پەیوەندی پەروەردە بە دیموكراسیەوە پەیوەندییەكی دیالێكتیكییە، بە جۆرێك، كە ناتوانرێت قسە لەسەر فێربوون و ئازادییە تایەبەت و گشتییەكان بكرێت لە حاڵەتی نەبوونی دیموكراسی راستەقینەی هەڵنراو لەسەر بنەمای یەكسانیی و دادپەروەریی كۆمەڵایەتی و بڕوابوون بە جیاوازییەكان و داننان بە پلۆرالیزمدا.\nهەروەها ناتوانرێت قسە لەسەر دیموكراسی بكرێت لە حاڵەتی نەبوونی پەروەردەیەكی راستەقینە و فێربوونێك، كە بونیادنەنراو و ئامانجگیر و چییەتیەكی باش و داهێنەرانە و بەرهەمهێنەری چوست و چالاكیی و رێزلێنان لە بەهرە و بایەخدان بە چالاكیە پەروەردیەكان و هەروەها ڕێزلێنان لە فێرخواز و فێركارەكان نەبێت؛ كە سەرقاڵی دۆزینەوە و بە دواداگەڕان و كۆڵینەوەی كرداریی و زانستیی نەبێت. لێرەوە دەبینین كە پەروەردە و دیموكراسی وەك پارەی نەختینەیی پەیوەستن بە یەكترەوە، پەروەردە بێ دیموكراسی نابێت و دیموكراسیش بێ پەروەردە نابێت.\nلە ئەمڕۆی كۆمەڵگە ڕۆژهەڵاتییەكاندا هەرە پێویستیترین پەروەردەیەكی دیموكراسییانەیە، كە هاوڵاتییبوون و مافەكانی مرۆڤ تیایدا بەرتەسكبووەتەوە و دادپەروەری بە جۆرێك لە كەمبوونەوەدایە، كە خەریكە بە تەواوەتی نامێنێت. پەروەردەی دیموكراسییانە لە پێناوی ئامادەكردن و گەشەی نەوە نوێكانمادایە تا نەوەیەكی نوێی مۆراڵ و ئاكار دیموكراسییانەی وایان لێ بێتە بەرهەم بتوانن ئیدارەیەكی وردی وڵات و كۆمەڵگە لەسەر دیدگایەكی ڕوونی فراژووتن و داهێنان و ئەفڕاندنی دیموكراسییانەی بونیادنراوی هەست بە بەرپرسیارێتیی و دیسپلین و هاوڵاتییبوون و ماف بكەن؛ ئارەزووكردن لە ئازادی و گۆڕانكاری و دروستكردنی دەوڵەت و نەتەوە لەسەر پێوەری داهێنان و بەرهەمهێنان و ئافڕاندن و فراژووتن و گەشەكردن بە مەبەستی گەیشتن بە پێگە و ئاستی دەوڵەتە پێشكەوتووەكان و نەتەوە گەشەكردووەكان لە ڕووی شارستانیی و زانستیی و تەكنۆلۆژییەوە دەبێت.\nكەواتە، پەروەردە چییە؟ ئەی كۆنسێپتی دیموكراسی چییە؟ پەیوەندی پەروەردە و دیموكراسی چییە؟ ئەو ئاستەنگ و تەنگەژانە چیین، كە دەبنە رێگر لەبەردم بە كردەییكردن و مەشقكردنی پەروەردەیەكی دیموكراسییانەدا؟ لەم توێژینەوەیەدا هەوڵئەدەین وەڵامی ئەم پرسیارانە بدەینەوە.\n١/ كۆنسێپتی پەروەردە:\nپەروەردە كردەیەكی پەروەردەیی و پوختەكردن و چاكردن و مۆراڵی و ئاكاریە بە ئامانجی پێگەیشتن و گەشەكردنی منداڵ و فێرخواز بە پێگەیشتن و گەشەكردنێكی كۆمەڵایەتی دروست و ساغلەم. پەروەردە هاوبەشی دەكات لە پاراستنی داب و نەریت و نۆرمە كۆمەڵایەتییەكان، پەروەردە هەوڵێكی شێلگیرانەیە بۆ پێكهێنان و بەرهەمهێنانی هاوڵاتییەكی باش، هەروەها كار دەكات لە پێناوی گۆڕینی كۆمەڵ بەرەو باشتر و پێشكەوتووتر لە رێگەی دیموكراتیزەكردن و بە كولتووریكردنی دیموكراسیی و دادپەروەریی كۆمەڵایەتی و یەكسانی نێوان مرۆڤەكان. پەروەردە سەرلەنوێ بونیادێكی مۆراڵی و ئاكاری كۆمەڵگە دادەڕێژێتەوە و پێگەی بەرزدەكاتەوە بۆ گەیشتن بە ئاستی دەوڵەتە پێشكەوتووەكان و شارستانێتە مرۆییە بەرزەكان.\nپەروەردەی جددی هەوڵ ئەدات بۆ پەیوەستبوونی تاك بە كۆمەڵگەوە، ئەویش بە گونجاندن و ڕاهاتن و سەركەوتن و گۆڕانكاری تیایدا، هەروەها هەوڵ ئەدا بۆ:"پەرەپێدانی كەسایەتی مرۆڤ و پاڵپشتیكردنی مافەكانی مرۆڤ و ئازادیە بنەڕەتیەكانی. واتا پێكهێنانی سەربەخۆیی بیر و ئەندێشە و مۆراڵی تاك، ڕێزگرتنی ئەم سەربەخۆییەش لە لایەن ئەوانی ترەوە لەسەر بنەمای هەمان مامەڵە لەگەڵ یەكتریدا تا سەربەخۆیی ببێت بە پڕۆژەیەك بۆ هەموو تاكەكان وەك یەك."\nبە هەرحاڵ، پەروەردە ئامڕازێكە بۆ بەدیهێنانی داهێنان و ئەفڕاندن و بەدواداگەڕان و دۆزینەوە و ڕاڤەكردن و كنەكردن و كۆڵینەوە و بە دیموكراتیزەكردنی كۆمەڵگە؛ چەقبەستن لەسەر ئازادی و دەستپێشخەری تاكی ئازاد لە هەرچ جۆرە گفتوگۆكردنی مەبەستدار و ڕەخنەگرتنی بونیادنەر و دیالۆگی دروست لە پێناوی بونیادنانی كۆمەڵگەی پێشكەوتوو و بە ئاگا و هاوبەشیكار لە تازەگەری و ڕێگە خۆشكردن بۆ دەركەوتنی وزەی تاك و كۆمەڵگەیەكی بەرهەمهێنەر و داهێنەر و دۆزەرەوەی تیۆری تەكنیكیی و كردەیی و زانیارییەكان.\nدكتۆر محەمەد لبیب نجیحی دەڵێت:"ماددام ئامانجی بنەڕەتی پەروەردە گەشەی بیر و ئەندێشە و بەكارهێنانی زیرەكییە، كەواتە پەروەردە لە پێناوی ئازادییەكانی مرۆڤدا كار دەكات. جەختكردنەوە لەسەر گەشەی منداڵ، واتا جەختكردنەوە لەسەر سڕینەوەی ئاستەنگەكانی بەردەمی توانا هۆشیارییەكانی منداڵ، هەرەوها زەوینەخۆشكردن و دەرفەت و بواردان پێیی تا بتوانێت كارا بێت و توانا شاراوەكانی و ئەو ژینگەی تیایدا دەژی بەكاری بهێنێت بۆ ئەوەی كە خۆی دەیخوازێت. كۆمەڵگەی سەربەخۆ ئەو كۆمەڵگەیەیە كە تاكەكانی هاوبەشی بكەن لە پەرەسەندنی و ئاراستەكردنی بەرەو گۆڕانكارییە پێیوست و پێشكەوتووەكان."\nكاتێك تاكەكانی كۆمەڵگە ئازد بن و هەست بە ئازادی بكەن كەواتە پەروەردە هاوبەشیی كردووە لە كرانەو و پێشكەوتنیدا. مەبەستمان لە كۆمەڵگەی كراوە ئەو كۆمەڵگەیەیە كە رێگەی گەشە و پەرەسەندنی بۆ كراوەتەوە و خراوەتە سەرپێی بەرەوپێشچوون، واتا واقیعی مەوجودی تێپەڕاندووە. كۆمەڵگەیەكی لەم جۆرەش ئەو كۆمەڵگەیەیە كە بە جۆرێك خۆی ڕێكخستووە توانای بەدەیهێنانی هەموو كاروبار و مەسەلەیەكی مرۆیی هەیە. كۆمەڵگەیەكە قبووڵی گۆڕاناكرییەكان دەكات و وەك ئاماڕازێك بەكاریان دەهێنێت بۆ سەركەوتن بەسەر گەندەڵی و داڕزاندا، زیرەكی و هەوڵە هەروەزییەكان لە نێوان تاكەكانی كۆمەڵگەدا هەموویان دەبنە گەشە و پێشكەوتنی مرۆڤ و مرۆڤبوون.\nجگە لەمانەش پەروەردە بەدیهێنەری كۆمەڵێك ئەركی كرۆكییە وەك فێڕبوون، ڕۆشنبیربوون، پاقژبوون، پاڵاوتنبوون و ڕزگاریی بیر و هزر و ئەندێشە لە كۆتوبەندەكان و ئەفسانە و حیكایەتە ساختەكان و جادوگەریی و، پەیوەستبوون بە مرۆڤایەتیی و زانست و ئاسۆ ڕووناك و نموونەییەكانەوە.\n٢/ كۆنسێپتی دیموكراسی:\nئەوە ئاشكرایە، كە دیموكراسی بە واتا پێدراوەكانی واتا حوكمی گەل لە لایەن خودی گەل خۆیەوە، بە واتایەكی تر حوكمی زۆرینە دوای پرۆسەی هەڵبژاردن و دەنگدان و جیاكردنەوە و پاكردنەوەی دەنگەكان. دیموكراسی بەرامبەر و دژی حوكمی دیكتاۆری و حوكمی ئۆتۆكراسییە، كە هەردووكیان حوكمی زوڵم و ستەم و هەژموونی دەسەڵاتێكی ڕەهان. دیموكراسی چەقبەستن و چاودانە لەسەر یاسا و ماف و ئازادیەكان و دادپەروەریی و كەرامەتی مرۆڤ بە بنەماگرتنی مافەكانی مرۆڤ و چەسپاندنی یەكسانی ڕاستەقینە لە نێوان ڕەگەز و توخمەكاندا. گرنگترین بنەمای دیموكراسی هەست بە بەرپرسیارێتی و پەیوەستبوون پێیەوە و، ڕێزگرتن لە سیستم و بایەخدانی زیاتر بە لایەنی زانست و زانین بەسەر لایەنی هێز و تووندووتیژییدا.\nدیموكراسی كارا و ڕاستەقیەن بەم جۆرە دادەمەزرێت:"مامەڵەی دیموكراسیانە لە نێوان دامەزراوەكانی پاراستن و ڕێزگرتنی مافەكان و جێبەجێكردنیان بەو یاسا و دامەزراوانەی كە لە چوارچێوەی دەوڵەت و ماف و یاسادا هەن. ئەوەش ئاشكرایە كە ڕێزگرتن لە مافەكان و جێبەجێكردنی ئەركەكان نایەتە دی بە بێ بوونی تاكی ئازاد و سەربەخۆ. دیموكراسی مەسەلەیەكی ڕووكەش و شكڵیی نییە، هێندەی ئەوەی كە فەرهەنگ و مامەڵەیە؛ تێگەیشتن و قبووڵكردنە بۆ ڕا و بۆچوونە جیاوازەكان؛ یەكسانی و دادپەروەریی و ویژدانگەرایی و هاوبەشیكردنێكی سیاسیانە و بڕیاردانی (تاك)ە لەسەر چارەنووسی خۆی و هەڵبژاردەی خۆی؛ هەروەها ئەفەرۆزكردنی دەسەڵاتخوازییە لە هەموو بوارەكانی ژیاندا؛ دیموكراسی ئەمڕۆ و سبەینێ بەدیهێنانی زیاتر و زیاتری ڕێزی تاكەكان و تواناكانیانە. نابێت دیموكراسی و ڕەفتاری دیموكراسیی بەوە دابنرێت، كە دامەزراوەی دیموكراسیی لە ئارادایە، یان یەكێك بێت لە سیاسەتە نەگۆڕەكان، بەڵكو پێویستە وا تەماشای بكرێت وەك پێویستییەكی مۆراڵی كە پرنسیپڵەكانی لە نێوان مرۆڤەكان و ئامانجە جیاوازەكان و داننان بە جیاوازییەكان تا مرۆڤەكان بتوانن زاڵ بن بەسەر هەڵچوون و تووندڕەوییەكانیاندا و دووركەوتنەوە لە هەموو بڕیارێكی تاكلایەنە و خۆیی."\nكەواتە، دیموكراسی بەدیهێنەری بەختەوەریی مرۆڤەكانە، دڵنیابوونیانە لە ژیانێكی سەروەرانە، زۆركردنی دەرفەت و بواری كاركردنە، پڕكردنەوەی حەز و ئارەزووە خۆڕسكییەكانیەتی وەك خواردن و خواردنەوە و سێكسكردن، شكاندنی تینوێتی زانست و زانین و هونەریی و كولتورییە، دەربازبوونی لە كڵۆڵیی و چنگی هەژاریی و دواكەوتوویی و پێشكەوتن بەرەو جیهانێكی زیاتر جێگیر و دڵنیایی پڕ لە ژیانی بەختەوەری و خۆشگوزەرانی و هاوبەشیكردن لە داهێنان و ئەفڕاندن و بەخشین.\n٣/ كۆششكردن بۆ پەروەردەیەكی دیموكراسییانە:\nكۆششكردنێكی فرە هەس بۆ گەیشتن بە پەروەردەیەكی دیموكراسییانە، گرنگترینی ئەو كۆششكردنانە كتێبەكەی جۆن دیویە، بە ناونیشانی"پەروەردە و دیموكراسیی" كە لە ساڵی ١٩١٦ی زاینییدا بڵاوكرایەوە، كۆی ئەم كتێبە باس لە فەلسەفەی پەروەردە و جێبەجێكردنی دەكات، كە هەریەكە لە میشڵین و فراند میڵی سەرپەرشییان كردووە. هەروەها كتێبگەلێكی زۆر و نووسیێكی فرە دەربارەی پەروەردە و دیموكراسی نووسراون، وەك كتێبەكەی ئافانزینی لە ژێر ناوی:"دۆگما و تازەگەری لە پەروەردەی فێرگەكاندا" كە بەشی سێیەمی لە ژێر ناوی:"پەروەردەی نوێ و دیموكراسییدایە".\n٤/ جێكەوتەی دیموكراسی لە دامەزراوە پەروەردەییەكاندا:\nهەرچ كەسێك تەماشایەكی خێرای گشتی دامەزراوە فێركاریی و پەروەردەییەكان بكات تووشی سەرسوڕمانێكی بە‌هێز دەبێت؛ چونكە ئەم دامەزراوانە گۆڕاون بۆ ئۆردوگای سەربازیی، تژی لە دیسپلین و ڕێزگرتن لە یاسا و سیستمی دامەزراوە، تەنانەت دەرگاكانیان لەسەر شێوازی دەرگای بەندیخانە شاراوەكانە، لە بەردەمی دەرگاكانیاندا حەزحەزێك بە پۆشاكی فەرمییەوە وەك پۆشاكی سەربازی ڕاوەستاوە، تێڵایەكی كورتی بە دەستەوە گرتووە وەك حەرەسی عەمبارەكان، بۆ ترساندنی چرۆ و ئاسۆی پاشەڕۆژ، ئەمەش لە پێناوی سەپاندنی سیستمەكەدا، ئەگەر پێویست بكات ئەوە تێڵاكەی و هێزی تووندووتیژیی بەكار دەهێنێت چ تووندووتیژی جەستەیی یان دەروونیی.\nهۆكاری ئەم واقیعە پەروەردە خراپە لە سیستمێكی پەروەردەی ئۆتۆكراسیەوە سەرچاوە دەگرێت، كە پشت دەبەستێت بە زمانی سەركوتكردن و ڕق و كینە و ترسان وەك دیكتاتۆریەتی سەربازی وایە، كە هیچ شتێك نازانێت جگە لە بەكارهێنانی تووندوتیژی و تەمێكردن و تۆقاندن؛ پەروەردەیەكی لەم شێوەیە لەتەمەنی ناسكی منداڵدا دەروونێكی خراپ و نەخۆش و نەگەتیڤ و هەستكردن بە ڕق و كینە و ترس دروست دەكات، هەروەها لاوازی و بێ توانایی لە سەرچڵێتیی و خەیاڵ و داهێنان و ئەفڕاندن دەكوژێت و تێنەگەیشتن و نەزانین دەربارەی دیموكراسی ڕاستەقینە و یەكسانی كۆمەڵایەتی بەربڵاو دەكات.\nئەنجامی ئەم فشارە سیاسییەش دەركەوتنی نەوەیەكی تازە پێگەیشتووی لاوانە، كە یاخی دەبن و هەڵدەگەڕێنەوە لە خێزان و فێرگە و كۆمەڵگە، هەڵگری مەشخەڵی شۆرشێكی نەگەتیڤ دەبن كە پەلاماردان و هێشكردن بۆ سەر دامودەزگا خزمەتگوزارییەكانی وەك شكاندنی بۆری ئاوی خواردنەوە و وێرانكردنی هێڵی كارەبا و ڕووناكییەكانی سەر شەقام و كاولكردنی دامەزراوە فێرگەییەكان و ڕووخانی دار و دیواری فێرگەكانی خۆیانە، هەروەها دووركەوتنەوە لە خوێندن و دامەزراوە فێرگەییە زیندانئاساكانیان، لە دواجاریشدا مامۆستایانیش فێرگەكان بەجێدەهێڵن، هەرچی لە فێرگەكاندا بێت هەمووی هەڵدەتەكێ بە هۆكاری ئیدارەیەكی لاوازی دڵڕەق و ئاسۆیەكی تاریك و مردوو.\nهەرچ وڵاتێك هەڵگری ئەم شێوازە لە پەروەردە بێت، ئاسۆیەكی داخراو و تاریك چارەنووسی لاوان و كۆی كۆمەڵگەكەیەتی، فێرگەكان دەبن بە شانۆیەكی تراژیدی و ململانێی نەوەكان، بە هەموو شێوەیەك فێرگەكان هەڵگری جیاوازییە چینایەتیەكان دەبن و میراتگریی و بۆماوەیی بەرهەم دەهێننەوە، وەك هەردوو بیرمەند(بییر بوردیۆ و باسرۆن دەلێن:"لەم فێرگانەدا بە تەواوەتی جیاوازییە چینایەتییەكان دەردەكەون، مناڵانی چینە دەوڵەمەند و ئەرستۆكراتیەكان خوێندن و فێربوونی تایبەتیان دەبێت و دەبن بە خاوەنی(بڕوانامەی زانین و زانست و زانیاری) لەم جۆرە سیستمی پەروەردە و سیستمە سیاسیانەدا گرنگی و بایەخ زیاتر بە چینی سەردەست و دەوڵەمەند دەدرێت، ئەوەی ئەم دوو بیرمەندە دەریدەبڕن، ئەوەیە كە تەواو پەروەردەی دیموكراسی ناكۆكە بەم پەروەردە باوە.\nلە سیستمی سیاسی نا دیموكراسیدا، سیستمی پەروەردە نادیموكراسە و تەنها لە ڕاژە و بەرژەوەندی چینی دەوڵەمەند و ئەرستۆكرات دایە، فێربوونی گشتی و تایبەتی و بیریی و هزریی و پیشەییەكان هیچ نین جگە لە گوزارشتێك كە جیاوازییە كۆمەڵایەتیەكان دەیسەپێنێت و دامەزراوە پەروەردەیەكان دەگۆڕێت بۆ كەش و ژینگەیەكی جیاكاری زمان و ڕەگەزپەرستیی و شوێنێك كە دەبێت بە ئاشی هاڕینی كۆمەڵایەتی و ململانێ چینایەتیەكان. ئەگەر(ئەمیل دۆركایم) لە دیدگایەكی پارێزگارییەوە شیكاری دەكات بۆ سیستمی پەروەردە، بەڵام (ئەلتۆسێر) پێیوایە كە تەكنیك و زانین و زانست لە فێرگەكاندا پێویستە بۆ هەموو وەك یەك بێت، دەنا پێوەندیە كۆمەڵایەتیەكان بە جۆرێك دەبن كە حوكمی چینێكی كەمینە بەسەر هەموو كۆمەڵگەدا دەسەپێنێت.\nسیستمی فێرگە و پەروەردە ئامێرێكی ئایدۆلۆژیی دەوڵەتیە، سوود دەگەیەنێت بە بەردەوامی و بۆماوەیی پێوەندییەكانی بەرهەمهێنان لە ڕێگەی ئامادەباشی خوێندن و فێربوونەوە كە گونجاو و تەبا بێت لەگەڵ دابەشكردنی كار و جیاوازییە چینایەتیەكاندا، هەروەها لە ڕێگەی سەپاندنی ئایدۆلۆژییە باوە بەرژەوەندخوازییەكەی چینی سەردەستدا. ئاراستە هەبووەكانی نێو فێرگە ڕەنگدانەوەی دابەشكردنی كۆمەڵگەیە بەسەر چینەكاندا، بە مەبەستی مانەوەی پێوەندیە كۆمەڵایەتی و چینایەتییەكان".\nلەبەر ئەوەی كە فێرگە لیبراڵیەكان، فێرگەی چینایەتی و نادیموكراسن، لە دەوڵەتی دواكەوتوو و ستەمگەردا سیاسەتی دواكەوتوو و كۆلۆنیالیزم دەچەسپێنێت و هەژاریی و كەمدەستیی دەهێڵێتەوە و دەیكات بە بۆماوەیی كۆمەڵایەتی، ئیڤان ئیلیتش داوای نەهێشتنی ئەم جۆرە فێرگە چینایەتیە نادیموكراسییانە دەكات لە كتێبی"كۆمەڵگەی بێ فێرگە". تیۆری مردنی فێرگە بە پێی(كۆی ئافانزینی) لە ڕاستیدا تیۆریەكە:"لە ژێر كاریگەرییەكی گەورەی ئەو فاكتەرە جیۆگرافیانەدا بوو كە دەوریان دابوو، بۆ ئەوەی بیكات بە تیۆرییەكی گونجاو و باش بۆ وڵاتانی ئەمەریكای لاتینیی، كە بە تەواوەتی نامۆ بوو بە لۆژیكی پەروەردەی ڕۆژئاوایی، بە تایبەتی هەندێك پرسیار دێنە پێشەوە لەسەر ئەوەی ئەم لێكدانەوەیە، كە وای بۆ دەچێت كە تەنها لە وڵاتانی رۆژئاوادا جێبەجێ دەكرێت، ئەم ڕایەی ئیلیتش لەوەوە سەرچاوەی گرتووە، كە دەڵێت فێرگە گونجاوە بۆ سەردەم و قۆناغی پیشەسازیی و كەلەپوری تایبەت بە خۆیەتی، پێویستە لە وڵاتانی دواكەوتوودا بسڕرێتەوە و چونكە زەرورەتی بوونی نییە، سڕینەوەی و لابردنی دەبێت بكرێت بە مەرجێك بۆ سڕینەوە و لابردنی كۆلۆنیالیزم و سەركەوتنی یەجگاری بەسەریاندا، هەندێك جار داوا دەكات بە تەواوەتی ئەم جۆرە لە فێرگەی رۆژئاویی بسڕێتەوە و باویان نەماوە.\nبە هەرحاڵ، واقیعی نادیموكراسیی لە فێرگە پەروەردەییەكانماندا بە هۆكاری نەبوونی دیموكراسی و نەبوونی فەلسەفەی ئیداری و نەبوونی فەرهەنگی مافی مرۆڤ لە هەموو ئاستەكانی كۆمەڵگەدا بوونی هەیە.\n٥/ جۆرەكانی پەروەردەی دیموكراسیی:\nدەتوانرێت قسە بكرێت لەسەر چەندین جۆری دیموكراسی لە بواری پەروەردە و فیربووندا، بەڵام لەم سێ جۆرەدا كورتی دەكەینەوە:\n١/ پەروەردەكردن و فێركردنی دیموكراسییانە:\nمەبەست لە پەروەردەكردن و فێركردنی دیموكراسییانە، ئەوەیە، كە فێرخواز مافی تەواوی هەیە بۆ پێدانی پەروەردە و فێربوون بە سوود وەرگرتن لە هەموو ڕێگاكانی پەروەردە و فێربوون، پێویستە فێرخوازان هەموویان وەك یەك پەروەردەكرێن و فیركرێن و زەوینەخۆشیی پەروەردەكردن و فێربوونیان وەك یەك بخرێتە بەردەست و ز بۆ بڕەخسێەرێت. پێویستە مامۆستایان و ڕاهێنەران بە یاسا و ڕێسایەكی یەكسانانە ڕێگەی پێداگۆگییەكی دیموكراسییانە لە ئەستۆ بگرن، هیچ جۆرە جیاوازیەكی چینانیەتی و هەڵاواردن لە پەروەردەكردن و فێركردندا لە ئارادا نەبێت. هەموو فێرخوازن یەك جۆر پۆشاكیان لەبەردا بێت، هەروەها فێرخوازن وانەی یاسایی وەربگرن بۆ ئەوەی فێری مافەكانی خۆیان بن و بتوانن بە گوێرەی یاسا و ڕێنماییە دیموكراسییەكان بەرگری لە مافی خۆیان بكەن.\n٢/ فێربوونی دیموكراسییانە:\nدەوڵەتە پێشكەوتووەكان هەوڵی دیموكراتیزەكردنی فێربوون و فێرخوازیی دەدەن، لە میانەی گشتگیركردنی بەرنامەكان و یەكبوونی پرۆگرام و سیستمی خوێندن و بڕیارەكان لەگەڵ ئەوەی فرە جۆر و فرە شێوە و ناوەڕۆكن. هەروەها بە خۆماڵییكردنی فێربوون و ناچارییكردن و بە پێویستكردنی لەسەر هەموو منداڵێك تا دەوڵەت بتوانێت نەخوێندەواری و نەزانین و هەژاریی و دواكەوتووی تێپەڕێنێت. فێربوون و فێرخوازیی كۆمەڵگە دەگۆڕێت و دیموكراسی ڕاستەقینە بەدی دەهێنێت. فێرخواز لە فێرگەی دیموكراسی و دامەزراوە دیموكراسییەكاندا فێری دیموكراسیی دەبێت و ڕادێت لەگەڵ ژینگە پڕ لە ئازادییەكانیدا. كاتێك باس لە دیموكراسی فێربوون دەكەین، مەبەستمان ئەوەیە كە فێربوون خەسڵەتێكی میللیگەرایی هەیە كە هەموو كەسێك سوودی لێ وەردەگرێت بە بێ هیچ هەڵاواردن و جیاكارییەك، فێرگەی دیموكراسیی كراوەیە بە ڕووی هەژار و دەوڵەمەندا بە رێگەیەكی دادپەروەرانە و یەكسانیانە بوار دەڕەخسێنێت بۆ هەموو لایەك.\nپرنیسپڵەكانی یەكبوونی پرۆگرامەكانی خوێندن و سیستمی خوێندن كە بووە بە نیشانەی حیزبە میللیگەراییەكان و دروشمێكی درەوشاوەی هەموو بڕیارە سیاسییە نیشتیمانییەكان پێویستە هەڵنەوەشێنرێتەوە"ئەو واقیعە دەوڵەمەند و فرەییەی كە لە ئارادایە، ئەو هەموو مەرج و ئامێرە بەردەستانە بۆ گۆڕانكاری نوێ پێویستە هەڵنەوشێنرێتەوە، كە كرانەوە بە ڕووی هەموو جیاوازییە چینایەتیی و نەتەوەییەكان و جیاكاریی و ڕەگەزپەرستییەكان دەكات بە زەرورەت...\nبە هاوبەشیكردنێكی گشتگیری پێویستە بەربەست دانرێت لەبەردم هەموو كێشەو ئاستەنگەكانی كرانەوە زەرورییەكەدا. بەم جۆرە، هەموو دەوڵەتێك هەوڵێكی شێلگیرانە دەدات بۆ جێگیركردنی ژینگەی دیموكراسی لە دامەزراوە پەروەردەیەكانیدا لە ڕێگەی دەركردنی كۆمەڵێك یاداشتی وەزاری و بڕیارگەلێكی حكومیی و یاساگەلێكەوە بۆ ئەوەی فێركردن و پەروەردەكردن بگاتە پێگەیەكی بەرزی دیموكراسییانە، بەڵام كاتێك كۆمەڵگە نادیموكراس بوو، ئازادییەكانی تاك بەرتەسكرابوونەوە، دەسەڵاتی سیاسی ستەمگەر بوو، ئەوە مەحاڵە فێركردن و پەروەردەكردن دیموكراتیزە بكرێت.\n٣/ دیموكراسی فێربوون:\nهیچ كۆمەڵگەیەك ناتوانێت ببێت بە كۆمەڵگەیەكی دیموكراسی و بڕوای بە ئازادیە تایبەت و گشتییەكان هەبێت و بڕوای بە مافی مرۆڤ و هەبێت و پەیوەست بێت بە لۆژیكی قبووڵكردنی جیاوازیەكان و قبووڵكردنی لێبوردەیی و تۆلێرانس ئەگەر لەسەر دیموكراسییەكی ڕاستەقینە خۆی ڕانەهێنابێت و نەیكردبێت بە كولتوور و ڕەنگی نەدابێتەوە لە هەڵسوكەوت و ڕەفتاری تاكەكانیدا.\nهەڵبەت ئاشكرایە، كە ئۆردوگایەكی سەربازیی و داپڵۆسین و ڕقلێبوون ناتوانێت هیچ بەرهەم بهێنێت جگە لە ئامرازەكانی چەوساندنەوە و بیریی سڕینەوە و پاكتاوكردن و تووندڕەویی و تووندووتیژیی و حەز و ئارەزوو لە حوكمی دیكتاتۆریەت و بەربەریەت.\nتەنها بە پەروەردە دەتوانین لە دیموكراسیی تێبگەین و بیكەین بە دروشم و فەرهەنگ.\nشاراوە نییە لای هیچ كەسێك:"بوونی دامەزراوەی پەروەردەیی و فێركردن دەورێكی سەرەكی دەبینێت، بۆ كرانەوەی ژیان و ژینگەی سیاسی كۆمەڵگە بە چەسپاندنی كۆمەڵێك پرنسیپڵ و بەهای مسۆگەرزادە بە ڕابوونی كۆمەڵگە و تازەگەرێتی لە ڕووی سیاسییەوە؛ دەوری فێرگە، تەنها كورت نابێتەوە لە چوارچێوە ناوخۆییەكەیدا، بەڵكو كاریگەرییەكانی ئەم چوارچێوە تێدەپەڕێنێت، لە ڕاستیدا كاریگەریە بنەڕەتییەكەی ئەوەیە كە چوارچێوەی خۆی تێدەپڕێنێت؛ چونكە پرنسیپڵەكانی دیموكراسی و مافی مرۆڤ و پلۆرالیزمی سیاسیی، هەموویان بەهاگەلێكن بە پەروەردە و پرۆگرامە دیموكراسییەكانی بە دەست دێن؛ پێگەیشتن و گەورەبوونی تاك لەسەر ئەو بەهایانە ڕێگەچارەیەكی دروست و ڕاستە تەنانەت بۆ گەیشتن بە هاوبەشییەكی كارای سیاسیانە لە بەڕێوەبردن و حوكمڕانی كۆمەڵگەدا. بیرمان نەچێت، ئامژە بدەین بەوەی كە فێرگە دەورێكی باش دەبینێت لە دروستكردنی پەرلەمانی منداڵاندا: كەواتە پەروەردە یەكەم ئامرازە بۆ فێربوونی دیموكراسیی و سەپاندنی دیموكراسی وەك واقیعێكی زەروریی بۆ پاراستنی مرۆڤ و مافەكانی و پاراستنی كەرامەتی مرۆڤ.\n٦/ ئامێرەكانی بەدیهێنانی دیموكراسی لە بواری پەروەردەدا:\nناتوارێت قسە لەسەر پەروەردەی دیموكراسی بكەین یان دیموكراتیزەكردنی فێركردن و پەروەردەكردن و فێربوون بكەین تا وێنایەكی تیۆریاییمان نەبێت دەربارەی كۆمەڵێك ئامێر و ئامڕازی جێبەجێكردن كە فرییامان بكەوێت بۆ بەدیهێنانی دیموكراسی لە ناو دامەزراوە پەروەردەییەكاندا بە مەبەستی گواستنەوەی بۆ ناو كۆمەڵگە و دیموكراتیزەكردنی كۆمەڵگە لە ڕێگەی فرێخواز و فێربووەكانەوە، كە هەڵسوكەوت و ڕەفتاریان دیموكراسییانە بێت لەگەڵ هەموو ئەندامانی خێزانەكانیان و كۆمەڵگەكەیان و نیشتیمانەكەیان و نەتەوەكەیان بە بێ جیاوازیكردن. دەتوانرێت ئەم ئامراز و ئامێرانە بكرێت بە پرۆسەیەكی تەكنیكی و پرنسیپڵگەلێك لەمانەی خوارەوە:\nبیری هەرەوەزیی و كاركردن لە تیب و كۆمەڵی كۆلێكتیڤانەدا:\nبیری هەرەوەزیی بە گرنگترین ئامێر و ئامراز دادەنرێت بۆ بەدیهێنانی پەروەردەیەكی دیموكراسی ڕاستەقەینە؛ چونكە كاركردن لە تیبی پەروەردەیی كۆمەڵێكی دیاریكراودا هاوكاری و یارمەتی فێرخوازان دەدات بۆ كرانەوە و پێگەیشتن و تێگەیشتن و وەرگرتنی زانین و ئەزموون لەوانی دیكە، هەروەها دووری دەخاتەوە لە ڕەفتار و كرداری نەرێنی، وەك گۆشەگیری و دابڕان و كەنارگیری و هەستكردن بە ترس و كەماسیی نزمیی و خۆ بەكەم زانین، هەروەها یارمەتی خۆ ڕزگاركردن دەدات لە دەست خۆپەرستی و خودئەڤینیی. هیچ دەوڵەتێك ناتوانێت پێشكەوتن و گەشانەوە بەدی بهێنێت ئەگەر كاركردن نەخاتە بواری تیپە هەرەوەزیی و هاوەڵێتیەكانەوە(كۆلێكتیڤ)، وەك ڕۆژئاوا و ئەمەریكا. زاناكان جەختیان كردوە لەسەر بیری هەرەوەزیی و كنەكردن و بە دواداگەڕان لە تیپە هاوەڵییەكان و كۆمەڵییەكاندا بۆ بەدیهێنانی ئەو ئامانجانەی كە پڕۆژە و پڕۆسە فەرهەنگییەكانیان هەیانە.\nلێرەوە دەبینین كە پیداگۆگی بیری هەروەزیی لە بنەماكانی بەدیهێنانی فێركردن و پەروەردەكردنی دیموكراسییانەیە، هەروەها بۆ بەدیهێنانی تازەگەرێتی لە فێركردن و پەروەردەكردندا و بە دیموكراتیزەكردنی پەروەردە و كۆمەڵگە؛ چونكە جیاوازیە كۆمەڵایەتیەكان دەسڕیتەوە و هەموو جیاكاریەكانی ڕەنگ و زمان و پێست دەتوێنێتەوە و جێبەجێیان دەكات.\nبە ناوبانگترین كەسێك كە داوای بیری هەروەزیی و دیموكراتیزەكردنی فێرگە پرۆلیتاریەكانی كردبێت، ڕاهێنەر و مامۆستای فەرنسیی(سلستان فرینیە)یە كە كۆمەڵێك ئامرازی دانا بۆ چاندنی بیری هەروەزی لە نێوان لاوە فێرخوازەكاندا. بەكارهێنانی ئەو ئامرازانەش، لە كاری چاپەمەنی؛ لە دامەزراندنی كارە هەرەوەزییە فێرگەییەكان؛ لە بەكارهێنانی كارە زۆر وردیلە و بچكۆلەكان، لە شەونخونی و ئێشكگرتن بە دیار نووسین و دەركردنی ڕۆژنامەكانی منداڵان، برەوپێدانی كارە كۆمەڵایەتیەكان، نوسینە پڕ بایەخەكانی ژیان، رێكخستنی كار و پیشەكان، بەكارهێنانی ئامێرە نوێكان وەك تیپی مۆسیقا و شانۆ و سینەما و كارە هونەریە جۆراو جۆرەكانە.\nبەم جۆرە لە كاری هەرەوەزیی تیپە كۆلێكتیڤەكاندا، دەتوانرێت دیموكراسیی فێربوون و فێركردن و پەروەردەكردن بەدی بهێنرێت، هەروەها كۆمەڵێك لەو كێشەو گرفتانەی دێنە ڕێگەی ڕاهێنەر و مامۆستاكان بە ئاسانی چارەسەر بكرێن، دیسان فێرخوازەكان و شاگردەكان دووربخرێنەوە لە باری دەروونی خراپ و هەست بە كەماسییكردن، یان دوورخستنەوەیان لە خۆپەرستی و خۆ بە زلزانین و لووتبەرزی.\nبۆ لابردن و سڕینەوەی بەها نەگەتیڤەكان لە هەستی تاكەكاندا، بێگومان باشترین چارەسەر ئەوەیە، كە فێرخواز بخرێتە نێو كۆمەڵە كۆلێكتیڤەكانەوە، تا ڕابهێنرێت لەسەر بیری سۆسیالیستی كردەیی، بە بەكارهێنانی توانا جەستەیی و عەقڵیەكان بۆ بەدیهێنانی بەروبوومی بە پیت و بە نرخ، وەك(ئەنتۆن ماكرینكۆ) دەڵێت، هەروەها بۆ ڕاهاتنی فێرخواز و شاگرد بە دابڕانی لە كاری خۆیی و، كاركردنی لە ناو كۆمەڵە هەرەوەزییە گونجاو و وێكچووەكان لە ڕووی تەمەن و ئاستی خوێندن وەك(كوزەینی)ە دەڵێت بۆ دروستكردنی بوار و دەرفەتی كاری هاوبەش و كۆلێكتیڤانە لە پێناوی كۆمەڵگەیەكی دیموكراسیی داهێنەر و گەشەسەندوودا.\nتین و هێزی كۆمەڵی كۆلێكتیڤ:\nلایەنە تەكنیكیی و میكانیكیەكانی تر بۆ بەدیهێنانی دیموكراسی، هەروەها بۆ فێركردن و دروستكردنی هاوڵاتی چاكخواز و كەسایەتی هاوسەنگ و جێگیر لە ڕووی دەروونیی و كۆمەڵایەتیەوە، بێگومان دەبێت ئەوە بزانین، كە تەكنیك و دینامیكیی كۆمەلە هەرەوەزییەكان پڕۆگرام و بەرنامەیەكی گرنگن بۆ چارەسەركردنی زۆرێك لە دیاردە دەروونیی و هەستیی و نەستییەكان لە لای فێرخواز و شاگردەكان، هەروەها تەكنیكێكی چالاكی گرنگە كە دەتوانرێت لە پڕۆسەی فێركردن و پەروەردەكردندا بەكاربهێنرێت.\nفێرخواز ناتوانێت داهێنان بكات لە ناو كۆمەڵە هەرەوەزییە كۆلێكتیڤە دیموكراسییەكاندا نەبێت، كە بڕوایان بە برایەتی و كێبڕكێی پاك و پەیوەست بە بیری مۆراڵ و یەكسان و دادپەروەرەوەیە، هەروەها شاناز بە یاسا و ماف و ئەركەوەن.\nبێگومان بۆ هەرچ كۆمەڵێكی هەرەوەزی سەركردەیەك هەیە بۆ دابەشكردنی كار و ئەركەكان و، سەرپەرشتی ڕێكخستنی كۆمەڵەكان، ئەمەش بەرپرسیارێتیەكی گەورەیە و گرنگە كە لە ئەستۆ دەگیرێت. بێگومان سەركردەش پێویستە بە هەڵبژاردنێكی دیموكراسیانە هەڵبژێردرێت بۆ ماوەیەكی دیاركراو تا سەركردەكان بە نۆرە دەوری سەركردایەتی و بەرپرسیاریتی ببینن.\nبەڵام وەك ئاشكرایە ڕێكوپێكی كۆمەڵە كۆلێكتیڤەكان دەكەونە ژێر سایەیی پرۆسەیەكی بەردەوام بۆ سێ سەركردایەتی یان سێ دەسەڵات وەك(كۆرت لوین) ئاماژەی پێ دەدات: سەركردەیەكی دیموكراسیانە یارمەتیدەر بۆ داهێنان و ئەفڕاند و بەدیهێنانی بەروبوومێكی بە پیت و بەرهەمێكی بە بایەخ، جا ئەمە بە ئامادەنەبوونی مامۆستای سەرپەرشتیكار بێت یان لە حاڵەتی ئامادەبوونیدا بێت جیاوازی نییە و دەبێت وابێت، هەروەها سەركردەی ئاماژە پێدراو هەوڵ ئەدات بۆ دەركەوتنی كارلێكە ئەرێنیە دروستكەرەكان وەك هاوكاری و یارمەتیدان و رێككەوتن و گونجاندن.\nبەڵام مامەڵەی سەركردەی ئۆتۆكراسیی توودنوتیژی و دڵڕەقی و زۆرلێكردنە؛ لە ئامادەبوونی سەركردەدا هەموو دیسپلینكراون، بەڵام لە پشتپێهەڵكردنی سەركردەدا بێسەروبەری وبەزم و ڕەزم دروست دەبێت. لەم حاڵەتەشدا، بەرهەم و كارە بەرهەمهێنەرەكان تووشی كەماسی و كەمبوون دەبێت و دامەزراوەكە دەگۆڕێت بۆ قشڵەیەكی سەربازیی، بەكردەییكردن و پراكتیكەكردنی پرنسیپڵە تیۆرییەكان لە پێناوی كارایی و چالاكی ژیان و ژینگەی فێرگە یەجگار قورس دەبێت بە هۆكاری بوونی بەها نرێنیەكانی وەك بێزاریی و شپرزەیی و ئالۆزیی و نەبوونی پێكەوە هەڵكردن و تۆلێرانس.\nسەركردایەتی بەرەڵا و بێسەروبەر لەسەر ئەو فەلسەفەیە وەستاوە كە دەڵێت"لێگەڕێ كار بكات". ئەمەش سەركردایەتیەكی بێسەروبەرە و ئاژاوەیە، كە هاوكاری و یارمەتی بەدیهێنانی بەرهەمی بە پیت و بە بەها ناكات، نە لە حاڵەتی ئامادەبوونی سەركردەدا نە لە حاڵەتی ئامادەنەبوونیدا، چونكە ئەم جۆرە سەركردایەتی و سیستمە لە دەروونی فێرخوازەكاندا پشت بە سەركردە دەبەستێت و هەستنەكردن بە بەرپسیارێتی لە گیانیاندا دەچێنرێت. بەم جۆرە بۆمان دەردەكەوێت، كە دیموكراسی یارمەتی گەشەی كۆمەڵە كۆلێكتیڤەكان دەدات و پەرەیان پێ دەسێنێت بە شێوازگەلێكی ئەرێنی و كارا. لەبەر ئەوە، لەسەر پیاوانی كارگێڕیی و مامۆستایانە كە سەركردایەتیەكی دیموكراسیانەیان هەبێت بۆ بەدیهێنانی سەركەوتنی ڕاستەقینە و جۆری باشی بەرهەم .\nسیكۆدراما و سوسیۆدراما:\nبەكارهێنانی ئەم ڕیگەیە بۆ بینی دەور یان سایكۆدراما یان شانۆگەری فێرگەیی گرنگترین تەكنیكە لە بواری چالاكردن و كاراكردنی كۆمەڵە كۆلێكتیڤەكاندا، هەروەها گرنگترین ئامرازی چارەسەرە بۆ پێكەوە ئاوێتەبوونی فێرخوازان و دووركەوتنەوەیان لە نەخۆشی كەنارگیریی و دابڕان و بەسەرخۆدا شكانەوە و چوونەوە ناوخۆ و ئاڵۆزییە دەروونییەكانیان لە ناو كۆمەڵە كۆلێكتیڤەكاندا و ڕزگاربوونیان لەو ئالۆزییە دەروونییەی لە هەست و نەستیاندا نیشتووە، هەرەوەها پاكردنەوەی هزر و بیر و ویژدانیان و خستەنگەڕ و جوڵاندن و چالاكیە سۆسیالیەكانیان لە ناو ئەو كۆمەڵە كۆلێكتیڤانەی كە كراوەن و پڕن لە هاوكاری و یارمەتی و برایەتی و گۆنجاندن و گەیشتنیان بە هیوا و خەونەكانیان و تەنانەت دروستكردنی خەونی گەورە بۆیان. سایكۆدراما ڕێگەیەكی شانۆگەرییە كە تاك تیایدا پشت دەبەستێت بە كۆمەڵە كۆلێكتیڤیەكەی لە گێڕانی دەوری خۆی لەو شانۆگەریەی كە تواناكانی و بەهرە شاراوەكانی دەردەكەون بە مەبەستی گواستنەوەیان لە قۆناغی شكاندنەوە بەسەرخۆیاندا بۆ قۆناغی هەمان ئاستی دەروونی هاوڕێكانی و گونجاندن و هاوسەنگی لەگەڵیاندا، دیارە ئەمەش دەبێتە هۆكارێك بۆ بونیادنانی خودی خۆی و خێزانەكەی و كۆمەڵگەكەی و نەتەوەكەی بە ڕێگەیەكی دیموكراسیانەی وەستاو لەسەر بەخشین و كاركردن و بەرهەمهێنانی پڕ بە بایەخ و كولایتیی.\nبەهەرحاڵ، سایكۆدراما"تەكنیكێكی سایكۆلژییە، كە سایكۆلۆژزان(مۆرینۆ)دایناوە، پشت بە درامای سەرپێی و ڕاستەوخۆ دەبستێت، داوا دەكات لە كەسەكان كە دەوری شانۆگەریی ببینن بە بێ پەیوەستبوون بە نووسنیێكی پێشوەخت یان بە بێ پەیوەستبوون بە تێكستی نووسراوەوە، مەبەست لێی گەشە و پەرەسەندنی دەوری سەرپێی و ڕاستەوخۆیە. ئەم جۆرە تەكنیكە بووە بە چارەسەری دەروونیی و شیكاریی تاك و كۆمەڵ؛ هەروەها پێگەیاندن و گەشەی داهێنان لە لای منداڵ، دیارە وەك ئامرازێكی پەروەردەیی و فێركاریی ... سایكۆدراما لە لای گریكە كۆنەكان هەبووە، (ئەریستۆفان) لە سەدەی چواری پێش زاین دەڵێت، كەسەكان زیندانی دەورە كۆمەڵایەتیەكانیان و دەتوانن خۆیانی لێ ڕزگار بكەن و، تێبگەن لە پاڵنەرەكانی، لە كاتی گوزارشت لێیی لەسەر تەختەی شانۆ. هەروەها(ئەڕیستۆ) ئاماژەی داوە بە بایەخی ئەو دەورانە كە گرنگ و بە بایەخە بۆ كەمكردنەوەی ناڵە دەروونییەكان، لە میانەی یەكبوون لەگەڵ ئەكتەرەكانی تردا، هەروەها گرنگە بۆ پاكردنەوەی دەروون لە نەخۆشییە دەروونییەكان".\nهەموو ئەمانە بەو واتایە دێت كە مرۆڤەكان ناتوانن بگوێزنەوە بۆ جیهانی دیموكراسی و ببن بە كەسانی دیموكرات تا دەروونی خۆیان و جەستەیان و بیر و ئەندێشەیان پاك نەكەنەوە لە هەموو ئەو ئاڵۆزییە كەڵەكەبووە بۆماوەییەی، كە بە درێژایی ژیانیان وەریانگرتووە، وەك ترس؛ دڵگیریی و دڵتەنگیی و شپرزەیی و نیگەرانی و گرژبوون و چوونەوە بە ناخدا و شەرم و دابڕانە مردوو هێنەرەكان. چالاكییە پەروەردەییە تەكنۆلۆجیەكان:\nلە فەلسەفەی چالاكییە نوێكان و بیركردنەوە پێداگۆگییە داهێنەرەكان پێویستە قەرەبووی دروستكردنی گوتاردان و گوتارخوێندنەوە و ئاراستەكردن بە ڕێگە پێداگۆگییە زیندووە هاوچەرخە كردەییەكان بێت، كە لەسەر بیر و ئەندێشەی هەروەزییەوە سەرچاوەی گرتووە، هەروەها پێداگۆگییە دینامیكیە كۆمەڵەكان كارا بكرێن، پشتبەستن بە كارایی بەرهەمهێنەر و، بەكارهێنانێكی كراوە و دانەخراو، دامەزراوەی پێداگۆگیی لە پێناوی ئازادبوونی فێرخوازان لە نەرێنی و سنوردارێتیدایە، تا دەستیان كراوە بێت لە بەرهەمهێناندا، هەروەها ئازادبوونیان لە كۆتوبەندە بیرۆكراسییەكان و فەرمانەكانی مامۆستای ستەمكار و چەوسێنەر، لە جیاتی هەموو ئەمانە هاوبەشیكردنێكی دیموكراسیانەی وەستاو لەسەر چالاكی و داهێنان و ئەفڕاندن، ئەویش لە ڕێگەی دامەزراندنی تاقیگە زانستییەكان و شارەزا ئەدەبیی و كارگە هونەرییەكان و بەڵێندەرە تەكنیككارەكان و یانە وەرزشییەكان لە ناو هەرچ دامەزراوەیەكی زانستی دیاریكراودا. دامەزراوەكان دەتوانن بۆ ئەم كارانە پشت ببەستن بە خەرجی و داهاتی خودی خۆیانەوە بە پێی یاسای دانپیانراوی دەوڵەتیی.\nفەلسەفەی چالاكیی و پوختەیی:\nگرنگترین ئامێری كردەیی بۆ بەدیهێنانی بە دیموكراسییكردنی فێربوون و كاراییكردنی پەروەردەی دیموكراسیانە پێكهێنانی چالاكییە نیشتیمانییەكانە لە سایەی سیستمی پەروەردەیەكی ساغڵەم، كە بڕوا و متمانەی بە كوالیتیی چەندێتیی و چۆنیەتیی هەبێت، ستایشكردن و پیاهەڵدان و پاڵپشتیكردنی هەموو ئەوانەی كە خاوەنی تواناو بەهەرە و پسپۆڕی و هونەرریی و ئەدەبیی و تەكنیكیین.\nپێویستە مەبەست و ئامانج و خەسڵەتە خوازراوە گەورەكانی پرۆسەی پەروەردە و هەنگاوە دیالیكتیكەكانی سیستمی فەلسەفەی پەروەردەیی تێبگەین و قبووڵیكەین، هەنگاوی یەكەمیش بۆ ئەمە دەسپێكردن بە فەلسەفەی چالاكیە، كە بە هاندانی یاداشت و تێبینیە وەزارییەكان دەكرێت، بەو واتایەی كە چالاكییەكان پاڵنەرێكی بناغەیین بۆ ئامادەكردن و خستنەسەرپێی لاوە تازە پێگەیشتووەكان، هەروەها ئامادەكردنی فێرخوازان بۆ كۆمەڵگە؛ بۆیە كۆمەڵە تەكنۆلۆجیە هاوچەرخەكان و سیاسەتی جیهانگیری و كێبڕكێی ڕاگەیاندنەكان لە فێرگەدا پێویستە دیموكراسیانە بێت لە میانەی كاری كارگێڕیی و فێركردن و پەروەردەكردندا، هەموو ئەمانەش دەچنەوە ڕاژەی پێشكەوتنی كۆمەڵگە چ لە ڕووی ئامێر و ئامڕازە بەرهەمهێنەرەكانەوە بێت یان لە ڕووی خزمەتگوزارییەكانەوە بێت.\nئەگەر چالاكیەكان دەستپێكێكی فەلسەفیی پراگماتیكیی بێت لە پرۆسە دیالێكتیكیە پەروەردەییەكەدا، ئەوە دەبێت وردەكارییەكان و بەشە چكۆلەكە و وردەكان هاوتەبا بن لەگەڵ گۆڕاكارییەكاندا و بریتی بێت لە ڕێنماییەكان بەرامبەر بە شێوە و فۆرمی كێشە و گرفتە واقیعیەكانی كە دێتە ڕێگەی فێرخوازەكان، واتە كێشە كۆمەڵایەتییەكان بخرێتە نێوەندی فێرگەكانەوە و مامۆستایانیش ئامادەباشییان هەبێت بۆ وەڵامدانەوەی پرسیارە كوتپڕیی و لە ناكاوەكان. بە واتایەكی تر ناوەڕۆكی فێرگەكان و پرسیارگەلی فێرخوازان لەسەر كێشە و گرفتەكانی ناو كۆمەڵگە بە خێرایی و ڕاستەوخۆ وەڵام بدرێنەوە و دیموكراسیانە ڕەخنە و پرسیارەكان قبووڵكرێن.\nبێگومان دەبێت پێداگۆگیی لە نوێكردنەوەدا بێت و ئاماڕازە دایلێكتیكیەكان هاوتەبا و هاوئاهەنگ بن لەگەڵ گەشە و پەرەسەندی پێداگۆگی و داوكارییەكانی بازاڕ و كار و گەشەی زانست و تەكنۆلۆجیادا، بۆیە پێویستە سوود وەربگیرێت لە هەموو ئامڕازەكانی ڕاگەیاندنە بەردەستەكان لە مەیدانی فەرهەنگی و زانستە پێدراو و بەردەوامەكاندا، هەموو ئامارازە نوێكان بە دوای ئەزموونەكانەوە بن بۆ گەیشتن بە تازەگەریی و هاوبەشیكردن لە دەوڵەمەندكردنی سیستمە پەروەردەییە ئارەزوو بزوێنەكاندا. ئەم پرۆسەیە سەركەوتن بە دەست ناهێنێت لە ڕێگەی بەدەستهێنانی ژینگەیەكی پیداگۆگیی گونجاو و باشەوە نەبێت، وەك فێرگەی ژیان و ژیانكردن، كۆمەڵی هاوبەش و دامەزراوە پڕۆژەییەكان، چاكسازی و دیموكراسی لە ئیدارەدا، چاكاسازی كۆمەڵگە بە بەردەوامی و هەمیشەیی، چاكسازی و باشكردنی ئامڕازەكانی هەڵسەنگاندن و چاودێریكردن بەسەر بنەماكانی پێداگۆگی و چلاكییە واقیعیەكانی بەشە بچكۆلەكانەوە، هەروەها پێكهێنانی دەستەی بەدواداچوون و پشكنین بۆ ئەوەی كارەكانی خۆیان و دەوری خۆیان بە باشی جێبەجێ بكەن، وەك چاودێریكردنی مامۆستایان و ڕێنمایكردنیان لەسەر نوێترین و باشترین جۆری بەرهەمەكان. هیچ مامۆستایەكیش سەركەوتن بە دەست ناهێنێت لە پڕۆسەی فێركردن و فێربووندا ئەگەر سیاسەتێكی كراوە و هاوكاری و یارمەتی و دیالۆگ و كاركردن لە چوارچێوەی تیپێكی پەروەردەیدا نەبینێت، هەروەها گرنگیدان بە باسە زانستیەكان و بەرهەمە فەرهەنگیەكان لە پێناوی دەوڵەمەندكردنی گەیشتن بە زانین و پرۆگرامی نوێدا.\nبۆ بونیادنانی پڕۆژە پەروەردەییەكانی خزمەت بە دامەزراوەكان لە دوور یان لە نزیك، بێگومان پێویستە چاوبخرێتە سەر بابەتە هاوبەشە یەكەمیی و زۆر پێویستەكان وەك بەرەنگاربوونەوەی بەفێڕۆنەدانی كات و وزە فێرگەییەكان لە ڕێگەی هاندانە پەروەردەییەكان و پێشكەشكردنی سەعاتی زیادەی خۆبەخشی بۆ زیاتر خزمەتكردنی فێرخوازان و یارمەتیدانیان بۆ پیاجوونەوە و گەڕانەوە بە وانەكانیان و جێبەجێكردنی ئەو ئەرك و وەزیفانەی دەدرێت بەسەریاندا لە فێرگەكاندا، یان دەدریت بەسەریاندا بۆ تەواوكردنی سەعاتەكانی خوێندن واتە لە ماڵەوەیاندا، یان جێبەجێكردنی ئەرك و وەزیفە وەرزییەكانیان ئەویش بە پێی پڕۆگرام و شیكارییەكانیان لە لایەن خۆیانەوە بە مەبەستی بەرزكردنەوەی ئاستی خوێندن و فێربوون، هەروەها بۆ پڕكردنەوەی هەموو كەلێن و كەماسییەكانیان لە ڕێگەی ڕێنماییەكان و هەوڵە دیموكراسییەكان كە لەسەر ئاراسەكردنێكی ڕاست و دروست و سەركەوتن بە دیالۆگ و مشتومڕێكی دیموكراسییانە و لۆژیكانە.\nشتێكی ئاشكراشە كە ئەتوانرێت پەناببرێتە بەر مامۆستاكان و سەرپەرشتیاران و سوود وەربگیرێت لە ئەزموون و ڕێنماییەكانیان بۆ گەشەی باسە پەروەردەییەكان، كە چەق دەبەستێت لەسەر باشكردنی زانین و تێگەیشتنی فێرخواز، بە گونجاندنی فەلسەفەی چالاكی و تازەكردنەوەی ڕێگاكانی پێداگۆگی و ئامڕازەكانی دیالێكتیكیی و ئامرازەكانی چاودێری و هەڵسەنگاندن و ڕێكوپێككردنی تاقیكردنەوەكان، بێ ئەوەی بیرمان بچێت كە گرنگی هاوبەشیكردن لە بونیادنانی مامۆستایان و ئیدارەی پەروەردەیی لە لایەن سەرپەرشتیارانەوە و كارگێڕەكانەوە كە شارەزاییان هەیە لە چۆنیەتی مشتومڕكردن لەسەر یاداشت و تێبینیەكان و ڕوونكردنەوەیان و باسكردنیان و تەگبیركردن بۆ چارەسەری گرفتەكان و هەروەها چۆنیەتی سازدانی كۆڕ و كۆبوونەوە فێركارییە پەیوەندیدارەكان بە پەروەردەكردن و فیركردنەوە.\nهاوبەشییە ناوخۆییەكانی فێرگەكان بە ئامانجی گەشە و سەقامگیری و بەكارهێنانی دیجیتاڵ مێدیا و پەیوەندییە تەكنۆلۆجیەكان لە میانەی بونیادنانی دەستە و لیژنەكانی مێدیا و پەیوەندییەكانی تۆڕی ئینتەرنێت بە جیهانەوە. نابێت بێ ئاگابین لە گرنگی و بایەخی پرۆسە پێشكەوتووەكانی پەیوەند بە مامەڵەكردنی سایكۆلۆجیی و كۆمەڵایەتیی و ئیدارەیی بە شێوەیەكی بونیادی و مرۆڤگەرایی لە وەزیفەكانی ناو دامەزراوە پەروەردەییەكان ئەویش بە ڕێزگرن لە فێرخوازن و كەسە پەروەردەییەكان و ئیدارییەكان و هەڵسوڕاوە سەرپەرشتیكارەكان و دایك و باوكان و مندالەكانیان و پەنابردن بۆ سیاسەتێكی نەرم و دایلۆگێكی دیموكراسیانە و ڕێزگرتن لە مافی مرۆڤ و جێبەجێكردنی پرنسیپڵەكانی یەكسانی و ڕێزگرتن لە چالاكیەكان و بەدیهێنانی كوالیتی داهێنان و چۆنیەتی و چەندێتی بەرهەمەكان.\nهاوبەشییە پەروەردەییەكان ئەبێت پشت ببەستێت بە هاندان لەسەر داهێنانە پەروەردەییەكان و پێشخستنی وەرزش و چالاككردنی دامەزراوە فێركاریە هونەریی و فەرهەنگیی و مێدیایی و كۆمەڵایەتی و ژینگەییەكان.\nتیۆریا پەروەردەییە بەهردار و داهێنەرەكان پاڵ ئەدات بە كۆمەڵێك بنەما و پایەوە، وەك: هەوڵدانێكی بەردەوام بۆ تازەگەریی و تازەكردنەوە و دووركەوتنەوە لە دووبارەكردنەوە و كۆپیكردنی ئەوەی كە هەیە و زووتر لەبەردەستا بووە، دووركەوتنەوە لە تازەگەرێتی خەیاڵپڵاویی و هەوڵدان بۆ بەدیهێنانی تازەگەرێتی ڕاستەقینە و واقیعیانە و بونیادنەر و مەبەستدار بە ئاراستەی سوودگەیاندن بە مرۆڤ و گۆڕانكارییە مێژوویی و كۆمەڵایەتییەكان. دیارە ئەمەش بەدی نایەت تەنها بە فێربوون و خۆ ڕۆشنبیركردن نەبێت، هەروەها بە جێبەجێكردنی پێداگۆگیەكی دیموكراسییكراوی ناو هەموو دامەزراوە دیموكراسییەكانی دەوڵەت. ئەم جۆرە لە پیداگۆگیی داهێنەر و بەهرەدار لە دەوڵەتی دیكتاتۆری و حوكمە سەتمگەرەكاندا جێبەجێ ناكرێت.\nناشتوانرێت قسە لەسەر تیۆریایەكی داهێنەرانە بكرێت ئەگەر هەوڵدان و هاندانێكی گەورە لە ئارادا نەبێت بۆ پلانڕیژ و بونیادنان و دووبارەكردنەوەی بونیادنان و پێشنیاز و دۆزینەوە نوێكان و گەشەدان بە تواناكانی مرۆڤ لە ڕووی ماددی و مەعنەویەوە بۆ ڕووبەڕوووبوونەوەی هەموو ئالانگەریەك.\nمەرجەكانی تیۆریای داهێنان و بەهرەدار پەیوەستبوونێكی هەمیشەیی بە نایابی جۆری بەرهەم لە ڕووی چەندێتی و چۆنیەتیەوە، ئەمەش بەدی ناهێرێت بە بونیادنانی دیموكراسیانەی فێرخواز و هاوڵاتی و كۆمەڵگەوە نەبێت.\nكاراییكرد و بە گەڕخستنی ژیان وژینگەی فێرگەیی:\nژیان و ژینگەی فێرگە كار لەسەر دروستكردنی كۆمەڵگەیەكی دیموكراسی و كراوە و هۆشیار و گەشەسەندوو دەكات لە نێو دامەزراوە پەرەوەردەییەكان و میانە و جێوڕێی پەروەردەدا، هەروەها هەڵدەسێت بە توانەوە و سڕینەوەی ململانێ هەستیی و ناهەستییەكان و نەمانی جیاوازیە چینایەتیەكان و سنوردانان بۆ هەموو هۆكارە ململانێ بێزاركەرەكان و دڵڕەقییە كۆمەڵایەتیەكان، بە تایبەتی كە ژیان و ژینگەی ناو فێرگە بریتیە لە دامەزراوەیەكی پەروەردەكردن و فێركردنی چالاكانە و كارایی و كردەیی، كە كار دەكات لەسەر دامەزراوەكانی تری ناو كۆمەڵگە، هەروەها كار دەكات لەسەر زۆركردنی ژیانێكی بەختەوەر و هیوا و دڵنیایی و خۆشبەختی، دیسان كار دەكات لەسەر بەدیهێنانی ئازادیەكی ڕاستەقینە و و دڵنیایی كۆمەڵگە، هەوڵ ئەدات بۆ جێگیركردنی بەرزكردنەوەی فەرهەنگی هاوڵاتی باش لە چوارچێوەی ڕێز و مافی فێرخواز و مرۆڤ لە ناو دامەزراوەكان و، جێبەجێكردنی یەكسانی ڕاستەقینە و چەسپاندنی یاسا دادپەروەرییەكان و كردنەوەی دەرگا و دەروازەی پرنسیپڵەكانی گونجاندن و پێكەوە ژیان و تۆلێرانس بە دووركەوتنەوە لە جیاكاری ڕەگەزیی و توخم و زمان و چینایەتی یان كۆمەڵایەتی، هەموو لە بەردەم یاساكاندا وەك یەك وا دەبن و، وەك یەك دەژین و، وەك یەك كار و چالاكی ئەنجام دەدان. هێزی سەرمایەی فەرهەنگی زۆر لە هێزی سەرمایەی ماددیی گەورەتر و بەهێزترە لە دامەزراوە پەروەردەییە دیموكراسیی و دادپەروەرەكاندا.\nجێبەجێكردنی پرنیسپڵەكانی وانە وتنەوە:\nگرنگترین ئامڕاز و ئامێری بەدیهێنانی پەروەردەی دیموكراسیانە، كە كار بكات لەسەر سنوردانان بۆ ململانێ جۆراوجۆرەكان لە ناوەخنی چالاكیە پەروەردەییەكاندا، جێبەجێكردنی پرنسیپڵەكانی وانە وتنەوەیە، بۆ ئەوەی بتوانرێت توانا جیاوازەكانی فێرخوازان لەبەرچاو بگرێت، تا لەم ڕێگەیەوە بتوانێت ئاستە چیاوازەكانی زیرەكی دیاری بكات و لەبەرچاویان بگرێت بە مەبەستی بەدیهێنانی ئەنجامێكی ئەرێنی و پێداگۆگیەكی كارامە بەش بەش كراوەكان، بۆ هەر ئاستێك لە ئاستەكانی زیرەكی و توانا جیاوازەكان ئەم پێداگۆگیە كارامەیە كاری خۆی دەكات و هەوڵ ئەدات لەم ڕێگەیەوە جیاوازیەكان بسڕێتەوە. ئەم جۆرە لە پێداگۆگیی بڕوای وایە كە :"منداڵان لە تەمەنێكدا و لە پۆلێكدا، یان لە قۆناغێكی خوێندندا هەموویان وەك یەك نین و جیاوازی لە زیرەكی و توانایاندا هەیە بۆ نەهێشتنی ئەو جیاوازیانە، پێویستی بە پێداگۆگیەك هەیە كە ئەو جیاوازیانە لەبەرچاو بگرێت، لەم ڕێگەیەوە ئەو منداڵانەی بێ توانان، یان كەمتر توانایان هەیە لە منداڵەكانی دیكە پێشدەخرێن و ئاستی زیرەكیان بەرزدەكرێتەوە و چیتر جیاوازنیەكان نامێنن".\nبۆ نەهێشتنی ئەو جیاوازیانە، كە شتێكی سروشتییە و دەبێت زۆر بە ئاسایی وەربگیرێت. مامۆستاكان یان سەرپرشتیارەكانی فێرگەكان پێویستە هەوڵی ئەوە بدەن كە وانەی زیاتر بەو منداڵانە بڵێنەوە كە توانایەكی كەمتریان هەیە، زۆریش گرنگە كە بێ توانایی ئەو منداڵانە بە جۆرێك لە بەرچاوبگیرێت كە هەستیان بریندار نەكرێت، چونكە بەو هەوڵانە بە ئاسانی دەتوانرێت ئاستی خوێندن و زیرەكیان بەرزبكرێتەوە بۆ ئاستی منداڵە زیرەكەكان.\n•\tدیموكراتیزەكردنی پەروەردەكردن و فێركردن:\nچارەسەرییەكانی تر بۆ نەهێشتنی جیاوازی ئاستی زانین و فێربوون، بۆ پێشخستنی ئەو فێرخوازانەی هەندێك یان كەمێك لاوازن لەوانی تر تا ئاستایان وەك یەكی لێ بێت، دیموكراتیزەكردنی پەروەردەكردن و فێركردنە، ئەم كۆنسێپتە لەسەر ئەوە وەستاوە كە"پرۆسەی پەروەردەكردن و فێركردنی ناو فێرگەكان دەوڵەمەند بكرێت بە بابەتی مرۆیی و ماددی و ماڵییە زەروریەكان، تا زانین و زانیاری و پەروەردە و فێركردن بگات بە زۆرترین ژمارەی كەسەكان. لەمەش زیاتر قایلبوونە بەم جۆرە لە سیاسەتی پەروەردەكردن و فێركردن.\nدیموكراتیزەكردنی پەروەردە و فێركردن لە ڕێگەی بەدیهێنانی یەكسانی دەرفەت بە هەمووان دەدات. وەك دەزانین لە جاڕنامەی مافی مرۆڤی ساڵی ١٩٤٨وە ئەمە بووە بە دروشمی هەموو كۆمەڵگەكان و گەلانی جیهان چ پێشكەوتوو یان تازە پێگەیشتوو، نەتەوە یەكگرتووەكان بەرزیانكردۆتەوە و پشتیوانی ڵێ دەكەن، ئەمیش هەڵگری دوو ماددەیە: "هەموو كەسێك مافی فێربوون و پەروەردەیەكی خۆڕایی هەیە، لانی كەم پێویستە فێربوون و پەرەوەردە بە خۆڕایی بێت بۆ قۆناغی سەرەتایی لە فێرگەكاندا"، هەروەها بۆ هەموو كەس هەیە ئازادانە هاوبەشی بكات لە ژیان و ژینگەی فەرهەنگیی كۆمەڵگەدا"، ئەم دوو ماددەیە ئاماژە دەدەن بەوەی فێركردن و پەروەردەكردن مافی هەموو كەسێكە.\nدیموكراتیزەكردنی فێركردن و پەروەردەكردن یەكەم هەنگاوە بۆ دیموكراتیزەكردنی كۆمەڵگە و سیاسەتكردن، بۆ بەرزكردنەوەی نیشتیمان و نەتەوە و پێشخستنیان تا دەگات بە ئاسی نەتەوە و دەوڵەتە پێشكەوتووەكانی جیهان، لە هەموو ڕوویەكەوە.\nپەروەردە بە دیموكراسی ناكرێت تا كۆمەڵگە نەكرێت بە كۆمەڵگەیەكی دیموكراسیی، هەروەها كۆمەڵگەش بە دیموكراسی ناكرێت تا پەروەردە نەكرێت بە پەروەردەیەكی دیموكراسییانە، چونكە پەیوەندی نێوان فێرگە و كۆمەڵگە پەیوەندییەكی ئۆرگانییە. دیموكراسییەكی ڕووكەشی دەوڵەت كە تەنها بابەت و مەسەلە پەراوێزەكان بگرێتەوە و واز لە بابەت و مەسەلە كرۆكییەكان بهێنێت هیچ شتێكی باش بەرهەم ناهێنێت. واتە دیموكراسی ڕاستەقینە ئەوەیە، كە سەركردە و سەركردەكراو وەك یەك هاوبەش بن لە پرۆسەی دیموكراسیدا، هەردوو لا پەنا بەرن بۆ دیالۆگكردن لەسەر مەسەلە جیاوازەكان و هەڵبژاردنێكی پاك و بێگەرد و ڕوون و ئاشكرا بە بێ ساختە و فڕوفێڵ و دواخستن و برسیكردن.\nكەواتە فێرگە هەموو بەرپرسیاتێتیەك دەگرێتە ئەستۆ بۆ گۆڕانكارییە دیموكراسییەكانی كۆمەڵگە بە ڕێگەی پێگەیاندنی فێرخوازە لاوەكان و ئامادەكردنیان بۆ پاشەڕۆژێكی گەشەدار، كاتێك دەوڵەت یان حوكمڕانەكان لە ئەنجامی هەڵبژاردنە دیموكراسیەكانەوە دەسەڵات دەستاو دەست دەكەن بۆ خاوەن تواناكان و براوەكانی پڕۆسەی هەڵبژاردنەكان بە شێوەیكی دیموكراسیانە و دادپەروەرانە بێ ئەوەی هیچ جۆرە ناڕەزایەتیەك لە دەستاو دەستكردنی دەسەڵاتدا هەبێت و هیچ جۆرە ئاستەنگێكی بۆ دروست بكرێت.\nفەیلەسوفی جۆن دیوی دەڵێت:"تێكەڵبوون و تێكهەڵكێشانی كۆمەڵگە، باشترین جۆر و ئامڕازی بە دیموكراسییكردنە، نەك تەنها لە بواری سیاسەتدا بەڵكو لە هەموو بوارەكانی ژیاندا، لە خێزان و مزگەوت و كەنیسە و شوێنی كار و ئابوورییدا. ئەم نموونەیە لە دیموكراسی ناتوانرێت جێبەجێ بكرێت تەنها لە ڕێگەی ئامادباشییەكی دەروونییەوە نەبێت، كە پێویستە ئەم ئامادەباشییە بە تەواوەتی لە فێرگەكاندا چەسپاو بێت.\nبەرنامە سیاسییەكان پێویستە ئامادەییەكی كردەیی هەبێت لە ناو سیستمی پەروەردەكردندا، نە بە دامەزراندنی حیزب و قەوارە سیاسییەكان لە ناو فێرگەدا، بەڵكو بە جێگیركردنی فەرهەنگی دیالۆگ، دیالۆگێك كە قبووڵی دیالۆگكردنی بەرامبەری بكات، تا لە ڕێگەی قبووڵكردنی ڕەخنە و جیاوازییەكانەوە یەكێتی دروست بێت؛ ئەمەش لەسەر ئەو بنەمایەی كە چەند بیر و بۆچوون و دیدگاكانمان جیاواز بێت، هەموو دەچێتەوە خزمەتی یەك مەبەست و یەك ئامانج ئەویش پێشخستنی تاك و كۆمەڵگەیە".\nبەم جۆرە دەگەین بە كۆمەڵگەیەكی دیموكراسی و شارستانیە و مۆراڵی بەرزی مرۆڤدۆستی و مرۆڤپەروەری.\n•\tیەكجۆر لە بەركردنی پۆشاك:\nگرنگترین چارەسەری نەهێشتنی جیاوازییە چینایەتیەكانی ناو فێرگە لەبەركردنی یەك جۆر پۆشاكە، هەرچەندە چارەسەرێكی ڕووكەشییە، بەڵام بەشێكە لە جێبەجێكردنی بە كردەییكردنی دیموكراسی، بۆیە یەكخستنی جۆری پۆشاك پێویستە بسەپێنرێت لە ناو فێرگە دیموكراسییەكاندا، یەكخستنی پۆشاكی فێرخوازان سڕینەوەی دەركەوتنی جیاوازیە چینایەتیەكانە، بەمەش منداڵانی هەژار و دەوڵەمەند لە یەك جیاناكرێنەوە و وەك یەكیان لێ دێت، ئەمە چارەسەرێكی دروونییە بۆ منداڵانی هەژار كە دیارە كەمدەستترن لە منداڵانی چینە دەوڵەمەندەكان.\n•\tگرتنەبەری ڕێنماییە كاریگەرییەكان:\nڕێنماییە كاریگەرەكان گرنگترین و بە بایەخترین تەكنیك و ئامێرە جێبەجێكارەكانە بۆ بەدیهێنانی دیموكراسی ڕاستەقینە، بە تایبەتی یەكێكە لە پایەكانی پەروەردەكردنی نوێ و هاوچەرخ لە ڕۆژاوادا، وەك بەڕیز بلوخ Bloch دەڵێت:"بێگومان لە پێناوی هەڵهاتنی خۆری كۆمەڵگەیەكی دیموكراسیدا، ئەبێت لە ڕێگەی بەگەڕخستن و ڕێنماییە كاریگەرەكانی دامەزراوەكانیەوە بێت".\nئەم ڕێگە كاریگەرانە لە ئەوروپای سەدەی نۆزدە و سەرەتای سەدەی بیستەوە بەكارهاتوون، ئەویش بە ڕێنمایی پەروەردە ناسانی وەك(جۆن دیوی و مۆنتیسۆری و كلابارید و كرشنستایر و فرینیە و كارڵ ڕۆجرز و مكارنكۆ و وریبۆڵ و فیرییر و جان بیاجیە. ئەم ڕێگە و ڕێنماییە كاریگەرانە پشتی بەستووە بە كۆمەڵێك پرنسیپڵی وەك" وازییكردن، فێربوونی ژیانكردن لە ڕێگەی خودی ژیانەوە، فێركردنی خود بەخودی خۆیی، سوودەكانی زانست، كرانەوە كەسییەكان، پشتبەستن بە زانستە دەروونییە نوێكان، پەنابردن بۆ كاری هەرەوەزی و خۆ فێركردن، دووركەوتنەوە لەوەی تەنها مامۆستا ئاراستەی هەموو مەسەلەیەك بكات بێ هاوبەشیكردنی فێرخواز، لە هەمووشی گرنگتر دیموكراتیزەكردنی پەوەردەكردن و فێركردنە...\nخاوەن بیری ڕێگاگەلی چاپووك و كاریگەرە نوێكان بە پێویست جەخت دەكەن لەسەر تەواو ئەفەرزۆكردنی دەسەڵاتخوازییە نەریتییەكان بە:"پشتیوانیكردن لە هێنانە ئارای كۆمەڵگەیەكی دیموكراسیی، مادام فێرگەی نەریتیی كەسایەتی مرۆڤەكان بوونیاد نانێت، هەروەها تێكهەڵكێشانی كۆمەڵگە بەدی ناهێنێت، بەڵكو بە پێچەوانەوە كۆمەڵگە دەتوێنێتەوە لە كەسایەتی تاكڕەویی و خۆپەرستیی و ئۆتۆكراسییدا. چارەسەری ئەم كەماسییەش بەوە پێك نایەت كە پەروەردەیەكی مەدەنییانە بخەینە ناو پەروەردە نەریتییەكەوە، بەڵكو بە گۆڕینی پەروەردە نەریتیەكە دەبێت بە پەروەردەیەكی دیموكراسیانە و هاوچەرخ.\n•\tدامەزراندنی پێداگۆگییەكی دامەزراوەیی:\nهەموو پەروەردەناسەكان بە بێ جیاوازی ئەفرۆزی گۆڕینی دامەزراوە پەروەردەییەكان دەكەن بۆ دامەزراوەیەكی بیرۆكراسییانەی هەڵگری توخەمە جیاكارییەكان و ململانێ بێزاركەرە چینایەتیەكان، یان چاكسازییە ڕووكەشییەكان، بەڵكو بە پێویستی دەزانن، كە چاكسازی لە ناوەڕۆكەوە دەست پێ بكات، لەسەر پرنسیپڵە دامەزراوە پێداگۆگییەكان، كە هەریەك لە (ئۆری و لۆبر و لاپاساد) هەمان دیدگایان هەیە.\nئاشكرایە، كە فێرگە دامەزراوەكان ئاراستەیەكە لە فەرنساوە دەستی پێكردوە و چاكسازیی بەوە دادەنێت كە:"پێویستە لە ناوەوە دامەزراوە فێرگەییەكان بگرێتەوە، جگە لەوەی پێویستە بچێتە ناو بوونیادنانی ئابووری و كۆمەڵایەتی، هەروەها چاكسازی پێویستی بە گرنگیدان بە ئیدارە و هاوئاهەنگی كەسەكان هەیە بۆ بەدیهێنانی ئازادی مامۆستا و سەرپەرشتیاران هەیە لە چوارچێوەی دامەزراوەیی كراوەدا".\nكەواتە، بە كورتی و بە پوختی، ئەم پێداگۆگییە هاوچەرخ و دیموكراسییە نوێیە ئەفەرۆزی فێرگە نەریتیە فێرخوازە خنكێنەرەكان دەكات بە دیسپلینە بیرۆكراسییەكەی كە ئازادییەكانی فێرخوازانی تەواو سنوردار كردووە؛ فێرگە نەریتییەكان گۆڕاوە بۆ سندوقێكی ڕەشی داخراو، یان ئۆردوگایەكی سەربازیی بڕوادار بە دیسپلین و كۆنترۆڵكردنی فێرخوازان لەسەر حسابی بەرتەسكردنەوەی ئازادی و كەمكردنەوەی وازی و چالاكیە فەرهەنگیی و هونەریی و وەرزشیی و زانستییەكان.\nهەروەها نابێت گرنگیی هاوبەشیكردنی پەوەردەیی و پرۆژە دامەزراوەییەكان بۆ بوونیادنانی دامەزراوە پەروەردەییەكانمان بیر بچێت لە سڕینەوەی ناكۆكیە ئابووریی و كۆمەڵایەتییە دیارەكاندا؛ چونكە فێرگە بەشێكە لە كۆمەڵگە و ئاوێنەیەكی ڕاستۆگیە لە پێچەوانەكردنی نەرێنییەكانی و جیاوازییە دیارەكانی كە فیرخوازان بەرجەستەی دەكەن لە ناو مەیدانی فێرگەدا یان لە ناو پۆلەكانی فێرگەدا.\nپێداگۆگیی نا ئاراستەكراو:\nپیداگۆگی نا ئاراستەكراو لەسەر ئەوە پێكهاتووە، كە فێرخواز خودی خۆی بتوانێت خۆی فێربكات و پشت بە خۆی ببەستێت و ئەركەكانی و كارەكانی خۆی جەێبەجێ بكات، ئیتر مامۆستا دەگۆڕێت بۆ سەرپرشتیارێكی ڕووت، بە بێ داواكاری فێرخواز دەست وەرنادات لە كاروبار و ئەرك و فێربوونی فێرخواز. هەروەها پێداگۆگی نا ئاراستەكراو پشت دەبەستێت بە ئازادی و خۆڕسكی و خۆكردی و دەستكەوتنی زانین لە ڕێگەی وردە وردەی لۆژیكیی و كەسیی و دووركەوتنەوە لە ڕێگاگەلی پێدانی فێربوون و وەرگرتنی زانینێك كە لەسەر ڕق و كینە و پێدان و ئەزبەركردن و دەست تێوەردانی ستەمكارانەی مامۆستاوە وەستابێت، مامۆستا چۆنی بوێت بەو جۆرە ئاراستەی فێرخواز بكات و زانینی پێ بدات.\nئەم ڕێگە نا ئاراستەكراوە نوێیە بڕوابوون و متمانەبوون لە ناخی فێرخوازدا دەچێنێت؛ ڕاشی دەهێنێت لەسەر بەردەوامی و فێربوون و وەرگرتنی زانین و خۆشەویستی سەرچڵێتیی و پەنابردن بۆ چالاكی و توانا خۆییەكانی لە دۆزینەوەی چارەسەری كێشەكانی و گرفتەكانی و بارودۆخە قورسەكانی و هێنانە ژێر باری ئەو كێشە و گرفتانەی لە فێرگەدا و لە ژیاندا تووشی دەبێت.\nگرنگترین تیۆریزانی پێداگۆگی نا ئاراستەكراو: جان جاك ڕۆسۆ و ئۆلیفیە ڕیبۆل و كارڵ ڕۆجرز ـ ە.\n•\tكاراییكردنی ئەنخوومەنە پەروەردەییەكان:\nدامەزراوە پەروەردەیەكان چەندین ئەنجوومەنی پەروەردەیی لە خۆ گرتووە، كە دەتوانرێت هاوبەشیان پێ بكرێت لە دەوڵەمەندكردن و كاراكردنی پەروەردەدا لە هەموو ڕوویەك و هەموو ئاستێكدا لەگەڵ كۆكردنەوەی فێرخوازەكان لە یەكەیەكی كۆمەڵایەتیدا، وەك ئەنجوومەنە فێركارییەكان و تیپە پەروەردەییە پێگە بەرزەكان لە ڕێكخستنی ژیان و ژینگەی فێرگە و چالاكییەكانی و بە دیموكراسیی كردنیاندا، كە خۆی دەبینێتەوە لە پێدانی تێبینەكان و پێشنیازەكان دەربارەی بەرنامە و پڕۆگرامەكان، هەروەها بە بەرنامەكردنی چالاكییە فەرهەنگییەكان و كۆمەڵایەتییە وەرزشییەكان، قۆزتنەوەی هەلی وەرگرتنی توانا و تەگبیركردنە پێویستەكان بۆ جێبەجێكردنیان و كۆمەڵێك كاری تری پێویست و كارەكانی ڕێكخستنە پەروەردەییەكان بە هەموو ڕایەڵەكانییەوە وەك ئامێرەكانی ڕێكخستنە پەروەردەییەكانی ئەوانەی خواستی دەرفەتدانیان هەیە بۆ سەركەوتن و گۆڕانكارییەكان و مسۆگەركردنی چالاكیەكان و ڕێكو پێك كردنی چالاكیەكان و دیاریكردنیان بە شێوەی سەرە و، یەك لە دوای یەك...\nگرنگترین ئەنجوومەن، كە دەورێكی گەورە و كاریگەر دەبینێت لە پێناوی دروستكردنی كەشێكی فێرگەیی گونجاو و پێكەوە ژیان: ئەنجموومەنی تەگبیرە، كەواتە با بزانین تایبەتمەندێتی و دەوری ئەم ئەنجوونە چییە؟\nكاری ئەم ئەنجوومەنە پێشنیازكردن و نووسینەوەی بەرنامە و پرۆگرامی ناوخۆیی دامەزراوە فێرگەییەكەیە، ئەویش لە چوارچێوەی ڕێز و سنوری یاسا و ڕێسا دانراوەكان و دانپیانراوەكاندا، ئەم بەرنامە و پەیڕەو و پرۆگرامانەش قبووڵكراو و كارا نابێت هەتا لە لایەن پەروەردەناس و شارەزاكانەوە ئەرێی بۆ نەكرابێت.\nتایبەتمەندییەكانی تری ئەم ئەنجوومەنە، وردبینی و كۆڵینەوە لە بەرنامەی كاری هەموو ئەنجوومەنە پەروەردەییەكانی تر و ئەرێیی كردن لەسەریان و هەروەها بەدوواداچوون بۆ جێبەجێكردنی ئەو پێشنیازانەی لە لایەن خودی ئەم ئەنجوومەنەوە بەرزدەركرێتەوە، تا بتوانێت چاودێری بەرنامەكانی ساڵانە بكات، كە پەیوەندیان هەیە بە چالاكییەكانی ناو دامەزەروە پەوەردەیەكەوە بۆ بە گەڕخستن و كاراییكردنی ژیان و ژینگەی فێرگە پەروەردەییەكە و فرەییكردنی چالاكیەكانی بە گوێرەی پەیمانە نیشتیمانیەكان و ڕینماییەكانی وەزارەتی پەروەردە.\n•\tپەروەردەكردن لەسەر مافی مرۆڤ و هاوڵاتی:\nپەروەردەكردن دەربارەی مافی مرۆڤ و هاوڵاتی گرنگترین ئامڕاز و ئامێرە بۆ بە كاراییكردنی دیموكراسی ڕاستەقینە، ناسین و زانینی فێرخواز بە ئەرك و مافەكانی و چیی لەسەرە و دەبێت چیی بكات بە دوای خۆیدا دەهێنێت، هەروەها بە گیانی هاوڵاتیبوون كار دەكات لەگەڵ بەرامبەرەكانیدا و پێكەوە ژیان و تۆلێرانسی بۆ دروست دەبێت لەگەڵیاندا، ئیتر جیاوازییەكانی ئەوانیتر لەگەڵ خۆیدا قبووڵ دەكات و تووندڕەو و دڵڕەق نابێت لەگەڵ بەرامبەرەكانیدا.\nكۆمەڵگە لیبراڵەكان كۆمەڵێك مافی گەردوونیان دابینكردوە و دانی پیانراوە لە لایەن نەتەوە یەكگرتووەكانەوە و لە پەیماننامەیەكی یاسایی مەدنیی و كۆمەڵیەتیی و فەرهەنگیی و ئابووریی و مرۆییدا تۆماركراوە و كراوە بە ئەرك بۆ جێبەجێكردنی لە لایەن هەموو كۆمەڵگەو و وڵاتان و گەلانی جیهانەوە، بەم پێیەش مرۆڤ بووە بە گەورە و سەروەری سروشت، مافە گەردوونیەكانی بە پێی ئەو پەیماننامەیە پارێزراوە و كەرامەتی لە هەموو ڕوویەكەوە وەك مرۆڤی سروشتی پارێزراوە، وەك مافی هاوڵاتی؛ مافی منداڵ؛ مافی گەورە ساڵان و چەندین مافی تری مرۆڤ.\nفێرگەكان پێویستە هەموو ئەو مافەكانی هاوڵاتی و مافی مرۆڤ لە خۆبگرێت و بخوێنرێت و فێرخوازان فێریان بن. دامەزراوەی پەوروەدەیی شوێنێكی فراوان و كراوە و گونجاوە بۆ وەرگرتن و فێربوونی ئەو ئەرك و مافانە و شارەزابوون لەسەر مافەكانی مرۆڤ. كۆمەڵگەكان پێویستە لە فێرگەكانەوە پەلە بكەن بۆ جێبەجێكردنی مافەكانی مرۆڤ و بە تایبەتی مافەكانی منداڵان، هەندێك لە وڵاتان توانیویانە بگەنە ئەو ئاستەی كە پەرلەمانی منداڵان دروستبكەن.\nدەستبردن و هەڵبژاردن بۆ پرۆسەی دیموكراسی و بە فەرهەنگ كردنی دیموكراسی:"وەك ئەجنددایەكی سیاسیی و پەروەردەیی هەڵبژاردنێكە گەڕانەوە لێی كارێكی خراپ و نابەجێیە، دیموكراسی بووە بە پێوەرێك بۆ گونجاندن و پێكەوە ژیان و ئاوێتەبوون لە كۆمەڵگەدا. هەرچ لادانێك و پێشێلكردنێكی دیموكراسی و مافە دیموكراسییەكان زیانی گەورە و لادان و وێرانی بە دوای خۆیدا دەهێنێت لە هەموو بوارەكانی ژیاندا"\n٧/ ئەو كێشانەی دێنە ڕێگەی پەروەردەی دیموكراسی:\nشاراوە نییە لای كەس، مەحاڵە بەدیهێنانی دیموكراسی لە كۆمەڵگەی دواكەوتوو و تەمەڵ و سستدا، یان لە كۆمەڵگەیەكدا كە لە ژێر حكومڕانییەكی دیكتاتۆریی و سیاسەتێكی چەوسێنەر و ستەمكار و دادپڵۆسێنەر و دڵڕەق بێت دژی هاوڵاتیەكانی.\nدیموكراسی ڕاستەقینە بەدی نایەت لە كۆمەڵگەیەكی ئازاد و داهێنەردا نەبێت كە بڕوای بە جیاوازیەكان و مافی جیاوازی بیركردنەوە نەبێت، هەروەها بڕوای بە هەڵبژاردنی پاك و بێگەرد نەبێت.\nكەواتە دەتوانین بڵێین گرنگترین ئاستەنگی بەردەم جێبەجێكردنی دیموكراسی خۆی دەبینێەوە لە: حوكمی بیرۆكراسی و نەزانین و دواكەوتوویی و تەمەڵی و سستی و كەمتەرخەمی و ڕۆتینی كارگێڕی و نەبوونی شارەزایی و نەبوونی چاپووكی و چالاكی پەروەردەیی و كارگێڕیی.\nوەك جۆن دیوی دەڵێت: دیموكراسی ڕاستەقینە، حكومەتی دیموكراسی ڕووكەش نییە، بەڵكو لە بنەماوە پرۆسەی ژیانی كۆمەڵگە و شارەزاییەكی هاوبەشی گشتی خەڵكە.\n٨/ چارەسەر و پێشنیاز و ڕاسپاردەكان:\nئەگەر ململانێكان پارسەنگ وەرنەگرن و ململانیكەران لێك نزیك نەبنەوە، ئەوە فێرگە هیچی تری تیا بەدی ناكرێت جگە لە وێرانكارییەكی ئایدۆلۆژیانە و زیانلێكەوتن لە ژێر كاریگەری ململانێ چینایەتیەكان، واتە فێرگە دەبێت بە شوێنی جیاوازییە كۆمەڵیەتیەكان و فەرهەنگییەكان و زمانەكان و ئابوورییەكان. بەم جۆرە فێرگە دەبێت بە وێرانە و دواكەوتوویی و مایەپووچیی بەرهەم دێنێت، فێرگە لەم حاڵەتەدا دەبێت بە دامەزراوەیەكی ڕەشبین و كارەسات و جێگەی ململانێ و ناكۆكییە زەقەكان.\nكەواتە فێرگە بۆ ئەوەی ببێت بە فێرگەیەكی دیموكراسییانە و هەڵگری فەرهەنگی دیموكراسیی بێت، ئەوە پێویستە فێرگە پاك بكرێتەوە لە ململانێ تووندەكان و زیانەكانی جیاوازیكردن و جیاكاریكردنی توخم و ڕەگەز و زمان و كولتوورپەرستیی بە ناوی كولتووری نەتەوە و ڕیشەییەوە، هەروەها پێویستە فێرگە تژیی بێت لە دەرفەت و بواری گونجاو بۆ پێكەوە ژیان و ڕێزگرتن لە فرەكولتووریی و ئازادییەكان و پێكەوە ژیان و دەرفەت دروستكردن بۆ داهێنان و ئەفڕاندن و فراژووتن.\nبۆ ئەوەی فێرگە ببێت بە فێرگەی دیموكراسیی، پێویستە هەموو جیاواییەكان لە ڕووی ئابووریی و كۆمەڵایەتیی و فەرهەنگیی و زامانەوە لە نێوان فێرخوازاندا بسڕرێتەوە. پێویستە هەموو فێرخوازان وەك یەك سوود بێ جیاوازی چینایەتی لە نێوان دەوڵەمەندەكان و هەژاراندا وەربگرن لە زاینن و فێربوون و هیچ جیاوازییەكی پێگەی كۆمەڵایەتی نەمێنێت و هەموو فێرخوازن بە یەك چاو تەماشابكرێن و یەك پێگەیان هەبێت. هەروەها پێویستە پەیوەندییەكی ئەرێنی و خۆشەویستی و هاوڕێیەتی دروستبكرێت لە نێوان مامۆستایان و فێرخوازاندا، مامۆستا ڕێنمایكار و سەرپەرشتیكاری فێرخوازانە بۆ فێربوونی فێرخوازان، نەك پێدانی زانین و زانیاری بەو واتایەی كە مامۆستا هەموو شت دەزانێت و فێرخواز هیچ نازانێت.\nگرنگترین ئەو پێشنیازانەی كە فرییامان دەكەوێت بۆ بەدیهێنانی كۆمەڵگەیەكی پەروەردەیی دیموكراسیانە:\n•\tهاندانی دەستپێشخەرییەكانی تاك، كە زانرا بەرژەوەندی كۆمەڵ و نیشتیمان و نەتەوەی تیایە، كلابارید دەڵێت:"پێویستە لەسەرمان لە كۆمەڵگەی دیموكراسی ساغڵەم و ڕاستەقینەدا دەرفەتی فراوان بدەین بۆ دەستپێشخەرییەكانی تاك، تا بەردەوام بێت، بە مەرجێك بە ئەزموون بسلەمێنرێت، كە سوودی هەیە بۆ كۆمەڵ و كۆمەڵگە. دروستكردنی ئاستەنگ لەبەردەم دەستپێشخەرییەكانی تاكدا توانا شاراوە و بە سوودەكان لاواز دەكات و ڕێگری دەكات لە دەركەوتنیان. لێروەیە كە داروین پشتیوانیكردووە لەو بیرەی كە تاك و كۆمەڵگە دەبەستێت بە یەكەوە. بەهای تاك سوودێكی ڕاستەوخۆی هەیە بۆ كۆمەڵگە.\n•\tدەستپێكردن بە پەروەردەیەكی عەقڵانی تەنها زەرورەت نییە:" بەڵكو بۆ ئەوەی بگەین بە فیربوونی دیموكراسی ڕاستەقینە، پێویستە ئەوە بزانین لە نەبوونی فێربوونی عەقڵانیدا هەموو ئامرازكان بەكاردەهێنرێت بۆ خاڵیكردنەوەی كاریگەریی ئەو فاكتەرە كۆمەڵایەتیانەی كە نا یەكسانی فەرهەنگیی دەسڕنەوە، ئیرادەی سیاسیی بە تەنها ناتوانێت نا یەكسانییە واقیعیەكان بسڕیتەوە لە كاتێكدا كە ئامرازە ئابوورییەكان هاوئاهەنگێتی، هەروەها ناشتوانێت دەستكاری واقیع بكات ئەگەر هەموو مەرجە دیموكراسییەكان لە بەردەستی مامۆستایان و فێرخوازاندا نەبێت، لە پێش هەموویانەوە پەروەردەیەكی عەقڵانیی.\n•\tكاراییكردنی فەرهەنگی مافی مرۆڤ و هاوڵاتی لە ڕێگەی خوێندن و فێربوون لەسەر پەماننامە نێودەوڵەتییەكان كە مافی مرۆڤ و هاوڵاتی تیا هاتووە.\n•\tبڵاوكردنەوەی فەرهەنگی پێكەوە ژیان و تۆلێرانس و ئەفرۆزكردن و نەفرەتلێكردنی تووندڕەویی و پەڕگیریی و تۆقاندن، كەواتە ڕاهاتنی لاوە تازە پێگەیشتووەكان بە قبووڵكردنی ئەوانی تر و دووركەوتنەوە لە دووژمنایەتی و دڵڕەقی و ململانێكان، هەروەها ڕاهاتنیان لەسەر ژیانی بەردەوام لەگەڵ ئەوانی تر و خۆشەویست و یارمەتی و هاوكاری و ڕاستگۆیی لەگەڵ یەكتریدا.\n•\tدیموكراتیزەكردنی سیاسەت و كۆمەڵگە، ئەویش بە قبووڵكردنی جیاوازییەكان و لۆژیكی پلۆرالیزمی حیزبیی و قبووڵكردنی هەڵبژاردن و سندوقی دەنگدان بۆ هەڵبژاردنێكی دیموكراسیانەی خاوێنی نوێنەرەكان.\n•\tجێبەجێكردنی پێداگۆگیی داهێنان، بە بەدواداچوون و پەیوەستبوون بە سێ قۆناغی بنەڕەتییەوە لە بواری پەروەردە و فێربووندا، ئەوانەش: پەیڕەوكردن و ئەزموونكردن و داهێنان لە پێناوی دروستكردنی كۆمەڵگەیەكی دیموكراسی داهێنەر و بەرهەمهێنەر و بە سوود.\n•\tفرەییكردنی ئازادییە تایبەتەكان و گشتییەكان بۆ هەموو هاوڵاتیان؛ نە دیموكراسی بە بێ ئازادی دەبێت و نە ئازادی بە بێ دیموكراسی دەبێت، نە پەروەردە بە بێ ئازدی و دیموكراسی دەبێت، نە ئازادی و نە دیموكراسی بە بێ پەروەردەیەكی هاوئاهەنگ بۆ هەموو دەبێت.\n•\tهاندانی كۆڵین و بە دواداچوونی زانستیی و توانا و زیرەكی و لێهاتوویی لەسەر گەشەسەندن و ئەفڕاندن؛ چونكە بناغەی پێشكەوتن و گەیشتن بە پێگە دیارەكانی ناو دەوڵەتە پێشكەوتوو و شارستانییەكان بە بێ زانست و زانین و بەرهەمهێنانی زانیاری نابێت، سەرمایەی ڕاستەقینەی هەموو دەوڵەتێك لەم ڕۆژگارەدا بەرهەمەكانی جوتیاران نییە، هەروەها ماڵ و موڵك و زۆری مرۆڤ نییە، بەڵكو بەرهەمە زانیستیی و زانین و هونەر و بەكارهێنانهی تەكنۆلۆژیا گەشەسەندووەكانە.\nپوختەی قسە: لە هەموو ئەمانەدا بۆمان ڕوون دەبێتەوە، كە پەروەردە پێوەندییەكی ئۆرگانیی هەیە بە دیموكراسییەوە، ناتوانرێت قسە لەسەر پەروەردەیەكی ڕاستەقیەن بكرێت تەنها لە كۆمەڵگەیەكی دیموكراسییدا نەبێت، كە بڕوای بە مافی مرۆڤ و ئازادییە تایبەت و گشتییەكان هەبێت، هەروەها بڕوای بە پلۆرالیزمی زمانی و ئایین و ئایینزایی و حیزبیی و ڕەگەزیی هەبێت.\nبۆیە پێویستە منداڵ ڕابهێنرێت لەسەر ڕەفتاری دیموكراسی لە ناو خێزان و یەكەم ڕۆژی پەیوەندی بە فێرگەوە لە كەشێكی تژیی لە ئازادی و بەختەوەری و هیوا و گەشبین و تا دەگات بە ناو كۆمەڵگە بۆ جێبەجێكردنی لەوەی كە وەریگرتووە دەربارەی دیموكراسی و دادپەروەری.\nبۆمان ڕوون بووەوە كە سێ جۆر لە دیموكراسی هەیە: فێربوونی دیموكراسییانە، فێركردنی دیموكراسییانە، فێربوونی دیموكراسی.\nهەروەها كۆمەڵێك ئامراز و ئامێرمان خستە ڕوو بۆ جێبەجێكردنی دیموكراسی ڕاستەقینە لە سیستمی پەروەردە و فێربووندا، هەموویمان كۆكردەوە، لە بیر و ئەندێشە و هزری كاری هەرەوەزیی و كاری كۆلێكتیڤییدا، هەروەها بەكارهێنانی تەكنیكی چالاكی، كە خۆی لە پێداگۆگیی داهێنەرانەدا دەبینێتەوە، هەرەها هاوبەشیكردن لە چالاكی جۆردا(كوالیتیی) بە جێبەجێكردنی ڕیگە كاریگەرییەكان و بڕوابوون بە پرنسیپڵكەكانی مافی مرۆڤ و چاندنی هاوڵاتیبوونی ڕاستەقینە لە ناخ و دەروونی فێرخواز و ڕووكردنە ئاسۆ و دواڕۆژ، بێ ئەوەی بیرمان بچێت دیموكراتیزەكردنی فێرگە و كۆمەڵگە پێكەوە دەبێت\nوەرگێڕ: جیهاد موحەمەد


👁 ئی بابەتە 4,351 جارێ وینیان\n👁 ئی بابەتە 15,687 جارێ وینیان\n👁 ئی بابەتە 5,370 جارێ وینیان\n📊 13 هەزار منداڵی ئاوارەی رۆژئاوا دەکوترێن ئامار و ڕاپەرسی\n📅 کاتوو تۆمارکەردەی Apr 5 2014 11:58PM\nخەندان - رەهێل سەمەد لە چوارچێوەی هەڵمەتی نیشتی [ زیاتەر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✔ 83% ✍ هـ.ب. 5-4-2014 23:58:23\n📊 1600 نەخۆشی ئۆتیزم لە کوردستاندا هەن ئامار و ڕاپەرسی\n📅 کاتوو تۆمارکەردەی Apr 6 2016 8:50AM\n👁 ئی بابەتە 4,011 جارێ وینیان\nلەکۆی 1600 نەخۆشی ئۆتیزم لە کوردستاندا 600 نەخۆشی [ زیاتەر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✔ 64% ✍ هـ.ب. 6-4-2016 8:50:10\n📊 2%ی دانیشتوانی هەرێم و 5%ی عیراق کەمئەندامن ئامار و ڕاپەرسی\n📅 کاتوو تۆمارکەردەی Aug 16 2017 8:09PM\n👁 ئی بابەتە 4,966 جارێ وینیان\nدوای ئەوەی وەزارەتی پلاندانانی عێراقی ئاماری کەمئە [ زیاتەر... 👁] ✖ ✖ 0 1 ✔ 91% ✍ س.ئـ. 16-8-2017 20:09:42\n👁 ئی بابەتە 5,206 جارێ وینیان\n👁 ئی بابەتە 1,178 جارێ وینیان


کەللـە رەقی ژن و مێردەکە کێشەکانی گەورەتر کرد\n2018-01-27 [04:13 AM]\nژن و پیاوێک سکاڵایان لەسەر یەکدی ھەبوو، ژنەکە دەیگوت مێردەکەم ئەشکەنجەی داوم، پیاوەکەش دەیگوت ئەویش دەستی خۆی وەشاندووە و لێیداوە. ناکۆکیی نێوان ئەو ژن و پیاوە گەیشتبووە ئاستێک تەنانەت لێژنەی ئاشتەواییش نەیتوانی کۆتایی بە کێشەکەیان بھێنێ و بەدەستی بەتاڵ گەڕانەوە.\nسەرەتا ئافرەتەکە سەردانی کردین و لەگەڵ خۆی راپۆرتێکی پزیشکیی ھێنابوو، بەپێی راپۆرتەکە ژنەکە لێیدرابوو، ژنەکە دەیگوت مێردەکەی لێیداوە. کاتێک دۆسیەکەی رەوانەی بەردەم دادوەر کرا، دادوەر بڕیاری دا بەپێی ماددە حەوت لە یاسای بەرەنگاربوونەوەی توندوتیژی بانگی پیاوەکە بکرێ و قسەی لەگەڵ بکرێ.\nکاتێک پیاوەکە ئامادەبوو، ئەویش باسی ئەوەی کرد کە لەلایەن ژنەکەیەوە لێیدراوە، پیاوەکە باسی کێشەی نێوان خۆی و ژنەکەی کرد و گوتی: "ھەموو کێشەی ئەو ژنە لەگەڵ من لەسەر ئەوەیە کە بڕوانامەکەی لەوەی من بەرزترە، وەزیفەیەکی باشی ھەیە، خۆی لەمن بە گەورەتر دەزانێ، بۆیە بەردەوام شەڕم پێدەفرۆشێ. ئەو ژنە خزمی خۆمە، کاتێک چوومە خوازبێنی، رازی بوو شووم پێبکات، واتە بە زۆر ھاوسەرگیری نەکردووە، تەنانەت لەکاتی مارەکردندا داوای مارەییەکی زۆری کرد، منیش رازی بووم. ئێستا بە ھەموو جۆرێک دژایەتی ماڵی باوکم دەکات. ناھێڵی منداڵەکانم بچنە ماڵی باوکم، بەڵام زوو زوو دەیانبات بۆ ماڵی باوکی خۆی. کەسوکارەکەم لەبەر ژنەکەم ھاتوچۆم ناکەن، ژنەکەم زۆر ئیستیفزازم دەکات. ھەرچەندە دایکم و باوکم دەڵێن کوڕم خۆت بگونجێنە خەمی ئێمەت نەبێ، بەڵام من دەزانم ئەوان چەند منداڵەکانی منیان خۆشدەوێ، کەچی لەبەر ژنەکەم ناوێرم بیانبەم بۆ لایان".\nئەو پیاوە درێژە بە گێڕانەوەکەی دەدات و دەڵێت: "من ناتوانم تەڵاقی بدەم، چونکە دەبێ ھەقە مارەییەکەی بدەم کە زۆر زۆرە. دوایینجار زۆر زۆر ئیستفزازی کردم، جنێوی پێدام، بوو بە شەڕمان، من لێم دا، بەڵام ئەویش لە منی دا".\nدۆسیەکەیان بەدوو راپۆرتی پزیشکییەوە کە یەکێکیان ھی پیاوەکە بوو، یەکێکیشیان ھی ژنەکە، رەوانەی بەردەم دادوەری لێکۆڵینەوە کرا، دادوەریش بڕیاری ئازادکردنی پیاوەکەی دا، چونکە ئەویش سکاڵای تۆمار کردبوو. پاشان ھەردووکیان رەوانەی لێژنەی ئاشتەوایی کرد، ھەرچەندە لێژنەی ئاشتەوایی زۆر ھەوڵی لەگەڵ دان و لایەنی یاسایی و کۆمەڵایەتی و خێزانی کێشەکەی بۆ روونکردنەوە، بەڵام بەھۆی کەللـەڕەقی و بەڕقداچوونی ژن و مێردەکە، ھەوڵی ئاشتەوایی ھیچی لێ سەوز نەبوو، بۆیە ژن و مێردەکە بەبێ چارەسەرکردنی کێشەکەیان گەڕانەوە ماڵەوە و دۆسیەکەیان رەوانەی دادگای تایبەتمەند کرا.\nبەپێی یاسای بەرەنگاربوونەوەی توندوتیژی خێزانی، ژنەکە و پیاوەکە ھەردووکیان تۆمەتبارن. ژنەکە بەھۆی ئەوەی پەیوەندی خزمایەتی بڕیوە، پیاوەکەش بەھۆی ئەوەی توندوتیژی بەرامبەر ژنەکەی بەکارھێناوە و لێیداوە. بەپێی ماددەی حەوت لە یاسای بەرەنگاربوونەوەی توندوتیژی خێزانیش سزاکەیان بریتییە لە "ھەر کەسێک توندوتیژییەکی خێزانی بکات، بۆ ماوەیەک بەند دەکرێ کە لە شەش مانگ کەمتر نەبێ و لە سێ ساڵیش زیاتر نەبێ. ھەروەھا بە بڕە پارەیەک غەرامە دەکرێ کە لە یەک ملیۆن دینار کەمتر نەبێ و لە پێنج ملیۆن دیناریش زیاتر نەبێ، یان بە یەکێک لەو دوو سزایە".\nئەم هەواڵە 58474جار خوێندراوەتەوە


حکومەت هەرێم کوردستان: بەرهەم وزەی کەهرەبا لەوەرز تاوسان تێک نێەچوود - شـه‌فـه‌ق نيـوز\nحکومەت هەرێم کوردستان: بەرهەم وزەی کەهرەبا لەوەرز تاوسان تێک نێەچوود\nشەفەق نیوز/ کەمال محمد وەزیر کەهرەبای هەرێم کوردستان، ئمڕوو چوارشەممە، وت: دابەشکردن کەهرەبای نیشتمانی لە وەرز تاوسان تێک نێچوود، ودووپات کرد ک حکومەت هەرێم کوردستان وەجدیەو کار کەێد ئەرا دابەشکردن وزە له لاین که‌رت تایبەت.\nوەزیرەگە لە وتاریگ رۆژنامەوانی وت؛ لەوەر کەم توانایی حکومەت لە دابینکردن گاز سروشتی ئەرا ٣٤ کەرت بەرهەمهاوردن وزەی کەهرەبا، توانای بەرهەمهاوردن لە ٣٢٠٠ میگاوات زیاترنه‌بی.\nدیارییش کرد ک هەرێم کوردستان كێشه نەیرێد لە بەرهەمکردن وزە، بەڵکم گیچەڵە گەوراگە هالە رەوانەکردن ودابەشکردن وزەگە، ئەرا نمونە، ٤٤% لە بەرهەم وزەی هەرێمەگە گوماوبوود، ک رەسێدە ١٢٠٠ میگاوات، وهەنای پویلەگەی گردەو کریەێد، ئەو کەمەوبویە دیار دەێد له وه‌خت هه‌نارده‌کردنی، و زیادەڕۆیی لەبان هێڵەگان.\nوەزیرەگە هەمیش وت؛ حکومەت هەرێم کوردستان دوو میلیار و٧٠٠ مەلیۆن دۆلار قەرزارە ئەراکۆمپانیایه‌ل بەرهەمهاور وزەی کەهرەبا، ومانگانە ٢٥ مەلیۆن دۆلار دەێدە کۆمپانیا بەهەمهاوه‌ره‌یل ، وهەمان پویلەگە لەمانگ هاتگ دەێد، وبڕیگ لە کەرتەیل باقیمه‌نه لە سێ مانگ وەرین دووارە خریەنەکار، ئەراوە کەهرەبای نیشتمانی تێک نێەچوود.\nهەولێر ئاسانکاری فرەتریگ لە کردنەوەی عەیادەیل پزشکی وشوینەیل بازرگانی وپیشەسازی بەسریاگ راگیەینێد.\nپله‌يل گه‌رمى له شاره‌يل كوردستان بزان


کوردیپێدیا - 11-12-2018\n📅 11-12-2018 ℹ | 🏷 پۆل: رێکەوت و رووداو (کڕۆنۆلۆژیا) | زمانی بابەت: 🏳 کوردیی ناوەڕاست\nلە چالاکییەکانی ئەمڕۆ: 11-12-2018، پرسەی جەمال نەبەز لە بەرلین\n- گیراوانی بەندیخانەی شاری وانوان بە ئامانجی کۆتایی هێنان بە گۆشەگیری سەر عەبدوڵڵا ئۆجەلانعەبدوڵڵا ئۆجەلان دەستیان داوەتە مانگرتن لەخواردن. مانگرتن لەخواردن لەلایەن گروپی دووهەمەوە بەردەوامە.\n- دادگەیەکی دەوڵەتی تورک سزای ساڵێک و 10 مانگ زیندانی کردنی بەسەر پەیامنێر عەدنان بیلەنعەدنان بیلەن-دا سەپاند و جێبەجێ کردنی سزاکەشی بۆ 5 ساڵ دواخست.\n- پارێزەرانی ئۆجالان بەمەبەستی دیدار لەگەڵ عەبدوڵڵا ئۆجەلان ئەمڕۆ جارێکی دیکە داواکارییان پێشکەشی سەرۆکایەتیی داواکاری گشتیی شاری بوورسا کرد، بەڵام ئەم جارەش داواکارییەکەیان ڕەتکرایەوە.\n- به پێی ڕاپۆرتی هەواڵدەریی حکوومەتیی ئیسنا، ئارش کەیخوسرەوی، کوڕی ڕەشیدخان، پارێزەری خەڵکی شاری سەقزسەقز، لە لایەن قازی سەڵواتی، بەرپرسی لقی 15ی دادگای ئینقلابی تارانەوە به شەش ساڵ زیندان مەحکووم کراوە.\nخوێندکارانی زانکۆی کوردستان: سەربەخۆیی کوردستان تەنیا ڕێگای وەدیهاتنی داخوازییەکانی نەتەوەی کوردە\n- سادق زیباکەلام، چالاکی ڕێفۆرمخواز و مامۆستای زانستە سیاسییەکانی زانکۆی تاران له کۆبوونەوەیەکدا له هۆڵی مەولەویی زانکۆی کوردستان، کار و چالاکیی حکوومەتی ئێرانی خستە بەر باس و تاوتوێ کردن. ناوبراو به ئاماژه به ڕووداوەکانی کوردستان، دێموکراسیی وەک تەنیا ڕێگەچارە بۆ پرسی کورد لە ئێراندا ناو برد؛ وتوویشیەتی: به جێگیرکردنی دێموکراسی لە ئێراندا، بیری سەربەخۆییخوازی لە کوردستاندا جێگایەکی نامێنێت و هیچ قەومێک خوازیاری جیابوونەوە لە ئێران نابێ و ئەبێ بۆ ئەم مەبەستە هەوڵ بدەین. قسەکانی زیباکەلام دژکردەوەی توندی خوێندکارانی زانکۆی کوردستانی بەدواوە بوو و ئەوان بە ڕەخنەگرتن لە قسەکانی ناوبراو سەربەخۆیی کوردستانیان به تەنیا ڕێگەی وەدیهاتنی خواستەکانی نەتەوەی کورد زانی.\n- لاوێکی کورد بە ناوی سلێمان محەمەدنژاد خەڵکی گوندی گەرگوول سەر بە شاری پیرانشارپیرانشار لە لایەن هێزە ئیتلاعاتییەکانی سپای پاسدارانەوە دەسبەسەر کرا.\n- کۆڵبەرکۆڵبەرێکی کورد بە ناوی زانیار عەزیززادە کوڕی سلێمان خەڵکی پیرانشار لە کاتی کۆڵبەریدا بە هۆی سەرمابردوویی گیانی لە دەست دا.\n- رێباز حەملانرێباز حەملان وەزیری دارایی و ئابوری حکومەتی هەرێمی کوردستان رایگەیاند: بڕیاردراوە کە مووچەمووچەی سێ مانگی کۆتایی ئەمساڵ پاشەکەوت نەکرێت و هەموو 30 رۆژ جارێکیش مووچە دابەش دەکرێت.\nکەشوهەوای: 11-12-2018، تەم سلێمانی دادەپۆشێت\n- شاندێکی ئەمریکی بەسەرۆکایەتیی وەزیری وزە سەردانی هەولێرهەولێریان کرد و لەگەڵ مەسعود بارزانیمەسعود بارزانی و نێچیرڤان بارزانینێچیرڤان بارزانی کۆبوونەوە، وەزیری وزە رایگەیاند کە دەتوانین پێکەوە لە بواری وزەدا کاربکەین.\n- بەهۆی کۆبوونەوەی ئاو و دروستبوونی قوڕ و لیتاو لەبەر‌دەم پەیمانگەکەیان، خوێندکارانی پەیمانگەی تەکنیکی دەربەندیخاندەربەندیخان خۆپیشاندانیان ئەنجامدا و چوونەتە بەردەم قایمقامیەت.\n- شەوی ڕابردوو ڕۆژنامەنووس و دەرهێنەر خاتوو بەهار مستەفابەهار مستەفا هاوسەری هونەرمەند سەلام ڕەشید بەهۆی نەخۆشییەوە کۆچی دوایی کرد.\n- لە هێرشێکی چەکدارانی داعشداعشدا بۆ سەر هێزێکی پۆلیس لە خانەقینخانەقین چوار کارمەندی هێزەکە بوونە قوربانی، کوژراوێک و 3 برینداری لێکەوتەوە.\n- کۆنفرانسی ئابوری نێوان شاری سلێمانیسلێمانی و شاری سنەسنە دەستیپێکرد بەمەبەستی هەوڵدان بۆ چارەسەرکردنی کێشە ئابوورییەکان و بەڕەنگار بوونەوەیان. کۆنفرانسەکە بە ئامادەبوونی پارێزگاری شاری سنە و سلێمانی و بەرپرسانی حکومی هەردولا و پەرلەمانتاران بەڕێوەچوو.\n- بە چاودێری د. یوسف گۆران وەزیری خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی و بەسەرپەرشتی لیژنەی سەرپەرشتیکاری کۆنفرانس و بەدروشمی (ئێمە پلان بە ستراتیژیانە دادەڕێژین یۆ بەڕێوەبردنی قەیران و چارەسەرکردنی) دووەمین کۆنفرانسی نێودەوڵەتی زانکۆی پۆلیتەکنیکی سلێمانی و زانکۆی کوردستان (سنە) و زانکۆی سلێمانی بەڕێوەدەچێت.\n- لە کۆڕێکدا لە شاری سلێمانی ڕۆڵی ژن لەناو بزوتنەوەی ئازادییخوازیی گەلی کورددا شرۆڤە کرا و بە گرنگ بیندرا ژنانی باشور هاوشێوەی ژنانی ڕۆژئاوای کوردستان خۆیان بەڕێکخستن بکەن و سود لە ئەزموونیان وەربگرن.\n- کۆمەڵەی شاخەوانی سلێمانی، یادی ڕۆژی جیهانی شاخ-یان بە کردنەوەی پێشانگایەکی فۆتۆگرافی کردەوە، بەئامانجی ئاشتکردنەوەی شارنشینەکان لەگەڵ سروشتی ناوچە شاخاوییەکاندا.\n- ئەمڕۆ بەشداری دەیان کەس لە چین و تویژە جیاوازەکانی رانیەرانیە یەکەمین چالاکی پڕۆژەی (ئۆتۆمبێل میوانە) یان ئەنجامداوە، لە ڕێگەی رێڕۆشتنی پیادە و لێخوڕینی پایسکیلەوە، لە داهاتوشدا دەیان چالاکی تر لە چوارچێوەی ئەو پڕۆژەیە ئەنجام دەدەن.\n- لە شاری بەرلین بە ئامادەبوونی هاوژینەکەی و سەدان کەس لە دۆست و هاوڕێیانی جەمال نەبەزجەمال نەبەز مەڕاسیمی پرسەکەی بەڕێوەچوو.\n- سەرۆکی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پرۆژەیاسایەکی کۆنگرێسی بە ژمارە 390 لەبارەی جینۆساید لە عێراق و سوریا واژۆکرد کە نوێنەری ئێزدییەکان ئامادەی بوو.\n 📡 ماڵپەڕ | 🏳 کوردیی ناوەڕاست | ماڵپەری دواڕۆژ - 11-12-2018\n 📡 ماڵپەڕ | 🏳 کوردیی ناوەڕاست | ماڵپەری پوک میدیا - 11-12-2018\n 📡 ماڵپەڕ | 🏳 کوردیی ناوەڕاست | ماڵپەری ئەی ئێن ئێف نیوز - 11-12-2018\n 📡 ماڵپەڕ | 🏳 کوردیی ناوەڕاست | ماڵپەری کوردپا - 11-12-2018\n 📡 ماڵپەڕ | 🏳 کوردیی ناوەڕاست | ماڵپەری رۆژنیوز - 11-12-2018\n👌 ئەم بابەتە لەلایەن: (زریان سەرچناری)ەوە لە: Nov 3 2018 5:22PM پێداچوونەوەی بۆکراوە و ئازادکراوە\n✍ ئەم بابەتە بۆ دواجار لەلایەن: (هاوڕێ باخەوان)ەوە لە: Dec 12 2018 1:00PM باشترکراوە\n📷 فایلی وێنە 1.0.2 39 KB Dec 10 2018 9:04PM هاوڕێ باخەوان\n📷 فایلی وێنە 1.0.1 53 KB Dec 9 2018 11:32AM هاوڕێ باخەوان\n1. 👁 27 هەزار کەس لە کوردستان ژنی دووەم و سێیەمیان هێناوە\n2. 👁 له 2018، 700 هاووڵاتی کورد لە رۆژهەڵات و ئێران دەسگیرکراون؛ 68یان لە سێدارەدراون\n1. 👁 بەخەم و کەسەرێکی زۆرەوە هەواڵی مەرگی خاتوونی رۆژنامەنووس بەهار مستەفا رادەگەیەنین\n2. 👁 دژەتیرۆر روونکردنەوە لەسەر دەستگیرکردنی مێردمنداڵەی گەرمیان بڵاودەکاتەوە\n3. 👁 دەستەی مافی مرۆڤی هەرێمی کوردستان رایدەگەیەنێت: ئەو مێردمنداڵەی لە سلێمانی دەستگیرکراوە لەسەر دزین و هاککردنی بەڵگەنامەی رەسمی و ساختەکردن بووە\n4. 👁 راگەیەنراوی هاوبەشی کۆبوونەوەی هەردوو مەکتەبی سیاسیی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان و پارتی دیموکراتی کوردستان\n5. 👁 روونکردنەوەیەک بۆ رای گشتی لە قوباد تاڵەبانییەوە دەربارەی گرتنی مێرمنداڵێک\n6. 👁 روونکردنەوەیەک لە سەرۆکایەتی دادگای تێهەڵچونەوەی ناوچەی سلێمانییەوە\n7. 👁 زانیاری لەسەر گەشتەکانی فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی سلێمانی\n8. 👁 گەنجانی شۆڕشگێر: لە ئیستانبول 6 ئۆتۆمبێل سوتێندران\n9. 👁 لقی سلێمانی سەندیکای رۆژنامەنووسانی کوردستان روونکردنەوەیەک بڵاودەکاتەوە و تێیدا چەند داوایەک لە رۆژنامەنووسان دەکەن تا لەکاتی کارکردندا رەچاوی بکەن بۆ ئەوەی بتوانرێت کارەکان لەچوارچێوەی یاسادا چارەسەر بکرێت\n10. 👁 یەپەگە: لەعەفرین 2 داگیرکەرلەعەفرین کۆژران 11-12-2018\n2. 👁 عەدنان بیلەن\n| کاتی ئافراندنی لاپەڕە: 1,404 چرکە!


سه‌رۆكی كۆریای باكور پابه‌ندبوونی وڵاته‌كه‌ی به داماڵینی چه‌كه ئه‌تۆمییه‌كانی راگه‌یاند\nسه‌رۆكی كۆریای باكوور پابه‌ندبوونی وڵاته‌كه‌ی به پرۆسه‌ی داماڵینی چه‌كه ئه‌تۆمییه‌كانی دووپات كرده‌وه. هۆشداریشی دایه ئه‌مریكا كه ئه‌گه‌ر سزاكان به‌رده‌وام بن ئه‌وا ڕێگه‌یه‌كی دیكه بۆ پاراستنی به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی وڵاته‌كه‌ی ده‌گرێته‌به‌ر.\nكیم جۆنگ ئوون، سه‌رۆكی كۆریای باكوور، له په‌یامێكی ته‌له‌فزیۆنیدا به بۆنه‌ی‌ساڵی نوێوه، ڕایگه‌یاند "ئاماده درێژه به كۆبوونه‌وه‌كانی له‌گه‌ڵ دۆناڵد تره‌مپ سه‌رۆكی ئه‌مریكا بدات، بۆ كۆتایی هێنان به پرۆژه‌ی ئه‌تۆمیی وڵاته‌كه‌ی".\nكیم جۆنگ ئوون جه‌ختی له‌وه كرده‌وه "هه‌وڵ ده‌دات له‌گه‌ڵ ئه‌مریكا بگه‌نه ئه‌نجامێك كه كۆمه‌ڵگه‌ی نێوده‌وڵه‌تی پێشوازیی لێ بكات".\nبه‌ڵام سه‌رۆكی كۆریای باكوور هۆشداریی دایه ئه‌مریكا "ئه‌گه‌ر به‌و به‌ڵێنانه‌وه پابه‌ند نه‌بێت كه به به‌رچاوی جیهانه‌وه به كۆریای باكووری داوه، هه‌روه‌ها سزا و فشاره‌كان به‌رده‌وام بن، ئه‌وا وڵاته‌كه‌ی هیچ ڕێگه‌یه‌كی دیكه‌ی له‌به‌رده‌مدا نامێنێت جگه له گه‌ڕان به‌دوای ڕێگه‌یه‌كی دیكه‌دا بۆ پاراستنی سه‌روه‌ری و به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی".\nپێشتریش تره‌مپ ڕایگه‌یاندبوو "ئه‌گه‌ری زۆره له مانگی دووی داهاتوو له‌گه‌ڵ كیم جۆنگ ئوون كۆببێته‌وه". كۆریای باكوور داوای هه‌ڵگرتنی ئه‌و سزایانه ده‌كات كه له‌لایه‌ن ئه‌نجوومه‌نی ئاسایشه‌وه به‌سه‌ریدا سه‌پێندراوه، به‌ڵام ئه‌مریكا جه‌خت له‌وه ده‌كاته‌وه تا ئه‌و وڵاته كۆتایی به به‌رنامه‌ی ئه‌تۆمی نه‌هێنێ سزاكان هه‌ڵناگیرێن.


فراكسيۆنه‌يل كوردستانى ياداشت لاوردن بريار دژ راپرسێ سپاردنه سه‌رۆكايه‌تى په‌رله‌مان\nشه‌فه‌ق نيوز/ سه‌رچه‌وه‌يگ نوێنه‌رايه‌تى ئه‌وه ده‌رخست ك فراكسيۆنه‌يل كوردستانى له ئه‌نجومه‌ن نوێنه‌ره‌يل عراقى ياداشتيگ ناڕه‌زايه‌تى دژ بڕيار ره‌ته‌وكردن راپرسێ هه‌رێم كوردستان ته‌سليم وه سه‌رۆكايه‌تى ليژنه‌ێ ئه‌نجومه‌ن كردنه.\nله‌ى باوه‌ته‌و، ئه‌و سه‌رچه‌وه‌ێ نوێنه‌رايه‌تيه ئه‌را(شه‌فه‌ق نيوز)وت: فراكسيۆنه‌يل كوردستانى ياداشتيگ سپاردنه‌سه ليژنه‌ێ سه‌رۆكايه‌تى ئه‌نجومه‌ن نوێنه‌ره‌يل عراقى و له‌تى داواى لاوردن بڕيار ناوبرياگ كردنه.\nجى باسه، سه‌رچه‌وه‌گه هه‌ميش وت: فراكسيۆنه‌يل سياسى چه‌وه‌ڕێ جواو سه‌رۆكايه‌تى په‌رله‌مان ئه‌كه‌ن له‌بان ئه‌و ياداشته‌و ئاشكراێ يه‌يش كرد ك فراكسيۆنه‌يل كوردستان به‌شدارێ دانيشتنه‌يل په‌رله‌مان ناكه‌ن له حاڵه‌تيگ ئه‌گه‌ر جواو سه‌رۆكايه‌تى په‌رله‌مان ئيجابى نه‌دێ.


دواى گه‌یشتنى سیستمى به‌رگرى موشه‌كى ئێس-400 بۆ توركیا، ئه‌ندامانى حكومه‌تى دۆناڵد تره‌مپ له‌سه‌ر سزادانى توركیا رێككه‌وتون و چاوه‌ڕوان ده‌كرێ له كۆتایى ئه‌م هه‌فته‌یه‌دا سزادانه‌كه رابگه‌یه‌نرێت.\nئاوێنه: ئه‌مڕۆ یه‌كشه‌م 14ى ته‌مووزی ٢٠١٩، ئاژانسى بلۆمبێرگى ئه‌مه‌ریكى له چه‌ند سه‌رچاوه‌یه‌كه‌وه ئاشكراى كردووه، سه‌رجه‌م به‌رپرسانى حكومه‌ته‌كه‌ى دۆناڵد تره‌مپ له‌سه‌ر سزادانى توركيا رێككه‌وتون.\nوه‌ك ماڵپه‌ڕه‌كه بڵاوى كردووه‌ته‌وه، هیچ زانیارییه‌ك له‌سه‌ر جۆرى سزاكان نییه، به‌ڵام سێ كۆمه‌ڵه سزا هه‌ن بۆ ئه‌وه‌ى زیانى جیاجیا به‌و وڵاته بگه‌یه‌نن، ئه‌م سزایانه‌یش به‌گوێره‌ى یاساى به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ى نه‌یارانى ئه‌مه‌ریكا ده‌بێت.\nسه‌رچاوه‌كان دووپاتیان كردووه‌ته‌وه، وه‌زاره‌ته‌كانى ده‌ره‌وه و به‌رگرى و ئاسایشى نه‌ته‌وه‌یى ئه‌مه‌ریكى پلانێكیان بۆ سزادانى توركیا داناوه، به‌ڵام تا كۆتایى ئه‌م هه‌فته‌یه رانه‌گه‌یه‌نرێت.\nوته‌بێژى وه‌زاره‌تى ده‌ره‌وه‌ى ئه‌مه‌ریكا ئاماده نه‌بووه لێدوان له‌سه‌ر ئه‌م زانیارییانه بدات، به‌ڵام له‌باره‌ى دواخستنى سزاكان، ئاماژه بۆ ئه‌وه كراوه رۆژى دووشه‌مى داهاتوو 15ى ته‌مووز له توركیا ساڵوه‌گه‌ڕى كوده‌تاكه‌ى 2016 به‌ڕێوه ده‌چێ، بۆیه ئه‌مه‌ریكا نایه‌وێ له‌م كاته‌دا سزا بسه‌پێنێ و دواتر ئه‌مه‌ریكا به‌پاڵپشتى كوده‌تاكه تۆمه‌تبار بكرێت.\nئەنجومەنی پیرانی ئەمریكا بڕیاری بە جینۆساید ناساندنی...\nئێران داوا لە هاوڵاتیانی وڵاته‌كه‌ی ده‌كات به‌هیچ جۆ...\nپنتاگۆن: دەبێت لە باكوری سوریا لێكۆڵینەوە لە ئەنجامد...


ئیئتیلافی مالیكی خۆپیشانده‌رانى به‌سره بۆ كوده‌تا هان ده‌دات\nئیئتیلافی ده‌وڵه‌تی یاسا كه له‌لایه‌ن نوری مالیكییه‌وه سه‌ركردایه‌تی ده‌كرێت، ئه‌و خۆپیشاندان و گرژی و ئاڵۆزیانه‌ی به شۆرش وه‌سفكرد، كه پارێزگای به‌سره‌ی گرتۆته‌وه و دووپاتیكرده‌وه، چه‌ند لایه‌نێكی ده‌ره‌كی ده‌یانه‌وێ ئه‌و شۆڕشه بۆ به‌رژه‌وه‌ندی خۆیان بقۆزنه‌وه.\nله لێدوانێكدا بۆ سایتی "به‌غداد ئه‌لیه‌وم" محه‌مه‌د سه‌یهود، سه‌ركرده له ده‌وڵه‌تی یاسا جه‌ختی كرده‌وه "خراپی خزمه‌تگوزاری و بڵاوبوونه‌وه‌ی بێكاری و نه‌بوونی كاره‌با، پاڵی به خه‌ڵكی به‌سره‌وه ناوه بۆ ئه‌وه بێنه سه‌ر شه‌قام و له‌پێناو مافه‌كانیان شۆڕش به‌رپا بكه‌ن"، دووپاتیشی كرده‌وه، "جێبه‌جێ نه‌كردنی داواكارییه‌كانی گه‌ل تووڕه‌یی زیاتر به‌دوای خۆیدا ده‌هێنێت".\nسه‌یهود گوتی، "شۆڕش و راپه‌ڕینه‌كه‌ی خه‌ڵكی به‌سره‌ش له ده‌ستێوه‌ردانی ده‌ره‌كی به‌ده‌ر نییه، هه‌ندێ لایه‌ن ده‌یانه‌وێ بچووكترین خۆپیشاندان بقۆزنه‌وه بۆئه‌وه‌ی پشێوی درووست بكه‌ن" و رووی قسه‌كانی له خۆپیشانده‌رانی به‌سره كرد و داوای لێكرد، "رێگه به‌و لایه‌نانه مه‌ده‌ن ده‌ست بخه‌نه كاروباره‌كانتانه‌وه، بۆئه‌وه‌ی شۆڕشه‌كه‌تان سه‌ركه‌وتوو بێت".\nئه‌مه‌ش له‌كاتێكدایه، دوای ئه‌وه‌ی نوری مالیكی نه‌یتوانی له هه‌ڵبژاردنه‌كانی په‌رله‌مانی عێراق به‌رامبه‌ر به ركابه‌ره‌كانی دیكه، ژماره‌یه‌كی پێویست له كورسییه‌كانی په‌رله‌مان به‌ده‌ست بهێنێت، كه بتوانێت له‌ڕێگه‌ی پێكهێنانی هاوپه‌یمانێتی له‌گه‌ڵ لایه‌نه‌كانی دیكه گه‌وره‌ترین كوتله‌ی په‌رله‌مانی درووست بكات، بۆئه‌وه‌ی فه‌رمانڕه‌وایی عێراق بۆخۆی مسۆگه‌ر بكات، لێره و له‌وێ سیاسه‌تمه‌داران و شرۆڤه‌كارانی سیاسی باس له نیازی مالیكی و ئیئتیلافه‌كه‌ی بۆ ئه‌نجامدانی كوده‌تا ده‌كه‌ن، به‌شێك له شرۆڤه‌كاران پێشبینی ده‌كه‌ن، مالیكی خۆپیشاندان و توند و تیژییه‌كانی به‌سره و شاره‌كانی دیكه‌ی باشووری عێراق وه‌ك ده‌رفه‌تێك بۆ پێكاندنی ئه‌و نیازه‌ی بقۆزێته‌وه.\nماوه‌ی چه‌ند رۆژێكه به‌هۆی بڵاوبوونه‌وه‌ی بێكاری و نه‌بوونی خزمه‌تگوزاری وه‌ك ئاو و كاره‌با ،خه‌ڵكی ناوچه جیاوازه‌كانی به‌سره رژاونه‌ته سه‌ر شه‌قام و خۆپیشاندانی سه‌رانسه‌رییان له‌و پارێزگایه راگه‌یاندووه، ماوه‌ی 2 رۆژه ئه‌و خۆپیشاندانانه بۆ گرژی و ئاڵۆزی گۆڕاون و، له رووبه‌ڕووبوونه‌وه‌كانی نێوان خۆپیشانده‌ران و هێزه ئه‌منییه‌كان زیاتر له 10 كه‌س بوونه‌ته قوربانی و، چه‌ندین فه‌رمانگه و باره‌گای كۆمانیای نه‌وتیش له‌لایه‌ن خۆپیشانده‌رانه‌وه سووتێنراون و رێگا سه‌ره‌كییه‌كانی ئه‌و شاره‌ش داخراون و رێگای سه‌ره‌كی ده‌روازه‌ی سنووری شه‌لامجه‌ش له سنووری به‌سره په‌كی كه‌وتووه.\nدوا جاریش رووداوه‌كانی شاری به‌سره بوونه‌ته پاڵنه‌رێك بۆئه‌وه‌ی خه‌ڵكی هه‌ریه‌ك له شاره‌كانی به‌غدا، موسه‌ننا، دیوانییه و میسانیش بۆ پشتگیریكردن له خۆپیشانده‌رانی ئه‌و شاره بێنه سه‌ر شه‌قام.


کۆماری ئیسلامیی ئێران - SAHAR KURDISH (Sorani)\nوەزیری نێوخۆی ئێران گەییشتە تاجیکستان\nشوبات 23, 2021 07:35\n«عەبدۆڕڕەزا ڕەحمانیی فەزڵی» وەزیری نێوخۆی کۆماری ئیسلامیی ئێران شەوی سێ شەممە بۆ دیدارو ڕاوێژ لەگەڵ کاربەدەستانی تاجیکستان ، گەییشتە دووشەنبەی پێتەختی ئەم وڵاتە.\nڕەییسی: ئاسایشتی ناوچەکە پێناوداری خوێنی شەھیدانە\nشوبات 11, 2021 16:03\nسەرۆکی ھێزی دادی ئێران، ئاسایشتی ئێران، عێراق و ناوچەکەی بە پێناوداری خوێنی شەھیدان زانی.\nستایشی «بەشار ئەسەد» لە بەر داکۆکی و پشتیوانیەکانی ئێران\nشوبات 11, 2021 07:03\nسەرۆک کۆماری سووریا لە ھەڵوێستەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران لە ھەمبەر گەل و دەوڵەتی ئەو وڵاتە ڕێزی گرت.\nتائیب: وەدەرنانی ئەمریکا لە ناوچەکە ستراتژیای لێبڕاوانەی بەرەی خۆڕاگرییە\nشوبات 10, 2021 12:37\nسەرۆکی ڕێکخراوەی ئیتیلاعاتی سپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی، وەدەرنرانی ئەمریکا لە ناوچەکەی وەک ستراتژیای لێبڕاوانەی بەرەی خۆڕاگری ناساند.\nشوبات 04, 2021 04:10\nئێران تەقینەوە تیرۆریستییەکانی لە بەغدا ئیدانە کرد\nکانونی دوھەم 21, 2021 15:18\nباڵوێزخانەی کۆماری ئیسلامیی ئێران لە بەغدا، تەقاندنەوە تیرۆریستییەکانی لە پێتەختی عێراق کە بووە ھۆی شەھید و بریندار بوونی کۆمەڵێک لە شارومەندانی بێ دەرەتانی عێراقی، ئیدانە کرد.\nڕاوێژی سەرکونسولی ئێران لەگەڵ پارێزگاری سلێمانی\nکانونی دوھەم 05, 2021 17:55\nسەرکونسولی کۆماری ئیسلامیی ئێران لە سلێمانیی ھەرێمی کوردستان و پارێزگاری سلێمانی سەبارەت بە پەرە پێ دانی ھاوکارییە دوو قۆییەکان دیدارو وتووێژیان کرد.\nزەریف: ترەمپ بەرپرسی شوێنھاتی ھەرچەشنە سەرەڕۆییەکە لە ڕۆژانی کۆتایی ھاتنی ماوەی پۆستەکەی دا\nکانونی یه‌که‌م 24, 2020 18:56\nوەزیری دەرەوەی ئێران لە کاردانەوەیەک دا بەرامبەر بە بوختانی سەرۆک کۆماری ئەمریکا بۆ کۆماری ئیسلامیی ئێران وتی: «دۆناڵد ترەمپ» بەرپرسی تەواوی ئەو شوێنھاتانەیە کە لە ئەنجامی سەرەڕۆییەکانی دواڕۆژانی دەستەڵاتی سەر ھەڵدەدەن.\nتەخت ڕەوانچی : ھێزەکانی ئەمریکی دەبێ لە سووریا بڕۆنە دەرەوە\nکانونی یه‌که‌م 17, 2020 07:13\nنوێنەری ھەمیشەیی کۆماری ئیسلامیی ئێران لە ڕێکخراوەی نەتەوە یەکگرتووەکان وێڕای پێداگرتن لە سەر ئەمەی کە ئامادە بوونی ھێزەکانی تیرۆریستی ئەمریکی لە سووریا نایاساییە، داوای کشانەوەی ئەو ھێزانە لە وڵاتی سووریای کرد.


کەلار، ساڵیادی گەلەکۆمەی ١٥ی شوبات شەرمەزار کرا | ROJnews\nکەلار، ساڵیادی گەلەکۆمەی ١٥ی شوبات شەرمەزار کرا\nچوؤرشەممە, 13 فبر 2019 - 17:28\nلە شارۆچکەی کەلار بۆ شەرمەزارکردنی ٢٠مین ساڵوه‌گه‌ڕی گەلەکۆمەی نێوده‌وڵه‌تی ١٥ی شوبات، بە دروشمی "گۆشه‌گیریی تێکده‌شکێنین، فاشیزم هه‌ڵده‌وه‌شێنین، کوردستان ئازاد ده‌که‌ین" گردبوونەوەیەک ئەنجامدرا.\nئێوارەی ئەمڕۆ لە بەردەم قەڵای شێروانە لە شارۆچکەی کەلاری ناوەندی ئیدارەی گەرمیان، گردبوونەوەیەک دژی پیلانگێڕی نێودەوڵەتی ١٥ی شوبات ئەنجامدرا، ئەوەش بە دەستپێشخەری کۆمیتەی چالاکییەکانی ١٥ی شوبات لە باشوری کوردستان و ڕێکخراوی ژنانی ئازادی کوردستان-ڕژاک.\nهاوڕێ جەبار، هاوسەرۆکی ئەنجومەنی گەرمیانی تەڤگەری ئازادی بەیاننامەی گردبوونەوەکەی خوێندەوە و تیایدا هاتبوو:" له ٢٠مین ساڵوه‌گه‌ڕی پیلانگێڕیی نێوده‌وڵه‌تی ١٥ی شوباتی ١٩٩٩دا، جارێکی دیکه ئه‌و پیلانگێڕییه شوومه به‌ر نه‌فره‌ت ده‌ده‌ین، وه‌ک چۆن هه‌ر له سه‌ره‌تاوه به به‌رخۆدانێکی مێژوویی مه‌زنه‌وه ڕووبه‌ڕووی ئه‌و پیلانگێڕییه بووینه‌وه، لە ئه‌مڕۆشدا به‌هه‌مان ڕۆحی به‌رخۆدانییه‌وه به درووشمی "گۆشه‌گیریی تێکده‌شکێنین، فاشیزم هه‌ڵده‌وه‌شێنین، کوردستان ئازاد ده‌که‌ین" ڕووبه‌ڕووی هه‌موو جۆره پیلانگێڕییه‌ک ده‌بینه‌وه".\nئەوەش هاتبوو: "له‌به‌رده‌م ٢٠مین ساڵوه‌گه‌ڕی ئه‌و پیلانگێڕییه‌داین، ڕێبه‌ر ئاپۆ به به‌رخۆدانێکی بێهاوتادا ڕووبه‌ڕووی ئه‌و گۆشه‌گیرییه داسه‌پێنراوه‌ی ئیمراڵی بوەته‌وه، له زیندانه‌کان و هه‌ر چوار به‌شی وڵات و ده‌ره‌وه‌ی وڵاتیشدا به پێشه‌نگایه‌تی هاوسه‌رۆکی که‌جه‌ده به‌ڕێز له‌یلا گۆڤه‌ن و ناسر یاگزدا مانگرتنێکی سه‌رتاسه‌ریی بۆ شکاندنی ئه‌و گۆشه‌گیرییه‌ی ئیمڕاڵی و کردنه‌وه‌ی رێگاچاره‌ی دیموکراتیانه بۆ چاره‌سه‌ریی پرسی گه‌لی کوردستان به‌ڕێوه‌ده‌چێت".\nلە کۆتایشدا ئەوە هاتبوو:"بانگه‌وازیی له سه‌رجه‌م گه‌له‌که‌مان، که‌سایه‌تی نیشتمانپه‌روه‌ر و هێزه دیموکراتیخوازه‌کانی هه‌موو شار و شارۆچکه‌کانی باشوری کوردستان ده‌که‌ین، که به گوڕ و تینه‌وه به‌شداریی له چالاکییه‌کانی ڕیسواکردنی پیلانگێڕیی ١٥ی شوبات و پیرۆزڕاگرتنی به‌رخۆدانی قاره‌مانانه‌ی مانگرتووان بکه‌ن، چونکه مانگرتن ئیراده‌ی به‌رخۆدانه، به‌رخۆدانیش هه‌میشه ژیانی ئازادی تێدا ده‌خوڵقێت و مسۆگه‌ر ئیراده‌ی به‌رخۆدانیی گه‌ل سه‌رده‌که‌وێت".


بیخوێنەرەوە زەرەر ناکەیت،،!!!???\nموضوع: بیخوێنەرەوە زەرەر ناکەیت،،!!!???\nبیخوێنەرەوە زەرەر ناکەیت،،،،،،،\nچیرۆكیكی كورت و به‌هیَز ده‌گێڕنه‌وه، پادشایه‌ك به‌ردێكی گه‌وره‌ی له‌ناوه‌ندی ڕێگه‌یه‌كدا دانا، بۆ ئه‌وه‌ی كاردانه‌وه‌ی خه‌ڵكی ببینێ خۆی له جێیه‌كدا شارده‌وه، هه‌ندێ له بازر و لایه‌نگره ده‌وڵه‌مه‌نده‌كانی پادشا به‌بێ هیچ كاردانه‌وه‌یه‌ك به‌لای به‌رده‌كه‌دا تێپه‌ڕبوون، زۆربه‌یان بۆڵه‌یان ده‌هات كه ئه‌مه چۆن شارێكه كه یاسا و ڕێسای تێدا نیه.. دادوه‌ری ئه‌م شاره چه‌ند پیاوێكی بێ توانایه، ئای له‌م حومكڕانییه‌ی ده‌كرێین و….تد، له گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا هیچ كه‌سێك به‌رده‌كه‌ی له ناوه‌ندی ڕێگه‌كه‌دا لانه‌ده‌برد. نزیكی خۆرئاوابوون، دێهاتییه‌ك كه باری میوه و سه‌وزه‌ی به پشته‌وه بوو، له‌به‌رده‌كه نزیك بوه‌وه، باره‌كه‌ی له‌سه‌ر زه‌وی دانا و هه‌رچۆنێك بوو به‌رده‌كه‌ی له ناوه‌ندی ڕێگه‌كه لابرد و له كه‌نارێكدا داینا. له‌ناكاو كیسه‌یه‌كی بینی كه له‌ناوه‌ندی ڕێگه‌كه‌و له‌ژێر به‌رده‌كه دانرابوو، كیسه‌كه‌ی كرده‌وه و له ناویدا چه‌ند دراوێكی زێڕ و یاداشتێكی بینی، پادشا له‌یاداشته‌كه‌دا نووسیبووی: (هه‌ر به‌ربه‌ست و ڕێگرێك له‌وانه‌یه شانسێك بێت بۆ گۆڕانكاریه‌ك له‌ژیانی مرۆڤدا).\nالموضوع الأصلي : بیخوێنەرەوە زەرەر ناکەیت،،!!!??? // المصدر : منتدياتحلبجةنت // الكاتب: ROZHGAR\nموضوع: رد: بیخوێنەرەوە زەرەر ناکەیت،،!!!???\nخوا جزات بداته و\nالموضوع الأصلي : بیخوێنەرەوە زەرەر ناکەیت،،!!!??? // المصدر : منتدياتحلبجةنت // الكاتب: ibn islam\nامین اجمعین سوپاس هێمنی برام\nبیخوێنەرەوە زەرەر ناکەیت،،!!!??? , بیخوێنەرەوە زەرەر ناکەیت،،!!!??? , بیخوێنەرەوە زەرەر ناکەیت،،!!!??? ,بیخوێنەرەوە زەرەر ناکەیت،،!!!??? ,بیخوێنەرەوە زەرەر ناکەیت،،!!!??? , بیخوێنەرەوە زەرەر ناکەیت،،!!!???\nإذا وجدت وصلات لاتعمل في الموضوع او أن الموضوع [ بیخوێنەرەوە زەرەر ناکەیت،،!!!??? ] مخالف ,, من فضلك راسل الإدارة من هنا


ئێران ئاگاهی دەدات\nگەورە بەرپرسێکی ئێران ئاگاهی دەدات سەبارەت بەوەی ڕێککەوتنی ناوکی وڵاتەکەی بۆ هەتایە دەمرێت، ئەگەر بێتوو ئەو گەمارۆی چەکەی لەسەر ئێرانە درێژ بکرێتەوە.\nئەمریکا کە تاک لایەنە لەو ڕێککەوتنە ناوکیە کشاوەتەوە، دەستی کردووە بە هەوڵێکی دیپلۆماسیانە، بۆ درێژکردنەوەی ئەو گەمارۆ چەکییە لەسەر ئێران، کە بڕیارە لە مانگی 10ی داهاتوودا قۆناغ بە قۆناغ هەڵبگیرێت.\nهەڵگرتنی گەمارۆی چەک لەسەر ئێران، بەشێکە لە بڕیارەکەی ساڵی 2015ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە ڕێککەوتنی ناوکی نێوان وڵاتانی زلهێز و کۆماری ئیسلامی ئێرانی تیادا پەسەند کرا، بۆ ڕێگەگرتن لەوەی ئێران ببێتە خاوەن چەکی ناوکی.\nعەلی شامخانی، سەرۆکی ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نیشتمانی ئێران، ئەمڕۆ یەکشەممە لە تۆڕی کۆمەڵایەتی تویتەر نوسیویەتی "ئەو ڕێککەوتنە ناوکییە بۆ هەتا هەتایە دەمرێت ئەگەر بێتوو بە پێچ و پەنا سەودا لەگەڵ بڕیاری 2231 دا بکرێت و سزا نا یاساییەکان لەسەر ئێران بەردەوام بێت."\nهەر لەو پۆستەی تویتەردا، شامخانی پرسیار لەسەر هەڵوێستی هاوبەشە ئەوروپاییەکانی ئێران دەکات و دەنوسێت " یەکێتی ئەوروپا چی دەکات؟ پارێزگاری لە شکۆمەندی و پشتیوانی لە فرەیی دەکات؟ یان سەرشۆڕی و یارمەتیدانی تاک لایەن؟"\nلەوەتای کشانەوەی تاک لایەنەی ئەمریکا لە ڕێککەوتنە ناوکییەکە و سەپاندنی سزا بەسەر کۆماری ئیسلامی ئێراندا، تاران پاشەکشەی کردووە لەو وابەستەییانەی بەپێی ڕێککەوتنەکە لە ئەستۆیەتی.\nوەزیری دەرەوەی ئەمریکا، پێشتر ڕایگەیاندبوو داوا لە ئەنجومەنی ئاسایشی سەر بە نەتەوە یەکگرتووەکان دەکات ئەو گەمارۆ چەکیانەی لەسەر ئێرانن درێژ بکاتەوە.


چیرۆک بۆ منداڵان .. سەگـێکی دڵسۆز و ..خۆفرۆشێکی ناپاک .. رەزا شوان\nلە ساڵی "١٩٨٨"دا ، لە هێڕشەکانی "ئەنفال "ی بەدناودا ، سۆپای دڕندەی عێراق ، بە قورسترین چەکی کوشندە و کاولکەر ، وەکو گورگی هار ، زۆر بێ بەزەییانە ، هێڕشی کردە سەر دێهات و شاروچکەکانی باشووری کوردستان .\nخەڵکی بێ تاوان و بێ دەرەتانی ئەم دێیانە ، ئەوانەی توانیان ، هەر بە سەڵتی خۆیان دەربازکرد و ، لە شارەکانی کوردستاندا ، لە ماڵانی خزم و کەس و کاریاندا ، خۆیان شاردەوە ، بەڵام زۆربەیان فریا نەکەوتن ، یا لەو باوەڕەدا نەبوون ، ئەوەی بەسەریان هات بەسەریان بهێنن ..بە هەزاران خەڵکی ئەم دێیانەی کوردستان ، لەلایەن سوپای رەگەزپەرستی عێراقەوە ، گیران و بردیانیان بۆ بیابانەکانی باشووری عێراق و ، لەوێدا هەر بە زیندوویی هەموویانیان زیندەبەچاڵ کردن ..کە ژمارەیەکی زۆریان ، منداڵ و گەنج و ژن و پیر بوون ..بە شۆفڵیش هەموو خانووەکان و قوتابخانەکانی دێیەکان و شاروچکەکانی کوردستانیان لەگەڵ زەویدا تەخت کرد .\nسوپای عێراق شارەزای بەشێکی زۆری دێهاتەکانی کوردستان نەبوون و ، نەیاندەزانی کە کەوتوونەتە کوێوە ..بەڵام چەند جاشێکی بەکرێگیراو و خۆفرۆشی کورد ، ببون بە چاوساغیان و ، پێش هێزەکانی عێراق دەکەوتن و ، دەیان بردنە سەر دێیەکان .\nیەکێک لەو جاشە خۆفرۆشانە ، رۆژێک پێش هێزێکی سوپای عێراق کەوت و ، بردیانییە سەر دێیەک لە ناوچەی کەرکوکدا ، کە ماڵی کوڕە مامێکی خۆی لەم دێیەدا بوو ، بەڵام رۆژێ پێش ئەو رۆژە ، خەڵکی دێیەکە هەواڵی ئەم هێڕشەیان بۆ سەر دێیەکەیان زانیبوو ، لە ئێوارەی ئەو رۆژەدا هەموو خەڵکی دێیەکە ، بە سەڵتی خۆیانیان دەربازکرد و ، روویان لە بەرزاییە سەختەکانی ناوچەکە کرد و ، خۆیان شاردەوە ..ئەم جاشە خۆفرۆشە ، چەندین شەو و رۆژ لەم دێیەدا لە ماڵی ئامۆزاکەیەدا ماوەتەوە و ، وەکو میوانێکی خۆیی خزمەتیان کردووە و رێزیان لێ گرتووە ، کەچی بەر لە هەموو خانووەکانی دێیەکە ، پێشی دەستەیەک سەرباز و شۆفڵێک کەوت و بردیانی بۆ سەر خانووی ئامۆزاکەی و ، داوای لێکردن بەر لە هەموو خانووەکان ، ئەم خانووەی ئامۆزاکەی بڕوخێنن ..! ماڵی ئامۆزاکەی سەگێکی بازەی گەورە و ئازایان هەبوو ..کە شۆفڵەکە لە خانووەکە نزیک بووەوە ..سەگەکە چووە پێش شۆفڵەکەوە و دەستی بە وەڕین کرد و ، خەريک بوو پەلاماری شۆفێری شۆفڵەکە بدات ..خۆ ئەگەر ئەم سەگە بیتوانیایە قسە بکات ، پێیانی دەوت : مەگەر بەسەر لاشەکەمدا بڕۆن و ئەم خانووە بڕوخێنن ..جاشە خۆفرۆشەکە ، بە هەموو هێزێکییەوە بە قۆناغی تفەنگەکەی کێشای بە پشتی سەگەکەدا و ، ئازارێکی زۆری پێ گەیاند ..سەگە بازەش نەیکردە نامەردی و ، پەلاماری جاشەکەی دا و ، خستییە سەر زەوی و ، بە قەپ دەموچاوی هەلاهەلا کرد و خوێن فیچقەی کرد ..کە جاشەکە راستەوەبوو ، لوولەی تفەنگەکەی لە سەگە بازە کرد و ، ویستی تەقەی لێ بکات و بیکوژێ ..لەولاوە ئەفسەرێکی دوو ئەستێرە ، کە چاوی لەم دیمەنە بوو ، هاواری لە جاشەکە کرد : " تەقەی لێ نەکەیت ، ئەو سەگە بکوژيت ، منیش لێرەدا دەتۆپێنم ..ئەو سەگە زۆر لە تۆ دڵسۆزتر و بە ئەمەکترە ..نانی ئەم ماڵەی خواردووە ، خۆی بە یەکێک لەم ماڵە دەزانێ ، ئامادەیە کە لە پێناوی ئەم خانووەدا ، گیانی خۆی بەخت بکات ..بەڵام تۆ سپڵەیت ، بەر لە هەموو خانووەکان ، ئێمەت هێنایە سەر خانووی ئامۆزاکەت تا بیڕووخێنین " ..جاشەکە لە ترسی هەڕەشەکەی ئەم ئەفسەرە ، نەیوێرا سەگەکە بکوژێت ، سەری شۆڕکرد و گەڕایە دواوە ..هەر ئەم ئەفسەرە ، فەرمانی بە شۆفێری شۆفڵەکە کرد ، کە بگەڕێتە دواوە و ، وتیشی : " لەبەر دڵسۆزی و ئازایەتی ئەم سەگە ، ئەم خانووە ناڕووخێنین " ..جاشەکەش تەنها سەرشۆڕی و رووڕەشی بۆ مایەوە .\n"*"کوردیلە چاوگەشەکانی کوردستان : ئەم چیرۆکە رووداوێکی راستییە و ، بۆم داڕشتوون ..تا ئەمڕۆش ئەو جاشە خۆفرۆشە ، بە سەرشۆڕی و بە چاوشۆڕي دەژی و ..شوێنی قەپەکانی سەگە بازەش بە زەقی بە ناوچەوانییەوە دیارە ..خەڵکیش بە چاوێکی سووکەوە لێی دەڕوانن و ، بە نەفرەتی دەکەن ..چونکە گەورەترین تاوان ، ناپاکییە دەرهەق بە کوردستان .\nنەرویـج : ٣/ ٢/ ٢٠١٤


October 17, 2019 – Dengekan\nWritten on October 17, 2019, by Denegkan\n(مرۆڤ ده‌یهه‌وێ له ناخۆشییه‌كاندا ته‌نها نه‌بێت. هه‌میشه حه‌ز به‌وه‌ده‌كات، كه‌سێكی دیكه‌ی له‌ته‌ك بێت. چونكه هه‌موو ئازارێك پێویستی به دووباره گه‌ڕانه‌وه‌یه بۆ خوود، ئه‌و ئازاره‌ی هه‌میشه ویستووته كه‌سێكی تریش پێی بزانێت). Continue Reading »\nComments Off on یادداشتی نێوان په‌نجه‌كانم كه هه‌میشه غلۆر ده‌بنه‌وه … ئه‌حمه‌د حاجی سامی\n………………… جوانی ماڵپه‌ری سه‌نگه‌کان له‌وه‌دایه که موفاجه‌ئه‌ی له‌لایه‌و له‌پڕێکدا ناوی شاعیرانی وا دێنێته‌وه یادو به‌رهه‌مه‌کانیان پێشکه‌ش ده‌کات که سه‌رساممان ده‌که‌ن به بێده‌نگییان، بۆ نموونه شێعری (میری مه‌ره‌كه‌ب) … ئه‌مین بۆتانی، Continue Reading »\nComments Off on ئه‌م سێ شیعره‌م خوێنده‌وه … له‌تیف بێوار\nئه‌گه‌ر ئێمه‌ی كورد به‌خۆمان له بارودۆخی هه‌ر چوار پارچه‌كه وردبینه‌وه و به‌سه‌رپێی رووداوه‌كانی مێژووی دوور و نزیكی هه‌ڵسه‌نگێنین، به پێی ئه‌وه‌ی له‌به‌رده‌ستماندایه، وامان لێدێت كه‌زۆر هه‌ڵوێستی پشت په‌رده‌مان بۆ ده‌ركه‌وێت Continue Reading »\nComments Off on فاكته‌ره راسته‌قینه‌كانی پشت روودانی 16ی ئۆكتۆبه‌ر … عیماد عه‌لی\nسەرباز و ئەسپ و فیل و وەزیر و قەڵا، هەر کام بە فۆڕم و جولەی خۆیانەوە لە سەر تەختەی شەترەنج لە پێناو سەرکەوتن و پاراستنی کیان, بە پێی ستراتێژی و Continue Reading »\nComments Off on لە گەمەی دامە وە، بەرەو تەختەی شەترەنجی سیاسی! … برایم فەڕشی\nWritten on October 17, 2019, by Ahmad Rajab\nله گه‌ل هێرشه درندانه‌كه‌ی خه‌لیفه‌ی ئیسلام ره‌جه‌ب ته‌یب ئه‌ردۆگانی ئیخوان ئه‌لموسلمینی تیرۆریست بۆ سه‌ر رۆژئاوا جارێكی تر دوژمنانی كوردو ئازادی و هه‌موو پێكهاته‌كانی ناو كومه‌ڵگا كه‌وتنه‌گه‌رو چه‌نه‌بازی وبوختان كردن به Continue Reading »\nComments Off on هێرشی توركیا ودەست و پێوەندەکانیان … ئه‌حمه‌د ره‌جه‌ب


کوردیپێدیا - 33 کۆمپانیای بواری دەرمان داخران\n📊 بابەت 372,140 | وێنە 58,199 | پەڕتووک PDF 10,788 | فایلی پەیوەندیدار 40,308 | 📼 ڤیدیۆ 165 | 🗄 سەرچاوەکان 14,070 |\n📊 33 کۆمپانیای بواری دەرمان داخران | 🏷 پۆل: ئامار و راپرسی | زمانی بابەت: 🏳 کوردیی ناوەڕاست\n33 کۆمپانیای بواری دەرمان داخران\nدواڕۆژ، کۆچەر علی\nوەزارەتی تەندروستیوەزارەتی تەندروستی حکوومەتی هەرێم بڕیاری داخستن و راگرتنی کارو چالاکییەکانی 33 کۆمپانیای دەرمان و پێداویستی پزیشکی دا.\nبەپێی نوسراوێکی وەزارەتی تەندروستی کە دوێنێ، دووشەممە، 20-01-2020 دەرچووە، ئاماژەبەوەکراوە، دوای چەندین مانگ لە رەخساندنی هەل بۆ نوێکردنەوە و باپەندبوونی کۆمپانیاکان بە رێنماییەکانی وەزارەتی تەندوستی و ئاگادار کردنەوەیان وەزارەتی تەندروستی حکوومەتی هەرێم، لە دووەمین قۆناغی چاکسازی لە بواری دەرمان و پێداویستی پزیشکی، لە بەر باپەند نەبوون بە رێنماییەکان و پێوەری نوێی مۆڵەت نوێکردنەوە و کۆگاکردن، بڕیاریدا بە داخستن و راگرتنی کارو چالاکییەکانی 33 کۆمپانیای دەرمان و پێداویستی پزیشکی لە هەرێمی کوردستان.\nبەپێی راگەیاندراوێکی وەزارەتی تەندروستی، ئەم بڕیارە پاڵپشتە بە بڕیارەکانی سەرۆکایەتی ئەنجومەنی وەزیران تایبەت بە چاکسازی لە بواری دەرمان و پێداویستی پزیشکی و هەروەها نوسراوی سەرۆکایەتی داواکاری گشتی.\nبەپێی نوسراوەکەی وەزارەتی تەندروستی ئه و بڕیارە لە رۆژی دەرچوونیەوە جێبەجێدەکرێت و هیچ کارو چالاکییەک لەگەڵ ئه و کۆمپانیایانە ئەنجامنادرێت.\n 📡 ماڵپەڕ | 🏳 کوردیی ناوەڕاست | ماڵپەری دواڕۆژ - 21-01-2020\n📅 رۆژی دەرچوون: 21-01-2020\n📈 جۆری ئامار و راپرسی ⛑ تەندروستی\n♕ وەزارەتەکانی باشوور (هەرێم) وەزارەتی تەندروستی\n➕ ئەم بابەتە لەلایەن: (بەناز جۆڵا)ەوە لە: Jan 21 2020 11:36AM تۆمارکراوە\n✍ ئەم بابەتە بۆ دواجار لەلایەن: (بەناز جۆڵا)ەوە لە: Jan 22 2020 11:47PM باشترکراوە


ئێران لە دۆخە سەختەکاندا لە تەنیشت وڵاتانی ناوچەکە بووە - Mehr News Agency\nNews Code 21659\nبه ڕاپۆرتی ئاژانسی مێهر، بەهرام قاسمی، وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئێران سەبارەت بە لێژنەی چوار قۆڵی کۆمکاری عەرەبی کە دژی ئێران پاگەندە دەکات لێدوانی دا و وتی: ئێمە کارەکانی ئەم لێژنەیە مەحکوم دەکەین و ڕاگەیەندراوەکەیان لە ڕۆژی ۱۱ی سێپتامبەر تەنیا بۆ بەلاڕێدا بردنی بیر و هۆشی جیهان لە بکەرانی سەرەکی ئەم ڕووداوە بوو، هەموو جیهان دەزانێت ئەم وڵاتانە لە پشت کردە تیرۆریستییەکانن.\nئەو زیادی کرد: ئەوان لە حاڵێکدا ئەم پاگەندە دەکەن کە ئێستە ئاسەوار و ئەنجامی داگیر کردن و وێران کردنی یەمەن و کارەساتە مرۆڤییەکەیان دەبینین، هەموو یەمەنیان وێران کردووە و نەخۆشی و قات و قڕیان بە سەر ئەم وڵاتەدا سەپاندووە، لە وەها دوخێکدا ئەم وڵاتە عەرەبیانە بە پشتیوانی وڵاتانی جیهانی سوورن لە سەر جەنایەت کردن و درێژەدان بە شەڕ و پشتیوانی لە تیرۆریستەکان.\nقاسمی وتی: ئێران لە دوای ئەوەیە دراوسێکانی سەقامگیر و ئەمن بن وهەموو لایەک ڕێز لە یەکتر بگرن و هیچکات لە دوخی ناوخۆی یەکتر دەستێوەردان نەکرێت و ئەمەش سیاسەتی هەمیشەیی ئێمە بووە، بە پێچەوانەی ئەوەی پاگەندەیان کردووە، ئەزموونی ساڵانی ڕابردوو نیشانی دەدات کە ئێران لە دۆخە سەختەکان لە سەر داواکاری خودی حکومەتەکان لە تەنیشت وڵاتانی ناوچەکە بووە.\nئەو جەختی کرد: ئەم ڕاگەیەندراوە تەنیا مەبەستی ئەوەیە جیهان لە ئێران بتۆقێنێت تاکوو جەنایەتەکانی خۆیان بشارنەوە، ئێمە داوای هاوکاری و دانوستانی وڵاتانی ناوچەکە دەکەین.


وەزارەتی پلاندانان: دابەشكردنی بودجەی پرۆژەكان بە شێوازی 57% بە 43% بووە\n10:13 - 23/02/2021 160 جار خوێندراوەتەوە\nوەزارەتی پلاندانانی حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان رایده‌گه‌یه‌نێت: دابەشكردنی بودجەی پرۆژەكان بە شێوازی 57% بە 43% بووە، بە شێوەیەك كە 34% بۆ هەولێر، 23% بۆ دهۆك، %43 بۆ سلێمانی ولەم كابینەیە پشكی هەڵەبجە لە 2% كرایە 3%.\nوەزارەتی پلاندانانی حكومەتی هەرێمی كوردستان، رونكردنه‌وه‌یه‌كی بڵاوكردوه‌ته‌وه له‌سه‌ر پشكی پارێزگاكان و ئاماژه‌به‌وه‌كراوه، لەكارنامەی وەزارەتیان لەم كابینەیە هەمان ڕێژە پەیڕەو كراوە، لە ئێستاشدا كە سەرقاڵی ئامادەكاریی بودجەی 2021ـی هەرێمین هەمان بنەما پەیڕەو دەكەین.\nڕوونكردنەوەیەك لە وەزارەتی پلاندانانی حكوومەتی هەرێمی كوردستانەوە\nدوێنێ لە بەرنامەی (لەگەڵ ڕەنج)ـی كەناڵی ڕووداودا، یەكێك لە بەشداربوانی بەرنامەكە بە ناوی (بەیار ملازم عومەر) بە بێ هیچ بنەمایەك چەند ڕێژەیەكی لەبارەی شێوازی دابەشبوونی بودجە و پرۆژەی پارێزگاكانی كوردستانەوە خستەڕوو،وێڕای ڕەتكردنەوەی ئەو ڕێژە و ژمارانە كە ئەو بەڕێزە ئاماژەی پێدابوو، بە پێویستمان زانی لە ڕێگەی ئەم ڕوونكردنەوەوە ڕێژەی دروستی دابەشبوونی بودجەی پرۆژەكان بەسەر پارێزگاكانی هەرێمی كوردستان بخەینە ڕوو.\nوەزارەتی پلاندانان بۆ دابەشكردنی بودجەی پرۆژەكان بە شێوازی 57% بە 43% بووە، بە شێوەیەك كە 34% بۆ هەولێر، 23% بۆ دهۆك، %43 بۆ سلێمانی ولەم كابینەیە پشكی هەڵەبجە لە 2% كرایە 3%.\nلەكارنامەی وەزارەتمان لەم كابینەیە هەمان ڕێژە پەیڕەو كراوە" لە ئێستاشدا كە سەرقاڵی ئامادەكاریی بودجەی 2021ـی هەرێمین هەمان بنەما پەیڕەو دەكەین.\nئەمڕۆش لە كۆبوونەوەی بەڕێزان سەرۆكی حكوومەت و جێگری سەرۆكی حكومەت بە ئامادەبوونی وەزیرە پەیوەندیدارەكان و پارێزگارەكان ڕەزامەندیی درا لەسەر تەرخانكردنی بڕی 349,702,000,00 سێسەد و چل و نۆ ملیار و حەوت سەد و دوو ملیۆن دینار بۆ پرۆژە لە هەر چوار پارێزگای هەرێم و بەپێی هەمان ڕێژەی ئاماژەپێدراو ئەم بڕە تەرخانكراوە بەسەر پارێزگاكاندا دابەش دەكرێت.\nجێی ئاماژەیە، لە سەرەتای دەستبەكاربوونی كابینەی نۆیەمی حكوومەتی هەرێم وەتاكوو ئێستا بڕی 366,749,000,000 سێسەد و شەشت و شەش ملیار و حەوت سەد و چل و نۆ ملیۆن دینار بۆ پرۆژەكان سەرف كراوە و لەو بڕەش 50% ـی بۆ پارێزگای سلێمانی و هەڵەبجە بووە.\nهەر لەكابینەی نۆیەم بۆ سلێمانی پارە بۆ 112 پرۆژە خەرجكراوە كە دەكاتە 173 ملیار دینار و بەهەمان شێوە نزیكەی 10 ملیار دینار بۆ پارێزگای هەڵەبجە خەرجكراوە.\nلێرەوە ڕای دەگەیەنین وەزارەتی پلاندانان بەشێوەیەكی سیستەماتیكی كاری كردوە و بەهیچ شێوەیەك ناحەقی لەدابەشكردنی پرۆژەكان نەكردوە و ناشكرێت .\nسكرتێری رۆژنامەوانی وەزیری پلاندانانی حكومەتی هەرێمی كوردستان\nدوای 20 رۆژ مردن له سلێمانی تۆمار كرا\nفراکسیۆنی گۆڕان راگەیەنراوێکی لەسەر ڤیدیۆی دانپێدانەکانی ئاسایش بڵاوکردەوە\nپه‌یامێك له بزوتنه‌وه‌ی گۆڕانه‌وه بەبۆنەی ساڵڕۆژی راپەڕینەوە\nكه‌شناسی: ره‌شه‌با و هه‌وره بروسكه و لێزمه باران ده‌ستپێده‌كات\nگه‌ڕه‌كێكی سلێمانی بێ كاره‌با ده‌بێت\nسێ ئه‌ندامی ئه‌نجومه‌نی ئاسایشی هه‌رێمی كوردستان: ئاگاداری دانپێدانانی ده‌ستگیركراوانی بادینان نین\nژنێك كه دايكى 4 منداڵ بوو له‌لایه‌ن مێرده‌كه‌یه‌وه كوژرا\nپزیشکێکی کورد لە کاریگەرییە لاوەکییەکانی وەرگرتنی ڤاکسینی کۆرۆنا ئاشكرا دەکات\nكێشه‌ی خێزانی له ریزبه‌ندی یه‌كه‌می هۆكاری خۆكوشتنی ژناندایه\nیادی ٣٠ی ساڵەی راپەرین لە نێوان دەرفەت و شکستدا\nدادگا لە مەرجەعەوە بۆ ئامرازی ململانێی سیاسی\nسەردانی پاپا بۆ سەرزەمینی ئیبراھیم خەلیل\nڕاپەرین وەچەرخان بوو.. ئەی دوای ڕاپەرین چی ڕوویدا؟\nفراكسیۆنی یه‌كێتی له‌باره‌ی كه‌یسه‌كه‌ی غالب محه‌مه‌د په‌یامێكی بڵاوكرده‌وه\nوه‌زاره‌تی دارایی بڕیاری خه‌رجكردنی مووچه‌ی ئه‌م كه‌سانه‌ی ده‌ركرد\nئاگادارییه‌ك له هاتوچۆوه بۆ خاوه‌نی ئۆتۆمبێله مۆدێل نزمه‌كان\nنرخى دۆلار گۆڕانکارى بەسەرداهات\nئەمڕۆ مووچەى ئەم کەسانە دابەشدەکرێت\n"ئەوەى ئەم فۆڕمە پڕنەکاتەوە مووچەکەى رادەگیرێت"\nگۆڤاری ئەدەبی کرێکاری: بیبلیۆگرافیاو لێکۆلینەوە- سلێمانی- کوردستان- ١٩٩١:


بەرپرس بەندیخانەی بۆکان/هەڕەشە خستنەسەر زیندانیان بۆپێنەدانی مەرەخەسی وهاندانیان بۆ سیخۆری کردن لەنێو زیندانیان - كۆمه‌ڵه‌ی مافی مرۆڤی کوردستان\nبەپێی هەواڵی گەیشتوو بەکۆمەڵەی مافی مرۆڤی کورستان زیندانیانی زیندانی بۆکان بۆ بەشداری کردن لەڕێوڕەسمەکانی ئەیینی (ذی الحجە)بەزۆرە ملە دەکەونە تەنگەژە وگوشارە.\nئیدارەی زیندانی بۆکان لەژێرناوی (ئەویندارانی حەرەمی ئەمنی خودا ودڵدارانی ئەهلی بەیتی خاوێنی وپاکداوێنی لەناوەندی چاکسازی)لەڕۆژی عەرەفە لەحەوتووی ڕابردوو وهەروەها لەڕۆژی جێژنی غەدیر لە هەواخۆری زیندان دەستیان دایە بەڕێوەبردنی ڕێوڕەسمێکی تایبەت.\n)قوربانعەلی کاوان)بەرپرسی زیندانی بۆکان لەڕێوڕەسمەکە جەختی کردۆتەوە ئەو زیندانیانە لەوەها ڕێوڕەسمێکدا خۆدەبوێرن،لەمافی پشو بایەخمەند نابن وتائەوکاتەی پەژیوان نەبنەوە ،ناتوانن لە پێداویستییەکانی کلتووری زیندان کەڵک وەرگرن.\nبەرپرسی زیندانی بۆکان جەختی کردۆتەوە کەئەرکە لەسەر زیندانیان لەهەمبەر ناساندنی بیروباوەڕی زیندانیان هاریکاری بەرپرسان بکەن، کوتویەتی:(هەنووکە حکوومەتی سعودی لەهەوڵی ئەوەدایە دژبە کۆماری ئیسلامی لەنێو خەڵکدا دژبەری بکات وبەئاشکرا دەستی دۆستایەتی لەگەڵ ئیسرایل داوەتەوە.هەرچەشنە هاندانێک لەلایەن کەسانێکەوە لەنێو زینداندا دەبێ ڕاپۆرتەکەی بەخێرایی ڕابگەیەندرێت.)\nناوبراو جەختی کردۆتەوە:جموجۆڵی نەیاران تەنانەت ئەگەری ئەوەی هەیە لەنێو جومگەکانی کۆماری ئیسلامیشدا ڕەنگ بداتەوە وپێویستە بۆدژایەتی کردنی ئەم پرسە گرنگە هەموو لایەنەکانی کۆمەڵگا لەئامادەییدا بن.\nزۆرینەی زیندانیانی سیاسی وبیروباوەڕی لەم ڕێوڕەسمەدا تەنانەت بەزۆرەملەیش بەشدارییان نەکرد.\n← Previous کردنەوەی قوتابخانەکان لە ئێران / پێشێلکاری مافی قوتابیانی نەتەوەکانی دیکە جگە لە نەتەوەی فارس زمان\nمەریوان / منداڵێک خۆی دەکوژێت و دوو ژنیش دەکوژرێت Next →\nئاسۆ ڕوستەمی چالاکی مەدەنی كورد دەستبەسەر کرا\nکارەسات / گرفتی تەندروستی و ڕۆحی لە ناوچە بوومەلەرزەلێدراوەکانی کرماشان\nتۆپباران کردنی ناوچەکانی ڕۆژهەڵاتی کوردستان لەلایەن کۆماری ئیسلامی ئێرانەوە


📅 30-11-2019 Datum & Events\n👁 Denna post har tittat 56,850 gånger\nرۆژهەڵاتی کوردستان - هاووڵاتییەکی کورد بە ناوی نا [ Mer... 👁] ✖ ✖ 17 0 ✔ 99% ✍ H.B. 1-10-2019 9:05:46\n👁 Denna post har tittat 7,635 gånger\nرێکخستنی دەوڵەتی ئیسلامی لە ئێراق و شام (تنظيم الد [ Mer... 👁] ✖ ✖ 12 1 ✔ 99% ✍ E.Î.F. 30-6-2017 13:52:39


مزگەوتی هادین رزگار کرا و ئەبوبەکر میسریش کوژرا - RojNews\nمزگەوتی هادین رزگار کرا و ئەبوبەکر میسریش کوژرا\nفەرماندەیی گشتی پۆلیسی فیدراڵ، رزگارکردنی مزگەوتی هادین و کوشتنی ئەبوبەکر میسری لە موسڵی کۆن ڕاگەیاند.\nفەریق رائید شاکر جەودەت، پێشنیوەرۆی ئەمڕۆ لەو بارەیەوە راگەیاندراوێکی بڵاوکردەوە.\nلە راگەیاندراوەکەی فەرماندەی گشتی پۆلیسی فیدراڵدا هاتووە: "ئەو هێزەی پۆلیس کە چونەتە ناو گەڕەکەکانی موسڵی کۆن، بەرەو ئامانجی نەخشەبۆکێشراو لە پێشڕەویدایە و بە پاڵپشتی فرۆکەکانی عێراق و هاوپەیمانان کۆنتڕۆڵی چەندین گەڕەکی بەرتەسکی ناوچەکەی کردووە".\nهەروەها ئەوەش هاتووەکە: "لە میانەی ئەو ئۆپەراسیۆنەدا توانیویانە مزگەوتی هادین لە دەست چەتەکانی داعش رزگار بکەن و یەکێک لە تیرۆریستە ناودارەکان بەناوی ئەبوبەکر میسری بکوژن کە کە ئەمیری چەتەکانی داعش بووە لە باب جەدید لە موسڵی کۆن".


سەقز – پەڕە 14 – SHEHID\nشەهید ساڵح قادری\nناسراو به : ساڵه سه‌قزی خه‌ڵکی : سەقز له دایکبووی : سەقز ١٣٤٤ کاتی شه‌هیدبوون : ١٣٦٥/٤/٣ شوێنی شه‌هیدبوون : مەیدان چۆغە . رەبەت شوێنی گڵکۆ : سووتوو. بانە چۆنیه‌تیی شه‌هیدبوون : دەرگیری پله‌ی ته‌شکیلاتی […]\nسه‌ید كه‌ریم حوسێنی\nخه‌ڵکی : پارسانیان له دایکبووی : پارسانیان 1930 کاتی شه‌هیدبوون : 1984.03.19 شوێنی شه‌هیدبوون : قۆزڵوو شوێنی گڵکۆ : پارسانیان چۆنیەتیی شه‌هیدبوون : دەرگیری جێگری فەرماندەری لک لە هێزی هەوشار\nشەهید ئیرەج بزورگمێهر\nخەڵکی : هەمەدان له دایکبووی : … کاتی شه‌هیدبوون : ١٣٦٢.١١.٣٠ شوێنی شه‌هید بوون : دارتوو شوێنی گڵکۆ : سەفاخانە چۆنیه‌تیی شه‌هیدبوون : دەرگیری سەر بە هێزی: شەهیدانی هەوشار پله‌ی ته‌شکیلاتی : ڕاوێژی هێز و […]\nخه‌ڵکی: گوێ ئاغاج له دایکبووی : گوێ ئاغاج … کاتی شه‌هیدبوون : 1982.08.31 شوێنی شه‌هیدبوون :خورمتا . سەقز شوێنی گڵکۆ : کەسنەزان چۆنیەتیی شه‌هیدبوون : رووداو پلەی تەشکیلاتی : سەرپەل\nشەهید سەید محەممەد رەحیمی\nخه‌ڵکی : سەقز له دایکبووی : داشکستان 1958 کاتی شه‌هیدبوون : 1980.09.17 شوێنی شه‌هیدبوون : وێروقوڵ شوێنی گڵکۆ : نادیار چۆنیەتیی شه‌هیدبوون : دەرگیری پلەی تەشکیلاتی : کادر . کۆمیتەتی شارستانی سەقز\nناسراو بە : عه‌لی باڵدار خه‌ڵکی : بۆکان له دایکبووی : سەقز … کاتی شه‌هیدبوون : 1984.06.22 شوێنی شه‌هیدبوون : کەسنەزان شوێنی گڵکۆ : باینجان چۆنیه‌تی شه‌هیدبوون : ده‌رگیری فەرماندە لک. هێزی عەزیز یۆسفی\nخه‌ڵکی : وزنتاش له دایکبووی : وزنتاش 1972 کاتی شه‌هیدبوون : 1990.07.13 شوێنی شه‌هیدبوون : هەرمێدۆڵ. سەقز شوێنی گڵکۆ : … چۆنیه‌تی شه‌هیدبوون : تیرۆر پێشمەرگە لە هێزی دووی رێبەندان\nخه‌ڵکی : بۆسەکرا . سەقز له دایکبووی : کێلەشین 1967 کاتی شه‌هیدبوون : 1983.10.04 شوێنی شه‌هیدبوون : شیلاناوێ شوێنی گڵکۆ : دۆستاڵی . مەهاباد چۆنیه‌تی شه‌هیدبوون : ده‌رگیری پێشمەرگە لە هێزی پێشەوا


کوردیپێدیا - پانۆرامای بەکار هێنانی چەکی کیمیایی لە کوردستان\n📕 پانۆرامای بەکار هێنانی چەکی کیمیایی لە کوردستان | پۆل: پەڕتووکخانە | زمانی بابەت: 🏳 هەورامی\nپانۆرامای بەکار هێنانی چەکی کیمیایی لە کوردستان\nنامێو بەرهەمی: پانۆرامای بەکار هێنانی چەکی کیمیایی لە کوردستان\nنامێو نویسەری: ناجح گوڵپی\nیاگێو چاپی: هەڵەبجه\nساڵەو چاپی: 2017\nدوویٛ ساڵیٛ چەیوەڵی کتیٛبو پانوٙراماو کیمیاوارانو کوردەسانی چاپو وەڵاو کریاوە\nکتێبو پانۆراماو کیمیاوارانو کوردەسانی چاپ کریا\nکتێبێوی خنجیلانەن باس جە کیمیاوارانو کوردەسانی کەرۆ جە سەردەمو دەسەلاتو ڕژێمو بەعسی گۆڕ بەگۆڕینە، بە حەوت زوانی پەخش و وەلام کەردەنۆ ( ئینگلیزی،سویدی،فارسی ،عەرەبی، کرمانجی، سۆرانی، هەورامی )،پەی یاذو ویسو نۆسالەو کیمیاوارانو هەلەبجەی گنۆ وەرەچەم وبوانەکا.\nئی کتێبە بە شیوازێ زەریفو ڕەنگاوڕەنگ چاپ کریان، 132 لاپەلێن،بە قەوارەو “24*17 “سم ، نوسیتەی و ئامادەکەردەیش دکتۆر ناجح گوڵپین، سەرو ئەرکو گروپو کۆمپانیاکاو هەلەبجەی چاپ کریان جە چاپخانەو ئاڤاکوردی / هەلەبجە، دیزاین کەردەی(ونارای) مامۆسا هیوا مەحمود فەرەجی، دەس وەشیشا وەنە کەرو.\nئێ کتێبە ئینا پەراوێزو پرۆژێوە درێژ خواینینە، کە دروسیان جە ( کتیب، بروشور، وێنە، فلیکس، ڕۆژمار) کریۆ گرد سالێ چاپێ کریاوە و وەڵا کریاوە.\nگرنگی ئی پرۆژەیە ئانەن، هەرچی زانیاری هەن سەرو کیمیاوارانو کوردەسانی گردم تۆمار کەردەن بە وردی و پوختی، وە بە چنڎ زوانێ جیهانیچ .\nمەشۆ دلێ مۆنۆمێنتەکانە نرێوەرە (هەڵەبجە، بالیسان، سێوسێنان، چەمچەماڵ، گەرمیان…هتد ) تا بەدیاری دریۆ بە مێمانە بیانیەکا، وەختێ سەردای کەرا پەی ئی یاگە مەینەت بارا.\nپێسە سەرچەمێو ورد و پوخت و ئاسان گنۆوەردەس پەی وانگا و زانکۆو ناوەندە ڕۆشنوێڕیەکا، گردو فەرمانگەکا هەلەبجەی و کوردەسانی، هەتا گر کەس شارەزایی تەمام پەیدا کەرۆ سەرو تاوانەکا کیمیاوارانی و جینۆسایدی.\nپەی پەخش کەردەیش دلێ کۆنفرانسە جەهانیەکانە، وەختێ کە شاندێ جە کوردسانەو ملۆ پەی بەشداری، یام جە کۆنفرانسە کا جینۆسایدینە و ڕیکوزیاو قەدەغەکەردەی چەکی کیمیایی و کۆنفرانسو سالانەو دادگا و لاهای.\nکریۆ ئی کتیبەو بەرهەمەکێ تەرێ سالانە جاپ کریاوە، بە زوانێ زیاتەریچ، هەتا بتاومێ مەینەتی و تاوانەکا دەرهەق بە گەلو کوردی بیاونمێ جیهانی، ئینەیچ سودش هەن پەی هامکاری جیهانی و ئەشناسنای جینوسایدی پیٛسەو تاوانێوە دەرهەق بەخەڵکو کوردەسانی.\nد.ناجح گوڵپی 1/3/2017\n🔗 خوێندنەوە / داونلۆدکردنی پەڕتووکی: پانۆرامای بەکار هێنانی چەکی کیمیایی لە کوردستان\n 📕 پەڕتووک | 🏳 هەورامی | ئەم پەڕتووکە بەتایبەتی لەلایەن (نووسەر)ەوە لە رۆژی 27-03-2022 بۆ کوردیپێدیا نێردراوە\n1. 👁 ناجح گوڵپی\n➕ ئەم بابەتە لەلایەن: (راپەڕ عوسمان عوزێری)ەوە لە: Mar 27 2022 10:46AM تۆمارکراوە\n👌 ئەم بابەتە لەلایەن: (رۆژگار کەرکوکی)ەوە لە: Mar 27 2022 11:25AM پێداچوونەوەی بۆکراوە و ئازادکراوە\n✍ ئەم بابەتە بۆ دواجار لەلایەن: (راپەڕ عوسمان عوزێری)ەوە لە: Apr 4 2022 9:13PM باشترکراوە\n📷 فایلی وێنە 1.0.1 156 KB Apr 4 2022 9:06PM راپەڕ عوسمان عوزێری\n📕 فایلی PDF 1.0.1 43 MB 135 Apr 4 2022 9:13PM راپەڕ عوسمان عوزێری


دادگای ئینقلابی شاری ورمێ هاووڵاتییەکی بە ١٥ ساڵ زیندان مەحکووم کرد حوکمی ئێعدامی "حەیدەر قوربانی" لە دیوانی باڵای وڵات پشتڕاست کرایەوە سێ لاوی کورد لە داڵاهۆ دەسبەسەر کران کۆڵبەرێکی مێرمنداڵ لەلایەن هێزە نیزامییەکانی حکوومەتەوە لە سنووری نەوسوود ئەشکەنجە کراوە لاوێکی تەمەن ١٧ ساڵی خەڵکی پاوە دەسبەسەر کرا کۆڵبەرێکی مەریوانی بەهۆی ڕووداوی هاتوچۆوە گیانی لەدەست دا ڕێکخراوی لێبووردنی نێونەتەوەیی خوازیاری ئازادکردنی "فاتمە دادوەند" بوو حوکمی زیندانیی زیندانییەکی سیاسیی کورد لە بەندیخانەی ورمێ کەم کرایەوە پێنج چالاکی مەدەنی لە سەقز دەسبەسەر کران فاتمە دادوەند بۆ تێپەڕاندنی ماوەی زیندانییەکەی ڕەوانەی زیندانی ورمێ کرا\nئاژانسی کوردپا: بەهۆی ڕاگیرانی پرۆژەی بەنداوی "کانی سێویـ"ـی شاری پیرانشار، ٣٠٠ هەتا ٤٠٠ کرێکار بێکار بوون.\nبەپێی ڕاپۆرتی گەیشتوو بە ئاژانسی هەواڵدەریی کوردپا، ڕۆژی سێشەممە، ٢٦ی خەرمانان، کرێکارانی بەنداوی کانی سێوی شاری پیرانشار، بەهۆی ڕاگیرانی ئەو پرۆژەیە، هەتا کاتی دیاریکراو، بێکار بوون.\nسەرچاوەیەکی ئاگادار، هۆکاری ڕاگیرانی ئەو پرۆژەیەی بۆ نەبوونی پارەی کرێکاران گەڕاندەوە.\nئەو سەرچاوەیە هەروەها وتی: "ئەو کرێکارانە چەندین جار بەهۆی پێنەدانی پارەی دواکەوتوو لە لایەن بەڕێوەبەرانی ئەو پرۆژەیەوە، ناڕەزایەتییان دەربڕیبوو و هەروەها بەڕێوەبەرانی پرۆژەی بەنداوی کانی سێو، بە بیانووی جۆراجۆر، دانی پارەیان بەو کرێکارانە دوادەخست".\nئەو سەرچاوەیە هەروەها ئەوەشی بۆ ئاژانسی کوردپا خستەڕوو کە ئەو بەنداوە ٣٠٠ هەتا ٤٠٠ کرێکاری هەبووە و هەنووکە ئەو کرێکارانە بێکارن و بەشێکی زۆری ئەو کرێکارانە، کرێکاری وەرزین.\nچالاکییەکی ژینگەپارێزی لە "کانی لۆسە"ی بادیناوێی پیرانشار بەڕێوە چوو\n13:04 - 18 گەلاوێژ 2720\nدادگای ئینقلابی شاری ورمێ هاووڵاتییەکی بە ١٥ ساڵ زیندان مەحکووم کرد\n12:35 - 18 گەلاوێژ 2720\nلێداوانە دژ بە یەکەکان لەسەر کوژرانی گرووبانێکی نیزامی\n12:17 - 18 گەلاوێژ 2720


پاریس ڕێگری لە گەڕانەوەی نایمار بۆ بارسا دەکات: دەتکەین بە دەوڵەمەندترین – تۆڕی میدیایی خەڵک\n2020/04/20 - 11:57 AM\nبەرپرسانی یانەی پاریس سانت جێرمان کاردانەوەیان بەرامبەر هەوڵەکانی یانەی بەرشلۆنە بۆ گواستنەوەی نایمار بەهێزبووە و لەڕێگەی بۆندێکی خەیاڵییەوە دەیانەوێت بۆندەکەی نوێبکەنەوە.\nڕۆژنامەی “لاگازێتا دێلۆ سپۆرت”ی ئیتاڵی لەزاری نیکۆلۆ شێرای ڕۆژنامەوانی ناوداری ئیتاڵیاوە ئاشکرای کردووە، بەرپرسانی یانەی پاریس سانت جێرمان ئاگاداری وردودرشتی هەوڵەکانی یانەی بەرشلۆنەن بۆ گەڕاندنەوەی نایمار بەرەو یاریگای کامپ نو.\nبۆ ئەم مەبەستەش دەستەوسان نەوەستاون، بەڵکو ناسڕ خلێفی و هاوەڵانی دەزانن کە نایمار و باوکی (لێپرسراوی کارەکانی) خواستیان لەسەر پارە و بۆندی خەیاڵییە، لەئێستادا بڕی ٣١ ملیۆن یورۆی کاش موچە لە یانە فەرەنسییەکە وەردەگرن.\nبڕیداردراوە لەگەڵ دەستپێکی وادەی گواستنەوەکان بۆندێکی نوێیان بە موچەی ساڵانەی (٣٨) ملیۆن یورۆ پێشکەش بکەن بەبێ باج، کە ئەوەش لە موچە و ئیمتیازاتی کریستیانۆ ڕۆناڵدۆی پرتوگالی ئەستێرەی یانەی یوڤانتۆس و لیۆنێل مێسی ئەستێرەی یانەی بەرشلۆنە زیاترە و یاریزانە بەرازیلییەکە دەکاتە گرانبەهاترین یاریزانی جیهان.\nبەپێی ئەو ئۆفەرەی ناسڕ خلێفی بۆ نایماری ئامادەکردووە، ساڵانە بڕی ٣٨ ملیۆن موچە وەردەگرێت و بە زیادەکانی ترەوە بڕی داهاتی ساڵانەی بۆ ٩٠ ملیۆن بەرزدەکاتەوە، کە ڕەنگە بەهۆی بەهێزی موچەکەوە بتوانن کۆسپ بۆ بەرشلۆنە دروست بکەن، بۆندەکەش تا ٢٠٢٥ بەردەوامی دەبێت.