لۆرنس نادر | Evro News\nسه‌ره‌كى Authors Posts by لۆرنس نادر\nشۆره‌شا 14 تیرمه‌هێ د ناڤبه‌را شاهاتیێ و كۆماریێ دا\nبه‌رى چه‌ند رۆژان دا بیره‌وه‌ریا 61 سالیا روودانا شۆره‌شا 14 ته‌موزا 1958 ل عیراقێ بوو، پشتى ڤێ شۆره‌شێ دو جۆره بیروچوون یان دو چینێن جودا په‌یدا بوون، بیروچوونه‌ك ل گه‌ل سیسته‌مێ شاناهه بوو و لێ بیروچوونا دى ل گه‌ل دروستبوونا ڤێ شۆره‌شێ یه و هاتنا كه‌سایه‌تیا عه‌بدولكه‌ریم قاسم ل سه‌ر ده‌ستهه‌لاتى.\nل 21 ته‌باخا 1921 مه‌مله‌كه‌تا عیراقێ ژلایێ بریتانیا دهێته دامه‌زراندن و (فه‌یسه‌ل یێ ئێكى) كورێ (شه‌ریف حسین) ئیك كه‌سایه‌تیێن به‌رنیاس ل مه‌ككا دبیته شاهێ عیراقێ و ئه‌ڤ مه‌مله‌كه‌ته هه‌تا 1958 دمینیت. ده‌مێ 14 ته‌مۆزا 1958 ب كۆده‌تایه‌كا له‌شكرى هێرش دهێته‌كرن ل سه‌ر سیسته‌مێ حوكمرانیێ و (پاشا فه‌یسه‌ل یێ دووێ) ب خێزان ڤه دهێنه كوشتن ژلایێ كۆمه‌كا (ئه‌فسه‌رێن ئازاد) ب سه‌ركرداتیا عه‌بدولكه‌ریم قاسم و عه‌بدولسه‌لام عارف، هۆسا دووماهیه‌ك بۆ ڤى رژێمى دانا و هۆسا كۆمارا ئێكى یا عیراقێ دهێته دامه‌زراندن و عه‌بدولكه‌ریم قاسم دبیته سه‌رۆك وه‌زیرێ عیراقێ. ل گه‌ل دروستبوونا ڤێ چه‌ندێ دو بیروبۆچوونێن جودا دروستبوون و هه‌ردو بۆچوون هه‌ڤدژى ئێكن، هه‌ر ژ وى سه‌رده‌مى و هه‌تا نوكه.\nبۆچوونا ئێكێ ئه‌وه كو خه‌لكه‌ك یان چینه‌ك هه‌یه هه‌ر ژ روخاندنا شاهانه ل عیراقێ هه‌تا نوكه ل گه‌ل ڤى سیسته‌مێ نه و ب پیرۆزى سه‌دحكه‌نه ڤێ سه‌رده‌مێ حوكمرانیێ و دبێژن باشترین ده‌م بوو بۆ تاكه‌كه‌سێ عیراقێ د میژوویا نوو و هه‌ڤچه‌رخا عیراقێ دا و تاكه‌كه‌سێ عیراقێ ب ئارامى و سه‌ربه‌ستى و سه‌ربلندى و ئابووره‌كێ ب هێز دژیا و بێ كو بهێته به‌راوردكرن ژ وه‌لاتێن ده‌وروبه‌رى عیراقێ و دبێژن عیراق باشتربوو ژ هه‌موو وه‌لاتێن ڤێ ده‌ڤه‌رێ و وه‌لات سه‌روه‌ریا خوه هه‌بوو، هه‌روه‌سا دبێژن پشتى كه‌فتنا مه‌مله‌كه‌تا عیراقێ عیراق به‌ر ب چه‌ند كۆده‌تایێن له‌شكرى ڤه چوو و خوین هاته رێشتن و ئه‌ڤ وه‌لاته به‌ره ب لاوازیێ و نه‌مانێ ڤه دچیت و سه‌حدكه‌نه هندێ و دبێژن ئه‌وا نها ل عیراقێ دروست دبیت، ئه‌نجامێن وێ چه‌ندێ بوو و چونكى حوكمرانیا عیراقێ دبیته جهێ هه‌ڤركیێ.\nبۆچوونا دووێ ئه‌وه ل گه‌ل دروستبوونا ڤێ شۆره‌شێ یه و هاتنا عه‌بدولكه‌ریم قاسم دامه‌زراندنا كۆمارا عیراقێ یا ئێكى بوو. خودانێن ڤێ بۆچوونێ دبێژن هه‌ر چاوا بیت وه‌لات هاته قورتالكرن ل ژێر داگیركرنا بریتانیا و بریتانیا چ تشت دڤیا ل عیراقێ دكر و تایبه‌ت پشتى گرێدانا په‌یمانا بریتانى ـ عیراقى ل سالا1930ز و په‌یمانا بۆرتسمۆس ل سالا 1948ز ب سه‌ركێشیا نوورى سه‌عید. كو پشتى گرێدانا ڤان هه‌ردو په‌یمانان پتر سیاسه‌تا بریتانى ل سه‌ر عیراقێ زال بوو و دووماهیئینانا ڤێ داگیركرنى تشته‌كێ مه‌زن بوو ل ده‌ف پشته‌ڤانێن ڤى شۆره‌شێ و هه‌تا نوكه ب پیرۆزى سه‌حدكه‌نه ئه‌نجامێن ڤى شۆره‌شى و كه‌سایه‌تیا عه‌بدولكه‌ریم قاسم.\nلێ هه‌كه نێرینه‌ك بهێته‌كرن ل دۆر هه‌ردو سیسته‌مێن حوكمرانیێ ل عیراقێ، هه‌ردو ئه‌رینى و نه‌رینى هه‌بووینه و چ ژ وانن ته‌مام نه‌بوویه، بۆ نموونه ل سه‌رده‌مێ شاهانه دا راسته عیراق یا ب هێز بوو و سه‌روه‌رى و ئارامى هه‌بوو، لێ هه‌ر د وى ده‌مى دا چینه‌كا هه‌ژار و بێ به‌هر هه‌بوویه و هه‌رده‌م ل مافێن خوه دگه‌ریان و وه‌لات یێ داگیر كرى بوو ژ لایێ بریتانیاڤه. ژ لایه‌كێ دى ڤه وه‌ك شۆره‌ش ب سه‌ركه‌فتیانه هاته ئه‌نجامدان و وه‌لات ب هه‌موو لایه‌ناڤه (ئابوورى، جڤاكى، رامیارى و ..هتد) هاته گوهۆرین و عه‌بدولكه‌ریم قاسم دهێته سه‌ر ده‌ستهه‌لاتێ و ئه‌ڤ كه‌سه چه‌ندین چاكسازى و گوهۆرین كرن، لێ ل ده‌مێ كۆده‌تایا 8 شباتا 1963 ئه‌ڤ كه‌سه دهێته كوشتن ل سه‌ر ده‌ستێ هه‌ڤالێ خوه و هه‌ڤركێ خوه عه‌بدولسلام عارف و ئه‌ڤ كه‌سه دهێته سه‌ر ده‌ستهه‌لاتێ ل ڤێره هه‌ڤكیشه دهێته گوهۆرین و ل ڤیره ئه‌نجامێن شۆره‌شێ و شۆره‌ش بدووماهى دهێن! لاپه‌ره‌كێ دى بۆ مێژوویا عیراقێ ڤه‌دبیت و وه‌لات به‌ر ب هژماره‌یه‌كا كۆده‌تا هه‌ڤركى ڤه دچیت.\nهه‌ڤركیێن توند ل سه‌ر ده‌ستهه‌لاتى په‌یدابوون و هنده‌ك تشتێن نوو ل عیراقێ په‌یدابوون وه‌ك هاتنا پارتا به‌عس یا عه‌ره‌بى و پارته‌كا شۆفێنى بوو، ل دۆر چه‌ند سالان هه‌تا ل سالا 2003ز رژێما به‌عس و سیسته‌مێ دكتاتۆرى بداووى دهێن ده‌مێ ویلایه‌تێن ئێكگرتى یێن ئه‌مریكا عیراق ژ ڤى سیسته‌مى قورتالكرى و ئه‌مریكا دڤیا سیسته‌مه‌كى دیمۆكراسى یێ هه‌ڤچه‌رخ ل عیراقێ بچه‌سپینن و لێ ئه‌ڤ چه‌نده هه‌موو به‌روڤاژى هات و د ئه‌نجام دا عیراق بوو وه‌لاته‌كێ تائیفى مه‌زهبى و به‌ر ب هه‌رفتنێ ڤه دچیت و دبیته ئێك ژ لاوازترین وه‌لات د جیهانێ دا و د میژوویا عیراقێ دا، دوورى (قانوون، ئارامى، ئابوورى، بێ سه‌روه‌رى و لاواز و ..هتد). و لاپه‌ره‌كێ ره‌ش ژ میژوویا كه‌ڤن و نوو یا عیراقێ هاته دروستكرن. ئه‌ڤ چه‌نده دبیته ئه‌نجامێ شۆره‌شا 14 تمۆزا 1958 ل دووڤ هزرا حه‌زین سیسته‌مێ شاهانه ل عیراقێ.\nبنه‌مایێ (مافێ گه‌ل د بریاردانا چاره‌نڤیسێ خوه دا) د ناڤبه‌را جێبه‌جێكرن و لادانێ دا\nمافێ گه‌ل د بریاردانا چاره‌نڤیسێ خوه بنه‌مایه‌كه ل دستوورێ گه‌له‌ك رێكخراوێن نیڤده‌وله‌تى هاتیه نڤیسین و دۆپات ل سه‌ر هندێ دكه‌ن چ ملله‌ت هه‌بیت ل سه‌ر رویێ عه‌ردی دڤێت ئه‌و ملله‌ته مافێن خوه وه‌ربگریت، لێ وه‌كى دیار ئه‌ڤ بنه‌مایه به‌س بۆ جوانكرن و خه‌ملاندنا دستوورێ وان رێكخراوه هاتینه نڤیسین و گه‌له‌ك گه‌ل یان ملله‌ت نیڤا مافێن خوه نه وه‌رگرتینه ژ وان كورد و ئاشۆری و كه‌ته‌لۆنی و ..هتد.\nهه‌ر كه‌سێ ژدایكدبیت دڤێت مافێن وى كه‌سى بهێنه پاراستن بێ جوداهیا د ناڤ ئاین و ئۆل و ره‌گه‌ز و ره‌نگ، هه‌ر ژ كه‌ڤندا چه‌ندین رێكخراوێن سڤیل و مافێن مرۆڤى داخواز دكه‌ن و دبێژن مافێن مرۆڤى بهێنه پاراستن و ل سه‌ر هندێ دۆپات دكه‌ن مافێن گه‌لان بهێنه‌دان.\nئێك ژ وان مافان ئه‌وه (مافێ گه‌ل د بریاردانا چاره‌نڤیسێ خوه دا) چ ملله‌ت هه‌بیت و ل چ پارچه دونیایێ بیت دڤێت چاره‌نڤیسێ خوه ب ده‌نگێ خوه و ب ده‌ستێ خوه بریار بده‌ت. چاوا مرۆڤ پێدڤی خوارن و ڤه‌خوارن و هه‌وایه، وه‌سا پێدڤى ب ژیانه‌كا ئازادى و ئارامى و سه‌ربه‌ستیێ یه.\nباشتره و جوانتره ئه‌ڤ مافه بێ هه‌ره‌شه و شه‌ڕ و روونشتنا خوین بهێندان، ئه‌ڤ چه‌نده تشته‌كێ یاسایی و دستووری یه، دڤێت ل دووڤ وان ماده بچن ئه‌وین بووینه دستوور ل رێكخراوین جیهانى بۆ ئه‌نجامدانا وان مافان، ئه‌گه‌ر ئه‌ڤ مافه بهێنه نڤیسین و ببنه ماده د دستووری دا به‌س وه‌ك جوانى و خه‌ملان دا وان دستووران باشتره بهێنه لادان و ژێبرن دا جاره‌كا دى چ گه‌ل و ملله‌ت داخوازا وان جۆره مافان نه‌كه‌ن.\nسه‌رۆكێ ئه‌مریكا یێ به‌رێ (تۆماس وودر ویلسون) ١٤ بنه‌ما پێشكێشی كۆنگرسێ ئه‌مریكا كرن و داخوازكر كو ئه‌ڤ بنه‌مایه بهێنه جێ به‌جێكرن، ئیك ژ وان بنه‌ما دۆپات ل سه‌ر هندێ دكه‌ت (مافێ گه‌ل د بریاردانا چاره‌نڤیسێ خوه دا) و ده‌مێ دبێژێت دڤێت شه‌ڕ (به‌حسی شه‌ڕێ جیهانی یێ ئێكێ دكه‌ت)، بهێته راوه‌ستاندن هه‌ر وه‌سا مافێ هه‌ر گه‌ل یان ملله‌ته كو چاره‌نڤیسێ خوه بده‌ت و تایبه‌ت ئه‌و گه‌ل ئه‌وێن ل بن ده‌ستهه‌لات و حوكمرانیا ده‌وله‌تا عوسمانى دژیان ب چه‌ندین سالان (تورك، عه‌ره‌ب، كورد، ئه‌رمه‌ن، ئاشۆرى و شه‌ركه‌س و…هتد) ئه‌و ملله‌تێن هاتینه دیاركرن هه‌مى ل بن حوكمرانیا ده‌وله‌تا عوسمانى دا بوون، ئانكو چ ملله‌ت ل بن سیبه‌را ده‌وله‌تا عوسمانی بوو دڤێت چاره‌نڤیسێ خوه بریار بده‌ت و تایبه‌ت پشتی شكه‌ستنا ده‌وله‌تا عوسمانی د شه‌ڕێ جیهانی یێ ئێكێ دا و ئه‌ڤ دوه‌له‌تا پارچه‌بووى.\nچه‌ند ژ وان ملله‌تێن هاتینه دیاركرن بریارا چاره‌نڤیسێ خوه‌دا و بوونه ده‌وله‌تێن سه‌ربه‌خوه وه‌ك توركیا و ئه‌رمینیا و هه‌وه‌سا ل گه‌ل دروستبوونا ٢٢ وه‌لاتێن عه‌ره‌بى وبێ كو پارچه‌بوونا ده‌وله‌تا عوسمانى د ناڤبه‌را هنده‌ك ده‌وله‌تین زلهێز یێن وى سه‌رده‌مى دا وه‌ك رۆسیا قه‌یسه‌رى و بریتانیا و فره‌نسا، هه‌ر وه‌سا ئیتالیا و یۆنان ژی داخواز ژهنده‌ك پارچێن ده‌وله‌تا عوسمانى دكر و ده‌وله‌تا عوسمانى پارچه پارچه بوو.\nئارمێ گه‌له‌ك شۆره‌شان د دیرۆكێ دا ل سه‌رانسه‌رى جیهانێ دۆپات ل سه‌ر هندێ كریه و به‌حسێ ڤی چه‌ندێ كریه بۆ مافێ گه‌ل د اژا بریاردانا چاره‌نڤیسێ خوه، لێ ب تنى ئه‌ڤ بنه‌مایه بۆ كورد و ئاشۆرى نه هاتیه درۆستكرن، ئه‌ڤ جۆره مافه حه‌رامه بۆ وان بهێته چه‌سپاندن، ده‌مێ ئه‌ڤ هه‌ردو ملله‌ته داخوازا ڤى جۆره مافى دكه‌ن نه‌خۆشی و ئاسته‌نگ ل به‌ر رێكا وان په‌یدا دبن.\nملله‌تێ كورد دهێته هژمارتن ئێك ژ مه‌زنترین نه‌ته‌وه ل جیهانێ و بێ ده‌وله‌ته‌كا سه‌ربه‌خوى، ئه‌گه‌ر نێرینه‌ك ل دۆر دیرۆكا وان یا خه‌باتكه‌ر بهێته‌كرن، دێ نموونه‌یه‌كا مه‌زن ژ داخواز و شۆره‌ش و یاداشت و شه‌ڕ و سه‌رهه‌لدانا بینی و داخوازا ڤى جۆره مافێ بخوه كریه، لێ سه‌رنه‌كه‌فتینه و چه‌ندین نه‌خۆشی و ده‌ربه‌ده‌ری و ئاسته‌نگ دیتینه و هزاران قوربانى داینه و ئه‌ڤ چه‌نده بسه‌رنه‌كه‌فتینه.\nهه‌روه‌سا ئاشۆرى كه‌ڤنترین نه‌ته‌وه د دیرۆكێ دا، ئه‌و ژی وه‌ك نه‌ته‌وا كورد چه‌ند نه‌خۆشی و ده‌ربه‌ده‌ری و ئاسته‌نگ دیتینه و هزاران قوربانى بۆ ڤێ رێبازێ داینه و نه گه‌هشتینه چ ئه‌نجامان و هه‌ر ل وه‌ختێ شه‌ڕێ جیهانی یا ئیكێ ب تنێ نێزیكی ٧٥٠٠٠ هزار كه‌س بووینه قوربانی و بێ ئه‌نجام و ده‌مێ داخوازا مافێن خوه دكه‌ن باجا وێ داخوازێ دده‌ن.\nئه‌رێ ئه‌گه‌ر قانوونه‌ك هه‌بیت ((خوین ریشتن به‌رامبه‌ر ده‌وله‌ت بوون)) كورد و ئاشۆرى تێرا چه‌ند ده‌وله‌تان خوین داینه؟ و نه بووینه ده‌وله‌ت و نه‌گه‌هشتنه ئارمانجێن خوه. نڤیسه‌رێ ڤێ گۆتارێ گۆتارك ل ژماره‌یا ١٧٠١ ل رۆژناما ئه‌ڤرۆ ل رۆژا ٢/٨/٢٠١٥ به‌لاڤكربوو ب ناڤێ (خوینرشتن وجینۆساید ل به‌رامبه‌ر ده‌وله‌تبوون)، ئه‌ڤ گۆتاره جۆره خواندنه‌كا به‌راوردیه ئاماژه بدروستبوونا ده‌وله‌تێ دكه‌ت و دروستبوونا ده‌وله‌ت ل سه‌ر بنیاته‌كێ خوینرشتن، لێ د ڤێ چه‌ندێ ژی كورد و ئاشۆریان مفا ژخوینا خوه نه كرینه، به‌روڤاژی جوهی (یه‌هۆد) و ئه‌رمه‌ن ده‌مێ جینۆسایدێن وان دبینه وه‌ك پره‌ك یان رێكه‌ك بۆ دروستبوونا ده‌وله‌تا وان. ئه‌رێ ده‌مێ هنده‌ك ملله‌ت و چاره‌نڤیسێ خوه بریاردده‌ن و هنده‌ك نه جێوازیه‌ك د ناڤبه‌را وان ملله‌تان دا هه‌یه؟ یان جێوازى دخوینا ملله‌تان دا هه‌یه؟ ئه‌رێ خوینا هه‌ردو نه‌ته‌وێن كورد و ئاشۆریا ته‌عله ژبه‌ر هندێ نابنه ده‌وله‌ت و ناگه‌هنه ئارمانجێن خوه؟\nیان بنه‌ما (مافێ گه‌ل بۆ بریاردانا چاره‌نڤیسێ خوه)، بنه‌مایه‌كێ دروست و راسته‌قینه بیت بلا بۆ هه‌مى ملله‌تان و بێ جوداهی بلا بنه‌مایه‌كێ دروست بیت یان بلا بهێته ژێبرن! و هه‌ردو ملله‌تێن كورد و ئاشۆری ژی دڤێت بگه‌هنه مافێن خوه، ئه‌گه‌ر ئه‌ڤ مافه به‌س تشته‌كێ وه‌ختى بیت یان به‌س وه‌ك نڤیسین بیت و بۆ خه‌ملاندن و ته‌مامكرنا وان ماده‌ێین دستووری دا، بلا ئه‌ڤ بنه‌مایه بهێته‌لادان ژ هه‌مى مادێن دستووری ل هه‌ر جهه‌كێ هاتیه نڤیسین و دیاركرن.\nبه‌رى چه‌ند رۆژان راپرسینه‌ك یان ریفراندۆم یان وه‌ك گشتپرسیه‌ك د ناڤ خه‌لكێ كوردستانێ دا دروستبوو و خه‌لكى ده‌نگدانه‌ك كر (به‌لێ) بۆ سه‌ربه‌خوه‌یا كوردستانێ یان (نه‌خێر) لێ ده‌نگ و ئیرادا گه‌ل هه‌رده‌م یێ ب هێزه، ئه‌گه‌ر به‌حسێ ژیانه‌كا پر ئاشتی و ئازادی و ماف بیت و خه‌لكێ كوردستانێ ب هه‌مى پێكهاتێن خوه‌ڤه پشكدراى د ڤێ گشتپرسیێ دا كر و ب رێژا (٩٢%) ئه‌نجام به‌لێ بوو، لێ ده‌وله‌تێن هه‌رێمی و جیهانى ل به‌رامبه‌ر ڤێ چه‌ندێ راوه‌ستیان و ب هیچ ره‌نگه‌كێ د گه‌ل ڤێ چه‌ندێ نه‌بوون و هه‌روه‌سا نه یاسای به‌رامبه‌ر خه‌لكێ كوردستانێ بكارئینا و هه‌مى دژاتیا خوه دیاركر، باشه كا ئه‌و ماف ئه‌وێ دبێژیت (مافێ گه‌ل د بریاردانا چاره‌نڤیسێ خوه دا) بۆ زانین د ڤى سه‌رده‌مى دا جیهان، به‌حس به‌حسا سیسته‌مێ دیمۆكراسیه‌تێ یه و به‌حسێ ژیانا ئارام و سه‌ربه‌ستی و ئازادی دكه‌ن وداخوازا وه‌رگرتنا مافێن مرۆڤی یه.\nهه‌روه‌سا پشتی پێنچ هه‌تا شه‌ش رۆژان هه‌ر وه‌ك گشتپرسیا كوردستانێ ل(هه‌رێما كه‌ته‌لۆنیا) ل وه‌لاتێ ئیسپانیا كر و ده‌مێ كه‌ته‌لۆنى قه‌ستا سندۆقێن ده‌نگدانێ كرن و هێزێن ئێمناهیێ و پۆلیسێن ئیسپانیا دژاتیا ئیرادا خه‌لكێ كه‌ته‌لۆنیا دكر و ب هێز دژی ده‌نگده‌ران راوه‌ستیان.\nباشه بۆچوونا وان وه‌لاتێن دیمۆكراسی تێپه‌رین و به‌حسێ مافێن مرۆڤی دكه‌ن ل به‌رامبه‌ر ڤێ چه‌ندی چیه و چاوایه؟، جیهان سه‌رده‌مێ سه‌رمایه‌دارى و رۆناكیێ ده‌ربازدبیت، لێ هه‌تا نوكه جیهان د سیسته‌مێ دیمۆكراسیه‌تى یا دروست جێ به‌جێ ناكه‌ت و خه‌لك یان ملله‌ت ده‌مێ داخوازا مافێن خوه دكه‌ن ب رێیێن توند و دكتاتۆری دژاتیا ئیرادا خه‌لكی دكه‌ن و پێگری وان بنه‌مایا ناكه‌ن دشیان دایه بێژین هزرا جیهانێ به‌رامبه‌ر ڤێ چه‌ندێ د سه‌رده‌مێ دیرۆكا كه‌ڤن و چه‌رخین ناڤین دا ده‌رباس دبن.\nئه‌و چی یه ل سووریا روو دده‌ت؟!\nچریسكا شۆره‌شا یاسه‌مین یا بهارا عه‌ره‌بى ژ وه‌لاتێ تونسێ هه‌ل دا، ئه‌و ژى ده‌مێ لاوێ تونسى (محه‌مه‌د البوعه‌زیزى) ئاگر به‌ردایه خوه، هوسا نیشتمانێ عه‌ره‌بى (الوگن العربى) دڤیا ل هنده‌ك وه‌لاتێن عه‌ره‌بى كراسێ خوه بگهۆریت، ئه‌ڤجا سیسته‌مێ حوكمرانیێ ل هنده‌ك وه‌لاتان هاته گهۆرین و ل هنده‌كێن دى سیسته‌م نه‌هاته گهۆرین و وه‌لات به‌ره‌ف هه‌ڤركیاڤه چوو.\nسووریا ئَێك ژ وان وه‌لاتان بوو دڤیا سیسته‌م بهێته گهۆرین، لێ به‌روڤاژى وه‌لات به‌ره‌ف بارودوخێن خراب ڤه چوو، هه‌روه‌سا مایتێكرنێن هه‌رێمى و نیڤده‌وله‌تى لێ هاتنه كرن و تا نوكه. ل ڤێره جهێ پرسیارێ یه، ئه‌و چی یه ل سووریا روو دده‌ت؟ ئه‌رێ (سه‌رهه‌لدانه، كۆده‌تایه، شه‌رێ ناڤخۆیی یه، شۆره‌شه یان تشته‌ك یان زاراڤه‌كێ دیتر د سیاسه‌تێ دا په‌یدابوو و دێ د مێژوویێ دا تۆمار بیت؟).\nئه‌گه‌ر ته‌ماشه د وان زاراڤێن نوكه دا هاتینه دیاركرن بهێته كرن نه‌ژلایێ مێژوویى و نه ب فه‌لسه‌فه‌تا وان زاراڤا ڤه چ ژ وان زاراڤا بارودوخێ سووریا نا گونجیت و ناده‌نه وه‌سفكرن، كێشا سووریا پتر یا هه‌ستیاره (حساسه) و درێژتره ژ كێشێن وه‌لاتێن دیتر، كێشه نه ب تنێ ناڤخۆیى یه و ژ هندى چوویه ده‌ر، به‌لكو ده‌ره‌كى وه‌ك و هه‌رێمى و نیڤده‌وله‌تى ژى مایتێكرنێ تێدا دكه‌ن، د ناڤخۆیا سووریا چه‌ند لایه‌نێن سیاسى دیار بوون، هه‌روه‌سا چه‌ند به‌ره‌یێن له‌شكرى په‌یدابوون وه‌ك سوپایێ سوورى و سوپایێ ئازاد یێ ئۆپۆزسیۆنێ و شه‌ره‌ڤانێن كورد و چه‌ند هێزێن دی وه‌ك شه‌ره‌ڤانێن ئاشوورى و سوتور و یێن ئاشوورى و .. هتد، بێ كو رێكخستنێن تیرۆرستى بهێنه ژبیركرن، وه‌ك داعش و به‌ره‌یێ نه‌سره (جبهه النصره) و هه‌ر ئێك ژ وان لایه‌نا پشته‌ڤانیا خوه ژ لایه‌نه‌كى وه‌ردگریت.\nچه‌ند بزاڤ هاتنه كرن و چه‌ند په‌یمان هاتنه گرێدان، داكو پرسا سووریێ ب دووماهیك بینن، لێ هه‌مى دبێ ئه‌نجام بوون. هه‌ڤركیا ناڤخۆیى و هه‌رێمى و نیڤده‌وله‌تى ل سووریا یا به‌رده‌وامه، رۆسیا پالپشتیا سوپایێ سوورى و شه‌ره‌ڤانێن كورد دكه‌ت، لێ ئه‌ڤ هه‌ردو هێزه دژاتیا ئێكودو دكه‌ن، په‌یمان د ناڤبه‌را رۆسیا و توركیا دا دروست بوو، لێ توركیا دژاتیا وان هه‌ردو هێزان دكه‌ت ئه‌وێن پالپشتیا خوه ژ رۆسیا وه‌ردگرن، باشه ئه‌ڤه چ جۆره هه‌ڤالینى و نێزیكبوونه د ناڤبه‌را رۆسیا و توركیا دا چێ بووى؟، (هه‌ڤالێ منه لێ دژاتیا وى دكه‌ت ئه‌وێ ئه‌ز پالپشتیا وى دكه‌م)!!\nسوپایێ سوورى و سوپایێ ئازاد یێ ئۆپۆزسیۆنێ و شه‌ره‌ڤانێن كورد دژاتیا داعش دكه‌ن، لێ ئه‌و هه‌ر سێكه به‌رامبه‌ر ئێكودو رادوه‌ستن، ئه‌و چی یه ئه‌وا ل سووریا روو دده‌ت و گه‌له‌گ نه یا رۆهن و دیاره كه‌سێ نزانیت سه‌رێ وه‌ریسى ل كیڤه‌یه و كانیك یا شێلی یه، لێ كه‌س نزانیت ل كیڤه یا شێلی یه.\nكۆده‌تایا توركیا 2016 د ناڤبه‌را ئه‌نجامێن دوور و نێزیك دا\nهنده‌ك جاران هنده‌ك روودان دروست دبن كو وان روودانان دو ئه‌نجام هه‌نه، ئه‌و ژى ئه‌نجامێن (نێزیك و دوور). ئه‌نجامێن نێزیك د وه‌ختێ روودانێ دا دیار دبن و ئه‌نجامێن دوور ده‌مه‌ك ده‌رباز دبیت هه‌تا په‌یدا بن. هه‌روه‌كو د روودانا كۆده‌تایا توركیا دا چێ بوویه.\nبه‌رى چه‌ند رۆژان كۆده‌تایه‌كا له‌شكرى ل وه‌لاتێ توركیا روو دا ئه‌و ژى ده‌مێ پشكه‌ك ژ له‌شكرێ توركیا ب كۆده‌تا له‌شكرى رابووین و دڤیان دووماهیكه‌كێ بۆ ده‌ستهه‌لاتا ئه‌ردۆغان و پارتا وى (داد و گه‌شه‌پێدان)ێ، بدانن، تا راده‌كێ ئه‌ڤ كۆده‌تایه یا سه‌ركه‌فتى بوو، لێ پشتى ده‌مه‌كێ هه‌ری كێم هه‌ڤكێش (معادله) هاته گهۆرین و ئه‌ردۆغان شیا دووماهیكه‌كێ بۆ وێ كۆده‌تایێ بدانیت و ئاگرێ وێ ڤه‌مرینیت.\nو ئه‌ڤ كۆده‌تایه ژى دو جۆره ئه‌نجام هه‌بووینه (نێزیك و دوور)، ده‌مێ ئه‌ردۆغان شیاى ڤێ كۆده‌تایێ بشكێنیت و به‌رده‌وامى دایه ده‌ستهه‌لاتا خوه ل وه‌لاتێ توركیا و پاشان رادبیت ب لادانا (تعزیلات) د ناڤ فه‌رمانبه‌رێن خوه دا د وارێ له‌شكرى دا و د هه‌مى پلێن له‌شكرى دا، هه‌روه‌سا چه‌ند دادوه‌ر و مامۆستا و گه‌له‌ك فه‌رماندێن دیتر لادان د هه‌مى واران دا، ئه‌و لادانێن ئه‌ردۆغان پێ رابووى دهێنه هژمارتن ژ ئه‌نجامێن نێزیك.\nپشتى ئه‌ردۆغانى ئه‌ڤ لادانه كرین ل سه‌رانسه‌رى توركیا ل ڤێره ژینگه‌هه‌كا ئۆپۆزسیۆنێ ب خوه دروست كر ژ وان فه‌رمانبه‌رێن هاتینه لادان ل سه‌ر پۆستێن وان و بێ كو بهێته ژبیركرن ژبلى وان ئه‌وێن هاتینه لادان ئۆپۆزسیۆنه‌كا بهێز هه‌یه ل توركیا، ئه‌ڤ چه‌نده ب دروستكرنا ڤێ ئۆپۆزسیۆنێ دهێته هژمارتن ژ ئه‌نجامێن دوور، چونكو ئه‌ڤ كه‌سه ناراوه‌ستن دێ گه‌له‌ك ئاسته‌نگان ئێخنه د رێكا حوكمرانیا ئه‌ردۆغانى دا و دێ هه‌ول و بزاڤان كه‌ن خوه ژ ده‌ستهه‌لاتا ئه‌ردۆغانى قورتال بكه‌ن و دێ بزاڤێ كه‌ن كو ئه‌ردۆغان و پارتا وى ژحوكمرانیا توركیا لاده‌ن، هه‌ر كاره‌كى كارڤه‌دانه‌كا هه‌ى (لكل فعل رد فعل).\nبۆ دیاربوونا ئه‌نجامێن دوور نه یا دیاره، لێ ده‌مێ ئه‌ڤ ئۆپۆزسیۆنه هه‌ول و بزاڤا بكه‌ن دێ چ ئه‌نجام دیار بن یان ئه‌ردۆغان دێ شێت خوه ل به‌ر و بایێ ئۆپۆزسیۆنێ گریت یان دێ بیته قوربانى ئارمانجا وان.\nنوكه ئه‌و بێ ده‌نگیا ل توركیا دێ شێین بێژین بێ ده‌نگیا به‌رى باهوزێ یه (هدو‌و الژی یسبق العاصفه) و ئۆپۆزسیۆن كار دكه‌ت بۆ دیتنا دووماهیكه‌كێ بۆ ده‌ستهه‌لاتا ئه‌ردۆغانی یان ئه‌ردۆغان شیا بارودوخی به‌ر ب ئارامیێ ببه‌ت.\nكۆده‌تایێ جهێ خوه گرت؟\nله‌شكرێ توركیا هه‌رده‌م به‌لانسا خوه هه‌بوو و هه‌لویست ل ڤى وه‌لاتى د ڤه‌بڕى بوون، شیا گوهۆرینا سیسته‌م و دستووران ل توركیا بكه‌ت، ب رێیا كۆده‌تایێن سه‌ربازى ل سه‌رده‌مێن رابورى، هه‌كه دوور نه‌چین ل سالێن (1960، 1971، 1980، 1997 و..هتد). توركیا وه‌كو وه‌لاتێ كۆده‌تایێن سه‌ربازى، ئه‌ڤێ جارێ ژى كۆده‌تایه‌كا سه‌ربازى ب خوه‌ڤه‌گرت، به‌لێ یێ به‌رسنگگرتنێ بوو، ل ده‌مێ پشكه‌كێ ژ له‌شكرێ توركى بریارا كۆده‌تایێ ل سه‌ر ئاردۆغان و حزبێ كرى، رابوون دابه‌زینا سه‌ربازان كرن ب رێیا ئاسمانى و پیاده ل ئه‌نقه‌ره و ئیستانبۆل و ده‌سته‌سه‌ركرنا چه‌ندین جه و ئاڤاهیێن تایبه‌ت و ئه‌ركێ نه‌چاركرنا بێژه‌را كه‌نالێ فه‌رمى ل توركیا كو گۆتارا كۆده‌تاچیان بخوینیت، ب روویه‌كێ ب ترس و نیشانێن نه‌ئارامبوونێ ل سه‌ر سه‌روچاڤێن وێ د ئاشكرا دیار بوون، نه‌خاسمه پشتى هینگى كو هاتیه قورتالكرن، دلره‌حه‌تیا خوه ده‌ربرى و حوكمێن عورفى ل وه‌لاتى هاتیه راگه‌هاندن.\nل وان ده‌مان جیهانێ هزر كر كو سیسته‌مێ ده‌ستهه‌لاتا توركیا كه‌فته ده‌ستێن له‌شكرێ توركى، كا چاوا رژێمێن پێشین ژى كه‌فتبوونه ده‌ست وان. به‌لێ گه‌لێ توركیا بۆچوونه‌كا دیتر هه‌بوو ب تایبه‌ت پشتى په‌یوه‌ندیا ته‌له‌فۆنى یا سه‌رۆكێ ده‌وله‌تێ (ره‌جه‌ب ته‌یب ئاردۆغان) ل ده‌مێ ب رێیا سكایپى په‌یڤى و داخوازا گه‌ل و لایه‌نگیرێن خوه كرى كو بكه‌ڤنه سه‌ر جاده‌یان و خوه‌نیشادانان ل دژى كۆده‌تا و كۆده‌تاچیان بكه‌ن، بڕێن مه‌زن ژ وه‌لاتیێن تورك خڕڤه‌بوونه سه‌ر جاددان و گه‌لێ توركى بریارا خوه‌گرتنێ ب سه‌رۆكێ خوه ئه‌ردوغانى ڤه دان و ئێدى به‌رگرى ژ شه‌رعیه‌تا وه‌لاتى و ئیراده‌تا ملله‌تێ تورك ل سه‌ر چه‌كێ كۆده‌تاچیان بوو.\nئه‌ڤ كۆده‌تایه په‌یامه‌ك بوو ژ فیداكار و تاگیرێن ئاردۆغان ئاراسته‌كری بوو ژبۆ له‌شكرێ توركى بۆ رووبه‌ره‌كێ دوور و درێژ كو ئێدى چ كۆده‌تا نه‌رابن و دووباره نه‌بنه‌ڤه ل سه‌ر ئاردۆغان و حزبا وى، بۆ زانین ئه‌ڤه نه‌جارا ئێكێ یه كۆده‌تا ل سه‌رده‌مێ ئاردۆغان شكه‌ستنێ بده‌ستڤه دئینیت. به‌لێ ل ڤێره نیڤشكێ بابه‌تى و دیتنا بوویه‌ران گه‌له‌ك پرسیاران دئینیته پێش، یا ئێكێ ئه‌رێ ئه‌ڤ كۆده‌تایه یا راست بوو؟ كو ل دووماهیێ ئه‌ردۆغان شیا كۆنترۆلێ ل سه‌ر ئاگرێ كۆده‌تایێ بكه‌ت سه‌ره‌راى هه‌لبوونا چریسكا وێ یا ب هێز یانژى هنده‌ك تشتێن دیتر ل پشت په‌ردێ دڤه‌شارتینه؟، چو ئه‌ڤ لایه‌نه یان یێ دیتر شیا ناڤێ خوه و حزبا ل جه‌م خه‌لكى بلند بكه‌ت ل پێشچاڤێن گه‌لێ خوه و یێن ڤێ جیهانێ. هه‌ر وه‌سا توركیا وه‌لاتێ عه‌سكه‌رتار ل سه‌ر بنیاتێن سه‌ربازى ئاڤاكریه هه‌ر ژ ده‌وله‌تا ئوسمانى یا ئنكیشارى هه‌ر وه‌سا ل سه‌رده‌مێ ئه‌تاتۆركى رۆلێ له‌شكرى یێ به‌رزبوو و خوه‌دى چه‌ندین سه‌ربۆر و كۆده‌تایان بوو، به‌لێ پشتى هاتنا (ره‌جه‌ب ته‌یب ئه‌ردۆغان) هه‌مى بزاڤێن كۆده‌تاچیان شكه‌ستن و له‌شكرێ توركى نه ل وى ئاستى ده‌ركه‌فت یێ جیهانێ هرز بۆ دكر. ئه‌رێ رۆلێ له‌شكرى ل كێمیێ نه‌دا؟ ئه‌رێ هه‌مى بزاڤێن كۆده‌تایان ل دژى ئه‌ردۆغان شكه‌ستین هه‌تا ئێكا دیتر، پشتى كو ده‌نگ ل جیهانێ ڤه‌داى و ئه‌ردۆغان بوویه قاره‌مانه‌كێ نه‌ته‌وى و رۆحى یێ توركان.\nسایكس پیكۆ د ناڤبه‌را سه‌ده و رۆخیانا سنوورێن خوه دا\nرۆژهه‌لاتا ناڤین لاندكا مرۆڤایێ و وه‌لاتێ شارستانیانه و ئه‌و مالا كه‌ڤنار (البیت العتیق) تێدا یه كو د پرتووكا پیرۆزا دا ئاماژه پێ كریه و ب به‌حشتا عه‌دن دهێته ناسین. ل ده‌مێ شه‌رێ جیهانی یێ ئێكێ 1914 – 1918ز هاتیه روودان، هنده‌ك پارچه‌یێن مه‌زن ژ ڤێ ده‌ڤه‌رێ بوون كه‌فتبوونه ل ژێر ده‌سهه‌لاتا ده‌وله‌تا ئۆسمانی. كو ببوو گۆره‌پانه‌كا شه‌ری، كو ئه‌ڤ جیهانه پارڤه‌كربوو دو پشكان ئه‌و ژی ئێك هه‌ڤپه‌یمان بوون (بریتانیا و فره‌نسا و رۆسیا قه‌یسه‌ری) یا دی ژی به‌ره‌یێ میحوه‌ر بوو كو (ئه‌لمانیا و ده‌وله‌تا ئۆسمانی و نه‌مسا و مه‌جه‌ر) ب خوه‌ڤه گرتبوون. ل ده‌می ناڤا شه‌رێ جیهانی یێ ئێكی هه‌ڤپه‌یمانان بزاڤ كرن كو ده‌وله‌تا ئۆسمانی ژێكژێك بكه‌ن و برۆخینن ب رێكێن كریارێن نهێنی و دیپلۆماسی. له‌ورا رێككه‌تنافما سایكس پیكۆ هاته گرێدان ل 16 ی مایۆ 1916 د ناڤبه‌را دیپلۆماسیێ بریتانی مارك سایكس و دپیلۆماتكارێ فره‌نسی جۆرج بیگۆ ب باوه‌ریا كه‌سێ رۆسی سیرجی سازانۆف، ئه‌وبوو هاتیه ناسین ب رێككه‌فتنا (سایكس پیكۆ) یانژی (سایكس پیكۆ سازانۆف). دیرۆكناسێ عیراقی فازل حسێن د پرتووكا خوه یا (المشكله الموصل) دا دیاردكه‌ت كو پشكا مه‌زن ژ سووریێ و پشكه‌ك ژ باشۆرێ ئه‌نازۆل و ویلایه‌تا مووسلێ به‌هرا فره‌نسا دكه‌ڤیت، بۆ زانین بریتانیا پشتی ده‌مه‌كی شیا ویلایه‌تا مووسل ژ فره‌نسا وه‌ربگریت ب رێكێن سیاسی، ئێدی به‌هرا بریتانیا پشكا باشۆر ژ سووریێ و پشكا باشۆر ژ عیراقێ (ویلایه‌تێن به‌غدا و به‌سڕا) ب به‌ركه‌فت، هه‌ر وه‌سا ژی حه‌یفا و عه‌كه بوو به‌هرا رۆسیا قه‌یسه‌ڕی هینگی ژی ویلایه‌تێن ئه‌رمینی و رۆژهه‌لاتا ئه‌نادۆل بوو. به‌لێ پا هه‌ر ب له‌ز رۆسیا خوه ژ ده‌ڤه‌رێ ڤه‌كێشا ژ ئه‌گه‌را شۆره‌شا (به‌لشفی) ل سالا 1917 و پشتی ئه‌ڤێ شۆره‌شێ كاغه‌زێن نهێنی یێن رێككه‌فتنا سایكس پیكۆ هاتنه ئاشكرابوون.\nئه‌ڤرۆ ئه‌ڤ رێككه‌فتنه گه‌هشته سه‌د سالیا خوه، واته چه‌رخه‌ك ب سه‌ر ڤێ رێككه‌فتنێ دا بۆری كو ده‌وله‌تا ئۆسمانی پووچ كربوو و چه‌ندین ویلایه‌تێن گه‌نج هاتنه دانان و هنده‌ك سنۆرێن نوو بۆ رۆژهه‌لاتا ناڤین هاتنه دانان. به‌لێ نها ئه‌و سنۆرێن د وێ رێككه‌فتنێ دا هاتینه دانانان هاتینه گوهۆرین و ده‌مێ وێ ب سه‌ر ڤه‌چوویه و هنده‌ك سنۆرێن دیتر هاتینه كێشان ژ لایێ رێكخراوا دهێته ناسین ب (رێكخستنا ده‌وله‌تا ئیسلامی ل عیراق وشامێ) كو كونترۆلێ ل سه‌ر هنده‌ك پارچێن عیراقێ و سووریێ دكه‌ت. ل ژێر وان بارودۆخێن نها ب سه‌ر ده‌ڤه‌رێ دا دچن ژ زۆریا شه‌ڕ و شه‌ماته و گوهۆرینان، هه‌ر وه‌سا ل گه‌ل چوونا ڤێ رێككه‌فتنێ د ناڤ بیرهاتنا سه‌دسالیا خوه دا، چه‌ندین پرسیار ل سه‌ر جادا ره‌وشه‌نبیری دا دهێنه پێش، ئه‌رێ ئه‌ڤ ده‌ڤه‌رێ دێ چو سنۆرێن نوو بۆ هێنه دانان؟ یان دێ هنده‌ك وه‌لاتێن نوو هێنه دامه‌زارندن؟\nهه‌ر وسا ژی نڤیسه‌رێ بریتانی رۆبه‌رت فیسل د گۆتاره‌كا خوه دا دیاردكه‌ت ب گۆر رێككه‌فتنا سایكس پیكۆ ب دووماهی هاتیه و ده‌ڤه‌ر دێ هێته پارچه‌كرن ژ لایێ جیهادیان ڤه و فیسك دیار دكه‌ت كو نه‌خشه‌یا نوو یا رۆژهه‌لاتا ناڤین هاتیه دانان و نه‌خشه‌كێشان ژ لایێ رێكخراوا تیرۆری ڤه و نه‌ك نیمه‌چه‌یا سایكس پیكۆ ب كۆنترۆلكرنا خوه ل سه‌ر پارچێن رۆژهه‌لاتا ناڤین ل عیراق و سووریێ و لیبیا. ده‌وله‌تا ئۆسمانی هاتیه ژێكژێككرن ل گۆر رێككه‌فتنا سایكس پیكۆ و هنده‌ك ده‌وله‌تێن نوو ژدایكبووینه وه‌كو عیراقێ و سووریێ و لوبنان و پشتی كێمتر ژ چه‌رخه‌كی ئه‌و سنۆر هاتنه دابه‌زین یێن ژ لایێ فره‌نسا و بریتانیا ڤه هاتینه دانان و نها ژی سایكس پیكۆ دچیته د چه‌رخه‌كێ تمام دا به‌لێ ئه‌رێ ده‌ڤه‌ر دێ چو پارڤه‌كرنێن نوو ب خوه گۆیت؟ بۆ زانین ده‌ڤه‌را رۆژهه‌لاتا ناڤین ب ناڤ نه‌خۆشترین دۆخان دا دبۆریت، ئاژاوه و گوهۆرینا حوكمه‌تانه، زێده‌بوونا كریارێت تیرۆری، مایتێكرنێن هه‌رێماتیك و ده‌ولی، ئه‌رێ چو نه‌خشه‌یێن ڤه‌شارتی نینن بۆ نه‌خشه‌كرنا نه‌خشه‌كا نوو بۆ ده‌ڤه‌را رۆژهه‌لاتا ناڤین یانژی ده‌ڤه‌ر دێ وه‌كو خوه زڤریت و ب تنێ پرسگرێك ده‌مه كا دێ چ لێ هێت.\nجوداهیا دناڤبه‌را عیراق و توركیا لدور سه‌روه‌ریا وه‌لاتی\nسه‌روه‌ریا وه‌لاتی گرنگیه‌كا مه‌زن هه‌یه بوَ هه‌ر وه‌لاته‌كی، دڤێت هه‌ر وه‌لاته‌ك پاراستنا سه‌روه‌ریا خوه بكه‌ت ، ب سه‌روه‌ریا وه‌لاتی، وه‌لات برێز دكه‌ڤیت و رێز و سه‌نگه‌ك بو وی وه‌لاتی دهێته دانان یێ كو پاراستنا سه‌روه‌ریاخوه بكه‌ت.\nب چ شێوه بیت وه‌لات پێدڤیه سه‌روه‌ریا خوه پارێزیت ،لێ ئه‌ف تشته لده‌ف هنده‌ك وه‌لاتان نه مایه و وه‌لات هاتیه فروَتن بوَ به‌رژه‌وه‌ندیێن خوه وسه‌روه‌ریا وه‌لاتی لده‌ف وان نه یا گرنگه، و یێن بووینه وه‌ك یاریه‌ك د ده‌ستێن هنده‌ك وه‌لاتێن دن دا، لێ به‌روَڤاژی هنده‌ك دێ خوه ئێخنه د كاره‌ساتان دا لسه‌ر خاترا پاراستنا سه‌روه‌ریا وه‌لاتێن خوه.\nل سپێده‌یا 24/11/2015 فروَكا توركی یا شه‌ری ژجوَرێ (اف 16 ) شیا فروَكه‌كا روسی یا شه‌ری ژجوَرێ (اس 24) بئێخیت ل سه‌ر سنوورێ( توركیا – سوریا ) لوی ده‌می فروَكا روسی راببوو ب بوَمبه‌بارانكرنا باره‌گایێن داعش لسوریێ و نێزیكی سنوورێن توركیا، ل دووف ئاژانسا توركی كو ئه‌ڤ فروَكه رابوویه ب به‌زاندنا سه‌روه‌ریا ئاسمانێ توركیا و لێ ئاژانسا روسی ئه‌ڤ چه‌نده ره‌ت دكر.\nروودانا ئێخستنا ڤێ فروَكا روسی ده‌نگڤه‌دانه‌ك ل جیهانێ دا و هه‌روه‌سا دبیته جهێ مه‌ترسیێ لده‌ف توركیا و هه‌تا داخازا ژ(رێكخراوا ناتوَ ) بوَ دیاركرنا ئه‌گه‌رێ ئێخستنا ڤی فروَكێ، لێ پرسیارا جیهانێ لسه‌ر ڤێ روودانێ ئه‌و بوو كو كا روسیا دێ چاوا سه‌ره‌ده‌ریێ دگه‌ل توركیا كه‌ت و دێ چاوا ڤێ روودانێ هه‌لسه‌نگینیت.\nمه‌ره‌م ژنموونا ئێخستنا فروَكا روسی ژلایێ توركیا ڤه ئه‌وبوو كو سه‌روه‌ریا توركیا چه‌ند یا گرنگه هه‌تا گه‌هشتیه وی راده‌ی كو فروَكا روسی بێخیت، بوَ زانین روسیا ئێك ژ مه‌زنترین وه‌لاته لجیهانێ و سه‌ركێشیا جه‌مسه‌ره‌كی دكه‌ت، توركیا خوه ئێخسنه دته‌نگاڤیاندا لسه‌ر خاترا سه‌روه‌ریا وه‌لاتێ خوه.\nلێ به‌روَڤاژی ڤێ چه‌ندێ هه‌موویێ سه‌روه‌ریا وه‌لاتی ل وه‌لاتێ عیراقێ دا نینه و نه یا گرنگه چه‌ند به‌زاندن ل سه‌ر ئه‌سمانێ وێ بهێته كرن یان ئاخا وان بهێته داگیركرن تشته‌كێ نورماله چنكو سه‌ركێشیا وه‌لاتێ عیراقێ مژوولی هنده‌ك تشتێن دنن.\nپارچه‌كا مه‌زن ژئاخا عیراقێ كه‌فتیه دبن كونترولا (رێكخستنا داعش)، و چه‌ند جاران فروكێن له‌شكه‌ری یێن توركیا رابووینه ب به‌زاندنا ئاسمانێ عێراقێ و بوَمبه‌بارانكرنا جهێن (په‌كه‌كێ ) ل ده‌ڤه‌رێن سنووری وه‌ك (چیایێ قه‌ندیلێ) و (چیایێ مه‌تینا) و گه‌له‌ك ده‌ڤه‌رێن دی هه‌تا زه‌ره‌ر دگه‌هشته ئاكنجیێن وان ده‌ڤه‌را ن، چه‌ند جاران سوپایێن ئیرانێ رابوینه ب توَپ بارانكرنا ده‌ڤه‌رێن سنووری ل(سیده‌كان و چوَمان وهتد.. . )،هه‌روه‌سا لڤێ دووماهیكێ ل روَژا بیرهاتنێن (الاربعینیه حسین)ملیونه‌ها شیعه‌یان قه‌ستا عێراقێ كرن و نزیكی نیف ملیوَن (ئه‌فغانی و ئیرانی) هاتنه ناڤ عه‌ردێ عێراقێ بیێ كو ڤیزا عێراقی وه‌ربگرن ئانكو بشێوه‌یه‌كێ نه یاسایی، ئه‌ڤ چه‌نده هه‌موو ژنه‌بوونا سه‌روه‌ریا وه‌لاتێ عیراقێ دهێت.\nبێ كو ژبیركرنا هاتنا له‌شكه‌رێ توركی ل سه‌ر ئاخا عیراقێ و تایبه‌ت ل ده‌وروبه‌رێن موسل، لێ ئه‌ڤ هێزه ماوه‌یه‌كێ درێژه ل سه‌ر ئاخا عێراقێ و تشتێ سه‌رنج راكێش ئه‌وبوو كو سه‌روَك وه‌زیرێ عێراقێ (حه‌یده‌ر عه‌بادی ) چ پیزانین ل سه‌ر وی له‌شكه‌رێ توركی ل عێراقێ نه‌بوو وئه‌ڤ له‌شكه‌ره ژچه‌ند شیره‌تكارێن له‌شكه‌ری پێك هاتبوون، چه‌ندا مه‌زنه هێزه‌كا بیانی ل سه‌ر ئاخا ته بیت و ته چ پێزانین ل سه‌ر نه‌بن. كا ئه‌و سه‌روه‌ریا عێراقێ یاكو عێراق بداگیركرنا وه‌لاتان رادبوو وه‌ك داگیركرنا كوێتێ ئانكو (شه‌رێ كه‌نداڤی یێ دووێ ) ل 1990ز وهه‌روه‌سا گشت ده‌وله‌تێن جیهانێ سه‌نگه‌ك بوَ عێراقێ ددانا لی به‌روَڤاژی نوكه ئه‌ڤ سه‌نگه لێ نه مایه ئه‌و ژی ژبه‌ر كو سه‌ركردێن عێراقا نوو چ گرنگیێ ب سه‌روه‌ریا عێراقێ ناده‌ن و ب ڤی ره‌نگی ئه‌ڤ بوویه چاهێرا هێزێن ناڤده‌وله‌تی و توركیا ژ هه‌موویان نێزیكتره و هه‌ر گوهۆڕینه‌كا ل عێراقێ روو بده‌ت وێ ئێكسه‌ر باندۆرا خوه ل سه‌ر ره‌وشا ئێمانهیی و ئێكگرتنا ئاخا توركیا هه‌بیت و ئه‌ڤجا توركیا ژبه‌ر گه‌فێن ڤاڵا یێن حكومه‌تا عێراقێ ب ساناهی هێزێن خوه ژێ ڤه‌ناكێشیت چنكو په‌یوه‌ندی یا ب سه‌روه‌ریا ئاخا توركیا.\nوه‌لاتێ عیراقێ بویه وه‌ك یاریه‌ك دده‌ستێت وه‌لاتێن ده‌ڤه‌رێ وجیهانێ وئه‌ف وه‌لاته ئارمانجێن خو دئه‌نجام دده‌ن، گه‌له‌ك هێز هه‌نه بخو ئاخا عیراقێ كونتروك كریه وده‌ستا ژێ به‌رناده‌ن.\nئایا هه‌تا كه‌نگی عیراق دێ دڤی ئاوای دا بیت ودی بێ سه‌روه‌ر بیت وهه‌رده‌م ئاسمانێ وێ دێ یێ به‌زاندی بیت وهه‌تا كه‌نگی دێ بیته یاری بوو هه‌ڤركیێن دیتر وهه‌تا كه‌نگی ئاخا وێ یا كونتروك كرێ بیت،بلا به‌روڤاژی بیت بلا پاراستنا ئاخ وسامان وئاسمان وسه‌روه‌ریا خو بكه‌ت وبلا ببیته هیزه‌كا مه‌زن ولروژهه‌لاتا ناڤین وبلا سه‌نگ وبریارا خو هه‌بیت،ببیته هزرا جیهانێ ،وعیراق لاندكا شارستانیه‌تێ وخودان مێژوویه‌كا مه‌زن.\nخوێنرشتن و جینۆساید ل به‌رامبه‌ر ده‌وله‌تبوون\nد ژیانا مرۆڤاتیی َدا هنده‌ك كاره‌سات روودده‌ن ل وی ده‌می كو ئه‌و كاره‌سات نه دخۆشن، لێ پشتی ده‌مه‌كێ ئه‌و كاره‌سات دبنه ژێده‌ری خۆشیێ بۆ تاك و ملله‌تان.\nد دیرۆكێ دا ب سه‌رێ هنده‌ك ملله‌تان جینۆساید و خوینرشتن و كاره‌سات و كوشتن ره‌ڤین و نه‌خۆشی هاتینه و ده‌ربه‌ده‌ر بووینه، لێ ل به‌رامبه‌ر ڤێ چه‌ندێ هنده‌ك ملله‌تان مفا ژ ڤێ چه‌ندێ وه‌رگرتیه، هنده‌ك ملله‌تان مفا ژخوینا خوه وه‌رگرتیه و هنده‌كێن دی. . نه، ئه‌رێ ما جوداهی د ناڤبه‌را خوینا مرۆڤیدا هه‌یه؟ ئه‌رێ خوینا شرین و ته‌عل هه‌یه؟ یان یێ خوینا وی شرین دی مفادار بیت و یێ خوینا وی ته‌عل بێ مفا داره. ئه‌ڤ چه‌نده ب هنده‌ك نموونان دێ هێته دیاركرن:\n1 ـ ئه‌رمه‌ن نه‌ته‌وه‌كه و ئاینێ وان مه‌سیحی یه و ل رۆژهه‌لاتا ناڤین دژین و ئه‌ڤان نه‌ته‌وه گه‌له‌ك نه‌خۆشی دیتینه ل سه‌رده‌مێ ده‌وله‌تا ئۆسمانی و ب تایبه‌ت ل سه‌رده‌می حوكمرانیا سولتانێ ئۆسمانی (عه‌بدولحه‌میدێ دووێ 1876-1909ز) ، هه‌ر وه‌سا سه‌رده‌مێ حوكمرانیا (ئیتحاد و ته‌ره‌قی 1909-1918ز) و وه‌كی هاتیه دیاركرن ئه‌ڤ نه‌ته‌وه جینۆساید و ده‌ربه‌ده‌ری و تالان دیتینه و هه‌تا هنده‌ك ژێده‌رێن دیرۆكی دیاردكه‌ن نێزیكی ملیۆن و نیڤ ژ نه‌ته‌وا ئه‌رمه‌نان هاتینه كوشتن ل به‌رامبه‌ر ڤێ چه‌ندێ ئه‌رمه‌ن بوونه ده‌وله‌ت مفا ژ خوینا خوه وه‌رگرتن.\n2 ـ جوهی (یهود) ژ وان ملله‌تانه جینۆساید ب سه‌رێ وان هاتی و تایبه‌ت ئه‌وین ل ئه‌ورۆپا دژیان و ب تایبه‌ت ل سه‌رده‌مێ حوكمرانیا (پارتا نازی) یا ئه‌لمانی ب سه‌ركرداتیا (ئودولف هتله‌ر) ئه‌ڤ پارته دژاتیه‌كا ته‌عل دژی جوهیان دكر هه‌تا سالا 1945 و دووماهیهاتنا شه‌ڕێ جیهانی یێ دووێ و ئه‌ڤ ملله‌ته گه‌هشتنه ئارمانجا خوه ئه‌وا ب چه‌ند سالان ل سه‌ر كار دكر ئه‌و ژی بخوه ده‌وله‌ته‌ك دروستكر ل سالا 1948ز ئه‌و ژی ده‌وله‌تا (ئیسرائیل) ئه‌ڤ ده‌وله‌ته بۆخوه دروستكر ب ج شیوه بیت دروستكر خوه ل سه‌ر كیستێ كێ بیت.\nل ڤێره دڤێت بهێته دیاركرن ئه‌رمه‌ن و جوهی (یهود) مفا ژ خوینرشتن و ده‌ربه‌ده‌ری و نه‌خۆشی و جینۆسایدا خوه كر و بوونه خودان ده‌وله‌ت.\n3ـ هه‌ر وه‌سا نه‌ته‌وا ئاشۆری ئێك ژ وان ملله‌تانه یێن كو ب رێژه‌كا گه‌له‌ك ژ خوینا خوه رێتی و چ مفا ژ خوینا خوه وه‌رنه‌گرتی چ ل سه‌رده‌مێ ده‌وله‌تا ئۆسمانی و هه‌روه‌سا ل سه‌رده‌مێ ئیتحادیان، هه‌ر وه‌سا ل سه‌رده‌مێ شاهنشینا عیراقی و تایبه‌ت فه‌رمانا سالا 1933 و هه‌تا نه‌خۆشیێن دكتاتۆریه‌تا (سه‌دام حوسه‌ین) بێ به‌هر نه‌بووینه هه‌تا رۆخاندنا رژێما دكتاتۆری یا به‌رێ 2003ز و پشتی هینگی لاپه‌ره‌كێ نوو ژ دیرۆكا ره‌ش یا ئاشۆری ڤه‌بوو ب كوشتنا ده‌هان ژ كه‌سانێن ئاینی و سڤیل و زارۆینان و هتد. هه‌روه‌سا ب په‌قاندنا ده‌هان دێر و خانیێن مه‌سیحیان و هه‌تا ل سالا 2014 پشتی هاتنا (داعش) بۆ باژێری نه‌ینه‌وا پایته‌ختێ ئیمپراتۆریه‌تا ئاشۆری یا به‌رێ و خه‌لكێ ره‌سه‌نی باژێری جهێن خوه هیلان و ده‌ربه‌ده‌ربوون د جیهانێ دا به‌ربه‌لاڤبوون په‌نابه‌ربوون نه‌خۆشی ل دووڤ نه‌خۆشیێ و بێ مفا.\n4ـ دیسا كورد وه‌ك ئاشۆری ب ده‌هان جینۆساید و نه‌خۆشی و ره‌ڤین و ده‌ربه‌ده‌ر د دیرۆكێ دا دیتینه و بێ مفا و چه‌ند راپه‌رین و بزاف و شۆره‌ش كرینه و چه‌ند ژ خوینا خوه رشتیه ژ نه‌ته‌وێن مه‌زن د جیهانێ دا یا كو بێ ده‌وله‌ت و ئه‌و ده‌وله‌تا بوویه خه‌ونا هه‌ر كورده‌كی، كوشتارا به‌عس دژی بارزانیان و سۆتن و په‌قاندنا گوندێن كورد و ئاشۆری ژ لایێ به‌عس ڤه و بێ كو ئه‌نفال و كۆچكرنا 1988 و1991 بهێنه ژبیركرن و گه‌له‌ك نه‌خۆشی دیتینه و دیرۆك هه‌ر یا دنڤیسیت و بێی كو مفا ژ ڤێ رێژه‌یا مه‌زن ژ خوینا خوه ببینن.\nوه‌ك ل ده‌سپێكی هاتیه دیاركرن هنده‌ك ملله‌تان مفا ژ خوینا خوه دیتیه و گه‌هشتینه ئارمانجێن خوه و هنده‌ك ملله‌تێن دیتر دیرۆكا وان و خوینا وان نه د به‌رژه‌وه‌ندیا وان دابوویه وه‌ك كورد و ئاشۆری.\nلێ د وی سه‌رده‌می دا بارودۆخ بۆ كورد و ئاشۆریان نه د گونجایی بوون، به‌روڤاژی جوهی و ئه‌رمه‌ن بارودۆخ یێ گونجای بوو، هه‌روه‌سا هنده‌ك خالێن گرنگ هه‌بووینه بۆ وان ببوونه رێكخۆشكه‌ره‌ك بۆ ده‌وله‌تبوونێ.\nل دووماهیا چه‌رخێ نۆزدێ ئه‌رمه‌ن و جوهیان ده‌ست ب ئاڤاكرنا بنیاتێ ده‌وله‌تا خوه كرن ده‌مێ رابوون ل دانپیدانا نێڤده‌وله‌تی و لوبیێ ب هێز دگه‌ریا ئه‌ڤ هه‌ردو خالێن هاتینه دیاركرن گرنگیه‌كا مه‌زن هه‌نه د درستكرنا هه‌ر ده‌وله‌تێ دا، شیان خوه گه‌هاندنه ده‌وله‌تێن ب هێز، تایبه‌ت برێتانیا بۆ گه‌هاندنا كێشه‌یێن خو، هه‌روه‌سا خوه ژ بریتانیان ژی دكرن داكو دانپێدان و پالپشتیاوانا بكه‌ت، ئه‌ڤ نێزیكبوونه و گه‌هاندنا فایلا و دیتنا لۆبیێ ب هێز ب رێیا هنده‌ك كه‌سانێن ده‌وله‌مه‌ند بوو، هه‌روه‌سا هه‌بوونا چه‌ند رێكخراوێن تایبه‌ت و دگه‌ل هه‌بوونا كه‌سانێن شاره‌زا، هه‌روه‌سا ئه‌و ئه‌رمه‌ن و جوهی ئه‌وێن ل ئه‌وروپا دژیان رۆله‌كێ مه‌زن هه‌بوو بۆ گه‌هاندنا كێشه‌یێن خوه و بارودۆخ بۆخوه ب ده‌رفه‌ت دیتن كێشین ملله‌تێن خوه پێشكێش دكرن، تایبه‌ت جوهی یێن ئه‌ورۆپا گه‌له‌ك ده‌وله‌مه‌ندبوون له‌ورا ده‌وله‌تین مه‌زن هه‌تا راده‌كێ پالپشتیا وان كر ژ به‌ر به‌رژه‌وه‌ندیا خوه، پروژێن مه‌زن د ده‌ستێ جوهیان دا هه‌بوون.\nهه‌روه‌سا خاله‌كا دی یا گرنگ كاركرن ب هه‌ڤرا و ئێكگرتن و ئێكریزیا وان د وی سه‌رده‌می دا بوویه ئه‌گه‌ره‌ك كو ده‌وله‌تێن مه‌زن پالپشتیا وان بكه‌ن دانپێدانێ ب ده‌وله‌تێن وان بكه‌ن.\nد وی سه‌رده‌مێ دا بارودۆخ یێن گونجای بوون بۆ جوهی و ئه‌رمه‌نان دا كو كێشێن خوه به‌لاڤ بكه‌ن چ ل په‌رلمانێ بریتانی و هه‌تا د جاده‌یا ئورۆپی دا، كو ئه‌و ژ ئاێینێن جودانه ل ده‌ڤه‌رێ، تایبه‌ت ئه‌رمه‌ن كو مه‌سیحینه خوه نێزیكی بریتانیا و رۆسیا قه‌یسه‌ری كر كو ئه‌و ژی مه‌سیحی بوون.\nئه‌و بارودۆخێن هینگی ئانكو یێن به‌ری چه‌رخه‌كێ نه د گونجای بۆ كورد و ئاشۆریان، به‌روڤاژی نوكه، كو شاندێن كورد و ئاشۆری د شیاندانه بگه‌هنه په‌رله‌مانێ ئورۆپی و جڤاتا پیران (مجلس الشیوخ) و جهێن دیتر و دۆزا خوه ل دونیایێ به‌ربه‌لاڤ بكه‌ن.\nتوركیا و هه‌لبژارتن. .. به‌ر ب كویڤه ب ڤان بانگه‌شان؟\nئه‌و ده‌مێ دبیته ده‌ما هه‌لبژارتنان ل هه‌می جیهانێ بانگه‌شا هه‌لبژارتنان دكه‌ن، و هه‌روه‌سا توركیا ئێك ژوان وه‌لاتایه گرنگیه‌كا مه‌زن د ده‌ته بانگه‌شا هه‌لبژارتنان، وهه‌ر پارته‌ك به‌ره‌ف مه‌یدانا بانگه‌شێ دچیت وپلانا پارتاخو نیشا خه‌لكه‌كێ دده‌ت.\nل 7/حزیرانا/2015 روژا هه‌لبژارتنایه ل وه‌لاتێ توركیا ودڤێ ده‌نگدانێ دا (31) پارت دێ پشكدار بن ودێ هه‌ڤركیێ لسه‌ر ژماره‌كا كورسیكان ل په‌رله‌مانێ توركیا كه‌ن، و ئه‌ڤ هه‌لبژارتنه گرنگیه‌كا مه‌زن هه‌یه چونكی دێ چه‌ند گهورین هێنه كرن وه‌ك (( گهورین د ده‌ستوری توركیا دا هێته كرن و هه‌روه‌سا گهورین دسیسته‌می سیاسی یا كومارا توركی ژ سیسته‌می په‌رله‌مانی بو سیسته‌مێ سه‌روكایه‌تی وهتد.. . ))\nله‌ورا پارتێن سیاسی و خه‌لكی ب گه‌رمی بورهه‌ڤی بۆ ڤێ هه‌لبژارتنێ كرینه وكه‌سانێن خو به‌ربژاركرین ب گه‌رمی و بهه‌می هێز و شیان هزرێن خو بكار دئینن و بگه‌رمی بانگه‌شێ بۆ پارت و لایه‌نێن خو دكه‌ن.\nهه‌ر ئێك سه‌رێ وه‌ریسی ب خو دكێشیت وخه‌لكه‌كی قانع دكه‌ت ودبێژیت پارتا مه‌یه ژیانا خه‌لكی خوش دكه‌ت و پارتا مه یا خزمه‌تكاریێ یه وگه‌شه‌پێدان وداد ویه‌كسانی ئارمانجا پارته مه‌یه.\n(ره‌جه‌ب ته‌یب ئه‌ردوگان) سه‌روك كومارێ توركیا و ( داود ئوغلوَ ) سه‌روك وه‌زیرێن توركیا ژ (پارتا داد وگه‌شه‌پێدان ) و ژپارتا هه‌ڤرك یا ده‌ستهه‌لاتێ (پارتا گه‌ل یا كوماری) ب سه‌ركرداتیا (كمال كیلیتشدار ئوغلو ) وئه‌ف پارته لسالا 1923ز لسه‌ر ده‌ستێ (كمال ئه‌تاتورك) هاتبوو دروست كرن و هه‌روه‌سا (پارتا نه‌ته‌وی یا توركی ) و(پارتا دیموكراتی یا گه‌لان) ب سه‌ركردایتیا (صلاح الدین ده‌میرتاش) ئه‌ف بانگه‌شه بڤان كه‌سان گه‌رم بویه.\nوه‌كی هاتیه دیاركرن كو ل 7 حزیرانا 2015 روژا هه‌لبژارتنایه ل وه‌لاتێ توركیا وكێ پتر ژمارا ده‌نگان بینیت ئه‌و دێ پتریا كورسیكا ل په‌رله‌مانی بده‌ست ڤه ئینیت، د هه‌لبژارتنێن دی تر پارتا داد وگه‌شه‌پێدان رێژا پترا ده‌نگان بده‌ست خوڤه دئینا لی ئه‌رێ ئه‌ف هه‌لبژارتنه دی چاوا بیت دێ گهورینه‌ك د ئه‌نجامادا هه‌بیت یان هه‌ر وه‌كی به‌رێ ب سه‌ركه‌فتنا داد وگه‌شه‌پێدان بریژه‌كا مه‌زن ژ ده‌نگا، بێ كو بهێته ژبیركرن توركیا سه‌نگه‌كا مه‌زن یا هه‌ی ل ده‌ڤه‌رێ و چه‌ند ئاریشه درێیا وێ دانه.\nسه‌د سالیا شه‌ڕێ جیهانیێ ئێكێ\nرۆژ دچن و زمان نا راوه‌ستیت و دیرۆك دنڤیسیت و جیهان دهێته گوهۆرین، به‌ری سه‌د سالان ئانكو به‌ری چه‌رخه‌كێ جیهان د مه‌زنترین شه‌ڕ دا بوو ئه‌و ژی شه‌ڕێ جیهانیێ ئێكێ بوو. شه‌رێ جیهانی یێ ئێكێ (1914 ـ 1918) دهێته هژمارتن ئێك ژگرنگترین روودانێن دیرۆكی، خرابیێن ڤێ شه‌ڕی گه‌هشتنه سه‌رانسه‌ری جیهانێ و ب تایبه‌ت جیهانا ئه‌ورۆپی و رۆژهه‌لاتا ناڤین و هه‌تا ببووینه گۆره‌پانێن شه‌ڕی، ڤی شه‌ڕی گوهۆرینێن مه‌زن خستبوونه د ژیانا گه‌له‌ك گه‌لان دا.\nسالێن به‌ری روودانا شه‌ڕێ جیهانی یێ ئێكێ هنده‌ك كێشه‌ییِن نێڤده‌ولی سه‌رهه‌لدان و د شیان دا بوو ئه‌ڤ كێشه هاتبانه چاره‌سه‌ركرن ئه‌گه‌ر ژی هزرا له‌شكری د وی سه‌رده‌می یا زال نه‌بوو ل ده‌ف سیاسه‌تا هنده‌ك وه‌لاتێن مه‌زن یێن ئه‌ورۆپا.\nب هه‌بوونا هنده‌ك كێشان به‌ری روودانا شه‌ڕی هه‌ر ژ (1870-1914) كو سیسته‌مێ په‌یوه‌ندیێن نهێنی یێن نێڤده‌وله‌تی هه‌بووینه و ئه‌و ژی بووینه ئێك ژ ئه‌گه‌رێن روودانا شه‌ڕی دیاركرین، ژ وان په‌یوه‌ندیێن (نه‌مسا و ئه‌لمانیا) (فره‌نسی و رۆسی) (ونێزیكبوونا بریتانی یابانی) و (بریتانی فره‌نسی) و.. . هتد.\nهه‌ر وه‌سا هنده‌ك روودانێن دی یێن مێژووی هه‌بووینه و كاریگه‌ر بووینه و دهێنه هژمارتن ژ ئه‌گه‌رێن نه راسته‌وخوه یێن شه‌ڕی وه‌ك (قه‌یرانا بولانج) و (كێشا دریڤۆس) هه‌روه‌سا داگیركرنا (ئه‌لزاس و لۆرین) ژ لایێ ئه‌لمانیا ڤه كو دو ده‌ڤه‌رێن فره‌نسی بوون و داگیركرنا بۆسنه و هڕسك ژ لایێ نه‌مسایێ ڤه و كێشه‌یێن مه‌راكش و شه‌ڕێن به‌لقانێ و هه‌ڤركیا دروستكرنا چه‌كی و پێشكه‌فتنا هزرا نه‌ته‌واتی و سه‌رهه‌لدان و پێشكه‌فتنا هزرا له‌شكری و هه‌ڤڕكیێن داگیركرنێ هه‌تا رێژه‌كا مه‌زن، ئه‌ڤ چه‌نده هه‌می دبنه ئه‌گه‌رێن نه راسته‌وخوه یێن شه‌ڕی. جیهان د بارودۆخێن خراب دابوو هه‌تا راده‌كی جیهان د شه‌ڕێ ده‌روونی دا بوو، جیهان به‌س ل هیڤیا چریسكا شه‌ڕی بوو. كورێ شاهێ ئیمبراتوریا نه‌مسا (فردیناند وهه‌ڤژیناوی) قه‌ستا باژێرێ سراییفۆ پایته‌ختێ بۆسنه كربوون و د 18/7/1914 هاتنه كوشتن ل سه‌ر ده‌ستێ كه‌سه‌كێ ب ناڤێ (جفریێلۆ پیرسیب) خه‌لكێ بۆسنه بوو و د كۆمه‌لا (ده‌ستێ ره‌ش) یا سڕبی دابوو، نه‌مسا داخواز ژ ئه‌لمانیا كر شه‌ڕه‌كێ تۆلڤه‌كرنێ بكه‌ت دژی سڕبیا و هه‌ڤالێن وێ. ب ڤێ چه‌ندێ چریسكا شه‌ڕێ جیهانی یا ئێكێ سه‌رهه‌لدا و شه‌ر ده‌ستپێكر و ئه‌ڤه دبیته ئه‌گه‌رێ سه‌ره‌كی یێ شه‌ڕی. ئه‌ڤ شه‌ڕه بۆ ده‌مێ چار سالان ڤه‌دكێشیت ژ 1914 تا 1918، بدووماهیك دهێت ب سه‌ركه‌فتنا هێزێن هه‌ڤپه‌یمان و سنۆره‌ك بۆ ئه‌لمانیا و هه‌ڤالێن وێ دهێته دانان د كۆنگرێ ئاشتیێ دا ل پاریسێ ل سالا 1919، هه‌روه‌سا ده‌وله‌تا ئوسمانی نامینیت پارچه پارچه دبیت و گه‌له‌ك ده‌وله‌تێن نوو ژی دروست دبن.\n79 queries in 1.584 seconds.


پێنج شەممە, 21 کانونی یەکەم 2017 10:33\nراهێنانێك له‌سه‌ر كاره‌كانی پۆلیسی كۆمه‌ڵگەیی له ناوچه تازه‌ئازادكراوه‌كانی عیراقدا\nبه‌غدا، ٢٠ی كانونی یه‌كه‌می ٢٠١٧:- به‌رنامه‌یه‌كی راهێنان بۆ ئاوێته‌كردنی بنه‌ماكانی مافی مرۆڤ به كاره‌كانی پۆلیسی كۆمه‌ڵگەییه‌وه له ناوچه تازه ئازادكراوه‌كانی عیراقدا هه‌لی بۆ ٦٠ پۆلیسی كۆمه‌ڵگەیی وه‌زاره‌تی ناوخۆی عیراق ره‌خساند بۆ چه‌ق خستنه‌سه‌ر هه‌ڵسوكه‌وتی پۆلیس به‌گوێره‌ی چه‌مكه‌كانی مافی مرۆڤ و كاره‌كانی په‌یوه‌ست به جێنده‌ره‌وه له پێناو باشتر خزمه‌تكردنی كۆمه‌ڵگا.\nپێنج شەممە, 21 کانونی یەکەم 2017 07:25\nیونامی ڕەخنە لە توندوتیژییەکانی هەرێمی کوردستانی عیراق دەگرێت و داوا دەکات ئارامی بپارێزرێت\nبەغدا، ٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧- نێردەی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ هاریکاری عیراق زۆر نیگەرانە لە توندوتیژییەکان و ڕاپۆرتی کەوتنەوەی قوربانی لە هەرێمی کوردستانی عیراقدا لە دوو ڕۆژی ڕابردوودا. هەروەها داوا دەکات هەموو لایەنەکان دان بەخۆیاندا بگرن و ئارامی بپارێزن.\nراگه‌یاندراوێك سه‌باره‌ت به داخستنی هه‌ندێ له نوسینگه‌كانی كه‌ناڵی شه‌رقییه\nبه‌غدا، ١٩ی كانونی یه‌كه‌می ٢٠١٧:- یونامی به نیگه‌رانییه‌وه به‌دواداچوون بۆ ئه‌و راپۆرتانه ده‌كات كه باس له داخستنی كه‌ناڵی ته‌له‌فزیۆنی شه‌رقییه ده‌كه‌ن.\nپێنج شەممە, 14 کانونی یەکەم 2017 09:38\nنه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كان له كۆبوونه‌وه‌ی ئاشته‌وایی نیشتمانیدا هانی عیراقییه‌كان ده‌دات بۆ قۆستنه‌وه‌ی سه‌ركه‌وتن به‌سه‌ر داعشدا بۆ بنیاتنانی ئاینده‌یه‌كی گه‌شتر\nبه‌غدا، ١٣ی كانونی یه‌كه‌می ٢٠١٧:- سه‌ركه‌وتنی عیراق به‌سه‌ر داعش (ده‌وه‌ڵه‌تی ئیسلامی له عیراق و شام) ی تیرۆرستدا بواری له‌بیركردنی رابردووی تاڵ بۆ وڵات ده‌ڕه‌خسێنێت بۆ ئه‌وه‌ی به متمانه‌وه رێگه‌ی ئاشتی و گه‌شه‌پێدان بگرێته‌به‌ر. ئه‌مڕۆش له كۆنفرانسی ئاشته‌وایی نیشتمانی له نه‌جه‌ف نه‌ته‌وه یه‌كگرتو‌وەكان هانی هه‌موو عیراقییه‌كانی دا له هه‌موو چین و توێژه‌كان بۆ قۆستنه‌وه‌ی ئه‌م سه‌ركه‌وتنه بۆ بنیاتنانی ئاینده‌یه‌كی خۆشگوزه‌ران بۆ نه‌وه‌ی گه‌نج.\nسێ شەممە, 12 کانونی یەکەم 2017 00:00\nیان كوبیشی نوێنه‌ری تایبه‌تی سكرتێری گشتیی نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كان له‌گه‌ڵ كۆمیسیۆنی باڵای سه‌ربه‌خۆی هه‌ڵبژاردنه‌كاندا كۆده‌بێته‌وه و داوای هه‌وڵی هه‌مه‌لایه‌نه‌ی ئه‌نجامدانی هه‌ڵبژاردنه‌كان ده‌كات بە سەرکەوتوویی و له‌كاتی خۆیاندا\nبه‌غدا، ١٢ی كانونی یه‌كه‌می ٢٠١٧:- ئه‌مڕۆ بەڕێز یان كوبیش، نوێنه‌ری تایبه‌تی سكرتێری گشتیی نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كان بۆ عیراق، له‌گه‌ڵ ده‌سته‌ی تازه‌ی كۆمیسارانی كۆمیسیۆنی باڵای سه‌ربه‌خۆی هه‌ڵبژاردنه‌كاندا كۆبۆوه .\nدوو شەممە, 11 کانونی یەکەم 2017 11:18\nهەموو رێوشوێنه‌كانی به‌رنامەی نەوت بەرامبەر بە خۆراك بە تەواوی جێبەجێكراون، ئەنجومەنی ئاسایش دایدەخات و بەكۆی دەنگیش بڕیاری ژمارە ١٩٥٨ (٢٠١٧) پەسند دەكات\nنیۆرك، ٨ی كانونی یەكەمی ٢٠١٧\nئەنجومەنی ئاسایش ئەمڕۆ كوتایی هێنا بە هەموو ئەو رێوشوێنانەی كە لە بڕیارەكانی ژمارە ١٩٥٨ (٢٠١٠) و ژمارە ٢٣٣٥(٢٠١٦)ی بەندی هەشتەمی نەتهوە یەكگرتووەكانی سەبارەت بە بەرنامەی نەوت بە رامبەر بە خۆراك كە بە تەواوی جێبەجێ كراون.\nدوو شەممە, 11 کانونی یەکەم 2017 10:00\nوێڕای پیرۆزباییكردنی به‌بۆنه‌ی سه‌ركه‌وتن به‌سه‌ر داعشدا، بەڕێز یان كوبیش هانی عیراقییه‌كان ده‌دات بۆ هاوبه‌شكاری له دروستكردنی ئاینده‌یه‌كی باشتر بۆ هه‌مووان له وڵاتێكی یه‌كگرتوودا\nبه‌غدا، ١٠ی كانونی یه‌كه‌می ٢٠١٧:- بەڕێز یان كوبیش، نوێنه‌ری تایبه‌تی سكرتێری گشتیی نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كان بۆ عیراق، پیرۆزبایی له حكومه‌ت و خه‌ڵكی عیراق ده‌كات بۆ رزگاركردنه‌وه‌ی ته‌واوی خاكی عیراق له ده‌ستی چه‌په‌ڵی داعش (ده‌وڵه‌تی ئیسلامی عیراق و شام)ی تیرۆریستدا كه ئه‌وه‌ی به "خه‌لافه‌ت"ناوده‌برا. عیراقییه‌كان پێویسته شانبه‌شانی ئه‌م سه‌ركه‌وتنه كار بۆ بنیاتنانی ئاینده‌یه‌كی باشتر و داهاتوویه‌كی هاوبه‌ش بكه‌ن بۆ هه‌مووان له وڵاته یه‌كگرتووه‌كه‌یاندا به‌هه‌مان ئه‌و گیانه مكوڕ و خوشویستنه نیشتمانییه‌ی كه شه‌ڕی تیرۆریان پێ كرد.\nپەڕەى 47 لەکۆى 79 پەڕەدا


بانگێشە کردن لە نێوان راستی و خەیال ... خالد گڕاوی\nجاران سەرچاوەکانی ھەواڵ بەپەنجەی دەست ھەژماردەکران ، وەرگر زوو دەکەوتە ژێر کاریگەری ئەو پەیامانەی بەدەستی دەگەیشت ، خەڵکانێک ھەبوون زۆرکەم ھەوال و پروپاگەندەو داستانی خەیالیان لێک جیا دەکردەوە ئەمرۆ سەرەرای گۆرانی بارودۆخەکە لەگەل ھەبوونی سەرچاوەی زۆر و جیاجیا، بەشێکی کۆمەڵگای کوردی زوو شتەکان وەردەگرن و دەیانگوازننەوە بەبێئەوەی ھیچ لێکدانەوەیەکی فکری یا شیکارێکی عەقلی بۆ بکەن .\nداستان خولقاندن و وەھم دورستکردن، زۆر جارئەگەری رووداوی خەیاڵی لە ژیانی مرۆڤەکان وێنادەکات، زۆرجاریش بەمەبەستی سەرگەرمکردن و کات بەرێکردن بەکار دێت. ھەروەھا بۆ سەرقاڵکردن و خەیاڵخۆشی جەماوەر و خوێنەرو و بیسەر و بینەر دروست دەکرێت ئەمەش پرۆسەیەکە بۆ تێکـدانی دەروونی و چەکـێکـی کـاریگـەرە بۆ گـۆڕینی ئاڕاستە و رەفتاری خەڵکی سادە، روەو ئامانجێکی لەخەیال وێناکراو، بەبێ لێکدانەوە و بیرکردنەوە، زۆر جاریش لەلایەن دەزگـا ھەواڵگـرییەکـان پلانی بۆ دادەێژرێت بۆنانەوەی بشێوی و ئاژاوە کاریپێدەکرێت .\nوێناکردنی خەیاڵ ھونەری تواناکانە ، خولیای پێشبرکێ وا لە مرۆڤەکان دەکات، کە ھەموو رێچکەیەک بگرنەبەر بۆ زاڵبوون بەسەر نەیارەکانیان، لەم رۆژگارەی ئێستاماندا بایەخێکی زۆر بە شەڕی بێدەنگ یا سارد دەدرێت، کە خەرجییەکی کەمتر و کاریگەرییەکی زیاتری ھەیە، لەڕێگای شەڕی راگەیاندن کە شەڕی نوێی ئەم سەردەمەیە، میدیاکان دەتوانن ژەھر بکەنە ھەنگوین و دەرخواردی جەماوەری بدەن . . .\nکاریگەری خەیال گەورەیە لەسەر جەماوەر، چونکە مرۆڤ بەردەوام بە ھیواو ئاواتەکانی سەرقال دەبێت، بەشێکی گرنگی تەمەنیشی بۆئەم مەبەستە دەکاتە دیاری، مرۆڤ بۆ ئەوەی بێزارنەبێت لەژیان، زۆر جار ئاوێتەی کۆمەڵێک لە وەھم و خەیال دەبێت .\nپرۆسەی پێگەیشتن دەرچوون لە خەیال ئاسان نیە، کات و پەروەردە و فێرکردنی دەوێ، پێویستی بە ژینگەیەکی تەندورستی کۆمەڵایەتی ھەیە تا لەسەرخۆ و دروست چوارچێوەی دانراو بشکێنێت ، تاک بەئەزمونەکانی لەنێو کۆمەڵدا بیر بکاتەوە، وردە وردە رێگەچارەکان دەست نیشان دەکات، تا وایلێدێت بەھەموو دەربڕینەکان باوەر ناھێنی، گەر سەرچاوەکەشی لە ئاستی بالای بڕواپێکراویش بێت .\nتاک بەرپرسارە لەبەرامبەر باوەڕەکانی ، واتە پێویستە ئەوپەڕی ھەوڵی خۆی بدات تاوەکو بە شێوەیەکی عەقڵانی پرس و باسەکان ھەڵبسەنگێنێت، راستی و خەیالی داڕێژراو لەسەر ئەرزی واقع لێک جیا بکاتەوە .\nپەیوەست نەبوون بە لێدوان و بڕوای کەسانی دیکە، پێویستی بە بیرکردنەوە وشیاکردنەوەی عەقڵانییە، چونکە بڕوابوون بە کەسانی دیکە بەبێ ھەڵسەنگاندن و لەبەرچاوگرتنی رەھەندە عەقلانیەکان ئەنجامی درووست نادا بەدەستەوە، بەدەر لەمە مرۆڤ دەکەوێتە نێو خانەی ناڕاست دواجار خورافات و خەیال دەبێتە تاکە ئەگەر و ھەلبژاردەی بەردەمی .\nکۆمەڵگای پێگەیشتوو، زۆربەی تاکەکانی چرای عەقل و عەقلمەندیان ھەڵکردوە . لەم کۆمەڵگایەدا تێڕوانین لە کار و زوو قبوڵنەکردن ھەیە، چێژی پرسیارکردن و لێکدانەوە و بەئاسانی باوەرنەکردن بالادەستە ، چونکە تا راستی لای وەرگرە روون و ئاشکرا نەبێت ، شتێک نابینرێ بە ناوی حەقیقەت، ھەوڵدانی عەقلانی بۆ گەیشتن بە ڕاستی، ئەرکێکە کە لەسەر شانی ھەموو تاکێکی کامل و پێگەیشتوە .


به‌رواری دابه‌زاندن: 16/03/2020 : 21:35:28\nالحمد لله وكفی والصلاه السلام علی النبی المصطفی، وبعد:\nدیاره له‌گه‌ڵا سه‌رهه‌ڵدانی ڤایرۆسی ( كۆرۆنا) خه‌ڵكێكی دڵسۆزی زۆر ، پرسیار ده‌كه‌ن ده‌رباره‌ی حوكمی به‌ستانی ده‌مامك و داپۆشینی ده‌م ولوت له‌كاتی نوێژكردن وسوجده‌كاندا به تایبه‌تی .\nبۆیه به‌پێویستم زانی شتێك بنوسم له‌سه‌ر ئه‌م بابه‌ته گرنگه‌ی كه‌په‌یوه‌سته به‌ئه‌نجامدانی فه‌ریزه‌ی نوێژكردن كه ڕوكنی دووه‌می ئیسلامه‌تیه، ودوای خوێندنه‌وه‌ی به‌شێك له كتێبه فیقهیه‌كانی هه‌رچوار مه‌زهه‌بی ئه‌هلی سوننه، بۆمان ده‌ركه‌وت:\n1-زانایان كۆكن له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی كه ناپه‌سند ومه‌كروهه كه‌نوێژ خوێن ــ پیاو یان ئافره‌ت ــ ده‌م ولوت چاوی خۆی دابپۆشی له‌كاتی نوێژكردن به‌بێ عوزرو هۆكار، به‌ڵام نوێژه‌كه‌ی دروسته‌وبه‌تاڵا نابێته‌وه.\nئیمام ابن المنژر ده‌فه‌رموێت : " وكل من أحفظ عنه من أهل العلم يكره التلثم وتغطية الفم ". (الَاوسط في السنن والإجماع والاختلاف :3/ 266).\nواته: هه‌موو ئه‌و زانایانه‌ی كه‌پێیان گه‌یشتوم:داپۆشینی ده‌م و چاوو ڕوخساریان له‌ناو نوێژدا به‌ناپه‌سند داناوه.\nچونكه داپۆشینی ده‌م وچاو ڕێگره له‌گه‌یشتنی نێوچه‌وان ولوتی نوێژخوێن بۆ سه‌ر زه‌وی، ودیاره دانانی نێوچه‌وان ولوت له‌ته‌واوی ڕوكنی سوژده بردنه له‌ناو نوێژدا.\n2-زانایان كۆده‌نگن له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی كه ئه‌گه‌ر نوێژ خوێن عوزرێكی مه‌شروعی هه‌بوو بۆ داپۆشینی ده‌م وچاوی له‌كاتی نوێژكردن ئه‌و كات دروسته‌وهیچ كه‌راهه‌تی نیه.\nتێبینی (1 ): (مه‌كروه ) واته: ناپه‌سندو ناڕێك، وه‌مه‌به‌ست له‌مه‌كروه له‌زاراوه‌ی شه‌رع ئه‌وه‌یه: كارێكه له‌سه‌ر كردنی سزا نادرێت وبه‌ڵكو گله‌یی لێ ده‌كرێ، وه‌ئه‌گه‌ر بۆ گوێڕایه‌ڵی شه‌رع وازی لێ بهێنێ پاداشت وه‌رده‌گرێت لای خوای گه‌وره.\nتێبینی (2): مه‌به‌ست له‌ده‌مامككردن لای زانا شافعیه‌كان داپۆشینی ده‌مه، ولای زانا حه‌نه‌فی وحه‌نبه‌لیكان داپۆشینی ده‌م ولوته، ولای زانا مالیكیه‌كان داپۆشینی هه‌موو ڕوخساره تا ده‌گاته لێوی خواره‌وه.\nبڕوانه: (حاشیه ابن عابدین 1 / 439، حاشیه الدسوقی 1 / 218، المجموع 3 / 179، كشاف القناع 1 / 275 ).\nڕوونكردنه‌وه‌ی ڕای زانایانی شه‌رع وبه‌ڵگه‌كانیان:\nئه‌وه‌ی خواره‌وه باسی ڕای زانایانی هه‌ر چوار مه‌زهه‌به‌كانه به‌كورتی له‌هه‌ر مه‌زهه‌بێك ڕای چه‌ند زانایه‌ك باس ده‌كه‌ین به‌نموونه به‌م شێوه‌یه:\n1- زانایانی مه‌زهه‌بی حه‌نه‌فی:\nئیمام الكاسانی ده‌فه‌رموێت: " ؤيُكْرَهُ أَنْ يُغَطِّيَ فَاهُ في الصَّلاةِ، لَاَنَّ النبي –صلي الله عليه وسلم- نهي عن ذلك، ولَاَنَّ في التَّغْطِيَةِ مَنْعًا من الْقِرَا‌وَةِ والَاَذْكَارِ ". (بدائع الصنائع (1/ 216 ).\nواته: ناپه‌سه‌ندو مه‌كروهه نوێژ خوێن له‌كاتی نوێژكردن ده‌می دابپۆشێ، چونكه پێغه‌مبه‌ر -دروودی خودای لێبێت- قه‌ده‌غه‌ی كردووه، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ده‌بێته ڕێگرتن له خوێندنی قورئان و زیكره‌كان به‌جوانی.\nئیمام ئیبن نجیم ده‌فه‌رموێت: " ومِنْ الْمَكْرُوهِ التَّلَثُّمُ وتَغْطِيَةُ الَاَنْفِ والْؤجْهِ في الصَّلاة ". ( البحر الرائق2 /27).\nواته: له‌كاره ناپه‌سه‌ندومه‌كروهه‌كان: ده‌مامك كردن وداپۆشینی لوت وده‌م وچاوه له‌ناو نوێژدا.\n2- زانایانی مه‌زهه‌بی مالیكی:\nئیمام ابن عبد البر ده‌فه‌رموێت:" أجمعوا علی أن علی المرأة أن تكشف وجهها فی الصلاة والإحرام". (التمهید 6/364).\nواته: زانایان یه‌ك ده‌نگن له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ده‌بێت ئافره‌ت ده‌م وچاوو ڕوخساری دانه‌پۆشێت له‌كاتی نوێژكردن وكاتێك له‌ژێر ئیحرامدایه.\nئیمام ابن أبی زید القیروانی ده‌فه‌رموێت:" ولا يُغَطِّي أَيْ الْمُصَلِّي أَنْفَهُ أو وجْهَهُ في الصَّلاةِ ، أَيْ: يُكْرَهُ لِكُلِّ مُصَل ولَوْ امْرَأَةً الانْتِقَابُ في الصَّلاة،ِ وهِيَ تَغْطِيَةُ الْؤجْهِ حتي يَصِلَ إلَي عَيْنَيْهِ، ويُكْرَهُ أَيْضًا التَّلَثُّمُ بِأَنْ يُغَطِّيَ شَفَتَهُ السُّفْلَي، لَاَنَّهُ من الْغُلُوِّ في الدِّينِ وهو مُنَافٍ لِلْخُشُوعِ ". (الفواكه الدوانی :1/ 216).\nواته: نابێت نوێژ خوێن لوت وڕوخساری خۆی داپۆشێت، ومه‌كروهه بۆ هه‌موو نوێژ خوێنێك هه‌تا ئافره‌تیش نابێت په‌چه‌و نیقاب بكات له‌نوێژدا به‌و شێوه‌ی كه‌ده‌م وڕوخساری خۆی دابپۆشێت تاده‌گاته چاوه‌كانی، وه‌ده‌مامكردن كه‌بگاته داپۆشینی چه‌ناگه‌و لێوی خواره‌وه‌ی ئه‌مه زیاده‌ڕه‌وی یه له‌ئایین وه‌له‌گه‌ڵا ملكه‌چی وخشوعی نوێژدا ناگونجێت.\n3- زانایانی مه‌زهه‌بی شافیعی:\nئیمام النووی ده‌فه‌رموێت:" ويكره أن يصلي الرجل متلثما، أي مغطيا فاه بيده أو غيرها ، ويكره أن يضع يده علي فمه في الصلاة إلا إذا تثا‌وب ، فإن السنة وضع اليد علي فيه ، ففي صحيح مسلم عن أبي سعيد أن النبي صلي الله عليه وسلم قال: إذا تثا‌وب أحدكم فليمسك بيده علي فيه فإن الشيطان يدخل، والمرأة والخنثي كالرجل في هذا، وهذه كراهة تنزيه لا تمنع صحة الصلاة". (المجموع3/180).\nواته: ناپه‌سه‌ندو مه‌كروهه پیاو له‌كاتی نوێژكردن خۆی ده‌مامك بكات، مه‌به‌ست ده‌می خۆی دابپۆشێت به‌بێ پێویستی به‌ده‌ستی یان به شتێكی تر له‌ناو نوێژدا، مه‌گه‌ر باوه‌شكی بێت، ئه‌وكات سوننه‌ته ده‌ستی چه‌پی دابنێت له‌سه‌ر ده‌می، چونكه له‌فه‌رمووده‌ی ئیمامی موسلیم دا هاتووه: " هه‌ركاتێك یه‌كێكتان باوه‌شكی هات باده‌ستی له‌سه‌ر ده‌می دابنێ، چونكه شه‌یتان ده‌چێته ناو ده‌میه‌وه"، له‌م حوكمه ئافره‌ت ونێره‌مووك وه‌ك پیاون، وه‌داپۆشینی ده‌م وچاو له‌ناو نوێژ كه‌راهه‌تی هه‌یه ونوێژ به‌تاڵ ناكاته‌وه، به‌ڵام دانه‌پۆشینی باشتره به‌بێ عوزر.\nقازی زه‌كریای ئه‌نساری ده‌فه‌رموێت: "ويُكْرَهُ أَنْ يُصَلِّيَ الرَّجُلُ مُتَلَثِّمًا والْمَرْأَةُ مُتَنَقِّبَةً أو مُغَطِّيًا الْمُصَلِّي فَاهُ، لَانَّهُ صلي اللَّهُ عليه وسلم نهي أَنْ يُغَطِّيَ الرَّجُلُ فَاهُ في الصَّلاةِ. رَؤاهُ أبو دَاوُد، ؤقِيسَ بِالرَّجُلِ غَيْرُهُ". (أسني المطالب في شرح روض الطالب :1/ 179).\nواته : ناپه‌سه‌ندو مه‌كروهه پیاو له‌كاتی نوێژكردن خۆی ده‌مامك بكات، هه‌روه‌ها مه‌كروهه ئافره‌تیش په‌چه‌و نیقاب بكات له‌كاتی نوێژكردن، نابێت نوێژ خوێن ده‌م وچاوی خۆی داببۆشی چونكه پێغه‌مبه‌ری خوا -دروودی خودای لێبێت - قه‌ده‌غه‌ی كردوه كه نوێژ خوێن ده‌م وچاوی خۆی دابپۆشی له‌ناو نوێژدا وه‌ك ئیمام ئه‌بو داود ڕیوایه‌تی كردووه، پیاوو ئافره‌ت یه‌ك حوكمیان هه‌یه له‌م بابه‌ته.\nوه به‌ركه‌وتنی لوتیش بۆ زه‌وی له كاتی سوجده‌دا له مه‌زهه‌بی شافیعیدا یه‌كێكه له سوننه‌ته‌كان له‌ناو نوێژدا ، كه‌ژماره‌یان ( 35 سی وپێنج سوننه‌ته) . كه‌واته داپۆشینی لوتیش نوێژ به‌تاڵ ناكاته‌وه. بڕوانه : ( المجموع : 3/513).\n4-زانایانی مه‌زهه‌بی حه‌نبه‌لی:\nسه‌باره‌ت به ده‌مامك كردن له‌نوێژدا لای زانایانی مه‌زهه‌بی حه‌نبه‌لی دوو بۆچوون هه‌یه:\nیه‌كه‌م: داپۆشینی ڕوخساربه ده‌م ولوته‌وه ناپه‌سه‌ندو مه‌كروهه.\nدووه‌م: مه‌به‌ست له‌داپۆشینی ڕوخسار ته‌نها ده‌می نوێژ خوێنه،كه داپۆشینی ناپه‌سه‌ندو مه‌كروهه، به‌ڵام داپۆشینی لووت ڕێگه پێدراوه، چونكه قه‌ده‌غه‌كراوه‌كه ته‌نها باسی ده‌می نوێژخوێن ده‌كات، وه‌ك فه‌رمووده‌كه‌ی پێغه‌مبه‌ر"دروودی خودای لێبێت " ئاماژه‌ی پێكردوه.\nئیمام ابن قدامه ده‌فه‌رموێت:" وَيُكْرَهُ أَنْ يُغَطِّيَ الرَّجُلُ وَجْهَهُ أَوْ فَمَهُ. لِمَا ذَكَرْنَا مِنْ حَدِيثِ أَبِي هُرَيْرَةَ: أَنَّ النَّبِيَّ - صَلَّي اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : نَهَي عَنْ السَّدْلِ فِي الصَّلاةِ، وَأَنْ يُغَطِّيَ الرَّجُلُ فَاهُ، وَهَلْ يُكْرَهُ التَّلَثُّمُ عَلَي الَاَنْفِ؟ عَلَي رِؤايَتَيْنِ: إحْدَاهُمَا، يُكْرَهُ؛ لَاَنَّ ابْنَ عُمَرَ كَرِهَهُ، وَالَاُخْرَي: لا يُكْرَهُ، لَاَنَّ تَخْصِيصَ الْفَمِ بِالنَّهْيِ عَنْ تَغْطِيَتِهِ تَدُلُّ عَلَي إبَاحَةِ تَغْطِيَةِ غَيْرِهِ". (المغنی:1/ 419 ).\nواته: ناپه‌سه‌ندو مه‌كروهه پیاو له‌كاتی نوێژكردن ڕوخساری یا ده‌می خۆی دابپۆشی، له‌به‌ر فه‌رمووده‌ی پێغه‌مبه‌ر -دروودی خودای لێبێت - كه قه‌ده‌غه‌ی كردووه كه‌سێك له نوێژدا جلێك به‌سه‌ر سه‌روشان وملی خۆی دابدات بێ ئه‌وه‌ی قۆڵی تێهه‌ڵبكێشێت به‌جوانی، هه‌روه‌ها قه‌ده‌غه‌ی كردوه ده‌می خۆی دابپۆشێت، وه‌ئایا داپۆشینی لوت له‌نوێژدا ناپه‌سه‌ندو مه‌كروهه؟ دوو ڕا هه‌یه" ڕای یه‌كه‌م : ناپه‌سه‌ندو مه‌كروهه، چونكه پێشه‌وا ئیبن عومه‌ر-ڕه‌زای خودا له خۆی و باوكی بێت -پێ‌ی ناخۆش بووه، ڕای دووه‌م: ناپه‌سه‌ندو مه‌كروهـ نیه، چونكه قه‌ده‌غه كراوه‌كه ته‌نها باسی دانه‌پۆشینی ده‌مه، وه‌ك له‌فه‌رمووده‌كه هاتووه، كه‌واته دروسته ئه‌ندامه‌كانی تری وه‌ك: لوت وچاو دابپۆشرێن.\nهه‌روه‌ها ده‌فه‌رموێت: " وَيُكْرَهُ أَنْ تَنْتَقِبَ الْمَرْأَةُ وَهِيَ تُصَلِّي، لَاَنَّهُ يُخِلُّ بِمُبَاشَرَةِ الْمُصَلَّي بِجَبْهَتِهَا ؤأَنْفِهَا ، وَيَجْرِي مَجْرَي تَغْطِيَةِ الْفَمِ لِلرَّجُلِ ، وَقَدْ نَهَي النَّبِيُّ صَلَّي اللَّهُ عَلَيْهِ ؤسَلَّمَ عَنْهُ". (المغنی :2/ 331 ).\nواته: ناپه‌سه‌ندو مه‌كروهه ئافره‌ت له‌كاتی نوێژ كردن په‌چه بكات چونكه ده‌بێته ڕێگر له گه‌یشتنی ڕاسته‌وخۆی نێوچه‌وان ولوتی به‌سه‌ر زه‌وی، ئه‌مه‌ش وه‌ك ده‌مامك كردنی پیاو وایه، ئه‌مه‌ش پێغه‌مبه‌ری خوا -دروودی خودای لێبێت - قه‌ده‌غه‌ی كردوه.\nئیمام البهوتی ده‌فه‌رموێت:" یكره فی الصلاه تغگیه وجهه واللپام علی فمه وأنفه ، بلا سبب لنهیه صلی الله علیه وسلم أن یغطی الرجل فاه"، رواه أبو داود،" وفی تغطیه الفم تشبه بفعل المجوس عند عبادتهم النیران". (الروچ المربع ص75).\nواته: داپۆشینی ڕوخسارو ودانانی ده‌مامك له‌سه‌رده‌م و لوت له‌نوێژدا ناپه‌سند و مه‌كروهه به‌بێ عوزرو هۆكار، چونكه له‌فه‌رمووده‌ی ئه‌بوداود داهاتوه: پێغه‌مبه‌ر -دروودی خودای لێبێت - قه‌ده‌غه‌ی كردوه له‌نوێژدا ده‌م دابپۆشرێت، چونكه له‌داپۆشینی ده‌م وچاو خۆ لێكچواندنه به ئاگر په‌رستان كاتێ كه ئاگر ده‌په‌رستن.\nئیمام ئیبن ته‌یمیه‌ی كوردی هه‌مان ڕای زانایانی حه‌نبه‌لی دوباره كردۆته‌وه، وه‌ئاماژه به‌هۆكاری قه‌ده‌غه‌كردنی ده‌مامككردن له‌ناو نوێژ ده‌كات-دوای باسی به‌ڵگه‌ی فه‌رمووده -،و ده‌ڵیت : ده‌مامكردن ده‌بێته هۆی ئه‌وه‌ی نوێژ خوێن نه‌توانێ قورئانی پیرۆز وزیكرو دوعاكانی بخوێنێته‌وه به‌جوانی و پیته‌كان به‌جوانی ده‌بڕێت،وه‌ئاماژه‌ش به‌وه ده‌كات كه داپۆشینی لوت به‌ربه‌رست دروست ده‌كات له‌گه‌یشتنی به‌سه‌ر زه‌وی له‌سوژده‌دا كه ڕوكنێكی نوێژه، وه‌ئه‌گه‌ری ئه‌وه‌ش هه‌یه مینگه له‌ده‌نگی پیته‌كان دروست بكات، هه‌روه‌ها له‌ئیبن عه‌باس - ڕه‌زای خوای لێبێت- ده‌گێڕێته‌وه كه له‌ناو نوێژدا لوتی خۆی داپۆشیوه. بڕوانه ( شرح العمده فی الفقه :ص 358 ) .\nله‌كتێبی (معونه أولی النهی شرح المنتهی :2/ 24 ) هاتووه: "..وربما منع ذلك تحقيق الحروف علي الصفة الكاملة... ومحل الكراهة في تغطية الوجه والتلثم علي الفم والَانف ولفُّ الكم إذا كان ذلك بلا سبب، لما روي عن أحمد رضي الله تعالي عنه أنه قال: لا بأس بتغطية الوجه لحر أو برد.... ".\nئیمام ابن النجار هه‌مان ڕای زانایانی حه‌نبه‌لی هه‌یه‌و، ئه‌میش ئاماژه به‌هۆكاری قه‌ده‌غه‌كردن له ده‌مامككردن له‌ناو نوێژ ده‌گێرێته‌وه بۆئه‌گه‌ری ئه‌وه‌ی نوێژ خوێن نه‌توانێ به‌جوانی سیفات وده‌رچه‌ی پیته‌كان ده‌رببڕێت به‌ته‌واوی ،به‌ڵام ئاماژه به‌بابه‌تێكی گرنگ ده‌كات كه‌یه‌كێك له‌هۆكاری ئه‌م نووسینه‌یه ئه‌میش ئه‌وه‌یه كه شوێنی ناپه‌سندی وكه‌راهه‌ت له‌داپۆشینی ڕوخسارو ده‌مامكردنی ده‌م ولوت و پێچانه‌وه‌و ولولكردنی لێوی جل وبه‌رگ له‌ناو نوێژدا ئه‌وه‌یه ئه‌گه‌ر به‌بێ هۆكار بێت، چونكه ئیمامی ئه‌حمه‌د فه‌رموویه‌تی: داپۆشینی ده‌م وچاو ڕوخسار ئه‌گه‌ر له‌به‌ر گه‌رما یان سه‌رما بێت ئه‌وكات دروسته.\n-دوای خوێندنه‌وه‌ی ئه‌م سه‌رچاوه زانستیانه‌ی زانایانی به‌ڕێز ده‌توانین بڵێین: له‌كات وساتی ئێستا له‌گه‌ڵا بڵاوبونه‌وه‌ی نه‌خۆشی ڤایرۆسی (كۆرۆنا ) یان هه‌ر نه‌خۆشی وپه‌تایه‌ك كه‌ترسی ئه‌وه هه‌بێت بگوازرێته‌وه ، وه‌نوێژ خوێن خۆی یان خه‌ڵكی تر تووش بكات، ئه‌وكات دروسته به‌بێ هیچ كه‌راهه‌تێك ده‌مامك بكات ، ئه‌مه‌ش ڕای زانایانی سه‌رده‌م و ده‌زگاكانی فه‌توایه له جیهانی ئیسلامی دا، كه‌هه‌ندێكیان به‌نموونه باس ده‌كه‌ین به‌كورتی وبه‌كوردی.\n- شێخ ئیبن العثیمین ده‌ڵێت:" ... أما بدون سبب فإنه يُكره، فإن كان حوله رائحة كريهة تؤذيه في الصَّلاة، واحتاج إلي اللِّثام فهذا جائز، لَانه للحاجة، وكذلك لو كان به زُكام، وصار معه حَساسية إذا لم يتلثَّم، فهذه أيضاً حاجة تُبيح أن يتلثَّم " .( الشرح الممتع علی زاد المستقنع :2/ 193).\nواته: به‌ستنی ده‌مامك له‌ناونوێژ به‌بێ هۆكار ناپه‌سندو مه‌كروهه، به‌ڵام ئه‌گه‌ر هۆكارێكی دروست هه‌بوو وه‌ك ئه‌وه‌ی نوێژ خوێن له‌ده‌وروبه‌ری بۆنێكی ناخۆشی بێزار كه‌ر هه‌بوو وه‌پێویستی به‌ده‌مامكردن هه‌بوو ئه‌وه دروسته، چونكه پێویستیه، هه‌روه‌ها ئه‌گه‌ر نوێژخوێن په‌سیو وهه‌ڵامه‌تی هه‌بوو، وه‌تووشی حه‌ساسیه‌ت ده‌بوو، ئه‌مه پێویستیه وده‌توانێت ده‌مامك بكات.\n-له‌فه‌تواكانی (دار الافتا‌ء المصریة) هاتووه: (پرسیار كراوه: ئایا حوكمی به‌ستانی ده‌مامكی پزیشكی له‌كاتی ئیحرام بۆحاجی یان عومره‌كار چیه بۆ خۆپاراستن له‌نه‌خۆشی؟ له‌وه‌ڵامدا هاتوه: پێویستی حاجی وعومره‌كار بۆ به‌كارهێنانی ده‌مامكی پزیشكی بۆ خۆپاراستن له‌توشبوون به‌نه‌خۆشی به‌تایبه‌تی نه‌خۆشیه‌كانی كه‌له‌ڕێگای هه‌واو هه‌ناسه‌وه ده‌گوازرێنه‌وه، پێویستیه‌كی ته‌ندروستی زۆر گرنگه، وناچاریه خه‌ڵك ناتوانێت ده‌ستبه‌رداری بێت، بۆیه دروسته به‌قسه‌ی ئه‌و زانایانه بكرێت كه‌پێیان دروسته ده‌م وچاو دابپۆشرێت، چونكه پێویستیه‌كی ته‌ندروستییه، وهه‌روه‌ها بۆپاراستنی گیان وڕۆح كه یه‌كێكه له‌مه‌به‌سته‌كانی شه‌ریعه‌ت پێویسته، وه ئافره‌تیش له‌ژێر ئیحرامدا ده‌توانێت ده‌مامكی خۆی بكات وهیچ فیدیه‌ی ناكه‌وێته سه‌ر، چونكه‌ده‌مامك به داپۆشه‌ری ده‌م وچاو وڕوخسار دانانرێت، ئیمام ئیبن قدامه ده‌فه‌رموێت: به‌ڕاستی ئافره‌ت قه‌ده‌غه كراوه له‌داپۆشینی ڕوخساری به‌په‌چه‌و نیقاب و ئه‌وشتانه‌ی وه‌ك ئه‌وانن (المغنی:3/302)، بۆیه دروسته بۆ حاجی وعومره‌كار بۆ خۆپاراستن له‌نه‌خۆشی ده‌مامك بكه‌ن وهیچ فیدیه‌كیان ناكه‌وێته سه‌ر.\nhttps://www.dar-alifta.org : بڕوانه\n-ده‌زگای فه‌توای سه‌ر به‌وه‌زاره‌تی كاروباری ئیسلامی وئه‌وقافی ئیماراتی فه‌توای داوه كه‌دروسته ده‌مامك ببه‌سترێت ووده‌م وچاو دابپۆشرێت له‌كاتی نوێژ كردن بۆ خۆپارستن له‌نه‌خۆشی ،چونكه ئه‌گه‌ر دروست بێت داپۆشینی ده‌م له‌كاتی باوه‌شك له‌ناو نوێژدا، كه‌واته ده‌مامك كردن بۆ پێویستیه‌ك وه‌ك خۆپاراستن له‌نه‌خۆشی بێگومان دروسته، له‌قاعیده‌ی شه‌رعیدا هاتوه: (الكراهة تندفع مع وجود الحاجة).واته: حوكمی كه‌راهه‌ت نامێنێ كاتێك پێویستی هه‌بێت، وه‌ئاشكرایه خۆپاراستن له‌نه‌خۆشی یه‌كێكه له‌پێداویستیه گرنگه‌كان.\n).www.alittihad.ae.( (www.awqaf.ae). بڕوانه:\n-هه‌روه‌ها پرسیار كراوه له‌سایتی (ملتقی أهل الحدیپ) به‌م شێوه‌یه: ( پ: ئایا حوكمی ده‌مامكردن چیه بۆ حاجی وعومره‌كار له‌كاتی ئیحرامدا له‌ترسی توشبوون به فایروس ومیكرۆبات له‌به‌ر قه‌ره‌باڵغی؟.\nوه‌ڵام: هیچی تێدانیه ودروسته ده‌مامكردن له‌ژێر ئیحرامدا بۆ پێویستیه‌ك وه‌ك خۆپاراستن له‌نه‌خۆشی، یان له‌به‌ر دوكه‌ڵی ئۆتۆمبیله‌كان یان بۆنی ناخۆشی خه‌ڵكانێك، یا له‌به‌ر بۆنی ناخۆشی زبڵ و خاشاك وشتی تر،چونكه خه‌ڵكانێك زیانیان پێده‌گات یان ناڕه‌حه‌ت ده‌بن ئه‌گه‌ر ده‌مامك نه‌كه‌ن له‌وحاڵه‌تانه بێگومان دروسته ده‌مامك كردن.\n).https://www.ahlalhdeeth.com بڕوانه : (\nپوخته‌ی حوكمی بابه‌ت وده‌رئه‌نجامی كۆتایی:\nدوای خوێندنه‌وه‌و گه‌ڕانه‌وه بۆ به‌شێك له كتتێبه فیقهیه‌كانی زانایانی هه‌ر چوار مه‌زهه‌ب وهه‌ندێك له‌ده‌زگاكانی فه‌توا له جیهانی ئیسلامی گه‌یشتین به‌م ده‌رئه‌نجامانه:\n1-زانایانی هه‌ر چوار مه‌زهه‌ب یه‌كده‌نگن له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی كه ناپه‌سند ومه‌كڕوهه كه‌نوێژ خوێن ــ پیاو یان ئافره‌ت ــ ده‌م ولوت وچاوی خۆی دابپۆشێ له‌كاتی نوێژكردن به‌بێ عوزرو هۆكار، به‌ڵام ئه‌گه‌ر بێ عوزریش ئه‌وه‌ی كرد ئه‌وه‌نوێژه‌كه‌ی دروسته‌وبه‌تاڵا نابێته‌وه ، به‌ڵام سه‌رپێچی شه‌رعی كردوه.\n2-زانایان كۆده‌نگن له‌سه‌ر ئه‌مه‌ی كه ئه‌گه‌ر نوێژ خوێن عوزرێكی مه‌شروعی هه‌بوو بۆ داپۆشینی ده‌م وچاوی له‌كاتی نوێژكردن ، ئه‌و كات دروسته‌وهیچ كه‌راهه‌تی نیه.\n3- حاجی وعومره‌كار دروسته وهیچی تێدانیه ده‌مامك بكه‌ن له‌كاتی ئیحرام به‌ستان یا له‌ناو ئیحرامدا له‌ترسی توشبوون به فایروس ومیكرۆبات ، بۆ پیاوو ئافره‌ت ، وهیچ فیدیه‌كیان ناكه‌وێته سه‌ر.\n4-به‌دڵنیایه‌وه وبێ هیچ گومانێك ده‌ڵێین: نوێژكردن به‌ده‌مامكه‌وه ئه‌گه‌ر له‌ترسی توشبون به‌نه‌خۆشی بوو وه‌ك ئه‌و په‌تاییه‌ی ئێستا ( كۆرۆنا) یان هه‌ر نه‌خۆشیه‌كی تر، دروسته بێ كه‌راهه‌ت، به‌ڵكو فه‌رزو واجیبه ئه‌گه‌ر ترسا بگوازرێته‌وه بۆ خه‌ڵكانی تر له‌كاتی توش بووندا ، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌م نه‌خۆشیه ترسناك وكوشنده‌یه ئه‌بێت نوێژ خوێن خۆی پۆشته بكات به ده‌مامك و ده‌ستكێش وهه‌ر جلێكی تر كه‌ڕٍێگر بێت له‌گواستنه‌وه‌ی بۆ كه‌سانی تر، وه‌ئه‌گه‌ر زانایانی پێشوو ڕێگه‌یان دابێت له‌به‌ر دوكه‌ڵا وبۆنی ناخۆش و سه‌رماو گه‌رما نوێژ خوێن بتوانێت خۆی ده‌مامك بكات وه‌پاداشتی نوێژه‌كه‌ی كه‌م ناكاته‌وه، ئێستا بێگومان ده‌مامكردن بۆخۆپاراستن له‌م نه‌خۆشیه كوشنده‌یه كه(كۆرۆنا)یه دروستتره وله‌پێشتره، چونكه هه‌مان هۆكاروعیله‌ت هه‌یه وبه‌لًكو زۆر زیاترو ترسناكتریشه وزیانی گه‌لێك زۆره، وه‌دیاره سه‌لامه‌تی گیانی موسوڵمان یه‌كێكه له پێنج ئامانجه گرنگ وگه‌وره‌كانی ناردنی شه‌ریعه‌تی ئیسلامه.\nپاشكۆ: ئیمام قازی زه‌كریای ئه‌نساری پرسیاری لێكراوه: (سئل عن جماعة في قرية يكثر فيها البعوض ، ويدوم نحو شهريـن بشدة ،ولا يتأتي دفع ذلك إلا بستر الوجه ،أو تحريك اليد بحركات كثيرة متوالية ،فهل تصح الصلاة مع التحريك إذا فقد الساتر وعسر، قياساً علي ما قالوه في الجرب أو الحرب عن التحام القتال أو لا ؟ فأجاب ـ رحمه الله ـ: بأن الصلاة تصح مع ما ذكروه للضرورة ،حيث لا يتأتي دفعه عرفاً بغير التحريك). بڕوانه: (الإعلام والاهتمام بجمع فتاوی شیخ الإسلام ڵابی یحیی زكریا اڵانصاری ص58 ،دار عالم الكتب،بیروت ، گ2 ،1404هـ).\nپوخته‌ی پرسیارووه‌ڵامه‌كه: ( پرسیار: كۆمه‌ڵێك موسوڵمان له‌گوندێك كه مێشوله‌ی زۆربووه، وه‌بۆماوه‌ی دوومانگ مێشوله‌كان زۆرن وبه‌ئازارن بۆ خه‌ڵك، وه‌ئازاریان لاناچێت ته‌نها به‌ده‌مامك وڕوخسارپۆشین نه‌بێت، یان به‌جوڵه‌ی ده‌ست به‌جوڵه‌یه‌كی زۆری یه‌ك له‌دوای یه‌ك نه‌بێت،ئایا نوێژ كردن دروسته له‌م حاڵه‌ته له‌گه‌ڵا ئه‌م جوڵه زۆره وشتێك نه‌بێت ده‌م وچاوی پێدابپۆشن، به‌قیاس له‌سه‌ر نوێژكردن بۆ كه‌سێك نه‌خۆشی خورشتی پێستی هه‌بێت ، یا كه‌سێك له‌جه‌نگ دابێت به‌تایبه‌تی شه‌ڕی ده‌سته‌و یه‌خه ، كه جوڵه‌ی زۆری جۆراو جۆری تێدایه؟.وه‌ڵام: به‌ڵێ نوێژی ئه‌م جۆره كه‌سانه دروسته به‌م شێوه‌و حاڵه‌ته‌ی باسیان كرد له‌به‌ر ناچاری، چونكه دیاره ئازاری ئه‌م مێشولانه لا نابردرێت به‌بێ جوڵه كردنی زۆر نه‌بێت).\nله‌كۆتاییدا ده‌ڵێین : ڕه‌حمه‌تی خوا له‌قازی زه‌كریا بێت بۆ ئه‌م وه‌ڵامه دروست وواقیع بینانه، وه‌به‌بێ هیچ دوودڵیه‌ك ده‌ڵێین: حوكمی نوێژكردن به‌ده‌مامكه‌وه له‌به‌ر عوزری مه‌شروعی وه‌ك توش بوون به نه‌خۆشی نه‌ك هه‌ردروسته وكه‌راهه‌تی نیه وپاداشت كه‌م ناكاته‌وه ، به‌ڵكو فه‌رزو واجیبه ده‌مامك به‌ستان ئه‌گه‌ر نوێژ خوێن ترسا خۆی یان خه‌ڵكی تر تووشی نه‌خۆشی یان په‌تایه‌ك بكات .\nوآ‌خر دعوانا أن الحمد لله رب العالمین.\nژماره‌ی سه‌ردان : 8602682


فۆڕمی تۆمارکردنی بابەت | 22-12-2019\n$باکووری کوردستان$ - رۆژنامەیەکی نوێی کوردی، بەناوی خوەبوون لە #ئامەد#، دەستی بە چاپ و بڵاوکردنەوە کرد. رۆژنامەکە بە دەستپێشخەری ژمارەیەک نووسەر و رۆژنامەوانی کورد, بە شێوەیەکی هەفتانە بە زمانی کوردی دەردەچێت. رۆژنامەکە هەوڵێکە بۆ بڵاوکردنەوەی بەرهەمی نووسەران لە تەواوی بەشەکانی کوردستان، بە کوردانی کازاخستان و ئەرمەنستانیشەوە. ئه و رۆژنامە 12 لاپەڕەییە، بە زاراوەی کرمانجی و زازاکی چاپ و بڵاودەکرێتەوە.=KTML_Photo_Begin=https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2019/374870/0005.JPG=KTML_Photo_Alt=یەکەم هەفتەنامەی کوردی لە باکووری کوردستان دەستی بە وەشان کرد=KTML_Style=width:30%;height:20%;float:right;=KTML_Photo_Target_Link=https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2019/374870/0005.JPG=KTML_Photo_End= - #سارا کایا# هاوسەرۆکی پێشووی شارەوانی نسێبین کە لە لایەن رژێمی تورکەوە دەستگیرکرابوو، بۆ زیندانی پیتی (ت) تارسوس دوورخرایەوە. - میتینگی پلاتفۆرمی رەنج و دیمۆکراسیی لە ئامەد بە مەبەستی بەدیهێنانی ژیانێکی شکۆمەندانە و ئاشتیی کۆمەڵایەتی، بەڕێوە چوو. هێزە ئەمنییەکان و پۆلیسی تورک لە بەردەم بەرزکردنەوەی پانکارتەکانی دژی شەر، رێگرییان خستە بەردەم چالاکییەکە. - بە بۆنەی ساڵیادی دامەزراندنی پلاتفۆرمی ژنانی کوردی یەکگرتوو لە ئامەد کۆبوونەوەیەک رێکخرا. #لەیلا گوڤەن# هاوسەرۆکی #کەجەدە#، سالیحا ئایدەنیز هاوسەرۆکی #دەبەپە#، پەرلەمانتارانی #هەدەپە#، ئەرەن کەسکین هاوسەرۆکی کۆمەڵەی مافی مرۆڤ، چالاکڤانانی بزوتنەوەی ژنانی ئازاد، ئەندامانی پێنووسی ژنانی میزۆپۆتامیا، ئەنجومەنی دایکانی ئاشتی ئامەد، شانۆی شاری ئامەد بەشداریان لە کۆبوونەوەدا کرد. - کوردیناسیۆنی کۆمەڵەی ژنانی کوردستان (#کەژەکە#) رایدەگەیەنێت: کە ژیان و سەلامەتی و تەندروستی #عەبدوڵڵا ئۆجەلان# لە مەترسیدایە، پەرلەمانتارێکی پارتی دیموکراتی گەلان (هەدەپە)ش دەڵێت: دیداری نێوان ئۆجەلان لەگەڵ کەسوکار و پارێزەرەکانی قەدەغە کراوە. $رۆژهەڵاتی کوردستان$ - #کۆڵبەر#ێک بە ناوی کەیهان ئەکرەمی کوڕی مەجید و خەڵکی گوندی کوێرەگوێزی سەر بە #سەقز#، پاش 97 رۆژ لە خەواندن لە نەخۆشخانە، بەهۆی قورسیی برینەکانیەوە، لە یەکێک لە نەخۆشخانەکانی تاران گیانی لەدەست دا. ئەو کۆڵبەرە کوردە، رۆژی یەکشەممە، 24ی خەرمانان، لە سنووری سێفی سەقز و لە شوێنێک بە ناوی گناوە، کرایە ئامانجی تەقەی هێزە نیزامییەکانی حکوومەت. - #ئاکۆ جەلیلیان#، نووسەر، لێکۆڵەر و فۆلکلۆرناسی بەتوانای کورد، پاش حەوتوویەک دەسبەسەری، بە دانانی کەفاڵەت ئازاد کرا. - مێرمنداڵێکی #مەریوان#ی بە ناوی میلاد فەیزی پوور، تەمەن 15 ساڵ، لە سەرەتای بێلواری بێعسەتی مەریوان لەلایەن هێزە ئیتلاعاتییەکانەوە دەسبەسەر و بۆ شوێنێکی نادیار راگوێزرا. هێزە ئیتلاعاتییەکان لە کاتی دەسبەسەرکردنی ئەو مێرمنداڵەدا، ناوبراویان ئازار و ئەشکەنجە داوە. ئەو مێرمنداڵە کوردە بە هەڵگرتنی پلاکارت، بەنیسبەت کوشتاری کۆڵبەران و گیانلەدەستدانی فەرهاد و #ئازاد خوسرەوی#، دوو کۆڵبەری کوردی خەڵکی گوندی نێی کە بەهۆی سەرمابردووییەوە لە کاتی کۆڵبەریدا گیانیان لەدەست دابوو، دژکردەوەی نیشان دا. $باشووری کوردستان$ - کۆنگرەی چوارەمی #یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان# لە رۆژی دووەمیدا بەردەوامییی هەیە و ئەمڕۆ بڕیاربوو ئەندامانی ئەنجوومەنی سەرکردایەتی هەڵدەبژێردرێن بەڵام دواخرا بۆ سبەینێ. هەڵبژاردنەکە لەلایەن چەند دادوەرێکەوە سەرپەرشتی دەکرێت کە هیچ پەیوەندییان بە کۆنگرەوە نییە. #بەرهەم ئەحمەد ساڵح# بەهۆی بارودۆخی زۆر خراپی بەغدا و ئێڕاقەوە، گەڕایەوە بەغدا و ئەمڕۆ لە کۆنگرە ئامادە نەبوو. - پەیڕەوی ناوخۆی یەکێتی لە کۆنگرەی چواردا پەسەندکرا.=KTML_ImageCaption_Begin==KTML_StyleDiv=width:30%;height:20%;float:left;=KTML_ImageCaption_Target_Link=https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2019/374870/0015.JPG=KTML_ImageCaption_Title=نمایشی ئۆرکێسترای کوردستان لە هەولێر=KTML_ImageCaption_CaptionStyle=000000=KTML_ImageCaption_Caption=نمایشی ئۆرکێسترای کوردستان لە هەولێر=KTML_ImageCaption_End= - درەنگانی شەوی رابوردوو لە نزیک شارەدێی #سەعدییە#ی سەر بە شارۆچکەی #خانەقین# چەکدارانی #داعش# هێرشیان کرده سەر بنکەیەکی چەکدارانی #حەشدی شەعبی#. لە ئاکامی شەڕ و پێکدادانی نێوانیان چەکدارێکی حەشدی شەعبی کوژرا و سێ چەکداری دیکەش بریندار بوون کە هەموویان خەڵکی خوارووی عێراقن. - شەوی رابردوو چوار هێلیکپتەر بۆردوومانی چەمی رووباری سیروانیان کرد لە سنووری گوندەکانی ئیسڵاح، ئوم حونتە، شیرک و قایە، کە دەکەونە رۆژئاوای شارۆچکەی خانەقین-ی سەر بە پارێزگای دیالە. تا ئێستا نازاندرێت ئەو هێلیکۆپتەرانە سەر بە چ وڵاتێکن کە بۆردوومانیان کردووە. پاش بۆردوومانەکە تەرمی 8 چەکداری داعش لە ناوچەکە دۆزرانەوە. - لە هۆڵی #سەعد عەبدوڵڵا# لە #هەولێر#، ئۆرکێسترای کوردستان بە هاوبەشی لەگەڵ ئۆرکێسترای جۆرجیا، چەند پارچە میوزیکێکی کوردی و کلاسیکیان پێشکەشکرد. - وتەبێژی #وەزارەتی رۆشنبیری# و لاوان لە روونکردنەوەیەکدا ئەو دەنگۆیە رەتدەکاتەوە کە دەگوترێت لە وەزارەتی رۆشنبیری نوکته و پێکەنین لە فەرمانبەران قەدەغە کراوه. - شارەوانی #سلێمانی# لە گەڕەکی کانی بای شاری سلێمانی، بە بیانووی زیادەڕۆیی، شەقامێکی بە دەیان بەقاڵ چۆڵکرد و مێز و عارەبانەکانیانی بە شۆفڵ راماڵی. - خۆپیشاندانی پشتیوانی بۆ یەکینەکانی بەرخۆدانی شەنگال-#یەبەشە#، و یەکینەکانی ژنانی شەنگال-#یەژەشە#، بە بەشداربوونی سەدان کەس و بە بەرزکردنەوەی ئالاکانی یەبەشەو یەژەشە و ئاسایشی ئێزیدخان لەبەردەم ئەنجوومەنی گەل لە #خانەسۆر# دەستیپێکرد و تا بەردەم ناوەندی سەردان و پێشوازیکردنی یەبەشە بەردەوامی کرد. $رۆژئاوای کوردستان$ - هاوڵاتیانی شەداد و گوندەکانی باکووری دێرە زۆر تەرمی #شەڕڤان# حەمود لەتیف ئەلئەربیدیان بە مەراسیمێک لە گۆرستانی شەهیدانی شەداد بەخاکسپارد کە لە 16ی کانونی یەکەمدا شەهید ببوو.=KTML_ImageCaption_Begin==KTML_StyleDiv=width:30%;height:20%;float:left;=KTML_ImageCaption_Target_Link=https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2019/374870/0013.JPG=KTML_ImageCaption_Title=تەرمی شەڕڤانی هێزەکانی ئەرکی خۆپاراستن ئەلئەربید بەخاکسپێردرا=KTML_ImageCaption_CaptionStyle=000000=KTML_ImageCaption_Caption=تەرمی شەڕڤانی هێزەکانی ئەرکی خۆپاراستن ئەلئەربید بەخاکسپێردرا=KTML_ImageCaption_End= - روانگەی سووریا بۆ مافەکانی مرۆڤ بڵاوی کردووەتەوە، زیاتر لە 100 بارهەڵگر هاوکاری سەربازی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی لە دەرگای سنووری وەلیدی هاوسنوور لەگەڵ هەرێمی کوردستان، گەیشتە ناوچەکانی دەست هێزەکانی سووریای دیموکرات. ئاماژەی بەوەش کردووە، هاوکارییەکان پێکدێن لە زریپۆش، ئۆتۆمبێلی سەربازی، لەگەڵ چەک و تەقەمەنی. $دەرەوەی کوردستان$ - ئەمڕۆ سەرلەشکر فەرەج مەهدەوی فەرماندەی هێزی دەریایی لیبیا لە کاردانەوەیەک دژی رێککەوتنەکەی دەوڵەتی 'هاوپەیمانی لیبیا لە تەرابلوس' و دەوڵەتی تورک بۆ ناردنی سەرباز و چەک لەلایەن تورکیاوە بۆ تەرابلوس و دەستێوەردانەکانی تورکیا لە ولاتەکەی هەڕەشەی کرد. مەهدەوی بە 'عەرەبیە'ی ڕایگەیاند:هێزی دەریاییمان بۆ هەر ئەگەرێک ئامادەیە و توانای باشی هەیە بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی پێشلکردنی سنووری کەناراوەکانی لیبیا لەلایەن دەوڵەتی تورکەوە، هەموو ئەو کەشتییانەش بەرەو لیبیا دێن دەخرێنە ژێر کۆنترۆڵ. - سەرۆک کۆماری تورکیا دووپاتی کردەوە، وڵاتەکەی تەنیا هەنگاوێکیش له پلانەکەی لە سووریا پاشگەز نابێتەوە، و لەسەر جێبەجێکردنی ئه و یاداشتەش سوورە، کە لەگەڵ حکوومەتی ویفاقی لیبیا لە دژی سوپای خەلیفە حەفتەر واژۆیان کردووە.


له‌لایه‌ن: - کەنار ئەبووبەکر - به‌روار: 2022-04-08-23:34:00 - کۆدی بابەت: 8177\nخۆڵبارین (بە ئینگلیزی: Sandstorm، بە عەرەبی : عاصفة رملية) دیاردەیەکی سروشتییە، بایەکی بەهێزی پڕ لە گەردیلەی لم و خۆڵە، بایەکی بەهێز ئەم گەردیلانە لە شوێنێکی تر دەهێنێت و بە ئاڕاستەی با بڵاودەبنەوە، لە ناوچە وشک و نیمچە وشکەکانەوە پەیدا دەبێت، خۆڵبارین کاریگەری خراپی ژینگەیی و تەندروستی جێدەهێڵێت.\nبەشێوەیەکی گشتی لە زۆربەی شوێنەکانی جیهاندا خۆڵبارین ڕوودەدات بە تایبەت لە باکووری ئەفریقا و ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و ئەمریکا، سەرچاوەی سەرەکی خۆڵبارین دەگەڕێتەوە بۆ بیابانەکان و وشکانییەکانی نیمچەدوورگەی عەرەبی، باکووری ئەفریقا، بیابانی تاکلاماکان و بیابانی گۆبی لە چین و بیابانی سەحارە کە گەورەترین بیابانە لە جیهاندا بەهۆی گەورەیی ڕووبەرەکەی بووەتە گەورەترین سەرچاوە بۆ ڕوودانی خۆڵبارین.\nبە شێوەیەکی گشتی خۆڵبارین نزیکەی سێ مەتر بەرز دەبێتەوە بە دەگمەن دەگاتە ١٥ مەتر، ساڵانە چەند جارێک خۆڵبارین لە بیابانەکان بەهۆی بەرزی پلەی گەرما و ناجێگیری کەش و هەو‌ا ڕوودەدات، ئەم ناسەقامگیریەی کەشوهەوا لەگەڵ ئەو بایەی کە لە بەشی ناوڕاستی چینی ترۆپۆسفیردایە تێکەڵ دەبێت و بایەکی بەهێز پێک دەهێنن کە دەبێتە هۆی ئەم دیادەیە. هەروەها وشکەساڵی و لەوەڕاندنی لەڕادەبەدەری ئاژەڵان و کشتوکاڵی جێگۆڕکێ و بەردەوام زیان بە خاک دەگەیەنێت و دەبێتە هۆی وێرانکردنی ژینگە و خۆڵبارین.\nخۆڵبارین چەندەها کاریگەری خراپی تەندروستی و ژینگەیی لێ دەکەوێتەوە. زیادبوونی خۆڵبارین لە چەند وڵاتێک بووە هۆی لەدەستدانی چینی سەرەوەی خاک وەک وڵاتانی چاد و بورکینا فاسۆ لە کیشوەری ئەفریقا، هەروەها داشۆران و داماڵینی خاک یەکێکە لە کاریگەرییەکانی خۆڵبارین و ئەمەش پڕۆسەی داڕمانی زەوی خێراتر دەکات. هەروەها بە بیابانبوون و نەمانی گژوگیا و سەوزایی لە بەشێک لە جیهاندا دەستی پێکردووە و باکووری چین یەکێکە لەوانە.\nخۆڵبارین گەردیلەی لم و خۆڵی گەورە لەگەڵ خۆی هەڵدەگرێت و ئەو ڤایرۆسانە لەگەڵ کەشوهەوادا کارلێک دەکەن و دەبێتە هۆی پیسبوونی هەوا و بڵاوبونەوەی نەخۆشی. یەکێک لە کاریگەرییە ڕاستەوخۆکانی خۆڵبارین پەکخستنی سییەکانە بەتایبەت لەو کەسانەدا کە تەنگەنەفەسییان هەیە، دەنکۆڵەکانی خاک لە ڕێی لووت و دەمەوە دەچنە قوڵترین بەشی کۆئەندامی هەناسە و لە توانایاندا هەیە زیان بە سەرجەم بەشەکانی کۆئەندامی هەناسە بگەیەنن، زۆری بەرکەوتن و مانەوە لە کاتی خۆڵباریندا دەبێتە هۆی بەڕیشاڵبوونی سییەکان و لە ئەگەری چارەسەر نەبوونی دەبێتە هۆی شێرپەنجەی سییەکان، خۆڵبارین زیان بە چاوەکان دەگەیەنێت و دەبێتە هۆی هەوکردنی کۆرنیە و سپێنەی چاو و وشکبوونی چاو، زۆری بەرکەوتن دەتوانێت گەشە بکات و ببێتە هۆی کوێری، هەروەها زۆری بەرکەوتنی خۆڵبارین ڕەنگە کاریگەری خراپ بکاتە سەر دڵە لوولە کۆئەندام و تێکەڵ بە سوڕی خوێن ببێت، بە شێوەیەکی گشتی منداڵان و بەساڵاچووان و ئەوانەی نەخۆشی دڵ و سییەکان و شەکرەیان هەیە دەکرێت کاریگەرییە تەندروستییەکان زیاتر تیایاندا سەر هەڵبدات لە کاتێکدا کەسانی تەندروستیش بەدەر نین لە توشبوون بە کێشه تەندروستییەکان.\nلە ڕووی ژینگە و کشتوکاڵەوە خۆڵبارین کاریگەری خراپ دەکاتە سەر بەرووبوم و مەڕوماڵات، بەهۆی زۆری لم و خۆڵ کاریگەری خراپ دەکاتە سەر ڕووەکەکان و تێکدانی کرداری ڕۆشنەپێکهاتن و دەبێتە هۆی دواخستی گەشەسەندنی ڕووەک، کاریگەری خراپ دەکاتە سەر تەندروستی ئاژەڵان و بەرهەمهێنانیان کەم دەبێتەوە، هەروەها کەمکردنەوەی ڕادەی بینین و ترشکردنی سەرچاوە ئاوییەکان و داڕمانی بڕی خۆراک لە خاکدا و لەناوبردنی دارستانە سروشتییەکان.\n- مانەوە لە ماڵدا: یەکێک لە ڕێگاکانی خۆپارێزی مانەوەیە لە ماڵدا ئەگەر پێویستیش بوو بچنە دەرەوە زوو بگەڕێنەوە و دەرگا و پەنجەرەکان بە داخراوی بهێڵنەوە.\n- ئاگاداربوون لە کەشوهەوا: ئاگاداربوون لە کەشوهەوا بە تایبەت لە وەرزی خۆڵباریندا بۆ ئەوەی زوو کاروباری ڕۆژانەتان بەڕێ بکەن و بگەڕێنەوە ماڵەوە.\n- بەکارنەهێنانی ئامێرە هەواییەکان: تا دەتوانن لە کاتی خۆڵباریندا ئامێرە هەواییەکان بەکارمەهێنن چونکە دەبێتە هۆی بڵاوبونەوە و هاتنە ژوورەوەی تۆز و خۆڵ و پاککردنەوەیان تا کەمترین زیانتان پێ بگات.\n- بەکارهێنانی پارێزەر: کاتێک لە دەرەوەیت پێویستە دەمامک بەکاربهێنیت و بە بەردەوامی بیگۆڕیت، یاخود خاولییەکی تەڕ بەکاربهێنیت کە ڕێگری لە هەڵمژینی تۆز و خۆڵ دەکات، بەکارهێنانی چاویلکەی پارێزەر بۆ پارێزگاریکردن لە چاوەکان تا کەمترین زیانیان پێ بگات.\n- بەکارهێنانی ئاو: پێویستە ئاوی زۆر بخورێتەوە و لە کاتی بەرکەوتنی خۆڵبارین زوو زوو دەموچاو و چاوەکان تەڕ بکرێت.\nبابه‌ته په‌یوه‌ندیداره‌كان به : خۆڵبارین


چه‌كدارانی داعش كه‌مپه‌كانی راهێنان له موسڵ به‌جێدێڵن\nهێزه‌كانی عێراق چه‌ندین بنكه و كه‌مپی راهێنان و كارگه‌ی دروستكردنی بۆمبی به‌جێهێڵراوی "دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام" (داعش)یان له موسڵ دۆزیوه‌ته‌وه.\nهێزه‌كانی عێراق له پێشڕه‌ویدان به‌ناو بیابانه‌كه‌ی رۆخی روباری دیجله‌دا له باكوری خۆرهه‌ڵاتی بنكه‌ی ده‌رچوونی سه‌ره‌كییان له گه‌یاره، رۆژی 20 كانونی یه‌كه‌م، له‌كاتی ئۆپه‌راسیۆنێكدا دژی دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام" (داعش). [ئه‌حمه‌د روباعی / ئاژانسی فرانس پرێس]\nئه‌و هێزانه‌ی عێراق كه له باكوری موسڵ له ئۆپه‌راسیۆندان، چه‌ندین كه‌مپی راهێنان و جێگای حه‌وانه‌وه و ئه‌مباری خۆراكیان دۆزیوه‌ته‌وه كه له‌لایه‌ن "دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام" (داعش)ه‌وه به‌جێهێڵراون، به‌رپرسانی سه‌ربازی به دیارونایان وت.\nبه‌رپرسێكی باڵای عێراقی وتی كه‌مپێكی راهێنانی داعش كه له ناوچه‌ی شه‌لالات له باكوری موسڵ دۆزرایه‌وه، گه‌وره‌ترینه له‌و جۆره كه دۆزرابێته‌وه له‌كاتی ده‌ستپێكردنی ئۆپه‌راسیۆنه‌كه‌وه بۆ رزگاركردنی پارێزگای نه‌ینه‌وا رۆژی 17 تشرینی یه‌كه‌م.\nله‌ناو كه‌مپه‌كه‌دا كه دیواره‌كانی به دروشمی ئاگراوی داپۆشرابوون، هێزه‌كانی عێراق كۆمه‌ڵێك له‌و بوكانه‌یان دۆزیه‌وه كه بۆ نمایشی جل به‌كاردێن و چه‌كداره‌كان وه‌ك نیشانه له‌كاتی راهێنان له‌سه‌ر ته‌قه‌كردندا به‌كاریانهێنابوون. هه‌روه‌ها بۆمبی ده‌ستكرد و ته‌خته‌ڕه‌شی لێبوو كه وانه‌ی فێربوونی به‌كارهێنانی چه‌كیان له‌سه‌ر نوسرابووه‌وه.\nفه‌رمانده‌ی به‌شی هه‌واڵگریی فیرقه‌ی 16 ی سوپای عێراق، موقه‌ده‌م عامرعه‌باس، به دیارونای وت قه‌واره‌ی كه‌مپه‌كه زیاتر له 5,000 مه‌تر دوجایه.\nوتی هێزه‌كانی عێراق توانییان ده‌ستبگرن به‌سه‌ر سه‌رجه‌می ناوچه‌كه‌دا.\nوتیشی: "كه‌مپه‌كه هۆڵی وانه‌وتنه‌وه و جێگای راهێنان و پراكتیكی نیشانه‌گرتن و ته‌قه‌كردنی تێدایه و هه‌روه‌ها تونێلی به‌یه‌كداچوو كه ناوه‌ندی كه‌مپه‌كه ده‌به‌ستێته‌وه به گه‌ڕه‌كه‌كانی نزیكیه‌وه."\nعه‌باس وتی هێزه‌كانی عێراق چه‌ك و تۆپ و ته‌قه‌مه‌نی و كه‌ره‌سه‌ی بۆمبڕێژكردنیان له‌ناو كه‌مپه‌كه‌دا دۆزیه‌وه كه به‌جێهێڵرابوون كاتێك چه‌كدارانی گروپه‌كه له ناوچه‌كه هه‌ڵهاتن پێش گه‌یشتنی هێزه‌كانی عێراق.\nوتیشی: "گرتنی ئه‌م كه‌مپه و هی تریش، هه‌روه‌ها بنكه سه‌ره‌كیه‌كانی فه‌رمانده‌یی گروپه‌كه، توانایی هێزه‌كانی عێراق ده‌رده‌خات له تێكشكاندنی ئه‌م گروپه تێرۆریستیه له موسڵ."\nده‌ستگرتن به‌سه‌ر ماڵی خه‌ڵكدا\nعه‌مید حه‌یده‌ر عوبه‌یدی له ده‌زگای تایبه‌تیی دژه‌تیرۆر به دیارونای وت جگه له كه‌مپی شه‌لالات، هێزه‌كانی عێراق بۆیانده‌ركه‌وت داعش كه‌مپی راهێنانی له گه‌ڕه‌كه‌كان و ماڵی خه‌ڵكدا دامه‌زراندبوو كه ده‌ستی به‌سه‌رداگرتبوون.\nده‌زگای دژه‌تیرۆر له‌لای رۆژهه‌ڵاته‌وه چووه‌ناو شاره‌كه‌وه و زۆربه‌ی شه‌ڕه‌كه‌ی له‌ناو موسڵدا كردووه، به‌سه‌ركه‌وتوویی چه‌ندین گه‌ڕه‌كی گرتۆته‌وه .\nعوبه‌یدی وتی هێزه ئه‌منیه‌كان كه‌مپێكی راهێنانیان دۆزیه‌وه له‌ناو دوو ماڵدا له گه‌ڕه‌كی زهور له ناوه‌ندی به‌شی خۆرهه‌ڵاتی موسڵدا.\nوتیشی: "خه‌ڵكه‌كه هێزه ئه‌منیه‌كانیان له كه‌مپه‌كه ئاگاداركرده‌وه، هه‌ر كه گه‌ڕه‌كه‌كه‌یان رزگاركرا." هه‌روه‌ها وتی خانوه‌كان به‌هۆی راڕه‌وێكی نهێنییه‌وه پێكه‌وه به‌سترابوونه‌وه كه ئه‌ندامانی داعش ده‌یانتوانی به ئاسانی له‌نێوانیاندا هاتوچۆبكه‌ن.\nوتی ئه‌م جێگایه كه ناسرابوو به كه‌مپی ئه‌بی نوسه‌یبه ناسری، ژووری راهێنان و جێگای نوستن و چێشتخانه و ئه‌مباری خۆراكی تێدابوو.\nوتیشی: "خانوه‌كان جێگای 50 چه‌كداریان تێداده‌بووه‌وه، كه ناوه‌كانیان له‌سه‌ر كاغه‌زێك نوسرابوو، لكێنرابوو به ده‌رگای ژووره‌كانیانه‌وه."\nرائید عومه‌ر عه‌بدولزه‌هره له یه‌كه‌ی ئه‌ندازیاریی فیرقه‌ی 16 ی سوپای عێراق وتی له گوندی سوماقیه‌ت شه‌به‌ك له باكوری موسڵ، داعش ده‌ستیگرتبوو به‌سه‌ر ژماره‌یه‌ك خانوی چۆڵدا و به‌كاریده‌هێنان بۆ خۆی كه هی ئه‌و دانیشتوانه بوون له شاره‌كه هه‌ڵهاتبوون.\nعه‌بدولزه‌هره به دیارونای وت ئه‌م خانوانه به‌كارده‌هاتن بۆ راهێنانی چه‌كداران و كارگه‌ی دروستكردنی ئۆتۆمبیلی بۆمبڕێژكراو و ته‌قه‌مه‌نیی تر.\nوتی كه‌مپه‌كه پێكهاتووه له كۆمه‌ڵێك ماڵ كه هی ئه‌و دانیشتوانه شه‌به‌كه بوون كه ناچاركرابوون به هه‌ڵهاتن.\nوتیشی: "یه‌كێك له خانوه‌كان كارگه‌ی دروستكردنی ئۆتۆمبیلی بۆمبڕێژكراو بوو، یه‌كێكی تر به‌كارده‌هات بۆ دروستكردنی ته‌قه‌مه‌نی و سێهه‌میش بۆ موشه‌كی ده‌ستكرد."\nهه‌روه‌ها وتی ئه‌ندازیارانی فیرقه‌ی 16 كارده‌كه‌ن بۆ دۆزینه‌وه‌ی ته‌قه‌مه‌نی و ئه‌مینكردنی ماڵی دانیشتوانی ناوچه‌كه، له‌كاتێكدا هه‌وڵده‌ده‌ن خۆیان بپارێزن له زه‌ره‌روزیان به‌هۆی ژماره‌ی ئه‌و ته‌قه‌مه‌نیانه‌وه كه گروپه‌كه به‌جێیهێشتوون.


پاریس سانجێرمان نازناوی جامی سوپەری فەڕەنسای بۆ هەشتەم جاری لەسەریەك بەدەستهێنا\nیانەی پاریس سانجێرمان نازناوی جامی سوپەری فەڕەنسای بۆ هەشتەم جاری لەسەریەك و دوازدەمین جار لە مێژووی خۆی بەدەستهێنا، دوای ئەوەی لە یاری دەستنیشانكردنی پاڵەوانی جامەكەدا بە دوو گۆڵ بەرامبەر بە گۆڵێك لە یانەی مارسیلیای بردەوە.\nلە خولەكی سیی و نۆدا، ماورۆ ئیكاردی ئەرژەنتینی گۆڵێكی بۆ پاریس سانجێرمان تۆماركردو گێمی یەكەم بەم ئەنجامە بە پێشكەوتنی پی ئێس جی تەواوبوو.\nلە گێمی دووەم و لە بەردەوامی هێرشەكانی یانە پاریسیەكەدا، ناوبژیوان لێدانێكی سزای بۆ پاریس سانجێرمان هەژماركردو لە جێبەجێكردنی لێدنەكەدا، نێیمار داسیلڤای بەڕازیلی گۆڵی دووەمی تیپەكەی لە خولەكی هەشتاوپێنج بەدەستهێنا، پاشان یاریزان دیمیتری پایت تاكە گۆڵی مارسیلیای لە خولەكی هەشتاونۆ تۆماركرد.\nبەم بردنەوەش پاریس سانجێرمان بۆ هەشتەم جاری له‌سه‌ریه‌ك نازناوی جامی سوپەری فەڕەنسای بەدەستهێناو ڕیكۆردە پێوانەییەكەی وەك خاوەنی زۆرترین نازناوی پاڵەوانێتیەكە بە وەدەستهێنانی دوازدەمین نازناو دەوڵەمەندتر كرد، هاوكات ماوریسیۆ پۆچیتینۆی ئه‌رژه‌نتینی و ڕاهێنه‌ری نوێی پاریس سانجێرمان یه‌كه‌م نازناوی له‌گه‌ڵ تیپه‌كه‌ی به‌ده‌ستهێنا .