تێڕوانینێكی سەردەم بۆ كۆمارەكەی مهاباد  – History Of Kurdistan\nHome / بەشی مێژووی كورد / تێڕوانینێكی سەردەم بۆ كۆمارەكەی مهاباد \nزريان احمد 2017-04-02\tبەشی مێژووی كورد, مێژووی نوێ و هاوچه‌رخی كورد لێدوان نووسین ناچالاککراوە لە تێڕوانینێكی سەردەم بۆ كۆمارەكەی مهاباد  2,435 Views\n«باسێكی چڕی مێژونوسی دیاری كۆماری كوردستان مامۆستا مەحموددی مەلا عزەتە كە پێشتر وەكو بابەتی لە كوردستانی نوێ‌و دواتریش وەكو نامیلكەیەكی سەربەخۆ لەساڵی 1998 بڵاوبۆتەوە. مامۆستا مەحموود (خاوەنی یەكەمین كۆششی كوردستانییە بۆ نووسینی كتێب لەسەر كۆماری كوردستان،بەشێكی زۆری كۆششی رووناكبیری‌و مێژوویی خۆی بۆ ڤەكۆلین لە بەڵگەنامە‌و بەسەرهاتەكانی كۆمار تەرخان كردووە‌و لەم بارەیەوە خاوەنی قسەی خۆیەتی. لەم هەفتەیەدا كە یادی (70) ساڵەی لە سێدارەدانی پێشەوا‌و سەركۆماری كوردستان دەكرێتەوە زیاتر لە لاواندنەوەی سەركۆماری شەهید كە شەهادەتی وی لە مێژوودا لەدایكبوونێكی نوێی كوردایەتی‌و كوردستانێتییە، پێویستمان بە بەسەركردنەوەی ماجەرای كۆمارەكەیەتی. ناو‌و ناوبانگ‌و ژیانی قازی پەیوەستی كۆمارە درەوشاوەكەیەتی. بۆیە كوردستانی نوێ كە ساڵانە لە یادەكانی كۆماردا رووماڵ‌و بیرئانینیشی هەیە پێی باش بوو بۆ ئەمساڵ ئەم بابەتەی مامۆستا مەحمودی مەلا عززەت سەرلەنوێ بڵاو بكاتەوە کە لە (ژمارەکانی 592، 593 لە رۆژانی 20،21/1/1994)ی کوردستانی نوێ-دا بڵاو كراوەتەوە. بەتایبەتی كە چاپی نامیلكەكە لەو گەمارۆیەی ئەو سەردەمی كوردستاندا بە تیراژێكی كەم بوو. پێمان وایە زۆر كەس مافی خاوەندارێتی یادی قازی‌و شكۆی كۆمارەكەی هەیە. بۆ ئێمە لە كوردستانی نوێ یاكردنەوەی كۆمار ئەرك‌و فرمانە پێش ئەوەی مافی شانازی بێت. ئاخر مامۆستا مەحمودی مەلا عززەت سەرباری خزمەتی لە نووسینەوەی مێژووی كۆماردا، سەرنووسەری ئەم رۆژنامەیەش بوو. لەبەر هەندێ لە خوای گەورە دەپارێینەوە لەم وێستگە حەفتا ساڵییەدا رۆحی سەرکۆماری شەهید‌و یار‌و یاوەرانی فەرماندە‌و پێشمەرگە قارەمانەكانی‌و هەروەها یادی مێژوونووسەكانی لەناویشیاندا مامۆستا مەحمود شادبكات.\nخەباتەكەشیان بەردەوام بێت تا كورد بەیەكجاری لە خەم دەڕەخسێ‌و ناوی لە ناوان دەگەشێتەوە‌و ئاڵای لەبڵندی ئاسمان دەشەكێتەوە.\nلە جیاتی كوردستانی نوێ ستران عەبدوڵڵا\nلێکۆڵینەوەی: مەحمود مەلا عززەت\nدامەزراندنی كۆماری مهاباد لەبەشێكی كوردستانی ئێراندا یەك هەل‌و ئەزموونی مێژوویی ئەوتۆیە كە تا لێكۆڵینەوەی لەسەر بكرێ، زیاتر بایەخی دەردەكەوێ‌و پتر سوودبەخش دەبێ، بەتایبەتی‌و تائێستا زۆر لایەن‌و رووداوی شاردراوەن. سەرچاوەی سەردەمەكە نەخراوەتە خزمەت ئەو نووسین‌و باس‌و لێكۆڵینەوانەی تائێستا كراون، یان لەسنوورێكی تەسكدا سوودیان لێ وەرگیراوە.\nسەنگی مێژوویی ئەم رووداوە چەند لایەنەیە، ئەوەی پێویستە لێرەدا ئاماژەی بۆ بكەم:\nیەكەم: ئەزموونێكی سەردەمی ئازادیی‌و نیمچە سەربەخۆیی بەشێكی نەتەوەیی كوردە، هەرچەندە تەمەن كورت بوو، بەڵام پڕ لەدەرس‌و پەندە.\nدووەم: بەماوەیەكی كورت دوای ئەزموونێكی مەزنتر خوڵقا، مەبەستم حوكمداریی‌و مەلیكایەتیی شێخ مەحمودی حەفیدە، پێش ئەوەی كوردستانی باشوور بلكێنرێ بە میسۆپۆتامیاوە‌و بەدەستی بەریتانیا‌و دژ بەخواستی میللەت، ئەم دەوڵەتی عیراقەی لێ دروست بكرێ.\nسێیەم: بوونی گەلێ دیاردەی یەكانگیر‌و لەیەكچووی گەلێ لایەنی ئەو هەلە مێژووییەیە لەگەڵ ئەم ئەزموونەی ئێستای كوردستانی عیراقدا، بۆیە ئەو تاقیكردنەوەیە گرنگییەكی تری سەردەمی هەیە‌و دەبێ زیاتر رووناكیی بخرێتەسەر.\nئاوڕێك لە رۆژگاری پێش دامەزراندن\nلەناو بارودۆخێكی نائاسایی‌و پڕ لە ئاژاوەو گرفتی زل‌و قەبەی ئابووریی‌و سیاسی‌و كۆمەڵایەتی دوای دووەم جەنگی جیهان، لەناو هەلومەرجی دروستبوونی زەمینەی جەنگی سارد‌و بەدەستهێنانی چەكی ئەتۆم‌و ململانێی ئاشكراو نهێنیدا بوو كە هەلە مێژووییەكە بۆ كورد خوڵقا‌و كۆماری خودموختاری كوردستان لەبەشێكی كوردستانی ئێراندا دامەزرێنرا، چونكە ئەو ئاژاوەو نائارامییە رۆژهەڵاتیشی گرتبۆوە، لەناویاندا دەوڵەتی فرەنەتەوەیی بەزۆر دامەزراوی ئێران زیاتر ئاڵۆز ببوو. سەبارەت بە هاوكارییەكەی رژێمی تاران لەگەڵ ئەڵمانەكاندا بەبێ ئەوەی ئامۆژگاریی‌و هەڕەشەی ئینگلیز‌و روسەكان كاربكاتە سەری، بۆیە لە 25ی ئابی 1941دا هێزەكانیان، یەكەم: لەخۆرئاواو خوارووی خۆرئاواوە‌و دووەم: لەسەرەوە زۆر لەناوچەكانی ئێرانیان داگیركرد كە پانتاییەكی زۆری كوردستانی رۆژهەڵاتیشی گرتبۆوە، بەهەمان دیاردەی داگیركەرییەوە. بەشی لای خوارووی لەژێر دەستی بەریتانیا، بەشی سەرووی لەژێر دەسەڵاتی یەكێتیی سۆڤێتدا بوو، كە ناوچەكانی مهاباد، بۆكان، شنۆ، نەغەدە، سێبەری بوون.\nدیواندەرە، سەقز، بانەو مەریوان ناوچەی بۆشایی نێوان هەردوو هێزەكە بوون. جۆرێ لە (Gentelmen Ageement)ی بێلایەنی لەسەر سەقز‌و دیواندەرە بڕیاری لەسەردرابوو.\nلەدواییشدا هێزەكانی وڵاتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا جێگەی خۆیان لەخوارووی ئێراندا گرت.\nهەرچەندە مەبەستی ناوكۆی زلهێزەكان دوورخستنەوەی نفوزی ئەڵمانیا، مسۆگەركردنی گەیاندنی چەك‌و پێویستییەكانی جەنگ بۆ هێزەكانی سۆڤێت‌و پاراستنی كێڵگە‌و بیرە نەوت‌و بەرژەوەندییە چاوەڕوانكراوەكانیان بوو، هەر دەوڵەتەش خواست‌و نەخشەی تایبەتی خۆی هەبوو.\nلەگەڵ ئەوەشدا كە ئەو داگیركردنە كەم‌و زۆر بۆ بەرژەوەندیی گەلانی ناوچەكە نەبوو، كەچی راستەوخۆ بووە هۆی وریاكردنەوە‌و جووڵانەوەی نەتەوە جیاجیاكان. كاتێكیش دامودەزگای دەوڵەتی‌و ئەرتەش لەهەندێ ناوچەو شاردا رووخان، ئاوو هەوایەكی نیمچە ئازاد‌و دیموكراسی خوڵقا.. گەلێ رووداوی گرنگ ئەو بەشەی كوردستانی ئێرانی گرتەوە، وەك سەرەنجامێكی ئەو بارودۆخە نوێیە، لەوانە:\n*لەساڵەكانی 1942-1946 بەڕێوەبەرایەتییەكی خۆماڵی لەناوچەی موكریان‌و دەوروبەری دامەزرا(1)، بەسازكردنی دەستەی چەكدار، دامودەزگای بەڕێوەبردن، رادیۆی كوردستان، چاپخانەو دامەزراندنی حزبی دیموكراتی كوردستان… هتد.\n*لەساڵانی 1941-1944 حەمە رەشید خان ناوچەكانی بانەو سەردەشت‌و سەقزی گرتە ژێر دەسەڵاتی خۆی‌و سەرەنجام ئەرتەشی تاران بە هاندانی ئینگلیزەكان‌و یارمەتیی هەندێ عەشایەری كورد هێزەكەی ناوبراویان لەكەلی خان شكاند‌و بەناچاری پەنای بۆ عیراق برد(2).\n*لەبەهاری (1322- 1943) تیرەو ئێلەكانی ناوچەی ورمێ بەسەركردایەتیی عومەرخانی شەریفی، زیڕۆبەگی بەهادوری، رەشیدبەگی جیهانگیرییی‌و تەها بەگی هەركی بەهەندێ داخوازیی عەشایەریی‌و نەتەوایەتییەوە دێهاتی ناوچەكەیان گرتە ژێر دەست‌و ئابڵۆقەی شاری ورمێ-یان دا، تا روسەكان كەوتنە ناوبژی‌و لەگەڵ تاراندا رێكیانخستنەوە.\n*لە 16ی ئەیلولی 1942دا كۆمەڵەی (ژێ كاف) دامەزرێنرا، بەدروشمە نەتەوەییە مێژووییەكەیەوە (رزگاركردنی كوردستانی گەورە) هاتە سەر شانۆی سیاسیی كوردستان. لەدواییدا هەر لەشوێنەواری ئەم رێكخراوە حزبی دیموكراتی كوردستان دامەزرێنرا، لەوەدا هەندێك هەر پێیانوایە تەنها ناوو بەرنامە گۆڕین بووە، حزبەكە خۆشی دوای ساڵێك لە ئاڵوگۆڕەكە یادی پێنجەمین ساڵەی دامەزراندنی كردەوە، نەك یەكەمین، مانای خۆی بە درێژەپێدەری ژێ كاف دادەنا.\nدوای لێدانی نفوزی ئەڵمانیا‌و دڵنیابوون لە ساغبوونەوەی ئێران بۆ زلهێزە هاوپەیمانەكان، بەریتانیا‌و وڵاتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا بەهۆشیاریی‌و گومانەوە چاودێریی جموجۆڵی لەشكری سوورو رووداوەكانی ئازەربێجان‌و كوردستانیان دەكرد، مەبەستیان بوو لەناو نەخشەیەكی هاوبەشدا ئێران بەسنوورە جوگرافی‌و سیاسییەكەیەوە بپارێزرێ. بەیارمەتیدانی رژێمەكەو حەمە رەزا شا كە لەجێگای باوكی دانرا، بەجێگیركردنی هێزەكانی خۆیان‌و نفوزی سیاسییان‌و بە لەتكردنی جێگەی لەشكری سوور‌و كۆتاییهێنان بەو ئاڵۆزییەی تیندینسی یاخیبوون‌و دیاردەی پارچەپارچەكردنی ئێران هێنابووە ئاراوە. بۆیە ناوچەكانی ژێر دەسەڵاتی بەریتانیا كە ناوەندەكەی كرماشان بوو، بەكش‌و ماتی‌و بەئارام مانەوە.\nسەبارەت بەوانە لەگەڵ جەنگ وەستان‌و خۆبەدەستەوەدانی ئەڵمانیا، ئەو دوو دەوڵەتە كەوتنە سەر رێبازی گوشار خستنەسەر روسەكان بۆ جێبەجێكردنی خاڵەكانی ئەو پەیمان‌و پۆرتۆكۆڵ‌و رێكەوتننانەی لەسەر ئێران مۆر كرابوون. داواكانیش سادەو ئاسایی بوون، هەر لەو سنوورەدا بوون كە روسەكان بەڵێنەكانی خۆیان لەكاتی خۆیدا جێبەجێ بكەن. بۆ ئاسانكردنی كاركەو نەهێشتنی هیچ بڕوبیانوویەك هێزەكانی ئەمریكا لە 31ی كانوونی دووەمی ساڵی 1945دا، هێزەكانی بەریتانیا لە 2ی ئازاری 1946دا لەئێران كشانەوە.\nبۆیە یەكێتیی سۆڤێت بیانوویەكی ئەوتۆی بەدەستەوە نەمابوو بۆ مانەوەو نەكشانەوە. لێكدانەوەیەكی زۆریشیان لەسەر بەرەنگارنەبوونێكی نوێ دەكرد، ئێرانیش لەڕووی نەوت‌و ستراتیژی سەربازییەوە بایەخێكی بێوێنەی بۆی هەبوو، هەروەك چۆن بایەخی ستراتیژی‌و نەوتی بۆ وڵاتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا هەبوو.\nئالەو بارودۆخە نێودەوڵەتییەدا، لێپرسراوانی سۆڤێت كەوتنە سەر دەستپێكردنی یارییەكی سیاسیی گوشار سروشت، ناوەڕۆك‌و خواست‌و بەدیهێنەری بەرژەوەندییەكان.. بەدیمەنیش دەستگرتن‌و یارمەتیدانی دوو گەلی ئازەر‌و كورد بوو.\nئەوەبوو ئاگاداری لێپرسراوانی ئازەرو كورد كرا كە كاتی ئەوە هاتووە سەردانی باكۆ بكەن بەداخوازییەكانیانەوە تا وتووێژ لەسەر جێبەجێكردنی بكرێ (3).\nپێشەكی زۆر هەوڵ درا كە كورد بە ئازەربێجانەوە ببەستێتەوە بێ ئەوەی بتوانن رابەرانی كورد رازیی بكەن.\nبۆیە پڕۆسەی دامەزراندنی كۆماری ئازەربێجان دەستپێكراو لە 11ی كانوونی یەكەمی 1945 بانگەوازێك بڵاوكرایەوە.\nدوابەدوای ئەوە لە 2ی رێبەندانی 1324 (22ی كانوونی دووەمی 1946) دامەزراندنی كۆماری خودموختاری بەڕەسمی بڵاوكرایەوە(4).\nكێشەكان لەناو سێ بازنەدا\nئەوەی زۆر گرنگ‌و جێگەی سەرنجە، ئەو دامەزراندن‌و بڵاوكردنەوەیە یەكلایەنی بوو، هیچ مامەڵەیەكی سیاسی‌و دیپلۆماسیی نێودەوڵەتی لەگەڵدا نەبوو – جگە لەئازەربێجان- تەنانەت یەكێتیی سۆڤێتیش هیچ جۆرە هەنگاوێكی لەو بابەتەی نەنا. هەرچەندە سەرۆك كۆمار هەڵبژێردرا، ئەنجومەنی وەزیران (هەیئەتی رەئیسەی میللی كوردستان) بەسەرۆكایەتیی حاجی بابەشێخ هاتە سەر شانۆی كار، دامودەزگاكانی حكومەت دامەزرێنران، لەگەڵ ئەوانەشدا ئەم قەوارەیە هەرچەندە لەناو شەرعییەتی یاسایی‌و مافی بڕیاردانی چارەنووسی خۆدا هاتە ئاراوەو لەژێر سێبەری زلهێزێكدا بوو، بەدەربوو لە بازنەی شەرعییەتی سنووری سیاسی‌و جوگرافیی ئێران، وەك داگیركەرێك هەر بیریشی لەوە نەدەكردەوە كە ددانی پێدا بنێ، سەركردەو رابەرانی كۆمار بەنووسین‌و بەگوتەو بەجووڵە كۆمارەكەیان بە بەشێكی جیانەبۆوە لەئێران دادەنا، خۆیان بەیاسای ناوەندەوە بەستبۆوە. زەمینەكەیان بەبەشێكی زەویی ئێران دادەنا، لەگەڵ ئەوانەشدا هیچ جۆرە نەرمییەك، ئامادەبوونێك بۆ سەلماندنی جۆرێ لە مافی نەتەوایەتی پیشان نەدەدرا، بگرە بەئاشكرا لەسەر نەخشەی لەناوبردن كاریان دەكرد.\nدیسان بۆ بازنەی نێودەوڵەتی‌و مامەڵەی دیپلۆماسی بەدابڕاوی مایەوە، هەرچەندە سەرۆك كۆمار لەدەرگای سیاسی‌و دیپلۆماسیی هەرسێ دەوڵەتانی خۆرئاوایی دا، بەڵام بێ وەرام بوو، روسەكانیش لەناو كێشە زل‌و قەبەكانی خۆیاندا دەژیان‌و كاریان بۆ نەخشەكەی خۆیان دەكرد.\nسەبارەت بەوانە، كۆمارەكەی كورد هەر لە بەوەلەد بوونییەوە لەناو سێ بازنە لەكێشەدا دەژیا، كێشەی نەبوونی شەرعییەتی نێدەوڵەتان، كێشەی نەبوونی شەرعییەتی هەرێمی‌و رێكخستنی پەیوەندیی لەگەڵ پایتەخت‌و كێشەی ئابووری‌و سەربازی‌و كۆمەڵایەتی‌و سایكۆلۆژیی ناوخۆ‌و نادیاریی ئاییندە‌و چارەنووسی كۆمار.\nزیاتر لەوانەش، دوژمن‌و زلهێزە هاوكارەكانی، بارەكەیان زۆر بەپڕ مەترسیتر لەواقیع وەردەگرت، لەسەر حسابی لەتوپەت كردنی ئێران، تەشەنەكردنی كێشەی كوردیان دەكرد، گریمانی پاشەڕۆژێكی نادیاریان كردبوو بە مەترسییەكی كاتی. بڕوانە ئەم هەواڵەی میدیای ئەو رۆژگارە بڵاوی كردبۆوە لە رۆژنامەی «كوردستان»ی زمانحاڵی كۆمارو حزبیشدا بڵاوكرایەوە:\n«رادیۆی بەیروت- لەخەبەریكی كە پێمان گەییووەو لەرقاهیرەوە وەرگیراوە، دەوڵەتی جمهوری كوردستان لە ئازەربایجان دامەزراوە، سەرۆك جمهوری كوردستان جەنابی قازی محمد‌و پایتەختی كوردستانی ئازاد شاری مهابان، ئەو جمهوری كوردستانە داخوازی وەسەرگیرانی كوردستانی عیراق‌و توركیا دەكات، مەرام‌و ئارەزووی وان سەربەستی‌و سەربەخۆیی كوردستانی گەورەیە، مەلا مستەفا بارزانی قائیدی شەڕی بارزان كە ئێستا لە دەوڵەتی جمهوری كوردستان دادەنیشی لەو جمهوریەتە زۆر بەقەدرو حورمەتە، رادیۆی بەیروت: بەخەبەرێك كە لە مەكتەبی سیاسی واشنتۆن وەرگیراوە دەڵێت مەسەلەی ئێران كەوتۆتە مەوقیعێكی زەحمەتەوە هەتا كوردەكان ئێستا داوای ئیستیقلالی خۆیان دەكەن‌و زۆر ممكنە كە ئەم حركاتانە ببنە سەبەبی یەكێتی هەموو كورد بۆ داواكردنی استقلالی كوردستانی گەورە»(5).\nئەوە لەكاتێكدا ئەو جۆرە بیرو ئیندێنسە لەناو نەخشەو بڕیاری داڕێژەرانی سیاسیی كوردا نەبووە، خۆ روسەكانیش هەر تەواو دژی كاری وا بوون، بگرە نكوڵیشیان لەبوونی پەیوەندی‌و یارمەتیدانی كۆماری مهاباد دەكرد.\nلەناو ئەو ئاوو هەوایەدا‌و بۆ بەرەنگاربوونی ئەو دیاردانە ئەحمەد قوام سەڵتەنە لەناو دیپلۆماسییەتی پڕ لەفڕوفێڵی فارسەكان‌و مانۆفەری سیاسی سەركەوتووانە كەوتە بەركارخستنی ئەڵقەكانی نەخشەی یارییەكی سیاسی‌و دیپلۆماسیی سیما دڵسۆز بە گەل‌و داخوازییەكانی دۆستانە بە یەكێتیی سۆڤێت‌و باش دراوسێیەتی، لەناوەڕۆك‌و مەبەستیشدا بۆ پووچ كردنەوەی یارییەكی روسەكان، بۆ كشانەوەی لەشكری سوور‌و دەستبەرداربوون لە ئازەرو كورد بوو.\nبۆیە كەوتە هەنگاونان بۆ ئەنجامدانی ریفۆرمی سیاسی‌و كۆمەڵایەتی‌و كاركردن بۆ پڕۆسەی دیموكراسی لەلایەك‌و گەرمكردنی هاتوچۆو پەیوەندی‌و گفتوگۆ لەگەڵ لێپرسراوانی مۆسكۆ لەلایەكی تر، تا پەیمانی دامەزراندنی كۆمپانیای هاوبەشی نەوت مۆركرا(6)، بەوەش روسەكان ئاواتەكەیان بەدیهات.\nلەسەرەنجامدا دوا بەشی لەشكری سوور لە 27ی نیسانی 1946دا ئێرانی بەجێهێشت‌و هەموو ئەو چەك‌و تەقەمەنییە قورس‌و لەوانە ئەو تۆپانەی كە دابوویان بە ئەرتەشی ئازەربێجان ئەستاندیانەوەو دەگەڵ خۆیان بردیان (7).\nبەوەش سەرۆك وەزیرانی ئێران خواستە سەرەكییەكەی بەدیهات. لەسەر بەشی دوایی نەخشەكەش بەردەوام بوو بەتایبەتی مەترسیی یەكێتیی سۆڤێت‌و یارمەتیی هەردوو كۆمارەكە لەئارادا نەما.\nچەكی قورس هەربە ئازەربێجان دارابوو، ئەوەشیان لێ سەندرا، دوو فڕۆكەی بێ بۆمبا‌و چوار تۆپی كۆن هەبوو كە دوو دانەیان بۆ مهاباد نێردرا وەك كۆمەكی سەربازی(8).\nبەوجۆرە دەردەكەوێ كە هۆو یارمەتیدەری بنچینەیی دامەزراندنی كۆماری خودموختاری كوردستان:\nبارودۆخی نێودەوڵەتان‌و ململانێكان، داڕووخانی دامودەزگا‌و ئەرتەشی تاران، دروستبوونی بۆشایی بەڕێوەبردن، یاریی‌و مانۆڤری سیاسیی هەمەلایەنە بوون، -گەلێ هۆی تریش دەستەبەری بەپیرەوەچوونی رووداوەكەو دامەزراندنی كۆمار بوو، بەتایبەتی هیواو خواستی رزگاری لای جەماوەر، بوونی حزبی دیموكراتی كوردستان‌و پێشەوا قازی محەمەد‌و.. هتد.\nبەڵام ئەوانە هەموو شتێك نەبوون، زەمینەی رەخسیوی دامەزراندنی قەوارەیەكی خاوەن هەلومەرجی ژیان‌و داكۆكی لەخۆ نەبوو، تەنها بۆ كاری سەرەتایی‌و سوودوەرگرتن لەو هەلە مێژووییە رەخساوە لەباربوون، دەنا دەبوو لەبەر تیشكی رەوتی رووداوەكان زۆر كاری تر بكرایە، زۆر هەنگاوی تر بنرایە، زۆر بەوردی‌و هۆشمەندی‌و قوڵی لەخۆو لەباودۆخەكەو لەسەرجەم رووداوەكان‌و هەڵوێستی زلهێزەكان‌و ناكۆكی‌و ململانێ‌و پەیمانەكان بگەیشتینایە. لەبەر رۆشناییان نەخشەی كارو خۆ قایمكردن دابنرایە، سەرنجی پاشەڕۆژ‌و دیاردەو یاریی‌و چارەنووسی كۆمار بدرایە.\nهەر لەسەرەتاوە بۆشاییەكان، كەموكورتی‌و دیاردەی ناقۆڵا‌و كۆسپەكان، هەڵوێستی سەرچاوەی بڕیار.. یارمەتی‌و كۆمەك، جووڵەو راسپاردەكان..هتد‌و دیارو ئاشكرابوون، بۆ نموونە:\n*ساڵ دەهات‌و ساڵ دەڕۆیی، داواو داخوازییەكانی كورد بێ وەرام بوون، لەنێوان ساڵەكانی 1941-1946دا بەڕێوەبەرایەتییەك دامەزرێنرا، بەهێز نەدەكرا، بزووتنەوە چەكدارییەكەی ناوچەی ورمێ لەبەرژەوەندیی تاران دوایی پێهێنرا، كاتێ یەكێتیی سۆڤێت هاتە وەرام، ئیتر یاریی‌و مەبەستەكە زۆر شاراوە نەبوون.\n*هەر لەسەرەتای دامەزراندنی كۆمارەوە دەزانرا لاسەنگیی هێزو چەك‌و ئازووقە‌و داهات لە چ ئاستێكدایە، كەچی هیچ هەنگاوێكی كاریگەر نەدەنرا، بەتایبەتی گوشاری سەربازیی لەسەر مهاباد ئاشكرابوو، زۆر لە بەڵگەنامەكانی ئەو سەردەمە.. باری خراپی سەربازیی، لەڕووی چەك‌و ئازووقەو كەرەستەی جەنگ‌و ئابووریی سەربازی دەردەخەن، جار بووە چەكدار لەبەر بێ فیشەكی بەرەی شەڕی بەجێهێشتووە، چەكی قورس نەبووە، بۆ جل‌و پێخەف‌و پێڵاوو گۆرەوی، یارمەتی لە جووتیاران وەرگیراوە. ئەوانە گرفتی رۆژانەی پێشمەرگەو هێزەكانی بەرەی جەنگ‌و لێپرسراوانی كۆماربوون بەسەرۆك كۆماریشەوە(9).\n*هەر لەسەرەتاوە دەوڵەتانی خۆرئاوا نەك هەر ئاوڕیان لە كۆمارەكە نەدەدایەوە، بەڵكو بۆ رووخاندنیشی نەخشەیان بۆ تاران سازدەكرد‌و یارمەتییان دەدا، بەوجۆرە لەڕووی سیاسی‌و دیپلۆماسییەوە بەدابڕاوی‌و بەسوودوەرگرتن لەباری جیۆپۆلەتیكی ناوچەی كۆمار بە ئابڵۆقەدراوی هێشتیانەوەو یەكێتیی سۆڤێتیش هیچ هەنگاوێكی بەڕەسمی نەنا، هیچ جۆرە رێكەوتنێ، پرۆتۆكۆڵێ، بەڵێنێكی نووسراو لەگەڵ كۆماردا نەكرا، ئەو نەبوونی شەرعییەتی یاساییەی نێودەوڵەتان‌و ناوچەكە مەترسییەكی ئاشكرای نیشان دەدا.\n*هەر لەسەرەتای پڕۆسەی داگیركردنی ئەو ناوچانەی ئێران، گەلێ پەیمان‌و رێكەوتن لەنێوان دەوڵەتانی هاوپەیمان‌و لەگەڵ تارانیشدا مۆركرا، مەبەستی سەرەكیی هەموولایەك پاراستنی سنووری سیاسی‌و جوگرافیی ئێران یەكێتیی خاك‌و میللەتانی بووە. بۆ بەڵێندان‌و دووپاتكردنەوەی چۆڵكردنی ئێران بووە لەدوای جەنگ.\nلە 29ی كانوونی دووەمی 1942 پەیمانێكی سێ قۆڵی ناسراو بە پەیمانی (الاتحاد) لەنێوان عەلی سهیلی وەزیری كاروباری ئێران، سێر زیدر بۆلارد سەفیری بەریتانیا لە تاران، سەمیر نۆڤ سەفیری یەكێتی سۆڤێت لە تاران ئیمزا كرا، لە مادەی یەكەمدا هەموویان بەڵێنیان دابوو رێزگرتن لە یەكێتی ئەرز‌و سەرداری‌و سەربەخۆیی ئێران، لە مادەی پێنجەمدا بڕیاردرا كە دوای ئاگربڕ‌و رێكەوتن لەگەڵ ئەڵمانیا‌و هاوبەشەكانی لە ماوەیەكدا كە لە شەش مانگ تێنەپەڕی دەبێ هێزەكانی خۆیان لە ئێران ببەنە دەرەوە، كورد‌و رۆشنبیرانی هیوایەكی گەورەیان بە(ئیعلانی ئەتڵەنتیك) بەستبوو سەبارەت بەم بڕگانەی ناوی(هەموو گەلێ دەبێ مافی ئەوەی هەبێت كە خۆی فۆرمی بەرێوەبردنی خۆی هەڵبژێرێ) بەندەكەی وێڵسۆن وەبیر هێنرایەوە‌و، (هیچ گۆڕانێكی ناوچەیی دژ بە خواستی گەلان نەكرێ) لە راستیشدا ئەم بڕگەیەی دوایی لە دەستكەوتی تاران‌و دژ بە بەرژەوەندی كورد بووە، چونكە مەبەست لە خواستی گەلان خواستی دەوڵەتان بووە، بۆیە هەر ناوەرۆكی ئەمەشیان بەئەنجام گەیاند، هەروەك چۆن لەدواییشدا دامەزراندنی رێكخراوی نەتەوە یەكگرتووەكان مەبەست لێشی رێكخراوی دەوڵەتان بوو.\nلە 27-29 دیسەمبەری 1943 كۆنگرەی تاران لەنێوان ڕۆزفڵت، چەرچڵ وە ستالیندا بەسترا، یەكێ لە خاڵە گرنگەكانی: پاراستنی سنوور‌و یەكێتی ئێران‌و كشانەوەی هێزەكانی هەرسێ دەوڵەتەكەیان بوو، لە دوای بڕانەوەی جەنگ. پێكهاتنی تاران‌و مۆسكۆ لەسەر دامەزراندنی كۆمپانیای هاوبەشی نەوت‌و بڵاوكردنەوەی دەقی پەیمانەكە، زیاتر لەوە، قوام السلطنة پەیوەندی نێوان هەردوو پایتەختی وا باش كردبوو كە تەنانەت بكەونە بڵاوكردنەوەی بەند‌و باوی خواستی كچی ستالین بۆ حەمە ڕەزا شا كە لەدواییدا رۆژنامەی كوردستان، بە خۆشییەوە هەواڵی درۆبوونی باسەكە بڵاوبكاتەوە.\nكاتێ سەرانی دەوڵەتانی هاوپەیمان لە بۆتسدام كۆبوونەوە(11) بۆ دیاری كردنی چارەنووسی ئەڵمانیا‌و دابەش كردنی دەستكەوتەكان سەبارەت بە چۆڵ كردنی ئێران دوای بڕانەوەی جەنگ ئەو بەڵێنەی دابوویان دووبارە كرایەوە. لە 29ی ئازاری 1946دا توركیا‌و عیراق پەیمانی باش دراوسێتیان ئیمزا كرد. ئەو رێكەوتنە مەبەست زۆر ڕوون‌و ئاشكرایانە مۆر دەكران بەرامبەر بە نەبوونی هیچ جۆرە بەڵێنێك یا بەڵگەنامەیەكی باوەڕپێكراو لەلایەن سۆڤێتەوە بۆ كورد. لەگەڵ نەبوونی هیچ جۆرە یارمەتییەكی جیدی ئەوتۆ كە كۆمارەكە بكرێتە هێزێكی خۆڕاگر بەڵكو قسەش لەوە دەكرێ گوایا ئامۆژگاری كوردەكان كراوە تا ڕێ لە ئارتەشی تاران بۆ مەهاباد نەگیرێ چونكە هێزێكی بچووك هەر بۆ چاودێری هەڵبژاردن دێتە ناوچەكە‌و لە دوایی دا دەكشێتەوە!\nدیاردەی تری نائاسایی\nزیاتر لەوانە ئەگەر سەرنجێكی باری ناوخۆی سنووری كۆمارەكەی كورد بكەین، لەناو تێڕوانینێكی ئەقلیمی سیاسی‌و دیبلۆماسی سەركردایەتی حیزب‌و كۆماردا گەلێ دیاردەی تری سەیری سەردەمەكەمان دەكەوێتە بەرچاو.\n-كۆمەڵگای كوردەواری زۆر دواكەوتوو بوو، ئەگەر بزانین ئامار‌و راژەی نەخوێندەواری دوای بیست ساڵ 1966 لە دامەزراندن‌و رووخاندنی كۆمار لە دێهاتەكانی: مەهاباد 94% لە سەقز 10،93% لە سنە 9،92% كرماشان 2،88% بووە وا دەتوانین مەزەنەی سەردەمەكەی كۆمار بكەین، ئەم بارە نالەبار‌و دەردە كۆمەڵایەتیە كوشندەیە دەیان گیروگرفتی گەورە‌و ناكۆكی ناو كۆمەڵی رۆژگارەكەی قوت كردببووە..\nلێپرسراوانی حزب‌و كۆماریش هەڵقوڵا‌و خوڵقاوی ناو ئەو دۆخە ئاڵۆزە بوون، بۆیە تێگەیشتنی تیپەكان‌و چارەكردنیان تێگەیشتنی بارە نێودەوڵەتیەكە‌و دیبلۆماسیەتە ئاڵۆزەكە بوو بۆ ئەوان زۆر زەحمەت بووە.لە رۆژی كارەساتیشدا هەر ئەوە چاوەڕوان دەكرا كە رووی دا، بەتایبەتی ناكۆكی عەشایەری‌و یارمەتیدانی دوژمن. ململانێ‌و یارمەتیدانی دوژمن، پەڕینەوە بۆ بەرەی بەرامبەر چاوەڕوانی هەل‌و تۆڵەسەندن. ئەوانە نائارامی‌و بێ باوەڕیی رەخساندبوو، ئەنجامی ئەوەش لە رۆژگاری سەختدا دەركەوت چەندە ترسناك بووە.\n-سەكردایەتی كۆمار، زیاد لە پێویست خۆی بە ووتوێژی بێ ئەنجامەوە بەستبۆوە. بێ بناغە لێی بە ئومێد بوو، هەرچەندە جۆرێ لە جیاوازی بەئومێد‌و بێ ئومێدی لە نامەكانی كۆمیتەی مەركەزی حیزب لەلایەك وە سەرۆك كۆمار لەلایەكی تر دەردەكەوێ. جگە لەوە زۆر لە لێپرسراوانی تر نە بڕوایان بە تاران بووە، وە نە ئومێد‌و بڕواشیان بە گفتوگۆ بووە. لەكاتێكدا رژێمی تاران تەنها بۆ كات بردنە سەر‌و دەستی گفتوگۆی كردووە، خۆ لێپرسراوانی ئەرتەش هەر بە ئاشكرا لە نامەكانیاندا گاڵتە بە گفتوگۆ دەكەن، بگرە جاری وا بووە ژاندارم تەقەی لەو خەڵكە دەكرد كە پێشوازیان لە نوێنەرانی ئازەر‌و كورد دەكرد لە تاران وەك لە گفتوگۆی بانەمەڕی 1325 دا، 2 كوژراو و 3 بریندار ئەنجامی بوو.\n-وەك پێویست بە لێكۆڵراوەیی‌و دانانی نەخشە، مامەڵەی رووداوەكان نەدەكرا، لە دوژمن لە نەخشە‌و پلان‌و، لە گەمە سیاسیەكان لە دیبلۆماسیەتی هاوپەیوەند بە كێشە‌و مەسەلەكەی كوردەوە نەدەگەیشتن ئەگەر جۆرێ لە تێگەیشتنیش هەبایە وا دژە كردار‌و كاری بەرامبەر نەبوو.\n-خۆبەستنەوە بە دروشمی خودموختاری یەوە، دەرگای بیركردنەوەی لە ئەلتەرناتیڤیكی تر لەسەر داخستن، بڕیارە مێژووییەكەی دووی رێبەندانی 1314 خرایە لاوە، كە ئیختیار درابووە دەست كۆمیتەی مەركەزی‌و ئەنجومەن بۆ بە ئیستیقلالی تەواو گەیاندنی كورد لەو جێگایانەی لێی دەژین. (رۆژنامەی كوردستان ژمارە-8- رۆژی 28/1/1946)\nئەوە لەكاتێكدا زۆربەی زۆری جەماوەر، زۆربەی كاربەدەستان بڕوایان بەو دروشمە‌و كاری رزگاریە هەبوو.\n-خۆبەستنەوە بە ستراتیجی سەربازی بەرگری..بە خۆمەڵاسدان لە سەنگەرا بۆ چاوەڕوانی هێرشی دوژمن كە ئەمە رۆڵی خۆی لە هیلاكی‌و نائومێدی لە پەلامار‌و دەستپێشخەری‌و هەڵبژاردنی زەمان‌و زەمینی جەنگدا بینی، لەكاتێكدا ئەرتەشی ئێران سەربەستی جوڵە‌و مانۆڤەر‌و هێرش‌و پەلامار‌و كشانەوەی هەبوو.\nهەرچەندە جیاوازییەكی گەورە لە نێوان هێزی چەكدار‌و چەك‌و تەقەمەنی‌و تفاقی جەنگ‌و كەرەسەی گواستنەوە هەبوو. بەڵام لەڕووی توانای شەڕ‌و ورە‌و باوەڕ‌و گیانی خۆبەختكردن بۆ نیشتمان بە پێچەوانەوە تەواو لە بەرژەوەندی كورد بوو، بۆیە ئەگەر ئەو ستراتیجەی پەیڕەوكردنی ئامۆژگاری لێپرسراوانی سۆڤیەت بۆ شەڕنەكردن نەبایە وا ڕەوتی رووداوەكان بە جۆرێكی تر دەبوو یان هیچ نەبێ جۆرێ لە گەمەی سیاسی‌و مانۆڤەری سەربازی‌و نەبزگرتن‌و شەڕی دەروونی دەست پێدەكرا.\n*هەوڵ نەدان بۆ سنوور فراوان كردن بۆ سوودوەرگرتن لە توانای مرۆیی‌و زەمین‌و ئابووری ناوچەكانی تر، بۆ بێ بەش كردنی دوژمن لێیان، بەتایبەتی ئابووری كرمار، زۆر لاواز بوو، خەڵكی زۆر هەژار بوون، كە دەنگی هەنگاونان بەرەو ئەم رێبازە بەرز دەبۆوە، گوێیان لێ نەدەگیرا، كە بەهۆی دەست درێژی دوژمنیشەوە رووداوی بخوڵقێنرایە، نەخشەی سوود لێ وەرگرتن دانەدەنرا هەر زوو هەلەكە لەدەست دەدرا، وەك شەڕ‌و هێرشی(سەراو سەرچاوە‌و مل تەرەنی) دیسان شەڕی مامەشا، نموونەیەكی ترە كە رۆژنامەی كوردستان بەم جۆرە هەواڵی پێكدادانەكەی بڵاو كردەوە:\nوەكو لە جەبهە وەڵام گەیشتووە ئەم شەڕی دوایی كە لە گردی دڵی مامەشا رووی داوە‌و دوژمن بە 3 هەزار كەسەوە پەلاماری هێناوە‌و تانك‌و تۆپ‌و تەیارە لە ئەرز و ئاسمان پشتیوانیان لە دوژمن كردووە تەنیا بەهۆی 30 كەس لە برایانی بارزانی دەستە مەلتەرەنی بە سەرەكی برای قارەمان مستەفا خۆشناو جواب دراوەتەوە‌و لەلایەن حەرزەتی پێشەوا ئەمر سادر بوو كە 11 كەی لە شەڕكەرەكان كە یەكێ لەوان برای خۆشەویست محمد قادری یە میدالیای قارەمانی بدرێت.(16)\n*زیاد لە سنووری پێویست كۆمار ئەوقی ئازەربایجان‌و سیاسەتی حكومەتەكەی كرا، هەرچەندە لە زۆر رووەوە بێ سوود نەبوو، بەڵام لە هەندێ رووی ترەوە بێ زیانیش نەبوو، بەتایبەتی ئازەرەكان رێبازی تایبەتی خۆیان هەبوو، ڕابەر‌و لێپرسراوە ناسیۆنالیستەكانی ئازەربایجانی سۆڤیەتیش لە هەموو روویەكەوە یارمەتی دەریان بوون. بە نەخشە كوردیان دەستنگەی ئەو كۆمارە كردبوو، كاتێ ئەو ڕایە خرایە بەردەم پێشەوا كە گوایا تەواوی كوردستانی دەوڵەتیش ئۆستاندار دادەنێ، بێ شك یەكەم ئۆستانداریش قازی دەبێ.(17) هیچ جۆرە ئامادەییەكی نیشان نەدابوو بۆ قەبوڵ كردن، بێ گومان ئەو یاری یەش بێ مەترسی‌و مەرام نەبوو، كەچی ئازەرەكان لە گفتوگۆی مانگی جۆزەردان 1325 یاندا لەگەڵ رژێم لە تەورێز، نە نوێنەری كوردیان بە سەركردەوە وە نە مەسەلەی نەتەوایەتی كورد‌و كۆمارەكەشی باس كرا. هەروەك بە ئەنقەست بیانەوێ مەسەلەكە خەفە بكەن.\n*نەبوونی ئازادی جوڵە‌و دەستپێشخەری چونكە روسەكان لە چەند لایەنێكەوە سنووریان بۆ جموجوڵی كۆمار دانابوو لەوانە:\nنەجوڵان لەبەردەمی شەڕدا بۆ بەرگری نەبێ، خۆبەستنەوە بە خودموختارییەوە، بەردەوامی لەسەر گفتوگۆ.بەستنەوە بە ئازەربایجانەوە..بۆیە بیر لە جوڵەی سەربازی‌و مانۆڤەری سیاسیی، ئەمری واقیع دروست كردن، كاری جەماوەری‌و جوڵاندنی خەڵكی كورد لە ناوچەكانی دەری سنوور نەكرایەوە، نەبوونی ئەم ئازادی یە، ئەو چاوەڕوانی یە، بێ دەرامەتی یە، بێ ئومێدی لە تاران، جۆرێ لە بێ ئومێدی لای خەڵكی خوێندەوار‌و هۆشمەند دروست كردبوو، بێ ئەوەی سەرنجی لێ بدرێ، بیر لە هۆ و چارەسەر بكرێتەوە.\nلە سووچێكی تری تێڕوانین‌و شی كردنەوە، ئەگەر سەرنجێكی وردی دیاردەی خۆبەدەستەوەدانی سەرۆك كۆمار بدرێ، بابەتیانە لێ بكۆڵرێتەوە، وا دەردەكەوێ كە كە هاندەری ئەو دیاردەیە نائاساییە، هەر تەنها بەڵێن‌و سوێندەكەی لەسەر مانەوە لەگەڵ خەڵكی كورد وەك هەوڵێكی خاوكردنەوەی قینی رژێمی تاران بەرامبەر بە خەڵك بۆ تۆڵە. هەر سەبارەت بە بەڵێنی گیانی(سەرتیپ همایوونی) بۆ پێشەوا..نەبوون. بەڵكو گەلێ دیاردە‌و هۆی تر لە ئارادا بوون‌و لە دروست بوونی ئەو پرۆسەیە رۆڵیان بینی لەوانە:\nكشانەوەی لەشكری سوور، بێ نەخشەی هاوپەیوەندی بە چارەنووسی كۆمار.\nئامۆژگاری روسەكان كە شەڕی ئەرتەش نەكەن.\nروخاندنی كتوپڕی ئازەربایجانۆ‌و ڕاكردنی ڕابەرانی‌و شەڕی خوێناوی.\nنەبوونی پشت‌و پەنا، مانەوەی بەتەنها، بێ چەكی قورس‌و هەلومەرجی بەهێزبوون‌و داكۆكی بەرامبەر بەهێزی دوژمن كە لەو رۆژگارەدا گەلێ هەنگاوی وەرچەرخێنەری هەل‌و مەرجەكەی نابوو، زلهێزەكانیش یارمەتی دەری بوون.\nبڕوا نەبوونی قازی محەمەد بە جەنگ‌و خوێن ڕشتن، بە شەڕی بێ هۆدە، حۆ هەر لە سەرەتاوە كۆمەڵەی ژێ-كاف رێبازی خۆی لە شەڕی چەكدار‌و شۆرش دیار كردبوو، دیسان نامە پارێزراوەكانی پێشەوا تیشك دەخەنە سەر ئەم بۆچوونە.\nگرفت‌و هەڵە‌و بۆشایی‌و لاوازی‌و ململانێی ناوخۆ كەم نەبوون بەتایبەتی:\n-ناكۆكی و ململانێ‌و ڕقەبەرایەتی نێوان ئیل‌و تیرە‌و بەرەباب‌و بەگزادەكان.\n-نەبوونی دیسپلینی پێویست لەناو سوپا‌و چەكدارەكاندا.\n-لاوازی زۆر لە سەركردەكانی حیزب‌و كۆمار‌و زوو ورە بەردان، لەگەڵ هەندێ سەرۆك عەشیرەتدا كەوتنە بڵاوكردنەوەی گیانی خۆبەدەستەوەدان.\n*تەنیا هێزی جێگەی ئومێد، هێزەكەی بارزانی بوو، پێ دەچێ پێشەوا لای ئاسان نەبووبێ بەتایبەتی هەر لە سەرەتاوە ئەو جێگە‌و هەلە بۆ بارزانی نەخوڵقێنرا كە رۆڵی خۆی ببینێ، هەروەك نامەكانی خۆشی دەری دەخەن، هەر بەو(فەرماندەی كل هێزی بارزانیان) ماوەتەوە بە پلەی (ژەنراڵ) یەوە، دانانی بەشێكی گۆرنگ لە هێزەكەی لكەكانی 1و2و3و4 بە فەرماندەیی.\nمستەفا خۆشناو، میر حاج، بكر عبدالكریم، نوری احمد تەها لەژێر فەرماندەیی ژەنراڵێكی ترا كە حەمە رەشید خان بوو، جێگەی سەرنجە(19). لە ژمارەكانی رۆژنامەی كوردستانیشدا شتێكی وا نابینرێ كە پێچەوانەی ئەو قسەیە بێت، هەرچەند هەندێ جار لەگەڵ وەزیری هێزدا(سەیف قازی) سەردانی بەرەكانی شەڕ‌و هێزەكانی كردووە، رۆڵی گرنگی لە لابەلاكردنی ناكۆكی عەشایەرییدا بینی، جگە لە رۆڵی هەموو هێزەكە كە لە كارەسەتەكەشدا بە یەكگرتوویی لە مەیدانەكە دەرچوو، دیسان لە سەرچاوەی بڕیار ئەو رۆڵەی نەدرایە.\nلەگەڵ رووخاندنی ئازەربایجان هەندێ سەرەك عەشیرەت‌و لێپرسراوان خۆیان وەدەست ئەرتەشەوە دا، لە ڕاستیدا هەر لەدوای كشانەوەی لەشكری سوور، گەلێ لەو سەرەك هۆزانە ورەیان بەردا بوو، نائومێدی سەری دەرهێنا، لە دواییدا لێپرسراوانیشی گرتەوە.\nكورت‌و پوخت زەمینەی خۆیی‌و بارودۆخەكەی كۆماری تێدا دامەزرێنرا، رەسیوو كامڵ نەبوو، بارودۆخە نێودەوڵەتییەكەش لەسەر تەماح‌و مانۆڤەر‌و بەرژەوەندی دەجوڵا‌و ئاراستە دەكرا، دوژمن ئامادە نەبوو هیچ جۆرە پێكهاتن‌و رێكەوتنێ بكات كە لایەنی كەمی نەتەوایەتی‌و نیشتمانی كوردی تیا بێت.\nسەركردایەتی كوردیش لەو ئاستەدا نەبوو كە بزانێ‌و بتوانێ ئەڵقە لاوازەكانی موعادەلەكان بدۆزرێتەوەۆ هەوڵی گۆڕانی بدات هەرلەسەر بەڵێن‌و چاوەڕوانی‌و وەرگرتنی راسپاردە بڕیارەكان دادەرێژران‌و سەرنجی رووداوەكان‌و پاشەرۆژ‌و چارەنووس دەدرا، جەماوەریش لە ئازادی‌و باری دیموكراسی كە زۆر گرنگ بوون بە ئومێد بوو، بەڵام لە پاشەرۆژ‌و مامەڵەی رۆژانە‌و گوزەرانی ژیان لەناو گرفت‌و نائومێدی، چاوەڕوانی‌و نائومێدی دا دەژیا.\nبەتایبەتی ئەو هەموو رووناكییە سوورانە، دەردەكەوتن بێ ئەوە رابەرانی كورد بجوڵێن‌و بگەنە ئاستی رووداوەكان، پێكهاتنی تاران‌و مۆسكۆ، پەیمانی نەوت، كشانەوەی لەشكری سوور بێ رەخساندنی هیچ جۆرە زەمان‌و دڵنیاییەك، ئەوانە ژەنگی مەترسی‌و نیشاندانی سەردەمی وەرچەرخاندن بوون. سۆڤیەت بە مەرامی خۆی گەیشتبوو یاری یەكەی بەئەنجام گەیاندبوو دەستبەرداری كورد بووبوو، كەچی كورد لەسەر هیوا‌و چاوەڕوانی‌و بەڵێن‌و باوەڕی خۆی دەژیا، سەیری رەوتی رووداوەكانی دەكرد، بەو بڕوایەوە كە بەتەنها ناتوانێ كارێ بكات، كاتێ ساتێ بڕیاری چارەنووسساز هات رابەرانی كۆمار گەیشتبوونە بڕیاری خۆیان، بڕٍیاری پێچەوانەی رەوتی مێژوو بوو، پێشەواش سەبارەت بەو هۆ‌و هەل‌و مەرجانەی تیشكیان خرایە سەر خۆی كردە قوربانی، كاروانێك لە شەهیدانیش رابەری كرد، دوور نەبوو، ئەگەر رێگەی پێچەوانەی هەڵبژاردرایە مێژووی ئەمڕۆ بە جۆرێكی تر نەنووسرایە، بێ گومانیشە كە ڕەوتی رووداوەكان بە جۆرێكی تر دەبوو، چونكە ئەو بڕیارە دوا هەل بوو، بەڵام وەك لێكدانەوەیەكی لۆجیكی، ئەگەر لەساتی هێمنی‌ولەسەرخۆیدا زۆر هەل لە كیس درابێ، وا دوا هەل لە بارودۆخێكی وا سەخت‌و قورسدا هەر دەبێ بەو جۆرە بێ، دوژمنی داگیركەریش بڕیار لەسەر چارەنووسەكە بدات نەك خاوەن كێشەكە.\n1-پێش دامەزراندنی كۆمار، پێشەوا قازی محمد لە دیدەنیەكی رۆژنامەنوسیدا بوونی ئەو خودموختارییەی باس كرد.\nبروانە رۆژنامەی كوردستان، ژمارە (201) رۆژی 11-12/1/1946\n2-دوای دامەزراندنی كۆماری مەهاباد بە 200 سوارێكەوە خۆی گەیاندە مەهاباد.\n3-لە نیوەی دووەمی 1945 دا ژەنراڵ سەلیم ئەتاكشیوف ئاگاداری قازی محەمەدی كرد بۆ رێكخستنی وەفد‌و سەفەركردن.\n4-تا 26ی سەرماوەزی 1325 (17ی كانوونی دووەمی 1946* ژیاو لەو رۆژەدا كۆتایی بە بەڕێوەبەرایەتییەكەی هێنرا‌و ئەرتەشی تاران مەهابادی داگیركردووە.\n5-رۆژنامەی كوردستان ژمارە 27 ،5ی خاكەلێوە 1325 (25ی مارسی 1946)\n6-4ی نیسانی 1946 بۆ سەرنجدان لە دەقی پەیەمانەكە بڕوانە (كۆماری میللی مەهاباد) مەحمود مەلا عززەت، 1984 ل 159 ،162.\n7-بڕوانە پاشەكشەی بارزانی یەكان لە كوردستانی ئێران ئەبولحەسەنی تەفرەشیان، بە كوردی كردنی، حەسەنی سەیف 1987، ل14، ئەمەش بەشێكە لە كتێبەكەی نووسەر بەنیوەی(قیام افسران خراسان) 1977، 195، ناوبراو ئەفسەرێكی كۆماری ئازەربایجان بوو نێردرا بۆ كۆمەكی مەهاباد، لە رووخاندنەكەش دا مایەوە‌و خۆی بەدەستەوە نەدا.\n8-بڕوانە ئەبولحەسەنی تەفرەشیان-سەرچاوەی ناوبراو، ئەو دەنووسێ.\n*ئەو دوو فرۆكەیە(ئاغایانی مورتەزای زەربەخت و عەلی جودی) لە مەئمووریەتی هەڵفرین بەرەو ئازادی دڵ لە تارانەوە دەگەڵ خۆیان هێنابوویان.\n*بۆ چوار تۆپەكەش جێماوی ئەرتەشی تاران بوون ل 14و15.\n9-بڕوانە مەحمود مەلا عززەت دەوڵەتی جمهوری كوردستان بەرگی یەكەم، سوید 1992، ل 43،47، 57،58،75،115-123،گەلێكی تریش.\n10-ئەم ئیعلانە لە ناوەراستی ئابی 1941 لەنێوان(چەرچل‌و رۆزڤلت)ئیمزا كرا بروانە (ئیسكلۆپیدای سویدی) چاپی 1948، بەرگی 2،لاپەرە 682-683.\n11-17ی تەمووز-2 ئابی 1945\n12-زۆر لە بەڵگەنامەكانی سەردەمەكە ئەو راستیە باش روون دەكەنەوە بۆ زانیاریی ئەم لایەنە بڕوانە(دەوڵەتی جمهوری كوردستان)\nبروانە بەڵگەنامەی ژمارە 97ی كۆمیتەی مەركەزی 132ی پێشەوا قازی محەمەد لە دەوڵەتی جمهوری كوردستان.\nبروانە هەمان سەرچاوە ل309-328\nبروانە دەوڵەتی جمهوری كوردستان-بەڵگەنامەی ژمارە 24-30،32..هتد.\nرۆژنامەی كوردستان ژمارە 60 رۆژی 20/6/1946.\nبروانە جعفر مهدی نیا، زندگی سیاسی قوام.\nبروانە سەروتاری یەكەم گۆڤاری نیشتمان ژمارە1 ساڵی یەكەم بوپسەری 1322 جوڵای 1943.\nدەوڵەتی جمهوری كوردستان نامەكانی پێشەووا ژمارە 20 132\nبروانە دەوڵەتی جمهوری كوردستان بەڵگەنامەی ژمارە 50 دیارە سەرچاوەی راستەقینەی بریارە گرنگەكان بۆ هەموو لك‌و دەستەكانی هیچزی بارزانیانۆ ئەفسەرانی هەر بارزانی خۆی بوو.\nتێبینی: ئەم لێكۆڵینەوەیە لە رۆژنامەی كوردستانی نوێ ژمارە 592، 593 لە رۆژانی 20،21/1/1994 دا بڵاو كراوەتەوە لەبەر سەنگی نووسینەكە بۆ یادی 52 ساڵەی كۆماری مەهاباد كە لە 22/1/1956 (2ی رێبەندانی 1334) دامەزرێنرا‌و لە 17ی كانوونی دووەمی 1946 دا رووخێنرا پێشكەشە.\nPrevious ئەندازیاری فەتحی (قوستەنتینیە) ومامۆستای موحمەد فاتیح ، مەلا گۆرانی شارەزووی ( گەنجینیەكی شاراوە)\nNext رەنگە ئەمە هۆکاری لە سێدارەدانی قازی محەمەد بێت


كورد و عەرەب و توركمان،نان كار ئازادی | Home\nكورد و عەرەب و توركمان،نان كار ئازادی\n2011/02/25 at 5:04 PM Leave a comment\tهەر ئیستا بە بەشداری كورد و عەرەب و توركمان لە باخچەی بەردەم پاریزگا كۆبوونەوەیەكی جەماوەریی فراوان دەستی پیكرد كە ئەم دروشم و داخوازیانەیان بەرز كردبووەوە:\nداخوازیەكانی خەلكی, نان كار ئازادی\nنان, كار, كارەبا, بودجەی عیراق كی ئەیبا\nگەنجەكانمان بیكارن, ئیوەش غەرقی دولارن\nشایانی باسە كە هەریەك لە پارتی و یەكیتی و گوران و یەكگرتوو و كومەل و حزبی شیوعی عیراق و حزبی شیوعی كوردستان داواین لە خەلك كردووە كە بەشداریی ئەم كوبوونەوانە نەكەن\nوێنه هی خوپێشاندران سلێمانیه\nEntry filed under: خۆپیشاندان و ناره زاێتی خه ڵک... Tags: .\tهه‌واڵی وێنه‌یی ئه‌مڕۆی كۆبونه‌وه‌ی جه‌ماوه‌ری له گۆڕه‌پانی سه‌رای ئازادی له سلێمانی\tلەسوید ناوهندی هه ڵسوڕاوانی کورد دژی توندوتیژی دامەزرا\tLeave a Reply Cancel reply\tEnter your comment here...


کوردیپێدیا - ئاکار محەمەد\n👫 ئاکار محەمەد | 🏷 پۆل: کەسایەتییەکان | زمانی بابەت: 🏳 کوردیی ناوەڕاست | 👁🗨\nلەدایک بوی 1990 لە سلێمانیسلێمانییە.\nلە سەرەتاکانی 2009 دا دەستی بە نووسین و ئەدەبیات کردووە. خاوەنی خەڵاتی فیستیڤاڵی (ئەستان أسفهان) لە تاران کە وەک شاعیرێکی شاری سلێمانی پلەی یەکەمی فیستیڤاڵەکەی بە دەست هێناوە.\nلە ڕۆژنامەی (چاودێر) و (کوردستانی نوێکوردستانی نوێ) بەشی ئەدەب و هونەرەکەی تێکستەکانی بڵاودەبنەوە.\nخاوەنی 4 کۆڕە شعرییە 3 لەسلێمانی و هەولێرهەولێر و ئێران\nخاوەنی 2 خەڵاتی ڕێز لێنانەلە سلێمانی بەم ناونیشانە خەڵاتی یەکەم (سەنتەری ڕۆشنبیری سەرا)پێدا لەژێر ناونیشانی (یاخیەکی ناو تێکستەکان)\nخەڵاتی دووەم (دەزگای ڕۆشنبیری پارتی دیموکراتی کوردستانپارتی دیموکراتی کوردستان) بوو بەم ناو نیشانانە (شاعیرێک لە مۆدێرنە هەڵدێت)\nوە یەکێتی نوسەران لقی سلێمانی خەڵاتی ڕێزلێنانی پێبەخشیوە لە 2016 دا.\n-بەم نزیکانە کتێبی (هەزار خەون و یەک نیشتیمان)\nبڵاو دەبێتەوە کە پێکهاتووە لە (10) تێکستی واڵا، چەندین خوێندنەوەی بۆ چەند شاعیرێکی\nئێران کردووە و لە گۆڤار و ڕۆژنامەکاندا بڵاو بونەتەوە. لە ساڵی 2016 شدا گرووپی (کار) دیکۆمێنتاریەکیان لە سەر کردووە کە لە ئێوارە کۆڕێکدا نمایش کرا\nگروپەکە لە ئێرانەوە هاتبوون بۆ ئەو کارە.\nبەڕێوەبەری نوسینگەی سەرۆکی پەرلەمان بوو. رۆژی 24-12-201724-12-2017 بەنەخۆشی کتوپڕ کۆچی دوایی کرد. لە هەمان رۆژدا هاوژینەکەشی منداڵی بوو.\n 🇰 تۆماری تایبەت بۆ کوردیپێدیا | 🏳 کوردیی ناوەڕاست | تۆمارێکی تایبەت بۆ کوردیپێدیا لەلایەن (سەریاس ئەحمەد)ەوە، سەبارەت بە (ئاکار محەمەد).\n📅 رۆژی کۆچی دوایی: 24-12-2017\n➕ ئەم بابەتە لەلایەن: (سەریاس ئەحمەد)ەوە لە: Jul 19 2016 7:51PM تۆمارکراوە\n✍ ئەم بابەتە بۆ دواجار لەلایەن: (هاوڕێ باخەوان)ەوە لە: Dec 24 2018 8:40AM باشترکراوە\n👁 ئەم بابەتە 5,533 جار بینراوە\n📷 فایلی وێنە 1.0.1 30 KB Dec 24 2017 1:24PM هاوڕێ باخەوان\n1. 👁 هەزار خەون و یەک نیشتیمان\n| کاتی ئافراندنی لاپەڕە: 7,301 چرکە!


یەکێک لەو سەرکردانه کاک فوئاد مستەفا سوڵتانیه کە له رۆژی ٩ی خەرمانانی ١٣٥٨ی هەتاوی گیانی لە پێناو گەیشتن به ئامانجەکانی بەخت کرد، کاک فوئاد سیمایەکی ناسراو و هەروها ئەندامی بنەماڵەیەک بوو کە ٤ برای دیکەشی لە بەربەرەکانێ لەگەڵ کۆماری ئیسلامی و سیاسەتە نگریسەکانی لەمەڕ کوردستان، لە زیندانەکانی ئەو رژیمە ئیعدام کران. گیانبەختکردنی سیما ناسراو و سەرکردەکانی حیزبەكانی كوردستان ئێران لە ماوەی ٤ دەیەی ڕابردوودا نیشانەدری ئەو ڕاستیەیە کە شۆڕش لە کوردستانی ئێران بەرهەمی تێکۆشانی هەمووانه و سەرکردە و پێشمەرگه هەموو کات شانبەشانی یەک و فیداکارانە پێکەوە قوربانیان داوه.\nناوەندی هاوکاریی حیزبەکانی کوردستانی ئێران ٣١/٠٨/٢٠١٨ – ٩ی خەرمانانی ١٣٩٧\nهاورێیانی بەرێز و خۆشەویست کاک رەشاد و خوشکە مەلەکە


لە ساڵی ٢٠١٣ەوە، بە بڕیارێک، ئەنجوومەنی وەزیرانی هەرێمی کوردستان، له‌به‌ر قه‌یرانی دارایی دامەزراندنی دەرچووانی زانکۆی بە فەرمی ڕاگرت. ئەگەرچی ئەندازیاری یەکێکە لە پلە بەرزەکانی بڕاوانامە و نمرەیەکی زۆری پێویستە تا قوتابیانی دواقۆناغی ئامادەیی بتوانن لەو زانکۆیە وەربگیرێن. بەڵام، بەهۆی قەیرانی دارایی و نەمانی دامەزراندنەوە، ئێستا دەرچووانی کۆلێژەکانی پزیشکی و ئەندازیاریش تووشی گرفتی بێکاری دەبن. بە پێی ئەو زانیارییانەی دەست "هەولێر" کەوتووە، لە شاری هەولێر هەزاران ئەندازیار بێکارن، یا کاری سەربەخۆ و لە بوارێکی دیکەدا کاردەکەن، کە پێویستی بە شارەزایی و بڕوانامەی ئەندازیاری نییە.\nڕێژەی دەرچووانی کۆلێژی ئەندازیاری\nبە پێی بەدواداچوونێکی ڕۆژنامەی "هەولێر" ساڵانە ژماره‌یه‌ک ئه‌ندازیار له بەشە جیاوازەکانی ئەندازیاری ده‌رده‌چن. بە پێی سیاسەتی ئەو زانکۆیانەی بەشی ئەندازیارییان هەیە و قوتابی وەردەگرن، ئه‌و ژماره‌یه‌ش ده‌گۆڕێ. بەڵام، بە پێی ئەو زانیارییانەی لە سەندیکای ئەندازیاران بە "هەولێر" گوتراوە؛ ساڵانە هەزار قوتابی دەرچووی بەشی ئەندازیاری لە زانکۆ جیاوازەکانی هەولێر، بە حکوومی و ئەهلییەوە، پەیوەندی بە سەندیکای ئەندازیاران دەکەن بەو مەبەسته‌ی ببنه ئەندام لەو سەندیکایە.\nنزیکەی ٢٠ زانکۆی کوردستان بەشی ئەندازیارییان هەیە\nساڵانێکە، یەکێک لە نیگەرانییەکانی قوتابیانی زانکۆ حکوومییەکان، کە بە پلەی بەرز دەتوانن کورسییەکی خوێندن لە زانکۆ حکوومییەکان بەدەستبهێنن بۆ خوێندنی کۆلێژەکانی پزیشکی و ئەندازیاری. ئەوەیە، کە قوتابیانی نمرە نزمیش دەتوانن لە چەندین زانکۆی ئەهلی، کە ژمارەیان یەکجار زۆرە بە کرێی ساڵانەی خوێندن، هەمان بڕوانامە بەدەستبهێنن. بە پێی زانیارییەکانی "هەولێر" نزیکەی٢٠ زانکۆی ئەهلی لە کوردستان بەشی ئەندازیاریان هەیە. ئەم ڕێژە زۆرەی زانکۆش وایکردووە، ڕێژه‌ی داواکار بەرامبەر هەلی کار لە بازاڕی کاری کوردستاندا به‌رزبیته‌وه و، ئەگەرچی کەرتی تایبەتیش بە بەراورد بە ساڵانی پێش٢٠٠٥ بەرەو پێشچوونی زۆری بەخۆیەوە بینیووە، دەرچووانی زانکۆ نەتوانن بە ئاسانی و لەو بوارەی لێی دەخوێنن کار بەدەست بخەن.\nلاسەنگی ڕێژەی ئەندازیاران و هەلی کار\nعەبدلخالق عەلی، لە بەشی کارگێڕیی سەندیکای ئەندازیاران، بە "هەولێر"ی ڕاگەیاند؛ تا ساڵی ٢٠٠٥، دەرچووانی بەشی ئەندازیاری بە نووسراوێکی سەندیکا لە فەرمانگە و دەزگاکانی حکوومەت بە سوپاسەوە دادەمەزران. بەڵام، لە دوای ساڵی ٢٠٠٥ەوە ڕێژەی دامەزراندنی ئەندازیاران لە کەرتی حکوومی سنووردارکرا. تا لە ساڵی ٢٠١٢-٢٠١٣ بە یەکجاری دامەزراندنی ئەندازیاران ڕاگیرا. قەیرانی داراییش لە ساڵی ٢٠١٤ەوە وایکرد پرۆژەکانی کەرتی تایبەت کارەکانیان ڕابگرن، بەم هۆیەوە، ژماره‌یه‌کی زۆری ئەندازیار بێکار مانەوە و، تا ئێستاش ساڵانە هەزار ئەندازیاری دەرچووی بەشە جیاوازەکانی ئەندازیاری بێکار دادەنیشن، یا کارێک دەکەن دوور و نزیک پەیوەندیی بە بڕوانامەکانیانەوە نییە.\nسەندیکای ئەندازیاران داوای دامەزراندنی ئەندازیاران دەکات\nعەبدلخالق عەلی، لە بەشی کارگێڕیی سەندیکای ئەندازیاران، سەبارەت بە هەوڵەکانیان بۆ دامەزراندنی ئەندازیاران. بە "هەولێر"ی ڕاگەیاند، ئەوان داوای ئەوەیان کردووە، هاوشێوەی کۆلێژەکانی پزیشکی، دوای دوو یا سێ ساڵ، لە حکوومەت دابمەزرێنرێن. بۆ ئەوەش نووسراویان ئاراستەی سەۆکایەتیی پەرلەمان و ئەنجوومەنی وەزیرانی هەرێمی کوردستان کردووە. بەڵام تا ئێستا وەڵام نەدراونەتەوە. پێشتر، پەرلەمانتاران باسیان لەوه کردووە، بە پەسەندکردنی پرۆژە یاسای چاکسازی داهاتێکی زۆر لە خەرجییەکان دەگەڕێتەوە خەزێنەی حکوومەت و، حکوومەت دەستکراوە دەبێت لە دەستپێکردنەوەی دامەزراندن.\nپرۆژەکانی کەرتی تایبەت دەکەونەوە کار\nلە ڕابردوودا، بە دیاریکراوی لە ناوەڕاستی ساڵی ٢٠١٣دا، کوردستان لە لایەک کەوتە بەر هێرشی تیرۆرستانی داعش و، لە لایەکی دیکەوە بەهۆی پێنەدانی بوودجەوە، کەوتە نێو ئەزمەیەکی قووڵی دارایی و زۆربەی ئەو پرۆژانەی حکوومەت و کۆمپانیا ئەهلییەکان سەرپەرشتییان دەکرد، کارەکانیان وەستا. ئەمەش کێشەی بۆ ئەندازیاران دروستکرد و بێکاری بەرۆکی گرتن. "هەولێر" بۆ بەدوداچوون سەبارەت بە کەوتنەوە کاری ئەو پرۆژانە، پەیوەندی بە؛ گوتەبێژی وەزارەتی ئاوەدانکردنەوە و نیشتەجێبوونەوە کرد. مەریوان حەسەن، گوتەبێژی وەزارەتەکە، ئەوەی ڕاگەیاند؛ ئیستا حکوومەتی هەرێم لە هەوڵی جددیدایە ئەو پرۆژانەی لە ڕابردوودا بەهۆی قەیرانی داراییەوە وەستان، دووبارە دەستپێبکاتەوە. ڕاشیگەیاند؛ بەشێکی زۆری ئەو پرۆژانەی کەرت تایبەت سەرپەرشتی دەکردن و کارەکانیان وەستا، ئێستا دەست بەکار دەکەنەوە و حکوومەت کار ئاسانیان بۆ دەکات تا لەماوەیەکی نزیکدا سەرجەمیان بکەوێتە کار. باسی لەوەشکرد، لە پلانی وەزارەتەکەیاندا هەیە؛ سی پرۆژەی نیشتەجێبوون و دەیان پرۆژەی شەقامی خێرا و دووساید دروست بکەن.


Home›ژینگە›هەزاران دۆنم لە دارستانەکانی بەمۆ و هەورامان سوتان\nوتەبێژی بەڕێوەبەرایەتی بەرگری شارستانی هەڵەبجە ئاماژە بەوەدەكات لە دوو شوێنی جیاوازەوە و لە دوێنێوە ئاگرێكی بەهێز سنووری چەند گوندێكی ناحییەی بەمۆ و هاوكات ناوچەی هەورامانی لە سنووری ناحییەی بیارە گرتەوە و هەزاران دۆنم لە دارستانی سروشتی سنوورەكە سوتاون.\nزانیار عومەر، وتەبێژی بەڕێوەبەرایەتی بەرگری شارستانی هەڵەبجە بە SNNی رایگەیاند: بەهۆی سروشتی ناوچە شاخاوییەكان ساڵانە چەندین حاڵەتی ئاگركەوتنەوە روو لە سنوورەكانمان دەكەن كە لە دیوی ئێرانەوە دێنە سنووری هەرێم و زیانێكی زۆری ژینگەیی بە سروشتی ناوچەكەمان دەگەیەنن، هەر لەو چوارچێوەیەشدا لە دوێنێوە ئاگرێك سنووری گوندەكانی بەڕێوین و پشتەی لە سنووری ناحییەی بەمۆ گرتەوە كە دەكەوێتە سنووری ئێرانەوە و بەوهۆیەشەوە بە سەدان دۆنم لە دارستان و پوش و پاوانی سنوورەكە سوتاون.\nئاماژەی بەوەشكرد، هەر لە دوێنێوە ئاگرێكی فراوان لە گوندەكانی (سۆسەكان، پاڵانیان، جاورو دەرەتوێ و هاوار)ی لە سنووری ناحییەی بیارەی ناوچەی هەورامان گرتوەتەوە و بەهۆی سەختی ناوچەكە و بەرفراوانی ئاگرەكە نەتوانراوە لە كاتێكی خێرادا كۆنتڕۆڵبكرێت كە بەهۆی ئەو ئاگرەشەوە بە هەزاران دۆنم لە دارستانی سروشتی و پوش و پاوانی سنوورەكە سوتاون.\nوتەبێژەكەی پۆلیسی بەرگری شارستانی هەڵەبجە ئەوەشی خستەڕوو، بەهۆی بوونی ژمارەیەكی زۆر لە مین و تەقەمەنی لەو سنوورە، لە کاتی کەوتنەوەی ئاگری لەو شێوەیەدا گرفت و مەترسی زۆر بۆ ژیانی كارمەندەكانمان دروستدەبێت، بەڵام بە هەوڵی بەردەوامی تیمەكانمان و بە مەبەستی پارێزگاری كردن لە ژینگە و سروشتی ناوچەكە توانیمان بە كاركردنی زیاد لە نۆ كاتژمێر ئاگرەكان كۆنترۆڵ بكەین.\n“هاوینێکی پر لە خەم”، ئەمریکا ژمارەیی پێوانەی لە تووشبوون بە کۆرۆنا تۆمار ...


کۆدی هەواڵ: 3275\nڕێکەوتی بڵاوکردنەوە: 18:51 - 2021/09/04\nبەشی عێراق و هەرێمی کوردستان- وه‌زاره‌تی ته‌ندروستی و ژینگه‌ی عێراق رایگه‌یاند، له دوێنێوه 48 تووشبووی کۆرۆنا مردوون.\nبەپێی هەواڵی کوردپرێس، وه‌زاره‌تی ته‌ندروستی و ژینگه‌ی عێراق له راگه‌یه‌ندراوێکدا بڵاویکرده‌وه، له 24 کاتژمێری رابردوودا 4316 تووشبووی نوێی کۆرۆنا تۆمار کراون و کۆی گشتیی تووشبووان گه‌یشته 1.912.395 تووشبوو.\nوەزارەتەکە ئاماژه‌ی به‌وه‌ش کردووه، 7415 تووشبووی کۆرۆناش چاک بوونه‌ته‌وه، هه‌روه‌ها 48 تووشبووی کۆرۆنا مردوون. کۆی گشتیی به‌کارهێنانی ڤاکسینیش گه‌یشتوه‌ته 3.644.950 ژه‌م.


لەدوای ٢٠ساڵ کشتوکاڵکردن لە شەنگال دەستی پێکردەوە | ROJnews\nلەدوای ٢٠ساڵ کشتوکاڵکردن لە شەنگال دەستی پێکردەوە\nچوؤرشەممە, 15 ماي 2019 - 11:44\nزۆری باران بارینی ئەمساڵ دڵی جوتیارانی شەنگالی خۆشکردووە و لەدوای ٢٠ ساڵ جاریکی دیکە جوتیارانی گوندی کەرسێ لەسەر چیای شەنگال دەستیان بە کشتوکاڵکردن کردووەتەوە.\nئەمساڵ ڕێژەیەکی زۆری باران لە کوردستان باری، ئەوەش بووە هۆی ئەوەی زیان بە هەندێک لە بەروبوومی جوتیاران بگەیەنێت، بەڵام لەلایەکی دیکەوە زۆرێک لەو سەرچاوە ئاویانەی کە ساڵانێکی زۆرە وشکیان کردووە ئێستا ژیاونەتەوە، ئەوەش بووەتە هۆی ئەوەی ئەو شوێنانەی ساڵانێکی زۆرە کشتوکاڵی تێدا نەکراوە ئێستا کشتوکاڵی تێدا دەکرێت.\nگوندی کەرسێ، گوندیکە، کە دەکەوێتە سەر چیای شەنگال، چەندین کانی و سەرچاوەی ئاوی تێدابوو، کە ساڵانێکی زۆرە وشک ببوون، لەبەر وشکبوونی ئەو کانی و سەرچاوەی ئاویانە ٢٠ ساڵە لە هەندیک زەوی بەراوی ئەو گوندەدا کشتوکاڵ نەکراوە.\nمەریوان شەنگالی، کە جوتیارێکی گوندی کەرسێ-یە، ئاماژە بەوەدەکات کە لەبەر کەمی ئاو نەیانتوانییەوە زەویەکانیان بەکاربهێنن بۆ کشتوکاڵ، دەشڵێت: پێش ئەوەی ئاو کەم بێتەوە، توتنمان دەکرد و بە ئاوی کانی 'پیرەخا' ئاوماندەدا، تونتنەکەشمان زۆر بەناوبانگ بوو، ئێستاش، کە کانییەکە ژیاوەتەوە جارێکی دیکە دەست بەچاندن دەکەینەوە.\nئەو جوتیارەی شەنگال داواشیکرد، کە جوتیارانی گوندەکەیان سود لە ژیانەوەی سەرچاوەئاوییەکان وەربگرن و دەست بە کشتوکاڵکردن بکەنەوە، دەشڵێت: ئەگەر هەمووان دەست بە کشتوکاڵکردن بکەنەوە پێویستمان بەبەرهەمی دەرەکی نابێت.\nمەریوان، لەکۆتایی قسەکانیدا باسی بەرهەمە کشتوکاڵییەکانیانی کرد و وتی، کە لەئێستادا سەرقاڵی چاندنی بەرهەمی بامێ و تەماتە و خەیار و بەرهەمەکانی دیکەیانن و دوای پێگەیشتنیان هەم بۆ خۆیان بەکاری دەهێنن هەم لێشی دەفرۆشن.


یاخیبووه‌کانی مالی پـردێـکی سـتراتیژی ده‌ته‌قێنـنه‌وه\nئاژانسی هه‌واڵنێری فه‌ڕه‌نسـایی ده‌ڵێت چه‌کداره ئیسلامیـیه‌کانی مالی پـردێـکی سـتراتیژیـیان له نزیک سـنووری وڵاتی نه‌یجه‌ره‌وه ته‌قاندۆته‌وه که ده‌که‌وێته سه‌ر ڕێگه‌ی شـاری گاوی بنکه‌ی به‌هێزی چه‌کداره‌کان له باکوری وڵات.\nهاوکات هه‌ر ئه‌مڕۆ هه‌ینی هێزه‌کانی حکومه‌تی مالی به پاڵپـشـتی هێرشه ئاسـمانیـیه‌کانی فه‌ڕه‌نسا درێژه‌یان به پـێشـڕه‌وی دا به‌ره‌و هه‌رێمی باکوری وڵات، له ده‌مێـکدا هه‌ڵمه‌تی نێونه‌ته‌وه‌یی به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی ئیسلامیـیه تونده‌ڕه‌وه‌کان به ڕابه‌رایه‌یی فه‌ڕه‌نسا پـێده‌نێته سێهه‌من هه‌فته‌وه.\nده‌سه‌ڵاتدارانی له‌شـکری ده‌ڵێن به‌هۆی هێرشی ئاسمانی فڕۆکه فه‌ڕه‌نسـایـیه‌کانه‌وه له شه‌وی ڕابردوو، میلیتانه ئیسلامیـیه‌کان پاشه‌کشه‌یان کردبوو، ئه‌مه‌ش درێژه‌ی به پـێشڕه‌وی هێزه‌کانی فه‌ڕه‌نسـایی و مالی دابوو به‌ره‌و ناوچه‌ی گاو که له ژێر ده‌سه‌ڵاتی ئیسلامیـیه‌کاندایه. له ئاکامی ئه‌م هه‌ڵمه‌ته زۆربه‌ی یاخیبووان هه‌ڵهاتوون.\nشایه‌نی باسه نزیکه‌ی 10 مانگ له‌مه‌وبه‌ر یاخیبووه ئیسلامیـیه‌کان ده‌ستیان به‌سه‌ر زۆربه‌ی باکوری مالیدا گرتبوو و حوکمڕانی توندی شه‌ریعه‌ی ئیسلامیـیان به‌سه‌ر خه‌ڵکی ناوچه‌که‌دا سه‌پاندبوو، ئه‌مه‌ش ئه‌و مه‌ترسـیانه‌ی زیاکرد له‌وه‌ی شیانی هه‌بێت ئه‌و ناوچه‌یه بـبێت به په‌ناگه‌یه‌کی پارێزراوی تێرۆرسـتان.


چاوپێککەوتنی ڕاوێژکاری سەرۆکی هەرێم لە بارەی ناکۆکیەکانی ھەولێر و بەغدا | KURDPLAT\nچاوپێککەوتنی ڕاوێژکاری سەرۆکی هەرێم لە بارەی ناکۆکیەکانی ھەولێر و بەغدا\nکوردپلات 11/28/2020 12:50:00 م ليست هناك تعليقات\nدڵشاد شەھاب، راوێژکاری سەرۆکی ھەرێمی کوردستان نوێترین زانیاری لەسەر ناکۆکیەکانی ھەولێر و بەغدا دەخاتەڕو و رایدەگەیەنێت، یه‌كه‌مجاره ببینێت و ببیستێت كه په‌رله‌مانی وڵاتێك دابنیشێت و بڕیاربدات موچه‌ی موچه‌خۆرانی وڵاتی خۆی ببڕێت، یان رابگرێت، دەشڵێت، "پێدەچێت ئه‌وه هیچ پێشینەیەکی نه‌بێت له هیچ دۆخێك و له‌ژێر هیچ پاساوێكدا"، لەکاتێکدا هەرێمی کوردستان لە هەمو قۆناغەکاندا ئامادەیی دەربڕیوە بۆ رێککەوتن لەگەڵ بەغدا.\nدڵشاد شەھاب ئەوەشی خستەڕو، حكومه‌ت ئیعترازی له‌سه‌ر ئه‌وه‌نه‌بوه كه نه‌وت له رێگه‌ی سۆمۆوه بفرۆشرێت، بەڵام ئه‌گه‌ر هەمو بڕە نەوتەکە بێت پابەندبونەکان بەجۆرێکن و ئەگەر بەشێک بێت بەجۆرێکی دیکەیە، ئه‌و ته‌ئكیدكردنه‌وه‌یه نوێ نیه، ئه‌وه چونه ژێرباری یاسایه‌ك نیه كه ئه‌مڕۆ ده‌رچوبێت له هه‌مو قۆناغه‌كانی دانوستان ئەوە باسکراوە.\nدەقی چاوپێککەوتنی ڕاوێژکاری سەرۆکی هەرێمی کوردستان\nكۆبونه‌وه‌ی سێ سه‌رۆكایه‌تیه‌كه‌ی هه‌رێمی كوردستان چۆن بو، له‌باره‌ی په‌سه‌ندكردنی یاسای وه‌رگرتنی قه‌رز چ بڕیارێك درا؟\nدڵشاد شه‌هاب: كۆبونه‌وه‌كه زۆرباش بو، هه‌ڵوه‌سته‌یه‌كی زۆرباش له‌سه‌ر ئه‌و یاسایه كرا ئه‌وه‌ی به‌ناوی پڕكردنه‌وه‌ی كورتهێنانی دارایی په‌سه‌ندكرا، خۆی له ئه‌ساسدا یاساكه بۆ قه‌رز نێردرابو، كه حكومه‌ت مه‌به‌ستی بو، له‌به‌رئه‌وه‌ی ساڵی 2020 یاسای بودجه‌ی عێراق په‌سه‌ندنه‌كراوه، بەهۆی ئەو بارودۆخانه‌ی له‌كاتی مناقه‌شه‌كردنی موازنه هاتنه‌ئاراوه، وەک ده‌ستله‌كاركێشانه‌وه‌ی حكومه‌تی پێشوتر و دواتر تا حكومه‌تی نوێ پێکهێنرا، ئه‌مانه بونه هۆكاری ئه‌وه‌ی كه یاسای بودجه نه‌چێته په‌رله‌مان، له‌بری ئه‌وه ئیعتیماد له‌سه‌ر هه‌ندێك بڕیاری تر كرا و یه‌كێك له‌وانه یاسایه‌ك بو به‌مه‌به‌ستی وه‌رگرتنی قه‌رز، دیاره ئه‌و یاسایه‌ش به‌شی ئه‌وه‌ی نه‌كرد كه وا ساڵی دارایی پێ ته‌واو بكرێت بۆیه به‌ناچاری جارێكی تر حكومه‌ت داوایكرد ئه‌م پرسه رێگه‌ی پێبدرێت بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌و كورتهێنانه پڕبكرێته‌وه.\nپرسەکە لەلای ئێوە چۆن خوێندنەوەی بۆ کرا؟\nدڵشاد شه‌هاب: به‌لای ئێمه‌وە دو ته‌وه‌ره، یه‌كێكیان لایه‌نه سیاسیه‌كه‌یه و ئه‌وی دیكه‌یان لایه‌نی یاسایی و دارایی و كاریگه‌ریه‌كانیه‌تی به‌سه‌ر هه‌رێمی كوردستانه‌وه، كۆبونه‌وه‌كه هه‌ڵوه‌سته‌ی له‌سه‌ر به‌سه‌ر سیاسیه‌كه‌ی ئه‌وه‌بو كه هه‌روه‌كو چۆن له وته‌كانی جه‌نابی سه‌رۆكی هه‌رێمیشدا دیاربو، هه‌مو ئاماده‌بوانیش ته‌ئكیدیان له‌سه‌ر ئه‌وه‌كرد كه ناتوانم بڵێم ده‌ستپێكێكه بۆ تێکدانی تەوافوق، پێشتریش جاری واهه‌بوه ته‌وافوق تێكدراوه، به‌ڵام بۆ مه‌سه‌له‌یه‌كی وا كه ئه‌نجومه‌نی نوێنه‌رانی وڵات دابنیشێت، یه‌كه‌مجاره ببینم و ببیستم كه په‌رله‌مانی وڵاتێك دابنیشێت و بڕیاربدات موچه‌ی موچه‌خۆرانی وڵاتی خۆی ببڕێت یان رابگرێت، ئه‌وه مومكینه هیچ سابیقه‌یه‌كی نه‌بێت له هیچ دۆخێك و له‌ژێر هیچ پاساوێكدا.\nده‌بوایه بیانوتایه ئه‌م بڕیاره موچه‌ی مانگی 10 ناگرێته‌وه بۆ ئه‌وه‌ی حكومه‌ت گفتوگۆی بكردایه تا رێككه‌وتن\nله‌روی سیاسیه‌وه هه‌مومان كۆكین له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی كه هه‌روه‌كو چۆن فراكسیۆنه‌كانیش له به‌غدا و ئه‌و هه‌ڵوێستانه‌ی كه راگه‌یه‌ندرا پێش ئه‌وه‌ی كۆبونه‌وه‌كه‌ش بكرێت و له سه‌رۆكایه‌تی هه‌رێم و سه‌رۆكایه‌تی حكومه‌ت و په‌رله‌مان و جه‌نابی سه‌رۆك بارزانی و جه‌نابی سه‌رۆك كۆمار په‌یامێكیان بڵاوکردەوە، كه هه‌مومان كۆك بوین كه نابێت و ناكرێت ئه‌و عێراقه وای لێبێت زۆرینە به‌كاربێت بۆ بڕینی قوتی خه‌ڵك، ئه‌مه لایه‌نه سیاسیه‌كه‌یه‌تی كه كاریگه‌ری خراپی هه‌یه.\nهەڵسەنگاندنەکان لەبارەی پەسەندکردنی یاسای وەرگرتنی قەرز چۆن بو؟\nدڵشاد شه‌هاب: دیوێکی دیکەی پرسەکە یاسایی و دارایی بو، وه‌ك له‌سه‌ره‌تاوه وتم یاساكه بۆ پڕكردنه‌وه‌ی كورتهێنان، بۆ قه‌رز بوه، به‌ڵام ئه‌گه‌ر سه‌یری بڕگه و ماده‌كانی بكرێت شێوەیەکی وای وه‌رگرتوه كه به‌شێك بێت یان ئه‌سڵه‌ن یاسای بودجه بێت وه‌ها مامه‌ڵه‌ی له‌گه‌ڵدا كراوه، چونه‌ته ورده‌كارییه‌وه، هه‌ڵسه‌نگاندێكی ورد له‌وباره‌یه‌وه كرا له‌لایه‌ن تیمی دانوستانكاری حكومه‌ت و راپۆرته‌كانی خۆیان خسته‌ڕو، له‌وێدا ده‌ركه‌وت بۆ هه‌مو ئاماده‌بوان كه حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان له ساڵی 2019ه‌وه ده‌ستیان به گه‌ڕێكی جددی دانوستان كردبو، له‌گه‌ڵ حكومه‌تی كابینه‌ی پێشوی به‌ڕێز عادل عه‌بدولمه‌هدی گه‌یشتبونه رێككه‌وتن كه ئه‌و رێككه‌وتنه واژۆبكرێت و بخرێته ناو بودجه‌ی ساڵی 2020ه‌وه، به‌ڵام دوای خۆپیشاندانه‌كان به‌و ئاڕاسته‌یه رۆشت، كه نه حكومه‌ت توانی به‌رده‌وامی به‌كاره‌كانی بدات و نه یاسای بودجه‌ش په‌سه‌ندكرا، به‌ڵام ئه‌و به‌ڵگه‌نامانه ماون كه حكومه‌تی هه‌رێم واژۆی له‌سه‌ركردوه و ئاماده‌یی خۆی ده‌ربڕیوه كه پابه‌ندی هه‌مو ئه‌و پابەندیانە بێت له‌به‌رامبه‌ردا ماف و شایسته داراییه‌كانی هه‌رێمی كوردستان جێبه‌جێ بكرێت.\nدوای ئه‌وه‌ی كابینه‌ی نوێی ده‌ستبه‌كاربو له‌گه‌ڵ به‌ڕێز كازمیش زیاتر له 10 جار شاندی حكومه‌ت به‌سه‌رۆكایه‌تی جێگری سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران و له‌سه‌ردانه‌كانی جه‌نابی سه‌رۆكی هه‌رێم و سه‌رۆكی حكومه‌تدا و به پشتیوانی جه‌نابی سه‌رۆك كۆمار له به‌غدا به‌رده‌وام ته‌ئكید له‌سه‌ر ئه‌وه‌كراوه‌ته‌وه، كه رێگای گفتوگۆمان پێ دروسته، نه‌ك هه‌ر بۆ ئه‌وه‌ی كه گفتوگۆیه‌ك بكه‌ینو بێ ده‌رئه‌نجام، هه‌میشه هه‌مو به‌ڵگه‌نامانه‌ی كه وا له‌كۆبونه‌وه‌كه‌دا حكومه‌ت خستیه‌ڕو هیچ پرسیارێك له‌سه‌ر هه‌ڵوێستی حكومه‌تی كوردستان نه‌ماوه، به‌داخه‌وه ئه‌وه‌ی ئێستا له هه‌ندێك شوێن و ده‌زگای راگه‌یاندندا ده‌وروژێنرێت له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی كه‌مته‌رخه‌می حكومه‌ت یان حازرنه‌بوه، كه پابه‌ندبونه‌كانی خۆی جێبه‌جێ بكات، به‌راستی ئه‌وه‌ی ئه‌مڕۆ تیمی حكومه‌ت به به‌ڵگه‌وه به نوسراوی ره‌سمییه‌وه خستیه‌ڕو به ئیمزای ره‌سمی ده‌سه‌ڵاتدارانی حكومه‌تی عێراق له قۆناغی جیاجیا تیایدا ده‌ركه‌وێت كه حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان به‌وپه‌ڕی جددیه‌ته‌وه دواجار به‌وه گه‌یشتون كه ئه‌و سیغه‌یه‌ی كه له‌م چه‌ند مانگه‌دا جێبه‌جێ ده‌كرا و حكومه‌تی ئیتیحادی 320 ملیار وه‌كو ته‌كمیله‌ی پێداویستییه‌كانی هه‌رێم جگه له‌و به‌شه داهاته‌ی هه‌رێم ده‌ستی ده‌كه‌وێت له فرۆشتنی نه‌وتی خۆی، یانی ئه‌وه نه‌بوه شتێكی تری له پاڵدا بوبێت و حكومه‌ت خۆی لێ به‌دورگرتبێت.\nبۆچی نه‌تونرا نوێنه‌رانی كورد له په‌رله‌مانی عێراق رازی بكرێن كه به‌شداری كۆبونه‌وه‌كه بكه‌ن؟\nدڵشاد شه‌هاب: ئه‌گه‌ر راستیت ده‌وێت باش بو ئاماده‌بونایه، به‌ڵام ئاماده‌نه‌بونیان نه‌ك خوانه‌خواسته بێبایه‌خ سه‌یری حزوری ئه‌وان بكرێت، به‌ڵام ئه‌وان ئه‌و به‌شه‌ی كه په‌یوه‌ندی به خۆیانه‌وه هه‌بو له به‌غدا هه‌م هه‌ڵوێستی خۆیانیان نیشاندا هه‌م یه‌كڕیزی خۆیان نیشاندا لە راستیدا سه‌ره‌ڕای هه‌مو ئه‌و جیاوازی بیروبۆچونانه‌ی له‌نێوانیاندا هه‌بو، خاڵی به‌هێزی ئێمه‌ش له‌و مه‌سه‌له‌یه‌دا ئه‌وه‌بو، بۆیه ئه‌و بابه‌ته زۆر به نیگه‌رانیه‌وه سه‌یر ناكرێت و كارێكی ئاساییه له‌وبارودۆخه‌ی كه له كوردستان هه‌یه به‌گشتی، دیسان ده‌ڵێم ئه‌وان هه‌نگاوێكی زۆر باشیان نابو، من خۆم قسه‌م له‌گه‌ڵ به‌شێك له‌و به‌ڕێزانه كرد، كه‌سیش بنه‌مای گفتوگۆكردن و حازربونی به‌لاوه ره‌تكراوه نه‌بو هه‌ر هه‌ندێكیان به هۆكاری جیاجیا هه‌ڵوێستیان هه‌بو، مومكینه هه‌ندێكیان كێشه‌ی فراكسیۆنه‌كان و خۆشیان هه‌بوبێت، به‌ڵام دواتر كه كۆبونه‌وه‌كه كرا هیچ فه‌راغێك له‌وه‌دا دروستنه‌بو، چونكه ئه‌وان هه‌ڵوێستی خۆیان به‌جوانی نیشانداو چاوەڕوانیشمان وایه كه ئه‌و هه‌ڵوێسته و هه‌رچیه‌كیش له‌سه‌ر ئێمه پێویست بێت كه قسه‌شمان له‌گه‌ڵیاندا كرد پێمانوتن سه‌رۆكایه‌تییه‌كانی هه‌رێم به حكومه‌ت و په‌رله‌مان و سه‌رۆكایه‌تی هه‌رێمه‌وه پاڵپشتی ئه‌و هه‌نگاوه ده‌كه‌ن، كه ئێوه خۆتان ده‌ستپێشخه‌ربونه ئه‌ویش ره‌تكردنه‌وه‌ی ئه‌و یاسایه بوه و ئه‌و یه‌كڕیزیه بو.\nبه‌ڵام دیاره ئه‌وان وایان به باش زانی و مومكینه یه‌ك هۆكار نه‌بێت، هه‌ر فراكسیۆنێك ره‌نگه هۆكارێكی هه‌بێت، له‌دواجار رێز له بۆچونی ئه‌وان ده‌گرین و گرنگ ئه‌وه‌یه كه ئه‌وه‌ی ده‌ستیان داوه‌تێ میلله‌تی كورد به گشتی پێی دڵخۆشه و له كۆبونه‌وه‌كه‌شدا دیسانه‌وه ده‌ستخۆشیان لێكرا بۆ ئه‌و هه‌ڵوێسته‌یان هه‌یانبوه.\nبۆچی دۆخه‌كه به‌م رۆژه گه‌یشت، له‌كاتێكدا سه‌رۆكی هه‌رێمی كوردستان پێش هه‌ر كه‌سێك به‌یانێكی بۆ پشتیوانی كازمی ده‌ركرد، به‌ر له‌وه‌ی ببێته سه‌رۆكی حكومه‌تی عێراق؟\nدڵشاد شه‌هاب: ده‌زانیت كێشه‌ی به‌ڕێز كازمی ئه‌وه‌یه كه له‌لایه‌ن كوتله‌یه‌كی دیاریكراوه‌وه پاڵپشتی نه‌كراوه تاوه‌كو بڵێن ئه‌وه کاندیدی ئه‌و كوتله‌یه‌یه، بەگشتی كه كابینه پێکدەهێنرێت ده‌كرێت دانوستان له نێوان كوتله‌كان له‌سه‌ر ئه‌و كاندیده‌ی كه هه‌یه دەکرێت، عێراق بە بارودۆخێكی ناسروشتیدا تێپه‌ڕبو چه‌ندجارێكیش چه‌ند به‌ڕێزیشكیش پێشنیازكران و سه‌ركه‌وتنی تێدا به‌ده‌ستنه‌هات، بۆیه به‌ڕێز كازمی خاوه‌نی هیچ كوتله‌یه‌كی په‌رله‌مانی نیه ئه‌و شته‌ی كه كازمی بینێرێت راسته‌وخۆش پشتگیری لێده‌كرێت، دوه‌م، ئێمه هیچ په‌شیمان نین له‌وه‌ی كه پشتگیری به‌ڕێز كازمیمان كرد و هیچ ئیعترازێك نه‌بوه له‌سه‌ر ئه‌و ده‌قه‌ی كه‌وا حكومه‌ت ناردویه‌تی بۆ په‌رله‌مان، ئه‌گه‌ر وه‌كو خۆی به‌ڕێوه‌بچوایه هیچ كێشه‌یه‌ك له‌و ده‌قه‌دا نیه، كه‌واته ئه‌وه نه‌تیجه‌ی ناکۆکی ئێمه نیه له‌گه‌ڵ به‌ڕێز كازمی، نه‌تیجه‌ی ئه‌و ده‌ستكاریه‌یه كه له‌په‌رله‌مان به‌سه‌ر یاساداكه هاتوه.\nئێستا هه‌ندێك په‌رله‌مانتار ده‌ڵێن ئه‌گه‌ر به‌بێ رێككه‌وتن كازمی هه‌ر بڕه پاره‌یه‌ك بۆ هه‌رێم بنێرێت ئه‌وا كابینه‌كه ده‌چێته به‌ر ره‌حمه‌تی روخان، ئێوه پێتان وانیه كه كازمیتان خستوه‌ته دۆخێكی ئیراجه‌وه كه خۆتان پشتیوانیتان كردوه؟\nدڵشاد شه‌هاب: ئه‌و هه‌ڵسه‌نگاندنه پێدەچێت بیروبۆچونی کەسی بن یاخود تۆزێكیش کاریگەریان له‌سه‌ر ده‌قه یاساییه‌كه كردبێت، ئێمه ناچین به به‌ڕێز كازمی بڵێین و داواكاریه‌كی ئیحراجی وای لێبكه‌ین كه‌وا ببێته هۆی سه‌به‌بی هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی حكومه‌ت، ئێمه ده‌ڵێین به‌پێی ده‌ستور كه له‌سه‌روی هه‌مو یاساكانه‌وه‌یه و خه‌ڵكی هه‌رێمی كوردستان خه‌ڵكی ئه‌م عێراقه‌ن و مافیان هه‌یه و مافی ده‌ستوریان هه‌یه، ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر بچیته ورده‌كاری ره‌نگه هه‌ندێك شتی له‌م یاسایه‌دا ئه‌سڵه‌ن دژی بنه‌ماكانی مافی مرۆڤیش بن، چونكه ته‌نانه‌ت ناكرێت كه‌سێك له‌سه‌ر سیاسی سزابدرێت به قوتی، مه‌سه‌له‌کە شه‌خسێك نیه و هه‌زاران خێزان ژیانیان له‌سه‌ر ئه‌وه‌یه، خه‌ڵك چی گوناحێكیان هه‌یه ئه‌گه‌ر ته‌نانه‌ت كێشه‌شی له‌گه‌ڵ حكومه‌تی كوردستان و حزبه‌كانی كوردستان هه‌بێت، بۆیه ئێمه شتێك ده‌ڵێین كه له حكومه‌ت داواكرابێت كه پشت ئه‌ستوریه‌كی ده‌ستوری هه‌بێت و له‌وێوه داوای مافی خۆیمان ده‌كه‌ین، نه‌ك ئه‌وه‌ی داوای دەکەین بۆ ئه‌وه‌ی حكومه‌ت به‌هۆیه‌وه توشی كێشه‌ی یاسایی ببێت، نه‌خێر هه‌رێمی كوردستان هیچ جۆره داواكاریه‌كی نایاسایی و ناده‌ستوری له حكومه‌ته‌كانی عێراق نه‌بوه.\nئێمه پێمان باشیش نیه هیچ دۆستێكی ئێمه توشی هیچ گرفتێك یان ئیحراجیه‌كی سیاسی ببێت و داواكاریه‌كانی ئێمه ده‌ستورین، به‌ڵام ئه‌وه‌یان نادروست و ئیحراجیه ئه‌گه‌ری بڕینی قوتی خه‌ڵكی كوردستان و موزایه‌ده‌ی ئینتیخابی كه به‌حساب نزیكبوه‌ته‌وه له‌سه‌ر حسابی ئێمه بیكه‌ن، كه‌وا كێ له‌گه‌ڵ كوردستان توندتربێت ئه‌وه‌یان زیاترعێراقچێتی و عه‌ره‌بچێتی نیشان بدات نابێت سیاسه‌تمه‌دارانی عێراق و به‌تایبه‌ت كازمی بچێته‌ژێر باری ئه‌و فشاره‌وه.\nسه‌رۆكی هه‌رێمی كوردستان له‌كۆنگره رۆژنامه‌وانیه‌كه‌دا وتی، نه‌وت راده‌ست ده‌كه‌ین، به‌ڵام له یاسای قه‌رزدا هاتوه بڕێك راده‌ست بكه‌ن، ئێوه بۆ ناچن ئه‌و بڕه بده‌ن، به‌مه‌ش هه‌م مه‌جالی مزایه‌ده نایه‌ڵن هه‌م به‌هانه‌ی به‌غدا ده‌بڕن؟\nدڵشاد شه‌هاب: له هه‌مو قۆناغه‌كانی گفتوگۆكاندا من سه‌ره‌تا ئاماژه‌م پێكرد به به‌ڵگه‌وه له‌به‌رده‌ستن كه حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان ئاماده‌بوه هه‌مو ئه‌و ئیلتیزاماتانه جێبه‌جێ بكات، ئه‌گه‌ر هه‌مو نه‌وتی هه‌رێمی كوردستان له رێگه‌ی سۆمۆوه بفرۆشرێت یاخود به‌شێكی بفرۆشرێت، چونكه هه‌ریه‌كه و حسابێكی هه‌یه، بۆ هه‌مو ئه‌گه‌ره‌كان حكومه‌ت ئاماده‌یی خۆی پیشانداوه، به‌ڵام ئه‌گه‌ر ئێمه هه‌مو داهات و هه‌مو نه‌وت راده‌ستبكه‌ین له به‌رامبه‌ردا ئیلتیزاماتێك هه‌یه ئه‌وه‌نده بڕه پاره موچه‌ی موچه‌خۆرانه له هه‌رێمی كوردستان ئه‌وه‌نده‌ش هی به‌ڕێوه‌بردنی وڵاته، خۆ ئه‌گه‌ر باسی دارایی ده‌كه‌ین، راسته ئه‌وله‌یه‌تی یه‌كه‌م و كۆتایی هه‌ر موچه‌ی خه‌ڵكه چونكه ئه‌وه په‌یوه‌ندی به ژیانی رۆژانه‌وه هه‌یه، به‌ڵام خۆ وڵات ته‌نها به موچه به‌ڕێوه‌ناچێت، ئه‌م وڵاته خه‌سته‌خانه و پاكوخاوێنی و پارێزگاری له ئه‌منیه‌تی خه‌ڵك و پاراستنی نیزامی ده‌وێت، و ئه‌م وڵاته خوێندنی بێبه‌رامبه‌ری تیایدا به‌ڕێوه‌ده‌چێت و كۆمه‌ڵێك ئیلتیزاماتی تر له‌ئه‌ستۆی حكومه‌تن، كه پێی ده‌ڵێن خه‌رجییه‌كانی به‌ڕێوه‌بردن و پێداویستی رۆژانه‌ی خه‌ڵكن.\nبۆیه نه بە رێژه‌یی و نه به‌گشتی حكومه‌ت ئیعترازی له‌سه‌ر ئه‌وه‌نه‌بوه كه نه‌وت له رێگه‌ی سۆمۆوه بفرۆشرێت، بەڵام ئه‌گه‌ر هەمو بڕە نەوتەکە بێت ئیلیتزاماته‌كان بەجۆرێکن و ئەگەر بەشێک بێت بەجۆرێکی دیکەیە، ئه‌و ته‌ئكیدكردنه‌وه‌یه نوێ نیه، ئه‌وه چونه ژێرباری یاسایه‌ك نیه كه ئه‌مڕۆ ده‌رچوبێت له هه‌مو قۆناغه‌كانی دانوستان ئەوە باسکراوە، بۆ بیرخستنه‌وه‌ی جه‌نابتان له‌دوای قۆناغه‌كانی بڕی بودجه‌ی كوردستانیشه‌وه ئه‌وكاتیش له‌گفتوگۆكان له‌گه‌ڵ به‌غدا ئاماده‌یی ئه‌وه‌مان هه‌بوه چی ئه‌گه‌ر به‌شێك یان هه‌مو نه‌وتی هه‌رێمی كوردستان له رێگه‌ی سۆمۆوه بفرۆشێت، به‌ڵام ده‌بێت له‌به‌رامبه‌ردا حكومه‌تی عێراق ئیلتیزاماتی به‌رامبه‌ر به خه‌ڵكی كوردستان جێبه‌جێ بكات.\nکەواتا رێگری نیە لەوەی هەرێم رێککەوتن لەوبارەیەوە لەگەڵ بەغدا واژۆ بکات؟\nدڵشاد شه‌هاب: ده‌مه‌وێت به‌رونی بڵێم شاندی حكومه‌ت و سه‌رۆكایه‌تی هه‌رێمی كوردستان و پێشتریش جه‌نابی سه‌رۆك وه‌زیران باسیان کردوە، هه‌مو تاكێك له‌م وڵاته دڵنیابێت كه‌وا حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان و دامه‌زراوه ده‌ستوری و یاسایی و سیاسیه‌كانی هه‌رێمی كوردستان به‌هیچ جۆرێك نابنه رێگر له‌به‌رده‌م هیچ رێككه‌وتنێك و ته‌نها مه‌رجیش دابینكردنی شایسته داراییه‌كانی هه‌رێمی كوردستان ده‌بێت.\nسه‌رۆكی هه‌رێمی كوردستان له‌كۆنگره رۆژنامه‌وانیه‌كه‌دا وتی، تا كۆتایی ئه‌مساڵ له‌گه‌ڵ به‌غدا رێككه‌وتون، بۆچی پێش ئه‌وه له‌گه‌ڵ لایه‌نه‌كان دانه‌نیشتون كه رێگه چاره‌یه‌ك بدۆزنه‌وه و مشورێكی ئه‌و پرسه بخۆن بۆ ئه‌وه‌ی توشی ئه‌م دۆخه نه‌بین؟\nدڵشاد شه‌هاب: مشور خوراوه و كۆبونه‌وه‌كان به‌رده‌وامبون و كۆتا كۆبونه‌وه كه له نێوانی هه‌ردولادا كراوه له‌مانگی 10داو نوسراوی فه‌رمی له حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستانه‌وه ده‌رچوه بۆ حكومه‌تی ئیتیحادی كه‌وا ئێمه حازرین بۆ ئه‌وه‌ی له‌سه‌ر ته‌فاسیلی ئه‌م مه‌سه‌لانه رێكبكه‌وین و حكومه‌ت ئاماده‌یی تیادا هه‌بوه و ئاماده‌كاری كراوه بۆ بودجه‌ی 2021 یان هه‌مو هه‌نگاوه‌كان حكومه‌ت ئاماده‌یی تیادا هه‌بوه و له‌گه‌ڵیدا چوه‌ته پێش، به‌ڵام به‌راستی ئه‌وه‌ی كه وا رویداوه نه‌له‌حساباتی ئێمه‌دا بوه و نه‌له حساباتی حكومه‌تی ئیتیحادیشدا بوه، ئه‌وانیش كه ناردویانه وایان ناردوه كه ئه‌م سێ مانگه‌ش هه‌روه‌كو سێ مانگی رابردو حكومه‌تی ئیتیحادی 320 ملیاره‌كه‌ی به‌غدا بنێرێت، چونكه هەرێم خۆی شایسته‌ی هه‌رێم 320 ملیار نیه، حسابێك كراوه كه‌وا ئه‌و به‌شه نه‌وته‌ی كه هه‌رێم ده‌یفرۆشێت له‌گه‌ڵ 320 ملیاره‌كه شتێكه بۆ دۆخی ئێستای عێراق شتێكی گونجاوه و بۆ چه‌ند مانگێكه، ئه‌گینا به‌هه‌ر رێژه‌یه‌ك سه‌یر بكرێت شایسته‌ی هه‌رێم زۆرله‌وه زیاتره.\nحکومەتی هەرێمی کوردستان لە هەمو قۆناغەکاندا ئامادەیی تەواوی هەبوە لەسەر سەرجەم پرسەکان لەگەڵ حکومەتی عێراق رێکبکەوێت\nئێستاش به داهاته ئیتحادیه‌كان و پاره‌ی فرۆشتنی نه‌وت و ئه‌و پاره‌یه‌ی كه به‌غدا بۆ ئێمه‌ی ده‌نێرێت کۆی گشتی كه‌متره له شایسته‌ی هه‌رێمی كوردستان، به‌ڵام هه‌مو ئه‌و پرسانە به رێککەوتنی کاتی به‌ڕێكران بۆ ئه‌وه‌ی گرێبەستێکی گشتگیر له‌چوارچێوه‌ی یاسای بودجه‌دا بێته ئاراوه، هه‌تا ئه‌گه‌ر له بیرتان بێت پێش ماوه‌یه‌ك گفتوگۆ له‌سه‌ر ئه‌وه‌كرا كه پلانێكی دو یان سێ ساڵی مناقه‌شه بكرێت بۆ ئه‌وه‌ی خه‌ڵك بحه‌سێته‌وه و هه‌میشه له هه‌بونی كێشه‌یه‌كی سیاسیدا و له دڵه‌ڕاوكێدا نه‌بێت.\nكه‌واتا ئه‌مه پیلان له په‌رله‌مانی عێراق بۆ كوردستان دانرا؟\nدڵشاد شه‌هاب: ئەنجامەکەی هیچ نیه‌تێكی باشی تێدا نیه خۆ بۆ به‌رژه‌وه‌ندیش نه‌بوه، من له ناو واقعه‌كه‌دا نه‌بوم تا بڵێم ئاماده‌كاری بۆ كراوه، له ده‌رئه‌نجام و مامه‌ڵه‌كردن شێوازێكی ئه‌وه‌نده، نه‌ك بڵێم نادۆستانه بو، ناشمه‌وێت وشەی دوژمنكارانه به‌كاربهێنم، به‌ڵام به‌راستی ره‌تكردنه‌وه‌ی هه‌مو بنه‌ماكان بو ته‌نانه‌ت ئینسانیه‌تی تیادا ره‌چاونه‌كرا، به‌لایه‌نی كه‌مه‌وه پێویست بو كاتێك كه مناقه‌شه‌ی ئه‌وه‌یان ده‌كرد و بڕیاریشیان ده‌درا خه‌ڵكێك له ئه‌نجومه‌نی نوێنه‌ران كه ئه‌نجومه‌نی نوێنه‌رانی عێراقییه و كه خه‌ریته‌ی كوردستان سه‌یر ده‌كه‌ن و هه‌رێمی كوردستان به‌شێكی لێ حسابده‌كه‌ن له هه‌ولێر تا به‌سڕه شیمال بۆ جبوب حساب بكه‌ن، ئینجا دابنیشن بڕیاربده‌ن به هه‌مو ئه‌و پارێزگایانه‌ی خوارو و ناوه‌ڕاست دو موچه پێكه‌وه وه‌ربگرن به كاملی، به‌ڵام به هه‌رێمی كوردستانی ره‌وا نه‌بینن كه‌وا به‌و نسبه‌ته كه‌مه كه‌وا به هه‌مو توانایه‌كی هه‌رێمه‌وه ئه‌گه‌ر ده‌وری 82%ی موچه درا به‌خه‌ڵك، ئه‌ی باشه ئه‌مه ناوی چی لێبنێین؟.\nته‌نانه‌ت كه یاسایه‌كیش ده‌رده‌چێت پێویست وابو ئه‌گه‌ر هه‌ر نیه‌ت باشییه‌كیان هه‌بوایه، ده‌بوایه بیانوتایه ئه‌م بڕیاره موچه‌ی مانگی 10 ناگرێته‌وه بۆ ئه‌وه‌ی حكومه‌ت هه‌م بیتوانیایه ئه‌و بڕه وه‌ربگرێت و هه‌میش گفتوگۆی بكردایه تا رێككه‌وتن، له هه‌مو حاڵه‌تێكدا كارێكی زۆر زۆر خراپ بو، كاریگه‌ری له‌سه‌ر پێكهاته و مه‌سیجی وڵات به‌جێده‌هێڵێت، هه‌ر نیه‌تێكی له پشته‌وه بێت كه هیچ نیه‌تێكی باشی له پشته‌وه نیه‌و هه‌مو نیه‌ته‌كان خراپن، ئێستاش ئه‌گه‌ر خه‌ڵكی ئاقڵ و په‌رۆشی دۆخی عێراقیان تیایدا هه‌بێت ئه‌گه‌ر به‌ده‌نگ ئه‌م مه‌سه‌له‌وه نه‌یه‌ن كاریگه‌ر پێكه‌وه ژیان له هه‌رێمی كوردستان به‌جێده‌هێڵێت.\nئێمه زانیومانه نه ئه‌مریكا و نه بریتانیا نه‌هاتونه‌ته خه‌ت، ته‌نها سه‌رۆك كۆمار و وه‌زیری ده‌ره‌وه و جێگری سه‌رۆكی په‌رله‌مان له‌سه‌رخه‌تن، ئه‌گه‌ر هه‌رێم له‌سه‌ر حه‌قه بۆچی ئه‌وان ده‌نگ ناكه‌ن؟\nدڵشاد شه‌هاب: من ناتوانم له‌جیاتی ئه‌وان هیچ بڵێم به‌ڵام مه‌سه‌له‌كه وه‌كو كات كاتی ماوه‌و ئه‌و راستیانه‌ش پێده‌چێت هێشتا لایان روننه‌بوبێت و پێده‌چێت له‌م چه‌ند رۆژه به‌تایبه‌ت له دوێنێوه كه هه‌نگاو نراو حكومه‌ت یه‌كێك له‌و هه‌نگاوانه‌ی كه ده‌ینێت ئه‌و حه‌قیقه‌تانه بۆ ئه‌وانیش رونده‌كرێنه‌وه، وه‌كو چۆن له په‌رله‌مانیش رونده‌كرێنه‌وه، ئه‌وه‌ش له‌سه‌ر هه‌ڵوێستی خۆیان ده‌وه‌ستێت، به‌ڵام پێشبینی ئێمه وایه به‌تایبه‌ت بۆ نوێنه‌رایه‌تی نه‌ته‌وه‌یه‌كگرتوه‌كان له عێراق بێته‌سه‌ر خه‌ت و مومكینه دۆسته‌كانی تریش ده‌ورێكی وه‌سه‌ت بگێرن و هێشتا زوه بڵێین ئه‌وان هه‌ڵوێستیان نه‌بوه، چونكه ئێستا ده‌سپێكی ئه‌و مه‌سه‌له‌یه‌یه، بۆیه ئه‌كید حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان په‌یوه‌ندیه‌كانی خۆی ده‌خاته گه‌ڕ.\nبۆچی سه‌رۆكی هه‌رێمی كوردستان له كۆنگره رۆژنامه‌وانیه‌كه‌دا نیگه‌ران بو، له چی نیگه‌ران بو، له به‌شدارینه‌كردنی لایه‌نه‌كان، یان به‌یاننامه‌كه‌ی یه‌كێتی یان له‌چی نیه‌گه‌ران بو؟\nدڵشاد شه‌هاب: هه‌مو ئه‌و هه‌ڵوێستانه‌ی كه‌وا لایه‌كان هه‌یانبوه به‌لای جه‌نابی سه‌رۆكی هه‌رێمه‌وه ئاسایی بون، چونكه ئه‌وانه رای خۆیان بوه و پێمان باشبوه شتێك بكرێت و ئه‌وان پێیان باشتربوه به‌شكڵێكی تر بكرێت دواجار سه‌رۆكایه‌تییه‌كان له هه‌رێمی كوردستان به ئه‌ركی به‌رپرسیارێتی خۆیان هه‌ڵساون و وه‌هیچ نیگه‌رانیك له‌لای جه‌نابی سه‌رۆكی هه‌رێمی كوردستان نه‌بوه و پێمان خۆشتربو هه‌مومان له‌و مه‌جلیسه به‌ڕێزه ئاماده‌بوینایه، به‌ڵام ئه‌و نیگه‌رانیانه‌ی كه هه‌یبون هی ئه‌وه‌ن كه زۆڵم له خه‌ڵكی كوردستان كراوه و سه‌رۆكی هه‌رێم بەدڵنیایی زۆر نیگه‌رانه له‌وه‌ی ئه‌مڕۆ سه‌دان و هه‌زاران خانه‌واده ده‌بوایه ئیستحاقی خۆیان وه‌ربگرتایه و حه‌قی ماڵ و مناڵی خۆیان وه‌ربگرن و بڕیارێك ببێته سه‌به‌بی بێبه‌شكردنی هه‌زارانی خه‌ڵكی موچه‌خۆر له‌م وڵاته له هه‌رێمی كوردستان، ئه‌یچۆن سه‌رۆكی هه‌رێم نیگه‌ران ناكات بەدڵنیایی نیگه‌رانی ده‌كات\nئەم چاوپێککەوتنە لەگەڵ خەنداندا ئەنجامدراوە


ئادابەكانی بە ڕۆژوو بوون کامانەن؟: ماڵپەڕی وەڵامەکان\nڕۆژووحوکم و ئادابەکانى ڕۆژووئادابەكانی بە ڕۆژوو بوون کامانەن؟\nئادابەكانی بە ڕۆژوو بوون کامانەن؟\nئادابەكانی بە ڕۆژوو بوون\n1.پارشێو كردن : سونەت وایە موسوڵمانان پێش بانگی بەیانی پارشێو بكەن ، وە چەند درەنگ تر بێت خێرترە ، وە مرۆڤ بەردەوام بێت لە خواردن و خواردنەوەی تا ئەو كاتەی بانگ دەدرێت ، گوێ نەدرێت بەو بیدعەیەی لە زۆرێك لە مزگەوتەكان دەكرێت كە دەڵێن: (الإمساك) واتە: دەست بەرداری خواردن و خواردنەوە بن ، ئەم شتە بیدعەیە و ئەصل و ئەساسی نیە لەشەریعەتە پاك وتەواوەكەی ئیسلام ، با مۆژن بۆ خۆی هەر بڵێت (الإمساك) تۆ گوێی پێ مەدە و لە خواردن و خواردنەوەت بەردەوامبە تائەو كاتەی بانگ دەدرێت .\n2. پەلەكردن لەڕۆژوو شكاندن لەدوای خۆرئاوابوون و بانگ : سونەت وایە لە دوای خۆرئاوا بوون و بانگی مەغریب پەلە بكرێت لە ڕۆژوو شكاندن ، خێرو سونەت لەمەدایە .\n3.دوعا كردن لەكاتی ڕۆژوو شكاندن: سونەت وایە لەكاتی ڕۆژوو شكاندن ئەم دوعایە بكرێت: (ذَهَبَ الظَّمَأُ وَابْتَلَّتِ العروقُ ، وثَبَتَ الأَجْرُ إن شاءالله) صحيح سنن أبي داود : 2066.\nواتە: تێنوویەتی ڕۆیشتن ، وەدەمارەكان تەڕبوون لە دوای ووشك بوونیان ، وە (إن شا‌ء الله) ئەجر و پاداشت دەست كەوت لە لای خوای پەروەردگار .\n4.پاراستنی زمان لە غەیبەت كردن و قسە هێنان و بردن و جنێودان و بوهتان كردن .\n5. قورئان خوێندن و سەدەقە كردن .\n6.تەراویح كردن و عیبادەت كردن بەشەو : بە تایبەتی لە دە شەوی كۆتایی مانگی ڕەمەزان بۆ دەست كەوتنی ئەجرو پاداشتی (لیلة القدر ) .\n7.شكاندنی ڕۆژوو بە قەسب یان خورما یان ئاو : سوننەت وایە لە دوای بانگی مەغریب بە چەند دەنكە قەسپێك یان خورما ڕۆژوو بشكێندرێت ، ئەگەر نا بە ئاو .\nئایە ڕۆژوو تەنها لەسەر ئوممەتی ئیسلام فەرز كراوە یان لەسەر ئوممەتانی تریش فەرز كراوە؟ ئایا داخستنی دەرگاكانی دۆزەخ مانای وایە هەر كەسێ لەو مانگەدا بمرێ ناچێتە دۆزەخ و لە بەهەشتدا دەمێنێتەوە؟ ئاو ڕادانە ناو دەم و لوت بۆ ڕۆژوەوان لە کاتى دەستنوێژدا ئایا نیەتى ڕۆژوو بە دەم دەوترێ یان لە دڵدایە؟ یەكڕیزى ئوممەت لەكاتى هاتنى مانگى رەمەزاندا و بینینى مانگدا\nسەردان: ١,٩٨٦ بەش: حوکم و ئادابەکانى ڕۆژوو\nپرسیاری دواترچی بەو کەسانە دەڵێن کە لەبەر تەمبەڵى ڕۆژوو ناگرن ؟پرسیاری پێشترئایە چۆن بزانم سیحرم لێکراوە؟


منارەی چۆلی.. لەگەڵ قەڵای هەولێردا ناوی دێت بەڵام بایەخی گەشتیاریی پێنەدراوە\nڕاپۆرت 21/09/2021 - 14:17 بڕیار كۆیی\nبە گوتەی لێکۆڵینەوەی شوێنەوارناسان، مێژووی دروستکردنی منارەی چۆلی لە هەولێر، دەگەڕێتەوە بۆ نزیکەی ٨٠٠ ساڵ پێش ئێستا و هەمیشە کە ناوی قەڵای هەولێر دێت ناوی منارەش لە پاڵیدا دێت، بەڵام وەک قەڵا گرنگیی پێنەدراوە، بەتایبەت لەڕووی گەشتیارییەوە، رۆژانە ژمارەیەکی کەمی گەشتیار سەردانی منارەی چۆلیی هەولێر دەکەن. (باسنیوز) لەم ڕیپۆرتاژەدا چەند زانیارییەک سەبارەت بەو شوێنەوارەی هەولێر و مێژوو و چیرۆکی دروستکردنەکەی دەخاتە ڕوو و بابەتی پشتگوێخستنەکەی و هۆکارەکەی دەوروژێنێ.\nنادر بەکر، بەڕێوەبەری شوێنەواری هەولێر، پێوەند بە پشتگوێخستنی شوێنەواری منارەی چۆلی بە (باسنیوز)ی راگەیاند: "منارەی چۆلی مێژووی دروستکردنی دەگەڕێتەوە بۆ نزیکەی ٨٠٠ ساڵ پێش ئێستا، لەڕووی شوێنەوارییەوە گرنگییەکی زۆر بە منارەی چۆلی دراوە و بە شێوەیەکی پێشکەوتوو نۆژەن کراوەتەوە، هەروەها پارێزراویشە بەتایبەت لە کاتی بارانبارین ئەژماری ئەوە کراوە کە بە هیچ شێوەیەک ئاو لە شوێنەکە کۆنەبێتەوە و زیانی بەرنەکەوێت، بەڵام لەڕووی گەشتیارییەوە پێویستە زیاتر گرنگیی پێبدرێت، هەرچەندە ئێستا ئەو منارەیە لەنێو پارکە بەڵام لە بەرنامەماندا هەیە کە پڕۆژەیەک لە دەوروبەری منارەکە جێبەجێ بکەین و بیکەین بە شوێنێکی گەشتیاری".\nبەڕێوەبەری شوێنەواری هەولێر ئاماژەی بە ئەوەش دا کە لە چەند ڕۆژی داهاتوودا دەست بە جێبەجێکردنی پلانەکەیان دەکەن، سەبارەت بە گرنگیدان بە منارەی چۆلی لەڕووی گەشتیارییەوە و بە نووسراو سەرووی خۆیانی لێ ئاگادار دەکەنەوە پاش رەزامەندیدان، بە هاوکاریی کەرتی تایبەت شوێنەکە دەکەن بە گەشتیاری تا گەشتیاران زیاتر سەردانی شوێنەکە بکەن و بە منارەی چۆلی ئاشنا بن.\nنموونەی منارەی چۆلی زۆر کەمە، دەتوانین بڵێین هەر نییە، چونکە ئەو منارەیە جیاواز لە منارەکانی دیکە دوو دەرگای هەیە و دوو پەیژەی جیاوازی بۆ سەرکەوتن بۆ سەرەوە هەیە، بە شێوەیەک کە پەیژەکان لەسەر یەکترین و پەیوەندییان بە یەکترەوە نییە ئەوەش یەکێکە لە تایبەتمەندییە ناوازەکانی منارەکە.\nمنارەی چۆلی کە بەرزییەکەی ٣٧ مەترە لە کتێبە مێژووییەکان هەندێک جار بە منارەی مزەفەرییەش ناو دەبردرێت، یەکێکە لە شوێنەوارە دێرینەکانی شاری ھەولێر، دەکەوێتە باشووری رۆژئاوای قەڵای ھەولێر، زۆرینەی جار کە ناوی هەولێر دێت ناوی قەڵاش دێت لەپاڵ ناوی قەڵاش ناوی منارە دێت بە "هەولێری قەڵا و منارە" ناوی شارەکە دەهێندرێت، لە کاتی فەرمانڕەوایی سوڵتان موزەفەرەدین کۆکبری لە سەردەمی دەوڵەتی بەکتکینی (١١٥٣-١٢٣٢)ی زایینی کە حاکمی هەولێر بوو، منارەی چۆلی دروست کراوە و بەشێک لە شوێنەوارناس و مێژوونووسان ئاماژەیان بەوە داوە کە پێشبینی دەکرێ ئەو منارەیە پاشکۆی مزگەوتێکی گەورەی ئەو سەردەمە بووبێت.\nبەشێکی منارەکە رووخاوە\nبەڕێوەبەری شوێنەواری هەولێر روونی کردەوە، منارەی چۆلی لە ساڵی ٢٠٠٧ لەلایەن پسپۆرانی وڵاتی چیکەوە بە شێوەیەکی تایبەتمەند نۆژەن کراوەتەوە و ئەو نۆژەنکردنەوەیە وای کردووە کە ئەو منارەیە لەو چەند ساڵەی دوایی تەواو پارێزراو بێت و چیدیکە نەڕووخێت، دەشڵێ کە بەر لە نۆژەنکردنەوەکە بەشێکی لوتکەی منارەکە رووخاوە و کەمێک لار بووەتەوە، ئێستا لاربوونەوەکەی وەستاوە.\nپاشکۆی ناوی چۆلی لە چییەوە هاتووە؟\nکتێبە مێژووییەکان ئاماژەیان بەوە داوە کە لە سەردەمی سوڵتان مزەفەردا، بەھۆی گەشەسەندنی شار و ئارامی و دڵنیایی ھاووڵاتیان، بۆ یەکەمین جار خەڵک لە دەرەوەی قەڵات جێگر بوونە و سوڵتان دوو قوتابخانە و مزگەوتێک و بازاڕێكی لە خوارووی قەڵات دروست کردووە، بەڵام دوای کۆچی دوایی سوڵتان و ھێرشەکانی مەغۆل و جەلائیری و ئیلخانی و تورکمانی و سەفەوی بۆ سەر ھەولێر، ئەم بەشەی شار لە دەرەوەی قەڵات بووەتە وێرانە و شوێنی منارە تا سەرەتای سەدەی ڕابردوو چۆڵەوانی بووە و کەسی لێ نەژیاوە، بۆیە ناو نراوە "منارەی چۆلی" هەر بۆیە تاوەکوو ساڵی ١٩٣٥ فەرامۆش کراوە و دواتر لەو ساڵەدا بە فەرمی وەک شوێنەوار ئەژمار کراوە و لە ساڵی ١٩٦٠ بەڕێوەبەرایەتی گشتیی شوێنەواری عێراقی، دیواری بە چواردەوریدا بۆ دروست کردووە و نۆژەن کراوەتەوە.\nچیرۆکە بڵاوەکەی دروستکردنی منارە\nد.وریا عومەر ئەمین، لە نووسینێکیدا کە بە ناونیشانی "لەبەر چی منارەى داقووق و چۆلیى هەولێر لێک دەچن؟“ بڵاو کردووەتەوە و تیایدا ئاماژەی بە چیرۆکە بڵاوەکەی دروستکردنی منارەی چۆلی کردووە و نووسویەتی: "سوڵتان مزەفەرەدین گۆکبەری حاکمی هەولێر (١١٥٣-١٢٣٢ز) كاتێ سەردانی خەلیفەی عەباسی (موستەنسر بیللا ١١٩٢-١٢٤٣)ی کرد، کە حوکمی بەغدای دەکرد لە ساڵانی (١٢٢٦-١٢٤٢)، خەلیفە بە گەرمی پێشوازیی لێ کرد و لە شوێنێکی زۆر شیاو جێنشینی کرد و زۆر پاداشت و دیاریی پڕ بەهای پێ دا، لە کاتی گەڕانەوەی بۆ هەولێر، سوڵتان بە "داقووق"دا تێپەڕیوە و چاوی بە منارەی داقووق کەوتووە، شێوەکەی و جوانییەکەی و چۆنیەتیی دروستکردنی سەرنجی راکێشاوە، بۆیە پەسەندی کردووە و بڕیاری داوە کە منارەیەکی لە هەمان شێوە لە هەولێر دروست بکات“.\nد.وریا عومەر لە درێژەی نووسینەکەیدا دەشڵێ: "سوڵتان چاوی بە وەستای ئەندازیاری ئەو منارەیە کەوتووە و داوای لێ کردووە کە بێتە هەولێر و منارەیەکی لە شێوەی منارەی داقووق دروست بکات، ئیدی پێکهاتوون کە بێتە هەولێر بۆ نەخشەدانان بۆ پرۆژەکە، بەڵام لەبەر چەند هۆکارێک نەیتوانیوە لەو کاتە لەگەڵ سولتان گەشت بکات، بۆیە یەک لە قوتابیە یاریدەدەرەکانی خۆی راسپاردووە لەگەڵ سوڵتان گەشت بکات بۆ هەولێر و لەبری ئەو، نەخشەی دروستکردنی منارەکە بکێشێ بەو هیوایەی کە پاشان وەستاکە بێت و دەست بە جێبەجێکردنی پرۆژەکە بکات لە هەولێر، بەڵام قوتابییەکە لە هەولێر راستەوخۆ دەست بە نەخشەکێشان و جێبەجێکردنی پڕۆژەکە دەکات و لە ماوەیەکی پێوانەییدا منارەکە دروست دەکەن کە جوانتر بووە لە منارەی داقووق".\nبەپێی نووسینەکەی د.وریا عومەر ئەمین، وەستای قوتابییەکە کاتێک دێتە هەولێر و دەبینێ کە قوتابییەکەی منارەیەکی وا ناوازەی دروست کردووە، ئیرەیی پێدەبات و بە پیلانێک دەچنە سەرەوەی منارەکە لەسەرەوە کاتێک دەیەوێ قوتابییەکەی هەڵبداتە خوارەوە، خۆی دەکەوێتە خوارەوە و گیان لەدەست دەدات.\nمنارەی چۆلی لە دوو بەشی سەرەکی پێکهاتووە، بەشی یەكەم بنکەی منارەكەیە بەرزییەكەی ١٥ مەترە و بەشی دووەم لوولەكەیەتی بەرزییەكەی٢٢،١٠ مەترە و تێکڕای بەرزییەکەی ٣٧،١٠ مەترە، تێکڕای منارەکە لە خشت دروست کراوە و بۆ سەرکەوتن بۆ سەرەوە، دوو دەروازەی جیاوازی هەیە.\nمەترسییەک لەسەر منارە\nراستەوخۆ لەپشت منارەی چۆلییەوە، شەقامێکی نیمچە گشتی هەیە کە بەنێو گەڕەکی منارەدا تێپەڕ دەبێت، دەپرسین ئاخۆ هیچ ئاگادارییەک سەبارەت بە قەدەغەکردنی هاتوچۆی ئۆتۆمبێلی بارهەڵگر بۆ دوورخستنەوەی منارەکە لە زیانی ئەو جۆرە ئۆتۆمبێلانە دراوە بە لایەنی پەیوەندیدار کە ئەگەری هەیە بەهۆی گوشار و هێزی جوڵەی هەواوە دروست بێت؟ لە وەڵامی ئەو پرسیارەدا بەڕێوەبەری شوێنەواری هەولێر رایگەیاند: "ئەو پرسە زۆر گرنگە و سوپاس بۆ (باسنیوز) کە ئێمە لەو مەترسییە ئاگادار کردەوە و ئەو بابەتەی وروژاند، لەو ڕۆژانە نووسراوی فەرمی ئاراستەی بەڕێوەبەرایەتیی هاتوچۆی هەولێر دەکەین بۆ ئەوەی هاتوچۆ ئۆتۆمبێلی بارهەڵگر بە شەقامی پشت منارەی چۆلیدا قەدەغە بکرێت، ئەمەش بۆ ئەوەی منارەکە لەو زیانە دوور بێت کە ئەگەری هەیە لە ئەنجامی هاتوچۆی ئەو ئۆتۆمبێلانە و گوشاری هێزی هەواوە دروست دەبێت و کار بکاتە سەر لاربوونەوەی منارەکە.


د. نه‌بی فه‌تاحی: باری ده‌رونی بێ‌گۆمان کاردانەوەی ڕاستەوخۆی له سه‌ر بارودۆخی هەرێمی کوردستان هەیە\nخۆپیشاندانه‌کان له هه‌رێمی کوردستان له چه‌ند ڕۆژی ڕابردووشدا تێکه‌ڵی تۆندوتیژیێکی زۆر بوه. پرسیار ئه‌وه‌یه که باری ده‌روونی هاووڵاتی کورد و هه‌روه‌ها هێزی ئاسایشی و به‌رپرسی کورد له هه‌رێمی کوردستان چه‌ند له به‌ره‌و تۆندوتیژی ڕۆشتنی خۆپیشاندانه‌کان له هه‌رێمی کوردستاندا کاریگه‌ر بوه.\nله باس کردن و لێکدانه‌وه‌ی تۆندوتیژی له کۆمه‌ڵگادا، جگه له‌وه که کێ تاوانباره له‌م ڕه‌وشه‌دا له بواری سیاسی و یاسایدا، پسپۆڕانی بواری ده‌روونناسی ده‌ڵێن به گشتی گۆشاره ده‌روونیه‌کان و ئه‌و توڕه‌یه و ناهۆمێدیه که له نێو مرۆڤ له کۆمه‌ڵگایێکدا ساز ده‌بێت ده‌کرێت وه‌ک هۆکاری سه‌ره‌کی درووست بوونی تۆندوتیژی له هه‌ر چه‌شنه نارازایه‌تی نیشاندانێکی سیاسی و کۆمه‌ڵایه‌تیدا چاوی لێ بکرێت.\nبه پێی لێکۆڵینه‌وه زانستیه‌کان، له‌و وڵاتانه‌ی شه‌ڕ تێیدا ڕوویداوه و ڕه‌وشی ئاسایشی مرۆڤ له مه‌ترسیدایه و هاووڵاتیانی ترسی مه‌رگ و شه‌ڕیان ئه‌زموون کردوه و یان ده‌سه‌ڵاتی سه‌رکۆتگه‌ر وڵات ئیداره ده‌کات و گرفتی ئابووری و سیاسی له کۆمه‌ڵگادا هه‌یه، ڕیژه‌ی خه‌مۆکی و توڕه‌ی و هه‌ست به بێ‌ده‌ره‌تانی لای خه‌ڵک به‌رز ده‌بێته‌وه و ئه‌وه‌ش ده‌بێته هۆی ئه‌وه تۆندوتیژی زیاتر بێت و هاووڵاتیان به که‌مترین هۆکارێک تووشی تۆندوتیژی بن.\nخۆپیشاندانه‌کان له هه‌رێمی کوردستان له چه‌ند ڕۆژی ڕابردووشدا تێکه‌ڵی تۆندوتیژیێکی زۆر بوه. چه‌ند خۆپیشانده‌ر و پۆلیسێک کۆژراون و زیاتر له 300 هاووڵاتی خۆپیشانده‌ر بریندار بوون. پرسیار ئه‌وه‌یه که باری ده‌روونی هاووڵاتی کورد و هه‌روه‌ها هێزی ئاسایشی و به‌رپرسی کورد له هه‌رێمی کوردستان چه‌ند له به‌ره‌و تۆندوتیژی ڕۆشتنی خۆپیشاندانه‌کان له هه‌رێمی کوردستاندا کاریگه‌ر بوه.\nبۆ باس له سه‌ر باری ده‌روونناسی تۆندوتیژی له خۆپیشاندانه‌کانی ئه‌م دوایه‌ی کوردستان، میوانداری دۆکتور نه‌بی فه‌تاحی، ده‌روونناس و یاریده‌ری پرۆفێسۆر له زانستی له‌ش‌ساخی له زانکۆی یۆتیبۆری له سوئد ده‌که‌ین.\nوتووێژ له‌گه‌ڵ دۆکتۆر نه‌بی فه‌تاحی


شەپۆلی كۆچ بۆ ئەوروپا دەستی پێكردەوە لە دەریای ئیجەدا 188 پەنابەر لە خنكان ڕزگار كران – تۆڕی میدیایی خەڵک\n2020/06/06 - 7:34 PM\nفیدراسیۆنی سەراسەری پەنابەرانی عیراقی لە توركیا ئاشكرای دەكات، كە شەپۆی كۆچی هاووڵاتیان بەرەو ئەوروپا لە توركیاوە دەستی پێكردۆتەوە و لە دوو ڕۆژدا توانراوە 188 پەنابەر لە خنكار ڕزگار بكرێن.\nهیوا خدر، ئەندامی فیدراسیۆنی سەراسەری پەنابەرانی عیراقی لە توركیا ڕایگەیاند، دوای ئەوەی حكومەتی توركیا تا ڕادەیەك ژیانی ئاسایی كردەوە و قەدەغەی هاتووچۆی لەسەر شارەكان هەڵگرت، كە لەماوەی ڕابردوودا بە هۆی ڤایرۆسی كۆرۆناوە ڕێوشوێنی توند گیرابووە بەر، جموجۆڵی پەنابەران بەرەو ئەوروپا دەستی پێكردۆتەوە بە تایبەتی بەدەریایی ئیجەدا.\nڕاشیگەیاند، بەو هۆیەشەوە دوێنێ هەینی ( 88) پەنابەر ڕووبەڕووی خنكان بوونەوە، كە لە ئیزمیر 38 پەنابەر دوای گێڕانەوەیان لە لایەن یۆنانەوە خەریك بوو بەلەمەكەیان نقوم ببێت و لە ئاوەكانی چانکاڵێ-ش 50 پەنابەر، كە هەموویان لەلایەن پۆلیسی دەریاوانی توركیاوە ڕزگار كران.\nئاشكراشی كرد، ئەمڕۆ ٦ی حوزەیران پۆلیسی دەریاوانی سەر بەشاری چانكاڵێ ڕزگاركردنی (100) پەنابەری لەدەریای ئیجەدا ڕاگەیاند لەسێ كات و بەلەمی جیاوازدا\nڕوونیشی كردەوە، لە ڕووداوی یەكەم (29) پەنابەر دوای گێڕانەوەیان لە لایەن یۆنانەوە خەریك بوو بەلەمەكەیان نقوم ببێت و لە ڕووداوی دووەم بە هەمان شێوە (51) پەنابەر و لە ڕووداوی سێیەمیشدا (20) پەنابەر ڕزگار كران.\nئەوروپاپەنابەرانتوركيادەریای ئیجەفیدراسیۆنی سەراسەری پەنابەرانكۆچ


ئوباما و ئاخافتنی لە کۆنگرە / محەمەد حەکیمی – زاگرۆس پۆست\nماڵەوە / وتار / ئوباما و ئاخافتنی لە کۆنگرە / محەمەد حەکیمی\nئوباما و ئاخافتنی لە کۆنگرە / محەمەد حەکیمی\nچوار شه‌ممه 21 كانونی دووه‌م 2015\tوتار 79 جار خوێنراوه‌ته‌وه\nدوایین ئاخافتنی “باراک ئوباما” سەرۆک کوماری ئەمریکا، لە کونگرەی ئەو وڵاتە، سەبارەت بە دەستکەوتەکانی ٨ ساڵ سەرۆک کوماری ئەمریکا، لەلایەن کوماریخوازەکانەوە زۆر بە ساردی‌و بە هەند وەرنەگیرا. کێسەکانی ئوباما سەبارەت بە سیاسەتی دەرەوەو ناوەوە تا دێت قوولترو قولتر دەبێت‌و ئەمەش وای لێهاتوە کە سەبارەت بە بەرنامەی ناوکی کوماری ئیسلامی ، ناچار بێت چەندین جار ئەم وتە دووپات بکاتەوە کە هەر گەمارۆیەکی دیکە بخرێتە سەر کوماری ئیسلامی ئێران “وتۆ” دەکات.\nئەمەش بەو واتە دێت کە ئێران گرنگیەکی تایبەتی هەیە بۆ وڵاتانی ئەمریکاو وڵاتانی یەکێتی ئوروپاو ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، ئەم کێشەو گرفتانە بەرۆکی ئوبامای زۆر بە جدیی گرتوەتەوە، چونکا کوماریخوازەکانی لە سەدا نیوەی زیاتری کونگرەی ئەو وڵاتە پێک دینن‌و هەروەها لە ناو دێمۆکراتەکانیشدا سیاسەتی ئوباما سەبارەت بە کوماری ئیسلامی لایەنگری کەمەو ئەمەش ئوبامای خستوەتە ناو گێژاوێک کە ناچار بێت بە کەررات بڵێت کە هەر بڕیارێک سەبارەت بە گەماڕۆی ئێران بێت وتو دەکات‌و ئەمەش روخساری ئوبامای بە تەواوی لە ناو سیاسەتوانان‌و خەڵکی ئەمریکا لاواز کردوە.\nئەمە لە حاڵێکدایە دوو سێهەمی ئەندامانی کۆنگرە دەتوانن وتۆی ئوباما هەلبوەشێننەوەو بە وتەی پسپوران ئێستا زیاتر لە دوو سێهەمی ئەندامانی کۆنگرەی ئەمریکا بە دژی ئەم سیاسەتەی ئوبامان. ئەوەی گرنگە، ئوباما بۆ خۆشی دەڵێت هیچ زەمانێک نییە بۆ گەیشتن بە کۆتایی‌و ڕەنگە خۆشی باوەری بەوە نەبێت کە کۆماری ئیسلامی واز لە بەرنامەی ناوکی خۆی بێنێت. هەروەها ئوباما سەبارەت بە بەرنامەی ناوکی ئێران لە کۆنگرەی ئەو وڵاتە وتی: دیپلوماسی ئێمە سەبارەت بە بەرنامەی ناوکی لە جەریاندایەو بۆ یەکەمین جار لە ماوەی دە ساڵی ڕابردوودا، توانیومانە کە پێشەوەچونی بەرنامەی ناوکی ئێران بوەستێنین‌و زەخیرەکانی ئەتومی ئەو وڵاتە کەم بکەینەوە، لە ئێستاوە تا بەهار کاتمان هەیەو شانسی ئەوەش لە ئارادایە کە بە ڕێککەوتنێکی گشتی لەگەل کۆماری ئیسلامی ئێران، بۆ ئەوەی ئەو وڵاتە دەستی بە چەکی ناوکی نەگات، ناچارین بە ڕککەوتن بگەین. ڕێککەوتنێک کە ئێمەو هاوپەیمانەکانمان دەپارێزێت، بە تایبەتی ئیسراییل، لە حاڵێکدا کە هەروەها ئەم ڕێککەوتنە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست لە ئاژاوەیەکی دیکە ڕزگار دەکات.\nبەڵام بە ڕای پسپورانی سیاسی،خوشبینی ئوباما،و ئەم وتانەی نیشاندەری ئەوەیە کە لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست زۆر شت‌و نەخشەی جوغرافیان ئەم ناوچە لە حالی گۆڕاندایەو ئەگەر بە وردی بیر لەو وتانە بکەینەوە دەبینین کە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست تازە لە سەرەتای ئاژاوەو گرفتەکانیدایە، ئەگەر ئەمڕۆکە ئێران لە بەرنامەی ناوکی دابمالرێت، ئەوا سبینێ شتی دیکە جێگەی دەگرێتەوەو هیچ گومانێک لەوەدا نییە کە ڕژیمی ئیسلامی ئێران هەرگیز دان بە وڵاتی ئیسراییلدا نانێت‌و بەرپرسانی ئەو ڕژیمە هەمیشە باس لەناوبردنی ئیسراییل دەکەن. لە ڕاستییدا وتەکانی ئوباما گەشبینێکی زۆری تێدایەو ئەوەی ئەو بیری لێ دەکاتەوە هەرگیز ناچێتە خانەی واقیعەوەو ئەگەر ئەمڕۆ ڕژیمی ئیسلامی واز لە بەرنامەی ناوکی بێنێ، بێ گومان واز لە سیاسەتی دژە ئیسراییلی ناهێنێت‌و بە پشتیوانکردنی لە گروپە تیروریستیەکان‌و پول خەرجکردن بە دژی ئیسراییل هەمیشە کێشە بۆ ئەو وڵاتە دەنێتەوە. ئوباما زۆر دڵخۆشە بەوەی کە بەرنامەی ناوکی ئەو وڵاتە بوەستێنێت، بەڵام لە ڕاستیدا سبەینێ خۆدی ئەمریکاو هاوپەیمانەکانی توشی کێشەی زیاتر دەبن.\nئەمڕۆکە ئێران وەکوو گورگی بریندار وایە،وازهێنان لە بەرنامەیەک کە ساڵەهایە میلیونەها دۆلاری بۆ خەرج کردوەو ئەم شکەسەتەش وەک ژارخواردنێکی دیکە بۆ کۆماری ئیسلامی وایە، هەر بۆیە ڕژیمی ئیسلامی بە هەموو شێوە دژی سیاسەتەکانی ئەمریکا لە ناوچەکە دەوستێتەوەو لە هەر هەلێک کەلک وەردەگرێت بۆ ئەوەی سەرچاوەکانی ئەمریکا لە ناوچەکە وشک بکات‌و خۆی بەهێزتر بکات. لە ناوخۆی وڵاتیش دوای ئەوە زیاتر سیاسیەکان‌و…\nئەمە لەلاێکەوەو لە لایکی دیکەشەوە ئوباما بە هۆی هاتنی “داعش”و هێرشی بەربڵاوی ئەو ناوچانە ئوبامای ناچار کردوە سیاسەتی سەبارەت بە ناوچەکە بگۆڕێت‌و بیر لە ڕێگە چارەی دیکە بکاتەوە.\nپێنج شه‌ممه 22 كانونی دووه‌م 2015 لە 22:01\nتا ئەوکاتەی کە کەسایەتیێک وەکوو خامنەیی بمێنێت و ڕۆژ و شەو دروشم دژی ئامریکا و وڵاتانی ئوروپایی بدات گەیشتن بە ئاکامێکی پڕبایەخ بۆ خەلکی ئێران، وەکوو خەونێک وایە کە هەرگیز بەدی نایێت.


2017 ته‌مموز : چاوی گەل\nنوسەر : chawigal لەبەرواری : تەموز - 31 - 2017 - 0 سەرنج\nکاراکردنەوەی پەرلەمان لەنێوان گەمە سیاسیەکانی پارتی ویەکێتی و واقیعی هەرێمدا بۆتە هەواڵی گەرمی سیاسیەکانی ئێستای میدیاو ڕۆشنبیران و تەواوی چین و توێژەکانی هەرێم، كاراكردنەوەی پەرلەمانی کوردستان بەجۆرێک وێنا دەکەن كەدەتوانێ تەواوی ئەو نەهامەتیانەی بەرۆکی خەڵكی گرتووە چارەسەر دەبن، ئیدی خۆشگوزەرانی باڵ دەکێشێ بەسەر کۆمەلگا. بەڵام حقیەقەت ئەوەیە، یەكێتی دەیھەوێ یاریەكانی سەردەمی پڕۆتۆكۆڵی ستراتیجی لەگەڵ پارتی زیندووبكاتەوە، بەبرابەشی لەڕووی سیاسی و ئیداری بەھەمان شكڵی برابەشی ئابوری لەگەڵ پارتی دۆخەكە بگەڕێننەوە […]\nنەخێر لەم دۆخەی ئێستادا بۆ ڕیفراندۆم ! مەهدی خالید خەمبار\nنوسەر : ئارام لەبەرواری : تەموز - 31 - 2017 - 0 سەرنج\nبەشی یەکەم ماوەیەکە پرسی ڕیفراندۆم بۆتە باسی گەرمی میدیا لۆکاڵی و ئاسمانیەکان و نێو کۆڕ و کۆبونەوە و تۆڕە کۆمەڵایەتیەکان و کوردانی تاراوگە وناوخۆی کوردستان و جیهانی عەرەبی و ئیسلامی بەگشتی و وڵاتە داگیرکەرەکانی کوردستان بە تایبەتی و تەنانەت وڵاتانی زلهێز و ئەوروپا و ڕێکخراوی نەتەوە یەکگرتوەکانیشی سەرقاڵکردوە. ماڵی حیزب و لایەنە سیاسیە ناکۆکەکانی لەمەڕ وڵاتەکەی خۆمان بەقوڕ بگیرێت،بەشێکیان بە وابەستەبون بە حکومەتە نەیارەکانی دەر و دراوسێ و هەندێکیان […]\nكاتێك بارزانییەكان لە هەمبەر بەشداری پارتی لە شەڕی حاجی ئۆمەران بە كۆمەڵ جینۆساید كران, كورد نەك ئەزموونی وەرنەگرت, بەڵكە دوای 3 ساڵ , هەمان هەڵەی كوشندانەتر لە لێدانی چاڵە نەوتییەكانی كەركوك دوبارە كردەوە , ئیتر بۆ هێزەكانی ینك , پدك , حسك , بزوتنەوەی ئیسلامی لە سێ ساڵی داهاتوو بووە نەرێتی باو , تەنانەت كەوتنە پێشبڕكێی یەكتر لە كەوتنە پێش سوپای پاسداران, ئەم پێشبڕكێیەش گەیشتە ئەو ئەنجامەی ببینە خاوەند زۆرترین كەیسی جینۆساید لە جیهانداو قوربانی نمرە یەك لە دوای جەنگی جیهانی دووەمەوە. ئەو حیزب و كەسایەتیانەش كە بڕیار بەدەستی ئەو تاكتیكە كوشندەیە […]\nبزوتنەوەی گۆڕان چی بکات؟….سیاسیە کلاسیکەکان وەک کۆمەڵێ مۆتەکەی فاشیل!\nنوسەر : ئارام ئەحمەد لەبەرواری : تەموز - 31 - 2017 - 0 سەرنج\nهەمومان دەزانین بنەمالەی بارزانی چۆن بەرامبەر بزوتنەوەی گۆران راوەستاو چیکردوە بەرامبەری،جوینەوەی ئەو باسانە پیویست نیە،ئەوەی هەیە چۆنە ئێستا پارتی بە هەمو شتێک رازیەو دەبێت بزوتنەوەی گۆران بەرامبەری چیبکات. ئەوەی پارتی دەیکات بەرهەمی تێکشکاندنیەتی،لەسەرو ئەمەیشەوە گۆران زەرور نیە باوەڕی پێبکاتو دوای بکەوێت،ئیتر بۆ هەمولایەک ڕونە کاراکردنەوەی پەڕلەمان هیچ قیمەتێکی نەماوەو بەسەرچوە،پارتی ئەمە دەزانێت بۆیە بەلایەوە ئاساییە کارا بکرێتەوە. کێشەی پەڕلەمان کە پەک خراوە پەیوەندی بە ڕیفراندۆمەوە نیەو لەسەر هەوڵی گۆڕینی سیستەمی […]\nموراڵ……….. پشکۆ ناکام …..\nچۆن هەموو ئەزانین کە بنەماڵە و پارتی پاشکۆی گەندەڵترین هۆز و بنەماڵەن لەسەر ئاستێکی زۆر بەر فراوانترلە کوردستان، هەرواش ئەزانین ئەم بنەماڵەیە و بیرکردنەوی ” ئەقڵانی” ئەوەنە دوورن لە یەک وەک دووری 30/ی لە 31/ ی ئابەوەیە ، سەرەڕای ئەوەش کەسانی غەبغەبەیاری سەر بەم بنەماڵە هەزار پیاوە جار و بار خەڵکەنی تر بەوە تۆمەتبار ئەکەن کە خۆیان نەک هەر نیانە ، بگرە دەستیشیان ناکەوێت کە ئەویش بیر کردنەوەی ئەقڵانیە ،، […]\nبۆچی مه‌لا به‌ختیار ئاسۆ و ته‌لاری ژنی کوشت؟\nنوسەر : ئارام ئەحمەد لەبەرواری : تەموز - 30 - 2017 - 0 سەرنج\nهه‌وڵه وه‌همییه‌کانی تیرۆر: ئه‌و پێشمه‌رگه‌یه‌ی کاتی خۆی یارمه‌تیی مه‌لا به‌ختیاری دا و له زیندان ده‌ربازی کرد، دوایی تاڵه‌بانی گرتیی و کوشتی، مه‌لا به‌ختیار به فێڵ ژنبرا و براکه‌ی لای خۆی دانا، هه‌وڵی دا، ده‌ستدرێژی بکاته سه‌ر ژنه‌که، دوای ئه‌وه مه‌لا به‌ختیاریش ژنه‌که و مێرده‌که‌ی له‌ناوبرد. به درێژی ڕووداوه‌که بخوێنه‌ره‌وه. لوتکه‌ی به‌دبه‌ختی و نه‌هامه‌تی ئه‌وه‌یه مرۆڤ خۆی “خۆی” نه‌بێت، که‌خۆیشت خۆت نه‌بووی تووشی به‌ریه‌ک که‌وتن و وورد وخاش بوون ده‌بیت، […]\nڕیفراندۆم بۆچی ؟ ئەگەر و مەترسییەکانی ….ئومید ناسح جیهانی\nنوسەر : chawigal لەبەرواری : تەموز - 29 - 2017 - 0 سەرنج\nگوتەیەکی تاتاری هەیە دەڵێت ” تەنها ئەو کەسەی کە دایکی نییە دەزانێت بێ دایکی مانای چی، تەنها ئەو کەسەش کە دەوڵەتی نییە دەزانێت بێ دەوڵەتیی یانی چی؟” زاراوەی ڕیفراندۆم : زاراوەی ڕیفراندۆم لاتینی( Referendum ) بەواتای ( ئەو شتەی کە دەبێت بۆی بگەڕێیتەوە ) هاتووە . لە ڕێگەی ڕیفراندۆم دەتوانی ڕاستەوخۆ دەربارەی کێشە گرنگەکانی ووڵات ڕای هاونیشتیمانان وەربگریت ، و لە خواست و ئارەزوو و بۆچوونەکانیان ئاگادار بیت . […]\nبە کورتیی و بە کوردییەکی سادە،بەڵێ بۆ گشتپرسیی و سەربەخۆیی کوردستان…دارا خونچە\nکەس لاریی لەوە نییە پارتی لە هەموو حیزبەکان – ئیسلامییەکانی لێ دەربچێت – کۆنەپەرستتر و چەوسێنەرترە، بە کورتیی و بە پوختییەکەی حیزبێکی بنەماڵەییە و بڕایەوە، واتە حیزبەکانی تریش کۆنەپەرست و چەوسێنەرن و جیاوازییەکەیان لەگەڵ پارتی تەنها ئەمەیە رێژەی کۆنەپەرستیی و چەوسێنەرییەکەیان یەک تۆز کەمترە، بەڵام ئێستا کە پارتی ئەڵی (بەڵێ بۆ گشتپرسیی و سەربەخۆیی کوردستان) جا ئامانجەکەی لێی ئەمەیە کە قەیرانەکانی خۆی پێ چارەسەر بکات یان (بارزانیستان)ێکی سەربەخۆ دابمەزرێنێت یان […]\nنوسەر : ئارام لەبەرواری : تەموز - 28 - 2017 - 0 سەرنج\nرۆژی سێشه‌ممه 4ی ته‌مموزی 2017 كۆریای باكور هه‌واڵی تاقیکردنەوەی موشەکێکی کیشوەربڕیان بڵاوكردەوه،کە مەوداکەی دەگاتە ئەمریکا،ئەمەیش ئەمریکاو گەورە زلهێزەکانی تۆقاندوە، کە دەیانەوێ جگە لە خۆیان کەس کەڵەگای دونیا نەبێت. ساڵی 1744 ئەمسچێڵ،لەسەر شەقامەکان ئیشی گۆڕینەوەی دراوی دەکرد،تا بە فامیلی بونە خاوەنی دروستکردنی سیستەمی بانک، لەوکاتەوە سیستەمی بانکی لە ڕێگای بنەمالەیەکی جولەکەوە لە ئەڵمان هاتۆتە بون،دروستبونی هیتلەربەدەر لە قورساییەکانی شەڕی جیهانی یەکەم لەسەرئەڵمان و ئیفلاس پێکردنی و فشارێکی توند لەسەریان بۆ قەرەبوکردنەوە،کە […]\nئه‌نجومه‌نی پیرانیش سزاكانی روسیا و ئێران و كۆریای باكوری په‌سه‌ندكرد\nنوسەر : chawigal لەبەرواری : تەموز - 28 - 2017 - 0 سەرنج\nسه‌رەڕاى ناڕه‌زایه‌تییه‌كانی كۆشكی سپی، ئه‌نجومه‌نی پیرانی ئه‌مەریكا به زۆرینه‌ی ره‌های ده‌نگ، سه‌پاندنی سزای نوێی به‌سه‌ر روسیا و ئێران و كۆریای باكوردا په‌سه‌ندكرد. به‌ر له‌وه‌ی ئه‌م پرۆژه‌یه بۆ سه‌پاندنی سزا به‌سه‌ر روسیا و ئێران و كۆریای باكور له ئه‌نجومه‌نی پیران په‌سه‌ندبكرێت، پێشتر خرایه‌به‌رده‌م ئه‌نجومه‌نی نوێنه‌ران و به زۆرینه‌ی ده‌نگ په‌سه‌ندكرا. به‌پێی رێوشوێنه‌كان؛ دوای په‌سه‌ندكردنی ئه‌و پرۆژه‌یاسایه له ئه‌نجومه‌نی نوێنه‌ران و ئه‌نجومه‌نی پیران، یاساكه ره‌وانه‌ی دۆناڵد تره‌مپی سه‌رۆكی وڵات ده‌كرێت تا ئیمزای […]


پەرلەمانی کوردستان لەبارەی دەستورەوە کۆدەبێتەوە – سنور میدیا\nپەرلەمانی کوردستان لەبارەی دەستورەوە کۆدەبێتەوە\nبریارە سەرۆکایەتیی پەرلەمانی کوردستان و سەرۆکی فراکسیۆنەکان سەبارەت بە پرسی رەشنووسی پرۆژەیاسای دەستووری هەرێمی کوردستان و چەند پرسێکى دیکە کۆبێتەوە.\nبەپێی زانیارییەکانى شارپرێس دەستەی سەرۆکایەتیی پەرلەمانی کوردستان سەرۆک فراکسیۆنەکانى ئاگادار کردوەتەوە کە رۆژى چوار شەممە کۆبوونەوەیەک ئەنجام دەدەن بۆ تاوتوێکردنى چەند پرسێکى پەرلەمان و لەناویشیاندا پرسى رەشنوسى دەستورى هەرێم.\nبریارە دەستەى سەرۆکایەتى پەرلەمان و سەرۆکى فراکسیۆنەکان تێبینى و بۆچوونى خۆیان سەبارەت بە دەستپێکردنەوەی گفتوگۆ لەسەر رەشنوسى دەستور بخەنەڕوو، هاوکات بۆچوونى لایەنە سیاسییەکان سەبارەت بەو رەشنوسە قسەى لەسەر بکرێت.\nساڵی 2009 رەشنوسى دەستوری هەرێمی کوردستان بەشێکى زۆرى نووسرایەوە، بەڵام بەهۆى ئاڵۆزییەکانى ئەو کاتەو خراپی پەیوەندى ئۆپۆزسیۆن و دەسەڵات لەسەر چەند پرسێکى ناو دەستورەکە، کێشە بۆ تەواو بوونى دەستور دروست بوو.


وێنەیەکی کێشراوە بە ژیریی دەستکرد بە ٤٣٢،٥٠٠ دۆلار فرۆشرا | ڕێکخراوەی زانستی فەرهەنگیی هۆژان\nتشرینی یه‌كه‌م 29, 2018 Hojan ئەندازیاری و تەکنۆلۆژی, زانیاری, هەواڵ و زانیاری 0\nوێنەی پیاوێکی خەیاڵی کە بە ژیریی دەستکرد کێشراوە، لە نیۆیۆرک بە نرخی ٤٣٢،٥٠٠ دۆلار فرۆشرا. ئەمە بۆ یەکەم جارە کە وێنەیەکی کێشراوە بە ژیریی دەستکرد دەفرۆشرێت. شێوازی بە کارهاتوو لە وێنەکەدا هاوشێوەی کارەکانی هونەرمەند ڕێمبرانت ڤان ڕاین، نیگارکێشی هۆڵەندیی سەدی ١٧ەیە.\nلە بەرهەمهێنانی ئەم وێنەیەدا لە تۆڕی دژبەرانەی بەرهەمهێن کەڵک وەرگیراوە، کە وەک یەکێک لە دە تەکنۆلۆژیی پێشەنگی ساڵی ٢٠١٨ ناوزەد کراوە. لەو سیستمەدا سەرەتا بەرهەمهێنەرێک هەوڵ دەدات وێنەکە بەرهەم بهێنێت و جیاکەرەوەیەک دەستنیشانی دەکات کە ئەو وێنەیە چەندە لە وێنەی ڕاستەقینەی مرۆڤ نزیکە.\nهەروەک لێرەدا دەبینن وێنەکە تا ڕادەیەک شێواوی پێوە دیارە، ئەوەش بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە کە هێشتا توانایی جیاکەرەوەی ژیریی دەستکرد لە چاوی مرۆڤ کەمترە و ناتوانێت بەو وردبینییە بە بەرهەمهێنەرەکە بڵێت کە دەبێت وێنەکە باشتر بکات.\nسەبارەت بە مافی خاوەندارێتیی ئەم وێنەیە پرسیار دێتە ئاراوە. خاوەنی ئەو وێنەیە کێیە؟ ئەو ماشینەی کە وێنەکەی کێشاوە یان ئەو کەسەی کە ئەلگۆریتمەکە کۆمپیوتەرییەکەی دروست کردووە؟\nبۆ زانیاریی زیاتر لەسەر چۆنیەتیی کارکردنی ئەم تەکنۆلۆژییە دەتوانن ژمارەی ٥ و ٦ی گۆڤاری زانستیی هۆژین بخوێننەوە.


ئەو سەرکردەیەی لەسەرەتای راپەڕینەوە لە خەمی ئەمڕۆدابوو\n11:01 - 08/03/2021\n(30) ساڵ بەسەر راپەڕینی ئازاری ساڵی (1991) تێدەپەرێت، زۆرینەی بەشداربوانی ئەو رووداوە مێژوویە و نەوەکانی دواتریش؛ کۆکن لەسەر ئەوەی حزبە فەرمان ڕەواکان و دەسەڵاتدارانیان نەیانهێشت تەواوی خواستەکانی خەڵکی راپەڕیوی کوردستان بە دیبێت نەوشیروان مستەفا وەک ئەندازیاری سەرەکی ڕاپەڕین، بە ماوەیەکی کەم لە دوای راپەڕین ئەم تێڕوانینەی لادروست بوو، کە ئامانجی دەسەڵاتدارەکان و حزبە فەرمان ڕەوانکان دامەزراندنی سیستمێکی حوکمڕانی دادپەروەر و ڕەشید نیە بۆ گەلی کوردستان کە تێیدا بەمافەکانی بگات، بەڵکو دەیانەوێت لەڕێگەی ڕاپەرینی خەڵکی کوردستانەوە حوکمی خۆیان بسەپێنن و دەست بەسەر خێر و بێری نیشتماندابگرن.\nنەوشیروان مستەفا بەر لەهەموو کەس درکی بەم مەترسیە کردبوو، هەر ئەوکاتیش بە راشکاوی لەبارەی داهاتووی هەرێمی کوردستان هۆشداریدا.\nلەو بارودۆخەدا کە هەرێمی کوردستان بەرەو پاشاگەردانی هەنگاوی دەنا، لەبری راستەڕێکردنەوەی حوکمڕانی؛ بەرپرسە حزبیەکان سەرقاڵی تاڵانکردنی دامەزراوەکانی حکومەت و فرۆشتنی کەلوپەکانی بوون بە وڵاتانی دراوسێ، دەگمەن بوون ئەوکەسانەی کە لەخەمی سەرپێخستنەوەی پڕۆسەی ئیدارەدانی دەوڵەت و پێشکەشکردنی نمونەیەکی جوانی حوکمڕانی کوردی و دیموکراتیزەکردنی ئەم هەرێمە بوون، کردار و گوفتارەکانی دەیسلەمێنن کە نەوشیروان مستەفا رێبەرایەتی ئەو کەسایەتیە دەگمەنانەی دەکرد کە خواستیان بوو دیموکراسی راستەقینە و حوکمرانیەکی تەندروست بچەسپێنن.\nنەوشیروان مستەفا وەک ئەندازیار و سەرکردەی سەربازی مەیدانی ڕاپەرین تەنها خەونی گۆرینی دەسەڵاتی بەعس نەبوو بۆ دەسەڵاتێکی کوردی، ئامانجی سەرەکی و ستراتیژی نەوشیروان مستەفا ئەوەبوو ڕاپەڕین بکاتە هۆکاڕێک بۆ دامەزراندنی حکومەتێکی تەکنۆکرات و دەوڵەتێک کە مافی هاوڵاتیی بوون تێیدا پارێزراو بێت، بەڵام هاوسەنگ کردنی هاوکێشە سیاسیەکانی ئەوکاتەی هەرێم و بە پیرۆزکردنی حزب و پاراستنی بەرژوەندییەکانی لەگەڵ ئەو هەوڵە لۆژیکیەدا یەکی نەدەگرتەوە، سەر ئەنجام حکومەت لەسەربنەمای پشکپشکێنە بەبێ لەبەرچاوگرتنی بنەمای تەکنۆکراتی پێکهێنرا، حکومەتێک کە گەرای گەندەڵی تێدا دانرا و هەرێمی کوردستانی بەرە و شەڕێکی ناوخۆی خوێناوی ئاراستە کرد.\nنەوشیروان مستەفا وەک سەرکردەیەکی واقیع بین و چاکسازی خواز تاکۆتایی تەمەنی دەستبەرداری فەراهەمکردنی ژیانێکی باشتر بۆ نەوە یەک لەدوای یەکەکان نەبوو، سەرەڕای هەموو گوسپەکانی بەردەمی بەو پەری ئیرادەوە تا دوا چرکەی ژیانی بۆ ئامانجەکانی ڕاپەرین کە خۆی نەخشەی کێشابوو بەردەوام بوو، ئەو دەیویست راپەرین بکرێتە وێستگەی بشترکردنی ژیانی خەڵک نەک ئامرازێک بۆ موزایەدە، وەک ئەوەی زۆرێک لە بەرپرسە حزبیەکان بە درێژایی (30) ساڵی رابردوو کردویانە، راپەڕین وەک فەزڵ و چاکەی خۆیان بەنەوەکانی دوای راپەرین دەفرۆشنەوە.\nتەمەنی راپەرین (30) ساڵی تەواو کرد، بەڵام شێوازی حوکمرانی هەرێم پێچەوانەی خەونی خەڵکی راپەڕیوە، ئەوەی کە هاتوەتەدی ئەو هۆشداریانەیە کە لە ساڵی (1992) نەوشیروان مستەفا لەبارەی ئایندەی هەرێمەوە دای.\nبە بەراوردکردنێکی ئاسایی لەنێوان پەیام و هۆشدارییەکانی ئەوسەردەمەی نەوشیروان مستەفا لەگەڵ واقیعی ئێستای کوردستان، دەگەینە ئەو راستیەی ئەگەر ئەو سەردەمە کار لەسەر هۆشداریەکانی بکرایە ئێستا هەرێمی کوردستان خاوەنی حکومەتێکی خزمەتگوزار و هەرێمێکی خاوەنی سەروەری بوو، دەسەڵاتەکان لەیەکتر جیاکرابونەوە، یاسا سەروەر و دەسەڵاتی دادوەری سەربەخۆبوو، هەرێمی کوردستان خاوەنی سوپایەکی نیشتیمانی بوو، گەندەڵی و ناشەفافی نەدەبونە بەشێکی دانەبڕاو لەسیستمی حوکمڕانی.\nنرخى زێڕ دابەزی\nچوارچێوەى هەماهەنگى و رەوتى سەدر لەسەر چەند خاڵێک رێککەوتن\nلە هەولێر کەسێک ویستویەتى بچێتە ناو یەکێک لە فەرمانگەکانى حکومەت و لەلایەن پاسەوانەکانەوە کوژرا\nوێنە؛ لە روداوێکى هاتوچۆدا پێنج خوێندکارى زانکۆ بونە قوربانى


شیخ سدیق/ لەکەرکووکەوە\nدوو ساڵ لەمەوبەر لە ڕێککەوتی 28/3/2017 لەلایەن ئەنجوومەنی پارێزگای کەرکووک، لەسەر داوای دکتۆر نەجمەدین کەریم پارێزگاری ئەوکاتی کەرکووک بریاردرا کە ئاڵای کوردستان لەسەر سەرجەم دامودەزگاکانی حکوومەت هەڵبکرێت. بە هەڵکردنی ئاڵای کوردستان جادەی عێراقی و جادەی عەرەبی و تورکمانی خرۆشا، ناڕەزایەتییەکی زۆری لێکەوتەوە، تەنانەت حکوومەتی عێراق هاتە دەنگ و ڕەتی کردەوە.\nڕاستە ئاڵای کوردستان بۆ هەموومان بە بایەخە و گرنگی خۆی هەیە، لە سایەی ئەو ئاڵایەدا بە هەزاران تێکۆشەر و قارەمانی گەلەکەمان لە سەنگەری بەرگریدا شەهید بوون.\nبەڵام لە ڕاستیدا بە باشی ئەو بڕیارە هەڵنەسەنگێنرا بوو، هیچ بەهایەکیان بۆ کاردانەوە دانەنابوو، یان بە گرنگ سەیریان نەکردبوو، ئەو کاتە کورد لە کەرکووک خاوەنی دەسەڵات و هێز بوو، پارێزگای کەرکووک بە شێوەیەکی گشتی لە ژێر دەسەڵاتی هێزی پێشمەرگە بوو، هەڵکردنی ئاڵا کیشەی نەبوو، سەرجەم سەنگەرەکانی پێشمەرگە و بارەگا حزبییەکان ماڵان و کۆڵان و گەڕەگ بەشێکی زۆر لە بەڕێوەبەرایەتییەکان ئاڵای کوردستانیان لەسەر بوو، بە هەڵکردنی ئەم ئاڵایە دوژمنانی میلەتەکەمان کەوتنە پیلانگێڕی دژ بە دەسەڵاتی هێزە کوردستانییەکان.\nئەوکات ئێمە وەک کۆمیتەی پارێزگای کەرکووکی حزبی شیوعی کوردستان گوتمان کەرکووک کێشەی هەڵکردنی ئاڵای نییە. بە بە فەرمی کردنی ئاڵا کەرکووک تێک دەچێت، کاریگەری لەسەر باری کۆمەڵایەتی دروست دەکات. لەگەڵ ئەوە نەبووین کە بکرێتە بریار و دنیای عەرەبی و تورکمانی بوروژێنین.\n• کاردانەوەکانیش لە دوای 1ی ئۆکتۆبەرەوە ئاڵای کوردستان قەدەغەیە، هیچ هێز و لایەنێکی سیاسی بە فەرمی ناتوانێت ئاڵا هەڵبکات. جگە لە بۆنە نیشتمانییەکاندا، ڕێگە دەدرێین بۆ ماوەی دوو کاتژمێر ئاڵا بکەینە ملمان یان بە دەستەوە بگرین. تەنانەت بۆتە هۆکاری ئەوەی سەرۆکی ئەنجوومەن بە وەکالەت ڕێبوار تاڵەبانی نەتوانێ بگەڕێتەوە شاری کەرکووک.


عێراق بە تەواوی كەوتووەتە دەستی سوپای پاسدارانی ئێران\nدوای ئەوەی هەرێمی كوردستان ریفراندۆمی سەربەخۆیی بەڕێوە برد، هێزەكانی پێشمەرگە و هێزەكانی عێراق رووبەڕووی یەكتر بوونەوە. رۆژی دووشەم ئەنجوومەنی ئاسایشی هەرێمی كوردستان بە فەرمی رای گەیاند كە هێزەكانی سوپای عێراق و حەشدی شەعبی كە لە لایەن ئێرانەوە پشتیوانییان لێ دەكرێت، هاتوونەتە كەركووك.\nحەمدی مەلیك لێكۆڵەری پرسی رۆژهەڵاتی ناوەراست لە بەریتانیا لەبارەی رۆڵی ئێران لە هێرشكردنە سەر كەركووك بۆ "رادیۆ فەردا" دەڵێ، "پێ دەچێت رۆڵی قاسم سلێمانی فەرماندەی سوپای قودسی ئێران لەو رووداوە زۆر گرنگ بێت، چونكە ئاشكرایە یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان لە كەركووك و دەوروبەری ئەم شارە دەستێكی باڵای هەبووە و هەندێك لە باڵەكانی نێو یەكێتی لە ئێرانەوە زۆر نزیك بوون و بە گشتی راپۆرتەكان و دەرەنجامەكانی ئەو رووداوە دەری دەخات كە ئەو لایەنانە بەتەواوی لەگەڵ ئێران لە هاوئاهەنگیدا بوون و ئێران رۆڵی سەرەكی لەو هێرشەدا بینیوە."\nلە لایەكی ترەوە پەرویز رەحیم مامۆستای زانكۆی سەڵاحەدین دەڵێت ئێران هەر لە سەرەتاوە بۆ تێكدانی ریفراندۆم هەوڵێكی زۆری دا. جگەلەمە ریفراندۆم رێیەكی یاسایی و دیموكراتیك و باشترین رێ بوو بۆ دانوستان و هەر حزبێكیش واز لە ئەنجامەكانی ریفراندۆم بهێنێت ئەوا بە واتای خۆكوشتن هەژمار دەكرێت.\nپێویستە بگوترێت لە ٢٥ی ئەیلوولی ئەمساڵ لە هەریمی كوردستان و ناوچە كوردستانییەكان ریفراندۆمی سەربەخۆیی بەڕێوە چوو كە نزیكەی ٩٣%ی بەشداربووان دەنگیان بە سەربەخۆیی دا و ریفراندۆمەكە سەركەوتنێكی گەورەی بەدەست هێنا. هەر دوای ریفراندۆمەكە حكوومەتی عێراق ئەنجامەكەی رەت كردەوە و بە نایاسایی هەژماری كرد.\nسەركردایەتی سیاسیی كورد داوای لە بەغدا كرد بە گفتوگۆ و دانوستان كێشەكان چارەسەر بكرێن، بەڵام بەغدا بەمە رازی نەبوو و لە ١٦ی تشرینی یەكەم دەستی بە لەشكركێشی بۆ سەر هەرێمی كوردستان كرد.\nحەمدی مەلیك شرۆڤەكاری پرسی رۆژهەڵاتی نێوەراست لە بەریتانیا دەڵێت، قاسم سلێمانی فەرماندەی سوپای قودسی ئێرانی گوشارێكی زۆری خستە سەر بەشێك لە رێبەرانی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان و لەگەڵ رەوتێكی نێو یەكێتیی نیشتمانی كاری كرد بۆ ئەوەی ریفراندۆم لەبار بەرێت و دوای ریفراندۆمیش دیسان هاوئاهەنگی لەگەڵ كرد و ئەنجامەكەی ئەوەیە كە عێراقی ئێستە بە تەواوی لە دەستی سوپای قودسی پاسدارانی ئێراندایە.\nئەو باس لە داواكارییەكانی عێراق دەكات و دەڵێت، گەورەترین ئامانجی عێراق ئەوە بووە رێگری لەوە بكات پارتی دیموكراتی كوردستان دەستی بە سەرچاوەكانی دارایی رابگات و بەم شێوەیە رێگری لە دروستبوونی دەوڵەتی كوردی بگرن، چونكە دەزانن دەوڵەت بە واتای ئابووری سەربەخۆ دێت و ئەگەر ئابووریش نەبێت ئەوا دەوڵەتیش دروست نابێت.\nبە درێژایی مێژوو كەركووك كوردستانی بووە و كوردیش هەمیشە چاوی لەو شارە بووە. جگەلەمە كەركووك دەوڵەمەندە بە نەوت و سەرچاوەی سروشتی و ئێرانیش باش دەزانێت ئەگەر كورد بەسەر ئەم شارەدا زاڵ بێت، ئەوا لە دەوڵەتی كوردی نزیكتر دەكەوێتەوە.\nپەرویز رەحیم باس لە ناكۆكییەكان و شەڕ لە كەركووك دەكات و دەڵێت، ئەگەر درێژە بكێشێت، ئەوا ئاگری ئەو شەڕە هەموو ناوچەكە دەگرێتەوە. بە گوتەی ئەو مامۆستایەی زانكۆ "ئەگەر دەرگەكانی گفتوگۆ دابخرێن، ئەوا كوردیش بێكار دانانیشێت و سەیری دۆخەكە بكات، دۆخی عێراق لەوە ئاڵۆزترە چاوەڕوان دەكرا، چونكە كێشەكە تەنیا لە نێوان كورد و حكوومەتی ناوەندیدا نییە، بەڵكو كێشەیەكی قووڵ لە نێوان عەرەبی سوننە و شیعەشدا هەیە و هاوكات كۆمەڵێك هاوكێشەی جیۆپۆلیتیك و جیوستراتیجی ناوخۆیی و دەرەكی هەیە و هەموو ئەو هاوكێشانەش بە یەكەوە گرێ دراون و لەوانەیە هاوسەنگی هێزەكان تێك بدات."\nئەمەریكا داوای لە سەرجەم لایەنەكان كردووە هێز و توانای خۆیان بۆ لەناوبردنی داعش بەكار بهێنن و لە هەر جۆرە رووبەڕووبوونەوەیەك و ئاڵۆزییەك خۆیان بەدوور بگرن، چونكە چ هێزەكانی عێراق و چ پێشمەرگە لە لایەن ئەمەریكاوە یارمەتی دراون و چەكیشیان پێ دراوە.\nئێستە كورد لە بەردەم مەترسییەكی گەورەدایە و هەریەك لە وڵاتانی دراوسێ لە هەوڵدان سەرجەم دەستكەوتەكانی كورد لەبار بەرن و كورد بۆ دۆخی دەیان ساڵ لەمەوبەر بگەڕێننەوە.\nسەركردایەتی سیاسی كورد رێزیان لە داواكاری كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی كردووە و هەوڵیان داوە تا بۆیان دەكرێت دان بە خۆیاندا بگرن رێگری لە شەڕ بگرن، بەڵام پێویستە كۆمەڵگەی نێودەوڵەتیش بەرامبەر بە پێشێلكارییەكانی حكوومەتی عێراق و دەستێوەردانی ئێران لە كاروباری كوردستان و لەشكركێشی سوپای پاسداران چیتر بێدەنگ نەبێت و هەڵوێستێكی بۆ ئەم دۆخە هەبێت.


مانچستەر سیتی هەوڵی گواستنەوەی یەکێک لە یاریزانە پشتگوێخراوەکانی زێدان دەدات – تۆڕی میدیایی خەڵک\n2020/03/26 - 11:00 PM\nسەرچاوە ئینگلیزییەکان ئاماژەیان بە خواستی یانەی مانچستەر سیتی بۆ گواستنەوەی یەکێک لە یاریزانە ناودارەکانی یانەی ڕیاڵ مەدرید کردووە.\nتۆڕی “تریبڵ فوتباڵ”ی ئینگلیزی ئاشکرای کردووە، کە پیپ گواردیۆلای ڕاهێنەری یانەی مانچستەر سیتی ئامادەکاری بۆ وەرزی داهاتوو دەکات، بۆ ئەو مەبەستەش داوای گواستنەوەی جەیمس ڕۆدریگێزی کۆڵۆمبی لە ئیدارەی سیتیزن کردووە.\nبەپێی زانیارییەکانی سەرچاوەی ناوبراو، فەیلەسوفە ئیسپانییەکە سەرسامە بەتوانا هونەرییەکانی خامێس و دەیەوێت لە وەرزی داهاتوو وەک یاریزانێکی کاریگەر لەپێکهاتەکانیدا بەگەڕیبخات.\nگواردیۆلا دەیەوێت سود لە شکستی پەیوەندییەکانی نێوان خامێس و زێدان وەربگرێت، چونکە لەم وەرزەدا ڕاهێنەرە فەرەنسیەکە بەهیچ شێوەیەک پشتی بە کۆڵۆمبییە ناودارەکە نەبەستووە و ئەویش بەدوای یانەیەکی تردا دەگەڕێت تا چانسی یاریکردنی زیاتر وەربگرێت.\nلە هاوینی ٢٠٢٠ بۆندی داڤید سیلڤای ئەستێرەی هێڵی ناوەندی یانەی مانچستەر سیتی کۆتایی دێت و یاریزانەکە بڕیاریداوە ئینگلتەرا بەجێبهێڵیت.\nگواردیۆلا و بەڕێوەبەرانی یانەی مان سیتی پێیان وایە جەیمس ڕۆدریگێز کە لەلایەن زێدانەوە پشتگوێخراوە باشترین شوێنگرەوەیە و لەحاڵی بەردەوامبوونی لە یاریکردن دەتوانێت ترۆپکی تواناکانی بگەڕێنێتەوە.


کە بۆ یەکەمجار نەوشیروان مستەفام بینی ئەو کاتە بوو کە لەناو یەکێتی بەرپرسیارێتی هەبوو. ئێوارەیەکیان تێلم بۆ کرد و کاتێکمان دانا لە ماڵەکەی خۆی بۆ یەکتر بینینمان و وتی "وا وەرە کە کاتمان زۆر هەبێت پێکەوە دانیشین". ئەوە یەکەم جار بوو بیبینم. لە کاتی دانیشتنەکەشمان دیدارێکی ڤیدیۆیم لەگەڵیدا سەبارەت بە تراژیدیای ئەنفال ئەنجامدا.لەو کاتەدا سەلاح ڕەشیدی کۆنە وەزیری ئەنفال لای ئەو ئەژیا. من لەسەر سەلاح ڕەشید هەڵوێستم لە ئەڵمانیاوە خراپ بوو چونکە بە کەسێکی بێتواناو گەندەڵ و خۆپەرستم ئەبینی. نوێنەرایەتی حکومەتی...\nد. سالار باسیرە: خوێندنه‌وه‌یه‌كی كورت بۆ كتێبه‌كه‌ی د. هه‌ژار مه‌عروف ڕه‌نجی فه‌رهاده‌كان\n به‌نده‌و د. هه‌ژار مه‌عروف له هه‌شتاكانه‌وه ئاشناین به یه‌ك به‌لام كاتێك به‌ته‌واوی له كاره‌كته‌رو جیهانبینی ئه‌م مرۆڤه تێگه‌یشتم كە كتیبی بیره‌وه‌ریه‌كانیم (ڕه‌نجی فه‌رهاده‌كان) خوێنده‌وه. . ئه‌م مرۆڤه هه‌ر له قۆناغی هه‌رزه‌كاریه‌وه هوشیاری خۆی دروست ئه‌كات و به قۆناغه جیاوازه‌كانی ژیانی...\nد. سالار باسیرە: كه‌مێك له مێژووی ژیانم و چیرۆكی خوێندنم\nله پۆلی دووی سه‌ره‌تایی به هۆی نه‌خۆشیه‌وه سه‌ركه‌وتو نه‌بووم. له پۆلی شه‌شی سه‌ره‌تایش سه‌ركه‌وتو نه‌بووم و دوباره‌م كرده‌وه‌و هه‌ر له‌و ته‌مه‌نه‌وه خرابوومه به‌ر ئیش و ڕۆڵی كه‌سێكی له ته‌مه‌نی خۆم گه‌وره‌ترم ده‌بینیی. له پۆلی یه‌ك و دووی ناوه‌ندییش (7 و 8) له ناوه‌ندی شۆڕش / سلێمانی بوومه...\nد. سالار باسیرە: سیستەمی سیاسی تەقلیدی و کۆمەلگەی دواکەوتو / هەرێمی کوردستان وەک نمونە\nناوەڕۆک•\tسیستەمی سیاسی و دامەزراوەکانی•\tسیستەمی سیاسی و کۆمەلگەی تەقلیدی•\tدەسەلات و سیستەمی سیاسی نەگۆڕ نیە •\tسیستەمی سیاسی و سیستەمی کۆمەلایەتی•\tهەر کۆمەلگەیەک تایبەتمەندی خۆی هەیە•\tکۆمەلگە پێویستی بە رێکخستن هەیە•\tسیستەمی سیاسی هەرێمی کوردستان•\tبۆ پڕۆسەی بەمۆدێرن کردن دەرکەوتەیەکی قۆناغی...\nد. سالار باسیرە: سیسته‌می سیاسی و كۆمه‌لگه‌ی ته‌قلیدی\nخه‌سله‌تی كۆمه‌لگای ته‌قلیدی بریتیه له‌كرده‌وه ته‌قلیدیه كۆمه‌لایه‌تیه‌كان. واتا ئه‌و كرده‌وانه‌ی كه له‌سه‌ر بنه‌مای ئه‌قل ومه‌نتق دانه‌مه‌زراوه، به‌لكو له‌سه‌ر بنه‌مای ئه‌و كرده‌وانه‌ی كه‌سه‌رده‌مانێك كاری پێكراوه‌و جێگیربوه‌و به میرات ماوه‌ته‌وه وه‌ك شتێكی ته‌قلیدی. یه‌كێك له‌خه‌سله‌ته‌كانی...\nد. سالار باسیرە: شۆڕش یان رێفۆرم\nبەرەیەکی نوێی سیاسی لە باشوری کوردستانلە ماوەی دروستبوونی هەرێمی کوردستانەوە ژمارەیەکی ئەوەندە بەرچاو لە رێکخراو و حیزبی سیاسی دروستبووە بەشێکیان حیزبی سێبەرو بەشێکیان حیزبی بەشداربوو لە دەسەلات و بەشێکیش ئۆپۆزیسیۆن بەلام تا ئێستە بێکاریگەر لەسەر گۆڕەپانە سیاسیەکە. لەبەر ڕۆشنایی ئەزمون و واقیع...\nد. سالار باسیرە: گرنگیی بایکۆت کردنی هەلبژاردنەکەی هەرێم لە چیدایە؟\n1)\tداخستنی دەرگای پەڕلەمان لە لایەن بارزانیەوەو وتەکانی بەرپرسی کارگێری مەکتەبی سیاسی یەکێتی لە کەنالی پارتیەوە "ئەگەر یەک کورسییش بهێنن دەسەلات تەسلیم ناکەن ..." پەیامێکی ڕوون و ئاشکرایە کە ئەوە جیهانبینی تەواوی دەسەلاتەکەیەو دەستاودەست کردنی دەسەلات قبول ناکەن و بە میکانیزمی ئیرهاب و هێز دەبێت...\nد. سالار باسیرە: چگونە بارزانیها در گمرگ برایم خلیل مرا مسموم کردند؟\nهنگامی کە نادانان، دانایان راترۆر میکنند!:( قسمت ١)هنگام جنگ داخلی نامەای کوتاه دربارەی حزب بارزانیهاو خود بارزانی نوشتم،دراین نامە با اوردن چند مدرک بود کە ٣ بارتجدید چاپ شد.دران هنگام کسان هوادار بارزانی در کشور المان با نوشتن ١٠صفحە جوابم دادند!همچون گذشتە با زبان ناسزاوفحش وحرفاهایە رکیک وبی معنا...\nد. سالار باسیرە: (گالتەجاریی ناوی حیزب و فکری سیاسی لای پ.د.ک)\nپارتی کە لە سالی 1946ەوە دروستبوە ناوی خۆی چەندین جار گۆڕیوە بێ هیچ هۆیەکی تیاچوون. پارتی کە لە دایک بوو پێی دەوترا (پارتی دیموکراتی کوردی لە عێراق). لە سەردەمی حوکمی مەلیکدا بە خۆی دەووت پارتێکی مارکسی لینینیە. دوای گەڕانەوەی مەلا مستەفای بارزانی لە یەکێتی سۆڤیەت بۆ عێراق ، پەیڕەو و پڕۆگرامی خۆی گۆڕی...\nد. سالار باسیرە: ئۆجەلان لە دیدی منەوە\nپ1/ بۆچی دوای ده‌ستگیرکردنی عه‌بدولا ئۆجالان شۆرشه‌که‌ی گه‌شه‌ی کردووه و به‌ره‌وه گه‌شه‌ی گرنکتر ده‌روات نه‌ک بچووک بوونه‌وه ؟وەلام/عەبدولا ئۆجەلان بۆ گەلی کورد بە تایبەت بۆ باکور و رۆژئاوای کوردستان ئەو سەرکردە شۆرشگیرەیە کە خاوەن ریبازو فکریکی سیاسیشە. زۆرێک هەن وا بیریان دەکردەوە کە دوای دەستگیر...\nد. سالار باسیرە: حەمەی حاجی محمود بوو لیسی شمیتی ڕۆژنامەنوسی ئەلمانیی تیرۆر کرد\nبەرامبەر 35 هەزار دۆلاری ڕژێمی سەدام حسێن ، حەمەی حاجی محمود لە 3/4/1994 ڕۆژنامەنوسی ئینتەرناسیۆنالیست و دۆستێکی بەوەفاو خەمخۆری گەلی کورد ، بە ڕەگەز ئەڵمانی ، لیسی شمیت لە نزیک عەربەت تیرۆر کرد. لیسی کورتەی ناوی (ئێلیزابێت Elisabeth Schmidt) ە، و بە ناوی (میلێنا ئێرگن) یشەوە بابەتی دەنوسی. کاک...\nد. سالار باسیرە: لە کارگەیەک تیۆری زیدە باییەکەی مارکسم سەلماند\n(سیستەمی سەرمایەداری و مافی کرێکار)ناوەڕۆک• کارگەی ریتال ڤیرک• بارودۆخی ئابوریی کرێکارەکان• کریی کاری کرێکار• جیاوازی نیوان کۆیلە و کرێکار• کرێکار لە دوو لایەنەوە سەربەستە • شمەک (البضاعة) • مەرجە گرنگەکانی بەرهەمهینانی شمەکی سادە• بەراوردی نیوان هەردوو بەرهەمی شمەکی سادە و بەرهەمی شمەکی سەرمایەدارییکارگەی...\nد. سالار باسیرە: هەڵبژاردنی پەڕلەمان دەسەڵاتی هەرێم ناگۆڕێت، تەنیا بە شۆڕشێكی ڕادیكال نەبێت\nپێشەكی28 ساڵ ئەزمون و تاقیكردنەوەی سیاسی هەرێمی كوردستان گەنجینەیەكە بۆ تێگەیشتن لەوەی ئەو دەسەڵاتەی كۆنتڕۆڵی سەرجەم جومگەكانی وڵات دەكات نە بەو شێوە هەڵبژاردنە گالتەجاری و دیموكراسیی و ساختەیە دەگۆڕێت، نە بەم جۆرە پەڕلەمانە كارتۆنییەش. ئەوەی لەو ڕاستیە تێنەگەیشتبێت، دەبەنگێكی سیاسییە، یان تاوانبارە...\nد. سالار باسیرە: جەنگی سوریاو ڕۆل و سیاسەتی ئیقلیمی و نێودەوڵەتی\n(خوێندنەوەیەکی سیاسی و ئابوری)ناوەڕۆکتەوەری یەکەم1)\tجەنگ درێژەپێدانی سیاسەتە بە شێوەیەکی تر2)\tکورتەیەک دەربارەی سوریا3)\tسەرەتای دروستبوونی ناکۆکی و جەنگی سوریاتەوەری دوەم1) سیاسەتی ئێران لە سوریا2) سیاسەتی تورکیا لە سوریا3) ئەمریکا ، ڕوسیاو تورکیا لە جەنگی سوریادا4) ڕۆلی کورد لە کوردستانی سوریا5) سوریاو...