بەرهەم ساڵح: پەیوەندیمان لەگەڵ پارتی هەیەو پەیوەندییەكەش باشە\n02/04/2019 3378 جار خوێندراوه‌ته‌وه\nبەرهەم ساڵح سەرۆك كۆماری عێراق دەڵێت: ئەمەریكییەكان لەسەر داوای حكومەتی عێراق هاتوونەتە ئەو وڵاتە لەپاش هێرشەكانی چەكدارانی داعش، ئەوەش بۆ یارمەتیدانی هێزە عێراقییەكان لەرووبەرووبوونەوەی ئەو ئاڵینگارە سەختەدا.\nبەرهەم ساڵح دەشڵێت: هاتنی هێزە ئەمریكییەكان بەو جۆرەیە، كە نابێت بنكەی سەربازی هەمیشەیی و هێزی زەمینی شەركەریان هەبێت، جگە لەوە دووپاتی ئەوەی كردەوە  بەغدا ئەم هەبوونەی هێزەكانی ئەمەریكا وەك دروستكردنی هاوسەنگی لەگەڵ هەبوونی ئێراندا نابینێ.\nبەرهەم ساڵح لەپەراوێزی بەشداریكردنی لە لووتكەی عەرەبیدا لە تونس قسەی بۆ رۆژنامەی "شەرقلئەوسەت" كردووەو دەربارەی پەیوەندییەكانی وڵاتەكەی لەگەڵ دراوسێ ئیسلامی و عەرەبییەكان قسەی كردووەو ناوبراو وەك خۆی وتوویەتی، لەرووی بنەماوە ئاسودە بووە بەو قسانەی لەسعودییە بیستویەتی لەكاتی سەردانیكردنی بۆ ئەو وڵاتە.\nبەرهەم ساڵح لەچاوپێكەوتنەكەدا باسی زۆر پرسی كردووەو ئەوەی پەیوەندی بەهەرێمی كوردستانەوە هەیە، باسی پەیوەندییەكانی خۆی‌و مەسعود بارزانی كردووە، كە لەوەدا جەختیكردووەتەوە، پەیوەندییەكانیان لەگەڵ پارتی دیموكرات هەیەو پەیوەندییەكانیش بەرەو باشتر دەبەن.\nسەرۆكی عێراقی كوردی هەست بەچی دەكات كاتێ بەشدارە لە لووتكەی عەرەبیدا؟\nبەرهەم ساڵح: پێش ماوەیەك كۆماری عەرەبی پرۆژەی دەوڵەتی نیشتمانی خستەروو. عێراق وڵاتێكی فرە نەتەوەو پێكهاتەیە، عەرەب و كوردو توركمان، موسڵمان و مەسیحی و تائیفەی زۆری تری تێدایە. دیارە ئەم فرەییە لە زۆر لە وڵاتانی تری ناوچەكەدا هەیە. دۆخی عەرەبی تەنها بە رەهەندە نەتەوەیی یاخود وەسفكردنی نەتەوەیی دیاری ناكرێت. من نوێنەرایەتی عێراق دەكەم، ئەوەش بەشێكە لەو رەهەندو درێژ بوونەوە عەرەبیە. وەك عێراقی بەرژەوەندی راستەقینەمان هەیە لەوەی بەردەوام پەیوەندیمان لەگەڵ جیهانی عەرەبی هەبێت، چونكە بەرژەوەندی عێراق و ناوچەكە لەوەدایە. پەیوەندیمان بە جیهانی عەرەبیەوە دووپاتكردنەوەیە لە پەیوەست بوون و مكوڕبونمان لە رووی رۆشنبیری و كۆمەڵایەتی و مێژووییە و ناكرێ بپچڕێنرێ.. ئێمە بەشێكین لەم جیهان و ناوچەیەو لەم چوارچێوەیەدا مامەڵە دەكەین. كوردو عەرەب و توركمان و مەسیحی و موسڵمان لەم ناوچەیە بەشدارن و بە ئازایەتیەوە ژیانێكی ئازادو باشیان دەوێ، سەرەرای سیستەمێكی پەروەردەیی و تەندروستی چاك. جگە لەوەش دەیانەوێ كۆسیستەمێكی ئەمنییان هەبێت بۆ ئەوەی لە داعش و توندرەوی و تیرۆر بیانپارێزێ. دەیانەوێ رێزی كەرامەتیان بگێرێ. كاتی ئەوە هاتوە نەتەوەچێتی لە مامەڵەو دیدگاكانماندا قەتیس نەكرێت.\nهەست دەكەیت عێراق باڵێكی لاوازی سێكوچكەی عێراقی توركی ئێرانی بێت؟\nبەرهەم ساڵح: بە دڵنیایەوە نەخێر. عێراق بە دۆخێكی سەختدا تێپەڕی. چاوێران ناكۆكن لەسەر ئەوەی چ كاتێ كێشەی عێراق دەستی پێكردوە. بەڵام لەسەر ئەوە كۆكن ئالۆز بوونەكە لەو كاتەوە بوە سەدام حسین دەسەڵاتی گرتۆتە دەست لە ساڵی 1979. پاشان جەنگێ عێراق-ئێران بەرپا بوو، كوەیت داگیر كرا، گەمارۆ سەپێنرا، پاشان لە دوای 2003ەوە تیرۆر رووی تێكرد. بۆ ماوەی چوار دەیە عێراق سەقامگیری بەخۆیەوە نەبینیوە و گۆرەپانێك بوە بۆ یەكلایی كردنەوەی ململانێی ئەوانی تر. ئەم رووداوە یەك لە دوای یەكانە واقیع و ئابوری دەوڵەتی عێراقیی نابوت كرد. لەو ماوەیەدا دۆخی مەترسیدار لە توندوتیژی ناوخۆی و چەوسانەوەو جەنگی كۆمەڵكوژ بونیان هەبوە. ئەم وڵاتە بەهۆی ئەوەی بوە گۆرەپانێك بۆ یەكلایی كردنەوەی ململانێكان زۆر لاواز بوو. عێراق لە ئێستادا و دوای سەركەوتن بەسەر داعشدا، سەركەوتنێكی گرنگ و گۆڕانكارییەكی گەورە بوو. دەتوانێ بگەڕێتەوە بۆ ناوچەكە. ئێمە بەشێكین لە ناوچەكە و دراوسێی ئیسلامی گرنگمان هەیە كە خۆی لە ئێران و توركیادا دەبینێتەوە.\nئێمە لەم دیدگایەوە مامەڵە دەكەین، بەوەی بەرژەوەندیمان بنەڕەتی پەیوەندییەكانمانە. پێویستمان بە پەیوەندیەكی باش هەیە لەگەڵ ئێران و 1400 كلم سنورمان پێكەوە هەیە، بەرژەوەندی و پەیوەست بوونی میژوویی و رۆشنبیری و كۆمەڵایەتیمان هەیە، ئەمە بۆ توركیاش هەروایە. لەبەرژەوەندیماندایە پەیوەندی باشمان هەبێت لە سەر بنەمای دراوسێی باش و بەرژەوەندی هاوبەش. نەبوونی رۆڵی عەرەبی لە عێراق لە ماوەكانی پێشوودا كاریگەری خۆی دروست كردوە لەسەر دۆخی عێراق و هاوكاری كردنیان لە زاڵ بوون بەسەر ئاڵینگاریەكاندا. ئەمە واقیعی نەگۆڕی جوگرافیمانە، سەرەرای كەڵەكەبووە مێژووییەكان كە دەبێ لەسەر ئەو بنەمایە هەڵس و كەوت بكەین. من گەشبینم بەوەی عێراق سەركەوتنی پێویست بەدەست دەهێنێ. لە میانی سەردانەكاندا دەردەكەوێ كە بەرژەوەندی هەرێمی خۆی لە سەركەوتنی عێراق و هاوكاری كرندیانە روەو سەقامگیری. هەموو ولاتەكان دەربارەی ئەم بابەتە ئەجیندای راستەوخۆو جیاوازی خۆیان هەیە. بەڵام بە گوێرەی پێشبینی من سەركەوتنی عێراق و تێپەڕاندنی ئاڵینگاریەكانی ئێستا خاڵی هاوبەشە لە بەرژەوەندی نێوان ئەو ولاتانە.\nلەلێدوانەكانتان دووپاتی ئەوە دەكەنەوە عێراق بەشێك نییە لە هیچ جەمسەرێك، ئایە ئەم هەڵوێستە واقیعیە لە ژێر سایەی هاوسەنگی هێزەكانی دەوروبەرتان؟\nبەرهەم ساڵح: ئەمە واقیعیە، بەڵكو لەهەمان كاتدا پێویستیشە. نابێت عێراق بنكەیەك بێت بۆ زیان گەیاندن بە دراوسێكانی، بەهیچ شێوەیەك نابێت بەشێك بین لەو پلانانانەی دراوسێكانمان دەكاتە ئامانج، ئەمە لەبەرژەوەندیمان نیە، من باس لە بەرژەوەندی عێراق و دیدگای حكومەتەكەی دەكەم. ئەمە كورتەی ئەزموونی چوار دەیەیە، ئێمە بەشێكین لە ناوچەكە، ئەگەر بمانەوێ وڵات بنیاد بنێینەوەو هەلی كار بۆ گەنجەكانمان دابین بكەین و خزمەتگوزاریەكان چالاك بكەین، ئەوا پێویستیمان بە رێككەوتن هەیە لەگەل دراوسێكانمان. عێراق گۆڕەپانی یەكلایی كردنەوەی ململانێكان بوە ، بۆیە دەڵێم بەرژەوەندی عێراق لە پێش هەموو شتێكەوەیە، لەبەرئەوە نابینە بەشێك لە هیچ پلانێك بۆ زیان گەیاندن بە دراوسێكانمان.\nئێوە سەردانی سعودیەتان كرد، لە بەغداش پێشوازیتان لە نمایندەكانی ئەوان كرد.. چۆن دەڕوانیتە پەیوەندییەكانی نێوان هەردوو ولات لە ئێستادا؟\nبەرهەم ساڵح: پەیوەندیەكانی نێوانمان بەرەو گەشەكردن دەڕوات، سەردانی ئەو وڵاتەم كرد و چاوم بە پاشا و شازادەی جێنشین و بەرپرسەكان كەوت. بەلایانەوە گرنگ بوو دۆخی عێراق بەرەو باشی بڕوات و پێویستی گەشەپێدانی پەیوەندیەكانیان بە گرنگ زانی. چەند نمایندەیەكی وەزاری سەردانیان كردین و لەماوەیەكی نزیكدا نمایندەیەكی گەورەی سعودیە سەردانی بەغدا دەكات بۆ چالاككردنی لیژنەی سعودی- عێراقی هاوبەش. سەرۆك وەزیران عادل عبد المهدی سەردانی سعودیەو وڵاتانی دراوسێ دەكات لە ناوەراستی ئەم مانگەدا. وای دەبینین توندوتوڵی پەیوەندیەكانمان لەگەڵ سعودیە بەشێكی بنەڕەتیە لە دیدگامان. لێرەو لەوێ جیاوازیمان دەربارەی هەندێ ناوەڕۆكی سیاسی و هەندێ بابەت هەیە، بەلام لە هەمان كاتدا نەگۆڕی جوگرافیی و مێژوویی و رۆشنبیری و پیداگیریمان هەیە.\nچاوپێكەوتنم لەگەڵ شازادەی جێنشین زۆر باش و شەفاف و راستەوخۆ بوو، ئەوەی پێویستە باسمان لێوە كرد. ئەوان تێگەیشتنیان بۆ دۆخی عێراق هەبوو، پێویست بوونی تێپەڕاندنی ئاڵینگاریەكان و هەڵنەگرتنی قورسایی هاوسەنگیەكانی بە پێویست زانی، سەرەرای دووپاتكردنەوەی پێویستی بەهێز بوونی پەیوەندی نێوان هەردوولاو گەشەپێدانی.\nپێت وایە سوریا بەم نزیكانە دەگەڕێتەوە بۆ نێو كۆمكاری عەرەبی؟\nبەرهەم ساڵح: ئێمە هیوا دەخوازین وابێت، سوریا رووبەرووی كارەسات و ماڵوێرانی مەترسیدار بوەوە، ئەوەی لەو وڵاتەدا روودەدات تاوانێكی تۆقێنەری مرۆییە و راستیەكی مەترسیدارە لەسەر ئاسایشی هەرێمایەتی و نێو دەولەتی. دوای ئەم هەموو ساڵەو بەردەوام بوونی توندو تیژی، كاتی ئەوە هاتوە هاوكاری سوریا و گەلەكەی بكرێت بۆ ئەوەی چارەسەرێكی سیاسی بۆ بدۆزرێتەوە و خۆیان لەسەر رازی بن بەبێ دەستێوەردانی دەرەكی. من دەڵێم ئەركی عەرەبە باوەش بۆ سوریا و گەلەكەی بكاتەوە و ئەو بەرەستانە تێپەڕێنێ كە رێگرە لە بەردەم چارەسەری سیاسیدا، عێراق داوای كردوە سوریا بگەڕێتەوە نێو كۆمكاری عەرەبی، بەلام لەم خولەدا ناتوانین. بەلام دۆخی سوریا مەترسیداره. هەندێك پێان وابوو مەترسیەكە لەگەڵ لە قاڵبدان و كۆتایی داعشدایە، من لەگەڵ ئەم بۆچونە نیم، نابێ قەبارەی ئاڵینگاری ئەو تیرۆرەی لە سوریا ماوەو قەبارەی ئاڵینگاری مرۆیی مەترسیدار كە خۆی لە كێشەی پەنابەران و گەڕانەوەیاندا دەبینێتەوە لەبەرچاو نەگیرێن. ئەمە ئەركی ئایینی و مرۆیی و ئەخلاقیە، هەموو ئەمانە پێویستی بە كاری بەردەوام و جدی هەیە لە پێناو ئەوەی بابەتەكان بە ئاراستەی تەندروستدا بروات.\nپەیوەندیتان لەگەڵ بەشار ئەسەد هەیە؟\nبەرهەم ساڵح: پەیوەندی بەردەوام هەیە لە نێوان هەردوو حكومەتی سوری و عێراقیدا. ئێمە ئەم پەیوەندییە بە گرنگ دەزانین، برامان راوێژكاری ئاسایشی نیشتمانی عێراق سەردانی زۆر دەكات بۆ سوریا و چاوی بەسەرۆك بەشار ئەسەد دەكەوێ، سەرەرای ئەوەی هەماهەنگی ئەمنی لە نێوان هەردوولادا هەیە بۆ رێكخستنی سنور و بەرگرتن لە مەترسی تیرۆر.\nكارەساتی بەلەمەكەی موسڵ دووبارە تیشكی خستەوە سەر كابوسی گەندەڵی لە عێراق، چیرۆكی ئەم كابوسە چیە لە وڵاتدا؟\nبەرهەم ساڵح: گەندەڵی ئافاتە، من گوزارشتی ئابوری سیاسی بۆ توندو تیژی بەكاردەهێنم. گەندەڵی و تیرۆر دوو رووی یەك دراون. ئەگەر بێت و بەسەر گەندەڵیدا زاڵ نەبیت و رووبەرووی نەبیتەوە، ئەوا بەسەرماندا زاڵ دەبێت. كێشە گەورەكە ئەوەیە گەندەڵی لەدایك بووی چوار دەدەیە و خراپی ئیدارەو جەنگ و توندوتیژی و دەستێوەردان و هۆكارەكانی ترە. ئێستا داوای رێكاری جدی دەكەین. ئەمە بۆ سوود و قازانجی نیشتمانی و سیاسی بەرانبەرمانە. سەرۆك وەزیران ئێستا سەرپەرشتی لیژنەیەكی باڵا دەكات بۆ رووبەرووبونەوەی گەندەڵی بە شێوەیەكی میتۆدی و دامەزراوەیی مامەڵەی لەگەڵدا دەكات. ئێمەش پاڵپشتی دەكەین بەهەموو توانا و هێزمانەوە. ئاڵینگارەكە گەورە و مەترسیدارە، چارەسەرەكەشی ئاسان نیە، بەڵام هیچ بژاردەیەكی ترمان نیە جگە لە رووبەرووبونەوەی ئەو ئافاتە.\nزۆر كەس باسی بە فیرۆدانی ملیارەها دۆلار دەكەن لە عێراق.. ژمارەی راستەقینە چەندە؟\nبەرهەم ساڵح: دیاریكردنی ژمارە كارێكی قورسە، بەلام بە دلنیایەوە سامانێكی زۆر بە فیرۆ دەدرێت و لە خزمەتی خەڵكدا بەكار ناهێنرێت. لە زۆربەی كاتەكاندا ئەم سامانە لە پرۆسەی توندو تیژی و ئاژاوەدا بەكاردەهێنرێت. لەبەرئەوە دەلێم ئەمە مافی سیاسی و ئەمنیە، و دلنیام لەوەی حكومەت و پەرلەمان لە رووبەرووبونەوەی ئەم كێشەیەدا زۆر جدین.\nئایە دەوڵەتی عێراقی توانای پەسەند كردن و وەرگرتنی میلشیاكانی هەیە یان هەڕەشەی ئەوەی لەسەرە تیایدا بتوێتەوە؟\nبەرهەم ساڵح: بەبۆچونی من زیادە رۆیەكی بێ پاساو بۆ ئەم بابەتە هەیە. ئەگەر ئەم بابەتە ببەینەوە بۆ چوارچێوە تەندروستەكەی، لە ساڵی 2014 كاتێ داعش دەستی بەسەر موصڵدا گرت، بەغدا مەترسی لەسەر بوو. سەماحەتی مەرجەعی بالا ایە الله عەلی السیستانی فەتوای دەكرد بۆ جیهادی بەرگری. ژمارەیەكی زۆر لەگەنجان ئامادەبون بۆ بەرگری كردن لە ولاتەكەیان، ئەگەر حەشدی شەعبی نەبوایە رووبەرووی مەترسیەكی راستەقینە دەبوینەوە، ئەوان قوربانیان دا و توانای خۆیان خستە گەڕ لە پیناو زاڵ بوون بەسەر داعشدا. ئێستا حەشدی شەعبی بە یاسا جێگیر كراوەو بەشێكە لە كۆسیستەمی ئاسایشی وڵات. من ناڵێم گروپی خراپ لە نێو حەشدی شەعبیدا نیە هەروەك ئەوەی لەنێو سوپا و پۆلیس و پێشمەرگەدا هەیە. مامەڵە لەگەل ئەم دۆخەدا دەبێ لە چوارچێوەی یاسادا بێت. نابێ تۆمەتەكە بگەشتێنرێ وەك ئەوەی لە عێراقدا جگە لە حەشدی شەعبی هیچ كێشەیەكی تر نەبێت. هەندێ لەو میلشیایانە رێكنەخراون و هەندێكیان لە دەرەوەی یاسان، پێویستە لەگەڵ ئەوانەدا بە گویرەی یاسا مامەڵەیان لەگەڵدا بكرێت. بنەمای مامەڵەكردن لەگەڵ حەشدی شەعبی ئەوەیە، بەشێكن لە كۆسیستەمی ئەمنی دەوڵەت و بەستراونەتەوە بە فەرماندەی گشتی هێزە چەكدارەكان (سەرۆك وەزیران).\nبەرپرسی عیراقی هەست بە چی دەكات كاتێ قسەیەكی تر دەخوێنرێتەوە بەوەی بڕیاری عێراقی بە پراكتیكی لە دەستی جەنرال قاسم سلیمانیدایە؟\nبەرهەم ساڵح: لە ئێستادا تۆڕە كۆمەڵایەتیەكان هەیە و هەموو كەسێك دەبێتە شرۆڤەكارو شارەزاو سەركردەی سیاسی و بە ئارەزوی خۆی لێدوان دەدەن، من دەڵێم ئێران دراوسێیەكی گرنگمانە و هاوكارمان بوە لە دژی سەركوتكردن و داعش، ئەو قسەیەی باس لە هەبوونی ئێران و كاریگەریەكانی دەكات، راستە. بە پێچەوانەشەوە عێراق كاریگەری لە نێو ئێراندا هەیە. هەردوولا كاریگەرییان لەسەر یەكتری هەیە، بەلام لە كۆتاییدا بریاری عێراق خۆی لە دامەزراوە دەستوریەكان؛ واتە حكومەت و پەرلەمان و دادگادا دەبینێتەوە، و پرۆسەی هەڵبژاردنیش هەیە كە حزبەكان بەشداری تێدا دەكەن.\nبۆ نمونە ئەتوانی بڵێی بڕیاری عێراق عێراقیە؟\nبەرهەم ساڵح: ئەتوانم بڵێم لەم كاتەدا بڕیارێك نیە دابڕاو بێت لەو واقیعەی هەیە، ئایە بڕیاری فەرەنسی تەنها فەڕەنسیە یان دەبێ رەهەندی ئەوروپی و ئەمەریكی و تاد.. وەربگرێ، كاریگەری گۆڕینەوە هەیە، من نامەوێ دروشم بەرز بكەمەوە، ئێمە لەم ناوچە دەژین لە بڕیارەكانماندا رەهەندی عەرەبی و دۆخی ئێرانی و توركی و كەنداو لەبەرچاو دەگرین، بۆ نمونە دادەنیشین و گفتوگۆی لێكەوتەكانی بڕیارەكانمان دەكەین و هەندێ جار بە دۆخی سوریای دەبەستینەوە، وای دەبینم ئەم تۆقاندنە لە جێگای خۆیدا نییە، عێراق بە شێكە لەم ناوچەیە، بۆیە لە بەرژەوەندیماندایە پەیوەندییمان لەگەڵ ئێراندا باش بێت لەسەر بنەمای بەرژەوەندی هاوبەش و لە وڵاتێكەوە بۆ ولاتێك تریش. هەروەك چۆن بەرژەوەندیمان لەوەدایە پەیوەندییمان لەگەڵ سعودیە و ئوردن و میسر باش بێت. برامان سەرۆك وەزیران سەردانی میسری كردو چاوی بە عبد الفتاح السیسی و پاشای ئوردن شا عبدالله ی دووەم كەوت، تێگەیشتن بۆ بابەتی ئابوری و خۆشی ناوچەكە لە ئێستادا بوونی هەیە. لە راستیدا عێراق دەبێتە رەگەزی هاوسەنگی و پەیوەندی لە ناوچەكەدا، ئەگەر بگەڕێینەوە بۆ چوار دەیەی پێشوو دەبینین كۆسیستەمی هەرێمایەتی لێكهەڵوەشاو بوو لە رووی ئەمنی و سیاسی و ئابوریەوە. ئەمەش رێگەی خۆش كرد بۆ تیرۆر و دەستێوەردانی دەرەكی و جێبەجێكردنی لەناوخۆدا. لە دیدگایەكی ترەوە دەڵێم ئامادەنەبونی عێراق لە كۆسیستەمی هەرێمایەتیدا هۆكاری ئاژاوەو جوڵە نا ئاساییەكان بوو. عێراق توانای گەڕانەوەی هەیە بۆ ناوچەكە، بە پێگە جوگرافی و مێژوویی و درامەتەكانی دەتوانێ ببێتە جەمسەری دووبارە گەڕانەوە لە ناوچەكەدا. دەبێتە پردێك بۆ پێكگەیاندنی بەرژەوەندی وڵاتان. كۆسیستەمی هەرێمایەتی ناتوانێ ئێران و توركیا پشتگوێ بخات، بێ گومان ناشتوانێ رەهەندی عەرەبیی عێراقیش پشتگوێ بخات. ناوچەكە پێویستی بە دووبارە چاوخشاندنەوە و پێكهاتنەوەی كۆسیستەمی نوێ هەیە بۆ ئاسایش و ئابوریەكەی و مامەڵەكردن لەگەڵ ئاڵینگارە مەترسیدارەكاندا؛ ئەوەی پێوەی دەناڵێنین كە بریتیە لە توندرەوی و بێ كاری و شكستی ئابوری. لەم دیدگایەوە دەكرێ عێراق ببێتە بەشێك لەو كۆسیستەمە.\nبۆچی تا ئێستا پۆستی جێگری سەرۆك كۆمار بەتاڵە؟\nبەرهەم ساڵح: ئێمە سیستەمی پەرلەمانیمان هەیە، هەرحزبێكیش بەوەی هەیەتی دڵی خۆشە، مشت و مڕی سیاسی بوونی هەیە، سەبارەت بە پۆستی جێگری سەرۆك كۆمار چاوەڕێی تەواو كردنی پێكهاتەی حكومەت دەكەین، پاشان دەجوڵێین بۆ ئەو بابەتە.\nئەم دواكەوتنە لە پێك هێنانی حكومەت شتێكی سروشتیە؟\nبەرهەم ساڵح: سروشتی نییە، بەڵام پێك وتی ئێمە حزبی زۆرمان هەیە، لەهەر دۆخێكدا ئەمە باشترە لە سەركوتكردن.\nسەرەتای تواندنەوەی بەستەڵەكی نێوان ئێوەو سەرۆكی پێشووی هەرێمی كوردستان مەسعود بارزانی دەستی پێنەكردوە، ئایا هۆشیار زێباری وەزیری پێشووی دەرەوە رۆڵی لەم بابەتەدا هەیە؟\nبەرهەم ساڵح: دیارە پەیوەندی بەردەوامە لە نێوان برایانمان لە پارتی دیموكراتی كوردستان و من، ان شالله ئەم پەیوەندیەی نێوانمان لە جێگای خۆیدا ناوەستێت و وڵات لەم بابەتە گەورە ترە، هاورێم هۆشیار زێباری پێش ماوەیەك سەردانی كردووم لە بەغدا.\nئایە خەونی ئەوەت هەبوو ببیتە سەرۆكی عێراق ؟\nبەرهەم ساڵح: بێ گومان هەموو مرۆڤێك بەرزەفڕی لەم بوارەدا هەیە، بە خۆم و هاوڕێ و هاوپەیمانەكانم هەوڵی ئەوە دەدەم ببمە سەرۆكێكی باش لەم قۆناغەدا. بەهیوای ئەوەم سەركەوتوو بم لە پێشكەش كردن و بەشداری جدیی بم لە دەرباز كردنی وڵاتەكەمان لەو كێشانەی بەرۆكی پێگرتوە.\nبەداخەوە كات تێپەڕی، ئایە هەبوونی سەربازی ئەمەریكی لە عێراق رەگەزی هاوسەنگیە لەگەڵ هەبوونی هێزی ئێرانیدا؟\nبەرهەم ساڵح: ئێمە بەو شێوەیە لەم بابەتە ناڕوانین. هێزە ئەمەریكیەكان لەسەر داواكاری حكومەتی عێراق هاتوون بۆ ئەوەی یارمەتی هێزە عێراقیەكان بدەن لە رووبەرووبونەوەی داعش، دوای ئەو ئاڵینگاریە تیرۆریستیە گەورەیەی وڵات رووبەرووی بوەوە. لەم روەوە دەمەوێ دووپاتی بكەمەوە، كە دووپاتكردنەوەیەكی عێراقی هەیە بۆ سەروەری و یەكەمجار بەرژەوەندی عێراقی، سەرەرای دیدگای عێراقی بۆ مامەڵەكردن لەگەڵ دۆسیەی ئەمنی و پێداویستیەكان. دووپاتكردنەوەی ئەوە هەیە كە بنكەی سەربازی ئەمەریكی هەبێت نەك هێزی زەمینی شەڕكەر، واتە ئەوەی سەركردایەتی عێراقی دەیبینێ كە گونجاوە لەگەڵ سوودو قازانجی عێراق و سەروەریەكەی.


سەرۆكایەتی هەرێم: بەهۆی توڕەبونەكەی دوێنێی سەرۆكی هەرێم حكومەتی عێراق بریاری ناردنی پارەكەی دا – Standard Kurd\nلەلایەن ستاندار Posted on تشرینی دووه‌م 16, 2020 3716 جار بینراوە 0 سەرنج\nراگەیاندنی سەرۆكایەتی هەرێم جەخت لەسەر ئەوە دەكاتەوە لێدوانەكەی دوێنێی وتەبێژی سەرۆك وەزیرانی عێراق بەهۆی كۆنگرە رۆژنامەوانیەكەی سەرۆكی هەرێم بووە.\nئاریان فەرەج، بەڕێوەبەری راگەیاندنی سەرۆکایەتی هەرێم لەبارەی لێدوانەكەی شەوی رابردوی “ئەحمەد مەلا تەڵال” وتەبێژی حکومەتی عیراق كە رایگەیاند پابەندن بەناردنی 320 ملیار دیناری مانگانەی هەرێمی کوردستان، وتی ئەو لێدوانە دوای کۆنگرە ڕۆژنامەنووسییەکەی نێچیرڤان بارزانی سەرۆکی ھەرێم ھات کە تیایدا بەڕاشکاوی نیگەرانی و توڕەیی خۆی لە زەوتکردنی ماف و موچەی هاوڵاتیانی هەرێم نیشانداو داوایکرد حکومەتی فیدراڵی ئەرکی خۆی بەرامبەر بە هاوڵاتیانی جێبەجێ بکات و موچە و مافی فەرمانبەرانی کوردستان بدات وەک بەشێک لە فەرمانبەرانی عێراق.\nناوبراو لە لێدوانێك بۆ ناس كورد وتیشی: ھەرێمی کوردستان خواستی چارەسەرکردنی کێشەکانە بە دیالۆگ، چونکە وەک ؛سەرۆک نێچیرڤان؛ باسیکرد، ئەگەر بەغدا سەقامگیری و ئارامی عێراقی ئەوێ، ئەبێ لەگەڵ ھەرێمی کوردستاندا دیالۆگ و لێتێگەیشتنی ھەبێت.\nبڵاوکراوەی پێشووبەهۆی كێشەی نەوت داوای دادگایی كردنی سەرۆكی حكومەتی هەرێم دەكرێت\nبڵاوکراوەی نوێتریەكێتی لە بەغد داوای هەڵوێستی توندی حكومەتی ناوەندی بەرامبەر هەرێم دەكات


CHRA.TV - ئەحمەد قایا: بەدرێژایی تەمەنم لەعنەت لە تیرۆر دەكەم\nئەحمەد قایا: بەدرێژایی تەمەنم لەعنەت لە تیرۆر دەكەم\nنوسراوە لە لایەن وەرگێڕانی: رووبەر\nوەرگێڕانی: رووبەر : دایكم، برا و خوشكەكانم، هاوڕێكانم، منداڵەكانم، هاوسەرەكەم، هەموویان لەوێ، لەو وڵاتە دەژین. من وەكو خۆشەویستی مەجنون بۆ لەیلا، حەز لە وڵاتەكەم دەكەم.\nلە 16 ئەم مانگە 10 ساڵی تەواو بەسەر كۆچی دوایی ئەحمەد قایا تێپەڕدەبێت. لە پاریس بەر لەوەی كۆچی دوایی بكات، دوا دیمانەم لەگەڵی سازدا. لەكاتی خۆی دەربارەی ئەو دیمانەیە زۆر گفتوگۆ كراو كاردانەوەی لێكەوتەوە. بە تۆمەتی سازكردنی دیمانە لەگەڵ خائینێكی نیشتمان تاوانباركرام. 10 ساڵ بەسەر سازكردنی ئەو دیمانەیە تێپەڕی، بۆ ئەوەی بزانین لەو ماوەیەدا توركیا لە كوێ هاتە كوێ ئەو دیمانەیە لەساڵیادی كۆچكردنی هونەرمەند ئەحمەد قایا دەخەمە بەردەستی ئێوە. بیخوێنەوە تا بزانن لەو وڵاتە چەند بە ئاسانی خەڵك بە خیانەت تاوانبار دەكرێت و بزانن چۆن ئەو تاوانە ژیانی هونەرمەند ئەحمەد قایا تاریك كردووە.\nپ: لە مەراسیمێك كە خەڵات دەكرایت، راتگەیاند كە كلیپێكی كوردی ئامادە دەكەیت بە مەبەستی پەخشكردنیشی بەدوای كەناڵی تەلەفزیۆنیدا دەگەڕێیت. ئەم قسەیە سەرتاپای ژیانی ئەحمەد قایای گۆڕی. چۆن ئەو بەڵایەت بەسەرهات؟\nئەحمەد قایا: بەردەوام لەژیانم بەڵا ئۆقرەی بەرنەداوم. لەو ماوەیەی دوایی دەربارەی هۆكارەكانی زۆر بیردەكەمەوە. كاریكاتێری جۆرە هونەرمەدنێكم لە توركیا كە بەم كارانە راهاتووە. هەست بەژانی خۆم دەكەم، ژیرم، لەگەڵ ئەو كەسانە ناگونجێم كە هەوڵدەدەن رامكێشنە ناو ئەو كارە. میدیا ناتوانێت كەرەستەیەكی جیاواز لەمن دەستەبەر بكات. چونكە نابمە ئاكتۆری پروپاگەندەی كەسانێك. بیر دەكەمەوە، ژیانێك بەسەردەبەم كە گونجاوە لەگەڵ ئەو داب و نەریتە كۆمەڵایەتیانەی كە لەگەڵیان گەورە بووم، باجی خۆم دەدەم، بێ نامووسی ناكەم.\nپ: ئایا ئەو رێوشوێنانەی تۆ باسیان دەكەیت، بەسە بۆ كەسێك كە بەردەوام بەڵای بەسەردا هاتبێت؟\nئەحمەد قایا: كەسێكم بەردەوام لە بەرەی ئۆپۆزسیۆندام. بۆ ئەوەش بەردەوام بەڵامبەسەر هاتووە و بەسەرم دێت.\nپ: ئایا لەبەردەم پۆستەری ئۆجالان وێنەت گرتووە؟\nئەحمەد قایا: سەیركەن، ئێوەی رۆژنامەنووس ئەو هەواڵەی بەرهەمی دەهێنن ئێوە بڕیاری لەسەر دەدەن كێ دەیخوێنێتەوە، یان خوێنەر رۆژنامەكە هەڵدەبژێرێت؟ كۆنسێرت ساز دەكەم، هەندێك كەس دێن، گوێبیستی گۆرانی دەبن، هەندێكی تر هەڵپەڕكێ یان دانس دەكەن، هەندێكی تر دروشم دەڵێنەوە و خۆیان شەحن دەكەنەوە. ئایا دەتوانم كەسێك هەڵبژێرم تا بێتە كۆنسێرتەكەم؟ یەكێك لەو كەسانەی هاتبووە كۆنسێرتەكە پۆستەری ئۆجالانی بەرز كردبووەوە، ئەوە چ پەیوەندی بەمنەوە هەیە؟\nپ: ئەی ئەو گۆرانیانەی بەسەر PKKتدا وتووە؟\nئەحمەد قایا: بەدرێژایی تەمەنم لە دژی تیرۆر وەستاوم. لەعنەت لە تیرۆر دەكەم، بۆچی بە PKKدا هەڵدەڵێم.\nپ: باشە ئەگەر وایە بۆ باس لە هەبوونی پەیوەندی تۆ لەگەڵ PKKدا دەكرێت؟\nئەحمەد قایا: تكایە ئەوانەی ئەو بانگەشەیە دەكەن با هەبوونی پەیوەندی من وPKK بسەلمێنن، لە كوێ بوومەتە ئەندامی PKK؟ با بەڵگەكانی ئەندامیەتیم بخەنە روو؟ هاوكاری كێم كردووە، كوا پسووڵەكانی هاوكاری؟ لە كوێ داوای جیابوونەوەم كردووە؟ ئایا دوو وتە، گوتنەوەی دوو رستە ئەوە دێنێت ژیانی كەسێك ئەوەندە قرێژ بكەن؟ داوای وەڵامی ئەو پرسیارانەتان لێ دەكەم. وەڵامەكان بە من مەڵێن، بەو كچەم بڵێن كە تەمەنی 12 ساڵانە و كاتێك دەچێتە قوتابخانە پێی دەڵێن (باوكت خائینە). داوای شتێكی تریش دەكەم. با ئەو بەڵگانە بخەنەروو كە دەڵێن بەشداری لە كۆنسێرتی PKK كردووە. سەیركەن دوای ئەوەی دادگا داوای بەڵگەی لەو كەسانە كرد كە گوتیان(بەشداری لە كۆنسێرتی PKK) كرد. ئەو كەسانە گوتیان هیچ بەڵگەیەكمان لەلانییە. باشە ئێستا چی بڵێم؟.\nپ: لە توركیا ئەوەی لە هەموویان زیاتر وایكرد لەدژی تۆ كاردانەوە بێتە ئاراوە ئەو قسەیە بوو كە گوتبووت (ئۆتۆمبێلەكەم بۆ بێ شەرەفەكانی وڵاتەكەم جێهێشت). چۆن قسەیەكی وا دەكەیت؟\nئەحمەد قایا: چاوەكەم بۆ بێ ئاقڵم تا ئەو قسەیە بكەم؟ ئەو كەسەی ئاقڵی لەسەردا بێ چۆن قسەیەكی وا دەكات. كەسێك كە خۆی بە پارچەیەكی ئەم وڵاتە بزانێت چۆن قسەیەكی وا دەكات! ئەمە شوورەییە. دایكم، برا و خوشكەكانم، هاوڕێكانم، دۆستەكانم، برا گەورەم، منداڵەكانم، هاوسەرەكەم، خانەوادەكەم هەموویان لەوێ، لەو وڵاتە دەژین. بە رادەی عەشقی مەجنون بۆ لەیلا حەز لە وڵاتەكەم دەكەم.\nپ: باشە ئەو قسەیە چۆن لەسەر تۆ كرایە ماڵ؟\nئەحمەد قایا: جارێكیان گوتم: "لەسایەی 3 بێ شەرەف نەمتوانی لە وڵاتەكەم سواری ئۆتۆمبێلەكەم بم". رۆژی دواتر لە مانشێتی رۆژنامەیەك نووسرابوو ئەحمەد قایا گوتوویەتی "ئۆتۆمبێلەكەم بۆ بێ شەرەفەكانی وڵاتەكەم بەجێهێشت"! ئایا شتێكی بەم شێوەیە مومكینە؟ پەیامنێری ئەو رۆژنامەیە هاتە لام گوتی(كاكە بەخودای شتێكی بەم شێوەیەم نەنووسیوە. لەوێ بەم شێوەیەیان نووسی). ئیتر هەڵسەنگاندن ناكەم بۆ ئێوەی بەجێ دێڵم.\nپ: تا ئێستا ئەحمەد قایا جگە لە توركی هیچ گۆرانییەكی تری نەگوتووە، سەرەڕای ئەوەی كوردیش نازانێت بۆچی كاتێك دەڵێت كلیپێكی بە كوردی بڵاودەكەمەوە ئەوەندە كاردانەوەی رووبەڕوو دەبێتەوە؟\nئەحمەد قایا: بەڵێ راستە. كەسێكم بەساڵانە گۆرانی بە توركی دەچڕم. بە رەگەز كوردم، بەڵام بەداخەوە كوردی نازانم. ئەو وڵاتەی بانگەشەی رێزگرتن لە سەردەمی، نوێخوازی، دیموكراتی و مافی مرۆڤ دەكات، وڵاتەكەم كە وەكو مۆزەخانەی كلتوورە جیاجیاكانە، دەزانن لەو قسەیەم چاوەڕوانی چیم دەكرد؟ چاوەڕێ بووم دوای ئەوەی ئەو گۆرانیەم دەكردە كلیپ بەلانی كەم ئەم وڵاتە ئیمكانی ژیان بۆ هەموو كورد و هەموو زەمانەكانی تر بڕەخسێنێت. ماوە ئەوە بڵێم ئەو گۆرانیەم گوزارەیەك بوو لە خۆشەویستی و شەیدای مرۆڤایەتی.\nپ: بەڵام باس لە سروشتی توندڕەوانەی تۆ دەكەن؟\nئەحمەد قایا: هیچ تاوانێكم ئەنجام نەداوە، بەڵام وەكو هەموو مرۆڤێكی تر كەموكوڕیشم هەیە. لەوانەیە لەسەرەتا هەڵەیەكم كردبێت. باشە چی بكەم ئەگەر هەڵكەوتەی من توند بێ، بە هەڵە تێدەگەم، بەڵام نیازێكی پاكم هەیە. خراپییەك لەلای منەوە بە كەس ناگات. ئەگەر ناوبەناو یاخی دەبم ئەوە سەرچاوە لەو ناڕەوایە دەگرێت كە پێی دڵگران دەبم، ئەگەر نا ناخوازم كەس ئازار بدەم. جگە لەوەی هیوادارم مرۆڤەكانی وڵاتەكەم بە خۆشگوزەرانی، ئازادی و ئاشتی بژین هیچ دەردێكی ترم نییە. بەڵام ئەو ناڕەوایەتیەی لە وڵاتەكەم هەیە من بەرەو سروشتێكی توندڕەوانە ئاراستە دەكات. دواتر هەر قسەیەك بكەم بە پێچەوانە لێكدەدرێتەوە. كاتێك داوای ئاشتی دەكەم دەڵێن داوای شەڕ دەكات، كاتێك باس لە دیموكراتی دەكەم وەكو ئەوەی باسی فاشیزم كردبێت هەڵدەسەنگێندرێت، دەڵێم حەز لە وڵاتەكەم دەكەم، پێم دەڵێن تۆ خائینی نیشتمانی.\nپ: لە توركیا لە هەمووی زیاتر بیری چی دەكەیت؟\nئەحمەد قایا: بیری ئەو پۆلیسانەش دەكەم كە لە كۆڵانەكان جنێو دەدەن، ئەوانەی تریش تۆ بیانژمێرە. بیری بۆنی كبریت، ئەو ئاوەی ناخورێتەوە، بۆنی ماسی ناو گەروەكان و هەموو شتەكانی تریش دەكەم.\nسەرچاوە رۆژنامەی رادیكاڵ


چالاکوانێکی سکۆتلەندی لەبارەی شەڕئەنگێزیی تورکیا لە هەرێمی کوردستان هۆشداری دەدات\nکۆدی هەواڵ: 2840\nڕێکەوتی بڵاوکردنەوە: 15:04 - 2021/07/24\nبەشی جیهان- سارا گلین بڕوای وایە تورکیا خەریکی هەڵگیرساندنی شەڕێکی ناوخۆییە لە هەرێمی کوردستانی عێراق بە مەبەستی گەیشتن بە ئامانجە پاوانخوازانەکانی لایەنگرانی ئیمپراتۆریەتی عوسمانی.\nبەپێی هەواڵی کوردپرێس، سارا گلین، ڕۆژنامەنووس و چلاکی مەئەنی سکۆتلەندی هۆشداری داوە لەوەی کە تورکیا بەدوا ئەوەدایە کە شەڕێکی ناوخۆیی لەنێوان گرووپە کوردەکان لە هەرێمی کوردستان هەگیرسێنێت کە ئامانج لێی بەدەست هێنانی ئامانجە پاوانخوازانەکانی ئەو وڵاتەیە.\nڕۆژنامەنووسەکەی ڕۆژنامەی نەشناڵی سکۆتلەند کە لە دوایین وتاریدا کە گۆڤاری ئۆپن دیموکراسی لەباری مەترسیی شەڕی ناوخۆیی کوردەکان لە هەرێمی کوردستان هۆشداری داوە، بە گۆڤاری ئەحوال نیووزی وتووە کە حکوومەتی تورکیا و ڕەجەب تەییب ئەردۆغان هەڵخڕێنەری ئەم شەڕەن.\nئەم چالاکوانە سکۆتلەندییە هۆشداری داوە تۆخبوونەوەی گرژییەکان لە نێوان هەرێمی کوردستان و پەکەکە هاوکات لەگەڵ ئامادەبوونی سەربازیی تورکیا لە خاکی هەرێمی کوردستان، یارمەتیی تورکیا و ئەردۆغان دەدات پاوانخوازیی نێئۆعوسمانییەکان بۆ داگیر کردنی دووبارەی ئەو قەڵەمڕەوەی کە سەدەیێک پێش ئێستا ئێمپراتۆریی عوسمانی دەستی بەسەردا گرتبوو، بگەیێننە ئەنجام.\nسارا گلین ئاماژەی دا بە پەیماننامەی 1923ی لۆزان کە سنوورەکانی تورکیای مۆدێڕنی داڕشتووە و هۆشداری دا کە ئەردۆغان مەیلی خۆی بۆ سڕینەوەی سنوورەکانی ئێستای نێوان وڵاتەکەی و عێراق نەشاردۆتەوە.\nناوبراو لە کۆتاییدا جەخت دەکاتەوە تەنها ڕێگای کەم بوونەوەی گرژییەکان و لاچوونی مەترسیی شەڕ لەسەر هەرێمی کوردستان، گەڕانەوەی پەکەکە و حکوومەتی تورکیایە بۆسەر مێزی گفتوگۆی ئاشتی.\nتورکیاهەرێمی کوردستانعێراقپەکەکەپێشمەرگەسارا گلینسکۆتلەند


NRT TV | کوردستان | نوێنەری هەرێم لە ئێران: یانزە تۆمەتبار لەسەر خێزانە هەڵەبجەیەکە دەستگیرکراون\nنوێنەری هەرێم لە ئێران: یانزە تۆمەتبار لەسەر خێزانە هەڵەبجەیەکە دەستگیرکراون\nنازم دەباغ، نوێنەری حکومەتی هەرێم لە ئێران\n13288 جار خوێندراوەتەوە\nنوێنەری حکومەتی هەرێم لە ئێران ڕایگەیاند، یانزە کەس لەسەر دەرمانخواردکردن و سوتاندنی خێزانە هەڵەبجەییەکە دەستگیرکراون.\nنازم دەباغ، نوێنەری حکومەتی هەرێم لە ئێران ڕایگەیاند، "لەسەر رووداوکەی خێزانە هەڵەبجەیەکە یانزە تۆمەتبار دەستگیرکراون و کە سیانیان تۆمەتباری سەرەکین و لێکۆڵینەوەی هێزە ئەمنییەکانی ئێرانیش لەسەر ڕووداوەکە بەردەوامە."\nهاوکات، موحسین باقی برای هێمن باقی کە لە ڕووداوەکەدا خۆیی و هاوسەر و خەسووی هەوڵی سوتاندنیان درا بە ئێن ئاڕ تی ڕاگەیاند، "تەندرووستی هێمنی برام و خەسوی باشترە، بەڵام چیای هاوسەری براکەم باش نییە و لە ئێران لەژێر چارەسەردایە".\nبەپێی زانیارییەکان، دۆخی تەندرووستی خەسوی هێمن باشترە و توانیویەتی تاوانبارانی ڕووداوەکە بناسێتەوە.\nهێمن کارمەندی گرێبەستی سەرۆکایەتی شارەوانی هەڵەبجەیە و بەوهۆیەشەوە کارمەندانی سەرۆکایەتی شارەوانی هەڵەبجە گردبوونەوە و سەرۆکی شارەوانی هەڵەبجە، کوێستان ئەکرەم ڕایگەیاند، "یەک کاتژمێر دەواممان ڕاگرت و گردبوینەوە بۆ ئیدانەکردنی ئەو تاوانەی دەرهەق بە هێمن و خێزانەکەی کراوە".\nئەمەش لە کاتێدایە، لە سەرەتایی ئەم مانگەدا، ژن و پیاوێکى دانیشتووى پارێزگاى هەڵەبجە، دواى ئەوەى بۆ چارەسەرى نەخۆشى سەردانى ئێرانیان کرد، بەڵام بەر لە گەیشتنیان بۆ نەخۆشخانە دەرمانخواردکران و دواتر سوتێنران.


خۆپیشاندانەکە لەلایەن کۆمەڵەی سیڤیلی کەتەلان ڕێکخرابوو ئەمەش بە هەفتەیەک دوای ئەوە دێت کە ڕابەرانی جوداخواز لە حکومەتی کەتەلان ڕیفراندۆمێکیان بۆ جیابوونەوە لە ئیسپانیا ئەنجامدا، و دادگای باڵای ئیسپانیا هەڵیپەسارد و حکومەتی ئسپانیاش گوتی ئەو ڕیفراندۆمە ناقانونیە.\nهەرچەندە کەمتر لە نیوەی دەنگدەران دەنگیان لە ڕیفراندۆمەکەدا داوە ، بەڵام دەنگی بەڵی سەرکەوت.\nسەرۆکی کەتەلان " کارڵس پوگدمۆنت" پەیمانیداوە جەخت لە هەنگاونان بەرەو سەربەخۆیی بکات.\nخۆپیشاندەرانی لایەنگری حکومەتی ئیسپانیا ئەمڕۆ تەوقەیان لەگەڵ هێزەکانی پۆلیسی کرد و پێیان دەگوتن ئێوە تەنیا نین و ئێمەتان لەگەڵداین. ئەمەش دوای ئەوەی کە پۆلیسی ئیسپانیا لەسەر ئاستی نێونەتەوەیی ڕەخنەی توندیان لێگیرا بەهۆی بەکارهێنانی هێزی لەڕادەبەدەر و توندوتیژی لەودەمەی هەوڵیان دەدا ڕێگری لە ئەنجامدانی ڕیفراندۆمەکەی کەتەلانیەکان بۆ سەر بەخۆیی بگرن.


دەسەڵات راستەوخۆ بەرپرسە لە دروستکردنی\nئەو دۆخەی ھۆکار و پاڵنەری گەنجانە بۆ خۆکوژیی!\nئامارەکان نیشانی دەدەن کە لە چەند مانگی ڕابردوودا خۆکوشتن لە ناو گەنجانی کوردستان بە شێوەیەک پەرەی سەندووە, بۆتە دیاردەیەکی مەترسیدار و جێی نیگەرانییە.\nرۆژنامەی رێوان لە ژمارەی (٢٤٣ ی بەرواری ١٦ ی سێپتەمبەری ٢٠١١ سەرژمێریەکی بڵاو کردۆتەوە کە لە ھەشت مانگی رابردوودا (٧١) حاڵەتی خۆکوشتن لە لایەن پۆلیسی پارێزگای سلێمانی‌یەوە تۆمار کراوە.\nبەپێ‌ی ھەواڵەکانی ڕۆژنامەی ئاوێنە تەنھا لە ماوەی ٢ ھەفتەدا لە مانگی ئۆکتۆبەر ی ٢٠١١دا، ٤ گەنج کە تەمەنەکانیان لە ١٤-٢٠ ساڵیدا لە شارەکانی کوردستان خۆیان کوشتتوە.\nھەموو ئاگادار بووین "بەناز جەواد" بەھۆی بێکاری و ھەژاری، وەک ناڕەزایەتی بە دانەمەزراندنی ئاگری لە جەستەی خۆی بەردا و گیانی لەدەستدا. زۆرن ئەو بەنازانەی بەسەد قاچ لەم بارودۆخەی ئێستای کوردستان ڕا ئەکەن. ماوەی چەندین ساڵە گەنجانی کوردستان، سەد قاچ قەرز ئەکەن و بە نێو ھەزار ئاگرو چەندین سەرزەمین و سنوری دڕکاوی و مەترسی دەریاکاندا لەم دۆخ و دۆزەخەی کوردستان ڕائەکەن.\nئەم دۆخە فشارێکی ڕاستەوخۆی خستۆتە سەر خەڵکی کوردستان و بەتایبەتی گەنجان. گەنجان کە ناسکترین و ھەستیارترین توێژی کۆمەڵگان، زۆرترین زیانیان بەرکەوتووە و ئەکەوێت. ھۆکار و پاڵنەری سەرەکی خۆکوژیی گەنجان ئەگەرێتەوە بۆ نائومێدی و ڕەشبینی کە دەرئەنجامی بارودۆخی کوردستان و سەرکوت و بێمافی گەنجان و نەبوونی مافە سەرەتاییەکانی خەڵکە.\nخۆکوشتنی گەنجان پەیامی ئەوەمان پێدەدات کە سیستم و دەسەڵاتدارەتی کوردستان لە قەیراندایە. قەیرانێک دوای سەرکوتی خۆپیشاندانی سەراکانی ئازادی دۆخێکی سەرکوتگەرانەی ھێنایە ئاراوە، دۆخێکی نائارام و نالەبار، دۆخێکی قەرەباڵغ بە سیناریۆ و ڕووداوی شێواو. بە واتایەکی تر بارودۆخەکە گەیشتوتە ئاستێک کە زۆربەی کێشەکان بە ھەڵواسراوی و بێچارەسەرکردن ماونەتەوە . خەڵکی کوردستان لە چاوەڕوانییەکی تاقەت پڕوکێن نادیاردا ماونەتەوە ژیان بەسەر ئەبەن.\nحکومەتی ھەرێمی کوردستان و دەسەڵاتدارەتی پارتی و یەکێتی ڕاستەوخۆ بەرپرسن لە دروستکردنی ئەو ھەلومەرجە و پاڵنانی گەنجان بۆ دۆزەخی مەرگ و خۆکوژیی. لێرەدا حکومەت و دەزگا بەرپرسەکان ئەرکیان فەراھەمکردنی پێداویستیە سەرەتاییەکانە بۆ ژیانی گەنجان و مافەکانیان.\nبۆ پێشگرتن بەو دیاردە مەترسیدارەی کە ھەڕەشەیە لەسەر ژیانی گەنجانی کوردستان. ئەم پێداویستی و مافەسەرەتاییانە بە ئەرکێکی دەستبەجێی دەسەڵات دەزانین:\n• دەستەبەرکردنی مافە سەرەتاییەکانی لاوان لە خوێندن، کارکردن، مومارەسەکردنی ئارەزووەکانیان لە وەرزش و ھونەر و زانست، ئازادیە تاکەکەسیەکان و فەراھەمکردنی شوێنەکانی سەرگەرمیی و ناوەندەکانی بڕەودان بە تواناکانیان و حەساندنەوەیان.\n• پەیداکردنی کار بۆ لاوانی بێکار، یاخود فەراھەمکردنی بیمەی بێکاریی و بەرنامەی بردنە سەری کارامەیی و توانای لاوان لە بواری کاردا.\n• ئازادی دەربڕین بە ھەموو شیوازەکانیەوە. ھەڵوەشاندنەوەی یاسای خۆپیشاندان، دانانی یاسایەکی نوێ بۆ دابینکردنی ئازادی خۆپیشاندان.\n• کۆتایی ھێنان بە ھەموو جیاوازیەک لە بواری خوێندندا، وەک قبول خاس و تاد... مامەڵەی یەکسان لەگەڵ ھەموو خویندکاران بێ لەبەرچاوگرتنی ئینتیمای سیاسی و حزبی، ئاینی، نەتەوە، ڕەگەز..تاد.\n• کۆتایی ھێنان بە گوشار و ھەڕەشە و ترساندنی ڕۆژنامەنووسان و سزادانی یاسایی ھەموو ئەوانەی ئەشکەنجە و ئازاردانی ڕۆژنامەنووسان و ھاوڵاتیان دەستیان ھەبووە. قەرەبووکردنەوەی ھەموو ئەوانەی دووچاری ئەو جۆرە مامەڵەیە بوون.\n• پاراستنی کەرامەتی گەنجان، کۆتایھێنان بە سوکایەتی، بێڕێزی و شکاندنی کەرامەتی گەنجان لەلایەن دەزگای ئەمنی و حزبیەکانەوە لە شارەکان.


داگیرکرنا باشوور و لۆزانێن نوو – Sibehî سبەھی\nئه‌ڤ چه‌ند ڕۆژن ده‌وله‌تا ترک دیسا په‌که‌کێ دکه حێجه‌ت و ئێریشی خاکا باشوورێ کوردستانێ دکه و گاڤ ب گاڤ نێزیکی باژاران و ب تایبه‌تی نێزیکی باژارێ دهۆکێ دبه. ژ به‌ر په‌که‌که وه‌ک ڕێخستنه‌ک ته‌رۆریست هاتیه په‌ژراندن، ده‌وله‌تا ترک مافێ خوه یێ حقووقا ناڤنه‌ته‌وی ب کار تینه و ژ به‌ر ڤێ یه‌کێ ژی چو که‌س ده‌نگێ خوه ل دژی داگیرکه‌ریا ترکیێ بلند ناکه. هه‌بوونا په‌که‌کێ ل باشوور و ڕۆژاڤایێ کوردستانێ ماف، مه‌فه‌ر و فرسه‌تێ دده ده‌وله‌تا ترک کو ئێریشی باشوور و ڕۆژاڤا بکه، ده‌ڤه‌ران داگیر بکه، تێ دا ئاسێ بمینه و هه‌تتا ژ وان ده‌ران ده‌رنه‌که‌ڤه. ئارمانجا “میساکی میڵی” و به‌رفره‌هکرنا خاکا ئۆسمانی یه، ژ خوه هه‌م ئارمانجا ده‌وله‌تا ترکه، هه‌م ژی ئارمانجا په‌که‌کێ ب خوه یه.\nوه‌ک تێ زانین، حوکمێ په‌یمانا لۆزانێ د ۲۰۲۳ئێ دا خه‌لاس دبه. حوکمێن کو کوردستان ۱۰۰ سالن پارچه کربوون ژ هۆلێ ڕادبن. پشتی ڕابوونا حوکمێن په‌یمانا لۆزانێ، وێ د ڕۆژهلاتا ناڤین دا و ب تایبه‌ت ژی ل سه‌ر خاکا کوردستانێ په‌یمان و حوکمێن نوو بێن سازکرن و هه‌ول تێ دان کو ڕۆژهلاتا ناڤین ب نه‌خشه‌یه‌ک نوو بێ خه‌ملاندن کو کوردستان ژی د ناڤ وێ نه‌خشه‌یێ دا هه‌به. هه‌لبه‌ت ئه‌ڤ یه‌ک گرێدایی یه‌کێتییا کوردان و گرێدایی داخوازێن کوردا یه. هه‌گه‌ر کورد هشمه‌ند بن و به‌رژه‌وه‌ندییێن خوه یێن پارتیتییێ نه‌کن ئاسته‌نگ، هه‌گه‌ر ل سه‌ر هنده‌ک خالێن بنگه‌هین تفاقا خوه چێکن و د داخوازێن خوه دا زه‌لال بن، وێ ب ئالیکارییا هێزێن هه‌ڤپه‌یمان و ده‌وله‌تێن وه‌ک ئه‌مه‌ریکا و فرانسایێ کاربن تشته‌کی بده‌ستخن. لێ هه‌گه‌ر دیسا به‌رژه‌وه‌ندییێن خوه یێن پارتیتییێ ل پێشییا به‌رژه‌وه‌ندییێن کوردستانێ بکن ئاسته‌نگ، وێ ده‌وله‌تێن مه‌زن ژی ل گۆر وێ یه‌کێ هه‌سابێ خوه بکن، وێ هێڤییێن خوه ژ کوردان و کوردستانێ قوت بکن و بدن دووڤ به‌رژه‌وه‌ندییێن خوه.\nسه‌ده‌مه‌ک ژ سه‌ده‌مێن هه‌ری مه‌زن ئا ئێریشێن ده‌وله‌تا ترک ئه‌ڤ یه‌که، ئه‌ڤ ترسه یه. ئانگۆ، ترسا ڕابوونا حوکمێن په‌یمانا لۆزانێ و ۲۰۲۳ یه. ده‌وله‌تا ترک و حکومه‌تا وێ ژ زوو دا حه‌سابێ خوه و ئاماده‌کارییێن خوه ژ بۆ ۲۰۲۳ئێ دکه. نه ته‌نێ ئه‌و، په‌که‌که ژی ژ ڕۆژا ڕۆژ دا ژ بۆ ۲۰۲۳ئێ ل باشوور و ڕۆژاڤا هاتیه بجی کرن و خزمه‌تا هه‌مان ئارمانج و ترسێ دکه. سه‌ده‌ما کو په‌که‌که پارادیگمایا ئه‌نتی “نه‌ته‌و-ده‌وله‌تبوونێ”، ئه‌م “کورد ده‌وله‌تێ ناخوازن”، “براتی و هه‌ڤژیانا گه‌لان و ده‌مۆکراتیک جومهوورییه‌ت” دا پێش ۲۰۲۳ و ڕابوونا حوکمێن په‌یمانا لۆزانێ یه. د ڤر ده په‌که‌که و ده‌وله‌ت ژ بۆ یه‌ک ئارمانجێ تێدکۆشن و ئه‌و ژی ئه‌ڤه کو کورد نکاربن پشتی ۲۰۲۳ئێ ببن خوه‌دییێ ستاتویه‌ک نه‌ته‌وی. سه‌ده‌ما کو په‌که‌که ناهێله په‌یه‌ده و ئه‌نه‌که‌سه ل هه‌ڤ بێن و تفاقه‌ک نه‌ته‌وی چێکن ژی دیسا ئه‌ڤه یه‌که‌یه.\nبێگومان، ده‌وله‌تێن وه‌ک ئه‌مه‌ریکا و فرانسا ژی حه‌سابێن پشتی ۲۰۲۳ئێ دکن و دخوازن ڕۆژهلاتا ناڤین ل گۆر به‌رژه‌وه‌ندییێن خوه بنه‌خشینن. ژ به‌ر کو د ڕۆژهلاتا ناڤین دا ته‌نێ کوردان نێزیکی خوه و وه‌ک دۆستێن خوه دبینن، حه‌سابێ خوه ل سه‌ر وان دکن و دخوازن وان نێزیکی هه‌ڤ بکن، تفاقه‌کێ د ناڤبه‌را وان دا چێکن. سه‌ده‌ما کو ماکرۆن سه‌رۆکێ کوردستانێ نێچیرڤان بارزانی ڤه‌خوه‌ند پاریسێ ژی ئه‌ڤ یه‌که. ئه‌مه‌ریکا و فرانسا دخوازن ب ناڤگینی و قاسدییا نێچیرڤان بارزانی تفاقا په‌یه‌دێ و ئه‌نه‌که‌سێ چێکن دا کو کاربن پشتی ۲۰۲۳ئێ ستاتویه‌کێ ژ کوردان ڕا دامه‌زرینن و هه‌تتا باشوور و ڕۆژاڤا بکن یه‌ک. هه‌لبه‌ت ده‌وله‌تا ترک ڤێ یه‌کێ دبینه و دزانه. ژ به‌ر ڤێ، پشتی چوونا نێچیرڤان بارزانی گرانییا خوه زێده‌تر دا ئێریشێن سه‌ر باشوور دا کو به‌ری تێکچوونا په‌یمانا لۆزانێ به‌شه‌ک ژ خاکا باشوور و ڕۆژاڤا داگیر بکه و خه‌ونا خوه یا میساکی میڵی پێک بینه. ده‌وله‌تا ترک ب سه‌ر دکه‌ڤه یان ناکه‌ڤه تشته‌کی دنه. لێ وێ خاکا کو داگیر کریه ل دژی ئه‌مه‌ریکا و فرانسایێ ژ خوه ڕا وه‌ک “کارته‌ک فشارێ” ب کار بینه و هه‌ول بده ژ وان ڕا ببه شریک.\nگه‌له‌ک ژ مه حکومه‌تا باشوور ڕه‌خنه دکن و دبێژن “چما ده‌نگێ خوه ل دژی ده‌وله‌تا ترک ناکن”. بێگومان، هه‌چیێ نه ل شه‌ره شێره و که‌س ب خوێیا گرارا که‌سی نزانه. هه‌ر چقاسی حکومه‌تا باشوور د بریارێن ناڤخوه‌یی دا سه‌ربخوه به ژی، د سیاسه‌تا ده‌رڤه دا گرێدایی حکومه‌تا به‌غدایێ یه و مافێ وێ یێ بریاردایینا سیاسه‌تا ده‌رڤه نینه. د بریارێن ناڤخوه‌یی دا ئازاده، لێ د بریارێن ده‌رڤه‌یی دا هێسیرێ به‌غدایێ یه. ئه‌ڤ یه‌ک حکومه‌تا کوردستانێ که‌ر و لال و کۆر دکه و ده‌ست و لنگێن وێ گرێ دده. ل دژده‌رکه‌تنا ئێریشێن ده‌وله‌تا ترک مافێ به‌غدایێ یه و به‌غدا ژی ل گۆر یاسایێن ناڤنه‌ته‌وی ڤی مافی ژ ده‌وله‌تا ترک ڕا ڕه‌وا دبینه.\nب کورت و کورمانجی؛ ده‌وله‌تا ترک و پەکەەک شه‌ره‌کی ب شێور و مشێور دکن. ئێریشێن ده‌وله‌تا ترک و داگیرکرنا به‌شه‌ک ژ خاکا باشوور و رۆژاڤا، پارچه‌یه‌ک ژ حه‌سابێ ۲۰۲۳ێ یە، تێکچوونا په‌یمانا لۆزانێ و خه‌ونا به‌رفره‌هکرنا میساقی میڵی یه. هه‌گه‌ر ئەمه‌ریکا و فرانسا رێ ل به‌ر ده‌ک و دۆلابێن پەکەکێ نه‌گرن و پەیەدێ و ئه‌نەکەسێ ل هه‌ڤ نه‌ینن، نه ل رۆژاڤا ستاتویه‌ک نه‌ته‌وی چێدبه، نه باشوور و رۆژاڤا دبن یه‌ک، و نه ژی د نه‌خشه‌یا پشتی ۲۰۲۳ێ دا جهێ خوه دگرن. تفاق و یه‌کیتییا کوردان هه‌م ل خێرا کوردانه، هه‌م ل خێرا ده‌وله‌تێن رۆژاڤا یە. پارچه‌بوون و بێتفاقی وێ مرنا کوردان و داگیرکرنا کوردستانێ بدۆمینه و وێ ببه سه‌ده‌ما لۆزانێن نوو.


ئەکادیمیای بالەی سلێمانی داوای یارمه‌تی له زانکۆی سلێمانی ده‌کات – پەڕە 3 – Knwe.org\nسەرەکی » وەرزش » ئەکادیمیای بالەی سلێمانی داوای یارمه‌تی له زانکۆی سلێمانی ده‌کاتپەڕە 3\nئەکادیمیای بالەی سلێمانی داوای یارمه‌تی له زانکۆی سلێمانی ده‌کات\nئەکادیمیای بالەی سلێمانی بۆ کچان فێرگه‌یه‌که بۆ پێگه‌یاندنی یاریزانی باله، ئالان سه‌لاح راهێنه‌ری تیپه‌که‌یه‌و له چاوپێکه‌وتنێکی ستادیۆمدا ده‌رده دڵی زۆری هه‌بوو، له هه‌موویان کاریگه‌رتر نه بوونی شوێنی راهێنانێکی گونجاوه، له‌وه‌ش گرنگتر هه‌وڵی زۆری داوه رێگه‌ی بدرێت هۆڵی زانکۆی سلێمانی(کامپی کۆنی زانکۆ) ئه‌گه‌ر به مه‌رجیش بێت بیده‌نێ به‌ڵام به ده‌نگییه‌وه ناهاتوون، له‌م دیداره‌دا له‌سه‌ر تیپه‌که‌و داواکاری و کێشه‌کانیان ده‌دوێت.\n*ناوی فێرگه‌که چییه و سروشتی ئیشکردنتان چۆنه؟\n-ناوی ئه‌کادیمیاکه‌مان (ئەکادیمیای تۆپی بالەی سلێمانی)ە، تەنها یاریزانی کچ لەخۆ دەگرێ و ٣١/ ٥/ ٢٠١٥ دامەزراوە، وەک دەستەی ڕاهێنەر لەئێستادا خۆم و دوو یاریدەدەرم هەیە کە ئه‌وانیش کچن، هەروەها چەند خوێندکارێکی زانکۆ لەپاش تاقیکردنەوەکان هاریکاریم دەکەن چونکە تەنها ئامانجم بنیاتنانی یاریزان نییە بەڵکو لەیاری بالەدا کادری وەرزشیش ئاڕاستە ئەکەم تا ئەزمون وەربگرن.\n*ستافی کار کردن و ئیداری په‌یمانگاکه چۆنه؟\n-پێکهاتەی تیمەکە لەڕوی کارگێڕی له( دەستەی ڕاهێنەر، لیژنەی باوکان، پارێزەر، لیژنەی ڕاوێژکاری) پێکدێت، لیژنەی ڕاوێژکاری کۆمەڵێک مامۆستای زانکۆن هەریەکەو بەپێی پسۆڕی خۆی چاودێری و هەڵسەنگاندن دەکەن وە زانیاری کۆدەکەنوەو دواتر دەیکەن بەڕاپۆرت تا وەک ڕاهێنەر پشتی پێ ببەستم بۆ پێشخستنی تیمەکە.\n*فێرگه‌که‌تان له‌لایه‌ن هیچ یانه‌یه‌ک یان دامه‌زراوه‌یه‌که‌وه پاڵپشتی ده‌کرێت یان نا؟\n-سەرەتا زۆر سوپاسی خەمخۆری و دڵسۆزیتان ئەکەم، خۆتان ئاگادارن دەستەی کارگێڕی یانەکان وەرزشیان بە چ ئاقارێک گه‌یاندووه کەبۆتە هۆی پەراوێز خستن و نانەوەی بەربەستو گرفت و دروستکردنی گومانی بێ بنەما لەسەر کەسانی وەک من بۆیە ئێمە سەر بەهیچ یانەیەک نین.\n*چۆن ئه‌م بیرۆکه‌یه‌تان لا دروست بووه؟\n-پاش گەڕانەوەم لەخوێندن لە بەریتانیا، یانەی پێشمەرگە زۆر سەرسەختانەو بەشێک لەئەندامانی دەستەی کارگێڕی بەتایبەتی سەرپەرشتیاری تیمی بالەی کچان هەوڵیان دا بمبەنە ئەو یانەیە پاش هەوڵێکی زۆر سەرکەوتوو بون لەهەوڵەکەیان بوم بەڕاهێنەری تیمی پێشکەوتوان.\nپاشان بۆم دەرکەوت تیمی پێشکەوتوانی کچان تواناکانیان سنور دارە و جێی خواست و ئارەزوو هەروەها ناوو ناوبانگی ئەو یانەیە نیە، بۆیە پلانێکی درێژخایەنم دانا تالە ماوەی ٥ بۆ ٦ ساڵ تیمێکی شایستە بنیات بنێم، ئەوەبوو فێرگەیەکم لەهەمان یانە دانا سێ ساڵ لەمەوبەر، بۆیە سەرەتاکانی ئه‌م فێرگه‌یه دەگەڕێتەوە بۆ یانەی پێشمەرگە، دواتر له‌و یانه‌یه دەستم لەکارکێشایەوە، بۆیە کۆتایی ساڵی پار هاتینە دەرەوەو سه ربەخۆ کار دەکەم و مۆڵەتی فێرگەم لە بەڕێوبەرایەتی وەرزش وەرگرتووە.\n*چۆن یاریزانان هه‌ڵده‌ژێرن و ئایا به‌شداریی هیچ خول و پاڵه‌وانێتییه‌کتان کردووه؟\n-بەپشتبەستن بەخوێندنگەکان یاریزان هەڵدەبژێرم بەو پێیەی بگونجێ لەگەڵ تایبەتمەندی یارییەکە، بۆیە زۆرینەیان لەخوێندنگاکانه‌وە هەڵمبژاردون، وەک خول هیچ خولێک بەشدار نەبوین چونکە ئەم تەمەن و ئاستە کەس خۆی لێ نایات وەک من ئارامگر بێ بۆ ماوەی ٦ تا ٨ ساڵ خەریک بێ تا لەپاڵەوانێتی پێشکەوتوان بەشدار بێت، بۆیە پاڵەوانێتی نییە تیایدا بەشدار بین، تەنها یاری دۆستانە لەگەڵ تیمی کوڕان یان تیمی کچان کە پێشکەوتوانن دەکه‌ین، ئەمەش هۆکارێکی سەرەکیە بۆ دواخستنی تواناکانی یاریزانەکان و بەوشێوه‌یه نییه کە من ئەیخوازم، بەڵام یارزانەکان بەشداریان لە پاڵەوانێتیەکانی پەروەردەکاندا کردووەو خۆشبەختانە ئەنجامی زۆر باشیان هه‌یه لەگەڵ ئەوەی تەمەنیان مندآڵە.\n*ئه‌ی خۆتان هیچ هه‌وڵێکتان نه‌داوه خول یان پاڵه‌وانێتی رێکبخه‌ن؟\n– به‌ڵێ مانگی ئه‌یلولی ئاینده لەنێو خۆیاندا پاڵەوانێتیه‌کیان بۆ رێکده‌خه‌م وەک خولێکی ناوخۆیی.\n*ئێستا چه‌ند یاریزانتان هه‌یه؟\n– تیمەکە پێکهاتووە لە نزیکەی ٦٠ کچە یاریزانی سلێمانی تەمەنیان لەنێوان ٩ بۆ ١٥ ساڵە.\n*هیچ که‌س و لایه‌نێک هاریکاری کردوون؟\n– بەداخەوە تا ئێستا هێج که‌سو لایه‌نێک پاڵپشتمان نییە، خۆم بەهەموو ئه‌رکه‌کان هەڵئەستم، هەر یاریزانێک مانگانەیەکی رەمزی ئەدات بۆ کرێی پاس و کڕینی جل و بەرگ و تۆپ و کەل وپەلی وەرزشی و پێداویستی دیکە، ئایا ئەبێ ئاوا پەراوێز بخرێین کەتەنها ئامانجمان بەرەو پێشچونی ئەم یارییەو زەمینە ڕەخساندنە بۆ کچانی شار تا تواناکانیان لەڕێگەی وەرزشەوە دەربخەن.\nدڵنیاتان ئەکەم پاڵپشتێکم هەبێ تیمێکی شایستە بە ناوو ناوبانگی سلێمانی بنیات ده‌نێم، بەو پێیەش که سەر بە هیچ یانەیەک نین شوێنێکی تایبەتمان نیە بەڵکو لەسەر هۆڵیش دژایه‌تی دەکرێم.\nمن کە لە یانه‌ی پێشمەرگە هاتمە دەرەوە لەگەڵ ڕاگری کولێجی پەروەردەی وەرزش د. دیار قسه‌م کرد تا هۆڵی کەمپە کۆنەکەی زانکۆی سلێمانیم بداتێ بەسوپاسەوە داواکەی قبوڵکردم، بەهۆی پەراوێزخستنیەوە کەموکوڕی زۆری هه‌بوو، بەهاریکاری چەند دڵسۆزێک کەم و کوڕیەکانمان کەم تازۆر چاک کرد، مانگێک مەشقم لەو هۆڵە کرد به‌ڵام دواتر دەرگای ئه‌م هۆڵەشیان لێ داخستم.\nهه‌فته‌ی ڕابردوو بەڕێز م. جمال بەڕێوبەری وەرزشی سلێمانی قسەی لەگەڵ سەرۆکی زانکۆی سلێمانی کرد و ڕازی بووە بەڵام بۆ دوو مانگ بە گرێبەست، ئەمەش زەحمەتە بۆ من بەهۆی نەبونی هیچ پاڵپشتیەک، بۆیە داوا له ستادیۆم ده‌که‌م لەڕێگەی ئەم ڕاپۆرتەوه ئەم گرفتەم بۆ چارەسەر بکەن چونکە بێ جێگەو یاریگام ، نابێت ئه‌وه نه‌ڵێم که ئێستا بەسوپاسەوە بەڕێوبەری چالاکی وەرزشی په‌رورده‌ی ڕۆژئاوای سلێمانی یاریگایان بۆ دابین کردوم لەوێ مەشق ئەکەین، هیوادارم هۆڵه‌که‌ی زانکۆی سلێمانیم بۆ دابین بکرێت تا باشترین تیپ ئاماده بکه‌م و له‌و رووه‌شه‌وه هه‌وڵی زۆرم داوه.\n*دوا قسه‌تان چییه؟\n-پیمانگاکه‌مان کەم و کوڕی زۆره کە لەسەروو هەمویانەوە یاریگاو پاڵپشتی مادی و مەعنەویە، با لەیادم نەچێ مامۆستاجمال سەرۆکی لقی سلێمانی یەکێتی بالە وەهەندێ دڵسۆزانی وەرزش تۆپ و دوو سێت درێسیان بۆ کڕیوم.\nله‌کۆتاییدا من وەرزش دەکەم ئەمەوێ خزمەتێ بکەم جگە لەوە هیچ ئامانجێکی ترم نیە، ئه‌مجاره‌ش ده‌ڵێم خۆزگه رێگه‌م ده‌درا له هۆڵه‌که‌ی زانکۆی سلێمانی مه‌شق و راهێنان بکه‌م و به به‌رنامه که خۆیان له‌سه‌ری قایل بن رێگه به راهێنانی تیمه‌که‌مان له‌و هۆڵه‌دا بده‌ن.


بەهمەن تاهیر: ڕیفۆرمی ئایینی پێویستی بە ڕۆحانیی گەورە هەیە لەناو خودی ئەو ئایینەوە سەر هەڵبدات | ئاژانس\nHome چاوپێکەوتن بەهمەن تاهیر: ڕیفۆرمی ئایینی پێویستی بە ڕۆحانیی گەورە هەیە لەناو خودی ئەو ئایینەوە سەر هەڵبدات\nڕیفۆرمی ئایینی یەكێكە لە پرسە مێژووییەكانی جیهانی ئیسلامی، ئەم پرسە تا ئێستە لە چ قۆناغێكدایە و بە چ ئاكامێك گەیشتووە؟ كێن ئەوانەی دەتوانن بەم پرۆسەیە هەستن؟ پەیوەندیی ڕیفۆرمی ئایینیی بە چاكسازیی سیاسی و كۆمەڵایەتییەوە چییە؟ كورد توانیویەتی ریفۆرمی ئایینی بكات؟ جیهانی عەرەبی لەم پرسەدا بە چی گەشتووە؟ بۆچی ئەوانەی باس لە ڕیفۆرمی ئایینیی دەكەن زۆر جار وەك لادەری ئایینیی ناوەزد دەكرێن؟ لەم چاوپێكەوتنەدا لەگەڵ نووسەر و لێكۆڵەر لە بواری ئایینناسیدا بەهمەن تاهیر پرسی ڕیفۆرمی ئایینیی تاوتوێ دەكەین.\nئاژانس: ڕاتان چییه سه‌باره‌ت به چه‌مكی ڕیفۆرمی دینی؟ پێتان وایه ئه‌م پرۆسه‌یه به چ شێوه‌یه‌ك له‌سه‌ر ئایین كاریگه‌ریی داده‌نێت؟\nبەهمەن تاهیر نەریمان: ڕیفۆرمی ئایینی لە بنەڕەتدا چەمکێکە جوگرافیاکەی ڕۆژئاوای ئەوروپایە، مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ کۆتاییەکانی سەدەکانی ناوەڕاست و سەرەتای ڕێنسانس. هەر لە وشەی ڕیفۆرم (reform)ەوە بڕوانین، واتە جارێکی تر شێوەپێدانەوە، شێوەپێدانەوە بە ئایینێک کە ئێستا شێوەیەکی هەیە قبووڵکراو نییە، نەک کێشە چارەسەر دەکات، بەڵکو خۆی کێشەخوڵقێنە.\nزۆر لە بیرمەند و نوسەرە موسڵمانەکان بەبیانوی ئەوەی ڕیفۆرمی ئایینی (الاصلاح الدینی) چەمکێکی ئەوروپاییە، پێیان وایە ئەم چەمکە لەگەڵ ئیسلامدا ناگونجێت، بەڵکو بەتەواوی چەمکێکە لە ئەستۆی کریستیانزم نراوە و ئەو ئایینەش بەناچاریی وەری گرتووە. هەروەها پێیان وایە پێچەوانەی ئیسلاح بریتییە لە فاسددبوون، ئەوان دەڵێن: خۆ ئیسلام فاسدنەبووە تا چاکسازیی تێدابکرێت!\nزۆری تریشیان (تحدیث الدینی)ش بەڕەسەن نازانن و لەبەرانبەردا؛ ئەوان نوێکردنەوەی هزری ئایینی(تجدید فکر الدینی) بەکاردێنن و وشەی (نوێکردنەوە) بە ئیسلامیی دەزانن، ئەویش وەک ئاماژەیەک بۆ حەدیسی(لەسەری هەموو سەدەیەکدا خودا نوێگەرێک دەنێرێت تا دینەکەی نوێبکاتەوە)وە هاتووە.\nئەو نوسەرە ئیسلامییانەی نزیکن لە بیرکردنەوەی ئیخوانەوە یان بڕوایان بە گشتگیری و سەرتاپاگیری ئیسلام بۆ ژیان هەیە، پێیان وایە لە چوارچێوەی (ئیجتیهاد)دا دەکرێت باس لە نوێکردنەوە بکرێت و چەمکەکانی (قطع الدلالە، ظن الدلالە، قطع الثبوت، ظنی الثبوت) بەکاردێنن و بابەتی ڕیفۆرمی ئایینی وا بچوک دەکەنەوە، کە بەهیچ جۆرێک بەلای شەریعەتدا ناچێت و هەندێک بابەتی ڕووکاریی فقهی دەگرێتەوە.\nمحەمەد عەبدۆ، کە بە باوکی ڕیفۆرمی ئیسلامی ناودەبرێت، سێکوچکەی ڕزگاربوون لە تەقلیدی بەستەوە بە (دادگەری، ئەقڵ، ئازادی). تەنانەت ئەو چەمکی(خیلافەتی ئیسلامی) بە چەمکێکی دنیایی ناوبرد و نەی بەستەوە بە دینەوە، قسەی بوێرانەشی لەسەر فرەژنی هەبوو. ئەو پێی وابوو بابەتێکی وەک تەیری ئەبابیلە و ساڵی فیل، ئەو باڵندانە میکرۆب بە قاچیانەوە بووە و نەخۆشیان بڵاوکردۆتەوە، نەک بەردبارانکردن.\nعەبدۆ دەستی برد بۆ ئیشکردن لەناو شەریعەت و موعجیزەکان و چەمکی خیلافەت، دەستی برد بۆ پێویستیی چاکسازی لەناو دامودەزگای ئایینیش و پێی وابوو دەبێت ئەزهەر ڕیفۆرمبکرێت، ڕیفۆرم لای ئەو گەوهەر و کرۆکی ئیسلامی دەگرتەوە، نەک تەنها کۆمەڵێک بابەتی فقهی و ڕووکەش کە هیچ لە کێشە گەوەرکە چارەسەر ناکات کە کێشەی دین خۆیەتی.\nئاژانس: له بنه‌ماوه كۆمه‌ڵگا موسوڵمانه‌كان تا چه‌ند پێویستیان به ڕیفۆرمی ئایینی هه‌یه، هه‌ندێك پێیان وایه كێشه‌كانی جیهانی ئیسلامی كێشه‌ی به‌ڕێوه‌بردنی ده‌سه‌ڵاته نه‌ك كێشه‌ی ئایین؟ ڕای ئێوە چییە؟\nبەهمەن تاهیر نەریمان: من بڕوای تەواوم بە هەوڵەکانی عەبدۆ هەیە و کێشەکە لەناو قووڵایی ئیسلامدایە، کێشەکە لەناو سەرچاوەکانی تەشریعی ئیسلامیدا هەیە، کێشەکە لەناو ڕوکاری زمانی قورئان و حەدیس و کەلەپوریی ئیسلامیدایە، نەک تەنها چەند کێشەیەکی فقهی و تەواو.\nئایا شتێک هەیە بەناوی دەوڵەتی ئیسلامییەوە، یان دەوڵەت مەدەنییە؟ بابەتێک هەیە بەناوی ئابوریی ئیسلامی، یان ئابوریی ئابوریناسان لێی دەکۆڵنەوە؟ ئایا خوڵقاندن-خلق(بۆ نمونە خوڵقاندنی گەردون و مرۆڤ و…) کاری دینە یان زانایانی فەلەک و بایۆلۆجیا؟ تەشریع بابەتێکی مەدەنی پوختە یان ئیسلامی؟ سەرچاوەی ئەخلاق دینە یان بەرژەوندی وئەقڵی مرۆڤ؟… ئەم پرسیارانە ئایینی جولەکە هات و وەڵامی دانەوە و پێی وابوو ئەوە کاری دینە لەم بابەتە سەرەکییانە بکۆڵێتەوە، دواتر لەناو دینە یەکتاپەرستەکانی تری وەک کریستیانزم و ئیسلام بوون بە بابەتی دین و لەسەر هەمان مۆدێل ڕۆشتن و دامەزران.\nڕیفۆرمی دینی دەبێت بچێتەوە سەر ئەم پرسیارە گەوهەریانە و بەجورئەتەوە جارێکی تر ئەم پرسیارانە بکاتەوە و دین لەم پرسیارانە دوربخاتەوە، چاکسازیی دینی چەمکێکە من لایەنداریی لێدەکەم و دەبێت دونیای ئیسلامی ئایینەکەی بەناو ڕیفۆرمی ئایینیدا گوزەر پێبکات و ڕیفۆرم تاقیگەیەکە دەبێت هەموو جومگەکانی دینی بەناودا ببرێت، ئەوەی ئیسلامییەکان ناویان ناوە نوێکردنەوەی هزری ئیسلامی لە پینەوپەڕۆ زیاتر هیچی تر نییە، تەنانەت زۆر ڕوکاری و سادەیە ناوێرن دەست ببەن بۆ پرسێكی ڕونی وەک فرەژنی و قەدەغەکردنی.\nئاژانس: به ڕای ئێوه تا چه‌ند ئیسڵاحی سیاسی په‌یوه‌سته به ئیسڵاحی دینی یان ڕیفۆرمی دینییه‌وه؟\nبەهمەن تاهیر نەریمان: چاکسازەکانی وەک عەبدولڕەحمان کەواکبی و عەبدۆ، ڕاستەخۆ باسی دەسەڵاتی ستەمکاری (السلطە الاستبدایە) یان کردوە و بە مەترسییەکی گەورەیان داناوە بۆ سەر پەروەردەی تاک و ژیانی خەڵکی، عەبدولڕەحمان کەواکبی لە کتێبی (طبائع الاستبداد) دا بەوردی باسی پەیوەندیی دوو ستەمکاریی کردوە، ئەوانیش ستەمکاریی دینی و ستەمکاریی سیاسین، پێی وایە لە دونیای موسڵماندا ئەم دوو ستەمکارییە یەکتری تەواودەکەن و ڕێ بۆ مانەوەی یەکتری خۆشدەکەن، نەک بەپێچەوانەوە.\nئەو پێی وابوو دەبێت پەیوەندیی ستەمکارانەی نێوان (سیاسی و دینی) نەهێڵرێت، و ترسناکترین جۆری ستەمکاریش ئەو جۆریەتی کە دین و دەسەڵات لەپشتی یەکدەبن و یەکتری تەواودەکەن، ئەم دوانە پێکەوە دەست دەخەنە ناو پەروەردەوە و تاکێکی ملکەچ و گوێڕایەڵ دروستدەکەن.\nلە ئێستای دونیای ئیسلامیدا دامودزگای سیاسی و دامودەزگای دینی یەکتری تەواودەکەن، ئیسلامی ڕەسمی لەپشت ستەمکاریی دەسەڵاتی سیاسییەوەیە و دەسەڵاتی سیاسیش دامودەزگای ئایینی بۆ شەرعییەتدان بەخۆی باکردێنێت.\nتۆ سەیری وەزارەتێکی وەک ئەوقاف بکە (ئەو بیدعە ترسناکەی کە ئەتاتورک دای مەزراند)، ئەم وەزارەتە کاردەکات تا ئیسلامی ڕەسمی لەگەڵ دەسەڵاتی ڕەسمییدا بگونجێنێت و دەسەڵاتی سیاسیش سودی تەواو لەم وەزارەتە وەردەگرێت تا گوتارێکی ئیسلامی وا بەرهەمبێت لەبەرژەوەندیی سیاسەتەکانی خۆی و مانەوەی خۆیدا بێت. دەسەڵاتە ستەمکارە مۆدێرنەکانی دونیای ئیسلام بەردەوام سودیان لەم وەزارەتە و دامودەزگای ڕەسمیی ئیسلامی وەرگرتوە، تا نەیارەکانیانی پێ لەناوبەرن و خۆشیان لەسەر دەسەڵات بمێننەوە.\nدروستبونی دەوڵەتی مۆدێرن لە دونیای ئیسلامدا بەو ئاراستەیەدا نەرۆشت کە ڕیفۆرمی ئایینی لەخۆی بگرێت، لەبەر ئەوەی خۆی دەوڵەتێکی نادیمۆکراسی و ستەمکاربوو، بە نەتیجەش پێویستی بە ئایینیکی پاساوهێنەرەوە بوو بۆ نادیمۆکراسی و سەتەمکارییەکانی. تەنانەت پەرسەندنی ئیسلامی سیاسیش، بە گروپە جیهادییەکانیشەوە، تەبابوو لەگەڵ ڕۆحی ئەم دەوڵەتە ستەمکارانەی کە تا ئێستاش یەکتری تەواودەکەن، واتە ئەو کەشوهەوا پڕ کڵۆڵی و نادیمۆکراسی و ستەمکارییەی کە ئەم دەوڵەتانە دروستیان کردوە، هاندەری سەرهەڵدان و گەشەی ئیسلامی سیاسی و گروپە جیهادییەکانیشە.\nخودی ئیسلامی سیاسیش لەخۆیدا لەژێر چەتری هەردوو تیۆری دینی (حاکمییەتی سوننە و ویلایەتی فەقیهی شیعە)دا هەمان مۆدێلی دەوڵەتی دینی ستەمکاریان بەرهەمهێنایەوە کە لە ئێستادا لێکەوت و بەرهەمکانیان دەبینین کە چ کارەساتێکی مرۆییان بۆ موسڵمانەکانیش خوڵقاندوە!\nلەناو موسڵمانەکاندا چاکسازیکردن لە دین و دەسەڵاتدا پێکەوە گرێ دراون و لێک جیا نابنەوە، دەبێت هەردووکیان ڕیفۆرم بکرێن.\nئاژانس: هه‌ندێك پێیان وایه پرۆسه‌ی ڕیفۆرمی ئایینیی به شێوه‌یه‌كی گشتی له كۆمه‌ڵگا عه‌ره‌بییه‌كاندا ڕووبه‌ڕووی شكست بووه‌ته‌وه؟\nبەهمەن تاهیر نەریمان: ڕیفۆرمی ئایینی لە کۆمەڵگە عەرەبییەکاندا تووشی نوشستی هاتووە، پرۆژەکەی محەمەد عەبدۆ تا ئێستا لەلایەن موسڵمانەکانەوە پشتگوێ خراوە. تۆ سەیر بکە، هەموان سەید قوتب دەناسن، بەڵام کێ مالک بن نەبی دەناسێت؟ هەموان بن لادن دەناسن، بەڵام کێ جەودەت سەعید دەناسێت؟ پڕۆژەی ڕیفۆرمخوازی پرۆژەیەکە لە ئاستی جەماوەریدا مەلەفەکەی لەژێری ژێرەوەیە.\nلەناو دونیای عەرەبیدا بەجەماوەربوونی ئیسلامی سیاسی ڕاستەوخۆ پەیوەستە بە شکستی ڕیفۆرمی ئیسلامەوە، سەرهەڵدانی گروپە جیهادییەکان و سەرئاوکەوتنیان، یەکێک لە هۆکارەکانی بریتییە لە بێنوزەیی بزوتنەوەی ڕیفۆرمی ئیسلام. بزوتنەوە ڕیفۆرمییە دینییەکان لە ئاستی جەماوەریدا تەواو لاوازن. با لە ئاستی تیۆریشدا خاوەن دونیابینی باشیش بن.\nئاژانس: پێت وایه ئه‌م پرۆسه‌یه (ڕیفۆرمی ئایینیی) له كۆمه‌ڵگای كوردیدا سه‌ركه‌وتوو ده‌بێت؟\nبەهمەن تاهیر نەریمان: لە هەرێمی کوردستان لە ئێستادا شتێک نییە بەناوی ڕیفۆرمی ئایینییەوە، ڕیفۆرمی ئایینی پێش هەمووشتێک، پێویستی بە ڕۆحانیی گەورە هەیە کە لەناو خودی ئەو دینەوە سەرهەڵبدات کە دمانەوێت ڕیفۆرم بکرێت، لە هەرێمی کوردستان، دەکرێت تەفسیری خاڵی شێخ محەمەدی خاڵ بە سەرەتایەکی باش بزانین بۆ ڕیفۆرمی ئایینی، بەڵام ئیسلامی سیاسی هات و ئەو هەوڵەشی خۆڵەمێشنشین کرد، نەک هەر ئیسلامی سیاسی، بەڵکو هێزە خۆبەسیکۆلارزانەکانی کوردستانیش هاتن و بە درێژەدان بە گەندەڵی و بەکارهێنانی دامەزراوەی دینی بۆ بەرژەوەندیی خۆیان، ئاویان کردە ئاشی ئیسلامی سیاسی و نوزەیان لە هەوڵی ڕیفۆرمخوازانە بڕی.\nئیمە لە ئێستای هەرێمی کوردستاندا خاوەنی ڕۆحانیی گەورە نیین تا لەناو ئیسلامدا هەوڵی ڕیفۆرم بدەن، بەڵکو خاونی لەشکرێک واعیزین کە ئیسلامێکی ئوسوڵی سەلەفیت بۆ بەرهەمدێنن کە خۆیان نەک ڕیفۆرمخوازن، بەڵکو هەر هەوڵێکی ڕیفۆرمخوازانەش بە زەندیق و لاڕێ و کافر ناودەبەن. ئەم جۆرە پیاوە دینیانەش لە قوڵاییاندا تەواوکەری پڕۆژەی ستەمکاریی سیاسییەکانن، ئەم واعیزانە کەسی قەدەری و ملکەچت بۆ دروستدەکەن، مێنتاڵێتی دینیان کەسی بیرنەکەرەوەن و تەنها بە قالو قیل دنیا تەواوبوە لایان، نەک کەسی ڕەخنەگر و ئازاد، ئەم جۆرە مرۆڤەش دڵخوازی سیاسییە ستەمکار و گەندەڵەکانی کوردستانە، هەر بۆەی دەڵێین واعیز و سیاسییەکانی کوردستان یەکپاکێج ویەک پڕۆژەن.\nلە ڕۆژهەڵاتی کوردستان ئێمە خاوەنی ڕۆحانی گەورە بوین، خاونی (شێخ عیزەدینی حوسێنی و ئەحمەدی موفتیزادە) بووین، ئەوان دەکرێت وەک دوو ڕیفۆرمخواز و دوو ڕۆحانی گەورە لێیان بڕوانین، بەڵام دیدەکانی ئەوان لە ئێستادا وەک دیدی ڕیزپەڕ و شاز سەیر دەکرێن.\nشێخ عێزەدین حوسێنی پێی وابوو شتێک نییە لە ئیسلامدا ناوی دەوڵەتی دینی بێت و دەبێت دەوڵەت سیکۆلار بێت، دەبێت دین پەیوەندیی خوا بەندە ڕێکبخاتەوە، نەک کاروباری سیاسی و میری.\nموفتیزادە هات و دین و عەشقی لێکگرێدا، من لە شیعرەکانی موفتیزادەدا پێغەمبەرێکی میهرەبان بۆ هەموو دینەکان و موسڵمانان دەبینم، ئیسلام لای ئەو لەگەڵ تیۆری پەرەسەندن و لەگەڵ ناتوندتیژیدا یەکتری تەوادەکەن. لای موفتیزادە لەناو ئیلحادیشدا ئیمان هەیە و شتێک شکنابات تا پێی بڵێت ململانێی کوفر و ئیمان، ئەو یەک کەس لەسەر ئەم زەوییە شکا نابات تا پێی بڵێت کافر.\nئەم دیدانەی ئەم دوو ڕۆحانییە گەورەیە دوو دیدی قووڵی ڕیفۆرمین و هەڵدەگرن ببنە سەرەتای ڕیفۆرمێکی گەورە لەناو ئیسلامی کورداندا.\nدیدە ڕیفۆرمییەکانی جەنابی موفتیزادە لەناو خودی لایەنگرانی خۆیدا وەک پێویست ڕەنگیان نەداوەتەوە و ئەوان زیاتر سودیان لە دیوە ڕۆحییەکەی موفتیزادە وەرگرتوە، نەک دیوە ڕیفۆرمییەکەی. لەهەرێمی کوردستانیش، ئیسلامییەکانی کورستان(بەتایبەت یەکگرتوی ئیسلامی)، دەستی هەبوو لە سنوردارکەدنی هاتنی دیدە ڕیفۆرمییەکانی جەنابی موفتیزادە و لەسەرتای دروستبونیشیدا لە لایەنگارنی خۆیی قەدەغەکردبوو کە گوێ بۆ دیوە ڕیفۆرمییەکەی موفتیزادە بگرن.\nبۆیە لە کۆمەڵگەی کوردی (باشوور و ڕۆژهەڵات)دا تا ئێستاش ڕیفۆرمی ئیسلام لەخواری خوارەوەیە و تێگەشتنی سەلەفیزم و تێگەشتنی ئیسلامی سیاسی بۆ دین، لەسەری سەرەوەن، لە ئێستادا تێگەشتنی ئیسلامی سیاسی و سەلەفیزم بۆ دین بونەتە ئیسلامی ڕەسمی و ستاندارد، ئیسلامی ڕیفۆرمخوازیش لە ڕیزی لەبیرکراوی جەماوەری و زەندیقەکانەوەیە.


لەدوای پێكهێنانی كابینەی نۆیەمی حكومەتی هەرێم، پەرلەمانی كوردستان پڕۆژەیاسای چاكسازیی خانەنشینی و موچەو دەرماڵەكان پەسەند دەكات، سەرۆكی فراكسیۆنی یەكگرتووش رایدەگەیەنێت، چاوخشاندنەوە بە موچەی بنەڕەتی موچەخۆراندا دەكرێت و موچەی خانەنشینە نایاساییەكانیش هەڵدەوەشێتەوە.\nد.شێركۆ جەودەت، سەرۆكی فراكسیۆنی یەكگرتوو لە پەرلەمانی كوردستان، بەSNNی راگەیاند، لەچوارچێوەی پڕۆژەیاسای چاكسازیی خانەنشینی و موچەو دەرماڵەكان، كە ئەولەوییەتی كارەكانی زۆربەی فراكسیۆنەكانی پەرلەمانە، وەكو فراكسیۆنی یەكگرتوو پێشنیازمان كردووە ئەو كەسانەی بەبێ ئەوەی رۆژێك دەوامیان كردبێت و بەنایاسایی خانەنشین كراون، موچەكانیان هەڵوەشێتەوە، بەڵام چارەسەرێكیان بۆ بدۆزرێتەوە.\nلەبارەی چارەسەری موچەی ئەو كەسانەش، د.شێركۆ جەودەت وتی: "بۆ نمونە ئەو شۆڕشگێڕو تێكۆشەرە دێرینانەی كە ئێستا بە نایاسایی خانەنشینكراون، بەپێی یاسای سەربازە دێرینەكان (المحاربون القدامی) مامەڵەیان لەگەڵدا بكرێت، بەشێوەیەك وەكو رێزلێنان موچەیەكیان بۆ ببڕدرێتەوەو ناویان لەلیستی خانەنشینی دەربهێنرێت، نەك ئەو موچە زۆرەی كە ئێستا هەیانە".\nسەرۆكی فراكسیۆنی یەكگرتوو ئاماژە بە دەستكاریكردنی موچەی بەشێكی تری موچەخۆران لەچوارچێوەی پڕۆژەیاساكە دەكات و دەڵێت: بەشێكی تری موچەخۆر هەیە كە بڕوانامەكانیان لەگەڵ موچەكانیان ناگونجێت، بۆیە چاوخشاندنەوە بە پلەو پۆست و بڕوانامەو موچەی بنەڕەتییاندا دەكرێت، بۆ ئەوەی دادپەروەری لە موچەو شایستەكاندا بێتەدی.\n2 مانگ پێشتر - Mar 14 2019 6:06PM


وەزارەتى خوێندنى باڵا: مۆڵەت بەکردنەوەى حەوت پەیمانگەى تایبەت دەدات | Ministry of Higher Education and Scientific Research\nبۆ ڕەخساندنى دەرفەتى زیاتر بەدەرچوانى پۆلى (١٢)ى ئامادەیى، وەزارەتى خوێندنى باڵاو توێژینەوەى زانستى مۆڵەتى کارکردنى بە حەوت پەیمانگەى تایبەت دا، کە بۆ ئەمساڵى خوێندن خوێندکار وەردەگرن.\nلەو بارەیەوە عەباس ئەکرەم وتەبێژى وەزارەتى خوێندنى باڵاو توێژینەوەى زانستى ڕاگەیاند: دواى ئەوەى لە ماوەى ڕابڕدودا وەزارەتى خوێندنى باڵا و توێژینەوەى زانستى بۆ یەکەمینجار ڕێنمایى پەیمانگە تایبەتەکانى دەرکرد، بۆیە لەبەر ڕۆشنایى ڕێنمایى ژمارە (٥) کە تایبەتە بە کردنەوەى پەیمانگەى تایبەت لە هەرێمى کوردستان، ژمارەیەک پڕۆپۆزەڵ بۆ کردنەوەى پەیمانگەى تایبەت پێشکەش بەوەزارەتەکەمان کرا، دواتریش لەلایەن لێژنەى باڵاى دڵنیایى جۆرى و متمانەبەخشین هەڵسەنگاندن بۆ سەرجەم پڕۆپۆزەڵەکان کرا، بەڕچاوکردنى ڕێنماییەکان و ئەنجامى هەڵسەنگاندنەکان، ئەمڕۆ دووشەممە، د.یوسف گۆران وەزیرى خوێندنى باڵاو توێژینەوەى زانستى ئیمزاى لەسەر کردنەوەى حەوت پەیمانگەى تایبەت لە شارو شارۆچکەکانى هەرێمى کوردستان کرد.\nوتەبێژى وەزارەتى خوێندنى باڵاو توێژینەوەى زانستى ڕونیشیکردنەوە ئامانج لە کردنەوەى ئەو پەیمانگەیانە ڕەخساندنى دەرفەتى زیاترى خوێندنە بۆ دەرچوانى پۆلى (١٢)ى ئامادەیى بەتایبەت ئەوانەى کە کۆنمرەیان لە خوار (٥٥%)ە. هەروەک جەختى لەسەر ئەوەش کردەوە کە لە پێدانى مۆڵەت بەو پەیمانگەیانە جگە لە بوارى وێژەیى و زانستى ڕەچاوى بوارى پیشەییش کراوە تا بەهۆیەوە پێداویستیەکانى ئەمڕۆى بازارەکانى هەرێمى کوردستان پر بکرێتەوە. وتیشى کردنەوەى ئەو پەیمانگەیانە پاڵپشتى پڕۆژەکانى وەزارەت دەبێت بۆ بەرزکردنەوەى کواڵیتى خوێندن لە زانکۆ تایبەتەکان.\nعەباس ئەکرەم ڕاشگەیاند: ئەو پەیمانگەیانە لە ساڵى نوێى خوێندنى (٢٠١٥-٢٠١٦)ەوە خوێندکار وەردەگرن بریتین لە (پەیمانگەى تەکنیکى پایتەخت لە هەولێر، پەیمانگەى تەکنیکى کوردستان لە سلێمانى، پەیمانگەى تەکنیکى دهۆکى تایبەت، پەیمانگەى تەکنیکى تایبەت لە کەلار، پەیمانگەى هەیبەت سوڵتان لە کۆیە، لقى پەیمانگەى ڕواندز لە هەولێر و لقى پەیمانگەى ڕواندز لە ئاکرێ).\nبەمەش لەگەڵ پەیمانگەى هەولێر بۆ نەوت و پەیمانگەى تەکنیکى ڕواندزى تایبەت کە پێشتر مۆڵەتیان پێدرابوو، ژمارەى پەیمانگە تایبەتەکان بووە (٩) پەیمانگەى تایبەت لە سەر ئاستى هەرێمى کوردستان.


به‌رنامه‌ى ده‌نگی قورئان .. به‌رنامه‌یه‌كی گرنگ و به‌هێزی ته‌فسیری قورئان بۆ كومپیوته‌ر\nبه‌رنامه‌ی ده‌نگی قورئان یه‌كێكه له به‌هێزترین به‌رنامه‌كانی كومپیوته‌ر بۆ ته‌فسیری قورئان كه هه‌ر یه‌ك له‌م به‌شانه ده‌گرێته‌وه:\n1- ته‌فسیری ئان\n3- پوخته‌ی ته‌فسیر\n4- التفسیر المیسر (باللغه العربیه)\nپیاوێكی بەتەمەن دوای خانەنشین بوونی هەموو قورئان لەبەر دەكات\nپیاوێكی بەتەمەن دوای خانەنشین بوونی هەموو قورئان لەبەر دەكات پیاوێكی تەمەن 65 ساڵ بە ناوی عبدالله جرجاوی لە شاری جەددەی سعودی ووتی : دوای ئەوەی لە كارەكەی خانەنشین دەبێت ڕوو دەكاتە قورئان لەبەركردن و لە ماوەی 10 مانگ هەموو قورئان لەبەر دەكات، زیاتر دەدوێ دەڵێت كە ڕۆانە 3-5 جار قورئان دەخوێنێت و ئەم كارەش كاریگەری ئیجابی لەسەر ژیانی هەبووە.\nگه‌شتى دڵان ..\nخوای پەروەردگار لەبارەی قورئانەوە دەفەرموێت(إِنَّ هَٰذَا الْقُرْآنَ يَهْدِي لِلَّتِي هِيَ أَقْوَمُ )الإسرا‌ء: ٩.ئەم قورئانە ڕینمایی كارە (الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي أَنْزَلَ عَلَىٰ عَبْدِهِ الْكِتَابَ وَلَمْ يَجْعَلْ لَهُ عِوَجًا ۜ ) الكهف:١،هەروەها دەفەرموێت\nکوێره و له نیشانه‌ى دا .. (كۆتایی)\nدكتۆر عبدالمحسن دەڵێت: برادەرێكم لەگەڵ منا بووایە لە شەرما نوێژی دەكرد و كە لە ماڵیش بووایە تا نوێژێكی دەكرد دووانی نەدەكرد، بەڕۆژ زۆربەی كات دەنووست و بە شەویش بەدیار فیلم و\nکوێره و له نیشانه‌ى دا .. (بەشی ٣)\nبه‌ڵێ.. ئه‌مانه وه‌ک شاخ بوون له‌به‌رگرى و خۆڕاگریدا، هه‌رچه‌ند شاخ خۆى بۆ نه‌ده‌گیرا له‌به‌ر ئه‌شکه‌نجه و ئازارى دوژمنانى خوادا، که‌چى ئه‌مان خۆیان ڕاگرت، ئارامێکیان گرت که هه‌رده‌م\nکوێره و له نیشانه‌ى دا .. (بەشی ٢)\nڕۆژێك هات بۆلای حەزرەت (صلی الله علیه وسلم) گوێی لێ بوو دەیفەرموو: (خیركم من تعلم القرآن وعلَّمه)، فێربوونی قورئان بووە خولیای سەری و هەردەم لە خەمی ئەوەدا بوو\nئایەتێك زیاتر فێربێت، سا بەڵكو بەوە ببێت بە یەكێ لە چاكترینی یاران!\nبڕوادارى دانه‌مه‌زراو و مۆله‌ق !\n[ومن الناس من يعبد الله على حرف فان اصابه خير اطمأن به ، وان اصابته فتنة انقلب على وجهه خسر الدنيا و الاخرة ذلك هو الخسران المبين ] الحج /١١ .واته : هه‌ندێ که‌س دامه‌زراو نیه له‌خوا په‌رستى دا ، به‌وێنه‌ى که‌سێک که‌له‌سه‌ر به‌ردێکى مۆله‌قى قه‌راغ شاخێک خواپه‌رستى بکات ، ئه‌گه‌ر توشى خێر و خۆشى بوو ،\nنه‌رم و نیانى بانگخوازان\nنه‌رم و نیانىله‌ناو خێزان و کۆمه‌ڵدا , به‌هره‌ى خوا و به‌خششێکى گه‌وره‌یه ئه‌گه‌ر مرۆڤ لێى به‌هره‌وه‌ر بێت , حه‌زره‌ت (ص) ده‌فه‌رموێت (إذا أراد الله بأهل بيت خيراً ، أدخل عليهم الرفق) .\nیادی له‌دایك بونت پیرۆز\nبه‌ناوی ستافی مالپه‌ره‌كه‌مان ئه‌و رۆژه پیرۆز ده‌كه‌ین ، به‌رزو پیرۆز بیت یادی له‌دایك بوونی پێغه‌مبه‌رمان (محمد) (درودی خوای له‌سه‌ر ) هه‌موو ساڵێ له 12ره‌بیعی یه‌كه‌م یادی له‌دایك بوونی فه‌خری كائیناته\nتامى ئیمان ..\nحه‌زره‌ت (ص) ده‌فه‌رموێت: (ثلاث من فعلهن فقد طعم طعم الإيمان: من عبد الله وحده فإنه لا إله إلا الله وأعطى زكاة ماله طيبة بها نفسه، وزكى عبد نفسه، فقال رجل وما تزكية المرء نفسه يا رسول الله؟؟ قال يعلم أن الله معه حيث ما كان).\nواته: سێ کار هه‌ر که‌س بیانکات\nمافــــى قورئان له‌سه‌ر مرۆڤ\nن: ئیمام حه‌سه‌ن به‌ننا....و: کۆچه‌ر ئه‌حمه‌د......شتێکى وه‌ک قورئانم نه‌دیوه، له لایه‌که‌وه له‌لایه‌ن که‌سانێکه‌وه زۆر به توندى به‌رگرى لێ ده‌کرێت و له لایه‌کى تره‌وه به ته‌واوى پشتگوێ خراوه و زۆر بێ شه‌رمانه هه‌ڵسوکه‌وتى له&z\nخوا تۆڵه‌سێنه !\nلە ٢/٥/٢٠١٢ كە لە عومرە بووم و لەلای (باب السلام) عومرەكارانی خۆمان كۆبووبوونەوە دوای نوێژی بەیانی و منیش هەندێ قسەم بۆ كردن لەسەر خۆشەویستی حەزرەت و گەورەیی ئەو زاتە موبارەكە (صلی الله علیه وسلم).\nفه‌رمووده به‌ناوبانگه‌کان ده‌رباره‌ى قورئان به‌ڵام لاوازو ناڕاستن\nنووسینى : أبو عبدالملک أحمد بن فتحی البکیرى ...وه‌رگێڕانى : غریب قادر........(عشر تمنع عشراً : سورة الفاتحة تمنع غضب الله ، سورة يس تمنع عطش يوم القيامة ، سورة الواقعة تمنع الفقر ، سورة الملك تمنع عذاب القبر ، سورة الكوثر تمنع الخصومة ، سورة الكافرون تمنع الكفر عند الموت ، سورة الاخلاص تمنع النفاق ، سورة الفلق تمنع الحسد ، سورة الناس تمنع الوسواس) ( لا أصل له).


IOM: له 2020 دا 2276 كۆچبه‌ر خنكاون\n27/3/2021 11:02 PM\nڕێكخراوی كۆچی نێوده‌وڵه‌تی سه‌ر به نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كان، ئامارێكی له‌باره‌ی ئه‌و كۆچبه‌رانه بڵاوكرده‌وه، كه ساڵی ڕابردوو له ده‌ریاكاندا خنكاون.\nڕێكخراوی كۆچی نێوده‌وڵه‌تی سه‌ر به نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كان له نوێترین راپۆرتیدا ئه‌وه‌ی ئاشكرا كردووه كه له ساڵی 2020 دا 2 هه‌زارو 276 كه‌س له‌كاتی كۆچكردنیان به‌ره‌و ئه‌وروپا له‌ڕێی ده‌ریاوه خنكاون و سێیه‌كی قوربانییه‌كان له دوورگه كه‌نارییه‌كان له ئیسپانیا خنكاون.\nڕوونیشیكرده‌وه: پێده‌چێت ژماره‌ی قوربانییه‌كان زۆر له‌وه زیاتر بێت كه له میدیاكان باسی لێكراوه، به‌وپێیه‌ی ساڵی ڕابردوو پێنج به‌له‌می كۆچبه‌ران ژێرئاو كه‌وتوون، به‌ڵام هیچكام له قوربانییه‌كان نه‌دۆزراونه‌ته‌وه.\nڕێكخراوی كۆچی نێوده‌وڵه‌تی باسی له‌وه‌ش كرد: له ساڵی 2020 دا 86 هه‌زارو 446 كۆچبه‌ر له‌ڕێی ده‌ریاوه گه‌یشتوونه‌ته ئه‌وروپا، جگه‌له‌وه‌ش ڕێگری له 52 هه‌زارو 37 كۆچبه‌ری تر كراوه‌و گه‌ڕێنراونه‌ته‌وه بۆ وڵاته‌كانی خۆیان.\nئاماژه به‌وه‌ش دراوه: سه‌رباری گرتنه‌به‌ری ڕێوشوێنی توند له وڵاتانی ئه‌وروپا بۆ بنبڕكردنی ڤایرۆسی كۆرۆنا، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شداو به دیاریكراوی، ڕێگای ئاویی به‌ره‌و دوورگه كه‌ناریه‌كان سه‌رچاوه‌ی مه‌ترسی و نیگه‌رانییه‌كانه، به‌وپێیه‌ی له ساڵی ڕابردوودا ژماره‌یه‌كی زۆری كۆچبه‌ر ویستوویانه‌وه له‌و ڕێگایه‌وه بپه‌ڕنه‌وه‌و زۆربه‌ی قوربانییه‌كانیش له دوورگه‌كانی كه‌ناری بوون.\nڕێكخراوی كۆچی نێوده‌وڵه‌تی له ڕاپۆرته‌كه‌یدا ڕاشیگه‌یاند: زیاتر له 22 هه‌زار كه‌س له ساڵی 2014 وه‌و له‌كاتی په‌ڕینه‌وه‌یان له ده‌ریاكان بۆ ئه‌وروپا، گیانیان له‌ده‌ستداوه.\nڕوونیشیكرده‌وه: به‌هۆی په‌یڕه‌ونه‌كردنی سیاسه‌تێكی یه‌كگرتوو له‌لایه‌ن وڵاتانی ئه‌ندام له یه‌كێتی ئه‌وروپا، په‌ڕینه‌وه‌ی كۆچبه‌ران له‌ڕێی ده‌ریاكانه‌وه قه‌یرانێكی مه‌ترسیداری بۆ ئه‌و وڵاتانه دروستكردووه‌و ساڵانه ژماره‌یه‌كی زۆری كۆچبه‌ران ده‌بنه قوربانی ده‌ریاكان.


سابوتاژ ( Sabotage ) لە زمانی ئینگلیزی دا بە مانای تێکدان ، خەراپکردن و زەربەلێدان. سابوتاژ بۆ زەربەلێدان و بۆ بە چۆک داهێنانی دامەزراوەی نیزامی و سەربازی،\nبۆ خەراپکردنی دام و دەزگای دەسەڵاتداران و حکوومەت ، بۆ خەراپکردنی کەرەسەی شەرکردن وەکوو تانگ و ماشێنی گەورە و هەندێک شتی لەو بابەتە و یا خەراپکردنی کەل و پەل بە شێوەیەک کە زەربەی ئابووری و یا نیزامی لە دەوڵەت و یا بەرامبەرەکەت بدات و بۆ ماوەیەک بەرامبەرەکەت دەستەوەستان بکات و یا تووشی شۆک و وەستانی بکات.\nهەڵبەت شوێنە گشتییەکانی وەک مۆزەخانە، سینەما، پارک، باخە گشتییەکان و سەیرانگا و هێندێک بنکە و بارەگای وەک نەخۆشخانە و قوتابخانە و زانکۆکان و هەموو ئەو شوێنانەی خزمەتی گشتی دەکەن مڵکی هەموومانن و دەبێ لە لایەن خەڵکەوە پارێزراو بن و نابێ بخرێنە چوارچێوەی کاری عەمەلیاتی سابوتاژەوە.\nسەرچاوە ڕۆژنامەی کوردستان ژمارە ٧٣١


ئیمانۆیل والرشتاین: ژیان و به‌رهه‌مه‌كانی – Knwe.org\nسەرەکی » کەلتوور » ئیمانۆیل والرشتاین: ژیان و به‌رهه‌مه‌كانی\nئیمانۆیل والرشتاین: ژیان و به‌رهه‌مه‌كانی\nگه‌شه و پێشكه‌وتنی سیسته‌می جیهانی\nبه‌بڕوای والرشتاین، نایه‌كسانی بنه‌مای سه‌ره‌كی و هێزی بزوێنه‌ری سیسته‌می جیهانییه. ئه‌و ده‌ڵێ ته‌نانه‌ت له‌باری تیۆریشه‌وه گه‌شه و پێشكه‌وتنی هاوكاتی هه‌موو ده‌وڵه‌ته‌كانی مه‌یسه‌ر نابێت، چونكه كه‌لێنی زۆر و جیاوازی فراوان میكانیزمی هه‌میشه‌یی كاركردی ئابووریی جیهانیه. به‌ڵام هه‌ندێك ستراتیژ و ڕێكاری جێگره‌وه‌ی گه‌شه‌ی ئێستا له هێنانه‌دی زه‌مینه‌یه‌ك بۆ لێكۆڵینه‌وه‌ی توانا و ئه‌گه‌ره‌كانی گۆڕینی ئه‌م سیسته‌مه نایه‌كسانه ده‌خاته ڕوو:\n1-ستراتیژ یان ڕێكاری سوود له هه‌له‌كان: به‌شێوه‌ی ئاسایی له بازاری جیهانیدا و له‌ماوه‌ی سه‌ده‌ی ڕاوه‌ستان و قه‌یرانی به‌های ماده خاوه‌كانی وڵاتانی په‌راوێز، زۆر خێراتر له به‌های به‌رهه‌مه پیشه‌سازییه پێشكه‌وتووه‌كانی وڵاتانی ناوه‌ند دێته خواره‌وه. له‌ئه‌نجامدا حكومه‌ته‌كانی وڵاتانی په‌راوێز ڕووبه‌ڕوو ده‌بن له‌گه‌ڵ كێشه‌كانی به‌دیهێنانی بودجه، زۆربوونی بێكاری و كه‌مبوونه‌وه‌ی ده‌رامه‌تی حكومه‌ته‌كان. ڕێگاچاره‌ی ئه‌م كێشه‌یه بریتیه له ستراتیژی جێگاگرتنه‌وه‌ی هاورده‌كان، واته به‌رهه‌مهێنانی پیشه‌سازی له‌ناو وڵاتدا به‌هۆی ته‌كنیكی هاورده‌كان ده‌بێت. ئه‌م ستراتیژه به‌مانای سوودوه‌رگرتن له هه‌لومه‌رجی سیاسی لاوازی وڵاتانی ناوه‌ند له سه‌رده‌مێكی تایبه‌تی و هاورده‌كردنی ته‌كنیك له‌و وڵاتانه ته‌واو ده‌بێت. مانای وڵاتانی په‌راوێز ده‌توانن له‌و سه‌رده‌مانه‌دا ته‌كنیك و هونه‌ری به‌رهه‌مهێنان به‌به‌هایه‌كی كه‌متر له وڵاتانی ناوه‌ند بكڕن.\n2-ستراتیژ و ڕێكاری ڕێگادان به سه‌رمایه‌ی ده‌ره‌كی: له‌م ستراتیژه‌دا گه‌شه به‌هۆی ڕێگادان و له‌بنه‌ڕه‌تدا له‌سه‌ر بنه‌مای تایبه‌تمه‌ندییه رێژه‌ییه‌كانی وڵاتانی په‌راوێز وه‌كو ئاستی نزمی ده‌رامه‌تی تاك و په‌سه‌ندكردنی زیاتر بۆ سه‌رمایه‌گوزاری دێته‌دی. ئه‌م شێوازه‌ی گه‌شه په‌یوه‌نداره به‌سه‌رده‌می پێشكه‌وتن و ده‌وڵه‌مه‌ندبوون، وكاتێكیش ده‌چێته بواری كاره‌وه كه وڵاتانی ناوه‌ند خۆشیان كێشه‌ی ئابوورییان نه‌بێت. هه‌روه‌ها ئم شێوازه‌ی گه‌شه ته‌نانه‌ت بۆ وڵاتانی خاوه‌ن پیشه‌سازی سه‌ره‌تاییش ده‌ست ئه‌دات.\n3-ستراتیژ و ڕێكاری حكومه‌تێك كه پشت به خۆی ببه‌ستێ: ئه‌م ڕێكاره بۆ سوودی وڵاتانی په‌راوێز پشت به‌ستنه به شێوازێك له ته‌كنیكی ناوخۆیی. به‌بڕوای والرشتاین له‌م سه‌رده‌مه‌دا ئه‌م ڕێكاره به هۆی سیسته‌می جیهانیه‌وه كه خۆشی له‌م ستراتیژه نایه‌ت، ناتوانێت سه‌ركه‌وتنی باش به ده‌ستبهێنێ.\nشۆڕش له هه‌موو وڵاتان\nله‌دوای خۆپیشاندان و نائارامیه‌كانی توركیا، خۆپیشاندان و راپه‌رینی گه‌وره‌تریش له به‌رازیل ڕوویاندا و له‌دوای ئه‌ویش له بولگاریاش گه‌واهی ئه‌و ڕووداوانه بوون، كه كه‌متر گرنگیان پێدرا. هه‌ڵبه‌ت، ئه‌م خرۆشان و خۆپیشاندانانه یه‌كه‌مین شۆرشه‌كان نین، به‌ڵام تازه‌ترین ئه‌و شۆڕشانه بوون كه له‌م ساڵانه‌دا ڕوویاندا. زۆر شێواز و ڕێكار هه‌ن بۆ شیكردنه‌وه‌ی ئه‌م دیاردانه. به‌بڕوای من، ئه‌وان ڕه‌وتێكی به‌رده‌وامی ئه‌و دیارده‌یه‌ن كه له دوای شۆرشی جیهانی ساڵی 1968 روویاندا.\nبێگومان، هه‌ر شۆڕشێك ورده‌كاریی تایبه‌تی و هاوسه‌نگیی هێزی ناوخۆیی خۆی له هه‌ر وڵاتێك هه‌یه. به‌ڵام، ئه‌گه‌ر كه‌سێك بیهه‌وێت ناسینی باش له‌م ڕووداوانه به‌ده‌ستبهینێ، یان ئه‌وه‌ی ئێمه وه‌كو تاك و گروپه‌كان ده‌بێت چی بكه‌ین، پێویسته لایه‌نی هاوبه‌شی ئه‌و شۆڕشانه بزانین.\nیه‌كه‌مین تایبه‌تمه‌ندیی هاوبه‌ش ئه‌وه‌یه كه هه‌موو ئه‌م ڕووداوانه له سه‌ره‌تادا زۆر بچووك بوون، ژماره‌یه‌ك كه‌سانی ئازا بۆ ئامانجێك رژانه ناو شه‌قامه‌كانه‌وه، پاشان خۆپیشاندانه‌كان فراوان بوون، كه تاڕاده‌یه‌ك پێشبینی نه‌كراو نه‌بوون. ناگه‌هان، نه‌ك ته‌نها شاندی ده‌سه‌ڵاتدار و حكومه‌ت به‌ڵكو تائه‌ندازه‌یه‌كیش ده‌وڵه‌تیش كه‌وته به‌رامبه‌ر هێرش و په‌لاماره‌كان. ئه‌م شۆڕشانه ئاوێته‌یه‌ك بوون له داخوازی ئاڵۆگۆڕی حكومه‌ت بۆ حكومه‌تی باشتر و پاشان بوونه ئه‌و شۆڕشانه‌ی كه ڕه‌وایی ده‌سه‌ڵاته‌كانیان خسته ژێر پرسیاره‌وه. هه‌ردوو گروپه‌كه (ئه‌وانه‌ی داوای ریفۆرم ده‌كه‌ن و ئه‌وانه‌ش كه ده‌یانه‌وێت ده‌وڵه‌ت بڕوخێنن) باسیان له دیموكراسی و مافه‌كانی مرۆڤ ده‌كرد. هه‌رچه‌نده پێناسه‌كانی ئه‌م دوو داخوازیه زۆر له‌یه‌ك جیاوازن، به‌ڵام به‌شێوه‌ی گشتی مه‌یلی ئه‌م شۆڕشانه له باڵی چه‌په‌وه نزیكن و ده‌چنه ناو مه‌یدانی سیاسه‌ته‌وه.\nهه‌ڵبه‌ت ئه‌و حكومه‌تانه‌ش كاردانه‌وه‌یان هه‌بوو، یا هه‌وڵ ده‌ده‌ن شۆڕشه‌كان سه‌ركوت بكه‌ن، یان ده‌یانویست به پێدانی ئیمتیازات ئارامیان بكه‌نه‌وه و له‌هه‌ردوو ئاڕاسته‌كه‌شدا كاریان كرد. زۆربه‌ی جاره‌كان په‌نایان برده به‌رسه‌ركوت كردن، به‌ڵام كاتێك كه بۆ حكومه‌ت و ده‌وڵه‌ت ئه‌نجامی پێچه‌وانه یان دڵخوازی نه‌بوو، سه‌ره‌نجام خه‌ڵك له شه‌قامه‌كاندا داواكارییه‌كانیان زیاتركرد. ده‌وڵه‌ته‌كان زۆربه‌یان سه‌ركوتیان كرده ڕێگا چاره‌ی ده‌ربازبوونیان. نه‌ك ریفۆرم و پێدانی ئیمتیازات و سه‌ركوته‌كانیشیان له‌كه‌م ماوه‌دا به‌كارهێنا.\nدووه‌مین تایبه‌تمه‌ندیی ئه‌م شۆڕشانه ئه‌وه‌یه كه هیچكامیان به‌و خێراییه زۆره‌وه بۆ سه‌رده‌مێكی درێژتر به‌رده‌وام نابن. ناڕه‌زاییه‌كان له‌به‌رامبه‌ر هه‌وڵه‌كانی سه‌ركوت ته‌سلیم بوون. یا ده‌وڵه‌ت داوای به‌شداری و هاوكاری لێكردن له‌دوای به‌هێزبوونیان. یان خودی شۆڕشه‌كانیش له‌دوای هه‌وڵی زیاتر كه خۆپیشاندانه‌كان بۆ به‌رده‌وامبوون پێویستیان پێی بوو، ماندوو بوون. ئه‌م كاڵ بوونه‌وه‌ی خۆپیشاندان و ناڕه‌زاییه‌كان به ته‌واوی سروشتیه و نیشانه‌ی شكست نیه.\nتایبه‌تمه‌ندیی سێهه‌میش كۆتایی هاتنی خۆپیشاندان و راپه‌رینه‌كانه، به‌ڵام میراتێك به‌جێ ده‌هێڵێ، ئه‌ویش ئه‌وه‌یه كه شتێك له سیاسه‌تی وڵات له زۆربه‌ی كاته‌كاندا به ئاڕاسته‌ی باشتر ده‌گۆڕێت. پرسی سه‌ره‌كی، له‌لایه‌نی نایه‌كسانیه‌كاندایه كه ده‌چێته به‌رنامه‌ی كاری گشتی. یان هه‌ستی هاوپشتی خه‌ڵكانی خواره‌وه‌ی كۆمه‌ڵ زیاد ده‌كات. یان گومان له‌باره‌ی به‌ڵین و درۆكانی ده‌وڵه‌ت، كه سیاسه‌ته‌كانیان له‌وێدا شاراوه بوون، له‌ناو خه‌ڵكا زیاتر ده‌بێت.\nچواره‌مین تایبه‌تمه‌ندیی هاوبه‌ش ئه‌وه‌یه‌كه له هه‌ر شۆڕش و خرۆشانێكدا، زۆرینه‌ی ئه‌وانه‌ی كه دره‌نگ پێوه‌ی په‌یوه‌ند ده‌بن، كارێك ئه‌نجام ده‌ده‌ن كه بێگومان له پێناوی ئامانجه سه‌ره‌تاییه‌كاندا نیه (كه ریفۆرم و دیموكراسی و چاكسازییه)، به‌ڵكو بۆ به‌لاڕێدابردنی ئه‌و بزاڤانه یان پێدانی ده‌سه‌ڵاتی سیاسیه به‌گروپه‌كانی باڵی ڕاست كه له‌گه‌ڵ ئه‌وانه‌ی ئێستا له ده‌سه‌ڵاتدان له ڕوخساردا جیاوازن، به‌ڵام به هیچ ناونیشانێك دیموكراتتر یان پابه‌ندتر نین به مافه‌كانی مرۆڤه‌وه.\nپێنجه‌مین تایبه‌تمه‌ندیش ئه‌وه‌یه كه هه‌موو ئه‌م شۆرشانه ده‌رگیری ناكۆكیی جیۆپۆلیتیكن. ده‌وڵه‌تانی به‌هێزی ده‌ره‌وه‌ی ئه‌و وڵاتانه‌ی كه شۆڕشیان تیا ڕووده‌دات، به‌وپه‌ڕی تواناوه هه‌وڵ ده‌ده‌ن یارمه‌تی ئه‌و گروپانه بده‌ن كه به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی ده‌ره‌وه ده‌به‌نه پێشه‌وه، بۆئه‌وه‌ی به ده‌سه‌ڵات بگه‌ن، ئه‌گه‌رچی ئه‌م هه‌وڵانه‌ش سه‌ركه‌وتوو نابن. ئه‌م پرسه به‌شێوه‌یه‌ك ڕووده‌دات كه هه‌تا ئه‌مڕۆش یه‌كێكه یان یه‌كێك ده‌بێت له كێشه سه‌ره‌كی و به‌رده‌وامه‌كانی هه‌ر شۆرشێك، كه په‌یام و ئامانجه‌كانی له‌سه‌ر بنه‌مای سیسته‌می جیهانی به‌گشتی ڕووده‌دات. ئه‌مه‌ش زۆر دژواره، چونكه ڕه‌هه‌نده جیۆپۆلیتیكه‌كان ده‌توانن ببنه هۆكاری جوڵان و خرۆشان له‌ناو پرسی نه‌یاریی له‌دژی هه‌ژموونگه‌رایی وڵاتان.\nسه‌رئه‌نجام ئه‌وه‌ی كه ده‌بێت له بیرمان نه‌چێت ئه‌وه‌یه، ڕووداوه‌كانی ئێستا له‌سه‌رده‌مێكی تێپه‌ڕدا ڕووده‌ده‌ن كه پێكهاته‌ی ئابووریی جیهانیی سه‌رمایه‌داری ڕووی له كۆتاییه، یان له‌وانه‌یه سیسته‌مێكی نوێ بهێنێته‌دی. به‌ڵام ئه‌م سیسته‌مه نوێیه ده‌توانێ چاكتر یان خراپتربێت. ئه‌مه‌ش نه‌به‌رد و خه‌باتی راسته‌قینه‌ی ئه‌م 20تا 40 ساڵه‌ی ئاینده‌یه. لێره، له‌وێ یان له‌هه‌موو شوێنێك و چ بریارێك بده‌ین، ده‌بێت به‌شێك بێت له‌م نه‌به‌رده سیاسیه فراوانه له ئاستی جیهاندا. (1ی6/2013)\nسه‌رچاوه: سایتی (اخبار روز)