ئافرەتێک زینای کردووە و حەملی هەیە ئایا دروستە حەملەکەی لەبار بەرێت پێش ئەوەی ڕوحی بەبەردا بکرێت ؟ : ماڵپەڕی وەڵامەکان\nگەنجان و لاوانزینا و داوێنپیسی حوکم و چارەسەرئافرەتێک زینای کردووە و حەملی هەیە ئایا دروستە حەملەکەی لەبار بەرێت پێش ئەوەی ڕوحی بەبەردا بکرێت ؟\nئافرەتێک زینای کردووە و حەملی هەیە ئایا دروستە حەملەکەی لەبار بەرێت پێش ئەوەی ڕوحی بەبەردا بکرێت ؟\nپێویستە جياوازی بکرێت لەنێوان منداڵ لەبار بردن بەبی هۆ و لەنێوان منداڵ لەباربردن بەهۆکارێکی شەرعی .\nبەنیسبەت منداڵ لەبار بردن بەبێ هۆکارێکی دروست و شەرعى ! بێگومان کارێکی ناشەرعیە لەهەموو ئاستەکانی دروست بوونی منداڵدا ( هەر لەمەڕحەلەی یەکەمەوە تا کۆتایی ) ؛ چونکە دەسدرێژی کردنە سەر شتێکە کە وجوودی هەیە ، جا هیچ جیاوازی نی یە منداڵەکە منداڵی شەرعی بێت یاخود منداڵی ناشەرعی(زینا) بێت .\nبەڵام تاوانەکەی و حەرامیەتیەکەی زیاتر دەبێت گەر منداڵەکە لەقۆناغی سێیەمی دا بێت و ڕوح کرابێتە بەری ، زانایان کۆدەنگن لەسەر حەرامیەتی لەبار بردنی منداڵ دوای ئەوەی تەمەنی منداڵەکە دەگاتە سەد و بیست ڕۆژی ، ولەبار بردنی ـ لەو مەڕحەلەیەدا ـ جەریمەیە و وا پێویست دەکات خوێنەکەی بدرێت بەو شێوەیەیی باس کراوە لەشەرعدا و لەسەر بۆچوونی تەواوی زانایان کەفارەتیشی دەدات ئەو کەسەی ئەوکارە ئەنجام دەدات کەئەویش بریتیە لە بەڕۆژو بوونی دوومانگ بەدوای یەکدا ئەمە ئەگەر بەندەیەک نەبوو ئازاد بکرێت .\nچونکە لەبار بردنی منداڵ لەو مەڕحەلەیەدا دەکەوێتە ژێر ئەو ئایەت و فەرموودە و کۆدەنگی زانایانەی کەباس لەحەرامیەتی کوشتنی کەسێک دەکەن بەناحەق ، وهەر کەسێک ئەو کارە بکات خۆی توشی توڕەبوونی خودا کردووە ، خوای پەروەردگار فەرموویەتی : ﴿وَلاَ تَقْتُلُوا النَّفْسَ الَّتِي حَرَّمَ اللهُ إِلاَّ بِالحَقِّ وَمَنْ قُتِلَ مَظْلُومًا فَقَدْ جَعَلْنَا لِوَلِيِّهِ سُلْطَانًا فَلاَ يُسْرِفْ فِي الْقَتْلِ إِنَّهُ كَانَ مَنْصُورًا﴾ [الإسراء: ٣٣].\nواتە : کەسێک مەکوژن کەخودا حەرامی کردووە مەگەر بەحەق نەبێ وهەرکەسێک کوژرا بەستەم ئەوا بەتەئکید دەسەڵاتی کوشتنتەوەمان داوەتە دەست کەس وکارەکەی وبا زیادەڕەوی نەکەن لەتۆڵەسەندنەوەدا بەوەی کەسێکی تر لەجێگەی بکوژ بکوژنەوە وبەدڵناییەوە ئەوان سەرخراون لەشەرعدا بەسەر کەسی بکوژدا .\nوە هەروەها فەرموویەتی : ﴿وَمَنْ يَقْتُلْ مُؤْمِنًا مُتَعَمِّدًا فَجَزَاؤُهُ جَهَنَّمُ خَالِدًا فِيهَا وَغَضِبَ اللهُ عَلَيْهِ وَلَعَنَهُ وَأَعَدَّ لَهُ عَذَابًا عَظِيمًا﴾ [النساء: ٩٣]، واتە : هەرکەسێ موسڵمانێک بەئەنقەست بکوژێت ئەوا سزاکەی ئاگری دۆزەخە وتیایدا دەمێنێتەوە و غەزەب و لەعنەتی خودای لەسەرە و سزایەکی گەورەی بۆ ئامادە کردووە .\nوە عبداللەی کوڕی مەسعود ـ خوای لێ ڕازی بێت ـ فەرموودەیەکی گێڕاوەتەوە و دەڵێ : پێغەمبەری خودا ـ ﷺ ـ فەرمووی : «لاَ يَحِلُّ دَمُ امْرِئٍ مُسْلِمٍ يَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللهُ وَأَنِّي رَسُولُ اللهِ إِلاَّ بِإِحْدَى ثَلاَثٍ: الثَّيِّبُ الزَّانِي، وَالنَّفْسُ بِالنَّفْسِ، وَالتَّارِكُ لِدِينِهِ المُفَارِقُ لِلْجَمَاعَةِ»(١).\nواتە : خوێنی هیچ موسوڵمانێک حەڵاڵ نی یە بڕژێنرێت کەشایەتی بدات هیچ پەرستراوێک نی یە بەحەق تەنها خودا نەبێت و من پێغەمبەر و نێردراوی خودام تەنها لەم سێ حاڵەتەدا نەبێت : پیاوێک ژنی هێنابێت وزینا بکات ویاخود ئافرەتێک شووی کردبێت وزینا بکات ، وکەسێک کەسێکی کوشتبێت ، و کەسێک لەدین هەڵگەڕێتەوە و موڕتەد بێت .\nوە ئەنەسی کوڕی مالک ـ خوای لێ ڕازی بێت ـ فەرموودەیەکی گێڕاوەتەوە و دەڵێ : پێغەمبەرى خوا ـ ﷺ ـ فەرمووی : «أَكْبَرُ الكَبَائِرِ: الإِشْرَاكُ بِاللهِ وَقَتْلُ النَّفْسِ، وَعُقُوقُ الوَالِدَيْنِ، وَقَوْلُ الزُّورِ، أَوْ قَالَ: وَشَهَادَةُ الزُّورِ» (٢).\nواتە : گەورەترین تاوان : هاوبەش بڕیار دانە بۆ خودا وکوشتی کەسێکە بەناحەق ، وئەزیەت دانی دایک و باوکە ، وقسەی درۆیە یاخود شایەتی دانە بەدرۆ .\nوە موسڵمانان کۆدەنگن لەسەر حەرامیەتی کوشتن بە ناحەق وبەبێ یەکێک لەو شتانەی کە کوشتن حەڵاڵ دەکات هەرەک لەو فەرموودەیەدا ئاماژەمان پێی کرد کە عبداللەی کوڕی مەسعود ـ خوای لێ ڕازی بێت ـ گێڕابویەوە .\nبەڵام لەقۆناغ و مەڕحەلەی یەکەم و دووەمدا ، واتە: پێش تەمەنی ١٢٠ڕۆژی و پێش ئەوەی ڕوح بکرێت بەبەریدا ـ هەرچەندە تاوانی لەبار بردن جودایە تیاندا بەگوێرەی ئەومەڕحەلەیەیی منداڵ پێی گەیشتووە ـ تاوانیان ناگاتە قۆناغی سێیەمی تەمەنی منداڵ واتە: دوای تەمەنی١٢٠ڕۆژوی و دوای ئەوەی ڕوح بکرێت بەبەریدا ، ومنداڵ لەبار بردن لەقۆناغ و مەڕحەلەی یەکەم و دووەمیشدا حەرامە ، وئەگەر منداڵ تەمەنی گەیشتە ١٢٠ڕۆژوی ولەبار ببرێت ئەوا وەک زیندە بەچاڵ کردن وایە ، و ئەم جۆرە لەباربردنە ستەمێکە بەرانبەر بەکەسێک کە لەداهاتوودا دەبێتە مرۆڤێکی تەواو چونکە (هەرشتێک لەشتێک نزیک بێتەوە حوکمەکەی وەر دەگرێت) و لەم تێڕوانینە فیقهیەوە ابن الجوزيِّ -رحمه الله- دەڵێت : «لمَّا كان موضوع النكاح لطلب الولد، وليس مِن كُلِّ الماء يكون الولد، فإذا تكوَّن فقَدْ حصل المقصودُ، فَتعمُّد إسقاطه مخالَفةٌ لمراد الحكمة، إلاَّ أنه إن كان ذلك في أَوَّلِ الحمل قبل نفخ الروح فيه إثمٌ كبيرٌ؛ لأنه مُتَرَقٍّ إلى الكمال وسارٍ إلى التمام، إلاَّ أنه أقلُّ إثمًا من الذي نُفِخَ فيه الروح، فإذا تعمَّدتَ إسقاطَ ما فيه الروح كان كقتل مؤمنٍ، وقد قال تعالى: ﴿وَإِذَا الْمَوْءُودَةُ سُئِلَتْ. بِأَيِّ ذَنبٍ قُتِلَتْ﴾ [التكوير: ٨-٩]»(٤)،\nوقال ابن جُزَيٍّ -رحمه الله-: «وإذا قَبَضَ الرَّحِمُ المَنِيَّ لم يجزِ التعرُّضُ له، وأشدُّ مِن ذلك إذا تخلَّق، وأشدُّ مِن ذلك إذا نُفخ فيه الروحُ فإنه قتلُ نفسٍ إجماعًا»(٥).\nواتە: کاتێک کە مەبەست لەبابەتی ژن هێنان ، منداڵ بوونە ، وهەموو ئاوێکیش نابێت بە منداڵ ، وکاتێک کە منداڵ درووست بوو ئەوا ئەو مەبەستە بەدەس دێت ، وبەئەنقەست لەبار بردنی پێچەوانەی حیکمەتی ژن هێنانە ، بەڵام گەر ئەو لەبار بردنە کە لەسەرەتایی حەملدا بێت ئەوا تاوانێکی گەورەیە ؛ چونکە ئەو منداڵە بەرەو کامڵ بوون وتەواو بوون دەڕوات ، بەڵام تاوانەکەی لەوە کەم ترە کە ڕوحی بەبەردا کرابێت ، و کاتێ بەئەنقەست منداڵێک لەبار دەبەیت کە ڕوحی بەبەردا کراوە ئەوا وەک کوشتنی باوەڕدارێک وایە ، خوای پەروەردگار فەرموویەتی : ﴿وَإِذَا الْمَوْءُودَةُ سُئِلَتْ. بِأَيِّ ذَنبٍ قُتِلَتْ﴾ [التكوير: ٨-٩]»(٤).\nواتە : پرسیار لەو منداڵانەی زیندە بەچاڵ کراون دەکرێت بە چی تاوانێک کوژراون ؟\nوه ابن جُزَيٍّ -رحمه الله-: دەڵێت «وإذا قَبَضَ الرَّحِمُ المَنِيَّ لم يجزِ التعرُّضُ له، وأشدُّ مِن ذلك إذا تخلَّق، وأشدُّ مِن ذلك إذا نُفخ فيه الروحُ فإنه قتلُ نفسٍ إجماعًا» (٥).\nواتە : کاتێ کە ڕەحمی ئافرەت ئاوی پیاوی گرتە خۆ دروست نی یە دەستی بۆ ببرێت و لەبار ببرێت ، ولەمە خراپتر ونادروست تر ئەوەیە گەر خەلق بوبێت ، ولەم حاڵەتەش خراپتر و نا دروست تر ئەوەیە گەر ڕوح کرابێت بەبەریدا ،جا لەم حاڵەتەدا وەک کوشتنی کەسێک وایە بەکۆدەنگی زانایان .\nجا هۆکارە شەرعیەکان بۆ لەبار بردنی منداڵ دەگۆڕێن بەگوێرەی مەڕحەلەکانی گەشەی منداڵ و جیاوازی تەمەنی ، گەر حەملەکە لەتەمەنی ٤٠ ڕۆژیدا بێت ئەوا عوزر بۆ لەبار بردنی منداڵ لەسەر ئەوە دەوەستێت کە بۆ رێگری کردن بێت لەزیانێکی حیسی یاخود نەفسی، بەمەرجێک دڵنیا بیت لەڕودانی ئەو زیانە ، یاخود زیانێکی چاوەڕوانکراو بێت تەنها گومان و وەهم نەبێت ، یاخود گومانیکی زۆر ببرێت بەوەی کە بەدەرەجەی یەکەم زیان بەدایکی دەگەیەنێت .\nوە لەو عوزرانەی کەوا دەکەن دروست بێ منداڵ لەبار ببرێت پێش ئەوەی ڕوح بکرێت بەبەریدا :\n1- جارەسەری نەخۆشیە ، وەک ئەوەی دایکەکە پێویستی بەچارە سەریەک بێت کەوا بکات منداڵەکەی لەبار بچێت\n2- یاخود ئافرەتەکە لاوازبێت توانای بەرگری منداڵ بوونی نەبێت\n3- یاخود هەبوونی مەصڵەحەتێکی شەرعی\n4- یاخود لەحاڵەتێکی ئەمیندا نەبێت.\n5- یاخود منداڵ بوون ببێتە هۆکاری ناخۆشیەک وئازارێک کەلەتوانایدا نەبێت\n6- یاخود ببێتە هۆی زیاد بوونی نەخۆشی ، وبەعیبارەتێکی تر : گەر منداڵەکە ببێتە مەترسی بۆسەر ژیانی دایکەکە وزیان بۆ سەر لاشەی .\nوە بەهیچ شێوەیەک بەعوزری شەرعی ئەژمار ناکرێت بۆ لەبار بردنی منداڵ ترسان لەهەژاری منداڵ و ترس لەپەروەردەکردنی وهەستان بەچاو دێری کردنی لەڕوی تەندروستی و فیکری و ڕەوشتی و دینی لەبەر نەبوونی ماڵی پێویست بۆ بەخێو کردنیان و فێر کردنیان ، ئا ئەم تێڕوانینانە سەرچاوەکەی تێڕوانینی سەردەمی نەفامیە کە خوداى گەورە ئامۆژگاری کردوین و پێی فەرموون : ﴿وَلاَ تَقْتُلُوا أَوْلاَدَكُمْ مِنْ إمْلاَقٍ نَحْنُ نَرْزُقُكُمْ وَإِيَّاهُمْ﴾ [الأنعام: ١٥١].\nواتە: منداڵەکانتان لەترسی هەژاری مەکوژن ئێمە ڕزقی ئەوان و ئێوەش دەدەین .\nوە ئابڕو چوونی ئافرەتی زینا کار بەتەنها نابێتە عوزر بۆ لەبار بردنی منداڵ گەر مەسڵەحەتێکی شەرعی لەگەڵ نەبێت یاخود بۆ ڕێگری کردن لەزیانێک نەبێت؛چونکە دروستە بۆ کەسی زینا کار سەتری خۆی بکات و لای کەس باسی نەکات هەروەک چۆن دەتوانێت بچێت بۆ لای قازی شەرعی و دان بەتاوانەکەیدا بنێت ، ئەمە کۆدەنگی زانایانی لەسەرە ، بەڵام زانایان جیاوازن لەوەدا کەئایا کامیان باشترە ، بەپێجەوانەی ئافرەتی دوو گیان ـ جا دوو گیانیەکەی بەهۆی زەواجی شەرعی بێت یاخود زینا ـ لەم حاڵەتەدا نابێت دوو گیانیەکەی بشاریەتیەوە ، بەبەڵگەی ئەم ئایەتە : ﴿وَلاَ يَحِلُّ لَهُنَّ أَنْ يَكْتُمْنَ مَا خَلَقَ اللهُ فِي أَرْحَامِهِنَّ إِنْ كُنَّ يُؤْمِنَّ بِاللهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ﴾ [البقرة: ٢٢٨].\nواتە :حەڵاڵ نی یە بۆ ئافرەتان ئەو شتە بشارنەوە کەخودا لەرەحمیاندا درووستی کردووە ، گەر ئەوان باوەڕیان بەخوا و بەڕۆژی دوایی هەیە .\nئەم ئایەتە هەرچەندە دەربارەی ئەو ئافرەتانە دابەزی کە تەڵاق دراون و دووگیانن بەڵام قاعیدەیەکی شەرعیمان هەیە دەڵێت: «العِبْرَةَ بِعُمُومِ اللَّفْظِ لاَ بِخُصُوصِ السَّبَبِ»؛ واتە : ئەوەی گرنگ بێت گشت گیری لەفزەکانە نەک ئەوەی کەهۆکارێکی تایبەت وای کردبێت بەڵگە شەرعیەکە بەهۆیەوە دابەزیبێت .\nچونکە لێرەدا حاڵەتی دووگیانی نازانرێت تەنها لەڕێگەی ئافرەتانەوە نەبێت ، بۆیە ئایەتەکە کارەکەی گەڕاندۆتەوە بۆ ئافرەتان و وترساندونی لەوەی زانیاریەک نەدەن پێچەوانەی واقیع بێت ، وئەو فەرموودەیەیی کەعبداللەی کوڕی بورەیدە ـ خوای لێ ڕازی بێت ـ لەباوکیەوە گێڕاویەتیەوە ئەم بۆچونە بەهێز دەکات هەروەک دەڵێت: «جَاءَتْ الْغَامِدِيَّةُ فَقَالَتْ: «يَا رَسُولَ اللهِ إِنِّي قَدْ زَنَيْتُ فَطَهِّرْنِي»، وَإِنَّهُ رَدَّهَا، فَلَمَّا كَانَ الغَدُ قَالَتْ: «يَا رَسُولَ اللهِ لِمَ تَرُدُّنِي، لَعَلَّكَ أَنْ تَرُدَّنِي كَمَا رَدَدْتَ مَاعِزًا، فَوَاللهِ إِنِّي لَحُبْلَى»، قَالَ: «إِمَّا لاَ فَاذْهَبِي حَتَّى تَلِدِي»، فَلَمَّا وَلَدَتْ أَتَتْهُ بِالصَّبِيِّ فِي خِرْقَةٍ، قَالَتْ: «هَذَا قَدْ وَلَدْتُهُ»، قَالَ: «اذْهَبِي فَأَرْضِعِيهِ حَتَّى تَفْطِمِيهِ»، فَلَمَّا فَطَمَتْهُ أَتَتْهُ بِالصَّبِيِّ فِي يَدِهِ كِسْرَةُ خُبْزٍ، فَقَالَتْ: «هَذَا يَا نَبِيَّ اللهِ قَدْ فَطَمْتُهُ وَقَدْ أَكَلَ الطَّعَامَ»، فَدَفَعَ الصَّبِيَّ إِلَى رَجُلٍ مِنْ الْمُسْلِمِينَ، ثُمَّ أَمَرَ بِهَا فَحُفِرَ لَهَا إِلَى صَدْرِهَا، وَأَمَرَ النَّاسَ فَرَجَمُوهَا، فَيُقْبِلُ خَالِدُ بْنُ الْوَلِيدِ بِحَجَرٍ فَرَمَى رَأْسَهَا فَتَنَضَّحَ الدَّمُ عَلَى وَجْهِ خَالِدٍ فَسَبَّهَا، فَسَمِعَ نَبِيُّ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وسَلَّمَ سَبَّهُ إِيَّاهَا، فَقَالَ: «مَهْلاً يَا خَالِدُ فَوَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَقَدْ تَابَتْ تَوْبَةً لَوْ تَابَهَا صَاحِبُ مَكْسٍ لَغُفِرَ لَهُ»، ثُمَّ أَمَرَ بِهَا فَصَلَّى عَلَيْهَا وَدُفِنَتْ»(٦).\nواتە : ئافرەتێکی غامدی هات بۆلای پێغەمبەرى خوا ﷺ و گوتی : ئەی پێغەمبەری خودا زینام کردوە و پاکم بکەرەوە ، بەڵام پێغەمبەری خودا گەڕاندیەوە بۆ بەیانى دیسان هاتەوەو وتى : (ئەی پێغەمبەری خودا بۆ دەمگێڕیتەوە ؟! دەتەوێ بم گێڕیتەوە هەروەک چۆن (ماعز)ت گێڕایەوە ، سوێند بەخوا من دوو گیانم) پێغەمبەریش ـ ﷺ ـ پێی فەرموو : ( بڕۆ تاوەکو منداڵت دەبێت ) دوای ئەوەی منداڵەکەی بوو هاتەوە بۆ لای پێغەمبەر ﷺ مندڵەکەی هێنا بوو وپارچە پەڕۆیەکی پێوە ئاڵاندبوو ، گوتی : ئەوە منداڵەکەیە لە دایک بوو ، پێغەمبەرى خوا ﷺ فەرمووى بڕۆ شیرى بدەرێ تاوەکو لەشیر دەبڕێتەوە و خواردن دەخوات ، کاتێک لەشیر بڕییەوە منداڵەکەی هێنا بۆ لای پێغەمبەرى خوا ﷺ و پارچە نانێکى بەدەستەوە بوو وتى : ( ئەوەیە ئەی پێغەمبەری خودا و لەشیر بڕیومەتەوە و خواردنیشی خواردووە ) پێغەمبەریش ـ ﷺ ـ منداڵەکەی دایە پیاوێک لەموسڵمانان وفەرمانی کرد چاڵێکیان بۆ کرد بەئەندازەی سینگی، و فەرمانی کرد بەخەڵک وبەرد بارانیان کرد ، وخالیدی کوڕی وەلید لەلاوە هات وبەردێکی دا بەسەر ئافرەتەکەدا وخوێن فیشقەی کرد بەدەم چاوی خالیدا ، وخالید جوێنی بەئافرەتەکە دا ، پێغەمبەر ـ ﷺ ـ گوێی لە جوێنەکەی خالید بوو کە بەئافرەتەکەیدا وفەرمووی : ( لەسەر خۆبە ئەی خالید سوێند بەو کەسەی گیانی منی بەدەستە بەجۆرێک تەوبەی کردووە گەر ئەو کەسەی ماڵی خەڵکی خواردووە بەناحەق و ستەمی لێ کردوون ئەو تەوبەیە بکات خودا لێی خۆش دەبێت ، پاشان فەرمانی کرد نوێژی لەسەر کرا و پاشان نێژرا .\nوە ئەم فەرمودەیە دەگونجێت خوێندنەوەی ئەوەی بۆبکرێت لەکاتی ـ دان نان بەتاوانەکەیدا ـ لەسەرەتایی دوو گیانیدا بووبێت یاخود لەکۆتایی ، و بوترێت ئەو ئافرەتە لەقۆناغی سێیەمی دوو گیانیدا بووە هەرچەند حەرامە لەبار بردنی منداڵ لەو حاڵەتەدا بەکۆدەنگی زانایان ـ هەروەک پێشتر ئاماژەمان پێ کرد ـ بەڵام بۆ دیاری کردنی تەمەنی منداڵەکە لەکاتى دان پێدانانی دایکی بەزینا پێویستمان بەبەڵگەیەکی دیارو ئاشکرا وحاشا هەڵنەگرە، جا ژیانی منداڵەکە لەپێش ترە تاوەکو ئابرو چوونی ئافرەتەکە ؛ بۆیە نابێ لەبار ببرێت .\nوە هەروەها درووست نی یە لەبار بردنی منداڵ گەر تەمەنی لەسکی دایکیدا ( ٤٠ یاخود ٨٠ ) ڕۆژ بوو لەبەر ئەو هۆکارانەی پێشو تەنها مەگەر کۆمەڵێک دکتۆری تایبەت و جێی باوەڕ بڕیار بدەن کە گەشەکردنی منداڵەکە کاری گەریەکی خراپی دەبێت لەسەر تەندرووستی وسەلامەتی دایکی ، بەشێوەیەک دەبێتە هۆکاری تێک چوونی هەندێ لەئەندامەکانی لاشەی یاخود دەبێتە هۆکاری تێک چوون و کرانەوەی شوێنی نەشتەر گەری کەپێشتر بۆ دایکەکە کراوە ، وهاو شێوەی ئەم مەترسیانە کەوا دەکەن درووست بێت لەبار بردنی منداڵ دوای تاقی کردنەوەی هەموو ڕێگاکان بۆ ڕێگری کردن لەڕودانی ئەم مەترسیانە .\nبەم شێوەیە ، گەر ئافرەت منداڵەکەی لەبار برد لەقۆناغی یەکەم و دووەم دا ( ٤٠ یاخود ٨٠ ) بەبێ هۆکارێکی شەرعی کە ڕێی پێبدات ئەوکارە بکات ئەوا کەسی بکەری کارەکە وهەروەها ئەو کەسەش یارمەتی داوە تاوانبار دەبن ، بەڵام خوێن و کەفارەتیان لەسەر واجب نابێت ؛ چونکە لەو قۆناغەدا پێی ناوترێت منداڵ وحوکمی منداڵی نی یە ، بۆیە ئەو شتانەی لەسەر پێویست نابێت کە لەئەحکامی (جینایاتدا) هاتووە .\nبەڵام بەنیسبەت ئەوەی کاتێ تەمەنی دەگاتە (١٢٠)ڕۆژی و خودا هەموو شێوەکانی مرۆڤی تێدا نەخشاندووە ، سەر و دەستەکان و پێیەکان یاخود هەندێک لەمانە ، ومنداڵ لەو تەمەنەدا پێی دەوترێت منداڵ ، جا جیاوازی نی یە لەنێوان ئەوەی وێنەی منداڵەکە بەچاو ببینرێت و دیار بێت یاخود بەئامێر ، ئەمە مەزهەبی شافعی و حەنبەلیەکانە (٧)،بەڵام حەنەفیەکان حیسابی منداڵی بۆ ناکەن تاوەکو بەشێک لەئەندامەکانی دیاری نەدابێت (٨) ، وبەپێچەوانەی ئەم دوو بۆچوونەوە مالیکیەکان پێیان وایە کەمنداڵ لەمەڕحەلەی (العَلَقَة) واتە:تەمەنی ٨٠ ڕۆژیدا گەر ئامادە بێت بۆ مەڕحەلەی دوای خۆی کە (المضغة)یە واتە: تەمەنی ١٢٠ ڕۆژی ، وئەمەش بەوە دەزانرێت گەر ئاوی گەرم کرا بەسەرێدا نەتوێتەوە ، وبەپێجەوانەوە ئەوەی ئاوی گەرم کرا بەسەرێدا و توایەوە ئەوا حوکمی منداڵی نی یە . (9)\nهەر بۆیە ئەولا ترە دروست نەبێ منداڵ لەبار ببرێت لەدوای تەمەنی چوار مانگیەوە وکاتێ کەڕووح کرابێت بەبەریدا تەنها لەحاڵەتێک نەبێت کەکۆمەڵێک دکتۆری پسپۆڕ بڕیار بدەن کەدڵنیا بن بەمانەوەی ئەم منداڵە دایکەکە دەمرێت ـ جا لەم حاڵەتەدا ـ ڕوخسەت هەیە منداڵەکە لەبار ببرێت بۆ پارێزگاری کردن لەئەسڵی منداڵەکە کەدایکیەتی؛ چونکە دایکی هۆکاری بوونی منداڵەکەیە ونابێت مندڵەکە ببێتە هۆکاری لەناو چوونی دایکەکە ، و ئەمە عوزریکی شەرعیەو مەقبووڵە وەک کار کردن بەقاعیدەی هەڵبژاردنی کەمترین و ئەهوەن ترین زیان ، وبەدەست هێنانی ئەوەیان کەمەسڵەحەتی زۆرترە .\nالجزائر في: ٥ جمادى الثانية ١٤٣٠ﻫ\nالموافق ﻟ: ٢٩ مايو ٢٠٠٩م\nالعلامة محمد علي فركوس - حفظه الله -\n(١) أخرجه البخاري في «الديات» (٦٨٧٨)، ومسلم في «القسامة» (١٦٧٦)، من حديث عبد الله بن مسعود رضي الله عنه.\n(٢) أخرجه البخاري في «الديات» باب قول الله تعالى: ﴿ومن أحياها﴾ (٦٨٧١)، ومسلم في «الإيمان» (٨٨)، من حديث أنسٍ رضي الله عنه.\n(٣) «المغني» لابن قدامة (٧/ ٦٣٥).\n(٤) «أحكام النساء» لابن الجوزي (١٠٨-١٠٩).\n(٥) «القوانين الفقهية» لابن جُزَيٍّ (٢٠٧).\n(٦) أخرجه مسلم في «الحدود» (١٦٩٥)، من حديث بريدة رضي الله عنه.\n(٧) انظر: «مغني المحتاج» للشربيني (٤/ ١٠٣-١٠٤)، «المغني» لابن قدامة (٧/ ٨٠٢).\n(٨) «الدرُّ المختار وردُّ المحتار» لابن عابدين (٦/ ٥٩٠).\n(٩) «الشرح الكبير» للدردير معه «حاشية الدسوقي» (٤/ ٢٦٨).\nزیانەکانى زینا و داوێنپیسی زیانەکانی زینا وداوێن پیسی و چۆنێتى تەوبە کردن لە زینا زینا کردن لەگەڵ دراوسێ حوکمى زینا کردن لەگەڵ کەسانى مەحرەمدا زۆربوونى زینا و چۆنێتى خۆپاراستن\nسەردان: ٣,٦٩٤ بەش: زینا و داوێنپیسی حوکم و چارەسەر\nپرسیاری دواترحوکمی سوود وەرگرتن لە کتێبی «إحياء علوم الدين» غەزالی پرسیاری پێشترحوکمی ئەو کەسە چی یە کەتاوانە گەورەکان ئەنجام دەدات پاشان تۆبەی لێ دەکات پاشان دیسان تاوان دەکات


سەرۆکى ئەمەریکا ڕایگەیاند، دواى پێدانى ڤاکسینى دژە کۆرۆنا بەهەموو ئەمەریکییەکان لەو ڤاکسینە زیادەیان هەیە و دابەشى جیهانى دەکەن، چونکە ناتوانن لە ئۆقرەییدا بژین ئەگەر هەموو جیهان بە سەلامەتی نەژی.\nلەهەواڵێکى میدیا ئەمەریکییەکاندا کە "ناس کورد" بەدواداچوونى بۆ کردووە ( 11ى ئادارى 2021) لەمیانەى کۆبونەوەیەکیدا لەگەڵ کۆمپانیاکانى میرک و جۆنسۆن ئاند جۆنسۆن، جۆ بایدنى سەرۆکى ئەمەریکا ڕایگەیاندووە، هەوڵى بەدەستهێنانى ڤاکسینى دژە کۆرۆنا دەدەن بۆ هەموو خەڵکى تا کۆتایى مانگى ئایارى داهاتوو.\nئاماژەى بۆ ئەوەش کردووە، گەر ڤاکسینەکە تا ئەو کاتە ئامادە بکرێت ئەوا چەند مانگێک پێشبینیەکان پێشدەکەون و لەئێستاشدا وەزارەتەکانى تەندروستى و خزمەتگوزارى کۆمەڵایەتى ڕاسپێراون بۆ کڕینى 100 ملیۆن بەشى تر لەڤاکسینەکە.\nبایدن باسى لەوەش کردووە، پێویستە دەسەڵاتدارانى ئەمەریکاش نەرمى بنوێنن لەگەڵ دۆخى ئێستادا، چونکە هەوڵى زیاترى پێویستە و هەروەها دەبێت لەئامادەباشیدابن بۆ گۆڕینى بارودۆخەکان.\nسەرۆکى ئەمەریکا جەختى لەسەر ئەوەش کردووەتەوە، ڤاکسینى زیادەشیان هەیە و ئەوانەش بەسەر وڵاتانى جیهاندا دابەش دەکەن، چونکە ئەوانیش ناتوانن بەئۆقرەییەوە بژین گەر بێتوو تەواوى جیهان لەسەلامەتیدا نەژین و سەرەتا هاریکارییەکان دەگاتە ئەمەریکییەکان و دواتریش هەوڵى یارمەتیدانى هەموو جیهان دەدەن.\nبەپێى زانیارییەکانى زانکۆى جۆنز هۆپکنزى ئەمەریکى، تا ئیستا 31 ملیۆن هاووڵاتى ئەمەریکى دوو جار بەڤاکسینى دژە کۆرۆنا کوتراون.


بڕێ جورئه‌ت ….سه‌ردار جاف – Denegkan\nبڕێ جورئه‌ت ….سه‌ردار جاف\nbyسەردار جاف\tOctober 25, 2012\tگشتی\nلێره‌وه گه‌ره‌كمانه تۆی خوێنه‌ر ببزوێنین و له ته‌كماندا بێیته‌گۆ, ئیدی زه‌مه‌نی “work shy”ی ته‌مبه‌ڵی له‌كار بخه‌ین و “work shop”ێك بخوڵقێنین , لێ راسته كرۆك و میتۆدی باسه‌كه‌مان ئه‌وه‌یه ده‌ستی ئه‌و تازه‌پێگه‌یشتوو و هه‌رزه‌كار و گه‌نج و لاوانه بگرین , ئه‌وانه‌ی نیازمه‌ندن هۆگر و هاوه‌ڵ و ئاشنای قه‌ڵه‌م و كتێب بن , تا سه‌ر یارو یاوه‌ری نووسینه‌وه ده‌بن .\nجه‌غار سه‌رده‌می ئه‌مڕۆی جیهانگه‌رایی , مۆدێرنیته ، پۆست مۆدێرنیته –نوێخوازی- پاش نوێخوازی , ئا له‌م رۆژگاره‌دا عه‌قڵی ئه‌و توێژاڵه بۆ كۆكردنه‌وه‌ی سامان و داهات گۆشكراوه , به‌تایبه‌ت له‌م هه‌رێمه‌ی ئێمه , توێژینه‌وه‌و ریفۆرمێكی ئه‌وتۆیش له‌به‌رده‌ستدا نییه , ئه‌و رێژه‌یه به دروستی بخه‌ینه روو , لێ زۆربه‌ی هه‌ره زۆری به‌و ئاراسته ده‌بزوێ , ئه‌ڵبه‌ته ئه‌مه‌یش ناحاڵی بوونی كۆمه‌ڵگا به‌ده‌ر ده‌خات . نامانه‌وێ له سنووری پارێزگایه‌كی وه‌ك كه‌ركووك به‌رته‌سك بكه‌ینه‌وه , كه به درێژایی ده‌یان ساڵ له‌ژێر چه‌پۆكی سه‌ركوتكردنی فیكری و فه‌لسه‌فی بووه .\nنه‌وه‌ی نوێی كه‌ركووك گه‌ره‌كه چاك له‌وه حاڵی بن كه رۆژگارێك عه‌لی مه‌ردان و حوسه‌ین عه‌لی و سه‌ڵاح داوده و فازڵ جاف و مه‌هدی ئومێد و ئه‌سیری و شێخ ره‌زاو ده‌یان ئه‌دیب و هونه‌رمه‌ند و رووناكبیری دیكه , له‌م شاره‌دا گۆشكران و پێگه‌یشتن . ره‌نجی لاو له كۆمه‌ڵگای ئه‌مڕۆ بۆ سبه‌ینێی پڕ له مه‌عریفه‌تتر قورس و گران و پڕ له كه‌ند و لێره‌واره , گه‌ره‌كه گیانی خۆبه‌خشین و لێبورده‌یی تیا بێت , له ته‌ك به‌ربه‌ست و ئاسته‌نگه‌كاندا له شه‌به‌یخونی بێت , نه‌مازه ئه‌وانه‌ی ده‌یانه‌وێت له یه‌كێ له‌م بوارانه‌دا كار بكه‌ن , ئه‌وانه‌ی قه‌ڵه‌م ده‌گرن و هۆگری كتێب ده‌بن , پێویسته به‌ئاگا بن له‌وه‌ی په‌نجه ده‌خه‌نه نێو ده‌ریایه‌كه‌وه هێنده بێ ئامانه كه بێ بن و بێ ئه‌مسه‌ر و ئه‌وسه‌ره , مه‌گه‌ر ته‌نها پڕ كاران بزانن ئه‌و ده‌ریا بێ سه‌رو بێ په‌یه كه به چ بیر و فه‌لسه‌فه و زانستێك پڕ كراوه‌ته‌وه .\nزاناو بیرمه‌ند هه‌روا له خۆڕاو خۆرسكیانه به‌و مه‌قام و پله‌وپایه نه‌گه‌یشتوون , ته‌نانه‌ت ناودارانی ئێمه‌ی كوردیش , له دوێنێی گه‌نجیاندا نه‌یانفكریوه‌ته سامان و داهاتی پڕاوپڕ, چاكترین گه‌واهیش ئه‌وه‌یه نووسه‌ران ژیانی كوله‌مه‌رگیان به‌سه‌ر بردووه , وه‌لێ ژیان و ته‌مه‌نێكی پڕ له عاقڵی , نه‌ك سامانێكی پڕ له دواكه‌وتوویی , پێڵوی چاوه‌كانیان به‌دیار وشه‌وه لێكنراوه , مشه‌قه‌ت و ئازاری زۆریان چه‌شتووه , نهۆیش ئه‌و ئه‌زموندارانه ئه‌و ده‌مانه كه‌یفسازن كه جه‌ده‌لی نێوان نه‌وه‌كان سه‌رهه‌ڵده‌دات , نه‌وه‌ی ئێمڕۆ دید و بیری دوێنێ ره‌فز ده‌كاته‌وه ، پێویستی به فه‌زایه‌كه لای نه‌وه‌كانی دوێنێ نه‌ك به فه‌وزا وه‌سف بكرێت , به‌ڵكو گوناهه و تاوان بێت , پێی وابێت ئه‌مه لای ئێمه داب و نه‌ریته كۆنباوه‌كان له‌كه‌دار ده‌كا و به شێواندنی روخساری ئه‌و كۆمه‌ڵگایه ده‌ست پێ ده‌كات , پێی وایه ئازاره‌كان به ناخا شۆڕ ده‌بنه‌وه .\nژماره‌یه‌ك گۆڤار و رۆژنامه هه‌ن به تایبه‌ت مانگنامه‌ی “سێبه‌ر” كه له شاری كه‌ركووك ده‌رده‌چێت ، له‌م یه‌ك دوو ژماره‌ی رابردوو شتێكی بۆ گه‌نجان وروژاندووه , ئه‌وه ناخرێته خانه‌ی عیشقه‌وه , له‌سه‌ر كه‌ناڵه سێكسییه‌كان و كاردانه‌وه‌ی لای نێرومێ وروژاندووه , به دیدی نێر و مێ به تێكڕا حه‌زی پێ ده‌كه‌ن , كه‌چی له هه‌موو ماڵ و جێگه‌یه‌ك یاساغه و به بێ حورمه‌تی به هه‌ڵس و كه‌وته‌كان داده‌نرێت . له لایه‌كی دیكه‌یش ئه‌وه‌ی راست بێ , پێویسته تاكی كورد به‌تایبه‌ت گه‌نج هوشیار و ئاگادار بن له پرۆسه‌ی ئاوێته بوونی هه‌ردوو ره‌گه‌ز و وریابوون له نه‌خۆشی وئه‌و ده‌رده‌سه‌ریانه‌ی به‌هۆیه‌وه سه‌رهه‌ڵده‌ده‌ن , كه رێكخراوی نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كان توشبووان به‌ده‌یان ملیۆن مه‌زنده ده‌كات , ئه‌مه له لایه‌ك له لایه‌كی دیكه‌وه نه‌بوونی ئه‌و فه‌زایه‌ی كه لاوانی ئه‌مڕۆی ته‌مه‌ننای فه‌راهه‌مكردنی ده‌كه‌ن , ئه‌مه‌یش وای كردووه ئه‌و كه‌ناڵه یاساغ بێت , به‌جۆرێك كه به‌زاندنی هێڵی سووری داب و نه‌ریته‌كان بێت .\nلێ ئه‌گه‌ری رووداوی سه‌یر و له‌كه‌دار كردنی به‌دواوه دێت , نه‌مازه له‌ناو خێزانێك , واته پڕدانی خوشك و برا له یه‌كتری ئه‌گه‌ر كه‌شێكی چۆڵ و بێده‌نگیان بۆ بره‌خسێ , بۆیه نه‌وه‌ی پێشوو شێلگیرانه پێ له‌سه‌ر داب و نه‌ریته‌كان داده‌گرن , كه‌واته هوشیار كردنه‌وه‌ی تاكی كۆمه‌ڵگا له ئه‌وله‌ویاتی نه‌وه‌ی نوێی روناكبیره . ئا لێره‌وه هه‌ورازه سه‌خت و پڕ له دڕك و داڵه‌كانیان ده‌ست پێ ده‌كات , پێویستیشه وریایی دوو فاكته‌ر بن:-\n1- تێكۆشین و خۆماندوو كردن بۆ بونیادنانی خه‌لفیه‌تێكی مه‌عریفی تۆكمه له ناو كۆمه‌ڵگادا , كه له‌ته‌ك سه‌رده‌می تازه‌باودا رێ بكات .\n2- كێشمه‌كێش و ململانێ كردن له ته‌ك ده‌سه‌ڵات بۆ فه‌راهه‌م كردنی خواست و ئامانجه‌كانی گه‌نج.\nPrevious باران لەسەر برنج….نەوزاد بەندى\nNext چریکه‌یه‌کی غه‌یبیی و ئێستای گۆرانی کوردی…. ڕێناس جاف


پرۆژەكەی گۆڕان و پەكەكە بۆ سلێمانی ئاشكرا ده‌كه‌ین\nراگه‌یاندنی ناوه‌ندی بڕیاری یه‌كێتی له 1ی حوزه‌یرانی ئه‌مساڵ په‌رده‌ی له‌سه‌ر زۆر نهێنی و لایه‌نی شاراوه‌ی ناكۆكیه‌كانی ناوخۆی یه‌كێتی و جوڵه‌كانی گۆڕان و په‌كه‌كه له سلێمانی هه‌ڵماڵی.\nبزووتنه‌وه‌ی گۆڕان دوای ئه‌وه‌ی له‌رێگه‌ی جێبه‌جێكردنی به‌رنامه‌ی ئایدۆلۆژیه‌كی ده‌ره‌كی، وه‌كو ئه‌وه‌ی به‌شێك له سه‌ركرده‌كانی پارتی باسی ده‌كه‌ن، له حكومه‌ت و په‌رله‌مان دوورخرایه‌وه، ئه‌م كاردانه‌وه‌یه‌ی پارتی، گۆڕانكاریه‌كی ته‌واو له به‌رنامه و ستراتیژی ئه‌و بزووتنه‌وه‌یه روویدا.\nسه‌رچاوه‌كانی زانیاری باس له كۆبوونه‌وه‌یه‌كی نهێنی نێوان بزووتنه‌وه‌ی گۆڕان و په‌كه‌كه ده‌كه‌ن له‌مانگی 3ی ئه‌مساڵ، له‌نێوان قادری حاجی عه‌لی به نوێنه‌رایه‌تی بزووتنه‌وه‌كه و جه‌میل بایك سه‌ركرده‌ی سه‌ربازی ئێستای په‌كه‌كه.\nدوو بابه‌تی سه‌ره‌كی له نێوان ئه‌م دوو نه‌یاره‌ی پارتی له كۆبوونه‌وه‌كانیان تاوتوێ كراوه، یه‌كێكیان پێشنیاری جه‌میل بایكه بۆ یه‌كگرتنه‌وه له نێوان ئه‌وان یه‌كێتی، تاوه‌كو بتوانن به‌ره‌یه‌كی فراوان دژی پارتی له ناوخۆی هه‌رێمی كوردستان پێكبهێنن\nدووه‌میان پرۆژه‌كه‌ی گۆڕانه، كه داوای كردووه په‌كه‌كه پشگیری له پرۆژه‌ی مامه‌ڵه‌كردنی راسته‌وخۆی سلێمانی له‌گه‌ڵ به‌غدا بكات، له‌به‌رامبه‌ردا ئه‌وانیش پشگیری له كانتۆنی شه‌نگال ده‌كه‌ن.\nئه‌و سه‌رچاوه‌یه باسی له‌وه‌ش كرد دوای رێكه‌وتی گۆڕان له‌گه‌ڵ په‌كه‌كه، پاشان له‌ده‌باشان چه‌ند كۆبوونه‌وه‌یه‌كی سێ قۆڵی و دوو قۆڵی له نێوان په‌كه‌كه و یه‌كێتی و گۆڕان ئه‌نجامدراوه، گۆڕان به‌ته‌واوی پرۆژه‌كه‌ی بۆ یه‌كێتی روونكردۆته‌وه و یه‌كێتیش به‌پێی به‌رژه‌وه‌ندی خۆی پرۆژه‌كه‌ی فراوانتر كردووه.\nیه‌كێتی نیشتمانی له ماوه‌ی دوو مانگی سه‌ره‌تای دانوستانه‌كانی نێوان هه‌ر سێ لایه‌نه‌كه له‌نێوان بڕیاردان و نه‌دانی ئه‌و پرسه بێ بڕیاربوو، به‌تایبه‌ت كه هێشتا له‌گه‌ڵ گۆڕان رێكه‌وتنی سیاسی واژۆ نه‌كردبوو.\nپاشان یه‌كێتی هه‌رسێ پرسی، دۆسیه‌ی مامه‌ڵه‌ی نه‌وتی كه‌ركوك و پرسی مامه‌ڵه‌ی راسته‌وخۆی شاره‌كانی هه‌رێم له‌گه‌ڵ به‌غداد و پۆسته‌كانی سلێمانی، له‌گه‌ڵ گۆڕان تاوتوێ ده‌كات و پاشان ده‌گاته رێكه‌وتنی سیاسی و له‌سه‌ر وورده‌كاری ئه‌م پرسه له‌گه‌ڵ گۆڕان ده‌گاته ئه‌نجام.\nته‌نها بڕگه‌یه‌ك كه یه‌كێتی بۆ ئه‌و پرسه زیادی ده‌كاته هێنانه پێشه‌وه‌ی لایه‌نێكی عێراقیه وه‌كو پاڵپشت بۆ پرۆژه‌كه‌یان، ئه‌و لایه‌نه‌ش وه‌ك ئه‌وه‌ی له‌لێدوانی ئه‌ندام په‌رله‌مانێكی عێراقی له ئیئتیلافی ده‌وڵه‌تی یاسای سه‌ر به‌مالكی ده‌ركه‌وت، كاتێك بۆ میدیایه‌كی نزیك له یه‌كێتی گوتبووی، “یه‌كێتی و گۆڕان پێشنیاریان كردووه تاوه‌كو ناوه‌ند به‌شێوه‌یه‌كی راسته‌وخۆ مامه‌ڵه له‌گه‌ڵ پارێزگاكانی هه‌رێم بكات و ئێمه‌ش به گه‌رمی پێشوازی لێده‌كه‌ین”.


ئه‌نجومه‌نی ئاسایش داوای سـازدانی هه‌ڵبژاردنێـكی ئازاد له لوبنان ده‌كات\nئه‌نجومه‌نی ئاسایشی نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كان داوای له په‌رله‌مانی لوبنان كرد ئه‌و هه‌ڵـبژاردنه سه‌رۆكایه‌تیـیه‌ی كه بڕیاره له مانگی داهاتوودا سـازبدرێت با له كه‌ش و هه‌وایه‌كی دوور له توندوتیژی و ترس و تۆقاندندا به‌ڕێوه‌بچێت.\nڕۆژی پـێـنجشه‌ممه له ڕاگه‌یاندنێـكدا ئه‌نجومه‌نی ئاسایش گوتی پـێویسته ده‌ســتێـوه‌ردانی ده‌ره‌كی له‌و هه‌ڵـبژاردنه‌دا نه‌بێت.\nشـایانی باسه ڕۆژی سـێشه‌ممه سه‌رۆكی په‌رله‌مانی لوبنان پـرۆسه‌ی هه‌ڵـبژاردنی سه‌رۆكی نوێی وڵاته‌كه‌ی بۆ 23 ی مانگی 10 دواخست، پاش ئه‌وه‌ی یاسادانه‌ران نه‌یانتوانی كه‌سـێـك بۆ ئه‌و پـۆسته كاندید بكه‌ن.\nلایه‌نگرانی ئۆپـۆزیسـیۆنی سه‌ر به سوریا كه حزبوڵـڵای لوبنان ڕێبه‌رایه‌تیـیان ده‌كات ئاماده‌ی دانیشـتنه‌كه‌ی په‌رله‌مان نه‌بوون، ئه‌ویش به مه‌به‌ستی ڕێـگه‌گرتن له پـرۆسه‌ی كاندیدكردنه‌كه، چونكه به‌پـێی ده‌سـتوری لوبنان ده‌بێت به لایه‌نی كه‌م دوو له‌سه‌ر سێی كۆی ئه‌ندامانی په‌رله‌مان ئاماده‌بن تا پـرۆسه‌ی هه‌ڵـبژاردنه‌كه به‌ڕێوه‌بچێت.\nگروپه‌كانی ئۆپـۆزیسـیۆنی لوبنان به‌ڵـێنیان داوه نه‌هێـڵن پارته لوبنانیـیه‌كانی دژ به سوریا كه‌سـێـكیان بۆ پـۆستی سه‌رۆكایه‌تی هه‌ڵـببژێرن.\nجێی ئاماژه پـێـكردنه ماوه‌ی سه‌رۆكایه‌تی ئه‌مین له‌حودی سه‌ر به سوریا له 24 ی مانگی 11 دا كۆتایی پـێ دێت.\nله‌م سـاڵانه‌ی دوایی ژماره‌یه‌ك له كه‌سـایه‌تی سـیاسی لوبنانی دژ به سوریا كوژران، بڕوا ده‌كرێت حكومه‌تی سوریا له پـشت ئه‌و تێرۆركردنانه‌دابێت، به‌ڵام سوریا نكۆڵی لێ ده‌كات.


بۆچی بەشداری ئافرەت لەهەڵبژاردنەكاندا گرنگە؟\nپرسی ریفراندۆم و هەڵبژارندەكانی پەرلەمان و سەرۆكایەتی هەرێم بایەتێكی گەرمی رۆژە لە كوردستان و تەنانەت جیهانیش ، ئەمەش لە چوارچێوەی ممارسەی دیموكراسیەتە لە كوردستاندا، یەكێك لە رەهەندە گرنگەكانی گەشە سیاسی بەشداریكردنە لە سیاسەت ، ئافرەتان كە 50% پێكهاتەی كۆمەڵگە پێكدێنن بەشداری كردنیان لە كایەی سیاسیدا بۆ چەسپاندنی چەمكی دیموكراسیەت بەها و گرنگی تایبەت بە خۆی هەیە ئەوەش بەو مانایە كە بەشداری ئافرەت تەنیا لە هەڵبژاردنەكاندا گرنگ نییە، بەڵكودەبێ ئافرەت بەشداری كارای لە ناوەندە چارەنوسسازەكان و شوێنەكانی بڕیاردان هەبێت ، ئەمەش لە كاتێكدایە كە تاوەكو ئێستاش ئەو دەرفەتە بۆ ئافرەت كەمە یان نەیویستووە ئەو رۆڵە گرنگە ببینێت ئەمەش دەرهاویشتەی كۆمەڵێك هۆكارە كە بەشێكی دەگەرێتەوە بۆ نەبونی دەرفەتی بەیەكسانی بەشدارپێكردنی تاكەكانی كۆمەڵگەیە كە لە سەر بنەمای جیاوازی رەگەزی بووە. هەبوونی خاوەن هێزێكی سیاسی پتەو و كاریگەر پێویستی بە بەشداری كارا هەیە لە ناوەندەكانی ئابووری، كۆمەڵایەتی و فەرهەنگی، بۆ نموونە ئەگەر ئاماژە بە .سەرچاوەی ئابوورییەكی سەربەخۆ بۆ ئافرەت بكەین دەبینین ئابووریەكی سەربەخۆ چەكێكی كاریگەر و بەهێزە بۆ ئەوەی ئافرەت لە بەرامبەر نادادپەروەری كۆمەڵایەتیدا بوەستێتەوە بە جۆرێك كە داهێنانێكی نوێ لە كۆمەڵایەتی بوون و پەیوەندییە كۆمەڵایەتییەكان دروست دەكات، جیاوازی كۆمەڵایەتی بوون و لاوازی پەیوەندی كۆمەڵایەتی نێوان ئافرەت و پیاودا لە ئاكامی جیاوازی هەڵسوكەوت دروست دەبێـت، بۆنموونە ترس لە قسەكردن لە شوێنی گشتی ، نەبونی هەستی متمانە وباوەڕبەخۆبوون ، پێداگری نەكردن لە سەر بیرو باوەری خۆی، كە ئەم حاڵەتانەشدا لە بەشێكی زۆر لە ئافرەتاندا دەبینرێت. ئەمەش راستەوخۆ كاردانەوەی لە پێگەی سیاسی ئەودا هەیە .\nلە كاتێكدا كە ئافرەتان پێكهاتەیەكی گرنگی كۆمەڵگەن بە دڵنیاییەوە رۆڵی یەكلاكەرەوە و چارەنوسسازیان لە گۆرانكاری لەسیستمە سیاسی و بەرێوەبردنی وڵات هەیە ،ئەگەر سەیری میژووی ژیانی ئافرەت لە رابردوو تاوەكو ئێستا بكەین دەبینین گۆرانكارییەكی زۆر لە رەوشی ژیانی ئافرەت لە هەموو ناوەندەكاندا دروست بووە ، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا ئافرەت زیاتر رۆڵی بەرگریكار بووە لە مافی خۆی نەك بەشداریكردن ، ئەوەش پەیوەستە بە هۆكارگەلێك كە بەشێكی پەیویەندی بە عەقڵییەتێك هەیە كە باوەڕی بە توانا و تەنانەت بەشداری ئافرەت لە سیاسەتدا نییە هەر لە سەر و ئەو تێروانین و بۆچوونە هەڵەیە بەربەستی زۆر بۆ ئافرەت دروست دەبێت.بۆیە ئافرەت ناچارە زیاتر رۆڵی بەرگریكاری هەبێت ،. بەڵام لە پرۆسەی دەنگدان كە بەشێكە لە ممارسەی سیاسەت دەبینین كە تەنیا دەنگێكی ئافرەت بۆ هاوسەنگی و سەرخستنی پرۆسەكە گرنگ و پێویستە، ئەوەش ئەوە دەردەخات كە پرۆسەی دیموكراسی و ئامانجە سیاسیەكان بە بەشداری ئافرەت بەهێز دەبێت و مێژووی خەباتی ئافرەتان هاوشانی پیاوان هەر لە سەرەتای سەرهەڵدانی بزووتنەوەی رزگاریخوازی گەلی كورد تا بە ئەمڕۆ ئەو راستییە دەسەلمێنێ.\nئەگەر سەیری مێژووی ئافرەت لە سەدەی نۆزدە بكەین ،دەبینین ئافرەت مافی بەشداریكردنی لە دەنگدان نەبووە لە بەر ئەوەی پێیان وابوو بەشداری ئافرەت لە ژیانی سیاسیدا دەبێتە هۆی لاوازبوونی پەیوەندییە كۆمەڵایەتییەكان و دابڕانی لە خێزان، "ئەلمپ دوگوژ"نوسەری فەرەنسی لە ساڵی 1789لە راگەیەندراوێكدا بە ناوی مافی ئافرەت و هاوڵاتیبوون راگەیاند، و تێیدا ئاماژەی بەوە كرد: "وەكو چۆن ئافرەت مافی ئەوەی هەیە كە دەچێتە سەر سەكۆی لە سێدارەدان و سزادەدرێت ، بەم شێوەیەش مافی ئەوەی هەیە بچێتە سەر سكۆی وتاربێژی و داوای مافی خۆی بكات ".لە نیوەی سەدەی نۆزدەیەم داواكاری ئافرەتان لە ناوەندی ژیانی كۆمەڵایەتی و سیاسیدا زیاتر بەرجەستە بوو بە تایبەتی لە بەریتانیا و ئەمەریكا تا ئەوە كاتەی لە ساڵێ 1850 لە ئەمریكا كۆنگرەیەك بۆ بەرگریكردن لە مافی ئافرەتان دروست بوو ،لە ساڵی 1869 "جۆن ئەستوارت میل" فەیلەسوفی سیاسی ناوداری بەریتانیایی كتێبێكی بە ناوی "بەندكردنی ئافرەتان " نوسی، ئەوەش كاردانەوەی زۆری بە دوای خۆیدا هێنا هەر لەو ساڵانەدا ئەنجوومەنی سیاسی ئافرەتان لە زۆربەی وڵاتانی رۆژئاوا دروست بوو و لە ساڵی 1918 تا 1928 ئافرەتان لە زۆربەی وڵاتانی ئەوروپا مافی دەنگدانیان وەدەست هێنا بۆ ئەوەی بتوانن وەكو هاوڵاتییەك بەشداری كارایان لە بڕیارە چارەنوسسازەكانی وڵاتەكەیاندا هەبێت، بە پێچەوانەوە لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست ئەو مافە بۆ ئافرەتان جیاوازە لە بەر ئەوەی بۆچوون و تێروانینی تاكەكان بەرامبەر بە چەمكی ئافرەتبوون گۆرانگاری ئەوتۆی بە خۆیەوە نەبینیوە و ئافرەت لە ژێر تەوژمی نادادپەروەری كۆمەڵایەتی رزگاری نەبووە بۆنموونە لە سعودیە مافی دەنگدان بۆ ئافرەت تاوەكو ئێستاش بە فەرمی نەناسراوە.\nئەمڕۆ لە كوردستاندا بە شانازییەكی زۆرە بە بێ جیازازی نەتەوە و ئایین وبە بەشداری هەموو پێكهاتەكان و بێ جیاوازی رەگەزی ممارەسەی ئەو پرۆسە دیموكراسیە دەكرێت ، هەر بۆیە ئافرەت لەو قۆناغەی ئێستادا وەكو چۆن رۆڵێكی گرنگی لە ناو خێزان و ژیانی كۆمەڵایەتیدا هەیە ، هەر بەم شێوەیەش دەتوانی رۆڵی كارای لە هەڵبژاردندا هەبێت و دەرفەتێكی باشە بۆ ئەوەی بتوانێت لەو رێگەوە ئامانج و داخوازییە یاسایی و سیاسیەكانی بەرجەستە بكات.و ممارسەی مافی یاسایی هاوڵاتیبوونی خۆی بكات ، هەروەها گرنگی ئافرەت لە هەڵبژاردنەكان بە تایبەتی لە پرسی ریفراندۆم دەبێتە هۆكارێك بۆ بەهێزتر بوونی متمانە و بڕوا بەخۆبوون كە بە دەنگی خۆی رێزی لە مافی خۆی دەگرێت ، ئەو مافەی كە چەندین ساڵە وەك دایك و هاوسەر و خوشك و پێشمەرگەیەك خەباتی بۆ دەكات ،هەروەها گەشەی كۆمەڵایەتی ئافرەت زیاد دەكات و ئەوە دەردەخات كە كوردستان خاوەنی كۆمەڵگەیەكە كە ئافرەتان شان بە شانی پیاوان بەشداری لە گەشەی فكری و كۆمەڵایەتیدا دەكەن، بۆیە پێویستە ئافرەتانی كوردستان ئەو هەلە بقۆزنەوە و لە 25 ئەیلول بە بەشداری بەرفراوانیان لە ریفراندۆم و بە دەنگی"بەڵێ" هەست بەو بەرپرسیاریەتییە مێژوویە بكەن و رێز لەو مافە یاسایی وكۆمەڵایەتی و سیاسیەی خۆیان بگرن كە لە كوردستاندا بۆیان دەستەبەر كراوە.\nئەو بابەتە لە ژمارو(2) بڵاوكراوەی "بەڵێ‌َ" كە تایبەتە بە یەكێتی ئافرەتانی كوردستان بڵاوكراوەتەوە


قسەکەری بزوتنەوەی گۆڕان بەرپرسە حکومیەکانیەتی نەک پەرلەمانتارەکانی .. ئاسۆ کمال – Dengekan\nbyAso Kamal\tDecember 5, 2020\tGeneral\nهەموو حزبێک لە دەسەڵاتدا کردەوەکانی دەردەکەوێ. بزوتنەوەی گۆڕان لە دوو ڕۆژی ڕابردوودا لەشاری سلیمانی نیشانی دا کە هاوبەشی میلیشیاکانی یەکێتیە لە سەرکوتی خۆپیشاندەرانی موچەدا. ئەمە هەموو پڕوپاگەندە و بەیانەکانی ئەم حزبە و ئەندام پەرلەمانتارەکانی سەبارەت بە مافی هاوڵاتیان و پشتیوانی داوای موچەیان بە درۆ دەخاتەوە..\nدروشمی ” نا بۆدەسەڵاتێکی ستەمکار، نابۆپەڕلەمانی کارتۆنی، نابۆ ئۆپۆزسێۆنی ساختە” پڕاوپڕ ڕوو بە قاڵبی بزوتنەوەی گۆڕانە و ئەبێت بەرامبەر بە گردی گۆڕان و پارێزگاری سلێمانی بەرزبکرێتەوە، چونکە گۆڕان هەم لە دەسەڵاتدا ستەمکارە و هەم کۆڵەکەیەکی پەرلەمانێکی کارتۆنیە و هەم ئۆپۆزسیۆنێکی ساختەشە.\nگۆڕان لە دەسەڵاتدا ئەندازیاری بڕینی موچەیە وەک وەزیری داراییەکەیان، لە پەرلەماندا کارتی فشارێکن بۆ بەشی حزبەکەیان لە ئیدارە و داهات شەڕ دەکا و بونەتە بەشێک لە سیستمی دەسەڵاتدارێتی و پۆستی حکومیان پێ وەرگرتوە. لە ئۆپۆزسیۆنیشدا خەریکی هەڵخەڵەتاندنی خەڵکن بەوەی دزیەکانی دەسەڵات ئاشکرا دەکەن وەک عەلی حەمە ساڵح و بەڵام لەپاڵ یەکێتیشدا فەرمانی سەرکوتی خۆپیشاندەران دەردەکەن و لە پاڵ پارتیشدا لە شیرینی نەوت موچەی پلەباڵاکانیان دابین دەکەن.\nئەم ڕاستیانە زیانباری ئەو خۆشخەیاڵیە دیموکراسیانەی ڕۆشنبیرەکانی گۆڕانی ،وەک مەریوان وریا قانع، دەرخست ، کە ئەگەر لە جیاتی بنەماڵە حزبێکی مەدەنی و لە جیاتی وەزیرە حزبیەکان تەکنۆکراتەکان حکومەت بەڕیوە بەرن هیچ لە بەرنامەی حکومەت و چۆنیەتی دابەشکردنی موچە و خزمەتگوزارە گشتیەکان ناگۆڕێ و هەموویان لەسەر ئەو بەرنامە نیولیبرالیەی هەژارترکردنی هەژارەکان کۆکن و بە کردەوە پیادەیان کردوە لە کاتێکدا بەشێک بوون لە دەسەڵات یان ئەگەر ببنە بەشێک لەو دەسەڵاتە. هەرچۆن بینیمان کە وەزیرەکانی گۆڕان و ئیسلامیەکان لە پیش یەکێتی و پارتیەوە بوون بۆ سەپاندنی پاشەکەوتی موچە.\nلێرەدا خەڵک گەیشتۆتە ئەو جێگایەی کە بەدوای بەدیلێکی تردا دەگەڕێ لەدەرەوەی ئۆپۆزسیۆنی بورژوازی و پەرلەمان..\nPrevious ده‌سه‌ڵاتێك كه ژیانێكی شكۆمه‌ندانه بۆ خه‌ڵكه‌كه‌ی دابین نه‌كات ئه‌بێت وەلابنرێت!\nNext برسیەتی .. کەنعان مدحەت


مه‌ترسی خواردنه خێراكان بۆ سه‌ر ته‌ندروستی مرۆڤ\n:: AM:07:05:12/09/2019 \nخواردنه خێراكان به‌شێوه‌یه‌كى زۆر به‌كارده‌هێنرێت له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا چه‌ندان گرفتى ته‌ندروستى به دوایى خۆیان دا ده‌هێنێن، یه‌كێك له‌وانه زیادبوونى كێشه به‌تایبه‌تى ناوچه‌وى كه‌مه‌ر. ئه‌گه‌ر یه‌كێكیت له‌و كه‌سانه‌ى كه خواردنى خێرا زۆر بخۆیت، ئه‌وه پێویسته زیانه‌كانى بزانیت و چ كاردانه‌وه‌یه‌ك له‌سه‌ر ته‌ندروستى له‌ش دروست ده‌كات، كه بریتین له‌مانه‌ی خواره‌وه.\nیه‌كه‌م: تووشی نه‌خۆشى دڵ و بۆڕییه‌كانى خوێنت ده‌كات، خواردنه خێراكان مه‌ترسى له‌سه‌ر له‌ش دروست ده‌كه‌ن و ده‌بێته هۆى مردن و زیان به ته‌ندروستى دڵ و بۆرییه‌كانى خوێن ده‌گه‌یه‌نێت، چونكه بڕێكى زۆر سۆدیۆمى تێدایه كه كار له په‌ستانى خوێن ده‌كات و به‌رزى ده‌كاته‌وه، ئه‌مه‌ش هۆكارێكى سه‌ره‌كییه بۆ نه‌خۆشییه‌كانى دڵ و بۆڕییه‌كانى خوێن. هه‌روه‌ها كۆڵیسترۆڵى خراپ زیاد ده‌كات، به‌مه‌ش دیوارى خوێنبه‌ره‌كان تووشى گیران ده‌بن و ڕۆیشتنى خوێن زه‌حمه‌ت ده‌بێت.ئه‌گه‌ر گرفت له خوێنبه‌ره‌كاندا هه‌بێت ئه‌وا له‌ش ئاسانتر تووشى نه‌خۆشى دڵ و جه‌ڵته ده‌بێته‌وه.\nدووه‌م: شه‌كره‌ى جۆرى دووه‌م، كاتێك خواردنى خێرا ده‌خۆیت بڕێكى زیاتر شه‌كرى پوخت و كاربۆهیدرات به‌له‌شت ده‌گات، ئه‌مه‌ش زیان به له‌ش ده‌گه‌نێت و ده‌بێته هۆكارێك بۆ شه‌كره‌ى جۆرى دووه‌م. كاتێك شه‌كرى خوێن گلوكۆزى به‌رز بوو، ئه‌وا مه‌ترسى شه‌كره‌ى جۆرى دووه‌م زیاد ده‌كات.\nسێیه‌م: زیان به ئه‌ندامى زاوزێ ده‌گه‌یه‌نێت، ئه‌گه‌ر بته‌وێت دووگیان بیت، ئه‌وه پێویسته له خواردنى خێراكان خۆت به دوور بگریت. چونكه ناته‌ندروستن و به‌شێوه‌یه‌كى خێرا كار له ئه‌ندامه‌كانى زاوزێ ده‌كات. به‌گوێره‌ی توێژینه‌وه زانستییه‌كان، خواردنى خێرا بڕێكى زۆر پێكهاته‌ى كیمیایى تێدایه كه كار له هۆرمۆنه‌كانى له‌ش ده‌كات. بۆیه پێویسته پێش دووگیانبوون و له قۆناغه‌كانى دووگیانیدا له خواردنى خێرا خۆت به‌دوور بگیرت، چونكه خواردنى خێرا مه‌ترسى كه‌موكورى له‌دایك بوون زیاد ده‌كات.\nچواره‌م: خه‌مۆكى، خواردنى خێرا ته‌نیا كار له لایه‌نى جه‌سته ناكات، به‌ڵكو زیانێكى زۆر به ده‌روونى مرۆڤ ده‌گه‌یه‌نێت و كار له مێشك ده‌كات. ئه‌و كه‌سانه‌ى به‌رده‌وام خواردنى خێرا ده‌خۆن، به ڕێژه‌ى %51 زیاتر تووشى خه‌مۆكى ده‌بنه‌وه له‌چاو كه‌سانى ئاسایى و ئه‌و كه‌سانه‌ى كه‌متر خواردنى خێرا به‌كارده‌هێنن.خه‌مۆكى یه‌كێكه له پێشهاته ته‌ندروستییه‌كان كه به‌شێوه‌یه‌كى خێرا كار له له‌ش ده‌كات و به‌كارهێنانى خواردنى خێرا گرفته ته‌ندروستییه‌كان خراپتر ده‌كات، بۆیه باشتره خۆت له خواردنى خێرا بپارێزیت.


کازمی بڕیاریدا مووچەی مانگی چوار بۆ هەرێم بنێرێت | ROJnews\nچوؤرشەممە, 20 ماي 2020 - 15:02\nسەرچاوەیەک لە حکومەتی هەرێمی کوردستان بە ڕۆژنیوزی ڕاگەیاند، مستەفا کازمی سەرۆک وەزیرانی نوێی عێراق، بڕیاریداوە بە ناردنی بڕی نزیکەی ٤٠٠ ملیار دینار بۆ هەرێم، بۆ مووچەی مانگی چوار، کە بەراورد بەو پارەیەی پێشتر بۆ هەرێمی دەنارد بڕەکەی کەمترە، ئەوەش تا ئەوکاتەی دەگەنە ڕێککەوتن لەگەڵ شاندی دانوستانکاری هەرێم.\nلای خۆیەوە دکتۆر غالب محەمەد، ئەندامی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق، هەواڵەکەی بۆ ڕۆژنیوز پشتڕاستکردەوە و وتی: ناردنی ئەو پارەیە لەم کاتەدا پێشبینیکراوە و پێمانوایە لە کۆتاییدا هەرێم و عێراق دەگەنە ڕێککەوتن، بەڵام بڕەکەی دیارنییە کە لەسەری ڕێکدەکەون.\nوتیشی: مانگی ڕابردوو بەهۆی دابەزینی نرخی نەوتەوە دۆخی ئابووری عێراق زۆر خراپ بوو، بەڵام ئێستا دۆخیان باشە، هەروەها عێراق و هەرێمیش ئیشیان بەیەکترە و ناتوانن دەستبەرداری یەکتربن.


Kurdipedia - راوێژکارێکی سەرۆک کۆمار بۆ هاوڵاتی: نزیکە بەرهەم ساڵح دوو مانگ سەرۆکایەتی حکومەت وەرگرێت\n📖 راوێژکارێکی سەرۆک کۆمار بۆ هاوڵاتی: نزیکە بەرهەم ساڵح دوو مانگ سەرۆکایەتی حکومەت وەرگرێت | խումբ: Հոդվածներ | Հոդվածներ լեզու: 🏳 کوردیی ناوەڕاست\nراوێژکارێکی سەرۆک کۆمار بۆ هاوڵاتی: نزیکە بەرهەم ساڵح دوو مانگ سەرۆکایەتی ح...\nراوێژکارێکی سەرۆک کۆماری عێراق رایدەگەیەنێت کە ئاماژەکان بەره و ئەوەدەچن کابینەکەی عادل عەبدولمەهدی کۆتایی بێت و بەرهەم ساڵحبەرهەم ساڵح بۆ ماوەی دوو مانگ دەسەڵاتەکانی سەرۆک وەزیرانی پێبدرێت، تا کۆمسیۆنێک دادەمەزرێت و ئامادەکاریی بۆ هەڵبژاردنی پێشوەختە دەکرێت.\nکوردستان سێوکانی راوێژکاری سەرۆک کۆماری عێراق بە هاوڵاتی وت ئەم ئەگەرە لەئێستادا لەلایەن بەشێک لەکوتلەکانەوە باس دەکرێت.\nلەگەڵ تەشەنەسەندنی خۆپیشاندانەکان، مەترسی دەستلەکارکێشانەوەی عادل عەبدولمەهدی سەرۆک وەزیران و کەوتنی کابینەکەی زیاتر بووە، کوردیش کە بە بەهێزی پشتیوانی لەکابینەکەی دەکات پێیوایە بەدیلی نییه و ترسی لە قۆناغی دواتر هەیە.\nسەبارەت بەکاریگەریی کەوتنی حکومەتەکەی عادل عەبدولمەهدی لەسەر کورد، کوردستان سێوکانی پێیوایە، کاریگەرییەکە نەرێنی دەبێت، وتی عەبدولمەهدی سەرۆک وەزیرانێکی باش بووە بۆ هەرێم، سەرەڕای ئه و فشارانەی کراونەتە سەری بۆ ئەوەی بودجە بۆ هەرێم نەنێرێت.\nوتیشی باشترین بژاردە بۆ کورد ئەوەیە نەچێتە ناو ململانێکانەوه و لەڕێگەی فراکسیۆنە کوردییەکانەوە بەیەکدەنگ کاربکات.\nسەرهەڵدانی خۆپیشاندانەکانی عێراق هاوکاتن لەگەڵ دانوستانەکانی هەرێم و بەغدا بۆ گەیشتن بەچارەسەر لەسەر کێشە هەڵپەسێردراوەکانی نێوانیان، کە تائێستا نەگەیشتوون بەئەنجام.\nعادل عەبدولمەهدی لەبەغدا روبەڕووی چەندین فشار بووەتەوە لەبارەی ناردنی پارەوە بۆ هەرێم لەکاتێکدا نەوتەکەی رادەستی بەغدا نەکردووە، بەڵام ئه و جەختیکردووەتەوە کەکێشەکان کاریگەرییان لەسەر ناردنی موچەی فەرمانبەران نابێت.\nکوردستان سێوکانی وتی (خۆپیشاندەران وشەی شۆڕشیان بەکارهێناوە، زۆربەی ئه و ناوچانەی خۆپیشاندان تێیدا کراوە لەشیعەنشینن و لەناوچەی سوننە مەزهەب نین، یەکێک لەداواکارییە سەرەکییەکانیان گۆڕینی رژێمە(.\nوتیشی ئەم خۆپیشاندانە جیاوازە لەخۆپیشاندانەکانی رابردوو، به و پێیەی هیچ لایەنێک پشتیوانی و رابەرایەتی ناکات، داواکارییەکانیشیان جیاوازن لەوانەی پێشوو.\nماوەی شەش رۆژە ئاگری خۆپیشاندانەکانی عێراق تاودەسەنێت، لەکاتێکدا ژمارەی ئه و کەسانەی بەهۆی خۆپیشاندانەکانەوە کوژراون زیاتر لە 110 کەسه و نزیکەی چوار هەزار کەسیش برینداربوون.\n#بەرهەم ساڵح |\n 📡 | 🏳 کوردیی ناوەڕاست | هاوڵاتی\n➕ Ավելացրել է (Naliya Ibrahim) վրա Oct 6 2019 9:27PM\n👌 Այս հոդվածը վերանայվել է եւ թողարկվել է (Ziryan Serçinarî) կողմից Oct 7 2019 11:54AM\n✍ Այս տարրը վերջերս թարմացվել է (Ziryan Serçinarî) վրա: Oct 7 2019 11:54AM\n👁 Այս տարրը արդեն դիտվել 967 անգամ\n📷 Լուսանկարը ֆայլ 1.0.1 26 KB Oct 6 2019 9:31PM Naliya Ibrahim


شانۆی هەڵبژاردن و کابوسی وەحشەتی ڕژیمی ئیسلامی\nسێ مانگ زیاتری بۆ بەڕێوەچوونی شانۆی هەڵبژاردنی سێ لایەنە نەماوە. قەرارە دەورەی دوازدەهەمی شانۆی هەڵبژاردنی سەرۆک کۆماری و ” هەڵبژاردنی” میان دەورەیی مەجلیسی شوڕای ئیسلامی و شوڕا ئیسلامیەکانی شار و دێ لە رۆژی ٢٩ ی مانگی خاکەلێوەی ٩٦ لە سەرتاسەری وڵاتدا بەڕێوەبچێت. ساڵانێکە کە بەڕێوەچوونی ئەم شانۆگەریانەی هەڵبژاردن بۆ ڕژیمی کۆماری ئیسلامی ئێران بۆتە کێشە. ئەم ڕژیمە سەردەمانێک هەوڵی ئەدا کە لە شەڕی هەڵبژاردنی سەرۆک کۆماری ئەگەر لە چوارچێوەی تەسکی نزارەتی ئیستسوابی شوڕای نیگابان و موهەندیسی کراویشدا بێت ڕزگاری بێت. لە خۆڕا نەبوو کە خامنەیی ٤ ساڵ لەوەپێش بە مەرجەح زانینی ” سیستمی پاڕلمانی بە بەروارد لەگەڵ سیستمی سەرۆکایەتی لەسەر پێویستی دیاری کران و لابردنی سەرۆک کۆمار لە لایەن مەجلیسەوە پێداگری کرد. خامنەیی دەیویست سەرۆکی قوەی موجریەش لە مەجلیس لەژێر فەرمانی خۆیدا هەڵبژێردرێت و ئەم ناکۆکیە ڕواڵەتیەی نێوان ” پێکهاتەی جەمهۆریەت” و نیزامی ” ویلایەتی فەقیە” بە قازانجی خۆی یەلایی بکاتەوە.\nدوای ” هەڵبژاردنی” دەیەمین دەورەی سەرۆک کۆماری و ئەو رووداوانەی بە دوایدا هاتن، سەرانی ڕژیم هەر هەلبژاردن یان رووداوێک کە ئەگەری کرانەوەی دەریچەیەکی بۆ خۆپیشاندانی جەماوەری تێدا هەبێت بە چاوی ئەمنیەتی سەیر دەکەن. ئەگەر لەبیرتان بێت لە خامنەییەوە گرتویەی تا باقی سەرانی ڕژیم بە ڕەسمی هەڵبژاردنی نۆهەمین دەورەی نوێنەرانی مەجلیسیان بە ئەمنیەتی ڕاگەیاند و لەژێر یاسا و ڕێسای توندی ئەمنیەتیدا بەڕێوەیانبرد. سەبارەت بە هەڵبژاردنێک کە لە داهاتودا قەرارە بەڕێوەبچێت لە ماوەیەک لەوە پێشەوە لە هەوڵدان کە بە توند کردنەوەی گوشار بۆسەر زیندانیانی سیاسی و عەقیدەتی، درێژەدان بە گرتن و زیندانی کردنی هەڵسوڕاوانی بزوتنەوە کۆمەڵایەتیەکان و پەرەدان بە شەپۆلی ئێعدامەکان، ڕێكخستنی هێزی بەسیجی سایبری، فەزایەکی قورسی ئەمنیەتی بەسەر کۆمەڵگادا زاڵ بکەن و ئەم فەزایە لە حەفتە و رۆژەکانی نزیک بوونەوە لە شانۆی هەڵبژاردن توندتر دەکەنەوە. چلۆنایەتی بەڕێوەچوونی ئەم شانۆگەریەی هەڵبژاردن و کۆنترۆڵ کردنی فەزای زاڵ بەسەریدا بۆتە یەکێک لە بابەتەکانی جێی سەرنجی باڵەکانی نێوخۆی حکومەت.\nئەگەرچی کاربەدەستانی ڕژیم ئەم ترس و نیگەرانیانە و کۆمەڵیک کرداری ئەمنیەتیان بەستۆتەوە بە ” بارودۆخی ئاڵۆز و قەیراناوی ناوچەکە و مەترسی بەهرەبەرداری دوژمنی دەرەکیەوە لەم بارودۆخە”، بەڵام لە عالەمی واقعدا ئەوە هەستیاری بارودۆخی سیاسی ئێران و مەوقعیەتی لە حاڵی تەقینەوەی کۆمەڵگایە کە ڕژیمی خستۆتە ترس و نیگەرانیەوە. سەرانی ڕژیم لە شۆڕشی پێ پەتیەکان، لە هەڵچونی قین و ناڕەزایەتی خەڵک لەدژی ئاستی تەوەڕوم و گرانی، هەژاری و بێکاری و گەندەڵی بەرین، و بوونی ئەم ناڕەزایەتیانە بە بزوتنەوەیەکی سیاسی جەماوەری لە فەزای لەحاڵی هەڵچونی کۆمەڵگە لە کاتی هەڵبژاردندا بە توندی نیگەرانن. ڕەچاو کردنی هەرچی زیاتری توندوتیژی و سەرکوت و پیشاندانی تواناییە نیزامی و ئەمنیەتیەکان بۆ زاڵ بوون بەسەر ئەم ترس و وەحشەتەدایە.\nبەڵام سەرەڕای ترس و خۆفی ڕژیم موهەندیسی کردنی ئەم هەڵبژاردنە و ڕاکێشانی خەڵک بۆ بەردەم سندوقەکانی دەنگدان گرنگترین دڵەڕاوکەی باڵە جۆراو جۆرەکانی ڕژیمی ئیسلامییە. ڕاگەیاندنی تەعەهودی بەردەوامی عەلی خامنەیی بە ” شەفاف سازی” لە ڕەوتی ئەم هەڵبژاردنەدا و باس کردن لە بارەیەوە دەرخەری ئەم ڕاستیەیە. بە سرنجدان بەوەی کە بە ئیعتیڕافی کاربەدەستانی خودی ڕژیم لە هەڵبژاردنی دەورەی دەیەمی مەجلیسدا لە تاران و هێندێک لە شارەکانی ئێران کەمتر لە ٥٠ لەسەدی ئەو کەسانەی دەبوو دەنگ بدەن لە هەڵبژاردندا بەشداریان کرد و هەروەها بە لەبەرچاو گرتنی بارودۆخی قەیراناوی وڵاتانی رۆژهەڵاتی نێوەڕاست بۆ سەرانی ڕژیم گەلێک گرینگە کە بەهەر شگردێک بووە بتوانن مەشروعیەتی هەڵبژاردنەکەیان پیشانبدەن. لەم روەوە سەرەڕای بوونی ناکۆکی ئیستراتیژیک لەسەر چلۆنایەتی زەمانەت کرانی مانەوەی ڕژیم لە نێوان دوو باڵی سەرەکی حکومەتیدا هەر دوو باڵەکە لەسەر ناوەرۆکی ئەم جۆرە کێشە و کێشمەکێشانە لە هەوڵدان بە هەر فڕوفێڵێک بووە جەماوەرێکی زیاتر ڕاکێشنە بەردەم سندوقەکانی دەنگدان. ئامانجی سەرەکی خامنەیی و سپای پاسدارانی ڕژیم لە موهەندیسی کردنی هەڵبژاردن هەر ئەوەیە. هاوکاتی بەڕێوچوونی دوازدەهەمین دەورەی شانۆی هەڵبژاردنی سەرک کۆماری و بەڕێوەچوونی هەڵبژاردنی میان دەورەیی مەجلیسی شوڕای ئیسلامی و شوڕا ئیسلامیەکانی شارو دێ لە ٢٩ ی مانگی خاکەلێوە لە سەرتاسەری وڵاتدا ئەساسەن بە ئامانجی شلوغ کردنی بەردەم سندوقەکانە و بەهرەبەرادری کردنی تەبلیغاتی لێی بەڕێوەدەچێت.\nکرێکاران و خەڵکی ئازادی خوازی ئێران دەتوانن بە نەچوون بۆ بەردەم سندوقەکانی دەنگدان و بە توشی شکست کردنی شانۆی هەڵبژرادنەکان ئەم کابوسی وەحشەتەی ڕژیم بکەنە بابەتێکی ڕاستەقینە.\nکرێکاران و خەڵکی ئێران کە زیاتر لە ٣٠ ساڵ ژیان بەسەربردن لە ژێر حاکمیەتی ڕەشی ڕژیمی کۆماری ئیسلامیان تەجروبە کردوە، دەزانن کە بەشداری کردن لەم گاڵتەجاڕی هەڵبژاردنانەدا واتا یارمەتی دانی ڕژیم تا بە پشت بەستن بە توندتیژی و سەرکوت درێژە بە حەیاتی خۆی بدات. واتە مۆری تەئید دان لە ڕژیمێک کە حەقدەستی ٤ جار لەژێر هێڵی هەژاریەوەی بەسەر کرێکاراندا سەپاندوە. واتە دەرفەتدان بە ڕژیم تا شەپۆلی ئێعدامەکان و سیاسەتی هەڵاواردنی ڕەگەزی و سوکایەتی هەموو رۆژەی ژنان درێژە پێبدات. واتە مەشروعیەتدان بە درێژەی ستەمگەری نەتەوایەتی، واتە زەوت کردنی مافە فەردی و کۆمەڵایەتیەکانی لاوان و مەشروعیەتدان بە درێژەی هەزار و یەک مەحرومیەت و بێبەشی تر.\nخەڵکی ئێران کە خوازیاری کۆتایی هاتن بەم هەموو موسیبەت و بێ مافیانەن، نابێ لەم شانۆگەریەدا بەشداری بکەن. دەبێ بە نەچوون بۆ بەردەم سندوقەکانی دەنگادان نا مەشروع بوونی ئەم ڕژیمە و بەساتی هەڵبژاردنەکەی بە هەموو خەڵکی دنیا ڕابگەیەنن و عەزمی خۆیان بۆ رووخاندنی ڕژیمی کۆماری ئیسلامی نیشان بەدەن.


ئاژانسی کوردپا: کۆڵبەرێکی کوردی خەڵکی شاری مەریوان، بەهۆی ڕاودوونانی هێزە نیزامییەکانی حکوومەتەوە لە بەرزایی بەربووەوە و بەسەختی بریندار بوو.\nبەپێی ڕاپۆرتی گەیشتوو بە ئاژانسی هەواڵدەریی کوردپا، ڕۆژی یەکشەممە، ٢٨ی ڕەزبەر، کۆڵبەرێکی کورد بە ناوی "ستار ڕەحیمنژاد"، کوڕی "محەممەد"، خەڵکی گوندی "دەرەکێ"، سەر بە شاری مەریوان، لە ئەنجامی ڕاودوونانی هێزە نیزامییەکان، لە بەرزایی بەربووەوە.\nئەو کۆڵبەرە کوردە، پاش بەربوونەوە لە بەرزایی، لاقێکی شکا و لە لایەن دانیشتووانی ناوچەکە، ڕەوانەی نەخۆشخانەی شاری مەریوان کرا.\nلەو پەیوەندییەدا، ڕۆژی شەممە، ٢٧ی ڕەزبەر، دوو کۆڵبەری کورد بە ناوەکانی "بەهمەن چریک"، خەڵکی شاری مەهاباد و "خالید" خەڵکی شاری پیرانشار، بە تەقەی ڕاستەوخۆی هێزە نیزامییەکانی حکومەت پێکران.


كوردستان | کۆمەڵە | پەڕە 2 \nڕە‌وگە هاوپۆل: كوردستان\nدرێژه‌ی كۆبوونه‌وه و خۆپیشاندانه‌كان له هه‌رێمی كوردستان\nكۆبوونەوە وخۆپیشاندانى توێژە جیاوازەکان لەهەرێمى کوردستان لە دژى هێرشەکانى تورکییه بۆ سەر ڕۆژئاواى کوردستان بەردەوامە. ڕۆژی چوارشه‌ممه ٢٤ی مانگی ڕه‌زبه‌ر، لە بەشێک لە ناوچە جیاوازەکانى هەرێمى کوردستان كۆبوونه‌وه و خۆپیشاندان لە دژى هێرشی جه‌نایه‌تكارانه‌ی سپاى تورکییه بۆ سەر رۆژئاوا بەرێوەچوو. كۆبوونه‌وه و خۆپیشاندان لە شاره‌كانی سەیدسادق و کەلار و کۆیە و کفرى بەڕێوەچووە کە تێیدا ئیدانەى ...\nئه‌رشیڤ هاوپۆل: كوردستان\nپشتیوانی ٤٢ ئه‌نجومه‌نی سینفی كرێكاریی ئێران له خه‌ڵكی ڕۆژئاوا\nله درێژه‌ی پشتیوانی به‌رینی خه‌ڵك له بزووتنه‌وه‌ی ڕۆئاوا و شه‌رمه‌زار كردنی هێرشی جه‌نایه‌تكارانه‌ی ئه‌رته‌شی توركییه بۆسه‌ر كوردستانی سووریه، ٤٢ ئه‌نجۆمه‌نی سینفی و فه‌رهه‌نگی ئێران له ڕاگه‌یه‌ندراوێكی هاوبه‌شدا پشتیوانی خۆیان له خه‌ڵكی ڕۆژئاوا ده‌ربڕی.\nپشتیوانی خوێندکارانی زانکۆی پەیامی نووری مەریوان لە ڕۆژئاوا\nبه پێی ڕاپۆرته‌كان، ڕۆژی یەکشەممە ٢١ی ڕەزبەر، کۆمەڵێك لە خوێندکارانی زانکۆی پەیامی نووری مەریوان، کۆبوونەوەیەکی ناڕەزایەتییان لە زانکۆدا بەڕێوەبرد و وێڕای مەحکوومکردنی هێرشەکانی تورکیە بۆ سەر ڕۆژئاوا، بەیاننامەیەکیان بڵاو کردەوە.\nڕوانه كردنی هاووڵاتییه‌ك بۆ زیندان\nبه پێی هه‌واڵی گه‌یشتوو، ڕۆژی یه‌كشه‌ممه ٢١ی مانگی ڕه‌زبه‌ر، چالاكێكی كرێكاری به ناوی "په‌یمان عه‌بدی" ناسراو به "هاوار" به مه‌به‌ستی تێپه‌ر كردنی ماوه‌ی حۆكمه‌كه‌ی ڕوانه‌ی زیندان كرا.\nهه‌ڵاتنی سه‌دان كه‌س له ئه‌ندامانی داعش له كه‌مپی عه‌ین عیسا\nئیدارەی خۆبەڕێوەبەریی رۆژئاوا لە راگەیەندراوێکدا بڵاوی کردەوە، ڕۆژی یه‌كشه‌ممه ٢١ی مانگی ڕه‌زبه‌ر، ٧٨٥ ئەندامی داعش کە زۆرینەیان بیانیین، لە کامپی عەین عیسا هەڵاتون.\nڕێكه‌وتنی ڕۆژئاوا له‌گه‌ڵ سوریه و ڕووسییه\nئیداره‌ی بەڕێوەبەرایەتی ڕۆژئاوا ڕایگەیاند، لەگەڵ سورییه و ڕووسییه ڕێكەوتوون بۆ كۆنتڕۆڵكردنەوەی عەفرین و سەرجەم شارو شارۆچكەكانی تری سورییه كە پێشتر لەلایەن توركیاوە داگیركراون.\nبه‌رده‌وامی خۆپیشاندانه‌كان له شاره‌كانی كوردستان\nبه پێی هه‌واڵی گه‌یشتوو، ڕۆژی یه‌كشه‌ممه ٢١ی مانگی ڕه‌زبه‌ر، ژماره‌یه‌كی به‌رچاو له خه‌ڵكی ئازادی خواز و شۆڕشگێری شاره‌كانی كوردستان به به‌ڕێوه‌بردنی خۆپیشاندان دژی هێرشی جه‌نایه‌تكارانه‌ی ئه‌رته‌شی توركییه بۆ سه‌ر ڕۆژئاوا بۆ چه‌ندمین ڕۆژی به‌رده‌وام، ناڕه‌زایه‌تییان ده‌ربڕی.\nدرێژه‌ی خۆپیشاندانی له هێرشی توركییه بۆ سه‌ر ڕۆژئاوا\nڕۆژی یەكشەممە ٢١ی مانگی ڕه‌زبه‌ر، كۆبوونەوە و خۆپیشاندان لە چەند شار و شارۆچكەیەكی هەرێمى كوردستان دژی هێرشەكانی توركییه بۆسەر ڕۆژئاوا بەڕێوەچوو.\nقووربانی بوونی ٨٥ كه‌س به هۆی هێرشی فڕۆكه‌كانی توركییه له سه‌رێكانی\nبه پێی ڕاپۆرته‌كان، ئێواره‌ی ڕۆژی یه‌كشه‌ممه ٢١ی مانگی ڕه‌زبه‌ر، بەهۆی ته‌قه كردن له کاروانێکی خه‌ڵكی مەدەنی و ژماره‌یه‌ك رۆژنامەنوس، ٨٥ کەس بوونە قوربانیی.\n« قبلی 1 2 3 4 … 64 دوایی »


گۆڕان و ئۆپۆزیسۆن دوو چه‌مکی نوێ له کۆمه‌ڵگای کوردییدا – Denegkan\nگۆڕان و ئۆپۆزیسۆن دوو چه‌مکی نوێ له کۆمه‌ڵگای کوردییدا\nbyئاراس وەهاب\tJuly 17, 2009\tگشتی\nئاراس وه‌هاب _ دانیمارک\nئه‌وه‌ی ئه‌مڕۆ هیچ ڕۆشنبیر و مرۆڤێکی ئاسایی ناتوانێت نکووڵیی لێ بکات، ئه‌وه‌یه، که کۆمه‌ڵگای ئێمه وا بۆ یه‌که‌مجار ئۆپۆزیسۆن ده‌ناسێت، به‌لآم شێوازی ئه‌م ئۆپۆزیسۆنه چۆنه و ئاڕاسته‌کانی به‌ره‌و کوێن و چۆن دینامیکییه‌تی خۆی وه‌رده‌گرێت، ئه‌مه کۆمه‌ڵێک پرسیاری جدیین و له ئێستاوه بوونه‌ته به‌شێک له مینیتاڵییه‌تیی ئێمه.\nکۆمه‌ڵگای ئێمه له حاڵه‌تی گۆڕان دایه، ئه‌گه‌ر نه‌ڵێین چۆته ناو قۆناغی گۆڕانه‌وه. یه‌که‌مجاره کۆمه‌ڵگای کوردی به‌سه‌ر تێڕوانینی جیاوازدا دابه‌ش ببێت، که پێشتر ته‌نها به‌سه‌ر دوو حیزبدا دابه‌ش ده‌بوو، ئه‌و دوو حیزبه‌ش هه‌مان شت بوون، به‌لآم له‌وه‌دا جیاواز بوون، که کامیان پڕۆژه‌کان ده‌گرێته ده‌ست، به‌بێ ئه‌وه‌ی ئه‌و پڕۆژانه که‌م و زۆر بۆ خزمه‌تی کۆمه‌ڵگابن، به‌ڵکو به‌پێچه‌وانه‌وه له دژیشی به‌کار ده‌هاتن. به مانایه‌کی دیکه کێبڕکێی ئه‌و دوو لایه‌نه هه‌میشه بۆ ئه‌وه بووه کامیان کۆمه‌ڵگا بخاته ژێر کۆنترۆڵی حیزبی خۆیه‌وه و ده‌ست به‌سه‌ر هه‌موو تواناکانیدا بگرێت، نه‌وه‌ک ئه‌و توانایانه بخاته کار بۆ خۆشگوزه‌رانیی کۆمه‌ڵگا. ده‌توانین بڵێین پڕۆژه‌کان هه‌مان پڕۆژه بوون، به‌لآم هاوولآتی ناچار ده‌کرا ده‌نگ به یه‌کێک له‌و دوانه بدات، که بۆ به‌ڕێوه‌بردنی ئه‌و پڕۆژانه دانرابوون. گۆران هه‌ر له ئێستاوه ناوه‌رۆک و ژماره و شێوازی به‌ڕێوه‌بردنی ئه‌و پڕۆژانه‌ی خستۆته ناو پرسیاره‌وه. که‌واته ئۆپۆزیسۆنی راسته‌قینه و گۆڕانی هه‌مه‌لایه‌نه دوو چه‌مکی له یه‌کتر جیا نیین، به‌ڵکو ته‌واوکه‌ری یه‌کترن و هیچیان به‌بێ ئه‌ویدیکه‌یان ناتوانێت بوون و سه‌نگی خۆی بسه‌پێنێت.\nگۆڕان له‌و کاته‌وه ده‌ستی پێکرد، که ترسه‌کان شکان. ئه‌مساڵ ساڵی ده‌رکه‌وتنی گۆران بوو. هه‌لوێستی (ڕه‌وتی گۆڕینی دیموکراسی _ ڕه‌گ) و هه‌ندێک کادیر و که‌سانی دیکه‌ی ناو ده‌سه‌لآت زه‌مینه‌یان بۆ ناڕه‌زایی ده‌ربڕین به ده‌نگی به‌رز زیاتر خۆش کرد. شکانی ئه‌و ترسه خۆی گۆڕانه. به‌ڵێ، گۆڕانه له‌وه‌ی ده‌توانین بوێرانه‌تر و ڕوونتر بۆچوونه‌کانمان بڵێین. ڕاشکاوانه‌تر ڕه‌خنه بگرین. گۆڕان هه‌موو ده‌نگه یاخییه‌کانی کۆکرده‌وه و کردنی به هێزێکی گه‌وره‌ی فشار. له سایه‌ی ئه‌و فشاره‌دا ئێمه ده‌توانین جیاوازییه‌کانی خۆمان نه‌ک هه‌ر له‌گه‌ڵ ده‌سه‌لآت، بگره له‌گه‌ڵ یه‌کتریشدا نمایش بکه‌ین. ئه‌گه‌ر ئه‌مڕۆ هاوولآتییان له که‌ناڵی سه‌ته‌لایت و ڕۆژنامه و گۆڤاره سه‌ربه‌خۆکاندا ڕاشکاوانه ڕه‌خنه ده‌گرن و به سه‌رۆک ده‌ڵێن دیکتاتۆر و به وه‌زیر ده‌ڵێن گه‌نده‌ڵ، ئه‌مه له ئه‌نجامی گۆڕان و کرانه‌وه‌ی ده‌سه‌لآت نییه له ئاستی کۆمه‌ڵگادا، به‌ڵکو دروستبوونی زه‌مینه‌یه‌که، که تێیدا توانای ڕه‌خنه و پرۆتێست هه‌یه.\nهێزی ئۆپۆزیسۆن له‌م زه‌میه‌نه‌یه‌دا توانیویه‌تی چه‌مکی (یه‌کێک هه‌ڵبژێره) بۆ چه‌مکێکی دیکه بگۆڕێت، که (چی هه‌ڵبژێرم؟)ه. ئه‌گه‌ر له چه‌مکی یه‌که‌مدا هاوولآتی ته‌نها ئه‌رکێک به‌جێده‌هێنێت، که ده‌سه‌لآت به‌سه‌ریدا سه‌پاندووه، ئه‌وا له چه‌مکی دووه‌مدا هاوولآتی نه‌ک هه‌ر خۆی بکه‌ره، به‌ڵکو له به‌رده‌م ئه‌وه‌شدایه، که توانا فیکرییه‌کانی خۆی به‌کار بهێنێت، له‌وه‌ی چی هه‌ڵبژیرێت. که‌واته هاوولآتی چییتر وه‌کو جاران ئه‌رکی ئه‌وه نییه ته‌نها بچێته به‌رده‌م سندووقی ده‌نگدانه‌وه و ده‌نگ به‌وه بدات، که بۆی دیاری کراوه، به‌ڵکو پێش ئه‌وه‌ش هه‌ڵبژاردنێکی دیکه‌ی هه‌یه، که چی هه‌ڵبژێرێت و بۆ هه‌ڵیبژێرێت؟ گۆڕینی هاوولآتی له که‌سێکی دیسپلینکراوی پاسیڤه‌وه بۆ ڕه‌گه‌زێکی ئاکتیڤی بڕیارده‌ر یه‌کێکه له‌و خالآنه‌ی، که هه‌ڵبژاردن له پڕۆسه‌یه‌کی میکانیکییانه‌ی حیزبیه‌وه بۆ پڕۆسه‌یه‌کی ده‌نگدانی راسته‌قینه ده‌گۆڕێت. لێره‌دا ئه‌و پڕۆژانه گرینگن، که ده‌توانن له‌ناو کۆمه‌ڵگادا گۆڕانگاری بکه‌ن و له‌پاڵ ئه‌وه‌شدا ئه‌و متمانه‌یه زۆر گرینگه، که هاوولآتی به‌و که‌سانه‌ی هه‌یه. لێره‌وه باکڕاوندی ئه‌و که‌سانه بۆ هاوولآتی ده‌بێته جێگای پرسیار. پرسیار له‌وه‌ی ئه‌و هه‌ژده ساڵه چی کراوه و چی بینیوه؟ کێ له‌گه‌ڵ گه‌نده‌ڵی و کێ له دژی بووه؟ کێ له‌گه‌ڵ ئاڕاسته‌ی کۆنتڕۆڵی فیکر و ئه‌قڵ بووه و کێ له‌گه‌ڵ ئاڕاسته‌ی دیمۆکراتی و کرانه‌وه؟ به مانایه‌کی دیکه گۆڕان توانیویه‌تی مرۆڤی ئێمه له بڕیاردان ئازاد بکات. بۆ یه‌که‌مجار که‌لتووری هه‌ڵبژاردن و بڕیاردان لای هاوولآتی سه‌ر هه‌ڵده‌دات، چونکه خۆی بڕیارده‌ره و خۆی خاوه‌نی ئه‌زموون. به سروشتی خۆی فێری ئه‌وه ده‌بێت، که هه‌ڵبژاردن له‌وه ڕۆژه‌وه ده‌ست پێ ناکات، که ئه‌و ده‌چێته به‌رده‌م سندووقه‌کانی ده‌نگدانه‌وه، به‌ڵکو هه‌ڵبژاردن له‌و ساته‌وه ده‌ست پێده‌کات، که ئه‌م ده‌که‌وێته هه‌ڵسه‌نگاندنی ده‌سکه‌وته‌کانی ده‌سه‌لآت و ئه‌و گۆرانکارییانه‌ی له کۆمه‌ڵگادا کراون. ئایا ئه‌و ده‌سه‌لآته‌یه هی ئه‌وه‌یه هه‌ڵیبژێرێته‌وه، یان لیستی دیکه به کۆمه‌ڵێک پڕۆژه‌ی نوێ و کاریگه‌ره‌وه ده‌رکه‌وتووه و به‌شێکی زۆری خواسته‌کانی ئه‌وی له خۆی گرتووه؟\nئه‌گه‌ر گۆڕان بریتی بێت له پڕۆسێسی نوێکردنه‌وه‌ی ئه‌قڵ و به‌رهه‌مهێنانی کۆمه‌ڵێک چه‌مکی دیکه، که پێشتر بوونیان نه‌بووه، ئه‌وا یه‌کێک له‌و چه‌مکانه‌ی گۆڕانی ئێمه له‌گه‌ڵ خۆیدا هێناویه‌تی، چه‌مکی ناتوندوتیژیی (the fiercest)ه. ئه‌گه‌ر ڕه‌گوڕیشه‌ی ئه‌و که‌لتووره بۆ (گاندی) و (مارتن لۆته‌ر کینگ) بگه‌ڕێته‌وه و دواتر له کۆمه‌ڵگا مۆدێرنه‌کاندا وه‌کو پێویستییه‌ک سه‌رنجی لێ درابێت، به‌تایبه‌تی دوای سه‌رکه‌وتنی ئه‌زموونه گرینگه‌که‌ی (ماندێلا)، ئه‌وا لای ئێمه وا تازه به‌شێوه‌یه‌کی به‌رچاو ده‌ست پێده‌کات. ئه‌گه‌ر چاوێک به مێژووی کۆن و تازه‌ی خۆماندا به‌تایبه‌تی و هی ناوچه‌که به‌گشتی بخشێنینه‌وه، بۆمان ده‌رده‌که‌وێت، که گۆڕان هه‌میشه به هۆی خوێن ڕشتن و کوشتوبڕه‌وه به‌رهه‌م هاتووه. به واتایه‌کی دیکه هه‌میشه ده‌سه‌ڵاته‌کان به شۆڕشی سوور جێگه‌یان گیراوه‌ته‌وه و ده‌سه‌ڵاتی تازه‌یا‌ن له بری دانراوه. ئه‌وه‌ی جێگه‌ی سه‌رنج و ڕامانه ئه‌م گۆڕانه‌ی ئه‌مڕۆما‌ن، تاکه گۆڕانه به‌بێ خوێن و دوور له به‌کارهێنانی چه‌ک و ته‌قه‌مه‌نی ده‌ستی پێ کردبێت و له جوڵه‌دا بێت. ئه‌م شیوازی ئێشکردنه هه‌تا ئێستا توانیویه‌تی ڕێگر بێت له‌وه‌ی ده‌سه‌لآت به‌ڕاده‌یه‌کی به‌رچاو په‌نا بۆ توندوتیژی به‌رێت. که‌واته گۆڕان له هه‌وڵی ئه‌وه‌دا بووه، که شێواز و پێکهاته‌ی وه‌لآمدانه‌وه‌ش لای ده‌سه‌لآت دیاری بکات. ئه‌مه یه‌کێکه له‌و خاڵه پۆزیتیڤانه‌ی گۆڕان و ده‌بێت بایه‌خی پێ بدرێت و زۆر گرینگه به‌رده‌وامیی هه‌بێت. ئه‌م شێوازه ده‌توانێت له کۆمه‌ڵگای ئێمه‌دا کاریگه‌ریی هه‌بێت، چونکه کۆمه‌ڵگای ئێمه به‌سروشتی خۆی له‌گه‌ڵ ئاڕاسته‌یه‌که، که پشت له خوێن و توندوتیژی و ڕوو له ژیان و ئاسووده‌یی و ئاسایشی ده‌روونی ده‌کات، به‌تیابه‌تی دوای ئه‌وه‌ی مرۆڤی ئێمه له‌لایه‌ک شه‌ڕی ناوخۆ و له‌لایه‌کی دیکه‌ش سیسته‌می گه‌نده‌ڵی ماندووی کردووه و تینووی گۆڕانه. خاڵێکی دیکه‌ی پۆزیتیڤی ئه‌م شێوازه دامه‌زراندنی گیانی ناکۆکی و ڕکه‌به‌رایه‌تییه له‌نێوان تاکی کورد له‌سه‌ر بنه‌مای دیاڵۆگ، که هه‌تا ئێستا به چه‌ک ده‌کرا. لێره‌وه تاکی کوردی فێر ده‌بێت چێژ له بوونی جیاوازییه‌کان ببینێت و قووڵتر ناخی خۆی له به‌رامبه‌ر ئه‌وی دیکه‌دا ده‌ربڕێت، به‌بێ ئه‌وه‌ی ئه‌و به‌رامبه‌ره‌ی خۆی به دوژمن بزانێت.\nPrevious پلاکی توندو تیژی له ژێر په‌نجه‌ی ده‌سه‌ڵاتدایه؛ …\nNext ڕێبوار سه‌عید له‌به‌ر ڕۆشنایی هه‌ڵسه‌نگاندن و شرۆفه‌دا


باشترین ته‌مه‌ن بۆ وه‌چه‌خستنه‌وه‌ی پیاو:\nهه‌روه‌ك چۆن ئافره‌ت كاتی خۆی هه‌یه كه تێیدا له‌به‌رزترین ئاستی پیتاندندا ده‌بێت، كه ئه‌ویش له‌نێوان 16 تا 25 ساڵیدایه، پیاویش هه‌مان شتی هه‌یه‌و ده‌ركه‌وتووه كه به‌رزترین ئاستی پیتاندن یاخود توانای وه‌چه‌خستنه‌وه‌ی پیاو له‌نێوان ته‌مه‌نی 20 و30 ساڵیدایه، پاشان ئاستی پیتاندنه‌كه ورده ورده كه‌م ده‌بێته‌وه تا وای لێدێت خه‌ریكه له ته‌مه‌نی 60 یاخود 70 ساڵیدا نه‌مێنێت.\nبه‌ڵام ئه‌مه ئه‌وه ناگه‌یه‌نێت كه له‌و ته‌مه‌نه‌دا پیاو توانای وه‌چه‌خستنه‌وه‌ی نامێنێت. له هه‌ندێك حاڵه‌تدا پیاو ده‌توانێت تا دوای ته‌مه‌نی 70ساڵیش وه‌چه بخاته‌وه، مه‌به‌ستیش له‌پیتاندنی پیاو توانای وه‌چه‌خستنه‌وه‌یه‌تی نه‌ك توانای پێكگه‌یشتنی به ئافره‌ت.\nپشتگوێ خستنی په‌یوه‌ندی هاوسه‌ریی دروستبوونی دووگیانی دواده‌خات: هه‌روه‌ك چۆن ئافره‌ت ماوه‌یه‌ك هه‌یه له ژیانیدا كه تێیدا له‌به‌رزترین ئاستی پیتاندندا ده‌بێت، ئه‌وا هه‌موو ئافره‌تێك ماوه‌یه‌كی دیاریكراوی هه‌یه كه تێیدا پیتاندن له میانه‌ی هه‌موو سووڕێكی مانگانه‌یدا له‌به‌رزترین ئاستیدا ده‌بێت، ئه‌و ماوه‌یه‌ش تێیدا هێلكه پێگه‌یشتوو ده‌بێت و ئاماده ده‌بێت بۆ پیتاندن.\nئه‌م ماوه‌یه ده‌كه‌وێته نیوه‌ی سووڕی مانگانه‌وه، به‌دیاریكراوی ده‌یه‌م ڕۆژی دووه‌می دوای كۆتاییهاتنی سووڕی مانگانه‌كه ده‌بێت، له‌كاتێكدا به‌ده‌یه‌م ڕۆژی یه‌كه‌م ده‌وترێت ماوه‌ی دڵنیایی كه زۆرجار دووگیانبوون تێیدا ڕوونادات، گه‌ر هه‌ریه‌كه له ژن‌و مێرد له ده‌یه‌م ڕۆژی دووه‌می دوای سووڕی مانگانه‌دا په‌یوه‌ندی سێكسی پشتگوێ بخه‌ن ئه‌وا بێگومان دووگیانبوون دوا ده‌خات.\n108 جار بینراوه


23/11/2017 03:04 PM\nئامادەكردنی: مەحمود نەجمەدین و زاهیر سدیق\nمیللەتانی جیهان بە شانازییەوە روداو و سەروەرییەكانی خۆیان تۆمار دەكەن، كەسایەتییە ناسراوەكانیان دەكەنە سومبولی نیشتمانی و وەكو پاڵەوانی سەردەمی رابردوو بەنەوەكانی داهاتوویان دەناسێنن، كوردیش بە درێژایی مێژوو خاوەنی چەندین كەسایەتی شۆڕشگێڕ و رۆشنبیرن، بە داخەوە بە هۆی لەمپەڕەكانی رۆژگار و چەوسانەوە و داگیركارییەوە نەمانتوانیوە وەك پێویست رابردووی پڕ لە سەروەریمان لە رێگەی كەسایەتییی ناودارەكانەوە بە نەوەكانی داهاتوو بناسێنین.\nیەكێك لەو كەسایەتییە ناسراوانەی كە تا ئێستایش پێگە و جێدەستی بە ئاوەدانی كوردستان و شاری سلێمانی بە تایبەتی دیارە، عەلی كەمالی هەمیشە نەمرە.\nستران عەبدوڵڵا: عەلی كەمال یەكێكە لەو كەسایەتییە دیارانەی كوردستان و شاری سلێمانییە، رۆڵی بەرچاویان هەیە لە ژیانی كۆمەڵایەتی و هەتا لە ژیانی سیاسیی گەلی كورد لە كوردستانی عیراقدا، خزمەتەكانی عەلی كەمال هەندێك تایبەتمەندی تێدایە كە بە تەنیا خزمەتێكی خێرخوازی نییە، بەڵكو رەهەندێكی نەتەوەیی لەم خزمەتانەدا هەیە، ئەو رەهەندەی كە من زۆر جار ناوی دەنێم كوردایەتییەكی نەرم، بۆ كەسێكی دەوڵەمەند، بۆ كەسێك كە سەرمایەگوزاری دەكات، بە تایبەتی لە بەغدا زەحمەتە وەكو تێكۆشەرەكانی تر لە باری سیاسییەوە بە ئاشكرا بڵێن بەشداری شۆڕش یان تێكۆشان و رزگاریخوازی گەلی كوردستان بكات.\nسەرمایەكەی و ئەو چوارچێوە نەمتە ژیانەی كە دروستی كردووە دەستبەرداری بێت، لەبەر ئەوە تایبەتمەندییەكەی ئە لەو بوارەدایە، بۆ نموونە لە بواری فەرهەنگی و بواری كۆمەڵایەتیدا دەورێكی زۆر گرنگ و دیاری هەیە و بەپێی قۆناغەكانیش بووە، ئەو كاتەی لە زەمانەی عیراق جۆرێك لە كرانەوەی سیاسی هەبووە لە سەردەمی پاشایەتی بە پێوەرێك بۆ سەردەمی كۆماری، توانا و جورئەتی ئەوەی هەبووە گۆڤاری گەلاوێژ تەمویل بكات، ئەوەی كە لە سەرمایەگوزارێكی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست چاوەڕێدەكرێت عەرەبەكان، لە تورك، لە فارس. ئەو رۆڵەی گێڕاوە، كە پشتیوانیكردن لە گۆڤارێكی وەكو گەلاوێژ و یارمەتیدانی ئەم گۆڤارە تا لەسەر پێی خۆی بێت جۆرێكە لە كوردایەتیی نەرم، كە لە سەرمایەدارێكی وەكو عەلی كەمال دەوەشێتەوە.\nخەلیل عەبدوڵڵا: عەلی كەمال لە خەیاڵدانی خەڵكی سلێمانیدا زیاتر وەكو كەسێكی خێرخواز ناسراوە، بەڵام ئەتوانین بڵێین عەلی كەمال كەسایەتییەكی گەورەی سەربازی، كەلتوری، پەرلەمانی، ئیدارییە، لە هەموو ئەم بوارانەدا خزمەتی بە گەل و نیشتمانەكەی كردووە.\nلە سلێمانی لە بواری سەربازی خوێندویەتی و یەكێك لە خوێنكارە زیرەكەكان بووە، چووەتە بەغدا لەوێ پلەی یەكەمی هێناوە و دواییش چووەتە ئەستەنبوڵ لەوێش بڕوانامەی بەرزی هێناوە، وەكو ئەفسەرێك لە سوپای عوسمانی خزمەتی كردووە، ئەبێ ئەوەمان لەبیر نەچێ ئەو كاتەیش كە لە سوپای عوسمانی بوو، كەسێكی كورد پەروەر و نیشتمان پەروەر بووە و هەمیشە بەرگریی لە مافەكانی گەلی كوردستان كردووە، هەر بۆیە كە فیرقەكەیان لە شاری ئورفەی باكووری كوردستان بووە لەسەر ئەو هەڵوێستانەی سی مانگ زیندانی ئەكەن، دوای ئەوە فرسەتی بۆ دێت و هەڵدێت و دەگەڕێتەوە بۆ كوردستان، جارێكی تر لێرەوە خزمەتەكانی بە گەل و نیشتمانەكەی پێشكەش دەكات، عەلی كەمال كەسێكی روناكبیر و نووسەر بووە، بەرهەمەكانی لە گۆڤاری گەلاوێژ و رۆژنامەكانی لوبنان بە زمانی عەرەبی لە ساڵانی شەستەكاندا بڵاوكردوەتەوە و بەرگریی لە گەلی كوردستان كردوە و لەسەر ئەو هەڵوێستە نیشتمانیانەی ساڵانی شەستەكان دووجار زیندانی كراوە.\nبێ لەو بوارە، لە بواری پەرلەمانیش یەكێك بووە لە ئەندام پەرلەمانە چالاكەكانی شاری سلێمانی، نوێنەری سلێمانی بووە، لە ساڵی 1935 بۆ ساڵی 1958 لە پێنج خولی پەرلەمانیدا هەموو جارێك بە دەنگێكی زۆر و بە متمانەیەكی زۆرەوە وەكو نوێنەری سلێمانی بە ئەندامی پەرلەمانی عیراق هەڵبژێردراوە.\nلە پەرلەمان یەكێك لەو ئەندام پەرلەمانانە ئازا و چاونەترسانە بووە كە بەرگریی لە مافەكانی گەلی كوردستان كردووە و یەكێك بووە لەوانەی یاسای زمانە ناوخۆییەكان كە لە سییەكاندا بە راسپاردەی كۆمەڵەی گەلان بۆ بەرگریكردن لە زمانی كوردی دەرچووە، لە ساڵانی چلەكاندا ویستویانە ئەم یاسایانە هەڵوەشێننەوە و ئەم بەرگرییەكی زۆری لێكردووە و گوتویەتی ئەم مافە مافێكی نێودەوڵەتییە و كۆمەڵەی گەلان بۆ گەلی كوردیان دەستەبەركردووە و لە سەروی هەندێك یاسا و دەستوورەوە رێگەی لەوە گرتووە، كە ئەویش هەڵوەشێنرێتەوە.\nیەكێك بووە لەوانەی كە شۆڕشی بارزانییەكان بەرپابوو و بارزانییەكان ئاوارە بوون، ئەو كاتەی ئەو لە پەرلەمان بوو باسكردنی بارزانییەكان شتێكی قەدەغ بووە، بەڵام ئەم لە ناو پەرلەمانی عیراقدا بەرگریی لە بارزانییەكان كردووە و داوایكردوە نیشتەجی بكرێنەوە و مافەكانیان بۆ دابین بكرێت. لە بواری كەلتوریش ئەتوانین بڵێین هەر لە ساڵانی چلەكانەوە یەكێك بووە لەوانەی پشتیوانییەكی گەورەی بواری كەلتووریی كردوە.\nستران عەبدوڵڵا: كاری سیاسی و خزمەتی نەتەوەیی عەلی كەمال لە دەرەوەی بزووتنەوەی شۆڕشی گەلی كوردستان پەیوەستە بەو ساڵۆنانەی كە خۆی هەیبوون، ساڵۆنی گفتوگۆكان، نەمەتێكە لە كاری دەستەبژێری لە عیراق كەسایەتییەكان ساڵۆنی گفتوگۆیان هەبوو.\nعەلی كەمال ئەم كوردایەتییە نەرمەی لەم بوارەشدا پەرەپێداوە، لەبەر ئەوە زۆر حیكایەت لە عەلی كەمال دەگێڕنەوە لەگەڵ كامل چادرچی و كەسایەتییە دیارەكانی ئەو ناوچەیە، كە جۆرێك لە كوردایەتی تێدایە بۆ كوردێك كە لە بەغدا دەژی مەسەلەیەكی زۆر زۆر گرنگە.\nتەنانەت مامۆستا عەلی كەمال نووسینیشی لەسەر بزوتنەوەی كوردایەتی هەیە، لەو كاتانەی كە كرانەوەی سیاسی دەرفەتی داوە، كە كەسایەتییەكی وەكو ئەو بتوانێت لەم بوارە بنووسی و نووسینی لەسەر مەسەلەی كورد هەیە، یەكێك لەوانە (كتابات فی مسئلە الكردیە) كە یەكێك لە نووسینەكانی عەلی كەمالی تێدایە كە بە راستی تایبەتمەندییەكی جوانی تێدایە، كەسێكی رووناكبیرمان بۆ دەردەخات كە جگە لەسەرمایەگوزاری، ئاگاداری مەسەلەی میللەتەكەی خۆی و بزووتنەوەی سیاسی كوردستانە، لەو دوادواییە كە عیراق بەرەو دیكتاتۆری و میلیشیا هات، بەرەو سەردەمی بەعس هات ئەم دەرفەتانەی بەردەم عەلی كەمال كەمتر بووەوە، بۆیە بەشێكی توانای خۆی بۆ خزمەتكردنی گەلی كوردستان زیاتر خستییە بواری كۆمەڵایەتییەوە، پێشتریش لەم بوارەدا كاری دەكرد.\nبۆ نموونە یارمەتیدانی خوێنكاری كورد، یارمەتیدانی كەسەیاتییەكانی كورد، بەڵام لە دوای بەرتەسكبوونەوەی سیاسی لە بەردەم گەلی كورد دا عەلی كەمال بەشی زۆری ئەم هەوڵەی گواستەوە بۆ یارمەتیدانی خەڵكی هەژار و خوێنكاران و كاركردن لە بواری خزمەتگوزاری لە كوردستاندا و بە تایبەتی لە شاری سلێمانی.\nعەلی كەمال تا ئێستا بە كەسایەتییەكی كۆمەڵایەتی و خێرخوازێكی گەورە ناسراوە، بەڵام ئەم پیاوە رۆشنفیكرە لە سەرجەم كایە سیاسی و رۆشنبیری و كۆمەڵایەتییەكاندا چەندین هەنگاوی گەورەی ناوە بە ئاقاری خزمەتكردن و گۆڕانكاری پێشكەشكردووە.\nمستەفا ساڵح كەریم: عەلی كەمال یەكێك بووە لە پیاوە گەورەكانی كوردستان، یەكێك بووە لەو پیاوانەی كە بە راستی دەستی خێری لە هەموو شوێنێكدا دیار بووە، پیاوێكی مەزن بوو، گەورە بوو لە رەفتار و كرداردا، بەڵگە هەیە كە ئەوانە ئەسلمێنرێت.\nدوای ئەوەی دەستیان نایە بیناقاقای كۆماری كوردستان لە مهاباد، دوای ئەوەی ئەفسەرەكان تەسلیمبوونەوە، ئەفسەرەكان شەهیدكران، ئەوانی تریش زۆربەیان خرانە زیندانەوە، من بەڵگەنامەیەكم لایە بێگومان ناو نابەم نەوەك كەسوكاریان پێیان خۆش نەبێت، لە ساڵی 1953دایە دیارە ئەوان نامەیان ناردووە بۆ عەلی كەمال كە شتێكیان بۆ بكات، هەوڵێكیان بۆ بدات بۆ ئازادبوونیان، دوای ئەوەی ئەوە شەش ساڵە لە زیندانن، ئەم نامەیەی بۆ نێردراوە، ئەمە بەڵگەكەیە:\n(خۆشەویستم فڵان كەس زۆر بە ئیشتیاقەوە هەواڵتان ئەپرسین، لەم بەینەدا كاغەزێكتانم وەرگرت لە خسوسی حەلی موشكیلەتانەوە و بۆتان عەرز ئەكەم كە عەلی كەمال بەگ غافڵ نییە و لەم رۆژانەدا موزوعەكەتانی كردەوە رئیسی وزەرا و هەموو مەسئولەكان وەعدیان دا كە موشكیلەی ئێوە موعالەجە بكرێ هەروەها نوری سەعید خەریكە، لەبەر ئەوە ئێوە ئەم مودەتەیش سەبر بكەن وەك ئەم ماوەیەی كە رابردووە، ئەم جارە ئومێدێكی گەورە هەیە. كە رزگارتان بێت لە دەست دەردی سەری و هەرچییەك لە ئیمكاندابی خوا شاهیدی حاڵە قسور ناكەم. ئیتر بەخواتان ئەسپێرین).\nموخلیستان روژدی مستەفا قازی – موحاسیب عەلی كەمال بەگ\nئەمە بەڵگەكەیە، ئینجا بێگومان ئەم پیاوەیش برای حافز مستەفا قازییە، یەكێك لە رووناكبیرەكانی بادینان بوو لە كوردستاندا ناسراو بوو، وەختی خۆی گۆڤاری روناهی هەبوو، ئەمە بەڵگەیەكی حاشهەڵنەگرە كە ئەو پیاوە چۆن دڵسۆزانە هەوڵیداوە هەتا بۆ بەربوونی زیندانییەكان ئەوانەی كە لە دوای روخانی كۆماری مهاباد زیندانی كراون.\nستران عەبدوڵڵا: ئێمە ئەتوانین لە چەند قۆناغێكدا باسی تایبەتمەندێتی كاری عەلی كەمال بكەین لە خزمەتی نەتەوەكەیدا، بواری سیاسی و مەسەلەی كوردستانی و باری فەرهەنگی تێدابووە، یارمەتی زۆر كەسی داوە لە چاپی بەرهەمەكاندا و هەروەها بواری خزمەتگوزاری كە خزمەتی زۆر كەسی كردووە، خزمەتی كۆمەڵگەكەی كردووە، خزمەتی خەڵكی هەژاری كردووە، ئەم دیوەیش لە دیوەكانی كاری عەلی كەمال لە دوادواییەكانی تەمەنیدا فراوانتربوو، لەبەر ئەوەی دەرفەتی سیاسی لە بەردەمدا كەمبووەوە، بەڵام پێموایە هەڵسەنگاندنێك بۆ كەسایەتی عەلی كەمال، وەكو لە بیرەوەرییەكانیشیدا باسكراوە، تەنیا لایەنی خزمەتگوزاری نییە و لایەنی سیاسی و لایەنی كوردایەتیش دەگرێتەوە، بەڵام وەكو وتم بە گوێرەی ئەو دەرفەتانەی ئەو، دەكرێ بۆ كەسایەتی ئەو بۆ نموونە لە كاتی كرانەوەی سیاسی، لە كاتی دانوسانەكانی شۆڕشی كوردستان لەگەڵ حكومەتی عیراقیدا ئەم توانایە زیاتر دەردەكەوێت، بەڵام لە كاتی بەرتەسكبوونەوەی دەرفەتی سیاسیدا خزمەتگوزاری و كاری خزمەتگوزاری عەلی كەمال بەرینتر دەبێ، ئەمەش گواستنەوە لەم بوار بۆ ئەو بوار و فراوانكردنی جۆرێك لە عەقڵمەندی و هۆشیاریی مامۆستا عەلی كەمال دەردەخات.\nخەلیل عەبدوڵڵا: گۆڤاری گەلاوێژ كە مامۆستا ئیبراهیم ئەحمەد دەریدەكات لە ساڵانی چلەكاندا تووشی تەنگەژەی دارایی بوو، كە بە مامۆستا عەلی كەمال ئەڵێن ئەو بۆ ماوەی حەوت ساڵ هەموو بوجەی دارایی گۆڤارەكە ئەگرێتە ئەستۆ و هەر لەو گۆڤارەیش شتی نووسیوە و بەرهەمەكانی بڵاوكردوەتەوە، بێ لەوە ئەدمۆند غەریب كتێبێكی نووسیوە لەسەر بزوتنەوەی نەتەوەیی كورد، لەو كتێبەدا كەوتبووە هەڵەی زۆرەوە عەلی كەمال بە نامیلكەیەك بە ناوی شیكردنەوە و رەخنە لەو كتێبە وەڵامی ئەداتەوە و بەرگریی لە مافی گەلی كوردستان دەكات.\nعەلی كەمال وەكو پەلكەزێرینەی شار جوانی و خۆشەویستی و لێبوردەیی پەخش دەكرد، ئەو هەمیشە لە هەوڵی بنیادنانی كۆمەڵگایەكی رۆشنبیریی و مەدەنیدا بوو، ئەو بۆ ئازادی میللەتەكەی تێكۆشانی بەردەوامی هەبووە.\nخەلیل عەبدوڵڵا: هەر لە چلەكانەوە زۆری پشتیوانی خوێندكارانی كردوە، بە تایبەتی خوێندكاری هەژار و زیرەك چ لەسەر ئاستی ناوخۆ لە كوردستان یان لە بەغدا پشتیوانی كردوون بۆ ئەوەی خوێندنەكانیان تەواو بكەن.\nجارێكیان خوێندكارێك هاتووە بۆ لای و گوتویەتی من باوكم زیندانیكراوە و پێویستم بە هاوكاری هەیە. ئەویش پێی وتووە بڕۆ هەموو ئەو خوێندكارانەی هەژارن ناوەكانیانم بۆ بنووسە من هاوكاری هەمووتان دەكەم، ئەوە لەوكاتەدا بووە كە مەدی شوعییەت هەبووە و ئەڵی وەڵڵا هیچ خوێندكارێك ئامادە نەبووە یارمەتی لەتۆ وەربگرێ لەبەر ئەوەی تۆ واناسراوی پشتیوانی لە ئینگلیزەكان دەكەیت و ئەویش هەر ئەو ساتە دەست لە كاری پەرلەمانی دەكێشێتەوە و ئەڵێت كە خوێندكارانی میللەتەكەم پێیوابێ ئەوە من وازدەهێنم، چەند گوشاری لێدەكەن بەڵام ئامادەنابێ لەو دەورەیەدا درێژە بە كاری پەرلەمانی بدات. لە بواری خێرخوازیشدا كاری زۆری كردووە و یەكەم كەس بووە كە خانەی هەتیوانی لە سلێمانی دامەزراندووە و دوایی ئەو خانەیە بووە بە دامەزراوەیەكی فەرمی و چووە سەر وەزارەتی كاروباری كۆمەڵایەتی.\nساڵی 1946 كە بومەلەرزە لە پێنجوێنی داوە ئەم لە بەغداوە هاوكاری بۆ ناردوون. ساڵی پەنجا و حەوت كە لافاوەكەی سلێمانی روویدا پشتیوانی لێقەوماوانی كرد و هەزار دیناری ئەو كاتە كە بڕێكی زۆربووە بۆ زەرەرمەندانی ئەو لافاوە خەرج دەكات.\nلە بواری دیكەشدا كاری كردووە و لە ساڵانی هەشتاكاندا زەوییەكی گەورەی تەرخان كردووە بۆ مزگەوتێكی گەورە كە هەر بە ناوی خۆیەوە ناونراوە، مزگەوتی عەلی كەمال، كە سێیەم گەورەترین مزگەوتە لە شاری سلێمانی، ئەو وەختە پارچەیەك زەوی و حەوت سەد و پەنجا هەزار دیناری ئەوكاتەی بۆ تەرخان كرد، خەستەخانەی عەلی كەمالیشی دروستكرد كە هەم زەوییەكە هی خۆی بوو، ئەویش سەد و پەنجا هەزار دیناری ئەو كاتەی بۆ تەرخان كرد.\nنووسەران و روناكبیران لە هەشتاكاندا داوایان لێكرد كە سلێمانی پێویستی بەوەیە شانۆیەكی گەورەی هەبێ، هەم پارچە زەوییەكی تەرخان كرد و هەم بڕی سەد هەزار دیناری بۆ تەرخان كرد بۆ ئەو شانۆیە، بەڵام حكومەت لەو سەردەمەدا لەبەر ئەوەی دژی سلێمانی و دژی باری رووناكبیریی بوو نەیانهێشت و جێبەجێ ببێت.\nئەتوانین بڵێین لە زۆر بواری خێرخوازیدا خزمەتی زۆر كەسی كردووە و هەمیشە ئەڵێ من هاوكاری هەر كەسێكم كردووە نەمویستووە ناوەكەی بهێنم، جارێكیان مامۆستا مستەفا نەریمان دیدارێكی لەگەڵدا ساز دەكات بۆ گۆڤاری رەنگین زۆری لێدەكات كە ناوی ئەو كەسانەی پێ بڵێ كە هاوكاری كردوون كە ئێستا كەسانی گەورەن و پۆستی گەورەیان هەیە لە عیراق و لە دەرەوەی وڵات خوێندوویانە، ئەو ئەڵی ناوی كەسم بیرنەماوە، كەسێك بووە ئەڵێ من دوای چل ساڵ زانیومە شێخ نوری شێخ ساڵح شیعری بۆ من نووسیوە و مەدحی كردووم، پیاوێكی خۆشەویست بووە، خزمەتێكی زۆری كردووە، ئەم پیاوە حورمەتێكی زۆریشی لە لای نووسەران و روناكبیران هەبووە.\nشێخ نوری شێخ ساڵح لە ساڵی 1943 لە پای ئەو كارە خێرخوازییانە شیعرێكی زۆر جوانی بۆ نووسیوە و مەدحی ئەكات، زێوەری شاعیر لە گەنجینەی مەرداندا هەم بە وتارێك و هەم بە شیعرێك مەدحی دەكات، مامۆستا مستەفا نەریمان لە وتارێكدا لە گۆڤاری ژین بڵاوبوەتەوە و مەدحی دەكات و بە باوكی گەلاوێژ ناوی دەبات.\nئەم پیاوە پیاوێكی گەورە و فرە بەهرە بووە، لە بواری سەربازی ئەفسەرێكی گەورە و ئازا بووە، وەكو بەرێوبەری پۆلیس، قائیمقام بووە، وەك ئەندامی پەرلەمان، نووسەرێكی گەورە بووە، لە هەموو ئەم بوارانە خزمەتی بە گەلی كوردستان كردووە و ناوێكی دیار و پرشنگدار بووە كە هەمیشە بە شانازییەوە لە لاپەڕەكانی مێژوودا باس دەكرێت و لە هەمووشی خۆشتر ئەوەیە كە لە یاداشتەكانی خۆی بە تەفسیلی هەموو ئەو كارانەی خۆی لە منداڵییەوە هەمووی باس دەكات لە سلێمانی، لە بەغدا لە ئەستەنبوڵ و خزمەتی پەرلەمانی، خزمەتی خێرخوازی هەموو ئەمانەی یاداشتكردووە، مامۆستا جەمال بابان پێیدا چووەتەوە و دایڕشتووەتەوە و لە بەغدا چاپكراوە وەكو گەنجینەیەك بۆ گەلەكەمان ماوەتەوە بۆیە عەلی كەمال بە راستی جێگەی ئەوەیە كە گەلەكەمان شانازی پێوە بكات وەكو كەسایەتییەكی گەورە.\nعەلی كەمال ئەستێرەیەكی درەوشاوەی گەلەكەمانە و لە هەموو قوناغێكی ژیانیدا هەوڵی كاریگەر و گەورەی داوە خزمەتی گەل و نیشتمانەكەی بكات، دیارە مێژوو بە شانازییەوە ناوی ئەم تێكۆشەرە گەورەیە تۆمار دەكات و ئەو پیاوە گەورەیەی لە هەر شوێنێك بوو خەمی میللەتەكەی لەبیر بوو.


ناکۆکی نێو ماڵی شیعە عێراقی خستووەتە بەردەم چەندین ئەگەر و سیناریۆی جیاواز\nناکۆکی نێوان ڕەوتی سەدر و هێزە شیعەکانی نێو چوارچێوەی هەماهەنگی، عێراقی خستووەتە بەردەم چەندین سیناریۆ و ئەگەری نەخوازراو، بەڵام هێشتا ڕوون نییە، ململانێکان عێراق بەلای گرژیدا پەلکێش دەکەن، یاخود دواجار هێزە شیعەکان ڕێکدەکەون و دۆخەکە هێوردەکەنەوە.\nسەرچاوەی ناکۆکی نێوان هێزە شیعەکان، چۆنییەتی پێکهێنانی حکومەتی عێراقە، ڕەوتی سەدر وەکو براوەی هەڵبژاردن، جەخت لەسەر پێکهێنانی حکومەتی زۆرینەی نیشتیمانی دەکاتەوە و لایەنە شیعەکانی نێو چوارچێوەی هەماهەنگیش، داوای پێکهێنانی حکومەتی شەراکەت دەکەن.\nگەر موقتەدا سەدری ڕێبەری ڕەوتی سەدر پێداگیربێت لەسەر وەلانانی هێزە شیعەکان و پێکهێنانی حکومەتی زۆرینە لەگەڵ کورد و سونە، پێشبینی ئاڵۆزبوونی دۆخی عێراق دەکرێت، بەو پێ یەی هێزە شیعەکان ڕازی نابن بەدەرکردنیان لە گۆڕەپانەکە و باڵادەستبوونی سەدر، لەکاتێکدا هەردوو بەرە شیعیەکەش، خاوەنی پارە و هێز و چەکن.\nفەرید ئەسەسەرد سکرتێری ئەنجومەنی سەرکردایەتی یەکێتی نیشتیمانی کوردستان پێیوایە، موقتەدا سەدر تا ئەم چرکە ساتە، پێداگیرە لەسەر پێکهێنانی حکومەتی زۆرینە و گەر بۆی بچێتە سەر پێکیدەهێنێت.\nئەسەسەرد، بەدەنگی ئەمەریکای وت"سەدر خەریکە هەست بەوەدەکات، ئەم کارە کێشەی گەورەی لێدەکەوێتەوە، بۆیە ڕەنگە پێداچوونەوە بەکارەکانی بکات."\nبۆ ئەنجامی ناکۆکی نێوان ڕەوتی سەدر و هێزە شیعەکانی نێو چوارچێوەی هەماهەنگی چەندین سیناریۆ لە ئارادان، سیناریۆی یەکەم، پێکهێنانی حکومەتە لەلایەن سەدرەوە بێ بەشداری لایەنە شیعەکان، لە محاڵەتەشدا ئەگەری ڕوودانی بارگرژی و پێکدادان، یاخود دروستبوونی ئۆپۆزسیۆنێکی بەهێز لەلایەن هێزە شیعەکان و ناسەقامگیرتربوونی دۆخی عێراق بۆ چوارساڵی داهاتوو دێتە ئاراوە.\nسیناریۆی دووەم، ڕازیبوونی ڕێبەری ڕەوتی سەدرە بە بەشداری پێکردنی هێزە شیعەکان لە حکومەت و خاوکردنەوەی بارگرژیەکان، سیناریۆی سێ یەمیش، هەوڵدانی سەدرە بۆ پەرتکردنی هێزە شیعەکانی نێو چوارچێوەی هەماهەنگی و ڕاکێشانی بەشێکیان بەلای خۆیدا، بەو پێ یەی سەدر زۆر کێشەی لەگەڵ بەشداری پێکردنی هادی عامری لەحکومەتەکەیدا نییە، بەڵام بەرامبەر نوری مالکی توندە.\nدکتۆر سەردار عەزیز شیکەرەوەی نێودەوڵەتی، دەڵێت"گەر سەدر هەندێک لە لایەنە شیعەکانی ناو چوارچێوەی هەماهەنگی ڕازی بکات و بەرژەوەندیەکانی ئێران بپارێزێت، بارگرژیەکان خاو دەبنەوە."\nدروستبوونی ناکۆکی لەنێو ماڵی شیعی لەکاتێکدایە، هێزە شیعیە بەرە جیاوازەکان یەکتری بە ئەجێندای دەرەکیش تۆمەتباردەکەن، ئەمەش ناکۆکی نێوانیانی قوڵترکردووەتەوە، هێزە شیعەکانی نێو چوارچێوەی هەماهەنگی سەدر بە ڕێککەوتن لەگەڵ کەنداو و سەدریش ئەوان بەجێبەجێکاری ئەجێندای دەرەکی تۆمەتبار دەکات.\nلەکاتێکدا سەدر خۆی بەبراوە دەزانێت و پێداگیرە لەسەر پێکهێنانی حکومەتی زۆرینەی نیشتیمانی، هێزە شیعەکانی تر ڕەخنەیان لە یاسای هەڵبژاردن و شێوازی بەڕێوەچوونی پرۆسەی هەڵبژاردن هەیە، پێیانوایە سەدر بە 800 هەزار دەنگدەوە، بووەتە خاوەن 73 کورسی، لەکاتیکدا ئەوان بەسەرووی دوو ملیۆن دەنگەوە، ژمارەی کورسیەکانیان لەو کەمترە.\nدکتۆر محەمەد حسام، بەرپرسی پەیوەندیە گشتیەکانی ڕەوتی حیکمەی نیشتیمانی شیعە، لەلێدوانێکدا بۆ دەنگی ئەمەریکا، هیوای خواست ناکۆکیەکان لەسەر هەڵبژاردن نەڕوات بەرەو دەرهاویشتەی مەترسیدار و کێشەکان لە ڕێگەی سیاسیەوە چارەسەر بکرێن، نەک ڕێوشوێنی تر بگیرێتە بەر، وتی"ئاراستە هەیە کەشەکە بەرەو گرژی دەبات، یاخود تەواوی هەڵبژاردن ڕەتدەکاتەوە، بۆیە ترس هەیە دۆخەکە سەربکێشێت بۆ واقیعی کۆمەڵایەتی و کاریگەری لەسەر عێراق بەشێوەی گشتی هەبێت، دەبێت کەسایەتیە ژیرەکان بەڕۆڵی خۆیان هەستن بۆ تێپەڕاندنی ئەم قەیرانە، ئێستا کاتی شکاندن و تەسفیە حساب نییە، پێویستە ئەم قەیرانە تێپەڕێنین."\nکەمتر لە مانگێکی ماوە بۆ ڕوونبوونەوەی ئەنجامی کێشمەکێشی نێوان لایەنە شیعەکان، بەو پێ یەی بڕیارە لە ڕۆژی 8 ی مانگی داهاتوو، پەرلەمانی عێراق بۆ هەڵبژاردنی سەرۆک کۆمار کۆببێتەوە و 15 ڕۆژ دوای ئەو دانیشتنە، بەپێی دەستور دەبێت حکومەتیش پێکبهێنرێت.\nهەرچەندە دەستەی سەرۆکایەتی پەرلەمان بەڕێککەوتنی ڕەوتی سەدر و عەرەبی سونە و پارتی دیموکرات هەڵبژێردراوە، بەڵام ناکۆکیە سیاسیەکان کاروبارەکانی ئەو دەستەیەی ڕاگرتووە، بەو پێ یەی لەدادگای فیدراڵی عێراق سکاڵا تۆمارکراوە لەسەر نایاساییبوونی هەڵبژاردنی دەستەی سەرۆکایەتی پە رلەمان.\nفەرید ئەسەسەرد، دەڵێت"مەترسیەکە لەوەدایە، ناکۆکی کەوتووەتە نێو گەورەترین گروپی دیموگرافی لە عێراق، ئەوان زۆرینەن، بۆیە مەترسیدارە کێشە بکەوێتە نێو ماڵی شیعە."\nعەرەبی سونە براوەترین لایەنی نێو کێشمەکێشەکانە، بەو پێ یەی بەیەک دەنگی چوونە نێو ململانێکانەوە و پۆستی سەرۆکی پەرلەمانیان مسۆگەرکرد، لەکاتێکدا کورد درزی تێکەوتووە و گرفتی لەسەر کاندیدی سەرۆک کۆمار هەیە، هێزە شیعەکانیش لەسەر شێوازی پێکهێنانی حکومەت، لە کێشمەکێشی قورسدان.


با (کارەساتی هەڵەبجە) بکەینە شینێکی میللیی. هەڵۆ بەرزنجەیی – Peshmergekan\nھۆکاری ئەمەش دەگەڕێتەوە بۆ جۆری ئەو چەکەی کوشندەیەی تێیدا بەکار ھاتووە. «گاز و چەکی کیمیاوی» قەدەغەی نێودەوڵەتی…ئەم تراژیدیایە، لەسەر ئاستی نەتەوەیی، کاریگەریی خۆی دروست کردووە، لێ ھێشتا بارتەقای ڕووداوەکە نییە… چەند دەقە شیعرێ، بڕەک سروود و گۆرانی، چەند دێڕی ناو ڕۆمان و گێڕانەوەکان بەتەنیا بەس نین..\nبە دەربڕینێکی تر، ئەو چانسە نەتەوەییەی ھاتە بەردەم کوشتاری ھەڵەبجە، نەتوانرا، ڕەھەندی گەورە و فراوانی ھەرێمی و جیھانی لێ وەرگیرێ!!..بۆیەکا زۆر پێویستە ئەم ڕووداوە دەوڵەمەندتر بکەین و ڕەھەندی زیاتری پێ ببەخشین!. بیکەینە ڕۆژێکی ماتەم و شینێکی بێ بڕانەوە و سەرچاوەی ئیلھام وزە و جۆش و دینامیکێکی بەردەوامی نەتەوەیی..\nلە نموونەدا لە ئاستی ھەرێمیدا دەکرێ ئەم بەسەرھاتە بکەینە بۆنەیەک، وەک شیعەکان چۆن ساڵانە شینی “حەسەن و حسین” دەکەنە فاکتی زیندوو ڕاگرتنی کارەساتە خوێناوی و دڵتەزێنەکە، جۆشدانی خۆیان و تازەکردنەوەی پەیمان و ڕق ئەستووربوونی زیاتر لە دوژمن و نەیارەکانیان! بەخۆداچوونەوە و یەکگرتوویی و خۆیان.. یاخود وەک جولەکەـ بە کارەساتی هۆلۆکۆستەوە ـ و ئیرلەندی و پۆلەندی و ھەندێ لە نەتەوەکانی باڵکان، کە ئاینەکەیان کردۆتە ھەوێنی خۆیان! ھەندێ لە نەتەوەکانی تر پرسی زمانیان کردۆتە فاکتێکی گرنگی یەکێتی خۆیان! ھەندێ دەوڵەت خەتە سوورەکەی بەدەورییەوە ناوی سنوورە! ھەندێکی تر لەسەر بستە خاکێک! دوورگەیەکی دوورەدەستی ناو زەریا، یان ئەستێرەیەکی ئاسمان لە ململانێ و خۆ پاراستن ..\nدیموگرافیای کوردستان، بە شاخ و داخ و دەشت و دۆڵی زۆرەوە وای کردووە ناوچەی نیشتەجێبوون تا ڕادەیەك لێک دوور بن و پەیوەندییەکان کەم بن. سنووری دەستکردی کوردستانیش زۆرتری لێک جودا و دوور خستووینەتەوە.. شێوەزار و پێکھاتەی کۆمەڵایەتی جیاواز دیاردەیەکی زەقی ترە لە ناسنامەکەمان دا، چونکە تا ئێستا دەزگایەک نەبووە ھەموو جیاوازییەکانی تێدا کۆبێتەوە و بتوێندرێتەوە. دەسەڵاتێکی کوردی سەرتاسەریش نەبووە، یەک جۆری ناسنامەی نەتەوەیی ببەخشێتەوە و ھەستێکی بەھێزی یەک چارەنووسی بسەپێنێ.\nکورد.. بە چەندین دوژمن و دەوڵەتی داگیرکەریش گەمارۆ دراوە و چرکە بە چرکە ڕووبەڕووی بەرنامە و پیانی جۆراوجۆری دوژمنایەتی و ھەڕەشەئامێز دەبێتەوە و (تورک و فارس و عەرەب)، ھەموو لە ھەوڵی ئەوەدان ناسنامەیەکی لەدەست دەربھێنن و بیتوێنەوە و لەبەینی بەرن..\nدیارە زۆرینەی ئەم تایبەتمەندییانە ھەر بۆ کورد ڕاست نین. بنۆڕن نەتەوەی ئەڵمان 150 ساڵ زیاترە خاوەنی دەوڵەتە، کەچی ھێشتا سیمای جیاوازی نێوان ھەرێمەکانی (بارڤاریا و براندەنبۆرگ و نۆردڕاین ڤێست ڤالن و بەرلین و ساکسن…هتد)ەوە دیارە.. هەروەها ھیچ دەستێکی دەرەکی و دوژمنێک ناتوانی ختوکەی فیزی ھیچ کام لە ھەرێمەکان بدات.. بۆ جیابوونەوە و شێواندنی یاخود دڕاندنی ناسنامەی نەتەوەییان..\nبۆیە لەم ھەلومەرجەدا ھەڵبژاردنی بابەتگەلی ھاوبەش لە تەک خەسڵەتەکانی ” زمان و مێژوو و نیشتمان و دابونەریت و ھەستی ھاوبەش”، دا تەنیا ئەو کارەسات و تراژیدیانەن، کە سیمبۆلی ھاوکۆی گشت کوردە. چونکە گشت تاک و کۆی کورد بە جۆرێک لە جۆرەکان بەرکەوتە و مارانگازی ئەم ڕاستییەن…\nھەڵەبجە.. دەکرێ تابلۆ گەورەکە و ناونیشانە سەرەکییەکەی کوشتاری (( دەرسیم، چوارچرای مەھاباد و ئاداری قامیشلۆ و ئەنفالی گەرمیان)) و تەواوی قوربانی و شەھیدان و بێ سەروشوێنان و لەسێدارە دراوان بێت.( عەفرین و کۆبانی، سنەی خوێناوی و سەردەشتی) وێرانکراو بێت، (جەزیرەو بۆتان)ی سوتماککراو و (کەرکووک)ی بریندار و (سەفین)ی سەربڕاو بێت..\nشاراوە نییە چارەنووسی بوون و ھەبوونی کورد لەبەردەم شەڕی مان و نەماندایە. بێ دیاریکردنی سەنتەرێک بۆ کۆی جیاوزییەکانمان و نەخشاندنی گشتگری ناسنامەکەمان و دیاریکردنی قیبلەنومای دۆست و دوژمن ھەر بە وێڵی لەناو کایەی مێژووی تراژیدیادا ئەمدیوئەودیو دەکەین..\nکوردیش دەتوانێ جینۆسایدی ھەڵەبجە، وەک کارەسات و بۆنەیەکی نەتەوەیی و ھاوبەشی گشت تاوانەکانی مێژووی نەتەوە وەرگرێ و سەرجەم کورد لەم ڕۆژەدا ھەست بە ستەم و زۆرداری داگیرکەر بکەن و گیانی تێکڕای قوربانییەکان بەرز ڕاگرن..\nھەر جۆرە چالاکییەکی سیاسی و ئەدەبی و ھونەری و دیبلۆماسی و مێژوویی بکەن ھێشتا بەلایانەوە کەم بێت!..ھێندە کەم بێت کە دەماری ڕق لە داگیرکەر ئەستوور تر بێت. بەرانبەر بە داگیرکەر! و نەخشەی پلانی بەرەنگاربوونەی سیاسەتی دوژمنکارانەی ھەبێت…\nلەم ھاوکێشەیەدا دیاریکردن و ناسین و پێناسەی داگیرکەر ئەرکێکی گرنگ و واتادارە… ئەوەی لێرەدا دەکەوێتە خانەی داگیرکەرەوە دەبێت بەر گورزی « ڕقی پیرۆز» بکەوێت..\nڕقی پیرۆز دەبێت وەک چەکێک بۆ ئامانجێکی دیار و چەسپاو بکرێتە کار، ئامانجێک کە وێستگەی کۆتایی ھێنان بێت بە کوێرەوەرییەکان! بە جینۆسایدەکان ..\nمێژوونووسی گەورەی ھاوچەرخ (یۆڤال نوح ھەراری) لە میانەی ھێرشی داگیرکاریی رووسیا بۆسەر ئۆکرانیا دەڵێ: “ ڕق شتێکی ناشرینە، بەڵام بۆ نەتەوەی بندەس: ڕق گەنجینەیەکی حەشاردراوە، کە لە قوڵایی دڵدا نێژراوە، کە بۆ چەندین نەوە ھەستی بەرگری بەھێز دەکات“.\nواقعی سیاسی و ئەزموونی ژیان پێمان دەڵێ: کە ھیچ نەتەوەیەک نییە، وێنەی دوژمنێک یان زیاتری بۆی خۆی نەکێشا بێت!!.. ستراتیژی ئاسایشی نەتەوەیی خۆی گرێ نەدابێ بە گورزێ ھەڕەشەی دەرەکییەوە!!.. بەداخەوە ھێشتا لە سەر گۆی زەوی بە بۆچوون و بۆچوون و ماناکەی ماتزینی” یەکگرتنی نەتەوەکان” پێک نەھاتووە، بۆیەکا بۆ دروستکردنی سەرچاوەیەک، وزە و ھێز ببەخشێتە جەستەی نەتەوە پەنادەبرێتە بەر دیاریکردن و کێشانی وێنەی دوژمنی دەرەکی.\nئەم ڕقەی لێرەدا ئاماژەی پێدراوە کتومت “ڕقە پیرۆز“ەکەیە، کە بریتییە لە گیانی شۆڕشگێڕی بەرەنگاری ھەرچی ستەمکارییە! ئەو ھەستەیە کە داگیرکاری پێ ھەرس ناکرێ! ئەو باوەڕەیە ڕەتی بندەستی و بێ مافی دەکاتەوە، ئەو ھیوایە کە بۆ ئازادی و سەرفرازی دەگەشێتەوە. مامۆستا “ھێمن” ی لەمەڕ خۆشمان نیوسەدە لەمەوپێش لە چوارینەیەکدا ئەم مانا بەرزەی بەرجەستە کردووە:\nدەمگرێ، ئەمما لە گرتووخانە ڕق ئەستوورترم\nدەمکوژێ، ئەمما بە گژ جەللادەکەم دا دێمەوە\nبگەڕێمەوە بۆ لای تراژیدیا ھەڵەبجە، کە دەرفەتی ھەیە لە دوو بڕگەدا بێتە بەردەبازێکی گەورە بۆ گەیشتن بە ئامانجی ڕەوا و پیرۆزی کوردایەتی…\nدەبێ ئەم کارەساتە بکەینە باڵانمای تەواوی کارەساتەکانی تر، دەبێت ناسنامەی برینداری کوردی لێ ساز بدەین، گەرەکە ڕەنگ و دەنگ و مانای ببەخشینە ھەموو بوونی خۆمان،، جیھان کەڕ کەین ھێندە بڵێین: ئێمە ستەملێکراوین و ئارەزوو و تامەزرۆی ژیانی ئازادین!. ھێزە کۆلۆنیالیستەکانی ڕاستەوخۆ نەخشەکێشی چارەنووسی ئێستای کوردن، ھەراسان کەین قەرەبووی قوربانییەکانمان لە ڕوویی نەتەوەیی و سیاسییەوە بۆ بکەنەوە..\nناوچەکە و جیھان حاڵی بکەین، بێ چارەسەری ڕاستەقینەی دۆزی کورد، ئاشتی و سەقامگیری لە ناوچەکەدا مەحاڵە… ئەمەش هەمووی بە بیرکردنەوە و کاری زۆر و چالاکی جۆراوجۆر دێتە بەرهەم.\nلەسەر ئاستی ناوخۆ جیھان: جۆش بدەینە کایەی ئەدەب، شیعر و چیرۆک و ڕۆمان و گەر بەزمانە زیندووەکانیش بڵاو بکرێنەوە، پێداویستییەکە پڕ دەکەنەوە لە بواری ھونەریش گوڕی زیاتر بدەینە خۆمان، جا شانۆ و دراما و فیلم و وێنەکێشان ، کە ڕەھەندێکی جیھانی وەرگرێ…\nکوشتنی “George Floyd ” ڕەشپێست لە ئەمەریکا لە 25.5.2020 بەشێوەی نامرۆڤانە وەرچەرخانێکی دیکەی لە مێژووی ڕاسیزم دا ھێنایە کایەوە، دەوڵەتانی ئەوروپایی بە شەرمەزارییەکی گەورە لەبەردەم مێژووی تۆمارکراوی ڕووداوکان دا وەستانەوە.. گۆڕانکاری زۆر لە ناو و شوێن و مۆزەخانەکان کرا، ئاخر نەفرەتباران گەیشتە زۆر کەسانی مێژوویی و ڕۆشنبیریی دیاریی ئەوروپایی. پەیکەری فەیلەسووفێکی ھومانیست و رۆشنگەریی وەک «ئیمانۆئیل کانت »یش بێ بەری نەبوو لەھەڵمەتی پەلاماردان.. ئیدی کاتێ کورد ڕاستەوخۆ قوربانی دەستی کۆلۆنیالیزمە کە زۆر قورستر و دژوارتر و گرانترە لە ڕاسیزم، هەقی خۆمان هەرچی پێویست بێت بیکەین و داوای بکەین.\nکەواتە کورد دەرفەتی زێڕینی ھاتۆتە پێش و هێشتا نەچووە بچێ! ـ ئەگەرچی کارەساتی هەڵەبجە ساڵانێکیشی بەسەردا چووە ـ با بە ئەقڵ و میکانیزمێکی باشتر کار لەسەر دۆزەکەی بکات و بیکەینە شینێکی میللیی و سروودی هاوبەشی ئێستا و ئایندەمان و پانتاییەکی فراوانی ناسنامەی نەتەوەیی.\nبرووسکەیەک.. پەلە نییە.. شیعریش نییە. ، شێرکۆ بێکەس\nبە ناوی ھەڵەبجە و پێنج ھەزار “مانگ”ەوە\nبە ناوی مەولەوی و پێنج ھەزار گوڵەوە.\nبە ناوی گۆران و پێنج ھەزار کۆترەوە،\nبۆ زانا بلیمەتەکانی: وڵاتی پوشکین، وڵاتی جاک لەندن.\nوڵاتی بایرۆن، وڵاتی جان دارک، وڵاتی بسمارک.\nوڵاتی گاریباڵدی، وڵاتی ڤان کوخ.. وڵاتی.. وڵاتی.. وڵاتی\nسوپاس بۆ ئەو دیارییەی کە بە کۆمەڵ سەرلەبەیانیی ڕۆژی ١٦/٣/١٩٨٨ لە\nڕێگەی بەغداوە بۆ گوڵ و کۆتر و منداڵ و شیعری کوردستانتان ناردبوو.


دەزگای فەرمی دۆستایەتی ئەمەریکا کورد : سەرچاوەێکی ئاگادار لە برلێن پێمانی راگەیاند کە رەجەب تەیب ئەردۆغان سەرۆک کۆماری تورکیایی فاشیست وەڵاتانی ئەورووپای تەهدید کردوە کە ئەگەر بێت وەڵاتانی ئەرووپا چەک بەدن بە کوردەکان ئەوا تورکیای فاشیست بە لافاو پەنابەرانی سوریا رەوانی ئەورووپا دەکات.\nهەر ئەو سەرچاوە وەتیشی ئەردۆغان بە سیاستمەدارانی ئەورووپایی وەتووە کە نیزیکی ٤ تا ٥ میلیۆن پەنابەری سوریی لە وەڵاتەکی دەژێت و ئەگەر بێت وەڵاتانی ئەورووپا کوردەکان پر چەکە بکەن ئەوا تورکیا بە هیچ شیوازەێک رەیگیری لە هاتنی پەنابەران برو ئەورووپا ناکات و بگرە هاوکارێشیان دەکات بوو گەیشتن بە ئەورووپا.\nهەر ئەو سەرچاوە وەتی وەزیری برگێری ئەلمانیاش بە ئەردۆغانی وتووە کە توو ئیستا ئەورووپا تەهدید دەکەێت پێم وا نییە کەس گووی لە تەهدیدەکانی توو بگرێت چونکە ئێمەیش ریگایکی دیکە دەگرێنە بەر ئەگەر هاتوو ئەردۆغان دەستی بە کارێکی وەها کرد کە پەنابەران بە لافاو رەوانی ئەورووپا بکات، ئەو کاتە هەر چی قووما وەڵاتی تورکیا خۆیی برپرسیارە.


پێویستە بەر لە هەر وڵات و هێز و لایەنێک ئێمە تورکیا بناسین و رۆڵ و پێگە و گرنگی جیوپۆلیتیکی وەک هێزێکی کاریگەری ناوجەرگەی دڵی دنیا و هەر سێ کێشوەرە گەورەو گرنگەکەی ئاسیا و ئەوروپاو ئەفریقیا ببینین .\nهەوڵ ئەدەم لە رێگەی وەڵامی ئەم خاڵانەی خوارە زیاتر دەربارەی ئەو وڵاتە بزانین بۆ ئەوەی تێ بگەین چ جۆرە جوڵەیەکی سیاسی و دیپلۆماسی پێویستە و واقیع چیمان لێ داوا ئەکات..\n۱ـ بەهێز بوونی سوپای تورکیا لە ریزبەندی سوپای وڵاتانی ناوچەکە و جیهان دا بۆ۲٠۲۱ .\n۲ـ جیوستراتیژی تورکیا لە حەوزی دەریای ناوەڕاستدا .\n۳ ـ رۆڵی تورکیا لە ئەفغانستان لە دوای کشانەوەی هێزەکانی ئەمەریکا!\n٤ ـ باڵا دەستی تورکیا لە پیشەسازی درونزە سەربازیەکاندا وەک سێیەم هێز لەسەر ئاست دنیادا و چۆنیەتی بەگەڕ خستنی ئەم چەکەلەتۆخکردنەوەی نەژاد پەرستی دا !\n٥ ـ چی ئەبێ گەر (پە کە کە) دەستبەرداری خەباتی چەکداری بێت و ئاشتی تاک لایەنە وەک رەفتارێکی شارستانی و سەردەمانە رابگەیەنێ ؟\nیەکەم / بەهێز بوونی سوپای تورکیا بەبەراوردبە ئامار و ریزبەندی ساڵی ۲٠۲٠ کە سوپای میسر یەکەمی ناوچە وتورکیا لە پلەی دووەم هێز و ۱۳ سیانزەهەمین هێزبوو لەسەر ئاستی جیهان ،بەڵام لە ریزبەندی بەهێزترین سوپا بۆ ساڵی ۲٠۲۱ پێش سوپای میسر کەوتۆتەوە و بەپلەی یەکەم دێت لە بەهێزی سوپاکەی لە ناوچەکە و پلەی ۱۱یانزەهەمینی لە کۆی ۱۳۹ لەبەهێزترین سوپاکانی جیهاندا داگیر کردوە .(۱)\nسوپای تورکیا خاوەنی ۸۹٥ هەزار سەربازە ، ۱٠٥٦ فرۆکەی شەرکەر و۲٠٦ فرۆکەی هێرشبەر و ٤۷۱ کۆپتەر و ۱٠٤ کۆپتەری هێرشبەر و۳٠٠٠سێ هەزار دەبابە و ۱۱٦٠٠ یانزەهەزار و شەش سەد مدەرەعە و ۹٤٤ تۆپی خۆبزوێن و ۱۲٠٠ تۆپی مەیدانی دورهاوێژ و ٤٠۷ کاتیوشای ساروخی هەیە . (۲)\nلە رووی هێزی دەریایی تورکیاوە بەپێی تازەترین لێکۆڵینەوە کە ناوەندی سیاسەت و ستراتیژی دەریایی زانکۆی حەیفا لە ئیسرائیل لە ۱٦ی نیسانی ۲٠۲۱ بڵاوکراوەتەوە ، هێزی دەریایی تورکی بەهێزترین هێزە لە رۆژهەڵاتی ناوەراستدا و بەردەوام لەهەوڵی بنیاتنای کەشتی گەلی دورمەودا دایە (۳)\nوەلەئێستادا جگە لەوەی ۱۹٤ کەشتی گەلی جۆراوجۆری هەیە کەلە نێویاندا ۱٦ کەشتی جەنگی خێرا و ۱٠ کەشتی شەرکەری گەورە و ۱۲ غەواصە و ۳٥ کەشتی دەوری و ۱۱ کەشتی راماڵینی ئەلغام .\nهەروەها کەشتی گەلی بازرگانی تورکی پێکهاتوە لە ۱۲۳٤ کەشتی بازرگانی کە۱٠ مینای سەرەکی و ۹۸ فرۆکەخانە خزمەتگوزاریان هەیە .(٤)\nوەماوەی چەند ساڵێکە تورکیا کۆمەڵێ پرۆژەی دەریایی گەورەی جێبەجێ کردوە وەک پرۆژەی (Istanbul Shipyard & GolckNaval Shipyard) کە سەرکەوتوبوە لە دابینکردنی گرێبەستی هەناردەکردن بەبڕی ملیارات دۆلار لەگەڵ وڵاتی پاکستان و ئەندۆنیسیا بەتایبەتی ، هەروەها پرۆژەی دروستکردنی یەکەمین کەشتی شەرکەری ( وشکایی ـ ئاوی )ی هەیە لەگەڵ پرۆژەی دروستکردنی کەشتی فرۆکە هەڵگری دروستکراوی ناخۆیی کەلە وانەیە ساڵی ۲٠۲۲ تەواو بێت . (٥)\nپێگەی ( Global Fire Power) ئەمەریکی ئەڵێ ؛ لەبەرئەوەی رۆژهەڵاتی ناوەراست زۆرترین کێشە و گرژی و ململانێی تیایە بۆیە ئەوە هەندێ دەوڵەتی ناوچەکەی ناچار کردوە کە سوپای گەورەیان هەبێ بۆ پاراستنی سنورەکانیان و هەروەها هێزێکێکی وایان هەبێ تابتوانن رۆڵ و جوڵەیی ناوچەیی زیاتر بنوێنن. هەر لەسەر ئەو بناغەو ململانێ و کێبڕکێە ناوچەییەی کەلە حەوزی دەریای سپی ناوەراست بەدی ئەکرێ بۆیە تورکیا پێویست و ناچارە کەشتی گەلێکی شەرکەری گەورەی هەبێت تابتوانێ رۆڵی جیوپۆلیتیکی و جیوسیاسی خۆی لەناوچەدا زیاتر و گەورەتر بکات ...\nدووەم / جیۆستراتیژی تورکیا لە حەوزی دەریای سپی ناوەراستدا ؛\nدۆخی ئێستای رۆژهەڵاتی حەوزی دەریای سپی ناوەراست کە زیاتر ئەو دەوڵەتە کەناریانە ئەگرێتەوە کە بەشێک لەسنوری ئاویان لەسەر لەدەریای ناوەراستدا هەیە ئەوانیش ( میسر ـ اسرائیل ـ لوبنان ـ سوریا ـ تورکیا ـ یونان ـ قوبرس ) کە لە گفتوگۆ و ململانێ و کێبڕکێ دان لەسەر دەستەبەرکردنی زۆرترین سود لە سەروەت و سامانی سنوری کەنارە ئاویەکانی و ئەژمارەکانی هێزە ناوچیەکان و بەرژەوەندی دەوڵەتە گەورەکان و ئەگەرەکانی پەرەسەندنی دڵە راوکێ و ململانێکان بۆ پێکادان لەو ناوچەیە بەتایبەتی ئەو ناوچە جێ ناکۆکانەی نێوان ( لوبنان و اسرائیل ) و هەروەها لە نێوان ( قوبرس و قوبرسی تورکیا ) ،ئەمە جگە لە ململانێی قوڵی زلهێزەکانی تر بەتایبەتی ململانێی نێوان ئەمەریکا و هاوپەیمانی دوانەیی (روسی ـ ئێرانی ) و دەوڵەتانی تری کەنارەکانی سەر دەریا و سعودیە و قەتەر یش کە کۆی پرس و بارودۆخە ئاڵۆز و ململانێکانی لەناوچەکەدا پێکهێناوە کەسەرجەمیان بەرەو داڕشتنەوە و ریزبەندیەکی تازەی هاوپەیمانێتی و نەخشەی رێگایەکی تری بەرژەوەندیە ئابوریەکان بێت .\nبەپێی راپۆرتی دەزگای روپێوی جیۆلۆجی ئەمەریکی لەساڵی ۲٠۱٠دا ؛دەرکەوتوە کە لەرۆژهەڵاتی حەوزی دەریای سپی ناوەراست دا بڕی ( ۱۲۲ )تریلیۆن مەتر سێگا غاز و ( ۱٠۷ ) ملیار بەرمیل نەوت لەو ناوچەیەهەیە کە بەپێی نرخی پێوانەیی نەوتی خاو بڕەکەی لە نێوان ( ۷٠٠ ملیار بۆ ۳ تریلیۆن ) دۆلار دەخەمڵێنرێ .\nجگەلەوەش دۆزینەوەی چەندین کێڵگەی غاز لە کەنداوی سوێس و باکوری ئەسکەندەریە و پۆرسەعید ی میسر و لەدورگەی قوبرسیش گرنگی و بایەخی ناوچەکەی زیاتر کردوە و ململانێکانیشی بەرەو هەڵکشان بردوە .\nشایانی باسە جگە لەوەی حەوزی دەریای ناوەراست سەروەت و سامانێکی گرنگی ژێردەریایی ئابوری گەورەی هەیە لەگەڵ ئەوەشدا دەروازەیەکی بازرگانی نێودەوڵەتی گرنگە لە رێگەی هەرسێ بەندەرە گرنگەکانی ( سوێس بۆ دەریای سور و بوسفور بۆ سەر دەریای رەش و جبل گارق بۆسەر زەریای ئەتڵەسی) .\nجیوسیاسی تورکیا لە دەریای سپی ناوەراستدا لەچەند خاڵێکدا خۆی ئەبینێتەوە ؛\n۱ـ گرنگی دانی بە لوبنان و کەرتی غەزە کە لەکەنارەکانی هەردوو ناوچەکەدا غاز تیادۆزراوەتەوە .\n۲ـ ململانێ و فشارێکی زۆری خستۆتەسەر قوبرس و دەیەوێت بەشی قوبرسی تورکی لەوبڕە غازەی کەلەکەنارەکانی ئاویدا دۆزراوەتەوە پشکی بەرچاوی هەبێت\n۳ـ ئەیەوێت پردێکی ئاوی دروست بکات لەنێوان تورکیا و لیبیادا .\n٤ـ هەڵی تەوق کردنی وڵاتی میسر دەدات و جگە لە دەوردانی ئاوی لە ناوچەی دەریای ناوەراست هەڵ دەدات لە رێگەی پەیوەندیەکانی لەگەڵ ئەسیوبیا و سۆمال لە دەریای سوردا کۆسپ و رێگری بۆ بەرژەوەندیەکانی میسر دروست بکات .\n٥ ـ ئەیەوێت میسر زیاتر بەشەڕی لیبیاوە سەرقاڵ بکات و تێچویەکی قورسی بەردەوام بخاتە سەر شانی میسر .\nسێ یەم / رۆڵی تورکیا لە دوای کشانەوەی ئەمەریکا لە ئەفغانستاندا ؛\nمشتومڕێکی زۆر لەنێوان تورکیا و دەسەڵاتی تالیباندا هەیە سەبارەت بە چۆنەتی مانەوەی هێزەکانی تورکیا وچۆنیەتی بەرێوەبردن وکۆنترۆڵ کردنی فرۆکەخانەی کابول ،لەگەڵ ئەوەشدا چ تورکیا و چ هێزی تالبان پێویستیان بە هاریکاری و لێک تێ گەیشتن هەیە و لەم قۆناغەدا وەک دوو هێزی سونە مەزهەب لەیەکتریان زیاتر نزیک ئەکاتەوە ،بەڵام بۆ تورکیا هەوڵی جدی دەدات لە ئەفغانسان بمێنێتەوە ؟\nدەکرێ ئەم چەند خاڵە وەک دیارترین هۆکاری بۆ مانەوەی تورکیا دەست نیشان بکەین ؛\n۱ ـ وەک کارتێکی فشار بەرامبەر ئەوروپا و ئەمەریکا ؛\nیەکێ لەو هۆکارە حەقیقانەی مانەوەی تورکیا لە ئەفغانستان بریتیە لە پێویستی تورکیا و ویستی ئەو وڵاتە بۆ ئەوەی ئامرازو هێز و کارتێکی کاریگەری بەدەستەوە بێت لە بەهێزی تواناکانی لەسەر ئاستی ناوچەیی و نێودەوڵەتی .\n۲ ـ تورکیا دەیەوێت کۆمەڵێ پەیوەندی دەستەبەر بکات ؛ هەوڵ دەدات لە دەسەڵاتی تاڵیبان نزیک ببێتەوە و سوود لە هاومەزهەبی سونە بوون وەربگرێت و تۆرێ پەیوەندی و کاری هاوبەش و هاریکاری لە بواری تەندروستی و پەروەردەیی و بەشداری لە بنیاتنانەوەی ژێرخانی ئابوری ئەفغانستاندا بکات کە شەڕ ئەو وڵاتەی توشی وێرانە و دارمان کردۆتەوە ، تاڵیبانیش نایەوێت وەک دەسەڵاتێکی دابراو و پەراوێزخراو بمێنێتەوە و لەبواری پەیوەندی و تەواوکاری نێودەوڵەتی و کۆری نێودەوڵەتیدا تەریک بێت ، بۆیە دەتوانێ لەرێگەی تورکیاوە هەنگاوێک بچێتە پێشەوە و دانپیانانی یەکێ لە ئەندامانی هاوپەیمانی ناتۆ و کارەکتەرێکی ناوچەیی بەهێز مسۆگەر بکات .\n۳ـ ئامادەیی لەسەر ئاستی ناوچەیی بە پاڵنەری ئابوری و جوگرافی ؛\nمانەوەی تورکیا هەر مانای ئەوەنیە کە پەیەندی تەنها بە پرس و کێشەی ئەفغانستانەوە هەبێ ! بەڵکو تورکیا لە دیدی بەرژەوەندی و پرۆژەیەکی گرنگی ئابوری وەک رێرەوێ بازگانی (Lapis Lazul icorridor) کە ئەفغانستان بە رێرەوێک بەتێپەڕ بوونی بەناو خاکی هەریەک لە تورکمانستا وئازەربیجان و جۆرجیاوە بە تورکیاوە دەبەستێتەوە بەمەش تورکیا گرنگی و بایەخێکی جیۆسیاسی زیاتر بەدەست دەهێنێت و گرنگی زۆرتر دەبێت لەلایەن چین و روسیاوە بەتایبەتی لەبارەی وزەوە .\n٤ـ ئاسیای ناوەراست بکاتە ناوەندێکی سیاسی بەهێز بۆ جیهانی ئیسلامی ؛\nیەکێ لەوهەوڵانەی تری تورکیا لەرێگەی سەرۆک ئەردۆغانەوە ئەدرێت کە هەیمەنەی خۆی لە کۆنترۆڵکردنی ئاسیای ناوەراستدا دەبینێتەوە ، ئەویش بەهۆی هەوڵدانی بۆ کۆکردنەوە و رێکخستن و یەکخستنی تورک نەژاد و تورک زمان و ئیسلامە سونەکان لە وڵاتانی ناوچەکەدا کە ناوەندێکی سیاسی بەهێزدا بۆ جێهانی ئیسلامی پێک بهێنێت و ئەو وڵاتانە وەک بەرەیەک لە ململانی و کێ بڕکێکانیدا بەرامبەر روسیای نەیارە مێژووییەکەی بەکاربهێنێت .\nچوارەم / باڵادەستی تورکیا لە پیشەسازی درونزە سەربازیەکاندا ودەرکەوتنی وەک سێ یەم هێز ؛\nپێشکەوتنە پیشەسازیەکانی تورکیا سەبارەت بە دروستکردنی فرۆکە بێ فرۆکەوانەکان و ئەو بەرەو پێش چوونەی کە هەردوو ( کۆمپانیای " بایکار " کەئیدارەکەی لەلایەن "سلجوق بیرقدار " زاوای ئەردۆغان و کۆمپانیای ترکیش إیرۆسبایس أندستریز) بەدەستیان هێناوە تورکیای گەیاندە سێ یەم هێز لەو بوارەدا لەدوای ئەمەریکا و ئیسرائیل .\nبەپێی وتی "دان غتنغر " بەرێوەبەری بەشدار لە ناوەندی توێژینەوەی فرۆکەکان لە کۆلیژی بارد لە نیۆروک :تورکیا پێشەنگە لە کۆمەڵەی ئەو وڵاتانەی کەلەبواری تەکنەلۆژی فرۆکەی بێ فرۆکەواندا دەرکەوتوەو خاوەنی ۹٤ فرۆکەی بیرقداری جۆری TB2 کە بەوهۆیەوە هەوڵ دەدات کاریگەریەکانی خۆی بسەپێنێ .\nلە مانگی ئابی ۲٠۲۱ ؛ (۲۷) سیناتۆری ئەمەریکی داوایان کردوە کە چیتر ئەمەریکا کەلوپەلی تەکنەلۆژی(درۆن) فرۆکەی بێ فرۆکەوان بەتورکیا نەفرۆشێت ،لەبەرئەوەی ئەو درۆنزە سەربازیانە کە تورکیا بەرهەمی هێناوە تەکنەلۆژیای ئەمەریکی تیابەکار هاتوە کە بۆتە هۆی هەرەشە بۆسەر هەندێ لە هاوپەیمانەکانی ئەمەریکاو وەهۆکاری ناسەقاگیری و نائارامی لە زۆرێک لە وڵاتان ، وەک ناردنی فرۆکەی بێ فرۆکەوانی سەربازی بۆ " هاوکاری ئەزەربایجان دژی ئەرمینیا لە مانگی ئەیلولی ۲٠۲٠ لەسەر کێشەی ناگرنۆ قەرەباغ ، هەروەها ناردنی ئەو درۆنانەبۆ لێدانی یەکینەکانی پاراستنی گەلی کورد کە هاوپەیمانی ئەمەریکایە لە باکوری سوریا ،هەروەها لە لیبیا رۆڵی گەورەی گێراوە لەشەری ناوخۆی ئەو وڵاتە وبەتایبەتی دژی هێزەکانی خەلیفە حەفتەر بەکار هێنراوە ، وەگواستنەوەی ئەم تەکنەلۆجیایە بۆ تورکیا پێویستە قەدەغە بکرێ چونکە بەپێچەوانەی سزاکانی یاسای بەرەنگاربونەوەی تیرۆرە .\nلە ئێستادا تورکیا سێیەم وڵاتی گەورەیە لە بەرهەمهێنانی درۆنی پێشکەوتو لەدوای ئەمەرکاو إسرائیل ئەمەش وای کردوە کە کە هەندێ وڵات لە پێشبڕکێی ئەوەدابن وەک ( سعودیە ، ئۆکرانیا و قەتەر ) کەهەرچی زووترە ئەم تەکنەلۆژیا نوێیە کاریگەرە تێچوو کەمە بەدەست بهێنن و هاوشێوەی پۆڵندە کە لەم دواییەدا ئیمزای کردوە کە ۲٤ درۆنی لە تورکیا بکرێت .\nتورکیا هەوڵ دەدات ئیستغلالی هەناردەی چەک بکات و وەک هۆکارێک بۆ بەهێز کردنی پێگەی خۆی لەچوارچێوەی جوگرافیاکەی و خۆی وەک هاوپەیمانیەک بنوێنێ کە ببێتە جێی بڕوای زۆرێک لە هاوبەشەکانی لە میانەی ئەو پلانەی کە هەیەتی لە فراوانخوازی و بەدەست هێنانی نفوزی زیاتر لە ناوچەکەدا .\nلەسەر ئاستی ئەو ئامانجانە کە ئەنقەرە هەوڵیان بۆ دەدات گەرچی لەوانەیە هەندێ سستی لە بەدیهاتنی ئەو ئامانجانە هەبێت بە حوکمی ئەو کۆتوبەندە ئابوریانەی کەلەسەریەتی یا ململانێ زۆرەی کەوەک هێزێکی مام ناوەند رووبەروی دەبێتەوە لە گەیشتنی بە کۆڕی زلهێزەکان ، بەڵام لەبواری فڕۆکەی بێ فرۆکەواندا بەتایبەتی توانیویەتی سەرکەوتو بێ وبونی خۆی بسەلمێنێ کەناکرێ ئەمە پشتگوێ بخرێ ، وەبوە بەیەکێ لەو کەم هێزانەی کە توانیویانە هەیمەنەی ئەمەریکا بشکێنێ لەسەر ئاستی شەڕی درۆنزە سەربازیەکان لە ئاسماندا .\nتورکیا گرنگیەکی زۆری بە پێشخستن و پەرەپێدانی درونزە سەربازیەکان داوە کەدەکرێ لەم چەند خاڵەدا گرنگترینەکانیان دیاری بکەین ئەوانیش ؛\n۱ـ بۆ بەدەست هێنانی دارایی زیاتر و هاندانی پەرەپێدانی باری ئابوری وڵات ، لەگەڵ ئەوەی تورکیا دووەم گەورەترن هێزی ناتۆیە و لەگەڵ ئەوەشدا تورکیا پێویستی بە وەبەرهێنانی گەورە هەیە لە پێداویستیەکانی سەربازیەکاندا بەتایبەتی کە دەخوازێ رزگاری بێ لە کەلوپەلی سەربازی کۆن کە زۆربەیان هی سەردەمی جەنگی ساردن و لەلایەکی تریشەوە پەرەبە پیشەسازی و بەرهەمی ناوخۆیی بدات و شوێنی ئەو چەک و کەلوپەلە سەربازیە تێچوگرانە بە دروستکراوی ناخۆ پڕبکاتەوە کە ئەمەش جگەلە بەشداری پەرەپێدان وپێشکەوتنی کەرتی پیشەسازی ناخۆیی ، بەشداریەکی گەورەش ئەبێ لە پێشخستنی ژێرخانی ئابوری تورکیاش .\n۲ـ بۆئەوەی بتوانێ بەرهەمی ناخۆیی زیاد بکات و پێداویستیەکانی خۆی دابین بکات و رزگاری بێت لە هەژموونی پێداویستیە جەنگیەکانی چەکی رۆژئاوایی بەتایبەتی لە هەیمەنەی وڵاتی ئەمەریکا و ئەڵمانیا لەم بوارەدا .\nوەسەبارەت دواین پێشکەوتنەکانی بەرهەمهێنانی درۆنی ناخۆیی لە تورکیادا کۆمپانیای فرۆکەوانی تورکیا ئاشکرای کرد کە جۆرێکی تازەیان لە درۆن بەرهەم هێناوە لە جۆری (Simsek) کە فرۆکەی خۆکوژی " کامیکازی " هەڵدەگرێت .\nپێگەی " ژا درایڤ" کە پێگەیەکە گرنگی بە کاروباری بەرگری و سەربازی دەدات ئەڵێ ؛ پەرەپێدانی وێنەیەکی ئەو چەکە هێرشبەرە لە جۆری " Simesk" ببێتە چەکی هێرشبەر کە بتوانێ بۆردومانی ئامانجەکەی بکات بەهۆی کەشتی هەوایی ترەوە .\nشایانی باسە ئەم درۆنە " کامیکازی خۆکوژیە " توانی هەڵگرتنی ٥ کیلۆ گرام مادەی (TNT) هەیە و ئەتوانێ ماوەی ( ۱٠٠ کم بۆ ۲٠٠) ببڕێت و بەهۆی ئاراستە کردنیەوە لەلایەن فرۆکەی "Simsek" ەوە و لەئامانجەکی نابێتەوە تائەی پێکێ بۆیە مەترسیەکی گەورە لەسەر لایەنی بەرامبەر دروست ئەکات و لەوانەشە لە ئایندەدا کاریگەریە یەکلاکەرەوەکانی لەشەڕد زیاتر دەرکەوێت !\nلەئێستادا فرۆکە بێ فرۆکەوانەکانی تورکیا باڵێکی گرنگی چەکی ئاسمانی تورکیا پێک ئەهێنێت و بوە بەکۆڵەکەیەکی بنچینەیی نەک هەر تەنها لە دەزگا ئەمنیەکان و سەربازیەکان بەڵکو لە ناو سوپا و هێزەکانی ئاسمانی و ئاوی و درک و پۆلیسی سەربازی ودەزگای ستخبارات و بەرێوەبەرایەتی گشتی ئاسایشی مەدەنی بەکار ئەهێنرێت و پشتیوانیەکی تەکنەلۆژی وردی کاریگەرە بۆ ئەو هێزانە .هەرئەوەش وای لە تورکیا کرد کە تۆرێکی تایبەت بە پێگەی نیشتنەوەی فرۆکەی بێ فرۆکەوان دابمەزرێنێ لە باشوری رۆژهەڵاتی تورکیا و بەدرێژایی سنورەکانی لەگەڵ سوریا و لەکەنارەکانی دەریای ئیجە و دەریای سپی ناوەراست .\nشەڕکەری " زەمین ـ هەوایی بێ فرۆکەوان " لەگەڵ ئەو توانا پێشکەوتوەی کەهەیەتی لە هەڵگرتنی بۆمبی ئاراستەکراوی سەرکەوتو هەروەها لە توانایدا هەیە لە دووری ٦٠٠ کم بەسارۆخیش لەئامانجەکەی بدات ، کەئەمەش لەوانەیە بۆ تورکیا جێگەی فڕۆکەی جۆری F16 ی ئەمەریکی بۆبگرێتەوە لە پرۆسەکانی دژی پارتی کرێکارنی کوردستان و هەروەوها لەبەر تێچوی زۆرکەم و کەمتر مەترسی لەکارکردنی بەدرێژایی کات ئەتوانێ لە چاودێریە بەردەوامەکانی بەسەر دەریای ئیجە و دەریای سپی ناوەراستا بسوڕێتەوە .\nیەکێ لەو پرۆسە سەرکەوتوانەی درونزە سەربازیەکانی تورکیا کە شانازی پێوە دەکەن و وەک دەستکەوتێکی نەتەوەیی گەورە وێنایان کردوە پرۆسەی تیرورکردنی اسماعیل ئۆزدەن ناسراو بە زەکی شەنگالی کە یەکێک بوە لە فەرماندەکانی پارتی کرێکارانی کوردستان و لەکاتی گەرانەوەی لە کۆرێکی یادەوەری لە گوندی کۆچۆ لە ۱٥ کم باشوری شەنگال لە رۆژی ۱٥ی ئابی ۲٠۱۸ کە لەرێگا هەرچەندە ئوتومبیلەکەشی ئەگۆڕێت بەڵام چونکە بەوردی چاودێری نابراو کراوە لەلایەن درۆنە سەربازیە هێرشبەرەکانەوە بەداخەوە ئوتومبیلی ناوبراو بۆردومان ئەکرێت و ناوبراو و چەند هەڤاڵێکی تری شەهید ئەکرێن ، دواتر\nئەم رووداوە لەگرتە ڤیدیۆیەکی ئامادەکراوی تایبەتدا لە راگەیاندنەکانی تورکیا وەک سەرکەوتن و دەستکەوت و بەرهەمی ئەو تەکنەلۆژیا نوێیە بە جۆش و خرۆش و زمانێکی شۆڤینی و نەژادپەرستیانە بڵاودەکرێتەوە و چەندین جار و رۆژ دووبارە کراوەتەوە .\nدەسەڵاتدارانی تورکیا و هێزە نەژادپەرست و شۆڤینیە توندڕەوەکان بەوەش نەوەستاون و بۆ تۆخکردنەوە و قوڵکردنەوەی گیانی شوڤینی و گرتنی دەماری نەتەوەیی تورک و ئاراستەکردنیان بەئاراستە باوەکەی تورانیەت و شۆڤینیانە گرتە ڤیدیۆی ئەم رووداوە و هەندێ گرتەی تری هێرشی درۆنە سەربازیەکانی تورکیا لەدەوروبەری شاری عفرینی کوردستانیان وەک سوکایەتیەک و تێکشکانی هێزە کوردیەکان لە شێوەی یاری ڤیدیۆیی ( ئەنیمەیشن ) دا بڵاوکردۆتەوە کە رەواجێکی زۆری لەناو گەنج و هەرزەکارە تورکەکاندا پەیداکردوە ، کە مەترسی ئەو رەفتارە دوور لە مۆراڵ و بەرپرسیاریەتیە لەناو هزر و دەرونی نەوەیەکی تازە پێگەیشتودا زۆر لە شوێنەواری بۆمب و خودی درۆنەکان خراپتر و مەترسیدارترە\nپێنجەم / چی ئەبێت ئەگەر پارتی کرێکارانی کوردستان دەستبەرداری خەباتی چەکداری بێت و ئاشتی و خەباتی هێمنانە و مەدەنیانە رابگەیەنێت .\nپارتی کرێکارانی کوردستان لە ۲۷ی تشرینی دووەمی ساڵی ۱۹۷۸ وەک رێکخراوێک بە ئاراستەی بۆ چونی مارکسی ـ لینینی دامەزراوە و لەساڵی ۱۹۸٤ خەباتی چەکداری دەست پێ کردوە بە ئامانجی دامەزراندنی دەوڵەتی کوردستانی گەورە.\n(پ کە کە ) یەکێکە لەو رێکخراوانەی کە لەلایەن ئەمەریکا و یەکێتی ئەوروپا و تورکیاوە خراوتە لیستی رێکخراوە تیرۆریستەکانەوە .\nتاێێستا چەند جارێک گفتوگۆ و دانوستان لە نێوان بەرپرسانی پ کە کە و وڵاتی تورکیا روویداوە دیارترینیان دانوستانی نهێنی ساڵی ۲٠۱٠ی پایتەختی نەرویج و دانوستانی ساڵی ۲٠۱۲یە کە بەداخەوە هیچکام لەم دوو دانوستانە و هەموو هەوڵەکانی تری ئاشتی بۆ کۆتایی هێنان بە کوشتن و کاولکاری بێ سود و بێ هیچ بەرهەمێک کۆتاییان هاتوە .\nئەگەرچی پ کە کە وازی لە دروشم و ئامانجی دامەزراندنی دەوڵەتی کوردستانی گەورە هێناوە و داوای مافی خودمختاری و ئازادیە سیاسی و مەدەنیەکانی خەڵکی کوردستان ئەکات لە ناو کۆماری تورکیادا لەگەڵ ئەوەشدا دەسەڵاتی تورکیا و زۆربەی حزب و رێکخراو و ناوەندە ئەکادیمی و ئایینی و حکومی و لەناویشیاندا دەمەزراوەی گرنگی سوپا ، بۆچون و ماشێنێکی گەورەی شوڤینیەت و شەڕانگێزی پڕکراو لەرق و کینە بەرامبەر بە نەتەوەی کورد لەو وڵاتە ئەگەڕێ و سەراپای خاک و خەڵکی کوردستانی بەئامانج گرتوە .\nلەم قۆناغە سەخت و پڕ رووداو و ئاڵوگۆڕ وبەگرێوگوڵەدا کە کارەکتەرە گەورەکانی ئەو هێزو دەوڵەتانەن کە خاوەنی پیشاسازی پێشکەوتو و تەکنەلۆژیای باڵای جەنگی و ئابوری بەهێزو دەسەڵات و بەهەژموونن ، کۆدەوڵەتگەلێکی خاوەن هێزی هەرێمی دیارو کاریگەرن لەسەر شانۆی سیاسی و کۆڕی نێودەوڵەتیدا کە هەمو دنیا لەنێو پرۆژە گەورەکەی ئابوری و بەرژەوەندیەکانیاندا رێک دەخەنەوە ولەوانە پەیوەندیە ئابوری و بازرگانی وبازاڕی ئازاد هەموو سنوور و سەروەریەک ببڕێت وببێتە دەستورێکی گشتی لەرێکخستەوە و دارشتنەوەی سەرلە نوێی پەیوەندیەکانی دەوڵەتان وتۆڕێکی پەیوەندی جیهانی ئاڵوزی بەرژەوەندی بەیکداچوو ، لەهەمانکاتدا تەواوکاری کە تیایدا بنەمای سەرمایە و ئابوری گەورەترین کایەکاریگەرەکانی ناو ئەو پەیوەندیانە دەبێت ، لەنێو ئەم جیهانە ئاڵۆز و دنیاتازە و ئاڵوگورە خێرا و سروشتە تازەی کە لە رووداو ئاڵوگۆرەکانی ناوچەکە و بەتایبەتی رۆژهەڵاتی ناوەراست کەوتونەتەوە ،سیاسەتی بەخۆداچونەوە و خوێندنەوەی نوێ و هەڵسەنگاندن و وردبوونەوەی واقیعیانەی دەوێت بە جۆرێک کە لەم دنیا نوێ و باڵادەستی تەکنەلۆژیا و شەری بۆشایدا کە بەشەری ئایندە دادەنرێت زیاتر لەمەڕ سروشتی هێزەکان و بەهێزی ئەگەرەکاندا لەبەرامبەر پێشهات و پێشبینیەکان بۆ داهاتوو چاوکراوەتر و واقیعیانەتر بین.\nئامرازو ئالیەتەکانی خەبات و سروشت وپێکهاتەوە و جۆری هەڵبژاردنی رووبەرووبونەوەکان قۆناغ و سەردەم و زەمان دەیسەپێنێ و هۆکاری جێگیر و نەگۆرنین ، ئەشێ لەهەر قۆناغ و پێچێکی مێژوودا جۆرێک و شێوازێکی رووبەرووبونەوە پەسەندبکرێ ، مێژووی ئێمە پڕیەتی لە هەڵمەت و هێرش و کپ بون و گلان و شکست و هەستانەوە ، گەورەترین هەڵەی ئێمە زۆر جار ئەوە بوە کە شەڕمان هەڵبژاردوە و بژاردەی خۆمان نەبوە ، لەشەرێکەوە گلاوین کە نەشوێنەکەی نە کاتەکەی ئێمە هەڵمان نەبژاردوە ، زۆرترین کات و بوار و توانای خۆمان و گەلەکەمان لە پرس و بیرکردنەوە لەسەنگەرگرتن ولەشەڕ و ، سەرکەوتنیشمان تەنهاو تەنها هەر لەلولەی تفەنگدا بەدی کردوە .. کەم وابوە و بوارێکمان بۆ بیرکردنەوە و رەخساندنی هەلێک بۆ گەڕان و کردنەوەی دەروازەیەکی تر لە خەبات و سەرچاوەیەکی تر بۆ هێنانەدی ئامانجە نیشتیمانی و نەتەوەییەکان دۆزیبێتەوە!\nنیشتمانی ئێمە ، نیشتمانێکی داگیرودابەشکراو و پێکەوەگرێدراوە هەرپارچەیەکی کاریگەری و کارتێکەری راستەوخۆی بۆسەر بەشەکەی تری هەیە ، هاوارێک لەهەر بەردێکی ، ئازارێک بەرهەر پنتێک هەرخاڵێک بکەوێ سەراپای جەستە گەورەکەی نیشتمان هەستی پێدەکات و ئەی بیستێ ...لەوسۆنگەیەوە گەر ئازارێک هەبێ بۆ هەمومانە و هەر خۆشیەکیش هەبێ هەموان ئەگرێتەوە ، بۆیە لەم بارودۆخە دژوار و نابەرامبەرەی هێزو نەبونی هیچ هاوسەنگیەکی هێز لەنێوان هێزەکانی (پ کە کە ) و سوپای تورکیادا ،پێویست ئەکات (پ کە کە ) بە وردی بارودۆخ و ئەو واقیعەی کە هەیە هەڵبسەنگێنێ و ئەو زەمینە نابەرامبەرەی هێزو تواناو رۆڵی تورکیا و پێشکەوتنە سەربازی و تەکنەلۆژیا باڵایەی کەلە درۆنەکانیدا بەدەستی هێناوە کەم نین و درێژەدان بەو تەکتیک و رێرەوە کۆن و سواوەی شەری شاخ و هەڵکوتانە کتوپڕەکانی پارتیزانی و شەڕ لەدەرەوەی پانتایی و قوڵایی خاک جگە لە بەهەدەردانی گیانی و زیانی زیاتر بە ژێرخانی ئابوری کشتوکاڵی و لەوەڕگاکان و بواری ئاوادانکردنەوەی نیشتمان و دەربەدەری و کۆچی زیاتری دانیشتوان ، چ مانا و دەستکەوت و ئامانجێکی تری لەئێستادا و لەو هێرش و بەرگری و گیانبازیەی گەریلا خۆبەختکردوەکاندا شین نابێ ؟\nئەوەیە کەوامان لێ دەکات ، ئەو ئازارەیە کەلە هەناو و جەستەی تاک بەتاکی هەمواندا ئەگەڕێ و جنگڵمان پێ ئەدات کە بۆ و چۆن وتاکەی ئەم جۆرە خەبات و رێرەوەی شۆڕش و بەگژداهاتنەوە و خۆکوشتن و دوژمن کوشتنە بەردەوام دەبێت و درێژەی دەبێت ؟\nچی ئەبێت گەر بیر لە ئاشتی و پیادەکردنی شێوازی مەدەنیانە و سیاسیانە و خەباتی هێمنانەی شار و بەگەڕ خستنی توانا و وزەی دەرەوە و هەڵمەتی بانگەشەی خەباتی جەماوەری دوور لە چەک و توندوتیژی بەرپابکات !\nچی ئەبێت گەر (پ کە کە ) قۆناغێکی تر ، وەرچەرخانێک لە بۆچون و بیرکردنەوە و خەباتی سیاسی ـ دیپلۆماسی لەسەرئاستی جیهان و ئەوروپا بەتایبەتی دەست پێبکات و سەرنجی رێکخراو و دامودەزگا و ناوەندە ئەکادیمی و مرۆییەکان و ژینەگە پارێزەکان و هێزە پێشکەوتنخواز و دیموکراسی خوازەکان بەلای خۆیدا رابکێشێ و بەتایبەتیش لە ئێستادا کە ئاراستە و بەرەیەکی ئەورپی بەهێز و دیار هەیە لە دژی سیاسەت و دەستتێوەردانە دەرەکیەکانی تورکیا لە حەوزی دەریای سپی ناوەراست و ئەفریقیا و عێراق و سوریا وەک وڵاتانی ( فەرەنسا ، یۆنان ، قوبرسی یۆنانی وبەریتانیا ولەگەڵ چەندین رێکخراو دامودەزگای تر ) لە وڵاتە عەرەبیەکانیش و ناوچەکەش وەک ( میسر ، سعودیە ، سوریا ، ئیمارات ئۆردەن ) ئەمانە زۆربەیان لەململانێ و کێ برکێی تونددان لەگەڵ تورکیا لەسەر بەرژەوەندیە ئابوری و سەپاندنی هەژموون و هەیمەنە بەسەر لایەنی بەرامبەردا .\nپ کە کە بەر لەهەر شتێک و بەر لە تەقاندنی هەر فیشەکێک بەرەو سوپای تورکیا پێویستی بەوەیە کە ناوی حزبەکەی لە لیستی حزبە تیرۆریستیەکاندا دەربهێنێت و ئەو چەکە کەمەر شکێنە لەدەستی تورکیا دەربهێنێت بەمەش لەلایەن ئەمەریکا و یەکێتی ئەوروپاوە چیتر وەک هێزو رێکخراوێکی تیرۆرست مامەڵە و کۆتۆبەندە سیاسی و دیپلۆماسیەکانی لەسەر نامێنێت و ئەتوانێ نوسینگە و هەڵمەت و بانگەشە و شەقام بکاتە بەشێکی گرنگی خەبات و داوارەواکانی گەلە ستەم دیدەکەمان ، کەبەداخەوە ماوەیەکی زۆرە ئەو جۆرە خەبات و شێوازە مەدەنیانەی پ کە کە فەرامۆش و وەلاوە نراوە .\n4 ئەوەی ئێمە ئەروخێنێ خۆمانین ، نەک کشانەوەی ئەمەریکا !\n5 ئەمەریکا؛ گەورەتر لەوەی کە ئەبینرێ\n6 نەژادپەرستی و تورانیەت بەرەو کوێ !


مه‌حمود عه‌باس ده‌ڵێت به په‌له بڕیار له‌سه‌ر چاره‌نووسی وتووێژه‌کانی ئاشتی نادرێت\nی مانگی نۆ ٢٧, ٢٠١٠\nسه‌رۆکی فه‌ره‌نسا نیکۆلای سارکۆزی و سه‌رۆکی فه‌ڵه‌سـتینیـیه‌کان مه‌حمود عه‌باس له کۆشکی ئیلیزێ له پاریس ته‌وقه ده‌که‌ن، دووشه‌ممه 27 ی نۆی 2010\nسه‌رۆکی فه‌ڵه‌سـتینیـیه‌کان مه‌حمود عه‌باس ده‌ڵێت هیچ بڕیارێـک به په‌له نادرێت سه‌باره‌ت به‌وه‌ی ئایا له وتووێژه‌کانی ئاشـتی له‌گه‌ڵ ئیسرائیلیـیه‌کاندا به‌رده‌وام ده‌بین یان نا.\nبه‌ڕێز مه‌حمود عه‌باس ڕۆژی دووشه‌ممه له پاریس و له میانه‌ی کۆنگره‌یه‌کی ڕۆژنامه‌وانیدا له‌گه‌ڵ سه‌رۆکی فه‌ره‌نسا نیکۆلای سـارکۆزی گوتی به‌ر له‌وه‌ی هه‌ر بڕیارێـک بدات، ده‌بێت پـرس به هه‌موو ئه‌و لایه‌نانه بکات که ده‌ستیان له پـرۆسه‌ی ئاشتیدا هه‌یه.\nگوتیشی ئه‌و له 4 ی مانگی ده‌دا پرس به کۆماری عه‌ره‌ب ده‌کات تا بزانێت پاش ته‌واوبوونی واده‌ی 10 مانگ له ڕاگرتنی بنیاتنانی نیشته‌جێ جووه‌کان له که‌ناری ڕۆژئاوا چۆن له‌گه‌ڵ مه‌سه‌له‌که مامه‌ڵه بکات. هه‌روه‌ها داوای له سه‌رۆک وه‌زیری ئیسرائیل بنیامین ناتانیاهو کرد ڕاگرتنی نیشته‌جێکان بۆ سێ یان چوار مانگی دیکه درێژبکاته‌وه که ڕۆژی یه‌کشه‌ممه واده‌که‌ی به‌سه‌ر چوو.\nنیکۆلای سـارکۆزی مه‌خابنی خۆی نیشـاندا به‌رامبه‌ر به‌وه‌ی سه‌رۆک وه‌زیری ئیسرائیل بنیامین ناتانیاهو ماوه‌ی ڕاگرتنی بنیاتنانی نیشته‌جێـکانی درێژ نه‌کرده‌وه. داواشی له‌و و مه‌حمود عه‌باس کرد له کۆتایی مانگی ده تا سه‌ره‌تای مانگی یازده له پاریس درێژه به دانوسـتاندنه‌کانی ئاشتی نێوانیان بده‌ن.