رۆڵی حزبه‌كان له حوكمڕانی دا – تۆڕی میدیایی خەڵک\nرۆڵی حزبه‌كان له حوكمڕانی دا\n2018/07/04 - 7:57 PM\nبەگشتی حزبەكان دو رۆڵی سەرەكیان هەیە لە گەشەپێكردن و رێكخستنی كۆمەڵگەدا\nیەكەم: نوێنەرایەتی كردن؛ كە لەرێگای ئاراستەكردنی بەرژەوەندیە جیاوازەكان و كۆكردنەوەی داواكاریەكانیان و تەرجەمەكردنی ویستە گشتیەكان بۆ سیاسەتی جیاواز بەگوێرەی ئایدۆلۆجیاو پرەنسیپەكانی حزبەكان خۆیان و تەوزیفكردنی ئەو سیاسەتانە لە پرۆگرامەكانی حوكمڕانیدا . لەم رێگایەوه حزب كۆمەڵگە بە سیستەمەوە دەبەستێتەوەو بناغەیەكی بەهێز بۆ ئەم پێكەوەگرێدانە دروست دەكا. چونكە كاتێك حزب دەنگ بۆ هاوڵاتیبون دەگەرێنێتەوە لە حوكمڕانیدا واتای وایە بەها دەداتە دەنگی هاوڵاتیبون و حسابی بۆ دەكا.\nدوەم: حزب لۆژیك و عەقڵانیەت دەبەخشێتە دامەزراوەكانی حوكمڕانی و رێكیان دەخا. جا ئەو حزبانە لە حوكمڕانیدا بن یان نا، دەگەڕێن بەدوای ئەو سیاسەت و بەرنامانەی كە خزمەت بەبەرژەوەندی دەنگدەرانیان دەكاو لە ئەنجامیشدا خزمەت بە كۆی سیستەمەكە دەكا لەچوارچێوە فراوانترەكەدا.\nكاتێ ئەم دو رۆڵە لە دیمۆكراسیەتی نوێدا دەتوێنەوەو حكومەتی نوێنەرایەتی دروست دەكەن و حوكمڕانی و نوێنەرایەتی بەم پێیە دەبنە دو روی یەك دراو، ئەوا پرسەكانی بەرپرسیارێتی و وەڵامدەرێتیش دێتە كایەوە. بەو واتایەی كە لەیەك كاتدا حكومەت هەم نوێنەرایەتی خەڵك دەكاو لەخەڵكەوە شەرعیەتی وەرگرتوەو لەهەمانكاتیشدا بەرپرسیارە لەبەرامبەر نوێنەرانی خەڵك لە پارلەمانەكاندا، چونكە هەمان ئەو رێكخستنەی كە حوكمڕانە بەسەر هاوڵاتیاندا و دەنگی پێ بڵندكردون لەسەر مەسەلەكان و ئەو رێكخستنەش كە ئاراستەی نوێنەرایەتیكردنی گرتۆتە ئەستۆ بونەتە یەك یەكەو پێكەوە دامەزراوەكانی سیستەمەكە دەبەن بەڕێوە.\nئەمە ئەو خاڵە جەوهەریەیە كەلەهەرێمی كوردستان غائیبە. چونكە ئەو دو رێكخستنە لەیەك جیاوازن و دور لەیەك گەشە دەكەن و ناتوانن لە بۆتەی حوكمڕانێكی نوێنەرایەتیدا بتوێنەوە.\nلەلایەك لەجێگای چەقی راكێشانی حزبەكان بریتی بێت لە هاوڵاتی، ئەوان حكومەت و دەوڵەتیان بە چەقی تاودان و راكێشانیان بە ئامانج گرتوە. ئەمە سەرباری ئەوەی لە جێگای ئەوەی حوكمڕانێكی نوێنەرایەتی بن و دامەزراوە حكومیەكان رێوشوێنی گونجاویان هەبێ بۆ ئیحتواكردنی پرسەكانی رای گشتی، هاتون تەنها فشارو فۆكەسیان خستۆتە سەر حكومەت و كابینە وزاریەكان. لە كۆتایشدا حكومەتەكە گرنگ نیە نوێنەرایەتی راستەقینەی خەڵك دەكا یان نا، بەڵكو ئەوەی گرنگە ئەوەیە كە هەبێت و بمێنێتەوە یان راستر بۆشایی شەرعی و یاسای دروست نەبێ وەك خۆیان باسی دەكەن.\nئۆپۆزسیۆنەكانیش بە بەشداریكردنیان لە حكومەتدا لە دوای هەڵبژاردنەكانی ٢٠١٣ەوە پاشەكشەیان لە ئیحتواكردنی رای گشتی و چاككردنی خودی حوكمڕانیدا كرد. بەواتایەكی تر ئەو جۆرە لە گەمەی سیاسی كە دو هێزەكەی حوكمڕان و دەرەوەی دەیكەن تەنها حكومەتی بە ئامانج گرتوە نەك هاوڵاتی. هەربۆیە حزبەكان لەم جۆرە لە بژاردەدا لەجێگای ئەوەی دامەزراوەی گشتی بن بۆ رێكخستنی كۆمەڵگە و رای گشتی، دەبنە دامەزراوەی حكومەتی و وەك ئەو رەفتار دەكەن. بە ئەسڵناسینی حكومەت بەم شێوەیە دەبێتە هۆكاری ئەوەی لەلایەك هاوڵاتی و دەنگدەران فەرامۆش بكەن و لەلاكەی تریشەوە رێكخستنی ناوخۆی خۆشیان فەرامۆش بكەن.\nحكومەتی نوێنەرایەتی وەك كلیلی چارەسەری قەیرانەكانی هەرێم:\nحكومڕانی باش (رەشید)و حكومەتی نوێنەرایەتی هاوڵاتی بە ئامانج دەگرێ لەرێگای هاوڵاتی خۆیەوە. بەو واتایەی لەجێگای ئەوەی حزبەكان ببنە هەڵبژێرەری پاڵێوراوەكانی كابینەی وزاری و لە پارلەماندا شەرعیەت وەرگرن، بێ ئەوەی ئەو كابینەیە بە فلتەری هاوڵاتیدا راستەوخۆ بڕوا، لە حكومڕانی باشدا حكومەتی نوێنەرایەتی لەو كەسانە پێك دێ كە بۆ خۆیان لە پێشدا دەبنە ئەندامی پارلەمان و لەلایەن هاوڵاتیەوە هەڵدەبژێردرێن ئەوسا لە نێو دەستەبژێری پارلەماندا دەپاڵێورێن و دەبنە بەرپرسیار لەبەردەم رای گشتیدا.\nهەربۆیه لەم جۆرە لە حوكمڕانیدا بەرپرسیارێتی زیاتر هەڵدەگیردرێت و لەدەرەوەی هاوڵاتی هیچ شتێكی تر ناكرێتە سەرچاوەی هێزو لێپرسینەوەو داهێنان.\nهەڵبەت ئەم مۆدێلەی دواین بەرگر دەبێ لەبەردەم هەر حكومەتێك و كەسێك كە پتر لە ٨ ساڵ یان دو خوڵی هەڵبژاردندا بمێنێتەوه، چونكە لێرە گرفتی یاسای بۆ دروست دەبێ بەو پێیەی تەنهاو تەنها دەبێ ئەندامی پارلەمان بێو لە دو خول زیاتریش بەگوێرەی یاساكە ناتوانێ ببێتە سەرەك وەزیران یان وەزیر. كەوایە ئەم مۆدێلەی حوكمڕانی چارەسەری پرسی دكتاتۆریەت و فەرزكردنی ئیرادەی حزب و حكومەتیش دەكا بەسەر ئیرادەی ئەنجومەنی هەڵبژێردراو یان پارلەماندا.\nدیارە لەخۆڕا نیە زانایانی بواری زانستی سیاسی و كارگێڕی گشتی و یاسا رێككەوتون لەسەر ئەم مۆدێلە لە حوكمڕانی، چونكە مەترسیەكە لای ئەوان تەنها لە خراپ بەكار هێنانی دەسەڵاتی سیاسی و ئابوری و دروستبونی گەندەڵی و دكتاتۆریەت نیە. بەڵكو بیر لە چارەسەری دەكەنەوە بۆ مانەوەو گەشەپێدانی ئەوەی پێی دەوترێ گەشەی سیاسی لەرێگەی پاراستنی بەها ناوخۆییەكانی حزبەكانەوه.\nئالێرەدا گرنگی وەزیفەی دەنگدان دەر دەكەوێ. هەڵبەت دو تێڕوانین هەیە بۆ ئەم باسە ، یەكەمیان تێڕوانینی بەدامەزراوەناسەكانە (Institutionalists) كە تێڕوانینێكی ماكرۆییانەیەو جەغت دەكاتەوە لەوەی وەزیفەی سەرەكی دەنگدان دروستكردن و بەرهەمهێنانی حكومەتە. ئەوی تر لەسەر بنەمایەكی گوزارشتكاری (Expressive) بونیاد نراوەو میكرۆییانە سەیری وەزیفەی دەنگدان دەكا. پێی وایە وەزیفەی دەنگدان خاڵی بونەوەی دەنگدەرە لەرێگای پەسەندكردنی بژاردەكان و بەكارهێنانیەتی وەك هەلێك بۆ خۆ بەتاڵكردنەوە گوزارشتكردن لە ئارەزوە سیاسیەكان.\nجا هەركام لەو دو وەزیفەیە بێ لەدواجاردا حكومەت پێك دێو دەنگدەریش دەستی لەو دروستكردنەدا بە فعلی هەیە، بەڵام ئەی ئەگەر دەنگدەر توانی گوزارشت لە رای خۆی بكا، بەڵام حزبە گوزارشتلێكراوەكان نەیانتوانی ئەو گوزارشتانەی دەنگدەر هەڵمژن و تەوزیفی بە باشی بكەن لە پرۆسەی سیاسیدا؟ بەو واتایەی بەرهەمی ئەو دەنگانە حكومەتێكی ناشایستە بو؟\nلە وەڵامدا هاوشێوەی( پیتەر مەیر) دەڵێم ئەوحكومەتە هیچ پێناسەیەكی لۆژیكی بۆ نامێنێ و دەنگەكان دەبنە كەرەسەیەكی لەكاركەوتوهەر بۆیە حكومەتەكەش دەبێتە حكومەتێكی لەكاركەوتو نەك نوێنەرایەتی و بەمەش دو رێگە لەبەردەم دەنگدەر دەمێنێ؛\nیەكەم: شێوازێكی جیاواز لە دەنگدان دەگرێتە بەر\nدوەم: حزبێكی تر دەدۆزێتەوە دەنگی پێبدا\nلە حاڵەتی یەكەم شكستی دیمۆكراسی دروست دەبێ، چونكە ئەگەر هەیە بەرەو توندوتیژی و راپەڕین مل بنێ، ئەمە لەكاتێكدا حاڵەتی دوەم شكستی حزبە حوكمڕانەكانە. لەهەردو حاڵەتیشدا شتێك دێتە بەرهەم كە پێی دەوترێ دژە سیستەم (ئەنتی سیستەم) كە كۆی ئەو حزب یان بزاوتانە دەگرێتەوە كە هەوڵی هەڵوەشاندنەوەی ئەو كابینەیە دەدەن كە شكستی خواردوە. بۆیە ئەوەی دەبێ لە زانستی سیاسی و سیستەمە سیاسیەكاندا پێی دەوترێ (Bipolarism) واتا جوت جەمسەر چێ ببێو جێگەی فرە جەمسەریی بگرێتەوە. بەو واتایەی ئەنتی سیستەمگەراكان هەمویان بچنە یەك تای تەرازوەكەوە حزبەكانی دەسەڵاتیش (یەكێتی و پارتی بە نمونه) لەتاكەی تردا بن.\nپرسیارێكی تر كە هەر لەم باسەدا قوت دەبێتەوه ئەوەیە، ئەی ئەگەر بە فعلی ئەو حكومەتەی دروستكرا توانی حوكمڕانی بكا بەڵام نوێنەرایەتی پێ نەكرا؟ یان بە پێچەوانەوە توانی نوێنەرایەتی بكا بەڵام حوكمڕانی پێ نەكرا؟\nدیارە لە باری یەكەمدا مانای دروستبونی دكتاتۆریەته، بەڵام حكومەتێك بتوانێ نوێنەرایەتی بكاو كەچی حوكمڕانی پێ نەكرێ ئەوا بێگومان نزیكە لە حاڵەتی هەرێمی كوردستان، چونكە بەنزیكی حزبەكان بەشێكی زۆریان لەو حكومەتەدان كە ئەمێستا ماوكەی درێژكراوەتەوە، بەڵام ئەو حكومەتە شكستخواردوەو ناتوانێ حوكمڕانی بكا. لەم حاڵەتەشدا مانای وایە كەناڵەكانی حزبەكان سەركردایەتیەكی لاوازو بێ بەرهەمیان بەرهەم هێناوە بەجۆرێ توانای هەڵگرتنی باری قورسی حوكمڕانی و پرسەكانی هاوڵاتی نیە.\nئەم ئەرگومێنتە ئەرگومێنتێكی تر دەخولقێنێ ئەویش پرسی شەرعیەتە و لە ئاكامدا دەپرسرێ، كەوایە شەرعیەتی ئەو حكومەتە لەكوێدایە ئەگەر حزبەكان نوێنەرایەتیەكی وەها بێ كەڵكیان ناردبێتە ناو حوكمڕانیەوە كە ئەوەندە هەژار بێ لە ئەدای حوكمڕانیدا؟\nلێرە بەرپرسیارێتی لەبەرامبەر دەنگ دەبێتە پرسێكی هەنوكەی و داواكاری لەسەر نوێنەرایەتیكردن لەگەڵ داواكاری لەسەر هەڵگرتنی بەرپرسیارێتی دەبنە دو پرسی گرنگی حوكمڕانی و پێویستیان بە بەڵانس كردنە. چونكە هەر كات بەڵانس لەنێوان بەركارێتی و دیمۆكراسیدا هەبو ئەوكات مانای وایە ئەو حكومەتە هەم شەرعی و هەم نوێنەرایەتیەكی باش دەكا، بەواتاكەی تر هەم بەرپرسیارەو هەم شەرعیەتیشی لەو بەرپرسیارێتیەوە وەرگرتوە.\nلە كۆتایشدا وەك راسڵ باچ پێناسەی دەكا، دامەزراوەی بەرپرسیار ئەو سیاسەتە سەركەوتوانە دابین دەكا كە دەبنە چارەسەری بۆ گرفت و كێشەكانی روبەڕوی دەبنەوە . بنەمای بەرپرسیارێتی بریتیە له خێرایی دابینكردنی سیاسەتەكەو بەجێگەیاندنی، ئینجا كاریگەرێتی ئەو بەجێگەیاندنەو ئاستی سەركەوتنی كە زامنی ئاستی بەرپرسیارێتین. هەر بۆیە وەختێ دەسەڵاتێك یان حوكمڕانیەك دەتوانێ ئەم هەنگاوانە بنێ مسداقیەت دروست دەكاو دەبێتە وەڵامدەرێكی خێرا بۆ گرفتەكان و ئەو گلەی و گازەندانەی كە هاوڵاتیان هەیانە. كاتێك هەڵسەنگاندن بۆ ئەدای حكومەتێك دەكرێ ئاستی وەڵام و بەرپرسیارێتی دەكرێتە پێوەر تاچەند ئەو حكومەتە سەرچاوەی سیاسەتەكانی بریتی بوە لەو گلەیی و گازەندانەی هاوڵاتی رۆژانە هەیبوەو تاچەند كاری لەسەر چاكسازیان كردوە.


یادی 21 ساڵەی كۆچی دوایی مامۆستا برایم ئەحمەد – Knwe.org\nسەرەکی » وتار » ئاوات كۆكه‌یی » یادی 21 ساڵەی كۆچی دوایی مامۆستا برایم ئەحمەد\nیادی 21 ساڵەی كۆچی دوایی مامۆستا برایم ئەحمەد\nهەر كەسێك بیەوێ بە لاپەڕەكانی مێژووی تێكۆشانی گەلی كودستان لە سەدەی بیستەمدا تێبپەڕێت، چاوی دەچێتە سەر ناوی مامۆستا ئیبراهیم ئەحمەد وەك كەسایەتییەكی كاریگەرو وەك كەسێك كە رۆڵی گرنگ و پێشڕەواییەتی هەبووە لە نەخشاندنی ئەو مێژووەدا، ئەگەر كەسێكیش بییەوێت باسێك لە قۆناغە جیاجیاكانی ئەو سەردەمە بكات، ئەوا بەبێ ناوهێنان و ئاماژەكردن بە ناوی مامۆستا ئیبراهیم ئەحمەد، باسەكەی ناكامڵ دەبێت، تەنانەت نەك هەر كارێكی ناتەواو دەبێت، بگرە شتێكی بێ بایەخ دەبێت و وەك كوردیش دەڵێت ( لە جێی نەبوانە).\nمێژووی ژیانی مامۆستای نەمر پڕە لە بەخشش و شاكارو بوێری، لە خەبات و ماندووبوون و زۆرجاریش قوربانیدان، هەر لە تەمەنێكی زۆر زووەوە وەك لاوێكی گورج و گۆڵ و چالاك دەركەوت، هێشتا خوێندكار بووە كە لەگەڵ هاوڕێ خوێندكارەكانیدا گروپێكی لاوان درووستدەكەن و گۆڤارێكیش بۆ گەیاندن و پەیامی ئامانجەكانی گروپەكەیان بەناوی (دیاری لاوان) بڵاو دەكەنەوە.\nمامۆستا ئیبراهیم ئەحمەد كە لە دواتردا دەبێتە یەكێك لە سەركردە سیاسییە دیارو كاریگەرەكانی خەباتی نەتەوەیی و نیشتمانی كوردستان و جێپەنجەی بەسەر نەخشەی خەباتی سیاسی و چەكداریی كوردەوە دیار دەبێت، هەر بەگەنجی و لاوێتی وەك كەسێكی دیارو خاوەن بڕیارو دنیابینی خۆی دەركەوتووە، كارو كۆششی كردووە و بەهەرمیشی هەبووە، لە تەمەنی 17-18 ساڵییەوە تێكەڵی دنیای نووسین و رۆژنامەگەریی بووە، سەرەتاش لە رۆژنامەی ژیان بابەتی بڵاوكردۆتەوە، قەڵەمێكی بە بڕشت و فكرێكی داهێنەرانەی هەبووە.\nلە ساڵی 1939 و تەمەنی 25 ساڵیدا لە گەڵ مامۆستا عەلادین سەجادیدا گۆڤاری (گەوێژ)یان دەكردووە بۆ ماوەی 10 ساڵ.\nلە هەر بوارێكدا ئاوڕ لە ژیانی مامۆستا ئیبراهیم بدرێتەوە دەستكەوتی گەورەو بەخششی ناوازە دەبینرێت، وەك: بواری یاسا، راگەیاندن و رۆژنامەنووسی، چیرۆك و شیعرو رۆمان، سیاسەت و خەباتی سەختی چەكداری و زۆری دیكەش.\nلە هەر یەكێك لەو بوارانەشدا مامۆستا، لێپرسراو بووەو هەر خودی خۆی داینەمۆی كایەكە بووە، وەك چۆن سەركردەو رابەرێكی دیاری پارتی دیموكراتی كوردستان و شۆڕشی ئەیلول بوو.\nهەر خودی مامۆستا ئیبراهیم ئەحمەدیش لقی باشووری (كۆمەڵەی ژیانەوەی كوردستان- ژێكاف)ی دامەزراندووەو هەر خۆشی لێپرسراوی بووە، ئەو ژێكافەی كە سەروەریی دامەزراندنی یەكەم كۆماری كوردستانی لە مهاباد هەیە.\n6/3/1914 – 8/4/2000\nمامۆستا ئیبراهیم ئەحمەد كە لە خۆشەویستیدا پێشی وتراوە (بلە)، رۆژی 6/3/ 1914 لە بنەماڵەیەكی ناسراو و خانەدانی شاری سلێمانی لەدایكبووە، رەمزی فەتاح كە ئەفسەرێكی كوردبووەو مامی مامۆستا ئیبراهیم ئەحمەد بووە، كاریگەریی زۆری لەسەر برازاكەی هەبووەو بەزوویی ناردوویەتییە بەرخوێندن، پاشان پلە بەپلە دەستی گرتووە تا دواناوەندیی پێ تەواوكردووە، ساڵی 1937 لەبەغدا كۆلێژی مافی تەواوكردووە.\nرەوڕەوەی ژیانی پڕبووە لەئاڵۆزیی و دەربەدەریی، چونكە هەر لەسەرەتای لاوێتییەوە چۆتە مەیدانی سیاسەت، لەپاڵ ئەوەشدا كاری (پارێزەریی و رۆژنامەنووسیی و هتد)ی كردووە، لە چوارچێوەی هەموو ئەو بوارانەشدا مامۆستا ئیبراهیم خزمەتی زۆرو بەرچاوی بەكورد و كوردایەتیی كردووە.\nكەسایەتی ئەم پیاوە كەم و بێوێنە بووە، چونكە لەزۆربەی بوارەكانی ژیاندا شارەزاو پێشەنگ بووە، ئەو كاتەی خوێندكاربووە دەستیكردووە بەچالاكییە سیاسیی و فەرهەنگیی و خوێندكارییەكان، لەپاڵ ئەوەشدا سەركەوتووانە قۆناغەكانی خوێندنی تەواوكردووە تا لەكۆتاییدا دەبێتە پارێزەر، لەو بوارەشدا بەئینسافەوە كاریكردووەو بەرگیریی لەهەژاران بەتایبەتی توێژی جوتیاران كردووەو دژی ئاغاو دەرەبەگەكان وەستاوەتەوە، لەئەنجامیشدا رووبەڕووی هەوڵی كوشتن بۆتەوەو بەسەختی برینداركراوە.\nلە مەیدانی ئەدەب و رۆژنامەنووسیشدا كاری بەرچاوی پێشكەشكردووە، خاوەنی چەندین شاكاری وەك (ژانی گەل، كوێرەوەری، دوا تیری كەوان، ..هتد)بووە، هەر بۆیە لەلایەن رژێمەكانەوە چەندینجار رۆژنامەو گۆڤارەكانی داخراون و مۆڵەتی كاركردنیشی لێسەندراوەتەوەو خۆشی زیندانی و دەربەدەركراوە.\nلە گۆڕەپانی سیاسەتیشدا لێهاتووانە كاریكردووەو رۆژ بە رۆژ پێگەی بەهێزتر بووە تا گەیشتۆتە هەرەمی دەسەڵاتی سیاسی لەناو پارتی دیموكراتی كوردستان و شۆڕشی ئەیلولدا، یاخود لەناو (ژك) لە كوردستانی عیراقدا.\nرۆژی 8/4/2000 لە تەمەنی 86 ساڵیدا لە شاری لەندەن كۆچی دوایی كرد.\nهەر لەزووەوە مامۆستا ئیبراهیم ئەحمەد لەشاری سلێمانی گوێبیستی سرودو شیعری نیشتمانپەروەران و دەنگوباسی شۆڕشی شێخ مەحمودی نەمر بووە، هەروەها بۆردمانی شاری سلێمانی لەلایەن فڕۆكەكانی ئینگلیزەوە كاریتێكردووە، جگە لەو هەلومەرجە تایبەتییەی ئەوسای سلێمانی، (مامە رەمزی)یشی رێبەرایەتی كردووە بۆ ئاشناكردنی بەخەباتی رزگاریی و نەتەوایەتیی.\nلەساڵانی سییەكاندا دەستی بەخەبات كردووە، دواتریش لەگەڵ هەڤاڵەكانیدا توانیبووی لە زۆر ناوچەی كوردستان لقی بەهێز بۆ (ژك) و پاشان بۆ(حدك) دروستبكات.\nمامۆستا بۆچوونی كوردستانیی هەبووە، بۆیە بەشداریی حزبە كوردییە عیراقییەكانی نەدەكرد، لەگەڵ ئەوەشدا دۆستایەتی و ناسیاوی لەگەڵ حزبی رزگاری و پارتی و شۆڕشدا باش بوو.\nلەكاتی بەستنی یەكەم كۆنگرەی پارتی، مامۆستا بانگكراو ئامادەش بوو، بەڵام رازی نەبوو، بچێتە ناو ئەو حزبەو لقی ژێكاف هەڵبوەشێنێتەوە، بەڵام كە كۆماری كوردستان لە 1947 رووخا، كۆبوونەوەیەكیان كردو بەزۆرینەی دەنگ بڕیاری چوونە ناو پارتییاندا.\nساڵی 1948 حكومەتی عیراق بەربووە گیانی خەباتگێڕانی كوردو مامۆستا ئیبراهیم ئەحمەدیش گیراو نزیكەی دوو ساڵ حوكمدرا، پاش ئازادبوونی رێگای خەباتی بەنهێنی گرتەبەر تا شۆڕشی14ی تەمموزی ساڵی1958 .\nساڵی 1951 كۆنگرەی دووەمی پارتی لەبەغدا بەستراو بەكۆی هەموو دەنگەكانی، مامۆستا ئیبراهیم بەسكرتێری گشتیی پارتی هەڵبژێردرا.\nلەو كۆنگرەیەدا مامۆستا ئیبراهیم وەك سەركردەیەكی هۆشیارو لێهاتوو كەوتە بەر دڵی هەردوو باڵە سەرەكییەكەی ناو پارتی و هەمووشیان بەڵێنی هاوكاریی تەواویان پێدا، ئەویش زوو دەستبەكاربوو بەپارەی خۆی دوو ئامێری رۆنیۆو تایپێكی بۆ پارتی كڕی. بەهۆی هەڵسوڕانی و دڵسۆزیی بۆ پارتی و میللەتەكەی، لەلایەن حكومەتی عیراقەوە هەوڵی لەكارخستن و دووركەوتنەوەی درا، بۆیە لە هاوینی ساڵی 1951 لە سلێمانییەوە بۆ كەركوك نەفی كرا.\nساڵی 1953 كۆنگرەی سێیەمی پارتی بەڕێبەرایەتی مامۆستا خۆی بەستراو پەیڕەوو پڕۆگرامەكەی پەسەندكرا، لەسەر پێشنیازی ئەویش دامەزراندنی یەكتێیەكانی ژنان و لاوان و قوتابیان بڕیاریان لەسەردرا.\nلە كۆڕی جوڵانەوەی ئاشتیخوازانی دنیاش لەعیراقدا، مامۆستا ئیبراهیم وەك كەسایەتییەكی ناودارو چالاك دەركەوت، ئەوەبوو ئەستێرەی زێڕینیان پێبەخشی، لەهاوكارییەكەی نێوان حزبە نیشتمانییەكانی عیراقیش لە ساڵی1954دا بەڕێنوێنی مامۆستا، پارتی بەشداریی تیاداكرد.\nمامۆستا لەگەڵ ئەوەی پێشتریش بەرپرسی رێكخراوێكی گرنگی وەك ژ.ك بوو خەڵكی بەبیری كوردایەتی پەروەردە دەكرد، كە چووە ناو پارتییشەوە، بوو بەسكرتێر بەزوویی توانی ریزەكانی ناو پارتی رێكبخات و گۆڕینێكی چۆنایەتیی لەدروشم و ئامانجی ئەو پارتەدا دروست بكات، هەر بەو پێیەش بەپەرۆشبوو نێوانی پارتەكەی خۆی لەگەڵ لایەن و رێكخراوە سیاسییەكانی تری عیراق و كوردستان باش بكات.\nهەروەها مامۆستا ئیبراهیم ئەحمەد جوڵانەوەی شیوعی عیراقی بەدۆستی گەورەی كوردایەتی دەزانی لەڕووی مەزوعییەوە، هەربۆیەش دەیوت: دەبێت هەوڵبدەین لە ڕووی زانستییەوە وابێت و هاوكاریان بین، ئەوەبوو لەژێر رۆشنایی ئامۆژگارییەكانی ئیبراهیم ئەحمەد بەڕێز مام جەلال و حەبیب محەمەد كەریم راسپێردران بۆ رێكخستنی كۆبوونەوەیەك لەنێوان هەرسێ لایەنەكە، لەماڵێكی پارتی كۆبوونەوەكە كرا بە بەشداریی شەهیدان عەبدولڕەحیم شەریف لە وحدە الشیوعیین و حەمزە سەلمان لە حشع- رایە الشغیلە و سەلام عادل لە حشع و بەڕێز مام جەلال و حەبیب محەمەد كەریم-یش لەلایەن پارتییەوە ئامادەبوون،ئەنجامەكەشی هەڵوەشانەوەی وحدە الشیوعیین و وەرگیرانیان بوو لەناو حشع-دا، پاش ماوەیەكی تر رایە الشغیلە-یش هەمان كاریكرد، لە ڕاستیدا ئەو كارە خزمەتێكی گەورە بوو مامۆستا ئیبراهیم بەجووڵانەوەی شیوعی عیراقی كرد.\nساڵی 1955 بەڕێنوێنی ئەو وەفدێكی خوێندكاران و لاوانی كوردستان چوون بۆ بەشداریكردنی فێستیڤاڵی لاوان و خوێندكارانی جیهان لە وارشۆ، سەرۆكی وەفدەكەش بەڕێز مام جەلال بوو، كە یەكێك لەئەركەكانی پەیوەندیكردن بوو بەمەلا مستەفا بارزانییەوە كە ئەوسا لەسۆڤیەت دەژیا.\nمامۆستا تا ساڵی 1961 وەك سكرتێری پ.د.ك و سەرنووسەری رۆژنامەی خەبات دەستبەكاربووە، پێش داخستنی رۆژنامەی خەبات و هەڵگرتنی مۆڵەتی پارتی لەكۆتایی ساڵی 1961 ناچاربوو بەغدا بەجێبهێڵێت و خۆی بشارێتەو.\nلەگەڵ هەڵگیرسانی شۆڕشی ئەیلول روویكردۆتە شاخ و لەڕووی سیاسییەوە شۆڕشەكەی بەڕێوەبردووە، ساڵی 1964-1971 سكرتێری باڵی مەكتەبی سیاسیی پدك بووە، پاش هەرەسی شۆڕشەكە بەناچاریی روویكردۆتە هەندەران و زۆربەی ژیانی لەشاری لەندەنی پایتەختی بەریتانیا گوزەراندووە.\nلە تەمەنی 18 ساڵیدا لەڕۆژنامەی ژیان كاریكردووەو نۆبەرەی نووسینی لەوێ بووە، هێندە دڵسۆز و شارەزایی بوارەكە بووە، پیرەمێردی شاعیرو خاوەنی رۆژنامەكە لە نووسینێكدا ستایشی دەكات.\nساڵی 1942 حاكم و فەرمانبەری میری بووە، ساڵی 1939-1949 لەگەڵ عەلائەدین سەجادی گۆڤاری گەلاوێژی دەركردووە، لەبەرئەوە ناچاربووە ساڵی 1944 دەست لە فەرمانی میریی هەڵبگرێت. لەوكاتەوە ژیانی خۆی بۆ خزمەتكردنی زمان و ئەدەبی كوردی و كاری سیاسیی تەرخانكردووە. لەدوای سەركەوتنی شۆڕشی14ی تەمموزی ساڵی 1958بیری لە دەرچواندنی رۆژنامەو گۆڤاری سیاسیی كوردی كردەوە.\nدوای وەرگرتنی رەزامەندیی و دەرچوونی چەند ژمارەیەكی گۆڤاری رزگاری، ئیمتیازی رۆژنامەی خەباتیشی وەرگرت كەخۆی خاوەن و بەرپرسیاری ئەو رۆژنامە سیاسییەش بوو، یەكەم ژمارەی رۆژی شەممەی نیسانی ساڵی 1959 بڵاوكرایەوە.\nخاوەنی رۆژنامەی (كوردستان)یش بوو كە بەڕێز مام جەلال سەرنووسەری بوو، بەهۆی بڵاوكردنەوەی وتارێك بەڕووی دەسەڵاتدارانی عیراقدا، خەبات و كوردستان لەساڵی 1961 داخران و فەرمانی زیندانیكردنیش بۆ مامۆستا ئیبراهیم دەرچوو.\nزۆری سەروتارەكانی خەبات مامۆستا دەینووسین كەهەموویان تەرخانكرابوون بۆ داكۆكی لە مافی نەتەوەی كوردو دامەزراندنی سیستمێكی دیموكراتی لەعیراق.\nلەپاڵ نووسینە ئاشكراكانیدا بەشدارییەكی زۆری كردووە لەڕۆژنامەوانی نهێنی حزبیدا چ بەدامەزراندنی دەزگای نهێنی چاپ و چ بەنووسین.\nژمارەیەكی زۆری بڵاوكراوەكانی لقی كوردستانی عیراقی ژ.ك و وتارە سیاسییەكانی رزگاری لە ساڵانی 1947-1956 و خەباتی كوردستان لە ساڵانی 1956-1958 كە ئۆرگانی پارتی بوون، لە نووسینی ئیبراهیم ئەحمەدن.\nلە سەردەستی مامۆستا، خەبات وەك رۆژنامەیەكی رۆژانەی پڕ تیراژی پێشكەوتنخوازی هەڵگری ئاڵای ئاشتیی و دیموكراسی و دوژمنی ئیمپریالیزم و كۆنەپەرستیی ناوی دەركرد. دەنگوباسی وڵاتانی سۆسیالیستی و خەباتی گەلانی بڵاودەكردەوە، هەربۆیەش بە نوێنەرایەتی بۆ وڵاتانی چین و سۆڤیەت و بولگاریاو ئەڵمانیای دیموكرات بانگدەكران.\nلە بواری ئەدەبدا\nمامۆستا ئیبراهیم ئەحمەد لەو كەسە دەگمەنانەیە كە كۆمەڵێك بەهرەو توانای گەورەو جیاجیای تیابووە، لە زۆربەی بوارەكاندا یان سەركەوتوو بووە، یان لوتكەی گەورەیی خۆی گرتووە، كە باسی شیعری كوردی دەكرێت، بێ ئیبراهیم ئەحمەدو پارچەی رەنگینی یادگارو هیوا ناگونجێت.\nبێگومان لە مەیدانی ئەدەبدا وەك هەموو بوارەكانی تر خاوەنی داهێنان و چەند شاكارێكی بەپێزە، لەوانە: ژانی گەل، كوێرەوەریی، دڕك و گوڵ… هتد.\nنامیلكەی الاكراد والعرب یش كە لەساڵی 1937 بەعەرەبی نووسیویەتی تا ئەمڕۆش نرخی خۆی وەك بەرنامەیەك بۆ رێكخستنی پەیوەندیی نێوان كوردو عەرەب لەعیراقدا وننەكردووە.


📅 12-01-2016 رێکەوت و رووداو (کڕۆنۆلۆژیا)\n📅 کاتی تۆمارکردن Jan 12 2016 11:04AM\n👁 ئەم بابەتە 12,566 جار بینراوە\n- بەبەشداری دەیان هەزار کەس تەرمی ئەو 12 لاوەی کەل [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 5 4 ✔ 99% ✍ هـ.ب. 12-1-2016 11:04:34\n📅 13-11-2016 رێکەوت و رووداو (کڕۆنۆلۆژیا)\n📅 کاتی تۆمارکردن Nov 13 2016 9:32AM\n👁 ئەم بابەتە 12,649 جار بینراوە\n- مامۆستایانی سلێمانی لەبەردەم پەروەردەی رۆژئاوا ل [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 1 10 ✔ 99% ✍ هـ.ب. 13-11-2016 9:32:24\n👁 ئەم بابەتە 7,992 جار بینراوە\n📅 28-08-2017 رێکەوت و رووداو (کڕۆنۆلۆژیا)\n📅 کاتی تۆمارکردن Aug 28 2017 12:00AM\n👁 ئەم بابەتە 11,202 جار بینراوە\nباکووری کوردستان - دیار غەریب، ئەندامی دەستەی سەر [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 10 10 ✔ 99% ✍ هـ.ب. 28-8-2017 0:00:00\n👫 بێریڤان جەلال کەسایەتییەکان\n📅 کاتی تۆمارکردن Aug 1 2017 2:16PM\nلە دایکبووی ساڵی 1995ی شاری سلێمانییە، قوتابی کۆلێ [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 1 0 ✔ 80% ✍ س.ئـ. 1-8-2017 14:16:47\n📝 بەشی راگەیاندنی زانکۆی هەڵەبجە وەک یەکەم بەش بایکۆتی خوێندنی ئۆنلاینایان راگەیاند بەڵگەنامەکان\n📅 کاتی تۆمارکردن May 3 2020 12:14PM\nخۆی لەئەسڵدا خۆێندن بۆئەوەیە کە جیات بکاتەوە لەکەس [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 0 2 ✔ 99% ✍ ب.ج. 3-5-2020 12:14:39\n📊 حکومەتی هەرێم زیاتر لە 11 ملیار دینار بۆ گەشەپێدانی زانکۆی هەڵەبجە تەرخاندەکات ئامار و راپرسی\n📅 کاتی تۆمارکردن May 16 2017 5:12PM\nدواڕۆژ، ئاوارە حەمید سەرۆکایەتی ئەنجومەنی وەزیران [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✔ 91% ✍ هـ.ب. 16-5-2017 17:12:54\n📊 ژنانی هەڵەبجە بە ڕێژەیەکی بەرچاو ڕوو لە وەرزشی تۆپی پێ دەکەن ئامار و راپرسی\n📅 کاتی تۆمارکردن Aug 27 2017 10:46AM\n👁 ئەم بابەتە 4,607 جار بینراوە\nڕۆژنیوز، جیهاد هەورامی چەند ساڵێکە ژنانی هەڵەبجە [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 0 0 ✔ 99% ✍ هـ.ب. 27-8-2017 10:46:49\n👫 مهاباد کامیل عەبدوڵڵا کەسایەتییەکان\n📅 کاتی تۆمارکردن Nov 22 2019 11:36PM\nمهاباد کامیل عەبدوڵا لەدایکبوی شاری هەڵەبجەیەو نزی [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 0 1 ✔ 99% ✍ ج.ع.ئـ. 22-11-2019 23:36:15\n👫 مەهدی ئەبوبەکر کەسایەتییەکان\n📅 کاتی تۆمارکردن Nov 24 2010 2:07PM\n👁 ئەم بابەتە 6,767 جار بینراوە\nرۆژنامەنوس مەهدی ئەبوبەکر هەڵگری بڕوانامەی ماست [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 0 0 ✔ 98% ✍ هـ.ب. 24-11-2010 14:07:14


بۆ ئەوەی تووشی نەخۆشییەکانی دڵ نەبن شەوانە کاتژمێر 10 بخەون\n12/1/2022 08:10 PM\nخەوتن لە «کاتژمێری زێڕێن» واتە لەنێوان ١٠ بۆ ١١ـی شەو مەترسیی تووشبوون بە نەخۆشییەکانی دڵ کەم دەکاتەوە. ئەمە دەرئەنجامی توێژینەوەیەکی بەربڵاوە. ئەم توێژینەوەیە کە لەلایەن زانکۆی "ئێکستێر"ـی بەریتانیاوە ئەنجام دراوە، دەڵێ خەوی دوای نیوەشەو لەوانەیە زیان بە دڵ بگەیێنێت چون ئەگەری بینینی تیشکی بەیانیان کەم دەبێتەوە، بابەتێک کە دەبێتە هۆی تێکچوونی کاتژمێری سروشتیی جەستە.\nزانایان داوایان لە بەشداربووانی توێژینەوەکە کرد بە ماوەی یەک هەفتە تراکێر (Tracher) بە مەچەکی دەستیانەوە ببەستن و بەم ئامرازە کاتژمێری خەو و بێداری بەشداربووانیان کۆنتڕۆڵ کرد. سەبارەت بە لایف ستایلیشیان چەند پرسیاریان لێ پرسین. داتا دەسکەوتووەکان لەگەڵ پێشینەی پزشکیی ٥ ساڵی رابردووی بەشداربووان لە بارەی نەخۆشی، جەڵتە و ناتەندروستیی دڵ بەراورد کرا. زانایان تێگەیشتن نزمترین رادەی تووشبوون بە نەخۆشییەکانی دڵ لەو کەسانەدا بوو کە هەمیشە لەنێوان کاژمێر ١٠ بۆ ١١ دەخەوتن. ئەو کەسانەی نیوەشەو دەخەوتن، ئەگەری تووشبوون بە نەخۆشییەکانی دڵ لەواندا ٢٥٪ زیاتر بوو.\nئەم توێژینەوەیە دەریخست خەوتنی بەر لە کاتژمێر ١٠ـش، ئەگەری تووشبوون بە نەخۆشییەکانی دڵی لەواندا بە بڕی ٢٤٪ زیاد کردبوو. جگە لەوە، ئەگەری تووشبوون بەم جۆرە کێشانە لەو کەسانەی لەنێوان کاتژمێر ١١ بۆ ١٢ دەخەوتن ١٢٪ زیاتر بوو.\nزانایان لەم توێژینەوەیەدا کە لە گۆڤاری زانستیی European Heart Journalـدا بڵاو بووەتەوە، بەم دەرئەنجامە گەیشتن کە هاندانی کەسەکان بۆ ئەوەی کاتی خەوێکی دیاریکراو و رێکوپێکیان هەبێ، رێگری لە نەخۆشییەکان دڵ دەکات بە سەرفی کەمترین تێچوو.\nئەم توێژینەوەیە دەریخست پێوەندیی نێوان کاتژمێری خەو و مەترسی تووشبوون بە نەخۆشیی دڵ لە ژناندا زیاترە، بابەتێک کە لەوانەیە هۆکارەکەی جیاوازییە هۆرمۆنییەکان بێت لە ژناندا. ئەو پیاوانەی تا دوای نیوەشەو بەخەبەر دەبوون، تووشی نەخۆشی نەببوون، ئەگەرچی ئەگەری دەرکەوتنی کێشەکانی دڵ لەو پیاوانەی کە بەر لە کاتژمێر ١٠ دەخەوتن زیاتر بوو.\nدوکتور پلێنز، یەکێک لە بەرپرسانی توێژینەوەکە، دەڵێت: «ئەگەر دەسکەوتی توێژینەوەکەی ئێمە لەباری زانستیەوە بسەلمێت، کاتبەندیی بۆ خەو و لەبارچاوگرتنی پرەنسیپە بنەماییەکانی تەندروستیی خەو دەتوانێ شێوازێکی کەم خەرج بێت بۆ کەمکردنەوەی ئەگەری تووشبوون بە نەخۆشییەکانی دڵ».\nزانایان هەروەها جەخت لەوە دەکەنەوە کە نابێ لەیادی بکەین لە خەو تەنها هۆکاری کاریگەر لەسەر تەندروستیی دڵ نییە و لایف ستایلی کەسەکانیش کاریگەرییەکی بەرچاوی لەم بوارەدا هەیە. هەر بۆیە دەبێ بەردەوام ئاگاداری فشاری خوێن و رادەی کۆلستڕۆڵی خوێنتان بن، کێشی جەستەتان لە ئاستێکی گونجاودا بێت، بە بەردەوامی وەرزش بکەن، خواردنی خوێ کۆنتڕۆڵ بکەن، واز لە خواردنەوەی کحول بهێنن و سیستمی خۆراکەکەتان هاوسەنگی هەبێت.


ئه‌ی خه‌ڵكینه! له ڕزق و ڕۆزی حه‌ڵاڵ و پاكی زه‌وی بخۆن (توخنی قه‌ده‌غه كراوه‌كان مه‌كه‌ون) و شوێن هه‌نگاوه‌كانی شه‌یتان مه‌كه‌ون، چونكه بێگومان ئه‌و دوژمنێكی ئاشكراتانه.\nبه‌ڕاستی له دروستكردنی ئاسمانه‌كان و زه‌وی و ئاڵو گۆڕی شه‌وو ڕۆژدا و له‌و كه‌شتیانه‌دا كه ده‌گه‌ڕێن به ده‌ریادا و به‌هۆیه‌وه سوود به خه‌ڵكی ده‌گه‌یه‌نن و له‌و ئاوه‌ی كه خوا له ئاسمانه‌وه ده‌یبارێنێت و ئینجا به‌هۆیه‌وه زه‌وی پێ زیندوو ده‌كاته‌وه دوای وشك بوون و مردنی، هه‌روه‌ها جۆره‌ها زینده‌وه‌ر و گیانله‌به‌ر و مارو مێرووی له‌سه‌ر ڕووكاری زه‌ویدا بڵاو كردۆته‌وه و گۆڕاندن و هاتووچۆ پێكردنی باو شه‌ماڵ و ڕاگیر كردنی هه‌وره‌كان له نێوان ئاسمان و زه‌ویدا، ئه‌مانه هه‌موو به‌ڵگه‌و نیشانه‌ی به‌هێزن بۆ ئه‌وانه‌ی كه عه‌قڵ و بیروهۆشیان ده‌خه‌نه‌كارو بیر له ده‌سه‌ڵاتی بێ سنووری خوا ده‌كه‌نه‌وه.\n(له‌گه‌ڵ ئه‌و هه‌موو به‌ڵگه ئاشكرایانه‌دا) هه‌ندێك كه‌س هه‌یه له‌جیاتی ئه‌وه‌ی خواپه‌رست بێت، شتانی تر داده‌تاشێت بۆ خۆی و (شوێن ڕێنمووییه‌كانی خوا ناكه‌وێت و) خۆشه‌ویستی و سۆزی ده‌دات به‌و بت و به‌رنامۆلكه‌و تووله ڕێگه‌یانه و خۆشی ده‌وێن، وه‌ك چۆن ئیمانداران خوایان خۆش ده‌وێت، به‌ڵام ئه‌وانه‌ی ئیمان و باوه‌ڕیان هێناوه زۆر زیاتر خوایان خۆش ده‌وێت (هه‌ر به‌راورد ناكرێت) جا ئه‌وانه‌ی كه سته‌میان كردووه گه‌ر ده‌یانزانی له كاتێكدا كه به‌چاوی خۆیان ڕووبه‌ڕووی ئه‌و سزایه ده‌بنه‌وه، كه به‌ڕاستی بۆیان ده‌رده‌كه‌وێت كه هێزو تواناو ده‌سه‌ڵات هه‌ر هه‌مووی به ده‌ست خوایه و دڵنیا ده‌بوون كه ئه‌و خوایه سزاكه‌ی زۆر به ئازاره (بۆ سته‌مكاران).\nله‌و كاته‌دا سزای ڕۆژی دوایی ده‌بینن، ئه‌وانه‌ی كه خه‌ڵكی شوێنیان كه‌وتبوون خۆیان به‌ریی ده‌كه‌ن و له شوێنكه‌وته‌كانیان حاشا ده‌كه‌ن، به‌تایبه‌ت كاتێك ئه‌و سزا توندو تیژه ده‌بینن، هه‌موو په‌یوه‌ندیه‌كان ده‌بچڕێت كه له نێوانیاندا هه‌بوو و هیچ به‌ڵگه‌و بیانویه‌كیان به‌ده‌سته‌وه نامێنێت كه خۆیانی پێ ڕزگار بكه‌ن.\nئه‌وانه‌ی كه شوێنكه‌وته بوون ده‌ڵێن: خۆزگه نۆره‌یه‌كمان بۆ بلوایه ئێمه‌ش ئاوا خۆمان به‌ری ده‌كرد له‌وان، هه‌روه‌ك ئه‌وان خۆیان به‌ریی كرد له ئێمه، ئا به‌و شێوه‌یه خوا سه‌رئه‌نجامی كارو كرده‌وه‌كانیان نیشان ده‌دات و بۆیان ده‌كاته ئاخ و حه‌سره‌ت له‌سه‌ریان، به‌ڕاستی ئه‌وانه هه‌رگیز له دۆزه‌خ ده‌رچوونیان نییه.\nبێگومان ئه‌و شه‌یتانه هه‌ر فه‌رمان به خراپه‌و گوناهو تاوان ده‌كات و هه‌روه‌ها هانتان ده‌دات بۆ وتنی هه‌ندێك شت یان هه‌ڵبه‌ستنی هه‌ندێك گوفتار به‌ده‌م خواوه بێ ئه‌وه‌ی بزانن (كه سه‌رئه‌نجامی ئه‌و كاره‌تان چه‌نده مه‌ترسیداره).


كامەران مەنتك: ئێستا فەرەنسا ڕاستەوخۆ مامەڵە لەگەڵ هەرێم ناكات – Politic Press\nكامەران مەنتك: ئێستا فەرەنسا ڕاستەوخۆ مامەڵە لەگەڵ هەرێم ناكات\nكامەران مەنتك، مامۆستای زانكۆو شارەزای سیاسەتی نێودەوڵەتی گومانی خۆی پیشاندا لەوەی یەكێتی ئەوروپا بتوانێت سزا بەسەر توركیادا بسەپێنێت، دەشڵێت: لەئەگەری سەپاندنی سزدا زیان بە ئابووری توركیا دەگات.\nلەبارەی كاریگەری سزاكانەوە لەسەر دۆزی كورد لەناوچەكە پێیوایە ئەگەر كورد یەكگرتوو نەبێت تەنیا وەك كارتێك بەرانبەر توركیا بەكاردەهێنرێت، ڕەخنەش لەسەدانەكەی نێچیرڤان بارزانی بۆ توركیا دەگرێت و بە سەردانی ” تەنیا كەسێكی نزیك لەتوركیا” ناوی دەبات.\nكامەران مەنتك هەروەها دەڵێت: كۆبوونەوەی سەرۆكی فەڕەنسا لەگەڵ نێچیرڤان بارزانی لەبەغدا پەیامی پاریسە، كە لەگەڵ یەكگرتوویی خاكی عێراقە و ئێستا وەك جاران بە سەربەخۆیی و ڕاستەوخۆ مامەڵە لەگەڵ هەرێمی ناكات.\nپۆڵەتیك پرێس: تاوتوێكردنی سزادانی توركیا لەلایەن پەرلەمانی یەكێتی ئەوروپاوە چ كاریگەرییەكی دەبێت لەسەر ڕۆڵی توركیا لە ناوچەكە؟\nد. كامەران مەنتك: بەڕاستی دیارە ئێستا توركیا لەگەڵ زۆربەی دەوڵەتانی ناوچەكە لە كێشەدایە یەكێك لەوانەش دەوڵەتانی یەكێتی ئەوروپا ، زیاتر لە ٧٠ ساڵ خواستی ئەوەبوو ببێتە ئەندامی یەكێتی ئەوروپا بەڵام دواجار بەهۆی ئەو رەفتارانەی توركیا دەیكات بەرامبەر هاوڵاتیانی وڵاتەكەی رەتكرایەوە، ئێستا ململانێكیان لەگەڵ توركیا ڕاستەوخۆ لەسەر دەریای سپی ناوەڕاستە ، هەڕەشەكردنی توركیا لەو ناوچەیە وای كردووە لەگەڵ یەكێتی ئەوروپا ڕووبەڕوو ببێتەوە، بەڵام هاوسەنگیەكە هێندە ئاڵۆزە و پێگەی جیۆپۆلەتیكی توركیا هێندە هەستیارە من پێموایە ئەوروپا بە ئاسانی ناتوانێت توركیا لەدەست بدات، راستە ئێستا توركیا هەوڵدەدات هێڵە سورەكان ببەزێنێت وەك سەرۆكی فەڕەنسا وتی هێڵی سووریان بۆ داناوە ، بەڵام بە بۆچوونی من ئەو دانیشتنانەی پەرلەمانی ئەوروپا تاوەكو ئێستا تەنیا فشارە ، فشارێكە بۆ ئەوەی توركیا ڕەفتارەكانی خۆی ڕاست بكاتەوە، ئەگینا من پێموانییە لە ئێستادا سزا بەسەر توركیا بسەپێنن و توركیا هاندبەن بچێتە پاڵ ڕوسیا و چین.\nئێستا توركیا لەسەر ئەو دوو پەتە یاری دەكات پەتی رۆژئاوا یۆرۆ ئەتڵەسی، پەتی ئۆراسیا، بۆیە ئەوروپا نایەوێت لەدەستی بدات تاوەكو ئەوكاتەی بێ ئومێد نەبێ لێ، بە بۆچوونی من هێشتا فرسەت دەدەنە توركیا بەڵام ئەگەر گەیشتە ئەو قۆناغەی سزا بەسەر توركیا بسەپێنن بێگومان كاریگەری ئابوری لەسەر توركیا دروست دەكات، لەبەرئەوەی سەرباری ئەوەی بەشێكی زۆری سەرچاوەی وزە لە ڕێگەی توركیاوە بۆ ئەوروپا دەچێت، دیارە بەشێكی زۆری بازرگانیەكانی تریش بە ڕێگەی توركیا ، چ لە دەریای ڕەشەوە چ لە دەریای سپی ناوەڕاستەوە لە رێگەی توركیاوەیە، سزا دادان ڕەنگە ڕەنگدانەوەی مەترسیداری لەسەر توركیا هەبێت.\nپۆڵەتیك پرێس: لەبارەی ئاستی سزاكانەوە پێتوایە تەنیا ئابووری دەبێت یاخود لە ڕووی دیبلۆماسی و پەیوەندییەكانی توركیا كاریگەری دادەنێت؟\nد. كامەران مەنتك: ئەو ڕەفتارانەی لەلایەن یەكێتی ئەوروپاوە كرا لەگەڵ دوای گرتنی ئۆكرانیا لە ٢٠١٤ دا ، هەندێك سزای ئابورییان سەپاند، لەگەڵ هەندێ سزا بەسەر هەندێك كەسایەتی ڕوسیا، بۆ ئەوەی ڕاستەوخۆ رووبەڕووی روسیا نەبنەوە، ڕەنگە جۆری سزاكانی سەر توركیاش لە جۆری ئەو سزایانە بێت كە ئەوكات بەسەر ڕوسیادا درا، وەك سزا بەسەر هەندێك كەسایەتی و رێگری گەشتكردنیان بۆ ئەوروپا، بەڵام سزاكان ئەگەر بشدرێ بەشێوەیەكی توند دەستپێناكات، هەرچەند من گومانم هەیە لە سەپاندنی سزا بەسەر توركیادا لەم قۆناغەدا .\nپۆڵەتیك پرێس: ئەگەر سزاكان بسەپێنرێن یان تاوتوێ بكرێت چ كاریگەرییەكی لەسەر باكووری كوردستان و رۆژئاوای كوردستان و دۆزی كورد دەبێت؟ پێتوایە بگاتە ئەو ئاستەی لەو ڕووەشەوە كاریگەری هەبێت؟\nد. كامەران مەنتك: ئەوەی پەیوەندی بە كوردستانەوە هەبێت جیاوازە، ئەوروپا و هێزە سەرەكیەكانی بەتایبەت ئەڵمانیا كە هێزێكی ئابوری بەهێزە بە هەموو شێوەیەك تەنانەت ناتۆش كە هێزی سەربازی ئەوروپایە، لە هەموو هەنگاوەكانی توركیا دژی رۆژئاوا و باكوری كوردستان یارمەتی توركیایان داوە، لە عەفرین بینیمان كە چۆن ناتۆ و فڕۆكەكانی بەشێوەی ڕاستەوخۆ بەشدارییان كرد، شەوێك پێش گرتنی عەفرین ناتۆ هێزەكانی خستە ئامادەباشییەوە، دەربارەی كوردەكانی باكور و مامەڵەكردن لەگەڵ پەكەكەش زۆربەی دەوڵەتەكان یارمەتی توركیا دەدەن بۆ لێدانی پەكەكە و پێیان هێزێكی تیرۆرستە، لەبەرئەوە یەكێتیەكە ئەگەر هەڵوێستیش بەرامبەر توركیا وەربگرێت لەبەر كورد نییە بەڵكو لەبەر ڕووداوەكانی دەریای سپی ناوەڕاستە چونكە راستەوخۆ هەڕەشە لە پێگە و ناوچەی هەژموونی یەكێتی ئەوروپا دەكات، بێگومان ئەگەر بگاتە ئەو هەڵوێستە توندە بۆ ئەوەی لە ناوخۆی توركیا فشار بەرامبەر توركیا دروست بێت رەنگە هەڵوێستی یەكێتیەكە بەرامبەر كێشەی كورد هەندێك گۆڕانكاری بەسەر بێت بەتایبەتی بەرامبەر پەكەكە و رۆژئاوای كوردستان.\nكورد بۆ ئەوەی سود لە سزاكانی ئەوروپا بەرانبەر توركیا ببینێت پێویستە لەناوخۆیدا یەكگرتوو بێت\nپۆڵەتیك پرێس: كورد بە ڕاستەوخۆ و ناڕاستەوخۆش ناتوانێت سود لەم هەڵوێست وەرگرتنەی یەكێتی ئەوروپا بەرامبەر توركیا ببینێت؟\nد. كامەران مەنتك: ناكرێ ئێمە چاوەڕێ بكەین لێكەوتەكان بەوخێراییە ڕووبدەن كە ئێمە دەمانەوێت، مامەڵەكردن لەگەڵ توركیا لەلایەن یەكێتیەكە مامەڵەی هەنگا و بە هەنگاو دەبن، فشارەكان بەشێوەی كەم دەبن و بەپێی رەفتارەكانی توركیا ئاستەكانیان دەگۆڕێت ، كورد بۆ ئەوەی سود لەم هەڵوێستانە وەربگرێت پێویستە لە ناوخۆدا تەواو بێت، ئێمە بینینمان زۆر رووداو و دەرفەتی گرنگ لەماوەی چەند ساڵی رابردوودا روویدا بەڵام لەبەرئەوەی لە ناوخۆ یەك نەبوو، نەك سودی لێ نەبین بەڵكو بەپێچەوانەوە لە زۆر كاتیش دژی خۆی بەكارهات، لەبەرئەوە ئەو گۆڕانكارییە هەستیارانەی ئێستا لە هاوسەنگی هێزی جیهانی و سیتەمی هێزی جیهانی ڕوودەدەن پێویست دەكات كورد بەر لە هەموو شتێك ناو ماڵی خۆی رێكبخاتەوەو خۆی بەهێز بكات، كورد تاوەكو ئێستا وەكو كارتێك بەكاردەهێنرێت، ئەگەر یەكێتی ئەوروپا هەڵوێستیش بەرامبەر توركیا بنوێنێت و پشتگیری كوردیش بكات وەكو كارت كورد بەكاردەهێنێت هەركات توانی ئامانجەكانی لەگەڵ توركیا بهێنێتەدی ئەوكات ئەو كارتە فڕێ دەدات، وەكو ئەوەی لە رۆژئاوای كوردستان ڕوویدا، چۆن شەڕی داعش سودیان لە كوردەكان بینی، كە شەڕی داعش بە كۆتا هات و ناوچەی باهۆز گیرا گڵۆپی سەوز بۆ توركیا داگیرسا كە پەلاماری سەرێ كانی و گرێ سپی و رۆژئاوای كوردستان بدا، ئەوەی رۆڵی كورد زیاد دەكات ئەوەیە كورد خۆی چی پێ دەكرێت.\nپۆڵەتیك پرێس: پەلهاویشتنی بەرفراوانی توركیا لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و دەریای ناوەڕاست هۆكارەكەی چییە ؟ ئایا تەنها هۆكاری بەهێزی جیۆپۆلتیكی توركیایە یاخود لاوازبوونی هەڵوێستی یەكێتی ئەوروپا و دەوڵەتانی ناوچەكەیە بەرامبەر توركیا؟\nد.كامەران مەنتك: هۆكارەكەی هەندێكی پەیوەندی بە ناوخۆی توركیا و هەندێكیشی پەیوەندی بەو گۆڕانكارییە هەیە كە لە سیستمی جیهانیدا ڕوودەدا لە پاش ٩٠ كانەوە سیستمێكی تاك جەمسەری هاتە كایەوە، بەڵام لە دوای ٢٠٠٠ و ە وردە وردە ئەو سیستمە لەق بوو پاش ئەوەی ڕوسیا بەهێز بوو بووژایەوە، ئەو ململانێیەی دروست بووو دەرفەتی بۆ توركیا هێنەیە كایەوە كە پەل بهاوێ بەتایبەت لەدوای هاتنی ئیسلامیەكان بۆ سەردەسەڵات و زیندووكردنەوەی خەونی عوسمانی، كار بۆ ستراتیژێك دەكەن كە كە دەوڵەتی عوسمانی بێننە دەی، هەندێ لەو دەوڵەتانیش كە دژی ئەمریكا شەڕ دەكەن بەتایبەت ڕوسیا پرۆژەیەكی هەیە بە ناوی ئۆراسیا، لە ڕێگەی ئەو پرۆژەیە كار لەسەر زیندووكردنەوەی ئیمپراتۆرییەكان دەكات و هێشتنەوەی دەوڵەتەكان كە پرۆژەی جیهانگەرایی ئەمریكا دەیویست هەڵیوەشێنێتەوە، هەڵكردنی گڵۆپی سەوز لەلایەن ڕوسیا یارمەتی پەلهاویشتنی توركیای داوە، كە ئێستا گەیاندوویەتیە قۆناغێك بە تەنها هەڕەشە نییە بۆ دەوڵەتە هەرێمیەكان بەڵكو هەڕەشە لە كۆی سەقامگیری و ئاسایشی جیهان دەكات، هەموو ئاسایشی ناوچەكە و جیهانی خستوەتە مەترسییەوە، زۆر جار باس لە ڕووسیا و ئێران دەكرێت بەڵام ئەو شوێنەی كە جەنگی جیهانی لێ هەڵدەگیرێست من پێموایە توركیا دەبێت لە بەرەی ڕۆژهەڵات، لەبەرئەوە پێگەكەی جیۆپۆلیتیكی زۆر هەستیاری هەیە، توركیا لەسەر دەریای ڕەشە هەر وڵاتێكی ئەو ناوچەی لەدەست بێت دەتوانێت دەروازی دەریایی ڕوسیا دابخات، لایەكی دیكەی لەسەر دەریای سپی ناوەڕست و لایەكیشی لەسەر كەنداوو لایەكی لەسەر ئەوروپایە ، ئەم پێگەیە وا دەكات زلهێزەكان رێگە نەدەن تەنها لایەنێك ئەو ناوچەی لەدەست بێت، بۆیە من پێموایە شەڕ لە توركیا هێڵی سوور دەبێت ، زیادكردنی گرژییەكان لە توركیا هێڵی سوور دەبێت بۆ هەموو زلهێزەكانی جیهان، گۆڕانكارییەكانی توركیا و هەڵوێست وەرگرتن بەرامبەر توركیا بەووشێوەیە ئاسان نییە كە شرۆڤەكاران و چاودێرانی ئێمە باسی دەكەن.\nپۆڵەتیك پرێس: لەناو یەكێتی ئەوروپا یەك هەڵوێستی بەرامبەر توركیا هەیە؟ لەناو یەكێتیەكە كام وڵات پەیوەندی لەگەڵ توركیا لە ئاستێكی خراپدایە و هانی دەوڵەتای دیكەش دەدات هەڵوێستت بنوێنن؟\nد. كامەران مەنتك: ئێستا یەكێك لە كێشەكانی یەكێتی ئەوروپا ئەوەیە خۆی لە قەیران دەژی، دوای دەرچوونی بەریتانیا لە یەكێتی ئەوروپا، ئێستا فەڕەنسا یەكێكە لەو دوڵەتانەی لەبەرامبەر توركیا توندە، لەبەرئەوە توركیا خەریكە هەڕەشە لە لیبیا وسوریا و لوبنان دەكات و كە بەشێكیان ناوچەی نفوزی فەڕەنسان، لەلایەكی دیكەوە ئەڵمانیا ڕاستە لە ڕووی ڕاگەیاندنەوە هەوڵدەدات نیشانی بدات دژی توركیایە، بەڵام تاوەكو ئێستا بەشێكی زۆر لە چەكی توركیا لە ئەڵمانیا دروست دەكرێت، كەواتە لە ڕووی ئابووری و سیاسیەشەوە ئەڵمانیا تاوەكو ئێستا گەورەترین هێزی ئابووری ئەوروپایە كە پشتی توركیا دەگرێت، تەنانەت بۆ لێدانی كوردیش ئەڵمانیا سیاسەتێكی زۆر ناڕەوای هەیە، نمونەش هەیە بۆ ئەمە، كاتێك توركیا چەكی فسفۆڕی لەبەرامبەر كوردەكان بەكارهێنا ئەڵمانیا رایگەیاند كە چیتر چەك بە توركیا نافرۆشێت و لە ڕووی راگەیاندنەوە هەڵوێستی توندی نواند، بەڵام لە هەمان كاتدا بەردەوام لە فرۆشتنی چەك و هەموو تانكانەی توركیا بەكاریهێنا هی ئەڵمانیا بوون ، كەواتە یەكێتی ئەروپا بە ئاسانی یەك هەڵوێست نابێت.\nتوركیا بووەتە زلهێزێكی هەرێمی لە لایەك و لەلایەكی دیكەش بووەتە كارتێك ، كارتی ئەمریكا ، ئەمریكا بەو پەیوەندیانەی لەگەڵ توركیا هەیەتی، زۆر جار توركیا بەكاردێنێ بۆ فشارخستنە سەر یەكێتی ئەوروپا، كەواتە دەكرێ پەیوەندی نێوان یەكێتی ئەوروپا و توركیا لە گۆشەیەكی دیكەشەوە تەماشا بكرێت. لە دوا دانیشتنی ئەنجوومەنی ئاسایش روسیا و چین ڤیتۆیان بەكارهێنا و ئەڵمانیا و فەڕەنساش دەنگیان نەدا، هەردوو دەوڵەتە ئەوروپیەكە بەشێوەیەكی ناڕاستەوخۆ دژی ئەمریكا وەستانەوە، ئەمریكاش لە بەرامبەردا توركیا وەك كارتێك بەرامبەر ئەوروپا بەكاردێنێ و بۆ ئەوەی سزای ئەوروپا بدات بە توركیا دەیترسێنێت، پەیوەندییەكانی ئەمریكا و توركیا زۆر بەتینە، لەلایەكی دیكەشەوە توركیا كارتێكە لەناو گەمەیەكی گەورەتر كە گەمەی زلهێزەكانی جیهانە.\nپۆڵەتیك پرێس: هاتنی ئیمانوێل ماكرۆنی سەرۆكی فەڕەنسا بۆ عێراق تا چەند پەیوەندیدارە بە رۆڵی توركیاوە لە ناوچەكە و ئەو ترسەی دەوڵەتانی ئەوروپی لە ڕۆڵی توركیایان هەیە؟\nد. كامەران مەنتك: بێگومان فەڕەنسا هەوڵدەدات رۆڵی لە ناوچەكە زیاد بكات، وەك ماكرۆنیش خۆی وتی هێڵێكی سووری بە فیعلی بۆ توركیا دابنێت، بەڵام من پێموایە هاتنی ماكرۆن پەیوەندیدارە بەو ڕووداوانەی كە لە مانگی ١٠ و ١١ لە ناوچەكە ڕوودەدەن، ئێستا دوو ئاراستە لە گۆڕێیە، بۆ نمونە دوای ماكرۆن یەكسەر نێچیرڤان بارزانی چووە توركیا، بە بۆچوونی من دوو ئەگەر هەیە، یەكەمیان ئەوەیە كە توركیا لە هەفتانین شكستی هێنا، ئەوەی دەیەوێ ئەوەیە كە وەك ساڵی ٢٠١١ لەسەر مێز لەگەڵ كورد دابنیشن و مەسەلەی پرۆسەی ئاشتی دەستپێبكاتەوە، لەلایەكی ترەوە لە مانگی ١٠ و ١١ ئەمریكا بە هەڵبژاردنەكان سەرقاڵ دەبێ، زۆر ئەو دەوڵەتانەی دژایەتی سیاسەتی ئەمریكان ئەو ماوەیە دەقۆزنەوە بۆ ئەوەی پێ لە هێڵە سورەكان بنێن چونكە بابەتی بڕیاردانی شەڕ لە ئەمریكا ئاسان نییە و نایەوێت گرژی زیاتر بكەوێتە ناوچەكە بە بۆچوونی من یەكێكی تر لە هۆكارەكانی سەردانی ماكرۆن ئەم ئەگەرەی دوووەم بووە.\nپۆڵەتیك پرێس: پێتوایە ئێستا یەكێتی ئەوروپا نەرمی بەرامبەر ئێران دەنوێنێت؟ بەرامبەر ئێران نەرمی دەنوێنێت و لە بەرامبەر توركیا توندترە؟\nد. كامەران مەنتك: بە بۆچوونی من سیاسەتی یەكێتی ئەوروپا بەرامبەر ئێران جیاواز بووە نەك لە ئێستادا بەڵكو لە ناوەڕاستی ٩٠ كانەوە، لەبەرئەوەی ئەڵمانیا و فەڕەنسا و ئیتاڵیا ئەوانە بەرژەوندی ئابوری گەورەیان لەگەڵ ئێران هەیە بەتایبەتی لە بواری وزە. بۆیە ئەو هەڵوێستەی ئەمریكایان بەرامبەر ئێران نیە هەمیشە هەوڵیانداوە جۆرە نەرمییەك بەرامبەر ئێران بنوێنن بەڵام هەموو ناوچەكە وەك تەختەی شەترەنجێكە، لە سیاسەت تیۆریی یاری دۆمینۆ هەیە ، لە یارییەدا پولێك دەجوڵنرێت پولەكانی دیكە هەموو بەردەبنەوە، گۆڕانكارییەكانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاستیش وەك گەمەی دۆمینۆیە لەسەر تەختەی شەترەنج، بۆیە هەر گۆڕانكاریەك لە توركیا رووبدا لە هەموو ناوچەكە روودەدا . هەر گۆڕانكارییەكیش لە ئێران رووبدا كاریگەرە بۆ تەوای ناوچەكە، هەروەك چۆن رروخانی سەدام دەرفەتی بۆ هێزە كورد و شیعەكان كردەوەو گۆڕانكاری بەسەر نەخشەی سیاسی ناوچەكدا هات.\nسەردانەكەی نێچیرڤان بۆ توركیا شەخسی بوو\nپۆڵەتیك پرێس: سەردانەكەی نێچیرڤان بارزانی بۆ توركیا؟ دەستكەوتی ئەو سەردانە چی بوو؟ سەردانی سەركردەیەك بوو بۆ وڵاتێكی زلهێز؟ هیچی لێ دەكەوێتەوە؟\nد. كامەران مەنتك: من پێموانییە سەردانی سەركردەیئەكی كورد بووبێت، ڕاستە بە سیفەتی سەرۆكی هەرێم چوو، بەڵام تەنها وەكو كەسایەتیەك سەردانەكەی كرد كە نزیكە لە توركیا، ئەگەر تەماشای تیمەكەی بكەی كە لەگەڵیدا بوو تەنانەت نوێنەرایەتی هەموو پارتیش ناكا، كاتی سەردانەكەش كاریگەرییەكی نەگەتیڤانەی هەبوو، یەكەم دەرهاویشتەی ئەوەبوو سەردانی شاندی هەرێمی بۆ بەغدا دواخست ، كە دەبوو هەردوولا بۆ چارەسەری كێشەكان كۆببنەوە.\nفەڕەنسا بە كۆبوونەوەی لەگەڵ سەرۆكی هەرێم لە بەغدا پەیامی فەڕەنسایە كە لەگەڵ یەك پارچەیی عێراقە\nپۆڵەتیك پرێس: كۆبوونەوەی ماكرۆن و نێچیرڤان بارزانی پەیامەكەی چی بوو؟ چی لێ دەكەوێتەوە؟\nد.كامەران مەنتیك: بەڕاستی كۆبوونەوەی ئەمجارە لە كۆبوونەوەكانی پێشوو جیاواز بوو، ئەگەر تەماشا بكەی كۆبوونەوەكانی پێشووتر هەمیشە سەرۆكەكانی فەڕەنسا و وەزیری دەرەوەی ئەو وڵاتە دەهاتنە هەولێر ،ئەمجارە نەهاتن و لە بەغدا لەگەڵ كوردەكان كۆبوونەوە ئەمەش مانای ئەوەیە فەڕەنسا لە ئێستادا لەگەڵ بەهێزكردنەوە و مەركەزیەتن لە عێراق، لەگەڵ ئەو سیناریۆیە نین كە هەرێمی كوردستان و بەتایبەتیش بەشی دەڤەری زەرد بدەنە پاڵ توركیا، ڕەنگە ئەمە ئاماژەیەكیش بۆ ئەوەی بڵێن ئێمە ڕازی نین و دەمانەوێ عێراق بەهێز بێت لەگەڵ مەركەزیەتین ، سەردانەی نێچیرڤان بارزانیش كاردانەوەیەك بێت بۆ ئەو هەڵوێستەی فەڕەنسا وە هەروەها بێگومان فشارەكانی توركیاش بە حوكمی ئەو پەیوەندییەی لەگەڵ نێچیرڤان هەیەتی ڕۆڵی خۆی لەسەردانەكە هەبووە، مانای وایە سیاسەتی فەرەنسا و مامەڵەكردنی لەگەڵ هەرێم گۆڕانكاری بەسەردا هاتووە و دەیەوێ لەڕێگەی عێراقەوە مامەڵەی لەگەڵ بكات نەك وەك پێشتر بەشێوەیەكی سەربەخۆ دەیكرد، ئەمە گەڕانەوە دواوەیەكە لە سیاسەت و دیبلۆماسیەتی هەرێمی كوردستان .\nلەگەڵ ئەوەی ناكرێ ئەو پرسانە لە یەك ئاراستەوە بخوێنرێتەوە ، بەڵام ئەو سەردانەی نێچیرڤان بۆ توركیا دوای كۆبوونەوەی لەگەڵ ماكرۆن سەرلێشێواویە و نەبوونی ستراتیژییەكی ڕوونی سەركردایەتی كوردە.\nپارتییەكانی كەركوك نیگەرانن\nعەتا سەراوی: شكۆی یه‌كێتی و هاوسه‌رۆكه‌كان به خوێنی خۆمان ده‌پارێزین\nئۆپەراسیۆنی هاوبەشی پێشمەرگە و سوپای عێراق دژی داعش بەڕێوەدەچێت\nعێراق لەبارەی هەڵبژاردنەوە داوایەک لە کۆمکاری عەرەبی دەکات\nبە نێوەندگیری ئەمریکا، ئیمارات و ئیسڕائیل ڕێککەوتن\nعێراق پێویستی بەقەرزی دەرەكی نامێنێت


6/12/2019 8:58:16 PM\n7291 جار خوێندراوەتەوە\nمروڤێ رۆژھەلاتا ناڤین ب تایبەت ل کوردستانێ ئەو بونەوەرە یێ پتریا وان دبنیاتا ھەبوونا خوەدا روحەک خوەسەپینەر و زیانبەخش خوەجھکریە، گاڤا لسەر رێبازەکێ دمەشن دخوازن ب دارێ زورێ ژی بە ھەرکەس مینا وان لسەر وێ رێیێ بچن، ل ڤان دەمێن داویێ ژبەر ھاتنەڤەیا پێلا پەرتوکێن فەلسەفی و بەلاڤبوونا ئایدولوژیێن زێدەتر لسەر ئازادیا کەسی لناڤا ژینگەھا تاکێ کوردستانی دا، ھەم ئارمانجێن فەلسەفێ و ئایدولوژی شێواندن ھەم ژی پیروزیێن ئازادیا مروڤی فەتساندن، ب رەنگەکێ وەسا کو جڤاک ژ سەردەمێ نەخواندەواریێ ل پرسێن مروڤاتی نەفامتر لێکریە.\nد سەردەمێ نھادا بەشەک زێدە یا تاکێ خوە ب رەوشەنبیر ددانن، بانگ دکن کانێ ئازادیا من، و د بەرامبەردا ئازادیێن تاکێن دن دکن بن لنگێن خوەستەکێن خوەدا، ھەرەشەکرن لسەر رێباز و ئایدولوژیێن کەسێن دن ب دەستکەفت دزانن و چەپکان ژبو ھەڤ لێددن ژبەر وێ سڤکاتیا ئەنجام ددن ب پیروزی و ئازادیێن کەسێن ب وانرە دژین دجڤاکی دا!.\nل ڤێرێ پرس ئەوە، گەلو چەوا دبە فەلسەفا ئازادیێ ئەو قاس کێم بە مینا ژ مروڤێ کوردستانی رەنگڤەددە؟!، یان قەی چەند ژیان وێ وەرە گوھارتن گەر ئەم ژی تەنێ ٢٠٪ وەک مروڤێ روژئاڤایی بفکرن و تشتان شیکاربکن و ئایدولوژیا خوەجھ بکن؟!، کەنگێ ئەمێ ببن ئەو مروڤێن کو روحیەتا خوە سەپینەر دناڤا خوەدا نەھێلن؟!، گەر ئەم بخوازن ئازاد بن د ھەلبژارتنێن خوەدا چ "ھزر، ئایدولوژی، کریار یان ھتد..." چما ئەم وێ ئازادیێ ژبو کەسێن دن ژی ب رەوا نابینن یێن کو جودا ژمە ھزر دکن؟!، ما ھند تشتەک مەزنە ئەم بگەھن وێ باوەرێ کو سفکاتیکرن ب پیروزیێن مروڤان گوپیتکا بن پێکرنا ئازادیا تاکی و نەمروڤبوونێ یە!؟.\nبمن ئیدی دڤێ ئەم مەزنتر ژ خوەیێن نھا بفکرن و رەفتار بکن، دەمە رێ ل ڤێ گێلەشوکێ بگرن ئەوا سەرھلدای بناڤێ نویبوون و توزا وێ ژینگەھا مە نخافتی، دڤێ ببێژین ئازادم ھەتا کو ئازادیا تە نەکم لبن حەزێن خوەدا، ئازادی لێ ئەڤ سنورێن منن نەبەزینە!، ئەزێ ژبو خوە بژیم دباوەشا فکرێن خوەدا، و تو ژی ژیانێ بکە ل ناڤ وێ ئایدولوژیا کو تە ھەی، ل وی دەمی نوی ئەمێ وەرن ئاستێ بدەست خستنا ناڤێ مروڤ ب واتەیا وێ یا فەرھەنگی، ئەمێ نوی ببن رەنگڤەدانا ئارمانج و فەلسەفا ئازادیێ یا تەمام و ئەمێ نوی ببن خوەدی جڤاکەک تەندروست.


قەسیدەی مەستورەی نالی وەک دژەباوی کۆمەڵایەتی و کەلتووری – Denegkan\nقەسیدەی مەستورەی نالی وەک دژەباوی کۆمەڵایەتی و کەلتووری\nbydengekan\tJanuary 29, 2013\tئەدەب\nخوێندنەوەی قەسیدەی (مەستورە)ی (نالی) بۆ خوێنەر یەکێکە لە بنەڕەتەکانی خوێندنەوەی ئەدەبی کوردی، لەبەر ئەوەی ئەمە داهێنانێکی هەرە گەورەیە لە شیعری کوردیدا. لە زۆربەی حاڵەتێکدا دەتوانین نالی بە شاعیرێکی داهێنەر ناوەزەندی بکەین. بە جیاوازیی ئەوەی نالی لەسەر ئاستی فۆرم و تەوزیفی شیعردا لە دەروازەیەکی دیکەیدا، بەڵام دەبێت بۆ شیکردنەوەی ئەو لایەنە پێویستیمان بە خوێندنەوەیەکی مێژوویی ئەدەبی دەبێت کە کەم تا زۆر (مارف خەزنەدار) دەستی بۆ ئەم لایەنە بردووە. جگە لەمە لایەنی کەلتووریش رەنگدانەوەیەکی گەورەی لەسەر شیعری نالی هەبووە. ئەمە بەئاشکرا لە کۆی شیعرەکانی دەبیندرێت. دەتوانین نموونە بە عیشقی نالی بۆ مەعشووقەکەی بهێنینەوە، بەوەی ئەو دابڕان و دوور و ئازارانە، زیاتر کۆسپی کۆمەڵایەتین، بەڵام نالی لە ناوەوەی خۆی وێنای ئەو حالەتە جیاوازانەی کردووە.\nهۆکار چییە ئەو قەسیدەیە ئێستاش چێژی ئەو کاتی نووسینی هەیە؟ بەبڕوای من هۆکاری سەرەکی بە زیندوو مانەوەی ئەم قەسیدەیە گەڕانەوەی نالییە بۆ ناوەوەی خۆی، یان خۆ داماڵینیەتی لە کۆی بەربەستە کۆمەڵایەتی و ئاینییەکان. نالی بەم قەسیدەیە گشت لەقەبێکی دینی و کۆمەڵایەتی لە خۆی دادەبڕێت و ڕوو لە خودی خۆی وەک ئەوەی کە هەیە دەکات. لەمەشدا هۆشیارانە دەچێتە ناوەوەی قەسیدە و مەبەستە ئاڵۆزەکانی دەبێت. ئەویش لە رێگەی خەونەوە، کە توانیویەتی بەربەستەکان تێک بشکێنێت. بەڵام ئەوە هیچ لەوە کەمناکاتەوە کە ئەمە تەکنیکێکی نوێشە لە شیعری کوردیدا، بەوەی شاعیر وێنای خەونێکی خۆی دەکات. هەندێک سەرچاوە ئاماژە بەوە دەدەن پاش نووسینی ئەم قەسیدەیە نالی سنووری میرنیشینی ئەردەڵان جێ دەهێڵێت، چونکە مەستورە کە لە بنەماڵەی قادرییەکانی سنەیە و لە کاروباری میریدا دەست ڕۆیشتوو بوون، رەنگە نالی ڕووبەڕووی سزادان بووبایەوە. ئەمەش دەتوانین بە ئاوارەبوون لەسەر مەبەستی قەسیدەکەی لێک بدەینەوە. ئەگەر (متنبی) شاعیری گەورەی عەرەب لەسەر دێرێکی شیعرەکەی ڕوبەڕوو بووەتەوە و کوژراوە، ئەوا هەمان حالەت بە جۆرێکی جیاواز لای نالی دەردەکەوێت، ئەویش جێهێشتنی شوێنە. متنبی لە سەرەتادا هەڵوێستی هەڵهاتنی گرتەبەر، بەڵام دواتر بەهۆی هەستکردن بە کەمی خۆی هەڵوێستی گۆڕی. نالی ئەدەبیانە کێشەکەی هەڵگیرساند، بەڵام دەیزانی ئەگەر نەڕوات کۆمەڵایەتیانە کۆتایی بە کێشەکە دەهێندرێت. مەستورە لە وەڵامەکەیدا نالی پەلکێشی هەمان شەڕی متنبی دەکات، کە دەڵێت:\n(مەرد ئەو مەردەن بەیۆ وە مەیدان\nپەلیش بشانۆ بە وێنەی رەندان)\n(پیاو ئەو پیاوەیە بێتەوە مەیدان\nدەست بوەشێنێ وەکو شێران)\nلێرەدا مەستورە نەریتی پیاوانەی کۆمەڵگا دەکاتە بنەما بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی نالی. مەستورە گەڕاوەتەوە بۆ ناواخنی کۆمەڵگا و لەقەبەکانی کە ئەویش پیاوەتییە. دیارە نالی خۆی لەو نەریتە کۆمەڵایەتییە دەپارێزێت و ناچێتە ئەو مەیدانەی کە مەستورە ناوی هێناوە، چونکە ئەو بە ئاراستەیەکی جیاوازتر رووبەروو بۆتەوە.\nهەندێک کەس پێیان وایە نالی لە رێگەی ئەم قەسیدەوە دژی دەنگی ئەدەبی ژنانە دەوەستێتەوە و هەوڵی شکاندنی مەستورەی وەک ژنە ئەدیبێک داوە، بەڵام من وای دەبینم ئەمە گەورەکردنی رۆڵی ئەدیبی ژنە، بەوەی نالی بەو ئاستەوە دەکەوێتە ململانێی ئەدەبی لەگەڵ مەستورەدا. خۆ مەستورەش وەڵامی خۆی هەبووە، بەڵام جیاوازتر لە هی نالی کە شەیتانەکەی ناوەوەی دەدوێت، مەستورە نەیتوانیوە بەربەستەکان بشکێنێت و لە چوارچێوەیەکی سنووردار کە وا دەردەکەوێت مێنتاڵێتی خێڵی پێوە دیار بێت وەڵام دەداتەوە. ئەوە هیچ لەوە کەم ناکاتەوە کە مەستورە ژنە ئەدیبێکی هەرە گەورەیە، جگە لەوەی ئەوەندەی من بزانم مەستورە پێشەنگی ژنە مێژوو نووسەکانی جیهانە، چونکە کتێبێکی مێژوویی تایبەتی لەبارەی میرنیشینی ئەردەڵان نوسیوە.\nنالی خودە کەلتوورییە باوەکەی خۆی تێپەڕاندووە، ئەو خەونێک وێنا دەکات کە دەتوانین وەکو سەرچاوەیەکیش بۆ دەروونی کۆمەڵایەتی کوردی بیخوێنینەوە. ئاشکرایە کە ئەدەب رەنگدانەوەیەکی بەرچاوی لایەنەکانی کۆمەڵگایە، لە رێگەی ئەدەبیشەوە دەتوانین بەشێکی زۆری لایەنەکانی کۆمەڵگا تەفسیر بکەین. کاتێ شیعرەکانی (خیام) دەخوێنینەوە، لەوە تێدەگەین کە ئەو لەناو چ کۆمەڵگایەکدا ژیاوە و بیرکردنەوەی خەلک بۆ شتەکان چۆن بووە. یان (سەعدی شیرازی و حافزی شیرازی) بە هەمان شێوە وێنای کۆمەڵگای دەوروبەری خۆیان کردوە. نالی بە هەمان شێوە جۆرێک لە وێنایەکی جیاوازتر بۆ فەرد و کۆمەڵگا دەکات، فەردێک خەونێکی شەیتانی بە ئازادییەوە بۆ دەوروبەر وێنا دەکات. خەونێک دەبێتە خوڵقاندنی وێنەی بەرزی شیعری، خەونێک لەگەڵ خۆیدا وەکو گەردەلوولێک بەخێرایی بەربەستی گەورە دەبڕێت. نالی لە شیعردا شۆرشێکی گەورەی بەرپا کرد، کە هەم ئەدەبی گرتەوە هەمیش لایەنی کەلتوری. ئەمەش تەنیا کەسە داهێنەرەکان خاوەن قودرەتی وەهان.\nقودرەتی نالی لە خوڵقاندنی وێنەی شیعری لە ئاستێکی بەرز دایە، ئەمەش سیفەتی راستەقینەی شیعرەکانی نالییە، بە تایبەت لە لایەنی مجازدا. وێناکردنی جەستەی ڕووتی مەستورە بەو شێوەیە ئیرۆتیکیە ئەوەمان بۆ دەردەخات کە کارامەیی نالی لە خەیاڵ و وێناکردندا بێوێنەیە. رەسەنیەتی ئەو قەسیدەیە دەگەڕێتەوە بۆ ئەو هەستە شەیتانییەی کە نالی وێنای کردووە، هەستێک لە گشت فەردێکی خۆرهەڵاتیدا هەیە. نالی ئەو قۆناغەی خۆی تێدەپەڕێنێت کە وەکو مەلاییەکی دینی بدوێت، بەڵکو بە نەفەسی هەرزەکارێکی تازە پێگەیشتو دەنوسێت، کە بەها بۆ هیچ بەربەستێک دانانێت. ئەمە جیاوزە لە شیعری هەجویی، چونکە ئەگەر هەجویی لە قسە و گەپەکانی دەوروبەرەوە سەرچاوەی گرتبێت، ئەوا لای نالی ئەم قەسیدەیە لە نەفەسە شەیتانییەکەیەوە سەرچاوەی گرتوە. بۆ قسەکردن لە بارەی ئەو قەسیدەیە پێویستە لە چەند دیدگایەکی جیاوازەوە هەوڵی شیکردنەوەی بدەین. ئەم لێكۆڵینەوەیە قسەکردنە لە بارەی رەهەندە شاراوەکانی ناخی شاعیر و ئەو دەرئەنجامانە کە قەسیدەکە لە دوای خۆیدا هێناویەتی.\nسەرەتایەک بۆ تێگەیشتن لە مەعشووق لای نالی\nنالی ناوی تەواوی (مەلا خدری کوڕی ئەحمەد شاوەیسی ئالی بەگی میکایەڵییە)، ئەگەرچی ناوی خۆی بە (خضر) دەبات. (مەلا کەریمی مودەڕیس و فاتح عبدالکریم) لە کۆکردنەوەی دیوانەکەی نالی ئاماژە بە ساڵی لە دایکبوون و مردنی دەدات، کە دەکەوێتە نێوان ساڵانی (1800 – 1856)، بەو پێیە بێت نالی (56) ساڵ تەمەنی بووە و بە تەواوەتی نەکەوتووەتە قۆناغی پیری. پێ دەچێت نالی پەی بە تەمەن کورتیی خۆی بردبێت، کە لە ئاست خەونەکانی زۆر کورتە. وەک دەڵێت:\nهەرچەندە کە عومری (خضر) و جامی جەمت بو\nچونکە ئەمەلت زۆرە چ عومرێکی کەمت بو! (1)\nلەم دوو دێرە شیعرە بۆمان دەردەکەوێت نالی شاعیری خەونە گەورەکانە. لەوە دەچێت نالی لە تەمەنێکی کەمدا عاشق بووبێت. دیارە مەعشووقەکەی نالی وەک لە شیعرەکانیدا تێبینی دەکرێت، ناوی (حەبیبە)یە. هەرچەندە ئەو ناوە پێ دەچێت ناوێکی خوازراو بێت. (حەبیبە) لە زمانی کوردییدا بە مانای (خۆشەویست) دێت. لە زۆربەی شیعرەکانی کوردییدا وشەی (خۆشەویست) بۆ مەعشووق بەکار هاتووە و تەعبیر لە بەرانبەرەکە کراوە. پێدەچێت ئەو وشەیە لای نالی سەرچاوەی گرتبێت و بۆ بەرهەمەکانی پاش خۆی درێژ بووبێتەوە. ناوی (حەبیبە) و (مەحبووبە) بەرانبەرە بە وشەی (خۆشەویست)ی ئێستایە. ئەو سەرنجە بۆمان دەردەخات کە ناوی (حەبیبە) لە شیعرەکانی نالیدا ناوێکی خوازراو و گشتییە. نالی لە بەیتێکدا تەواو خۆی لە خۆشەویستیی مەعشووقەکەیدا دەتوێنێتەوە و دەڵێت:\nدەستم لە گەردەنت هەڵمەگرە ئەی (حەبیبە)\nوابزانە خوێنی خۆمە، یا میننەتی رەقیبە\nئەم جۆرە خۆ تواندنەوەیە لە عیشقدا رەگێکی دێرینی هەیە لە ئەدەبی کوردیدا. ئەمە لای (بێسارانی) و (وەلی دێوانە) تێبینی دەکرێت کە بەپێی مێژووی شیعرەکانیان پێش (نالی) ژیاون. بەڵام لای نالی بە نەفەسێکی هونەریانەتر وێنا کراوە کە بەو جۆرە نەبووە بوونی خۆی بێمانا بزانێت لە دەرەوەی مەعشووقدا. بەڵکو ژیان لەگەڵ مەعشووق ئەو نیگەرانییە ناهێڵێت کە هەیبووە. جگە لەوەی وا وێنا دەکات کە مەعشووق بۆ ئەو هەموو کەسێکە، لە دەرەوەی مەحبووبەکەی هیچ کەسێک بۆ ئەو نابێت بە کەس. وەکو لە بەتە شیعرێکدا دەڵێت:\nلە کن من با وجودی ناس و ئەجناس\nکەسی تێدا نییە ئەم شارە بێ تۆ\nهەتا تۆم ئاشنا بوی، ئاشنا بون\nئەمێستا مو بە مو ئەغیارە بێ تۆ\nلای نالی ئامادەیی مەعشووق سەرچاوەی هەموو خۆشییەکانی ژیانە. وا وێنای مەعشووق دەکات وەک بەشێکی وجود کە لە دەرەوەی ئەودا دەروون و ژیانی نالی تەواو بێمانایە و پڕیەتی لە دژیەکی. هەموو شار دژی ئەوە و ئەویش بێکەسترینانە لە شاردا. بەکارهێنانی دەستەواژەی (شار) بۆ شوێن مانای وێناکردن و بەرجەستەکردنی هەموو دەنگە جیاوازەکانە. بەڵام هەرچەند لە شاریش بژیێت، ئەگەر مەعشووقەکەی لەگەڵ نەبێت، ئەوا هەموویان بە یەک دەنگ دژ بە (نالی)ین. بەڵام لە بەیتێکی پێش ئەوە نالی وێنەی مەعشووقەکەی بە کەسێکی بێزار لە ئەو دەکات. وەک دەڵێت:\nلە کن تۆ خار و خەس گوڵزارە بێ من\nلە کن من خەرمەنی گوڵ خارە بێ تۆ\nنالی پێمان دەڵێت کە مەعشووقەکەی لێی بێزارە، بەڵام ئەو بە بێ ئەو مەعشووقە ژیانی وێرانەیەکە. پێم وایە لەو دێرەدا بۆمان ڕوون دەبێتەوە کە مەعشووقەکەی نالی دەیان ڕووی جیاوازی هەیە. جگە لەوەی خۆشەویستی نالی بۆ مەعشووقەکەی یەک لایەنەیە. ئەم خۆشەویستییە یەک لایەنە دەروازەیەکی گرنگە بۆ دوان لە بارەی شیعرەکانی، چونکە بەو خۆشەویستییە نالی ئومێدی بە مەعشووقەکەی نییە، تەنیا لە ناخی خۆیەوە تەعبیر لە ئازارەکانی دەکات و هانای بۆ دەبات. ئەمەش وا دەکات نالی شاعیرێکی وجودی بێت، واتە تەعبیر لە ناوەوەی خۆی بکات، نەک خۆشییەکانی بەیەکەوەبوون. لە دەرەوەی مەعشووقدا نالی جەستەی خۆیشی لێ دەبێتە دوژمنێکی گەورە. وەک دەڵێت:\n(موژەم یەک یەک دەڵێی بزمارە بێ تۆ)\n(موژە) بە مانای بژرانگی چاو دێت، بەڵام بە بێ مەعشووق ئەو بژرانگانە دەبنە بزمار و دەچەقێنە نێو چاو. ئەمەیان کوێرکردنی بینینە و جەستە وەک دوژمنە بەبێ یار. ئەم خۆ تواندنەوەیە لە مەعشووقدا سەرەتایەکە بۆ فەنابوون. دەتوانم بڵێم نالی شاعیری فەنابوونە لە مەعشووقدا. دیارە ئەدەبی کوردی نموونەی ئەو جۆرە فانیبوونەی زۆرە، بەڵام لای نالی لە شێوەیەکی دیکەدا بەرجەستە دەبێت. دەتوانین نموونە بە (بێسارانی) شاعیر بهێنینەوە. (بێسارانی 1740 – 1810) لە چەند شیعرێکیدا تەواو خەون و ئارەزووەکانی لە مەعشووقدا دەبینێتەوە و دەڵێت:\nبۆ تۆ خوێناو لە چاوەکانم ئەبارێ\nباڵام لە خەم ئاڵاوە\nئێستا کاتی گێڕانەوەی سەرگوزەشتە نیە\nهەر ئەوەندە کە نەمردمایە\nجارێ گەردون خولی بدایە و کارێکی بکردایە\nمن و تۆ، شەو تا بە رۆژ، هاوراز بوینایە\nلەو شەوەدا خەوم هەر بە تۆوە بدیایە… (2)\nئەو ئارەزووەی (بێسارانی) بۆ مەعشووقەکەی بەشێکە لە خەونی تاکی کورد لەو کاتەدا. دۆخی کۆمەڵایەتی و کەلتووری بە ئاسانی دەتواندرێت لە شیعرەکانی (بێسارانی) بخوێندرێتەوە. لەو وێنەیەدا بێسارانی ئامادەیە دەستبەرداری ژیان بێت لە پێناو یەک شەوی هەنگوینی. لە دووری مەعشووقدا بینین لای بێسارانی دەبێتە شتێکی ئازار بەخش. کاتێ ئاماژە بەوە دەدات کە خوێن لە چاوەکانی دەبارێت، ئەوا وێنای بێزاری و پڕئازاریی خۆی دەکات، کە بە هۆی نائامادەیی مەعشووق ڕووبەڕووی بۆتەوە. مەبەستی سەرەکی لە هێنانەوەی ئەو بەشە لە شیعرەکە ئەوەیە کە بەر لە نالییش شاعیرانی کورد وێنای دۆخی کۆمەڵایەتی و تامەزرۆیی خۆیان بۆ حەبیبەکەی خۆیان کردووە. بەڵام نالی ناوی مەعشووقەکەیشی شاعیرانە هەڵبژاردووە، لەگەڵ ئیقاعی شیعرەکانی دێتەوە. (حەبیبە) لە شێوازی گوتن و بەکارهێنان ریتمێکی جوانی هەیە. (نالی)یش هونەرەیانە بەکاری هێناوە. هەر ئەم دێرە بە نموونە دەهێنینەوە:\nدەستم لە گەردەنی خۆت هەڵمەگرە ئەی (حەبیبە)\nوابزانە خوێنی خۆمە، یان میننەتی رەقیبە\nلێرەدا کۆتایی نیوەدێری یەکەم بە ناوی (حەبیبە)یە، هاو ریتمە لەگەڵ کۆتایی نیوە دێری دووەم، کە (رەقیبە). لە رووی رەوانبێژییەوە ئەو دوو وشەیە لە شێوازی خوێندنەوەدا لە یەکتر نزیکن. دەتوانین وەک دوو وشەی لێکچوویان دابنێین. بۆیە نالی لە هەڵبژاردنی ناوی مەعشووقەکەیشیدا ڕەچاوی ریتمی ناو و وشەکانی کردووە. ئەم دوو دێڕە دووبارە تەعبیر لە مەعشووق دەکات، کە شاعیر بەبێ ئەو مەعشووقە لە بۆشاییەکی گەورەدا دەژیێت. خوێنی خۆی هاوسەنگ دەکات بە هەستی مەعشووقەکەی و داوای لێ دەکات، کە بە بەشێک لە خۆی بزانێت. لێرەدا مەعشووق کەسێک نییە لە دەرەوەی خۆی بێت، بەڵکو بە خاوەنی سەرتاپای شتەکانی بوونی خۆی دەزانێت و بە مافێکی ڕەواشی دەبینێت.\nبەڵام لە چەند دێرە شیعرێکی دیکە نالی لە گەیشتن بە مەعشووقەکەی بێهیوایە و پێی وایە ئەوان دوو شتی تەواو پێچەوانەی یەکترن. وەک لەو دێرەدا هاتووە:\nتۆ نەو شگوفتەی وەردی، من مایلم بە زەردی\nتۆ هەمسەرت نەسیمە، من هەمدەمم لەهیبە\nنالی لەم دوو دێرەدا وێنای دووریی خۆی و مەعشووقەکەی وەک دوو شتی تەواو پێچەوانە دەکات. مەعشووق گوڵێکی تازە پێگەیشتووە، بەڵام نالی گوڵێکی ڕەنگ زەردی ڕوو لە وەرنە. حەبیبە هەمسەری شنەبایە و نالی وەکو ئاگرێکی گڕگرتووە. ئەوەیان ئاماژەیە دژیەکەی و پێچەوانەیی ئەو دووانە. (مەلا عبدالکریمی مدرس و فاتح عبدالکریم) کە دیوانەکەی نالیان لێک داوتەوە، لە تەفسیرکردنی ئەو دێرە شتی دیکەیان بۆ زیاد کردووە. وەک دەڵێن: ( من و تۆ ئەوەندە لە یەک دورین هەر خوامان یەکە). ئەگەر سەرنجە ئەو دێرە شیعرەی نالی بدەین، نالی شتی وای نەوتوە، کە ئەوان تەنیا خوایان یەکە. بە بڕوای من ئەو زیادکردنە لە لێکدانەوەدا بە زیانی شیعرەکە کۆتایی دێت. مەبەستم نییە بە لای ئەو باسەدا بچم، بەڵام لە کاتی قسەکردن لە بارەی قەسیدەی مەستورە ڕووبەڕووی هەمان بەهەڵە شیکردنەوەی دێرەکان دەبین کە هەوڵدراوە بە دیدگایەکی ئاینیانە تەفسیر بکرێت و هەندێک شت لە نالی دوور بخەنەوە.\nنالی ئارەزووی تێکەڵبوونی لەگەڵ مەعشووقەکەی خۆیی هەیە، واتە بەشێکی گەورەی خەیاڵی عەشقەکەی نالی، لە جەستەی مەعشووقدا بەرجەستە دەبێت. وەکو لەو دێرەدا هاتووە:\nوەفای عەهدە لە من رۆح و ، لە تۆ ماچ\nچییە چارەی ئەمانەت غەیری تەسلیم\nلێرەدا داوا لە مەعشووقەکەی دەکات ڕێگەی بدات کە ماچی بکات. لە بەرانبەر ماچەکەیدا (نالی) ئامادەیە رۆحی خۆی پێ ببەخشێت، چونکە پێی وایە رۆحی ئەو ئەمانەتێکە و دەبێت بیداتەوە خاوەنەکەی، کە مەعشووقەکەیەتی. لە بەرامبەریشدا ماچی مەعشووق سەرەوەتی نالییە، چونکە یەکێکە لە خەونەکانی. سەرەڕای ئەوەی نالی پیاوێکی ئاینی بووە، بەڵام هەمیشە چاوی لە مەعشووقەکەیەتی. وەکو دەڵێت:\nئاوی کەوثەر نۆشی سۆفی بێ کە من\nئاوی ئینسان، یەعنی ماچی دەم دەخۆم\nئەگەرچی دووبارە (مەلا عبدالکریمی مدرس و فاتح عبدالکریم) حوکمی ئەوە دەدەن، کە گوایە ئەو دێرە شیعرە هیی نالی نییە، چونکە نەشیاوە و ناکرێت مەلایەکی وەکو نالی ئەمەی وتبێت، بەڵام من پێم وایە ئەو دێرە هەمان زمانی نالییە و نەشیاویش نییە. نالی خاوەنی قەسیدەی مەستورەیە، کە لە ڕووی دینییەوە پڕیەتی لە شتی نامەحرەم، بەڵام کێشەکە لێرەوە دەست پێدەکات کە بمانەوێت تەفسیرێکی دینی بۆ شیعر بکەین. شیعر دەنگی ناوەوەی شاعیرە و لە دەرەوەی هەر جۆرە تەفسیرێکی دینییە. واتە ناکرێت بە هۆی دینیەوە حوکمی لەسەر بدرێت. نالی لەو دێرەدا مەعشووقەکەی بە گرنگتر لە هەر شتێکی دیکە دەزانێت، تەنانەت قیامەتیش، کە باوەرێکی تەواوی پێیە. ئاوی ئینسان هەر بە تەنیا ئاماژە نییە بۆ لیکی ناو دەم، بەڵکو حەزێکی سێکسیانەی (نالی)شە بۆ مەعشووقەکەی. لێرەدا نالی لە خۆشی و مژدەکانی بەهەشت هەڵدەگەڕێتەوە و پێی وایە هەموو خۆشییەکانی ئەوێ ناکاتە ماچ و ئاوێزانبوون لەگەڵ مەعشووق، چونکە ئەوە تاکە چێژ و خۆشی مرۆڤە.\nژیانی (نالی) لێوانلێوە لە ئاوارەیی و کۆچکردن و گەڕان. دیارە زۆرجار وێنای ئەو ئاوارەییەی کردووە. وەکو لەو دێرە شیعرەدا هاتووە:\nکە هاتی تێغی بێزاریت لە سەر دام\nسەری خۆم خود بە خود هەڵگرت و ڕۆییم\nکاتێ مەعشووق بە بێزارییەوە دێت، ئەوا شاعیر سەری خۆی هەڵدەگرێت. لەو دێرەدا بۆمان روون دەبێتەوە کە ئەگەر هاتبا شاعیر لەگەڵ مەعشووقەکەی ژیابا و ژیانێکی ئاسایی هەبووایە، ئەوا تووشی ئەو هەموو رۆیشتن و ئاوارەییە نەدەهات. لە کەلتووری کوردیشدا ئەوە باوە کە ئەگەر کەسێک ژیانی هاوسەرگیری پێکبهێنێت، ئەوا ئازادیەکانی کەمتر و سنووردارتر دەبێت، جگە لەوەی بە شوێنەوە دەبەسترێتەوە. هاوسەرگیری هەر ژیانێکی تر نییە لەگەڵ بەرامبەر، بەڵکو کەوتنە ژێر کاریگەری بەرپرسیاریەتیشە. لە ژیانی ئەو کاتدا کشتوکاڵ کردن هۆکاری سەرەکی ژیانی تاکەکان بووە، بۆ کشتوکاڵیش زەویەکی بە پیت پێویستە، بوونی ئەو زەویەش وا دەکات کە مرۆڤ بە شوێنەکەی خۆی ببەسترێتەوە و نەتوانێت بۆ ماوەیەکی زۆر شوێن و زێدی خۆی جێ بهێڵێت. لەوە دەچێت زۆربەی کۆچەکانی نالی پەیوەندی بە نەبوونی هاوسەرگیرییەکی درێژخایەنەوە هەبێت. ئەو دێرەمان هێنایەوە کە نالی ئاماژە بەوە دەدات کە هەتا مەعشووقەکەی ئاشنای بووە، ئەوا هەموو کەس ئاشنای بووە، بەڵام کاتێ یار نەما هەموو شار بووەتە دوژمنی. ئەوا مانای ئەوەیە لەوە دەچێت نالی ژیانی هاوسەرگیری پێکهێنابێت بەڵام هاوسەرگیریەکەی کورتخایەن. ئەگەر ئەو هاوسەرگیریەشی پێکهێنابێت لەوە ناچێت بە جیابوونەوە کۆتایی هاتبێت، چونکە ئەوە بۆ مەلا و شاعیرێکی وەکو نالی لەو کاتەدا شتێکی نەشیاو بووە، جگە لەوەی دیاردەی جیابوونەوە لە کۆمەڵگای ئێمە لە دوای نەوەدەکان بووەتە شتێکی ئاسایی، ئەگینا پێشووتر وانەبووە.\nنالی لە دێرێکدا پێمان دەڵێت ئەگەر جارێکی دیکە بگونجێت لەگەڵ مەعشووقەکەی بژیت، ئەوا بەبێ ئەو هیچ ناکات. وەک دەڵێت:\nنەمردم من ئەگەر ئەمجارە بێ تۆ\nنەچم، شەرط بێ، هەتا ئەم خوارە بێ تۆ\nدەرونم خاڵییە، وەک نەی دەناڵێ\nهەوارێکی چ پر هاوارە بێ تۆ\nنالی بەڵین بە مەعشووقەکەی دەدات، کە بێ ئەو هیچ شتێک نەکات و باسی وێرانییەکانی بێ ئەویی دەکات. دەکرێت بڵێن مەعشووقەکەی نالی زیندووە، چونکە وشەی (ئەمجارە)ی بەکار هێناوە. دیارە نالیش بڕوای بە زیندووبوونەوە هەبووە و بە گوێرەی تەفسیری دینی ئەوەی زانیوە کە ئەو ژیانە تاکە جارێکە و ژیانێکی دیکە وەکو ئێستا بوونی نییە. جگە لەوەی پێی وایە بە بێ ئەو دەروونی پڕیەتی لە بۆشایی کە وەک هەوارێکی پڕ لە هاوار وایە. هاواری نالی بۆ حەبیبەکەی هاوارێکی پڕ لە تامەزرۆییە. هاوارێکە بۆ شەربەتی دیداری ماچ و یەکتر گڵدانەوە. نالی لە هەموو جارێکدا پەنا بۆ حەبیبەکەی دەبات و وەکو تاقە هۆکاری رزگاربوون لە پوچیەکانی ژیان وەسفی دەکات. ئامادەیی مەعشووق لە شیعرەکانی نالی بەو شێوەیە پەیوەندی بەوە هەیە کە پێدەچێت ئامادەیی مەعشووق لە ژیانیدا زۆر کورتخایەن بووبێت. غەمگینییەکی ئەبەدی لە شیعرەکانی نالی دەبیندرێت. وەک لەو دێرەدا هاتووە:\nگەر دەپرسی من لەبەر چی کەم دەخۆم\nمن بە برسی قەت مەزانە، غەم دەخۆم\nئاوی سوێری چاو و باری تاڵی لێو\nسوێر و تاڵی دەم دەم و ژەم ژەم دەخۆم\nنالی وا وێنای ژیانی خۆی دەکات کە لێوان لێوە لە خەم و نیگەرانی. لای ئەو خواردن کە پێداویستیەکی گرینگی جەستەییە هێندەی خەم لای نالی ناخورێت. خەم کرۆکی ئەو ئازارانەیە کە نالی لەو شیعرە دەریبڕیوە. خەم هەمیشە لاوازی بۆ جەستە دەهێنێت لەگەڵ ئەوەشدا لە رووی زانستییەوە کاریگەری هەیە لەسەر بەشەکانی کۆئەندامی هەرس و هەناسە و خوێن. بۆیە دەتوانم بڵێم لەرووی زانستیشەوە ئەو دێرەی نالی هاوسەنگە لەگەڵ بارودۆخی جەستە لە کاتی خەمخواردن و کەمخواردن، واتە هەرچەند خەم لای مرۆڤ گەورە بێت هێندە لاوازی و کەمخواردن بۆ مرۆڤ دەهێنێت. فرمێسکی چاو شوێنی ئاو دەگرێتەوە، جگە لەوەی فرمێسک لە یەککاتدا هەم سوێرە و هەم تاڵ، سوێریش لە جیاتی وزەی خواردنەکانە. نالی پێوانەی خەمی خۆی دەکات و دەڵێت:\nتا سەری زوڵفت لەسەر رۆ حەڵقە دا\nمن وەکو ماری سەر ئاگر خەم دەخۆم\nلێرەدا نالی سەرچاوەی خەمی خۆی بۆ جوانی و کاریگەری زوڵفی یار دەبینێت، کە بەسەر ڕوویدا بڵاو بۆتەوە. تا ئەو کاتەی یار رووخساری خۆی بە زوڵفی جوانیی خۆی لێ دەشارێتەوە. حاڵەتی ماری سەر ئاگر تراجیدیترین حاڵەتێکە کە هەر گیاندارێک پێ دەگات. ئەو وێنەیەی بۆ دۆزەخ هاتووە وەک ئاگردانێکی گەورە، سەرچاوەی لەو ئازارە هاتووە کە مرۆڤ بە هۆی سووتانەوە دەیچێژێت. سوتان مردنێکی هێواش و پڕ ئازارە، مردنێکە تا دواین چرکەکانی ئازار لەگەڵ خۆیت دەبات. نالی هەمیشە شتەکانی دەوروبەرمان تێکەڵ دەکات بۆ ئەوەی مانای دیکەیان لێ بەرهەم بهێنێت. وەک چۆن خەمی خۆی بە ئازاری ماری سەر ئاگر دەچوێنێنێت.\nلە دێرێکی دیکەدا رەنگی سوور دەکاتە هێما بۆ خوێنی کە بە هۆی کاریگەری مەعشووقەکەیەوە دەڕژێت. هەر وەک دەڵێت:\nحەناییی کردووە پەنجەی بە خوێناوی دڵی زارم\nئەمە رەنگە شەهادەت بێ کە کوشتەی دەستی دڵدارم\n(حەنایی) بەو رەنگە سوورە دەوترێت کە لە کاتی خۆی وا باو بووە بووک شەوێک بەر لە گواستەوەی، بە هۆی خەنەوە دەستی سوور دەکرا یان رەنگی سووری دەدا. ئەو رەنگە سوورەی لە ئەنجامی خەنەوە دروست دەبێت پێ دەوترێت (حەنایی). نالی ئاماژە بە دەستی مەعشووقەکەی دەدات کە حەنایی کراوە، بەڵام بە هۆی خەنەوە نا، بەڵکو بە هۆی خوێنی خۆیەوە کە لە ئەنجامی بێرەحمی یار و بێباکی بەرامبەری ئەوا بۆتە کوشتەی دەستی دڵدار. ئەو لێکچواندنە بە شێوەیەکی هونەری کراوە، چونکە نالی لە نێوان رەنگی سوور و حەنایی، تەعبیر لە خوێنی خۆی بە دەستی یارەوە دەکات.\nنالی ترسێکی هەمیشەیی لە یارەکەی خۆی هەیە. وەک دەڵێت:\nمەکە ئیخلافی ئەو وەعدەی کە فەرموت\nدەخیلت بم کە خانەی صەبرەکەم سوت\nلەو دێرەدا ئەو ترسە بەردەوامەی شاعیر بەرامبەر بە یار وێنەکراوە کە ترسی ئەوەی هەیە بەڵینەکەی بشکێنێت و یارەکەی بێ وەفا بێت. ئەو پەیمانەی لەگەڵ مەعشووقەکەی بەستووە سەرچاوەی سەبر و ئارامی شاعیرە. واتە شاعیر بە هۆی ئەو پەیمانە لە سەقامگیرییەکی بێوێنە دەژیت. لەو دێرەدا جۆرە ئارامییەک بەدی دەکرێت کە جیاوازە لە نائارامییەکانی دیکەی شاعیر لە شیعرەکانی دیکەیدا. لەگەڵ ئەوەشدا نالی ناتوانێت پێ لە گومانەکانی بنێت و ئەو ترسەی بشارێتەوە. بەڵام ئەگەر هاتوو یار پەیمانەکە بشكێنێت، ئاوا پرشکی خەمی شاعیر بە رووی یاردا دەتەقێتەوە، وەکو دەڵێت:\nلە سندووقی پری سینەم بترسە\nکە ئاگر بەر بداتە تەخت و تابوت\nلێرەدا شاعیر بە زمانێکی هەڕەشاوی دەدوێت و بە یار دەڵێت کە دڵی وەکو سندوقێکی پڕە و لە ئەگەری شکاندنی پەیمان وەکو ئاگر تەخت و تابوتی دەسوتێنێت. لەو دێرەدا نالی تەواو وێنەی توڕەیی و ترس و نیگەرانی خۆی بەرامبەر بە مەعشووقەکەی دەکات، چونکە سەرچاوەی هەموو نەهامەتییەکانی شاعیر مەعشووقەکەیەتی. بەڵام هێشتا لە ئاست جوانی یارەکەی سازشت دەکات و دەڵێت:\nلەبەر خەندی لەبی لەعلی ئەتۆ بو\nکەوا شەککەر دەباری، گوڵ دەپشکوت\nکەواتە مەعشووق سەڕەڕای هەموو شتەکان لای نالی سیحری خۆی هەیە و بەردەوامیش وێنای جوانی و کاریگەری مەعشووقەکەی دەکات.\nلێرەوە دەتوانین بڵێن مەعشووقەکەی نالی خەیاڵێکە، کە خۆی لە چەندین شێوەی جیا جیا مانیفێست دەکات. مەعشووق لای نالی لە یەککاتدا هەم بنیاتنەرە و هەم رووخێنەر. دەتوانین تەواوی سوڕەکە بەم شێوەیە وێنە بکەین:\nبەڵام با بازانین نالی لە قەسیدەی مەستورە چۆن مامەڵە لەگەڵ مەعشووق دەکات، ئایا دەتوانین بڵێن مەستورەی ناو قەسیدەکەی نالی خۆی لە روحی مەعشووق بەرجەستە دەکات؟ ئەگەر وایە بۆچی سەرتاپای وێنەکان بۆ مەعشووق هەڵدەوەشێتەوە؟ ئەگەریش وانییە بۆچی مەستورە دێتە خەوی نالییەوە؟ مەگەر خەونبینین بە کەسێکەوە ئەنجامی شەیدایبوونێکی زۆر نییە؟\nقەسیدەی مەستورە و تێکشکاندنی وێنەکانە ئازاربەخشەکان بۆ مەعشووق:\nجیاوازتر لە هەموو شیعرەکانی نالی، قەسیدەی مەستورە ئیشکردنە لەسەر وێنە شەیتانیە ناوەکیەکانی ناخی نالی. لەوێدا وێنەی گشتی و پڕئازاریەکان بۆ مەعشووق تێکدەشکێن و لە جێگەیاندا هەست بە جۆرێک لە سەقامگیری دەکرێت. بەشێکی زۆری ئەو وێنانەی نالی لە شیعرەکانیدا بۆ مەعشووقەکەی دروستی کردوون، لە مەستورەدا بەرجەستەی دەکات. لەوانە (جوانی، نازکی، بێباکی، میهرەبانی، مەکر و … تاد). نالی هەموو وێنەکان بۆ مەعشووق لە مەستورەدا زیندوو دەکاتەوە. بەڵام جیاوازییەکەی ئەوەیە لەجیاتی نیگەرانی و ترسی لەدەستدان، دەکەوێتە گفتوگۆ لەگەڵ مەعشووق بە دیوە خۆشبەختیەکەیدا. مەعشووق لەو قەسیدەیە چیتر کەسە بێ باکەکە نییە بەڵکو ئامادەیی هەیە و بەو هۆیەوە کۆتایی بە ناسەقامگیرییەکەی دێت. دیارە ئەوە لە ڕێگەی خەونەوە ئیشی لەسەر کراوە، بەڵام خەونیش دیوە شاراوەکەی ئێمەیە کە لە بێئاگاییدا (لاشعور) دێتە گۆ. مەگەر خەون شتێکە لە دەرەوەی بیرکردنەوە و خەیاڵەکانمان بێت؟ بەڵام نالی بۆ ئەوەی خۆی لە کۆمەڵێک نەنگی و گەورەکردنی مەستورە بپارێزیت، وەها وێنەی دۆخەکەی خۆی کردووە کە شتێکی بێ ویستی (لا ارادي) خۆی بووە و ناتوانێت ڕێگەی لێ بگرێت. سەرەتای قەسیدەکە بەو شێوەیە:\nمەستورە کە حەسناوو ئەدیبە بە حیسابێ\nهاتە خەوم ئەمشەو بە چ نازێک و عیتابێ\nوەک وتمان سەرەتای قەسیدەکە رووبەرووبوونەوەی دۆخی بێئاگاییە لای شاعیر، لەمەشدا مەبەستی شاراوەی خۆی هەبووە، لە لایەک نایەوێت مەستورە بگەیەنێتە ئەو ئاستەی کە عاشقی بێت، لە لایەکەی دیکەوە ناتوانێت جوانی مەستورە بشارێتەوە کە خۆی پێی سەرسامە، ئەگینا چۆن دەتوانێت وا وەسفی بکات؟ نالی پێمان دەڵێت کە مەستورە ژنە ئەدیبێکە، بەڵام راستەوخۆ لە دیدی خۆیدا دان بەوە نانێت و دەڵێت بە حیسابێ. لێرەدا وشەی (نازێک) و (عیتاب) وەسفی دۆخی مەستورە دەکەن، کە ئەو دوانە بەشێکە لە جوانی ژن. مەستورە بۆ دێتە خەونی نالی؟ نالی دەیەوێت چی بڵێت؟ دێری بەشێک لە وەڵامی ئەو پرسیارەیە. وەک دەڵێت:\nهاتوم، وتی، عوقدەم هەیە، قەت مومکین وا بێ؟\nهیی تۆم، ئەگەرەم مەسئەلە حەل کەی بە جەوا بێ\nهۆکاری هاتنی مەستورە گرێیەکی تایبەتە کە ئەگەر لای نالی ببێتەوە، ئاوا دەبێتە خاوەنی ئەو. هیی تۆم واتە وەک موڵک دەبێتە هی نالی و نالیش تاکە خاوەنی ئەوە. دیارە نالی لێرەدا هی تۆم-ی وەکو بەشێک لە کۆیلایەتی کۆمەڵایەتی وێنە نەکردوە، بەڵکو وەکو ویستی کەسێک کە دەیەوێت بە هۆی کردنەوەی ئەو گرێیە هەڵیبژێرێت، وێنەی کردوە. ئەمەش مانای زاڵکردنی دەنگی نێرینە نیە، چونکە نالی ئەوەمان پێ دەڵێت کە لە خەوەکەیدا مەستورە بە ویستی خۆی هاتوە، ئەوە نالی نییە داوا لە مەستورە دەکات، بەڵکو مەستورەیە قسە دەکات و دەدوێت. دواتر وا باسی گرێکەی مەستورە دەکات:\nنوکتێکی ظەریفە بە نەصیبی ظورەفا بێ\nتەعریفی دەکەم، بەڵکو لە بۆ دەرد شیفا بێ\nلێرەدا نالی گەمە بە وشەکان دەکات. نوکتە دوو مانای هەیە، یەکەمیان قسەیەکی خۆشە کە دەبێتە مایەی پێکەنین و خۆشی، دووەمیان خاڵێکە بۆ دەستنیشاکردی شوێنکی تایبەت. نالی هەردوو شێوەیەکەی بەرجەستە کردوە و بۆ هەردوو مەبەست بەکاری هێناوە. وەکو لە سەرەوەش ئاماژەی پێدا نالی لە هەڵبژاردنی ناویش رەچاوی ریتم و مانای وشەکانی کردوە، ئەم قەسیدەیە بە تایبەت نموونەیەکی ئاشکرایە بۆ ئەو مەبەستە. مەستورە دەکەوێتە باسکردنی گرێیەکەی و ئاماژە بەوە دەدات کە رەنگە چارەسەری دەرد بێ. ئەو دەردە مەگەر هەمان ئەو دەردە نییە نالی لە ئەنجامی دووری و نەبوونی مەعشووق رووبەڕووی بۆتەوە؟ ئایا ناتوانین بڵێین ئەوە ئەو مەعشووقەیە کە نالی لە شیعرەکانی دیکەی وێنای کردوە؟ دەردی هەرە گەورەی نالی وەکو لە شیعرەکاندا دەری بڕیوە، کە بە هۆی مەعشووقەوە ئاوارە، تەنها، نیگەران و … تاد بۆتەوە. لێرەدا مەستورە دێت و گومانی ئەوە دەکات کە ئەو گرێیە چارەسەری دەردەکەی نالی بێت. لێرەدا دەتوانین هەڵوێستە بکەین و بڵێن نالی خۆی ئەو قەسیدەیەی نوسیوە، بە ئاگایشەوە مامەڵەی لەگەڵ وێنەکان کردوە، ئایا ئەگەر لێرەدا مەستورە یەکێک نەبێت لە مەعشوقەکان، ئەی چییە؟ ئایا ئەگەر عەشقێکی گەورەی بۆ جوانی ئەو نەبوایە دەیتوانی وەها وەسفی بکات؟ ئەم وەسفەی نالی زیاتر لەو دێرە دەردەکەوێت:\nدوککانی توحەف، کانی حەیا، کانیی بەقا بێ\nقوببەی لە قیبابی نوقەبا بێ، نەقوپا بێ\nوشەی (تحفة) واتا نایاب و نەوازە، نالی ئەو گرێیەی مەستورە بە نایاب و نەوازە وەسف دەکات و تا ئاستی ئەو کەماڵیە بەرزی دەکاتەوە کە سۆفی لە پلەیەکی بەرز پێ دەگات. مەبەستی من لە بەکارهێنانی وشەی (نوقەبا) کە نالی بەکاری هێناوە ئەو دۆخەیە کە سۆفییەک دەگات بە پلەیەکی بەرز لە توانەوەی لە عەشقی خوا. نالی ئەو گرێیەی مەستورە دەگەیەنێتە ئەو ئاستە. ئایا دەکرێت بڵێن نالی مەلایەکی تەقلیدی بووە؟ لای نالی مەعشووق لەپێش هەموو شتێکە و سەرچاوەی هەموو شتەکانیشە. ئەو دێرەش نموونەیەکی ترە کە نالی ئەو شتەی مەستورە هەیەتی هاوسەنگ دەکات لەگەڵ ئەوەی سۆفی پێی دەگات. هەر وەک دەڵێت:\nوەک هیممەتی صۆفی کە لەنێو خەڵوە خزابێ\nمەستورە و عەزیزی شەرەف و ریفعەت و جا بێ\nیا کۆمەڵە زیوی بوخەلا دور کە سەخا بێ\nمەغلەق بە بەخیلی، مە مەثەل مشتی مەلا بێ\nئاشکرایە مەبەستی نالی شەنتووز (ئەندامی دەرەوەی زاوزێی مێینە)ی مەستوورەیە، بەڵام ئەوەی جێگەی سەرنجە ئەو فرە وێنەیەیە کە نالی دێر لە دوای دێر هونەریانە وێنای دەکات. بۆ یەک ئەندامی جەستە چەندن لێکچواند دەدۆزێتەوە و هەمووشی بە پرسیار دەست پێ دەکات. ئەو لێکچواندنانە لەسەر بنەمای بەخشینی فرە وێنەییە لە شیعردا. نالی ئەو حاڵەتە هەستیارە باس دەکات کە تێیدا شەنتووزی مەستورە لێکچواند لەگەڵ شتەکانی دەوروبەر دەکات.\nلە دێری یەکەم شەنتوزی مەستورە ئەوە دەهێنێت کە سۆفی بە درێژایی ژیانی هیمەتی بۆ داوە. لەهەمانکاتدا ئەوەندە بەهادارە کە بەدرێژایی ژیان پارێزگاری لێ کراوە. هەرچی دێری دووەمە مەستورەی ناو خەونەکە وا وێنای ئەو شتە دەکات کە مەتەڵێکی چەند بڵێی ئاڵۆزە و تاکو ئێستا نەکراوەتەوە.\nنالی لە وێناکردن بەردەوامە و دەڵێت:\nلەو کانییەدا چوزەرە رێواسێ رووابێ\nبەو چوزەرە رێواسە کەمێکی قڵەشابێ\nلەو وێنەیەدا رۆحێکی شەیتانانە دەدوێت، رۆحێک دوور لە هەر بەربەستێکە. لەنێوان شەنتووز و رێواسێکی قڵەشاو لێکچواندن دەخوڵقێنێت. ئەگەر سەرنج لە رەگی رێواس بدەین، ئاوا روویەکی ساف، لووس و سپی هەیە، ئەو ڕەگە لەناو زەویدا شاراوەیە، کاتێک دەردەکەوێت کە لە رەگەوە دەریبهێنیت. هەرچی شەنتوزی مەستورەی ناو خەوەکەی نالییە، ئەوا خاوەن هەمان ئەو خەسڵەتانەیە کە ڕەگی ڕێواس هەیەتی. هەروەک چۆن ڕەگی رێواس لەژێر زەویدا شاراوەیە، بە هەمان شێوە لە جەستەی مەستورە یان هەر ژنێکی دیکە شتێکی وەکو رەگی رێواس بە هۆی پۆشینەوە پارێزگاری لێ دەکرێت، تاکو مەتەڵەکەی هەڵنەهێندرێت، ناتواندرێت ئەو ڕەگە ساف و لووسە ببینین. بەڵام جیاوازی رێواس لەگەڵ شەنتوز ئەوەیە کە دووەمیان قڵەشاوە، بۆ ئەوەی رێواس تەواو لەو شەنتوز بچێت پێویستە ئەویش قڵەشا بێ.\nنالی لە دێرێکی دیکەدا بەهەمان شێوە لێکچواندن لەنێون شەنتوز و سرووشتدا دەکات. وەک دەڵێت:\nیا گردەکی گردێکی کە شیرین هەڵیدابێ\nگردی نمەکین، یەئعنی گیای لێ نەرووابێ\nگرد یان تەپۆڵکە بەرزترە لە زەوی ئاسایی و دابڕان لەگەڵ ئاستی زەوی دروست دەکات. تەپۆڵکەمان هەیە گیای لێ دەڕوێت و هەشمانە لێ ناڕوێت، چونکە پێکهاتەکەی زیاتر بەردە نەک خاک. گیا کۆمەڵێک کەشی تایبەتی پێویستە بۆ ڕواندنی دیارە مەبەستم لە گیای خۆڕسکیشە. بۆ نموونە کوارگ لە شوینە سارد و شاخاویەکان دەڕوێت. تەپۆڵکە نێوەندی چیا و زەویە، واتە ئەو هاوسەنگییەیە کە لە نێوان زەوییەکی تەختایی و چیایەکی بەرزدا هەیە. دیارە ئەوەیان زیاتر لە ناوچە شاخاویەکان هەست پێ دەکرێ. شەنتوزی ژن دەکەوێتە نێوەندی جەستە، لەنێوان سەر کە بەرزترین شوێنی جەستەیە لەگەل سەری تەپۆڵکە کە بەرزترین شوێنی تەپۆڵکەیە، لەگەڵ پێی جەستە کە نزمترین بەشی جەستەیە لەگەڵ تەختایی زەوی کە نزمە لە ئاست تەپۆڵکە نێوەندێک هەیە ئەویش لە جەستەدا شەنتوزە و لە تەپۆڵکە ئەو شوێنەی گیای لێ دەڕوێ. گیا ئاماژەیە بۆ موو، بەڵام ئەگەر گیا لە شوێنە ساردەکاندا لە نێوەڕاستی بەهاردا دەڕوێت، دەشێت ئەوە هێما بێت بۆ ئەوەی کە مەستورە هێشتا نەوبەهارە، هەر وەک چۆن تەپۆڵکە گیای لێ نەڕواوە، بە هەمان شێوە شەنتوزی مەستورە هێشتا بە تەواوەتی مووی نەگرتووە.\nبا بزانین ئەو مەتەڵە بە چی هەڵدێت؟ ئایا بۆچی چارەسەرەکەی لای نالییە؟ نالی خاوەن چ شتێکە تاکو ئەو مەتەڵە هەڵبهێنیت؟ لەو سێ دێرەدا وەڵامی ئەو پرسیارانەمان دەست دەکەوێت:\nیا رەئیسی یەتیمێکی کە بێ بەرگ و نەوا بێ\nغەڵطان و سەراسیمە: نە داکێک و نە بابێ\nفێسێکی سپی و توندی لە کەللە کەلی نابێ\nهێشتاکو لە حەق جێگەیی خاصی نەدرابێ\nچەسپیدەوو خر هەروەکو بەر لە قاڵبی دابێ\nنەختێکی لەبەر توندییو سفتی قڵەشەبێ\nشەنتوزی مەستوورە وەکو منداڵێکی بێ دایک و باوک وایە کە سەراسیمە و شپرزەیە، ئەو سەراسیمەیە ئاماژەیە بۆ هەستداریی ئەو شوێنە کە کاتێکیش دەوروژێ بێخاوەنە. جگە لەوەی نالی بە هەمان شێوەی پیشووتر پێداگری لە سپیی ئەو شوێنە دەکات. ئەو شوێنە پڕ بە خۆیەتی و چەسپیوە، ئەو چەسپیوەش لە شیوەی بازنەیەکی یان خڕ دایە، دیارە مەرج نییە مەبەستی تەواوی بەشی دەرەوەی شەنتوز بێت، ئەکرێت بڵێن مەبەستی نالی شوێنی جوتبوون یان دەروازەی شەنتوزە. دیارە مەستورەی ناو خەونەکەی نالی ویستی جووتبوونی، بەڵام پرسیارەکە ئەوەیە بۆچی مەتەڵ لە دوای مەتەڵ دەڵێت و راستەوخۆ شتەکان نادرکێنێت؟ هەست دەکەم ئەوە پێوەندی بەو مەکرانەوە هەیە کە لە ژندا هەیە. (نیتچە)ی فەیلەسووفی ئەڵمانی دەڵێت هەموو شتێک لە ژندا مەتەڵە، چارەسەرکردنی ئەو مەتەڵانەش تەنیا سکپڕکردنە. نالییش قەسیدەیەکی بە مەتەڵ دەست پێدەکات و ئەو شتەی کە نیتچە لەبارەی ژن دەری بڕیوە، نالی شاعیرانە بەرجەسەتەی کردوە. چارەسەری مەتەڵەکانی مەستورەش جووتبوونەوە و لە ڕێگەی ئەو کردارەوە سکپڕبوون ڕوودەدات کە هەموو مەتەڵەکان هەڵدەهێنێت. نالی لە رێگەی زمانەوە ئەوی تر دەوروژێنێت و پەلکێشی گەمەیەکی شەیتانی دەکات.\nئایا ئەو مەتەڵە هەرگیز هەڵنەهێندراوە؟ ئایا گەوهەرێکی هێندە زێڕین خەڵک لێی بێ ئاگایە؟ ئەم دێرە وەڵامی ئەو پرسیارانەمان دەداتەوە:\nدەعوای ئومەرا چەندە لەسەر تەختی کرابێ\nچەند خوێن کە رژابێت و چ خوێنی نەرژابێ\nئەو گەوهەرەی مەستورە خەڵک لێی بە ئاگایە و چەندین پێکدادان لەسەر ئەو گەوهەرە روویداوە. بە بڕوای من ئەوە پەیوەندی بە ژیانی راستەقینەی مەستورەوە هەیە. (ماه شرق خانم مەستورە ابوالحسن بەگ قادری) بە پێی زانیارییە کۆکراوەکانی ئیسایکلۆپیدیای ویکیپیدیا بەشی زمانی فارسی ساڵی ژیان و مردنی بەو شێوەیە دیاری کراوە (1805 – 1848) . مەستورە لە بنەماڵەیەکی خانەدان بووە و بنەماڵەکەیان پلە و پایەی تایبەتیان لە میرنشینی ئەردەڵاندا هەبووە. ئەگەرچی مەستورە دڵی بە خەسرەو خانی ئەردەڵانییەوە بووە، بەڵام بە هۆی ناکۆکییەوە مەستورە وازی لێی هێناوە. خەسرەو پێداگری کردوە و ویستویەتی بەهەر شێوەیەک بێت مەستورە ببێتە هاوسەری، بەڵام مەستورە ڕازی نەبووە. بەهۆی ئەوەی خەسرەو دەستەڵاتدار و حاکم بووە، چەندین ڕێگەی گرتەبەر، تەنانەت باوکی مەستورەشی خستە زیندان بە بیانوی جۆراوجۆر، جگە لەوەی داوای باجی کردوە بە بڕی (30000 ، سێ هەزار تمەن) کە ئەو کات پارەیەکی زۆر بووە. مەستورە بە ناچاری شوی پێ کردوە، لە کاتێکدا هەندێک سەرچاوە دەڵێن لەو کاتەدا خسرەو سێ ژنی هەبووە بەڵام مەستورەی لە هەموویان زیاتر خۆش ویستوە. مەستورەش پاش ئەو هاوسەرگیرییە هەستی بە خۆشبەختییەکی زۆر کردوە، بە تایبەت ئەو شیعرانەی بۆ خەسرەوی نوسیوە. (3)\nئەو کاتەی نالی لە شیعرەکەیدا ئاماژەی پێ دەدات هەمان ئەو کاتەیە کە بنەماڵەی مەستورە لەناو کێشەدا بووە. (چەند خوێن ڕزابێت و چ خوێنی نەرژابێ) ئاماژەیە بە ناکۆکی نێوان بنەماڵەی مەستورە و خەسرەو لەسەر مەستورە. مەستورە لەو کاتەدا کچ بووە، ئەو قەسیدەیە پێش شووکردنەوەی مەستورە نووسراوە. هەموو ئەو گومانانەی لەسەر ئەو قەسیدەیە هەیە گوایە پاش شوکردنەوەی مەستورە نووسراوە، بەو دێرە دەتواندرێت وەڵام بدرێنەوە. (چ خوێنی نەرژابێ) ئاماژەیە بە ئەو خوێنەی بە هۆی نەمانی پەردەی کچێنی لە کاتی کرداری سێکسدا لە شەنتوژی کچ دێتە دەرەوە.\nئەوەی لەو لێکۆڵینەوەیدا مەبەستمە، خستەڕووی سەرجەم کلیل و لێکچواندن و مەتەڵەکانی ئەو قەسیدەیە نییە، بەڵکو مەبەستمە بڵێم نالی بەو قەسیدەیە توانای رووبەرووبوونەوەی کۆمەڵگا و نەریتە باوەکانی بوەتەوە. قەسیدەی مەستورە دابڕانی لەگەڵ ئەدەبی پێش خۆی هێنایە کایەوە، بەوەی ئەو قەسیدەیە بە کەرەستە کۆمەڵایەتییەکان بنیاد نەندراوە، بەڵکو بە زمانی خود و ناوەوەی خود تەعبیر لە زیندەخەوەکانی شاعیرێک کراوە. ئەگەر وایدابنێین ئەو قەسیدەیە بە مەبەستی ململانێ لەگەڵ مەستورە نووسراوە، ئەوا هیچ لە بەهاکەی ناگۆڕێت، چونکە یەکەم ململانێی راستەوخۆی نێوان دوو شاعیرە. نالی تەواو وەزیفەی ئەدەب لەو شیعرەدا بەرجەستە دەکات بەوەی کە ئەرکی ئەدەب نییە بەرگری لە کۆمەڵگا و نەریتەکانی بکات، بەڵکو ئەرکی ئەدەب گەیاندنی دەنگی ناوەوەیە بەبێ هیچ بەربەستێک.\nخاڵی جەوهەری لەو قەسیدەیەدا تێکشکاندنی کەلتووری باوە، لە جێگەی ئەو کەلتوورە باوە کەلتووری ئازادیی تاک فەراهەم دەبێت و هەموو کەسێک ئازادە لەوەی چی دەڵێت و چۆن تەعبیر لە خۆی دەکات. ئەو زمان ئازادیە لە ئەدەبی کوردیدا بەو شێوەیە لە نالییەوە دەست پێدەکات و بۆ بەرهەمە ئەدەبیەکانی پاش خۆی درێژ دەبێتەوە. نالی کاتێک راستەوخۆ ناوی مەستورە دوور لە هەر بەربەستێک دەهێنێت، ئاوا بێباکە لە چارەنووسی خۆی، ئەوەی نالی دەیکات زمان بەخشینە بە ئاوەزی خۆی.\nمەعشووق وەک ئاماژەم پێیدا زیاتر وێنەیەکی خەمهەژێنی هەیە نەک ئەوەی نالی گەشبینانە بڕوانێتە چارەنووسی خۆی لەگەڵ مەعشووق. پێگەی مەعشووق کۆبوونەوەی هەموو خەسڵەتەکانی ئەوی ترە لە کەسێکدا. ئەوی تریش بنەڕەتی بوونی ئێمەیە. لە قەسیدەی مەستورەدا وێنە ئازاربەخشەکان بوونیان نامێنێت، بەڵکو لەجێگەی ئەو نیگەرانییە خۆشبەختییەکی گەورە ڕوو لە خود دەکات. هەر وەک لە دێری 34ی قەسیدەکەدا هاتووە:\nدێوانە کە زانی کە دەبێ عوقدە گوشا بێ\nهەستاوو گوتی: ئەشکی ڕەوانم بە فیدا بێ\nدێوانە ئاماژەیە بۆ خودە شێت و شەیدایەکە، کاتێک بەوە دەزانێت کردنەوەی وەها گرێیەکەی کەوتۆتە ئەستۆ، ڕووبەڕووی خۆشییەکی بێوێنە دەبێتەوە و ئاماژە بەوە دەدات کە دەتوانێت وەها گرێیەک بکاتەوە. ئەو دێوانەییەبوونە ئەنجامی ئەو خۆشییە زۆرەوە کە بەدرێژایی مەتەڵەکانی مەستورە خودی بەرانبەر سەرمەستە تا کاتی تەوابوونی هەڵهێنانی ئەو مەتەڵانە، چونکە وەڵامەکەی لایە. ئەو خۆشییە لای ئەو خۆشییەکی ناشایستەیە. واتە بۆیە دیوانە بووە، چونکە باوەڕی نەکردوە وەها ڕووداوێکی گرنگ بێتە بەردەمی و لەگەڵ کەسێک بکەوێتە داوای جووتبوون، کە دەعوای ئومەرای لەسەر تەخت کرابێ (ئاماژەیە بۆ دێرە شیعرێکی نالی لەو قەسیدەیە).\nزمانی نالی لە وەسفدا لە ئاستێکی بەرز دایە. رەخنگەرانی ئەدەبی عەرەبی (د. محمد جواد إسماعيل غانمي و د. سهاد جادري) هەردووکیان لەسەر ئەوە کۆکن کە ئەوەی (متنبی) شاعیر لە شاعیرەکانی دیکەی عەرەب و ئەدەبی دەوروبەر جیا دەکاتەوە، زمانە وەسفیەکەیەتی. پێیان وایە متنبی لە ڕێگەی وەسفەوە ماهیەتی شتەکانی دەرخستوە (4).\nلای نالیش زمانی وەسف دەوری سەرەکی دەگێڕێت، چونکە سەرتاپای قەسیدەکەی مەستورە زمانی وەسف تێیدا زاڵە و لە ڕێگەی وەسفەکانەوە دەزانین مەبەستی مەستورە چییە. لە رێگەی ئەدەبەوە زمانیش گۆڕانی گەورە بەخۆیەوە دەبینێت و دەتوانێت کار لە هەموو پێکهاتەکانی کەلتوور بکات. کە قەسیدەی مەستوورە شکاندنی زمانی باوی شتەکانە.\nقەسیدەی مەستورە نموونەی دەنگی ئازادیی مرۆڤی کوردە لە ئەدەبدا. کاتێک لێکۆڵینەوەیەک لەبارەی ئازادی زمان لە ئەدەبی کوردیدا بکرێت، دەێت ئاماژە بەو قەسیدەیە بدرێت، چونکە ئازدیی زمان لەو قەسیدەیەدا لە ترۆپک دایە.\n1- سەرجەم دێرە شیعرییەکانی نالی لەم دیوانە وەرگیراون:\n– دیوانی نالی/ لێکۆڵینەوە و لێکدانەوەی: مەلا عبدالکریمی مدرس و فاتح عبدالکریم/ محەمەدی مەلا کەریم پێیدا چووەتەوە./ چای سێیەم ساڵی 1386ی ئیرانی\n2- بۆ خوێندنەوەی شیعرەکەی بێسارانی، بڕوانە ئەم سەرچاوەیە:\n– نەوشیروان مستەفا ئەمین/ بەدەم ڕێگاوە گوڵچنین/ کتێبی یەکەم/ چاپی یەکەم 2012/ لاپەڕە 317\n3 – بروانە ئەو لینکە بە زمانی فارسی و ئینگلیزی کە بۆ زانیاری لەبارەی ژیان و مردنی مەستورە سودی لێ وەرگیراوە:\nئەوەیان زانیارییەکی کورتە لەبارەی مەستورە بە زمانی فارسی:\nمیرزا علی اکبر منشی می‌نویسد: «مستوره چون شأن و شایستگی خود را برابر با مردان روزگار می‌دانست از این مواصلت و مزاوجت امتناع داشت تا اینکه خسروخان پدر و جد او را همراه چند تن از بستگان به زندان انداخت و ابوالحسن بیگ را مجبور به پرداخت جریمهٔ سی هزار تومان نمود و شرط استخلاص آنان را منوط به عقد مستوره نمود، مستوره به ناچار بدین مزاوجت تن در داد و جز تسلیم در مقابل استخلاص پدر و جدش راه دیگری نداشت در حالی که خسرو خان پیش تر با حسن جهان خانم بیست و یکمین دختر فتحعلی شاه قاجارازدواج کرده بود و از او سه پسر به نام‌های رضا قلی خان، امان الله خان و احمد خان و سه دختر به نام‌های خانم خانم‌ها که زن اردشیر میرزا برادر محمد شاه قاجار بود و دیگری عادله خانم همسر حسین خان والی شیراز و سومی آغه خانم داشت.\nئەمەش کورتەیەک بە زمانی ئینگلیزی:\nMah Sharaf Khanom Mastoureh Ardalan or Mastura Ardalan(1805 –1848) was a Kurdish poet and writer. She was born in Sanandaj in north-western Iran and deceased in Sulaymaniyah in present-day north-eastern Iraq. She was a member of the feudal aristocracy in the court of the Ardalan principality centered in Senna. She studied Kurdish, Arabic and Persian under the supervision of her father, Abolhasan Beig Qadiri. Her husband, Khasraw Khani Ardalan was the ruler of the principality. Her husband’s death leaves the principality vulnerable to outside interference.\n4- دکتورة محمد جواد إسماعيل غانمي و دکتورة سهاد جادري / الاعتداد بالنفس في شعر أبي الطيب المتنبی\n1- د. مارف خەزنەدار/ دیوانی نالی.. ساخكردنەوە لە سەر تێكستی دەستنووس و چاپكراوی دیوانی شاعیر)/ چاپی دووەم\n2- نەوشیروان مستەفا ئەمین/ بەدەم ڕێگاوە گوڵچنین/ کتێبی یەکەم/ چاپی یەکەم 2012\n3- بڕوانە ئەو لینکە بە زمانی عەرەبی، کە بابەتێکە لە بارەی باکگراوندی کارەکانی نالی:\n4-دکتۆرة محمد جواد إسماعيل غانمي و دکتۆرة سهاد جادري / الاعتداد بالنفس في شعر أبي الطيب المتنبی\nئەو کتێبە لەم لینکە بخوێنەوە:\n5- لێکۆڵینەوەی مەلا عبدالکریمی مدرس و فاتح عبدالکریم، کە لە پێشەکیی دیوانەکەی نالیدا بڵاوکراوەتەوە.\n6- فریدریش نیچه / وه‌های گوت زه‌رده‌شت/ وه‌رگێڕانی: عه‌لی نانه‌وازاده/ ده‌زگای چاپ و بڵاوکردنه‌وه‌ی موکریانی/ 2001\n7- لەبارەی کاریگەری زمان لەسەر کەلتوور بڕوانە ئەم کتێبە:\nسۆران ئازاد/ گوزارشتی خود/ چاپی یەکەم / ساڵی 2012/ لە بڵاوکراوەکانی سەنتەری رۆشنبیریی چۆمان، سەنتەری رۆشنبیریی خەون/ چاپخانەی رۆژهەڵات، هەولێر.. سود لەم دوو بابەتە وەرگیراوە:1. پێشەکی کتێبەکە/ 2. زمانی رۆشنبیران لە دوای 17ی شوباتەوە\n8- مەسعود محەمەد/ چەپکێک لە گوڵزاری نالی/ چاپی یەکەم/ دەزگای ئاراس/ هەولێر ٢٠١٠\nPrevious خوێن له‌به‌رڕۆیشتنی ژن له رۆمانی (ژنێك به‌سه‌ر مناره‌وه)\nNext کاتێک پیاو که‌شی ناپاکی بۆ هاوسه‌ره‌که‌ی دەڕه‌خسێنێت.


#ضرب_کوردی Photos and videos on Instagram\n#ضرب_کوردی Instagram Photos & Videos\nضرب_کوردی - 106 posts\nLatest #ضرب_کوردی Posts\nشروع همکاری آموزشگاه موسیقی هزارآواز با جناب آقای متین حسینی نوازنده درجه یک ضرب کوردی ، تنبک و کاخن.\nبرگزیده سه دوره جشنواره جوان در بخش ضرب کوردی\nبرگزیده دو دوره جشنواره نواحی\nنوازنده برتر تنبک در جشنواره موسیقی ایرانی\nتنظیم کننده پارت کوبه ای ارکستر فیلارمونیک بوکان\nبرای اطلاع از شروع کلاس ها به دایرکت مراجعه بفرمایید\n#تنبک #کاخن #ریتم #ضرب #کوردی #کرد #کردستان #سقز #بوکان #بانه #ضرب_کوردی #محلی #اصیل\nتارق خالدی نیا هنر جوی با استعداد وزیرک اجرای یکی از قطعات دوره عالی بهمن رجبی\nدرقالب سه نوع ریز ازشهر زیبای پاوه\n#تنبک #تنبکنوازان #تنبک_نوازی #دمبک #بهمن_رجبی #امیرناصر_افتتاح #ناصر_فرهنگفر #جهانگیر_ملک #مرتضی_اعیان #نویدافقه#فرهاد_پورنوروز#پدرام_خاورزمینی#پژمان_حدادی#کردستان#کرماشان#ایلام#سنه\n408 14 7 August, 2020\nسارا حاجی عزیزی دختری زیرک و بااستعدا\nاجرای یکی از قطعات بهمن رجبی\nکه از هشت منفی استفاده شده\nو بشکنهای دست بالا از یک تا چهار\nاین قطعه برای تسلط کافی و قدرتمند کردن بشکنهای دست بالا بسیار موثر است\n#تنبک #تنبکنوازان #تنبک_نوازی\n#فرهاد_پورنوروز #نوید_افقه #پژمان_حدادی #پدرام_خاورزمینی\n458 37 4 August, 2020\n🎼هنرجو🎵سما محمدیان گل🎵\n🎼آهنگ1🎵له کوردستان خوشتر کوییه🎶\n#دیلان #موسیقی_کودکان #موسیقی #سردشت #بلز #فلوت_ریکوردر #باغلمه #گیتار #سنتور #ویولن#ضرب_کوردی\n354 28 27 July, 2020\nپلی متر قطعه ایی از نواخته های خودم\nکه خیلی وقت پیش زدم\nدست راست درمتر (۲/۴)به شکل تم و بشکن سه وچهار پایه میگیره دست چپ درمتر (/۴۴)و(/۵/۸) اجرا میکند\nعادت دادن به دستان توسط قدرت مغز به راحتی همچین قطعاتی رو میتوانید بنوازید\nمن با نیمکره چپو راست مخالفم چون همه قطعات چه ساده چه پلی متر از روی تکرار زیاد و نواختن عادت میشه و مغز به راحتی پردازش میکنه\n#تنبک #تنبک_نوازان #بهمن_رجبی #نویدافقه #فرهاد_پورنوروز #حمید_مقدم #احمدخاکطینت #پدارم_خاورزمینی #پژمان_حدادی #امیرناصر_افتتحاح#حسین_تهرانی#جهانگیرملک#کردستان#سنه_مریوان#بانه#سقز#بوکان#مهاباد#ورمی#کرماشان#ایلام#لرستان##خرم_اباد#موسیقی_کوردی#ضرب_کوردی#کورد#حسن_زیرک#تاهیر_توفیق#محمد_ماملی_ره_شول_ره سول_گه_ردی_حسین_علی_علی_مردان_ناصر_رزازی_نجه_غلامی_تاهیر_خلیلی_جمال_مفتی\n590 135 12 June, 2020\nضرب کردی : حمید الیاسی\nدوزلە : محراب قیطاسی\n#ضرب #دوزله #زریاب #ضرب_کردی #ضرب_کوردی #اهنگ_شاد #آهنگ #بوکانی #فولکلور #کرمانجی_خراسان_شمالی #سردشتی #مهاباد_سابلاغ_سردشت_بوکان_بانه_ورمی_رضایه_میانداب_ماکو_خوی_سلماس_پیرانشار_پیرانشهر_خان_تکاب_شاهیندژ #مهاباد_سابلاغ_سردشت_بوکان_بانه_ورمی_رضایه_میانداب_ماکو_خوی_سلماس_پیرانشار_پیرانشهر_خان_تکاب_شاهیندژ #مهاباد_سردشت_بوکان_شنو_سابلاغ_اشنویه_پیرانشهر_ارومیه_رضایه_ماکو_خوی_چالدران_قره_میاندواب_تکاب_سنه_سقز_کامیاران_کوورد_ایلام_کرمانشاه_گیلانغرب_نغده_نقده #سقزی #سقز_بانه_مریوان_سنندج_بوکان_مهاباد_سردشت_دیواندره_کرمانشاه_نقده_پیرانشار_سابلاغ_ورمی_رضایه_میاندوآب_شنو_تکاب_هولیر_سلیمانیه_دیاربکر_قلادزه_دهوک_وان #سقز_بانه_مریوان_سنندج_بوکان_مهاباد_سردشت_دیواندره_کرمانشاه_نقده_پیرانشار_سابلاغ_ورمی_رضایه_میاندوآب_شنو_تکاب_هولیر_سلیمانیه_دیاربکر_قلادزه_دهوک_وان_بی #گروه_موسیقی #سنه_جديده #کامیاران #قروه_کردستان #هورامانات #کرمانشاهی #کرمانشاهیا #یارسان #آذربایجان #همدان #سنندج_سنہ_مریوان_پاوه_دیواندره_مهاباد_دهگلان_قروه_کردستان_کرمانشاه_کورد_فیلم_هورامان #سنندج_سنہ_مریوان_پاوه_دیواندره_مهاباد_دهگلان_قروه_کردستان_کرمانشاه_کورد_فیلم_هورامان #تهرانیا #کرج #کردستان_عراق\n1,209 16 18 May, 2020\nموسیقی غذای روح است شاد باشید دوستان... #موسیقی_کوردی #موسیقی_سنتی #گورانی_کوردی #گورانی_قدیمی #کورد #کوردستان #سقز_بانه_مریوان_سنندج_بوکان_مهاباد_سردشت_دیواندره_کرمانشاه_نقده_پیرانشار_سابلاغ_ورمی_رضایه_میاندوآب_شنو_تکاب_هولیر_سلیمانیه_دیاربکر_قلادزه_دهوک_وان #آهنگ_شاد #اهنگ_کوردی #بالبان#ضرب_کوردی #سقزی #سقزیها #سقزیکان#عصرجدید #موسیقی_اصیل #آواز #دوستانه #زماوندی_کوردی #طبیعتگردی #طبیعت_پاک #آب #کانی #مظهر_خالقی\n220 18 18 May, 2020\nئێوارەیکی خۆشتان بۆ ئاواتە خوازم\nدڵتان هەر گەرم و شاد بێ، هیوادارم لەپەنا بنەماڵەی خۆشەویستان لەش ساغ و کەیف خۆش بن. وەک هەمیشه (ماهور، صبا موزیک ، کورد موزیک ) له خزمەتتان دایە بۆ کڕین و فرۆشی ئامێرەکانی موسیقی\nخرید و فروش و تعمیرات آلات موسیقی\n#ئیلام #موسیقی #موزیک #مهاباد #ماهور #صبا_موزیک #کورد_موزیک #کورد #کوردستان #سنندج #تهران #اصفهان #شیراز #کوردەواری #پاوە #سەردەشت #رمضان #بالابان #نای #سنتی #کرمانشاه #ضرب_کوردی #هەڵپەرکێ\n@sirvan_mahabadi20 an_ 🥁\n602 27 24 April, 2020\nگشتی در مترهای(۷/۸) (۱۰/۸) (۱۱/۸) (۱۶/۸) (۹/۸)(۱۴/۸)\nاز قطعات جدید که چندروزاخیرنوشتم که سعی کردم دراین قطعه از ریز پر یا همان ریز ۹ انگشتیاستفاده نکنم.. که متاسفانه هم در تنبک نوازی و هم دف نوازی جدیدا کمی وکاستی های خود را با اجرای ریزهای طولانی پرخواهند کرد..\nاین قطعه بخاطراینکه ازعزیزانی که خواستند بنوازند مقداری باسرعت پاین تر از سرعت اصلی اجرا کردم امیدوارم مورد پسند همه عزیزان قراربگید✌ نت این قطعه را درصفحه بعدی پست خواهم کرد\n#تنبک #تنبک_نوازی #تنبکنوازان #بهمن_رجبی #فرهاد_پورنوروز #نوید_افقه #پژمان_حدادی #پدرام_خاورزمینی #هوشیار_وطنی #کامبیز_گنجه_ایی#ارژنگ_کامکار#پیمان_صحیحی#کردستان#کورد#سنه#مریوان#بانه#بوکان#سقز#مهاباد#ورمی#روژهه_لات#موسیقی_کوردی#ضرب_کوردی#ضرب_لری#لرستان#ایلام#کرماشان#سلیمانی#هه_ولیر_حسن_زیرک_حسین_علی_علی_مردان_تاهیرتوفیق_محمد_ماملی_رسول_گردی_عارف_جزیری_ناصر_رزازی_هوزان_سرحد_دکتر_شوان_موسیقی_هورامان_عثمان_هورامی_صباح_هورامی\n505 84 23 April, 2020\nقطعه فوق چندتاییه دوستان؟؟ #چالش\n#تنبک #تنبک_نوازان #ریتم_شناسی #ریتم_نوازان_کوبه_ای #نوید_افقه #فرهاد_پورنوروز #پژمان_حدادی #بهمن_رجبی #اینرناصر_افتتحاح#ناصر_فرهنگفر#جهانگیر_ملک#حسین_تهرانی#موسیقی_کوردی#کوردستان#سنه#مریوان#بانه#مهاباد#بوکان#ایلام#کرماشان#روژهه_لات#مقامات_کوردی#ریتم_کوردی#ضرب_کوردی#حسن_زیرک#حسین_علی#علی_مردان#تاهیر_توفیق\n417 55 20 April, 2020\n1,420 12 18 April, 2020\nخوانندە: جلال داودی\nویلون: هیوا رحمانی\nنرمەنای: منصور بهرامبیگی\nدف: نگار اعزازیان\nـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ #موزیک #زەرب_کوردی #ضرب_کردی #ضرب_کوردی #نرمه_نای #نرمەنای #ویلون #گۆرانی_کوردی #موسیقای_کوردی #فولکلور #فۆلکلۆر #بۆکان #بوکان#سنندج#کرمانشاە#سقز#بانه#سنە #زەرب_نایە#زەرب_دوزلە#موسیقی_فولکلور #موسیقی_مقامی#کردستان_قصرشیرین_کرمانشاه_جوانرود_پاوه_قروه_سنندج_کامیاران_بانه_مریوان_مهاباد_سردشت_سرپل_ذهاب_کرند_گیلانغرب_ایلام_مهران_کنگاور_بیستون_صحنه_شاباد_غرب_ا #تھران #زریاب#سنە #لیلاخ #kurdistan #rojhalat\n1,190 11 11 April, 2020\n#کوردی_شاد #موزیک #زەرب_کوردی #ضرب_کردی #ضرب_کوردی #نرمه_نای #نرمەنای #ویلون #گۆرانی_کوردی #موسیقای_کوردی #فولکلور #فۆلکلۆر #بۆکان #بوکان#سنندج#کرمانشاە#سقز#بانه#سنە #زەرب_نایە#زەرب_دوزلە#موسیقی_فولکلور #موسیقی_مقامی#کردستان_قصرشیرین_کرمانشاه_جوانرود_پاوه_قروه_سنندج_کامیاران_بانه_مریوان_مهاباد_سردشت_سرپل_ذهاب_کرند_گیلانغرب_ایلام_مهران_کنگاور_بیستون_صحنه_شاباد_غرب_ا #تھران #زریاب#سنە #لیلاخ #kurdistan #rojhalat\n1,345 12 8 April, 2020\n'' گه ریان ''\n#ضرب #گریان #تکنوازی #سنه_جديده #هورامانات #کرمانشاهی #کوردی_شاد #کوردی_غمگین #موزیک #موزیک_خاص #گورانی_کوردی #زریاب #کوردستان_هەوڵێر_ئامێد_مەهاباد_قامیشلی_کەرکوک_کوبانی_ورمێ_مەهاباد_سلێمانی_شەنگاڵ_سنەدژ_کرماشان_سەقز_بۆکان_ئیلام_خانەقەین_سەردەشت_پیرانشار_دهۆک_زاخو_ #کوردستان_هەوڵێر_ئامێد_مەهاباد_قامیشلی_کەرکوک_کوبانی_ورمێ_مەهاباد_سلێمانی_شەنگاڵ_سنەدژ_کرماشان_سەقز_بۆکان_ئیلام_خانەقەین_سەردەشت_پیرانشار_دهۆک_زاخو_ #ایران #دفنوازان #بوکانی #مهاباد_سابلاغ_سردشت_بوکان_بانه_ورمی_رضایه_میانداب_ماکو_خوی_سلماس_پیرانشار_پیرانشهر_خان_تکاب_شاهیندژ #مهابادی #سنندجیها #پیرانشار #کوردیش #ضرب_کوردی #هلپرکه_کوردی #هلپرکی #موسیقی_کوردی #فولکلور #کرمانجی #همدان #قروه #matinhosseini1\n631 0 3 April, 2020\nکنسرت گروە سواڕۆ\nخوانندە :فواد یارە\nتنظیم و نوازندەی دیوان :محراب قیطاسی\nدهل: امید دباغی\nنرمه نای : آروین دباغی\nضرب کردی : عزیز کنگرلو\n#محمد_ماملی #گۆرانی_کوردی #گۆرانی #موسیقی_مقامی #دیوان #باغلاما #بالابان #دهل #ضرب_کردی #موسیقی_فولکلور #موکریان #کنسرت #کنسرت_موسیقی #بوکان #گروە_سوارو#ضرب_کوردی #زەرب_کوردی #ضرب #نرمەنای #نایە #مهاباد_سابلاغ_سردشت_بوکان_بانه_ورمی_رضایه_میانداب_ماکو_خوی_سلماس_پیرانشار_پیرانشهر_خان_تکاب_شاهیندژ #سنندج_سنہ_مریوان_پاوه_دیواندره_مهاباد_دهگلان_قروه_کردستان_کرمانشاه_کورد_فیلم_هورامان\n452 32 3 April, 2020\nگۆرانی: جەعفەر ئەمینی\nنایە: کەریم سالحی\nزەرب: ئومید دەبباغی 🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹\nبژین دەستان خۆش\n#ایرانی #تهران #سنندجیها #بوکانی #سقز_بانه_مریوان_سنندج_بوکان_مهاباد_سردشت_دیواندره_کرمانشاه_نقده_پیرانشار_سابلاغ_ورمی_رضایه_میاندوآب_شنو_تکاب_هولیر_سلیمانیه_دیاربکر_قلادزه_دهوک_وان #سقز_بانه_مریوان_سنندج_بوکان_مهاباد_سردشت_دیواندره_کرمانشاه_نقده_پیرانشار_سابلاغ_ورمی_رضایه_میاندوآب_شنو_تکاب_هولیر_سلیمانیه_دیاربکر_قلادزه_دهوک_وان_بی #مهاباد_سابلاغ_سردشت_بوکان_بانه_ورمی_رضایه_میانداب_ماکو_خوی_سلماس_پیرانشار_پیرانشهر_خان_تکاب_شاهیندژ #سابلاغ #گورانی_کوردی #گورانی_زور_خوش #گورانی #سردشتی #پیرانشار #سنه_دژ #کردستان_قصرشیرین_کرمانشاه_جوانرود_پاوه_قروه_سنندج_کامیاران_بانه_مریوان_مهاباد_سردشت_سرپل_ذهاب_کرند_گیلانغرب_ایلام_مهران_کنگاور_بیستون_صحنه_شاباد_غرب_ا #کردستان_عراق #کردستان_ایران #زریاب #هلپرکه_کوردی #اهنگ_شاد #موزیک_جدید #کوردی_شاد #کوردی_غمگین #کرمانشاهی #کرمانشاهیا #همدانیها #ضرب #دفنوازان #گروه_موسیقی #ضرب_کوردی\n1,695 18 1 April, 2020\nضرب کوردی:امید دباغی\n#موزیک #زەرب_کوردی #ضرب_کردی #ضرب_کوردی #گۆرانی_کوردی #موسیقای_کوردی #فولکلور #فۆلکلۆر #زەرب_نایە #زەرب_دوزلە#موسیقی_فولکلور #موسیقی_مقامی#کرونا #سنندج_سنہ_مریوان_پاوه_دیواندره_مهاباد_دهگلان_قروه_کردستان_کرمانشاه_کورد_فیلم_هورامان #بوکان_مهاباد_سقز_نەغەدە_سەردەشت_بانە_پیرانشار_ورمێ_تکاب_ساینقەلا_سنە_دیواندرە_مەریوان_دهگولان_کرماشان_ایلام_پاوە_نۆدشە_کامیاران_ #سلێمانی_دووکان_قەرەداخ_ڕانیە_قەڵادێ_دەربەندیخان_سەیدسادق_چوارتا_چەمچەماڵ_کەلار_کفری_ماوەت_شارباژێڕ مانی\n1,465 17 31 March, 2020\nTop #ضرب_کوردی Posts\nدووزلە:مامۆستا موستەفا ئەحمەدپوور\nتکایە بە 🎧 گۆی لێ بگرن\n#زەرب_کوردی #موسیقای_کوردی #موسیقی_مقامی #موسیقی_فولکلور #زەرب_دوزلە #زەرب_نایە #سردشت #دوزله #دوزله_ایلام #ضرب_کردی#ضرب_کوردی#فولکلور#بوکان#مهاباد\n1,060 43 14 September, 2019\nزەرب و نایە\nسێ پێ ناوچەی موکریان\n#فولکلور #موسیقی_سنتی #موسیقی_مقامی #موسیقی_فولکلور #موسیقی_کردی #دالاهو #نرمه_نای #ضرب_کوردی #ضرب_کردی #موزیک#کرمانشاه#زەرب_کوردی#زەرب_نایە#نایە#هەڵپەڕکێ#موکریان\n623 29 28 October, 2018\nتیکلاوی دو سازی کوبه ای 🎶💯\nخوش بی اموزا❤✨ #ساز_کوبه\n199 33 5 February, 2020\n#شمشال #بانزلان #کهن_آواهای_تنبور #ضرب_کوردی\n292 67 24 August, 2019\nدونوازی ضرب و ویلن همراە دوست عزیز جان زانیار شکرە\n#ویولن #کوردی #بداهه_نوازی #کوردی_شاد #نواکمانچه #ویولنیست #ویولن_ایرانی #دف #نوازنده #کوردستان_هەوڵێر_ئامێد_مەهاباد_قامیشلی_کەرکوک_کوبانی_ورمێ_مەهاباد_سلێمانی_شەنگاڵ_سنەدژ_کرماشان_سەقز_بۆکان_ئیلام_خانەقەین_سەردەشت_پیرانشار_دهۆک_زاخو_\n#اموزشگاه موسیقی صدف\n834 28 21 May, 2019\nدەف و شمشال\n#دف #شمشاڵ #ضرب_کوردی #زەرب #دفنوازی #دفنوازان #کورد #کوردستان #موکریان #خانقاە\n414 51 10 March, 2020\n⏪ خوانندە: جلال خوریاوایی ⏪ ضرب کوردی: اسعد همزەای ⏪ نرمەنای:علی کاریزەای\n👆👆 ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ #ضرب #تیمپو #ضرب_کوردی #هلپرکی #شایی #مهاباد_سابلاغ_سردشت_بوکان_بانه_ورمی_رضایه_میانداب_ماکو_خوی_سلماس_پیرانشار_پیرانشهر_خان_تکاب_شاهیندژ #مهابادی #سابلاغ #کوردی_شاد #گورانی_کوردی #گورانی_زور_خوش #گوران #سنه #سنه_جديده #سقزی #سقز_بانه_مریوان_سنندج_بوکان_مهاباد_سردشت_دیواندره_کرمانشاه_نقده_پیرانشار_سابلاغ_ورمی_رضایه_میاندوآب_شنو_تکاب_هولیر_سلیمانیه_دیاربکر_قلادزه_دهوک_وان #بندری_شاد #کوردستان_هەوڵێر_ئامێد_مەهاباد_قامیشلی_کەرکوک_کوبانی_ورمێ_مەهاباد_سلێمانی_شەنگاڵ_سنەدژ_کرماشان_سەقز_بۆکان_ئیلام_خانەقەین_سەردەشت_پیرانشار_دهۆک_زاخو_ #سلیمانیه #مریوان_بوکان_بانه_کرمانشاه_دیواندره_بیجار_قروه_ایلام_کامیاران_پیرانشهر_اشنویه_مهاباد_ارومیه_تبریز_میاندوآب_کردستان_سلیمانی #موزیک #گروه_موسیقی #عروسی #فولکلور #صداوسيما #کرمانشاه_آنلاین #کرمانشاهان #ییلاق #خواننده #خواننده_زن\n3,267 34 1 March, 2020


محەممەد بن زاید بە سەرۆکی ئیمارات هەڵبژێردرا | KURDPLAT\nمحەممەد بن زاید بە سەرۆکی ئیمارات هەڵبژێردرا\nکوردپلات 5/14/2022 10:48:00 م ليست هناك تعليقات\nئەنجوومەنی باڵای ئیماراتی یەکگرتوو لە کۆبوونەوەی ئەمڕۆیدا و بەپێی ماددەی 51ـی دەستووری ئەو وڵاتە؛ محەممەد بن زایدی بە سەرۆکی ئیمارات هەڵبژارد.\nئاژانسی فەرمیی هەواڵەکانی ئیماراتی یەکگرتوو ناسراو بە "وام"، رۆژی شەممە 14.3.2022، رایگەیاند: "ئەنجوومەنی باڵای ئیماراتی یەکگرتوو ئەمڕۆ بە بەشداری دەسەڵاتدارانی هەموو میرنشینەکانی ئیمارات لە میرنشینی ئەبوزەبی کۆبووەوە، دواتر ئەنجوومەنەکە محەممەد بن زایدی بە سەرۆکی ئیمارات هەڵبژارد. بەمەش محەممەد بن زاید بووە سێیەم سەرۆکی ئیمارات دوای باوکی و براکەی".\nهەروەها محەممەد بن زاید بووە فەرماندەی گشتیی هێزە چەکدارەکانی ئیمارات، لەپاڵ ئەوەی کە بووە دەسەڵاتداری میرنشینی ئەبوزەبی.\nئەو پێشهاتە دوای رۆژێک هات لە کۆچی دوایی خەلیفە بن زاید ئالنەهیان، سەرۆکی ئیمارات و فەرماندەی گشتیی هێزە چەکدارەکانی ئەو وڵاتە لە تەمەنی 74 ساڵیدا.\nئەمڕۆ شەممە 14-05-2022، نێچیرڤان بارزانی، سەرۆکی هەرێمی کوردستان بە بۆنەی هەڵبژاردنی وەکو سەرۆکی ئیمارات، لە هەژماری خۆی لە تویتەر پەیامێکی پیرۆزبایی ئاراستەی شێخ محەممەد بن زاید کرد.\nلە پەیامەکەیدا سەرۆکی هەرێمی کوردستان دەڵێت، "پیرۆزبایی لە برای ئازیزم لە بەڕێز شێخ محەممەد بن زاید ئال نەهیان دەکەم بۆ هەڵبژاردنی وەکو سەرۆکی ئیماراتی یەکگرتووی عەرەبی." هەروەها دەشڵێت، "هیوای سەرکەوتنی بۆ دەخوازم لە ئەرکەکانیدا."\nلەو پەیامە پیرۆزباییەیدا کە ئاراستەی شێخ محەممەد بن زاید، سەرۆکی ئیماراتی کردووە، سەرۆکی هەرێمی کوردستان هیوا دەخوازێت گەلی ئیمارات لەژێر سەرکردایەتیی ژیرەکەیدا؛ ئاسایش، ئاوەدانی و خۆشگوزەرانی بەرقەرار بێت و دەشڵێت، "چاوەڕوانی هاوکاریی زیاتر و کاری هاوبەشی نێوانمانین."\nشێخ محەممەد بن زاید کێیە؟\nشێخ محەممەد بن زاید، سەرۆکی نوێی ئیماراتی عەرەبیی یەکگرتوو لەدایکبووی ساڵی 1961 لە میرنشینی ئەبوزەبی، شێخ محەممەد بن زاید لە ساڵی 2004ـەوە جێنشینی ئەبوزەبی و جێگری فەرماندەی گشتیی هێزە چەکدارەکانی ئیمارات بوو، پێش ئەوەی ببێت بە سەرۆکی ئیمارات.\nشێخ محەممەد بن زاید بە هۆکاری چالاکبوونی ئیمارات لە ناوچەی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و جیهان ناودەبرێت، لەپاڵ ئەوەی کە ئەندازیاری دروستکردنی پەیوەندییە لە نێوان ئیمارات و ئیسرائیل، محەممەد بن زاید دەرچووی ئەکادیمیای ساندهێرستی سەربازیی بەریتانییە و پلەی فەریقی لە سوپای ئیمارات بەدەستهێناوە.\nباراک ئۆباما، سەرۆکی پێشووتری ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە یادەوەرییەکانیدا سەبارەت بە شێخ محەممەد بن زاید دەڵێت: "ئەو ژیرترین دەسەڵاتداری وڵاتانی کەنداوە".


سایکۆ، نۆبەرەیەکی سەختی هیچکۆک » DidiMn\nسەرەتا / سینەما/وتار / سایکۆ، نۆبەرەیەکی سەختی هیچکۆک\nداریان جەمال و محەمەد حاجی\nلەبەر ئەوەی لە هەندێک شوێن پێویست دەکات، بۆیە نووسینەکە سپۆیڵ لەخۆ دەگرێت. سەرەتا سەیری فیلمەکە بکە.\nفیلمی سایکۆ، دەشێت یەکێک بێت لە جەربەزەترین و بوێرانەترین ئەو فیلمانەی کە ئالفرێد ھیچکۆک کاری دەرھێنانی بۆ کردووە، بە ھۆی ئەوەی پێش ئەم فیلمە چەند شتێک هەبوون هێڵی سووربوون و چەند شتێکیش هەبوون کە وەکو بڵێیت ”مەحاڵی سینەمایی” بوون، بەڵام لەم فیلمەدا هیچکۆک دووبارە کارتەکانی دابەش کردەوە و ڕێچکە باوەکانی سینەمای بە جۆرێک لە جۆرەکان شکاند و مەحاڵی کردە واقیع کە ئەمە وای کرد ناوی هیچکۆک لە ئاسمانی سینەمادا بە پرشنگداری بدرەوشێتەوە.\nهیچکۆک سەرەتا دەیویست کە فیلمێک دروست بکات و ئەوەی لە مێشکیدایە بە بێ هیچ سانسۆرێک بیهێنێتە سەر شاشەی هۆڵەکانی سینەما، کە ئەمە هەر لە سەرەتاوە بووە گرفت بۆی. لە دوای ئەوەی کە کەوتە گفتوگۆکردن لەگەڵ کۆمپانیای پاراماونت پیکچەرز، یەکەم کارتی زەردی بە ڕوودا بەرز کرایەوە و پێی گوترا ئەوەی کە تۆ بەتەمایت بە بێ دوودڵی شکست دەهێنێت.\nبە هۆی ئەوەی کە فیلمەکە دیمەنێکی لەخۆ دەگرت کە مێینەیەک لە بانیۆیەکدا خۆی دەشوات، کە ئەم گرتەیە هێڵی سوور بوو بۆ ئەوکات و شتێکی نوێ بوو، لە هەمان کاتدا پڵۆتەکەی شتێکی تێدا بوو کە نزیک بوو لە مەحاڵەوە، ئەویش کووشتنی کارەکتەری سەرەکی فیلمەکەیە لە شوێنێک لە نێوانی سەرەتا و نیوەی فیلمەکەدا!\nئەمە بە جۆرێک لە جۆرەکان، بە ڕای بڕیاردەرانی ستۆدیۆکانی پاراماونتەوە ڕیسک و بڕیارێکی زۆر دژوار بوو، چونکە ئەم فیلمە بە پێچەوانەوەی ڕووبارەکەوە مەلەی دەکرد، هەر بۆیە لە سەرەتادا ڕێک نەکەوتن، بەڵام هیچکۆک هەر سوور بوو لەسەر دروستکردنی فیلمەکەی، ئەم جارە ئۆفەرێکی باشتری پێشکەشی پاراماونت کرد و پێی گوتن کە مووچەکەی خۆی کە 250 هەزار دۆلارێک بوو، دەیخاتە بری شەست لە سەدی مافی خاوەندارێتی فیلمەکە و لە ئەگەری شکست و سەرکەوتندا زۆرینەی دەرئەنجامەکەی هی خۆیەتی جا ئەگەر سەرکەوتن بێت یان شکست! پاراماونت ئەمەی قبوڵ کرد و نزیکەی کەمتر لە ملیۆنێک دۆلاری بۆ فیلمەکە تەرخان کرد.\nهیچکۆکی دەرهێنەر سەرەڕای هەموو هەوڵەکانی کەمتر لە ملیۆنێک دۆلاری کۆ کردەوە. ئەو دەیزانی کە بوودجەی فیلمەکەی بەشی دروستکردنی فیلمی ڕەنگاوڕەنگ ناکات، بۆیە بڕیار دەدات کە بە ڕەنگی ڕەشوسپی فیلمەکە دروست بکات! دوای ئەم بڕیارەی، هیچکۆک ئیتر لە خەمی دواتردا دەبێت کە ئاشکرا نەبوونی سیناریۆ و پلۆتی فیلمەکەیەتی، هەر بۆ ئەمەش پەیمان لە هەموو ستافی فیلمەکە وەردەگرێت کە بە وشەیەکیش بێت نابێت باسی سیناریۆ و پلۆتی فیلمەکە بکەن، بۆ ئەوەی شتەکان لەسەر سکەی خۆیان بڕۆن و هەر دوای ئەمەش کامپینێکی گەورەی بۆ هۆشیارکردنەوەی خەڵک و بەرگرتن بە سپۆیڵ ڕاگەیاند. بەڵام ئەمە دادی هیچکۆکی نەدا و پێش سێ مانگ لە نمایشکردنی فیلمەکەی، ئەوەی هیچکۆک لێی دەترسا ڕووی دا، کۆتایی فیلمەکەی سپۆیڵ کرا! بەڵام هیچکۆکی ئیرادە پۆڵاین لە بەرامبەر ئەمەشدا چۆک نادات و ناوەستێت. بڕیار دەدات کە فیلمەکەی هەرچۆنێک بێت لەسەر ڕێچکەی ئاسایی خۆی بەردەوام بێت و لە بەرواری دیاریکراودا نمایش بکرێت!\nگەر بێینە سەر ناوەڕۆکی فیلمەکە، لەم فیلمەدا ئالفرێد ھیچکۆک دێت و چەند بڕیارێکی بوێر و ھاوکات جەربەزە دەدات، کە پێشتر شتێکی وەها نەکراوە لە مێژووی سینەمادا ئەویش بە وروژاندنی باسێکە کە پێشتر ھیچ دەرھێنەرێک بوێری ئەوەی تێدا نەبووە ئەو ڕێچکەیە بکاتەوە و ڕێچکە باوەکان بشکێنێت. بەڵام لێھاتوویی ھیچکۆک کارێکی وا دەکات نەک ئەوەی کە کەس نەتوانێت ڕەخنە لە جەربەزەییەکەی بگرێت، بەڵکو تا ڕۆژگاری ئەمڕۆش لە نێوەندەکانی سینەمادا دەبێت بە ناچاری لە وانە سینەماییەکاندا ئەو بوێرییەی ھیچکۆک بخوێندرێت!\nیەکێک لە گرنگترین بڕیارە ڕێچکەشکێنەکانی ھیچکۆک لەم فیلمەدا کووشتنی کارەکتەری سەرەکی فیلمەکەیە! وەک دەزاندرێت پاڵەوانی سەرەکی لە سینەمادا بە ڕۆژگار ئەمڕۆیشەوە کەم دەرھێنەر ھەیە بوێری ئەوەی تێدا بێت کە پاڵەوانی سەرەکی لە یەکێک لە دیمەنەکاندا لەناو بەرێت، چونکە لە فیلمێکی دوو بۆ سێ کاتژمێریدا کارێکی نیمچە مەحاڵە کە بتوانیت کارەکتەری سەرەکی بکووژیت و دواتر بناغەی کارەکتەرێکی نوێ دابڕێژیت، باوەڕ بە بینەریش بھێنیت کە بەسۆز و کارتێکراو بێت بە کارەکتەرە نوێیەکەت. ھەر بۆیە زۆربەی دەرھێنەرەکان خۆیان لەمە لا دەدەن، بەڵام ئێمە باسی ھیچکۆک دەکەین، مامۆستا لە ئیشکردن لەسەر سایکۆلۆژیای بینەر! ھەر بۆیە لە فیلمی سایکۆدا سەرەتا بینەر ناچار دەکات سۆزدار بێت بە کارەکتەرێک بە ناوی ماریۆن. ئەم کارەکتەرە بە هۆی زیرەکیی هیچکۆکەوە لە سەرەتادا بە شێوەی فریشتە دەردەخرێت، ڕەنگی جلی ژێرەوەی سپییە، بەڵام دوای ئەوەی ئەم کارەکتەرە بڕێک پارەی لە لایەن بەڕێوەبەرەکەی لە لا دادەنرێت وەکو سپاردەیەک، ماریۆن ئەو بڕە پارەیە بە زۆر دەزانێت و بەبێ ئەوەی بە باشی بیر لە دەرەنجامەکانی بکاتەوە ھەر ئەو ڕۆژە بڕیار دەدات ئەو پارەیە لەگەڵ خۆیدا ببات و ھەڵبێت، دواتر هیچکۆک ڕەنگی جلەکانی ژێرەوەی ماریۆن دەکات بە ڕەش وەکو ئەوەی کە تاوانێکی کردبێت! لە درێژەی چیرۆکی پارە بردنەکەدا بینەر دەکەوێتە جۆرە حاڵەتێکی دڵەڕاوێکی سەیرەوە! خۆنەویستانە سۆزدار دەبێت بەرانبەر بە ماریۆن کاتێک ڕووبەڕووی مەترسییەک دەبێتەوە، بێ ئەوەی ھۆشی لای ئەوەبێت ئەو کارەی ماریۆن پێی ھەڵساوە بە پێی پێوەر و ئادابی گشتی بۆ تاوان کارێکی تەواو ھەڵەیە. بەڵام ھیچ بینەرێک نییە لەو کاتەدا ئارەزووی ئەوە بکات کە ماریۆن لە لایەن پۆلیسەکەوە دەستبەسەر بکرێت لە یەکێک لە دیمەنەکانی سەرەتادا.\nهەر لەو کاتەی کە ماریۆن لە لایەن پۆلیسێکەوە ڕادەگیرێت، لەوێدا یەکەم داو لە لایەن ھیچکۆکی مەزنەوە دانراوە و بینەرەکانی پێ ڕاو دەکات. لەوانەیە بڵێیت چۆن؟ بەڵێ هیچکۆک زیرەکانە بینەر دەخاتە دڵەڕاوکێوە بەوەی ماریۆن دەخاتە ناو مەترسییەوە وەک کارەکتەری سەرەکی یەکەم، ھیچکۆک بەم دەستپێکە لە فیلمەکەیدا بە ئیشکردنێکی ورد لە سەرەتادا کارەکتەرێک لە نەستی بینەردا خۆشەویست دەکات کە بە پێوەری گشتی ئەو کەسە تاوانبار و ناپەسەندە. بەڵام ھیچ بینەرێک ئەو ڕاستییە ناھێنێتە بەرچاوی خۆی بەڵکو ھەموو بیری لای ئەوەیە کە ماریۆن چۆن چۆنی دەشێت دەربازی ببێت لەو مەترسییانەی کە دێنە بەردەمی، یاخود چ چارەنووسێک چاوەڕوانی دەکات. بێئاگا لەوەی کە ماریۆن کارەکتەری ناوەندی و سەرەکی نییە! کاتێک ماریۆن لە ھۆتێلێکی تۆزێک دوورەدەست لا دەدات بۆ ئەوەی پشوویەک وەربگرێت ئا لەوێدا بێئاگایانە سایکۆلۆژیای بینەر تۆزێک ئارام دەبێتەوە چونکە دەبینێت پاڵەوانی فیلمەکە ئیتر ئێستا لە مەترسی دەستبەسەرکردن دوورە. بەڵام شۆکی سەرەکی لێرەوە دەست پێ دەکات چونکە ھیچکۆک بڕیار دەدات ئیتر ڕۆڵی ئەم کارەکتەرە کۆتای پێ بێنێت و کەسێکی تر شوێنی پاڵەوانی سەرەکی بگرێتەوە کە نۆرمان بەیتسە! ئەوەی جێگای سەرنجە ئەو کەسەی کە پێشتر وا دەزانرا پاڵەوانی سەرەکییە و بینەر ھەست و سۆزی بۆی ھەبوو ئێستا لە لایەن کەسێکی نەناسراوەوە دەکووژرێت و ھەر ئەو بکووژە دەبێتە کارەکتەری سەرەکی فیلمەکە! بەڵام ھیچکۆک دووبارە بە تەکنیکێکی ورد وا لە بینەر دەکات کە بکووژی پاڵەوانەکەی یەکەمی لە لا خۆشەویست ببێت و لەگەڵ بوونی مەترسی ئەویش سایکۆلۆژیای بوروژێت کە دووبارە ئەمیش هەر تاوانبارە!\nجێگای خۆیەتی بپرسین ئەوە چ جادوویەکە وا دەکات بینەر ئارەزووی مانەوەی تاوانبار لە دوای تاوانبار بکات؟ ئەمە چ تەکنیکێکە وا قووڵ ئیشی لەسەر سایکۆلۆژیای بینەر کردووە کە بە کەمتر لە نیو کاتژمێر سایکۆلۆژیای بینەر وەها لێ دەکات دەستبەرداری پاڵەوانی سەرەکی ببێت بۆ کارەکتەرێکی بکووژی لەپڕ دەرکەوتوو؟ بەڵێ، لەوانەیە ئەگەر ئێمەش لە جێگای پاراماونت پیکچەرز بوینایە شکستێکی زۆر چاوەڕوانکراومان بۆ ئەم فیلمە دابنایە. بەڵام ئەم جۆرە ئیشکردنەی هیچکۆک وانەی سینەماییە و هیچکۆک بە مەزنی خۆی ئەمەی دروست کردووە، چونکە لەناوبردنی پاڵەوانی سەرەکی ھەر وا کارێکی ئاسان نییە، چونکە دەرھێنەر دەبێت بەھانەیەکی بەھێز بداتە دەستی بینەر کە بۆچی پاڵەوانی سەرەکی لەناو برد؟ دیسان لەو ماوە کورتەی فیلمەکەدا بینەر ناچار بکات کە سۆز و خۆشەویستیی لە لا دروست ببێت بۆ پاڵەوانێکی نوێ. ئەوەی مایەی سەرنجە فیلمەکە نزیکەی ٤٠ ملیۆن دۆلار داهاتی هەبوو، بووە سەرکەوتووترین فیلمی هیچکۆک لە ڕووی داهاتەوە، تەنها داهاتی هیچکۆک خۆی نزیکەی ١٥ ملیۆن دۆلار داهاتی بوو! سکۆری فیلمەکە شانبەشانی نواندنی نایابی ئەکتەرەکان و دەرهێنانی دەرهێنەری مەزن هیچکۆک، شاکارێکی دروست کرد و کووشتنی پاڵەوانی سەرەکی لە چارەکی یەکەمی فیلمێک و بنیاتنانی چیرۆکی پاڵەوانێکی تری نوێی لە فیلمێکی دوو کاتژمێریدا لە کارێکی ئەستەمەوە کرد بە شتێکی واقعی لە جیھانی سینەمادا.


نه‌بوونی ئازادی ڕاگه‌یاندن له ئازه‌ربایجان\nکۆسپ و ته‌گه‌ره‌ی ڕاسته‌قینه له به‌رده‌م ئازادی ڕاگه‌یاندن هێشـتا له ئازه‌ربایجان به‌رده‌وامه که هه‌روه‌ها بریتیـیه له به‌ندکردنی ڕۆژنامه‌وانان. له 6 ی مانگی حه‌وتدا ڕۆژنامه‌وانی به‌ندکراو (عه‌ینوڵا فه‌تحوڵاێڤ) به تۆمه‌تی به‌ده‌ستهێنانی که‌ره‌سته‌ی بێ‌هۆشکه‌ره‌کان بۆ ماوه‌ی دوو ساڵ زیندانی حوکم درا. نوێنه‌ری ڕێکخراوی ئاسایش و هاو‌کاری ئو‌روپا بۆ ئازادی ڕاگه‌یاندن گوتی تۆمه‌ته‌کانی به‌ده‌ستهێنانی که‌ره‌سته بێ‌هۆشکه‌ره‌کان که به‌ڕێز فه‌تحوڵاێڤ پێ تاوانبارکراوه (ڕێی تێناچێت). وڵاته یه‌کگرتووکانی ئه‌مه‌ریکا و نه‌رویج و وڵاتانی تر نیگه‌رانیان له‌مه‌ڕ ئه‌و حوکمه ده‌ربڕی. ڕێکخراوی لێبوردنی نێونه‌ته‌وه‌یی و کۆمیته‌ی پاراستنی ڕۆژنامه‌وانان و ڕێکخراوه‌کانی تر حوکمه‌که‌ی به‌سه‌ر فه‌تحوڵاێڤیان له 6 ی مانگی حه‌وت ناو نا به دواترین هه‌وڵی حکومه‌ت بۆ بێده‌نگ کردنی ئه‌و ڕاپۆرتانه‌ی که ڕه‌خنه‌ی لێ ده‌گرن.\nعه‌ینوڵا فه‌تحوڵاێڤ له‌و کاته‌شدا له به‌ندینخانه بوو بۆ به‌سه‌ربردنی 8 ساڵ و نێو زیندانی به تۆمه‌تی تیرۆرزم و ناوزڕاندن و هاندانی ڕه‌گه‌ز په‌رستی و باج نه‌دان، هه‌موو تومه‌ته‌کانی که زووتر دادگای مافه‌کانی مرۆڤی ئوروپا له سه‌ره‌تای ئه‌م ساڵدا لێی بێ گوناهی کردبوو. دادگاکه هه‌روه‌ها فه‌رمانی دابوو دادگایـیکردنه‌که‌ی فه‌تحوڵاێڤ له ساڵی 2007دا سه‌رپێچی مافه‌کانی بۆ ئازادی ڕاده‌ربڕین کردبوو، که‌وا به‌شێوه‌یه‌کی نا ڕه‌وایانه دادگایی کرابوو و که‌وا بیانوی زیندانیکردنه‌که‌ی به هیچ جۆرێک ڕه‌وا نیـیه.\nئازه‌ربایجان وه‌ک وڵاتێکی ئیمزاکه‌ری په‌یمانی ئوروپا سه‌باره‌ت به مافه‌کانی مروڤ پابه‌نده به په‌یڕه‌ویکردنی بڕیاره‌کانی دادگای ئورو‌پا. گه‌ر شکستی هێنا ئه‌وا ئه‌نجومه‌نی وه‌زیرانی ئوروپا ده‌توانن ژماره‌یه‌ك سزای به‌سه‌ردا بسه‌پـێنت.\nثوماس هاماربیرگ کۆمسیاری ئه‌نجومه‌نی مافه‌کانی مرۆڤی ئوروپا ده‌ڵێت هه‌رچ که‌سێـک به‌هۆی بیروبۆچوون و ڕاده‌ربڕین زیندانی کرابێت که عه‌ینوڵا فه‌تحوڵاێڤ ده‌گرێته‌وه پێویسته ده‌ستبه‌جێ ئازاد بکرین. دوونیا میاتوڤیچ نوینه‌ری OSCE بۆ ئازادی میدیا داوای ئازادکرنیشی کرد، هه‌روه‌ها وڵا‌ته یه‌کگرتووکانی ئه‌مه‌ریکا پشتیوانی داخوازیـیه‌کی له‌و جۆره‌ی کرد که هه‌ر نوێ ترینیان له به‌یاننامه‌یه‌کی وه‌زاره‌تی ده‌ره‌وه‌ی ئه‌مه‌ریکا له 7 ی مانگی حه‌وتدا کرابوو.\nحکومه‌تی وڵا‌ته یه‌کگرتووکانی ئه‌مه‌ریکا داوا له هه‌موو حکومه‌ته‌کان ده‌کات که هه‌روه‌ها حکومه‌تی ئازه‌ربایجانیش ده‌گرێته‌وه ئه‌وپه‌ڕی ڕێز له ئازادی ڕۆژناگه‌ری بگرێت که بریتیه له مافی لێکۆڵینه‌وه و ئازادی بڵاوکردنه‌وه به شێوه‌ی نه‌ریتی و هه‌روه‌ها ده‌زگاکانی میدیای سه‌ر ئنته‌رنێت. هه‌روه‌ك وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ی ئه‌مه‌ریکا هێله‌ری کلنتن له ( باکۆ) له میانه‌ی سه‌ردانه‌که‌یدا ئاماژه‌ی پێدابوو ( له‌و ده‌مه‌ی ئه‌ندامانی کۆمه‌ڵگای مه‌ده‌نی ڕێزیان لێیده‌گیرێت و ڕێیان پێ ده‌درێت بێ ترس و تۆقاندن کار بکه‌ن، ئه‌وا دیموکراسی گه‌ش و نما ده‌کات و کۆمه‌ڵگاش پێش ده‌که‌وێت.


سه‌رۆكی تۆتنهام یه‌ك ملیار پاوه‌ندی خاوه‌نی فه‌یسبووك بۆ فرۆشتنی یانه‌كه ڕه‌تده‌كاته‌وه\nخاوه‌نی دامه‌زراوه‌ی فه‌یسبووك بڕی یه‌ك ملیار پاوه‌ند بۆ كڕینی یانه‌ی تۆتنهامی ئینگلیزی ته‌رخان ده‌كات و سه‌رۆكی یانه‌كه ڕه‌تی ده‌كاته‌وه.\nدانێلی لیڤی سه‌رۆكی یانه‌ی تۆتنهام ره‌تی ده‌كاته‌وه له‌گه‌ڵ مارك زوكه‌ربێرگی خاوه‌نی دامه‌زراوه‌ی فه‌یس بووك گفتوگۆیان له‌سه‌ر فرۆشتنی یانه‌ی تۆتنهام كردبێت و ده‌شڵێت بۆردی به‌ڕێوه‌بردنی یانه‌كه‌مان هیچ بڕیارێكی فرۆشتنی یانه‌كه‌یان تاووتوێ نه‌كردوه، له هه‌مان كاتدا رۆژنامه‌كانیش ئاشكرایان كردوه نرخی پێشنیاز كراو بۆ كڕینی یانه‌ی تۆتنهام بڕی یه‌ك ملیار پاوه‌ند بوه.\nسه‌رۆكی تۆتنهام ئه‌وه‌شی ئاشكراكردوه كۆمه‌ڵێك پێشنیازیان بۆ كراوه تاوه‌كو له نوێكردنه‌وه‌ی یاریگای وایت هارت لاین قه‌رزیان پێبده‌ن، به‌ڵام ئێمه توانیومانه پاره‌ی ته‌واو بۆ به‌ڕێوه‌بردنی كاره‌كانی نوێكردنه‌وه‌كه دابین بكه‌ین و له سێ بانكی به ناوبانگی ئه‌مریكا قه‌رزمان كردوه.