كە ڕزگارمان بوو”، گوڵیزار وادەڵێت. گوڵیزار بە توركییەكی تێكشكاو قسە دەكات؛ زمانی یەكەمی زازاكییە و لە تەمەنی گەورەییدا فێری توركی بووە.\n“فەرماندەیەكی سەربازیی تورك هەموو ژن و منداڵەكانی لەشوێنێكدا كۆكردەوە كە ئاژەڵەكانی تێدا دەمایەوە”، گوڵیزار وا دەڵێت و چاوەكانی لەسەر بۆشاییەكی بەردەمی جێگیركردووە.\n“پیاوەكە دارێكی بەدەستەوە بوو، هاواری دەكرد بەسەرماندا تا جلە نەریتییەكانمان دابكەنین. بەوناوەدا دەهات و جلی ستایلی ڕۆژئاوایی تێدەگرتین- بلوس، پانتۆڵ و تەنوورە. لە كلتوری ئێمەدا، ژنان كڵاوی بچووك لەسەر دەكەن. فەرماندەكە بەوناوەدا دەگەڕا و بە دارەكەی لە ژنەكانی دەدا و داوای لێ دەكردن كڵاوەكانیان دابكەنن.”\n“كاتێك جلەكانمان گۆڕی، سەربازەكان ڕێگەیان پێداین بگەڕێینەوە ماڵەكانمان.”\nگوڵیزار دەشڵێت: “بەڵام كۆمەڵكوژییەكە تەنها سەرەتایەك بوو”. هەروەها سەربازە توركەكان قەتڵوعامی ئاژەڵەكانیان كرد و گڕیان بەردایە كێڵگەكانیش. بۆ كەسانێك كە بەنزیكەیی بەتەواوی پشتیان بە كشتوكاڵ بەستبوو، ئەو برسێتییەی بەسەر ئەو خاكەدا بڵاوبوویەوە- كە بەخێرایی لەگەڵ لاشەی مردووەكان و فیشەكەكاندا هات- شتێكی زۆر چاوەڕوانكراو بوو لە پلانێكی زۆر تۆكمەی ستراتیژییدا.\nگوڵیزار بەردەوامی بە قسەكانی دەدات: “بەر لە كۆمەڵكوژییەكە ئێمە ژیانێكی ئاساییمان هەبوو. كشتوكاڵمان دەكرد و داهاتی خۆمان پەیدا دەكرد. بەڵام دوای كۆمەڵكوژییەكە هیچمان نەما. كەس هیچی نەدەڕواند و هیچی گەورە نەدەكرد و نەماندەتوانی خواردن بكڕین. لەبیرمە كە زۆر برسیم بوو و بە شەقامەكاندا دەگەڕام شتێكم دەستبكەوێت بیخۆم.”\nگوڵیزار باسی هەڵكوتانی بەردەوامی پۆلیس و سوپا دەكات بۆ سەر ماڵەكەیان بەدرێژایی چەندین دەیە، “بەردەوام دەهاتن بۆ ماڵەكەمان، زۆر لە سەربازەكان دەترسم. هەركات بمبینینایە خۆم دەشاردەوە. بەڵام ئێستا زۆر لێیان ناترسم، ڕاهاتووم پێیان.”\nئەندامانی هێزەكانی گوندپارێزان تۆمەتباركراون بە ڕەمیكردن، سەرنگومكردن، دەستدرێژیی سێكسی، دەستگرتن بەسەر زەوی و ماڵی گوندنشینە ئاوارەكاندا – هەندێك جاریش خۆیان وەك چەكدارانی پەكەكە دەرخستووە بۆ ئەوەی پەكەكە تۆمەتباربكرێت بەو كارانەی كە دەیكەن.\n“دوای كۆمەڵكوژییەكە ژیان بەهەمان شێواز بەردەوام بوو”، گوڵیزار وادەڵێت، لەكاتێكدا بەشێك لە قژە وەك-بەفر-سپییەكەی بە سەرپۆشێكی سپیی تەنك داپۆشراوە. لەشی بەتەواوی لەجووڵە كەوتووە؛ تەنها جوڵەیەك كە هەستی پێ دەكەم كرانەوە و داخستنێكی بچووكی دەمیەتی كاتێك قسە دەكات. “لە ساڵانی ١٩٣٠ و ١٩٤٠ـەكان، ئەوان كۆمەڵكوژیان كردین. لە حەفتاكان و هەشتەكان ئەشكەنجەیان داین. لە نەوەتەكاندا گوندەكانیان وێرانكردین. ئێستاش بەردەوامن لە زیندانیكردنمان. هیچ شتێك نەگۆڕاوە.”\n“چیتر سەیری چیاكان ناكەم”\nئەو دەمەی لەكۆتاییدا بینگۆ دەستی كرد بە قسەكردن، كەمێكی پێچوو تا چاوەكانی لەسەر بۆشاییەكی بەردەمی لابدات و دەستی بەرزبكاتەوە و ئاڕاستەی لوتكەی چیایەكی تەنیشت خۆمانی بكات. “لەگەڵ دایكم، برایەكم و دوو خوشكمدا بۆ گوندێكی سەر ئەو چیایە هەڵهاتم”.\nوەك بەگۆ باسی دەكات، سەربازەكان گەیشتبوونە گوندەكانی دەوروبەر و دەربارەی شوێنی ئەندامانی خێڵی دەمانان لە خەڵكی ئەو ناوەیان دەپرسی. ژمارەیەكی زۆری ئەندامانی خێڵەكەش چالاكانە بەشداری یاخیبوونەكە بوون. بەگۆ دەڵێت: “پیاوێك بە سەربازەكانی وت كە خێزانەكەی من سەر بە خێڵی دەمانانن و شوێنی خۆحەشاردانی ئێمەشی بۆ ئاشكرا كردن”. دەستبەجێ سەربازەكان دۆزینیانەوە و هەموویانیان ڕیزكرد. “ئێمەیان هێنا بۆ تەنیشت ڕووباری هارجك. پێیان وتین كە ڕیز بین. خوشكە بچووكەكەم زۆر دەترسا. دەلەرزی و دەگریا. بۆیە دەستم خستە سەر سەری تا تۆزێ هێوری بكەمەوە”.\nبەگۆ دەگێڕێتەوە: “بۆ چەند كیلۆمەترێك خۆم دا بەدەم ئاوەكەوە و دواتر لەڕووبارەكە چوومە دەرەوە. چووم بۆ ماڵی پورم و دواتر یەكێك لە خاڵەكانم هات و بردمی بۆ شاخەكان تا خۆم بشارمەوە”.\nبەگۆ بەبێ پچڕان بەردەوامە لە گێڕانەوە و هێشتاش لە بۆشایی دەڕوانێت – تەنانەت بچووكترین كاردنەوەشی نییە بۆ وشەكان و یادەوەرییەكانی خۆی. باسی دڕندەیی سەربازە توركەكان دەكات. وەك بەگۆ ئاماژەی بۆ دەكات، لە كاتی یاخیبوونەكەدا، زۆربەی كات پیاوان دەچوون بۆ شاخەكان تا دژی سوپای توركیا شەڕ بكەن، ژنان، بەتەمەنەكان و منداڵانیشیان لە گوندەكان جێدەهێشت.\nلە گوندی ڕۆڤایك، كە ئێستا لەلایەن دانیشتوانی ئەو ناوچەیە بەوە ناسراوە كە شوێنی گۆڕێكی بەكۆمەڵ بێت، سەربازە توركەكان بەبێ جیاوازیكردن ئەو كەسانەیان دەكوشت كە لە گوندەكاندا دەمانەوە. بەگۆ دەڵێت: “هەمیشە وامان دەزانی كە ژن، منداڵ و كەسانی بەتەمەن هەرگیز نابێت بەشێك بن لە شەڕ. شەڕ لەنێوان پیاوان و پیاواندایە؛ سەرباز و سەرباز. بەڵام ئەوان هاتن بۆ ڕۆڤایك و هەموویان كوشت. كەسیان بەزیندوویی جێنەهێشت.”\nبەگۆ بەردەوام دەبێت لە گێڕانەوەكەی: “كاتێك پیاوەكان لە چیا گەڕانەوە، بینییان لاشەی كەسە خۆشەویستەكانیان لەسەر زەوییەكە كەوتووە. ڕێك لەو شوێنەی كوژرابوون، لەلایەن سەربازەكانەوە جێهێڵدرابوون”. دواتر چەكدارە عەلەوییە كوردەكان ناچاربوون لاشەی دایباب، داپیرە و باپیرە، هاوژین و منداڵەكانیان ئەسپەردەی خاك بكەن. وەك بەگۆ باسی دەكات، لاشەكان هێند زۆربوون ئەوان هیچ چارێكیان نەبووە جگە لەوەی هەموویان پێكەوە بنێژن- لە یەك گۆڕی گەورەدا.\nبەگۆ دەڵێت: “هەوڵدەدەم چیتر سەیری چیاكان نەكەم. هەركاتێك سەیریان دەكەم بیری خێزانەكەم دەكەوێتەوە كە دەكوژرێن. دیسان و دیسان هەست بە ئازار دەكەم. هەرگیز نەمتوانیوە ئەو ئازارە لەبیربكەم”.\nلە ساڵی ٢٠١١ سەرۆكی توركیا ڕەجەب تەیب ئەردۆغان داوای لێبووردنی كرد بۆ كۆمەڵكوژیی دەرسیم. “ئەگەر پێویستییەك هەبێت بۆ داوای لێبوردن لەبری دەوڵەت، ئەگەر كاری لەو شێوەیە كرابێت وەك لە كتێبەكاندا هەیە، ئەوا داوای لێبوردن دەكەم و ئێستاش داوای لێبوردن ئەكەم”، ئەردۆغان لە وتارێكی تەلەفزیۆنیدا وای وت. هەروەها كۆمەڵكوژییەكەی وەك “تراژیدیترین ڕووداو لە مێژووی ئەم دواییەدا” ناوبرد، داواشی لە پارتی گەلی كۆماری(جەهەپە) كرد، پارتەكەی ئەتاتورك كە لەكاتی كۆمەڵكوژییەكەدا لەسەر دەسەڵات بوو، كە “ڕووبەڕووی” مێژووەكەی خۆیان ببنەوە.\n“ئەوان هێشتا دەمانكوژن. هێشتا دەستگیرمان دەكەن و ئەشكەنجەمان دەدەن. هەر ماوەیەك لەمەوپێش لە سوور كۆمەڵكوژیان كردین”، بەگۆ وادەڵێت وەك ئاماژەیەك بۆ گەمارۆی ساڵی ٢٠١٦-ی سەر ناوچەی سووری ئامەد، كە زیاتر لە ٢٠٠ كورد كە زۆرینەیان هاوڵاتی مەدەنی بوون، لەسەر دەستی سوپا و پۆلیسی توركیا كوژران لە ڕووبەڕووبوونەوەدا لەگەڵ هێزەكانی پەكەكە كە ماوەی سێ مانگی خایاند.\n“ئەگەر دەیەوێت داوای لێبووردن بكات، ئەوا پێویستە سەرەتا لە كوشتنی ئێمە بوەستێت،” بەگۆ وادەڵێت.\n“دەڵێی ئێسكەكان بانگیان دەكردم”\nحسێن هەمیشە هەستی بە “بارێكی قوورسی رۆحی” كردووە بەرامبەر باو و باپیرانی و بۆ ماوەیەكی درێژ ویستویەتی یادگەیەكیان بۆ دروست بكات. “لەگەڵ ئەم گێڕانەوانەی كۆمەڵكوژییەكەدا گەورەبووم”، حسێن وادەڵێت، لەكاتێكدا لەسەر قەنەفەیەك لە ژوورەكەیدا دانیشتووە و دەستەكانی بەهێواشی كردووە بەناویەكدا. كەسێكی ڕۆح-شیرین و میهرەبان دیارە.\n“هەستم كرد بەرپرسیارێتییەكم بەرامبەر ئەوان هەیە- لانیكەم بۆ دروستكردنی شوێنێك كە بتوانین بۆی بڕۆین و ڕێزی خۆمانیان بۆ نیشان بدەین”.\nبەڵام دروستكردنی یادگەیەك بۆ قوربانیانی دەرسیم دەكرا حسێن بخاتە زیندانی توركیاوە. تەنانەت گەر بەشێوەیەكی ئاشكرا ناوی “دەرسیم” بەریت، ئەوا ڕەنگە بكەویتە بەر ڕەحمی “مستی بڕۆنزیی” دەوڵەتەوە. بەڵام پارتی داد و گەشەپێدانی ئەردۆغان لەماوەی دەیەی ڕابردوودا دەستی كردووە بە لیبراڵكردنی سیاسەتەكانی لەبارەی كوردەوە بەمەبەستی ڕاكێشانی دەنگدەرانی كورد، هەروەها گفتوگۆكانی ئاشتیی لەگەڵ پەكەكە زیندووكردەوە، كە لە ساڵی ٢٠٠٤ەوە دەستی كردەوە بە هێرشەكانی دژی حكومەت.\nحسێن دەڵێت: “بە شۆڤڵەكەم ئەو ناوەم هەڵدەكەنی و لەپڕا بەردێكی گەورەم بینی. بەردەكەم بەرزكردەوە و ئێسكم بینی. كەللەسەر، ئێسكی قۆڵ و ڕان، شەویلگە و ئێسكی پەراسووم بینی”.\n“خێرا زانیم ئەوانە ئێسكی باو و باپیرانی خۆمن”.\nحسێن داڕما و دەستیكرد بە گریانێكی بەكوڵ. “ناتوانم بۆت ڕوونبكەمەوە كە لەو كاتەدا هەستم بە چی دەكرد”. كاتێك هێندە هێزی بەبەردا هاتەوە تا بەردەوام بێت لە هەڵدانەوەی ئێسكەكان، دیمەنی پچڕپچڕ و وێنەكانی زیاد لە هەشت دەیەی پێشتری بەسەردا ڕژا.\n“دەمتوانی هەست بەوە بكەم كە ئەوان هەستیان پێكردووە. دەمتوانی ببینم چۆن دەسووتێن. دەنگی فیشەك و گریانی منداڵەكانم دەبیست. وەك ئەوە وابوو كە ئێسكەكان ڕێك بۆ ئەم شوێنە بانگم بكەن”.\n“لە ساڵی ١٩٣٨ سوپا گونداوگوند خەریكی كۆمەڵكوژیی بوو”، سۆیلەمەز، كە لەسەر كورسییەكی پشت مێزێكی گەورە لە ئۆفیسێكی ناوەندی شاری دەرسیمدا دانیشتووە، وا دەڵێت. “خەڵكەكە لە چیاكان و دارستانەكاندا خۆیان حەشار دا. كاتێك گەڕانەوە بینییان خەڵك كوشتوبڕ كراون.”\n“ئەوان هەوڵیان دا هێندەی دەتوانن باش گۆڕەكان داپۆشن”، سۆیلەمەز لە قسەكانی بەردەوام دەبێت. “خەڵكی دەرسیم خۆیان مردووەكانیان ناشت، تا بیریان بێت گۆڕەكان بەدیاریكراوی لەكوێدان. زۆرینەی گۆڕەكان گۆڕی بەكۆمەڵن چونكە خەڵكی وا ترسابوون نەیاندەوێرا بەجیا مردووەكان بەخاك بسپێرن؛ دەترسان سوپا بە ئامانجیان بگرێت. هەندێك جاریش تەرمەكان هەر زۆر زۆر بوون.”\nبەگوێرەی خەڵكی ناوچەكە، لانی كەم سێ سەد گۆڕی بەكۆمەڵ لە دەوروبەری دەڤەری دەرسیمدا هەن. دانیشتوانی دەرسیم زۆرجار سەردانی شوێنی ئەو گۆڕە بەكۆمەڵانە دەكەن، مۆم دادەگیرسێنن‌و بۆ ڕۆحی ئەو باوباپیرانەی ژێر خاكەكەیان نزا دەكەن.\nكاتێك سۆیلەمەز گەیشتە شوێنەكە لە هۆزەت، دەزگای میدیایی لەگەڵ خۆی هێنابوو. هەر كە دۆزینەوەكە دۆكیومێنت كرا، ئیتر حسێن حەسایەوە. سۆیلەمەز دۆزینەوەكانی بردە ئۆفیسی داواكاری گشتی لە هۆزەت تا داوا بكات حكومەتی توركیا لە كنەكاریی شوێنەكەدا هاوكار بێت.\nبەڵام داواكاری گشتی كەیسەكەی ڕەت كردەوە. پاشان سۆیلەمەز كەیسەكەی بردە دادگای تاوانەكان لە ئەرزنجان، كە بڕیارەكەی داواكاری گشتی هەڵوەشاندەوە. بەڵام لەكاتی لێكۆڵینەوەی سەرەتاییدا، داواكاری گشتی بەبێ ئاگاداركردنەوەی خەڵكی هۆزەت چەند بەرپرسێكی هێزی جەندرمەی ناردە شوێنەكە. كاتێك بەرپرسەكان گەیشتن، ئێسكەكان لەلایەن حسێنەوە شاردرابوونەوە تا لە ئاژەڵە كێوییەكان بیانپارێزێت. بەرپرسەكانیش گەیشتنە ئەو دەرئەنجامەی كە شوێنەكە هیچ ئێسكێكی لێ نەبووە؛ شوێنەكەیان جێ هێشت و كەیسەكە جارێكی تر ڕەت كرایەوە.\nسۆیلەمەز ناچار بوو كەیسەكە بەرێتە دادگای ئاسایشی دەرسیم. چەند نموونەیەكی لە بڕیاری (دادگای مافەكانی مرۆڤی یەكێتی ئەوروپا) دەرهێنابوو كە توركیای بە بەرپرس زانیبوو بۆ چەندین پێشلكاری لە كاتی لەشكركێشی و داگیركردنی قوبرس لەلایەن توركیاوە لە ساڵی ١٩٧٤دا. شایانی باسە دادگاكە ئەوەی بۆ دەركەوت كە توركیا بەردەوام شكستی هێناوە لە ئەنجامدانی لێكۆڵینەوەی پێویست سەبارەت بە وردەكارییەكانی دیارنەمانی هەزار و ٤٨٥ كەس لە بەشی یۆنانی قوبرس.\n“بابەتەكە ئەو بوو كە مافی ژیان پێشێل كرابوو”، سۆیلەمەز وای وت. “ئێسكەكان دەكرا هی ١٩٧٠كان بن، هی ئەو كەسانەی لەلایەن سوپاوە ئەشكەنجە درابوون. تەنانەت ئەگەر ئەو ئێسكانە هی ئەو كەسانە نەبووبێت كە ساڵی ١٩٣٨ مردن، هی هەر كەسێكن. ئەوەش بەگوێرەی یاسا دەبێت لێكۆڵینەوەی لێ بكرێت”.\nدادگا لە بەرژەوەندی سۆیلەمەز بڕیاری دا و فەرمانی كرد كە شوێنەكە كنە بكرێت و لێكۆڵینەوەیەكیش ئەنجام بدرێت. لە مانگی ئابی ساڵی ٢٠١٥ دا، حكومەتی توركیا لە زانكۆی ئیستەنبوڵەوە چەند پسپۆڕێكی دادوەریی ناردە شوێنەكە كە پێشتر لە كنەكردنی گۆڕی بەكۆمەڵدا لە بۆسنە بەشداربوون.\nلە كاتی كنەكارییەكەدا، كە دوو ڕۆژی خایاند، حسێن بەلایانەوە وەستا و سەیری تیمەكەی دەكرد كە خەریكی هەڵكەندنی ئەو خۆڵە بوون كە بۆ دەیان ساڵ ڕۆحی باوباپیرانیان داپۆشیبوو- هەروەها دووبارە دەنگیانی ژنەوت.\n“ئەوە ئەوكاتە ڕووی دا كە دۆزیمنەوە و پاشان لەكاتی كنەكارییەكەشدا دووبارە بووەوە”، حسێن وا دەڵێت. “دەوەن و بایەكە ناڵەیان دەهات؛ دەنگیان بە هی منداڵان دەچوو. دەیانگوت ‘ئێمە لێرەین. ئێمە هێشتا لێرەین.”\nدۆزینەوەكانی كنەكارییەكە دەنگە دوورەكانی بەتەمەنەكانی دەرسیمی پشتڕاست كردەوە.\n“یانزە كەللەسەریان دۆزییەوە. هەندێك لە كەللەسەرەكان لە یەك شوێندا كەڵەكە كرابوون؛ ئەوانی تر بەسەر شوێنەكەدا بڵاو بووبوونەوە”، سۆیلەمەز ئەمەی ڕوون كردەوە. “پاشماوەی خۆڵەمێش و سیانزە گووللەو و خشڵگەلی وەك مستیلە و ملوانكە و بازنیان دۆزییەوە.”\nپاشان ئێسكەكان نێردران بۆ ئیستەنبوڵ بۆ پشكنین. لە مانگی تشرینی دووەمی ٢٠١٦ دا، هەموو ڕاپۆرتە دادوەرییەكە ئاشكرا كرا. بەگوێرەی سۆیلەمەز، تیمە دادوەرییەكە گەیشتبوونە ئەو دەرئەنجامەی كە حەوت لە یانزە كەللەسەرەكان هی منداڵن؛ گەورەترینیان چواردەساڵ و منداڵترینیان چوار ساڵ بووە. هەر سیانزە فیشەكەكە لەو فیشەكانە بوون لەلایەن سوپای توركیاوە بەكار هاتبوون.\n“وەرە و تەماشا كە”، سۆیلەمەز وادەڵێت، ئاماژەم بۆ دەكات تا بچمە لای بۆ پشتی مێزەكەی. بە ماوسەكەی كلیك دەكات و دانە دانە وێنەی ئەو ئێسكە جیاوازانە پیشان دەدات كە لە شوێنەكەدا كنە كراون. لە وێنەیەكدا، دەستانێك لە دەستكێشی شینی پزیشكیدا یەكێك لە كەللەسەرەكانی گرتووە، لەكاتێكدا دەستانێكی تر بە كەرەستەیەك خەریكی پێوانی كەللەسەرەكەن.\n“سەیرێكی ئەمە بكە”، جارێكی تر كلیك بە ماوسەكە دەكات و وا دەڵێت. ناتوانم سەر لەوە دەربكەم لە وێنەكەدا چی دەگوزەرێت؛ دەڵێی بەردگەلی ناسك لە قووڵایی زەوییەكەوە دێنە سەرەوە. “ئەمانە ئێسكە پەیكەری دوو منداڵن كە هەوڵیانداوە یەكتری داپۆشن كاتێك سەربازە توركەكان دەستیان بە تەقە كردووە.”\nكچە ونبووەكانی دەرسیم\nبە كەنارەكانی ڕووباری مونزوردا ڕێ دەكەین، ئاوە بریقەدارەكەی مونزور گوزەلەری بەسەر بەردەكاندا دەڕژێتە ناو حەوزەكەی خوارییەوە. ڕووبارەكە یەكێكە لە لقەكانی ڕووباری فورات، ئەو ڕووبارەی بە سوریا و عێراقدا دەڕوات بۆ شەتولعەرەب لە پارێزگای بەسرەی باشووری عێراق. “دەتوانیت بە ئاسانی بەم ڕووبارەدا بەرەو عێراق لێخوڕیت. بێ هیچ كێشەیەك!” -هەر وەك مەتین دەڵێت.\nلە دەوروبەری ئاوەكەدا، ژنە كوردە عەلەوییە دەمبەخەندەكان بە لەچكی شل و ڕەنگاوڕەنگەوە گۆزڵەمە دەفرۆشن، نانێكی تەنك و شیرینییەك كە لە سەرانسەری توركیادا باوە. دوكانێكی دیاریی فرۆش، ئەڵقەزنجیری ڕازاوە بە وێنەی ئیمان حوسەین دەفرۆشێت، كوڕی عەلی- ئامۆزا و زاوای محەمەد پێغەمبەر، كە عەلەوییەكان پابەندی دەبن.\nلەكاتێكدا عەلەویەت گەورەترین ئاینی كەمینەیە لە توركیادا، ئەو عەلەویەتەی لە دەرسیم پیادە دەكرێت تایبەتە بە كوردەكانی ئەوێ؛ پیاوانی پیرۆزی خۆیانیان هەیە و بیروباوەڕەكانیان بەشێوەیەكی ورد و ئاڵۆز بەستراوە بە دیمەنی سرووشتی دەرسیمەوە. هەروەها كاریگەرییەكی زۆری بیروباوەڕەكانی ئاینی مەسیحی ئەرمەنی لەسەرە، بەوپێیەی زۆرێك لە ئەرمەنییەكان بوون بە عەلەوی بۆ شاردنەوەی شوناسی خۆیان لە دەسەڵاتدارانی توركیا لە كاتی جینۆسایدی ئەرمەنەكاندا، دواتریش لەكاتی كۆمەڵكوژییەكەی دەرسیمدا.\nلە تاشەبەردەكانی سەرووتردا، خەڵك مۆم دادەگیرسێنن‌و نزا دەكەن كاتێك ئاوەكە دەڕژێتە سەر بەردەكان و خۆی پێیاندا دەكێشێت. ئەوانی تریش دەستەكانیان لەناو ئاوە بەخوڕەكاندا نوقم دەكەن، دەستەكانیان بەرز دەكەنەوە و قووم لە ئاوی ئەو حەوزە دەدەن كە لەناو لەپی دەستیاندا كۆیان كردووەتەوە. ئاوی مونزور گۆزلەری بەلای كوردە عەلەوییەكانەوە پیرۆزە، كە باوەڕیان وایە پیرۆزییەكەی وا دەكات ئاواتەكان بەدی بێن.\nمۆنۆمێنتی كچە ونبووەكانی دەرسیم لەسەر شاخی مونزوور\nژنێك بەسەر یەكێك لەو حەوزانەدا نووشتاوەتەوە كە ئاو لە ڕووبارەكەوە كۆ دەكاتەوە؛ پانتۆڵەكەی هەڵدەكات و ئاوی ڕووبارە پیرۆزەكە لە پێ و لاقەكانی دەپرژێنێت. لە تەنیشتییەوە بەردێك هەیە كە شیعرێكی لەسەر نووسراوە، شیعرەكەش لەلایەن فەسیر(كۆجەر) بووك، یەكێك لە كچە ونبووەكانی دەرسیم، نووسراوە.\nپاش كۆمەڵكوژییەكەی ساڵی ١٩٣٨، سەدان كچی كوردی عەلەوی لە خێزانەكانیان ڕفێندران و بۆ هەڵگرتنەوە درانە ئەفسەرانی سوپای توركیا. دەیان منداڵیش لەلایەن سەربازەكانەوە بران بۆ قوتابخانە شەو و ڕۆژییەكان. تا ئەمڕۆش، زۆرێك لەو كەسانە هێشتا بۆ كەسوكارە ونبووەكانیان لە دەرسیم دەگەڕێن. فەجیر كاتێك تەمەنی نزیكی سێ ساڵان بوو برا و درایە ئەفسەرێكی سوپای توركیا. دوای چەندین ساڵ لە ئیستەنبووڵ ئەم شیعرەی نووسیوە.\nلە شیعرەكەدا كە بە توركی نووسراوە، فەجیر تاسەی خۆی بۆ ڕووباری مونزور دەردەبڕێت. وەرگێڕەكەم پێی وتم كە شیعرەكە “بە ئینگلیزی هەموو ماناكانی خۆی لەدەست دەدات”، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا هەوڵی دا ئەوەندی دەتوانێت ماناكەی وەربگێڕێت:\nتۆ دڵ و ڕۆح و\nفرمێسكی چاوانی منیت\nتۆ كێلی گۆڕ و\nتاجی سەری منیت\nمن لەگەڵ تۆدا خوێنەكەمم بەشكرد\nمن لەگەڵ تۆدا ژیانم بەشكرد\nئەی تۆ شاهیدی هەمووی نەبوویت؟\nهەلیكۆپتەر بەسەر دەرسیمەوە\nئیمرە و مەتین بانگهێشتیان كردم تا لەگەڵ ئەوان و هاوڕێكانیاندا بچینە ڕاوەماسی. ئیمرە ماسیگرێكی لێزانە. چەندین سەعات لە ڕووباری هاریك بەدیار تۆڕێكەوە دەوەستێت- تۆڕەكە لە ئاوە بریسكەدارەكە دەهاوێت و ڕێ دەدات بە ئاوەكەدا ڕێ بكات تا هەست بە گرتنی ماسییەك دەكات.\nلە هەمان كاتدا، من و مەتین لەلاوە دانیشتووین و بیرە دەخۆینەوە. چەند هاوڕێیەكی دیكەیان دەبینن و كۆ دەبینەوە تا لە حەوزێكی ڕووبارەكەدا مەلە بكەین. لە دەرسیم، دەڵێی هەمووان یەكتر دەناسن. پێكەنین و شڵپوهوڕی ئەوانەی مەلە دەكەن و لەسەر بەردەكانەوە بازدەدەن و بە گوریسێكی ئەستوور جۆلانە دەكەن و خۆیان لە ئاوە ساردەكە دەهاون ناوەناوە بە دەنگی ئەو هەلیكۆپتەرەی لە سەرمانەوە دەسووڕێتەوە، دەپچڕێت.\n“ئاساییە”، ئیرە وا دەڵێت، پاش ئەوەی دەمبینێت بەرەو سەرەوە دەڕوانم. “هەر ئەوەیە حكومەتی توركیا خەریكی دڵنیابوونەوەیە لەوەی ئێمە تیرۆریست نین.”\nلە ساڵی ٢٠١٥دا، ئاگربەستی نێوان حكومەتی توركیا و پەكەكە كۆتایی هات. چالاكوانە كوردەكان حكومەتی توركیایان تۆمەتبار كردبوو بە یارمەتیدانی دەوڵەتی ئیسلامی، یان داعش، لە هێرشەكەیاندا بۆ شاری كوردیی كۆبانێ لە سوریا. چەند هەفتەیەك پاشتر، چالاكوانە كوردەكان بانگەشەی ئەوەیان كرد كە دەوڵەتی توركیا بەرپرسیارە لە هێرشێكی خۆكوژیی داعش لە شارۆچكەی سنووریی سوروچ لە ناوچەی شانلورفەی توركیا، كە كوژرانی ٣٢ كەسی لێكەوتەوە كە زۆرینەیان خوێنكارانی زانكۆ بوون بە پلانی ئەوەی بۆ هاوكاریكردنی هەوڵەكانی بونیادنانەوەی شاری كۆبانێ لە سنوورەكان بپەڕنەوە.\nجارێكی تر چیاكانی دەرسیم بوونەوە ماڵی سەدان كوڕەگەریلا و ژنەگەریلای پەكەكە. كوشتنی هاوڵاتیانی مەدەنی، ئاوارەبوونی سەدان هەزار كەس و لەناوبردنێكی بەرفراوانی موڵكوماڵ دەستی پێ كردەوە. بەگوێرەی نەتەوەیەكگرتووەكان، لە ماوەی زیاد لە ساڵێكدا سوپای توركیا زیاتر لە نیو ملیۆن كەسی لە ماڵەكانیان دەركرد، هەروەها قەدەغەیەكی هاتووچۆی تووندی لە دەیان شار و شارۆچكەو گەڕەكی كوردیدا ڕاگەیاند، كە تێیدا بەبێ مۆڵەتی تایبەت هاتووچۆ ڕێی پێ نەدەدرا. لەكاتی قەدەغەی هاتووچۆدا، بەگوێرەی هەندێك ڕاپۆرت بەرپرسانی توركیا، ئاو و كارەبا و خۆراكیان لە تەواوی شارەكان بڕیوە.\nلە مانگی تەمووزی ساڵی ٢٠١٥وە، لانیكەم ٥ هەزار و ١٢٣ كەس لە شەڕەكەدا كوژراون، لە نێویاندا سەدان هاوڵاتی مەدەنی. چەكدارانی پەكەكە نیوە زیاتری كوژراوەكان پێك دەهێنن. لە ڕاپۆرتێكی ساڵی ٢٠١٧دا، نەتەوەیەكگرتووەكان ئەشكەنجەدانی دەستبەسەران و بەكارهێنانی توندوتیژیی سێكسی، بە دەستدرێژیی سێكسییشەوە، لەلایەن سوپای توركیاوە تۆمار كردووە. ڕاپۆرتی تریش دەركەوتن كە تێیاندا بەرپرسانی توركیا ڕەسمی ڕووتی گیراوان دەگرن تا وەك كارتی فشار بەكاری بهێنن.\nسوپای توركیا هەستاوە بە بۆمبارانی ئاسمانیی بنكەكانی پەكەكە لە چیاكانی دەرسیمدا و چەندین ناوچەی فراوانی هەرێمەكەی وەك “زۆنی ئاسایشی داخراو” ڕاگەیاندووە، كە بەگوێرەی خەڵكی ناوچەكە، گەر كەسێك بەوێدا بڕوات دەكەوێتە بەر مەترسی دەستڕێژی ئەو هێلیكۆپتەرانەی بە ئاسماندا دەسووڕێنەوە.\nكاتێكیش تووندیی پێكدادانەكە دەڕەوێتەوە، خەڵكی ناوچەكە دەڵێن هێشتا دەیان گەریلا هەن كە لە چیاكاندا ماونەتەوە. هەلیكۆپتەرەكانی سوپای توركیا بوونەتە دەنگبەرزترین باڵندە لە دەرسیم، كە ناوەناوە بە ئاسماندا باڵەفڕە دەكەن و چاودێری تابلۆی درەختە بەڕووەكانی خوارەوە دەكەن. دانیشتوانی ئەوێ بەجۆرێك بە دەنگەكە ڕاهاتوون كە چیتر سەر بەرز ناكەنەوە.\nهەڵمەتێكی نوێ دژی كوردەكان دەست پێ دەكات\nلە هۆزات، لە كۆتاییدا حسێن پاش چەندین مانگ لە چاوەڕوانی لە تاقیگەكانی ئیستەنبووڵەوە پاشماوەی باوباپیرانی پێگەیشتەوە. پاشماوەكان بەجوانی لە جانتای قوماشدا پێچرابوونەوە. حسێن بە هێواشی پاشماوەكانی لەسەر قەنەفەیەكی ماڵەوە دانا و سەرپۆشێكی دا بەسەریاندا و بۆ بیست ڕۆژ لەوێ داینان- هەمان ژمارەی ئەو ڕۆژانەی لە شوێنەكە بەسەری برد كاتێك بۆ یەكەمجار لەناو زەوییەكەدا دۆزینییەوە.\n“هەموو ڕۆژێك قسەم بۆ دەكردن”، حسێن وا دەڵێت. “دەربارەی هەموو ئەو ئازارەی پێیدا تێپەڕین قسەم بۆ كردن. لەوە دڵنیا بوومەوە كە ئەوان دەزانن كەسێك هەیە گوێ دەگرێت و ئەوەی بەسەر ئەواندا هات هەرگیز لەبیر ناكرێت.”\nحسێن ئێسكەكانی گێڕایەوە بۆ لوتكەی گردەكە، كە كردبوویە مۆنۆمێنتێك بە تابلۆی گەورەوە كە ناوی قوربانییەكانی تۆمار كردبوو، لە نێویاندا خیزانێكی كوردی عەلەوی كە لە سەردەمی عوسمانییەكاندا لەسەر هەمان گرد كۆمەڵكوژ كرابوون. كەللەسەر و ئێسكەكانی كردە ناو گۆڕێكەوە كە كەوتبووە ناوەڕاستی مۆنۆمێنتەكەوە.\n“لەو كاتەوەی ئێسكەكانم دۆزیوەتەوە زۆر خەمبارم”، حسێن وا دەڵێت، چاوە گەورە و جدییەكانی لە زەویی ژووری دانیشتنەكە بڕیوە. “چەندین ساڵی پێچوو. بەردەوام هەمووی بەشوێنمەوە بوو.”\nحسێن بەرنامەی وا بوو كاری كنەكارییەكە فراوانتر بكات و شوێنپێی جوگرافیای یادەوەریی بەتەمەنەكان هەڵبگرێت. “ئێمە دەزانین چەندین كەس لەسەر ئەو گردە كۆمەڵكوژ كراون، زۆر لەوانە زیاترن كە ئەوان دۆزییانەوە”. حسێن ئەمە ڕوون دەكاتەوە. ئەو دەشیەوێت گۆڕستانێك بنیاد بنێت بۆ كۆكردنەوەی پاشماوەی هەموو ئەو قوربانییانەی لە كنەكارییەكەدا دۆزرانەوە، شوێنێك كە تێیدا مردووەكان گۆڕ و مەراسیمی بەخاكسپاردنی شیاویان بۆ بكرێت.\nلەگەڵ ئەوەشدا، پاش هەوڵی كودەتاكەی تەمووزی ٢٠١٦، ئەردۆغان باری لەناكاوی ڕاگەیاندا، ئەمەش توانای ئەوەی بە پارتی داد و گەشەپێدان بەخشی كە باز بەسەر پەرلەماندا بدەن و لەڕێگای فەرمانەوە حوكم بكەن. ئەردۆغان زۆر تووند لەگەڵ ناوچە كوردییەكاندا جووڵایەوە، دەیان كەناڵی تەلەفزیۆنی و ڕۆژنامە و ڕێكخراوی داخست. هەستا بە دەستگیركردنی هەزاران ئەندامی هەدەپە، كە ئەردۆغان زووزوو بەوە تۆمەتباری دەكردن كە پەیوەندییان بە پەكەكەوە هەیە، هەروەها دەیان بەرپرسی هەڵبژێردراوی هەدەپەی لە پۆستەكانیان دوورخستەوە و كەسانی جێی متمانەی دەوڵەتی لەجێگا دانان.\nئەو بەرپرسانەش كە لەلایەن دەوڵەتەوە دانران دەستبەجێ ئەو دەستكەوتە كلتوریانەیان هەڵوەشاندەوە كە شارەوانییەكان لەماوەی ئاشتیدا بەدەستیان هێنابوو، لەنێویاندا داخستنی خوێندنگە كوردییەكان و تێكدانی مۆنۆمێنت و یادگە گشتییەكان. مۆنۆمێنتی قوربانیانی كۆمەڵكوژی ڕۆبۆسكی، كە پێكهاتبوو لە ناوی هەر سی‌و دوو قوربانییەكە و پەیكەری ژنێك كە لەسەر ئەژنۆی دانیشتبوو و شیوەنی بۆ قوربانییەكان دەكرد و دەستەكانی بۆ ئاسمان بەرزكردبوویە و چەندین موشەكیش چواردەوریان دابوو، بەزویی لابرا.\nجارێكی تر كوردەكانی توركیا كەوتنەوە بەر تارماییە بێدەنگكەرەكانی ترس؛ هەر چپەیەكی ناڕەزایی دەكرا بە ئاسانی سەربكێشێت بۆ سزای پەیوەندیدار بە تیرۆریستەوە. شارەدارانی هەدەپە لە دەرسیم، كە ئەمە بەشێكە لە ئەو سیستمەی هەدەپە كاری پێ دەكات كە تێیدا ژنێك و پیاوێك وەك شارەدار هەڵدەبژێردرێن بۆ پەرەدان بە یەكسانیی جێندەری، دەستگیر كران. نورحەیات ئاڵیوون شارەداری دەرسیم كە لە ساڵی ٢٠١٦ دا دەستگیر كرا هێشتا لە زینداندایەو بە تۆمەتی “ئەندامبوون لە ڕێكخراوێكی تیرۆریستیدا” ڕوبەڕوی سزای ٢٢ ساڵ زیندانیی بووەتەوە.\nلەگەڵ پاشەكشێی خەڵك بەرەو بێدەنگیی، باوباپیرانیشیان دووبارە خزانەوە ناو گڵ. پاش دۆزینەوەكەی حسێن، ئێسكی زیاتر دەركەوتن. بەگوێرەی سۆیلەمەز، ئەو كاری لەسەر كەیسێكی تریش كردووە بۆ خێزانێك لە گوندێكدا بەناوی نەزمیر، كە داوایان دەكرد حكومەتی توركیا هاوكاریان بێت لە كنەكردنی شوێنێكدا كە باوباپیرانیان كۆمەڵكوژكراون و فڕێدراونەتە چاڵێكەوە. بەڵام پاش هەوڵی كودەتاكە و ئەو دۆخە لەناكاوەی بەدوایدا هات، كەیسەكە هەڵپەسێردرا.\nئەمڕۆ، حسێن زۆر نیگەرانە سەبارەت بە بەردەوامیدان بە بنیادنانی مۆنۆمێنت بۆ قوربانیانی كۆمەڵكوژییەكە. “چیتر بۆ ئێسك ناگەڕێم. گەر بیاندۆزمەوە، ناكرێت ئەوە دیاری بكەم كە كێ بوون‌و چییان بەسەر هاتووە، چونكە دۆخی سیاسی ڕێگا بەوە نادات،” حسێن وا دەڵێت.\nزەریفە، دایكە بەتەمەنەكەی حسێن، كە جلوبەرگە نەریتییەكانی لەبەردایە و پرچی سوور بەسەر سنگیدا بەربۆتەوە، بەرامبەری دانیشتووە، بێدەنگ و بەگرنگییەوە گوێ دەگرێت. “وا باشترە لە زەوییەكەدا جێیان بهێڵین تا ژینگەی سیاسی لە توركیادا دەگۆڕێت”. بەڵام حسێن بەردەوامە لە سەردانكردنی مۆنۆمێنتەكان و گۆڕە بەكۆمەڵەكانی تر بۆ داگیرسانی مۆم و نزاكردن بۆیان و دڵدانەوەیان تا كاتی ئەوەدێت یارمەتییان بدات بێنە دەرەوە.\nبۆ حسێن، شەڕی ئەو هەرگیز دەربارەی دادپەروەری نەبوو. “ناتوانین لەم وڵاتەدا داپەروەری بدۆزینەوە. بۆیە بێسوودە بۆی بگەڕێین”، ئەو وا دەڵێت. “قەرەبوكردنەوەی داراییشم ناوێت. هەموو ئەوەی دەمەوێت پشتڕاستكردنەوەیە لەلایەن حكومەتەوە. من دەمەوێت حكومەت ئەوە پشتڕاست بكاتەوە كە هەموو ئەم منداڵ و بەتەمەنانە كۆمەڵكوژ كراون و بە زیندوویی سوتێنراون تەنها لەبەرئەوەی كوردی عەلەوی بوون.”\n“دەتوانم لە قووڵایی ویژدانمدا هەستی پێ بكەم. شەوان بەخەبەرم دێنێ. ئەوەی حكومەت لێرە كردوویەتی جینۆساید بوو. من دەمەوێت دان بە تاوانەكانیاندا بنێن.”\nلە حسێن دەپرسم، “گەر حكومەت لە كۆتاییدا بەرپرسیارێتی ئەوە هەڵبگرێت كە ئەنجامی داوە، هەر بەڕاستی ئەوە بەس دەبێت؟”\nئێستێك دەكات. “لانی كەم ویژدانمان ئاسوودە دەبێت”، لە كۆتاییدا وا دەڵێت. “ئێمە دەمانەوێت ناوەكانیان تۆمار بكرێن. دەمانەوێت مردووەكانمان لەبیر نەكرێن. دەمەوێت جیهان بزانێت ئەم خەڵكە بوونیان هەبووە و دەمەوێت جیهان ئەوە بزانێت كە حكومەتی توركیا بەسەری هێناون.”\nئەو مۆنۆمێنتەی حسێن بۆ كۆمەڵكوژییەكەی باوباپیرانی بنیادی نا لەسەر چیاكەی نزیك ماڵی خۆیان\n“هەموو دەرسیم جێگایەكە بۆ یادەوەری”، حسێن بەردەوام دەبێت. “هەموو مێژووی ئێمە لەم چیایانەدایە. هەرشوێنێك كە دەڕۆم، شوێنپێی باوباپیرانم دەبینم. دەتوانم هاوارەكانیان ببیستم. هەر جارێك دەچمە سەردانی گۆڕە بەكۆمەڵەكان بۆیان دەگریم. دەتوانم منداڵەكان ببینم لەو شوێنەدا جەستەیان نێژراوە پێكەوە یاری دەكەن.”\nمەتین لە ماڵێكی هاكەزایی دارینی دووهۆدەیی لە ناو قووڵایی چیاكاندا دەژی. ڕۆژێك بۆ شوێنێكی تەنیشت ڕووباری مونزوری بردم. شەو تاریك و زوقومە. تا لە ڕووبارەكە نزیكتر دەبینەوە هەوا ساردتر و با تووندتر دەبێت. ئێمە بۆ بینینی چەكدارێكی تری پێشووی پەكەكە لێرەین. لە ترسی تۆڵەسەندنەوە، داوا دەكات نازناوێك بۆ شاردنەوەی ناسنامەكەی بەكاربهێنم. من بە عەلی بانگی دەكەم، عەلی یەكێكە لە ناوە بەربڵاوەكان لە توركیادا، بەگوێرەی گەڕانێكی خێرای گۆگڵ.\nعەلی، وەك هەموو ئەو دانیشتوانەی دەرسیم كە من بینیمن، ئارام و میهرەبانە. تەمەنی ٢٤ ساڵە و لە تەمەنی ٢٢ ساڵیدا دژی دەوڵەتی توركیا دەستی دایە چەك. بە قسەی عەلی، لە ساڵی ٢٠١٥ دا نزیكەی ٣٠٠ گەریلای ژن و پیاوی پەكەكە و ژمارەیەكی كەمی یاخییە كۆمۆنیستەكان لە چیاكاندا شەڕی سوپای توركیایان دەكرد. ئەوان بە ڕێچكەی باوانیاندا ڕۆشتوون و لە هەمان ئەو ئەشكەوت و پاوانانەدا خۆیان حەشار داوە كە چەند دەیەیەك پێشتر باپیرانیان هەوڵیانداوە بیكەنە پەناگەی خۆشاردنەوە لە سەربازە توركەكان.\nهەم مەتین و هەم عەلیش بە دەنگێكی نزم و بەپارێزەوە دەدوێن. لە توركیادا، تەنانەت چپەچپێكی كەمیش بۆ پشتگیریكردنی پەكەكە دەكرێت بە دوو كەلەپچە لە دەستەكانتدا كۆتایی بێت. “ئێمە بۆ خۆمان ناجەنگین، بەڵكو بۆ خەڵك و فەرهەنگەكەمان”، عەلی وا دەڵێت، دەنگی ئامبازی جووڵەی ئارامكەری ڕووباری مونزور دەبێت. “ئەمە خەڵكی ئێران، عێراق یان سوریا یان هەر شوێنێكی تر نین. ئێمە منداڵی ئەم زەوییانەین. ئێمە ڕۆڵەی دەرسیمین”.\nعەلی و مەتین شایەتحاڵی پێكران و مەرگی چەندین هەڤاڵیان بوون لەلایەن سوپای توركیا، كە بە حەسرەتەوە چنگیان لەو دوا هەناسەیەی بەر لە ئامبازبوونی باپیرانیان گیركردووە. “كە ڕوخساریان… چاوەكانیان… دەبینیت، مەحاڵە ئەو هەستانە ڕوون بكەیتەوە. زۆر سامناكە”، مەتین وا دەڵێت. بە هێواشی ملی نزم دەكاتەوە، وا دیارە بۆ ئەو وشانە دەگەڕێت كە –لە وەسف نەهاتوو- وەسف دەكەن. “هەموومان لە دارستانەكەدا پێكەوە دەماینەوە. وەك خوشك‌وبرامان لێ هاتبوو.”\nدڵی مەتین تووند بە بەرخۆدانی كوردانەوە پێچراوە. كەسێكی خاوەن مەبدەئە و باوەڕی وایە كە ئەگەر ئەو بۆ شتێكی ڕاست دەجەنگێ ئەوا گووللە و ژووری زیندان پێویستین. هەروەها چاوەڕوانی زۆریشی لەوانی تر هەیە؛ ئەو چاوەڕێی ئەوە لە هەموو كەسێك دەكات وەك ئەو بۆ بزووتنەوەكە قوربانی بدەن. سەرەڕای ئەوەش، بۆ زۆرینەی خەڵك ترسی خۆبینینەوە لە زیندانێكی توركیادا بەسە تا جڵەو بكرێن. بۆ زۆرێكی تری كوردان، سیاسەتی توانەوەی زۆرەملێی توركیا سەركەوتوو بووە؛ هەربۆیە مەتین زۆرجار نائومێد دەبێت.\nلە چیاكاندا، كە هەڤاڵەكانیان كوژراون، چەكدارانی پەكەكە بەزوویی دەیانبەن و بە خاكیان دەسپێرن. “ئێمە دەترساین سەربازانی توركیا بیاندۆزنەوە و جەستەیان بشێوێنن”، مەتین وا دەڵێت. ئاماژە بە ناوی بارین كۆبانێ دەدات، ژنەشەڕڤانێكی یەكینەكانی پاراستنی گەل(یەپەگە) هێزێكی چەكداری زۆرینە كوردن لە سووریا، كە جەستەی لەلایەن ئەو هێزانەی توركیا پاڵپشتیانە بە ڤیدیۆ تۆمار كرا و گاڵتەی پێكرا لەكاتی داگیركردنی شاری عەفرینی سوریا لە ساڵی ٢٠١٨.\nپاش بەخاكسپاردنی هەڤاڵەكانیان، چەكدارانی پەكەكە شوێنی تەواوی گۆڕەكان دەپارێزن. چەكدارەكان پێشڕەویی خێزانە تازییەبارەكان بەناو هەرێمە مەترسیدارەكەدا دەكەن بۆ سەردانی ئەو شوێنانەی كوڕ و كچەكانیان بە خاك سپێردراون. لە ساڵی ٢٠١٥ دا، چەكدارەكان بڕیاریان دا بچنەوە شوێنی مردووەكان و جەستەی تەواوی هەڤاڵەكانیان كۆ بكەنەوە كە بەدرێژایی ساڵان لە دەوروبەری دەرسیمدا نێژراون و مەراسیمێكی بەخاكسپاردنی شیاویان لە گۆڕستانێكدا بۆ ساز بكەن كە بە “گۆڕستانی شەهیدان” ئاماژەی بۆ دەكەن.\n“ئەوە بۆ ئێمە گرنگ بوو كە دڵنیا ببینەوە هاوڕێكانمان پاش مەرگیان یادیان دەكرێتەوە”، مەتین بەیادی دێتەوە. “بەڵام ویستیشمان وا بكەین ئاسانتر بێت بۆ خێزانەكان تا سەردانی گۆڕی منداڵەكانیان بكەن”. بە هاوكاری گوندییەكانی ناوچەكە، گۆڕیان هەڵكەند و گۆڕستانەكەیان بونیادنا، بە وتەی مەتین، پاشماوەی ٢٧٠ چەكداریان كۆكردەوە و لەوێدا بەخاكیان سپاردن.\nبەڵام لە دەرسیم ڕووبارەكانی زەوی و خوێنبەرەكانی خەڵكەكە لە ساڵی ١٩٣٨ دا ئاوێتە بوون.\nهەر زوو پاش بنیادنانی گۆڕستانەكە، چەكدارانی پەكەكە بڕیاریاندا مۆنۆمێنتێك لە تەنیشت گۆڕستانەكەوە بۆ ئەو پێشینانەیان دروستبكەن كە پانزە ساڵ پاش دامەزراندنی دەوڵەت توركیا لەو چیایانەدا كۆمەڵكوژ كران.\nنزیكی پەنجا چەكدار شوێن پێی یادەوەریەكانی بەتەمەنەكانیان هەڵگرت و دەستیان كرد بە گەڕان بۆ ئێسكەكانی پێشینانیان. “قسەمان لەگەڵ بەتەمەنەكانمان و گوندییەكانی ئەو ناوچانە كرد كە دەمانزانی گۆڕی بەكۆمەڵی لێن”، عەلی وا دەڵێت. “بەگشتی كۆمەڵكوژییەكان لەو شوێنانەدا ڕوویان داوە كە بەرخۆدان بەهێز بووە.”\nمەتین و عەلی هەردووكیان چوونەتە ناوچەیەك لە گووندێكدا بەناوی ئەلاجیك. بە قسەی گوندییەكانی ئەلاجیك، نزیكی پەنجا ساڵ لەوەوبەر، ئێسكەكان دەركەوتن و گوندییەكانیش خۆڵیان بەسەردا كردوونەتەوە- لەوە ترساون بەرپرسانی توركیا بەئامانجیان بگرن یان هەوڵ بدەن لەڕێگای لەناوبردنی بەڵگەكانەوە تارمایی پێشینانی ئەمان لەكۆڵ خۆیان كەنەوە.\nهێشتا كاتی ئەوە نەهاتبوو ئێسكەكان لە پەناگاكانی خۆیان بێنە دەرێ؛ بۆیە نێردرانەوە ژێر گڵ. بەڵام لە دەرسیم چیرۆكەكان خۆڕاگرن، زۆری پێ نەچوو تا مەتین و عەلی ڕێیان بكەوێتەسەر ئێسكەكان. “ئێمە پارچە ئێسكی پەنجە، پەراسوو، كڵۆتمان دۆزیەوە”، مەتین وا دەڵێت. لەسەر بنەمای چیرۆكەكانی بەتەمەنەكانیان و گووندییەكانیان، گەیشتنە ئەو دەرئەنجامەی كە ئێسكەكان پاشـاوەی باوباپیرە كۆمەڵكوژكراوەكانیانن.\nئەمە یەكەمین و دوایەمین كۆمەڵكوژیی نەبوو لە مێژووی توركیادا.\nچەكدارەكان پاشماوەی كەللەسەریان لە دوو گووندی تری دەرسیمدا، گوندەكانی بۆر و لاك، دۆزییەوە كە مەزەندە دەكرا بگەڕێتەوە بۆ ١٩٣٨. ئێسكەكانیان هێنا بۆ مۆنۆمێنتی تەنیشت گۆڕستانی شەهیدان، كە تێیدا تابلۆیەكیان هەڵواسیبوو كە ڕای دەگەیاند ئێسكەكان پاشماوەی ئەو كوردە عەلەویانەن لە ساڵی ١٩٣٨ دا كوژراون لەگەڵ ئەو شوێنانەی ئێسكەكانیان لێ دۆزیبوونەوە. پاشان ئێسكەكانیان خستەناو بۆكسێكی پیشاندانی شووشەییەوە كە لە مۆنۆمێنتەكەدا بەرزیان كردوەتەوە.\n“ویستمان ئەوە پیشان بدەین كە ئەو ئازارەی لە ساڵی ١٩٣٨-ەوە ئەزموونی دەكەین هاوشێوەیە”، مەتین وا ڕوونی دەكاتەوە. “لێرە ڕەچەڵەكێكی ژانی لێیە. ئەمە یەكەمین و دواین كۆمەڵكوژیی نەبوو لە مێژووی توركیادا.”\nمۆنۆمێنتەكە ئامانجیشی ئەوە بوو كە مێژووەكەیان بیری خەڵكی دەرسیم بخاتەوە، كە سەردانی گۆڕستانەكەیان دەكرد تا شیوەن بۆ كچ و كوڕە كوژراوەكانیان بكەن. بە قسەی مەتین، وێرانكارترین سیاسەتی توركیا لە دەرسیم كامپینی بۆردوومانكردن یان ئۆپەراسیۆنە سەربازییەكانی نەبووە، بەڵكو هەوڵەكانی سوپایە بۆ دروستكردنی ناكۆكی لە نێوان چەكدارانی پەكەكە و خەڵكی مەدەنیی دەرسیم.\n“هەموو هەوڵێكیان داوە تا خەڵكیمان لێ هەڵگێڕنەوە”، مەتین وا دەڵێت. “ئێمە ویستمان مۆنۆمێنتەكە هاوكاری خەڵك بكات تا بگەڕێنەوە بۆ ڕیشەكانیان، بۆ بیرهێنانەوەی فەرهەنگ و مێژوومان تا بتوانین بیپارێزین.”\nبەڵام مۆنۆمێنتەكە تەنها چەند مانگێك تەمەنی كرد، پێش ئەوەی سوپای توركیا لە هێرشێكی ئاسمانیدا بۆردومانی بكات و گۆڕستانەكە و مۆنۆمێنتەكەش وێران بكات. ئەمڕۆ، شوێنەكە بەشێكە لە ناوچەی ئاسایشی داخراو كە قەدەغەیە دانیشتوانی دەرسیم پێی تێ بخەن.\n“لە ژێرماندا هەزاران ئێسك هەن”، مەتین وا دەڵێت. هەناسەكەی وەك دووكەڵ لە دەمیەوە دێتە دەرێ. سەرماكە تەوقی داوین. “بەڵام هێشتا ئێمە دەرفەتی ئەوەمان نەبووە بە شێوەیەكی شیاو بەخاكیان بسپێرین.”\n“گەر ئەوە لەبیر بكەین لێرە ڕووی داوە، كۆمەڵكوژییەكان بەردەوام ڕوو دەدەنەوە. ئەمە دەكرێت چارەنووسی منداڵێكی من بێت. ئێمە شوێن باوباپیرمان دەكەوین و دەیانپارێزین، چونكە چیرۆكەكانی ئەوان لە داهاتوودا منداڵەكانی ئێمە دەپارێزێت”، دەمی مەتین دەلەرزێت كاتێك ئەو هەڵدەلەرزێت. منگەمنگی ڕووباری مونزور بڵندتر دەبێت؛ دەڵێی دەقیژێنێت.\n“دەیان سەدەیە جەنگ و كۆمەڵكوژییە. بەڵام ئێمە هێشتا لێرەداین. ڕووبارەكانی دەرسیم بە خوێنی ئێمەدا دەڕۆن. بڕوام وایە گەر بەردەوام بین لە بەرخۆدان، جا گرنگ نییە بەربەستەكان چین، ڕۆژێك دێت حكومەتی توركیا هیچ چارێكی نامێنێت جگە لەوەی تەنیا جێمان بهێڵێت.”


2019-10-10 [11:55 AM]\nڕێكخراوی پزیشكانی بێ سنوور له مانگی كانوونی یه‌كه‌می 2018 ده‌ستی كرد به پێشكه‌ش كردنی ڕاوێژه‌كانی ته‌ندروستی ده‌روونی له شارۆچكه‌ی سنونی له قه‌زای شنگال، كه له ئێستادا بۆته شوێنی نیشته‌جێبوونی زۆرینه‌ی ئێزیدیه كه‌مینه و چه‌وسێندراوه‌كانی له عێڕاق. له‌م كاته‌وه تا ئێستا، 286 كه‌س تۆماركراون بۆ چاره‌سه‌ری و تێیاندا 200 كه‌س هێشتا له‌ژێر چاره‌سه‌ری دان. باوترین حاڵه‌تیش خه‌مۆكیه به ڕێژه‌ی (%40) و هه‌ڵگه‌ڕانه‌وه‌ی ناڕێك به ڕێژه‌ی (18%) و دڵه‌ڕاوكێ (17%). هه‌روه‌ها هه‌ندێك ناڕێكی كه‌سایه‌تیش ده‌ستنیشان كراون له‌وانه فشاری ده‌روونی دوای تۆقین (3%)\nله ماوه‌ی 8 مناگدا، 24 نه‌خۆش كه هێنرابوونه ژووری فریاگوزاری نه‌خۆشخانه‌ی سنونی هه‌وڵی خۆكوشتنیان دابوو – شه‌ش له‌وانه گیانیان له‌ده‌ستدا پێش گه‌یشتن به نه‌خۆشخانه یاخود نه‌توانرا ڕزگار بكرێن. له‌م 24 نه‌خۆشه، 46% یان له خواروی 18 ساڵ بوون و بچوكترینیشیان كچێكی ته‌مه‌ن 13 ساڵان بوو كه خۆی به داره‌وه هه‌ڵواسی بوو و به مردوویی گه‌یشته نه‌خۆشخانه. 54% كچ و ژن بوون و چواریان به خۆسوتاندن گیانیان له‌ده‌ستدا. ئه‌وانی تریش هه‌وڵی خۆكوشتنیان داوه له‌ڕێگه‌ی بڕینی مه‌چه‌كیان و خواردنی ژه‌هر و به‌كارهێنانی ژه‌مه ده‌رمانی زۆر و تفه‌نگ\n. له ڕۆژی جیهانی ته‌ندروستی ده‌روونی، پزیشكانی بێ سنوور، داوای یارمه‌تی زیاتری ناوخۆیی و نێوده‌وڵه‌تی ده‌كات بۆ ته‌ندروستی ده‌روونی نه‌ك ته‌نها له قه‌زای شه‌نگال به‌ڵكو له سه‌رتاسه‌ری عێڕاق كه هێشتا ده‌ناڵێنێت به‌هۆی چه‌ندین ساڵ شه‌ڕ و ناجێگیری ئابووری.\nد. مارك فۆرجێت سه‌رۆكی شاندی پزیشكانی بێ سنوور له عێڕاق ده‌ڵێت "یه‌كه‌م ڕووماڵ له‌سه‌ر ته‌ندروستی ده‌روونی له ساڵی 2018 له سنونی كردمان، ده‌ریخست كه‌وا 100%ی ئه‌و خێزانانه‌ی قسه‌مان له‌گه‌ڵ كردن به‌لایه‌نی كه‌م یه‌ك ئه‌ندام له خێزانیان نه‌خۆشی ده‌روونی مامناوه‌دنی یان توندیان هه‌بوو،" به‌رپرسانی ناوچه‌كه‌ش مه‌ودای ئه‌م پێویستیه پشتڕاست ده‌كه‌نه‌وه. كاتێك چاومان به به‌ڕێوبه‌ری نه‌خۆشخانه‌ی شنگال كه‌وت، پێی ووتین كه هه‌موان پێویستیان به پاڵپشتی ته‌ندروستی ده‌روونی هه‌یه له شنگال ته‌نانه‌ت خۆشی. ئه‌مه‌ش یه‌كی ده‌گرته‌وه له‌گه‌ڵ ئه‌وه ڕاستیه‌ی كه دواتر بۆمان ده‌ركه‌وت كه چالاكیه‌كانمان ده‌ست پێكرد: ئه‌ویش ئه‌وه بوو كه ئێمه به‌رامبه‌ر قه‌یرانێكی گه‌وره‌ی ته‌ندروستی ده‌روونین كه په‌یوه‌ندیێكی ڕاسته‌وخۆشی هه‌یه به‌و هه‌موو نه‌هامه‌تیه‌ی كه ئێزیدیه‌كان چێشتویانه."\nد.كه‌یت گۆلدینگ كه له ژووری فریاگوزاری له سنونی له‌گه‌ڵ ڕێخراوی پزیشكانی بێ سنوور كارده‌كات ده‌ڵێت "هه‌موان لێره به‌لایه‌نی كه‌م ئه‌ندامێكی خێزانیان یان هاوڕێیه‌كیان له‌ده‌ستداوه. تێكڕای شنگال هه‌ست به بێ ئومێدی و غه‌م ده‌كات. له هه‌موو جیهان، هه‌ستكردن به غه‌مباری كاتێك مێرده‌كه‌ت ده‌مرێت یان منداڵه‌كه‌ت نه‌خۆش ده‌كه‌وێت یان له هاوبه‌شه‌كه‌ت جیا ده‌بیته یان كه دووره لێت، شتێكی باو و ئاساییه. به‌ڵام ئه‌ندازه‌ی له‌ده‌ستدان له‌م كۆمه‌ڵگه‌یه بێ شوماره و ئاوێته‌یه له‌گه‌ڵ تۆقین و توندوتیژی و زه‌بوون بون و ئاواره‌بونی به‌كۆمه‌ڵ و هه‌ژاری. هه‌روه‌كو هه‌موو لێره پێت ده‌ڵێن، جینۆسایدی گروپی ده‌وڵه‌تی ئیسلامی یه‌كه‌م كۆمه‌ڵكوژی ئێزیدیه‌كان نه‌بوو، به‌ڵكو 74مین بوو،" له‌م ساڵدا، د. گۆڵدینگ بۆ ماوه‌ی دوو مانگ پاڵپشتی كارمه‌ندانی ئێزیدی پزیشكانی بێ سنووری كردوه له یارمه‌تیدانی ئه‌و كه‌سانه‌ی كێشه‌ی ده‌روونیان هه‌یه، له‌كاتێكدا كه پزیشكانی بێ سنوور نه‌یتوانیوه پزیشكێكی ده‌روونی بدۆزێته‌وه له عێڕاق. ئه‌مه‌ش ئاماژه‌یه بۆ كێشه‌یێكی گه‌وره‌تر له عێراق كه ئه‌ویش نه‌بوون و كه‌می پزیشكی ده‌روونی و ده‌روون ناس و ڕاوێژكاری ته‌ندروستی ده‌روونی ڕاهێنراوه بۆ وه‌ڵامدانه‌وه‌ی ئه‌و پێویستیه گه‌وره‌یه‌ی ته‌ندروستی ده‌روونی كه سه‌ری هه‌ڵداوه دوای چه‌ندین ساڵ له شه‌ڕ و توندوتیژی.\nد. مارك فۆرجێت ده‌ڵێت "سه‌ڕه‌ڕای مه‌ترسی و گه‌وره‌یی كێشه‌كه له شنگال، ناتوانین پزیشكی ده‌روونی و ده‌روون ناسی لێهاتوو بدۆزینه‌وه بۆ ئه‌وه‌ی كارمان له‌گه‌ڵ بكه‌ن له عێڕاق. بۆیه وه‌ك ڕێكخراوی پزیشكانی بێ سنوور ناچارین كه‌وا كارمه‌ندی نێوده‌وڵه‌تی بێنین بۆ دابینكردنی پاڵپشتی كه ئه‌مه‌ش باشترین ڕێگه‌چاره نیه و تا داهاتوی دوور به‌رده‌وام


کوردیپێدیا - NÎQAŞÊN FELSEFEYÊ 02\n📕 NÎQAŞÊN FELSEFEYÊ 02 | پۆل: پەڕتووکخانە | زمانی بابەت: 🏳 Kurmancî - Kurdîy Serû\nNÎQAŞÊN FELSEFEYÊ 02\nNavê pirtûkê: NÎQAŞÊN FELSEFEYÊ 2\n🔗 خوێندنەوە / داونلۆدکردنی پەڕتووکی: NÎQAŞÊN FELSEFEYÊ 02\n 🇰 تۆماری تایبەت بۆ کوردیپێدیا | 🏳 کوردیی ناوەڕاست | ئەم پەڕتووکە بەتایبەتی لەلایەن (نووسەر)ەوە لە رۆژی 01-03-2022 بۆ کوردیپێدیا نێردراوە\n2. 👁 NÎQAŞÊN FELSEFEYÊ 03\n3. 👁 NÎQAŞÊN FELSEFEYÊ 04\n4. 👁 NÎQAŞÊN FELSEFEYÊ 05\n5. 👁 NÎQAŞÊN FELSEFEYÊ 07\n6. 👁 NÎQAŞÊN FELSEFEYÊ 08\n7. 👁 NÎQAŞÊN FELSEFEYÊ 09\n8. 👁 NÎQAŞÊN FELSEFEYÊ 10\n9. 👁 NÎQAŞÊN FELSEFEYÊ 11\n10. 👁 NÎQAŞÊN FELSEFEYÊ 12\n11. 👁 NÎQAŞÊN FELSEFEYÊ 13\n➕ ئەم بابەتە لەلایەن: (رۆژگار کەرکوکی)ەوە لە: Mar 3 2022 2:56PM تۆمارکراوە\n👌 ئەم بابەتە لەلایەن: (هاوڕێ باخەوان)ەوە لە: Mar 3 2022 3:51PM پێداچوونەوەی بۆکراوە و ئازادکراوە\n✍ ئەم بابەتە بۆ دواجار لەلایەن: (هاوڕێ باخەوان)ەوە لە: Mar 3 2022 3:00PM باشترکراوە\n📷 فایلی وێنە 1.0.2 265 KB Mar 3 2022 3:00PM رۆژگار کەرکوکی\n📷 فایلی وێنە 1.0.1 707 KB Mar 3 2022 2:59PM رۆژگار کەرکوکی\n📕 فایلی PDF 1.0.1 599 KB 83 Mar 3 2022 2:59PM رۆژگار کەرکوکی


جۆرج فلۆید كێیە؟ ئەو كەسەی كوشتنەكەی شەقامی ئەمەریكای هەژاندووە : چاوی گەل\nجۆرج فلۆیدی تەمەن ٤٦ ساڵ لە ویلایەتی كارۆلینای باكوور لەدایك بووە، كچێكی شەش ساڵی هەیە، كە لەگەڵ دایكی لە شاری هیوستن بەیەكەوە دەژین، رۆكسی خێزانی لەچاوپێكەوتنێكیدا لەگەڵ رۆژنامەی “هیوستن “، فلۆیدی بە باوكێكی باش وەسف كردووە.\nجۆرج یەكێك بووە لە ئەندامانی تیمی مۆسیقییەك، كە ئەلبوومێكیان بەناوی “بلۆك پارتی” لەساڵی ١٩٩٦ دەركردووە، هەر ئەو ساڵەش بووە لەلایەن هاوڕیكانییەوە ناوی “بیگ فلۆید” یان “فلۆیدی زەبەلاح”ی لێنراوە.\nپێش ئەوەی كۆچی دوایی بكات وەك سیكوریتی گارد لەچێشتخانە و باڕی “كۆنگۆ لاتین بیسترۆ” كاری كردووە، چێشتخانەكە لە مانگی ئازارەوە بەهۆی ڕێكارەكانی بەرەنگرابوونەوەی ڤایرۆسی كۆرۆنا داخراو بووە و لەوكاتەوە فلۆید بێكار بووە.


غالب محمد عەلی8/11/2019 307 جار بینراوە\n!! پارێزگای هەولێر پیاوەتی بە ئاوی حەمام دەکات\nفرسەت سۆفی پارێزگاری هەولێر رایگەیاند،"دوای بەدواداچونمان بۆ نرخی ئەو نەوتەی بەسەر هاونیشتمانیان دابەشدەکرێت، لەپێناو بەرژەوەندی هاونیشتمانیان بڕیارماندا بەکەمکردنەوەی بڕی 5 هەزار دینار لەو نرخەی دانراوە لەبەرامبەر یەک بەرمیل نەوت".\nبەندە جاڕێکی تر دەڵێم ئەو نەوتی بۆ ماڵا دابین کراوە لە لایەن حومەتی عیراقە ، نرخی (۲۱٦) لتر نەوتیمسپی دەکاتە (۳۱) هەزار دینارە کە حکومەتی عیراق وەک پاڵپشتی ناردویەتی بۆ پارێزگاکانی هەرێم ، بەڵام دوای ئەوەی تێکەڵی دەکەن بە نەوتی کواڵیتی خراپ و بەنرخێکی گرانتر دەیدەن بە هاوڵاتیان ، دوای ئەوەیش وەک بڵێت خیر دەکەن ، دەڵێن لە بەر بەرژەوەند هاوڵاتیان نرخەکەمان کەم کردوە ! ناڵێت دزیەکەمان کەمتر کرد ، ئەمەش ئەوە دەگەیەنێت کە بەدڵێ خۆیان و کۆمانیاکانیان نرخ دادەنین نەک لە بەرژەوەندی خەڵک ...\nلێرەوە داواکارم لە هەر چوار پارێزگاکەی هەرێم بەنرخەکەی خۆی و نرخی نەقڵەکەی کە کەمترە لە دوو هەزار دینارە ، چونکە ئەو نەوتە بۆ هاوڵاتیان دابین کراوە ، نەک بۆ تاڵان کردن لە لایەن کۆمپانیاکانی حزب ، ئەگەر بەو نرخە نەبێت ناچارمان دەکەن ناوی هەر پێنچ کۆمپانیاکە و چوار پارێزگاکە بە راپۆرتێکی تێر و تەسەند تەسلیمی دەستی دەست پاکی عیراق بکەین بۆ ئەوەی لێکۆڵێنەوە لەم گەندەڵێە بکەن ....\nلقد أعذر من أنذر وأنصف من حذر


Tuesday, 06.28.2016, 23:45\nنووسینی: پۆڵات جان...\nوه‌رگێڕانی/ ئه‌سعه‌د شاوری\nله به‌ره‌به‌یانی 25ی حوزه‌یرانی ساڵی ڕابردوو، خه‌ڵکی کۆبانێ ده‌ستیاکرد به گه‌ڕانه‌وه بۆ شاره لێقه‌وماوه‌که‌یان، که به‌سه‌ر قه‌سابخانه‌یه‌کی سه‌یردا که‌وتن، که بوه هۆی گیان له‌ده‌ستدانی سه‌دان هاوڵاتی ئاوه‌ره‌بوو له ژن و پیاو و منداڵ و پیر، وه برینداربوونی سه‌دانی دیکه، که ویستیان ئه‌م کاره‌ساته بخه‌نه ناو قوڵایی یاده‌وه‌ری خه‌ڵکی کۆبانێ له ڕێگای ده‌ستێکی ره‌شه‌وه هه‌رچی خۆشییه‌کانی سه‌رکه‌وتن هه‌یه، لێیان بستێننه‌وه. به‌ڵام خه‌یاڵ پڵاو خۆیان... به‌بۆنه‌ی ئه‌م کاره‌ساته خه‌مباره‌وه یادی شه‌هیدانی سڤیل و قوربانیانی 25ی حوزه‌یران به‌رز ڕاده‌گرین و له به‌رامبه‌ر گیانی پاکیان راده‌وه‌ستین و پرسه‌ی خۆمان ئاڕاسته‌ی خه‌ڵکی ڕۆژئاوا به گشتی و کۆبانێ به تایبه‌ت ده‌که‌ین.\nلێره‌وه ده‌پرسین کۆبانێ بۆچی؟ کۆبانێ یه‌کێک بوو له‌و شاره گۆشه‌گیرکراوانه‌ی که ئاگر و بڵێسه‌ی شه‌ڕی مه‌زهه‌بی و وه‌حشیگه‌رانه کردبووی به شارێکی پشگوێخراو و نه‌ناسراو، به‌ڵام له‌گه‌ڵ سه‌رکه‌وتنه گه‌وره‌کانیدا بوو به مانشێتی گه‌وره‌ی ڕۆژنامه جیهانییه‌کان و هه‌واڵی یه‌که‌م له ئاژانسه گه‌وره‌کان و بازیدا بۆ ئاستێک که له پێشبینی که‌سماندا نه‌بوو. جگه‌له به‌شداری کۆبانێ و خه‌ڵکه‌که‌ی له‌سه‌ر ئاستی کوردستان و ڕۆڵی له شۆڕشی ڕۆژئاوادا که به به‌ربه‌ستکردن و تێکشکاندنی داعش به ساده‌ترین چه‌ک و پێداویستی به‌رده‌ست ده‌ستیپێکرد و، دواتر بوو به یه‌که‌مین شار که توانی هێرشی داعش وه‌ک گه‌وره‌ترین ڕێکخراوی تیرۆرستی ڕابگرێت له کاتێکدا سوپای ده‌وڵه‌ت و هێزه به‌رگریکاره‌کانی دیکه تا ڕاده‌یه‌ک هه‌ڵوه‌شابوونه‌وه و شکستیان هێنابوو له به‌رامبه‌ر داعشدا. له هاوینی ساڵی 2014دا ڕێکخراوی تیرۆرستی داعش وه‌کو ئاگری ناو پوش به هه‌موو لایه‌کدا له عێڕاق و سوریا ته‌شه‌نه‌ی کرد، به جۆرێک شار له دوای شاری ده‌خستنه ژێر ڕێکفی خۆی. یه‌ک له دوای یه‌ک فه‌یله‌ق و فیرقه سه‌ربازییه‌کانیان له هه‌مبه‌ر دڕنده‌یی داعشدا وه‌کو خوێی ناو ئاو ده‌توانه‌وه، به جۆرێک هه‌مووان جۆرێک له گومانیان بۆ دروست بووبوو که هه‌یمه‌نه‌ی داعش هه‌روا به سانایی له به‌ین ببرێت، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا ده‌ستێکی نادیار له پشت هاوکاری و پشتگیری ئه‌و هێزه تاریکپه‌رسته‌وه بوو بۆئه‌وه‌ی کۆبانی بکاته شه‌نگالێکی دیکه.\nزۆربه‌یان ئه‌و بڕوایه‌یان له‌لا دروستبوو که کۆبانێ و خه‌ڵکه‌که‌یی و شه‌ڕڤانه‌کانی جیاواز نابن له موصڵ و رومادی و ڕه‌قه و دێره‌لزور و ئه‌و شار و ناوچانه‌ی دیکه که که‌وتنه ژێڕ ڕکێفی داعش، به‌ڵام کۆبانێ ئه‌وه‌ی بۆ دونیا سه‌لاماند که هیچ تاکێکی ئه‌و شاره ئاماده نییه ته‌نانه‌ت بۆ یه‌ک چرکه‌ش له‌ژێر په‌رچه‌می ڕه‌شی ده‌وڵه‌تی درۆینه‌یی ئیسلامیدا بژێت، ئه‌مه‌ش زیاتر ڕوون بوویه‌وه کاتێک شه‌ڕڤانان ته‌نها چاره‌گێکی شاره‌که‌یان له به‌رده‌ستدا مابوو، به‌ڵام هه‌ر به‌رده‌وام بوون له به‌رگیکردن لێی و مردن له پێناویدا.\nئه‌و ده‌مه‌ی سه‌رۆکی هه‌ندێک ده‌وڵه‌تی ده‌وروبه‌ر دڵخۆش بوون به که‌وتنی کۆبانێ و ئه‌و واته‌یان ده‌گو‌ته‌وه که گوایا "کۆبانێ که‌وت و ده‌که‌وێت"، وه‌هه‌ندێکی دیکه ده‌یانگووت "هیوایه‌ک بۆ کۆبانێ نه‌ماوه و وه هیچ ڕه‌هه‌ندێکی ستراتیژی له شه‌ڕی دژی تیرۆردا نیه". له به‌رامبه‌ردا هه‌ندێکی دیکه وایان گوزارشت ده‌کرد که "گرنگ نیه کۆبانێ بکه‌وێت یان نا چونکه چه‌ندان شاری دیکه‌ی کوردی هێشتا به پێوه ماون و که‌وتنی ئه‌و شاره‌ش کۆتایی مێژوو نیه". وه به‌شێکی دیکه له نه‌یاران ئه‌وه‌یان وه‌کو ده‌رفه‌تێک بۆ تێکشکاندنی شه‌ڕڤانان و له‌به‌ینبردنیان ده‌بینی. وه هه‌ندێکی دیکه‌یان ئه‌وه‌یان وه‌ک هه‌لێک ته‌ماشا ده‌کرد بۆ پاکتاوی کۆمه‌ڵێک کۆنه قینی به‌رته‌سک و سه‌پاندنی هه‌ندێک مه‌رج به‌سه‌ر شه‌ڕڤانان و ئیراده‌ی خه‌ڵکی ڕۆژئاوادا، دواجار کۆبانێ جه‌نگا و نه‌که‌وت، به‌ڵام تێڕوانینی سه‌رجه‌م ئه‌و نه‌یارانه کورتیان هێنا.\nبه‌رخودانی کچه شه‌ڕڤانه‌کانی کۆبانێ و قوربانیدانی بێ وێنه‌ی کوڕانی جه‌سوری ڕۆژئاوا، میدیا جیهانییه‌کانیان هه‌ژاند، له دوای ئه‌مه‌وه خۆپیشاندان له چه‌ندین وڵات و شاری دونیادا بۆ پشتگیری له کۆبانێ و دۆزه ڕه‌واکه‌ی به‌ڕێوه‌چوون، وه له ده‌رئه‌نجامدا هاوپه‌یمانی نێوده‌وڵه‌تی وه‌ک هێزێکی کارا بۆ به‌رگریکردن له کۆبانێ هاته سه‌ر خه‌ت. گه‌لانی ئازادیخواز به شێوه‌یه‌کی گشتی و گه‌لی کورد به تایبه‌تی هاتوه‌کو ئازادکردنی شاره‌که له 26ی کانوونی دووه‌می 2015، ئاوڕێکی جددیان له کۆبانێ و به‌رگریکردن له‌و شاره دایه‌وه، ئه‌م ڕیزه سه‌رکه‌وتنه به‌دوای یه‌کتریدا، به تایبه‌ت سه‌رکه‌وتنی کۆبانێ ئه‌و ڕاستییه‌ی سه‌لماند، که تێکشکاندنی داعش هێنده ئه‌سته‌م نیه.\nکۆبانێ وه‌رچه‌رخا بۆ قوتابخانه‌ی به‌رگری و سه‌رکه‌وتن و بووبه به‌ناوبانگترین شاری دونیا، کۆبانێ بوو به پاڵنه‌ر بۆ گۆڕینی دۆزی کورد له کوردستان به گشتی و ڕۆژئاوا به تایبه‌تی بۆ پرسێکی جیهانی و بوارێکی گه‌وره‌ی فه‌راهه‌مکرد بۆ به‌ده‌ستهێنانی پاڵپشتی و هاوسۆزی نێوده‌وڵه‌تی. کۆبانێ شکستی به‌و سیاسه‌تانه هێنا که گه‌لی کورد و ڕژئاوایان به ئامانج گرتبوو.\nکۆبانێ ڕۆڵی هه‌بوو له یه‌کخستنی کورد و نزیککردنه‌وه‌ی لایه‌نه‌کان به چه‌ک و خوێن و دڵ له یه‌کتری. کۆبانێ گه‌لی سوریا و یه‌کینه دیموکرات و ئازادیخوازه‌کانی یه‌کخست و، ئه‌مه‌ش بوو به وانه‌یه‌ک که تیرۆر و هێزه ئاینییه توندڕه‌وه‌کان هیچ ئاینده‌یه‌کیان بۆ نیه. کۆبانێ شکستی به پیلانه‌کانی ده‌وڵه‌تانی دراوسێ هێنا که به هه‌موو شێوه‌یه‌ک چووبوونه به‌ره‌ی به‌رگریکردن له داعش به ئامانجی له‌باربردنی ئه‌زموونی دیموکراسی ڕۆژئاوا.\nسه‌رکه‌وتنه‌کانی کۆبانێ کێچی خستبۆ ناو که‌وڵی هه‌ندێک لایه‌ن و به‌ره‌ی دواکه‌توو که به‌په‌له بوون له که‌وتنی و دواجار جگه له خه‌جاڵه‌تی هیچی دیکه‌یان بۆ نه‌مایه‌وه، کۆبانێ بوو به هۆکاری سه‌ره‌کی سه‌رکه‌وتنی گه‌لی کورد له باوکری کوردستان (تورکیا) وه سه‌رکه‌وتنی له هه‌ڵبژاردنه‌کانی 7ی حوزه‌یرانی 2015، ئه‌و سه‌رکه‌وتنه‌ی کورد ئاکه‌په‌ی بێبه‌شکرد له به‌ده‌ستهێنانی زۆرینه‌ی په‌رله‌مانی و بوو به ڕێگر له‌به‌رده‌م خه‌ونه‌کانی بۆ بوون به سوڵتانێکی نوێی عوسمانیی. به‌تایبه‌ت ئه‌م سه‌رکه‌وتنه له هه‌ڵبژاردندا بوو به پشتیوانییه‌ک بۆ سه‌رکه‌وتنی سه‌ربازی و ستراتیژی دیکه‌ی کورد به‌سه‌ر داعش و سیاسه‌ته‌کانی تورکیادا، ئه‌وه‌ش به ئازادکردنی (گرێ سپی)شه‌وه له 15ی حوزه‌یرانی 2015، که شاده‌ماری بازرگانی و لۆجستی ڕه‌قه‌یه له‌گه‌ڵ تورکیا. ئه‌وه‌ش واتای یه‌کخستنی کانتۆنه‌کانی و جه‌زیره‌ی ده‌گه‌یاند، ئه‌مه‌ش گرفتی گه‌وره‌ی بۆ په‌یوه‌ندییه‌کانی نێوان تورکیا و داعش دروستکرد. هه‌موو ئه‌مانه هۆکاری نه‌گبه‌تی زۆر بوون بۆ ئه‌و لایه‌نانه‌ی دژی کۆبانێ وه‌ستابوونه‌وه.\nئامانج له کوشتارگه‌ی 25ی حوزه‌یران چیبوو؟\nوه‌ک وتمان زۆرێک له لایه‌نه‌کان به چاوی ڕق و کینه‌وه ده‌یانڕوانییه کۆبانێ، وه ده‌بوو ئه‌و باجه بده‌ن، هه‌روه‌ک کۆمه‌ڵێک هۆکار بوونیان هه‌یه و هه‌ندێکیان باس ده‌که‌ین، له‌وانه:-\nیه‌که‌م: تۆڵه‌کردنه‌وه له کۆبانێ و وای کرد داعش هه‌رچییه‌کی کردبێت هه‌وڵبدات باجی سه‌رکوتنه‌کانی شه‌رڤانان له کۆبانێ بستێنێته‌وه\nدووه‌م: بڵاوکردنه‌وه‌ی ترس و بیم له ناو دانیشتوانی گه‌لی کۆبانێ و ترساندنی گه‌ل که ڕۆژانه ڕێچکه‌یان به‌ستبوو بۆ گه‌ڕانه‌وه به‌ره‌و زێدی خۆیان.\nسێیه‌م: پاڵنانی خه‌ڵکه‌که بۆ دووباره جێهێشتنه‌وه‌ی زێد و شوێنی خۆیان، وه هاندانیان بۆ کۆچپێکردن و دوورکه‌وتنه‌وه له شاره‌که که چاره‌نووسیان به ده‌ردی (ئالانی کۆبانێ) بچێت.\nچواره‌م: هێرشه‌که جۆرێک بوو له تۆڵه‌کردنه‌وه له یه‌کینه‌کانی پاراستنی گه‌ل و ناوبانگیان که گوایا توانای پاراستنی خه‌ڵکی سڤیلی شاره‌که‌یان نیه، وه دروسکردنی جۆرێک له بێمتمانه‌یی به‌و هێزه له‌لای گه‌لی کورد و خه‌ڵکی سوریا.\nپێنجه‌م: لێدان له‌و په‌یوه‌ندییه تۆکمه‌ی که له نێوان یه‌کینه‌کان و هاوپه‌یمانی نێوده‌وڵه‌تیدا دروست بووبوو، وه ده‌رخستنی ئه‌و یه‌کینانه به‌وه‌ی که شایه‌نی ئه‌وه نین ببن به هاوکار له‌گه‌ڵ هاوپه‌یمانی نێوده‌وڵی و ڕۆژئاوا بۆ شه‌ڕی دژی داعش.\nشه‌شه‌م: تۆڵه‌کردنه‌وه‌کردنه‌وه بوو له گه‌لی کورد له‌به‌رامبه‌ر ئه‌و سه‌رکه‌وتنانه که له هه‌ڵبژاردنی 7ی حوزه‌یران و بێبه‌شکردنی سولتانه نوێکه‌ی عوسمانی له به‌دیهێنانی خه‌ونه‌کانی که سه‌رقاڵی به‌دیهێنانیان بوو. که سوڵتان باش ده‌رکی به‌و راستییه کردبو ،که ئه‌م سه‌رکه‌وتنه مێژووییانه ته‌نیا پاراستنی کۆبانێ نییه، به‌ڵکه به دیوێکی دیکه‌دا به‌رزکردنه‌وه‌ی لایه‌نی ده‌روونی تاکی کورده له هه‌ر کوێیوکی دونیادا بێت.\nحه‌وته‌م: دووباره هه‌وڵدان بۆ داگیرکردنی کۆبانێ، ئه‌مه‌ش له پلان و چۆنیه‌تی هێرشی داعشدا ئاشکرا بوو کاتێک له به‌ره‌ی باشور (صرین) و ڕۆژئاوا (جرابس ومنبج) له ڕێگه‌ی ڕووباره‌وه.\nهه‌شته‌م: ئه‌وه جۆرێک بوو له تۆڵه‌کردنه‌وه‌یه‌کی کوێرانه له هه‌موو شتێکی کۆبانێ، تۆڵه‌کردنه‌وه له خه‌ڵکه‌که‌ی، منداڵه‌کانی، پیره‌کانی، ژنه‌کان و گه‌نجه‌کانی. تۆڵه‌کردنه‌وه بوو له گه‌لێک که به‌ته‌واوه‌تی ڕه‌تیکرده‌وه بۆ چرکه‌یه‌کیش له ژێر ئاڵای داعشدا بژێت.ئه‌و گه‌له‌ی که ژیانی له‌ژێر تۆپبارانی فرۆکه‌کانی هاوپه‌یمانان و ژێر سه‌قفی روخاوی خانوه وێرانه‌کانی به شایسته‌تر ده‌زانی له ژیانی ناو خانوو و نوایه‌کی ساغی ژێرده‌ستی داعش .ئه‌و گه‌له‌ی که هه‌زار شه‌هید و سه‌دان بریبداری دا،له ڕێی به‌رگریکردن له خاک و که‌رامه‌تی خۆی،ئه‌و گه‌له‌ی که شاره لێقه‌وماوه‌که‌ی خۆیان به ده‌ستو بازووی خۆیان ئازاد کرد،تاکو له په‌نای دیواره وێرانبووه‌کانیدا به ئه‌وپه‌ری قه‌ناعه‌ته‌وه‌بحه‌وێنه‌وه.ده‌ره‌نجامی ئه‌م کوشتارگه وه‌حشیگه‌رانه‌یه‌ی داعش ،پرۆسه‌یه‌کی نامرۆڤانه‌ی دڕندانه بوو که له لایه‌ن بیرێکی هه‌واڵگریی سته‌مکاره‌وه پشتگیری ده‌کرا.\nکوشتارگه‌ی 25ی حوزه‌یران؛ کوشتارگه‌یه‌ک بوو بۆ سڕینه‌وه‌ی ناسنامه و کۆمه‌ڵکوژی دژ به گه‌لی کورد و، دوورخستنه‌وه‌ی هاوڵاتیانی سڤیل له کۆبانێ، که پێویسته هه‌موو ئه‌و ڕاستیه بزانن به هه‌موو پێوه‌رێک ئه‌مه جۆرێکه له جینۆساید دژی گه‌له‌که‌مان، له ڕوانگه‌ی جه‌نگ دژ به نه‌ته‌وه‌یه‌کی دیکه. ئه‌و کۆمه‌ڵکوژییه به شه‌ڕێکی کوێرانه ده‌ژمێردرێت که له سوریادا دژ به گه‌لی کورد ئه‌نجام دراوه، هه‌روه‌ک چۆن له باشوریش دژ به هه‌ڵه‌بجه کراوه، کۆمه‌ڵکوژی کۆبانێ برینه‌کانی شه‌نگالی نوێکرده‌وه، کوشتارگه‌که کاریگه‌ری نه‌رێنی له زۆر ئاستدا به‌سه‌ر خه‌ڵکی کۆبانێدا به‌جێهێشت.\nسه‌ره‌ڕای کاریگه‌رییه نه‌رێنییه‌کانی ئه‌م کوشتارگه‌یه نه‌بووه هۆی لاوازکردنی ئیراده‌ی کورد، هه‌روه‌ک چۆن نه‌شبوه هۆی ساردکردنه‌وه‌ی یه‌کینه‌کان له پاراستنی کۆی ناوچه‌که له مه‌ترسی تیرۆر و دورخستنه‌وه‌یان له سنوری کۆبانێ و ڕۆژئاوا به گشتی. هه‌روه‌ها نه‌بوو به ئاسته‌نگ له‌به‌رده‌م گه‌ڕانه‌وه‌ی خه‌ڵکی کۆبانێ بۆ زێدی خۆیان و سه‌ر موڵک و ماڵیان و ئاوه‌دانکردنه‌وه‌ی شاره‌که‌یان. کوشتارگه‌یه وانه‌یه‌کی تونده بۆ هه‌مووان، وه به‌تایبه‌ت بۆ حکومه‌ته لۆکاڵی و لا‌یه‌نه ئه‌منی و یه‌کینه‌کان و کۆی هاوڵاتیان که غافڵگیر نه‌بن، هه‌میشه له سه‌نگه‌ری ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ی تیرۆردا بن و، ئاماده‌کاری بکه‌ن بۆ هه‌ر ئه‌گه‌رێکی نه‌خوازراوی هاوشێوه‌ی کوشتارگه‌که. له کۆتاییدا پێویسته بڵێین هه‌ر شاری گه‌وره‌یه ڕووبه‌ڕووی کاره‌ساتی گه‌وره‌ش ده‌بێته‌وه، هه‌روه‌ک سه‌رکه‌وتنی گه‌وره‌ش له‌سه‌ر ڕووداو و ئازاری گه‌وره بونیاد ده‌نرێت، وه‌ک چۆن قه‌قنه‌سێکی نه‌مر له خۆڵه‌مێشی سوتانی خۆیدا زیندوو ده‌بێته‌وه.\nشۆڕش و سەگە هارەكان\nشەرم لە خۆتان بکەن، بەیاساکردنی دزیی رابگرن!


وتووێژ:کوردستان - ویکیپیدیا، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد\n٤ بەستەری (چەرخی عەتیق) بەهەڵە دەچێتە ناو پەڕەی (پەیمانی کۆن)\nبەستەری نێوانویکی بۆ ویکیپیدیای زمانی فارسی لەم واتارەدا، بۆ "مناطق کردنشین" دانراوە، واتە "ناوچە کوردییەکان"، ئایا ئەوە ھەڵە نییە؟ وتاری کوردستانیش لە ویکی فارسی ھەیە، ڕاستە لاوازە بەڵام ئایا ئەوە ھۆی سەرکیی ئەم ئاڵوگۆڕەیە؟--MarMzok لـێدوان-- ١٩:٢٠, ٢٨ ئایار ٢٠١٠ (UTC)\nبەڵێ وایە کاک مارمزۆک. ماني بەڕێوەبەری ویکی فارسی دەڵێ ناوی کوردستان ناوێکی جەعلی و نازانستانامەیییە ( و  و ) و تەنانەت لە ویکی ئینگلیزی و ئاڵمانیشدا داوای سڕینەوەی دەروازەی کوردستانی کردبوو ( و ). (لە بەر ئەم کارەش لە ویکی ئاڵمانیدا ھەژمارەکەیان بۆ ھەمیشە بەست.) ھەر بۆیە وتارەکە کە پێشتر ناوی کوردستان بوو، گواستیەوە بۆ «مناطق کردنشین» (ناوچەکانی کوردنشین). لە دواییشدا ھەندێک لە بەکارھێنەران وتاری «کوردستان»ـیشان دروستکرد بەڵام بۆ ئەوەی کە ناوی «کوردستان» نەیات، نێوانویکییەکەیانیان گواستەوە بۆ «مناطق کردنشین». ئەم کابرایە کە ناوی کوردستانی پێ جەعلییە، چاو لێ‌کەن بزانن لە لاپەڕەکەیدا بۆ خەڵک خەڵەتاندن (عەوامفریوی) چی نووسیوە. لەخۆڕایی نەبوو کە کاک کورووش و کاک ئاسۆ ئاوایان پێشوازی لێ‌کرد. ئەمەش وەڵامی تۆ کاک مارمزۆک، با بزانێ «ماه همیشه زیر ابر نماند».--:)چالاکلێدوان ٢٠:٥٠, ٢٨ ئایار ٢٠١٠ (UTC)\nکاک چالاک سوپاس بۆ وەڵامدانەوەت، بۆ ڕوونکردنەوەی باسەکە. بەڵام وەک خاڵی یەکەم، ئەوەی پرسیارم بوو سەبارەت بە ویکیی خۆمان بوو و بەڕێزت ھەمووت سەبارەت بە ویکی فارسی نووسیەوە و بەکارھێنەرانی دیکە. خاڵی دووھەم وەک ڕێبازەکانی ویکی، دەبێ ھەمیشە گومانی چاکە بکەی لە بەکارھێنەران تا ئەوکاتەی بە دەستکارییەکانیان ڕێگە لە گومانی چاکە دەگرن. ئەگەر ئەوەی ئەم بەکارھێنەرە کردوویەتی ھیچی تێدا نەماوە بۆ گومانی چاکە، ڕێگەی ئەوە نییە ھاوتایی بکە، سەر بنەیتەی سەری و ڕاست وەک خۆی ھەڵسوکەوت بکەی. دەنا کاکی خۆم، خۆ ئێمەش دەبینین و مناڵ نین، تێدەگەین لە مەبەستی بەکارھێنەران لە دەستکارییەکانیان. دیسانەوە سوپاس--MarMzok لـێدوان-- ٠٨:١٣, ٢٩ ئایار ٢٠١٠ (UTC)\nبەڵێ وایە، ھەڵبەت من باسی ویکی فارسیم کرد چونکوو ھەموو کێشەکە دەگەرێتەوە سەر ئەوێ، دەنا ئەگەر تۆ ١٠٠ جار نێوانویکییە فارسییەکەی بکەیە «کردستان»، ڕۆبۆت دەیکاتەوە «مناطق کردنشین». کێشەکە لەوێ دەبێ چارەسەر کرێ. کاک مارمزۆک گیان من قەت خۆم ناھێنمە رێزەی کەسێکی ئاوا بەڵام لە کۆنەوە کوتوویانە «با بدان بد باش و با نیکان نکو/جای گل، گل باش و جای خار، خار». سپاس.--:)چالاکلێدوان ١٢:١٦, ٢٩ ئایار ٢٠١٠ (UTC)\nزیادکردنی ناوی لوڕستان لەژێر سەردێڕی کوردستان لە ئێراندا زۆربەی پارێزگاکانی... بەڕای من ھەڵەیە. لەبەر ئەوەی زۆربەی پارێزگای لوڕستان کورد نین. بێ لێدوان سڕایەوە چون بێ لێدوان دانرابوو.--MarMzok لـێدوان-- ٠٥:٣٠, ١٤ ئەیلوول ٢٠١٠ (UTC)\nنا بە ڕای من دەبێ بە لوڕستانیش ئاماژە بکرێ. زۆربەی کوردە لەکەکان (کە نزیکەی یەک میلیۆن و نیون) لە پارێزگای لوڕستاندا دەژین (شارستانەکانی: ئەلشتەر، خوڕڕەم ئاوا، دولفان و کووھدەشت)، ھەر لەبەر بوونی ئەوان لەو پارێزگایەدا، دەبێ بە لوڕستانیش ئاماژە بکرێ. لە دواییدا من لوڕ لە کورد جیا نازانم کە ئێوە دەڵێن «زۆربەی پارێزگای لوڕستان کورد نین». لە ویکی کورمانجیشدا بە پارێزگای لوڕستان ئاماژە کراوە. تکایە ئەگەر دەکرێ وتارەکە وەک خۆی لێ بکەوە. سپاس.--:)چالاکلێدوان ٠٩:٣٣, ١٤ ئەیلوول ٢٠١٠ (UTC)\nبەڕێز کاک چالاک، زۆر سەیر دەبێ ئەگەر "لوڕ" بە کورد بزانی. سبەینێ یەکی دیکە دێت و تورک بە کورد دەزانێت؛ کاتێ دەڵەی "لوڕ" ئیدی کورد واتای چییە؟ ڕاستە لە لوڕستان کوردیش دەژین کە زاراوەیان نازانم چییە، بەڵام بەشی زۆری پارێزگای لوڕستان کورد نین و ئەگەریش قسەکردنیان گوێ بگرێ کوردی کە ھیچ، لوڕیشی کەم تێداماوە و زۆربەی فارسییە. سەبارەت بە گۆڕینی وتارەکە ئەگەر بە ئاکامێک گەیشتین دەیگۆڕین.--MarMzok لـێدوان-- ١١:٤\nھاوڕێیانی بەڕێز، ئەم وتارە لە پڕۆسەی پەڵەوتندایە بۆ بوون بە وتارێکی باش، تکایە سەیری پەڕەکە بکەن و دەنگ بدەن بۆ ھەڵبژاردنی.—ژیار وتووێژ ٠٩:١٨، ٩ی شوباتی ٢٠١٧ (UTC)\nبەستەری (چەرخی عەتیق) بەهەڵە دەچێتە ناو پەڕەی (پەیمانی کۆن)[دەستکاری]\nلەبەشی چەرخی کۆن بەستەرێک هەیە بەناوی چەرخی عەتیق بەڵام بەهەڵە لکێنراوە بە (پەیمانی کۆن) و پێویستە چاکبکرێ. من ئەو دەسەڵاتەم نەبوو چاکی بکەم—ئەم لێدوانە واژوونەکراوە، لە لایەن بەکارھێنەر:Omerjawharەوە (لێدوان • بەشدارییەکان) نووسراوە.\n@Omerjawhar: دەکرێ باشتر ڕوونی بکەیتەوە بە شێوازی (فڵان بگۆڕە بە فیسار)؟ ◂ ئێپین وتووێژ♬ ٠٤:٣٣، ١٢ی ئابی ٢٠١٧ (UTC)\n@Omerjawhar:، ئێمە وتاری چەرغەکەمان نیە. بەڵام وتاری پەیمانی کۆن لەم سەردەمەدابووە، بۆیە پێموابێت ئەم بەستەرەی بۆ کراوە. ئیبراهیم وتووێژ ١١:٣٦، ١٢ی ئابی ٢٠١٧ (UTC)\nکرا سەرچیا — ١٢:٢٥، ١٢ی ئابی ٢٠١٧ (UTC)\nپێویستە میرنشینی بەدلیس و هەكاری و ئەوانی تریش زیاد بكرێن بۆ مریشنینەكان سەرنج بدە > https://ckb.wikipedia.org/wiki/%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86#.D9.85.DB.8C.D8.B1.D9.86.D8.B4.DB.8C.D9.86.DB.95.DA.A9.D8.A7.D9.86\nمن ئێستا دەستکاری 2 بەستەری دەرەکیی کوردستانم کرد. تکایە بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە:\nئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170211102556/http://kurdistanica.com/?q=node%2F2 بۆ http://www.kurdistanica.com/?q=node%2F2 زیاد کرا\nئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170828013648/http://www.kurdistanica.com/?q=node%2F10 بۆ http://www.kurdistanica.com/?q=node%2F10 زیاد کرا\nکاتێکی شاد!—InternetArchiveBot (سکاڵاکردنی کێشە) ١٤:٢٧، ١٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨ (UTC)\nوەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=وتووێژ:کوردستان&oldid=586498»\nئەم پەڕەیە دواجار لە ١٤:٢٧ی ١٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨ نوێ کراوەتەوە.


☂ Kantona Afrîn فەرمانگەکان\n📅 کاتی تۆمارکردن Sep 11 2016 2:32PM\n... [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 0 1 ✔ 72% ✍ هـ.ب. 11-9-2016 14:32:46\n☂ Kurdistan Region Porst فەرمانگەکان\n📅 کاتی تۆمارکردن Jan 18 2015 4:48PM\n... [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 0 0 ✔ 80% ✍ هـ.ب. 18-1-2015 16:48:06\n☂ Kurdistan Regional Government فەرمانگەکان\n📅 کاتی تۆمارکردن Nov 14 2012 11:11PM\nThe Kurdistan Regional Government (KRG) is the dem [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 0 0 ✔ 74% ✍ هـ.ب. 14-11-2012 23:11:47\n☂ ئاژانسی هەواڵ و رادیۆی ناوخۆ فەرمانگەکان\n📅 کاتی تۆمارکردن Aug 30 2010 12:12PM\nکەناڵێکی راگەیاندنی حکومییە و بەڕێوەبەرایەتییەکە س [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 0 0 ✔ 94% ✍ هـ.ب. 30-8-2010 12:12:16\n☂ ئەنجوومەنی وەزیرانی ئێڕاق فەرمانگەکان\n📅 کاتی تۆمارکردن Nov 23 2012 11:25AM\n... [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✖ 52% ✍ ب.ج. 23-11-2012 11:25:21\n☂ ئەکادیمیای سەربازی لە زاخۆ فەرمانگەکان\n📅 کاتی تۆمارکردن Feb 25 2010 10:12PM\nسەربە پارتییە، لەلایەن حکومەتی ئێڕاقەوە دانی پێدا [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 0 0 ✔ 62% ✍ هـ.ب. 25-2-2010 22:12:43


عەلی محەمەدی مقەدەم دوای ١٤ ڕۆژ هێشتا مانگرتنەکەی نەشکاندووە\n20:22 - 17 November 2020\nهەنگاو: بەندکراوێکی سیاسی کورد کە دوو حەوتوو پێش لە بەندیخانەی ناوەندیی ئورمیە مانی لە خواردن گرتبوو و گوازرابوویەوە بۆ ژووری تاکەکەسی، هێشتا مانی لە خواردن گرتووە.\nبەپێی ڕاپۆرتی گەیشتوو بە ڕێکخراوی مافی مرۆڤی هەنگاو، دوای تێپەڕینی دوو حەوتوو لە مانگرتن لەخواردنی عەلی محەمەدی موقەدەم، بەندکراوی سیاسی خەڵکی کرماشان و گوازرانەوەی بۆ ژووری تاکەکەسیی بەندیخانەی ئورمیە، ناوبراو هێشتا مانگرتنەکەی نەشکاندووە.\nعەلی محەمەدی موقەدەم کە ماوەی ١٨ ساڵەی حوکمی بەندکرانەکەی لە بەنەیخانەی ناوەندیی ئورمیە تێپەڕ دەکات، لە ڕۆژی چوارشەممە ١٤ی خەزەڵوەری ٢٧٢٠ (٤ی نۆڤەمبری ٢٠٢٠)، هەتا ئەو کاتەی دەیگوازنەوە بۆ نەخۆشخانە یان مرەخەسی دەرمانی پێ دەدرێت، مانگرتنی بێ سنووری خۆی ڕاگەیاندووە و چوار ڕۆژ دواتر بۆ ژووری تاکەکەسیی بەندیخانە گوازراوەتەوە.\nعەلی محەمەدی موقەدەم بەهۆی ڕاگیرانی لە دۆخێکی نالەبار بۆ ماوەی ١٥ مانگ لە ژووری تاکەکەسی تووشی نەخۆشی ئیسکیزفۆنی بووە و کۆمیسیۆنی پسپۆڕی پزیشکی دادوەریی ئورمیەش پشتڕاستی کردووەتەوە و مانگی ڕابردوو لقی دووی دادسەرای سەربازی تاران نامەیەکی بۆ بەرپرسانی بەندیخانەی ئورمیە ناردووە و داوای کردووە کە ناوبراو بگوازنەوە بۆ نەخۆشخانەی ڕازی، بەڵام بەرپرسانی بەندیخانە هەتا ئێستا لە گواستنەوەی ئەو بەندکراوە سیاسییە خۆیان بواردووە.\nئەو بەندکراوە سیاسییە کەبڕوانامەی ماستەری زانستە سیاسییەکانی هەیە و پێرسێنلی ئەرتەش لە تاران بووە، مانگی بەفرانباری ٢٧٠٩ (ژانویە ٢٠١٩) لەلایەن هێزەکانی وەزارەتی ئیتلاعات لە تاران دەستبەسەر و دوای ١٥ مانگ ڕاگیران لە ژوورە تاکەکەسییەکانی دەستبەسەرگەکانی ئەرتەش و ئیتلاعات بۆ بەندی گشتیی بەندیخانەی ئێڤین گوازرایەوە.\nعەلی محەمەدی موقەدەم مانگی ڕەزبەری ٢٧١٠ ( ئۆکتۆبری ٢٠١٠) لەلایەن لقی دووهەمی دادسەرای سەربازی تاران بە تۆمەتی سیخوڕی بۆ وڵاتانی ئەمریکا و بریتانیا حوکمی ١٨ ساڵ بەندکران و دوورخرانەوە بۆ بەندیخانەی ئورمیە بە سەردا سەپا و ئەو حوکمە لەلایەن لقی ٣١ی دیوانی بەرزی وڵات وەک خۆی پشتڕاست کرایەوە و کۆتایی هەمان ساڵ (سەرەتای سالی ٢٠١١) بۆ بەندیخانەی ئورمیە گوازرایەوە.\nئەو بەندکراوە سیاسییە پێشتر چەندین جار مافی مرەخەسی پێدراوە، بەڵام لە ساڵی ڕابردووە مافی مرەخەسی لێ زەوت کراوە و دەرمانەکانی پێنەگەیشتووە.


یەك ڕۆژی مابوو بۆ "بڕیارە قورسەكە" مامۆستایانی ناڕازیی بایكۆتیان شكاند\nخۆپیشاندانی مامۆستایان بۆ مووچە. وێنە؛ سایتی سبەی.\nمامۆستایانی ناڕازی لە پارێزگای سلێمانی‌و هەڵەبجە بەشێوەیەكی كاتیی‌و بە مەرج، سەرجەم چالاكی‌و خۆپیشاندان‌و ناڕەزایەتییەكانیان ڕاگرت‌و بایكۆتیان شكاند، بەوەش دەرگای سەرجەم قوتابخانەكان دەكرێنەوەو مەترسی فەوتانی خوێندنی ئەمساڵ كۆتایی دێت كە تەنها سبەینێی مابوو بڕیاری لەبارەوە بدرێت‌و پێشتر پەروەردەی سلێمانی بە "بڕیارە قورسەكە" ناوی برد.\nمامۆستایانی ناڕازی 15 ڕۆژە بایكۆتیان ڕاگەیاندووەو خۆپیشاندانی ناڕەزایی ئەنجامدەدەن لە دژی سیستمی پاشەكەوتی مووچە، بە كۆتایی هێنان بە ناڕەزایەتییەكانیان، كۆتایی هات بە خۆپیشاندان‌و ناڕەزایی بۆ مووچە.\nمامۆستایانی ناڕازی سلێمانی، هەڵەبجە، ڕانیە، كۆیە، چەمچەماڵ، سەید سادق، دەربەندیخان، شارەزوور، تەكیە، ئەمڕۆ لە كۆنگرەیەكی ڕۆژنامەوانیدا بەیاننامەیەكی هاوبەشیان خوێندەوەو چەند خاڵێكیان ئاڕاستەی ڕایگشتی‌و دەسەڵات كرد.\nمامۆستایانی ناڕازی داوادەكەن، مووچە 30 ڕۆژ جارێك بدرێت‌و حكومەت ناچاربكرێت بە هەڵوەشاندنەوەی پاشەكەوت، مامۆستایان لەسەر خۆپیشاندان‌و ناڕەزایی سزا نەدرێن‌و تۆمەتبارانی شەهیدكردنی مامۆستایان سزای یاسایی بدرێن.\n"هەرێم بە دۆخێكی تایبەتدا تێدەپەڕێت كە بەهۆی ململانێی نا تەندورستی هەڵمەتی هەڵبژاردن هاتووەتە ئاراوە، لەپێناو بەدورگرتن‌و بەكارنەهێنانی قوت‌و ژیانی هاوڵاتیان‌و ناڕەزایی‌و خۆپیشاندانەكانی مامۆستایان‌و فەرمانبەران لە ململانێ سیاسییەكانی هەڵمەتی هەڵبژاردنەكان، سەرجەم چالاكی‌و خۆپیشاندان‌و ناڕەزایەتییەكانمان بەشێوەیەكی كاتیی‌و مەرجدار ڕادەگرین" مامۆستایانی ناڕازی لە بەیاننامەكەیاندا وادەڵێن.\nئەوەشدەخەنەڕوو، لەئەگەری پابەند نەبوونی دەسەڵاتداران بە بەڵێنەكانیان‌و جێبەجێ نەكردنی داواكارییەكانی مامۆستایان، ئەوا جارێكی دیكە بە هەڵوێستێكی تووندتر دەگەڕێنەوە شەقام.\nهەڵوێستەكەی مامۆستایانی ناڕازی بە شكاندنی بایكۆت دوای ئەوەدێت حكومەت دەستكاریی سیستمی پاشەكەوتی مووچەی كرد‌و بە سیستمی نوێ مووچەی مانگێكی دابەشكرد، هەفتەی ڕابردووش تەندروستكاران بەهەمانشێوە بایكۆتیان بە شێوەیەكی كاتیی شكاندو دەرگای نەخۆشخانەكانیان كردەوە.\nلە ماوەی 10 ڕۆژی یەكەمی خۆپیشاندانەكاندا، تەواوی قوتابخانە، نەخۆشخانەو بنكە تەندروستییەكانی سەربە وەزارەتی تەندروستی لە پارێزگای سلێمانی دەوامیان ڕاگرتبوو، ئەوەش دۆخێكی نائاسایی ڕوبەڕوی پارێزگاكە كردبووەوە.\nسەندیكای كارمەندانی تەندروستیی سلێمانی كە لە ڕۆژی 10یەمدا بەشێوەیەكی كاتیی بایكۆتی شكاند، چوار مەرجی بۆ حكومەتی هەرێم خستەڕوو.\nیەكەم مەرجیان دابەشكردنی مووچەیە 30 ڕۆژ جارێك لەكاتی خۆیدا، مەرجەكانی دیكەشیان دەربارەی هەنگاوی دیكەی حكومەتە بۆ نەهێشتنی سیستمی پاشەكەوت‌و دیاریكردنی چارەنوسی "مووچە فەوتاوەكان" لەگەڵ دامەزراندنی خۆبەخشەكانی كەرتی تەندروستی.\nبایكۆت‌و خۆپیشاندانەكان سەرتاسەریی بوون‌و بۆ یەكەمجار هەولێرو دهۆكیان گرتەوە، بەڵام دوای ڕاگەیاندنی وردەكاریی دەستكاریكردنی سیستمی پاشەكەوت لە چوارەم ڕۆژی خۆپیشاندانەكاندا لەلایەن حكومەتی هەرێمەوە، خۆپیشاندان‌و بایكۆت‌و لە هەولێرو دهۆك بەرەو لاوازیی چوون، دۆخەكە لە سلێمانی وەك خۆی مایەوەو ئەوەش مەترسیی فەوتانی ئەمساڵی خوێندنی هێنایە ئاراوە بەهۆی كەمیی دەوامكردن لە قوتابخانەكان.\nدوای دەستكاریكردنی سیستمی مووچەو شكاندنی بایكۆت لەلایەن تەندروستكاران، مامۆستایانی ناڕازیی سلێمانی ڕایانگەیاند، مامۆستایان سەرپشك دەكەن لە شكاندنی بایكۆت‌و چوونەوە بۆ قوتابخانەكان یاخود نا.\nلەدوای سەرپشككردنیان، مامۆستایان ڕۆژانی دواترو تا ئەمڕۆش بەردەوام بوون لە خۆپیشاندان، ئەوەش دەرخەری ئەوەبوو مامۆستایان بایكۆت بە پەسەندتر دەزانن.\nمامۆستایانی ناڕازیی پێشتر دەیانوت، متمانەیان بە حكومەت نییە ئەو بڕیارەی جێبەجێ بكات كە دەستكاریی سیستمی پاشەكەوتی كردووەو ئەگەر مووچەیەك بەو سیستمە نوێیە وەربگرن بڕیاری نوێیان دەبێت، دوای وەرگرتنی مووچە بە سیستمی نوێ، ئەمڕۆ بڕیاری شكاندنی بایكۆتیان ڕاگەیاند.\nدڵشاد عومەر بەڕێوەبەری پەروەردەی سلێمانی، هەفتەی ڕابردوو بە تكا كردنەوە داوای دەستپێكردنەوەی دەوامی لە مامۆستایان كرد‌و ڕایگەیاند، ئەگەر حەوت ڕۆژی دیكە بایكۆت بەردەوام بێت بڕیارە قورسەكە دەدرێت ئەویش فەوتانی خوێندنی ئەمساڵە لە پارێزگاكە، ئەمڕۆ شەش ڕۆژ لەو حەوت ڕۆژە تێپەڕی‌و تەنها سبەینێی مابوو "بڕیارە قورسەكە" بدرێت، ئەم پرسە وای لە بەڕێوەبەری پەروەردە كرد لەكاتی باسكردنیدا بە بەرچاوی ڕۆژنامەنوسانەوە گریا.\nپەرلەمانتارێكی سویسریی دۆسیەی تاڵانكردنی زەیتونی عەفرین لەلایەن توركیاوە ئاشكرا دەكات


ڕه‌وشی په‌ناخوازانی کورد له سوێد\nAsylum_Seeking Kurd, Sweden- Oct, 2011 په‌ناخوازی کورد له مانگرتن، ستۆکهۆڵم، سوید- ئوکتوبری 2011\nله مانگی ئوکتوبری 2011ی زاینی، گرووپێک له کورده‌کانی ئیران داواکاری په‌ناخوازی له شاری ئۆستۆکهوڵم، پێته‌ختی سوید، بۆماوه‌ی چه‌ند ڕۆژان له نیو خێوه‌تێکدا مانیان گرت بۆ ئه‌وه‌ی حکومه‌ت بۆ ئێرانیان ڕه‌وانه نه‌کاته‌وه و به‌ڵکه‌م ئێداره‌ی کۆچبه‌ری وڵات به ڕه‌سمی وه‌ک په‌ناخواز وه‌ریان بگرێت.\nیه‌کێک له‌ئه‌و په‌ناخوازه مانگرتووانه فه‌ره‌یدوون ئازه‌رپووره که ئه‌و کات به‌شداری ئه‌و مانگرتنه بوه. له وتووێژیک له گه‌ڵ ده‌نگی ئه‌مه‌ریکادا، کاک فه‌ریدوون ده‌ڵێت ئێستاش زۆربه‌ی ئه‌و په‌ناخوازانه‌ی ئه‌و کات هێشتا به ره‌سمی مافی په‌نابه‌ریان پێندراوه. ئه‌و کات ناوبراو بۆ ناڕه‌زامه‌ندی ده‌ربڕین به ئاستی ناله‌باری له سوێد لێوه‌کانی خۆی دوری.\nوه‌ک ئازه‌ر پوور ده‌ڵێت، " له سوێد زیاتر له 30 چالاکی په‌ناخواز هه‌ن ئه‌وانه‌ی هێشتا مافی په‌ناخوازیان پێنه‌دراوه." ناوبراو له درێژه‌ی وتووێژه‌که‌ی دا ئاگایی ده‌دات که سه‌ره‌ڕای دابینکردنی به‌ڵگه‌ی پێویست به ئیداره‌ی کۆچبه‌ری سوید، هێشتا ئه‌و ئافیسه ئه‌ویان به په‌ناخوازی ڕه‌سمی وه‌رنه‌گرتوه و نه‌بوونی پارێزه‌ر داخوازی ئه‌و و که‌سانی تری به گرفت کردووه.\nهه‌م کاک فه‌ریدوون و هه‌م په‌ناخوازانی تر له سوێد له چالاکانی سیاسین که له ڕێزی پارته‌کانی سیاسی کوردستانی ئێران پێشینه‌ی تێکۆشانیان هه‌بوه و ئێستاش هه‌ر به‌رده‌وامه و بگره خۆی تووشی گرتن له گرتووخانه‌ی کۆماری ئیسلامی ئێران بوه.\nپێویسته بگوترێت که به تایبه‌ت په‌ناخوازانی کوردی ئێران له ماوه‌ی ساڵه‌کانی جۆربه‌جۆر له شاره‌کانی ئه‌ڕوپادا حکومه‌ته‌کانی گوشاری بۆ سه‌ر هێناون. بۆ وێنه له جولای 2011 ئه‌فسه‌رانی پۆلیسی قوبرس هێرشیان کرده سه‌ر گرووپیک له په‌ناخوازانی کورد له ئێران و شوێنی تر و خستیاننه گرتووخانه‌ی لارناکا.\nوتووێژ له گه‌ڵ فه‌ریدوون ئازه‌ربور


سه‌لاح خدر19/3/2018 1004 جار بینراوە\nبۆ شه‌رڤانان له عه‌فرین کشانه‌وه؟\nڕژێمی تورکیا به‌رله هێرشی داگیرکاری عه‌فرین له ڕووی سه‌ربازی، سیاسی، دبلۆماسی، میدیای و جڤاکی خۆی به‌ته‌واوی ته‌داره‌ک دابوو، زۆرترین سازشی بۆ هێزه نێوده‌وڵه‌تییه‌کان به‌تایبه‌ت ڕووسیا و ئێران کرد که‌له‌و هێرشه‌دا پاڵپشتی بکه‌ن، له‌پاڵ ئه‌وه‌شدا به‌هۆی ئه‌وه‌ی له دوای هه‌وڵی کوده‌تاکه‌ی 2016 وه تورکیا سوپایه‌کی تۆکمه‌ی نه‌مابوو، ئه‌ردۆغان چه‌که هه‌ره قورسه‌کانی ناتۆی له عه‌فرین دا به‌کارهێنا.\nتورکیا به‌رله عه‌فرین هێزه تایبه‌ت و چه‌ته‌کانی خۆی له کۆمه‌ڵکوژی و کاولکاری شاره‌کانی جزیره، سلوپی، گه‌ڤه‌ڕ، نسێبین و شڕناخ تاقی کردووه و سه‌دان کوردیان کۆمه‌ڵکوژ کرد، له‌و ده‌ڤه‌رانه چه‌کی کیمیاییان دژ به گه‌ریلا و شه‌رڤانان به‌کارهێنا، به‌و ته‌جروبه و هێزه چه‌تانه و هاوکارییه هه‌رێمی و نێوده‌وڵه‌تییانه، ده‌ستیان به هێرشی سه‌ر عه‌فرین کرد.\nله‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی شه‌رڤانان ئاماده‌کارییان بۆ ڕوبه‌ڕووی بونه‌وه کردبوو و به‌رخۆدانێکی بێوێنه‌یان نیشاندا و تائێستاش ئه‌و به‌رخۆدانه به‌رده‌وامه زیاتر له هه‌زار شه‌هیدیان داوه، به‌ڵام به‌هۆی زیادبوونی کۆمه‌ڵکوژییه‌کان و ده‌ستنه‌پاراستنی تورکیا له مه‌ده‌نی و کاولکردنی کانتۆنه‌که شه‌رڤانان ناچاربوون له 58 هه‌مین ڕۆژدا له زۆربه‌ی گه‌ڕه‌که‌کانی شاره‌که بکشێنه‌وه، ئه‌وه ئاقڵانه‌ترین بژارده‌ی شه‌رڤانان بوو، چونکه شه‌رڤانان چه‌نده خاوه‌ن باوه‌ڕ و ئیراده و ئه‌زموونیشن، به‌ڵام به‌هۆی نه‌بوونی چه‌کی پێشکه‌وتووی به‌رگری ئاسمانی نه‌یاده‌توانی ڕێگه له‌به‌ر کۆمه‌ڵکوژی و کاولکاری بگرن، ته‌نها چه‌ند ڕۆژێک به‌رله‌داگیرکردنی عه‌فرین تورکیا گه‌وره‌ترین کۆمه‌ڵکوژی مه‌ده‌نی ئه‌نجامدا، به‌ڵام شه‌رڤانان به کشانه‌وه‌یان و په‌نابردنه به‌ر شه‌ڕی گه‌ریلایی ڕێگه‌یان له‌به‌ر جینۆسایدێک گرت.\nده‌وڵه‌تی تورک پلانی ئه‌وه‌ی دانابوو عه‌فرین وه‌ک سلۆپی و سوری ئامه‌د کاول بکات و هه‌ڵه‌بجه ئاسا هه‌زاران که‌س کۆمه‌ڵکوژ بکات، بۆ ئه‌وه‌ش هه‌رچی چه‌کی هه‌بوو به‌تایبه‌تی کیمیایی، مادده‌ی ژه‌هر و گازی کلۆر ئاماده‌کردبوو، تورکیا نه‌یده‌ویست شه‌رڤانان شاره‌که چۆڵ بکه‌ن به‌ڵکو ئامانجی بوو کۆمه‌ڵکوژیان بکات، چونکه پێشتر کۆمه‌ڵکوژی و به‌کارهێنانی گازی کیمیایی له باکوری کوردستان و گوندی ئه‌ره‌ندێی ناحیه‌ی شیه‌ی عه‌فرین ئه‌نجامدابوو و کاردانه‌وه‌ی جدی نێوده‌وڵه‌تی له‌به‌رامبه‌ر خۆیدا نه‌بینی هه‌ربۆیه به‌نیاز بوو به ڕێکه‌وتن و سودوه‌رگرتن له بێده‌نگی نێوده‌وڵه‌تیی له عه‌فرینیشدا هه‌مان پلان جێبه‌جێ بکات.\nشه‌رڤانان ده‌یانتوانی تا شه‌هید بوون هه‌ڵنه‌ستن، ئه‌و ئه‌زمونه‌شمان له به‌رخۆدانی کۆبانێ دا بینی، به‌ڵام تورکیا به‌به‌کارهێنانی ئه‌و ته‌کنۆلۆژیایه‌ی له ده‌ستیدایه و ئه‌و پشتگیرییه نێوده‌وڵه‌تییه‌ی هه‌یه‌تی هه‌ر ده‌یتوانی عه‌فرین بگرێت، وه‌لێ قسه له‌سه‌ر ئه‌وه‌یه که شه‌ڕ له عه‌فرین دا کۆتایی نایه‌ت.\nئه‌مڕۆ شه‌رڤانان به‌پشتیوانی گه‌لی کورد و گه‌لانی کوردستان و ئازادیخوازانی جیهان، ستراتیژی شه‌ڕی درێژخایه‌نی له‌گه‌ڵ تورکیا و هاوکاره‌کانیدا هه‌یه، هه‌ربۆیه پاراستنی هاوڵاتیان بۆ ئه‌وان گرنگه و ناشیانه‌وێت له خاڵێکدا زۆرترین زیانی گیانی بده‌ن، ڕاسته تورکیا پێشله‌شکری بۆ شه‌ڕێکی نێوده‌وڵه‌تی دژ به گه‌لی کورد و ئه‌زمونی دیموکراتی ڕۆژئاوای کوردستان ده‌کات، به‌ڵام ئه‌ردۆغان به‌رده‌وامه له هێرشی قڕکردنی کورد و پلانی جینۆسایدی ئه‌رمه‌نییه‌کانی بۆ نه‌ته‌وه‌ی کورد داناوه، له‌و پێناوه‌شدا هه‌موو سازشێک ده‌کات تا کورد له نه‌خشه‌ی نوێی ناوچه‌که‌دا جێگه‌یان نه‌بێت.\nعه‌فرین نه‌که‌تووه به‌ڵکو تورکیا به زه‌بری چه‌ک داگیرکردووه و سه‌دان که‌س له به‌رگریدا شه‌هیدبوون، مه‌حاڵیشه داگیرکه‌ر بتوانێت به‌زه‌بری چه‌ک له‌و شوێنی داگیرکراودا بمێنێته‌وه، به‌تایبه‌ت له عه‌فرینێک دا که خاوه‌نی سه‌دان هه‌زار ئاڤێسا خابووره.\nگه‌رچی ڕۆژئاوای کوردستان هیچ کات خۆی به‌هێزێکی ده‌ره‌کیه‌وه گرێنه‌داوه و له‌سه‌ر هێڵی سێهه‌م و هێزی خۆیی تێکۆشان ده‌کات، ئه‌وه‌ی ئه‌مڕۆش ڕووبه‌ڕووی بووه‌ته‌وه باجی ئه‌و باوه‌ڕه‌یه‌تی، به‌ڵام پێویسته ئیدی بۆ له‌مه‌ودواش کوردان له په‌یوه‌ندی دانان له‌گه‌ڵ هێزه نێوده‌وڵه‌تیی و هه‌رێمییه‌کاندا به‌پره‌نسپتر و جدی تربن، چونکه ئێستا ناوچه‌که له قۆناغێکی هێنده هه‌ستیاردایه که ده‌توانرێت به‌رژه‌وه‌ندی و هاوکێشه‌کان له کاتژمێرێکدا گۆڕانکاری به‌سه‌ردابێت، کوردیش ده‌بێت خۆی به‌و پێیه ته‌یار و ئاماده بکات.\nئه‌وه‌ی گرنگه خاوه‌نداری کوردانه له دۆزی خۆیان، ئیدی ئه‌و سه‌رده‌مه تێپه‌ڕی باشوور باکوور و ڕۆژهه‌ڵات ڕۆژئاوا به‌کێشه‌ی خۆیان نه‌زانن، عه‌فرین درێژکراوه‌ی ڕۆبۆسکی و که‌رکوکه، تاران و ئه‌نقه‌ره و به‌غداد به‌و ڕێکه‌وتنه کار ده‌که‌ن که دژ به نه‌ته‌وه‌ی کورد هه‌یانه، ئه‌مڕۆ هه‌موومان له به‌له‌مێکداین.


هزرین لە نێو جیهانی دیاردەییەوە\nMonday, 12.20.2021, 20:55\nلە خۆرهەڵاتی ئیسلامی هەردەم زانیارییەکانی موبەقی دیعایە، "وتی وتی"، کردنی بەهارات بە ڕووداوی یان هەواڵی گێڕراوە و "وتی-وتییەکان"ەوە، وەک کەتوارێک (واقعێک) وەردەگیرێن، مرۆڤ خۆی پێوەیان ڕادەگرێت و بەرهەمیاندەهێنێتەوە. ئەوجا تەنگژەی قووڵی سەرجەم بوارەکانی ژیانی جڤاکی و ئابووری و سیاسی دێتە پاڵ ئەم هەقیقەتە ئیسلامی-خۆرهەڵاتییە، ئەمەش هۆکارێکی سەرەکییە کە بۆچی ئێمە هەنووکە نەک تەنیا لە پرسە چارەنوسسازەکاندا، بەڵکو لەبارەی زۆر ڕووداوی ژیانی ڕۆژانەشمان هیچ یان نزیکەی هیچ نازانین، بەڵکو لەنێو تەوەنی دیاردەیی تەنییەوەدا گیرمانخواردووە، ئەوجا کاتێک ئەو تەوەنە وەک کەتوار دادەنێین، ئیدی دەوروژێین بۆ خۆخاڵیکردنەوە لەنێو کۆڕی هەڤاڵان و سەرمێزی نادییەکان و سۆشیالمیدیادا، بەڵێ تەنانەت بۆ نووسین دەمان وروژێنێت. تەنانەت میدیاکارانی سەرقاڵبووی نێو ڕووداوە سیاسییەکان، بێگومان هەروەها تا ڕادەیەکی زۆر جڤاکییەکانیش، ئاگایان لە زۆرینەی پاشخانی ڕووداوەکان نییە، لەم بێئاگاییەشەوە "ئینفۆرماسیۆن"ەکانی خۆیان دەئاخننە نێو دەروون و هۆشمانەوە. بەڵی دەتوانین ببێژین، لەو دەڤەرە کولتوورییەدا تەنانەت ئستۆپی زار بچڕاوە و ئەو خەڵکە بەردەوام بە هەر شێوەیەک دەبێژن و هەر دەبێژن. ئایا "تاریق ڕەمەزان" کێ بوو و بۆ بەردرا، یان تایبەتیتر بپرسین: بۆچی کەسێکی دیاریکراو بەری دا؟ ئایا ئەم یان ئەو پارت چۆن هێندە دەنگی لە هەڵبژاردنەکانی پەرلەماندا هێناوە؟ نایزانین، جا گەرچی ئەمڕۆ بژاردنی دەنگ ئاسانترین کارە و کۆمپیوتەر ئەنجامی دەدات. ئایا هەقیقەتی ڕێفەراندوم چی بوو؟ ئایا بۆچی لە ناوچەی مەخمور شەڕ لەدژی داعش چێبووە؟ بۆچی کوڕەکانی جەلال تالەبانی بەو شێوەیە گڕیان بۆ دەسەڵات گرتووە و ئایا هۆیەکیان هەیە شەڕ بە ئامۆزاکەیان بفرۆشن یان ئەمیان هۆکاری نوێترین تەنگژەی ئەو "بەناو" پارتەیە؟ ئایا چۆن بازرگانیی نەوت دەکرێت؟ ئایا بەڕاستی هۆی چییە کە بەغداد بودجەی هەرێمی بڕی و ئەمڕۆش بە نیوەناچڵ و لە کاتی دیارینەکراودا بڕێک پارە بە هەرێمی کوردەکان دەدات؟ بۆچی ئەو کیژەی دراوسێ خۆی سوتاند؟ ئایا سووتێنرا؟ باوکی کوشتی؟ ئایا فڵان میدیاکار و هاوسەرەکەی کوژران یان ئەو خۆیان و تاکە زارۆکەکەیانی لەناوبرد؟ ئایا کاتێک ئەو هەموو کەسە تووڕە و ئەخلاقییە لە سۆشیالمیدیاکاندا دەنگیان هەڵدەبڕن، لە کرۆکیشدا ئەوهان، ئەوجا گەر ئەوها بن، ئیدی لەبەر چە هۆیەک هیچیان لەدژی ئەم کێشە ئاڵۆز و چارەنوسسازانە پێناکرێت؟ ئایا خودی هەرێمەکە هەڵقوڵاوێکی توخمیی کوردان خۆیانە یان تەنیا "زۆڵ"ێکی سیاسییە و هەر بەم هۆیەشەوە ئەوها بووە بە مەهزەلەیەکی ناوچەیی کە وەک تۆپی پێی دەوڵەتان گەمەی پێدەکرێت؟\nلەپاڵ ئەو هەموو دیاردەیە و گەلێکی دیکەدا هاوکات شیرازەی هەموو ڕەوشەکان تێکچووە، نزیکەی هیچ شتێک ڕێگەیەکی ئاسایی ناگرێتە بەر، نە خوێندن گونجاو بە چییەتیی خوێندن بەڕێوەدەچێت، نە پیشەی دەستی، نە سیاسەت و ئابووریگەری. هەروەها هەقیقەتی بەناو پارتە سیاسییەکانیش بەتەواوی ئاشکرابووە. گەرچی دەزانین کە نە "پارتی" کوردستانی و دێمۆکراتییە، نە "یەکێتی" نیشتمانی و "یەکێتی"یە، نە "گۆڕان" گۆڕانخوازە، نە "نەوەی نوێ" نیۆلیبەرالە یان هیچ نەبێت لیبەرالە، نە کۆمونیستەکان کۆمونیستن و نە ئیسلامییەکان لە بنەڕەتی ئیمانیانەوە کەمترین کێشەی مرۆڤییان پێ چارەسەر دەکرێت، سەرەڕای ئەوە دیدێکی گشتگیرمان بۆ نێو هیچ ڕەوش و قەوارەیەکی سیاسی نییە. جیهانەکەمان وێرانەیە، جیهانێکی فراگمێنتارییە. ئێمە هیچ نازانین، چونکە لە هیچ کوێ (ئۆبژێکتە ئەدەبی و هونەرییەکان یان بەگشتی نوسراوە – باشە - کۆنکرێتەکانی لێدەربچن) ناوەرۆکمان لە بەردەمدا نییە. تەنانەت گەر ڕاستەوخۆ و بەبێ خەوش دەرکی کارەساتە سروشتییەکەی هەولێر بکەین، یەکسەر ڕەوشە دەرککراوەکانمان بە ئینفۆرماسیۆنی میدیایی و هەواڵی "موبەقی دیعایە"ی کوردی-خۆرهەڵاتی دەشێوێن.\nبۆیە "ڕەنگە" تەنیا ئێسەییستییانە بتوانین پەی بە ئەم یان ئەو پرسی نێو ئەو وێرانەیە بەرین – کەواتە نەک بە شێوەی زانستییانەی سیستەماتیکی. ئاخر نەشیاوە هیچ "زانا"یەکی قەدیمی یان مۆدێرن بتوانێت بەتەنیا و تەواوەتی مێژووی کوردان لە 1961 بەدوواوە تا ساڵی 1975 بنووسێت. نەشیاوە هیچ سۆسیۆلۆژێک بتوانێت سۆسیۆلۆژییەکی قەوارە جڤاکییەکەی کوردانی ئێراق لە 1991 تا 2003 (جا نەخوازە تا ئەمڕۆ) گۆڕانپێبدات – "ڕەنگە" کاری بەو چەشنە ئەوپەڕی بە ئینتەردیسپلینێر (لە نێوان چەند بەشێکی زانستەگەییدا) و نێوزانایی، لە ماوەی درێژخایەنی چەند ساڵیدا، تا ڕادەیەک شیاوی ئەنجامدان بێت، وەلێ هێشتا هەر بەهۆی ئاڵۆزکاویی وێرانەکانی ئەو دەڤەرەوە تەواونەکراو و پڕکێماس دەخرێتە بەردەممان.


کامەران بەدرخان – عەبدولڕەحمان قاسلمو، نووسینی موسا عەنتەر، و. لە تورکییەوە: بەکر شوانی – Peshmergekan\nکامەران بەدرخان – عەبدولڕەحمان قاسلمو، نووسینی موسا عەنتەر، و. لە تورکییەوە: بەکر شوانی\nPublished 15 May, 2016\n(ئەم وەرگێڕانە پێشکەشە بە گیانی پاکی قاسملو و عەنتەر، دوو کەسایەتیی زۆر تایبەتی میللەتی ئێمە لە سەدەی بیستەمدا…(\nدوو گەنجی کوردی خەڵکی ورمێ لە ئیستانبوڵ دەیانخوێند؛ حوسێن قاسملو لە بەشی ناوخۆیی زانکۆی تەکنیکی دەژیا و لەو زانکۆیە دەیخوێند. ئەحمەد قاسملویش لە کۆلێژی پزیشکی دەیخوێند و لەو بەشی ناوخۆییە دەژیا کە من داممەزراندبوو. پێم وابێت ساڵی ١٩٤٥ بوو، ڕۆژێك حوسێن گەنجێکی تازەپێگەیشتووی چاوگەش و بلیمەتی بۆ لای من ھێنا و گوتی: “کاك موسا، ئەمەیش عەبدولڕەحمانی برا بچووکمانە.”\nعەبدولڕەحمان ئەو ساڵە لە ئێران قۆناغی ئامادەیی تەواو کردبوو و بۆ خوێندن ھاتبوو. گەنجێكی چوست و بەرچاو بوو. لە سەرتاپای جەستەی وزەی کۆمەڵایەتی ھەڵدەقوڵا. برا گەورەکانی، ئەحمەد و حوسێن وەك ئەو نەبوون. عەبدولڕەحمان ھەرەزیاد مەیلی بەلای ھونەرەوە بوو. دەیویست لە کۆلێژی ئەدەبیات سۆسیۆلۆژی بخوێنێت. لەوێ ناونووسم کرد. لە بەشە ناوخۆییەکەی من دەمایەوە. زۆربەی ئەو کاتانەی وانەی نەدەبوو، لای من کاتی بەسەردەبرد. ئەو بەردەوام بە ئاگری کورد و کوردستان دەسووتا. دوای نزیکەی پێنج مانگ ئارەزووی لە کۆلێژی ئەدەبیات نەما و سەرلەنوێ و لە سفرەوە دەستی پێ کردەوە. لە ھەموو ھەلێکدا بە منی دەگوت خوازیارە بچێت بۆ ئەوروپا. ئەو سەردەمە، ڕۆژی ھەینیی یەکەمی ھەموو مانگێك دەچوومە ماڵی دادە مەزییەت خاتوونی خوشکی کامەران بەدرخان لە شیشلی و لەوێوە تەلەفۆنمان بۆ کامەران بەگ دەکرد کە ئەو کاتە لە پاریس دەژیا. ڕۆژێك باسی ئارەزوو و لێھاتوویی ئەم گەنجەم بۆ کامەران بەدرخان گێڕایەوە. گوتی: “سەر سەر و سەرچاو. کوڕی خۆم، بۆم بنێرە. من لێرە بورسێکی بۆ دابین دەکەم.” کاتێك ئەم مزگێنییەم بە عەبدولڕەحمان گەیاند، فرە شادمان بوو. پێم گوت: “بەڵام مەرجێکم ھەیە؛ ئەگەر برا گەورەکانت ڕازی بن…” وەك ئاگر وابوو. ھەر ئەو ئێوارەیە ھەر دوو برا گەورەکانی گەیاندە کنم. ھەردووکیان ڕازی بوون، بەڵام گوتیان پارەی پێویستیان پێ نییە و نامە بۆ ئێران دەنێرن و پاشان عەبدولڕەحمان بۆ ئەوروپا بەڕێ دەکەن. گوتم: “پارەتان لێ ناخوازم. من ئەم ئەرکە دەگرمە ئەستۆ. برای ئێوەیە، برای منیشە.” عەبدولڕەحمان بە ماوەیەکی کورت ناوی خۆی لە زانکۆ سڕییەوە، بەڵگەنامەکانی ئامادە کرد و لە وێستگەی سرکەجییەوە بەرەو ئەوروپا بەڕێمان کرد. بێگومان شەڕی دووەمی جیھانی بەکۆتا ھاتبوو.\nعەبدولڕەحمان پاش ئەوەی گەیشتە پاریس، چ لە ڕووی زانستی و چ لە ڕووی ئەدەبییەوە پەیوەندی لەگەڵ من نەپچڕاند. دوای ئەوەی بە جوانی فێری زمان بوو و دەوروبەرێکی گونجاوی دۆزییەوە، ھەر بابەتێك دەربارەی ئاشتیی جیھانی ھەبوایە و ھەر بابەتێکی زانستیی ناو کتێبخانەکانی ئەوێ کە بۆ من سەرنجڕاکێش بوایە، نامە بۆمی دەنارد. کامەران بەگیش پێی سەرسام بوو. عەبدولڕەحمانیش بێ سنوور ڕێزی لە کامەران بەگ و ھاوسەری پۆڵۆنیایی وی دەگرت. ئەویش حسێبی کوڕی خۆی بۆ عەبدولڕەحمان دەکرد. کامەران بەگ لەبەرئەوەی خاڵی ھاوسەری من بوو، منی بە خوارزا ناودەبرد و جارێك لە تەلەفۆندا گوتی: “کوڕم، لەبەرئەوەی منداڵم نەبوو، خەمگین بووم. بەڵام تۆ و عەبدولڕەحمان ئەو کێماسییەتان بۆم پڕ کردەوە. ئێستا زۆر بەختەوەرم. بشمرم، وەجاغم ڕۆشنە.” کامەران بەگ بەو قسەیە شەرەفی پێم بەخشی و لە ژیانمدا گەورەترین میھرەبانی بۆم نواند. مەحاڵە بتوانم بە وشە گوزارە لەو شەرەف و شکۆیە بکەم. دوای نواندنی ئەو میھرەبانییە بەردەوام وا ھەستم دەکرد وەك ئەوەی کوڕی کامەران بەگ بم. بە درێژایی ژیانم ھەموو ھێز و توانای خۆم خستە کار بۆ پاراستنی ئەو شەرەفە. ئێستایش کەسایەتیی شکۆداری ئەو کڵاوڕۆژنەی ژیانی منە. پێم وایە ئامۆژگارییەکانی کامەران بەگ لە بواری ھەستی نەتەوەییدا ڕۆڵێکی گەورەیان لەوەدا ھەیە کە من توانیومە تا ئەمڕۆ لە سیاسەت و ئاکاردا لەسەر پێی خۆم ڕابوەستم.\nئەگەر سەرنج بدرێت، عەبدولڕەحمانیش لەسەر ھەمان بیر و باوەڕ بوو. بەڵام ئەو لە من سوودمەندتر بوو، چونکە مردنەکەیشی شەرەفمەندانە بوو. وای چەند بەختەوەر دەبم ئەگەر منیش شانسم ھەبێت و وەك ئەو لە پێناوی گەلەکەمدا شەھید بکرێم! عەبدولڕەحمان ئێستا لە ناو گەلی خۆیدا وەك ئاڵا چەقیوە و بە ئاسمانەوە دەشەکێتەوە. ئەدی مەگەر ئەمە ترۆپکی شەرەف نییە؟!\nسەرچاوە: کتێبی “بیرەوەرییەکانم”ی موسا عەنتەر…\nتێبینی: موسا عەنتەر چەند مانگێك دوای تیرۆرکردنی د. عەبدولڕەحمان قاسلمو ئەم بیرەوەرییانەی نوسیوە. ڕێککەوت وابوو خۆیشی ئەو شانسەی بەرکەوت و ڕۆژی ٢٠ی سێپتەمبەری ١٩٩٢ ، واتە ٣ ساڵ و دوو مانگ و حەوتوویەك دوای تیرۆرکردنی د. قاسملو، لە تەمەنی ٧٢ ساڵیدا بەدەستی چەتەکانی دەوڵەتی تورك تیرۆر کرا.\nو. لە تورکییەوە: بەکر شوانی\nوەرگیراو لە فەیسبووکی کاک بەکر


بۆچی خومەینی فتوای جیهادی دژی کوردی رۆژهەڵات دەرکرد؟\nYou are at:Home»تەوەر»هەواڵ»تایبه‌ت»بۆچی خومەینی فتوای جیهادی دژی کوردی رۆژهەڵات دەرکرد؟\nBy nuche.net on\t 2018/08/19 تایبه‌ت, شیکاری, گرنگ\nئەمڕۆ ٣٨ ساڵ بەسەر فتوای جیهادی روحوڵڵا خومەینی، رابەر و دامەزرێنەری شۆڕشی ئیسلامی ئێران، دژی خەڵکی کوردستانی رۆژهەڵات، بۆ کپکردنی دەنگی ئازادیخوازییان تێدەپەڕێت. رۆژی ٢٨ گه‌لاوێژی ١٣٥٨، (١٩-٨-١٩٨٠) بۆ کوردی رۆژهەڵات، بیرهێنه‌ره‌وه‌ی برینێکی قوڵی هێرشی سەربازی رژێمی تازه به ده‌سه‌ڵات گه‌یشتووی کۆماری ئیسلامی ئێرانە.\nلەو ٢٨ی گەلاوێژی ١٣٥٨، ئایەتوڵڵا خومەینی، شەڕی لە دژی ئازادیخوازانی خەڵکی کوردستان راگەیاند و بە راگەیاندنی شەڕ و ڕەوانە کردنی هێزی سەربازی، «حاکمی شەرع» سادق خەڵخاڵی بۆ کوردستان، تاوانی لە دژی خه‌ڵکی بێدیفاعی شار و گونده‌کانی کوردستانی دەستپێکرد. خاڵخاڵی لە بیرەوەریەکانیشیدا نووسیویەتی هیچ پەشیمان نییە لە سزای لەسێدارەدانانەی بەسەر دژبەرانی کۆماری ئیسلامیدا سەپاندوونی. دەشڵێت “هێشتا کەمە”.\nسادق خەڵخاڵی، یەکەم سەرۆکی دادگای شۆڕشی ئیسلامی پاش شۆڕشی ١٩٧٩ی زایینی ئێران\nخۆپیشاندان و کۆبوونه‌وه‌ی هێمنانه‌ی خه‌ڵک لە کوردستان بەڕێوەدەچوو (١)\nبه ماوه‌یه‌کی که‌م پێش ئه‌وه‌ی رژیمی پاشایه‌تی بڕووخێت، له شاره کوردییه‌کاندا، له سه‌ر بنه‌مای شۆڕای جۆربه‌جۆری گه‌ڕه‌که‌کان، شۆڕای شار پێکهاتن. ئه‌م شۆڕایانه خۆپیشاندان و کۆبوونه‌وه‌ی هێمنانه‌ی خه‌ڵکیان به‌ڕێوه‌ده‌برد و پاراستنی ڕێکوپێکی کاره‌کانیان گرتبووه ئه‌ستۆ. ڕێکخراوه سیاسییه‌کانی کوردستان، که تا ئه‌وده‌م به شێوه‌ی نهێنی چالاکییان ده‌کرد، ورده ورده ئاشکرا بوون و دروشمی سیاسی و به‌رنامه کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کانی خۆیان ده‌برده ناو خه‌ڵک، به چه‌شنێک، که له ڕۆژی ڕووخانی حکومه‌تی پاشایەتیدا، زۆربه‌ی شاره‌کانی کوردستان به ده‌ست خه‌ڵک و شۆڕای هه‌ڵبژارده‌ی ئه‌وانه‌وه بوو.\nدوا به دوای سه‌رکه‌وتنی شۆڕشی ئێران، ده‌وڵه‌تێکی کاتی بە رێبەری ئایه‌توڵڵا خومه‌ینی و په‌یڕه‌وی شۆڕای شۆڕشی ئێران هاته کایه‌وه- شۆڕایه‌ک، که تێیدا مه‌لاکان دوه‌ری سه‌ره‌کییان ده‌بینی. ئه‌ندامانی شۆڕا، و تا ڕاده‌یه‌کیش ده‌وڵه‌تی کاتی، له‌وه تووڕه بوون، که وه‌ک به‌شه‌کانی دیکه‌ی ئێران، له کوردستانیش ئه‌وان له‌بیری ئاماده‌سازیدا بوون بۆ گۆڕینی بارودۆخ له ناوچه‌که.\nروحوڵڵا خومەینی، رابەر و دامەزرێنەری شۆڕشی ئیسلامی ئێران\nهه‌ر ئه‌و ڕاستییه، بوو به هۆکاری هه‌ڵاییسانی شه‌ڕێک، که له ڕۆژانی کۆتایی ساڵی ١٣٥٧ (سەرەتای١٩٨٠) و سه‌ره‌تاکانی ساڵی ١٣٥٨ (١٩٨٠) دا شاری سنه‌ی خسته ناو ئاگر و خوێنه‌وه و كۆژراو و زەره رو زیانێكی زۆری لێ که‌وته‌وه. له لایه‌ن ئایه‌توڵڵا خومه‌ینییه‌وه لیژنه‌یه‌ک نێردرایه سنه، که پێک هاتبوو له ئاغایان تاڵه‌قانی، به‌هه‌شتی، ڕه‌فسه‌نجانی و به‌نی سه‌در؛ هاوکات، وه‌زیری ناوخۆی ده‌وڵه‌تی کاتییش هاوڕێ له‌گه‌ڵ وته‌بێژی ‘جه‌معییه‌تی کوردانی مه‌رکه‌ز’ و دوو که‌سایه‌تی کوردی دانیشتووی تاران چوون بۆ سنه و ووت وێژێکی جدددییان بۆ کۆتایی هێنان به شه‌ڕ به‌ڕێوه‌برد. به هۆی ڕاوه‌ستانی نوێنه‌رانی گه‌له‌وه، به‌ڕێوه بردنی شار که‌وته ده‌ست شۆڕای هه‌ڵبژێرراوی خه‌ڵک و به‌م شێوه‌یه هێمنایه‌تی باڵی به سه‌ر شاری سنه‌دا کێشایه‌وه.\nده‌سه‌ڵاتدارانی تاران، ئه‌م بارودۆخه‌یان پێ قه‌بووڵ نه‌ده‌کرا له به‌ر ئه‌وه‌ی تا ئه‌وده‌م ئیتر له هه‌موو ئێراندا له لایه‌ک حیزبوڵڵا گەڕەک و کۆڵانەکانی قۆرغ کردبوو و هیچ حزب و ڕێکخراوه‌یه‌ک ده‌ره‌تانی خۆپیشاندانی ته‌نانه‌ت له ڕاده‌یه‌کی به‌ربه‌ستکراویشدا نه‌بوو، له لایه‌کی دیکه‌شه‌وه خومه‌ینی به هۆی هێنانه گۆڕێی “وحدت کلمه”وه، له ڕاستیدا ده‌رگای ده‌ربڕینی هه‌ر چه‌شنه بیروبۆچوونێکی داخستبوو و به ڕاشکاوی ده‌یگوت “ئه‌گه‌ر سی ملیۆن که‌س بڵێن به‌ڵێ، من ده‌ڵێم نا”. له بارودۆخێکی ئه‌وتۆدا بوو، که خومه‌ینی و هاوده‌سته‌کانی سه‌ره‌تایان بۆ هێرشێکی گه‌وره‌ی سوپایی بۆ سه‌ر کوردستان ئاماده کرد و چاوه‌ڕێی بیانوویه‌ک بوون بۆ ئه‌وه‌ی پیلانی خۆیان به‌ڕێوه به‌رن.\nسه‌رئه‌نجام، ئاماده‌سازیی سه‌ره‌تاییان پێکهێنا و خومه‌ینی له ڕۆژی ٢٨ی گه‌لاوێژی ١٣٥٨دا (١٩-٨-١٩٨٠) به شێوه‌ی فەرمی “جیهادی دژ به کوردستانی ڕاگه‌یاند”. ناوبراو داوای له هه‌موو خه‌ڵکێکی موسوڵمان (لایه‌نگرانی ویلایه‌تی فه‌قیه) کرد ئه‌رکی شه‌رعی خۆیان- واته هێرشکردنه سه‌ر کوردستان و هه‌ڵکه‌ندنی “ئه‌ساسی کفر و ئیلحاد”، به‌جێ بهێنن.\nمسته‌فا چه‌مران – په‌روه‌رده‌کراوی ڕێکخراوه‌ی ئه‌مه‌لی لوبنان، هاوڕێ له‌گه‌ڵ ئایه‌توڵڵا خه‌ڵخاڵی حاکمی شەرع و سه‌رده‌سته‌ی دیکه‌ی چه‌کداره‌کانی رژێم روویان لە کوردستان کرد و شه‌ڕێکی ته‌واوعه‌یاریان به سه‌ر خه‌ڵکی کوردستاندا، که زۆربه‌ی زۆریان موسوڵمان بوون سه‌پاند. هەروەها جیهادییەکان، هۆگری ویلایه‌تی فه‌قیه، له کوردستان تاوانی گەورەیان ئەنجامدا.\nبۆ فتوا لە رۆژی ٢٨ ی گه‌لاوێژ درا؟\nکۆدتا بە پاڵپشتی ئه‌مریکا و بەریتانیا دژ به ده‌وڵه‌تی قانونی موسه‌دیق له ڕۆژی ٢٨ی گه‌لاوێژی ١٣٣٢، (١٩-٨-١٩٥٣) دا، به‌ڕێوه‌چووە و ئه‌و ڕۆژه له مێژووی خه‌ڵکی ئێراندا وه‌ک “ڕۆژێکی نگریس” تۆمار کراوه و هه‌ڵبژاردنی ئه‌و ڕۆژه‌ش بۆ هێرشکردنه سه‌ر کوردستان له لایه‌ن خومه‌ینییه‌وه به هه‌ڵکه‌وت نه‌بوو.\nلە ریفراندۆم زۆرینەی کورد، دەنگی “نا”یان بە دامەزراندنی كۆماری ئیسلامی دا\nلەوبارەیەوە عەتا ناسر سەقزی، ئەندامی سەرکردایەتی و بەرپرسی پەیوەندییەکانی کۆمەڵەی زەحمەتکێشانی کوردستان، بە نوچەنێت-ی راگەیاند: لەپاش سەركەوتنی شۆڕشی گەلانی ئێران لە رێبەندانی ساڵی 1357 هەتاوی (1979) و هاتنە سەركاری رژێمی كۆماری ئیسلامی، دەسكەوتەكانی ئەم شۆڕشە لەلایەن رژیمی تازە بە دەسەڵات گەیشتوو زەوت كرا‌و وردە وردە ئازادییەكانی تاك بەرەو زەوت كردن دەرۆیشت و هەر دەنگێكی ناڕازی بێدەنگ دەكرا و كوردستان هەر زوو جەوهەر و ماهیەتی كۆماری ئیسلامی بۆ دەركەوت و لە یەكەم بە ناو ریفراندۆم بۆ دامەزراندنی كۆماری ئیسلامی، خەڵكی كوردستان بە زۆرینە دەنگی “نا”یان بە دامەزراندنی كۆماری ئیسلامی دا.\nتا ئەمڕۆش ئاسەواری ئەو هێرش و داگیركارییە بەردەوامە\nعەتای ناسرسەقزی ئاماژەی بەوەدا، کە لەو كاتەوە كوردستان بەرامبەر بە رژیمی كۆماری ئیسلامی وەستایەوە و بووە قەڵای خۆڕاگری هەموو خەڵكی ئێران بە جۆرێك، كە زۆرێك لە هەڵسوڕاوانی سیاسی ئێرانی روویان لە كوردستان دەكرد و وەك سەنگەری ئازادیی بەرامبەر بە رژیم خەباتیان دەكرد. ئەمە یەكێك لەو هۆكارانە بوو، كە وای كرد دەسەڵاتدارانی رژیم بڕیار بۆ سەركوتی كوردستان بدەن و بە فتوای خومەینی هێرشێكی نابەرابەر كرایە سەر كوردستان، كە تا ئەمڕۆش ئاسەواری ئەو هێرش و داگیركارییە بەردەوامە.\nئەو بەرپرسەی کۆمەڵە دەڵێت، لە یەكەم رۆژكانی هێرشی هێزەكانی كۆماری ئیسلامی بۆ سەر كوردستان، بە دەیان تاوانیان خوڵقاند و بە سەدان و هەزاران كەسیان كوشت. بۆ نمونە كوشتاری خەڵكی بێ تاوانی ئاوایی “قاڕنێ” (٦٨) شەهید، ئاواییەكانی نالۆس لە ناوچە شنۆ، سراوكانی و كلیج ناوچەی پیرانشار، سۆفیان، شەدەڵە لە نەغەدە، قەرەقشڵاق و ئیندرقاش و داشخانە و یوسفكەند و… هتد، كە تیایدا بە دەیان هاوڵاتی كوردی بێ تاوان كوژران.\nناسرسەقزی ئاماری قوربانیانی خستەڕوو ـ و گوتی “كوشتاری ئاوایی قەڵاتان لە ناوچەی نەغەدە لە رۆژی ٦-١-١٣٥٩، (٢٦-٣-١٩٨٠)، ١٣ كەس. ئاوایی سۆفیان سەر بە شاری پیرانشار ٢٧-٨-١٣٥٩، (١٨-١١-١٩٨٠) ١٢ كەس لەخەڵكی ئاوایی كوژران، كە تەمەنی ٧ كەسیان لەسەرو ٥٠ ساڵ بوو. كوشتاری گوندی باییز ئاوای سەر بە شاری نەغەدە ١٨-٨-١٣٦٠، (٩-١١-١٩٨١)، كە ١٢ كەس شەهید بوون. كوشتاری بە كۆمەڵی كرێكارانی كورەی خشتبڕینی ساروقامیش ٢٣-٦-١٣٦٠ (١٤-٩-١٩٨١)، كە تێیدا ١٨ كرێكار كوژران. هەروەها دەشڵێت “كۆمەڵكوژی خەڵكی قەرەگۆڵ لە زستانی ١٣٦١ (١٩٨٣)، كە تێیدا ١٨ كەس شەهید بوون. كۆمەڵكوژی خەڵكی گوندەكانی دیلانچەرخ، حەلەبی، كویكان، كەرێزەی شكاكان و یۆنسلیان لە ناوچەی نەغەدە، كە تێیدا زیاتر لە ٤٠ كەس كوژران”.\nلەبارەی بە دۆکیۆمێنت کردن و سکاڵای یاسایی لەسەر ئەو تاوانانە، عەتا ناسر سەقزی گوتی “ئەم تاوانانە هاوكاتە لەگەڵ ئێعدامی بەكۆمەڵی خەڵك لەشارەكانی كوردستان، لەنێوان ساڵەكانی ١٩٨٠ تا ١٩٩٢ نزیكەی ٨٥٠ كەس لە شارەكانی كوردستان تیرباران كراون، كە لەلایەن ناوەندی كلتوری “چاك” تۆمار كراوە. ئەوەی دیارە، تا ئێستا هیچ سكاڵایەكی فەرمی لەسەر ئەم كۆمەڵكوژییانە لەسەر كۆماری ئیسلامی تۆمار نەكراوە. بۆ ئەمەش پێویستە رووداوەكان بە دۆكیۆمێنت بكرێن و لەلایەن حیزبەكان یان ناوەندەكانی مافی مرۆڤ، ئاراستەی دامودەزگا و ناوەندەكانی داكۆكیكاری مافی مرۆڤی جیهانی بكرێت.\nنەتەوەی کورد لە رۆژهەڵاتی کوردستان نابێ فەرمانی ٢٨ی گەلاوێژی خومەینی لە دژی خۆی له‌بیر بکا. پێویسته به‌ڵگه‌و دۆکیۆمێنتەکانی چەندین ساڵ شەڕی نابەرامبەری کۆماری ئیسلامی لە دژی گەلی کورد کۆ بکرێنەوە.دەبێ زیاتر تیشک بخرێتە سەر ئەو راستییەش کە ئەوە کۆماری ئیسلامی بوو شەڕی بە خەڵکی کوردستان فرۆشت بۆ ئەوەی بە ناحەق، کەسانێک کە بەرگریی ڕەوای نەتەوەی کورد نەبەنە ژێر پرسیار. لە گەڵ هەمووی ئەوانەش‌دا دەبێ هەوڵ بدرێ ڕێگا‌و شێوازی نوێ بۆ بەربەرکانی لە گەڵ ستەم و زۆرداری کۆماری ئیسلامی بۆ بەدەستهینانی مافە نەتەوەییەکان، بدۆزرێتەوە.


ئه‌نجومه‌نی ئاسایش داوای هاوكاری سوریا له‌گه‌ڵ لێكۆڵه‌ره‌وان ده‌كات\nئه‌نجومه‌نی ئاسایشی ڕێكخراوی نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كان به تێكڕایی ده‌نگ بڕیارێكیان په‌سه‌ند كردووه و داوا له سوریا ده‌كه‌ن هاوكاری ئه‌و پرۆسه‌ی لێكۆڵینه‌وه‌یه‌ی نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كان بكات كه سه‌باره‌ت به تیرۆركردنی سه‌رۆك وه‌زیری پێشووی لوبنان ره‌فیق ئه‌لحه‌ریری له ئارادایه.\nبڕیاره‌كه له لایه‌ن ڕۆژئاواوه پشتیوانی ده‌كرێت و هۆشداری كرده‌وه‌ی زیاتری دیارینه‌كراوی تریش ده‌كات، ئه‌گه‌ر هاتوو سوریا هاوكاری لێكۆڵه‌ره‌وان نه‌كات. له دوایین ساته‌كانی ووتوێژدا، دوای ئه‌وه‌ی هه‌ندێك ئه‌ندام ناڕه‌زایه‌تیان ده‌ربڕی له به‌رامبه‌ر ئه‌و پێشنیازانه‌ی پێشتر سه‌باره‌ت به دانانی گه‌مارۆی ئابوری له دژی سوریا پێشكه‌شكرابوون.\nووڵاته یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا، فه‌ره‌نسا و به‌ریتانیا فشارییان بۆ ده‌ركردنی ئه‌م بڕیاره هێنا دوای ئه‌وه‌ی ڕاپۆرتی هه‌فته‌ی ڕابوردووی ن.ی كاربه‌ده‌ستانی ئاسایشی سوریا و لوبنانی تاوانبار كرد به‌وه‌ی كه ده‌ستیان له كاری كوشتنی ره‌فیق حه‌ریری و 20 كه‌سی دیكه‌دا هه‌بووه كه له مانگی دووی ڕابوردوودا ئه‌نجامدرا.\nڕۆژی دووشه‌ممه، وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ی ووڵاته یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا، خانم كۆنده‌لیزا رایس گوتی بڕیاره‌كه ڕوونی ده‌كاته‌وه سوریا ڕووبه‌ڕووی ئاكامی جدی ده‌بێته‌وه ئه‌گه‌ر له‌گه‌ڵ ئه‌و لێكۆڵینه‌وه‌یه‌دا هاوكاری نه‌كات كه سه‌باره‌ت به كاری كوشتنكاری حه‌ریری ئه‌نجام ده‌درێت.\nسوریاش ناڕه‌زایی خۆی به‌رامبه‌ر به‌م بڕیاره‌ی ئه‌نجومه‌نی ئاسایشی ن.ی ده‌ربڕی و سۆزی داوه كه بۆ خۆی لێكۆڵینه‌وه به‌ڕێوه ببات.


(( حەزرەتی عەبدولبەها )) نموونەی بەرزی ژیانی بەهائی - ABN NEWS\n2015-10-09 ADMIN Bahá'í World News, Kurdish 0\nABN NEWS حەزرەتی بەهائوڵڵا لە پلەی یەكەمدا نازڵكەری ئایەت ووتەكانی خودا بوو ٤٠ ساڵ زیندانی بوون دەرفەتێكی كەمتری بۆ هێشتەوە هەتا لەگەڵ شوێنكەوتووانی تێكەڵ بێت و قسەیان لەگەڵ بكات ، هەربۆیە ئەم ئەركە گرنگە كەوتە ئەستۆی حەزرەتی عەبدولبەها ، روونكەرەوەی ئایەتەكانی خودا و بەڕێوەبەری فەرمانەكانی خودا و نموونەی بەرزی ژیانی بەهائی كە لەگەڵ ئەمڕۆ كە هەزاران لایەنی جۆراوجۆری هەیە، لە پەیوەندەیی نزیكدایە .\nئەو حەزرەتە نیشانیدا كە لە گەرمەی زاڵبوونی ژیانی نوێ لە ناو هەستی خۆپەرستی و ململانێ بۆ ئاسوودەیی و خۆشگوزەرانی ماددی كە لە هەموو شوێنێك دەبینرێت ، دیسانیش ئەمڕۆ كە دەكرێ بە دابڕان لە هەموو شتێك تەنیا بۆ خودا و لە رێگای خزمەتكردن بە مرۆڤدا ژیان بكات ، هەروەكچۆن حەزرەتی مەسیح و حەزرەتی بەهائوڵڵا وپێغەمبەرانی دیكە و درۆو خەیانەت لە لایەكەوەو خۆشەویستی و رێز و گەورەیی لە لایەكی دیكەوە چواردەوری گرتبوو ، بەڵام ئەو حەزرەتە وەك مەشخەڵێكی داگیرساو لەسەر شاخی صما و لە ناو تۆفانی بەردەوامی زستانە و شەپۆلی دەریای هاوینە، بەوپەڕی ئارامی و بەردەوامی وپتەوی راوستا .\nژیانی ئەو حەزرەتە ژیانی ئیمان بوو و داوای لە شوێنكەوتووانیشی دەكرد هەر بەم جۆرە ژیان بكەن . لە جیهانی پڕ لە ئاژاوەدا ئاڵای یەكێتی و ئاشتی و سەردەمی نوێی هەڵكرد و بەڵێنی پشتگیریی ئاسمانی لە سەردەمی نوێدا بەو كەسانە دەدا كە پشتیوانی و پاڵپشتی ئەم ئەركە بكەن . ئەمە هەمان ( ڕۆحی پیرۆز)ە كە پێغەمبەران و پیاوچاكانی پێشووتر ئیلهامیان پێكراوە، بەڵام ئەمڕۆ بەپێی پێداویستییەكانی سەردەمی ئێمە ، هەڵگری فەیز و بەخشندەیی نوێ و بێسنوورە .\nهەر هەمان بەندەیی رەهای حەزرەتی عەبدولبەها بۆ تەرخانكردنی خۆی بۆ بڵاوكردنەوەی فەرمانی حەزرەتی بەهائوڵڵا لە رۆژهەڵات و رۆژئاوای جیهان، بووەهۆی ئەوەی كە هەندێك جار بەهائییەكان سەبارەت بە پلەوپێگەی ئەو حەزرەتە تووشی گومان و سەرگەردانی بن . ئەو رۆحە پاكەی كە لە وتار و كردەی حەزرەتدا دەردەكەوت و هێزە كاریگەرە ئاسمانییەی كە لە حەزرەتە هەڵدەستا و باوەڕە تەقلیدییەكانی تێكدەشكاند، هەندێك لە بەهاییەكانی تووشی ئەو گومانە كرد كە بە چواندنی حەزرەتی عەبدولبەها بە نیردراوی خودا و بە ستایشكردنی ئەو حەزرەتە وەك ( گەڕانەوە مەسیح )، رێز لە حەزرەتە بگرن . ئەمە لە حاڵێكدا بوو كە هیچ شتێك بە رادەی ئەم كارە ئەو حەزرەتەی خەمبار و زیز نەكرد ، چونكە دەیبینی كە ئەو خەڵكە تێناگەن كە توانایی ئەو حەزرەتە لە خزمەتكردنی بە فەرمانی حەزرەتی بەهائوڵڵا بە هۆی پاكی و بێگەردیی دڵیەتی كە رووی لە خۆری حەقیقەتە نەك ئەوەی كە ئەو حەزرەتە خۆی خۆر بێت .\nهەروەها بەپێچەوانەی دەركەوتنەكانی پێشوو، شەریعەتی حەزرەتی بەهائوڵڵا لە خۆیدا هەڵگری هێزی كۆمەڵگەیەكی جیهانیی مرۆییە . لە ماوەی ئەركی حەزرەتی عەبدولبەهادا كە لە ١٨٩٢ هەتا ١٩٢١ زایینی درێژی كێشا، فەرمانی بەهایی چەندین قۆناغی گەشە و پەرەسەندنی بەرەو سیستەمێكی رێكوپێكی راستەقینەی جیهانی تێپەڕاند . ئەم گەشە و پەرسەندنە، پێویستی بە رێنمایی و فەرمان و بڕیاری تایبەتی حەزرەتی عەبدولبەها هەبوو و تەنیا ئەو حەزرەتە بوو كە لە بەخشندەیی ئەو هێزە نوێیە ئیلهامبەخشە ئاگادار بوو كە لەم سەردەمەدا بۆ هەموو جیهان نازڵ ببوو .\n( بەهائوڵڵا وسەردەمی نوێ )\nالسؤال الأبدي الذي يجب الإجابة عليه !؟؟