سيسته‌م و ده‌زگای سیاسی له پێوانه‌ی قورئاندا | پایگاه اطلاع رسانی اصلاح\nمحه‌مه‌د ئه‌حمه‌دیان – سه‌قز\nچاوخشانێک به‌سه‌ر بیری ڕامیاری مامۆستا ناسری سوبحانی (رح)\nله تایبه‌تمه‌ندیه ھه‌ره ڕوون و به‌رچاوه‌کانی پیاوانی گۆڕه‌پانی بیر و ئه‌ندێشه، ئه‌وه‌یه که سه‌باره‌ت به کێشه‌کانی ده‌ور و به‌ری خۆیان بێگه‌می نین، ھه‌رچه‌ن ئه‌و کیشه‌یه له ده‌ره‌وه‌ی زانیاری و پسۆڕایه‌تی ئه‌وانه‌وه بێت. کێشه بنه‌ماییه‌کان وه‌کوو : فه‌لسه‌فه‌ی ژیان، سه‌ره‌تا و فه‌لسه‌فه‌ی بوونی ھه‌ستی، کێشه سیاسی و کۆمه‌ڵایه‌تیه‌کان، مافی مرۆڤ و ... ھتد. به‌گشتی ڕوانگه و ڕوانینی ھه‌ر بیرمه‌ندێک ده‌رباره‌ی کێشه‌گه‌لێک وه‌ک ئه‌و کێشانه‌ی باسمان کرد، ھه‌ڵقوڵاو له جیھان بینی و باوه‌ڕی ئه‌وه. چونکوو ڕوانینی مرۆڤ بۆ جیھان، وه‌کوو دووربینێک ده‌بێته چاوساخی فیکر و ئه‌ندیشه‌ی ئه‌و، و کاریگه‌ری ھه‌یه له‌سه‌ر گه‌وره و بچووک کردنه‌وه‌ی کێشه‌کان له ده‌زگای بیر و فیکری ئه‌ودا.\nمامۆستا «ناسر سوبحانی»یش یه‌کێ له‌م بیرمه‌نده ئایینیانه‌یه که له وانه‌وتنه‌وه و ھه‌ندێ شریتی کاسێت دا به شێوه‌یه‌کی پسپۆڕ و لێزانانه، باسی له‌و پرسیارانه کردووه و سه‌باره‌ت به ھه‌ندێ پرسی «سیاسی» به شێوه‌یه‌کی شاره‌زایانه باسی کردووه، ھه‌ر چه‌ن خۆی به خاوه‌ن ڕا له‌م به‌شه‌دا نه‌ئه‌زانی. له ده‌زگای فیکر و بیری ئه‌ودا، خاڵه‌کانی به‌شی سیاسه‌ت سه‌رچاوه‌یان له قورئانه‌وه وه‌رگرتووه. ڕوانگه‌ی مامۆستا ناسر، له‌گه‌ڵ زانایانی بواری سیاسه‌ت و حکومه‌ت جیاوازی زۆره. ھه‌ر چه‌ن ھه‌ندێ جاریش بیر و ڕای وه‌ک بیر و ڕای ئه‌وان وایه.\nڕوانگه‌ی مامۆستا ناسر له به‌شی سیاسه‌ت و بنه‌ماکانی نیزامی سیاسی، نه‌وه‌ک ڕوانگه‌ی پێشه‌نگانی ئیسلامی وه‌ک «ماوه‌ردی»، «ئیبن خه‌لدوون»ه و نه وه‌ک زانایانی دواتری وه‌ک بۆ «سه‌ید جه‌مال» و «که‌واکیبی» و «مه‌ودوودی» و «حه‌سه‌ن به‌ننا» و «قه‌رزاوی». به‌ڵکوو شێوازی مامۆستا، شێوازی جیاوازه و ته‌نانه‌ت بۆ داڕشتنی ده‌زگای بیری سیاسی خۆی، شێوازێکی نوێی گرتۆته به‌ر. له ئه‌ندیشه‌ی سیاسی مامۆستا ناسردا، ڕه‌ئیسی ده‌وڵه‌ت، ده‌زگای به‌ڕێوبه‌رایه‌تی، ده‌زگای قه‌زا و داوه‌ری وه‌ک ژێر ده‌سته‌یه‌ک له نیزامی سیاسی له قورئانه‌وه وه‌رگرتووه.\nله ڕوانگه‌ی مامۆستا ناسردا، ئیسلامی ئه‌سیل، ئیسلامێکه که تێکه‌ڵ به سیاسه‌ته و بۆ سه‌لماندنی سیاسه‌تی ئیسلامی، له قورئان به‌ڵگه دێنێته‌وه. ھه‌ر بۆیه نووسراوه‌که‌شم ناونا «پێکھاته‌ی سیاسی له پێوانه‌ی قورئان»دا، تا بۆ خوێنه‌ره به‌ڕێزه‌کان ده‌رکه‌وێ که بیر و ڕای مامۆستا ناسر به تێکڕا له قورئانه‌وه وه‌رگیراوه. ھه‌رچه‌ن له باسی ئیجتیھاد دا، پێکان و نه‌پێکان ڕێگای ھه‌یه. مامۆستا ناسر پێی وایه که شێوازی بیری سیاسی ھه‌ر مرۆڤێک سه‌رچاوه‌ی له تێڕوانینی ئه‌و بۆ جیھان، سه‌رچاوه‌ی گرتووه. بۆ ده‌ڵێ : «ڕوانگه‌ی مرۆڤ بۆ جیھانی ده‌ور و به‌ری، بنه‌مای ھه‌ر پێکھاته‌یێکی سیاسییه. چونکوو پێکھاته‌ی جیھان ده‌زگایێکی جیاواز و جودا له‌یه‌ک نین، به‌ڵکوو ده‌زگایێکی پێوه‌ندیدار و پێکه‌وه لکاون.»1\nله‌سه‌ر ئه‌م بنه‌ما «پێکھاته‌ی حه‌ق» ئه‌و پێکھاته‌یه که له‌گه‌ڵ ده‌زگای ھه‌ستی و بووندا ڕێده‌که‌وێ، و ھه‌ر پێکھاته‌یه‌ک دژی پێکھاته‌ی ھه‌ستی و بوون بێت، «به‌تاڵ»ه.\n[بَلْ نَقْذِفُ بِالْـحَقِّ عَلَى الْبَاطِلِ فَيَدْمَغُهُ فَإِذَا هُوَ زَاهِقٌ وَلَكُمُ الْوَيْلُ مِمَّا تَصِفُونَ] «انبياء / 18»\nبه ڕای مامۆستا سوبحانی، مێژوو، گۆڕه‌پانی ھاتوچۆی ته‌واوی فیکره سیاسیه‌کانه و ھه‌رکامیان دوای په‌یدا بوون و گه‌شه‌کردنیان، ده‌سکه‌وته‌کانی خۆیان پێشکه‌ش کردووه و پاشان ده‌بێ بچنه به‌رده‌م مه‌حکه‌مه‌ی مێژوو و ئه‌و ده‌رباره‌یان حوکم بدات. بۆ «پێکھاته‌ی حه‌ق» پێویسته که ته‌واوی پێکھاته به‌تاڵه‌کان بێنه سه‌ر کار و حوکم به‌ده‌سته‌وه بگرن و ئه‌زموونی خۆیان پێشکه‌شی مرۆڤه‌کان بکه‌ن، و به‌تاڵی ئه‌وان بۆ مرۆڤایه‌تی ده‌رکه‌وێ، ئه‌مجار به‌رنامه‌که‌ی خودا بۆ خه‌ڵکی ده‌ر ده‌که‌وێ و له لایه‌ن خه‌ڵکیه‌وه پێشوازی لێ ده‌کرێ. ئه‌م ئیشه ئه‌نجامه‌که‌ی حه‌تمیه و خوای گه‌وره به‌ڵێنیه‌که‌ی داوه :\n[هُوَ الَّذِي أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْـهُدَى وَدِينِ الْـحَقِّ لِيُظْهِرَهُ عَلَى الدِّينِ كُلِّهِ وَلَوْ كَرِهَ الْـمُشْرِكُونَ] (صف/٩)\nله‌م مه‌قاله‌دا که سه‌رچاوه‌که‌ی شریته‌کانی مامۆستا ناسر له ژێر ناوی «نیزامی سیاسی»یه، ھه‌وڵم داوه تاکوو ڕوانگه‌و بیر و بۆچونی ئه‌و به‌ڕێزه سه‌باره‌ت به کێشه‌ی سیاسی و ئه‌وه‌ی ئه‌چێته ژێر کۆی نیزامێکی سیاسی، باس بکرێ به‌بێ ئه‌وه‌ی که ڕه‌خنه لێ بگیردرێ یا له‌گه‌ڵ بیروبۆچوونی بیرمه‌ندانی دیکه‌دا ھه‌ڵسه‌نگێندرێ.\nسه‌قز ـ محه‌مه‌د ئه‌حمه‌دیان 26/09/92\nنه‌خشه‌ی ده‌زگای سیاسی ده‌وڵه‌تی ئیسلامی له بیرو ئه‌ندێشه‌ی مامۆستا ناسری سوبحانی (رح)\nسیاسه‌ت و ئه‌وه‌ی پێوه‌ندی به سیاسه‌ته‌وه ھه‌یه، باسێکی دور و درێژه و له‌م باره‌وه، له لایه‌ن خاوه‌ن فیکر و بیره‌کانه‌وه پێناسه‌ی جۆراوجۆری بۆ کراوه، به‌ڵام له ھه‌ندێ چه‌مک و پێناسه‌دا پێکه‌وه ھاوڕا و ھاوبیرن. مامۆستا ناسریش وه‌ک زۆرێ له پسپۆڕانی به‌شی سیاسه‌ت پێی وایه که سیاسه‌ت، به‌ڕێوبه‌رایه‌تی گشتی کۆمه‌ڵگایه و له‌م باره‌وه ده‌ڵێ : «سیاسه‌ت، سه‌رپه‌رشتی و به‌ڕێوبه‌رایه‌تی کاروباری کۆمه‌ڵگایه‌کە چونکو له ڕوانگه‌ی مامۆستاوه، به‌ڕێوبه‌رایه‌تی بریتیه له ئیداره‌کردنی ھه‌ستی. چونکو ھاتنی ڕۆژ و شه‌و و درێژه‌ی چه‌رخه‌ی ھه‌ستی، به‌شێکن له‌و ئیشه‌ی که ڕێنوێنی و به‌ڕێوبه‌رایه‌تیه‌که‌ی له ئه‌ستۆی خودایه.\n«امت وسط» ئوممه‌تی مامناوه‌ند\nمامۆستا ناسر وه‌ک ھه‌موو خاوه‌ن بیر و تیئۆری دانه‌رێکی زانستی سیاسه‌ت، پێی وایه «ئوممه‌ت» یه‌کێ له بنه‌ما سه‌ره‌کیه‌کانه بۆ پێکھاتنی ده‌زگایێکی حکومه‌تی و سیاسی و فه‌لسه‌فه‌ی «ناردنی په‌یام» واته «ڕیساله‌ت» که له دیدی مامۆستاوه میحوه‌ری دووھه‌مه بۆ پێکھاتنی نیزامێکی سیاسی، بۆ ڕێنوێنی و ھیدایه‌تی ئه‌م «ئوممه‌ت»ه‌یه. چونکوو بێتوو ئوممه‌تێک نه‌بێ، نه «په‌یام»ی پێغه‌مبه‌ران (د.خ) واتایێک په‌یدا ده‌کا نه «خیلافه‌ت».\nجا بۆیه «ئوممه‌ت» ناوه‌رۆکی سه‌ره‌کی و جه‌وھه‌ری ھه‌موو ده‌زگایێکی سیاسیه. ھه‌موو ئوممه‌تێک له ماوه‌ی ژیانی سیاسی و کۆمه‌ڵایه‌تیدا تووشی که‌مکاری و توندڕه‌وی بوون، به‌ھۆی ئه‌م که‌مکاری و زیاده‌ڕه‌ویه‌وه، له ئامانجی گشتی خۆیان که «خیلافه‌ت»ه دوور که‌وتوونه‌ته‌وه. ئوممه‌تێک ده‌توانێ ئه‌م ئیشه گرینگه بێنێته جێ که «وسطيت» بکاته سه‌ردێڕی ھه‌موو به‌رنامه‌کانی. مامۆستا ناسر بۆ ئوممه‌تی وه‌سه‌ت دوو تایبه‌تمه‌ندی باس ده‌کا و ده‌ڵێ : «1ـ ئومه‌تی وه‌سه‌ت، ئوممه‌تێکه به پێی به‌رنامه‌ی خوا حوکم بکا، 2ـ سه‌باره‌ت به ھه‌موو خه‌ڵکی عادڵ بێت».2\nله ڕوانگه‌ی مامۆستا ناسره‌وه وه‌سه‌تیه‌ت بریتیه له : زاڵبوونی به‌رنامه‌ی په‌روه‌ردگار به‌سه‌ر ھه‌موو کاره‌کاندا و عه‌داڵه‌ت له حه‌قی ته‌واوی مرۆڤه‌کاندا. به‌زمانێ ئاسایی، عه‌داله‌ت بریتیه له فه‌رمانه‌کانی خوا له ته‌واوی بواره‌کانی کۆمه‌ڵایه‌تی، سیاسی، ئابووری و بنه‌ماڵه‌ییدا. بۆ پشتگیری له ڕای خۆی ئه‌م ئایه‌تانه به به‌ڵگه دێنێته‌وه:\n[وَعَدَ اللهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنْكُمْ وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ لَيَسْتَخْلِفَنَّهُمْ فِي الأرْضِ كَمَا اسْتَخْلَفَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ وَلَيُمَكِّنَنَّ لَـهُمْ دِينَهُمُ الَّذِي ارْتَضَى لَهُمْ وَلَيُبَدِّلَنَّهُمْ مِنْ بَعْدِ خَوْفِهِمْ أَمْنًا يَعْبُدُونَنِي لا يُشْرِكُونَ بِي شَيْئًا وَمَنْ كَفَرَ بَعْدَ ذَلِكَ فَأُولَئِكَ هُمُ الْفَاسِقُونَ] (نور/55)\n[وَالَّذِينَ اسْتَجَابُوا لِرَبِّهِمْ وَأَقَامُوا الصَّلاةَ وَأَمْرُهُمْ شُورَى بَيْنَهُمْ وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ يُنْفِقُونَ] (شورا/٣٨)\nله ئایه‌تی 38ی سووڕه‌ی شوڕا، ئاماژه به چوار ته‌وه‌ری بنه‌مایی که بریتین له : ته‌وه‌ری ئیمانی، عیبادی، سیاسی و کۆمه‌ڵایه‌تی دراوه.\n1ـ قه‌بووڵکردن و وڵامدانه‌وه به یاسای په‌روه‌ردگار له ھه‌موو ئیشێکدا\n2ـ به‌ڕێوه‌بردنی فه‌ڕزی نوێژ،\n3ـ به‌ڕێوه‌بردنی کاره‌کان به‌پێی شۆڕا و عه‌قڵی گشتی،\n4ـ ئینفاق و به‌خشین ماڵ له‌وه‌ی که خودا پێی به‌خشیون.\nئه‌م ئایه‌ته پیرۆزه سێ ته‌وه‌ری بنه‌ڕه‌تی بۆ گه‌شه‌کردن و چوونه پێشی ئوممه‌تی وه‌سه‌تی تێدایه :\n1ـ ئیمان به خوا، ئێمانێکی وا که ئاڵوگۆڕه‌کانی ده‌رونی گه‌ره‌نتی و ڕێنوێنی کا.\n2ـ به‌ندایه‌تی کردن بۆ خودا، به‌جورێک که دوور له شیرک بێت.\n3ـ کرده‌وه‌ی چاک و باش، کرده‌وه‌یه‌کی وا که له ئیمانه‌وه سه‌رچاوه‌ی گرتبێ و بنه‌ماکه‌ی شه‌ریعه‌ت بێت.\nبه‌رھه‌می ھاتنه‌جێی ئه‌م سێ جه‌وھه‌ره بنه‌ماییه، حکومه‌تی عه‌دلی ئیلاھیه.\n[يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا الله وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَأُولِي الأمْرِ مِنْكُمْ فَإِنْ تَنَازَعْتُمْ فِي شَيْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَى الله وَالرَّسُولِ إِنْ كُنْتُمْ تُؤْمِنُونَ بِالله وَالْيَوْمِ الآخِرِ ذَلِكَ خَيْرٌ وَأَحْسَنُ تَأْوِيلا] (نساء/59)\nله ئایه‌تی 59ی سوره‌ی نیسا، گوێڕایه‌ڵی و ئیتاعه‌کردن وه‌ک سێ گۆشێک له کێشراوه، یه‌که‌م : گوێ ڕایه‌ڵی «اولی الامر» ئه‌ویش کاتێ ڕه‌وایه که خودی «اولی الامر»ه‌که گوێڕایه‌ڵی خوا و ڕه‌سوڵی خوا بێت. دیاره ئوممه‌تێک که گه‌یشتبێته ئاستێک له تێگه‌یشتووی و بلووغی فیکری و کۆمه‌ڵایه‌تی، که‌سێ بۆ به‌ڕێوه‌بردنی ئیشه‌کانی ھه‌ڵده‌بژێرێ که ھه‌م فه‌رمانی خوا به‌ڕێوه ببات و ھه‌م به‌ڕێوه‌به‌ری عیداله‌ت بێ.\nسێ بنه‌مای ھه‌ر نیزامێکی سیاسی\nمامۆستا سوبحانی له نێوان «نیزامی سیاسی» و «حوکمه‌تی ئیسلامی» جیاوازی داناوه و بۆ ھه‌رکامێکیان پێناسه‌یێکی جیاوازی ھه‌یه. به سه‌رنجدانێکی بیر و بۆچوونه‌کانی مامۆستا ناسر له‌م به‌شه‌د‌ا ئه‌وه‌مان ده‌سده‌که‌وێ که له‌لای مامۆستا ناسر، حوکمه‌تی ئیسلامی ده‌زگایێکی سیاسیه‌که شه‌رعیه‌تی خۆی له «شۆڕا»وه وه‌رگرتووه و ئامانجه‌که‌شی، ھێنانه‌ی جێی ئاواتی ئوممه‌ته له چوارچێوه‌ی یاسای ئیسلام دا. ئه‌وه‌ی به‌لای مامۆستا ناسره‌وه زۆر گرینگه و ده‌بێته به‌ردی بناغه‌ی حکومه‌تی ئیسلامی، ھه‌مان «نیزامی سیاسی»ه که له سێ ته‌وه‌ری سه‌ره‌کی پێک ھاتووه و ھه‌رکامیان ته‌واوکه‌ری ڕۆڵی ئه‌وی دیکه‌ن و ئه‌میان بناخه‌ی ئه‌وی دیکه‌یانه. ئه‌م ڕوانگه یه‌کتاپه‌ره‌ستیه له ته‌وحیده‌وه ده‌س پێده‌کا و به ئه‌نجامی یاسا و ده‌ستووره‌کانی خوا له ھه‌موو به‌شێکی ژیانی کۆمه‌ڵایه‌تی و سیاسی، کۆتایی پێ دێ.\n2ـ ڕیساله‌ت و پیام\n3ـ خیلافه‌ت و جێنشینی\nمامۆستا سوبحانی ده‌ڵێ : «به‌گوێره‌ی ئایه‌تی 54ی سووره‌تی ئه‌نعام «ألا لَهُ الخَلْقُ وَ الْأَمر»\nخودا ھه‌م ئافه‌رێنه‌ره و ھه‌م ئه‌مرده‌رکه‌ر، بۆیه بێجگه له خودا که‌سێ حه‌قی فه‌رمانڕه‌وایی و فه‌رمانده‌ری به‌سه‌ر که‌سدا نییه. موشریکه‌کان ده‌ڵێن : ئێمه خۆمان بۆ ژیانی خۆمان «یاسا» داده‌نێین، و په‌یامی پێغه‌مبه‌ران به درێژایی مێژوو، مێژووی به‌ربه‌ره‌کانێ له‌گه‌ڵ ئه‌م ڕێبازه‌دا (واته : ڕێبازی شیرک) بووه. چونکوو «ئه‌مر»ی خودا ھه‌مان یاساکانیه‌تی که ئه‌ویش تایبه‌تی خۆیه‌تی.»3\nپاشان ده‌ڵێ : «ئه‌مر» کردن به مه‌خلوقات، واته پاڵ تێوه‌نانی مه‌خلوقات له ئاستی تواناییه‌کاندا بۆ گه‌یشتن به ئامانجی دیاری کراو، که ھه‌مان «ڕێنوێنی و ھیدایه‌ته». و ڕێنوێنی کاتێ دروسته «زانست و ئیراده«ی مرۆڤ له‌ژێر چاودێری «سروشی ئاسمانی»دا بێت. چوار قۆناخی ئاماده‌سازی، به‌دیھێنان، ته‌ساوی، ئه‌ندازه و ھیدایه‌ت ئه‌م ڕاستیه ده‌سه‌لمێنێ.\n[الَّذِي خَلَقَ فَسَوَّى (٢)وَالَّذِي قَدَّرَ فَهَدَى (٣)وَالَّذِي أَخْرَجَ الْـمَرْعَى] (اعلی/4و3)\nبۆیه، به‌ڕای مامۆستا، ڕوانگه‌ی یه‌کتاپه‌رستیانه که وه‌رگیراو له «ڕبوبیه‌ت و ئولوھیه‌ت»ی خوایه، ئیمان به ڕبوبیه‌تی خوایه که بڕوا به ئولوھیه‌ت، فه‌رمانڕه‌وایی به‌دواوه‌یه و ئه‌م بنه‌مایه، بناغه‌ی ده‌زگای بڕوای کۆمه‌ڵگایه و نیزامی سیاسی سه‌رچاوه‌ی له‌وه‌وه گرتووه.\n2ـ ڕیساله‌ت و په‌یام\nله ڕوانگه‌ی مامۆستا سوبحانیه‌وه، ته‌وه‌ری دووھه‌می نیزامی سیاسی، ڕیساله‌ت و په‌یامه و ده‌ڵێ : «ڕیساله‌ت، ڕێگایێکه که ئه‌مره‌کانی خودا و به‌رنامه‌کانی خودا به خه‌ڵکی ڕا ده‌گه‌یێندرێ و پێغه‌مبه‌رانیش ئه‌م ڕۆڵ و ئه‌رکه‌یان له‌سه‌ر شانه. له لایێکه‌وه پێغه‌مبه‌ران وه‌رگری ئه‌م په‌یامه بوون و له لایێکی دیکه‌وه «مبین» و شرۆڤه‌کاری به‌رنامه‌کان که ئایه‌تی 44ی سوره‌تی نه‌مل ئه‌م ڕاستیه پیشان ده‌دات.\n[قِيلَ لَهَا ادْخُلِي الصَّرْحَ فَلَمَّا رَأَتْهُ حَسِبَتْهُ لُجَّةً وَكَشَفَتْ عَنْ سَاقَيْهَا قَالَ إِنَّهُ صَرْحٌ مُمَرَّدٌ مِنْ قَوَارِيرَ قَالَتْ رَبِّ إِنِّي ظَلَمْتُ نَفْسِي وَأَسْلَمْتُ مَعَ سُلَيْمَانَ للهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ]\nپاشان بۆ په‌ره‌پێدانی زیاتری ته‌وه‌ره‌که ده‌ڵێ : «دواین په‌یام «قورئان»، و دواین نێردراو، پێغه‌مبه‌ره» به‌ڵگه له‌سه‌ربوونی (حجیت) ئه‌و بۆ ئومه‌ته‌ی به‌م شێوه‌یه که : «پێغه‌مبه‌ر (د.خ) بۆ ئه‌و ئۆممه‌ته‌ی که تێیاندا ده‌ژیا، به‌ڵگه و حوججه‌ته و بۆ ئوممه‌ته‌کانی دوای خۆی، زانایانی ئه‌و نه‌ته‌وانه ده‌بنه به‌ڵگه و حوجه‌ت. به‌ڵام به‌و مه‌رجه‌ی که :\n1ـ زاناکان ده‌بێ وه‌کوو پێغه‌مبه‌ر بۆ قه‌ومه‌که‌ی خۆیان حوجه‌ت بن.\n2ـ به زمانی ئه‌و نه‌ته‌وه له‌گه‌ڵ خه‌ڵکیدا بدوێن، مه‌به‌ست له زبان، به‌ڕۆژ بوونی به‌ڵگه و بورھانه‌کانی ئه‌و ڕۆژه‌یه.»\n[فَكَيْفَ إِذَا جِئْنَا مِنْ كُلِّ أُمَّةٍ بِشَهِيدٍ وَجِئْنَا بِكَ عَلَى هَؤُلاءِ شَهِيدًا] (نساء/آيه 41)\nله‌ڕاستیدا مامۆستا سوبحانی پێوه‌ندیه‌کی ڕێک و پێک له نێوان «توحید» و «ریساله‌ت» داده‌نێ، ئه‌وه‌یش ئه‌مه‌یه که به‌دیھێنه‌ری یاسان، په‌یامه‌که‌ی خۆی به‌شێوه‌ی به‌رنامه‌یێکی داڕێژراو بۆ ڕێنوێنی کردنی خه‌ڵکی ناردووه و ڕێگای ناردنی ئه‌م به‌رنامه به‌ھۆی ھه‌ڵبژێردراوانێ به‌ناوی «پێغه‌مبه‌ران»ه که وێڕای وه‌رگرتنی به‌رنامه‌کان، ڕاگه‌یاندن و بانگه‌وازی په‌یامه‌که‌یان له ئه‌ستۆ بووه.\nبۆیه بانگه‌وازی به‌رنامه‌کانی خوا، به‌شی دووه‌می «په‌یام»ی ڕێنوێنی مرۆڤایه‌تیه که به درێژایی مێژوو به‌ڕێوه‌چووه و ھه‌ندێکان توانیویانه به‌ڕێوه‌ی ببه‌ن و ھه‌ندێ له پێغه‌مبه‌ران ته‌نیا فریای ڕاگه‌یاندنه‌که‌ی که‌وتون و ده‌رفه‌تی به‌ڕێوه‌بردن و ئیجرای ئه‌و به‌رنامه‌یان بۆ نه‌ڕه‌خساوه.\n3ـ خیلافه‌ت (جێنشینی)\nته‌وه‌ری سێھه‌می نیزامی سیاسی، «خیلافه‌ت»ه. له ڕاستی دا پێغه‌مبه‌ران وێڕای ئه‌وه‌ی که وه‌رگری په‌یامی خوا بوون، له لایێکی دیکه‌وه به‌ڕێوه‌به‌ری به‌رنامه و یاساکانی خواش بوون. له ڕاستیدا پێغه‌مبه‌ران شرۆڤه‌کار و موبه‌یینی به‌رنامه‌کان بوون و ھه‌م خه‌لیفه و جێنشین. مامۆستا ناسر له‌م باره‌وه ده‌ڵێ : «ته‌وه‌ر و پایه‌ی سێھه‌می نیزامی سیاسی ئیسلام، خیلافه‌ت و جێنشینیه، وه‌رگرتن به‌رنامه‌کان و یاسان (رسالت)، و به‌ڕێوه‌بردن و ئیجراکه‌ی، ده‌بێته خیلافه‌ت و جێنشینی خوا له‌سه‌ر زه‌ویدا. خیلافه‌ت و جێنشینی به واتای جێنشینی خوا له ئاوه‌دان کردنه‌وه‌ی زه‌ویدا. ئاوه‌دان‌کردنه‌وه‌یێک که ته‌نیا به‌ده‌ستی مرۆڤ دێته جێ.\n«إنِّي جاعِلٌ في الأرضِ خليفة] (بقره/30)\nپاشان مامۆستا ده‌فه‌رموێ : «مرۆڤ به‌ناوی جێنشینی خوا له‌سه‌ر زه‌وی، ئه‌و مافه‌ی نیه که له ده‌ره‌وه‌ی چوارچێوه‌ی یاسای په‌روه‌ردگاره‌وه ھاتوچۆ کات. و ئه‌و مافه‌شی نییه که له به‌ڕێوه‌بردن و شرۆڤه‌کردنی به‌رنامه‌که‌دا پێش «پێغه‌مبه‌ر» و نێردراوه‌که‌ی خوا که‌وێ. جا ئه‌م پێشکه‌وتنه چ له ھه‌ڵسوکه‌وت دا بێ و چ له ده‌ربڕینی ڕای خۆیدا.چونکو پێغه‌مبه‌ر ھه‌م ڕێنوێنه و ھه‌م وه‌کیل مرۆڤ :\n[يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تُقَدِّمُوا بَيْنَ يَدَيِ الله وَرَسُولِهِ وَاتَّقُوا الله إِنَّ الله سَمِيعٌ عَلِيمٌ] (حجرات/1)\nھاتنه‌جێی ئیشی جێنشینی له ڕوانگه‌ی مامۆستا ناسره‌وه، مه‌رجێکی ھه‌یه و ئه‌ویش پێکھاتنی ده‌سته‌یێک مرۆڤی «ساڵح و ئه‌ھلی ته‌قواھەڵ که بتوانن یاساکانی خوا بێننه جێ و به ئه‌نجامی بگه‌یێنن. به‌م ھۆیه‌وه بنه‌مای ئیشی پێغه‌مبه‌ران په‌روه‌رده‌کردنی به‌ره‌یێکی ساڵح بووه تا به ئه‌نجامی یاسا و ده‌ستوراتی خوا ڕۆڵی خیلافه‌ت و جێنشینی به باشترین شێوه به‌جێ بێنن.\n[وَلَقَدْ كَتَبْنَا فِي الزَّبُورِ مِنْ بَعْدِ الذِّكْرِ أَنَّ الأرْضَ يَرِثُهَا عِبَادِيَ الصَّالِحُونَ] (أنبيا/١٠٥)\n[قَالَ مُوسَى لِقَوْمِهِ اسْتَعِينُوا بِالله وَاصْبِرُوا إِنَّ الأرْضَ لِلَّهِ يُورِثُهَا مَنْ يَشَاءُ مِنْ عِبَادِهِ وَالْعَاقِبَةُ لِلْمُتَّقِينَ] (اعراف/١٢٨)\nله‌م باسه‌وه ئه‌وه‌مان ده‌س ده‌که‌وێ : «ریساله‌ت» که وەرگرتنی یاساکانی خوا و ڕاگه‌یاندنه‌که‌یه‌تی، کاتێ کاریگه‌ر ده‌بێ که کۆمه‌ڵ و گروپێک که په‌روه‌رده‌ی ده‌ستی ئه‌و په‌یامه بن، ھه‌ڵگری بن. ئه‌گینا ته‌نیا ناردنی یاسای ئاسمانی ھیچ سوودێکی بۆ خه‌ڵکی نییه. جیاوازی نێوان قۆناخی بانگه‌وازی مه‌ککی و مه‌دنیش، ئالێره‌دایه.\nمه‌به‌ست له «خیلافه‌ت» و جێنشینی چییه؟\nمامۆستا ناسر به‌م جۆره باس له ته‌وه‌ری خیلافه‌ت ده‌کا و ده‌ڵێ : «له‌ڕاستیدا خوا، خۆی خیلافه‌ت وه ئه‌ستۆ ده‌گرێ به‌ڵام به‌پێی قاعیده‌ی «ئه‌سباب و موسببه‌بات» و «عیلله‌ت و مه‌علول» ئه‌م ئه‌رکه‌ی به مرۆڤه‌کان سپاردووه که دوو ئیشی گرینگ ڕچاو ده‌کا:\n1ـ ئاوه‌دانکردنه‌وه‌ی زه‌وی، که به‌رھه‌مه‌که‌ی خێر و به‌رژه‌وه‌ندی بۆ زۆرینه‌ی خه‌ڵک بێت.\n[قَالَ يَا قَوْمِ اعْبُدُوا اللهَ مَا لَكُمْ مِنْ إِلَهٍ غَيْرُهُ هُوَ أَنْشَأَكُمْ مِنَ الأرْضِ وَاسْتَعْمَرَكُمْ فِيهَا فَاسْتَغْفِرُوهُ ثُمَّ تُوبُوا إِلَيْهِ إِنَّ رَبِّي قَرِيبٌ مُجِيبٌ] (ھود/61)\n2ـ به‌رپاکردنی به‌رنامه و یاسای خوا له سه‌ر زه‌ویدا «الا لە الخلق و الامر» چونکوو خوا به‌ڵێنین ئه‌مه داوه ھه‌ردووکیان دێته دی. (ئێستاکه زه‌وی به‌ره‌و ئاوه‌دانی ده‌ڕواته پێش و ھه‌رچه‌ند که‌وا به‌رژه‌وه‌ندی که‌می بۆ خه‌ڵکی زه‌وی ھه‌یه ھه‌رچه‌ن بۆ ئاوه‌دانکردنه‌وه‌ی زه‌وی ڕه‌نج زۆر ده‌به‌ن و ده‌سکه‌وته‌که‌شیان که‌مه)\n[وَيَرْزُقْهُ مِنْ حَيْثُ لا يَحْتَسِبُ وَمَنْ يَتَوَكَّلْ عَلَى الله فَهُوَ حَسْبُهُ إِنَّ الله بَالِغُ أَمْرِهِ قَدْ جَعَلَ الله لِكُلِّ شَيْءٍ قَدْرًا] (طلاق/٣)\nحکومه‌تی ئیسلامی و سێ بنه‌ماکه‌ی\nوه‌ک پێشتر باسمان کرد، به‌ڕای مامۆستا سوبحانی حکومه‌تی ئیسلامی ده‌زگایێکی سیاسی که شه‌رعیه‌ت و ڕه‌وایی خۆی له «شۆڕا»وه وەرگرتووه و مه‌به‌ستیشی به‌ڕێوه‌بردنی یاساکانی خوایه. به‌ڕای مامۆستا ناسر، قورئان ته‌نیا به یه‌ک ته‌وه‌ری سیاسی له‌ژێر ناوی «شۆڕا» ئاماژه‌ی کردووه و ده‌ڵێ :\n«قورئان وه‌کوو کانگایێکه که له‌کاتی پێویست بووندا که‌ڵکی لێ وه‌رده‌گیرێ، چونکوو قورئان سه‌رچاوه‌ی کولیات و له به‌شی ورده‌کاری دا ئیشه‌کانی خستوه‌ته ئه‌ستۆی مرۆڤ، به‌ڵام ورده‌کاری عیباده‌ت : وه‌کوو : نوێژ، حه‌ج و زه‌کات، ھه‌روه‌ھا ورده‌کاری به‌شی ئه‌خلاق له‌لایه‌ن «شارع»ه‌وه به‌یان کراوه. به‌ڵام ده‌رباره‌ی «سیاسه‌ت»، «ئابووری» و کێشه کۆمه‌ڵایه‌تیه‌کان ته‌نیا کوللیاته‌که‌ی له قورئاندا باس کراوه. بۆ نموونه : له نیزامی سیاسیدا ته‌نیا یه‌ک ته‌وه‌ر به‌ناوی «شۆڕا» باس کراوه که ئه‌ویش له کات و شوێنی خۆیدا که‌ڵکی لێ وه‌رده‌گیردرێ.»\nمامۆستا ناسر، به‌رله شرۆڤه‌کردنی بنه‌ماکانی حکومه‌تی ئیسلامی، پێناسه‌یه‌ک له حکومه‌تی ئیسلامی به‌م شێوه ده‌کا : «حکومه‌تی ئیسلامی، حکومه‌تێکی «خودایی – ئینسانی»یه. واته یاسا گشتیه‌کانی به شێوه‌ی «ڕیساله‌ت و په‌یام» ناردووه و ده‌رھێنانی ورده‌کاریه‌کان و به‌ڕێوبه‌ردنه‌که‌ی به مرۆڤ سپاردووه. به زمانی ئه‌مڕۆیی : حکومه‌تی ئیسلامی «تیۆکڕاسی» و «دێمۆکڕاسی» است. «تیۆکڕاسیه« چونکوو ئه‌سڵ و بنه‌مای حوکمه گشتیه‌کان له‌لایه‌ن خوداوه نێردراوه و «دێمۆکڕاسیه« چونکوو ھه‌موو بڕواداران به‌ڕێوه‌بردنه‌که‌یان له ئه‌ستۆیه«8.\nپاش شرۆڤه‌کردنی حکومه‌تی ئیسلامی، سێ بنه‌ماکه‌ی باس ده‌کا و ده‌ڵێ : «حکومه‌تی ئیسلامی، وه‌ک ھه‌ر حکومه‌تێکی دیکه سێ بنه‌مای به‌ڕێوبه‌رایه‌تی، یاسادانان و داوه‌ری ھه‌یه. به پێی ئایه‌تی 55 سووڕه‌تی نوور ھه‌موو خه‌ڵکی له به‌رانبه‌ری ئه‌م ئایه‌ته‌دان که ده‌فه‌رموێ : [وَعَدَ الله الَّذِينَ آمَنُوا مِنْكُمْ وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ لَيَسْتَخْلِفَنَّهُمْ فِي الأرْضِ كَمَا اسْتَخْلَفَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ وَلَيُمَكِّنَنَّ لَـهُمْ دِينَهُمُ الَّذِي ارْتَضَى لَـهُمْ وَلَيُبَدِّلَنَّهُمْ مِنْ بَعْدِ خَوْفِهِمْ أَمْنًا يَعْبُدُونَنِي لا يُشْرِكُونَ بِي شَيْئًا وَمَنْ كَفَرَ بَعْدَ ذَلِكَ فَأُولَئِكَ هُمُ الْفَاسِقُونَ] (٥٥)» ئه‌ویش به‌ھاتنه‌جێی ئه‌م دوو مه‌رجه : 1ـ بڕوا 2ـ چاکه‌کار بوون. ھه‌موو مرۆڤه‌کان شیاوی جێنشینی خوا له زه‌ویاندا ھه‌یه و ئه‌م پۆست و مه‌قامه تایبه‌تی به‌که‌سێکی تایبه‌ته‌وه نیه، به‌ڵکوو ھه‌ر کەسێ ئه‌و دوو مه‌رجه‌ی ھه‌بێ شیاوی ئه‌و مه‌قامه‌یه. به‌ڵام چونکو ھه‌مووی بڕواداران ناتوانانن به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی کۆمه‌ڵگا له ئەستۆ بگرن، بۆیه بڕواداران خۆیان کۆمه‌ڵێک بۆ به‌ڕێوه‌بردنی کۆمەڵگا ھه‌ڵده‌بژێرن.»9\nپێویسته ئه‌مه‌ش بگوترێ که ئه‌م کۆمه‌ڵه‌ی که‌وا بڕواداران ھه‌ڵیان ده‌بژێرن، له قورئاندا به «اولی الامر» ناویان لێ براوه. شۆڕای «اولی الامر» له نێوان خۆیاندا که‌سێک به‌ناوی «خلیفە» یا «امیر المومنین» ھه‌ڵده‌بژێرن.»\nله ده‌زگای فیکری سیاسی مامۆستا ناسردا، به‌شی «یاسادانان» ڕۆڵی شرۆڤه و ته‌بینکردنی ھه‌یه بۆیه دەفه‌رموێ : «به‌گوێره‌ی ئایه‌تی 44ی سووره‌تی نه‌مل ڕه‌سووڵی خوا «توێژه‌ری» قورئانه، و سه‌رچاوه‌ی یاسادانان له ئیسلام دا : 1ـ قورئان 2ـ سوننه‌ت 3ـ شۆڕای (اولی الامر)ه. بۆیه له نیزامی ئیسلامی دا ھێزی «یاسادانان» نییه، له ئیسلامدا ھێزی «مبینه» ھه‌یه.\nبه تێفکرین له‌وه‌ی باسکرا ده‌گه‌ینه ئه‌وه‌ی که «قورئان» یه‌که‌م سه‌رچاوه‌ی یاسادانان، و «سوننه‌ت» که شرۆڤه‌ی قورئانه، دووھه‌م سه‌رچاوه‌ی یاسادانانه. وه‌کوو چۆن پێغه‌مبه‌ر موبه‌یینی قورئانه، به‌گوێره‌ی ئه‌مه، شۆڕای «اولی الامر»یش شرۆڤه‌کاری «قورئان و سوننه‌ته« و یاسا پێویسته‌کانی لێ ده‌ر دێنێ و به‌کارێ دێنێ. به‌م شێوه، ھێزی یاسادانان به‌شێکه له شۆڕا و ڕۆڵی شرۆڤه‌کردنی له ئه‌ستۆدایه. به‌ڵام وه‌کوو شرۆڤه‌کاری ئه‌وه‌ڵ که پێغه‌مبه‌ره، مه‌عسووم و دوور له ھه‌ڵه نییه، و ئه‌گەر کێشه‌یان بۆ ھاته پێش ده‌بێ بگه‌ڕێنه‌وه بۆلای «قورئان و سوننه‌ت» :\n[يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا الله وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَأُولِي الأمْرِ مِنْكُمْ فَإِنْ تَنَازَعْتُمْ فِي شَيْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَى الله وَالرَّسُولِ إِنْ كُنْتُمْ تُؤْمِنُونَ بِالله وَالْيَوْمِ الآخِرِ ذَلِكَ خَيْرٌ وَأَحْسَنُ تَأْوِيلا] (نسا/٥٩)\nمامۆستا ده‌فه‌رموێ : «پێویسته ئه‌ندامانی شۆڕا ئاگامه‌ندی باشیان به‌سه‌ر قورئان و سوننه‌تدا ببێ. چونکو ڕۆڵی سه‌ره‌کی و بنه‌ڕه‌تی له ئه‌ستۆی «شۆڕاھەڵ و «اولی الامر»ه. چونکو له حکومه‌تی ئیسلامی دا، جیاوازی ھیزه‌کان بێ واتایه. به‌ڵکوو حکومه‌ت له ئیسلامدا له ده‌ستی «شۆڕا»دایه، که ھه‌مان ھێزی «شرۆڤه‌کار» و «مبینە»یه. شۆڕئا بۆ ھێزه‌کانی دیکه به‌رپرس ھه‌ڵده‌بژێرێ و ھێزی دادوه‌ریش که داوه‌ری و قه‌زاوه‌تی له ئه‌ستۆدایه، به پێی ئه‌و یاسایانه‌ی که‌وا ھێزی «مبینه« دایناوه، دادوه‌ری ده‌کا. پێویسته که ھێزی دادوه‌ری دوای دابینکردنی به‌رپرس، له به‌شی به‌ڕێوبه‌رایه‌تیدا به ته‌واوی سه‌ربه‌خۆ بێت».\nشۆڕای اولی الامر\nمامۆستا ناسر پێی وایه که له نیزامی ئیسلامیدا، قورسی باری به‌رپرسیاریه‌تی له سه‌ر شانی شۆڕای «اولی الامر»ه و بنه‌مای سه‌ره‌کیه بۆ به‌ڕێوه‌بردنی کۆمه‌ڵگا. له ئه‌ندێشه و بیری سیاسی مامۆستا نسردا، ئه‌ندامانی شۆڕا، نه ھه‌ڵده‌بژێردرێن و نه کورت ھه‌ڵێنراوی کۆمه‌ڵێکی تایبه‌ت و نه پێوه‌ندی به کاتێکی دیاریکراو به به‌ڕێوه‌بردنی ئه‌رکه‌که‌یان. به‌ڵکوو ھه‌رکاتێک بارودۆخ و ئه‌و تایبه‌تمه‌ندیانه‌ی که‌وا قورئان ڕچاوی کردووه بێته‌دی، خودبه‌خود شیاوی ئه‌وه ده‌بن که ببنه شۆڕای اولی الامر. له‌م باره‌وه ده‌فه‌رموێ : «ئه‌ندامانی شۆڕای ئیسلامی، ھه‌ڵنابژێردرێن، به‌ڵکوو ئه‌و تایبه‌تمه‌ندیانی که‌وا قورئان باسی کردووه و ئه‌و پسپۆڕایه‌تیه ئابوری، سیاسی و کۆمه‌ڵایه‌تیه تێیاندا بێته دی، خودبه‌خود ده‌بنه ئه‌ندامی شۆڕا. ھه‌روه‌ھا پێویست ناکا که ژماری ئه‌ندامانی شۆڕا دیاری بکرێت. بۆ نموونه بۆ ھه‌ر 1000 که‌س، 1 که‌س ھه‌ڵبژێردرێ، به‌ڵکوو ھه‌رچه‌ن که‌س که شیاوی ئه‌و جێگا بێ، ده‌توانێ له شۆڕای «اولی الامر»دا به‌شداری بکا و ھه‌روه‌ھا له‌بواری کات و ساته‌وه به‌رپرسیاریه‌تی شۆڕای ئیسلامی سنووردار نیه، به‌ڵکو تاکوو ئه‌و تایبه‌تمه‌ندیانه‌یان تێدا بێ، به‌شداری ئه‌وان ڕاگیردراوه.» 12\nمامۆستا ده‌فه‌رموێ به گوێره‌ی ئایه‌ته‌کانی (59 و 83 نسا) «اولی الامر منکم» باس له ئه‌ندامانی شۆڕا ده‌کا که له ھه‌مان کۆمه‌ڵگا و له‌لایه‌ن خه‌ڵکیه‌وه ھه‌ڵده‌بژێردرێن. و «اولی الامر منەم» له ئایه‌تی 83ی نسا، باسی ئه‌و گروپ و ده‌سته پسپۆڕانه‌ی ناو شۆڕا ده‌کا که خاڵه شاراو و نادیاره‌کان بۆ خه‌ڵکی ڕوون ده‌که‌نه‌وه.»13\n[يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَأُولِي الأمْرِ مِنْكُمْ فَإِنْ تَنَازَعْتُمْ فِي شَيْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَى اللَّهِ وَالرَّسُولِ إِنْ كُنْتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ ذَلِكَ خَيْرٌ وَأَحْسَنُ تَأْوِيلاً] (نساء/٥٩)\n[وَإِذَا جَاءَهُمْ أَمْرٌ مِنَ الأمْنِ أَوِ الْخَوْفِ أَذَاعُوا بِهِ وَلَوْ رَدُّوهُ إِلَى الرَّسُولِ وَإِلَى أُولِي الأمْرِ مِنْهُمْ لَعَلِمَهُ الَّذِينَ يَسْتَنْبِطُونَهُ مِنْهُمْ وَلَوْلا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهُ لاتَّبَعْتُمُ الشَّيْطَانَ إِلا قَلِيلاً] (نساء/٨٣)\nله ئاراکانی مامۆستا ناسره‌وه وا ده‌رده‌که‌وێ که ئه‌ندامانی «شۆڕای اولی الامر» به گوێره‌ی ئایه‌ته‌که‌ی سه‌ره‌وه، ده‌بێ له دووبه‌شدا پسپۆڕ بن : واته له زانستی ئایینی «قورئان و سوننه‌ت» و له به‌شی تایبه‌ت به «کێشه‌ی سیاسی، کۆمه‌ڵایه‌تی و ئابووری»یه‌کاندا.\nتایبه‌تمه‌ندیه‌کانی ئه‌ندامانی شۆڕای اولی الامر\nله که‌لامی مامۆستا ناسردا «اولی الامر»، «ئه‌ھلی حه‌ل و عه‌قد»، شۆڕا و ...ھتد یه‌کێکن. بۆ ئه‌ندامانی شۆڕا ھه‌ندێ تایبه‌تمه‌ندی ڕچاو ده‌کا و له‌به‌رچاو ده‌گرێ که کۆی ئه‌م تایبه‌تمه‌ندیانه، له که‌م که‌سێکدا به‌دی دێت. بۆیه سنوورێک بۆ ژماری ئه‌ندامانی شۆڕا دانانێ و وا ده‌رده‌که‌وێ که به‌ھۆی زۆری ئه‌ندامانی شۆڕاوه به‌جۆرێک ترافیک له‌نێوان ئه‌نداماندا به‌دی دێ. تایبه‌تمه‌ندی له سێ به‌شدا ده‌سته‌به‌ر ده‌کا :\nئه‌و تایبه‌تمه‌ندیانه‌ی که‌وا له سوره‌ی شۆڕادا ھاتووه :\n1ـ خاوه بڕوابن، 2ـ خاوه‌ن پشتبه‌ستن و ته‌وه‌ککول بن، 3ـ له فه‌حشا دووره په‌ڕێز بن 4ـ له‌کاتی تووڕه‌یی دا له خه‌ڵکی خۆش بن، 5ـ وڵامدانه‌وه‌ی ده‌ستووره‌کانی خوا 6ـ نوێژ خوێن بن 7ـ گوێڕایه‌ڵی یاسای شۆڕا بن، 8ـ ببه‌خشن و مشت قونجاو نه‌بن 9ـ یاریده‌ری زوڵم لێکراوان بن و له به‌رامبه‌ر زاڵمدا ڕاوێستاو بن.\n[فَمَا أُوتِيتُمْ مِنْ شَيْءٍ فَمَتَاعُ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَمَا عِنْدَ اللَّهِ خَيْرٌ وَأَبْقَى لِلَّذِينَ آمَنُوا وَعَلَى رَبِّهِمْ يَتَوَكَّلُونَ (٣٦)وَالَّذِينَ يَجْتَنِبُونَ كَبَائِرَ الإثْمِ وَالْفَوَاحِشَ وَإِذَا مَا غَضِبُوا هُمْ يَغْفِرُونَ (٣٧)وَالَّذِينَ اسْتَجَابُوا لِرَبِّهِمْ وَأَقَامُوا الصَّلاةَ وَأَمْرُهُمْ شُورَى بَيْنَهُمْ وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ يُنْفِقُونَ (٣٨)وَالَّذِينَ إِذَا أَصَابَهُمُ الْبَغْيُ هُمْ يَنْتَصِرُونَ] (شورا/39ـ 36)\n2ـ تایبه‌تمه‌ندی گشتی\n1ـ شاره‌زایی له زمانی عه‌ره‌بی بۆ ده‌رھێنانی یاساکان له قورئان و سوننه‌ت\n2ـ ئاگامه‌ندی له مه‌به‌ست و ئامانجه‌کانی شۆڕا و نیازه‌کانی کۆمه‌ڵگا\n3ـ تایبه‌تمه‌ندی له بواری پسپۆڕایه‌تی\nزاڵبوون و پسپۆڕی له کێشه «سیاسی، کۆمه‌ڵایه‌تی و ئابووریه‌کان» به پێی ئایه‌تی 83ی نیسا :\nجیاوازی بیر و ڕا له نێوان ئه‌ندامانی شۆڕادا\nبه‌ھۆی جیاوازی تاکی و زانستی مرۆڤه‌کان، ئه‌ندامانی شۆڕای «اولی الامر»، سه‌باره‌ت به کێشه و ڕووداوه‌کان، ناتوانن بێری و ڕایێکی یه‌کده‌نگیان بێت. بۆ لابردنی ئه‌م گرفته و گه‌یشتن به یه‌ک ڕا که کۆی ده‌نگه‌کان بێت و به‌رژه‌وه‌ندی ئوممه‌ت و حکومه‌تی ئیسلامی تێیدا ڕچاو کرابێ، مامۆستا سوبجانی ئه‌م شێوازه‌ی خواره‌وه پێشنیار ده‌کا و ده‌ڵێ : «له شۆڕای ئیسلامیدا، ده‌نگ و ڕای زۆرینه و که‌مینه ڕچاو ناکرێ، به‌ڵکوو ھه‌رکه‌سێ له ئه‌ندامانی شۆڕا سه‌باره‌ت به ھه‌ر کێشه‌یه‌ک ڕا و بیری خۆی ده‌رده‌بڕێ له ئامانجدا ڕای باشتر و به‌ھێزتر په‌سه‌ند ده‌کرێ.\n[قُلْ لا يَسْتَوِي الْـخَبِيثُ وَالطَّيِّبُ وَلَوْ أَعْجَبَكَ كَثْرَةُ الْخَبِيثِ فَاتَّقُوا اللَّهَ يَا أُولِي الألْبَابِ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ] (مائده/١٠٠ )\nو پێوانه‌ی ڕاکان، «طيب له‌به‌رانبه‌ر خبيث»ه‌وه‌یه و «طيب» یا «حسن» یا «احسن». به‌ڵام کاتێ که‌مینه لایه‌نگری ڕای «احسن» بوون و زۆرینه لایه‌نگری ڕای «حسن»، بۆ به‌رگیری له بشێوی و ئاڵۆزی، ئه‌م که‌مینه‌ی که‌وا لایه‌نگری «احسن»ن له ڕای خۆیان پاشگه‌ز ده‌بنه‌وه و گوێڕایه‌ڵی ڕای زۆرینه ده‌بن. ئه‌ڵبه‌ت ئه‌م جۆره به‌شکردنه له کێشه گه‌وره‌کانی وڵاتدایه. به‌ڵام له کێشه بچووکه‌کاندا مرۆڤه خاوه‌ن ڕاکان، پێویست ناکا، موقه‌لید و شوێنکه‌وتوو بن.\nپاشان ده‌فه‌رموێ : به‌گوێره‌ی ئایه‌تی 17و18 زومه‌ڕ ئه‌ندامانی شۆڕا پێویسته به ئاگایی له بنه‌ماکانی «قورئان و سوننه‌ت» گوێبیستی بیر و ڕای خه‌ڵکی دیکه‌ش بن. پاشان چاکترین قسه به‌پێی ئه‌م بنه‌مایانه ھه‌ڵبژێرن و به‌ڕێوه‌ی به‌رن. ئه‌م ڕێبازه باس له ئازادی له بیستن و ھه‌ڵبژاردنی ڕا و بیر له ئیسلامدا ده‌کا.14\nچه‌ن خاڵێک ده‌رباره‌ی شۆڕای «اولی الامر»\n1ـ «خلیفە یا امیر المومنین» که له لوتکه‌ی ھێزی به‌ڕێوبه‌رایه‌تیدایه، له به‌رامبه‌ر شۆڕای «اولی الامر» دا به‌رپرسه و ده‌نگی بڕواپێکردن و ئیعتیماد به وه‌زیره‌کان، واتایێکی نییه. چونکوو خه‌لیفه به‌رپرسه. ئه‌مڕۆ له ئه‌مریکا تا ڕاده‌یه‌ک ئه‌م شێوازه به‌ڕێوه ده‌چێ.\n2ـ وشه‌ی «تنازع» له ئایه‌تی 59 سوره‌تی نیسا ئه‌مه ده‌سه‌لمێنێ که ئه‌ندامانی شۆڕای «اولی الامر» دوور له ھه‌ڵه و تاوان نین و گه‌ڕانه‌وه‌ی کێشه‌کان بۆ لای قورئان و سوننه‌ت، باس له‌م ڕاستیه ده‌کا.\n3ـ له حکومه‌تی ئیسلامیدا جێگایه‌ک بۆ مه‌زھه‌ب (ئایین زا) نییه، چونکوو شۆڕای اولی الامر یا ئه‌ھلی حه‌ل و عه‌قد و ... ھتد به‌پێی نیازی سه‌رده‌م، له قورئان و سوننه‌تدا حوکمه‌کان ده‌ردێنن و ده‌یدۆزنه‌وه.\n4ـ شوێنکه‌وتنی «ئیجماع» پێویسته. چونکوو ئیجماع خاڵی یه‌کگرتوویی و ئیتیفاقی شۆڕای اولی الامره، که له قورئان و سوننه‌ت حوکمیان ده‌رھێناوه، بێ بایه‌خی به ئیجماع، بێ بایه‌خیه به قورئان و سوننه‌ت.\n5ـ به گوێره‌ی وشه‌ی «اولی الامر منکم» له ئایه‌تی 59ی سوره‌ی نیسا واته موسوڵمانانی خاوه‌ن ڕا و ئاگا له ھه‌ر\nسه‌رده‌مێکدا، له‌ڕاستیدا خاوه‌ن بیران له ھه‌ر سه‌رده‌مێکدا، ھه‌مان موجته‌ھدینن که ئه‌ھلی سوننه‌ت له ڕابردوودا له‌مباره‌وه تووشی ھه‌ڵه بوون و درگای ئیجتیھادیان به‌ست.15\nله ئه‌ندیشه‌ی سیاسی مامۆستا ناسر، ھه‌ڵبژاردن و دانانی «خلیفە» یا «امیر المومنین» باسێکی تایبه‌ت و جیا له شۆڕای «اولی الامر» نییه، به‌ڵکو خه‌لیفه که به‌رپرس و مودیری ھێزی به‌ڕێوبه‌رایه‌تی له حکومه‌تی ئیسلامیدایە، که‌سێکی «لێھاتوو و شاره‌زایه« که له‌نێو ئه‌ندامانی شۆڕادا ھه‌ڵده‌بژێردرێ و به‌رپرسیاریه‌تی ھێزی به‌ڕێوبه‌رایه‌تی له ئه‌ستۆ ده‌گرێ. مامۆستا ناسر ده‌ڵێ : «خه‌لیفه، له‌لایه‌ن خوداوه ھه‌ڵنابژێردرێ چونکوو ھه‌موو مرۆڤه‌کان له‌به‌رانبه‌ر په‌یامه‌که‌ی خوداوه، خه‌لیفه‌ی ئه‌ون، به‌ڵکوو خه‌لیفه یا امیرالمومنین که‌سێکه که نوێنه‌ری ته‌واوی کۆمه‌ڵگایه بۆ به‌ڕێوه‌بردنی یاسای «ئه‌مر به چاکه و نه‌ھی له خراپه» که ئه‌ندامانی شۆڕای «اولی الامر» ـ ھه‌ڵبژارده‌کانی خه‌ڵکی ـ له نێوان خۆیاندا ئه‌و ھه‌ڵده‌بژێرن.»16\nپاشان به ڕۆڵی خه‌ڵک له ھه‌ڵبژاردنی خه‌لیفه ئاماژه ده‌کا و به‌پێی بیروڕای مامۆستا، خه‌ڵکی له دوو به‌شدا خاوه‌ن ڕان، له لایێکه‌وه له ھه‌ڵبژاردنی ئه‌ندامانی شۆڕای «اولی الامر» به‌شدارن، و ڕۆڵی دووھه‌می ئه‌وان «به‌یعه‌ت»له‌گه‌ڵ خه‌لیفه‌دایه. مامۆستا ده‌فه‌رموێ : «ھه‌ڵبژاردنی یه‌ک کەس له نێوان ئه‌ندامانی شۆڕا بۆ پۆستی خه‌لیفه یا «امیر» به نوێنه‌رایه‌تی له لایه‌ن شۆڕا، به‌یعه‌تی «بچوک یا صغرى»ه و پاش ڕاگه‌یاندنی شۆڕا، خه‌ڵک به‌شێوه‌ی گشتی له‌گه‌ڵ خه‌لیفه‌دا به‌یعه‌ت ده‌که‌ن که به‌یعه‌تی کوبرای پێ ده‌گوترێ. وێڕای ئه‌و سیفه‌ت و تایبه‌تمه‌ندیانه‌ی که پێشتر بۆ خه‌لیفه باسمان کرد، خه‌لیفه ده‌بێ دوو تایبه‌تمه‌ندی دیکه‌ی ببێ :\n1ـ «مودیریه‌ت و به‌ڕێوبه‌رایه‌تی»\n2ـ «سیاسه‌تمه‌دار»ی که ئیداره‌ی کۆمه‌ڵگا بێ نیاز له‌م دووانه نییه.17\nمه‌به‌ست له حکومه‌تی ئیسلامی چییه؟\nله شوێنێکی دیکه‌دا ده‌فه‌رموێ : «ھه‌رکات زۆرینه‌ی کۆمه‌ڵگا به‌و ئاسته له ئاگامه‌ندی گه‌یشیتن که بتوانن ھه‌ڵبژێرن، ھه‌ڵبژاردن دروسته.18\n[أَمِ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِهِ أَوْلِيَاءَ فَاللهُ هُوَ الْوَلِيُّ وَهُوَ يُحْيِي الْـمَوْتَى وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ] (شورا/٩)\nحکومه‌تی ئیسلامی و نیزامی سیاسی ئامێرن نه‌ک ئامانج، مامۆستا له ڕۆڵی حکومه‌تی ئیسلامی و نیزامی سیاسی ئاوا ده‌سکه‌وتێکی ھه‌یه که : «به گوێره‌ی ئایه‌تی 25ی سووره‌تی حه‌دید، مه‌به‌ست له حکومه‌تی ئیسلامی به‌جێھێنانی «قسط»ه و مه‌به‌ستی سه‌ره‌کی حکومه‌تکردن نییه، به‌ڵکوو ھاتنه‌جێی «قسط»ی خوداییه. «ئوممه‌تی مامناوه‌ند» که له حکومه‌تی ئیسلامیدا بنه‌مای سه‌ره‌کیه له‌سه‌ر ئه‌وبنه‌مایه که به‌رنامه‌ی خوا به‌ڕێوه ببات و سه‌باره‌ت به مرۆڤه‌کان خاوه‌ن عه‌داله‌ت و دادوه‌ری دروست بێ.»19\nبۆیه حکومه‌تی ئیسلامی، حکومه‌تێکی «خودایی – ئینسانی»یه. خوداییه به‌واتایی ئه‌وه‌ی که له‌لایه‌ن خوداوه دابه‌زیوه، و ئینسانییه چونکوو مرۆڤه‌کان و له ژوور ھه‌موویانه‌وه «خه‌لیفه» ڕۆڵی به‌ڕێوبه‌رایه‌تی له ئه‌ستۆیه. مه‌به‌ستی ئه‌وانیش دامه‌زراندنی عه‌داله‌ت له کۆمه‌ڵگادایه.\nسه‌رچاوه‌ی یاسادانان له ئیسلام دا\nبه‌رچاوترین خاڵی جیاوازی بیروڕای مامۆستا ناسر له‌گه‌ڵ خاوه‌نبیرانی ئه‌ندێشه‌ی سیاسی له‌وه‌دایه که به‌لای مامۆستا ناسره‌وه دوو سه‌رچاوه به‌ناوی «قورئان و سوننه‌ت» بۆ یاسادانان ھه‌یه و یه‌ک سه‌رچاوه‌ی ئیستنباتی به‌نێوی «شۆڕا». مرۆڤ مافی یاسادانان و ته‌شریعی نییه چونکوو «به‌دیھێنه‌ر و فه‌رمانده‌ر» یه‌کێکه. «الا لە الخلق و الامر» بۆیه سه‌رچاوه‌ی سه‌ره‌کی بۆ یاسادانان ھه‌مان «قورئان»ه که سروشی ئاسمانه. به‌ڵام پێغه‌مبه‌ری ئیسلام (د.خ) وێڕای ئه‌وه‌ی که خه‌لیفه و به‌ڕێوه‌به‌ری وه‌حی بووه، شرۆڤه‌کاری قورئانه‌کەش بووه. به‌ڵام شرۆڤکاری و «مبین» بوونه‌که‌شی مه‌عسووم و دوور له ھه‌ڵه‌یه :\n[وَمَا يَنْطِقُ عَنِ الْـهَوَى (٣)إِنْ هُوَ إِلا وَحْيٌ يُوحَى] (نجم/3و4)\nشرۆڤه‌کاری دووھه‌م که ده‌بێ شرۆڤه‌ی قورئان و سوننه‌ت بکا، شۆڕای اولی الامره. به‌ڵام شۆڕا، دوور له مه‌عسوومیه‌ته. ئه‌وەی که له ئوسوڵی فیقھه وه‌گیرمان ده‌کێ «اجماع» ھه‌مان «اتفاق»ی شۆڕای ئیسلامی له ڕووداوه ئیستنباتیه‌کان له دوو سه‌رچاوه‌ی «قورئان و سوننه‌ته« بۆیه سه‌رچاوه‌ی یاسادانان له ئیسلام دا له سێ سه‌رچاوه پێک دێت : «قورئان – سوننه‌ت – شۆڕا یا ئیجماع». ماموستا له‌م باره‌وه ده‌ڵێ : «قورئان وه‌کوو سه‌رچاوه‌یه‌ک وایه که له ھه‌موو کاتێدا به پێی نیازه‌کانی مرۆڤ که‌ڵکی لێ وه‌رده‌گیردرێ. چونکوو سه‌رچاوه‌که ھه‌مان گشتیه‌کان و کولیاته، به‌ڵام ھه‌ندێ له ئیشه‌کان که له ده‌ره‌وه‌ی تاوانای بیرو ڕای مرۆڤه‌وه‌ن، کولیاته‌که‌ی له قورئاندا باسکراوه وه‌ک : عیباده‌ت و ئه‌خلاق. به‌ڵام سه‌باره‌ت به «سیاسه‌ت»، «ئابووری»، «کۆمه‌ڵگا» و ھه‌ندێ کێشه‌ی دیکه‌ی کۆمه‌ڵگا، ته‌نیا کولیاته‌که‌ی له قورئاندا ھاتووه. بۆ نموونه درباره‌ی نیزامی سیاسی که ته‌نیا یه‌ک ته‌وه‌ری بنه‌مایی و سه‌ره‌کی به‌ناوی «شۆڕا» باسکراوه، ئه‌ویش به‌و تایبه‌تمه‌ندیانه‌ی که بۆ ئه‌ھلی شۆڕا ھاتووه، پاش قورئان «سوننه‌ت» سه‌رچاوه‌ی دووھه‌می یاسادانانه له ئیسلام که ئه‌ویش به‌جۆرێک شێوازه‌که‌ی گشتییه و ھه‌ندێ له‌و وڵامانه‌ی که له‌سه‌رچاوه سه‌ره‌کیه‌که‌یه‌دا ھاتووه، وڵام ده‌داته‌وه و بۆ دوای خۆی جێی که‌ڵک وه‌رگرتنه. به‌م شێوه، پێغه‌مبه‌ر (د.خ) شرۆڤه‌کاری قورئانه و ئایه‌تی 44ی سووڕه‌تی نه‌مل باس له‌مه‌ده‌کا.\nله شوێنێکی دیکه بۆ ته‌واوکردنی ئه‌م باسه ده‌فه‌رموێ : «اجماع» ڕێکه‌وتنی «اولی الامر»ه له‌سه‌ر بابه‌تێک و ھه‌مان کۆده‌نگی که له به‌رھه‌می یه‌کده‌نگی ئه‌ندامانی شۆڕایه و ده‌بێته سه‌رچاوه‌ی یاسادانان. به‌م ھۆیه له ئیسلام دا سێ سه‌رچاوه ھه‌ن که ده‌بێ دوایان که‌وین : «قورئان، سوننه‌ت، شۆڕا یا ئیجماع.»19\nئه‌وه‌ی باسکرا چاوخشانێک بوو به‌سه‌ر بیری سیاسی مامۆستا ناسر دا، که بنه‌مای سێ ھێزی ھه‌ر نیزامێکی سیاسی به‌لای ئه‌وه‌وه جیاوازه له ھه‌موو بیری بیرمه‌ندێکی دیکه‌ی به‌شی سیاسه‌ت. له بیری مامۆستا ناسردا زۆرترین ڕۆڵ به شۆڕای «اولی الامر» دراوه که ته‌وه‌رێکی قورئانیه و باقی بنه‌ماکانی حکومه‌تی ئیسلامی له‌م ته‌وه‌ره‌وه سه‌رچاوه ده‌گرن. ھه‌رچه‌ن که‌وا بیروڕای ھێچ موجته‌ھیدێک دوور له ھه‌ڵه نییه، به‌ڵام ئاوه‌ھا ڕوانگه‌یه‌ک بۆ کەسێ که‌وا قوتابی حوجره سوننه‌تیه‌کان بووه و له‌وێ خوێندویه‌تی، جێگای ئیفتیخار و شانازیه. ھه‌رچه‌ن له کاتی ھه‌ڵسه‌نگاندنی بیروبۆچوونه‌کانی مامۆستا ناسر له‌گه‌ڵ زاناکانی دیکه له‌به‌شی ته‌فسیر، وشه‌ناسی، زانستی که‌لام، فیقھ، ئوسوڵی فیقھ و زانسته‌کانی دیکه‌دا قوڵایی بیروڕای ئه‌ومان بۆ ده‌ر ده‌که‌وێ.\n1ـ شریته‌کانی نیزامی سیاسی، شریتی 1\n2ـ شریتی / 8 14ـ شریتی/9\n3ـ شریتی / 2 15ـ شریتی/11\n4ـ شریتی / 2 16ـ شریتی/8\n5ـ شریتی / 5 17ـ شریتی/12\n6ـ شریتی / 6 18ـ شریتی/5\n7ـ شریتی / 5 19ـ شریتی/9\n8ـ شریتی / 8\n9ـ شریتی / 9\n10ـ شریتی / 4\n11ـ شریتی / 8\n12ـ شریتی / 8\n13ـ شریتی / 10


گرنگی ئەدەب و تەربییەتى نەفس و دەروون: ماڵپەڕی وەڵامەکان\nئادابەکانگرنگی ئەدەب و تەربییەتى نەفس و دەروون\nگرنگی ئەدەب و تەربییەتى نەفس و دەروون\nزانایانى سەلەف چۆن باسی گرنگی ئەدەب و ڕاهێنانى نەفس و دەروونیان کردووە؟\nگرنگی تەربیەت وڕاهێنانی نەفس ودەروون :\nئیمامی ئاجوڕی -رحمه الله- لە کتابی ( أدب النفوس) دا ، دەڵێت :\nگەر کەسێک بڵێت : چ شتێک بەڵگەیە لەسەر تەربیەت وڕاهێنانی نەفس ودەروون ؟\nئەوا پێ دەگوترێت : قورئان وسوننە وقسەی زانايانی موسوڵمان ، گەر بوترێت : باسی بکە ؟\nئەوا پێ دەگوترێت : بەڵێ إن شاء الله.\nخوای تەعالا فەرموویەتی : (( يَأَيّهَا الّذِينَ آمَنُواْ قُوَاْ أَنفُسَكُمْ وَأَهْلِيكُمْ نَاراً وَقُودُهَا النَّاسُ وَالْحِجَارَةُ)) [التحريم:]الآية 6.\nواته : ئه‌ی باوه‌ڕداران خۆتان و ماڵ و منداڵتان بپارێزن له‌ئاگرێك كه‌سووته‌مه‌نیه‌كه‌ی خه‌ڵكی و به‌رده.\nدەڵێم : هەرکەسێک گوێی لەمە بێت واجبە لەسەری فێری ببێت و لێی بێ ئاگا نەبێت.\nگەر گوتی : ئەوە باس بکە کەئینسان خۆی ماڵ وکەس وکاری پێ دەپارێزێت لەدۆزەخ ؟\nئەوا بڵێ : بەڵێ .\nئیمامی ابن كثير رحمه الله لەتەفسیرەکەیدا لەعەلی کوڕی ئەبو تالیبەوە گێڕاویەتیەوە دەبارەی ئەم ئایەتە فەرموویەتی: (( يَأَيّهَا الّذِينَ آمَنُواْ قُوَاْ أَنفُسَكُمْ وَأَهْلِيكُمْ نَاراً )) فێری زانست وئەدەبیان بکەن .\nوەهەروەها لە ابن عباس رضي الله عنهما گێڕاویەتیەوە : (( قُوَاْ أَنفُسَكُمْ وَأَهْلِيكُمْ نَاراً )) دەڵێت: فێری گوێڕایەڵی خودایان بکەن ، وفێریان بکەن دوور بن لەبێفەرمانی خودا ، وەفەرمان بەکەس وکارتان بکەن بە زیکر ، ئەوکات خودا ڕزگارتان دەکات لە ئاگر . أهـ\nوە هەر تایبەت بەمانای ئەم ئایەتە ئەم فەرموودەیەمان هەیە کە عبدالله بن عمرو گێڕاویەتیەوە لە صەحيحی ( أبي داوود والترمذي ) دا ، هاتووە پێغەمبەر - ﷺ - فەرموویەتی : (( مروا أولادكم بالصلاة و هم أبناء سبع سنين و اضربوهم عليها و هم أبناء عشر سنين و فرقوا بينهم في المضاجع )).\nواتە : فەرمان بە منداڵەكانتان بكەن بە نوێژ كردن لە تەمەنی حەوت ساڵیدا، وە لێیان بدەن لەسەری ئەگەر نەیانكرد كاتێ تەمەنیان گەیشتە دە ساڵی ، وە جێگای نوستنیان لێك جودا بكەنەوە.\nوە ئیمامی مالك رحمه الله دەڵێت :" دایکم پێی دەگوتم : بڕۆ بۆ لای ڕەبیعە فێری ئەدەبەکەی ببە پێش ئەوەی فێری زانستەکەی ببیت .\nوە عبد الله بن المبارك رحمه الله دەڵێت: " سەلەف وپێشینان فێری ئەدەب دەبوون پێش زانست .\nوەهەروەها دەڵێت : ئەدەب دوو لەسەر سێی زانستە .\nوەهەروەها دەڵێت : " سی ساڵ فێری ئەدەب بووم و بیست ساڵ فێری زانست بووم .\nوە سفيان الثوري رحمه الله دەڵێت : دوای فەرزەکان هیچ شتێک باشتر نییە لەئەدەب ، وپێشتر پیاو فێری زانست نەدەبوو تاوەکو فێری بیست ساڵ ئەدەب نەبوونایە وخودا پەرستیان نەکردبایە".\nوە ابن سِيرين رحمه الله دەڵێت : پێشینان فێری ئەدەب وڕەوشت دەبوون هەر وەک چۆن فێری زانست دەبوون .\nوە هەندێ لە سەلەف بەکوڕەکەی دەوت: يا بني، لأن تتعلم باباً من الأدب أحب إليَّ من أن تتعلم سبعين باباً من أبواب العلم " .\nواتە : ئەی کوڕی خۆم ، گەر بابەتێک لەئاداب فێر ببی پێم خۆشترە لەوەی حەفتا بابەت لەعیلم فێری ببی.\nوەئیمامی زەهەبی دەڵێت : " كان يحضر مجلس الإمام أحمد خمسة آلاف، خمسمائة يكتبون، والباقون يستمدون من سمته وخلقه وأدبه " .\nواتە : پێنج هەزار کەس ئامادە دەبوون لەکۆڕ ومەجلیسی ئیمام ئەحمەددا ، پێنج سەد دانەیان شتیان دەنووسی ، باقیەکەی تری فێری ئەدەب وئەخلاق دەبوون .\nوە مخلد بن الحسين بە (ابن المبارك) ی دەگوت : " نحن إلى كثير من الأدب أحوج منا إلى كثير من الحديث" .\nواتە : ئێمە زیاتر پێویستمان بەئەدەبە فێری ببین تاوەکو فێری فەرموودە ببین .\nپاشان تەماشای ئەم فەرموودانە بکە ولێی ورد بەرەوە بەڵکو خودا بەهۆیەوە سوودت پێ بگەیەنێت .\n- پێغەمبەر - ﷺ - فەرموویەتی ( إنما بعثت لأتمم صالح الأخلاق).\nواتە : بەتەئکید من نێردراوم بۆ تەواو کردنی ڕەوشتی جوان .\n- لە صحيح مسلم دا هاتووە پێغەمبەر - ﷺ - فەرموویەتی: (( البر حسن الخلق و الإثم ما حاك في صدرك و كرهت أن يطلع عليه الناس )).\nواتە : چاکە بریتیە لەڕەوشت جوانی وخراپە وتاوان ئەوەیە کەلەدڵتدا دێت ودەچێت وپێی ناڕەحەتیت ، وپێت ناخۆشە خەڵک بیزانن .\n- وە عبد الله بن عمرو گێڕاویەتیەوە هەروەک لە صەحیحی بوخاری موسلیم دا هاتووە دەڵێت : ( لم يكن رسول الله فاحشاً ولا متفحشاً وكان يقول: إن من خياركم أحسنكم أخلاقاً ).\nواتە : پێغەمبەری خوا - ﷺ - قسە ناشیرین ودەم پیس نەبوو ، ودەیفەرموو : باشترینتان ئەوانەتانن کەڕەوشتیان لەهەمووتان جوانترە .\n- وە صەحيحی ( أبي داوود والترمذي)دا ، هاتووە پێغەمبەر - ﷺ - فەرموویەتی: (( ما من شيء أثقل في الميزان من حسن الخلق، فإن الله يُبْغِضُ الفاحشَ البذيء )).\nواتە : هیچ شتێک بەقەد ڕەوشت جوانی قورس نییە لەمیزاندا ، خودا کەسی دەم پیسی ئازار بەخشی خۆش ناوێ .\n-وە لە صحيحی (أبي داود)هاتووە پێغەمبەر - ﷺ - فەرموویەتی: (( إن المؤمن ليدرك بحسن خلقه درجة الصائم القائم )).\nواتە : کەسی باوەڕدار بەڕەوشتە جوانەکەی پلەی کەسێک بەدەست دێنێت کەبەردەوام بەڕۆژوو بێت وشەو نوێژ بکات .\nوە ( الحافظ أبو نعيم) لە ( حلية الأولياء) لەزوهریەوە گێڕاویەتیەوە ودەڵێت : كنا نأتي العالم فما نتعلم من أدبه أحب إلينا من علمه.\nواتە : ئێمە دەچووین بۆ لای زانایەک ئەوەی کە لەئەدەب فێری دەبووین پێمان خۆشتر بوو لەزانستەکەی .\nوەهەندێ لەزانایان گوتویانە : مِنْ فَضِيلَةِ الأدَبِ أَنَّهُ مَمْدُوحٌ بِكُلِّ لِسَانٍ، وَمُتَزَيَّنٌ بِهِ فِي كُلِّ مَكَان، وَبَاقٍ ذِكْرُهُ عَلَى أَيَّامِ الزَّمَانِ.\nواتە : لەفەزڵ وڕێزی ئەدەب ئەوەیە لەهەموو زمانێکدا مەدح کراوە ، وەلەهەموو شونێکدا خەڵک خۆی پێ دەڕازێنێتەوە ، وناوی لەهەموو زەمانێکدا دەمێنێتەوە .\nوە هەندێ لەحەکیمەکان گوتویانە : الأدبُ صُورَةُ الْعَقْلِ فَصَوِّرْ عَقْلَك كَيْفَ شِئْتَ.\nواتە : ئەدەب وێنەی عەقڵە ، دەی وێنەی عەقڵتان بەدڵی خۆتان بکێشن .\nوەیەکێکی تر لەزانایان گوتوویەتی : الْعَقْلُ بِلاَ أَدَبٍ كَالشَّجَرِ الْعَاقِرِ، وَمَعَ الأدبِ كَالشَّجَرِ الْمُثْمِرِ.\nواتە : عەقڵ بەبێ ئەدەب وەک داری بێ بەر وایە ، وە لەگەڵ ئەدەبدا وەک داری بەر وایە .\nوە هەندێ لەبەلیغەکان گوتویانە : الْفَضْلُ بِالْعَقْلِ والأدب، لاَ بالأصلِ وَالْحَسَبِ؛ لِأَنَّ مَنْ سَاءَ أَدَبُهُ ضَاعَ نَسَبُهُ، وَمَنْ قَلَّ عَقْلُهُ ضَلَّ أَصْلُهُ.\nواتە : فەزڵ بەعەقڵ وئەدەبە ، نەک بەبنەماڵەو ڕەچەڵەکە ؛ چونکە هەرکەسێک ئەدەبی خراپ بێت بنەماڵە وعەشیرەتی لەدەس داوە ، وەهەر کەسێک عەقڵی کەم بێت ڕەچەڵەکی ون کردووە .\nوەهەندێکی تر لەزانایان گوتویانە: ((الأدبُ وَسِيلَةٌ إلَى كُلِّ فَضِيلَةٍ، وَذَرِيعَةٌ إلَى كُلِّ شَرِيعَةٍ)) .\nواته : ئەدەب وەسیلەیەکە بۆ هەموو ڕێزێک ، ودەبێتە هۆکاری هەموو شتێکی چاک وشەرعی .\nئادابی سەلام کردن چ جۆره ڕەنگی جلێک چاکە یاخود باش نی یە وحەڕامە بۆ پیاوان وئافرەتان ؟ ئادابی سیلەی ڕەحم ئایا حەفر کردنى قژ دروستە؟ باوکم لە ئینتەرنێت بەدوای شتى خراپ دەگەڕێت وەکو فلم وبابەتى جنسی ئێستا من زۆر قەلەقم و خۆشم ناوێ ...\nسەردان: ٥٩٩ بەش: ئادابەکان\nپرسیاری دواترڕێگاکانی بەدەس هێنانی تەربیەتی نەفسپرسیاری پێشترسەرنج و تێڕامان لە وەرزی زستان


بۆچی ئه‌ڵقه‌ی هاوسه‌رێتی ده‌كرێته په‌نجه‌ی چواره‌مه‌وه؟ - Yeane.Org ماڵپەری یانی\nله كاتی هاوسه‌رگیریدا ئه‌ڵقه ده‌كرێته په‌نجه‌ی 4 هه‌می كچ و كوڕه‌كه‌وه، به‌ڵام ئایا له خۆتت پرسیوه بۆچی ئه‌و په‌نجه‌یه دیاری كراوه.\nچینیه‌كان وه‌ڵامیان بۆ ئه‌م پرسیاره پێیه‌و ئاماژه‌یان به‌وه داوه كه په‌نجه گه‌وره هێمایه بۆ دایك و باوك و په‌نجه‌ی 2 هه‌م هێمایه بۆ خوشك و برا و په‌نجه‌ی 3 یه‌م هێمایه بۆ خۆت و په‌نجه‌ی 4 هه‌م هێمایه بۆ هاوسه‌ره‌كه‌ت و په‌نجه‌ی 5 هه‌م هێمایه بۆ منداڵه‌كانت.\nبه‌پێی ئه‌م گرته ڤیدیۆیه‌ی خواریشه‌وه رونده‌بێته‌وه كه چۆن له كاتی پێكه‌وه به‌ستنی هه‌ردوو په‌نجه‌كه‌تدا ته‌نها په‌نجه‌ی 3 یه‌م و 4 هه‌م ناتوانرێت له‌یه‌ك جودا بكرێنه‌وه كه هێمایه بۆ خودی خۆت و هاوسه‌ره‌كه‌ت.


نێچیرڤان بارزانى : ژده‌ست د . روژى زیانه‌كه بو هه‌مى گه‌لێ كوردستانێ | DUHOK TV\nHome دەنگ و باس نێچیرڤان بارزانى : ژده‌ست د . روژى زیانه‌كه بو هه‌مى گه‌لێ كوردستانێ\nنێچیرڤان بارزانى : ژده‌ست د . روژى زیانه‌كه بو هه‌مى گه‌لێ كوردستانێ\nنێچیرڤان بارزانى سه‌روكێ هه‌رێما كوردستانێ ب هه‌لكه‌فتا وه‌غه‌ركرنا دكتور روژ نورى شاویس ئه‌ندامێ مه‌كته‌با سیاسى یا پارتى دیموكراتى كوردستان په‌یامه‌كا هه‌ڤخه‌میێ به‌لاڤكر ئه‌ڤه ژى ده‌قێ وێ یه:\nبنه‌مال و هه‌ڤسه‌نگه‌ر و هه‌ڤالێن دكتور روژ نورى شاویس ده‌نگ و باسى وه‌غه‌را دوماهیێ یێ پێشمه‌رگێ فه‌رمانده و سیاسه‌تمه‌دارێ ناڤدارێ كوردستانێ و ئه‌ندامێ مه‌كته‌با سیاسى یا پارتى دیموكراتى كوردستان دكتور روژ نورى شاویس گه‌له‌ك خه‌مگین و دلته‌نگ كرین. بڤێ هه‌لكه‌فتا نه‌خوش سه‌ره‌خوشیێ ل هه‌وه و هه‌مى گه‌لێ كوردستانێ دكه‌م و هه‌ڤخه‌مێ هه‌وه هه‌میانم.\nوه‌ك سه‌روكێ حكومه‌تێ و سه‌روكێ په‌رله‌مانێ كوردستانێ روله‌كێ به‌رچاڤ د بجهئینانا پروژان و ده‌رئێخستنا قانونێن گه‌له‌ك باش بو خه‌لكێ هه‌رێما كوردستانێ هه‌بووینه، لسه‌ر ئاستێ عیراقێ وه‌ك جێگرێ سه‌روك وه‌زیران روله‌كێ به‌رچاڤ دپاراستنا مافێن گه‌لێ كوردستانێ دا هه‌بوویه. د هه‌مى قوناغ و پێگه‌هێن خودا ب راستى و ب كریار و نیشتیمانپه‌روه‌رانه خو سه‌لماندیه.\nده‌مێ دكتور روژ بویه سه‌روكێ كابینا سێیێ یا حكومه‌تا هه‌رێما كوردستانێ شانازیا وێ چه‌ندێ من هه‌بوو وه‌ك جێگر دحكومه‌تا وى دا كار بكه‌م و ژ ئه‌زمون و شاره‌زایا وى فێرببم، هه‌روه‌ك چه‌وا ئه‌و و كه‌سایه‌تیێن زێرینێن سه‌ركردایه‌تیا پارتى پشتى وه‌غه‌ركرنا دوماهیێ یا بابێ من، گه‌له‌ك فێركرم و گه‌له‌ك پشته‌ڤانێ من بوو، دكتور روژ ئێك ژ وان سه‌ركردێن زێرین یێن پارتى بو كو جهێ رێزه‌كا گه‌له‌ك تایبه‌تن، د روژانێن گه‌له‌ك دژوار و به‌رته‌نگ دا هه‌ر زوى ئالایێ خه‌باتێ بلند كر و ب دل گه‌رمیه‌كا زێده‌تر درێژه ب بزاڤا رزگاریخوازیا نیشتیمانى یا كوردستانێ دا.\nدكتور روژ ژ بنه‌ماله‌یه‌كا ناڤدار و ره‌وشه‌نبیر و شوره‌شگێر یا سلێمانیێ بوو. كه‌سه‌كێ گه‌له‌ك خودان شیان بوو، هه‌مى شیان و گه‌نجاتیا خو پێشكێشى گه‌لێ خوكر. ژ ده‌ستدانا دكتور روژ زیانه‌كا گه‌له‌ك یا مه‌زنه بو هه‌مى گه‌لێ كوردستانێ ژبه‌ر وێ چه‌ندێ ژى وه‌غه‌ركرنا وى به‌هیا هه‌مى گه‌لێ كوردستانی یه. دكتور روژ ب تێكوشانه‌كا دژوار و دلسوزانه بو نه‌ته‌وه‌یا خو و هه‌مى گه‌لێ كوردستانێ ناڤێ خو بو هه‌رده‌م د دیروكا كوردستانێ دا نه‌خشاند.\nخودێ مه‌زن گیانێ وى شاد بكه‌ت و دلفره‌هیێ ب بنه‌مال و كه‌سوكار و هه‌ڤالێن وى و هه‌مى گه‌لێ كوردستانێ بده‌ت\nسه‌روكێ هه‌رێما كوردستانێ


هەڵەی پزیشکی، بنەماڵەیەکی لە بزەی منداڵەکەیان بێبەری کرد\n14:23 - 17 گەلاوێژ 2719\nئاژانسی کوردپا: بنەماڵەیەکی مەهابادی، بەهۆی کەمتەرخەمیی کادرە دەرمانییەکانی نەخۆشخانەی \_"خومەینیـ\_"ـی ئەو شارەوە، منداڵەکەیان لەدەست دا.\nبەپێی ڕاپۆرتی گەیشتوو بە ئاژانسی هەواڵدەریی کوردپا، ڕۆژی دووشەممە، ١٤ی گەلاوێژ، \_"محەممەد ئیبراهیمی\_"، تەمەن ٥ ساڵ، بەهۆی ناشارەزایی کادرە دەرمانییەکانی نەخۆشخانەی خومەینیی شاری مەهابادەوە، گیانی لەدەست دا.\nئەو منداڵە تەمەن ٥ ساڵەیە، بەهۆی لێدانی ناشارەزایانەی دەرزی لە لایەن کادرە دەرمانییەکانی نەخۆشخانەی مەهابادەوە، گیانی لەدەست داوە.\nماڵپەڕی \_"ڕوکنا\_" لەمبارەیەوە نووسیویەتی: \_"بنەماڵەی ئیبراهیمی، سکاڵایان لەسەر کادرە دەرمانییەکانی نەخۆشخانەی خومەینی، تۆمار کردووە\_".


سینۆگرافیا ..له ئه‌زموونی نوێ ی شانۆی كوردی دا … حه‌یده‌ر عه‌بدولره‌حمان – Dengekan\nbyHaider Abdulrahman\tApril 13, 2017\tGeneral, Slider, Theatre\nناتوانین نكۆڵی له‌وه‌دا بكه‌ین كه چمكی راسته‌قینه‌ی سینۆگرافیا په‌یوه‌سته به ته‌كنیكی شانۆیی و هه‌موو ئه‌و جوانكاریی و پێكهاته ده‌ره‌كی و ناوه‌كییانه‌ی شانۆ به جوانی و رۆحه زیندووه‌كه‌ی خۆیه‌وه به‌رجه‌سته ده‌كه‌ن، سینۆگرافیاش وه‌ك هونه‌رو زانست چونكه په‌یوه‌ست بوونێكی راسته‌وخۆی به دیدو ده‌روونی بینه‌ره‌وه هه‌یه،به شێوه‌یه‌كی راسته‌وخۆ كار ده‌كاته سه‌ر بینه‌رو وروژاندنی،تا ئه‌و ئاسته‌ی هه‌ندێ جار له ژێرتینی ئه‌و كاریگه‌ر بوونه به سه‌ر بینه‌ردا ده‌گاته ئه‌و ئاسته كه به نهێنی له ناو تاریكایی شانۆدا فرمێسكی خۆشی پێ بڕژێنێ ،بینه‌ر له‌و له‌حزانه‌دا وا هه‌ست ده‌كا ده‌گه‌ڕێته‌وه سه‌ر خه‌سڵه‌ته ره‌سه‌نه‌كانی ئینسانیه‌تی خۆی،هه‌سته فسیۆلۆژییه‌كانی تێكراِ چه‌شنی شه‌پۆلێك له سۆزو ئه‌ندێشه هه‌ڵده‌چن،كه هه‌ندێ جار به‌رگه‌ی ئه‌و هه‌ڵچوونه له‌وه‌رگرتنی چێژو ستاتیكاو سۆز ناگرێ،به بێ ویستی خۆی له ژێر فشاری ئه‌و قه‌واره بێ سنووره له چێژ وه‌ر گرتنی سینۆگرافیا ، وای لێ دێت كۆنترۆڵی خۆی له ده‌ست بدات ،به تایبه‌ت ئه‌و كاتانه‌ی نمایش هه‌موو پێكهاته سینۆگرافیاكانی به یه‌كه‌وه به‌گه‌ڕ ده‌خا، له گه‌ڵ ریتمی موزیك و سه‌ما، ئه‌دای جه‌سته و ئیلقای جوانی ئه‌كته‌ر،كاتێ ئاوێزانی موزیك و رووناكی ده‌بن ،نمایش له باگ راوندی ژێر په‌رده‌ی شانۆو رووداوه نه‌بیندراوه‌كان،كه هه‌ندێ جار وێنه‌ی سینه‌مایی تێدا دروست ده‌كرێت و تێكه‌ڵ به موزیك ده‌كرێت، یان دروست كردنی تابلۆیه‌ك له بێده‌نگی و كپی و خامۆشی و به ئاگا هێنانه‌وه‌ی له ناكاوی بینه‌ر و به هاوسه‌نگ راگرتنی ریتمی شانۆ، به‌كارهێنانی موئه‌سیراتی ده‌نگ،له گه‌ڵ رێژنه‌ی باران و هاژه‌ی شه‌پۆل و ده‌نگ و لووره‌ی ئاژه‌ڵه كێویه‌كان له كه‌شو هه‌وایێكی خامۆش و ده‌یان كه‌ره‌سته‌ی دیكه‌ی به سیحراوی بوونی شانۆو نغرۆ كردنی له نێو ئامرازه‌كانی سینۆگرافیا ،هه‌موو ئه‌م دیمه‌نانه‌چه‌ند نموونه‌یه‌كن له سیحری سینۆگرافیای شانۆیی بۆ به ئاگا هێنانه‌وه‌ی هه‌سته‌كانی بینه‌رو جولاندنیان .\nسینۆگرافیا تاكه هونه‌رێك نیه بینه‌ر بتوانێت هه‌ڵسوكه‌وتی له گه‌ڵدا بكات به ته‌نها، به‌ڵكو كۆمه‌ڵه هونه‌رێكی یه‌كگرتووه كه‌له هارمۆنیایێك ده‌چن پێكه‌وه له شانۆدا یه‌ك ده‌گرن و ته‌وژمێك له جوانی ده‌خه‌نه سه‌ر هه‌موو ئه‌ندامه هه‌ستیاره‌كانی بینه‌رو ناچاری ئه‌وه‌ی ده‌كه‌ن بێ كه‌وتنه ژێر ئه‌و هارمۆنیا هونه‌رییانه له هۆڵی شانۆدا به دیدو ده‌روونێكی خاڵی نه‌چێته ده‌ره‌وه ، به‌ڵكو وای لێ ده‌كه‌ن نه‌توانیَِت تا دێر ده‌مانێكییش له ژێر كاریگه‌رییه‌كانی سینۆگرافیاو ته‌كنیكی شانۆییدا نه‌توانێت خۆی رزگار بكات.\nشانۆی هاوچاخ چه‌ند ئه‌وه‌نده‌ی بایه‌خی به ناوه‌رۆك و نمایش و ئه‌كته‌ر داوه له ناوه‌وه ، ئه‌وه‌نده‌ش زێتر بایه‌خی به شێوه داوه، چونكه له ره‌سه‌ندا هه‌ردوكییان ته‌واوكه‌ری یه‌كترن ، نه ناوه‌رۆك به ته‌نیا ده‌توانێت بینه‌ر به هه‌مووئه‌ندامه هه‌ستیاره‌كانی تێر بكات ، نه شێوه‌ی بێ گیانیش ده‌توانێت شانۆ به زیندوویه‌تی رابگرێت .\nده‌رهێنه‌ر ناتوانێت له‌و نێوه‌نده‌دا بایه‌خی خۆی به ته‌نیا لایه‌كدا بدات،ئه‌گه‌ر هاوسه‌نگی له نێوان شێوه‌و ناوه‌رۆكدا دروست نه‌كات،كه ره‌نگه هه‌موو ده‌رهێنه‌رێكیش ده‌سه‌ڵاتی ئه‌و هاوسه‌نگ راگرتنه‌ی نه‌بێت،یان پێی وابێ ته‌نیا تێكست ده‌توانێت هه‌موو بۆشاییه‌كانی شانۆی بۆ پڕكاته‌وه ،خۆ ئه‌گه‌ر وابوایه‌و ته‌كنیك و سینۆگرافیا نه‌بونایه، ده‌بوا هه‌موو تیكسته‌كانی چیخه‌ف تا ئه‌مڕۆش له ده‌لاقه‌كاندا تۆزیان له سه‌ر هه‌ڵبنیشێ،شانۆنامه‌كانی شكسپیر گه‌رده‌لوولی زه‌مه‌ن رایان ماڵێ،ئه‌و تێگه‌یشتنه به هه‌ڵه‌یه‌بووه تا زه‌مه‌نێكی دوور شانۆی كوردییان دووچاری چه‌قین كردووه و له بازنه‌یه‌كی داخراودا خولی خواردۆته‌وه،بایه‌خ نه‌دانی هونه‌ریی و زانستی وه‌ك پێویست له رووه ستاتیكی و سایكۆلۆژی ومه‌عریفی و ته‌كنیكییه‌كانی شانۆ،لایه‌نێكی هه‌ره گه‌وره‌ی لاوازی شانۆی كوردی بووه،وه‌ك هه‌مان لاوازی به گشتی له دروست كردنی ئه‌كته‌ریشدا هه‌بووه،له رابووردوودا هه‌ندێ له ده‌رهێنه‌رانمان په‌روه‌رده‌یه‌كی به هه‌ڵه‌ی ئه‌كته‌ریان كردووه ، ئه‌كته‌ریان چه‌شنی تووتی له قه‌فه‌س ناوه، بێ ئه‌وه‌ی هیچ ئازادییه‌كی پێ ببه‌خشن،هه‌موو كه‌ره‌سته‌كانی سینۆگرافیایان به فۆرمێكی واقیعی و سروشتی له نمایشدا به‌رجه‌سته‌كردووه ،قورسایی هه‌ره زۆری خۆیان خستۆته سه‌ر ده‌ق، دوور له دروست كردنی ده‌لاله‌ت و هیمای گوزارشت به‌خش له‌و سینۆگرافیا لاوازانه،بۆیه ئێستاش له گه‌ڵ دابێت خۆ رزگار كردن له‌و ته‌قلیدیه‌ت و مه‌ئلوفیه‌ته پێویستی به ده‌ست پێكردنی سه‌ره‌تایێكی تر هه‌یه كه هاوكوف بێت له گه‌ڵ گۆڕانكارییه‌كانی زه‌مه‌ن و پێشكه‌وتنه‌كانی،كه‌چی ده‌رهێنه‌ری وا هه‌یه له سه‌رده‌می ئه‌مڕۆكه‌شدا هه‌مان ئه‌و توتیانه‌ی په‌نجا ساڵ دێنێته‌وه سه‌ر شانۆو هه‌مان شێوازو فۆرم و ستایله‌كه‌ی نیو سه‌ده‌ی به‌ر له ئێستا به‌كاردێنێ، هه‌رگیزیش دان به كۆتایی خۆی ناهێنێ …ئه‌مه به‌ڵگه‌ی مه‌رگی شانۆیه‌له هه‌ندێ جوغزی جوگرافی و لای هه‌ندێ ده‌رهێنه‌ری ماوه به سه‌رچوو .\nهه‌تا ئێستاش له نێوه‌ندی هه‌ندێ له ده‌رهێنه‌ره گه‌نجه‌كانیشمان كێشه‌ی سینۆگرافیا هه‌یه له‌وانه :\n1.به‌كارهێنانی سینۆگرافیا به مانای گه‌وره كردنی قه‌واره‌ی دیكۆرو ئارایشت و هه‌ندێ پێكهاته‌ی دیكه‌ی سینۆگرافیا نیه وه‌ك له نمایشی هه‌ندێ له‌و ده‌رهێنه‌ره گه‌نجانه‌دا ده‌رده‌كه‌وێت ، به‌ڵكو هه‌ر زێده كارییه‌ك له‌و پێكهاتانه وه‌ك سیمایه‌كی زه‌ق و ناوازه له نمایشدا ده‌رده‌كه‌وێت كه سینۆگرافیا لاواز ده‌كات،چه‌ند ئه‌وه‌نده‌ی ماندوو بوونی تێدا كرابێت ، به‌ڵكو یه‌كێك له رووه جوانیه‌كانی سینۆگرافیا ئه‌وه‌یه كه ده‌رهێنه‌ر سیناریۆ به ساده‌یی به‌رجه‌سته بكات، به‌ڵام له ناو ساده‌ییه‌كه‌دا مه‌غزاو فه‌لسه‌فه‌و ستاتیكای شانۆیی وه‌ك پێویست بگه‌یه‌نێت .\n2.هه‌ندێكی دیكه‌یان قورسایی هه‌ره گه‌وره‌یان ده‌خه‌نه سه‌ر یه‌كه‌یه‌كی سینۆگرافیا كه‌چی پێكهاته‌كانی دیكه فه‌رامۆش ده‌كه‌ن، ئێمه له شانۆدا گرنگه تا بۆمان بكرێت سوود له هه‌موو پێكهاته‌كانی سینۆگرافیا ببینین بۆ خزمه‌تی ئه‌كته‌ر كه كرۆكی راسته‌قینه‌و ریشه‌یی نمایشه.\n3.ناكرێت ده‌رهێنه‌ر له رووی پراكتیكییه‌وه بۆ دروست كردنی سینۆگرافیا ته‌نها پشت به خۆی ببه‌ستێت،وه‌ك هه‌ندێ له ده‌رهێنه‌ره لاوه‌كانی ئێمه پیاده‌ی ده‌كه‌ن،به‌ڵكو گرنگتر له‌وه ئه‌وه‌یه كه‌سانی پسپۆر له‌وبواره‌دا به‌شدار بن بۆ دروست كردنی سینۆگرافیا و به‌رجه‌سته كردنی وه‌ك پێویست،چونكه زۆر جار به‌كارهێنانی به هه‌ڵه له رووناكی ،له موزیك ، له دیكۆر ده‌بێته مایه‌ی له بار بردنی سینۆگرافیا .\n4. ده‌بێت ئه‌وكه‌سانه‌ی ئه‌ركی كاری سینۆگرافیا ده‌گرنه ئه‌ستۆ تێگه‌یشتنیان هه‌بێ بۆ شانۆ و له‌و بواره‌دا خاوه‌ن ئه‌زموون بن ،ده‌رهێنه‌ر هه‌ر كات ویستی ئه‌و بۆشاییانه به كه‌سانی ناپسپۆر پڕ كاته‌وه ، ئه‌وه ده‌بێت ئه‌گه‌ری روخانی نمایشه‌كه‌ی به دوور نه‌بینێ .\n5.بۆ بونیاتی نمایش ده‌رهێنه‌ر پێویستی به دابه‌شكردنی قۆناغه‌كانی جێ به‌جێ كردن هه‌یه، هه‌ر له ئاماده‌كردنی تێكست و ئه‌كته‌ره‌وه تا ده‌گاته دیاری كردنی كات بۆ پرۆڤه‌و ماوه‌ی پرۆڤه و به پراكتیك كردنی، ئینجا خۆ ئاماده كردن بۆ سینۆگرافیاو رتووش كردنی نمایش ده‌رهێنه‌ر ئه‌گه‌ر هه‌ر قۆناغێك له‌و قۆناغانه به كاڵی به جێ بیڵێ و هه‌ر له سه‌ره‌تاوه زۆرینه‌ی كاتی خۆی بۆ سینۆگرافیا ته‌رخان بكات ،ئه‌وه بۆشایی له پێكهاته‌كانی شانۆ دروست ده‌كات ، به تایبه‌ت له دروست كردنی ئه‌كته‌ردا،كه دواتر كاتی ئه‌وه‌ی به ده‌ست نامێنێ پڕیان كاته‌وه، سینۆگرافیاكه‌ش ئه‌و ئامانجانه ناپێكێ، كه ده‌رهێنه‌ر زۆر له ئاواته‌كانی خۆی له سه‌ر بونیات نابوو..\n6. هه‌ندێكی دیكه له‌و ده‌رهێنه‌رانه تێكست به هه‌ند وه‌رناگرن و پێیان وایه ته‌نها سینۆگرافیا ده‌توانێت بینه‌ر رازی بكات ،دیسان ده‌رفه‌تێكی دیكه له سه‌ركه‌وتنی نمایش له ده‌ست ده‌ده‌ن ، چونكه ته‌كنیك هه‌ر چه‌ند به‌هێز بێت ئه‌گه‌ر نه‌خرێته نێو فه‌لسه‌فه‌یه‌كی دیاری كراو، ئه‌وه بینه‌ر به ته‌نها (شێوه)ی بێ ئامانج نمایشه‌كه‌ت لیَِ وه‌رناگرێت كه هیچ فه‌لسه‌فه‌یه‌ك له گه‌ڵ خۆیدا نه‌باته ده‌ره‌وه له هۆڵی شانۆییدا ..\nشانۆی وێنه جگه له‌وه‌ی له زۆر له وڵاتانی جیهاندا به‌رجه‌سته كراوه‌و بینه‌رێكی زۆری هه‌یه ، له ئێراقیشدا له‌ساڵانی هه‌شتاكاندا له سه‌ر ده‌ستی ده‌رهێنه‌ری ناسراو سه‌لاح قه‌سه‌ب وه‌ك ئه‌زموونێكی نوێ ی شانۆیی گواسترایه‌وه ئێراق ،ئه‌و كات ژماره‌یك له قوتابیانی ئه‌كادیمیای هونه‌ره جوانه‌كان له به‌غدا كه كورد بوون ، توانیان سوود له شانۆی وێنه وه‌ربگرن ، ئه‌وانیش وه‌ك ئه‌زموونێكی نوێ به ناوی شانۆی ئه‌زموونگه‌ری بیگوازنه‌وه كوردستان و كاری له سه‌ر بكه‌ن ، سینۆگرافیا له هه‌موو قۆناغه‌كانی رابووردوودا له شانۆی كوردی دا به‌كار هاتووه‌و ئاسته‌كانیان به پێی ئه‌زموونی تایبه‌تی ده‌رهێنه‌ره‌كان گۆڕاوه ، به‌ڵام وه‌ك دیارده‌یه‌كی گشتی به تێرترین شێوه له كوردستاندا له شانۆی ئه‌زموونگه‌ری دا په‌ره‌ی سه‌ندووه،، دواتریش له گه‌ڵ پێگه‌یشتنی كۆمه‌ڵێ ده‌رهێنه‌ری خاوه‌ن ئه‌زموون له‌و ماوه‌یه‌دا سه‌ر له نوێ بایه‌خدان به سینۆگرافیای شانۆیی زێده بووه .\nئێستا بایه‌خ دان به سینۆگرافیا نه‌بۆته ئاره‌زوو به ده‌ست ده‌رهێنه‌ره‌وه بگره بۆته چاره‌نووسی نمایش به ده‌ست بینه‌ری هوشیاریی شانۆیییه‌وه كه زۆر به وردی هه‌ڵسوكه‌وت له گه‌ڵ نمایشدا ده‌كات، تا ده‌رهێنه‌ر له نمایشدا هه‌موو مافێك به بینه‌ر نه‌به‌خشێت،بینه‌ر ئاماده نیه نمایش له ده‌رهێنه‌ر وه‌ربگرێت،ئه‌و ده‌سه‌ڵاته‌یه وا ده‌كات ده‌رهێنه‌ر به ئاگاییه‌وه هه‌ڵسوكه‌وت له گه‌ڵ نمایشدا بكات ،له نێوان دوو بژارده‌دا یه‌كێكیان هه‌ڵبژێرێ ، یان ئه‌وه‌ی بینه‌ر لێی وه‌رده‌گرێ ، یان بێده‌نگ بوون .\nPrevious پارتی سیاسه‌ته‌كانی یه‌كێتی ئاڕاسته ده‌كات … جه‌زا ئه‌حمه‌د فارس\nNext ئەدیب و نووسەرانى دژە سیستەمى تۆتالیتار و بەرهەمهێنانەوەى هەمان سیستەمى تۆتالیتار


سلێمانی ... بڕێكی زۆر میوه له‌ناوده‌برێت\nله‌لایه‌ن به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی ئاسایشی سلێمانییه‌وه ده‌ست به‌سه‌ر بڕێكی زۆر لاله‌نگیدا ده‌گرێت و لیژنه هاوبه‌شه‌كانی قائیمقامیه‌ت له‌ناوی ده‌به‌ن.\nگۆران قادر، سه‌رۆكی لیژنه هاوبه‌شه‌كانی قائیمقامیه‌تی سلێمانی رایگه‌یاند؛ له عه‌لوه‌ی سلێمانی و له‌لایه‌ن به‌ڕیوه‌به‌رایه‌تی ئاسایش ده‌ست به‌سه‌ر 22 تۆن لاله‌نگی كه شیاوی خواردن و به‌كارهێنان نیه گیراوه و خاوه‌نه‌كه‌ی به‌نیازبووه له‌بازاڕه‌كان ساغیبكاته‌وه.\nوتیشی؛ به‌سوپاسه‌وه، هێزه ئه‌منیه‌كان به‌گشتی و به‌تایبه‌ت به‌ڕێوه‌یه‌رایه‌تی ئاسایش هاوكارێكی باشی لیژنه‌هاوبه‌شه‌كانه به‌پێدانی زانیاری یاخود له‌ڕێی بازگه‌كانه‌وه ده‌ست به‌سه‌ر هه‌موو ئه‌و كاڵاوشمه‌كانه‌دا ده‌گرێت كه گومانیان له‌سه‌ره و ره‌وانه‌ی قائیمقامیه‌تی سلێمانی ده‌كات بۆ پشكنین و گرتنه‌به‌ر رێكاری پێویست به‌رامبه‌ر خاوه‌نه‌كه‌ی.\nئاماژه‌ی بۆ ئه‌وكرد؛ ته‌واوی ئه‌و لاله‌نگیه‌ی ده‌ستی به‌سه‌ردا گیراوه له‌لایه‌ن لیژنه‌ی له‌ناوبردنی سه‌ربه‌لیژنه هاوبه‌شه‌كانه‌وه له‌ناوچه‌ی تانجه‌رۆی شاری سلێمانی له‌ناوبراوه و خاوه‌نكه‌شی رێكاری پێویستی به‌رامبه‌ر ده‌گیرێته‌به.\n970 جار خوێندراوه‌ته‌وه


ڕۆحانی ده‌وێت له عێراق چاره‌سه‌ری قه‌یرانه‌كانی خۆی بكات\nكه‌ناڵی فه‌رمی ئێرانی ڕایگه‌یاند كه حه‌سه‌ن رۆحانی سه‌رۆككۆماری ئێران سه‌ردانی عێراق ده‌كات، به‌مه‌به‌ستی به‌هێزكردنی په‌یوه‌ندییه‌كانی به‌ناوی "برایه‌تی له‌گه‌ڵ عێراق" كه ئه‌مه‌ش یه‌كه‌مین سه‌ردانی له‌م چه‌شنه‌یه بۆ عێراق.\nئه‌م سه‌ردانه‌ی رۆحانی به‌په‌یامێكی كاریگه‌ر بۆ ئه‌مریكا و هاوپه‌یمانی له‌ناوچه‌كه لێكده‌درێته‌وه، به‌وه‌ی كه‌وا ئێران پارێزگاری له ده‌سه‌ڵاتی خۆی له‌به‌غداد ده‌كات، كه بووه‌ته گۆڕه‌پانی موزایه‌ده‌ی سیاسی نێوان تاران و واشنتۆن.\nحه‌سه‌ن رۆحانیش له‌فرۆكه‌خانه‌ی مه‌هر ئابادی تاران ووتی: "پرۆژه‌ی كاریگه‌رمان پێیه‌و له‌م سه‌ردانه‌دا تاوتوێی ده‌كه‌ین".\nئاژانسی هه‌واڵی فه‌رمیش ئه‌وه‌ی راگه‌یاند كه‌وا سه‌ردانه‌كه‌ی رۆحانی بۆ عێراق واژووی كۆمه‌ڵێك رێكه‌وتنی له‌بواره‌كانی: ووزه‌و گواستنه‌وه‌و كشتوكاڵ و پیشه‌سازی و ته‌ندروستی، به‌دوادادێت.\nگه‌وره به‌رپرسێكی ئێرانیش كه‌هاوڕێیه‌تیی رۆحانی له‌گه‌شته‌سیاسیه‌كه‌ییدا ده‌كات ووتی: عێراق كه‌ناڵێكی تره بۆ ئێران تابه‌رپه‌رچی سزاسه‌پێنراوه‌كانی ئه‌مریكا له‌سه‌ر ئێران بداته‌وه، ئه‌م سه‌ردانه‌یش ده‌بێته ده‌ستكه‌وتێكی ئابووری گرنگ بۆئێران.\nسه‌ردانه‌كه‌ی حه‌سه‌ن رۆحانی له‌سه‌ر داوه‌تی به‌رهه‌م ساڵحه‌و سێ رۆژ ده‌خایه‌نێت.


سەركەوتنەكەی پارتی واتە سەركەوتنی رۆژئاوای كوردستان\n:: AM:11:27:16/10/2021 \nكاوە ئازیزی ئەندامی ئەنجوومەنی نیشتمانیی كوردی سووریا، لە چاوپێكەوتنێكی "وشە"دا تیشك دەخاتە سەر سەركەوتنی پارتی دیموكراتی كوردستان لە هەڵبژاردنەكانی 10ی ئەم مانگە، پێی وایە سەركەوتنی پارتی، دڵی هەموو كوردێكی لە پارچەكانی تری كوردستان خۆش كردووە و بەهێزبوونی پارتی، واتە بەهێزبوونی چوارپارچەی كوردستان. كورد لە هەر كوێیەك بێ، پارتی پارێزگاری لێ دەكات.\nهۆكاری سەركەوتنی پارتی لەم هەڵبژاردنەدا بۆچی دەگەڕێتەوە؟\nزیادبوونی كورسییەكانی پارتی، كاریگەریی پارتی لە ناو هەرێمی كوردستان و عێراق دەردەخات، پارتی لەم هەڵبژاردنەدا نۆ كورسیی زیاد كردووە، ئەمە نیشانەی ئەوەیە كە پارتی دروشمی نەتەوایەتی هەڵگرتووە و لەو چوارچێوەیە كاری كردووە. پارتی بەردەوام بەردەوام لە بەرەی گەل بووە، خزمەتی كردووە و لە ناو خەڵك بووە، هاوكات لەگەڵ خەڵكی خۆی راستگۆ بووە.\nئایا زیادبوونی كورسییەكانی پارتی كاریگەریی لەسەر دۆزی كورد لە رۆژئاوای كوردستان دەبێت؟\nئەم سەركەوتنەی پارتی لە هەرێمی كوردستان، بۆ كوردی رۆژئاوا هەنگاوێكی گرنگ و كاریگەر دەبێت، بەتایبەتی بۆ پەدەكەسە و ئەنەكەسە، پارتی بە هاوپەیمانێكی ستراتیجی خۆیان دەبینن، هەر سەركەوتنێك بۆ پارتی، سەركەوتنە بۆ رۆژئاوای كوردستان، بەهێزبوونی پارتی كاریگەری لەسەر دۆزی كورد دەبێت كە لە رابردوودا پارتی سازشی لەسەر نەكردووە.\nرۆژئاوا قووڵایی ستراتیجی و نەتەوەییە، بەپێچەوانەشەوە باشووری كوردستانیش بەهەمانشێوە بۆ رۆژئاوا وایە\nرۆژئاوا بۆ هەرێمی كوردستان تا چەند گرنگە؟\nرۆژئاوای كوردستان و باشووری كوردستان پێكەوە گرێ دراون، رۆژئاوا قووڵایی ستراتیجی و نەتەوەییە، بەپێچەوانەشەوە باشووری كوردستانیش بەهەمانشێوە بۆ رۆژئاوا وایە، هەردوو بەشی كوردستان تەواوكاری یەكترن و بەبێ یەكتر نابن، هەردوولا بۆ یەكتر گرنگن، ئێمە وەك رۆژئاوا رەهەندی ستراتیجی و تەناهیی هەرێمی كوردستانین.\nئەم سەركەوتنەی پارتی بۆ رۆژئاوا و كوردانی رۆژئاوا گرنگ بوو؟\nنەك بۆ رۆژئاوای كوردستان، تەنانەت بۆ باكوری كوردستان و رۆژهەڵات و باشووری كوردستانیش، پارتی بووەتە هێزێكی نیشتمانپەروەر و كاریگەر و گرنگ، بەهێزبوونی پارتی واتە بەهێزبوونی كوردستان لەسەر هەر چوار پارچەی كوردستان، پارتی مافی كورد لە هەر چوار پارچەی كوردستان دەپارێزێت، نموونەیەكە كە كوردی هەر چوار پارچەی كوردستان خەونی پێوە دەبینن، دەخوازن رۆژێك لە رۆژان ئەزموونێكی وەك هەرێمی كوردستان بەدەست بهێنن، كوردی چوار پارچە بەهێزبوونی پارتی و هەرێمی كوردستان، وەك هێزێكی ستراتیجی زۆر بە گرنگ دەزانن، بۆ ئەوەی رۆژێك لە رۆژان دۆخێكی نەخوازراو هاتە پێشەوە، بەرگرییان لێ بكات.\nكوردی رۆژئاوا دڵخۆش بوون بە سەركەوتنی پارتی؟\nسەركەوتنی پارتی دڵی كوردی رۆژئاوای كوردستانی خۆش كردووە، توانی لە ناو عێراقێكی شكستخواردوو و پڕتوندوتیژی سەركەوێت، هەر سەركەوتنێكی پارتی سەركەوتنی رۆژئاوای كوردستانە.\nپارتی حزبێكە دروشمی نەتەوایەتی هەڵگرتووە، دەكرێ بگوترێ ئەمە هۆی سەركەوتنەكەی بوو؟\nهەموو رۆشنبیرێكی كورد باسیان لە سەركەوتنی پارتی كردووە وەك حزبێكی نەتەوەیی و پارێزەری ئاڵای كوردستان، كە پارتی سەركەوت، ئەوانە پێیان وابوو پرسی نەتەوایەتی سەركەوتووە، ئەوانەی دژی ریفراندۆم و جاشی 16ی ئۆكتۆبەر بوون، شكستیان هێنا و پارتی سەركەوتنی هێنا، ئەوەش بە هێزێكی رۆحی زۆر گەورە بوو بۆ پارچەكانی كوردستان و ئەوانەی پرسی نەتەوەیەتییان هەڵگرتووە.\nكێن ئەوانەی لەگەڵ پارتین و دەنگ بە پارتی دەدەن؟\nپارتی تەمسیلی رۆحیەتی نەتەوایەتی دەكات، هەركەس كورد و نەتەوایەتی بێت، حەزی لە پارتی و بنەماڵەی بارزانییە، هەر سەركەوتنی ئەو حزبە سەركەوتنی ئەو كەسانەیە.\nباشتر دەتوانێ كوردستان و كوردستانیان بپارێزێت\nئایا بەهێزبوونی پارتی بە واتای بەهێزبوونی پارچەكانی تر دێت؟\nبەڵێ پارتی وەك هەمیشە چۆن لە رابردوو پارێزگاری لە كوردستان كردووە، ئێستەیش بە زۆربوونی كورسییەكان، باشتر دەتوانێ كوردستان و كوردستانیان بپارێزێت و دەنگێكی بەهێزتری هەیە لە پەرلەمان و داكۆكی لە مافی هاووڵاتییان دەكات، دەسكەوتەكانی دەپارێزێت و بەرگریكاری سەرسەختی مافەكانی كورد و مافە دەستوورییەكانی كوردستان دەبێت، ئەو مافانەی كە هی كوردن كار بۆ بەدەستهێنان و جێبەجێكردنیان دەكات.


كەسێتیی تاكی عێراقی – سه‌رده‌م\nكەسێتیی تاكی عێراقی\nسێ خەسڵەتی نەرێنیی مەترسیدار\nناكۆكی. دەسەڵاتخوازی. خوێنڕێژی\nنوسینی/ باقر یاسین\nوەرگێڕانی/ سەباح ئیسماعیل\nنووسەری ئەم كتێبە، باقڕ یاسین ساڵی 1939 لە شاری بەسڕە هاتووەتە دنیاوە. هەر لەوێ قۆناغەكانی خوێندنی تەواو كردووە، پاشان زانكۆی بەغدا بەشی ئادابی لە ساڵی 1962دا تەواو كردووە. هەرچەندە لە سەركردەكانی “حزبی بەعسی عەرەبی سۆشیالیستی” بووە و لەوانە بوو، كە میتۆدی هزری نەتەوەیی ئەو حزبەیان داڕشت و لەگەڵ ڕێكخستنەكانی حزبی بەعسی سووری بوو، كەچی بۆ 30 ساڵ دەچێت، واتە لە ساڵی 1980وە خۆی بە كەسێكی بێلایەن و ناحزبی دەزانێت.\nنووسەر لەم كتێبەیدا جەخت لەسەر ئەوە دەكاتەوە، كەسێتیی عێراقی بە درێژایی پێنج هەزار ساڵ لە جەنگ و كوشتوبڕ و توندوتیژیی خوێناوی و دیكتاتۆری و داگیركاریی هێزە دەرەكییەكاندا لە هەزارەی سێیەمی بەر لە زاینەوە و تا ئێستا بەردەوام تووشی پرۆسەی وێرانكردن هاتووە.\nئەو كەسێتیی عێراقی بە دەرووننەخۆش دادەنێت، كە بەدەست سێ سیفەتی نالەبارەوە (ناكۆكی و دیكتاتۆری و خوێنڕێژی) دەناڵێنێت، ئەم نەخۆشییانەش لە بنەچەدا لە بونیاتی كەسێتیی عێراقیدا نین، بەڵكو بە تێپەڕبوونی كات وەرگیراون، بۆیە ئەگەر بەرنامەیەكی چاكسازی هەبێت و نیەتی ڕاستەقینە و جیددیی تێدابێت، ئەوا توانای چاكبوونەوەی هەیە.\nنووسەر وێڕای پەنجە خستنە سەر زامەكانی لەمێژینەی خەڵكی عێراق و سیفەتە نەرێنییەكانی، لە هەمان كاتدا ڕێگەچارەی شیاوی بۆ ڕزگاركردنی لەو نەهامەتییانە داناوە.\nئەو ڕووخانی ڕێژیمی دیكتاتۆریی بەعس لە 2003دا بە هەلێكی زێڕینی مێژوویی دەزانێت بۆ دامەزراندنی سیستەمێكی دیموكراسیی ئازادی فرەیی پەرلەمانی، بەڵام بوونی حەزی دیكتاتۆری (دەسەڵاتخوازی) لە ئاكاری كەسێتیی عێراقیدا دەستی لە بیناقاقای ئەو ئومێد و هیوایانە گیر كرد و نەیهێشت سیستەمێكی دیموكراسیی ڕاستەقینە دابمەزرێت. ئەوەش ڕەتدەكاتەوە حزبە ئایینی و تایفییەكان بتوانن بۆ ڕووبەڕووی ئەم گرفتە ئاڵۆزانە سیستەمێكی هاوچەرخ دابمەزرێنن و ساڕێژی برینەكان بكەن.\nلە ئەنجامدا ڕزگاركردنی میللەتی عێراقیش دەخاتە ئەستۆی ڕۆشنبیران و بە ئەركی لەپێشەوەی ئەوانی دەزانێت.


ماڵپەری فیردەوس | سوودەکانی زانینی سوڕەتی مەککی و مەدەنی چیین ؟\nسەردێری پرسیار:سوودەکانی زانینی سوڕەتی مەککی و مەدەنی چیین ؟\nبەرواری دانان :2019-01-13 کۆدی پرسیار:981\nپرسیار : سوودەکانی زانینی سوڕەتی مەککی و مەدەنی چیین ؟\nوەڵام : زانایان سەبارەت بەڤسوودەکانی زانینی سووڕەتی مەککی و مەدەنی دەڵێن :\nیەکەم : بۆ زانینی ناسخ و منسوخ کە ئەمە سوودێکی زۆر گرینگە ، نسخ : لادانی حوکمی ئایەتێکە بە حوکمێکی نوێ ، کەواتە ئایەتی مەککی پێشتر دابەزیووە و وە ئایەتی مەدەنی دوای مەککی دابەزیووە ، کەواتە ئایەتی مەدەنی ناسخە وە ئایەتی مەککی منسوخە .\nدووەم : بۆ زانینی مێژوو و ھەنگاوەکانی کە ھەنگاو ھەنگاو دەستی پێکردووە ، وە لە چ کاتێک چ ھەنگاوێک نراوە وە بەرامبەر کافر و موسلمان چ جۆرە مامەلە کراوە .\nسێیەم : مرۆڤ دەگات بە تێگەیشتنی ڕاست و دروست لە ئایەتەکان و سوڕەتەکان ، چونکە مێژووی زانینی ئایەت و سوڕەت زۆر یارمەتیدەرە بۆ تێگەیشتنی ڕاست و دروست .\nچوارەم : گەورەی گرینگی دانی موسلمان بە قورئان کە قورئان تەنھا بۆ لەبەر کردن و خوێندنەوە نەھاتووە ، بەلکو قورئان لەبەر کراوە و وە ئەو کاتەش لەبەر کراوە کە دابەزیووە و وە تێشی گەیشتوون .\nپێنجەم : بانگ خوازان فێر دەکات لەسەر ڕێگای قورئان بڕۆن بۆ بانگەوازی کردن کە لەگەڵ ھەر قەومێک بەجۆرێک قسە دەکەیت ، وە فێرت دەکات کە لە چ کات نەرم و نیانی بەکار بھێنی وە لە چ کات تووندی بەکار بھێنی .\nشەشەم : بەدیار کەوتنی بەلاغەتی قورئان کە لەبەرزترین پلە دایە قسە لەگەڵ ھەر قەومێک دەکات بە جۆرێک .


سەندیكای رۆژنامەنووسان ئاماری پێشێلكاری خۆپیشاندانەكانی ئاشكراكرد\nنەقیبی سەندیكای رۆژنامەنووسانی كوردستان ئاشكرای دەكات لە رۆژانی خۆپیشاندانەكان 18 پێشێلكاری بەرامبەر رۆژنامەنووسان تۆماركراون.\nحاكم ئازاد حەمەدەمین، نەقیبی سەندیكای رۆژنامەنووسانی كوردستان بە وێستگە نیوزی راگەیاند، لەماوەی چەند رۆژی رابردووی خۆپیشاندانەكان 18 پێشێلكاری بەرامبەر رۆژنامەنووسان تۆماركراون كە ئەوەش زۆرە، بەڵام هەر كاتێك خۆپیشاندان و چالاكی هەبووبێت بەریەككەوتن دروست دەبێت.\nناوبراو بەئاماژەدان بەوەی پێشێلكاری بەرامبەر رۆژنامەنووس لە گرتن و رێگەگرتن و شكاندنی كەلوپەلەكانیان رەتدەكەنەوە و پێچەوانەوەی یاسایە، وتیشی "پێمانوایە نابێت میدیاكارانیش ببنە لایەنگر، بەڵكو كاریان گەیاندنی زانیارییە، حزبە سیاسییەكانیش ئەوانەی تازە دروستبوون ناكرێت سواری شەپۆلی ناڕەزایی خەڵك بن بۆ موزایەدە و هەڵبژاردن".\nلەرۆژی یەكشەممەی رابردووەوە بەمەبەستی داواكردنی نەهێشتنی پاشەكەوتی مووچە، خۆپیشاندان لە شارەكانی كوردستانی دەستی پێكردووە، لە شاری سلێمانی تائێستاش بەردەوامە و لەبەردەم دادگای سلێمانی خێمەیان هەڵداوە.\nرۆژی چوارشەممەی رابردووش حكومەتی هەرێمی كوردستان سیستەمی نوێی مووچەی راگەیاند كە لە مانگی داهاتووەوە دەكەوێتە بواری جێبەجێكردنەوە.


تورکیا و هاوپه‌یمانێتی دژی ده‌وڵه‌تی ئیسلامی\nسه‌رۆکی تورکیا پشتڕاستی ده‌کاته‌وه وڵاته‌که‌ی بنکه‌کانی هێزی ئاسمانی خۆی ناکاته‌وه بۆ هاوپه‌یمانێتی به سه‌رکردایه‌تی وڵاته یه‌کگرتوه‌کانی ئه‌مریکا تا ئه‌و کاته‌ی داواکانی ئانکه‌ره جێبه‌جێده‌کرێن.\nئه‌م ڕاگه‌یاندنه‌ی ڕۆژی چوارشه‌ممه‌ی ڕه‌جه‌ب ته‌یب ئه‌ردۆغان گومانی زیاتری هێناوه‌ته ئاراوه سه‌باره‌ت به‌و ڕێکه‌وتنه‌ی پێشتر له ئاراد بوو، تایبه‌ت به هاوکاریکردن له شه‌ڕی دژی توندڕه‌وانی ده‌وڵه‌تی ئیسلامی.\nسه‌ۆکی تورکیا ده‌ڵێت هێشتا کۆمه‌ڵگای نێونه‌ته‌وه‌یی ئه‌و هه‌نگاوانه‌ی نه‌ناوه که تورکیا پێشنیازی کردوون و ده‌شڵێت ته‌نها چه‌ند ئاماژه‌یه‌ک هه‌ن و جه‌ختیش ده‌کاته‌وه له‌وه‌ی هه‌ڵوێستی تورکیا وه‌ک خۆی ده‌مێنێته‌وه تا ئه‌و کاته‌ی پێشنیازه‌کان جێبه‌جێ ده‌کرێن.\nئانکه‌ره داوا ده‌کات شه‌ڕی دژی جیهادیه‌کان فراوان بکرێت تا حکومه‌ته‌که‌ی به‌شار ئه‌لئه‌سه‌دیش بگرێته‌وه له دیمه‌شق. ئانکه‌ره داوای پێکهێنانی هه‌رێمی پارێزراویش ده‌کات له سوریادا.\nتا ئێستا واشنتۆن ئه‌و جۆره داوایانه‌ی ڕه‌تکردۆته‌وه و ده‌ڵێت ده‌بێت ئه‌رکی سه‌ره‌کی شکستپێهێنانی توندڕه‌وان بێت.\nفشاره دیپلۆماتیه‌کان له‌سه‌ر ئانکه‌ره به‌رده‌وام ده‌بێت له‌گه‌ڵ سه‌ردانه‌که‌ی جۆ بایدن، جێگری سه‌رۆکی وڵاته یه‌کگرتووه‌کانی ئه‌مریکا بۆ ئه‌ستانبوڵ.\nشیکه‌ره‌وه ده‌ڵێن هاوسه‌نگ کردنی جیاوازیه‌کان هۆکاری سه‌ره‌کی سه‌رکه‌وتنه له‌م شه‌ڕه‌دا دژی ڕێکخراوی ده‌وڵه‌تی ئیسلامی، به‌ڵام هێناه ئارای ئه‌م هاوسه‌نگیه شتێکی قورسه به‌ده‌ست بێت و درێژه‌شی پێبدرێت.\nزانیاری زیاتر له ده‌قی ڕاپۆرته‌که‌ی (دۆریان جۆنز) په‌یامنێری ده‌نگی ئه‌مریکادایه:


ئیسپانیا چین تێدەپەڕێنێت لە ژمارەی توشبووان بە ڤایرۆسی کۆرۆنا\nئیسپانیا چینی تێپەڕاند لە ژمارەی توشبووان بە ڤایرۆسی کۆرۆنا لەکاتێکدا خاوەن کارەکان و بەرپرسانی هەرێمەکان ڕەخنەیان لە بڕیاری حکومەتی ئیسپانیا گرت بۆ درێژکردنەوەی کۆتوبەندەکانی سەر گواستنەوە و مانەوە لە ماڵەوە.\nڕۆژی دوشەممە 812 حاڵەتی گیان لەدەستدانی دیکە بەهۆی ڤایرۆسی کۆرۆناوە لە ئیسپانیا تۆمارکرا بەمەش کۆی گیان لەدەستدانەکان لە ئیسپانیا گەیشتە 7340 کەس، هاوکات ژمارەی توشبووان بە ڤایرۆسەکە لەو وڵاتەدا زیادیکرد بۆ 85,195 کەس، لەکاتێکدا چین 81,470 توشبووی هەیە.\nهەروەها بەرپرسی بەشی فریاکەوتنی تەندروستی ئیسپانیا فێرناندۆ سیمۆنیش توشی ڤایرۆسی کۆرۆنا بووە، ئەمەش بەپێی لێدوانی جێگرەکەی.\nدوای ئەوەی ڕۆژی شەممە حکومەتی ئیسپانیا ڕایگەیاند پێویستە هەموو ئەو کەسانەی کە کاری پێویستیان نیە بۆ ماوەی دوو هەفتە لە ماڵەکانیاندا بمێننەوە، سەرۆکی یەکێتی سەندیکای کاری ئیسپانیا ئەنتۆنیۆ گاراماندی وتی قەدەغەکردنی هاتوچۆ و مانەوە لە ماڵەوە لەوانەیە ببێتە هۆی دروستبوونی قەیرانێکی کۆمەڵایەتی.\nوتیشی " ئەگەر جموجۆڵ و چالاکیەکان لە وڵاتەکەدا ڕابگرن ئەوا لە ماوەی پێنج مانگدا قەیرانێکی گەورەی کۆمەڵایەتیمان دەبێت."\nحکومەت 24 کاتژمێری داوە بە کۆمپانیاکان تاوەکو کارەکانیان کەم بکەنەوە چونکە لە ڕۆژی سێشەممەوە هەموو کارە ناپێویستەکان ڕادەگیردرێن.


پەرلەمانێک کورسیەكانی بە هەوێنی گەندەڵی گرسابێت، دادەڕمێت – پەژاک\n1584 جار بینراوە\nهەڵبژاردن، میكانیزم و پرۆسەیەکە بۆ جێبه‌جێ کردنی پێوانەکانی دیمۆکراسی و دادپەروەری. جۆگرافیای فڕەڕنگ و فرەزمان و کولتووری گەلانی ئێران، گونجاوترین هەڵکەوتەیه بۆ به‌ڕێوه‌بردن و چەسپاندنی پرۆسەی دیمۆکراسی. بەڵام بە پێچەوانەوەی ئەو حەقیقەتە، پرۆسەی هەڵبژاردن لەئێران كراوه‌ته کارتی گوشاری رژێم بۆ سەر گەل و کۆمەڵگا.\nلەماوه‌ی تەمەنی ٤١ ساڵەی رژێمی داگیرکەری ئێران، ٣٧ هەڵبژاردن کە ١٢یان هەڵبژاردنی سەرۆک کۆماری، ١١یان هەڵبژاردنی پەرلەمان، ٥یان مەجلیسی شارەزایان، ٥ی تر هەڵبژاردنی شۆرای شار و گوندەکان و ٤ هەڵبژاردنی تر سەبارەت بە یاسای بنەڕەتی رژێم و راپرسی لەجۆگرافیای فرەڕەنگی ئێران لەژێر پەردەی گەل سالاری بە نمایش دراوە. بەڵام لەسەرجەم ئەو هەڵبژاردنانەدا پێوەرەکانی دیمۆکراسی و دادپەروەری پێشێل کراوەو هەر هەڵبژاردنێک، وەک شانۆیەکی سەرشەقام بۆ کەلەپچە کردن و دیل گرتنی ئیرادەی ئازادی گەل بەڕێوە براوە. بە پێی ئاماری فەرمی رژێم لەکۆی گشتی ١٠ هەڵبژاردنی پەرلەمان، گوایا٦٠٪ گەل بەشدارییان لەو هەڵبژاردنانەدا کردووە. زیاترین رێژەی بەشداری گەل لە هەڵبژاردنی خولی پێنجەمی پەرلەمانە کە گوایا ٧١٪ بووە و کەمترین رێژەی بەشداری گەل پێش لەخولی یازدەهەمی پەرلەمان، لەخولی حەوتەمی پەرلەمان بووە کە ٥١٪ی گەل چوونەتە سەر سندووقەکانی دەنگدان.\nهەڵبژاردنی خولی یازدەهەم کارەساتبارترین هەڵبژاردنی ٤ دەیەی دەسەڵاتداری رژێمە کە بە پێ لێدوانی فەرمی خۆیان گوایا ٤٢٪ گەل بەشدارییان تێدا کردووە کە ئەوەش رێژەیەکی دوور لەراستییە. بەشداریی رێژەی کەمتر لە ٢٦٪ی خەڵکی تاران و زۆربەی گەورەشارەکان و رێژەی کەمتر لە ٥٠٪ی، ٢٣ پارێزگای ئێران لەم خولەی هەڵبژاردندا سەلمێنەری ئەوەیە کە رژێم بە توندی لەناو مەنگەنەی بایکۆتی سەرتاسەری گەل و کۆمەڵگا هاڕدرا.\nگەلانی ئێران لەبەر کۆمەڵێک فاکتەری بنەڕەتی وەک؛ کوشتنی ژمارەیەکی زۆر لەخۆپیشاندەرانی مانگی خەزەڵوەری ئەمساڵ و شاردنەوەی ژمارەی قوربانیان، خستنەخوارەوەی فڕۆکەی نەفەرهەڵگری ئۆکرانیا و پەردەپۆش کردنی راستی رووداوەکە، کوشتنی کۆڵبەر و کاسبکاران، گرانی، بێکاری و هەژاری، درۆ و گەندەڵی، رێژەیەکی زۆر کەمی خەڵک چوونەتە سەر سندووقی دەنگدان. تەنانەت ئەو رێژە فەرمییەی رژێم رایگەیاندووە، تێری ئەوە ناکات کە رژێم رەوایەتی خۆی دەستەبەر بکات. بۆیە کاربەدەستانی رژێم بێ شەرمانە ئەو شکستەیان پەردە پۆش دەکەن و گوایا لەبەر رەوشی سیاسی، هەرێمی، خۆپیشاندانەکانی بەفرانباری ٩٦ و خەزەڵوەری ٩٨ و ڤایرۆسی کۆرۆنا ئەو رێژەیە بۆ رەوایەت بەخشین بە رژێم تێرکەر دەبینن. ئەو هەڵوێستەی گەل ئەو حەقیقەتە پشتڕاست دەکاتەوە کە پرۆسەی هەڵبژاردن لە ئێران، رەوایی و بایەخی خۆی لەدەستداوە و رژێم بە زۆرەملێ دەسەڵاتی خۆی بە سەر گەل و کۆمەڵگا دەسەپێنێت.\nرژێمی داگیرکەری ئێران ماوەی ٤١ ساڵە لەژێر دەمامکی هەڵبژاردن، خۆی وەک دیمۆکراتیک ترین وڵاتی جیهان پێناسە کردووە. بە بێ ئەوەی گوێ لەویست و داخوازی رەوای گەلان بگرێت و ئاوڕێک لەسەرجەم گیروگرفتە کۆمەڵایەتیەکان بدات، لەپرۆسەی هەڵبژاردندا هەمیشە سەرکەوتنی خۆی بە سەر گەل و کۆمەڵگا رادەگەیەنێت، سەرەڕای ئەوەی لە هەڵبژاردنی خولی یازدەهەمدا، کەمترین رێژەی گەل بەشداری هەڵبژاردن بوون، کاربەدەستانی رژێم سەرکەوتنیان لەبەرامبەر گەل، ئەمریکا و هاوپەیمانانیان راگەیاند. ئەوەش نیشانی دەدات کە رژێم گەلانی ئێرانی وەک قەڵغانی پاراستن لەپێناو مانەوەی دەسەڵاتی خۆی لەبەرامبەر هێرشە دەرکیەکیان بەکار دەبات. دوابەدوای هەڵبژاردن، رژێم هەوڵی داوە کە بە رۆژەڤی ڤایرۆسی کۆرۆنا ناڕەزایەتی رای شەقام دابمرکێنێت. رژێم دەیەوێت ڤایرۆسی کۆرۆنا بکاتە رزگارکەری خۆی لەشەپۆلی ناڕەزایەتی گەل، چۆن بە کوشتنی قاسم سلێمانی، رژێم خۆی لەتەوژم و شەپۆلی ناڕەزایەتی گەل رزگار کرد و ئاراستەی خۆپیشاندەرانی بۆ ماوەیەکی کاتیش بێت لەقازانجی خۆی گۆڕی، ئێستاش هەمان رێچکە بە بیانووی کۆرۆنا دووپات دەکاتەوە.\nرژێم بۆ راکێشانی گەل بۆ سەر سندووقەکانی دەنگدان، گەلێک فێڵ و تەڵەکەی بە کار هێناوە. واتا هەڵبژاردن تەوژمی گوشاری دەسەڵات بۆ سەر کۆمەڵگایە. پرۆسەی تێکشکاندنی ئیرادە، باوەڕی، ناسنامە و ئازادی گەل و کۆمەڵگایە. کەرەستەی ئیفلیج کردن و راکێشانی گەل بۆ ناو بازنەی دەسەڵاتە. کانگای درۆ، فێڵ، دزی و گەندەڵییە. شانۆی سەرشەقامی دەسەڵات بۆ سەرخۆش کردن و هێوەرکردنەوەی کاردانەوەی گەل و کۆمەڵگایە. سڕینەوەی کەسانی ناڕازی و دژبەری رژێم، لەناو تۆڕ و جومگەکانی دەسەڵاتە. گاڵتەجاڕی دەسەڵات لەبەرامبەر گەل و کۆمەڵگایە. کوشتارگای هێز، ئیرادە و ناسنامەی گەلە.\nشانۆی هەڵبژاردنی خولی یازدەهەمی پەرلەمان و هەڵبژاردنی نێودەورەیی خولی پێنجەمی مەجلیسی شارەزایان لە٢ی رەشەممەی ٩٨ی ئەمساڵ، سەلماندی کە هەڵبژاردن چەپەری پاراستنی بەرژەوەندی رژێمی ولایەتی موتڵەقەی فەقییە. چون شانۆی هەڵبژاردن لەلایەن شۆرای نیگەهبان ئامادە کرابوو و بەڕێوەبردنی پرۆسەی هەڵبژاردن، بۆ فریودانی رای گشتی گەل بەڕێوە براوە. هەڵبژاردن لەبنەڕەتدا لەناو فرەڕەنگیدا، گەل رەنگی دڵخوازی خۆی هەڵدەبژێرێت. بەڵام لەم هەڵبژاردنەدا٦٠٪ی ئەو کەسانەی کە ناوی خۆیان بۆ پاڵێوراوی تۆمار کردبوو، لەلایەن دیوەخانی خامنەیی نەشیاو بینران. هەڵبژاردنێک بەڕێوە برا کە تەنانەت رەحمی بە ئەندام پەرلەمانەکانی ئێستای نەکرد و نزیکەی ٩٠ پەرلەمانتار شیاویان ره‌د کرا. تەنانەت لەو ١٦٧ پەرلەمانتارەی کە بۆ دووەمین جار خۆیان بۆ خولی یازدەهەم پاڵاوتبوو، سەرەڕای فرت و فێڵەکان، ٥٧ کەسیان توانیان جارێکی تر ببنەوە پەرلەمانتاری دەوڵەت. واتا لە ٢٩٠ پەرلەمانتاری رژێم، ٢٣١ کەسیان بۆ گەیشتن بە دیوەخانی پەرلەمانی یازدەهەم تووشی شکست و داڕمان هاتن. ئەو داڕمانە زەبەلاحەی،٨٠٪ی پەڕلەمانی خولی دەهەم، هەڵوەشانەوەی چەپەڕەکانی رژێم دەخاتەڕوو.\nبۆیە شانۆی هەڵبژاردنی خولی یازدەهەم، هەڵبژاردنی ئەندام پەڕلەمانەکان لەناو بازنەی بناژۆخوازەکان و لیستی دڵخوازی خامنەیی بووە. بناژۆخوازەکان لەژێر ناوی دەستەواژەی بناژۆخوازی نوێ، کلاسیک و توندڕەو، لەسەر ناوی لیستی ئێرانی سەربڵند، هەڵمەتی بەشداری لەهەڵبژاردنیان دەستپێکرد و تەنانەت ئەم باڵە کۆنەپارێزەی رژێم لەسەر لیستی هاوبەش پێکنەهاتن و بە چەند لیستی جیاوازەوە سواری شەمەندەفڕی هەڵبژاردنی شۆرای نیگەهبان بوون. هەراو هورای ئەم باڵە کۆنەپارێزەو رەدی شیاویی بە لێشاوی بەرئەندامەکان، وای کرد کە باڵی ریفۆرمخوازەکان بە دوودڵی بەشداری لەهەڵبژاردندا بکەن. هەر چەند لەکۆتاییدا بە زۆرەملێ و گوشاری دەسەڵات، لەبەر بەرژەوەندی رژێم بەشداریان لەهەڵبژاردندا کرد، بەڵام شانۆی رژێم پێگەی ریفۆرمخوازی لەئێران زەمین کێش کرد و قۆڵێکی توندڕەوی رژێمیان هێنایە ناو پەڕلەمان کە وڵات بەرەو هەڵدێر دەبات. سەرەتای دەستپێکردنی ماراتۆنی هەڵبژاردنی لیستی خامنەیی و بڵاو کردنەوەی ئەنجامە بەراییەکان بە پێ ویست و خواستی خامنەیی لەراگەیاندنە نەریتخوازەکان، پەردە لەسەر مەترسی و نیگەرانیەکانی ٤ ساڵی داهاتووی دەسەڵاتداری وڵات لادەدات.\nئەوەی سەرنج راکێشە شۆرای نیگەهبان لەژێر پاساوی گەندەڵی ماڵی و دژایەتی لەگەڵ رژێم و ناتەبابوون لەگەڵ پرەنسیب و بەهاکانی رژێم، شیاویی بەربژێرەکانی گەلیان ره‌دكرد. ئەو دانپێدانە نیشانی دەدات کە كۆڵه‌كه‌ی بنەڕەتی رژێم، لەسەر بنەمای گەندەڵی و درۆ دامەزراوە. چون ئەوەی لەئێران بەرپرسیاری باڵای لەئەستۆ بووبێت، لەکەیسی گەندەڵی تێوەگلاوە کە خودی خامنەیی و رووحانیش دەگرێتەوە. ئەو کات هەڵبژاردنی خولی یازدەهەم، پێوەری ئەوەیە کە دەسەڵاتداران تا چەندێک لەکەیسی دەسەڵات و دژایەتی لەگەل نرخ و بەهاکانی رژێم تێوەگلاون. تەنانەت راگەیاندنی رێژەی ٤٢٪ی بەشداری گەل لەدەنگدان، سەلمێنەری ئەوەیە کە رژێم رەوایەتی خۆی لەناو گەل لەدەستداوە و دەیەوێت بە زۆرەملێ دەسەڵاتی خۆی بە سەر گەلدا بسەپێنێت. چون هەڵویست و تووڕەیی گەل نیشانی دەدا کە کەمتر له ٣٠٪ی گەل بەشداری لەهەڵبژاردن دەکەن. ئەوەش هەڵوێستی گەل لەبەرامبەر پەرلەمانێکە کە کورسیەکەی بە هەوێنی گەندەڵی گرسابێت، چون ئەو پەڕلەمانە جیا لەکردەوەی گەندەڵی، درۆ، هەڵاواردن و توندوتیژی شتێکی تری لێناوەشێتەوە.\nهەڵبژاردنەکانی ئێران لەپاڵێوکەی شۆرای نیگەهبان دەرباز دەبێت. ئەو شۆرا لەکێ پێکهاتوون و ئەو ئاستە دەسەڵاتە بێ سنوورەیان لەلای چ هێز و دەسەڵاتێک پێ بەخشراوە کە بەلێشاو شیاویی بەربژێرەکانی پەڕلەمان رەد دەکەن؟ شۆرای نیگەهبان پێکهاتوون لە شەش فەقی گوێڕایەڵ کە لەلایەن خامنەیی دەستنیشان دەکرێن و شەش مافناس کە لەلایەن دەزگای داد و پەسەندکردنی خامنەیی دەستنیشان دەکرێن. ئەو دەسەڵاتەش لەلایەن رێبەری ئاینی رژێم پێیان دەدرێت. بۆیە دەسەڵاتی بێ سنووری شۆرای نیگەهبان، هەڕەشەیەکی جیددی بۆ سەر داهاتووی گەلان لەئێران دەبێت. بڕیار و هەڵسووکەوتەکانی ئەو شۆرایە، ئازادی رادەربڕین و رۆڵی گەل لەدیارکردنی چارەنووسیان سنووردار دەکات. لەهەڵبژاردندا شۆرای نیگەهبان هەم خۆی داوەر، یاریزان و کاپیتانە. ئەرکی چاوەدێری هەڵبژاردنەکان، لێکدانەوەی یاسای بنەڕەتی و یاسادانەری پێسپێردراوە. ئەوەش وەک ئەوەیە کە بە ساکاری جگەر رادەستی پشیلە بکرێت. تەنانەت دوابەدوای ئەنجامی هەڵبژاردن، تا ئەنجامە فەرمیەکان لەلایەن وەفدی چاوەدێری، وەفدی بەجێ گەیاندن و شۆرای نیگەهبان پەسەند نەکرا، بۆ رای گشتی بڵاو نەکرایەوە. ئەم ناوەندە سەرجەم ئەنجامەکانی هەڵبژاردن، بە هەوێنی بەرژەوەندی رژێم دەگرسێنن و دەرخواردی گەل و کۆمەڵگای دەدەن.\nبە پێ ئاماری فەرمی رژێم لەم خولەی هەڵبژاردن ٥٧ میلیۆن و ٩١٨ هەزار کەس مافی دەنگدان یان هەبوو، کە گوایا لەزاری کاربەدەستانی رژێم، نزیکەی٢٤ میلیۆن کەس، چوونەتە سەر سندووقی دەنگدان. لەرێژەی گشتی دەنگدەران نزیکەی ٢٨ میلیۆن و ٨٧٩ هەزار کەس ژن بوون، کە نیوەی کۆمەڵگا پێکدەهێنن. هەرچەند ژنان نیوەی رێژەی دەنگدەرانیان پێکهێناوە، بە پێ ئامارە فەرمیەکان رێژەی ٤٨٪ ژن چوونەتە سەر سندووقی دەنگدان. چون پەرلەمانی ئێستای رژێم، دژە ژنە و لەبنەڕەتدا ژن کوژە، مەترسیدارترین پەرلەمانی ٤ دەیەی دەسەڵاتداری رژێم دەبێت، پەرلەمانێکە کە بۆ ژنان و پێکهاتەکانی تری ئێران دەبێتە مەیدانی ئارێنای هاوچەرخ. لەبەر ئەوەیە ژنان و پێکهاتەکانی تری وەک؛ کورد، عەرەب و بەلووچ بە ئیرادەی پۆلایینیان هەڵبژاردنیان بایکۆت کردووە.\nدەوڵەتی رووحانی کە بەردەوام لەکۆشک و بەڵنگۆکانی دەوڵەت، درووشمی یەکسانی و دادپەروەری بەرز دەکردەوە و بانگەشەی ئەوەی دەکرد کە دەوڵەتێک بووە کە لەسەرجەم پۆسته‌كانی دەوڵەت زیاترین رێژەی ژنان بەشداریان کردووە. بەس کام داد و ویژدانێک ئەوە پەسەند دەکات کە بۆ ٢٩٠ کورسی پەرلەمان، سەرەڕای ئەوەی نزیکەی ٢٩ میلیۆن ژن مافی دەنگدانیان هەبووە، ١٧ ژن دەترنجێننە پەرلەمان کە ئەو ژمارەش نزیکەی ٦٪، دەنگی پەرلەمان پێکدێنێت. سەرکەوتنی ١٧ ژن لەماراتۆنی فرت و فێڵی شانۆی هەڵبژاردنی خامنەیی، نیشانی دەدات کە ترازووی دادی رووحانی چەندێک لاسەنگ و خوار و خیچە. داخۆ ئەم خولەی پەڕلەمان کە نەریتخوازەکان تێدا سەروەر بوون، چەندێک دەتوانێت یاسا و پڕۆژەی دیمۆکراتیک لەبەرژەوەندی ژنان و نەتەوەکانی تری ئێران پەسەند بکات؟ عەقڵییەتی بەستەڵک کراوی بناژۆخوازە توندڕەوەکان چەندێک کراوەیە بۆ ئەوەی برەو بە ئازادی کۆمەڵایەتی، ئازادی سیاسی و چارەسەری گیروگرفتی ژیانی، ژنان و گەلانی چەوساوە بدات؟!\nلەراپۆرتی کۆمەڵگای جیهانی ئابووری سەبارەت بە جیاوازی رەگەزی، زهنییەتی دژە ژنی کاربەدەستانی رژێم ئاشکرا دەبێت کە لەنێوان ١٥٣ دەوڵەتدا، رژێمی ئێران لەریزی ١٤٨مین دایەو ئەوەش بۆ رژێم رێکۆرددارە. هاوکات لەنێوان ١٩ دەوڵەتی رۆژهەڵاتی ناوین لەریزی ١٦هەمین دایە. سەرەڕای ئەوەی کە حەسەن رووحانی لەسەردەمی بانگەشەی هەڵبژاردنی، هاش و هووشی ئەوەی لێدەدا کە پێگەی ژنان لەدەوڵەتی روحانیدا بەهێز دەبێت. بەڵام سەرەڕای ئەو هەموو بەڵێنە بێ بنەمایه لەکابینەی پێشنیازی دەوڵەتی دوازدەهەم، هیچ جێگای ئیستراتیژی بە ژن نەدرا. لەکاتێکدا سەرۆک وەزیری ئەماراتی یه‌كگرتووی عەرەبی لە ٣١ ئەندامی کابینەکەی، ٩ ژن جێ دەگرن. تەنانەت وڵاتێکی وەک عەرەبستان، یەک چوارەمی کورسیەکانی پەرلەمان لەدەستی ژناندایە و ئەوەش چاخان و پاخانەکانی رژێم راشکاوانە دەخاتەڕوو. ئەم خولەی هەڵبژاردن جارێکی تر زهنییەتی دژە ژنی رژێمی داگیرکەری ئێرانی بەرجەستە کردەوە کە دیمۆکراسی و یەکسانی هەرگیز لەناو زهنییەتی ولایەتی فەقی و زەلکاوی گەل سالاری رژێم، چەکەرە و شین نابێت.\nلەسەروبەندی هەڵبژاردنی خولی یازدەهەمدا حەسەن رووحانی چەپ و راستی دیار نەبوو. رۆژێک بانگەشەی ئەوەی دەکرد کە شۆرای نیگەهبان بەربژێرێکی نەهێشتوەتەوە کە گەل هەڵیببژێرێت و راشکاوانە پڕۆسەی هەڵبژاردنی دەخستە ژێر پرسیارەوە. بەڵام دوای رۆژێک مێشکی لەلایەن خامنەیی کۆک دەکرایەوە و بە پێچەوانەی بانگەشەی رابردووی قسەکانی با دەدایەوە و دەیگۆت؛ هەر کەس و لایەنێک، گەل لەبەشداری هەڵبژاردن دڵسارد بکات، لەرێ و رێبازی خومەینی ترازاوە. ئەو لێدوانە دژ بە یەکانەی رووحانی گورزی کوشندەی لە باڵی ریفۆرمخوازەکان وەشاند و بینای ریفۆرمخوازی دەوڵەتی لەزهنی کۆمەڵگا داڕماند.\nلەدیوێکی تری دەسەڵاتی رژێم، خامنەیی لەسەرەتاکانی بانگەشەی هەڵبژاردن بە کوروزاندنەوە و پاڕانەوە لەگەل، دەیگۆت؛ ئەگەری هەیە کەسێک لەئێران خۆشی لەمن نەیەت، دەبێت لەبەر خۆشەویستی ئێران، بڕواتە سەر سندووقی دەنگدان. واتا هەر کەسێک خۆشەویستی بۆ ئێران هەبێت، ئاسایش و ئارامی نیشتمان و ئابڕووی نیشتمانی دەوێت و بە دوای چارەسەری کێشەکانەوەیە، پێویستە بۆ پەرلەمانی بەهێز بچێتە سەر سندووقی دەنگدان. بەس هەڵبژاردن لەئێران لەژێر چەپۆکی شۆرای نیگەهبان، بۆ خۆی لەباربردنی ئاسایش و ئارامی وڵات و قووڵکردنەوەی کێشەکانە. خامنەیی بێ شەرمانە ئابڕووی نیشتمان بە رۆخساری گەل دا کێشا کە ئەگەر گەل نەڕۆنە سەر سندووقی دەنگدان، ئابڕووی ئێران دەچێت. واتا دەنگنەدانی خەڵک ئابڕووچوونییە! ئەگەر نەچوونە سەر سندووقی دەنگدان ئابڕووچوونی بێت، ئەی کوشتنی خۆپیشاندەرانی مانگی خەزەڵوەر، کوشتنی کۆڵبەران، لەسێدارەدانی چالاکانی سیاسی و خستنەخوارەوەی فڕۆکەی نەفەرهەڵگری ئۆکرانیا و شاردنەوەی راستیەکان لەبەر چاوی گەل، ئابڕووچوونی نییە، چییە؟ بەشداری رێژەی کەمی گەل لە هەڵبژاردن، وەرچەرخانێکی مێژوویی و سەربڵندییە بۆ گەل و شکستی شکۆ و ئابڕووچوون بۆ درۆودەلەسەو هاش و هووشی کاربەدەستانی رژێمە.\nلەناو بازنەی دەسەڵاتی رژێمی داگیرکەری ئێران، بۆ راکێشانی گەل بۆ سەر سندووقەکانی دەنگدان، هەمیشە دوو رەوتی بە ناو ریفۆرمخواز و نەریتخواز کێبڕکێی نمایشی لەگەڵ یەکدی دەکەن و لەدیوەخانی پەرلەمان لەژێر ناوی فراکسیۆنی جیاوازی کەمینە و زۆرینە بۆ دەسەڵات کار دەکەن. لەم خولەی هەڵبژاردندا بناژۆخوازەکان، بۆ کۆکردنەوەی دەنگی گەل و بۆ دەرهێنانی رژێم لەناو زەلکاوی قەیران؛ لەژێر ناوی لیستی؛ شانا، پایداری، گەنجانی شۆڕشگێڕی ئێران، ئەحمەدی نژادەکان، مسباحی مۆقەدەم و لیستی هاوپەیمانی بەشداریان لەهەڵبژاردندا کرد. دیارترینیان رەوتێکی سیاسی بە ناو بناژۆخوازی نوێ بە رێبەری موحەمەد باقر قالیباف دەکەوێتە سەر شانۆی هەڵبژاردنی رژێم و زۆرینەی کورسیەکانی پەرلەمانی بەناو تۆمار دەکرێت. ئەم خولەی هەڵبژاردن پەردەی لەسەر ئەو حەقیقەتەی هەڵدا کە لەئێران رەوتێکی حەقیقی بە ناوی ریفۆرمخواز و بناژۆخواز بێ واتا و بێ ناوەڕۆکە. لەبنەڕەتدا رەوتێک لەئارادایە، هەمان وەفادار و شۆڕشگێڕەکانی رژێمن کە خۆیان بە شۆڕشگێڕ لەقەڵەم دەدەن و لەهەنگاوی دووهەمی شۆڕش بە پێشەنگایەتی گەنجان، پەڕلەمانێکی شۆڕشگێڕانه دادەمەزرێنن.\nرژێم لەخولی یازدەهەمی پەڕلەماندا، دەیەوێت ٢٩٠ كه‌سی گرێدراو و پاسدار بۆ دیوەخانی پەرلەمان هەڵبژێرێت، کە ١١ ناوه‌ندی کەوتە خولی دووهەمی هەڵبژاردن، کە ٢٩ی خاكه‌لێوه بەڕێوە دەچێت. ئەو رێژە زۆرەش کە شیاویان بۆ بەربژێری رەدکرایەوە، لەناو مەنگەنەی دژە شۆڕشی رژێم هاڕدران. لەبەر ئەوەی خامنەیی هەستی بە مەترسیەکانی هەڵبژاردن کرد، فەرمانی بەشداری لەهەڵبژاردنی دەرکرد و باڵی بە ناو ریفۆرمخوازەکانی ناچار بە بەشداری لەهەڵبژاردندا کرد کە لە دوا چرکەدا، ٨ حزبی ریفۆرمخواز، لەسەر بنەمای بەڕێوەچوونی گوڕوتینی هەڵبژاردن و پاراستنی بەرژەوەندی رژێم بە ناو لیستی هاوپەیمانی بۆ ئێران بەشداری هەڵبژاردن بوون. ئەوەش لەکاتێکدایە کە گەل لەخۆپیشاندانەکانی مانگی خەزەڵوەر درووشمی؛ (اصلاح طلب، اصولگرا دیگه تمومه ماجرا) یان بەرز کردەوەو گەل هەر دوو باڵ و رەوتەکانی ناو رژێم بە یەک چاو سەیر دەکات و باوەڕی و متمانەی گەل بە باڵ و رەوتەکانی رژێم نەماوە و لە٢ی رەشەممەی ٩٨ رەوایەتی رژێم خرایەژێر پرسیارەوە.\nئەوەش لەکاتێکدایە کە رژێم هەنگاوی دووهەمی شۆڕشی داگیرکەری لەژێر پەردەی به‌ئیسلامی كردنی كۆمه‌ڵگا، مرۆڤ و شارستانیەت و گەل سالاری دینی دەستپێکردبوو، ئەنجامی هەڵبژاردنی خولی یازدەهەم هەرەسی بەو هەنگاوەی رژێم لەئێران و ناوچەکە هێناو دۆخی رژێمی لەناوخۆ هەژاند و دۆخێکی مەترسیدار و قەیراناوی بەرۆکی کاربەدەستانی رژێم دەگرێتەوە.\nسەرچاوە: ئاڵترناتیو شمارە ٨١\nتاگەکان:ئامەد شاهۆاصلاح طلبخولی یازدەهەمی پەرلەماندەوڵەتی رووحانیشۆرای نیگەهبان


داکۆکی فراکسیۆنی یەکێتی لە پارلەمانی کوردستان بۆ گۆڕانی یاسای هەڵبژاردنی هەرێمی کوردستان - Mehr News Agency\nAP ١٤٠٠ گەڵاڕێزان ٢٧ ١٩:٤٣\nNews Code 40018\nدابەش کردنی حزبەکان؛\nداکۆکی فراکسیۆنی یەکێتی لە پارلەمانی کوردستان بۆ گۆڕانی یاسای هەڵبژاردنی هەرێمی کوردستان\nسەرۆکی فراکسیۆنی یەکێتی نیشتمانی لە پارلەمانی کوردستان وێڕای داکۆکی لە سەر پێویستی گۆڕانی یاسای هەڵبژاردنی هەرێمی کوردستان, رایگەیاند: نابێ شێوازی دابەش‌کردنی حیزبەکان لە کۆمیسیونی باڵای هەڵبژاردن بگۆڕێت.\nبە پێی هەواڵی مێهر, زیاد جەبار سەبارەت بە گۆڕانی یاسای هەڵبژاردنی هەرێمی کوردستان, وتی: یاسای هەڵبژاردنی هەرێمی کوردستان دەمێکە کەڵکی لێ وەردەگیردرێت و نەگۆڕاوە و ئێستا کاتی گۆڕانی سیستەمی هەڵبژاردنی هەرێمە.\nئەو هەروەها داکۆکی کرد: پێکهاتەی کۆمیسیونی باڵای هەڵبژاردنی هەرێم نابێ بگۆڕێت.\nشیاوی ئاماژەیە پارتی دیموکرات بە ٤۵ کورسی زۆرینەی کورسییەکانی پارلەمانی کوردستانی بۆ خۆی تەرخان کردووە و ئەمە لە حاڵێک دایە کە پارتی یەکێتی نیشتمانی ۲۱ کورسی و یەکێتی ئیسلامی ۵ کورسی و ئەنجومەنی عەداڵەتیش ۷ کورسییان لە پارلەماندا هەیە.


ئەبو هێل خەڵاتی یەكێك لەدامەزرێنەرانی كۆمەڵەی فۆتۆگرافی عێراقی دەكات\nالخميس 30 آب 2018 - 16:56\nموجاهید ئەبو هێل سەرۆكی تۆڕی ڕاگەیاندنی عێراق، ئەمرۆ پێنج شەممە، خەڵاتی سەعدون شەفیق یەكێك لە دامەزرێنەرانی كۆمەڵەی فۆتۆگرافی عێراقی كرد و رۆڵی بەرزنرخاند لە ئەرشیف كردنی ژیانی عێراقییەكان لە دەیان ساڵی ڕابردوودا.\nلە دوای خەڵاتكردنیشی ئەبوهێل ڕایگەیاند:" تۆڕی ڕاگەیاندنی عێراق مینبەری پشتیوانیكردنە لە رۆشنبیرانی عێراق و سەرقافڵەیانە و باوەشی خۆی كردوەتەوە بۆ هونەرمەندان و بێژەر و دەرهێنەر و رۆژنامەنوس و نوسەران، ئەمرۆش خەڵاتی یەكێك لە دامەزرێنەرانی كۆمەڵەی فۆتۆگرافی عێراقی دەكات.\nلای خۆیەوە سەعدون شەفیق سوپاسی سەرۆكی تۆڕی ڕاگەیاندنی عێراقی كرد كە هەردەم گرنگی بە وێنەگران داوە.\n1.چاره‌سه‌رێك بۆ كه‌مكردنه‌وه‌ى ئارەزووی خواردنەوەی کحول\n2.بەڵگە ... داواكاریەكان بۆ دەركردنی یاسای بیمەی تەندروستی\n3.تۆڕی ڕاگەیاندنی عێراق تاوتوێی هاریكاری لەگەڵ دامەزراوە ڕاگەیاندنكارەكانی چین دەكات\n4.فۆتۆ .. پشكنەری گشتی ڕاگەیاندنی عێراقی خەڵاتی موجاهید ئەبو هێل سەرۆكی تۆڕی ڕاگەیاندنی عێراق بە قەڵغانی نەزاهە دەكات


سەرۆکی پەرلەمان: ده‌ركردنى پرۆژه یاسا له‌په‌رله‌مان به‌ده‌ر‌نیە له كاریگه‌رى خاوه‌ن به‌رژه‌وه‌ندییه‌كان\nشەممە, 18 کانوونی دووەم 2020\nراپەڕین؛ چوار كەس بەچەقۆ هێرشیان كردە سەر گەنجێك\nئاگادارییەك بۆ ئەو هاووڵاتییانەی بە ئۆتۆمبێلی تایبەتی خۆیان سەردانی ئێران دەكەن\nعەلی باپیر: جێی داخ‌و خەفەتە ئەو هەموو بانگەشەی چاكسازییەی دەكرا لەشتێكی وادا كورت هەڵبێ\nلە روداوێکی هاتوچۆدا ٤ کەس بونە قوربانی\nنەیمار لە بارەی رۆشتن لە پاریس بڕیار دەدات\n14.12.2019 02:05 PM\nرێواز فایه‌ق سه‌رۆكى په‌رله‌مانى كوردستان\nسەرۆکی پەرلەمانی کوردستان ڕایدەگەیەنێت: هه‌ندێ جار ئینسان بێ ئومێد ده‌بێت له‌وه‌ى ده‌ڵێت، كه خه‌ریكه ده‌گه‌ڕێینه‌وه زۆر بۆ دواوه، ئاماژە بەوەشدەکات ده‌ركردنى پرۆژه یاسا له‌په‌رله‌مان به‌ده‌ر‌نیە له كاریگه‌رى خاوه‌ن به‌رژه‌وه‌ندییه‌كان.\nئەمڕۆ شەممە رێواز فایه‌ق سه‌رۆكى په‌رله‌مانى كوردستان، له سیمینارى گفتوگۆکردن لەسەر پرۆژەیاسای بەرهەمە خۆماڵییەکان لە سلێمانی ئه‌مڕۆ رایگه‌یاند "پێتان وانه‌بێت ده‌ركردنى پرۆژه یاساش له‌په‌رله‌مانى كوردستان به‌ده‌ره له كاریگه‌رى ده‌ره‌وه‌و خاوه‌ن به‌رژه‌وه‌ندییه‌كان. له ده‌رچوونى یاسایه‌ك كه ره‌نگه لێى زه‌ره‌رمه‌ند ببن".\nوتیشی: پەسەندكردنی پڕۆژەیاسای پاراستنی بەرهەمی خۆماڵی یەكێكە لەستراتیژەكانی ئەم خولەی پەرلەمانی كوردستان، بۆیە هەر هەوڵێك بۆ پاراستنی بەرهەمی خۆماڵی هەبێت پاڵپشتی دەكەین.\nسه‌رۆكى په‌رله‌مانى كوردستان ئەوەشدەخاتەڕوو "هه‌موومان ئه‌و راستییه ده‌زانین، كه‌پێداویستى گومركى و ئه‌منى و هه‌موو ئه‌و بابه‌تانه‌ى په‌یوه‌ندییان به هه‌نارده‌و هاورده‌وه هه‌یه له دۆخێكى خراپدان، هه‌ندێ جار ئینسان بێ ئومێد ده‌بێت له‌وه‌ى ده‌ڵێت، كه خه‌ریكه ده‌گه‌ڕێینه‌وه زۆر بۆ دواوه.\nئاماژە بەوەشدەکات؛ زانیارییەکان لەبەردەستن و دەشزانین چى رووده‌دات له ده‌روازه سنورییه‌كانى هه‌رێمى كوردستان به كۆ، به‌ڵام ئه‌وه ماناى ئه‌وه نییه ئینسان سارد بێته‌وه بڵێ هیچ شتێك سودى نییه، ئه‌ركى په‌رله‌مانى كوردستانه زه‌مینه‌ى ته‌شریعى بۆ پاراستنى به‌رهه‌مى خۆماڵى بڕه‌خسێنێت.\nسەرۆکی پەرلەمانی کوردستان وتیشی: دەتوانرێت كەرتەكانی دیكەی وەك كشتوكاڵ و پیشەسازی و بازرگانی و گەشتوگوزار پەرەپێبدرێت و بەهێزبكرێت و پشتبەستنی تەواو بە كەرتی نەوت، بەمانای ئەوەدێت كە ڕۆژێك دێت كۆتایی دێت و ئەم كەرتە وێران دەبێت، یان نرخی زۆر دادەبەزێت وەك ئەوەی لەساڵی ٢٠١٤ ڕوویدا.\n"پەرلەمانتار ماندووە و شایستەی مووچەی زۆرە"\nپەرلەمانتارێک: کەمترین مووچەی ٤٠٠ هەزار دیناری خانەنشینی لە پرۆژە یاسای چاکسازیدا نەبوو\nسامان حسێن: سکرتێری پەرلەمانی کوردستان بێ ڕێزی پێکردین\nسبەینێ دەنگ لەسەر پرۆژە یاسای چاکسازی دەدرێت\nسەرۆکی پەرلەمانی کوردستان لەسەر گفتوگۆکردن لەسەر پرۆژە یاسای چاکسازی روونکردنەوە دەدات\nئەبوبەكر هەڵەدنی بە توندی وەڵامی هێڤیدار ئەحمەد دەداتەوە \nکۆبوونەوەی پەرلەمانی کوردستان سەبارەت بە پرۆژە یاسای چاکسازی کۆتایی هات\nپەرلەمان رۆژێكی نەتەوەیی بۆ توركمانەكان دەستنیشان كرد


مۆلێرــمونشکین: ژیانێک بۆ شانۆ، شانۆیەک بۆ ژیان » DidiMn\nمۆلێرــمونشکین: ژیانێک بۆ شانۆ، شانۆیەک بۆ ژیان\nشانۆی “رۆژ” له دوای نمایشکردنی هه‌ردوو شانۆنامه‌ی 1789 و 1793 تووشی ته‌نگه‌ژه‌یه‌کی دارایی، قه‌یرانێکی کۆمه‌ڵایه‌تی و هونه‌ری ده‌بن. هه‌ندێک له ئه‌ندام و ئه‌کته‌ره‌کانی واز له شانۆی “رۆژ” دێنن و ئه‌ندامی تازه دێن و ستر‌کتوری شانۆکه گۆڕانکاری زۆری به‌سه‌ردا دێت.\nله‌به‌رئه‌وه شانۆی “رۆژ” له ساڵی 1976 دا پشوویه‌کی دوو ساڵی له شانۆ وه‌رده‌گرن، له‌بری ئه‌وه ئاریان مونشکین ده‌که‌وێته خۆئامادەکردن و وێنه‌گرتنی فیلمی (مۆلێر) و له ساڵی 1977 دا ته‌واوی ده‌کات.<١٠> مۆلێر دیارده‌یه‌کی تایبه‌تمه‌نده له مێژووی شانۆی فه‌ڕه‌سی و جیهانیدا، له هیچ سه‌رده‌مێکدا وێنه‌ی نه‌بووه، هه‌روه‌ها شانۆکارێکی هه‌مه‌لایه‌ن و گشتگر بووه، هیچ که‌سێک تاکوو ئێستا به‌و شێوه سه‌راپاگیره کاری له شانۆدا نه‌کردووه. مۆلێر له‌یه‌ک کاتدا خاوه‌نی شانۆ بووه، به مانا مۆدێرنه‌که‌ی ئه‌مڕۆ سه‌رۆکی تیپ بووه، ریژیسۆر و ئه‌کته‌ری سه‌ره‌کی هه‌موو نه‌مایشه‌کانیان بووه، به تایبه‌تی کاره‌کته‌ر و فیگوره کۆمیدییه‌کان. ئه‌مانه هه‌مووی له لایه‌ک و له‌لایه‌کی دیکه‌شه‌وه، نووسه‌ری ئه‌و شانۆنامانه‌ش بووه، که گرووپه‌که‌ی پێشکه‌شی کردوون، له‌به‌ر ئه‌وه خۆی ئه‌و رۆڵ و کاره‌کته‌ره کۆمیدیانه‌ی بۆ خۆی نووسیون.\nهۆڵی شانۆی ڕۆژ\nفیلمی مۆلێر ته‌نها ژیان و بیۆگرافیای شانۆنامه‌نووس و ئه‌کته‌ری فه‌ره‌نسی (مۆلێر) ناگرێته‌وه، هه‌رچه‌نده فیلمه‌که به‌رجه‌سته‌ی ژیانی ئەم هونەرمەندە هەر له منداڵییه‌وه تا مردنی له‌سه‌ر شانۆ ده‌کات. به‌ڵکو له دیدی خوێندنه‌وه‌یه‌کی ده‌وڵه‌مه‌ند و گشتگری زه‌مه‌نێکه‌وه، به‌رجه‌سته‌ی ژیانی مرۆڤێکمان بۆ ده‌کات، که به شانۆ و له‌گه‌ڵ شانۆ و له پێناوی شانۆدا ژیاوه. هه‌روه‌ها ئاریان مونشکین هه‌ر له‌م فیلمه درێژه‌دا گرفته‌کانی نێوان هونه‌رمه‌ند، ده‌سه‌ڵات و کۆمه‌ڵگا ده‌خاته ڕوو. هاوکێشه‌ی ده‌سه‌ڵات و هونه‌رمه‌ند ده‌بێته خاڵێکی وه‌رچه‌رخان له پرۆسێسی فیلمه‌که و له ژیانی مۆلێر خۆیدا. بێگومان بەستنەوەی ئەم هاوکێشەیە بە تەنگەژە چڕەکانی دەسەڵات و پەیوەندییەکانی بە هونەرمەندانەوە لە ژیانی هونەری فەرەنسای حەفتاکاندا، وای کردووە فیلمی مۆلێر و کارەکتەری مۆلێر بێت بە هێماگەلێکی ئاشکراو لە چەقی ڕووداوەکانی ئەمڕۆماندا بجووڵێتەوە.\nله‌لایه‌کی تریشه‌وه، هه‌موو فیلمه‌که ره‌نگدانه‌وه‌یه‌کی ژیانی ئاریان مونشکین و شانۆی “رۆژ” و مۆلێره، له به‌رگێکی تر و له زەمەن و کۆمه‌ڵه‌گه‌یه‌کی جیاوازدا، به‌ڵام به هه‌مان ئامرازه‌کانی هونه‌ر و شانۆوه ده‌رده‌که‌وێته‌وه. ئاریان مونشکین دوای چەندین ساڵ، بەم شیوەیە باسی ئەو پرۆژەیە دەکات ( سێ سەد ئەکتەر و هونەرمەند، پێنج سەد دەمامک، هەشت سەد جل و بەرگ و داراییەکی پانزە ملیۆن فرانکی، ئەمە هەر وەک ئەوە وابوو، کە لە هۆلیود کار بکەین. فیلمەکە چوار کات ژمێر درێژ بوو، ئەکتەرەکانیش گرینگترین کاری هەرەوەزی و کۆمەڵکارییان ئەنجام دا. ئەمە بەڕاستی پرۆژەیەکی جیاواز بوو. من دەموویست فیلمێک لەسەر مۆلێر بکەم، لەبەر ئەوەی مۆلێرو گروپە شانۆییەکەی جێگای سەرنجم بوون، هەروەها مۆلێری مرۆڤ. مۆلێری ئەکتەر، نووسەر، ریژیسۆر؛ بوونێک مانای چی دەگەیەنێت، کە لەسەر شانۆو هونەر رۆنراوە، لەسەر هاورێیایەتی، یان نەبوونی هاورێ، خۆشەویستی، پارە، خۆپەرستی، دڵفراوانیی ڕاستەقینە، پێکەنین… ئەو خێزانە سەیرەی، کە شانۆ دروستی کردووە.)\nبەشێک لە دیمەنەکانی فیلمەکە جۆرە کەرنەڤاڵێکە، کە بنەماکانی لە داب و نەریتە میللیەکانی چاخەکانی ناوەڕاستی ئەوروپاوە وەرگیراوە. مۆلێر لەم کەرنەڤاڵانەوە، لە ژیانێکی ئاهەنگ سازی سەرشەقام، بەزم و ڕەزمی لێبوک و ئەکتەرە گەرۆکەکانەوە، پشت دەکاتە ژیانە ئارامەکەی خۆیی و خانەوادەکەی، تێکەڵاوی گروپە شانۆییەکان دەبێت و ژیانێکی تر هەڵدەبژێرێت. گروپێکی گەرۆک دروست دەکات، بە شارو گوندو هەڕێمەکاندا دەگەڕێن، شانۆیەکی تراجیدی لە پشت خەندەو پێکەنین و کۆمیدیایەکی قووڵەوە پێشکەش دەکەن.\nیەکێک لە جوانترین دیمەنەکانی ئەم فیلمەش ئەوەیە، کە گروپەکە لە دەشتێکدا، لەسەر عەرەبانەیەک نەمایشەکەیان بۆ ئەو بینەرانەی لە دەوریان کۆبوونەتەوە پێشکەش دەکەن. لەپڕ ڕەشەبایەکی توند هەڵ دەکات، پاڵ بە عەرەبانەکەوە دەنێت و بەنێو ئەو دەشت و دەرەدا پاڵی پێوە دەنێت. ئەکتەرەکان بەردەوام دەبن، نەمایشەکەیان ناوەستێنن و بینەرانیش بە دوایاندا ڕادەکەن. تا لە کۆتاییدا بینەران بەدەم قاقای پێکەنینێکی بێ وێنەدا، لەو دەشت و دەرە دەگەنەوە بە شانۆ گەڕۆکەکە.\nدوایین پەناگەی شەوی کاروانەکان\nمۆلێر توانی ترادیشۆنی شانۆی گه‌ل و میللیی تێکه‌ڵاوی ئه‌ده‌ب و ئه‌ده‌بی شانۆیی بکات و به‌مه‌ش یه‌که‌یه‌کی تری بۆ زمانی شانۆ خوڵقاندووه. له‌نێو شانۆی کلاسیکی فه‌ره‌نسیدا ته‌نها مۆلێر به‌م شێوه به‌رفراوانه، به دیدی جیاواز و خوێندنه‌وه‌ی نوێ و هه‌ڵسه‌نگاندنێکی هه‌مه‌لایه‌نه‌وه خراوه‌ته‌ڕوو. ته‌نها مۆلێر به‌رگه‌ی گۆڕانکاری و هه‌موو ته‌وژمه‌کانی گرتووه، هه‌ر له رۆمانتیک، ریالیزم، ناتورالیزم و تا ده‌گاته سوریالیزم و ئه‌بسوردیزم، به زیندوویی ماوه‌ته‌وه و شانۆنامه‌کانی له‌نێو ئه‌و ته‌وژمانه‌دا جێگاو رێگای خۆیان کردووه‌ته‌وه. ئه‌مڕۆش گرووپه گه‌وره‌کانی دونیا، ریژیسۆره به‌رزه‌کانی جیهان مامه‌ڵه له‌گه‌ل مۆلێر ده‌که‌ن. مۆلێر بووه‌ته سه‌ما، شانۆیه‌کی فیزیکی و پۆستمۆدێرنیزمیش.\nئاریان مونشکین پێناسه‌ی هونه‌ری خۆی له مۆلێرو هەوڵەکانی ئەو بۆ دروست کردنی شانۆیەکی میللیی و گەشتە هونەرییەکانی، هەروەها ئەو ژیانە کۆلێکتیڤەی، کە لەگەڵ ئەکتەرەکانی هەیەتی، دەدۆزێتەوە.\nگەشتێک بە جیهانی شه‌کسپیردا\nشانۆی “رۆژ” دوای چوارده ساڵ له کاری هه‌ره‌وه‌زی و پرۆژه‌ی راگوزاری و خوڵقانی نه‌مایشی گه‌وره‌ی ئه‌فسوناوی، له ده‌ره‌وه‌ی بازنه‌کانی دەق و شانۆنامه‌ی نووسراوه‌وه، پێ ده‌نێته قۆناخێکی نوێی کارکردنه‌وه. ئاریان مونشکین له هه‌شتاکاندا، به پێچه‌وانه‌ی کاره راگوزه‌رییه‌کانییه‌وه، رووده‌کاته شه‌کسپیر و پرۆژه‌یه‌کی گه‌وره به ناوی (گه‌شتێک به جیهانی شه‌کسپیردا) پێشکه‌ش ده‌کات.\nئه‌م پرۆسه‌یه چه‌ندین ساڵ ده‌خایه‌نێت، کۆمه‌ڵێ شانۆنامه مێژوویی و کۆمێدییەکانی شەکسپیر له‌خۆده‌گرێت، بۆ نموونه: ریچاردی دووه‌م، شه‌وی سیازده‌یه‌م، هێنریکی چواره‌م (دوو به‌ش) و هێنریکی پێنجه‌م.\nئاریان مونشکین هه‌ر خۆی، بۆ ئه‌م پرۆژه‌یه و سه‌رله‌نوێ، به‌ش به به‌ش شانۆنامه‌کانی شه‌کسپیر له ئینگلیزییه‌وه وه‌رده‌گێڕێته‌وه سه‌ر زمانی فه‌ره‌نسی، به‌م شێوه‌یه وه‌رگێڕان و زمانه به‌کارهێنراوه‌که‌ی له‌گه‌ڵ نواندن و وێنه شانۆییه‌کانیدا ده‌گونجێنێت.<١١>\nئاریان مونشکین لە ساڵی ١٩٨١دا سەبارەت بە پرۆژە شەکسپیرییەکەیان ووتویەتی(ئێمە دەمانەوێت، وەک قوتابی و شاگرد بچینە وەرشەی مامۆستاکەمانەوە، تا ئەو ئامرازانەی کە پێویستمانە، بە دەستییان بهێنین بۆ ئەوەی چیرۆکەکانی ئەمڕۆمانی پێ بگێرینەوە.)\nئاریان مونشکین له دوو مانگی یه‌که‌می سه‌ره‌تای ئه‌م کاره‌دا و به هاوکاری شانۆی “رۆژ” شه‌و و رۆژ له‌سه‌ر دوو ئاست و به دوو ئاراسته‌ی جیاواز کاریان کردووه، له‌لایه‌که‌وه مه‌شقێکی کرده‌یی و توێژینه‌وه‌ی ئاساییان له‌سه‌ر دیمه‌نه‌کانی ئه‌م شانۆنامانه له‌گه‌ڵ ئه‌و ئه‌کته‌رانه کردووه، که تازه و بۆ ئه‌م پرۆژه‌یه په‌یوه‌ندییان به شانۆی “رۆژ”ه‌وه کردووه، له لایه‌کی تریشه‌وه گه‌ڕاون به‌دوای ستایل و شێواز و فۆرمێکی تایبه‌ت به خۆیان، به تایبه‌تی له رێگای چه‌ندین مه‌شقی چڕی راگوزارییه‌وه، بۆ خوێندنه‌وه و به‌رجه‌سته‌کردنی شه‌کسپیره‌که‌یان.\nمەشقە چڕ و گرانەکانی شانۆیەکی ڕاگوزاری هەمیشە سەرەتایەکی گرینگی هەموو پرۆژەکانیانە؛ وێنەیەک، ڕەوشێک، بیرۆکەیەک، کە لە خودی دیدی کارەکەوە وەردەگیرێت، دەبێتە بنەمایەک بۆ ئاریان مونشکین. لەم ڕووەوە ئەکتەرەکانی شانۆی “رۆژ” چەندین جار دووپاتی ئەوەیان کردۆتەوە، کە ئاریان مونشکین لە کاتی مەشقە ڕاگوزارییەکانیاندا بە توانایەکی ئەفسووناوییەوە گوێیان لێ دەگرێت، سەیریان دەکات، تێیان دەگات، کاریان لەگەڵ دەکات و زەمینەیەکی دەوڵەمەند و پڕ لە حەزی بەردەوامی و ئەفراندنییان بۆ دەخوڵقێنێت.\nئاریان مونشکین دوای چەند مانگێگی چڕی گەڕان بە دوای ستایل و فۆرمێکدا بۆ پرۆژە شەکسپیرییەکەیان، دەگاتە ئەو بەرئەنجامەی ، کە ته‌کنیکی شانۆی کۆنی رۆژهه‌ڵات و مۆدێرنی ئه‌وروپا تێکه‌ڵاو بکات: ریچاردی دووه‌م به چاکه‌ت و پانتۆڵه‌وه ده‌رکه‌وتووه، به‌ڵام خودی شانۆ و ته‌کنیک و کاره هونه‌رییه‌کان، وه‌ک دیدێکی ریژی له شێوازه‌کانی (نو) شانۆی کلاسیکی کۆنی ژاپۆنی، فۆرمه‌کانی شانۆی ئاسیای ناوه‌راست و شانۆی هیندییه‌وه وه‌رگیراون. بۆ نموونە جەنگاوەرو ئەسپ سوارەکانی چاخەکانی ناوەراستی بەریتانیا ناهێنێتە سەر شانۆ، بەڵکو لەبری ئەوە جەنگاوەرە ژاپۆنییەکان (سامۆرای) دەبنە پاڵەوان و فیگورەکانی شەکسپیر. لەم رووەوە ئینگلتەرای سەردەمی ڕێنسانس-ی لە فۆرمەکانی شانۆی رۆژهەڵات، نو و کابووکی دا تێکەڵاو کردووە. ئاریان مونشکین دووپاتی ئەوە دەکاتەوە، کە ئەو کلتوورانەی ترادیشونە شانۆییەکانی خۆیان پاراستووە، بەتایبەتی بە گەرانەوە بۆ بەکارهێنانی دەمامک، زمانی جەستە و ئاماژەکان، شانۆی ژاپۆنی، هیندی، چینی و بالی-یە. لەم شانۆیانەدا ژیانی ئەسپ سوارەکان، کۆمڵگای فیودالیزم، بەهەموو وردەکارییەکانییەوە بەرجەستە دەکرێت. ئەمەش لەگەڵ پرۆژە شەکسپیرییەکەی ئاریان مونشکین یەکی گرتۆتەوە، بە تێکەڵاوکردنیشی لەگەڵ چەمک و تەکنیکەکانی شانۆی ئەوروپی، شەکسپیرێکی تایبەتمەند، کە سەر بە هەموو مرۆڤایەتی، گەردوونی بێت، پێشکەش دەکات.\nریچاردی دووەم و فۆرمێکی ژاپۆنی\nشەکسپیر لە ریچاردی دووەم دا، بە شێوەیەکی توندوتیژ باسی پۆلیتیک، دەسەڵات و گەمەی دەسەڵات دەکات. لەلای ئاریان مونشکین-یش دەبێتە جۆرە “سامۆرا”یەکی توڕە، شێتگیر و کەللە ڕەقی فیلمەکانی کۆرۆساوا، ئەم فۆرمەش چەمکێکی ئەزەلی و لەهەمان کاتدا بەرگێکی ئەفسونی بەم فیگورە شەکسپیرییە دەبەخشێت.\nئاریان مونشکین پانتاییەکی فراوانی بۆش بۆ بەرجەستەکردنی ئەم ریچاردە ژاپۆنییە بەکاردەهێنێت، هەر لەم دەروازە بۆشەشەوە دیدە شانۆییەکەی بۆ ئەو خوێندنەوەیە بەرجەستە دەکات. ئاریان مونشکین لەلای ڕاستی شانۆکەوە دوو رارەوی درێژی دروست کردووە؛ لەم رارەوانەوە ئەکتەرەکان دێنە سەر شانۆ، زۆرجار بە گروپی گەورە، وەکوو کۆمەڵە ئەسپ سوارێک، پۆڵە جەنگاوەرێک کە بۆ شەڕ ئامادەن دێنە سەر شانۆ، دوای ئەوە لەسەر پانتاییە بۆشەکە بڵاودەبنەوە، روودەکەنە بینەران و نەمایشەکەیان دەست پێ دەکات.\nئاریان مەنشکین بەشێوەیەکی زۆر دیاری کراو دیکۆر و کەرەستەکانی تری بەکارهێناوە، جەستەی ئەکتەر، وزەی نواندن و دەنگی تەپڵ و مۆسیقا یەکەیەکی گرینگی نەمایشەکەن. هەموو سینۆگرافیاکەش بریتیە لە فەرشێکی ئاوریشمی گەورە، کە وەک فۆندێک بەرامبەر بە بینەران بە قووڵایی شانۆکەدا هەڵواسراوە. لە پشت ئەم فەرشە ئاوریشمییەوە، چەندین فەرشی تر بەسەر یەکتریدا هەڵواسراون، بە درێژایی نەمایشەکە، بە پێی ڕەوشە درامییەکە و گۆرانی دیمەنەکان، ئەو فەرشانەش یەک لەدوای یەک دەکەونە خوارەوە. بەم شێوەیەش ڕەنگ و شێوازی ئەو فۆندانە دەگۆردرێن، هەر فۆندێکیش هێمای خۆی هەڵگرتوە و گوزارشت لە کات و شوێنی جیاوازی خۆی دەکات.\nفۆرمە توندو رێسا جێگیر و دیاری کراوەکانی تەکنیکی ئەکتەر لە شانۆی رۆژهەڵاتدا، چوارچێوە و سترکتورێکی چر و بە پلان دەبەخشێت بە ئەکتەرەکان و ناچاریان دەکات لەو سنورەدا، بە ئاگاییەکی بێ هاوتاو بە دیقەتێکی قووڵ و بە هەستێکی بەرزی نواندنەوە بجوڵێنەوە و مامەڵە لەگەڵ رۆڵەکانیان بکەن. ئەکتەرەکانی ئاریان مونشکین، لە ریچاردی دووەمدا ئەو فۆرمەی شانۆی رۆژهەڵات بەکاردەهێنن، بەبێ ئەوەی دەسەڵاتی رەهای خۆیان وەک ئەکتەر، لەناو ترادیشونە ئەوروپییەکەی خۆیاندا لەدەست بدەن.\nجووڵه‌ی سه‌مائامێزی ئه‌کته‌ره‌کان زیاتر چووه‌ته‌وه سه‌ر سه‌مای په‌رستگا و سه‌ماکانی دوورگه‌ی بالی، جلوبه‌رگه‌کانیشان له زۆر رووه‌وه له جلوبه‌رگی ترادیشونی وڵاتی تایلانده‌وه وه‌رگرتووه.\nله شانۆنامه‌کانی تردا هه‌موو جیهانه شه‌کسپیرییه‌که‌یان له دنیای کاره‌کته‌ری لیبووکه‌کاندا به‌رجه‌سته کردووه، تەکنیک و چه‌مکی لێبووک بووه‌ته ناوه‌ند، له بیرۆکه‌ی کاره‌کته‌ری لێبووکه‌وه نه‌مایشه‌که‌یان رۆناوه. ئه‌وه‌ش به گه‌ڕانه‌وه و سوود وه‌رگرتن له ته‌کنیک و شانۆی کۆمیدیای دیلارتی، ته‌کنیکی چه‌مک و شێوازه‌کانی لیبووکی مۆدێرن. ئەم تێکەڵاوکردنەش لە نێوان تەکنیکی کۆمیدیای دیلارتی و فۆرمی لێبووکەکانی شانۆی مۆدێرنی ئەوروپیدا، بارودۆخێکی تر، تەکنیکێکی جاوازتر و دیدێکی هەمەلایەنە لە پرۆسە شەکسپیرییەکەدا دەخوڵقێنێت. ئاریان مونشکین بەم تێکەلاوکردنە، وێنەیەکی مۆدێرنی سەردەمیانە بە مۆدێل و ستایلە شانۆییەکەی سەردەمی ئێلیزابێس دەبەخشێت. به‌م شێوه‌یه‌ش شه‌کسپیر له هه‌ردوو ڕووی ناوه‌رۆک و ته‌کنیک و فۆرمه‌وه، له دیدێکی فره کولتوورییه‌وه نزیک دەکاتەوە و لە هەموو جیهانیشدا دەروازەیەکی نوێ بۆ خوێندنەوەکانی شەکسپیر دەکەنەوە. ئاریان مونشکین لەم پڕۆژانەدا بە دوای ئاماژە و جوڵەی دەرەکی وادا گەڕاوە، کە بتوانێت گوزارشت لە هەست و سۆزەکانی ناوەوە بکات.\nئه‌وه‌ی لێره‌دا گرینگه ئاماژه‌ی بۆ بکرێت ئه‌وه‌یه، که ئاریان مونشکین له‌م پرۆژه مه‌زنه شه‌کسپیرییه‌دا چه‌نده شێواز و فۆرمه میللیی و خۆرهه‌ڵاتییه‌کانی چین و ژاپۆنی به‌کارهێناوه، هێنده‌ش له رۆحی ئه‌نتۆنین ئارتۆ و شانۆی توندوتیژ نزیک بۆته‌وه، میتۆده گرانه‌کەی به‌کارهێناوه، هێز و وزەیەکی تری نوێشیان لە نێو چەمکەکانی شانۆی ڕۆژهەڵاتەوە بە ئارتۆ بەخشیووە.<١٢>\nئاریان مونشکین له نزیکه‌وه، به چه‌شنی مایرهۆڵد، گۆردن گریک و برێشت له شانۆی کۆنی ئاسیا و رۆژهه‌ڵاتی کۆڵیوه‌ته‌وه، ئه‌م شانۆ دێرینانه‌ش له هه‌موو پرۆژه‌کانیدا ڕه‌نگیان داوه‌ته‌وه. گه‌شته‌که‌ی شه‌کسپیریش دووپاتکردنه‌وه و قووڵبوونه‌وه‌یه‌کی هه‌مه‌لایه‌نه بووه به جیهانگه‌ری شانۆی رۆژهه‌ڵاتدا. <١٣>\nهه‌ر له‌م رووه‌وه ده‌توانین دووپاتی ئه‌وه بکه‌ینه‌وه، که ئاریان مونشکین له‌گه‌ڵ هه‌موو نه‌مایشێکی نوێدا، هونه‌ری شانۆ و ریژی و نواندنی نوێکردۆته‌وه، به هه‌موو نه‌مایشێکی شانۆیه‌کی نوێ و مۆدێرنی خوڵقاندووه.\n١٠-ئاریان مونشکین له یه‌کێک له چاوپێکه‌وتنه‌کانیدا ده‌ڵێت (من فیلمی مۆلێرم نووسیوه و هه‌ر خۆشم ده‌رمهێناوه، به‌ڵام زیاد له دوو سه‌د که‌س ئه‌و فیلمه‌یان دروست کردووه.)\n١١-شانۆنامه‌ی (شه‌وی سیازد‌ه‌یه‌م) بۆ یه‌که‌مجار له ساڵی 1982 له فێستیڤاڵی ئه‌فینیۆن نه‌مایش ده‌کرێت، دوای ئه‌وه له پاریس له‌گه‌ڵ ریچاردی دووه‌م تا هاوینی ساڵی 1983 به‌رده‌وام ده‌بێت، له‌هه‌مانکاتدا خه‌ریکی پرۆڤه‌ی هێنریکی چواره‌م و هێنریکی پێنجه‌م ده‌بن.\n١٢-شانۆی رۆژ له ساڵی 1984 به بۆنه‌ی تێپه‌ڕبوونی بیست ساڵ به‌سه‌ر دامه‌زراندنی ئه‌م شانۆیه‌دا، سه‌رله‌نوێ، به شێوه‌یه‌کی ته‌واوه‌تی و گشتگر هه‌موو شانۆنامه‌کانی پڕۆژه شه‌کسپیرییه‌که‌یان له پاریس و له فیستیڤاڵی ئه‌ڤینیۆندا پێشکه‌ش کردووه‌ته‌وه.\n١٣-له شه‌سته‌کاندا گروپێکی ئۆپێرای په‌کین له چین _ ه‌وه سه‌ردانی پاریس ده‌که‌ن، ئه‌م سه‌ردانه دید و بیروبۆچوونه‌کانی ئاریان مونشکین سه‌باره‌ت به شانۆ، به شێوه‌یه‌کی بنه‌ره‌تی ده‌گۆڕن. ساڵێک دوای ئه‌م نه‌مایشه ئاریان مونشکین سه‌ردانێکی یه‌ک ساڵی بۆ وڵاتانی ئاسیا و ئاسیای ناوه‌ڕاست: هیندستان، ژاپۆن، که‌مبۆدیا و ڤێتنام … هتد ده‌کات و هه‌ر دوای ئه‌م گه‌شته‌ش شانۆی رۆژ داده‌مه‌زرێنێت.\nArian Munshkin, Dana Raouf, Sun Theater Group,


ئاژانسی وزە: ساڵی داھاتوو داواكاریی جیهانی لەسەر نەوت زیاددەكات – تۆڕی میدیایی خەڵک\nئاژانسی وزە: ساڵی داھاتوو داواكاریی جیهانی لەسەر نەوت زیاددەكات\n2018/06/13 - 11:23 PM\nئاژانسی وزەی نێودەوڵەتی پێشبینی دەكات لە ساڵی 2019دا بەهۆی پتەوی ئابوری جیهانییەوە، داواكاریی لەسەر نەوت گەشەیەكی گەورە بەخۆوە ببنێت.\nئەمڕۆ چوارشەممە، ئاژانسی نێودەوڵەتی وزە لە ڕاپۆرتێكیدا ڕایگەیاندووە، “پێشبینی دەكات داواكاریی جیهانی لەسەر نەوت، ڕۆژانە بە بڕی 1.4 ملیۆن بەرمیل لە ساڵی داهاتوودا زیاد بكات و لە چارەكی دووەمی ساڵدا 100 ملیۆن بەرمیل لە ڕۆژێكدا تێبپەڕێنێت، ئەمەش بەهۆی پتەوی ئابوری جیهانی و سەقامگیربوونی نرخەكان”.\nهەر بەپێی ڕاپۆرتەكەی ئاژانسی وزە، چاوەڕوان دەكرێت لەمساڵیشدا داواكارییەكان بە هەمان شێوە گەشە بكەن، بەبێ ئەوەی گۆڕانكاریی لەو هەڵسەنگاندنەدا ڕووبدات، كە پێشتر بۆ مانگی ئایار كردبووی.\nئاژانسی وزەی نێودەوڵەتی، ڕێكخراوێكی نێودەوڵەتییە و كار دەكات لە بواری گەڕان و پەرەپێدانی و بەبازاڕكردنی تەكنیكی وزە و بەكارهێنانەكانی، هەروەها ڕێكخراوەكە ڕەسیدێكی ستراتیژی گەورەیشی هەیە لە نەوتدا، كە دەتوانێت لەرێگەیەوە دەست لەكاروباری بازاڕ وەربدات.\nهۆكارەكەی سائیرون و فەتح ــە\nحزبی شیوعی توشی شۆك دەبێت\nسبەینێ موچەی دوو شوێن دابەش دەكرێت\nوڵاتانی ئۆپیك ڕێكەوتن لەسەر بڕی نەوت ..نرخەكەی بەرزبووەوە\nدابەشكردنی نەوت بەسەر خوێندنگەكانی شارباژێڕ دەستپێدەكات\nڕێژەی هەناردەی نەوتی عیراق بۆ ساڵی داهاتوو دیاریی دەكرێت\nنرخی نەوت گەورەترین شكانی تۆماركرد


“تاکی کوردو خوگرتن بەکۆت‌و بەندەوە” - ئاوێنه\n“تاکی کوردو خوگرتن بەکۆت‌و بەندەوە”\nتاکی کورد خوی بەکۆت‌و بەندەوە گرتووە! له‌دونیادا چەندین جۆری ترس‌و خوی ناڕاست هەیە بەڵام خراپترینی خوگرتن‌و ڕازی بونە بەو کۆت‌و بەندەی پێتەوە بەستراوەتەوە جا کۆت‌و بەندی کلتوری‌و کۆمەڵایەتی بێت یان سیاسی، کۆمەڵگەی کوردیش بەهەمو چین‌و توێژەکانییەوە ڕاهاتوون بەو کۆتە سیاسی‌و کلتوریەی پێی گۆش کراون و ئامادەن تا مردن بێدەنگ‌و دەستو پێ بەستراوبن لەبەرامبەر ئەو زوڵمەی دەسەڵات لێیان دەکات و ئەو بیرو باوەڕە کۆن و بەسەرچووەشی لە باوباپیرانیانەوە بۆیان ماوەتەوە بەناوی “ئابڕو و شەرەف”.تازە ئێمە ڕاهاتوین لەناو ئەم بازنەیەداو ناتوانین لەگەڵ ئازادیدا هەڵبکەین ،ڕاهاتوین لەگەڵ بێدەنگی‌و ناتوانین هاوار بکەین.سارتەر دەڵێت”مرۆڤ مەحکومە بەوەی ئازادبێت مرۆڤ ناتوانێت لە ئازادی خۆی هەڵبێت،تەنها کاتێک دەتوانێت ئەم ئازادییە ون بکات، کەخۆی نەیەوێت ئازادانە بژی”. کوردیش خوی گرتووە بەژیانێکی کۆیلایەتی، ژێردەستەیی، خۆی بڕیاری لەسەر دیل بونی داوە. لەوبڕوایەشدام تاکی کورد تەنها بەخەیاڵ‌و نوسین دەتوانێت وێنای ئەم ئازادییە بۆ خۆی بکات.\nئافڵاتوون دەڵێت: “ئەگەر لە ئاسمان ئازادی ببارێت ئەوانەی حەز بە کۆیلایەتی دەکەن چەتر هەڵدەکەن”. کوردیش ئەگەر دەرفەتیشی بدەنێ تا ئەبەد ڕائەکات لەدەست ئازادی و هەموو وشە و ناڵە و ئازارەکانی بۆ هەمیشە بە پەنهانی دەهێڵێتەوە. تەنها ئەو کاتە گوێت لەدەنگی ناڕازی ئەم میللەتە ئەبێت کە موچە کەیان لێ دەبڕیت، چونکە بەشی هەرە زۆری کورد ئاوەزی لای تێر کردنی ورگیەتی بێ گوێدانە ئازادی ڕادەربڕین و مافە سروشتی و سەرەتاییەکانی دیکەی، بەداخەوە وەک کوردێک ئەمە دەڵێم کەکۆمەڵگەی کوردی هەموو ئازادییەکانی لێ زەوت بکەو موچەی بدەرێ ئیتر خۆی گەورەو دەسەڵاتپەرستانی سەرو خۆی هەڵدەبژێرێت،وەک دکتۆر عەلی شەریعەتی دەڵێت:”تەنها جیاوازی کۆیلەی ئەم سەردەمە لەگەڵ پێشوو ئەوەیە،کە جاران گەورەکان کۆیلەکانیان هەڵدەبژارد بەڵام ئێستا کۆیلەکان خۆیان گەورەکانیان هەڵدەبژێرن”. بەبڕوای من ئەم زیندانەشی خۆمان بونیادمانناوە لەناو بردنی کەسێتی خۆمانە لەپێناو پاراستنی ئەو کلتورە کۆن و بیابانییەی کە پێی گۆشکراوین و ئەو دەسەڵاتە زلهێزەش کە حکومڕانە.\nئەوەش ئاشکرایە بونیادی کوردی هەر لەسەرەتاوە بونیادێکی فەشەل و ناڕێک بووە هەمیشە کۆت و بەندی کلتور و عەقڵی کۆن و پیاوسالاری و دیلی گەندەڵی و دەسەڵات بووە بۆیە بۆ بنیات نانەوەی کۆمەڵگایەکی ڕێک و دروست و ڕوخانی ڕژێمێکی بەناو دیموکراسی پێویستی بە بەرگێکی نوێ و دروشم و هێزێکی تازە هەیە، هەر وەک کاڕڵ پۆپەر دەڵێت:”ناکرێت بە داری ڕزیو بەلەم دروست بکرێت،وەگومانی تێدانییە بەبیرکردنەوەی کۆن و ڕزیویش کۆمەڵگا بنیات نانرێت”.\nبڵاوكراوه‌ته‌وه له 28-08-2018