جه‌ماوه‌رنیوز ناوی مامۆستایانی وانه‌بێژ بڵاوده‌كاته‌وه\nبه‌ڕێوه‌به‌رێتی په‌روه‌رده‌ی شاره‌زوور ناوی مامۆستیانی وانه‌بێژی بڵاو کرده‌وه و دواده‌کات ئه‌و مامۆستایانه‌ی وه‌ک وانه بێژ ناویان هاتۆته‌وه له ماوه‌ی دوو ڕۆژدا سه‌ردانی په‌روه‌رده بکه‌ن\nبەمەبەستی دانانیان وەک وانەبێژ لە قوتابخانە و خۆێندنگەکان و بەپێچەوانەوە وانەبێژی یەدەک لە شۆێنیان دادەنرێت.\nپه‌روه‌رده‌ی شاره‌زوور ئه‌وه‌ی خستۆته‌ڕوو ، دڵنیایی هەموو لایەک دەکەین کە بە خاڵبەندی و نمرەی خۆتان و کۆلێژەکانتان کراوە و هیچ دەست وەردانێک نەبوە و هەرکەسیش گومانی هەیە دەتوانێت سکاڵا بکات و سەردانمان بکات و خاڵبەندی و فۆرمەکان ببینێت بۆ ئەوەی تەواو دڵنیابێت.\nدوێنێ نه‌بیل حه‌مه ساڵح، لێپرسراوی خۆیه‌تی له په‌روه‌رده‌ی شاره‌زوور به جه‌ماوه‌رنیوزی ڕاگه‌یاند زیاتر له هه‌زار فۆرممان بۆ گه‌راوه‌ته‌وه به مه‌به‌ستی دامه‌زراندن وه‌ک مامۆستای وانه بێژ ، به‌ڵام 400دیان په‌یوه‌ندی به په‌روه‌رده‌وه نه‌بووه و ده‌رچوی کۆلیژه‌کانی تر بوون.\nئه‌ویشی خسته‌ڕوو قۆناغی ترمان ده‌بێت بۆ دامه‌زراندنی مامۆستای وانه بێژ، چونکه له ئێستادا قۆناغی یه‌که‌می گواستنه‌وه‌مان بۆ مامۆستایان ئه‌نجامداوه و قۆناغێکی تر له گواستنه‌وه بۆ مامۆستایان ئه‌نجامده‌ده‌ین وه‌ک قۆناغی دووه‌م ژماره‌یه‌ک مامۆستای وانه‌بێژی ڕاده‌گه‌یه‌نین.\nناوی سیانی کۆی خاڵ شۆێنی دانان\nأبوبکر إبراهیم قادر ۱۲۸.۹۸ دەرەوەی شار\nپەرژین گە عبدالقادر ۱۱۷.٤۷ ناوشار\nڕێژاو أبوبکر عمر ۱۲۷.۳٥ دەرەوەی شار\nهێرۆ حمەصاڵح أورحمان ۱۲۷.٠۱ دەرەوەی شار\nڕێزان حسین عبدالرحمن ۱۲٤.۲٤ دەرەوەی شار\nڕێناس أکبر محمد ۱۱۳.۳٦ دەرەوەی شار\nسنا‌و غفار تۆفیق ۱۱۱.۸۸ دەرەوەی شار\nپەیام ناصح محمود ۱٠۷.۲۷ ناوشار\nشاناز سیروان قادر ۱۲٥.۳٥ ناوشار\nهەوار علی حسن ۱۳۱.٦ دەرەوەی شار\nزریان نوزاد علی ۱۲۹.۹۲ دەرەوەی شار\nڕەوەند کاوە عمر ۱۱۹.٦۳ ناوشار\nسەروەر نامق محمود ۱۲۹.٥٥ دەرەوەی شار\nشیما عزیز عبدڵلە ۱۱۷.۱۱ ناوشار\nڕێبین مهدی محمود ۱۲۷.۸ دەرەوەی شار\nئارەزوو ئیدریس محمد ۱۲٤.٦۱ دەرەوەی شار\nبەشدار سردار حمەسمین ۱۱٤.٦۲ ناوشار\nبرهم کامل محمد ۱۲۳.٦۳ دەرەوەی شار\nڕێکەوت عمر کریم ۱۲۳.۳۸ دەرەوەی شار\nنیاز یاسین تۆفیق ۱۲۲.٥٦ دەرەوەی شار\nبهرە بهجت محمد ۱۱۱.۸۹ ناوشار\nهنار فایق عبدالمحمد ۱۲۱.۷٤ دەرەوەی شار\nنسیبە کمال حسین ۱۲٠.٥۸ دەرەوەی شار\nهەڵاڵە محمد عزیز ۱۱۹.۱۹ دەرەوەی شار\nهێرۆ عبدالخالق حمەیوسف ۱۳۲.٠٥ ناوشار\nهاوار محمد محمود ۱۲٤.۳۹ ناوشار\nمژدە حمەصاڵح عزیز ۱۲۱.٠٤ ناوشار\nشۆخان حسین محمد ۱۱٥.۳ ناوشار\nشیما أمین صاڵح ۱۱۳.٥۲ دەرەوەی شار\nخەرمان علی حمەأمین ۱۳۳.٤۱ ناوشار\nبێخاڵ حسن حسین ۱۳۸.۳٤ دەرەوەی شار\nبژوێن أبراهیم علی ۱۳٥.۷۲ دەرەوەی شار\nمحمد حبیب فرج ۱۳٥.۲٥ دەرەوەی شار\nشیلان قادر أحمد ۱۳٥.۱۹ دەرەوەی شار\nأدیب علی قادر ۱۳٥.٠٤ دەرەوەی شار\nڕێبەر بختیار حسن ۱۳۲.۹٦ دەرەوەی شار\nوەرزێر محمد رشید ۱۳۲.۸۲ دەرەوەی شار\nدەرون قادر أحمد ۱۳۱.٦۷ دەرەوەی شار\nشنیار عوسمان علی ۱۲۹.۷٦ دەرەوەی شار\nعریفە جلال حمەعزیز ۱۳۹.۳۷ دەرەوەی شار\nبیان فاتح جمیل ۱۲۱.۲٦ ناوشار\nچرۆ محی الدین محمد ۱۲٤.٦٦ دەرەوەی شار\nهێڤی کریم محمود ۱۲۲.۳٥ دەرەوەی شار\nکلپوم عبدالعزیز حمە ۱۲٠.٤ دەرەوەی شار\nسەردەشت عبداڵلە قادر ۱۱۹.۸۸ دەرەوەی شار\nسروشت عبدڵلە محمد ۱٠۹.۲٦ دەرەوەی شار\nفلاح صاڵح أحمد ۱٠۷.۲ دەرەوەی شار\nبهار سلێمان فتاح ۱٠٦.۲۲ دەرەوەی شار\nسەیران أحمد فتاح ۱٠٦.۲ دەرەوەی شار\nشیماصاڵح أحمد ۱٠٤.۷٥ دەرەوەی شار\nئەڵوەن حمەعلی حسین ۱٠۳.۱۳ دەرەوەی شار\nهدیە ناصر عزیز ۱۲۹.۷۷ دەرەوەی شار\nشنۆ لگیف محمد ۱۱۷.۲۱ ناوشار\nڕێزان صابر نجم ۱۲۲.۹۹ دەرەوەی شار\nخڵات قادر عبدالرحمن ۱۱۲.۱۸ ناوشار\nبنار عگا أحمد ۱۱۱.٤۸ ناوشار\nڕاژان عمر عگا ۱۲٠.۸۱ دەرەوەی شار\nچنار قادر أحمد ۱۲٠.٠۱ دەرەوەی شار\nباخان عبدأڵلە علی ۱۱۹.۲۱ دەرەوەی شار\nبەشدار علی محمد ۱٠۸.۲۱ ناوشار\nسوعاد عبدڵلە أمین ۱٠۸.٠٥ ناوشار\nبەیان لگیف محمد ۱۱۷.۱۸ دەرەوەی شار\nفاروق فاتح محمد ۱۱۳.٥ دەرەوەی شار\nئاشتی عگا عبدالقادر ۱۱۲.۸۹ دەرەوەی شار\nأرمن أمین کاکە محمد ۱۲۲.٦٤ دەرەوەی شار أکرم محمد حسن ۱۱۱.٥۷ دەرەوەی شار\nهونەر ئامادەیی ناوشارن\nسەرکان عبدالرحمن حمەصاڵح ۱۱۸.٥۱\nهەورامان أحمد صادق ۱٠٦.٥\nپشتیوان محمد رۆستم ۱۳۸.٠۳ دەرەوەی شار\nسارا أنور علی ۱۳٠.٦۸ دەرەوەی شار\nسمیرە محمود محمد ۱۲۹.۳٦ دەرەوەی شار\nفرح محمد عبدالقادر ۱۲٦.۳٦ دەرەوەی شار\nفاگمە حمەعلی محمود ۱۲۲.۲٦ ناوشار\nدیوان صاحب أحمد ۱۲٤.٥٤ دەرەوەی شار\nفێنک فتاح قادر ۱۱۷.۹٥ دەرەوەی شار\nڕێبوار عبید أحمد ۱۱۷.۸۷ دەرەوەی شار\nدێکان سلام محمد ۱۳۲.٥۷ دەرەوەی شار\nهاوراز یاسین تۆفیق ۱۲۸.۷ دەرەوەی شار\nکارزان عگا صابر ۱۲٥.۳۲ ناوشار\nحمزە کامەران حمە ۱۲٦.٠۲ دەرەوەی شار\nشورا عپمان أحمد ۱۲۲.۸۱ ناوشار\nڕۆژان حسین محمود ۱۲٤.٥۳ دەرەوەی شار\nڕێناس عبید أحمد ۱۲٠.۲۷ دەرەوەی شار\nهانیکۆ علی محمد ۱۱٦.۸۷ ناو شار\nڕەیان عزیز أحمد ۱۱٦.۲٥ دەرەوەی شار\nگالب فتاح محمد. ۱۱٠.٠۲ ناوشار\nشیما شۆڕش أحمد ۱۲٠.۷٤ ناوشار\nئیمان محمد علی ۱۲۷.٠۹ دەرەوەی شار\nسلام علی أحمد ۱۲٦ دەرەوەی شار\nمەریوان رسول محمد ۱۳٠.۱۹ دەرەوەی شار\nشیدا جلال محمدأمین ۱۲٤.۲٦ دەرەوەی شار\nنوخشە محمد محمود ۱۲۲.٥۲ دەرەوەی شار\nسەوسەن خلیل کریم ۱۱۷.٤٥ دەرەوەی شار\nخەڵات عمر عبدالرحیم ۱٠۲.٤ ناوشار\nسەروەر عمر حمەأمین ۱۱۱.۱٦ دەرەوەی شار\nهێمن عمر محمدصاڵح ۱٠۸.٦۸ دەرەوەی شار


زاناكان بەرزترن : بەبۆگەنی دەمی نەزان وگەمژەكان پیس نابن – basknet.org\nزانایانی ئیسلام خاوەنی پێگەیەكی كۆمەڵایەتی و ئاینی خۆیانن و ئەمەش منەتی كەس نیە لەسەریان بەڵكو پلەو پایەیەكە ،كە خوای گەورەو پێغەمبەرەكەی صلی اللە علیە وسلم بۆی دیاری كردوون،بۆ ئەو مەپەستەش پەروەردگار كۆمەڵێك خاسیەت و تایبەت مەندی پێداون لەسەركردایەتی كردن و ڕابەرایەتی كردن و فەرمان كردن بەچاكەو بەرگری كردن لە خراپەو ئاراستەكردنی كۆمەڵگا و بانگەواز كردن بۆ ئیسلام و لادانی كەندو كۆسپەكانی بەردەم بانگەواز،جا هەركاتێك زانایان تێكڕای ئەمانەو ئەو سیفەتە بەرزانەی كە قورئان و فەرموودەی شیرینی پێغەبەر صلی اللە علیە وسلم، بۆی دیاری كردوون لەخۆیاندا بەرجەستەكرد ئەوانە دەبنە میرات گری پێغەمبەران ،كاتێكیش ئەم دیاریە پەروەردگاریە بەرهەركەس كەوت ئیتر بۆ هیچ كەس و لایەنێك نیە سوكایەتیان پێ بكات و هەركەس ولایەنێكیش دەست بۆ ئەم سنورە شەرعیە بەرێت ئەو هێڵی سوری بەزاندووە، جا با دەیان ناو نیشانی پڕ درۆ لە خۆی بنێت .هەندێ لە زانایان دەفەرموون گوشتی زانایان ژەهراویە و هەركەسێك دەستی بۆ بەرێت خۆی دەكوژێتەوە،پێش ئەوەی بمرێت خوای گەورە سزای خۆی ئەڕێژێ بەسەریدا.ئەهلی سونەو جەماعە بەڕێزەوە سەیری زانایان دەكەن وبەوشێوەیەش زیاتر لە خوای گەورە نزیك دەبنەوە.حەسەن ئەفەرمێ “مردنی زانایەك لەئیسلامدا برینێكەو ساڕێژ بوونی بۆنیە هەتا ڕۆژ لەسەر زەوی هەڵبێت”سفیانی سەوری ئەفەرمێت “ئەگەر زانایەك لەسەر لوتكەی شاخێك بێت ،ئەو كۆمەڵی موسڵمانانە”لە فەرموودەیەكی قوردسی داهاتووە، ئەوانەی دەست درێژی دەكەنە سەر ئەولیای خوا ئەوە بڕیاری شەڕیان داوە لەگەڵ خوا” دیار بەشی ئەمانەش تەنها تێك شكانە بۆیە هەندێ لەزانیان ئەفەرموون : هەركەس دەست بۆ كەرامەت و عرزی زانایان بەرێت ئەوە نزیكە لە ئاگری دۆزەخەوە”خەتیبی بەغدادی ئەگێڕێتەوە لە ئیمامی شافعی وئەبی حەنیفە ڕەحمەتی خوای گەورەیان لێبێت ئەفەرموون :ئەگەر زانایان و فەقیهەكان ئەولیای خوا نەبن ئیتر ئەولیا نیە لەسەر زەوی ” ئەوەی ئەمڕۆش لە كوردستان دەگوزەرێت و هەندێ كەسی (زەنیم) و نەفس نزم ودۆڕاو دەیانەوێت سوكایەتی بەمامۆستایانی ئاینی بكەن و بەپشت بەستن بەدەسەڵاتێكی دۆڕاو ،ئەوا خۆیانیان ئەوەندەی تر دۆڕاو تركردووە . بۆیە دەبێت چیتر زانایانی ئاینی لە كوردستان لەو نوچكە خەوەی كە لەپەنای دەسەڵاتێكی دژ بەئیسلام دا خەودای گرتوون، بەئاگا بێنەوەو سەیری دەورو بەری خۆیان بكەن وتێبگەن كە چ ئەرك وكارێك لەئەستۆیاندایە،دەبێ بزانن ئەوان تێگەیشتوترین چینی كۆمەڵگان ،بۆ ئاینی خوا بۆیە هەندێ ،زانایانی سەلەف بەمشێوەیەلەبارەی تێگەیشتنەوەلە ئاین دەفەرموون:-\nأ) ئەحمە كوڕی حەنبەل ڕۆژێ پرسیاری لێ كراو پێی وترا كام شت لای تۆ زۆر خۆشەویستە،فەرمووی بە شەو، شەونوێژ بكەم‌و بە ڕۆژیش لە كاروباری ئایین بكۆڵمەوەو شارەزا بم .\nب) مەكحول ئەڵێ : هیچ خواپەرستیەك بە قەد تێگەیشتن‌و شارەزا بوون باش نییە .\nج) سعیدی كوڕی موسەییب ئەڵێ : خواپەرستی بە نوێژو ڕۆژو نیە، بەڵكو بە تێگەیشتن‌و شارەزابوونە لە دین .\nد) سەهلی تەستەتیری ئەڵێ : هەركەسێ بیەوێت سەیری حەڵقەی زیكری پێغەمبەران (علیهم سلام) بكات با بنواڕێ بۆ حەڵقەو زیكری زانایان.\nئەو ڕەهەندانەی پاڵ بەهەندێ كەسەوە دەنێت بۆ دەست درێژی كردنە سەر زانایان :\nشیخ بن باز ڕەحمەتی خوای لیبێت چەند ڕەهەندێك دەست نیشان دەكات لەبارەی ئەوانەی كە سوكایەتی ئەكەن بەزانایان بەم شێوەیەی خوارەوە:\n1-ئیرەیی بردن: ئەوانەی كە دەیانەوێت سوكایەتی بە زانایانی ئیسلام بكەن هۆكاری سەرەكی لەم كارەیاندا تەنها ئەوەیە كە ئیرەیی بەو زانایانە دەبەن، لەبەر ئەوەی لەناو كۆمەڵگادا كەسانێكی ڕێزگیراو قسە ڕۆیشتوون و كاریگەریان لەسەر موسڵمانان و كەسانی دەوروبەریان هەیە،لەبەر ئەوەی زەنیمەكانیش هیچ ناو شورەتێكیان بۆ دەستەبەر نابێت بۆیە دەچنە سەر ڕێگای خەڵكی دادەنیشن…. تا ناویان بكەوێتە ناو ناوانەوە.\n2-شوێن ئارەزوو كەوتن :شەیتانە ئینسیەكان و شوێنكەوتەكانیان كە ئارەزواتی دونیایی و شەیتانی لەدڵیاندا هێلانەی كردووەو بەچاوێكی دوژمنانەوە سەیری دەوروبەریان دەكەن و دەبینن زانایان كەسێكی دیارن لەناو كۆمەڵگاداو ئەوانیش بێ ناونیشان ئەوسا سواری ئەسپی بەختی ڕەشی خۆیان دەبن و ئەوەی لەناخی ڕەشیاندا پەنگی خواردۆتەوە دای دەڕێژن بەو هیوایەی خەڵكی بیان ناسن و باسێكیان لێوە بكەن و تۆزێك ئاسودەی بەدڵی ڕەشیان بگات.\n3-لاسایی كردنەوە: ئەم شەیتان ڕەنگ و نەفس نزمانە دەیانەوێت لاسایی شەیتانەكانی پێش خۆیان بكەنەوەو ئەوەی ئەوان نەیانتوانی تەواوی بكەن ئەمان ئەنجامی بدەن بەڵام بادڵنیا بن جگە لە ڕووڕەشی هیچی تر چاوەڕێیان ناكات.\n4-دەمار گیری : یەكێكی تر لەو ڕەهەندانەی كە پاڵ بەزەنیم شەیتانەكانەوە دەنێت بۆ دژایەتی كردنی زانایانی ئیسلام بریتیە لە دەمارگیری نەزانانە بۆ ڕێبازە پوچ و دۆڕاوەكانیان ،لەبەر ئەوە پەنادەبنە بەر ئەو جەنگە نەخوازراوەو دەیانەوێت بەوەكالەت جەنگی ناحەزانی كوردو ئیسلام لەكوردستاندا ئەنجام بدەن.\n5- نیفاق و دووڕووی :ئەم نەیارانە بۆیان ڕوونەكە ئیسلام لەگەشەیەكی بەردەوام دایەو ڕێبازە شەیتانیەكانی ئەوانیش بەدەردی پیرەژنەكە چووەو بەیانی تا ئێواری خوری ئەڕێسێ و شەو تابەیان ئەیكاتەوە بەخوری بۆیە بەڕوویەكی درۆزنانەوە پەنا بۆ دروست كردن و دەرخستنی ئەو ناحەزیانەی خۆیان دەبەن تا بۆ ئاغاكانیان بیسەلمێنن كە باڵادەستن و توانادارن بۆ بەبنبەست كردنی ئیسلام.هەرهیچ نەبێت تۆزی دڵخۆشی بەئاغاكانیان بگەیەنن.\nبەدڵنیاییەوە دەیڵین كەزەنیم و نەفامەكان كە خاوەنی دۆسیەیەكی دۆڕاوی سیاسین چاویان بە ئیسلام و موسڵمانان بەرایی نادات وەك ئیمامی عەلی ڕەزاوڕەحمەتی خوای لەسەر بێت دەفەرمێت هەمیشە ئەهلی زانست لەلایەن نەزان و جاهیلەكانەوە دژایەتی دەكرێن”\nجا بۆ ئەوەی ئەهلی زانست لەكوردستان پارێزراو بێت و شوێنگەی خۆیان مەحكەم بكەن و سەنگەرێكی پتەو بۆ خۆیان دروست بكەن وببنە میرات گری ڕاستەقینەی پێغەمبەر صلی اللە علیەوسلم پێویستە بەدور بن لە دام و دەزگای عەلمانیەت و پارتە شەیتانیەكانیان تا بەو ئاسانیە سوكایەتیان پێ نەكرێت وەك : ئەبو زەڕی غەفاری ئەفەرمێ: ( یا سلمە لا تفش ابواب السلاطین فانك لا تصیب من دنیاهم الا اصابوا من دینیك افچل منه) ، ئەی سەلەمە وەبەر دەرگای سوڵتانەكاندا مەیەو بڕۆ چونكە ئەگەر تۆ سودێكی دونیاییان لێ وەربگری، ئەوان گەورەترو باشتر لەوەت لێ وەردەگرن‌و ئیمانیشت لێ ئەكڕن .\nحەسەن ئەڵێ : بانگی كاربەدەستان نەدەنەوە، ئەگەر چی داواتان لێ بكەن كە سورەتێ لە قورئان بخوێنن بەسەریاندا، چونكە كاتێ دێنە دەرێ لای ئەوان، بە ناشیاوترو ناحەزتر دێنە دەرێ، پێغەمبەری خوا (صلی اللە علیە وسلم) ئەفەرموێ (هەركەسێ دۆعای مانەوە بۆ ستەمكارێ بكات، ئەوا بە حەقیقەت ڕەزامەندی خۆی دەربڕیوە بۆ مۆڵەتدانی گوناح‌و تاوان‌و یاخی بوون لە زەوی خوادا) هەروەها دەفەرموێ (هەركاتێ سەناو سوپاسی فاسق بكرێ خوای گەورە توڕە دەبێ)، سەید قوتب لە بارەی زانایانی ئەمڕۆوە دەڵێ زانایان دوو جۆرن، جۆری یەكەمیان ئەوانەن كە حەق ناناسن، جۆری دووەمیش ئەوانەن كە حەق دەناسن‌و جورئەتی ئەوە ناكەن كە دەری ببڕن) ، هەروەها ئەبوبەكر حسینی خاوەنی كتێبی (كیفایە الاخیار) ئەڵێ (فاسقترینی موسوڵمان ئەو زانا بەدكردارو هەژارە ناپاكانەن كە هەردەم دێن‌و دەڕۆنە لای ستەمكارانی ڕۆژ بە هیوای دەستكەوتێكی ماددی‌و دونیایی لە زبڵخانەكانیاندا، لەگەڵا ئەوەشدا ئاگادارو شارەزای كردارو ڕەفتاریانن (لە عەرەق‌و شەراب خواردنەوەو خراپەو تاوان‌و چەوساندنەوەو ڕشتنی خوێنی خەڵكی بە ناڕەواو، ڕیسواو پەست كردنی ئەو كەسانەی كە بیانەوێت ئامۆژگاریان بكەن‌و بەرەو لای حەق بیانگێڕنەوە،داواكارین لە خوای گەورە هیدایەتی هەموو لایەكمان بدات و زانا ومەلاكانیشمان پارێزراو بكات لەوەی تەقە لەدرگای ستەمكاران بدەن و نەزان و نەفامە دۆڕاوەكانیش بەسوك سەیریان بكەن….. ئامین


لە ناوه‌ڕاستی ساڵی 2009، لەگەڵ چەند دۆستێکی فەرەنسی، بڕیارماندا سەنتەری فەرەنسی کوردی بۆ پەروەردە و زانست و کلتور لە پاریس ناسراو به KESCC Paris دابمەزرێنین. لە هەمان ساڵ مۆڵەتی فەرمی حكومه‌تی فەرەنسامان وەرگرت و ده‌ستمانكرد به داڕشتنی كارو چالاكیه‌كانمان.\nهەر لە سەرەتای دامەزراندنیەوە سەنتەری فەرەنسی کوردی پاریس وەکو سەنتەریکی نوخبەوی توانی لە گەڵ زانکۆکان و سەنتەرەکانی توێژینەوە، هەروەها لەگەڵ حکومەت و پەرلەمانی فەرەنسا پەیوەندی باش دروست بکات و سەرکەوتوانە چالاکیەکانی پەرەپێبدات. جگە لە رێكخستنی كۆڕو كۆبوونه‌وه وسیمیناری زانستی، چه‌ندین چالاكیمان ڕێكخستووه پەیوەست بە سیاسەت، حوكمڕانی، پراكتیزه‌كردنی دیموكراسی، کلتور و كلتوری پێكەوە ژیان لە هەرێمی كوردستان و عیراق. تا ئێستا سێ کۆنفرانسی نێودەوڵەتیمان سازکردووە لە پەرلەمانی فەرەنسا (لە ساڵانی 2009، 2013 و 2016) و هاوکاری سه‌ره‌كی بووینه لە ئەنجامدانی یەک کۆنفرانسی نێودەوڵەتی لە پەرلەمانی ئەوروپا لە برۆکسڵ له سه‌ر كه‌ركوك و ناوچه كێشه له سه‌ره‌كان (لە ساڵی 2010). بۆ یه‌كه‌مین جار له شاری سلێمانی و له فێستیڤاڵی گه‌لاوێژ له نۆڤه‌مبه‌ری ساڵی 2013، ڕۆژی فیكرو فه‌لسه‌فه‌ی فه‌ره‌نسیمان ڕێكخست كه ڕاسته‌وخۆ له فه‌ره‌نسیه‌وه بابه‌ته‌كان ده‌كران به كوردی به بێ تێپه‌ڕبوون به زمانی عه‌ره‌بی، زمانی فارسی یان زمانی توركی.\nئیستراتیجی نوێی ئیشکردن:\nئێمە لە سەنتەری فەرەنسی کوردی پاریس، مەبەستمانە ناو و ناوباگی هەرێمی کوردستان لە قوربانیەوە بگوازینەوە بۆ ئەکتەر. بۆ ئەو مەبەستەش هه‌ر له سه‌ره‌تاوه دەستمانکردووە بە ڕێکخستنی کۆبوونەوە لە ئاستی پەرلەمان، ئەنجومەنی پیران و حکومەت بە پێی بەرنامەیەکی خوێندنەوە بۆکراو. هه‌موو تواناكانمان و تۆڕی په‌یوه‌ندیه‌كانمان له ڕووی دبلۆماسی سیاسی و دبلۆماسی كلتوری كاراتر ده‌كه‌ین بۆ زیاتر ناساندنی هه‌رێمی كوردستان وه‌ك هه‌رێمێك كه هه‌نگاو ده‌نێت به‌ره‌و دیموكراسی و ئازادی و پێكه‌وه ژیانی فره نه‌ته‌وه، فره ئاین و فره حیزب. له ناوه‌وه‌ی كوردستانیش، پلانه‌كانمان به ئاڕاسته‌ی زیاتر هۆشیاركردنه‌وه‌ی كادره باڵاكانی حكومه‌ت و په‌رله‌مان ده‌بێت، به كردنه‌وه‌ی خولی تایبه‌ت كه مامۆستای زانكۆ و زانا فه‌ره‌نسیه‌كان سه‌رپه‌رشتی ده‌كه‌ن.\nنوخبه‌ی كوردی ئەوروپا ده‌توانێت ڕۆڵێكی گرنگ ببینێت له په‌ره‌پێدانی په‌یوه‌ندیه‌كان. هه‌روه‌ها نه‌وه‌ی نوێی كوردی ئەوروپا ده‌توانن ببن به پردی په‌یوه‌ندی نێوان كوردستان و ئه‌و ووڵاتانه‌ی تێدا ده‌ژین. له ڕووی هه‌نگاوی پراكتیتكی، سه‌نته‌ری فه‌ره‌نسی كوردی پاریس هه‌نگاوی جدی ناوه بۆ چه‌سپاندنی ئه‌و ڕاستیه كه نه‌وه‌ی نوێ توانایان هه‌یه شوناسی قوربانی هه‌رێمی كوردستان بگوازنه‌وه بۆ شوناسی ئه‌كته‌ری خاوه‌ن هه‌ژمون. زۆر جار، سه‌باره‌ت به چه‌ندین بابه‌تی گرنگ، له دیدارو كۆبوونه‌وه‌كانمان له گه‌ڵ داموده‌زگاكانی فه‌ره‌نسا، بۆمان ده‌ركه‌وتووه كه ئه‌وان زانیاری ته‌واویان نییه له سه‌ر ئه‌و بابه‌تانه. بۆ نموونه، كێشه‌كانی هه‌رێم له‌گه‌ڵ به‌غدا، به تایبه‌تی كێشه‌ی نه ناردنی مووچه‌ی كارمه‌ندانی هه‌رێم. هه‌روه‌ها ڕێگه‌گردن له لایه‌ن حكومه‌تی ناوه‌ندی له گه‌یشتنی چه‌ك و ته‌قه‌مه‌نی پێویست بۆ پێشمه‌رگه له كاتی شه‌ڕی دژی تیرۆریزم و داعش. بۆیه هه‌میشه هه‌وڵمانداوه زانیاریه‌كان به به‌ڵگه‌وه بگه‌یه‌نین.\nوه‌كو له بابه‌تی هه‌فته‌ی ڕابردوو باسمكرد، پێویستمانه به نیشتمانیكردنی فه‌رمانگه‌ی په‌یوه‌ندیه‌كانی ده‌ره‌وه. پێویستمانه سوود وه‌رگرین له هه‌موو هێزو توانای كوردانی تاراوگه. پێویستمانه به‌رنامه‌یه‌كی دراسه‌كراو داڕێژین بۆ بابه‌ته ئستراتیجیه‌كان. پێویستمانه كۆنتاكتی ڕاسته‌وخۆ هه‌بێت له به‌رپرسانی حكومه‌تی هه‌رێم و ئاگایان له كوردانی تاراوگه هه‌بێت.


پۆلیسی سلێمانی ڕونکردنەوە دەدات لەسەر ئەو کەسەی لەباخی گشتی خۆی سوتاند - پرس میدیا\nHome سلێمانی سڵایدشۆو هەواڵ. پۆلیسی سلێمانی ڕونکردنەوە دەدات لەسەر ئەو کەسەی لەباخی گشتی خۆی سوتاند\nپۆلیسی سلێمانی ڕونکردنەوە دەدات لەسەر ئەو کەسەی لەباخی گشتی خۆی سوتاند\nپرس میدیا 6/30/2020 10:21:00 am سلێمانی, سڵایدشۆو, هەواڵ.,\nسەر لەئێوارەی دوێنێ پیاوێکی تەمەن ٦٥ سالان لەنێو باخی گشتی سلێمانی دەبەیەک بەنزینی کرد بەجەستەی خۆیداو خۆی سوتاند دوای ٦ کاتژمێر لە خۆ سوتاندنەکەی بەھۆی رێژەی زۆری سوتاوی لەنەخۆشخانەی ئێمرجنسی گیانی لەدەستدا .\nسەرکەوت ئەحمەد وتەبێژی پۆلیسی سلێمانی لەرونکردنەوەیەکیدا لەسەر ئەو پیاوە کە گوتراوە لەتاو ھەژاری و خاوەن پێداویستی تایبەت بوە ئەو دەنگۆیانەی رەت کردەوەو وتی "ئەو کەسە بارێکی گەورەی شتومەکی لەرێگەی بەغدا گیراوەو بەو ھۆیەوە کەوتوەتە ژێر بارێکی قورسی قەرزاری بۆیە خۆی سوتاندوە ".\nتاگەکان # سلێمانی # سڵایدشۆو # هەواڵ.\nBy پرس میدیا at 6/30/2020 10:21:00 am\nLabels: سلێمانی, سڵایدشۆو, هەواڵ.\nسلێمانی سڵایدشۆو هەواڵ.


هاوپەیمانی فەتح دوچاری شكستێكی گەورە بووەوە\n11/10/2021 ژمارەی بینراو 201\nهاوپەیمانی فەتج بە سەرۆكایەتی هادی عامری لە هەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەران دوچاری شكستێكی گەورە بووەوەو لەهەردوو پارێزگای كەربەلاو نەجەف هیچ كورسییەكی بەدەستهێناو تەنها لە دوو پارێزگا پێنج كورسی بەدەستهێناوە.\nبەگوێرەی ئەنجامە بەراییەكانی هەڵبژاردن، هاوپەیمانی فەتح لەپارێزگاكانی نەجەف، كەربەلا، میسان، موسەنناو واست، هیچ كورسییەكی بەدەستانەهێناوەو سەرجەم كاندیدەكانیشی شكستیان هێناوە، لە بەرامبەردا لەپارێزگای دیوانیەو دوو كورسی و لە دیالەش سێ كورسی مسۆگەر كردووە.\nئەو شكستە چاوەڕواننەكراوەی هاوپەیمانی فەتح كە لە خولی پێشووی ئەنجومەنی نوێنەراندا خاوەنی 48 كورسی بوو، لەكاتێكدایە سەركردەكانی ئەو هاوپەیمانێتییە بەنیازبوون ژمارەی كورسییەكانیان بەرزبكەنەوەو پۆستی سەرۆك وەزیرانی حكومەتی داهاتووی عیراق مسۆگەر بكەن.


11 ئافرەت بڕوانامەی زانستیان وەرگرت\n11 ئافرەت بڕوانامەی زانستیان وەرگرت\nبه رواری داگرتن : 2019-02-23 15:42\nناوەندی ھەواڵەكان - لە شاری سلێمانی بە ئامادە بونی چەندین كەسایەتی و زانای ئاینی 11 ئافرەت بڕوانامەی زانستەكانی شەرعیان وەرگرت.\nبۆ یەکەم جار لە مێژووی کوردستاندا بە ئامادەبوونی مامۆستا صەلاحەدین ئەمینداری گشتی یەكگرتو، هەروەها ژمارەیەک كەسایەتی و بەرپرس و پارێزگاری سلێمانی و ژمارەیەک لە زانایان و میوانان مەڕاسیمەكە بە ڕێوە چو.\nلە شاری سلێمانی، ئیجازەی زانستی و مۆڵەتنامەی وتنەوەی زانستە شەرعییەکان بەخشرا بە یازدە خوشک، لە لایەن زانای مجیز دکتۆر ئەحمەدی شافعی لە خوێندنگەی (غەزالی) بۆ زانستە شەرعییەکان تەواویان کردبوو۰\nئەمەش بۆتە مایەی دەست خۆشی كە كۆمەڵێك ئافرەت توانیان شارەزای لە زانستەكانی شەریعەتی ئیسلام وەربگرن.(İLKHA)\nبليته كان زانست شەرعی كوردستان سلێمانی


✌ BÜYÜK HECÎ MURAT (AZAD BACİNÎ) Şehitler\n📅 Da eklendi Apr 8 2020 12:25AM\nNavê Qod: AZAD BACİNÎ Nav û Paşnav: BÜYÜK HECÎ MU [ Daha... 👁] ✖ ✖ 0 2 ✔ 82% ✍ J.O.E. 8-4-2020 0:25:34\n✌ تاریق خدر پیرۆت Şehitler\n📅 Da eklendi Apr 4 2017 9:32AM\nلە تەمەنی 47 ساڵیدا لە رۆژی 03-10-2014 گوڵاڵە شەهی [ Daha... 👁] ✖ ✖ 3 0 ✔ 99% ✍ H.B. 4-4-2017 9:32:57\n📝 دەربارەی بەرنامە گاڵتە ئامێزەکەی کەناڵی ئاسمانی کوردسات Belgeler\n📅 Da eklendi Oct 4 2014 12:00AM\n👁 Bu başlık 6,650 defa görüntülendi\nسەبارەت بەو بەرنامە گاڵتەئامێزەی کە کەناڵی ئاسمانی [ Daha... 👁] ✖ ✖ 0 0 ✔ 89% ✍ H.B. 4-10-2014 0:00:41\n✌ شار ديريل (عكيد سرحد) Şehitler\n📅 Da eklendi Jan 19 2016 10:11PM\n👁 Bu başlık 6,161 defa görüntülendi\nالاسم الحركي: عكيد سرحد الاسم الحقيقي: يشار ديريل [ Daha... 👁] ✖ ✖ 0 0 ✔ 82% ✍ S.E. 19-1-2016 22:11:41\n✌ عەبدولقادر مستەفا موسلم ناسراو بە (قادر کاش) Şehitler\n📅 Da eklendi Oct 4 2014 12:09PM\n👁 Bu başlık 6,702 defa görüntülendi\nلە گوندی هلنجێ لە دایک بووە. ساڵی 2012 بەشداری کرد [ Daha... 👁] ✖ ✖ 0 0 ✔ 80% ✍ H.B. 4-10-2014 12:09:11\n📊 نەبوو‌نی مووچە قوربانیکردنیش کەمدەکاتەوە Anket ve istatistik\n📅 Da eklendi Oct 3 2014 1:07PM\n👁 Bu başlık 5,202 defa görüntülendi\nبەو پێیەی جەژ‌نی قوربان بە سەربڕینی ئاژەڵ قوربانی [ Daha... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✔ 77% ✍ H.B. 3-10-2014 13:07:46


راپۆرتی وێنەیی خۆپیشاندانی ئەمڕۆی فیدراسیۆنی پەنابەران\nدژ بە ناردنەوەی زۆرەملێی پەنابەرانی کوردستان لە بەریتانیا.\nئامادەکردنی: دەشتی جەمال\nژمارەی ئەو پەنابەرانەی رەوانەی هەولێر دەکرێنەوە گەیشتە چواردە کەس.\nنەژاد یەکیك لەو پەنابەرە کوردانەی لە گرووخانەی دەستبەسەری هارموندسورس راگیراوە بە ناوەندی هەواڵگری فیدراسیۆنی ڕاگەیاند "تەنها لەم گرتووخانەی ئێمە تا ئیستا ١٤ پەنابەر بلیتیان پێداون کە ٣١ی ئەم مانگە رەوانەی فرۆکەخانەی نێودەوڵەتیی هەولێرمان بکەنەوە".\nعوسمان پەنابەریکی دیکە کە ماوەی ٢٠ ساڵە لە ولاتی بەریتانیایە و خاوەنی سێ مندالە و یەکێکە لە گیراوەکان گوتی "زانیارییمان پێگەیشتوە لە گرتووخانەی کۆلن بروکەوە کە زیاتر لە ٣٢ پەنابەر لە گرتووخانەکانی مۆرتن هۆل، بروک هاوس دەستبەسەرن لەبەردەم مەترسیی ناردنەوەدان".\nپەنابەریکی تر لەگرتووخانەی کۆل برۆك بە ناوەندی هەوالگری فیدراسیۆن راگەیاند "ماوەی ٢٢ ساڵە لە ولاتی بەریتانیا دەژیم، خیزانەکەم مامۆستایە و خاوەنی ٧ منداڵم و بچووکەکەیان ٢ ساڵانە و خەلکی کەرکوکم، دەیانەوێ ٣١ی مانگ لەگەڵ ئەم کاروانەی ئێستا رەوانەی هەولێرم بکەنەوەو ژیانم لێ بشێوێنن".\nلە پەیوەندییەکی تەلەفونییدا لەگەڵ دەشتی جەمال سکرتێری فیدراسیۆن سەبارەت بەو هەنگاوانەی ناویانە بۆ راگرتنی ناردنەوەی ئەو پەنابەرانە گوتی "دەیان رێکخراوی داکۆکیکار لە مافەکانی پەنابەران و پەرلەمانتاری بەریتانیا بۆ پشتیوانی لە هەڵمەتی فیدراسیۆن دژ بە ناردنەوەی ئەو پەنابەران، ئاگادارکردۆتەوە هاوکات رۆژی سێشەمە ٢٤ئایار کاتژمیر ٢ی دوانیوەرۆ خۆپیشاندانی گەورە لە بەردەم وەزارەتی ناوخۆی بەریتانیا ڕێکدەخەین بە هاوبەشی خیزان و کەسوکاری ئەو پەنابەرانەی دەستگیرکراون و داواکارم لە پەنابەران و هەڵسوراوانی داکۆکیکار لە مافەکانی پەنابەران لەم خۆپیشاندانە نارەزایەتیە بەشداریی بکەن و پەنابەران تەنها جێنەهێڵن". هەروا گوتیشی "لە ناوخۆی عێراق و کوردستان چەند لایەنی سیاسی و پەرلەمانتار پەیوەندییان بە فیدراسیۆنەوە کردوە و بەڵینیانداوە بە رێگای جۆراوجۆر هەولەکانی خۆیان بخەنەگەر تا فرۆکەخانەکانی کوردستان و عێراق نەخریتە خزمەتی ناردنەوەی زۆرەملێی پەنابەران".\nئیستا پتر لە ٤٠ پەنابەر کە زۆربەیان هاولاتی هەرێمی کوردستانن لە ژمارەیەك لە گرتووخانەکانی بەریتانیا ڕاگیراون وا بریارە رەوانەی فرۆکەخانەی نێودەولەتیی هەولێر بکرینەوە. فیدراسیۆنی سەراسەری پەنابەرانی عێراقی هەڵمەتێکی راگەیاندوە لە پێناو بەرگرتن بە ناردنەوەی ئەو پەنابەرانە و ئازادکردنیان.\n٢٢\_٥\_٢٠٢٢ - بەریتانیا - لەندەن


ئه‌شواق جاف: سێ پێشمه‌رگه ده‌ستگیر كراوه‌كه له ژێر ئه‌شكه‌نجه‌دا ئیعتیرافیان پێكراوه\n13/2/2018 - 11:04\nهیچ په‌یوه‌ندییه‌كیان به گروپی ئاڵا سپیيه‌كانه‌وه نییه\nپه‌رله‌مانتارێكی فراكسیۆنی پارتی رایده‌گه‌ێنێ، سێ پێشمه‌رگه ده‌ستگیركراوه‌كه هیچ په‌یوه‌ندییه‌كیان به گروپی ئاڵا سپیه‌كان نییه‌و له ژێر ئه‌شكه‌نجه‌دا له‌لایه‌ن هێزه ئه‌منییه‌كانی عێراقه‌وه ئیعتیرافیان پێكراوه.\nئه‌شواق جاف، ئه‌ندامی ئه‌نجومه‌نی نوێنه‌رانی عیَراق له فراكسیۆنی پارتی دیموكراتی كوردستان به ده‌زگای سه‌ته‌لایتی كوردستانی ڕاگه‌یاند: دوای وه‌رگرتنی ڕه‌زامه‌ندی دادوه‌ر بۆ بینی ئه‌و سێ كه‌سه كورده‌ی، كه به تۆمه‌تی ئه‌ندام بوونیان له گروپی ئاڵا سپیه‌كان ده‌ستگیر كرابوون، ئه‌مڕۆ سه‌ردانم كردن له گرتوخانه‌ی فڕۆكه‌خانه‌ی موسه‌نا له به‌غدا و له‌گه‌ڵیان قسه‌م كرد، له ڕاستیدا ئه‌وانه هیچ په‌یوه‌ندییه‌كیان به‌و گروپه‌وه نییه، له ژێر ئه‌شكه‌نجه‌ی و كاره‌بادا دانیان به‌وه‌دا ناوه.\nگوتیشی:ئه‌و پێشمه‌رگانه پێشتر شه‌ڕی داعشیان كردووه و هیچ په‌یوه‌ندیه‌كیان به‌و گروپه‌وه نییه.\nئه‌شواق جاف ڕاشیگه‌یاند، نه‌ریمان حسێن حه‌سه‌ن پێشتر له‌گه‌ڵ كه‌ریم وه‌هاب ئه‌حمه‌د كێشه‌یان هه‌بووه، كه دراوسێ بوون، بۆیه له‌كاتی ئه‌شكه‌نجه‌داندا كه‌ریم ناوی ئه‌وی هێناوه، واته نه‌ریمان دوور و نزیك په‌یوه‌ندی به كێشه‌كه‌وه نییه و هیچ شتێكی له‌سه‌ر نییه.\nسه‌باره‌ت به هۆكاری ده‌ستگیركردنیان ئه‌و په‌رله‌مانتاره ئاماژه‌ی بۆ ئه‌وه‌شكرد، ئه‌مانه گوایه پێشتر پێشمه‌رگه بوون و دواتر چوونه‌ته ڕیزه‌كانی گروپی ئاڵا سپیه‌كان و دژی هێزه ئه‌منیه‌كانی عیراق شه‌ڕیان كردووه،: به‌ڵام له ڕاستیدا وانییه، چونكه ئه‌مانه به بیانووی بوونی چه‌ك له ماڵه‌كانیان ده‌ستگیركراون، كه گوایه له‌گه‌ڵ ئه‌و گروپانه كاریان كردووه.\nئه‌شواق جاف گوتیشی:بۆ چاره‌سه‌ركردنی كێشه‌ی ئه‌و سێ هاووڵاتییه پێشمه‌رگه كورده‌ی گرتوخانه‌ی فڕۆكه‌خانه‌ی موسه‌نا پێویسته دوو ڕێكار له لایه‌ن وه‌زاره‌تی پێشمه‌رگه و لیواكه‌یانه‌وه بگیرێته‌به‌ر، من به‌م نزیكانه سه‌ردانی وه‌زاره‌تی پێشه‌رگه و لیواكه‌یان ده‌كه‌م بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌وانه‌یان بۆ جێبه‌جێ بكرێت، یه‌كه‌م ده‌ركردنی نوسراوێك له لیوای 134ی پێشمه‌رگه‌وه، كه ئه‌وانه پێشمه‌رگه‌ن. دووه‌میش، ده‌بێت ئه‌و لیوایه ژماره‌ی ئه‌و چه‌كانه‌ی، كه میلاكی خۆی بووه پێشتر بینوسێت بۆ ئه‌وه‌ی به‌راورد بكرێت له‌گه‌ڵ ئه‌و چه‌كانه‌ی ده‌ستیان به‌سه‌ردا گیراوه، به‌م شیوه‌یه كێشه‌كه‌یان چاره‌سه‌ر ده‌كرێت.\nئه‌و پێشمه‌رگانه‌ی له‌لایه‌ن هێزه ئه‌منییه‌كانی عێراق ده‌ستگیركراون ئه‌مانه‌ن: ناویان (ڕه‌حیم مه‌جید حارس، جێگری ئه‌فسه‌ری خانه‌نشینه، نه‌ریمان حسێن حه‌سه‌ن له لیوای 134ی فه‌وجی 3 له باره‌گای ئه‌و فه‌وجه ده‌وامی كردووه، كه‌ریم وه‌هاب ئه‌حمه‌د له لیوای 134 فه‌وجی 3 سریه‌ی 2 ده‌وامی كردووه له داقوق.


سلێمان عەبدوڵا یونس - 29-05-2019 - 46367 جار خوێندراوەتەوە\nدۆخی کوردستان لەسۆنگەی بارزانی تێکچوە، بۆیە تێپەڕینی دۆخی قەیران و چاکبونەوەی دۆخەکەش، لانیکەم لە وێستگەی ئێستادا، ھەر بە بارزانی خراپتر یان باشتر دەبێت.\nیەکێک لەکێشەکانی بارزانی ئەوەیە، ھەتا بەئێستا دەگات، ئەو ھەر لە چوارچێوەی بیرکردنەوەی شۆڕشی گوڵاندا بەمێنتاڵێتیەکی پارتیانەوە پێشمەرگەیە، لەکاتێکدا، ئەو لەدوای کۆچی دوایی بارزانی گەورەوە، بەرپرسیارێتیەکەی لە وەزیفەی پێشمەرگەیاتی پارتیەوە، بۆ ڕێبەرایەتی یەک لە دو جومگە گەورەکانی شۆڕش گوازراوەتەوە.\nلەوەش زیاتر و بەتایبەت دوای کۆچی دوایی مامجەلال، بارزانی وەک دیفاکتۆ، میراتی سپی مەرجەعبونی گەلەکەشی بۆ بەجێدەمێنێت، کەچی بەدەر لە چاوەڕوانیەکان ئەو لەئەرزی واقعدا، ھەر لە تخوبی میراتی زەردی مەرجەعبونی حزبەکەیدا دێت و دەچێ.\nبارزانی تاکە مەرجەعێکی دنیایە، دژایەتی و لایەنگری کەسی پەیڕەو دەکات و ڕیسک بە دڵ و قودسی نیشتیمانەکەی و خەونی گەورەی خۆشیەوە دەکات و لەبری ڕێنوێنی، ڕوبەڕوی سەرکردە گەنجەکانی گەلەکەی خۆی دەوەستێتەوە، لەکاتێکدا ئەو پێویستە باوکی میللەت و ڕێبەری ھاوسەنگ و یەکسان و لەیەک مەسافە وەستاوی نێوان ڕۆڵە جیاوازەکانی گەلەکەی بێت.


پەیدابوون 4 KSS – 1. Mose 4 HOF | Biblica\nپەیدابوون 4 KSS – 1. Mose 4 HOF


ساڵیادى فتواکەى خومەینى لە دژى رۆژهەڵاتى کوردستان\nئێستاش لە ٣٩هەمین ساڵیادى فتواکەى خومەینى بۆ کوشتاری خەڵکى رۆژهەڵاتىت کوردستان، دەسەڵاتى ئێران درێژە بە پێشێلکردنى مافە رەواکانى گەلی کورد دەدات. کۆمارى ئیسلامى لە ماوەى ٤٠ ساڵى رابردوودا بەردەوام بووە لە تاڵانکردن، چەوساندنەوەى کوردەکان، تێکدانى ژینگەى کوردستان، دروستکردنى دووبەرەکى لە نێوان هاووڵاتییانی کوردستاندا، برەودان بە ماددە هۆشبەرەکان و لەشفرۆشی، برەودان بە بێکاری، برەودان بە دروستکردنى گروپى بەسیج لە دژى کۆمەڵگە، دەستگیرکردن و لەسێدارەدان و بڕینەوەى سزاى زیندانیى درێژخایەن. بە چاوى هاووڵاتى پلە نزم سەیری هاووڵاتییانى کوردستان لە شیعەوە بۆ سونە، هەموو پێکهاتە ئایینی و زمانییە جیاوازەکانى کوردستان لە ٧ پارێزگای زاگرۆس و باکوورى خوراسان دەکات.\nسەربارى ئەوەى حکومەتى کۆمارى ئیسلامیى ئێران وەڵامی داوا رەواکانى گەلی کورد و گەلانى ترى ئێرانى بە سەرکوتکردن و کوشتار داوەتەوە، بەڵام گەنجان و ژنانى رۆژهەڵاتى کوردستان لەسەر بنەماى نەتەوەى دیموکراتیک و رامان و فەلسەفەى عەبدوڵا ئۆجالان، رۆڵی پێشەنگ لە تێکۆشانیان لە ئەستۆ گرتووە و ئەمڕۆ رێکخراوترین هێزى کۆمەڵایەتى، سیاسی، رۆشنبیری و سەربازییان هەیە، کە بووەتە هۆی دڵەڕاوکێى و ترسی حکومەتى ئێران و گروپە مەیلەو ئۆپۆزسیۆنە دەسەڵاتخوازەکانی دەرەوەى ئێران.\n519 جار خوێندراوه‌ته‌وه\nمیوانی سه‌رهێڵ: 109\nکۆی سه‌ردان: 18044304


نێچیرڤان بارزانی و ڕۆشنبیران - سەنگەر قوباد\n1/12/2018 - 23:28\nنێچیرڤان بارزانی و ڕۆشنبیران\nزۆریەک لە ڕۆشنبیرە دیارەکانی کوردی لە دەرەوەی وڵات گەڕاندەوە بۆ کوردستان و کار و پڕۆژەی گرنگی پێدان\nلە ساڵانی ئاوەدانی و خۆشگوزەرانیی هەرێمی کوردستاندا، نێچیرڤان بارزانی پشتیوانێکی نمرەیەکی ڕۆشنبیران و هونەرمەندان بووە و، بە پشتیوانیی جەنابیان زۆر پڕۆژە و دامەزراوەی گرنگی هونەری و ڕۆشنبیری خرایە سەرپێ، بۆیە سەرۆکی حکومەتی هەرێم ڕۆڵی ئەرێنی لە بونیادنانی پرۆسەی ڕۆشنبیریشدا هەبووە.\nڕۆشنبیری و هەموو کایەکانی تر پێوەستن بە ئەدائی حکومەتەوە، لەگەڵ حکومەتیشدا سیاسییەکان دەتوانن کاریگەرانە پرۆسەی هونەر و مەعریفە پێش بخەن، چونکە ئەستەمە ڕۆشنبیری بەبێ پشتیوانیی سیاسەت یان حکومەت بتوانێ بژیت. لە هەر شوێن و زەمەنێکدا، تا سیاسەتمەداران و دەسەڵاتداران بایەخیان بە چالاکیی ڕۆشنبیری نەدابێ و پشتیوانیی ماددی و مەعنەوی ڕۆشنبیرانیان نەکردبێ، هەرگیز کایەی ڕۆشنبیری ئاکتیڤ نەبووە و گەشەی نەکردووە. بەڵام لە هەر کات و شوێنێک دەسەڵاتدارانی سپێشەڵ ڕۆشنبیر بووبن و کایەی ڕۆشنبیرییان لا گرنگ بووبێت، بێ یەک و دوو ئەو کایەیە بووژاوەتەوە و شارستانیەتی ڕاقیی لێ کەوتووەتەوە.\nساڵانی دوای پرۆسەی ئازادیی عێراق ساڵانێکی زێڕینی کایەی ڕۆشنبیریی هەرێمی کوردستانە، چونکە لەو ساڵانەدا بایەخێکی ئێجگار گەورە بە چالاکییە ڕۆشنبیری و هونەرییەکان دەدرا و، کۆمەڵێک دامەزراوەی ڕۆشنبیری و هونەریی باش کرانەوە و، پشتیوانیی ماددی و مەعنەوی نووسەران و هونەرمەندان و کار و چالاکییەکانیان دەکرا، ئەو قۆناغەیش بە پشتیوانیی نێچیرڤان بارزانی سەرۆکی حکومەتی هەرێم دەکرا.\nئەو زۆریەک لە دەزگە ڕۆشنبیری و هونەرییەکانی دامەزراند و زۆریەک لە ڕۆشنبیرە دیارەکانی کوردی لە دەرەوەی وڵات گەڕاندەوە بۆ کوردستان و کار و پڕۆژەی گرنگی پێدان، بەمەیش بواری کولتووری بە شێوەیەکی بەرچاو بوژایەوە. ماوەی چوار ساڵە بواری ڕۆشنبیری و هونەر لە کوردستان بەرەو دوا دەچێ و، بەشێکی زۆری دامەزراوە کاریگەرەکانیش داخراون و بایەخ بە چلاکییە فەرهەنگییەکان نادرێت، ئەم پاشکەوتنەیش کاردانەوەی نەرێنی لەسەر کولتوور و هونەر دادەنێت، بەمەیش وڵات دوادەکەوێت. بەڵام لە ئێستادا کە هەنگاوەکان بە ئاڕاستەی باشتربوونی دۆخی ئابوری کوردستان دەچێت، بەدڵنیاییەوە نێچیرڤان بارزانی سەرۆکی حکومەت هەوڵەکانی بۆ بوژاندنەوەی بواری فەرهەنگی دەخاتەوە گەڕ و گرنگییەکی زیاتر بە هونەر و ڕۆشنبیری دەدات.


کامیان پرۆفسۆرەکەیە؟ | kurditgroup\nجێگری داهاتوو. دوکتور "هیروشی ئیشیگۆرو" (Hiroshi Ishiguro) بۆ دروست کردنی ئەم رۆبۆتە کە کۆپی خۆیەتی، لە سکانێکی سێ رەهەندی و گەچ کەڵکی وەردەگرتوو، Geminoid HI-2 هەموو کردارەکانی ئیشیگۆرو ئەنجام دەداتەوە و هەرچێکیش بڵێ ئەو هاوکات دووپاتی دەکاتەوە. تەنانەت جوڵەی لێوەکانیشیان ساینکرۆنس کراوە و ئەم چۆن لێ و بجوڵێنێتەوە ئەویش بە هەمان شێوە لێوەکانی دەجوڵێنێتەوە.\nئامانجی ئەم پرۆفسۆرە لە دروست کردنی ئەم رۆبۆتە ئەوەیە کە هەرکات خۆی نەیتوانی لە زانکۆدا وانە بڵێتەوە، کوپیەکەی خۆی وەک جێگری خۆی لەوێ دابنێ...\nسەیرە لە بەشێ بۆچووندا وێنەکە وەردەگرێ بەڵام لە بەشی هەواڵدا وێنەکەی پێ چووکەیە!\nUntitled-1.jpg 81.53 ک.ب.\nدەستخۆش کاک حامید، لە سەکۆ من و کاک هیوا وەڵاممان بۆ داناوی ، هەر وێنەیەکت ویست، چەندێ بچووکیش بوو، دایبگرە ناو کۆمپیوتەرەکەت و [url=http://www.resize2mail.com/index.php]لەم بەستەرە[/url] بە دوو کرتە بار و چاکی بکە بە خۆڕاییە ، ئەبو شوارب پارەکەی داوە.\nدەستی خۆتان خۆش بێ کاکە زەندی. هەر بژی ئەبو شوراب.\nکاک حامید بژیت ، لە ناوەرۆکی هەواڵەکە هەمو شتێک دوپات دەکاتەوە باشە گەر لە زانکۆ(Hiroshi Ishiguro) نەیتوانێ بچێ چۆن وانەکە دەڵیتەوە هێج رون کردنەوەیەک هەیە لەسەر ئەم کارە\nکاکە رەوەند رەنگە بۆ خۆی لەو شارە نەبێ، یان لە شارێکیتر بێ، هەموو وانەکان لە رێگای دوورەوە بەو رۆبۆتە دەڵێ و ئەویش لە زانکۆ بە خوێندکاران دەڵێتەوە. من یەک دوو ساڵ لەمەو بەر ئەم ڤیدیۆیەم لە رۆیتر دا دیت کە ناردبووی بە تەلەفزیۆنێکی کوردی منیش کردم بە هەواڵێک. لەوێدا بە درێژی باسی دەکا کە ئەو پرۆفسۆرە ئەم رۆبۆتەی وەک جێگر دروست کردووە بۆ ئەو کاتانەی کە خۆی لەوێ نەبێ یان بە هەر هۆیەکی ترەوە نەتوانێ لە زانکۆ بێ. بەلام بۆ خۆی بەردەوام پێوەندی لەگەڵ هەیە. یاکێکیتریشیان وەک ئەمە دروست کردووە کە ژنە. ئەو پرۆفێسۆرە لەو باوەڕەدایە کە ئەو رۆبۆتانە هەرچەندە زیاتر رووکاری دەرەکیان لە مرۆڤ بچێ، هێندە زیاتر سەرنجی خەڵکی رادەکێشێ و خەڵکی گوێی بۆ دەگرن. لە رۆژنامەی میترۆدا نووسرابوو کە ژنە ئامۆزای ئەم رۆبۆتە لە نوروێژ یان دانمارک دایە و جاروبارە یەکتری دەبین.


نزاو پاڕانه‌وه له قورئانی پیرۆزه‌وه. ((3\nپه‌ناگرتن له وه‌سوه‌سه‌ی شه‌یطان\nقُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ النَّاسِ ﴿١﴾ مَلِكِ النَّاسِ ﴿٢﴾ إِلَـٰهِ النَّاسِ ﴿٣﴾ مِن شَرِّ الْوَسْوَاسِ الْخَنَّاسِ ﴿٤﴾ الَّذِی یُوَسْوِسُ فِی صُدُورِ النَّاسِ ﴿٥﴾ مِنَ الْجِنَّةِ وَالنَّاسِ ﴿٦﴾ ( الناس )\nئه‌ی محمد ( دروودی خوای لێبێت ) ( ئه‌ی ئیماندار ) بڵێ:\nپه‌نا ده‌گرم به په‌روه‌ردگاری خه‌ڵکی\nبه خوای خه‌ڵکی\nله شه‌ڕ و خراپه‌ی ئه‌وه‌ی که وه‌سوه‌سه و خه‌ته‌ره و خه‌یاڵ ده‌خاته دڵه‌وه که (خه‌ناسه). بریتیه له‌وه‌ی که وه‌سوه‌سه فڕێ ده‌داته سینه و دڵ و ده‌رونی خه‌ڵکییه‌وه\nله‌جنۆكه‌و له‌ئاده‌میی، (ئه‌وانه‌یان شه‌یتان ره‌فتارن)4\nخوای گه‌وره ده‌فه‌رموێ: وكذلك جعلنا لكل نبى عدوا شیاطین الإنس والجن یوحى بعضهم إلى بعض زخرف القول غرورا ﴿الأنعام: ١١٢﴾\nپێشه‌وا (ئه‌حمه‌د)یش ئه‌م فه‌رمووده‌یه‌ی هێناوه: كه ئه‌بووزه‌ر ده‌ڵێ: جا رێك چومه مزگه‌وت، ده‌بینم پێغه‌مبه‌ر (صلی الله علیه و سلم) له‌وێیه، پاشان دانیشتم و، فه‌رمووی: (( یا أبا ذر هل صلیت ؟)) واته: ئه‌بازه‌ر! نوێژت كردووه؟ وتم: نا، فه‌رمووی: (( قم فصل ))واته:هه‌ر ئێستا هه‌سته‌و نوێژه‌كه‌ت بكه، منیش نوێژم كردو پاشان فه‌رمووی: (( تَعَوَّذْ من شر شیاطین الإنس والجن )) له شه‌ڕی شه‌یاتینی ئاده‌میی و جینی په‌نا به‌ره به‌رخوا. (ئه‌بوزه‌ر) ده‌ڵێ: گوتم: باشه! شه‌یاتینی ئاده‌میش هه‌یه؟! فه‌رمووی هه‌یه. به‌ڵێ.. ئه‌م سووره‌ته فێری ئه‌وه‌مان ده‌كات كه هه‌موو كات په‌نا به‌رینه به‌ر خوای گه‌وره له هه‌موو ئیش و كاره‌كاندا ، وه‌خۆمان بپارێزین له‌وانه‌ی ده‌یانه‌وێ به قسه‌ی لووس و بێناوه‌رۆك له‌خشته‌مان به‌رن، به‌تایبه‌ت له ئاده‌میه شه‌یتان و شه‌یتانكاره‌كان، خۆ بێگومانه كه گه‌لێ كه‌س هه‌یه له دێو (عیفریت) و جنۆكه‌كان ، زۆر خراپتره‌و زیانی گه‌وره‌تره، شه‌یتانیش به شاڕه‌گه خوێنبه‌ره‌كاندا دێت و ده‌چێ و، به‌شی خۆیشی ده‌سه‌ڵاتی دراوه‌تێ، بۆیه پێویسته مرۆڤ هه‌میشه وریابێ و ئاگای له‌خۆی بێ و شه‌یتان فریوی نه‌دات. سا خوایا به‌میهره‌بانی خۆت بمان پارێزه له‌پیلانی جنۆكه‌و مرۆڤه دووڕوو و خراپه‌كاره‌كان و زمان لووسه‌كان بمانپارێزه، و له‌سه‌ر ئاینه‌كه‌ی خۆت دامه‌زراومان بكه‌و هێزو پێزمان بۆ زیاد بكه، تا باشتر بتوانین خزمه‌تی ئیسلام و دینه‌كه‌ت بكه‌ین. په‌یامبه‌ر (صلی الله علیه و سلم) هه‌موو شه‌وێ - كه ده‌چووه جێگای خه‌و بۆ نووستن- سێ جاران سووره‌تی ( قل هو الله )، ( قل أعوذ برب الفلق )، ( قل أعوذ برب الناس )ـی ده‌خوێندو، فووی به‌هه‌ردوو ده‌سستیا ده‌كردوو به هه‌موو ئه‌ندامه‌كانی لاشه‌یدا ده‌یهێنا، به تایبه‌ت ده‌م و چاوو سه‌رو هه‌ر جێگایه‌كی دی كه ده‌ستی پێی ده‌گه‌یشت.\nرَّبِّ أَعُوذُ بِكَ مِنْ هَمَزَاتِ الشَّیَاطِینِ ﴿المؤمنون: ٩٧﴾\nپه‌روه‌ردگارا من په‌نا ده‌گرم به تۆ له‌هه‌موو خه‌ته‌ره‌و خه‌یاڵ و وه‌سوه‌سه‌ی شه‌یتانه‌کان\nوَأَعُوذُ بِكَ رَبِّ أَن یَحْضُرُونِ ﴿المؤمنون: ٩٨﴾\nپه‌نا ده‌گرم به تۆ ئه‌ی په‌روه‌ردگارم که شه‌یتانه‌کان به‌ده‌ورمدا کۆ ببنه‌وه‌و (سه‌رم لێ بشێوێنن )\nداوای یارمه‌تی بۆ کاری چاکه\nرَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّكَ أَنتَ السَّمِیعُ الْعَلِیمُ ﴿البقرة: ١٢٧﴾\nپه‌روه‌ردگارا ئه‌م كاره‌مان لێ وه‌ربگره‌و له ڕیزی چاكه‌كانماندا تۆماری بكه، چونكه به‌ڕاستی تۆ خوایه‌كی زۆر بیسه‌رو زانایت.\nرَّبِّ أَدْخِلْنِی مُدْخَلَ صِدْقٍ وَأَخْرِجْنِی مُخْرَجَ صِدْقٍ وَاجْعَل لِّی مِن لَّدُنكَ سُلْطَانًا نَّصِیرًا ﴿الإسراء: ٨٠﴾\nپه‌روه‌ردگارا یارمه‌تیم بده تا هه‌رکاتێك ده‌ستبه‌کاری (هه‌ر خێرێك بووم) به‌چاکی و ڕاستی و دروستی ئه‌نجامی بده‌م و له هه‌رکارێك بوومه‌وه‌و ئه‌نجاممدا سه‌ره‌نجامێکی چاکی هه‌بێت و به‌جوانی لێی ده‌رچم و هه‌میشه‌و به‌رده‌وام له‌لایه‌ن خۆته‌وه ده‌سه‌ڵاتێکم پێ ببه‌خشه که ببێته هۆی سه‌رکه‌وتنی به‌رده‌وامم\nداوای خۆگری و ئارامگرتن\nرَبَّنَا أَفْرِغْ عَلَیْنَا صَبْرًا وَتَوَفَّنَا مُسْلِمِینَ ﴿الأعراف: ١٢٦﴾\nپه‌روه‌ردگارا خۆگری و ئارامیمان به‌سه‌ردا بڕێژه‌و به موسوڵمانێتی بمانمرێنه.\nرَبَّنَا أَفْرِغْ عَلَیْنَا صَبْرًا وَثَبِّتْ أَقْدَامَنَا وَانصُرْنَا عَلَى الْقَوْمِ الْكَافِرِینَ (البقرة:٢٥٠)ِ\nپه‌روه‌ردگارا خۆگری و ئارامگریمان پێ ببه‌خشه، (دڵ و ده‌روون و) پێکانمان دامه‌زراو بکه و سه‌رمان بخه به‌سه‌ر قه‌وم و هۆزی بێباوه‌ڕاندا.\nرَبَّنَا إِنَّكَ جَامِعُ النَّاسِ لِیَوْمٍ لَّا رَیْبَ فِیهِ إِنَّ اللَّهَ لَا یُخْلِفُ الْمِیعَادَ ﴿آل عمران: ٩﴾\nپه‌روه‌ردگارا به‌ڕاستی تۆ کۆکه‌ره‌وه‌ی هه‌موو خه‌ڵکیت له ڕۆژێکدا که هیچ گومانی تێدانیه، بێگومان خوا (زاتێک نیه) که به‌ڵێنی خۆی نه‌باته سه‌ر.\nرَبَّنَا لَا تُزِغْ قُلُوبَنَا بَعْدَ إِذْ هَدَیْتَنَا وَهَبْ لَنَا مِن لَّدُنكَ رَحْمَةً إِنَّكَ أَنتَ الْوَهَّابُ\n﴿آل عمران: ٨﴾\nپه‌روه‌ردگارا.. دوای ئه‌وه‌ی که هیدایه‌ت و ڕێنمووییت کردین، دڵه‌کانمان لامه‌ده له ڕێگه‌ی ڕاست و له ڕه‌حمه‌ت و به‌خششی تایبه‌تی خۆت به‌هره‌وه‌رمان بکه، چونکه به‌ڕاستی تۆ به‌خشنده و به‌خشێنه‌ری.\nپێغه‌مبه‌ری ئازیزمان ( دروودی خوای لێبێت ) له‌باره‌ی دامه‌زراندنی دڵه‌كانه‌وه‌و، لادانیان له‌خوا ده‌خوازێ و ده فه‌رموی: (( یامُقَلَّبَ الْقُلُوبِ ثَبَّتْ قَلْبِى على دینِكَ )) پاشان ئایه‌تی: ربنا لاتزغ قلوبنا بعد إژ هدیتنا وهب لنا من لدنك رحمه إنك أنت الوهاب ی خوێنده‌وه.\nچاوه‌ڕوانی به‌شی چواره‌م بن إن شاءالله..


دیمانە لەگەڵ د. عرفان مستەفا دا، بەشی دووەم ، هەڵۆ بەرزەنجەیی – Peshmergekan\nكورد هه‌ر له‌و سه‌ره‌تایه‌وه به شوێن فۆرمێكی حوكمڕانیدا ده‌گه‌ڕێت كه له‌سه‌ر بنه‌مای زاڵیه‌تی دانه‌مه‌زابێت. به‌ڵام تا ئه‌م ساته‌وه‌خته‌ش كورد نه‌یتوانیوه بگات به دۆزینه‌وه‌ی ئه‌و فۆرمه له حوكمڕانی كه له‌هه‌مان كاتدا له‌سه‌ر بنه‌مای زاڵیه‌تی دانه‌مه‌زرابێت و سیسته‌مه نێوده‌وڵه‌تییه‌كه‌ش رێگه‌ی به‌وه دابێت له ده‌ره‌وه‌ی خۆیه‌وه بوونی هه‌بێت.\nله‌ناو ئه‌و سنوره سیاسییه‌دا كه ده‌وڵه‌تی عێراقی له‌سه‌ر دامه‌زاروه، دوو ناسنامه‌ی هاوبه‌ش بۆ سێ توخمی جیاواز هه‌ن. دوو ناسنامه‌كه یه‌كیان ناسنامه‌ی نه‌ته‌وه‌یی-زمانییه‌و ئه‌وی تریان ناسنامه‌ی مه‌زهه‌بییه. سێ پێكهاته جیاوازه‌كه‌ش سوننه‌و شیعه‌و كوردن. سونه‌و شیعه له ناسنامه مه‌زهه‌بیه‌كه‌دا جیان و له ناسنامه نه‌ته‌وه‌یی-زمانییه‌كه‌دا هاوبه‌شن. سونه‌و كورد له ناسنامه نه‌ته‌وه‌یی-زمانییه‌كه‌دا جیان و له ناسنامه مه‌زهه‌بییه‌كه‌دا هاوبه‌شن. شیعه‌و كورد هه‌م له ناسنامه مه‌زهه‌بیه‌كه‌و هه‌م له ناسنامه نه‌ته‌وه‌یی-زمانییه‌كه‌دا جیان و هیچ ناسنامه‌یه‌كی هاوبه‌ش له نێوانیاندا نییه.


21/9/2021 - 17:48\nوەزارەتی کشتوکاڵ و سەرچاوەکانی ئاو له ڕاگه‌ێندراوێكدا ڕایگه‌یاند: لەپێناو چاودێری وکۆنترۆڵکردنی نرخ و بەرژەوەندی گشتی هاوڵاتیان و خاوەن کارەکان بڕیاردرا بە هەڵگرتنی باج لەسەر هاوردەکردنی بەرهەمەکانی: ( خەیار و تەماتە و باینجان و بامیە و بیبەر).\nله ڕاگه‌ێندراوه‌كه‌ی وه‌زاره‌تی كشتوكاڵدا هاتووه: دوابەدوای بەدواداچوون بۆ بازاڕەکانی عەلوەی سەوزە و مێوە لە هەرێمی کوردستان و بەهۆی کەمبوونەوە و بەرزبونەوەی نرخی بەرهەمەکانی (خەیار و تەماتە و باینجان و بامیە و بیبەر ) بەمەبەستی کۆنترۆڵکردنی نرخی ئەو بەرهەمانە وەزارەتی کشتوکاڵ و سەرچاوەکانی ئاو، بڕیاریدا بەهەڵگرتنی باج لەسەر هاوردەکردنی ئەو بەرهەمانەی ئاماژەی پێکراوە لەرێکەوتی 2021/10/1 .\nڕاشیگه‌یاندووه: بۆ ئەم مەبەستە وێنەیەک لەبڕیاری وەزارەت بە نوسراوی ژمارە( 6764 ) لە (2021/9/21) ئاراستەی وەزارەتی دارایی و ئابووری / ب.گشتی گومرک کراوە بە مەبەستی هەماهەنگی و کاری پێویست و ئاگادار کردنەوەی لایەنە پەیوەندی دارەکان.


پێشانگا – Yalla\n١٢هەمین پێشانگای نێودەوڵەتی لە سلێمانی بەڕێوەچوو\nرۆژی ١٤-١١-٢٠١٤ کە هاوکاتبوو لەگەڵ ساڵیادی دامەزراندنی شاری سلێمانی، دوازدەهەمین پێشانگای نێودەوڵەتی لەو شارەدا کرایەوە. لەم پێشانگایەشدا چەندین کۆمپانیای لۆکاڵی و بیانی کەلوپەلەکانیان نمایشکرد. پسپۆڕانی ئابووریش پێیان وایە کردنەوەی پێشانگای لەم شێوەیە بۆ بوژاندنەوەی ئابووری وڵات لە ئێستادا زۆر پێویستە.\nتمّ النشر بواسطةYalla یه‌ڵڵا نوفمبر 17, 2016 نُشر فيژیانالوسوم: سلێمانی،نێودەولەتی،پیشەسازی،پێشانگا،پێشانگای نێودەولەتیاترك تعليقًا على ١٢هەمین پێشانگای نێودەوڵەتی لە سلێمانی بەڕێوەچوو\nبه وێنه ڤیستیڤاڵی گه شتیاری له هه ولێر\nیەڵڵا – هەولێر محمد عمر موسه ییی لە ژێر دروشمی “لەسایەی قارەمانێتی پێشمەرگە، پەرە بە کەلتور و گەشتیاری کوردستان دەدەین”، ئەمڕۆ ١٦-١١- ٢٠١٦ لە پەیمانگای تەکنیکی کارگێڕی هەولێر چوارەمین پێشانگای گەشتییاری کەلتوری بەڕێوە چوو.\nتمّ النشر بواسطةYalla یه‌ڵڵا نوفمبر 17, 2016 نُشر فيژیانالوسوم: هەولێر،پێشانگا،گەشتیاریاترك تعليقًا على به وێنه ڤیستیڤاڵی گه شتیاری له هه ولێر\nڕەوا جەلیزا بۆ یەکەم جار پێشانگایەک دەکاتەوە\nرەوا بڕیاریدا دواجار پێشانگایەک بکاتەوە بۆ کارەکانی. ئەو کارانەی رۆژانە دروستی دەکرد و لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان بڵاوی دەکردەوە و خەڵكانیش دوور بە دوور تەماشایان دەکرد و دەیانویست لە نزیکەوە پێی ئاشنابن. بەڵام دواجار بڕیاریدا کارەکانی سەرجەم کارەکانی لە پێشانگایەکدا کۆبکاتەوە کە تەنها بۆ نمایش و بینین نەبێت، بەڵکو بیانفرۆشێت و لە میانی پێشانگاکەشدا پارە بۆ …\nمتابعة قراءة “ڕەوا جەلیزا بۆ یەکەم جار پێشانگایەک دەکاتەوە”\nتمّ النشر بواسطةYalla یه‌ڵڵا أكتوبر 9, 2016 أكتوبر 10, 2016 نُشر فيبەهرەمەندی،ژنالوسوم: شیوەکاری،پێشانگا،ژن،کوردستاناترك تعليقًا على ڕەوا جەلیزا بۆ یەکەم جار پێشانگایەک دەکاتەوە


"ده‌زگای ئاسایش خۆی دووباره ده‌كاته‌وه" | ROJnews\nپێنجشەممە, 25 يول 2019 - 12:57\n-رۆژی ١٥-٩-٢٠١٠ ده‌زگای ئاسایشی گشتی له ئه‌نجامی "لیژنه‌ی لێكۆڵینه‌وه له ناسنامه‌ی بكوژانی قوتابی سه‌رده‌شت عوسمان" دانپیانانی (هیشام مه‌حمود ئیبراهیم)ی له رێگای كه‌ناڵه ئاسمانییه‌كانی كوردستان و زاگرۆزی پارتی دیموكرات بڵاوكرده‌وه، كه تیایدا دانینابوو به تیرۆركردن و كوشتنی رۆژنامه‌نووس سه‌رده‌شت عوسمان له رێگای "انصار اسلام"ه‌وه، لیژنه‌ی لێكۆلینه‌وه‌كه‌ش به فه‌رمانی مه‌سعود بارزانی له وه‌زاره‌تی ناوخۆ و ده‌زگا ئه‌منییه‌كان پێكهاتبوو.\nدواتر له رێگای دادگاوه ده‌ركه‌وت، (هیشام) پێش ده‌ستگیركردنی له ٧-٩-٢٠١٠ و بڵاوكردنه‌وه‌ی ڤیدیۆی دانپیانانه‌كه‌ی بۆ رای گشتی، له ٣٠-٨-٢٠١٠ ئیفاده‌ی "سیناریۆكان"ی لێوه‌رگیرابوو، له كاتێك ئازادبووه.\nپاشان (هیشام) له وته‌كانی دادگای، له دانپیانان به "كوشتنی سه‌رده‌شت عوسمان" په‌شیمانبووه‌وه، بۆیه به بڕیاری دادوه‌ر ئازادكرا، له دوای ته‌واوی ئه‌و سیناریۆ و ساخته‌كارییه‌ی نێوان (هیشام) و ده‌زگا ئه‌منییه‌كان هیچ له‌باره‌ی كاری تازه‌ی ناوبراو نازانین.\n-ساڵی ٢٠١٦ له رووداوی ته‌قینه‌وه‌ی "بۆمبی ده‌نگی" پێش ئۆفیسی كه‌ناڵی رووداو، جارێكی تر ده‌زگای ئاسایش كۆمه‌ڵی ئیسلامی و دوو ئه‌ندامی ئه‌و حیزبه‌ی وه‌ك تاوانبار له نمایشی فیلمێك بۆ رای گشتی خسته‌ڕوو، كه تیادا ماڵپه‌ڕ و په‌یجه سێبه‌ره‌كان له تۆڕه كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان رۆڵی گه‌وره‌یان له شێواندنی زانیارییه‌كان بینی، به‌ڵام دوای ماوه‌یه‌ك به‌هۆی نه‌بوونی هیچ به‌ڵگه‌یه‌ك به بڕیاری دادوه‌ر ده‌ستگیركراوه‌كان ئازادكران.\n-ده‌زگای ئاسایش پێشتر له رێگای روونكردنه‌وه‌یه‌ك تێوه‌گلانی چه‌ند ئه‌ندامێكی خۆی له "شكاندنی بۆری نه‌وت و به‌قاچاغ بردنی نه‌وت" له هه‌ولێر راگه‌یاند، به‌ڵام هیچ لێكۆڵینه‌وه و ئه‌نجامێكمان نه‌بینی كه بۆ رای گشتی بخریته‌ڕوو. ئه‌مه جگه له‌وه‌ی له تیرۆركردنی رۆژنامه‌نووسان و "بازرگانیكردنی نه‌وت له‌گه‌ڵ داعش" به‌هه‌مان شێوه، دوای تێپه‌ڕبوونی چه‌ندین ساڵ، هیچ ئه‌نجامێكیان نه‌خستۆته‌ڕوو كه باوه‌ڕ پێهێنه‌ربێت.\n-كاتێك ده‌زگا ئه‌منییه‌كان ده‌بنه به‌شێك له حیزبه‌كان، له‌ناو حیزبه‌كانیش دابه‌ش ده‌بن به‌سه‌ر به‌رپرسانی ناو یه‌ك حیزب و، به‌رپرسانی ناو یه‌ك حیزبیش ده‌كه‌ونه ژێر ركێفی وڵاتانی هه‌رێمی، ئه‌نجام ئه‌م شێوه‌یه له سه‌روه‌ری یاسا و سه‌ربه‌خۆیی ده‌زگا ئه‌منییه‌كان له هه‌رێمی كوردستان ده‌بینین، زانیارییه راسته‌كان ده‌شاردرێنه‌وه و شوێنگۆڕكێیان پێده‌كرێت له‌گه‌ڵ زانیارییه ساخته‌كان.\nبۆیه زانیارییه‌كانی كوشتنی ئه‌ندامه‌كه‌ی میتی توركیا له هۆقه‌بازی هه‌ولێر، به زنجیره درامای كورت خرانه‌ڕوو، هه‌ژماری تۆڕه كۆمه‌ڵایه‌تییه سێبه‌ره‌كانی پارتی دیموكراتیش بوونه‌ته سه‌رچاوه‌ی بڵاوكردنه‌وه‌ی گرته ڤیدیۆكان و، گرووپه دابه‌شبووه‌كانی ناو ده‌زگا ئه‌منییه‌كان به‌ر یه‌كتری کەوتو‌ون.\nبه‌پێی ئاماژه‌كانی پێشوو و به‌ڵگه به‌رده‌سته‌كان، جارێكی تر ده‌زگای ئاسایش له‌م تاقیكردنه‌وه و به‌رپرسیارێتییه به‌خاوێنی ده‌رناچێت و، ناتوانێت ببێته ده‌زگایه‌كی به‌كارنه‌هێندراو له لایه‌ن حیزب.


جمعه و شه‌ممه\n"سيگام"يش وه‌هه‌مان شيوه سيستميگه ئه‌را هه‌مان مه‌رام له ته‌له‌فزيۆن و ئه‌را يه‌كه‌مجاريش له فره‌نسا هاوريا كار و يه‌كه‌مين سيستمه‌يل په‌خش ته‌له‌فزيۆنى ره‌نگاوڕه‌نگ بوى له ئۆرپا.\nله ساڵه‌يل په‌نجاى سه‌ده‌ى وه‌رين، له‌وه‌ختيگ ك ده‌وڵه‌ته‌يل ئۆرپاى خوه‌رئاوا نه‌خشه ئه‌را دامه‌زرانن ته‌له‌فزيۆن ره‌نگاوڕه‌نگ دانان، تويش كيشه‌يگ هاتن وه ئه‌وه‌گ په‌يمانه‌سازيه‌يل ئه‌مريكى ناگونجيه‌ێد وه‌ل فريكانس ئه‌و خه‌ته ك وجوود داشت له ده‌وڵه‌ته‌يل ئۆرپى، يه‌يش بيجگه سيستم ئه‌مريكى ك بڕيگ له خاڵه‌يل كزى ده‌رخست و له‌وانه‌يش شيوانن ڕه‌نگه‌يل له‌وه‌خت په‌خشكردن له بار خراو، دى له‌وه‌ر ئه‌وه‌يش گه‌شه دريا خاسكردن ئه‌و كيشه‌و بويه هووكار ده‌ركه‌فتن سيستمه‌يل په‌خش و وه‌كارخستن ته‌له‌فزيۆن ره‌نگاوڕه‌نگ وه فريكانس گونجاگ وه‌ل ئه‌و هيز وه‌زه‌ى كاره‌با ك وجوود داشت له ئۆرپا.\nوالته‌ر بروخ ك ئه‌ندازياريگ ئه‌ڵمانى بوى له هانوفه‌ر، يه‌كيگ له‌وانه بوى ك پيشكه‌فتن دا سيستم پاڵ و كومپانياگه‌ى ناودارى داهێنان ده‌ركرد له‌ساڵ 1962، وه‌ل ئه‌وه‌يشا له‌ساڵ 1963 سيستم ته‌شفير ره‌نگ ئاشكرا كرياو كه‌ناڵ BBC يه‌كه‌مين كه‌ناڵێگ بوى پێوه‌ر به‌خش تازه هاورده كار له‌ساڵ 1964، هه‌ر هه‌مان كومپانيايش ده‌سكرده پيشخستتن سيستم سيگاميش ك له‌ڕوى مێژوويه‌و يه‌كه‌م سيستم پێوه‌رى ته‌له‌فزيۆن ره‌نگاوڕه‌نگ بوى له ئۆرپا.\nئمجا دوياى سه‌ركه‌فتن سادات ئه‌را سه‌رۆكايه‌تى مسرى و لاداينى له خه‌ت عه‌بدولناسر و ئاشكراكردن ئاشتى وه‌ل ئسرائيل، شماره‌يگ له‌و نويسه‌ر و رووژنامه‌نويسه‌يله ده‌ركه‌فت ك بانگه‌واز ئه‌وه كرديان ده‌وڵه‌ت كرده‌وكرياگ بخه‌نه ده‌رياو په‌يماننامه‌ى "كامب ديڤێد" وه "سوڵح حوده‌يبيه" شوبهاندن و دى ره‌سانن وه‌باڵاى ئه‌و حوكم تازه تاريف كردياد وه قه‌ڵه‌م پاڵ – سيگام له‌گشت روييگه‌و.\nله‌لاى خوه‌مانيش دوياى 2003، شماره‌يگ له‌نويسه‌ر و رووژنامه‌نويسه‌يل سفه‌ته‌يل "ديكتاتۆرى" و "گوڕوه‌گووڕ"له‌بان رژيم وه‌رين هاورديانه كار، ئه‌ويش دوياى ئه‌وه‌گ لاپه‌ڕه‌يل رووژنامه‌يل وه دريژايى 35 ساڵ وه خراوترين نويسانن سيه‌وه كرديان و دوياى ئه‌وه‌گ ئاگر ئه‌و جه‌نگه خراوه به‌رپا كردن و تاويگ وه قادسيه و تاويگ وه ئه‌نفال و جارجايگيش وه ئوم ئه‌لمه‌عارك تاريفى كردن و ئنكار كرديان ك ملله‌ت سه‌ربه‌رزه‌و بكا له‌ساڵ 1991 و له هه‌مان وه‌خت راپه‌ڕين وه لاپه‌ڕه‌ى غه‌در وخيانه‌ت تاريف كردن، وه‌لێ ده‌رچى ك خوه‌يان غه‌دركار و خيانه‌تكه‌رن و قه‌ڵه‌م پاڵ – سيگام ها ده‌سيانه‌و.\nئمجا وه ريككه‌فتن من و براده‌ريگم ڕيمان كه‌فته جاده‌ى موته‌نه‌بى و براده‌ره‌گه‌م ئشاره‌ت ئه‌را خاوه‌ن قه‌ڵه‌ميگ ناودار كرد و وته‌پيم: ئه‌وه پاڵ – سيگامه، منيش وه‌تمه‌پى ئى كابرا په‌يوه‌ندى وه‌ل رژيم وه‌رين نه‌ياشتگه نه له‌دوير نه له‌نزيك، ئه‌ويش وته‌پيم: به‌ڵى زانم، وه‌لێ جومعه‌و شه‌ممه‌يش خوه‌ينيشانداين ئه‌نجام داگه.


کۆنگرەی دەنگە ناڕازییەکان ڕاگەیەندراوێکی ئاڕاستەی ڕای گشتی و سێ سەرۆکایەتییەکەی عێراق و نەتەوە یەکگرتووەکان و ڕێکخراوەکانی مافی مرۆڤ و سەرجەم باڵیۆزخانەی وڵاتان لە بەغدا کردووە و تیایدا داوای ئازادکردنی چالاکوانان و ڕۆژنامەنوسان لە سنوری هەولێر و بادینان دەکات.\nلە ڕاگەیەنراوەکەدا کە ئەمڕۆ (شەممە 30ی کانوونی دووەمی 2021) کۆنگرەی دەنگە ناڕازییەکان بڵاویکردووەتەوە، ئاماژەی بەوەشکردووە، "چەندین مانگە دەسەڵاتە خۆسەپێن و تاوانکارەکەی هەرێم، زیاتر لە ٧٥ مامۆستا و چالاکوانی بادینان و هەولێری ڕفاندوەو لە زیندانەکان بەندیکردون و مەترسی گەورە لەسەر ژیانی لانی کەم ٢٦ کەسییان دروستبوە. دەسەڵات دەیەوێت بە کۆمەڵێک تۆمەتی ناڕاست و هەڵبەستراو کەیسەکانییان بگۆڕێ، تاوەکو بە یاسای کۆنی سزادانی عێراقی و یاسای ڕوبەڕوبونەوەی تیرۆر دادگاییان بکات."\nدەقی ڕاگەیەندراوەکەی کۆنگرەی دەنگە ناڕازییەکان:\n- سەرجەم کونسوڵخانەی وڵاتان، لە هەولێر\nچەندین مانگە دەسەڵاتە خۆسەپێن و تاوانکارەکەی هەرێم، زیاتر لە ٧٥ مامۆستا و چالاکوانی بادینان و هەولێری ڕفاندوەو لە زیندانەکان بەندیکردون و مەترسی گەورە لەسەر ژیانی لانی کەم ٢٦ کەسییان دروستبوە. دەسەڵات دەیەوێت بە کۆمەڵێک تۆمەتی ناڕاست و هەڵبەستراو کەیسەکانییان بگۆڕێ، تاوەکو بە یاسای کۆنی سزادانی عێراقی و یاسای ڕوبەڕوبونەوەی تیرۆر دادگاییان بکات، لە دۆخێکی وادا سزاکانییان دەگاتە ٥ تا ٢٠ ساڵ زیندانی. ئەوەش لەکاتێکدایە، کە ئەو دەستگیرکراوانە ژمارەیەک هاوڵاتی و چالاکوانی مەدەنین و داوای موچە و دادپەروەریی و چاکسازی دەکەن و هیچ کاریکی نایاساییان ئەنجام نەداوە.\nئێوە دەزانن حکومەتی هەرێمی کوردستان رۆژانە نزیکەی 500 هەزار بەرمیل نەوت و بڕێکی زۆر گازی سروشتی دەفرۆشێت، هەروەها داهاتی شەش دەروازەی نێودەوڵەتی و داهاتی ناوخۆ و چەندینجار ٣٢٠ ملیار دینار لە عێراق و هاوکاری هاوپەیمانان وەرگیراوە، بەڵام بە دوو مانگ جارێک بە لێبڕینی ٢١%وە موچە دابەشدەکات و زۆرینەی داهاتی هەرێم بۆ بنەماڵە دەسەڵاتدارەکان و کۆمپانیا حیزبی و کەسییەکانییان دەڕوات.\nلەبەرامبەردا هەر کەسێک خۆپیشاندان بکات، یان بە نیازی خۆپیشاندان بێت، لە لایەن هێزە ئەمنی و چەکدارە حیزبییەکانەوە بە دڕندانەترین شێوە لەسنوری دەسەڵاتدارێتی پارتی دیموکراتی کوردستان (هەولێر و دهۆک) ڕوبەڕوی لێدان و گرتن دەبێتەوە، بە هەمان شێوە لە سنوری دەسەڵاتدارێتی یەکێتی نیشتیمانی کوردستاندا (سلێمانی و هەڵەبجە)، لە چەند مانگی رابردودا ٧ خۆپیشاندەریان شەهیدکرد.\nلە تازەترین نامەشدا کە لە ٢٩ی ١ی ٢٠٢١ کەسوکاری زیندانییەکان ئاڕاستەی خەڵکی کوردستان و رێکخراوەکانی مافی مرۆڤییان کردوە، بە ڕاشکاوی مەترسی خۆیان لەوە دەخەنە ڕوو کە ئەم دەسەڵاتدارانە، لە رێگەی دادگا بە حیزبیکراوەکانەوە باوک و کوڕو براکانییان بە تۆمەتی ناڕاستی قورس، ڕوبەڕوی حوکمدان بکرێنەوە.\nدوا پەیاممان بۆ هانیشتیمانیانی کوردستانە، بەڕێزان، ئەم دەسەڵاتە بێ دەربەستە مەترسیدارەی هەرێم سودیان لە بێدەنگی ئێوە وەرگرتوە، با خۆمان بخەینە شوێنی منداڵ و خێزان و کەسوکاری زیندانییانی بادینان و هەولێر، با خۆمان بخەینە شوێنی کەسوکاری شەهیدەکان، ئایا چ ئازارو چ هەست و چ ژینێکمان دەبێ؟ ئایا تاکەی ئێمە لە ئاست ستەمی ئەم دەسەڵاتەدا نەبینە هاوئازارو هاوخەم و هاوخەباتی یەکتر؟ تا کەی سەرکزی و بێ دەنگی هەڵبژێرین؟ دڵنیابن بە بەردەوامبونی ئەم دۆخە، ئایندەیەکی مەترسیدار چاوەڕێی هەموومان دەکات.\nنرخی دۆلار و دراوەکان لەکاتی داخستنی بازاڕ\n2021.02.10 - 19:08


زانایەک گوشتی مرۆف حەلال دەکات - Hataw زانایەک گوشتی مرۆف حەلال دەکات - Hataw\nسەرەتا > هەمەرەنگ > زانایەک گوشتی مرۆف حەلال دەکات\nزانایەک گوشتی مرۆف حەلال دەکات\nزانایه‌كی به‌ریتانی بیرۆكه‌یه‌كی ته‌واو جیاواز و جێی سه‌رسوڕمانی بڵاو كرده‌وه كه داوا ده‌كات له‌مه‌ودوا گۆشتی مرۆڤی مردوو بخورێت نه‌ك ئاژه‌ڵه‌كان.\nڕیچارد داوكینز زانایه‌كی به‌ریتانی بواری زانستی بایۆلۆجی و زینده‌زانییه، له نوێترین لێكۆڵینه‌وه و بیرۆكه‌ی جیاوازیدا، له هه‌ژماری خۆی له تۆڕی كۆمه‌ڵایه‌تیی تویته‌ر داوا له خه‌ڵك ده‌كات ده‌ست به خواردنی گۆشتی مرۆڤی مردوو بكه‌ن.\nئه‌و زانایه پێی وایه خواردنی گۆشتی مرۆڤی مردوو، واته ئه‌و لاشانه‌ی له ناو تاقیگه‌كان بۆ پشكنین و توێكاری داده‌نرێن، بۆ خواردن گونجاون و ئه‌گه‌ر به باشی پاك بكرێنه‌وه پێش ئه‌وه‌ی كۆن بن، هیچ زیانێكیان نییه، له‌وه‌ش به باشتری ده‌زانێت كه ئاژه‌ڵێكی زیندوو بكرێته قوربانی گه‌ده‌ی مرۆڤ.\nزاناكه ئه‌و پێشنیاز و بیرۆكه‌یه‌ی خۆی وه‌ك شتێكی زۆر گونجاو بڵاو كرده‌وه، هه‌رچه‌نده له تۆڕه كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان زۆر ده‌نگی دایه‌وه، به‌ڵام كۆمێنت و ڕای جیاوازی زۆر بۆ هات و هه‌ندێكیان گه‌یشتنه ئه‌و باوه‌ڕه‌ی كه چیتر هیچ بڕیارێكی له‌باره‌ی زانستی زینده‌زانیش وه‌رنه‌گیرێت.\nسه‌رچاوه_ زانست خوازەکان\nItem Reviewed: زانایەک گوشتی مرۆف حەلال دەکات Rating: 5 Reviewed By: hataw magazin


سیاسه‌تى توركیا به‌رامبه‌ر روسیا، ئێران و عێراق\nنوسینی :ئارون ستاین\nوه‌رگێرانی/ دلاوه‌ر عه‌بدوڵڵا\nسه‌رچاوه: Al-Bayan Center\nتوركیا هه‌وڵیداوه ببێته وڵاتێكى ئه‌كتیڤ بۆ گواستنه‌وه‌ى نه‌وت و گازی هاوسێ ده‌وڵه‌مه‌نده‌كانی به‌وزه به‌ره‌و ئه‌وروپا، ئه‌م سیاسه‌ته‌ش زیاتر گرنگی پێدرا له‌پاش كوده‌تا سه‌ربازییه‌كه‌ى ساڵى (1980)و به‌دواداهاتنى ریفۆرمه لۆكاڵییه‌كان بۆ ئازاد كردنی ئابوری توركیا. حكومه‌ته یه‌ك له‌دوای یه‌كه‌كانی توركیا هاوكاری ده‌وڵه‌تانی هاوسێى نێره‌ری وزه‌ی كردووه له‌پێناو ده‌سبه‌ركردنى هه‌مه‌چه‌شنى له‌ناردنی وزه‌و به‌ده‌ستهێنانی گرنگی زیاتر له‌بازرگانی سنوریی له‌گه‌لأ ئه‌وروپا. ئه‌م هه‌وڵانه نه‌یاربوو له‌گه‌لأ هه‌وڵه‌كانی ئه‌مریكا بۆ سزادانی روسیا له‌به‌رامبه‌ر داگیركردنی ئۆكرانیاو دابڕِینی ئێران یان له‌به‌رامبه‌ر هه‌وڵه‌كانی بۆ پێدانی په‌یام به‌سه‌ركرده كورده‌كانى عێراق سه‌باره‌ت به‌پێویستبوونی مانه‌وه‌ی عێراق به‌یه‌كگرتوویی له‌ڕووی هه‌رێمییه‌وه. توركیا له‌نزیكایه‌تی كردنی ئه‌مریكا هاوبه‌شى گه‌له‌ك به‌ره‌ژه‌وه‌ندی ده‌ره‌كییه، به‌ڵام خاوه‌نی به‌رژه‌وه‌ندی ئابوری و جیۆسیاسى ئاشكرای تایبه‌ت به‌خۆشیه‌تى، به‌تایبه‌تى له‌قوڵكردنه‌وه‌ى هاریكاری له‌بواری وزه له‌گه‌لأ زۆربه‌ی وڵاتانی خۆرهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست. میكانیزمی دروستكردنی بڕیار له‌ئه‌نقه‌ره له‌هه‌شتاكانی سه‌ده‌ی رابردوو وه‌ك ئه‌و رێكارانه‌یه له‌ده‌یه‌ی یه‌كه‌می سه‌ده‌ی بیست و یه‌كدا گیراوه‌ته‌به‌ر. ئه‌م رێبازه هاوكار ده‌بێت بۆ فۆكس خستنه سه‌ر سیاسه‌تى ئاینده‌ی توركیا به‌رامبه‌ر روسیا، ئێران و عێراق.\nله‌پاش ماوه‌یه‌ك له‌روودانی كوده‌تا سه‌ربازییه‌كه‌ى ساڵى (1980)، حكومه‌تى توركیا گۆڕانكاری بنه‌ڕه‌تی له‌یاساكانی وزه‌ی لۆكاڵیدا ئه‌نجامدا، كه سمپڵى ئابوری ده‌وڵه‌تی له‌دابه‌شكردنه‌وه بۆ دواین بازڕكردن به‌ئاڕاسته‌ى ناردنه ده‌ره‌وه گۆڕى. (تۆرگۆت ئۆزال – كارمه‌ندی پێشووى سندوقی دراوی نێوده‌وڵه‌تى) هاوكاربوو بۆ سه‌ركردایه‌تیكردنی هه‌وڵه سه‌ره‌تاییه‌كانى سوپا له‌پێناو جێبه‌جێكردنی رێفۆرمه‌كان پێش خۆكاندید كردنی له‌هه‌ڵبژاردنه‌كان، كه پاشان له‌ساڵى (1983) به‌سه‌رۆك وه‌زیران هه‌ڵبژێردرا. ئه‌م هه‌ڵبژاردنه‌ی توركیا به‌خاڵى وه‌رچه‌رخان له‌سیاسه‌تی توركیادا داده‌نرێت، كه هانده‌ری ئه‌و هه‌وڵانه بوو بۆ گۆڕینی ئابوری توركی له‌بنه‌ڕه‌ته‌وه. به‌ڵام حكومه‌ته‌كه‌ی (ئۆزال) رووبه‌ڕووی ئاڵنگاری ژێرخان و جیوسیاسى بوه‌وه، به‌تایبه‌تى له‌گه‌لأ هه‌وڵه به‌په‌له‌كان بۆ پته‌وكردنی په‌یوه‌ندی وزه‌ى توركیا له‌گه‌لأ یه‌كێتی سۆڤیه‌ت، ئێران و عێراق.\nهێشتا به‌ڕاده‌یه‌كی زۆر توركیا بۆ به‌رهه‌مهێنانی كاره‌با پشت به‌وزه‌ی په‌ترۆلأ** ده‌به‌ستێت و باشترین سه‌رچاوه‌كانیشى (روسیاو ئێران)ه، ئه‌و دوو وڵاته‌ی له‌ئه‌جندای سه‌رۆك (ترامپ)دا له‌ئه‌وروپاو خۆرهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست گرنگییه‌كی مه‌زنیان هه‌یه. كه ئیداره‌ى (ترامپ) ئاماژه‌یدا به‌ئاماده‌ییان بۆ باشكردنی په‌یوه‌ندییه‌كان له‌گه‌لأ روسیا، له‌هه‌مانكاتدا فشار خستنه سه‌ر ئێران و بوونی ئه‌مریكا له‌عێراق به‌رده‌وام ده‌بێت، ئه‌گه‌ر جه‌نگی دژى (داعش) بووه‌هۆى كۆنترۆڵكردنی (كه‌ركوك) له‌لایه‌ن كورده‌كانه‌وه (ئه‌و شاره‌ی كێشه‌له‌سه‌ره‌و ده‌وڵه‌مه‌نده به‌په‌ترۆلأ و ئه‌گه‌ر هه‌یه ببێته هۆى رووبه‌ڕووبوونه‌وه له‌گه‌لأ حكومه‌تی مه‌ركه‌زی)، هه‌روه‌ها حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستانیش به‌كاره‌كته‌رێكى چالاك داده‌نرێت له‌یه‌كلاكردنه‌وه‌ى ئه‌و جه‌نگه‌ی ویلایه‌ته یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا دژ به(داعش) سه‌ركردایه‌تی ده‌كات، به‌دڵنیاییه‌وه یه‌كتربڕینی سیاسه‌تى ده‌ره‌وه‌ی توركیا له‌گه‌لأ به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی ئه‌مریكا له‌و سێ وڵاته‌دا كاریگه‌ری له‌سه‌ر په‌یوه‌ندییه‌كانی هه‌ردوو ده‌وڵه‌ت ده‌بێت.\nئه‌م توێژینه‌وه‌یه دابه‌ش ده‌بێت بۆ سێ لێكۆڵینه‌وه، كه ئه‌و په‌ندانه روون ده‌كاته‌وه له‌بڕیاره‌كانی پێشووتری توركیاوه به‌ده‌ستهاتووه بۆ دیاریكردنی ئه‌و ئه‌جندایانه‌ى ئه‌گه‌رن له‌به‌رده‌م په‌یوه‌ندی ئاینده‌ی وزه‌ی (ئه‌نقه‌ره) له‌گه‌لأ روسیا، ئێران و عێراق(1)و ئه‌و لێكه‌وتانه‌ی ئه‌گه‌ر هه‌یه له‌پالأ په‌یوه‌ندی دوولایه‌نه‌ى نێوان توركیاو ویلایه‌ته یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكادا ببنه كاریگه‌ر به‌سه‌ر به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی ئه‌مریكاوه له‌و سێ وڵاته‌دا. توركیا به‌رژه‌وه‌ندی گه‌وره‌ی له‌و سێ وڵاته‌دا هه‌یه‌و له‌پرۆسه‌ى بڕیاردان له‌ئه‌مریكا به‌ڕاده‌یه‌كی زۆر ده‌كه‌وێته ژێر كاریگه‌رییه‌وه، وێڕای گۆڕانكاریش له‌مه‌یدانى واقیعدا، كه كاریگه‌ری له‌سه‌ر به‌رژه‌وه‌ندی وزه‌ی تایبه‌ت به‌توركیا ده‌بێت. ئه‌گه‌ر ئیداره‌ی (ترامپ) هه‌وڵیدا بۆ توندكردنی سزاكانی سه‌ر ئێران یان ئه‌گه‌ر ئه‌ڵمانیا به‌رده‌وام بوو له‌سه‌پاندنی ئایڵوقه به‌سه‌ر روسیادا، پشتیوانی كردنی توركیا له‌په‌یوه‌ندی وزه قوڵتر كاریگه‌ری له‌سه‌ر ئه‌و پرۆسه‌یه ده‌بێت.\nتوركیا بژارده‌كانی به‌كراوه‌یی ده‌مێنێته‌وه:\nپه‌یوه‌ندییه‌كانی نێوان توركیاو روسیا گه‌له‌ك ئاڵۆزه، كه روسیا دوژمنێكى جیۆسیاسى مێژوویی توركیایه، به‌ڵام گرنگترین پێده‌رى وزه‌شه به‌توركیا(2). گه‌شتیاری روسى پشتگیرییه‌كى گه‌وره پێشكه‌ش به‌كه‌رتی گه‌شتیاری توركیا ده‌كات، له‌كاتێكدا كۆمپانیاكانی خانوبه‌ره‌ى توركیا رۆڵێكى گه‌وره له‌كۆماره‌كانی پێشتووتری یه‌كێتى سۆڤیه‌ت و له‌ناو روسیاشدا ده‌گێڕن(3). به‌ڵام سه‌باره‌ت به‌سوریا، هه‌ردوو وڵات له‌ململانێدابوون به‌تایبه‌تى سه‌باره‌ت به‌كۆمه‌ككردن به(به‌شار ئه‌سه‌د). له‌كۆتایی مانگی تشرینی دووه‌می ساڵى 2015 هێزه‌كانی توركیا بومبهاوێژێكى روسیایان له‌جۆری (SU-24) خسته‌خواره‌وه، كه له‌كاتی بۆردومانكردنی ئه‌و هه‌ڵگه‌ڕاوانه‌ی له‌لایه‌ن توركیاوه پشتگیری ده‌كرێن، بواری ئاسمانی توركیای بڕیبوو. ئه‌م رووداوه بووه‌هۆى دروستبوونی گرژى سیاسى له‌نێوان هه‌ردوو ده‌وڵه‌ت. روسیا له‌ڕێگای كه‌رتی گه‌شتیارییه‌وه رێوشوێنى تۆڵه‌سه‌ندنه‌وه‌ى گرتبه‌ر، وێڕای ئه‌وه‌ش رێوشوێنى ناچاری و ناڕاسته‌وخۆى گرته‌به‌رو رێگریكرد له‌وه‌ی توركیا هێز یان فڕۆكه بنێرێته سوریا.\nله‌حوزه‌یرانی 2016، كاتێك سه‌رۆكی توركیا (ره‌جه‌ب ته‌یب ئه‌ردۆگان) پۆزشى بۆ (فلادیمێر پوتن)ى سه‌رۆكی (روسیا) هێنایه‌وه حكومه‌تى توركیا رێگری كرد له‌گه‌وره‌بوونی گرژییه‌كان له‌گه‌لأ روسیا، كه ئه‌مه‌ش بووه‌هۆى ئه‌وه‌ی روسیا كۆتوبه‌نده‌كانی سه‌ر سه‌فه‌ركردن بۆ توركیا كه‌م بكاته‌وه‌و ئاسانكاری بۆ توركیا كرد له‌پرۆسه سه‌ربازییه‌كه‌ی له‌سه‌ر سنور له‌پرۆسه‌ى (قه‌ڵغان سوریا- فورات)و گفتوگۆكانی سه‌باره‌ت به وزه خێراتر كرد، كه ئه‌م كه‌یسه‌ى دواییان گرتگییه‌كی جیوسیاسى گه‌وره‌ی بۆ ئه‌وروپاو ئۆكرانیا هه‌یه، كه به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی ئه‌مریكا له‌گه‌لأ به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی روسیا به‌ریه‌كده‌كه‌ون. بۆیه‌كه‌مجار له‌ساڵى (1984) په‌یوه‌ندی وزه‌ی نێوان توركیاو روسیا ده‌مه‌زرێنرا(4) و له‌ساڵى (1986) له‌دوای واژوو كردنی كڕین سروشتێكی فه‌رمی پێدرا(5). له‌وكاته‌وه توركیا ده‌یه‌وێت په‌یوه‌ندییه‌كانی له‌گه‌لأ روسیا قولأ بكاته‌وه‌و په‌یمانی رێكه‌وتنی گازى سرۆشتى له(1997و1998) هه‌بوه‌و ئنجاله (2014) رێكه‌وتنی هێڵى (گازی تورك ستریم(6)) كرد.\nئامانجی هه‌ر سێ رێكه‌وتنی یه‌كه‌م دابینكردنی گازه بۆ بازاڕه‌كانی توركیا، به‌ڵام پڕۆژه‌ى (تورك ستریم) لێكه‌وته‌ی هه‌بوو، كه په‌یوه‌ستبوو به‌په‌یوه‌ندی (توركیا- ئه‌وروپا)و ململانێى (خۆرئاوا- روسیا) سه‌باره‌ت به‌هێرشى روسیا بۆ سه‌ر ئۆكرانیاو ده‌ستبه‌سه‌راگرتنی نیمچه دورگه‌ی (قرم)، كه له‌وانه‌یه له‌میانه‌ی گفتوگۆكانى ئه‌ندامانی یه‌كێتى ئه‌وروپا ده‌رباره‌ی داورۆژى ئۆكرانیا دووباره ببێته‌وه. توركیا هه‌وڵیداوه له‌ناو ئه‌و كێشه‌یه‌دا بێلایه‌ن بێت، به‌ئامانجی ئه‌وه‌ى ببێته سه‌نته‌ری وزه له‌ئه‌وروپا. روسیا وایده‌بینێت، كه ئۆكرانیا، خاڵێكى لاوازه له‌نێو تۆڕى گواستنه‌وه بۆ ئه‌وروپاو بازاڕى توركیا(7). له‌به‌رئه‌وه روسیا له‌ساڵى 2005 هه‌وڵێكی زیاتریدا تا هه‌مه‌چه‌شنه له‌تۆڕى بۆری گواستنه‌وه بۆ ئه‌وروپا بكات و پشتبه‌ستنى به‌ئۆكرانیا كه‌م كرده‌وه‌و دوای دوو ده‌یه له‌كێشمه‌كێشى دزیكردن ئه‌و بڕیاره درا، كه وێڕای ناكۆكی راسته‌قینه له‌سه‌ر نرخ، كه له‌لای كۆمپانیا (گازپڕم) گه‌یشته لوتكه، له‌كانونی دووه‌می ساڵى 2006 بووه‌هۆى بڕینی یارمه‌تییه‌كان له‌ئۆكرانیا (8).\nدواجار كاتێك كۆمپانیای (گازپڕۆم) هه‌نگاوی هه‌ڵگرت بۆ چاككردنی كه‌موكورتی هاوكارییه‌كان بۆ ئه‌وروپا ئه‌م گرفته چاره‌سه‌ركرا. ئه‌م رووداوه‌ش بووه‌هۆى هاندانی ئه‌وروپا بۆ پشتگیریكردنی پڕۆژه‌ى (نۆرد ستریم1)، كه ئه‌و هێڵیه له(فیبورگ/ روسیا)وه بۆ (گریفسواڵد/ ئه‌ڵمانیا) به‌ناو ده‌ریای (به‌ڵتیق)دا درێژ ده‌بێته‌وه(9). ئه‌م هێڵه خاكی ئۆكرانیا ده‌په‌ڕێنێت و راسته‌خۆ ده‌گاته بازاڕى ئه‌وروپا. له‌و ده‌مه‌وه روسیاو ئه‌وروپا له‌گفتوگۆدان ده‌رباره‌ی ده‌ستپێكردنى پڕۆژه‌ی (نۆرد ستریم2)و درێژه به‌دانوستاندن ده‌ده‌ن، به‌ڵام رێكخراوی دژه مۆنۆپۆڵكردن له(پۆڵه‌ندا) دوایخستووه، كه ئه‌وه‌ش بووه‌هۆى سزادانی كۆمپانیای (گازپڕۆم) به‌بڕێك دراوی گه‌وره بۆ ته‌واو كردنی پڕۆژه‌كه(10).\nگفتوگۆكان ده‌رباره‌ی پڕۆژه‌ى (نۆرد ستریم2) -كه پڕۆژه‌یه‌كی پێشنیاركراوه بۆ فراوانكردنی تۆڕه‌كانی هێڵى بۆرییه‌كانی ئێستا- له‌په‌ڕله‌مانی ئه‌وروپا به‌رده‌وام بوو، له‌پالأ ئه‌وه‌شدا گفتوگۆ كرا له‌سه‌ر لێكه‌وته‌ى ئه‌منى له‌بارێكدا زیاد له‌پێویست پشت به‌گازی سروشتى روسیا ببه‌سترێت، كه حكومه‌تى توركیا ئێستا ئه‌م جه‌نگه سیاسیه سه‌ره‌كییه ده‌كات. له‌كاتێكدا (یۆنان) -كه ئێستاش له‌ژێر كاریگه‌ری قه‌یرانی ئابوری ساڵى 2008دا ماوه- هه‌وڵده‌دات له‌داهاتوودا داهاتی تێپه‌ڕكردنی گاز له‌پڕۆژه‌ى (تورك ستریم) به‌كاربێنێت بۆ به‌ده‌ستهێنانی مه‌رجی نه‌رمتر له‌قه‌رزده‌ره نێوده‌وڵه‌تیه‌كانی(11). ئه‌م گفتوگۆیانه جه‌خت له‌بوونی سه‌ره‌تای جیاواز له‌ناو ده‌وڵه‌تانی یه‌كێتى ئه‌وروپا ده‌كه‌نه‌وه، له‌به‌رئه‌وه هه‌وڵوێستى یۆنان به‌سووده بۆ تێگه‌یشتن له‌كێشمه‌كێشه‌كانی داهاتوو له‌سه‌ر سزادانه‌كانی یه‌كێتى ئه‌ورویا، كه ئه‌ندامێكى ده‌ره‌وه‌ی یه‌كێتى ئه‌وروپا -كه ئه‌ویش توركیایه- به‌هێز ده‌كات له‌به‌رامبه‌ر زیان گه‌یاندن له‌ده‌وڵه‌تێكى دیكه‌ى یه‌كێتى ئه‌روپا، كه به‌ته‌نگ ده‌ستپێكردنه‌وه‌ى په‌یوه‌ندی ئابوری و وزه‌وه له‌گه‌لأ (مۆسكۆ) دێت. به‌ڵام به‌لایه‌ن روسیاوه هه‌وڵدان بۆ هه‌ریه‌ك له‌پڕۆژه‌كانی (نۆرد ستریم 2 له‌گه‌لأ تورك ستریم) ته‌نها له‌ڕووی ئابورییه‌وه گرنگ نین، به‌ڵكو بۆ ئامانجی ستراتیجی بنچینه‌ین، كه خۆى له‌وه‌دا ده‌بینێته‌وه پێیده‌ڵێن ته‌سككردنه‌وه‌ى رێڕه‌وی گازی باشور، كه ده‌وڵه‌تانی ئه‌وروپا به‌ده‌وڵه‌تانی ده‌ریای (قه‌زوین)و خۆرهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست گرێده‌دات، كه له‌ڕێگای سێ بۆرییه‌وه به‌ڕوسیادا تێپه‌ڕ نابێت(12).\nتوركیا ئاماده‌یه سوود له‌پڕۆژه‌كانی (نۆرد ستریم2 و تورك ستریم) ببینێت، وێڕای ئه‌وه‌ى هێڵى بۆرییه‌كان به‌و حوكمه‌ى ئامانجه‌كه‌ى ناردنه بۆ بازاڕه‌كانی ئه‌وروپا، له‌به‌رژه‌وه‌ندی ئه‌وانه‌یه به‌ربه‌ره‌كانێی ده‌كه‌ن. ئامانجی توركیا سه‌باره‌ت به‌روسیا به‌رزكردنه‌وه‌ى گرنگی توركیایه وه‌ك وڵاتێكی پیاتێپه‌ڕ، ئه‌وه‌ش سیاسه‌تێكه زه‌مینه خۆش ده‌كات بۆ هاوكاری به‌رده‌وام له‌گه‌لأ ئه‌و وڵاتانه‌ی رێڕه‌وی گازی باشور ده‌یانگرێته‌وه. به‌ڵام ئه‌وه له‌سه‌ر هه‌ژماری هه‌مه‌جۆری سه‌رچاوه ده‌بێت و ده‌بێته هۆى ئه‌وه‌ی توركیا زیاتر پشت به‌گازی سروشتى روسیا ببه‌ستێت. پێشنیازی (تورك ستریم) پێویستى به‌دروستكردنی چوار هێڵى بۆری هه‌یه. یه‌كه‌میان (15,75) ملیار مه‌ترى چوارگۆشه بۆ بازاڕى (ئه‌ستانبولأ) ده‌گوازێته‌وه‌و جێگای ئه‌و گازی روسیایه ده‌گرێته‌وه ئێستا به(ئۆكرانیا، رۆمانیاو بولگاریا)دا ده‌چێت بۆ ناوچه‌ی (تراكیا). پێشبینی ده‌كرێت هێڵى دووه‌میش دروست بكرێت، به‌ڵام گه‌شه‌كردنی هێواشى ئابوری توركیا به‌و واتایه دێت، كه هێڵى سێیه‌م و چواره‌م هه‌رگیز دروست ناكرێت. ده‌رئه‌نجام روسیا ده‌توانێت به‌پڕۆژه‌ى (نۆرد ستریم2) به‌هۆى ناردنی گاز له‌ڕێگای توركیا بۆ ئیتالیا كۆنترۆڵى خۆى قولأ بكاته‌وه به‌سه‌ر بازاڕی ئه‌وروپادا.\nرێكاره‌كانی توركیا گرتوویه‌تیه‌به‌ر ئاماژه بۆ ئه‌وه‌ده‌كه‌ن، كه گرنگییه بنچینه‌ییه‌كانی بۆ ئه‌وه‌یه ببێته وڵاتێكی پیاتێپه‌ڕ له‌جیاتی ئه‌وه‌ى فۆكس بخاته سه‌رئه‌وه‌ى له‌پشتبه‌ستن به‌هه‌نارده‌كانی روسیا كه‌م بكاته‌وه‌و سزای روسیا بدات له‌سه‌ر هه‌ڵمه‌ته سه‌ربازییه‌كانی له‌ئۆكرانیا. سه‌نته‌ری دروستكردنی بڕیار له‌توركیا پشت به‌به‌رژه‌وه‌ندی خودی ده‌به‌ستێت، به‌ڵام ئه‌مه ره‌نگدانه‌وه‌ی هه‌یه له‌سه‌ر په‌یوه‌ندییه‌كانی نێوان یه‌كێتى ئه‌وروپاو روسیاو هه‌روه‌ها به‌شێوه‌یه‌كی بنه‌ڕه‌تی كاریگه‌ری له‌سه‌ر سیاسه‌تی خۆرئاوا له‌به‌رامبه‌ر ئۆكرانیاو هه‌وڵه‌كان بۆ فره‌سه‌رچاوه‌یی هاورده‌ی وزه ده‌بێت. هه‌ڵوێستى توركیا له‌به‌رامبه‌ر (تورك ستریم) گه‌له‌ك له‌گه‌لأ ئه‌جندای یۆنان و ئیتالیا ده‌گونجێت، كه هه‌ردوو وڵات له‌به‌رامبه‌ر به‌رهه‌ڵستیه‌كانی وڵاتانی دیكه‌ى یه‌كێتى ئه‌وروپا هه‌ولأ ده‌ده‌ن بۆ سوككردنی سزاكانی سه‌ر روسیا، چونكه له‌به‌رفراوانكردنی هێڵى بۆرییه‌كان له‌داهاتوودا له‌یه‌كێتى ئه‌وروپا سوودمه‌ند ده‌بن. له‌كانونی یه‌كه‌می 2016 یه‌كێتى ئه‌وروپا ده‌نگی بۆ درێژكردنه‌وه‌ى سزاكانی سه‌ر روسیادا تا ناوه‌ڕاستى ساڵى 2017، كه ئه‌مه چاره‌سه‌رێكی ناوكۆییه نه‌رمی و كات به‌سه‌رۆكه‌كانی یه‌كێتى ئه‌وروپا ده‌به‌خشێت تا باشتر تێبگه‌ین ئیداری (ترامپ) سه‌باره‌ت به‌سزاكان چى ده‌كات (13).\nره‌فتاره‌كانی توركیا له‌به‌رامبه‌ر وزه‌ی (مۆسكۆ)دا ده‌رخه‌ری شێوازێكى روونى هاوبه‌شیكردنه له‌گه‌لأ روسیا له‌پرسه‌كانی تایبه‌ت به‌وزه‌و كاریگه‌ری به‌سه‌ر گفتوگۆكانی یه‌كێتى ئه‌ورپاوه هه‌یه ده‌رباره‌ى سزاكانی سه‌ر روسیاو دوابه‌دوای ئه‌وه‌ش له‌شوێنێكى وه‌ك ئۆكرانیا كاریگه‌ری بۆسه‌ر سیاسه‌تى ئه‌مریكا ده‌بێت. به‌ڵام وادیاره ئه‌م گفتوگۆیانه كاریگه‌رییه‌كی ئه‌وتۆى نییه به‌سه‌ر بڕیاره‌كانی توركیاوه، چونكه هه‌ڵسوكه‌وتی (ئه‌نقه‌ره) جه‌خت له‌وه‌ده‌كاته‌وه، كه چه‌ند گرنگی به‌وزه‌ی روسیا ده‌دات، له‌وانه‌یه ئه‌گه‌رى سوده ئابورییه‌كان قوڵبوونه‌وه‌ى په‌یوه‌ندییه‌كان به‌دوای خۆیدا بێنێت و ته‌نانه‌ت ئه‌و بڕیارانه ببێته هۆى قوڵبوونه‌وه‌ى پشتبه‌ستنى توركیا به‌وزه‌ی روسیا.\nهه‌ردوو حكومه‌تی توركیاو ئێران له‌بواری وزه‌دا خاوه‌ن په‌یوه‌ندییه‌كی دوورودرێژن. وێڕای ئه‌وه‌ى زۆرجاران گرفت له‌سه‌ر جێبه‌جێكردنی رێكه‌وتنه‌كان دروست ده‌بێت، به‌ڵام هێشتاش ئێران بۆ توركیا به‌بازاڕێكی بازرگانی خۆش و سه‌رچاوه‌یه‌كی گرنگی وزه داده‌نرێت. ئێران له‌كۆندا وه‌ك ده‌وڵه‌تێكى ناوه‌ند گرنگی جیوسیاسى سه‌یری توركیاى ده‌كردو له‌ده‌ره‌وه‌ى كاره ئاساییه‌كانی وه‌ك كه‌نداوی عه‌ره‌بی و شام جێگای سه‌رنجدانی نه‌بوو(14). دوابه‌دوای ئه‌وه‌ش له‌و بوارانه‌ی هه‌ردوو حكومه‌ت به‌مه‌یدانی تایبه‌تى كاریگه‌ری داده‌نێن شڵه‌ژانه‌كانی نێوان توركیاو ئێران له‌ئاڵنگاری راسته‌قینه‌و وێناكراوه‌وه سه‌رچاوه ده‌گرێت. له‌و ساڵانه‌ی دواییدا حكومه‌تی توركیا هه‌وڵیداوه له‌باكوری سوریاو عێراق نفوزی خۆى قولأ بكاته‌وه، كه ئه‌م سیاسه‌تانه‌ش دژ به‌سیاسه‌ته‌كانی ئێرانه.\nئه‌م نیگه‌رانیانه رێگر نه‌بووه له‌وه‌ى هه‌ردوو وڵات به‌رده‌وام بن له‌به‌هێزكردنی په‌یوه‌ندییه‌كانیان له‌بواری وزه‌داو شێوازی هه‌ردوو وڵات، كه خۆى له‌دابڕینی په‌یوه‌ندییه‌كانیان ده‌بینێته‌وه له‌كاتی نیگه‌رانیه‌كاندا، به‌شتێكى نوێ دانانرێت و ئه‌وه‌ش ده‌گه‌ڕێته‌وه بۆ پرۆسه‌ى بڕیاردانى توركیا سه‌باره‌ت به‌ئێران له‌ساڵى (1979)وه. بۆنمونه، له‌كاتێكدا له‌ساڵى (1980) ئه‌مریكا سزاى سه‌پاند به‌سه‌ر ئێرندا له‌به‌رامبه‌ر به‌بارمته‌گرتنی ئه‌مریكییه‌كان توركیا به‌رگری له‌جێبه‌جێكردنی ئه‌و سزایانه كرد. حكومه‌تی توركیا -ئه‌و كاته به‌سه‌رۆكایه‌تى سلێمان دمریل بوو- بۆچوونی به‌وجۆره‌بوو، كه رێكاره‌كانی ئه‌مریكا ده‌بێته هه‌ڕه‌شه بۆسه‌ر ئه‌و رێكه‌وتنه نه‌وتیه‌ی له‌وكاته‌دا له‌نێوان هه‌ردوو وڵاتدا هه‌بوو(15). له‌كاتی جه‌نگی (ئێران- عێراق)یشدا ده‌وڵه‌تی توركیا هه‌مانجۆر سیاسه‌تى په‌یڕه‌و كردو پشتى به‌سیاسه‌تى دیبلۆماتی بێلایه‌ن به‌ست، به‌ڵام هه‌وڵیدا سوود له‌و جه‌نگه وه‌ربگرێت.\nهه‌ردوو وڵات گفتوگۆیان له‌سه‌ر پڕۆژه‌ى هێڵى نه‌وت بۆ گواستنه‌وه‌ى نه‌وتی خامی ئێران بۆسه‌ر ده‌ریای سپى ناوه‌ڕاست ده‌ستپێكردبوو(16)، به‌ڵام پڕۆژه‌كه به‌هۆى نه‌بوونی دراوه‌وه راگیرا. له‌گه‌لأ ئه‌وه‌شدا ئه‌مه ئاماژه‌یه‌كه بۆ نیه‌تى توركیاو ئێران بۆ قوڵكردنه‌وه‌ى په‌یوه‌ندییه‌كانیان له‌بواری وزه. له‌ساڵى (1996) حكومه‌تى توركیا -به‌سه‌رۆكایه‌تى ئه‌و كاته‌ى نه‌جمه‌دین ئاربه‌كان- له تاران دواین چاوخشاندنه‌وه‌ى له‌بواری رێكه‌وتنی گازی سروشتى به‌بڕى (20) ملیار دۆلار ئه‌نجامدا، كه ئه‌م رێكه‌وتنه دژ به‌و سزایانه‌بوو به‌سه‌ر ئێران و لیبیادا سه‌پێنرابوو له‌شكاندنی سنوره هه‌رێمیه‌كان. سزا سه‌پێنراوه‌كان رێگره له‌وه‌ى كۆمپانیان نێوده‌وڵه‌تی و لۆكاڵییه‌كان له‌بواری كه‌رتى نه‌وت و گازی ئێراندا به‌بڕى زیاتر له(20) ملیۆن دۆلار سه‌رمایه‌گوزاری بكه‌ن(17). توركیا هه‌نجه‌تی بۆ هه‌ڵوێستى خۆى هێنایه‌وه، كه رێكه‌وتنه‌كه‌ی له‌گه‌لأ ئێران یاساى سزاكانی ئه‌مریكای پێشێل نه‌كردوه، چونكه رێكه‌وتنه‌كه بۆ كڕینی گازی ئێرانه نه‌ك سه‌رمایه‌گوزاری له‌كه‌رتی وزه‌ی ئێران(18).\nله‌ساڵى (2001) هێڵى بۆری (ته‌برێز- ئه‌نكارا) ته‌واو بوو. له‌ساڵى (2002) به‌فه‌رمی كاریپێكرا، به‌ڵام رێكه‌وتنه‌كه وه‌ك بایه‌تێكى ناكۆك مایه‌وه. ئه‌و نرخه‌ی توركیا به‌گازی سروشتى ئێرانی ده‌دات گه‌له‌ك زیاتره له‌وه‌ى به‌سه‌رچاوه‌كانی دیكه‌ی ده‌دات. له‌ساڵى 1996 (ئه‌نكارا) رازی بوو به‌و كڕینه‌ی، كه توركیا ناچار ده‌كات نزیكه‌ى (87%)ى كۆى رێكه‌وتنه‌كه بدات، ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر كۆی ئه‌و گازه‌ی هه‌نارده‌ی توركیا ده‌كرێت له‌وه‌ش كه‌متر بێت له‌سه‌ری رێكه‌وتوون. هه‌رله‌سه‌ره‌تای ئه‌م رێكه‌وتنه‌وه توركیا ئێرانی تاوانباركرد، كه نه‌یتوانیوه به‌ڵێنه‌كانی جێبه‌جێ بكات و ده‌سه‌ڵاتدارانی ئێران ئه‌و گازه‌ی تایبه‌تكراوه به‌توركیا ره‌وانه‌ی بازاڕه لۆكاڵییه‌كانی ده‌كات. له‌گه‌لأ ئه‌وه‌شدا -به‌هۆى تایبه‌تمه‌ندییه‌كانی گرێبه‌ستى كڕینه‌وه- توركیا به‌رده‌وام بوو له‌پێدانی پاشماوه‌ى (87%)ى به‌های ئه‌و گازه‌ى گرێبه‌ستى له‌سه‌ر كردبوو(19). توركیا ده‌ستیكرد به‌دوباره‌كردنه‌وه‌ى گفتوگۆ له‌سه‌ر ئه‌و بابه‌ته‌و له‌تایبه‌تمه‌نده داراییه‌كانى پێویست بوو بیداته ئێران رێژه‌كه‌ی بۆ (70%) دابه‌زاند، به‌ڵام ململانێكان له‌نێوان هه‌ردوو وڵات به‌ده‌وامه.\nتا ساڵى (2013) توركیا ژێرخانی پێویستى نه‌بوو بۆ هه‌ڵگرتنی گازی سروشتى و ژماره‌یه‌كی ته‌واوی (وێستگه بۆ هه‌ڵدانی گاز له‌خۆرهه‌ڵات بۆ خۆرئاوا)ى نه‌بوو(20). ئێران ئه‌م هه‌نجه‌ته‌ی به‌كارهێنا -سه‌ره‌ڕای هێرشه‌كانی پارتی كرێكارانی كوردستان بۆسه‌ر بۆرییه‌كان- بۆ لۆمه‌كردنی لایه‌نى توركی له‌به‌رامبه‌ر دابه‌زینی قه‌باره‌ی ئه‌و هه‌نارده‌یه‌ی له‌سه‌رى رێكه‌وتوون(21). له‌به‌رئه‌وه كۆمپانیای (بۆتاس) -كه ده‌وڵه‌تى توركیا خاوه‌نێتى بۆ نه‌وتی خام و گاز- هه‌ستا به‌ناردنی ئه‌م كه‌یسه بۆ دادگای نێوده‌وڵه‌تى (ICA)و له‌ساڵى (2009) ده‌سته‌كه له‌به‌رژه‌وه‌ندی توركیا بڕیاریدا، كه بڕى (800) ملیۆن دۆلار قه‌ره‌بووی به‌خشییه كۆمپانیای (بۆتاس). توركیا دوو كه‌یسى دیكه‌شى ره‌وانه‌ی دادگای نێوده‌وڵه‌تی (ICA) كرد، كه بریتیبوون له‌یه‌كه‌م، جۆری گازه‌كه‌ی ئێران خراپ بوو. دووه‌م، نرخه‌كه‌ی له‌نرخی نێوده‌وڵه‌تی زیاتر بوو. داداگاكه له‌باره‌ی نرخه‌وه له‌به‌رژه‌وه‌ندی توركیا بڕیاریداو له‌و هه‌نارده‌یه‌ی له‌ساڵى (2011)وه كراوه داشكاندنێكى (10-15%)ى به‌توركیا به‌خشى، به‌ڵام له‌كه‌یسى جۆری گازه‌كه له‌به‌رژه‌وه‌ندی ئێران بڕیاریدا(22).\nتوركیا وێڕای ئه‌م گرژییانه‌ش له‌به‌رامبه‌ر فشاره‌كانی ئه‌مریكا بۆ جێبه‌جێكردنی سزاكانى ده‌ره‌وه‌ی سنورى هه‌رێمایه‌تى به‌رگری كرد -كه بۆ زیاتر فشار خستنه سه‌ر ئێران داڕێژرابوو تا دانوستاندن له‌سه‌ر به‌رنامه ئه‌تۆمییه‌كه‌ى بكات. توركیا له‌نێو گرێبه‌ستی كڕیندا بۆشاییه‌كى بینیییه‌وه تا پاره‌ی گازی سروشتى ئێرانی به‌ئاڵتون بدات، كه له‌سه‌رچاوه‌یه‌كی ده‌ره‌كییه‌وه كڕابوو(23). ئێرانیش له‌به‌رامبه‌ر هه‌نارده‌كانی له‌گازی سروشتى بۆ توركیا به‌لیره‌ی توركی به‌هاكه‌ی وه‌رگرت، كه به‌كاریهێنا بۆ كڕینی ئه‌و ئاڵتونه‌ى یه‌كه‌مجاره توركیا ره‌وانه‌ی ده‌ره‌وه‌ی ده‌كات(24). له‌میانه‌ی زنجیره‌یه‌ك له‌چاوپێكه‌وتن له‌گه‌لأ به‌رپرسانی حكومه‌تی ئه‌مریكا، توركیا هه‌ستا به‌كه‌مكردنه‌وه‌ى هاورده‌كردنی بڕی نه‌وتی خاوی ئێرانی(25). له‌ئه‌نجامی واژوو كردنی نه‌خشه‌رێگای گشتى هاوبه‌ش (JCPOA) یان رێكه‌وتنی ئه‌تۆمی ئێرانی ده‌بوو هاورده‌كردنی نه‌وتی خاوی ئێرانی بگه‌ڕێته‌وه بۆئاستى پێش ساڵى (2012)، ئه‌وه‌ش به‌پێى فه‌رمانگه‌ی لێكۆڵینه‌وه‌ى كۆنگرێس(26).\nمێژووی ئه‌م په‌یوه‌ندییانه شه‌قڵێكی روون ئاشكرا ده‌كات، ئه‌ویش ئه‌وه‌یه كه حكومه‌تی توركیا خۆراگری له‌به‌رامبه‌ر فشاره‌كانی ئه‌مریكادا ده‌نوێنێت، كه هه‌وڵده‌دات سنورێك بۆ مامه‌ڵه‌كردن به‌وزه‌ی ئێرانه‌وه دابنێت. هه‌تا ئێستا په‌یوه‌ندی وزه بڕبڕه‌ی پشتى په‌یوه‌ندی ئابورییه له‌نێوان ئه‌و دوو ده‌وڵه‌ته، له‌گه‌لأ ئه‌وه‌ش جیاوازی نێوان هه‌ردوكیان سه‌باره‌ت به‌گرێبه‌ستى كڕین و مه‌رجی گرێبه‌سته‌كانی وزه هێشتا مایه‌ی مشتومڕه.\nبه‌باشتردانانی په‌یوه‌ندییه‌كان له‌گه‌لأ هه‌ولێر له‌چاو به‌غدا\nتوركیا لێكۆڵینه‌وه له‌بژارده‌كانی له‌گه‌لأ كورده‌كانی عێراق ده‌كات\nله‌و ساڵانه‌ی دواییدا په‌یوه‌ندییه‌كانی حكومه‌تى توركیا له‌گه‌لأ حكومه‌تى هه‌رێمی كوردستان په‌ره‌سه‌ندنى گه‌وره‌ی به‌خۆیه‌وه بینیوه. به‌لایه‌نى توركیاوه (پارتی دیموكراتی كوردستان) وه‌ك هاوپه‌یمانێكى باوه‌ڕپێكراو له‌ناو عێراق و دژ به(پارتی كرێكارانی كوردستان) ده‌ركه‌وتووه. هۆى ئه‌وه‌ى پارتی كرێكاران -كه له1978 دامه‌زراوه- سه‌ركردایه‌تى هه‌ڵگه‌ڕانه‌وه‌یه‌ك دژ به‌توركیا ده‌كات بۆ دوو فاكته‌رى سه‌ره‌كی ده‌گه‌ڕێته‌وه: یه‌كه‌م، راگه‌یاندنی راشكاوانه‌ی سه‌ربه‌خۆیی كوردستان. دووه‌م، له‌پێناو به‌ده‌ستهێنانی سه‌ربه‌خۆیی سیاسى(27). پارتی دیموكراتی كوردستان به‌سه‌رۆكایه‌تى (مه‌سعود بارزانی) به‌و هێزه داده‌نرێت له‌پالأ (یه‌كێتى نیشتمانی كوردستان و بزوتنه‌وه‌ى گۆڕانی جیابوه‌وه له‌یه‌كێتى نیشتمانی كوردستان) هه‌ژموونی هه‌یه به‌سه‌ر سیاسه‌ته‌كانی كوردا. ئه‌م سێ پارته نوێنه‌ریان له‌ناو په‌ڕله‌مانى هه‌رێمى كوردستان هه‌یه، ئه‌گه‌ر به‌شێوه‌یه‌كی غیابیش بێت، ئه‌وه‌ش به‌هۆى هه‌ڵپه‌ساردنی په‌ڕله‌مان له‌تشرینی یه‌كه‌می ساڵى (2015) پاش سه‌رهه‌ڵدانی جیاوازی، چونكه (مه‌سعود بارزانی) پاش ته‌واوبوونی ماوه‌ی سه‌رۆكایه‌تیه‌كه‌ى ره‌تیكرده‌وه واز له‌ده‌سه‌ڵات بێنێت(28).\nپه‌یوه‌ندی توندوتۆڵى نێوان توركیاو بارزانی به‌ستراتیجی داده‌نرێت. له‌ده‌یه‌ی رابردوودا به‌شێوه‌یه‌كی به‌رچاو گۆڕانكاری به‌سه‌رداهاتووه. ئه‌م په‌یوه‌ندییانه ده‌رئه‌نجامی هه‌وڵ وكۆششى توركیا و پارتی دیموكراتی كوردستانه بۆ فێڵكردن له‌حكومه‌تی مه‌ركه‌زیی عێراقی و ناوچه كێشه‌له‌سه‌ره‌كان و ده‌ستوری عێراقی. سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ش (ئه‌نكارا) هه‌وڵیداوه پشتگیری (پارتی دیموكراتی كوردستان) بكات بۆ هاوسه‌نگ كردن به‌رامبه‌ر به(پارتی كرێكارانی كوردستان)و (ئۆجه‌لان)ى سه‌ركرده‌ی زیندانیكراوی. شایانی باسه هه‌ردووكیان دوو تێڕوانینی جوداو دژبه‌یه‌كیان هه‌یه بۆ نه‌ته‌وه‌ی كورد، كه (بارزانی) توانایه‌كی گه‌وره‌ی هه‌یه بۆ هاریكاریكردنی توركیا، له‌كاتێكدا بۆچوونی (ئۆجه‌لان) بۆ ناسه‌نتراڵییه‌كى توندڕه‌و هه‌تا ئێستا پێچه‌وانه‌ی حه‌زه‌كانی سه‌ركردایه‌تییه له(ئانكارا).\nئێستا له‌ناو سیاسه‌تى ده‌ره‌وه‌ی توركیادا پارتی دیموكراتی كوردستانى به‌هێز پێكهاته‌یه‌كی بنچینه‌ییه. ئه‌مه‌ش پاڵنه‌ربوو تا توركیا پشتگیری له‌و لێكدانه‌وه كوردییه بكات سه‌باره‌ت به‌یاسای نه‌وتی عێراقى كێشه له‌سه‌ر -كه له‌ده‌ستوری ساڵى 2005دا هاتووه. بۆچوونى حكومه‌تى مه‌ركه‌زی له‌به‌غدا جیاوازه له‌حكومه‌تى كوردی له‌هه‌ولێر سه‌باره‌ت به‌دیاریكردنی داهاتی نه‌وت و سه‌رچاوه سروشتییه‌كانى له‌دوو ماده‌ی (111و 112) دا هاتووه(29). سندوقی دراوی نێوده‌وڵه‌تی روونیده‌كاته‌وه، كه: (به‌پێى لێكدانه‌وه‌ی به‌غداد ته‌نها حكومه‌تى فیدراڵى مافی هه‌یه له‌په‌ره‌پێدان و هه‌نارده‌كردنی نه‌وت و واژۆی گرێبه‌ست له‌سه‌رانسه‌ری خاكی عێراقدا. رێگا به‌حكومه‌تى هه‌رێمى كوردستان نادرێت رێكاری تاك لایه‌نه بگرێته‌به‌ر بۆ به‌ڕێوه‌بردنی كێڵگه‌ی نه‌وت و گاز، به‌ڵام لێكدانه‌وه‌ی هه‌ولێر بۆ ئه‌و دوو ماده‌یه به‌وجۆره‌یه، كه مافی ئه‌وه‌ی هه‌یه به‌شداری گرێبه‌ست و هه‌نارده‌كردنی نه‌وت به‌شێوه‌یه‌كی سه‌ربه‌خۆ له‌به‌غداد بكات(30).\nئه‌م ململانێ ناوخۆییه‌ى عێراق كاریگه‌ری زۆری هه‌بووه له‌سه‌ر داڕشتنی سیاسه‌تى توركیا به‌رامبه‌ر به‌عێراق و مامه‌ڵه‌كردنی له‌گه‌لأ پارتی دیموكراتی كوردستان و حكومه‌تى مه‌ركه‌زی به‌غداد. ئێستا حكومه‌تى توركیا لایه‌نى ئه‌كتیڤه له‌سیاسه‌تى وزه‌ى لۆكاڵى عێراقدا. ئه‌م كێشه‌یه به‌شتراوه به‌پرسى سه‌ربه‌خۆیی كوردو چاره‌سه‌ركردنی ئه‌وه‌ی به‌خاكه كێشه له‌سه‌ره‌كان ناسراوه له‌پارێزگاكانی كه‌ركوك، موسلأ، سه‌لاحه‌دین و دیاله(31).\nسیاسه‌ته‌كانی توركیا سه‌باره‌ت به‌كه‌ركوك و مافی یاسایی حكومه‌تى هه‌رێم له‌و شاره پاش واژووكردنی رێكه‌وتننامه‌ی سه‌ربه‌خۆى نه‌وت تاڕاده‌یه‌كی زۆر گۆڕانی به‌سه‌ردا هات. له‌سه‌ره‌تای داگیركردنی عێراق له‌لایه‌ن ئه‌مریكاوه له‌ساڵى (2003) په‌ڕله‌مانی توركی(32)، كه له‌لایه‌ن (بوله‌نت ئارینج)ى ئه‌ندامی پارتی دادو گه‌شه‌پێدانه‌وه سه‌رۆكایه‌تى ده‌كرا، نه‌یتوانی ده‌نگی پێویست ده‌سه‌به‌ربكات بۆ رێگادان به‌داگیركردنی عێراق له‌باشوری خۆرهه‌ڵاتی توركیاوه(33). له‌به‌رئه‌وه پارتی داداو گه‌شه‌پێدان بله‌ز كه‌وته‌خۆى بۆ رێگادان به‌فڕینی فڕۆكه‌كان له‌بنكه‌ى سه‌ربازی ئه‌مریكاوه (ئنجه‌رلیك). به‌ڵام له‌قۆناغه‌كانی سه‌ره‌تای ئه‌و هێرشه‌دا هه‌ندێك گروپى تایبه‌تى سوپا(34) ناچار به‌هاوكاری پێشمه‌رگه‌ی كورد بوو تا به‌پشتیوانی هێزی ئاسمانی ئه‌مریكا سنوری ئه‌و خاكه دیاری بكات به‌هێڵى سه‌وز ناسراوه، كه ئه‌و هێڵه‌یه بۆ دوباره كێشانه‌وه‌ى سنورى هه‌رێمى كوردستانى عێراق و حكومه‌تى مه‌ركه‌زى(35).\nپاش كه‌وتنی به‌غداد، هه‌ولێر، ده‌ستیكرد به‌كۆنترۆڵكردنێكى سیاسى و ئابورییانه‌ی خاكی كورد. پارتی دیموكراتی كوردستان گرنگییه‌كی زۆری به(نه‌ینه‌وا(36))دا، له‌كاتێكدا یه‌كێتى نیشتمانی كوردستان به‌هێزی هه‌ژموندار له‌كه‌ركوك داده‌نرێت(37). به‌هۆى كۆنترۆڵكردنی نه‌وتی شاره‌كه له‌لایه‌ن كورده كه‌یسى كه‌ركوك به‌هه‌ڕه‌شه بۆسه‌ر ئه‌منی نه‌ته‌وه‌یی توركیا داده‌نرێت، كه له‌وانه‌یه ببێته پاڵپشتێك بۆ ئابوری كوردو دواجار بنه‌مایه‌ك بۆ حكومه‌تى هه‌رێم ده‌سه‌به‌ربكات بۆ راگه‌یاندنی سه‌ربه‌خۆیی(38). بۆ مه‌یسه‌ر نه‌بوونی ئه‌و كاره توركیا نه‌یاری خۆى بۆ فیدراڵ بوونی عێراق كه‌م كرده‌وه، به‌ڵام جه‌ختی كرده‌وه، كه كه‌ركوك له‌پێناو به‌رژه‌وه‌ندییه درێژخایه‌نه‌كانی (هیڵى سووره(39)).\nله‌سه‌ره‌تای ساڵى (2004)وه حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان هه‌وڵیداوه گرنگیدانی نێوده‌وڵه‌تی به‌و كێڵگه نه‌وتییانه‌ی نه‌هێنراوه‌ته به‌رهه‌م به‌كاربێنێت بۆ سوودی خۆى. كۆمپانیایه‌كی بچوكی نه‌رویجی (DNO) به‌هه‌ڵكه‌ندنی بیرێكى دۆزراوه له(زاخۆ)، به‌دووری چه‌ند میلێك له‌سنوری هاوبه‌ش له‌گه‌لأ توركیا(40) ده‌ستیپێكرد. پاش سه‌لماندنی ده‌ستووری عێراقی له‌ساڵى (2005) كۆمپانیای نێوده‌وڵه‌تی دیكه‌ش گرنگیدانی خۆیان به‌و ناوچانه‌ی ده‌كه‌ونه بن كۆنترۆڵى حكومه‌تى هه‌رێم كوردستان ئاشكراكرد. له‌وانه‌ش دوو كۆمپانیای بچوكى توركی به‌ناوه‌كانی (جینیل ئینرجی، بیتوال). هه‌ریه‌كه له(جینیل و دنو) سوودیان له‌ڕێكه‌وتننامه‌ی ساڵى (2009)ى نێوان (هه‌ولێرو به‌غدا) وه‌رگرت، كه رێگاده‌دات به‌هه‌نارده‌كردنی سه‌ربه‌خۆیانه له‌كێڵگه‌كانی (ته‌قته‌ق و تاوركی(41)). به‌هۆى رێگادان به‌هه‌نارده‌كردن كۆمپانیانی نه‌وتی باكور هه‌ستا به‌دروستكردنی هێڵێكى بۆری نه‌وت به‌درێژى (550م) له‌پێناو به‌ستنه‌وه‌ى كێڵگه‌ى (توك) به‌هێڵى بۆری (كه‌ركوك - جیهان(42)). ئه‌م رێكخستنه به‌سترابوو به‌فرۆشتنی نه‌وت له‌ڕێگای حكومه‌تى فیدراڵی و دانانی داهاته‌كه له‌ناو سندوقی په‌ره‌پێدان، كه‌له‌لایه‌ن حكومه‌تى فیدراڵییه‌وه به‌ڕێوه‌ده‌برێت و پاشان دابه‌شكردنی به‌پێى ئه‌و پشكانه‌ی له‌میزانیه‌ی فیدراڵیدا له‌سه‌رى رێكه‌وتوون(43). ده‌رئه‌نجامی ئه‌م كاره وه‌زاره‌تی دارایی عێراق بڕى (17%)ى تێچوونه ده‌ستنیشانكراوه‌كانی حكومه‌تى هه‌رێم ده‌دات، له‌گه‌لأ هه‌ڵگرتنی (83%) میزانیه‌ی فیدراڵى، كه گونجێنراوه له‌ده‌ستوری عێراقدا. حكومه‌تى هه‌رێم تا حوزه‌یرانی (2015) پشتى به‌و بڕه داهاته ده‌به‌ست بۆ دابینكردنی موچه‌ى كارمه‌نده‌كانى حكومه‌ت، به‌ڵام -پاشئه‌وه‌ى له‌ماوه‌ی شه‌ش مانگی رابردوو به‌غداد به‌شێكى ئه‌و بڕه‌ى به‌حكومه‌تى هه‌رێمدا- پارته كوردییه‌كان بڕیاریاندا ته‌نها پشت به‌هه‌نارده‌كردنی سه‌ربه‌خۆیانه‌ی نه‌وت ببه‌ستن(44).\nله‌به‌ررۆشنایی ئه‌م باكگراونده ئاڵۆزه‌دا، (ئیكسۆن موبیل)ى كۆمپانیای ئه‌مریكی فره‌ڕه‌گه‌ز ئاڕاسته‌ى سیاسه‌تى توركیای له‌به‌رامبه‌ر هه‌رێمى كوردستان گۆڕى، كه ئه‌م كۆمپانیا زه‌به‌لاحه هه‌ستا به‌كڕینی شه‌ش گۆم له‌كێڵگه‌ى نه‌وت له‌ناو خاكی كورد، كه له‌و كاته‌وه وه‌ك پشتیوانیكردن له لێكدانه‌وه‌ی حكومه‌تى هه‌رێمى كوردستان بۆ یاسای نه‌وت داده‌نرێت. كۆمپانیاكه تاڕاده‌یه‌ك راسته‌وخۆ دانوستاندنی له‌گه‌لأ هه‌ولێر كرد(45). پاش ئه‌وه كۆمپانیای (تیك)ى وزه‌ی توركی – كه له‌لایه‌ن ده‌وڵه‌ته‌وه پشتگیری ده‌كرێت- به‌بڕى (20%) وه‌به‌رهێنانی كرد له گۆمه‌كانی كۆمپانیای (ئیكسۆن(46))ى دۆزراوه. به‌شداریكردنی كۆمانیانی (تیك) له‌و رێكه‌وتنه‌دا راسته‌وخۆ رێگای خۆشكرد به‌هۆى به‌رژه‌وه‌ندی بازرگانییه‌وه دانبنێت به‌راستى لێكدانه‌وه‌كانی حكومه‌تى هه‌رێمى كوردستان له‌سه‌ر ململانێى نه‌وت، كه ئه‌مه‌ش بووه‌هۆى زیاتر قوڵبوونه‌وه‌ى شڵه‌ژانه‌كان له‌گه‌لأ به‌غداد.\nبه‌پێى راپۆرتی نه‌وتی عێراقی هه‌موو داهاته نه‌وتیه‌كانی عێراق له‌ڕێگای توركیاوه -له‌حكومه‌تى هه‌رێم و قه‌واره فیدراڵییه‌كانه‌وه- ده‌چێته حسابێكى گه‌ره‌نتیكراو، كه توركیا كۆنترۆڵى ده‌كات و دواجار به‌ڕێژه له‌نێوان به‌غدادو هه‌ولێر دابه‌شى ده‌كاته‌وه(47). ئه‌م رێكاره توانای به‌ده‌ستهێنانی راسته‌وخۆ به‌حكومه‌تى هه‌رێمى كوردستان ده‌به‌خشێت به‌بێگه‌ڕانه‌وه بۆ حكومه‌تى مه‌ركه‌زی. ئه‌مه‌ش واته توركیا زامنى سه‌ره‌كی بووه له‌ڕێكه‌وتنه نه‌وتیه‌كانى حكومه‌تى هه‌رێمى كوردستان و گۆڕانكارییه‌كى گه‌وره‌یه له‌ئه‌جندای پێشووتری توركیا له‌به‌رامبه‌ر عێراق(48).\nحكومه‌تى عێراق به‌م رێكاره رازی نه‌بوو -هه‌روه‌ها ویلایه‌ته یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكاش- له‌ترسى ئه‌وه‌ى ببێته هۆى هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ى ده‌وڵه‌تی عێراق تانه‌ی له‌پرۆسه‌ى سه‌ربه‌خۆ فرۆشتنى نه‌وتی كوردیدا. له‌ساڵانی (2013 و 2014) حكومه‌تى عێراق هه‌ڕه‌شه‌ى راگرتنی به‌شه بودجه‌ى (17%)ى كرد، كه به‌رهه‌می نه‌وتی نیشتمانییه، له‌كاتێكدا حكومه‌تى هه‌رێمى كوردستان سه‌ركه‌وتوو نه‌بێت له‌هاوبه‌شیكردن له‌ناردنی نه‌وت له‌گه‌لأ حكومه‌تى فیدراڵى(49). به‌ڵام له‌سه‌ره‌تای ساڵى (2014) (نوری مالكی) سه‌رۆك وه‌زیرانی ئه‌و كاته هه‌ستا به‌بڕینی به‌شه بودجه‌ى هه‌رێمى كوردستان، ئه‌وه‌ش پاڵنه‌ر بوو تا حكومه‌تى هه‌رێم سه‌ربه‌خۆ بڕى هه‌نارده‌ی له‌نه‌وت بۆ توركیا زیاد بكات. بڕینی به‌شه بودجه -وێڕای دابه‌زینی نرخی نه‌وت- وایكرد حكومه‌تى هه‌رێم نه‌توانێت پشتگیری مادی پێویست به‌ده‌ستبێنێت بۆ دابینكردنی موچه‌ى كارمه‌نده‌كانی، كه وێڕای ئه‌وه‌ى رۆژانه بڕى (300) هه‌زار به‌رمیل نه‌وتی ره‌وانه ده‌كرد(50) هه‌رێم دوچاری كورتهێنانی دارایی به‌بڕی (290) ملیۆن دۆلار مانگانه بوه‌وه. له‌پێناو چاره‌سه‌ركردنی ئه‌و كورتهێنانه مه‌ترسیداره له‌دراو حكومه‌تى هه‌رێم ده‌ستیكرد به‌سوود وه‌رگرتن له‌به‌رهه‌می نه‌وتی ئاینده‌ی بۆ كۆكردنه‌وه‌ى دراو له‌قه‌رزده‌ره نێوده‌وڵه‌تیه‌كان، ئه‌وانه‌ی هۆشیاربوون نه‌خزێنه ناو ناكۆكی نێوان هه‌ولێرو به‌غداد، به‌ڵام مه‌رجه‌كانی قه‌رزوه‌رگرتن بۆ حكومه‌تى هه‌رێم هه‌موار نه‌بوو. له‌ناوه‌ڕاستى ئه‌م ناكۆییه فراوانه له‌سه‌ر دابه‌شكردنی ده‌ستكه‌وتی نه‌وت و قه‌یرانی دارایی مه‌ترسیداری حكومه‌تى هه‌رێم، له‌حوزه‌یرانی (2014) (داعش) ده‌ستیگرت به‌سه‌ر (موسل)ى دووه‌م گه‌وره‌ترین شاری عێراق. كونسولگه‌ری توركیا داگیركرا -كه ته‌نها چه‌ند خوله‌كێك فرۆكه‌خانه‌ی موسڵه‌وه دوور بوو- له‌و رووداوه‌دا (49) كارمه‌ندی دیبلۆماتی توركیا وه‌ك بارمته ده‌ستبه‌سه‌ركران.\n(داعش) ده‌ستیكرد به‌جموجوڵى له‌سه‌رخۆ به‌ره‌و باكور به‌ئاڕاسته‌ی هه‌ولێرو له(7 ئاب 2014) ئه‌مریكا ده‌ستوه‌ردانی ده‌ستپێكرد، كه دوو فڕۆكه‌ی جه‌نگی ئه‌مریكی له‌جۆری (F18) بۆمبارانی تۆپخانه‌كانی (داعش)ى كرد، كه تۆپبارانی سه‌نگه‌ری پێشمه‌رگه‌ی له‌سه‌ر رێگای (هه‌ولێر) ده‌كرد(52). جه‌نگی دژى (داعش) له‌عێراق بووه‌هۆى گۆڕانكاری له‌ڕه‌گه‌زه كاریگه‌ره‌كانی ناو سیاسه‌تى دره‌وه‌ی توركیا. بۆ نمونه: له(حوزه‌یرانی 2014) پاش هه‌ڵاتنی سوپای عێراق له‌به‌رده‌م (داعش) هێزه‌كانی پێشمه‌رگه ده‌ستیگرت به‌سه‌ر كه‌ركوكدا(53). له‌ناو چوارچێوه‌ى سیاسه‌تى ئاسایی توركیادا نه‌وت له‌خۆرئاوای كه‌ركوكه‌وه -ئه‌و ناوچانه‌ی گروپه‌كانی هاوپه‌یمانی پارتی دیموكراتی كوردستان كۆنترۆڵى ده‌كه‌ن- بۆ توركیا ره‌وانه‌كرا(54). ئه‌و ناوچانه‌ی له‌ژێر كۆنترۆڵى یه‌كێتى نیشتمانی كوردستاندا بوون درێژه‌یان به‌مامه‌ڵه‌كردن له‌گه‌لأ كۆمپانیای نه‌وتى عێراقی سه‌ر به‌وه‌زاره‌تی نه‌وتی مه‌ركه‌زیدا.\nله‌ئێستادا په‌یوه‌ندی وزه‌ی توركیا له‌گه‌لأ حكومه‌تى هه‌رێمی كوردستان به‌ره‌گه‌زێكی سه‌ره‌كی ناو سیاسه‌تى ده‌ره‌وه‌ی (ئه‌نكارا) داده‌نرێت، كه كۆمپانیای (تیك) له‌و چه‌ند مانگه‌ی دواییدا به‌ئاڕاسته‌ى قوڵكردنه‌وه‌ى وه‌به‌رهێنانه‌كانی له(هه‌ولێر) هه‌نگاوی توندوتۆڵتری هاویشتووه. حكومه‌تى توركیا به‌رده‌وامه له‌به‌رگریكردن له‌به‌رامبه‌ر فشاره‌كانی ئه‌مریكا له‌ڕووی مامه‌ڵه‌كردنی له‌گه‌لأ حكومه‌تى هه‌رێم. (توركیا) له‌بواری وه‌به‌رهێنانی وزه‌دا هه‌نگاوێك چۆته‌پێشه‌وه‌و ئه‌م سیاسه‌ته كاریگه‌ری له‌سه‌ر هه‌وڵه‌كانی (ئه‌نكارا) داناوه بۆ نزیكبوونه‌وه به‌ئاڕاسته‌ى كه‌ركوك، كه پێشتر له‌ڕووی گرنگی بۆ بوونی هه‌رێمێكى سه‌ربه‌خۆ به(هێڵى سوور) داده‌نرا. توركیا به‌وه‌ی له‌چاو حكومه‌تى عێراقى له‌ئێستادا گرنگییه‌كی زیاتر به‌په‌یوه‌ندییه‌كانی له‌گه‌لأ كورده‌كان ده‌دات، هاوبه‌شی ده‌كات بۆ زیادكردنی ناسه‌نتراڵى (لامركزی) له‌ناو ده‌وڵه‌تی عێراقی. له‌پالأ ئه‌وه‌شدا هه‌وڵدان هه‌یه بۆ ئیداره‌دانی (به‌غداد) له‌گه‌لأ هێشتنه‌وه‌ى هه‌ندێك دیارده‌ى توركیا له‌گه‌لأ حكومه‌تى مه‌ركه‌زی. وێڕای ئه‌وه‌ى توركیا یاریده‌ده‌ره بۆ ئاسانكاری (ناسه‌نتراڵى) له‌ناو ده‌وڵه‌تی عێراقی، به‌ڵام نفوزی توركیا له‌به‌غداد له‌چاو نفوزی له‌ناو پارتی دیموكراتی كوردستان و پارته‌كه‌ی بارزانی هاوپه‌یمان له‌گه‌لأ پارته عه‌ره‌بیه‌كانی (نه‌ینه‌وا) زیاتر نه‌بووه. ئه‌م په‌یوه‌ندیانه له‌سه‌ر حسابی په‌یوه‌ندی (ئه‌نكارا)یه له‌گه‌لأ به‌غدادو ئۆپۆزسیۆنی سونی و ئه‌و نه‌یارانه‌ی ئه‌گه‌ر هه‌یه له‌داهاتوودا بگه‌نه سه‌رۆكایه‌تى وه‌زیرانی عێراق. پاشان كاریگه‌ری (ئه‌نكارا) له‌سه‌ر دواڕۆژى حكومه‌تى هه‌رێمى كوردستان گه‌وره ده‌بێت، ئه‌گه‌ر ئه‌وه له‌سه‌ر حسابی سه‌رهه‌ڵدانی په‌یوه‌ندی به‌هێز بێت له‌گه‌لأ لایه‌نى ئه‌كتیڤ له‌ناوه‌ڕاست و خوارووی عێراق.\nتوێژینه‌وه‌كه به‌م ئه‌نجامانه‌ی خواره‌وه گه‌یشت:\nتوركیا مێژوویه‌كی درێژى هه‌یه له‌ره‌فتاری سه‌ربه‌خۆیانه‌و به‌رگریكردن له‌به‌رامبه‌ر فشاره‌كانی ویلایه‌ته یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا، كه هه‌وڵده‌دات له‌ڕٍووی وزه‌وه سنورێك بۆ په‌یوه‌ندییه‌كانی توركیا له‌گه‌لأ هاوسێكانی دابنێت. لێكه‌وته‌ى ئه‌م ئه‌نجامانه گه‌له‌ك گرنگه بۆ به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی ویلایه‌ته یه‌كگرتووه‌كان له‌خۆرهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست، ئه‌وروپاو روسیادا. پێویسته له‌سه‌ر (ئه‌نكارا) له‌پێناو قوڵكردنه‌وه‌ى په‌یوه‌ندییه‌كانی له‌بواری وزه‌دا له‌و سێ ناوچه‌یه‌دا بۆ رێگای نوێ بگه‌ڕێت. به‌ڵام به‌لای (روسیا)وه له‌مه‌ودای كورتدا ئه‌م لێكه‌وته‌یه فۆكس ده‌خاته سه‌ر ئه‌نجامی پڕۆژه‌ى (تورك ستریم)و له‌مه‌وداى درێژدا ئه‌وه‌ى ده‌بێته جێكه‌وته تایبه‌ته به(ئۆكرانیا)و پڕۆژه‌ى (نۆرد ستریم2). په‌یوه‌ندی وزه‌ى نێوان (توركیا- روسیا) كاره‌كانی یه‌كێتى ئه‌وروپا (فه‌ره‌نساو ئه‌ڵمانیا) بۆ گه‌یشتن به‌رێكه‌وتن سه‌باره‌ت به‌ئه‌گه‌ری سزای ئابوری دژ به(روسیا) زیاتر ئاڵۆز ده‌كات.\nپاش سوككردنی سزاكانی سه‌ر ئێران و گه‌یشتن به‌رێكه‌وتنی ئه‌تۆمی له‌گه‌لأ ئه‌مریكا، (توركیا) به‌شێوه‌یه‌كی گه‌وره سودمه‌ندبوو. تێكه‌لأ كردنه‌وه‌ى ئێران له‌گه‌لأ سیستمی بانكی رێگای كرده‌وه بۆ ده‌ستپێكردنه‌وه‌ى مامه‌ڵه‌كردنی سنوریی له‌گه‌لأ بانكه بیانیه‌كان و به‌وه‌ش رێیخۆشكرد تا توركیا ده‌ستبكاته‌وه به‌پێدانی نرخی كڕینی په‌ترۆلأ به‌بێئه‌وه‌ى پشت به‌رێكخستنی ئاڵۆزی ئاڵتون ببه‌ستێت. له‌و میانه‌دا فشاری ئه‌مریكا كه‌م بوه‌وه، كه هه‌وڵیده‌دا سنورێك بۆ هاورده‌ی نه‌وتی خاوی ئێرانی له‌لایه‌ن توركیاوه دابنێت. ئیداره‌ی (ترامپ) ئاماژه‌ى به‌وه‌دا، كه ئاماده‌یه درێژه به‌ڕێكه‌وتنی ئه‌تۆمی له‌گه‌لأ ئێران بدات، به‌ڵام ئه‌گه‌ر ئه‌م وڵاته بیه‌وێت فشاری ئابوری سه‌ر ئێران زیاد بكات، ئه‌گه‌ر هه‌یه (توركیا) له‌به‌رامبه‌ر ئه‌و فشارانه‌دا به‌رگری بنوێنێت و له‌بواری وزه‌دا درێژه به‌په‌یوه‌ندییه‌كانی له‌گه‌لأ ئێران بدات. ئه‌مه‌ش ده‌بێته هۆى لاوازی ئه‌و بانگه‌شه‌یه‌ی حكومه‌تى (توركیا)، كه گوایه ئه‌مریكا ده‌توانێت وه‌ك قه‌ڵایه‌ك پشت به(ئه‌نكارا) ببه‌ستێت له‌به‌رامبه‌ر زیادبوونی نفوزی (ئێران) له‌خۆرهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست.\nئه‌م ئه‌نجامانه له‌به‌رامبه‌ر (عێراق)دا ره‌نگدانه‌وه‌ی به‌سه‌ر سیاسه‌ته‌كانی ویلایه‌ته یه‌كگرتووه‌كانه‌وه هه‌یه، هه‌روه‌ك چۆن له‌به‌رامبه‌ر روسیاو ئێرانیش به‌هه‌مان شێوه‌یه. (توركیا) سیاسه‌تى نه‌وتی خۆى به‌شێوه‌یه‌كی سه‌ربه‌خۆو تایبه‌ت داڕشتووه‌و له‌به‌رده‌م فشاره‌كانی ئه‌مریكادا به‌رگری كردووه، كه هانی توركیا ده‌دات كار له‌گه‌لأ حكومه‌تى مه‌ركه‌زی عێراق بكات نه‌ك له‌گه‌لأ حكومه‌تى هه‌رێمى كوردستان. له‌م حاڵه‌ته‌دا (توركیا) هه‌وڵیداوه په‌یوه‌ندییه‌كانی له‌گه‌لأ حكومه‌تى هه‌رێمى كوردستان وه‌ك قورساییه‌ك بۆ هاوسه‌نگی له‌گه‌لأ ئێران و نفوزی له(به‌غداد) به‌كار بێنێت. له‌گه‌لأ ئه‌وه‌شدا هێشتا (توركیا) له‌به‌رامبه‌ر سیاسه‌ته‌كانی ئه‌مریكادا وه‌ك نه‌یارێك ده‌جوڵێته‌وه، كه خۆى له(عێراقێكى یه‌كگرتوو) و هاندان بۆ مامه‌ڵه‌كردن له‌گه‌لأ حكومه‌تى مه‌ركه‌زی له‌بواری رێكه‌وتنی وزه ده‌بینێته‌وه. به‌دڵنیاییه‌وه له‌چه‌ند ساڵى داهاتوودا ئه‌م كه‌یسه گه‌له‌ك ئاڵۆزتر ده‌بێت، كه (كه‌ركوك)یش وێڕای كۆنترۆلأ كردنی له‌لایه‌ن كورده‌وه هێشتا ناوچه‌یه‌كی كێشه‌له‌سه‌ره.\nویلایه‌ته یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا ئێستا له‌ململانێدایه دژ به‌ڕێكخراوی (داعش) له‌عێراق و پشتگیرییه سه‌ربازییه‌كانی بۆ وڵاتانی (ناتۆ)ى هاوسێى (روسیا) زیادكردووه(55). هه‌روه‌ها ئیداره‌ی (ترامپ) به‌ڵێنیدا به‌زیادكردنى فشاری سیاسى و سه‌ربازی دژ به(ئێران)، به‌ڵام (توركیا) به‌رژه‌وه‌ندی وزه‌ى له روسیا، ئێران و عێراقدا هه‌یه‌و پێشبینی ده‌كرێت دوای به‌رژه‌وه‌ندی خۆیه‌تى خۆى بكه‌وێت، كه ئامانجی توركیا به‌دیدێنێت له‌وه‌ی ببێته سه‌نته‌ری وزه‌ی هه‌رێمایه‌تى.\nسیاسه‌ته‌كانی توركیا ته‌واو له‌گه‌لأ سیاسه‌ته‌كانی ویلایه‌ته یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا وێكنایه‌ته‌وه، له‌به‌رئه‌وه ناكرێت پێشبینی ئه‌وه بكرێت، كه (ئه‌نكارا) ببێته دادوه‌رێكى ئابوری بۆ ئێران یان له‌و ترسانه كه‌م بكاته‌وه، كه (روسیا) بۆ كه‌مكردنه‌وه‌ى پشتبه‌ستن به(ئۆكرانیا)، (توركیا) به‌كاربێنێت. ئه‌مه بۆ (عێراق)یش راسته، چونكه هه‌تا ئێستاش (توركیا) پابه‌نده به‌ستراتیجی (چینی باكور) بۆ په‌یوه‌ندی ئابوری له‌گه‌لأ حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان و پارتی دیموكراتی كوردستان له‌سه‌ر حسابی بوونی عێراقێكى فیدرالأ.\nئه‌م راپۆرته ئه‌وه‌ى خستۆته‌ڕوو، كه حكومه‌تى (توركیا) مێژوویه‌كی هه‌یه له‌بواری به‌رگریكردن له‌به‌رامبه‌ر فشاره‌كانی ئه‌مریكا، كاتێك پرسه‌كه په‌یوه‌سته به‌سیاسه‌تى وزه‌وه له‌گه‌لأ (روسیا، ئێران و عێراق). ئیداره‌ی (ترامپ)یش -وه‌ك ئیداره‌كانی پێش خۆى- رووبه‌ڕووى ئاڵنگاری ده‌بێته‌وه، كاتێك كار له‌گه‌لأ هاوپه‌یمانانی ده‌كات بۆ جێبه‌جێكردنی سیاسه‌تێكى له‌گه‌لأ به‌رژه‌وه‌ندییه تایبه‌ته‌كان وێكنایه‌ته‌وه. مێژووی توركیا به‌روونی چۆنیه‌تى رووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ى (ئانكارا) بۆ به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی ئه‌مریكا له‌به‌رامبه‌ر به‌رژه‌وه‌ندییه تایبه‌ته‌كانی به‌رجه‌سته ده‌كات.\n** (الوقود الاحفوری)\n(1)ئه‌م توێژینه‌وه‌یه فۆكس ده‌خاته سه‌ر باكوری عێراق، كه توركیا به‌رژه‌وه‌ندی سیاسى و ئابوری گه‌روه‌ی تێدا هه‌یه.\n(2)له‌سه‌ره‌تای ساڵى (2015)وه روسیا به‌رپرسبووه له‌دابینكردنی (55,3%)ى گازی سروشتى. بڕوانه: (ملف الطاقه فی تركیا واستراتیجیتها، جمهوریه تركیا، وزاره الخارجیه) له8 شوبات 2017 خوێندراوه‌ته‌وه.\n(3)به‌پێى رۆژنامه‌ی (بلومبیرگ)، گه‌شتیاری (6,2%) كۆی به‌رهه‌می ئابوری توركیاو (8%)ى عموله پێكدێنێت. به‌درێژایی نۆ مانگ و تامانگی ئایاری 2017 ژماره‌ی گه‌شتیاران كه‌می كردووه، ئه‌وه‌ش درێژترین زنجیره‌ی داكشانه له‌سه‌ر بنچینه‌ى ساڵانه له‌و هه‌ژماركردنانه‌ی ماوه‌ی ده‌یه‌یه‌ك ده‌كێشێت. ژماره‌ی سه‌ردانیكاران به‌ڕاده‌ی (28%) كه‌می كردووه تا ده‌گاته (1,75) ملیۆن له‌مانگی نیسان. به‌هۆى كه‌مبوونه‌وه‌ی ژماره‌ی سه‌ردانیكارانى روس ژماره‌ی گه‌شتیاران به‌راده‌ی (79%) پاشه‌كشه‌ى به‌خۆیه‌وه بینیوه.\n(4)توركیاو یه‌كێتى سۆڤیه‌ت هێڵێكى نوێى بۆری داده‌مه‌زرێنن. ئه‌سیوشه‌تید پرێس 1987\n(5)گولمیرا رزایفا (گازی سرۆوشتى له‌بازاره لۆكاڵییه‌كانی توركیا: سیاسه‌ت و ئاڵنگارییه‌كان) په‌یمانگای ئۆكسفۆرد بۆ لێكۆڵینه‌وه‌ى وزه 2014\n(6)ماریا ره‌زا مازانتى و ئالبرتۆ بیانكاردی (سندوقی دامه‌زراوه‌یی و ریفۆرمی رێكخستن له‌كه‌رتی گازی سروشتى له‌توركیا).\n(7)به‌رپرسێكى ئۆكرۆانی له‌ساڵى 1994 به‌ئاشكرا رایگه‌یاندبوو، كه ئاشكرا یه هاوسێكه‌ى روسیا گازی دزیوه له‌و بۆریانه‌ی به‌ناو خاكه‌كه‌یدا ده‌ڕوات بۆ موشته‌رییه‌كانی له‌خۆرئاواو توركیا.\n(8) d The,” 2006 January of Crisis Gas Ukrainian-Russian The, “Stern Jonathan- 8 /wpcms/org.oxfordenergy.www://https, 2006, 16 January, Studies Energy for Institute .pdf.RussiaUkraineGasCrisisJonathanStern-Jan2006/01/2011/uploads/wpcontent\n(9) 9 -مشروع نورد سرتمی، مت تصفح املوقع اإللكرتوین یف 7 شباط 2017 :com.nordstream.www://http “,Objection Polish Despite 2 Stream Nord Build to Russia, “Rettman Andrew-\n(10) 10 .134694/economic/com.euobserver://https, 2016, 22 August, Observer EU Carnegie,” Stream Turkish of Dilemma Security Energy The, “Pourzitakis Stratos.\n(11) 11 .60861=fa/?strategiceurope/eu. carnegieeurope://http, 2015, 28 July, E\n(12)“,Approach Strategic Lacks Still Corridor Gas Southern sEU, “Badykova Najia- 12 /org.cacianalyst.www://https, 2016, 30 March, Analyst Caucus Asia Central .html.approach-lacksstrategicstill-corridor-gas-southern-eus-13347/item/analyticalarticles/p\n(13) 2017-Mid until Sanctions Russia Extend to Agrees EU, “Baczynska Gabriela- 13 /com.reuters.www://http, 2016, 15 December, Reuters,” Trump to Signal a in .idUSKBN144289-eusanctions-crisis-ukraine-us/article “,1979 since Relations Iranian-Turkish: Interest of Asymmetry, “Hentov Eliot-\n(14) 14 .4), 2011, University Princeton., Diss PhD\n(15) توركیا سزاكانی سه‌ر ئێران ره‌تده‌كاته‌وه به‌هۆى رێكه‌وتنی نه‌وتییه‌وه. نیوۆرك تایمز 22 نیسان 1980.\n(16) f Press Belknap The: MA, Cambridge (War Iraq-Iran The, Razoux Pierre- 16 (2015, University H\n(17)یاسای كۆنگرێس و ئه‌نجومه‌نی پیرانی ئه‌مریكا سه‌باره‌ت به‌سزا سه‌پێنراوه‌كانی سه‌ر ئێران و لیبیا له‌ساڵى 1996. ماده‌ی 104 كۆنگرێس له 5 ئاب 1996.\n(18)به‌رپرسانی تورك گوتیان رێكه‌وتنه‌كه پێشێلی سزاكانی ئه‌مریكا ناكات، چونكه رێكه‌وتنێكى بازرگانییه بۆ كڕینی گاز نه‌ك سه‌رمایه‌گوزاری وزه، به‌پێى رۆژنامه‌ی نیوۆرك تایمز. (عه‌بدوڵا گیول) سه‌رۆك وه‌زیرانی توركیا رایگه‌یاند: قه‌ده‌غه‌كه بۆ سه‌رمایه‌گوزارییه له‌ئێران و ئێمه‌ش سه‌رمایه‌گوزاری ناكه‌ین. نیوۆرك تایمز 13 ئاب 1996.\n(19)توركیا به‌هۆى نرخی گازه‌وه فشار له‌ئێران ده‌كات. 23 كانونی دووه‌می 2012\n(20) and Policies: Market Energy Domestic Turkish the in Gas Natural, “Rzayeva- 20 28,” Challenges “,Turkey to Iran from pipeline gas natural in flow halts Attack, “Coskun Orhan-\n(21) 21 .idUSKCN0Q20G820150728iran-gas-turkey-us/article/ com.reuters.www://http, 2015, 28 July, R\n(22)توركیا بڕى (1,9) ملیار دۆلاری له‌ئێران وه‌ك قه‌ره‌بوو وه‌رگرت ده‌رباره‌ی داشكاندنی له‌نرخى گازی سروشتى. ئاژانسى ئانادۆلأ 24 كانونی دووه‌می 2017.\n(23)ئه‌م پلانه بووه‌هۆى روودانی ئابڕووچونێك بۆ پارتی ده‌سه‌ڵاتدار –پارتی دادو گه‌شه‌پێدان- خۆى له‌قازانجی ناره‌وادا ده‌بینێته‌وه. ئه‌م پارته توانی كۆتایی به‌لێكۆڵینه‌وه‌كان بێنێت، به‌ڵام زنجیره‌یه‌ك تۆماری ده‌نگی نهێنى، كه سه‌رۆكی ئێستاو خێزانه‌كه‌ی و چه‌ند به‌رپرسێكى ئه‌و پارته‌ی گرته‌وه، وایكرد زنجیره‌یه‌ك رێكای تۆڵه‌سه‌ندنه‌وه له‌دژى پۆلیس و داواكاری گشتى و (فتح الله گولن)ى پیاوی ئاینی نیشته‌جێى ئه‌مریكا بگرنه‌به‌ر، كه به‌دزه‌پێكردنی زانیاری تاوانبار كراوه. بڕوانه هیومیرا بامۆك، ستیڤ ستیكلو، بایك دهگانیشییه، راپۆرتی تایبه‌ت (كه‌لێنێكی ئاڵتونی، چۆن گروپى تاوانباری توركی هاوكاری ئێرانیان كردووه). رۆیته‌رز 29/4/2014\n(24) “,Loophole Golden sIran, “Dubowitz Mark and Ziemba Rachel, Clark Gary- 24 ,2013, 13 May, Economics Roubini and Democracy of Defense for Foundation _RGE_FDD/documents/uploads/content/org.defenddemocracy.www://http pdf.2_FINAL_2013_May__ Report_Gol_I\n(25)به‌پێى رۆیته‌ر: له‌تشرینی دووه‌می 2013 وه‌زاره‌تی ده‌ره‌وه‌ی ئه‌مریكا بۆ ماوه‌ی شه‌ش مانگ سزاكانی سه‌ر ئێرانی درێژكرده‌وه، ئه‌وه‌ش به‌مه‌به‌ستى كه‌مكردنه‌وه‌ى كڕینی توركیا له‌نه‌وتی خاوی ئێران له‌هه‌مان سالأ. به‌پێى رێكه‌وتنی جنێف له‌هه‌مان مانگدا ئه‌مریكاو ده‌وڵه‌تانی دیكه رێكه‌وتن ئاسته‌نگه‌كانیان له‌به‌رده‌م فرۆشتنى نه‌وتی خاوی ئێران كه‌م بكه‌نه‌وه، كه رێكا به‌ده‌وڵه‌ته به‌كارهێنه‌ره‌كان ده‌دات به‌رده‌وام بن له‌كڕین به‌ئاستى ناوه‌ندى ئێستا هه‌یه.\n(26) for Fight Kurdish the and PKK The: Belief and Blood, Marcus Aliza-\n(27) 27 .(2007, Press University York New: York New (Independence “,region Kurdistan sIraq in escalates crisis Political, “Coles Isabel-\n(28)28 .idUSKCN0S60HX20151012kurds-iraq-us/article/ com.reuters.www://http, 2015, 12 October, Reuters ,236/15. No Report Country Iraq, Hegazy Amgad and Gvenetadze Koba-\n(29)29 /pubs/external/org.imf.www:// https, 2015 August, Fund Monetary International .pdf.cr15236/2015/scr/ft .\n(31)(عیراق و كورده‌كان، گرفتی به‌رده‌وام). راپۆرتی خۆرهه‌ڵاتی ناوه‌راست ژماره 88، گروپی قه‌یرانه نێوده‌وڵه‌تیه‌كان، 8 تىموز 2009\n(32) Troops US On Vote No ‘Parliamentary: Turkey, “Peuch Christophe-Jean- 32 ,2003, 3 March, Europe Free Radio,” Straits in Party Ruling, Government Puts .html.1102391/a/org.rferl.www://http Refuse Deputies Turkish; Ankara: Responses and Threats, “Filkins Dexter-\n(33)33 .www://http, 2003, 2 March, Times York New,” Troops American Accept to .html.troops-american-toaccept-refusedeputies-turkish-ankara-responses-and-threats/ world/02/03/2003/com.n\n(34)به‌پێى وته‌كانی (ریچارد ئه‌نده‌رس) له23 ئازای 2003: فیرقه‌ی ده‌ی هێزی تایبه‌تى ئه‌مریكا له‌ناو عێراق بڵاوبوه‌وه تاڕاده‌یه‌ك به‌بێ بوونی كات بۆ نه‌خشه‌دانان و ئاماده‌كاری بۆ شه‌ڕ. چیرۆكی دزه‌كردنی گروپێك ترسناكه، وێڕای هه‌وڵى دیبلۆماتی دوژمنكارانه بۆ ناچاركردنی توركیا به‌رێگادان به‌به‌كارهێنانی خاكی توركیا بۆ چوونه‌ناوه‌وه‌ى ئه‌و فیرقه‌یه، توركیا ئه‌و داوایه‌ی ره‌تكرده‌وه. له‌به‌رئه‌وه ئه‌م فیرقه‌یه ناچاربوو به‌به‌كارهێنانی رێگایه‌كی بازنه‌یى به‌فڕینی نزم به‌فڕۆكه به‌دورایی سه‌دان میل و له‌ژێر ئاگری چڕى دژه ئاسمانیه‌كانی عێراق. پاش نیشتنه‌وه فیرقه‌كه له‌گه‌لأ هێزه كوردییه‌كان یه‌كیانگرت له‌پێناو په‌لاماردانی یه‌كه‌كانی دوژمن. فیرقه‌ی تایبه‌ت له (48) مه‌فره‌زه‌و هه‌رمه‌فره‌ڤه‌یه‌ك له(12) سه‌رباز پێكدێت. بڕوانه ( the afghan model in northern of iraq) ریچار ئاندرس، گۆڤای دراساتی ستراتیجی ، به‌رگی 29، حوزه‌یرانی 2006، 404-405\n(36)بڕوانه (جبهه القتال الجدیده فی العراق: الضراع علی نینوى)، تقریر (شرق الاوسط رقم 9) مجموعه الازمات الدولیه 28 ئه‌یلولی 2009\n(37)(العراق یخفف من مخاوف تركیا بشان الطموحات الكردیه)، تقریر شرق الاوسط رقم 35 مجموعه الازمات الدولیه 26 كانون الپانی 2005\n(38) and Politics, Energy: Chessboard Oil sIraq Northern, “Mills. M Robin- 38 .57-52), 2013 Winter (1. no, 15. vol, Turkey Insight,” Power\n(39) (العراق یخفف من مخاوف تركیا بشان الطموحات الكردیه) 7-8\n(40)كۆمپانیای نه‌رویجی له‌حوزه‌یرانی 2004 رێكه‌وتنی له‌گه‌لأ حكومه‌تى هه‌رێم كرد، كه رێكه‌وتنی دابه‌شكردنی به‌رهه‌مه‌و ده‌كه‌وێته (250میل) له‌باكوری بغداد له‌نزیك سنوری توركیا. رێكه‌وتنی كۆمپانی (دنۆ) له‌گه‌لأ كوردستان ئاڵنگاری ده‌ستوری نوێى عێراقی كرد، كه ته‌نها شڵه‌ژانی زیاتر له‌نێوان كۆمپانیاكانی نه‌وت دروستكرد، كه هه‌تائێستا خاوه‌ندارێتى سه‌رچاوه سروستییه‌كان روون نه‌بۆته‌وه. رۆژنامه‌ی تایمز لندن، 11 نیسانی 2006.\n(41)عێراق و كورده‌كان، كێشه به‌رده‌وامه، 17\n(44)ئه‌نجومه‌نی هه‌رێمى كوردستان بۆ كاروباری نه‌وت له‌گه‌لأ پارته سیاسیه‌كان كۆده‌بێته‌وه، 18 حوزه‌یران، 2014\n(45) n How: Report Special, “Parker Ned and, Coles Isabel, Zhdannikov Dmitry- 45 .reuters.www://http, 2014, 3 December, Reuters,” Kurdistan Iraqi make helped .idUSKCN0JH18720141204-specialrepor-kurdistan-mideastcrisis-us/article/c\n(46) landmark sign Kurdistan Iraqi, Turkey, “Coskun Orhan and Pamuk Humeyra-\n(47)46 /article/com.reuters.www://http, 2013, 29 November, Reuters,” contracts energy .oilidUSBRE9AS06620131129-iraq-turkey-us Oil Iraq,” revenue oil Iraqi control to planning Turkey, “Heuvelen Van Ben- 47 .2013, 2 April, R\n(48)حكومه‌تى هه‌رێمى كوردستان هه‌ستاوه به‌ناردنی نه‌وت له (جیهان- توركیا) به‌رێگای (ماڵتا) بۆ ئیسرائیل. هه‌ندێك جاریش بۆ وڵاتانی ئه‌وروپا. ئنجا ئیسرائیل سپارده‌كانی له‌حسابه‌كانی حكومه‌تى هه‌رێمی كوردستان داناوه.\n(49) “,Work Deal Generating-Revenue Iraqi the Making, “Knights Michael- 49 .www://http, 2014, 3 December, Policy East Near for Institute Washington .work-deal-generatingrevenue-krg-baghdad-the-making/view/analysis-policy/org.wash\n(50) .Ibid- 50 Taking, City Iraqi in Consulate Turkish Storm Militants, “Yeginsu Ceylan-\n(51)51 .nytimes.www://https, 2014, 11 June, Times York New,” Hostages as People 49 .mosul-in-staff-consulate-turkish-seize-militants/ middleeast/world/12/06/2014/com .html Military,” Iraq in Airstrikes Targeted ‘Begins Military US, “Sisk Richard-\n(52)52.html.iniraq-action-military-limited-mullingobama/07/08/2014/dailynews/com.military.www://http, 2014, 7 August, Times\n(53)كورده‌كانی عێراق به‌شێوه‌یه‌كی ته‌واو كۆنترۆڵى كه‌ركوك ده‌كه‌ن، له‌كاتێكدا سوپای عێراقی هه‌ڵاتوون. بی بی سی نیوز 12 حوزه‌یرانی 2014\n(54)پێش هه‌ڵاتنی سوپای عێراق كورده‌كان كۆنترۆڵى یه‌ك بیریان له‌سێ بیره‌نه‌وتی كه‌كوك ده‌كرد، كه دوو بیره‌كه‌ی دیكه له‌ژێر كۆمنترۆڵى حكومه‌تى مه‌ركه‌زیدا بوو.\n(55)وه‌زاره‌تی به‌رگری ئه‌مریكا، ئۆفیسى بریكاری وه‌زیری به‌رگری، ده‌ستپێشخه‌ری دلنیایی ئه‌وروپی، میزانیه‌ی دارایی ساڵى 2017\nتێبینی، ئه‌م بابه‌ته پێش ریفراندۆم و رووداوه‌كانی كۆنتڕۆڵكردنه‌وه‌ی كه‌ركوك له‌لایه‌ن حكومه‌تی عیراقیه‌وه نوسراوه\n1/8/2018 10:19:06 PM