03 تشرينی2/نوفمبر 2018\nبێگومان هەموو دایکان و باوکان ئاواتەخوازی ئەوەن، کە منداڵە خۆشەویستەکانیان لە هەموو بوارەکانی ژیانیاندا، ئازا و بوێر و دلێربن، بڕوا و متمانەیان بە تواناکانی خۆیان هەبێت؛ بە ئەوپەڕی ئازادی و ئازایەتیشەوە، بە بێ ترس و شەرم،گوزارشت لە هزر ولەراو لە راز و نیـازە پاکەکانیانو لە بۆچوونەکـانی خۆیـان بکەن.\nئازایەتی ئەدەبی، خەسڵەتێکی گرنگ و جـوانە لە خەسڵەتە ئەرێنییەکانی هەر مرۆڤێک.خەسڵەتێکی زۆر پێویستە و بەشێکی سەرەکییە لە سیمای کەسایەتی مـرۆڤ، بەڵکوبە بـڕبـڕەپشتی بنیاتنانی کەسایەتییەکی بەهـێز و هاوسەنگ و رەوشت ئاسایی دەزانـرێت.\nئازایەتی ئەدەبی، کارێکی هاوسەنگە، پەیوەندییەکی تێکەڵیو بەهێزی لەگەڵ ئازایەتی جەستەییـدا هەیـە.. بەڵـکو هـەردووکیان بە تەواکـەری یەکـتری دادەنـرێن.\nپێویستە ئەوەش بـزانین، کە ئـازایەتی ئـەدەبی، ملهـوڕی و لەخۆبـایی و خۆسەپانـدن و هەمیشە خۆبەڕاست زانین ناگەیەنێت. پێویستە ئازایەتییەکی گونجاوبێت، هەڵەنەکەن و سنوور نەبەزێنن و هەستی کەسانی تر بریندارنەکەن و پێشێلی ئازادی و مافـەکانیشیان نەکەن، رێزیان بۆ دابنێن و بە کەمیان نەزانـن.. ئـازایەتی ئـەدەبی، ئەوە ناگـەیەنێت کە لە ئاستی راستییەکاندا، کەلەڕەقیو نکووڵی بنوێنن، تەنیا هەر قسە و را و بیرۆکەکانی خۆیان بە راست و دروست بزانن. راو و بیرۆکە جیاوازەکانی کەسانی تـر رەتبکەنەوە.\nئـازایەتی ئـەدەبی تا رادەیـەک خەسڵەتێکی بۆمـاوەیە، لە هەمـان کاتیشدا خەسڵەتێکی وەرگـیراوە. منـداڵانلە دایکان و باوکان و لە کەسانی تـرەوە ئەم خەسڵەتە وەردەگرن. دەکرێت لە هەڵوێستەکانیرۆژانـەدا، بە پێی قۆناغەکـانی تەمەنی منداڵان، هـێدی هـێدی منداڵان لەسەر خەسڵەتی ئازایەتی ئەدەبی رابهێنرێن.تا ببێت بە بەشێک و بە بەهایەکی بەرزی چەسپاو لە ژیانی کەسایەتییاندا.. دایکان و باوکان و مامۆستاکان رۆڵێکی گرنگ و کارتێکەر و بەرچاویان هەیە، لە هانـدان و لە روانـدنی ئـازایەتی ئـەدەبی لە دەروونی منداڵەکانیاندا. بۆ نموونە: بە ئامادەبوونی دایکان و باوکان، یا بەبێ ئامادەبوونیان، ئەو بـزانن کە بە چ شێوازێک منداڵەکانیان گفتوگۆ لەگەڵ کەسانی نائاشنا و نامـۆدا دەکەن.. چـۆن بە بێ ترس و شەرمکردن و لەڕووهـاتن،لەگەڵ کەسانی نامـۆدا دەدوێـن.. یا لە ئاهـەنگی یادی ساڵـڕۆژی جەژنی لە دایکبوونیاندا، سەرەنجیان بدەن و بزانن، کە چۆن پێشوازی و بەخێرهاتنی هـاوڕێ بانکراوەکانییان دەکەن، چـۆن بە بێ شەرم و شـڵەژان قسەدەکەن و گوزارشت لە دڵخـۆشی و شـادی خۆیان دەکەن، بە چ شێوازێکی شیرین و شایستەش سوپاسی ئامادەبوونی هـاوڕێکانیان دەکەن.. یا لە پۆلی خوێندنـدا، یا لە کاتی ریزبوونیرۆژانەی پێش دەستپێکـردنی وانەکـان لە قوتابخانەکانـدا، ئایـە منـداڵەکـانتان ئـەو ئازایەتییە ئەدەبییەیان هەیە، کە بەبێ شەرم هۆنراوەیەک، یا پارچە پەخشانێک، یا چـالاکییەک بە دەنگـێکی بـەرز و بـە شـێوازێکی فانتـازی، لە بـەردەم مامۆستاکـانیان و هـاوڕێکانیانـدا پێشکەش بکـەن.. منداڵان لە رێی ئەم هەڵـوێستانە و لە هاوشێوەی ئەم هەڵـوێسـتانەوە، دەتوانن ئـازایەتی ئـەدەبی خۆیـان دەربخەن و سەرنجی کەسـانی تر بۆ لای خۆیان رابکێشن.. زۆر لە منـداڵان هەن، کە گەلی بیرۆکە و رای جـوان لە ناخیاندا هـەن، بەڵام ئـەو ئازایی و ئازایەتییە ئەدەبییەیـان نییە، کە بە قسەکـردن دەریان ببـڕن.\nبەشێکی زۆری توێژینەوەکانی ئەم بـوارە، ئەوەیـان سەلمانـدووە کە هۆکـاری شەرم و ترس و نەبوونی ئازایەتی ئەدەبیی منداڵان، دایکـان و باوکانیانن. ئەمەش بە کەلێنێکی پەروەردە دەزانرێت. هۆیەکەشی ئەوەیە کە دایکان و باوکان، زیـادەڕۆن لە چاودێری ولە پاراستنی منداڵەکانیان، هەمیشە بە دوایانەوەن، بـواری ئەوەیان نـادەنی کە پشـت بە خۆیان ببەستن. هەموو شتێکیان لێکردوون بە بڤە و ئێوە ناتـوانن، ئێوە هێشتا منداڵن، قسەمەکەن و قـوڕوقەپ، دەمتان داخـەن.. بەم شـێوە نادروسـتانە تەریقـیان دەکەنەوە.\n(یۆنـامات)دەڵـێ"تـا تەمـەنی سیانزە ساڵـیم، وامـدەزانی کە نـاوم ـ دەمـت داخـە ـ یە"\nدایکان و باوکان، لە منداڵەکـانت بگەرێن، با دەمیان دانەخـەن و بە ئازادی و ئازایەتی گـوزارشت لە ناخـی دەروونیان و لە حەز و راز و نیازەکـانیان و لە را و بیرۆکە و لە بۆچوونەکـانیان بکەن، ئەگەر هەڵـەشیان کرد، لێیان تووڕەمـەبن و چاوتـان لێیان زەق مەکەن و سەرکوێریان مەکەن، تەریقیان مەکەنەوە.. بە داخەوە کە هەندێ لە دایکان و باوکـان شانـازی بـەوەوە دەکـەن، کە منـداڵەکـانیان ناوێـرن لە ئاستیاندا فـزەبکەن،یا چـاویان هـەڵبێنن. ئەمـە رەفـتارێکی هـەڵـەیە و ئەنجـامێکی خـراپی لـێدەکەوێتـەوە.\nگەر بتانەوێت منداڵەکانت بە ئازایەتی ئەدبی پەروەردە بکەن، پێویستە بە شێوەیەکی راست و دروست پەروەردەیان بکەن، پشت بە بنەما دەستوورییەکان و بەرنامەیەکی داڕێژراوی سیستەماتیک ببەستن، کە شیاو و گونجـاوبن لەگەڵ قۆناغەکـانی تەمەنی منـداڵاندا. پێویستە دایکـان و باوکـان، هەست بەوە بکـەن، کە منداڵەکـانیان هـەر لە منداڵییەوە، رەنگـدانەوەی شەرم و بێـدەنگی و لەروونەهـاتنیان پێوە دیـارە.. بەشێکی زۆریـان ئـازایەتی گوزارشتکـردن و دەربـڕینی حـەز و نیـاز و رازەکـانیان نین.. ئەگەر هەر وابمێننەوە، کە گـەورەشبن ئەم خـەسڵەتە نەرێنـیانەدەبـن بە بەشێک لە ژیـانیان.\nکە مامۆستا بووم لە قوتابخانەیەکی شاری کەرکوکی کوردستانی، وانەی ماتمـاتیکم بە پـۆلی پێنجەم و شەشەمی بنـەڕەتی دەوتەوە ـ دوور لە خۆهەڵکـێشان ـ هەمـوو ساڵێک سەرپەرشتیاری ماتماتیک لە بەڕیوەبەرایەتی پەروەردەی کەرکوک، داوی لێـدەکردم کە وانەیەکی نموونەیی بۆ مامۆستایانی ماتماتیکی قوتابخانەکانی کەرکوک بڵێمەوە. زۆر بە ئاسایی و سەرکەوتووییەوە دەمـوتەوە.. جارێکـیان بە سەرپەرشتیارەکـەم وت، ئەمساڵ داوا لە مامۆستایەکی تر بکە با وانەیەکی نموونەیی لە ماتماتیکدا بڵێتەوە، با هـەر مـن نەبم، سەرپەرشتیارەکەمان وتی:" بـڕوابکە،دوام لە زیاتر لە پەنجـا مامۆستا ماتماتیک کـردووە، لە وەڵامـدا پێیان وتم،بە راستی ئێمە شەرم دەکەین و ناتوانین لە بەردەم ئەو هەموو مامۆستایانەدا، بە سەرکەوتوویی وانەیەیەکی نموونەیی لە ماتماتیکـدا بڵێینەوە، داوای لێبووردنیان لێکردم" من هۆکاری نەبوونی ئـازایەتی ئەدەبیی ئەو مامۆستایانە و بە هەزاران گەورەی تریش بۆ تافی منداڵییان دەگەڕێنمەوە، ئۆباڵیان لە ئەستۆی دایکان و باوکان و مامۆستاکانیانن، دەبوایە زوو هەستیان بەم خەسڵەتە نەرێنییە بکردایە و بە راهێـنان و بە یارمەتیـدانی پێویـست چـارەسەریان بکـردایەو نەیـان هێشتبایە ببـێت بە ترس و شەرمکردن و بە دیاردەیەکی نەخوازراوی چەسپاو لە کەسایەتی و ژیانیاندا.\nئـازایەتی ئەدەبیش، خەسڵەتێک نییە،کە بە ئاسانی و تەنیا بە قسـەی رووت بێـتەدی، وەک ئەوەی کە دایکـان و باواکـان بە منداڵەکانیان بڵـێن "دەبـێ ئـازایەتیتان هەبێـت" خەسڵەتێکیش نییە کە بتـوانن، لە مـاوەیچەنـد مانگـێک یا ساڵێکـدا ئەم خـەسڵەتە لە دەروونـی منـداڵەکـانتان بـڕوێـنن.. بەڵـکو بۆ رۆانـدنی ئـازایەتی ئـەدەبی لـە دەروونـی منداڵەکـانتان، پێویستیـتان بە ئـارامی و قـوربانیـدان هەیە.. چونکە پەروەردەکـردنێکی راست و دروست کاتێکی زۆر دەخایەنێت و پێویستی بە پشوودرێژی و درێژەدان هەیە.\n(ئـەرسـتۆ) دەڵـێ"رەگـی پـەروەردە تـاڵـە.. بـەڵام بـەرەکـەی شـیرینـە"\n(ویـن دایـەر) دەڵـێ:"منـداڵەکـانتان دەڕواننـە هەمـوو ئەو کـردارانـەی کە لە ژیـانتانـدا دەیـانکـەن.. نـەک لـەو قسـانـەی کـە دەیـانکـەن"\n٣ـ راستگۆیی خەسڵەتێکی گرنگی ئـازایەتی ئەدەبییە، پێویستە دایکان و باوکان هەر لە منـداڵییەوە، منداڵەکانیان بە راستگـۆیی پـەروەردەبکەن و رایـان بهێنن وفـێریان بکەن کە راستگۆیی یەکێکە لە هەرە خەسڵەتە جوانەکانی کەسایەتی مرۆڤ، فێریان بکەن کە ئازایەتی ئەوەیان هەبێت کە دان بە هەڵکانیاندا بنێن.. گەر كچۆلەیەک قاپێکی لە دەست بەربۆوە و شکا و کەس چاوی لێنەبوو، بە دایکی بڵێت ئەو قاپە لە دەستی من بەربۆوە و شکا.. پێویسـتە دایـکی سوپـاسی بکـات و هـانی بـدات، کە کچـۆلەکـەی راسـتگـۆییە، هـیوای ئەوەشی بۆ بخـوازێت کە هەمیشە راستگـۆبێت.. چـونکە ئـەم منـداڵە ئـازایەتی ئـەدەبی هەیـە و لـەوەش ناتـرسێـت کە ســزای راستگـۆییەکـەی چیـدەبێـت بـا ببـێت.\n٧ـ هەرگیز نابێت گاڵتە و تەڵفیسی بە قسەکانی منداڵان بکرێن و رووشکێنیان بکەن. تا نەتـرس و شـەرم نەکـەن و خۆیـان بـە لاواز و بێ تـوانـا نـەزانـن.. هـانیان بـدەن تـابە ئـازایەتیتواناکـانی خۆیـان لە بەردەمی کەسانی تـردا دەرببـڕن. لە هـەڵـە و شکستیش نەترس، لە رێی هـەڵە و شکستییەوە، دەتوانن رێگای راستی و سەرکەوتن بـدۆزنەوە.\n١٠ـ بۆ هاندان و گەشەکردنی بەهـرەی ئـازایەتی ئـەدەبیلە منـداڵاندا، پێویستە ساڵانە لە وەرزی دووەمی خوێندنـدا لە لایـەن بەڕێوەبەرێتی چـالاکییەکانی قوتابخـانەکان کە سـەر بـە بەڕێـوەبـەرێـتی پــەروەردەی شارەکـان و شارۆچکەکـانە"پێـشبرکـێی ئـەدەبی" بـۆ خۆێنـدنەوەی " هـۆنراوە و چیرۆک و پەخـشان" بۆ قوتابیانی قوتابخانەکان سازبکەن، لە لایەن منداڵانی بەهـرەمەنـدی ئەم بوارانـەوە پێشکەش بکـرێن.. خەڵاتی جوانیش بە هەموو منداڵە بەشداربووەکان پێشکەش بکـرێن.. ئەم پێشبڕکێیانە رووحـی ملمـلانێی و وتووێـژ ئـەدەبی لە نێوان منداڵانـدا دەوروژێـنن، منداڵانی بەهـرەمەند بە هـەلی دەزانـن کە بەهـرە و ئـازایـەتی و توانـا ئـەدەبییەکـانی خۆیـان دەردەبخـەن.\n١١ـ "بەڕێـوەبەرێتی گـشتی رۆشـنبـیری منـداڵان" کە سـەر بـە وەزارەتـی رۆشنبـیری کوردستانە، دەتوانێت سـاڵانە " پێشبڕکێ ئـەدەبی بۆ منـداڵانی کوردستان"بۆ منـداڵانی بەهرەمەند لە بواری"ئـەدەبی منداڵان" دا سازبکات، پێویستە لەباکوور و رۆژهەڵات و رۆژئاوای کوردستانیشەوە، چەند منداڵێکبۆ ئەم پێشبڕکێیانەبانگبکرێن.. خەڵاتی جوانیش پێشکەش بە هەموو منداڵە بەشداربووکان بکـرێن.. بەداخـەوە کە وەزارەتـی رۆشنبـیری کوردســتان، تـا ئێسـتا بایەخێـکی ئەوتـۆیان بە بەهــرە و بە چـالاکییەکـانی منـداڵانی کوردسـتان نـەداون.. ئەوەیـان لەبەرچـاو نەگـرتوون کە منـداڵانی ئەمـڕۆمـان هیـوای داهـاتووی کوردسـتانن.. کە منـداڵان بەشێکن لە ئەمـڕۆ و هەموو داهاتووشن.\n١١ـ راگەیاندنەکان و میدیاکانی کوردستان،دەتوانن رۆڵێکی گرنگیان هەبێت لە هاندان و لە گەشەکردنی ئـازایەتی ئـەدەبی لە منداڵانـدا، پێویستە کەناڵە تایبەتییەکانی منـداڵان بایەخێکی زیاتر بە چالاکییەکانی منداڵان بدەن.. چونکە هێشتا لە ئاستی پێویستدا نین.\n١٤ـ من پێشنیاری ئەوەدەکەم، کە لە ساڵی خوێنـدنی ( ٢٠١٨ـ ٢٠١٩ ) دا، لە هـۆڵێ کتێبخانە گشتییەکانی پارێزگاکـانی هەولێر و سلێمانی و کەرکوک و دهۆک و هەڵەبجە،


جنسیه‌ت و زمان\nوه‌رگێران: عوسمان _ م\nژن له کولتوری ئێمه‌دا، بێجگه له‌و نه‌خته مافه‌ش که پیاو هه‌ێه‌تی، نه‌ک هه‌ر به‌هره‌مه‌ند نییه، به‌ڵکو له بواری جنسیش دا، له‌گه‌ڵ گرفت و کۆسپی زیاتر به‌ره‌وروه. غه‌ریزه و حه‌زی جنسیی ژن، به‌رده‌وام له لاێان کولتوره‌کانی پیاوسالاره‌وه ئینکار و حاشای لێ کراوه. بۆ نمونه ئیسلامیه‌کان به‌رانبه‌ر به‌م پرسیاره که بۆچی ده‌بی ژن حیجابی هه‌بی و پیاو نه‌یبێ؟ وڵام ده‌ده‌نه‌وه که ژن به بینینی ئه‌ندامی پیاو هه‌ستی نابزوێ، به‌ڵام پیاو له باری جنسییه‌وه هان و ته‌حریک هه‌ڵگره. له راستیدا، کولتوره‌کانی پیاوسالار، ئه‌ساسه‌ن جنسیه‌تی ژن ده‌به‌نه ژیر پرسیار.\nبه هۆی کولتوره‌کان و نه‌ریته مه‌وجوده‌کان، هێنانه گۆری مه‌سه‌له جنسیه‌کان له کۆمه‌ڵگای ئیمه دا، به قه‌بێح و شوره‌یی ناوده‌برێن. ئه‌مه پێشی به گه‌شه‌ی ئه‌ندێشه و زمان له‌م بواره‌دا گرتوه و بوه‌ته هۆی لاوازیی زمانی ئیمه له به‌ێان کردنی مه‌سه‌له جنسیه‌کان.\nله کولتوری ئێمه‌دا، به توندی له به‌کار هێنانی ئه‌و وشه و عیباره‌تانه‌ی که به جۆریک پێوه‌ندییان به جنسه‌وه هه‌ێه،پارێز و دوری ده‌کرێ. برێک جاریش که ناچار به ناو هێنانی کۆمه‌ڵیک مه‌سه‌له و ئه‌ندامی جنسی ده‌بین، به زۆری له وشه‌ی عه‌ره‌بی و لاتینی که نامه‌فهوم و نامه‌لموسن، که‌ڵک وه‌ر ده‌گرین. بۆ نمونه ئه‌گه‌ر بمانه‌وێ ناوی ئه‌ندامی جنسیی ژن یان پیاو به‌رین، به‌راستی توشی گیروگرفت ده‌بین. به‌کار هینانی وشه کوردیه‌کانی "کیر" و "قوز" به قه‌بێح و بێ ئه‌ده‌بی له قه‌ڵه‌م ده‌درێ. هه‌میشه بریک وشه‌ی عه‌ره‌بیمان به‌کار بردوه وه‌ک (قضیب و فرج و...). له‌به‌ر ئه‌ویکه که‌ڵکی زۆرمان له عره‌بی وه‌ر گرتوه و حاڵه‌تی کۆنی هه‌ێه بۆمان، ئه‌م دواییانه که‌ڵک وه‌ر گرتن له وشه‌ی لاتینی بوه‌ته باو. بۆ نمونه له‌باتی وشه‌ی خوێنله‌به‌رچون یان عاده‌تی مانگانه، پریود، له جێی به‌لوکه و بیته، کلیتوریس، له جێی ئاو هاتنه‌وه، ئورگاسم به‌کار ده‌به‌ین.\nوشه‌کان خۆ به خۆ، نه خراپن و نه باش. ئه‌مه به‌رداشت و تێگه‌یشتنی ئیمه که ئه‌و وشانه به باش و خراپ، جوان و ناشیرین، پیس و خاوێن دابه‌ش و سه‌نگ و سوک ده‌کا. له‌وه‌یدا که کۆمه‌ڵگا به‌شه‌رییه‌کان به‌رده‌وام له حاڵی گۆراندان، پێناسه، به‌رداشت و نورمه‌کانی کۆمه‌ڵگاێه‌کیش، به‌رده‌وام له گۆران داێه. بۆ نمونه وشه‌کانی کیر و قوز، له سه‌رده‌مانی پێشودا وشه‌ی ئاسایی بون، که ئه‌ندامانی له‌شیان دیاری ده‌کرد. ئه‌م ئه‌ندامانه، به په‌ست و قه‌بیح به حیساب نه‌ده‌هاتن. ناویان به بێ شه‌رم به‌کار ده‌برا. چونکه جنسیه‌ت و غه‌ریزه‌ی جنسی له کولتوری کۆنی ئێمه دا، به دیارده‌ێه‌کی ئینسانی و سروشتی له‌قه‌ڵه‌م دراوه و به شیوه‌ی سروشتیش مامه‌ڵه‌ی له‌گه‌ڵ کراوه. ئه‌گه‌ر ئه‌مرۆ کولتوری پیاوسالاری-ئیسلامیی ئێمه مه‌یل و حه‌زی جنسی له ژندا به گوناه داده‌نی و ته‌نانه‌ت ئینکاری ده‌کا و هه‌وڵی بێ به‌ش بونی ژن له له‌زه‌تی جنسی ده‌دا، له رابوردودا نه‌ک هه‌ر حه‌زی جنسیی ژن به ره‌سمیه‌ت ده‌ناسرا، به‌ڵکو که‌ره‌سه و وه‌سیله‌ی دامرکانیشی بۆ دابین ده‌کرا.\nله کولتوری ئه‌مرۆی ئێمه‌دا، ئه‌گه‌ر وشه‌کانی وه‌ک کیر و قوز "پیس" و قه‌بیح به حیساب دی، له‌به‌ر ئه‌وه‌یه که ئێمه غه‌ریزه و ئه‌ندامانی جنسی به پیس و "حه‌یوانی" ده‌زانین. وه له هه‌بونی ئه‌ندامیکی جنسی، ئه‌ندامێک که "ئینسانیه‌تی" ئێمه ده‌باته ژیر پرسیار- به جۆرێک خه‌جاڵه‌ت ده‌کێشین، که وه‌ک "شه‌رم" ناوی ده‌به‌ین. به ئاوا کولتوریکه‌وه، بێهوده‌ێه که به دوای وشه‌ی جنسیدا بگه‌رێین که سالم بێ. چونکه پاش ماوه‌ێه‌ک ئه‌وانیش له بیر و زه‌ینی خه‌ڵکدا به پیس به حیساب دێن. ئه‌هه‌ر تا چه‌ند ده‌ێه‌ی تر، ئیسلامیه‌کان رێگاێان لێ نه‌گیرێ و له وڵاتیکی وه‌ک ئیران رژیمی ئیسلامی حاکم بێ و کولتوری ئیسلامییان له نێوان خه‌ڵکدا بره‌و پێ بده‌ن، زۆر وشه‌ی تر هه‌ن که هێشتا به‌کار ده‌برێن، وه‌ک مه‌مک، له باری عورفیه‌وه ده‌بیته وشه‌ی مه‌منوع. له راستیدا ئێمه ده‌بێ وشه مه‌وجوده‌کان له پۆخڵی و پیسایی مه‌زهه‌بیی مێشک و زه‌ینی خۆماندا پاک بکه‌ینه‌وه. مه‌به‌ست ئه‌وه نییه که له ناویان به‌رین و وشه‌ی نوێ له جێگاێان دانین، بۆ ئه‌وه‌یکه له زمانی عامیانه‌دا مه‌سه‌له جنسیه‌کان به راشکاوانه و بێ شه‌رم به‌ێان بکرێن. به‌ڵام ئه‌مه‌ش وه‌زعێکی باشتری له زمانی ستاندارد نییه.\nله راستیدا، زمانی عامیانه له ره‌نگدانه‌وه‌ی روانگه و شێوه‌ی فکریه‌تی کۆمه‌ڵگا له بابه‌ت مه‌سه‌له جنسیه‌کان، راشکاوتره. ئه‌گه‌ر هه‌ڵوێستی نه‌فی له زمانی ستاندارد دا نسبه‌ت به جنسیه‌تدا به خۆ پارێز خۆی نیشان ده‌دا، له زمانی عامیانه‌دا به زۆری له گاڵته، جنێو و نوکته‌دا ره‌نگ ده‌داته‌وه.\nله زمانی عامیانه‌دا، کولتوری پیاوسلاری و دژ به ژن، زیاتر مه‌جالی خۆ جێ خستنی هه‌ێه. ئه‌گه‌ر له زمانی ستاندارد دا پێوه‌ندیی جنسی به عیباره‌ته‌کانی وه‌ک پێکه‌وه خه‌وتن، باخه‌ڵ خه‌و و له‌باوش گرتن ده‌رده‌بردرێ، له زمانی عامیانه‌دا، پیوه‌ندیی جنسی به "کردن" و "دان" به‌ێان ده‌کری. پیاو ده‌وری بکه‌ر و ژن ده‌وری بده‌ر ده‌گیری، یان فاعێل و مه‌فعول. ئه‌مه له‌وێوه سه‌رجاوه ده‌گرێ که له کولتوری ئێمه‌دا، گان، ته‌نیا له تێخستن دا مانا ده‌دا. هه‌ر ئه‌مه‌شه که سه‌ربه‌سه‌رێ، یان هاوجنس بازیی پیاو له‌گه‌ڵ پیاو، هه‌ر له روانگه‌ی (کێ ده‌کا و کێ ده‌دا) چاوی لی ده‌کری. به‌ڵام بۆ ژن جیایه. چونکه هاوجنس بازیی ژن له‌گه‌ل ژن، له‌وه‌یدا که هه‌ردوک به بده‌ر، یان مه‌فعول داده‌نرین، ئه‌سڵه‌ن به حیساب ناێه.\nبه گوناه دانانی حه‌زی جنسی له ژندا و پێوه‌ندیی جنسی بۆ ژن، بوه‌ته هۆی ئه‌وه که له هه‌مو جنێوه جنسیه‌کاندا، ژن جێگای خه‌تاب و ئاماژه‌ی ئه‌سڵی بێت. بێجگه له وشه‌ی "قونده‌ر" که له‌به‌ر جۆری پێوه‌ندیی جنسیه‌که‌ی که پیاو راسته‌وخۆ ده‌که‌وێته به‌ر سوکایه‌تی، ئه‌ویش له‌به‌ر ئه‌وه‌یکه بکه‌ریی خۆی له‌ده‌ست داوه و نه‌ک له‌به‌ر پێوه‌ندیی جنسیه‌که‌ی، جنێوه جنسیه‌کانی تر، ته‌نیا بۆ ژنان به‌کار ده‌برین. له‌وانه وه‌ک جونده، خۆشک حیز، دایک قاحبه و هتد... بێگومان هه‌تاکو گۆرانکاری بنه‌ره‌تی و ئه‌ساسی له کولتوری ئێمه‌دا روو نه‌دا، زمانی جنسیمان، هه‌ر ئاوا بکه‌ر و بده‌ر، پیاوسالار و دژی ژن ده‌مێنێته‌وه.\nکولتوری دژ به تاک، دژ به جنسیه‌ت و ژن، به‌ربه‌ستێکی گه‌وره‌ی سه‌ر رێگای گه‌شه‌ی سروشتیی ئینسانه‌کانی کۆمه‌ڵگای ئێمه‌ێه. ئه‌م کولتوره به هاتنه‌وه مه‌یدانی حیزب و گوروپه ئیسلامیه‌کان و ده‌وڵتانی ئیسلامی-ناسیۆنالیستیی وه‌ک ئێران و عێراق، توندتر بوه. بۆ به‌رگری و دیفاع له مافی تاکی ئینسان و مافی دیاریکردنی چاره‌نوسی تاک، رونکردنه‌وه و شی کردنه‌وه له بابه‌ت مه‌سه‌له جنسیه‌کان و خه‌بات بۆ به‌ده‌ست هێنانی ئازادیه جنسیه‌کان، یه‌کیک له گرنتری و زه‌روریترین ئه‌رکه‌کانی هه‌مومانه.


زه‌كه‌ریا دادۆ: وڵاتانی ئه‌وروپا پشتیوانی له جۆ بایدن ده‌كه‌ن وه‌ك سه‌رۆكی ئه‌مه‌ریكا\n7 مانگ پێش ئێستا ژمارەی بینین: 315 جار\nجۆ بایدنی كانديدى دیموکراتەکان بووە 46ـەمین سەرۆکی داهاتووی ئەمریکا و لە نوێترین پەیامیشدا دەڵێت، دەبمە سەرۆکی هەموو ئەمریکییەکان و ئەو متمانەیەتان دەپارێزم کە بە منتان بەخشی.\nزه‌كه‌ریا دادۆ، چاودێری سیاسی و ئه‌ندامی دامه‌زرێنه‌ری پلاتفۆڕمی عه‌فرین له ئه‌ڵمانیا، له‌میانه‌ی به‌شداری كردنی له به‌رنامه‌ی (له ڕۆژئاواوه ) له ڕادێوی ده‌نگی گه‌لی كوردستان ڕایگه‌یاند، ده‌رچوونی جۆ بایدن كانديدى دیموکراتەکان به سه‌رۆكی ئه‌مه‌ریكا بیروڕایی جیاواز له نێو وڵاتانی جیهان دروستكردووه هه‌ندێك له وڵاتان پشتیوانی ده‌كه‌ن وه‌ك وڵاتانی ئه‌ورووپا به‌ڵام هه‌ریه‌ك له ڕوسیا و چین و چه‌ند وڵاتێكی تر له‌گه‌ڵ ده‌رچوونی جۆ بایدن نین به‌سه‌رۆكی ئه‌مه‌ریكا .\nوتیشی،به‌بۆچوونی من سیاسه‌تی جۆ بایدن به‌رامبه‌ر ڕۆژئاوای كوردستان باشتر ده‌بێت وه‌ك له دۆناڵد ترەمپ چونكه له‌ماوه‌ی ڕابردوو تره‌مپ چه‌ند بڕایارێكی دژی كورد له ڕۆژئاوای كوردستان ده‌كرو هه‌میشه پشتگیری توركیای ده‌كرد له هیرشه‌كانی بۆ سه‌رڕۆژئاوای كوردستان.


فەوزی ڕەمزی: فره‌زوانی و فره‌لاوژه, هۆی سه‌ركه‌وتنه له سـویسرا. به‌شی سێیه‌م و کۆتایی. – WTARIKURD\nله ســویسرا. نزیكه‌ی پانزه ڕێكخراو هه‌یه، ئه‌مانه كار بۆ زوان و دانانی فه‌رهه‌نگ و مانه‌ندیان ده‌كه‌ن كه زۆرێنه‌یان له كه‌سانی شاره‌زا و كارامه و خۆبه‌خش پێكهاتوون یان گه‌ر مووچه‌شیان هه‌بێت شتێكی ئه‌وتۆ نیه، ته‌نیا بۆ ڕاپه‌ڕاندنی ئه‌و كارانه‌یه كه به‌و پرسه‌وه به‌نده.\nكاری ئه‌مانه ئه‌وه‌یه له هه‌ر شوێنێك وشه‌یه‌ك یاخود شتێكی فۆڵكلۆرییان به‌رده‌ستكه‌وت یه‌كسه‌ر به جێگه‌ی خۆی بگه‌یێنن، ئه‌مانه هه‌ستی نیشتمانپه‌روه‌ی به جۆرێكه كه له‌سه‌روو هه‌موو ئامانجێكه‌وه‌یه، گوێ به به‌رزونزمی حیزبه‌كان ناده‌ن و خۆیان پێوه‌گرێ ناده‌ن.\nله لیژنه‌كاندا پڕكێشی كه‌سێك نادرێت به‌سه‌ر ئه‌ویتردا، ئه‌وه‌ی كارا و به‌توانا و لێهاتوووو بێت. ئه‌وه شوێنی دیاره.\nلێره‌دا ده‌مه‌وێت بگه‌ڕێمه‌وه سه‌ر یاساكان كه له‌سه‌ر زوان دانراوه به تایبه‌ت كانتۆنی Graubonden گراوبۆندن. له‌هه‌ر كانتۆنێك یاخود شاره‌وانییه‌كدا گه‌ر40 %ی دانیشتوان یه‌ك زوان بوون ئه‌وا هه‌موو كاروباری فه‌رمی و خوێندن و به‌و زوانه ده‌بێت .\nبه‌ڵام له زوانه ناوچه‌ییه‌كاندا گه‌ر20 %ی دانیشتوان له‌و كانتۆنه‌دا قسه‌ی پێبكات ئه‌وا زوانی فه‌رمی و خوێندن به‌و زوانه ده‌بێت. سه‌باره‌ت به فه‌رمانبه‌رانیش ئه‌و كه‌سه‌ی هه‌ردوو زوانه‌كه بزانێت هه‌لی دامه‌زراندنی زیاتره.\nله‌م دواییه‌دا كۆڕێك له‌ژێر دروشمی ( 1×4=1 ) به‌سترا، ئه‌مه مانای چوار زوان له یه‌ك وڵاتدا ده‌گرێته‌وه، كار بۆ چۆنیه‌تی به‌ره‌و پێشبردن و هاوئاهه‌نگی له‌گه‌ڵ یه‌كتركردندا و پێشخستنی میلله‌ت به هاریكاریكردنی هه‌مووان له پێناو هه‌موواندا.\nبه‌ڵێ. میلله‌تان به‌م پێیه هه‌وڵی بێوچان ده‌ده‌ن بۆ پێشخستنی زوانه‌كه‌یان یاخود هه‌ڵسه‌نگاندنی شێوه‌زاره‌كانیان به‌بێ به‌رامبه‌ر، هه‌ر یه‌كه خۆی به به‌رپرسێك ده‌زانێت به‌رامبه‌ر به‌و كا‌ره نیشتمانییه.\nكه‌چی به‌داخه‌وه. لای خۆمان هه‌ر له مێژه‌وه بۆمان ماوه‌ته‌وه و بۆته كه‌لتوور كه هه‌ر له شۆێنی خۆمان بوه‌ستین و له‌پی حه‌سره‌ت به‌یه‌كدا بده‌ین و به ئه‌ژنۆی خۆماندا بماڵین.\nلێكدانه‌وه‌ی به‌نده بۆ ئه‌م پرسه‌یه له‌م چێوه‌یه‌دا كۆده‌كه‌مه‌وه:\nهۆشیاری نه‌ته‌وایه‌تی به گرنگترین هۆكار داده‌نرێت بۆ مانه‌وه‌ی هه‌ر میلله‌تێك و بوونی زوانێكی توندوتۆڵ و تۆكمه كه فاكته‌ری گرنگی ئه‌و مانه‌وه‌یه‌یشه، هه‌ستی په‌یوه‌ست بوون و خۆناسین به‌و نه‌ته‌وه‌یه و خۆبه‌یه‌كترزانین به گرنگترین هۆكاره‌كان ده‌درێنه ئه‌ژماردن كه ئه‌ویش كارێكی درێژ خایه‌نی گه‌ره‌كه.\nكاری سـه‌رشانی هه‌ریه‌ك له ڕێكخراو پارته سـیاسیه‌كانی كوردستانه كه ڕه‌گوڕیشه‌ی ئه‌و هه‌سـته داكوتن له هزر و دڵوده‌روونی گه‌لدا، له‌پێش هه‌مووشـتێكدا خۆ به كوردستانی زانین، خۆبه‌سـتنه‌وه به‌گشت مافه ڕه‌واكانی گه‌ل نه‌ك خۆبه‌ستنه‌وه به چاره‌نووسی وڵاتانێك كه به هه‌ر هۆیه‌كی سـیاسـه‌تی نێوده‌وڵه‌تی له‌دوای جه‌نگی جیهانی یه‌كه‌مه‌وه دروسـت بووبێت و خۆمان له‌وان زیاتر به هاوڵاتی ئه‌و وڵاته بزانین به‌ڵام ئه‌وان زۆر له خوار خۆیانه‌وه دامانــنێن. یاخود شه‌خسپه‌رستن و دیتنه‌وه‌ی خۆبه‌ختكردن و كوردستانپارێزی له چێوه‌ی په‌رسـتنی ئه‌و كسایه‌تییه‌دا، چونكه كوردستان وه‌ك چۆن هه‌ر ماوه… هه‌ر ده‌یشـمێنێت، به‌ڵام كه‌سـایه‌تی چه‌نێكیش گه‌وره و مه‌زن بكرێت و خۆی به فیرعه‌ون و نەمروود و . و خودێی گه‌ل بزانێت له‌به‌رده‌م بای ئه‌جه‌لدا هه‌رگیز ده‌ربازبوونی بۆنیه. نه‌گبه‌تی ئێمه‌ی كوردستانی ئا له‌مه‌دا خۆی ده‌بینێته‌وه، ئه‌م نه‌گبه‌تییه بؤته دیارده‌یه‌كی ڕۆشنبیریی باو و له‌ناو گشت به‌ره و چین و توێژه‌كانی كه‌ڵكدا.\nبه‌داخه‌وه تاكو ئێستا له‌نێو كورداندا كه‌سایه‌ییه‌كی وه‌ها دڵسۆز و خۆبه‌خت هه‌ڵنه‌كه‌وتووه كه له‌خۆی ببووریت و ڕێ له‌و جۆره ڕۆشنبیرییه بگرێت و هه‌وڵبدات بۆ بنبڕبوونی، مه‌ردانه و كردانه بڵێت كه نیشتمان و خزمه‌تكردنی له‌سه‌روو هه‌موو شتێكه‌وه‌یه.\nهه‌رچی فه‌رهه‌نگێكی ئێمه هه‌یه هه‌ر هه‌مووی كاری تاكه كه‌سه و توانیویشیانه ئه‌و شاكاره‌ی لێبه‌رهه‌م بێنن، له‌وانه‌یش فه‌رهه‌نگی مه‌ردۆخ، گیوموكریانی، خاڵ، زه‌بیحی، هه‌ژار. به‌ڵام هه‌زاران مه‌خابن كه سـۆمای چاوانیان به خۆری كوردستان ده‌گه‌شایه‌وه، ده‌یان ڕه‌خنه‌گری ڕووخێنه‌ری له‌سه‌ر جاسووسه و پشتـقه‌ره‌وڵ ڕه‌شه‌زاخاو ده‌پرژاند و ده‌كه‌وتنه تیربارانكردن و قسه‌وقسه‌ڵۆكی قێزه‌ون كه مرۆڤ له باسكردنییاندا شه‌رم له خۆده‌كات، له‌كاتێكدا خۆیان ته‌نیا ده وشه‌ی ته‌واوی كوردیان پێ نییه و ناتوانن نیوه لاپه‌ڕه‌یه‌ك به شێوازه كوردییه‌كی ته‌واو بنووسن و هیچ شـێوه‌زارێكیتری كوردیش نازانێت. كاتی خۆی كه چاوی به‌شی یه‌كه‌می فه‌رهه‌نگی زه‌بیحی به ئاخێوه‌ری كورد گه‌شایه‌وه و ئه‌ده‌بی كوردیمانی ده‌وڵه‌مه‌ندتر كرد. كابرایه‌كی به‌ناو خۆبه‌كوردپه‌روه‌ر پێیوتم ده‌ته‌وێت من چاوی خۆم خه‌ساركه‌م له نووسینی كه‌سـێكدا كه سـیخوڕی به‌عس بوو (له‌كاتێكدا ئه‌و فه‌رهه‌نگه‌ی كه كه‌وته بازاڕه‌وه، پاش ماوه‌یه‌ك مه‌خابه‌رات هه‌ڵیانكوتایه سه‌ر ماڵه ڕه‌شوڕووته‌كه‌ی و ده‌سـتیان به‌سه‌ر هه‌موو به‌شه‌كانیــتری فه‌رهه‌نگه‌كه‌یدا گرت كه هه‌مووی ته‌واو بووبوو و ئاماده‌بوو بۆ چاپ، خۆیشـی تاكو ئێستا كه‌س نازانێت چۆن سـه‌رنگومیانكرد).\nپاشـان وتم ئه‌ی بۆ هه‌ژار چێ ده‌ڵێیت، به‌هه‌مان شـێوه وتی ئه‌ویش پیاوی شـا بوو.\nمن بۆ هیچ شتێك ناڵێم، به‌ڵام ئه‌مه بیركردنه‌وه‌ی خۆ به‌خوێنده‌وارزانێك بێت كه من له‌و باوه‌ڕه‌دام خه‌ڵكه ساده زۆر له‌وانه ڕۆشنبیرتر و به ئاگاترن چونكه ڕه‌گی نیشتمانپه‌روه‌ری بێ غه‌لوغه‌ش له‌واندا زیاتره. ده‌بێت ئێمه ئیمانمان به‌وه هه‌بێت كه شێوه‌زاری ناوچه‌ی موكریان كه له نێویشـیدا ناوچه‌ی سـۆران فراوانتر و به تواناتره، هه‌ر كاتێك نووسینه‌كانی هێمن و هه‌ژار، حه‌سه‌نی قزڵچی، ئه‌وڵای حه‌سه‌ن زاده، جه‌لیلی گادانی یاخود هه‌ر گوڵده‌سته نووسه‌رێكی نوێیان ده‌خوێنیته‌وه هه‌سـتده‌كه‌یت كه زوانی كوردی چه‌نده به‌رفراوان و به تواناو به‌هێزه.\nهه‌رچه‌نده من زوانه‌وان نیم و بگره به هیچ شـێوه‌یه‌ك توانایه‌كی وام نیه به‌سه‌ریدا به‌ڵام خۆم به شاگردێكی به‌وه‌فای نووسه‌ره به ئه‌مه‌ك و پاك و نیشتمانپه‌روه‌ره‌كان ده‌زانم، خزمه‌تكردنیشیان به ئه‌ركێكی سه‌رشانم ده‌زانم.\nزوانـزانی و زوانناسی. له خۆیدا زانستێكی به‌ربڵاوی فره‌ڕه‌هه‌نده و شاره‌زاییه‌كی زۆر ته‌واوی ده‌وێت. ده‌بێت به كه‌شكۆڵێكه‌وه سه‌ر به هه‌موو شوێنێكدا بكات و بگه‌ڕێت تاكو وشه‌یه‌ك یاخود ڕه‌گه‌وشه‌یه‌كی به‌رچنگ ده‌كه‌وێت و ئه‌مجا گوڵبژێریان بكات و پێشكه‌ش به میلله‌تی بكات..كه‌چی به هه‌زاران داخه‌وه كه‌سانی ئاوا به‌م جۆره پێشوازییان لێده‌كه‌ن.\nبه‌داخه‌وه ئێستا وای لێهاتوه كه‌س نه‌توانێت باس له شێوه‌ی نووسین وه‌یا هه‌ڵبژاردنی ئه‌لف و بێ بكات. هه‌ر خێرا ده‌یان كه‌سی پشتقه‌ره‌وڵ تانه‌ی ئه‌وه‌ت لێده‌گرێت كه ناوچه‌گه‌ریت یاخود سه‌ر به فڵان ده‌سته و حیزبیت و…به‌مه به‌جۆرێك ده‌تڕووخێنن كه هه‌رگیز سه‌ر ده‌رنه‌كه‌یت له‌ژێر داروپه‌ردووی چه‌ند به‌ره‌كیدا. بۆیه دراوسێكانمان پێمان ده‌ڵێن كورد خوانێكیان نیه بۆ نووسین گه‌ر بشیان بێت هه‌ر خۆی له 200وشه نادات و ئه‌ویش هه‌ر باس له قسه‌ی توندوتیژی و كوشتنوبڕین ده‌كات. ئه‌وان ڕاست ده‌كه‌ن چونكه ده‌زانن ده‌ست و په‌نجه و ده‌ستكێشه‌كانیان چۆن به‌كارهێناوه بۆ جوڵاندنی ئه‌و قه‌ره‌قۆزه ئه‌كته‌رانه.\nده‌مه‌وێت كۆتایی به بابه‌ته‌كه بهێنم به شیعرێكی ڕه‌مزی مه‌لا مارف/ ڕه‌وانبه‌هه‌شت كه بۆ ستایشی شێخ موحه‌مه‌دی خاڵ/ی وتووه سه‌باره‌ت به ده‌رچوونی فه‌رهه‌نگی خاڵ، پیرۆز بایی و ده‌ستخۆشی له‌و ئه‌رك و كاره پیرۆزه‌ی ده‌كات کە بە هەماهەنگی کەسانی کوردی زانی وەک مامۆستا موحەمەد موستەفا کوردی و چەندینی دیکە و به‌م شێوازه به‌رز ده‌ینرخێنێت.\nئه‌ی كورده موژده بێ كه زمانت كرایه‌وه\nخونچه‌ی ئومێدی گوڵشه‌نی شادیت گه‌شایه‌وه\nڕۆژی نه‌هاتی وه‌ك شه‌وی تاریك و نووته‌كت\nڕۆیشـت و سـوبحی ڕه‌وشه‌نی هاتت گه‌ڕایه‌وه\nبۆ ئه‌و هه‌له‌ی كه هه‌وڵی هه‌میشه‌ت ئه‌دا، ئه‌وا\nهه‌ڵكه‌وت و كه‌وته به‌رده‌س و ڕێت بۆ كـرایه‌وه\nیه‌عنی كه‌وا له سایه‌ی فه‌رهه‌نگی خاڵه‌وه\nســه‌رچاوه وشـكه‌كانی زمانت ژیایه‌وه\nكێت دیوه تاكو ئێسته له‌رێی خزمه‌تی گه‌لا\nبه‌م چه‌شنه به‌ركه‌وێت و وه‌ها بێته كایه‌وه\nئه‌مووت كه وه‌ك مه‌سیحه به‌یه‌ك ده‌م گه‌ر مه‌سیح\nڕۆحی به هۆزی مورده دڵی وا بدایه‌وه\nئه‌ی ئه‌و بلیمه‌ته‌ی كه به‌هۆی هه‌وڵی ئێوه‌وه\nئاڵای سـه‌رفرازی گه‌ل هه‌ڵكرایه‌وه\nئیعجازی شێخی خاڵه وه‌گه‌رنێ، چ نووسه‌رێ\nزریه‌ی له نووكی خامه‌وه تك تك تكایه‌وه*\nفه‌رهه‌نگی تۆ بوو ئێسته كه‌وابوو به‌هۆی ئه‌وه‌ی\nله‌م كورده ده‌ركی مه‌خزه‌نی گه‌وهه‌ر كرایه‌وه\nڕۆیی ئه‌وه‌ی كه ئیكه له بازاڕی عاله‌ما\nهه‌ر كورده بێ و بڵێن كه به‌بێ مایه مایه‌وه\nئیتر سه‌ری زمانی هه‌موو تیره‌یه‌كی كورد\nشوكر و سوپاسی تۆیه به شاه و گه‌دایه‌وه\n* زریه به مانای قامووس دێت واته ده‌ریایه‌كی له‌بن نه‌هاتووی وشه.\n* تك تك لێره‌دا به مانای ڕیزبه‌ندی وشه‌كان ده‌گرێته‌وه .\nعیماد عەلی: پارتی و بنەماڵەی تاڵەبانی و برایم ئەحمەد.


بەرپرسێکی وەزارەتی دارایی و ئابووری حکوومەتی هەرێمی کوردستان ده‌ڵێت: "بڕیارە هەفتەی داهاتوو مووچەی هەموو وەزارەت و فەرمانگەکان بدرێت بۆ ئەوەش رێکاری خۆمان گرتۆتەبەر".\nمەولوود سابیر، بەڕێوەبەری گشتیی بانکە بازرگانییەکانی سەر بە وەزارەتی دارایی به سایتی باس نیوزی راگه‌یاندووه: "لە بانکەکان لە گۆڕەپانێک کورسی دادەندرێت بۆ ئەوەی مووچەخۆران لەسەر کورسی دابنیشن ئەویش مەترێک زیاتر نێوانیان هەبێت، دواتر بە نۆرە سێ کەس یان پێنج کەس دەچنە ژوورەوە، تاوەکوو تەواو دەبێت هەمووش دەبێت ماسک و دەتکێشیان بەستبێت، ئەوە مەرجی پێدانی مووچەیە و رێگەنادرێـت کەس بێ ماسک و دەستکێش بچێتە بانک".\nوتیشی: "بڕیارە هەفتەی داهاتوو مووچەی هەموو وەزارەت و فەرمانگەکان بدرێت بۆ ئەوەش رێکاری خۆمان گرتۆتەبەر بۆ ئەوەی قەرەباڵغی دروست نەبێت، چونکە ئێستا فەرمانبەران بۆیان نییە بێن لە بانک مووچە وەربگرن، بەڵکوو بە چەکی گەورە لیژنەیەک پارەکە وەردەگرێت و دەیباتەوە لە فەرمانگەی خۆی دابەشی دەکات".\nئاماژەی بەوەشدا: "لە مووچەی شەهیدان کێشەمان نیە، بەڵام کێشەمان لەگەڵ خانەنشینان و کەمئەندامان هەیە، چونکە ئەوانە بە تەمەنن و خاوەن پێداویستی تایبەتن ناتوانن بڕۆن و بوەستن پێویستیان بە هاوکاری هەیە، ئەوەش وا دەکات فشار لەسەر بانکەکان دروست بێت".\nبەرپرسەکەی وەزارەتی دارایی، دووپاتی کردەوە، کە دەبێت خانەنشینان و کەمئەندامانیش لەکاتی سەردانیکردنی بانک دەستکێش وماسک ببەستن و خۆیان لەبەریەکەوتن بپارێن، پێویستە لە کاتی وەرگرتنی مووچە فەرمانبەران و مووچەخۆران بە گشتی پابەندی مەرج و ڕێنماییە خۆپارێزییەکان بکەن.\nلاهور شێخ جه‌نگى توشى كۆرۆنا بوه و په‌یامیشی بۆ ده‌سه‌ڵاتدارانی هه‌رێم هه‌یه


دادپەروەریی ڕاگوزاری لە کۆمەڵگەکانی پاش جەنگ: عێراق وەک نموونە (بەشی سێیەم و کۆتایی)\nئازاد وەڵەدبەگی 01, 02, 2019\nگرفتەکانی بەردەم پرۆسەی دادپەروەریی ڕاگوزاری لە عێراق\nهەروەک وتمان ئەو کۆمەڵگەیانەی کە قۆناغێکی جەنگ و سەرکوتکاریی سیاسیی تێ دەپەڕێنن، دەتوانن بە چەندین شێواز لەگەڵ ڕابردووی تاڵ و پڕ لە پێشێلکاریی مافی مرۆڤی خۆیان هەڵسوکەوت بکەن. یان ئەوەتا بە دەرکردنی یاسای لێبووردن، لە تاوانباران خۆش دەبن، یان ئەوەتا ڕاستەوخۆ ئەو تاوانبارانە دادگەیی دەکەن یاخود کۆمیسیۆنی دۆزینەوەی ڕاستییەکان پێک دەهێنن و دەست دەکەن بە پرۆسەی پاکسازیی دامودەزگەکان لە ئەنجامدەرانی تاوان. جگە لەمەیش، دەکرێ قەرەبووی قوربانیان بکرێتەوە و داوای لێبووردنیان لێ بکرێت و مۆنیۆمێنتیان بۆ چێ بکرێت. هەڵسوکەوتی عێراق لەگەڵ ڕابردووی پڕ لە پێشێلکاری و توندوتیژیی خۆی، یەکێکە لەو کێشە ئاڵۆزانەی کە ڕووبەڕووی ئەم وڵاتە بووەتەوە بۆ بەدیهێنانی پرۆسەی دادپەروەریی ڕاگوزاری.\nگرنگترین ئالنگاری لە قۆناغی ڕاگوزاریی سیاسی، بابەتی دادپەروەریی ڕاگوزارییە، بەتایبەت چۆنێتیی هەڵسوکەوت لەگەڵ ڕابردوو، کە ئەمەیش ئەو پرسیارە گەورە و گرانەیە کە ئەزموونەکانی دادپەروەریی ڕاگوزاری لە ڕابردوو بەرەوڕووی بوونەتەوە. لێرەدا ئاماژە بە هەندێ لەو خاڵە گرنگانە دەکەین کە بوونەتە گرفت لە بەردەم چەسپاندن و جێبەجێکردنی دادپەروەریی ڕاگوزاری لە عێراق کە بریتین لەم خاڵانەی خوارەوە:\n١) ڕژێمی سەددام بە درێژاییی ٣٥ ساڵ حوکمڕانی، گەلێک تاوانی بەربڵاو و ترسناکی ئەنجام داوە؛ بە جۆرێک کە سەرکوت و توندوتیژی، بەشێک بووە لە سیاسەتی دەوڵەت بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی هەر جۆرە هەڕەشەیەک. لە ماوەی حوکمڕانیی بەعسدا پتر لە ٣٠٠ هه‌زار کەس لەسێدارە دران یان بێسەروشوێن کران؛ یەک ملیۆن عێراقی ئاوارەی وڵاتان کران و لە ساڵی ١٩٧٧-١٩٨٧ پتر لە 5 هەزار گوندی کوردستان کاوڵ کران. بە هۆی پرۆسەی ئەنفال و بۆردمانی کیمیایی لەناوچە جۆراوجۆرەکانی کوردستان، دەیان هەزار کەس شەهید بوون. لە باشووری عێراقیش زیاتر لە نیو ملیۆن شیعە ئاوارەی ئێران کران و پاش ڕاپەڕینی ١٩٩١ نزیکەی ٧٠ هه‌زار خەڵکی سیڤیل یان له‌سێداره دران یان بێسەروشوێن کران.\n٢) دەیان ساڵ فەرمانڕەواییی سەرکوتکارانەی بەعس، ناسنامه‌ی تاک و بەکۆمەڵی عێراقییەکانی لێک هەڵوەشاندەوە و بووە هۆی سەرهەڵدانی ژینگەیەکی پڕ لە ترس و تۆقاندن و بێمتمانەیی لەسەر هەموو ئاستەکانی کۆمەڵگە. بە درێژاییی ساڵانی حوکمی سەرکوتکاری، ناسنامه‌ی عێراقی بەزۆر بەسەر هاووڵاتیانی عێراقدا سەپێنرابوو، پاش ڕووخانی ئەم ڕژێمە لە ساڵی ٢٠٠٣ خەڵک کەوتنە نێوان ناسنامه‌ی عێراقیی سەپێنراو و ناسنامه‌ی نەتەوەیی و تائیفیی ڕاستەقینەی خۆیان، کە دەستیان پێوە دەگرت و لە ناخیاندا باوەڕیان پێی بوو. هەروا بابەتەکە بەوەیشەوە نەوەستا، ڕژێمی بەعس بەخورتی هەوڵی گۆڕینی ناسنامه‌ی کورد، تورکمان و ئاشووریی دەدا بۆ ناسنامه‌یه‌کی عەرەبی. ئەم دۆخە نالەبارە، بووە هۆی دابەشبوون و پەرتبوونی کۆمەڵگەی عێراقی بەسەر کۆمەڵێک ناسنامه‌ی نوێباو کە پێشتر دەرفەتی هەناسەکێشانیان نەبوو.\n٣) پاش ساڵی ٢٠٠٣ و ڕووخانی بەعس، دەسەڵاتدارانی نوێی عێراق کە هێزی هاوپەیمانان بوون و لە سەروویانەوە ئەمریکا، کاریگەریی زۆریان لەسەر پرسی دادپەروەریی ڕاگوزاری هەبوو. ئەو هێزانە شارەزاییی زمانی، کەلتووری و هەرێمیی پێویستیان نەبوو بۆ ناسین یان تێگەیشتن لە کۆمەڵگەی عێراقی بە هەموو چین و توێژ و پێکهاتەکانییەوە؛ جگە لەمەیش ئەم هێزانە لەناو کۆمەڵگەی عێراقیدا وەک پێویست خوازراو و خۆشەویست نەبوون. هەروا شارەزاییی پێویستیان نەبوو بۆ جێبەجێکردنی پرۆسەی دادپەروەریی ڕاگوزاری؛ هەر بۆیە ئەم پرۆسەیە لە سەرەتاوە دەستپێکێکی باشی نەبوو.\n٤) دەیان ساڵ حوکمڕانیی دیکتاتۆری وای کردبوو، کە عێراق بەکردەوە توانای دانانی یاسا و سیاسەت و بەڕێوەبردنی پرۆسەیەکی ئاڵۆزی وەک دادپەروەریی ڕاگوزاریی نەبێت. جگە لەمەیش، عێراقییەکان نەیاندەتوانی متمانە بەو سیستەمە یاسایی و سیاسییە بکەن کە هەتا تەوقی سەر نوقمی گەندەڵی ببوو و، هەموو شتەکان تێیدا بەسیاسی کرابوون و بۆنی سیاسەتیان لێ دەهات. هەروا هێزە ئەمریکییەکانیش پتر گوێیان لەو عێراقییانە دەگرت کە لە دەرەوەی وڵات بوون و، شارەزاییی لۆکاڵیی پێویستیان نەبوو یاخود تۆڕی پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکان و شارەزایییە تەکنیکییەکانیان لاواز بوو.\n٥) ناکۆکیی نێوان ئەمریکا و نەتەوە یەکگرتووەکان لەسەر ڕەواییی ئەم جەنگە و پێویستبوونی، وای کرد کە بەشداریی شارەزا و پسپۆرانی بیانی لە پرۆسەی دادپەروەریی ڕاگوزاری، سنووردار بێت. ئەمریکا بۆ خۆی بەتەنیا و بە شێوازی خۆی ده‌ستی به‌م كاره كرد و گەلێک لە ڕێکخراو و قەوارە حکوومی و ناحکوومییەکانی لە پرۆسەکە دوور خستەوە، کە دەیانتوانی بە شێوازێکی باشتر و بە کەڵکوەرگرتن لەو ئەزموونانەی کە لەم بارەیەوە هەیانبوو پرۆسەکە جێبەجێ بکەن.\n٦) جێبەجێکردنی میکانیزمەکانی دادپەروەریی ڕاگوزاری، پێویستی بە سەرچاوە و داهاتی ماددی و مرۆییی باش هەیە. سروشتییە، دەوڵەتێک کە قۆناغێكی دوورودرێژی دیکتاتۆری و جەنگی چەکداری و شۆڕشی تاقی کردۆتەوە، بەشێکی زۆری ئەو سەرچاوە و داهاتانە، یان نەماون یان لاواز کراون یاخود سیستەمە دیکتاتۆرییەکان بۆ مانەوەی خۆیان لە دەسەڵات بەکاریان هێناون؛ ئەمە جگە لە لاوازی و سەبەخۆنەبوونی دەسەڵاتی دادوەری، سیستەمێکی دیموکراسیی لەرزۆک، کەموکورتی لە بەڵگە سزایییەکان، زۆربوونی ژمارەی تاوانەکان و ئەنجامدەرانی تاوان و قوربانیان، کە ئاستەنگیان لە بەردەم بەڕێوەچوونی سەرکەوتووانەی پرۆسەکە دروست دەکرد.\nمیکانیزمەکانی پرۆسەی دادپەروەریی ڕاگوزاری لە عێراق\nهەروەک پێشتر باسمان کرد دادپەروەریی ڕاگوزاری چەندین میکانیزمی جۆراوجۆری هەیە بۆ ئەوەی بگاتە ئامانجەکانی خۆی و ڕێگە لە پێشێلکارییەکانی مافی مرۆڤ لە داهاتوودا بگرێت و قەرەبووی زیانی قوربانیان بکاتەوە و ئاشتەواییی کۆمەڵایەتی و نیشتمانی بچەسپێنێت. لێرەدا باس لە کۆمەڵێک لەو میکانیزمانە دەکەین کە لە عێراق گیراونەتە بەر و بریتین لەم خاڵانەی خوارەوە:\n١) دادگەییکردن: دادگەییکردن بە یەکێک لە بنەما سەرەکییەکانی دادپەروەریی ڕاگوزاری دادەنرێت، کە گرنگییەکی زۆری هەیە بۆ بنیاتنانەوەی متمانە و سەروەریی یاسا و بنیاتنانەوەی پەیوەندیی نێوان هاووڵاتی و دامودەزگەکانی دەوڵەت بە شێوەیەکی گشتی و، هەروەها ڕێگرە لە بەردەم پێشێلکارییەکانی مافی مروڤ لە داهاتوودا.\nپاش ڕووخانی ڕژێمی بەعس لە ساڵی ٢٠٠٣ باس لە دادگەییکردنی سەرانی ئەو ڕژێمە هاتە ئاراوە، بەڵام سەرەتا مشتومڕەکان لەسەر ئەوە بوو کە ئایا لە دادگەیەکی عێراقی بێت یان نێودەوڵەتی. هەندێ لە ڕێکخراوە نێودەوڵەتییەکان وەک چاودێری مافی مرۆڤ بە حوکمی نەبوونی شارەزایی و سەربەخۆیی و بێلایەنیی دەسەڵاتی دادوەریی عێراق و ترس لە گەرەنتییەکانی مافی تۆمەتباران، خوازیاری دادگەیەکی نێودەوڵەتی بوون، بەڵام سەرەنجام دادگەیەکی عێراقی بە ناوی دادگەی باڵای تاوانەکان سەرەتا بە یاسای ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ و پاشان بە یاسای ژمارە (١٠) ساڵی ٢٠٠٥ دامەزرا، کە ئەرکی دادگەییکردنی سەرانی بەعسی لەئەستۆ گرت.\nڕێکارەکانی ئەم دادگەیە لە لایەن ڕێکخراوە نێودەوڵەتییەکانەوە کەوتە بەر ڕەخنە، وەک دەستوەردانی سیاسی لە ڕەوتی دادگە؛ بۆ نموونە دادوەر "ڕزگار محەمەدئەمین" کە دادوەری "دادگەی دوجەیل" بوو، لە لایەن وەزارەتی داد و کەسایەتییە سیاسییەکان لەسەر چۆنێتیی بەڕیوەبردنی دادگە کەوتە بەر ڕەخنە، کە لە ئەنجامدا ناوبراو وازی لە سەرۆکایەتیی دادگەکە هێنا. هەروا دادگە لە ڕووی گەرەنتییەکانی تۆمەتباران، مافی بەرگریکردن و قۆناغی پێداچوونەوە و... ڕەخنەی لێ گیراوە. جگە لەمەیش بەشێک لەناوەڕۆکی بڕیارەکانی دادگە کە پەیوەندیی بە قەرەبووکردنەوەی قوربانیان و بنەماڵەکانیانەوە هەیە، هەتا ئێستا جێبەجێ نەکراون.\n٢) پاکسازی: پرۆسەی پاکسازیکردنی ئەو کەسانەی کە لە سەردەمی بەعس کرداری پێشێلکارییان ئەنجام داوە، بۆ خۆی بەشێکی ڕەوایە لە پرۆسەی دادپەروەریی ڕاگوزاری و دەتوانێ گەره‌نتییەکی گرنگ بێت بۆ ڕێگەگرتن لە دووبارەبوونەوەی ئەو پێشێلکارییانە. هەروەها دەتوانێ ڕێگر بێت لەوەی کە ئەنجامدەرانی پێشێلکاری، سەرلەنوێ دەستڕۆیی و دەسەڵاتی خۆیان بەسەر خەڵک و دامودەزگەکاندا بسەپێنن، کە ئەمەیش دەتوانێ گرفت لە بەردەم پرۆسەی بنیاتنانی کۆمەڵایەتی دروست بکات. پاش ساڵی ٢٠٠٣ سەرەتا "دەستەی باڵای نیشتمانی بۆ ڕیشەکێشکردنی بەعس" دامەزرا، کە بەو پێیە ئەوانەی لە ئەندامی فیرقە بەرەو سەر بوون لەو حزبە، لە پۆست و ئەرکەکانیان دوور خرانەوە و وا دادەنرا کە پابەندن بە ئایدیۆلۆژیی بەعس، یان تاوان و پێشێلکاریی بنەماکانی مافی مرۆڤی نێودەوڵەتییان ئەنجام داوە، بەبێ ئەوەی لەوە بکۆڵرێتەوە کە ئایا بەڕاستی پێشێلکارییان ئەنجام داوە یا نا؟ لە ئەنجامدا ٣٠ هه‌زار کەس لە ئەندامانی حزبی بەعس لە کارەکانیان دوور خرانەوە، کە لە نێوان ٦ هه‌زار بۆ ١٢ هه‌زار کەسیان مامۆستا بوون.\nئەم هەنگاوانە و هەڵوەشاندنەوەی سوپای عێراق کە بووە هۆی بێکاربوونی دەیان هەزار ئەفسەری ئەو سوپایە، لە ئەنجامدا بووە هۆی سەرهەڵدانی بزاڤێکی یاخیبوون لەناوچە سوننەنشینەکان. هەر بۆیە، لە ساڵی ٢٠٠٥ بەدواوە هەوڵەکان بۆ چاکسازی لەم دەستەیە و ڕێکارەکانی دەستی پێ کرد، کە سەرەنجام دەستەی باڵای نیشتمانی بۆ لێپرسینەوە و دادپەروەریی لە ساڵی ٢٠٠٨ لێ کەوتەوە. ڕەخنەیەکی زۆر لە شێوازی کارکردنی ئەم دوو دەستەیە گیرا و بەوە تۆمەتبار دەکران کە بە هەناسەیەکی تائیفی کار دەکەن و بۆ خۆیان پێشێلکاریی مافی هاووڵاتیان دەکەن.\n٣) کۆمیسیۆنی دۆزینەوەی ڕاستییەکان: بەر لە دەستپێکردنی جەنگ لە ساڵی ٢٠٠٣ گەلێک لە ڕێکخراوەکانی مافی مرۆڤ و عێراقییەکانی تاراوگە، باسیان لە بیرۆکەی دروستکردنی کۆمیسیۆنی دۆزینەوەی ڕاستییەکان و ئاشتبوونەوە دەکرد بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی پێشێلکارییەکانی مافی مرۆڤ لە سەردەمی فەرمانڕەوایەتیی سەددام حوسێن. بەڵام پاش ڕووخانی ڕژێمی بەعس، نە دەسەڵاتی کاتیی هاوپەیمانان و نە حکوومەتی عێراقی بیریان لە دروستکردنی ئەم کۆمیسیۆنە نەکردەوە و، بە هۆی شەپۆلی توندوتیژی و جەنگی تائیفی لە عێراق، ئەم بابەتە بەتەواوی فەرامۆش کرا، بەڵام ئەمە بەو واتایە نایەت کە ئیدی حکوومەتی عێراق دەست بە پرۆسەی دۆزینەوەی ڕاستییەکان نەکات وەک بەشێک لە پرۆسەی دادپەروەریی ڕاگوزاری و، ساڕێژکردنەوەی برینەکانی جەستەی کۆمەڵگە و گەڕاندنەوەی متمانە بۆ ناو عێراقییەکان. ئێستایش دەکرێ حکوومەتی عێراق و هەرێمی کوردستان بە هاوکاری و ڕاوێژ لەگەڵ نەتەوە یەکگرتووەکان، سەنتەری نێودەوڵەتیی دادپەروەریی ڕاگوزاری و خاچی سووری نێودەوڵەتی، ده‌ست بكه‌ن به دانانی ئەم کۆمیسیۆنە لەسەر بنەمای سەربەخۆیی و ڕاوێژ و هاوئاهەنگی و بڵاوکردنەوەی ڕۆشنبیریی تایبەت بەم بوارە لەناو کۆمەڵگەدا.\nلە دوو دەیەی ڕابردوو لە ٢١ وڵاتی جیهان، کۆمیسیۆنی دۆزینەوەی ڕاستییەکان دامەزراوە، وەک: چاد، تەیمووری ڕۆژهەڵات، سیرالیۆن، غه‌نا، گواتمالا، باشووری ئەفریقا، نیجێریا، پاناما، بۆسنیا، یۆگسڵاڤیا و پیرۆ بە مەبەستی دروستکردنی پردێکی مێژوویی لە نێوان ڕابردووی پڕ لە ئێش و ئازار و داهاتوویەکی بنیاتنراو لەسەر بنەماکانی مافی مرۆڤ.\n٤) قەرەبووکردنەوەی زیانەکان: هەروەک پێشتر باسمان لێوە کرد، قەربووکردنەوە دەتوانێ بە دوو شێوازی ماددی و سەمبولیک بێت، وەک: پێدانی پارە بە قوربانیان، دانانی پەیکەری یادکردنەوە، مۆزەخانە و هتد. هەروا قەرەبوو دەتوانێ هەندێ شێوازی دیکەیش لەخۆ بگرێت، وەک: چاکسازی لە پرۆسەی خوێندن، خزمەتگوزاریی تەندروستی و دەروونی بۆ قوربانیان، ڕەخساندنی هەلی کار و خوێندن و شوێنی نیشتەجێبوون و دابینکردنی ئاسایش بۆ قوربانیان. حکوومەتی عێراقی لە ئاستێکی بەرتەسک، ده‌ستی بە جێبەجێکردنی ئەم میکانیزمە كردووه و، لەم پێناوەیشدا بە یاسای ژمارە (٣) ساڵی ٢٠٠٦ دەزگەی شەهیدانی عێراق و، بە یاسای ژمارە (٤) ساڵی ٢٠٠٦ دەزگەی زیندانییە سیاسییەکان و، بە دەرکردنی یاسای ژمارە (٣) ساڵی ٢٠٠٣ و پاشان یاسای ژمارە (١٣) ساڵی ٢٠١٠ دەستەی داواکانی موڵکدارێتیی دامەزراند، وەک هەوڵێک بۆ قەرەبووکردنەوەی بەشێک لە قوربانیانی دەستی ڕژێمی بەعس.\nبە هۆی زۆربوونی ژمارەی ئەو تاوانانەی کە بە درێژاییی دەیان ساڵ فەرمانڕەواییی بەعس ئەنجام دراون، زۆربوونی ڕێژەی قوربانیان، نەبوونی سیستەمێکی کارگێڕی و یاساییی بەهێز، نەبوونی سەقامگیری لە عێراق و تێچووی زۆری دارایی بۆ جێبەجێکردنی ئەم میکانیزمە، جێبەجێکردنی ئەم پرۆسەیە سەرەڕای بوونی هەندێ یاسا و بڕیاری دادگەکانیش بۆ قەرەبووی زیانلێکەوتووان، تاکوو ئێستا یان هەر نەچووەتە بواری جێبەجێکردن یاخود بە ڕێژەیەکی کەم جێبەجێ کراون؛ بۆ نموونە قوربانیانی پرۆسەی ئەنفال یان کیمیابارانی هەڵەبجە تاکوو ئێستا سەرەڕای بڕیاری دادگەی باڵای تاوانەکانی عێراق بۆ قەرەبووی قوربانیان، هیچ قەرەبوویەکیان لە لایەن حکوومەتی عێراقییەوە پێ نەدراوە.\nسەرهەڵدانی داعش و ئاڵۆزکردنی پرۆسەی دادپەروەریی ڕاگوزاری\nسەرهەڵدانی داعش و بڵاوبوونەوەی خێرای لە عێراق و سووریا، دەکرێ بە یەکێک لە دەرەنجامەکانی هاتنی هێزەکانی ئەمریکا بۆ عێراق لە ساڵی ٢٠٠٣، سیاسەتی ڕێشەکێشکردنی بەعس و سیاسەتی تائیفیی حکوومەتی عێراق لە قەڵەم بدرێت. پاش ڕووخانی ڕژێمی بەعس، ئەو هەوڵانەی کە بۆ بەجێگەیاندنی دادپەروەریی ڕاگوزاری لە عێراق گیرابوونە بەر، سستییان تێ کەوت. بەدیاریکراوی، پاش تەقاندنەوەی بارەگای ئیمامی عەسکەری لە سامەرا کە ئیمامی یازدەیەمی شیعەیە، توندوتیژیی تائیفی لە عێراق پەرەی سەند و ئەم شەپۆلە هەتا ٢٠٠٨ بەردەوام بوو، کە تێیدا ڕێکخراوی ئەلقاعیدە ڕۆڵێکی سەرەکیی لە هەڵگیرساندنی جەنگی تائیفیدا گێڕا.\nپاشان لە ساڵی ٢٠١٢ بە دروستبوونی داعش، قۆناغێکی نوێ لە توندوتیژییەکان دەستی پێ کرد کە بە هێرشی داعش بۆ سەر مووسڵ و کەوتنی ئەو شارە لە مانگی حوزەیرانی ٢٠١٤ جەنگەکە گەیشتە قۆناغێکی نوێ و ترسناک. ئەوەی کە لێرەدا مەبەستمانە بیڵێین ئەوەیە، پرۆسەی دادپەروەریی ڕاگوزاری لە عێراق کە هێشتا لە قۆناغە سەرەتایییەکانی خۆیدا بوو، بە پەرەسەندنی جەنگی تائیفی و سەرهەڵدانی داعش و خەریکبوونی حکوومەتی عێراق بەم جەنگانە، تا ڕاددەیەکی زۆر ئاستەنگی هاتە پێش و بەکردەوە هەندێ لە میکانیزمەکانی فەرامۆش کران. جەنگی داعش نەک هەر لێ نەگەڕا برینە کۆنەکانی سەردەمی ڕژێمی بەعس ساڕێژ بکرێنەوە، بەڵکوو قۆناغێکی نوێ و ترسناکی دیکەیش لە تاوان و پێشێلکارییەکانی مافی مرۆڤ لە عێراقدا ئەنجام دران.\nهەرچەند بەم دوایییانە، حکوومەتی عێراق لیژنەیەکی بۆ قەرەبووکردنەوەی قوربانیانی جەنگی داعش پێك هێناوه کە سەر بە ئەنجومەنی وەزیرانی عێراقە، کە دەکرێ ئەمە هەنگاوێکی ئەرێنیی بێت سەبارەت بە قەرەبووکردنەوەی قوربانیان. بەڵام ئەمە بەتەنیا بەس نییە، بەڵکوو پێویستە هەر دوو حکوومەتی عێراق و هەرێمی کوردستان بە هاوکاریی نەتەوە یەکگرتووەکان و ڕێکخراوە نێودەوڵەتییە پسپۆڕەکانی وەک سەنتەری نێودەوڵەتیی دادپەروەریی ڕاگوزاری و خاچی سوور و بە سوودوەرگرتن لە ئەزموونی سەرکەوتووی وڵاتانی تر، هەوڵی دانانی پلان و بەرنامەیەکی نوێ بدەن بۆ جێبەجیکردنی پرۆسەی دادپەروەریی ڕاگوزاری و ساڕێژکردنەوەی برینەکانی قۆناغی جەنگی داعش و سەردەمی فەرمانڕەواییی بەعس، چونکە بەشێکی زۆر لەو میکانیزمانە بە نیوەچڵی ماونەتەوە و پێویستە سەرلەنوێ دەست پێ بکرێنەوە. لەو میکانیزمانەیش دەتوانین ئاماژە بە دادگەییکردنی تاوانبارانی جەنگی داعش، قەربووکردنەوەی قوربانیان و بنەماڵەکانیان، کۆمیسیۆنی دۆزینەوەی ڕاستییەکان، ڕێزگرتن لە قوربانیان و چاکسازی لە دامودەزگەکان و... بکەین.\nدادپەروەریی ڕاگوزاری، وەک میکانزمێک بۆ چەسپاندنی ئاشتەواییی نیشتمانی، لەو کۆمەڵگەیانە جێبەجێ دەکرێت کە قۆناغێکی دیکتاتۆری و جەنگی ناوخۆیی و سەرکوتکارییان تێ پەڕاندووە، بە مەبەستی هەنگاونان بەرەو سیستەمێکی دیموکراتی، سڕینەوەی شوێنەواری پێشێلکارییەکانی مافی مرۆڤ لە ڕابردوو، چەسپاندنی بنەماکانی ئینساف و دادپەروەری بەپێی بنەما نێودەوڵەتییەکانی مافی مرۆڤ دەرهەق بە قوربانیان و بنەماڵەکانیان. بەدیهێنانی ئەم ئامانجەیش، پێویستی بە گفتوگۆ و ڕاوێژی قووڵ هەیە لەگەڵ کۆمەڵگە لۆکاڵییە ناوخۆیییەکان و دانانی بەرنامەی شیاو.\nلاوازیی دەوڵەتی عێراق و بێتوانایی بۆ ئیدارەدانی دامودەزگەکانی خۆی و پەیوەندیی نێوان هەر سێ دەسەڵاتەکە (جێبەجێکردن، یاسادانان و دادوەری) بەو جۆرەی کە لە دەقی دەستووردا هاتووە، وای کردووە کە نەتوانێت میکانیزمەکانی دادپەروەریی ڕاگوزاری وەک پێویست جێبەجێ بکات. هەر بۆیە، پێویستە کە عێراق بە هاوکاری لەگەڵ کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی، هەوڵی جێبەجێکردنی ئەم پرۆسەیە بدات. هەروا دەرکردنی یاسا و بڕیار و ڕێنمایی بۆ جێبەجێکردنی دادپەروەریی ڕاگوزاری، بەبێ بوونی نییەتی ڕاستەقینە بۆ بەجێگەیاندنی ئەم پرۆسەیە، لە ڕاستیدا وا دەکات ئەم بابەتە تەنیا وەک حوبری سەر کاغەز بمێنێەوە و ڕووناکی نەبینێت.\n١) إريك ستوفر وميراندا سيسون وفونج فام وباتريك فينك، العدالة المؤجلة: المساءلة وإعادة البناء الاجتماعي في العراق، لەسەر ئەم ماڵپەڕەی خوارەوە دەبینرێت:\n٢) د.اياد يونس محمد الصقمي و عامرحادي عبد الله الجبوري، العدالة الانتقالية دراسة قانونية، مجلة كلية القانون للعلوم القانونية والسیاسة، جامعة کرکوک، المجلد الخامس، العدد ١٨/الجزء الاول، ٢٠١٦.\n٣) د.زانا ڕؤوف حمه كريم، التحديات القانونية للإنتقال السياسي دراسة تحليلية، مجلة جامعة التنمية البشرية، المجلد ٢، العدد ٣، آب ٢٠١٦.\n٤) سید نجم الدین قریشی و دیگران، درآمدی بر مفهوم عدالت انتقالی در حوزە حقوق بین الملل و نقش کرامت انسانی و اخلاقی در توسعە آن، مجلە پژوهش های اخلاقی، سال هشتم، شمارە ٤، تابستان ١٣٩٧.\n٥) طارق حسين النعيمي، العدالة الإنتقالية وآلياتها الديمقراطية/٢، لەسەر ئەم ماڵپەڕەی خوارەوە دەبینرێت:\n٦) فهیل جبار جلبي، المصالحة الوطنیة في العراق: دراسة سیاسیة حول الوضع العراقي بعد ٢٠٠٣، جامعة دهوک و مرکز دراسات السلام و حل النزاعات، دهوک، ٢٠١٤.\n٧) محمدحسین سرامد و دیگران، دستنامۀ آموزشی عدالت انتقالی، مطبعە مولانا، کابل، ٢٠١١.\n٨) مرکز بحوث للدراسات، الثورة السوریة والعدالة الانتقالیة، ٢٠١٢.\n٩) مهدي ذاکریان وسید ڕضی عمادي، سازوکارها و کارکرد عدالت انتقالی: تحولی مهم در حقوق بین الملل، فصلنامه سازمان هاي بین المللی، سال اول، شماره اول، بهار ١٣٩٢.\n١٠) ميراندا سيسونز وعبد الرزاق الساعدي، إرثٌ مُرٌّ: دروس من عملية اجتثاث البعث في العراق ٢٠٠٤-٢٠١٢، المركز الدولي للعدالة الإنتقالية، بیروت، ٢٠١٣.\n١١) هيومن ڕايتس ووتش، عدالة منقوصة: المحاسبة على جرائم "داعش" في العراق، ديسمبر/كانون الأول ٢٠١٧.


هۆكاری دابەشنەكردنی مووچە بەبێ لێبڕین ئاشكراكرا – لڤین پرێس\nلە لێدوانێکیدا بۆ میدیا عێراقییەکان، ئەحمەد حاجی ڕەشید، ئەندامی لیژنەی دارایی لە پەرلەمانی عیراق، ڕایگەیاند،”هۆكاری دواكەوتنی مووچەی فەرمانبەرانی هەرێم بەبێ لێبڕین، پەیوەندی بەو بڕگانەوە هەیە كە پەیوەندییان بە هەرێمەوە هەیە لە بودجەدا و شیاوی جێبەجێكردن نیین، تەنیا بۆ ئەوە دانراون تا ڕوكارێكی یاسایی بن بۆ فرۆشتنی نەوت لەلایەن هەرێم، كەلێنەكەش لەو بارەیەوە لەلایەن هەردوو لایەنە، بەغدا و هەولێر”.\nلە بەشێکی تری لێدوانەکەیدا، ئاماژەی بەوە داوە کە،”دەبوو هەڵسەنگاندن بۆ فرۆشتنی نەوتی هەرێم بكرێت، تا لە پشكی هەرێم ببڕدرێت، پاشماوەی ئەوەش لەلایەن بەغداوە ڕەوانە دەكرێت، بەڵام ڕەوانە نەكراوە، هەرێمیش لەسەدا ( ٥٠ )ی داهاتە نانەوتییەكانی بۆ بەغدا نەناردووە”.\nهەروەها ڕایگەیاند،” بودجە ژمارەی فەرمانبەرانی هەرێمی بە( ٦٨٢ ) هەزار فەرمانبەران، بەڵام هەرێم دەڵێت ژمارەی مووچەخۆرانی ملیۆنێك و دوو سەد و پەنجا هەزار كەسە، تاكە چارەسەریش پابەندبوونی هەموانە بە یاسایی بودجە و جێبەجێكردنیەتی”.\nسندووقێک بۆ کۆکردنەوەی زەکات دادەمەزرێنرێت\nهەق وایە لایەنە سیاسییەکان ئەم جەژنە بکەنە بۆنەیەک بۆ یەکتر قبووڵکردن


پەیامێک لە گۆڕانەوە بۆ پارتی\nئەندامێکی خانەی ڕاپەڕاندنی گۆڕان پەیامێکی ئاڕاستەی پارتی کرد و ڕایگەیاند، "منەتی چیمان بەسەردا دەکەن وەکو جاری پێشوو دەرتان کردین ئەمجارەش هەموو پۆستەکانمان لێوەربگرنەوە، دەشڵێت، ماوەیەکی دیکە ئەوەی ڕەخنە بگرێت دەیخەنە خانەی نیشتیمان فرۆشیەوە.\nشەماڵ عەبدولوەفا، ئەندامی خانەی ڕاپەڕاندنی گۆڕان لە فەیسبوکی فەرمیی خۆی لەبارەی پەیوەندییەکانیان لەگەڵ پارتی و بەشداریان لە حکومەت پەیامێکی بڵاوکردەوە و هەژماری فەرمیی بزووتنەوەی گۆڕانیش لە فەیسبوک نوسینەکەی بڵاوکردووەتەوە.\nلە پەیامەکەیدا شەماڵ عەبدولوەفا کە ئاڕاستەی پارتی کردووە ڕایگەیاند، "منەتی چیمان بەسەردا دەکەن، وەکو جاری پێشوو دەرتان کردین لە حکومەت و پەرلەمان، ئەمجارەش ھەموو پۆستەکانمان لێ وەربگرنەوە، گەر خێرتان پێ کردوین بیبەنەوە بۆ خۆتان."\nئاماژەی بەوەشكردووە، " دڵگرانیش نابین رەخنەش ناگرین پرسیاریشتان لێ ناکەین، بەڵام بە مەرجێک حکومەت داری بکەن نەک دەسەڵات داری، شەفاف بن ، یەک گووتاری سیاسیتان ھەبێت بەرامبەر بە تورکیا و ئێران و سوننە و شیعە، یەک ھێزتان ھەبێت ، نەک جگە لە (٧٠ ، ٨٠) ئێستا ھێزی تاکەکانیش پەیدا بوون، بازاڕ ئازاد بکەن نەک بیکەنە بازاڕی قەتران ."\nئەو بەرپرسەی گۆڕان دەشڵێت، "لە یەک ھاوکێشە تێ بگەن موچە دان خزمەت نییە سەرەتاترین ئەرکی حکومەتە کە ئێوە دەڵێن ھەر مووچە دان خزمەت نییە،تکایە مەمان بەنەوە بۆ سەردەمی چاڵدێرانی گەورە."\nشەماڵ عەبدولوەفا لە چوار خاڵدا بەراوردکارییەکی کردووە و نوسیویەتی، ئێوە گفت و پەیمانتاندا کە:\n١- ریفراندۆم بکەن و بچین بەرەو کیانێکی سەربەخۆ، کەچی ئێستا ھەموو بۆنی دوو ئیدارەیی دەکەین.\n٢-ھەموو قەرز و مووچەی فەرمانبەران بدەنەوە، کەچی خەریکە مووچە دەبێتە ترافیک لایت و دەمان بەنەوە بەرەو ئەوەی دەست لە بەغداد پان کەینەوە.\n٣-ئازادی زیاتر فەراھام بکەن ، کەچی خەریکە دەست دەنێنە بینە قاقای ئازادی و دەیخنکێنن .\n٤- بازاڕ رێک بخەنەوە و بیدەنە دەست حکومەت و خەڵک ، کەچی ھەردوولاتان خەریکن بازار دەبەنەوە بۆ ماڵی خۆتان .\nلە کۆتایی نوسینەکەیدا شەماڵ عەبدولوەفا دەڵێت، "کە ئەمە سیاسەت و کردارتانە، بۆچی بە رەخنە قارس دەبن ؟ سەری دنیاتان لێ یەتەوە یەک، ماوەیەکی تر ئەوەی رەخنەتان لێ بگرێ دەیخەنە خانەی نیشتیمان فرۆشیەوە."


(ڕەوانەکراوە لە ئێندۆنیزیاەوە)\n^ "Population Projection by Province, 2010-2035". Central Bureau of Statistics. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە ٢٥ی تەممووزی ٢٠١٥. لە ڕێکەوتی ١٨ی ئایاری ٢٠١٥ ھێنراوە. بەدواداچوون بۆ ڕێکەوت بکە لە: |access-date=, |archive-date= (یارمەتی)\nوەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=ئیندۆنیزیا&oldid=688684»\nئەم پەڕەیە دواجار لە ١٥:٣٧ی ١٣ی ئایاری ٢٠٢٠ نوێ کراوەتەوە.


هه‌فته‌ى پێشوو وتارێكم نووسى ده‌رباره‌ى هه‌وڵه‌كانى توركیا بۆ سفركردنه‌وه‌و چاره‌سه‌ركردنى كێشه‌كانى خۆى ده‌گه‌ڵ وڵاتانى یه‌كێتى ئه‌وروپا ، وا ئێستاش هه‌وڵده‌ده‌م باسى ناكۆكیه‌كانى نێوان توركیاو ئه‌مریكا و گرنگى ڕۆڵ و پێگه‌ى توركیا بۆ ئه‌مریكا بكه‌م .\nله دواى ده‌ستبه‌كاربوونى سه‌رۆك جۆزیف بایدن له 20/1/2021 ، بۆیه‌كه‌م جار له 2/2/2021 په‌یوه‌ندییه‌كى ته‌له‌فونى له نێوان هه‌ردوو گه‌وره ڕاوێژكارانى سه‌رۆكى توركیا ڕه‌جه‌ب ته‌یب ئه‌ردۆگان و جۆزیف بایدن سه‌رۆكى ولایه‌ته یه‌كگرتووه‌كانى ئه‌مریكا كرا ، به‌مه‌به‌ستى سووككردنى ناكۆكى و ململانێكانى نێوانیان ، وادیاره ئه‌مه هه‌وڵ و هه‌نگاوێكه بۆ ئاسایی كردنه‌وه‌ى په‌یوه‌ندییه‌كانى نێوانیان ، ئیدى نازانرێت شانسى سه‌ركه‌وتنى تا چه‌نده؟\nوه‌كو باس ده‌كرێت ڕاوێژكار ى باڵاى سیاسه‌تى ده‌ره‌وه‌ى ئه‌ردۆگان ( ئیبراهیم كالن ) له گه‌ڵ ڕوێژكارى ئاسایشى نه‌ته‌وه‌یى ئه‌مریكا ( جیك سولیفان ) كێشه‌كانى تایبه‌ت به سوریاو لیبیا و ڕۆژهه‌ڵاتى ده‌ریای سپى ناوه‌ڕاست و قوبرس و هه‌رێمى ناگۆرنۆ كه‌ره‌باخیان تاوتوێ كردووه .\nبه‌گوێره‌ى ئاژانسى ئه‌نازۆڵ (كالین ) به به‌رپرسه ئه‌مریكیه‌كه‌ى ڕاگه‌یاندووه كه ئه‌وان خوازیارن هه‌موو تواناكان بخه‌نه گه‌ڕ بۆ دۆزینه‌وه‌ى چاره‌سه‌رى گونجاو بۆ هه‌موو كێشه‌و ناكۆكیه‌كانى نێوان ئه‌مریكا و توركیا كه به پله‌ى یه‌كه‌م خۆى له كڕینى سیستمى S400 ڕوسى ده‌بینێته‌وه له‌لایه‌ن توركیاوه و كێشه‌ى پله‌دوویش یارمه‌تى كۆمه‌كیه‌كانى ئه‌مریكایه بۆ هێزه كوردییه‌كانى ( هه‌سه‌ده )له باكورو ڕۆژهه‌ڵاتى سوریا .\nله‌لاى خۆیشیانه‌وه كۆشكى سپى له به‌یانێكدا ڕایانگه‌یاند كه (جیك سولیفان ) پێداگیرى كردووه كه ئیداره‌ى بایدن خوازیارى په‌یوه‌ندییه‌كى دروست و هاوسه‌نگه له گه‌ڵ توركیاو له هه‌مانكاتیشدا ئاماژه‌ى به خاڵه ناكۆك و جیاوازییه‌كان كردووه ، هه‌روه‌ها ئه‌وه‌شى پێڕاگه‌یاندوون كه سه‌رۆك بایدن و ئیداره‌كه‌ى خوازیارى پاراستنى ئاسایش و سه‌قامگیرى زه‌ریاى ئه‌تڵه‌سین له ڕێگه‌ى هاوپه‌یمانى ئه‌تڵه‌سیه‌وه ، له هامانكاتیشدا نیگه‌رانى خۆیانى پیشانداوه له كڕینى ڕۆكێتى زه‌مین به ئاسمانى ڕوسى له لایه‌ن توركیاوه كه ده‌بێته هۆى لاوازى و دروستبوونى درز له یه‌كگرتوویى هاوپه‌یمانى ناتۆ .\nڕوون و ئاشكرایه ئه‌م په‌یوه‌ندى و سه‌لام و كه‌لامه له كاتێكدا دێت كه نیگه‌رانى و ساردى و سڕییه‌ك له په‌یوه‌ندییه‌كانى هه‌ردوو وڵاتدا هاتبووه ئاراوه دواى ده‌ستبه‌كاربوونى سه‌رۆك بایدن ، به تایبه‌تى كه‌له ماوه‌ى ڕابردوودا هه‌ندێك ئاماژه‌ى نیگه‌تیف له سه‌ر په‌یوه‌ندییه‌كانى ئه‌مریكاوه توركیا و ده‌بینرا كه‌له واشنتۆنه‌وه ئاڕاسته ده‌كرا ، ئه‌نقه‌ره‌یان به سه‌رچاوه‌ى نیگه‌رانیه‌كى هاوبه‌ش داده‌نا بۆ ئه‌وروپاو ئه‌مریكا .\nبابه‌تى ناكۆكیه سه‌ره‌كیه‌كانى ئه‌مریكاو توركیا:\nسیستمى به‌رگرى ڕۆكێتى S400 ڕوسى\nكڕینى سیستمى ڕۆكێتى به‌رگرى ڕوسى دژ به ڕۆكێتى بالیستى و فڕۆكه دیارترین خاڵى ناكۆكى نێوان دوو وڵاته ، تا كار گه‌یشته ئه‌وه‌ى ئه‌مریكا توركیا ده‌ربكات له به‌رنامه‌ى دروستكردنى فڕۆكه ( F35 ).\nئه‌مریكا ده‌بێژێت كڕینى ئه‌م سیستمه به‌رگرییه ڕوسیه‌له‌لایه‌ن توركیاوه ، سه‌رپێچى سزاكانى ئه‌مریكایه له‌سه‌ر ڕوسیا ، توركیاش ده‌بێژێت كڕینى ئه‌م سیستمه پێش ده‌ركردنى ئه‌و یاساو سزانه‌ى ئه‌مریكا بووه به‌سه‌ر ڕوسیادا كڕراوه .\nله هه‌مانكاتدا ئه‌مریكیه‌كان پێیان وایه كڕینى سیستمى به‌رگرى ڕوسى هه‌ڕه‌شه‌یه بۆ سه‌ربه‌رنامه‌ى فڕۆكه‌ى f35 ئه‌مریكى ، ده‌بێته هۆى گواستنه‌وه‌ى زانیارى سه‌ربازى و ئاسایش و هه‌ستیارو بۆ ڕوسیا .\nله‌به‌رامبه‌ر ئه‌م وته و لێدوانانه‌ى ئه‌مریكادا ئه‌نقه‌ره‌ش ده‌ڵێن ئه‌م سیستمه ڕوسیه جیا ده‌كه‌ینه‌وه و دوورى ده‌خه‌ینه‌وه له سیستمى ناتۆ و فڕۆكه‌ى F35 نایه‌ڵین به‌ریه‌ككه‌وتن ڕوبدات له نێوانیاندا ، له‌لایه‌كى تریشه‌وه توركیا ده‌بێژێت یۆنانى دراوسێمان كه ئه‌ویش ئه‌ندامى په‌یمانى ناتۆیه خاوه‌نى سیستمى به‌رگرى S300 ڕوسیه كه‌نه‌وه‌یه‌كى كۆنترى ئه‌م سیستمه‌ى ڕوسیه كه تازه توركیا كڕیوویه‌تى كه‌چى ئه‌مریكیه‌كان بۆ ئه‌وان ده‌نگ ناكه‌ن و هیچ نیگه‌رانیه‌كیان نیه .\nهه‌ربۆیه توركیا پێشنیارى پێكهێنانى لیژنه‌یه‌كى ته‌كنیكى ده‌كات بۆ باسكردنى ئه‌م بابه‌ته ، ئه‌نقه‌ره ده‌بێژێت ناچار بووه ئه‌م سیستمه ڕوسیه بكڕێت له‌به‌رئه‌وه‌ى وڵاتانى ڕۆژئاوا قایل نه‌بوون سیستمى به‌رگرى پێشكه‌وتوومان پێ بفرۆشن ، هه‌روه‌كو له سه‌رده‌مى ئۆبامادا ڕویدا داخوازی كڕینى سیستمى پاتریۆتى ئه‌مریكى ڕه‌تكرده‌وه كه ئه‌مه سه‌رۆك تره‌مپیش دانى پێدانا .\nتاكار گه‌یشته ئه‌وه‌ى وڵاته ڕۆژئاواییه‌كانى سیستمى پاتریۆته‌كانیان له توركیا بكشێتته‌وه له كاتى ڕودانى كێشه له نێوان ڕوسیا و توركیادا و له كاتى ده‌ستوه‌ردانى توركیا له سوریادا ، تا ئه‌وه‌ى فڕۆكه ڕوسیه‌كان ئاسمانى توركیا ببه‌زێنن ، دواتر فڕۆكه‌یه‌كه‌یه‌كى ڕوسیا خرایه خواره‌وه له‌لایه‌ن توركیاوه.\nجیاوازى گه‌وره‌ى نێوان توركیا و ئه‌مریكاو هاوپه‌یمانه‌كانى نزیك بوونه‌وه‌ى توركیایه له ڕوسیا ، له كاتێكدا توركیا هۆكارى نزیك بوونه‌وه‌ى له ڕوسیا ده‌گه‌ڕێنێته‌وه بۆ نائومێد بوونى له كۆمه‌ك و هاریكارى ئه‌مریكاو هاوپه‌یمانه‌كانى بۆ ده‌ستوه‌ردانه‌كانى له سوریا له‌كاتێكدا ده‌ڵێن ئێمه ده‌ستوه‌ردانه‌كانمان به ئاگادارى و هه‌ماهه‌نگى له گه‌ڵ ئه‌وان بووه .\nهۆكارێكى ترى نزیك بوونه‌وه‌ى توركیا له ڕوسیا هه‌ڵوێستى لاوازو نیگه‌تیفى ئه‌مریكاو هاوپه‌یمانه‌كانیى له كوده‌تا سه‌ربازییه‌كه‌ى ساڵى 2016 بوو له به‌رامبه‌ر هه‌ڵوێستى ڕوون و دژبه كوده‌تاكه بوو له‌لایه‌ن ڕوسیاوه .\nلێره‌دا ده‌بێت باسى ئه‌وه‌ش بكه‌ین كه نزیك بوونه‌وه‌ى ڕوسیا و توركیا هۆكارى سه‌ره‌كى ڕه‌خنه‌وه نیگه‌رانى ئه‌مریكاو ئه‌وروپاییه‌كانه له سیاسه‌ته‌كانى ئه‌ردۆگان ، به‌ڵام له شوێنه‌كانى ترى وه‌كو لیبیا و سوریا و ده‌ریاى ڕه‌ش و قه‌وقاز و ئۆكرانیا ئه‌نقه‌ره تاكه ڕكابه‌رى ڕوسیایه .\nهه‌ڵوێست له‌سه‌ر قه‌یرانى سوریا ناكۆكى له سه‌ر ئه‌دلب و هه‌سه‌ده\nخاڵێكى زۆر گه‌وره‌و سه‌ختى ناكۆكى له هه‌ڵوێستدا له نێوان ئه‌مریكاو هاوپه‌یمانه‌كانى و توركیادا ده‌ستوه‌رد\nپارشێوان و ئێواران چه‌ند ده‌نك خوورما ده‌خۆیت ؟\nئایدۆلۆژیای پشت پرۆسەی ئەنفال.\nدوو هاوەن نرا بە قەزایەکی هەرێمەوە\nشه‌پۆلێكی گه‌رما هه‌رێم ده‌گرێته‌وه\nیه‌كێتی كه‌م ئه‌مدامان دوو موچه وه‌رده‌رگرن\nبه‌رهه‌م هێنانی كاره‌با كه‌م ده‌بێته‌وه\nهۆكاری مردنه‌كه‌ی بزانه ...\nبەهۆی شەڕە چەقۆوە ڪەسێك بە سەختی بریندار بوو\nشه‌وی رابردوو گه‌نجێك مامی خۆی كوشت\nلێپرسراوی مەڵبەندی سلێمانی: سەرخستنی لیستی یەکێتی ئامانجی هەموان و سەرکردایەتیە\nجەزای سەید مەجید:قوربانییەکانی گوندی بانی خێڵان بۆ یەکێتی لەیاد ناکرێت\nخانمێك به‌و ته‌مه‌نه كه‌مه‌یه‌وه بزانه سه‌ردانی چه‌ن ولاَتی كردووه\nوەزارەتی پەروەردە بڕیاریدا پڕۆسەی خوێندن دەستپێدەکاتەوە\nکۆمپانیای ڤایزەر ڤاکسین ناداتە هەرێمی کوردستان\nکچێک بە برینداری گەیەنرایە نەخۆشخانەی فریاکەوتنی سلێمانی\nبه‌ڕۆژویت....ئاگاداری ئه‌م سێ خاڵه به\nسه‌ره‌ڕای گه‌وره‌بوونی قاچی واز له خه‌ونه‌كه‌ی ناهێنێت\nبڕیارەکانی وەزارەتی تەندروستی ڕاگەیەنرا\nنرخی كاره‌بای مۆلیده ئه‌هلییه‌كان بۆ مانگی ئازار دیاریكرا\nپێشمەرگەیەكی دێرینی یەكێتی كۆچی دوایی كرد


بەهرۆز جەعفەر : ئەگەر نازمى حەمەى سلێمان دەما ، عێراقى تێکو پێک دەشکاند !!. – WTARIKURD\nدیارە ، لەساڵى (1982) شەڕى عێراق – ئێران گەرم بوو ، کادرو سیاسییەکان گفتۆگۆ دەکەن ، یەک لەکادرە سیاسییەکان دەڵێت : گەر ئومەم موتەحیدە تەداخول بکات عێراق شکست دەهێنێت !. ڕابەرى سەید برایم وەک نوکتە دەگێڕێتەوە ، کە یەکێک لەپێشمەرگەکان ، دەڵێت : چى چى ئومەم موتەحیدەى چى ، وەڵلا ئەگەر نازمى حەمەى سولەیمان دەما ، عێراقى تێک و پێک دەشکاند!!. ( شەهید نازمى حەمەى سولەیمان فەرماندەیەکى قارەمان و دیار بوو لە قەندیل لەشەڕى براکوژى شەهیدکرا ) .\nدیسان ، لەساڵى (1974) دواى ئەوەى شۆڕشی ئەیلول و بزوتنەوەى ڕزگاریخوازى کورد ، درێژە دەکێشێت ، ئێران و عێراق ڕێککەوتننامەى جەزائیر مۆردەکەن ، وە گەلەکۆمەیەکى نێودەوڵەتى و ئیقلیمى لەکورد ئەکەن ، خەبەر ئەگاتە ئاوایی ، گوایە ” شۆڕشەکەى مەلا مستەفا ” کۆتایی هات !. وە توێنرایەوە . یەکێک لە ژنەکانى ئاوایی ، کوڕەکەى سەرپەل بوە ، ئەمەى زۆر لا ناخۆش ئەبێت و لە سەر کانى خەبەر ئەبیستێت ، کە شۆڕش تاوایەوە .ئەویش ئێژێت ” سا بەخوا ئەحمەوى ئێمە ئەمە قبوڵ ناکات “..!.\nمن لێرە ، باس لەئیرادە ئەکەم ، باس لەوە دەکەم ، مرۆڤ پێویستى بە (3) شتە ، یەکەم : ئیرادە .. دووەم : ئیرادە.. سێهەم: ئیرادە . کاتێک لەئێران هەواڵ گەیشت بە ” ئارشی کەمانگیر ” و ، وتیان : سنورى ئیران تا ئەو شوێنەیە کە تیرەکەى تۆ دەیگاتێ .!. ئەویش ئەوەندە بەهێز و ئیرادەوە،تیرەکەى ڕاوەشاند ، بەخەیاڵى ئەوەى هێزى ڕاوەشاندنى تیرەکەى ، تائەوپەڕى سنور دەڕوات.ئەمەیە ئیرادە و بیروباوەڕ .\nئێمە لەکوردستان ، لەڕووى بیروباوەڕو ئیرادەى گۆڕینەوە ، زۆر بەرەو دوا ڕۆیشتوین ، لەسەروەختێکدا ، کە هیچ ئامرازێکى ماددى و پەیوەندیکردن ، نەبووە ، رۆحى کوردایەتى و پێشکەوتن و بارى ویژدانى و ئەخلاقى ، پرشنگدار تربووە.. بەیەکجار سەدان پرسیارمان بۆخۆمان دروست کردووە ، لەکاتێکدا زەمەن فشەى پێمان دێ . بۆنمونە : وەرن با بپرسین ، یەک سەعات پێش گرتنى بەغدا ، کێ دەیگوت سەددام بەو دەردە دەچێ ، کەچوو.ئەوەندە ئیرادەى عێراقیەکان لاوازبو ، تەنانەت لەپێش چاوى فەزائییەکانى جیهانەوە بینیمان ، نەک خۆى ، بەڵکو نەیانتوانى پەیکەرەکەشى لەبەغدا بڕوخێنن ، تا سرینگێکى بێگانە هات و ڕوخاندى . ئەدى یەک کاتژمێر بەر لە شۆڕش دژى ئەسەد ، یەک کوردێک ناسنامەیەکى نەبو ، زمانیان بڕابو ، هەموو دەنگهەڵبڕینێک یاساغ بو ، ئێستا یانسیبێک بۆ کوردان دەرچووە ، باسی حکومەتى خۆجێیەتى و پەرلەمان و حوکمێکى زاتى و کەناراوەکانى دەریاى سپى دەکرێت !.\nلەماوەى ساڵانى ڕابردوودا ، چ دەسەڵاتى سیاسیی ، چ هاژو هوژەکانى ئۆپۆزسیۆن ، چ ئەو شەپۆلە نا ڕۆحیە ( مەعنەوییە ) ى کەدونیاى گڵۆباڵیزم و ماددەگەرایی و تەکنەلۆژیا ، هێناویەتى ، بەتەواوى تاکى کوردییان ڕەشبین و بەدبین کردووە ، لەکۆڕێکدا سەعاتێک قسەدەکەى ، ئەو لەکۆتاییدا دەتگەڕێنیتەوە ، بۆ ” فڵانە بەرپرس و فڵانە سەرکردایەتى و فیسارە مەسەلە” !. بەجۆرێک لەگێژەڵۆکێکدا ، تەنها مەسەلە لاوەکیەکان دەخوێنێتەوە . لەوەتەرى گرنگ و حەساسەوە قسەناکات . بۆچى دەبێت وابێت . تەنها چەند دەیەیەک پێش ئێستا تاقە کەسێک لەم کوردستانە ، ئومێدى ئەوەى لێکراوە ، تەنگ بە دکتاتۆرو دەوڵەتێکى گەورە هەڵچنێت .


دڵشاد مەجید: کەی ئۆپەراسیۆنەکەی تورکیا و پارتی لەدەڤەری بادینان دەست پێ دەکا.؟ – WTARIKURD\nدڵشاد مەجید: کەی ئۆپەراسیۆنەکەی تورکیا و پارتی لەدەڤەری بادینان دەست پێ دەکا.؟\nسوپای تورکیا بەھاوکاری و ھەماھەنگی پارتی دیموکراتی کوردستان سەرقاڵی خۆئامادەکردن بۆ سازدانی ئۆپەراسیۆنێکی سەربازی گەورە، ھەر لەسنووری ناوچەی زاخۆوە لە حەفت تەنیین تا سنووری ناوچەی بارزان بۆ سەر رووباری ئاڤا شین دەگرێتەوە..\nئێستا تورکیا بەچڕی لەڕێگەی ھەردوو دەروازەی گومرگی ( سەرزێڕ و ئیبراھیم خلیل) کەلوپەلی سەربازی و سەربازێکی زۆر لەتورکیاوە دەگوازێتەوه بۆ ناو هەرێمی کوردستان، بو بارەگاکانی سوپای تورکیا له ( گرێ باروخێ، گرێ بیێ، بامەرنێ، سیریێ) ..\nھەرچی چەکی سووک و ماشێن و ھەمەرو سەربازی تورکە لە دەروازەی (سەرزێر ) داخلی کوردستان دەبن، چەکە قورسەکانیش وەک (تانک) لەدەروازەی ئیبراھیم خەلیل داخل دەکرێن.\nئوپەراسیونەکه له هەرێمی حەفت تەنینەوە لەزاخۆ دەست پێ دەکا تا دەگاتە سنووری ئاوی شین لەناوچەی بارزان ..\nئێستا ھەژموونی پەکەکە ھەر لەسوارەتووکەو مانگێشک و چەمانکێی نزیک شاری دھۆک دەست پێ دەکا تا دەگاتە سەرسەنگ و ئامێدی و ھەردوو چیای مەتینا و گارا و ناحیەی دیرالوک وشیلادزێ تا دەگاتە ئاڤا شین ..\nئەم ئۆپەراسیۆنە بەگەورەترین ئۆپەراسیۆنی سوپای تورک دادەنرێ لەدژی پەکەکە چونکە سنوورێکی جوگرافی پان وبەرین دەگرێتەوە ..\nمەڵبەندی ئۆپەراسیۆنەکە شاری ئامێدیە.. چیای گارە کەوتۆتە دەستەراستی و چیای مەتیناش کەکۆتە دەستەچەپی شاری ئامێدی..\nئاماده کاریه کانی سوپای تورکیا و ھێزەکانی پارتی بەم شێوەیەیە..\n?سوپای تورکیا به هاوکاری پارتی (10) هەمەری سەربازی هێناوته بارەگای (بامەرنێ) که باره گایەکی لوجستی سوپای تورکیایه .\n? له (20) روژی رابردودا (3) جار ھەلیکۆپتەرەکانی تورکیا کەل و پەلی سەربازیان هێناوەته بارەگاکانی (سیریێ و گرێ باروخێ) هه روه ها (5) هامەری تریشیان بو بارەگای گرێ باروخێ زیاد کردوه.\n? ئێستا زۆربەی جموجوڵەکانی سوپا و میتی تورکیا لەناوچەکە.. بە ھەلیکۆپتەرە، کە له بارەگای هێزەکانی پارتی لەناحیەی زاویتەی سەر بەپارێزگای دهوک هەلده ستن و دەچنه بارەگاکانی سوپای تورکیا.\n? پێشمەرگەکانی پارتیش به شدارن لەم ئوپەراسیونه، تایبەت له دەوروبەری سەنته ری شاری دهوک لە ناوچه کانی (چەمانکێ و ده وروبه ری ناحیەی مانگێشک و نزیک بیره نەواتیەکانی تاوکێ له زاخو ). هەروەها لەدەوروبەری قەزای ئامێدی.\n? ئێستا هێزه کانی زێرەڤانی پارتی دوو بارەگای گەوریان لە ھەردوو ناحیەی شێلادزێ و دێرالوک کردوتەوه. ئەو ھێزانەش لە خەڵکی دەرەوەی ناوچەکە ھێنراون کە بەشێکیان گەرگەریەکانی زورمار و بەعەقشیقە ئەو ناوەن. چونکه پێشمەرگەکانی پارتی لە قەزای ئامێدی ئامادەنین دژی پەکەکه شەڕ بکەن…\n? ھەروەھا پارتی بۆ پاراستنی رێگای نێوان ئامێدی و دیرالوک و شیلادزێ نزیکەی (3) رەبایەی گەورەو(7) خاڵی چاودێری و پاسەوانی داناوە..\n? جگە لەمە پارتی لەو سنوورە هاوکاریەکی زۆری ھەواڵگری دەزگای میت و سوپای تورکیا دەکات. بەگوێرەی زانیاریەکان بەرپرسی لقی (18) ی پارتی له قەزای ئامێدی (ع. ا ) کە سەرپەرشتی ئەمنیەتی قەزای ئامێدی دەکات و به ئاشکرا هاوکاری سوپای تورکیا و دەزگای میت دەکات. ناوبراو له سنوری قەزای ئامێدی (200) کەسی دامەزراندوه، ئەرکیان تەنیا کۆکردنەوەی زانیاریە لەسەر جموجۆڵەکانی پەکەکە.\n?جگە لەمە پارتی چەکێکی زۆری قورسی هێناوته قەزای زاخو و ئامێدی و ئاکرێ و دەڤەری بارزان.\n? بازرگانەکانی پارتی ئەوانەی کە کاری بازرگانی لەگەل پەکەکە دەکەن، زانیاری لەسەر بارەگاکانی پەکەکە دەدەنە پاراستن و پاراستنیش دەیداته میتی تورکی.\n? ئێستا ڕۆژانە فرۆکەکانی تورکیا ، لەڕێگای ئەو زانیاریانە ناوچەکە بوردمان دەکەن بۆ نموونە دوێنێ شەو 14-7 فرۆکەکانی تورکیا ناوچەی ئاڤاشینیان بۆردوومان کردووە.\nخەڵکی دەڤەرەکە دەڵێن، ئەم ئوپەراسیونەی تورکیا لەسەر داوای خودی پارتیە. چونکه ئێستا پارتی لەو دەڤەرە تەنیا جادەی سەرەکی بەدەست ماوە . ناوچەکە بەتەواوی کەوتۆتە ژێر کونترلی پەکەکە.\nبۆنموونە لە ناوچەی چەمانکێ کە ( چەندین بیرە نەوتی لێیە) تانکەرەکانی نەوت بەبێ پێدانی (سەرانە و باج ) بە پەکەکە، ناتوانن یەک تەنەکە یەک بەرمیل نەوت بار بکەن.\nخەڵکی بادینان لەم ئۆپەراسیۆنە زۆر دەترسن دەڵێن، ئەگەر تورکیا بگاتە ئەو ناوچانە و داگیری بکات، ئەوا دەڤەری بادینان بەتەواوی دەبێته هەرێمێکی سەر بەتورکیا.\nبۆیە ئێستا بەئاشکرا بادینان دابەش بۆوە بۆ دووبەرەی جیاواز ، بەرەیەک، بەرەی پارتی و میت و سوپای تورکیە، بەرەکەی تر بەرەی خەڵک و پەکەکەیە.\nدکتۆر کەمال میراودەلی: لە خاچی دەن! بۆ فەرهاد پیرباڵ.\nئارام هادی: بۆ ڕێککەوتن لەگەڵ بغداد کاتکوشتن لە سودی هەرێم نیه!


هه‌ندێك گۆرانی هه‌یه كه‌بۆیه‌كه‌م جار بڵاو ده‌بێته‌وه ، له‌ڕووی میلۆدی و تێكست و موزیكه‌وه نوێگه‌ری تێدا به‌دی بكرێت و ده‌نگی هونه‌رمه‌نده‌كه نوێ بێ و بۆیه‌كه‌م جار بێته نێودنیای هونه‌ری موزیك و گۆرانییه‌وه، بێگومان هه‌ر زۆر زوو ئه‌و گۆرانییه و ئه‌و ده‌نگه كاریگه‌ری له‌سه‌ر گوێگر داده‌نێت و چێژی هونه‌ری ده‌به‌خشێت وه یاده‌وه‌ریش له‌لای گوێگر و بیسه‌ری گۆرانیه‌كه دروست ده‌كات، له‌هه‌ركات و زه‌مانێكدا گوێگر گوێبیستی ئه‌و ده‌نگ و گۆرانییه ببێته‌وه ڕاسته‌وخۆ ده‌گه‌ڕێیته‌وه بۆ هه‌ڵدانه‌وه‌ی لاپه‌ڕه شیرینه‌كانی ئه‌و ڕۆژگاره‌ی كه ئه‌و گۆرانییه‌ت تێدا بیستووه، نموونه زۆرن به‌ڵام گۆرانی ( ئای چه‌ندم خۆش ئه‌وێ ) نمونه‌یه‌كی زیندووی ئه‌و بواره‌یه .\nئای چه‌ندم خۆش ئه‌وێ یه‌كێك له‌گۆرانیه‌كانی ئه‌لبومی دووه‌می هونه‌رمه‌ند (ناسری ڕه‌زازی ) یه كه‌له‌ساڵی (١٩٧٦) له‌شاری سنه‌ی ڕۆژهه‌ڵاتى كوردستان، له‌گه‌ڵ دوو هونه‌رمه‌ندی ژه‌نیاری ئه‌و شاره به‌ئامێری موزیكی ڕۆژئاوایی تۆماركراوه ، به‌ڵام ئه‌و ده‌نگه نوێیه‌و گۆرانی ئای چه‌ندم خۆش ئه‌وێ ،له‌ساڵی (١٩٧٧) به‌شێوه‌یه‌كی خێراو به‌ربڵاو به‌ته‌واوی باشووری كوردستاندا بلاوبۆوه و ، بووه هۆی ده‌ركه‌وتن و ناساندنی ده‌نگێكی نوێ ئه‌ویش هونه‌رمه‌ند (ناسری ڕه‌زازی) بوو، هه‌رله‌سه‌ره‌تاوه وه‌ك هونه‌رمه‌ندێكی ده‌نگخۆش و سه‌ركه‌وتوو ده‌ركه‌وت.\nله‌دوای بڵاوبوونه‌وه‌ی گۆرانی ئای چه‌ندم خۆش ئه‌وێ لێره‌و له‌وێ له‌ناو چین و توێژی هونه‌رمه‌ندان و ئه‌دیبان دا باس له‌و گۆرانییه ده‌كرا كه‌ئه‌م گۆرانیه، گۆرانی مامۆستای مه‌قام و به‌سته‌ی كوردی مامۆستا (عه‌لی مه‌ردانه ) ، به‌ڵام ده‌بێت هۆكار چی بووبێت تا ڕه‌زازی هونه‌رمه‌ند ئه‌و گۆرانییه‌ی نه‌خوێند ئه‌و گۆرانییه نه‌ناسراو و نه‌كه‌تبووه به‌رگوێیی بیسه‌رانی ده‌نگ و توانا به‌رزه‌هونه‌رییه‌كه‌ی مامۆستا (عه‌لی مه‌ردان)، ئایا نه‌بوونی ڕاگه‌یاندنێكی پێویست، یان نه‌بوونی نێوه‌ندێكی هونه‌ری كه‌له‌خزمه‌تی بڵاوكردنه‌وه‌ی به‌رهه‌می ئه‌و كه‌ڵه هونه‌رمه‌ندانه دا بێت له‌وسه‌رده‌مه‌دا كه‌مامۆستا عه‌لی مه‌ردان ئه‌وگۆرانییه‌ی خوێندووه مینبه‌رێكی ڕاگه‌یاندن و بڵاوكردنه‌وه‌ی ئه‌وبه‌رهه‌مانه ته‌نها (ڕادیۆی كوردی به‌غدا )بووه كه مێژوویه‌كی پرشنگدارو لێوانلێوى له‌په‌خش و بڵاوكردنه‌وه‌ى به‌رهه‌مى هونه‌رمه‌ندان دا هه‌بووه .\nله‌سه‌ره‌تای مانگی ئه‌یلولی ( ١٩٧٩ )هونه‌رمه‌ند ناسری ره‌زازی و خاتوو مه‌رزیه‌و دڵنیاخانی كچیان كه‌ئه‌وكات ته‌مه‌نی (شه‌ش) مانگ بووه، دێنه باشووری كوردستان و له‌شاری سلێمانی بۆماوه‌ی چه‌ند مانگێك میوانی ماڵی گه‌وره هونه‌رمه‌ند مامۆستا (نامدارقه‌راخی) و شاری سلێمانی ده‌بن ، له‌گه‌ڵ تیپی مۆسیقای مه‌وله‌وی له‌شاری سلێمانی هه‌مان گۆرانی ده‌خوێنێ و له‌وماوه‌یه‌دا چه‌ند دیدارێكی هونه‌ریی له‌گه‌ڵ هونه‌رمه‌ند ناسری ڕه‌زازی سازده‌كرێت و ئه‌وپرسیاره سه‌باره‌ت به گۆرانى ئای چه‌ندم خۆش ئه‌وێی ئاراسته‌ى ڕه‌زازى ده‌كرێـت.\nڕه‌زازی هونه‌رمه‌ند له‌دیداره‌كانیدا كه‌به‌ڕێزان ( كه‌مال ڕه‌ووف محه‌مه‌د ( ١٩٧٩) بەرنامەى ڕۆژێک لەڕۆژان ) ، هونه‌رمه‌ند سالار قه‌راخی لەماڵى خۆیان ١٩٨٠ ) سازیان كردبوو ، وه‌دواتر له‌ڕێكه‌وتی ( ٢٦/٧/١٩٨٤ ) هونه‌رمه‌ند و مامۆستا (وریا ئه‌حمه‌د ) له‌ماڵی خۆیان له‌شاری هه‌ولێر دیداری له‌گه‌ڵ ره‌زازی دا سازكردووه بەناوى ( دەنگخۆشەکانى کورد ، گۆڤارى ئۆتۆنۆمى ژمارە (١) ساڵى ١٩٨٥ ) ، یه‌كێك له‌پرسیاره‌كانیان سه‌باره‌ت به‌گۆرانی ئای چه‌ندم خۆش ئه‌وێ بووه ،\nڕه‌زازی هونه‌رمه‌ند له‌وه‌ڵامی ئه‌و پرسیاره‌و چۆنیه‌تی ده‌ستكه‌وتنی ئه‌وگۆرانییه ئاماژه‌ی پێده‌دات ، كه‌پێش ئه‌لبومی ئای چه‌ندم خۆش ئه‌وێ له‌ساڵی( ١٩٧5 ) ئه‌لبومێكی تری تۆماركردووه و بڵاوكراوه‌ته‌وه به‌ڵام به‌داخه‌وه ئه‌لبومی دووه‌م زووتر گه‌یشتۆته باشوور ، ئه‌وئه‌لبومه واته ئه‌لبومى یه‌كه‌م به‌نێوی ( بووك مریه‌م ) بووه و كه‌هه‌موو گۆرانیه‌كانی ئه‌و ئه‌لبوومه ووتنه‌وه‌ی گۆرانی گه‌وره هونه‌رمه‌ندانی نه‌ته‌وه‌كه‌مان بووه هونه‌رمه‌ندانی وه‌ك ( حه‌سه‌ن زیره‌ك ، تایه‌ر تۆفیق ، حەمە ساڵەح دیلان ، قادر كابان و ئیبراهیم خه‌یات و خه‌لیلی سه‌دیقی شه‌مال سائیب ) بوو، ئه‌و ئه‌لبومه به‌هاوكاری هونه‌رمه‌ندی موزیكژه‌ن ( ئیقبالی حاجبی ) تۆماركراوه ، دوای ساڵیك ڕه‌زازى (ئه‌لبومی ئای چه‌ندم خۆش ئه‌وێ) ى تۆماركردووه به‌هاوكاری هه‌ردوو هونه‌رمه‌ندی موزیكژه‌ن ( فه‌ڕوخی ڕه‌یاحی و به‌هزادی هومایۆنڕوز ) جیا له‌وگۆرانیه چه‌ندین گۆرانی تری له‌خۆ گرتووه و له‌و ئه‌لبومه‌شدا یه‌كه‌م ئاوازی خۆی له‌سه‌ر هۆنراوه‌یه‌كی مامۆستا گۆران داناوه‌و تێدا بلاوكردۆته‌وه به‌نێوی (لەسەرەمەرگى هیوا)\nله‌وسه‌رده‌مه‌دا ئه‌و كاسێته‌و ئه‌و گۆرانیه به‌و ئامێره موزیكه رۆژئاوایی یه بڵاوبۆوه ببووه جێی سه‌رنج و تێڕواننیی جه‌ماوه‌ر، ئه‌وبه‌رهه‌مه به‌شێوه‌ی ته‌كنیكی هونه‌ری نوێ تۆماركراوه ،له‌باره‌ى چۆنیه‌تى تۆماركردنى ئه‌و گۆرانییه ڕه‌زازى به‌مشێوه‌یه باسى لێوه ده‌كات : ( من ئه‌و گۆرانیه‌م له‌گه‌ڵ ئه‌و دوو كه‌سه دا خوێند، تیپى مۆسیقا نه‌بوون ته‌نها دوو هونه‌رمه‌ندى ژه‌نیاربوون، هه‌ركه‌سێك كه ئه‌یبیستێ پێى وایه ده‌نگه‌كه ( 6 بۆ 7) كه‌سن به‌ڵام هه‌ر یه‌ك كه‌سه ، ئه‌م یه‌ك كه‌سه‌ش چۆن ؟ ئه‌م گۆرانییه‌م ته‌سجیل ئه‌كرد ، مۆنتاژیان ئه‌كرد ، وه‌ك ئاى چه‌نده‌م خۆش ئه‌وێ له‌گه‌ڵ ئامێرى ( پیانۆ و جاز ) پاش ئه‌وه سه‌ماعه‌یان ئه‌نا گوێم و دیسان ئه‌و گۆرانییه‌م ئه‌خوێنده‌وه له‌گه‌ڵ ئامێرى ( ئۆرگ و سێنتى سایزه‌ر) دواتر هه‌مووى پێكه‌وه مونتاژ ئه‌كرایه‌وه )(*1)\nله‌و دیدارانه‌دا هونه‌رمه‌ند ناسری ره‌زازی ئاماژه به‌وه ده‌دات كه پێشتر نه‌یزانیوه وه‌نه‌یبیستووه كه ئه‌و گۆرانییه ( ئای چه‌ندم خۆش ئه‌وێ ) هی مامۆستای گه‌وره عه‌لی مه‌ردان بێت ؟!\nلێره‌دا پێویسته ئاماژه به‌ڕۆڵی گرنگ و پڕبایه‌خی رادیۆی كوردی به‌غدا بده‌م كه چ كاریگه‌رییه‌كی بێ وێنه‌ی هه‌بووه له‌گه‌یاندنی كاری هونه‌ری و ده‌نگی هونه‌رمه‌ندان به شاره‌كانى باشوور و ڕۆژهه‌ڵاتی كوردستان، ئه‌و گۆرانییانه له‌ڕێێ ڕادیۆی كوردی به‌غداوه به‌گوێگران و بیسه‌رانی ئه‌و رادیۆیه له‌رۆژهه‌لاتی كوردستان گه‌یشتوون و كاریگه‌ری له‌سه‌ر داناون ،\nناسری ره‌زازی سه‌باره‌ت به‌چۆنیه‌تی ده‌ستكه‌وتنی ئه‌و میلۆدی و تێكسته ده‌ڵیت :\n( ئه‌و گۆرانییه پێش ئه‌وه‌ی بیخوێنم نه‌مزانی بوو كه مامۆستا عه‌لی مه‌ردان ئای چه‌ندم خۆش ئه‌وێی گووتووه ، ئه‌م گۆرانییه براده‌رێكم به‌ناوی ( شێخ مارفی حه‌سه‌نی ) له‌ڕادیۆی كوردی تاران له‌به‌شی ئه‌ده‌بی كوردی كاری ده‌كرد ، دوای ئه‌وه‌ی كه‌من شریتی یه‌كه‌مم ده‌رچووبوو ده‌نگ و گۆرانییه‌كانی منى بیستبوو، وه من خێزانم خه‌ڵكی مه‌ریوان بوو ئه‌و براده‌ره‌ش خه‌ڵكی مه‌ریوان بوو ، به‌وبۆنه‌یه‌وه من زوو زوو ئه‌ڕۆیشتم بۆ مه‌ریوان له‌وێ كاك شێخ مارفی حه‌سه‌نی منی دیت و گوتی گۆرانیه‌كم هه‌یه بیبه بیخوێنه ، منیش گوتم باشه گۆرانیه‌كه‌ی به‌ده‌نگی خۆی له‌سه‌ر كاسێتێك تۆماركردبوو ، كاتێك گوێم لێگرت گۆرانی ئای چه‌ندم خۆش ئه‌وێ بوو ، منیش هه‌رئه‌وه‌م لابوو كه‌پێدابووم به‌ڵام به‌و ڕێك وپێكیه نه‌بوو كه‌ئێستا من گووتوومه ، هه‌رئه‌وشێوه ده‌نگه كه ئه‌و گوتبووی شێوه‌ی له‌حنه‌كه به‌وشێوه‌یه خوێندم ، دوای دووساڵ له‌بڵاوبوونه‌وه‌ی گۆرانی ئای چه‌ندم خۆش ئه‌وێ كه‌من خوێندبووم ، گۆرانیه‌كه‌ی مامۆستا عه‌لی مه‌ردانم بیست و ته‌ماشام كرد زۆر جیاوازی هه‌یه له‌وه‌ی من ، (شایه‌ت گۆرانیه‌كه‌ی مامۆستا عه‌لی مه‌ردان له‌وه‌ی من به‌رزتربێت )، ئاوازو هۆنراوه‌ی مامۆستا عه‌لی مه‌ردانه و من هه‌ندێگ ده‌ستكاری تێكسته‌كه‌م كردووه و مامۆستا عه‌لی مه‌ردان له‌سه‌ر مه‌قامی\n( به‌یات تورك ) خوێندوویه‌تی و منیش له سه‌ر مه‌قامی ( ماهوور ) (*2)\nكه‌واته ئه‌و وه‌ڵامه‌ی هونه‌رمه‌ند ناسری ره‌زازی ئه‌وه ده‌گه‌یه‌نێت ، كه‌به‌ڕێز شێخ مارفی حه‌سه‌نی ئه‌وكات كارمه‌ندی ڕادیۆی كوردی تاران بووه بیسه‌ری ڕادیۆی كوردی به‌غدا بووه له‌وڕێگه‌یه‌وه گوێبیست و ئاشنای ئه‌و گۆرانیه بووه تا گه‌یاندوویه‌تی به‌ڕه‌زازی ، ده‌قاو ده‌ق میلۆدییه‌كه‌ی وه‌ك خۆی نه‌گه‌یاندووه و پێشی ڕانه‌گه‌یاندووه كه ئه‌و گۆرانیه پێشتر به‌ده‌نگی مامۆستا عه‌لی مه‌ردان خوێندراوه ...؟!\nبۆ وه‌ده‌ستهێنانی زانیاری زێده‌تر سه‌باره‌ت به‌و گۆرانیه‌ووه‌له‌چ ساڵێكدا مامۆستا عه‌لی مه‌ردان ئای چه‌ندم خۆش ئه‌وێی خوێندووه ، له‌ڕێی ته‌له‌فۆنه‌وه په‌یوه‌ندیم كرد به ( عه‌بدولقادر عه‌لى مه‌ردان) كوڕى مامۆستا عه‌لى مه‌ردان ، پێى ڕاگه‌یاندم و وتى : ( به‌ڵێ ئه‌و گۆرانییه باوكم له‌ڕادیۆى كوردى به‌غدا له‌ساڵى (1954) تۆمارى كردووه ، هۆنراوه‌و ئاوازه‌كه‌ش هی خۆیه‌تى ، بۆ زانیارى زیاتر كه له‌باوكمم بیستووه سه‌باره‌ت به كۆرسه‌كان كه‌ئه‌م به‌ڕێزانه بوون ( ئه‌حمه‌دى شێخاڵى ، قادر ئه‌حمه‌د و خه‌لیل عه‌بدوڵڵا) باوكم سه‌ربه‌نده‌كه به‌وشێوه‌یه ده‌خوێنێ ( ئاى چه‌نم خۆش ئه‌وێ ) به‌ڵام كۆرسه‌كه ده‌ڵێن ( ئاى چه‌نده‌م خۆش ئه‌وێ ) باوكم ده‌یووت چه‌ند جار دووباره‌م ده‌كرده‌وه و به‌كۆرسه‌كه‌م ده‌ووت وا بیڵێنه‌وه بڵێن ( ئاى چه‌نم خۆش ئه‌وێ )، نه‌خێر هه‌ربه‌وشێوه‌ى خۆیان دووباره‌یان ده‌كرده‌وه ، باوكم ناچاربوو به‌وشێوه‌ى ئه‌وان گۆرانییه‌كه تۆماركات ) (*3)\nلێره‌دا پێویسته ئاماژه به‌و ڕاستیه بده‌م كه هونه‌رمه‌ند ناسری ره‌زازی به دووباره ووتنه‌وه‌ی گۆرانی ئای چه‌ندم خۆش ئه‌وێ كارێكی دژووارو هه‌ڵه‌ی ئه‌نجام نه‌داوه ، به‌ڵكو خزمه‌تێكی گه‌وره‌ی به‌هونه‌ری موزیك وگۆرانی كوردی كردووه هه‌رله‌سه‌ره‌تای ده‌ستپێكی كاری هونه‌رییه‌وه ڕه‌زازی كاری له‌سه‌ر زیندووكردنه‌وه‌ی گه‌لێك گۆرانی وونبووی نێو دنیای موزیك و گۆرانی كوردی كرد و زیاتر ئه‌و گۆرانیانه‌ی دووپاته ده‌كرده‌وه كه‌له‌نێو جه‌ماوه‌ردا نه‌بیسترابوون یان كه‌مبیستراون ، وه یه‌كێك له‌خه‌سڵه‌ته هونه‌رییه به‌رزه‌كه‌ی هونه‌رمه‌ند ناسری ره‌زازی گۆرانی هه‌رگۆرانبێژێكی گوتبێته‌وه به‌وپه‌ڕی ئه‌مانه‌ته‌وه ئاماژه‌ی پێداوه وكه هی كامه كه‌ڵه‌هونه‌رمه‌ندی نه‌ته‌وه‌كه‌مانه‌وه ، ئه‌گه‌ریش وه‌ك خۆی نه‌یوتبێته‌وه حه‌تمه‌ن كردوویه‌تی به‌شێوازی خۆی و له‌نێو خه‌ڵكیدا ناسراوه و جێی گرتووه ، وه خه‌سڵه‌تێكی دیكه‌ی ڕه‌زازی هونه‌رمه‌ند هه‌میشه پێی خۆشبووه كه‌له‌نزیكه‌وه به‌خزمه‌تی هونه‌رمه‌نده گه‌وره‌كانی گه‌له‌كه‌مان بگات و بچێته دیده‌نییان، به‌ڵێ ئه‌و كاره‌شی ئه‌نجامدا له‌مانگی( ١٠/١٩٧٩ ) به‌هاوكاری و یارمه‌تی هونه‌رمه‌ند (سالار قه‌راخی و ئازاد ئه‌مین نه‌قشبه‌ندی )، ڕێی به‌غداد ده‌گرێته‌به‌ر و ده‌چێته خزمه‌تی ئه‌و مامۆستاو هونه‌رمه‌نده گه‌وره‌یه‌ى مه‌قام و به‌سته‌ی كوردی مامۆستا (عه‌لی مه‌ردان ) ، هه‌رچه‌نده بۆ ڕه‌زازی كارێكی دڵخۆشكه‌ربووه كه‌له‌نزیكه‌وه به‌خزمه‌تی ئه‌و هونه‌رمه‌نده گه‌وره‌یه گه‌یشتووه و له‌لایه‌كی دیكه‌شه‌وه نیگه‌رانبووه به‌وه‌ی له‌كاتێكدا چۆته دیده‌نی مامۆستا عه‌لی مه‌ردان باری ته‌ندروستی باش نه‌بووه و نه‌یتوانیوه زیاتر سوود له‌وته‌و ئه‌زموونی هونه‌ری له‌زاری خۆیه‌وه وه‌ربگرێت .\nهه‌رسه‌باره‌ت به‌گۆرانی ئای چه‌ندم خۆش ئه‌وێ هونه‌رمه‌ند ناسری ره‌زازی بیره‌وه‌ریه‌ك ده‌گێڕێته‌وه كه له‌سه‌ر ئه‌و گۆرانیه به‌سه‌ریهاتووه و ده‌ڵیت ( تازه گۆرانی ئای چه‌ندم خۆش ئه‌وێم خوێندبوو، ڕۆژێك له‌ماڵ هاتمه ده‌رێ منداڵێك كه‌وته شوێنم و هه‌رگوتی ئای چه‌ندم خۆش ئه‌وێ ، منیش گوتم بابه‌گیان باشه لێم گه‌ڕێ، به‌هیچ ئیمانێ وازی نه‌هێنا تا ئاقیبه‌ت سه‌رمی شكاند ) (*4)\nسڵاو له‌هونه‌ری به‌رزی مامۆستا عه‌لی مه‌ردان و گڵكۆی پیرۆزی هه‌میشه چراخان و غه‌ریقی ره‌حمه‌تی په‌روه‌ردگار بێت و ته‌مه‌ندرێژی و ژیانێكی پر ته‌ندروست بۆ هونه‌رمه‌ند ناسری ڕه‌زازی و ئه‌وه‌ش تێكستی گۆرانی ئای چه‌ندم خۆش ئه‌وێ به‌ده‌نگی هه‌ردوو هونه‌رمه‌ند مامۆستا عه‌لی مه‌ردان و ناسری ره‌زازی ....\nئاى چەنم خۆش ئەوێ\nئاى چەنم خۆش ئەوێ ، قەزات لەماڵم کەوێ\nگەردنى بەرزى نەخشاوى، وەک سۆنە سوێسکەو کەوێ\nلێو وه‌ك پەڕەى گوڵاڵه ، ناوقەد ئەڵێی شمشماڵە\nباڵا بەبەرزى ئاڵا ، تەمەنى چواردە ساڵە\nلێرەبێ یاخود لەوێ ، دڵم هەرلەیلێی ئەوێ\nقەتعەن ساتێ ناسرەوێ ، لێم حەرام خواردن و خەوێ\nدەروون پڕبووه لەژان ، بێ بەش لەکەیف و سەیران\nپشتم چەوت بوو چەماوە ، هەروەکو کەمەى گۆچان\nقه‌زات له‌ماڵ و منداڵم، بۆ دوورى تۆ عه‌بداڵم\nشه‌و هه‌تا رۆژ ئه‌ناڵم ، شكاندت هه‌ردوو باڵم\nده‌ستم له له‌یلێ شۆرى ، نه‌مما تاقه‌تى دوورى\nگه‌ردوون بكا ده‌رگا تاك ، یه‌زدان ڕه‌حمێ له‌هیلاك\nكتێبى گۆرانیه‌كانم ( عه‌لى مه‌ردان ) لاپه‌ڕه (107)\nئای چه‌ندم خۆش ئه‌وێ\nئای چه‌ندم خۆش ئه‌وێ ، وای چه‌ندم خۆش ئه‌وێ\nلێره بێ یاكوو له‌وێ ، دڵه‌كه‌م هه‌ر له‌یلای ئه‌وێ\nده‌روونم پڕه له ژان فرمێسك ئه‌ڕژێ لە چاوان\nپشتم شه‌ق بوو چه‌ماوه هه‌ر وه‌كوو كه‌مه‌ی گۆچان\nخۆتۆ به‌رزی نه‌خشینی وه‌ك سۆنه‌و كۆتر و كه‌وێ\nلێوانت په‌ڕه‌ی گوڵه نێو قه‌د ئه‌ڵێی شمشاڵه\nباڵابه‌به‌رزی ئاڵا ته‌مه‌نت چوارده ساڵه\nجه‌مالى ده‌لاك 14/4/2021\nسه‌رچاوه : (*1) به‌رنامه‌ى ڕۆژێك له‌ڕۆژان ، ئاماده‌و پێشكه‌شكردنى (كه‌مال ڕه‌ووف محه‌مه‌د) (1979) ڕادیۆى كوردى به‌غداد\n(*2) وتووێژ له‌گه‌ڵ هونه‌رمه‌ند ناسری ڕه‌زازی ...ئاماده‌كردنی سالار قه‌راخی ..سلێمانی ١٩٨٠\n(*3) په‌یوه‌ندى ته‌له‌فۆنى له‌گه‌ڵ به‌ڕێز ( عه‌بدولقادر عه‌لى مه‌ردان ) ڕۆژى سێ شه‌ممه 13/4/2021 ( ج ،د)\n(*4) ڕۆژنامه‌ی برایه‌تی ژماره ٢١٠٤ له ١٠/١٢/١٩٩٤


ئەمریكا: هێزەكانی سووریای دیموکرات پەیوەندیی بە پەکەکەوە نییە\nلەلایەن رێکار عەزیز 12/1/2017 گوتەبێژی ئەردۆغان: پێتانوایە كەس ئەو قسەیە دەكڕێت؟\nفەرماندەی ناوەندی هێزەکانی ئەمریکا رایگەیاند، هێزەكانی سووریای دیموکرات هیچ پەیوەندییەکی بە پەکەکەوە نییە. گوتەبێژی سەرۆكایەتی توركیاش لە وەڵامدا ئەو لێدوانە بە گاڵتەجاڕی ناودەبات.\nفەرماندەی ناوەندی هێزەکانی ئەمریکا (CENTCOM) لە تویتێکدا پشتگیری خۆی بۆ بەیاننامەكەی هێزەکانی سووریای دیموکرات كە یەپەگە سەرۆكایەتی دەكات، راگەیاندووە.\nفەرماندەی ناوەندی هێزەکانی ئەمریکا نووسیویەتی "سوپای سووریای دیموکرات هیچ پەیوەندییەکی بە پەکەکەوە نییە". لە وەڵامی ئەو تویتەی فەرماندەی ناوەندی هێزەكانی ئەمریكا، ئیبراهیم کالن، گوتەبێژی سەرۆكایەتی كۆماری توركیا رەخنەی تووندى لە ئەمریکا گرت.\nئیبراهیم کالن دەڵێت "ئەو قسەیە یان گاڵتەجارییە، یان فەرماندەی ناوەندی هێزەکانی ئەمریکا عەقڵی لەدەستداوە. پێتانوایە كەس ئەو قسەیە دەكڕێت. پێویستە ئەمریكا واز لە یاساییكردنی گرووپە تیرۆریستییەكان بەهێنێت".\nئەو لێدوانە دوای ئەوە هات لە راپۆرتێكی رۆژنامەی واشنتن پۆست ئاماژە بەوەكرابوو، پەیەدە لە چوارچێوەی هێزەكانی سووریای دیموكرات، بیروباوەڕی پەكەكە بە چەكدارە عەرەبەكانیش دەڵێتەوە.\nرۆژنامەی واشنتن پۆستی ئەمریكی لە راپۆرتەكەیدا دەڵێت، یەكینەكانی پاراستنی گەل (YPG)، خەریكن ئایدیۆلۆژیای عەبدوڵڵا ئۆجالان، سەرۆكی پارتی كرێكارانی كوردستان (PKK) لەنێو چەكدارە عەرەبە گوندنشینەكانی دەوروبەری رەققەی سووریا بڵاودەكەنەوە، لەكاتێكدا راهێنەرانی هێزی ئۆپەراسیۆنی تایبەتی ئەمریكی مەشق و راهێنانیان پێشكەش دەكەن.\nراپۆرتەكە لە یەكێك لە كەمپەكانی مەشقی سەربازیدا ئامادەكراوە، كە پێشتر قوتابخانەی ئامادەیی بووە و ئێستا چەكدارانی عەرەبی تێدا بۆ جەنگی دژی داعش ئامادە دەكرێت. لەو كەمپەدا 250 چەكداری عەرەب هەن كە لەلایەن فەرماندە كوردەكانەوە كۆكراونەتەوە و ئامادە دەكرێن بۆ ئەوەی دواتر مەشقی سەربازی لە هێزەكانی ئەمریكا وەربگرن. بە گوێرەی راپۆرتەكەی (واشنتن پۆست) زۆرینەی ئەو چەكدارانە خەڵكی گوندەكانی دەوروبەری رەققەن كە پایتەختی دیفاكتۆی داعشە، چاوەڕێش دەكرێ لە جەنگی كۆنتڕۆڵكردنەوەی ئەو شارەدا كەڵكیان لێ وەربگیرێت. داڕشتنەوە: حەكیم داود\n: یەپەگە Tweet


ئەنجوومەنی پارێزگاكان رەتیانكردووەتەوە\nئەنجوومەنی هەندێك لەشارو شارۆچكەكانی پارێزگاكانی سەڵاحەدین‌و دیالە بڕیاری ئەنجامدانی ریفراندۆمیان پەسەندكرد\n14/09/2017 690 جار خوێندراوه‌ته‌وه\nئەنجوومەنی پارێزگاكانی سەڵاحەدین‌و دیالە ئەنجامدانی ریفراندۆمیان لەناوچەكێشە لەسەرەكانی سەر بەپارێزگاكانیان رەتكردەوە، لە‌كاتێكدا ئەنجوومەنی ئیداری هەندێك لە شاروشارۆچكەی سەر بەو دوو پارێزگایە بڕیاری ئەنجامدانی ریفراندۆمیان لەناوچەكانیان پەسەند كردووە.\nئەنجوومەنی پارێزگای دیالە لە 29 ئەندام پێكهاتووە، 13 ئەندامیان شیعەو 13 ئەندامی تریان سونەن، هەروەها 3 ئەندامەكەی تریش كوردن، رۆژی سێشەمە ئەو ئەنجوومەنە بەزۆرینەی دەنگی ئەندامەكانی‌و بێ بەشداریكردنی كوتلەی كوردی، ئەنجامدانی ریفراندۆمی لەناوچە كێشەلەسەرەكانی سەر بەپارێزگاكەی رەتكردەوە.\nئەمەل عیمران، ئەندامی ئەنجوومەنی پارێزگای دیالە، بەدەنگی ئەمەریكای راگەیاند "لەدانیشتنەكەی رۆژی سێشەمەی ئەنجوومەنی دیالەدا، 16 ئەندام ئامادە بوون‌و بڕیاری ئەنجامدانی ریفراندۆمیان لەخانەقین‌و جەلەولاو ناوچەكانی تر رەتكردوەتەوە."\nئەمەل عیمران، راشیگەیاند "داواشیان لەئاوارەكانی جەلەولاو شاروشارۆچكەكان كردووە بگەرێنەوە بۆ ناوچەكانیان بۆ رەتكردنەوەی راپرسی."\nقەزای خانەقین‌و ناحیەكانی جەلەولا، جەبارە ، سەعدیە، قەرەتەپەو مەندەلی، كە ناوچەی كێشەلەسەرن، دەكەونە سنووری پارێزگای دیالەوەو بریاری ریفراندۆمیان تێدا دراوە، بەڵام پارێزگای سەڵاحەدین تەنیا قەزای خورماتووی دەكەوێتە سەر، كە بریاری ریفراندۆمی تێدا پەسەندكراوە.\nرۆژی چوارشەمەش ئەنجوومەنی پارێزگای سەڵاحەدین بەدەنگی 17 ئەندامی، ئەنجامدانی ریفراندۆمی لەقەزای خورماتووی سەر بەو پارێزگایە رەتكردوەتەوە، لە‌كاتێكدا ئیدارەی قەزاكە بەدەست كوردەوەیەو بڕیاری ریفراندۆمی پەسەندكردووە.\nئەنجوومەنی پارێزگای سەڵاحەدینیش لە 29 ئەندام پێكهاتووە، 23 ئەندامی ئەنجوومەنەكە سونەو 5 ئەندامیشی شیعەیە، هەروەها تەنیا یەك ئەندامی ئەنجومەنەكە كوردە.\nلەو بارەشەوە حەسەن محەمەد، ئەندامی ئەنجومەنی پارێزگای سەڵاحەدین، بەدەنگی ئەمەریكای راگەیاند "بۆ دانیشتنی ئەنجوومەن بانگهێشتی ئەندامانی ئەنجوومەنی قەزای خورماتوو كراوە، بەڵام كوردو سونە دانیشتنەكەیان رەتكردووەتەوەو تەنیا شیعەكان بەشداربوون تێیدا."\nپەنابردنی حكومەتی عێراق بۆ ئەنجوومەنی پارێزگاكان بۆ رەتكردنەوەی ریفراندۆم لەناوچە كێشەلەسەرەكانیان، لەكاتێكدایە كورد لەرێگەی ئەنجوومەنی پارێزگای كەركوكەوە شەرعییەتی بەئەنجامدانی ریفراندۆم لەو پارێزگایە داوە.\nئەگەری رووبەرووبوونەوەیەكی گەورە لەرۆژهەڵاتی ناوەڕاست\nپەرلەمانی عێراق پەرلەمانتارە كوردەكانی ناردووەتەوەو ئەمڕۆش كۆدەبێتەوە\nسەركردەیەكی حیزبی دەعوە بۆ شارپرێس: رای گشتی شەقامی عێراقی لەگەڵ موقتەدا سەدر نییە\nبڕیارە قورسەكەی ترامپ.. شەڕە دواخراوەكەی نێوان ئەمریكا و ئێران\nئەردۆغان ئەوروپا لەنێوان تیرۆرو حكومەتەكەی سەڕاجدا سەرپشك دەكات\nمەسعود بارزانی بەسەرۆكی پارتی هەڵدەبژێرێتەوە\nقاسم سلێمانی‌و شوێنگرەوەكەی..\nلەچیدا هاوبەش بوون‌و چی لەیەكیان جیادەكاتەوە؟\nراگەیاندنەكەی ئەردۆغان بۆ گۆڕینی دیمۆگرافیای كوردستان دەگاتە ئاستی تاوانی جەنگ\nعەبدولمەهدی لەكاتی سەردانەكەیدا بۆ هەرێم چەند بەڵێنێكی بە بەرپرسانی كورد داوە\nتوركیا هەڕەشەی داخستنی "قەڵغانی مووشەكی" ئەمەریكا دەكات


سەرۆكی ئۆكراینا: بەبێ چەك و تەقەمەنی پێویست ناتوانیین بەرگری لە وڵاتەكەمان بكەین - تۆڕی میدیایی خەڵک\nسەرۆكی ئۆكراینا، هێزەكانی سوپای روسیا بە بۆردومانكردن و بە ئامانجگرتنی تەواوی شارەكانی سەر بە ناوچەی دۆنباس تۆمەتبار دەكات و دەڵێت، ڕوسیا دەیەوێت ئەو ناوچەیە بە تەواوی خاپور بكات، بەڵام ئەوان بەردەوامن لە ڕاوەدونانی داگیركەرانی وڵاتەكەیان، بەپێویستیشی دەزانێت چەك و تەقەمەنی تەواوییان پێبگات، تا بتوانن بەرگری لە وڵاتەكەیان بكەن.\nئەمڕۆ پێنج شەممە، تۆڕی هەواڵی BBC، لە زاری ڤۆڵۆدێمیر زلێنسكی سەرۆكی ئۆكراینا بڵاویكردەوە”هێزەكانی روسیا دەیانەوێت بەهەرچ شێوەیەك بێت ئۆكراینا و ناوچەكانی دۆنباس بە تەواوی خاپور بكەن، بۆیە بەشێوەیەكی چڕ دەستیانكردوە بە بۆردومانكردنی تەواوی ناوچەكانی دۆنباس و بە هاوكاری تۆپهاوێژ و فڕۆكە جەنگییەكانیان دەیانەوێت تەواوی شارەكانی ئەو ناوچەیە وێراتن بكەن”.\nبە وتەی سەرۆكی ئۆكراینا “تا ئەو كاتەی بەخێرایی چەك و تەقەمەنی پێویست بە هێزەكانی وڵاتەكەمان نەگات، ناتوانین بەهیچ شێوەیەك پارێزگاری لە شارەكانمان بكەین، بەڵام بەم شێوەیەی ئێستاش كۆڵنادەین و بەردەوامدەبین لە ڕاوەدونانی داگیركەرانی وڵاتەكەمان”.\nزیلینسكی دەڵێت””هێزەكانی روسیا بەشێوەیەكی گشتی تەواوی هەوڵەكانیان خستۆگەڕ، تا هەردوو شاری سڤرۆدنێستك و لیسیكێنسك داگیربكەن، چونكە لەوبڕوایەدان دوا خاڵی روبەڕوبونەوەی هێزەكانیانە لەگەڵ هێزەكانی ئۆكراینا”.\nوەزارەتی گواستنەوە و گەیاندنی لەبارەی ڕاگرتنی ئینتەرنێت ڕاگەیەنراوێك بڵاودەكاتەوە\nخەڵك- لەو دەمكەی بۆ یەكەمجار لە كانوونی یەكەمی 2019 سەریهەڵدا، ڤایرۆسی كۆرۆنا بۆتە مایەی گیانلەدەستدانی 2.12 ملیۆن كەس لە جیهان. (زیاتر…)\nئۆكرانیا، باری نائاسایی ڕاگەیەندرا\nخەڵك- ئەلێكسی دانیللۆڤ، سكرتێری ئاسایشی نەتەوەیی و بەرگری لە ئۆكرانیا ڕایدەگەیەنێت، سەرۆك ڤلادێمێر زیلینسكی فەرمانی كردووە باری نائاسایی لە…\nئه‌رشیفه‌کان مانگێک دیاری بکه ته‌مموز 2022 (14) حوزه‌یران 2022 (1649) ئایار 2022 (1684) نیسان 2022 (1724) ئازار 2022 (1675) شوبات 2022 (1478) كانونی دووه‌م 2022 (1553) كانونی یه‌كه‌م 2021 (1511) تشرینی دووه‌م 2021 (1638) تشرینی یه‌كه‌م 2021 (1644) ئه‌یلول 2021 (1651) ئاب 2021 (1643) ته‌مموز 2021 (1582) حوزه‌یران 2021 (1594) ئایار 2021 (1621) نیسان 2021 (1642) ئازار 2021 (1662) شوبات 2021 (1550) كانونی دووه‌م 2021 (840) كانونی یه‌كه‌م 2020 (61)\n17 حوزەیران 2021 9.00 pm\nچین لەبارەی مووشەكە لەدەستدەرچۆكەی: نیگەران مەبن\n06 مارس 2021 6.00 pm\nخەڵك- میدیا حكومەتی چینی، لە مەترسییەكانی تایبت بە كەوتنەخوارەوەی پەرچای مووشەكە لەدەستدرچووەكەی كەمدەكەنەوە…\n10 تشرینی دووهەم 2021 7.45 pm\nخەڵك- دەزگای پاسەوانی سنوری پۆڵەندا، دەستگیركردنی هاووڵاتییەكی ڕوسی بە تۆمەتی قاچاخچێتی بە كۆچبەران و كۆچی نایاسایی…


نێچیرڤان بارزانی گەیشتە قەتەر – تۆڕی میدیایی خەڵک\nسەرۆكی هەرێمی كوردستان، بە سەردانێكی فەرمی بەرەو دەوحەی پایتەختی قەتەر بەڕێكەوت و بڕیارە لە گەڵ میری قەتەر و ژمارەیەك لە بەرپرسانی دیكەی ئەو وڵاتە كۆدەبێتەوە.\nنێچیرڤان بارزانی ، سەرۆكی هەرێمی كوردستان پاشنیوەڕۆی ئەمڕۆ شەممە 2021/10/16 بەسەردانێكی فەرمی بەرەو دەوحەی پایتەختی قەتەر بەڕێكەوت، لە سەردانەكەیدا لەگەڵ خاوەن شكۆ شێخ تەمیم بن حەمەد ئال سانی، میری قەتەر و ژمارەیەك لە بەرپرسانی دیكەی قەتەری كۆدەبێتەوە.\nلە كۆبوونەوەكاندا برەودان بە پەیوەندییەكانی هەرێمی كوردستان و عیراق لەگەڵ قەتەر، دۆخی عیراق و ناوچەكە بەگشتی و چەند پرسێكی جێی بایەخی هاوبەش، تاوتوێ دەكرێن.\nپارێزگاری پێشووی بانكی نێوەندی ئێران سزا درا\nناوەڕۆكی كۆبوونەوەی شاندی هەرێم و سەرۆكی نوێی ئێران ئاشكراكرا\nخەڵك- شاندێكی هەرێمی كوردستان، كە لە سەرۆكی هەرێم و سەرۆكی پەڕلەمان و چەند وەزیرێك پێكهاتوون لە تاران بەشداری لە سوێندخواردنی سەرۆكی نوێی ئێران…\n29 نیسان 2021 5.37 pm\nخەڵك سەرۆكی هەرێمی كوردستان پێشوازی لە سەرۆك كۆماری عیراق كرد و لە كۆبوونەوەكەدا داكۆكی لە پێویستیی تێپەڕاندنی…\n11 مارس 2021 5.46 pm\nخەڵك- نێردەی تایبەتی ئەمینداری گشتی نەتەوە یەكگرتووەكان بۆ عێراق جەخت لە جێبەجێ كردنی یاسای بودجە و ڕێككەوتنی…


ئاكرێ : سالانە بەرهەمئینان و چاندنا هژیرا زێدە دبیت | دەزگاى زارى کرمانجى\nئاكرێ : سالانە بەرهەمئینان و چاندنا هژیرا زێدە دبیت\nزاری كرمانجی : ئاكرێ یا بناڤ و بانگە ب بەرهەمئینانا هژیرا زەر. سالانە چاندن و دروستكرنا باغێن هژیرا زێدەتر دبیت ژ بلی ناڤخویا كوردستانێ دچیتە عیراقێ و دەرڤەی كوردستانێ ژی و نوكه وه‌رزێ پێگه‌هشتنا به‌رهێ هژیرا ئاكرێ یه‌و خواسته‌كا زۆر لسه‌ر هه‌یه‌و بهایێ وێ زۆر یێ گرانه‌و گرانترو ل گوشتێ سۆر.\nشیراز چاربۆتی ، جۆتیارەكێ دەڤەرا ئاكرێیە بۆ زاری كرمانجی راگه‌هاند : ل سنورێ دەڤەرا ئاكرێ گەلەك رەزو باغێن هژیرا هەنە ژبەركو یا بهایە دەمێ دهێتە فرۆتن هژیرا دەڤەرێ گەلەك بناڤ و دەنگە د كەینە مرەبا و كەتك و گەلەك دكەنە دیاری هژیرا ئاكرێ و دەوروبەر بۆ فرۆتنێ و دیاریا چویە گەلەك پارێزگەهێن عیراقێ و دەرڤەی كوردستانێ تایبەت وەلاتێن دەردۆر. دەمێ پێگەهشتنا بەرهەمێ هژیرا كریار رۆژانە دهێن بۆ كرینا هژیرا ئاكرێ تایبەت هژیرا زەر ناڤ و بانگ و تاما خویا تایبەت هەیە ئه‌ڤساله ژبه‌ر بلند بۆنا پلێن گه‌رمێ هژیر زوتر ده‌مێ خۆ گه‌هشتێ نوكه ده‌ستپێكا گه‌هشتنا به‌رهه‌مێ هژیرایه له‌ورا یا گرانه كیلۆیا هژیرا پتر ژ 10 هزارا دهێته فرۆتن و ساڵانه چاندن و به‌رهه‌مئینانا هژیرا ل ده‌ڤه‌رێ زێده دبیت.\nشه‌وكه‌ت ، فرۆشیاره‌كێ به‌رهه‌مێن خۆمالیه ل ده‌ڤه‌را ئاكرێ بۆ زاری كرمانجی راگه‌هاند : ل دەڤەرا ئاكرێ نوكه وه‌رزێ پێگه‌هشتنا به‌رهه‌مێ هژیرا خومالیه و خواسته‌كا زۆر لسه‌ر هه‌یه و هێشتا وه‌ك پێدڤی ل بازاری زۆر نه‌بویه به‌لێ كریاره‌كێ باش هه‌یه و هه‌ر نوكه ژبلی نافخۆیا ده‌ڤه‌رێ چوویه پارێزگه‌هێن دهۆك و هه‌ولێر و سلێمانی رۆژانه كریارێ به‌رهه‌مێ خومالی ب گشتی و هژیرا ب تایبه‌تی زێده دبیت.\nگوتژی : نوكه بهایێ كیلۆیا هژیرا خومالیا ده‌ڤه‌را دینارته‌و ئاكرێ 12 هزار دینارن به‌لێ چه‌ند به‌رهه‌مێ هژیرا زۆر ببیت ل بازاری بها كێم دبیت به‌لێ نوكه به‌رهه‌مێ كێمه بهایێ زۆره .


12/12/2019 9:12:00 PM 290 جار خوێندراوەتەوە\nلەهەرشوێنێکی دونیا گەندەڵى هەموو سێکتەرەکانى بەرێوەبردنى وڵاتى گرتەوە و بەردەوامى هەبوو لە رۆژو ساڵ تێپەرى ئەوە بێگەمان هیچ دەرچەیەک بۆدەسەڵات دارانى وڵات نامێنێتەوە تەنها رێگرتنەبەرى چاکسازى نەبێت لەوەى کە هەیە وەکوخۆى مامەڵە لەگەڵ دۆخەکە بکەن پەنایەک نەهێلنەوە بۆ داڵدەدانى گەندەڵکاران و داڵدەدارانیان لێرەوە دەسەڵات دەبێت حوکمى رەشیدبێ و بێ ترس و سڵ کردن لە دەرئەنجامەکانى چاکسازى هەموو رێگاکان بگرێتەبەر تا گەندەڵى بنبڕ بکرێت و گەندەڵکاران سزابدرێن لە ئێستادا لەهەرێمى کوردستان دەنگوباسى چاکسازى سەداى زۆر بەرزبۆتەوە و بەرە دژیەکەکان خەریکى ململانێن بۆ دروست کردنى لۆبی جا چ ئەوانەى چاکسازى لەبەرژەوەندیان دانیە یان ئەوانەى چاکسازى بەفاکتەرى سەرەکى ئاشت بوونەوەى خەڵک دەزانن هاوکات هاوڵاتى سودمەنى یەکەم دەبێت بەگرتنەبەرى رێککارەکانى چاکسازى.\nروونەو زۆریش ئاشکرایە هەموو ئەوانەى بەرەنگارى جێبەجێکردنى چاکسازى دەبنەوە دەنگیێکى زۆر بەرزە چونکە ئەوانەى لەپرێکەوە بوون بەکورێک بێئەوەى رۆژێک (تەقەى خۆشیانکردبێ یان لەسەر لاپەرەیەک بۆخۆشی ئیمزایانکردبێ ) بەپلەى بەرزى سەربازى و وەزیر و مودیرعام و ....... هتد..،!! خانشین کراون بێ هیچ گومانێک دژى چاکسازین پێیان باشە چۆن هاتووە وابڕوا\nئەوکات چاکسازى رۆڵى خۆى دەگێرێت کاتێک پەرلەمان و حکومەت بەیەک هەڵوێست لەسەر هەنگاوەکانى چاکسازى و بەرەنگاربوونەوەى گەندەڵى بوەستنەوە و متمانە دروستبکەنەوە لایی خەڵک و ببن بە پارێزەرى سەروەت و سامانى وڵات جگە لەوە هاوڵاتى متمانەى نەماوە خەڵک و دەسەڵات لە دووریانی جیاوازدان ئەوەش بەدرێژایی رێگا جیاوازەکە لێکەوەتى جیاى لێدەکەوێتەوە .\nدۆخى ئێستاى عیراق باشترین نمونەیە\nجالێرەدا دەبێێت روونبێت چاکسازى لەچى و بۆچى دەکرێ؟ لەکوێ دەست پێدەکات ؟ ئەوەى زۆر لایی خەلک گرینگە رۆژانە لێى دەپرسێت بەدواى دادەگەرێت داهاتى ناوخۆ و شەفافیەت لە بەرهەمهێنانی نەوت و فرۆشتنی نەوت و چاکردنى سیتەمى تەندروستى و پەروەردە\nجگە لەمانە چاکسازى گرینگى ئەوتۆى لاى هاوڵاتى نیە نازاندرێت چاکسازى بۆچى دەکرێ لەچی دادەکرێ!؟\nسەرۆک دەکەویتە ژێر چاودێری پەرلەمان


دیاریكردنی دەوڵەتی نوێی ئۆكراین دواخرا – زاگرۆس پۆست\nماڵەوە / جیهان / دیاریكردنی دەوڵەتی نوێی ئۆكراین دواخرا\nدیاریكردنی دەوڵەتی نوێی ئۆكراین دواخرا\nسێ شه‌ممه 25 شوبات 2014\tجیهان, هەواڵ 48 جار خوێنراوه‌ته‌وه\nكاربەدەستانی ئۆكراین رۆژی سێشەممە 6ی رەشەمە رایانگەیاند، پڕوپاگەندەی هەڵبژاردنەكانی سەرۆك كۆماری‌و كابینەی نوێی دەوڵەت لە كۆتایی ئەم هەفتە بەڕێوە دەچێت.\nكاروباری دەوڵەتی لە ئۆكراین لە ئێستادا لە لایەن دەوڵەتێكی كاتی بە رێبەرایەتی ئەلكساندر تورچینۆف وتەبێژی پەرلەمان ئەنجام دەدرێت.\nهاوكات سەرۆكی ناوەندی هەڵبژاردنەكانی ئۆكراین ئاماژەی بەوەدا، لەگەڵ بەشداریی یولیا تیمۆشنكۆ ركابەری سیاسی سەرۆك كۆماری پێشوو كە رۆژی شەممەی رابردوو لە زیندان ئازادكرا هیچ كێشەیەكیان نیە.\nبە پێی راپۆرتی هەواڵنێریی رووسی ئیتارتاس، وەزیری تەندروستی ئۆكراین ئەمڕۆ سێشەممە 6ی رەشەمە رایگەیاند، لە دوایین تێكهەڵچوونەكانی پۆلیسی دەوڵەتی یانۆكۆویچ لەگەڵ ناڕازیان 82 كەس كوژران‌و 724 كەسیش برینداربوون.\nشایانی باسە، دەوڵەتی ئۆكراین داوای لە رۆژئاوا كردووە بۆ پێشگرتن لە وەرشكستەیی وڵات، 35 میلیارد دۆلار یارمەتی ئەو وڵاتە بدەن.


وتەبێژی پەیوەندییەكانی كەجەكە: ئەگەر بەرەنگاری هێرشەكانی توركیا نەبینەوە داعش و بەرەی نوسڕە دەهێنێتە هەرێمی كوردستانەوە |\nHome چاوپێکەوتن وتەبێژی پەیوەندییەكانی كەجەكە: ئەگەر بەرەنگاری هێرشەكانی توركیا نەبینەوە داعش و بەرەی نوسڕە دەهێنێتە هەرێمی كوردستانەوە\nتا ئێستا ئاگربەستی ڕۆژئاوای كوردستان تاكلایەنەیە\nزاگرۆس هیوا، وتەبێژی پەیوەندییەكانی كۆما جڤاكێن كوردستان ״كەجەكە״ جەخت لەوە دەكاتەوە كە ئەگەر ئێستا گەلی هەرێمی كوردستان و هێزە سیاسییەكان بەرەنگاری ئەو هێرشە نەبنەوە كە توركیا كردوویەتییە سەر ڕۆژئاوای كوردستان، توركیا و داعش و بەرەی نوسڕە سبەی دێنە كەركوك و هەرێمی كوردستان و دەشڵێت: ״تا ئێستا ئاگربەستی ڕۆژئاوای كوردستان تاكلایەنەیە.״\nزاگرۆس هیوا لە چاوپێكەوتنێكی ״ئاژانس״دا باس لە وردەكاریی ڕێككەوتنی هێزەكانی سوریای دیموكرات ״هەسەدە״ و ڕژێمی سوریا دەكات و دەڵێت: هەسەدە و ڕژێمی سوریا بۆ پاراستنی سنوور و گەلەكانی ئەو هەرێمە ڕێككەوتنێكی سەربازییان ئەنجام داوە و وردەكارییەكەی هێشتا باس نەكراوە.״\nئاژانس: سەرەتا لە ڕێكکەوتنی توركیا و ئەمەریكاوە دەست پێ دەكەین سەبارەت بە ڕاگرتنی شەڕ لە ڕۆژئاوای كوردستان، ئەوە تەڵەیە یان ڕێكکەوتنێكی باشە بۆ ئەم قۆناغە؟\nزاگرۆس هیوا: وەكو بەرپرسانی مەسەدە و تەڤدەم و فەرماندارانی قەسەدە ئاماژەیان پێ كرد، ئەو ئاگربەستە كە كراوە ئەنجامی خۆڕاگریی شەڕڤانان و گەلی خۆڕاگری ڕۆژئاوا و پشتگیریی بەهێزی گەلی كوردستان لە هەر چوار پارچەی كوردستان و ڕای گشتیی نێونەتەوەیی و گەلانی گشت دونیایە، ئەو خۆڕاگری و گوشارە جەماوەرییە بوو بە هۆكار كە ناچار بن ئەو ئاگربەستە ڕابگەیەنن، چونكە هێرشی توركی ڕووبەڕووی خۆڕاگرییەكی گەورەی شەڕڤانان هات. ئەو كەسانەی كە بەرگرییان لە ئەردۆغان كرد تەنیا گرووپی جیهادی و تووندڕەون كە پشتیوانیی تیرۆر و سەلەفییەت دەكەن كە قەتەر و توركیا و هەندێك گرووپی فەڵەستینی و ئەوانەی كە ئیسلامی جیهادی و ڕادیكاڵن، ئەوەی ئێمەش دەیزانین قەسەدە قبووڵی كردووە بۆ ئەوەی كە گیانی هاووڵاتییان ڕزگار بێت، بەڵام بە داخەوە توركیا هەر هێرش دەكات بۆ سەرێ كانی دەیەوێت كارەساتێكی مرۆیی ئەنجام بدات.\nئاژانس: كە توركیا هێرشی ڕانەگرتووە ئەوە مانای چییە؟\nزاگرۆس هیوا: ئەوە نیشانەی ئەوەیە توركیا سیاسەتێكی ״پڕ بێئەخلاقی״ی هەیە، ئەو شەڕەی كە توركیا دەیكات شەڕێكی زۆر پیسە، تیرۆری دەوڵەتییە لەسەر گەلانی ڕۆژئاوا و باكووری سوریا بە كاری دەهێنێت، ئەو شوێنەی كە توركیا دەیەوێت كۆمەڵكوژیی تیادا ئەنجام بدات و دیمۆگرافی بگۆڕێت هەمان شوێنە كە سەدساڵ لەمەوبەر لە جەنگی جیهانیی یەكەمدا سەدان هەزار ئەرمەنیی لەوێ قەتڵوعام كردووە، ئێستا هەمان جینۆساید لەسەر كورد و لە هەمان جوگرافیا دووبارە دەكاتەوە.\nئاژانس: دەوترێت ئەوەی توركیا ویستی بە شەڕ بیكات لە ڕۆژئاوای كوردستان بەو ڕێكکەوتنە و بەبێ شەڕ بۆی چووەسەر لە دیاریكردنی 32 كیلۆمەتر بە ناوی ناوچەی ئارامەوە؟\nزاگرۆس هیوا: ئەوە تەنها ئاگربەستێكە هێشتا ئەنجامی قسەی قەسەدە و مەسەدە لەگەڵ ئەمەریكا ئاشكرا نەبووە، تەنیا ئاگربەستێكی یەكلایەنەیە كە ئەمەریكا ویستوویەتی ناوبژیوانیی بكات و ئاگربەستەكە نەبووە بە دوولایەنە.\nئاژانس: ئەگەر سوپای توركیا ئەو ڕووبەرەی بە دەستەوە بێت ئەی ئەو ڕووبەرە چەند دەبێت كە بە دەست كوردەوە دەمێنێتەوە لەو بەشەی كوردستان؟\nزاگرۆس هیوا: هێشتا ئاگربەستەكە نەبووە بە پراكتیك و ئەو ڕێككەوتنە ئەنجام نەدراوە، لەبەر ئەوە هێشتا زووە ئەنجام دەربكەوێت، بەڵام ئەوەی كە گرنگە دیمۆگرافیای ناوچەكە نەگۆڕێ و خەڵك لە ماڵی خۆیان ئاوارە نەبن، هەموو هەوڵدانێك بۆ ئەوە بێت كە كۆمەڵكوژی و جینۆسایدێكی تری هاوشێوەی ئەرمەنەكان بەسەر كورددا نەیەت، بە گوێرەی لێدوانەكانی قەسەدە ئەو ڕووبەرەی لە نێوان سەرێ كانی و گرێسپیدایە 100 كیلۆمەترە، بەڵام 300 كیلۆمەتری تر هەر دەمێنێت.\nئاژانس: هەست دەكەن ئەوەی ڕووی دا پشتتێكردنی ئیدارەی ئەمەریكا لە كورد بوو یان سیاسەتە بۆ قۆناغێكی دیاریكراو؟\nزاگرۆس هیوا: ئەوە شێكە پێویست ناكات من بیڵێم، بۆ خۆیان دەڵێن ئێمە خیانەت و پشتمان لە كورد كرد، سەربازەكان خۆیان دەڵێن هەست بە شەرمەزاری دەكەین، ئەو كەسانەی لە مەیدانی شەڕدا بوون لەگەڵ قەسەدە شەڕیان كردووە ئەو هەستەیان هەیە، سیاسەتمەدار و ڕۆشنبیرەكانیان دەڵێن بۆ بەرژەوەندیی سیاسی پشتگیریمان لە كورد نەكرد، چونكە ئەمەریكا لە نێوان دوو ڕێگەدا بوو، یان پشتیوانی لە دیموكراسی و سەقامگیری لە سوریا بكات و لەسەر ئەو بنەمایە سوریا و هەموو ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست ئارام بێتەوە، یان پشتیوانی لە گرووپی جیهادیی ڕادیكاڵ بكات و شەڕ لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست هەبێت، وا دیارە كە ترەمپ و ئیدارەی ئەمەریكا دووەمیان هەڵبژارد، تا ئەوانیش بە گوێرەی ئەوە بەرژەوەندییەكانی خۆیان دەستەبەر بكەن، كە دیارە بەرژەوەندیی ئەمەریكا لەوەدا بووە كە هەمیشە خوێن و شەڕ و كاولكاری و ماڵوێرانی بێت.\nئاژانس: بۆچی هەمیشە ئەم مێژووە بەسەر كورددا دووبارە دەبێتەوە كە هاوپەیمانەكانی پشتی تێ دەكەن یان خیانەتی لێ دەكەن؟\nزاگرۆس هیوا: چونكە ئەو كەسانەی كە دێن لەگەڵ كورد كار دەكەن كورد وەك هاوپەیمان نابینن، كورد لە ڕەوشی هەنوكەیی هاوكاریی دەكات، هیوایان پێ دەبەستێت، ئەوەی كە دەكەوێتە سەر ملی ئەنجامی دەدات، بەڵام ئەو لایەنانە دواتر خیانەت دەكەن، بەڵام دەبێت ئێمە تەنها بە پشتبەستن بە هێزی خۆمان، خۆمان بپارێزین، پێویستە گەلان بكەینە دۆست نەك دەوڵەتەكان.\nئاژانس: لەگەڵ درووستبوونی شەڕ لە ڕۆژئاوای كوردستان كەسانێكی زۆر پرسیاری ئەوەیان دەكرد بۆچی پەكەكە شەڕ ناگوازێتەوە بۆ ناو شارەكانی توركیا وەك كاردانەوەیەك؟\nزاگرۆس هیوا: توركیا لە سێ بەشی كوردستان هێرش دەكاتە سەر كورد، پەكەكەش لە هەرسێ بەشی كوردستان گەلی كورد دەپارێزێت.\nئاژانس: دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمەریكا لە تازەترین لێدوانیدا بە پەكەكە دەڵێت خراپترە لە ڕێكخراوی تیرۆریستیی داعش؟\nزاگرۆس هیوا: ئەگەر بیرتان بێت ساڵی 1998 پیلانگێڕییەكی نێونەتەوەیی دژی ڕێبەر ئاپۆ و پەكەكە ئەنجام درا، پێشەنگی ئەو پیلانگێڕییە ئەمەریكا بوو كە ویستیان ئیرادەی گەلی كورد بشكێنن، ئێستاش هەموو دەوڵەتە هەرێمی و هێزە نێونەتەوەییەكان هەمان پیلانگێڕییان دووبارە كردووەتەوە، توركیا تەنها بە كار دەهێنن، گرنگ نییە كە دۆناڵد ترەمپ چی دەڵێت، چونكە هەموو دونیا دەزانێت كە پەكەكە لە شنگال و مەخمور و كەركوك و خانەقین و گوڵاڵە و جەلەولا چۆن شەڕی داعشی كرد، ڕای گشتی ئەوە دەزانێت پێویست بەوە ناكات كەس گوێ لە ترەمپ بگرێت.\nئاژانس: ئەمەریكا پەیوەندیی بە سەركردایەتیی پەكەكەوە كردووە بۆ گفتوگۆكردن لەسەر ئەو ڕەوشەی لە ڕۆژئاوای كوردستان ڕووی دا؟\nزاگرۆس هیوا: نا دیالۆگی ڕاستەوخۆ لە نێوان ئێمە و ئەمەریكادا تا ئێستا نەبووە، شەڕی داعش پەیوەندیی ڕاستەوخۆمان هەبوو بۆ بەرەنگاربوونەوەی داعش، بەڵام لە پرسی ڕۆژئاوا دیالۆگی ڕاستەوخۆمان نەبووە.\nئاژانس: ڕۆڵی حزبە كوردییەكانی هەرێمی كوردستان چۆنە لەسەر ئەو ڕەوشەی ڕۆژئاوا؟\nزاگرۆس هیوا: ڕۆڵی هێزە كوردییەكان باشە، ئەو لێدوانانەی ئێستا هەن باش و ئەرێنین، بەڵام ئەم لێدوانانە تێری ئەم قۆناغە ناكەن، چونكە توركیا ئەگەر هێرش دەكاتە سەر ڕۆژئاوا پیلانی بۆ 100 ساڵی داهاتووی خۆی داناوە، ئێمەش كە هەڵوێستێك دەردەبڕین بەرامبەر بە توركیا پێویستە وا بێت كە هەڵویستی 100 ساڵی داهاتووی ئێمە دیاری بكات، ئەمەش بە لێدوانێك دیاری ناكرێت، بەڵكوو بە خەباتێكی چڕی سیاسی، سەربازی، دیبلۆماسی، ئابووری و پشتیوانیی جەماوەرییەوە مسۆگەر دەكرێت، ئەگەر ئێستا گەلی هەرێمی كوردستان و هێزە سیاسییەكان بەرەنگاری ئەو هێرشە نەبنەوە و بە یەكەوە دژی ئەو هێرشە بە گیانی یەكگرتووی نەتەوەیی نەوەستینەوە متمانەتان هەبێت كە توركیا و داعش و بەرەی نوسڕە سبەی دێنە كەركوك و سلێمانی و هەولێر پاڵ دەدەنەوە.\nئاژانس: بە ڕوونی هەست دەكەن ڕێکكەوتنی هەسەدە لەگەڵ ڕژێمی سوریا خواردنەوەی پێكی ژەهر بوو بە ناچاری ئەگەر نا كورد لەو بەشەی كوردستان دۆخی زۆر خراپ دەبوو؟\nزاگرۆس هیوا: هەسەدە هەر لە دەستپێكەوە وتوویەتی كە من لەگەڵ سوریا لە گفتوگۆدا دەبم تا ئەو كێشەیە بە ئاشتی و دیموكراسی چارەسەر بێت، بەردەوام ئەو داواكارییەی كردووە و لێدوانی داوە، هەسەدە پلانێكی جوداخوازیی نەبووە، ویستوویەتی لەسەر بنەمای گەرەنتیكردنی دەستووریی مافی هەموو گەلانی سوریا ببێتە بەشێكی ئەكتیڤ و كارا لە پێكهاتەی سوریا، ئەم ڕێككەوتنەش كە ئێستا كراوە هەم سنووری سوریا لەژێر مەترسیدایە هەمیش گەلان لە مەترسیدان، لەبارە یاساییەكەیەوە سنووری سوریا سەر بە دەوڵەتی سوریایە، لە بواری بەڕێوەبردن و پاراستنی گەلانی هەرێمەكەش لە ئەستۆی هەسەدەدایە، هەردوو هێز بۆ پاراستنی سنوور و گەلەكانی ئەو هەرێمە ڕێككەوتنێكی سەربازییان ئەنجام داوە بۆ ئەوەی كۆمەڵكوژی و جینۆسایدی بەرفراوان ڕوو نەدات، زۆر وردەكارییەكەی هێشتا باس نەكراوە.\nئاژانس: پێـتان وایە لە دوای ڕۆژئاوای كوردستان توركیا هەوڵ دەدات لەگەڵ ئەمەریكا لەسەر بوونی پەكەكەش لە هەرێمی قەندیل لە سنووری هەرێمی كوردستان ڕێككەوتنێكی لەو شێوەیە بكات؟\nزاگرۆس هیوا: لێرەدا پێویستە ئەوە بزانین كە ئەو هێرشە دژی گەلی كوردە، پێویستە هەموو گەلی كورد بەرەنگار و دژی ئەو هێرشە بووەستێتەوە، پێویستە لە چوارچێوەی هەڵمەتێكی كۆمەڵكوژی و جینۆسایدی گەلی كورد تەماشای هێرشێكی لەو جۆرە بكەین نەك لە چوارچێوەی شەڕی توركیا و پەكەكە ئەو مەسەلەیە قەتیس بكەین، هەر كەسێك بەم جۆرە ئەو هێرشە ببینێت ئەوە خزمەتە بە پلانی قڕكردنی توركیا دژی گەلی كورد.\nئاژانس: ئێوە حكومەتی عێراقتان لەوە ئاگادار كردووەتەوە كە توركیا پیلانی هەیە هێرش بكاتە سەر قەندیل تا ڕێگەی لێ بگرن؟\nزاگرۆس هیوا: ئێمە لەو بڕوایەداین كە عێراق خۆی لە پیلانەكانی توركیا تێ دەگات، تاكە دەوڵەتێك كە زۆرترین پیلانی هەیە عێراق بشێوێنێت توركیایە، لە خۆپیشاندانەكانیش هەڵوێستی كاربەدەستانی توركیا ڕوون بوو لەو بارەیەوە، ئەو دەوڵەتەی كە هەمیشە دژی سەروەریی خاكی عێراق كاری كردووە و لە ڕێگەی داعش عێراقی داگیر كردووە و سەربەخۆیانە هاتووەتە ناو خاكی عێراق لە زاخۆ و باشیك دەوڵەتی توركیایە، ئێمە لەو بڕوایەداین كە كاربەدەستانی عێراقیش هەست بەو بابەتە دەكەن.\nعێراق چاوەڕوانی ״25ـی سوورە״\nجێگرى سه‌رۆكى فراكسیۆنى پارتى: تا یه‌كێتیی نه‌كشێته‌وه حكوومه‌ت هه‌ڵناوه‌شێته‌وه


3/5/2019 9:07:00 AM 520 جار خوێندراوەتەوە\nڕۆژانی داهاتوو شاندێکی ئەمریکی بەرەو ئەنکەرە بەڕێدەکەوێت. ئامانجی سەرەکی گۆڕینەوەی بیروڕایە دەربارەی ناوچەی ئارام. ئەم پرسە لە هەمانکاتدا یانی چۆنێتی داڕشتنی پەیوەندی نێوان کورد و تورک. دیارە لە کۆتایی ئەم مانگەدا هەڵبژاردنی ناوخۆیی تورکیا بەڕێوەدەچێت، بۆیە ناکرێت کاتێک بێت چاوەڕوانی هیچ سازشێکی لێبکرێت، بە تایبەتی بە ئاشکرا. بەڵام پاش کۆتایی ئەم هەڵبژاردنە، تورکیا هیچ هەڵبژرادنی تری نابێت هەتا چوار ساڵی تر، بۆیە دەکرێت کاتی سازش بێت.\nئەمە لە ڕەهەندی ناوخۆوە. لە ڕەهەندی نیودەوڵەتیەوە، تورکیا لە نێوان ئەمریکا و روسیادا جۆلانی دەکات بۆ گەیشتن بە ئامانجی، کە ئامانجی هەرە سەرەکی بریتیە لە سنوردارکردن یان کۆنترۆڵکردنی پەکەکە. لە گەڵ ئەمریکاییەکاندا ئەمە لە سەر چۆنێتی ناوچەی ئارام وەستاوە، لە گەڵ روسەکاندا لە سەر زیندوکردنەوەی رێککەوتنی ئەدەنە. گەرچی ئێستا روسیا فسار بۆ زیندوکردنەوەی ئەدەنە ئەدات، بەڵام ئەمە مانای سەرلەنوێ دروست بونەوەی پەیوەندی ڕاستەوخۆ لە نێوان هەردوو حکومەتی سوریا و تورکیا و هەماهەنگیکردن بۆ دژایەتی کورد. دیارە لە ١٩٩٨ کە ڕێکەوتنەکە کراوە بۆ دژایەتی پەکەکە و دەرپەڕاندنی ئۆجەلان کراوە. ئەم ڕێککەتنە لە ساڵی ٢٠١١ لە لایەن ئەردۆگانەوە نوێکراوەتەوە.\nبژرادەنی تورکی لێرەدا ئاسان نیە، زیندوکردنەوەی ئەدەنە هیچ گەرەنتیەکی نیە کە بتوانێت کاریگەری هەبێت لە سەر یەپەگە یان پەکەکە، چونکە ئێستا بە پێچەوانەی ١٩٩٨ ئەمریکا وەک ئەکتەرێکی سەرەکی لە نێواندایە و دژ بەم هەنگاوە دەبێت.\nشەعبان کارداش، لێکۆڵەرەی تورک، نزیک لە ئاک پارتی دەڵێت، مەترسی ئەم قۆناغە لەوەدایە کە هەر هەنگاوێک ڕەنگە پێودانگی درێژخایەنی هەبێت و کاریگەری ستراتیژی بکاتە سەر پێگەی تورکیا. بەڵام قەیرانی گەورەی تورک لە سەرەتای روداوەکانی سوریاوە ئەوەیە کە بەرژەوەندییەکانی لە گەڵ بەرژەوەندیەکانی ئەوانیتردا ناگونجێت و خۆی بە تەنها یان لە گەڵ هاوکارە ناوخۆییەکانی توانای فەراهەمکردنیان نیە. بۆیە بۆ هەرهەنگاوێکی گەورە پێویستی بەوەیە کە هاوکاری و رەزامەندی هێزێکی گەورە وەربگرێت. هەتا ئەمڕۆ کەس ئامادەنیە بەو شێوەیەی تورک دەیەوێت هاوکاری تورک بێت، چونکە دۆخی ناوچەکە شلە و تورک خاوەنی هێزی هێندە نین کە ئەوانی تر ناچاری سازش بکەن.\nئەم دۆخە وەهایکردوە کە تورک گومانیان هەیە لەوەی کە دەرئەنجامی هەر سازشێک ببێتە دەستکەوت. ئێستا بە پێی سۆنار کاگاپتەی دۆخەکە بەمجۆرەیە: پەکەکە تەنها کاتێک دێتە سەر مێزی ئاشتی کە یەپەگە لاوازبیت لە سوریا، هەروەها تورکیا دەتوانێت هەماهەنگ بێت لە گەڵ کوردانی سوریا ، کە ئەنکەرە لە ئاشتیدابێت لە گەڵ پەکەکەدا. بەرای ئەو پرۆسەکە بە لاوازکردنی یەپەگە دەستپێدەکات. هەروەها دەڵێت ڕێگاچارەی تر نیە.\nئەم دیدە چیمان پێدەڵێت: یەکەم، تورکیا دوو بەشی کوردستانی ڕۆژئاڤا و باکور وەک دوو یەکەی جیاوازی پێکەوەبوو دەبینێت. لە هەمانکاتدا بەردەوام ئەو وێنەیەی لە خەیاڵدایە کە چۆن هەرێمێکی تری وەک هەرێمی کوردستانی باشور لە ڕۆژئاڤا دروست نەبێت. پەیامەکەی سۆنار بۆ ئەمریکیەکانە کە یەپەگە لاوازبکەن بۆ ئەوەی ئاشتی بەرقەراربێت. ئەم پەیامە ڕوونە، بە تایبەت کاتێک لە تورکێکەوە دێت. بەڵام قازانجی ئەمریکا لەوەدا نیە. پرسی ئەمریکا پرسی کورد نیە یان لە هەوڵی چارەسەری پرسی کورددا نیە، بەڵکو دەیەوێت پرسی کورد بەجۆرێک بێت کە فشار لە یەپەگە کەمبێتەوە هەتا بطوانێت بەو ڕۆڵەی هەستێت کە ئەمریکای لێی دەخوازێت. لێرەدا لە سودی ئەمریکا نیە کە یەپەگە لاوازبێت، لە کاتێکدا کە کەسی تر ناتوانێت کە قەرەبوی ئەو لاوازییە بکاتەوە.\nئەگەر کوردانە بیر بکەینەوە، ئایا بەهێزی یان پێداویستی ئەمریکا بۆ پەیەدە بە چ ئامانجێکی درێژخایەن سودی لێوەردەگیرێت؟ یان ئایا هەوڵ یان توانا هەیە کە ئەم پەیوەندییە بکرێتە ستراتیژی یان درێژخایەن؟ ڕونە کە پەیوەندیەکە ڕاستەوخۆ نیە، بەڵکو دەرئەنجامی دۆخێکە، بە تایبەت کە ئەمریکا خاوەن هیچ مێژوو و هاوپەیمانی و پەیوەندی تایبەت نیە لە سوریا. ئایا کورد ئامادەیە کە سوریا لە تورکیا جودا بکاتەوە؟ ئەم پرسە لە دۆخی باشوردا زۆرجار دەبوە مایەی گفتوگۆ لە گەڵ دیپلۆماتە ڕۆژئاڤاییەکان، تێگەیشتنێک هەبوو کە باشور و باکور لە پەیوەندیی ئۆرگانیدانین. ڕەنگە ئەم تێڕوانینە گۆڕانکاری بەسەردا هاتبێت، پاش روداوەکانی ئەم دواییە.\nبەڕای من ئاشتی لە باکور نەک بنەمای سەقامگیری و سودی تورکیایە لە ناوەوە، بەڵکو بنەمای پەیوەندیشیەتی لە گەڵ باشور و ڕۆژئاڤادا. بونی ئەم پەیوەندییە لای هەریەکێک لە کورد و تورک بە پێچەوانەوەیە. لای تورک دەبێت باشرو رۆژئاڤا لاوازبکات بۆ ئەوەی پەکەکە لە ناوەوە بەهێز نەبێت، لای کورد، ئاشتی لە ناوەوە بنەمای ئاشتیە لە گەڵ دەوروبەردا. بە کورتی ئایا بە پەرتی یان پێکەوە، پرۆسەی ئاشتی دێتە دی؟ لە بیری ئیمپراتۆریدا بە پەرتی، چونکە ئاشتی تەنها کاتێک قابیلی قبوڵە کە هێز نیە یان لاوازە، هەرکاتێک هێز هەبوو ئاشتی نیە.\nئەوەی تورکەکان ناتوانن بیری لێبکەنەوە کە چۆن ئاشتی لە ناوەوە دەبێتە هپکاری ئەوەی کە پێویست نەکات بچنە دەرەوەی سنوریان، چونکە لە چونە دەرەوەی سنور وەهایان لێدەکات کە دەبێت مەرجی ئەوانی تر قبوڵ بکەن، کە زۆرجار نە دەبێت هۆکاری کێشەکە و نە هیچ سودێکی دەبێت بۆ تورک.\nئەمە بنەمای ئەو دیدەیە کە پەکەکە بڕوای وەهایە کە بەربەستی بەردەم کێشەی کورد ئەمڕۆ تورکیایە. ئەم دیدە تەنها بەشێک لە ڕاستی تیادایە.


لەپێناو بەرەیەكی نیشتمانیدا\n295 جار خوێندراوه‌ته‌وه\nبێجگە لە هێزە سیاسیەكان هێزی كاریگەری مەدەنی دەتوانن رۆڵی نیشتمانی كاریگەرتر لە ناو كۆمەڵگادا ببینن، رێكخراوەكانی كۆمەڵی مەدەنی و كەسایەتی نیشتمانی لەدەرەوەی بازنەی حزبەكان دەرفەتێكی نیشتمانی گرنگیان لە پێشە بۆ پڕ كردنەوەی ئەو بۆ شاییە بەرینەی كە بەشێك لەپارتە بێدەنگ و بێ هەڵوێست و سازشكارەكان دروستیان كردوە.\nرووداوەكانی ئەم ساڵانەی دوایی لەهەرێمی كوردستان راستیەكی تاڵ ئاشكرا دەكەن، ئەویش بوونی پەیوەندی مەترسیداری نێوان لایەنە سیاسیە كوردیەكانە لەگەڵ داگیركەرانی كوردستان لەسەر حسابی پرسە نیشتمانی و مافەكانی گەل.\nشەرمنی و بێ هەڵوێستی گوتاری فەرمی حكومەتی كوردستانە لەبەرامبەر گوتاری بێ شەرم و شەڕانگێزی داگیركەران.\nئەمەش وەك بەشێك لە( ئاوكردنە ئاشی داگیركەران) دێتە هەژماركردن.\nلەبەر ئەوەی پرسی پەیوەندیەكان لەلایەن حكومەتی كوردستانەوە بەدامەزراوەیی نەكرا ئەم هێڵی پەیوەندیە هەر بەحزبی و لەناو حزبیشدا گروپ و تاكەكەسی گرێدرا. سەرچاوەی ناڕوونی ئەم كارە لێرەوەیە كە لێكەوتەو مەترسیەكانی ئەم پەیوەندیانەی گەیاندە ئاستێكی باڵا.\nهێشتا فەرمانگەی پەیوەندیەكانی هەرێم وەك وەزارەتێك یاسای بۆ دەرنەكراوەو بەیاسا رێكنەخراوە تاوەكو پەرلەمانی كوردستانیش بتوانێ چاودێری دامەزراوەكە بەتایبەت و مەلەفی پەیوەندیەكان بەگشتی بكات.\nوەك دۆسیە گرنگەكانی تر رۆڵی پەرلەمان پەراوێزخراوە.\nنوێنەرایەتیەكان حزبین. لەململانێ سیاسیەكاندا بۆ بەرژەوەندی ئەملاولا وڵاتانی ناوچەكە دەستێوەردان دەكەن. ئێران و توركیا بەناوی جیاجیاوە بنكەو بارەگای زۆریان لەناو خاكی هەرێمی كوردستان لەباشور داناوە. كونسڵخانەی توركیا دەستوەردان دەكا لەكاروباری پەرلەمانی كوردستان و چاودێری چالاكی پەرلەمانتاران دەكات!\nكوردستان گۆڕەپانی راستەقینەی لایەنە كوردستانیەكانە، داگیركەر ئۆردوی بێگانەو سوپاو لەشكری دەستبەخوێن سوربووی خەڵكی مەدەنی داگیركەرانی كوردستانە.\nسوپای توركیا سەرەڕای بوونی چەندین سەربازگەی لەناوخاكی هەرێم لە سنوری پارێزگای دهۆك وا لەسنوری پارێزگای هەولێریش بەقوڵایی دەیان كم خاكیان بەزاندوە.\nبێدەنگی هەرێم بەحكومەت و حزبەكانەوە لە هاتنی سوپای توركیا مەترسیدارترە. بێدەنگی مانای رازی بوونە واتای تەسلیم بوونە. بێدەنگی ئەم فۆرمە لەستەمكاری بەرهەم هێناو هەربێدەنگیشە ئیرادەی داگیركردن سەردەخات.\nداگیركاریی تەنیا لە رێگای هاتنی سوپاو لەشكركێشیەوە ناكرێ میكانیزمەكانی پیلانی داگیركاریی زۆرن لەرووی ئابوری و كەلتوریی و سیاسیشەوە دەبێت.\nبە هەوڵێكی سەربەخۆیانەی نیشتمانی بۆ دژایەتی داگیركاری لە پایتەختی رۆشنبیری كوردستان ( بەرەی نیشتمانی دژی داگیركاری) راگەیەنرا. ئامانجی ئەم بەرەیە شكاندنی تەوقی بێدنگیەو لایەنەكان دەخاتە بەردەم هاتنە دەنگی راستەقینەو هەموو لایەك دەخاتە بەردەم بەرپرسیارێتی نیشتمانی. بەرەی نیشتمانی بانگەواز لەهەموو ئازادیخوازان دەكات هەڕەشەكانی توركیا بۆ پەلاماری باشورو ناردنی سوپاو بۆمبارانی فڕۆكەكانیان و پێشێلكردنی مافەكانی مرۆڤ و سنور بەزاندن وەك مەترسی بۆ سەرهەمووان ببینن و هەموان پێكەوە تەگبیرێك لەم دۆخە ئاڵۆزە بكەین.\nبەرەی نیشتمانی بزاڤێكی كۆمەڵایەتی مەدەنیە بۆ پاراستنی كوردستان لەدەستێوەردانی دەرەكی، پاراستنی شوناسی نیشتمانی و پارێزگاریی لە قەوارەی یاسایی و كەلتوریی كوردستان لەرێگەی هۆشداریدان لە نیازی داگیركەران و كۆكردنەوەی تواناكان لە بۆتەی راپەڕاندنی ئەركە نیشتمانیەكانی كوردستانیاندا.\nئەم ئەركانەش هاوبەش و گشتین بەهەموو دەنگ و رەنگە سیاسیە جیاوازەكانەوە بە رێكخراوو سەندیكا مەدەنیەكانەوە ئەوانەی ئیرادەی بڕیاریان زەوت نەكراوەو لەبەرامبەر داگیركاریدا تێكۆشان دەكەن.\nهیچ كاتێك نابێ كێشەو ململانێ سیاسیە ناوخۆییەكان ئەركە نیشتمانییەكان و پرسە باڵاكان لەبیر بەرنەوە، بەپێچەوانەوە هەر ململانێیەكی سیاسی لە خزمەت پرۆسەی مەدەنی نیشتمانیدا نەبێ كاریگەری نێگەتیڤی لەسەر بەرەی نیشتمانی گەلەكەمان دروست دەكات و بەردەوامی ئەو كارە لاوەكیانە دەچنە خزمەت پیلانی داگیركەرانی كوردستانەوە.\nبەرەی نیشتمانی لە ناو بێئومێدیدا ئومێدی گەورە رادەگەیەنێ و لە ئاستی ناوەوەو دەرەوەی كوردستان هەوڵەكانی بۆ كۆكردنەوەی توانا جیاجیاكانی ناو كۆمەڵگا چڕ دەكاتەوە،\nبۆ روو بەڕووبونەوەی داگیركاریی و كاریگەری دانان لەسەر هێزەكان بۆ راكێشانیان بۆ سەر هێڵی نیشتمانی و دور كەوتنەوە لەهێڵی حزبی تەسك.\nلەم ساتە وەختەدا بانگەواز بۆ یەكێتی نەتەوەیی و یەكێتی ریزەكانی كورد لەهەموو كاتێك پێویستترە. ئەمە بانگەوازو هەوڵی بەرەی نیشتمانییە.\nبەرەی نیشتمانی داوا لە تەواوی هێزە مەدەنی و سیاسیە نیشتمانی و كۆمەڵایەتیەكان دەكات بۆ دیاریكردنی هێڵی راستەقینەو ستراتیژی نیشتمانی و هەڵوێست وەرگرتن لەبەرامبەر هەڕەشە مەترسیدارەكانی دگیركەرانی كورستان بێنەدەنگ و خۆ رێكبخەن. لەم پێناوەدا بەدیدگایەكی نیشتمانی بەرەی نیشتمانی چالاكی دەكات و هەوڵەكانی چڕ دەكاتەوەو بەپشتیوانی هاونیشتمانیان بەرەو بەجێهێنانی ئەو پەیامانەی لەپێناویدا راگەیەنراوە كاردەكات.


له‌به‌ر ئه‌م هۆكارانه پارشێو بكه‌ن - Yeane.Org ماڵپەری یانی\nزۆرن ئه‌و كه‌سانه‌ى به‌ڕۆژوو ده‌بن بۆ پارشێو هه‌ڵناسن یان بێشتر خواردن ئه‌خۆن، به‌ڵام پارشێو كردنى بۆ له‌شى مرۆڤ زۆر به‌سووده و هۆكارێكه بۆ له ده‌ست نه‌دانى خانه‌كان له‌ش و توش نه‌بوون به سه‌رئێشه.\nچه‌ند سوودێكى پارشێو كردن:\n* ڕێگره له ده‌ستدانى خانه‌كانى له‌ش.\n*هۆكارێكه بۆ هه‌ست نه‌كردن به تینویه‌تى و برسێتى.\n* ده‌بێته هۆى چالاك كردنى كۆئه‌ندامى گه‌ده و هه‌رسكردن.\n*ڕێگره له توشبوون به سه‌رئێشه به‌تایبه‌تى له به‌یانیاندا.\n*ده‌بێته هۆى جێگیركردنى ڕێژه‌ى شه‌كر له خوێندا.\nسودی قاچی مریشك بزانه