کوردستانی باشوور یان باشووری کوردستان: هه‌ڵه‌یه‌کی سیاسیی کوێرانه – Denegkan\nکوردستانی باشوور یان باشووری کوردستان: هه‌ڵه‌یه‌کی سیاسیی کوێرانه\nbyکامیار سابیر\tMarch 19, 2008\tزمان\nکامیار سابیر( خه‌تاب سابیر)…..\nگرنگیی نووسین زۆرتر له‌وه‌دایه، مرۆڤ هه‌موو ئاوه‌زو هۆش و ئاگایی به‌کارده‌هێنێت بۆ ئه‌وه‌ی بیروبۆچوونی بخاته سه‌ر کاغه‌ز و به نووسین ده‌ریانبڕێت. له‌م بواره‌شدا نووسه‌ر هه‌وڵده‌دات، وشه‌کان ، رسته‌کان، پاره‌گرافه‌کان و ته‌واوی کۆنتێکسته‌که‌ی به باشترین فۆرم و ستایڵ بنووسێ. یه‌کێ له‌و تێرمانه‌ی زۆر به‌به‌رده‌وامیی دووباره ده‌بێته‌وه، چۆنییه‌تی میکانیزمی دابه‌شبوونه سیاسیی وجیۆگرافییه‌کانی پارچه‌کانی کوردستانه. ئه‌وه‌ی جێگه‌ی سه‌رنجه، هه‌ندێ جار باشترین و ناسراوترین نووسه‌رانی کورد، باشترین میدیای کوردیی و به‌ربڵاوترین رۆژنامه، هه‌فته‌نامه و گۆڤاره‌کانی کوردستانیش ئه‌م هه‌ڵه زه‌قانه‌یان به‌سه‌ردا تێده‌په‌ڕێ.\nکوردستانی باشوور(South Kurdistan )، ده‌چن به باشووری کوردستان Southern Kurdistan ده‌ینووسن. ئه‌مه نه‌ک هه‌ر هه‌ڵه‌یه‌کی زمانه‌وانییه، به‌ڵکوو هه‌ڵه‌یه‌کی سیاسیی، جیۆگرافیی و جیۆسیاسییشه. کاتێ باشووری کوردستان دروسته، ئه‌گه‌ر ته‌واوی خاکی کوردستان وه‌ک یه‌ک قه‌واره‌ی سیاسیی و جیۆگرافیی فه‌نکشن بکات. له‌وه‌ش گرنگتر، ئه‌وه‌یه تێرمی کوردستانی باشوور تێرمێکی سیاسییه، به‌ڵام باشووری کوردستان تێرمێکی جیۆگرافییه. باشووری کوردستان، ده‌کرێ به‌شێکی کوردستانی رۆژهه‌ڵات و کوردستانی باکوور و کوردستانی سوریاش بگرێته‌وه. چونکه ئه‌م تێرمۆنۆڵۆجییه بۆ ناوچه‌ی جیۆگرافیی به‌کارده‌هێنرێت، نه‌ک بۆ مه‌به‌ستی سیاسیی و سنووری قه‌واره سیاسییه‌کان. به‌ڵام کاتێ به‌کرده‌وه، له‌ڕووی سیاسیی و جیۆگرافیی و پێوه‌ندییه نێوده‌وڵه‌تییه‌کان و بڕیاره‌کانی نه‌ته‌وه یه‌کگرتووه‌کانه‌وه، کوردستانه‌کان دابه‌شکراون به‌سه‌ر چوار وڵاتدا، ئه‌وکاته نه‌دانیی و نه‌زانییه‌کی کوشنده‌یه، به فانته‌سیی(فه‌نتازیا) بڵێین، باشووری کوردستان، یان رۆژهه‌ڵاتی کوردستان و باکووری کوردستان.\nله‌باری سیاسیی و نێوده‌وڵه‌تییه‌وه، راستییه‌که‌ی کوردستانی عێراق، کوردستانی ئێران، کوردستانی تورکیا و کوردستانی سوریا دروستترن. به‌ڵام چه‌مکی کوردستانی باشوور ، کوردستانی رۆژهه‌ڵات و کوردستانی باکوور خه‌ریکه ورده ورده جێکه‌وت ده‌بێت، ئه‌وه جگه له‌وه‌ی له‌سه‌ره‌تای کۆڵۆنیالیزمی ئینگلیزیی و پێشتریش له‌سه‌رده‌می ده‌وڵه‌تی عوسمانییدا، سکۆلارو رۆژهه‌ڵاتناس و کوردناسه‌کانی رۆژئاوا، که‌م تازۆر ئه‌م چه‌مکانه‌یان(به‌تابیه‌ت کوردستانی باشوور)به‌کارهێناوه. تا هه‌نووکه‌ش له به‌رزترین ئاستی ئه‌کادیمییدا به‌کارده‌هێنرێن. به‌ڵام کاتێ باشووری کوردستان به‌کارده‌هێنرێت، ئاماژه به رۆژگارێکی سیاسیی و هه‌رێمێکی جیۆگرافیی ده‌کرێ ، که به‌شی هه‌ره زۆری له‌ژێر قه‌ڵه‌مڕه‌ویی عوسمانییه‌کاندا بووه.\nبۆ نموونه له نوێترین توێژینه‌وه‌ی Michael Eppel دا له‌سه‌ر فه‌وتانی میرنشینه کوردییه‌کانی سه‌ده‌ی نۆزده‌یه‌م له ژۆرناڵی Middle Eastern Studies دا ( خولی 44 ، ژماره 2 ی مارسی 2008 ) دا، ده‌ربڕینی Southern Kurdistan به‌کارده‌هێنێت. به‌ڵام خوێنه‌ر هه‌ست ده‌کات بۆ رابردوویه‌ک به‌کاری ده‌هێنێت له "باشووری کوردستان" ناوچه‌یه‌کی به‌رفراوانتری مه‌به‌ست بووه وه‌ک له‌و سنووره سیاسییه‌ی له کوردستانی باشووردا هه‌یه. به‌دیدێکی سیاسییه‌وه، کوردستانی باشوور، ئه‌و قه‌واره سیاسییه دیفاکتۆیه‌یه که له‌حکومه‌تی هه‌رێمی کوردستاندا خۆی ده‌بینێته‌وه، به‌داخه‌وه که‌رکوک و ناوچه ته‌عریبکراوه‌کانی تریش هێشتا له‌رووی سیاسییه‌وه به‌شێک نین له کوردستانی باشوور، خۆشییمان بوێ یان ترشیی ئه‌مه راستییه‌کی سیاسییه.\nله‌ڕووی سیاسییه‌وه، نه‌ک جیۆگرافییه‌وه، چه‌ند نموونه‌یه‌کی جیهانیی وه‌ربگرین، ناگوترێ و نانووسرێ باشووری کۆریا، یان باکووری کۆریا، له‌کاتێکدا ئه‌م وڵاته( کۆریا) له‌په‌نجاکانی سه‌ده‌ی رابردوودا له‌نێوان به‌رژه‌وه‌ندییه‌کانی ئۆردووی سۆڤێت و ئه‌مێریکادا دابه‌شبووه، به‌ڵکوو ده‌گوترێ کۆریای باشوور و کوریای باکوور ( South Korea and North Korea )، جاران نه‌ده‌گوترا، رۆژهه‌ڵاتی ئاڵمانیاو رۆژئاوای ئاڵمانیا، به‌ڵکوو ده‌گوترا و ده‌نووسرا ئاڵمانیای رۆژهه‌ڵات و ئاڵمانیای رۆژئاوا ( East Germany and West Germany ). به وڵاتی ئافریکای باشوور ( South Africa ) ناگوترێ باشووری ئافریکا، چونکه کاتێ ده‌نووسرێ باشووری ئافریکا، واتای ، به‌شی باشووری سه‌رجه‌م کیشوه‌ری ( Continent) ئافریکا  ده‌گه‌یه‌نێت، ئه‌مه‌ش ده‌یکات به‌ده‌سته‌واژه‌یه‌کی جیۆگرافیی و تایبه‌تمه‌ندییه سیاسییه‌که‌ی ده‌دۆڕێنێت.\nئه‌م کۆنسێپتی باشوور و باکووره ، زێتر ئاڵوز ده‌بێ، کاتێ نموونه‌ی به‌شێک له خودی وڵاته‌که وه‌رده‌گیردرێ، بۆ نموونه، له ئوسترالیا، یه‌کێک له‌سته‌یته‌کانی ناسراوه به South Australia ، لێره‌دا ده‌کرێ کاتێ بۆ زمانی کوردیی وه‌ریبگێڕین، بڵێین باشووری ئوسترالیا( ته‌نێ له‌ڕووی جیۆگرافییه‌وه)، چونکه به‌شێکه له‌وڵاتێکی گه‌وره‌تر، که‌ناوی ئوسترالیایه. به‌ڵام، به‌به‌ڵامێکی زۆر وریایانه‌وه، له‌ڕووی سیاسییه‌وه ده‌بێ بگوترێ ئوسترالیای باشوور، چونکه پارله‌مان وحکومه‌ت و یاساو سنووری دیارییکراوی خۆی هه‌یه. یاخود کاتێ ده‌نووسرێ South America، مه‌به‌ست له کیشوه‌ری ئه‌مێریکای باشووره، که‌واته باشووری ئه‌مێریکا، زۆر ناقۆڵایه. ته‌نانه‌ت ئاماژه‌یه بۆ پارچه جێوگرافیایه‌کی تر که ده‌که‌وێته به‌شی باشووری خودی وڵاتی ئه‌مێریکاوه نه‌ک کیشوه‌ری ئه‌مێریکای باکووره‌وه که بڕیاره به ئه‌مێریکای باشوور کاتۆگه‌رایز بکرێ.\nپانکوردسیته‌کانی کورد، خه‌ریکه ماڵی کورد له‌ناو زمانه‌که‌یه‌وه وێران ده‌که‌ن. ئه‌م کۆنسێپته ناسیۆنالیستییه منداڵانه‌و هه‌رزه‌کارانه‌یه( باشووری کوردستان)، کۆنسێپتی ئه‌وانه، به‌ڵام به‌داخه‌وه زۆر نووسه‌ری دانسقه‌و توێژه‌ری کوردیش به‌سه‌ریاندا تێده‌په‌ڕێت. ئه‌م پانکوردیستانه، دروست وه‌ک ئاوه‌زی پانعه‌ره‌بیسته‌کان، ناسرییه‌کان و به‌عسییه‌کانی په‌نجاکان و شه‌سته‌کانی سه‌ده‌ی رابردوو له‌سه‌ر مه‌سه‌له‌ی نه‌ته‌وه‌ییبوون بیر ده‌که‌نه‌وه. به‌عسیزم و ناسریزم و پانعه‌ره‌بیزم چه‌ند خزمه‌تیان به ئه‌جێندای سیاسیی نه‌ته‌وه‌ی عه‌ره‌ب کرد ئه‌مانیش هه‌ر ئه‌وه‌نده‌ی بۆ کورد لێ هه‌ڵده‌کڕێنن. به‌واتایه‌کی تر، ئه‌و ماڵوێرانییه‌ی به‌عسیزم و ناسریزم و پانعه‌ره‌بیزم به‌سه‌ر نه‌ته‌وه‌ی عه‌ره‌بدا هێنایان، هه‌مان چاره‌نووسیش به‌سه‌ر کورددا دێت، ئه‌گه‌ر جڵه‌و بکه‌وێته ده‌ست پانکوردیسته نه‌دانه‌کانی کورد.\nئێستا به‌هۆی ئاوه‌زو بیرکردنه‌وه‌ی هه‌ندێ پانکوردیست و عاشق به سکریپتی لاتینیی تۆرانیزم، خه‌ریکه کۆمه‌ڵێ تیپی ( پیت) کوردیی بکه‌ونه مه‌ترسییه‌وه، قۆناغ ده‌که‌ن به قۆناخ ، قه‌ده‌غه به قه‌ده‌خه ، به‌غداد به به‌خداد، سابڵاغ به‌سابڵاخ ، عوسمانییه‌کانیش ده‌که‌ن به ئۆسمانییه‌کان، یان هه‌ندێجار به‌بۆن و به‌رامه‌ی پانتۆرانیزمه‌وه ده‌یکه‌ن به ئۆسمانلییه‌کان، گه‌لۆ ئه‌م ماڵوێرانانه ئه‌ردۆغان ( ئه‌ردۆگان ) یش ده‌که‌ن به ئه‌ردۆخان، چونکه له سکریپته سه‌قه‌ته‌که‌ی جه‌لاده‌ت به‌درخاندا، ده‌نگه‌کانی غ و ع و ح …تاد نییه. له‌کاتێکدا زمانی کوردیی، ره‌گێکی هیندۆئه‌وروپایی و ئێرانیی هه‌یه‌و هه‌رگیزاو هه‌رگیز ناکرێ به‌سکریپتی لاتینیی-که‌مالیزم به‌ته‌واویی و پڕبه‌پێستی ده‌نگه‌کانی بنووسرێته‌وه ( ئه‌گه‌ر بکرێ له‌داهاتوودا به‌درێژیی له‌سه‌ر خۆره‌ی ئه‌و سکریپته لاتیینییه تورکییه ده‌نووسم). ئه‌م سکریپته کوردیی-فارسییه‌ی( سکریپتی ئارامیی نه‌ک عه‌ره‌بیی ) ی هه‌نووکه زمانی کوردیی پێ ده‌نووسرێته‌وه هه‌زار جار گونجاوترو دروستتره تا به سکریپته بێماناکه‌ی لاتینیی –که‌مالیزم ده‌گات.\nسه‌رئه‌نجام، کوردستانی باشوور ، کوردستانی رۆژهه‌ڵات، کوردستانی باکوور، ده‌سته‌واژه‌گه‌لێکی دروستترن له‌ڕووی سیاسیی، جیۆسیاسیی و زانستی پێوه‌ندییه نێوده‌ڵه‌تییه‌کانه‌وه، نه‌ک به‌پێچه‌وانه‌وه. کوردستان به‌هه‌موو پێوه‌ره سیاسییه‌کان که‌وتووه‌ته، نێو جیۆگرافیای چوار ده‌وڵه‌تی داگیرکاره‌وه، یان لای که‌م چوار ده‌وڵه‌تی چێکراوه‌وه، ته‌نها ئێرانی لێ ده‌رچێ، له‌سه‌ر لاشه‌ی سه‌فه‌وییه‌کان وه‌ک میراتگر ماوه‌ته‌وه، ئه‌گینا تورکیاو سوریاو عێراق، به‌رهه‌می راسته‌وخۆی پۆست جه‌نگی جیهانیی یه‌که‌م و داغانبوونی عوسمانییه‌کانن.\nبه‌ڵام له ئاستی جیهانییدا تا ئه‌م ساته‌ش به‌پێی پێوه‌ره نێوده‌وڵه‌تییه‌کان، هه‌ر پارچه‌یه‌کی کوردستان به‌شێکه له‌و وڵاتانه. که‌واته تێرمی کوردستانی باشوور ، یان له‌خراپترین دۆخدا، کوردستانی عێراق به‌هه‌موو لۆژیکێک له ئاوه‌ز‌ی پانکوردیسته‌کان و باشووری کوردستان دروستتر و ساغڵه‌متره. به‌ده‌یان ئارگیومێنتی سیاسیی تر ده‌سه‌لمێنرێ، کوردستانی باشوور ١٠٠% چه‌مکێكی سیاسیی، کاته‌گۆرییه‌کی سیاسیی و جیۆسیاسیی خشته‌و بۆ هه‌لومه‌رجی کوردستانی عێراق، پڕ به‌پێستی خۆیه‌تی، له‌کاتێکدا باشووری کوردستان، تێنه‌گه‌یشتنه له چه‌مکه سیاسیی و هه‌لومه‌رجه نێوده‌وڵه‌تییه‌کان، نغرۆبوونه له نه‌زانیی و نه‌دانییدا، کورد گوته‌نی"گاڕانێکه له‌و گۆڕه‌ی".\nPrevious بیسته‌مین یاده‌وه‌ری کاره‌ساتی هه‌ڵه‌بجه\nNext داوای خاتوو وه فائ سولتان بۆ دووباره كردنه وه ی وێنه ی كاریكاتۆری دانماركی


🔣 کاندیدەکانی هەڵبژاردنی 2018 بۆ پەڕڵەمانی کوردستان | 🏷 پۆل: هەمەجۆرە | زمانی بابەت: 🏳 کوردیی ناوەڕاست | 👁🗨\n54. 👁 خێڵان بەکر حاجی قادر ئاوەکەڵەیی\n55. 👁 خەدیجە عومەر تەها\n56. 👁 دارا محەمەد عەبدولەتیف\n57. 👁 دلژین عەبدولستار فەتاح\n58. 👁 دلین عەبدولکەریم زاخۆیی\n59. 👁 دلێر محەمەد کەریم\n60. 👁 دکتۆر عەدنان\n61. 👁 زانا مەلا خالید\n62. 👁 زوڵفان غەریب ڕەحیم\n63. 👁 زیاد شەهید مامۆستا جەبار\n64. 👁 زێدان ڕەشید برادۆستی\n65. 👁 زەری نەوزاد جەمیل\n66. 👁 زەکەریا ئەحمەد ئیسماعیل (زەکەریا زێباری)\n67. 👁 ژاڵە خەیروڵڵا (مامۆستا ژاڵە)\n68. 👁 ژیان شەهید تاهیر دۆسکی\n69. 👁 سامان تاهیر قادر\n70. 👁 ساڵح عەبدوڵڵا ساڵح (مامەی حاجی عەبدوڵڵا)\n71. 👁 سدیق سەید محەمەد کەلەکچی\n72. 👁 سزا جەمال عەبدول\n73. 👁 سوبحی قادر مەسعود سلێڤانەیی\n74. 👁 سوسەن محەمەد میرخان\n75. 👁 سۆما زاهیر خورشید (سۆمای شەهید لاوە)\n76. 👁 سەباح عەبدولکەریم عەبدولقادر گوللی\n77. 👁 سەباح مەحمود زێباری (د. سەباح)\n78. 👁 سەرباز بایز سرێشمەیی\n79. 👁 سەربەست ڕەسوڵ (دکتۆر سەربەست)\n80. 👁 سەرچنار ئەحمەد مەحمود حەسەن\n81. 👁 سەردار محەمەد غەفور\n82. 👁 سەروان تاهیر گۆمەشینی\n83. 👁 سەروان محەمەد عەلی هەرکی\n84. 👁 سەرکۆ ئازاد گەڵاڵی\n85. 👁 سەرکەوت زەکی\n86. 👁 سەعید مستەفا تەتەرخان هەرکی\n87. 👁 سەلما شەهید فاتیح\n88. 👁 شادمان حەسەن مەولود - شادمان مەلا حەسەن\n92. 👁 شیلان یوسف شنگالی\n93. 👁 شێخ زاهیر خەیلانی\n94. 👁 شێخ نیاز ڕاغیب نەقشبەندی\n95. 👁 شەعبان عەلی شەعبان\n96. 👁 شەمسەدین شێخ حەسەن\n97. 👁 عوسمان ئەنوەر شارباژێڕی\n98. 👁 عوسمان عەلی کاروانی\n99. 👁 عوسمان محەمەد وسوو\n100. 👁 عوسمان کەریم سوارە محەمەد (عوسمان سێدەری)\n101. 👁 عومەر حاجی ئەحمەد شارەزووری\n102. 👁 عومەر مامە کوردە\n103. 👁 عومەر یوسفی\n104. 👁 عیسا سڵێـمان نەسری مزووری\n105. 👁 عیماد شوکر سەعید گۆران\n106. 👁 عەباس فەتاح ساڵح\n107. 👁 عەبدولسەلام دۆڵەمەڕی\n108. 👁 عەبدولناسر ئەحمەد عەلی (مەلا ناسر)\n109. 👁 عەبدوڵڵا وەرتێ\n110. 👁 عەزیز ئیبراهیم عەبدۆ گۆران\n111. 👁 عەزیز مەحمود عەزیز پیرۆت\n112. 👁 عەلی فەیلی\n113. 👁 عەیشان عەلی بڵباس (پارێزە عەیشان)\n114. 👁 غازی عەلی عەلی عەلی\n115. 👁 فرسەت حاجی ئیبراهیم شاڵی\n116. 👁 فەرمان حسەین ئاغا\n117. 👁 فەرەج ڕەسوڵ تۆفیق ڕێکانی\n118. 👁 فەیسەڵ عارەب حەمەد بڵباس\n119. 👁 فەیسەڵ عەباس عەوڵڵا\n120. 👁 قادر چاوشین\n121. 👁 قوباد تاڵەبانی\n122. 👁 گولیزار ڕەشید سندی\n123. 👁 گوڵستان باقی نهێلی\n124. 👁 گوڵستان سەعید محەمەد\n125. 👁 گەلاوێژ ساڵح خدر (گەلەخانی ڕێکخستن)\n126. 👁 گەلاوێژ عوبێد عوسمان\n127. 👁 لاجانی فەقێ لاجانی بڵباس\n128. 👁 لیزا فەلەکەدین کاکەیی\n129. 👁 لەتیف ڕەسوڵ حەسەن پێنجوێنی\n130. 👁 لەنجە دزەیی\n131. 👁 لەیلا عەبدولجەبار ئاکرەیی\n132. 👁 لەیلا عەلی عەبدولعەزیز محەمەد\n133. 👁 محێدین حەسەن یوسف (د.محێدین)\n134. 👁 محەمەد بازیانی\n135. 👁 محەمەد سەلیم شەرەفانی\n136. 👁 محەمەد ناوەندی\n137. 👁 مستەفا ئەحمەد سەعید\n138. 👁 موحسین دۆسکی\n139. 👁 مونیب مەلا محەمەد ئاکرەیی\n140. 👁 مۆفەق پیرداود عەبدۆک\n141. 👁 مەلا ئیحسان ڕێکانی\n142. 👁 مەلا جەوهەر سوورچی\n143. 👁 مەلا سەعید عەبدولرەحمان گولی\n144. 👁 مەلا ڕەعد نوری تۆفیق\n145. 👁 مەم ئەسکەندەر\n146. 👁 ناسکە عەجیل پاڵانی\n147. 👁 نزار مەلا غەفار سوورچی\n148. 👁 نیاز نوری مەلامەحمود\n149. 👁 نیگار عومەر ماوەتی (نیگاری پارێزەر)\n150. 👁 نەجات شەعبان دیلۆ ئامێدی\n151. 👁 نەزیرە عەزیز جاف\n152. 👁 نەسرەدین محێدین خۆشناو\n153. 👁 نەهرۆ عاڵڵایی\n154. 👁 نەوزاد سڵێمان بایز میران\n155. 👁 نەوزاد عوسمان عەبدولڕەحمان (نەوزادی موهەندیس)


غیرەتی وەزارەتی ناوخۆ و چەک داماڵین… – hkkurdistan\nHome 6 ئەرشیفی بابەتەکان 6 غیرەتی وەزارەتی ناوخۆ و چەک داماڵین…\nغیرەتی وەزارەتی ناوخۆ و چەک داماڵین…\nبەرواری ١٠ ئەم مانگە، وەزارەتی ناوخۆی! هەرێمی کوردستان، بە نووسراوەیەکی فەرمی بریاری دەستبەسەراگرتنی چەکی قورس و مام ناوەندی دەرکرد. چەکی جۆری سوکی وەکو کڵاشینکۆف و دەمانچەشی مەعاف کرد.\nوەزارەتی ناوخۆ!! و دەسەڵاتی میلیشیایی هەرێم، کۆمەڵگەی کوردستانیان، نوقمی چەکی جۆراوجۆری قورس و نیوقورس و سوک و میکانیکی و ئەلکترۆنی … کردووە، لە ماوەی نزیک بە ٣٠ ساڵی دەسەڵاتدارێتیاندا، هەر کام لە حزبەکانی دەسەڵات بەتایبەتیش پارتی و یەکێتی، بەجیا لە بوونی هیزی میلیشییایی تایبەت بەخۆیان لە چەشنی یەکەی ٧٠ و ٨٠، هاوکات لەرێگای دروستکردنی چەندین یەکەو دەستەی تایبەتی چەکداری وەکو دژە تیرۆر و هیزی ئاسایشی پارێزگاری هەرێم و دەمامکدار و بێ دەمامک و سوپای پارێزەری بەرپرسە حزبییەکان و توڕێکی نهێنی ئاسایشی چەکدار، هاوکات کادرو بەرپرسەکانی خۆیانیان، پڕ چەک کردووە، تا لە حاڵەتی هێرش و هەرەشە بۆ سەر حزبەکانیاندا، بەکاریان بهێنێت و لەرێگای چەک و زۆری هێزەوە دەسەڵاتی میلیشیایی خۆیان پارێزگاری لێ بکەن… هەر ئەوەش وایکردووە کە ئەم دەسەڵاتە لە ٢٨ ساڵی ڕابردوودا، ئەم هێزانەی سەربەخۆیان تەیاری چەکی قورس و مام ناوەندی بکەن.\nلە ئێستادا، کە تورەیی و نەفرەتی جەماوەری رۆژ بەرۆژ بەرەو هەڵکشان دەچێت و دەسەڵاتیش لەبەرامبەر بە نارەزایەتی جەماوەریدا نیشانیداوە، کە دەست پارێزی لەبەرامبەر بە خۆپیشاندەران و نارازیاندا ناکات کە رووبەرووی دەسەڵاتیان بێت. وە ڕۆژ بەرۆژ ئەو راستیە دەسەلمێت و دەبێتە ئەزموون کە ئەم دەسەڵاتە بەتەنها لەڕیگای نامەی و یاداشتی نارەزایەتی و خۆپیشاندان و مانگرتن و کۆبونەوە، ناتوانێت حەرەمی دەسەڵاتی چەکداری حزبی ببەزینێت… ئیدەو بۆچوونی دەستبردن بۆ چەک، بۆ چ ڕووبەرووبوونەوەی ملهوری و دەستێوردانی وڵاتانی ناوچەکە و دەزگا جاسوسیەکانیان و چ بۆ بەرگری لەخۆیان لەبەرامبەر بە توندوتیژی و وەڵامی چەکداری دەسەڵات، بەتایبەت لەلایەن بەشیک لە رابەرانی حزبە سیاسییەکان و بۆ بەرگری لەخۆکردن، تەنانەت لەناو بەشیک لە رابەران و هەڵسوڕاوانی بزوتنەوەی نارەزایەتی جەماوەری تر لە کۆمەڵگەدا، راستیەکی حاشاهەڵنەگرە.\nدەستبردنی وەزارەتی ناوخۆ بۆ بریاری داماڵینی چەکی قورس و نیوە قورس، هێندەی نیگەرانییە لەو راستییە کە بژاردەی دەست بردن بۆ چەک لە بەرامبەر ملهورێ وڵاتانی ناوچەکەو دەسەڵاتدا، ئەگەرێکی کراوەیە، نیو ئەوەندە پەیوەندی بە ئاسایشی کۆمەڵایەتی و ئاسایشی هاوڵاتیانەوە نییە. ئەوەی ئاسایشی هاوڵاتیانی تێکداوە، دەستێوەردانی هەموو ڕۆژەی وڵاتانی ناوچەکەیە لە کوردستاندا، خودی دەسەڵاتی میلیشیایی حزبەکانی دەسەڵات و هیزە پڕچەکەکانی پارێزەری بەرپرسەکانیانە… بوونی هیزی چەکداری حزبییە، پابەند نەبوونی حزبەکانە بە ململانێی سیاسی و ئاشتیانە، بۆ یەکلایی کردنەوەی پرسەکانی یەکلایکردنەوەی دەسەڵاتیان لە دۆخە هەستیارەکاندا… سەربەخۆ نەبوونی ئیرادەی سیاسیان و لەهەر کاتێکدا پێویست بێت و پەیوەست بوونیانە بە هێزی وڵاتانی ناوچەکە و دەست تێکەڵاوکردنیانە لەگەڵیان بۆ کێبەرکێ لەگەڵ هێزی نەیاری دەسەڵاتیان… ئەمانە هۆکاری بڕیاری وەزارەتی ناوخۆن.\nلەناوخۆی کوردستان و لە ئاستی کۆمەڵایەتیدا، چ شەرۆ و کێبەرکێی نیوان تایفەو خێڵ و خێزانەکان، چ دەستبردن بۆ تۆلەسەندنەوە تا دەگاتە دەست بردن بۆ دزی و تاڵانی و کوشتاری ژنان لە ژێر ناوی شەرەفدا، بە زۆری لە رێگای کڵاشینکۆف و دەمانچەوە، ئەنجام دەدرێت… کەچی وەزارەتی ناوخۆ ئەو چەکانە یاساغ ناکات و لە بەرامبەردا لە رێگای پێدانی مۆڵەتەوە، هێشتنەوەی ئەو چەکانە دەکاتە فەرمی و یاسایی.\nکیشەی وەزارەتی ناوخۆ و دەسەڵاتە چەکدارەکەی، ئاسایشی کۆمەڵایەتی و پارێزبەندی هاوڵاتیان نییە، ئەگەر ئەوە مەبنایەکی داماڵینی چەک بوایە، دەیتوانێ بە قەدەغەکردنی چەکی کلاشینکۆف و دەمانچە ببوایە سەرەتایەک بۆ داماڵینی چەک لە ئوردوەی پارتی و یەکێتی کەخۆیان چەکداریان کردووە.\nپارتی و یەکێتی، وەکو دوو حزبی سیاسی و میلیشیایی… چونکە دوو هیزی مۆدێرن نین و بروایان بە ئازادی سیاسی و ئازادی هەڵسورانی سیاسی ئەحزابی نەیاریان نییەو ئامادەش نین لە رێگای ئاشتی و بەشیوەی شارستانی وەڵام بەداواو و ویست و داخوازی هاوڵاتیان و نارەزایەتی و خۆپیشاندانەکانیان بدەنەوە، بۆیە چەک دوا قسە دەکات… هەر بۆیەشە چەک بۆ ئەو دوو حزبە پایەکی سەرەکی هێشتنەوەی دەسەڵاتیان و ئامرازێکی گرنگی رووبەرووبوونەوەی نارەزایەتی و تورەیی جەماوەریشە.\nپێویستە خەڵکی کوردستان لە خۆپیشاندان و نارەزایەتییەکانی خۆیاندا، خواستی داماڵینی چەک لە حزبەکابە سیاسیەکان، بەدەسەڵات و ئۆپۆزیسیۆنەوە، هاوشانی داماڵینی هەموو جۆرە چەکێک لە هاوڵاتیان، بەدەستەوە بگرن و کۆتاییهێنان بە هێزی چەکداری میلیشیایی و حزبی وەکو هەنگاوێکی گرنگ لە راستای پاراستنی ئاسایشی هاوڵاتیاندا، تەماشا بکەن.


له‌لایه‌ن: محەمەد ڕزگار - به‌روار: 2021-01-21-23:38:00 - کۆدی بابەت: 1474\nــ لە شە‌ش مانگی یە‌كە‌مدا تە‌نھا شیری دایك و ھیچی تر ( نابێت شیری قوتوو، خواردن، شلە‌مە‌نیە‌كان، تە‌نانە‌ت قومێك ئاویش نابێت بدرێت بە كۆرپە).\nــ لە تە‌مە‌نی شە‌ش مانگیە‌وە خۆراكی بۆ زیاد دە‌كرێت بە‌ڵام شیرپێدانی سروشتی ھە‌ربە‌ردە‌وامە بە‌شە‌و و بە ڕۆژ.\nــ شیر پێدانی سروشتی بە‌ردە‌وامە تاكو تە‌مە‌نی ٢ ساڵی، چونكە بە‌شێكی زۆر گرنگە لە‌خۆراكی منداڵ.\nــ لە‌تە‌مە‌نی ٦ بۆ ١٢ مانگیە‌وە باشترە شیرپێدانی سروشتی ھە‌میشە پێش خۆراك بیدرێتێ.\nــ دوای تە‌مە‌نی ٦ مانگی پێویستە ساڵانە دووجار ڤایتامین (A) وە‌ربگرێت. ئە‌م چارە‌سە‌رە بە‌ردە‌وامە تاكو تە‌مە‌نی ٥ ساڵان (ڕاوێژ بە پەزیشكی پسپۆر بكرێت باشترە).\nتێبینی: ئە‌و خۆراكانە‌ی كە ئە‌م ڤیاتامینە‌ی زۆرە، گە‌لێك لە میوە و سە‌وزە‌كان، شیر و بە‌رھە‌مە‌كانی، ھێلكە، جگە‌ر، ماسی. ئە‌م ڤیتامینە زۆر گرنگە بۆ بە‌رگریگرتن لە نە‌خۆشی جگە لە بە‌ھێزكردنی بینین.\nــ لە‌و ماددە خۆراكت\nلە‌و ماددە خۆراكیانە‌ی كە دیسانە‌وە زۆر گرنگن بۆ ئە‌م تە‌مە‌ن لە‌بە‌ر ئە‌وە‌ی گە‌شە‌یان خێرایە‌و پێویستیان پێیە‌تی (ئاسن ویۆدە). دە‌كرێت ئە‌مانە‌ش لە‌ڕێگای خۆراكە پڕبە‌ھاكانی وە‌ك سە‌وزە‌ی ڕە‌نگ تێر و پاقلە‌مە‌نی و گۆشت و ھێلكە و دە‌ستبكە‌وێت.\nدە‌ستپێكردنی خۆراك لە كۆرپە‌دا\nــ سە‌رە‌تا بە خواردنە شلە‌كان دە‌ست پێبكە بە پێدانێ یە‌ك یان دوو كە‌وچكی چێشت سێژە‌مە لە ڕۆژێكدا، دواتر بڕ و جۆر و توندی یە‌كە‌ی لە‌سە‌رخۆ بە‌رە‌بە‌رە زیاد بكە.\nــ لە‌گە‌ڵ پێدانی خۆراكی تە‌واوكە‌ر شیری خۆتی بدە، با خۆراكە‌كە‌ی سە‌رە‌تا جۆری خۆراكی منداڵ زیاتر پێكھاتبێت لە دانە‌وێڵە‌ی ھاڕدراو بە‌شیرە‌وە ئامادە‌كرابێت و دواتر وردە وردە میوە و سە‌وزە‌ی ھاڕدراو یان كوڵاو، دوای ماوە‌یە‌ك دە‌ست بكە بە پێدانی ئە‌و خۆراكانە‌ی كە سە‌رچاوە‌كانیان گیانە‌وە‌رین لە‌وانە ھێلكە و گۆشت و پە‌نیر بە بڕی كە‌م و ژە‌می كە‌م.\nــ كۆرپە‌كە‌ت پێویستی بە خۆراكی ھە‌مە‌چە‌شن و جۆراو جۆر ھە‌یە.\nــ منداڵی ساوا بڕێكی زۆر كە‌می ڕۆن (چە‌وری) پێویستە، كە‌متر لە نیو كە‌وچكی چا لە ڕۆژێكدا.\nــ سە‌ردانی بە‌شی چاودێری گە‌شە‌ی منداڵ بكرێت بۆ چاودێری كێشی گونجاو لە‌گە‌ڵ تە‌مە‌نی. چونكە ناھاوسە‌نگی لە‌كێش بە‌دڵنیایە‌وە وادە‌كات كە پێویستی بە ڕاویژكردنی پسپۆری تە‌ندروستی ھە‌بێت لە‌بواری خۆراك.\nبابه‌ته په‌یوه‌ندیداره‌كان به : پێویستە دایكان چی بزانن سە‌بارە‌ت بە خۆراك پێدانی منداڵە‌كانیان؟\nگۆڕانی ڕەنگی شیری دایک\nکاریگەری نەخواردنی ژەمی بەیانی لەسەر منداڵ\nچۆنیەتی بڕینەوەی شیر لە منداڵ


پاپا: دڤێت كێشه‌یێن كوردستانێ ب ئاشتیانه چاره‌ببن - وارمیدیا\nپاپا: دڤێت كێشه‌یێن كوردستانێ ب ئاشتیانه چاره‌ببن\nمێژوویا به‌لاڤكرنێ: 2018/01/13 - 11:39 ص\nسه‌رۆكوه‌زیرێ هه‌رێما كوردستانێ ل ڤاتیكانێ ب فه‌رمی ژ ئالیێ قه‌داسه‌تا پاپا فره‌نسیسی ڤه هات پێشوازیكرن و پاپایێ ڤاتیكانێ داخوازكر، هه‌موو كێشه‌یێن كوردستانێ ب رێیا دیالۆگ و ئاشتیێ بهێنه چاره كرن.\nل گۆره‌یی مالپه‌رێ فه‌رمی یێ حكومه‌تا هه‌رێمێ، د كۆمبوونێ دا پاپا فره‌نسیس سوپاسییا گه‌ل و حكومه‌ت و هه‌رێما كوردستانێ كر بۆ مێهڤاندارییا ئاواره‌یان ب گشتی و ب تایبه‌تی یا كرستیانان كو ژ ئه‌نجاما شه‌رێ داعشێ و روودانێن دی ئاواره‌یی هه‌رێما كوردستانێ بووینه و هیڤی خواست ئه‌و پێكڤه‌ژیانا ل هه‌رێما كوردستانێ هه‌یی، یا به‌رده‌وام بیت و هه‌موو كێشه‌یێن كوردستانێ ب رێیا دیالۆگ و ئاشتی و لهه‌ڤ گه‌هشتنێ بهێنه چاره كرن.\nقه‌داسه‌تا پاپایی گۆت ژی، دێ دوعایان بۆ هه‌رێما كوردستانێ كه‌ت كو هه‌رده‌م د ئاشته‌وایی و پێكڤه ژیانێ دا یا سه‌ركه‌فتی بیت.\nنێچیرڤان بارزانی سه‌رۆكوه‌زیرێ هه‌رێمێ ژی خواست، پاپا رۆلێ خوه د چاره‌كرنا كێشه‌یێن د ناڤبه‌را هه‌ولێر و به‌غدایێ دا بگێریت.\nسه‌رۆكوه‌زیر بارزانی دا زانین ژی، حكومه‌تا هه‌رێمێ سه‌رباری ره‌وشا نها یا ب زه‌حمه‌ت، لێ هه‌ر ده‌رگه‌هێن خوه بۆ پێشوازیكرنا ئاواره‌یان ڤه‌كری هێلاینه و بزاڤێن رژد ژی كرینه داكو كریستیان ڤه‌گه‌رنه سه‌ر جهێن خوه و وه‌لاتێ خوه بجهـ نه‌هێلن.\nپاشان هه‌ر ل ڤاتیكانێ نێچیرڤان بارزانی دگه‌ل پیێترۆ پارۆلین سه‌رۆكوه‌زیرێ ڤاتیكانێ كۆمبوو و به‌حس ل بزاڤێن هه‌رێمێ بۆ ده‌ستپێكرنا دانوستاندنان دگه‌ل حكومه‌تا ئیراقێ كر.\n2018/12/17 - 9:26 م\n2018/12/17 - 7:02 م


فەرهەنگی باخەلی گەشاوەز\n01:10 - 27/6/2020\nفەرهەنگی فارسی هەورامی باخەلی گەشاوەز\nئی فەرهەنگه 582 لاپەلێ و به قەتعی باخەلی ئاماده کریان. دەوروو 6000 تا 7000 واژێ فارسیێ و ڤەراڤەری هەورامیشا گێرۆ وێ. هەڵبەت ئێژاو واتەیا که ئی واژێ، جزڤوو پوڕفێرێکانستەرین واژێ دلێ زوانی فارسیەنێ و ئەگەر کەسێو گەرەکش بۆ حەوزەو فەرهەنگ و ئەدەبیاتیەنه و به هەورامی پەخشانه بنویسۆنه، ئێتر گرفتی چامنەش نیا و ڕاحەت متاڤۆ ئی هەرمانێ کەرۆنه


هاوردە و هەناردەکاران: زۆربەی بازرگانەکان کاڵای تورکیی هاوردە ناکەن – RojNews.News\n24/02/2020 - 3:12:46 pm\nپێنجشەممە, 24 أكت 2019 – 08:10 ڕۆژنیوز – بەرهەم لەتیف\nد. بێستوون سابوراوایی، پسپۆڕی ئابووریی پێیوایە، کە ڕەنگە بۆ ماوەیەکی زۆر کەمی دیارییکراو هەڵئاوسان بەهۆی بایکۆتەوە دروستببێت، بەڵام بە تێپەڕبوونی کات دەتوانرێت ئەوەش چارەسەربکرێت و ڕەنگە نرخەکان هەرزانتریش بێت،”ئەویش لە ئەنجامی ئەوەیە کە بەشێوەیەکی لەناکاو ئەو بایکۆتە دەکرێت، بازرگان بەو کوتوپڕە پێڕاناگات ئەو بۆشاییە پڕبکاتەوە”.\nبەلای پسپۆڕانی ئابوورییەوە، دەکرێت بایکۆتی شتومەکی تورکی ببێتە هاندەرێکی دیکە بۆ پەرەدان بە بەرهەمی ناوخۆیی و گرنگیدانی زیاتر بە ئابووریی و بەرهەمهێنانی کشتوکاڵیی ناخۆیی،”بۆ ئەوەی ئەو پاشکۆیەتییەی کە ئێستا لەڕووی ئابوورییەوە هەمانە، نەمێنێت”.\nلەهەولێر منداڵێکی ساوا دۆزرایەوە\nئەمڕۆ ناوەندی ڕاگەیاندنی هێزەکانی پاراستنی گەل- هەپەگە، لەسەر چالاکیی گەریلاکانی دژی سوپای داگیرکەری تورک لە هەفتانین و سێرت ڕاگەیەندراوێکی بڵاوکردەوە؛...\nئاسایشی پەدەکە ئەندامێکی دیکەی تەڤگەری ئازادیی بەناوی دکتۆر ناجی حاجی، لە شارەدێی هەریر دەستگیرکرد. ئەمشەو ئاسایشی هەریر، ئەندامێکی تەڤگەری ئازادیی-یان...\nلەناو گەرمای تاقەت پڕوکێنی هاویندا، مێرگی سەقەر هێشتا سەوزی پۆشیوە و کەشێکی بەهارانەی هەیە، بینینی جوانی و سەرنج ڕاکێشی سروشتی...


حزبه‌كان دواى دوو ساڵ له بڕینى بودجه‌كانیان | ئاژانس\nHome ڕاپۆرت حزبه‌كان دواى دوو ساڵ له بڕینى بودجه‌كانیان\nئیسلامییه‌كان چاویان له خێرخوازانه و لایه‌نه‌كانی تریش پشت به په‌رله‌مانتار و پڕۆژه‌كانیان ده‌به‌ستن\nقه‌یرانی دارایی هه‌رێمى كوردستان ته‌نگی به حزبه‌كانیش هه‌ڵچنیوه و به‌شێكى زۆریان ناچار كراون به‌وه‌ى سنوورێك بۆ خه‌رجییه‌كانیان دابنێن و له ئێستاشدا هه‌ندێك له‌و حزبانه به هاوكارى و كادیره‌كانیان هه‌ندێكى تریشیان ده‌ڵێت به یارمه‌تیى ״خێرخوازان״ ده‌چن به‌ڕێوه.\nله ساڵى 2014ـ‌وه حزبه سیاسییه‌كانى هه‌رێمى كوردستان چیتر نه‌یانتوانى پشت به‌و بودجه‌یه ببه‌ستن كه پێشتر حكوومه‌ت ده‌یدانێ ئه‌وه‌ش به هۆى ئاڵۆزبوونى قه‌یرانى داراییه‌وه كه ئه‌وانیشی گرته‌وه.\nبڕینى بودجه‌ى حزبه‌كان له كاتێكدا بوو كه په‌رله‌مانی كوردستان له دانیشتنی ڕۆژی 24-7-2014ـدا پڕۆژه‌بودجه‌ی حزبه‌كانى په‌سه‌ند كرد كه به پێى یاساكه هه‌ریه‌كه و به پێی پێوه‌ره‌كانى ״خه‌باتی شاخ״ و كورسیی په‌رله‌مان بودجه‌ى وه‌رده‌گرت.\nیاساكه نزیكه‌ی 50 تا 55 ملیۆن دیناری بۆ هه‌ر كورسییه‌ك هه‌ژمار كرد، به‌ڵام بڕیار درا دواى كۆتاییهاتنى قه‌یرانى دارایی بودجه‌ى حزبه‌كان خه‌رج بكرێت.\nگۆڕان: پشت به هاوكاریى هه‌ڵسووڕاوانمان ده‌به‌ستین\nبه پێی یاسای بودجه‌ى حزبه‌كان، بودجه‌ى بزووتنه‌وه‌ی گۆڕان له 600 ملیۆن دیناره‌وه بۆ سێ ملیار و 600 ملیۆن دینار زیاد كرا بێ ئه‌وه‌ى وه‌ری بگرن.\nحه‌مه تۆفیق ڕه‌حیم به‌رپرسی په‌یوه‌ندییه دیپلۆماسییه‌كانى بزووتنه‌وه‌ى گۆڕان جه‌خت له‌وه ده‌كاته‌وه كه بزووتنه‌وه‌كه‌ى به هاوشێوه‌ى حزبه‌كانى تر له قه‌یراندان و ناتوانن وه‌ك پێویست خه‌رجیی پێویستى كاروبارى حزبییان دابین بكه‌ن به‌ڵام به وته‌ى ناوبراو ئه‌وان له ڕابردووشدا وه‌ك ״هه‌ندێك״ حزب خه‌رجیی زۆریان نه‌بووه، به‌و پێیه‌ى باره‌گا و كادیره‌كانیان زۆر نه‌بووه.\nحه‌مه تۆفیق ڕه‌حیم به ״ئاژانس״ى وت: ״له لایه‌ن زۆرێك له هه‌ڵسووڕاوانی گۆڕانه‌وه هاوكارى ده‌كرێین و پشتیش به به‌شێك له مووچه‌ى په‌رله‌مانتاره‌كانیشمان ده‌به‌ستین، به‌ڵام له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا ته‌واوى خه‌رجییه‌كانمان كه‌م كردووەته‌وه״.\nیه‌كێتیى: بارودۆخى داراییمان خراپه\nبودجه‌ی یه‌كێتیی نیشتیمانیی كوردستان له چوار ملیار و 800 ملیۆن دیناره‌وه بۆ سێ ملیار و 600 ملیۆن دینار كه‌م كرایه‌وه له كاتێكدا ئه‌و حزبه به خاوه‌نى ناڕاسته‌وخۆى به‌شێك له كۆمپانیاكان هه‌ژمار ده‌كرێت كه تواناى به‌ده‌ستهێنانى پاره‌ى هه‌یه به‌ڵام ئه‌وانیش گله‌یی له قه‌یرانى دارایی ده‌كه‌ن.\nبیگه‌رد تاڵه‌بانی ئه‌ندامی سه‌ركرداتیی یه‌كیتیی به ״ئاژانس״ى وت: ״دۆخی یه‌كیتیی زۆر خراپه و بارودۆخی ژیانی كادیرانمان ڕووی له خراپی كردووه، به‌شێكی گرنگی كۆبوونه‌وه‌كه‌ی ئه‌م هه‌فته‌یه‌ی سه‌ركردایه‌تیی یه‌كیتیی بۆ چاره‌سه‌ری ئه‌م كێشه‌یه بوو״.\nبه وته‌ى بێگه‌رد تاڵه‌بانی له ئێستادا یه‌كێتیی بۆ به‌ڕێوه‌بردنی كاره‌كانیان پشت به هه‌ندێك كار و پڕۆژه ده‌به‌ستن، به‌ڵام به هۆی قه‌یرانى داراییه‌وه داهاتی پڕۆژه‌كانیان كه‌م بووه و كه‌متریش ئابوونه‌ی حزبی له ئه‌ندامه‌كانیان وه‌رده‌گرن.\nپارتی: نه‌سریه‌ى لقه‌كان بڕدراوه\nبه پێی یاساى بودجه‌ى حزبه‌كان، پارتی كه پێشتر چوار ملیار و 800 ملیۆن دیناری وه‌رده‌گرت، بودجه‌كه‌ی بۆ چوار ملیار و 320 ملیۆن دینار كه‌م كراوه‌ته‌وه و له كاتێكدا به‌شێكى زۆرى جومگه‌كانى هه‌رێمى كوردستان به ده‌ست ئه‌و پارته‌وه‌یه ئه‌وانیش گله‌یی له بڕینى بودجه‌كه‌یان ده‌كه‌ن.\nسه‌عید پشده‌رى به‌رپرسی لقی چوارى پارتى دیموكراتى كوردستان له سلێمانى ئاماژه به‌وه ده‌كات كه ته‌واوى لقه‌كانى پارتى له كێشه‌ى ״گه‌وره‌ى״ داراییدان و پارتییش ڕووبه‌ڕووی ״قه‌یرانێكى زۆر״ بووەته‌وه، خه‌رجی و ته‌واوى ئه‌و چالاكییانه‌یان ڕاگرتووه.\nسه‌عید پشده‌رى به ״ئاژانس״ی وت: ״له سه‌ركردایه‌تییه‌وه نه‌سریه‌ى لقه‌كان بڕدراوه، جارى وا هه‌یه به هه‌شت مانگ پاره‌ی خه‌رجیی ڕۆژانه‌مان بۆ نایه‌ت و دوو ساڵه له‌وه‌تى به‌رپرسی لقم قه‌یرانه بۆیه نه ده‌زانم نه‌سریه‌ى ئێستا و پێش منیش چه‌ند بووه، بۆیه ئه‌و پاره كه‌مه‌ى كه جارجار بۆمان دێت ته‌نها بۆ شتى زۆر پێویست خه‌رجى ده‌كه‌ین״.\nیه‌كگرتوو: پشت به ڕێكخراوه خێرخوازییه‌كان ده‌به‌ستین\nبودجه‌ی یه‌كگرتوی ئیسلامی كوردستانیش له 450 ملیۆن دیناره‌وه و بوویه ملیارێك و 140 ملیۆن دینار، ئه‌و حیزبه چه‌ندینجار بانگه‌وازى پێویستى كرد بۆ پڕكردنه‌وه‌ى ئه‌و كورتهێنانه‌ى كه له پێنه‌دانى بودجه‌دا دروستبووه.\nسه‌میر سه‌لیم كارگێڕی ئه‌نجومه‌نى جێبه‌جێكردنى یه‌كگرتووى ئیسلامى به ئاژانسی وت ״خه‌رجیمان كه‌مكردۆته‌وه‌و پشت به هاوكارى كه‌سانى خۆبه‌خش و ڕێكخراوه خێرخوازییه‌كانى ناوخۆو ده‌ره‌وه ده‌به‌ستین و به‌شێكیشى پشت به قه‌رز ده‌به‌ستین، له‌گه‌ڵ هه‌ندێك پرۆژه‌ى بچوكى وه‌به‌رهێن״.\nكۆمه‌ڵى ئیسلامی: پشت به خێرخوازان ده‌به‌ستین\nبه‌پێى یاسایى حزبه‌كان بودجه‌ی كۆمه‌ڵی ئیسلامی له 350 ملیۆن دیناره‌وه بۆ 780 ملیۆن دینار زیادكراوه.\nرێبوار ئه‌حمه‌د وته‌بێژى كۆمه‌ڵی ئیسلامی باس له‌وه ده‌كات له ئێستادا له ״قه‌یرانێكى قوڵی״ داراییدان و له به‌ڕێوه‌بردنى كاره‌كانى ڕۆژانه‌یاندا ڕووبه‌ڕووی چه‌ندین گرفت ده‌بنه‌وه‌و له هه‌ندێك ئۆرگاندا ژماره‌ى كارمه‌ندیان كه‌مكردووەته‌وه.\nڕێبوار ئه‌حمه‌د به ئاژانسى وت ״له دواى ساڵی 2014ه‌وه نه‌سریه‌مان بڕاوه، بۆیه ناچارین زۆربه‌ى خه‌رجییه‌كانیان كه‌مبكه‌ینه‌وه‌و له ئێستادا پشت به‌و هاوكارییانه ده‌به‌ستین كه له ناوخۆداو له‌لایه‌ن هه‌ندێك له ئه‌ندام و كه‌سانى خێرخوازه‌وه پێمان ده‌درێت له‌گه‌ڵ به‌شێك له‌مووچه‌ى په‌رله‌مانتارانمان״.


روسیا؛ ئاماده‌ین سه‌قامگیریی بازاڕه‌كانى نه‌وت بپارێزین\nهەواڵ / ئابوری :: 15/05/2018 :: 263 جار بینراوە\nوه‌زیرى وزه‌ى روسیا ئاشكرایكرد، وڵاتەکەی ئامادەیە لەگەڵ وڵاتانى دیکەی به‌رهه‌مهێنه‌رى نه‌وت له رێكخراوى ئۆپێك و سەربەخۆکان، سه‌قامگیرى بازاڕه‌كانى نه‌وت بپارێزن و چه‌ندین ئامرازیشیان به‌ده‌سته‌وه‌یه بۆ ئه‌و كاره.\nئه‌ڵیكسه‌نده‌ر نۆڤاك، وه‌زیرى وزه‌ى روسیا، راگه‌یاند "وڵاتانى به‌رهه‌مهێنه‌رى نه‌وتى له ناوه‌وه و ده‌ره‌وه‌ى (ئۆپێك) ئاماده‌ن سه‌قامگیریی بازاڕه‌كانى نه‌وت بپارێزن.\nنۆڤاك، ده‌رباره‌ى كاریگه‌ریى كشانه‌وه‌ى ئه‌مریكا له رێككه‌وتنه ئه‌تۆمییه‌كه‌ى ئێران رایگه‌یاند "له په‌راوێزى چالاكییه‌كانى كۆڕبه‌ندى ئابوورى روسیا، كه بڕیاره 24ى ئه‌م مانگه له (سانت سترسبۆرگ) به‌ڕێوه‌بچێت، له‌گه‌ڵ خالید فالح، وه‌زیرى نه‌وتى سعودیه كۆده‌بینه‌وه بۆ تاوتوێكردنى ده‌رئه‌نجام و كاریگه‌رییه‌كانى كشانه‌وه‌ى ئه‌مریكا له رێككه‌وتنه‌كه‌ى له‌گه‌ڵ ئێران، له‌سه‌ر بازاره‌كانى نه‌وت".\nدواى كشانه‌وه‌ى ئه‌مریكا، جۆرێك له دوودڵى باڵى كێشاوه به‌سه‌ر بازاڕه‌كانى نه‌وت، ئه‌وه‌ش به‌هۆى ئه‌گه‌رى سه‌پاندى سزاى نوێ به‌سه‌ر ئێران و كه‌مبوونه‌وه‌ى هه‌نارده نه‌وته‌كه‌ى، كه ئێستا رۆژانه 2.5 ملیۆن به‌رمیل ده‌خاته بازاڕه‌وه.\nله رۆژى 8ى ئایاره‌وه، دواى ئه‌وه‌ى دۆناڵد تره‌مپ، بڕیاریدا به‌كشانه‌وه له‌و رێككه‌وتنه‌ی له‌گه‌ڵ ئێران واژۆكرابوو، نرخه‌كانى نه‌وت به‌رزبوونه‌وه‌ى به‌خۆیه‌وه بینى و نه‌وتى خاوى (برێنت) دوو دۆلار به‌رزبوه‌ته‌وه و به‌رمیلێك به زیاتر له (77) دۆلار مامه‌ڵه‌ى پێوه‌ده‌كرێت.


جێگەیەک نییە بە ناوی ماڵەوە » DidiMn\nسەرەتا / چیرۆک/کتێب / جێگەیەک نییە بە ناوی ماڵەوە\nدیدی من – ڕەها ئەبوبەکر\nدەمی شێوانە و لە خەوێ ڕابووە؛ لەسەر نڤینۆکەکەی دانیشتووە و بە دەموچاوی مۆن و خەواڵووەوە، بەبێ ئەوەی هیچی وا ببینێ، لە ڕایەخی بەردەم خۆی دەڕوانێت.\nسەعات پێنجی سەرلەبەیانی بوو، لەتاو سەرئێشەیەکی بەرگەنەگیراو، خەبەری بووەوە. هەرچەندی لە جێوبانەکەیدا ئەولاولای دەکرد و خۆی دەهێنا و دەبرد، لێ نەیدەتوانی بنوێتەوە و وا دیار بوو بەتەواوەتی خەوی لێ زڕابێ. ویستی پەنا بباتە بەر حەبێکی ئازارشکێن، تا بەڵکوو بڕێک لەو ئێش و ئازارەی هەیەتی، کەم بکاتەوە؛ بەڵام، بەو پێیەی کە هێشتا بۆ بەرچایی زۆر زوو بوو، دەشیزانی خواردنی حەب لە خورێنی باش نییە، ناچار بوو چاوەڕێ بکات؛ چاوەڕوانییەک، نغرۆ لە شەکەتی، ئێش و ئازاردا. بە شێوەیەک، نە وەک خووی هەمیشەیی خۆی کە هەر کاتێک بچووکترین دەرفەتی بۆ ڕەخسابا، بێ یەک و دوو تەماشای فیلمێکی دەکرد، تاقەتی تەماشاکردنی فیلمی هەبوو؛ نە ئەوە بوو بتوانێ، تەنانەت لاپەڕەیەک لە کتێبەکەی بەردەستی کە ماوەیەک دەبوو دەستی بە خوێندنەوەی کردبوو و ئاوایش هێشتا لە لاپەڕەکانی سەرەتایدا بوو، بخوێنێتەوە.\nلە دەوروبەری خۆی بۆ مۆبایلەکەی گەڕا: بن سەرین، ناو لێفەی گرمۆڵەبوو، تەنیشتەکانی نڤینۆک، بەڵام نەیدۆزییەوە. پاشان بیری بۆ خەوڕۆییەکەی چوو، زانی دوێشەو، هەبێ و نەبێ دیسان کەتنێکی ناوەتەوە. لەبەرئەوەی ئەوە یەکەم جاری نەبوو ئەوەی بەسەر بێت و پێشووتریش لە هەمان بارودۆخدا، مۆبایلەکەی لەنێو زبڵدانی بانیژەکە دۆزیبووەوە؛ هیچ نەشڵەژا و خەمی نەبوو، دەیزانی هەر لە شوێنێک لەو شوێنانەیە. بەڵام، حەوسەڵەی ئەوەیشی نەبوو، گورج بچێ کون بە کون و زبڵدان بە زبڵدان بە دووایدا بگەڕێ و بیدۆزێتەوە.\nلە جێوبانەکەی هاتە دەرێ، لە بێهێزیان، لاقی عەردی نەدەگرت؛ ئارەقەی شین و مۆری کردبوو؛ بەرچاوی ڕەش بووبوو و بە ئەستەم دەیتوانی بەردەمی خۆی ببینێ. دروست ئیڕۆ بەیانی، مردنی بە چاوانی خۆی دی. بە هەزارحاڵ خۆی گەیاندە نزیک مێزی خوێندنەوەکەی لە کونجێکی ژوورەکە کە لەپاڵ چەندان کتێبی تۆزلێنیشتوو و پشتگوێخراودا، لاپتۆپەکەشی لەسەر بوو. دایگیرساند و خستییە سەر میوزیکێک. ڕەنگبێ، لەبەرئەوەی پێی وا بووبێت، بە گوێگرتن لە میوزیک، خۆ ئەگەر بە تەواویش لە سەرئێشەکە قوتاری نەبێ، هیچ نەبێ پشوویەک بە مێشکی دەدات و کەمێک دێتەوە هۆش خۆی. لەسەر کورسیی بەردەم مێزەکە دانیشت، بە شێوەیەک خۆی لێک بڵاو کرد و سەری بۆ پشتەوە داچەماند، هیچ پێ نەدەچوو دانیشتبێ و هەر دەتگوت پاڵی داوەتەوە. خەریک بوو خەوی لێ دەکەوتەوە، هێدی‌هێدی خەیاڵی دەڕۆی بەرەو جێگایەکی قەشەنگ، بەرەو کتێبخانەیەکی زەبەلاح، لێوانلێو لە کتێبی لاپەڕەزۆر و گرانبەها، بە نێویاندادا دەگەڕا و لە خۆشییان، لە شەققەی باڵی دەدا. لەپڕ، هاوارێک کە بە دەنگە پیر و نووساوییەکەیەوە پێ دەچوو دایکی بێ، وەک بڵێی لە سەربانێکەوە فڕێی بدەنە خوارێ، ڕای چڵەکاند: “نانی بەیانیی ئااماادەیە، وەرەە نانەکەت بخۆۆ.” هەرچەند بە ئاگا هاتبووەوە، بەڵام هێشتا سەری هەر قورس بوو و بە ئەستەم چاوانی بۆ دەکرانەوە، سەری خستە نێو لەپی دەستەکانی و لەبەرخۆیەوە دەیگوت: “خەریک بوو دەگەیشتم بە مەنزڵگەی خۆم. خۆزگە بانگیان نەدەکردم. هەستم دەکرد حاڵم باشتر دەبوو.” لێ هەرچۆنێکی بێت، تینی دایە بەر خۆی و کوێرانە بەدەم دەنگەکەوە چوو، تا ئەوەی لە چێشتخانە خۆی بینییەوە. سەیرێکی مێزی نانخواردنەکەی کرد، تەنیا دایبابی بینی. بابی، بە چەشنی ئاغایان کە چۆنایی بە نائارامی و پەلەپەلەوە، چاوەڕێی بەرچایی لە بەردەستان دەکەن، ئاوا لە تاکە کورسیی سەری سەرەوەی مێزەکە دانیشتبوو و چاوەڕێی دەکرد. برای لەخۆ گەورەتریشی کە لەبەر چاوان نەبوو، پێ دەچوو وەک هەردەم، مێشی میوان نەبێ و ئارخەیان و بێخەم، هێشتا لە شیرینیی خەودا بێت. لەسەر کورسییەکەی دانیشت، جێڕوهۆڕی لێوە هات، دایکی لەبەرخۆیەوە گوتی: “ساڵانێکە هاوار دەکەم ئەو کورسییەی چاک بکەنەوە، کوڕەی بەستەزمان، نانێکی پڕ بە دڵی خۆی لەسەر ئەو کورسییە شلوشۆقە نەخواردووە.” دایکی چای بۆ تێ کرد و لە پێشی داینا، بابی بە تیلەی چاو سەیرێکی چایەکەی کرد و هەر کە سپیاییی دامێنی پیاڵەکەی بینی، لەبەرخۆیەوە گوتی: “ئەو هەموو شەکرە چییە بۆی تێ کردووە، خۆ بە نیاز نییە بە کوشتی بدات، داخووا نەیبیستووە شەکر، ژەهری سپییە!” نانەکەی خوارد و چووە لای یەخچاڵەکە، تا حەبێکی ئازارشکێن بدۆزێتەوە. لەو دەمەیدا کە لەنێو یەخچاڵەکەدا دەگەڕا و یەک یەک حەبەکانی دەپشکنی، هەڵاوگێری دەکردنەوە و پشتەوەیانی دەخوێندنەوە، گوێی لێ بوو دایکی لەبەرخۆیەوە دەیگوت: “چەند جارم پێ گوتووە ئەوەندە مەخوێنەوە. هیچت لێ دەست ناکەوێ، ملئێشە و سەرئێشە نەبێ. بەس داخەکەم چ بکەم، خۆ هەر ئەو نا، کەسیان لە هیچ شتێک بە گوێم ناکەن. بێچارە خۆم، تاکەکەسێک چییە لەو ماڵەی حسابم بۆ ناکات.” پاش دۆزینەوە و خواردنی حەبەکە، دایکی هەر پرتوبۆڵەی بوو کاتێ بەرەو ژوورەکەی کەوتەوە ڕێ. هێشتا نەگەیشتبووەوە ژوورێ، لە داڵانەکەوە گوێی لە میوزیکەکە بوو هەر بەردەوام بوو، ئەویش بە ئومێدی ئەوەی لەگەڵ حەبەکە، خەوێکی قووڵ و ئارامی پێ بدەن، نەیکوژاندەوە. سەیرێکی کتێبخانەکەی کرد، چاوی دەگێڕا و دەیویست چیرۆکێک وەدۆزێ. چیرۆکێک کە نەوەک هەر نەیدەزانی لە کامە کۆمەڵەچیرۆک، لە کامە کتێب و تەنانەت لە کامە تاخچەدایە؛ بەڵکوو ئاستەنگی گەورە ئەوە بوو، ناوی نووسەرەکەیشی لە فکران نەمابوو. چیرۆکێک کە زیاتر هەر لە وەهم و خەیاڵاتێک دەچوو و هیچی تر نا. هەندێک گەڕا، بەڵام ئاشکرا بوو کە گەڕان لەناو سەتان کتێب و نووسەری جوداجودادا، هەوڵێکی تەواو بێ هوودەیە. لەگەڵ ئەوەی بۆی ڕوون نەبوو لەبەر چی، بەڵام مودەتێک بوو زیاتر لە هەر کاتێکی دی، عەوداڵی خوێندنەوە، یان درووستتر، دۆزینەوەی ئەم چیرۆکە بوو؛ بە شێوەیەک کە نەیدەتوانی بیر لە هیچ شتێکی دی بکاتەوە. لەوانەیە، لەبەر هەستکردن بە تەنیایی بووبێ و بیری ماشوقە کۆنەکەی کردبێ، ئەوە لە کاتێکدا چیرۆکەکە تاکە دیاری و تاکە یادگاریی ئەو بوو لەلای؛ یان لەبەر ئەوە بووبێ کە پێشتر لە سبەینەیەکی زووی سارد و بەفراوی و پشوودا، لەدەم ئاگردانەکەدا، چیرۆکەکەی خوێندووەتەوە و ڕۆژێکی لەبیرنەکراوی بۆ خۆی چێ کردووە؛ یاخود لەوانەیە، لەبەر ئەوە بووبێ کە بە جۆرێک لە جۆرەکان، خۆی لە کارەکتەری سەرەکیی چیرۆکەکەدا دەبینییەوە؛ یان و یان و یان… بەڵام نا، هیچ یەکێک لەوانە نەبوو، شتێکی دیکە بوو، شتێک کە هەرگیز بۆی ڕوون نەبوو و نەیدەزانی بە تەواویی چییە. وردەوردە هەستی بە خاوبوونەوە و کەمبوونەوەی ئازارەکەی دەکرد. لەسەر نڤینۆکەکەی پاڵکەوت و بەدەم بیرکردنەوەوە، پەیتاپەیتا پێڵووی چاوانی وێک دەهاتنەوە.\nبەرەبەری خۆرئاوابوون بوو، ژوور بەرەو تاریکیی تەواو دەچوو؛ میوزیکەکە هەر بەردەوام بوو و ئەویش، وەک بڵێی هەموو ئەو ماوەیە، بەئاگا بووبێ و بە ئانقەست چاوانی داخستبن، بە منگەمنگ، میوزیکەکەی لەبەرخۆیەوە دەگوتەوە.\nدەمی شێوانە و لە خەوێ ڕابووە؛ لەسەر نڤینۆکەکەی دانیشتووە و بە دەموچاوی مۆن و خەواڵووەوە، بەبێ ئەوەی هیچی وا ببینێ، لە ڕایەخی بەردەم خۆی دەڕوانێت. ژوور تەواو مات و تاریکە؛ لاپتۆپ، لە بێ بارگەییدا کوژاوەتەوە. بە ئومێدی بیستنی شتێک، تاوەکوونێ چاوی لەگەڵ تاریکییەکەدا ڕادێ، گوێی هەڵدەخات؛ دەنگی ماڵەوەیان بە ئەسپایی دێتە بەر گوێیانی، هەست دەکات خەریکی ئامادەکردنی نانی ئێوارەن. وێڕای ئەوەی کە زۆری برسییە و نانی نیوڕوانێشی لەکیس چووە، لێ هیچ حەز ناکات بچێتە کنیان. بە جۆرێک، تەنانەت لەناو ئەو تاریکاییەشدا کە چاو، چاوی نابینێ، بێزاری بەتەواوی سەروپۆتەڵاکییەوە ڕەنگ دەداتەوە. بێزاری لەوەی کە چۆنایی چوارییەکی تەمەنی لە نانخواردن و داڵانی نێوان ژوورەکەی و چێشتخانە، هەروا بەبا داوە. ئەوە لە کاتێکدا کە دەکرا ئەم کاتەی بۆ خوێندنەوەی کتێب بە نموونە، یان سەیرکردنی فیلم یان هەر هیچ نەبا بۆ نوستنێکی ئارام کە پێ نەدەچوو پێشتر لەبەر خەوڕۆیی و وڕێنە و خەونە سەیروسەمەرەکانی، قەتی بەخۆیەوە بینیبێ، تەرخان کردبا. لەناو ئەو بیرکردنەوانەدایە کە گوێی لە قۆڕەقۆڕی سکییەتی تەواوی ژووری تەنیوە. بۆیە ناتوانێ ددان بە خۆیدا بگرێ و بڕیار دەدات، دوای ئەوەی کە دوو تیکە نانی خوارد، بێتەوە بە وردی بیر لەو بابەتە بکاتەوە و شەنوکەوی بکات، دواتریش قەرارێکی لەبارەوە بدات. پاشان وەک بڵێی زۆر دڵی بە بڕیارەکەی خۆش بێ و لێی ڕازی بێ، هەر بە دەستوبرد لاپتۆپەکەی دەخاتە ژێر بارگاویکردنەوەوە و بە ڕاکەڕاک بەرەو چێشتخانە دەکەوێتە ڕێ.\nباری دەروونی خۆی و بۆن و بەرامی چێشتخانە، کەشێك کە دەیگەڕێنێتەوە بۆ منداڵی، دەیخاتە مەراقەوە کە بێ ئەوەی بپرسێ، هەر بە چاو بزانێ بۆ چێشتی ئێوارێ چییان هەیە. سەیری بابی دەکات کە لە کورسی سەری سەرەوە دانیشتووە و خەریکی زەڵاتە خواردنە، لەبەرخۆیەوە دەڵێ: “کەوایە زەڵاتەشمان هەیە.” چاو بە مێزەکەدا دەگێڕێ، ئەمبەر بۆ ئەوبەری سەیر دەکات: “چی دیش؟ چی دیش؟” لە برا گەورەکەی کە هێند بە گورجوگۆڵییەوە هاوکاریی دایکی دەکات، ورد دەبێتەوە و لەبەرخۆیەوە دەڵێ: “بەدڵنیایی دەبێ خواردنێکی بە دڵی لێنرابێ، ئەگینا ئەوە هەروا لەخۆوە نییە.” لەناکاو، دایکی سەری مەنجەڵێکی ڕەنگزیوی قەدیم بەڵام خاوێن، لا دەبات و ئەویش، وەک ئەوەی گەنجینەیەکی شاراوەی بەدوواگەڕاوی دیتبێتەوە، بە بزەیەکەوە: “ئاوەتا، شۆربای مریشکیش!” بە هەستێکی سەرکەوتووانەوە، لەسەر کورسییەکەی خۆی دادەنیشێ و جێڕوهۆڕی لێوە دێ، برا گەورەکەی بە جۆرێک بڕوابەخۆبوونەوە لەبەرخۆیەوە دەڵێت: “وا پێویست دەکات ئەو کورسیەش چاک بکەمەوە، دەنگەدەنگی زۆربووە و پێدەچێ هەندێک لە بورغووەکانی شل بووبێتنەوە.” هەموویان دادەنیشن و نان دەخۆن. چەند خولەکێک بێدەنگی باڵ بەسەر نانخواردنەکەدا دەکێشێ، هیچ کەسیان، لەبەرخۆیانەوە قسە ناکەن. لەوەوە هەست بە شادمانی دەکات، وەلێ هەر وەک چۆن دەترسێ دووبارە بکەونەوە قسە، ئاوایش لە قسەنەکردنیان دەترسێ. ئاخر گەر قسە نەکرێ، دەبێ هەم خۆی لەبەرخۆیەوە قسەیان بۆ هەڵبەستێ، هەم لە هەمان کاتیشدا ویستی وەرامدانەوەشی هەبێ. لەو بیرکردنەوانەدایە، سەری بڵند دەکات و دەبینێ هەمووان، جگە لە دایکی کە هەڵەشانە شۆرباکە هەڵدەقوڕێنێ، قەڵس دیارن و سەیری هەمووشوێنێک دەکەن جگە لە خواردنەکەی بەردەمیان؛ سەیری قاپەکانیان دەکەن و دەیانەوێ کەوچکێک شۆربا بخۆن، بەڵام وەک بڵێی شتێکی جوڵاوی بینراوی وەک دەعبای تێدا بێ و ئیشتیایان نەهێڵێ، دەمودەست سەر بڵند دەکەنەوە. بابی کە چی دی ناتوانێ ددان بە خۆیدا بگرێ، لەبەرخۆیەوە دەڵێت: “خواهاوار ئەوە کوا لە خواردنی بەنی ئادەم دەچێ! چ جانەوەرێک ئاوایی خواردن دەخوات! هاوار بە ماڵم لەگەڵ کێ تێکەوتووم! مەگەر خودا هەر بۆخۆی یارمەتیم بدات و لەم جەنگەڵستانە دەرم بێنێ.” کوڕە کە گوێبیستی هەمووشتێکە، دەیەوێ شتێک بڵێت؛ ڕاستییەکەی، دەیەوێ زۆر شت بڵێت، چەندان وشەی زلحۆرت، کە هەندێکیان تەمەنیان چەندان ساڵ دەبێ و شان لە شانیی دەدەن، لە ناخیدا پەنگیان خواردووەتەوە و وێنەی گردەڵەیەک، بەسەر یەکدیدا کەڵەکە بوون. بەڵام دواجار، دڕدۆنگ نییە لەوەی هەموو ئەوەی دەگوترێ، هەموو ئەوەی دەگوزەرێ، تەنێ ورتەورتێک و لەبەرخۆقسەکردنێکی لابەلان و هیچی دی! بۆیە وەک هەرگاڤ، هیچ ناڵێت و بێدەنگی هەڵدەبژێرێ.\nدوای نانخواردن و پێش ئەوەی بچێتەوە ژوورەکەی، کە دەبینێ تاقەت و وزەی چاکی پەیدا کردووە، یان هەر هیچ نەبێ لەوە چاکتر نابێ، دەچێ سۆراغێکی مۆبایلەکەی دەکات و هەر وەک چۆن پێشبینیی دەکرد، لەنێو زبڵدانی بانیژەکەدایە. دەچێتەوە ژوورەکەی، لاپتۆپەکە کە بڕێک بارگاوی بووەتەوە، دایدەگیرسێنێ و دەیخاتە سەر میوزیکێک. پاشان وەک ئەوەی خواردنێکی زۆری خواردبێ و بیەوێت یارمەتیی هەرسکردنی بدات، بە ژوورەکەدا هاموشۆیەکی ئەهوەن و ئێجگار عەجایب دەکات. ئاخر، جووڵەکانی بەدەم ڕۆیشتنەوە، پێچاوپێچ و دەستلێکبڵاو، هیچ لە جووڵەی ئادەمیزاد ناچێ و هەر دەڵێی مێلۆدیی میوزیکەکەیە و هاتووەتە سەما. لە میانەی سەماکەدا، چاوی دەکەوێتە سەر کتێبخانەکەی و وەها چاوی پێدا دەگێڕێ، دەڵێی بۆ شتێکی گومبوو، لێ ناسیار دەگەڕێ. پاشان بێ ئەوەی تۆزقاڵێک چاوی لەسەر لا بدات، هێواشهێواش لەسەر نڤینۆکەکەی دادەنیشێ و دەکەوێتە داڵغەلێدان. دوای ماوەیەک کە هەست بە شەکەتی دەکات و باوێشک لەسەر باوێشکان دەدات، ڕادەکشێ و بە کۆمەکی میوزیکەکە، وردەوردە چاوان لێک دەنێ.\nئێستاکە، سەعات پێنجی سەرلەبەیانییەکە و سەرئێشە وەخەبەری هێناوە. بۆ مۆبایلەکەی دەگەڕێ، بەڵام دیار نییە. پێدەچێ شەوی ڕابرد لە وەختی خەوڕۆییەکەیدا، هەمیسان کەتنێکی نابێتەوە و مۆبایلەکەشی لەگەڵی ون کردبێت. بەڵام خەمی نییە، چون دەزانێ لەنێو زبڵدانی بانیژەکە یان هەر لە شوێنێک لەو شوێنانە، دەیدۆزێتەوە.\nنڤینۆک: تەختەی نوستن\nبانیژ: باڵکۆنیەخچاڵ: سەلاجە\nkurdish short story, Story,


نووچە نێت | ڕاستگۆیی بێ لایەنی| ئه‌مریكا له به‌كارهێنانى درۆنى میلیشیاكانى شیعه‌ى عێراق نیگه‌رانه\nMay 2021 30 - 14:02:19\nبەرپرسانی سوپای ئەمریکا لە عێراق نیگەرانی خۆیان سەبارەت بە هێرشەکانی میلشیاکانی سەربە ئێران لە ڕێگای درۆنەکانەوە بە مەبەستی تێپەڕین لە سیستەمی ڕاداری دەوروبەری بنکە سەربازییەکان و باڵەخانە دیپلۆماتیکەکان، دەربڕیوە.\nڕۆژی شەممە ٢٩ی ئایاری ٢٠٢١، ئاژانسی هەواڵی "ئەلعەرەبیە فارسی" بە گێڕانەوە لە واشنتن پۆست بڵاوی کردەوە، بەرپرسانی سەربازیی و دیپلۆماتکاران دەڵێن، ئەو گرووپە چەکدارانە لە جیاتی کەڵکوەرگرتن لە مووشەکەکان، ڕوویان لە درۆنە بچووکەکان کردووە کە لە مەودایەکی زۆر نزمدا دەفڕێن و سیستەمە بەرگرییەکان توانای ناسینەوەیانیان نییە.\nبەگوێرەی ئەو ڕاپۆرتە، بەرپرسێکی هاوپەیمانێتی دژە تیرۆر لە عێراق کە ئەمریکا ڕابەرایەتی دەکات، هەڕەشەی پەرەسەندنی درۆنەکانی بە گەورەترین نیگەرانی هێزەکانی ئەمریکا لە عێراق وەسف کردووە.\nواشنتۆن پۆست بە گێڕانەوە لە بەرپرسانی ئاگادار لە ناو هاوپەیمانێتی دژە تیرۆر لە عێراق نووسیویەتی لە مانگی نیسانی ڕابردوودا، هێرشێک لە ڕێگای درۆنەوە بۆ سەر هێلانەی "ئاژانسی هەواڵگریی ناوەندیی CIA" لە ناو فڕۆکەخانەی شاری هەولێر، لە هەرێمی کوردستان ئەنجام درا.\nئەو بەرپرسەی هاوپەیمانێتی وێرای ئاماژەکردن بەوەی کە فڕینی ئەو درۆنە لە مەودای ١٠ مایلیدا شوێنی هەڵگیرا، بەڵام بە هۆی گۆڕینی ئاراستەکەی ون بوو، گوتی: "لاشەی دۆزراوەی ئەو درۆنە و لێکدانەوە سەرەتاییەکان دەریان خست لە ئێران دروست کراوە".\nبەگوێرەی "واشنتن پۆست" ئەو هێرشە بە هۆی وردەکاریی و هەروەها نهێنی بوونی هێلانەی هەواڵگریی ئەمریکا، بووە هۆی نیگەرانی بەرپرسانی کۆشکی سپی و پنتاگۆن.\nبە گوتەی بەرپرسانی ڕۆژئاوا، هەرچەندە ئەو هێرشە زیانی بە کەس نەگەیاند، بەڵام پرسەکە ئەوەندە گرنگ بوو کە شەوێکی دوورودرێژ بۆ باس و گفتوگۆکردن سەبارەت بە چۆنیەتی وەڵامدانەوە بەو هێرشە تێپەڕی. هەندێ لە بەرپرسانی ئەمریکی لایەنگری تاوتوێکردنی جدی بژاردەی کاردانەوەی سەربازیی بوون، لەوانە برێت مەکگۆرک، نوێنەری ئەنجومەنی ئاسایشی نیشتمانیی بۆ کاروباری ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و باکووری ئەفریقا، بەڵام ئیدارەی بایدن لە کۆتاییدا بڕیاری دا وەڵامی سەربازیی نەدرێتەوە.\nبە گوتەی بەرپرسان و کارمەندانی جێگیرکراو لە عێراق، هێرشێکی هاوشێوە بە کەڵکوەرگرتن لە درۆن لە مانگی ئایاردا بۆ سەر بنکەی عەین ئەسەد ئەنجام درا کە بووە هۆی سەرهەڵدانی نیگەرانی هاوشێوە لە ناو فەرماندەکانی هاوپەیمانێتیدا سەبارەت بە ناوەڕۆکی گۆڕانی تاکتیکەکانی میلشیاکان.\nسەربازێکی عێراقی کە لە بنکەی عەین ئەسەد جێگیر کراوە بەو مەرجەی کە ناوی نهێنی بمێنێتەوە بە واشنتۆن پۆستی ڕایگەیاندووە کە "زیانەکان زۆر نەبوون بەڵام هاوپەیمانێتی زۆر تووڕە بوو. ئەوان بە فەرماندەکانی ئێمەیان گوت ئەوە گرژییەکان زیاتر دەکات".\nعەین ئەسەد پێشتریش، لە مانگی شوباتی ساڵی ٢٠٢٠دا وەک تۆڵەیەک بۆ کوشتنی قاسم سلێمانی، فەرماندەی پێشووی سوپای پاسداران لە لایەن ئەمریکاوە، بە مووشەکی بالستیکی ئێران کرابووە ئامانج.\nهێرشە مووشەکییەکانی میلیشیاکانی سەر بە ئێران، هەندێ جار بوونەتە هۆی کوژرانی سەربازانی ئەمریکیی، کارمەندانی ئاسایش و هاووڵاتیانی مەدەنی عێراق. بەگوێرەی "واشنتۆن پۆست" ئەو هێرشانە واشنتۆن و تارانی تا بەرەبەرەی دەرگیری ئاشکرا لە ناو سنوورەکانی عێراقدا ڕاکێشاوە.\nبەگوێرەی ئەو ڕاپۆرتە، یەکێک لە بەرپرسانی ڕۆژئاوا کە بە هۆی هەستیاری بابەتەکەوە داوای کردووە ناوی ئاشکرا نەکرێت، گوتویەتی: "کوژرانی ئەمریکییەک هێڵی سووری ئەوانە. یەکەمین پرسیارێک کە بەردەوام ئەمریکییەکان دەیپرسن ئەوەیە کە بریندارەکە سەر بە کام وڵاتە؟".\nژه‌نەڕاڵ فرانک مەکنزی، فەرماندەی باڵای سوپای ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، هەفتەی ڕابردوو گوتی هەوڵەکان بۆ پەرەپێدان بە بەرگڕی باشتر لە بەرانبەر درۆنەکان لە ئارادان. مەکنزی لە کاتی سەردانی لە باکووری ڕۆژهەڵاتی سووریا بە ڕۆژنامەنووسانی گوت بەرپرسانی سوپا لە هەوڵی دۆزینەوەی باشترین ڕێگاکانن بۆ پچڕاندنی پەیوەندییەکانی نێوان درۆنەکان و ڕێنوێنەکانیان و هەروەها باشترکردنی ڕادارەکان بۆ ئەوەی بە نزیکبوونەوەی هەڕەشە، بە خێرایی بیانناسنەوە و پووچەڵیان بکەنەوە.\nمانگی نیسانی ڕابردوودا، کۆشکی سپی ڕایگەیاند لیژنەیەکی هاوبەشی نێوان ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل سەبارەت بە هەڕەشەی ڕوو لە زیادبووی درۆنەکان و مووشەکەکانی بەرهەمی ئێران و ڕادەستکردنی ئەو مووشەکانە بە میلیشیاکانی سەر بە تاران لە ناوچەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، پێک هاتووە.\nلە لایەکی ترەوە، سەرچاوە ئاگادارەکان، باس لەوە دەکەن کە وەزارەتی بەرگریی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، هەوڵ دەدات جۆ بایدن سەرۆکی ئەمریکا، بۆ هێرشبردن بۆ سەر میلیشیاکانی سەر بە ئێران لە عێراق ڕازی بکەن.\nئەو سەرچاوە، ڕۆژی هەینی ٢٨ی ئایاری ٢٠٢١، بە "دەیلی کۆلەر"ی گوت: "ئیدارەی بایدن بە جدی هەوڵ دەدات چەندین بژاردە وەک کاردانەوە لە بەرانبەر هێرشی میلیشیاکان بۆ سەر هێزەکانی ئەمریکا لە عێراق لێک بداتەوە".


ئەمساڵ توانیومانە 300 قوتابیی دابڕاو بـۆ پـڕۆســــــەی خوێندن بگەڕێنینەوە\nبەڕێوەبەرایەتیی لاوانی هەولێر، سەر بەبەڕێوەبەرایەتیی گشتیی لاوان، ساڵانەچالاكیی جۆراوجۆر لەرێگەی بنكەكانی سنووری پارێزگاری هەولێر بۆ توێژی لاوان و ئارەزوومەندان ساز دەكات، دوای دەستبەكاربوونی بەختیار فەریق، وەك بەڕێوەبەر، چەند گۆڕانكارییەكی لەنێو بنەكەكانی لاوان ئەنجام دا بەمەبەستی پێشخستنی ئاست و توانای بنكەكان، هاوكات گرێبەستێكی گرینگی لەگەڵ رێكخراوی نێودەوڵەتی یونیسێف بۆ ماوەی یەك ساڵ واژۆ كرد بەمەبەستی بەرێوەبردنی چالاكییەكان بەهەماهەنگیی هەردوولا.\nلە بارەی بەرنامەی كار و چالاكییەكانیان و دروستكردنی ئەو هەماهەنگییە، بەختیار فەریق، بە رۆژنامەی هەولێری ڕایگەیاند: ئێمە وەك بەرێوەبەرایەتیی لاوانی هەولێر، ئەمساڵ هەڵساین بەئەنجامدانی گرێبەستێك لەگەڵ رێكخراوی نێودەوڵەتی یونسێف لە ژێر ناوی (هەڵمەتێك بەرەو گەڕانەوە بۆ خوێندن)،لەم رێگەیەوە،توانیوامانە قوتابیان و ئەوانەی ماوەیەكی زۆرە لەخوێندن دابڕاون، جابەهەر هۆكارێك بێت، دووبارە بیانگەڕێنینەوە نێو پرۆسەی خوێندن، تا لە زانست دانەبڕێن و بێبەش نەبن، بۆیە بەباشمانزانی لەگەڵ ئەم رێكخراوەدا هەڵمەتێك بۆماوەی 50 رۆژ ڕابگەیەنین و لەم ماوە دیاریكراوەدا بەهەماهەنگیی هەردوولا هەوڵی جدی بدەین قوتابییەكان و توێژی لاوان و هەرزەكاران و ئەوانەی لەپرۆسەی خوێندن دوور كەوتوونەتەوە بیانگەڕێنینەوە بۆ باوەشی قوتابخانەكان، وەك قوتابیان و هاوڕێیەكانی خۆیان دەست بەپرۆسەی خوێندن بكەن.\nبەختیار فەریق لەدرێژەی قسەكانیدا هێمای بۆ ئەوەیش كرد: بۆ ئەم مەبەستە لێژنەیەكمان لە20 تیم پێكهێناوە، هەر تیمێك دوو كەس لەخۆ دەگرێت لەهەردوو ڕەگەزی كوڕ وكچ،لەرێگەی ئەو تیمەوە هەوڵ دەدەین زیاتر لە1000 منداڵ بۆ پرۆسەی خوێندن بگەڕێنینەوە، ئەمساڵ بەفەرمی لەگەڵ پەروەردەی گشتی هەولێر و رێكخراوی یونیسێف رێك كەوتین لەپێنج شوێنی جیاواز هەڵمەتی گەڕانەوە بەرەو خوێندن ڕابگەیەنین، ئەو پێنج شوێنەیش بریتین لە قوشتەپە،بەحركە، دارەتوو، بنەسڵاوە، خەبات، لەماوەی دیاریكراودا هەوڵ دەدەین لەم پێنج شوێنە زیاتر لە1000 منداڵ بەرەو پرۆسەی خوێندن بگەڕێنینەوە و مافخوراو نەبن لەپرۆسەی خوێندن، ئەگەرچی لەم چەند هەفتەیەدا بەهاوكاری هەموولامان توانیومانە زیاتر لە300قوتابی بۆ پرۆسەی خوێندن بگەڕێنینەوە و دەست بەخوێندن بكەن،ئەم هەڵمەتە بەهەڵمەتێكی زۆر گرینگ و مێژوویی دادەنیم لە نێو كارو چالاكیی بەڕێوەبەرایەتییەكەمان، بەدڵنیاییەوە هەوڵ دەدەین، هەموو قوتابیانی دابڕاوی شارو شارۆچكەكانی سنوری پارێزگای هەولێر ئەم هەڵمەتەیان پێ بگات و لەكەمترین كاتدا هەموو هەوڵەكانی خۆمان دەخەینە گەڕ، تا بتوانین رێژەیەكی زۆری قوتابیانی دابڕاو بگەڕێنینەوە بەرەو پرۆسەی خوێندن.


كوڕە تاقانەكەی عومەر موختار كۆچی دوایی كرد – تۆڕی میدیایی خەڵک\nكوڕە تاقانەكەی عومەر موختار كۆچی دوایی كرد\n2018/07/12 - 6:38 PM\nمحەمەد تاكە كوڕی خەباتگێڕی لیبیی عەمەر موختار (1858-1931) كۆچی دوایی كرد كە باوكی بەر لە سێدارەدانی لەلایەن داگیركارانەوە، بۆ ماوەی بیست ساڵ رووبەڕووی داگیركاریی ئیتاڵیا بۆوە لە وڵاتەكەی.\nسەرچاوەكان لە هۆزی (المنفە) ، بە ئاژانسی ئەنادۆڵی توركیایان راگەیاندووە”ئەمڕۆ پێنج شەممە، حاجی محەمەد لە ماڵەكەی خۆیدا لە ناوچەی حەدائق لە شاری بنغازی لە تەمەنی 97 ساڵیدا كۆچی دوایی كرد”.\nبەپێی ئەو سەرچاوانە، محەمەد بەهۆی بەساڵاچوونەوە بەدەست نەخۆشییەوە دەیناڵاند و لە ناوە و دەرەوەی لیبیا، چەند جارێك چارەسەری بۆ كراوە، دوایین جاریش بۆ ماوەی سێ مانگ لە ئیمارات ماوەتەوە.\nمحەمەد عومەر موختار لە ساڵی 1921 لە ناوچەی عوەیلیە لە نزیك مەرەج لە خۆرهەڵاتی لیبیا لە دایك بووە، لەگەڵ دایكی وەنیسە جیلانی و هەندێك لە خزمەكانیدا ژیاوە، هۆزەكەشیان (المنفە) بە یەكێك لە هۆزە گەورەكانی لیبیا دادەنرێت.\nموختاری كوڕ، لەگەڵ دایكی و لەسەر داوای عومەر موختار، لە ساڵی 1927دا لیبیایان بەرەو میسر بەجێهێشتووە، موختار لەو رێگەیە و لەو دەمەدا ویستویەتی بەشێوەیەكی تەواوەتی خۆی بۆ شەڕكردن لە دژی هێزە داگیركەرەكانی ئیتاڵیا تەرخان بكات.\nمحەمەد بۆ ماوەی 18 ساڵ لە شاری حەمام لە میسر ژیاوە و لەنێوان شارەكانی سیدی برانی و مەتروح و ئەسكەندەر و شارەكانی تردا هاتووچۆی كردووە.\nكوڕەكەی عومەر موختار لە خوێندنگەی شاتبی لە شاری ئەسكەندەرییە خراوەتە بەر خوێندن و لەو دەمەدا، هەواڵی لەسێدارەدانی باوكییان بەدەستی هێزەكانی ئیتاڵیا، پێگەیاندووە.\nمحەمەد دووجار هاوسەرگیری كردووە، یەكەمیان لەگەڵ عزە فەیومی كچی مامی 1942 كە هیچ منداڵێكیان نەبووە و پاشان مردووە.\nدوای ئەوەش لە ساڵی 1964 لەگەڵ فاتیمە غریانی هاوسەرگیری كردووە و چەند منداڵێكیان بووە، بەڵام هەموویان بە منداڵی مردوون، بەوشێوە خۆی وەك تاكە وەچەی عومەر موختار مابۆوە لەپاش مردنی براكەی و هەموو خزمەكانی.\nبینالی یەڵدریم بە سەرۆكی پەرلەمانی توركیا هەڵبژێردرا\nلە چەند وڵاتێكی جیهان، نوێژی مردووی جەمال خاشقچی ئەنجام درا\n(خەڵك) نهێنی داڵدەدانی چەكدارەكانی داعش لە چیای قەرەچووغ ئاشكرا دەكات\nوەزیری بەرگری ئیسرائیل دەستی لەكاركێشایەوە\nشارە ونبووەكەی یۆنان دۆزرایەوە\nسوپای فەڕەنسا لەسەر بێڕێزیكردن بە ترەمپ ڕوونكردنەوە دەدات\n2018/11/19 - 7:05 PM\nئاژانسێكی جیهانی ئاماژە بە ئامادەیی یەكێتی ئەوروپا دەكات بۆ سەپاندنی سزاكانی بەسەر ئێران، ئەمەش بەهۆی تۆمەتباركردنی وڵاتەكە بە پیلاندانان بۆ تیرۆركردنی نەیارانی حوكمڕانی ئێران لە دانیمارك و فەرەنسا.\nئاژانسی هەواڵی (ڕۆیتەرز) لە زاری سەرچاوەیەكی دیپلۆماسییەوە بڵاویكردۆتەوە، “ئەمڕۆ دوو شەممە، وەزیرەكانی دەرەوە لە یەكێتی ئەوروپا رازی بوون بە سەپاندنی سزا ئابورییەكان بەسەر هەندێك لە هاوڵاتیانی ئێراندا، بەهۆی پیلاندانانیان بۆ تیرۆركردنی نەیاران لە دانیمارك و فەرەنسا”.\nوەك سەرچاوەكە ئاماژەی پێ كردووە، “تائێستا گفتوگۆ لەسەر ناوە دیاریكراوەكان نەكراوە، بەڵام لە كۆبوونەوەیان لە بڕۆكسل، هاوڕاییەكی گشتی هەبووە لەنێوان وەزیرەكاندا سەبارەت بە دەستكردن بە كاری تەكنیكی و دانانی لیستێك بۆ ئەو ناوانەی، كە دیاریی دەكرێن”.\nلەم ماوەیەی دواییدا، دانیمارك باڵێوزی وڵاتەكەی لە تاران بانگهێشت كردەوە، ئەمەش بەهۆی ئاشكرابوونی پیلانێكی ئێرانی بۆ كوشتنی چەند كەسێك لە كۆبنهاگن، لەو بارەیەوە ئەندرێس سامۆیلسۆن، وەزیری دەرەوەی دانیمارك بەڵێنیدابوو بابەتەكە بگەیەنێتە یەكێتی ئەوروپا تا لەوێ بەشێوەیەكی بەكۆمەڵ گفتوگۆی لەسەر بكرێت.\nبە وتەی سامۆیلسۆن، وڵاتانی تری ئەوروپاش هەمان نیگەرانییان هەیە بەرانبەر بە هەڵسوكەوتەكانی ئێران، بەو پێیەی لە هاوینی ڕابردووشدا، پیلانێك پوچەڵكرایەوە، كە لێوەی هەوڵدرابوو كۆبوونەوەیەكی ئۆپۆزسیۆنی ئێرانی لە پاریس بكرێتە ئامانج.\n2018/11/19 - 5:42 PM\nسەرۆكی ئەمریكا، هێرش دەكاتە سەر ئەمیراڵی خانەنشین ولیام ئیچ ماك ریڤین، فەرماندەی پێشووی بەڕێوەبەردنی ئۆپەراسیۆنە تایبەتەكانی ئەمریكا، كە سەرپەرشتی كوشتنی ئوسامە بن لادن، سەركردەی ڕێكخراوی قاعیدەی كردبوو.\nدۆناڵد ترەمپ لە دیمانەیەكی لەگەڵ كەناڵی (فۆكس نیوز)، ریڤینی بە زەمینەسازی بۆ گەیشتن بە بن لادن تۆمەتباركرد و ڕایگەیاند، “ئایا باشتر نەبوو زۆر پێش ئەوە دەستگیرمان بكردبایە؟”.\nبە وتەی ترەمپ، “هێزە تایبەتییەكانی ئەمریكا لەژێر سەركردایەتی ئەو ئەمیراڵەدا، نەیانوانی سەركردەی قاعیدە دەستگیربكەن، وێڕای ئەوەی شوێنی نیشتەجێبوونی بن لادن لە پاكستان زۆربەباشی لەنێو وڵاتەكەدا دەزانرا”.\nدۆناڵد ترەمپ، ریڤینی بە لایەنگری باراك ئۆباما، سەرۆكی پێشوو و هاندەری هیلاری كلنتۆنی ركابەری لە هەڵبژاردنی سەرۆكایەتی 2016دا وەسفكرد.\nئەم لێدوانانەی سەرۆكی ئەمریكا، دوای ئەو ناكۆكیانە بوو، كە لەم ماوەیەی دواییدا لەنێوان ترەمپ و ژمارەیەك لە جەنڕاڵە خانەنشینكراوەكاندا سەریانهەڵدا و تێیدا ئەو جەنڕاڵانە بەئاشكرا ڕەخنەیان لە سیاسەتەكانی سەرۆك گرت لە بوارە ئەمنی و سەربازییەكان، لەوانەش ماك ریڤین، كە سێ مانگ لەمەوبەر لە وتارێكیدا لە ڕۆژنامەی (واشنتۆن پۆست) ڕایگەیاندبوو، “سەرۆكایەتی ترەمپ، شەرمەزارییە بۆ ئەمریكاییەكان”.\n2018/11/19 - 3:32 PM\nسەرۆكی ئیران ڕایدەگەیەنێت، ئەمریكا دەیویست لە 4ی تشرینی دووەمدا ئێران بە پشێوی ببینیت، بەڵام گەلی ئێران لە 11ی شوباتی داهاتوو لەكاتی 4 ساڵەی سەركەوتنی شۆڕشی ئیسلامی، وەڵام دەداتەوە.\nحەسەن ڕۆحانی، سەرۆكی ئێران لە وتارێكیدا لە شاری خوی سەر بە پارێزگای ئازربایجانی باكووری خۆرئاوای ئێران ڕایگەیاند، “دوژمنان دەیانویست لە 4ی تشرینی دووەمدا ئێران بە پشێوی ببینن، پێیانوابوو ڕۆژی 4ی تشرینی دووەم ڕۆژێكی خەمناك دەبێت بۆ گەلی ئێران، بەڵام گەلی بە مقاوەمە و خۆڕاگری، هێز و توانای خۆی لەبەرانبەر دوژمناندا لەو ڕۆژەدا خستەڕوو”.\nبە وتەی ڕۆحانی، “گەلەكەمان لە 11ی شوباتی داهاتوودا و لە ساڵیادی سەركەوتنی شۆڕشی ئیسلامی، وەڵامی ئەمریكا دەداتەوە”.\nسەرۆكی ئێران لە وتارەكەیدا ڕایگەیاندووە، “هەموو دوژمنان لەوە تێدەگەیەنین، كە ناتوانن مەرامەكانیان بهێننەدی، لەڕێی ئەو گوشارانەی دەیخەنە سەر گەلی ئێران، بە گوشارە ئابورییەكان و دروستكردنی كێشە بۆ جەماوەر”.\nحەسەن ڕۆحانی دەڵێت: “سزاكانی ئەمریكا بۆسەر ئێران، بەشێكە لەو جەنگە دەرونییەی واشنتۆن لە دژی تاران ئەنجامی دەدات، بەڵام چارەنووسەكەی شكستە و ئێران بەردەوام دەبێت لەسەر هەناردەكردنی نەوت”.\nهەروەها ڕایگەیاندووە، “ئەمریكا سكاڵای ئەوە دەكات، كە لە ناوچەكەدا دووچاری شكست بووە، هەر لە یەمەن تا دەگاتە عیراق، خۆمان ڕادەستی ئەو گوشارانە ناكەین، كە بەشێكن لە جەنگی دەرونی لە دژی ئێران”.\nلە كۆتاییدا، سەرۆكی ئێران جەختی لەسەر شكستخواردنی ئەمریكا كردبۆوە لەڕووی هەناردەكردنی نەوتی ئێران، تەئكیدیشی لەسەر بەردەوامبوونی هەناردەی نەوت كردبۆوە.


مەسعود بارزانی: بڕیاری هەڵوەشاندنەوەی ڕیفراندۆم بڕیارێكی تاكلایەنە و سیاسییە - RojNews\nمەسعود بارزانی: بڕیاری هەڵوەشاندنەوەی ڕیفراندۆم بڕیارێكی تاكلایەنە و سیاسییە\nمەسعود بارزانی، سەرۆکی پارتی ڕایگەیاند، بڕیارەكەی دادگای فیدڕاڵی بۆ هەڵوەشاندنەوەی ئەنجامەکانی ڕیفراندۆم، بڕیارێكی تاكلایەنە و سیاسییە و دەقە دەستوورییەكانی لە بەرژەوەندیی هەندێ لایەنی سیاسیی تەفسیر كردووە.\nئەمشەو، مەسعود بارزانی، سەرۆکی پارتی دیموکراتی کوردستان-عێراق، لەبارەی بڕیاری هەڵوەشاندنەوەی ئەنجامەکانی ڕێفراندۆم، لەلایەن دادگای فیدراڵی عێراق-ەوە، ڕاگەیەندراوێکی بڵاوکردەوە.\nلە ڕاگەیەندراوەکەدا، بارزانی وتوویەتی:"لە هەر دەوڵەتێكی فیدراڵیدا ئاساییە كە دادگایەكی فیدراڵی دەستووری هەبێت، بۆ چارەسەركردنی ئەو كێشە و ناكۆكییانەی دەكەوێتە نێوان هەرێمەكان و ناوەند، بەڵام كۆمەڵێك پرسیاری دەستووری و یاسایی جیددی هەیە، لەبارەی دادگای فیدڕاڵیی عێراق و بڕیار و هەڵوێست و بێدەنگبوونەكانی لەماوەی ڕابردوودا".\nمەسعود بارزانی، دەشڵێت:"دادگای فیدراڵی عێراق لە ماوەی كاركردنیدا لە بەرامبەر هەموو پێشێلكارییەكی دەستووری، كە حكومەتەكانی عێراق ئەنجامیان داوە بێدەنگی هەڵبژاردووە، لە بڕیاری بە نادەستووریزانینی ڕیفراندۆمیشدا، بە حەزی سیاسییەكان جوڵاوەتەوە و هیچ خوێندنەوەیەكی بۆ ئەو دەقە نەبووە، كە لە دیباچەی دەستووری عێراقدا هاتووە، كە "ان التزام بهژا الدستور یحفڤ للعراق اتحاده الحر شعبا و ارچا و سیادە "، ئەوە لە حاڵێكدایە كە زیاتر لە 55 ماددەی دەستووری پێشێلكراوە و حكومەتی عێراق پابەندی دەستوور نەبووە".\nهەر لە ڕاگەیەندراوەکەدا، بارزانی ئاماژەی بەوەش کردووە:"بۆچی ئەو دادگایە لە پێكنەهێنانی ئەنجومەنی ئیتحادی بێدەنگ بوو، كە دەبوایە بەپێی ماددەی 65ـی دەستوور دامەزرابا و ئەگەر ئەو ئەنجومەنە بوونی هەبوایە، دەستەڵاتی تەشریعی كامڵتر دەبوو و ڕێگەی لە تاكڕەوی و پێشێلكردنی مافی هەرێم دەگرت، بۆ چی ئەو دادگایە لە بەرامبەر جێبەجێنەكردنی ماددەی 140 بێدەنگ بوو، كە دەبوایە لە كۆتایی 2007 جێبەجێ بكرایە، خۆ هەموو لایەك دەزانن جێبەجێنەكردنی ئەو ماددەی سەرچاوەی زۆرێك لە كێشەكان و بێ متمانەییەكانی نێوان هەرێم و بەغدا بوو".\nلە بەشێکی دیکەی ڕاگەیەندراوەکەدا، مەسعود بارزانی باسی لەوەشکردووە:"دادگای فیدراڵی لە ماوەی كاركردنیدا لەو كردەوانە بێ دەنگ بووە، كە لەدژی خەڵكی كوردستان ئەنجام دراوە، دەبێ ئەو دادگایە ئەوەیش ڕوون بكاتەوە كە بەپێی كام ماددەی دەستوور هەر لە شوباتی 2014 هەتا ئێستا كەسێك بە یەك ئیمزا بەشە بودجەی گەلی كوردستانی بڕیوە؟ كە بەپێی ماددەی 121 بڕگەی سێ، گەلی كوردستان مافی ئەوەی هەیە بودجەی شاییستە و دادپەروەرانەی هەبێت".\nهەر لە درێژەی ڕاگەیەندراوەکەدا، بارزانی دەشڵیت:"ئەو دادگایە بۆ چی ڕێگەی لەوە نەگرتووە كە هێزی چەكدار لەدژی خەڵكی كوردستان و بۆ یەكلاییكردنەوەی كێشە سیاسیەكان لە لایەن حكومەتی عێراق بەكار بێت، كە خۆی لە خۆیدا پێشێلكردنی ئاشكرای ماددەی 9ـی دەستوورە، كە نابێ هێزی چەكدار بۆ سەركوتكردنی گەلی عێراق بەكار بێت و دەست لە كاروباری سیاسی وەربدات، بۆ چی دادگای فیدڕاڵی هیچ بڕیار و هەڵوێستێكی نەبووە لەبەرانبەر كۆمەڵكوژكردن و ئازاردان و تۆقاندن و ئاوارەكردنی خەڵك لە كەركوك و خورماتوو و شوێنەكانی تر؟".\nلەکۆتایی ڕاگەیەندراوەکەدا، مەسعود بارزانی، سەرۆکی پارتی دیموکراتی کوردستان-عێراق، ڕایگەیاندووە:"بڕیارەكەی دادگای فیدراڵ بڕیارێكی تاكلایەنە و سیاسییە و دەقە دەستوورییەكانی لە بەرژەوەندیی هەندێ لایەنی سیاسیی تەفسیر كردووە و پێشێلكردنی 55 ماددەی دەستووری لە لایەن حكوومەتی عێراقی نادیدە گرتووە، كە هەر ئەو پێشێلكردنە بوو گەلی كوردستانی هان دا بە پشتبەستن بە دەستوور مافی ئاسایی و یاسایی خۆی بە شێوەیەكی ئاشتیانە و دیموكراتی مومارەسە بكات، جگە لەوەیش پێویستە هەموو لایەك بزانن هیچ بنەمایەكی یاسایی و دەستووری نییە كە بتواندرێ دەنگی سێ ملیۆن مرۆڤ بە نادەستووری بزاندرێ، چونكە دەنگی گەل خۆی سەرچاوەی شەرعییەت و دەستوور و یاسایە".\nئەمە لەکاتێکدایە، ئەمڕۆ ئەیاس ساموک، وتەبێژی دادگای فیدراڵی عێراق، لە ڕاگەیاندراوێکدا ڕایگەیاند:"دادگای باڵای فیدراڵی عێراق، بڕیاری دا کە ئەو ڕیفراندۆمە کە لە ڕۆژی ٢٥ی ئەیلولی ڕابردوو لە هەرێمی کوردستان و ناوچە دابڕێندراوەکان بەڕێوە چوو، نادەستوورییە".


سڵاڤۆی ژیژاک؛ تو‌ڕه‌یی و کینه لای سلۆته‌ردایک – كولتور مه‌گه‌زین\n29 جار خوێنراوه‌ته‌وه\nله‌ئه‌ڵمانییه‌وه : به‌کر عه‌لی\nیه‌کێک له چه‌قی ئیشه سه‌ره‌کییه‌کانی سلۆته‌ردایک له‌وێدایه، کاتیگۆرییه فه‌لسه‌فییه باوه‌کان به دژه فه‌رامۆشکراوه‌کانیان ته‌واو بکات. به‌مجۆره ده‌بینین ئه‌و له وتووێژه ڕه‌خنه‌ییه‌که‌یدا له‌گه‌ڵ هایدێگه‌ر سه‌باره‌ت به ((بوون ــ به‌ره‌و ــ مه‌رگ)) تراوما پێچه‌وانه‌که‌ی ده‌هێنێته ئاراوه که بریتییه له ((له‌دایکبوون و هاتنه بوون)) ،واته دۆخی چوونه نێو کرانه‌وه‌یی ژیانه‌وه وخۆفڕێدانه ناویه‌وه.(1).\nبه‌هه‌مان ئه‌مشێوه‌یه سلۆته‌ردایک له‌م کتێبه‌یدا ((توڕه‌یی و کات Zorn und Zeit)) (2)،که ناونیشانه‌که‌ی ئاماژه‌یه له‌سه‌ر ((بوون و کات Sein und Zeit)) ی هایدێگه‌ر،لۆگیکی باوی حه‌ز و ئیرۆس هه‌ڵده‌گه‌ڕێنێته‌وه بۆ دژه فه‌رامۆشکراوه‌که‌ی که بریتییه له کینه‌وتوڕه‌یی واته تیمۆس thymos. له‌کاتێکدا حه‌ز ((ئیرۆس)) که به‌مانای ((داگیرکردن وزه‌وتکردن،په‌یداکردن وه چێژلێوه‌رگرتنی شته‌کان)) دێت،ئه‌و دێت پێچه‌وانه‌که‌ی که بریتییه له‌توڕه‌یی/ تیمۆس(( ئیره‌یی و کینه،کێبڕکێ و دانپێدانان)) ده‌خاته کار.(3).\nسلۆته‌ردایک پێیوایه که‌وا مانای ڕاسته‌قینه‌ی داڕوخانی ڕژێمی کۆمۆنیستی له ساڵی 1990 دا ته‌نیا له‌به‌ر پاشخانێکی تیمۆتیکیدا تێگه‌یه‌نراو ده‌بێت. وه شیفره‌ی 1990 وه‌ک چۆن هێمایه بۆ کۆتاییهاتنی لۆگیکی شۆڕشی ڕزگاریکردنی ده‌وڵه‌تی و به‌هه‌مانشێوه‌ش هێمایه بۆ کۆتاییهاتنی ته‌واوی لۆگیکی فریادره‌سییانه‌ی کۆکردنه‌وه‌ی توڕه‌یی و تۆڵه‌سه‌ندنه‌وه‌ی هه‌مه‌کی، که له‌ڕێی ته‌قاندنه‌وه‌ی جووله‌کایه‌تی و مه‌سیحایه‌تییه‌وه خۆی به‌رفراوان کردبوو،به‌ڵام له‌ڕووه سێکولارییه‌که‌یدا خۆی له پرۆژه‌ی کۆمۆنیزمدا به‌رجه‌سته کردبوو. هه‌روه‌ها سلۆته‌ردایک پێشنیازی ئه‌وه‌ش\nده‌کات که‌وا مێژووی خۆرئاوا به‌شێوه‌یه‌کی نوێ بخوێنێته‌وه : که بریتییه له مێژووی توڕه‌یی. به نموونه،ئیلیاده،یه‌که‌مین ده‌قی خۆرئاوایه که وشه‌ی ((توڕه‌یی)) تێدا هاتووه، له‌وێدا هۆمیرۆس بانگه‌وازی خوداوه‌نده‌کان ده‌کات کۆمه‌کی بکه‌ن له چڕینی گۆرانی توڕه‌یی ئاخیلس و به‌رئه‌نجامه بێچاره‌کانی. وه که شه‌ڕی نێوان ئاخیلس و ئاگامه‌منون شه‌ڕێکی ئیرۆتیکی بێت ( ئاگامه‌منون ئاخیلسی کرده کۆیله‌ی بریسێس) ئه‌وا ئاخیلس بریتی نییه له ماده‌ی زه‌وتکردنێکی ئیرۆتیکی چڕو پڕ، بگره ئه‌مه له خودی خۆشیدا هیچ ڕۆڵێک نابینێت.\nAchilleus’ Zorn, François-Léon Benouville (1821–1859) (Musée Fabre) توره‌یی ئاخیلیس\nواته شه‌ڕه‌که له‌پێناوی به‌دیهێنانی سێکسێکی قه‌ده‌غه‌کراودا نییه،به‌ڵکوله‌به‌ر برینداربوونی شانازی و سه‌روه‌رییه‌که‌یه‌تی. پابه‌ند به‌مه، شتی یه‌کلاکه‌ره‌وه بریتییه له وه‌رچه‌رخانی دواتری مۆنۆتایستی جووله‌کایه‌تی و مه‌سیحایه‌تی بۆ توڕه‌یی. له‌کاتێکدا توڕه‌یی له گریکی دێریندا ڕاسته‌وخۆ ده‌بووه مایه‌ی ڕاپه‌ڕین و ته‌قینه‌وه،که‌چی له ئێستادا لاده‌برێت و دوواده‌خرێت و وه‌لاده‌خرێت به‌وه‌ی : ئێمه نا ،به‌ڵکو یه‌زدان ده‌بێت تۆماری گوناهه‌کان بکات و له دوا‌ڕ‌ۆژی ئه‌ودنیادا حسابه‌کان یه‌کلابکاته‌وه. قه‌ده‌غه‌کردنی مه‌سیحیه‌ت بۆ تۆڵه،کاتێک ده‌ڵێت : ((ڕوومه‌ته‌که‌ی ترت ڕاگره)) پێچه‌وانه‌یه‌کی ته‌واوی ئه‌و دیمه‌نه‌ی قیامه‌ته له ڕۆژی دوواییدا.\nهه‌روه‌ها دووباره به‌گه‌ڕخستنه‌وه‌ی تیمۆس ڕۆڵێکی کلیلئاسا ده‌بینێت له سه‌رمایه‌داری هاوچه‌رخدا. به ئاماژه‌دان به چه‌مکی ((ئابوری گشتی)) هه‌وڵدانی سه‌روه‌رانه و شانازانه لای جۆرج باتای، که ئه‌و به‌رابه‌ر به ((ئابوری سنوردار))ی سوودگه‌رایی بێسنووری سه‌رمایه‌داری دایده‌نێت،لێره‌دا سلۆته‌ردایک به‌ڕووخساری زۆر گه‌وره‌وه نیگاری ته‌واوی په‌رتبوون ودابه‌شبوونی سه‌رمایه‌داری له‌ناوه‌وه‌ڕا ده‌کێشێت : “سه‌رمایه‌داری ده‌گاته به‌رزترین پله‌ی خۆی،ئه‌گه‌ر ئه‌وه‌ی پێبکرێت که دژیاره سه‌رسه‌خته‌که‌ی خۆی، که هه‌م به‌پیتترینیشیانه، له‌خودی خۆیه‌وه به‌رهه‌م بهێنێته‌وه،به واتایه‌کی تر،واته کاتێک لێده‌گه‌ڕێت چه‌پی به‌زیوی کلاسیک خه‌ون به که‌مده‌رامه‌تییه‌وه ببینێت” (4).\nئه‌ندریۆ کارنه‌گیس Andrew Carnegies باش باسی ئه‌م ئاراسته‌یه‌ی کردووه : ئه‌و ئاماژه باڵاده‌سته‌ی خۆی له که‌ڵه‌که‌کردنێکی ناکۆتای ده‌وڵه‌مه‌ندیدا نه‌رێ ده‌کاته‌وه،ده‌بێت ده‌وڵه‌مه‌ندییه‌که‌ی له‌و شتانه‌دا خه‌رج بکات که پاداشتیان تێدا نییه و، که چۆکیش بۆ سووڕی ژیانی بازاڕ ناده‌ن، واته: کاڵا گشتییه‌کان،هونه‌ره‌کان وزانسته‌کان و ته‌ندروستییه‌کان و تاد. ئه‌م ئاماژه “باڵاده‌سته” به‌ستراوانه کۆمه‌کی سه‌رمایه‌داری ده‌که‌ن له‌و ژماره‌گه‌له بازنه شه‌یتانییه Teufelskreis بێشومارانه‌ی به‌رهه‌مهێنان بچێته ده‌ره‌وه ، سه‌رمایه‌دارییه‌ک که ته‌نیا غه‌می به‌ئابووریکردنی پاره‌یه‌تی له‌پێناوی هه‌رچی زیاتر قازانجی پاره‌ی تێدا بێت. کاتێک سه‌رمایه‌داری سامانه که‌ڵه‌که‌بووه‌که‌ی خۆی بۆ کاڵا گشتییه‌کان دامه‌زرێنێت،ئه‌وسا سه‌رمایه‌دار هه‌م وه‌کو هه‌ڵگرێکی ته‌واوی سه‌رمایه و هه‌م وه‌کو سوڕی دووباره‌به‌رهه‌مهێنانه‌وه‌که‌شی، به‌مه خۆی نه‌رێ ده‌کاته‌وه.ئه‌وسا ئیتر ژیانی مانایه‌کی ده‌بێت. واته ئه‌و چیتر له‌وێدا نیه که به‌رده‌وام خۆی به‌شێوه‌یه‌کی به‌ربڵاو دووباره به‌رهه‌م بهێنێته‌وه. به‌م جۆره سه‌رمایه‌داران ده‌توانن له ئیرۆسه‌وه بگه‌نه تیمۆس. واته له لۆگیکی که‌ڵه‌که‌کردنی ئیرۆتیکییانه‌ی شازه‌وه به‌ره‌و دانپێدانانی گشتی و ناوبانگ و ناوداری په‌یداکردن.\nئه‌مه‌ش ماناکه‌ی که‌متر نییه له‌وه‌ی که‌سانی وه‌کو جۆرج سۆرۆز و بیل گه‌یتس له به‌رجه‌سته‌کردنی خۆله‌ناوبردنی پرۆسێسی سه‌رمایه‌داریدا کردوویانه، که پێیانوایه ده‌بێت چاکه‌کارییه‌کانی و دامه‌زراوه به‌رفراوانه‌کانی بۆ خۆشی گشتی بێت نه‌ک ته‌نیا بۆ هه‌بوونی خودی خۆی. جا ئه‌مه به هه‌ند وه‌ربگیرێت یاخود ڕیاییکردن بێت،ئه‌وا چاکه‌که‌ی بریتییه له دواهه‌مین خاڵی لۆگیکییانه‌ی سووڕی سه‌رمایه‌داری و گوێش بۆ پێداویستیبوونی ئه‌و ئابوریه تۆکمه‌یه‌ش ڕاده‌گرێت که تێایدا ڕێ به سیسته‌می سه‌رمایه‌داری ده‌دات قه‌یرانه‌کانی خۆی دووا بخات. ئه‌م چاکه‌کارییه، له‌ڕێی سیسته‌می دووباره‌دابه‌شکردنه‌وه‌ی سامانه‌وه به‌سه‌ر نه‌داره‌کاندا جۆرێک له هاوتایی دێنێته ئاراوه، به‌بێ ئه‌وه‌ی بکه‌وێته ناو ته‌ڵه سامناکه‌که‌ی لۆگیکه له‌نێوبه‌ره‌که‌ی ((کینه و نه‌فره‌ت Ressentiments)) و دووباره‌دابه‌شکردنه‌وه ناچارییه‌که‌ی ده‌وڵه‌ته‌وه،که‌ئه‌میان ده‌شێت ته‌نیا به کڵۆڵییه‌کی گشتی کۆتایی پێ بێت. بگره ده‌توانین بڵێین که‌وا : ئه‌و خۆی له‌هه‌موو ئه‌و ده‌رفه‌تانه لاده‌دات که جۆرێک له هاوسه‌نگی دروست ده‌که‌ن و له‌ڕێی خه‌رجکردنه باڵاکه‌شیه‌وه ماف ده‌داته‌وه به تیمۆس،واته جه‌نگ.\nئه‌م پارادۆکسه شتێک له‌سه‌ر دۆخه دڵته‌زێنه‌که‌ی خۆمان ده‌درکێنێت،ئه‌ویش ئه‌وه‌یه : سه‌رمایه‌داری هاوچه‌رخ ناتوانێت له‌ڕێی هێزه‌کانی خۆیه‌وه دووباره خۆی به‌رهه‌م بهێنێته‌وه،چونکه ئه‌و بۆئه‌وه‌ی سووڕی دووباره‌به‌رهه‌مهێنانه‌وه‌ی کۆمه‌ڵایه‌تی بپارێزێت پشت ده‌به‌ستێت به چاکه‌کارییه‌کی نائابووری .\nئێستا ده‌بینین له وێناکه‌ی سلۆته‌ردایکدا ڕوویه‌کی زه‌قی مه‌سیحایه‌تی خۆی ده‌رده‌خات. کاتێک ئه‌و دروست ئاماژه به‌وه ده‌دات،که‌وا هه‌موو بێباوه‌ڕییه‌ک Atheismus له ئاینه‌وه په‌یدا ده‌بێت،واته بێباوه‌ڕی له‌ڕێی نه‌رێکردنی ئاینه‌وه دێته‌ئاراوه.(5). به‌ڵام بێباوه‌ڕێتییه‌کی جۆری تایبه‌تمه‌ندی جووله‌کایه‌تی ڕۆشنگه‌رانه هه‌یه له‌وه‌ی بیرمه‌نده گه‌وره‌کانی جووله‌که هه‌ر له سپینۆزاوه تاوه‌کو فرۆید پیاده‌یانکردووه،بێباوه‌ڕی پرۆتێستانیش هه‌یه به به‌رپرسیارێتی ڕاسته‌قینه و به‌قبوڵکردنی چاره‌نووس لای هۆشه ترساوه‌کان به‌رامبه‌ر به نه‌بوونی هیچ مسۆگه‌رییه‌کی ته‌واو له سه‌رکه‌وتندا، که هه‌ر له فریدریشی گه‌وره‌وه تاوه‌کو هایدێگه‌ر له ((بوون و کات))دا ده‌رده‌که‌وێت. هه‌روه‌ها بێباوه‌ڕییه‌کی کاتۆلۆکیش لای شارلس مۆریس و لای بێباوه‌ڕه موسڵمانه‌کانیش هه‌یه. موسڵمانه‌کان گوزاره‌یه‌کی گه‌لێک جوانیان بۆ بێباوه‌ڕی هه‌یه که بریتییه له ((ئه‌وه‌ی باوه‌ڕی به هیچ نییه،واته مولحید)) وه تاد.\nئاینه‌کان تاوه‌کو به ئاین بمێننه‌وه ئه‌وا چ ئاشتییه‌ک له نێوانیاندا له‌سه‌ر ئه‌م گۆی زه‌وییه به‌رپا نابێت،ئاشتی ده‌شێت ته‌نیا له‌ڕێی نه‌یاره بێباوه‌ڕه‌کانه‌وه بێته‌ئاراوه.\nبه‌ڵام مه‌سیحایه‌تی لێره‌دا حاڵه‌تێکی ڕیزپه‌ڕ پێشکه‌ش ده‌کات،ئه‌ویش به‌وه‌ی ئه‌و هه‌ڵگه‌ڕانه‌وه گومانئامێزه‌ی بێباوه‌ڕی له ئاین ده‌باته نێو خودی یه‌زدان خۆیه‌وه.\nکاتێک مه‌سیح به‌خاچه‌وه‌بووهاواریکرد: (( خودایه،خودایه،بۆچی به‌جێتهێشتم))، به‌مه خودی مه‌سیح ئه‌و گوناهه‌ی کرد که بۆ که‌سێکی مه‌سیحی بریتییه له گوناهی مه‌رگ. مه‌سیح باوه‌ڕێکی له‌قیوی هه‌بوو . له‌کاتێکدا له‌نێو هه‌موو ئاینه‌کانی تریشدا مرۆگه‌لێک هه‌ن که باوه‌ڕیان به یه‌زدان نییه،ته‌نانه‌ت یه‌زدانیش له‌نێو مه‌سیحایه‌تیدا باوه‌ڕی به یه‌زدان نییه.\nبیرۆکه‌ی مه‌سیحایه‌تی سه‌باره‌ت به ڕۆژی حیساب،که‌تیایدا هه‌موو گوناهه که‌ڵه‌که‌بووه‌کانمان یه‌کلاده‌بێته‌وه و دوواجار ئه‌م جیهانه له‌گرێژه‌نه‌چووه‌ش ده‌خرێته‌وه سه‌ر کاریته‌ی خۆی،به‌ڵام له فۆرمه سێکولاره‌که‌دا ده‌چێته نێو پرۆژه‌ی چه‌پی مۆدێرنه‌وه. واته له‌میاندا ئه‌وه یه‌زدان نییه که دادگا ڕاده‌گرێت،به‌ڵکو گه‌ل هه‌ڵده‌ستێت به‌و ئه‌رکه. جوڵانه‌وه سیاسییه چه‌په‌کان ((بانکی توڕه‌یی Zornbank )) هاوسه‌نگ ده‌که‌نه‌وه. ئه‌وان وه‌به‌رهێنانی توڕه‌یی مرۆڤ گردده‌که‌نه‌وه و له پێناوی هێنانه‌ئاراوه‌ی دادوه‌رییه‌کی جیهانیدا گفتی تۆڵه‌سه‌ندنه‌وه‌مان پێ ده‌ده‌ن. به‌وه‌شدا که ئاسووده‌بوونی ته‌واوی نێو به‌ره‌نجامه‌کانی ته‌قینه‌وه‌ی شۆڕشی توڕه‌یی هه‌رگیز ڕاناگیرێت و نایه‌کسانی نوێ و هیرارشی نوێ دێنه ئاراوه، ئه‌وا فشارکردن بۆ شۆڕشێکی تری ڕاسته‌قینه‌ی سه‌رانسه‌ری خۆی دروستده‌کاته‌وه،شۆڕشێک که نائومێده‌کان ئاسووده ده‌کاته‌وه‌و ئیشه ڕزگاریخوازانه‌که‌ش به‌باشی ته‌واو ده‌کات،به‌نموونه : 1792 به‌دوای 1789 دا هات،وه شۆڕشی ئۆکتۆبه‌ر به‌دوای فێبروه‌ردا هات….\nئه‌مه به‌ره‌و گرفتێکی گه‌وره‌ی مارکسیزمی خۆرئاوامان ده‌بات،که بریتییه له دیارنه‌مانی سوبیه‌کتی شۆڕشگێڕی. واته،بۆچی چینی کرێکار ئه‌وه‌ی پێنه‌کرا له ئاستی ((له‌خوددابوون Ansichsein))ه‌وه بپه‌ڕێته‌وه بۆ ئاستی ((بۆخودبوون Fuersichsein ))تا به‌شێوه‌یه‌ک بتوانێت خۆی وه‌کو بکه‌رێکی شۆڕشگێڕی دابمه‌زرێنێت ؟ ئه‌م گرفته هۆکارێکی سه‌ره‌کی بوو بۆ گه‌ڕانه‌وه‌ی مارکسیزم بۆ سه‌ر شیکاری ده‌روونی، تاوه‌کو ته‌نیا ئه‌و میکانیزمی غه‌ریزه و پاڵهێزانه‌ی نه‌ست ڕوون بکاته‌وه که ڕێ له دروستبوونی هۆشیاری چینایه‌تی ده‌گرن و ئه‌وانه‌ی له‌نێو هه‌بوونی دۆخی کۆمه‌ڵایه‌تییانه‌ی چینی کرێکار خۆیدا تۆمار کراون. به‌م شێوه‌یه هه‌قیقه‌تی شیکاری ئابوریکۆمه‌ڵایه‌تییانه‌ی مارکسیزم خۆی ڕزگارکرد، وه هه‌روه‌هاش تیۆری ((پێداچوونه‌وه و دووباره‌خوێندنه‌وه)) ی هه‌ڵکشانی چینی ناوه‌ڕاست به‌رگری له خۆیکرد. به‌هۆی هه‌مان هۆکاره‌وه،مارکسیزمی خۆرئاوایی هه‌میشه خۆی له گه‌ڕان به‌دووای بکه‌ری تری کۆمه‌ڵایه‌تیدا بینیوه‌ته‌وه،واته بۆ ئه‌و نوێنه‌ره بێمیزاجانه‌ی چینی کرێکار که ده‌توانن ڕۆڵی شۆڕشگێڕی وه‌ربگرن،به نموونه: له دنیای سێدا جووتیاران،به‌ڵام به‌ده‌ر له خوێندکاران و ڕۆشنبیران . \nسلۆته‌ردایك – توڕه‌یی و زه‌مه‌ن (كات)\nشکستی چینی کرێکار له‌وه‌ی ببێته سوبیه‌کتێکی شۆڕشگێڕی له‌هه‌ناوی شۆڕشی به‌لشه‌ڤیدایه : چاره‌نووسی لێنین له‌وه‌دابوو،((توانستی توڕه‌یی Zornpotential)) جوتیاره کڵۆڵه‌کان ئاشکرا بکات.ته‌نانه‌ت سه‌رکه‌وتنی شۆڕشی ئۆکتۆبه‌ریش قه‌رزارباری دروشمی ((وڵات و ئاشتی))یه که لای زۆرینه‌ی چینه به‌ربڵاوه‌که‌ی جووتیاره بچووکه‌کان ده‌بیسترا و دواجار سوودی گه‌یاند به‌و ناڕه‌زاییه تونده‌ی هه‌یانبوو. لێنین خۆیشی به‌ر له ده ساڵێک هه‌ر به‌و ئاراسته‌یه بیری ده‌کرده‌وه،له‌به‌رئه‌وه‌بوو دیمه‌نی سه‌رکه‌وتنی ڕیفۆرمی ستۆلپینی له بواری کشتوکاڵدا ئه‌وی تۆقاندبوو.(( که‌بووه مایه‌ی سه‌رهه‌ڵدانی چینێکی به‌هێزی نوێی جووتیارانی سه‌ربه‌خۆ)). لێنین له‌مڕووه‌وه نووسیویه‌تی : ئه‌گه‌ر ستۆلپین سه‌رکه‌وتن به‌ده‌ست بهێنێت،ئه‌وا هه‌لی سه‌رکه‌وتنی شۆڕش تا چه‌ند ده‌یه‌یه‌کی تر په‌کی ده‌که‌وێت.(6).(( پیۆتر ستۆلپین 1862ــ 1911 ڕیفۆرمسازێکی کاریگه‌ر بوو له ئیمراتۆری روسیدا،له 1906 بۆ 1911 سه‌ره‌کوه‌زیران بووه،له‌و ماوه‌یه‌دا گه‌وره‌ترین چاکسازی له که‌رتی کشتوکاڵدا به‌ئه‌نجام گه‌یاند که چینی جووتیاران گه‌لێک له‌سایه‌یدا حه‌وابوونه‌وه،به ڕاده‌یه‌ک هه‌موو تروسکاییه‌کی لینینی بۆ ده‌رفه‌تی شۆڕشی جووتیاران کزکردبوو.وه‌رگێڕ)).\nهه‌موو شۆڕشه سه‌رکه‌وتووه‌کانی سۆسیالیزم هه‌ر له کوباوه تاوه‌کو یۆگۆسلاڤیا ده‌بینین له‌سه‌ر ئه‌م مۆدێله ڕه‌وتیان کردووه. ئه‌وان ئه‌و ده‌رفه‌ته ده‌گمه‌نانه‌یان قۆستۆته‌وه که له دۆخی ڕه‌خنه‌یی و ناڕه‌زاییبووندا بوون و به‌کاریانهێناوه به مه‌به‌ستی ڕزگاربوونی نه‌ته‌وه‌یی و نیشتمانی و سه‌رمایه‌کانی تری توڕه‌یی. هه‌ڵبه‌ت ده‌شێت لایه‌نگرێکی لۆگیکی پاوانخوازی ئاماژه به‌وه بدات،که‌وا له ئێستادا ئه‌مه به‌ته‌نیا بۆ لۆگیکێکی ((ئاسایی))یانه‌ی شۆڕش ده‌گونجێت، له‌به‌رئه‌وه‌ی ((جه‌ماوه‌ری ڕه‌خنه‌یی)) ته‌نیا له‌ڕێی ڕیزێک به‌شداربوونی نێوان گشت ئه‌و داخوازییه جۆراوجۆرانه‌وه ،که هه‌میشه گرێدراون به ڕستێک دۆخی تایبه‌تمه‌ند و پابه‌ندن به هه‌ڵکه‌وته‌ی جۆرایه‌تی بارودۆخه‌کانه‌وه، به‌مه ده‌گات. که‌واته شۆڕشێک هه‌رگیز به‌رپا نابێت ئه‌گه‌ر هه‌موو ناڕه‌زایه‌تییه‌کان بڕژێنه نێو تاکه ناڕه‌زایه‌تییه‌کی سه‌ره‌کییه‌وه،به‌ڵکو کاتێک به‌رپا ده‌بێت که توانا وده‌سه‌ڵاتی خۆی له‌شێوه‌ی کارلێکردنێکی هاوتای یه‌کتریدا کۆبکاته‌وه . به‌ڵام دیاره مه‌سه‌له‌ی شۆڕش له واقیعدا ئاڵۆزکاویتره. چونکه به‌ته‌نیا ئه‌وه نییه که‌وا شۆڕش له‌کیسی چوو خۆی بگه‌یه‌نێته شه‌مه‌نه‌فه‌ری مێژوو،وه‌چیتر وه‌دووی یاساکانی خۆی ناکه‌وێت،چونکه مێژوویه‌کی وه‌ها به‌هیچ کلۆجێک بوونی نییه،به‌ڵکو مێژوو ته‌نیا وه‌کو پرۆسێسێکی کراوه‌ی ناکاو هه‌یه.هه‌ڵبه‌ت گرفته‌که بریتییه له : شته‌که وه‌هایه وه‌ک ئه‌وه‌ی پێداویستییه‌کی مێژوویی هه‌بێت،شاهێڵێکی باوی که‌متازۆر ئاشکرای گه‌شه‌کردنی مێژوویی هه‌بێت و وه‌ک ئه‌وه‌ی شۆڕشیش ته‌نیا له‌نێو لادانه‌کانی خۆیدا ((واته‌له‌دژی شه‌پۆلدا)) بتوانێت خۆی واڵابکاته‌وه. که‌واته شۆڕشگێڕه‌کان ده‌بێت، له‌چاوه‌ڕوانیاندا بۆئه‌و قۆناغه‌ی مێژوو که زۆربه‌ی جار کورته و تیایدا سیسته‌م به‌یه‌کجاری په‌کیده‌که‌وێت، به‌ئارامبن.بگره ته‌نانات ده‌بێت ئه‌م په‌نجه‌ره‌یه‌ی مێژوو به هاوکاریکردنی دوژمنیش بێت،به‌کاربهێنن،تاوه‌کو ئه‌و ده‌سه‌ڵاته بگرنه ده‌ست، ئه‌گه‌ر شیاوی گرتن بێت، که له‌و چرکه‌ساته‌دا له‌سه‌ر شه‌قامدایه و ئینجا شوێنگه‌ی ده‌سه‌ڵاتی خۆی بچه‌سپێنێت و ده‌زگایه‌کی سه‌رکوتکه‌ر دامه‌زرێنێت،بێگومان پاش ئه‌وه‌ی قۆناغی چه‌واشه‌یی به‌سه‌رده‌چێت ،وه‌تاوه‌کو سه‌رله‌نوێ جارێکیتر زۆرینه به‌ئاگادێته‌وه و نائومێدی خۆی له‌ڕژێمی نوێ پیشانده‌دات،ڕزگاربوون له‌وه دره‌نگ ده‌خایه‌نێت،چونکه ئه‌و خۆی توند له‌سه‌ر زینی ئه‌سپه‌که داده‌نیشێنێت. بۆئه‌مه‌ش یۆگۆسلاڤیای کۆمیونیستی نموونه‌یه‌کی به‌رچاوه : له‌جه‌نگی جیهانی دووهه‌مدا كۆمیونیسته‌کان سه‌رسه‌ختانه له‌سه‌ر لووتکه‌ی به‌رگریدا له‌دژی سوپای داگیرکه‌ری ئه‌ڵمانی ڕۆنیشتبوون و خه‌باتی دژه‌فاشیزمیان بۆخۆیان قۆرخ کردبوو،له‌هه‌مانکاتدا هه‌وڵیاندا له‌هه‌موو بزووتنه‌وه‌یه‌کی تری به‌رگری مه‌ده‌نی بده‌ن. له‌کاتێکدا به‌ڕاشکاوی نکوڵییان له‌خه‌سڵه‌ته کۆمونیسته‌کانی خه‌باته‌که‌یان ده‌کرد، ئه‌گه‌ر یه‌کێکیش گومانێکی وه‌های بدرکاندایه که‌وا ئه‌وان پاش ته‌واوبوونی جه‌نگ، ده‌سه‌ڵات ده‌گرنه ده‌ست له‌پێناوی ئه‌وه‌ی شۆڕشێکی کۆمیونیستی ڕاپه‌ڕێنن،ئه‌وا ده‌ستبه‌جێ وه‌کو سیخوڕی بڵاوکردنه‌وه‌ی پروپاگه‌نده‌ی دوژمن ڕاده‌گه‌یه‌نرا. کاتێکیش ئه‌وان پاش ته‌واوبوونی جه‌نگ ده‌سه‌ڵاتیان گرته ده‌ست،به‌یه‌کجار و له‌پڕێکدا ئه‌مه‌یان گۆڕی و ڕژێمیش سروشته کۆمیونیستییه‌که‌ی به‌ئاشکرا پیشاندا. ئه‌گه‌رچی کۆمیونیسته‌کان تاوه‌کو ده‌وروبه‌ری 1946 یش هێشتا لایه‌نی په‌سه‌ند کراوبوون، که‌چی له‌به‌رچاوی هه‌موولایه‌ک،به‌کرده‌وه ده‌ستیانکرد به ساخته کردنی هه‌ڵبژاردنه‌که‌ی 1946،که پرسیاریشیان لێکردن،بۆچی وه‌هاتان کرد،خۆ ئێوه به‌ئاسانی هه‌ڵبژاردنه ئازاده‌که‌تان ده‌برده‌وه،وه‌ڵامه‌که‌یان به‌شێوه‌یه‌کی خۆبه‌خۆیی ئه‌مه بوو: ئه‌وه وایه،به‌ڵام چوارساڵی تر هه‌ڵبژاردنه‌که‌مان ده‌دۆڕاند،جا وا باشتره ئێستا ئه‌وه ئاشکرا بکرێت، ئه‌وهه‌ڵبژاردن چۆنه که توانای لێبورده‌یی هه‌یه.\nناوازه‌بوونی ئه‌و ده‌رفه‌ته‌ی ئه‌وانی به‌ره‌و ده‌سه‌ڵات برد،به‌زه‌قی له‌به‌رچاویان ده‌بینرا. جگه‌له‌مه، هه‌ر له‌سه‌ره‌تاشه‌وه ده‌رکیان به‌وه کردبوو که ئه‌وان بێتوانان له‌وه‌ی له‌ڕێی پشتگیری گه‌له‌وه ده‌سه‌ڵاتێکی درێژخایه‌ن به‌ده‌ست بهێنن و بیشیپارێزن.\nواته سووک و سانا شته‌که وه‌هایه،که‌وا سه‌رمایه‌ی توڕه‌یی zornkapital به‌ته‌نیا به‌ش ناکات.له‌به‌ر ئه‌م هۆیه مرۆ ده‌بێت ئامراز له‌سه‌رچاوه‌ی تری توڕه‌ییه‌وه،جا نه‌ته‌وه‌یی بێت یاخود کولتوری، ئاشکرا بکات وه یاخود ده‌بێت سه‌روکاری له‌گه‌ڵ هه‌ردووکیاندا بێت. له فاشیزمدا توڕه‌یی نه‌ته‌وه‌یی زاڵه،به‌نموونه : کۆمونیزمی ماو توڕه‌یی جووتیاره هه‌ژاره چه‌وساوه‌کانی مۆبیله ده‌کرد،نه‌ک هی پرۆلیتار. که‌واته سه‌یر نییه که سلۆته‌ردایک به‌شێوه‌یه‌کی سیسته‌ماتیکی له‌باره‌ی (( فاشیزمی چه‌په‌وه)) ده‌دوێت و به‌رده‌وامیش خۆی به ئه‌رنست نۆلته Erns Nolte وه ده‌به‌ستێته‌وه، که ئه‌م مێژوونووسێکه پیاچوونه‌وه‌ی ئه‌و دیارده‌یه‌ی کردووه و ئه‌گه‌رچی هزری سۆسیالیزمی نه‌ته‌وه‌یی \nوه‌کو به‌دبه‌ختییه‌ک بینیوه،به‌ڵام بووشه هۆی به‌رپابوونی دووباره ڕوودانه‌وه‌ی په‌رچه‌کرداری تیرۆری کۆمیونیستی.\nسلۆته‌ردایک فاشیزم وه‌کو جۆرێکی داتاشراو له پرۆژه‌یه‌کی چه‌پی ڕاسته‌قینه‌ی توڕه‌ییه‌کی ڕزگاریخواز ده‌بینێت،هه‌روه‌ها وه‌ک په‌رچه‌کردارێکیش له‌سه‌ر ئه‌مه ده‌یبینێت. پاشئه‌وه‌ی ئه‌م توڕه‌ییه جیهانییه له‌ڕۆژگاری ئه‌مڕۆدا توانستی خۆی دروستکردووه،ئه‌وا هێشتا دوو شێوازی تری سه‌ره‌کی توڕه‌یی ده‌مێننه‌وه : توڕه‌یی ئیسلام، وه‌توڕه‌یی قوربانیانی جیهانیکردنی سه‌رمایه‌دار و هه‌ڵچوونه ((ناعه‌قلانییه‌کانی)) لاوان.ڕه‌نگه ئه‌وه‌ش بلوێ بۆمان ئه‌م توڕه‌یی یه ته‌واوتر بکه‌ین و بیخه‌ینه نێو فۆرمه‌کانی وه‌ک،پۆپیولیزمی ئه‌مه‌ریکای لاتین و ژینگه‌پاریزی و دژه کۆنزوم و فۆرمه‌کانی تری ڕق و کینه‌ی دوژمنکارانه‌ی گلۆبالیزمه‌وه. بزووتنه‌وه‌ی Porto_ Allegre (گه‌وره‌ترین شاری به‌رازیله‌و نێوه‌ندی کولتوری و ئابوری هه‌رێمی باشووری ئه‌و وڵاته‌یه) نه‌یتوانی خۆی وه‌کو بانکێکی جیهانی بۆ ئه‌م توڕه‌ییه دابمه‌زرێنێت،له‌به‌رئه‌وه‌ی نه‌یویستووه ئه‌لته‌رناتیڤێکی پۆزه‌تیڤ پیشان بدات. سلۆته‌ردایک ته‌نانه‌ت باسی ((دووباره په‌یدابوونه‌وه‌ی چپه‌یه‌کی فاشیزمی چه‌پ له‌سه‌ر قه‌راغه‌کانی ئه‌کادیمیا))دا(6) ده‌کات .که پێموایه منیش سه‌ر به‌و جێگه‌یه‌م.\nسه‌رباری ئه‌و هه‌ڵچوونه نێوخۆییانه‌شی له‌لایه‌ن ڕه‌خنه‌گرێکی وه‌ک فرانسیس فۆکۆیاماوه نوقڵانه‌ی (( گه‌ڕانه‌وه‌ی مێژوو)) لێده‌ده‌ن،به‌ڵام هێشتا ئه‌مانه جێگرێکی لاوازن و ناتوانن ئه‌و دۆخه  بشارنه‌وه که‌وا چیتر توانستێکی توڕه‌یی جیهانییانه هه‌بوونی نییه. \nکه‌واته ئایا پرۆگرامه‌که‌ی سلۆته‌ردایک چییه؟ مرۆ ده‌بێت شوێنگه‌یه‌ک ((له‌ودیوی کینه ونه‌فره‌ت Ressentiment))ه‌وه بدۆزێته‌وه،به‌م شێوه‌یه ئه‌و ئه‌نجامی کتێبه‌که‌ی کردۆته ناونیشان ((واته توڕه‌یی و کات)). دیاره مه‌سه‌له‌که بۆ ئه‌وه‌یه تاوه‌کو ئه‌و په‌یوه‌ندییه چاره‌نووسسازه‌ی نێوان ڕۆشنبیران و کینه  له‌هه‌موو شێوه‌کانیدا بسڕێته‌وه،ته‌نانه‌ت گه‌ر له‌شێوازی ڕێزگرتنی مێگه‌رایی یاخود پۆستکۆلۆنیالی و ئابوریشدا ده‌ربکه‌وێت. ئێمه ده‌بێت ئه‌و ده‌ستپێکه لیبراله‌ی یه‌که‌مجار جۆن لۆک به سێینه‌ی ((ژیان،ئازادی وه هه‌بوونداری)) دایڕشتیووه یاخود وه‌ک ئه‌وه‌ی نیتچه به ده‌رمانه تاڵه‌که‌ی ((کینه،نه‌فره‌ت)) ڕزگاری کردووه سه‌رله‌نوێ کارا بکه‌ینه‌وه. ئێمه ده‌بێت فێری ئه‌وه‌بین له فه‌رهه‌نگی دنیای پاشتاکایه‌تیدا((پۆستمۆنۆتایزستی ))دا بژین: واته له مێریتۆکراتییه‌کی دژه‌سته‌مکاریدا(میریتۆکراتی فۆرمێکی فه‌رمانڕه‌واییکردنه که تیادا ده‌سه‌ڵاتداران و فه‌رمانبه‌ره‌کانی به‌پێی تواناکانیان پله‌وپایه وه‌رده‌گرن،واته که‌سی شیاو له‌شوێنی گونجاو،به‌پێچه‌وانه‌ی ئیگالیتاریزم که تاکه‌کان به‌بێ ڕه‌چاوکردنی توانایان کارده‌گرنه ده‌ست.). که تیایدا پێوه‌ر و نۆرمه مه‌ده‌نییه‌کان و مافه‌کانی تاکه‌که‌س ڕێزی لێ بگیرێت و به‌مه‌ش هاوسه‌نگییه‌ک له‌نێوان ده‌سته‌بژێری Elitisismus و یه‌کسانی که‌سه‌کاندا Egalitarismus ڕاده‌گیرێت. به‌پێی سلۆته‌ردایک ئێمه پێویسته ((ڕێسایه‌کی ڕه‌فتاری Verhaltenskodex )) لیبرالانه دامه‌زرێنین،که بتوانێت یاری گۆڕینه‌که له بکه‌ره هه‌مه‌جۆره‌کانی توڕه‌ییه‌وه هاوسه‌نگ بکات و به‌مه‌ش ڕێ له‌و تێکشکانه ئیتیکی و ئابوورییه ڕێ بۆخۆشکراوه ده‌گرێت که له‌به‌رده‌میدایه. که‌واته هیچ سه‌یر نییه،که‌وا سلۆته‌ردایک ته‌نگ به‌ستراوه به فه‌یله‌سوفی فه‌ره‌نسییه‌وه ئالان فینکلکراوت Alain Finkielkraut و پێکیشه‌وه کتێبێکی گفتوگۆیان ده‌رکردووه. که فینکلکراوتیش له کۆنتێکستێکی ئیدیۆلۆگی تردا شه‌ڕ له‌دژی هه‌مان ئه‌م شه‌ڕی دژه‌تۆتالیتێره ده‌کات. که له‌دواجاردا ئێمه لای والته‌ر بنیامین ده‌گیرسێینه‌وه : ئایا پرۆژه‌ی توندوتیژی یه‌زدانیش ده‌بێته مایه‌ی به‌رپابوونی ته‌قینه‌وه‌ی نه‌فره‌ت و توڕه‌یی؟ دیاره ئێمه لێره‌دا پێویستیمان به ستراتیژێکی دوولانی هه‌یه و سه‌ره‌تاش ده‌بێت چه‌مکی نه‌فره‌ت سه‌رله‌نوێ بخه‌ینه‌وه دۆخی خۆی. بۆئه‌مه‌ش ئه‌وه‌ی سیبالد W.G. Sebald له‌سه‌ر ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌که‌ی ژان ئامێریس Jean Amerys له‌گه‌ڵ تراومای ئۆردوگاکانی زۆره‌ملێی ناسیزمدا نووسیویه‌تی،یارمه‌تیمان ده‌دات :\n(( ئه‌و وزه‌یه‌ی تینی ده‌دا به گفتوگۆ‌که‌ی ئامێریس،له کینه‌یه‌که‌وه ده‌رده‌هات که دانه‌ده‌مرکایه‌وه. به‌شێکی گه‌وره‌ی لێکۆڵینه‌وه‌که‌ی ئامێریس سه‌روکاری له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌دا هه‌یه،ئه‌مه له مانا گشتییه‌که‌یدا وه‌کو پێداویستییه‌کی ڕێگری تۆڵه‌سه‌ندنه‌وه‌ی هه‌ڵچوونی هه‌سته ده‌رکپێکراوه‌کان و وه‌کو توخمێکی حه‌تمی تێڕوانینێکی ڕه‌خنه‌ییانه‌ی دروست له‌سه‌ر ڕابووردوو پاساو بکاته‌وه. ئامێریس به هۆشیارییه‌کی ته‌واوی هه‌وڵێکی نالۆگیکی پێناسه‌کردنه‌وه ده‌نووسێت ــ: <<کینه، هه‌ریه‌که له‌ئێمه‌ی توند به‌خاچی ڕابوردووه کوشنده‌که‌ی خۆیه‌وه داکوتیبوو. بێهووده‌ش داوای ئه‌وه‌ی ده‌کرد،ئه‌وه‌ی به‌ره‌و دوواوه ناگه‌ڕێته‌وه ده‌بێت پێچه‌وانه بکرێته‌وه،واته وا بکات ڕووداوه‌که بکرێته نه‌ڕووداو.>>(…) که‌واته داخستنی کێشه‌که مه‌به‌ستی وتووێژه‌که نییه،به‌ڵکو کردنه‌وه‌که‌ی مه‌به‌سته.ئه‌و دڕکی کینه‌یه‌ی ئامێریس له گتوگۆکه‌یدا ده‌یداته‌وه به‌ئێمه،داوای دانپێدانانی ماف ده‌کات به کینه‌دا، که ئه‌مه‌ش ته‌نیاوته‌نیا ئه‌وه ده‌گه‌یه‌نێت، درێژه‌بدرێت به هه‌وڵێکی به‌رنامه‌داڕێژراو بۆ به هه‌ستیاریکردنی دۆخی هۆشیاری گه‌لێک که دیسانه‌وه خۆی له مێژوو دا به‌گه‌ڕده‌خاته‌وه.((7)).\nئه‌گه‌ریش سوبیه‌کتێک به‌شێوه‌یه‌کی وه‌ها قووڵ زامدار بکرێت،که‌وا ته‌نیا بیرۆکه‌ی تۆڵه‌سه‌ندنه‌وه‌ی ماف  ius talionis که‌متر مایه‌ی پێکه‌نین پێهاتنه‌وه نایه‌ت وه‌ک له ئومێدی ئاشتبوونه‌وه له‌گه‌ڵ جه‌لاده‌که‌دا. پاشئه‌وه‌ی جه‌لاد تاوانێکی ئه‌نجامداوه، تاکه ڕێگه‌ی ده‌ربازبوونی ئه‌وه‌یه سوور بێت له‌سه‌ر داوه‌رییه به‌رده‌وامه‌که‌ی نادادوه‌ری. مرۆ ده‌بێت ئه‌م هه‌ڵوێسته له مانا ته‌واو دژه‌نیتچه‌ییه‌که‌یدا تێبگات : واته ئه‌م کینه‌یه هیچ په‌یوه‌ندی به مۆرالی کۆیله‌وه نییه.به‌ڵکو هێمایه‌که بۆ نه‌رێکردنه‌وه‌ی ((به‌ئاساییکردن))ی تاوان، و بۆ ئه‌وه‌ی بیکاته که‌رتێک له ڕه‌وتی باوو ڕوون و دیاری شته‌کان و بیخزێنێته نێوحیکایه‌ته هه‌میشه‌یی و پڕماناکه‌ی ژیانه‌وه. پاش ئه‌وه‌شی هه‌موو ڕوونکردنه‌وه بیرلێکراوه‌کانیش کران، ئیدی دیسانه‌وه ((کینه)) پرسیاره‌که‌ی خۆی دووباره ده‌کاته‌وه (( ئا،من هه‌موو ئه‌وه تێگه‌یشتم،به‌س، ئه‌ی چۆن توانیتان؟ ئه‌و حیکایه‌ته‌ی ئێوه له‌سه‌رئه‌وه ده‌یگێڕنه‌وه،هیچ مانایه‌کی نییه.)) .\nئه‌و کینه‌یه‌ی سێبالد بانگه‌وازی بۆ ده‌کات،به وشه‌یه‌کی تر بریتییه له کینه‌یه‌کی پاڵه‌وانئامێزی نیتچه‌ییانه، بریتییه له نه‌رێکردنه‌وه‌ی هه‌موو سازشێک و پێداگرییه له دژی ئومێده‌کان.\nئێستا ئه‌م کینه دروسته چۆن به‌رامبه‌ر سێینه‌ی(( سزا/ تۆڵه‌سه‌ندنه‌وه ،به‌خشین و له‌بیرکردن))وه‌کو ئه‌و سێ شێوازه باوه‌ی هه‌میشه له‌گه‌ڵ تاواندا مامه‌ڵه‌ی پێکراوه،چۆن ده‌وه‌سێته‌وه؟ لێره‌دا لایه‌نی باشه‌ی ئه‌و باوه‌ڕه جووله‌که‌ییه کاره‌یه که بۆ تۆڵه‌وسزای یاساییه که‌بریتییه له((چاو به‌چاو))،واته له‌به‌رده‌م ئه‌م هاوکێشه‌باوه‌دا (( ئێمه له تاوانه‌که‌ت ده‌بوورین،به‌ڵام هه‌رگیز له‌بیری ناکه‌ین)) حه‌قسه‌ندنه‌وه داوا بکه. تاکه شێوازی دروستی ((لێبوردن و له‌بیرنه‌کردن)) له‌وه‌دایه، تۆڵه‌سه‌ندنه‌وه ئه‌نجام بده‌ی یاخود سزایه‌کی ڕه‌وا بسه‌پێنیت ئه‌وه‌یه که : پاش ئه‌وه‌ی تاوانکاره‌که به شێوه‌یه‌کی ڕه‌وا سزا درا،ئیدی من ده‌توانم ته‌ماشای پێشه‌وه بکه‌م وته‌واوی کێشه‌که له‌دوای خۆمه‌وه جێ بهێڵم.له‌دوواجاردا شته ڕزگارکه‌ر و به‌خشنده‌که له‌وه‌دایه،سزایه‌کی ڕه‌وای تاوانکار بدرێت : من هه‌قی گوناهه‌که‌ی خۆم دایه‌وه به کۆمه‌ڵگا،له‌به‌رئه‌وه ئیتر ئازادم و باری ڕابوردووم له‌کۆڵ خۆم کردۆته‌وه. ئه‌م لۆگیکه به‌زه‌ییمه‌نده‌ی ((لێببووره،به‌ڵام له‌بیری مه‌که)) به‌پێچه‌وانه‌ی ئه‌مه‌وه زۆر چه‌وسێنه‌ره‌وه‌تره : (( منی تاوانکار،که لێم ده‌بوورن،بۆ هه‌تا هه‌تایه ئه‌م تاوانه به‌رۆکم به‌رنادات،چونکه تاوانه‌که پاک نه‌کراوه‌ته‌وه))،هیگڵیش ئاله‌مه‌دا مانای سزای ده‌بینییه‌وه.\nئه‌م دادوه‌رییه تونده‌ی جووله‌کایه‌تی و ئه‌و به‌زه‌ییه‌ی مه‌سیحایه‌تیش بۆ هه‌ر ئاماژه‌یه‌کی ناڕه‌وای به‌زه‌یی ناشایسته،پێکه‌وه ناکۆکی و دژواری دروست ده‌که‌ن. ناکردنی مه‌سیحی ئێمه‌ی مرۆڤ له گوناهگدا له‌دایکده‌بین.کرده‌وه‌کانمان هیچ کاتێک ئه‌وه‌یان پێ ناکرێت ئه‌م گوناهانه‌مان هاوسه‌نگ بکه‌نه‌وه و ڕزگارمان بکه‌ن. تاکه ڕزگاربوونمان وا له به‌زه‌یی یه‌زدانیدا،له‌ناو قوربانیدانه باڵاکه‌یدا.به‌ڵام هه‌ر له‌م ئاماژه‌یه‌دا که زنجیره‌ی دادوه‌ری له‌ڕێی کرده‌یه‌کی ناماقولی به‌زه‌ییه‌وه ده‌بچڕێت و گوناهه‌که‌مان هاوتا ده‌بێته‌وه،مه‌سیحایه‌تی گوناهێکی زۆر به‌رزمان به‌سه‌ردا ده‌سه‌پێنێت : ئێستا ئێمه بۆ هه‌میشه له‌ناو گوناهی مه‌سیحداین و ناشتوانین ئه‌وه‌ی پێ بده‌ینه‌وه،که ئه‌و له‌پێناوی ئێمه‌دا کردی.ناوێکی دۆستانه‌ش بۆ فشارێکی توندی له‌و جۆره،که ئێمه هه‌رگیز پێمان هاوتاناکرێته‌وه،هه‌ڵبه‌ت بریتییه له : سه‌روو من Über Ich . وا باوه مرۆ جووله‌کایه‌تی به ئاینی سه‌روو من ده‌زانێت وه مرۆڤ ده‌خاته ژێره‌وه‌ی خودایه‌کی توند و به‌هێز و پڕ جۆشی ئیره‌ییه‌وه، جیاواز له یه‌زدانی مه‌سیحایه‌تی که ئاینی به‌زه‌یی و خۆشه‌ویستییه.به‌ڵام یه‌زدانی مه‌سیحایه‌تی بۆ به‌زه‌یی له‌وه‌دا خۆی ناجێگیر ده‌کات،کاتێک داوای نرخی گوناهه‌کانمان لێ ناکات،به‌ڵکو ئه‌و خۆی ئه‌و نرخه له به‌رزترین بکه‌ری سه‌روو من دا ده‌دات : ” من به‌رزترین نرخی گوناهه‌که‌تم دا،به‌مه‌ش تۆ له هه‌موو کاتێکدا گوناهبار و قه‌رزارمی .”8.\nکافکا له نامه‌یه‌کیدا بۆ باوکی، ئه‌م پارادۆکسه‌ی به‌زه‌یی دروست ساغکردۆته‌وه:” له هه‌موو ئه‌و جارانه‌وه‌ی که من ڕای ڕاشکاوی خۆتم به‌رامبه‌ر به لێدان پێ ڕه‌وابینراوه،که به‌هۆی به‌زه‌ییته‌وه له‌کیست چوو بوو، له‌سه‌رئه‌مه هۆشیارییه‌کی گوناهی گه‌وره خۆی که‌ڵه‌که ده‌کرد. له‌هه‌موو لاکانه‌وه من که‌وتمه گوناهته‌وه.”9.\nبه شێوه‌یه‌کی گشتی ئه‌م بکه‌ره یه‌زدانییه‌ی سه‌روو من، به‌زه‌ییه‌که‌ی ئه‌وه‌یه، که گوناه و قه‌رزه پاکنه‌کرا‌وه‌که‌ی باوه‌ڕداران،تا ده‌گاته ستالینیش، بهێنێته ئاراوه. نابێت ئه‌وه‌شمان له‌بیرچێت،که‌وا ستالین له‌و خۆتێهه‌ڵقورتاندنه ڕاسته‌وخۆیه‌یدا خۆی به‌زه‌ییمه‌ند پیشانداوه،که چۆن ئه‌و پرۆتۆکۆله کراوه‌یه‌ی به‌یه‌کگه‌یشتنی نووسینگه‌ی سیاسی و لیژنه‌ی ناوه‌ندی سه‌پاند. ئه‌گه‌ر ئه‌ندامه گه‌نجه‌کانی پارتی کۆمیونیستی داوای سزای مه‌رگی ده‌ستبه‌جێی (بوخارین) یان بکردایه،تاوه‌کو تێکۆشانه شۆڕشگێڕانه‌که‌یان له‌وه‌دا بسه‌لمێنن که ڕێ له ستالین بگرن و به جۆرێک له جۆره‌کان بلێن : “ئارام بگره. گوناهه‌که‌ی هێشتاکه نه‌سه‌لمێنراوه.” دیاره ئه‌مه دووڕوویی بوو، ستالین خۆی زۆر باش ده‌یزانی،که‌وا ئه‌و خۆی هۆکاری ئه‌و هه‌وڵه تێکده‌رانه‌یه‌یه،وه ئه‌ندامه گه‌نجه‌کانی پارتییه‌که‌شی به‌دڵ بوو، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا دیارده‌ی نه‌رمایه‌تی خه‌سڵه‌تێکی پێویست بوو.\nکه‌واته زیاد له ئیرۆنییه‌کی دزێو له‌وه‌دایه،سینتێزه‌یه‌کی دیالێکتیکی نادروستی هه‌ردوو چه‌مکه‌که وه‌کو ده‌رچوونێک له‌و ته‌نگژه هه‌میشه‌یییه ” سزادان یاخود لێبوردن” پێشنیازبکرێت: ” تاوانکار سزا بدرێت و دوواتریش لێی ببوردرێت..” ئایا ئه‌مه ئه‌وه نییه،که له‌کۆتایی سێینه فیلمه مێینه‌که‌ی له‌لایه‌ن لارس ڤۆن ترییه‌ره‌وه Lars von Trier به‌ناوی ” Breaking the Waves,Dancer in the Dark und Dogville ” ده‌رهێنراوه،هه‌یه؟ ((فیلمده‌رهێنه‌ری ناوداری دانیمارکییه،1956 له‌دایکبووه،له ناودارترین فیلمسازی ئه‌وروپایه و تا ئێستا چه‌ندین خه‌ڵاتی به‌ده‌ست هێناوه.)). له هه‌رسێ ئه‌م فیلمه‌دا فیگوری سه‌ره‌کی مێینه‌یه (( Emily Watson,Björk,Nicole Kidman )) و ئازارێکی توندی میلۆدرامی هه‌ڵچوو،وه سووکایه‌تی پێکردن ده‌رده‌که‌وێت، کاتێکیش ئازار و ئه‌شکه‌نجه‌که‌ی له دوو فیلمی یه‌که‌میاندا ده‌گاته لووتکه‌ی مه‌رگێکی گوماناوی و ئازاراوی،ئه‌وا له سێهه‌میاندا Dogville بێبه‌زه‌ییانه دێته‌وه و زۆر به توندی تۆڵه ده‌سێنێته‌وه بۆ ڕه‌فتاره قێزه‌ونه‌که‌ی له دانیشتووانی ئه‌و شارۆچکه‌یه‌ی خۆی په‌نای بۆ هێناوه.دۆسته‌که‌ی پێشووی به‌ده‌ستی خۆی ده‌یکوژێت : ” هه‌ندێک شت هه‌یه ده‌بێت خۆت بیکه‌یت.)). هه‌ڵبه‌ت ئه‌م چاره‌سه‌ره لای بینه‌ر ده‌بێته مایه‌ی خۆڕازیکردنێکی قووڵ و له‌هه‌مانکاتدا گرفتئامێزیانه‌ی ئاکاری. هه‌موو چه‌په‌ڵه‌کان چه‌ورییان لێ ده‌بێته‌وه،به‌تایبه‌ت و به‌بێ هیچ گومانێک به فایده و به فایده‌ی فایده‌وه. لێره‌دا ده‌شێت هه‌وڵی جۆرێک داڕشته‌ی مێگه‌رایی بدرێت : پاشئه‌وه‌ی گه‌ڕه‌لاوژه‌ی ئه‌و ئازاره ماسۆشییه مێیینه‌ییه تا مه‌ودایه‌کی دوورنه‌فه‌س  له‌به‌رده‌مماندا خۆی به‌رفراوانتر کرده‌وه،ئیدی دواجار که‌سی قوربانی هێزه‌کانی خۆی کۆده‌کاته‌وه تاوه‌کو به زه‌بر تۆڵه‌ی خۆی بکاته‌وه و خۆیشی وه‌کو ئه‌و خوده ڕابگه‌یه‌نێت که داوا ده‌کات چاره‌نووسی خۆی به‌ته‌واوه‌تی له‌ژێر ڕکێڤی خۆیدا بێت. وادیاره ئیدی ئێمه باشترین شتمان له هه‌ردوو دنیاکه‌وه وه‌رگرت بێت : تینوێتیمان بۆ تۆڵه نه‌ک هه‌ر ناشکێت، به‌ڵکو له‌ژێر ئاماژه‌یه‌کی مێگه‌رایانه‌دا پاساوی بۆ ده‌هێنرێته‌وه. ئه‌وه‌شی له به‌رده‌م ڕێی ئه‌م چاره‌سه‌ره ئاسانه‌دایه، بریتی نییه له‌و دژه ئه‌رگومێنته فه‌مینیستییه (به‌ڵام هه‌ڵه‌یه) چاوه‌ڕوانکراوه،سه‌رکه‌وتنی پرۆتاگۆنیسته‌کان((پاڵه‌وانه‌کان)) به‌وه ده‌سته‌به‌ر ده‌بێت که پێویسته هه‌ڵوێسته‌یه‌کی نێرینانه‌ی توندوتیژی وه‌ربگرێت. بگره ئێمه نابێت به هیچجۆرێک مانای دیوه‌که‌ی تر به‌که‌م بگرین. ژنه‌پاڵه‌وانی فیلمی Dogville ته‌نیا ئه‌و ساته له‌و دۆخه‌دا ده‌بێت که به‌ره‌و تۆڵه‌سه‌ندنه‌وه بێبه‌زه‌ییانه‌که‌ی بڕوات، کاتێک باوکی (که سه‌رۆکێکی مافیایه) له‌سۆراغی ئه‌ودا دێته شاره‌که‌وه. به‌کورتی بابڵێین : ڕۆڵه چالاکه‌که‌ی ئه‌و نیشانه‌ی چۆکدادانێکی نوێیه له‌ژێر ده‌سه‌ڵاتی باوکیدا.\nداڕشته‌یه‌کی تری ئه‌م سێینه‌یه ئه‌وه‌یه Dogville به مانای وشه‌ییانه‌ی خۆی به فیلمی به‌زه‌یی ڕاسته‌قینه داده‌نێت. گریه‌یس Grace که کچه پاڵه‌وانی فیلمه‌یه‌که‌یه،وه‌ها بێبه‌زه‌ییانه‌یه ؛کاتێکیش شارۆچکه‌که پڕ له خۆشی ده‌بینێته‌وه و خزمه‌تگوزاریش پێشکه‌شی ئه‌و ده‌که‌ن،له‌گه‌ڵیشیدا خامۆشانه به‌رگه‌ی ئازارچه‌شتنه‌که‌ی خۆی ده‌گرت و نکوڵیشی له‌وه ده‌کرد که تۆڵه‌یان بۆ بکاته‌وه. باوکه مافیاییه‌که‌ی ڕاستی ده‌کرد کاتێک پێی ده‌گووت: لووتبه‌رزییه‌که‌ت له‌وه‌دایه. کاتێکیش بۆ یه‌که‌مینجار بڕیاری تۆڵه‌سه‌ندنه‌وه ده‌دات، هه‌رله بنه‌ڕه‌ته‌وه وه‌کو دانیشتوویه‌کی ئه‌وێ ڕه‌فتار ده‌کات و ده‌بێته یه‌کێک له‌وان و واز له‌و لوتبه‌رزییه‌ی خۆی ده‌هێنێت. که ده‌یانکوژێت،به‌شێوازێکی هیگڵییانه دان به‌وه‌دا ده‌نێت. کاتێکیش دانیشتووان له‌به‌ر “تیشکێکی نوێ” دا ده‌بینێته‌وه،ئینجا ده‌بینێت ئه‌وان چۆنن،نه‌ک وه‌ک شارۆچکه‌یه‌کی هه‌ژاری وێناکراو و ئیدیالی . ئه‌و له هه‌ر کوشتنێکدا کرده‌یه‌کی به‌زه‌یی ئه‌نجامده‌دا.\nبیانووی سه‌ره‌کییانه‌ی دژیاره‌که بۆ سزای مه‌رگ ته‌نیا بریتییه له ئاماژه‌دان به‌و لوتبه‌رزییه‌ی له‌وێدایه که مرۆڤێکی تر سزا بده‌یت یان ته‌نانه‌ت بکوژیت.به‌ڵام چی ئه‌و مافه‌مان بۆ ئه‌وه ده‌داتێ؟ ئایا به‌ڕاست ئێمه له‌و سوێنگه‌یه‌داین بتوانین فه‌رمانی وه‌ها بده‌ین؟ دیاره باشترین وه‌ڵام لێره‌دا ئه‌وه‌یه، بیانووه‌که پێچ پێ بکه‌ینه‌وه.له‌ڕاستیدا لووتبه‌رز و دزێو ئه‌وه‌یه بگووترێت،سه‌روه‌ری بۆ به‌زه‌یی یه. کێ له ئێمه‌ی فانی،ئه‌گه‌ر سه‌ربه‌و قوربانییه ناڕاسته‌وخۆیانه‌ی بکوژان نه‌بین،مافی ئه‌وه‌ی تاوانی یه‌کێکی تر له‌سه‌ر له‌وحه‌که بسڕێته‌وه و لێی ببه‌خشێت؟ دیاره ئه‌وه ته‌نیا خودا خۆیه‌تی،وه‌یا ئه‌گه‌ر له‌م ته‌ماشایه‌دا ده‌وڵه‌ت بدوێنین،ئه‌وا لوتکه‌ی هه‌ره‌می ده‌سه‌ڵاته،واته پاشا یاخود سه‌رۆکه به‌پێی شوێنگه به‌رزه‌که‌ی سه‌روه‌ری و گه‌وره‌یی ئه‌وه‌ی هه‌یه گوناهی که‌سێکی تر بسڕێنێته‌وه. به‌رانبه‌ر به‌مه‌ش ئه‌رکی ئێمه ئه‌وه‌یه شوێن لۆگیکی دادوه‌ری که‌وین و تاوانکردن سزا بده‌ین. واته: ئه‌م نه‌کردنه،ئه‌و کفره ده‌گرێته‌وه که خۆت بخه‌یته جێگه‌ی خودا و وه‌ک ده‌سه‌ڵاتی ئه‌و ڕه‌فتار بکه‌یت.\nپابه‌ند به‌مه، ئایا کینه‌ی دروست چ ڕۆڵێک ده‌گێڕێت؟ وه‌کو چه‌مکی چواره‌م بۆ سێینه‌ی ((سزا/تۆڵه‌سه‌ندنه‌وه،به‌خشین وه له‌بیرکردن)) ده‌بینین ((کینه)) وه‌کو تاکه هه‌ڵوێستێکی دروست ده‌رده‌که‌وێت، کاتێک سه‌روکارمان له‌گه‌ڵ تاوانێکی قه‌به‌ی وه‌کو کۆمه‌ڵکوژی جووه‌کانی ئه‌وروپادا ده‌بێت له‌لایه‌ن نازییه‌کانه‌وه،ئه‌وا یه‌که‌مین سێ هه‌ڵوێسته‌که پووچ ده‌هێنن.تاوانێکی له‌و جۆره هه‌م به‌خشین و له‌بیرکردنی که‌مه و هه‌م زه‌حمه‌ته سزایه‌کی گونجاوی بدرێتێ.\nلێره‌دا دیسانه‌وه ئێمه لای سلۆته‌ردایکین : ئایا ئه‌وه له کوێوه دێت،که‌وا ئه‌مه هه‌موو پرۆژه‌یه‌کی ڕزگاریخوازییانه‌ی جیهانی  وه‌کو حاڵه‌تی ئیره‌یی و کینه سه‌رکۆنه ده‌کات، ئه‌و حه‌زه تونده‌ی له کوێوه سه‌رچاوه ده‌گرێت، دیاره له‌ژێر ڕووبه‌ری هاوکارێتی ئیره‌یی و تینوێتی تۆڵه‌ی لاوازه‌کاندا ده‌بینرێته‌وه. به‌کورتی با بڵێین: ئایا ئه‌و هێرمه‌نیۆتیکه گوماناوییه هه‌ڵچووه‌ی له کوێوه دێت،که به باشی به دیداری کاریکاتۆره‌که‌ی نیتچه گه‌یشتووه؟ وه ئه‌گه‌ر ئه‌و حه‌زه له‌لایه‌ن خۆیه‌وه خۆراک له ئیره‌یی و له کینه‌یه‌کی نه‌رێکه‌ره‌وه وه‌ربگرێت، هه‌روه‌کو ئیره‌یی بردن به شوێنگه‌ی ڕزگاریخوازانه‌ی هه‌مه‌کی، به‌وجۆره‌ی که مرۆ هه‌رده‌بێت ئه‌و په‌ڵه پیسییه به ڕیشه‌کانیه‌وه بدۆزێته‌وه که ده‌بێته مایه‌ی پاکێتییه‌که‌ی.(12)\nکه‌واته بابه‌تی”ئیره‌یی” بریتییه له موعجیزه‌ی هه‌مه‌کییه‌کی ئیتیکی، که خۆی دانابه‌زێنێت بۆ سه‌ر ئاستی ده‌ره‌نجامێکی شێواوی ” نزمی” کرده‌وه‌ی پاڵهێزه ناوه‌کییه‌کان. ڕه‌نگه بایه‌خی کاره شیکارسازییه‌که‌ی ژاک لاکان بۆ ئه‌نتیگۆنه Antigone له‌وه‌دابێت که جه‌غدی له‌سه‌ر ئه‌م پنته کردۆته‌وه : ئیمه لێره‌دا تێمایه‌کی چاوه‌ڕوانکراوی فرۆیدییانه نابینینه‌وه، واته هیچ شتێک له‌مه‌ڕ په‌یوه‌ندی زینائامێزانه‌ی نێوان خوشک و براوه نییه(13). هه‌ر ئه‌مه‌ش هه‌مان خاڵه‌کانی لاکانه بۆ ((کانت له‌گه‌ڵ ساد )) دا((14)).\nله‌م چاخه پۆستئیدیالیستییه‌ی هێرمه‌نیۆتیکای ئه‌مڕۆماندا هه‌موو یه‌کێک بڕوای وا نییه بزانێت،ئه‌م “له‌گه‌ڵ”ه مانای چی ده‌گه‌یه‌نێت،که‌وا هه‌قیقه‌تی توندوتیژیی ئیتیکییانه‌ی کانت ده‌که‌وێته نێو سادیزمی یاساوه، دیاره یاسای کانتی به مانایه‌کی تر بریتییه له بکه‌رێکی سه‌روو من Über – Ich که گه‌مارۆدانی سوبیه‌کت و بێتواناییه‌که‌ی بۆ ئه‌و داخوازییانه‌ی هیچ چاره‌یه‌کی نێوبژیوانسازیان پێ نییه، بۆئه‌وه‌شی ئه‌م سه‌رووــ منه بهێنرێته دی،ئه‌وا سادیستانه چێژ وه‌رده‌گرێت. ئه‌مه له نموونه‌ی ئه‌و مامۆستایه ده‌چێت که خوێندکاره‌کانی به ئه‌رکی گران هه‌راسان ده‌کات و به نهێنیش چێژ له شکسته‌کانیان وه‌رده‌گرێت. به‌ڵام لاکان ده‌یه‌وێت بڕواته ده‌ره‌وه به‌ره‌و پێچه‌وانه‌ی ئه‌و هاوبه‌شیکردنه هه‌ڕه‌مه‌کییه: واته،کانت سادیستێکی شاردراوه نه‌بوو،به‌ڵکو دی ساد کانتییه‌کی شاردراوه بوو. واته نابێت ئه‌وه‌مان له‌بیر بچێت،که‌وا کانت هه‌میشه چه‌قی بایه‌خه‌کانی لاکانی داگیرکرد بوو، نه‌ک دی ساد. ئه‌وه‌ی مایه‌ی بایه‌خدانی ئه‌و بوو،بریتی بوو له ده‌ره‌نجامه کۆتاییه‌کان و پێوه‌ره نکوڵی لێکراوه‌کانی شۆڕشی کانتی. گه‌ر به‌جۆرێکی تر بڵێین ئه‌وا : لاکان هه‌وڵ نادات، ئه‌و ئه‌رگومێنته که‌مکراوه باوانه پێشکه‌ش بکات که له‌ڕێیانه‌وه به‌رده‌وام هه‌موو کرده‌یه‌کی ئیتیکی، هه‌رچه‌نده پوخت وه یان بێبایه‌خ ده‌ربکه‌وێت، له‌نێو پاڵهێزێکی نه‌خۆشیناسیدا داده‌مه‌زرێنێت. بایه‌خێکی درێژخایه‌نی ئه‌و بکه‌ره‌ی حه‌زه‌که‌ی سه‌رسامی هاوشێوه‌که‌ی خۆی ده‌بێت،تاوه‌کو ده‌گاته ئاسووده‌ییه‌کی “نێگه‌تیڤ” له‌ڕێی ئازار و فشاره‌وه،که ئه‌مانیش زۆربه‌ی جار له‌گه‌ڵ ڕه‌فتاری ئیتیکیدا ڕه‌وت ده‌که‌ن.\nهه‌ڵبه‌ت له‌نێو چه‌قی بایه‌خدانه‌که‌ی لاکان دا پێچکردنه‌وه‌یه‌کی پارادۆکس هه‌یه که له‌ڕێیه‌وه خودی حه‌زکردن، واته بابڵێین ڕه‌فتارکردن به‌پێی ئاره‌زووی خۆت و گۆڕینه بێچاره‌سه‌رییه‌که‌ی، چیتر ناتوانێ خۆی له‌نێو بایه‌خدانی نه‌خۆشیناسیدا((پاتۆلۆگیدا)) یاخود پاڵهێزئاراییدا دابمه‌زرێنرێت، وه هه‌روه‌ها پێوه‌ره ئاکارییه‌کانی کانت به ته‌واوه‌تی به‌سه‌ر خۆیدا ببڕێت،به‌وجۆره‌ی ده‌ڵێت ” وه‌دووی ئاره‌زووی خۆی بکه‌وێت” و ” ئه‌رکی سه‌رشانی خۆی ڕایی بکات”.\nله‌م هۆکاره‌وه‌یه لاکان چه‌مکی کرداری ” هێرمه‌نیۆتیکی گومان” هه‌ڵده‌گه‌ڕێنێته‌وه : ئه‌گه‌ر خودی کانت خۆی بداته ده‌ست گومان،به‌وپێیه‌ی ئێمه هه‌رگیز ناتوانین دڵنیا بین له‌وه‌ی ئاخۆ ڕه‌فتاره‌که‌مان له‌ڕاستیدا کردارێکی ئیتیکی بوو بێت و به نهێنی هیچ پاڵهێزێکی نه‌خۆشییانه‌ی له پشته‌وه نه‌بوو بێت، وه ئه‌م پاڵهێزه ته‌نیا ده‌که‌وێته نێو خۆئاسووده‌کردنێکی نارسیستییه‌وه،که ئێمه له‌و ڕاستییه‌وه ده‌ریده‌کێشین که‌وا ئێمه ئه‌رکی سه‌رشانی خۆمان ڕاییکردووه. ئه‌وا ئه‌و له‌مه‌دا هه‌ڵه‌یه‌ک به‌ئه‌نجام ده‌گه‌یه‌نێت.\nبه‌شێوه‌یه‌کی تراوماتیکییانه،ڕاستی بۆ سوبیه‌کت بریتی نییه له‌و بارودۆخه‌ی که کردارێکی ئیتیکی پاک ((پێده‌چێت)) نه‌شیاو بێت، هه‌روه‌ها ((له‌وانه‌یه)) ئازادیش فێڵێکی ڕووت بێت، که له نه‌زانین و بێئاگاییمان له پاڵهێز و مۆتیڤه ڕاسته‌قینه‌کانی ڕه‌فتاره‌کانمانه‌وه سه‌رهه‌ڵده‌دات.به‌ڵام ڕاستییه تراوماتیکییه‌که بریتییه له خودی ئازادی خۆی،چونکه ڕاستی ئه‌وه‌ی: ئازادی شتێکی شیاوه، به‌ڵام ئێمه به‌گومانه‌وه ده‌گه‌ڕێین به‌دووی هه‌ندێک پێناساندنی پاتۆلۆگییانه‌دا تاوه‌کو پێویست نه‌کات ئه‌م ڕاستییه به‌سه‌ر خۆماندا بسه‌پێنین. به چه‌ند وشه‌یه‌کی تر: تیۆرییه دروسته‌که‌ی فرۆید له‌وه‌دا هیچی پێ نه‌کرا ئه‌وتۆنۆمی ئاکارییانه‌مان کورت بکاته‌وه بۆ وه‌همێک که له‌سه‌ر چه‌پاندنی پاڵهێزه غه‌ریزه‌ییه ((نه‌وییه‌کان))مان دامه‌زرا بێت.\nله کۆتاییشدا ده‌ڵێین : ئێمه هه‌موومان هه‌وڵه‌کانی هایدێگه‌ر و ته‌نانه‌ت ئه‌دۆرنۆ و هۆرکهایمه‌ر و بگره ئه‌وه‌ی ئاگامبێنیش ده‌ناسین که گوناهی کاره‌ساته سیاسییه ئیتیکییه‌کانی سه‌ده‌ی 20 یان، گه‌ڕانه‌وه بۆ عه‌قله ئینسترومێنتالییه‌که‌ی ته‌واوی نه‌ریتی “میتافیزیکی خۆرئاوایی” ،که ڕاسته‌وخۆ له ((پلاتۆ تاوه‌کو ناتۆ))،بگره ته‌نانه‌ت تاوه‌کو گولاج، به‌ڕێی کردووه.\nهه‌ڵبه‌ت سلۆته‌ردایک ڕاست ده‌کات کاتێک له‌سه‌ر به‌گرفتاندنی گلۆبالییانه‌ی شارستانی خۆرئاوا له‌ڕێی چه‌په‌وه،ده‌ڵێت :\n“به‌هۆی ئه‌و شێوه زۆرانه‌ی ڕه‌خنه‌ی کولتورییه‌وه، به‌گه‌ڕانه‌وه له ئاوشڤیتسه‌وه تاوه‌کو لوته‌ر و پلاتۆ،وه‌یان به‌تاوانکردنی ترادیسیۆنی خۆرئاوایی به گشتی، هه‌وڵدراوه ئه‌و شوێنه‌وارانه بسڕدرێنه‌وه که ئه‌و نهێنییه ده‌درکێنن،که‌وا خودی مرۆ خۆی چه‌ندێک له نزیکه‌وه ددانی ناوه به سیسته‌می قڕکردنی چینێکیدا”15.\nته‌نیا ده‌بێت شتێکی تر سه‌رباری ئه‌مه بخه‌ین : هه‌مان ئه‌م شته بۆ هایدێگه‌ر و فاشیسته‌کانی پێشووش ده‌ست ده‌دات،چونکه ئه‌وانیش ته‌رمه نازییه‌که‌ی خۆیان له‌ژێر ناوی چیای ته‌رمی میتافیزیکی خۆرئاوادا شاردۆته‌وه.\nته‌واوی داهێنانه‌که‌ی سلۆته‌ردایک له سێینه‌کتێبی((کایه‌کان))دا،له‌سه‌ر ئه‌م ئه‌کسێنته دامه‌زراوه : “کایه” بریتییه له‌و منداڵدانه‌ی له فۆرمی تردا وه‌کو شه‌به‌نگ و تارماییه‌ک پێکده‌هێنرێت،که هه‌ر له‌خانووه‌وه تاوه‌کو خودی زمان وه‌کو “خانووی بوون” ده‌گرێته‌وه.\nپیته‌ر سلۆته‌ردایک: توڕه‌یی و کات.لێکۆڵینه‌وه‌یه‌کی سیاسی پسایکۆلۆگی.فرانکفۆرت.2006. بڕوانه ڕانانی ئه‌م کتێبه له‌م ژماره‌یه‌دا.ب.ع.\nلێره‌دا سلۆته‌ردایک خوێندنه‌وه‌یه‌کی ڕه‌خنه‌یی گرنگ له لاکان ده‌خاته ڕوو: خاڵی سه‌ره‌کی لاوازی فرۆید له‌وه‌دایه ته‌نیا جه‌ختی له‌سه‌ر ئیرۆس کردۆته‌وه،که به‌هۆیه‌وه ده‌رفه‌تی ئه‌وه له‌ناوده‌بات که شه‌ڕه تیمۆتیکییه‌کان له‌به‌رچاو بگیرێت.غه‌ریزه‌ی ((پاڵهێزی مه‌رگ Todestrieb)) که بۆ ئه‌مه داهێنراوه هیچ نییه جگه‌له شکستێکی توند: بۆئه‌وه‌شی دژیاری ئه‌م لاوازییه بکه‌ینه‌وه،لاکان خۆی ئیرۆس ده‌کاته تیمۆس،کاتێک له‌ڕێی تێڕوانینه‌کانی هیگڵ/کۆجیڤه‌وه سه‌رله‌نوێ شیکاری فرۆید به‌مجۆره ده‌کاته‌وه : حه‌ز،هه‌میشه بریتییه له حه‌زکردن له دانپێدانان، خۆئاسوده‌کردنیش، واته‌دانپێدانان به حه‌زدا ،به‌ڵام به‌مه چ شتێکی ڕاست له‌گه‌ڵ سروشت و چییه‌تی ئیرۆتیکیدا ناکرێت.\nSloterdijk:Zorn und Zeit,55.\nAlan Finkielkraut, Peter Sloterdijk: Was zaehlt, kehrt wieder. Frankfurt a.M.2005,131.\nهێنده‌ی ئێمه ئاگاداربین ئه‌م کتێبه،که گفتوگۆیه‌کی درێژی نێوان هه‌ردوو فیلۆسۆف فینکلکراوت و سلۆته‌ردایکه، تا ئێستا ته‌نیا به‌فه‌ره‌نسی بڵاوکراوه‌ته‌وه و هێشتا به زمانی ئه‌ڵمانی بڵاونه‌کراوه‌ته‌وه.ب.ع.\n(( پیۆتر ستۆلپین 1862ــ 1911 ڕیفۆرمسازێکی کاریگه‌ر بوو له ئیمراتۆری روسیدا،له 1906 بۆ 1911 سه‌ره‌کوه‌زیران بووه،له‌و ماوه‌یه‌دا گه‌وره‌ترین چاکسازی له که‌رتی کشتوکاڵدا به‌ئه‌نجام گه‌یاند که چینی جووتیاران گه‌لێک له‌سایه‌یدا حه‌وابوونه‌وه، به ڕاده‌یه‌ک هه‌موو تروسکاییه‌کی لینینی بۆ ده‌رفه‌تی شۆڕشی جووتیاران کزکردبوو.ب.ع.)).\n7..Sloterdijk:Zorn und Zeit,107.\nسلۆته‌ردایک به‌شێوازێکی ئیرۆنی گوزاره‌ی ” فاشیزمی چه‌پ” له ((توڕه‌یی و کات))دا ده‌هێنێته‌وه ودژیاره سه‌رسه‌خته‌که‌ی خۆی له ئه‌ڵمانیادا که هابه‌رمازه به‌مه سه‌رکۆنه ده‌کات: که ئه‌مه‌ش له 1968دا توندوتیژی خوێندکارانی لێکه‌وته‌وه،له‌بری ئه‌وه‌ی وتووێژی ((چالاکی ڕاسته‌وخۆ))یان بوێت. ئه‌م ورده‌کارییه ڕه‌نگه وتنی زۆرتر بڵێت وه‌ک له‌وه‌ی له یه‌که‌مین ته‌ماشادا ده‌رده‌که‌وێت.\n.8. میریتۆکراتی فۆرمێکی فه‌رمانڕه‌واییکردنه که تیادا ده‌سه‌ڵاتداران و فه‌رمانبه‌ره‌کانی به‌پێی تواناکانیان پله‌وپایه وه‌رده‌گرن،واته که‌سی شیاو له‌شوێنی گونجاو،به‌پێچه‌وانه‌ی ئیگالیتاریزم که تاکه‌کان به‌بێ ڕه‌چاوکردنی توانایان کارده‌گرنه ده‌ست .ب.ع.\nWinfried G.Sebald: Campo Santo.Muenchen/Wien 2003,160f.\n10.له پێش ئه‌م پاشخانه‌دا ده‌بێت ئاماژه به‌و هاوکێشه باوه بده‌ینه‌وه که تۆڵه‌سه‌ندنه‌وه له کرده‌وه‌ی توندوتیژی به‌و پۆزشه پاساو بدرێته‌وه که هه‌میشه له‌لایه‌ن ئیسرائیله‌وه به‌رابه‌ر به فه‌له‌ستینییه‌کان ده‌کرێت، ئه‌گه‌ر ئه‌وان “ناچارانه” بۆمبابارانی ئه‌وان بکه‌ن،ئه‌وا “” من له‌تا‌وانه‌که‌تان خۆشده‌بم،به‌ڵام هه‌رگیز ناتانبه‌خشم،که ئێوه منتان ناچارکرد توندوتیژی به‌کاربهێنم،چونکه هیچ هه‌ڵبژاردنێکی ترم له‌به‌رده‌ستدا نه‌ماوه””،ئه‌وسا ئێمه باش ده‌توانین ئه‌وه بهێنینه به‌رچاومان که چۆن هیتله‌ر یاخود هیمله‌ر هه‌مان شتی دژ به جووله‌که‌کان ئه‌نجام دا.\nفیلمده‌رهێنه‌رێکی ناوداری دانیمارکییه، 1956 له‌دایکبووه، له ناودارترین فیلمسازی ئه‌وروپایه و تا ئێستا چه‌ندین خه‌ڵاتی به‌ده‌ست هێناوه.ب.ع.\nئایا ئه‌مه هۆکاری شێتبوون و هه‌ره‌سه‌که‌ی نیتچه نییه؟ ئایا چه‌ند مانگێک به‌ر له لادانه ته‌واوه‌تییه‌که‌ی به‌ره‌و شێتی هێما نین له‌سه‌ر ئیره‌یی پێبردنی به مه‌ته‌ڵی مه‌سیح؟ با ته‌نیا بیر له‌وه بکه‌ینه‌وه،که ئه‌و له‌و ماوه سه‌خته‌ی ژیانیدا چه‌ند جار ناوی مه‌سیحی هێناوه.\nLacan: Das Seminar.Die Ethik der Pszcoanalyse.\nLacan,Kant mit Sade.Berlin 1986,133—163.\nSloterdijk:Zorn und Zeit,260.\nئه‌م وه‌رگێڕانه کوردییه یه‌کێکه له‌و لێکۆڵینه‌وانه‌ی کۆمه‌ڵێکی گه‌وره‌ی پڕۆفیسۆری کولتور و فیلۆسۆف و ده‌روونناس و ته‌لارساز و ئیستاتیکه‌ر و سۆسیۆلۆگی جیهانی، له دووتوێی کتێبێکی قه‌باره گه‌وره‌دا XXL ، له‌سه‌ر فه‌لسه‌فه به دیدی سلۆته‌ردایک نووسراوه.له‌ژێر نێونیشانی :\nDie Vermessung Des Ungeheuren.\nPhilosophie nach Peter Sloterdujk.\nWilhelm Fink Verlag.Muenchen 2009. S.277-288\nمافی دووباره بڵاوكردنه‌وه بۆ نوسه‌ر و (كولتور مه‌گه‌زین) پارێزراوه


ڤیدیۆ؛ ئه‌نجومه‌نى سه‌ربازى مه‌نبج چوار چه‌كدارى نزیك له توركیای ده‌ستگیرکرد\n- 1/12/2019 9:21:00 AM 4680 جار خوێندراوەتەوە\nئه‌نجومه‌نى سه‌ربازى مه‌نبج بڵاویكرده‌وه، چوار چه‌كدارى مه‌رتاڵى فوراتى سه‌ر به گروپه‌ى چه‌كداره‌كانى توركیای ده‌ستگیركردووه، کە دانیانناوە بەو ده‌سترێژى و وێرانكارییانه‌ى گروپه چه‌كداره‌كان له‌ناوچه داگیركراوه‌كان ئه‌نجامى ده‌ده‌ن.\nئه‌نجومه‌نى سه‌ربازى مه‌نبج له راگه‌یه‌نراوێكدا كه وێنه‌یه‌كى ده‌ست خه‌ندان كه‌وتووه رایگەیاند، "هه‌ریه‌ك له خه‌لیل محه‌مه‌د ئه‌دومانى له گوندى مه‌رسۆى جه‌رابلوس و حه‌مد شێخ عه‌بدۆ له هه‌رێمى مسكێنى ڕۆژهه‌ڵاتى حه‌له‌ب و حه‌سه‌ن عه‌لى له ناوچه‌ى سیرین-ى باشوورى كۆبانێ و ئیبراهیم محه‌مه‌د شێخ عوسمان له گوندى قیبێى ڕۆژئاواى كۆبانێ ده‌ستگیر كراون".\nئاماژە بەوەشکراوە، ده‌ستگیركراوه‌كان كه سه‌رجه‌میان سه‌ر به مه‌رتاڵى فوراتن، دانیانناوه به‌وه‌ى كه گروپه چه‌كداره‌كانى نزیك له سوپاى توركیا، له ناوچه داگیركراوه‌كان ده‌سترێژى و تاڵانكارى-یان ئه‌نجامداوه و چه‌ندین هاوڵاتى سڤیلیان كوشتووه، به‌تایبه‌ت گروچه چه‌كداره‌كان له عه‌فرین سه‌ڕه‌ڕاى كوشتنى خه‌ڵكى ناوچه‌كه باهه‌نایان پێده‌گرن.\nلە راگەیەندراوەکەی ئه‌نجومه‌نى سه‌ربازى مه‌نبج-دا هاتووە، له‌میانى دانپێدانانه‌كه‌یاندا چه‌كداره ده‌ستگیركراوه‌كان داوا له چه‌كداره‌كانى ناو فه‌یلقه‌ى شام و فورات و گروپه‌كانى دیكه‌ى نزیك له سوپاى توركیا، په‌یوه‌ندى له‌گه‌ڵ گروپه چه‌كداره‌كان ببچڕێنن.\nچاره‌سه‌ری ڤایرۆسی كۆرۆنا دەدۆزرێتەوە\nماكرۆن جەنگی جەزائیر و هۆڵۆكست بەراورد دەكات و مشتومڕی لێدەكەوێتەوە


له‌لایه‌ن: ئاکام ئەکرەم - به‌روار: 2021-02-27-11:14:00 - کۆدی بابەت: 2700\nسەردەمێک هەبووە، دەرکەوتنی کلک دارەکان ترس و بیمی خستبووە دڵی خەڵکەوە، چونکە خەڵکی بڕوایان وابووە دەرکەوتنی کلک دارەکان ئاگرێکە، نەخۆشی و شەڕ و مردنی بەدواوەیە. هەرچەندە ئەمڕۆ بیر و بۆجوونی باشمان لەسەر کلک دارەکان هەیە، بەڵام هێشتا هەموو شتێکیان لە بارەوە نازانین.\nکاتێک کلک دارێک دەردەکەوێت، ئێمە بە گڕێکی بچۆلەی دەزانین لە کاتێکدا ڕەنگە تیرەکەی هەزاران میل بێت. ئەو گڕەش ''سەر'' یان ''ناوک''ی کلک دارەکەیە، زانایان بڕوایان وایە کلک دارەکان لە تەنێکی ڕەق تێکەڵ لەگەڵ گازەکاندا پێک هاتبن، کە تا ئێستاش سەرچاوەی ئەو ماددە لوغزێکن ئاشکرا نەبوونە. کاتێک کلک دارێک لە خۆر نزیک دەبێتەوە دەکەوێتە ژێر کاریگەرییەوە، کلکێکی لە شوێن بە دیار دەکەوێت کە بریتییە لە گازێکی زۆر ناسک، کە تێکەڵە لەگەڵ وردیلەکاندا و پێکەوە ماددەیەک دروست دەکەن، کە لە ناوکی کلکدارەکەوە دەردەچێت.\nتوخمێکی سێیەم هەیە بە دەوری ناوکی کلک دارەکەدا پێی دەوترێت ''پەرچەمی کلک دار'' کە بریتییە لە هەوڕێکی گڕ گرتوو، تیرەکەی هەندێک جار دەگاتە ١٥٠ هەزار میل و بەڵکو هەندێک جار لەوەش زیاترە.\nکلک دارەکان، لە شێوە و قەبارەدا جیاوازن، هەندێکیان پان و کورتن، هەندێکی تریشیان باریک و درێژن، هەندێکیان دەگاتە پێنج ملیۆن میل و درێژی هەندێکی تریشیان دەگاتە سەد ملیۆن میل، هەندێك لە کلک دارەکانیش کلکیان نییە.\nکلک دار کاتێک کلکەکەی گەورە دەبێت خێراتر دەبێتەوە، هەر لەبەر ئەوەشە لە خۆر نزیک دەبێتەوە، کلک دار یەکەمجار سەری لە خۆر نزیک دەبێتەوە و کاتێکیش لە خۆر دوور دەکەوێتەوە یەکەمجار کلکی دوور دەکەوێتەوە.\nلەبەر ئەوە پاڵەپەستۆی تیشکی ڕۆژ گەردیلەی زۆر بچووک دەدات لەسەری کلک دارەکە، بۆ ئەوەی لە خۆی دوری بخاتەوە، لەبەر ئەوەیە کاتێک کلک دارەکە لە خۆر دوور دەکەوێتەوە، یەکەمجار کلکی دوور دەکەوێتەوە، لە کاتی دورکەوتنەوەشیدا لە خۆر خێراییەکەی کەم دەبێتەوە ئەمجا وردە وردە لەبەر جاو دیار نامێنێت، ڕەنگە ئەو دیاردەیە چەند ساڵێک بخایەنێت. بەڵام زۆربەیان لە ئەنجامدا هەر دەکەونە خوارەوە، کلک دارەکان گەشت لە دوای گەشت بە دەوری خۆردا دەسوڕێنەوە، بەڵام بۆ یەک سوڕ خواردن بە دەوری خۆردا پێویستیان بە کاتێکی زۆر دوور و درێژ هەیە.\nبۆ نموونە کلک داری ''هالی'' پێویستی بە ٧٥ ساڵ هەیە تا یەک جار بە دەوری خۆردا سوڕێک بخوات. ئەستێرە ناسان نزیکەی هەزار کلک داریان تۆمار کردووە، بەڵام دەبێت هێشتا سەد و دوو هەزار کلک دار لەم سیستەمە خۆریەی ئێمەدا هەبێت، کە تا ئێستا بە دیار نەکەوتبن و نەبینرابن.\nبابه‌ته په‌یوه‌ندیداره‌كان به : کلکدار چییە؟\nگەلە ئەستێرەی ئەندرۆمیدا Andromeda