تۆڕی گەردوونيي، دیدێكی قورئانیی زانستییانه\nئەم توێژینه‌وه‌یه، تێڕوانینێكی زانستیی نوێ له‌باره‌ی واتای ئایەتی پیرۆزی: (وَالسَّما‌ء ذاتِ الْحُبُك)ه‌وه....\nئەم توێژینه‌وه‌یه، تێڕوانینێكی زانستیی نوێ له‌باره‌ی واتای ئایەتی پیرۆزی: (وَالسَّما‌ء ذاتِ الْحُبُك)ه‌وه(1)دەخاتەڕوو، كە بەم دواییە زانایان لە ڕێی بەكارهێنانی كۆمپیوتەرە زەبەلاحەكانەوە (سووپەر كۆمپیوتەر Super Computer) بەدەستیان هێناوە.\nلە سۆنگەی ئەم توێژینەوەیەی، كە زانایان ئەنجامیانداوە دەبینین هەردەم "ڕاستییە زانستییەكان" لەگەڵ قورئانی پیرۆزدا هاوشانن، كە ئەمەش شایەتییه‌كی ڕوون و ئاشكرایە لەباره‌ی ئه‌و ڕاستییه‌ی، قورئان لە لایەن بەدیهێنەری گەردوونەوە هاتووە، جگە لە ڕووەكانی تری ئیعجاز كە پێشتر لە قورئاندا ئاشكرا بوون، لە ڕووی گەردوونی و زانستیشەوە كتێبێكی پڕ لە ئیعجازی گەردوونیی نوێیە. ئەمەش وەڵامدانەوەی زانستییانەیە بۆ ئەو كەسانەی، كە بێ بەكارهێنانی پێوەر و تەرازووەكانی زانست‌وژیری وبێ خۆ دەربازكردن لەو بڕیارە پێشوەختانه‌ی زۆربەیان ئەنجامی چاولێكەریی و خۆماندوو نەكردنە له بەدەستهێنانی زانیارییەكاندا، هه‌روه‌ها نایانەوێت مل بۆ ڕاستییەكان نەویبكەن.\nهەنگاوەكانی توێژینه‌وه‌كه‌ش ، یەكەم جار بریتییە لە سەردانی زانایانی تەفسیری قورئان و زانایانی زمان بۆ لێكدانەوەی وشەی (الحُبُك) و زانینی واتاكەی. ئه‌نجا دەڕۆینە لای زانایانی گەردوونناسی هاوچەرخ، تاكو بزانین نوێترین دۆزینەوەی زانستیی  لەمبارەیەوە چی دەڵێت. دوای ئەم هەنگاوانە ڕووی ئیعجازی زانستییمان لەم ئایەتە پیرۆزەدا بۆ ڕووندەبێتەوە و هەموو مرۆڤێكی ڕێزگر لە لۆژیك و ژیری و دوور لە ڕەوشی نكوولی و ملنەدان، یەقین و دڵنیایی پتر دادەمەزرێت، بەوەی كە خاوەنی قورئان هەر ئەو كەسەیە، كە گەردوونی بەدیهێناوە.\nبا لە پێشدا بزانین هاوەڵانی پێغەمبەر )صلى الله عليه وسلم) و شوێنكەوتووانیان چۆن لەم ئایەتە گەیشتوون و تەفسیرنووسانی پێشین چۆن لێكیانداوەتەوە؟\n"ئیمامی قورتوبی" لە تەفسیرەكەیدا بۆ وشەی (الحُبُك) دەڵێت: ئیبن عەباس و قەتادە و موجاهید بە واتای: (بەدیهێنانی ڕێك و جوان) لێكیان داوەتەوە. "عیكریمە"ش وتوویەتی: (نابینیت، ئەگەر جۆڵا بە باشی پۆشاك بچنێت لەبارەیەوە دەوترێت:(حبك الثوبَ يحبكه حبكاً) واتە: باشی چنیوە؟)(2).\n"ئیبن كەسیر"یش لە چەند زانایاكی پێشینەوە دەگێڕێتەوە، كە لە تەفسیری ئایەتەكەدا وتوویانە: (كاتێك "با" بەسەر لم و دەغڵودان و ئاودا هەڵدەكات شەپۆل و هەوراز و نشێوی تێدا دروست دەبێت و ڕیڕێ تانوپۆی تێدا پەیدادەبێت، "الحُبُك" بریتییە لەوە). پاشان دەڵێت: حەسەنی بەسری لەبارەی "ذات الحُبُك"ەوە وتوویەتی: (واتە: بە ئەستێرەكان چنراون)( 3).\n"زەمەخشەری"ش لە تەفسیرەكەیدا،جگە لەو واتایانەی پیشوو، ئەم واتایەشی زیاد كردووە، كە: (حُبُكُ الشَّعر: واتە شوێنەواری بەرزی و نزمی وڕیڕێبوونى قژ)(4). (واتە دوای شانە كردن).\nدەتوانین لەم تەفسیرانەوە ئاماژەیەك لەم ئایەتەدا بۆ (چنین،تانوپۆ، توندوتۆڵی، ڕیڕێبوون) بە دەستبهێنین و لە ناوەندی وتەكەی "حەسەنی بەسری"شەوە تێبگەین، كە تاڵەكانی تۆڕی ئەو چنینە، ئەستێرەكانن.\nلای زانایانی زمان:\n"ئیبن مەنزوور" لە فەرهەنگی "لسان العرب"دا سەبارەت بە واتای ئایەتی [ وَالسَّماءِ ذاتِ الْحُبُك ] پێی وایە زانایانی زمان دەڵێن: (بەو ئاسمانەی، كە ڕێگا جوان و باشەكانی تێدایە)(5).\nفەرهەنگی "القاموس المحیط"یش ئەم واتایەمان دەداتی: (الحبك: بریتییە لە توندوتۆڵكردن وجوانكاریی ئاسەواری سنعەت لە پۆشاكدا)(6).\nفەرهەنگی (المعجم الوسیط)یش دەڵێ: (كە گوترا: حبك الشئ حبكاً، واتە: ئەو شتەی توندوتۆڵ كردووە، كە گوترا: حبك الثوب، واتە: پۆشاكەكەی باش چنی. كە گوترا: حبك الحبل، واتە: گوریسەكەی قایم ڕستووە. كە گوترا: حبك العقدة، واتە: گرێكەی قایم لێداوە)( 7).\nئەم واتایانە بەڵگەن لەسەر ئەوەی، كە زانایانی زمان واتای ئەم وشەیە دەبەستنەوە بە (چنینی پۆشاك و توندوتۆڵكردنی) یه‌وه، لە "چەند تاڵە دەزوویەك" دەدوێن، كە بە "چەند گرێیەكی تۆكمه و قایم ڕێسرابن و پەیوەستكرابن".\nئا لێرەدا پرسیارێك سەرهەڵدەدات، ئایا لە دۆزینەوە زانستییەكانی زانایاندا شتێكی ئەوتۆ هەیە، كە ئاماژە بۆ تۆڕێكی چنراوی ڕاستەقینە لە ئاسماندا بكات ؟\nدەبا ئێستا سەرنج لە نوێترین دۆزینەوەی زانستیی لەمەڕ پێكهاتە و شێوەی گەردوون بدەین، ئنجا بیربكەینەوە لە یەكاویەكبوونی ئەوەی، كە چواردە سەدە پێش ئێستا قورئانی پیرۆز فەرموویەتی و ئەوەش، كە زانایانی ئەمڕۆ بە بینینی یەقینانه، دەیبینن.\nقۆناغەكانی پەرەسەندنی زانیاریی مرۆڤ لەمەڕ گەردوونناسی:\nزانایانی "گەردوونناسی" پەرەسەندنی زانیارییەكانی مرۆڤ سەبارەت بە "گەردوون" بۆ سێ چەرخ و سەردەم دابەشدەكەن:\nیەكەم: لە سەردەمی "ئەرستۆ" وە (8) دەستپێدەكات، كە بۆ ماوەی سەدان ساڵ بیرۆكەی وەستانی زەوی و سووڕانی هەسارە و ئەستێرەكان بە دەوریدا، بەردەوام بوو.\nدووهەم: لە "كۆپەرنیكۆس"ەوە( 9) دەســتپێدەكات، كە سەلماندی زەوی وەستاو نییە، بەڵكو بە دەوری خۆردا دەخولێتەوە.\nسێهەم: ماوەی سەد ساڵێكە لە گەڵ ئەنیشتایندا(10) سەریهەڵدا، كە چەمكێكی نوێی بە (كات و شوێن و وزە و مادە و كێش) بەخشی(11).\nلە سەرەتای سەدەی بیستەمدا زانایان دڵنیا بوون لەوەی، كە زۆربەی ئەو ئەستێرانەی لە شەوێكی ساماڵدا دەیانبینین سەر بە گەلەستێرەكەی خۆمانن (گەلەستێرەی ڕێی كاكێشان) و ناویان نا: دوورگەی گەردوونی یاخود گەلەسەتێرە (المجرة Galaxy). گریمانی ئەوەشیان دانا كە جگە لەو، گەلەستێرەی تریش هەبن.\nدوای ئەوە، گەردونناسان تێبینیی شتێكی وەك پەڵە هەور و تەمومژیان لە دەرەوەی گەلەستێرەكەمان كرد و ناوی (سەدیم Nebulae)یان لەو پەڵە هەورانە نا. لە ساڵانی بیستی سەدەی پێشوودا زانای ئەمرێكی (هابڵ Hubble) ڕوونیكردەوە، كە ئەم سەدیمانە چەند گەلەستێرەیەكی ترن، وەكو گەلەستێرەكەی خۆمان وان. پاشان ئەم زانایە بۆی دەركەوت، كە ئەو گەلەستێرانە بە چەندین خێرایی لە رادەبەدەر لە ئێمە دوور دەكەونەوە.\nپاشان زانیاریی مرۆڤ سەبارەت بە گەردوون پەرەی سەند و، چەند دە ساڵێك پێش ئێستا زانایان دەستیان دایە لێكۆڵینەوە لە دروستبوون و پێكهاتنی گەردوون. ئنجا لە هەشتاكانی سەدەی پێشوودا لە ئاستێكی جیهانیدا بایەخدان بە لێكۆڵینەوە لە پەیدابوونی گەردوون و چۆنێتیی پێكهاتنی ئەستێرە و گەلەستێرەكان دەستی پێكرد(12).\nزانایان بۆیان دەركەوت، كە گەلەستێرەكان بە ئەندازەیەكی یەكجار زۆر و گەورە لە گەردووندا بڵاون و ژمارەیانيان بە سەدان بلیۆن گەلەستێرە خەمڵاند, ژمارەی ئەستێرەكانی هەر گەلەستێرەیەكیشیان بە سەدان بلیۆنی تر ئەستێرە مەزەندە كرد( 13). ئیتر كەوتنە پرسیاركردن لەباری ئەوەی كە: ئایا شێوەی گەردوون چۆنە، ئه‌گەر لە دەرەوەی گەردوونەوە بۆی بڕوانین؟ ئایا گەلەستێرەكان و گاز و تەپوتۆزی گەردوونی چۆن چۆنی لە بۆشایی نێوان ئەستێرەكاندا دابەشبوون؟ ئایا هیچ سیستەمێك هەیە ئەم دابەشبوونە به‌ڕێوه‌به‌رێت ؟\nوەڵامدانەوەی ئەم پرسیارانە پێویستی بە دیزاین و دروستكردنی كۆمپیوتەرێكی زەبەلاح هه‌بوو، كە بتوانێت بە كرداری (هاوشێوەكاری) وێنەی بچووككراوەی گەردوونی ڕاستەقینە بكێشێت. ئیتر زانایان سەرجەم زانیارییە پێویستەكانیان دا بەم كۆمپیوتەرە مەزنە، تاكو كارەكەی ئەنجام بدات. ئامانجیشیان لەم پڕۆسەیە بەدەستهێنانی هەرچی زانیاریی وردترە لەبارەی\nدابەشبوونی گەلەستێرەكان لە گەردووندا.\nلە پێشدا پێوستە هەندێك زانیاریمان لەباره‌ی ئه‌م ئامێرە نوێیە و هەندێك لە تایبەتمەندییەكانی هه‌بێت، تاكو لە قورسی و گرنگی و مەزنیی دۆزینەوەكە تێبگەین:\nساڵی 2000زدا كۆمپانیای (IBM) كومپیوتەری زەبەلاح (Super Computer)ی بە جۆرێكی پێشكەوتوو بەرهەمهێنا، بەمەبەستی بەكارهێنانی لە پڕۆسەكانی هاوشێوەكردن (المحاكاة Simulation)دا. خێرایی ئامێرەكە لە تەنها یەك چركەدا ئەنجامدانی زیاتر لە دوازدە تریلیۆن كرداری بیركارییانەیە و قورساییەكەی زیاتر لە سەد هەزار كیلۆ گرامە و 1.2 میگاوات وزەی كارەبای پێویستە ، قەوارەكەشی جێی دوو یاریگای تێنس دەگرێت و ڕامەكەشی یەك ملیۆن ملیۆن بایتە!\nبەڕێوەبەری كۆمپانیای (IBM)ی بەرهەمهێنی ئامێرەكە دەڵێت: ئەو كردارانەی، كە ئەم ئامێرە لە تەنها یەك چركەدا ڕایدەپەڕێنێت، مرۆڤ ئه‌گەر بە ئامێری كۆمپیوتەری ئاسایی ئەنجامیان بدات پێویستی بە دە ملیۆن ساڵ دەبێت( 14)!\nئه‌نجا – خوێنەری بەڕێزم! – سەرنج لە گەورەیی و خێرایی نائاسایی ئەم ئامێرە و ئەو تەكنیكە باڵایە بدە، كە تیایدا ڕەچاو كراوە. خۆ ئەگەر ئامێرێكی لەم جۆرە نەبێت هەرگیز لە توانادا نابێت وێنەیەكی بچووككراوەی گەردوون بە دەست بهێنرێت.\nئەو زانیارییانەی بەو كۆمپیوتەرە دران لەوانە بوون، كە تا ئێستا سەبارەت بە فرانبوونی گەردوون و ڕەوشی ئەستێرەكان و تەپوتۆزی گەردوونی بەدەستهاتوون، بە نیازی\nبەدەستهێنانی وێنەیەكی هاوشێوەی گەردوون لە فراوانبوونەكەیدا و دەستنیشانكردنی ئەو ڕێگایانەی، كە ئەستێرەكان و گەلەستێرەكان دەیگرنەبەر.\nپڕۆفیسۆر (Carlos Frenk)( 15) لە زانكۆی دورهامی بریتانیا و بەڕێوەبەری ئەم بەرنامەیە دەڵێت( 16):\n"It is the biggest thing we have ever done," It is probably the biggest thing ever in computational physics. For the first time we have a replica Universe which looks just like the real one. So we can now for the first time begin to experiment with the Universe".\nواتە: "ئەمە گەورەترین شتە، كە تا ئێستا بە ئەنجاممان گەیاندووە، لەوانەشە لە فیزیای كۆمپیوتەریدا بە گەورەترین دەستكەوت دابنرێت. ئێمە ئێستا بۆ یەكەم جار نوسخەیەكی گەردوونمان وەك خۆی لە بەردەستدایە، كە بە وێنەی گەردوونی ڕاستەقینە لە پێش چاودا دەردەكەوێت. هەر لەبەر ئەوەشە بۆ یەكەم جار دەتوانین دەست بە تاقیكردنەوەكانمان لەسەر گەردوون بكەین" .\nئەمەش ڕوونكردنەوەیەكی ڕاشكاوانەیە لە لایەن زاناو دۆزەرەوەیەكی گەورەوە، كە ئێستا بۆ یەكەم جارە لە مێژوودا زانایان دەتوانن چەند ڕاستییەكی یەقینی سەبارەت بە شكڵ و شێوەی گەردوون و دابەشبوونی گەلەستێرەكانی بخه‌نه‌ڕوو.\nئەو وێنەیەی كە سووپەر كۆمپیوتەر بۆ گەردوونی كێشابوو، تا ڕادەیەكی زۆر لە تۆڕی جاڵجاڵۆكە دەچێت. بۆیە زانایان زاراوەی (تۆڕی گەردوون)یان بۆ دانا، چونكە دەركەوت كە هەموو یەكێك لە تاڵە دەزووەكانی ئەم تۆڕە لە هەزاران گەلەستێرە پێكهاتووە و ئەم گەلەستێرانەش بە شێوەیەكی یەكجار توندوتۆڵ ڕیزكراون. واتە تانوپۆیەكی تەواو تۆكمه و قایمە، لەبەر ئەوە، زانای ناوبراو لە بارەیەوە دەڵێت( 17):\n" these collections of thousands of very bright galaxies very tightly packed together."\nواتە: "ئەم كۆمەڵانەی كە لە هەزاران گەلەستێرەی یەكجار گەش و بریسكاوە پێكهاتوون، زۆر بە توندوتۆڵی و ڕێكی ڕیز كراون".\nزاراوەی: (تۆڕی گەردوون) زاراوەیەكی زۆر نوێیە. زانایان بە نیازی گوزارشت لە پێكهاتەی گەردوون بەكاریان هێناوە، چونكە بینییان گەلەستێرەكان لەسەر چەند تاڵە دەزوویەكی باریك ڕیزكراون. جا ئەگەر بە پێوەرە گەردوونییەكان سەرنج لە هەر یه‌كێك ئەو تاڵە دەزووە گەردونییانە بدەین، دەبینین یەكجار باریكە. خۆ ئەگەر بزانین تەنها یەك ئەستێرە بۆ ماوەی چەند چركەیەكی ڕووناكی لە بۆشاییدا بڵاو دەبێتەوە، ئەوا تاڵە دەزووە گەردوونییەكە بۆ چەندین بلیۆن ساڵی ڕووناكی درێژ دەبێتەوە( 18). بۆ نموونە گەر بمانەوێ‌ت یەكێك لەو تاڵە دەزووە گەردوونییانە بچووكبكەینەوە هەتا تیرەكەی دەگاتە یەك ملیمەتر، ئەوا درێژییەكەی سەدان هەزار مەتر دەردەچێت! ئیتر بۆ خۆت سەرنج لە باریكیی ئەم تاڵە دەزووە گەردوونییە بدە، كە چەندە باریك و چەندەش درێژە! لەگەڵا ئەوەشدا تابڵێیت توندوتۆڵە و بە چەند یاسایەكی گەردوونیی مەزنەوە بەستراوە ( 19).\nجا ئایا ئەمە نابێتە بەڵگە لەسەر مەزنیی بەدیهێنەری تاڵەكانی ئەم تۆڕە و وردیی سنعەت و كارەكانی؟ لەوانەیە لەمەوە تێبگەین، كە بۆچی خوای گەورە لە قورئانەكەیدا سوێندی پێ خواردووە.\nزانایانی ئەمڕۆ هیچ گومانێكیان لە بوونی ئەم تۆڕە نییە. بەڵكو ئێستا لە چۆنێتیی چنین و تەنینی ئەم تۆڕە و لەم تاڵە دەزووە مەزنە گەردوونییانە دەكۆڵنەوە.\nسەیرترین و نامۆترین دیاردە لەم بوارەدا ئەوەیە، كە ئێستا گەردوونناسان هەمان زاراوەی قورئان لە توێژینەوەكانیاندا بەكاردەهێنن! ئەوەتا بەم دواییانە توێژینەوەیەك لە لایەن چەند گەورە توێژەرێكی خۆرئاواوە دەرچووە تیایدا پرسیار و لێكۆڵینەوە لەو چۆنێتییە دەكەن كە بەهۆیەوە تاڵەكان لە تۆڕی تانوپۆی گەردووندا چنراون!! دەبینین وشەی: (Weave)( 20) بەكار دەهێنن، كە لە واتای (الحُبُك)دایە!\nئایا لەبەر چی لە سەدەی بیستو یەكەمدا زانایان هەمان وشە و زاراوەی قورئان بەكاردەهێنن؟ دیارە ئەوان هەرچەندە توێژینەوە و لێكۆڵینەوە ئەنجامبدەن و چەندەش ڕاستیی زانستی بدۆزنەوە لە ئاكامدا هه‌رده‌بێت بۆ كتێبی هەموو ڕاستییەكان كە قورئانی پیرۆزە بگەڕێنەوە، چونكە ئەو خوایەی كە گەردوونی بەدیهێناوە هەر ئەویش قورئانی ناردووە و گەردوون و بەدیهاتووانی ناو گەردوونی وەك چۆنە وەها باسكردووە.\nوردیی ئەو وشانەی، كە قورئان بەكاریهێناون:\nسەیر لەوەدایە ئێستا زانایان لە چەند ڕێگایەك دەدوێن لەناو ئاسماندا! چونكە كاتێك دەڕواننە ئەو وێنانەی بەهۆی سوپەركۆمپیوتەرەوە ئامادە كراون و تێبینی دەكەن وەكو چەند ڕێگایەك وان بەرەو شارێكی گەورە، بۆیە زانایان دەقاودەق دەڵێن( 21):\n"Such structures look like highways converging onto a large city, but with the important difference that clusters feeding filaments are organized in threedimensional space".\nواتە: "هەندێك لەو بینا و پێكهاتە گەردوونییانە بە وێنەی ئەو ڕێگا خێرایانە دەردەكەون، كە لە شارێكی گەورەدا بە یەكدەگەنەوە. لەگەڵ جیاوازییەكی گرنگدا، كە بریتییە لەوەی ئەو كۆمەڵە گەلەستێرانەی لەسەر تاڵەكان دانراون لە بۆشاییەكی سێ دووريدا (بُعد) ڕێكخراون".\nله‌به‌رئه‌وه‌ی ئەو تاڵانە لەسەر تۆڕێكی سێ دووريي دانراون ئەوا بوونی چەند تۆڕێكی جیاجیا بە هەموو ئاراستەكاندا دەگەیەنێت. قورئانی پیرۆز بە وشەی داڕێژراوی كۆ(جمع) گوزارشتی لەم ڕاستییە كردووە و فەرموویەتی: (الحُبُك)، بە شێوە داڕشتنی تاك نەیفەرمووه: (حبیكة). دیارە ئەمەش بەڵگەیە لەسەر وردیی بەكارهێنانی وشەكان لە قورئانی پیرۆزدا!\nزانایانی ئەمڕۆ بەردەوام كار بۆ دۆزینەوەی ئەو هێزی كێشە لە ڕادەبەدەرانە دەكەن، كە تاڵەكانی ئەم تۆڕەیان به‌یه‌كه‌وه گرێ‌داوە و كۆنترۆڵیان كردووە. هەروەك لە چەند پردێك دەدوێن كە بە هێزێكی كێشی لە رادەبەدەر ئەم تاڵانەی بە یەكەوەبەستووە. ئەمەش جەختە لەسەر ئەوەی، كە زانایانی ئەمڕۆ دەزانن ئەم تۆڕە گەلـێك توندوتۆڵ و قایمە.\nكاتێك سەر لە قورئانی پیرۆز دەدەینەوە دەبینین نەیفەرمووە: (ذات النسج) یان (ذات الخیوط) چونكە چنین دەگونجێت قایمبێت و دەشگونجێت پچڕ پچڕ بێت. تاڵەكانیش هەندێك جار تۆكمە و توندوتۆڵ و هەندێك جاری تریش لاوازن. بەڵام وشەی (الحُبُك) چەند سیفەتێكی تێدا كۆبووەتەوە، گرنگترینیان ئەوەیە، كە ئەم وشەیە ئاماژە دەكات بۆ:\n1 – بوونی چەند تانوپۆ و چنینێك.\n3 – بوونی سیستەمێك لەم تاڵانەدا. چونكە هەر كاتێك جۆڵا پۆشاكێك دەچنێت ئەوا سیستەمێكی دیاریكراو بۆ چنینی تاڵەكان دەگرێتەبەر. هەر ئەو سیستەمەیە كە چنینەكە توندوتۆڵ و قایم ڕادەگرێت، دەنا پچڕ پچڕ و لاواز دەردەچێت.\nهەموو ئەم واتایانەش وشەی: (الحُبُك) لە خۆیدا كۆی كردوونەتەوە. ئەمەش یەكێكی ترە لە ئیعجازەكانی قورئان، كە وشەی ورد و پڕ لە واتامان بۆ گوزارشت لەم ڕاستییەكە پێ دەبەخشێت، هه‌روه‌ها بواریش بە كراوەیی دەخاتە سەرپشت بۆ مرۆڤ هەتا بە درێژایی ڕۆژگارەكان سەرگەرمی گەڕان و پشكنین و دۆزینەوە بن و زاراوەكانیان بە پێی پێویست بگۆڕن. بەڵام كاتێك لە كۆتایی و ئاكامی ڕەنج و تەقالایاندا دەگەنە ڕاستییە دڵنیایی بەخشەكان دەبینن بە ڕوونی لە قورئانی پیرۆزدا ئەو ڕاستییە وتراوە!جا ئایا هیچ زانست و كتێبێك هەیە لەم قورئانە مەزنتر بێت؟!\nبە چەند بەڵگەیەكی جۆراوجۆر سەلماوە، كە ماددەیەكی تاریك هەیە بەسەر گەردووندا زاڵە. ئەم ماددەیە هێشتا نەبینراوە و نازانرێت چییە. بەڵام زانایان دەڵێن: هەموو ئەوانەی كە تا ئێستا دەیانبینین 4%ی قەوارەی گەردوونە، ئەوی تری بە ڕێژەی 22% ماددەیەكی تاریكە و بە ڕێژەی 74%یش وزەیەكی تاریكە. ئەوەی جێی سەرسووڕمانی زانایان بوو بریتی بوو لەوەی كە بۆیان دەركەوت ماددە نەبینراوەكەش بە چنینێكی توندوتۆڵ دابەشبووە و هەر ئەو ماددە تاریكەشە، كە بەهۆی چەند پردێكی گەردونییەوە گەلەستێرەكان پێكەوە پەیوەستدەكات، تەنانەت ئەم پردانەش چەند تاڵێكن لەو تۆڕە( 22).\nزانایان جەختدەكەنەوە، كە تاڵەكانی ئەم تۆڕەیان بینیوە:\nهەندێك خوێنەری بەڕێز باسی (ئیعجازی زانستی)ی بەلاوە پەسەند نییە، بە بیانووی ئەوەی كە زانستی مرۆڤ چەند گریمانه‌یه‌كه هەردەم لەگەڵ بەرەوپێشچوونی زانیارییەكانی مرۆڤدا ئەویش گۆڕانی بەسەردا دێت، بەڵام قورئان حەقیقەتێكی نەگۆڕە.\nدەڵێین: ئیعجاز لەسەر گریمانه‌كان بنیاتنانرێت، بەڵكو كاتێك زانست لەو بابەتەدا دەگاتە ئەو ئاستەی كە لە گریمانه‌و تیۆر دەردەچێت و دەبێت بە "ڕاستییەكی زانستی"، ئەو كاتە ئیعجازەكە دەردەكەوێت. جا ئێمە دەپرسین ئایا دەگونجێت زانایان لە داهاتوودا "ڕاستی"یەك بدۆزنەوە كە پێچەوانەی "ڕاستی"یەك بێت ئەمڕۆ دۆزراوەتەوە؟ ڕاستی هەر ڕاستییە و ناگۆڕێت، گۆڕان لە گریمانه‌و تیۆره‌كاندا دەبێت.\nدەتوانین بڵێین: چەند ڕاستییەكی زانستی هەیە مرۆڤ دەیانبینێت و بە بێگومانی هەستیان\nپێدەكات، وەك: راستیی بوونی گەلەستێرەكان و ڕاستیی ئەوەی كە زەوی شێوەی گۆی هەیە و ڕاستیی بوونی خۆر و مانگ. خۆ ئەمانەش هەموو مرۆڤێك دەتوانێت بیانبینێت، بەڵام سةبارةت بة تیۆرییه‌كانی كۆتایی گەردوون و تەمەنی گەردوون، زانایان نەیانتوانیوە جەختی لـێبكەنەوە.\nهه‌روه‌ها هیچ گومان لەوەشدا نییە، كە گەلەستێرەكان لەم گەردوونەدا بە سیستەمێكی توندوتۆڵ و بنیاتنانێكی چەشنی چنینی تۆڕ دانراون. كە ئەمەش هەموو زانایان دانی پێدادەنێن و كەس نكوولیی لـێناكات. لەوانەیە توێژینەوەكانی ئایندە ڕوونكردنەوەی زیاتر سەبارەت بەم تۆڕە گەردوونییە بە دەستەوەبدەن، بەڵام هەرگیز ناگونجێت ئەوە دەربكەوێت، كە گەردوون بە هەڕەمەكی دابەشبووە و هیچ سیستەمێك نییە ڕێكیبخات، چونكە ئەنجامەكەی داڕمانی گەردوون دەبێت.\nجا له‌به‌رئه‌وه‌ی "ڕاستی"یە زانستییەكە لەگەڵ قورئانی پیرۆزدا یەكاویەك دەرچوو، ئەوا هەرگیز ناگونجێت زانایان لە داهاتوودا شتێكی پێچەوانەی ئەم دەقە پیرۆزە بدۆزنەوە. بەڵام دەگونجێت شتی نوێ لەم تۆڕەدا بدۆزنەوە، وەك ئەوەی كە وێنەیەكی باشتریان لـێ‌دەست بكەوێت، یان بە شێوەیەكی تێر و تەسەلتر و ڕوونتر بیبینن.\nكەواتە هەروەك دەبینین و دەزانین زەوی شێوەی گۆی هەیە, بە هەمان جۆر زانایان بە چاوی خۆیان دەبینن، كە چەندین تاڵە گەلەستێرە بە وێنەی تۆڕێك لە ناوەندی سیستەمێكی توندوتۆڵدا پێكەوە پەیوەستن و ت ئەم دیمەنەش وەهمێك بێت دوور لە ڕاستی.\nزانایانی ئەمڕۆ چەند "ڕێگا" و "پرد"ێك دەبینن، كە ئەم تاڵانە بە توندوتۆڵی و قایمی پێكەوە گرێدەدەن. یەكێك لەو زانایانە دكتۆر "بول میلەر"ە كە جەختدەكاتەوە لەسەر بوونی چەند ڕێگایەك ئەستێرەكانی لەسەر دەڕۆن و بەیەكدەگەنەوە تاكو گەلەستێرەكان پێكبهێنن. هەروەك لە: چەند تاڵێك (Filaments) و چەند گرێیەك (Nodes) و تۆڕ (web)( 23) دەدوێت. جا ئایا وشەی (الحُبُك) هەموو ئەم واتایانە لەخۆ ناگرێت؟\nئەم زانایە (بول میلەر)( 24) كە یەكێكە لە گەورە زانایانی گەردوونناسی بە جەختكردن لەسەر بینینی ئەو تۆڕە دەڵێت:\nواتە: "ئێمە گومانمان لەوەدا نییە، كە بۆ یەكەم جار تاڵێكی بچووكی گەردوونی دەبینین لە گەردووونی سەرەتادا".\nسەرنجبدە كە چۆن وشەی: (دەبینین) بەكاردەهێنێت بۆ ئەوەی دەریببڕێت كە بە ڕاستی تاڵەكانی تۆڕی گەردوون دەبینن. جەخت لەوەش دەكات، كە بۆ یەكەم جارە مرۆڤ تاڵەكانی ئەم تۆڕە ده‌بینێت.\nپوختەی ئه‌و زانیاریانه‌ی پێشوو:\nهەر لە سەرتای نازڵبوونی قورئانەوە تا ئێستا بە درێژایی ڕۆژگار چەندین تەفسیر و لێكدانەوە بۆ ئەم ئایەتە كراوە و لەگەڵ ئەوەشدا هیچ ناسازییەك لە تێگەیشتنیدا پەیدانەبووە. دەبینین لە تەفسیریدا وتراوە كە ئاسمان: بەدیهاتنێكی جوانی هەیە.. بینایەكی توندوتوۆڵە.. چەند ڕێگایەكی تێدایە.. گەلـێك ئەستێرەی هەن دەیڕازێننەوە.. تانوپۆیەكی هەیە كە بە تۆكمە و قایمی چنراوە. هەموو ئەم تەفسیرانەش ڕاست و دروستن. یەكێك لە مەزنییەكانی ئەم وشەیەی قورئان لەوەدایە كە سەرجەمی ئەم واتایانەی لەخۆدا كۆكردووەتەوە. كاتێكيش زانستی نوێ هاتە كایەوە و پەردەی لەسەر گەلـێك نهێنیی گەردون لادا، دەركەوت كە هەموو ئەم واتایانە ڕاستن و دۆزینەوە و ڕاستییە زانستییەكان لەگەڵ قورئانی پیرۆزدا كە سەرانسەر ڕاستییە، یەكاویەكن.\nپوختەی ئەو دەرەنجامانەی، كە زانایانی گەردوونناسی پێی گەیشتن بریتیيە لەوەی: گەردوون پڕە لە ماددەیەكی تاریك.. چەند تالێكی یەكجار باریكیش ئەم تاریكاییە دەبڕن و لە چەند شوێنێك و لە شێوەی چەند گرێیەكدا بە یەكدەگەنەوە.. شێوەی ئەو تاڵانەش وەكو تانوپۆی چنین وایە.. زۆر بە وردی و تۆكمەییش ئەم تاڵانە چنراون و پێكەوە گرێدراون.\nئەو دیمەنەی كە ئێستا زانایان دەیبینن، هەمان شتە كە قورئانی پیرۆز بەوپەڕی وردی و بە چەند وشەیەكی كەم پێش چواردە سەدە لێیدواوە و وەسفی كردووە.\nئەنجامەكانی ئەم توێژینه‌وه‌یه و ڕووی ئیعجاز:\n1 - لایەنێكی جوانی و مەزنیی ئیعجازی ئەم ئایەتە لەوەدایە، كە وێڕای ئەو واتایانەی بە درێژایی ڕۆژگارەكان لێی وەرگیراون، كەچی هیچ گرفتێك لە تێگەیشتنیدا نابینرێت. لە ناوەندی تەفسیری ئایەتەكەوە ئەوە بە دەستدێت، كە دەقی قورئان واتاكانی ڕوون و ئاشكران, ئەوەتا هەر لە دێر زەمانەوە خەڵكی لەم ئایەتە وا تێگەیشتوون كە ئاسمان چنینێكی توندوتۆڵی هەیە وبێ ئەوەی تانوپۆی ئەو چنینەش ببینن باوەڕیان پێی بووە. خەڵكانی هەر سەردەم و ڕۆژگارێك بە ئەندازەی زانیارییەكانی سەردەمی خۆیان لێی تێگەشتوون و ئێمەش بە ئەندازەی زانیارییەكانی سەردەمی خۆمان لێی تێدەگەین. لەوانەیە سبەینێ زانست وردەكاریی نوێتر لەم تۆڕە گەردوونییەدا بدۆزێتەوە و خەڵكی ئەو كاتە بە شێوەیەكی فراوانتر لەم ئایەتە بگەن. كە ئەمەش جۆرێكە لە جۆرەكانی ئیعجازی قورئان. كە بریتییە لەوەی: (قورئان گوفتاری خوای گەورەیە ئاراستەی هەموو توێژەكانی گشت كات و شوێنێكی كردووە)!\nهەروەك ئەم ئیعجازە ڕوونكردنەوەیەكی تر بەو وەسفەی قورئان دەبەخشێت، كە خوای گەورە لەبارەیەوە فەرموویەتی: (وَلَوْ كَانَ مِنْ عِندِ غَيْرِ اللهِ لَوَجَدُواْ فِيهِ اخْتِلاَفًا كَثِيرًا) (النسا‌ء:82)\n2 - وەك لەم باسەوە بۆماندەركەوت، مێژووی بەرەو پێشچوونی زانیارییەكانی مرۆڤ سەبارەت بە گەردوون و جەختكردنی زانایان، كە بۆ یەكەم جارە بەم تۆڕە گەردوونییە ئاشنا دەبن، بەڵگەیە لەسەر ئەوەی كە كاتی نازڵبوونی قورئان چەمكی تۆڕ و چنینی توندوتۆڵی گەردوون كەس نەیزانیوە. كەواتە تاكە لێكدانەوەی ڕاست و دروست بۆ لێدوانی قورئان لەو چنینە توندوتۆڵە لەو سەردەمەدا ئەوەیە، كە تەنها و تەنها بەدیهێنەری گەردوون خاوەن گوفتاری قورئانە، نەك كەسی تر. خۆیشی دەفەرموێت:\n[قُلْ أَنزَلَهُ الَّذِي يَعْلَمُ السِّرَّ فِي السَّمَوَات وَالأَرْضِ إِنَّهُ كَانَ غَفُوراً رَّحِيماً] (الفرقان:6).\n3 - ڕوونكردنەوەی ئەم موعجیزەیە هۆكارێكی كارایە بۆ بانگهێشتی ناموسڵمانان – به‌تایبه‌ت زانایانیان – بۆ تێڕامان لە قورئان و دڵنیابوونیان لەوەی، كە هەرگیز ناگونجێت ئەو قورئانەی كە پڕ لە موعجیزەی له‌مجۆره‌یه گوفتاری مرۆڤ بێت. چونكە دەبێت ئەم پرسیارە لە خۆیان بكەن كە: ئایا لەو سەردەمە دێرینەدا كێ دەیزانی گەردوون پێكهاتەیەكی توندوتۆڵی چەشنی تۆڕی هەیە. خۆ ئەگەر تەنها تۆسقاڵێك دادگەری و ویژدان بەكاربێنن ئەوا وەڵامەكەیان بە ڕوونی لەم ئایەتە پیرۆزەدا دەبیننەوە، كە دەفەرموێت:\n[ لكِنِ اللّهُ يَشْهَدُ بِمَا أَنزَلَ إِلَيْكَ أَنزَلَهُ بِعِلْمِهِ وَالْمَلآئِكَةُ يَشْهَدُونَ وَكَفَى بِاللّهِ شَهِيداً] (النسا‌ء: 166).\n4 - هەروەك لایەنێكی دیی جوانیی ئیعجاز لەم ئایەتەدا وردیی بەكارهێنانی زاراوەكانە و\_گەڕانەوەی زانایانە بۆ زاراوەكانی قورئان – بە خۆیان بزانن یان نەزانن – تاكو وەسف و لێكدانەوەكانیان بۆ دیاردە گەردوونییەكان ورد و پڕاوپڕی مەبەست بێت! كەچی قورئان هەر لەگەڵ نازڵبوونیدا وردترین و گونجاوترین زاراوەی پێویستی بۆ داناون..\nئەمەش ڕوونیدەكاتەوە، كە هەروەك هەڵوێستی قورئان سەبارەت بە كتێبەكانی پێش خۆی لەوەدا دەردەكەوێت كە: هەڵەكانیان بۆ ڕاستدەكاتەوە و پشتی ڕاستییەكانیان دەگرێت و زاڵە بەسەریاندا، وەك خۆی دەفەرموێت: [وَأَنزَلْنَا إِلَيْكَ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ مُصَدِّقاً لِّمَا بَيْنَ يَدَيْهِ مِنَ الْكِتَابِ وَمُهَيْمِناً عَلَيْهِ] (المائدة:48) هەمان هەڵوێستیشی بەرامبەر زانستەكانی سەردەم هەیە؛ پشتی ڕاستییەكانیان دەگرێت و هەڵەكانیان بۆ ڕاست دەكاتەوە و پێشڕەویانە و بەسەریاندا زاڵە!\n5 – ئەو كەسەی سەرنج لە ئایەتی پیرۆزی [وَالسَّماءِ ذاتِ الْحُبُك] دەدات و پاشان بیر لەم وێنەیە دەكاتەوە، كە كۆمپیوتەر بۆ گەردوونی كێشاوە و بە ڕوونی ئەو تۆڕە توندوتۆڵە دەردەخات، یەكاویەك بوونی دەقەكەی قورئان لەگەڵ ئەوەی كە زانست دۆزیویەتەوە بە جوانی دەبینێت. ئەمەش بەڵگەیە لەسەر ئەوەی كە خاوەنی ئەم ئایەتە خاوەنی هەمان تانوپۆیە كە به‌دیهێناوه‌و فەرموویەتی: [صُنْعَ اللَّهِ الَّذِي أَتْقَنَ كُلَّ شَيْءٍ إِنَّهُ خَبِيرٌ بِمَا تَفْعَلُونَ] (النمل: 88).\nنووسەری ئەم باسە، جگە لە پەراوێزەكان، بیست و دوو سەرچاوەشی به‌كارهێناوە، كە باسەكەی لـێوەرگرتوون. لێرەدا بۆ نموونە ناوی یەكێك لە سەرچاوە گرنگەكانی دەنووسین. ئەگەر خوێنەری بەڕێز پێی خۆش بێت دەتوانێت لە نووسینە عەرەبییەكەدا لیستی سەرچاوەكان بخوێنیتەوە. ئەو سەرچاوەیەش ئەمەی خوارەوەیە:\n* ئەم وەرگێڕانە یەكێكە لە باسەكانی دوا كۆنگرەی جیهانیی ئیعجازی زانستی، لە لایەن ئەندازیار (عبدالدائم الكحیل)ەوە پێشكەش كراوە و، لەم سایت و لینكەدا بڵاو كراوەتەوە:\n* هەندێك شوێنی دووپاتكراوەم لـێ بواردووە و لە هەندێك شوێنی تردا – كە چەند جێگایەكی كەمن – زانیاری و چەمكی گونجاوترم داناوە، كە هەندێكیان لە دكتۆر(مەریوان ئەحمەد ڕەشید) پسپۆڕی ئەم بوارەم وەرگرتن و هەندێكی تریان پوختە و ئەنجامی بەدواداگەڕان و خوێندنەوەكانی خۆمن لەم بابەتەدا، كە لە چەند سایتێكی تۆِڕی ئینتەرنێت بڵاوكراونەتەوە.\n* هەندێك پەراوێزی پێویستم بۆ زیاد كردووە.\n( 6) فەرهەنگی (القاموس المحیط)ی فەیروزابادی. ل 259. بڵاوكراوەی (دار المعرفة) 2005.\n( 7) فەرهەنگی (المعجم الوسیط) . ل 153. بڵاوكراوەی (دار الدعوة) ئەستەمبووڵ 1989.\n( 8) فەیلەسووفێكی یۆنانی و قوتابیی "ئەفلاتون"ە. لە نێوان ساڵەكانی (384-322) پیش زاییندا ژیاوە: جگە لە بواری مێژووی فەلسەفە، لە مەنتیق و میتافیزیكدا جێ دەست و ناوی دیارە. بایەخی بە سەرجەم زانستەكان داوە و، هەموویانی لە ژێر چەتری فەلسەفەدا كۆ كردووەتەوە. (وەرگێڕ)\n( 9) ناوی (نیكۆڵاس كۆپەرنیكۆس)ە و، خەڵكی بۆلۆنیایە و، لە نیوان ساڵەكانی (1473-1543)ژیاوە. زانایەكی بواری گەردوونزانییە و پێی وابووە خۆر نەجووڵە و هەسارەكان بە دەوریدا دەسووڕێنەوە، زەویش جگە لەوەی كە وەك هەسارەكانی تر لە ساڵێكدا یەك جار بە دەوری خۆردا دەسووڕێتەوە، لە شەو و ڕۆژێكیشدا یەك جار بە دەوری تەوەرەی خۆیدا دەخولێتەوە. هەروەك لە گۆڕانی ئاراستەی جەمسەری خولانەوەی زەوی و دروست بوونی وەرزەكانیش دواوە. بیردۆزەكەی كاریگەرییەكی گرنگ و یەك لە دوای یەكی بەجێ هێشتووە لەسەر زانایانی دوای خۆی، وەك: گالیلۆ و دیسكارت و نیوتن. (وەرگێڕ)\n( 10) ئەلبێرت ئەنیشتاین: فیزیازانێكی ئیمانداری ئەڵمانی و دواتر ئەمریكییە و، لە نێوان ساڵەكانی (1879-1955)زدا ژیاوە. پەرەی بە تیۆری تایبەتی و گشتیی نیسبی داوە. ساڵی (1921)ز خەڵاتی نۆبڵی لە فیزیادا وەرگرتووە. (وەرگێڕ)\n( 11) Michael Rowan-Robinson, Cosmology, Oxford University Press, 1996\n( 12) David Wands, A brief history of cosmology, www-history.mcs.st-andrews.ac.uk, March 1997\n(13 )Our own Galaxy - the Milky Way, University of Cambridge,www.cam.ac.uk.\n(14 )BBC News Online, Supercomputer to simulate bomb tests, news.bbc.co.uk, 30 June, 2000.\n(15 )Carlos Frenk, Ogden professor of fundamental physics at the University of Durham, UK, and co-author on the Nature report.\n(16 )Tim Radford, A duplicate universe, trapped in a computer, www.guardian.co.uk, June 2,\n(17 )Biggest ever cosmos simulation, news.bbc.co.uk, 1 June, 2005.\n(18 )Heather Hasan, How Mathematical Models, Computer Simulations and Exploration Can BeUsed To Study The Universe,p134, The Rosen Publishing Group, 2005.\n( 19) Manolis Plionis, Spiros Cotsakis, Modern Theoretical and Observational Cosmology, Springer, 2002.\n(20 )J. Richard Bond*, Lev Kofman & Dmitry Pogosyan, How filaments of galaxies are woven\ninto the cosmic web, Nature 380, 603 - 606 ,18 April 1996.\n( 21)Gemini, Subaru & Keck, Discover large-scale funneling of matter onto a massive distant galaxy cluster, www.gemini.edu, 30 June 2004.\n( 22) Maggie McKee, Washington DC, Mini-galaxies may reveal dark matter stream, New Scientist, 12 January 2006\n( 23) Palle Mّller, Johan Fynbo, Bjarne Thomsen, A Glimpse of the Very Early Universal Web,\nEuropean Southern Observatory (www.eso.org), 18 May 2001.\n( 24) زانایەكی بواری گەردوونناسییە لە پەیمانگای فیزیای گەردوونی لە ئەڵمانیا. بۆ زانیاریی زیاتر و فراوانتر با سەیری ئەو بابەتە بكرێت كە ساڵی 2001 ئەم زانایە و هاوڕێیانی: (جۆن فیبۆ، لە هەمان ڕوانینگە) و (بارون تۆمسۆن، لە پەیمانگای فیزیا و گەردوونناسی – دانیمارك) بڵاویان كردووەتەوە، لەم سایت و لینكەی خوارەوە:


لێكۆڵینەوەیەك پەیوەندی نێوان خواردنی هێلكە و كۆلیسترۆڵ ئاشكرادەكات\n27/05/2019 1785 جار خوێندراوه‌ته‌وه\nئەنجامەكانی لێكۆڵینەوەیەكی نوێی فینلەندی ئەوەی ئاشكرا كردووە، كە هیچ پەیوەندییەك نییە لەنێوان خواردنی هێلكە سەرچاوەی سەرەكی كۆلیسترۆڵە و مەترسی ڕوودانی وەستانی مێشك لای پیاوان .\nزاناكانی زانكۆیەكی فینلەندی داتا ی تەندرووستی ١٩٥٠ پیاویان كۆكردۆتەوە كە تەمەنیان لەنێوان ٤٢ بۆ ٦٠ ساڵیدا بووە و بۆماوەی ٢١ ساڵ چاودێری تەندرووستیان كردوون ، دەركەوتووە كە لەو ماوەیەدا ٢١٧ حاڵەتی مێشك وەستان لەناویاندا ڕوویداوە .\nئەو كەسانە بەتێكرایی هەفتانە چوار هێلكە و نیویان خواردووە و رۆژانە ٤٠٨ میلیگرامیان كۆلیسترۆڵ وەرگرتووە .\nزاناكان سەرنجیانداوە، كە هیچ جیاوازییەك نەبووە لەنێوان ئەوانەی بەتێكڕایی هەفتانە دوو هێلكەیان خواردووە لەگەڵ ئەوانەی هەفتانە شەش هێلكەیان خواردووە ، هەروەك ئەوانەی رۆژانە ٣٣٣ میلیگرام كۆلیسترۆڵیان وەرگرتووە لەگەڵ ئەوانەی رۆژانە ٤٥٩ میلیگرامیان وەرگرتووە.\nجیركی فیرتانین پرۆفیسۆری یاریدەدەر لە زانكۆی رۆژهەڵاتی فینلەندا كە سەرپەرشتی توێژینەوەكەی كردووە دەڵێت " ئامۆژگاری كەس ناكەین كە هێلكە زۆر بخۆن كە سەرجاوەیەكی سەرەكییە بۆ كۆلیسترۆڵ ، بەڵام ئەو كەسانەی هیچ گرفتێكی نەخۆشییەكانی دڵ و بۆڕییەكانی خوێن و و نەخۆشیی شەكرەیان نییە هیج گرفتێك نییە ئەگەر رۆژانە هێلكەیەك بخۆن .


تورکیا هۆشداری دەداتە هاوڵاتیانی وڵاتەکەی – basknet.org\nوەزارەتی دەرەوەی تورکیا داوای لە ھاووڵاتییانی وڵاتەکەی کرد لە سەردانیکردنیان بۆ فەڕەنسا بە تایبەتی شاری پاریس و ئەو شارانەی کە خۆپیشاندانەکانی تیادا بەڕێوە دەچێت، رێوشوێنی پێویست بگرنەبەر.\nوەزارەتی دەرەوەی تورکیا، هۆشداری دایە ھاووڵاتییانی وڵاتەکەی لە گەشتکردن بۆ فەڕەنسا بەھۆی خۆپیشاندانەکانی ئەو وڵاتە.\nلە راگەیەندراوەکەی وەزارەتی دەرەوەی تورکیا پرسی خۆپیشاندانەکانی فەڕەنسا بەھۆی بەرزبوونەوەی نرخی سووتەمەنی وەبیرھێنراوەتەوە، راشگەیەنرا کە خۆپیشاندانەکانی سەر شەقام لەو وڵاتەدا بەردەوامە.\nبەم ھۆیەوە وەزارەتی دەرەوەی تورکیا داوای لە ھاووڵاتییانی وڵاتەکەی کرد لە سەردانیکردنیان بۆ فەڕەنسا بە تایبەتی شاری پاریس و ئەو شارانەی کە خۆپیشاندانەکانی تیادا بەڕێوە دەچێت، رێوشوێنی پێویست بگرنەبەر.\nپۆلیسی فەڕەنسا لەبارەی خۆپیشاندانی بزووتنەوەی ئێلەگ زەردەکان-ەوە لێدوانی نوێی داوە و لەوبارەیەوە رایگەیاندووە “٤١٢ کەس لەوانەی بە ھۆی خۆپیشاندانەکان و کەوتنەوەی توندوتیژییەکانی شەقامەکانی پایتەختەوە لێکۆڵینەوەیان لەگەڵ دەکرێت، ٣٧٨ کەسیان خراونەتە بەندینخانەوە”.\nسەرۆکی فەڕەنسا، ئیمانوێل ماکرۆن ئەمڕۆ دوو شەممە کۆبوونەوەیەکی لەناکاوی لەگەڵ سەرۆکوەزیرانی وڵاتەکەی، ئیدوارد فیلیپ و وەزیری ناوخۆ، کریستۆف کاستانییە کرد بە مەبەستی دۆزینەوەی رێگەکانی وەڵامدانەوەی ناڕەزایەتییەکان و ئەو توندوتیژییانەی لە ئەنجامی ئەوە کەوتنەوە بەتایبەت لە پاریسی پایتەخت.\nدوێنی ماکرۆن لە کۆنگرەیەکی رۆژنامەوانییدا لە بوینس ئایریس پایتەختی ئەرژەنتین و لە کۆتایی لووتکەی G-20 دا رایگەیاند، ئەوانەی بەرپرسن لە ئاژاوەگێڕییەکان لێکۆڵینەوەیان لەگەڵدا دەکرێت و گوتی: “خۆپیشاندەران ئاژاوەیان دەوێت و توندوتیژی قبووڵ ناکەین”.\nماکرۆن ھەروەھا بەشداربووانی خۆپیشاندانەکانی پاریسی بە”کۆمەڵێک گێرەشێوین کە ھیچ پەیوەندییەکان بە گوزارشتی ئاشتییانەوە نییە” ناوبرد.


ئەوروپا دەرگایەکی بەڕووی تورکیادا داخست\nئه‌وروپا گفتوگۆكانی به ئه‌ندامبونی توركیای له یه‌كێتیه‌كه‌ی راگرت\nئه‌وروپا گفتوگۆكانی به ئه‌ندامبونی توركیای له یه‌كێتیه‌كه‌ی راگرت\nپه‌رله‌مانی ئه‌وروپا بریارێكی په‌سه‌ندكرد بۆ راگرتنی گفتوگۆكانی به‌ئه‌ندامبوونی توركیا له یه‌كێتی ئه‌وروپا، هۆكاری سه‌ره‌كی بریاره‌كه‌ش بۆ بوونی پێشێلكاری گه‌وره له مافه‌كانی مرۆڤ و گه‌نده‌ڵی و سیستمی سه‌رۆكایه‌تی تورکیا گه‌راندوه‌ته‌وه.\nبریاره‌كه به ده‌نگی 370 ئه‌ندامی په‌رله‌مانی ئه‌وروپا په‌سه‌ندكراوه و 109 دژ و 143 ئه‌ندامیش ده‌نگیان پێ نه‌داوه، په‌رله‌مانی ئه‌وروپا كه له ستراسبۆرگ كۆبونه‌وه و رایگه‌یاند: "ئه‌وان زۆر نیگه‌رانن له‌و داتایانه‌ی ره‌وشی خراپی مافه‌كانی مرۆڤ و گه‌نده‌ڵی و هه‌روه‌ها خراپ بەکارهێنانی سیستمی سه‌رۆكایه‌تی له توركیا نیشانده‌ده‌ن''.\nپه‌رله‌مانی ئه‌وروپا راشیگه‌یاندووه: "ئێستا به‌شێوه‌یه‌كی فه‌رمی گفتوگۆكانی به‌ئه‌ندامبونی توركیا له یه‌كێتی ئه‌وروپا هه‌ڵده‌په‌سێردرێت"، بریاره‌كه‌ش ئاڕاسته‌ی ئه‌نجومه‌نی حكومه‌ته‌كانی ئه‌ندام له یه‌كێتیه‌كه ده‌كرێت.\nژماره‌یه‌ك له ئه‌ندامانی پارتی گە‌لی ئه‌وروپا داوایانكرد گفتوگۆكانی به‌ئه‌ندامبونی توركیا له یه‌كێتی ئه‌وروپا به‌شێوه‌یه‌كی هه‌میشه‌یی رابگیرێت، به‌ڵام ئه‌و داواكاریه له‌لایه‌ن زۆرینه‌ی ئه‌ندامانی په‌رله‌مانی ئه‌وروپا ره‌تركرایه‌وه.\nكاتی بێری، بریارده‌ری توركیا له په‌رله‌مانی ئه‌وروپا رایگه‌یاند: "توركیا گوێ نادات به داواكاریه دووباره‌كانی تایبه‌ت به رێزگرتنی مافه‌كانی مۆرڤ".\nراشیگه‌یاند: "پێمان وایه گفتوگۆكانی به‌ئه‌ندامبونی توركیا له یه‌كێتیه‌كه له هاوكاری دیموكراتی توركیانیه، له‌به‌ر ئه‌وه سه‌ركرده‌كانی ئه‌وروپا هه‌موو ئه‌و رێگایانه‌ی له‌به‌رده‌ستیانه بیگرنه‌به‌ر بۆ فشارخستنه‌سه‌ر حكومه‌تی توركیا''.\nگفتوگۆكانی به‌ئه‌ندامبونی توركیا له یه‌كێتی ئه‌وروپا ساڵی 2005 ده‌ستی پێكرد، به‌ڵام دواتر گفتوگۆكان راگیران به‌هۆی گرژبونی په‌یوه‌ندییه‌كانی برۆكسل و ئه‌نقه‌ره به‌تایبه‌ت دوای كوده‌تا شكستخواردووه‌كه‌ی توركیا له ساڵی 2016دا و هه‌ڵمه‌ته‌كانی ئه‌نقه‌ره له زیندانی كردنی كه‌سایه‌تیه‌كانی ئۆپۆزسیۆن و رۆژنامه‌نوسان.


بیروڕایەکى باو لەناو بەشێکى زۆر لە دانیشتوانى لیبیا بڵاوبووەتەوە لەبارەى ئەوەى شەڕى ناوخۆى ئەو وڵاتە کە بووەتە هۆى داخستنى فڕۆکەخانە و خاڵە سنورییەکان، یارمەتیدەرێکى گەورە بووە بۆ نەگواستنەوەى ڤایرۆسى کۆرۆنا بۆ وڵاتەکەیان لەکاتێکدا بەشى زۆرى وڵاتانى جیهانى گرتووەتەوە .\nتا ئێستا هیچ حاڵەتێکى توشبوون بەو ڤایرۆسە لە لیبیا تۆمارنەکراوە، بەپێی وتەى بنکەى نیشتیمانى بەرەنگاربوونەوەى نەخۆشییەکان، سەرەڕاى ئەوەى ڤایرۆسەکە لە سەرجەم وڵاتانى دراوسێی لیبیا بڵاوبوەتەوە.\nموئەیەد عیساوى گەنجێکى خوێندکارى زانکۆ لەکاتى سەیرکردنى یارییەکانى لوتکەى خولى تۆپى پێی ئیتاڵیا، لەناو یەکێک لە قاوەخانە قەرەباڵغەکانى تەرابلوس بە فرانس پرێسى وتووە “لە لیبیا هەموومان سەلامەتین، پایتەختەکەى ئێمە لەرووى سەربازییەوە گەمارۆدراوە و زۆربەى خاڵە سنوری و فڕۆکەخانەکان داخراون، بۆیە ناترسین لە گواستنەوەى ڤایرۆسى کۆرۆنا”.\nلاى خۆیەوە، زیا عەبدولکەریم پزیشکى دان پێیوایە، مامەڵەکردنى خەڵک بەو شێوەیە لەگەڵ کۆرۆنا سودى هەیە بۆ کەمکردنەوەى ترس لەسەر توشبوونیان بە ڤایرۆسەکە.\nوتیشى، “بەڵام نەبوونى ترسی ماناى ئەوە نییە رێکارەکانى خۆپارێزى نەگیرێتە بەر لەرێگەى گەشتنەکردن و دورکەوتنەوە لە گردبوونەوە”.\nسەنتەرى نیشتیمانى بەرەنگاربوونەوەى نەخۆشییەکان کە سەنتەرێکى حکومییە لە لیبیا رێوشوێنەکانى خۆپارێزى گرتووەتە بەر بۆ بەرەنگاربوونەوەى هەر حاڵەتێکى چاوەڕوانکراو.\nبەدرەدین نەجار بەرێوەبەرى سەنتەرەکە دەڵێت “هیچ حاڵەتێکى توشبوون بە کۆرۆنا تۆمارنەکراوە، بەرنامەیەکى پێشوەختەمان داناوە بۆ گرتنەبەرى رێوشوێنى تەندروستى، بەتایبەتى لە دەروازە وشکانى و ئاسمانیەکان”.\nوتیشى، “ڤایرۆسەکە لەدەوروبەرى لیبیا و لەهەموو شوێنێک بڵاوبووەتەوە، بەتایبەتى لە وڵاتانى دراوسێ، بۆیە پێویستە سەرنجمان بخەیە سەر مەترسییەکان بەتایبەتى لەسەر سنورەکان”.\nبەشێک لە وڵاتانى دراوسێی لیبیا، قەدەغەى هاتوچۆیان ڕاگرتووە، بەڵام بەدرەدین نەجار دەلێت تا ئیستا رێکخراوى تەندروستى جیهانى لەو بارەیەوە رێنمایی پێنەداون، لەگەڵ ئەوەشدا رێنماییان داوەتە هاوڵاتیان کە نەچنە وڵاتانى دراوسێ، لەحاڵەتى زۆر پێویستدا نەبێت.


مرۆڤبوون مانای فڕێدانی خەمی ڕابردوو نەبوونی ترسە لەداهاتوو، مرۆڤبوون مانای ئێستایە لەچی ئێستایەكدایە بۆ ژیان‌و هیچ شتێك ئاسۆی ژیانی لێڵ نەكات‌و بەختەوەری لێنەدزێت، بەختەوەری لەسەر سێ پایە دامەزراوە كە ئەویش لەبیركردنی ڕابردوو ــ سودوەرگرتن لەدەرفەتەكان ــ ئومێدبوون بەئایندە، هەروەك بیرمەندی زاناو حەكیم لاوتسو پێیوایە "ئەگەربێت‌و خەمناك بوویت، ئەوا تۆ لەڕابردوو دەژیت، ئەگەریش نیگەران بوویت ئەوا تۆ لەداهاتوو دەژیت، بەڵام هەر كە هەستت بەئارامی ڕۆح كرد، ئەوا بێگومان لەساتی ئێستادا دەژیت".\nمرۆڤ بۆ ئەوەی كاتەكانی بەفیڕۆ نەداو كاری ئەمڕۆ نەخاتە سبەینێ، دەبێ زۆر جوان لەم پەندە تێبگا كە دەڵێت:"كات وەك شمشێرە، ئەگەر نەیبڕی دەتبڕێ!"، هەروەك مامۆستا ناسری سوبحانی لەوبارەوە دەڵێت:"ئینسان بگا بەدۆخێك كە نە "خەمی ڕابردوو" مێشكی داگیربكات، نە "ترسی داهاتوو" دەستی لەقوڕگ نابێ"، دواجار ڕێگەی گەیشتن بەبەختەوەری بریتییە لەوەی چۆن سود لەئێستای ژیان وەربگرین‌و بەگرنگییەوە لەكات‌و بڕوانین‌و بایەخدان بەچۆنێتی ڕۆیشتن بەڕێگاكە گرنگە نەك گەیشتن بەئامانجەكە، چونكە بەختەوەری خودی ڕێگاكەیە نەك ئامانجەكە، ڕاستە مرۆڤ ناتوانێت ڕابردوو لەبیربكات، بەڵام دەتوانێ تێیانپەڕێنێت‌و نەهێڵێت ببێتە بەربەست لەبەردەم ئایندەو دەرفەتەكان لەدەستبدات .\nشاعیرو نووسەرو فەیلەسوفی ئەڵمانی یۆھان ڤوڵفگانگ ڤۆن ــ گۆتە (١٧٤٩-١٨٣٢) دەڵێت:"بەختەوەرترین مرۆڤ كەسێكە كە لەماڵەكەی خۆیدا بەدوای بەختەوەریدا دەگەڕێت"، ئەم دەربڕینەی گۆتە دەربڕینێكی جوانە بۆ مرۆڤی هۆشیارو بەئاگا، دەكرێت مرۆڤ لەناو دونیای سیاسی‌و ژیانی تایبەتی‌و خێزان‌و كۆمەڵگا بێئومێدبێت، دەكرێت مرۆڤ لەتەوژم‌و تاریكییەكانی ڕۆژگارو لەستەم‌و جەنجاڵی بێئومێدبێت، بەڵام نابێت مرۆڤ لەبوونی خۆیی‌و لەخولقێنەری بێئومێدبێت، كاتێك مرۆڤ لەبوونی خۆی بێئومێدبێت هەموو خەیاڵەكانی‌و دەروازەی بیركردنەوەكانی‌و دەلاقەی هزرییەكانی ئاسۆی ڕوناكیان لێئەبرێت، قسەكانم دەگێڕمەوە بۆ وتەیەكی "بوزا " كە دەڵێت:"بەختەوەری لەسەر ڕێگا دروستدەكرێ، نەك دوای گەیشتن".\nمرۆڤ بۆ گەیشتن بەبەختەوەری دەبێ كارامە بێت‌و دڕك‌و داڵی سەر ڕێگاكەی هەڵماڵێ‌و كۆسپ‌و ئاڵنگارییەكانی سەر ڕێگاكەی تێپەرێنێت، نمونەیەكی تر ڕاماندەكێشێت بۆ تێگەیشتن لەبەختەوەری كە ئەویش دیدێكی جوانی ڕۆماننوسی كۆڵۆمبی‌و خاوەنی خەڵاتی نۆبڵ "گابریل گارسیا ماركیز" لەوەسێتنامەكەیدا دەڵێت:"زۆر لەئێوە فێربووم ئەی مرۆڤ، تێگەیشتم هەموو ئەیانەوێ لەلوتكەی چیادا ژیان بكەن، بێئاگا لەوەی ڕازی بەختەوەری لەهەڵگەڕاندایە بەسەر چیاكەدا، نە خودی لوتكەی چیاكە كە خەونی پێوە دەبینن".\nمرۆڤبوون ئەوە نییە كە دەستێكمان ئاوو بێت و دەستەكەی ترمان ئاگربێت، مرۆڤبون ئەوەنییە بەشێكی رۆحمان فریشتە بێت و بەشەكەی تر ئەهریمەن! مرۆڤبوون ترس نییە لە ژیان و سروشت ،ترسیش نییە لە مردن ، ترس نییە لە ململانێ و ترسیش نییە لە شكست !مرۆڤبون ترس نییە لە خودناسی و ناسینی ئەویتر!مرۆڤبون دەربرینێكی مەولانای رۆمی یە كە دەلێت :"مرۆڤ یەكەیەكە لە ئاوو گڵ و نیوەی لە گیان و دڵ ". واتا مرۆڤ خۆی دەبێ نیوەی ئاووگڵەكەی بدات بۆ بەدەستهێنانی نیوەی گیان و دڵەكە، ئەوكاتیش لاقێكت لە زەوییەو لاقەكەی ترت لە ئاسمان بە ئەوینێكی پاكەوە دەگەیت بە بەختەوەری و خەمی خۆت و ئەوانیتریش لە كۆڵ دەنێیت، هەروەك ئەحمەد شاملوو هاوار دەكات و دەلیت :" بریا دەمتوانی ئەم خەڵكە لەسەر شانەكانی خۆم دابنێم ،تاكو بزانن ئەستێرەی بەختەوەرییان لەكوێیە!\nمرۆڤ بونەوەرێکی سەرسەختەو لەودیوی هەربینراوێك بۆ نەبینراوێك دەگەڕێ و وێڵی جیهانی نادیارەو دەیەوێ لەم جیهانەدا كە بووەتە "گوندێكی بچوك" لەمسەری زەوییەوە بۆ ئەوسەری زەوی گەشت بەنێو خەونە وەدینەهاتووەكانیدا بكات ، هێشتا بەشێك لەو پرسیارو گومانانەی مرۆڤ كە لە بارەی ژیان و بوون و سروشت كردویەتی لەبەرگی نادیاریدا ماونەتەوە،بەڵام بەشێك لە گومان و پرسیارەكانی مرۆڤ لەبەرگی نادیاری هاتونەتە دەرو ئاشكرابوون ،واتە نادیاری دوێنێ بووە بە دیاری ئەمڕۆ وبەشێك لەوەڵامی ئەو پرسیارانەی كە دوێنێ بێ وەڵام بوون ،ئەمڕۆ وەڵام دراونەتەوە ،مرۆڤ هەمیشە بونەوەرێكی بە گومان بووە لە ژیان و لە بوون و لە سروشت ، هەتا گومانی لە خودی خۆی و لە هەنگاوەكانی خۆیشی هەبووە ، گومانیش دەستپێكی كاریگەر بووە كە زیاتر بەناو نهێنی و نادیارەكاندا رۆبچێ و عەقڵ چالاكتر بێت ، گومانیش شێوازێکە بۆ تاقیکردنەوەی تواناو هێز لەناو کردەی گوماندا كە شتێک هەیە بیردەکاتەوەو دەمانگێرێتەوە بۆ گوتە بەناوبانگەكەی "رینێ دیكارت" كە دەڵێت :" من بیردەکەمەوە کەواتە من هەم ،من هەم بۆیە بیردەکەمەوە"!. وە دواتریش بیرمەندی جەزائیریی‌و بەڕەگەزنامە فەڕەنسی "ئەلبێر كامۆ"، لەئەدەبی یاخیدا كاریگەری ئەم گووتە بەناوبانگەی دیكارتی بەسەرەوە دەبێت و دەلێت :"من یاخی دەبم، كەواتە من هەم" .


ANF | گه‌رده‌لوولی جزیر: گوندی مۆرجان ڕزگار كرا\nگه‌رده‌لوولی جزیر: گوندی مۆرجان ڕزگار كرا\nپێشڕەوییەکانی شه‌ڕڤانانی قه‌سه‌ده له چوارچێوه‌ی هه‌ڵمه‌تی گه‌رده‌لوولی جزیر له باشووری حه‌سه‌كه بەردەوامە، شەڕڤانان ٨ کم پێشرەوییان کردووە و گوندی مۆرجان-یان له ده‌ستی چه‌ته‌كانی داعش ڕزگار كرد .\nپێنجشه‌ممه, 7 Jun 2018, 06:00\nقۆناغی دوویەمین-ی هەڵمەتی گردەلوولی جەزیرە بۆ ڕزگارکردنی گوندەکانی دەیرئەزۆر و باشووری حەسەکە لە چەتەکانی داعش بە پێشڕەویی شەڕڤانانی قەسەدە بەردەوامە. شەڕڤانانی قەسەدە دوای شەڕێکی سەخت لەگەل چەتەکانی داعش گوندی مۆرجان-یان کە دەکەوێتە ١٧کم ڕۆژهەلاتی ناوچەی شەداد ڕزگار کرد.\nتیمەتایبەتەکانی قەسەدە خەریکی پاککردنەوەی ئەو گوندەن لە پاشماوەی تەقەمەنییەکان و مینە چێنراوەکان.\nشەڕڤانانی قەسەدە لەماوەی ٢٤ کاتژمێر دا ٨ کم پێشڕەوییان کردووە.


كۆمسیۆنی هەڵبژاردنەكانی هەرێم رایگەیاند ڕۆژی چوارشەممە 8/5/2019پڕۆسەی دابەشكردنی پارەی كارمەندانی سەر سندوقەكان دەستپێدەكات و تا كۆتایی ئەم مانگە بەردەوام دەبێت.\nبەڕێز/شێروان زرار وتەبیژی كۆمسیۆن لە كۆنفرانسێكی رۆژنامەنوسیدا رایگەیاند، بەهۆی نەبوونی سیولەوە نەیانتوانیوە تا ئیستا پارەی كارمەندانی كۆمسیۆن دابەش بكەن، بەڵام ئێستا پارەی پێویستیان لەبەردەستدایە دەستدەكرێت بە دابەشكردنی پارەكە و تا ٣٠ی ئەم مانگە بەردەوام دەبێت.\nلای خۆشیەوە بەرێز زەردەشت حەسەن بەڕێوەبەری گشتی فەرمانگەی دارایی لە كۆمسیۆنی باڵای سەربەخۆی هەڵبژاردن و راپرسی رایگەیاند:كۆی گشتی پارەی تەرخانكراو زیاتر لە شەش ملیار دینارە لە هەولێر دوو ملیار و 394 ملیۆن دینار بۆ چواردەهەزار و 846 كارمەند و لە سلێمانی دو ملیار و 477 ملیۆن دینار بۆ پانزە هەزار و 370، كارمەند و لە دهۆك ملیارێك و 433 ملیۆن دینارە بۆ هەشت هەزار و 890 كارمەندهەیە.\nئەوەشی خستەڕو، پارەی تەرخان كراوە بۆ كارمەندان بەپێی ئەو ئەركە بوە كەپێی سپێردراوە، بەڕێوەبەری بنكە و وێستگە 200 هەزار دینارە، بۆ فەرمانبەرانی سەر سندوق و پێدەری كاغەز و ناسینەوە و پشكینین و ریزكردن 150 هەزار دینار تەرخان كراوە، لە سایتی كۆمسیۆنیش لینكێك دەكەینەوە هەر كارمەندێك دەتوانێت ژمارەی بنكەی خۆی بنوسێت دیار دەكەوێت لە چ بانكێك پارەكەی وەربگرێت.\nلە سنوری پارێزگای هەولێر پارەی كارمەندانی سەر سندوقەكان لە ٢٤ بانك و، لە سلێمانی ١٧ بانك و لە دهۆكیش ١١ بانك بۆ ئەو مەبەستە تەرخانكراون.\nوتیشی، نابێت كەس لە جێگەی كەس ئەو پارەیە وەربگرێت و كارمەند خۆی پارەكە وەربگرێت و پێویستە بە ڵگەنامەیەكی ناسنامەی باری شارستانی، كارتی نیشتیمانی، مۆڵەتی شۆفێری، پاسپۆرت، رەگەزنامەی عێراقی پێبێت.\nلە پارێزگای هەولێر پارەی كارمەندانی سەرسندوقەكان لە بانكەكانی، "بانكی شیرین، دوین، حەمرین، بێخاڵ، سەروەران، نەورۆز، فیدڕاڵ، زاگرۆس، عەینكاوە، بەحركە، گوڵان، خەبات، بنەسڵاوە، كۆیە، سەربەند، سۆرك، هەریر، خەلیفان، بلێ، ئازادی، دیلمان، مێرگە سور، چۆمان، سیدەكان." دابەشدەكرێت.\nهاوكات، لە پارێزگای سلێمانی لە بانكەكانی، "بانكی مەڵكەندی، گۆیژە، باخان، ئەزمەڕ، بابان، تانجەرۆ، سەیدسادق، شارەزوور، ڕانیە، قەڵادزێ، دوكان، چەمچەماڵ، كفری، چوارتا، پێنجوێن، كەلار، دەربەندیخان." پارەی كارمەندان دابەشدەكرێت.\nلە پارێزگای دهۆكیش، "بانكی سەرهەڵدان، داس نیە، سبنا، سێمێل، سۆلاف، دەلال، باتوفە، شێخان، سیبە، بەردەڕەش، شیلادزێ." دابەشدەكرێت.


سه‌ردانی شاندی حیزبی دێمۆکرات له مه‌کته‌بی سیاسیی حیزبی شیۆعیی کوردستان\nزایینی: ٠١-٠٧-٢٠١٢ - هەتاوی: ١٣٩١/٠٤/١١ - ١٢:٠٠ تاران قه‌باره‌ی فۆنت:\nکوردستان میدیا: شاندێکی حیزبی دێمۆکراتی کوردستانی ئێران به‌بۆنه‌ی ١٩مین ساڵیادی دامه‌زرانی حیزبی شیۆعیی کوردستان، سه‌ردانی ده‌فته‌ری سیاسیی ئه‌و حیزبه‌ی کرد.\nبه‌پێی هه‌واڵی گه‌یشتوو به ماڵپه‌ڕی کوردستان میدیا، رێکه‌وتی ١٠ی پووشپه‌ڕی ١٣٩١ی هه‌تاوی، شاندێکی حیزبی دێمۆکراتی کوردستانی ئێران به سه‌رپه‌رستیی به‌ڕێز "محه‌ممه‌د ساحیبی" ئه‌ندامی کۆمیته‌ی ناوه‌ندی و به‌رپرسی پێوه‌ندییه‌کانی حیزبی دێمۆکراتی کوردستانی ئێران له شاری سلێمانی، له‌سه‌ر بانگهێشتێکی فه‌رمی، سه‌ردانی بنکه‌ی مه‌کته‌بی سیاسیی حیزبی شیۆعیی کوردستان ــ لقی سلێمانییان کرد و له‌لایه‌ن ده‌فته‌ری سیاسیی ئه‌و حیزبه‌وه به گه‌رمی پێشوازیی لێکرا.\nبانگهێشتی شاندی حیزبی دێمۆکرات به بۆنه‌ی ١٩مین ساڵیادی دامه‌زرانی حیزبی شیۆعیی کوردستان بوو و هه‌ر به‌و بۆنه‌شه‌وه هه‌یئه‌تی حیزب په‌یامی پیرۆزبایی خۆیان ئاراسته‌ی حیزبی شیۆعی کرد.\nحیزبی شیۆعیی عێراق له رێکه‌وتی ١٠ی پووشپه‌ڕی ١٣١٣ی هه‌تاوی دامه‌زراوه و دواتریش لقی کوردستانیی حیزبی شیۆعیی عێراق، له ساڵی ١٣٢٤ی هه‌تاوی پێکهاتووە.\nدواتریش له رێکه‌وتی ٩ی پووشپه‌ڕی ١٣٧٢ی هه‌تاوی حیزبی شیۆعیی کوردستان، سه‌ربه‌خۆیی خۆی له حیزبی شیۆعیی عێراق راگه‌یاندووه.


* دعايا روژا بيست و حه شتڒم *\nيا ره بّى! د ڤێ روژێ دا كرنا سونّه تان، زێده تر بكه به هرا من و رێكا دينێ من ب من بده ناس كرن و من زێده تر نێزيكێ ره حمه تا خوه بكه; ئه ى ئه وێ كو ته گوھ بده نگێ هه ميان هه يه و جوابا هه ميان ددى.\nاَللّهُمَّ غَشِّنى فيهِ بِالرَّحْمَةِ وَارْزُقْنى فيهِ التَّوْفيقَ وَالْعِصْمَةَ وَ طَهِّرْ قَلْبى مِنْ غَياهِبِ التُّهْمَةِ يا رَحِيماً بِعِبادِهِ الْمؤمِنينَ.\n* دعايا روژا بيست و نه هڒم *\nئه ى خودا! د ڤێ روژێ دا ره حمه تا خوه ل من ببارينه و كرنا عه مه لێ قه نج و خوه ڤه دانا ژ كريارێن خراب بكه به هرا من و دلێ من ژ شك و دو دليێ خلاس بكه; ئه ى ره حمه تگه رێ به نده يێن خوه يێن باوه ردار.\nاَللّهُمَّ اجْعَلْ صِيامى فيهِ بِالشُّكْرِ وَالْقَبُولِ عَلى ما تَرْضاهُ وَ يَرْضاهُ الرَّسُولُ مُحْكَمَةً فُرُوعُهُ بِالاُْصُولِ بِحَقِّ سَيِّدِنا مُحَمَّد وَ الِهِ الطّاهِرينَ وَالْحَمْدُ لِلّهِ رَبّ الْعالَمينَ.\n* دعايا روژا سيڒم *\nئه ى خودايێ من! تو روژيێن من د ڤێ مه هێ دا بێ كێماسى و ب چق و ئه ساس ڤه قه بول بكه، تو پێ رازى ببه و بلا پێخه مبه ر ژى پێ رازى ببت، تو ب حه قێ سه روه رێ مه موحه مّه د و بنه مالا وى يا پاك بكى، وه سپاس بو خودا، خودانگه رێ عاله مێ.\nاَللّهُمَّ اَدِّ عَنّا حَقَّ ما مَضى مِنْ شَهْرِ رَمَضانَ وَاغْفِرْلَنا تَقْصِيرَنا فِيهِ و تَسَلَّمْهُ مِنّا مَقْبُولا وَ لا تُؤاخِذنا بِإسْرافِنا عَلى أَنْفُسِنا وَاجْعَلْنا مِنَ الْمَرْحُومينَ وَ لا تَجْعَلْنا مِنَ الْـمَـحْـرُومين.\nيا ره بّى! تو به ده ل مه حه قێ روژێن بوريى ژ ره مه زانێ ئه دا بكه; قسور و كێماسيێن مه د ڤێ مه هێ دا ل مه ببوره و عه مه لێن مه قه بول كه و زێده گاڤيێن مه ل مه نه گره و مه بخه به ر ره حمه تا خوه و نه نثيسه ژ بێ به هرا.


.•´¯`•-> مــــه کـۆی کـــوردان <-•´¯`•. / گه‌رپێویستت به لــۆگۆ و بانـه‌ره لێره داوابکه ...\n| په‌ڕه‌كان: 1 … 15 16 17 18 19 … 44\n» کۆمپیوته‌ر و ئینته‌رنێت » گه‌رپێویستت به لــۆگۆ و بانـه‌ره لێره داوابکه ...\n#401 2011-02-09 08:24:52\nده‌نگدان : 614 Re: گه‌رپێویستت به لــۆگۆ و بانـه‌ره لێره داوابکه ...\nفه‌رموو به‌رێز M.A.Q.H.S.R.I ئه‌مه بێ جوڵه ئه‌مه‌ش به جوڵاو بێ وه‌فــــا //مه‌یه سه‌رگۆڕم هه‌ركاتێ مردم چونكه هه‌رخۆت بوویت بۆ گۆڕت بردم ! هـــاوڕێیه‌تی له‌سه‌ر بناغه‌ی ڕاســـتی نه‌مامێکه زۆر به‌هێواشی گه‌شــه ده‌کـــاتن!!له هه‌مــــوو ژیانمــدا یه‌ك شت ئه‌زانم ئـــــه‌ویش ئـــه‌وه‌یه كه هــــیچ نـــــازانم!\n#402 2011-02-09 08:30:13\nRe: گه‌رپێویستت به لــۆگۆ و بانـه‌ره لێره داوابکه ...\nwow jwana awey rayala dast xosh\n#403 2011-02-09 08:36:10\nیه‌ک دونیا سوپاس کاک سه‌فین گیان جوانیه‌که‌ی له حه‌ت به‌ده‌ر بوو Www.MKurdan.ComM.A.Q.H.S.R.I_MKurdanMoHaMaD.C_RoNaLDo@YaHoo.Com\n#404 2011-02-09 11:24:31\nده‌سته‌ى هاوکارى کوردان\nناوى ڕاستى: جيهان\nشوێن: هەڵەبجەی تازە\nڕێكه‌وتی به ئه‌ندامبوون: 2010-12-06\nدواترین سه‌ردان: 2015-06-23\nده‌نگدان : 132 ویبگه\nxozga6 نووسی:logom dawet boreklam bshet نوسرابيت مه كؤى جيهان سا ده بيت لينكى مهكؤtkaya bom drust bkan\n#405 2011-02-09 12:55:38\nxozga6 نووسی:xozga6 نووسی:logom dawet boreklam bshet نوسرابيت مه كؤى جيهان سا ده بيت لينكى مهكؤtkaya bom drust bkanSAFEEN نووسی:له‌مه‌و دوا وه‌ڵامى ئه‌و په‌يامانه ناده‌مه‌وه ئه‌وانه‌ى مه‌رجه‌کان په‌يره‌وناکه‌ن ؟\n#406 2011-02-11 07:53:01\nناوى ڕاستى: shamal\nدواترین سه‌ردان: 2013-07-01\nده‌نگدان : 0 ویبگه\nکاک سەفین دانێکی ترمبۆدروست کن بۆREKLAMله‌سه‌ری نوسرابێت: مه‌کۆی پشتاشان جوڵه‌یه‌کی تر خۆتان پێتان جوان بێت . ئه‌گه‌ر پێتان کرا زۆرسپاس\n#407 2011-02-11 07:56:11\nبه‌ڕێز زانییاری ته‌واو بنووسه بۆ ئه‌وه‌ی بۆت بکات ،... ...،\n#408 2011-02-11 08:03:52\nبراکم بۆ ڕیکلامە لە سەری نووسرابێت:مەکۆی پشتاشانجوان بێتجوڵه‌یه‌کی تر خۆتان پێتان جوان بێت . ئه‌گه‌ر پێتان کرا\n#409 2011-02-11 08:10:20\nبه‌ڕێز گه‌ر لاپه‌ره‌ی یه‌که‌م ـت نه‌خوێندۆته‌وه داوا مه‌که ڕێز\n#410 2011-02-11 08:20:40\nبراکم خوێندومەوە من دەڵام بۆ ڕیکلام بچووک بێت لەسەری نوسرابێت :مەکۆی پشتاشانڕەنکی جوان بێتok\n#411 2011-02-11 08:22:54\nبه‌قوربان ئه‌م زانییاریانه بنووسه :1- قه‌باره‌ی بانه‌ر یان لۆگۆ که بنوسه که ده‌ته‌وێت بۆت دروست بکرێت، مه‌به‌ست له پانی و به‌رزیه.2- وه‌چی له‌سه‌ر بنوسرێت؟ یاخود دروشمی سایته‌که‌ت چیه بینوسه، بونمونه مه‌كۆى کوردان مالێک بو هه موو کوردان3- ئاره‌زوی چی ڕه‌نگێک ده‌که‌ی بۆ باگراوندی بانه‌ره‌که یان لۆگۆکه.4- جوڵاو يان بێ جوڵاو ئه گه ر جوڵاو بێت کامه نوسين باجوڵاو بێت بنوسه 5-تکایه لینکی ماڵپه‌ره‌که‌ت بنوسه.\n#412 2011-02-11 08:23:36\nپاشان کاک SAFEEN بۆت ده‌کات Www.MKurdan.ComM.A.Q.H.S.R.I_MKurdanMoHaMaD.C_RoNaLDo@YaHoo.Com\n#413 2011-02-12 09:50:54\nناوى ڕاستى: KASTRO\nدواترین سه‌ردان: 2014-03-13\nپه‌يام سرايه‌وه به‌رێز ئێره شوێنى داواکارى نيه به‌رێوه‌به‌رايه‌تى\nخۆزگە یار ئەبوو بە خاوەن قەرز لێمبۆ هەرکوێ ئەجوو ئەهاتە سەر ڕێم من لە فەیسبووک :\n#414 2011-02-12 09:54:29\nKASTRU نووسی:په‌يام سرايه‌وه به‌رێز ئێره شوێنى داواکارى نيه به‌رێوه‌به‌رايه‌تىبه‌ڕێز له به‌شی وێب داڕشتن به گشتی داوابکه ئێره شوێنی ئه‌وه نییه .......\n#415 2011-02-12 12:23:37\nناوى ڕاستى: AvRaZ\nشوێن: دلى كه سيك\nڕێكه‌وتی به ئه‌ندامبوون: 2010-09-30\nدواترین سه‌ردان: 2014-12-10\nسه فين كيان جاوه ريتم جادنه تكرد بوم زور بيويستم بييه تي\nئـــــہ و هـــــاورييہ تيہ ى كہ لہ ســـــہ ربنہ ماى كاركردن بيت ﭘـــــتہ وتره لہ وكاركردنہ ى كہ لہ ســـــہ ربنہ ماى هــــــــــاورييہ تى بيت\n#416 2011-02-13 11:45:36\nڕێكه‌وتی به ئه‌ندامبوون: 2011-01-23\nدواترین سه‌ردان: 2011-03-25\nده‌نگدان : 0 Re: گه‌رپێویستت به لــۆگۆ و بانـه‌ره لێره داوابکه ...\nمنيش بانةريكم بيويستة با قةبارةكةى وةك مةكوى كوردان بيت رةنكةكةى با بةدلى خوتان بيت تكاية كةميك زوو تكاية جاوةريتانم1/سه‌ره‌تا2/ئه‌ندامان3/یاساکانی مه‌کۆ 4/ز.تاکه‌که‌سی5/په‌یامه‌کان6/چونه‌ده‌ره‌وه 7/چونه‌ژوره‌وه\n#417 2011-02-13 11:48:21\nSAFEEN نووسی:له‌مه‌و دوا وه‌ڵامى ئه‌و په‌يامانه ناده‌مه‌وه ئه‌وانه‌ى مه‌رجه‌کان په‌يره‌وناکه‌ن \n#418 2011-02-13 13:08:28\nناو:مه كوى هرداندروشم:ماليك بر له خوشبه ختىره نك:ره نكى باكراوه ند بنه فشيقه باره:60*468باجولاو بيتزور سوباس بو خزمه ته كه ت\n#419 2011-02-16 06:35:12\nئه ندامى نموونه يى\nناوى ڕاستى: بێدار ڕێكه‌وتی به ئه‌ندامبوون: 2010-10-07\nدواترین سه‌ردان: 2011-08-03\nده‌نگدان : 27 Re: گه‌رپێویستت به لــۆگۆ و بانـه‌ره لێره داوابکه ...\nمنیش پێویستم له‌گویه‌كه ئه‌گه‌ر به‌ئه‌رك نه‌بیتزانیاریه‌كانباكراوند:سور بیتره‌نگ:باسپی بێتله‌سه‌ری نوسرابێت (مه‌كوی گوڵ) به‌س جوڵاو نه‌بیتدروشمه‌كه‌ی با نوسرابیت ماڵیك بوئارامی دڵه‌كانبه‌س گه‌ر بكریت له‌ناو لوگودا وینه‌ی هه‌ندێك گوڵی تیدا بیت وه وه ك مه‌كوی كوان به‌ئینگلێزیش نوسراوبیت وه‌ك ئه‌و ویننه داناوه بیتقه‌باره‌ی وه‌ك هی مه‌كۆی كوردان بێت به س سوره‌كه‌ی زۆر تۆخ نه‌بێیتهیوادارم بوم دروست بكه‌ن\n#420 2011-02-16 08:36:20\nهیوادارم هه‌مووتان به پێ ـــــی ئه‌م یاسایه بجووڵێنه‌وه :- قه‌باره‌ی بانه‌ر یان لۆگۆ که بنوسه که ده‌ته‌وێت بۆت دروست بکرێت، مه‌به‌ست له پانی و به‌رزیه.2- وه‌چی له‌سه‌ر بنوسرێت؟ یاخود دروشمی سایته‌که‌ت چیه بینوسه، بونمونه مه‌كۆى کوردان مالێک بو هه موو کوردان3- ئاره‌زوی چی ڕه‌نگێک ده‌که‌ی بۆ باگراوندی بانه‌ره‌که یان لۆگۆکه.4- جوڵاو يان بێ جوڵاو ئه گه ر جوڵاو بێت کامه نوسين باجوڵاو بێت بنوسه 5-تکایه لینکی ماڵپه‌ره‌که‌ت بنوسه ........\n#421 2011-02-16 12:15:22\nbedar نووسی:منیش پێویستم له‌گویه‌كه ئه‌گه‌ر به‌ئه‌رك نه‌بیتزانیاریه‌كانباكراوند:سور بیتره‌نگ:باسپی بێتله‌سه‌ری نوسرابێت (مه‌كوی گوڵ) به‌س جوڵاو نه‌بیتدروشمه‌كه‌ی با نوسرابیت ماڵیك بوئارامی دڵه‌كانبه‌س گه‌ر بكریت له‌ناو لوگودا وینه‌ی هه‌ندێك گوڵی تیدا بیت وه وه ك مه‌كوی كوان به‌ئینگلێزیش نوسراوبیت وه‌ك ئه‌و ویننه داناوه بیتقه‌باره‌ی وه‌ك هی مه‌كۆی كوردان بێت به س سوره‌كه‌ی زۆر تۆخ نه‌بێیتهیوادارم بوم دروست بكه‌نسلاو منیش حه‌زم کرد هه‌ندێک یارمه‌تی کاک سه‌فین بده‌م له بانه‌ر دروست کردن دا یان لۆگۆ دروست کردن دا ئه‌وه‌ش که فێر بووم که کاک سه‌فین یارمه‌تی منی دا که بتوانم بانه‌ر دروست بکه‌م .منیش حه‌زم کرد هه‌ندێک خزمه‌ت به هاورێیان بکه‌م.سلاو کاک بێدار گیان فه‌رموو ئه‌مه یه‌که‌م بانه‌رمه که دروستی بکه‌م که تاکوو ئێستا بانه‌رم دروست نه‌کردوه هیوادارم به‌دلت بێ ئینشه‌لله بۆ جاری داهاتوو جوانتر دروست ئه‌که‌م .\n#422 2011-02-16 12:19:05\nبرا گیان من بانه‌رم دروست کردوه ئایا تۆ بانه‌رت ئه‌ویست یان لۆگۆ گه‌ر لۆگۆت ئه‌وێت قه‌باره‌که‌ی بنوسه؟؟\n#423 2011-02-17 05:45:29\nڕێكه‌وتی به ئه‌ندامبوون: 2011-02-15\nده‌نگدان : 22 ویبگه\nسلاو..كاك سه فين من بيويستم :به بانه ريكه قه باره كه ى به قه ر بانه ره كه ى ئيره بيت..لوكويه كيشم بيويسته جولاو بيت ليى بنوسريت به خيربين بوبلاكى جه له نك..بانه ره كه ش نوسرابيت به خيربين بولاكى جه له نك..دروشمه كه شى:هه موو به رنامه يه ك و يارييه كى كومبيته ر له بلاكى جه له نك به ده ست بينه..ره نكه كه شى برته قالى و ره ش بيت به ز زور زه ق نه بيت..كه ر به ئه رك نه بيت..زور سوباس.\n#424 2011-02-17 22:48:58\nزور سوپاس كاك یادكار گیان زور جوانه ده‌سته‌كانت خۆشبێت\n#425 2011-02-18 02:58:40\nbedar نووسی:زور سوپاس كاك یادكار گیان زور جوانه ده‌سته‌كانت خۆشبێتسوپاسی ناوێ گیانه‌که‌م له خزمه‌تی ئه‌ندامانی مه‌کۆی کوردان داین به پێی توانا\nپه‌ڕه‌كان: 1 … 15 16 17 18 19 … 44\nژماره‌ی ئای پی ئێوه‌ی به‌ڕێز 54.196.94.176Powered by PunBB


د. ڤیان سلێمان 21/10/2021\nسیستەمی کۆتا وەک گەرەنتییەک بۆ بەشداریی ئافرەت لە کایەی سیاسی و ئیداریدا پێڕەو دەکرێ، ئەمەش لەبەرئەوەی، کە بە هۆکاری مێژوویی، کولتووری و کۆمەڵایەتی ئاستەنگ و ڕێگریی جۆراوجۆر لەپێش بەشداریی ئافرەت لە بواری گشتیدا هەیە و ئافرەتان هاوتای پیاوان دەرفەت لەپێشیاندا کراوە نییە و لە هەڵبژاردنەکاندا هەمان زەمینەی بانگەشە و خۆناساندنیان بۆ ناڕەخسێ و تێگەیشتنی کۆمەڵگەش نەک هەر لەو ئاستەدا نییە، کە بڕوا بە توانای ئافرەت بکات و وەک نوێنەری خۆی پەسەندی بکات، بەڵکو تێڕوانینی کۆمەڵایەتی بۆ توانای کەسەکان، بۆ سەرکردایەتی و بەڕێوەبەرایەتی لە ڕوانگەی تەسکی ڕەگەزییەوەیە، ئەو تێڕوانینەش نەک هەر لە وڵاتە نەریتییەکاندا، بەڵکو لە وڵاتە پێشکەوتووەکانیش کاریگەریی ماوە.\nلە وای پرۆسەی ئازادیی عێراق، سیستەمی کۆتا بە ڕێژەی 25% بۆ بەشداریی ئافرەت لە ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق و ئەنجومەنە شارەوانییەکان جێگیر کرا و لە هەرێمی کوردستانیش ڕێژەی 30% ئەندامێتیی پەرلەمان و ئەنجومەنەکانی شارەوانی بۆ ئافرەت، بەپێی سیستەمی کۆتا مسۆگەر کراوە.\nلەدوایین هەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق، کە لە 10ی ئۆکتۆبەری ئەمساڵ بەڕێوەچوو، ئافرەتان 14 کورسی زیاتریان لەو ڕێژەیەی کە بە سیستەمی کۆتا بۆ ئافرەت دەستنیشان کراوە، بەدەست هێنا و لەو 83 بازنەی هەڵبژاردنە 97 کورسیی ئەنجومەنی نوێنەرانیان بردەوە، ئەمەش دوای ئەوەی، کە بەپێی ئەنجامەکان 57 کاندیدیان بە دەنگی خۆیان و بە بێ کۆتا گەیشتوونەتە پەرلەمان، کە بۆ چاودێران جێی سەرنج و هاوکات خاڵێکی گەشی پرۆسەکەشە.\nئەوەی ئێمە وەک ئافرەتانی پارتی دیموکراتی کوردستان دڵخۆش دەکات، پارتی لەنێو هەموو حزبەکانی دیکەی بەشداربووی پرۆسەی هەڵبژاردنی خولی پێنجەمی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق، زۆرترین ئافرەتی ناردە پەرلەمانی عێراق. لەم هەڵبژاردنەدا، پارتی 17 ئافرەتی لە بازنە جیاوازەکان بەربژێر کرد و لەو ژمارەیەش 11 بەربژێر سەرکەوتنیان بەدەست هێنا، بەوپێیەش ئافرەتان ڕێژەی 33% ئەندامانی فراکسیونی پارتی پێک دەهێنن، هەروەها 5 بەربژێر بە دەنگی خۆیان و بەبێ سوودمەندبوون لە سیستەمی کۆتا، ئەندامێتیی پەرلەمانیان مسۆگەر کرد. سەرجەم ئەو 17 بەربژێرەی ئافرەتی پارتی، 206582 دەنگی دەنگدەرانی پارتییان بەدەست هێنا. بەو پێیەش ڕێژەی 26%ی جەماوەر، یاخود دەنگدەری پارتی و کوردستانی، دەنگیان بە کاندیدە ئافرەتەکان داوە و متمانەیان پێ کردوون و وەک نوێنەری خۆیان لەو دامەزراوە گرنگ و باڵایە پەسەندیان کردوون.\nلەکاتێکدا، ئەو ڕێژەیە لە ئاست خواستەکانی ئێمە نییە و چاومان لەوە زیاتر بوو، بەڵام بەپێی سیستەمی بازنەیی، کە لەم هەڵبژاردنەدا پێڕەو کرا، هەروەها بەراورد بە هەڵبژاردنەکانی پێشووتر؛ لە ڕووی بەربژێرکردنی زۆرترین ئافرەت و لە ڕووی سەرکەوتن بەبێ سوودمەندبوون لە پشکی ڕەگەزی دیاریکراو بەپێی سیستەمی کۆتا، هەروەها لە ڕووی بەدەستهێنانی متمانەی دەنگدەر، هاوکات لە ڕووی ڕێژەی ئافرەت لە فراکسیونی پارتی، دەتوانین بڵێین، پێشکەوتنێکی بەرچاو بەدی هاتووە و ئافرەت لە پارتیدا پێشەنگ و خاوەن پێگەی سەرکردەیە، هاوکات دەنگدەری پارتی بڕوای بە توانای ئافرەت و گرنگیی بەشداریی لە کایەی سیاسی و دەسەڵاتی یاسادانان و چاودێریکردندا هەیە.\nئەم ئەنجامە و بەتایبەت سەرکەوتنی ئەو ژمارە بەربژێرە بە دەنگی خۆیان، ڕۆڵی دەبێت لە متمانە دروستکردن بۆ ئافرەتان لە خولەکانی دیکەی هەڵبژاردن، کە زیاتر متمانەیان بە خۆیان هەبێ و کەمتر پشت بە سیستەمی کۆتا ببەستن، بەڵکو بەتەواوی بڕوابەخۆبوونەوە بچنە نێو ململانێ لەگەڵ ڕەگەزی بەرامبەر، بۆ بردنەوەی متمانەی دەنگدەر. ئەوانەیش، کە سەرکەوتوون و دەبنە ئەندامی ئەنجومەنی نوێنەران، هەموو وزەی خۆیان بخەنە گەڕ، بۆ دروستکردنی ئەو بڕوایەی، کە ئافرەتان توانایان بۆ سەرکردایەتی و ناوەندی بڕیار، ئەگەر لە پیاو زیاتر نەبێت، کەمتر نییە، بەگشتی، بە تواناکانیان بەرەنگاری ئەو عەقڵییەتە ببنەوە، کە بڕوای بە توانای ئافرەت و سەرکەوتنی لە ناوەندی بڕیاردا نییە.\nدڵخۆشم، کە پارتەکەمان پارتێکی پێشکەوتووخوازە و ڕۆژ لەدوای ڕۆژ زیاتر هەوڵ دەدات بۆ کەمبوونەوەی کاریگەریی هزری پیاوسالاری و داب و نەریت بەسەر بەرنامەی سیاسیی حزب و ستراتیژی بۆ ئایندەی وڵات و کۆمەڵگە، متمانەم زۆرە، کە حزبەکەمان پێشەنگ دەبێت لە گۆڕینی عەقڵییەتی باوکسالاری و نەریتگەرایی، کە بەدرێژایی مێژوو کاری بۆ ئەوە کردووە ئەو بڕوایە بەهێز بکات، کە ئافرەت لە ڕووی عەقڵی و جەستەییەوە هاوتای پیاو نییە، هیوادارم لە هەڵبژاردنەکانی ئایندەدا، چەندین هەنگاوی دیکە بەرەو بڕوابوون بە ڕۆڵی هاوبەش و یەکسانیی ئافرەت لە جومگەکانی بڕیار و دەسەڵات و چەسپاندنی پێگەی ئافرەت لە پرۆسەی سیاسی بەرەوپێش بچین.


خێرا تەواوبوونی پرۆژە خێرخوازییەکان توانای حکومەتی خستووەتە ژێر پرسیارەوە | ROJnews\nچوؤرشەممە, 1 أبر 2020 - 07:47\nڕۆژنیوز ـ بۆتان و هونەر\nلە شارۆچکەی کەلار، لەلایەن هاوڵاتیانەوە لەماوەی ١٦ ڕۆژدا ٩٠٪ی کارەکانی دروستکردنی نەخۆشخانەیەکی ۷۰ قەرەوێڵەیی تەواوکراوە، هەر لەهەمان شارۆچکە حکومەتی هەرێم ماوەی حەوت ساڵە سەرقاڵی دروستکردنی نەخۆشخانەیەکی ١٠٠ قەرەوێڵەییە بەڵام تا ئێستا ٥٠٪ی کارەکانی تەواو نەکراوە، ئەوەش تواناکانی حکومەتی خستووەتە ژێر پرسیارەوە.\nوەک گەرمیانییەکان دەڵێن، تاکە پرۆژەی ستراتیژیی تەندروستییە لە گەرمیان، کە لە دوای قەیرانی داراییەوە کارەکانی ڕاگیراوە، لەکاتێکدا ئەگەر ئەم پرۆژەیە تەواو بکرێت، سێ بەشی گرنگی تیایدا هەیە، کە لە هیچ یەکێک لە نەخۆشخانەکانی سنووری ئیدارەی گەرمیاندا نییە، ئەوانیش "بانکی خوێن و بەشی تالاسیما و دووبارە چارەسەرکردنی ئاوی قورس"ـە.\nهەڤاڵ ئیبراهیم وتەبێژی ئیدارەی گەمیان ڕاگرتنی کارەکانی پرۆژەکەی گەڕاندەوە بۆ قەیرانی دارایی، وتیشی، ئەوان لە هەوڵی ئەوەدان پڕۆژەکە بخرێتەوە کار، ئاماژەی بەوەشکرد:"لە لیژنەی باڵای ئابووری ئەنجومەنی وەزیران، پڕۆژەکە خراوەتە بەر باس و سەرجەم ئیش و کارەکانی پێشکەشی ئەنجومەنی وەزیران کراوە.


ئه‌مریکا و کاتی کوشتنی تیرۆریسته‌کان - جام کوردی\nدوناڵد تره‌مپ سه‌رۆک کۆماری ئه‌مریکا له کۆنگره‌یه‌کی ڕۆژنامه‌وانیدا له کۆشکی سپی هه‌واڵی کوژرانی ئه‌بوبه‌کر به‌غدادی سه‌رکرده‌ی گرووپی تیرۆریستی داعشی ڕاگه‌یاند.\nسه‌رۆک کۆماری ئه‌مریکا ڕایگه‌یاند که به‌غدادی له لایه‌ن تیمێکی تایبه‌تی سه‌ربازی ئه‌م وڵاته له پارێزگای ئیدلبی سوریا کوژراوه.\nباشتره بۆ چه‌ند ساڵ به‌ر له ئێستا بگه‌ڕێینه‌وه. نزیکه‌ی 8 ساڵ به‌ر له ئێستا و له به‌رواری 1 ی گوڵانی ساڵی 2011 کاتژمێر 5 ی ئێواره به کاتی گرینڤیچ، به فه‌رمانی باراک ئۆباما سه‌رۆک کۆماری ئه‌و کاته‌ی ئه‌مریکا ئۆسامه بن لادن سه‌رۆکی ڕێکخراوی تیرۆریستی قاعیده له لایه‌ن هێزه‌کانی ئه‌مریکاوه له پاکستان کوژرا.\nباراک ئۆباما له هه‌مان شه‌و هه‌واڵی کوژرانی بن لادنی ڕاگه‌یاند.\nبن لادن له پاش هێرشه‌کانی 11 ی سپتمبێری ساڵی 2001 له لایه‌ن ئه‌مریکاوه داواکراوبوو. ئۆباما هه‌روه‌ها ڕایگه‌یاند: "زانیارییه‌کان به‌ره به‌ره سه‌باره‌ت به شوێنی خۆحه‌شاردانی بن لادن ته‌واو کران و له ئاکامدا هه‌فته‌ی ڕابردوو زانیاری ڕاست و درووستمان سه‌باره‌ت به ناوبراو به ده‌ست هێنا و هێزه‌کانی ئه‌مریکا هێرشێکیان له خاکی پاکستان جێبه‌جێ کرد و بن لادن له‌و هێرشه‌دا کوژرا، ته‌رمه‌که‌ی بن لادن ئێستا لای ئێمه‌یه".\nئێستاش به‌رپرسانی ئه‌مریکا باس له کوژرانی ئه‌بوبه‌کر به‌غدادی له ئاکامی هێرشێکی تایبه‌ت ده‌که‌ن. پرسیار ئه‌وه‌یه که بۆ ده‌بێت تیرۆریستانی وه‌ک بن لادن و به‌غدادی ته‌نیا یه‌ک ساڵ پێش هه‌ڵبژاردنه‌کانی ئه‌مریکا و له لایه‌ن هێزێکی تایبه‌تی ئه‌م وڵاته و له پرۆسه‌یه‌کی تایبه‌تدا له ناو ببرێن؟\nکاتێک که بن لادن کوژرا، ڕاپرسییه ناوخۆییه‌کانی ئه‌مریکا پێگه‌ی لاوازی ئۆبامای ئاشکرا ده‌کرد، سه‌رۆک کۆماری ئه‌و کاته‌ی ئه‌مریکا هه‌وڵی ده‌دا کوژرانی بن لادن وه‌ک ئامرازێک بۆ سه‌رکه‌وتنی دووباره له هه‌ڵبژاردنه‌کانی ساڵی 2012 به کار بێنێت، ئه‌ڵبه‌ت ئۆباما له‌و ڕێگایه‌دا سه‌رکه‌وتنی به ده‌ست هێنا.\nناوبراو له که‌مپینی هه‌ڵبژاردنه‌کانی ساڵی 2012 کوژرانی بن لادنی وه‌ک ده‌سکه‌وتێکی ده‌زگای هه‌واڵگری و سیاسه‌تی ده‌ره‌وه‌ی ویلایه‌ته یه‌کگرتووه‌کانی ئه‌مریکا ناو برد.\nئێستا له کۆتایی ساڵی 2019 هه‌مان لاپه‌ڕه‌کان سه‌ر له نوێ هه‌ڵده‌درێنه‌وه. تره‌مپ کوژرانی به‌غدادی به هه‌مان شێوه وه‌ک ده‌سکه‌وتێکی سه‌ربازی و سیاسه‌تی ده‌ره‌وه‌ی وڵاته‌که‌ی ناو ده‌بات.\nئاشکرایه که دیمۆکراته‌کان له به‌رامبه‌ر ئه‌م شانۆگه‌رییه‌ی تره‌مپ و کۆماریخوازه‌کان هیچ ناڵێن، ئه‌وان ده‌بێت قه‌رزه‌که‌ی خۆیان بده‌نه‌وه، وه‌ک چۆن که کۆماریخوازه‌کان ساڵی 2011 و له کوژرانی بن لادن هیچ هه‌ڵوێستێکیان له دژیان نه‌بوو.\nڕای گشتی جیهان ئێستا له‌م شانۆگه‌رییه‌ی ئه‌مریکییه‌کان له شه‌ڕی دژ به تیرۆر تێده‌گات. ساڵی 2011 و ته‌نیا یه‌ک ساڵ پێش هه‌ڵبژاردنه‌کان و ئێستا ساڵی 2019 و به هه‌مان شێوه یه‌ک ساڵ پێش هه‌ڵبژاردنه‌کان، دوو سه‌رکرده‌ی تیرۆریسته‌کان له لایه‌ن ئه‌مریکییه‌کانه‌وه ده‌کوژرێن.\nتره‌مپ سه‌رقاڵه به داڕشتنی ئه‌و پلانه‌ی که چۆن کوژرانه‌که‌ی به‌غدادی وه‌ک ده‌سکه‌وتێک بۆ کۆکردنه‌وه‌ی ده‌نگه‌کان به کار بێنێت.


پەیامی کورد ... ڕووسیا توانای نغرۆ کردنی کەشتییە فڕۆکەهەڵگرەکانی ئەمریکای هەیە .\nویلایەتەیەکگرتووەکانی ئەمریکا نیگەرانی لەناوچوونی کەشتییە فڕۆکەهەڵگرەکەیەتی لە لایەن ڕووسیاوە .\nبە پێی ڕاپۆرتێک ، تۆماس نیوودک نووسەری The Drive نووسی : کە تەتبیقاتی هێزی دەریایی ڕووسیا لە نزیکی هاوایی هاوشێوەسازی چۆنیەتی وێران کردنی کەشتی فڕۆکەهەڵگری دوژمن ، هەڕەشەیەکی بێوێنە بۆ ویلایەتەیەکگرتووەکان هەژمار دەکرێت .\nئەو نووسی : وادیارە هەژموونی جیددی مۆسکۆ لەم ناوچەیەدا ، دەوڵەتی ویلایەتەیەکگرتووەکانی بە شێوەیەک نیگەران کردووە کە پێنتاگۆن ناچار بووە گرووپێک کەشتی لەگەڵ کەشتییەکی فڕۆکەهەڵگر ڕەوانەی ناوچەی مانۆڕ و نەمایشەکانی بکات ."\nوەزارەتی بەرگری ڕووسیا هەواڵی داوە کە تەتبیقاتی هێزی دەریایی ئەم ووڵاتە لە ٤٦٠٠ کیلۆمەتری باشووری ڕۆژئاوای جەزیرەکانی کووریل لە ئارادایە .\nنووسەرەکە متمانەی هەیە : ئەم ناوچەیە بە شێوەی گشتی لەگەل زانیارییگەلی میدیاکانی ئەمریکی دا بەرامبەری یان هەیە کە کەشتییە شەڕکەرەکانی ڕووسیا لە حاڵی هێرش کردن بۆ سەر دوژمنێکی خەیاڵی لە دووری ٣٠٠ - ٥٠٠ مایلی جەزیرەکانی هاوایی دان .\nسێ کەشتی ڕاکێتهەڵگری کلاس Arleigh Burke و بەلەمێکی گزمە Sentinel هەنگاوکانی هێزی دەریایی ڕووسیای لە زەریای ئارام بینیوە . نیوودیک ڕایدەگەینێت لە کاردانەوەی بەم مانۆڕ و نەمایشەدا هێزی ئاسمانی ئەمریکا هەروەها گرووپێک لە فڕۆکەگەلی جۆری F-22A Raptor ناردراوەتە ناوچەکە .\nF-22A Raptor ڕووسیا هاوایی ئەمریکا Sentinel Arleigh Burke پێنتاگۆن


کەمال چۆمانی – ته‌ڤگه‌ر\nسەرەکی/تاگ: کەمال چۆمانی\nئەرشیفی تاگەکان: کەمال چۆمانی\nکەمال چۆمانی خانەیەکی شێرپەنجەیە ئەو هێڵە سیاسییەی پارتی و بارزانی وا نزیکەی هەشتا ساڵە جەستە و رۆحی کورد دادەڕوخێنێ. لەو مێژوە درێژەدا پارتی خۆی پاراستوە لەڕێی خیانەت و جاشایەتی بۆ هێزە ئیقلیمییەکان، بە سەدام حوسێنی دیکتاتۆریشەوە. بەڵام ئەمڕۆ لە هەر رۆژێک زیاتر رەوشی پارتی ناسەقامگیرە، لەگەڵ سوڵتانەکەشی. لە هەر رۆژێکیش …\nئەگەر بە هەڵۆ بڵێین هەڵۆ، ئەمە ریالیزمە، خۆ ئەگەر بە کەڵەشێر بڵێین هەڵۆ، ئەمە رۆمانتیزمە.\nئازار 6, 2022\tگۆشەی ئازاد 0\nکەمال چۆمانی ئەگەر بە سیاسەتی نەوتی نەرویژ بڵێین سیاسەتی چاک، ئەمە راستیی حکومڕانیی چاکە. خۆ ئەگەر بە سیاسەتی نەوتی حکومەتی هەرێمی کوردستان بڵێین سیاسەتی چاک، ئەوە گەمژەیی و بێعەقڵیی و گەندەڵپەروەرییە. ناکرێ گەلێک ٣٠ ساڵ قوربانیی چەتەگەرایی دو حیزب و دو بنەماڵە بێ. ئەگەریش ئەو گەلە توانای گۆڕینی ئەو چەتەگەرایییەی …\nئێران بۆچی زارا محەمەدی دەخاتە زیندانەوە؟\nكانونی دووه‌م 9, 2022\tگۆشەی ئازاد 0\nکەمال چۆمانی زانکۆی کوردستان بۆ زانستە پزیشکییەکان و زانکۆی کوردستان لە سنە لە ریزبەندی رانکینگی گۆڤاری تایمز بۆ ٢٠٢٢ لەپێشەوەی کۆی زانکۆکانی عێراق و هەرێمی کوردستانن. ئەو دو زانکۆیە لە سنەی رۆژهەڵاتی کوردستانن. دەچیتە هەر شار و گوندێکی رۆژهەڵاتی کوردستان، کەلتور و کەلەپوری کوردیی زیاتر لە هەرێمی کوردستان و هەر …\nپارتی بۆچی پەکەکە بە هۆکاری کۆچ تۆمەتباردەکات؟\nتشرینی دووه‌م 14, 2021\tگوتار 0\nلای زۆرینە شەهید د. قاسملۆ کاریگەرترین و گەورەترین سەرکردەی کوردی رۆژهەڵاتی کوردستانە لە مێژوی خەباتی سیاسیی و چەکداریی رۆژهەڵاتی کوردستاندا لە ٧٠ ساڵی رابردودا. سەرکردەیەک خوێندەوار، دیپلۆمات، خاوەن کاریزمایەکی بەهێز و کاتێک سەرکردایەتیی حدکای گرتە دەست، بەتەواوی ئەو حیزبەی لە قۆناغێکی لاواز و بڵاو و بێبڕیاری سەربەخۆوە گۆڕی بە حیزبێکی …\nلە ڕانیە کەسوکاری شەهیدان و تەڤگەری ئازادیی بەبۆنەی جەژنی ڕەمەزانەوە سەردانی گۆڕستانی شەهیدانیان کرد\nگەندەڵی لە کلێنسدا\nراپۆرتێکی گرنگ: زانیارییە هەواڵگرییەکانی کەجەکە تەواو دەرچوو..\nکۆچ ، فرمێسك و خەونە هەپڕوون بە هەپڕوونکراوەکان ، یا گرەوی دەسەڵات لەسەر ئەسپە دۆڕاوەکە ؟


كەتنی 25ی سێپتەمبەرو شكستی 16ی ئوكتۆبەر\nبەسەرهاتی گەلی كورد مێژوو و بەرواری جیای تێدایە كە زۆربەیان ئاماژەیە بە كارەسات و شكستی جیا لە گەلانی تر كە سەربەخۆبوون و داهێنان و شۆڕشی رۆشنبیری و رووخانی دیكتاتۆرەكان و سەركەوتنەكانیان دەكەن بە رۆژی نیشتمانی، ئێمەی كوردیش دەبێ دوای شكستەكان بكەوین و شرۆڤەیان بكەین بەداخەوە لەو شرۆڤەكردنانەش سوودمان لە كەتنەكان وەرنەگرتووە.\nریفراندۆم كە لە 25 / 9 / 2017 ئەنجامدرا لەسەرەتاوە مەترسیەكانی لەبەرچابوون، بەڵام بەهەند وەرنەگیراو دەسەڵاتی سیاسی كورد كەوتنە تەخوینكردنی دەنگە جیاوازەكان، هێندە حسابیان بۆ رای جیاواز و ئامۆژكاری دۆستەكان نەكرد، تا نزیكتر دەبوینەوە لەو بەروارە ترپەی لێدانی دڵمان زیادی دەكرد، چونكە ئامادكاری و كارەسات و زەمینەی لەبەرانبەر نەبوو بۆ ئەو هەنگاوە، چەندین پرسیار و پێشنیار بێ وەڵام بوون، ئەوكاتە خەڵك زۆر بەدوای نهێنی و كۆدی ئەو پرۆسەیە گەڕا، هیچیان چنگ نەكەوت، لەم روانگەیەوە دەتوانین پرۆسەی ریفراندۆم و ئەوانەی بڕیاریان لێداوەو ئەوانەی پشتگیریان كرد بەكەتنكەر ئەژمار بكرێن، بۆیە پێویستە فایلی ئەو دۆسێیە بخرێتە بەردەم لێكۆڵینەوەیەكی وردو ژیرانەو بانگەوازی كۆنگرەیەكی نیشتمانی بكرێ بۆ شرۆڤەكردنی ئەو پرسە شكستخواردووە و ئەنجامەكانی بۆ رای گشتی رابگەیەنرێ.\nوەڵامی هەمو ئەو پرسیارانە بدرێتەوە كە چۆن و لەبەرچی و بۆچی ئەو پرسە لەو كات و ساتەدا خرایە بەردەم راپرسی و ئەنجامە چاوەڕوانكراوەكەی شكست و پاشەكشەیەكی بەرچاو لەم پارچەیەی كوردستان و كارەساتی 16ی ئوكتۆبەری بەدوای خۆیدا هێناوە.\nلێرەوە دەچینە سەر ئەو پرسیارانەی كە ئایا شكستی 16ی ئوكتۆبەرو لەدەستدانی لەسەدا پەنجای خاكی كوردستانی باشورو شكاندنی شكۆی پێشمەرگەو تێكچوونی دەرونی كوردستانیان و لەدەستدانی دەیان پۆستی هەستیار و لەدەستدانی هەموو دۆستانی دۆزی كوردو لاوازبونی پێگەی كورد لەڕووی ئابوری و سیاسی و پەیوەندییە ئیقلیمی و نێودەوڵەتییەكان هۆكاری چی بوون، لەبەرامبەردا بەهێزبونی دەسەڵاتی مەركەزی عێراق بەسەر هەرێمی كوردستان و پاشەكشەیەكی بەرچاو لەو دەسەڵاتەی كە كورد پیادەی دەكرد لەباشوری كوردستان كە وەك دەوڵەتێكی سەربەخۆی لەعیراقدا هەڵسوكەوتی دەكرد، بەڵام ئێستاو لەئایندەدا پێشبینی ئەوە دەكرێ دەسەڵاتی كورد لە عێراقدا ئۆتۆنۆمییەكی لاواز بێ بەو پێیەی كە دەوڵەتی مەركەزی عێراق هەرچی یاساو رێسایەكی دەستوری هەیە دەیەوێ بەسەر حكومەتی هەرێمی كوردستاندا بیسەپێنێ و هەڵسوكەوتی شكستخواردوومان لەگەڵ دەكات بەپاڵپشتی وڵاتانی ئیقلیمی و زلهێزەكانی دونیا .\nچونكە هەموان بۆیان دەركەوتووە لە 27 ساڵی حوكمڕانیەتی خۆجێیەتی كورد نمونەیەكی ناشرین و پڕ لە گەندەڵی و نادیموكراتی و ناعەدالەتی پێشكەشكراوە، ئومێدی هەستانەوەی لێبەدی ناكرێ بەهۆی داڕووخانی باری دەروونی تاكی كورد كە بێئومێدی خەڵك لەدەسەڵات و حیزب و تەنانەت ئۆپۆزسیۆنیش هاوشێوەی ساڵانی دوای ئاشبەتاڵە، هەموو ئەمانە بەهۆی كەتنی ریفراندۆمە شكست خواردوەكەوەبووە.\nبەڵگە بۆ ئەم لێكدانەوەیە كە كەتنی ریفراندۆم شكستی 16ی ئۆكتۆبەری بەدوای خۆیدا هێنا ئەوەیە كە لە 27 ساڵی حوكمڕانیەتی دەسەڵاتی كوردی تەنها كار لەسەر ململانێی حیزبی و دەستكەوتی حزبی كراوە، لەم ماوە زۆرەی دەسەڵاتیاندا نەیانتوانیوە كە :\n* نمونەیەكی جوانی حوكڕانی پێشكەش بەتاكی كورد بكەن.\n* نەیانتوانی پەروەردەی نیشتمانی بڵاوبكەنەوەو تاكی كورد بەهێزبكەن و تاكی كورد بەئاسانی تێكنەشكێ.\n* نەیانتوانی جەنگاوەری راستەقینەی كورد پەروەردە بكەن بتوانی بەرگەی شەڕی درێژخایەن بگرێ، پێشمەرگەی كوردستان لەسەر گردێك شاخێك 3 مانگ بەرگری قارەمانانەی دەنواند، بەڵام پەنجا لەسەدی خاكی كوردستان بە 3 رۆژ دەداتە دەستەوە.\n* هێزی پێشمەرگە لەچەند ساڵی رابردوود نەكرا بەهێزێكی نیشتمانی لەڕووی سەربازی و وشیاری سیاسی و نیشتمانی پەروەردەنەكرا، بەپێچەوانەوە نەك بەسەر دووحیزبدا دابەشكرا، بەڵكو بەسەر چەند بەرپرسێكی دیاری ناو هەردوو حیزبدا دابەشبوون و هێزەكان بەناو كەسە دیارەكانەوە ناونران.\nئەمە وەڵامێكی تەندروستە بۆ ئەو كەسانەی كە ئەڵێن گروپێك خیانەتیانكرد، ئەی گروپەكانی تر بۆ بەرگەیان نەگرت.\n* كەڵەكەبوونی قەیرانەكان و پەرتەوازەیی بڕیاری سیاسی كوردو تەنانەت بڕیاری سیاسی ناوخۆی حیزبەكانیش هۆكاری سەرەكی شكستەكەیە.\nدەرەنجام ئەتوانین بڵێن كورد لەبەڕێوەبردن شكستی هێنا، ریفراندۆم بۆ شاردنەوەی ئەو شكستەبوو، شكستی تری بەدوای خۆیدا هێنا، كورد ئەڵێ لەدرۆزن مەپرسە بۆ درۆت كرد، چونكە بەدرۆیەكی تر وەڵامت دەداتەوە، یان ئەوترێت، سەركەوتن خاوەنی زۆرەو شكستیش بێخاوەنە.


ئەڤرۆ جڤاتا وەزیران دێ لسەر چەند مژاران جڤیت\nبڤان رێکان خۆ ژ خەمۆکیێ رزگار بکە و بپارێزە\nڤیدیۆ.. کەلەپچەکرنا زەلامەکی ب تەختێ هەڤژینا وی یا وەغەرکری کارڤەدان لپەیبوون\nدوو توپێن سوپایێ تورکیا نێزیک ئاڤاھیێ ناحیا کانی ماسێ کەفتن\nشێخان.. بەشەک ژ جوتکاران خرڤەبوون و ڕێیا سەرەکیا ناڤبەرا دهۆک-هەولێر داخستن\n1299 جار خوێندراوەتەوە\nبەریا دەمەکێ بەشەک ژ جوتکارێن کۆمەلگەها مەهەت ل سنورێ قەزا شێخان، ژبەر درەنگ گەهشتنا تیمێن ئاگرڤەمراندنێ بۆ سەر زەڤیێن وان کو ئاگربەربوویێ خرڤەبوون و بۆ دەمەکێ ڕێیا سەرەکیا ناڤبەرا دهۆک-هەولێر داخستن.\nنووچەگەهانێ ئێن ئاڕ تی ڕاگەهاند، ئەڤرۆ ئاگر ب دەخلودانێ جوتکارێن کۆمەلگەها مەهەت کەفت و نێزیکی ٤٥ دونمێن گەنمی شەوتین، ژبەر گیرۆبوونا تیمێن ئاگرڤەمراندنێ خوادنێن وان عەردان هاتینە سەرجادەیێ و نەڕازیبوونا خۆ نیشانددەنە.\nهەڤدەم، یەک ژ جوتکارێن نەڕازی بۆ ئێن ئاڕ تی ڕاگەهاند، ئەو داخواز دکەن تیمەکا ئاگرڤەمراندنێ ل کۆمەلگەها وان بهێتە دانان، ئەگەر ن دێ بەردەوام بن لسەر نەڕازیبوونێن خۆ هەتا داخوازیا وان دهێتە جیبجیکرن.\nسالانە دگەل هاتنا وەرزێ هاڤینێ و پێگەهشتنا بەرهەمێن وەلاتیان بوویەرێن ئاگربەربوونێ پەیدا دبن، جوتکار ژی یەک ژ سەدەمێن گەلەک شەوتینا دەخلودانێ خۆ ژبۆ بەرهەڤنەبوون و درەنگ گەهشتنا تیمێن ئاگرڤەمراندنێ ڤەدگەڕینن.\nهەلبەستڤانەکێ دێرینێ دهۆکێ وەغەرا داویێ کر


شیعە و سوننە کامیان لەگەڵ کورد راستگۆن؟\nYou are at:Home»تەوەر»هەواڵ»تایبه‌ت»شیعە و سوننە کامیان لەگەڵ کورد راستگۆن؟\nBy nuche.net on\t 2020/01/19 تایبه‌ت, شیکاری, گرنگ\nلە چەند ساڵی رابردوودا چیرۆکی ئەو یۆتۆبیا سیاسیەمان لەسەر شانۆی سیاسی کوردستان بینی، کە هەندێك لایەن وگروپ هێشتا پەندیان لێ وەرنەگرتوەو بەردەوامن لەسەری. رۆژنامه‌ی شه‌رق ئه‌لئه‌وسه‌ت له‌باره‌ی په‌یوه‌ندییه مێژوییه‌كانی نێوان كورد و شیعه‌كان دەڵێت، بەهۆی ناکۆکی نێوان کورد و شیعە لە عێراق، لەبارەی مانه‌وه‌ی هێزه‌كانی ئه‌مریكا لە وڵاتەکەدا كۆتایی به په‌یوه‌ندی مێژویی ئەو دوو نەتەوەیە دێت.\nشیعە سەلماندیان، کە ڕاستگۆ نین، ڕاشکاو نین، خاوەنی بڕیاری خۆیان نین، تەڵەکەباز و هەڵخەڵەتێنەرن، بەڵێن و پەیمان و ڕێککەوتن لەگەڵیان تەنها قسەو ڕووکەشە.\nرۆژنامه‌ی شه‌رقئه‌لئه‌وسه‌ت لە راپۆرتێکدا رایگەیاندووە، کە “سه‌ركردایه‌تی كورد و شیعه‌كان هه‌ردوولا نیگه‌ران و زوڵملێكراوی سه‌رده‌می سه‌دام حسێن بوون و رۆڵی باڵاشیان هه‌بوو له پڕۆسه‌ی رزگاری عێراق، له ساڵی ٢٠٠٣ دا و هاوكاری ئه‌مریكییه‌كان بوون”.\nلە راپۆرتەکەدا ئاماژە بەوەشدراوە “هه‌رچه‌ند سوننه‌كان بایكۆتیان كرد، به‌ڵام سه‌ركرده باڵاكانی كورد و شیعه پێكه‌وه ده‌ستێكی باڵایان هه‌بوو له نوسینه‌وه‌ی ده‌ستوری عێراق، به‌ڵام به‌شێكی زۆر له‌و سه‌ركردانه‌ی پێكه‌وه هه‌ماهه‌نگ بوون له ژیاندا نه‌ماون، وه‌ك ئایه‌توڵڵا محه‌مه‌د باقر حه‌كیم و براكه‌ی عه‌بدولعه‌زیز حه‌كیم، مام جەلال تاڵه‌بانی، ئه‌حمه‌د چه‌له‌بی، محه‌مه‌د به‌حرلعلوم، له كاتێكدا ئه‌وان رێکكه‌وتبوون له‌سه‌ر تێپه‌ڕاندنی ده‌ستور به هه‌ماهه‌نگی به چاودێری ئه‌مریكا و نه‌ته‌وه‌یه‌كگرتووه‌كان”.\nرۆژنامەکە دەشڵێت “هه‌ردوولا جێگیركردنی مادده‌ی ١٤٠-ی تایبه‌ت به كه‌ركوك و ناوچه كێشه له‌سه‌ره‌كانیان له ده‌ستوری هه‌میشه‌یی عێراق، به‌كارێكی گرنگی مێژوی وه‌سفكرد، ئه‌وه‌ش به هه‌نگاوێكی دیكه‌ی پته‌وكردنی په‌یوه‌ندی و هه‌ماهه‌نگی نێوان كورد و شیعه داده‌نرێت”. ئەوەشی خستوەتەڕوو، شیعه و كورده‌كان هه‌ردوولا كۆكبوون له‌سه‌ر وه‌ستانه‌وه له دژی سیستمی پێشووی عێراق به سه‌رۆكایه‌تی سه‌دام حسێن، به‌ڵام دوای ١٦ ساڵ بارودۆخه‌كه ناكۆكی خستوەتە نێوانیانه‌وه، ئه‌ویش به‌هۆی بڕیاری ده‌ركردنی هێزه‌كانی ئه‌مریكا و توندبوونه‌وه‌ی گرژیی و ئاڵۆزییه‌كانی نێوان ئه‌و وڵاته له‌گه‌ڵ كۆماری ئیسلامی ئێران، به‌جۆرێك بوو، كه “كۆتایی به‌هه‌موو هاوپه‌یمانێتیه‌كانی پێشتر هێنا”.\nهەندێك لایەن وگروپ هێشتا پەندیان لێ وەرنەگرتووە لەگەڵ شیعە(١)\n١٦-ی ئۆکتۆبەر ٢٠١٧\nلە چەند ساڵی رابردوودا چیرۆکی ئەو یۆتۆبیا سیاسیەمان لەسەر شانۆی سیاسی کوردستان بینی، کە هەندێك لایەن وگروپ هێشتا پەندیان لێ وەرنەگرتوەو بەردەوامن لەسەری. هەر حیزب ولایەنێکی سیاسی کە ڕۆڵی ئۆپۆزسیۆن ونەیاری دەسەڵات دەبینێ، کاتێک دەگاتە دەسەڵات بە ١٨٠ پلە دەگۆڕێت. چونکە ووتاری دەسەڵات پێچەوانەی وتاری ئۆپۆزسیۆنە، کە زیاتر واقیعیە و هەندێك جار وشک و نائومێدیانەشە. مەبەستم ئەوەنیە بڵێم وتاری یۆتۆبیای سیاسی تەنها خەیاڵەو هیچ پەیوەندی بە واقیعەوە نیە، بەڵکو خەیاڵێکی سیاسیە کە ئەرکی خۆی دەبینێ ومەودای سیاسی خۆی هەیە. دەسەڵاتی سیاسی حوکمڕان لە کوردستان، پەیوەندی کورد وشیعەی لە عێراقدا لەسەر بنەمای یۆتۆبیایەکی سیاسی وێنا کرد، کە لەسەر ئەرزی واقیع بوونی نیە، گوایە پەیوەندیەکی ستراتیژی کورد و شیعەی پێکەوە گرێداوە، کە بوەتە هاوپەیمانیەکی سیاسی ستراتیژی وزۆر بەشان وباڵی ئەو پەیوەندی وهاوپەیمانیەدا هەڵدراو خوێندرا.\nیۆتۆبیای سیاسی کورد زۆر دوور بوو\nلە خوێندنەوەی واقیع و فیکر و مافی کورد\nلەگەڵ واقیعی فیکر و مەزهەب ومافی شیعە لە عێراقدا\nکاتێك شیعە بە یارمەتی وهاوکاری کورد جڵەوی دەسەڵاتی لە عێراقدا گرتە دەست وجێ پێی خۆی بەهێزکرد، ئێمەو هەموو دنیا بینیمان، کە سەراپای ئەو پەیوەندی وهاوپەیمانیە ستراتیژیەی نێوان کورد و شیعە، جگە یۆتۆبیایەکی سیاسی هەلخەڵەتێنەرانە لەڕووی فیکری وئابووری وسیاسی وجوگرافیەوە بوونی نەبووە و نییە. یۆتۆبیای سیاسی کورد زۆر دوور بوو لە خوێندنەوەی واقیع وفیکرو مافی کورد لەگەڵ واقیعی فیکرو مەزهەب ومافی شیعە لە عێراقدا.\nکورد مافی نەتەوەیی و نیشتیمانی خۆی هەیە، بەڵام شیعە هەوڵی دەستبەسەرداگرتنی دەسەڵاتی هەبوو، کە دوو بابەتی زۆر لێك جیاوازن، وەک جیاوازی مانەوەی جوگرافیای سیاسی لە عێراقدا لەگەڵ لێدوانە جیاوازەکان، کە ڕۆژانە دەگۆڕێن.\nئاڕاستەی سوننە دیار و ئاشکرایە،\nتا ڕادەیەك ڕاستگۆن لە دوژمنایەتیکردنیان\nو لە ڕێکەوتنیان لەگەڵ کورد،\nبەڵام شیعە سەلماندیان، کە ڕاستگۆ نین،\nخاوەنی بڕیاری خۆیان نین و هەڵخەڵەتێنەرن،\nلەڕووی کردەیی سیاسی ولەسەر ئەزری واقیع دەرکەوت کە شیعە زۆر مەترسیدارترە لەسەر مافە نەتەوەیی ونیشتیمانیەکانی کورد لەچاو ڕژێمی بەعس ودەسەڵاتی دیکتاتۆری سەدام حسێن، کە دەکرێت لە بەرەی سوونە ناوی بهێنین، چونکە درێژبوونەوەی دەسەڵاتی حوکمن لە عێراقدا کە ئەزمونمان لەگەڵیاندا پڕ مەرگەساتە، ئاڕاستەی سوننە دیارو ئاشکرایە، تا ڕادەیەك ڕاستگۆن و راشکاون لە دوژمنایەتیکردنیان و لە ڕێکەوتنیان لەگەڵ کورد، بەڵام شیعە سەلماندیان، کە ڕاستگۆ نین، ڕاشکاو نین، خاوەنی بڕیاری خۆیان نین، تەڵەکەباز و هەڵخەڵەتێنەرن، بەڵێن و پەیمان و ڕێککەوتن لەگەڵیان تەنها قسەو ڕووکەشە. ئەوەش بەشێکە لە عەقیدەی مەزهەبیان کە دان بەهیچ یەکێک لەوانەدا نانێن وهیچ عەقد ومۆرو واژوویەك دروست نییە لایان، تا پەیدابوونی محەمەدی مەهدی، بۆ ئەوەی هاتنی مەهدی نزیک ببێتەوە دەبێ خراپەو ناڕەوایی وتاوان وپاشاگەردانی پەرە بسێنێ، هەر ڕێکەوتن وعەقدێك کە دەیکەن لەگەڵ لایەنی تر، تەنها بۆ خۆپاراستن وخۆ بەهێزکردن وکات بەسەربردنە، بە کوردی مانۆڕێکی سیاسیە.\nئێمەی کورد وادەزانین ماڵی شیعە دابەش بووە،\nبەڵام ئەوە خوێندنەوەیەکی نا دروستە،\nشیعە بۆ مانەوەی خۆیان لە دەسەڵاتدا ڕۆڵیان دابەشکردووە\nبۆ وێنە دەستووری عێراق، ماددەی ١٤٠، یاسای نەوت وغاز، مافی پێشمەرگە، بڕینی بودجەو موچەی کوردستان وشەڕی داعش، بەرنامەو هەڵوێستە سیاسیەکانی مالیکی و عەبادی، کورد لەگەڵ خاوەنی ئەو عەقیدەیە لە کام مەوقیعی ستراتیژیدایە، چی کۆمان دەکاتەوە، جگە لەوەی کاتی خۆی تەنها ڕوخاندنی ڕژێمی بەعس و دەسەڵاتی دیکتاتۆری سەدام حسێن کۆیکردبووینەوە.\nکورد لەبەردەم دوژمنێکی تەڵەکەبازدایە، کە شێوازی تایبەتی خۆی هەیە، ئەوە ئەزموونی ڕیفراندۆم و پیلان وناپاکی ١٦ی ئۆکتۆبەر!\nئاکامی هەڵبژاردنی پەرلەمانی عێراق لە ١٢/٥ دا، پێگەی لایەنە سیاسیە شیعەکانی بەهۆی گەندەڵیەوە لە نەخشەی سیاسیدا گۆڕی، ئێمەی کورد وادەزانین ماڵی شیعە دابەش بووە، بەڵام ئەوە خوێندنەوەیەکی نا دروستە، شیعە بۆ مانەوەی خۆیان لە دەسەڵاتدا ڕۆڵیان دابەشکردووە و هاوسەنگی ڕادەگرن و نەیارەکان لەخۆیان دەگرن بەتایبەتی کورد، کە ناکرێت لە هاوکێشەی سیاسی دەسەڵاتی عێراقدا لەم قۆناغەدا بکرێتە دەرەوە!\nئەگەر وابزانین و مەزەندەمان وابێت هاوپەیمانیکردن لەگەڵ موقتەدا سەدر کێشە و قەیرانەکانی نێوان کوردستان و بەغدا چارەسەر دەکات و بارودۆخ ئاسایی دەکاتەوە، بەهەڵەدا چووین. سەدر لە مالیکی وعەبادی باشتر نابێت بۆ کورد، بەڵکو مەترسیدارترە.\nمن باسی هەڵوێستێکی سیاسی سەردەمی ئۆپۆزسیۆن بوونیان ناکەم و پشتی پێنابەستم. بەڵکو باسی هەڵوێستی سیاسی دەسەڵاتدارێتیان دەکەم، ئەوانە عێراقیان نوقمی گەندەڵی سیاسی، ئابووری، یاسایی، کارگێڕی، کۆمەلایەتی و دەروونیش کردووە و ژێرخانی دەوڵەتیان تێکداوە و دەوڵەتمەدار نین و خاوەنی بڕیاری خۆیان نین و لە تاران و قوم و نەجەفەوە ئاراستە دەکرێن، خاوەنی و وتارێکی سیاسی ڕونی سەقامگیرنین، ڕا ڕان، خاوەنی میلیشیای مەزهەبی جیهادکەرن. بەڵام بۆ خۆپاراستن وگەیشتن بە دەسەڵات وتاری یۆتۆبیای سیاسی بڵاو دەکەنەوە و سیاسەتێکی میکاڤیلیانە پەیڕەو دەکەن.\nبڕیاری كشانه‌وه‌ی هێزه‌كانی ئه‌مریكا به‌بڕیاری تاكلایه‌نه‌ی شیعه‌كان داده‌نرێت، كه له پێنجی ئه‌م مانگه ئه‌نجومه‌نی نوێنه‌رانی عێراق بڕیاریدا به‌كشانه‌وه‌ی سه‌رجه‌م هێزه بیانیه‌كان له عێراق و له‌ناویشیاندا هێزه‌كانی ئه‌مریكا، هاوكات هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی رێكکه‌وتنی ئه‌منی كه له‌ساڵی ٢٠٠٦ له‌نێوان ئه‌مریكا و عێراق واژۆكرابوو.\nبەگوێرەی بڕیارەكەی پەرلەمان، حكومەتی عێراق پابەند دەبێت بە هەڵوەشاندنەوەی رێكەوتننامەی ساڵی ٢٠١٦-ی لەگەڵ هاوپەیمانی نێودەوڵەتی دژی داعش، كە بە مەبەستی هاوكاری واژۆی كردووە. هەروەها داواش دەکات هەموو ئۆپەراسیۆنێكی سەربازی وڵاتانی بیانی لەعێراق كۆتایی پێ بهێندرێت و هێزە بیانییەكان لەسەر خاكەكەی بچنە دەرەوە و ڕێگە نەدرێت ئاسمانی عێراق بەویستی خۆیان بەكاربهێنن.\nجێگەی ئاماژەیە، کە بڕیارەکەی پەرلەمانی عێراق دوای ئەوە هات، کە ٣-١-٢٠٢، قاسم سولەیمانی، فەرماندەی فەیلەقی قودسی ئێران و ئەبومەهدی موهەندیس، دوەمین کەسایەتی ناو حەشدی شەعبی، لەلایەن سوپای ئەمریکاوە کرایە ئامانج و لەگەڵ نۆ کەسی دیکەدا کوژران.\nدواتر رۆژی ٥-١-٢٠٢٠، لایەنە شیعەکانی عێراق لە پەرلەمان بەبێ بەشداری کورد و سوننە، بڕیاریاندا هێزی بیانی لە عێراق بچێتەدەرەوە.\nدواتر لیوا روكن عه‌بدولكه‌ریم خه‌ڵه‌ف، وته‌بێژی فه‌رمانده‌ی هێزه چه‌كداره‌كانی عێراق لە لێدوانێکدا رایگەیاندوە، “بڕیاری دەركردنی هێزه بیانییه‌كان سیادیه و هه‌رێمی كوردستان و سه‌رجه‌م ناوچه‌كانی عێراق ده‌گرێته‌وه و هیچ گرفتێكیش له‌لایه‌ن هه‌رێمی كوردستان له‌وباره‌یه‌وه نییه”. گوتووشیەتی “لایه‌نی ئه‌مریكی هیچ كاتێكیان بۆ كشانه‌وه له عێراق دیارینه‌كردوه، به‌ڵام به‌گشتی ئه‌و بڕیاره سه‌رجه‌م ناوچه‌كان ده‌گرێته‌وه و هیچ ناوچه‌یه‌كیشی لێ به‌ده‌رناكرێت”.


ژنی نازدار و فەلسەفەی پیاو! – Knwe.org\nسەرەکی » وتار » ژنی نازدار و فەلسەفەی پیاو!\nكاتی هەڵسەنگاندنێكی هاوسەنگی ریفراندۆم و رووداوەكانی16ی ئۆكتۆبەر هاتووە\nگرنگی هه‌ولێر لەم هەڵبژاردنەدا


هۆکارى هەبوونى ئایندەى گەش بۆ هۆڵندا !... عبدالرحمن رسول\nچەند ھۆکار وادەکات کە ھۆڵندا ببێتە ئەو دەوڵەتەی ئایندەیەکى گەش ونایابی ھەبێ. ھۆڵندا بەوە ناسراوە کە پڕۆژی گرنگ لە وڵاتەکەیدا ئەنجامدەدات، کەئەمەش بۆتە هۆکارى جێگای بەدواداچوون وسەرنج وتێروانین و تێڕامانی جیھانى مرۆڤایەتى.\nزۆرن ئەوهەنگاوبەرنامانەى کەبەرپرسانى دەوڵەتى هۆڵندا جێبەجێیان کردووە وبەردەوامن لەجێبەجێ کردنى هەنگاوەجوان وسوودبەخشەکانیان,بەڵام لەم نووسینەدا دیاریترین بەرچاوترینیان باس دەکەم ,بەهیوام سەرجەم ئەوکۆمەڵگاووڵاتانەى گیرۆدەى قەیران وکێشەو بێکارى ودزى وگەندەڵین سوود لەم هەنگاوانەببینن ئەگەر وەک دەوڵەتى هۆڵنداش نەبێت کە نەخاوەنى نەوتى ژێرزەوى و نەخاوەنى غازى ژێرزەوى یە بەڵام خۆش بەختانە ئێستا مرۆڤەکانى کۆمەڵگاکەى ئاسوودەوبەختەوەرن ودوورلەقەیرانن بائەوانیش هەنگاوەسەرەتاکانى سەرەتایى ئاسوودەیى وبەختەوەرى تاکەکان ومرۆڤەکانى کۆمەڵگاکانیان دەستپێ بکەن . بەشێوازوجۆرى شارەستانى ومەدەنى وسیکۆلاروئازادیخوازى ومرۆڤایەتى, خۆیان بەدووربگرن لەهەرهەنگاوێکى نادیموکراسى وناشارەستانى وسەرکوت وئازاردانى خەڵک بەدەنگ خواست وداواکارى ومافەسەرەتاکانى خەلکى هەژارو ناڕازى لەناعەدالەتى وگەندەڵى دا بچن .\nدیاریترینیشیان کەدەوڵەتى هۆڵنداى لەجیهانى مرۆڤایەتى دا پێدەناسرێت وجێگاى دڵخۆشى نەک دانیشتوانىى هۆڵندا بەلکوسەرجەم مرۆڤایەتى یە کەئەمانەن.\n١-زۆرگرینگى دەدات بەلایەنى پەروەردەیى وزانستی دا بەردەوام هاندانێکى زۆرهەیەلەلایەن دەوڵەتەوە بۆئەوەى گەنجان ولاوانى هۆڵندا پەرەبەلایەنى پەروەردەیى وزانستى وزانیارى بدەن. نەک لەشارەکان بەڵکولەگوندەکانیش کتێبخانە هەیەولەسەرجەم دامودەزگاحکومییەکان شوێن هەیە بۆ دانیشتن وخوێنەوە.\n٢-دەولەت زۆرگرینگى بەچەسپاندنى یاسامەدەنى وشارەستانییەکان دەدات,بۆهەرسەرپێچێک سزایەکى داناوە وجێبەجێى دەکات لەکاتى سەرپێچێکاندا. هەربۆیە یاسا لەووڵاتەدا سەروەرە.\n٣-بەهۆى هەبوونى بەرزبونەوەى ووشیارى پەروەردەیىتاکى هوڵندى واى کردووە کە سەرپێچى کردن لەیاساشارەستانى ومەدەنییەکان کەم ببێتەوە , لە ساڵی ٢٠٠٩ دا توانی ١٩ بەندینخانە دابخات، بەھۆی کەمی ژمارەی بەندیەکانیەوە.\n٤-حکومەتی ھۆڵندا توانیویەتی چەند ڕێڕەوێک دروست بکات بەمەش گیاندارانی کێوی دەتوانن بە سەلامەتی ھاتووچۆ بکەن تێیدا.\n٥-تاکە وڵاتە کە گیانداری بێلانەی نیە، لەم کۆتایەدا ئەوەی ڕاگەیاند کە ھیچ گیاندارێکی بێسەرپەرشتی نیە، ئەم کارەی ئەنجامداوە بێئەوەی زیان بە ھیچ گیاندارێک بگەیەنێت، ھەروەھا دەسەڵات یاسایەکی دەرکرد دژی دەستدرێژی کردنە سەر گیانداران.\n٦-لەبوارى ژینگەپارێزى وپاکوخاوێنى بەیەکێک لەودەوڵەتانەدادەنرێت کەبەشێوەیەکى بەرچاوگرینگى بەپاراستنى ژینگەوپاک وخاوێنى دەدات,ئەگەربەراوردبکەى بەولاتانى ترئەوروپاودەوڵەتانى ترئەوا بەیەکیک لەوڵاتەپاکوخاوێنەکانى جیهان ئەژماردەکرێت,بەتایبەتى لەبوارى چاندنى گول وسەوزایى هەربۆیەشە لەجیهاندا بەوڵاتى گوڵ ناسێندراوە.\n٧-دەوڵەتى هۆڵندا زۆرپەرەبەپاسکیل سوارى دەدات,یەکەم ڕێگای ھەیە بۆ پاسکیل سواری، کە سود لە تیشکی خۆر وەردەگرن بۆ بارگاوی کردن و ڕوناکردنەوەی ڕێگاو بانەکان، بەناوی (SolaRoad) بە ھاوکاری حکومەت و کەرتی تایبەت ئەم پڕۆژەیە بەرھەم ھاتووە، بەشێکی ئەم ڕێگایە لە ساڵی ٢٠١٥ کراوەتەوە کە ڕوبەرەکەی ١٠٠ مەترە.\n٨-لە یەکێک لە شارەکانی ھۆڵندا بە ھیچ جۆرَێک ئوتومبێل بەکارناھێندرێت، ھەر بۆیە بە دەوڵەتێکی سەلامەت(ئاسایش) دادەندرێت لە جیھاندا، پاش ئەوەی شارۆچکەی ( ھوتین ) بڕیاریاندا لە شوێنی ئوتومبێل پاسکیل بەکاربھێنن، ھەر ئەمەش وای لە تەواوی ئەو شارە کرد ھەموویان پاسکیل بەکاربھێنن. ٤-حکومەتی ھۆڵندا لەوە نزیک بۆتەوە کە ئەو ئوتومبێل و پاسکیلانەی کە بە (دیزل) کاردەکەن بگۆڕێت، بە ھاتنی ٢٠٢٥ ئەو ئوتومبێلانە نامێنێت. ٥-حکومەتی ھۆڵندا توانیویەتی چەند ڕێڕەوێک دروست بکات بەمەش گیاندارانی کێوی دەتوانن بە سەلامەتی ھاتووچۆ بکەن تێیدا.\n٩-لەبوارى تەندروستى ,دەوڵەتى هۆڵندا بەشێوەیەکى زۆرباش کارلەسەرپاراستنى تەندروستى مرۆڤەکان دەکات,لەهەمانکاتدا بەشێوەیەکى باش پەرەبەنەخۆشخانەکان دەدات وکارلەسەربەدواداچوونى چارەسەرەکانى نەخۆشییەکان دەکات کەپشت بەسەرچاوەى زانستى وزانیارى سەردەم دەبەستێت.\n١٠-دەولەتى هۆلندا بەشێوەیەکى بەرچاو بەرنامەڕێژى دەکات بۆ بەرزکردنەوەى ڕیفاهێت وئاسوودەى مرۆڤەکانى. هەربۆیە بەیەکێک لەووڵاتانەدەژمێردرێت کەڕیفاهێت وئاسوودەیى مرۆفە کانى لەئاسـتێکى باشدایە,دەوڵەت کاردەکات بۆ لەئایندەیەکى باشتریش.


چەند خوویەکی مەترسیدار کە زیانی زۆر بە مێشکت دەگەیەنێت! – تۆڕی میدیایی خەڵک\n2020/01/29 - 1:09 PM\nشێرپەنجەی سی باوترین جۆری شێرپەنجەیە و بە سەرەکیترین هۆکاری مردن دادەنرێت لە جیهاندا، دیاریکردنی زووی نــەخۆشی شێرپەنجە چانسی سەرکەوتن لە چارەسەرکردنیدا زۆر زیاد دەکات.\nلێرەدا نیشانە پێشوەختەکانی شێرپەنجەی سییەکان دەخەینە ڕوو:\nـ ئازاری سنگ یان کۆکەی درێژخایەن ؛ هەرچەندە کۆکەی زۆر نیشانەیە بۆ هەوکردنی ڕێرەوی هــــەناسە، ئەگەر ئەم نیشانانە بۆماوەیەکی زۆر بێت ئەوا ڕەنگە نیشــــــانەیەکی مەترسیدار بێت وەک هـــــەبوونی لـــوو لە ســییەکاندا. ئەو نەخۆشانەی کە شـێرپەنجەی سـیەکانیان هەیە زۆر جار هەست بە ئازاری سنگ دەکەن لەکاتی جوڵاندنی شانەکانیـــــان یان بەرز کردنەوە یان نزم کردنەوەی دەستەکانیان.\nـ کورت بوونی هـــەناسەدان بۆ ماوەیەکی زۆر، بەتایبەت لە خانماندا.\nـ قورسی و هەست کردن بە ئازار لەکاتی قوتدانی خواردندا، هەروەها گۆڕانی سەوت بۆ گڕی یاخود قورگنووسان.\n– نیشانەیەکی دیکەی شێرپەنجەی سییەکان گۆڕانی قەبارەی مەمک و گەورەبوونی لە پیاواندا.\nـ بێهێزی شەکەتی درێژخایەن کە هۆکارەکەی جوڵە وکەم خـەوی نەبێ ئەوا یەکێکە لە نیشانەکانـی نەخۆشی شیرپەنجەی سییەکان.\nـ دابەزینی کێشی لەش لەپڕ (لە ماوەیەکی کورت دا) ؛ دابەزینی کێشی لەش بەبێ هیچ هۆکارێک نیشانەیە بۆ شیرپەنجەی هەندێک لە ئەندامەکانی کۆئەندامی هەرس وەک شێرپەنجەی گەدە و کۆڵۆن هەروەها جـگەر.\nـ ئاوسانی و سوربوونەوەی و فوتێبوونی دەم وچاو بۆ ماوەیەکی زۆر ئاماژەیە بۆ ژێرپەنجەی سییەکان.\nـ گۆڕانی ڕەنگی نینۆکەکان و دروستبوونی ئازار تیایاندا، هەروەها هەبوونی هێڵ یان خاڵی ڕەش لە ژێر نینۆک یان ئاوسانی نینۆکەکان.\nشێلانێکی ژاپۆنی بۆ ڕوخسار کە خۆت دەتوانیت ئەنجامی بدەیت و زۆر گەنجت دەکاتەوە\n2020/01/28 - 6:42 PM\nئەمەی خوارەوە شێلانێکی ژاپۆنییە بۆ ڕوخسار کە خۆت دەتوانیت ئەنجامی بدەیت و زۆر گەنجت دەکاتەوە:\n-هەر دوو دەستت بەکەیەوە کۆبکەرەوە و بەنەرمی لە کوڵمەکانتەوە بۆ خوارەوە ڕوخسارت بشێلە\n-دواتر هەردوو دەستت بنوقێنەوە و ناوچەوانت لە خوارەوە بۆ سەرەوە بشێلە\n-بە هەردوو پەنجەی زەڕنەقوتە و دۆشاومژە ناوچەی سەروو برۆت بشێلە\n-بە هەر چوار پەنجەی توتە و برای توتە و زەڕنەقوتە و دۆشاومژە، کوڵمەکانت لە خوارەوە بۆ سەرەوە بشێلە\n-دواتر لە ناوچەوانەوە بۆ خوارەوە بە لەپی دەستت ڕووخسارت بشێلە وەک هەنگاوی کۆتایی\n-ڕوخسارت گەش دەکات و ڕەشی ژێڕ چاو لادەبات.\n-پێستی ڕوخسارت لاستیکی دەکات و و ڕێگری لە چرچی دەکات\n-چارەسەری کێشەی شۆڕبونەوەی پێستی ڕوخسارت دەکات\n-غەبغەبە و قەڵەوی ڕوخسار ناهێڵێت و ڕوخسارت ڕێکدەکاتەوە.\n-سوڕی خوێن چالاک دەکات و کێشەی وشکبونەوەی پێست چارەسەر دەکات.


دوو ئەندامی حیزبێکی کوردستانی لە سەردەشت گیانیان لەدەست دا\n14:58 - 11 خەرمانان 2719\nئاژانسی کوردپا: دوو ئەندامی یەکێک لە حیزبە کوردییەکانی ئۆپۆزسیۆنی حکوومەتی ئیران، لە شەڕ و تێکەڵچوونی نیزامیدا لەگەڵ هێزەکانی سپای پاسداران، گیانیان لەدەست دا.\nڕۆژی چوارشەممە، ٦ی خەرمانان، ماڵپەڕی "کوردستان و کورد" سەر بە "حدک"، بە بڵاوکردنەوەی هەواڵێک، باسی لە گیانلەدەستدانی دوو ئەندامی ئەو حیزبە بە ناوەکانی "ئیبراهیم عەزیزنژاد" و "عەلی بایزپوور"، لە شەرێکی نیزامی لە شاری سەردەشتدا، کرد.\nهەروەها، لەو شەڕەدا، کەسێکی دیکە بە ناوی "مێهران ئەحمەدیان" دەسبەسەر کراوە.\nئەم شەڕە لە نزیک گوندی "قەلەڕەشە"ی شاری سەردەشت ڕوویداوە و یەکێک لە دانیشتووانی ئەو گوندەش بەسەختی بریندار بووە. "حدک" لەو هەواڵەکەیدا، ئاماژەی بە وردەکاریی ئەو شەڕە نەکردووە.\nلە لایەکی دیکەوە، قەرارگای حەمزەی سپای پاسداران، پاش کوژرانی "خالید شوانە"، ئەندامی ئەو قەرارگایە لە شاری پیرانشار، لە بەیاننامەیەکدا ڕایگەیاندووە: "تۆڵەی قورس لە ئەنجامدەرانی ئەو ڕووداوە دەکەینەوە".\nئێوارەی ڕۆژی دووشەممە، ٤ی خەرمانان، "خالید شوانە"، ئەندامی سپای پاسداران، لەنێو شاری پیرانشار، لە لایەن کەسانێکی نەناسراوەوە کوژرا.


سەرۆکایەتیی بایدن چی دەگەیەنێت بۆ عێراق\nلەدوای هێرشی ئەمریکاوە لە ساڵی 2003، هەڵبژاردنە سەرۆکایەتییەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بە تامەزرۆییەوە لە عێراق چاودێریی دەکرێن، چونکە هەر گۆڕانکارییەک لە سەرۆکایەتیی ئەو وڵاتە ئەگەری ئەوەی لێ دەکرێت کاریگەریی ڕاستەوخۆی لەسەر وڵاتی عێراق هەبێت.\nجۆ بایدن مێژووێکی درێژخایەنی هەیە لە عێراق، بەڵام سیاسەتەکانی سەرۆکە هەڵبژێردراوەکە لە وڵاتەکە ناڕوونە.\nڕۆژنامەنووس و ئەندامی سەنتەری لێکۆڵینەوەکانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستە.\nجۆ بایدن، کە جێگری پێشووی سەرۆکی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکایە، بڕیار وایە ببێتە 46ـەمین سەرۆک لە مێژووی ویلایەتە یەکگرتووەکان، ئەوەش دوای ئەوەی بەسەر پشتی دۆناڵد ترامپی سەرۆکی ئێستای ئەمریکا لە ڕکابەری بۆ چوونە نێو کۆشکی سپی سەرکەوتنی بەدەست هێنا، سەرۆکایەتییەکەشی لاپەڕەیەکی نوێ لە پەیوەندییەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لەگەڵ عێراق دەکاتەوە.\nبەلای عێراقەوە، جۆ بایدن کەسێکی نامۆ و نوێ نییە، لە ئیدارەی باراک ئۆبامادا دوو خول وەک جێگری سەرۆک خزمەتی کردووە و تیشکی خستۆتە سەر سیاسەتی دەرەکی. بەهۆی ئەوەی پشتیوانێکی حەماسییانەی هێرشەکەی ساڵی 2003 بوو، بایدن لەلایەن ئۆباماوە بۆ چاودێریکردنی چالاکییەکان و دبلۆماسییەت لە عێراق دەستنیشان کرا.\nلە ساڵی 2009ـدا، پارتێکی سیاسیی فرە تایەفی و میانڕەو بەناوی عێراقیە لەلایەن رافی ئەلعیساوی، سەرکردەیەکی سوننە و، ئەیاد عەللاوی، سەرکردەی شیعییەوە دامەزرێنرا.\nپارتەکە ڕکابەریی هاوپەیمانیی دەوڵەتی یاسای کرد، کە هی نوری مالیکی سەرۆک وەزیرانی ئەوکاتی عێراق بوو و، بە جیاوازییەکی کەم هەڵبژاردنەکانی ساڵی 2010ـی بردەوە.\nهەرچەندە عێراقیە زۆرینەی دەنگەکانی بەدەست هێنا، بەڵام دووبارە مالیکی بوویەوە بە سەرۆک وەزیران. ئەوکات، عەللاوی ڕایگەیاند - بەپێی وتەی بەرپرسێکی باڵای ئەمریکا - کە واشنتۆن پشتیوانی سەرۆک وەزیرانێکی پارتی عێراقییە ناکات چونکە ئێران دژایەتییان دەکات.\n"بایدن بەلای عێراقەوە کەسێکی نامۆ نییە، بەهۆی ئەوەی دوو خول وەک جێگری سەرۆک خزمەتی کردووە لە سەردەمی ئۆبامادا کە تێیدا چاودێریی چالاکییەکان و دیبلۆماسییەتی ئەمریکای لە عێراق کرد".\nگوایە ئەو بەرپرسە نەزانراوە ئەمریکییە بایدن بوو، هەرچەندە بەرپرسانی دیکەی ئەمریکا ئەوەیان ڕەتکردەوە گفتوگۆکان لە بەرژەوەندی مالیکی کرابن. لەم ماوەیەدا، بایدن کاتی خۆی تەرخان کرد بۆ دروستکردنی کەش و ژێرخانێك بۆ کشانەوەی هێزەکانی ئەمریکا، بەڕادەیەک کە بایدن لەنێوان ساڵانی 2010 تا 2012ـدا 24 جار سەردانی عێراقی کرد.\nماوەیەکی کەم دوای کشانەوەی هێزەکانی ئەمریکا لە عێراق لە ساڵی 2011ـدا، مالیکی لە ساڵی 2012ـدا بە هەوڵدان بۆ دەستگیرکردنی سەرکردە سوننییەکانی وەک رافی ئەلعیساوی و تارق هاشمیی جێگری سەرۆکی ئەوکاتی عێراق، گرژییەکانی نێوان شیعە و سوننەی قووڵ کردەوە، رێگاشی خۆشکرد بۆ هاتنی دەوڵەتی ئیسلامی.\nلە سەرەتای ساڵی 2014ـدا، داعش بەشێکی زۆری عێراقی داگیر کرد، چەندان لایەنیش بەهێزبوونی دراماتیکیی گروپەکەیان گەڕاندەوە بۆ سیاسەتی جیاکاری بەرامبەر سوننە و کوردەکان لە سەردەمی مالیکی، ئەو بۆشاییە ئەمنییەی بەهۆی کشانەوەی هێزەکانی ئەمریکاوە دروست بوو، لاوازیی سوپای عێراقیش.\nئەمریکا هیچ کارێکی ئەنجام نەدا تا ئەوکاتەی موسڵ، دووەم گەورەترین شاری عێراق، لە مانگی حوزەیرانی ساڵی 2014 داگیر کرا. لەوکاتەدا، بایدن درکی بەوە کرد کە پێویست بوو مالیکی لەسەر کار لاچێت، پشتگیریی کاندیدبوونی حەیدەر عەبادیشی کرد. هەرچەندە لە کۆتاییەکانی ساڵی 2014ـدا وەک بەشێک لە چارەسەرکردنی ئۆپەراسیۆنی میراتگرتوو، ئەمریکا هێزەکانی لە عێراق جێگیر کردەوە، بەڵام زۆر کەم، زۆر درەنگ بوو بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی داعش.\nئۆپەراسیۆنەکانی دژی داعش بەشێوەیەکی سەرەکی لەلایەن ئەو میلیشیایانەی ئێران پشتیوانی دەکردن و لە چوارچێوەی هێزەکانی حەشدی شەعبیدا ئەنجام دران. کە لایەنگرییان بۆ قاسم سولەیمانی، فەرماندەی هێزی قودسی ئێران هەبوو. ئەمەش، لە بەرامبەردا، ئێرانی توانادار کرد لە زیادکردنی هەژموونی زەمینیی خۆی.\nجەنگی دژی داعش بە چەکی سەربازیی ئەمریکی و بودجەی عێراقی ئەنجام درا - حەشدی شەعبی خرایە نێو چوارچێوەی ئەمنیی عێراق و پێگەی یاسایی پێدرا. جگە لەوەش، دەسەڵاتی ئێران لەنێو گۆرەپانی سیاسیی عێراق زیاد بوو، هاوپەیمانی فەتحی لایەنگری ئێرانیش، کە لەلایەن سەرانی حەشدی شەعبییەوە دامەزرا، بە 47 کورسی لە هەڵبژاردنەکانی ساڵی 2018ـدا پلەی دووەمی بەدەست هێنا.\n"لەدوای هێرشی ئەمریکاوە لە ساڵی 2003، هەڵبژاردنە سەرۆکایەتییەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بە تامەزرۆییەوە لە عێراق چاودێریی دەکرێن، چونکە هەر گۆڕانکارییەک لە سەرۆکایەتیی ئەو وڵاتە ئەگەری ئەوەی لێ دەکرێت کاریگەریی ڕاستەوخۆی لەسەر وڵاتی عێراق هەبێت."\nلەم دواییانەدا ،هاوپەیمانی فەتح لە پەرلەمان پێشڕەویی دەرکردنی هێزەکانی ئەمریکایان لە عێراق کرد، لەکاتێکدا گروپە میلیشیاکانی سەر بە ئێران لەنێو حەشدی شەعبی هێرشی ناوە ناوە بۆ سەر هێزەکانی ئەمریکا و بنکەکانیان ئەنجام دەدەن.\nدەکرێ هەژموونی ئێران زیاد بکات\nسەرکەوتنی بایدن لە هەڵبژاردنەکان لەوانەیە دۆخی دابەشبوونە پێکهاتەیی و تایەفیەکان بەرەو خراپتر ببات لەبارەی بوونی هێزەکانی ئەمریکا لە عێراق. بە مانایەکی فراوانتر، کوردەکان و سوننەکان پشتگیریی تەواوی بوونی هێزەکانی ئەمریکا لە عێراق دەکەن بەهۆی هەژموونی ئێران و سەرهەڵدانەوەی داعش، لەکاتێکدا بەشێکی زۆری گروپە سیاسییە شیعەکان و، سەرجەم بەرە شیعەکانی لایەنگری ئێران، دژی دەوەستنەوە.\nئەم دژایەتییە بەدیاریکراوی دوای کوشتنی قاسم سولەیمانی، فەرماندەی هێزی قودس لە هێرشێکی ئاسمانیی ئەمریکا بە فەرمانی ترەمپ لە 3ـی کانوونی یەکەمی ئەمساڵدا چڕ بوویەوە، نزیکەی سەرجەم پەرلەمانتارانی شیعەش لە پەرلەمان دەنگیان بە دەرکردنی هێزەکانی ئەمریکا دا.\nسیاسەتی ئەوپەڕی فشاری ترامپ و سزاکان بەسەر ئێراندا، لەنێویاندا کشانەوە لە ڕێککەوتنی ئەتۆمی ئێران، پێشبینیی کورد و سوننەکانی هێنایە جێ لە کەمکردنەوەی هەژموونی ئێران لە عێراق بۆ نزمترین ئاست، ئەگەری چوونەوە ناو ڕێککەوتنەکەش لەلایەن بایدنەوە نیگەرانیی لێدەکەوێتەوە.\nسزا ئابوورییەکانی ترەمپ بۆ سەر ئێران و فشار لەسەر گروپە میلیشیا عێراقییە لایەنگرەکانی ئێران، تا ڕادەیەک، هەژموونی ئێرانی بەسەر عێراقەوە شکاندبوو. بۆیە، بەردەوامبوونی سیاسەتەکانی ئەمریکا بەرامبەر بە عێراق لە بەرژەوەندیی کوردەکان و سوننەکان دەبێت، هەرچەندە چەندان گروپی شیعە پێشوازیی لە بردنەوەی بایدن لە هەڵبژاردنی ئەمریکا دەکەن.\nئەگەر بایدن ببێتە سەرۆک، لەوانەیە هەژموونی ئێران لە عێراق زیاد بکات، هەرچەندە لەوانەیە لەژێر ڕۆشنایی ئەگەری ئاشتبوونەوەی ئەمریکا و ئێران گرژییە ناوخۆییەکانی عێراق کەم ببنەوە.\nسیاسیەتی 'ئەوپەڕی فشار'ـی ئەمریکا دژی ئێران بووە هۆی هێرشی میلیشیا لایەنگرەکانی ئێران بۆ سەر هێزەکانی ئەمریکا و نێردە بیانییەکان، لەکاتێکدا هەوڵەکانی تیرۆریش دژی چالاکوانانی عێراق هەڵکشا.\nبە هاتنی بایدن بۆ سەر دەسەڵات، دەکرێ ئەم بازنەی شەڕە هێور ببێتەوە، بەڵام دەکرێ زیادبوونی هەژموونی ئێران ببێتە هۆی بەرپابوونی خۆپێشاندانێکی دیکەی دژی حکومەت کە لە ئۆکتۆبەری ساڵی 2014 ـەوە درێژەی هەبووە.\nپێداچوونەوەی سیناریۆ جوداخوازییەکان\nبەشێکی عێراقیەکان ترسیان لەو ڕۆڵە هەیە کە دەکرێ بایدن وەک سەرۆک بیبینێت، ئەوەش بە لەبەرچاوگرتنی کاریگەرییە سەرەکییەکەی لە بەرەوپێشچوونی سیاسیەتی عێراق لەدوای ساڵی 2003ـوە.\nبایدن، کە بەربژێری سەرۆکایەتیی بوو لە هەڵبژاردنە سەرۆکایەتییەکەی ساڵی 2008 لە ئەمریکا، لەو ساڵەدا بووه هۆی ترس لە عێراق کاتێک پێشنیاری دامەزراندنی هەرێمی فیدڕاڵی سوننە، شیعە و کوردی کرد لە عێراق بۆ ئەوەی سوپای ئەمریکا بتوانێت بەبێ جێهێشتنی ئاژاوە لەدوای جەنگی عێراق لەو وڵاتە بکشێتەوە.\n"بەشێکی عێراقیەکان ترسیان لەو ڕۆڵە هەیە کە دەکرێ بایدن وەک سەرۆک بیبینێت، ئەوەش بە لەبەرچاوگرتنی کاریگەرییە سەرەکییەکەی لە بەرەوپێشچوونی سیاسیەتی عێراق لەدوای ساڵی 2003ـوە."\nبەپێی چوارچێوە پلان بۆ داڕێژراوەکە، 20%ـی پشکی بودجە دەبووە بەشی سوننەکان، و گروپێکی پەیوەندییش بۆ دراوسێکانی عێراق دادەمەزرێنرا.\nهەرچەندە چاوەڕوان ناکرێت پلانەکە جێبەجێ بکرێت، بەڵام گرنگە بۆ نیشاندانی تێڕوانینی بایدن بەرامبەر بە عێراق، لەکاتێکدا هەندێ لەو سوننانەی 12 ساڵ پێش ئێستا بە توندی دژی ئەو پلانە وەستانەوە ئێستا زیاتر لایەنگری دامەزراندنی حکومەتێکی هەرێمیین، بەڵام کۆمەڵگەی شیعە بە توندی دژیەتی.\nوێڕای شکستهێنان لە بەدەستنەهێنانی سەقامگیریی لەگەڵ بەغدا، بەڵام بایدن برەوی بە پەیوەندی گەرموگوڕ داوە لەگەڵ کوردەکاندا، لەم نێوەندەدا لەگەڵ جەلال تاڵەبانی سەرۆک کۆماری پێشووی عێراق و مەسعود بارزانی سەرۆکی پێشووی هەرێمی کوردستان و، سەرنجی زۆرێکی بەلای هاوسۆزییەکەی بۆ کورد ڕاکێشاوە.\nبگرە لەڕاستیدا، ڕاگەیەنراوە کە لە ساڵی 2015ـدا بایدن بە بارزانیی وتووە کە لە تەمەنی ئەم دووانەدا "دەوڵەتی کوردی" بەچاوی خۆیان دەبینن. لەکاتی کۆبونەوەی ساڵی 2017ـش لە داڤۆس، لەکۆتایی ماوەی یاسایی بایدن وەک جێگری سەرۆک، بارزانی بانگێشتی کوردستانی کرد و بە "هاوڕێی نەتەوەی کورد" ناوی هێنا.\nبەڵام، وێڕای پەیوەندیی تایبەتی لەگەڵ بارزانی، بایدن پشتیوانیی ڕیفراندۆمی سەربەخۆیی ساڵی 2017ـی هەرێمی کوردستانی نەکرد و باسی لەوە کرد پێویستە کوردەکان یەکگرتوویی سیاسیی و سەقامگیریی ئابووریی لەگەڵ لەنێوان هەولێر و بەغدا بەهێز بکەن.\nئەم تێڕوانینە واتای ئەوە نییە کە بایدن کوردەکان فەرامۆش دەکات - لەوانەیە لەڕێی بەهێزکردنی پەیوەندییەکانی واشنتۆن لەگەڵ هەولێر فشاری زۆر بخاتە سەر بەغدا تا پێداچوونەوە بە سیاسەتەکانی بکات بەرامبەر حکومەتی هەرێمی کوردستان.\nلە بانگەشەی هەڵبژاردنەکانی 2015ـدا، ترەمپ جەختی لە بەرەنگاربوونەوەی هەژموونی ئێران لە عێراق و ئەو هێزانە کردەوە کە ئێران پشتیوانییان دەکات لەو وڵاتەدا، هەرچەندە دواتر ژمارەی ئەو هێزانەی ئەمریکای کەم کردەوە کە لە دەرەوەی وڵاتەکە جێگیر کرابوون وەک بەشێکی سیاسەتەکەی لە کۆتایی پێهێنانی "جەنگە بێکۆتاکانی" ئەمریکا.\nلە بەرامبەردا، دەکرێ بایدن نەرمتر بێت لە بەرەنگاربوونەوەی ئێران و ئەو لایەنانەی ئێران پشتیوانییان دەکات کە دژی بوونی سەربازیی و دیبلۆماسیی ئەمریکان لە عێراق. لە سەردەمی بایدندا، لەوە ناچێت هەنگاوێکی هاوشێوەی کوشتنی قاسم سولەیمانی لەلایەن ترەمپەوە لەئارادا بێت.\nهەرچەندە بایدن دەڵێت کە نیازی وایە "جەنگە هەمیشەییەکان" بەکۆتا بهێنێت، بەڵام پشتیوانیی بەردەوامبوونی مانەوەی هێزەکانی ئەمریکاش دەکات لە عێراق و ناوچەکە ناکۆکەکانی دیکەدا، بەڵام لەوانەیە بە ئاستێکی کەمتر.\nسەرهەڵدانی داعش دوای کشانەوەی ئەمریکا لە ساڵی 2011ـدا لەوانەیە ڕێگری بایدن بێت لەوەی بەتەواوی هێزەکانی ئەمریکا لە عێراق بکشێنێتەوە، هەرچەندە ئەگەر هەیە ئەوە ببێتە هۆی کێشە لەگەڵ میلیشیا عێراقییەکانی لایەنگری ئێران.


مەتا 13 | KSS الكتاب المقدس | YouVersion\n18«کەواتە گوێ لە واتای نموونەی جوتیارەکە بگرن: 19هەرکەسێک پەیامی شانشین ببیستێت و تێینەگات، شەیتان#13:19 یۆنانی: خراپەکارەکە.  دێت و ئەوەی لە دڵیدا تۆوکراوە دەیڕفێنێت. ئەمانە ئەو تۆوانەن کە کەوتنە سەر ڕێگاکە. 20ئەوانەی کەوتنە سەر بەردەڵانەکە، ئەو کەسانەن کە پەیامەکە دەبیستن و بە خۆشییەوە وەریدەگرن. 21بەڵام ڕەگ داناکوتن و کاتین، کاتێک لەبەر پەیامەکە تووشی تەنگانە و چەوسانەوە دەبن، یەکسەر دەکەون. 22ئەوانەش کە کەوتنە نێو دڕکەکان، ئەو کەسانەن کە پەیامەکە دەبیستن، بەڵام خەمی ژیان و فریوخواردنی دەوڵەمەندی پەیامەکە دەخنکێنن، ئیتر بێ بەرهەم دەبن. 23بەڵام ئەوانەی کەوتنە سەر زەوییە باشەکە، ئەو کەسانەن کە پەیامەکە دەبیستن و لێی تێدەگەن. یەک بە سەد و یەک بە شەست و یەک بە سی، بەرهەم دەدەن.»\n29گوتی: «”نەخێر، نەوەک لەگەڵ بژارکردنی زیزان، گەنمیش هەڵبکێشن. 30هەتا کاتی دروێنە لێگەڕێن با بەیەکەوە پێبگەن، جا لە کاتی دروێنەدا بە سەپانەکان دەڵێم، یەکەم جار زیزانەکە بژار بکەن و بیانکەنە مەڵۆ#13:30 مەڵۆ: دەسکە زیزان (زیوان) و دەغڵ. بۆ ئەوەی بسووتێنرێن، بەڵام گەنمەکە لە ئەمبارەکەم کۆبکەنەوە.“»\n31نموونەیەکی دیکەی بۆ هێنانەوە: «شانشینی ئاسمان وەک دەنکە خەردەل#13:31 ڕووەکێکە لە وڵاتی فەلەستین دەڕوێت، بەرزییەکەی لە ماوەی ساڵێک لە ڕواندنی دەگاتە نزیکەی 3 بۆ 4 مەتر. وایە، کە یەکێک بیهێنێت و لە کێڵگەکەیدا بیچێنێ، 32کە بچووکترین تۆوە، بەڵام کاتێک گەشە دەکات، گەورەترین ڕووەکە و دەبێتە درەخت، تەنانەت باڵندەی ئاسمانیش دێن و لەسەر لقەکانیدا هێلانە دەکەن.»\nئەوەی لە دامەزراندنی جیهانەوە شاراوەیە دەریدەبڕم.]#13:35 زەبوورەکان 78:2


رێگاي ئێوه ئابوري » ئەمریکا: پشتگیریمان بۆ هەسەدە کاتییە\nجه‌یمس جێفری نوێنه‌ری تایبه‌تی ئه‌مریكا بۆ كاروباری سووریا، به ئاماژه‌دان به سه‌ركرده‌کەی پەکەکە بە نێوی فه‌رهاد عه‌بدی (شاهین) كه به مەزڵوم كۆبانی ناسراوه، وتی: ئێمه پشتگیری هێزه‌كانی هه‌سه‌ده (باڵی پەکەکە لە باکووری سوریا) ده‌كه‌ین، نه‌ك پشتگیری کەسایەتییەکان. ئه‌م پشتگیرییه‌ش كاتییه و بۆ قۆناخێكه.\nله وه‌ڵامی پرسیارێكدا سه‌باره‌ت به دامه‌زراندنی ناوچه‌ی ئارام دوای ئۆپه‌راسیۆنی كانی ئاشتی توركیا و جێگیركردنی یه‌ك ملیۆن په‌نابه‌ری سووری له‌وێ، جێفری ئاماژه‌ی به‌وه دا، چه‌ند دڵنیاییه‌كیان له توركیا وه‌رگرتووه و وتی: ئه‌و په‌نابه‌ره سوورییانه ره‌وانه‌ی ئه‌وێ ده‌كرێنه‌وه كه له‌و ناوچه‌یه‌ی باكووری سووریاوه هاتوون و، ئه‌مه‌ش به ره‌چاوكردنی رێساكانی كۆمیسیاری باڵای كاروباری په‌نابه‌رانی سه‌ربه نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كان ئه‌نجامده‌درێت. له‌مباره‌یه‌وه توركیا له په‌یوه‌ندیدایه له‌گه‌ڵ كۆمیسیاره‌كه و ئه‌مریكا. ٣٥٠ هه‌زار كورد له‌نێو ئه‌و په‌نابه‌رانه‌دان. به‌شێك له‌و كوردانه له‌ده‌ست داعش رایانكردووه و ئه‌گه‌ر راستیتان ده‌وێ به‌شه‌كه‌ی دیكه‌یشیان به‌هۆی په‌یه‌ده/یه‌په‌گه رایانكردووه. ئێستا ده‌یانه‌وێت بگه‌ڕێنه‌وه ناوچه‌كه.\nله وه‌ڵامی پرسیارێكیشدا سه‌باره‌ت به پشتگیری ئه‌مریكا بۆ سه‌ركرده‌کەی پەکەکە بە نێوی فه‌رهاد عه‌بدی (شاهین) كه به مەزڵوم كۆبانی ناسراوه، وتی: ئێمه پشتگیری هێزه‌كانی هه‌سه‌ده (باڵی پەکەکە لە باکووری سوریا) ده‌كه‌ین، نه‌ك پشتگیری کەسایەتییەکان. ئه‌م پشتگیرییه‌ش كاتییه و بۆ قۆناخێكه. له‌گه‌ڵ هیچ گروپێك له‌سه‌ر داهاتووی سووریا رێككه‌وتنمان نه‌كردووه. ئه‌وه‌ی گرنگه له‌وێ هه‌ره‌سهێنانه به داعش. دیدگای ئێمه بۆ سووریا وه‌ك ئه‌وه‌ی له بڕیاری ژماره ٢٢٥٤ی ئه‌نجوومه‌نی ئاسایشی نێوده‌وڵه‌تیدا هاتووه، هه‌ڵبژاردنێكی ئازادانه و پاك و بێگه‌رده كه ته‌واوی سوورییه‌كان له‌خۆبگرێت. ده‌بێ ئه‌مه بۆ سه‌رجه‌م گروپه‌كان باسبكه‌ین، وه‌ك چۆن كۆبوونه‌وه له‌گه‌ڵ هه‌سه‌ده ده‌كه‌ین له باكووری سووریا، له‌گه‌ڵ گروپه‌كانی دیكه‌ی ئۆپۆزسیۆنیش له ئۆسلۆ و قاهیره له كۆبوونه‌وه‌داین.\nبرچسب ها : ئەمریکا , پەکەکە , پەیەدە , جەیمس جێفری , سوریا , هەسەدە , یەپەگە


نوبەل سىيلىعىن السا دا ۇمىتىلعان جازۋشى\nكەشە; 22:37 6\nكەشە; 22:02 26\nكەشە; 21:38 23\nكەشە; 21:01 27\nكەشە; 20:41 39\nكەشە; 20:23 21\nكەشە; 19:46 101\nكەشە; 19:26 91\nكەشە; 19:09 103\nكەشە; 18:52 100\nكەشە; 18:25 128\nكەشە; 18:07 139\nكەشە; 17:51 87\nكەشە; 17:37 248\nكەشە; 17:11 146\nكەشە; 16:59 198\nكەشە; 16:46 183\nكەشە; 16:25 247\nكەشە; 16:07 186\nكەشە; 15:51 217\nكەشە; 15:33 115\nكەشە; 15:15 165\nكەشە; 14:57 150\nكەشە; 14:42 215\nكەشە; 14:28 165\nكەشە; 14:19 183\nكەشە; 14:06 280\nكەشە; 13:43 292\nكەشە; 13:29 263\nكەشە; 13:10 332\nكەشە; 12:56 236\nكەشە; 12:48 217\nكەشە; 12:35 211\nكەشە; 12:16 208\nكەشە; 11:57 381\nكەشە; 11:46 226\nكەشە; 11:32 329\nكەشە; 11:14 167\nكەشە; 10:56 219\nكەشە; 10:41 193\nكەشە; 10:25 375\nكەشە; 10:07 201\nكەشە; 09:57 401\nكەشە; 09:40 292\nكەشە; 09:29 314\nكەشە; 09:10 262\nكەشە; 08:54 221\nكەشە; 08:41 218\nكەشە; 08:28 196\nكەشە; 08:12 184\nكەشە; 07:53 514\nكەشە; 07:39 288\nكەشە; 07:21 300\nكەشە; 07:07 261\n14.10.2018 16:09 278\n14.10.2018 16:01 337\n18 مامىر 02:06\t572\nاستانا. قازاقپارات - نەمىس جازۋشىسى ءھام اقىنى پاۋل يوحانن ليۋدۆيگ فون حەيزە 1830 -جىلدىڭ 15 - ناۋرىزىندا بەرليندە ومىرگە كەلدى.\nاكەسى كارل ليۋدۆيگ حەيزە بەرلين ۋنيۆەرسيتەتىندە فيلولوگيادان ساباق بەرىپ، اناسى يۋليا زاالينگ وقىمىستى اۋلەتتىڭ قىزى بولاتىن. سول سەبەپتى حەيزەلەر جانۇسىنا زيالى قاۋىم وكىلدەرى كوپ كەلەتىن. ولاردىڭ ىشىندە كەيىن پاۋلدىڭ ۇستازى بولعان فرانتس كۋگلەر دە بار ەدى. بەرلين ۋنيۆەرسيتەتىندە پاۋل ادەبيەت پەن فيلولوگيانى تەرەڭ ۇيرەنەدى. 1852 -جىلى ديپلومىن العاننان كەيىن يتالياعا وقۋىن جالعاستىرۋعا كەتەدى. مىنە، وسى ساپار وعان ۇلكەن اسەر بەرىپ، دانتە، بوككاچچو جانە دجاكومو لەوپاردي سىندى يتاليان جازۋشىلارىنان شابىت الادى.\nيتاليادا ءجۇرىپ اڭگىمە، ولەڭ، پەسالار جازا باستايدى. 1854 -جىلى كورول ماكسيميليان II حەيزەگە ۇلكەن كولەمدە ستەپەنديا تاعايىنداپ، ميۋنحەندە جاساۋ، پاتشالىق جاعىندا بولۋدى ۇسىنادى. حەيزەنىڭ نەگىزگى جۇمىسى پاتشا جانىندا ونى قولداپ- قۋاتتايتىن كەشتەردە ءجۇرۋ بولاتىن. قارجىلىق جاعىنان ءومىر بويى قامتاماسىز ەتىلگەن حەيزە ۇستازىنىڭ قىزى مارگارەت كۋگلەرگە ۇيلەنەدى جانە ودان ءتورت پەرزەنتتى بولادى. جايلى وتباسى، تىنىش ءومىر حەيزەنىڭ شىعارماشىلىقپەن اينالىسۋىنا قولايلى ورتانى جاراتتى.\nالدىمەن ول 1855 -جىلى "اررابياتا" ("L'arrabiata") اتتى كىتابىن جارىققا شىعارادى. سودان سوڭ "ماريون" ("Marion") ، "ترەپيلىق قىز" ("Das Madchen von Treppi"، 1858) ، "اندرەا دەلفين" ("Andrea Delfin"، 1859) ، "انامنىڭ پورترەتى" ("Bild der Mutter"، 1859) اتتى شىعارمالارى بىرىنەن كەيىن ءبىرى باسپادان جارىققا شىقتى. اڭگىمە مەن حيكايالاردان بولەك حەيزە كوپتەگەن پەسالار دا جازدى. 1866 -جىلى جازعان "گانس لانگا" ("Hans Lange"، 1866) ، 1899 -جىلى جازعان "ماريا ماگدالينا" ("Maria von Magdala"، 1899) درامالارى ءوز ۋاقىتىندا ساحنالاندى جانە ءبىرشاما داڭقتى دا بولدى. ادەبيەت تاريحىندا حەيزەنى پروزايك رەتىندە تانيدى. ونىڭ "عاسىر بالالارى" ("Kinder der Welt"، 1873) ، "جانناتتا" (Im Paradiese"، 1875) جانە "مەرلين" ("Merlin"، 1892) سىندى شىعارمالارى ءبىرشاما تانىمال. ال اقىن رەتىندە ول مۇلدە ۇمىتىلعان. تەك قانا الەسساندرو ماندزوني، لەوپاردي تاعى باسقا اقىنداردان اۋدارعان ولەڭدەرى عانا كىتاپحاناداعى جۇرتشىلىققا تانىس.\n1910 -جىلى پاۋل يوحانن ليۋدۆيگ فون حەيزە "ادەبيەتتەگى ليريكالىق ولەڭدەرى، ءونىمدى ەڭبەگى، دراماتۋرگ، رومانيست جانە الەمگە ايگىلى رومانداردىڭ اۆتورى رەتىندە ءوزىنىڭ ۇزاق جانە ءونىمدى مانسابىندا كورسەتكەن ونەرى جانە بيىك يدەاليزمى" ءۇشىن "نوبەل" اتىنداعى سىيلىققا لايىق دەپ تابىلادى. بۇل نەمىس ادەبيەتىندەگى العاشقى "نوبەل" سىيلىعى بولاتىن. ماراپاتتاۋ راسىمىندە ۆيرسەن: "حەيزە زاماناۋي پسيحولوگيالىق حيكايالاردىڭ جاراتۋشىسى جانە گەرمانيانىڭ ەڭ عاجاپ اقىنى" دەگەن ىستىق ىقىلاسىن ءبىلدىردى. ناۋقاس بولۋىنا بايلانىستى ماراپاتتاۋ كەشىنە حەيزەنىڭ ءوزى كەلە المادى. التىن مەدال مەن چەكتى سول كەزدەگى گەرمانيانىڭ شۆەتسياداعى ەلشىسى گراف فون پۋكلەر الدى. سول 1910 -جىلى حەيزە "نوبەل" سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى عانا ەمەس، ميۋنحەننىڭ قۇرمەتتى ازاماتى دا بولدى.\nارادا 4 -جىل وتكەسىن وكپە قابىنۋى اۋرۋىنان پاۋل يوحانن ليۋدۆيگ فون حەيزە كوز جۇمدى. حەيزە ءوزىنىڭ 74 جىلدىق عۇمىرىندا ادەبيەتتىڭ قارا جۇمىسشىسىنداي قىزمەت ەتتى. ارتىندا 24 تومدىق اڭگىمەلەر، 6 رومانى، 9 ولەڭدەر جيناعى مەن اۋدارمالارى قالدى. ءبىراق ونىڭ ادەبيەتتەگى داۋرەنى ۇزاققا بارمادى. ولىمىمەن كوپ وتپەي ۇمىتىلا باستادى. "حەيزە روماندارى جاقسى وقىلعانىمەن بۇل جانرعا شىن مانىندە ءتۇپنۇسقالىق شىعارما اكەلدى دەپ ايتۋ قيىن"، - دەپ جازدى اعىلشىن سىنشىسى ە. ك. بەننەتت.