هاوژیانى ئازاد – JINEOLOJI\nتا په‌یوه‌ندى نێوان ژن و پیاو ده‌رکى پێنه‌کرێت، هیچ کێشه‌یه‌کى کۆمه‌ڵایه‌تى به‌پێى پێویست ده‌رکى پێناکرێت و چاره‌سه‌ریش ناکرێت. چونکه کێشه‌کانى په‌یوه‌ندى نێوان ژن ـ پیاو بناغه‌ى کێشه‌کانى کۆمه‌ڵگا پێکدێنێت. دامه‌زراوه‌ى هاوسه‌رێتى که له کۆمه‌ڵگاى پله‌دارى و شارستانى به‌شێوه‌یه‌کى یه‌کلایه‌نه به‌سه‌ر ژندا ده‌سه‌پێنرێت، به‌مجۆره بناغه‌ى دامه‌زراوه‌یه‌کى کۆیلایه‌تى و پاشکۆیه‌تیه‌ک داده‌نرێت که له‌سروشتدا هیچ بوونه‌وه‌رێک تێیدا ناژیت و تایبه‌ت به کۆمه‌ڵگاى مرۆڤه. یه‌که‌مین ستاتۆى چه‌وسێنه‌رـ چه‌وساوه‌ى کۆمه‌ڵایه‌تى، چینایه‌تى و نه‌ته‌وه‌یى به‌رده‌وام له‌سه‌ر ئه‌و بناغه‌یه هه‌ڵده‌کشێت. دیسان ئه‌و واقیعه له‌ژێر هه‌مووجۆره شه‌ڕ و پێکدادانێکدا شاراوه‌یه. ئه‌و شته‌ى مێژووى شارستانى به‌تایبه‌تیش دوا قۆناغه‌که‌ى، مۆدێرنیته‌ى سه‌رمایه‌دارى، شاردویه‌تیه‌وه، به‌شێوه‌یه‌کى پێچه‌وانه و نه‌رێنى پیشانیداوه ئه‌و راستیانه‌ى سه‌باره‌ت به ستاتۆى کۆیلایه‌تى ژنه؛ ژن که له کۆمه‌ڵگاى شارستانى ناوى له‌گه‌ڵ شه‌یتان هاوتا و یه‌کسان کراوه، له سۆسیۆلۆژیاى مۆدێرنیته‌دا ماڵیکراوترین که‌سایه‌تى کۆنفۆڕمیزمه1، وه‌چه‌خه‌ره‌وه و دایکى منداڵان و کارکه‌ره بێده‌ستهه‌قه‌که‌ى ماڵه‌وه‌یه.\nتێگه‌یشتنى سه‌رجه‌م شێوه و ناوه‌ڕۆکى ئاستى ئه‌و کۆیلایه‌تیه‌ى به‌ده‌ستى پیاوى چه‌وسێنه‌ر و زۆرداره‌وه به‌هه‌زاران ساڵ ده‌رخواردى ژیانى ژن دراوه ده‌بووایه یه‌که‌مین هه‌نگاوى سۆسیۆلۆژیاى راستیه‌کان بێت. چونکه فۆڕمه‌کانى چه‌وسانه‌وه و کۆیلایه‌تى ئه‌و بواره شێوه‌ى به‌رایى سه‌رجه‌م شێوه‌کانى چه‌وسانه‌وه و کۆیلایه‌تى کۆمه‌ڵگایه. پێچه‌وانه‌که‌شى له‌جێگاى خۆیدایه. تێکۆشانى ئازادى و یه‌کسانى به‌رامبه‌ر ئه‌و چه‌وسانه‌وه و کۆیلایه‌تیه‌ى ده‌رخواردى ژیانى ژن دراوه، هه‌روه‌ها ئاستى ده‌ستکه‌وته‌کانى ئه‌و تێکۆشانه‌ش بناغه‌ى تێکۆشانى ئازادى و یه‌کسانییه به‌رامبه‌ر چه‌وسانه‌وه و کۆیلایه‌تى سه‌رجه‌م بواره‌کانى کۆمه‌ڵگا. هۆکارى سه‌ره‌کى په‌ره‌نه‌سه‌ندنى ته‌ندروستانه‌ى تێکۆشانى ئازادى و یه‌کسانى له‌مێژووی شارستانى و مۆدێرنیته‌ى سه‌رمایه‌داریدا و به‌ده‌ست نه‌هێنانى سه‌رکه‌وتنێکى به‌هێز، ده‌گه‌ڕێته‌وه بۆ تێنه‌گه‌یشتنى زهنیه‌ت و دامه‌زراوه‌کانى چه‌وسانه‌وه و کۆیلایه‌تی که ده‌رخواردى ژیانى ژن دراوه و شێوه‌ى پێدراوه. هه‌روه‌ها تێکۆشان له‌به‌رامبه‌ریاندا به‌بنه‌ما وه‌رنه‌گیراوه. پێشینان گوتوویانه؛ ماسى له‌سه‌ریه‌وه بۆگه‌ن ده‌بێت. کاتێک بناغه قایم و راست نه‌بێت، ئه‌وا ئه‌و ته‌لاره‌ى ئاوا ده‌کرێت خۆى به‌رامبه‌ر بچووکترین زه‌مینله‌رزه ناگرێت و له‌رووخان رزگارى نابێت. ئه‌و واقیعه‌ى له‌مێژوو و رۆژگارى ئه‌مڕۆماندا روویداوه پڕ له‌و نموونانه‌یه.\nله‌و سۆنگه‌یه‌وه؛ قاڵبوونه‌وه له‌سه‌ر دیارده‌ى ژن، هه‌روه‌ها له کاتى هه‌وڵه‌کانى چاره‌سه‌رکردنى کێشه‌کانى کۆمه‌ڵگا به سه‌رچاوه‌دانانى ژیانى ژن بۆ هه‌وڵه‌کانى ئازادى و یه‌کسانى؛ هه‌م پێویسته ببێته رێبازى سه‌ره‌کى، هه‌م ببێته بناغه‌ى هه‌وڵه زانستى و ئه‌خلاقى و ئیستاتیکه‌کان. رێبازێکى توێژینه‌وه‌ى بێبه‌ش له راستى ژن، تێکۆشانێکى ئازادى و یه‌کسانى که ژنى نه‌کردبێته ته‌وه‌ره‌ى خۆى به‌حه‌قیقه‌ت ناگات، ئازادى و یه‌کسانیش ده‌سته‌به‌ر ناکات.\nبه‌رله‌هه‌موو شتێک پێناسه‌کردنى ژن و ده‌ستنیشانکردنى رۆڵه‌که‌ى له‌ژیانى کۆمه‌ڵگادا بۆ ژیانى راست مه‌رجه. به‌هۆى تایبه‌تمه‌ندییه بایۆلۆژى و ستاتۆ کۆمه‌ڵایه‌تیه‌که‌ى ژنه‌وه ئاماژه به‌و داوه‌رییه ناکه‌ین. وه‌ک که‌ینونه و بوونێک ده‌سته‌واژه‌ى ژن گرنگه. به‌و راده‌یه‌ى ژن پێناسه بکرێت ئه‌گه‌رى پێناسه‌کردنى پیاویش هه‌یه. له‌میانه‌ى ده‌ست پێکردن به پیاوه‌وه ناتوانین پێناسه‌یه‌کى راست بۆ ژن و ژیان بکه‌ین. بوونى سروشتى ژن له‌پێگه‌یه‌کى ناوه‌ندى تر دایه. له‌بوارى بایۆلۆژیشه‌وه دۆخه‌که به‌مجۆره‌یه. بچوککردنه‌وه‌ى ستاتۆ و بێکاریگه‌رکردنى ژن له‌لایه‌ن کۆمه‌ڵگاى پیاوسالاریه‌وه پێویسته تێگه‌یشتنى راستى ژنمان لێبه‌ربه‌ست نه‌کات. سروشتى ژیان زیاتر په‌یوه‌ندى به ژنه‌وه هه‌یه. په‌راوێزخستن و به‌ده‌رنانى ژن له ژیانى کۆمه‌ڵایه‌تى ئه‌و راستییه ناگۆڕێت، به‌پێچه‌وانه‌وه ده‌یسه‌لمێنێت. پیاو به هێزه له‌ناوبه‌ر و زۆرداره‌که‌یه‌وه له‌راستیدا له‌که‌سایه‌تى ژندا هێرش ده‌کاته سه‌ر ژیان. به‌و سیفه‌ته‌ى باڵاده‌ستى کۆمه‌ڵگایه دوژمنایه‌تى پیاو بۆ ژیان و وێرانکردنى له‌نزیکه‌وه پابه‌ندى ئه‌و واقیعه کۆمه‌ڵایه‌تیه‌یه که تێیدا ده‌ژیت.\nکاتێک ئه‌و داوه‌ریه‌مان ده‌که‌ین به‌گه‌ردوونى ده‌شێت دوالیزمى وزه – مادده به‌بنه‌ما بگرین. به به‌راورد له‌گه‌ڵ مادده وزه سه‌ره‌کیتره. خودى مادده‌ش وزه‌ى به بونیاد بووه. مادده‌ش شێوه‌ی شاردنه‌وه‌ى وزه و بوونه‌که‌یه‌تى که بووه به فۆڕم. به‌و تایبه‌تمه‌ندێتیه‌وه مادده وزه ده‌خاته قه‌فه‌سه‌وه و لێشاو و جووڵه‌که‌ى ده‌وه‌ستێنێت. پشکى وزه‌ى هه‌ر فۆڕمێکى مادده لێک جیاوازه. هه‌ڵبه‌ته ئه‌و جیاوازیه‌ى وزه‌ش جیاوازى نێوان فۆڕم و بونیاده مادییه‌کان ده‌ست نیشان ده‌کات. وزه‌ى مادده و فۆڕمى ژن له‌گه‌ڵ وزه‌ى مادده‌ى پیاو جیاوازه. ئه‌و وزه‌یه‌ى ژن هه‌ڵیگرتووه هه‌م زیاتره هه‌م چۆنیه‌تى وزه‌که جیاوازتره. فۆڕمى ژن سه‌رچاوه‌ى ئافراندنى ئه‌و جیاوازیه‌یه. کاتێک له سروشتى کۆمه‌ڵگا وزه‌ى پیاو بۆ ئامێره‌کانى ده‌سه‌ڵات ده‌گۆڕێت دۆخى شێوه و فۆڕمى ماددی به‌ده‌ست دێنێت. به‌و سیفه‌ته‌ى وزه‌ى سارده‌وه‌بووه شێوه‌کانى له‌ته‌واوى گه‌ردوون محافه‌زه‌کارن. بوون به پیاوى زاڵ یان باڵاده‌ست له‌کۆمه‌ڵگادا گه‌یشتنه به دۆخى شێوه‌گرتنى ده‌سه‌ڵات. به‌و حاڵه‌ته‌شیه‌وه ئه‌و وزه‌یه‌ى هه‌ڵیگرتووه زیاتر فۆڕمى به‌ده‌ستهێناوه. ئه‌و وزه‌یه‌ى بۆ فۆڕم نه‌گۆڕاوه که‌مه و له‌که‌سانێکى زۆر ده‌گمه‌ندا رووده‌دات. هه‌رچى له ژندایه له‌زۆربه‌ى حاڵه‌ته‌کاندا وزه نابێته فۆڕم و ناکه‌وێته ناو فۆڕمێکه‌وه. له ژندا وزه دۆخى لێشاو و بزێوى خۆى ده‌پارێزێت. ئه‌گه‌ر نه‌خرێته ناو فۆڕم و هزرى پیاو و تێیدا به‌ند نه‌کرێت، ئه‌وا به سیفه‌تى وزه‌ى ژیان به‌رده‌وامى به‌لێشاو و بزێوى خۆی ده‌دات. جوانى و شاعیرێتی و پۆتانسێلى ماناى ژن که نه‌بووه به به‌سته‌ڵه‌ک له‌نزیکه‌وه گرێدراوى ئه‌و دۆخه‌ى وزه‌یه. بۆ تێگه‌یشتنى ئه‌و راستیه پێویسته له‌قووڵاییه‌وه ده‌رک به ژیانى زیندوو بکرێت.\nپه‌ره‌سه‌ندنى ژیانێک که به ژیانى مرۆڤ گه‌یشتووه ده‌شێت تا راده‌یه‌ک پێناسه بکرێت یان پێویسته پێناسه بکرێت. به‌رله‌هه‌موو شتێک پێویسته لێپرسینه‌وه و به‌دواداچوون له‌باره‌ى مه‌به‌ستى ژیان بکرێت، بۆچى ده‌ژین؟ بۆچى ژیان درێژه به‌خۆى ده‌دات، خۆراکى پێده‌دات و به‌رگرى لێده‌کات؟ ئه‌گه‌ر بڵێین؛ ژیان پێویستى به‌خۆراک، پاراستن و زۆربوون هه‌یه، به‌هه‌ر حاڵ به‌شى وه‌ڵامدانه‌وه ناکات. ئه‌و پرسیاره‌ى دواى ئه‌وه زه‌قبکرێته‌وه بۆچى زاوزێ ده‌که‌ین، خۆراک ده‌خۆین و به‌رگرى له‌خۆمان ده‌که‌ین؟ کاتێک وه‌ڵامه‌که‌ى „له‌پێناو ژیان“ بێت ئه‌وا ده‌که‌وینه ناو بازنه‌ى نه‌زۆک و به‌تاڵه‌وه. که‌وتنه ناو دۆخى دووباره‌ى بازنه‌ى به‌تاڵه‌وه وه‌ڵام نییه. ئاسته‌کانى زهنیه‌ت و دیارده‌ى تێگه‌یشتن که وه‌ک شێوه‌یه‌کى وزه تا ئاستى مرۆڤ په‌ره‌سه‌ندن و گه‌شه‌کردنى به‌خۆیه‌وه بینیوه هه‌ندێک سه‌ره‌داوى وه‌ڵام به‌ده‌سته‌وه ده‌دات. په‌ره‌سه‌ندنى گه‌ردوون تا ئاستى مرۆڤ هێزێکى واتا ده‌خاته‌ڕوو که به‌رده‌وام له‌گه‌شه‌کردن دایه. ئه‌و راستیه پۆتانسێل یاخود وزه‌ى شاراوه‌ى گه‌ردوون وه‌ک بڵێى خوازیاره ئاشکرا بێت، ده‌رکى پێ بکرێت و به‌ئه‌نجامێکى به‌مجۆره بگات. پێویستى تێگه‌یشتن و حاڵیبوون ئاره‌زووى سه‌ره‌کى گه‌ردوونه. ئه‌و پرسیاره‌ى له‌و خاڵه به‌دواوه بوروژێنرێت پێویسته سه‌باره‌ت به خودى تێگه‌یشتن و حاڵیبوون بێت. ئه‌و شته چییه که خوازیاره تێى بگه‌ین و روون بێته‌وه؟ له په‌رتووکى پیرۆزدا خودا ده‌فه‌رمووێت „من نهێنى و په‌نهانیه‌ک بووم، بۆ لێتێگه‌یشتنم گه‌ردوونم ئافراند“، له‌وانه‌یه ئه‌وه وه‌ڵامێکى پرسیاره‌که‌مان بێت، به‌ڵام تێرو ته‌سه‌ل نییه. پێویستى تێگه‌یشتن یان بوون به بابه‌تى تێگه‌یشتن ته‌واو تێرى پێناسه‌کردنى واتا ناکات. به‌ڵام تا راده‌یه‌ک نهێنى ژیان ئاشکرا ده‌کات.\nپێناسه ره‌هاکه‌ى هیگل یش له‌باره‌ى رۆحه‌وه مانایه‌کى هاوشێوه‌ی هه‌یه. به‌گوێره‌ى بۆچوونى هیگل له‌رێگاى رۆحى ره‌هاوه گه‌ردوون به‌شێوه‌یه‌کى مه‌عریفى و هوشیار بۆخۆى گه‌ڕاوه‌ته‌وه. گه‌ردوون که خوازیاره په‌ى پێ ببه‌ن یان لێى تێبگه‌ن له‌میانه‌ى مه‌عریفه‌ى فه‌لسه‌فیه‌وه ــ که به‌قۆناغى فیزیکى، بایۆلۆژى و کۆمه‌ڵایه‌تیدا تێپه‌ڕیوه و لێهاتووترین دۆخى مه‌عریفه‌یه ــ واته له‌رێگاى رۆح یان هزرى ره‌هاوه دڵنیابووه که خۆى ئاشکرا کردووه، به‌مجۆره‌ش خۆى کردووه به‌گه‌ردوونى ناسراو، ده‌رک پێکراو و سه‌رکێشیه‌که‌ى خۆى ته‌واو کردووه. ئه‌و داوه‌ریانه که پشکى گرنگى حه‌قیقه‌ت له‌خۆوه ده‌گرن مه‌به‌ستى ژیان له‌گه‌ڵ واتادا یه‌کسان ده‌کات. ده‌سته‌واژه‌ى „تیۆریا“ی فه‌لسه‌فه‌ى یۆنانیش ماناى هاوشێوه له‌خۆوه ده‌گرێت. وه‌ک ئه‌نجام „واتا“ به‌ئیلاهیبوونى مرۆڤى به‌کۆمه‌ڵگابووه. لێره‌دا پرسیارى گرنگ ئه‌وه‌یه: به‌ئیلاهیبوونى مرۆڤى به‌کۆمه‌ڵگابوو یان ئه‌و هێزه‌ی واتا که به‌ده‌ستیهێناوه ده‌توانێت نوێنه‌رایه‌تى سه‌رجه‌م ماناى گه‌ردوون بکات یاخود گوزارشتیان لێبکات؟ ئایا ده‌شێت زۆرترین واتاى (رۆحى ره‌هاى هیگل) به کۆمه‌ڵگابوون له‌گه‌ڵ خودى ماناى گه‌ردوونى هاوتا بکرێت؟ ئایا خودى کۆمه‌ڵگا بوونه‌وه‌رێکى ناته‌واو نییه؟ له دۆخێکى وه‌هادا ئایا ماناکه‌شى ناته‌واو نابێت؟\nبه‌و دۆخه‌ى مرۆڤبوونمان ناتوانین به ته‌واوى وه‌ڵامى ئه‌و پرسیارانه بده‌ینه‌وه. چونکه ئێمه به‌کۆمه‌ڵگاوه سنووردار کراوین. نابین به بوونه‌وه‌رێکى بان ـ کۆمه‌ڵگا. ته‌نیا ده‌توانین بپرسین. ئه‌وه‌یه چاره‌نووسمان، به‌ڵام پرسیارکردنیش نیوه‌ى تێگه‌یشتنه. له‌و سۆنگه‌وه؛ ده‌شێت سه‌ره‌داوه‌کانى سه‌باره‌ت به تێگه‌یشتن ماناى ره‌ها به‌ده‌سته‌وه بدات. ئێستاکه ده‌توانین تێبگه‌ین و دڵنیابین که گه‌یشتن به‌دۆخى ماناداربوون زۆر گرنگه و تابڵێى نزیک به مه‌به‌ستى سه‌ره‌کى ژیان بووینه‌ته‌وه. ئیتر ده‌کرێ بڵێین؛ ده‌توانین پرسیاره سه‌ره‌کیه‌کانى ده‌رهه‌ق به خودى ژیانى مانادار شیکار بکه‌ین، به‌لانى که‌م توانا و به‌هره‌ى وه‌ڵامدانه‌وه‌ى ژیانێکى کۆمه‌ڵایه‌تى راست، جوان و دادوه‌رانه‌ى خوازراومان هه‌بێت.\nکاتێک له‌میانه‌ى ئه‌و دیدگا فه‌لسه‌فیه‌وه روو له‌راستى ژن بکه‌ین، به‌و ئه‌نجامه ده‌گه‌ین که پێویسته رایه‌ڵه‌ى ژیانى مانادار له‌گه‌ڵ لایه‌نه چاک، راست و جوانه‌کانى ژندا ببه‌ستین. کاتێک له‌میانه‌ى ئه‌و داوه‌ریه‌وه ته‌ماشه‌ى مه‌سه‌له‌که بکه‌ین ئه‌وا ناشێت ئامانجى بنه‌ڕه‌تى ژیان له‌گه‌ڵ ژندا زاوزێ و زۆربوون بێت. له‌وانه‌یه بڵێن ساده‌ترین زینده‌وه‌ره تاکخانه‌کانیش ئاگادارى زۆربوونن و له‌وانه‌یه تاکه ئامانجى ژیانیشیان له‌سه‌ر ئه‌و بنه‌مایه کۆد کرابێت. به‌ڵام ئه‌و په‌ره‌سه‌ندنه‌ى گه‌شه‌ى کردووه پیشانمان ده‌دات که خۆ دابه‌شکردنى تاکخانه بۆ دووبه‌شى یه‌کسان کۆتایى ژیان نییه، به‌ڵکو ئه‌و چالاکیه‌ى تاکخانه که به ملیۆنان جار دابه‌ش بووه له‌جیاتى کۆتایى هێنان به ژیان به‌ڵکو به‌خێرایى به‌ره‌و هه‌مه‌ڕه‌نگى و جیاوازى بردووه، هه‌ربۆیه‌ش وه‌ڵامه واتاداره‌که‌ى دواتر زۆربوون نییه، به‌ڵکو گۆڕانکارى و وه‌رچه‌رخانه. زۆربوون ئامرازێکى پێویستى ژیانه، به‌ڵام بۆ تێگه‌یشتنى هه‌رگیز به‌ش ناکات. زۆربوون ئامرازه، ئامانج یاخود مانایى نییه. به‌مانایه‌کى تر ژیانێک تاکه ماناى زۆربوون بێت ژیانێکى زۆر ناته‌واو و به‌که‌موکوڕییه. کاتێک له‌زینده‌وه‌رێکى تاک خانه‌دا ره‌وش به‌مجۆره بێت، ئه‌وا ژیانى مرۆییانه له‌گه‌ڵ ژندا ته‌نیا به‌ستنه‌وه‌ى به‌زۆربوونى زایه‌ندى و زیادبوون، ته‌نیا ناته‌واوى ماناى ژیان نییه، به‌ڵکو گوزارشت له‌کوێربوونى ژیان ده‌کات. هه‌ڵبه‌ته به‌گوێره‌ى ئه‌وه‌ى زۆربوون لای ژن به‌شێوه‌ى ئه‌میبیا روونادات، کاتێک له ژیانى هاوبه‌ش له‌گه‌ڵ ژندا زاوزێ ده‌کرێت به ناوه‌ند و ئامانجى ژیان واته ماناى پێویست له په‌ره‌سه‌ندنه شکۆداره‌که‌ى زینده‌وه‌ران به‌ده‌ست نه‌هێنراوه. که‌چى له‌رێگاى ته‌کنۆلۆژیاى رۆژى ئه‌مڕۆماندا گرفتى که‌مى ژماره‌ى دانیشتوان له‌کۆمه‌ڵگاى مرۆڤدا به‌ته‌واوى ده‌ربازکراوه. که‌مى ژماره‌ى جۆرى مرۆڤ نه‌بۆته کێشه، به‌پێچه‌وانه‌وه ئه‌و زۆربوونه‌ى که ئیتر له‌سه‌ر رووى دونیا جێگاى نابێته‌وه چه‌نده‌ى ده‌چێت ده‌بێت به‌کێشه‌یه‌کى گه‌وره. هه‌روه‌ک له‌زینده‌وه‌رى تاکخانه‌شدا سه‌لمێنراوه وه‌ک پێویستیه‌کى خێراییه‌که‌ى و گرێدانى به‌ئاسته به‌راییه‌که‌ى: هه‌ر زۆربوونێک ماناى مردنه. له‌ته‌واوى جۆره‌کانى په‌ره‌سه‌ندن زۆربوونى جه‌سته‌یى مانایه‌کى به‌مجۆره‌ش له‌خۆوه ده‌گرێت. ئه‌و بوونه‌وه‌ره‌ى کۆتاییه‌که‌ى مردنه له‌و بڕوایه‌دایه له‌رێگاى زۆربوونه‌وه ده‌توانێت خۆى بۆ هه‌میشه بژێنێت، به‌ڵام ئه‌وه به‌هه‌ڵه‌داچوونه. درێژه‌دان به‌خود له‌رێگاى کۆپیه‌که‌یه‌وه له‌وانه‌یه پێویستى ئاسایش و ئاره‌زووى ته‌ڤلیبوون به‌ئه‌به‌دیه‌ت دڵنیا بکات، به‌ڵام نایکات به‌واقیعى و راسته‌قینه.\nبه‌کورتى؛ فه‌لسه‌فه‌یه‌کى ژیان که پشت به زاوزێ له‌گه‌ڵ ژندا ده‌به‌ستێت واتایه‌کى جددی نییه. له‌کۆمه‌ڵگاى چینایه‌تیدا به‌هۆى دیارده‌کانى له‌جۆرى میرات و به‌هێزبوون ماناى له‌ژنى وه‌چه‌خه‌ره‌وه بارکردووه. ئه‌مه‌ش مانایه‌کى په‌یوه‌ست به‌چه‌وسانه‌وه و سه‌رکوتکردنه و بۆ ژنیش نه‌رێنییه. واته ئه‌و ژنه‌ى زاوزێى زیاتر ده‌کات، زووتر ده‌مرێت. ژیانێک که به‌هاى ماناى له‌گه‌ڵ ژندا زۆر به‌رزبێت: یان وه‌چه‌خستنه‌وه‌یه‌کى زۆر که‌م، یانیش ئه‌گه‌ر کێشه‌یه‌کى له‌چه‌شنى زیادبوونى ژماره‌ى دانیشتوانى جۆرى مرۆڤ له‌ئارادا نه‌بێت له‌گه‌ڵ ئه‌و ژنه به‌دیدێت که هیچ زاوزێ نه‌کات. خستنه‌وه‌ى وه‌چه‌ى زۆر بۆ ئه‌و گه‌له کۆڵۆنى و دواکه‌وتووانه‌ى وه‌ک تاک و کۆمه‌ڵگا خۆیان به‌هێزى سیاسى و رۆشنبیرى پێشنه‌خستووه، ده‌شێت وه‌ک به‌رگرى خۆیى به‌هایه‌کى هه‌بێت. وه‌ڵامدانه‌وه‌ى قڕکردن له‌رێگه‌ى زۆرکردنى بنه‌چه‌وه رێبازێکى به‌رخودان و هێشتنه‌وه‌ى بوونى خوده. به‌ڵام ئه‌وه به‌رگرى خۆیى ئه‌و کۆمه‌ڵگایانه‌یه که هێنده ده‌رفه‌ت و شانسى ژیانى ئازادیان نییه. هه‌ربۆیه‌ش له‌و کۆمه‌ڵگایانه‌ى ئاستى مانایان تا ئه‌و راده‌یه نزمه ژیانێک له‌گه‌ڵ ژن به‌دینایه‌ت که ئاسته‌تیک و راستى به‌بنه‌ما گرتبێت. راستى ئێستاى کۆمه‌ڵگاکانى جیهان ئه‌وه ده‌سه‌لمێنن. له رۆڵى خۆراک دان و پاراستنى ژیان له‌گه‌ڵ ژندا لایه‌نێکى تایبه‌ت و سه‌ربه‌خۆى نییه. خۆراک و پاراستن بۆ هه‌ر زینده‌وه‌رێک پێویسته و له‌جێگاى خۆیدایه. گفتوگۆکردن سه‌باره‌ت به ژیانێکى بێ ژن یاخود بێ پیاو مانایه‌کى ئه‌وتۆى نییه. له‌سه‌رجه‌م ژیانى توخم یان ناتوخمه‌کاندا دیارده‌ى نێرینه ـ مێیینه جێگاى باسه. له‌و سۆنگه‌یه‌وه؛ کێشه له‌گه‌ڵ خودى هاوژیانى نییه، په‌یوه‌ندى به‌و مانایه‌یه‌تى که له‌کۆمه‌ڵگاى مرۆڤدا هه‌یه.\nشێوه‌ى ژیانى کۆمه‌ڵگاى مرۆڤ وه‌ک شێوه‌ى ژیانى هه‌ر جۆرێکى زینده‌وه‌ر نییه. تایبه‌تمه‌ندێتى ئاواکردنى دیارده‌ى ده‌سه‌ڵات و فه‌رمانڕه‌وایى ناوخۆیى و حوکمڕانى سه‌ر سروشت له‌خۆوه ده‌گرێت. هه‌ر وه‌ک له‌ده‌سه‌ڵاتى ده‌وڵه‌ت ـ نه‌ته‌وه‌دا ده‌بینرێت له‌بوارى چه‌ندایه‌تى و چۆنایه‌تیدا راکردن به‌دواى نه‌ته‌وه‌ى به‌هێز له‌وانه‌یه هه‌ساره‌ى ژیانمان بکات به‌گۆڕستانى ژیان. ئه‌و شێواندن و لادانه‌ى ئێره سه‌رچاوه‌ى خۆى له کۆمه‌ڵگاى پیاوسالارى وه‌رده‌گرێت. ئه‌و هه‌ژموونگه‌راییه‌ى باڵاده‌ستى پیاو له‌سه‌ر ژیانى ژنى ئاواکردووه هه‌ساره‌که‌مان به‌دۆخێک ده‌گه‌یه‌نێت ده‌رفه‌تى ژیانى تێدا نه‌مێنێت. له‌رێگاى په‌ره‌سه‌ندنى بایۆلۆژییه‌وه به‌و ئه‌نجامه ناگات، به‌ڵکو له‌میانه‌ى ده‌سه‌ڵاتى هه‌ژموونگه‌رایى پیاوسالاریه‌وه پێى ده‌گات. هه‌ر بۆیه‌ش پێویسته به‌یه‌که‌وه ژیان له‌گه‌ڵ ژندا له‌دیارده‌ى ده‌سه‌ڵاتى هه‌ژموونگه‌رایى پیاوسالارى رزگارى بێت. وێڕاى ئه‌وه‌ى ژن ژیانى که‌وتۆته ژێر حکومڕانیه‌وه و به‌ملیۆنان ساڵ له‌میانه‌ى خه‌سڵه‌تى وه‌چه‌خستنه‌وه مرۆڤایه‌تى ژیاندووه، به‌ڵام له‌رێگاى مۆدێرنیته‌ى سه‌رمایه‌دارییه‌وه ئه‌و وه‌چه‌خستنه‌وه به‌شێوه‌یه‌کى ئیرۆنیک کۆتایى به‌ژیان دێنێت. ژیان له‌گه‌ڵ ئه‌و ژنه‌ى له‌ژێر ستاتۆى ئێستا دایه هه‌واڵى کۆتایى ژیان ده‌دات. هێما ناکۆتاکانى ئه‌و راستییه له‌ئارادایه. ئه‌گه‌ر ریزیان بکه‌ین:\nأ ـ زیادبوونى ژماره‌ى دانیشتوان به ئاستێک گه‌یشتووه چیتر له‌هه‌ساره‌که‌مان جێگاى نابێته‌وه و جۆره‌کانى دیکه‌ى زینده‌وه‌رانیشى خستۆته ژێر هه‌ڕه‌شه‌وه. ئه‌و شێوازه‌ى ژیان له‌گه‌ڵ ئه‌و ژنه‌ى له‌ژێر ستاتۆى ئێستادایه به‌خێراییه‌کى به‌رده‌وامه‌وه، هه‌ڕه‌شه له ئیکۆلۆژیا و سروشتیبوونى ژیان ده‌کات.\nب ـ هه‌روه‌ها ئه‌و ژیانه له‌ناوه‌وه و ده‌ره‌وه‌ى کۆمه‌ڵگاکان رێگا له‌پێش توندوتیژى بێ سنوورى ده‌سه‌ڵات ده‌کاته‌وه. ئه‌و ئاسته‌ى میلیتاریزم پێى گه‌یشتووه به‌شێوه‌یه‌کى تێروته‌سه‌ل ئه‌و راستییه ده‌سه‌لمێنێت.\nج ـ لایه‌نى زایه‌ندى (سێکسى) ژن کراوه به ئامرازێکى مه‌ترسیدارى به‌کارهێنان، چه‌وسانه‌وه و سه‌رکوتکردنێکى سامناکى له‌سه‌ر ئاواکراوه. ژیان به ته‌واوى دووچارى لادان کراوه، ته‌نانه‌ت له‌گه‌ڵ گومڕابوون و لادانێکى زایه‌ندى هاوتا کراوه که زۆر بێمانایانه دووباره ده‌بێته‌وه.\nد ـ ئه‌و ژنه‌ى هه‌نگاو به‌هه‌نگاو ده‌سڕێته‌وه، به‌شێوه‌یه‌کى زۆره‌ملێیانه ده‌کرێته ئامرازێکى به‌رده‌وامکردنى وه‌چه، کاڵاى سێکسى و هه‌رزانترین هێزى کار. وه‌ک بڵێی هیچ مانایه‌کى دیکه‌ى نییه.\nه ـ جۆرێک له ژینۆسایدى کلتوورى له‌سه‌ر ژن به‌ڕێوه‌ده‌برێت. به‌ڵام به‌هۆى لایه‌نى زایه‌ندى و رۆڵى به‌رده‌وامکردنى وه‌چه ژن وه‌ک ئه‌ندامێکى سوپاى بێکاره که‌م کرێکان یان بێ کرێکان به‌هایان پێده‌درێت. له‌و هێزه خۆییه بێبه‌شکراوه که له‌بوارى جه‌سته‌یى و ئه‌خلاقى و ماناییه‌وه بتوانێت به‌رگرى له‌خۆى بکات.\nو ـ کۆمه‌ڵگایه‌ک له‌ژێر ئه‌و فاکته‌رانه‌وه ژن بخاته ناو مه‌نگه‌نه‌ى ژیانێکى بێواتا ته‌نیا ده‌شێت کۆمه‌ڵگایه‌کى نه‌خۆش بێت. کۆمه‌ڵگایه‌ک ژنى بێواتا بێت، خۆیشى بێمانا ده‌بێت.\nئه‌و هێمایانه‌ى ده‌توانین زیاتریان ریزبکه‌ین به‌شێوه‌یه‌کى روون پێویستى خێراى وه‌رچه‌رخانى ریشه‌یى هاوژیانى له‌گه‌ڵ ژندا ده‌خاته‌ڕوو. ژیانى ئازاد له‌گه‌ڵ ئه‌و ژنه‌دا ئه‌سته‌مه که بێبه‌رگرییه و کراوه به موڵک. له‌بوارى ئه‌خلاقیشدا ئه‌سته‌مه و نابێت. چونکه ته‌نیا له حاڵه‌تى له‌ناوبردنى ئه‌خلاق کۆیلایه‌تى به‌دیدێت. هه‌ڵبه‌ته ئه‌خلاقى هێزه هه‌ژموونگه‌راکان به ئه‌خلاق ناو نابه‌ین. هێزى هه‌ژموونگه‌را، له‌و نێوه‌نده‌دا پیاوێتى زاڵیش ته‌نیا دوای داڕو‌وخانى ئه‌خلاقى کۆمه‌ڵگا به‌دیدێت. به‌گوێره‌ى ئه‌وه‌ى ژیان به بێ ژن نابێت، رزگارکردنى ژیان رزگارکردنى ژن ده‌کات به ناچارییه‌ک. ئه‌و باسه‌ش زیاتر سه‌باره‌ت به‌و ژنه‌یه که له‌ناو بونیادى کۆمه‌ڵگادایه. دونیاى زهنیه‌ت و په‌یوه‌ندیه‌که‌ى گرنگى کێشه‌ى ژن و ناواخنى بایه‌خدارتر ده‌کات. تا زهنیه‌تێک په‌ره‌ى پێنه‌درێت که به‌شێوه‌یه‌کى سه‌رکه‌وتووانه به‌ره‌نگارى ئه‌و هێما نه‌رێنیانه بێته‌وه که له سه‌ره‌وه روونکرایه‌وه، ئه‌وا به‌گشتى به‌شێوه‌ى هاوسه‌ر، به‌تایبه‌تیش ژیان به‌شێوه‌ى هاوژینى ژیانى ئازاد ئه‌سته‌مه. له‌و سۆنگه‌یه‌وه؛ ئه‌و پێویستیانه‌ى وه‌ک تێزى به‌رامبه‌ر بۆ ژیانێکى هاوژینى ئازاد له‌گه‌ڵ ژندا پێویستن به‌و شێوه‌یه کورت ده‌کرێته‌وه:\nأ ـ به‌ر له هه‌موو شتێک پێویستى به‌ده‌سته‌واژه‌یه‌کى هاوژینى ئیکۆلۆژى هه‌یه که به‌رده‌وامکردنى ره‌چه‌ڵه‌ک و زۆربوون به‌بنه‌ما ناگرێت، به‌گوێره‌ى بیر و خه‌یاڵى مرۆڤایه‌تى گه‌ردوونییه و ژیان و هه‌بوونى زینده‌وه‌ره‌کانى دیکه‌ى هه‌ساره‌که‌مان ره‌چاو ده‌کات. ئه‌و ئاسته گه‌ردوونییه‌ى کۆمه‌ڵگا پێى گه‌یشتووه ژیانى ئازاد له‌گه‌ڵ ژندا ده‌کات به ناچارییه‌ک. ته‌نیا له‌سه‌ر بنه‌ماى ژیانێکى ئازاد له‌گه‌ڵ ژندا ده‌شێت سۆسیالیزمى راسته‌قینه ئاوابکرێت. ئه‌وله‌ویه‌تى سۆسیالیزم مسۆگه‌ر پێویستى به‌جێگیرکردن و گه‌یشتن به‌ئاستى ژیانى ئازاد له‌گه‌ڵ ژندا هه‌یه.\nب ـ له‌و پێناوه‌شدا پێویسته تێکۆشانێکى زهنى و دامه‌زراوه‌یى له‌به‌رامبه‌ر ده‌سه‌ڵاتى هه‌ژموونگه‌رایى پیاوسالارى بکرێت و له‌ئاستى هاوژینى ئازاددا سه‌رکه‌وتنى ئه‌و تێکۆشانه له‌رووى زهنیی و دامه‌زراوه‌یى مسۆگه‌ر بێت. تا ئه‌و سه‌رکه‌وتنه به‌ده‌ست نه‌هێنرێت هاوژینى ئازاد به‌رجه‌سته نابێت.\nج ـ پێویسته هه‌رگیز ژیان له‌گه‌ڵ ژن به‌ماناى هه‌میشه‌یى کردنى ئاره‌زووى سێکسى و زۆر ئه‌نجامدانى شرۆڤه نه‌کرێت. ژیانى کۆمه‌ڵگاى ره‌گه‌زگه‌رایى (ره‌گه‌زپه‌رستى) که له‌رێگاى شارستانى مۆدێرنیته‌ى سه‌رمایه‌داریه‌وه به ئاستى زۆر ترسناک گه‌یه‌نراوه، له‌سه‌رجه‌م بواره هزرى و دامه‌زراوه‌ییه‌کان له‌ناونه‌برێت و پاکنه‌کرێته‌وه، هاوژینى ئازاد ئاوا ناکرێت. له‌و دونیابینى و دامه‌زراوانه‌ى ژن وه‌ک دیارده‌یه‌کى موڵکایه‌تى و ئۆبژه‌یه‌کى زایه‌ندى ده‌بینرێت ژیان له‌گه‌ڵ ژن ته‌نیا بێئه‌خلاقیه‌کى گه‌وره نییه، له‌هه‌مان کاتدا چه‌په‌ڵترین و چه‌وتترین شێوه‌ی ژیانه. له‌ژێر ئه‌و هه‌لومه‌رجه‌دا نموونه‌ی دیارده‌یه‌کى دیکه‌ى کۆمه‌ڵایه‌تى له‌ئارادا نییه که له‌و سۆنگه‌یه‌وه؛ پیاوێک ژنێک هێنده بپوکێنێته‌وه و بچووکى بکاته‌وه.\nد ـ ته‌نیا له‌و هه‌لومه‌رجانه هاوژیانى ئازاد له‌گه‌ڵ ژندا به‌دى دێت کاتێک موڵکایه‌تى یان به‌موڵکردنى ژن ره‌ت بکرێته‌وه، ره‌گه‌زپه‌رستى کۆمه‌ڵایه‌تى به‌کارهێنراو به ته‌واوى ده‌رباز بکرێت و له‌هه‌موو ئاستێکدا یه‌کسانى (له‌سه‌ر بنه‌ماى جیاوازییه‌کان) به‌رقه‌رار بکرێت.\nهـ هاوژیانى ئازاد ته‌نیا له‌گه‌ڵ ئه‌و ژنه به‌دیدێت که له‌دۆخى ئامرازى به‌رده‌وامکردنى بنه‌چه و بێکارى و هێزى کارى هه‌رزان یاخود بێکرێ رزگارى بێت و له‌جیاتى ئۆبژه‌بوون له‌هه‌ر ئاستێکدا ببێت به‌سۆبژه.\nر ـ ته‌نیا له‌ژێر ئه‌و هه‌لومه‌رجه ئه‌رێنیانه ده‌شێت کۆمه‌ڵگا له‌گه‌ڵ هاوژیانى ئازاد بگونجێنرێت، له‌و سۆنگه‌یه‌وه؛ بۆ کۆمه‌ڵگایه‌کى هه‌لومه‌رجى یه‌کسان و ئازاد بگۆڕێت.\nو ـ ئه‌و ژن و پیاوانه‌ى له‌ژێر هه‌لومه‌رجى ئه‌رێنى کۆمه‌ڵگادا په‌ره‌یان به به‌هاى مانایى و بونیادى خۆیانداوه، ده‌شێت خاوه‌نى هاوژیانى ئازادبن.\nپێویسته زۆرچاک بزانین که گه‌شه‌کردنى شارستانى هه‌ژموونگه‌را و مۆدێرنیته‌ى سه‌رمایه‌دارى باجه‌که‌ى نکوڵیکرن بوو له هاوژیانى ئازاد. له‌به‌رئه‌وه‌ى ده‌رفه‌تى هاوسه‌نگى هێزى مانایى و بونیادى نێوان ژن و پیاو له‌به‌ین براوه که مه‌رجى ژیانى ئه‌شقى کۆمه‌ڵایه‌تییه ئه‌شق روونادات یان جێگاى باس نییه. ئه‌شق له‌هه‌لومه‌رجه‌کانى هاوسه‌رگیرى به‌دینایه‌ت که وزه‌ى ماناى له‌ده‌ستداوه و له‌ناکاو له‌میانه‌ى په‌یوه‌ندییه کۆیلایه‌تیه‌کانى کۆمه‌ڵگاى کۆیله ئافرێنراوه. له‌به‌ر ئه‌و هۆکاره‌ش کاتێک ده‌رفه‌تى هاوژیانى ئازاد نامێنێت کاریگه‌رى کوشنده‌ى ده‌سه‌ڵاتى مۆدێرن و هه‌ژموونگه‌را ده‌بینرێت. هه‌ربۆیه‌ش ئه‌و ژیانه‌ى وه‌ک په‌رچووێکى ته‌لیسماوى له‌لایه‌ن مرۆڤایه‌تیه‌وه پێشوازى لێکراوه له‌و هه‌لومه‌رجانه‌دا به‌هاى ته‌لیسماوى و په‌رجوویى خۆى له‌ده‌ست داوه، کراوه به کاره‌ساتێک که به‌خه‌م و خۆکوشتنه‌وه له‌لایه‌ن ژنه‌وه پێشوازى لێده‌کرێت. پێویسته چاک بزانرێت که هاوسه‌رێتى بونیادنانێکى کۆمه‌ڵایه‌تییه. ئه‌و ژیانه له‌نێوان که‌سه نێر و مێیه‌کان به‌دی نایه‌ت؛ به‌ڵکو له‌لایه‌ن ژنێتى و پیاوێتى دروستکراوه‌وه پێکده‌هێنرێت. زۆر چاک ئاگادارین که ئه‌و بونیادنانه هه‌ژموونگه‌راییه هه‌ردوو ره‌گه‌ز (ژن و پیاو) سه‌قه‌ت ده‌کات، په‌یوه‌ندییه‌که‌ى نێوانیشیان به‌مه‌وه کاریگه‌ر ده‌بێت و به‌شێوه‌ى په‌یوه‌ندى هه‌ژموونگه‌رایى ره‌نگده‌داته‌وه. له‌په‌یوه‌ندى هه‌ژموونگه‌رایشدا ئه‌شق جێگاى باس نابێت. مه‌رجى سه‌ره‌کى ئه‌شقى مرۆڤ؛ لایه‌نه‌کان خاوه‌ن ئیراده‌یه‌کى هاوسه‌نگى ئازادى بن.\nکاتێک شارستانى و مۆدێرنیته له‌میانه‌ى ژیان و هه‌ژموونگه‌رایى ئایدیۆلۆژى و دامه‌زراوه‌یى په‌یڕه‌و ده‌کرێت، سه‌باره‌ت به بابه‌تى ئه‌شق به‌درێژایى مێژوو له‌ناو دووفاقیدا ده‌مێنێته‌وه. زۆر باسى ئه‌شق ده‌کرێت، به‌ڵام ئه‌نجام نادرێت. به‌جۆرێک له‌جۆره‌کان ئه‌ده‌بیاتى دونیا بریتییه له‌باسى ئه‌شقه بێ ئاکامه‌کان. ئه‌و داستانانه‌ى له‌باسه‌کانیان ژن به هۆکارى هه‌ڵگیرسانى شه‌ڕه‌کانیش داده‌نێن به‌ڵگه‌ى ئه‌و راستیه‌یه. ته‌واوى شێوه‌کانى هونه‌ر وه‌ک دان پێدانانى ئه‌شقى بێ ئاکامه، ته‌نانه‌ت ده‌قه ئایینیه‌کانیش به‌جۆرێک له‌جۆره‌کان کۆنترین شاکاره‌کانى هونه‌رن که به‌شێوه‌یه‌کى به‌هێز له‌خواست و ئاره‌زووه یه‌کلایه‌ن یان بێ ئاکامه‌کانى په‌یوه‌ندى نێوان نێر خوداوه‌ند ـ مێخوداوه‌ند کاریگه‌ر بوون. پیرۆزکردنى هاوژیانى به‌شێوه‌ى „ژیانى تایبه‌ت“ له‌لایه‌ن سیسته‌مه‌کانى شارستانیه‌وه سه‌راوبنکراوترین داوه‌رى حه‌قیقه‌تى کۆمه‌ڵگایه. له‌راستیدا تێگه‌یشتنى گشتى وه‌ک تایبه‌ت، تایبه‌تیش وه‌ک گشتى له‌گه‌ڵ سروشتى کۆمه‌ڵگا گونجاوتره. په‌یوه‌ندییه‌که‌ى هاوژیانى خاوه‌ن کۆمه‌ڵێک تایبه‌تمه‌ندییه که له‌ریشه‌وه کاریگه‌رى له‌سه‌ر گه‌ردوونى بوون و سه‌رجه‌م رایه‌ڵه کۆمه‌ڵایه‌تیه‌کان ده‌کات. گه‌وره‌ترین دووڕوویى شارستانى له‌وه‌دایه؛ ئه‌و په‌یوه‌ندییه گه‌ردوونییه به تاکه دیارده‌یه‌کى دووانه‌یى زۆر مه‌حڕه‌م له‌قه‌ڵه‌م ده‌دات. ئه‌مه‌ش یه‌کێکه له‌سه‌ره‌کیترین هۆکاره‌کانى بێکه‌ڵکى و بێبایه‌خى زانیارى سۆسیۆلۆژیا. گوته‌ى „ژن یان مرۆڤ ده‌کات به فه‌یله‌سوف یان شێتی ده‌کات“ که گوایه تایبه‌ت به سوقراته، له‌گه‌ڵ ئه‌و په‌نده‌ى ده‌ڵێت: „ژن ده‌تکات به وه‌زیر و ره‌زیلیشت ده‌کات“ دیسان په‌یوه‌ندى به بوارى گشتى راسته‌قینه‌وه هه‌یه. چونکه جیاکردنه‌وه‌ى بوارى „تایبه‌ت“و „گشتى“ له‌ناو کۆمه‌ڵگادا چه‌واشه‌کارییه‌کى مۆدێرنیته‌یه. له کۆمه‌ڵگاى راسته‌قینه و ره‌سه‌ندا جیاوازییه‌کى به‌م چه‌شنه هیچ واتایه‌کى نییه. راستیه‌که‌ى، ژیاندارکردنى شێوه سه‌ره‌کى و دیاریکه‌ره‌کانى په‌یوه‌ندیین.\nیه‌که‌م هه‌نگاوێک به‌ناوى ژیانه‌وه بۆ کۆمه‌ڵگاى مرۆڤى بهاوێژین پێویسته سه‌باره‌ت به هاوژیانى بێت. هیچ بوار یان کایه‌کى ژیان هێنده‌ى بوارى هاوژینى خه‌سڵه‌تى دیاریکه‌ر و بنه‌ڕه‌تیبوونى نییه. دانانى ئابوورى و ده‌وڵه‌ت به‌په‌یوه‌ندى سه‌ره‌کى چه‌واشه‌کارییه‌کى سۆسیۆلۆژیایه. له‌ده‌ره‌نجامدا ئابوورى و ده‌وڵه‌تیش هه‌ردووکیان ئامرازى هاوژیانین. ناشێت و نابێت هاوژیانى له‌خزمه‌تى ئابوورى، ده‌وڵه‌ت و ئاییندا بێت. به‌ڵکو به پێچه‌وانه‌وه ده‌وڵه‌ت، ئایین و ئابوورى ناچارن له‌خزمه‌تى هاوژیانى دابن. به‌ڵام پێچه‌وانه‌که‌ى ئه‌و راستییه ته‌واوى سۆسیۆلۆژیاى مۆدێرنیته‌ى گرتۆته‌وه.\nوه‌ک پێویستیه‌کى ته‌واوى ئه‌و باسه یه‌که‌مین بوارى پێویستى به بونیادى زانستى هه‌یه پێویسته بوارى هاوژیانى بێت. میتۆلۆژیاکانى چاخى کۆن که زۆر سه‌ره‌تایى ده‌بینرێن و له‌خۆڕانییه که به‌رده‌وام ئایینه‌کان به‌و بواره‌وه ده‌ستیان پێکردووه، له‌راستیدا په‌یوه‌ندییان به‌حه‌قیقه‌تى کۆمه‌ڵگاوه هه‌یه. هاوژیانى یه‌که‌مین هه‌نگاوه که به‌تایبه‌تى له‌ته‌وه‌رى ژنه‌وه به‌ره‌و زانست و سۆسیۆلۆژیاى راست ده‌نرێت. نه‌ک ته‌نیا له‌بوارى سۆسیۆلۆژیا به‌ڵکو له‌بواره‌کانى هونه‌ر و فه‌لسه‌فه‌شدا پێویسته یه‌که‌م هه‌نگاو له‌ده‌ورى ئه‌و په‌یوه‌ندییه بهاوێژرێت. هیچ پێویست ناکات بڵێین به‌و سیفه‌ته‌ى لقێکى فه‌لسه‌فه‌ن پێویسته ئه‌وله‌ویه‌تى ئه‌خلاق و ئایینیش له‌و بواره بێت. ئایین و ئه‌خلاق به راده‌ى پێویست به‌و بواره به‌ستراونه‌ته‌وه.\nمایه‌پووچبوونى هێزه‌کانى چه‌وسانه‌وه و ده‌سه‌ڵاتى هه‌ژموونگه‌رایى سه‌رده‌مه‌که‌مان زیاتر له داڕووخانه‌که‌ى هاوژیانیدا ده‌که‌وێته‌ڕوو. مێژووی په‌یوه‌ندى نێوان ژن ـ پیاو ماناى خۆی له‌ده‌ست داوه، به‌دۆخێکى له‌ناوچوون گه‌یشتووه که نه له‌گه‌ڵیدا و نه به بێ ئه‌و هیچ دۆخێکیان نابێت. ئه‌وانه‌ى شۆڕشى سه‌ره‌تایان له‌سه‌ر بنه‌ماى شیکارکردنى ئه‌و ره‌وشه کائیۆسییه په‌ره پێناده‌ن، جگه له‌درێژه‌دان به کائیۆس هیچ ده‌رفه‌ت و چانسێکى دیکه‌یان نییه. ئه‌وانه‌ى پێهه‌ڵگرتنى شه‌خسى و جڤاتى ئه‌نجام ده‌ده‌ن، ته‌نیا کاتێک له‌لایه‌نه‌کانى زانستى، هونه‌رى و فه‌لسه‌فیه‌وه ئه‌و بواره به‌بنه‌ما بگرن، ده‌توانن هه‌نگاو به‌ره‌و هاوژیانى ئازاد بهاوێژن. وه‌ک مه‌زه‌نده ده‌کرێت یه‌که‌مین هه‌نگاوى ئه‌و پێهه‌ڵگرتنه هه‌نگاوێکى تایبه‌ت و تاکانه‌ى نێوان دوو که‌س نییه، به‌ڵکو یه‌که‌مین هه‌نگاوه که سه‌باره‌ت به په‌ره‌پێدانى کۆمه‌ڵگاى دیموکراتیک و سۆسیالیستى ده‌نرێت.\nبه‌ر له‌هه‌موو شتێک پێویسته سۆسیالیستبوون په‌یوه‌ستى جێگیرکردنى ئاستى ئازادى هاوژیانى بێت. پێویسته شێوازى ژیانێکى مه‌زنى پره‌نسیپى و دژوارى کردارى به‌بنه‌ما بگیرێت که له‌سه‌ره‌تاى ژیانى میتۆلۆژى کۆن و ئایینى ده‌بینرێت. ته‌نیا له‌میانه‌ى ده‌ربازکردنى شێوه و ناوه‌ڕۆکى ماڵیکه‌رى مۆدێرنیته‌ى سه‌رمایه‌دارى و سیسته‌مه‌کانى شارستانیه‌وه بونیادى سۆسیالیستیانه‌ى هاوژیانى جێگاى باس ده‌بێت. ئه‌و ره‌چه‌ڵه‌کگه‌رێتى (به‌ماناى زۆربوون)، گه‌مه‌کانى ماڵیکردن و زایه‌ندگه‌رێتیه‌ى سیسته‌م گشتاندوویه‌تى په‌یوه‌ندییه‌کى به „هاوسه‌رێتى سه‌ر یه‌ک سه‌رین“ ه‌وه نییه. به‌تایبه‌تیش په‌یوه‌ندى به جووتبوونى زایه‌ندى رۆژانه‌ییه‌وه نییه که له‌دۆخى ئێستاماندا ته‌واو کراوه به‌نه‌خۆشیه‌ک. نه‌بوونى جووتبوونى زایه‌ندى رۆژانه له‌هیچ گیانله‌به‌رێکدا، به‌پێچه‌وانه‌وه په‌یڕه‌وکردنى به‌شێوه‌یه‌کى خولى ده‌یسه‌لمێنێت که زایه‌ند له‌جۆرى مرۆڤ به‌شێوازى کۆمه‌ڵگا بونیادنراوه. برسێتى زایه‌ندى و زێده‌ڕۆیى کردن له په‌یوه‌ندى زایه‌ندى پابه‌ندى بونیادى کۆمه‌ڵگا و ده‌سه‌ڵاتى هه‌ژموونگه‌راییه. ئه‌و ره‌گه‌زپه‌رستیه‌ى به‌سه‌ر ژندا ده‌سه‌پێنرێت، به‌هه‌موو شێوه‌کانیه‌وه خۆى وه‌ک به‌رجه‌سته‌کردنى ده‌سه‌ڵات ده‌خاته‌ڕوو. ئه‌و ره‌گه‌زپه‌رستییه نه‌ک هه‌ر ته‌نیا به‌خته‌وه‌رى پێنابه‌خشێت، به‌ڵکو به‌ته‌واوى سه‌رچاوه‌ى نه‌خۆشى و بێ هیواییه، له‌ناوچوون و مردنى پێشوه‌خته. بونیادى هیچ پیاو یان ژنێک ئه‌و پێکهاته‌یه‌ى نییه له‌گه‌ڵ ئه‌و شێوازه‌ى زایه‌ندگه‌رێتى ره‌گه‌زپه‌رستیدا بگونجێت. به‌تایبه‌تیش ئه‌و زایه‌ندگه‌رێتیه‌ى سه‌رمایه‌دارى له‌میانه‌ى رێکلامچێتى ژنه‌وه ده‌یوروژێنێت به‌ته‌واوى په‌یوه‌ندى به هه‌ژموونگه‌رایى ئایدیۆلۆژیه‌وه‌یه، له‌پێناو جێبه‌جێکردنى یاسای به‌ده‌ستهێنانى زۆرترین قازانجه. ده‌توانین بڵێین هیچ په‌یوه‌ندییه‌ک هێنده‌ى ره‌گه‌زپه‌رستى کۆمه‌ڵایه‌تى هێز و تواناى هه‌ڵگرتنى سیسته‌مى نییه. له‌و سۆنگه‌یه‌وه؛ ئانتى ـ سه‌رمایه‌دارى ته‌نیا له‌رێگاى ره‌تکردنه‌وه‌ى ئه‌و ژیانه‌ى شێوازى ره‌گه‌زپه‌رستى و ده‌ربازکردنیه‌وه به‌دیدێت.\nئه‌و ئاسته‌ى له‌په‌یوه‌ندیه‌کانى هاوژیانى په‌ره‌ى پێده‌درێت چه‌نده زانستى، هونه‌رى و فه‌لسه‌فى بێت، به‌و راده‌یه ده‌شێت رێگا له‌پێش شێوازى ژیانى سۆسیالستى بکاته‌وه. به‌ر له‌هه‌موو شتێک ئاواکردن و په‌یڕه‌وکردنى سۆسیالیزم له‌په‌یوه‌ندیه‌کانى هاوژیانیدا به‌هایه‌کى کردارى و پره‌نسیپانه‌ى ده‌ست لێبه‌رنه‌دراو و ژیانى هه‌یه. له‌ده‌ره‌وه‌ى ئه‌و شێوازه‌ى په‌یوه‌ندى رێگایه‌کى دیکه نییه به‌ره‌و سۆسیالیزمت ببات. ئه‌گه‌ر هه‌ش بێت، ئه‌و په‌یوه‌ندیانه ناراسته‌وخۆن و بۆ هه‌ڵه کراوه‌ن. نرخاندن و تێگه‌یشتنى هاوژیانى سۆسیالیستانه وه‌ک په‌یوه‌ندى نێوان دووکه‌س هه‌ڵوێستێکى ناته‌واوه. بێگومان ده‌شێت هاوژینى به‌رجه‌سته‌کردنى دووانه‌یى به‌خۆوه ببینێت، به‌ڵام ناشێت بۆ ئه‌و دۆخه بچووک بکرێته‌وه. هاوژیانى هێزى گه‌وره‌ى مانا، ئه‌ستاتیک و جوانییه، به‌شێوه‌یه‌کى ده‌رهه‌ستیش ژیانێکى گه‌وهه‌رییه.\nژن و پیاوه‌کانى په‌یوه‌ست به ژیانى سۆسیالیستانه که‌ى له‌بوارى گه‌ردوونى و جڤاتى ژیانى ئازاد به‌رجه‌سته بکه‌ن، ئه‌وا وه‌ک تاکیش ده‌توانن چانس و ده‌رفه‌تى ژیانێکى راست و جوان به‌ده‌ست بێنن. له‌سه‌رجه‌م بزاوته گه‌وره‌کانى کۆمه‌ڵگادا ده‌شێت ئه‌و راستییه ببینرێت. تێکه‌ڵ نه‌کردنى ژیانى تاک (که‌سى) له‌گه‌ڵ گه‌مه‌کانى هاوسه‌رگیرێتى ئێستا و شێوه خراپتره‌که‌ى ده‌ره‌وه‌ى هاوسه‌رگیرى گرنگ و بایه‌خداره. وێڕاى ئه‌وه‌ى له ژیانى تاکانه‌یى (که‌سى) دا ته‌واوى پۆتانسێلى گه‌ردوونیبوون و جڤاتبوون شاراوه‌یه، به‌ڵام به‌شێوه‌کانى ده‌ره‌وه‌ى هاوسه‌رێتى و ماڵیکردنى تایبه‌تى شارستانى‌و مۆدێرنیته نکوڵیکردن له‌گه‌ردوونى بوون‌و جڤاتبوون جێگاى باسه. ئه‌و جیاوازییه نه‌کرێت ژیانى ئازادانه‌ى پاژه‌ى سۆسیالیستانه به‌دی نایه‌ت. ئه‌و مرۆڤه‌ى، به‌تایبه‌تیش ئه‌و ژنه‌ى ده‌که‌وێته ناو چوارچێوه‌ى په‌یوه‌ندى سۆسیالیستیه‌وه له‌میانه‌ى ئه‌و فه‌لسه‌فیبوون، ئه‌خلاقى، جوانى و زانستیبوونه‌ى له‌خۆیدا به‌رجه‌سته‌ى ده‌کات خاوه‌ن هێزێکى گه‌وره‌ى راکێشانه. که‌سایه‌تى ئه‌مجۆره ژن و پیاوانه وه‌ک چۆن له‌به‌رامبه‌ر ژیانى کۆمه‌ڵایه‌تیدا دووچارى شکست نایه‌ن، له‌میانه‌ى هه‌بوونى خۆیانه‌وه ژیانى ئازادى کۆمه‌ڵگاش بونیاد ده‌نێن. چونکه له جووتى ئه‌و تاک (که‌س)انه‌دا رێزگرتن و متمانه زاڵه، نه‌خۆشیه‌کانى سیسته‌م له‌جۆرى ئێره‌یى، برسێتى، ناجێگیرى و بێزاربوون جێگایان نابێته‌وه. له‌به‌رئه‌وه‌ى یه‌کترى ناکه‌ن به‌موڵک بانگه‌شه‌ى ماف به‌رامبه‌ر به‌یه‌کترى ناکه‌ن (که ئه‌مه له یاساى بۆرژوازیدا هه‌یه). هێزى ماناى هاوسه‌نگیان له‌و دۆخه دایه که له که‌سێکدا گشت، له‌گشتیشدا که‌سێک بژێنێت.\nبزووتنه‌وه‌کانى کۆمه‌ڵگاى مێژوویى ته‌نیا له‌میانه‌ى ئه‌مجۆره که‌سایه‌تیانه‌وه به‌سه‌رکه‌وتن ده‌گات که ماناى وه‌هایان به‌ده‌ستهێناوه. ئه‌و که‌سایه‌تیانه ناچارن به‌ماناى راسته‌قینه‌ى وشه وه‌ک سۆسیالیست بناسرێن، یادیان بکرێته‌وه و چاوه‌ڕوانیان بکرێت.\nره‌چاوکردنى هه‌ندێک ئه‌زموونى گرنگى مێژوویى جێبه‌جێکردنى تیۆرى هاوژیانى ئازاد له په‌ره‌سه‌ندنى کۆمه‌ڵگاى سۆسیالیستدا گرنگ و بایه‌خداره. له‌و باره‌یه‌وه ئایینى کرستیانى ژیانى ره‌به‌نێتى بۆ کادیره‌کانى کردووه به مه‌رج. ئه‌و هه‌نگاوه رۆڵێکى گرنگى له په‌ره‌سه‌ندنى شارستانى خۆرئاوادا بینیوه. له‌میانه‌ى ئه‌و پرۆسه‌یه‌ى ده‌رهه‌ق به‌کادیرانه‌وه په‌یڕه‌وى کردووه کرستیانى خراپیه‌کانى کۆمه‌ڵگاى ره‌گه‌زپه‌رستى سنووردار کردووه. جڵه‌وکردنى فشارى زایه‌ندگه‌رى سه‌ر زهنیه‌ت له‌لایه‌ن روحانیه‌ته‌وه رۆڵێکى گرنگى له‌په‌ره‌سه‌ندنى کۆمه‌ڵگابووندا بینیوه. به‌ڵام رێگاى له‌پێش په‌ره‌سه‌ندنى دیالیکتیکى نه‌کردۆته‌وه که ده‌رفه‌تى هاوژیانى ئازاد ده‌ڕه‌خسێنێت؛ ئه‌وه‌ى به‌شێوه‌یه‌کى په‌رچه‌کردارى له‌به‌رامبه‌ریدا سه‌ریهه‌ڵداوه ته‌قینه‌وه‌ى ره‌گه‌زپه‌رستى کۆمه‌ڵگاى مۆدێرنیته‌ى سه‌رمایه‌دارى بووه. ژیانى مۆدێرنى موڵکدارى یه‌ک ژنى وه‌ک شێوازێکى ژیانى دژ به کلتوورى ره‌به‌نێتى راهیبه‌کان دووه‌مین خاڵى ئه‌وپه‌ڕگه‌رى و جه‌مسه‌رگه‌رێتى ئافراندووه. کلتوورى ره‌به‌نێتى کرستیانى له‌ژێر ته‌نگژه‌ى ژیانى تاک ژنى مۆدێرندا شاراوه‌یه. هه‌ردوو کلتووریش له‌ده‌ربازکردنى کۆمه‌ڵگاى ره‌گه‌زپه‌رستدا بنبه‌ستبوون. ئه‌و راستییه له ته‌نگژه‌ى کلتوورى کۆمه‌ڵگاى ره‌گه‌زپه‌رستى خۆرئاوادا شاراوه‌یه.\nرێگه‌چاره‌ى ئیسلامیش سه‌باره‌ت به بابه‌ته‌که سه‌رکه‌وتوو نه‌بووه. ئیسلام که به پێچه‌وانه‌ى ژیانى ره‌به‌نى راهیبه‌کان ئه‌وله‌ویه‌تى به‌تێرکردنى زایه‌ندى داوه، له‌و بڕوایه‌دا بووه که له‌میانه‌ى فره‌ژنى و دۆخى که‌نیزه‌کى ژنه‌وه کێشه‌کانى چاره‌سه‌ر ده‌کات. په‌یڕه‌وکردنى دۆخى ژنانى حه‌ره‌مسه‌را له‌ئیسلامدا به‌جۆرێک له‌جۆره‌کان رۆڵى سۆزانیخانه‌ى تایبه‌تکراو ده‌بینێت. جیاوازیه‌که‌ى له‌گه‌ڵ سۆزانیخانه له‌وه‌دایه که تایبه‌ت به‌چه‌ند که‌سێکه، له‌ناوه‌ڕۆکدا جیاوازیه‌کیان نییه. ئه‌و کرده‌وانه‌ى کۆمه‌ڵگاى ره‌گه‌زپه‌رست رۆڵێکى دیاریکه‌ریان هه‌یه له دواکه‌وتنى کۆمه‌ڵگاى خۆرهه‌ڵات به‌رامبه‌ر به کۆمه‌ڵگاى خۆرئاوا. له‌کاتێکدا جڵه‌وکردنى زایه‌ند له‌لایه‌ن ئایینى کریستیانیه‌وه رێگا بۆ مۆدێرنیته ده‌کاته‌وه، پشتگیریکردن و هاندانى تێرکردنى زێده‌ڕۆییانه‌ى زایه‌ندى له‌لایه‌ن ئیسلامه‌وه له‌و باره‌یه‌وه رێگاى له‌پێش دۆخێکى دواکه‌وتووتر له‌کۆمه‌ڵگاى جاران و شکست به‌رامبه‌ر کۆمه‌ڵگاى مۆدێرنیته‌ى خۆرئاوا کردۆته‌وه. ره‌گه‌زپه‌رستى کۆمه‌ڵگا رۆڵێکى گرنگى هه‌بووه له ژێرکه‌وتنى ژن و پیاوى خۆرهه‌ڵات به‌رامبه‌ر به ژن و پیاوى خۆرئاوا. له‌مه‌زه‌نده‌کان زیاتر ره‌گه‌زگه‌رایى کاریگه‌رى ده‌کاته سه‌ر په‌ره‌سه‌ندنى کۆمه‌ڵگا. سه‌باره‌ت به کرانه‌وه‌ى جیاوازى نێوان کۆمه‌ڵگاى خۆرهه‌ڵات و خۆرئاوا پێویسته به‌بایه‌خه‌وه هه‌ڵوه‌سته له‌سه‌ر رۆڵى ره‌گه‌زگه‌رایى بکرێت. چه‌مکى ره‌گه‌زگه‌رایى ئیسلام له‌بوارى قووڵایى به‌کۆیله‌کردنى ژن و پته‌وکردنى ده‌سه‌ڵاتگه‌رێتى پیاو به به‌راورد له‌گه‌ڵ شارستانى خۆرئاوا ئه‌نجامى زۆر خراپ و نه‌رێنیتری ئافراندووه.\nکاتێک پراکتیکى هاوژیانى ئازاد پێشده‌خه‌ین خاڵگه‌لێکى گرنگ جێگاى باسن که پێویسته له‌لایه‌ن ژن و پیاوه‌وه ره‌چاو بکرێت. ئه‌و پێویستیانه به‌و شێوه‌یه‌ى خواره‌وه ده‌ستنیشان ده‌که‌ین که ده‌بێت ئه‌و ژنه ئه‌نجامى بدات که ده‌رفه‌تى ژیانى ئازادى هه‌یه یاخود خوازیاره ئه‌و چانسه به‌ده‌ست بینێت:\nأـ ئه‌و هاوبه‌شى یان پشکدارییه زایه‌ندییه‌ى ژن له‌گه‌ڵ پیاو ئه‌نجامیده‌دات ته‌نیا تێربوونێکى جه‌سته‌یى رووت نییه، پێویسته پێشتر بزانێت رووبه‌ڕووى چڕنوکى هێز و ده‌سه‌ڵاتێک ده‌بێته‌وه: وه‌ک ئه‌وه‌یه له‌ناو قه‌فه‌سدا له‌گه‌ڵ پڵنگ بخه‌وێت. به‌تایبه‌تیش دۆخى برسێتى و دیلى پڵنگه‌که‌ى ناو قه‌فه‌س له‌وانه‌یه رێگا خۆشکه‌ربێت که پیاو به‌شێوه‌یه‌کى کوشنده‌بر چڕنووکه‌کانى به‌کاربێنێت. پێویسته ژن زۆر به‌چاکى بزانێت کاتێک له‌میانه‌ى په‌یوه‌ندى هاوسه‌رگیرى کلاسیکه‌وه جارێک که‌وته ناو قه‌فه‌سه‌وه به‌ئاسانى و به‌سه‌لامه‌تى ده‌رناکه‌وێت؛ باجه‌که‌ى یان گیانى ده‌بێت یاخود ئه‌ویش ده‌بێت به مێ پڵنگێکى راده‌ستبوو. شێوه‌ى پڵنگى مێینه‌ش نوێنه‌رایه‌تى ژنى به‌پیاو بوو ده‌کات؛ ئه‌وه‌ش قێزه‌ون و چه‌په‌ڵه. په‌یوه‌ندى زایه‌ندى نێوان پیاوى هه‌ژموونگه‌را و ژنه پیاوانیه‌که‌ى ته‌واو راده‌ستى بووه رۆڵى سه‌ره‌کى ده‌بینێت له روودانى ئه‌و قێزه‌ونى و چه‌په‌ڵیه‌دا. له‌کاتێکدا پیاوان به سه‌رفرازییه‌وه رۆژى „دڕاندنى په‌رده‌ى کچێنى“ ژن به‌سه‌ر ده‌بن، هۆکاره‌که‌ى تێربوونى ئاره‌زوو (دیارده‌ى جه‌سته‌یى) نییه، به‌ڵکو پشکى ئه‌و په‌یوه‌ندییه‌یه له دروستبوونى په‌یوه‌ندى ده‌سه‌ڵات ـ کۆیله‌دا. دڕاندنى په‌رده‌ى کچێنى سه‌ره‌تاى مه‌حکومکردنى ژنه به کۆیلایه‌تى بێکۆتاوه. رێگا له‌پێش هه‌ستى ده‌سه‌ڵات و سه‌ردارى ده‌کاته‌وه. ئه‌وه‌ش ماناى سه‌لماندنى پیاوێتى ده‌به‌خشێت. دواتر ئه‌و رێبازه له‌سه‌ر کوڕه لاوه‌کانیش په‌یڕه‌و ده‌کرێت. دامه‌زراوه‌ى کۆیلایه‌تى له‌سه‌ر هه‌ردوو ره‌گه‌زیش په‌یڕه‌وکراوه. هێنده‌ى پیاو به‌په‌رۆشنه‌بوونى ژنان و رانه‌کردنیان به‌دواى په‌یوه‌ندى زایه‌ندیدا په‌یوه‌ندى به‌دامه‌زراوه‌ى کۆیلایه‌تیه‌وه هه‌یه. چالاکى زایه‌ندى که به‌شێوه‌یه‌کى بێ سنوور له‌لایه‌ن مۆدێرنیته‌ى سه‌رمایه‌دارییه‌وه زیادکراوه، به‌رفراوانترین ئامرازى کۆیلایه‌تییه که به‌سه‌ر جۆرى مرۆڤدا سه‌پێنراوه؛ رێگا له‌پێش ده‌رفه‌تێکى بێ سنوورى ده‌سه‌ڵات و چه‌وسانه‌وه ده‌کاته‌وه. هه‌ڵوێستى به‌گومانى زۆربه‌ى ئایینه‌کان به‌رامبه‌ر به‌و په‌یوه‌ندییه واتاداره، په‌یوه‌ندى به‌رێخۆشکردن بۆ که‌وتن، چه‌په‌ڵى و ده‌رکه‌وتن له حه‌قیقه‌ته‌وه هه‌یه.\nب ـ ئه‌گه‌ر له‌دۆخى هاوسه‌رێتیه‌کى هاوتادا نه‌بێت، پێویسته ژن ئاگادار بێت که پیاو به‌رده‌وام به سایکۆلۆژیاى پڵنگ ره‌فتار ده‌کات و هه‌ر ساتێک بۆ راوکردنى نێچیره‌که‌ى ئاماده‌یه، پێویسته به‌گوێره‌ى ئه‌وه‌ش شێوازى جموجۆڵ و ره‌فتارى خۆى ده‌ستنیشان بکات. کاتێک پیاوى پڵنگى ده‌رفه‌ت ببینێت، واته ئه‌و به‌ربه‌سته کۆمه‌ڵایه‌تیانه ده‌رباز بکات که دێنه پێشه‌وه مسۆگه‌ر چڕنوکێک له ژن ده‌وه‌شێنێت. له‌و ساته‌دا پیاوى ده‌سه‌ڵاتگه‌را هیچ پێوانێکى ئه‌خلاقى‌و پاساوێکى ویژدانى ناناسێت‌و خوازیاره ژن راو بکات. نه به‌رگى ئایینى‌و نه یاسا هیچ یه‌کێکیان له‌به‌رده‌م ئه‌ودا کۆسپ نین. پێویسته ژن ئاگادارى ئه‌و ره‌وشه بێت‌و به‌گوێره‌ى ئه‌مه دابه‌زێته مه‌یدانه کۆمه‌ڵایه‌تیه‌کانه‌وه. به مانایه‌کیتر به بێ گه‌ره‌نتى به‌رگرییه‌کى خۆیى کارا بۆ مه‌یدانه کۆمه‌ڵایه‌تیه‌کان دانه‌به‌زێت.\nج ـ پێویسته زۆر باش بزانێت که له‌میانه‌ى به‌کارهێنانى پاره و ئه‌و رێبازانه‌ى توندوتیژى که گوزارشت له هێزى ده‌سه‌ڵات ده‌که‌ن، رێبازى نه‌رمیش که هێزى هونه‌ر، له‌سه‌رووى هه‌مووشیانه‌وه ئه‌ده‌بیات، پیشانیده‌دات ئامانجى سه‌ره‌کى مۆدێرنیته‌ى سه‌رمایه‌دارى؛ ژن بکات به کۆیله‌یه‌کى مۆدێرن. له‌رێگاى ده‌سه‌ڵاته‌وه بێت یان به‌ڵێنه به‌رده‌وامه‌کانى ئه‌شقه‌وه، مۆدێرنیته چه‌ندین قات هێنده‌ى پیاوى کۆمه‌ڵگاى کۆن زیاتر به‌رامبه‌ر به ژن له‌پێگه‌ى هێزى هێرشبه‌ر دایه. به‌رامبه‌ر به‌و هێزه ترسناکه‌ى باڵاده‌ستى پیاو سه‌باره‌ت به بابه‌تى پاره و ئه‌شق به دواداچوون و لێگه‌ڕینى ژن بۆ ژیانى ئازاد جگه له خه‌یاڵێکى پووچ هیچ واتایه‌کى دیکه نابه‌خشێت. به‌و هه‌موو ره‌فتاره جوان و دڵسۆزیه‌یه‌وه چه‌نده هه‌ڵوێست بنوێنێت و به‌دواى هاوژیانى ئازاددا هه‌وڵ بدات، به‌رامبه‌ر به‌پیاوى مۆدێرنیته‌ى ده‌ستبه‌کار له دۆڕاندن رزگارى نابێت. واته هه‌موو رێگایه‌ک به‌ره‌و کۆیلایه‌تى مۆدێرنى ژنى ده‌بات.\nد ـ وێڕاى ته‌واوى ئه‌و کۆمه‌ڵگا پیاوسالارییه، ئه‌گه‌ر ژن له‌سه‌ر ئازادى سووربێت، ئه‌وکاته پێویسته به‌رگه‌ى ژیانێکى ته‌نیایى مه‌زن یان زه‌حمه‌تیه‌کانى میلیتانێتیه‌ک بگرێت که هه‌ر ساتێکى پڕ له تێکۆشانى سۆسیالیستانه به‌سه‌ر ده‌چێت. ته‌نیایی بۆ دۆخه مارژینال و بێکاریگه‌ره‌کان جێگاى باسه. هه‌رچى ژیانى سۆسیالیستانه‌یه پێویستى به ژیانى مێخوداوه‌ندى هه‌یه که له‌گه‌ڵ کلتوورى کۆنى مێخوداوه‌ندیدا هاوتابێت. پێویسته ئه‌و خاڵه ره‌چاو بکات: یه‌کێک له خه‌سڵه‌ته‌کانى مێخوداوه‌ندێتى هاوسه‌رگیری له‌گه‌ڵ پیاو نه‌ده‌کرد. وه‌ک له‌دیرۆکه‌وه ئاگادارین کاتێک پیاویش بوو به‌خوداوه‌ند شوێنپه‌نجه‌یه‌کى ئه‌وتۆى مێخوداوه‌ند دیار نه‌مابوو. ئه‌وه‌ى ده‌مێنێته‌وه به‌فریشته بوونه. به‌ڵام ئافره‌تى فریشته نوێنه‌رایه‌تى ئه‌و ژنه بێهێزه ده‌کات که تۆزێک هێزى ره‌گه‌زى له‌ده‌ستداوه. رۆڵى ئه‌و چه‌شنه ژنه له‌ناو کۆمه‌ڵگادا دۆخى په‌یامبه‌رى تێپه‌ڕ ناکات. شێوه‌ى ئینانا ـ ئه‌فرۆدیتى میتۆلۆژیاش هه‌ر یه‌که‌و هێماى ژنێکى جیاوازتره؛ نوێنه‌رایه‌تى ئه‌و ژنه ده‌کات که هێشتا جوانى، سه‌رنجڕاکێشى ره‌گه‌زى و هێزى جه‌سته‌یى خۆى له‌ده‌ستنه‌داوه. ئینانا ـ ئه‌فرۆدیت به‌سیفه‌تى مێخوداوه‌ندى ئه‌شق ئه‌و فاکته‌ره‌یه که په‌یجوورى هاوژیانییه. ئه‌و فاکته‌ره‌یه که هاوبه‌شێتى هاوژیانى ئازاد ده‌کات. پێویسته باش تێبگه‌ین که فاکته‌رێکى به‌مجۆره ته‌نیا ده‌شێت پیاوێکى پرۆمۆتۆسى نیمچه ـ خوداوه‌ند ـ مرۆڤ هاوژیانى بێت. له‌دیرۆک و رۆژگارى ئه‌مڕۆشماندا ئه‌و فاکته‌ره یاخود پیاوه ته‌نیا ده‌شێت وه‌ک شێوه‌یه‌ک وێنابکرێت. به‌رجه‌سته‌کردنیشى ته‌نیا ده‌شێت له‌ئاکامى تێکۆشان و جه‌نگاوه‌رێتیه‌کى نائاسییه‌وه به‌دیبێت. تا خوداوه‌نده رووته‌کان تێکنه‌شکێنێت که به‌هێزه مه‌ترسیداره‌کانى مۆدێرنیته‌ى سه‌رمایه‌دارییه‌وه چه‌کدارکراون ناتوانێت خۆى بئافرێنێت. ئه‌مه ئافراندنێکى زه‌حمه‌ته به‌ڵام مه‌حاڵ نییه. سۆسیالیستبوونیش تاڕاده‌یه‌ک له‌میانه‌ى به‌رجه‌سته‌کردنى شێوه و خه‌یاڵى ئینانا ـ ئافرۆدیت و پرۆمیتۆس به‌دیدێت.\nئه‌و هه‌نگاوانه‌ى پێویسته پیاوى په‌یجوورى هاوژیانى ئازاد بیهاوێژێت ده‌توانین به‌مشێوه‌یه کورتیان بکه‌ینه‌وه:\nأ ـ ئه‌و پیاوه پێویسته بزانێت ئه‌و ژنه‌ى به‌رامبه‌رى قووت کراوه‌ته‌وه له‌ژێر سایه‌ى شارستانى پێنج هه‌زار ساڵى و هه‌ژموونگه‌رایى پێنجسه‌د ساڵه‌ى سه‌رمایه‌دارى دووچارى هه‌لومه‌رجه‌کانى هه‌موو جۆره کۆیلایه‌تیه‌ک هاتووه. تاکه رێگه‌چاره‌ى ئه‌و ژنه به‌رامبه‌ر پیاوى پڵنگى ئه‌وه‌یه ببێته مێیینه‌یه‌کى پڵنگى. سه‌رجه‌م ستراتیژ و ته‌کتیکه‌کانى ژیانى به‌شێوه‌یه‌کى ساته‌وه‌ختى له‌سه‌ر ئه‌و بنه‌مایه بونیادنراوه. ئه‌گه‌ر به‌پێچه‌وانه‌وه بیخوێنینه‌وه. ئه‌ویش به‌گوێره‌ى خۆى قه‌فه‌سێکى هه‌یه که خوازیاره هاوتا نێره‌که‌ى تێدا به‌ند بکات. ئه‌گه‌ر پیاو به‌دواى هاوژیانى ئازاددا بگه‌ڕێت، ئه‌وا رزگاربوونى له ستراتیژى و ته‌کتیکه‌کانى ئه‌م چه‌شنه ژنه به‌لانى که‌م هێنده‌ى ژنه کۆیله‌که زه‌حمه‌ته. رزگاربوون له ستراتیژ و ته‌کتیکه‌کانى ئه‌و چه‌شنه ژنه که به‌سیفه‌تى دژه کۆیلایه‌تى ده‌یسه‌پێنێت بۆ ئه‌و پیاوه‌ى به‌دواى هاوژیانى ئازاده‌وه‌یه پێویسته بوارێکى له‌پێشینه‌ى تێکۆشان بێت، لێره‌دا سه‌رکه‌وتوو نه‌بێت ته‌نانه‌ت تاکه هه‌نگاوێکیش بۆ تێکۆشانى کۆمه‌ڵگاى سۆسیالیستانه ناهاوێژێت.\nب ـ ئه‌و پیاوه‌ى له‌دۆخى هاوسه‌رگیری دایه پێویسته ئاگاداربێت که به‌لانى که‌م هێنده‌ى ژن دووچارى کاریگه‌ریه‌کانى دامه‌زراوه‌ى کۆیلایه‌تى هاتووه. له‌پێناو ده‌ربازکردنى کاریگه‌رییه نه‌رێنیه‌کانى دامه‌زراوه‌که له‌جیاتى ماڵ پێویسته ئه‌و پیاوه به‌رده‌وام به‌دواى ژیانى سۆسیالیستیانه‌وه بێت و هه‌وڵى بۆ بدات. ژیان له‌گه‌ڵ ژنى کۆیله‌دا ژیانێکى کۆیلایه‌تییه، ژیانێکى چه‌وته. ده‌ربازکردنى کلتوورى سۆزانیخانه‌ى تایبه‌تکراو پێویستى به سه‌رکه‌وتن له‌بوارى ده‌سته‌به‌رکردنى کلتوورى هاوژیانى ئازاد هه‌یه.\nج ـ پێویسته به شێوه‌یه‌کى هه‌میشه‌یى و سه‌رکه‌وتوانه به‌رده‌وام شه‌ڕى نه‌فس به‌رامبه‌ر کلتوورى فریوده‌رى زایه‌ندگه‌رایى مۆدێرنیته‌ى سه‌رمایه‌دارى ئه‌نجامبدرێت. ئه‌و ستراتیژو ته‌کتیکانه‌ى له‌پێناو ته‌سلیمگرتنى پیاو پێشخران به لانى که‌م هێنده‌ى دیلێتى ژن له‌ناوبه‌ره. پێویسته له‌بیر نه‌که‌ین له کاتێکدا له مۆدێرنیته‌ى سه‌رمایه‌دارى له‌لایه‌که‌وه پیاو ته‌نیا له‌لایه‌نى بایۆلۆژیه‌وه بۆ پیاوێتیه‌کى زلکراو گۆڕاوه، له‌لایه‌کى دیکه‌وه به هه‌موو کلتووره کۆمه‌ڵایه‌تیه‌که‌یه‌وه کراوه به ژن. له کاتێکدا پیاوى بایۆلۆژى ره‌گه‌زپه‌رست و زلکراو له لایه‌که‌وه ده‌کرێته پڵنگ، له لایه‌کى دیکه‌وه له‌میانه‌ى کلتوورى ژنانه (ژنى کۆیله) وه ده‌کرێت به پشیله‌یه‌کى به کلتوور. ئه‌و پیاوێتیه تێکنه‌شکێنرێت که مۆدێرنیته‌ى سه‌رمایه‌دارى ده‌یسه‌پێنێت، ئه‌وا نابیت به سۆسیالیست و تێکۆشانى کۆمه‌ڵگاى سۆسیالیستى ئه‌نجام نادرێت.\nد ـ به‌رامبه‌ر ته‌واوى ئه‌و فاکته‌ره نه‌رێنیانه له‌پێناو هاوژیانى ئازاددا؛ به‌لانى که‌م هێنده‌ى ژنى ئازاد پێویستى به‌تێکۆشانى پیاوى ئازاد هه‌یه. پیاوێتى ئازاد ته‌نیا له‌میانه‌ى ده‌ربازکردنى که‌سایه‌تى ئه‌و پیاوه به‌دیدێت که کۆمه‌ڵگاى پیاوسالارى کردوویه‌تى به‌کۆیله. پێویسته پایه‌ى عاریفى (ألعلامة) به‌ده‌ست بێنێت که تا ئێستاش له‌راستینه‌ى کۆمه‌ڵگاکه‌ماندا په‌سه‌ندکراوه. به‌و راده‌یه‌ى „مرۆڤ وه‌ک پیاو له‌دایک نابێت، به‌ڵکو مرۆڤ ده‌بێت به پیاو“، وه‌ک پیاوى شارستانى له‌دایک ده‌بێت، به‌ڵام ده‌بێت به پیاوى ئازادیش. له‌و سه‌رده‌مه‌ماندا ته‌نیا له‌میانه‌ى زانست، فه‌لسه‌فه و مۆدێرنیته‌ى دیموکراتیکه‌وه خه‌یاڵى پیاوى پرۆمیتۆسى به‌رجه‌سته ده‌بێت. پێویسته به‌بایه‌خه‌وه تێبگات که میتۆلۆژیا، ئایین، فه‌لسه‌فه، زانست و هونه‌ر له‌پێناو ژیانن و سه‌ره‌کیترین رۆڵیشیان به‌رجه‌سته‌کردن و ئاواکردنى هاوژیانى ئازاده، هه‌ربۆیه‌ش ئه‌وه بکات به ئه‌خلاق و ئه‌ستاتیکا. هاوسه‌رێتییه هاوچه‌رخه‌کانى ئێستا به‌رده‌وامى کلتوورى پله‌دارى خانه‌دانێتى (کلتوورێکى نزیکه‌ى حه‌وت هه‌زار ساڵییه) یه، به‌و سیفه‌ته‌ى سه‌ره‌کیترین بوارى ئافراندنى به‌هاکانى کۆمه‌ڵگاى ده‌وڵه‌تییه، له به‌رزترین ئاستدا به‌شێوازى نامووس و نۆرم ده‌ستدرێژى ده‌رخواردى که‌سایه‌تى ژن و پیاو دراوه. پێویسته نه‌بوونى ئه‌شق، لێکجیابوونه‌وه و هه‌ڵوه‌شانه‌وه‌ى خێزان وه‌ک ئاکامى کلتوورى لاقه‌کردن و ده‌ستدرێژى ببینرێت که به‌ئامانجى ده‌سه‌ڵات و چه‌وسانه‌وه له که‌سایه‌تیه‌کان بارکراون. کۆمه‌ڵگاى ئازاد و سۆسیالیست ته‌نیا له‌لایه‌ن ئه‌و که‌سایه‌تیانه‌وه ده‌ئافرێنرێت که به‌رامبه‌ر به کلتوورى لاقه‌کردن و ده‌ستدرێژى سات به‌سات به فه‌لسه‌فه، زانست، ئه‌خلاق و ئه‌ستاتیکا بارکراوه. ئاشکرایه ئه‌و هاوژیانه ئازادانه‌ى له‌سه‌ر ئه‌و بنه‌مایه ئاوا ده‌کرێن به‌رده‌وام جوانى، راستى و چاکه بۆ تاک و کۆمه‌ڵگا به‌رهه‌م دێنن.\nئه‌و ژیانه په‌رچوویى و ته‌لیسماوییه‌ى مۆدێرنیته‌ى سه‌رمایه‌دارى وێرانى کرد ته‌نیا له‌میانه‌ى هاوژیانى ئازاد، که‌سایه‌تییه سۆسیالیسته‌که‌ى و تێکۆشانه کۆمه‌ڵایه‌تیه‌که‌ى به‌ده‌ست ده‌هێنرێته‌وه و ده‌توانین هاوبه‌شێتى تێدا بکه‌ین. له‌و پێناوه‌شدا پێویسته هه‌ر له‌منداڵیه‌وه، به‌تایبه‌تیش کیژۆڵه بچووکه‌کانمان له‌میانه‌ى زهنیه‌تى ئازادیه‌وه له دامه‌زراوه‌کانى مۆدێرنیته‌ى دیموکراتیه‌وه په‌روه‌رده بکه‌ین، له‌رێگاى تێکۆشانى کۆمه‌ڵایه‌تى سۆسیالیستى دیموکراتیانه‌وه جێبه‌جێى بکه‌ین و وه‌ک شێوازى ژیانمان په‌سه‌ندى بکه‌ین، ئازادى بکه‌ین و سه‌رکه‌وتوو بین.\n1 ره‌فتارى چاولێکه‌رى یان به‌دواکه‌وتن (CONFORMITY): بریتییه له ره‌فتارى که‌سێک که ده‌بینێت هه‌ندێک که‌س ره‌فتارێکى هه‌ڵه ده‌نونێنن، ئه‌ویش هه‌مان ره‌فتار ده‌کات، وێڕاى ئه‌وه‌ى ده‌زانێت که ره‌فتاره‌که‌یان هه‌ڵه‌یه، بۆئه‌وه‌ى له‌گه‌ڵ راى زۆرینه دابێت و لێیان نه‌ترازێت. (وه‌رگێڕ)


کوردی سوید کەمتر کۆمەکی عەفرین دەکەن\nبەهۆی ڕەوشی خراپی کوردانی عەفرین و ئاوارە بوونیانەوە، چەندین هەڵمەتی کۆکردنەوەی کۆمەک لە سویدوە بۆ عەفرین ئێستا بەڕێوە دەچێت. بەڵام لە چاو ڕێژەی زۆری ئاواربوونی کوردان و پێداویستیەیکاندا وەک ئەوەی چاوەڕوان دەکرا کۆمەک کۆنەکراوەتە.\nیەکێک لەو ڕێکخراوە دیارانەی کە بەچڕی لە ئێستادا لە هەوڵی کۆکردنەوەی کۆمەکدان بۆ لێقەوماوانی هەریمی عەفرین، رێکخراوی رۆژی سووری کوردیە (Roja Sor a Kurdistané) یان بە سویدیی پێیان دەوترێت (Kurdiska Röda Solen). ئاککاس ئەکگون نوێنەری ڕێکخراوەکە دەڵێ لەڕووی پێداویستیەیکان ئەو کۆمەکەی کۆمانکردۆتەوە کەمە.\nئێمە لە زۆربەی شار و شارۆچکەکانی سویددا بە چەندین شێوە هەوڵی کۆکردنەوەی کۆمەک دەدەین. دەبینن کە ڕێژەی ئەو کۆمەکەی کۆکراوەتەوە کەمە. بەتایبەت لە ڕووی ئەوەی کە ٣٠٠ هەزار هاوڵاتی عەفرین ئاوارە بوون و ژیان لە دۆخێکی سەختا بەڕێوە دەبەن.\nجێی باسە لە پاش داگیرکردنی هەرێمی عەفرینەوە لە لایەن تورکیا و هاوپەیمانەکانییەوە بە سەدان هەزار کورد و هاوڵاتیی هەرێمی عەفرین ئاوارە بوون. لە ئێستاشدا لە چەند ڕوویەکەوە بۆ کوردانی عەفرین هاوکاری پێویستە.\nلە ئێستادا ئەو کۆمەکانەی کە کۆکراونەتەوە تەرخان دەکرێن بۆ چادر، خواردن، جلووبەرگ و دەرمان. دەرمان و چادر زۆر زۆر پێویستن لەبەر ئەوەی جێگەی خەوتن زۆر پێویستە لە کاتێکدا کە کەش و هەوا ساردە.\nهەتاوەکو ئێستا رێکخراوی رۆژی سووری کوردی نزیکەی ١٥٠ بۆ ٢٠٠ هەزار کرۆنیان کۆکردۆتەوە. بەڵام ئەمە بەراورد بە چالاکییەکانی پێشووتری کۆکردنەوەی کۆمەک کە هەر بەمان شێوە بۆ کوردان لە ناوچە جیاجیاکانی کوردستان لە کاتی کارەسات، ڕووداوی نەخوازراوە یان ڕووبەڕوو بوونەوەی هێرشی تیرۆریستان کۆکراوەتەوە کەمە.\nئەو کۆمەکەی کۆ دەکرێتەوە، دەنێردێتەوە و بە هاوکاری ڕێکخراوی مانگی سووری کوردی (kurdiska röda halvmånen) کە ئێستا لە ڕۆژئاوا ئامادەن بە پێداویستییەکان دەدرێن. سەبارەت بەوەی کە مرۆڤ چۆن دەتوانێت دڵنیا بێت لەوەی پارەکەی بۆ ئەو مەبەستە بەکار دێت کە هاوکاری لێقەومان بکات ئاککاس ئاکگون باس لەوە دەکات کە هەموو شتێک لای ئەوان تۆمار دەکرێت و هەموو کەسێک دەتوانێت بپرێست و ڕوونکردنەوەی تەواو دەخەنە بەردەست. لە درێژەی وتەکانیدا ئاککاس ئەکگون باس لە چەند هۆکارێک دەکات کە بووە بەهۆ ئەوەی ڕێژەیەکی کەمتر لە هاوڵاتیان کۆمەک بنێرن و دەڵێت.\nکورد بەدبەختە هەرجارەو ڕووبەڕووی کارەساتێک دەبێتەوە.\nتەنها ڕێکخراوی رۆژی سووری کوردی نییە کەتیشکیان خستۆتە سەر ئەوەی کۆمەک کەم بۆ عەفرین کۆکراوەتەوە. دامەزراوەی هاوکاری کوردستان بکە (Help Kurdistan Insamlingsstiftelse) بەهەمان شێوە هەوڵیانداوە وەک جاران کۆمەک بۆ لێقەوماوانی عەفرین لە سوید کۆ بکەنەوە. بەڵام فەتاح ئەتروشی سەرۆکی دامەزراوەی هاوکاری کوردستان بکە ئەوە پشتراست دەکاتەوە کە ئەوانیش هەست بەجیاوازییەکی زۆر دەکەن لە کۆکردنەوەی کۆمەک ئێستا بۆ عەفرین بەراورد بە ڕووداوەکانی پێشووتر و دەڵێت.\nماوەیەکی زۆرە کورد تووشی کێشە و دەربەدەری دەبێت و بەردەوام کۆمەک کۆکراوەتەوە و ئەوەش کاریگەری خۆی هەیە.\nسەبارەت بەو پرسیارەی کە ئایا نەناردنی کۆمەک لەلایەن کوردانی سویدەوە بۆ ڕێکخراوە کوردییەکان بۆ نەبونی متمانە بە ڕێکخراوە کوردییەکانی سوید ناگەڕێتەوە. لە وەڵامدا فەتاح ئەتروشی وتی نەخێر من پێموانییە. لەبەر ئەوەی بۆ نمونە ئێمە خاوەن ٩٠ کۆنتۆین کۆنترۆڵی زۆرمان لەسەرە. هەروەها باسی لەوەش کرد کە ئەوان خۆیان پرۆژەکان بەڕێوەدەبن و ڕادەستی هیچ ڕێکخراو یاخوود کەسێکی دیکەی ناکان.\nئەو باسی لەوەش کرد چوار ساڵە بە بێ کێشە لە کۆکردنەوەی کۆمەک بەردەوامن. بەڵام دووبارە ئەتروشی وەک نمونە جەخیت لەسەر جیاوازییەکان کردەووە و دەڵێت.\nئێمە بۆ لێقەوماوانی بومەلەرزەکەی ڕۆژهەڵات لەماوەیەکی زۆر کەمدا توانیمان ١٠٠ هەزار کرۆن کۆ بکەینەوە. بەڵام ئەوە مانگێکە لەهەوڵی کۆکردنەوەی کۆمەکداین بۆ کوردانی عەفرین، هەتاوەکو ئێستا نزیکەی ٢٠ هەزار کرۆنمان کۆکردۆتەوە.\n280 جار خوێندراوه‌ته‌وه\nکۆی سه‌ردان: 17734226


وەزارەتی تەندروستی بڕیارێك بۆ سەرتاشخانەكان دەردەكات – تۆڕی میدیایی خەڵک\nوەزارەتی تەندروستی بڕیارێك بۆ سەرتاشخانەكان دەردەكات\nگۆڕان: بەشداریکردنمان لەحکومەت، بەمانای وازهێنان نییە لەڕەخنە و بۆچوونەکانمان\nتوركیا شەهیدكردنی دوو گەریلای راگەیاند\nهەرێمی كوردستان هەل بۆ وەبەرهێنەرە ئیسپانییەكان دەڕەخسێنێت\nئەمڕۆ ئەوروپییەكان سزادانی توركیا تاووتوێدەكەن\n2019/10/22 - 6:33 PM\nوەزارەتی تەندروستی حكومەتی هەرێمی كوردستان بڕیاری قەدەغەكردنی بەكارهێنانی گوێزان لە سەرتاشخانەكان دەدات و جەختدەكاتەوە، كە تەنها “دەبێت گوێزانی سەفەری” بەكاربهێنرێت”.\nبەپێی نووسراوێكی وەزارەتی تەندروستی حكومەتی هەرێم، كە واژۆی د. سامان بەرزنجی، وەزیری تەندروستی لەسەرە و وێنەی دەست (خەڵك) كەوتووە، بڕیار دراوە تیمەكانی چاودێری تەندروستی سلێمانی ڕابسپێردرێن بۆ بەدواداچوونی جێبەجێ كردنی ڕێنماییە تەندروستییەكان بە تایبەت لە سەرتاشخانەكان، كە دەبێت مووس تەنها یەك جار بەكاربهێنن “سەفەری”، بە پێچەوانەوە كاری یاساییان بەرامبەر ئەنجام دەدرێت.\nسەرچاوەیەكیش لە تەندروستی سلێمانی بۆ (خەڵك) ئاشكرای كرد، كە گشتاندن بۆ بڕیارەكە كراوە و تیمەكانی چاودێری تەندروستی لە مەڵبەند و بنكە تەندروستیەكان ڕاسپێردراون بۆ جێبەجێ كردنی بڕیارەكە و پابەند كردنی سەرتاشخانەكان بە بەكارهێنانی “گوێزانی سەفەری”.\nلای خۆشیەوە، چاودێری تەندروستی سلێمانی داوای لە هاووڵاتیان كردووە، هیچ كاتێك ڕازی نەبن لە سەرتاشخانە و ئارایشتگا و شوێنەكانی جوانكاری “گوێزانی كافرمان” بەكار بهێنرێت واتە ئەو گوێزانەی، كە بۆ چەند جارێك بەكاردەهێنرێتە وە، بەڵكو دەبێت “گوێزانی سەفەری” بەكاربهێنن.\nبەرێوبەرایەتی گشتی تەندروستی سلێمانیبەرێوەبەرایەتی چاودێری تەندروستی سلێمانیسەرتاشخانەوەزارەتی تەندروستی حكومەتی هەرێم\nپەڕلەمانتارێك: بەهۆی دەرمانی خراپەوە چەندین نەخۆش گیانیان لەدەستداوە\nجبوری: ملیۆنێك و 800 هەزار دۆلار پارەی خانەنشینیم وەگرتووە\nلە سلێمانی تووشبوون بە كۆرۆنا ڕوو لە هەڵكشان دەكاتەوە\nوەزارەتی تەندروستی ڕێژەی هەفتەیەكی توشبوون و چاكبوونەوە و مردنی بە كۆرۆنا بڵاوكردەوە\nبەرپرسێكی تەندروستی سلێمانی بۆ وەزیری تەندروستی: داوای لێبوردن بكە\nچەند ڕێنماییەكی گرنگ بۆ ئەوانەی لە نەخۆشی كۆرۆنا چاكبوونەتەوە\nهەرێمی كوردستان، زیاتر لە 400 حاڵەتی تووشبوون بە كۆرۆنا تۆماركرا\nد.سەباح هەورامی؛لە دووهەفتەی ڕابردوودا 686 توشبوو چاكبوونەوە\n2020/09/21 - 1:39 PM\nوتەبێژى بزوتنەوەى گۆڕان ڕایدەگەیەنێت، سورین لەسەر هەموو ئەو دروشم و بەرنامانەى هەمانبوە و فشار دروست دەکەین بۆ جێبەجێ کردنیان، دەشڵێت: “کاتێک لەبرى باشبونى موچە دۆخەکە خراپ بێت، بێگومان خەڵک رەخنە دەگرێت و رەخنەکانیش رەوایەتى خۆیان هەیە”.\nعەدنان عوسمان وتەبێژى بزوتنەوەى گۆڕان لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ رادیۆى دەنگى گۆڕان ڕایگەیاند، بەشداریکردنى هەر هێزێکى سیاسى لە حکومەت، بە ماناى وازهێنانى لە بەرنامەکانى رابردوى نییە.\nوتیشى: “بزوتنەوەى گۆڕان لەپێناو بەرەو پێشبردنى بەرنامەکانى، بەشدارى لە حکومەتدا کردوە، ئەم بەشداریکردنە بە ماناى وازهێنان لە رەخنە و بۆچونەکانى رابردو و قسەکانمان نییە، ئێمە سورین لەسەر هەموو رەخنە و دروشمەکانمان و دەمانەوێت هەموو ئەوانە بەرجەستە بکرێت و بکرێتە کردار، بزوتنەوەى گۆڕان بە بەرنامە و پاکێجى خۆیەوە چوەتە دەسەڵات و کاریان لەسەر دەکات”.\nلەبارەى ئەو رەخنانەى لە بزوتنەوەى گۆڕان دەگیرێت، عەدنان عوسمان رایگەیاند، بەشێک لە رەخنەکان بریتى بووە لەوەى کە بزوتنەوەکە پەیامى چاکسازى و دادپەروەرى و بەدامەزراوەیى کردنى دامودەزگاکانى هەبووە، بەڵام لە بەشداریکردنى ئێستا و پێشوى لە حکومەتدا، ئەگەر تەماشاى واقعى کوردستان بکەین بەو شێوەیە نەبوە کە ئێمە ویستومانە، هێشتا ئەو قۆناغە گرنگانەى کە پێویستە رەنگدانەوەى هەبێت لەسەر ژیانى خەڵک و هەرێمى کوردستان و دامەزراوەکان، بەوشێوەیە نەبوە.\nدەشڵێت: “بزوتنەوەى گۆڕان بەرامبەر رەخنەکان لەسەر دوو ئاست قسەى خۆى هەیە، یەکەم؛ ئێمە بەردەوام لە هەوڵداین لە حکومەت و پەرلەمان و حکومەتە خۆجێیەکان و پەیوەندیە سیاسیەکانمان لەگەڵ لایەنەکانى بەشدار لە حکومەت، بۆ ئەوەى هەنگاوى خێرابنرێت و فشار دەکەین. بوونى ئێمە لە حکومەت بەهێزبوونى فشارەکەیە و نەبوونى ئێمە لاوازبوونى فشارەکەیە.\nدوەم؛ چارەسەرى (29) ساڵى گەندەڵى و نادادپەروەرى و بێ سیستمى کاتى دەوێت، هەبوونى فشار و دانانى کات بۆ جێبەجێ کردنى بەرنامەکان گرنگە، بەڵام هەندێک هەنگاو دەرفەتى دەوێت، لەگەڵ ئەوەشدا خوازیارى ئێمە ئەوەیە بەشێکى زۆر لە پرسەکان بە زوترین کات چارەسەریان بۆ بدۆزرێتەوە.\nوتەبێژى بزوتنەوەى گۆڕان جەخت دەکاتەوە لەوەى، خەڵک مافى خۆیەتى کە دەیەوێت لە ماوەیەکى کەمدا چارەسەرى پرسە گرنگەکان رەنگبداتەوە لە ژیانیدا، کاتێک لەبرى باشبونى موچە دۆخەکە خراپ بێت، لەبرى ئەوەى پەرلەمان بەرەو بەهێزى بڕوات؛ لاواز ببێت، بێگومان رەخنە دەگرێت و رەخنەکان رەوایەتى خۆیان هەیە.\n2020/09/21 - 1:30 PM\nوەزارەتی بەرگریی توركیا رایگەیاند كە لە میانی ئۆپەراسیۆنێكی سوپای توركیادا، دوو گەریلای پەكەكە لە ناوچەی ئاڤاشین لە هەرێمی كوردستان كوژراون.\nلە راگەیەنراوێكدا وەزارەتی بەرگریی توركیا رایگەیاند، لە میانی ئۆپەراسیۆنێكی ئاسمانیی بۆسەر ناوچەی ئاڤاشین، دوو گەریلای پەكەكە كە لە ئامادەكاریدابوون بۆ ئەنجامدانی هێرش شەهید كراون.\nلە راگەیەندراوەكەدا، جەخت لەسەر بەردەوامی ئۆپەراسیۆنەكان كراوەتەوە.\nتاكو ئێستا هەپەگە باڵی سەربازی پەكەكە هیچ رونكردنەوەیەكی لەبارەی راگەیەنراوەكەی وەزارەتی بەرگری توركیاوە نەداوە.\n2020/09/21 - 1:06 PM\nئەمڕۆ نێچیرڤان بارزانی سەرۆكی هەرێمی كوردستان لەگەڵ باڵیۆزی ئیسپانیا لە عێراق خوان خوسیە ئیسكوبار و شاندێكی بازرگانیدا كۆبووەوە.\nبەپێی راگەیەندراوی سەرۆكایەتی هەێمی كوردستان، نێچیرڤان بارزانی جەختیكردووە لەسەر پەرەدان بە پەیوەندییەكانی هەرێمی كوردستان و ئیسپانیا بە تایبەت لەلایەنی ئابووری و بازرگانییەوە.\nوتیشی: هەرێمی كوردستان ئامادەیە بۆ پێشكەشكردنی سەرجەم پشتیوانی و كارئاسانی كەرتی تایبەت و وەبەرهێنەرانی ئیسپانی بۆ رەخساندنی هەلی كار و وەبەرهێنان لە هەرێم و بەشداریكردن لە كەرتی ئابووری لە كوردستان.\nهەردوولایەن تاوتوێی رەوشی گشتی ناوچەكە، پرۆسەی سیاسی عێراق، پەیوەندییەكانی هەرێم و بەغدا و چارەسەركردنی كێشەكانیان، ڤایرۆسی كۆرۆنا و مەترسییەكانی تیرۆر و دۆسێ گرنگەكانی دیكەیان كرد.\nراپۆرت2 کاتژمێر پێش ئێستا\nهەواڵەکان24 کاتژمێر پێش ئێستا\nخەڵک – بەشی هەواڵ وتەبێژى بزوتنەوەى گۆڕان ڕایدەگەیەنێت، سورین لەسەر هەموو ئەو دروشم و بەرنامانەى هەمانبوە و فشار دروست...\nخەڵك- بەشی هەواڵ وەزارەتی بەرگریی توركیا رایگەیاند كە لە میانی ئۆپەراسیۆنێكی سوپای توركیادا، دوو گەریلای پەكەكە لە ناوچەی ئاڤاشین لە...\nخەڵك- بەشی هەواڵ ئەمڕۆ نێچیرڤان بارزانی سەرۆكی هەرێمی كوردستان لەگەڵ باڵیۆزی ئیسپانیا لە عێراق خوان خوسیە ئیسكوبار و شاندێكی بازرگانیدا...


بەكارهینانی قڕكەرە مێروویەكان مەترسی لە سەر ژیانی هاوڵاتیان هەیە وەزارەتی تەندروستی و كشتوكاڵ بێ ئاگان – تۆڕی میدیایی خەڵک\nبەكارهینانی قڕكەرە مێروویەكان مەترسی لە سەر ژیانی هاوڵاتیان هەیە\nوەزارەتی تەندروستی و كشتوكاڵ بێ ئاگان\n2018/07/18 - 8:17 PM\nئەندازیارێكی خۆراك لە هەرێمی كوردستان ڕایدەگەیەنێت، پێویستە جوتیاران بە ئاگا بن لە بەكارهینانی قڕكەرە مێروویەكان و فەترەی بەكارهینانی بەروبومە كشتوكاڵیەكان بۆ خواردن رەچاو بكەن، هۆشداریش دەدات لەوەی هاوڵاتی بێ ئاگایە لەو بەرهەمەی كە دەیكڕێت، دەشڵێت:”وەزارەتی تەندروستی و وەزارەتی كشتوكاڵ بێ ئاگان لەم دیاردە مەترسیدارە”.\nبەڵێن كەوپر، ئەندازیاریی خۆراك لە هەرێمی كوردستان لە هەژماری تایبەتی خۆی ڕایگەیاندووە، بەرپرسان و كار بە دەستان و هۆبەكانی ئابوری و تەندروستی و خۆپاراستن، ئێستا كاتی پێگەیشتنی زۆرێك لە بەروبومە كشتوكاڵیەكانە، تكایە چاودێر و بەئاگا بن لە بەكارهینانی قڕكەرە مێروویەكان زۆر وریا بن و فەترەی بەكارهێنانی بۆ خواردن رەچاو بكەن و جوتیاران هۆشیار بكەنەوە.\nدەشڵێت:”پێویستە ئەو قركەرانە بەكاربهێنن، كە فەترەی بەكارهینانیان زۆر كەمە و ڕەچاوی كاتەكەی بكەن، چونكە هاوڵاتی بێ ئاگایە لەو بەرهەمەی دەیكڕێت و بەكاری دەهێنێت”.\nڕاشیگەیاندووە، نابێت قڕكەرێك بەكاربهێنرێتن كە فەترەكەی بەكارهینانی 40 ڕۆژ یان 21ڕۆژە یان 14ڕۆژ یان 7ڕۆژ یان 3ڕۆژ بێت ، جوتیار بەرهەمەكەی لێ بكاتەوە و هەمان ڕۆژ یان رۆژی داهاتوو دەرخواردی هاوڵاتیانی بدات .\nئاماژەی بۆ ئەوەشكردووە، ئەركێكی ئەخلاقی و دینی و قیامەتی یە، هەر قڕكەرێكی مێروكوژ بەكاردەهێنن فترەی شیاوی ڕەچاو بكەن، كە ماوەكەی زۆر بوو بەكاری مەهێنن، تەندروستی هاوڵاتی ئەم نیشتیمانە لەئەستۆی ئێوەدایە، تكایە باهەمووان لەئاست خۆمانەوە هەست بە بەرپرسیارێتی بكەین .\nئاشكراشیكردووە، وەزارەتی تەندروستی و وەزارەتی كشتوكاڵ بێ ئاگان لەم دیاردە مەترسیدارە، بیرمان نەچێت بەرهەمی دەرەوە زۆر خراپترە و هیچ كەسێك نازانێت چی بۆ بەكاردەهێنراوە .\nهاوڵاتیانهەرێمی كوردستانوەزارەتی تەندروستیوەزارەتی كشتوكاڵ\nعیراق و هەرێم لە بارەی خوێندنەوە رێكدەون\nخۆپیشاندانەكان تەنگیان پێهەڵچنیوە\nحكومەتی عیراق 6 بڕیاری گرنگ دەردەكات


دیقەت بدەن لەدونیای نوێباوی ئەمڕۆ سیستمی کارکردن وەها داڕێژراوە کەدامەزراندنی کۆمپانیاکانی بازرگانی و وەبەرهێنان و کۆمپانیای بیناکردنی یەکەکانی نیشتەجێ بوون و پڕۆژەکانی هاوشێوەی شاری گەشتیاری و مۆڵە زەبەلاحەکان و دامەزراندنی پەیمانگا و زانکۆ ناحکومیەکان، ئەنجام هەموو ئەم پڕۆژە و کۆمپانیا زەبەلاحانە لەکۆتایدا بەیەکەوە لەو جیهانە نوێیەدا فاکتەرێکی خێرن بۆ هاونیشتمانیان و نیشتمان بەیەکەوە، چونکە خاوەن ڕۆڵی کاران لەبەخشینی سیمایەکی شارستانی و ئاوەدانکاری مۆدێرن بەنیشتمان و دەستێکی بەرهەمهێنەر و کوڕێکی دڵسۆزن بۆ وڵاتەکانیان، لەوسۆنگەوەی ئەم کۆمپانیا و دامەزراوانە ساڵانە لەڕێگەی پەیوەستبون بەسیستمی باجدانەوە قاسەکانی دەوڵەت دەپارێزن لەخاڵی بونەوەو ئیفلاسبوون، بەم هەنگاوەش ڕۆڵێکی کارا دەگێڕن لەزیاتر بوژانەوەو بەرەو پێشبردنی ژێرخانی ئابوری وڵات و بوژانەوەی چینی مامناوەند و کەرتی گشتی، کەواتە لەوێ سیستمی توندوتۆڵ و بێهەڵاواردنی باجدان لەسەر هەموان ساڵانێکە جێگەی فرۆشتنی نادیاری نەوت و پرسی لێدزینی موچە و قەرزداربوونی حکومەت بەهاوڵاتیانی پڕکردۆتەوە، ئەنجام باج بۆتە سەرچاوەیەکی کارا بەئاراستەی دابینکردنی دراوی قورسی حکومەت بۆ موچە و بەڕێوەبردنی سیستماتیزەکراوی وڵات.\nئەوەی ساڵانێکە لەکوردستان دەگوزەرێت بریتیەلە تێکەڵەیەکی دۆسێکان و هیچی تر بەئاراستەی زیاتر شێواندنی دۆخەکە، چونکە زۆرینەی ئەو کۆمپانیا هەڵتۆقیوە خاوەن سەرمایانەی ئەمڕۆ تەنیا فاکتەرێکی خێرن بۆ لەپڕ دەوڵەمەند بوون و هەڵتۆقینی چەند سیاسیەکی بازرگانی چاوچنۆک لەسەر حسابی دادۆشینی زیاتری نیشتمان و ڕوتاندنەوەی هاونیشتمانیان، لەبەرئەوەی ئەمەی دەگوزەرێت ئەوەیە کە زۆرینەی کۆمپانیا قەبە و پڕداهاتەکانی کوردستان دەبینین لەژێر شوناسی بیناکردنی یەکەی وەبەرهێنان و نیشتەجێبوون و بازرگانی و خوێندن ناوە ناوە لە ڕاقیترین و پڕبەهاترین شوێنی شارەکان زەوی بەهەزاران دۆنم لە شارەوانیەکانی حکومەت وەردەگرن و بەچەند پڕۆژەیەکی بچوک و کوالێتی نزم و بەها گران لەسەر هاوڵاتیان ئەم زەویانە پڕدەکەنەوە.\nبەداخەوە زۆرینەی ئەم کۆمپانیا خاوەن سەرمایانە سەرباری قازانجی زۆریان کەچی بەهۆی کەمتەرخەمی و چاونوقاندنی حکومەتەوە ساڵانێکە خۆیان لەسیستمی باجدان دزیوەتەوەو قەرزێکی زۆریان لەسەر خۆیان کەڵەکە کردوە، وەک دەبینین لەنێوان ئەم چاونوقاندنەی حکومەت و هەڵهاتنی کۆمپانیاکان لەباجدان، سەرئەنجام هاوڵاتی کوردو نیشتمان بەیەکەوە ڕۆژانێکە باجی دۆخەکە دەدەن، ئەم دۆخە خراپەی ئەمڕۆ بەتەواوی لەسەر کەرتی تەندروستی و ئاوەدانکردنەوەو ڕێگاوبانەکان ڕەنگی داوەتەوە بەجۆرێک کەهیچ کات نەیارانیشمان حەسودیمان پێنابەن، کەرتی پەروەردەشمان بەجۆرێ هەتیوکەوتوە کە بەناچاری لەم زەمەنی نیوە موچەیەدا مامۆستایان و دەوڵەمەندەکان لەم وەرزی گەرمایەدا لەجێگەی حکومەت لەسەر گیرفانی خۆیان پێداویستی و فێنککەرەوە بۆ خوێندنگەکان دابین دەکەن، موچەخۆرانیش ساڵانێکە لەڕێگەی لێدزینی موچەوە بونەتە هاوڕێی نیشتمان و بەردەوام تاکو ئەم چرکەساتەش باجی دۆخەکە دەدەن.


ئێران: پابەند دەبین گەر سزاكان هەڵبگیرێن - تۆڕی میدیایی خەڵک\nوەزیری دەرەوەی ئێڕان ڕایدەگەیەنێت، وڵاتەكەی پابەند دەبێت بە ڕێكەوتنی ئەتۆمی گەر هەموو سزاكانی لەسەر هەڵبگرێت.\nمیدیاكانی ئێران لە زاری محەمەد جەواد زەریف، وەزیری دەرەوەی وڵاتەكەوە بڵاویانكردەوە”هیچ پێویست ناكات سەرلەنوێ دانوستان بكەین لەپێناو گەڕانەوە بۆ ڕێكەوتنی ئەتۆمی”.\nبە وتەی زەریف”ئێران هەموو پابەندبوونەكانی بەخێرایی جێبەجێ دەكات، گەر ئیدارەكەی بایدن هەموو ئەو سزایانە لەسەر ئێران هەڵبگرێت كە لەماوەی سەرۆكایەتی ترەمپدا بەسەر وڵاتەكەیاندا سەپێنران”.\nپێشتر حەسەن ڕۆحانی سەرۆكی ئێران ڕایگەیاندبوو، تۆپەكە لە گۆڕەپانی ئەمریكا و ئیدارەكەی بایدندایە لەدوای ڕۆشتنی ترەمپ.\nڕۆحانی دەڵێًت”هەر كاتێك ئیدارەی نوێی ئەمریكا بڕیاریدا بگەڕێتەوە بۆ ڕێكەوتنە ئەتۆمییەكە، ئەوا ئێمەش هەمان هەڵوێستمان دەبێت”.\nتووشبووانی كۆرۆنا لە ئێران، 3 ملیۆنی تێپەڕاند\nخەڵك- وتەبێژی وەزارەتی تەندروستی ئێران ڕایدەگەیەنێت، لە 24 كاتژمێری ڕابردوودا 13398 كەس تووشی كۆرۆنا بوون. (زیاتر…)\nئەمریكا، بۆچی هاوشێوەی ئەفغانستان لە عێراق ناكشێتەوە؟\nخەڵك- چاودێرێكی سیاسی ڕایدەگەیەنێت، لەبەر نەبوونی جێگرەوە، ئەمریكا لە عێراق ناكشێتەوە. (زیاتر…)\n“هەڵبژاردنەكانی سوریا لە ڕۆژئاوا بەڕێوەناچێت”\n11 مارس 2021 1.10 pm\nخەڵك- ئەندامێكی نوێنەرایەتیی ڕێڤەبەری خۆسەری ڕۆژئاوا لەباشووری كوردستان ڕایدەگەیەنێت، هەڵبژاردنەكانی سوریا…\n19 مارس 2021 3.05 pm\nخەڵك- وتەبێژی وەزارەتی تەندروستی ئێران ڕایدەگەیەنێت، لە 24 كاتژمێری ڕابردوودا نزیكەی 12 هەزار و 800 تووشبووی…


کۆمپانیای سامسۆنگ داهاتێکی گەورەی لەڕێگەی ئایفۆن ئێکسەوە دەستدەکەوێت – گه‌شه‌پێدان\nماڵه‌وه/ ته‌كنه‌لۆژیا/کۆمپانیای سامسۆنگ داهاتێکی گەورەی لەڕێگەی ئایفۆن ئێکسەوە دەستدەکەوێت\nکۆمپانیای سامسۆنگ داهاتێکی گەورەی لەڕێگەی ئایفۆن ئێکسەوە دەستدەکەوێت\n4,041 Less than a minute\nچاوەڕواندەکرێت کۆمپانیای سامسۆنگی کۆریای باشور لەڕێگەی مۆبایلی زیرەکی ئایفۆن ئێکسەوە قازانجێکی گەورە بکات، لەو کاتەی کە دەخرێتە بازاڕەوە.\nلە ڕاپۆرتێکی کۆمپانیای (Counterpoint Technology) هاتووە کە کۆمپانیای سامسۆنگ لە هەر مۆبایلێکی ئایفۆن ئێسک بڕی ١١٠ دۆلاری دەستدەکەوێت ئەویش لە پای ئەو هاوکارییەی کە کۆمپانیا کۆرییەکە کردوویەتی لە دروستکردنی پێکهاتەکانی ئەو ئامێرە نوێیەدا.\nسامسۆنگ سەرپەرشتی پێدانی هەموو شاشەکانی جۆری “OLED” و پێکهاتەکانی میمۆری ئایفۆنە نوێیەکە دەکات، بەو پێیەی لە ئێستادا ئەو کۆمپانیا کۆرییە تەنها کۆمپانیایە کە لە توانایدایە پێداویستییەکانی کۆمپانیا ئەمەریکییەکە دابین بکات.\nمۆبایلە نوێیەکەی ئەپڵ پشتی بەو جۆرە شاشانە بەستووە بە قەبارەی ٥.٨ ئینج، کە تەواوی ڕووی پێشەوەی مۆبایلەکە دادەپۆشێت.\nئەوەش بۆ یەکەمجارە کۆمپانیای ئەپڵ پشت دەبەستێت بە شاشەی جۆری “OLED”، کە بووەتە یەکێک لە تایبەتمەندییەکانی ئەو بەرهەمە نوێیەی کۆمپانیاکە.\nئەوە لە کاتێکدایە پێشتر ڕاپۆرتە ڕۆژنامەوانییەکان باسیان لەوە دەکرد کە پێشبینی دەکرێت ئەپڵ تا وەرزی هاوینی داهاتوو بڕی ١٣٠ ملیۆن مۆبایلی ئایفۆن ئێکس بفرۆشێت، کە ئەوەش بە مانای دابینکردنی بڕێ ١٤ ملیار دۆلارە بۆ کۆمپانیای سامسۆنگی کۆریای باشور.\nله ڕێگه‌ی ئه‌پڵیكه‌یشنی مێسنجه‌ره‌وه هه‌موو ڕۆژێك زیكره‌كان و فه‌رمووده‌كان و ئامۆژگاری به‌سوود وه‌رگره\nستافی بەڕێوبەرانی فەيسبوک بناسە\nچەند زانیارییەک لەسەر تەکنەلۆژیایی Hyperloopـی خێرای بەرز و کاتی ڕاگەیاندنی\nگوگڵ لیستی ئەو بابەتانەی بڵاوکردەوە کە زۆرترین کەس له ساڵی 2016 به دوایاندا گەڕاون\nرێکخراوی تەندروستیی جیھانی خولیابوون بە یارییە ئەلیکترۆنییەکان بە نەخۆشیی 2018 ناوبرد


وەزارەتی خەزێنەداریی ئامریكا: گەمارۆكان دژی ئێران وەك خۆی دەمێنێتەوە – زاگرۆس پۆست\nماڵەوە / ئێران / وەزارەتی خەزێنەداریی ئامریكا: گەمارۆكان دژی ئێران وەك خۆی دەمێنێتەوە\nوەزارەتی خەزێنەداریی ئامریكا: گەمارۆكان دژی ئێران وەك خۆی دەمێنێتەوە\nیه‌ك شه‌ممه 5 نیسان 2015\tئێران, سیاسی, هەواڵ 108 جار خوێنراوه‌ته‌وه\nوەزارەتی خەزێنەداریی ئامریكا لە بەیاننامەیەكدا سەبارەت بە گەڵاڵەی هاوبەشی گشتیی سەبارەت بە بەرنامەی ئەتۆمی ئێران رایگەیاند كە گەمارۆ ئابوورییەكانی دژی ئەو وڵاتە وەك خۆیان دەمێننەوە.\nوەزارەتی خەزێنەداریی ئامریكا سەبارەت بە لابردنی گەمارۆ ئابوورییە داسەپاوەكان دژی ئێران رایگەیاند، بەپێی ئیدعای حەسەن رۆحانی سەركۆماری ئێران و پشتیوانی دەوڵەت، هەموو گەمارۆ ئابوورییەكان پاش تاوتوێكردنی راپۆرتی لێكۆڵەران و گۆڕانی هەڵسوكەوتی كۆماری ئیسلامیی ئێران لە پەیوەندی لەگەڵ بەرنامەی ئەتۆمی هەڵدەپەسێردرێت یان لادەبردرێت.\nدانوستانوكانی ئێران و وڵاتانی 5 زێدە یەك بە ماوەی ١٢ ساڵ بەردەوامە و هەتا ئێستا بە ئاكامێكی گشتیی نەگەیشتوون، بەڵام پاش خولی ئەم دواییانەی دانوستانە ناوكییەكانی ئێران لەگەڵ ئەو گرووپە لۆزانی سویس، ئەم وڵاتانە بە رێكەوتنێكی سەرەتایی گەیشتوون كە ناوەڕۆكی لە بەیاننامەیەكدا دراوەتە دەرێ.\nلەو بەیاننامەیەدا هاتووە كە ئێران نابێت درێژە بە بەرنامەی پێشكەوتووی ئەتۆمی خۆی بدات و لە بنكە ئەتۆمییەكان بە مەبەستی لێكۆڵینەوە كەڵك وەرگیرترێت و ئیمكانی لێكۆڵینەوە، لەلایەن پشكێنەرانی رێكخراوی وزەی ئەتۆمی نەتەوە یەكگرتووەكان پێك بێنێت.\nكۆماری ئیسلامی ئێران لە بەرانبەر ئەو داخوازییەی وڵاتانی رۆژئاوا، بەتایبەت ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئامریكا داوای كردووە كە گەمارۆ ئابوورییەكانی دژ بە ئێران وەلانێت، بەڵام ئەو داواكارییانە لەلایەن وەزارەتی خەزانەداریی ئامریكاوە رەت كراوەتەوە و راگەیەندراوە، كە لابردنی گەمارۆ ئابوورییە كان دژی ئێران هەتا كاتی خۆی و گۆڕانی هەڵسوكەوتی ئێران لە پەیوەند لەگەڵ بەرنامەی ئەتۆمی لە سەر جێگای خۆی دەمێنێت.\nلە رۆانگەی زۆربەی سیاسەتمەداران و كارناسانی ئابووری، بەیاننامەیەك كە لە كۆتایی دانووستانە ئەتۆمیەكاندا درایە دەرەوە، لە بواری مافی نێودەوڵەتییەكان هیچ بوارێكی یاسایی نییە و تەنیا رێكەوتننامەیەكی سیاسیە و لابردنی گەمارۆ ئابوورییەكان بە یەكجاریی و ئاسایی لەلایەن وڵاتانی رۆژئاوایی ئەنجام نادرێت.


ڤایرۆسی كۆرۆنا لە ئاسمانەوە هاتووە؟ – Knwe.org\nسەرەکی » زانست » ڤایرۆسی كۆرۆنا لە ئاسمانەوە هاتووە؟\nڤایرۆسی كۆرۆنا لە ئاسمانەوە هاتووە؟\nلە سەروبەندی بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی كرۆنا لە چین، چەندین سیناریۆ بۆ هۆكارەكانی سەرهەڵدانی ڤایرۆسەكە هێنراونەتە ئاراوە و یەكێكیان ئەوەیە كە رەنگە ڤایرۆسەكە بە هۆی نەیزەكێكەوە بووبێت كە پێشتر بەر زەوی کەوتووە لە ناوچەیەكی چین.\n(فیچسلاف ئیلین)ی سەرۆكی پەیمانگای كێشەكانی پزیشكیی زیندەیی لە ئەكادیمیای زانستەكانی روسیا لەو بڕوایەدایە کە دوور نییە ئەو ڤایرۆسە بە هۆی ئەو نەیزەكەوە بڵاوبووبێتەوە كە پێشتر لەناوچەیەكی دووردەستی چیندا بەر زەویی كەوتووە.\nئیلین لە لێدوانێكیدا بۆ ئاژانسی نۆڤۆستی دەڵێت: ” بۆ ئەم بیركردنەوەیەم پشت بە لێدوانێكی زانای بەناوبانگی بواری زیندەوەرانی دەرەكیی (چاندرا ویكراسینخ) دەبەستم كە لە زانكۆی كاردیفی وێڵزە و ماوەیەك پێش ئێستا ئەوەی دووپاتكردووەتەوە كە رەنگە ئەو ڤایرۆسە بەهۆی ئەو نەیزەكەوە بڵاوبووبێتەوە كە لە مانگی ئۆكتۆبەری 2019 دا لەسەر چین تەقییەوەو دواتر پارچەكانی كەوتنە سەر زەوی”.\nجەختیش لەوە دەکاتەوە کە دەكرێت شتی وا رووبدات و دەشبێت پشكنین بۆ (DNA) ڤایرۆسە هاوشێوەكان بكرێت بۆ دڵنیابوونەوە لەو ئەگەرە و پێویستە ئەمەش بچێتە ناو ئەو بەرنامەی تاقیكردنەوە و پشكنیانەی كە بڕیارە لە ساڵەكانی (2023-2024) لە بۆشایی ئاسمان بكرێت، ئەویش كاتێك ئامێری (Bion-M)ی ژمارە دوو هەڵدەدرێت بۆ بۆشایی ئاسمان”.\nبە پێی قسەكانی ئەو پسپۆڕە روسییە ئەو تاقیكردنەوەیە بریتییە لە هەڵدانی نیزەكێكی دەستكرد بۆ فەزا كە چەندین كونی تێدایە و ئەو بەكتریایانەی تێدا دەبێت كە بەرگەی پلەی گەرمای زۆر دەگرن لەگەڵ هەندێك مادەی كیمیایی تر كە رەنگە بنەما بن بۆ پێكهاتەی مادەی زیندەیی”.\nهەروەها دەڵێت: “مەبەستی سەرەكیی لەم تاقیكردنەوەیە وەڵامدانەوەی ئەو بیروبۆچونانەیە كە پێیان وایە ژیانی سەر زەوی لە بنەڕەتدا و بە هۆی نەیزەكێكەوە دروست بووە كە داوییەتی بەزەویدا”.\nزاناكە دەشڵێت: ” ئەم تاقیكردنەوەیە لە روانگەی ئەگەری گواستنەوەی مادە بیۆلۆژییەكانەوە زۆر سەرنجڕاكێشە، لەوانەش خێزان و توخمی نۆكلیۆتیدەكان كە بنەمای پێكهاتەی هەموو شتێكی هاوشێوەی ڤایرۆسن”.


هۆشداری لەئەنجامدانی كودەتا لەلایەن عیزەت دووری دەدرێت – Politic Press\nهۆشداری لەئەنجامدانی كودەتا لەلایەن عیزەت دووری دەدرێت\nباقر جەبر زوبەیدی وەزیری پێشووی ناوخۆی عێراق هۆشداریدا لە ەنجامدانی كودەتایەكی سەربازیی پیلان بۆ داڕێژراو لە عێراق، كە ئەفسەرانی پێشووی سوپای عێراق كۆدەتاكە ئەنجامدەدەن، ئەوەش بەپاڵپشتی عیزەت دوری جێگری پێشووی سەدام حسێن.\nباقر جەبر زوبەیدی لەمیانی لێدوانێكی دەڵێت: ئەو كۆبوونەوانەی لە لایەن حیزبی بەعسی هەڵوەشاوە لە ئەمەریكا و وڵاتانی دیكەی ڕۆژئاوا ئەنجام دران، دەرخەری ئەوەن، كە سەرقاڵی دانانی پیلانن بۆ ئەنجامدانی كودەتا لەعێراق.\nهەروەها دەڵێت: چەند لایەنێكی ناوخۆیی‌و دەرەكی عێراق پشتوانی كۆبوونەوەكانی ئەندامانی حیزبی بەعسی هەڵوەشاوە دەكەن‌و جەختیشی كردووەتەوە، كە پشتگرییەكانیش جوڵەكانی بەهێزتر كردوون.\nئاماژەی بۆ ئەوەشكرد، كە باڵی سەربازی حیزبی بەعس، كە گروپی چەكداری نەقشبەندییەكانن، لەناوچەكانی دیالەو چیای حەمرین، مەشق‌و راهێنانی چڕیان ئەنجامداوە، بۆ ئەوەی كودەتا سەربازییەكەیان سەر بگرێت.\nعیزەت دووری ماوەی چەند ساڵێكە سەركردایەتی ڕێكخراوێكی چەكداری دەكات بەناوی بزوتنەوەی نەقشبەندی، كە لەدوای داگیركردنی عێراق لەلایەن ئەمریكاوە لەساڵی 2003ەوە خۆی حەشارداوەو ئەمریكاش بڕی 10 ملیۆن دۆلاری بۆ هەركەسێك تەرخانكردووە، كە هەر زانیارییەك بدات لەسەری، ببێتە هۆی دەستگیركردن، یان كوشتنی.\nمستەفا كازمی لە لاوازترین كاتەكانیدا\nكازمی بانگهێشتی كۆمپانیا توركییه‌كان ده‌كات بۆ وه‌به‌رهێنان له عێراق


دوێنێ 22ی4ی2021 د. عبدالله مەلا وەیسی سەرۆکی یەکێتی زانایان وەک وەفایەک بۆ رۆحی باوکی رەحمەتی خوالێخۆشبوو مامۆستا مەلا سەعید گرتکی و خزمەتێک بۆ زانایانی سۆران و نووسەرو خوێنەرو توێژەران کتێبخانەیەکی لەهۆڵی بارەگای لقی سۆرانی یەکێتی زانایان لەسەر ئەرکی بنەماڵەکەیان کردەوە.\nله مەراسیمەکەدا بە ئامادەبوونی هەر یەک لە بەرپرسی لقی سۆران و مەلا وەیسی سەعید ئەندامی پەرلەمانی كوردستان و دکتۆر پشتیوان سرێشمەی بەرێوەبەری ئەوقافی سۆران و ژمارەیەك لەمامۆستایانی ئایینی و رۆشنبیرانی سۆران، کتێبخانەیەک له‌م شاره كرایه‌وه.


پـۆلیسی ئێران له تاران ته‌قه به‌سه‌ر خۆپـیشـانده‌راندا ده‌که‌ن\nهێزه‌کانی ئاسایشی ئێران له سـاڵڕۆژی خوێندکارانی وڵاته‌که‌یاندا و له تارانی پایته‌خت ته‌قه‌یان به ئاسـماندا کردووه و هه‌روه‌ها تێـڵاشیان به‌کارهێناوه بۆ بڵاوه‌پـێـکردنی خۆپـیشـانده‌رانی سه‌ر به ئۆپـۆزیسـیۆن.\nگه‌واهیده‌ران ده‌ڵێن ڕۆژی دووشه‌ممه خۆپـیشـانده‌ران له‌سه‌ر شه‌قام و ناو زانکۆکانی ده‌وروبه‌ری تاراندا گردبوونه‌ته‌وه و دروشمی" مه‌رگ بۆ دیکتاتۆر" یان چڕیوه که مه‌به‌سـتیان لێی ڕێبه‌رانی وڵاته‌که‌یانه. هه‌روه‌ها هه‌واڵیش هه‌یه که‌وا خۆپـیشـاندان له چه‌ند شـارێـکی دیکه‌ی ئێراندا سـازکراون، وه‌کو مه‌شهه‌د و کرمان و ئه‌سفه‌هان.\nهێزه‌کانی پـۆلیسی ئێران له‌گه‌ڵ میلیشـیاکانی به‌سیج په‌لاماری خۆپـیشـانده‌رانیان دا له‌سه‌ر شه‌قامه‌کان و وایان لێـکردن بڵاوه‌ی پـێـبکه‌ن و له سه‌ری کوچه و کۆڵانه‌کاندا به کۆمه‌ڵ‌کۆمه‌ڵ گردبـبنه‌وه. هه‌روه‌ها هێزه‌کانی ئاسایش چوارده‌وری زانکۆی تارانیان داوه تا ڕێ له ڕیفۆرمسـته‌کان بگرن له‌وه‌ی له‌گه‌ڵ خوێندکاراندا یه‌ک‌بگرن و ڕێـپـێوانی دژ به حکومه‌ت سـازنه‌که‌ن.\nڕێبه‌ری ئۆپـۆزیسـۆنی ئێرانی میر حسێن موسه‌ویی له‌و باره‌یه‌وه ڕاگه‌یاندنێـکی له‌سه‌ر ماڵپه‌ڕه‌که‌ی خۆی بڵاوکرده‌وه و تیایدا گوتوویه‌تی حکومه‌ت به په‌لاماردانی خه‌ڵـکی له‌سه‌ر شه‌قامه‌کان و سه‌رکوتکردنی خوێـندکاران شه‌رعیـیه‌تی خۆی له ده‌سـت‌ده‌دات.\nله لایه‌کی دیکه‌وه مه‌هدی که‌ڕووبی که ئه‌ویش بۆخۆی ڕیفۆرمستێـکی دیکه‌ی ناوداره له گفتوگۆیه‌کدا که ڕۆژی دووشه‌ممه بڵاوکرایه‌وه گوتی سه‌رکوتکردنی خه‌ڵـکی ئه‌و شێوازه ڕاسـته نیـیه بۆ وه‌ڵامدانه‌وه‌ی داخوازیـیه‌کانیان. به‌ڕێز که‌ڕووبی به ڕۆژنامه‌ی لی مۆندی فه‌ره‌نسیشی گوت ده‌بێت حکومه‌ت سـنگی فراون‌بێت و ڕه‌خنه قبوڵ بکات تا بتوانێت وڵاته‌که به‌ره‌و ئاشتی و ئارامی به‌رێت.


وەزیرى کشتوکاڵ: بڕیارى قەدەغەکردنى هاوردەى هەناریش دەدەین\nبێگەرد تاڵەبانى لە بڵاوکراوەیەکیدا لە پەڕەی تایبەتى خۆى لە تۆڕى کۆمەڵایەتى فەیسبوک رایگه‌یاند، "بریارەکەمان سەبارەت بە قەدەغەى هاوردە کردنى بەرهەمى تەماتە بۆ ناو هەرێم، کاریگەری ئەرێنى هەبووە لەسەر کەمکردنەوەى زەرەرمەندبونى جوتیاران و ساغکردنەوەى بەرهەمەکانیان".\nبێگەرد تاڵەبانى وەزیرى کشتوکاڵ ئاماژەوی بەوەش کردووە، "هەرچەند بڕیارەکە نەبووە مایەی چارەسەری کێشەی هەرزانی نرخی تەماتە بە شێوەیەک کەلە ئاست چاوەڕوانی و ماندوبونی جوتیاران بێت، بەڵام ئەنجامی بڕیارەکە تا ئاستێک دڵخۆشکەربووە".\nبێگەرد تاڵەبانى باسی لەوەشکردووه، "لەگەڵ نزیکبونەوە لە وەرزی پێگەیشتنی بەرهەمی هەناری خۆماڵیش، ئەگەر پێویست بێت هەمان بڕیار دەدەین، بۆ ئەوەى جوتیاران قازانجى پێویستیان دەست بکەوێت لە بەرهەمى باخەکانى هەناردا".\nکەمپەینه‌كه‌ی بی ئێم سی رێکخراوە نێودەوڵەتییەکان دەهێنێتە دەنگ


به‌پێی ئه‌نجامی توێژینه‌وه‌یه‌كی نوێ , شێوازی خه‌وتنی ژنی دووگیان , كاریگه‌ری له‌سه‌ر ته‌ندروستی خۆی و كۆرپه‌كه‌ی هه‌یه.\nتوێژینه‌وه‌یه‌كی پزیشكی كه له زانكۆی میشگنی ئه‌مریكا ئه‌نجامدراوه ده‌ریخستووه , خه‌وتنی ژنی دووگیان له‌سه‌ر پشت , زیانی ته‌ندروستی بۆ خۆی كۆرپه‌كه‌ی هه‌یه و ئه‌گه‌ری له‌دایك بونی منداڵه‌كه‌ی به مردوی زیاد ده‌كات.\nتوێژه‌ره‌كان توێژینه‌وه‌كه‌یان له وڵاتی غانا ئه‌نجامداوه, چونكه ئه‌و وڵاته ڕێژه‌یه‌كی زۆر منداڵی به مردوی تێدا له دایك ده‌بێت.\nتوێژه‌ره‌كان بۆیان ده‌ركه‌وتووه ئه‌و ژنه دووگیانانه‌ی به‌پشتدا ده‌خه‌ون , ئه‌گه‌ری له‌دایك بونی منداڵه‌كه‌ین به مردوی پێنج هێنده زیاتر بووه به به‌راورد به و ژنه دووگیانانه‌ی كه‌متر په‌یڕه‌وی ئه‌و جۆره خه‌وتنه ده‌كه‌ن.\nتوێژه‌ره‌كان داوایان له ژنانی دووگیان كردووه كه دووربن له خه‌وتن له‌سه‌ر پشت , به‌ڕای پسپۆڕانیش باشترین شێوازی خه‌و بۆ ژنی دووگیان بریتییه له خه‌وتن له‌سه‌ر لای چه‌پ.\nبه‌ڕای پسپۆڕه‌كان خه‌وتن له‌سه‌ر لای ڕاستیش زیانی هه‌یه , چونكه جگه‌ر ده‌كه‌وێته لای ڕاست و به خه‌وتنیش به‌سه‌ر ئه‌و لایه‌دا , هێزێكی زۆر ده‌كه‌وێته سه‌ر جگه‌ر كه زیانی بۆ ژنه دووگیانه‌كه ده‌بێت.\nكۆتای توێژینه‌وه‌كه ئاماژه‌ی به ئاماری له‌دایك بونی منداڵی مردوو كردووه و , ده‌ریخستووه كه ژماره‌ی له‌دایك بونی منداڵی مردوو له ولاته هه‌ژاره‌كاندا زۆر زیاتره به به‌راورد به‌و وڵاتانه‌ی باری دارایی هاوڵاتیانی باشه.\nبه‌پێی ئاماره‌كان له وڵاته هه‌ژاره‌كاندا له كۆی هه‌زار منداڵ په‌نجایان به مردووی له‌دایك ده‌بن , به‌ڵام له‌و ولاتانه‌ی باری ئابوریان باش , له كۆی هه‌زار منداڵ ته‌نها پێنج منداڵیان به مردووی له‌دایك ده‌بن


بەڕێوەبەرایەتیی کشناسی و بومەلەرزەزانیی هەرێمی کوردستان ڕەتیدەکاتەوە لە ئێستاوە بڕیار لە کەمبارانیی ئەمساڵ بدات و کەشناسیی سلێمانیش دەڵێت، تەنها 34%ـی ئەو بڕە بارانەی ساڵانە لە وەرزی پاییزدا دەبێت ببارێت باریوە.\nئاوێنه: بژار ئەکرەم وتەبێژی بەڕێوەبەرایەتیی گشتیی کەشناسی و بومەلەرزەزانیی هەرێمی کوردستان ڕایگەیاند، “باران بارینی ئەمساڵ بە بەراورد بە هەمان ماوە لە ساڵی ڕابردوودا کەمترە، بەڵام هێشتا کاتێکی زۆر بۆ باران بارین ماوە”.\nهەروەها ڕەتیکردەوە کە لەئێستاوە بڕیار لەبارەی وشکەساڵییەوە بدەن بەهۆی ئەوەی پێشبینییەکانی کەشناسی، کورت ماوەن و ناتوانن پێشبینی بۆ تەواوی وەرزی باران بارین بکەن.\nبەپێی پێوەرەکانی کەشناسی، لە وەرزی پاییزەی باران باریندا پێویستە 105 ملم باران ببارێت، بەڵام ئەمساڵ تائێستا 34%ـی ئەو بڕە لە سلێمانی باریوە، لەگەڵ ئەوەشدا ماوەیەکی زۆر لە وەرزی باران بارین لەبەردەستدا ماوە.\nپێوەرەکانی کەشناسی لە هەرێمی کوردستان بەجۆرێکن لە ساڵێکدا 685 ملم باران دەبارێت لە حاڵەتی ئاساییدا، بەڵام ساڵی ڕابردوو کەمتر لەوە باریوە، بۆ ئەمساڵیش مانگێک لە وەرزی پاییز، سێ مانگی وەرزی زستان و وەرزی بەهار ماوە بۆ باران بارین کە ڕێژەی 50%ـی باران بارین لە وەرزی زستاندایە، 35%ـی لە وەرزی پاییز و 15%ـی لە وەرزی بەهاردایە.


سەركونسوڵگەری ئێران: گۆڕانكاری لە ڤیزادا نەكراوە - تۆڕی میدیایی خەڵک\nدوای ئەوەی لە چەند سەرچاوەیەكەوە بڵاوكرایەوە كە گۆڕانكاری لە پێدانی ڤیزای ئێراندا كراوەو هاووڵاتیان دەتوانن بەبێ پشكنینی كۆرۆنا ڤیزا وەربگرن، سەركونسوڵگەری كۆماری ئیسلامی ئێران ئەو هەواڵە ڕەتدەكاتەوە.\nلە ئاگادارییەكدا، سەركونسوڵگەری كۆماری ئیسلامی ئێران لە سلێمانی ئاگاداری خوازیارانی وەرگرتنی ڤیزای كۆماری ئیسلامی ئێران دەكاتەوە، هیچ گۆڕانكارییەك لە مەرجەكانی وەرگرتنی ڤیزادا نەكراوە و بڵاوبوونەوەی هەواڵێك لە بەشێك لە راگەیاندنەكانی هەرێمی كوردستان لە زاری كۆمپانیاكانی تایبەتمەند بە وەرگرتنی ڤیزاوە لە ماوەی دوو رۆژی رابردوودا بە تەواوی دوورە لە راستییەوە.\nئاماژە بەوەشكراوە، بە رەچاوكردنی داخرانی مەرزەكانی نێوان ئێران و عێراق تا (٤ی نیسان)، پێدانی ڤیزا لە سەركونسوڵگەرییەكە راگیراوە.\nهاتوچۆ لە نۆكەندی سوێس راگیرا


ڕۆژی 31ی كانونی دووەم\n- ڕۆژی 31ی كانونی دووەمی ساڵی 743ی زایینی، ئیمام (محەمەد عەلی باقر) پێنجەم ئیمامی شیعەی دوانزدە ئیمامی كۆچی دوایی كردووە كە زانایەكی بە توانای ئایینی ئیسلام بووە.\n- ڕۆژی 31ی كانونی دووەمی ساڵی 1512، (هینریك)ی پاشای پورتوگال لە دایك بووە، لە هەمان ڕۆژیشدا بەڵام ساڵی 1580 لە تەمەنی 68 ساڵیدا كۆچی دوایی كردووە.\n- ڕۆژی 31ی كانونی دووەمی ساڵی 1797، موزیسیانی بەناوبانگی نەمسایی (فرانز شۆبەرت) لە دایك بووە كە خاوەنی چەندین شاكاری میوزیكە و خزمەتێكی زۆری بە هونەر كردوە.\n- ڕۆژی 31ی كانونی دووەمی ساڵی 1876، ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا فەرمانی بە هیندییە سورەكان كرد بگوێزنەوە بۆ ناوچە پارێزراوەكان بە ئامانجی پاراستنی گیانیان كە لەلایەن ئەمریكییە توندڕەوەكانەوە مەترسییان لەسەر دروست ببوو.\n- لە میانی جەنگی یەكەمی جیهانیدا و بۆ یەكەمجار لە مێژوودا، ڕۆژی 31ی كانونی دووەمی ساڵی 1915 سوپای ئەڵمانیا گازی ژەهراویی لە دژی هێزەكانی ڕوسیا بەكارهێنا.\n- ڕۆژی 31ی كانونی دووەمی ساڵی 1924، یەكەم ژمارەی ڕۆژنامەی (جەزیرە) لە ناوچی یافای فەڵەستین بڵاوكراوەتەوە كە رۆژنامەیەكی سیاسی بووە.\n- ڕۆژی 31ی كانونی دووەمی ساڵی 1927، شەڕێكی گەورە لە نێوان هێزەكانی توركیا و شۆڕشگێڕانی كورددا لە ناوچەی بەدلیس ڕوویدا كە لە ئەنجامدا شۆڕشگێڕەكان سەركەوتن و زیانێكی زۆریان لە هێزەكانی سەر بە دەوڵەتی توركیا دا.\n- لە پاش كۆتاییهاتنی جەنگی دووەمی جیهانی، ڕۆژی 31ی كانونی دووەمی ساڵی 1946، دەستووری یۆگۆسلافیا ڕاگەیەندرا كە لە سەر بنەمایەكی سۆڤێتیی داڕێژرابوو، بە گوێرەی ئەو دەستوورەش هەریەكە لە كۆمارەكانی (سربیا، كرواتیا، بۆسنە و هێرسك، مۆنتینیگرۆ، مەكدۆنیا و سلۆڤینیا) لە چوارچێوەی دەوڵەتی یۆگۆسلافیادا بوون.\n- ڕۆژی 31ی كانونی دووەمی ساڵی 1950، (هاری ترومان)ی سەرۆكی ئەمریكا ڕەزامەندیی پیشاندا بۆ پەرەپێدانی بۆمبی هایدرۆجینی كە بە مەترسیدارترین بۆمب ئەژمار دەكرێت لە سەر گۆی زەوی.\n- ڕۆژی 31ی كانونی دووەمی ساڵی 1953، بە فەرمانی دەسەڵاتدارانی حكومەتی فەرەنسا و بە مەبەستی دامركاندنەوەی ناڕەزایەتییەكانی گەلی تونس، هێزەكانی فەرەنسا (حەبیب بورقێبە)ی سەركردەی شۆڕشگێڕەكانیان دەستگیر كرد.\n- بە هۆی پشتیوانیكردنی لە حكومەتی عێراق، ڕۆژی 31ی كانونی دووەمی ساڵی 1980، كۆماری ئیسلامیی ئێران پەیوەندییە دبلۆماتییەكانی لەگەڵا شانشینی ئوردندا ڕاگرت.\n- ڕۆژی 31ی كانونی دووەمی ساڵی 1986، یەكەم بینا لەسەر ڕووی مانگ بنیات نرا كە زۆربەی كەرەستەكانی بیناكە لە خۆڵا و بەردی مانگ بەكارهێنرابوون.\n- ڕۆژی 31ی كانونی دووەمی ساڵی 1990، یەكەم لقی ماكدۆناڵدی ئەمریكی لە شاری مۆسكۆی پایتەختی یەكێتیی سۆڤێت كرایەوە كە ئەوەش بە نیشانەیەك دادەنرا بۆ گۆڕانكاریی لە مێژووی یەكێتیی سۆڤێت و سیستمی حوكمڕانی لەو وڵاتەدا.\n- ڕۆژی 31ی كانونی دووەمی ساڵی 1998، ڕۆشنبیر و نوسەری كورد (محەمەد قازی) كۆچی دوایی كردووە كە خزمەتێكی زۆری بە بواری رووناكبیریی و ئەدەبی كوردی كردوە.\n- لە میانی شاڵاوی تەعریب و تەبعیس و تەهجیردا كە ڕژێمی بەعس لە دژی كوردانی شاری كەركوك و ناوچەكانی تر پیادەی دەكرد، ڕۆژی 31ی كانونی دووەمی ساڵی 1999 بە فەرمانی حكومەتی بەغداد زیاتر لە بیست خێزانی كورد بە زۆرەملێ لە ماڵا و حاڵی خۆیان وەدەر نران.\n- ڕۆژی 31ی كانونی دووەمی ساڵی 2005، لە مەزادخانەیەكی ناوچەی هۆنگ كۆنگ وێنەی هاوسەری (جەنگیز خان)ی ئیمپراتۆری مەغۆل لە زیادكردنێكی ئاشكرادا بە بەهای 350 ملیۆن دۆلاری ئەمریكی فرۆشرا كە لە ڕووی نرخەوە ژمارەی پێوانەیی تۆمار كرد.\n- لە پاش ناكۆكیی و شەڕێكی قورس لە سۆماڵدا و هەڵوەشانەوەی حكومەتی ئەو وڵاتە، ڕۆژی 31ی كانونی دووەمی ساڵی 2009، پەرلەمانی سۆماڵ (شەریف شێخ ئەحمەد)ی سەرۆكی یەكێتیی دادگا ئیسلامییەكانی وەكو سەرۆكی نوێی ئەو وڵاتە هەڵبژارد.\n- لە میانی پاڵەوانێتیی جامی نەتەوەكانی ئەفریقادا كە ساڵی 2010 لە ئەنگۆلا بەڕێوەچوو، ڕۆژی 31ی كانونی دووەمی ئەو ساڵە هەڵبژاردەی تۆپی پێی میسر بۆ جاری سێهەم لە سەر یەك جامەكەی بردەوە.\n- ڕۆژی 31ی كانونی دووەمی ساڵی 2012، هونەرمەند و ئەكتەری میسری (سوهەیر بارونی) لە تەمەنی 75 ساڵیدا كۆچی دوایی كردووە كە لە پەنجاكانی سەدەی ڕابردوودا وەكو ئەستێرەیەكی هونەری میسری دەركەوتووە و ڕۆڵی لە چەندین بەرهەمی هونەریدا بینیوە.\n- ئەمڕۆ لە كۆماری ناورۆ بە ڕۆژی نیشتمانیی ئەژمار دەكرێت و بۆنە و مەراسیمی نیشتمانیی بەڕێوەدەچێت كە دورگەیەكە و دەكەوێتە ئاوەكانی زەریای ئارام و پێشتر بە دورگەی كامەرانی ناسرابوو بە بچوكترین وڵاتی دورگەییش لە قەڵەم دەدرێت لە جیهاندا.


هەشت ئەندامی تری ڕێکخراوی تیرۆریستیی سپای پاسدارانی ئیران لە سووریە کوژران | Roji Kurd ڕۆژی کورد\nماڵەوە ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست ئێران هەشت ئەندامی تری ڕێکخراوی تیرۆریستیی سپای پاسدارانی ئیران لە سووریە کوژران\nهەشت ئەندامی تری ڕێکخراوی تیرۆریستیی سپای پاسدارانی ئیران لە سووریە کوژران\nڕۆژی کورد: لە شەڕ و پێکدادانەکانی سووریەدا کە ڕێژیمی ئێران بە هەموو هێز و تواناوە تێیدا بەشدارە، ٨ ئەندامی دیکەی ئەو ڕێکخراوە تێرۆریستییە کوژران.\nبەپێی هەواڵی ڕاگەیەنەکانی ڕێژیمی ئیسلامیی ئێران، ئەژمارێکی تر لە ئەندامانی ڕێکخراوی تیرۆریستیی سپای پاسدارانی کۆماری ئیسلامی ئێران لە شەڕ و پێکدادانەکانی سووریەدا کوژراون.\nهەواڵدەریی “تەسنیم” سەر بە سپای پاسدارانی ڕێژیمی ئێران، ڕۆژی هەینی ڕێکەوتی ٣ی بانەمەڕی ١٣٩٥ی هەتاوی، بڵاوی کردەوە کە سێ کەسی ئەفغانیی سەر بە سپای پاسدارانی ئەو ڕێژیمە بە ناوەکانی “ئەسەدوڵڵا حوسێنی، کازم تەوەسۆلی و مۆرتەزا ڕەجبی” خەڵکی شاری شیروان کوژراون.\nهەروەها دوو ئەندامی تێرۆریستی دیکەی ئەو ڕێکخراوە نیزامییە بە ناوەکانی “محەممەدحوسێن حەمزە” لە تیپی ١٢ی قائمی سمنان و “ئەفشین زەورەقی بەحری” لە گرووپی ئەندازیاریی ٤٥ی جەوادولئەئێمەی سپای نەینەوا لە شاری گوڵستان، لە سووریە کوژراون.\nهەروەها “حوسێن هێمەتی” بە پلەی ستوانییەوە، بە هۆی بەرکەوتنی خۆمپارە کوژراوە.\nماڵپەڕی “تابناک” ناوی ئەو سەردارەی “محەممەدڕەزا فەلاح‌زاده” ڕاگەیاندووە کە لە سەردەمی سەرکۆماریی مەحموود ئەحمەدی‌نژاد، بۆ ماوەی ٦ سال پارێزگاری یەزد بووە.\nچەند ڕۆژ پێشتر ناوی ئەو ١١ ئەفسەرەی لە دەوروبەری شاری حەلەب کوژرابوون لە لایەن ڕاگەیاندنەکانی ڕێژیمی ئێرانەوە بڵاو کرانەوە.\nڕێکەوتی ٢٣ی خاکەلیوەی ١٣٩٥ی هەتاوی هەواڵی کوژرانی٥ ئەفسەر لە کڵاوکەسکەکانی ئەرتەشی ڕێژیمی ئێران، لە سووریەدا بڵاو بۆوە.\nهەروەها ئەمڕۆ شەممە ٤ی بانەمەڕی ١٣٩٥ ، مەیتی سەروان سادق شەیبک یەکەمین کوژراوی ئەرتەش لە پارێزگای گوڵستان لە شاری گالکیش نێژرا.\nموجتەبا یەدووڵاهی سێیەمین ئەندامی ئەرتەشی ئێرانە کە لە سووریە کوژراوە و تا ئێستا زانیاری لەمەڕ ناسنامەی ئەو کەسە بلاو نەبۆتەوەو بەڵام دەگوترێ ئەندامی تیپی دووەمی تەکاوەران کە ئەمڕۆ دووشەممە ٢٣ی خاکەلێوە لە سووریە کوژراوە. موجتەبا سێهەمین ئەندامی ئەرتەشە کە لە سووریە کوژراوە کە لێرەدا وێنەی هەندێک لەو کوژراوانە دادەنێینەوە.\nبابەتی پێشوولە قامیشلوو، ئاگربەست ڕاگەیێندرا\nبابەتی دواترمادە هۆشبەرەکان، شەرعییەتێک بۆ لە سێدارەدان


:: PM:10:31:18/09/2021 \nدوای دوو ساڵ، تا ئێستە ڤایرۆسی كۆرۆنا چنگی لە یاخەی مرۆڤایەتی بەرنەداوە، وا باوە نیشانەكانی تووشبوون بەو ڤایرۆسە لەسەر كۆئەندامی هەناسە، وەك كۆكە و هەناسەتەنگی دەردەكەوێت، لەگەڵ ئەوەیش نیشانە و كاریگەری تریشی هەیە، بەڵام چۆن كار دەكاتە سەر سووڕی مانگانەی ژن؟\nبەدرێژایی ماوەی سەرهەڵدانی پەتاكە راپۆرتەكان باسی چەند گۆڕانكارییەكەیان كردووە لەوانە، قورستر یان سووكتربوونی سووڕی مانگانە و ناڕێكی وەستانی بۆ ماوەیەكی كاتی، رەنگە كاریگەرییەكەی زیاتر بەهۆی پەكخستنی دەردانی هۆڕمۆنەكانەوە بێت، ئەوەیش دەبێتە هۆی گۆڕان لە سووڕی مانگانە.\nهۆكاری تر بۆ گۆڕانی سووڕی مانگانە هەیە وەك ماندووبوونی جەستەیی و دەروونی\nلە 2020 توێژینەوەیەك ئاماژەی كرد كە ناوپۆشی منداڵدان لە تووشبوونی راستەوخۆی كۆرۆنا پارێزراوە، لە توێژینەوەیەكی تر لە 2021 زانیارییەكانی 177 ژن لە كاتی سووڕی مانگانە شیكردنەوەیان بۆ كرا، دەركەوت لە 45یان گۆڕانكاری رووی داوە، لەوان سووكتر و قورستربوون و زۆرینەیان لە كاتی تووشبوون سووڕێكی مانگانەی درێژتریان هەبووە، بەڵام 84 بۆ 99%ی بەشداران دوای مانگێك یان دوو مانگ لە چاكبوونەوە، ئاسایی بوونەوە.\nلەگەڵ ئەوەی هەندێك لە گۆڕانكارییەكانی سووڕی مانگانە بە تووشبوون بە ڤایرۆرسی كۆرۆنا بەسترایەوە، بەڵام تا ئێستە توێژینەوەكان راستەوخۆ حاڵەتەكەیان بە ڤاكسینی دژ بە كۆرۆنا نەبەستووەتەوە، لە توێژینەوەكان دەركەوتووە كە دوای وەرگرتنی ڤاكسین سووڕی مانگانەی ژمارەیەك ژن گۆڕاوە یان قورستر بووە ، بەڵام كاریگەرییەكە كاتی بووە و دوای چەند هەفتەیەك دوای وەرگرتنی ڤاكسین ئاسایی بوەتەوە.\nئەگەرچی تا ئێستە بەتەواوەتی هۆكاری روودانی دیار نییە، بەڵام ئەگەری هەیە تووشبوون بە ڤایرۆسی كۆرۆنا و وەرگرتنی ڤاكسینیش كاریگەریان بۆ سەر سووڕی مانگانەی ژن هەبێت، جیا لەوانە هۆكاری تریش هەیە، وەك ماندووبوونی جەستەیی و دەروونی.


J. Ward - Soccer - Yariga - Results, fixtures, tables and statistics\n2018/2019 کریستاڵ پاڵاس خنئ 551 7 6 1 0 26 1 1 0 0\n2017/2018 کریستاڵ پاڵاس خنئ 1616 19 19 0 3 4 0 4 0 0\n2016/2017 کریستاڵ پاڵاس خنئ 3418 38 38 0 1 0 0 7 0 0\n2015/2016 کریستاڵ پاڵاس خنئ 2692 30 30 0 1 1 2 4 0 0\n2014/2015 کریستاڵ پاڵاس خنئ 3330 37 37 0 0 0 1 4 0 0\n2013/2014 کریستاڵ پاڵاس خنئ 3240 36 36 0 0 0 0 3 0 0\n2012/2013 کریستاڵ پاڵاس خپی 2260 27 25 2 5 8 0 3 0 0\n2011/2012 پۆرتسمۆس خپی 3433 44 38 6 4 7 3 5 0 0\n2010/2011 پۆرتسمۆس خپی 3024 42 33 9 16 10 3 1 0 0\n2009/2010 پۆرتسمۆس خنئ 145 3 1 2 0 9 0 0 0 0\n2008/2009 ئەی ئێف سی بۆر… LET ? 18 14 4 3 ? 1 1 1 0\nگشتیی 23709 301 277 24 33 65 11 33 1 0\nجامی یەکێتی ئینگلتەرا پلەی دووەم 2x 2015/2016, 2009/2010\n01/07/12 Portsmouth Crystal Palace 650K یۆرۆ\nGroin Strain 03/12/17 19/01/18\nپێکانی ئەژنۆ 09/09/15 22/10/15\nگرژبوونی ماسولکەکان 19/04/15 02/05/15\nCalf/Shin Injury 12/09/13 27/09/13


ڕژاک له‌سه‌ر ١٥ى شوبات ڕاگه‌یه‌ندراێکى بڵاوکرده‌وه - RojNews\nڕژاک له‌سه‌ر ١٥ى شوبات ڕاگه‌یه‌ندراێکى بڵاوکرده‌وه\nڕێکخراوى ژنانى ئازادى کوردستان – ڕژاک له‌سه‌ر پیلانگێڕى نێوده‌وڵه‌تى ١٥ى شوبات ڕایگه‌یاند: پێویسته له لایه‌ن ئێمه‌ی ژنانه‌وه تێکۆشان له دژی پیلانگێڕیی به شێوه‌یه‌کی به‌هێز ئه‌نجام بدرێت.\nڕێکخراوى ژنانى ئازادى کوردستان – ڕژاک، ئه‌مڕۆ له‌سه‌ر پیلانگێڕیى نێوده‌وڵه‌تى 15ى شوبات ڕاگه‌یه‌ندراوێکى بڵاوکرده‌وه.\nڕێکخراوی ژنانی ئازادی کوردستان- ڕژاک له ڕاگه‌یه‌ندراوه‌که‌دا ده‌ڵێت: "له ئافرێنه‌ری ڕێگای ژیانی ئازاد و به‌رخۆدانی مه‌زنی ڕێبه‌ر ئاپۆ، به ڕێزه‌وه سڵاو ده‌که‌ین، به پێشه‌نگایه‌تی به‌رخۆدانی مێژوویی ڕێبه‌ر ئاپۆ گه‌لی کورد و ژنان ئامانج و ڕێبازی پیلانگێڕى نێوده‌وڵه‌تیان ئاشکرا کرد، هه‌ر ساڵ له‌سه‌ر بنه‌مایه‌کی به‌هێز ئه‌م پیلانگێڕییه پووچه‌ڵ ده‌بێته‌وه، ڕۆژ به‌ڕۆژ زۆردارن و خائینان لاوازتر ده‌بن و کۆتا ساته‌کانی ژیانیان ده‌ژین".\nله به‌شێکی دیکه ڕاگه‌یه‌ندراوه‌که‌دا باس له‌وه کراوه: "شه‌هید ئاڤێستا و بارینه‌کان به که‌سایه‌تی خۆیان ڕه‌نگدانه‌وه‌ی به‌رخۆدانی ئیمراڵیان کرد، وه‌ک چۆن له به‌رامبه‌ر پیلانگێڕی نێونه‌ته‌وه‌ییدا به سه‌دان مرۆڤ خۆیان کرده حه‌ڵقه‌یه‌کی له ئاگر و ووتیان ئێوه ناتوانن ڕۆژی ئێمه تاریک بکه‌ن، ئه‌مڕۆش ژنانی شۆڕشگێڕ به فیداکردنی خۆیان سه‌لماندیان که دوژمنان ناتوانن ده‌ستێوه‌ردانی سیسته‌م و ژیانێک بکه‌ن، که له‌سه‌ر بنه‌مای فه‌لسه‌فه‌ی ڕێبه‌ر ئاپۆ ئاواکراوه".\nله کۆتایشدا ئه‌وه هاتووه: "پێویسته له‌لایه‌ن ئێمه‌ی ژنانه‌وه تێکۆشان له دژی پیلانگێڕی به شێوه‌یه‌کی به‌هێز ئه‌نجام بدرێت و ده‌توانین خاوه‌نداریه‌تی بکه‌ین له ڕێبه‌ر ئاپۆ، ژیانی ئازاد و سیسته‌می دیموکراتیکی خۆبه‌ڕێوه‌به‌ری، بۆ گۆڕانکاری سیسته‌م و سیاسه‌تی بێ ئیراده‌کردنی گه‌ل ته‌نیا ڕێگای ڕاسته‌قینه فه‌لسه‌فه‌ی ڕێبه‌ر ئاپۆیه".\nماوه‌ى ١٩ ساڵ تێده‌په‌ڕێت به‌سه‌ر پیلانگێڕى نێوده‌وڵه‌تى دژبه عه‌بدوڵا ئۆجالان ڕێبه‌رى په‌که‌که، که ڕۆژى ١٥ى شوباتى ساڵى ١٩٩٩ له نایرۆبى پایته‌ختى وڵاتى کینیا به پیلانێکى نێوده‌وڵه‌تى ده‌ستگیرکرا و له‌و کاته‌وه تا ئێستا له زیندانى ئیمرالى زیندانى کراوه.


Saturday, 11.20.2021, 20:25\n(ئەو مێژووەی، خۆم تێیدا ژیاوم)\nچڵ و پێنج ساڵ دەبی ئەو مەلابەختیارە لەدەمی شەهید ئارامی دەنگی هەبووە و ڕەنگی نیە. نەوشێروان بووە شت و شەڕی جوود و هەمووعێراقی کرد، لەودەمەی یەکێتی لەهەڕمێنی دابوو تاکە هێزی سەر ساحەی موعارەزەی عێراقی بوو لەدژی بەعس و جمهوری ئیسلامی. ئەوەلەبنەوە هەر خەریکی هەڵتەکاندن و تەکەتوول و حیزب دروست کردن بووە.\nخۆی بەگرتن دا میزیان پێ فڕکرد و خەیری کادیرەکانی ئەودەمی وەک ئەبووبەکر خۆشناوی لەساڵی ١٩٨٥ بەتەسلیم کردنەوە دا. نیوەی دیبەڕانگیری بادینان کرد. ئیتیجاهو قادر عەزیز دەرووی خێریان لۆکردنەوە تێدا نەگیرێن و نەکوژرێن و تەسلیم نەبنەوە.\nهات هات هەتا گەیشتە ڕاپەڕین دیسان هیچ دەوری نەبوو. ناچار مارسیدسەکی تەختەی بەشێست هەزار دینار بەقەرز کڕی کەپارتی ویەکێتی ئەودەم سەدا سیو دووی پارەی داهاتی گوومرگی ئیبراهیم خەلیلیان وەردەگرت و حیزبی زەحمەتکێشان بەتەنیا سەدا چواری هەندیهەرسێ حیزبی یەکگرتنی پاسۆک و سۆشیالیست و گەل وەردەگرت. ئەو خەریک بوو شێت بی. ناچار دەستی بەدەرچوونی دوو ژمارەیجەریدەی ئاڵای شۆڕش کرد لەزەمانی تروتسکیەوە پێداهات شەن و کەوی کۆمەڵگای کوردەواری کرد هەندە درێژ دادڕ بوو سەدا نەوەدیبەخۆی دەینووسی. دوایێ تەماشای کرد کەس سەر و سەلیقەی خوێندنەوەی نیە. هەستا دنەی چوونە ناو زەحمەتکێشانی کەوتە سەر وکەللەی سەرتا عیمادی کۆنە دۆستی خانەقینی نارد ئەوجا سالار عەزیز ئەوە بوو لە نەوەد و دوو کۆنگرەی یەکگرتنی لەگەڵ حیزبیزەحمەتکێشان لە قاعەی میدیا گرت و لەخووتوو خۆڕا جارێکی دی زەحمەتکێش لەپاش ساڵی ١٩٨٥ی دەمی ئیتیجاهی دیموکراتیشۆڕشگێڕان ئامێزی لەبۆ گرتەوە هێشتان لەشەقڵاوەی لەهۆتێل شیرین بوو شێست هەزار دیناری قەردی مارسیدسەکەی لەبۆ داوە.\nلەناو کۆنگرەی هێندە بێ ئاگا بوو لە جوگرافیای سیاسی کەقسە هاتە سەر بڕگەیەکی داهاتووی کوردستان پاش بەرەی کوردستانی چیبێ. باس لەدەوڵەت کرا. هەڵی دایە گۆتی نیە شتێک بەناوی دەوڵەت. گۆتیان ئەدی ئەوە نیە دەوڵەتی کوێت کۆستەریکا!\nبووە شەخسی دووەمی ناو حیزبی زەحمەتکێش و لەمەقەڕی مەکتەب سیاسی ئەودەمی کەزوو ئیتیحادی نیسائی هەولێرێ بوو لەئازادی.\nکادیری بێ ئیشیان هەموو بوونە ساحێب بەرازیلی و سووقی کەونە کادیری زەحمەتکێشیان دەکردەوە و لەسەربانی سویچیان بەپەنجەیهەڵدەسووڕاند. هێندە بێ وەفا بوو لەوێش قوونی تۆتکەی نەدا هەستا بەدزی لەبنەوە بەخۆی و عیماد ئەحمەد و سالار عەزیز و کاردۆ و زۆریدی جارێکی دی نیوەی حیزبیان بەسەیارە و هەموو شتەوە لەگەڵ زەحمەتکێش بەش کردوو بردیەوە ناو یەکێتی و لەهەمان قاعەی پێ هاتە ناوزەحمەتکێشان لەوێ جەلال تاڵەبانی کۆبوونەوەی لەگەڵ کردن و بەسەلامەتی گەڕاوە قاعیدە کۆنەکەی خۆی. ئەو حیزبە پاکەی زاحمەتکێشانیلەبنەوە تێکدا کە تاکە کایەن بوو لەدواتی پەکەکە و پاسۆکی سەربەخۆیی کردبووە ئامانج و ئەوە بوو لێکترازانەکی ئارێز عەبدوڵای ساڵی١٩٩٣ی لێ پەیدا بوو دوایێ لەناو خۆ سەنگەریان لێک گرت و کەوتە کاری مەحکەمەو پارتی دەستی تێوەرداو قادر عەزیز بەسلێمانی کەت وئاییندەی لێ دروست کرد و ئەوانی دیش لەهەولێرێ مانەوە و دوایێ یەکجاری ئاییندەشیان هەڵوەشاندەوە و قادر عەزیزیش کەوتە ناوبەرداشی تەکەتوولاتە هەمیشەییەکەی یەکێتی.\nزووتر لەشەڕی حەرەکەی ئیسلامی لەساڵی ١٩٩٤ لەقاعەی میدیا لەگەڵ شێرکۆ بێکەس کەوتە سەرزەنشتی هەر هەزارو چارسەد ساڵیبوونی ئایینی ئیسلام کەشێرکۆشیعری پێڵاوەکەی خوای خویندەوە وپاش ئەوەی مەلا دەستی لۆ درێژ کردو گۆتی پەنا دەبەمە بەر خوایەکەیخۆم! کەلەڕێزی پێشەوە دانیشتبوو لەبۆ بەگەڕ خستنی بەرداشی شەڕی ناوەخۆی براکوژی خەڵکی نەزان.\nلەتۆغیانی شەڕی پارتی و یەکێتیش ئەودەمەی جەبار فەرمان لەزیارەتێ گۆتی ئێرە میفتاحی سەری ڕەشە ئەو لەمیحوەری دێگەڵەیبەدەمانچەی بەرقەدیەوە نمایشی خۆی دەکرد، لەبۆ سەیارەی سەرنشینەکانی ڕێبواری جادەی نێوان کۆیە و هەولێرێ.\nئەوجارە مەلا بەختیار بەدوو ملیۆن دیناری ئەودەمی ئیدارەی یەکێتی لەبۆ خێزانی خانووەکی لەسلێمانی پێ کڕی و زیاتر ئەو ئیتیفاقیە هیزەواج بوو ئەوە بوو دوایێ بەوێنەی ماهیر عەبدول ڕەشیدی قائید فەیلەق چۆن کچەکەی دایە قوسەی ئەویش کچەکەشی دایە باڤێڵ تاڵەبانیهەوکە! لەیەکەم کۆبوونەوەی مەسعود بارزانی و جەلال تاڵەبانی لە دووکان کە ئیتیفاقیەی ستراتیجی نێوان مەسعود و جەلالی بەدوا داهاتئەو هەندەک لە بورهان خۆشناوی بەسەرەوەتر بوو بووە موزیعی بەخێرهاتن کردنی مەسعود بارزانی و تەقدیم کردنی فەقەراتەکانیئاهەنگەکە.\nلەوێش دیسان شانسی خۆی تاقی کردەوە نەبووە وە شت. گۆڕان لەوپەڕی بەهێزی دابوو هەموو توانای خستبووە سەر یەک دژایەتینەشێروان و گۆڕانی دەکرد هەتا خستبوویە سەر کێشەی شەخسی. نەوشێروان هەر جوابیشی نەدەدایەوە ناچار دابەزی ئەوجارە پڕی دەدایەکی وەک هەڤاڵ ئەبووبەکری بێ دەسەڵات دەیگۆت نابێ هەڵوەڕەکی بەعسی ببێتە پارێزگاری سلێمانی بەهەموو عەقڵی خۆی لەلافیتەیەکیجیداری گەورە بەدەروازەی مەکتەبی سیاسی هەڵیواسی بوو. دیسان کەس جوابی نەدایەوە یەکێتی و گۆڕان لەدەباشان ئیتیفاقیەیستراتیجیان کرد کەس حیسابی لۆ ئەو نەکرد. ناچار لەبن ڕا کەوتە تێکدان و جێبەجێ نەکردن.\nدیسان هیچ دەوری نەبوو ناچار ئەو جارەیان پەڵپی سەرۆک کۆماری گرتیەو خۆی بە سەری ڕەش شۆڕ کردیتەوە هەموو سیناریۆکانی پارتیوەک بابەتی ژەهر و حەفلەی قوون بادانی ئیستەنبۆڵی پیاوە هۆمۆ سەکسیە مەسیلیەکانی حەرفیەن جێبەجێ دەکات بەس بەو مەرجەی لەدژیبەرهەم بیکەنە ڕەئیس جمهوور. لەوەش یان ئەگەر موەفەق نەبوو ئەوە ئەوجارە پەڵپ بە جێیە مردووەکەی کۆسرەت رەسوولی دەبا لە مەنسەبیدیاری کردنی بەرژەوەندیە باڵاکانی یەکێتی کەبەس هی بەرژەوەندی بنەماڵەی تاڵەبانی و مەسئوولە گەورەکانیەتی.\nبە کورتی هەوکە داردەستی پارتیە لەناو یەکێتی کوویان بوێ ئەوها گەمەی پێ دەکەن.


82 %ی ئاواییەكانی پارێزگای “ورمێ” گازیان نیە – زاگرۆس پۆست\nماڵەوە / کوردستان / 82 %ی ئاواییەكانی پارێزگای “ورمێ” گازیان نیە\n82 %ی ئاواییەكانی پارێزگای “ورمێ” گازیان نیە\nپێنج شه‌ممه 1 كانونی دووه‌م 2015\tکوردستان, هەواڵ 62 جار خوێنراوه‌ته‌وه\nبە وتەی یەكێك لە بەرپرسانی خزمەتگوزاریی پارێزگای “ورمێ” تەنیا 18% لە ئاواییەكانی پارێزگای ورمێ گازیان هەیە.\nبە وتەی “مەنسور سادقیان” بەرپرسی گشتیی شیركەتی گازی پارێزگای ورمێ، بە ئاماژە بە نەبوونی گازی سروشتیی لە شارەكانی “ماكۆ، قەرەزیائەدین، نەغەدە و تیكاب”، دەڵێ: ئێستاكە 18 شار و پتر لە 110 ئاوایی لەو پارێزگایە گازیان هەیە و ئەوەش دەكاتە تەنیا 18% ی دانشتووانی ورمێ و 82% ی خەڵكی ئەو پارێزگایە لە هەبوونی گاز بێ بەرین.\nمەنسور سادقیان، لە درێژەی وتەكانیدا دەڵێ: پاش گەڵاڵەی ئامانجداركردنی یارانەكان، هەڵگری وزە و بەكارهێنانی گازی ماڵان نزیكەی 7% كەمی كردووە و 9 شارۆژكەی پیشەیی لە پارێزگای ورمێ گازیان نیە.\nئاشكرا كردنی وەها ئامارێك لە لایەن كاربەدەستێكی دەوڵەتی لە پارێزگای ورمێ لەحاڵێكدایە، كە بە پێی ئاماری بەڕێوەبەرایەتی گشتیی ئامار و زانیاریی پارێزگای ورمێ ئێستاكە نزیكەی 600 هەزار خەڵكی گوندنشین لەو پارێزگایەدا هەیە، كە پتر لە هەزار ئاوایی نیشتەجێ بوون و زۆربەیان لە هەبوونی خزمەتگوزاریی گونجاو بێبەرین.\nپێشتریش پارێزگاری ورمێ لە چاوپێكەوتنێك لەگەڵ بەڕێوەبەرایەتی گازی شیركەتی میللی گازی ئێران، دۆخ و پێوەرەكانی بڵاوكردنەوەی گاز لەو پارێزگایە بە نالەبار و خراپ وەسف كردبوو.


ئه‌حمه‌د حاجی ره‌شید: كار بۆ مافه دارایی‌و ده‌ستووریه‌كانی كورد ده‌كه‌ین\nپارتی‌و یه‌كێتی له‌پێناو گه‌ڕانه‌وه بۆ به‌غدا‌و وه‌رگرتنی پۆست‌وپاره، شانه\nهه‌ولێر.. به‌ردی بناغه‌ی كۆمه‌ڵگه‌ی كونسووڵخانه‌ی نوێی ئه‌مریكا دانرا\nكۆمسیۆن: هه‌ڵبژاردنی ئه‌مجاره ده‌رفه‌تی ساخته‌كاریی نییه‌و گۆڕانكاریی به‌خۆوه‌ب\nكه‌سوكاری شه‌هیدان داوا له‌ده‌نگده‌ران ده‌كه‌ن، ده‌نگ به یه‌كێتی‌و پارتی نه‌ده\nجه‌بار یاوه‌ر: له‌مساڵدا هاوكاریه‌كانی هاوپه‌یمانان بۆ پێشمه‌رگه به‌رده‌وامی ده‌بێت\nئه‌مینداری وه‌زاره‌تی پێشمه‌رگه ڕایگه‌یاند له‌مساڵدا هاوكاریه‌كانی هاوپه‌یمانان بۆ پێشمه‌رگه به‌رده‌وامی ده‌بێت و بڕیاره ئه‌مریكا و كه‌نه‌دا سێ لیوای دیكه‌ی پێشمه‌رگه پڕچه‌ك بكه‌ن.\nجه‌بار یاوه‌ر ئه‌مینداری وه‌زاره‌تی پێشمه‌رگه له كۆنگره‌یه‌كی ڕۆژنامه‌وانیدا ڕایگه‌یاند بڕیاره ئه‌مریكا له‌مساڵدا، دوو لیوای پێشمه‌رگه به‌ته‌واوی پڕچه‌ك بكات و حكومه‌تی كه‌نه‌داش لیوایه‌ك پڕچه‌ك ده‌كات.\nسه‌باره‌ت به دواكه‌وتنی شه‌ڕی حه‌ویجه جه‌بار یاوه‌ر ئاماژه‌ی بۆئه‌وه كرد، چه‌ندجارێك كۆبونه‌وه‌یان له‌گه‌ڵ سوپای عێراق و حه‌شدی شه‌عبی كردووه، پلانێكی ئاماده‌كراویان هه‌بووه، به‌لاَم حكومه‌تی عێراق وای پێباشبووه، كه ئۆپه‌راسیۆنی موسڵ پێش حه‌ویجه ده‌ستپێبكات.\nله‌باره‌ی دابینكردنی بودجه‌ی هێزه‌كانی پێشمه‌رگه‌شه‌وه ئه‌مینداری وه‌زاره‌تی پێشمه‌رگه ووتی له‌و 415 ملیۆن دۆلاره‌ی ئه‌مریكا وه‌ك هاوكاری بۆ پێشمه‌رگه دابینی كردبوو، تائێستا پێنج جار پاره به‌سه‌ر پێشمه‌رگه‌دا دابه‌شكراوه، هه‌موو مانگێك 36 هه‌زار پێشمه‌رگه له‌و هاوكارییه موچه وه‌رده‌گرن\nشاره‌وانی شاره‌زوور شۆفێران ناچارده‌كات بچنه نێو تیرمیناڵه نوێیه‌كه‌وه...\nسلێمانی.. هه‌ڵمه‌تی هۆشیاركردنه‌وه‌ی خێزانیی بۆ منداڵانی ئۆتیزم به‌رێوه‌چوو...\nكه‌جه‌كه: شه‌ڕ گه‌یشتووه‌ته ئاستێكی مێژووی‌و مه‌ترسی له‌سه‌ر گه‌لی كورد هه‌یه...\nكۆبوونه‌وه‌ی فراكسیۆنه‌كانی په‌رله‌مان له‌سه‌ر پڕۆژه یاسای خانه‌نشینی بێئه‌نجامبوو...\nدادگای سلێمانی ناسنامه‌ی هاونازی له مه‌ریه‌م سه‌نده‌وه‌و به‌هه‌ڵه‌بجه‌یی ناساندی...\nبه‌هۆی بلۆككردنی پاره‌كانیانه‌وه، زیاتر له سه‌دا 75 به‌ڵێنده‌ران مایه‌پووچ بوونه...\nهه‌ڵه‌بجه.. دانیشتووانی گوندێك له‌سه‌ر ئه‌ركی خۆیان ئاوه‌ڕۆیه‌كی سندوقی دروستده‌كه‌ن...\nهه‌ولێر.. بڕیار درا تاقیكردنه‌وه‌ی پۆله ناكۆتاكان له واده‌ی خۆیدا ئه‌نجامبدرێت...\nئه‌میری كۆمه‌ڵ داوا له كاندیده‌كان ده‌كات ئامانجیان خزمه‌تی هاووڵاتیان بێت...\nئه‌نجومه‌نی شۆڕش له به‌هاره گه‌شتێكدا خه‌ڵاتی به‌خشییه ژماره‌یه‌ك مامۆستای خۆبه‌خش...\nكارنامه‌ی یادی 30 ساڵه‌ی مه‌رگه‌ساتی ئه‌نفال بۆ ده‌زگاكانی ڕاگه‌یاندن خرایه ڕوو...\nبه‌شێك له خاوه‌ن پشكه‌كانی چاڤیلاند سكاڵای یاساییان له دژی خاوه‌نی پرۆژه‌كه تۆمار كرد...\nمامۆستا عه‌لی باپیر: له‌ژێر دروشمی جیاوازدا كار ده‌كرێت بۆ له‌خشته‌بردنی لاو و گه‌نجان...\nپەروەردەی سلێمانی: لەمەودوا تەنها هەینی پشوو دەبێت...\nموحەمەد حەكیم: كۆمەڵ پێش ئەوەی حزبێكی سیاسی بێت؛ حزبێكی ئیسلامییە...\nسەرۆكایەتی پەرلەمانی كوردستان‌و فراكسیۆنەكان كۆدەبنەوە...\nپه‌رله‌مانتارێك پێشنیار دەکات لایەنەکوردیەکان لە بری پۆستی سەرۆک کۆمار داوای سەرۆکی پەرلەمان بکەن...\nمامۆستا عه‌لی باپیر: به‌رپرسان له گه‌نده‌ڵیدا غه‌رق بوون‌و باس له گۆڕانكاری ده‌كه‌ن...\nدوای 15ساڵ له رووخانی ڕژێم، هێشتا كێشه‌كانی هه‌رێم‌و به‌غدا چاره‌سه‌رنه‌كراوه...\nرانیه.. مامۆستا عه‌لی باپیر دیدارێكی له‌گه‌ڵ پێشمه‌رگه دێرنه‌كانی كۆمه‌ڵ ئه‌نجامدا...\nكۆمسیۆن: 291 كاندید له كه‌ركووك كێبڕكێ بۆ بردنه‌وه‌ی 13 كورسی ده‌كه‌ن ...\nهه‌ولێر.. دوای 5 ساڵ به‌شێك له خانووه‌كانی گوندی كۆری، دابه‌شكران...\nكۆمسیۆنی هەڵبژاردنەكان ناوی كارمەندانی سەر سندوقەکانی دەنگدانی ئاشكراكرد...\nپۆلیسی دهۆك: بكوژانی مێردمنداڵه‌كه‌ی ناحیه‌ی كه‌ڵه‌كچی له‌سێداره‌ده‌درێن...\nمحه‌مه‌د حه‌كیم: كۆمه‌ڵ به‌هه‌ڵوێسته‌كانی ئه‌ندامانی خۆی سه‌ربه‌رزكردووه...\nمامۆستا عه‌لی باپیر: له هه‌ركوێ دیموكراسی هه‌بوو بێت ئیسلامییه‌كان بردوویانه‌ته‌وه...\nمامۆستا عه‌لی باپیر: خاڵه پرشنگدارو ده‌ستكه‌وته‌كان زۆركه‌مترن له خاڵه ره‌شه‌كان ...\nهێرشه‌كانی توركیا مه‌ترسی بۆ سه‌ر خوێندن له ده‌ڤه‌ری برادۆست دروستكردووه...\nوته‌بێژی په‌روه‌رده‌ی سلێمانی: به‌پێی خشته‌ی وه‌زاره‌ت درێژه به خوێندن ده‌ده‌ین...\nبه‌رپرسێكی باڵای كه‌جه‌كه، پارتی به هاوكاریكردنی سوپای توركیا تۆمه‌تبارده‌كات...\nوەزارەتی نەوتی عێراق سكاڵایەكی لە دژی وەزیری سامانە سروشتییەكانی هەرێم تۆماركردووە...\nكۆمه‌ڵه‌ی قوربانیانی كیمیاییبارانی هه‌ڵه‌بجه ئیدانه‌ی هێرشه كیمیاییه‌كه‌ی شاری دۆما ده‌كه‌ن...\nبەشێك لە رێكخراوەكانی كۆمەڵگەی مەدەنی لەسەر رەوشی عەفرین هاتنە دەنگ...\nگەرمیان.. سوپای پاسداران تەقە لە چوار گەنجی كەلاری دەكەن‌و یەكێكیان دەكوژن...\nشاڵاو كۆسره‌ت ره‌سوڵ كرایه به‌رپرسی مه‌ڵبه‌ندی یه‌كێتی له هه‌ولێر...\nمه‌ترسی داگیركردنی خاكی هه‌رێم له‌لایه‌ن وڵاتانی دراوسێوه ده‌كرێت...\nمامۆستا عه‌لی باپیر پێشوازی له شاندێكی باڵای هه‌ده‌په كرد...\nحزبه‌كانی ده‌ره‌وه‌ی ده‌سه‌ڵات ڕۆڵی گرنگیان له ده‌ستكه‌وته‌كانی شه‌قامدا هه‌بوو...\nسلێمانی.. ئه‌نجومه‌نی مامۆستایانی ناڕازی كۆتایی به بایكۆت‌و ناڕه‌زایه‌تییه‌كان هێنا...


دە زانیاری لە بارەی مێشکەوە کە نەتزانیوە | ڕێکخراوەی زانستی فەرهەنگیی هۆژان\nڕەزبەر ۲۱, ۲۷۱۸ ڕەزبەر ۲۱, ۲۷۱۸ Hojan تەندروستی و زیندەورناسی 0\nدە زانیاری لە بارەی مێشکەوە کە نەتزانیوە\nمێشک بایەخی بە خۆی نەداوە: مێشکی مرۆڤ بە درێژایی مێژوو کەمخەم بووە لە بیرکردنەوە لە خودی خۆی، هەر لە میسرییە دێرینەکانەوە تاوەکو ئەرستۆ ڕۆڵی ئەو پێکهاتە ئاڵۆزەی نێوان گوێیەکانیان کەم کراوەتەوە، “گالینۆس”ی توێکاری ناودار؛ مێشکی وەک فەرماندەی جووڵە و ئاخاوتن داناوە، بەڵام تەنانەت ئەویش ماددە سپی و خۆڵەمێشییەکەی مێشکی فەرامۆش کردووە، پێی وا بووە سکۆڵە پڕ شلەکانی ناو مێشک زۆربەی کارەکان ڕادەپەڕێنن.\nمێشکی مرۆڤ گەورەیە: مامناوەندیی بارستایی مێشکی مرۆڤ ۱٫۳-۱٫۴ کیلۆگرامە، هەندێک لە نۆژدارانی دەمار هەستی دەستدان لە مێشکێکی زیندوو بە هەویری ددان دەچوێنن، بەڵام بە قسەی “کاترینا فێرلک”ی نۆژداری دەمار بێت؛ دەتوانین لە فرۆشگەی خواردن لێکچواندنێکی جوانتر بدۆزینەوە. “فێرلک” لە یاداشتنامەکەیدا دەڵێت: “مێشک وەک هەویری ددان بڵاو نابێتەوە، وەک هەویری ددانیش بە پەنجەکانەوە نانووسێت، ئەگەر بزانیت تۆفوو چییە؛ تۆفۆی جۆری نەرم؛ لێکچواندنێکی نزیکترە”.\nئەگەر بەم گوزارشتە تووشی سەرسوڕمان نەبوویت؛ لەمەیان ڕابمێنە: نزیکەی ۸۰%ی پێکهاتەکانی ناو کاسەی سەرت لە مێشک پێک هاتووە، بەشەکەی تریش بریتییە لە بڕی یەکسانی خوێن و شلەی پەتکەمێشک؛ ئەو شلە ڕوونەی دەمارە شانەکان لە یەکتر جیا دەکاتەوە، مێشک و خوێن و شلەکە پێکڕا نزیکەی ۱٫۷ لیتر دەبن، یانی بەشی پڕکردنی بوتڵێکی سۆدەی دوو لیتری ناکەن.\nبەڵام بچووک دەبێتەوە: بەو مێشکە قەبارە بتڵ سۆدەییەت زۆر لەخۆت دەرمەچوو، ٥ هەزار ساڵ لەمەوبەر مرۆڤ مێشکی گەورەتر بووە، “جۆن هۆكس”ی توێژەری بواری مرۆڤناسیی دێرین دەڵێت: “لە دراوە شوێنەوارییەکانەوە دەتوانین لە زۆربەی شوێنەکان، مێشک بپێوین؛ ئەورووپا، چین، ئەفریقیای باشوور، ئوستڕالیا. مێشک لە کۆی ۱۳۵۰ سانتیمەتر سێجا بە ئەندازەی ۱۵۰ سانتیمەتر چوارگۆشە چۆتەوە یەک، کە دەکاتە نزیکەی ۱۰%”\nتوێژەران نازانن مێشک بۆچی بچووک دەبێتەوە، هەندێک گریمانەی ئەوە دادەنێن؛ مێشک پەرە دەسەنێت تاوەکو چوستتر بێت، هەندێکی تر پێیان وایە کەللەی سەرمان بچووک دەبێتەوە، چونکە خۆراکەکانمان جوینیان ئاسانترە، بۆیە چیدی شەویلگەی گەورە و بەهێزمان پێویست نییە.\nهۆکارەکەی هەر چییەک بێت؛ قەبارەی مێشک ڕاستەوخۆ بە ژیرییەوە گرێ نەدراوە، بۆیە هیچ بەڵگەیەک نییە لەسەر ژیرتربوونی مرۆڤە دێرینەکان.\nمێشکمان وزە دەسووتێنێت: مێشکی ئەم چەرخە حووتی وزەیە، ئەگەرچی ۲%ی کێشی لەش پێک دەهێنێت؛ کەچی ۲۰%ی ئۆکسجین و ۲۵%ی گلوکۆزی ناو خوێن بەکار دەهێنێت.\nئەم هەموو وزە خوازراوە مشتومڕی لەنێوان مرۆڤناسەکان ناوەتەوە؛ ئاخۆ دەبێت چی سووتەمەنیی پەرەسەندنی مێشکە گەورەکانی سەرەتا بووبێت، زۆر توێژەر پێیان وایە گۆشت سەرچاوەی ئەو وزە زۆرە بووە، بەڵگەیان ڕاوچێتیی باوانە سەرەتاییەکانمانە، بەڵام زاناکانی تر دەڵێن گۆشت سەرچاوەیەکی پشتپێبەستراو نەبووە، توێژینەوەیەکی ئەکادیمیای نیشتمانیی زانستی ئاماژە بەوە دەدات؛ شەمپانزییەکانی ئەمڕۆ لە ناوچەکانی ساڤانا؛ دەزانن چۆن زەوی بە دوای سەلکە پڕ کالۆرییەکاندا هەڵبکەنن، ڕەنگە باپیرانی ئێمەش هەمان شتیان کردبێت و توانستەکانی مێشکیان بە ڕووەک بەهێز کردبێت.\nسەبارەت بەوەش چی وای کردووە مێشک قەبارەی گەورە بێت؛ سێ گریمانەی سەرەکی هەن: گۆڕانی کەشوهەوا، خواستەکانی ژینگە، کێبڕکێی کۆمەڵایەتی.\nلۆچەکان زیرەکمان دەکەن: نهێنیی زیرەکیی چەشنەکەی ئێمە چییە؟ وەڵامەکەی ڕەنگە لۆچەکان بێت، ڕووی مێشک بە قڵیشەکان لوولی خواردووە، کەندەکەکان درز( Sulci) یان پێ دەگوترێت و بەرزاییەکانیش لەند (Gyri )، ئەم ڕووە توێكڵی مێشک (Cerebral Cortex) ی پێ دەڵێن، نیشتمانی نزیکەی ١٠٠ ملیارد دەمارە خانەیە.\nئەم ڕووە لۆچدارە ڕووبەرێکی زیاتری مێشک لە سنوورەکانی کەللەی سەر جێ دەکاتەوە، ئەم شتەش توانستی هەڵسووڕان دەگەیەنێت، خزمە سەرەکییەکانمان پلەی جیاوازی لۆچدارییان هەیە، چەشنی دروستکراوە ژیرەکانی تری وەک فیل، لە ڕاستیدا توێژینەوەیەک دەریخستووە؛ مێشکی دۆلفینەکان لۆچی دیارتریان هەیە لە هی مرۆڤەکان.\nزۆربەی خانەکانی مێشکمان دەمارە خانە نین: ئەو تێڕوانینە کۆنەی پێی وا بوو تەنیا ۱۰%ی توانستەکانی مێشکمان بەکار دەهێنین؛ ڕاست نییە، بەڵام ئێستاکە دەزانین دەمارە خانەکان تەنیا ۱۰%ی خانەکانی مێشکمان پێک دەهێنن.\n۹۰%ەکەی تر؛ کە نیوەی کێشی مێشک پێک دەهێنن؛ هێلم (Glia)یان پێ دەگوترێت، واتای “غەڕڕە” دەگەیەنێت، هێلمەکان وەک ماددەیەکی پێوەنووسێن وان، دەمارە خانەکانیان بە یەکەوە بەستووە، بەڵام توێژینەوەیەکی ئەم دواییە هێلم بە جێبایەختر نیشان دەدات، ساڵی ٢٠٠٥ لە بابەتێکی “گۆڤاری نوێترین بیروڕاکان لە بارەی دەمارناسییەوە” ڕۆڵی ئەو سەربازە ونانە دیار دەخات؛ هەر لە پاککردنەوەی دەمارە گوێزەرەوە زیادەکانەوە بگرە تا دەگاتە دابینکردنی پاراستنی بەرگری بۆ برەودان و دەستکاریی نەشونما و فرمانی گەیەنەرەکان، گەیەنەرەکان بەستەری نێوان دەمارە خانەکانن، وا دەردەکەوێت ئەو کزوماتییەیان لەخۆڕا نییە.\nمێشک شوێنێکی تایبەتە: خانەکانی ناو سیستمی خوێنی مێشک پێکڕا “بەربەستی خوێنی مێشک”یان پێ دەگوترێت، وەک پاسەوان وان، تەنیا ڕێگە بە کەمێک لە گەردەکان دەدەن بچنە ناوەوەی مێشک، ئەو موولوولەخوێنانەی خۆراک دەدەنە مێشک؛ بە کۆمەڵێک خانەی توند پێکبەستراو ناوپۆش کراون، گەردە گەورەکان دوور دەخەنەوە و پڕۆتینی تایبەت لە بەربەستەکەدا خۆراک و ماددە پێویستەکان دەگوازنەوە بۆ مێشک؛ تەنیا کۆمەڵەیەکی کەم تێدەپەڕێنرێن.\nئەم بەربەستە مێشک دەپارێزێت، بەڵام دەتوانێت ڕێ لە دەرمانە ژیانپارێزەکانیش بگرێت، پزیشکەکان دەتوانن لووەکانی مێشک بە بەکارهێنانی ئەو دەرمانانە چارەسەر بکەن؛ کە خانەکان لە یەک دەکەنەوە، بەڵام ئەمە بۆ ماوەیەکی کاتی مێشک بۆ تووشبوون واڵا دەکات، ڕەنگە ڕێگەیەکی نوێ بۆ دزەکردنی دەرمانەکان بەناو بەربەستەکەدا تەکنەلۆژیای نانۆ بێت، ساڵی ۲۰۰۹ توێژینەوەیەک لە “گۆڤاری توێژینەوەی شێرپەنجە” بڵاو کراوەتەوە؛ نیشانی دەدات ئەو تەنۆلکە نانۆییانەی تایبەت دیزاین کراون؛ دەتوانن بەربەستەکە ببڕن و بە لووە شانەکانەوە بلکێن، لە ئایندەدا؛ دەکرێت یەکخستنی تەنۆلکە نانۆییەکان و دەرمانی چارەسەرە کیمیاییەکان ڕێگەیەکی بەئامانجگرتنی لووەکان بێت.\nمێشک وەک لوولەکێک دەست پێ دەکات: هەر زوو، سێ هەفتە دوای سکپڕی، بناغە بۆ مێشک دادەنرێت؛ پەڕەیەک خانە ئاولەمەییەکان کە پێچە پەڕە دەمارییەکان (Neural Plate Folds) یان پێ دەگوترێت؛ یەک دەگرن و لوولەی دەماری (Neural Tube) پێک دەهێنن، ئەم شانەیە دەبێتە ناوەندی سیستمی دەمار.\nلوولەی دەماری بە درێژایی سێ مانگی یەکەم گەشە دەکات و جودا دەبێتەوە، (جودابوونەوەی خانەکان؛ واتە بوونە شانەی جیاواز بۆ دروستبوونی بەشەکانی لەش)، ناگاتە سێ مانگی دووەم؛ هێلم و دەمارە خانەکان دەست بە دروستبوون دەکەن، پاشان مێشک لۆچی تێدەکەوێت، بە گوێرەی توێژینەوەیەکی “گۆڤاری تیشکناسی” لە هەفتەی ۲۴دا؛ وێنەگرتن بە زرنگانەوەی موگناتیسی تەنیا چەند کەندەکێکی ساوا لە ڕووە لووسەکەی مێشک نیشان دەدات، لەگەڵ دەستپێکی سێ مانگی سێیەم لە هەفتەی ۲۶ەم؛ کەندەکەکان قووڵتر دەبنەوە و مێشک دەست دەکات بە خۆنواندن وەک مێشکی کۆرپەی ساوا.\nمێشکی هەرزەکاران تەواو دروست نەبووە: دایک و باوکی هەرزەکارانی لاسار شادمان دەبن؛ یان لانیکەم دەحەسێنەوە بەوەی کەمێک هەرزەییان بە هۆی گەشەی مێشکیانەوە نەمێنێت.\nماددەی خۆڵەمێشیی مێشک؛ ڕێک پێش باڵغبوون دەگاتە چڵەپۆپە و بە درێژایی هەرزەکاری پاشەکشە دەکات، هاوڕێ لەگەڵ هەندێک گەشەی زۆر لەناکاوی نێوچەوانە پل، کە جەرگەی بڕیاردانە.\nبە گوێرەی توێژینەوەیەکی “گۆڤاری گەشەی منداڵ”؛ بەشە بەرپرسەکانی فرەکرداری تا شازدە حەڤدە ساڵی بە تەواوی پێناگەن، لە توێژینەوەیەکی تردا هاتووە؛ هەرزەکاران پۆزشێکی دەمارییان هەیە بۆ تەنیا پشت بەخۆ بەستن، دەمی بیرکردنەوە لە ئیشێک کە کار لەوانی دیکە دەکات؛ هەرزەکاران کەمتر توێکڵی ناوەندیی بەرنێوچەوان (Medial Prefrontal Cortex) بەکار دەهێنن، کە پەیوەستە بە هاوسۆزی و هەستکردن بە تاوان، توێژەرەکان دەڵێن هەرزەکاران بە تێکەڵبوونی خەڵکی فێری هاوسۆزی دەبن، دەبێت زۆر تێکەڵ ببن تاوەکو لە بیست ساڵی ڕەگیان تێدا دابکوتێت.\nمێشک هەرگیز لە گۆڕان ناوەستێت: زانست دەیگوت بە گەیشتنە باڵغی؛ مێشک هەموو توانستێکی پێکهێنانی پەیوەندیی نوێی دەماری لەدەست دەدات، ئەم توانستە کە گونجۆک (Plasticity) ی پێ دەڵێن؛ پێیان وا بووە تەنیا لە ساوایی و منداڵیدا کاری خۆی دەکات.\nهەڵەن، لە توێژینەوەیەک لەسەر تووشبووێکی جەڵتەی مێشک دەرکەوت؛ مێشکی نەخۆشەکە خۆی لەگەڵ تێکچوونی ئەو دەمارانە گونجاندووە؛ کە زانیاریی بینایی دەگوازنەوە، ئەمەش بە وەرگرتنی زانیاریی هاوشێوە لە دەماری ترەوە، چەندین توێژینەوە دوای ئەمە نیشانیان دا مشکی پێگەیشتوو دەتوانێت دەمارە خانەی نوێ پێک بهێنێت، دواتر توێژینەوەکان بەڵگەی زیاتریان دەرخست؛ کەوا دەمارە خانەکانی مرۆڤ تاوەکو قۆناغی پێگەیشتنیش پەیوەندیی نوێ دروست دەکەن، لەم میانەیەدا توێژینەوە لە ڕامان دەریخست؛ مەشقی چڕوپڕی هزری دەتوانێت پێکهاتە و فرمانی مێشک هەردووک بگۆڕێت.\nدوای هەموو شتێک؛ ئافرەتان لە ڤینۆسەوە نەهاتوون: کەلتووری خەڵکی دەڵێت مێشکی ئافرەتان و پیاوان تەواو جیاوازن، دروستە کەوا هۆڕۆمەکانی نێر و مێ جیاواز لە یەکدی کار لە گەشەسەندنی مێشک دەکەن، هەروەها توێژینەوە وێنەگرییەکان نیشانیان داوە؛ مێشکی ئافرەتان و پیاوان بە ڕێگەی جیاواز هەست بە ئازار دەکەن و بڕیاری کۆمەڵایەتی دەدەن و مامەڵە لەگەڵ پەشێوی دەکەن، ئەم جیاوازییانە ئاخۆ دەبێت بۆماوەیی بن یان ئەزموونی؟ دیار نییە.\nبەڵام زۆربەی بەشەکانی مێشکی ئافرەتان و پیاوان و توانستی هزرییان وەک یەکە، ساڵی ۲۰۰۵؛ لە شیکارییەکی دەروونناسێکی ئەمریکی لە توێژینەوەیەکی جیاوازییە ڕەگەزییەکان؛ دەرکەوتووە؛ ۷۸%ی ئەو جیاوازییە ڕەگەزییانەی لە توێژینەوەکانی تر باس کراون؛ ڕەگەز کاریگەریی لەسەر ڕەفتار زۆر کەم بووە و بگرە نزیک بووە لە هیچ، هەروەها توێژینەوە تازەکان پۆخڵەواتەکانیان بە تەواوی لێک هەڵوەشاندۆتەوە لە بارەی جیاوازیی دوو ڕەگەزەکەوە، لە توێژینەوەیەکی ۲۰۱۰ چاودێریی نزیکەی نیو ملیۆن کچ و کوڕی ۶۹ وڵات کراوە و هیچ جیاوازییەکیان لە توانستی بیرکاریدا نەدۆزیوەتەوە، ڕەنگە تیشک خستنە سەر جیاوازییەکانمان چەندین کتێبی بە ناونیشانی سەرنجڕاکێشەوە لێ بکەوێتەوە، بەڵام لە دەمارناسیدا؛ هیچ شتێک هێندەی ئەمە سادە نییە!\nئامادەکردنی: عەبدوڕەحمان ئەبووبەکر و ماهیر حەسەن\nلە هەر دە کەس لە جیهاندا نۆ کەسیان هەوای پیس هەڵدەمژن !\nلە هەر دە کەس لە جیهاندا نۆ کەسیان هەوای پیس هەڵدەمژن ! دراوەکان لەسەر کوالیتیی…\n♫ گوێگرتن لە ڕەنگەکان\nگوێگرتن لە ڕەنگەکان وێبگەڕەکەت لە پەخشی دەنگ پشتیوانی ناکات نێیل هاربیسۆن* کەسێک بوو کە هەموو…\nگەردوون لە وێنەیەکدا\nگەردوون لە وێنەیەکدا تێلێسکۆپی فەزایی هابڵ نزیکەی سێ دەیەیە خەریکە کار دەکات، بەڵام هێشتا شتی…