ڤۆڵفگانگ ئامادیوس مۆتسارت - ویکیپیدیا، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد\nئاوادانەر و کەمانژەن و پیانۆژەنێکی سەردەمی کلاسیک\n(ڕەوانەکراوە لە فوڵفگانگ مۆتزارتەوە)\nڤۆڵفگانگ ئامادیوس مۆتسارت (بە ئەڵمانی: Wolfgang Amadeus Mozart – ھەروەھا ناسراوە بە مۆزارت • ئای پی ئەی: /ˈvɔlfɡaŋ amaˈde:ʊs ˈmo:tsaʁt/؛ ناوی سەرەکی: moht-sart) ئاوازدانەر، پیانۆژەن و کەمانژەنێکی کاریگەری دەمی کلاسیک بووە و گەلێک بەرھەمی دوای خۆی بەجێ ھێشتووە. مۆتسارت لە ساڵزبێرگ لەدایکبووە و ھەر لە سەرەتاکانی مناڵییەوە توانا مەزنەکانی لە مۆسیقادا دەرکەوتوون. لە تەمەنی پێنج ساڵیدا توانیوێتی ھەردوو ئامێری پیانۆ و کەمان بژەنێت و ھەروەھا ئاوازی خۆی داناوە و لە پێش پاشایەتی ئەورووپادا نمایشی کردووە. لە تەمەنی ١٧ ساڵیدا، وەک ژەنیارێک کاری دەکرد بۆ پاشا لە ساڵزبێرگ، بەڵام لەم کارە بێزار بوو. ئەوەش بووە ھۆی ئەوەی کە کۆچ بکات و بەدوای کاری نوێدا بگەڕێت. لەکاتی سەردانی ڤیەننادا لە ساڵی ١٧٨١دا، موتسارت لە کارەکەی لە ساڵزبێرگ دەرکرا. ئەو بڕیاری دا کە لە پایتەخت بمێنێتەوە. لەوێش ناوبانگی دەرکرد، بەڵام لە ڕووی داراییەوە بووژانەوەیەکی بە خۆیەوە نەبینی. ناودارترین و ناسراوترین کارەکانی مۆتسارت وەک کنچێرتۆ، سیمفۆنی و ئۆپێراکانی لەگەڵ بەشێک لە مۆسیقای مردوو ناشتنەکەی، کە بە تەواونەکراوی بەجێ ما بەھۆی مردنیەوە، لە کۆتاییەکانی تەمەنی لە ڤیەننادا بەرھەمھێنراون.\n(١٧٥٦-کانوونی دووەم-٢٧) ٢٧ی ی ١٧٥٦\n٥ی کانوونی یەکەمی ١٧٩١ (بە ٣٥ ساڵی)\nڤیەننا، نەمسا، ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمیی پیرۆز\nگۆڕستانی قەشە مارکس\nڤۆڵفگانگ ئامادێ مۆتسارت، مۆزارت\nپیانۆژەن، ئاوازدانەر، کەمانژەن، ژەنیار\nلیۆپۆڵد مۆتسارت و ئانا ماریا\nئۆردەر ئۆف زە گۆڵدن سپەر\nھۆکاری مردنەکەی بە تەواوی نەزانراوە و کراوە بە چیرۆک و خەیاڵ. ئەو لە دوای خۆی، خێزانەکەی بە ناوی کۆستانز مۆتسارت، لەگەڵ دوو منداڵی کوڕی بەجێھێشت.\nموتسارت زیادتر لە ٦٠٠ کاری نووسیوە و بەرھەمھێناوە و، زۆربەی کارەکانی بە پایەی مۆسیقای سیمفۆنی، کنچێرتۆ، چامبەر، ئۆپێرا و کۆراڵ ناسراون. ئەو یەکێکە لە بەناوبانگترین ژەنیار و ئاوازدانەرە کلاسیکییەکان و کاریگەرییەکی مەزنی کردووەتە سەر ھونەری ڕۆژئاوایی. لودڤیگ ڤان بێتھۆڤن چەندین کاری خۆی لە ژێر سێبەری مۆتسارتدا نووسیوەتەوە و یۆسێف ھایدنیش لەبارەی مۆتسارتەوە نووسیوێتی: «نەوەکانی دواڕۆژ ھەرگیز بەھرەیەکی وا نابیننەوە تاکو ١٠٠ ساڵی تریش.»\n١ ژیان و پیشە\n١.١ ژیانی گەنجی\n١.١.١ خێزان و منداڵی\n١.١.٢ ١٧٦٢–٧٣: کۆچکردن\n١.٢ ١٧٧٣–٧٧: دامەزرانی لە ساڵزبێرگ\n١.٣ گەشت بەرەو پاریس\n١.٤.١ ١٧٨١: کۆچکردن\n١.٤.٢ سەرەتای ساڵەکانی\n١.٤.٣ ھاوسەرگیری و منداڵەکان\n١.٥.١ ١٧٨٦–٨٧: گەڕانەوە بۆ ئۆپێرا\n١.٦ ساڵەکانی دواتر\n١.٦.٣ نەخۆشی و مردن\n٣ دەرکەوتن، کەسایەتی و دینداری\n٤ کارەکان، شێوازی مۆسیقا و داھێنانەکان\n٧ بەستەرە دەرەکییەکان\nژیان و پیشەدەستکاری\nخێزان و منداڵیدەستکاری\nئەمانەش ببینە: ناوی مۆتسارت و خێزانی مۆتسارت\nوێنەیەکی ١٧٦٣ کە مۆتسارت پیشان دەدات، کێشراوە لەلایەن وێنەکێشێکی نەناسراوەوە\nڤۆڵفگانگ ئامادیوس مۆتسارت لە ٢٧ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٧٥٦ لەدایکبووە لە باوکی لیۆپۆڵد مۆتسارت (١٧١٩–١٧٨٧) لەگەڵ دایکی ئانا ماریا (١٧٢٠–١٧٧٨) لە ساڵزبێرگ. ساڵزبێرگ پایتەختی یەکێک لەو دەوڵەتانە بوو کە لەژێر دەست و دەسەڵاتی قەشەکاندا بووە، لە پێشوودا بەشێک بووە لە ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمیی پیرۆز، ئێستاش ناسراوە بە نەمسا. لە ٧ منداڵدا، کە پێنج لەو منداڵانە ھەر بە ساوایی مردن، ئەو گەنجترینیان بوو. خوشکە گەورەکەی ناوی ماریا ئانا مۆتسارت (١٧٥١–١٨٢٩) بوو (ئەو ناوی نانێرلی لێ ندرابوو). مۆتسارت باپتایز (بە مەسیحکردن) کرا ڕۆژێک دوای لەدایکبوونی، لە کڵێسای ڕوپێرت لە ساڵسبێرگ. لە تۆماری باپتیزمەکەدا ناوەکەی بە لاتینی نووسراوە و بە یۆھانس کریسۆستومۆس ڤۆڵفگانگەس تیۆپیلس مۆتسارت ناوبراوە. ئەو خۆی بە «ڤۆڵفگانگ ئامادێ مۆتسارت» ناوبردووە لە پێگەیشتوویدا، بەڵام ناوەکەی چەند شێوەیەکی ھەبووە.\nلیۆپۆڵد مۆتسارت دانیشتوویەکی ڕەسەنی ئاگسبێرگی ئەڵمانیا بووە، ئەو ئاوادانەرێکی بچووک و مامۆستایەکی بەتوانا و بەھرە بووە. لە ١٧٤٣دا ئەو بووە بە چوارەم کەمانژەن بۆ ئەو دامەزراوە مۆسیقییەی لەژێر دەستی پادشای ساڵزبێرگ بووە، بە ناوی «کاونت لیۆپۆڵد ئانتۆن ڤۆن فیرمیان.» چوار ساڵ دوای ئەمە، ئەو ھاوسەرگیری لەگەڵ ئانا ماریا کرد لە ساڵزبێرگ. لیۆپۆڵد بووبە جێگرەوەی کێپلیماستەری ئۆرکێستراکە لە ١٧٦٣دا. لەو ساڵەی کوڕەکەی تێیدا لەدایکبوو، ئەو کتێبێکی نووسراوی کەمانی بڵاوکردەوە، کە سەرکەوتنی بەدەستھێنا.\nکاتێک نانێرل حەوت ساڵان بوو، براکەشی سێ ساڵان بوو، ئەو دەستی بە خوێندنی وانەی تەختەکلیل کرد لەگەڵ باوکیدا. چەند ساڵ دواتر دوای مردنی براکەی، ئەو باسی بەسەھاتە خۆشەکانی کرد:\n« ئەو کاتی زۆری بەسەر دەبرد لەسەر تەختەکلیلەکە، سێیی دەیژەن، کە ھەمووجارێک سەرکەوتوو دەبوو، خۆشحاڵییەکەشی وای پیشان دەدا کە دەنگی باش بووە… لە تەمەنی پێنج ساڵیدا باوکی، وەک یارییەک، چەند خولەکێک چەند پارچەیەکی فێر دەکرد لەسەر تەختەکلیلەکە… ئەو دەیتوانی بیژەنێت بەبێ ھەڵە و بە باشترین شێوە، ڕێک لەکاتی خۆیدا… لە تەمەنی پێنج ساڵاندا، ئەو خۆی پارچەی بچووکی دەنووسییەوە، کە بۆ باوکی دەژەنی و ئەویش دەینووسییەوە. » \nشوێنی لەدایکبوونی مۆزارت لە ساڵزبێرگ\nئەم کارە زووانەی، بەناوی کەی ١–٥ تۆمارکراون لە دەفتەری نانێرل، دەفتەرێک کە باوکی نانێرل مۆسیقای بۆ دەنووسییەوە بۆ فێربوونیان. زانایان مشتومڕیان کردووە لەسەر تەمەنی مۆتسارت لەکاتی نووسینەوەی یەکەمین کارەکانی، ھەندێک دەڵین چوار ساڵان بووە و ھەندێکیش دەڵێن پێنج، بەڵام ھەموویان لەسەر ئەوە دڵنیان کە یەکەم سێ کاری مۆتسارت کە نووسیوەتەوە تەنھا چەند ھەفتەیەکیان بەینە.\nلە تەمەنی گەنجیدا، باوکی مۆتسارت تەنھا مامۆستای ئەو بووە. لە پاڵ مۆسیقادا، ئەو زمان و بابەتی ئەکادیمی فێری منداڵەکانی دەکرد. سۆلۆمۆن دەڵێت کە لەکاتێکدا لیۆپۆڵد مامۆستایەکی بەتوانای منداڵەکانی بووە، بەڵگە ھەیە کە مۆتسارت سوور بووە لەسەر ئەوەی کە ویستوویەتی شتی تر فێرببێت. یەکەم نووسینی تەواوی و تواناکەی لە ژەنینی کەماندا، ھەمووی ڕەنجدانی خۆی بوون و بە تەواوی واقی لیۆپۆڵدی وڕمان بوو. ئەو بە کورتی دوای ئەوەی بۆی دەرکەوت کە توانا مۆسیقییەکانی کوڕەکەی پەرەی سەندووە، وازی لە ئاوازدانان ھێنا.\nلەکاتێکدا کە مۆتسارت گەنج بوو، خێزانەکەی چەند گەشتێکیان ئەنجامدا بەناو ئەورووپادا، کە تێیدا ئەو و خوشکەکەی نماییشیان کردووە وەک دوو منداڵی جێگرەوە. ئەمە لەگەڵ نماییشکردنی کارە ھونەرییەکانیان دەستی پێکرد لە ساڵی ١٧٦٢ لە کۆرتی ماکسیمیلیانی سێیەم لە باڤاریا، دواتریش لە ڤیەننا و پراگ. گەشتێکی کۆنسێرتی درێژ دەستی پێکرد کە ماوەی سێ ساڵ و نیوی خایاند و، خێزانەکە لەم ماوەیەدا ڕوویانکردە مونیک، مانھایم، پاریس، لەندەن، دێن ھاگ، دواتر دووبارە گەڕانەوە بۆ پاریس و بەناو شارەکانی زووریخ، دۆناوشنێن و مونیکدا گەڕانەوە بۆ شوێنی نیشتەجێبوونی خۆیان. لە ماوەی ئەم گەشتەدا، مۆتسارت چەند ژەنیارێکی ناسی و خۆی بە کارەکانی ئاوازدانەرانی تر ناساند. یەکێک لە کاریگەرییە گرنگەکان لەسەری یۆھان کریستیان باخ بوو، کە لە لەندەن سەردانی کردبوو لە ١٧٦٤ و ١٧٦٥. خێزانەکە دواتر دووبارە سەردانی ڤیەننایان کردەوە لە کۆتاکانی ١٧٦٧ و لەوێ مانەوە ھەتاکو کانوونی یەکەمی ١٧٦٨.\nمۆزارت یەکەم سیمفۆنی خۆی نووسی لە تەمەنی ھەشت ساڵاندا. ڕێی تێدەچێت کە باوکی یارمەتی دابێت.\nخێزانەکە لە گەشتدا: لیۆپۆڵد، ڤۆلفگانگ، و نانێرل. ڕەنگیاوی لەلایەن لویس کارۆگیس کارمۆنتێل. 1763\nگەشتەکانی ئەم خێزانە زۆرجار سەخت بوون و، ھەلەکانیان لە ئەنجامدانی گەشتەکان سەرەتایی بوو. ئەوان پێویست بوو چاوەڕێی بانگھێشتکردن و یارمەتی خانەدانەکان بکەن، ھەروەھا ئەوان تووشی نەخۆشی درێژخایەن دەبوون دوور لە ماڵی خۆیان کە لە مەرگی نزیک دەکردنەوە. یەکەم جار لیۆپۆڵد (لەندەن، ھاوینی ١٧٦٤) دواتریش ھەردوو منداڵەکەیان (دێن ھاگ، پایزی ١٧٦٥)\nدوای بەسەربردنی یەک ساڵ لە ساڵزبێرگ، لیۆپۆڵد و مۆتسارت بەڕێ کەوتن بەرەو ئیتاڵیا، ئانا ماریا و نانێرلیان لە ماڵەوە بەجێھێشت. گەشتەکەی ئەم دوانە بەردەوام بوو لە کانوونی یەکەمی ١٧٦٩ بۆ ئازاری ١٧٧١. ھەر وەک گەشتەکانی پێشوویان، لیۆپۆڵد دەیویست کە تواناکانی کوڕەکەی نمایشبکات و بیسەلمێنێت کە بەخێرایی دەبێت بە ئاوازدانەرێکی پێگەیشتوو. مۆتسارت یۆسێف میسلیڤێشک و گیۆڤانی باتیستا مارتینیی ناسی لە بۆلۆنا و، لەوێ وەک ئەندامێکی ئەکادیمیای بەناوبانگ فیلارمۆنیکا قبووڵ کرا. لە ڕۆما، ئەو دووجار گوێی لە پارچەیەکی مۆسیقی گریگۆریۆ ئالێرگی بوو بەناوی مێسرێر. ئەو بەو دوو جارە توانی لە مێشکی خۆیدا بینووسێتەوە و یەکەم وەشانی ڕێگەپێنەدراوی دەربکاتەوە، ھەرچەندە بە توندی چاودێریشی بە توندی خرابووە سەر لەلایەن ڤاتیکان.\nلە میلان، مۆتسارت ئۆپێرای میتریداتێ، ڕێ دی پۆنتۆ (١٧٧٠)ی نووسییەوە، کە نمایشکردنەکەشی سەرکەوتنی بەدەستھێنا. ئەمەش بووە ھۆکاری بەرھەمھێنانی ئۆپێرای زیادتر. ئەو دووجار لەگەڵ باوکیدا گەڕایەوە بۆ میلان (ئاب – کانوونی یەکەم ١٧٧١؛ تشرینی یەکەمی ١٧٧٢ – ئازاری ١٧٧٣) بۆ نووسینەوە و نمایشکردنی ئاسکانیۆ ئین ئالبا (١٧٧١) لەگەڵ لۆکیۆ سیلا (١٧٧٢). لیۆپۆڵد بەھیوای ئەوە بوو کە ئەم سەردانانە ببێتە ھۆکاری چاوپێکەوتنێکی فەرمی بۆ کوڕەکەی، ھەر دوای ئەمەش ئارکدوک فێردیناند بیری لەوە کردەوە کە مۆتسارت بە کرێ بگرێت، بەڵام دوای ئەوەی دایکی قسەی بۆ ئەم پادشایە کەرد لەبارەی کاردان بە کەسانی «بێ سوود» ەوە، ئاواتەکەی لیۆپۆڵد ھێشتا نەھاتە دی.\nلە کۆتاییەکانی گەشتەکەی ئیتاڵیادا، مۆتسارت یەکێک لەو کارانەی نووسیەوە کە ھێشتا تاکو ئەمڕۆش نمایش دەکرێت: مۆتێت ئێکسولتات.\n١٧٧٣–٧٧: دامەزرانی لە ساڵزبێرگدەستکاری\nمۆتسارت لە ساڵی ١٧٧١دا\nدوای ئەوەی لەگەڵ باوکیدا گەڕایەوە بۆ ئیتاڵیا لە ١٣ی ئازاری ١٧٧٣، مۆتسارت وەک ژەنیارێکی پادشا دامەزرا لەلایەن دەسەڵاتداری ساڵزبێرگ، ھیرۆنیمس ڤۆن کۆڵێرێدۆ. مۆتسارت ژمارەیەکی باش لە ھاوڕێ و ھەواداری ھەبوو لە ساڵزبێرگ، ھەروەھا ھەلی زۆری لەبەردەم بوو بۆ نووسینەوەی کارەکانی لە چەندەھا چەشنی مۆسیقای جیا جیادا، لەمانە وەک سیمفۆنییەکان، سۆناتاکان، کوارترێتی ئامێری تەلدار، ماس، سروودەکان و چەند ئۆپێرایەکی بچووک. لە بەینی نیسان بۆ کانوونی یەکەمی ١٧٧٥دا، مۆتسارت سەرسامییەکی بۆ دروست بوو بۆ کنچێرتۆی کەمان، بەھۆی ئەمەشەوە پێنج دانەی لەو جۆرە کارە بەرھەم ھێنا، کە لە ڕووی مۆسیقییەوە ناودارتری کرد. کۆتا سێ دانە (کەی. ٢١٦، کەی. ٢١٨، کەی. ٢١٩) ئێستا وەک پارچەی ڕێپێتوا ناودارن. لە ١٧٧٦دا، ئەو کۆششەکانی خستە گەڕ بۆ بەرھەمھێنانی کنچێرتۆی پیانۆ، وەک لە کنچێرتۆی کەی. ٢٧١دا دەرکەوتووە کە لەسەر ئی فلات نووسراوەتەوە.\nھەرچەندە سەرکەوتنی بەدەستھێنا لە ڕووی ھونەرییەوە، مۆتسارت بە بەھێزی ناخۆشحاڵ بوو لە ساڵزبێرگ، بۆیە ھەوڵەکانی دوو-ھێندە کرد بۆ دۆزینەوەی شوێنێکی تر تاکو خۆی لێ دابمەزرێنێت. یەکێک لە پاڵنەرەکان بۆ ئەم کارە داھاتە کەمەکەی بوو، کە تەنھا ١٥٠ فلۆرین بوو لە ساڵێکدا؛ مۆتسارت ھیوای ئەوە بوو کە ئۆپێرا بنووسێتەوە، ساڵزبێرگیش بە دەگمەن ھەلێکی وای تێدا ھەڵدەکەوت بۆ ئەوەی ئەو ئەم کارە بکات. حاڵی مۆزارت شلۆق تر بوو لە ١٧٧٥دا کاتێک کە شانۆی ناوچەکەی داخرا، چونکە شانۆکانی تری ساڵزبێرگ زۆرینەیان دابین کرابوون بۆ ھونەرمەندە گەشتیارەکان.\nمۆتسارت و باوکی سەردانی ڤیەننایان کرد لە ١٤ی تەمووز بۆ ٢٦ی ئەیلوولی ١٧٧٣، دواتریش مونیک لە ٦ی کانوونی یەکەمی ١٧٧٤ بۆ ئازاری ١٧٧٥. ھیچ کامێک لەم سەردانانە لە ڕووی داراییەوە بە شێوەیەکی پێویست نەیبووژاندنەوە و سەرکەوتوو نەبوو، بەڵام گەشتەکەیان بە ناو مونیکدا بووە ھۆی سەرکەوتن لە ڕووی ناوبانگەوە بۆ مۆتسارت، دوای پەخشکردنی ئۆپێراکەی مۆتسارت لا فینتا گیاردینیرا.\nگەشت بەرەو پاریسدەستکاری\nمۆتسارت لە پاریس، یەکێک لەو باجانەی لە ملدایە کە پاپا کلێمێنت پێی بەخشیوە لە ساڵی ١٧٧٠. وێنەکە کۆپی کارێکی ١٧٧٧ە کە ئێستا ونە.\nلە ئابی ١٧٧٧دا مۆتسارت دەستی لە کارەکەی ساڵزبێرگی کێشایەوە، ھەروەھا لە ٢٣ی ئەیلوول دووبارە چووە دەرەوە بۆ گەڕان بەدوای کارێکدا، بووە ھۆی سەردان کردنی ئۆگسبێرگ، مێنھایم، پاریس، لەگەڵ مونیک.\nمۆتسارت پەیوەندی بەست لەگەڵ ئەندامانی ئۆرکێسترایەکی بەناوبانگی مێنھایم، کە باشترین ھەموو ئەورووپا بوون لەو کاتەدا. ئەو ھەروەھا کەوتە داوی خۆشەویستی ئەلۆیسیا وێبەر، کە یەکێک لە چوار کچەکەی خێزانیکی مۆسیقی بوو. ئەو بەردەوام بوو لە بەدوا گەڕانی کارێک لە مێنھایم، بەڵام بە ھیچ نەگەیشت، مۆتسارتیش بەرەو پاریس بەڕێ کەوت لە ١٤ی ئازاری ١٧٧٨ بۆ بەردەوام بوون لە گەڕان. یەکێک لە نامەکانی کە لە پاریسەوە نووسیویەتی وای پیشان دەدات کە کارێکی پێشکەش کراوە، ئەویش ئۆرگانژەنیی بووە لە ڤارسیلز، بەڵام ئەو کارە سەرنجی ئەوی ڕانەکێشاوە. بەھۆی بێکارییەوە ئەو تووشی قەرزاری بوو، دواتریش کەوتە فرۆشتنی بەرھەمە گرانبەھاکانی. لە ٣ی تەمووزی ١٧٧٨ دایکی مۆتسارت نەخۆشکەوت و مرد، لەم کاتەشدا حاڵی مۆتسارت لە ئەوپەڕی شلۆقی بوو. خێزانەکەی درەنگ کەوتوون لە بانگھێشتکردنی دکتۆرێک بەھۆی کەمی داھاتەوە. مۆتسارت لە پاریس لەگەڵ پیاوێکدا دەژیا بەناوی مێڵکۆر گریم.\nلەکاتێکدا کە مۆتسارت لە پاریس بوو، باوکی ئەو لە ساڵزبێرگەوە بە دوای کارێکدا دەگەڕا بۆی. بەھۆی یارمەتی خانەدانێکی ناوخۆوە، مۆتسارت کارێکی دەستکەوت وەک ئۆرگانژەن و کۆنسێرت ماستەرێک. داھاتی ساڵانەی کارەکە ٤٥٠ فلۆرین بوو، بەڵام مۆتسارت لە کەللەڕەقی خۆی بەردەوام بوو؛ ئامادەی قبووڵکردنی ئەم کارە نەبوو. دواتر پەیوەندی نێوان گریم و مۆتسارت سارد بۆوە و مۆتسارتیش ماڵاوایی لێ کرد. دوای بەجێھێشتنی پاریس لە ئەیلوولی ١٧٧٨ بۆ ستارسبۆرگ، ئەو لە نێوان مونیک و مێنھایمدا دەھات و دەچوو بەھیوای دەستکەوتنی کارێک لە دەرەوەی ساڵزبێرگ. لە مونیک، ئەو دووبارە چاوی بە ئەلۆیسیا کەوتەوە، کە لەو کاتەدا ببوو بە گۆرانیبێژێکی سەرکەوتوو، بەڵام ئەو خانمە چی تر مۆتسارتی خۆش نەدەویست. مۆتسارت لە کۆتاییدا دووبارە گەڕایەوە بح ساڵزبێرگ لە ١٥ی کانوونی دووەمی ١٧٧٩ و ناچار بوو کە کارەکەی کە باوکی بۆی دۆزیبۆوە قبووڵی بکات، بەڵام ئەو ھێشتا لە ساڵزبێرگ خۆشحاڵ نەبوو.\nلە ماوەی ڕوودانی ئەم گەشتانەی مۆتسارتدا، ئەو چەند کارێکی بەرھەمھێناوە، لە بەناوبانگترینیان پێکھاتوون لە سۆناتایەکی پیانۆ لەسەر کلیلی ئەی ماینەر، لەگەڵ «سیمفۆنی پاریس» (ژ. ٣١)، کە لە پاریس پێشکەش کران لە ١٢ و ١٨ی ١٧٧٨.\nخێزانی مۆتسارت، ١٧٨٠. تابلۆی سەر دیوارەکە دایکی مۆتسارتە.\nلە کانوونی دووەمی ١٧٨١دا، ئۆپێراکەی مۆتسارت، ئیدۆمێنیۆ، بۆ یەکەم جار پەخش کرا لە مونیک و سەرکەوتنی بەدەست ھێنا. لە مانگی ئازاری ھەمان ساڵ، مۆتسارت بانگھێشت کرا بۆ ڤیەننا، لەوێ بەڕێوەبەرەکەی، سەرۆکقەشە کۆلۆرێدۆ؛ ئامادەبووی ئاھەنگی یۆسێفی دووەم بوو دوای ئەوەی بووبە سەرۆکی نەمسا. کۆلۆرێدۆ بۆیە مۆتسارتی بانگھێشت کرد چونکە ویستبووی کە بەکرێگیراوە مۆسیقییەکەی ئامادە بێت. بەڵام مۆتسارت پلانی بۆ پیشەیەکی گەورەتر ھەبوو؛ وەک لە پەیامێکدا دیارە کە بۆ باوکی ناردووە:\n«ئامانجی سەرەکیم لە ئێستادا چاوپێکەوتنە بە ئیمپراتۆرەکە بە شێوازێکی پەسەند، من بە ڕاستی دڵنیام کە ئەو دەبێت بمناسێت. – من زۆر دڵخۆش دەبم ئەگەر بتوانم ئۆپێراکەی خۆمی بۆ نمایش بکەم و دواتریش یەک یان دوو فوگای بۆ بژەنم، چونکە ئارەزوو بەوە دەکات.» مۆتسارت دواتر لە ڕاستیدا چاوی بە ئیمپراتۆرەکەش کەوت، ئەویش بووبە پشتگیری مۆتسارت و یارمەتی پیشەکەی دا بە پێدانی کارێکی لاوەکی و بڕە پارەیەک.\nلە ھەمان پەیامدا بۆ باوکی، مۆتسارت باسی پلانەکانی کردووە لە بەشداریکردنی یەکێک لە کۆنسێرتەکان لە کۆمەڵگەی ژەنیاران (Tonkünstler-Societät)، کە زنجیرەیەک کۆنسێرتی بەردەوام بوو، دەیتوانی یارمەتی مۆتسارت بدات لە پاشەکەوتکردن. ئەم پلانەشی بە ھەمان شێوە سەرکەوتوو بوو؛ خانەدانە ناوخۆییەکان بوونە ھۆکاری سەرگرتنی.\nمۆتسارت لە ساڵی ١٧٨٠\nکۆلۆرێدۆ دەیویست ڕێگری بکات لە مۆتسارت لە نمایشکردن لە دەرەوەی دامەزراوەکانی خۆی، لەم پلانەشدا سەرکەوتوو بوو، کە بووە ھۆکاری تووڕەبوونی ئاوازدانەرەکە. بۆ نموونە جارێکیان مۆتسارت ھەلێکی بەدەستھێنا بۆ نمایشکردن بۆ ئیمپراتۆر بەرامبەر بە بڕە پارەیەک کە یەکسان بوو بە نیوەی داھاتی ساڵانەی لە ساڵزبێرگ.\nئەو شەڕە ساردەی لە نێوان مۆتسارت و کۆلۆرێدۆ ھەبوو لە مانگی ئایاردا بە ئەنجامێک گەیشت: مۆتسارت ھەوڵی وازھێنانی ھێنا لە کارەکانی لەگەڵ کۆلۆرێدۆ، بەڵام داواکارییەکەی ڕەت کرایەوە. لە مانگی داھاتوودا، داواکارییەکەی پەسەند کرا، بەڵام بە شێوەیەکی زۆر بێ ڕێزانە: ئاوازدانەرەکە بە «شەقێک لە سمتی» کرایە دەرەوە. دوای ئەمە مۆتسارت بڕیاری دا کە وەک ئاوازدانەرێکی سەربەخۆ لە ڤیەننا جێگیر ببێت و کارەکانی لەوێ بەڕێوە ببات.\nکێشەکانی نێوان سەرۆکقەشەکە و مۆتسارت سەختتر بوو دوای ئەوەی مۆتسارت بۆی دەرکەوت کە باوکی پشتی ئەو ناگرێت و دژی بڕیارەکەی ئەو وەستاوە، باوکی بە ھیوا بوو کە مۆتسارت لەگەڵ سەرۆکقەشەکدا بگەڕێتەوە بۆ ساڵزبێرگ، بەھۆی ئەمەشەوە لەگەڵ مۆتسارتدا پەیامی خێرایان دەگۆڕییەوە، کە ئەو تێیدا ھانی کوڕەکەی دەدا کە کێشەکانی لەگەڵ بەڕێوەبەرەکەی. مۆتسارت ھەر سوور بوو لەسەر ئەوەی کە پیشەیەکی سەربەخۆی دەویست لە ڤیەننا و پاڵپشتی ئەم بیرۆکەیەی دەکرد. دەمەقاڵێکە کۆتایی پێھات کاتێک مۆتسارت وازی لە کارەکەی ھێنا و ڕێی پێ درا بڕوات لەلایەن سەرۆکقەشەکەوە، بەھۆی ئەمەشەوە خۆی لە ھەردووک سەرۆکقەشەکە و داواکارییەکانی باوکی دەرباز کرد. ساڵمۆن پێی وایە کە ئەم بڕیارەی مۆتسارت بە گەورەیی کاریگەری کردۆتە سەر ژیانی.\nپیشەکەی مۆتسارت بە شێوەیەکی باش دەستی پێکرد لە ڤیەننا. ئەو زیاتر وەک پیانۆژەنێک نمایشی دەکرد، ئەو جارێکیان لە بەردەم ئیمپراتۆردا لە پێشبڕکێیەکدا پێشکەشکاریی کرد لە ٢٤ی کانوونی یەکەمی ١٧٨١، و بە خێرایی وەک یەکەم کیبۆردژەن لە ڤیەننا خۆی دامەزراند. ئەو ھەروەھا وەک ئاوازدانەرێک کاری ئاوازدانانی کردووە و ئۆپێرای ڕفاندنەکە لە سەراگلیۆیەوە تەواو کردووە، کە بۆ یەکەمین جار لە ١٦ی تەمووزی ١٧٨٢ پەخش کرا و سەرکەوتنێکی گەورەی تۆمار کرد. ئەم کارە بە خێرایی دوای پەخشکردنی بە ناو ئەو شارانەدا کە بە زمانی ئەڵمانی قسەیان دەکرد بڵاو بۆوە و نمایش دەکرا لەلایەن ژەنیارانی ترەوە و بە تەواوی مۆتسارتی وەک ئاوازدانەرێک دامەزراند.\nلە کاتی گەیشتنە لووتکەی ناڕەزایێتییەکەی لەگەڵ کۆلێرادۆ، ئەو لەگەڵ خێزانی وێبەردا دەمایەوە، کە لە مێنھایمەوە کۆچیان کردبوو بۆ ڤیەننا. باوکەکە، فریدۆلین، مردبوو، خێزانەکەش لەم کاتەدا ھەوڵی خۆ دامەزراندنیان دەدا بەبێ ئەو.\nھاوسەرگیری و منداڵەکاندەستکاری\nتابلۆی ١٧٨٢ی کۆنستنز مۆتسارت کە لەلایەن یۆسێف لانجەوە کێشراوە\nئەلۆیسیا، کە پێشووتر مۆتسارتی ڕەتکردبۆوە، ھاوسەرگیری کرد لەگەڵ ئەکتەر یۆسێف لانج. مۆتسارتیش ئەو کاتە سەرسام بوو بە سێیەم کچی خێزانی وێبەر، بە ناوی کۆنستنز.\nپڕۆسەی ھاوسەرگیرییەکە، کە لە دادگا بوو، زۆر بە باشی بە ڕێوە نەچوو. ئەو بەڵگانەی کە ئێستا ماونەتەوە ئەوە دەردەخات کە مۆتسارت و کۆنستنز بۆ ماوەیەکی کورت لێک جیابوونەتەوە لە ئازاری ١٧٨٢. مۆتسارت ڕووبەڕووی کێشەیەکی سەخت بۆوە لە باوەڕھێنان بە باوکی بووکەکە بەم ھاوسەرگیرییە. ئەم جووتە لە کۆتاییدا لە ٤ی ئابی ١٧٨٢دا ھاوسەرگیریان کرد لە کڵێسای قەشە ستیڤن، ڕۆژێک پێش گەیشتنی پەیامی قبووڵکردنی باوکی بووکەکە.\nئەم جووتە شەش منداڵیان بوو، کە تەنھا دوانییان لەوان توانیان بە زیندووی بمێننەوە:\nڕەیمند لیۆپۆڵد (١٧ی حوزەیران – ١٩ی ئابی ١٧٨٣)\nکارل تۆماس مۆتسارت (٢١ی ئەیلوولی ١٧٨٤ – ١٥ی تشرینی دووەمی ١٨٥٨)\nیۆھانس تۆماس لیۆپۆڵد (١٨ی تشرینی یەکەم – ١٥ی تشرینی دووەمی ١٧٨٦)\nتێرێسیا کۆنستنزیا ئادلھێید فریدریک ماریا ئانا (٢٧ی کانوونی یەکەمی ١٧٨٧ – ٢٩ی حوزەیرانی ١٧٨٨)\nئانا ماریا (بە ناوی دایکی مۆتسارتەوە ناونراوە و بە خێرایی دوای لەدایکبوونی مردووە، ١٦ی تشرینی دووەمی ١٧٨٩)\nفرانز زافار ڤۆڵفگانگ مۆتسارت (٢٦ی تەمووزی ١٧٩١ – ٢٩ی تەمووزی ١٨٤٤)\nلە نێوان ساڵەکانی ١٧٨٢ و ١٧٨٣ مۆتسارت ئاشنا بوو بە کارەکانی یۆھان سباستیان باخ و جۆرج فرێدریک ھاندڵ بە ھۆی کاریگەرییەکی کە گۆتفرید ڤان سوێیتن خستبوویە سەری لە ڕێگەی چەند کارێکی بۆرۆکەوە کە ھەیبووە. لێکۆڵینەوەکەی مۆتسارت لەسەر ئەم جۆرە نۆتانە ھانی دا بۆ نووسینەوەی کاری بۆرۆکی، دواتریش کاری کردە سەر زمانە مۆسیقییە تایبەتییەکەی خۆی، بۆ نموونە وەک لە فیوگی ئاوازی فلوتە ئەفسوناوییەکە دەردەکەوێت لە کۆتاکانی سیمفۆنی ژمارە ٤٠.\nلە ١٧٨٣دا، مۆتسارت و ھاوسەرەکەی سەردانی خێزانەکەی مۆتسارتیان کرد لە ساڵزبێرگ. باوکی و خوشکەکەی لە دڵەوە ڕێزیان لە کۆنستنز گرت، بەڵام سەردانەکەی ھانی یەکێک لە گەورەترین کارەکانی مۆتسارت دا، کە ماسێک بوو لەسەر کلیلی سی ماینەر نووسرابۆوە. ھەرچەندە تەواونەکرا، بەڵام لە ساڵزبێرگ بۆ یەکەمین جار نمایشکرا بەھەرحاڵ، کۆنستنزی ھاوسەریشی لە بەشێکی سۆلۆی ئەم پارچەیەدا بەشداری کرد بە گۆرانی وتن.\nمۆتسارت یۆسێف ھایدنی ناسی لە ڤیەننا لە دەورووبەری ١٧٨٤دا، و ھەردوو ئەم ئاوازدانەرە بوون بە ھاوڕێ. کاتێک کە ھایدن سەردانی ڤیەننای دەکرد، ئەوان ھەندێک جار پێکەوە کوارتێتی ئامێرە تەلدارەکانیان دەژەنی. شەش لە کوارتێتەکانی مۆتسارت پێشکەشکرابوون بە ھایدن (کەی. ٣٨٧، کەی. ٤٢١، کەی. ٤٢٨، کەی. ٤٥٨، کەی. ٤٦٤، لەگەڵ کەی. ٤٦٥) کە دەگەڕێنەوە بۆ ١٧٨٢ بۆ ١٧٨٥، و دەوترێن کە وەڵامی مۆتسارت بووە بۆ پێڕستی ئپۆس ٣٣ی ١٧٨١ی ھایدن. لە ساڵی ١٧٨٥، ھایدن بە باوکی مۆتسارت، لیۆپۆڵدی وت: «من لە پێش خوادا پێت دەڵێم، و وەک پیاوێکی ڕاستگۆ، کوڕەکەت باشترین ئاوازدانەرە کە من ناسیبێتم، ئەو باشترین زەوق و توانای ھەیە لە ئاوازداناندا.»\nلە ١٧٨٢ بۆ ١٧٨٥ مۆتسارت کۆنسێرتی تاکەکەسی ئەنجام دەدا، و لە ھەر دانەیەکیان دا سێ یان چوار پارچەی کنچێرتۆی پیانۆی بەرھەم دەھێنا لە ھەر وەرزێکدا. بەھۆی ئەوەی کە خواست لەسەر کۆنسێرتەکانی مۆتسارت زۆربوون، شانۆکان بەشی ئەویان نەدەکرد و بەھۆی ئەمەشەوە ئەو شوێنی گەورە و باوەڕپێنەکراوی بە کرێ دەگرت: تەلار و باڵەخانەکان، ژووری مەزن، ھۆڵی ئاھەنگەکان و خواردنگەکان. کۆنسێرتەکانی ئەو زۆر بەناوبانگ بوون، و ئەو کنچێرتۆیانەشی کە ئەو بۆ یەکەمین جار تێیدا پەخشی کردوون، ئێستاش بەشێکن لە ڕێپێتواکەی. سۆڵمۆن دەڵێت کە لەم ماوەیەدا مۆتسارت توانیوێتی پەیوەندییەکی بەھێز لەنێوان و خۆی و جەماوەرەکانی دروست بکات.\nمۆتسارت و خێزانەکەی بە شێوەیەکی باش و دیار دەوڵەمەند بوون. ئەوان باریان کرد بۆ شوقەیەکی گران کە کرێی ساڵانەی ٤٦٠ فلۆرین بوو. مۆتسارتیش فۆرتپیانۆیەکی گرانی بە ٩٠٠ فلۆرین کڕییەوە لە ئانتۆن واڵتەر، لەگەڵ مێزێکی بلیارد بە ٣٠٠ فلۆرین. دواتر خێزانەکە کوڕەکەیان، کارل تۆماس، نارد بۆ قوتابخانەیەکی گران بۆ خوێندن و، کارکەریان بە کرێ گرت و لای خۆیان ھێشتیاننەوە. بەھۆی ئەمەوە پارە کۆکردنەوە چیتر لە توانادا نەبوو، وا دیار بوو کە سەرکەوتنە داراییەکەی مۆتسارت کورت ژیا و ئەو ناچاربوو ڕووبەڕووی ئەو سەختییە ببێتەوە کە تووشی دەبوو دوای ئەمە.\nلە ١٤ی کانوونی یەکەمی ١٧٨٤، مۆتسارت بووبە ماسۆنی. فریماسۆنی کاریگەرییەکی گەورەی لەسەر ژیانی مۆتسارت ھەبووە، بەھۆی ئەوەوە مۆتسارت سەردانی چاوپێکەوتنی دەکرد و چەند دانەیەک لە ھاوڕێکانی بە ھەمان شێوە ماسۆنی بوون و، ئەو دەستی کرد بە نووسینەوەی مۆسیقای ماسۆنی (نم. مۆسیقای مردووی ناشتنی ماسۆنی).\n١٧٨٦–٨٧: گەڕانەوە بۆ ئۆپێرادەستکاری\nھەرچەندە Die Entführung aus dem Serail سەرکەوتنی بەرچاوی بەدەست ھێنا، مۆتسارت کاری کەمی ئۆپێراتیکی بەرھەم دەھێنا تا چوار ساڵ دوای ئەوە، تەنھا دوو کاری تەواو نەکراو و پارچەیەکی مۆسیقی نووسییەوە. ئەو زیاتر تیشکی خستبووە سەر پیشەکەی کە لەو کاتەدا سۆلۆژەنێکی پیانۆ و نووسەری کنچێرتۆ بوو. لە دەورووبەری کۆتاییەکانی ١٧٨٥، مۆتسارت لە نووسینەوەی بەرھەمی ئامێری تەختەکلیل دوورکەوتەوە و دەستی بە نووسینەوەی ئۆپێرا بەناوبانگەکەی کرد لەگەڵ لۆرێزنۆ دا پۆنت. ڤیەننا لە ١٧٨٦ سەرکەوتنەکەی یەکەم نمایشی ھاوسەرگیری فیگارۆی بینی. ئەم بەرھەمە دیسان لە پراگ بە گەرمی پێشوازی لێ کرا، ئەمەش وای کرد کە بۆ جارێکی دووەم مۆتسارت لەگەڵ دا پۆنتدا پێکەوە کار بکەن بۆ بەرھەمێکی نوێ، ئەوان بۆ جاری دووەم بەیەکەوە ئۆپێرای دۆن گیۆڤانییان نووسییەوە، کە لە تشرینی یەکەمی ١٧٨٧ بۆ جاری یەکەم لە پراگ نمایش کرا و سەرکەوتوو بوو، بەڵام ئەم کارە کەمتر سەرکەوتوو بوو لە ڤیەننا لە ١٧٨٨. ئەم دوو کارە لە بەناوبانگترین کارەکانی مۆتسارتن کە ناسراون لەمڕۆدا، وە بەشێکن لە ڕێپێتواکەی. ئەم دوو پارچەیە لە ڕووی مۆسیقییەوە زۆر ئاڵۆز بوون، بۆیە زۆرجار لەکاتی نماییشە ڕاستەوخۆکاندا سەرلێشێوانی دروست دەکرد لە نێوان ھەردوو جەماوەر و ژەنیاران. ئەم کارانەی مۆتسارت ھەرگیز نەبینران لەلایەن باوکییەوە، کە لە ٢٨ی ئایاری ١٧٨٧ کۆچی دوایی کرد.\nلە کانوونی یەکەمی ١٧٨٧، مۆتسارت لە کۆتادا پیشەیەکی جێگیری دەستکەوت لەژێر پشتگیری ئەریستۆکراتی. ئیمپراتۆر یۆسێفی دووەم پیشەیەکی پێ بەخشی وەک ئاوازدانەری چامبەرەکەی خۆی، ئەمە پێشووتر پیشەیەک بوو کە کریستۆف ڤیلیبالت گلۆک ھەیبوو، بەڵام لەدوای مردنەکەی ئەوەوە جێگەی بەتاڵ بووە، تاکو مۆتسارت جێی گرتۆتەوە. ئەمە کارێک بوو کە ڕۆژانە کورتخایەن بووە و ساڵانە ٨٠٠ فلۆرین کردووە. کاری مۆتسارت بە سادەیی نووسینەوەی مۆسیقای سەما بووە بۆ ئاھەنگە ساڵانەییەکان. ئەو پارەیەی کە مۆتسارت وەری دەگرت بەھۆی ئەم کارەوەی زۆر سوودی لێ دەبینی کە کات لەسەر سەخت بوو یان لە ڕووی داھاتەوە ھەژار بوو. تۆمارەکان وای پیشان دەدەن کە ئامانجی یۆسێف لە دانی ئەم کارە بە مۆتسارت ھێشتنەوەی بووە لە ڤیەننا تاکو نەڕوات بەدوای شوێنێکی تردا.\nلە ساڵی ١٧٨٧، لودڤیگ ڤان بێتھۆڤنی گەنج چەند ھەفتەیەکی لە ڤیەننا بەسەر برد بە ھیوای بینین و وانەخوێندن لەگەڵ مۆتسارت. ھیچ سەرچاوەیەکی باوەڕپێکراو بەردەست نییە کە تا ئێستا مابێتەوە بۆ دڵنیا کردنەوەی کە ئەم دووانە چاویان بە یەک کەوتووە یاخود نا.\nوێنەی مۆتسارت لە سیلڤەرپۆینت، لەلایەن دۆرا ستاکەوە کێشراوە لەکاتی سەردانەکەی مۆتسارت بۆ درێسدن، نیسانی ١٧٨٩\nلە کۆتاییەکانی ئەم دەیەیەدا، حاڵی مۆتسارت بەرەو خراپی چوو. لە دەورووبەری ١٧٨٦دا ئەو کەمتر لە دەرەوەدا دەبیندرا و کەمتر کۆنسێرتی ئەنجام دەدا، بەھۆی ئەمەشەوە داھاتەکەی دابەزی. ئەم کاتە بە گشتی سەخت بوو بۆ ھەموو ژەنیاران و مۆسیقاژەنانی ڤیەننا بەھۆی شەڕی نەمسا و تورکیاوە: ھەردووک ئاستی گشتیی ھەبوونی و توانایی خانەدانەکان تا مۆسیقا پشتگیری بکەن ڕەت کرابۆوە.\nلە ناوەندی ١٧٨٨دا، مۆتسارت و خێزانەکەی لە ناوەڕاستی ڤیەننا دوورکەوتنەوە و بەرەو تەنیشت شاری ئالسێگرەند بەڕێ کەوتن. ھەرچەندە پێشبینی کراوە کە مۆتسارت بۆ ئەوەی خەرجی ژیانی کەم بکاتەوە ئەم کارەی کردووە، بەدواداچوون و ئامارەکان وای نیشان دەدەن کە مۆتسارت لە ڕاستیدا خەرجی لەسەر ژیانی کەم نەکردۆتەوە بە کۆچکردن بەرەو تەنیشت شار، تەنھا شوێنی مانەوەی گەورەتر بووە. مۆتسارت ناچاربوو کە زیاتر پارە قەرز بکات لە ھاوڕێ ماسۆنییەکەی بە ناوی مایکڵ پەچبێرگ. چەند زنجیرەیەک لە پەیامەکانی مۆتسارت کە داوای پارەی کردووە ھێشتا ماوەتەوە. مەینارد سۆلمۆن و چەند کەسانێکی تر پێشنیازی ئەوە دەکەن کە مۆتسارت لەم کاتەدا خەمۆکی ھەبووە، بەھۆی ئەمەشەوە خاوتر بۆتەوە. کارە بەناوبانگەکانی ئەم دەمەیە کۆتا سێ سیمفۆنییە (سیمفۆنی ژمارە ٣٩، ٤٠، و ٤١. ھەرسێکیان لە ١٧٨٨ بەرھەم ھاتوون)\nلەم ماوەیەدا مۆتسارت چەند گەشتێکی دوروودرێژی ئەنجام داوە بە ھیوای باشترکردنی باری دارایی، ئەو سەردانی: لێپزیگ، درێسدن، و بەرلینی کردووە لە بەھاری ١٧٨٩دا. دواتریش سەردانی فرانکفورت، مێنھایم و شارە ئەڵمانییەکانی تری کردووە لە ساڵی ١٧٩٠. گەشتەکان ھیچ سەرکەوتنێکی بەرچاویان بەدەست نەھێنا و ھەرگیز یارمەتی باشترکردنی باری دارایی خێزانەکەی نەدا.\nپێش ئەوەی نەخۆشییەکەی لێی بدات و لاوازی بکات، کۆتا ساڵی مۆتسارت پڕ بوو لە کاری ناوازە و بەرھەمی جوان. ئەو چەند ئاوازێکی مەزنی نووسیوەتە و، زۆربەی ئەو کارانەشی کە تاکو ئێستا لە دڵی خەڵکیدا جێی خۆیان دەکەنەوە لە کۆتا ساڵی ژیانیدا نووسراونەتەوە، وەک: فلوتە ئەفسوناوییەکە؛ کۆتا کنچێرتۆی پیانۆ (کەی. ٥٩٥ لە بی-فلات)؛ کنچێرتۆی کلارینێتەکەی (کەی. ٦٢٢)، کۆتا بەرھەمی زنجیرەی کوینتێتی ئامێرە تەلدارەکانی (کەی. ٦١٢ لە ئی-فلات)؛ ئاڤێ ڤێرووم کۆرپوس (کەی. ٦١٨)، لەگەڵ ڕیکویمە تەواو نەکراوەکەی (کەی. ٦٢٦).\nباری دارایی مۆتسارت، کە لە ١٧٩٠دا تووشی پەشێوی دەروونی کردبوو، لە کۆتاییدا بەرەو باشتربوون دەڕۆیشت. بەڵگە ھەیە لەسەر ئەوەی کە پشتگیرە دەوڵەمەندەکانی ھەنگاریا و ئەمستەردام پارەی ساڵانەیان دەدا بە مۆتسارت لەبەر گەڕانەوەی بۆ ئاوازدانان وەک جارانی، ھەرچۆنێک بێت، ئەم بەڵگەکانە کۆتاییان بە دوودڵی نەھێناوە. وا دەردەکەوێت کە ئەو سوودی بینیوە لە فرۆیشتنی کارە مۆسیقییەکانی کە بۆ سەماکردن بەرھەم ھاتبوون، ئەم کارانە لەکاتێکدا بەرھەم ھێنرابوون کە ئەو ئاوازدانەری چامبەر بوو. مۆتسارت چی تر قەرزی تری لە پوشبێرگ وەر نەدەگرت و دەستی کرد بە دانەوەی قەرزەکان.\nئەو لە زۆر ڕووەوە حەسایەوە بەھۆی سەرکەوتنی ھەندێک لە کارە بەناوبانگەکانی، نموونەیەکی باش لەسەر ئەمە ئاوازی فلوتە ئەفسوناوییەکەیە، کە چەند جارێک دووبارە نمایشکرایەوە لە بەینی یەکەم نمایش و مردنەکەی. لەگەڵ کانتاتای ماسۆنی وردیلە (کەی. ٦٢٣) کە نمایش کرا بۆ یەکەم جار لە ١٧ی تشرینی دووەمی ١٧٩١.\nنەخۆشی و مردندەستکاری\nمۆتسارت نەخۆشکەوت لەکاتی نزیکبوونەوەی یەکەم نمایشی ئۆپێراکەی بە ناوی میھرەبانیی تیتەس لە ٦ی ئەیلوولی ١٧٩١ لە شاری پراگ، بەڵام ئەو بەردەوام بوو لە بەرھەمھێنان و کارکردن ھەر وەک جاران و ڕابەرایەتی یەکەم نمایشی ئاوازی فلوتە ئەفسوناوییەکەی کرد لە ٣٠ی ئەیلوول. لە ٢٠ی تشرینی دووەمی ھەمان ساڵ تەندروستی وێران بوو بەھۆی نەخۆشییەکەوە و لەسەر جێگە کەوت و بەدەست ئازار و ئاوسان و ڕشانەوە دەیناڵاند.\nماسکی مەرگی مۆتسارت\nمۆتسارت لەلایەن ھاوسەرەکەی و خوشکە بچووکەکەی ئەو چاودێری دەکرا لەکاتی نەخۆشییەکەی، ھەروەھا دکتۆری خێزانەکە بە ناوی تۆماس فرانز کلۆسێت سەردانی دەکردن بۆ چارەسەر. ئەو لە ڕووی دەروونییەوە پەشۆکاوبوو بۆ تەواوکردنی ریکویمەکەی. بەڵام ئەم کارە ھەرگیز تەواو نەکرا و مۆتسارت ھەر ئاوا لەدوای خۆی بەجێی ھێشت.\nلە ٥ی کانوونی یەکەمی ١٧٩١، بە تەمەنی ٣٥ ساڵی لە کاتژمێر ١ی شەودا، ئەو لە ماڵەکەی خۆی کۆچی دوایی کرد. فەرھەنگی گرووڤی نوێ بەم شێوەیە وەسفی پرسەکەی ئەوی کردووە:\n« مۆتسارت لە گۆڕستانێکی ئاسایی نێژرا، بە گوێرەی خووی ڤێنیسیی ھاوچەرخ، لە گۆڕستانی مارکس لە دەرەوەی شارەکە لە ٧ی کانوونی یەکەمدا. ئەگەر، وەک بەدواداچوونە نوێکان دەڵێن، ھیچ کەسێک سەردانی پرسەی سەرەخۆشی نەکرد، ئەوەش ھەر بەشێک بووە لە نەریتی ڤێنیسیی ھاوچەرخ لەو کاتەدا؛ دواتر جان (١٨٥٦) نووسیوێتی کە سالێری، سوسمایر، ڤان سوێیتن، لەگەڵ دوو کەسی تر لەوێ ئامەدەبوون. چێرۆکی باوبۆران و بەفرەکە [کە گوایا ئەو ڕۆژەی مۆتسارتی تیا نێژرابووە وابووە] ھەڵەیە؛ ڕۆژەکە ھێمن و لەسەرخۆ بووە. » \nلە گۆڕستانێکی ئاسایی مەبەست لەو گۆڕستانانەیە کە بۆ کەسە ئاساییەکان (بۆ نموونە ئەوانەی ئەریستۆکراتی نەبوون) دابینکرابوون. گۆڕە گشتییەکان یان ئاساییەکان ئەگەری ھەڵکەندنەوەیان ھەبوو دوای دە ساڵ لە ناشتنەکە.\nھۆکاری مردنی مۆتسارت ناتواندرێت دڵنیا بکرێتەوە. تۆمارە فەرمییەکەی مردنی مۆتسارت دەڵێت کە بە «تای میلیاری سەخت» مردووە، کە زیاتر وەک وەسفێکی نەخۆشییەکە وایە وەک نەخۆشییەکە خۆی. لێکۆڵەرەوەکان زیادتر لە ١١٨ ھۆکاری مردنیان دۆزیوەتەوە، لەوانە: تای ڕوماتیزماوی، ھەڵئاوسانی سترێپتۆکۆکال، تریچینوسێس، ئەنفلۆنزا، ژەھراویبوونی جیوە، لەگەڵ نەخۆشییەکی گورچیلەی دەگمەن.\nپەرسەکەی مۆتسارت نەبووە ڕێگر لەبەردەم و ئەو و جیھاندا، لە ڤیەننا و پراگ یادکردنەوەی بۆ کرا و خەڵکی بە ڕێژەیەکی باش سەردانی ئەمانەیان کردبوو، ھەر دوای مردنەکەشی ناوبانگی ئەم ئاوازدانەرە بەتوانایە زیادی کرد و زیادتر ناسرا. سۆلمۆن دەڵێت کە ئارەزوویەکی زۆر بۆ کارەکانی دەرکەوتن؛ ژیاننامە لەسەری نووسرا و بڵاوکەرەوەکان دەستیان کرد بە بڵاوکردنەوەی کارەکانی ناوبراو.\n١٧٧٧: سوارچێکی ئۆردەر ئۆف زە گۆڵدن سپەر، پێشکەش کراوە لەلایەن کلێمێنتی چواردەوە.\nدەرکەوتن، کەسایەتی و دینداریدەستکاری\nمۆتسارت لە ١٧٨٠–٨١\nگۆرانیبێژی تێنۆر مایکڵ کێڵی، لەکاتی باسکردنی شێوەی مۆتسارت نووسیوێتییەوە: «پیاوێکی زۆر بچووکە، زۆر باریک و کاڵە، ئەو قژێکی کاڵ و خاوی ھەیە.» ژیاننامەنووسە کۆنەکەی لەسەری نووسیبوو: «ھیچ شتێکی تایبەت نەبوو دەربارەی شێوەی. [...] ئەو بچووک بوو ڕووخساریشی، بێجگە لە چاوە گەورە تیژەکانی، ھیچ ھێمایەکی زیرەکییەکەی ئەویان پیشان نەدەدا.» دەمووچاوی ئەو کون-کون ببوو، ببوو بە بیرخستنەوەی ئەو کاتەی کە بە منداڵی تووشی ھاوڵە ببوو تێیدا. ئەو ئارەزووی پۆشاکی جوانی کردووە. کێڵی لەسەر ئەمە دەڵێت: «ئەو لەسەر شانۆکە بوو کۆتێکی درێژی لەبەردا بوو لەگەڵ کڵاوێکی چەماوە، ڕابەرایەتی ئۆرکێستراکەی دەکرد.» لەسەر دەنگی ئەو، کۆنستنزی ھاوسەری وتوویەتی کە تێنۆر بووە، لەکاتی قسەکردندا ساف بووە و لەکاتی گۆرانیبێژیشدا ناسک بووە. ئەو ھەروەھا وتوویەتی کە لەکاتێکدا کە مۆتسارت دڵی بە شتێک خۆش بووە، دەنگی ھەم بەھێز بووە و ھەم چالاکیش.\nمۆتسارت کەسێک بووە کە بۆ ماوەیەکی درێژخایەن بە سەختی کاری کردووە، ھەوڵی داوە بە خێرایی ئاوازەکانی تەواو بکات لەگەڵ نزیکبوونەوەی دوا مۆڵەتەکان. ئەو زۆرجار سکێچ و کاری سەرەتایی دروست کردووە؛ بە پێچەوانەی ئەوانەی بێتھۆڤنەوە، زۆربەی ئەو کارانە ئێستا نەماونەتەوە، چونکە ھاوسەری ژیانی ھەوڵی لەناوبردنی دان دوای مردنی.\nمۆتسارت لە ناوەڕاستی جیھانی مۆسیقی ڤیەننادا ژیاوە، ھەروەھا چەند ژمارەیەکی باشی کەسانی دەناسی و ھاوڕێی باشی ھەبووە، وەک: ژەنیارانی تر، ئەکتەران، شانۆگەران، دانیشتوانی تری ساڵزبێرگ، لەگەڵ ئەریستۆکراتان، وەک چەند کەسێک کە لەگەڵ یۆسێفی دووەم خزم بوون. سۆلمۆن وای پێشبینی دەکات کە سێ نزیکترین ھاوڕێکانی مۆتسارت گۆتفرید ڤۆن جاکین، کاونت ئۆگەست ھاتفێڵد، لەگەڵ سیگمەند باریسانی بووبێتن؛ ئەوانی تر ھاوڕێ گەورەترەکەی یۆسێف ھایدن، ھەردوو گۆرانیبێژ فرانز زافەر گێل و بێنێدیکت شاک، لەگەڵ یۆسێف لیوتگێت بوون. لیوتگێت و مۆتسارت پەیوەندییەکی ھاوڕێیەتی تایبەتیان ھەبووە کە تێیدا ھەردوو لا بوون بە گاڵتەجاڕی نوکتەکانی یەکتر.\nئەو حەزی بە بیلیارد و سەماکردن کردووە، ھەروەھا ئاژەڵی ڕاگرتووە، لەوانە: کەنارییەک، ڕیشۆڵییەک، سەگێک، لەگەڵ ئەسپێک. مۆتسارت کەسێک بووە کە ئارەزووی بە گاڵتەجاڕی کردووە. لە ڕووی دینیشەوە، مۆتسارت کاتۆلیکی بووە و تاکو مردنی سەردانی کڵێسای کردووە. خێزانی مۆتسارت ھەموو کاتۆلیکی بوون و ھەفتانە بەشدارییان کردووە لە سەردانکردنی کڵێساکان و دانپێنان بۆ پاپەکان.\nکارەکان، شێوازی مۆسیقا و داھێنانەکاندەستکاری\nسیمفۆنیای ژمارە ٤٠، کەی. ٥٥٠. جووڵە: ١. مۆلتۆ ئالێگرۆ\nپێشەکییەک بۆ دۆن گیۆڤانی\nھەردوو نمایشەکە لەلایەن فلودا سیمفۆنیک ئۆرکێسترا، مایسترۆ: سیمۆن سخیندلەر\nگرفتێکت لە بیستنی ئەم پەڕگانە ھەیە؟ بڕوانە یارمەتی میدیا.\nمۆسیقاکەی مۆتسارت، وەک ئەوەی ھایدن، مۆسیقای کلاسیکی بووە. ئەو کاتەی کە مۆتسارت دەستی بە ئاوازدانان کرد ئەورووپا لەلایەن شێوازی گالانتەوە دەستی بەسەردا گیرابوو، کە جووڵەیەک بوو دژی شێوازە بەناوبانگەکە مۆسیقای بۆرۆک. بەڵام مۆسیقای بۆرۆک وردە وردە دیسانەوە خۆی لە کۆمەڵگەدا دۆزییەوە، بە تایبەتی کاونتەرپۆینتە ئاڵۆزەکەی بە شێوازی جیا جیا سەرلەنوێ سەری ھەڵدایەوە. بەشێکی زۆری لەسەر دەستی مۆتسارت بوو. مۆتسارت ئاوازدانەرێکی ھەمەڕەنگ بووە، ئەو لە ھەموو چەشنە مۆسیقا مەزنەکانی ئەوکاتەدا ئاوازی داناوە، لەوانە سیمفۆنی، ئۆپێرا، کنچێرتۆی سۆلۆ، مۆسیقای چامبەر لەگەڵ چەند کوارتێت و کوینتێتی ئامێرە تەلدارەکان، لە پاڵ ئەوانەش دا، سۆناتای پیانۆکانی. ئەم چەشنانە نوێ نەبوون، بەڵام مۆتسارت توانی بە شێوەیەکی تر بە خەڵکییان بناسێنێت، پەرەیان پێ بدات و، مەودای سۆز و ھەستیان زیادتر بکات. ئەو زۆرێک لە مۆسیقای ئایینی نووسیبۆوە، کە لەوانە ماس بە شێوەیەکی بەرچاو زۆر بوو، لەگەڵ مۆسیقای سەما، دیڤێرتیمێنتی، سروود، لەگەڵ چەند کارێکی تر.\nپەڕەیەکی نۆتەی ریکویمەکەی مۆتسارت لە دی ماینەرکە بە دەستی خۆی نووسراوەتەوە. ئەمە لە مۆزەخانەی خانووی مۆتسارتە لە ڤیەننا.\nمۆتسارت بەردەوام بە توانا بووە لە فێربوونی تایبەتمەندییە گرنگەکانی شێوازەکانی تری مۆسیقا. گەشتەکانی ئەو بووبە یارمەتیدەرێکی گەورە لە دروستبوونی زمانێکی مۆسیقی تایبەت بە خۆی. کاتێک کە بە منداڵی کاتێکی لە لەندەن بەسەر برد، ئەو لەوێ یۆھان کریستیان باخی ناسی و گوێی لە مۆسیقا و ئاوازەکانی ئەو بوو. لە پاریس و مێنھایم و ڤیەننا ئەو چاوی کەوت بە چەند ژەنیار و مۆسیقایەکی کاریگەری تر، ئەو توانا تاقیکردنەوەییەکانی ئۆرکێسترای مێنھایمیشی بۆ دەرکەوت. لە ئیتاڵیا ئەو شارەزای مۆسیقای ئۆرکێسترای ئیتاڵی و ئۆپێرا بەفا بوو، کە چەشنێکی مۆسیقی ئۆپێرا بوو. کە ھەردووکیان بە قووڵی کاریگەرییان کردە سەر ئەو لە ڕووی ھونەرییەوە. ھەندێک لە کۆنترین کارەکانی مۆتسارت ئۆرکێسترای ئیتاڵییە، کە بە شێوەی سێ جووڵە دەبیندرێن کە یەک دەگرن. زۆر لەوانە ھۆمۆتۆنالن.\nمۆتسارت ھەندێک جار تیشکی دەگۆڕی لە بەینی مۆسیقای سادە و ئۆپێرادا. ئەو ئۆپێرای لە چەند شێوازێکی جیاجیادا بەرھەم ھێناوە، لەوانە: ئۆپێرا بەفا، وەک لە ھاوسەرگیری فیگارۆ، دۆن گیۆڤانی و، کۆزی فان توتی دەبیندرێن؛ لەگەڵ ئۆپێرا سیریا، وەک لە ئیدۆمینیۆ و سینگسپیل، کە تێیدا ئاوازی فلوتە ئەفسوناوییەکە بەناوبانگترینیانە. لە ئۆپێرا نوێترەکانی دا، ئەو گۆڕانکاری کردووە لە شێوازی ژەنینی ئامێرەکان، شێوازی ئۆرکێسترا و ڕەنگ و تۆنی مۆسیقاکانی، بۆ دەربڕینی سۆز و ھەستێکی قووڵتر.\n^ مۆتسارت گەلێک ناوی لێ نراوە، بۆ وردەکارییەکانی ناوی مۆتسارت ببینە.\n^ سەرچاوەکان بۆچوونی جیاوازیان ھەیە لەسەر شێوازی گۆکردنی ناوەکەی مۆتسارت، بەڵام فرادکین (١٩٩٦) ڕابەرێک بۆ پێشکەشکرانی ڕادیۆ، بە توندی لەگەڵ ئەوەیە کە دەنگی /تس/ بەکاربێت لەجێی /ز/، کەواتە مۆتسارت نەک مۆزارت\n^ لاندۆن ١٩٩٠, p. ١٧١ harvnb error: no target: CITEREFلاندۆن١٩٩٠ (help)\n^ ڕۆزمێری, ئارنۆڵد; ڕۆبێرت, تەیلەر; ڕەینەر, ئێنسخیمید، (1ی کانوونی دووەم، 2009). نەمسا. بەیدیکەر. ISBN 978-3-8297-6613-5. OCLC 416424772. Check date values in: |date= (help)\n^ ویڵسن، ١٩٩٩–٢.\n^ راگلادر، دانیل دێ. "ماریا ئانا پێرتڵ". roglo.eu (بنکەی بۆماوەزانی گێنێوێب). Archived from the original on ٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٩. Retrieved ١٤ی حوزەیران، ٢٠١٢. Check date values in: |accessdate=, |archive-date= (help)\n^ ئەڵمانی ١٩٦٥, p. ٩ harvnb error: no target: CITEREFئەڵمانی١٩٦٥ (help)\n^ سۆلمۆن ١٩٩٥, p. ٢١ harvnb error: no target: CITEREFسۆلمۆن١٩٩٥ (help)\n^ ئ ا ئیسن\n^ سۆلمۆن (١٩٩٥، پ. ٣٢)\n^ ئەڵمانی ١٩٦٥, p. ٤٥٥ harvnb error: no target: CITEREFئەڵمانی١٩٦٥ (help)\n^ ئ ا سۆلمۆن ١٩٩٥, pp. ٣٩–٤٠ harvnb error: no target: CITEREFسۆلمۆن١٩٩٥ (help)\n^ ئەڵمانی ١٩٦٥, p. ٤٥٣ harvnb error: no target: CITEREFئەڵمانی١٩٦٥ (help)\n^ سۆلمۆن ١٩٩٥, p. ٣٣ harvnb error: no target: CITEREFسۆلمۆن١٩٩٥ (help)\n^ "مۆتسارت، ڤۆلفگانگ ئامادیوس (١٧٥٦–١٧٩١)". English-heritage.org.uk. Archived from the original on ٢٧ی ئابی ٢٠١٧. Retrieved ٢٣ی تشرینی یەکەم، ٢٠١٦. Check date values in: |accessdate=, |archive-date= (help)\n^ میردیتر, جۆ (2009). "ژیاننامەی مۆتسارت". midiworld.com. Archived from the original on ١ی تەممووزی ٢٠١٧. Retrieved ٢٠ی کانوونی یەکەم، ٢٠١٤. Check date values in: |accessdate=, |archive-date= (help)\n^ سۆلمۆن ١٩٩٥, p. ٤٤ harvnb error: no target: CITEREFسۆلمۆن١٩٩٥ (help)\n^ گەتمان (٢٠٠٠:٢٧١)\n^ کریسۆشایدیس، لیاس (بەھاری 2010). "لەندەن مۆتسارتینا: تەمەنی لاوی مۆتسارت و نمایشە کۆنەکەی میسیرێر". کاتە مۆسیقییەکان. ١٥١ (١٩١١). pp. ٨٣–٨٩. Check date values in: |date= (help) زانیاری لەسەر ئەم بابەتە دراوە.\n^ ئیسن، کلیف؛ کییف، سیمۆن پی، ئێدس. (٢٠٠٦). ئەنسایکلۆپیدیای کامپریج مۆتسارت. پرێسی زانکۆی کامپریج، پ. ٢٦٨.\n^ ھاڵیوێڵ ١٩٩٨, pp. ١٧٢، ١٨٣–١٨٥ harvnb error: no target: CITEREFھاڵیوێڵ١٩٩٨ (help)\n^ سۆلمۆن ١٩٩٥, p. ١٠٦ harvnb error: no target: CITEREFسۆلمۆن١٩٩٥ (help)\n^ سۆلمۆن ١٩٩٥, p. ١٠٣ harvnb error: no target: CITEREFسۆلمۆن١٩٩٥ (help)\n^ سۆلمۆن ١٩٩٥, p. ٩٨ harvnb error: no target: CITEREFسۆلمۆن١٩٩٥ (help)\n^ سۆلمۆن ١٩٩٥, p. ١٠٧ harvnb error: no target: CITEREFسۆلمۆن١٩٩٥ (help)\n^ سۆلمۆن ١٩٩٥, p. ١٠٩ harvnb error: no target: CITEREFسۆلمۆن١٩٩٥ (help)\n^ ڤاتیکان ١٧٧٠ harvnb error: no target: CITEREFڤاتیکان١٧٧٠ (help)\n^ ھاڵیوێڵ ١٩٩٨, p. ٢٢٥ harvnb error: no target: CITEREFھاڵیوێڵ١٩٩٨ (help). کۆلۆرێدۆ مۆتسارت و باوکی دەرکرد\n^ سادی ١٩٩٨ harvnb error: no target: CITEREFسادی١٩٩٨ (help)\n^ درێبس، گێرالد (1992). 'مێنھایمەر شول' – ئین ناوەڕاستی مۆسیقای کلاسیک و مۆتسارت. دای. ھێیدلبێرگ. Archived from the original on ٧ی شوباتی ٢٠١٥. Check date values in: |archivedate= (help) Archived ٧ی شوباتی ٢٠١٥, لە وەیبەک مەشین.\n^ ئەڵمانی ١٩٦٥, p. ١٧٤ harvnb error: no target: CITEREFئەڵمانی١٩٦٥ (help)\n^ سۆلمۆن ١٩٩٥, p. ١٤٩ harvnb error: no target: CITEREFسۆلمۆن١٩٩٥ (help)\n^ ھاڵیوێڵ ١٩٩٨, pp. ٣٠٤–٣٠٥ harvnb error: no target: CITEREFھاڵیوێڵ١٩٩٨ (help)\n^ ئەبێرت ٢٠٠٧, p. ٥٠٩ harvnb error: no target: CITEREFئەبێرت٢٠٠٧ (help)\n^ ھاڵیوێڵ ١٩٩٨, p. ٣٠٥ harvnb error: no target: CITEREFھاڵیوێڵ١٩٩٨ (help)\n^ پیۆتر ناپیرالا. "ئاوازدانەرانی بۆرۆک (پیۆتر ناپیرالا)". baroquecomposers.blogspot.nl. Archived from the original on ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥. Retrieved ٢٩ی کانوونی دووەم، ٢٠١٥. Check date values in: |accessdate=, |archive-date= (help) Archived ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥, لە وەیبەک مەشین.\n^ ھاڵیوێڵ ١٩٩٨, chs. 18–19 harvnb error: no target: CITEREFھاڵیوێڵ١٩٩٨ (help)\n^ سۆلمۆن ١٩٩٥, p. ١٥٧ harvnb error: no target: CITEREFسۆلمۆن١٩٩٥ (help)\n^ ھاڵیوێڵ ١٩٩٨, p. ٣٢٢ harvnb error: no target: CITEREFھاڵیوێڵ١٩٩٨ (help)\n^ سادی ١٩٩٨, §3 harvnb error: no target: CITEREFسادی١٩٩٨ (help)\n^ ژێن ماسین; بریگیت ماسین, eds. (1983). مێژووی مۆسیقا. پاریس: فەیارد. p. ٦١٣. ئەو لە ماوەیەدا دینووسی کە، ھەر کاتێک کە ئەو یان ھەرکەسێکی تر ئاوازەکانی بژەنییایە، وەک ئەوا وابوو کە کورسی و مێزەکان تەنھا گوێگر بووبێتن\n^ ئەڵمانی ١٩٦٥, p. ١٧٦ harvnb error: no target: CITEREFئەڵمانی١٩٦٥ (help)\n^ سادی ١٩٨٠, vol. 12, p. ٧٠٠ harvnb error: no target: CITEREFسادی١٩٨٠ (help)\n^ لەم پەیامەدا مۆتسارت گلەیی دەکات لە باوکی، مێژووی پەیامەکە دەگەڕێتەوە بۆ ٢٤ی ئازار، ١٧٨١؛ سپەیتلینگ ببینە (٢٠٠٠:٢٣٥).\n^ ئ ا وەرگێڕان لەلایەن سپەیتلینگ (٢٠٠٠:٢٣٧)؛ پەیامەکە دەگەڕێتەوە بۆ ٢٤ی ئازار، ١٧٨١.\n^ سپەیتڵینگ (٢٠٠٠:٢٣٨–٢٣٩)\n^ ئ ا ب پ سادی ١٩٩٨, §٤ harvnb error: no target: CITEREFسادی١٩٩٨ (help)\n^ سۆلمۆن ١٩٩٥, p. ٢٤٧ harvnb error: no target: CITEREFسۆلمۆن١٩٩٥ (help)\n^ سۆلمۆن ١٩٩٥, p. ٢٥٣ harvnb error: no target: CITEREFسۆلمۆن١٩٩٥ (help)\n^ سۆلمۆن ١٩٩٥, p. ٢٥٩ harvnb error: no target: CITEREFسۆلمۆن١٩٩٥ (help)\n^ ئ ا سۆلمۆن ١٩٩٥, p. ٢٥٨ harvnb error: no target: CITEREFسۆلمۆن١٩٩٥ (help)\n^ "مۆتسارت ڕۆژ بە ڕۆژ – ١٧٨٩". مۆتسارتییەم. [بەستەری مردوو]\n^ سۆلمۆن ١٩٩٥, p. ٢٧٠ harvnb error: no target: CITEREFسۆلمۆن١٩٩٥ (help)\n^ بێری ٢٠٠٠ harvnb error: no target: CITEREFبێری٢٠٠٠ (help)\n^ مۆتسارت & مۆتسارت ١٩٦٦, p. ١٣٣١ harvnb error: no target: CITEREFمۆتسارتمۆتسارت١٩٦٦ (help) پەیامەکەی لیۆپۆڵد بۆ نانێرلی کچی؛ ١٤–١٦ی ئایار، ١٧٨٥.\n^ ئ ا سۆلمۆن ١٩٩٥, p. ٢٩٣ harvnb error: no target: CITEREFسۆلمۆن١٩٩٥ (help)\n^ ئ ا سۆلمۆن ١٩٩٥, p. ٢٩٨ harvnb error: no target: CITEREFسۆلمۆن١٩٩٥ (help)\n^ سۆلمۆن ١٩٩٥, p. ٤٣٠ harvnb error: no target: CITEREFسۆلمۆن١٩٩٥ (help)\n^ سۆلمۆن ١٩٩٥, p. ٥٧٨ harvnb error: no target: CITEREFسۆلمۆن١٩٩٥ (help)\n^ سۆلمۆن ١٩٩٥, §٢٧ harvnb error: no target: CITEREFسۆلمۆن١٩٩٥ (help)\n^ سۆلمۆن ١٩٩٥, p. ٤٣١ harvnb error: no target: CITEREFسۆلمۆن١٩٩٥ (help)\n^ سۆلمۆن ١٩٩٥, p. ٣٢١ harvnb error: no target: CITEREFسۆلمۆن١٩٩٥ (help)\n^ جولیان ڕەشتن (2005). مۆتسارت: ژیانێکی نائاسایی. ئەسۆتیەتد بۆرد ئۆف زە ڕۆیاڵ سکووڵ ئۆف میوزیک. p. ٦٧.\n^ ئ ا سۆلمۆن ١٩٩٥ harvnb error: no target: CITEREFسۆلمۆن١٩٩٥ (help)\n^ فریمان ٢٠١٣, pp. ١٠٤–١٣٠ harvnb error: no target: CITEREFفریمان٢٠١٣ (help)\n^ ویلارد پاڵمەر (2006). ڤۆلفگانگ ئامادیوس مۆتسارت: ناساندنێکی کارە کیبۆردەکانی. بڵاوکەرەوەی مۆسیقی ئاڵفرێد. p. ٤. Archived from the original on ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧. Retrieved ٢٣ی ئایاری ٢٠١٧. Check date values in: |access-date=, |archive-date= (help)\n^ سۆلمۆن ١٩٩٥, pp. ٤٢٣–٤٢٤ harvnb error: no target: CITEREFسۆلمۆن١٩٩٥ (help)\n^ ھابەر ٢٠٠٦, pp. ٢١٥–٥٥ harvnb error: no target: CITEREFھابەر٢٠٠٦ (help)\n^ ئ ا سادی ١٩٩٨, §٦ harvnb error: no target: CITEREFسادی١٩٩٨ (help)\n^ لۆرێنز ٢٠١٠ harvnb error: no target: CITEREFلۆرێنز٢٠١٠ (help)\n^ سادی ١٩٨٠, vol. ١٢، پ. ٧١٠ harvnb error: no target: CITEREFسادی١٩٨٠ (help)\n^ ستێپتۆ ١٩٩٠, p. ٢٠٨ harvnb error: no target: CITEREFستێپتۆ١٩٩٠ (help)\n^ سۆلمۆن ١٩٩٥, §٣٠ harvnb error: no target: CITEREFسۆلمۆن١٩٩٥ (help)\n^ ئ ا ب سۆلمۆن ١٩٩٥, p. ٤٧٧ harvnb error: no target: CITEREFسۆلمۆن١٩٩٥ (help)\n^ سۆلمۆن ١٩٩٥, p. ٤٨٧ harvnb error: no target: CITEREFسۆلمۆن١٩٩٥ (help)\n^ فریمان ٢٠١٣, pp. ١٤٨–٧٧ harvnb error: no target: CITEREFفریمان٢٠١٣ (help)\n^ سۆلمۆن ١٩٩٥, p. ٤٩١. sfn error: no target: CITEREFسۆلمۆن١٩٩٥ (help)\n^ سۆلمۆن ١٩٩٥, pp. ٤٩٣، ٥٨٨. sfn error: no target: CITEREFسۆلمۆن١٩٩٥ (help)\n^ سادی ١٩٨٠, vol. ١٢، پ. ٧١٦ harvnb error: no target: CITEREFسادی١٩٨٠ (help)\n^ واڵتەر براونیس. کۆتا ڕۆژ، ڕۆژی وەسێت: تێبینییەکان، و تەواوکاری و ناساندنی ریکویمەکەی مۆتسارت (کەی-ڤی. ٦٢٦) (PDF). Archived from the original on ٧ی نیسانی ٢٠١٤. Check date values in: |archivedate= (help)ڕاگرتنی CS1: BOT: original-url status unknown (link)\n^ وەیکین ٢٠١٠\n^ کراوفۆرد, فرانکلین (14ی شوباتی 2000). "مردنەکەی ڤۆڵفگانگ ئامادیوس مۆتسارت". یورێکئەلێرت!. دامەزراوەی ئەمریکی بۆ پێشکەوتنی زانست. Archived from the original on ٢٦ی نیسانی ٢٠١٤. Retrieved ٢٦ی نیسانی ٢٠١٤. Check date values in: |accessdate=, |date=, |archive-date= (help) Archived ٢٦ی نیسانی ٢٠١٤, لە وەیبەک مەشین.\n^ ئ ا سۆلمۆن ١٩٩٥, p. ٤٩٩ harvnb error: no target: CITEREFسۆلمۆن١٩٩٥ (help)\n^ ڤۆلفگانگ ئامادیوس مۆتسارت، پەیامەکانی مۆتسارت، ژیانی مۆتسارت: پەیامە ھەڵبژێردراوەکان، وەرگ. ڕۆبێرت سپەیتڵینگ، (دەبڵیو. دەبڵیو. نۆرتن و ڕێکخراوی کۆمپانی ٢٠٠٠)، ١٧.\n^ سۆلمۆن ١٩٩٥, p. ٣٠٨ harvnb error: no target: CITEREFسۆلمۆن١٩٩٥ (help)\n^ سۆلمۆن ١٩٩٥, p. ٣١٠ harvnb error: no target: CITEREFسۆلمۆن١٩٩٥ (help)\n^ سۆلمۆن ١٩٩٥, §٢٠ harvnb error: no target: CITEREFسۆلمۆن١٩٩٥ (help)\n^ سۆلمۆن ١٩٩٥, p. ٣١٩ harvnb error: no target: CITEREFسۆلمۆن١٩٩٥ (help)\n^ سۆلمۆن ١٩٩٥, p. ١٦٩ harvnb error: no target: CITEREFسۆلمۆن١٩٩٥ (help)\n^ گۆڵدشتاین, جاک (2013). ١٠١ ڕاستیی سەرنجڕاکێش دەربارەی مۆتسارت. ئاندروز یو کەی لیمیتد.\n^ ئابێرت ٢٠٠٧, p. 743 harvnb error: no target: CITEREFئابێرت٢٠٠٧ (help)\n^ سۆلمۆن ١٩٩٥, ک. ٨ harvnb error: no target: CITEREFسۆلمۆن١٩٩٥ (help)\n^ ھاتز ٢٠٠٣ harvnb error: no target: CITEREFھاتز٢٠٠٣ (help)\n^ ئەنیشتاین ١٩٦٥ harvnb error: no target: CITEREFئەنیشتاین١٩٦٥ (help)\nئەیبێرت, ھێرمان (2007). دەبڵیو. ئەی. مۆتسارت. کلیف ئیسن (پر.)، ستیوارد سپێنسەر (ترانس.). نیو ھێڤن: پرێسی زانکۆی یەڵ. ISBN 978-0-300-07223-5. OCLC 70401564.\nبێری, باڕبرا ئاڕ (2000). بەردی فەیلەسووفەکە: داڕشتنەکانی گۆڕانی مۆسیقا. ھیڵسدەیڵ، نیویۆرک: پرێسی پێندراگۆن. ISBN 1-57647-010-5. OCLC 466918491.\nبراونبێھرینز, ڤۆلکمار (1990). مۆتسارت: لێبینسبیلدەر. جی. لەب. ISBN 978-3-7857-0580-3.\nدەچ, ئۆتۆ ئێریش (1965). مۆتسارت: ژیاننامەیەکی بەڵگەفیلمی. پیتەر برانسکۆمب، ئێریک بلۆم، جێرمی نۆبڵ (ترانس.). ستانفۆرد: پرێسی زانکۆی ستانفۆرد. ISBN 978-0-8047-0233-1. OCLC 8991008.\nئەنیشتاین, ئالفرێد (1965). مۆتسارت: کەسایەتییەکەی، کارەکەی. کتێبی گەلاکسی ١٦٢. ئاڕتەر ماندێل، نەیتان برۆدەر (ترانس.) (٦ەم ed.). نیویۆرک سیتی: پرێسی زانکۆی ئۆکسفۆرد. ISBN 0-304-92483-0. OCLC 456644858.\nئیسن، کڵیف؛ سادی، اتەینڵی. «مۆتسارت، ڤۆڵفگانگ ئامادیوس»، لە: فەرھەنگی مۆسیقا و ژەنیارانی گرۆڤی نوێ]'، دووەم وەشان، بەر. ١٧، پو. ستەینڵی سادی، ئۆکسفۆرد پرێسی زانکۆ، نیو یۆرک، ٢٠٠١. ISBN 978-0-19-517067-2.\nئیسن, کلیف; et al. "مۆتسارت". مۆسیقای گرووڤی ئۆنلاین (خۆتۆمارکردن پێویستە). Retrieved ١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٠. Check date values in: |accessdate= (help)\nفرادکین، ڕۆبێرت ئەی. (١٩٩٦) پێشکەشکارە لەسەرخۆکە: ڕێنیشاندەرێکی دەربڕین بۆ مۆسیقای کلاسیکی. بلوومینگتن: پرێسی زانکۆی ئیندییانا. ISBN 0-253-21064-X.\nفریمان, دانییەل ئی. (2013). مۆتسارت لە پراگ. مێنیاپۆلیس: بێرڵۆ. ISBN 978-0-9794223-1-7.\nھاڵیوێڵ, ڕەت (1998). خێزانی مۆتسارت: چوار ژیان. نیویۆرک سیتی: پرێسی کلارێندەن. ISBN 978-0-19-816371-8. OCLC 36423516.\n(ئاڵمانی) ھێبەر, دیتەر (2006). "Beethovens erste Reise nach Wien: die Datierung seiner Schülerreise zu W. A. Mozart". Neues Musikwissenschaftliches Jahrbuch (14). OCLC 634798176.\nھارتز, دانییەڵ (2003). مۆسیقا لە پایتەختەکانی ئەورووپا: چەشنی گالانت، ١٧٢٠–١٧٨٠ (یەکەم ed.). نیویۆرک سیتی: دەبڵیو دەبڵیو نۆرتن کۆمپانی. ISBN 0-393-05080-7. OCLC 50693068.\nلەندەن, ھاوارد چاندلەر ڕۆبینز (1990). ١٧٩١: کۆتا ساڵی مۆتسارت. لەندەن: فلامینگۆ. ISBN 978-0-00-654324-4. OCLC 20932333.\nلۆرێنز, مایکڵ (9ی ئابی 2010). "شوقەکەی مۆتسارت لە ئەلسێگرەند". Retrieved ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٠. Check date values in: |accessdate=, |date= (help)\nئازار, ئیڤان; گرینفیڵد, ئێدوارد; لەیتن, ڕۆبێرت (2005). زایکۆسکی, پۆڵ, ed. ڕێنیشاندەری پێنگوین بۆ سی-دی و دی-ڤی-دی، ٢٠٠٥–٢٠٠٦ (سییەم ed.). لەندەن: کتێبەکانی پێنگوین. ISBN 0-14-102262-0. OCLC 416204627.\nمۆتسارت, ڤۆڵفگانگ; مۆتسارت, لیۆپۆڵد (1966). ئاندرسن, ئێمیلی, ed. پەیامەکانی مۆتسارت و خێزانەکەی (2nd ed.). لەندەن: ماکمیلان. ISBN 0-393-02248-X. OCLC 594813.\n"مۆتسارت، فلوتە ئەفسوناوییەکەی مۆتسارت لەگەڵ بێتھۆڤن". دامەزراوەی ڕاپتەس. Archived from the original on ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠. Retrieved ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٠. Check date values in: |accessdate=, |archive-date= (help) Archived ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠, لە وەیبەک مەشین.\nڕۆسن, چارڵز (1998). شێوازی کلاسیکی: ھایدن، مۆتسارت، بێتھۆڤن (دووەم ed.). نیویۆرک سیتی: دەبڵیو. دەبڵیو. نۆرتن کۆمپانی. ISBN 0-393-31712-9. OCLC 246977555.\nسادی, ستەینلی, ed. (1998). فەرھەنگی ئۆپێرای گرووڤی نوێ. نیویۆرک: فەرھەنگی مۆسیقی گرۆڤ. ISBN 978-0-333-73432-2. OCLC 39160203.\nسادی, ستەینلی, ed. (1980). فەرھەنگی مۆسیقا و ژەنیارانی گرۆڤ (شەشەم ed.). لەندەن: ماکمیلان. ISBN 0-333-23111-2. OCLC 5676891.\nسۆلمۆن, مەینارد (1995). مۆتسارت: ژیانێک (یەکەم ed.). نیویۆرک سیتی: ھارپەر کۆڵێنس. ISBN 978-0-06-019046-0. OCLC 31435799.\nستێپتۆ, ئاندرو (1990). ئۆپێراکانی مۆتسارت-داپۆنت: پشتێنەی کەلتوری و مۆسیقی ھاوسەرگیری فایاگرۆ، دۆن گیۆڤانی، و کۆسێ فان توتێ. ئۆکسفۆرد: پرێسی کلاریندۆن. ISBN 0-19-816221-9. OCLC 22895166.\n"خەڵاتی ئۆردەر ئۆف زە گۆڵدن سپەر". ئەرشیڤە شاردراوەکانی ڤاتیکان. 4ی تەمووزی 1770. Archived from the original on ١٨ی ئەیلوولی ٢٠١٠. Retrieved ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٠. Check date values in: |accessdate=, |date=, |archivedate= (help)\nوەیکین, دانییەڵ جەی. (24ی ئابی 2010). "دوای مردنی مۆتسارت، کۆدایەکی بێ کۆتا". نیویۆرک تایمز. ISSN 0362-4331. Check date values in: |date= (help)\nویڵسن، پیتەر ھامیش (١٩٩٩) ئیمپڕاتۆرێتی ڕۆمی پیرۆز ١٤٩٥–١٨٠٦. لەندەن: پرێسی ماکمیلان.\nکریستۆف ۆڵف (٢٠١٢) مۆتسارت لەبەردەم دەرگای سەرمایەکانی: خزمەتکررنی ئێمپڕاتۆر، ١٧٨٨–١٧٩١. نیویۆرک: نۆرتن. ISBN 978-0-393-05070-7\nکۆمنزی ویکیمیدیا، میدیای پەیوەندیدار بە ڤۆڵفگانگ ئامادیوس مۆتسارت تێدایە.\nویکیوتە، وتەی پەیوەندیداری بە ڤۆڵفگانگ ئامادیوس مۆتسارت تێدایە.\nویکیسەرچاوە دەقی ڕەسەنی پەیوەندیدار بەم وتارەی تێدایە:\nئاوازەکانی مۆتسارت لە ماڵپەڕی فەرمی سپاتفای (خۆتۆمارکردن پێویستە)\nڤۆڵفگانگ ئامادیوس مۆتسارت لە پرۆژەی میوزئۆپن\nکتێبی شمشاڵی ئەفسوناوی، پی-دی-ئێف، ئەنیس مەنسور، وەرگیراوە لە کوردیپیدیا.\nوەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=ڤۆڵفگانگ_ئامادیوس_مۆتسارت&oldid=848961»\nدواجار لە ١٨:١٨ی ٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١ دەستکاری کراوە\nئەم پەڕەیە دواجار لە ١٨:١٨ی ٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١ نوێ کراوەتەوە.


له ٣٣ مین ساڵیادی بومبارانی شیمیائی مقه‌ره کانی ناوه ندی کومه له دا /کوردی/فارسی – ماڵپەڕی ئەڵتەرناتیڤی شورایی\nله ٣٣ مین ساڵیادی بومبارانی شیمیائی مقه‌ره کانی ناوه ندی کومه له دا /کوردی/فارسی\nئێواره‌ی رۆژی 25ی گوڵانی 1367ی هه‌تاوی، 33 ساڵ پێش ئێستا، فڕۆكه شه‌ڕكه‌ره‌كانی حكومه‌تی جنایه‌تكار فاشیستی عێراق، جارێكی تر هێرشیان كرده سه‌ر مقه‌ر و باره‌گاكانی ناوه‌ندی كۆمه‌ڵه ودایانه به‌ر بۆمبارانی شیمیایی. له‌و كاره‌ساته دڵته‌زێنه‌دا 23 كه‌س له باشترین ئه‌ندامان و كادره‌كانی كۆمه‌ڵه و حیزبی كومونیستی ئێران گیانیان به‌خت كرد و 150 هاوری و هاوسه‌نگری تریشمان بریندار و مه‌سموم بوون كه به هاوكاری كه‌م وینه‌ی خه‌ڵكی ئه‌و ناوچه‌یه توانرا له مه‌رگ رزگاریان بێ.\nئه‌م خۆشه‌ویستانه پۆلێك له پێشره‌وانی بزوتنه‌وه‌ی كرێكاری و كۆمۆنیستی كوردستان و ئێران و سیمای ناسرا و ئازیزی جه‌ماوه‌ری كرێكار و زه‌حمه‌تكێش بوون كه له دژی نیزامی زاڵمانه و چه‌وسێنه‌رانه‌ی سه‌رمایه‌داری، له دژی شه‌ڕ و كوشتار و بی مافی ئینسان ڕاپه‌ڕیبوون و گیانیان له پێناوی ئامانجی به‌رزیان دا به‌خت كرد. ئازیزانێك كه ئه‌ستێره‌ی گه‌ش و چرای ڕوناك كه‌ره‌وه‌ی ڕێگای خه‌بات به‌ره‌وسه‌ركه‌وتنمانن و یادیان قه‌ت له بیر ناچێ.\nله كاتێك دا كه هێشتا 2 مانگ به سه‌ر كاره‌ساتی دڵته‌زێنی گوردانی شوان دا تێنه‌په‌ڕی بوو، له كاتێكدا كه هیشتا برینی قورسی بۆمبارانی شێمیایی ڕژیمی به‌عس بۆ سه‌ر ناوچه‌ی شاره‌زۆر كه تێدا 68 پێشمه‌رگه‌ی شۆڕشگێڕ و فیداكاری كۆمه‌ڵه وێڕای هه‌زاران ئینسانی بێ دیفاعی شاری هه‌ڵه‌بجه و ناوچه‌كه گیانیان به‌خت كرد، ژانی نه‌شكابوو و سارێژ نه‌ببووه، مه‌قه‌ڕی ناوه‌ندی كۆمه‌ڵه و ئورگانه‌كانی ده‌وروبه‌ری، ئه‌مجار له دۆڵی بۆتێ كه‌وتنه‌به‌ر په‌لاماری بۆمبی شیمیایی رژیمی دژی ئینسانی به‌عسی عێراق. هه‌ڵبه‌ت پێشتر چه‌ند جاری دیكه مه‌قه‌ره‌كانی ناوه‌ندی كۆمه‌ڵه له مالومه له دۆڵی جافایه‌تی كه‌وتبونه به‌ر هێرشی هه‌وایی و توپخانه‌ی ئه‌رته‌شی عێراق. له ئاكامی ئه‌م هیرشانه‌ش دا چه‌ندین هاورێی ترمان گیانیان به‌خت كردبوو.\nهوکاری ئه‌م دوژمنكاریه‌ی كه گه‌یشت به ئاستێك ده‌وڵه‌تی عێراق چه‌كی كیمیایی له دژی كۆمه‌ڵه به كار بێنیت چی بو ؟ ئه‌رته‌شی عێراق به‌و هیرش و په‌ڵاماردانه یه‌ك له دوا یه‌كانه‌ی، چ هه‌ده‌فێكی ته‌عقیب ده‌كرد و به‌شوێن چ مه‌به‌ستێكه‌وه بو؟ ئه‌ورژێمه وای ده‌زانی كه به‌و گوشارانه‌ی ده‌توانی كۆمه‌ڵه به چۆك دابێنێ و ده‌ستی پێ له هاوكاری كردنی خه‌باتی عادڵانه‌ی خه‌ڵكی كوردستانی عێراق هه‌ڵبگرێ. كۆمه‌ڵه خۆی به پشتیوان و دڵسۆزی ئه‌و خه‌باته ڕه‌وایه ده‌زانی. كه‌م نه‌بوون ئه‌و تێكۆشه‌رانه‌ی كوردستانی عێراق كه له ژێر ئاڵای سووری كۆمه‌ڵه‌دا خه‌باتی ئه‌نترناسیۆنالیستی خۆیان درێژه پێده‌دا. كه له‌ناو ئه‌و23ی هاوڕێ گیانبه‌خت كردووانه‌شماندا ره‌نگی داوه‌ته‌وه. ئه‌وه بۆ رژێمی به‌عس ته‌حه‌مول نه‌ده‌كرا. بۆیه له هیچ جه‌نایه‌تێك ده‌ستی نه‌ده‌پاراست. بۆ ئه‌وه‌ی بتوانێ، پردی په‌یوه‌ندی نێوان هێزی پێشمه‌رگه‌ی كۆمه‌ڵه و خه‌باتی كۆمه‌ڵانی خه‌ڵكی عێراق بۆ ئازادی بڕوخێنێ، به‌ر ده‌وام هه‌وڵی ده‌دا كۆمه‌ڵه ناچار بكات مقه‌ڕه‌كانی خۆی له شوێنه ئازادكراوه‌كانی كوردستانی عێراقه‌وه بگوازێته‌وه بۆ شوێنه‌كانی ژێر ده‌سه‌ڵاتی ئه‌رته‌شی عێراق. به‌ڵام كۆمه‌ڵه وه‌كوو هه‌ڵوێستێكی سیاسی به‌رانبه‌ر به‌و هه‌وڵانه‌ی ده‌وڵه‌تی عێراق به‌رده‌وام خۆڕاگری ده‌كرد و نه‌یده‌ویست تا كاتێك كه شوێنێكی ئازاد له كوردستانی عێراقدا مابێت مقه‌ڕه‌كانی ناوه‌ندی و هێزی پێشمه‌رگه له مه‌نته‌قه‌ی ژێر ده‌سه‌ڵاتی رژیمی به‌عسدا بن. بونی مه‌قه‌ره‌كانی كۆمه‌ڵه له‌و ناوچه ئازادانه دا به‌كرده‌وه ئێمه‌ی له گه‌ڵ خه‌ڵكی كوردستانی عێراق و ئه‌و هێزانه‌ی كه به دژی رژیمی ده‌سه‌لاتدار به‌سه‌ر ئه‌م وڵاته دا، له شه‌ڕ دا بوون هاوچاره‌نوس كردبو. هه‌ر له به‌ر ئه‌وه بوو كاتێك كاره‌ساتی بۆتێ ڕوویدا خه‌ڵكی شاری رانیه و ئه‌و ناوچه‌یه هه‌ر كه ئاگادای هێرشی به‌عس بۆ سه‌ر مقه‌ڕه‌كانی ناوه‌ندی كۆمه‌ڵه بوون، سه‌ره‌ڕای ترس و خۆفێك كه رژیمی عێراق نابوویه‌وه، به هه‌موو هێز و توانا و ئیمكاناتیانه‌وه به هانای كۆمه‌ڵه‌وه هاتن. شانۆیه‌كی شكۆداریان له دڵسۆزی و هاوپشتی خۆیان بۆ كۆمه‌ڵه نیشان دا و سه‌لماندیان كه كۆمه‌ڵه له خۆیان به جیا نازانن. له هه‌مان كاتدا زۆرێك له پزیشك و ده‌رمانخانه‌كانی شاری سلێمانیش سه‌ره‌ڕای ئاگادار كردنه‌وه‌یان له لایه‌ن ده‌وڵه‌تی به‌عسه‌وه كه یارمه‌تی برینداره‌كانی بۆردمانه شیمیاییه‌كان نه‌ده‌ن، به‌ڵام ئه‌و دووكتور و بیمارستانانه به نهێنی كه‌وتنه خۆ بۆ دابین كردنی كه‌ل و په‌لی پێویست بۆ ده‌رمانكردنی برینداره‌كانمان.\nهاوپشتی پڕا وپڕی خه‌ڵكی كوردستانی عێراق و خه‌ڵكی ئه‌م ناوچه‌یه به تایبه‌ت، له گه‌ڵ پێشمه‌رگه‌كانی كۆمه‌ڵه له‌م رۆژه دا بیره‌وه‌رییه‌كه، كه هه‌رگیز له بیرمان ناچێته‌وه. هه‌موو سالێكیش له مراسیمی یادكرنه‌وه‌ی هاورێیانی گیانبه‌خت كردوومان ئه‌و هاوپشتی و به ده‌نگه‌وه هاتنانه بیر دێنینه‌وه و باسیان ده‌كه‌ین و ده‌یگه‌ێنینه نه وه کانی دوای خۆمان .\nله 33 مین ساڵیادی گیانبه‌خت كردنی ئه‌و ئازیزانه دا جارێكی دیكه هه‌زاران درود و سڵاو له شۆڕشگێڕییان له گیانبازییان له فیداكاری و له‌خۆبردووییان. ئه‌و په‌ڕی رێز و خۆشه‌ویستیشمان هه‌یه بۆ دایك و باوك و هه‌موو ئه‌ندامانی بنه‌ماڵه سه‌ربه‌رزه‌كانیان.\nیادیان به‌رز و به‌رێزه و ئاڵاكه‌یان شه‌كاوه‌یه و رێگاكه‌یان پڕ رێبواره.


لافارج لە عێراقدا\nچیرۆکی لافارج هۆڵسیم بزانە\nبڵاوکراوە و زانیاری گشتی بەرهەمەکان\nپلانی بەردەوامى ۲۰۳۰\nئه‌و پرۆژانه‌ی به‌رهه‌مه‌كانمان به‌كاردێنن\nLafargeHolcim بۆته دابینكه‌ری چاره‌سه‌ره متمانه‌پێكراوه‌كان بۆ پرۆژه شكۆداره‌كان له سه‌رتاسه‌ری ووڵاتدا. به‌ڵێنده‌ر و گه‌شه‌پێده‌ره جیهانییه ناوداره‌كان پێیان باشه كار له گه‌ڵ LafargeHolcim دا بكه‌ن له پرۆژه فراوانه‌كانی ژێرخان و نیشته‌جێبوون وه‌ك شاری به‌سمایه له به‌غداد، كه به گه‌وره‌ترین پرۆژه‌ی نیشته‌جێبوون ئه‌ژمار ده‌كرێت له ووڵاتدا، و پرۆژه‌ی پاڵاوگه‌ی كه‌ربه‌لا.\nئه‌و پرۆژانه‌ی چاره‌سه‌ره‌كانمان بۆ كۆنكرێت به‌كاردێنن\nئه‌و پرۆژانه‌ی به‌رهه‌مه‌كانمان له چیمه‌نتۆ به‌كاردێنن\nچیمەنتۆى لافارج لە عێراقدا سەنتەرێکى تایبەتى هەیە بۆ پشتگیریکردنى کڕیار و دەستبەرکردنى جۆرێتییەکى باشى بارکردن و دانەدەست لەڕێى تیمەکانى کارکردنى ناوخۆوە کە تواناى دابینکردنى پشتگیریى تەکنیکى و دارایى و لۆجستییان هەیە. پرۆسەکانى بارکردن و دانەدەست 24 سەعاتە و لە هەر 7 ڕۆژى هەفتەدا بەردەوامن لەلایەن کارگەکانەوە هەروەها پرۆسەکانى پارەدان لەڕێى تۆڕبەندییەکى بانکەوە ئەنجام دەدرێن.\nچوونه چووره‌وه بۆ پێگه‌ی ئه‌له‌کترۆنی خۆت\n5 هۆكار LafargeHolcim ده‌كاته  سه‌رچاوه‌ی دابینكردنی چاره‌سه‌ر له عێراقدا\n1. مه‌ودایه‌كی فراوان له داهێنانی به‌رهه‌مه‌کۆنکرییتیه‌کان: به‌رهه‌مه پێوانه‌یی و تایبه‌ته‌كانمان له كۆنكرێت كه ئه‌مانه ده‌گرێته‌وه وه‌ك نمونه: كۆنكرێتی ئا‌رتیڤیای ره‌نگاوره‌نگ و كۆنكرێتی زۆر به‌هێز و كۆنكرێتی هایدرۆمیدیا)ئاوه‌ڕۆی خێراله‌ڕێی کۆنکریته‌که‌وه (، كۆنكرێتی شل ، كۆنكرێتی فۆم ( له شێوه‌ی که ف دایه) ومه‌ودایه‌كی فراوان له دیزاین و چاره‌سه‌ری بنه‌ڕه‌تی پێشكه‌ش ده‌كه‌ین.\n2. به‌رهه‌می كۆنكرێتی كوالیتی به‌رز به پێوه‌ره جیهانییه‌كان: هه‌ر چوار به‌رهه‌مه‌كه‌مان: الجسر و كه‌ره‌سته و چیمه‌نتۆی بيري نه وتCement Oilwell و OPC(چیمه‌نتۆی ئاسایی) و گشت پێویستییه بیناسازییه‌كانتان دابین ده‌كات.\n3. پشتیوانی ته‌كنیكی: پشتیوانی شاره‌زایی ته‌كنیكی له سه‌رتاسه‌ری ووڵات و په‌یوه‌ندی كراوه بۆ خزمه‌تكردنی كڕیار بۆ 24 كاژێر له هه‌فته‌دا پێشكه‌ش ده‌كه‌ین.\n4. چاره‌سه‌ری پسپۆڕی: چاره‌سه‌ر بۆ گشت پێویستییه جیاوازه‌كانی كڕیاره‌كان و به‌كارهێنه‌ره كۆتاییه‌كان پێشكه‌ش ده‌كه‌ین.\n5. لێزانین و شاره‌زایی جیهانی: شاره‌زایی گه‌وره‌ترین گروپی جیهانی له بواری كه‌ره‌سته‌ی بیناسازیدا پێشكه‌ش ده‌كه‌ین، ئه‌ویش گروپی لافارج هولسیم LafargeHolcim ه.\nنامه‌ی سه‌رۆكی جێبه‌جێكردن:\n"لافارج عێراق، ئه‌ندام له گروپی لافارج هولسیم، كۆمپانیایه‌كه كڕیار و به‌كارهێنه‌ری كۆتایی ده‌كاته ئامانج، هه‌وڵ ده‌دات بۆ پێشكه‌شكردنی كوالیتی به‌رز و چاره‌سه‌ر وبه‌رهه‌می داهێنه‌ر وهه‌مه‌چه‌شن بۆ كڕیاره‌كانی.\nئامانج و پێشبینی جیهانی به‌رفراوانمان "دروستكردنی شاری باشتر" به شێوه‌یه‌كی باش له عێراقدا ره‌نگیداوه‌ته‌وه. لافارج له چه‌ندین پرۆژه‌ی نیشته‌جێبوون و ژێرخان ئابوری به‌رفراواندا به‌شداره. ئێمه چیمه‌نتۆ و كۆنكرێت و چاره‌سه‌ری پێویستی دیكه پێشكه‌ش ده‌كه‌ین جگه له پشتگیری ته‌كنیكی پشتبه‌ستوو به لێزانین و شاره‌زایی جیهانی."\nلافارج عێراق - ئه‌ندام له گروپی لافارج هولسیم\nلافارج-عێراق یه‌كه‌م سی دی "لێخوڕینی سه‌لامه‌ت" – ئه‌ستێره‌ی گۆرانی كوردی هه‌ڵوێست ده‌رده‌كات\nبهياننامهيهك دهربارهی دۆخی ئێستای كارگهی چيمهنتۆی تاسڵوجه و كارمهندەکانی\nكێبڕكێی دوو ملیۆنی بیناسازی به‌رده‌وام ده‌ستیپێكرد\nلافارج عێراق و فاروق گروپ سێ پرۆژه‌ی وه‌به‌رهه‌مهێنانی گرنگ له تاسلوجه و بازیان ئه‌نجام ده‌ده‌ن


2020-06-03 [11:52 AM]\nلە دوای ئەوی دوێنی وەزارەتی تەندورستی حکومەتی هەرێمی کوردستان ٥۲ حالەتی تووشبوون بە ڤایرۆسی کۆرۆنا لە پارێزگای دهۆک راگەیاند رێکاری زیاتری تەندروستی گیراوتەبەر.\nهەمزە رەزیکی وتەبێژی تەندورستی دهۆک بە ئاژانسی هەواڵی زاگرۆسی راگەیاند: لە دوای ئەوەی ٥۲ حالەتی تۆشبوون بەڤایرۆسی کۆرۆنا لە پارێزگای دهۆک تۆمارکران ئێمە بەدوای گشت بەرکەووتوانی ئەو کەسانە دەکەین کەوا بەرکەوتنیان لەگەل ئەو کەسانە هەبووە کە تووشی ئەو ڤایرۆسە بۆنە گشتیان کەرەتینە دەکەین و پشکنینیان بۆ دەکەین بۆ ئەوەی لە تەندورستیان دڵنیاببینەوە وکۆترۆلی باردۆخەکە بکەین.\nهەمزە رەزیکی گووتی: تیمەکانی تەندوستی دهۆک لە دوێنی وەرە بە دوای ئەو کەسانەدا دەگەرێن کە بەرکەوتنیان هەبووە لەگەل کەسە تووشبوویەکان پشکنینیان بۆ دەکات بۆ دڵنیای لە تەندورستیان، کەسی وا هەبووە سێ جار پشکنینی بۆ ئەنجمدراوە بۆ ئەوەی لە ئەنجام و تەندورستی دڵنیاببینەوە.\nهەروەها هەمزە رەزیکی وتەبێژی تەندورستی پارێزگای دهۆک ئەوەشی بۆ ئاژانسی هەواڵی زاگرۆس خستەروو گووتی: هەر کەسێک بەرکەوتەی ئەو تووشبوویانە بووبێت کە دوێنی لە پارێزگای دهۆک تۆشی ڤایرۆسی کۆرۆنا ببوون کەرەنتینە دەکرێن بۆ ئەوەی ڕێگری لە بلابوونەوەی ئەو ڤایرۆسیە بگیرێت لە دهۆک، لە ئێستادا ۷۰ نەخۆشی کۆرۆنا لە دهۆک هەن لە ئەگەری زۆربوونی ژمارەی تۆشبوویانی کۆرۆنا ناچارین نەخۆشخانە کشتیەکانمان بۆئەو نەخۆشانەبەکاربێنین.


زانست: ئایا ژن و مێرد ڕەنگ و خوی یەکتر ئەگرن؟\n26/2/2020 02:00 PM\nبەپێی یەکێک لە توێژینەوەکان کە لەسەر هاوسەرەکان ئەنجام دراوە، دەرکەوتنی پێکەوەی ژن و مێرد لە ماوەی چەندین ساڵدا وا ئەکات کە ئەم دوو کەسە لە چاوی خەڵکدا هاوشێوەی یەک بنوێنن و هەر کامەیان بەشێک بن لەو وێنە گەورەیەی لەچاوی دەورووبەرەکانیاندا ساز بووە.\nلە توێژینەوەکەدا وەکوو خاڵێکی گرینگ ئاماژە بەوە کراوە کە خواردنی یەکسان و بە گشتی شێوەی ژیانی وەکوو یەکی هاوسەرەکان، کاریگەری لەسەر سیستەمی بەرگری جەستەیی ئەوان دادەنێت و ئەم کاریگەرییەش لە درێژماوەدا ڕەنگدانەوەی لەسەر ڕەنگی پێست و خووی ئەو کەسانە دەبێت.\nهەروەها لە لایکی‌ترە تۆێژینەوەکە ئاماژەی بەوە داوە کە مرۆڤەکان بە شێوەی سروشتی حەزیان بۆ لای کەسێکە کە وێنەی خۆیانی تێدا ئەبیننەوە و لە دنیای واقعیشدا ئەم حەزە هەندێک جار ئەگات بە هاوسەرگیری و ئەمەش یەکێکی‌ترە لە هۆکارەکانی هاوشێوە بوونی ڕەوشتی هاوسەرەکان.\nلە کۆتاییدا ئاماژە بەوە کراوە کە ژن و مێرد بە شێوەیکی بەردەوام و ڕۆژانە، لە ژێر کاریگەری جووڵە و هەڵسوکەوتی لایەنی بەرامبەردان و ئەمەش وائەکات کە بە شێوەیەکی بێ‌ئاگایانە هەڵسوکەوتیان لە یەکتر نزیک بێتەوە.


پەیوەندییە ئەرێنییەکانی نێوان مامۆستا و قوتابی …. رەزا شوان – Dengekan\nbyRaza Shwan\tNovember 6, 2017\tGeneral, Kids Literature\nمامۆستا و قوتابی دوو تەوەری سەرەکی و دوو کۆڵکەی بنەڕەتین لە کۆڵکەکانی کاری پەروەردەیی و فێرکردن.. سایکۆلۆژیای پەیوەندی نێوان قوتابی و مامۆستا، بۆتە هۆی بایەخ و گرنگی پێدانی بەشێکی زۆر لە پەروەردە ئاکادیمییە ناسراوەکان و پسپۆرانی دەروونناسی پەروەردەیی، پەیوەندیی ئەرێنی نێوان مامۆستا و قوتابی بە موگنـاتیزی کاری پەروەردەیی دەزانن.\nپەیوەندی نیوان مامۆستا و قوتابی، لەسەر بنەمای خۆشەویستی و رێز و دڵسۆزی و سۆزداری و ئەمەکداری و پێزانین بنیات نراوە. مامۆستا (پیاو یا ژن) بۆ قوتابییەکانیان وەکو باوک و دایک و کاک و دادەن، دڵسۆز و بەسۆزن و دڵنەرمن بۆ قوتابییەکانیان، چون بە تەنگی جگەرگۆشەکانی خۆیانەوە دێن، بەو رادەیەش قوتابییەکانیان بە منداڵانی خۆیان دەزانن، بە ئەوپەڕی رێز و خۆشەویستی و سۆزەوە دەیان گرنە خۆیان و دەیان لاوێننەوە و بە نەرمی و شیرینی و دروستی رەفتاریان لەگەڵدا دەکەن، پردێکی رێز و خۆشەویستی سۆز و دڵسۆزی لە نێوان خۆیان و قوتابییەکانیان دروست دەکەن.. هەر ئەمەش دەبێتە هۆی ئەوەی قوتابیانیش ئەم مامۆستا رەفتار دروستانەیان خۆشبوێ و ئەوپەڕی رێز و پێزانینیان بۆیان هەبێت، وەکو کاک و دادەی دڵسۆزی خۆیانیان بزانن.\n(جۆن دێوی) دەڵێ:” منداڵ ئەو خۆرەیە، کە هەموو دەزگا پەروەردەییەکان بە دەوریدا دەسوڕێنەوە”\nمامۆستای سەرکەوتوو ئەو مامۆستایەیە کە، بە روویەکی خۆش و گەشەوە، بە دڵێکی پڕ لە خۆشەویستی و سۆزەوە، بە زەردەخەنەی ناسک و شیرینەوە پێشوازی لە قوتابییەکانی دەکات، بە ئەوپەڕی بڕوا و گەشبینییەوە، بە سەرکەوتووییەوە، کرداری فێرکردن و پەروەردەیی ئەنجام دەدات، بۆ هێنانەدی ئامانجە داڕێژراوەکانی پەروەردە و فێرکردنيش، ئاسانترین و سەرکەوتووترین رێباز و تازەترین شێوازەکانی وانەوتنەوە دەگرێتەبەر. رۆڵی مامۆستاش تەنها فێرکردن و پەروەردە نییە، بەڵکو بنیاتنانی کەسێتی دروستی قوتابیە، لەسەر بنەما دروستەکانی زانست و زانیاری و نیشتمانی. مامۆستای وریا و سەرکەوتوو، هەمیشە هیوا و گەشبینی دەخاتە دڵی قوتابییەکانییەوە، هانیان دەدات بۆ فێربوونی بەسوود، کە سوودیان بۆ خۆیان و کۆمەڵگاکەیان هەبێت.\n(ئەناتۆڵ فرانس) دەڵێ:”هاندان نۆ لەسەر دەی فێرکردنە”\nبۆ نموونە، کە مامۆستایەک بە قوتابییەکی دەڵێت:” هەی ئافەرین، تۆ ئازا و زیرەکی” هەرگیز یەکسان نییە بە رستەی” گەمژە تۆ بێدەنگ بە” کە مامۆستایەک بە قوتابییەکی بڵێت.. هەردوو رستەکە کاریگەرییان لەسەر دەروونی قوتابییەکان دەبێت، یەکەمیان بە ئەرێنی، دەبێتە هۆی زیاتر هاندانی، دووەمیشیان بە نەرێنی، دەبێتە هۆی رووخاندنی.\nزۆر لەو قوتابییانەی کە لە بوارەکانی خوێندنن دا سەرکەوتووبوون و نمرەی بەرزیان بەدەستهێنا دەگەڕێتەوە بۆ خۆشەویستی و رێز و زمان شیرینی و پەیوەندی ئەرێنی و دروستی نێوان مامۆستاکان و قوتابییەکان.. بە پێچەوانەشەوە ئەو مامۆستایانەی کە نابەڵەد بوون، گرژ و مۆن و رووتورش بوون، دڵڕەق و توند و تیژ و رەفتار رەق بوون، شێوازی وتنەوەی وانەکانیانشیان وشک و نادروست بوون، رێزیان لە را و لە ئازادی قوتابییەکانیان ناگرتن و هەستیان بریندار دەکردن. بوونە هۆکاری ئەوەی کە قوتابیان خۆشیان نەوێن و رقیان لێیان بێتەوە و حەزیش بە وانەکانیان نەکەن. بەڵكو تا ئەو رادەیەی کە هەندێ قوتابی بە هۆی مامۆستای توڕە و دڵڕەق و توند و تیژ و رەفتار نادروستەوە وازیان لە خوێندن و لە قوتابخانە هێنا.\n(ئەمەرسۆن) دەڵێ:”نهێنی لە فێرکردنی سەرکەوتوودا بریتییە لە رێزگرتن لە قوتابی” مامۆستایانی دڵسۆزمان گەوهەرێکی بێهاوتان و سامانێکی گرنگی گەلەکەمانن، ئەرک و ماندووبوونیان لە پەروەردەکردن و پێگەیاندنی دروستی رۆڵەکانی نیشتمانەکەمان بێ سنوورە.. شایەنی ئەوپەڕی رێز و پێزانین، ئەمەش گەورەترین خەڵاتە بۆیان.\nهەرەیەکە لە مامۆستا و قوتابی ئەرکیان لە ئەستۆدا هەیە و مافیشیان هەیە. پێویستە لەسەر بنەمای رێز و خۆشەویسی و سۆز و دڵسۆزی و بەخشین و وەرگرتن پەرە بە پەیوەندییەکانی بدەن، تابێت پەیوەندییەکانیان فراوانتر و کراوەتر و شیرینتر بکەن.\nمامۆستای دڵسۆز و سەرکەوتوو، پێویستە لە هەموو روویەکەوە ببێت بە پێشەنگ و بە نوونەیەکی باش بۆ قوتابییەکانی، چونکە منداڵان لە ساڵانی یەکەمی قۆناغی تەمەنیان دا چاولێکەر و لاساییکەرن، لە گەورەکانەوە بە تایبەتیش لە ئەندامانی خێزانەکانیان و لە مامۆستاکانیانەوە بەهـا رەوشتی و کۆمەڵایەتی و ویژدانی و نیشتمانییەکان فێردەبن و کاریگەریان لەسەر ژیان و رەفارەکانیان دەبێت لە ئەمڕۆ و داهاتوودا دەبێت.\nPrevious پاشه‌كه‌وته‌كانم … وه‌رگێڕانی له‌عه‌ره‌بییه‌وه: فه‌رهاد ئه‌حمه‌د به‌رزنجی\nNext شۆڕشی ئۆکتۆبەرو ڕۆڵی لینین … ئاسۆکمال


له‌لایه‌ن: - دڵگەش حەسەن - به‌روار: 2022-05-23-01:23:00 - کۆدی بابەت: 8755\nدیاردەی دۆپلەر (بە ئینگلیزی: Doppler Effect) گۆڕانی لەرەلەری شەپۆلێکە لەگەڵ چاودێرێک کە نزیکە لە سەرچاوەی شەپۆلەکە. ناوەکەی لە ناوی (کریستیان دۆپلەر)ی فیزیاناسی نەمسایی هاتووە، کە لە ساڵی ١٨٤٢دا باسی دیاردەکەی کردووە. گۆڕینی ئاوازی بیستراو نموونەیەکی باوە لە دیاردەی دۆپلەرە. بۆ نموونە کاتێک سەیارەیەک کە دەنگی هۆڕنەکەی نزیک دەبێتەوە و بە بەراورد لەگەڵ لەرەلەری هەڵاتن، لەرەلەری وەرگیراو لە کاتی نزیکبوونەوەکە، لە کاتی تێپەڕینی خێرادا، کەمتر لە کاتی پاشەکشەدا لە چاودێرێکەوە دەردەچێت.\nهۆکاری دروستبوونی دیاردەکە\nهۆکاری دیاردەی دۆپلەر ئەوەیە کە کاتێک سەرچاوەی شەپۆلەکان بەرەو چاودێر دەڕوات، هەر شەپۆلێکی یەک لەدوای یەک لە شوێنی نزیکتر لە چاودێر دەردەچێت وەک ئەوەی کە شەپۆلی پێشوو بێت، بۆیە هەر شەپۆلێک بۆ گەیشتن بە چاودێر لە شەپۆلی پێشوو کاتێکی کەمتری دەوێت، لەبەر ئەوە کاتی نێوان گەیشتنی شەپۆلی یەک لەدوای یەک بۆ چاودێر کەم دەبێتەوە، ئەمەش دەبێتە هۆی زیادبوونی لەرەلەر. ئەگەر سەرچاوەی شەپۆلەکان لە چاودێر دوور بکەوێتەوە، ئەوا هەر شەپۆلێک لە شوێنێک دوورتر لە چاودێرەکە لە شەپۆلی پێشوو دوور دەکەوێتەوە، بۆیە کاتی گەیشتنی نێوان شەپۆلە یەک لەدوای یەکەکان زیاد دەبێت و لەرەلەر کەم دەکاتەوە. دواتر مەودای نێوان بەرەکانی شەپۆلی یەک لەدوای یەک زیاد دەبێت، بۆیە شەپۆلەکان کرداری (بڵاو بوونەوە) ئەنجام دەدەن.\nبۆ ئەو شەپۆلانەی کە لە ناوەندێکدا بڵاودەبنەوە وەک شەپۆلی دەنگ، خێرایی چاودێر و سەرچاوەکەی پەیوەندی بەو ناوەندەوە هەیە کە شەپۆلەکان تیایدا دەگوازرێنەوە. کاریگەری گشتی دۆپلەر لەوانەیە لە ئەنجامی جووڵەی سەرچاوە، جووڵەی چاودێر، یان جووڵەی ناوەندەکەوە بێت. هەریەک لەم کاریگەرییانە بە جیا شی دەکرێنەوە، بۆ ئەو شەپۆلانەی کە پێویستییان بە ناوەند نییە، وەک شەپۆلی کارەبایی یان شەپۆلی ڕاکێشان، تەنها جیاوازی ڕێژەیی لە خێرایی نێوان چاودێر و سەرچاوەکە پێویستە ڕەچاو بکرێت. کاتێک ئەم خێراییە ڕێژەییە بە بەراورد لەگەڵ خێرایی ڕووناکیدا کەمتەرخەم نییە، کاریگەرییەکی ئاڵۆزتری ڕێژەیی دۆپلەر سەر هەڵدەدات.\nلە فیزیای کلاسیکیدا، کە خێرایی سەرچاوە و وەرگری نزیک بە ناوەند کەمترە لە خێرایی شەپۆلەکان لە ناوەنددا، پەیوەندی نێوان لەرەلەری چاودێریکراو (f) و لەرەلەری نێردراو (f₀) بەم یاسایە نیشان دەدرێت:\nf= (c ± vr/c ± vs)\nسەرنج بدە ئەم پەیوەندییە پێشبینی دەکات کە لەرەلەرەکە کەم دەبێتەوە ئەگەر سەرچاوەکە یان وەرگرێک لە ئەوی تر دوور بکەوێتەوە.\nبە هەمان شێوە، لە ژێر ئەو گریمانەی کە سەرچاوەکە یان ڕاستەوخۆ لە چاودێر نزیک دەبێتەوە یان دەشکێتەوە:\nf/vwr = f₀/vws = 1/λ\nئەگەر سەرچاوەکە لە گۆشەیەک (بەڵام بە خێراییەکی بەردەوام) نزیک ببێتەوە، ئەو لەرەلەرە تێبینیکراوەی کە یەکەم جار بیستراوە زیاترە لە لەرەلەری تەنە نێردراوەکە. کاتێک چاودێرەکە زۆر نزیکە لە ڕێڕەوی تەنەکە، گواستنەوەکە لە لەرەلەری بەرزەوە بۆ نزم زۆر کتوپڕ و لێژە. کاتێک چاودێرەکە دوورە لە ڕێڕەوی تەنەکە، گواستنەوەکە لە لەرەلەری بەرزەوە بۆ نزم پلە پلە دەبێت.\nئەگەر خێراییەکانی vs و vr بە بەراورد لەگەڵ خێرایی شەپۆلەکان بچووکتر بوون، پەیوەندی نێوان لەرەلەری چاودێریکراو f و لەرەلەرێ نێردراو f₀ بە نزیکەیی دیاری دەکرێت\nهاوکێشەی دۆپلەر پێشبینی لەرەلەرێکی بێ کۆتایی چرکەیی هەستپێکراو دەکات لەلایەن چاودێرێکەوە لە بەردەم سەرچاوەیەک کە بە خێرایی دەنگ دەڕوات. هەموو لوتکەکان لە یەک شوێنن، کەواتە شەپۆلی سفرە و لەرەلەرەکە بێ کۆتاییە. ئەم داپۆشینەی هەموو شەپۆلەکان شەپۆلێکی لەپڕ بەرهەم دەهێنێت کە بۆ شەپۆلی دەنگ بە بوومێکی دەنگی ناسراوە.\nکاتێک سەرچاوەکە خێراتر لە خێرایی شەپۆلەکە دەجووڵێت. هاوکێشەکە بەهای لەرەلەری نەرێنی دەدات، کە هیچ هەستێکی جەستەیی لەم چوارچێوەیەدا نییە (هیچ دەنگێک لە لایەن چاودێرەوە نابیسترێت هەتا سەرچاوەکە بەسەریاندا تێدەپەڕێت).\nلۆرد ڕایلی پێشبینی کاریگەری خوارەوەی کرد لە کتێبە کلاسیکەکەی لەسەر دەنگ دەڵێت: ئەگەر چاودێرەکە لە سەرچاوەی جێگیر بە دوو ئەوەندەی خێرایی دەنگەوە بجووڵێت، پارچە مۆسیقایەک کە پێشتر لەلایەن ئەو سەرچاوەیەوە بڵاوبووەتەوە لە تین و ئاوازی ڕاستدا دەبیسترێت، بەڵام وەک ئەوە وایە کە دەنگەکە یاری بکات.\nبابه‌ته په‌یوه‌ندیداره‌كان به : دیاردەی دۆپلەر


ئه‌ڵمانیا: پشتیوانی و هەماهەنگیمان بۆ پێشمەرگە بەردەوام دەبێت\n27/9/2020 - 17:55\nوه‌زیری پێشمه‌رگه‌ی حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان، له‌گه‌ڵ كۆلۆنێل/ نۆ گاردی، فه‌رمانده‌ی هێزه‌كانی ئه‌ڵمانیا له‌هه‌ولێر و تیمێكی باڵای راوێژكاری سه‌ربازی ئه‌و ووڵاته كۆبۆوه.\nكۆلۆنێل/ نۆگاردی، به‌وه‌زیری پێشمه‌رگه‌ی راگه‌یاند: به‌بڕیاری وه‌زاره‌تی به‌رگری ئه‌ڵمانیای فیدراڵ ئه‌ركی داهاتووی وه‌ك فه‌رمانده‌ی هێزه‌كان و راوێژكارانی ئه‌ڵمانیا له‌هه‌ولێر ده‌بێت، روونیشی كرده‌وه كه پشتیوانی و هه‌ماهه‌نگی و هاوكارییه‌كانی وه‌زاره‌تی به‌رگری وڵاته‌كه‌ی بۆ وه‌زاره‌تی پێشمه‌رگه‌و هێزه‌كانی پێشمه‌رگه له‌رووی لۆجیستی و مه‌شق و راهێنانه‌كانه‌وه به‌رده‌وامی ده‌بێت، بۆ رووبه‌ڕوبوونه‌وه‌ی تیرۆر و تیرۆرستانی داعش له‌ناوچه‌كه‌دا، كه تا ئێستاش مه‌ترسیان ماوه.\nوه‌زیری پێشمه‌رگه‌ی حكومه‌تی هه‌رێم، ستایشی هه‌ڵویستی گه‌ل و حكومه‌تی ئه‌ڵمانیای كرد له‌هاوكاری و هه‌ماهه‌نگییه‌كان له‌گه‌ڵ پێشمه‌رگه و حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان وتیشی: هاوكاری و هه‌ماهه‌نگییه سه‌ربازییه‌كانی ووڵاتی ئه‌ڵمانیا له‌شه‌ڕی دژ به‌تیرۆر جێگه‌ی بایه‌خی ئێمه‌یه و كاریگه‌ری گه‌وره‌تان هه‌بووه له پێشكه‌وتن و به‌رزركردنه‌وه‌ی توانا سه‌ربازییه‌كانی هێزی پێشمه‌رگه‌و رێكخستنه‌وه‌یان.\nئاماژه‌شی به‌وه‌كرد، ئێمه وێڕای هاوكارییه سه‌ربازییه‌كان، پشتیوانیه دیبلۆماسیی و سیاسی و كاری نێوده‌وڵه‌تیتان له به‌رامبه‌ر وه‌زاره‌تی پێشمه‌رگه و گه‌لی كوردستان به‌رزده‌نرخێنن و شانازی به‌دۆستایه‌تی و پێكه‌وه كاركردن له‌گه‌ڵ ئێوه ده‌كه‌ین.\nله‌دیداری یه‌كه‌می نێوان وه‌زیری پێشمه‌رگه‌ی حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان و فه‌رمانده‌ی نوێی هێزه‌كانی ئه‌ڵمانیا له‌هه‌رێم، تاوتوێی رووداوه‌كانی ئه‌م دوای هه‌رێم و عێراق كرا، جه‌خت كرایه‌وه له‌سه‌ر نزیكبوونه‌وه‌ی زیاتری هێزه‌كانی پێشمه‌رگه و سوپای عێراق كه ده‌رئه‌نجامه‌كه‌ی به‌رقه‌راربوونی ئاسایشی و سه‌قامگیری ناوچه‌كه‌ی لێده‌كه‌وێته‌وه.


یوسف عزەدین لە کورتە گفتوگۆیەکدا | ماڵێک لە ئاسمان\nسازدانى: ئەفشین غوڵامى\nئەفشین غوڵامى: تا ڕادەیەکى بەرچاو ئەوەى بەدى دەکرێت، لە وەسەتى ئەدەبیاتى کوردیدا بەگشتى و لەباشووریشدا بەتایبەت، جۆرێک لە هێرشکردنى شەخسى و پرۆسەى ناشیرینکردنى بەردەوام هەیە بۆ نووسەرە جدییەکانى، ئیتر بەناوى ڕاستەقینە یان خوازراوەوە لە ڕێى سایت و فەیسبووک و تۆڕەکۆمەڵایەتییەکانەوە یان بەشێوازى تر؟\nیوسف عزەدین: لەجێى وەڵامى ڕاستەوخۆ، حیکایەتى کەسایەتییەکى واقیعیت بۆ دەگێڕمەوە کەناوى "تیۆدۆر لینت" بووە، ئەم زاتە هیچ بەهرەیەکى بۆ ناوبانگ و خۆدەرخستن نەبووە و هەمیشە زانیویەتى لە دنیاى کەسە ناسراوەکاندا هیچە! بۆیە لە پێناو خۆدەرخستندا چووە ئافرەتێکى ڕمووزنى تیسکنى زیاتر لەئاژەڵچووى بەناوى "جولیا باسترانا" دۆزیوەتەوە و کردوویەتییە هاوسەرى خۆى و بەم هۆیەشەوە توانیویەتى لە هەموو سێرکەکانى دنیادا ژنەکەى خۆى نمایش بکات، نەک بۆ ئەوەى ئەو بناسێنێت بەڵکو بۆ ئەوەى خەڵک خۆى بناسن و لەم رێیەوە بەناوبانگ بێت.. بەمەشەوە نەوەستاوە لەم ڕمووزنە سەیرە منداڵێکى هاوشێوەى دایکەکەى لێ دەبێت و بۆ بەدبەختى هەر کە لەدایک دەبێت منداڵەکە دەمرێت و پاش پێنج رۆژیش ژنەکەى دەمرێت. .ئیدى "تیۆدۆر لینت" لەجێى ئەوەى بیانێژێت هەردووکیان مۆمیا دەکات و لەنێو تابووتێکى شووشەیدا و لەپشتى عەرەبانەیەکدا هەموو کوچە و کۆڵانەکانى ئۆرووپایان دەگەڕێنێت.. دواجار ئەم پیاوە هاوشێوەیەکى ترى ژنەکەى پێشووى دەدۆزێتەوە و ئەویش مارە دەکات و هەمان کارى ئەوەى پێشترى پێ دەکات، ئیتر لەخاڵێکدا ئەم پیاوە پاش ناسران و ناوبانگ دەرکردنى شێت دەبێت و دەخرێتە شێتخانەوەو تا مردنى لەساڵى 1884دا تێیدا دەمێنێتەوە.\nکارى ئەم کەسە نەخۆشانەى لاى خۆشمان کەحیکایەتى هەڵبەستراو و قسەى ناشیرین دەرحەق بەکەسە بەتواناکان دەکەن.. بابەت یان کۆمێنت لەژێر بابەتى سایتەکان و فەیسبووک و تۆڕەکۆمەڵایەتییەکان و یان بەشێوازى تر بڵاودەکەنەوە، نەک هەر لەکارەکەى "تیۆدۆر لینت" دەچێت، بەڵکو ئەوەى ئەو تێپەڕدەکەن، چونکە ئەوەى ئەو مەعسوومانەو بێ زیان بووە، لەڕێیەکى شەرعییەوە ژنى هێناوەو ئافرەتە رمووزنە تیسکنەکەى خۆشى کردۆتە هۆکارى خۆدەرخستن و ناسرانى... بەڵام ئەوانەى لاى ئێمە، رێچکەو رێگەى وا ناپاکانە بەکاردەهێنن، پێناچێت لەفەرهەنگى کارە خراپەکانى ئیبلیس-یشدا جێى بێتەوە.\nئەفشین غوڵامى: خاتوو"بوشرا کەسنەزانى" لەدیراسەیەکیدا بەناوى"کاراکتەر لەچیرۆک و رۆمانى پاش راپەڕیندا" کەلەژمارە40-41ى گۆڤارى هەنار-دا بڵاوبۆتەوەو لەلاپەڕە 31دا دەڵێت:( یوسف عزەدین لەڕێگاى سەلمانى ناسراوەوە چەندین سەلمانى گەردانکراوى دیکە دەخوڵقێنێت و بەزەمەندا پەخشیان دەکات و شوێنیان دەگۆڕێت.. ئەگەرچى ئەم سەلمانانە دواجار یاخى نابن لەیەکە وێنەى سەلمانە ڕەسەنەکە "هەرچەند لەلایەن خودى نووسەرەوە گۆڕاوە" بەهەموویان یەک ماجەرا و ڕووداو دروست دەکەن وەک لە ناونیشانەکەشیەوە دیارە"ماجەراکانى سەلمانى فارسى" نەک"ماجەراکانى سەلمانەکان".. ماجەرا کراوە بەکۆ و سەلمان هەمان سەلمانە، ڕووداو وادەکات وێنەکان بگۆڕێن) ئەوە جگە لەوەى لەدرێژەى دیراسەکەیدا شتى زۆر گرنگترى دەربارەى ڕۆمانەکانتان وتووە.. ئێوە ڕاتان چییە؟\nیوسف عزەدین: بێگوومان خاوەن خوێندنەوەو دیراسەکان دەرحەق بەتێکستە جۆراو جۆرەکان هەمیشە ئازادن لەخوێندنەوە و چۆنیەتى تێروانین و دواتریش خستەڕووى ئەو دنیایەى کە کەشفى دەکەن، بەو چەشنەى کە مەبەستیانە.\nئەفشین غوڵامى: ئەى خۆتان چۆن دەڕواننە ناونانى کاراکتەرى ڕۆمانەکانتان؟\nیوسف عزەدین: هەموو جۆرە مامەڵە و ناونانێکى ناوى کاراکتەر، هێندەى ئەوەى شیاو و دروستە هێندەش جێگەى پرسیارە؟ دەشکرێت کاراکتەر هەر ناونەنرێت! هەروەک چۆن "بلزاک" کاراکتەرى یەکێک لەکارە سەرەکییەکانى ناو نانێت و تا کۆتا بە"سفرى کۆمەڵایەتى" لە کاراکتەرەکانى دیکەى جیا دەکاتەوە.\nئەفشین غوڵامى: هۆکارى بینینەوەى بێهوودەیى لە سەرجەم ڕۆمانەکانتاندا چییە؟\nیوسف عزەدین: هەردەم بێهوودەیى بوونمان لە ژیان سەرجەم پێودانگەکان تێپەڕ دەکات و ڕەنگە هەر ئەمەش یەکێک بێت لە هۆکارەکانى ڕانەوەستانمان لە ئاست تەقلیدییەتى تان و پۆ و ئەتمۆسفێر و کیمیاى خوڵقاندنى ماجەراکان.. ئەو ماجەرایانەى چەند پەیوەست بێت بەژیانەوە هێندە ڕۆچوونە بۆ نێو قووڵاییە واقیعى و غەیبییەکانى مەرگەوە. ئیدى ئەوە ئێمە خۆمانین لەیادەوەرییەکانى خۆمانداو یان ئەوانن لەیادەوەرییەکانى ئێمەداو ئێمەین لەیادەوەرییەکانى ئەواندا.. ئەى ئاخۆ بەدەر لەیادەوەرى یان ئەو دیوى یادەوەرییەکان هیچ هەیە؟ ئەى کەنەبوو چ عەبەسێکە نووسینەوەى هەموو ئەوەى کەدەینووسینەوە!\nئەفشین غوڵامى: خوێندنەوەو نووسین، کامیان زیاتر کاتتان داگیردەکات و ئەهمیەتى سەرەکى دەدەنێ؟\nیوسف عزەدین: بێگوومان خوێندنەوە و هەر لە منداڵییەوە ئەمە پیشەو کارێکى بەردەوامى ڕۆژانەمە و ناتوانم دەستبەردارى بم.\nئەفشین غوڵامى: هەر بۆیە کەمتر دەنووسن، هەن لە نەوەى خۆتان زۆر زیاتریان لە ئێوە نووسیوە و تەنانەت هەیانە ڕۆژانە لێرەو لەوێ شتێک بڵاودەکاتەوە؟\nیوسف عزەدین: ئاساییەو دەشێت.. ئیدى هەر کەس ئازادە، بەڵام خودى ئەو کردەى نووسینە خوڵقێنەرانەى تێکستى زیندوو دەهێنێتە بوون، شتێکى ترە!\nئەفشین غوڵامى: دیالۆگ لەڕۆماندا دەبێت چۆن بێت؟\nیوسف عزەدین: واباشە دیالۆگ لەو چەشنە بێت کە"بیکیت" لە تێکستەکانیدا بەکاریهێناوە.. هەرچەند سادەو ساکار دێتە پێشچاو، بەڵام بۆ هەتا هەتایە لە یادەوەریدا دەمێنێتەوە.. یان وا باشە لەو چەشنە بێت کە "هێرمان هیسە" لە ڕۆمانى "کنۆڵب"دا بەکاریهێناوە.. هەر بۆ نموونە بڕوانە لە کۆتایى ڕۆمانەکەدا دەنگێکى غەیبى دەڵێت: "نەدەکرا بەشێوەیەکى جیاوازتر لەمە بەکارتان بهێنم".. هەر بەمەش جارێکى تر دەچینەوە نێو نەهامەتییەکانى ژیانى کەسایەتییەکە و داخڵ بە ڕۆمانەکە دەبینەوە.\nئەفشین غوڵامى: ڕۆمان چى پێ دەکرێت؟\nیوسف عزەدین: ڕەنگە لە ڕووە عەمەلییەکەوە هیچى پێ نەکرێت، بەڵام لە ڕوویەکى ترەوە دەکرێت هەندێک شتى پێ بکرێت، وەک تەفکیکى بونیادى کۆمەڵایەتى و کولتوورى و فیکرى و سیاسى ئەمەش لە ڕێى زمانەوە وەک ئۆرگانێکى پێکهێنانى سەرەکى ڕۆمان.. بەتێپەڕبوونى بەگەمەکردنێکى مەجازیدا کە دەشێت پاڵنەر بێت بۆ هەوڵدانمان، بۆ کەشفکردن و گوتنى ئەو شتانەى کە ڕاستەوخۆ گوتنیان ڕێگر دەبێت لە بەردەم ڕۆچوونمان بۆ نێو قووڵاییەکان.\nئەفشین غوڵامى: درێژى و کورتى ڕۆمان چ کاریگەرییەکى هەیە؟\nیوسف عزەدین: پێدەچێت کاریگەرییەکى ئەوتۆى نەبێت.. گرنک ئەو ئەندازەکارییە سەرد-ییەیە کە فەزایەکى ئازادانەى دینامیکیانە دەخووڵقێنێت.\nئەگەر مەبەستیشتان کاریگەرى لەسەر خوێنەر بێت، ئەوە ڕەنگە ڕۆمانە کورتەکان کاریگەرییان زیاتر بێت، بۆ نموونە رۆمانى"کنۆڵب"ى "هێرمان هیسە" یەکێکە لە ڕۆمانە کورتە جوانەکان.\nئەفشین غوڵامى: چەند پاڵەوانى ئیجابى لە ڕۆمانەکانتاندا بوونى هەیە و کاریگەرییان لەسەر ڕووداوەکان چییە؟\nیوسف عزەدین: لە ئێستاى دنیادا پێناچێت شوێنێک بۆ پاڵەوانى ئیجابى و تەقلیدى مابێتەوە. .ئەوەى هەیە"ئەنتى هیرۆ"یە و سیفاتى پاڵەوانە ئیجابییە تەقلیدییەکانى جارانى نییە.\nئەفشین غوڵامى: سوپاس بۆ ئەم کورتە گفتوگۆیەو وەڵامەکانتان.\nیوسف عزەدین: سوپاس بۆ ئێوەش.\nسەرنج: لەسایتى کوردپرێس بڵاوبۆتەوە.


به‌له‌م …. رۆبه‌رت فالزر — و:به‌هزاد حه‌وێزی – Denegkan\nbyبەهزاد\tSeptember 15, 2013\tچیرۆک\nپێم وابێ پێشتر من ئه‌و دیمه‌نه‌م نووسیوه‌ته‌وه، لێ جارێكی دیكه ده‌ینووسمه‌وه…له نێو به‌له‌مێكدا له‌ناوه‌ڕاستی ده‌ریاچه‌كه، پیاووژنێك رۆنیشتن، به ئاسمانه تاریكه‌كه‌وه‌ش زۆر بڵند مانگ دیار ده‌كه‌وێ، شه‌وگار ئارام و دڵرفێن، زۆر گونجاو بۆ سه‌ركێشیی ئه‌و ئه‌وینه خه‌یاڵاویه. ئایا ئه‌و پیاوه‌ی له‌نێو به‌له‌مه‌كه‌دایه رفێنه‌ره؟ داخوا ئافره‌ته‌كه قوربانیه به‌خته‌وه‌ره دڵكوژه‌كه‌یه؟ ئا ئێمه به‌مه نازانین، ئێمه ته‌نیا ئه‌وه ده‌بینین چۆن چۆنی یه‌كتری ماچ ده‌كه‌ن، شاخه تاریكه‌كه‌ش وه‌ك دێوه‌زمه‌یه‌كی سه‌ر رووی ئاوه بریسكه‌داره‌كه وایه… له‌سه‌ر كه‌ناره‌كه‌ش قه‌ڵایه‌ك یا خانووه‌كی لادێییه رۆشنایی به په‌نجه‌ره‌كه‌یه‌وه دیاره، نه هه‌راوهۆریایه نه ده‌نگه‌ده‌نگ، هه‌موو شتێ له بێده‌نگییه‌كی ره‌ش، شیرین دا پێچراوه، ئه‌ستێره‌كان به‌بڵندایی ئاسمانه‌وه ده‌جریوێنن، هه‌روه‌ها له‌دووره‌وه‌ش له‌نزیكه‌وه‌ی ژێره‌وه‌ی ئاسمانێ، كه به‌سه‌ر رووی ئاوه‌كه‌وه راكشاوه، ئاویش دۆستی مانگه‌و بۆ ژێره‌وه‌ی په‌لكێش كردووه، وا ئێستاش یه‌كتری ماچ ده‌كه‌ن، هه‌روه‌ك دوو ئه‌ویندار، مانگی قه‌شه‌نگ له ئاودا نقووم بوو، هه‌روه‌ك شازاده‌یه‌كی گه‌نجی بوێر له نێو تۆفانێكی ترسناكدا، له ئاوه‌كه‌دا ره‌نگیداوه‌ته‌وه ته‌بای رۆحێكی ئه‌ویندار جوان ره‌نگدراوه له رۆحێكی دیكه‌ی تینووی خۆشه‌ویستی، قه‌شه‌نگه چۆن به‌و مانگه دڵداره ده‌چێ، كه له شادیا نقووم بووه، ئاوه‌كه‌یش به‌و دولبه‌ره گوشاده ده‌چێ، كه دڵداره شاهانه‌ییه‌كه‌ی له ئامێز ده‌گرێ. له نێو به‌له‌مه‌كه‌دا ژن و پیاوه‌كه به‌ته‌واوه‌تی ئارامن، دیلی ماچێكی بێ پسانه‌وه‌ن، سه‌وڵه‌كانیش ته‌وه‌زه‌لانه به‌سه‌ر ئاوه‌كه راكشاون، ئایا ئه‌وان به‌خته‌وه‌رن؟ ئایا به‌خته‌وه‌ر ده‌بن؟ ئه‌و دوو كه‌سه‌ی لێره له نێو ئه‌و به‌له‌مه‌دان، ئه‌و دووه‌ی یه‌كتری ماچ ده‌كه‌ن؟ ئه‌و دوو كه‌سه‌ی تریفه‌ی مانگ به‌سه‌ر سه‌ریانه‌وه ده‌شنێته‌وه؟ ئه‌و دوو كه‌سه‌ی كه‌وتوونه‌ته داوی خۆشه‌ویستیه‌وه؟.\nPrevious هه‌ڵمه‌تی هه‌ڵبژاردن یان هه‌ڵمه‌تی هه‌ڵفریواندن\nNext مەدەنیەت و ملکەچی …. هەردی مەهدی میکە


ئيسلام كؤنة ثةرةست نيية\nئيسلام بؤ ثيَشطيري لة زولَم وجةور، شيَوةي حكومةتي، ثاشايةتي، ريَبازي ثشتاوثشت، تاكةحيزبى وةلاوة داناوة، بةرِيَوةبردني ولآتي ئيسلامي سةبارةت بةغةيرى مةعسومةكان، بة شيَوةى شورا، زؤربةىرِا، وةفرة حيزبي بةدةستي لياقةتداراني شوراي فقيهةكان و مةرجةعةكان داوة وةتةنيا ئةوانة خاوةني مةقام و ثيَشوايي شةرعي لة دواي ئيمامةكاني مةعسوم لة ئيسلامدا زانييوة. وة لة لايةكى ترةوة بة هةر يةك لة تاكة كةسي كؤمةلأ هةقى هةلَبذاردني ئازاد داوة، تا كاتي كة هةموو مةرجةكاني هةبيَت لة مةقامي شواري فقيهةكان ئةميَنيَتةوة، وة ئةطةر نة كةسيَكىتر كة ئةو مةرجانةى تيَدابيَت و مةرجةع بيَت بؤ ثركردنةوةى شويَنى ئةو هةلَئةبذيَريَت. وة هةروةها ميللةتي ئيسلامي بؤ دامةزراندي ثةرلمةمان لة هةلَبذاردن ئازادن تا ثةرلةمانيَك لة ضوارضيَوةي ئيسلام و رةزةنة طشتييةكاني لة سةردةمي نةبووني ئيمامي مةعسوم لةلايةني فةقيهي عادل وزاناياني كة ئاشنايي تةواوايان لة طةلأ بابةتةكاني ئايني، كاروباري كؤمةلآيةتي و دونيايي ئيسلاميان هةية، وةلةريَطاي قورئان و رةفتاري مةعسومين (سوننةت) عةقل وبيرورِاي فةقيهةكان بة دةست ديَت، بةسةر بابةتةكاني تاك و نمونةكاني دةرةوة جآبةجآ بكريَت. ئةطةر هاتوو هةندآ برِيار لةو بنضينانة جياببيتةوة، ئةوا دياري ئةكرين وثاشان بؤ جآبةجآ كردن ئةدريَنة بةشي جآبةجيَكرن و ليَثرسراوةكانيان لة حوكمةتي ئيسلامي، تائةوانيش بةوثةري دلَسؤزييةوة بؤ ثاراستني عةدالةت, ئاسايش، خؤشبةختي طشتى ئةنجام بدةن، وة بة عيبارةتيَكي طونجاوتر. ثةرلةمان بة هيض جؤريَك هةقي ياسادان لةبةرامبةر ياساي شةرعي نيية، ضونكة «حةلآلَي موحةممةد حةلآلَة تا رؤذي هةستانةوة، وةحةرامي موحةممةد حةرامة تا رؤذي هةستانةوة» كة واتة ئةركي ثةرلةمان لة ئيسلامدا.ثةنط خواوةتةوة لة ديارىكردني باشترين ريَطا بؤ جآبةجآكردنى ياساكاني شةريعةت بة مةرجيَك كة شةريعةت ريَطاي دياري نةكرد بيَت.\nبؤ نمونة! شةرع وتويةتي بازرطاني ئةبآ بةدةستي خةلَكةوة بيَت. ثةرلةمان ليَرةدا بؤي نيية ئةو دةستورة بطؤريَت و بيداتة دةستي حكومةت يان كةساني تايبةتي. بةلآم ئةطةر رؤيشتني قةمةرةكان بة لاي راست يان بةلاي ضةث شةرع دياريي نةكردووة، ثةرلةمان ئةتواني ئةم رؤيشتنة بطؤريَت.\nدواي ئةوة باشترين و ضاكترين ريَطاكاني حكومةتي ئيسلامى دياري كرا، ثةرلةمان ليَثرسراوة بؤ جآبةجآ كردني ئةوانة لة ضوارضيَوةي شةرعدا لة هةموو ئةو شتانةي كة ئةبنة هؤى ثيَشكةوتني فةرهةنط وئاستي بةرزكردنةوةي بييري كؤمةلأ خؤشبةختى و ذيني خةلَكي سوود وةربطرىَ.


بەرنامەی هەستانەوە و بەدەنگەوەچوونی قەیران | بەرنامەی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ پەرەپێدان لە عێراق\nناوی پڕۆژە: بەرنامەی هەستانەوە و بەدەنگەوەچوونی قەیران\nماوە: 2014 – 2021\nبوجە: 182.1 ملیۆن دۆلاری ئەمریكی\nئامانجەكانی پەرەپێدانی بەردەوام: ئامانجی 8: کاری ڕێکوپێك و گەشەی ئابووری، و ئامانجی9 : پیشەسازی، داهێنان، ژێرخان\nنوێترین زانیاری: ڕاپۆرتی ساڵانە 2019\nلە ئازادبوونیەوە لە دەستى داعش، جەختی عێراق چووەتە سەر گەشەپێدان و پەرەپێدانی پاش جەنگ و ململانێ. بەرنامەی بەدەمەوەچوونى قەیران و خۆڕاگرى عێراق بۆ پشتیوانیکردنی چاکبوونەوەی ئابوری لەڕێی بنیادنانی کارامەیی و توانستی کرێکاران و فەرمانبەرانی حکومەت دیزاینکراوە. بە کارکردن لەسەر سەرکەوتنی چەند ساڵەی بەردەوام، بەرنامەی بەدەمەوەچوونى قەیران و خۆڕاگرى عێراق گرنگیی ڕێچکەیەکی گشتگیر و یەکخراو و بزواو لەلایەن کۆمەڵگاوە پیشان دەدات بۆ ئامادەکردنی عێراق بۆ چاکبوونەوەیەکی تەواو و ڕێگریکردن لە خراپتربونی زیاتری دۆخی پاش جەنگ و بنیادنانەوەی ژیانی خەلکی.\nهەوڵەکانی بەرنامەی بەدەمەوەچوونى قەیران و خۆڕاگرى عێراق بۆ چاکبونەوەی ئابوریی کە زۆر گرنگە بۆ ڕێسای فراوانتری بەرنامەی نەتەوە یەكگرتووەكان بۆ پەرەپێدان لە عێراق، بە شێوەیەک دیزاینکراون کە بەدەم پێویستییە هەنووکەیى و ماوە درێژەکانی وڵاتەکەوە بچن. ئەمەش لەڕێگەى کۆمەڵێک چاڵاکى وەک ڕاهێنانی کارامەیی و خستنەسەرکاری ماوە کورت و شیاندنەوەی خزمەتگوزارییە بنەڕەتییەکان و گشتاندنی چالاکییەکانی پێکەوەژیانی کۆمەڵایەتییەوە بەدەستهاتووە بەمەبەستی کەمکردنەوەی سەرهەڵدانەوەی ململانێ و تەنگەژەی کۆمەڵایەتی.بەرنامەی نەتەوە یەكگرتووەكان بۆ پەرەپێدان لەڕێی بەرنامەی بەدەمەوەچوونى قەیران و خۆڕاگرى عێراقەوە پشتیوانی لە هەوڵەکانی چاکبونەوەی بژێوی و ئابوری ناوخۆ دەکات کە ئامانجیان ئەمانەی لای خوارەوەیە:\nدابینکردنی دەرفەتەکانی بژێویی دەستبەجێ بۆ ئاوارەنێوخۆییەکان، بەتایبەتی بۆ ئەوانەی دووچاری ئاوارەبوونی ماوەدرێژ و لاوەکی بوونەتەوە، لەڕێگەی کار بەرامبەر پارە و بەخشینی پارەی کەم بە کارسازە بچووکەکانەوە\nئاسانکاری لە گەڕانەوەی ئاوارەنێوخۆییەکاندا بە دابینکردنی دەرفەتەکانی داهاتی بەردەوام بۆ خەلکانی گەڕاوە لە ناوچەکانی خۆیان، بە پەرەپێدانی کاری بچوك و پەرەپێدانى زنجیرەیى و خستنەسەرکار و/یان ڕاهێنان لەسەر کار.\nدابینکردنی دەرفەتی خستنەوەى داهاتی ماوە درێژ بۆ سووریە گەڕاوەکان لەڕێگەی خستنەسەرکارى بەردەوام کە دەبێتە هۆی بەهێزکردنی ئەگەری خستنەسەرکاریان لە داهاتوودا.\nپشتیوانیکردنی خەلکانی هەرە دۆخناسك لە کۆمەلگا نێوخۆییەکاندا، بە تایبەتی هەرە دۆخناسکەکان ئاسایشی کۆمەڵایەتی بنەرەتیان بۆ دابینکراوە لەلایەن حکومەتەوە، یان ژنان و لاوان و بەتەمەنەکان کە خاوەن خێزانن، لەڕێی دەرفەتی خستنەوەى داهاتەوە.\nبەهێزکردن و باشترکردنی توانستی کۆمەڵانی حکومەت و خاوەنکاران بۆ خستنەڕووی پێویستیەکانی بژێوی دانیشتوانی ژینگەی پاش جەنگ و ململانێ.\nوێنە: کولی بەشداریکردووە لە ڕاهێنانی کار بەرامبەر پارە لە کشتوکاڵی ناوشاردا. دەیەوێت بڕی تەماتە و خەیاری پێویست بڕوێنێت بۆ خێزانەکەی و ئەوەی تری لە بازاردا بفرۆشێت.\nدابینکردنی دەرفەتی خستنەسەرکار بۆ زیاتر لە 23,300 ئاوارەی ناوخۆ و پەنابەر و ئەندامانی دۆخناسکی کۆمەڵگای نێوخۆیى لەڕیی کار بەرامبەر پارەوە. لە نێویاندا 6,500 ئافرەت هەبوون.\nپشتیوانیکردنى 7,600 کارى بچووک ( کە 3,700 لەوانە لە لایەن ئافرەتانەوە خاوەندارێتى دەکران) لەڕیگەى چاککردنەوەى مەڵکەکان و گوژمەى کارى بچووک؛\nبنیاتنانى توانست بۆ زیاتر لە 8,900 کەس، کە لە نێویاندا 3,850 ئافرەت هەن لەڕیگەى ڕاهێنانى پیشەییەوە\nهاریکاریکردنى 7 ملیۆن عێراقى لەڕیگەى دابینکردنى خوزمەتگوزارییە سەرەکییەکان و دەرفەتى کارەوە.


🏰 تەوێڵە شوێنەکان\n📅 کاتی تۆمارکردن Oct 7 2013 12:28AM\n👁 ئەم بابەتە 8,047 جار بینراوە\nشارۆچکەی تەوێڵە ناوچەیەکی هەورامانی لهۆنە و کەوتوە [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 4 0 ✔ 99% ✍ هـ.ب. 7-10-2013 0:28:22\n🏰 زێی بچووک شوێنەکان\n📅 کاتی تۆمارکردن Apr 28 2011 8:35AM\n👁 ئەم بابەتە 9,618 جار بینراوە\nزێی بچووک یان زێی کەڵوێ ڕووبارێکی کوردستانه کە لە [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 0 11 ✔ 99% ✍ هـ.ب. 28-4-2011 8:35:09\n👫 سەعید قەزاز کەسایەتییەکان\n📅 کاتی تۆمارکردن Apr 24 2018 3:21PM\n👁 ئەم بابەتە 2,686 جار بینراوە\nلە ساڵی 1904 لە ناحیەی خورماتوو لە دایک بووە. لە 1 [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 0 2 ✔ 99% ✍ هـ.ب. 24-4-2018 15:21:08\n🔤 کێو وشە و دەستەواژە\nکێو یان کەژ یان چیا یان شاخ بەشێکە لە زەوی کە بەرز [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 1 0 ✔ 96% ✍ هـ.ب. 10-1-2011 14:27:56


زایینی: ٢٢-٠٥-٢٠١٧ - هەتاوی: ١٣٩٦/٠٣/٠١ - ٢٠:٠٧ تاران قه‌باره‌ی فۆنت:\nلە سیستمی کۆماری ئاخوندی‌دا سەرۆک کۆمار دووهەمین پۆستی بەرزی بەڕێوەبەریە بە دوای ویلایەتی فەقیهـ.. لە ڕاستی‌دا ئەو پۆستە وەک کلیل و سوپاپی پاراستنی ویلایەتی فەقیهـە کە بە دروست کردنی کێبڕکێ لە سەر پۆستی سەرۆک کۆماری، لەبیری خەڵک دەبەنەوە کە پۆستی ڕێبەریی ڕێژیم پۆستێکی زیادەیە. هەرچەند کە بۆ پۆستی سەرۆک کۆمارییش تەنیا مۆرەکانی ڕێژیم دەتوانن خۆیان بپاڵێون و خەڵکی جیابیر و جیائۆل لێی بێبەشن. گەییشتن بە پۆستی سەرۆک کۆماری لە ئێراندا و لە چارچێوەی ڕێژیمی دژەمرۆڤی، تووتالیتەر و بەدوور لە هەموو پرەنسیپە ئەخلاقی و ڕەوشتە ئینسانییەکان نەک لە سەر بنەمای دەنگی خەڵکە و نەش لە بەر لێوەشاوەیی و شایستەبوونە؛ بەڵکوو لە سەر بناغەی توانەوەی یەکجارەکییە لە نێو سیستمی ڕێژیمی ئاخوندی‌دا. بۆیە سەرۆک کۆمارەکانی ڕێژیم پێش گەییشتنیان بەو پۆستە، ڕۆحیان بە ڕێژیم یان باشترە بڵێین بە شەیتان دەفرۆشن و بۆ پاراستنی ئەو ڕێژیمە لە ئافراندنی هیچ جینایەتێک سڵ ناکەنەوە، تەنانەت لە بەکوشتدان و کوشتنی مناڵەکانیان. بۆیە ئەگەرچی ئەو پۆستە حکوومەتیە لەوانەیە لە ڕوانگەی هەندێک کەسەوە پۆستێکی بەرز بێ، بەڵام پووچیی ئەو یەکە بۆ مۆرەکانی ڕێژیم ئاشکرایە و بۆیە ئەوانەی کە خۆیان بۆ ئەو پۆستە کاندید دەکەن، خۆیان وا پێناسە دەکەن کە بە ڕوونی دەرکەوێ کە ڕێژیم هەموو نرخە مرۆییەکانیانی لێ زەوت کردوون و بۆیە خۆیان بە تەدارۆکاتچی یان کۆیلەی وەلیی فەقیهـ دەزانن. دەبێ ڕێژیم چی لەو کەسانە کردبێ کە ئەوان ڕازی بکا شانازی بە نامرۆڤانەترین شت کە کۆیلەتیە بکەن؟ کەسێک کە شانازی بە کۆیلەبوونی خۆی بکا، چوون دەتوانێ خەڵک بە بەختیاری و ژیانێکی لایقی مرۆڤ بگەیەنێ؟ بۆ ئەوەی کە بتوانین لەو تێڕوانینەی بەربژێرەکانی سەرۆک کۆماریی ڕێژیم باشتر وردبینەوە، با لەپێشدا بزانین کە کۆیلەبوون و تەدارۆکاتچێتی چ مانایەکێکیان هەیە.\nبە گوێرەی ویکیپێدیا کۆیلەداری یانی کەسێک لە بواری مافناسییەوە خاوەنی کەسێکی دیکە بێ و بتوانێ ئەو کەسە بفرۆشێ یان لە سەر هێزی کاری لەشی بڕیاردەر بێ. بە ئەو کەسەی کە وەک کەرەستەیەک بە کار دەهێندرێ و لە لایەن ئەرەستووەوە بە "کەرەستەی گیانلەبەر" پێناسە کراوە و "بەکارهێنانی لەگەڵ بەکارهێنانی ئاژەڵ هیچ جیاوازییەکی نیە"، کۆیلە دەوترێ، کە "هەر دووکیان ئەو ڕێگایەمان پێدەدەن کە ئێمە بۆ پێداویستییەکانی ژیان لە هێزی فیزیکیی ئەوان کەڵک وەربگرین". ئەو مافەی کە کۆیلەدار بە سەر کۆیلەوە هەیەتی، گرێدراوە بە زۆر مافی دیکەشەوە؛ بۆ نموونە ئەگەر کۆیلەدار هەڵسوکەوتی خراپ لە گەڵ کۆیلەکەیدا بکات، سزا نادرێ لە بەر ئەوەی کە خاوەنیەتی.\nڕۆمییەکان لە نیوان کۆیلەکان و بەکرێگیراواندا جیاوازی دادەنێن و بە گوێرەی بیر و باوەڕی ئەوان، کۆیلە کە کەرەستەیەکە، لە نووسینی وەسیەتنامە بێ‌بەشە و ناتوانێ وەک شاهێد لە دۆسیەیەکدا شاهێدی بدات یان سکاڵا تۆمار بکات، بەڵام ئەگەر سەرپێچییەک بکات یان یاسایەک بخاتە ژێ پێ، دەبێ سزا بدرێ.\nسیسێرۆ لەو بڕوایەدایە کە ئەگەر خەڵکێک تووشی تێکشکان هات و نەتوانن خۆیان بەڕێوەبەرن، دەبێ ئەو خەڵکە بکرێنە کۆیلە. یانی بە بڕوای سیسێرۆ، کۆیلە کەسێکە کە توانای خۆبەڕێوەبردنی نەبێ.\nکۆیلەداری لە لایەن زۆریەک لە ئایینە ئاسمانییەکانی وەک جیۆ، کریستیان و ئیسلامەوە ڕێگەپێدراوە و لە کتێبەکانیاندا ئاماژەی پێ‌کراوە.\nڕیگا بدەن کە بەو باسە کورتە لە سەر کۆیلە و کۆیلەداری، بڕێکیش بە کورتی باسی تەدارۆکاتچێتی بکەین تاکوو بتوانین بگەینە سەر پەیوەندیی نیوان ئەو دوو باسە و پاڵێوراوانی سەرۆک کۆماریی ڕیژیمی ئاخوندی.\nتەداروکاتچێتی یانی ئەوەی کە کەسێک یارمەتیدەر دەبێ بۆ ئەوەی کە کۆسپەکانی سەر ڕێگای کاری گرووپێک لاببات و ئاسانکارییان بۆ بکات کە ئەرکەکانیان بە سانایی تێپەڕێنن. یانی تەدارۆکاتچی بڕیاردەر نیە، بەڵکوو هاسانکاری دەکا کە ئەندامانی گرووپێک بتوانن بە تێگەییشتن و وێکگەییشتن لە سەر مەسەلەکان یان مەسەلەیەک بڕیار بدەن بۆ ئەوەی کە ئاکامێکی باشتر وەدەست بێ. یانی تەداروکاتچی بە خاوەنکار یارمەتی دەدات کە کارەکەی لە ڕێگەی هەندێک مێتۆدەوە بەڕێوە ببات کە بەشداران لە گەڵ یەک هاوکاری بکەن لە سەر ئەرکی دیاریکراو. ئەو هەوڵ دەدات لە کۆبوونەوەکاندا لە نێوان ئەرکە جۆراوجۆرەکاندا باڵانسێک پێک بێنێ لە جیاتی ئەوەی کە زۆر گرینگی یان پێشترێتی بە یەک ئەرک بدات لە بەرانبەر ئەرکەکانی دیکەدا. ئەو هەروەها سەرگێڕیی کۆبوونەوەکان دەکا و ئەوەی کە چ مژارێک لە کۆبوونەوەکاندا باس بکرێ.\nئێمە هەموومان باش دەزانین کە هەڵبژاردن لە سیستمی کۆماری ئاخوندی‌دا بە دوورە لە هەموو پرەنسیپە دێموکراتیکەکان و ئەوەی لە سەندووقەکانی دەنگدان دێتەدەرەوە، بە سێحر و جادووی ڕێبەرە. کە واتە، بەربژێرەکان بە زانیاریی تەواوەوە بە نیسبەت ئەو مەسەلەیە دێنەوە مەیدانی سیرک و شانۆی هەڵبژاردن. بە گوێرەی بەندی ٥ و ١٠٧ی یاسای بنەرەتیی ئێران، وەلیی فەقیهـ هەمەکارەی مەملەکەتە (کۆیلەدارە). ئەو بەندانە لە گەڵ بەندی ٦ کە باس لە هەڵبژاردنی نوێنەرانی خەڵک دەکا بۆ بەڕێوەبەریی وڵات و ئەسلی ١٩ و ٢٠ کە باسی یەکسانیی نێوان دانیشتوانی ئێران دەکا، بە تەواوی ناتەبایە. یانی کۆیلەتی و تەداروکاتچێتی لە نێو کۆماری ئاخوندی‌دا هەر وا هاسان نیە و دەبێ وەها کەسێک خۆی لە هەموو نرخە مرۆڤیەکان بێ‌بەش بکا و بگاتە ئاستی ئاژەڵ بەو تەعریفەی کە ئەرەستوو لە کۆیلەتی هەیبووە. لەپێشدا دەبێ تەنانەت یاساکانی ئەو ڕێژیمە- کە تەنانەت ئەو یاسا نادێموکراتیک و نائینسانیانەش بۆ کڵاو لەسەر خەڵک نان نووسراون و سەرانی ڕێژیم بۆخۆشیان بڕوایان پێی نیە- بن پێ بکا. بۆ نموونە کەسانی وەک ڕۆحانی یان ڕەئیسی کەی بەندی ٢٢ی یاسای ڕێژیمیان جێبەجێ کردووە و پارێزڤانی ماڵ و گیان و نامووسی خەڵک بوونە؟ مەگەر هەر ڕەئیسی نەبوو کە خەڵکی لە سێدارە دەدا و ئێستاش لە سەر گەورەترین بونیادی ئابووریی بێ حیساب و کیتابی ئێران (آستان قدس ڕضوی) دانیشتووە و بۆ گەییشتن بەو جێگایەش لە هیچ جینایەتێک دەستنی نەپاراستووە؟\nڕەئیسی بە ڕاستی لە کەرەستەیەکی گیاندار زیاتر شتێک نیە. ئەو کەسەی کە حوکمی ئەشکەنجە و سێدارە و زیندانی بە نادادپەروەرانە بە سەر هەزاران کەسدا سەپاند و تەنانەت باوەڕی بە بەندی ٣٨ی یاسای ڕێژیمەکەی خۆیشی نییە و نەبووە، کە ڕێگری لەو جۆرە کارە نامرۆڤیانە دەکات. ڕێژیمێک کە ئێرانی لە گەڵ سووریە و لوبنان لێ تێکچووە و بەپێی قسە و ئاماری خۆیان "حاشیە نشینی" تێیدا لە ١٢ میلیۆنەوە گەییشتووە بە ١٦ میلیۆن و لە جیاتی جێبەجێ کردنی بەڵێنەکانیان بە گوێرەی بەندی ٤٣ی یاسای خۆیان، خەریکن لوبنان ئاوەدان دەکەنەوە و سەرمایەی خەڵک بۆ شەڕ لە سووریە و یەمەن خەرج دەکەن. بۆ ئەوەی کە ڕێژیم بتوانێ باشتر ئەو پیلانانەی خۆی جێبەجێ بکا، پێویستیی بە تەدارۆکاتچیەکی وەک خاتەمی و ڕۆحانی هەیە کە هەولی پێکهێنانی هەماهەنگی لە نێوان بەشە جۆراوجۆرەکاندا دەدەن و پیلانەکانی خامنەیی جێبەجێ دەکەن. ڕۆحانی کە بۆ گەییشتن بەو پۆستە، تەنانەت مناڵی خۆی کردۆتە قوربانی. ئەو دز و جینایەتکارانە کە کۆیلە و تەداروکاتچیی ڕێژیمن بۆ ئەنجامدانی هەموو جینایەتێک. ئەوان تەنانەت خاوەنی هیچیەک لەو تایبەتمەندیانەش نین کە خودی ڕێژیم لە بەندی ١١٥ی یاسای بنەڕەتیی خۆیدا دەستنیشانی کردوون. هەموویان دز و درۆزن و جینایەتکارن.\nکە واتە، ئەگەر پۆستی سەرۆک کۆماری کە یەکێک لە بەرزترین پۆستەکان لە سیستمی ئاخوندی‌دایە، کۆیلەتی و تەداروکاتچێتی بێ، گەلۆ ئێمە چۆن دەتوانین پێناسەیەک لە پۆستەکانی ئاستەکانی خوارەوە لە وەها سیستمێکدا بکەین؟ لە ڕاستی‌دا سیستمە تووتالیتێرەکان هەموویان وەک یەکن و لەو بوارەدا زۆر جیاوازییان نیە، لە بەر ئەوەی لەو پەری خۆیدا دەبن بە کۆیلە و تەداروکاتچی.


عیماد عه‌لی: راپه‌رینتان باش. | wtarikurd\nنوسینی : عیماد عەلی | 05.03.2017 10:14 PM | بەشی: سیاسی | بێ کۆمێنتە\nبێگومان راپه‌رین زاده‌ی هیلاكی و قوربانیدان و خوێن و به‌ری ره‌نج و ئاواتی چینه چه‌وساوه‌كه‌ی خه‌ڵكی كوردستانه كه زۆرێك لییان له‌و پێناوه‌دا به‌بێ ئومێدی سه‌ریان نایه‌وه و ئه‌و رۆژه‌یان نه‌بینی كه به‌تامه‌زرۆوه چاوه‌رێیبوون. هیچ له‌و خوێن گه‌رم و دڵسۆزانه له‌وباوه‌ره‌دا نه‌بوون كه پاش ئه‌وه‌ی راپه‌رینێك به‌رپا بێت وه‌زعی گه‌لی كوردستان بگات به‌مه‌ی تێیداین و راپه‌رینه‌كه‌شیان بگاته ئه‌م ده‌رئه‌نجامه و هه‌ندێك رووداو و ره‌فتار و بیروبۆچون و كۆمه‌ڵێك كاره‌ساتی وا ببینین كه له پاش راپه‌رین به‌سه‌ر ئه‌م گه‌له‌دا هێناویانه.\nكه‌س له‌وباوره‌دا نه‌بوو كه قوربانیدانی ئه‌وان له‌حزه‌یه‌ك له بیری ده‌سه‌لاتدارانی ئه‌مرۆدا نه‌مێنێته‌وه و، ململانێی حزبی و شه‌خسی بگاته ئه‌و ئاسته‌ی كه ته‌نات هیچ شتێك نه‌مێنێته‌وه بێ ئه‌رزشی نه‌كه‌ن و پاڵ به خه‌ڵكه‌كه‌وه نه‌نێن ده‌ستی په‌شیمانی بگه‌زن. له باوه‌ری هیچ كه‌سێكدا نه‌بوو، تاكه كه‌س جێگه‌ی میله‌ت بگرێته‌وه، حزب جێگه‌ی كۆمه‌ڵگه بگرێته‌وه و، هیچ واتایه‌ك بۆ شۆرش و خۆفیداكاری و قوربانیدان و بیروباوه‌ر و میله‌ت و ده‌وڵه‌ت و بنه‌مای مرۆڤدۆشتی و پێشكه‌وتنخوازی له عه‌قڵی خه‌ڵكی كوردستاندا نه‌هێڵن و چه‌مكی شۆرش له زیهنی خه‌ڵكدا بسرنه‌وه.\nئه‌مه‌یه واقعه‌كه، ئه‌مانه‌ی به عه‌قڵیه‌تی قۆناغی به‌ناو شۆرشی كوردستانی دوای راپه‌رینیان بردبه‌رێوه، نه‌ك نه‌یانگه‌یانده قه‌راغی ئارامی، به‌ڵكو له رووی بارودۆخه خودیه‌كه‌وه له نغروبون نزیكیان كردۆته‌وه و ته‌نها بارودۆخه بابه‌تیه‌كه‌یه كه وا به له‌رزۆكی له‌سه‌ر یه‌ك قاچ هێشتویه‌ته‌وه. به‌ڵی ئه‌وه‌ی له پشت كردنه خه‌ڵك و پشت به‌ستن به‌دوژمن و كاری باوه‌رنه‌كراوو بوو، كردیان. كوری كوردیان له پێناو به‌رژه‌وه‌ندی هاوبه‌شی كه‌سی و حزبی له‌گه‌ڵ دوژمناندا به كوشت دا. باری ژیان و گوزه‌رانی خه‌ڵكیان به یه‌كجاری كرده قوربانی هه‌ڵه و نه‌زانین و خۆبه‌ده‌سته‌وه دانی دوژمنان و پاشكۆیه‌تی ئابووری وڵاتان. شه‌ری خۆبه‌خۆ بووه‌ته ئاوخواردن و هیچ سڵێكی لێ ناكه‌نه‌وه، سه‌ره‌رای ئه‌وه‌ی به‌سه‌ر زاره‌كی ته‌حریم و ته‌جریمی ده‌كه‌ن. وابه‌سته‌یی و دابه‌شبون به‌سه‌ر ته‌وه‌ره ئیقلمیه‌كه و دابه‌شكردنی به‌رژه‌وه‌ندیه‌كانی كورد به‌سه‌ر وڵاتانی داگیركه‌ردا به هیچ عه‌یبه‌یه‌كی نازانن.\nكه ئه‌مه وه‌زعه‌كه بێت و خراپتریش. ئه‌ی چاره؟\nكه باوه‌ر نه‌ما به پرسێك و خه‌ڵك بێ ئه‌ومێد بوو، له‌م حاڵه‌ته‌دا قورسترین شت گۆرانكاریه. ئه‌و ئامرازه پێویستانه‌ی بۆ گۆرینی ئه‌رێنی پێویستن به شێوه‌یكی كاتی به‌ده‌ست گه‌نده ڵكارانه‌وه‌یه له‌م بارودۆخه‌دا. هیچ بوارێكیان بۆ به‌خۆداچونه‌وه و راستكردنه‌وه و ئاسایی كردنه‌وه‌ی وه‌زعه‌كه‌یان نه‌هێشتۆته‌وه. بۆیه، له‌م كاته‌دا ته‌نها چه‌ند رێگایه‌كی ته‌سك له‌به‌رده‌م دڵسۆزاندا ماوه، كه ئه‌ویش ناچاری و بێده‌ره‌تانیه. سه‌بر گرتن كه بژارده‌یه‌كی باشی نێو خراپه‌كانه، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی تاكه رێگه له‌م كاته‌دا هێوربونه‌وه‌ی وه‌زعه ئیقلیمیه‌كه و ده‌رچون له‌م بارودۆخه تایبه‌تیه خودیه‌یه به فاكته‌ر و هۆكاری بارودۆخه بابه‌تیه‌كه به‌ستراوه‌ته‌وه وده‌بێت چاوه‌روانی كاتی رابون و راپه‌رینی نێوخۆیی هه‌ڵبژێدررێت وتا كاتی پێویست بوه‌ستین، چونكه له لایه‌نی نێوخۆیی و ئه‌وه‌ی به‌ده‌ست خۆمانه‌وه بێت هیچ ئومێدێكی تێدانه‌ماوه‌ته‌وه، تاوه‌كو حسابی له‌سه‌ر بكه‌ین، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی له‌م كاته‌دا ده‌ست بۆ هه‌ر شتێك به‌ریت، له ده‌رئه‌نجامدا له‌به‌ر هۆكارگه‌لێك به خراپتر ده‌كه‌وێته‌وه و هه‌ر ره‌فتارێكی نامه‌دروس له قازاناجی خه‌ڵكه ده‌ره‌كییكه ده‌كه‌وێته‌وه. ئێستا له‌م كاته‌دا ئه‌وه‌ی به ناراسته‌وخۆ، یان ده‌توانین بڵێین به راسته‌خۆش كوردستان به‌رێوه ده‌بات وڵاته ئیقلیمی و جیهانیه‌كانه، بێ ئه‌وه‌ی هیچ شتێك لای خۆمان مابێته‌وه تاكه ئامرازێكیشیان لای دسه‌ڵاتی كوردی نه‌هێشتۆته‌وه. ئه‌وه‌تا شه‌رمان پێ ده‌كه‌ن و ئاشتمان ده‌كه‌نه‌وه، جوڵه‌مان پێده‌كه‌ن و رامان ده‌وه‌ستێنن، به‌گژ یه‌كترماندا ده‌ده‌ن و تا راده‌یه‌ك هێورمان ده‌كه‌نه‌وه ئه‌گه‌ر پێكدادانه‌كانمان له قازانجی لایه‌كیان نه‌كه‌وێته‌وه، هیچ پارچه‌یه‌كی كوردستانیان نه‌هێشتۆته‌وه كه په‌یوه‌ندیه‌كانی له‌گه‌ڵ ئه‌ویتردا باش بێت و، سه‌رجه‌م حزبه‌كانی كوردستان به هه‌ر چوار پارچه‌كه‌یه‌وه هه‌ر یه‌كه و له دۆڵێكدان و كه‌س به‌رژوه‌ندیه باڵاكه‌ی گه‌لی كوردستان ناوخوێنێته‌وه.\nبه‌ڵێ، ئه‌ی چاره چاره چیه؟\nهیچ ئومێدێك به ده‌ستی خودی نه‌مێنێت و هه‌موو ئامرازه‌كانی سه‌ركوتكردن به‌كاربێت و دكتاتۆریه‌ت باڵی به‌سه‌ر ده‌سه‌ڵاتدا كێشابێت و، به‌رژه‌وه‌ندیه تایبه‌تیه ده‌ركیه‌كه‌ش له‌گه‌ڵ ده‌سه‌ڵاته گه‌نده‌ڵكه بێت، چاره چیه، جگه له چاوه‌رێی ده‌ستی ئه‌وانیتر له‌م كاته‌دا، له‌مه‌شدا جگه له زه‌ره‌ر هیچی تری لیده‌كه‌وێته‌وه، واته له‌به‌رده‌م رێگه‌یه‌كی داخراوداین له رووی سیاسیه‌وه. ئه‌گه‌ر وه‌زعی خه‌ڵك و بیركردنه‌وه و دیدگای له‌سه‌ر پرسی كورد وه‌ك ئه‌مه‌ی ئێستا نه‌بوایه كه دیسان ده‌سه‌ڵاته‌كه وای لێكردون، ده‌كرا ده‌ست بۆ زۆر ئامرازی راست و دروست و گونجامان بردبایه كه قازانجی له زه‌ره‌ی زۆرتر ده‌بوو، له‌وانه‌ش شۆرشی سه‌رتاپاگیری كورتخایه‌ن بۆ راماڵینی ئه‌م ده‌سه‌ڵاته‌و و ئه‌م حزبانه و ئه‌وانه‌ی له‌دوور و نزیك په‌یوه‌ندی به‌وانه‌وه هه‌یه، كه ئه‌م بارودۆخه‌یان گه‌یانده ئه‌م حاڵه. وابێت یان ده‌گه‌رێینه‌وه چوارگۆشه‌ی یه‌كه‌م و نه‌وه‌كانی داهاتوش نه‌هامه‌تیه‌كانی ئه‌وانه‌ی پێشوو ده‌بیننه‌وه، یان ده‌بێت شۆرشێكی راست كردنه‌وه‌ی مه‌سار و رێره‌كه به‌رپا بێت، ئه‌مه‌ش له‌كاتێكی گونجاوی خۆیدا بۆ نه‌هێشتنی هۆكاره‌كانی گه‌یشتن به‌م وه‌زعه. كه‌واته ده‌توانم بڵێم راپه‌رینتان باش ئه‌ی میله‌تی دڵسۆز، دوور له ده‌سه‌ڵات و سه‌ركردایه‌تیه بوده‌ڵه‌و و نه‌زانه‌كه و، ته‌نها درود و سه‌رنواندن بۆ شه‌هیدانی كوردستان، كه به ئاواته‌وه سه‌ریان نایه‌وه و ئه‌م ده‌سه‌ڵاته نه‌زانه ره‌نج و خوێن و قوربانیدانی به فێرۆ دان.


دکتۆر جه‌عفه‌ر عه‌لی: ئه‌گه‌ر متمانه‌یان به یه‌ک هه‌بووایه ئه‌وا پێکهێنانی کابینه‌ی نوێی هه‌رێم ئاوه‌ها درێژه‌ی نه‌ده‌کێشا\nهه‌ندێک له سه‌رچاوه‌کانی هه‌واڵ له هه‌رێمی کوردستانی عێراق ده‌ڵێن بۆ پێکهێنانی کابینه‌ی نوێی حکومه‌تی هه‌رێم وه‌زاره‌تێکی نوێی ئاسایشی پێکده‌هێنرێت و ئه‌و وه‌زاره‌ته‌ش ده‌درێته یه‌کێتی نیشتیمانی کوردستان.\nده‌زگاکانی میدیا ئه‌و هه‌واڵه‌یان له سه‌رچاوه‌کانی ناو پارتی دیموکراتی کوردستان و یه‌کێتی نیشتیمانیه‌وه ئه‌و هه‌واڵه‌یان بڵاوکردۆته‌وه.\nدکتۆر جه‌عفه‌ر عه‌لی، نوسه‌ر و شیکه‌ره‌وه‌ی سیاسی ده‌ڵێت ئه‌زموونی چه‌ندان ساڵی ڕابردووی کورد له عێراقدا و ڕه‌فتاری سیاسی حیزبی سیاسی کوردی له ڕاپه‌ڕێنه‌وه تا ئێستا زۆر به ڕوونی و ئاشکرایی په‌یامی خۆیان داوه که له‌م نیشتیمانه‌دا شتێک نییه ناوی لێبنرێت دامه‌زراوه نیشتیمانیه‌کان و ده‌شڵێت نه شتێکیش دروستکراوه ناوی هاوڵاتی بێت.\nله میانه‌ی وتووێژه‌که‌یدا له‌گه‌ڵ به‌ڵێن ساڵح، دکتۆر عه‌لی ده‌شڵێت به‌شێکی زۆری دامه‌زراوه‌کان له‌سه‌ر بنچینه‌ی پێداویستی کۆمه‌ڵگا پێکناهێنرێن به‌ڵکو په‌یوه‌ندییان به‌و ململانێ نادروسته سیاسیه‌وه هه‌یه و په‌یوه‌ندییان به ناکۆکیه قوڵه له مێژینه‌کانه‌وه هه‌یه که له نێوان هێزه سیاسیه‌کاندا هه‌ن وه چونکه ئه‌وه‌نده گومان له نێوانیاندایه بۆیه هێزه سیاسیه‌کانی هه‌رێمی کوردستان هه‌میشه له هه‌وڵی مانه‌وه‌ی پۆسته ئاسایشیه‌کاندان له‌لای خۆیان.