Diplomatic Magazine | ڕژێمه شه‌ڕه‌نگێزه‌كان: داگیركارى به‌رده‌وامى هه‌یه\nڕژێمه شه‌ڕه‌نگێزه‌كان: داگیركارى به‌رده‌وامى هه‌یه\nد. له‌تیف تاس\nوه‌رگێڕان: هاوڕێ حه‌سه‌ن حه‌مه\nسه‌رچاوه: ئۆپن دیموكراسی\nداگیركارى توركیا زۆر ئاشكرایه. ده‌سه‌ڵاتدارانى تورك ئه‌مه به ئاشكرا ده‌كه‌ن، له‌به‌رچاوى هه‌موو جیهان په‌لامارى ڕۆژئاواى كوردستان ده‌ده‌ن. چۆن ئه‌مه ڕووده‌دات؟\nله‌دواى چه‌مكى تیرۆریزم، ئێستا ستراتیجى ناوچه‌ى ئارام، یان " ناوچه‌ى ئاسایش" ڕه‌نگڕێژى خواستى فراوانخوازیی و سیاسه‌تى ده‌ره‌وه‌ى وڵاتانى داگیركه‌ر ده‌كات. ئێمه له سێ ده‌یه‌ى ڕابردوودا بینیمان چۆن پرسی تیرۆریزم چووه خزمه‌تى ده‌وڵه‌ته نه‌ته‌وه‌یی و وڵاتانى زلهێزه‌وه و زۆر به باشیش لێی سوودمه‌ند بوون. ئه‌م ستراتیجه نوێیه "ناوچه‌ى ئارام" پێشبینى ده‌كرێت بۆ هه‌مان مه‌به‌ست سوودى لێ وه‌ربگیرێت.\nله ئێستادا ده‌وڵه‌ته به‌هێزه نه‌ته‌وه‌ییه‌كان له پێناو فراوان كردنى به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانیان و زیادكردنى ده‌سه‌ڵاتى خۆیان له‌سه‌ر حسابی لاوازه‌كان، شوێنى هه‌مان ستراتیج كه‌وتوون. بۆ نموونه ویلایه‌ته یه‌كگرتووه‌كانى ئه‌مەریكا له‌سه‌ر حسابی مه‌كسیك، هند له‌سه‌ر حسابی كشمیر، ئه‌وروپا له دژى باكوورى ئه‌فریقا، عه‌ره‌بستانى سعودیی له دژى یه‌مه‌ن، ڕووسیا له دژى ئۆكرانیا، چین له‌دژى هۆنگ كۆنگ، به‌هه‌مان شێوه توركیا له ئێستادا شوێنى هه‌مان ستراتیج كه‌وتووه لدژى كورد له سوریا و شوێنه‌كانى تر. ئه‌م ستراتیجه نوێیه "ناوچه‌ى ئارام" ته‌نها ناوێكى نوێیه بۆ شێوازه كۆنه‌كه‌ى داگیركارى، كه‌وا به‌رده‌وامی ده‌دات به ڕێگه‌دان به به‌رژه‌وه‌ندییه به‌رته‌سكه‌كانى هه‌ندێك نه‌ته‌وه له‌سه‌ر حسابی ئه‌وانی تر.\nسته‌مكاری سه‌ده‌ى بیست به‌رده‌وامى هه‌یه\nسه‌ده‌ى بیست سه‌ده‌ى كۆمه‌ڵكوژى و جینۆساید بوو. چه‌ندین تاوانى مه‌ترسیدار دژى مرۆڤایه‌تى ڕوویاندا. توركیا به ته‌نها خۆى، لایه‌نى كه‌م دووجار كۆمه‌ڵكوژى ئه‌نجامداوه، جارێك دژى ئه‌رمه‌نه‌كان له‌ساڵى 1915دا، جارێك دژى عه‌له‌ویی و كورده‌كان له ساڵى 1937 و 1938دا. سته‌مكارى سه‌ده‌ى بیست به‌رده‌وامی هه‌یه. تاوان و سته‌مكارى له دژى پێكهاته بچووك و لاوازه‌كانى ناو ده‌وڵه‌ت، داگیركارى و ده‌ستبه‌سه‌رداگرتن كۆتایی نه‌هاتوون. ڕژێمه سه‌ركوتكاره‌كان و پاساو و میتۆد و حوكمڕانییه بێ به‌هاكانیان، ته‌نها شێوه‌یه‌كى جیاوازترى وه‌رگرتووه.\nله‌به‌رئه‌وه‌ى كه هه‌ندێك سیاسه‌تمه‌دار و چالاكوانانى بوارى زانسته كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان قسه ده‌كه‌ن له‌سه‌ر جیهانى دواى كۆڵۆنیالیست-داگیركارى، ئه‌مه ماناى وانییه ئێمه سه‌رده‌مى داگیركاریمان تێپه‌ڕاندووه. زۆرێك له زانایانى بوارى زانسته كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان كه له‌سه‌ر ئه‌م بابه‌ته كار ده‌كه‌ن تا ڕاده‌یه‌كى زۆر خۆیان به داگیركارى و ئیمپریالیزمى ڕۆژئاواوه سه‌رقاڵكردووه، به‌ڵام ده‌ستدرێژكارییه ناوخۆییه‌كانیان پشتگوێ خستووه، كه زۆر وێرانكه‌رترن له موماره‌سه ڕۆژئاواییه‌كان.\nداگیركاره ناوخۆییه‌كان زۆر به زیره‌كانه ئه‌نجام ده‌درێن، به ناوى زۆر قێزه‌ون و فۆڕمى ناشیرینه‌وه. داگیركارى عوسمانى و موماره‌سه‌ى كۆیلایه‌تى له سێ کیشوەری جیاوازدا بڵاوبووەوە و چه‌ندین كه‌مینه‌ى جیاواز جیاوازى گرته‌وه. توركیا ئه‌م شێوازه‌ى بۆماوه‌ته‌وه. له‌ژێر ناوى ئۆپه‌راسیۆنى ئاشتى و توركایه‌تیی، توركه‌كان خاكى كوردستانیان داگیركرد و خەڵكەکەیان خسته ژێر ده‌سه‌ڵاتى خۆیان بۆ نزیكه‌ى زیاتر له‌یه‌ك سه‌ده، له‌گه‌ڵ به‌شێك له قوبرس له‌ساڵى 1974دا. تاوه‌كو ئێستاش حوكمى ده‌كه‌ن و كه‌سیش نییه بوێرى ئەوەی هەبێت توركیا له‌و ناوچه‌یه ده‌ربكات. باكوورى قوبرس بووه به په‌ناگه‌یه‌ك بۆ ئابوورى ڕه‌ش بۆ توركیا. هاوشێوه‌ى توركیا، چه‌ندین ده‌وڵه‌تى ترى مشه‌خۆر، كه مانه‌وه و داهات و سامانیان له‌سه‌ر تاڵان كردنى سه‌روه‌ت و سامانى ئه‌وانی تره، به‌رده‌وامن له داگیركارى. گه‌شت و سوڕی داگیركارى به‌رده‌وامی ده‌بێت تا گرووپێكى دیاریكراو سه‌روه‌ت و سامانه‌كه‌ى له‌سه‌ر حساب و ژیانى گرووپێكى تر به‌ده‌ستبهێنێت.\nتوركیا و ده‌وڵه‌تى ئیسلامى-داعش و كورد\nله‌نێوان ساڵانى 2011 بۆ 2016، توركیا به‌شێوه‌ی ڕاسته‌وخۆ له جموجۆڵه‌كانیدا هاوكارى داعش و گرووپه جیهادییه‌كانى له‌دژى كورد كردووه، نه‌وتى هه‌رزانى لێ كڕیون له به‌رامبه‌ر كه‌ره‌سته‌ى سه‌ربازیدا. خه‌ڵكى كوردى مه‌ده‌نى له عه‌فرین، دووباره له‌ژێر ناوى ئۆپه‌راسیۆنى "چڵه زه‌یتون" كوژراون و ماڵ و حاڵیان تاڵانكرا له‌سه‌ره‌تاى 2018دا. ته‌نها له‌ڕووى جه‌سته‌یی و ئابوورییه‌وه توركیا كوردى له‌ناو نه‌بردووه، به‌ڵكو خاكه‌كه‌شى وێران كرد. ملیۆنان نه‌مام و داری زه‌یتوون بڕانه‌وه و له‌پێناو سوودى توركیادا فرۆشران، ئه‌و زه‌وییه به‌پیته گه‌شیتارییه‌ى عه‌فرین تاڕاده‌یه‌كى زۆر بوو به بیابان.\nئه‌مه ماناى ئه‌وه‌یه داگیركه‌ران به ته‌نها ژیانى مرۆڤ له‌ناو نابه‌ن، به‌ڵكو نیشتمانه سروشتییه‌كاشیان وێران ده‌كه‌ن. كاتێك داگیركه‌ران تامى سوود و قازانجه‌كانى داگیركارى ده‌كه‌ن و له‌م لاشه‌وه جیهان به‌بێ ده‌نگى ده‌مێنێته‌وه و ته‌ماشاكه‌ره و ڕێگەدەد‌دات ئه‌مه ڕووبدات، دواجار كرده‌ى وێرانكارى ده‌بێت به نه‌ریت و نه‌ریته‌كانیش ئاسایی ده‌بنه‌وه. كێشه‌ى داگیركارى ئه‌وه‌یه كه نه‌ته‌وه‌ى ته‌مه‌ڵ و مشه‌خۆر و به ته‌واوه‌تى پاشكۆ له‌سه‌ر نه‌ته‌وه‌كانى تر دروست ده‌كات.\nته‌نها ساڵێك دواترو نزیكه‌ى دوو هه‌فته به‌ر له ئێستا، توركیا جاریكى تر ویستى سنوره‌كانى خۆى له‌سه‌ر حسابی كورد بۆ گه‌شاندنه‌وه‌ى ئابوورییه تێشكاوه‌كه‌ی و وروژاندنى هه‌ستى خه‌ڵكه‌كه‌ى فراوان بكات. ناوێكى زۆر ئاشتیانه‌ى بۆ ئۆپه‌راسیۆنه‌كه‌ى هه‌ڵبژارد ئه‌ویش ناوى " كانى ئاشتى" بوو. ئه‌م ئۆپه‌راسیۆنه‌ش هاوشێوه‌ى ئۆپه‌راسیۆنه‌كانى ترى توركیا ته‌نها كوشتن و بڕین و خوێنڕشتن و نه‌هامه‌تى بۆ كورد پێبوو، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا گه‌شانه‌وه‌یه‌كى ئابووری كاتییه بۆ ئابوورى توركیا و خه‌ڵكه‌كه‌ى. سه‌دان خه‌ڵكى بێتاوان گیانیان له‌ده‌ستدا، سه‌دان هه‌زار خه‌ڵك ماڵ و حاڵى خۆیان له‌ده‌ستدا، به‌ڵام ئه‌م ڕێژه‌یه له قوربانى ته‌نها بوو به مایه‌ى خۆشی و شادى بۆ ڕایگشتى توركیا. له‌گه‌ڵ هه‌موو ئه‌مانه‌شدا، زیاتر له په‌نجا هه‌زار خه‌ڵكى كورد له‌ساڵى 1984ه‌وه كوژراون، ملیۆنان كورد به‌هۆى ئه‌م ئۆپه‌راسیۆنه به‌ناو ئاشتیانه‌ى توركیاوه خاكى باوک و باپیرانیان جێهێشتووه و له‌پێناو پاراستنى ئاسایشى نیشتمانى توركیا.\nهه‌روه‌ك ئه‌وه‌ى كه له شێوازى داگیركارى كۆندا بوونى هه‌بوو، جۆرێك له شێوازى به‌كرێگیراویی به‌هه‌مان شێوه به‌رده‌وامی هه‌یه. توركیا بۆ چه‌ندین ده‌یه‌یه پاسه‌وانى گونده كوردییه‌كان دژى كورد به‌كارده‌هێنێت له توركیا. له‌و كاته‌وه‌ى كه جه‌نگى سوریا ده‌ستىپێكردووه، توركیا ڕاهێنان به ئه‌ندامانى ئه‌لقاعیده و داعش و دز و جه‌رده‌كان ده‌كات و چه‌كیان پێده‌دات. زۆرێك له‌مانه له‌نێو په‌نابه‌رانى سوریدا دیاریكراون، كه ناچاركراون بچنه پاڵ ده‌وڵه‌تى تورك، له‌پێناو سیاسه‌ته داگیركاره‌كانى ئێستایدا له خاكى كورده‌كاندا له‌دژى خه‌ڵكى كوردستان ده‌جه‌نگن.\nداگیركارى توركیا شتێكى شاراوه نییه، به‌رپرسانى توركیا ئه‌م داگیركارییه به ئاشكرا و به به‌رچاوى هه‌موو جیهانه‌وه ئه‌نجام ده‌ده‌ن. ئێستا سورییه‌كان له‌پێناو توركیادا سووریی ده‌كوژن، هه‌ر وه‌كوو چۆن پاسه‌وانى گونده‌كانى توركیا بۆماوه‌یه‌كى زۆر كورده‌كانیان له‌پێناو توركیادا ده‌كوشت. ئه‌مه داهێنانێكى نوێ نییه. عوسمانییه‌كان هێزی چه‌كدارى دڕنده‌یان (جانیسه‌ریس) له گرووپی كه‌مینه‌كان دروستكرد، به‌تایبه‌تى له‌نێو مه‌سیحییه ڕفێنراوه‌كاندا، كه ده‌ستگیركرابوون و به‌زۆر ناچار ده‌كران بچنه ڕیزى سوپاى عوسمانییه‌وه. خێزانى ئه‌م خه‌ڵكه ڕفێنراوانه كوژران، خاكه‌كه‌یان داگیركرا، كوڕه گه‌نجه‌كانیان ناچاركران ئایینى خۆیان بگۆڕن بۆ ئاینى ئیسلام، كچه‌كانیان كران به كه‌نیزه‌ك بۆ جه‌نه‌ڕاڵ و سوڵتانه‌كانى عوسمانى. له‌دواى مه‌شقێكى سه‌ربازى دوورودرێژ ئه‌م كوڕانه بوون به بكوژى بێبه‌زه‌یی و ڕه‌وانه‌ى سنوره‌كانى ده‌وڵه‌تى عوسمانى كران بۆ ئه‌وه‌ى ببن به پاسه‌وانى سنوره‌كان و ئه‌گه‌ر پێویستیش بكات نزیكه‌كانى خۆیان بكوژن له‌پێناو ده‌وڵه‌تدا. سوپاى سوریاى ئازاد هیچ جیاوازییه‌كى ئه‌وتۆى نییه له‌گه‌ڵ جانیسه‌ریس (ئه‌و سوپایه‌ى كه ده‌وڵه‌تى عوسمانى له كوڕه گه‌نجه مه‌سیحییه‌كان دروستى كردبوو). ئه‌وانیش ئاماده‌كراون بۆ كوشتنى دراوسێ و نزیكه‌كانى خۆیان به‌ناوى جیهاده‌وه. به‌ڵام له‌ڕاستیدا ئه‌و جیهاده خزمه‌تى هیچ كه‌سێك ناكات جگه له له‌ده‌وڵه‌تى توركیا. ئه‌ردۆگان له‌كاتى دوایین ئۆپه‌راسیۆنیدا له دژى كورد تویتێكى به‌م ناونیشانه كرد: "من ناوچه‌وانى هه‌موو سه‌ربازه قاره‌مانه‌كانى سوپاى موحه‌مه‌د ماچ ده‌كه‌م"، ئه‌وانه‌ى كه‌وا چوونه نێو خاكى سوریاوه و خاكى كوردییان داگیركرد.\nپه‌رتیان بكه و به‌سه‌ریاندا زاڵبه\nده‌وڵه‌ته زلهێزه‌كان بەشێوەیەکی ئاسایی سه‌رباز و سه‌رچاوه‌ى خۆیان به‌كارناهێنن له جه‌نگه‌كاندا له‌دژى ئه‌وانی تر. به‌ریتانیا هندییه‌كانى له‌دژى هندییه‌كان به‌كارده‌هێنا، عه‌ره‌بی له‌دژى عه‌ره‌به‌كان به‌كارده‌هێنا، ئه‌فریقاییه باشورییه‌كانى له‌دژى ئه‌فریقاییه باشورییه‌كان به‌كارده‌هێنا. فه‌ڕه‌نسا هه‌مان شتى كرد له باكوورى ئه‌فریقا، ئیسپانیا و پرتوگال به هه‌مان تاكتیك ئیمپراتۆرییه‌تیان دروستكرد و فه‌رمانڕه‌وایی خاكێكى به‌رفراونیان ده‌كرد و سه‌رچاوه و داهاتی خه‌ڵكه‌كه‌شیان ده‌دزى. ئه‌مڕۆ هه‌مان میتۆد به‌رده‌وامى هه‌یه. عه‌ره‌بستانى سعودییه له‌پێناو به‌رژه‌وه‌ندی خۆیدا یه‌مه‌نییه‌كان دژى یه‌مه‌نییه‌كان به‌كارده‌هێنێت، ئێران شوێنى هه‌مان ستراتیج كه‌وتووه، له‌پێناو به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانى خۆیدا هه‌ندێك له یه‌مه‌نییه‌كان به‌كارده‌هێنێت بۆ ئه‌وه‌ى یه‌مه‌نییه‌كانى تر بكوژن. ئه‌فغانییه‌كان له‌ساڵانى 1980كاندا له‌پێناو ڕووسیا له ئه‌فغانییه‌كانیان ده‌كوشت، له‌م ساڵانه‌ى دواییشدا به هه‌مان شێوه، ئه‌فغانییه‌كان خوێنى ئه‌فغانییه‌كان ده‌ڕژن له‌پێناو ویلایه‌ته یه‌كگرتووه‌كانى ئه‌مەریكادا.\nلیبیاییه‌كان له‌پێناو ئه‌وانی تردا لیبیاییه‌كان ده‌كوژن. ئیرله‌ندییه‌كان له‌پێناو به‌ژه‌وه‌ندییه‌كانى به‌ریتانیادا دابه‌شكران و بۆ سه‌دان ساڵ یه‌كترییان كوشت. ته‌نانه‌ت ئه‌مڕۆش، ئه‌وان له‌ڕووى سیاسییه‌وه شه‌ڕى یه‌كترى ده‌كه‌ن له‌پێناو به‌رژه‌وه‌ندى به‌ریتانیا له‌قۆناغى برێكزیتدا. توركیا له‌سه‌ره‌تادا داعشى له‌دژى كورد به‌كارده‌هێنا. دواى ئه‌وه‌ى كورد توانى داعش له‌ناوبه‌رێت، توركیا پاشماوه‌كانى داعشی له‌گه‌ڵ سوریی و بكوژه توركه‌كاندا تێكه‌ڵكردوووه ناوی لێنان "سوپای سوریای نیشتیمانى" سوپای ئازاد، جارێكى تر به‌كاریان ده‌هێنێت له‌دژى كورد.\nله‌جیهانى ئاژه‌ڵاندا، ئاژه‌ڵه بچوكه‌كان ته‌نها ژه‌مه خۆراكى ئاژه‌ڵه به‌هێز و گه‌وره‌كانن. هه‌مان شت ڕاسته بۆ په‌یوه‌ندییه نێوده‌وڵه‌تییه‌كانیش، له په‌یوه‌ندییه نێوده‌وڵه‌تییه‌كانیشدا، ده‌وڵه‌ته به‌هێزه‌كان ده‌وڵه‌ته لاوازه‌كان داگیرده‌كه‌ن، ته‌نانه‌ت ئه‌م هاوكێشه‌یه بۆ ناوخۆی ده‌وڵه‌تانیش ڕاسته له‌نێوان دامه‌زراوه‌كان یان مرۆڤه‌كاندا، له‌ناوخۆى ده‌وڵه‌تاندا، مرۆڤه دڕنده و بێ به‌زه‌ییه‌كان هاوشێوه‌ى ده‌وڵه‌تان، داگیركه‌رانه مامه‌ڵه ده‌كه‌ن. ئه‌مه به‌ته‌نها كێشه‌ى ڕاستڕه‌وه په‌ڕگیره‌كان و كه‌سانى ئایینى توندڕه‌و سیاسه‌ته وێرانكارییه‌كانیان نییه، به‌ڵكو زۆرێك له چه‌په‌كان و سۆسیالیسته‌كانیش خۆیان به سه‌ربازى سه‌ركوتكاران ده‌زانن، ئه‌مه‌ش له كه‌یسى ستالین و مایۆزیمدا به‌ڕوونى ده‌رده‌كه‌وێت. هه‌موو ئه‌مانه، تاوان و كۆمه‌ڵكوژى له‌بیرنه‌كراویان ئه‌نجامداوه، له‌وانه‌ش نازییه‌كان و سه‌دامه‌كان، هه‌موو ئه‌مانه بانگه‌شه‌ى ئه‌وه‌یان ده‌كرد كه به جۆر ێك له جۆره‌كان سۆسیالیستن.\nكورده‌كانى سوریا و خیانه‌تكردن لێیان\nكورده‌كانى سوریا پێویست بوو بجه‌نگن و ده‌یان هه‌زار قوربانیان داوه له‌دژى داعش بۆ ئه‌وه‌ى ئه‌م فه‌زا ئارام و قه‌واره سیاسییه دروستبكه‌ن، كه ئێستا هه‌یه بۆ خه‌ڵكى كوردى به‌ش مه‌ینه‌ت. كورده‌كانى سوریا له‌دژى ڕژێمى ئه‌سه‌د وه‌ستانه‌وه پێش ئه‌وه‌ى هیچ گرووپێكى ترى ئۆپۆزسیۆن له سوریادا دروستبێت. ئه‌وان هه‌میشه و ئێستاش له خراپترین دۆخدابوون به به‌راورد به‌و 40 ملیۆن كورده‌ى ترى ڕۆژهه‌ڵاتى ناوه‌ڕاست كه ژیان له چوارچێوه‌ى ده‌وڵه‌ته‌كانى عێراق و ئێران و توركیادا به‌سه‌ر ده‌به‌ن.\nسه‌دان هه‌زار كوردى سوریا خاوه‌نى هیچ ناسنامه‌یه‌ك نه‌بوون تاوه‌كو ساڵى 2011، تا ئه‌و كاته‌ى سوریا ڕووبه‌ڕووى نائارامى بووه‌وه. له‌ساڵى 1961دا له‌لایه‌ن ڕژێمى سوریاوه ناسنامه‌یان لێسه‌ندرایه‌وه، نه‌خاوه‌نى پاسپۆرتن، نه ده‌یانتوانى خانویه‌ك بكڕن، نه ده‌یانتوانى گرێبه‌ستى هاوسه‌رگیرى فه‌رمیان هه‌بێت. كۆمه‌ڵگه‌ى نێوده‌وڵه‌تى و یاساى نێوده‌وڵه‌تى چاوپۆشیان كرد له هه‌ر ده‌رفه‌تێك بۆ چاره‌سه‌ركردنى بێ ده‌وڵه‌تى كورد له سوریا و بێناسنا‌مەییان له شوێنه‌كانى تر.\nكورده‌كانى سوریا كه‌سی زۆر نزیكى كورده‌كانى توركیان. كاتێك به‌شێك له كورده‌كانى توركیا پێویست بوو له‌ده‌ستى پاشا سته‌مكاره‌كانى عوسمانى هه‌ڵبێن كاتێك ده‌سه‌ڵاتدارانى عوسمانى هه‌ستان به ئه‌نجامدانى كۆمه‌ڵكوژى له‌دژى ئه‌رمه‌نه‌كان له‌ساڵى 1915دا، هه‌روه‌ها كاتێك حكومه‌ته یه‌ك له‌دواى یه‌كه‌كانى تورك هه‌مان كاریان له‌دژى كورد و عه‌له‌وییه‌كان ئه‌نجامدا له‌ساڵى 1937-1938.\nكورده‌كان دانیشتوانى ڕه‌سه‌نى ڕۆژهه‌ڵاتى ناوه‌ڕاستن. بۆ هه‌زارن ساڵه كورد له‌م خاكه‌دا نیشته‌جێن، له‌پێش تورك و سوریی و عێراقی و ئیرانییه‌وه. ئه‌نجامدانى كرده‌وه‌ى دڕندانه و خیانه‌ت كردن له كورد مێژووییه‌كى كۆنى هه‌یه. بۆ زیاتر له‌سه‌ده‌یه‌كه كرده‌وه‌ى دڕاندانه و خیانه‌ت به‌رامبه‌ر به كورد ئه‌نجامده‌درێت و به‌نزیكەیى هه‌موو ده‌وڵه‌تانى ڕۆژئاوا له كۆتایی سه‌ده‌ى نۆزده‌یه‌مه‌وه لا‌نی كه‌م جارێك خیانه‌تیان له كورد كردووه.\nخیانه‌تكردن و كۆمه‌ڵكوژى كورد بووه به كارێكى ئاشكرا له‌گه‌ڵ كۆتاییهاتنى جه‌نگى دووه‌مى جیهانى، تاوه‌كو ڕۆژگارى ئه‌مڕۆش به‌رده‌وامی هه‌یه. له سه‌روبه‌ندى دڕندەییەکانی جه‌نگى جیهانى یه‌كه‌مدا، له‌پێناو "ئاشتى جیهانیدا"، سه‌رۆكى ئه‌مەریكا ویڵسن چوارده پره‌نسیپى ڕاگه‌یاند له‌سه‌ره‌تاى ساڵى 1918دا كه ئازادى ڕه‌ها، دیموكراسی و مافى چاره‌ى خۆنوسینى بۆ كه‌مه نه‌ته‌وه‌ییه‌كان له‌خۆده‌گرت، له‌نێوانیشیاندا كورد. هه‌روه‌ها ویڵسن په‌یمانى دا كه هێزه‌كانى جیهان سه‌ربه‌خۆیی سیاسی و په‌كپارچه‌یی خاكى ده‌وڵه‌ته بچوك و كه‌مینه‌كان ده‌پارێزن. دوانزه بنه‌ماكى وێڵسن به تایبه‌تى له‌سه‌ر دوڵه‌تى عوسمانى و كورد و تورك بوو. له دوانزه بنه‌ماكه‌دا هاتووه: چاره‌نووسی ئێستاى ده‌وڵه‌تى عوسمانى ده‌بێت زامن بكرێت به سه‌روه‌رییه‌كى پارێزراو، به‌ڵام نه‌ته‌وه‌كانى تر كه له ئێستادا له‌ژێر فه‌رمانڕوایی توركدان ده‌بێت مافی ژیانێكى سه‌لامه‌تیان بۆ زامن بكرێت له‌گه‌ڵ ده‌رفه‌تى ئۆتۆنۆمى".\nله‌دواى ئه‌م بنه‌مایانه‌ى كه له‌لایه‌ن وێڵسنه‌وه ڕاگه‌یەنران، وڵاتانى ڕۆژئاوا په‌یمانى كوردستانێكى سه‌ربه‌خۆییاندا له‌ساڵى 1920، به‌ڵام له‌دواى ساڵى 1923 كورده‌كان له‌لایه‌ن لۆرد كورزنى به‌ریتانیا و نوێنه‌رى فه‌ڕه‌نسا، ئیتالیا، ئه‌مەریكا و ڕووسیا، له‌كاتى ڕێكکه‌وتننامه‌ى لۆزاندا له‌گه‌ڵ توركیا له‌به‌رامبه‌ر نه‌وتى كه‌ركوك و موسڵ فرۆشران. دیبلۆماته توركه‌كان هه‌ڕه‌شه‌ى ئه‌وه‌یان له وڵاتانى ڕۆژئاوا كرد ئه‌گه‌ر بێت پشتیوانى له كورد بكه‌ن و به داواكانى تورك ڕازی نه‌بن ئه‌وا شوێن ئایدۆلۆجیاى به‌ڵشه‌فیكى لینین ده‌كه‌ون. ئه‌وان سه‌ركه‌وتووبوون وه‌ك ڕۆژگارى ئه‌مڕۆ. كه‌واته تۆ ئێستا ده‌توانى ئه‌وه ببینى كه هیچ شتێك نه‌گۆڕاوه له‌و كاته به‌دواوه.\nله‌دواى ئه‌وه، بلۆكى سۆڤێتى په‌یمانێكى ترى به كورده‌كانى ئێران دا له‌كاتى ڕاگه‌یاندنى كۆمارى مه‌هاباد له‌ساڵى 1946دا، به‌ڵام یه‌ك ساڵ دواتر ڕووسیا كوردى جێهێشت به‌بێ هیچ پشتیوانییه‌ك و ڕێگه‌ی دا ڕژێمى ئێران كۆماره‌كه له‌ناوبه‌رێت. له‌ساڵى 1970كاندا، ئێران به‌ڵێنى پشتیوانى سه‌ربه‌خۆیی به كورده‌كانى عێراقدا، به‌ڵام جارێكى تر كورده‌كان پشتیان تێكرا و ڕێگه‌درا كه هه‌زارن كورد له‌لایه‌ن سه‌دام حسێنه‌وه بكوژرێن. سه‌دام له تاوانه‌كانى له‌دژى كورد به‌رده‌وامبوو له‌ساڵى 1988دا به به‌كارهێنانى چه‌كى كیمیایی ڕۆژئاوا له دژى كورد، پێنج هه‌زار كوردى له هه‌ڵه‌بجه له ئازارى 1988دا كۆمه‌ڵكوژكرد.\nچه‌ند ساڵێكى كه‌مى دواتر، له‌ساڵى 1991دا، ویلایه‌ته یه‌كگرتووه‌كان داواى له كورد كرد هاوكارییان بكات بۆ ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ى عێراق، پشتیوانی کوردیشیان به‌ده‌ستهێنا. به‌ڵام دواى ماوه‌یه‌كى كه‌م، جۆرج ده‌بلیو بوش كورده‌كانى بۆ ڕه‌حمه‌تى سه‌دام حسێن جێهێشت و جارێكى تر كورده‌كان باجێكى قورسیاندا. ته‌نها له‌دواى 2003 كورد توانى جۆرێك له ئۆتۆنۆمى به‌ده‌ستبهێنێت، كه له‌و كاته‌وه تاوه‌كو ئێستا له‌ژێر هه‌ڕه‌شه‌ى عێراق و ئێران و توركیادایه.\nزامن كردنى نه‌وت و سه‌رچاوه‌كان هه‌میشه له‌پێش مافی كه‌مینه و پاراستنى ژیانى كه‌مینه‌كانه‌وه دێت. قورسه نه‌ته‌وه‌یه‌كى تر بدۆزیته‌وه كه تا ئێستا هێنده‌ى كورد ڕووبه‌ڕووى سته‌م و ده‌سترێژى بووبێته‌وه، به‌ڵام توانیبێتى بمێنێته‌وه. كورد بۆ ماوه‌ی سه‌ده‌یه‌ك هه‌میشه له ژێر هه‌ڕه‌شه‌ى ئابووری و سیاسی و ئه‌منیدا بووه. كورد خاوه‌نى مافه سه‌ره‌تاییه‌كانى خۆى نییه بۆ ژیان، كه ئه‌مه‌ش دژى دروشمه‌كانى شۆڕشى فه‌ره‌نسی و ڕێكکه‌وتننامه‌ى ڕێگریكردن له كۆمه‌ڵكوژى (1948) ڕاگه‌یاندنى هیلنسكی-یه (1975).\nخه‌ڵك ئاسانكاری بۆ شه‌ڕه‌نگێزى ده‌كات\nكاتێك وڵاتێك، یان حكومه‌تێك ده‌نگى ناڕه‌زایی تێدا نه‌بێت دژی ئه‌و حكومه‌ته، له‌ناوبردنى هه‌موو ده‌نگێكى ناڕه‌زایی و ڕه‌خنه‌گرانه، كۆكردنه‌وه‌ى هه‌موو كۆمه‌ڵگه له‌ژێر چه‌ترى یه‌ك ڕژێمى ناسیۆنالیستى یان ئایینى، ئه‌مه سته‌مكارێكى نوێ دروستده‌كات له‌شێوه‌ى دووپشكه‌یه‌كدا كه دواتر كاری خۆكوژى ئه‌نجامده‌دا، سه‌ره‌تا كه‌مینه‌كان لاواز ده‌كات دواتریش به‌ناو ده‌وڵه‌ت و دانیشتوانه‌كه‌ى خۆیدا بڵاوده‌بێته‌وه و پێیانه‌وه ده‌دات.\nئه‌گه‌ر ناڕه‌زاییه‌كى گشتى پێش ڕوودانى ئه‌و كۆمه‌ڵكوژیانه‌ى له ڕۆژهه‌ڵات و باشوورى توركیا، هه‌ڵه‌بجه، بۆسنه، ڕواندا، كامبۆدیا، خاكى تامیل، شاخى شه‌نگال دروستبوایه، ئه‌وا ئێستا قسه‌مان له‌سه‌ر ئه‌م تاوانه ترسناكانه نه‌ده‌كرد كه دژى مرۆڤایه‌تى ئه‌نجامدراون، سه‌ده‌ى بیست و سه‌ده‌ى بیست و یه‌ك به سه‌ده‌ى كۆمه‌ڵكوژى و جینۆساید ناونه‌ده‌بران..\nخه‌ڵك دروستكه‌رى سته‌مكاره مه‌ترسیداره‌كانن، ئه‌گه‌رچی هه‌ندێك له توێژینه‌وه‌كان به‌پێچه‌وانه‌وه ئه‌م بابه‌ته ده‌بینن. زانستى كۆمه‌ڵایه‌تى نه‌یتوانیوه له كێشه‌ى گه‌نده‌ڵى خه‌ڵك بكۆڵێته‌وه كه به شێوه‌ى ڕاسته‌وخۆ و ناڕاسته‌وخۆ به‌شداره له پێدانى ده‌سه‌ڵات به سته‌مكاره‌كان. زۆرێك له خه‌ڵكى سوودمه‌ندن له‌و كرده‌وانه‌ى كه له‌دژى خه‌ڵكى بێتاوان ئه‌نجام ده‌درێن. خه‌ڵك له‌برى ئه‌وه‌ى ببن به فریاد ڕه‌س، پشتیوانى له سته‌مكاره‌كان ده‌كه‌ن و پشتى ئه‌وان ده‌گرن بۆ ئەوەی ببن به سوودمه‌ندى ئه‌و تاوانانه‌ى سته‌مكاره‌كان ئه‌نجامى ده‌ده‌ن.\nئاستى ڕه‌گه‌زپه‌رستى كۆمه‌ڵگه‌یی له توركیا، توركیای كردووه به یه‌كێك له ڕه‌گه‌زپه‌رستترین وڵاته‌كانى جیهان، ئه‌م ڕه‌گه‌زپه‌رستییه له‌م ساڵانه‌ى دواییدا زۆر توندتربووه و گه‌یشتووه به ترۆپكى خۆى. خه‌ڵكى، ته‌نانه‌ت ئه‌و خه‌ڵكه‌ى به‌ناو خوێنده‌وارانه‌ى كه هه‌ڵگرى بڕوانامه‌ى دكتۆران له زانكۆكانى ڕۆژئاوا، ئێستا هێرش ده‌كه‌نه سه‌ر هه‌ر كه‌سێك كه له‌دژى هێرشی توركیا بێت بۆ سه‌ر ڕۆژئاواى كوردستان له‌پێناو ڕێگرتن له هه‌ر ڕه‌خنه‌یه‌ك له‌م ڕژێمه سته‌مكارانه. ئه‌مه ته‌نها له‌به‌رئه‌وه‌ى ئه‌وان به‌شێوه‌یه‌كى ڕاسته‌وخۆ، یان ناڕاسته‌وخۆ سودمه‌ندن له‌و سیستمه، له‌وانه‌یه كه‌سانێك بن سه‌ره‌تا كه یارمه‌تییه‌كى خوێندنیان له‌م سیستمانه وه‌رگرتووه و به‌ڵێنى زیاتریان پێدراوه كه كارێكى حكومیان پێبدرێت له داهاتوودا.\nئه‌م دیارده‌یه دیارده‌یه‌كى تازه نییه، به‌ڵكو له‌ڕابردووشدا بوونى هه‌بووه، موماره‌سه گه‌لێكى دووباره‌ن و ئه‌م دۆخه‌ى ئێستایان دروستكردووه. ده‌وڵه‌ت و سیستمى په‌روه‌رده‌كه‌ى له‌سه‌ر بنه‌ماى توندڕه‌ویی ئاینى و ناسیۆنالیزمێكى به‌هێز و وێرانكه‌ر دروستبووه، ئه‌مه‌ش ڕێگه‌ى بۆ سه‌ركرده‌ى وه‌ك ئه‌ردۆگان و خه‌ڵكى گه‌نده‌ڵ خۆشكردووه، كه پێگه و پۆستی باڵا داگیربكه‌ن.\nپشتیوانى گشتى پاڵنه‌ری سه‌ره‌كییه بۆ ده‌سه‌ڵاتى ئه‌ردۆگان و ستایلی حوكمڕانییه‌كه‌ى، كه هه‌ڕه‌شه‌یه‌كى وه‌ها گه‌وره‌ى بۆ ئاشتى و سه‌قامگیرى له ڕۆژهه‌ڵاتى ناوه‌ڕاست و جیهان دروستكردووه. به ده‌گمه‌ن كه‌سێكى دیار، یان گرووپێك له توركیادا له ئێستادا بوونى هه‌بێت و بتوانێت به ئاشكرا ڕه‌خنه له‌وه بگرێت كه ده‌گوزه‌رێت. ته‌نانه‌ت ئه‌و كه‌سانه‌ش كه نه‌ناسراون و تویت و نامه‌ى فه‌یسبووكى ڕه‌خنه ئامێز ده‌نێرن له‌لایه‌ن هێزه‌كانى ده‌وڵه‌ته‌وه ده‌ستگیر ده‌كرێن و ئه‌شكه‌نجه ده‌درێن، ئه‌گه‌ر بێتو پێشوه‌خته له‌لایه‌ن دراوسێكانیانه‌وه نه‌دۆزرێنه‌وه و سزا نه‌درێن.\nڕاگه‌یاندنه‌كانى توركیا نه‌ك بێده‌نگ نین، به‌ڵكو زۆر به شانازییه‌وه به‌شدارن له جه‌نگه‌كه‌دا، ئاهه‌نگى سه‌ركه‌وتن بۆ تاوانه‌كانى حكومه‌تى توركیا ده‌گێڕن. هیچ دید و باسێكى ڕه‌خنه‌گرانه بوونى نییه. چیرۆكى پاڵه‌وانه "شكخستخواردووه‌كه" له ته‌واوى میدیاكاندا له‌هه‌واڵ و به‌رنامه‌كانی تردا به به‌رده‌وامى په‌خش ده‌كرێت. تاكه هۆشیاری و مه‌عریفه‌ی خه‌ڵكى تورك له‌سه‌ر ڕووداوه‌كان له‌سه‌ر ئه‌م مێشك شۆردنه‌وه ساده و سۆزدارییه‌وه سه‌رچاوه‌ى گرتووه. خه‌ڵكێكى زۆر ڕۆژانە کاتێکی زۆر به ته‌ماشاكردنى ئه‌م به‌رنامه ڕه‌گه‌زپه‌رست و ڕاسیزمیانە به‌سه‌ر ده‌به‌ن.\nبه‌گشتى هیچ دژایه‌تییەك له‌نێو ڕایگشتى توركیادا نابینرێت بۆ ئه‌وه‌ى كه ڕووده‌دات. به‌شێوه‌یه‌كى گشتى خه‌ڵك خووی به‌وه‌وه گرتووه كه لایه‌نى ده‌سه‌ڵات بگرێت. هه‌ر دژایه‌تییه‌ك له‌لایه‌ن كه‌سانى لیبڕاڵه‌وه، خۆپیشاندان و ناڕازى گرووپێكى بچووك له ئه‌كادیمییه‌كان، به تایبه‌ت ڕه‌خنه‌گرتن له‌لایه‌ن ئه‌ندام په‌رله‌مانانى كورد، ڕاسته‌وخۆ به زیندانی كردن و ده‌ركردن له شوێنى كار و سنور بۆدانان، له‌وانه‌ش له‌سه‌ر هاتوچۆ و كاركردنى كۆتایی پێده‌هێنرێت.\nله‌گه‌ڵ ده‌ركه‌وتنى ناسیۆنالیزم، درۆزنه پۆپۆلیسته‌كان چی تر پێویستیان به كه‌نیسه و مزگه‌وت نییه بۆ ئه‌وه‌ى خه‌ڵك قایلبكه‌ن، وایان لێبكه‌ن تێكسته ئایینییه‌كان بخوێننه‌وه. ئێستا پێویست نییه كتێب بخوێنیته‌وه. ته‌نها سه‌یرى ئه‌و ئاڵایه بكه كه له چوار ده‌وره‌كه‌تدا هه‌یه. ناتوانیت ئاڵاكان تێپه‌ڕێنیت، ئاڵا وه‌ك ئه‌ندامێكى به‌هێزى كۆمه‌ڵگه جیات ده‌كاته‌وه به‌بێ ئه‌وه‌ى هیچ هه‌وڵێك بۆ ئه‌وه بده‌یت. ئاڵاكان له هه‌موو شوێنێك ده‌بینى، له ڕێگاوبانه‌كان، له شه‌قامه‌كان، له هه‌موو سوچ و كۆڵانێك، له‌سه‌ر خانو و باڵه‌خانه‌كان، له شاشه‌ى ته‌له‌فزیۆنه‌كاندا، له چالاكییه وه‌رزشییه‌كان و له ئاهه‌نگ و بۆنه‌كاندا، له ئاسمان و له‌ده‌ریا و له پشتى پاس له پشتى تۆدا ده‌شه‌كێنه‌وه.\nئه‌م پارچه قوماشه كه ناوى ئاڵایه، ئێستا له هه‌ر كتێبێكى خودایی به‌هێزترن. ئه‌گه‌ر سوكایه‌تى پێبكه‌یت، له‌وانه‌یه بكوژرێیت، خه‌ڵكیش له پرسه‌كه‌دا ئاهه‌نگ ده‌گێڕن و ده‌ستخۆشى له بكوژه‌كه‌ت ده‌كه‌ن. ئه‌م سیمبوله نوێیه ئێستا زۆر به‌هێزتره له به‌ڵێنى ژیانێكى باشتر، خزمه‌تگوزاری باشتر، ژیانێكى نوێ و شایسته‌تر.\nكێ دیموكراته و كێ تیرۆریست؟\nقورسه خه‌ڵكى مافی یه‌كسان و ده‌رفه‌تى یه‌كسانى هه‌بێت له‌ژێر فه‌رمانڕه‌وایی زۆرێك له ده‌وڵه‌ته نه‌ته‌وه‌ییه‌كانى ئێستادا. به‌ڵام زۆرێك له كۆمه‌ڵگه‌كانى ئێستا و سیاسه‌تمه‌داره شه‌ڕه‌نگێزه‌كانى به‌خۆیان ده‌ڵێن دیموكرات و ئه‌وانى تر به تیرۆریست وه‌سف ده‌كه‌ن. ئه‌مه چۆن ده‌گونجێت؟\nكورده‌كان هه‌رگیز به‌ڕاسته‌وخۆیی هیرشیان نه‌كردۆته سه‌ر خه‌ڵكى مه‌ده‌نى و ئه‌و ناوچانه‌ى كه له توركیا خه‌ڵكی تێدا نیشته‌جێبوو. كورد شه‌ڕى داعش و گرووپه هاوشێوه‌كانى وه‌كو داعشیان كردووه، هه‌زاران قوربانیان داوه. شارو شارۆچكه و شه‌قام و زۆرێك له‌ناوچه‌كانى نیشته‌جێبوونى كورد له ئێستادا له‌ژێر هێرشى قورسى توركیادان، منداڵ و به‌ته‌مه‌نه‌كان به‌بێ جیاوازى له ئێستادا له‌سه‌ر ده‌ستى توركیا ده‌كوژرێن. له‌به‌رئه‌وه چۆن ده‌كرێت كورد به تیرۆریست ناوببرێت و ئه‌وانی تریش به ئاشتیخواز و دیموكرات ناوببرێن؟\nسیاسه‌تمه‌دارێكى پێشووی تورك كه ناوى تونا بێكلیڤیكه، بێده‌نگى له‌سه‌ر دۆخه‌كه و ڕاستییه‌كه‌ی شكاند، له‌م دواییانه‌دا ڕه‌خنه‌ى گرت له سه‌رۆكى ویلایه‌ته یه‌كگرتووه‌كان دۆناڵد تره‌مپ كه گرووپه كوردییه‌كانى به داعش به‌راورد كردبوو، بانگه‌شه‌ى ئه‌وه‌ى ده‌كرد كه هه‌ردووكیان وه‌ك یه‌ك مه‌ترسیدارن. تونا بێكلیڤیك له واشنتۆن پۆست به‌م شێوه‌یه ده‌نوسێت:\n"من خه‌ڵكى ئێدرینم، من ژیانى خۆمم بۆ سیاسه‌تى وڵاته‌كه‌م ته‌رخان كرد. بۆ چه‌ندین ساڵ، له نێو حكومه‌ته‌كه‌ى ڕه‌جه‌ب ته‌یب ئه‌ردۆگان كارم كردووه.... ئه‌ردۆگان له‌ڕێگه‌ى توندوتیژى و سه‌ركوتكردن و له‌سه‌ر حسابی هه‌موو خه‌ڵك ده‌سه‌ڵاتى خۆى چڕده‌كاته‌وه. تره‌مپ ده‌ڵێت په‌كه‌كه خراپتره له داعش، منیش ده‌ڵێم تره‌مپ هه‌ڵه‌یه، ئه‌گه‌رچی من توركیشم. من به‌رپرسێكى پێشووى حكومه‌تم. من باوه‌ڕم وایه پارتى كرێكارانى كوردستان كه تره‌مپ به خراپتر له داعش وه‌سفی ده‌كات، ڕێكخراوێكى تیرۆریستى نییه".\nئه‌م به‌رپرسه‌ى پێشووى حكومه‌تى توركیا ڕاسته‌كات. كورد و پارتى كرێكارانى كوردستان نابێت به‌راورد بكرێن به داعش و ئه‌لقاعیده و ڕێكخراوه تیرۆریستیه‌كانى هاوشێوه‌ى داعش. گرووپه كوردییه‌كان نه هێرشیان كردووەته سه‌ر خه‌ڵكى مه‌ده‌نى و نه ترس و تۆقاندنیان به‌شێوه‌ى ڕاسته‌وخۆ به‌كارهێناوه له‌دژى خه‌ڵكى مه‌ده‌نى له‌پێناو ده‌سه‌ڵاتى ئابووری و سیاسی. زاراوه‌ى جه‌نگى تیرۆر كه له‌لایه‌ن جۆرج ده‌بلیو بوشه‌وه له دواى هێرشه‌كانى 11ى سێپته‌مبه‌ر به‌كارهێنرا مه‌به‌ست لێى ئه‌و گرووپه كوردییانه نه‌بوو كه له‌پێناو مافه سه‌ره‌تاییه‌كانیاندا ده‌جه‌نگن، هه‌روه‌ها ئه‌م گرووپانه‌ى نه‌ده‌گرته‌وه. به‌ڵام توركیا و چه‌ندین وڵاتى تر ئه‌و چه‌مكه‌یان له بوش وه‌رگرتووه، له‌دژى كورد و گرووپه كه‌مینه لاوازه‌كانى هاوشێوه‌كانى كورد (خراپ) به‌كاریان هێناوه له هه‌مووو سیاسه‌ته‌كانیاندا.\nكورد پێویسته ئیتر متمانه بە ئەوانی تر نه‌كات له‌برى ئه‌وه ده‌بێت پشت به‌خۆى ببه‌ستێت\nبه‌دڵنیاییه‌وه كورد خۆى ده‌بێت لۆمه بكرێت بۆ ئه‌و دۆخه‌ى كه تێیدایه، هه‌روه‌ها بۆ ئه‌و تراژیدیایه‌ى كه به‌رده‌وام ڕووبه‌ڕووى ده‌بێته‌وه. پێویسته هه‌موو كورده‌كان پشتیوانى له دۆزه‌كه‌یان بكه‌ن و پشتیوانى له‌یه‌كترى بكه‌ن، له‌بری ئه‌وه‌ى چه‌ندین گرووپی جیاوازى بێ ده‌سه‌ڵات دروستبكه‌ن و هه‌ریه‌ك له‌و گرووپانه ڕێكکه‌وتن له‌گه‌ڵ دوژمنێكى جیاوازدا بكات و به‌م هۆیه‌شه‌وه له‌دژى یه‌كترى به‌كاربهێنرێن.\nدووه‌م، كورد خاوه‌نى سه‌ركردایه‌تیه‌ك نییه كه‌وا هه‌موو كورده‌كان كۆبكاته‌وه بۆ ئه‌وه‌ى به‌دواى پشتیوانى كۆمه‌ڵگه‌ى نێوده‌وڵه‌تیدا بگه‌ڕێت. سێهه‌م، كورد سه‌ركه‌وتوو نه‌بووه له‌وه‌ى كه بتوانێت دۆزه‌كه‌ى بۆ كۆمه‌ڵگه‌ى نێوده‌وڵه‌تى ڕوونبكاته‌وه، ته‌نانه‌ت ساده‌ترین سه‌ركوتكردنه سیاسییه‌كانى بۆ كۆمه‌ڵگه‌ى نێوده‌وڵه‌تى ڕوننه‌كردووەته‌وه، له‌وانه‌ش ڕێگەدان پێیان كه بتوانن به ئازادى به‌زمانى خۆیان قسه‌بكه‌ن ، یان له هه‌ندێك شوێندا بێ ناسنامه‌بوون. چواره‌م، كورد نه‌یتوانیوه دیبلۆماتكارى به‌توانا دروستبكات كه سوود له دیبلۆماسیه‌تى نێوده‌وڵه‌تى وه‌ربگرێت له‌نێو هاوپه‌یمانه متمانه پێكراوه‌كاندا. سووتاندنى تایه له شه‌قامه‌كانى ڕۆژئاوادا یان شكاندنى په‌نجه‌ره یارمه‌تى دۆزى كورد نادات. ئه‌وه ته‌نها یارمه‌تى ده‌وڵه‌تى تورك و ده‌سه‌ڵاتداره‌كانى ده‌دا.\nباڵیۆزخانه‌كانى ده‌وڵه‌تى توركیا له وڵاتانى جیهاندا سه‌ركه‌تووبوون له گۆڕینى ئاڕاسته‌ى خۆپیشاندانه‌كانى كورد بۆ ئه‌وه‌ى پیشانى بده‌ن كه كورد ڕێگر و چه‌ته و كێشه دروستكه‌رن، ئه‌مه‌ش له ڕێگه‌ى ناردنى كه‌سانێكى ناسیۆنالیستى توندڕه‌و بۆ نێو یان نزیك خۆپیشانده‌ره كورده‌كان بۆ ئه‌وه‌ى جۆره هه‌ڵوێستێك بنوێنن كه ده‌بێته هۆى كاردانه‌وه‌ى توندى خۆپیشانده‌ره كورده‌كان، دواجاریش باڵوێزخانه‌كانى توركیا به وڵاتان ده‌ڵێن، ئه‌وه‌تا كورد شه‌ڕه‌نگێز و چه‌ته‌و ڕێگرن.. من له توێژینه‌وه‌یه‌كى مه‌یدانیدا له ئه‌ڵمانیا و به‌ریتانیا و له‌م دواییانه‌شدا له‌نیویۆرك چاودێرى چه‌ندین حاڵه‌تم كردووه كه به‌م شێوه‌یه باڵیۆزخانه‌كانى توركیا كه‌سانى ناسیۆنالیستى توركى توندڕه‌ویان ناردووه بۆ نێو خۆپیشانده‌ره كورده‌كان، تاكارێك بكه‌ن ببێته هۆى كاردانه‌وه‌ى توندى كورده‌كان به‌رامبه‌ریان. بۆ نموونه چه‌ند ناسیۆنالیستێكى گه‌نجى توندڕه‌و نێردرابوون بۆ خۆپیشاندانه‌كه‌ى گۆڕه‌پانى یونییه‌ن له شارى نیویۆرك (له 12ى ئۆكتۆبه‌رى 2019دا). به‌ڵام خۆشحاڵ بووم كه هه‌ندێك كورد تێگه‌شتبوون له‌و فێڵه و هیچ كاردانه‌وه‌كیان نه‌بوو بۆ ئه‌م جۆره له وروژاندنه. ئه‌گه‌رچی، هه‌موو ئه‌وه‌ى كه ڕوویدا كه‌سانێكى ئاژاوه‌گێڕبوون كه كاردانه‌وه‌یان هه‌بوو به‌رامبه‌ر هه‌ڵوێستى توركه توندڕه‌وه‌كان به‌م هۆیه‌شه‌وه ئه‌وه‌ى كه باڵیۆزخانه‌ى توركیا ویستى به‌ده‌ستى هێنا. كۆتا خاڵ ئه‌وه‌یه كه كورده‌كان پێویسته متمانه‌كردن به ئە‌وانی تر بوه‌ستێنن و متمانه به‌خۆیان بكه‌ن زیاتر له هه‌ر كه‌سێكى تر.


کوردیپێدیا - لقی کەرکوکی سەندیکای رۆژنامەنووسانی کوردستان ڕاپۆرتی 6 مانگی ڕابردووی پێشێلکاری بەرانبەر رۆژنامەنووسان ڕاگەیاند\n📊 لقی کەرکوکی سەندیکای رۆژنامەنووسانی کوردستان ڕاپۆرتی 6 مانگی ڕابردووی پێشێلکاری بەرانبەر رۆژنامەنووسان ڕاگەیاند | پۆل: ئامار و راپرسی | زمانی بابەت: 🏳 کوردیی ناوەڕاست\nلقی کەرکوکی سەندیکای رۆژنامەنووسانی کوردستان ڕاپۆرتی 6 مانگی ڕابردووی پێشێل...\nئێوارەی ئەمرۆ لە سەنتەری رۆشنبیری شاری کەرکوککەرکوک لە ژێر دروشمی (پارێزگاری لە ژیانی رۆژنامەنووسان، پارێزگاریکردنە لە ئازادی رادەربڕین) مەراسیمێک سازکرا و ڕاپۆرتی 6 مانگی ڕابردووی پێشێلکاری بەرانبەر رۆژنامەنووسان ئاشکراکرا.\nلە مەراسیمەکەدا نەقیبی گشتی سەندیکای کوردستان و نەقیبی کەرکوک و ڕۆژنامەنووسانی شاری کەرکوک ئامادەی مەراسیمەکە بوون.\nلە مەراسیمەکەدا نەقیبی گشتی سەندیکای رۆژنامەنووسانی کوردستان گوێی لە بارودۆخ و ڕەخنەی رۆژنامەنووسانی شاری کەرکوک گرت، پاشان ئەو رۆژنامەنووسانەی پێشێکاری بەرامبەریان کراوە لە ماوەی 6 مانگی ڕابردوودا خەڵات کران.\nکوێ ئەو پێشەلکاریانەی بەرامبەر دەزگاکانی ڕاگەیاندن کراوە 28 پێشێلکاری بوون کە 23 پێشێلکاریان، پێشێلکاری ڕاپۆرتی بوون.\n10 حاڵەتی دەستگیرکردن، 9 حاڵەتی ڕێگەنەدان بە رووماڵکردن، 5 حاڵەتی هێرش و سوکایەتی، 1 حاڵەتی لێدان، 1 حاڵەتی داخستنی کەناڵ، 1 حاڵەتی هەڕەشە، 1 حاڵەتی داوای پرکردنەوەی فۆرمی زانیاری کەسی و ئەمنی هەبوون.\n#کەرکوک | #23-02-2020 |\n➕ ئەم بابەتە لەلایەن: (بەناز جۆڵا)ەوە لە: Feb 24 2020 5:30PM تۆمارکراوە\n👌 ئەم بابەتە لەلایەن: (هاوڕێ باخەوان)ەوە لە: Feb 24 2020 5:36PM پێداچوونەوەی بۆکراوە و ئازادکراوە\n✍ ئەم بابەتە بۆ دواجار لەلایەن: (هاوڕێ باخەوان)ەوە لە: Feb 24 2020 5:36PM باشترکراوە


هەڵمەتی كوتانی منداڵان دەستپێدەكاتەوە\n1/9/2018 10:18 AM\nهەڵمەتی كوتانی منداڵان دژی نەخۆشی سورێژە دەستپێدەكات و 10 رۆژ دەخایەنێت، بەرپرسێكی تەندروستیش دەڵێت زیاتر لە 211 هەزار منداڵ لە سلێمانی و هەڵەبجەو گەرمیان و راپەڕین دەكوترێن.\nبەڕێوەبەرایەتی تەندروستی سلێمانی لە راگەیەنراوێكیدا كە وێنەیەكی دەست خاك كەوتووە، رایگەیاند: سبەینێ یەكشەممە 2ی ئەیلولی 2018، وەزارەتی تەندروستی حكومەتی هەرێم و بەڕێوەبەرایەتی گشتی تەندروستی سلێمانی لەڕێی بەڕێوەبەرێتی خۆپاراستنی تەندروستی سلێمانییەوە لە شاری سلێمانی، هەڵمەتی نیشتمانی 10 رۆژەی كوتان دژی نەخۆشی سورێژەی منداڵان ئەنجامدەدات.\nلەوبارەوە ئیبراهیم ئەحمەد لێپرسراوی هۆبەی پتەوكردنی تەندروستی لە بەڕێوبەرایەتی خۆپاراستنی تەندروستی، رایگەیاندووه: هەڵمەتی نیشتمانی 10 رۆژەی كوتان دژی نەخۆشی (MMR) سورێژەی تێكەڵ جێبەجێ دەكرێت تا بەرواری 13ی 9ی 2018 بەردەوامدەبێت تێیدا 211 هەزارو 640 منداڵ دەگرێتەوە لە سنوری پارێزگای سلێمانی و پارێزگای هەڵەبجەو ئیدارەكانی گەرمیان و ڕاپەرین كە لەڕێی 265 تیمی تەندروستییەوە بەڕێوەدەچێت.\nوتیشی: لە هەڵمەتەكەدا پێویستە منداڵانی تەمەن 9 مانگ بۆ 5 ساڵان بكوترێن، هەروەها هەموو ئەو منداڵانەش دەگرێتەوە كە پێشتر كوتانی بۆ كراوە تەنها ئەو منداڵانە ناگرێتەوە كە پێش مانگێك كوتانی سورێژەی تێكەڵی بۆ ئەنجامدراوە، هەروەها دایكان و باوكان دڵنیادەكەینەوە كە لەهەموو ئەو مەڵبەندو بنكانەی كوتانی تێدایە كوتان دەكرێت.\nروونیشیكردۆتەوە: هەڵمەتەكە بە هاوكاری وەزارەتی تەندروستی حكومەتی هەرێمی كوردستان و حكومەتی عیراقی فیدراڵ و رێكخراوی تەندروستی جیهانی و رێكخراوی یونیسێف، جێبەجێ دەكرێت، ئامانجی هەڵمەتەكەش بۆ پتەوكردنی بەرگری منداڵانی 9 مانگ بۆ 5 ساڵانە لە توشبوون بەسورێژە.


بەهانەیا پەکەکێ ژ بۆی داخستنا سازی و دەزگەهێن حکوومەتا ئیراقێ یێن ل شەنگالێ چییە؟ - دارکا مازی\nبەهانەیا پەکەکێ ژ بۆی داخستنا سازی و دەزگەهێن حکوومەتا ئیراقێ یێن ل شەنگالێ چییە؟\nئیرۆ سەرێ سپیدێ، تەڤاھیا سازی و دەزگەھێن حکوومەتا ئیراقێ ل دەڤەرا شەنگال ژ ئالیێ پەکەکێ ڤە ھاتنە گرتن.\nچاڤکانیێن پێگەها دارکا مازی ل شەنگالێ ئاشکەرا کر، ئیرۆ ب فەرمانا “رێڤەبەریا خوەسەرا شەنگالێ” کو ژ لایێ کادرێن پەکەکێ ڤە دهێت برێڤەبرن، ب نڤیسارەکێ تەڤاھیا سازی و دەزگەھێن حکوومەتا ئیراقێ ل دەڤەرا شەنگال هاتنە ئاگەهدارکرن کو دەریێن تەڤ سازی و دەزگەهان بگرن و بچن مالێن خوە.\nپەکەکێ د نڤیسارا خوە دا کو ل سەر ناڤێ “رێڤەبەریا خوەسەرا شەنگالێ” ژ بۆی تەڤ سازی و دەزگەهێن حکوومی و سڤیل یێن ل شەنگالێ شاندیە، گەفان ل وان دکەت کو هەر کەسێ ڤێ فەرمانا وان جێبەجێ نەکەت دێ بەرپرسیار بیت ل همبەر هەر کارەکێ ل دژی وان بهێتە کرن.\nل گۆری بەلگەیێن ب دەست پێگەها مە کەتین، د ڤێ نڤیسارێ دا پەکەکە ووسا ددەتە خویاکرن کو ژ بەر ئێریشێن بالەفرێن ترکیێ یێن ل شەنگالێ تێنە کرن و تێ دا کادرێن وێ تێنە ئارمانج کرن ئەڤ بریارە هاتیە دان، لێ بەلێ، تەڤ کادرۆیێن پەکەکێ یێن کو ل شەنگالێ هاتینە ئارمانجکرن ژ دەرڤەی سازیێن حکوومی و سڤیل هاتینە ئارمانجکرن، ئەو د ناڤا ترۆمبێلێن خوە دا و ل سەر جادەیێن شەنگالێ هاتینە ئارمانجکرن.\nل سەر ڤێ مژارێ، چاڤدێرێن سیاسی دبێژن، ئارمانجا پەکەکێ ژ ڤێ بریارێ ئەڤەیە کو دەستهلاتا خوە یا ل شنگالێ بکەنە ئەمر واقع، گەر نە، پەکەکە ب خوە ژی دزانیت ئەڤ بریارە نە ب تەنێ نابیتە سەدەما راوەستاندنا ئێریشێن ل سەر کادرۆیێن وێ یێن ل شەنگالێ، بەلکو دێ بیتە سەدەما ئێریشێن پێتر یێن دەولەتا ترکیێ بۆ سەر کادرۆیێن وێ یێن ل شەنگالێ و خەلکێ سڤیل ژی.


شه‌هرستانی تۆڵه‌ی هه‌رێم كوردستان له خانه‌قین ئه‌كاده‌و - شـه‌فـه‌ق نيـوز\nشه‌هرستانی تۆڵه‌ی هه‌رێم كوردستان له خانه‌قین ئه‌كاده‌و\nسه‌عات 10ی شه‌وه‌كی ئمڕوو نزیكه‌ی 1500 كه‌س له نيشته‌جايه‌يل شار خانه‌قین وه‌خاتر نه‌وین كاره‌با له‌وه‌رده‌م قایمقامیه‌تی خانه‌قین خوه‌ینيشانداين كردنه.قایمقام شاره‌گه‌يش ئويشێ حسێن شه‌هرستانی كاره‌باگه بڕیه‌و تۆڵه‌ی هه‌رێم كوردستان له خانه‌قین ئه‌كاده‌و.\nوه‌گوره‌ی خه‌وه‌ره‌يل سه‌رچاوه‌يل خه‌وه‌ری به‌ش فره‌يگ له مه‌ردم ئه‌و شاره ڕشيانه‌سه ناو شه‌قامه‌يل و دوكان و بازاڕیان به‌سانه‌و هاتنه‌سه وه‌رده‌م قایمقامیه‌ت، هاوار ئه‌كه‌ن "ئه‌گه‌ر كاره‌باگه‌مان خاسه‌و نه‌كه‌ين ـ تاوه‌ره‌يل كاره‌بایی ئاگر ده‌يمن."\nهاووڵاتیيگ له شار خانه‌قین وت" پارێزگای دیاله هه‌ر وه‌ختيگ بخوازێ كاره‌با ده‌ێده‌پيمان و هیچ به‌رنامه‌یگ نیه ئه‌را كاره‌با داين وه شاره‌گه‌مان," وتیش" ماوه‌ی دو مانگ ئه‌را سێ مانگه ئه‌وه حاڵ خانه‌قینه‌و له‌دويه‌كه‌يشه‌و وه‌ته‌واوی كاره‌باگه‌مان بڕينه. "\n" ئيمه دى ته‌حه‌مول ئه‌ى بێ كاره‌باییه ناكه‌یمن و پله‌ی به‌رز گه‌رما زیاتر بيزارمان ئه‌كا. داوا ئه‌كه‌یمن قایمقام خوه‌ی ئه‌ى كيشه‌مانه چاره‌سه‌ر بكا."\nمحه‌مه‌د مه‌لا حه‌سه‌ن قایمقام قه‌زای خانه‌قین ئاشكرا كرد: "خانه‌قین له‌گشت خزمه‌تگوزاریيگ بى به‌شه، ئيسه‌يش ئه‌را تۆڵه‌كردنه‌وه له‌كوردستان كاره‌بای قه‌زای خانه‌قین بڕن"\nقایمقام خانه‌قین هه‌ميش وت ك وه‌ڕێه‌وبه‌ر كاره‌بای دیاله وتيه‌سه‌پی ك وه‌فه‌رمان وه‌زیر نه‌فت كاره‌بای خانه‌قین بڕینه.\nمحه‌مه‌د مه‌لا حه‌سه‌ن زياتر وت" ئه‌يه جوور تۆڵه كردنه‌وه‌یگه له وه‌رانوه‌ر كيشه‌ی نه‌فت ناونى هه‌رێم و به‌غدا"\nجی باسه، له‌شوون ده‌س له كاركيشانه‌وه‌ی وه‌زیر كاره‌بای عێراق كه‌ریم وه‌حید، حسین شه‌هرستانی وه‌زیر نه‌فت عیراق، ئيسه وه وه‌كاله‌ت ئه‌و وه‌زاره‌تيشه وه‌رگرتگه.


عێراق لێكۆڵینەوە لە پرسی ژەهرخواردكردنی بەرپرسانی یەكێتی دەکات – Politic Press\nعێراق لێكۆڵینەوە لە پرسی ژەهرخواردكردنی بەرپرسانی یەكێتی دەکات\nدەسەڵاتی ئەمنی عێراق لێكۆڵینەوەی كرد لە حاڵەتەكانی ژەهرخواردكردنی سێ كەسایەتی سیاسی پارێزگای سلێمانی لە چوارچێوەی هەرێمی كوردستان و پارێزگای بابل لە خوارووی عێراق.\nهەفتەی رابردوو دەسەڵاتی نێوخۆیی لە پارێزگای سلێمانی رایگەیاند، مەلا بەختیار سەركردەی دیاری ناو حزبی یەكێتی نیشتیمانی كوردستان و كاندیدی پێشووی پۆستی سەرۆكایەتی كۆماری عێراق بۆ ساڵی 2018 ژەهرخوارد كراوە و گوێزراوەتەوە بۆ نەخۆشخانەیەكی تایبەت لە شاری بەرلین لە ئەڵمانیا، بەمەبەستی وەرگرتنی چارەسەر.\nدوای چەند سەعاتێك لەو رووداوە، ئاشكرابوو كە وەستا حەسەن، بەڕێوەبەری پێشووی هێزەكانی ئاسایشی گشتی و سەركردەی ناو یەكێتی نیشتیمانی كوردستان بەهەمانشێوە ژەهرخواردكراوە و لە قۆناغی چارەسەردایە، بەڵام دۆخی ناجێگیرە.\nبەپێی ئەو هەواڵانەی میدیا كوردییەكان بڵاویانكردەوە، مەلا بەختیار وتوویەتی، “بەدەستی هەڤاڵان ژەهرخواردكراوە”، كە مەبەستی ئەندامانی یەكێتی نیشتیمانی كوردستان بووە.\nلایخۆیەوە بەرپرسێكی وەزارەتی ناوخۆی عێراق رایگەیاند، وەزارەتی ناوخۆ لەگەڵ دەزگا ئەمنییەكانی سلێمانی و بابل سەرقاڵی لێكۆڵینەوەن لەو سێ رووداوەی ژەهرخواردكردنە، وتیشی، “وەزارەت بە دوو دڵییەوە دەڕوانێتە ئەو لێدوانانەی بەرپرسانی هەرێمی كوردستان داویانە كە باس لە هەوڵی كوشتن دەكەن لەپشت ژەهرخواردكردنی ئەو بەرپرسانەوە”.\nگرنگە رێگری بكرێت لە هاتنە ناوەوەی ماددەی ژەهراوی بۆ ناو وڵات\nباسی لەوەشكرد، هێشتا نەسەلمێنراوە ئامانجی كوشتن لەپشت ئەو ژەهرخواردكردنانەوە بووبێت، هێشتا گومان هەیە لەو حاڵەتانە، بۆیە چاوەڕێی شیكردنەوەی نەخۆشخانەی تایبەت بە پشكنینی خوێن دەكەن بۆ زانینی ئەمە، جەختی لەوەشكردەوە، لێكۆڵینەوەكان هێشتا بەردەوامیان هەیە و كە تەواو بوون، ئەنجامەكانیان رادەگەیەندرێت.\nلە بەرامبەردا ڕێبوار تەها، سەركردەی ناو یەكێتی نیشتیمانی كوردستان رایگەیاند، “بەداخەوە دیاردەی كوشتن و هەوڵی كوشتن و ژەهرخواردكردن لە مێژووی عێراق بەگشتی و لە هەرێمی كوردستان بەتایبەتی، دیاردەیەكی نوێ نییە و كۆنە، دەبێت هێزە ئەمنییەكان گیانی عێراقییەكان لە عێراق و كوردستانیش بپارێزن لەم هەوڵانە”.\nڕێبوار تەها جەختی لەوەشكردەوە، گرنگە رێگری بكرێت لە هاتنە ناوەوەی ماددەی ژەهراوی بۆ ناو وڵات، وتیشی، “دەستی پیس لەپشت هەوڵی كوشتن بە ژەهرەوەن لە هەرێمی كوردستان و عێراق”.\nكەسایەتی سێیەم، یاسر حوسەینییە كە كاندیدی سەربەخۆی سەركەوتووی هەڵبژاردنی عێراق بوو، كاتێك خۆی و خێزانەكەی ژەهرخوارد كران و یەكێك لە منداڵەكانیشی گیانی لەدەستدا.\nحاڵەتەكانی ژەهرخواردكردن دژی سیاسی و خێزانەكانیان لە سلێمانی دەستیپێكرد و گەیشتە بابل\nلایخۆیەوە سادق موحەنا ئەندام پەرلەمانی پێشووی عێراق لەسەر پارێزگای بابل رایگەیاند، یاسر حوسەینی بە یەكێك لە كەسایەتییە سەربەخۆكان دادەنرێت كە ناو و ناوبانگێكی باشی هەبوو و توانی دەنگێكی زۆری هەڵبژاردنەكان بەدەست بهێنێت، جەختی لەوەشكردەوە، هێشتا هیچ زانیارییەك لەسەر حاڵەتەكەی یاسر حوسەینی یەكلانەكراوەتەوە، بەڵام رێی تێدەچێت هەوڵی كوشتن بووبێت، چونكە سیاسییەكان هەموو شتێكیان لەدەستدێت، هەر لە ساختەكارییەوە هەتا كوشتن و بابەتی دیكەش.\nموحەنا دەشڵێت، “حاڵەتەكانی ژەهرخواردكردن دژی سیاسی و خێزانەكانیان لە سلێمانی دەستیپێكرد و گەیشتە بابل، بەدڵنیاییەوە لە بابل كۆتایی پێنایەت، جەختی لەوەشكردەوە، ئەوەی لە بابل روویدا هێشتا نەسەلمێنراوە تاوانكاری بووە، بۆیە نابێت پەلە بكرێت لە دەركردنی هیچ حوكمێك.\nلەلایەكی دیكەوە عەلی تەمیمی شارەزای بواری یاسایی باس لەوەدەكات، بەگشتی تاوانی ژەهرخواردكردن لەلایەن ئەو كەسانەوە ئەنجام دەدرێت كە نزیكن لە كەسی ژەهرخواردكراو.\nبەپێی قسەی عەلی تەمیمی سزای تاوانی ژەهرخواردكردن هەندێكجار دەگاتە لەسێدارەدانیش، لە حاڵەتێكدا كە ئامانجی ئەو كەسەی تاوانەكە دەكات كوشتنی كەسی ژەهرخواردكراو بێت.\nوه‌زیرێكی پێشووی ئه‌مریكا: كاتی لێپێچینه‌وه له‌ئه‌ردۆغان هاتووه\nوەزارەتی پەروەردە پابەندبوونی خۆی بە خوێندنی ئۆنلاینەوە راگەیاند\nئەمڕۆ، ترەمپ دۆزینەوە گەورەکە ڕادەگەیەنێت\nترەمپ ویستی ببێتە سوپەرمان\nپەرلەمان بۆ حكومەت: پێویست ناكات بودجەی 2021 ئامادە بكەن


سووريا: سنوورداركردنى مافةكانى ذنان لةلايةن طرووثة تووندرِةوةكانةوة | Human Rights Watch\nJanuary 29, 2014 10:08AM EST | News Release\nسةثاندنى ياساى تووند لةسةر شيَوازى جلوبةرط ثؤشين و كاركردن و ضوونة قوتابخانة\nSyrian refugees stand in line as they receive humanitarian aid in Darashakran refugee camp, on the outskirts of Arbil in Iraq Kurdistan region on December 28, 2013. © 2013 Reuters\nهيومان رِايتس وؤض لة رِاثؤرتةكةى ئةمرِؤيدا ووتى، ضةند طرووثيَكى تووندرِةويى سةر بة ئؤثؤسيزيؤنى سوورى هةستاون بة سةثاندنى ضةند ياسايةكى تووند لة دذى ذنان و كضانى سووريا كة هيض بنةمايةكيان لة ياساكانى ئةو وولاَتةدا نية. ثيادةكردنى ئةم ياسايانة لةلايةن هةنديَك لة طرووثة تووندرِةوةكانةوة لةناوضةكانى ذيَر دةسةلاَتيان لة باكورو باكوورى رِؤذهةلاَتى سووريا ثيَشيَلكارية لة دذى مافةكانى ذنان و كضان و سنوورداركردنى تواناكانيانة لة ئةنجامدانى ضالاكيةكانى رِؤذانةيان.\nلة تشرينى دووةم و كانوونى يةكةمى سالَى رِابردوو، هيومان رِايتس وؤض ضاوثيَكةوتنى لةطةلَ 43 ئاوارةى سوورى لة كوردستانى عيَراق و طفتوطؤى تةلةفؤنى لةطةلَ دوو ثةنابةرى سوورى وولاَتى توركيا كرد. ئةو ئاوارانةى ضاوثيَكةوتنيان لةطةلَ كرا ووتيان كة طرووثة ضةكدارة تووندرِوةكانى جبهة النصرة و دةولَةتى ئيسلامى لة عيَراق و شام هةستاون بة جيَبةجيَكردنى شةريعةتى ئيسلامى بةثيَى ليَكدانةوةكانى خؤيان بةوةش ثؤشينى "حجاب و عةبايان" لةسةر ذنان و كضان ثيَويست كردوةو هةرِةشةى سزادانيشيان لةو ذنانة كردووة كة ثابةند نةبن بة فةرمانةكانيانةوة. لة هةندىَ لة ناوضةكان، ئةم طرووثانة هةستاون بة سةثاندنى رِيَوشويَني تووند وةك قةدةغةكردنى هاتوضؤ لة شويَنة طشتيةكان و كاركردن و ضوونة قوتابخانة بة تايبةت لة دذى ئةو ذنانةى كة ثاثةند نابن بة فةرمانةكانيانةوة.\nليسلَ جيَرنسؤلَتز، بةرِيَوبةرى مافةكانى ذنان لة هيومان رِايتس وؤض، ووتى، "طرووثة تووندرِةوةكانى وةك جبهة النصرة و دةولَةتى ئيسلامى لة عيَراق و شام خةريكى لةناوبردنى ئةو ئازادييةن كة ذنان و كضانى سوورى هةيان بووة لة رِابردووداو كة و هيَزى كؤمةلَطةى سوورى بووة بؤ ماوةيةكى دوورودريَذ." جيَرنسؤلَتز ووتيشى، "ئةم طرووثانة بةلَيَنى ض جؤرة سةركةوتنيَك بة ذنان و كضان دةدةن، لةكاتيَكدا ئةوان دةبينين ضؤن مافةكانيان لةلايةن ئةو طرووثانةوة ثيَشيَل دةكريَت."\nسةثاندنى ئةو ياسايانة لة دذى ذنان و كضان لةلايةن طرووثةكانى جبهة النصرة و دةولَةتى ئيسلامى لة عيَراق و شام كاريطةريةكى بةرضاوى هةبووة لةسةر ذيانى رِؤذانةى ئةو ذن و كضانة و سنوورداركردنى تواناكانيان لة ضوونة قوتابخانةو دابين كردنى بذيَوى بؤ خيَزانةكانيان و جيَبةجيَكردنى ثيَداويستية سةرةكيةكانى ذيانى رِؤذانةيان. هةندىَ لة ئاوارةكان باسيان لة رِفاندنى ذنان لةلايةن ئةم طرووثانةوة كرد. ئاوارةيةك ووتى، بيَوةذنيَك و سىَ منالىَ لةكاتى شةرِوثيَكدادانةكان كوذران لةبةرةوةى ياساى نةضوونة دةرةوةى ذنان بةبىَ ثياو لةلايةن ئةو طرووثانةوة وايكرد ئةو خيَزانة لة ترسا ناوضةكة بة جيَنةهيَلَن.\nئاوارة سووريةكانى كوردستانى عيَراق و توركيا بة هيومان رِايتس وؤضيان ووت، لة نيَوان ئةيلولى 2012 و تشرينى دووةمى 2013 طرووثة تووندرِةوةكانى جبهة النصرة و دةولَةتى ئيسلامى لة عيَراق و شام هةستاون بة سةثاندنى ضةندين ياساي تووند سةبارةت بة شيَوازى جلوبةرط ثؤشين و هاتوضؤكردنى ذنان و كضان لة طةرِةكى شيَخ مةقسودى شارى حةلةب و شارةكانى عةفرين و تل حارانى ثاريَزطاى حةلةب و شارةكانى حةسةكة و راس العين لةثاريَزطاى حةسةكة و شارى ئيدليب و شارؤضكةى تل ئةبيادى ثاريَزطاى رِاقا. شايانى باسة ئةم ناوضانة دانيشتوانةكةى تيَكةلَن لة سوونة و شيعة مةزهةب و عةلةوى و ئاششورى و ئةرمةنى.\nئةو كةسانةى ضاوثيَكةوتنيان لةطةلَ كرا ووتيان كة جبهة النصرة و دةولَةتى ئيسلامى لة عيَراق و شام فةرمانيان بة ذنان كردووة ثاثةندبن بة ياساكانى شيَوازى جلوبةرط ثؤشين وةك لةبةركردنى "حيجاب و عةبا" ئةمة جطةلةوةى لةبةركردنى جلي تةسك و كابؤ و ميكياج كردن بؤ ذنان قةدةغةية. بةثيَى ووتةى ئةو كةسانةى ضاوثيَكةوتنيان لةطةلَ كرا، ئةندامانى ئةم طرووثة تووندرِةوانة ضوونةدةرةوةي ذنانيان بؤ شويَنة طشتيةكان بة بىَ يةكيَك لة ئةندامانى خيَزانةكانيان وةك باوك و برا و ميَرد لة شارةكانى ئيدليب و راس العين و تةل ئةبياد و تل حاران قةدةغةكردووة. هةرِةشةى سزادان لةو ذن و كضانة كراوة كة ثاثةند نةبوون بةو ياسايانةوة. لة هةندىَ حالَةتدا، مافى ضوونة ناو ثاس و تةكسي و خويَندن و كرِينى نانيان ليَقةدةغةكراوة.\nهةنديَك لةوانةى ضاوثيَكةوتنيان لةطةلَ كرا خةلَكى شارةكانى ئيدليب و تل ئةبياد و تل حاران بوون ووتيان كة ئةو دوو طرووثة مافى كاركردني ذنانيان لةدةرةوة قةدةغةكردووة لةو ناوضةكانة.\nهةرضةندة ئةو كةسانةى ضاوثيَكةوتنيان لةطةلَ كرا نةياندةتوانى جياكارى تةواو بكةن لة نيَوان ئةندامانى طرووثة ضةكدارة تووندرِةوةكان ، بةلاَم رِاثؤرتى ميدياكان و طرووثى ضاوديَرى مافةكانى مرؤظ لة سووريا ووتةى ئةو كةسانةيان ثشت رِاست كردةوة سةبارةت بة سةثاندنى ئةو ياسا تووندانة لةلايةن طرووثى جبهة النصرة و دةولَةتى ئيسلامى لة عيَراق و شام. هيومان رِايتس وؤض نةيتوانى ئةوة ثشت رِاست بكاتةوة كة ئايا طرووثة تووندرِةوةكانى ترى ناوضةكة كة ناويان هيَنراوة بةشدار بوون لة سةثاندنى ئةو ياسايانة.\nبة زؤر سةثاندنى ئاينيَكى دياريكراو لة ياساى سووريادا نةهاتووةو دةستوورةكةى ثاريَزطارى لة ئازادى ئاين دةكات. هةرضةندة ياساى بارى كةسى سوورى و ئةو برِطانةى حوكمى هاوسةرطيرى و تةلاَق و ميرات دةكةن ثيَشيَلكاريان تيَداية لة دذى مافةكانى ذنان و كضان، بةلاَم دةستوورةكةى يةكسانى جيَندةر دةستةبةر دةكات. نارِةزايى و خؤثيشاندانةكانى مانكى حوزةيرانى سالَى 2009 حكومةتى ناضار كرد هةستيَت بة بةربةست كردنى هةولَيَك بؤ ناساندنى ياساى تووندتر لة برِطةكانى بارى كةسى. ئةو كةسانةى ضاوثيَكةوتنيان لةطةلَ كرا بة هيومان رِايتس وؤضيان ووت، ذنان و كضانى سوورى لة رِابردوودا بةشيَوةيةكى بةرفراوان بةشداربوون لة ذيانى طشتي وةك كاركردن و ضوونة قوتابخانة و ئازادى ضوونةدةرةوةو ئازادى ئاين و بيركردنةوة .\nئةو ئاوارانةى ضاوثيَكةوتنيان لةطةلَ كرا ووتيان، هةردوو طرووثى جبهة النصرة و دةولَةتى ئيسلامى لة عيَراق و شام هةستاون بة سةثاندنى ياساى توونديش لةسةر شيَوازى لةبةركردنى جلوبةرط و ضوونةدةرةوةى ثياوان و كورِانيش لة طوندى جيندرس لة عةفرين و راس العين و تل ئةبياد، بةلاَم هةموويان كؤك بوون لةسةر ئةوةى سةثاندنى ئةو ياسايانة بةشيَوةيةكى سةرةكى بؤ ذنان و كضانة. هةنديَك لةو كةسانةى ثيَشتر لة ناوضةكانى تل ئةبياد و تل حاران بوون ووتيان، طرووثة ضةكدارةكان مؤلَةتيان نةداوة بة طةنجان كابؤ و ثانتؤلَى تةسك لةبةر بكةن، بةلاَم ياساكانيان لةسةر شيَوازى لةبةركردنى جلوبةرطى كورِان كةمتر بووة وةك لةوةى ذنان و كضان.\nئةوانةى ضاوثيَكةوتنيان لةطةلَ كرا ووتيان، سنوورداركردنى ئازادى هاتوضؤ بؤ ثياوان و كورِان لة طوندى جيندريس لة عةفرين و راس العين و تل ئةبياد و تل حاران زياتر بةشيَك بووة لة سةثاندنى قةدةغةكردنى هاتوضؤ (منع التجول) بؤ تةواوى دانيشتوانى شار. ئةو كةسانة ووتيشيان، لة مانطى كانوونى يةكةمى 2012 لة راس العين و لة مانطى تةمووزو ئابى 2013 لة تل حاران، طرووثة ضةكدارة تووندرِةوةكان بة طرووثى جبهة النصرةشةوة كؤنترؤلَى خؤيان لةو ناوضانة بة سةثاندنى قةدةغةكردنى هاتوضؤ لة ثاش كاتذميَر 5ى ئيَوارةوة نيشانداوة. شايانى باسة سةثاندنى ياساكانى لةبةركردنى جلوبةرط و ئازادى هاتوضؤ لة هيض حالَةتيَكدا تةنها بةسةر ثياوان و كورِاندا جيَبةجيَنةكراوة.\nلة كاتى سةثاندنى هةر ياسايةك كة خةلَكى ناضار بكات جلوبةرطيَكى ديارى كراو بثؤشين ئازادى هاتوضؤيان سنووردار بكريَت بة بىَ بناما ئةوا ئةو هةلَسوكةوتانة ثيَشيَلكاري مافةكانيانة و دةبيَت لاببرين. زيادلةوةش،جيَبةجيَكردنى ياساى لةو جؤرة بةسةر هةموو ذنان و كضان بةبىَ جياوازى و كاريطةريةكانى لةسةريان جياكارى كردنة لة دذى ذنان.\nدةبيَت فةرماندة سةربازييةكانى جبهة النصرة و دةولَةتى ئيسلامى لة عيَراق و شام دةستبةجىَ و بةئاشكرا دووركةونةوة لة هةموو ئةو سياسةتانةى ثيَشيَلى مافةكانى ذنان دةكات وةك سةثاندنى ياساى ثؤشينى جلوبةرط و سنوورداركردنى ئازادى هاتوضؤيان. دةبيَت ئةم طرووثانة وازبهيَنن لة هةرِةشةكردن و سزادانى ئةو ذن و كضانةى كة ثاثةند نابن بة ياسا سةثيَنراوةكانيانةوة. هةروةها ثيَويستة وازبهيَنن لة دةستيَوةردانى ناياسايى لة مافةكانى ذنان و كضان لة ئازادى رِادةربرِين و ئاين و بيركردنةوةو ذيانى تايبةتى خؤيان لةطةلَ هةموو ئةو شتانةى كةدذى بةندةكانى مافى مرؤظى نيَودةولَةتين. دةبيَت ئةو فةرماندانة هةستن بة سزادانى ئةو ئةندامانةيان كة ذنان ناضار دةكةن بة ثؤشينى جلوبةرطيَكى دياريكراو زةوتكردنى مافى خويَندن و كاركردنيان و قةدةغةكردنى هاتوضؤيان لة شويَنة طشتيةكان. هيومان رِايتس وؤض داوا لة حكومةتانى ثةيوةنديدار دةكات بةتايبةت ئةوانةى دةتوانن طاريطةرى لةسةر ئةم طرووثانة دروست بكةن هةستن بة فشارخستنةسةريان بؤ كؤتايى هيَنان بةو هةلَسوكةوتانةيان لة دذى ذنان.\n"طرووثةكانى وةك دةولَةتى ئيسلامى لة عيَراق و شام و جبهة النصرة بانطةشةى ئةوة دةكةن كة بةشيَكن لة جولاَنةوة كؤمةلاَيةتيةكة، بةلاَم لةبرى دابين كردنى سوودة كؤمةلاَيةتيةكان زياتر تةرطيز دةخةنةسةر بةرتةسك كردنةوةى ئازادى ذنان و كضان." جيَرنسؤلَتز ووتى، "وةك بينيمان لة وولاَتانى سؤمالَ و مالى و شويَنةكانى تر، ئةم جؤرة هةلَسوكةوتانة سةرةتاى دةركةوتنى ثيَشلكاريةكى تةواوى مافةكانى ذنان و كضانة."\nÎraq: Grûpên Çekdar Leşkerên Zarok Bikar Tînin


سەرۆكایەتی پەڕلەمانی كوردستان لۆبی بۆ دەستوور كۆدەكاتەوە – تۆڕی میدیایی خەڵک\nسەرۆكایەتی پەڕلەمانی كوردستان لۆبی بۆ دەستوور كۆدەكاتەوە\n2019/09/09 - 3:58 PM\nبەمەبەستی بەدەستهێنانی یەكدەنگی لەسەر پرسە نیشتمانیەكان و بەتایبەتی دەستوور پاشنیوەڕۆی ئەمڕۆ سەرۆكایەتی پەڕلەمانی كوردستان لەگەڵ كۆسرەت ڕەسوڵ، جێگری یەكەمی سكرتێری گشتی یەكێتی كۆبوونەوە و لەكۆنفڕانسێكی ڕۆژنامەوانیدا وردەكاری كۆبوونەوەكە خرایەڕوو.\nڕێواز فایەق، سەرۆكی پەڕلەمانی كوردستان لە كۆنفڕانسێكی ڕۆژنامەوانیدا ڕایگەیاند، بڕیاریان داوە سەردانی هەموو حزبەكان بكەن، بەمەبەستی دروستكردنی كۆدەنگییەك لەسەر هەندێك بابەتی گرنگ، بەتایبەت بابەتی دەستوور.\nئاماژەی بەئەوەشدا، پێویستە ناكۆكییەكان وەلا بنێین، بۆئەوەی تیمێكی هاوبەشی نیشتمانی دروست بكەین، بەمەبەستی نووسینەوەی دەستور، هەروەها پشتیوانیكردنی كارنامەی حكومەتی هەرێمی كوردستان.\nهاوكات هێمن هەورامی، جێگری سەرۆكی پەڕلەمانی كوردستان ڕایگەیاند، سەردانی هەموو لایەنە سیاسییەكان دەكەن و دەیانەوێت لەگەڵ فڕاكسیۆنەكاندا پەڕلەمانێكی بەهێزیان هەبێت و چارەسەری كێشەكان بەگشتی بكەن.\nئاشكراشی كرد، كە سەردانی ڕێكخەری گشتی بزووتنەوەی گۆڕان و ئەمینداری یەكگرتوو و ئەمیری كۆمەڵ و حزبەكانی دیكەش دەكەن.\nئەمە لەكاتێكدایە، كە سەرۆكایەتی پەڕلەمانی كوردستان لە ماوەی ڕابردووشدا سەردانی مەسعود بارزانی، سەرۆكی پارتی دیموكراتی كوردستانیان كرد و بەپێی زانیارییەكانیش دەیانەوێت كۆدەنگی لەسەر چەند پرسێكی چارەنووسسازی وەك دەستور و پرسی ناوچە جێناكۆكەكان و یاسای بودجە دروست بكەن، لەكاتێكدا لە خولی پێشووی پەڕلەمانی كوردستانەوە پڕۆژە یاسای دەستوور پەكی كەوتووە و تا ئێستا هەرێم نەبۆتە خاوەن دەستووری خۆی.\nبەرهەم ساڵح: لە بەرزنجەوە پەیامی زیندووی ئیمام حسێن دووبارە دەكەینەوە


عوسمانییەكان زۆر گرنگییان بە هونەری ئەورووپایی داوە – History Of Kurdistan\nHome / مێژووی ئیسلام / عوسمانییەكان زۆر گرنگییان بە هونەری ئەورووپایی داوە\nعوسمانییەكان زۆر گرنگییان بە هونەری ئەورووپایی داوە\ndidar othman 2020-04-27\tمێژووی ئیسلام, مێژووی ده‌وڵه‌تی عوسمانی لێدوان نووسین ناچالاککراوە لە عوسمانییەكان زۆر گرنگییان بە هونەری ئەورووپایی داوە 1,135 Views\nهونەر لە مێژووی تورکیادا\nدیارە تورکیا لە مێژووی هونەردا، یەكێك بووە لەو وڵاتانەی بایەخێكی زۆری بە هونەرە جۆرەجۆرەكان داوە و چەندان هونەرمەندی هەمەچەشنی لە وڵاتان هێناوە و هونەری وڵاتەكەی پێشخستووە. هێشتا كاریگەریی هونەری عوسمانی بەسەر هونەری جیهانەوە هەیە. وەك پێشتر ئاماژەمان پێ كرد، ده‌سه‌ڵاتی عوسمانی به‌سه‌ر سێ قۆناغدا دابه‌ش بووه: سه‌ره‌تا و ناوه‌ندی و دوادوایی له قۆناغی ناوه‌ندیدا. ده‌سه‌ڵاتی عوسمانی له ڕۆژئاواوه گه‌یشته ناوه‌ڕاستی ئه‌ورووپا و له ڕۆژهه‌ڵاتیشه‌وه ناوه‌ڕاستی ئاسیا و سه‌رتاسه‌ری ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست و وڵاته عه‌ره‌بیه‌كان و خودی ده‌ریای سپیشی به‌ده‌سته‌وه بووه. له هه‌مان كاتدا گرنگییان داوه‌ته ته‌لارسازی و سازنده‌گی و هونەری جۆراوجۆر، به‌تایبه‌ت له سه‌رده‌می سه‌ڵاتینی وه‌ك سوڵتان سه‌لیمی دووه‌م و سوڵتان مورادی سێیه‌م، سینانی ته‌لارساز و سلێمان قانوونی. به نموونه‌ی زه‌رافه‌تی میعماری ده‌درێن له قه‌ڵه‌م و تا به ئه‌وڕۆ به یه‌كێك له داهێنراوە به‌ناوبانگه‌كانی جیهانی ته‌لارسازی ده‌ژمێردرێن. لە دوادوایی سەدەی پازدەمدا، عوسمانییەكان لەگەڵ هونەری ئەورووپاییدا ئاشناییان پەیدا كرد. هەر لەو دەمەدا محەمەد فاتیح، چەندان شێوەكاری بەتوانای لە چەندان وڵات بۆ شاری قوستەنتەنییەی تازە داگیركراو داوەت كرد. (چەنتیلەی بلینی) یەكێك بوو لەو شێوەكارە بەتوانایانە، هەر ئەو بوو لە سەدەكانی تردا پۆرتەرەیەكی لە ڕوخساری سوڵتانی داگیركەر دروست كرد. لەبەر ئەوەی پێوەندیی ڕاستەوخۆی ئیمپراتۆریەتی عوسمانی لەگەڵ وڵاتانی ئەورووپاییدا گەرم بوو. عوسمانییەكان زۆر گرنگییان دا بە هونەری ئەورووپایی. توركیای عوسمانی بەئاسانی هونەری ئەورووپایی و ڕەسم و ڕەواڵی ئەورووپایی وەرگرت، بە وردییش كاری تیادا كرد و لەگەڵ هونەری خۆیدا تێكەڵكێشی كرد.\nلە سەدەی نۆزدەمدا هونەرمەندانی عوسمانی، زۆرتر لەسەر سیستەمی سروشت كاریان كردووە، لەنێوان ئەو هونەرانەیدا، هونەرمەند (عوسمان حەمدی) بەرجەستەترینیانە، هەر ئەو توانی هونەرە جوانەكان لە شاری ئەستەنبۆڵ دابمەزرێنێ و كۆمەڵێك هونەرمەندی ئەورووپایی وەك مامۆستا لە ساڵی 1883ز دابمەزرێنێ، ئەم زاتە ساڵانێكی زۆر لە ئەورووپادا بووە و توانیویە تەواوی سەبكە هونەرییەكان شی بكاتەوە و كاریشی پێ بكات. لەو ئەكادیمییەیدا هونەرمەندی باشی پەروەردە كرد، وەك: (ئیبراهیم چلی)، (خەلیل پاشا)… ئەم دوو هونەرمەندەیش ڕەوانەی ئەورووپا كران، لە گەڕانەوەیاندا كەوتنە كاركردنی دیمەنەكان، ئەو قۆناغە بە (كۆمەڵەی چلی) ناسراوە. لە شەڕی یەکەمی جیهانییدا، ئەوانە جێگەی مامۆستا بیانییەكانیان گرتووە و گۆڤارێكی هونەرییان دەركردووە.\nلە جوولانەوەی (ئەتاتوورك) مستەفا كەمال پاشا، هونەرمەندان گرنگییان بە بەشی ئاسیایی شاری ئەسەتەنبۆڵ دا، وەزیری ئەنادۆڵی بوو بە سومبولی هونەری هونەرمەندان، سەرۆكی ئەو كۆمەڵە هونەرمەندە كەسێك بوو بەناوی (تەمێك ئیسماعیل).\nدروستبوونی حكوومەتی جەمهووری لە تورکیادا لە 1923ز، ئەتاتوورك لە بنەماوە كەوتە گۆڕینی ئەوەی دیاردەی عوسمانی بووە، ناوی نا (چاكسازیی نوێگەرایی)، ئەوە بوو بە لایەنگری هونەرمەندان بۆ هونەر و سەبكی ئەورووپایی، وەك: خۆیسم، كۆبیسم، سیونیسم… زۆری نەكێشاوە كۆمەڵەی جۆراوجۆری تر هاتنە مەیدانەوە، ئەنجوومەنی هونەریی سەربەخۆیان لە 1920ز دروست بووە. هونەرمەندانی وەك: ڕەفیق ئاپیك، نۆرەلا برك، ڕائوونی چەلەبی، حەمید گورلە، راتب عەشیریی پەیكەرتاش. زۆر ناكێشێت ڕەفیق ئاپێك و هاوڕێیەكی جیا بوونەتەوە و لە ساڵی 1933ز كۆمەڵەیەكیان دروست كردووە، زۆری نەكێشاوە بڕێك لە هونەرمەندانی ناسراو بوونەتە ئەندامانی ئەو كۆمەڵەیە، وەك: نورولا برك، بەدری ڕەحیمی، ئەیووب ئۆغلۆ، ئەشرەف ئۆرون، موردید ئۆغلۆیی پەیكەرتایش… ئەو كۆمەڵە كەوتنە كارەوە بۆ وەدەرخستنی هونەری میللیی تورکیا، بڕێك لەوانە لە پاریسدا لەژێر چاودێریی هونەرمەندی فەرەنساوی (لووت گرومیر) كاریان بە شێوەی هەندەسی كردووە ، بۆ نموونە، نووروڵا برك، سوودی لە گلیم و قالیچە دەستكردەكانی ناو عەشایری تورکیا برد و بەكاری هێنا. دەوڵەت كەوتە یارمەتیدانی ئەو گرووپە. لە ساڵی 1940 گرووپێكی دیكە كەوتنە كارەوە، (نووری ئاییم، سەلیم تۆران، ئونی ئاریاش، عابدین دینۆ، فارووق مۆریل، پەیكەرتاش یوسف قەرەتای) ئەوانە پێیان وابووە دەبێ هونەر ئاوێنەنمای كۆمەڵگە بێت.\nلە ساڵی 1950ز دوو هونەرمەند: (سەیری برگڵ، سحەت بوراك)، پێگەی هونەرییان لە تورکیادا ناو و باوی زۆری پەیدا كرد، ئەو دوو هونەرمەندە كارەكانیان لە یەك جیاواز بوو. لەو ساڵانەیدا شێوەی ئینتیزاعی لە تورکیادا پەرەی سەندووە. بە شێوەیەكی گشتیی لە ساڵی 1960ز پەیڕەوی سێ سەبك بوونە، دەستەی یەكەم شێوەی ئینتیزاعی جیهانییان پەیڕەوی دەكرد. دەستەی دووەم ئەوەی لەناو خەڵكدا دەگوزەرا، هەوێنی كارەكانیان بووە. دەستەی سێیەم، لەنێوان ئەو دوو دەستەیدا ئاستی ناوەڕاستیان هەڵبژاردووە.\nهونەری پەیكەرتاشین لەدوای ڕووخانی دەوڵەتی عوسمانیدا دەستی بە كار كردووە، كۆمەڵیك هونەرمەندی پەیكەرتاش لە ساڵی 1930 هاتبوونە مەیدانەوە، وەك: (ڕەشید عەشیر، ئەجوەد ئۆغلۆ، مورید ئۆغلۆ). هەر لەو كاتەیشدا هونەرمەندانی وەک: (راتب عەشیر، زهر و مورید ئۆغلۆ، كەنعان بونتاش) بۆ خوێندنی هونەری پەیكەرتاشین بەرەو ئەورووپا ڕۆیشتن، پەناهێنانی پەیكەرتاشانی ئەڵمانی لە زەمانی دەسەڵاتی نازی بۆ تورکیا، توانی كۆمەڵێك گەنجی تورکیا فێری پەیكەرتاشین بكات، وەك: (حوسێن ئۆرگان، یاوز گۆری، رەحیمی ئاتبەز، ئیلخان كۆمان، توورگوت پوورا، شادی چیلیك)، خۆ ناكرێ ناوی پەیكەرتاش (عەلی تۆمان گیرمانیری)ش لەبیر بكەین، هەروەها (هكسی بەها، چاوش گیل، كوردل كورای، ئارشی، سەلیم یوگام…)، ئەم هونەرمەندانە پەیڕەوی سەبكی هونەریی جۆراوجۆر بوونە، دووان لەو هونەرمەندانە: (ئاكسیل، بەدری بیگم)، توانییان شۆرەتی جیهانی بەدەست بهێنن.\nPrevious زانیارییه سه‌رنجڕاكێشه‌كان له‌باره‌ی فانۆسی ره‌مه‌زان\nNext نەستوورییەكان چۆن هاتنە کوردستان؟\nنزیکی سێ هەزار و پێنج سەد ساڵ لەمەوبەر چۆن بەرپرسێک لە کەرکوکدا ڕووبەڕووی دادگا بووەتەوە لەسەر گەندەڵی و دەستدرێژی بۆ سەر ئافرەتێک؟\nشوناسی ئۆلی و فه‌لسه‌فه‌ی نه‌ته‌وه‌ی كورد


2021.06.22 - 18:07\nسەرۆكی ئەنجومەنی پارێزگای سلێمانی باس لە چەند هۆکارێکی ناوخۆیی و دەرەکی بەرزبوونەوەى نرخى بەنزین دەکات و دەڵێت، حکومەتیش پاڵپشتى سووتەمەنى نییە بۆ ناوخۆ.\nئازاد محەمەد، سەرۆكی ئەنجومەنی پارێزگای سلێمانی (22ى حوزەیرانى 2021) بە ڕۆژنامەنوسانى ڕایگەیاند، هۆکارەکانى گرانبوونى بەنزین زۆرن، بەشێکیان دەرەکین و بەشێکیان ناوەکین، بەشێکى پەیوەندى بە کۆمارى ئیسلامى ئێرانەوە هەیە و بەشێکى بە بۆرسەى جیهانى و بەشێکیشى پەیوەندى بە حکومەتى هەرێمى کوردستانەوە هەیە.\nڕوونیشیکردەوە، ئەوەى بە پەیوەندى بە حکومەتەوە هەیە بەشە گرنگەکەى ئەوەیە، باج و ڕسومات لەسەر هاوردەکردنى سوتەمەنى لە دەروازە سنورییەکانەوە دانراوە، هەروەها حکومەت پاڵپشتى سوتەمەنى نییە بۆ ناوخۆ لە ڕێگەى پاڵاوتگەکانەوە و نەوت نادات بە پاڵاوتگەکان.\nسەرۆکى ئەنجومەنى پارێزگاى سلێمانى وتیشى، هەروەها بەشێکى پەیوەندى بە ئێرانەوە هەیە و تائێستا زیاتر لە 280 دۆلار چووەتە سەر یەک تۆن بەنزین کە لەو وڵاتەوە دەهێنرێت، هەروەها لە ڕابردوودا کڕیارەکان کەمبوون و زۆرینەى کڕیارەکان هەرێمى کوردستان و بەتایبەتى پارێزگاى سلێمانى بوون.\nئازاد محەمەد لە بەشێکى ترى قسەکانیدا جەختی لەوەکردووەتەوە، سەرەڕاى ئەوەش گواستنەوەى بەنزین تێچوویەکى زیاترى هەیە و هەموو ئەمانەش کاریگەرییان هەیە لەسەر گرانبوونى نرخى بەنزین.\n2021.06.22 - 17:58\nكەشوهەوا: گەرمای سلێمانی و هەولێر دابەزی بۆ سییەكان\n2021.07.05 - 16:11\nڕوونكردنەوەیەك لە ڕەگەزنامەی سلێمانییەوە ’سكاڵا تۆمار دەكەین’\n2021.07.05 - 15:08


ڕێژەی پشكنینەكان لەنێوان پارێزگای سلێمانی و پارێزگای هەولێر جیاوازی زۆری تێدا بەدیدەكرێت، كە بەم جۆرەی خوارەوە بەڕێژە دیاریمكردووە:\nلەسەدا 69ی توشبووەكانی هەرێمی كوردستان لەپارێزگای سلێمانین، بەڵام تەنها لەسەدا 26.7ی پشكنینەكان لەپارێزگای سلێمانی ئەنجامدراون.\nلەسەدا 29ی توشبووەكان لەپارێزگای هەولێرن، بەڵام لەسەدا 59ی پشكنینەكان لەپارێزگای هەولێرن.\nتائێستا لەهەرێمی كوردستان 2 هەزار و 184 پشكنینی ڤایرۆسی كۆرۆنا ئەنجامدراوە.\nسلێمانی 67 توشبووی ڤایرۆسی كۆرۆنای تێدا تۆماركراوە، بەڵام تەنها 584 پشكنینی تێدا ئەنجامدراوە.\nهەولێر 28 توشبووی ڤایرۆسی كۆرۆنای تێدا تۆماركراوە، بەڵام هەزار و 293 پشكنینی تێدا ئەنجامدراوە.\nدانیشتوانی پارێزگای سلێمانی زیاترە لەپارێزگای هەولێر بەجۆرێك، دانیشتوانی هەرێمی كوردستان زیاترە لە 7 ملیۆن و 283 هەزار ، كە نزیكی دوو ملیۆن و 83 هەزار كەس لەپارێزگای سلێمانییە و زیاتر لەملیۆنك و 986 كەس لەپارێزگای هەولێرن.\nوەزارەتی تەندروستی لەبارەی جیاوازی ڕێژەی پشكنینەكانەوە لە 15ی ئازاردا، ڕایگەیاند، ئەو پشكنینانە لەسەنتەری شارەكاندا ئەنجامدەدرێت، و ڕۆژانە جیاوازی دەبێت لە ژمارەی پشكنینەكان بەگوێرەی بوونی كەسانی گومانلێكراو و هاوڵاتییانی كەرەنتین كراو.\nكەوابێ ئەگەر كەمتەرخەمی لەتەندروستی سلێمانییە و پشكنین كەم ئەنجامدەدەن، هیوادارم چارەسەر بكرێت، ئەگەریش لەهەولێر پشكنینی ناپێویست ئەنجامدەدرێت، هیوادارم وەزارەتی تەندروستی چارەسەری ئەم گرفتە بكات، ئەگەریش شتێكی دیكە هەیە، هیوادارم پارێزگای سلێمانی یان وەزارەتی تەندروستی ڕوونكردنەەی زیاتر لەسەر ئەم جیاوازییە بدەن.\nئەم سەرنجە لەوەوە سەرچاوەی گرتووە، كە ڕێژەی توشبوون لە هەر شوێنیك زۆربوو، ڕێژەی پشكنینەكانیش زیاترە، بەڵام لەهەرێمی كوردستان ئەمە نابینرێت، لەكاتێكدا سلێمانی زۆرترین سنووری لەگەڵ ئێران هەیە و زۆرترین توشبووی تێدا تۆماركراوە و بەوتەی بەڕێوەبەری تەندروستی سلیمانی نۆ هەزار كەس لەڕێگەی سلیمانییەوە لەئێران گەڕاونەتەوە بۆ هەرێم و كەرەنتین نەكراون.\nلەكۆتاییدا دەڵێم هەموو شارەكانی هەر چوار پارچەی كوردستان خۆشەویستن، هەر كوردێك لەهەر كوێیەكی جیهان توشی ئەم پەتایە ببێت ئازاردەرە بۆمان.


بەشداریی کۆمەڵە لە پرسەی مام جەلال لە دانمارک و بریتانیا - کۆمەڵەی زەحمەتکێشانی کوردستان\nلە وڵاتی دانمارک دوو رێوڕەسمی جیا جیا بە بۆنەی کۆچی دوایی مام جەلال تاڵەبانی بەڕێوە چوو و ھەر دوو رێوڕەسمەکەدا ھاوڕێیانی کۆمیتەی دانمارکی کۆمەڵە بەشدارییان کرد.\nرۆژی شەممە ١٤ی مانگی ئۆکتۆبر لە شاری کۆپێنھاگ پایتەختی دانمارک رێوڕاسمێک بە بۆنەی کۆچی دوایی مام جەلال تاڵبانی بەڕێوە چوو و تێیدا ژمارەیەک لە ھاوڕێیانی کۆمەڵە لەو وڵاتە بەشدارییان کرد.\nھەروەھا ئەمڕۆ یەکشەممە ١٥ی مانگی ئۆکتۆبر رێوڕەسمێکی دیکە بۆ یادی مام جەلال لە شاری ئاغووس بەڕێوە چوو و تێیدا ھاوڕێیانمان بە دانانی چەپکە گوڵی رێز بۆ یادی ئەو رابەرە ناودارەی کوردستانی باشوور، بەشدارییان کرد.\nهەر بەم بۆنەوە رۆژی شەممە لە شاری لەندەنی پایتەختی ئینگلیس رێورەسمێک بۆ رێز گرتن لە مام جەلال بەڕێوەچوو و ژمارەیەک لە هاوڕێیانی کۆمەڵە بەشدارییان تێدا کرد.\nجێگای وەبیرھێنانەوەیە، رۆژی ٦ی ئەم مانگە مام جەلال تاڵبانی سکرتێری یەکیەتی نیشتمانی کوردستان و سەرۆک کۆماری پێشووی عێراق بە ھۆی نەخۆشیەوە لە وڵاتی ئاڵمان کۆچی دوایی کرد.\nهاوڕێ عومەر ئێلخانیزادە: کورد لە ڕۆژهەڵات 37 ساڵە بەرەنگاری تیرۆر دەبێتەوە... وەفدێكی كۆمەڵە سەردانی بریندارەكانی رووداوەكەی باڵەكایەتییان كرد...


له كاتی ئه‌نجامدانی سێكسدا ئه‌م چوار كاره مه‌كه\nله كاتی ئه‌نجامدانی سێكسدا ئه‌م چوار كاره مه‌كه\nسێكسكردن یه‌كێكه له‌و چالاكییانه‌ی مه‌ترسییه‌كی زۆری هه‌یه و گه‌ر به‌شێوه‌یه‌كی ته‌ندروست ئه‌نجام نه‌درێت ره‌نگه ببێته هۆی نه‌خۆشی و چه‌ندین كێشه دروست بكات.\nزۆر كه‌س گرفتاری كێشه‌كانی سێكسكردن بووه‌ته‌وه، چونكه زانیارییان ده‌رباره‌ی قه‌ده‌غه‌كراوه‌كان نه‌بووه و به‌بێ هۆشیاری سێكسی و پلاندانان بۆ خۆپاراستن كاره‌كه‌یان ئه‌نجام داوه.\nبۆ خۆپاراستن و پارێزگاری ئه‌م رێنماییانه جێبه‌جێ بكه:\n1-مه‌ترسییه‌كانی نه‌خۆشییه گوازراوه‌كان له‌ڕێی سێكسه‌وه به‌كه‌م مه‌زانه.\nدكتۆره لیا میلیهیسیر كه خاوه‌نی بڕوانامه‌ی دكتۆرایه له بواری پزیشكی ژنان و مامۆستای یاریده‌ده‌ره له كۆلیژی پزیشكی زانكۆی ستانفۆرد، ده‌ڵێت: "هێنده به‌س نییه كه پرسیار بكه‌یت ده‌رباره‌ی ئه‌وه‌ی ئه‌و كه‌سه‌ی سێكسی له‌گه‌ڵ ده‌كه‌یت نه‌خۆشی سێكسی هه‌یه یان نا و باشتره (كۆندۆم) به‌كاربهێنیت، چونكه به‌كارنه‌هێنانی ده‌تخاته خانه‌ی مه‌ترسییه‌وه به‌تایبه‌ت كه نه‌خۆشی سیلان و ئه‌و نه‌خۆشییانه‌ی له‌ڕێی سێكسه‌وه ده‌گوازرێنه‌وه، چاره‌سه‌ركردنیان ئاسان نییه".\n2- چه‌وركردنی كۆندۆم به زه‌یت\nزه‌یته نه‌گونجاوه‌كان بۆ چه‌وركردنی كۆندۆم به‌كارمه‌هێنه. هه‌ندێك له‌و زه‌یتانه ره‌نگه له له واقیعدا ببنه‌هۆی كونبوونی كۆندۆمه‌كه و ده‌رئه‌نجام كێشه‌ی مه‌ترسیدار بۆ كه‌سی به‌رامبه‌ر دروست بكات.\nگه‌ر كۆندۆمی جۆری لاتكس به‌كارده‌هێنێت به زه‌یت چه‌وری مه‌كه به‌تایبه‌تی زه‌یتی زه‌یتون و زه‌یتی گوێزی هندی، چونكه كۆندۆمه‌كه كون ده‌كات و له كه‌ڵكی ده‌خات. گه‌ر كۆندۆم به‌كارده‌هێنێت پێویسته ئه‌و جۆرانه به‌كار بهێنیت كه ئاو پێكهاته‌ی سه‌ره‌كی دروستكردنیه‌تی یان ماده‌ی سیلیكۆن.\n3- فشار له به‌رامبه‌ره‌كه‌ت مه‌كه بۆ ئه‌وه‌ی بگاته ترۆپكی چێژوه‌رگرتن\nته‌ركیز خستنه سه‌ر جووتبوون، چێژی سێكسكردن له‌ده‌ست ده‌دات و ره‌نگه زیان به ته‌ندروستی سێكسیت بگه‌یه‌نێت چونكه كه‌شێكی نیگه‌رانی دروست ده‌كات.\nوه‌ك ستیفن سنایده‌ر كه چاره‌سه‌ركاری سێكسیه له شاری نیویۆرك و دكتۆرای له بواری پزیشكی هه‌یه ده‌ڵێت: "هه‌ندێك كات گه‌یشتن به ترۆپكی چێژوه‌رگرتن پێویستی به كات و ته‌ركیز كردن هه‌یه، په‌له‌كردن و هاندانی به‌رده‌وام ره‌نگه كاره‌كه قورس بكات و سێكسكردنه‌كه خۆشییه‌كه‌ی له‌ده‌ست بدات".\n4- دووربكه‌وه‌ره‌وه له ئه‌نجامدانی توندوتیژی له كاتی سێكسكردندا\nپێویسته سێكس به نه‌رم و نیانی ئه‌نجام بدرێت و توندوتیژی هیچ سوودێكی نابێت و ناتگه‌یه‌نێته ترۆپكی چێژوه‌رگرتن، به‌پێچه‌وانه‌وه ره‌نگه جووتبوونه‌كه بۆ خۆت و كه‌سی به‌رامبه‌ریش ئازاربه‌خش بێت و ببێته‌هۆی شكانی چووك و برینداربوونی ناو كۆئه‌ندامی زاوزێی مێینه. گه‌ر هه‌ست به وروژاندن ناكه‌یت شێوازی سێكسكردنه‌كه بگۆڕه یان پشوویه‌ك وه‌ربگره له‌ڕێی ده‌ستبازی و دواتر ده‌ستپێبكه‌ره‌وه.\nئه‌م بابه‌ته 34378 جار خوێنراوه‌ته‌وه


KHABAT media - زه‌نای سۆزی عاشقانه‌یه خه‌رمانان!\nزه‌نای سۆزی عاشقانه‌یه خه‌رمانان!\nمێژووی ناردن : Tuesday, August 26 @ 10:15:44 UTC\nتۆ تیشکێکی دروه‌وشاوه و پڕشنگداری هه‌ڵاتووی ناو خۆری ده‌م که‌ل و، هه‌ناسه‌ی گه‌رم و پڕسۆزی ناوده‌روونی ئه‌ویندارانی به‌ئاوات و دڵ پڕله‌خۆزگه‌ی نیشتمانی.\nڕێبوارێکی ماندو نه‌ناس و به‌ئه‌مه‌کی ڕێی کاروانی ڕزگاری خاک و ووڵاتی کوردانی، فریشته‌ی باڵگرتووی ڕۆحی سه‌روه‌رانی ئه‌م ده‌ڤه‌ره بێ نازه‌یت و ته‌زوی ئۆخه و شادمانی له به‌رۆکی دڵه‌کان ده‌ده‌دی. بۆ هه‌میشه خه‌نده‌یه‌کی ئێسک سوکی و په‌ڕه‌ی لێوان ده‌بزوێنی.\nئه‌ستێره‌ی پینج په‌ڕی گه‌ش و هه‌میشه‌بینراوی سه‌ر خه‌رمانی وه‌رزی خه‌رمانانی و وزه‌و هێز ده‌ده‌ی به باسکی پۆڵاینی جوتیار.\nهه‌دا ناده‌ی له هیچ کۆسپێ، وه‌ک شێری برینداری چیا جنگ گیر ده‌که‌ی له‌سه‌ر سنگی مێژووی ساڵ و داستانی نه‌به‌ردی وه‌رزی ژیانه‌وه. شا ڕۆژی ڕۆژه‌کانی ساڵ و ترۆپکی لوتکه‌ی سه‌رکه‌وتنی. خۆشترین مژده‌ی وه‌فادارو، به‌رزترین سوره چناری ده‌م لێڕه‌واری تێکۆشا نی، گه‌شاو‌ه ترین گوڵه‌هێرۆی قه‌تپاڵه‌کانی سه‌رهه‌ڵدان و بۆنخۆشترین چه‌پکه ڕیحانه‌و مێخه‌کی سه‌ربه‌رۆکی دایکانی جه‌رگ سوتاوی.\nتۆ پێنجی خه‌رمانانی، هیوا ده‌ده‌ی به‌داهاتوو، خه‌نه‌ی ده‌ستی تازه بووکی، ڕه‌شبه‌ڵه‌کی گه‌نج و لاوی. تۆ شوعاری هه‌میشه‌بینراوی سه‌ردیوار و به‌ر ده‌رک و گه‌ڕه‌گی شارو گوندی. سرودی سه‌ر زاری هه‌رزه‌کار و کرێکارانی، چرای ڕووناکی ماڵه هه‌ژار و هه‌تیوانی.\nهه‌رگیز هه‌رگیز هه‌دا ناده‌ی ، هه‌رگیز هه‌رگیز له‌بیر ناچی، چونکه مێژووی چه‌ندان ساڵه‌ی ڕه‌نجده‌ران و چقڵی چاوی دوژمنانی.\nیادێکی به‌رزو پیرۆزی، تێکه‌ڵاوی ژوان و سه‌نگه‌ری خۆڕاگری پێشمه‌رگه‌یت و شاهیدی چه‌ندان داستانی قاره‌مانی ڕۆڵه‌کانتی. ڕۆمانێکی بێ کۆتایی و هه‌موو ساڵێک به‌شێک له‌مێژووت ده‌نووسیه‌وه، نوێ ده‌بیه‌وه، خوێنه‌ر هه‌رگیز لێت تێر نابێ.\nوه‌کو کانی و ئاوه‌دانی ڕێبواران به‌ره‌و پیرت دێن و بۆهه‌میشه ده‌بیه مه‌نزڵگه‌ی ژیان و پشوودان و هه‌ستانه‌وه. تونیه‌تی گه‌روان د‌شکێنی، دڵان فێنک ده‌که‌یته‌وه. ڕۆژی له‌دایکبوونی سازمانی و هیوا به‌ژیان ده‌ده‌یته‌وه


هودا پار بەیاننامەی هەڵبژاردنی توركیای ڕاگەیاند\nهودا پار بەیاننامەی هەڵبژاردنی توركیای ڕاگەیاند\nبه رواری داگرتن : 2018-06-14 13:48\nئەستەمبۆڵ - موحەمەد یاوز سەرۆكی گشتی هودا پار(پارتی دۆزی ئازاد) بەوەكالەت بایاننامەی پارتەكەی بۆ هەڵبژاردنی 24ی حوزەیران خوێندەوە.\nلە 24ی حوزەیرانی 2018 هەڵبژرادن لە توركیا ئەنجام دەدرێت، موحەمەد یاوز سەرۆكی گشتی هودا پار بەیاننامەی پارتەكەی ڕاگەیاند ئەمەش دەقەكەیەتی...\nبەیاننامەی هودا پار(پارتی دۆزی ئازاد) بۆ هەڵبژاردنی توركیا\nــ حوزەیران 2018 ــ\nلە بەرواری 24ی حوزەیرانی 2018 هەڵبژاردن لە توركیا ئەنجام دەدرێت بەو هیوایەن خودا ئەو هەڵبژاردنەمان بۆ بكاتە مایەی خێرو خۆشی بۆ وڵاتەكەمان.\nهودا پار؛ لە 16ی نیسانی 2017 پشتگیری لە گشت پرسی توركیا كرد لە پێناو گۆڕینی شێوازی دەستوری سەپێنراو، هەروەها بۆ كۆتای هێنان بە بەڕێوبەرایەتی سەربازی. وە گۆڕینی دەستوری سەربازی دەسهەڵاتی 12ی ئەیلول. هەروەها هودا پار بەژداری لە هەڵبژاردنی 24ی حوزەیران دەكات لە پێناو فەراهەم كردنی شارستانی و گۆڕان كاری لە دەستوری وڵات، بە ناونیشانی"پێش مرۆڤ پێشتر داد پەروەری" ئەمە بەهای شارستانی و پێشكەوتنی ئێمەیە.\n1ــ ئامانج لەم دەستورە\nدامەزراندنی بنەمای دادو ئازادی لەسەر نیشتیمانێكی پڕ لە كۆمەڵگا؛ بۆیە دەبێت یاسا بۆ هەمو كەسێك وەك یەك جێ بەجێ بكرێت، دەبێت یاسا سەروەر بێت، هەروەها دەبێت ئاین، گیان، مال و نەوە پارێزراوبن، نابێت هیچ جیاوازیێك لە نێوان هاوڵاتیان بكرێت.\n2ــ زمان و شوەزار\nبەداخەوە وتاری سیاسی نێوان پارتی دەست هەڵات و ئۆپۆزسیۆن گەشتۆتە ئاستی گەمە پێكردن. ئەو ناكۆكیە لەناو كۆمەڵگا دەبێتە مایەی دوبەرەكی. ناكۆكی ئێمە دەبێتە هۆی بەرژەوەندی ئیمپڕیالیزمەكان تاكو ئێمە بكەوینە ژێر دەستەی ئەوان. جگە لەمە كارێكی تر نیە.\nهەرچەندە ئێمە چیاوازیمان هەبێت بەڵام دەبێت ئەو شێوازە بێت كە سیاسی و مرۆڤایەتی ڕەچاو بكرێت وە گونجاو بێت. شێوازی " وتنی مرۆڤ بە دەست خۆیەتی" ئێمە وەكو بزوتنەوەیەك دەڵێین" پێش مرۆڤ پێشتر داد پەروەری" دەبێت ئەوەش باش بزانین هیچ دەست كەوتێكی سیاسی لە سەروی بەهای مرۆڤەكان نیە. نابێت بۆ بەرژەوەندی سیاسی ناكۆكی بخرێتە ناو كۆمەڵگا دژایەتی یەكتری پێ بكرێت. دەبێت كەشێكی وا دروست بكرێت تاكو مرۆڤ بتوانێت بیرو بۆچونی خۆی بە ئازادانە بڵێت. نابێت كەس خواستی خۆی زاڵ بكات بەسەر كەسانی تر.\n3ــ دەستوری نوێ خواستی گەلە\nدەستوری كودەتای ساڵی 1982 كە لەلایەن بەڕێوبەرایەتی كودەتاچیەكانی سەربازی لە 12ی ئەیلول ئامادە كرا بەزۆر بە چەك سەپێنرا. داوای زۆرینەی هاوڵاتیان دانانی دەستورێكی نوێیە. پێویستە دەستوری نوێ پاك بێت لە هەمو بیر كردنەوەو ئایدۆلۆژیا بەڵكو دەبێت دەستورێكی هاوڵاتی بێت. دەبێت بەشی دەست پێكی كورت و پوخت بێت. دور بێت لە ڕەگەز پەرستی بەڵكو باس لە ماف و ئازادی مرۆڤەكان بكات.\nنابێت هێیچ مادەیەكی تیا بێت شایستەی گۆڕین نەبێت، هەروەها ئایدۆلۆژیا لە سەر مرۆڤەكان فەڕز نەكات. دەبێت دەقی سوێند خواردنی پەڕلەمان بگۆڕێت. نابێت لە سەر كەس فەڕز بكرێت تاكو سوێند بە بیردۆزێك بخوات؛ دەبێت سوێند خواردن بۆ بەرژەوەندی كۆمەڵگا بێت.\nدەبێت دەستوری نوێ بەشێوەیەكی وا ئامادە بكرێت نەبێتە هۆی ناكۆكی و دوژمنایەتی لە نێو هاوڵاتیان؛ دەبێت لە سەر خالی هاوڕا دابنرێت. نابێت هیچ یاساێك لە دژی باوەڕی خەڵكی مسوڵمان دابنرێت.\nدەبێت ئەو دادپەروەریە بهێتە جێ كە تاكو ئێستا قوربانی بۆ دراوە هەروەها سەرۆك كۆمار هیچ بیانوێكی نامێنێت توانای گۆڕینی هەیە.\nدەبێت جێگرەوەی سەربازی بگۆرێت، ناكرێت جیاوازی نێوان هەژار و دەوڵەمەند بكرێت(دەوڵەمەندەكات لە بڕی ئەركی سەربازی ئەنجام بدەن پارە دەدەن) هەروەها دەبێت سەربازی بە زۆر نمێنێت بەلكو ببێتە ئارەزو.\nدەبێت بودجە بە یاسا لە دەستور دیاری بكرێت تاكو زیادە ڕەوی نەكرێت لە بەكار هێنان.\nسەبارەت بەمافی هاوڵاتی بون" هەمو هاوڵاتیانی كۆماری توركیا دەبێت وەكو یەك مافی هاوڵاتی بونیان هەبێت ئەمە ئەركە."\n4ــ ئازادی بیركردنەوەو تێڕامان(پاراستنی ژیری)\nئەوەی مرۆڤ لە شتەكانی تر جیا دەكاتەوە ژیریە. مرۆڤ بەهۆی ژیری لەو بابەتانە جیا دەكرێتەوە كە لەگەڵی ئاڵودە بوە هەرەوەها بەهۆی ژیری لە تواوی بونەوەر چیاوازە. دەبێت بە تەواوی ڕێگە بە بیركردنەوەو جۆرەكانی بدرێت. ڕێگرتن لە ئازادی نیشانەی هەبونی ستەمە بەرامبەر مرۆڤەكان.\nبۆ ئەوەی بیركردنەوە كاری گەری هەبێت بۆ دەوروبەرو كۆمەڵگا دەبێت ئازاد بێت، ئەگەر بابەتەكانی بیر كرنەوە ئازاد بن بە ئاسانی دەتوانرێت سود بگەینرێت، بۆ ئەوەی چارەسەری كێشەكان بكرێت دەبێت بیر بكرێتەوە، بۆ چونی بەرامبەر وەر بگیرێ، هەروەها ڕێگە گرتن لە بیر كردنەوە ستەمێكە لەگەل فیتڕەتی مرۆڤ،\nچەوساندنەوە، زۆرە ملی، ڕەگەز پەرستی، جیاوازی، هەروەها نەهێشتنی كەلتورو دابو نەریت نەهێشتنی ئازادیە ڕێگرتنە لە فیتڕەتی مرۆڤ.\nلە پێناو پاراستنی ژیری و تەندروستی، دەبێت ڕێگری بكرێت لە بڵاو بونەوەی مادە هۆشبەرەكان بەهەمو جۆرەكانی هەروەها یاسای بۆ دەربكرێت، لە هەمان كاتدا ڕێگە نەدرێت بە بڵاو بونەوەی بەدر ڕەوشتی.\n5ــ ئازادی باوەڕو پەرستن\nپێوستە هەمو شتێكی گونجاو لەگەل بنەمای مرۆڤ ڕێگەی پێبدرێت ئاسان كاری بۆ بكرێت هەروەها دەبێت ئازادی تەواو هەبێت بۆ باوەڕداری و پەرستن لە هەمان كات بە دەستور پارێزگاری لێ بكرێت. بە پێچەوانەی ڕەوشت و كەلتوری شاز لە ناو كۆمەڵگا.\nئەركە تاك ئازادی بیرو باوەڕی هەبێت لە پێناو بونیاد نانی دەزگاكانی كۆمەڵگا. لە هەمان كات دەبێت دایك و بابەكان ئازاد بن لە وەی چۆن منداڵەكانیان پەروەردە دەكەن.\nبەهەمان شێوە پێویستە لە سەر دەوڵەت تەواوی ڕێگری و بەر بەستەكان لە بەردەم باوەڕی هاوڵاتیان لابەرێت، هەروەها هیچ بیرو باوەڕێك بەزۆر بەسەر هاوڵاتیان نەكاتە ئەرك، بەڵكو تاك ئازادی باوەڕو پەرستنی هەبێت.\n6ــ كەمایەتی نەتەوەكان و ئاینەكان، ڕێگری كردن لە جیاكاری و نەژاد پەرستی\nهەمومان یەكسانین بەرامبەر یاساو خزمەت گوزاری گشتی، پێسویتە لە سەر دەوڵەت جیاوازی نەكات لە نێوان هاوڵاتیان لەسەر بنەمای نەتەوە یان ئاین.\nدروست نیە بۆ دەوڵەت جیاوازی لە نێوان هاونیشتیمانیەكانی بكات بەهۆكاری زمان و ئاین و نەتەوە و هۆز.\nپێچەوانەی ئەمانە دەبێت سزادان هەبێت، بە داواكاری دەستور و یاسا.\n7ــ پرسی كورد\nچارەسەری ئەو پرسە دەبێتە هۆی خۆش گوزەرانی لە وڵاتەكەمان و ناوچەكەو جیهانی ئیسلامی بەگشتی، پێچەوانەكەی چارەسەر نەكردنی ئەو پرسە زیان دەگەینێت بەهەمو ئەوانەی باسمان كرد.\nزلهێزەكان ئەو بابەتە بە هەڵ دەقۆزنەو هەمو بەرژەوەندیەكان و ڕێگاكان بەكار دەهێنن لە پێناو پاراستنی كیانی سەهیۆنی، هەر وەكو چۆن هەوڵی لەناو بردنی پێشكەوتنی ئیسلام دەدات چەند بابەتێك بەدەستیەوە دەگرێت وەكو پرسی كورد لە پێناو بەرژەوەندی خۆی، بە هەمان شێوە ئەمریكا هاوپەیمانی شەڕ دەكات دەهێتە ناو كارەكانمان ئەوەی دەیكات بۆ هاوڕێیەتی كوردەكانی نیە.\nلە پێناو دادپەروەری و چارەسەری بەبێ ئەوەی زلهێزەكان پرسی كورد بۆ برژەوەندی خۆیان بەكار بێنن. پێویستە بەیەكەوە كار بكەین بۆ چارەسەریێكی گونجاو.\nپێش بڕیاری هەڵبژاردنی پێشوەختە لە توركیا هودا پار هەوڵێكی نوێیدا بۆ چارەسەری ئەو پرسە.\nزۆری پرسەكان لە وڵات نابێت ببنە هۆی كەم كردنەوەی گرنگی دان بەو پرسە لە كاتێكدا بۆتە برینێكی بەردەوام، چارەسەری ئەو پرسە چەندین پرسی تر چارەسەر دەكات.\nكوردەكان ئەوانەن هەزاران ساڵە لە ئەنادۆڵ دەژین پێش ئەوەی توركەكان لە ئاسیای ناوەڕاست بهێن، بەدرێژای مێژو كوردەكان لە گەڵ برا توركەكانیان ژیاون.\nئەوەی بوە هۆكاری مێژو گۆڕین لە ساڵی 1071 لە شەڕی "ملاز كرد" دەرگاێكی گەوەر بەڕوی كوردەكان كرایەوە لە شەڕی دژی ڕۆمەكان، لەو كات بە پشتیوانی كوردەكان لە سوڵتان یاوز سەلیم یەكێتی ئومەتی ئیسلام بەشێوەیەكی گەورە هەبو،\nهەروەها لە شەڕی" جناق قلعە" لە ساڵی 1915 هەوڵەكانی ڕۆژ ئاواو ئیمپڕیالیزمەكان شكەستیان هێنا لە داگیر كردنی ئەستەمبۆڵ بەڵكو دەرگاكانی ئەنادۆڵیان لەسەر داخستن.\nكوردەكان ئەوانەن لە ئێستاشدا دەورێكی گرنگیان هەیە لەم وڵاتە، ئەوان لەو خاكە كرێچی نینە بە ڵكو كوردەكان خاوەنی ئەو وڵاتەن خۆیان بونیادیان ناوە.\nئەو ناكۆكیە نەتەوەیەی لە ئێستا هەیە لە پێشتر بونی نەبوە، بەهۆی سەر هەڵدانی بیری نەتەوەی گەلانی تر دەوڵەت بونیاد نرا لەسەر بنەمای نەتەوەی، دواتر ڕەگەز پەرستی دەستی پێكرد.\nلە پێشتر چەند هەوڵێك نرابو بۆ چارەسەری ئەو پرسە بەڵام سەر كەوتو نەبون. حكومەت وا پیشانی دەدات كە پرسی كورد چارەسەری كراوە كێشەكانیان لە تیرۆرو بابەتی ئابوری بەرتەسك كردونەتەوە، بەڵام لەڕاستیدا پەرسی كورد بەردەوامە كۆتای نەهاتوە پرسی هەمومانە پێویستە چارەسەر بكرێت بەشێوەیەكی دروست و دادپەروەرانە.\nچارەسەری لەناو دەست پێدەكات بەوە ناو نراوە"كێشەی كورد" بەڵام ئێمە دەڵێین" پرسی كورد" ناو هێنان بە كێشە وا دەزانرێت كە كوردەكان هۆكاری كێشەن ئەمەش ڕاست نیە.\nگەلی كەرد بەشێكی گرنگن لە ئومەتی ئیسلام هەروەها ناوەندەكەیان لە جیهانی ئیسلامی ناچێتە دەرەوە. چارەسەر نەكردنی ئەو پرسە زیانی دەبێت بۆ ناوچەكە هەروەها ئەگەر هاتو چارەسەریش كرا سودی بۆ ناوچەكەو تەواوی جیهانی ئیسلامی دەبێت.\nئەو دەوڵەتانەی كوردیان لەسەر دابەش كراوە بریتین لە ــ توركیا ئێران عێڕاق سوریا ــ پێویستە ئەو پرسە لە دژی لایەنێك بەكار نەهێت. بەڵكو دەبێت یارمەتی دەر بن بۆ چارەسەری پرسەكە.\nئێستا كاتی دەست كاری كردنی گشت یاساكانە نابێت لە بەرژەوەندی یەكێتی ئەوڕوپا كار بكرێت، بەڵكو دەبێت بە دادپەروەری و برایەتی چارەسەر بكرێت.\nبۆ چارەسەری دەبێت دەوڵەت دور بێت لە دەمار گیری نەتەوەی، دەبێت كار بۆ زمان و ناسنامەی كوردی بكرێت، تاكو بكرێتە زمانی فەرمی لە توركیا.\nپێشكەوتنی وڵات پەیوەستە بە ئاستی خوێندن، ئەو گۆڕان كاریانەی لەم ساڵانەی دوای ئەنجام دراون لە كەرتی پەروەردە بەس نینە، پێویستی بە گرنگی دانی زیاتر هەیە.\nبەهۆی ناجێگیری سیاسەتی پەروەردە گۆڕان كاری بەردەوام لە مەنهەج ئەمەی خوارەوە پێویستە نیشان بدرێت.\nسەرەتا دەبێت مەنهە دابنرێتەوە دور بێت لە بیرو ئایدۆلۆژیای دیاری كراو.\nئەگەر ئەو هەنگاوەی باسمان كرد ئەنجام نەدرێت ئەستەمە چاكسازی لە پەروەردە بكرێت یان بەرو پێش ببردرێت.\nپێویستە مەرجی خوێندن بەیەك زمان نەمێنێت، دەبێت دەوڵەت زمانەكانی كوردی و عەرەبیش زیاد بكات لە خوێندن.\nدادپەروەری بنەمای فرمان ڕەوایە لە دەوڵەت، پێویستە سیتەمی دادگاكان لە سەر بنەمای داد پەروەی بێت، دەبێت مێشكی دەوڵەت پاك بگرێتەوە لە تێڕوانینی بۆ هاوڵاتیان، هەروەها لادانی تەواوی ئەوستەمەی بەهۆی كودەتاكانی ڕابردو ئەنجام دراون.\nهەبونی لێپرسینەوەكان لە دادگا بۆ ماوەیەكی درێژ، زۆر بەداخەوە بۆتە هۆی نەمانی ئومێدی هاوڵاتیان بە دادگاكان.\nلە ئێستاشدا كەسانێك بەهۆی كودەتای 28ی شوباتی 1997ی توركیا كە ڕێكخستەكانی فتح الله گولەن ئەنجامیاندا دەچەوسێنرێنەوە لە زیندانەكانی توركیا.\nپێویستە دادگاكان دوربن لە ئایدۆلۆژیای دیاری كراو، هەروەها دەبێت بەند كراوان ئازاد بكرێن كە بە سیناریۆ دەست بەسەر كراون.\n10ــ باری نائاسای\nدەوڵەت باری نائاسای لە دوای كودەتا سەرنەكەوتوەكەی 15ی تەموزی 2016 ڕایگەیاند. لە ڕاستیدا ئەمە تەنها دژی كودەتا چیەكان بو، بەلام كاردانەوەكانی جیاواز بون، دەست كرا بە جیا كردنەوەی فەرمان بەران لە بەڕێوبەرایەتیەكانی حكومەت، بەشێوەیەكی گشتی كاری گەری خراپی هەبو لە سەر هەمو هاوڵاتیان بەتایبەتی ئەو ناوچانەی كوردەكانی تیا دەژین، ئەگەر بپرسن لە هاوڵاتیانی ناوچەكە دەڵێن باری نائاسای هیچ خێرێكی تیانیە.\nپێویستە كۆتای بە باری نائاسای بێت كە بۆتە هۆی سزادانی هاوڵاتیان بەشێوەی ساڵانی 90 خەڵك دەچەوسێتەوە بەهۆی هەبونی باری نائاسای لە وڵات. هاوڵاتیان لە كارەكانیان دور دەخرێنەوە هەروەها پارتە سیاسیەكان بە ئارەزی خۆیان ناتوانن كارو چاڵاكی پێویست ئەنجام بدەن، لەسەر بنەمای ئەو هۆكارانی باسمان كرد بە مادەی یاسایەكان ئازادی هاوڵاتیان دیاری دەكات پێویستە باری نائاسای كۆتای پێ بێت.\nسەرمایەداری بەرژەوەندی تاكی خستۆتە پێش كۆمەڵگا، ئەمەش كەلتورێكی خراپ و وەحشی گەریە، ئەو جۆرە سیستەمە لە زۆربەی وڵاتانی جیهان بونی هەیە تەنانەت لە توركیاش هەیە ئەمەش بۆتە هۆی هەژاری و برسیێتی لە زۆربەی كۆمەڵگاكان، بەڵام لەبەرامبەردا چینێك لەو پەڕی خۆش گوزەرانی ژیان دەژین بە باشترین سەرچاوەو هێز.\nئێمە وا تێدگەین گەشتنی تاك بۆ بەرزترین پلەی ژیان بەهۆی هەبونی سیستەمی سەرمایەداری خراپە. بە دەست هێنانی پێداویستیە بۆ دەستەیەك زیاد لە پێویست.\nچونگە ئێمە دەزانین هەبونی سەرچاوەكانی خۆراك لە سەر زەوی بەشی تەواوی مرۆڤەكان دەكات.\n" بیرۆكەی سیستەمی ئابوری سەرمایەداری بریتیە لە " پێداویستیەكان بێ سنورن وە بابەتەكان دیاری كراون"\nئەمە وەك یاسا ناسێنراوە، بەڵكو ڕاستەكەی وانیە تەنها ئارەزوەكان بێ سنورن.\nنا یەكسانی لە دابەش كرد گەشتۆتە تەقینەوەی كۆمەڵگا ئەگەر دەزگا خێر خوازیەكان ڕێگر نەبونایە لە تێك چونی كۆمەڵگاو خێزان بەهۆی ئەنجام دانی كاری خێر خوازی.\nبە پێی زانیاریەكان لە توركیا سەدا 20ی چینی سەرو 50% داهاتی گشتی دەبەن، ئەو بەشەی ماوە بەسەر 20% دابەش دەكرێت هەروەها نیوەی ئەو بەشەش لە ژێر هێڵی هەژارین، پێویستە بەزوترین كات ئەو هاوكێشە لاسەنگە ڕاست بكرێتەوە.\nلە بەر ئەم هۆكارانە پێویستە توركیا ستراتیژیەتی خۆی بگۆڕێت لە ڕوی پەرە پێدان و گەشانەوە، هەمو ڕێگاكانی پێچەوانەش دابخات.\nهەروەها ناوچەكانی ڕۆژ هەڵاتی توركیا پشت گوێ خراون لە بەرهەم هێنانی ئابوری و بوژاندنەوەی سەرچاوەكان.\nلە هەمو ئەو ئامارانەی هاتونە داهاتی ناوچەكانی ڕۆژ هەلاتی توركیا وەكو پێویست نەبوە.\nسیستەمی سەرمایەداری خراپ بەهیچ شێوەیەك گرنگی نادات بەو شوێنانەی كە باری ئاسایشی باش نەبێت، بەڵام ئەمە نابێتە بیانو بۆ حكومەت تاكو گرنگی نەدات بەو ناوچانە بۆ بەرهەم هێنان.\nپێویستە دەوڵەت ڕێگاكانی ڕاستەوخۆی بەرهەم هێنان بكاتەوە، بە پێی زانیاریەكان ئەو ناوچانە توانای باشیان هەیە بۆ گشتو كاڵ و ئاژەڵ داری و پیشەسازی، بەتایبەت مادەی نەوتی باش بونی هەیە لە ناوچەكە.\nبەهەمان شێوە توانای بازرگانی زۆر باش هەیە لە ڕۆژ هەڵات و ناوچەی ئەنادۆڵ تاكو ئێستا نمونەی جوان نیە لەو بابەتانە دەبێت گرنگی زیاتر بە ناوچەكانی سەر سنوری عێڕاق و ئێران و سوریا بدرێت لە ڕوی بازرگانی، چەند دەرگایەك بونی هەبێت لە هەمان كات هاتوچۆ بە بێ پاسەپرۆت بێت هەر وەكو توركیاو قوبرس و جۆرجیا.\nگەشەدانی ئابوری دەوڵەت لە بەرژەوەندی تاكە نەك كۆمەڵگا ئەگەر بێت و ڕێژەی هەژاری كەم نەكرێتەوە هیچ سودێكی نابێت.\nئەگەر داهاتیش زیاد بێت بەڵام ژیانی هەژار نەگۆڕێت سودی نیە.\nدەبێت سیاسەتی ئابوری پاك بكرێتەوە. نابێت زیان لە داد پەروەری و ویژدان بدات گرنگ ترین ئامانج لە سیاسەتی ئابوری بریتیە لە زیاد بون ی داهات بە كەمترین تێچو، بۆیە دەبێت خولی جیاواز لە پیشەكان بكرێتەوە هەروەها دەبێت وڵات دور بێت لە پشت بەستن بە دەرەوە لەهەمان كات سیستەمی سو(ڕیبا) نەمێنێت.\n12ــ داد پەروەری باج\nدەبێت ئەو باجەی بەسەر هاوڵاتیان دەسەپێنرێت بە شێوەیەكی داد پەروەرانە بێت بە گوێرەی داهات و سامانی هاوڵاتیان بێت،\nلە ئێستادا باج بەشێوەیەكی زۆر ناڕەوا وەردەگیرێت بەهۆی بەرزی باج لە سەر شتەكان زۆر جار كارمەندەكان كاتێك موچەی مانگانەیان وەردەگرن بەناچاری دەیدەنە ئەو باجەی بەسەریان سەپێنراوە بەهۆی گرانی كالاكان. ناكرێت دەوڵەت بەم شێوەیە باج وەربگرێت بەشێوەیەك هاوڵاتیان بە سەرچاوەی داهات بزانێت،\nدەبێت كەمترین باج لە سەر شتەكان دابنێت هەروەها دەبێت نزم ترین نرخ لەسەر زێڕ دابنرێت. پێویستە باجی هێلەكانی پەیوەندی كەم بكاتەوە.\nبێگومان پێویستە پێداچونەوە بە بابەتی باج بكرێتەوە، باجەكان بەشێوەیەكی گشتی كەم بكرێنەوە بە دادپەروەری، دەبێت ڕەچاوی پلەی دەوڵەمەندو هەژاری بكرێت.\n13ــ ڕوبەڕوبونەوەی زیادەڕەوەی و بەرتیل و بەد ڕەوشتی\nخۆش گوزەرانی هاوڵاتیان نیشانەی دەوڵەتێكی سەركەوتو پیشان دەدات، زیادەڕەوی نەخۆشیە لە ئابوری، بەهەدەر دانی داهاتی گشتی لە وڵات بریتیە لە هۆكاری سەرەكی بەڕەوشتی، بەدڕەوشتی جۆری زۆرە بۆ نمونە نەمانی ئەخلاق بەدڕەوشتیە.\nپێویستە دادگا لێپرسینەوەی چاڵاك بكات لەسەر بەد ڕەوشتی، هەر وەكو چۆن دەبێت گرێنتی ڕونكردنەوە هەبێت لە داهاتی گشتی.\nلە گرنگترین ڕێگە چارەی ڕوبەڕوبونەوەی فەسادو بەدڕەوشتی و بەرتیل بریتیە: زیاد كردنی موچەی فەرمان بەران بۆ ئاستێك تاكو گوزەرانی ژیانیان باش بێت.\nپێویستە ڕێگە لەو شتانە بگیرێت كە زیان لە بەرژەوەندی تاكو كۆمەڵگا دەدەن.\nخزمەت گوزاری تەندروستی ئەركە لە سەر دەوڵەت، دەبێت هاوڵاتیان سود لەو خزمەت گوزاریە ببینن بەبێ بەرامبەر، دەبێت گرنگی زیاتر بەو ناوچانە بدرێت كە چەندین ساڵە پشت گوێ خراون دەبێت هەمو بەربەستەكان لابەرن، هەروەها خزمەت گوزاریەكان بەشێوەیەكی خێرا بگات بە هاوڵاتیان.\nدەبێت ئەو نەخۆشانەی پێویستیان بە چاو دێریە چاودریان بكرێت بە بیمەی تەندروستی بێت یاخو نا.\nلە پێناو كۆمەڵگایەكی تەندروست پێیستە سیستەمی تەندروستی پەیڕەو بكرێت هەروەها ئەركە لەسەر دەوڵەت چاودێری بازاڕ بكات لەو هۆكارانی دەبنە هۆی زیان بۆ تەندروستی لە ناو بازاڕ.\nپێویستە چارەسەری قەڵەوی بكرێت هەر لە تەمەنی منداڵی پێش قۆناغی خوێندن.\nدەبێت دەوڵەت خۆراكی تەندروست بۆ ئەو كەسانە دابین بكات كە لە تەمەنی منداڵی و پیرینە.\n15ــ كشتوكاڵ و بەرهەمی ئاژەڵ داری\nكشتوكاڵ گرنگی ستراتیژی وای هەیە دەتوانێت بە تەنها پشت بە خۆی ببە ستێت، بۆ یە دەبێت پاڵ پشتی جوتیاران بكرێت، دەبێت زەوی كشتوكاڵی زۆر زیاد بكرێت.\nهەروەها دەبێت پێشەسازی لە سەر كشتوكاڵ پێش بخرێت، پشت گیری كستوكاڵ بەشێوەیەكی دروست بكرێت.\nسیاسەت لە شوێنی تر جێ بەجێ كرا نەك لە بواری كشتوكاڵ و ئاژەڵ داری، بۆیە هەندێك شت هاوردە دەكرێت لە بڕی بەرهەم هێنانی.\nبە ئاگا هاتنەوەی وڵات لەو بابەتە ئەركە بۆ كشتوكاڵێكی نوێ، هەروەها هاندان هەبێت لەو بوارە .\n16ــ ژیانی كار كردن\nهەمو كەسێك مافی خۆیەتی لە هەڵبژاردنی كار بەشێوەیەكی ئازادانە لە كەشێكی دادپەروەری، هەر وەكو ئەركە خۆپاراستنی هەمو تاكێك لە بێكاری، ئەوەی جێی ئاماژەیە بێكاری خاوەن شەهادەكان دەبێت كۆتای بێت، لەبەرامبەر دا بە هەبونی كارێكی نوێ و دروست بۆ گەنجان لەگەڵ توانای كەسەكان.\nهەمو كەسێك مافی هەڵبژاردنی پیشەیەكی هەیە كە گونجاو بێت لەگەل خۆی. هەروەها هەمو كەسێك شایستەی ژیانێكی خۆشە بۆ خۆی و خانەوادەكەی، ناكرێت كەسێك بە نادادپەروەری تایبەتمەندی كەسێكی تر بۆ خۆی دابنێت لە كار.\nكاركردن نابێت ڕێگر بێت لە ئەنجام دانی ئەركەكانی ئاینی.\nنابێت ڕێگە بدرێت خاوەن كارەكان كار بكەن بەبێ هەبونی بیمەی تەندروستی.\nهەمو كەسێك مافی هەیە بەژداری چاڵاكی بەرنامەكان بكات لە پێناو بەرز كرنەوەی پلەی پیشەكەی.\nدەبێت ڕێگری بكرێت لە خاوەن كارەكان لە هێزی سەرمایەداری دژی كرێكارەكان.\nدەبێت كاتژمێری كاركردن دیاری بكرێت بۆ كرێكارەكان، پێچەوانەكەی دەبێت سزای بەڕێوبەرەكان بدرێت.\nخاڵێكی تر دەبێت گرێنتی كۆمەڵایەتی هەبێت بۆ ئەو كەسانەی دەزگاێك دادەمەزرێنن وە گرێتنی هەمو ڕێگەیەكی پاراستن لە ڕودانی كارەسات.\nهەمو پیاو ئافرەتێك مافی ئەوەیان هەیە دوای پێگەشتنی تەمەنیان پڕۆسەی هاوسەر گیری پێك بهێنن.\nخێزان گرێنتی مانەوەی كۆمەڵگایە، كۆمەڵگە تەندروست نابێت بەبێ خێزانی تەندروست، هەر بۆیە لە گرنگ ترین ئەركەكانی دەوڵەت پاراستنی خێزان و بونیاد نانیەتی.\nپێویستە دەوڵەت یارمەتی ئەوكەسانە بكات كە توانای مادیان باش نیە تاكو پڕۆسەی هاوسەر گیری پێك بێنن.\nلەگەڵ ئەوەش كاری "زینا" بە یاسا تاوان نیە، ئەمە دەبێت بەتاوان هەژمار بكرێت لە یاسا هەروەها سزای بو هەبێت.\nئەركە لەسەر دەوڵەت هەمو ئەو دەزگایانە لابەرێت كە دەبنەنە هۆی بڵاو بونەی بەد ڕەوشتی و خێزان و كۆمەڵگا بەروە هەڵ دێر دەبەن، هەروەها نابێت بەهیچ شێوەیەك دەوڵەت چاودێری ئەو شوێنانە بكات.\nئەو یاسایەی بەناوی" پاراستنی خێزان" بونی هەیە دەبێت هەڵبوشێنرێنەوە چونكە، ئەو مادانەی هەیە لە یاساكە بۆ پاراستنی خێزان زیانەكانی زۆر زیاترە لە سودەكان بۆ خێزان، بە پێچەوانەی وێنەی كۆمەڵگایە.\nبە هەزاران پیاو لە زیندانەكانن بەهۆی ئەنجام دانی پڕۆسەی هاوسەر گیری لەگەل كچانی تەمەن لە خوارەوەی 18 ساڵ، ئەو یاسایانە پێچەوانەی داب و نەریتی كۆمەڵگان.\nئاشتوای فەراهەم ناكرێت تەنها بە پەروەردەی ئەو كەسانە نەبێت كە خاوەنی بەهای ڕەوشتن، یەكەم مامۆستای مرۆڤ خێزانە، هەروەها ئافرەت كۆمەڵگا دروست دەكات بۆیە دەبێت هەمو شتێكی شایستەی بۆ بكرێت، ڕەخساندنی هەڵ بۆ ئافرەت لە پێناو بونیاد نانی كۆمەڵگا گرنگ ترین شتە.\nپێویستە هەمو ڕێكارێك بگرێتە بەر لە پێناو ئەوەی زیادە ڕەوی لە گەڵ ئافرەتان نەكرێت.\nپێویستە یاسا بۆ ئافرەت دابنرێت لە پێناو ئەوەی كار بكات لە شوێنی شایستە هەروەها ڕەهەندی باهای كۆمەڵایەتیش بپارێزرێت.\nدەبێت دەرفەتی خوێندن و خوێندنەوە زیاد بكرێت بۆ ئافرەت، هەروەها دەبێت هۆكارەكانی كار كردنی منداڵان نەمێنێت، وە هەڵسو كەوتی خراپ لەگەل منداڵان قەدەغە بكرێت.\n19ــ سیاسەتی دەرەوە\nتوركیا سیاسەتی دەروەی لەو كاتەوە دیاری كرد كە بوە ئەندام لە ناتۆ لەساڵی 1952 ماوەیەكی درێژە لەسەر بەرژەوەندی هاوپەیمانیەتەكەی كار دەكات،\nهەروەها نزیك بونەوەی توركیا لە ڕۆژ ئاوا وای كرد لە جیهانی ئیسلامی دور بكەوێتەوە، هەوڵی كودەتا شكەست خواردوەكەی 15ی تەموزی 2016 هەڵوێستی ئەمریكاو وڵاتانی هاوپەیمانی لە ناتۆ بەرامبەر توركیا، وای كرد توركیا هەڵوێستەكانی خۆی بگۆڕێت بەڵام لە ئاست خواستی گەل نەبون.\nهێرشی هاوپەیمانان بۆ سەر ڕژێمی سوریا لە 18ی نیسانی 2018 توركیا هەڵوستی پشت گیری نیشاندا ئەمەش بڕیارە دژە یەكەكانی توركیا نیشان دەدات، بەردەوام پێدا گری لەسەر ئەو خاڵانە دەكەینەوە:\nیەكەم: هەبونی پەیوەندی لەگەل جیهانی ئیسلامی هەروەها بەكار نەهێنانی هێز و چەك بەهیچ شێوەیەك.\nدووەم: چارەسەری هەمو كێشەكان لە ڕێگەی گفتوگۆ بەبێ ئەوەی بگوازرێنەوە بۆ جیهەتی دەرەوە.\nدەبێت ئەو بنەما سیاسیانە بەكار بێنێت لەگەڵ جیهانی ئیسلامی لەگەل ئەمەش پرسی سوریا، كە بوە هۆی زیان بۆ جیهانی ئیسلامی برینێكی تیمار نەكراوە.\nلەسەر ئەو بنەمایانە وڵاتانی ئیسلامی هێز كۆ بكەنەوە گفتوگۆ بكەن بە ڕەزامەندی هەمویان.\nدەبێت توركیا ڕۆڵێكی گرنگی هەبێت لە كۆتای هاتنی شەڕی یەمەن كە كارەساتی مرۆی لێ كەوتۆتەوە بەهۆی برسیەتی و نەخۆشی.\nبرسیێتی و نەخۆشی لە وڵاتی یەمەن پێویستی بە چەند ملیار دۆڵارێك هەیە، لە هەمان كات سعودیەی عەربستان بەسەدان ملیار پێشكەش بە ئەمریكا دەكات، ئەمە هەڵوێستێكی ئازار بەخشە ئەمە وەكو شەڕی تایبەتیە.\nسیاسەتی دەرەوە دەبێت لەسەر بنەمای باش بونیاد بنرێت هەروەها ڕوی لە جیهانی ئیسلامی و ڕێكخراواتنی هاوكاری ئیسلامی بێت پەیوەندیان بەیەكەوە هەبێت، پێویستە لەسەر حكومەت پەشیمان بێتەوە لە داوای ئەندام بونی لە یەكێتی ئەوڕوپا، دەبێت توركیا بەشێوەیەكی بەر پرسیارانە كاری جیهانی ئیسلامی بكات.\n20ــ پرسی فەلەستین\nپێویستە بەهەمو شێوەیەك پشتگیری لە خۆڕاگری فەلەستین بكرێت هەروەها پێداچونەوە بكرێت بە پەیوەندیەكان لەگەل ئەمریكا دوای گواستنەوەی سەفارەتەكەی لە تەلئبیبەوە بۆ قودسی داگیر كراو.\nپێویستە هەمو پەیوەندیێك لەگەڵ كیانی سەهیۆنی ئیسڕائیل بپچڕێنرێت، پاشگەز بونەوە لە دان پێدانانی وە هەمو ئەوانەی هاوكاری كیانی سەهیۆنی دەكەن بخرێنە لیستی تیرۆر.\n21ــ كوردستانی عێڕاق\nپەیوەندیەكانی توركیاو كوردستانی عێڕاق پێش ئەنجام دانی گشت پرسی 25ی ئەیلولی 2017 باش بو لە بوارەكانی سیاسی و بازرگانی و ڕۆشنبیری، ئەو پەیوەندیانە لەلایەن گەلیش پەسەند كراو بون، بەڵام هەڵوێستی توركیا سەبارەت بە گشت پرسی حكومەتی هەرێمی كوردستانی عێڕاق زیانی گەیاند بە پەیوەندیەكان، باری دەرونی كوردانی توركیاش لەلایەكی تر، بۆ ئەوەی ئەو باری دەرونیەش چاك بكرێت هەروەها هەبونی كەشێكی پاك پێویستە پەیوەندیەكان ئاسای بكرێنەوە وە ڕەخساندنی دەرفەتی بازرگانی و ئابوری هەروەكو پێش گشت پرسی.\nهەروەها دەبێت پەیوەندیەكانی هەرێمی كوردستانی عێڕاق لەگەل كوردەكانی وڵاتانی دراوسێش باش بێت، وە پەیوەندی بازرگانی لە پلە بێت لەو ناو چانە.\nپێوەرو بنەمای جیهان بۆ خۆش گوزەرانی ژیان وە بەدەست هێنانی ژیانی كۆتای بریتیە لە"دادپەروەری".(İLKHA)\nبليته كان بەیاننامە،هوداپار،هەڵبژاردن،توركیا،دەستور،یاسا، دۆز


لە پاش میز ئاوێكی سپی دەردەچێت هۆكار و حوكمی چى یە ؟: ماڵپەڕی وەڵامەکان\nپاك و خاوێنىشتە پیسەکان و پاککردنەوەیانلە پاش میز ئاوێكی سپی دەردەچێت هۆكار و حوكمی چى یە ؟\nئەو ئاوە سپى یە لیكەی كە ڕاستەوخۆ لە پاش میزكردنەوە دەردەچێت پێی دەوترێت (وەدی).\nحوكمەكەی ئەوەیە كە پیسە وەك میز، بۆیە دەبێت خۆت پاك بكەیتەوە لێی وەك چۆن خۆت لە میز پاك دەكەیتەوە لە پاش میزكردن، وە ئەگەر بەر جلی ناوەوەت كەوت ئەوا تەنها ئەو جێگایە دەشویت كە بەری كەوتوە، وە بە دەرچوونی ئەم ئاوە لەش گران نابێت، بۆیە پێویستی بە خۆشۆردن و غوسل كردن نى یە.\nبەڵام بە نیسبەت هۆكارەكەیەوە، ئەوا دەتوانیت پرسیار بكەیت لە پزیشكی پسپۆر لە بواری (الـمجاري البولية)دا.\nهێندێك مرۆڤ كاتێ چاویان بە شتى هەست بزوێن دەكەوێ ئاوێكى روونیان لە لەشی جاری دەبێ لەگەڵ خێزانم دەستبازی بکەین و لەشمان گران بێ ئایا ئەو جلانەی لەبەرماندایە بێ نوێژ دەبن؟ ئایا خوێن پاكە یان پیسە؟ جیاوازى لە نێوان (مني) و (مذي) چى یە كامەیان غوسلى دەوێت ؟ ئایا مەنى لەشگرانى چیە؟\nسەردان: ٤,٢٠٥ بەش: شتە پیسەکان و پاککردنەوەیان\nپرسیاری دواترئایا بە هۆی لەشگرانى یەوە دوو ڕۆژ نوێژ نەكرێت و بواری خۆ شۆردنیش نەبێت ئایا تاوانە ؟ پرسیاری پێشترئایا دروستە كەسێك لەشی گران بێت مریشك سەرببڕێت،


بایگانی‌های توسعه - دیدبان حقوق بشر کردستان ایران\nبە پێی راپۆرتی مافی مرۆڤی کوردستانی ئێڕان گرووپی تێرۆریستی پەژاک بەلەبەرچاوگرتنی ئاستەنگە نێودەوڵەتییەکان بۆ دابینکردنی دارایی کردەوە تێرۆریسستییەکانی خۆی، هاوڕا نەبوونی خەڵک لەنێوان کوردان و هەروەها فێربوون بە باجگرتن، دزین و سەرانە وەرگرتن بەمەبەستی دابینکردنی دارایی، زۆر جار باجی ستاندووە لە یەکەکانی وەبەرهێنان و چالاکانی ئابووری لەناوچە کوردنشینەکانی وڵات و بەتایبەت لە خاڵە سنووریەکان. ئەمە […]\nنووسینی گەنج ئۆسمان/ وەرگێڕ: چاودێری مافی مرۆڤی کوردستانی ئێڕان دەستپێکردنی پێکدادانی چەکداری پەکەکە لەدژی تورکیا بووە هۆی ئەوەی لەمبارەوە بنووسرێت. بەڵام میدیاکان خاڵێکی گرنگیان سڕیوەتەوە و ئەوەش ئەم راستییەیە کە راستی پەکەکە و رابردووە خوێناویەکەی چییە؟ لەم بابەتەدا ئارمانجمان پاراستنی دەوڵەتی تورکیا یا ئاکپارتی نییە کە بە جۆرێک هاودەستی دۆخەکەی ئێستایە بەڵکو ئارمانجان بەیانی راستییەکانە. […]\nچاودێری مافی مرۆڤی کوردستانی ئێران ناوچەی باکووری رۆژئاوای ئێڕان بەدرێژایی ساڵانی دوای شۆڕشی ۵۷ و تەنانەت پێش لەوە لەسەردەمی پالەویدا بەردەوام یەکێک لەخاڵە سەرەنج راکێشەکانی دەزگا هەواڵگرییەکان بۆ دزەکردن بوو. نموونەی بەکار‌هێنانی پارتە کوردیەکان و ملیشیا کوردەکانە لەلایەن حزبی بەعسی دەسەڵاتدار لەئێڕاق و دوای شۆڕشی ۵۷. گرووپی چەکداری پەژاک (باڵی ئێرانی پەکەکە لەژێڕ کاریگەری رەوتە […]\nتوسعه، معلول ثبات و امنیت است. به همین دلیل هرگز در طول جنگ، ناآرامی، بحران سیاسی و امنیتی و تنش اجتماعی، منطقه و کشوری توسعه نیافته است و دقیقا به همین علت است که اندیشمندان علوم اجتماعی بر آرامش و نقش آن در افزایش ثبات اقتصادی و بهبود سطح زندگی مردم تاکید می‌کنند. طبیعی است […]


کوردیپێدیا - پرۆژەی کۆمەڵگای ژنانی ئازادی ڕۆژهەڵاتی کوردستان (کەژار) بۆ چارەسەریی کێشەی ژن لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان و ئێراندا\n📝 پرۆژەی کۆمەڵگای ژنانی ئازادی ڕۆژهەڵاتی کوردستان (کەژار) بۆ چارەسەریی کێشەی ژن لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان و ئێراندا | پۆل: بەڵگەنامەکان | زمانی بابەت: 🏳 کوردیی ناوەڕاست\nپرۆژەی کۆمەڵگای ژنانی ئازادی ڕۆژهەڵاتی کوردستان (کەژار) بۆ چارەسەریی کێشەی ژن لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان\nلە سەردەمی ئەمڕۆماندا سیستەمە دەسەڵاتخواز و هێژموونگەراکان تا ئاستێک گەیشتوونەتە بنبەست، کە نەک هەر ناتوانن وەڵامدەرەوەی ویست و داخوازییەکانی کۆمەڵگاکانیان بن، بەڵکو ناتوانن درێژە بە هەبوون و مانەوەی خۆشیان بدەن. ئەوان بۆ پاراستنی هەبوونی خۆیان لە هەوڵی لاوازکردنی هێزەکانی بەرخۆدانی کۆمەڵگان، کە بەپێچەوانەوە بەم ڕێبازە هەر ڕۆژ زیاتر خەریکن گۆڕی بەکۆمەڵ بۆ خۆیان هەڵدەکەنن.\nکۆماری ئیسلامیی ئێرانیش لەو بنەمایە بەدوور نییە و لە تەواوی بوارەکانی سیاسی، ماف، ئابووری، پەروەردە، تەندرووستی، خۆشگوزەرانی… لە قەیرانی قوڵ دایە. سەرەڕای ئەوانەش ماهییەتی کۆماری ئیسلامی هەروا ئاستەنگە لەبەر دەم گۆڕانکاریی بنەڕەتی و خستنەپێشی ئەو ڕێگاچارانەی کە لەسەر بنەمای بەرژەوەندی و داخوازییەکانی خەڵک و کۆمەڵگان. لە وەها سیستەمێکدا نە تەنیا کێشە و گرفتەکانی کۆمەڵگا چارەسەر ناکرێن بەڵکو برسێتی و هەژاری باڵ بەسەر کۆمەڵگادا دەکێشێت و شانسی ژیانێکی ئازاد و دیموکڕاتیک تا دێت بەرەو کەمبوونەوە دەڕوات، کە ئەمە رەنگدانەوەی شێوازی بەڕێوەبەریی کۆماری ئیسلامیی ئێرانە. وڵاتی ئێران خاوەن کەلتوورێکی دەوڵەمەندی کۆمەڵایەتییە، کە ئەم کلتوورە ئیمکانی پێکهێنانی ژیانێکی دیموکراتیک لەگەڵ موزایکی گەلان پێک دێنێت، بەڵام بە پێچەوانەوە کۆماری ئیسلامی ئەم فرەڕەنگی و کلتوورە کۆمەڵایەتییەی کردووە بە ئامرازی سەرکوت و دروستکردنی قەیران.\nسیستەمێک کە بەرنامەی بۆ چارەسەریی کێشە کۆمەڵایەتییەکان نەبێت، سەرەنجام تووشی داڕزین و داڕمان دەبێت. ڕژێمی وەلایەتی فەقی لە ئێران وێڕای لەبەرچاونەگرتنی ئازار و مەینەتەکانی کۆمەڵایەتی لە ناوخۆ، لە بەرامبەر هێزەکانی دەرەوەدا، هێندێک جار هەڵوێستی هێرشبەرانە دەگرێت و هێندێک جاریش دەکەوێتە حاڵەتی بەرگریکردن و بەم شێوەیە دەخوازێت درێژە بە هەبوون و مانەوەی خۆی بدات. ڕژێمی ئێران بەردەوام لە هەوڵی ئەوەدایە کە قەیرانەکانی ناوخۆ نادیدە بگرێت و بە تەرخانکردنی بودجەی تایبەت بۆ دەرەوە، لە ئاستی هەرێمی و ناودەوڵەتیدا خۆی بەهێز نیشان بدات. هەوڵ دەدات بە پێکهێنانی هاوسەنگیی هێز لەگەڵ هێزەدەرەکییەکان ئیمکانی توندوتیژی و سەرکوتی ناوخۆ پێک بێنێت. لە ڕاستیدا زەرەر و زیانی کۆمەڵایەتی، ئابووری، کەلتوری و ئێکۆلۆژیک لە کۆمەڵگای ئێراندا گەیشتوونەتە ئاستی قەیران، زۆربوونی ڕێژەی بێکاری، هەژاری، گیرۆدەبوون بە مادەی هۆشبەر، لەشفرۆشی، خۆکوژی، ئۆبژەی جنسی، هەڵاواردنی ڕەگەزی و بە دەیان کێشەی دیکە سەلمێنەری ئەو ڕاستیەن. ئەمڕۆ ئاشکرایە کە هەموو گرفتەکۆمەڵایەتییەکان لە زوڵم و ستەمێکەوە سەرچاوە دەگرن کە بەتایبەتی لەسەر ژنان بەڕێوە دەچن. ژنان قوربانییانی یەکەمی سیاسەتی جیاکاری و هەڵاواردنی ڕەگەزیی کۆماری ئیسلامین. ئەوان لە ژێر ناوی دین، مەزهەب، سونەت و عورفدا هەموو جۆرە نادادپەروەری و توندووتیژییەکی نەهێنی و ئاشکرا بەرامبەریان ڕەوا دەبیندرێت و هێزی دینامیکی کۆمەڵگا بەرەو لەناوچوون دەبەن. بەڵام لە شوێنێکدا کە ژنان بوونیان هەبێت، چاوپۆشیکردن لە ئازادی ئاسان نابێت، ئازادی گەوهەر و هێزی سروشتیی مرۆڤە، کە هیچ هێزێک ناتوانێت ئەمە لە مرۆڤ داببڕێنێت، لەم بارەوە مێژوو شاهیدی شۆڕشی ئازادیخوازانە و سەرهەڵدانێکی زۆر بووە و بەرامبەر سەردەستی. ئەمڕۆش ژنان، هەر وەک چۆن کەمتر جیلێک لە مێژوودا دەستبەرداری ئازدییەکانی خۆیان بوون، بەرەو ئازادی هەنگاو دەنێن.\nدەوڵەتێک کە هیچ ژێربەنایەکی فکری و میکانیزمێکی بۆ چارەسەرکردنی کێشەکانی ژنان و کۆمەڵگا پێ نەبێت، یان لەبەرنامەی داهاتوویدا نەبێت، ناتوانێت کۆمەڵگاش بە ئاوایەکی درووست بەڕێوە ببات. بە چاکسازیی ڕووکەشیانەش ئەم قۆناغە تێپەڕ نابێت، بە مەبەستی ئاڵوگۆڕی بنەڕەتی، پێویستە گۆڕانکاریی بنەڕەتی لە زێهنیەت و مەنتیقدا بێتە ئاراوە.کە لە نەتیجەی وەها گۆڕانکارییەکدا بەرزکردنەوەی گوزەرانی کۆمەڵایەتی و ئاڵوگۆڕی ئەخلاقی و مافیش پێک دێت. پێویستە بۆ چارەسەرکردنی کێشە مێژوویییەکان وەک کێشەی چینایەتی، ڕەگەزی و دینی بۆ ڕێگا چارەیەکی مێژوویی بگەڕێین. هەر وەک دەزانین سیستەمی ئێستای ئێران بەگشتی نە توانای چارەسەرکردنی کێشە کۆمەڵایەتییەکانی هەیە نە توانای چارەسەرکردنی کێشەی ژنانی هەیە، و ناشتوانێت دان بەو ڕاستییە دابنێت، کە کێشەی ژنان کێشەی سەرەکیی کۆمەڵگایە و لەم بارەشدا خۆی بەرهەمهێنەری گرفتی ژنانە.\nژنان کە بە درێژاییی مێژوو سەرچاوەی ژیان بوون لە ڕژێمی ئێستای ئێراندا هیچ بایخێکیان پێ نادرێت، و ئیزنی ئەوەیان نییە کە لە بوارەکانی مرۆیی، کۆمەڵایەتی و ئابووریدا ڕۆڵیان هەبێت. ئەم ڕێگەپێنەدانە لەم 2 ساڵەی دواییدا، کە فشارە دەرکییەکان زیادی کردووە زیاتر بەرجەستە بووە، کە ڕژێم دەبوایە بە شێوەیەکی ئاقڵانە زیاتر ڕێگەی بە بەشداریی ژنان لەو بوارانە دابایە. لە ڕاستدا ژنان وەکو ئافرێنەر و پەرەپێدەری ئەخلاقی کۆمەڵایەتی بەڕێوەبەری ڕاستەقینەی کۆمەڵگای دیموکراتیکن.کلتووری دایک–ژن کە بەرهەمهێنەری کۆمەڵگایەکی ئەخلاقییە، بە بەفەرمیناسینی جیاوازییەکان و پێکەوە ژیان، لە گەشەپێدانی ئەخلاقی کۆمەڵایەتیدا ڕۆڵێکی یەکجار گرینگ دەبینێت و بەم چەشنە ئیمکانی گەشەی زێهنیەتی و کرداری پێک دێنت. لەوەها کەشێکی دیموکراتیکدا هاوسەنگی لە نێوان تاک و کۆمەڵگادا پێک دێت؛ واتا هەر تاکێک، بەشێک لەو کۆمەڵگایەیە، نەکۆمەڵگا لە سەرەوەی تاکە و نە تاکیش لە سەرەوەی کۆمەڵگایە، کێشەکانی نێوان تاک و کۆمەڵگا بە شێوەیەکی مەنتیقی چارەسەر دەبن. ئەگەرچی بە پێشکەوتنی شارستانییەت و سیستەمی دەوڵەتی، ژنان لە پێگەی خوداوەندییەوە کران بە ئۆبژەیەکی ڕەگەزی و لە ناو چواردیوارییەکاندا گەمارۆدران، و دواتر خرانە ژێر گوشاری زێهنییەتی پیاوسالاری، دینگەرایی و مۆدێرنیتەی سەرمایەداری، بەڵام لەبیرمان نەچێت لەگەڵ ئەمەدا ژێرخانی پێویست بۆ قەیرانی جۆربەرجۆری ژیانی دروست بوو.\nنیزامی دەسەڵاتخواز ئەمڕۆکە لەجێگەی ئەوەی ئاوڕ لەم بەندینخانانە بداتەوە، بە هەوڵدان بۆ پتەوترکردنی دەسەڵاتی ڕەهای خۆی، دەخوازێت بەندینخانەکانی ژنان پتەوتر بکات.کە ئێمە ئەمڕۆ لە ئێراندا لەگەڵ وەها هەڵسوکەوتێک ڕووبەڕووین.\nئەمڕۆکە سیغە وەک فریودانێکی شەرعی بە مەبەستی لەشفرۆشی و بەکاڵاکردنی ژنان پێک هێندراوە و هەروەها پێکهێنانی ژیانی هاوبەش لە تەمەنی مناڵیدا لە بواری مافی مرۆڤەوە وەک داگیرکارییەکی هەری گەورەی ئینسانی پەڵەیەکی شەرمی کۆمەڵایەتییە. ژنان بە حوکمی یاسایەک کە هەیە، ناتوانن بڕیار لە سەر چارەنووسی خۆیان بدەن، کچانی منداڵ کە کەوتوونتە بەر تەوژمی دواترۆپکی بێویژدانی پیاوان، لە ژیانێکی ڕاستەقینە بێبەشن و لە بواری ئینسانی و کۆمەلایەتی خەریکن گیان لەدەست دەدەن، بەم شێوەیە گۆڕستانێکیان لە ژیان دروست کردووە، بۆ جارێکی تر دەبینین کە ڕوانینی هەڵە بەرامبەر بە ژنان گرفتی ئەخلاقی بۆ کۆمەڵگا بەبار هێناوە. ڕوانینی پیاوسالارانە، کە هەموو یاسایەکی سیاسی، دەوڵەتی، مافی لەوڕا سەرچاوە دەگرێت، ژیان بۆ ژنان ئەستەم دەکات و هەر شێوە کردار و توندوتیژییەک وەک، دەستدرێژی، پەلاماردان و سوکایەتی پێکردن بە ژنان بەڕەوا دەبینێت و مافی ژیانی ئینسانییان لێ زەوت دەکات. لە وەها سیستەمێکی کۆمەڵایەتی و سیاسیدا تەنیا پیاوان مافی ژیانیان هەیە، ئەوان دەوڵەت، یاسا، حقوق، و ڕابەرن. ژنانیش لە هەموو بوارێکدا لە هەر جۆرە مێکانیزمێکی پاراستن بێبەهرەن. لە وەها کایەیەکی ناعادڵانەدا ڕۆڵی قوربانییان هەیە، و هیچ ئەمنیەتێکی حقوقیشیان نییە کە پەنای بۆ بەرن. هێندێک جار دەرئەنجامی ئەو فشارانە دەگەن بە بنبەست و لە ئەنجامدا زۆربەیان لە ڕێگای خۆسوتاندنەوە کۆتایی بە ژیانی خۆیان دێنن.\nڕژێمی ئێران هەموو کاتێک لە یەکگرتن و یەکڕیزی ئەو ژنانەی کە بۆ گەیشتن بە ئازادی تێکۆشان و بەرخۆدانیان کردووە ترسی هەبووە، بۆیە بۆ هەڵوەشاندنەوەی ئەم یەکگرتنە هاوکات لەگەڵ یاسای دژەمرۆڤانەی خۆی وێڕای سەرکوتکردنی ژنان، لە ڕێگەی سیاسەتی بە بەسیجگرتن بەشێک لەو ژنانەی بەڕێکخستن کردوون و دژی خۆیان بەکاریان دێنێتەوە. لە ڕاستیدا ئامانجی ئەم سیاسەتە ئەوەیە کە ژنان لە ڕاستی خۆیان دوور بخاتەوە و هانیان دەدات کە توندوتیژی بەرامبەر هاوڕەگەزەکانی خۆیان (ژنانی دیکە) بەرێوە ببەن. لە ڕاستیدا ئەمە کەمڕەنگ کردنەوەی هەبوونی ژنان و داڕشتنەوەی تەواوی مافی ژیانکردنی ئەوانە لەسەر بنەمای داخوازییەکانی سیستەمی پیاوسالاری. ڕژێمی ئێران بە سەپاندنی سەرپۆشی بەزۆرەملێ بە سەر ژنان ڕەوایەتی بە هەر جۆرە دەستێوەردانێک سەبارەت بابەتی شەخسی و تاکەکەسی ژنان دەدات، لە ڕاستیدا ئامانجی سەرەکییان تەنیا داپۆشینی بەشێک لە ڕووخساری کۆمەڵگا نییە، بەڵکوو کپکردنی زێهن و فیکریان بە ئەساس دەگرن تا بەم چەشنە ڕێگە لە جموجۆڵی کۆمەڵایەتی بگرن.\nدەرەنجامی کارکردی نیزامی کۆماری ئیسلامی، لە ئێستادا لە گرتووخانەکانی ئێراندا بە سەدان و هەزاران بەندکراوی ژن هەن، کە بە بیانووی جیاوازی وەک سیاسی، مەدەنی، مافی و… بەند کراون و باری تەندرووستیان ناجێگیرە و لە خزمەتگوزاری پزیشکی و هەر چەشنە مافێکی ئینسانی بێبەش کراون. لەسەر هەمان ڕەواڵ ئێستا بە سەدان منداڵ لەگەڵ دایکیان لە ناو زیندانەکاندا ژیان بەسەر دەبن و لە سەرەتاییترین مافەکانی ژیانی ئینسانی بێبەشن. لە وڵاتێکدا کە شاهیدی وەها کردارێک بین، ناتوانرێت باس لە ئینسانییەت، حکومەتی کۆماری، یان بەڕێوەبەری بکردرێت، بەکاربردنی ئەو دەستەواژانە تەنیا و تەنیا بۆ مەبەستی بەلاڕێدابردن و فریودانی ڕای گشتی و ڕەوایەتیدانە بەبەردەوامی نیزامی حاکم بەسەر کۆمەڵگادا. ڕژێمێک کە هەر جۆرە جموجۆڵێکی سیاسی وەک تاوان ئەژمار بکات و پەتی سێدارە وەک شمشێری “دموکڵۆس” لەسەر کۆمەڵگا ڕاگرێت. ئەو ڕژێمە نەدەتوانرێت وەک بەڕێوەبەری بناسرێت، نە حکومەتی کۆماری نە ئینسانی! ئەشکەنجەدانی ژنانێک وەک: زەینەب جەلالیان، نێرگز مەحەممەدی، ئاتینا دائیمی و گوڵڕۆخی ئیرایی و هەروەها تەواوی زیندانییانی سیاسی ژن لە ڕاستیدا نمادێک لە زیندانیکردنی تەواوی ژنانە و ناتوانێت دەلالەت لە نیزامێکی ئینسانی بکات.\nکەژار لێکۆڵینەوەی ڕیشەیی لە گیر و گرفتی سیاسی، ماف، ئابووری، پەروەردە و کارکردنی ژنان… و پێشکەشکردنی ڕێگاچارەیەک لە گوێرەی ڕاستینەی مێژوویی و ژیانی ئەمڕۆیی بە ئەرکی خۆی دەزانێت. ئازادی کۆمەڵگا گرێدراوی ئازادی ژنانە و دانانی ڕێگای چارەسەری کێشەی ژنان لە ئێران و ڕۆژهەڵاتی کوردستان ئەرکی هەموو ژنانی ئازادیخوازە. ئازادی نە لە نیزامی مەسرەفگەرا و ڕواڵەتی فریودەری و، نە لە ناو هەندێک گۆڕانکاریی کاتیدایە. لەبەر ئەوەی پرسی ئازادی ژن زۆر قووڵ و ڕیشەدارە، بۆیە پێویستی بە کردنەوەی گرێ و ڕێگاچارەی قووڵ هەیە. کەژار سیستەمێکە کە لەسەر بنەمای دانانی ڕێگاچارەسەریی دیموکراتیک بۆ کێشەی ژنان خۆی بونیاد ناوە و بۆ ئازادی ژنان، کۆمەڵگا و گۆڕانکاریی سیستەم تێکۆشان دەکات و چالاکیی ڕیشەدار دەکاتە پیشەی خۆی. لەم ڕوانگەیەوە بە مەبەستی ڕێگای چارەسەری بۆ کێشەکان پێشکەشکردنی کۆمەڵێک ڕێکار بە پێویست دەزانین.\nژنان یەکەمین ئافرێنەرانی کۆمەڵگای ئازاد، دادپەروەر و یەکسانیخوازن. لە هەمان کاتدا لە هەڵوەشاندنەوەی هاوسەنگیی سیستەمی کۆمەڵایەتی لە لایەن زیهنییەتی پیاوسالاری و دەسەڵاتەوە بەئاگان. ژنان لە هیچ قۆناغێکدا ڕێکخستنی کۆمەڵگایان لەسەر بنەمای پەیوەندی دەسەڵاتخوازانە قەبووڵ نەکردووە و نایکەن. ئەوان هەمیشە خوازیاری پەیوەندی دادوەرانە، یەکسان و ئازاد بوون، و ئەمەیان بۆ سەرجەم کۆمەڵگا ویستووە. ئەخلاق بە ڕادەی تێگەیشتن لە عەداڵەتخوازی، ئازادی کۆمەڵگا، ویژدانی کۆمەڵایەتی، دیموکڕاسی، شێوەی ئازادی کۆمەڵگا کە زەمینەی پێکەوەژیانی سەرجەم جیاوازییەکانی نێو کۆمەڵگا پێک دێنێت، دیسیپلین دروست دەکات و هێزی بیرکردنەوە و کردار لێک گرێ دەدات، بێ بەشداریی ژنان لە واتای ڕاستەقینەی خۆی بەدوور دەبێت. سیاسەت عەقڵی هاوبەش و شۆڕشی ئازادیخوازانەیە. ئایا بەبێ بوونی بەشێکی بەرچاو لە کۆمەڵگا واتا ژنان، ئیمکانی سیاسەتکردن دەتوانێت هەبێت؟ یان سیاسەتی دیموکڕاتیک بێ نمادی ڕاستەقینەی ئازادی، بەبێ بوونی ژنان دەتوانێت باس لە هەبوونی خۆی بکات؟ لەم بوارەدا سەدەی 20 و یەکەم، سەدەی ئازادی ژنانە و کێشەو گرفتی ژنان لە ترۆپکی خۆیدایە.چونکە لەگەڵ بە جیهانیبوونی گوشارەکان و توندوتیژی لە دژی ژنان، تێکۆشانی ئەوانیش سنوورەکانی بەزاندووە و جیهانی بووە. ژنان بە شۆڕشەکانی خۆیان کۆمەڵگایان ئاگا کردووەتەوە و سەلماندویانە کە کۆمەڵگای دیموکڕاتیک، کۆمەڵگایەکی ئەخلاقی و سیاسی بێ ئازادیی ژنان تەنانت بۆ ئەوە نابێت بیرشی لێ بکرێتەوە.\nهەر وەها ژنان لە ئێرانیش لەبەرامبەر ئەوەدا هەر ڕۆژ، زیاتر لە جاران بۆ پێکهێنانی کۆمەڵگایەکی ئازاد، یەکسان و دیموکڕاتیک پەرە بە تێکۆشانی ئازادیخوازانەی خۆیان دەدەن و بە کەڵک وەرگرتن لە پاشماوەی فیکریی شۆڕشەکانی پێش خۆیان، کێشە و گرفتەکانیان بە شێوەی جیاجیا فۆرمەڵە و پێشکەش دەکەن. ژنانی کوردیش بەو ئەزموونەی کە ساڵانە لە تێکۆشانی ئازادیخوازانە بەدەستیان هێناوە، ئەمرۆ بوونەتە ئەستێرەی درەوشاوەی ڕێنیشاندەری سەرجەم ژنانی ئازادیخوازی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست. ئاشکرایە کە شۆڕشی ئازایخوازانەی ژنان، ڕێگە بۆ ئازادی و دیموکڕاسی لە هەموو ئێراندا خۆش دەکات. شۆڕش و دەربڕینی ناڕەزایەتییەکانی ئەم یەکساڵەی دوایی، سەلمێنەری ئەو ڕاستییەن. ڕژێمی حاکمیش دەبێت باش بزانێت، کە بەجێی پەنابردنی بەناچار بۆ چارەسەریی دیپلۆماتیک، یان پشتبەستن و پەنابردنە بەر هێزەدەرەکییەکان، دەتوانێت بە پشتبەستن بە پوتانسییەلی ناوخۆ و جەسارەتی چاکسازی لە ڕوانین و زێهیەتی خۆی لە پەیوەندی لەگەڵ هێزە ئازادیخوازەکان، دەتوانێت بەستەرێک بۆ چارەسەری کێشەکانی کۆمەڵگا پێک بێنێت، و هەنگاوێکی نوێ بەرەو ئاراستەی دیموکڕاتیزاسیۆن هەڵبێنێتەوە. لەو مەسیرەدا ئێمە رێکارەکانی چارەسەری لە ڕوانگەی خۆمانەوە بەم شێوەیە دەهێنینە بەر باس:\n1- بەر لە هەرمووشتێک یاسای بنەڕەتی، لەسەر بنەمای ویژدانی کۆمەڵایەتی و مافی سەرەتاییی مرۆڤەکان دابڕێژرێت، ئەم یاسایانەی کە تێیاندا هەڵاواردنی ڕەگەزی، دینی، نەتەوەیی یان تاکڕەنگی هەیە هەڵبوەشێندرێنەوە. جگە لەمە مافی ژنان، قەوم و فکرە جیاوازەکان بە ڕێبازێکی دیموکراتیک بە فەرمی بناسێندرێن.\n2- ژنان بە شێوازی یەکسان لە تەواوی ئۆڕگانەکانی بەڕێوەبەریدا جێگە بگرن. سیستەمی “هاوسەرۆکایەتی” دەتوانێت ڕێگە لەبەردەم چارەسەرکردنی تەواوی هەڵاواردنە ڕەگەزییەکان بکاتەوە.\n3- یەکێک لە هۆکارە سەرەکییەکانی قەیرانی ئابووری لە ئێران، نەهێشتن و نەبوونی ژنانە لەم بنکەیەدا، بە گرێدانی ژنان بە پیاوانەوە لە بواری ئابووری، ئەرتەشێکی بێکار لە ژنان دروست بووە و نیوەی وزەی کۆمەڵگا بەم شێوەیە بە فیڕۆ دەڕوات. ڕزگاربوونی کۆمەڵگا لەو قەیرانە پەیوەندییەکی چڕوپڕی بە هەبوونی ژنان لە تەواوی دامەزراوەکانی ئابووریدا هەیە. ژنان دەبێت ڕێگەیان پێ بدرێت وەکوو دارێژەرانی ئابووری لەم بەشەدا چالاکانە بوونیان هەبێت و سەربەخۆییی ئابووریی خۆیان بێ ئەملاوئەملا هەبێت و لەم ڕێگایەشەوە یاساکان گەرەنتی بکرێن.\n4- بۆ زیندوو ڕاگرتنی تاک و کۆمەڵگا، ئازادی و هاوئاهەنگی لە نێوان مافی تاک و کۆمەڵگادا مەرجی بنەڕەتییە. بۆ ڕاگرتنی هاوسەنگی لە نێوان کۆمەڵگا و تاکدا، ئازادیی کۆمەڵایەتی و شەخسیی ژنان حاشاهەڵنەگرە. ناکرێت چاوپۆشی لەوە بکرێت کە لەو چوارچێوەیەدا پێویستە یاسای تایبەت بۆچارەسەر کردنی ڕیشەییی ئەو قەیرانانە دابنرێت.\n5- کۆمەڵگا پێکهاتەیەکە لە سەر بنەمای جیاوازی و فرەڕەنگی. هەر بۆیەش چەمکی یەکسانی، جگە لە مافی بەرابەری مرۆڤەکان، ڕێزگرتن لە جیاوازییەکانی کۆمەڵگا بە پێویست دەزانێت. کەواتا یەکسانی بریتییە لە ژیانکردنی تەواوی هەبوونە کۆمەڵایەتییەکان لەگەڵ سروشت و جیاوازییەکانی تایبەت بە خۆیان و بەردەوامبوونیان. سەرچاوەی تەواوی نایەکسانییە کۆمەڵایەتییەکان، لە مافی ژنان دایە. کەواتا بەبێ دەربازبوون لە زیهنییەتی ڕەگەزگەرا و زیندووکردنەوەی ئازادیی ژنان، ناتوانرێت باس لە یەکسانییەکی ڕاستەقینەی کۆمەڵایەتی بکرێت.\n6- لە بەر ئەوەی کە ژنان ئازادانە نەیانتوانیوە بە گشتی لە هەموو بوارەکانی کۆمەڵگادا بوونیان هەبێت، هەروەها بەهۆی بەشداری نەکردنیان لە چالاکییە هونەری و وەرزشیەکاندا، بەهرە و توانا هونەرییەکانیان دەرناکەون. لەسەر ئەم بنەمایە و بۆ سەلماندنی خۆیان بە شێوازێکی ئازادانە، پێویستە لە هەموو دەرفەت و پوتانسیەلێک بۆ بەشدارییان لەو بوارانەدا کەڵک وەربگیردرێت و تەواوی دەرگاکان بەڕوویاندا کراوە بێت و قەدەغە و سنووردارکردن کۆتایی پێ بهێندرێت.\n7- پێویستە یاسای پێکهێنانی ژیانی هاوبەشی کچانی کەم تەمەن هەڵبوەشێندرێتەوە، هەر وەها سیغە و ئەو جۆرە هاوسەرگیریانەی بەو شێوەیەن هەڵبگیردرێنەوە و لەم بارەیەوە ئاسایشی یاساییی ژنان پێک بهێندرێت. چوونکە ئەو یاسا و کردارانەی کە لە دەرەوەی ئیرادەی ژنان پێک دێن کاریگەرییەکی زۆر نەرێنی لە بواری ڕۆحی و جەستەیی لەسەر ژنان دادەنێت و دەبێتە هۆی بریندارکردنی کەرامەتیی ئینسانیی ئەوان و لە بواری ڕۆحی و دەروونیەوە تووشی کێشە دەبن. کە لە نیهایەتدا لەناوچوونی ئەخلاقی کۆمەڵایەتی بەدوای خۆیدا دێنێت.\n8- سزای دژەمرۆڤانەی لەسێدارەدان بەبێ هیچ شەرت و مەرجێک دەبێ هەڵبوەشێندرێتەوە و سزای هیچ تاوانێک نابێت یەکسان بێت بە لە سێداراەدان.ئەم کردەوە شەرمەزارانەیە دەبێت بسڕێتەوە.هەر مروڤێک ماڤی ژیانی هەیە.ئەمە سەرەتاییترین و یەکەمین ماڤی هەر مروڤێکە.ئەو ماڤە دەبێت وەئەستۆ بگیردرێت.\n9- ئازادی ڕادەربڕین و حەزی فکریی جیاواز لە نێو هەر کۆمەڵگایەک ماڤێکی مسۆگەرە کە ئەو ماڤە لە سیستەمی ئیراندا بە هیچ شێوەیک بە فەرمی نەناسراوە و بیانوویەکە بۆ دەرگاکراوەکانی بەندینخانە.لە بنەڕەتڕا بەندکردنی تاکەکان بە هۆی بیروبۆچوون و حەزی فیکریی جیاواز ناڕەوایە و لەم بارەوە هەر مروڤێک دەتوانێت داکۆکی لە ماڤی خۆی بکات.\n10- ئێران لە بواری کۆمەڵایەتییەوە خاوەن فرەڕەنگیی کێیەتی و کولتووریی جیاوازە.هیچ ڕەگەزێک، زمان، ئەندێشە و خەڵکێک لە سەروەی ئەوی دیکەوە نییە و نابێ هیچ هەبوونێک بکەوێتە ژێر گوشاری لەناوچوون و ئاسیمیلاسیۆن. یاساکان دەبێت پارێزەری زمانی دایکی و کلتووری ڕەسەنی نەتەوەکان بن.\n11- تەواوی ئەو حاڵەتانەی کە لە سەرەوە ئاماژەمان پێ کرد، ماف و ویست و خواستی دیموکراتیکن. “کەژار” هەوڵ دەدا کە رێبازی دیموکراتیک بۆ چارەسەری کێشەکان بگرێتە بەر. ئەگەر ئەم ڕێکارە دیموکڕاتییانە لەبەر چاو نەگیرێن و، لە بەرامبەر پێداگری نیزام بۆ پێکنەهێنانی گۆڕانکاریدا ژنان بکەونە بەر تەوژمی کردەوەی دژەئەخلاقی، ژنان مافی پاراستنی ڕەوایان هەیە.\n12- هەر ژنێک مافی ئەوەی هەیە، کە ئازاد بێت لە هەڵبژاردنی پۆشینی جل و بەرگی خۆیدا. بەشداریی ئازادانە لە تەواوی چالاکییەکانی وەرزشی، هونەری، کۆمەڵایەتی و توریستی، مافی سرووشتی ژنانە.\n13- چاوپۆشی لەو ڕاستییە ناکردرێت کە ڕێکخستن بۆ ژنان ژێربەنای ئەسڵی ئازادی بووە، بەو پێیە ژنان مافیان هەیە بەیەکێتی و پەیوەندی بەهێز و شۆڕشی بەڕێکخراو، خولیای ئازادیی خۆیان بگەیەنن بە حەقیقەت.\nتێکۆشان لە بەرامبەر نادادپەروەری ڕاست و ڕەوایە. کەژار لەبەرەوپێشبردنی ئوسوولی تێکۆشانی ئایدۆلۆژی، سیاسی، ئابووری، کۆمەڵایەتی و دامەزراندنی زانستی پاراستنی گەوهەری لە بەرامبەر هەموو ئەو هێرشانەی کە لە ناو کۆمەڵگادا لەسەر ژن دەکرێن، بە یەکێک لە ئەرکە بنچینەیییەکانی خۆی دەزانێت. ئەو مژارانەی کە ئاماژەمان پێ کردن کۆمەڵە ڕێکارێک بوون لە پەیوەندی لەگەڵ مافەکانی بنەڕەتی و ئازادییەکانی ژنان و هەوڵدان بۆ چارەسەری کێشەکانیان. بێشک بۆ گەرەنتی کردنی ئازادی تێکۆشانی بەرفراوان پێویستە. بەو پێیە ئەرکێکی هەرە گرنگ لە سەر شانی ژنانە. ژنانی کورد، عەرەب، ئازەری، فارس… دەبێت یەکبگرن و ئەو ژنانەی کە لە دەزگاو رێکخراوەکاندا جێگە دەگرن بە هوشیاری و چالاکانە تێکۆشان بکەن. پێویستە ئەوە بە گرنگ بزانین کە تێکۆشان بۆ ئازادی بەبێ تێچوو نابێت و پێویستی بە هیمەت و دڵسۆزییەکی بەرین هەیە. کەسانێک کە بە شێوازی رێکخراو تێکۆشان نەکەن توانای گەیشتن بە سەرکەوتنێکی هەمیشەیییان نابێت. ژنان خاوەن هێزێکی وەهان کە دەتوانن رژێمە دەسەڵاتدارەکان تێک بشکێنن بەڵام تەنیا پێویستە کە باوەڕیان بە خۆیان هەبێت و خۆیان بەرێکخستن بکەن. ئێمە وەک کەژار باوەڕمان وایە کە پۆتانسییەلی ژنانی ئێران و ڕۆژهەڵاتی کوردستان و یەکگرتنی ئەوان بۆ گۆڕانکاریی مەزن لە ئێران بەش دەکات. بە باوەرمەندبوون بەو هێزە، و خاوەنداریەتی لە ڕۆحی تێکۆشانی ئازادیخوازانەی ژنان، ئاستی تێکۆشانی خۆمان بەرفرە دەکەین و تا گەیشتن بە ئازادی و یەکسانی لە تێکۆشان ناوەستین.\n➕ ئەم بابەتە لەلایەن: (هاوڕێ باخەوان)ەوە لە: Aug 25 2018 12:47PM تۆمارکراوە\n👌 ئەم بابەتە لەلایەن: (زریان سەرچناری)ەوە لە: Aug 25 2018 2:15PM پێداچوونەوەی بۆکراوە و ئازادکراوە\n✍ ئەم بابەتە بۆ دواجار لەلایەن: (زریان سەرچناری)ەوە لە: Aug 25 2018 2:15PM باشترکراوە\n👁 ئەم بابەتە 1,028 جار بینراوە