كۆمپانیای مۆدێرنا سەركەوتنی ڤاكسینێكی تری راگەیاند\n:: PM:06:10:16/11/2020 \nدوای ئەوەی لە ماوەی دواییدا سەركەوتنی تاقیكردنەوەكانی سێیەم قۆناغی ڤاكسینی هەردوو كۆمپانیای فایزەری ئەمەریكی و بیۆتنیكی ئەڵمانی راگەیندرا و رێكخراوی تەندروستی جیهانی دووپاتی لەو سەركەوتنە كردەوە، ئەمڕۆ كۆمپانیای مۆدێرنای ئەمەریكی سەركەوتنی تاقیكردنەوەكانی ڤاكسینێكی تری راگەیاند.\nشێوەی كاركردنی لە ڤاكسینەكەی فایزەر و بیۆتنیك نزیكە\nئەمڕۆ دووشەم لە بەیاننامەیەكدا كۆمپانیای مۆدێرنا رای گەیاند كە ئەنجامی سێیەم قۆناغی تاقیكردنەوە كلینیكییەكانی لەسەر ڤاكسینێك لەدژی ڤایرۆسی كۆرۆنا بە رێژەی 94.5% سەركەوتوو بووە، ڤاكسینەكە كاریگەری سەلماندووە و هیچ كاریگەرییەكی خراپیشی تۆمار نەكراوە، ئەوەیش دوای تاقیكردنەوەی لەسەر هەزاران حاڵەتی لاتینی و ئەمەریكی و ئەفریقی و ئاسیایی.\nكۆمپانیاكە رای گەیاند كە بەنیازە لە چەند هەفتەی داهاتوودا داوای مۆڵەت بكات بۆ بەكارهێنانی ڤاكسینەكە بۆ حاڵەتی فریاگوزاری، هەر دوای چەند خولەكێك لە راگەیاندنەكەی مۆدێرنا لەبارەی سەركەوتنی ڤاكسینەكەی، كاریگەریی ئابووریی هەواڵەكە بۆ سەر نرخی نەوت و زێڕ و بازاڕەكان دەركەوت، نرخی نەوت 3% هەڵكشا و نرخی زیڕیش 20 دۆلار بۆ ئۆنسەیەك دابەزی، بۆرسەی داوجۆنزی ئەمەریكی بۆ سەرووی 30 هەزار خاڵ بەرز بووەوە.\nئەو راگەیاندنەی ئەمڕۆی مۆدێرنا دوای چەند رۆژێك لە راگەیاندنێكی هاوشێوەی هەردوو كۆمپانیای فایزەر و بیۆتنیك دێت، لە رووی زانسی و میكانیزمی كاركردن هەردوو ڤاكسینەكە زۆر لەیەكترەوە نزیكن، بەڵام ڤاكسینی مۆدێرنا بەوە جیاوازە كە ڤاكسینەكە لە پارچەی بچووكی ترشی ناوەكی "mRNA" پێك دێت، كە هانی لەش دەدات بۆ بەرهەمهێنانی ئەو پڕۆتینەی لەسەر رووی دەرەوەی ڤایرۆسەكە هەیە بۆ نووسان بە خانەكان، ئەوەیش وا دەكات سیستمی بەرگری لەشی مرۆڤ وا بزانێت ڤایرۆسەكەیە و دژەتەنی بۆ دروست بكات، بۆیە لە شێوەی كاركردنی لە ڤاكسینەكەی فایزەر و بیۆتنیك نزیكە.\nهەروەها لە هەردوو ڤاكسینەكە پێویستە مرۆڤ دوو ژەم لە ماوەی چەند هەفتەیەك وەربگرێت، مۆدێرنا پێشبینی دەكات تا كۆتایی 2020 بۆ ئەمەریكا 20 ملیۆن ژەم بەردەست بێت، لەوكاتەی ڤایزەر و بیۆتنیك پێشبنی دەكەن تا كۆتایی ساڵ 50 ملیۆن ژەم بۆ تەواوی دنیا بەرهەم بێنن.


Diplomatic Magazine | شەڕی پەیجە سپۆنسەرەکانی بەرپرسانی حیزبی و حکومی و میدیا سێبەرەکانیان لە فەیسبووک\nشەڕی پەیجە سپۆنسەرەکانی بەرپرسانی حیزبی و حکومی و میدیا سێبەرەکانیان لە فەیسبووک\nحەکیم داود قەرەداغی\nسوپاس بۆ تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان، لە سەردەمی دیجیتاڵ میدیادا سیاسەتمەدارەکان دەتوانن ناکۆکییەکان هەر لە فەیسبووکەوە یەکلابکەنەوە و پەنا بۆ شەڕ و پێکدادانی سەربازی نەبەن. بەڵام هیچ هەنگاوێکی سیاسییەکان بەبێ مەترسی نییە، شەڕی سپۆنسەریش لە فەیسبووک هەم دەبێتە هۆی پارە بەهەردەردان، هەمیش خەڵک دابەشدەکات و ناکۆکی کۆمەڵایەتی لێدەکەوێتەوە.\nلەم بابەتەدا دەمەوێ سپۆنسەری پەیجی بەرپرسانی حیزبی و حکومی لە فەیسبووک ئاشکرابکەم و بە خەڵکیش بڵێم چۆن رۆژانە چاودێری پەیجە سپۆنسەر کراوەکان بکەن بۆ ئەوەی هەواڵی ناڕاست (فەیک نیوز) لە هەواڵی راست جیابکەنەوە.\nلە کوردستاندا تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان کاریگەری زۆریان لەسەر رایگشتی هەیە چونکە سەرچاوەیەکی سەرەکی خەڵکن بۆ وەرگرتنی زانیاری و گەیشتن بە سەرچاوەکانی هەواڵ، هەر بۆیە بەرپرسانی حیزبی و حکومی دەیانەوێ لەڕێگەی سپۆنسەری پەیجەکانیانەوە هەواڵ و بۆچوونە سیاسییەکانی خۆیان پەرەپێبدەن.\nنەوەی نوێی دەسەڵاتدار لە کوردستان رۆژانە هەزاران دۆلار لە سپۆنسەری فەیسبووکی خۆیان و پەیج و ئەکاونتە سێبەرەکانیان خەرجدەکەن. دۆزینەوەی پەیج و پۆستی سپۆنسەرکراویش لە فەیسبووک کارێکی هێندە گران نییە. لە کوردستان هیچ زانیارییەک لەبارەی سامان و پارەی بەرپرسان وەک بەڵگە بەردەست نییە، بۆیە زۆر گرنگە لانیکەم خەڵک ئاگاداری ئەوە بێت چۆن بەرپرسان لەڕێگەی سۆسیاڵ میدیاوە پارە خەرجدەکەن.\nئەو بەرپرسانەی زۆرترین سپۆنسەری پەیجەکانیان دەکەن ئەوانەن کە تازە پۆستی باڵایان وەرگرتووە و زۆرترین ناکۆکیان لەگەڵ نەیارە سیاسییەکانیان هەیە وەک مەسروو بارزانی لە پارتی دیموکراتی کوردستان و لاهوور جەنگی تاڵەبانی لە یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان.\nزۆرترین پارەی سپۆنسەر بۆ پەیجە سێبەرەکانی حیزبە دەسەڵاتدارەکان دەڕوات، واتە کەمترین پارە لەو پەیجانە خەرجدەکەن کە هی میدیا فەرمییەکانی خۆیانە بۆ نموونە کوردستان ٢٤ و کوردسات نیوز، چونکە خەڵک دەزانێ سەر بە کێن، بەڵام پەیجە سێبەرەکان کەمترن ناسراون لەلای خەڵک کە کێ لەپشتیانەوەیە.\nبەپێی راپۆرتێکی ساڵی ٢٠٢٠ی کۆمپانیای فەیسبووک، کۆمپانیاکە زیاتر لە ٤٠٠ پەیج و گرووپی لە فەیسبووک و ئیستاگرام سڕیوەتەوە کە فەیسبووک بە پەیجەکانی سەر بە لاهوور تاڵەبانی و دەزگای زانیاری یەکێتی ناوی بردوون. بەشێک لەو پەیجانە زۆر قورسە بزانی سەر بە چی لایەنێکن چونکە هەندێکجار شتی پۆزەتیڤ لەبارەی پارتی بڵاودەکەنەوە بۆ ئەوەی خەڵک بەلاڕێدا ببەن.\nهەروەها زۆرینەیان ناوەکانیان نزیک نییە لە یەکێتتییەوە، بۆ نموونە ئەمە ناوی بەشێک لە پەیجەکانە: (ئەحۆل، گشتی، Puk Sat، رووماڵ، گەردەلوولی سەوز، پدک-بەرەو کوردستانێکی بەهێز، نەمران ئەفەرموێ، شەفە تیڤی، هەبوونەبوو، فوول عەشایار، ئەحمەو دێوانە، کوڕانی هەولێر). فەیسبووک دەڵێت، ئەم پەیجانە زیاتر لە ٢٧٠ هەزار دۆلاریان بۆ کەمپەینی بڵاوکردنەوەی پڕوپاگەندە و زانیاری ساختە خەرجکردووە، کە هەندێ لە پۆستەکان بێمانا و گاڵتە و گەپن. راپۆرتەکە بێ کەموکورتی نییە چونکە هەموو فۆکەسەکەی لەسەر پەیجەکانی یەکێتی و دەزگای زانیاری نزیک لە ماڵی تاڵەبانییە لەکاتێکدا باسی هیچ پەیج و گرووپێکی پارتی نەکردووە کە ئەوانیش بەهەمانشێوە بەرپرسن لە دروستکردن و بڵاوکردنەوەی فەیک نیوز وەک پەیجەکانی خواکوڕک و کێشەی کۆمپیوتەر و سەدان پەیجی دیکە.\nسەرۆکوەزیران مەسروور بارزانی:\nپەیجی سەرۆکوەزیرانی هەرێمی کوردستان مەسروو بارزانی لە فەیسبووک سێ ئەدمینی هەیە، یەکێکیان لە کوردستان، دووەم لە هۆڵەندا و شوێنی ئەدمینی سێیەمیش شاردراوەتەوە. پەیجەکە زیاتر لە ٢ ملیۆن و ٥٠٠ هەزار لایک و فۆلۆوەری هەیە.\nلەکاتی ئامادەکردنی ئەم راپۆرتەدا پەیجەکەی سەرۆکی حکومەت بەردەوامە لە سپۆنسەر. حەکیم بەپێی بەدواداچوونەکانم پەیجەکەی سەرۆکی حکومەت بە بەردەوامی رۆژانە سپۆنسەری هەیە، واتە هەمیشە یان پەیجەکە خۆی یان یەکێک لە پۆستەکانی ئەو رۆژە سپۆنسەر کراوە. فەیسبووک خۆی دەڵێت، پەیجەکەی مەسروور بارزانی لەر بوارەکانی کۆمەڵایەتی، سیاسەت و هەڵبژاردن سپۆنسەر دەکات.\nپەیجی سەرۆکی حکومەت رۆژانە لانیکەم یەکێک لە پۆستەکانی سپۆنسەر دەکات و بەردەوام لە حسابێکی بانکیەوە بەشێوەی دایرێکت پارە بۆ سپۆنسەرەکان دەڕوات. بۆ نموونە لەنێوان ١٤-٠٥-٢٠٢٠ بۆ ٠٦-٠٨-٢٠٢٠ پەیجەکەی لە یەک سپۆنسەردا نزیکەی دوو هەزار دۆلاری خەرجکردووە، لەو ماوەیەشدا پەیجەکە گەیشتووەیە نزیکەی یەک ملیۆن کەس و یەک ملیۆن ئیمپرێشنی هەبووە (واتە ژمارەی ئەو جارانەی سپۆنسەرەکە چووەتە سەر شاشەی بەکارهێنەرانی فەیسبووک).\nلەکاتی ئامادەکردنی ئەم راپۆرتەدا سەرۆکی حکومەت دوو سپۆنسەری ئەکتیڤ (چالاکی) هەیە کە بەردەوام پارەیان بۆ دەڕوات؛ یەکەمیان لە ٢٥ی مانگی ١ی ئەمساڵەوە سپۆنسەر کراوە و ئێستاش دوای یەک مانگ هەر بەردەوامە (بڕوانە وێنەی ١). دووەمیان سپۆنسەری رۆژانەیە، هەر پۆستێک بکات راستەوخۆ سپۆنسەر دەکرێت (ىروانە وێنەی ٢).\nهاوسەرۆک لاهوور تاڵەبانی:\nلاهوور جەنگی تاڵەبانی، هاوسەرۆکی یەکێتی نیشتمانیی کوردستان یەکێکە لە بەرپرسانەی بەردەوام سپۆنسەری پەیجەکەی دەکات. پەیجەکەی لە فەیسبووک شەش ئەدمینی هەیە و هەموویان لە کوردستانن. پەیجەکە کەمتر لە نیو ملیۆن لایک و فۆلۆوەری هەیە.\nدوایین پۆست کە سپۆنسەر کراوە لەکاتی ئامادەکردنی ئەم راپۆرتەدا کۆبوونەوەی بووە لەگەڵ عەممار حەکیم لە سلێمانی. بەڵام هاوسەرۆکی یەکێتی جگە لە پۆستەکانی رۆژانەی، بەردەوامیش پەیجەکەی سپۆنسەر دەکات بۆ گەیشتن بە خەڵکی زیاتر. دوایین جار لە ١٤ی مانگی ٢ی ئەمساڵەوە پەیجەکەی سپۆنسەر کراوە و رۆژانە بەردەوام پارەی بۆ دەدرێت (بڕوانە وێنەی ٣).\nهاوسەرۆک بافڵ تاڵەبانی:\nپەیجەکەی هاوسەرۆکی یەکێتی نیشتمانیی کوردستان سێ ئەدمینی هەیە و نیو ملیۆن فۆلۆوەری هەیە. یەکێکە لەو پەیجانەی بەردەوام سپۆنسەر دەکرێت. لەکاتی ئامادەکردنی ئەم راپۆرتەدا دوو سپۆنسەری هەبوو، یەکێکیان لەبارەی کۆبوونەوەی لەگەڵ کۆنسوڵی وڵاتان لە هەولێر و دووەمیشیان سپۆنسەری پەیجەکەیە (بڕوانە وێنەی ٤).\nلەنێو میدیاکانیشدا زۆرترین سپۆنسەر لەلایەن پەیجە سێبەرەکانەوە دەکرێ نەک پەیجی میدیا ناسراوەکان. لەنێو ئەو پەیجانەشدا زۆرینەی پۆست و پەیجە سپۆنسەرکراوەکان سەر بەو بەپرس و سیاسیانەن کە ناکۆکیان هەیە و تازە هاتوونەتە نێو پێگەی سیاسی کاریگەرەوە. لەم بەشەدا ئاماژە بە چوار دەزگای میدیایی دەکەین لەنێویاندا دەزگای فەرمی ئەمنی حکومەت کە ناکرێ بەشێک بێ لە ململانێ سیاسییەکان بەڵام دەبینن چۆن سپۆنسەر دەکەن بۆ پۆستی حیزبی، لێرەدا تەنیا ئاماژە بە چەند دەزگایەک دەکەین، چونکە لیستەکە درێژە و ناکرێ باس لە هەوویان بکەین، بەڵام لە کۆتایی راپۆرتەکەدا روونکراوەتەوە چۆن هەموو کەس دەتوانێ لە فەیسووکی خۆیەوە چاودێریان بکات.\nپەیجی (Kurdistan CT) دژه تیرۆری کوردستان:\nئەم پەیجە سەر بە دەزگای دژە-تیرۆرە کە بەپێی یاسا دەبێ بێلایەن بێت، بەڵام راستەوخۆ لەژێر دەسەڵاتی پارتی دیموکراتی کوردستاندایە. هەرچەندە پەیجەکە زیاتر لە شەش ملیۆن لایک و فۆلۆوەری هەیە کە زۆرترە لە ژمارەی دانیشتوانی کوردستان، بەڵام هێشتا پەنا بۆ سپۆنسەر دەبات لەو بابەتانەی کە دژی نەیارەکانی پارتین. بۆ نموونە یەکێک لە سپۆنسەرەکانی پەیجەکە ڤیدیۆیەکە کە باسی ئەوە دەکات بۆچی هێنانی رژێمی بەعس بۆ ناو هەولێر لە ٣١ی ئاب دژی یەکێتی گرنگ بوو (وێنەی ٥ ). پەیجی دژە-تیرۆر دوور لە هەموو ستاندارد و عورفێکی پیشەیی هەواڵیش بڵاودەکاتەوە کە سەرجەم هەواڵەکان لە میدیاکانی پارتییەوە وەردەگرێت، تەنیا ئەو هەواڵانەش بڵاودەکاتەوە کە لە بەرژەوەندی پارتین (وێنەی ٦ ). لە ئێستاشدا پەیجەکە دوو سپۆنسەری گشتی هەیە و بەردەوام پارەیان بۆ دەڕوات (وێنەی ٧).\nوێبسایتێکی هەواڵییە لە هەولێر، لەلایەن مەسروور بارزانی پاڵپشتی دارایی دەکرێت. زۆرینەی هەواڵ و بابەتەکانی دژی یەکێتیی و بنەماڵەی تاڵەبانی و بەتایبەت لاهوور جەنگییە. ئەم وێبسایتە، کە درووشمەکەی "لێرە راستی بزانە"یە، هەموو ئەو هەواڵ و راپۆرتانەی کە دژی لاهوور جەنگیی و سپۆنسەر دەکات (بڕوانە وێنەکانی 8,9,10,11,12).\nوێبسایتێکی هەواڵییە لە هەولێر. بە درووشمی " بۆ ئازادیی ده‌ربڕین له وشه‌وه ده‌ست پێ بكه" لە ساڵی ٢٠١٣ دامەزراوە. لەلایەن مەسروور بارزانی پشتیوانی دارایی دەکرێت. پەیجی وشەش لە فەیسبووک سپۆنسەری ئەو هەواڵ و زانیاریانە دەکات لە بەرژەوەندی پارتی و مەسروور بارزانین یان دژی لاهوور جەنگی و ماڵی تاڵەبانین. بڕوانە وێنەکانی (بڕوانە وێنەکانی 13,14, ).\nوێبسایتێکی هەواڵییە لە سلێمانی، لەلایەن لاهوور جەنگی پارەی بۆ تەرخاندەکرێت. زۆرینەی هەواڵ و بابەتەکانی دژی پارتی، بنەماڵەی بارزانی و بەتایبەت مەسروور بارزانییە. ئەم وێبسایتەش بەوە ناسراوە بەبێ پشتبەستن بە سەرچاوەی فەرمی هەموو هەواڵێک دژی بنەماڵەی بارزانی بڵاودەکاتەوە (بڕوانە وێنەی 15).\nئەم میدیایەش سەر بە پرۆژە میدیایەکانی لاهوور تاڵەبانییە. زۆرینەی پۆست و هەواڵەکانی دژی مەسروور بارزانی و بنەماڵەی بارزانییە. بە درووشمی "چاو ..لێنزێكی نوێ بۆ بینینی جیهان.. دونیا لەچاوی خۆتەوە ببینە" لە ساڵی ٢٠١٩ دەستیپێکردووە، بەڵام ئێستا پرۆژەکە بەرەو گەورەبوون دەڕوات و بەمزوانە وێبسایتی هەواڵیش دادەمەزرێنن. )بڕوانە وێنەکانی 16, 17).\nبۆ ئەوەی بزانی پەیجێک چی بابەتێکی سپۆنسەر کردووە، کیلک لەسەر ئەم ڤیدیۆیە بکە:\nبەمشێوەیە سپۆنسەری پەیجی سیاسییەکان و میدیاکانیان لە فەیسبووک ئاشکرابکە


باخچەكانی سەرۆك.. ئەو زامە ژەهراوییەی نیو سەدە زیاترە بەسەر سنگی مێژوومانەوە راكشاوە رانانی : عەبدوالرەحیم سەرەڕۆ\nرۆمانی “باخچەكانی سەرۆك” لە نووسینی نووسەری عێراقی موحسن ئەلرەملی و وەرگێرانی چیرۆكنووس فەیسەل هەمەوەندییە، ئەم كتێبە هەموو مێژووی نوێی خوێناوی عێراق هەر لە سەردەمی كودەتا سەربازیەكەی زەعیمەوە تا دوای روخاندنی رژێمی بەعس ساڵی 2003 كە ماوەی زیاتر لە نیو سەدەیە لە دووتوێی (340) لاپەرەدا خوێنەر دەخاتە بەردەم كۆمەڵێك پرسیارەوە؟ بەر لەوەی ئەم رۆمانە زۆر بە خێرایی بخوێنمەوە، كەدەبێت جارێكی تر بە وردی و بە چێژەوە بەدیارییەوە هەلتوتكێم، ئەوەی بە مێشكمدا هات بەرهەمێكی هاوشێوەی (پاییزی پارتریك)ـی گابریل گارسیا ماركیز یان لە كلۆجی پەخشانە شیعرییەكەی (بیرەوەریەكانی شمشێر بەدەستێكی عەرەبی) نەزار قەبانی یان (پاییزی سەرۆك)ـی تەڵعەت تاهیر بێت “چونكە ئەم سێ بەرهەمە”، خۆ ئەگەرچی جمكانەش نین بەڵام زادەی یەك میهرەندی فیكری و فەلسەفین و لە رەهەندێكی ئەدەبیەوە باس لە گرفتەكانی سەرۆك دەكەن، هەرچی ئەم رۆمانەیە بەدەر لە هەر بەرهەمێكی پێشووتر كە هەمان ناونیشانی نزیكیان لێكترەوە هەیە، لێوانلێوە لە رووداوو مێژووی كارەساتەكان و كەسێتییەكان و ئەو نەهامەتیانەی بەدرێژایی زیاتر لە نیو سەدە لە جەنگی ماڵوێرانكەر.. كە دواجار لە رێگەی كەسێتی مرۆڤی عێراقی بەدەر لە نەتەوەو چین و توێژە جیاجیاكانی هەر هەموویان لە بۆتەیەكی دەروونی سەیردا كۆدەكاتەوە ئەویش كەسێتی بێ هوودەو تژی لە سووتانی دەروونی، كەسێتیەكی تێكشكاو كە بە هۆی لە دەستدانی رابردوو، نەمانی متمانە بە داهاتوو، ئێستا نقوومی ئازارەكانی خۆیەتی و ئینتمای بۆ هیچ پیرۆزییەك نەماوە. لەم رۆمانەدا سێ كاراكتەر زۆر بە زەقی دەبینرێن؛ یەكەم عەبدوڵای كافكاو دووەم تارقی سەرسام و سێیەم ئیبراهیم قیسمەیە، ئەم سێ كەسە هاوتەمەن و لەدایكبووی هەمان ساڵن مەگەر چەند مانگێك لەنێوانیاندا هەبێت، بە منداڵی پێكەوە لەنزیك دایكیانەوە كە لەسەر تەنووربانەكان نانیان كردووە گەورەبوون، پێكەوە تووشی پەتای سورێژە دەبن و پێكەوە فێرە مەلەوانی دەبن و هتد.. دواتر یاریكردن راوەمەل و ئینجا خوێندن و سەردانیكردنی یەكتری و كۆمەڵێك پەیوەندی كۆمەڵایەتی ئاسایی لە نێوانیاندا هەبووە، كە لەناو كۆمەڵگەی نەریتی و سادەدا ئەو پەیوەندییانە سنووردارن و لەلای هەموو خوێنەرێك ئاشكران. ئەم رۆمانە باس لە مێژووی دوورو دێژی زیاتر لە نیو سەدە دەكات كە چۆن كاردانەوەی بەسەر مرۆڤی سادەی عێراقیەوە جێهێشتووە، وەك جەنگە دوانەبڕِاوەكان، ئینجا سەردەمی قات و قڕی و ئابڵووقەی ئابووری، دیلبوون لە ئۆردوگاكانی ئێران و بێ سەروشوێنبوون و حوكمی دكتاتۆریەت و هێرشكردنە سەر كوێت و گۆڕە بە كۆمەڵەكان و دواجار هەرای داگیركردنی وڵات بە بیانووی رووخاندنی رژێمی پێشوو، بەهەدەرچوونی خوێنی مرۆڤی عێراقی بەو هەموو ئازارانەوە پەیامێكە لەمەتنی (28) بەش و هەریەكەیان بە ناونیشانێك نووسراوە، هەر لە “كوڕانی درزی زەویەوە تا دەگاتە سەرۆك موزیك دەكوژێت و ئینجا سەربوردەی گەڕانەوە لە دیلی و تا دەگاتە شێواوییەكانی پەیوەندی نێوان زیندووەكان و مردووەكان و دووبارە هاوسەرگیری كردنەوە”، لە كۆتایی پەیامەكەدا خوێنەر ئاگادار دەكاتەوە كە نابێت قوربانیانی وڵات هەر بە تەنها ژمارە بن و لە میدیاكان بە خەمساردییەكەوە باس بكرێن، قوربانیان مرۆڤن و خەون و خێزان و ژیان و مێژووی خۆیان هەیە لە وڵاتێكدا لە دوای كوشتن و تەقاندنەوەیانەوە بە كام شایستەیی و بۆچی ببنە ژمارە؟! كارەكتەرەكانی نووسەر كە پەروەردەی واقعێكی كۆمەڵایەتی سەختی ئەم نیشتمانەن بە هەموو رەهەندە ئاینی و كولتووری و كۆمەڵایەتیەكانیەوە دواجار هەر هەموویان خەونی سادەو هاوچەشنەیان هەیە كە سنووری ژیانی كەسێكی سادە تێپەڕ ناكات، بەڵام ئەو خەونانە دواتر چییان لێ بەسەر دێت و ئەو مرڤە سادانە دەگەنە بەردەم كام هەڵدێری وەحشیگەرایی زەمەن؟ چارەنووسیان دەبەسترێتەوە بە واقعێكی سیاسی تاڵەوە كە خۆیان نەیانخوڵقاندووە، بوونەوەری مرۆی عێراقی بەو هەموو خەونە سادانەوە دواجار لە نێوان كوژران و بێ سەرو شوێن بون و گرتن و راوەدوونان و تا دەگاتە دوایین جۆری ئازاری دەروونی و لەناوبردنی جەستەیی لە ژمارە بترازێت هیچ دەرەنجامێكی تریان لێ نابینرێتەوە، ئەمە ئەو ئازارەیە كە میللەتێك لە ستارگەیەكی خوێناویدا بە هەموو كڵۆڵییەك دەیچێژێت و دەسەڵاتیش زۆر بەخەمساردی تەنهاو تەنها وەك ژمارەیەك لەسەركەوتن و زیادبوون دەیانبینێت!!\nبۆشایی نێوان دەسەڵات و میللەت، كۆمەڵگەو دابڕان لە جیهانی دەرەوە، پەتای كۆكوژی نەخوێندەواری و نۆستالیژیای قات و قڕی گەورەی دوای جەنگی دووەمی جیهان كە هەمیشە باوكان دووبارەیان كردۆتەوە، دورووی دارودەستەی حكومەت لە هەموو دەمەكاندا كە هەمیشە وەلایان بۆسەرەوە هەبووەو بەڵێنی فریودەرانەو فرتوفێڵی یاساییان بۆ بارگاوی كردنی خۆیان بە خۆشیەكانی ژیان بەكار هێناوەو كەسیش نەبووە لێپێچینەوە لە هیچ كلۆجێكی ئەم جۆرە مرۆڤانە بكات. عەبدوڵا كافكاو ئیبراهیم قیسمە دوو كاراكتەری قوربانی ناو رۆمانەكە هێشتا ماندووێتی كۆتایی هێنان بە خزمەتی سەربازییان دەرنەچووە، جەنگی نێوان عێراق و ئێران هەڵدەگیرسێت و لە ئاكامدا كافكا لەگەڵ سەدان سەربازی تر دەكەوێتە دەست هێزەكانی ئێرانی و بەدرێژایی بیست ساڵ لەتەمەن كە دیلی ئۆردوگاكانی كۆماری ئیسلامی ئێران دەبێت لە لای خانەوادەو خەڵكە سادەكە هەر بە بێ سەرو شوێن ناوزەد دەكرێت، كارەسات لەوەدایە كەدەگەڕێتەوە وڵات جگە لە خاشاكە مرۆڤێك هیچ نیشانەیەكی ئەوتۆی لەشساغی و تەندروستی تێدا نابینرێت و وەك زۆربەی دیلە گەڕاوەكانی تر كۆمەڵگە بە چاوی نەخۆش و مرۆڤی نامۆ تەماشایان دەكات. قوربانی دووەمی ئەم رۆمانە وەك قوربانیەكانی تر ئیسماعیلە كە لە دوای هەشت ساڵ لە هەڵڕشتنی ئاگرو ئاسن لە نێو دوو وڵات ولەناوچەكە لە درێژترین سنوور رزگاری دەبێت، بەڵام دوای ماوەیەك كەم لە حەسانەوە دیسانەوە دەبردرێتە سنوورەكانی جەنگ لەگەڵ كوێت، كە دێتەوە پێیەكی لەدەستداوەو لەبەر زۆری ئەو كارەساتە جەرگبڕانەی كە دەیبینێت تووشی ئازاری دەروونی دێت بە تایبەت كە تەرمی یەكێك لەهاورێ هەرە نزیكەكانی لەو مەیدانە خوێناوییە جێدەهێڵێت هەمیشە بەدەست سوتانی ویژدانییەوە دەناڵێنێت.\nئیبراهیم یەكێكە لەو كاراكتەرانەی لەسەر دەستی باوك و دایكێكی نەخوێندەوار بە شێوەیەك پەروەردەكراوە كە هەمیشە ژیان بە چارەنووس لە قەڵەم بدات، بە ویستی دایكی هاوسەرگیری دەكات، هاوكات بێ ویستی خۆی دەبێتەگۆڕهەڵكەنی باخچەكانی سەرۆك كە تەرمی شێواوی مەدەنی و سەربازی بۆ ناشتن دەهێنن لە نێوان لایەنگران و ئۆپۆزسیۆن و هەر هەموویان لەلای ئەو بە تەنها مردوون و هیچی تر و بەپێی سروشی مرۆیی و داوای یاسایی دەبێت بنێژرێن. تارق كەسێتیەكی دینامیكی خاوەن زۆرترین بزۆزییە لەو رۆمانەدا و دەتوانێت نانی خۆی لەسەر بەرد پەیدا بكات، گوێ ناداتە بارودۆخ و مرۆڤێكی هەلپەرستەو لە هەردوو سەردەمەكە وەك مامۆستایەك و كوڕە شێخێك و بازرگانێك شوێن پێی خۆی دەكاتەوەو دەبێتە خاوەن پێگەو هەژموونی سیاسی و كۆمەڵایەتی، ئەمجۆرە كەسێتیانە زۆر نزیكن لە كەسێتی ئەمنە چاوسوورەكان و بكوژە دەسرۆو ئەنفالچییەكان و چەندینی تر كە لە مەتنی رۆمانەكەدا خوێنەر زۆر بە روونی دەیانبینێت و دەیانناسێتەوە.\nهاوارێكی تری نووسەر دوای پرۆسەی ئازادی عێراقە، سەردەمی تەرمی فڕێدراوو ئۆتۆمبێلی بۆمبڕێژكراوو هاتنی بێگانان بۆ ناو خاكی وڵات بە بیانووی جۆراوجۆر و درۆو دەلەسەی پیاوە سیاسەتوانەكانی دەوڵەت كە كەس نازانێت بە چ كلۆجێك سەوە بە چارەنووسی میللەتانیەوە دەكرێت. نووسەر چ ناوەكان و چ كاراكتەرەكان و چ چۆنیەتی كەشوهەوای ئەو رۆمانەی لە تاڵترین واقعی مرۆیی عێراقییەوە هەڵچنیوە، گوندەكەی خۆی نمونەیەكە لە ماجەرای كۆی رۆمانەكە، هەر كاراكتەرەو جۆرە دەنگێك و جۆرە كەسێتییەك و جۆرێك لە شێوازی ئاخاوتنو بیركردنەوەی هەیە كە لەگەڵ سایكۆلۆجییەتی كەسەكە دەگونجێت و كاڵا بە باڵا پۆشاك كراوە.\nرەملی لەم رۆمانەدا باسی دوروویی سیاسی دەكات هەر لەسەردەمی كۆمارییەوە تا دوای جەنگی ئەمریكا عێراق، بەڵام زۆر بە زەقی تیشكی خستۆتە سەر سەردەمی دكتاتۆر كە چۆن كۆشكە گەورەكانی خۆی ناو دەنێت كۆشكەكانی میللەت گوایە میللەت خۆشیان دەوێت و خۆیشی میللەتی خۆش دەوێت، ئەمە وێنەیەكی جوان پیشان دەدات بەو بیانییانەی روو لە وڵات دەكەن و هەست دەكەن كە میللەت لە چ خۆشگوزەرانی و ساماندارییەكدا دەژیت، بەڵام نووسەر رەهەندی ریالیستی لەو مەتنەدا بە تەواوەتی دەخاتە بەر دیدی خوێنەر هەموو درۆو دەلەسەكان بۆمێژوو وەك ئەمانەتێك راست دەكاتەوەو بەراستی پێمان دەڵێت باخچەكانی سەرۆك و كۆشك و پیاوانی سەرۆك و هتد تەنهاو تەنها ئەو بۆشاییە ژەهراویە دەسكردەن كە رێگە نادات دەسەڵات و میللەت لە سێبەرێكدا كۆببنەوە. كەشوهەوای رۆمانەكە پەیامێكە لە جۆرێكی تایبەت، بە زۆری بیرەوەرییەكانی خۆی و گوندەكەی تەنانەت ناوی كەسەكانیش زۆر لە واقیعی و زیندوو دەچن، بیرەوەری هەمیشە ئەو پەناگە ئارامەیە كە مرۆڤ دگەڕێتەوە بۆی و سۆزێكی نۆستالیژی رۆحی بەرەو ئەو شوێنە دەبات كە متمانەی منداڵی و رۆژگارە بەسەرچووەكانی تێدا جێهێشتووە، وەك بەرناردشۆ دەڵێت:” كە رۆمانێك دەخوێنیتەوە، سور بزانە ئەوە ئاوێنەیەكە لە بەردەمتدایەو رۆحی نووسەرەكەیت پیشان دەدات”. تاڵترینی ئەزموونە تاڵەكانی ناو كۆی رۆمانەكە فەوزای سیاسی و پاشاگەردانی و چەتەیی دەسەڵات و نائومێدبوونی چینی هەژارە لەو شۆڕِشەی خۆی كردە سووتماك دواتر ئاشكرابوو كە هەر لە بنەڕەتەوە شۆڕش نەبووە، چونكە رووخاندنی حكومەتێك بە پاچێكی دەرەكی بەرامبەر بە هەندێك سازشی سیاسی بەناوی هێزی گەلەوە واتا لاقەكردنی سیاسی كۆمەڵگەیەك و ورووشاندنی مێژووی میللەتێك بە هەموو مانایەكەوە كە هەڵیدەگرێت.\nهەر لە دەرهاویشتەی ئەو ئاكامە سیاسیەوە زۆر بە وردی دەچێتە ناو رووداوەكانەوەو زۆر بە جوانی وەسفی نیشتمان دەكات لە واقعی دۆخی هەنووكەییداو دەڵێت:” لەو وڵاتەی كە مۆزی تێدا ناڕوێت، خەڵكی گوندەكە بەیانی زوو نۆ سەری رۆڵەی خۆیان لەناو نۆ سنووقی مۆزدا دەبیننەوە”.، واتا كارەسات لێرەوە دەست پێدەكات، وڵاتێك مۆز بەرهەم ناهێنێت، میللەتێك لەو پەڕی نەبوونی بڕست و بێكاریدایە كەچی لەجێی هەموو بەرهەم و داهێنانێك سەری قوربانیەكانی دەخرێتە ناو كارتۆنێكی هاوردەوە كە مۆزیان تێدا بۆ خواپێداوەكان لە كیشوەرە دوورەدەستەكانەوە بۆ باركراوە!!. كارەساتی دڵتەزێنی ئەم سەربووردە نەشازە لەوەدایە شێخی گوندەكە كە دەمڕاست و ریش سپی یەكەمی ئەو كۆمەڵگە سنووردارەیە، بە خەڵكەكەی خۆی دەڵێت :” سەرە بڕاوەكان بنێژن و دواتر بەدوای جەستە سەربراوەكاندا دەگەڕێین و بەڵكو خوایە بیدۆزینەوە!!. ئەلرەملی بەدرێژایی رۆمانەكە گوزارشت لە گەورەترین نائومێدی مرۆیی دەكات كە هەست بە بێهوودەیی زەمەن و چارەنووسی ئەتككراوی تەواوی میللەتێك دەكەن، رووخسارەكان دەگۆڕێن، بەڵام ئافاتە گەورەكان بە دەقبەستووی دەمێننەوە، ستەم، دەمكوتكردن، جەلاد و قوربانی، كارەساتی نیو سەدە لە نەهامەتی هیچ شتێك لە ژیانی ئەم میللەتە سادەیە ناگۆڕێت، جەنگەكان بەردەوامن، هەژاری و گەمارۆی ئابووری، گۆڕی بە كۆمەڵ. هەڵای دوای پڕۆسەی ئازادی و دیموكراسیزمی لەباربراو، رشتنی خوێنی خەڵكی بێپەناو پاكنوود لە هەموو سەردەمەكان و هەر جارەو بە پاساوێك و لەژێر جۆرە دروشمێكی سەیر كە نەعەقڵ قبووڵی دەكات و نەرۆح هیچی بۆ دەهێڵێتەوە، ئەو كارەساتانەی لەدوای خۆیانەوە گرێ و گۆڵی دەروونی و خۆرادەستكردن و فۆبیای مرۆیی خستۆتەوە، فەزای كوێرە دێیەك لە نیشتمانێكدا دواتر دەبێتە فەزای مێژووی میللەتێك و چارەنووسێكی تەمومژاویمان بۆ شی دەكاتەوە، ئیتر لێرەوە، لەم خاڵی وەرچەرخانەوە توندوتیژی و پاشاگەردانی ئەمنی و رۆحی تۆڵەكردنەوەو شەڕی ناخۆ لە بەرگێكی تردا سەرهەڵدەدات و وێرای ئەوەی مۆتەكەی مەرگ زاڵە بەلام ژیان هەر بەردەوامە. باخچەكانی سەرۆك ئەو باخچە پڕ لەگوڵ و رازاوانەی كۆشكی شاهانە نین، هاوكات ئەو باخچانە نین كە لە پشتی پەردەوە مەتنێك لە نهێنی حەشاردراومان بۆئاشكرا بكات، باخچەكانی سەرۆك خۆی لە خۆیدا وێرای ئەوەی لە ناخمانەوە هەڵدەقوڵێت هێشتا هەر هاوارێكی نەبیستراوەیە، پڕە لە ئازاری میللەتێك كەوەك زامێكی كوشندە بە درێژایی نیو سەدە زیاتر بەسەر سنگی مێژوومانە راكشاوە، جا ئەگەر خوێندنەوەی ئەم رۆمانە بۆ هەر خوێنەرێك سوننەت بێت ئەوە بۆ خوێنەری عێراقی بە گشتی و كورد بەتایبەت فەرزە، چونكە پڕوشكە گەورەكانی ئەم رۆمانە لە خۆمانەو بەر خۆمان دەكەوێت.\n6/3/2017 11:01:23 AM\nهەڤپەیڤینێكی رەوتەنی لەگەڵ حەمەكەریم عارف دا... لە ژووری بووژاندنەوە دا... نیتكەكان لەراگوزەرێكا... ئارسەر میللەر قەڵەمێك رووبەڕووی خەونەكانی سەرمایەداری دەبێتەوە... چیرۆك بۆ منداڵان.. دارگوێزەكەی مام هۆمەر ... شازادە و كانی- ئاو... تینی غەریبی لێ دەكردم بە پرسیار... “ بوخچەكەی مــریـــەم “... مێژوو لە نێوان راستینەو ئەفسانەدا .. رۆمانی "قــــەڵای ئالمـــــۆت" بەنمونە ...  شوانكارەی بێهودە تابلۆی هونەرمەندی بەریتانی ولیام هۆڵمان هانت، 1851... خەونەكانمان لە نێو ئەنگوستەكانمانەوە دێنە دەرێ... درەختی نیاز... كورتیلە چیرۆك... ماڵ ئاوا... درەختی نیاز... لە (وێستگەكانی مردن)دا مرۆڤ فریوخواردوویەكی سروشتییە بەناو جەنگڵەكانی مێژوودا گوزەر دەكات ... دە ئەكتەری خاوەن زۆرترین كرێی پیشەیی... درەختی نیاز... ژیان بەپۆستەرە هەڵواسراوەكانی خەیاڵەوە ... (هەنار)... هەڵدانەوەی دۆسیەیەكی لەیادكراو ... دیواربەندیی مەحمود دەروێش... گریانی شەو... گلەیی... بۆ شاپورەكان... "خەڵوەتی رۆح لەدەیریی عیشق"... شەش فیلمی سەركەوتوو دەبێتە هۆی گەڕانی بینەر بەدوای رۆمانەكەدا... “هۆلیود” داهات لە ئاخری زەمانیش كۆدەكاتەوە (10) جۆر سیناریۆ باس لە كۆتایی جیهان دەكەن... كارل شویمان نووسەری كاندید بۆ خەڵاتی نۆبڵ خۆی دەكوژێت... وەرزی وەرینی گوڵەكان... 1234567


هه‌ندێ وڵات له دوونیادا هه‌ن ، جه‌نگی ناوه‌خۆیان كردووه و یه‌كتریان قه‌تڵ و عام كردووه ، پاشان كه‌وتوونه‌ته‌وه گفتوگۆ و رێكه‌وتن ، بۆ نموونه ، ئه‌مه‌ریكا له ساڵی 1861 تا 1865 جه‌نگی ناوه‌خۆیی لێ رویدا ، كاتێ 10 ویلایه‌ت له ویلایه‌ته‌كانی باشور بڕیاڕیاندا له كۆنفیدڕالیه‌تی باشور جیا ببنه‌وه و جه‌نگیان دژی ئه‌مه‌ریكا له سه‌رده‌می ئه‌براهام لینكۆڵن راگه‌یاند ، كاتێك 62000هه‌زار سه‌ربازی ئه‌و وڵاته كوژران ، كه رۆڵه و كوڕ و كچی ئه‌م نیشتیمانه بوون .\nله مێژووی جه‌نگه ناوه‌خۆییه‌كاندا ئینگلیزیش بێ به‌ش نه‌بووه له‌و قۆناغه تاڵه ، كاتێ له ئینگلته‌ڕا به دوو قۆناغ شه‌ڕی ناوه‌خۆ روویداوه ، قوناغی یه‌كه‌م ساڵی 1649 له نێوانی په‌رله‌مانییه‌كان و مه‌له‌كییه‌كان جه‌نگ روویدا و تا 1651 ئه‌و جه‌نگه به‌رده‌وام بوو ، قۆناغی دووه‌میش كاتێ پاشا تشالرز له ساڵی 1647 ڕای كرد جه‌نگی ناوه‌خۆیی دووه‌م سه‌ریهه‌ڵدا و تا 1648 به‌رده‌وامی كێشا و ده‌یان هه‌زار كه‌س له‌پێناو به‌كۆتاهاتنی بیری پوچی تشالرز بوونه قوربانی و له به‌ین چوون .\nله نێوانی ساڵانی 1918 تا 1923 ، جه‌نگی ناوه‌خۆیی له رووسیا روویدا ، كه له نێوانی شیوعیه به‌لاشیفه‌كان و هه‌ندێ كۆمه‌ڵه‌ی دیموكراتی و شیوعیه راستڕه‌وه‌كان و نه‌ته‌وه‌ییه‌كان له‌و ماوه‌یه‌دا قه‌وما ، كه بووه هۆی له به‌ین چوونی 13 ملیۆن مرۆڤ له ناوچه‌كه به گشتی .\nجه‌نگی ناوه‌خیی له كۆماری چین له نێوانی ساڵانی 1927 به‌رده‌وام بوو تا سالی 1950 ، كه له نێوان كۆمینتاگ و پارتی ئیشتیراكی ئه‌و وڵاته شه‌ڕ به‌رپا بوو .\nهه‌روه‌ها جه‌نگ له نێوانی كۆمارییه‌كان و نه‌ته‌وه‌ییه‌كان له ساڵانی 1936 تا 1939 له ئیسپانیاش رویدا .\nجگه له جه‌نگی ناوه‌خۆیی لوبنان له ساڵانی 1975 تا 1990 .\nزۆرێك له وڵاتی دیكه‌ی وه‌كو كوردستانی خۆشمان كه چه‌ندین قۆناغی جه‌نگی ناوه‌خۆیی بینیوه ، ناكرێ له‌م ووتاره باسیان بكه‌م ، به‌ڵام عیبره‌تی ئه‌و شه‌ڕانه بۆ نه‌ته‌وه‌كانیان ته‌نها دوو زیانی گه‌وره‌ی هه‌بووه :\nـ كات كووشتن\nـ مرۆڤ كووشتن\nكات كووشتن ، بریتییه له وه‌ستانی كاتژمێری پێشكه‌وتن ، واته دوونیا به رێگاوه‌یه تا ژیانی مرۆڤایه‌تی فه‌راهامتر بكات ، شارستانییه‌ت به‌رده‌وامه بۆ داهێنانی ئاسانكاری پتر بۆ مرۆڤ ، له رووی ئابوری و كۆمه‌ڵایه‌تی و سیاسی و سایكۆلۆژی .\nمرۆڤ كووشتنیش ، بریتییه له كووشتنی سه‌رمایه‌ی توانای مرۆیی ، كاتێ مرۆڤێك ده‌كوژرێ و خوێنی ده‌ڕژێت ، گه‌وره‌ترین توانا له سه‌ر گۆی زه‌وی وون ده‌بێت ، كه ڕه‌نگه ئه‌و مرۆڤه داهێنه‌رێكی مه‌زن ده‌رچووبایه .\nئه‌مانه‌ی سه‌ره‌وه ئاكامی جه‌نگن ، به‌تایبه‌ت ئه‌گه‌ر سه‌یری هه‌ژموونی ئه‌و وڵاتانه‌ی كه له سه‌ره‌وه باسم كردووه ، ئێستا پێگه‌یان له چ ئاستێكدایه ، كوردیش هه‌قه بگاته ئه‌و مه‌فهوومه كه شه‌ڕی ناوه‌خۆ خزمه‌تی ناكات .\nهه‌ر بیكه‌ن ، دواجار ، به تێپه‌ڕ بوونی كات ماندوو ده‌بن و ده‌وستن .\nتكایه خۆتان بوه‌ستن ، به‌تایبه‌ت ئه‌وانه‌ی كه دڵیان به جه‌نگ ئاو ده‌خواته‌وه .


به گه‌ڕاندنه‌وه‌ی سێرجیۆ ڕامۆس سانیاگۆ سۆلاری ڕاهێنه‌ری یانه‌ی ڕیاڵ مه‌درید مژده‌ی دایه هانده‌رانی یانه‌كه‌ی .\nڕاهێنه‌ره‌كه‌ی ڕیاڵ مه‌درید ئاماده‌كاری بۆ یاری داهاتووی كردووه كه ڕوبه‌ڕوی یانه‌ی ئیبار ده‌بێته‌وه و ئه‌و یارییه‌ش له جه‌وله‌ی 13ی لالیگایه و كه بڕیاره له ڕۆژی شه‌ممه‌ی داهاتوو به‌ڕِێوه بچێت و هه‌روه‌ك ڕامۆسیشی له پێكهاته‌كه‌ی دیاری كردووه و پشتی پێبه‌ستووه .\nدوایی ئه‌وه‌ی سێرجیۆ ڕامۆس توشی پێكان هات له یاریه‌كانی یانه‌كه‌ی دابڕا و به‌وه‌ش كه‌لێنێك بۆ یانه‌ی شاهانه دروست بوو بوو به‌لاَم له ئێستادا و به‌و یاریزانه هێڵه به‌رگرییه‌كه‌ی ڕیاڵ مه‌درید پته‌و ده‌بێت و به تایبه‌تیش كه یاریزان ( ڕامۆس و مارسیلۆ و کارڤاخال و ڤاران ) یاری ده‌كه‌ن .


12/10/2016 02:30 PM\nشێخ مەحموودی حەفید (1881 – 1956)\nدامەزرێنەری یەکەمین حکومەتی کوردستان و قارەمانی شەڕی دەربەندی بازیان، شێخ مەحمودی حەفید کوڕی شێخ سەعیدی کوڕی شێخ محەمەدە بچکۆلەی کوڕی حاجی کاک ئەحمەدی شێخ-ـە\nساڵی ١٨٨١ لە شاری سلێمانی لەو بنەماڵە ئاینیە بەناوبانگە لەدایکبووە، کە دوای ھەرەسھێنانی میرنشینی بابان دەسەڵاتی ئایینی و کۆمەڵایەتی و سیاسی کوردستانی کەوتە دەست. شێخ مەحمود بەمنداڵی خراوەتە بەر خوێندن و مامۆستایانی وەک (عەبدوڵڵا ئەفەندیو زێوەر) دەرسیان پێوتووە.\nھێشتا منداڵ بووە کە لە خزمەتی باوکی دا سەردانی ئەستەنبوڵی کردووەو لەوێ سوڵتان عەبدولحەمیدی دووەم پێشوازی لێکردون.\nساڵی ١٩٠٨ بەپیلانی تاقمی ئیتیحادو تەرەقی لە شاری موسڵ شێخ سەعیدی باوکی و شێخ ئەحمەدی برای شەھیدکران، ئیتر ئەرکی بەڕێوەبردنی کاروباری بنەماڵەکە دەکەوێتە ئەستۆی شێخ مەحمود کە لەو کارەساتەدا زۆر بەزەحمەت رزگاری ببوو. شێخ مەحمودی حەفید وەک شەخسیەتێکی موسڵمان، ساڵی ١٩١٥ بەشدارییەکی کاریگەری کرد لە شەڕەکانی دەوڵەتی عوسمانی دا دژ بەئینگلیز لە ناوچەکانی کوت‌و شوعەیبەو بەخۆی‌و چەند سەد سوارێکی کوردەوە بەرگرییەکی قارەمانانەیان نواند.\nساڵی ١٩١٨ کاروباری شاری سلێمانی گرتەدەست و لە مانگی مایسی ساڵی ١٩١٩ دا نەبەردێکی گەورەی لە دەربەندی بازیان دژی ئینگلیز تۆمارکرد، لەو شەڕەدا شێخ مەحمود بەبرینداری کەوتە دەست ئینگلیزو دواتر لە دادگایەکی کارتۆنی دا حوکمی لەسێدارەدانی درا، بەڵام لەژێر گوشاری رای گشتی دا و لەترسی بەرپابوونی شۆڕشێکی گەورەی کورد، ئەو حوکمە گۆڕا بە (١٠) ساڵ زیندانی و شێخ مەحمودیان دوورخستەوە بۆ ھیندستان.\nماوەی سێ ساڵی دوورخستنەوەی شێخ مەحمود بارودۆخی کوردستان و ناوچەکەی ئاڵۆزکرد، بۆیە ساڵی ١٩٢٢ رێیپێدرا بگەڕێتەوە کوردستان و ھەر ھەمان ساڵ شێخی نەمر لە سلێمانی حکومەتی کوردستانی دامەزراندو ھەموو تواناکانی خۆی تەرخانکرد بۆ پتەوکردنی ئەو حکومەتە، بەڵام سیاسەتی ئەو سەردەمەی گەورە ھێزەکانی دنیا دژی ئامانجەکانی گەلی کورد بوون و ئینگلیز بەتەواوی پشتگیری لە دەوڵەتی تازە دامەزراوی عێراق دەکردو لەشکرکێشییان دەکردە سەر کوردستان.\nشێخ مەحمودی حەفید ماوەی چەند ساڵێک شەڕی پارتیزانی درێژە پێداو دواجار لەئاکامی گەلەکۆمەکێی ھێزە ناوچەییەکان و ھێزە گەورەکانی جیھان، شێخ مەحمود ساڵی ١٩٢٦ دەستی لە چالاکی سیاسی و عەسکەری ھەڵگرت و لەگوندی پیران دانیشت، بەڵام کە راپەڕینەکەی خەڵکی شاری سلێمانی لە رۆژی شەشی ئەیلولی ساڵی ١٩٣٠ خەڵتانی خوێن کرا، شێخ مەحمود دەستیدایەوە چالاکی دژ بەھێزی ئینگلیزو ھێزی حکومەتی ئەو سەردەمەی عێراق و چەند نەبەردێکی تۆمارکرد، لەوانە شەڕی (ئاوباریک، شەڕی کەناروێ و شەڕی سورداش)، بەڵام پارسەنگی ھێزە عەسکەری و سیاسییەکانی ئەو سەردەمە لە بەرژەوەندی کورددا نەبوون، بۆیە شێخ مەحمود لەساڵی ١٩٣١دا کەوتە دەست دوژمنانی کوردو بەدەستبەسەری لە بەغداو ناوچەکانی تری عێراق دا خرایە ژێر چاودێرییەوە. ساڵی ١٩٤١و لەکاتی ھەراکەی رەشید عالی گەیلانی دا شێخ مەحمود گەڕایەوە کوردستان و لە گوندی داریکەلی نیشتەجێ بوو. دوا كاتی ژیانی لێ بەسەربرد هەتا كۆچی دوایی كرد.\nستیڤن لۆنگریك” لە پەرتووكەكەی "عێراق لە 1900 – 1950″دا لە بارەی فەرمانڕەوایی شێخ مەحموودەوە دەڵێ: دەسەڵاتی فەرمانڕەوایی شێخ مەحموود ناوچەكانی هەڵەبجە و سلێمانی تا دەگاتە ڕەواندزی گرتەوە و ماوەیەكیش كۆیە و ناوچەكەیشی سەر بە میرییەكی شێخ بوون و بە دەیان سەرۆك خێڵی كوردی كەوتنە پاڵی و كوردی بووە زمانی فەرمی میرییەكەی و فەرمانبەری لە كورد بەولاوە كەسی تر نەبوون ، شێخ مەحموود هەستی دەكرد بەریتانیا بە دڵ لەگەڵ كورد نییە و وردە وردە لە پەیمان و بەڵێنەكانی كە بە كوردی دابوون پاشگەز دەبێتەوە ، بۆیە لە ڕۆژی 21ی مایسی 1919دا سەربەخۆیی دەسەڵاتەكەی ڕاگەیاند و ئینگلیزەكانی لە سلێمانی و ناوچەكانی وەدەرنا و هەندێكیشی بەدیل گرتن.\nبەڵام زۆری پێنەچوو ئینگلیزەكان هێزێكی چەكداری گەورە و گرانی خۆیان كۆكردەوە و لە قۆڵی كەركووكەوە بەرەو سلێمانی هاتن و لە دەربەندی بازیان بە لەشكری خۆ بەختكاری شێخ مەحموود گەیشتن ، بە چەكی نوێ لە كوردیان داو لە ئەنجامدا شێخی نەمر لە پەنا بەردە قارەمان بە برینداری بەدیل گیراو بردرا بۆ بەغدا و دادگای سەربازی فەرمانی لەسێدارەدانی دا ، بەڵام دوایی بیریان لەوە كردەوە گەر شێخ مەحموود بكوژرێ باری كوردستان پتر ئاڵۆز دەبێ و شێخیش دیلەكانی ئینگلیزی نەكوشتوون و هێرشی نەكردووەتە سەر سوپای بەریتانیا ، بەڵكو لە باری بەرگری لەخۆكردندا بووە ، بۆیە بڕیاریاندا فەرمانی سزاكەی سووك بكرێ و دوور خرێتەوە بۆ هیندستان.\nلە پاش دوورخستنەوەی شێخ مەحموود لە سلێمانی باری ئاسایشی كوردستان پتر تێكچوو ، بۆیە بەریتانیا بیری لە هێنانەوەی ئەو پاشایەی كوردستان كردەوە بۆ دامركاندنەوەی ئەو پەشێوییە ، وابوو ئینگلیزەكان لە دوای مانگی ئەیلوولی ساڵی 1922 دا شێخ مەحموودیان هێناوە كوردستان و پێشوازییەكی گەرمی لێكراو ناوی نا پاشای كوردستان و لە مانگی تشرینی دووەمی 1922 دا میرییەكی نوێ ی دامەزراند و میری بەریتانیا و مەلیكی عێراق فەیسەڵی یەكەم دانیان پێدا هێنا.\nبەڵام ئەم جارەش بەریتانیا لەگەڵ كورد سەر ڕاست نەبوو ، بە تایبەتی كە پەیمانی سیڤەر پووچەڵكرایەوە و لە شوێنی ئەو پەیمانی لۆزان لە 24/7/1923 دا لەگەڵ توركیای كەمالی مۆركرا ، دووبارە لە میرییەكەی شێخ مەحموود دراوە و ماوەیەك پاشا مەحموود چووە چیای سورداش و دوایی گەڕایەوە سلێمانی ، بەڵام لە ساڵی 1924 دا سوپای عێراق بە پشتگیری تانك و تۆپ و فڕۆكەی بەریتانیا سلێمانی داگیر كرد و ئەندامی بەریتانیا خودموختاریشی بۆ كورد ڕەوا نەبینی تەنیا ئەو مافەی دا بە كورد "كە فەرمانبەرەكانی كوردستان كورد بن یان كوردی زان بن و زمانی كوردی بكرێ بە زمانی فەرمی لە ناوچەكەدا” ئەمەیش بە نامەیەكی فەرمی بۆ شێخ مەحموود نارد و تێیدا نووسی لەوە زیاتر چی دیكەتان پێ نادرێ.\nدوا راپەڕینی شێخ مەحموود لە دژی میری عێراقی ژێر چاودێری بەریتانیا لە دوای شەڕەكەی بەردەركی سەرای سلێمانی و كوشتنی دەستەیەك لە خۆپیشاندەران بوو ، كە ئەوساكە لە دیوی كوردستانی ئێران لە (پیران) دادەنیشت ، كە هەواڵی ئەو راپەڕینەی میللەتی زانی ، هاتە دیوی پێنجوێن و ئەو ناوچەیەی ئازاد كرد و پیاوماقوڵی ئەو ناوەی كۆكردەوە و بە هەموویان لەسەر ڕاسپاردەی شێخی نەمر یادداشتێكی توندیان بۆ نوێنەری بەریتانیا لە بەغدا نووسی و داخوازییەكانی گەلی كوردیان تێدا نووسی ، كە بریتی بوون لە مانەی خوارەوە:\n1.دامەزراندنی وڵاتێكی كوردی لە زاخۆوە تا پشتی خانەقین و هیچ عەرەبێك نە سەرباز نە سیڤیل لەم شوێنەدا نەمێنێ.\n2.ئەم ناوچەیە واتە "كوردستان” لەژێر چاودێری بەریتانیا دابێ تاكو كۆمەڵی ئەقوام (عصبە اڵامم) بڕیارێكی لەسەر دەدات.\n3.بەڕەڵڵاكردنی ئەو كەسانەی بەهۆی (شەڕی بەردەركی سەرا) وە گیراون و دوورخراونەتەوە بگەڕێنرێنەوە شوێنی خۆیان.\n4.هەر ئەفسەر و فەرمانبەرێكی كورد لە وڵاتی عەرەبستاندا هەیە بنێردرێنەوە بۆ كوردستان.\nلەگەڵ پێشكەش كردنی ئەم یادداشتە ، دەستەیەك لە ئەفسەرانی كورد لە سوپای عێراق هاتنەدەر و چوونە پاڵ بزووتنەوەكەی شێخی نەمر لەوانە: "مەحموود جەودەت ، حەمید جەودەت ، كامیل حەسەن” هەروەها "ماجید مستەفا”ش خۆی ئامادەكرد بۆ گۆڕەپانی جەنگ لە پێناوی سەرخستنی داخوازییەكانی كورد.\nئەم گەورە پیاوەی کورد جگەلەوەی کە جێپەنجەی بەسەر ھەموو رووداوەکانی ئەو سەردەمەی کوردستان و عێراقەوە ھەیە، شەخسیەتێکی کۆمەڵایەتی گەورەش بوو. خوێندەوارێکی بەسەلیقەو شاعیرێکی بەھرەداریش بوو. پێکھاتەو حکومەت و دەزگا ئیدارییەکانی تری شێخ مەحمود نیشانەی ئەوەن کە ئەم پیاوە ھەڵکەوتووە بایەخیداوە بە خەڵکی رۆشنبیرو زۆربەی ھەرە زۆری ئەفسەرو شاعیرو رۆشنبیرانی کورد پەیوەندییان بەشۆڕش و حکومەتەکەیەوە کردووە. لەخەباتی پارتیزانیش دا رۆڵی خوێندەوارو رۆشنبیری بەرز نرخاندووە، بۆیە چاپخانەکەی رۆژنامەی (بانگی کوردستان)ی لە ئەشکەوتی جاسەنە دا جێگیرکرد. بەھەڵسەنگاندنی بارودۆخی ئەو سەردەمەی کوردستان و ناوچەکە ئەو راستییە ئاشکرا دەبێت کە لەرووی ئیداری و عەسکەری و دیپلۆماسییەوە شێخ مەحمودی نەمر ھیچی کەمتر نەبووە لەو پاشاو ئەمیرانەی کە لە دەورو پشتی کوردستان دا پشتگیرییان لێکراوە. ئەم شەخسیەتە ناودارەی کورد رۆژی ٩ی تشرینی یەکەمی ساڵی ١٩٥٦ لە بەغدا کۆچیدوایی کرد. رێورەسمی پێشوازیکردن لە تەرمەکەی و بەخاکسپاردنی ئەو تەرمە پیرۆزە بوونە پریشکی ھەڵگیرسانەوەی راپەرین و خۆپیشاندان لە کوردستان دا. کۆچیدوایی شێخ مەحمودی حەفید زیانێکی گەورەی بەبزووتنەوە ئازادیخوازییەکەی خەڵکی کوردستان گەیاند، بۆیە زۆربەی شاعیران و نووسەرانی کورد شیعرو بەرھەمییان بۆ نووسیوە.


Home›هەواڵ›کوردستان›وه‌رگه‌ڕانى بارهه‌ڵگرێك بووەهۆی گیانلەده‌ستدانى شۆفێره‌كه‌ى\nله قه‌زاى ده‌ربه‌ندیخان بارهه‌ڵگرێك كه میوه‌ى باركردبوو، وه‌گه‌ڕا و به‌هۆیه‌وه شۆفێره‌كه‌ى گیانى له ده‌ستدا و هه‌روه‌ها شه‌قامى سه‌ره‌كى ناو قه‌زاكه‌شى بۆ ماوەیەک داخست.\nڕێژه‌ن بورهان به‌ڕێوه‌به‌رى هاتوچۆى ده‌ربندیخان بهSNNى راگه‌یاند: كاتژمێر 12ى ئه‌مشه‌وی رابردوو ئۆتۆمبیلێكى بارهه‌ڵگر كه میوه‌ى باركردبوو، له‌كاتى هاتنه خواره‌وه له تونێلى ده‌ربه‌ندیخانه‌وه بۆ نێو قه‌زاى ده‌ربه‌ندیخان كۆنترۆڵى له ده‌ستدا.\nوتیشى: “به‌هۆى ڕووداوه‌كەوە شۆفێره‌كه گیانى له ده‌ستداوە و هه‌روه‌ها بۆ ماوه‌یه‌كیش شه‌قامێكى سه‌ره‌كى قه‌زاكه‌ى له هاتوچۆكردن داخست و دواتر لەلایه‌ن هێزه‌كانیانه‌وه توانیوایانه باره‌هه‌ڵگره‌كه لاببه‌ن و شه‌قامه‌كه بكه‌نه‌وه”.\nئینفۆگرافی:کاریگەری میسی لە بەرشەلۆنە


رۆحانی: ئەمریكا دەیەوێت سیستمی حوكمڕانی ئێران بڕوخێنێت – Knwe.org\nسەرەکی » دۆسێ » رۆحانی: ئەمریكا دەیەوێت سیستمی حوكمڕانی ئێران بڕوخێنێت\nپێیوایە لە بەڵێننامە نێودەوڵەتییەكان پاشگەزدەبێتەوە\nرۆحانی: ئەمریكا دەیەوێت سیستمی حوكمڕانی ئێران بڕوخێنێت\nحەسەن رۆحانی سەرۆكی ئێران دەڵێت، ئیدارەی ئەمریكا نایشارێتەوە كە هەوڵ دەدات سیستمی حوكمڕانی كۆماری ئیسلامی ئێران بڕوخێنێت، بۆیە بە پێویستی دەزانێت هەر دانوستانێك گەر بكرێت، درێژەپێدەری رێكەوتنی ئەتۆمی و بڕیاری 2231ی ئەنجومەنی ئاسایش بێت.\nرۆحانی لە 25ی ئەیولی 2018، لە وتارێكیدا لەبەردەم كۆمەڵی گشتی نەتەوە یەكگرتووەكان رایگەیاندبوو»ولایەتە یەكگرتووەكان سیاسەتێكی توندڕەوانە لە دژی كۆماری ئیسلامی ئێران گرتۆتەبەر و بەشێوەیەكی تاكلایەنە گەمارۆی بەسەر وڵاتەكەدا سەپاندبووە».\nسەرۆكی ئێران ئاماژەی بە پێشێلكردنی ئەمریكا كردبوو بۆ یاسا نێودەوڵەتییەكان و پرسی بووی، بە چ پێوەرێك رێكەوتنێكی نوێ لەگەڵ حكومەتێكدا ببەستین كە لە بەڵێنەكان پاشگەز دەبێتەوە، تەئكیدیشی لەسەر پێویستی تەواوكردنی رێكەوتنی ئەتۆمی و بڕیاری 2231ی ئەنجومەنی ئاسایش كردبۆوە كە بە گوتەی ئەو،»ناكرێت باز بەسەر ئەوەدا بنرێت و بگەڕێنەوە بۆ رابردوو، چونكە ئەوە پاشەكشەكردنێكی گەورەیە».\nپابەندبوون بە رێكەوتنە ئەتۆمییەكەوە\nسەرۆكی ئێران دەڵێت»حكومەتی ئەمریكا نایشارێتەوە بۆ هەوڵ رووخاندنی حوكمی ئێرانی دەدات كە داوای دیالۆگ دەكات، بەڵام ئاراستەی سیاسەتەكانی دەرەوەی كۆماری ئیسلامی، پابەندبوونە بە پرەنسیپە و یاسا نێودەولًەتییەكان، ئەنجامدانی دانوستانێكی قورس و درێژخایەنیش لەگەڵ گروپی 5+1 كە بووە مایەی رێكەوتنی ئەتۆمی، نمونەیەكی دەركەوتووی ئەو ئاراستەیەیە».\nهەر لە وتارەكەیدا رۆحانی ئاماژەی بە هەڵوێستی یەكلاكەرەوەی كۆمەڵی نێودەوڵەتی كردبوو سەبارەت بە پاشەكشەكردنی تاكلایەنەی حكومەتی ئەمریكا لە رێكەوتنە ئەتۆمییەكە و راگەیاندبوو»12 راپۆرتی ئاژانسی نێودەوڵەتی وزەی ئەتۆم دەیسەلمێنن ئێران تاوەكو ئەمڕۆ پابەندبووە بە جێبەجێكردنی هەموو بەڵێنەكانی، بەپێچەوانەوە ئیدارەی ئەمریكا لە سەرەتاوە پابەندنەبووە بە بەڵێنەكانییەوە»، داواشی لە نەتەوە یەكگرتووەكان كرد، رێگەنەدات گیرۆدەی هەڵسوكەوتەكانی هەڵبژاردنی و میدیایی هەندێك لە ئەنجامەكانی ببێت و خۆی لە جێبەجێكردنی بەڵێننامە نێودەوڵەتییەكان بدزێتەەە.\nرۆحانی ستایشی پشتیوانی كۆمەڵی نێودەوڵەتی و هەوڵەكانی یەكێتی ئەوروپا و روسیا و چینی كردبوو لە جێبەجێكردنی رێكەوتننامەی ئەتۆمی و رایگەیاندبوو»جێبەجێكردنی هەموو بەڵێننەكانی نێو رێكەوتنە ئەتۆمییەكە، مەرجی مانەوەی ئەو دەستكەوتە دیپلۆماسییە گرنگەیە».\nسەبارەت بە گەمارۆكانی ئەمریكاش، رۆحانی ئەو سزایانەی بە تاكلایەنە و نایاسایی دانابوو كە بەسەر گەلی ئێراندا سەپپێنراون، و بە بۆچوونی ئەو»جۆرێكن لە تیرۆری ئابوری و جەنگی ئابوری كە لەلایەن ولایەتە یەكگرتووەكانەوە بەرپاكراوە لەژێر ناونیشانی سزا نوێیەكان كە نەك تەنیا گەلی ئێران، بەڵكو زیان بە هەموو گەلانی جیهان دەگەیەنێت و كەلێن لە كاروانی بازرگانی جیهانیشدا دروست دەكات».\nلەبارەی قەیرانی سوریاوە\nسەبارەت بە قەیرانی سوریا، سەرۆكی ئێران رایگەیاندبوو»لە سەرەتای دەستپێكردنی تەنگژەكانی سوریا، ئێران هۆشداریدا لە دەستوەردان لە كاروباری ئەو وڵاتە و تەئكیدی لەسەر گرنگی دیالۆگی سوری- سوری كردبۆوە بۆ چارەسەركردنی قەیرانەكە».\nبە گوتەی حەسەن رۆحانی»بوونی راوێژكارە سەربازییەكانی ئێران لە سوریا، لەسەر داوای حكومەتی سوریا بووە و لە چوارچێوەی یاسا نێودەوڵەتییەكان و بنبڕكردنی تیرۆر بووە»، ستایشی رۆڵی ئێران و روسیا و توركیای كردبوو كە بەپێی قسەكانی ئەو، كاریگەربوون لە كەمكردنەوەی تەنگژەكان لە سوریا و رێگرتن لە روودانی پێكداهەڵپژان وخوێنڕشتن لە ئیدلیب.\nیەمەن و فەلەستین\nلەبارەی جەنگی یەمەن و دۆخی نالەباری ئەو وڵاتە، حەسەن رۆحانی سەرۆكی ئێران لە وتارەكەیدا لەبەردەم كۆمەڵی گشتی نەتەوە یەكگرتووەكان، راگەیاندبوو»لە بەمەن دۆخی مرۆیی رووی لەداڕمان كردووە و ژێرخانی وڵاتەكە داڕماوە و سەدان هەزار بێتاوتن كوژراون و برینداربوون، وێڕای ئاوارەبوونی چەندان ملیۆن كەسی تر، برسێتی و نەخۆشی درێژخایەنیش لەولاوە بوەستێت».\nسەرۆكی ئێران، ئەوەی لە یەمەن روودەدات لەئێستادا بە دەستدرێژیكردنە سەر مرۆڤایەتی و تاوانی جەنگ لەقەڵەمی دابوو، بەپێویستیشی زانیبوو لەڕێگەی دیالۆگ و دانوستانی یەمەنی- یەمەنی، بەبێ دەستوەردانی بیانی كار بۆ چارەسەكردنی كێشەكانی ئەو وڵاتە بكرێت، ئامادەیی تارانیشی بۆ پێشكەشكردنی هەموو جۆرە هاوكارییەك لەو بوارەدا خستبووەڕوو.\nسەبارەت بە دۆسێی فەلەستینی، سەرۆكی ئێران رایگەیاندبوو»كێشەی فەلەستینی، تەنگژەی سەرەكییە لە خۆرهەڵاتی ناوەڕاست، ئیدارەی ئەمریكا پشتیوانی دارایی و سیاسی ئیسرائیل دەكات و چەكی پێدەدات تا تاوانەكان لەدژی فەلەستینییەكان ئەنجام بدات، ئیسرائیلیش لە جبەخانە ئەتۆمییەكەی هەڕەشە لەوانی تر دەكات، ئەمەش خۆی لەخۆیدا هەڕەشە و مەترسی لەسەر ئاشتی و سەقامگیری ناوچەكە و جیهان دروست دەكات».\nوتارەكەی حەسەن رۆحانی سەرۆكی ئێران لەكاتێكدا بوو كە پێشتر دۆناڵد ترەمپ، سەرۆكی ئەمریكا لە وتارێكیدا ڕایگەیاندبوو، ڕێگە نادەن وڵاتێكی وەك ئێران، كە پشتیوانی لە تیرۆر دەكات، ببیتە خاوەنی مەترسیدارترین چەك و هەڕەشەی لەسەر جیهان دروست بكات.\nدۆناڵد ترەمپ، سەرۆكی ئەمریكا لە وتارێكیدا لەبەردەم كۆمەڵی گشتی نەتەوە یەكگرتووەكان ڕایگەیاندبوو «دەیانەوێت پەیوەندییەكی باشیان لەگەڵ لەگەڵ ئێراندا هەبێت، بەڵام تا وڵاتەكە هەڵسوكەوتی خۆی نەگۆڕێت، لەم ڕەوشەی ئێستادا ئەو پەیوەندییە ناڕەخسێت، لەگەڵ ئەوەشدا ڕێگەنادەن ئێران ببێتە خاوەنی چەكی ئەتۆمی و لێوەی هەڕەشەی لەسەر ئەمریكا و ئیسڕائیل و هاوپەیمانەكانی دروست بكات».\nسەرۆكی ئەمریكا هۆكاریی سەپاندنی سزاكانی بەسەر ئێراندا ئاشكرا كرد و ڕاگەیاندبوو»سزاكان بۆ ئەوەن تا دەسەڵاتدارانی ئێرانی نەبنە خاوەنی چەكی ئەتۆمی و ئابورییەكی بەهێز، بۆیە بە هیچ شێوەیەك ڕێگەبە وڵاتێكی وەها نادەن ببێتە خاوەنی مەترسیدارترین چەك و لێوەی پشتیوانی لە تیرۆر بكات».\nبە وتەی سەرۆكی ئەمریكا»سەركردەكانی ئێران، پشتیوانی لە كوشتن و كاولكاریی و پشێوی دەكەن و ڕێز لە وڵاتانی دراوسێ ناگرن، ئەوان چەندان ملیۆن دۆلاری خەزێنەی گشتی وڵاتەكەیان دزیوە و لە بەكرێگیراوەكان و جەنگەكاندا بەكاریان هێناوە”، ئاماژەی بە پشتیوانی زۆرێك لە وڵاتانی خۆرهەڵاتی ناوەڕاستیش كردبوو لە بڕیاری پاشەكشەكردنی وڵاتەكەی لە ڕێكەوتنی ئەتۆمی.\nلە 25ی ئەیلولی 2018، لە شاری نیویۆرك-ی ئەمریكا بە بەشداری زیاتر لە 140 سەرۆك و سەرۆك وەزیرانی وڵاتان، كۆمەڵی گشتی نەتەوە یەكگرتوەكان كۆبوونەوەی خولی 73ی خۆی دەستپێكرد.


دیسان میلی كاتژمێرەكانی ژیانیان وەستاندەوە..!!\nراستیەك هەیە پێویستە وەكو خۆی ئاماژەی پێبدرێت، كۆڤید-19و20 و وا 21یشی هاتە سەر، بەڵایەكی گەورەیە و سینگ و بەرۆكی تەواوی جیهانی گرتۆتەوە پێشناچێت وا بە زویی كۆتایی بێت ، چونكە تێكەڵاوی ئەجیندای سیاسی و ئابووری و بازرگانیش كراوە، كەوایە دەبێت دەست و پەنجەی لەگەڵدا نەرم بكرێت و ژیان لەگەڵیدا بەڕێبكرێت، لە ژێر رۆشنایی ئەو راستیەبوو ، لە سەرەتای ساڵی خوێندنەوە وتمان با پرۆسەكە دەست پێبكات ئەگەر بە شێوەی گروپ و نیوە دەوامیش بێت، هەر باشترە لەوەی میلی كاتژمێرەكانی ژیان بوەستێنرێت، لەوبارەیەوە ئێمە زۆرمان وت ئەوان كەمیان گوێ بۆ شل كرد، پرۆسەكەیان وەستاند بێگومان لەگەڵیدا ژیانیش وەستا، لەبەر ئەوەی مەعلومە پەروەردە واتە ژیان، پاشان دەركەوت زەمەنەكە دەڕوات و ناگەڕێتەوە بارودۆخە بارگاویەكەش بەم نەخۆشیە هەر وەكو خۆیەتی خەریكە لەگەڵیدا رادێین، بۆیە بڕیاری ئەوەدرا ناوەندەكانی خوێندن بە قۆناغ ئاوەدان بكرێنەوە، یەكەمجار شەشەمی ئامادەیی پاشانیش قۆناغەكانیتر، هەر چەندە ئێمە لەگەڵ ئەو شێوە مامەڵەكردنە نەبووین، چونكە بڕوامان وایە قۆناغەكانی خوێندن هەر یەكە گرنگی خۆیان هەیە و تەواوكەری یەكترن، وەك گەواهیش بۆ ئەو بۆچەنەمان، قۆناغی یەكەمی بنەڕەتی ئەگەر سەرەتاكانی پەروەردە و پیتەكان فێر نەكرێن ئیتر دەبێتە بناغەیەكی خراپ لەگەڵیدا دەمێنێتەوە تا هەموو قۆناغەكانیتر، بۆیە دووپاتی دەكەمەوە ئەوانەی قۆناغەكان لێك هەڵاوێردەكەن و لە روی گرنگیەوە پۆلبەندیان دەكەن، هیچ لە پرۆسەی پەروەردە نازانن ، تەنها بۆ كاتی بەڕێكردن و دابەشكردنی بەرپرسیاریەتیە، لێ لەگەڵ ئەوەشدا كە بڕیاری دەست پێكردنەوە درا لە لایەن پەروەدەكاران و خەمخۆرانەوە بە گرنگیەوە هەڵسەنگێنرا، بووە مایە ژیانەوە و جوڵە و جۆش و خرۆشێكی بێ ئەندازەی خستە ناو چین و توێژەكانەوە، لەو ساتانەدا هەموو لا دەستە و نەزەر بووین پرۆسەكە تەگەرەی تێنەكەوێ بە تایبەت لە سەروبەندی كۆبوونەوەكانی لێژنەی باڵای روبەڕوبوونەوەی كۆرۆنا، چونكە ترسەكە لەسەر ئەوەبوو لەگەڵ هەڵكشان داكشانی ئەو ڤایرۆسە نەفرت لێبووە، شەیەكە لەسەر پەروەردە بشكێنن و بیوەستێننەوە، لەبەر ئەوەی بە داخەوە پەروەردە لاوازترین خاڵە كە بەسەریەوە زاڵن و وەستاندنی لە لایانەوە زۆر ئاسانە و وەك ئەوەی پرۆسەیەكی راگوزەرە و كاریگەریكەی كاتیە و قەرەبوودەكرێتەوە ،مخابن وا دەرچو، بە بڕیارێكی نامەدروس دیسان میلی كاتژمێرەكانی ژیانیان وەستاندەوە، هیوا و ئاوات و ئەو جۆش و خرۆشەی هەبوو جارانی هیچیان كردەوە و بیانەوێ یان نەیانەوێ ژیانیان گەڕاندەوە چوارگۆشەی یەكەم، دیاریش نیە كەی و چۆن و بە چ شێوازێك چارەسەری ئەم دۆخە سیخناخبوو بە كۆمەڵێك دەرد و بەڵایەوە دەكەن، لێرەدا دەمەوێ چەند راستیەك بخەمە بەردەمی لێپرسراوان بەلكو خوا بكات لەبەرچاوی بگرن:\n1- ئەو شێوە مامەڵەكردنە لەگەڵ پرۆسەەی پەروەردە راست نیە سەردەكێشێ بۆ لێكەوتەی زۆر خراپ وای لێدێت بە خراپەكان نەوەستین چ جای داهێنان و پیشكەوتنی سەردەم و پێویست.\n2- ئەگەر پێتان وایە ئەو زەمەنەی لە دەست چوە قەرەبوو دەكرێتەەوە، بۆچونەكانتان راست نیە، چونكە هەموو شتێك قابیلی قەرەبووكردنەوە بێت، تەنها و تەنها پەروەردە ماوە و پێدراوی خۆی هەیە و دەڕوات و ناگەڕێتەوە .\n3- شەی بڵاوبوونەوەی كۆڤیدەكان تەنها لەسەر پرۆسەی پەروەردە و فێركردن مەشكێنن، لەبەر ئەوەی هەموو جومگەكانیتری ئەم وڵاتە واڵایە ، ئەوەنیە بازاڕ، پرسە، مزگەوتەكان و نوێژخوێندن ، گەشت و گوزار، یانەی شەوانەسورەكان و رابواردن.\n4- بەڕاستی ئەو پاساوە لە جێی خۆیدا نیە كە دەڵێن ناوەندەكانی خوێندن لەبەرپرسیاریەتی ئێمەدایە دەبێت گیانی خوێندكاران و قوتابیان و مامۆستایان بپارێزین، ئەوەیان راستە و بۆ هەنوكەیە، ئەی بیرتان لەوە نەكردۆتەوە كاتێك ئەم نەوەیە بەمشێوەیە پێدەگەیێنرێن، دەبنە نیوە مردووی زانست و مەعریفەت،َ لەگەڵ خۆیاندا هەموو كۆمەڵگە توشی مردنی رۆژانە و درێژ خایەن دەكەنەوە .\n5- باشترە لێرە بە دواوە ویستتان هەربڕیارێك دەربكەن پرسوڕا بە كەسانی شارەزا و مامۆستایان و پەروەردەكارانەوە بكەن ، بۆ ئەوەی خۆیان بە خاوەنی بڕیارەكە بزانن و بەرپرسیاریەتی جێبەجێكردنی هەڵبگرن ، چونكە(( كەس نیە هەمو شتێك بزانێ بەڵام هەموو كەس شتێك دەزانێ)).\nنووسینی.. عەبدولواحید محەمەد


هەندێك جار بەزەییم بە ئاستی رۆشنبیریی خۆمدا دێتەوە – Knwe.org\nسەرەکی » ئەدەب - سێبەر و سایە » هەندێك جار بەزەییم بە ئاستی رۆشنبیریی خۆمدا دێتەوە\nهەندێك جار بەزەییم بە ئاستی رۆشنبیریی خۆمدا دێتەوە\n*لە رووی بابەتەوە چۆن دەتوانین لە چیرۆك بڕوانین، ئایا بۆ ئەوەی دەقێكی گەورە و گرنگ بنووسین پێویستە بابەتێكی گەورە و گرنگمان هەبێت؟ بە ڕای تۆ چیرۆك تا چەند دەرەقەتی بابەتەكانی دنیای مۆدێرن هاتووە؟\n-بێگومان دەق پێكهاتەیەكی پێكەوەبەستراو و ئاوێتەیە، هەموو ئەو رەگەزانەی دەق پێكدەهێنن، پێكەوە دەخوڵقێن و گەشە دەكەن و بەرجەستە دەبن. ئەگەر چیرۆكێك بە تەنها گرنگی بە لایەنێك بدات و لایەنەكانی تری دەق فەرامۆش بكات، ئەوا ئەو دەقە بۆشایی تێدایە. (بابەت) یەكێكە لە رەگەزە گرنگەكانی دەق و لە دوای خوێندنەوە، سەرەتا دەستنیشانی ئەوە دەكەین كە ئەو دەقە لەسەر چ بابەتێكە. نووسەر ئازادە لە دەقدا لەسەر چ بابەتێك كاردەكات، بەڵام گرنگ ئەوەیە بە چ شێوەیەك بابەتەكەی دەخاتەڕوو و چ ڕەهەندێكی فیكری پێ دەبەخشێت.\n*لە شێوازی چیرۆك نووسینتا بە چ چیرۆكنووس و شێوازێك لە چیرۆكنووسین سەرسامیت و لەبەر چییە بەو شێوازە سەرسامیت. تۆ لە نووسیندا ناوەڕۆكت بەلاوە گرنگە یان تەكنیك؟\n-ئێمە لەكاتی خوێندنەوەدا بە زۆر دەق سەرسام دەبین، بەڵام سەرسامبوون لە بونیادنانی دەقەكاندا. مەرج نییە هەموو كاتێك ئەو سەرسامبوونە بەتەواوی پێكهاتەی دەقەكان بێت، بەڵكو هەندێكجار بە جۆرێك لە ئیشكردنی تایبەتی نووسەرێك سەرسام دەبین لە بەشێك لە پێكهاتەی دەقەكەیدا. زۆر جار بە گێڕانەوەی نووسەرێك سەرسام دەبین، هەندێكجار بە بابەت و روانین و لایەنی هونەری و تەكنیكی نووسەرێك. رەنگە نەتوانم ئاماژە بە هەموو ئەو دەقانە بدەم كە سەرسام بووم پێیان، یان شێوازی نووسینی ئەو نووسەرانە بخەمەڕوو، بەڵام وەك نموونە من سەرسامم بەو توناوتوونەی (بۆرخیس) لە دەقەكانیدا دروستیان دەكات، یان سەرسامم بەو رووداوانەی (ماركیز) دەیانخوڵقێنێ، كە نازانم راستین یان خەیاڵی نووسەرن.\n*تۆ بە پێچەوانەی زۆرێك لە چیرۆكنووسەكانی دیكەوە كەم دەنووسیت و كەمیش بڵاودەكەیتەوە و كەمیش دیداری ڕۆژنامەنووسی دەكەیت هۆكاری ئەمە چییە؟\n-زۆرجار ئەو پرسیارەم لێ دەكرێت كە بۆچی من كەم دەنووسم، ئەوەی خۆم تێبینیم كردووە هۆكاری ئەو كەم نووسینە پەیوەندی بە چەند لایەنێكەوە هەیە. لایەنی سەرەكی ئەوەیە كە من هەر بە سروشت لە نووسیندا سستم و ئەو بابەتەی كە نووسەرێكی تر بە دوو رۆژ دەینووسێت، رەنگە من بە دوو هەفتە یان زیاتر بینووسم. ئەو بیرۆكانەی بە خەیاڵمدا دێن بۆ نووسینی دەق، یان ئەو بابەتانەی وەك لێكۆڵینەوە و رەخنەی ئەدەبی دەمەوێت بیاننووسم، بەردەوام دوایاندەخەم و بەنێوەچڵی بەجێیان دەهێڵم. بابەت هەیە وەك لێكۆڵینەوە، سەرچاوەكانم بۆ خوێندووەتەوە و چەند لاپەڕەیەكم وەك تێبینی نووسیوە و هەموو نەخشەی بابەتەكەشم داناوە، بەڵام چوار یان پێنج ساڵ دەبێت دامناوە و ناچمەوە سەری. چەند بابەتێكی لەو شێوەیەم هەیە و هیچیانم تەواونەكردووە.


Ö:: هه‌ربۆیه پێویسته یادی 8ی مارت ساڵانه بکرێته‌وه!\nهه‌ربۆیه پێویسته یادی 8ی مارت ساڵانه بکرێته‌وه!\nزۆر هۆکاری ڕاده به‌ده‌ر گرنگ هه‌ن که‌ده‌بنه پاڵپشتێک بۆ یادکردنه‌وه‌ی ڕۆژی جیهانی ژنان، یه‌ک له‌و هۆکاره بنه‌ڕه‌تیانه سه‌ڵماندنی توانای پێکه‌وه ژیانی نێرومێیه، هه‌روه‌ها دانپێهێنانێکی ڕاسته‌وخۆیه که پیاوان به ته‌نها ناتوانن گشت ده‌سه‌ڵاته‌کان بۆ خۆیان بقۆزنه‌وه، تاناو نه‌فرین کردنی ئه‌و که‌سانه‌یه که تا ئه‌وڕۆش هه‌ر پێیان وایه ده‌بێت پیاوان به پێی ئه‌و قانونانه‌ی که خۆیان بۆ ژنانیان داڕشتوه هه‌ر به سه‌ریاندا زاڵ بن و ئه‌وانیش هه‌ر ده‌بێت وه‌ک په‌رستگایه‌ک ڕوو له پیاوان بکه‌ن و داوای دڵ نه‌رمی و سۆزیان لێ بکه‌ن و بپاڕێنه‌وه به‌ڵکو ئه‌وانیش به مه‌رحه‌مه‌تی خۆیان به چاوێکی پڕ به به‌زه‌ییه‌وه تێیان بنواڕن .\nڕۆژی جیهانی ژنان یه‌که‌م جار له 8ی ئازاری ساڵی 1921 دا له لایه‌ن کۆمه‌نیسته‌کانی سۆڤیه‌تیه‌وه دامه‌زرێنرا، بۆ جاری یه‌که‌میش له کۆبنهاگنی پایته‌ختی دانیمارکه‌وه له کۆفرانسێکی سه‌ر به ژنانی سۆسیالیسته‌و له ساڵی 1910دا ناوی براو مافی ده‌نگدانی ژنان له‌و ساڵانه‌دا خه‌ریک بوون تاوتوێ ده‌کران.\nله ساڵی1975دا نه‌ته‌وه‌یه‌کگرتوه‌کان پێشنیاری جه‌ژنی جیهانی ژنانی ئاشکرا کرد، ئه‌م ڕووداوه وای کرد که ڕێکخراوه مه‌ده‌نیه‌کانی سه‌ر به ژنان هه‌ر له‌و ڕۆژه‌وه به‌شداری شایی دامه‌زراندنی ڕۆژی جیهانی ژنانیان ساڵانه گێڕاو سه‌رفرازانه‌ش یادیان کرده‌وه.\nبه‌ر له 95 ساڵ ئه‌م جێژنه‌یه بۆ یه‌که‌م جار گێڕدرا، ژنانی گشت جیهان پێکه‌وه له‌م ڕۆژه‌دا خوازیاره‌کنیان سه‌باره‌ت به یه‌کسانی و هاوده‌نگی خسته ڕووی پیاوانی سیاسه‌تمه‌داره‌وه. ئه‌وان به ئاشکرا بیروڕاکانیان سه‌باره‌ت به ئازادی و سه‌ربه‌خۆیی کۆمه‌ڵگایان به دوور زانی ئه‌گه‌ر هاتوو ژنان یه‌کێک له به‌شداربوه‌کانی نه‌بێت، هه‌ر له ساڵی 1911 وه هه‌تاوه‌کو ئه‌وڕۆ گه‌لێک گۆڕانکاری له‌سه‌ر خواسته‌کانی ژنان هاتوونه‌ته دی، به‌ڵام هه‌تاوه‌کو ئه‌وڕۆش دووچاری گرفیتی مانه‌وه‌ی مرۆڤایه‌تین له سه‌ر ڕووی ئه‌م زه‌مینه به‌رینه‌دا.\nدوابه‌دوای ڕوخاندنی په‌یمانی وارشۆ وامان ده‌زانی که ئیدی جارێکی تر تێرۆری یه‌کسانبووی زلهێزه نێو ده‌وڵه‌تیه‌کان نه‌مان و خاپوور کران و مه‌ترسی به‌کارهێنانی چه‌کی ئه‌تۆمی بۆ دوا جار چی دی دژوار نیه له سه‌ر مانه‌وه‌ی گه‌لانی جیهان . بیروڕاکان وای ده‌رده‌خست که ئه‌و مه‌ترسیه ناوبراوه ئیتر پێویست ناکات هێنده ناو ببرێت، به‌ڵام له ڕاستیدا ئێمه به هه‌ڵه‌دا چووبووین، وا ده‌بینین چلۆن کۆریای باکور توانای پێکهێنانی چه‌کی ئه‌تۆمی هه‌یه، هه‌روه‌ها ئه‌وه‌تا ڕووسیاو پاکستان و چین و هیندیستان و ئیسرائیل خۆ به ئاشکرا ده‌ڵێن ئه‌و چه‌که کۆم کوژه‌یان هه‌یه‌و ئێرانیش وا چه‌ند ساڵێکه خه‌ریکی درووست کردنیه‌تی، له هه‌مان کاتدا گه‌لێک چه‌کی سرووشتیش هه‌ر وا ڕوو له نه‌مانی مرۆڤ دکات وه‌ک ئینفلۆنزای باڵنده‌و، تسونامی و بومه‌له‌رزه‌و، لافاو...به‌ڵام ئه‌م بابه‌تانه ده‌بێت چ په‌یوه‌ندیه‌کی له‌گه‌ڵ جه‌ژنی جیهانی ژنانه‌وه هه‌بێت؟\nمێژووی کۆنی به‌ر له 2000/30000 ساڵ به ڕوونی سه‌ڵماندۆتی که ده‌سه‌ڵات ته‌نها له ژێر ڕکێفی پیاواندا بوه، وه پیاوان هه‌میشه خولیای هه‌ڵگیرساندنی شه‌ڕو ئاژاوه‌ن و جه‌نگه جیهانیه‌کان هه‌ر به خۆیان به‌رپایان کردوون و هه‌ر پیاوانیش بوون هه‌ستان به درووستکردنی ئاینه ئاسمانیه‌کان و جۆره‌ها ناویان بۆ خودای مه‌زن درووست کردوون هه‌ر وه‌ک الله و یه‌زدان و خوداو بوداو یه‌هوڤاو...هتد.\n· تا ئه‌وڕۆش پیاوه جوه‌کان سه‌ر له به‌یانی هه‌موو ڕۆژێک سوپاسی خودێ ده‌که‌ن که ئه‌وانی وه‌ک ژن درووست نه‌کردوه.\n· له ئینجیلا هاتوه که ژنان له په‌راسووی پیاوان بۆ یه‌که‌م جار خودا دروستی کردوون بۆ ئه‌وه‌ی ژنان ببن به خزمه‌تکاری پیاوان.\n· له قورئانی پیرۆزدا هاتوه که ژنان وه‌ک مێرگێک وان و پیاوان به ئاره‌زووی خۆیان بۆیان هه‌یه لێیان نزیک ببنه‌وه‌و خۆیان به سه‌رداری ژنان ب‌زانن.\nمێژووی مرۆڤایه‌تی پڕه له شه‌ڕو کوشتار و جه‌نگ. پیاوان هه‌میشه وا خۆیان ده‌نوێنن که زاڵن به سه‌ر ژناندا، جگه له‌وه‌ش خۆیان به گه‌وره ده‌زانن له به‌ر ئه‌وه‌ی که هێزیان له ژنان زیاتره‌و ده‌توانن له شه‌ڕه‌کاندا به هۆی باری پته‌وی له‌شی پیاوانه‌وه زاڵ بن به سه‌ر ژناندا و هێزه شاردراوه‌کانی خۆیان به سه‌ر له‌شه ناسکه‌کانی ژناندا هێسان ده‌توانن بسه‌ڵمێنن.\nله زۆر په‌ڕتوک و چیرۆکه‌کاندا هه‌تا ئه‌وڕۆش هه‌ر باس له ئازایه‌تی پیاو ده‌کرێت، جگه له‌و هه‌موو فلیمه‌ی که هۆلیوود ده‌ری ده‌کات ، که نێوه‌ڕۆکی ئه‌و فلیمانه زۆربه‌ی باسی هێز و که‌رامه‌تی پیاوان ده‌کات، ئه‌وه جگه له‌و فیلمه عاره‌بیانه‌ی که ڕۆژانه له که‌ناله ئاسمانیه‌کاندا لێیان ده‌ده‌ن و سه‌رکه‌وتنی پیاوان له‌و چیرۆکه درووستکراوانه‌دا زۆر به ئاشکرا دیارن و زۆر جاریش به شێوه‌یه‌کی ڕاسته‌وخۆ دیاره له‌و نێوانه‌دا چلۆن سووکایه‌تی به بوونی ژنان به گشتی ده‌که‌ن، له هه‌ندێک سه‌رچاوه ئاینیه‌کانیشدا ڕێدراوه به پیاوان که بتوانن تێرۆر یان کوشتن یان لێدان و ئازاردانی ژنان بکه‌ن.\nکڵێسه‌کان زیاتر له پێنج ملیون ژنیان سووتاند له ماوه‌ی ئه‌م 300 ساڵه‌ی دواییه‌دا، ئه‌ویش به ناوی ئه‌وه بوه که گوایه ئه‌و ژنانه ساحیر یان فاڵچی یان قه‌ره‌ج یان ده‌رمانی سروشتیان درووست کردوون، ئه‌و ژنانه زۆربه‌یان به ئاگر سوتێندران، ئه‌مه به‌شێکی بچووکی بۆچوونی پیاوانی ئاینیه ڕوو به‌ڕووی ژنانه‌وه. ئه‌م ڕووداوه مێژوویان بێگومان گه‌لێک کاریگه‌ر بوون بۆ نه‌گه‌یشتن به‌و هیوایانه‌ی که مرۆڤایه‌تی خوازیاریان بوون.\nنابێت ئه‌وه‌شمان بیرچێته‌وه که به‌ڕاستی به‌رده‌وام بوونی ژیان له سه‌ر ڕووی ئه‌م زه‌مینه‌دا له مه‌ترسیدایه، به‌روبومه سروشتیه‌کان خه‌ریکن نامێنن وه‌ک نه‌وت و کانگه‌کان و گڕکانه‌به‌رد و مینه‌راڵه‌کان له نه‌ماندان، مرۆڤ له به‌شێکی ئه‌و جیهانه‌دا به کامه‌رانی ڕۆژگار به‌سه‌ر ده‌به‌ن و له نیوه‌که‌ی تریشی له برساندا ڕۆژانه هه‌زاره‌ها مرۆڤ سه‌ر ده‌نێنه‌وه. خۆ ته‌نها له هیندوستان ساڵانه پێنج ملیۆن منداڵ له برساندا ده‌مرێت.\nبیروباوه‌ڕی ئاینی توندڕه‌وه‌کان له په‌ره‌سه‌ندندایه‌و، پیاوانی ڕه‌گه‌ز په‌رستیش شان به شانیان ڕێ ده‌که‌ن، ووڵاتانی جیهان له کۆششدان بۆ دروستکردنی چه‌که ئه‌تۆمیه‌کان و ساڵانه چه‌نده‌ها له‌و چه‌کانه بۆ تاقی کردنه‌وه ده‌ته‌قێندرێنه‌وه و کاریگه‌ریه نه‌گه‌تیڤه‌کانی له دوا ڕۆژدا دژوارانه ڕوو له بنه‌ماکانی مانه‌وه‌ی ژینگه ده‌کات.\nیه‌ک له‌و پرسانه‌ی که پێویستی به لێکۆڵینه‌وه‌یه‌کی زانستیانه هه‌یه ئه‌وه‌یه که ئه‌گه‌ر هاتو گریمان ژنان له هه‌موو ووڵاتانی جیهاندا حوکم بگێڕن و پیاوانیش شان به شانیان هانده‌ریان بن بۆ گه‌یشتنیان به‌و مه‌رامه و کۆمه‌ڵگای مه‌ده‌نی سه‌ر به جیهانی ئه‌و کاته ده‌شێت مۆمێکی نوێی بۆ داگیرسێت و ڕووناکیه‌که‌ی هه‌ر له دووره‌وه شه‌وق بداته‌وه، کۆمه‌ڵگا درووست بوه‌که له‌و کاته‌دا نابێت سزای خۆیان ڕوو به ڕووی پیاوان بکه‌نه‌وه و دژایه‌تی بوونی پیاوان بکه‌ن و مافه‌کانیان لێ هه‌ڵگه‌ڕێننه‌وه..\nئه‌م داخوازیه له داهاتودا به‌ڕاستی کار ده‌کاته سه‌ر گشت کۆمه‌ڵگاکان، ده‌بێت هه‌ر هه‌موومان پڕ به جۆش هه‌وڵ بده‌ین که ژنان بتوانن زیاتر ده‌سه‌ڵاتیان پێ بدرێت و ژنان خۆشیان کارمه‌ند بن بۆ هاتنه جێی داخوازیه‌کانیان. با ده‌ست له ناو ده‌ست تێبکۆشین بۆ هێنانه دی ئازادی بیروڕا بۆ یه‌کسانی نا به‌رابه‌رێکی نه‌ته‌وایه‌تی و ئابوری بۆ به‌رابه‌ری کۆمه‌ڵگایه‌کی یه‌کسان و بنبڕکردنی هه‌موو چه‌شنه سته‌مه‌کان جا هه‌ر بۆیه منیش شادی خۆم ده‌رده‌بڕم به‌رامبه‌ر به ڕۆژی جیهانی ژنان.


یۆحەنا 2 - Kurdi Sorani Standard (KSS)\nیەکەم پەرجووی عیسا\n1لە ڕۆژی سێیەم لە قانای جەلیل شاییەک هەبوو، دایکی عیساش لەوێ بوو. 2عیسا و قوتابییەکانیشی بۆ شاییەکە بانگهێشتکرابوون. 3کاتێک شەراب نەما، دایکی بە عیسای گوت: «شەرابیان نییە!»\n4عیساش پێی فەرموو: «ژنەکە، چیت لە من دەوێ؟ هێشتا کاتی من نەهاتووە!»\n5ئینجا دایکی بە خزمەتکارانی گوت: «هەرچییەکتان پێ دەڵێ، بیکەن.»\n6شەش کوپەی بەردین، لەو جۆرەی کە جولەکەکان بۆ پاککردنەوە بەکاریاندەهێنا، لەوێ دانرابوون، هەریەکەی هەشتا هەتا سەد و بیست لیتریان دەگرت2:6 یۆنانی: دوو یان سێ مێترێتێس، یەکەیەکی پێوانەیە..\n7جا عیسا پێی فەرموون: «کوپەکان پڕ بکەن لە ئاو.» ئەوانیش کوپەکانیان هەتا سەر پڕکرد.\n8ئینجا پێی فەرموون: «ئێستا لێی دەربهێنن و بۆ گەورەی شاییەکەی ببەن!»\nئەوانیش بردیان. 9کاتێک گەورەی شاییەکە تامی ئەو ئاوەی کرد کە ببووە شەراب، سەرچاوەکەی نەدەزانی، بەڵام خزمەتکاران دەیانزانی، ئەوانەی ئاوەکەیان دەرهێنابوو. ئەوسا گەورەی شاییەکە زاوای بانگکرد و 10پێی گوت: «هەموو کەس یەکەم جار شەرابە چاکەکە دادەنێن، کاتێک مەست بوون، ئینجا خراپەکە. بەڵام تۆ هەتا ئێستا شەرابە چاکەکەت هێشتووەتەوە!»\n11ئەو پەرجووەی2:11 پەرجوو: موعجیزە. عیسا لە قانای جەلیل کردی، یەکەمین نیشانەی بوو کە بەهۆیەوە شکۆی خۆی دەرخست، قوتابییەکانیشی باوەڕیان پێی هێنا.\n12دواتر لەگەڵ دایکی و براکانی و قوتابییەکانی بەرەو شاری کەفەرناحوم دابەزین، چەند ڕۆژێک لەوێ مانەوە.\nپاکسازی حەوشەکانی پەرستگا\n13کە جەژنی پەسخەی2:13 جەژنێکی جولەکەیە، یادی ڕزگاربوونی گەلی ئیسرائیلە لە میسر، بە ڕابەرایەتی موسا. نزیکەی 1400 ساڵ پ. ز. جولەکەکان نزیک بووەوە، عیسا چوو بۆ ئۆرشەلیم. 14لە حەوشەکانی پەرستگا فرۆشیارانی گا و مەڕ و کۆتری بینی، پارەگۆڕەوانیش دانیشتبوون. 15قامچییەکی لە گوریس دروستکرد و هەمووانی لە حەوشەکانی پەرستگا دەرکرد، مەڕ و گا پێکەوە. پارەی پارەگۆڕەوانی پەرشوبڵاو کردەوە و مێزەکانی سەرەوژێر کرد، 16ئینجا بە کۆترفرۆشانی فەرموو: «ئەم شتانە لێرە هەڵگرن! ماڵی باوکم مەکەنە بازاڕ!» 17جا قوتابییەکانی هاتەوە بیریان کە نووسراوە: [دڵگەرمی بۆ ماڵەکەت دەمسووتێنێت.]2:17 زەبوورەکان 69:9\n18جولەکەکان وەڵامیان دایەوە: «چ پەرجووێکمان نیشان دەدەیت تاکو دەسەڵاتی ئەنجامدانی هەموو ئەم کارانەت بسەلمێنێ؟»\n19عیساش وەڵامی دانەوە: «ئەم پەرستگایە بڕووخێنن، بە سێ ڕۆژ هەڵیدەستێنمەوە.»\n20ئینجا جولەکەکان گوتیان: «ئەم پەرستگایە بە چل و شەش ساڵ بنیاد نراوە، تۆ بە سێ ڕۆژ هەڵیدەستێنیتەوە؟» 21بەڵام ئەو باسی پەرستگای لەشی خۆی دەکرد. 22لەبەر ئەوە کاتێک لەناو مردووان هەستایەوە، قوتابییەکانی هاتەوە بیریان کە ئەمەی گوتبوو، ئینجا باوەڕیان هێنا بە نووسراوە پیرۆزەکە2:22 مەبەست لە تەورات و زەبوور و وتەی پێغەمبەرانە. و بەو قسەیەی عیسا فەرمووی.\n23کاتێک عیسا لە جەژنی پەسخە لە ئۆرشەلیم بوو، زۆر کەس باوەڕیان بە ناوی هێنا، چونکە ئەو پەرجووانەیان2:23 یۆنانی: نیشانە. لەلای یۆحەنا پەرجووەکانی (موعجیزەکانی) مەسیح نیشانە بوون بۆ تێگەیشتن لە پەیامی مەسیح. بڕوانە یۆحەنا 20:30. بینی کە دەیکرد. 24بەڵام عیسا لەلای خۆیەوە متمانەی پێ نەکردن، چونکە هەموو خەڵکی دەناسی. 25ئەو پێویستی بە کەس نەبوو دەربارەی مرۆڤ شایەتی بۆ بدات، چونکە خۆی دەیزانی دڵی مرۆڤ چی تێدایە.\nKSS : یۆحەنا 2


ڕۆژی 19ی تشرینی دووەم\n- ڕۆژی 19ی تشرینی دووەمی ساڵی 636ی زایینی، لە میانی جەنگی قادسییەدا سوپای موسڵمانان كە لەلایەن (سەعدی كوڕی ئەبی وەقاس)ەوە فەرماندەیی دەكران سەركەوتنێكی گەورەیان بەسەر سوپای فارسە ساسانییەكاندا بەدەست هێنا.\n- ڕۆژی 19ی تشرینی دووەمی ساڵی 923ی زایینی، زانای فارسی و جیهانی ئیسلامی (ئەبوبەكر ڕازی) كۆچی دوایی كردووە، كە لە چەندین بواری زانستیی و ئایینیدا داهێنانی گەورەی كردووە.\n- ڕۆژی 19ی تشرینی دووەمی ساڵی 1095ی زایینی، پاپا (ئۆبارنۆسی دووەم)ی ڕابەری مەسیحییەكان داوای لە ئەنجومەنی كلێرمۆن كرد كۆبوونەوەیەكی فراوان ئەنجام بدەن بە مەبەستی تاووتوێكردنی ڕەوانەكردنی سوپا و ئەنجامدانی شاڵاوی هێزە مەسیحییەكان لە دژی هێزە موسڵمانەكان بۆ سەر خاكی پیرۆز لە قودس.\n- ڕۆژی 19ی تشرینی دووەمی ساڵی 1493، دۆزەرەوە و گەڕیدەی ناسراو (كریستۆفەر كۆڵۆمبۆس) لە سەر خاكی دورگەی (پۆرتۆریكۆ) دابەزی لە جیهانی تازە دۆزراوەی خۆرئاوادا كە دواتر بوو بە كیشوەری ئەمریكا.\n- ڕۆژی 19ی تشرینی دووەمی ساڵی 1711، نوسەر و ئەدیبی ڕوسیایی (میخائیل لۆمۆنۆسۆف) لە دایك بووە كە یەكێكە لە ڕابەرانی ئەدەبی ڕیالیزم لە ڕوسیادا و خاوەنی چەندین بەرهەمی گرنگە.\n- ڕۆژی 19ی تشرینی دووەمی ساڵی 1904، نوسەر و تێكۆشەر و شاعیری ناوداری گەلی كورد مامۆستا (عەبدولواحد نوری) لە دایك بووە، كە خزمەتێكی زۆری بە ئەدەب و فەرهەنگی كوردی كردوە و چەندین بەرهەمی لە پاش خۆی بەجێهێشتوە.\n- ڕۆژی 19ی تشرینی دووەمی ساڵی 1917، (ئەندێرا گاندی) سەرۆك وەزیرانی هندستان و كچی (مەهاتما گاندی) ڕابەری ڕۆحیی گەلی هند لە دایك بووە.\n- لە میانی جەنگی دووەمی جیهانیدا و ڕۆژی 19ی تشرینی دووەمی ساڵی 1942، سوپای یەكێتیی سۆڤێت بە ڕابەرایەتیی ژەنراڵا (گیۆرگی جۆكۆف) دەستیان بە پرۆسەی ئۆرانۆس كرد كە بە هۆیەوە ئاراستەی جەنگی ستالینگرادی لە بەرژەوەندیی سۆڤێت و زیانی سوپای ئەڵمانیا پێچەوانە كردەوە.\n- ڕۆژی 19ی تشرینی دووەمی ساڵی 1943، بە هۆی ئەوەی جولەكەكان لە سەربازگەی یانۆفساكا هەوڵی ڕاكردنیان دابوو لە دەستی ئەڵمانەكان، سوپای ئەڵمانیا هەستا بە لەناوبردن و كۆمەڵكوژكردنی جولەكەكان كە ژمارەیان زیاتر لە شەش هەزار زیندانیكراو بوو.\n- ڕۆژی 19ی تشرینی دووەمی ساڵی 1946، هەریەكە لە ئەفغاستان و ئایسلەندا و سوید چوونە ناو ڕێكخراوی نەتەوەیەكگرتووەكانەوە‌و وەكو ئەندامی فەرمیی لەو ڕێكخراوەدا وەرگیران.\n- ڕۆژی 19ی تشرینی دووەمی ساڵی 1954، تەلەفزیۆنی مۆنتی كارلۆ دەستی بە پەخشكردنی بەرنامەكانی كرد كە هەموو خاكی فەرەنسای دەگرتەوە و یەكەم تەلەفزیۆنی كەرتی تایبەت بوو لە ئەوروپادا كە لەلایەن میر (ڕینییەی سێهەم)ەوە دامەزرا.\n- ڕۆژی 19ی تشرینی دووەمی ساڵی 1977، (محەمەد ئەنوەر سادات)ی سەرۆكی میسر گەیشتە خاكی ئیسرائیل و لەناو بارەگای (كنێست)ی ئیسرائیلدا لە شاری قودس وتارێكی پێشكەش كرد.\n- ڕۆژی 19ی تشرینی دووەمی ساڵی 1979، (ئیمام خومەینی) ڕابەری شۆڕشی ئیسلامیی ئێران بڕیاریدا سەرجەم ئەو دبلۆماتكارە بەندكراوانەی باڵیۆزخانەی ئەمریكا ئازاد بكرێن كە بەڕەگەز ئەفریقی بوون.\n- ڕۆژی 19ی تشرینی دووەمی ساڵی 1990، (عەلی عزەت بیگۆڤیچ) وەكو سەرۆك كۆماری بۆسنە و هێرسك هەڵبژێردرا و چووە سەر كورسیی دەسەڵات.\n- ڕۆژی 19ی تشرینی دووەمی ساڵی 1994، بە هۆی تەقینەوەی پاسێكی نەفەرهەڵگرەوە لە بازاڕێكی ناو شاری تەلئەبیبی ئیسرائیل كە لەلایەن بزوتنەوەی حەماسەوە ئەنجام درا 22 جولەكە كوژران و نزیكەی 250ی تریش بریندار بوون.\n- ڕۆژی 19ی تشرینی دووەمی ساڵی 1998، لیژنەی دادوەری لە ئەنجومەنی نوێنەرانی ئەمریكا دەستی بە دانیشتنەكانی گوێگرتن كرد لە شایەتحاڵەكان لە بارەی دۆسێی (مۆنیكا لیونسكی) كە (بیل كلینتۆن)ی سەرۆكی ئەمریكای پێ تۆمەتبار كرابوو.\n- ڕۆژی 19ی تشرینی دووەمی ساڵی 2002، پۆلیسی دانیمارك هەستا بە دەستگیركردنی (نزار خەزرەجی) سوپاسالاری عێراق لە سەردەمی ڕژێمی بەعسدا بە تاوانی ئەنجامدانی تاوانی دژ بە مرۆڤایەتیی و جینۆسایدكردنی گەلی كورد لە ساڵانی هەشتاكانی سەدەی بیستەمدا.\n- ڕۆژی 19ی تشرینی دووەمی ساڵی 2004، هەردوو سەركردەی كورد (جەلال تاڵەبانی و مەسعود بارزانی) جەختیان لەوە كردەوە هەتا مادەی 58ی دەستووری كاتیی عێراق لە كەركوكدا جێبەجێ نەكرێت ئەنجامدانی هەر جۆرە هەڵبژاردنێك لەو پارێزگایەدا شكست دەهێنێت.\n- ڕۆژی 19ی تشرینی دووەمی ساڵی 2005، كۆنگرەی ویفاقی عێراقی لە بارەگای كۆمەڵەی وڵاتانی عەرەب لە شاری قاهیرە دەستی بە كارەكانی كرد كە هەریەكە لە (جەلال تاڵەبانی) سەرۆك كۆمار و (ئیبراهیم جەعفەری) سەرۆك وەزیران ئامادەی بوون ئامانج لە كۆنگرەكە چارەسەركردنی كێشەكانی عێراق و ڕێككەوتنی هاوبەش بوو لەسەر مەسەلە چارەنوسسازەكان.\n- ڕۆژی 19ی تشرینی دووەمی ساڵی 2005، هێزە پیادەكانی سوپای ئەمریكا لە شارۆچكەی (حەدیسە)ی نزیك بەغدادی پایتەختی عێراق هەڵیانكوتایە سەر ئەو شارۆچكەیە و بە هۆیەوە دەیان هاووڵاتیی مەدەنی بوونە قوربانیی.\n- ڕۆژی 19ی تشرینی دووەمی ساڵی 2010، نوسەر و مێژووناسی ناوداری عێراقی (عەبدولعەزیز دوری) كۆچی دوایی كردووە كە چەندین توێژینەوەی گرنگی لە بارەی مێژووی كۆن و نوێی عێراق ئەنجام داوە و لە پاش خۆی كۆمەڵێك بەرهەمی گرنگی بەجێهێشتوە.\n- ڕۆژی 19ی تشرینی دووەمی ساڵی 2011، ئەنجومەنی ئینتیقالیی لیبیا دەستگیركردنی (سەیفولئیسلام)ی كوڕی (موعەممەر قەزافی) سەرۆكی لیبیایان ئاشكرا كرد لە نزیك شارۆچكەی (ئۆباری) باشوری لیبیا.\n- ئەمڕۆ بە ڕۆژی جیهانیی پیاوان لە قەڵەم دەدرێت و لە وڵاتانی جیهاندا بۆنە و مەراسیمی گەورە ئەنجام دەدرێن، لە مالیش ئەمڕۆ بە جەژنی ڕزگاریی ئەژمار دەكرێت، لە بەرازیلیش ئەمڕۆ جەژنی ئاڵایە.


ئێران ئاماده‌یه زانیاری ناوه‌كی له‌گه‌ڵ وڵاتانی دیكه‌دا ئاڵوگۆڕ بكات\nڕێبه‌ری باڵای ئێران ده‌ڵێت وڵاته‌كه‌ی ئاماده‌یه ته‌كنه‌لۆژیای ناوه‌كی له‌گه‌ڵ وڵاتانی دیكه‌دا ئاڵوگۆڕبكات.\nئایه‌توڵا عه‌لی خامه‌نه‌ئی ئه‌م تـێبـیـنی‌یانه‌ی به سه‌رۆكی سـودانی عومه‌ر ئه‌لبه‌شیر ڕاگه‌یاند كه ئێـسـتا سه‌ردانی ئێران ده‌كات.\nئایه‌توڵا ده‌ڵێت ئێران ئاماده‌یه شـاره‌زایـیه‌كانیان له بواری وزه‌ی ناوه‌كی و زانسـتی وه ئه‌زمونی زانایانیان به وڵاتی دیكه بده‌ن.\nئه‌م وتووێژانه‌ی نێوان ڕێبه‌رانی ئێرانی و سودانی له‌كاتێـكدا هات كه دانوسـتانده‌ری باڵای وزه‌ی ناوه‌كی ئێران عه‌لی لاریجانی هه‌ڕه‌شه‌ی كردووه و ده‌ڵێت حكومه‌ته‌كه‌ی له هاوكاری كردنی ئاژانسی نێوده‌وڵه‌تی وزه‌ی ئه‌تۆم ده‌وه‌سـتێت ئه‌گه‌ر ئه‌نجومه‌نی ئاسایش سزای به سه‌ردا بچه‌سـپـێنێت.\nڕۆژی سـێشه‌ممه عه‌لی لاریجانی له میانه‌ی كۆنفرانسـێـكی تایبه‌ت به كێـشـه‌ی ناوه‌كی له تاران گوتی ئێران به نهێنی درێژه به چالاكیـیه ناوه‌كیـیه‌كانی ده‌دات ئه‌گه‌ر كرداری له‌شـكری له دژی ئه‌نجام بدرێت.\nلاریجانی ئه‌م قسـانه‌ی كرد پـێش سێ ڕۆژ له واده‌ی كۆتایی، 28 ی مانـگی چوار، كه ئه‌نجومه‌نی ئاسایش به ئێرانی دابوو تا كاره‌كانی پـیـتاندنی یۆرانیۆم ڕابگرێت. بڕیاریشه ئاژانسی نێوده‌وڵه‌تی وزه‌ی ئه‌تۆم له‌و ڕۆژه‌دا ڕاپـۆرتێـك سه‌باره‌ت به ئاستی پابه‌ندبوونی ئێران به مه‌رجه نێوده‌وڵه‌تیـیه‌كان له به‌رنامه ناوه‌كیـیه‌كه‌یدا پـێـشـكه‌ش به ئه‌نجومه‌نی ئاسایش بكات.\nڕۆژی دووشه‌ممه‌ش باڵـیـۆزی وڵاته یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا له نه‌ته‌وه یه‌كـگرتووه‌كان گوتویه‌تی ئه‌نجومه‌ن بیر له بڕیارێـك ده‌كاته‌وه كه به‌شـێوه‌یه‌كی یاسایـیانه داوا له ئێران بكرێت پابه‌ندی داخوازیـیه نێوده‌وڵه‌تیـیه‌كان بێت.\nئه‌ندامانی هه‌میـشه‌یی ئه‌نجومه‌نی ئاسایشیش وه‌ك چین و ڕوسیا ناڕه‌زایی خۆیان به‌رامبه‌ر به كردارێـكی له‌و جۆره ده‌ربڕیوه. ده‌ڵێن پـێویسـته ئه‌و كـێـشه‌یه له لایه‌ن ئاژانسی نێوده‌وڵه‌تی وزه‌ی ئه‌تۆمه‌وه چاره‌سه‌ر بكرێت.


شوێنەوارى کوردستان – پەڕە 3 – History Of Kurd\nHome / شوێنەوارى کوردستان (page 3)\n2016-12-29\tبەشی مێژووی كورد, شوێنەوارى کوردستان, مێژووی كۆنی كورد لێدوان نووسین ناچالاککراوە لە گرینگی ئه‌شکه‌وتی شانه‌ده‌ر له خوێندنه‌وه‌ی مێژووی مرۆڤایه‌تیدا ئێمه کین، له کوێوه هاتوین و به‌ره‌و کوێ ده‌چین؟\nنووسینی : iaso koyieهه‌ر له‌و ڕۆژه‌وه که هۆش په‌ره‌ی سه‌ند و بیری کرده‌وه ، توانی سنووری پێستی مرۆڤی ڕه‌ت بداو له‌گه‌ڵ خۆشیدا (خۆشی) شی، له سنووره دیاریکراوه‌که‌ی ناوبه‌ده‌ن ڕه‌ت پێدا، چالاکیه‌کی فیکری لابه‌لای لێپه‌یدا بوو، ئه‌م چالاکیه زانست، هونه‌ر، ئه‌ده‌ب و فه‌لسه‌فه و چه‌نده‌ها ڕشته‌ی هه‌ست و فکری تری هێنایه …\n2016-12-18\tبەشی مێژووی كورد, شوێنەوارى کوردستان لێدوان نووسین ناچالاککراوە لە ئاسه‌وارێکی ۷۰۰ ساڵه‌ی کوردی دۆزرایه‌وه\nله شاری بیجار له پارێزگای کوردستان ئاسه‌وارێکی مێژوویی و کۆن له کاتی هه‌ڵکه‌ندنی گۆڕ بۆ که‌سێکی کۆچ کردوو، دۆزرایه‌وه. به ڕاپۆرتی ئاژانسی مێهر له بیجاڕ یان هه‌مان ناوچه‌ی گه‌ڕوسی کورده‌واری که مێژوویه‌کی ۴ هه‌زار ساڵه‌ی هه‌یه، ساڵانه به ده‌یان ئاسه‌واری مێژووی تێدا ده‌دۆزرێته‌وه. خودی شاری بیجار و ده‌روبه‌ری شاره‌که‌ش به‌شێکه …\n2016-10-30\tشوێنەوارى کوردستان لێدوان نووسین ناچالاککراوە لە گردی كلك مشك لە نێوان زانستی ئەفسانە ناسیی و شوێنەوار ناسیی دا ــ لێكۆڵینەوەیەكی بەراوردكاری شیكارییەــ\nگردی كلك مشك لە نێوان زانستی ئەفسانە ناسیی و شوێنەوار ناسیی دا ــ لێكۆڵینەوەیەكی بەراوردكاری شیكارییەــ پ.ی.د. مەولود ئیبراهیم حەسەن زانكۆی سەلاحەددین/ هەولێر- كۆلیژی زمان/ بەشی زمانی كوردی سه‌رچاوه‌ی بابه‌ت : به سوپاسه‌وه له گۆڤاری زانكۆ بۆ زانستە مرۆڤایەتییەكان وه‌رگیراوه http://zancojournals.su.edu.iq/index.php/JAHS/article/view/176 مـــێژووی وەرگـرتــن: 21/01/2015 مێژووی قبوڵکردن: 08/04/2015 …\n2016-07-08\tبەشی مێژووی كورد, شوێنەوارى کوردستان لێدوان نووسین ناچالاککراوە لە کۆپی نامەی پاشای ئاشوری بۆ حاکمێکی کورد ٣٨٠٠ ساڵ پێش ئێستا\nنامەی پاشای ئاشوری (شامشی ئاداد ١٨١٣_١٧٨١ پ.ز) بۆ فەرمان ڕەوای ناوچەی شمشارە لە ڕانیەی ئێستا بەناوی (کوواری) ئەم نامەیەو چەن دین نامەی تر لەلایەن تیمێکی دانیمارکیەوە لەساڵی ١٩٥٧ دۆزرانەوە لە گردی شمشارە بەرلەوەی بکەوێتە ژێر ئاوی بەنداوی دوکان. کۆپی نامەی پاشای ئاشوری بۆ حاکمێکی کورد ٣٨٠٠ ساڵ پێش ئێستا دەقی …\n2016-07-06\tبەشی مێژووی كورد, شوێنەوارى کوردستان لێدوان نووسین ناچالاککراوە لە ئه‌شكه‌وتی شانه‌ده‌ر له‌چیای برادۆست له‌ناوچه‌ی بارزان\nئه‌شكه‌وتی شانه‌ده‌ر له‌چیای برادۆست له‌ناوچه‌ی بارزان، كه‌شوێنه‌واری ئیسكه په‌یكه‌ری مرۆ ئه‌شكه‌وتی شانه‌ده‌ر له‌چیای برادۆست له‌ناوچه‌ی بارزان، كه‌شوێنه‌واری ئیسكه په‌یكه‌ری مرۆڤی نیاندرتالی لێدۆزراوه‌ته‌وه، ته‌مه‌نی له(45-60) هه‌زار ساڵ ده‌بێ، له‌كوردستانی كۆندا سوئیه‌كان له‌ناوچه‌ی سورباتۆ له‌ناوه‌ڕاستی هه‌زاره‌ی سێیه‌می پێش زایین كه‌ده‌سه‌ڵاتیان ماوه‌یه‌ك تا ناوچه‌ی ئور كشاوه ڤی نیاندرتالی لێدۆزراوه‌ته‌وه، ته‌مه‌نی له(45-60) هه‌زار ساڵ …\n2016-06-26\tشوێنەوارى کوردستان لێدوان نووسین ناچالاککراوە لە مێژووی دروست كردنی قه‌ڵا یاقشڵه له كوردستان\nئاماده‌كردنی: قاسم حمدامین – كۆیه له كوردستاندا زۆر شوینه‌واری كۆنمان هه‌یه كه خه‌لكانیكی كه‌م یا خود به په‌نجه‌كانی ده‌ست ده‌ژمیردریت كه لیكۆلینه‌وه‌و نووسینی له‌باره‌ی شوینه‌وارو كه‌لتوری ژیاری كوردستان كردبیت بۆ ئه‌وه‌ی به نه‌وه‌كانی دوارۆژ ئه‌م ژیارو شوینه‌وارانه‌ی باوكو باپیرانمان دروستیان كردووه بمێنن و له‌ناو بیری خه‌لكی كورد بروینریت كه …\n2016-06-23\tشوێنەوارى کوردستان لێدوان نووسین ناچالاککراوە لە پێوەندیی نێوان قەڵای هەولێر و گردەكانی دەروروبەری ناڕوونە\nشوێنەوارناسان تا ئێستە نەیانتوانیوە پێوەندیی نێوان قەڵای هەولێری و گردەكانی دەوروبەری ئەو قەڵایە و شاری هەولێر ئاشكرا بكەن و بیسەلمێنن. ئەوان بۆ نموونە لەسەر گرد لەشكری بۆچوونی جیاوازیان هەیە، بەڵام هیچ كامیان بەڵگەی تەواویان بۆ سەلماندنی بۆچوونەكانیان لە بەردەستدا نییە. گردەكانی قالینج ئاغا، كلك مشكە، تەل قەسر و گردی …\n2016-06-23\tبەشی مێژووی كورد, شوێنەوارى کوردستان لێدوان نووسین ناچالاککراوە لە گوندێكی هەولێر بەشوێنەواری سەرەتایی كشتوكاڵی میسوپۆتامیا دەستنیشانكرا\nشارپرێس: دوو پرۆفیسۆری بواری شوینەواری ئیسپانی، گوندی گرد لە‌شكری نزیك كەسنەزانی هەولێریان بەشوێنەوارێكی گرنگی سەردەمی یەكەمین كۆمەڵگەی كشتوكاڵی مرۆڤایەتی ناساند. دوو پرۆفیسۆرەكە لەسیمینارێكدا، كە لەشاری بەرشەلۆنەی ئیسپانیا بەرێوەچوو، دوای ئەوەی بۆ ماوەیەكی زۆر لێكۆڵینەوەیان لەسەركرد، گوندی گرد لەشكر لەنزیكی كەسنەزان‌و بنەسڵاوەی هەولێر بەشوێنەوارێكی كۆنی سەردەمی كۆمەڵگە كشتوكاڵییە سەرەتاییەكان ناسێنرا. هەردوو …\n2016-06-11\tتابلۆ, شوێنەوارى کوردستان, وێنه لێدوان نووسین ناچالاککراوە لە تابلۆی داگیرکرنی شارێکی کوردستان٢٧٣٠ ساڵ لەمەوبەر\nداگیرکردنی شارێکی ڕۆژھەلاتی کوردستان لە نزیک شاری سەقز لەلایەن پادشای ئاشووری سارگۆنی دووەم لە ساڵی ٧١٤ پ.ز .دانیشتوانی قەڵاکە دەبینرێن کە بەرگری دەکەن لە قەڵاکە، وە لە خوارەوەش ھێرش بەرانی ئاشووری دەبینرێن. ئەوەی جێی سەرنجە دروست کردنی شاخی بزنی کێویە لەسەر قەڵاکە کە تا ئێستاش لە کلتووری کوردیدا بە سەر …\n2016-05-08\tبەشی مێژووی كورد, شوێنەوارى کوردستان لێدوان نووسین ناچالاککراوە لە ( قشڵه_ده‌بۆ كۆنه‌كه)جێماوی دێرین له‌شاری سلێمانی\nزۆرن ئه‌وشوێنه‌واره دێرینانه‌ی له‌شاری سلێمانی دامێژووی دروست بونیان ده‌گه‌ڕێته‌وه بۆساڵانێكی زۆرله‌مه‌وبه‌ر وله‌ئێستاشدا بۆته‌مایه‌ی شانازی بۆخه‌ڵكی كوردستان وشاری سلێمانی به‌تایبه‌تی بنه‌ماڵه‌ی بابانیه‌كان چونكه ئه‌وان ڕۆڵی به‌رچاویان بوه له‌بنیات نانی ئه‌وده‌ست كه‌وتانه ,یه‌كێك له‌وجێماوه دێرینانه‌ی به‌پێ ی ئه‌و سه‌رچاوه مێژوییانه‌ی ده‌ری ده‌خات مێژوی دروست بونی ده‌گه‌ڕێته‌وه بۆپێش بنیات نانی شاری سلێمانی …


بەرپرسیارێتی ئەمنی ناوچەی سەوز گۆڕا، زانیاری ورد | KURDPLAT\nبەرپرسیارێتی ئەمنی ناوچەی سەوز گۆڕا، زانیاری ورد\nکوردپلات 9/30/2020 11:36:00 ص ليست هناك تعليقات\nرێکخستنەوەی هێزەکانی پاراستنی ناوچەی سەوز و کارکردن بۆ راگرتنی ئەو هێرشە مووشەکییە بەردەوامانەی دەکرێنە سەر باڵیۆزخانەی ئەمریکا لە ناوچەی سەوزی بەغدا، لەگەڵ نێردە دیبلۆماسییەکانی وڵاتانی دیکە، مستەفا کازمی، سەرۆکوەزیرانی عێراقی ناچارکرد، فەرماندەیەکی نوێ بۆ ئەو هێزە تایبەتە دەستنیشان بکات، کە ئەرکی پاراستنی ئەو ناوچەیەیە.\nئەوە یەکەمجار نییە، کازمی گۆڕانکاری لە پۆستە سەربازییەکانی حکومەتی عێراقیدا دەکات. ئەو پێشتر چەندینجار هەمان هەنگاوی لەو دامەزراوەیەی حکومەتەکەیدا دووبارەکردووەتەوە، کە بەرپرسە لە پاراستنی ژیانی دانیشتووانی وڵاتەکە، کەچی تۆمەتبارە بەکەمتەرخەمی، گەندەڵی و پشکپشکێنەی مەزهەبی.\nرۆژی سێشەممە بە فەرمانی مستەفا کازمی، لیوا حامید زوهەیری، بە فەرماندەی فیرقەی تایبەت بە پاراستنی ئاسایشی ناوچەی سەوزی بەغدا دەستنیشانکرا. ئەو ناوچەیە سەرجەم بارەگا سەرەکییەکانی حکومەتی عێراق، لە سەرۆکایەتی کۆمار، سەرۆکایەتی پەرلەمان و سەرۆکایەتی حکومەت لە خۆ دەگرێت. هەروەها زۆرینەی باڵیۆزخانەکانی وڵاتان لەهەمان ناوچەدان. باڵیۆزخانەی ئەمریکا و شاندە دیبلۆماسییەکانی ئەو وڵاتە و وڵاتانی دیکەش، بوونی بەرچاویان لە ناوچەکەدا هەیە.\nلە ماوەی رابردوودا، میلیشیا پستگیریکراوەکانی ئێران، هێرشی زۆریان کردە سەر ناوچەی سەوز بە مووشەکی هەمەجۆر و ئامانجی یەکەمیش، باڵیۆزخانەی ئەمریکا بوو.\nلیوا زوهەیری دەرچووی کۆلێژی ساندهێرستی بەریتانییە، پێشتر چەندین بەرپرسیاریەتی جیاوازی سەربازیی لە عێراقدا هەبووە، دیارترینیان راگری کۆلێژی سەربازی و فەرماندەی هێزە هاوبەشەکانی شاری کەرکووک بووە.\nئەوانەی لە زوهەیرییەوە نزیکن بە نموونەی "زیندووی پابەندبوونی سەربازیی و دوژمنایەتی بۆ بێسەروبەرەیی لە هێزە چەکدارەکان" ناویدەبەن، پێیانوایە ئەو "یەکێکە لە دەستپاکترین ئەفسەرانی عێراق".\nزوهەیری پێشتر بەهۆی سەرپەرشتیکردنی نمایشە سەربازییەکانی عێراقەوە، ناوبانگی باشی بەدەستهێناوە، بەڵام دەستنیشانکردنی بەبەرپرسی یەکەمی پاراستنی هەستیارترین شوێن لە عێراقدا، جارێکی دیکە ئەوی خستەوە بەر تیشکی میدیایی. ئەمە لە کاتێکدا هەندێک سەرچاوە باس لەوە دەکەن، کە سەرۆکوەزیرانی عێراق بەنیازە سەرجەم بارەگا و نووسینگەکانی حەشدی شەعبی لە ناوچەکە دەربکات.\nبەپێی سەرچاوەکانی ناو بەغدا، لیوا زوهەیری لە دوێنێ سێشەممەوە لە پۆستە نوێیەکەیدا دەستبەکاربووە، بەڵام کارەکە لەلایەن حکومەتی عێراقەوە ئاشکرا نەکراوە.\nئەفسەرێکی هاوکاری زوهەیری بە 'حورە'ی راگەیاندووە، "سەرجەم ئەفسەرە پلە باڵاکانی ناو هێزە چەکدارەکان و بەتایبەت سوپای عێراق، رێزێکی زۆری لیوا حامید دەگرن". دووپاتیکردووەتەوە "دەستنیشانکردنی بۆ فەرماندەیی ئەو فیرقەیەی ناوچەی سەوز دەپارێزێت، پێشبینینەکراو نییە، بەتایبەت لەم کاتەدا".\nزوهەیری، ساڵی 1985 زانستە سەربازییەکانی لە بەریتانیا خوێندووە ، لەماوەی رابردوودا خەڵاتی رێزلێنانی کۆلێژی ساندهێرستی بەناوبانگی پێدرا، لە ئوردن و ئەمریکا بڕوانامەی جیاوازی سەربازی بەدەستهێناوە، ماستەری لە زانستە سەربازییەکاندا هەیە.\nساڵانی پێشوو، فەرماندەی فیرقەی پارێزگار لە ناوچەی سەوز، دەدرایە ئەو ئەفسەرانەی لایەنگری حیزبی یەکەمی براوەی هەڵبژاردنەکان دەبوون و سەرۆکایەتی حکومەتیان وەردەگرت، ئەوەش ماوەی بۆ دەستتێوەردان و خزمخزمێنە لەناو ئەو هێزەدا دروستدەکرد.\nئەوەی زۆر بووە جێگەی گاڵتەپێکردن و هێرشی تووند بۆسەر لیوا محەمەد حەیدەری، فەرماندەی پێشووی فیرقەی تایبەتی پاراستنی ناوچەی سەوز، بینینی ئەوبوو لە کاتی ئەنجامدانی سڵاوی سەربازییدا بۆ موقتەدا سەدر، رابەری رەوتی سەدر، لەنێو دەروازەکانی ناوچەی سەوزدا، ئەمە لە کاتێکدا یاسای سەربازی قەدەخەی کردووە پلەداری سەربازی، سڵاو بۆ هیچ کەسێک بکات، ئەگەر پلە و بەرگی سەربازی نەپۆشیبێت.\nحەیدەری هەر بەوەوە رانەوەستا، بەڵکو چەمایەوە و دەستی موقتەدای ماچکرد، ئەوە شەپۆلەکانی گاڵتەکردن و سووکایەتی بەڕووی ئەودا، زۆر بەرزکردەوە.\nلەسەر ئەو کارەی حەیدەری، لیوا زوهەیری لە فەیسبووک روونکردنەوەیەکی بڵاوکردەوە و تێیدا ئاشکرایکرد: "یاسا قەدەخەی کردووە سڵاوی سەربازی بۆ هیچ کەسێک بکرێت تەنانەت، پارێزگار، ئەندام پەرلەمان، پلەی دینی، پلەداری سیاسی، پیاوی دین و تەنانەت دادوەر و....".\nحەیدەری لە نێو ئەو هێرشە تووندانەدا کە رووبەڕووی دەبووەوە، لە پاش 40 رۆژ، کارەساتێکی گەورەتری بەسەرداهات، کاتێک خۆپێشاندەران هێرشیانکردە سەر باڵەخانەی پەرلەمانی عێراق لە ناوچەی سەوزدا، بەبێ ئەوەی هێزە تایبەتەکانی پاراستنی پەرلەمان هیچ هەوڵێکی رێگری لەو کارە بکەن. دواتر لیوا کەریم تەمیمی، کرایە فەرماندەی هێزە تایبەتەکەی پاراستنی ناوچەکە.\nلە ماوەی خۆپێشاندانەکانی عێراقدا، کە ساڵی رابردوو بەڕێوەچوون، عادل عەبدولمەهدی، سەرۆکوەزیرانی پێشووی عێراق، ئەرکی فەرماندەیی هێزە تایبەتەکەی پاراستنی ناوچەی سەوزی بە فەریق تەحسین عەبودی سپارد، لە کاتێکدا عەبودی پێشتر لە سوپای عێراقدا هیچ پلەیەکی سەربازی بەدەستنەهێناوە و تەنانەت ئەفسەریش نەبووە.\nعەبودی بەدۆستایەتی و ملکەچی بۆ سوپای پاسدارانی ئێران بەناوبانگ بوو. ئەو تۆمەتبارکرا بە ئاسانکاری بۆ هێرشی میلیشیاکان، بۆ سەر بارەگای باڵیۆزخانەی ئەمریکا و شکاندنی دەرگاکانی باڵیۆزخانەکە لە ناوچەی سەوزدا.\nپێشتر سەرچاوەکان ئاشکرایانکردبوو، دامەزراندنی عەبودی کە بە 'ئەبوو مونتەزەر حوسەینی' بەناوبانگە، بەبەرپرسی ئاسایشی ناوچەی سەوز، بەفەرمانی راستەوخۆی قاسم سولەیمانی، فەرماندەی پێشووی فەیلەقی قودسی سوپای پاسدارانی ئێران بووە، لە پلانێکدا بۆ تۆقاندنی نێردەی دیبلۆماسی ئەو وڵاتانەی، دژایەتی ئێران دەکەن.\nسولەیمانی، سەرەتای ئەمساڵ لە هێرشێکی فڕۆکە بێفڕۆکەوانەکانی ئەمریکادا، لە نزیک فڕۆکەخانەی بەغدا کوژرا.\nپێشتر مەشعان جبوری، پەرلەمانتاری عێراق، فەرماندەی پاراستنی ناوچەی سەوزی بە رەتکردنەوەی فەرمانەکانی کازمی، بۆ دەرکردنی میلیشیا چەکدارەکان لەناو ناوچەی سەوز تۆمەتبارکردبوو. ئەو میلیشیایانە گەیشتبوونە ناوچەی هەرە پارێزراوی ناو ناوچەی سەوز، کە باڵیۆزخانەی ئەمریکای لێیە، دواتر هەندێکیان دەستگیرکرابوون.\nسەرچاوەکانی حکومەتی کازمی دەڵێن لێرە بەدواوە، ناوچەی سەوز ئارامی زیاتر بەخۆوە دەبینێت.\nتائێستا حکومەتی عێراق هیچ روونکردنەوەیەکی لەبارەی دەستنیشانکردنی زوهەیری لە پۆستە نوێیەکەیدا رانەگەیاندووە، لە کاتێکدا دەنگۆی زۆر هەیە لەسەر تووندبوونەوەی گوشارەکانی سەر کازمی بۆ جوڵەی بەپەلە لە دژی 'چەتە دەرچووەکان لە یاسا و چەکی لەدەستدەرچوو'، هەروەها ئەو گرووپە میلیشیایانەی بەشێوەی بەردەوام، مووشەکبارانی ناوچەی سەوز دەکەن.\nبەڵام زوهەیری لە بڵاوکراوەیەکدا، لە دوای راسپاردنی لە ئەرکە نوێیەکەیدا دووپاتیکردەوە "پابەندی تەنیا بۆ عێراقە، سەروەری تەنیا بۆ یاسایە، هیچ دەسەڵاتێکیش لە سەرووی دەسەڵاتی دەوڵەت و هێزە چەکدارەکانی و فیرقەی تایبەتەوە نییە".\nپەیامی بۆ سەربازانی هێزە تایبەتەکەی پاراستنی ناوچەی سەوز ناردووە: "قۆناخێکی نوێ، رێککاری بەرز، مەشقی پڕوکێنەر و ملکەچبوونی فەرمانەکان بەبێ دوو دڵی".\nبەپێی ئەوەی سەرچاوە جیاوازەکان بڵاویان کردووەتەوە، ئەو فیرقە تایبەتەی لە پاراستنی ناوچەی سەوز بەرپرس دەبێت، هەروەها پاراستنی کۆشکی کۆماری، دامەزراوە ستراتیژییەکانی حکومەت، باڵیۆزخانەی ئەمریکا و چەندین باڵیۆزخانە و نێردەی دیکەی دیبلۆماسی لە ئەستۆ دەگرێت.\nلە چەند رۆژی رابردوودا، گوشارەکانی سەر مستەفا کازمی، سەرۆکوەزیرانی عێراق یەکجار زۆربوون، پاش ئەوەی هێرشەکان بۆ سەر باڵیۆزخانە و نێردە دیبلۆماسییەکان لە عێراقدا بەردەوامبوون و ئەمریکا و چەندین وڵاتی دیکەش، هەڕەشەی پاشەکشەی دیبلۆماتەکان و داخستنی باڵیۆزخانەکانیان کرد، ئەگەر حکومەتی عێراق، بەرپرسیاریەتی پاراستنیان بەتەواوی جێبەجێ نەکات و سنوورێک بۆ هێرشە مووشەکییەکان دانەنێت.


" چرخ بر هم زنم ار جز بە مرادم چرخد"\n"ئەم جیهانە ئەشێوێنم، بە مورادی دڵم نەسووڕِێ" حافز\nبەرلەوەی بچینەناو باسەكەوە با سەرەتا چەند كورتەدەق بخوێنینەوە؛\n" ئەم عەشقەش فت باریی..\nفت نازانم یانی چی"\nدرێژبێتەوە، نە پان\n« تا ئەوكاتەی سەری ئەدا لە شتێ نەرم»\nوا هەستدەكەین هەموو یاسا و رێساكانی شیعریی پێشوو رووخاون و زمانێكیدیكە هاتووە..\nبا ئەو تایبەتمەندیی بەرهەڵستبوونەوەیە، دژبە زمانی پێشوو بە چەشنە ئانارشیسمێك ناودێربكەین كە بەدوای ئازادی رەهای زمانی تاكدا ئامادەی هەموو وێرانكارییەكە.. ناخۆشە دەی! بەڵام كێ لە جیهانی واقیعدا توانی پێش بە ئانارشیست و سوسیال رۆلۆسیۆنێرەكان بگرێ.. ئەوانیش خۆیان بە شۆڕشگێرترینەكان دەزانی و مشتومڕیان لە گەڵ ماڕكس دەكرد.. باوەكو لە مێژووی دەسەڵاتپەروەر و بەدەست سەركەوتوان و دەسەڵاتدارەكان نووسراودا، ناویان بەخراپە دەرچوو.. بەڵام گرینگ ئەوەیە دواجار لەسەر دەستی كەسانێكیدیكە و بەشێوازێكیدیكەوە دێنەوە ناوزمان و گەمەیەكیدیكە ئەمجارەیان لەناو زماندا دەستپێدەكەن.\nریشەی یۆنانی ئاناڕشیسسم بە مانای بێحوكمڕان دێت.. و ئاوەها پێناسەكراوە؛\n" سیستەمیكی ئەندیشەی كۆمەڵایەتییە كە ئامانجەكەی هێنانەدیی گۆڕانكاریی بنچینەییەكانن لە پێكهاتەی كۆمەڵایەتیدا.. بەتایبەت گۆڕینی حكومەتی دەسەڵاتگەرا بە یەكێك لە شێوەكانی هاوكاریی ناحكومەتی لەنێوان تاكە ئازادەكاندا.. "خاڵی هاوبەشی زۆربەی ئانارشیستەكانە.. ئاناڕشیستەكان بەس لە قەڵەمڕەویی ئازادییدا زێدەڕەویی دەكەن.... و هەنێكیان كاریی ویرانگەرانە بە كاریی (شۆڕشگێڕانە)و داهێنان دەزانن بەڵام بۆ وێنە (تۆلستۆی ئانارشیسم بوو و بەس دژیی دەسەڵاتی دەوڵەت بوو..)\nهانری ئارڤۆن لە كتێی "قوتابخانەی ئانارشیسم"دا دوو سەرچاوە و چاوگ بۆ ئەو قوتابخانەیە دیاریدەكا؛\nئەلف: قوتابخانەی رەسەنایەتی تاكی فەڕەنسی ( ئەوان لەسەر ئەو بڕوایه بوون كە؛ مافی هەمیشەیی و رەهای مرۆڤ گرینگترە لەهەر رێكخراوەیەكی سیاسی..\nكاتی خۆی "هۆبز" گوتی؛ مرۆڤ بووەتە گورگی مرۆڤ و.. دەوڵەت بۆ كۆتاییهێنان بەودۆخە دێتە سازبوون بەوپێیە، یەكەم پەیامی دەوڵەت بریتییەلە دەستەبەركردن و پاراستنی ئازادییەكانی تاك، بەڵام هەرگیز ئەو كارە ناكا.. و بۆیە ئانارشیستەكان دوژمنایەتی خۆیان لەگەڵ دەوڵەت رادەگەیەنن.\nب: ئایدیالیزمی ئاڵمانی؛ كە بە هاتنی هێگل دەگاتە تروپكی خۆی.. بە بڕوای هێگل، خود و بابەت لەناو روح (ایدە)دا یەكدەگرن.. "ئایدەی رەها شتێكە لە ئەنجامی بەئاگابوونی پلە بە پلەی رووحه فانییەكان دێتەدی.."7 ئەم بۆچوونە لە لایەن فوئێرباخ و ماركسەوە دەبێ بە رەهایی مرۆڤ و رەهایی پرۆلیتار.. و لەلایەكیدیكەوە (لای شتێرنەر) دەبێ بە "من"ی رەسەن و تاك و دواتر لە فەلسەفەی پرۆدۆن و باكۆنیندا، ئەو منە تاكە، دژی هەموو 'لەخۆنامۆبوونەكان" رادەوەستێ .. ئەوان گرینگترین فاكتەری لەخۆنامۆبوون" بە دەوڵەت دەناسینن و لەگەڵی بەشەڕدێن.. "دەبێ دژی هەموو ئەو شتانە هەوڵبدەین كە بوونەتە كۆسب لە بەردەم گەشەی تاكدا" (بەم قسانەدا لە نزیكایەتی ماركسیسم و ئانارشیسم دەگەین)\nپرۆدۆن و باكۆنین بناخەدانەرانی فەلسەفەی ئانارشیسم بوون، بەڵام پێش لەوانیش كەسانێكی وەك گۆدڤین و شتاینێر ئاوەكەیان بۆ رشتبوون\nگۆدڤین (w.godvin1756-1836) كاتی خۆی گوتی؛ "حكومەت ئەو ئامێرە بێبەزەییەیە كە تاكە هۆكاریی هەمیشەیی بەدكارییەكانی ئادەمیزادە.. بە هیچ شتێك چارەسەرناكرێ مەگەر بە لەنێوبردن و تێكدانی تەواوی12.. ئەو وەك ئەفلاتون باوەڕی بە سازكردنی ئەخلاق لە رێگەی پەروەردەوە هەبوو و لایوابوو " هاودەستییەك لەنێوان دەوڵەت و خاوەندارەكانی سەرمایەداردا هەیە بۆ دژایەتی تاكە ئازادەكان.. " ئەو دێــموكراسی.. پێ باشە و بە یەكێك لە چارەسەرییەكانی دەزانێ و دەڵێ؛ "مافی حوكمڕانی نە هی زاناكانە نە هی نەزانەكان.. نە هی بۆرژواییە نەهی پرۆلتێر..\nماكس شتێرنێر؛ stirner 1856-1806 ؛ رۆژنامەوانێكی ئاڵمانی بوو و ساڵی 1845 كتێبی\n"تاك و داراییەكەی" بڵاو دەكاتەوە.. و ئەڵێ؛ "هیچ شتێك گرینگتر و پێشتر لە من (وەك تاكێك) بوونی نییه ..من دژی هەموو جۆرە دەوڵەتێك (هەرچەند دێموكراتیش بێ) شەڕی خۆم رادەگەیەنم. دەبێ خۆم لە چنگ هەموو شتە "پیرۆز"ەكان رزگاربكەم.. دەوڵەت و من.. ئەو دووانە دژی یەكترن.. خوا ، ویژدان، ئەرك، یاسا.. درۆگەلێكن كە تەواو گەوجیانكردووین.. سڵاو بۆ خۆشبەختی هەمووان، یانی بەدبەختی بۆ من.. ئەوەی بۆ من بەڕاستی دروستە، رەنگە بۆ ئەوانیدی دروستنەبێ ئەوە كیشەی ئەوانە.. با داكۆكی لەخۆیان بكەن ن.." ئەو ئانارشیستێكی تامەزرۆی ئاگر و خوێن و ویرانكاریی بوو .. باوەڕیی بە منێكی خودبونیاد و دوور لەهەموو پێشمەرجەكان و گۆڕانی دەوڵەت بوو.. دوڵەت ئیرادەی تاك دەخاتە لاوە یان دەریدەكا یان لەناویدەبات.." (ئانارشیسم. د. مستەفا رەحیمی ل 22)\nپییەر ژۆزێف پرۆدۆن 1865- 1809 proudhon\nساڵی 1844 لە پاریس كۆڕێكی بێوێنە بۆ ماركس، پرۆدۆن و هێرتسۆن وەك سێ كەسی ئاشقی ئازادیی و دادگەریی- ئاشقی ئازادی و شۆڕش- ئاشقی ئەدەبیات پێكدێ و زێدەتر دەكەوێتە بەرچاو و دواتر لە نامەكەی پرۆدۆندا بۆ ماركس (ل 25 هەمانسەرچاوه) جیاوازیی بۆچوونەكانی ئاشكراتردەبێ.. پرۆدۆن لە پەخشان و دارشتندا دەبێتە جێی پەسەندیی بۆدلێر و فلۆبەر و هۆگۆ.. ئەو خولیای دادگەرییە و دەسەڵات و خاوەندارێتی وەك دزیی دەبینێ.. و لایوایە كە "كۆمۆنیسم" دەركی ئازادیی تاك ناكا.. و به ئسكلێتی (داڕشتی پێشەیی) تەلاریی دەسەڵاتی رەوایدەبینێ.. دواتر " كتێبی فەلسەفەی هەژاریی" دەنووسێ و ماركس بە تەوسەوە بە كتێبی "فەقیریی فەلسەفە " وەڵامیدەداتەوە.. و ئەمە كۆتایی دیالۆگی ئانارشیسم و ماركسیسمە تا ساڵی 1968و شۆڕشی خوێندكاریی فەڕانسە. پرۆدۆن لایوایە كە، خاوەندارێتی دەبێ هەموان بگرێتەوە.. و گرینگی زۆر بە ئابووریی دەدا و .. پێیوایە؛" رەسەنایەتی تاك بناخەی یەكەمی مرۆڤایەتییە و رەسەنایەتی كۆمەڵ"یش تەواوكەریەتی.." (ل 34 هەمانسەرچاوە)\nمیخاییل باكۆنین bakounine 1814- 1876\n" هەموو بنەماكانی بێدادیی وێرانبكەن، بەرابەریی ئابووریی و كۆمەلایەتی پێكەوە دابینبكەن. بەس بەپێی ئەو تێزەیە كە ئازادیی، ئەخلاق و مرۆڤایەتی.. سەرهەڵدێنێ و پەرەدەسێنێ"\nهێنانەكایەی ئەخلاقی نوێ لەهەر روویەكەوە بیری لێبكەیتەوە،.. پێویستی بە هەڵگیرسانیی شۆڕشێكی (كۆمەڵایەتی) نوێیە\nكاری داڕشتنی تیورییەكانی شۆڕش بدەنە دەست كەسانیدی.. با خۆمان بەشێوەیەكی بەربڵاو تێوەچین (تێكەڵ بە واقیعەكان بین)\nداد و هاوار بۆ ئەوكاتەی شۆڕش پشت لە ئامانجی تاكەكانی مرۆڤ دەكات..\nداد1 بۆ ئەو شۆڕشەی بە بیانووی بەردەوامبوونیەوە خیانەت لە خەڵك دەكا.. هۆشتان بێ!\n"ئامانجی باش یەكەمین ئیلهامبەخشی گیانی وێرانكارانەیە.."\n" یەكەمین گورزەكانتان بوەشێنن. ببن بە سەرمەشق.. دەبێ بوێر و بەجەرگ بن.."\n"تەنیا ئازادیی، یاسای ئازادیی دەنووسێ"\n" ئەو قسەیەی كە بە بیانووی پشتیوانیكردن لە ئازادیی زەرەر لە ئازادیی بگەیەنین، مەترسیدارە و بێمانایشە.. بۆوەی ئەخلاق جگەلە ئازادیی هیچ سەرچاوە و ئامانج و بابەتێكیدیكەی نییە"\nبەم پێشەكییەوە لەسەر مێژووی ئانارشیسمی كۆمەڵایەتی.. (بۆ ئەو دۆستانەی هەموو شتێكی ئەم دنیایە لە پێوهن‌دیی لەگەڵ مێژوو و دیاردەكانیدیكەی دەور وبەر دەبینن) دەمهەوێ بازێكبدەم بۆ ساڵی 1977و رۆژی 17ی ژانوویە.. "ئیمبێرتۆ ئێكۆ" دەڵێ:\n" ئە‌و رۆژە "رۆلان بارت" تازە ببووە مامۆستای نیشانەناسی ئەدەبیی لە "كۆلێژدۆفرانس"و یەكەم وانەی دەگوتەوە. وانەیەك كە رۆژنامەكانی ئەو سەردەمە زۆریان باسلێكرد ودواتریش لە بڵاوكراوەی "سوی" بەشێوەیەكی رازاوە بەناوی "وانە" بڵاوكرایەوە. ئەو وتارە كراوە بە سێ بەشەوە؛ بەشی یەكەم لەسەر زمانە، بەشی دووهەم سەبارەت بە كاركردیی ئەدەبە لە پێوەندیی لەگەڵ دەسەڵاتی زماندا و بەشی سێهەم سەبارەت بە نیشانەناسیی ئەدەبییە.. باوەكو هەر سێ بەشی باسەكەی بارت گرینگی تایبەتی هەیە، بەڵام ئەوەی به باسەكەی ئێمەوە پێوەندیدارترە پێناسەی بارتە لە دەسەڵات لە پێوەدیی لەگەڵ زماندا.. ئەو رۆژە بارت بێئەوەی ئاماژە بە "فۆكۆ" بكا (بۆوەی ماوەیەك لە كۆلێژ بەرپرسی فۆكۆ بووە) لەژێر دەسەڵاتی پێناسەكانی فۆكۆ و بنجامین لی وۆرڤ دا.. قسەدەكا.. بارت دەڵێ: ئەوەی دەسەڵات سازدەكا هێزیی ئاخاوتن نییە، بەڵكو شێوازێكی قسەكردنە كە لەناو سیستەمی ریساكاندا كە هەمان زمان بێ، رچیاگە (سەهۆڵینەبووە).. ئەو دڵێ:\n"زمان بە زۆر شت ناچارماندەكا.. زمان بەهۆی پێكهاتەی تایبەتی خۆی دەمانخاتەناو پێوەندیگەلی لەخۆنامۆبوونانەوە (ئلیناسیۆن) ئاخاوتن یانی ملكەجكردن.. زمان دەسەڵاتێكی دواكەوتووانە (ارتجاعی)یە كە بووەتە باو..\n" با لەوەش تپەڕێنم، زمان نە دواكەوتووە و نە نوێخواز، بەڵكو لە یەك وشەدا "فاشیست"ە بۆوەی فاشیسم پێش بە ئاخاوتن ناگرێ، بەڵكو ناچارتدەكا بە قسەكر‌دن"..\n"ئیكۆ" دەڵێ ئەم قسەیەی بارت زۆرترین شەڕەقەڵەمی دوای ساڵی 1977 بەدواەبووە.. ئەو دەڵی: دوای ئەو قسانە ئیتر سەیرنییە ئەگەر بڵێێن؛\n"زمان دەسەڵاتە بۆوەی ناچارمدەكا كڵێشە (چوارچێوە)گەلێ پێشترسازكراو (تەنانەت وشە و دێڕەكان) بەكاربهێنم و ئەوەند پێكهاتەیەكی پتەوی (محتوم)ی هەیە كە ئیزن بە ئێمەی عەبدی خۆی نادا لێیبێنە دەرەوە یان لێیئازادبین.. بۆوەی لە دەرەوەی زمانەوە هیچ نییە"..\nچۆن بتوانین بەپێی ئەو ئاماژەیەی كە بارت سەبارەت بە شانۆنامەی "دەركەی بەستراو"ی سارتێر دەیكا، خۆمان ئازادبكەین؟ بە فێڵكردن لێی (تقلب) دەتوانین فێڵ لە زمان بكەین. بارت بەو گەمە نادروست، بەڵام رزگارییدەرە دەڵێ "ئەدەبیات"\nواتە مرۆڤ بەس لەڕێگەی ئەدەبیات و هونەرەوە دەتوانێ دژی دەسەڵاتە رەنگاڵەكان، كە بەس لەڕێگەی زمانەوە داسەپاون، بێتەوە..\n"ئێكۆ" دەڵێ: "هەر لەوێوە دەگەینە گەڵاڵەی وتەزایەكی ئەدەبی لەدەقدا، واتە گەمەی وشە و گەمە بە وشە.. بارت لایوایە ئەدەبیات كاری بە گوزارەگەل پێشترسازكراو نییە بەڵكو دەگەڕێتەوە سەر گەمەی بێژەر و نووسەر لەگەڵ خوێنەردا.. نووسەرەكە سەرنجراكێشیی وشەكان كەشفدەكا .. ئەدەب باش دەزانێ كە دەسەڵاتی زمان دەتوانێ سەرلەنوێ زاڵببێتەوە.. هەربۆیە زۆرجار لە قسەی خۆی دەكشێتەوە و تەنانەت بەرەنگاریدەبێتەوە و سەرلەنوێ پەسەندیدەكاتەوە.. و بە زمان چەوریی هەڵوێستی خۆی دەگۆڕێ.. نیشانەكان ناسڕێتەوە بەلكو گەمەیانپێدەكا..وەڵامی ئەو پرسیارە كە ئەدەبیات بە لەونێك ئازادكردنی دەسەڵاتی زمانە یان نا؟ پێوەندە بە سروشتی دەسەڵاتەوە و.. ئێكۆ دەڵێ: كە "بارتیش خۆی لە وەڵامی ئەو پرسیارە دەدزێتەوە و ناراستەوخۆ بۆچوونەكانی "فۆكۆ"شی دەكاتەوە.. بۆوەی ئەو چەمكەی فۆكۆ لە دەسەڵات نواندوویەتی تا هەنووكە جێی باوەڕترینە.\nفۆكۆ لایوایە دەسەڵات بەس سەركوتكردن و قەدەغەكردن نییە بەڵكو هاندان بۆ دەربڕین و بەرهەمهێنانی مەعریفەیشە.. ئینجا هەر بەوجۆرەی بارتیش ئاماژەیپێدەكا؛ یەكپارچه نییە.. و نامهەوێ لێرەدا بگەڕێمەوە سەر پێناسەكانی فۆكۆ لە دەسەڵات بەس دەبێ بڵیم؛ "دەسەڵات ئەو شتەیە كە زمانناسان بەگشتی "زمان"ی پێدەڵێن و بەدڵنیاییەوە زمان زاڵم و ملهوڕە بۆوەی بەس بە بیانووی ئەوەی كە، بۆ وێنە ئەم دیڕە " من چۆنێكم دەوێ" بێمانایە، ئیزنی ئەوەم ناداتێ بیڵێم.. هەڵبەت لەبەرئەوەی یاسا و رێساكانی زمان راستەوخۆ و ناراستەوخۆ لەلایەن جەماوەرەوە پەسەندكراوە.. رەنگە هەمووكەس هەوڵی بەرەنگاریكردن بدا بەڵام بەگشتی قەبووڵیدەكا و قازانجی خۆی لەوەدا دەبینێ كە لای وابێ خەڵكیش قەبووڵیانكردووە\nئێكۆ دەڵێ؛" نازانم بتوانم بڵێم كە زمان بەلەونێك نواندنی دەسەڵاتە یاننا بەڵام بەدڵنیایییەوە دەزانم كە چوارچێوەی سەرەكی دەسەڵاتە و دەتوانم بڵێم كە؛ زمان سەرەكترین دەزگای (دامەزراوەی) نیشانەناسییە و بە گوتەی نیشانەناسە رووسییەكان سیستەمی نموونەسازیی سەرەتاییە.. و چواچێوەیەك بۆ سیستەمەكانیدیكەی نیشانەناسییە لە كولتورە جیاوازەكاندا كە وەك دەسەڵات و مەعریفە (سیستەمی نموونەسازیی دواجارینە) دادەمەزرێ.." +\nئەگەر زمان بە نواندنی دەسەڵات بزانین و شیعر بە هەوڵدان بۆ دەرچوون لە بازنەی زمانی بەدەسەڵات بوو، ئاشكرایە ئانارشیسمی شاعیرانه (زمانی هونەریی) بەشێك بووە لە ئەركەكانی رەوتی بەرەوپێشچووی زمانی هونەر لە درێژایی مێژوودا؛ كێ ناڵێ بەربەرەكانێی قوتابخانەكانی رۆمانتیك (دژی كلاسیسیسم) ناتۆرالیسم و ریالیسم دژی (رۆمانتیك) سووریالیسم (دژی هەموویان) درێژەپێدانی هەمان ئانارشیسمی زمانیی – نیشانەیی نییە لە مێژووی هونەردا.. هربێرت رید (ئانارشیسمی ناسراو) لە كتێبی "ئانارشیسم، سیاستەتی شاعیرانه"دا دەڵێ؛ "من ئانارشیسم لەگەڵ سوریالیسم، هیزی فام (تێگەیشتن) لەگەڵ هێزی خیاڵ و ئەرك لەگەڵ ئازادییدا دێنمە هاوسەنگی.." ئەو هەموو شۆڕشەكانی مێژوو وەك ئانارشیسمی شاعیرانە دەبینێ بۆ گەیشتن بە یۆتۆپیای ناو خەونەكانی مرۆڤ؛ " چێژوەگرتن و تێگەیشتنی ئانارشیسمی ژیان لەناو رێكوپێكێتی هەمان ژیاندا" ئەمەیە پارادۆكسی ئانارشیسم كە لهشیعریشدا رەنگیداوەتەوە. وەك شیركێشانی ئانارشیستانەی نیچە دژی هەموو دەسەڵاتی زمانیی فەلسەفەی رۆژئاوا.. نازانم مەبەستەكەم پێكاوە یاننا ا ا ا..؟\nدادا و سووریالیسم؛\n"جوان وەك ژوانی بە هەڵكەوتی چەرخی دروومان و چەتر (پەڕەشووت) لەسەر مێزی تەشریح" لۆترە ئاموون\nئاندرە بێرتۆن كاتی خۆی لەوتوێژێكدا لەگەڵ "ئاندرەپارینۆ"دا دەڵێ؛ "ساڵەكانی 1930 تا 1931 ئێمە بە تووڕەییەكی زێدەتر لە هەركاتیدی، دژی تەبایی لەگەڵ "كۆ" دەستماندایە شۆڕش و بە ئیرادەیەكی قاییمەوە بووینە دژی كۆمەڵ. بەڕاستی لە سیستەمی بەڕێوەبەریی ئەم جیهانە بێزاربووین و.. بەتایبەت رقمان بوو لەهەموو ئەوشتانەی كە بەناوی دابونەریتەوە ببوونە موقەددەس (پیرۆز) لێمان، شتی وەك بنەماڵە، وڵات، ئایین و تەنانەت كار و شەرەف و ئەوشتانە (بەمانای ئەوڕۆژینەی ئەو چەمكانە..) لامانوابوو. ئەوانەیان كردبووە ئاڵایەك كه، بە‌سەر كۆمەڵێ شتی ناحەز و دزێوەوە هەڵیانداوە.. هێشتا ئەو هەموو قوربانیانەی (بەردەم خوداكانی) شەڕمان لەبیرنەچۆبۆوە.. بەگشتی و بەكورتی؛ ئێمە لەقۆناخێكدا، لەبەرانبەر جیهانێكدا، كە هەوڵی بێڕێزیكردنی دەدا لەسەرمان هەمانشێوازمان هەڵبژارد.." (بڕواننە كتێبی چارەنووسی سووریالیسم، وتوێژ لەگەڵ ئاندرە بێرتۆن)\nئەمە بوو ئەو بەرهەڵستكارییە ئانارشیستیانەی دادا و سووریالیسم دژی ئەو دەسەڵاتە زمانییەی كە دوای شەڕی دووهەمی جیهانی سەپابوو و هۆگرانی ئەدەبی جیهان حەتم ئاشنای درێژەی رەوتەكەیان هەن و دەزانن كە كەسانی وەك رمبۆ- ئاراگۆن، برتۆن، ئارتۆر، مارسێل لووشان، پول ئالوار و زۆرێدیكە لە هونەرمەندانی سەر بەو رێبازە هونەرییه، چۆن و چەند لە خزمەت گەشەی ئەدەب و هونەری جیهانیدا بوونە.. ئایا ئێستا دوای تێپەڕینی چەندین دەهەی كاتیی ئەو هەوڵانە به رەوتی ئانارشیسمی هونەریی ناناسن؟\nئەدەبی كوردی و ئانارشیسمی زمان\nرەنگە بەرهەڵستكاریی زمانیی لە ئەدەبی كوردیدا بگەڕێتەوە بۆ دەقی مەحوی و ئەو بەكارهێنانە نائاساییانەی ئەو دژ بە رێكوپێكیی رێزمانیی دەقی پیش خۆی؛\n"واعیز له من بڵێ به نەزەر تەعنە كەم بدا\nدینی بوتانە دینی من ئەو مەزهەبی زەهەب"\n"بەرپێی ئەوم بە مێزەرەوە سەركەنا وتی\nمەحوی تەمایە بمخەڵەتێنێ بە تووری پووت"\n"واعیزم پرسی یەكێ مەستانە جوابیدامەوە..\nوەعزی چی سەرلنگە دەستاڕێ كڕەی دەستاڕی هات"\n"مەحوی بە (موتوا)وە كە لە مردن ببی نەجات\nرۆیاندنت (به مانای رۆیشتن!!) لە پیشە لەپێشا وەرە بڕۆ..\nلە ئەحبابی قەدیمی بەزمی ئولفەت ماوە تەن دووتەن..\nیەكی پەروانە هەمدەردە یەكێ بولبول كە هەم فەردە\n"لە مەكری ئەم عەجووزە و سیحری دیوی نەفس ئەمن مەحوی\nپەنادەگرم بە زاتی ئەقدەسی بێچوونی نادیوە 290\n"قامەت نەمام و پشتی وەكوو مێو و رۆنی نەرم\nچەوتاوە (چەمیوەتەوە!!) رەقهەڵاتووە وەك چەوتە مێوی پیر.. 239\n"نسبەت بدرێ حوور و پەری گەر بە لەیەكچوون\nبالیدە دەبن (دەفڕن) تا دەگەنە ئەوجی لەخۆچوون 244\n"بڕوانە سووتنم وەرە بڕواكە من نەمام\nپەروانەم ئیترم نییە پەروا كە من نەمام 213\n"دڵم بێ تایە ئەحوالم خراپە\nهەتا تۆمی دڵئارام و دڵئارا.. "\nدەبینن كە مەحوی چۆن دژی رێزمانی باو بوێرانە وێرانكاریی دەكا و جوانكاریی دەخولقێنێ..\nمن پێشتر لە وتاری "نالی و یارییە زمانییەكانی ویتگونشتاین"دا باسی ئەنارشێسمی وەرگرتم بە تەسەلی كردوە و نامهەوێ لێرەدا دووپاتیبكەمەوە (بڕواننە كتێبی "نالی و خوێندنەوه نوێكانی سەردەم" چاپ و بڵاوكردنەوەی سەنتەری رووناكبیریی ئێلبەگی جاف لە سلێمانی) بەس دەمەوێ بە كورتی ئاماژەبكەم، بە، بەكارهێنانی زمانی سۆرانی بەرانبەر بە زمانی بەدەسەڵاتبووی گۆران و چەند زمانیی بوونی دەقەكانی (فارس و تورك و عەرەب هەر سێم بە دەفتەر گرتووە..) بۆ وەی ئانارشیسمی زمانی شاعیرانە لای نالی بناسین..\nئانارشیسمی زمانیی "گۆران" و "سواره ئیلخانی زادە" دژ بە كلیشەییبوونی زمانی ئەدەبی كلاسیكی، لەوە ئاشكراترە كە بمانهەوێ روونكردنەوەی لەسەر بنووسین.. بەس پێویستە بگوترێ لە هاتنەئارای شیعری نوێی كوردی بەولاوە رەوتی ئانارشیسمی زمانیی خێراییەكی زێدەتر بەخۆوە دەبینێ و (قژ و چاوی رەشدەبێ بە قژی زەرد و چاوی شین). یانێ جۆرە بچڕانێكی جوانیناسانە و تەنانەت مەعریفەناسانە دێتەئارا)و هەوڵی شكاندنی كوولە‌كەی دەسەڵاتی باو دەدرێ؛ بڕواننە ئانارشیسمی زمانیی ئەوكاتی دەقی كوردی بۆ رووخاندنی تەلارەكانی كۆن؛\n"ئەم كوولەكانە ئەشكێنم\nئەمە باوەڕی منە..\nوشەكانی ئامێتەی رەگی زەوی دەكەم..\nكەس لە زمانم تێناگات.. پەنجەرە ژەنگاوییەكان ئەوەرێنم" لەتیف هەڵمەت.\nهەرچەند ئەم ئانارشیسمە بەس لەدروشمدا دەمێنێتەوە و "یاخیدەبین یاخی دەبینە‌كەی" لەتیف هەڵمەت هەرگیز ناوێرێ وەكو زمان وێرانكاریبكا و لە زمانی باو دەرچێ، بەڵام ئەوە نیشاندانی رێگا بوو و دواتر ئەو رێگایە رێبوارانی خۆی دەدۆزێتەوە..\nلە مەودایەكی كورتی كاتیدا (بە رێژەی گۆڕانكارییەكانی پێشوو) لە روانگە و كفرییەوە دەگاتە دەقی فۆرمالیست- سوورریالیسمەكانی هەولێر و دەقی كەسانی وەك.. كەریم دەشتی و عەباس عەبدوڵڵا یوسف و و نەوزاد رەفعەت و كەریم دەشتی و هاشم سەراج و فەرهاد پیرباڵ و.. كە بەئاشكرا نامۆبوونی زمانیی لەدەقەكانیاندا خۆدەنوینێ؛ مێشكم لێوانلێوە لە جوانی دڵم لە مانا\nنەهاتی شەختەی شینی شیعر بشكێنین\nماچ دەنكە ئەسپرینێكی نارنجییە" هاشم سەراج\n… ئەم رەوتە كە دەگاتە رۆژهەڵات پێوەند دەبێ بە پرۆژه شیعرییەكەی "داكار"و رەوتی شیعریی جیاواز كە خوازیاریی گۆڕانكاریی بنەڕەتیین لە شیعری كوردیدا و وەكو دەق سەرچاوەكەی دەگەڕێتەوە سەر "شیعرەسات"(ساڵح سووزەنی )و دواتر شینترین بەتاڵی یوونس رەزایی.. (شیعری شێت).. دەقەكانی بێهزاد كوردستانی، رەزاعەلیپوور، رەوف مەحموودپوور لە شیعری هەورامیدا و دواتر چەند شاعیرێكی گەنجتر كە خۆیان وەك بەرەی چوار دەناسێنن و بەرچاوترینیان بەڕێزان؛ "كەماڵ ئەمینی" پەرویز زەبیح غولامی و "حەمەی موەففەقی"و.. ە..\nئانارشیسمی زمانیی وەك نموونەی یەكەم (لە بەشی یەكەمی شیعرەساتدا) بەهۆی لادان لە ریساگەل رێزمانیی، بچڕبچڕبوون، دواخستن و هەڵاتن لەدەست مانا و پێكهاتەی باو لێرەدا وەك دەق دێنینەوە؛\n" ئەگەر شێتی چاوی سەرمابردووی رۆح و بەزمی ئەستێرە هەمووی مۆسیقای شەوانە..\nرەنگە بەسەر تەمی/ "جن جن"یوی سە‌رم/ هە‌زار جار و بار بە ئێواران/ بفرۆشم ئاشقترین\nمن باڕشەی.. هە‌شم/ هە‌موو رۆژانێ بە شە‌و/ رەنگە پاییز تەمی جن جنی/ شەوانم بفرۆشتوێنێ\nبە‌زمی.. رە‌نگە../ باشترین ئاشق؟\nشیعرەسات یەكەم ئەزموونی شیعرییە كە بەمانای راستیی وشە لەناوزماندا "كوولەكان دەشكێنێ"و ئەو شێوازە تا هەنووكەش بووەتە رێبازێكی نوێترخوازانە لە دەقی شیعریی نوێترخوازان و هەموو ئەو دۆستانەیدیكە كە، هەركام بەشێوەی تایبەتی خۆیان هەوڵیاندا لە نۆرمی زمانی باو دەرچن؛\n" شاعیرم تا ویشكەساڵی هەمیشە/ تاكو دڵۆپەی تینوێتی بۆ كەربەلا.. كە من بم- مەسیحێك عاشقی هەمیشەی خاچی سوور/ كە من بم مێژوویەك بۆ دڕك و تەنیایی.." شیعرێك بە پەراوێزی مێژووەوه (یوونس)\n"لە بیرم بێ كە خەوتم/ دەستەكانم بكوژێنمەوە../ كچەكان زوو هەڵكەم.."\n"لە یەكەوە تا من بژمێرە/ تۆیش ئەزانی چەنێ كەمم"\n"وابزانن من باران.. تەڵاخانم بارانم كە.."\nئیسپانیا یانی گا.. بیست لۆركا هەر یانی ئیسپانیا"\n"رۆژنامەكەی پیاوە" قاڵییەك دەناسم..\nشیری بازاڕی بێ درگا\nحەیای رووتە و\nرێم رووتی رووتە و بەهەرچی دەرناكەوێ.."\n"من عەیب نیم\nعەیب خیلقەتە كە درێژە\nغەیری منیش خۆ زانیبووی\nمرۆڤ درێژە و خڕ نییە\nدرێژیش تەواوبوونی لێوە سەهلە" چ عادەتێكی خراپە- بێهزاد كوردستانی\n"تا سێوترین وەسووەسەكانی پشیلە\nمن وازم لە هەرچی نارنجی\nئاسمان بە دەمانچەی ئاو\n<< خووساوە باران و خرپن بەراز! >> برایم ئەحمەدی نیا..\n"پێ ساراوه / هۆرە راو وێش / بە چەمكاڵا یاوە نۆرە حەشر.." رەوف مەحموودپوور\nلە وتاری "لە گەڵ شەپۆلەكانی شیعری نوێی كوردیدا وەكو فورم و زمان و چۆنیەتی هەوڵدان بۆ دەرچوون لە زمانی بەدەسەڵاتبووی شیعری پێشوو، باسی ئەم شەپۆلە شیعرەم كردوە و دووپاتیناكەمەوە، بەس دەڵێم لەم دەقانەدا وزەیەكی ئانارشێستانە دەبینرێ بۆ بەردەوامیی نوێخوازیی و هەربۆیە من ئەم هەوڵە نوێیانە بە نوێترخوازیی پێناسەدەكەم و لاموایە ئانارشیسم لە زمانی هونەردا بەڕاستی ئەو ئەركەی وەئەستۆبووە بۆهەرچی نوێتركەدنەوەی دەقەكان، فۆرم و ماناكان بۆ هەلاتن لەدەست وەستان و رزان، تاكدەنگیبوونی شیعری پێشوو و فڕین بەرەو هەرچی زێدەتر گەشەپێدانی دەقی كوردی و دڵنیام ئەو رێبازە لەناو زمان و ئەدەبدا بەردەوامە..\nجۆرج ڤۆدكۆك - ئانارشیسم، هورمز عەبدوڵڵایی، نشر ێ‌مین – تاران\nئانارشیسم - د. مستەفا رەحیمی - وەرگێڕانی رێباز مستەفا، سلێمانی 2002\nئیمبرتۆ ئیكۆ - زمان، دەسەڵات، هێز – وەرگێڕانی بابەك سەید حسێنی\nرۆلان بارت - از اپر تا متن – ت ، مراد فرهادپور\nهربرت رید - ێ‌نارشیسم، سیاست شاعرانە ت. حسین چاوشیان نشر اختران ل 172\nێ‌ندرە برتۆن - سرگژشت سورئالیسم- ت. عبداللە كوپری- نشر نی،1383 ل 97\n+ - هایدگر و نیچه این حكم كانتی را كه انسان سرچشمه همه چیز است واژگون كردند و انسان را محصور در زبان معرفی كردند. هایدگر عقیده داشت كه ما محصور در زبان هستیم و زبان نمی تواند دلالتی بر واقعیت خارج از خود داشته باشد. اگر واقعیت را رده ای خارج از زبان بدانیم، راهی برای شناخت ێ‌ن نخواهیم داشت. واقعیت، جز واژه ای درون زبان نیست و همچون هر مفهوم دیگری توانایی خروج از محدوده زبان را ندارد. ێ‌دمی درون زبان جاریست ..\n30533 جار خوێندراوه‌ته‌وه |


خوپيشاندانى قوتابيان به‌روكوێ!\nمحه‌مه‌د عه‌لی وه‌لی 25/11/2021 - 11:12 وتار\nله دنيادا و به‌درێژايى مێژووى شۆڕش و خوپيشاندانه‌كانى قوتابيان، كاريگه‌رى و ده‌ستكه‌وتى ديارى هه‌بووه، زۆرينه‌ى ئه‌و خۆپيشاندانه‌ى كۆمه‌ڵه خوێنكارييه‌كان كردوويان ئه‌نجامى باشى هه‌بووه، به‌و ئامانج و خواستانه‌ى دياريكراون گه‌يشتوون، خۆپيشاندانى چه‌ند رۆژى رابردووى قوتابيانى هه‌رێمى كوردستان، تا ئێستا سه‌ربارى ئه‌و توندوتيژى و زه‌بروزۆرانه‌ى دژى قوتابيانى خۆپيشانده‌ر ئه‌نجامدراون ئه‌نجامێكى ديارى هه‌بووه، وه‌ك بينيمان له‌يه‌كه‌مين ده‌ركه‌وتنى خۆپيشانده‌ران و خستنه‌ڕووى خواسته‌كانيان سه‌رجه‌م سياسى و به‌رپرسانى ئه‌م هه‌رێمه، پشتگيرى و هاوئاهه‌نگى خۆيانيان بۆ خواست و داواكارييه‌كانيان ده‌ربڕى، هيچ به‌رپرسێك نه‌بينرا، به‌و به‌رپرسانه‌شه‌وه كه حزبه‌كانيان ده‌سه‌ڵاتى سه‌ره‌كى ئه‌م هه‌رێمه‌ن، له لوتكه‌ى هه‌ره‌مه‌وه بۆ قاعيده جه‌ماوه‌رييه‌كه‌يان، دانيان به ڕه‌وايه‌تى داوا و خواسته‌كانياندا نا.\nئه‌وه‌ش يه‌كه‌مين ده‌ستكه‌وت و سه‌ركه‌وتنى ئه‌م خۆپيشاندان و ناڕه‌زايه‌تييانه‌يه. سه‌ركه‌وتنێكى ترى خۆپيشاندانى قوتابيانى زانكۆ و په‌يمانگاكانى هه‌رێم، ناچاركردنى حكومه‌ت و په‌رله‌مان بوو به‌هاتنه‌سه‌ر خه‌ت و وه‌ڵامدانه‌وه‌يان بۆ داواكارى خۆپيشانده‌رانى ناڕازى، كه دواتر بڕياردانى حكومه‌ته به‌وه‌ى پاره‌يه‌ك بۆ وه‌زاره‌تى خوێندنى باڵا ته‌رخان بكات، بۆ چاره‌سه‌ركردنى گرفتى ده‌رماڵه‌ى قوتابيان و كێشه‌ى به‌شه ناوخۆييه‌كان، ئه‌مه تا ئێستا به‌سه‌ركه‌وتن و سه‌رگرتنى ناڕه‌زايه‌تى و خۆپيشاندانه‌كان هه‌ژمار ده‌كرێن.\nعێراق و سعودیه ڕێكه‌وتن نامه‌یه‌كیان واژۆ كرد


کورد لە کابینە وەزاریەکانی دوای ۲٠٠۳ی عێراقدا\nئیبراهیم محه‌مه‌د عه‌زیز 18/02/2020 334 جار خوێنراوەتەوە\nشەراکەتی راستەقینەو هاوبەشی کردن لە حکومەتی بەغداد یەكێکە لەئامانجە سیاسیەکان و بابەتی گفتوگۆی نێوان پێکهاتەسەرەکی یەکانی گۆرەپانی سیاسی عێراق.\nکوردلەدوای ۲٠٠۳ وە بەشدارێکی سەرەکی حکومەتەکان بووە و چەندین پۆستی وەرگرتووە و مومارەسەی کردووە.لێرەدا تەنها باسی ئەو بەشدارییەدەکەین کە لەکابینەکاندا وەک وەزیر لەحکومەتەکانی دوای رووخانی ڕژێمی بەعس هاتۆتە کایەوە. ئەوەش ئەوە دەگەیەنێت کەچەندین پۆستی باڵاتر لە وەزارەت و خوار وەزارەت هەبووە کە بابەتی ئەم باسە نیە و باسی لێوە ناکرێت بەڵکو تەنها پشک و بەشەوەزارییەکان لەحکومەتەکانی نێوان ۲٠٠٤ تا ۲٠۱۸ دەخەینەڕوو.\nلەدوای ۲٠٠۳ وە بەردەوام کابینە وەزارییەکان لەلایەن شیعە و سوونە و کوردەوە پێکهێنراوە وبەشداری سەرەکی ئەو پرۆسەیە بوون.\nئەگەر سەیری ئەم ترێندەی خوارەوە بکەیت ئەوەی ڕوون کردووەتەوە.\nبەپێی ئەم ترێندە بەشی هەر سێ پێکهاتەکە گۆڕانکاری بەخۆیەوەبینیووە.\nلەکابینەی ئەیاد عەلاوی لەساڵی ۲٠٠٤ دا شیعە ۱۳ وەزارەتی بەرکەوتووەلەکۆی ۳۱ وەزارەت بەوەش بەشی شیعە تەنها ٤۱.۹۳٪ بەڵام سوونەکان ۱۱وەزارەتیان وەرگرتووە بەوە رێژەکەیان دەکاتە ۳٥.٤۸ ٪، هەروەها کورد ۷ پۆستی وەزارەی بەریوەبردووە کە دەکاتە ۲۲.٥۸٪.\nبەڵام پاش ئەو کابینەیە لە حکومەتەکەی ابراهیم جەعفەرییەوە شیعە لەهەموو کابینەکان نیوە +۱ ی کۆی وەزارەتەکانی بردووە و رێژەکەی لەهەندێک جاردا دەگاتە ٦٥٪ لەهەمان کاتدا سوونەو کورد بەژمارە و رێژە بەدەوام ڕوو لەدابەزین بوون و لەهەندێک کابینەداسوونە ناگاتە ۲٠٪ و کوردیش لەکۆتا کابینەدا کە کابینەی عادل عەبدول مەهدییە ۳ وەزارەتی بەرکەوتووە و ڕێژەکەیشی ۱۳.٠٤.\nکۆی ترێندەکە ئەوەمان بەروونی پێدەڵێت کە تەنها شیعە توانیوێتی بەردەوام بێت لە پاراستنی نیوە+۱ ئەنجوومەنی وەزیران کەئەمەش لەڕووی سیاسی و پراکتیکیەوە گرنگی ستراتیجی بۆ شیعەهەیە کەبتوانێت بەردەوام بێت لە پاراستنی ناوەندی بڕیاری حکومەت و پێگەی خۆی پێ بەهێزبکات لەهەمان کاتدا سوونەو کوردیش رێژەی بەشداریان بەجۆرێک بێت بەهەردووکیانیشەو نەتوانن بەرامبەر شیعە بووەستن لەبڕیارێکدا لە ئەنجوومەنی وەزیران.هەرچەندە شێوازی بەشداری سوونە وکورد بەشدارییەک بووە لەسەر بنەمای ڕێکەوتن بەڵام بەرای من لەزۆربەی کاتدا وەک میوان و هێزی بێ کاریگەر مامەڵەیان لەگەڵ کراوە.لەوبوارەشدا نموونە زۆرن لە پرۆسەی سیاسی عێراقدا لەڕووی ململانێ و وەلانانی یەکترییەوە.\nئەوەی جێگەی هەڵوێستە لەسەر کردنە بریتی یە لە پشک و بەشی کورد لەو ماوەیەدا کە ئایا پشکی کورد لەلایەن هەموو پارت و لایەنەکانەوە بەڕێوەبراوە یان لە لایەن یەک دوو پارتی سیاسیەوە؟\nئەوەی دەبینرێت لەم دابەش کاریەدا ئەوەیە کە پارتی و یەکێتی کۆی ئەو پۆستانەی کەلە حکومەتەکەی عەلاویەوە لە۲٠٠٤ تا عادل عەبدولمەهدی لە ۲٠۱۸ دا بۆخۆیان بردوە و تەنها بەشێوەیەک زۆر بچووک لایەنەکانی تر بەشداریی پێکراوە.\nئەگەر سەیر بکەین لە دوو کابینەی یەکەمدا هیچ لایەنێکی دەرەوەی ئەو دوو پارتە وەزارەتیان وەرنەگرتووە لەکابینەی یەکەمی مالکیدا تەنها یەک وەزارەت دراوە بەلایەنێکی دەرەوەی پارتی و یەکێتی لە ۲٠٠٦دا.پاشان ئەگەر سەیری ئەو خشتەیەی خوارەوەش بکەیت بۆت روون دەبێتەوە کە لەوماوەیەدا تەنها دوو وەزارەت لای لایەنەکانی تر بوون.هەرچەندە لە کابینەی دووەمی مالکی لە۲٠۱٠ ولە کابینەی حەیدەر عەبادی لە ۲٠۱٤ دا دوو وەزارەت دراوە بە لایەنەکانی دەرەوەی پارتی و یەکێتی بەڵام مالکی لە ۲٠۱۱ وەزارەتەکانی کەم کردووە و ئە و دوو وەزارەتەی لابرد هەروەها حەیدەر عەبادی لە ۲٠۱٦ دا لە پرۆسەی کەمکردنەوەی وەزارەتەکان وەزارەتی لایەنەکانی دەرەوەی پارتی و یەکێتی لابرد.\nبۆیە دەبینین لە کۆی ۳٦ وەزارەت لەوماوەیەدا پارتی ۱۷ وەزارەتی بەریوەبردوە و یەکێتی ۱۷ وەزارەت و تەنها دوو وەزارەت لای لایەنەکانی تر بووە. وەک رێژەیەش سەیری بکەین دەبینین پارتی ٤۷.۲۲٪ کۆی ئەو وەزارەتانەی لابووە کە بەر کورد کەوتووە هەروەها یەکێتیش بەهەمان شێوە بەڵام ئەوانی تر تەنها ٥.٥٥ ٪ لەلابووە.\nئەوەش ئەوەمان پێدەڵێت کە ئەو دوو هێزە جۆرێک لەجۆرەکان قۆرخکاریان کردووە لەپۆستە وەزارییەکان ئەوە جگە لەپۆستی سەرۆک کۆمار کەبەردەوام لەلای یەکێتی بووە هەروەها پۆستی جێگری سەرۆکی پەرلەمان کەلەلای پارتی بووە تەنها یەک خول لای گۆران بووە. سەرەڕای ئەوژمارە زۆرەی سەرۆکی دەستەو وەکیل وەزیر و پۆستی سەربازی و ئەمنی و سەفیر وهتد. کە کۆی ئەمانە راستیەک دەردەخەن کە مۆنۆپۆل کردنی پشکی کورد یەکێکی ترە لەنادادیەکانی تر.\nیەکەم:بەپێی دراوەکانی سەرەوە واپێدەچێت پشکی کورد ئەگەر وەک خۆی نەبێت کەمتر بێت واتە کەمتر لە ڕێژەی ۱۳.٠٤٪ لەم حکومەتەی کە چاوەروان دەکرێت لەیەن محمد توفیق عەلاوییەوە پێکبهێنرێت.چونکە بەردەوام ڕێژەی کورد لەحکومەتەکان دابەزییوە و پێناچێت لەم حکومەتەدا بەرزبێتەوە.\nدووەم: دەبێت ئەو قۆرخکارییە لە پشک و بەشی کوردا هەیە نەهێڵرێت بەتایبەتی کەئێستا هەوڵی یەک شاندی دەدرێت بۆ گفتوگۆو یەکخستنی هەڵوێستەکان بۆ دانوستان لە ئارادایە.هەرچەندە ئەم یەک شاندی یە تەنها پارتی و یەکێتی سوودیان لێ بینیوە و لایەنەکانی تر تەریک کراون بەڵام پێویستە مادام بۆ هەموو کورد هەموو لایەنەکانیش بەشداربن تیایدا.\nسێ یەم:خاڵ بەندی و سیستمی خاڵ بۆ بەشداری راستەقینەی لایەنەکان گرەنتی یەک هەڵوێستی و یەکخستنی تواناکانە لەبەغداد چونکە ئەوانەی لەبەغدادن لە بابەتە چارەنوس سازەکاندا یەک هەڵوێستن و دەبێت ئەوەش بەهەند وەربگیرێت بۆ ئەوەی لەکابینەکەیشدا هاوهەڵویست بن و هەڵەکانی رابردوو دووبارە نەکرێتەوە.\nچوارەم: کورد لەبەغداد پێویستی بەوە هەیە یەکگرتووبێت نابێت کۆمەڵێک هەنگاو بنرێت ببێتە هۆی دوورخستنەوەی لایەنەکان لەیەکتری و ناش بێت دوو لایەن قۆرخی هەموو ئەو پۆستانە بکەن کە بەر کورد دەکەوێت. چونکە ئەگەر ئەوە بۆ قۆباغی رابردوو وەک لە خشتە و ترێندەکانی سەرەوە دیارە چوبێتە سەر ئەم قۆناغی داهاتووە و مومارەسەو پراکتیزی جیاوازتری دەوێت کە بەرپرسانە مامەڵە بکرێت لە پێناو بەرژەوەندییەباڵاکانی کورد.\nپێنجەم: قۆناغی ئێستا ناتوانرێت یەک لایەن یان دوولایەن نوێەرایەتی کورد بکەن و پێویستە ئەو سەردەمە با ش بخوێنرێتەوە ودیراسە بکرێت بۆ ئەوەی سیاسەتێکی تەندروست پراکتیزەبکرێت.بەڵام بەداخەوە هەندێک جار کە کار دێتەسەر پۆستەکان پارتی و یەکێتی بەجیا دەیانەوێت بەرژەوەندی حزبی خۆیان مسۆگەر بکەن نەک بەرژەوەندی گشتی وەک چۆن بینیمان لە پۆستی سەرۆک کۆمار چی روویدا لەگەڵ یەکلاکردنەوەی پۆستەوەزارییەکان پشکی کورد لە حکومەتەکەی عادل عەبدول مەهدی.\nتێبینی:ئەم بابەتە رەنگدانەوەی ئاراستەی سیاسی نیەبەڵکو وەک توێژەر ورۆژنامەنوسێک گوزارشت دەکات.


کوردی سۆرانی یارمەتی و پشتگیری - Census 2021\nکوردی سۆرانی یارمەتی و پشتگیری : ڕوانگەی گشتی\nپڕکردنەوەی سەرژمێری گشتی له‌سه‌ر کاغه‌ز\nئایا سەرژمێری گشتی چییە؟\nئەوە ڕوپێوێکە کە هەر 10 ساڵ جارێک ئەنجام دەدرێت و وێنەیەکمان دەداتێ سەبارەت بە دانیشتوان و خەڵکی ناو ماڵەکان لە ئینگلتەرە و وەیڵز. سەرژمێری گشتی داهاتوو لە ڕۆژی یەکشەممە 21 مارس (ئازار) 2021 دا ئەنجام دەدرێت.\nئەو زانیاریانەی کە لە سەرژمێری گشتییەوە کۆدەکرێنەوە بەسوود دەبن بۆ پلاندانان و دابینکردنی دەرامەت بۆ خزمەتگوزارییە گشتییەکان لە ناوچەکاندا، بە خزمەتگوزارییەکانی زمانیشەوە. بۆ نمونە، NHS لەوانەیە پێویستی بە فەراهەمکردنی خزمەتگوزارییەکانی وەرگێڕانی نووسین و زارەکی بێت لە هەندێک ناوچەی دیاریکراودا.\nOffice for National Statistics (فەرمانگەی ئاماری نیشتمانی) (ONS) پلان بۆ سەرژمێری گشتی لە ئینگلتەرە و وەیڵز دادەنێت و دەیبات بەڕێوە.\nکێ دەبێت سەرژمێری گشتی پڕ بکاتەوە\nسەرژمێری گشتی پرسیارت لێ دەکات دەربارەی خۆت و خەڵکی ناو ماڵەکەت و زۆر گرنگە کە هەموو کەس لە ئینگلتەرە و وەیڵز بەشداری تێدا بکات.\nتۆ بەگوێرەی یاسا پێویستە لەسەرت سەرژمێری گشتی ئەنجام بدەیت\nئەوە سەرپێچییەکی یاساییە ئەگەر زانیاری هەڵە فەراهەم بکەیت، یان سەرژمێری گشتی پڕ نەکەیتەوە و بۆی هەیە تۆ هەتا ڕداەی بڕی 1000 پاوەن غەرامە بکرێیت. هەندێک لە پرسیارەکان بە ئاشکرا نیشان کراون کە خۆویستین. ئەوە سەرپێچییەکی یاسایی نییە ئەگەر تۆ وەڵامی ئەوانە نەدەیتەوە.\nزانیارییە کەسییەکانت بەپێی یاسا دهپارێزرێن و بەشێوەیەکی نهێنی هەڵدەگیرێن\nمانەوە لە شانشینی یەکگرتوو بۆ ماوەی کەمتر لە سێ مانگ\nتۆ بەرپرسیار نابیت بۆ پڕکردنەوەی سەرژمێرییەکە ئەگەر تۆ بۆ ماوەی کەمتر لە سێ مانگ لە شانشینی یەکگرتوو بمێنیتەوە. خاوەنی شوێنی نیشتەجێبوونەکەت لەوانەیە هەندێک پرسیارت لێ بکات بۆئەوەی بتوانێت سەرژمێری گشتی پڕ بکاتەوە سەبارەت بەو کەسانەی کە لە ماڵەکەدا دەمێننەوە.\nکەی دەبێت سەرژمێری گشتی پڕ بکەیتەوە\nهەموو ماڵەکان دەبێت لە ڕۆژی یەکشەممە 21 مارس (ئازار) 2021 دا یان بە زووترین کاتی گونجاو دوای ئەوە سەرژمێری گشتی پڕ بکەنەوە. ئەگەر بەر لە 21 مارس (ئازار) وەڵامت داوەتەوە شتەکان گۆڕانکارییان بەسەردا هاتووە، دەتوانیت ئاگادارمان بکەیتەوە.\nهەلومەرجی ژیانت لەوانەیە لەماوەی پەتای سەرتاسەری جیهانی ڤایرۆسی کۆرۆنادا گۆڕانکاری بەسەردا هاتبێت. هەموو زانیارییەکان بەگوێرەی ئەوەی کە ڕەوشی ژیانت لە ئێستادا چۆنە وەڵام بدەرەوە.\nهەنگاوی دواتر page in this guide is: پڕکردنەوەی سەرژمێری گشتی له‌سه‌ر کاغه‌ز\nهێڵی یارمەتی بێ بەرامبەری زمان\nتەلەفون بکە بۆ: 2021 587 0800\n8 بەیانی بۆ 8 شەو (دووشەممە بۆ هەینی)\n8 بەیانی بۆ 1 دوانیوەڕۆ (شەممە)