دوورگەیەک لە نێو دابڕاندا! (سەردەمی ئاژاوە!) – بزاڤی خزمەت\n182 6 minutes read\nئەگەر هەیە ئەم وتارەمان لە دوو بەش پێکبێت. لە یەکەم وتاردا دەچینە ناو هێڵە گشتیەکانی بابەتی حەشر و، لە بابەتی چۆنیەتی تەکنیکی تەفسیری ناو پەیامەکانی نورەوە، لە ڕێگەی دیباجەیەکەوە دەچینە ناو بەشی پێنجهەمی بریسکەکانەوە…\nحەزرەتی بەدیعوزەمان سەعید نورسی، لە هەرسەردەمێکدا ژیاوە، لەلایەن دەسەڵاتداری ئەو سەردەمە بە مەترسی بینراوە، (لە عەبدولحەمیدەوە هەتا سەردەمی مەندەرەس)، زۆرینەی ژیانی لە نێو زیندان، دیلێتی، ڕاگواستن، گەر دەربڕینەکە گونجاو بێت، لە نێو دابڕاندا(کەرەنتین) بەسەری بردووە. لەمڕۆشدا کەوا وشەی کەرەنتین زوو زوو بەکاردێت، عیشوەیەکی قەدەر نەبێت، چیە؟\nبە نیسبەت منەوە دووان لە سەر وتارەکانی پەیامەکانی نور هەمیشە جێگەی سەرنج بووە. بێگومان لە سەرووی هەموویانەوە، وتەی دەهەمە.\nئاشکرایە، ئەو قۆناغەی کەوا وتەی دەهەمی تێدا نوسراوە و ئەو قوڵاییە ناوازەیەی کەوا لە کۆتایدا هاتۆتە ئاراوە، شاکارێکە بۆ خۆی. پێموایە گەر ئوستاد جگە لە وتەی دەهەم هیچی تری نەنووسیایە، هیچ کەسێک بەلایەوە شتێکی نامۆ نەدەبوو. ئاشکرایە کەوا وتەی دەهەمی پەیامەکانی نور، باسی بابەتی حەشر دەکات، کە یەکێکە لەو چوار کۆڵەکەیەی قورئانی کەریمی لەسەر وەستاوە. حەزرەت ئەم بابەتە سەخت و گرفتارەی هێندە بە شێوازێکی ئاسان باسکردووە و ڕاڤەی کردووە، ئەو قسە بەناوبانگەی ئەنیشتاین پشتڕاست دەکاتەوە کە دەڵێت” گەر کەسێک نەیتوانی بە ئاسانی باسی شتێک بکات، ئەوە نایزانێت”.\nئەمە لە کاتێکدایە بابەتی حەشر، بە نیسبەت زانایان و کەلامیەکان و فەیلەسوفانی ناو ئیسلامەوە، بە تایبەت زانای گەورەی وەک ئیبن سینا، بابەتێک بووە کەوا بە ئاسانی سەریان لێیدەرنەکردووە. بەدیعوزەمانیش لەم بابەتەدا نەک هەر ئەوەی بە زمانێک باسی دەکات کەوا هەموو کەسێک دەتوانێت لێی تێبگات، لە دوای قەناعەت پێکردن، لە دەماغی خوێنەردا تامێکی ناوازەی درک پبردن جێدەهێڵێت.\nلە کۆتایی وتەی دەهەمەدا دەڵێت” تەنانەت بلیمەتێکی دانای وەک ئیبن سینا سەبارەت بەم بابەتە دەڵێت: ئیمانمان پێی هەیە، بەڵام ئەقڵ بەو ڕێگایەدا ناڕوات”، بەم شێوەیە حوکمی لەسەرداوە. هەروەها زانایانی ئیسلام سەبارەت بەو بابەتە وتوویانە: حەشر بابەتێکی نەقڵییە، بەڵگەکانی ئەو بابەتەش هەر نەقڵ کراون، ئەقڵ ناتوانێت ڕوونی بکاتەوە”، لێرەوە لەوە تێدەگەین کەوا کۆڕاییان لەسەر ئەم بابەتە هەبووە.\nهەروەها گەر سەیرێکی کات و قۆناغی نوسینی ئەم پەیامە بکەین، سوودی دەبێت.\nمێژوو ١٩٢٤… کۆماری تورکیا کەوا هەوڵی دەدا لەسەر خۆڵەمێشی دەوڵەتی عوسمانی هەستێتەوە سەرپێ، بۆ ئەم مەبەستە مۆدێلێکی مۆدێرنی دەهێنایە کایەوە. ئەمەش لە کاتێکدا بوو، تەنیا لە خاکی دەوڵەتی عوسمانیدا نەبوو، کەوا بە شەرمکردن لە بەهاکانی خۆیان، بێ هیچ شەرت و مەرجێک و بە شێوەیەکی زەلیلانە خۆیان ڕادەستی بەهاکانی ئەوروپا دەکرد.\nلە جیهانی ئیسلامدا بە شێوەیەکی زۆر سیستەماتیکی، کار لەسەر نکوڵیکردن لە ژیانی ئاخیرەت دەکرا. لە ڕێگەی هاندان و پاڵپشتی ئەم جۆرە کارانەوە، بە شێوەیەکی وەها ناوبانگیان پەیدا کرد، لە نێو چینی “ڕۆشنبیر” وەک بابەتێکی باوی لێهات و، سەبارەت بە بابەتی زیندووبوونەوەی پاش مەرگ، لە نێو خەڵکدا زۆر گومانی جددی سەریان هەڵدا.\nچینی ڕۆشنبیری سەردەمی کۆماری تورکیا ئەم نکوڵکردنەیان تەنیا لە ڕووی نەزانیەوە نەدەکرد، بەڵکو هەوڵی ئەوەی دەدا لە ڕێگەی بەڵگەی زانستیشەوە بیسەلمێنن و پاڵپشتی لێبکەن. سەرەتا لە میسرەوە دەست بەم هەڵمەتە کرا و، هەوڵی ئەوەیان دەدا لە ڕێگەی بەڵگەی ئەقڵ و لۆجیکی، چەند کتێبێک لەسەر بابەتی زیندووبوونەوەی پاش مەرگ بڵاو بکەنەوە. لە وڵاتی ئێمەش عەبدوڵا جەودەت کەوا پێشڕەوی ئەم جۆرە کارانە بوو، کتێبێکی لەسەر ئەم بابەتە بڵاو کردەوە، کە تێیدا زیندووبوونەوەی پاش مەرگ ڕەت دەکاتەوە. ئەوەی لەم کارەدا جێگەی سەرنج بوو، دەوڵەتی تورکیا بە شێوەیەکی فەرمی پاڵپشتی لەم جۆرە دید و بەرهەمانە دەکرد و، لە ڕێگەی وەزارەتی پەروەردەوە بە هەموو سوچێکی وڵاتدا بڵاوی دەکردەوە و، پاشان لە ڕێگەی ڕێکخستنی کۆنفرانس و سیمینارەوە پاڵپشتی زیاتری لێدەکرد.\nحافز تۆفیقی شامی بەم شێوەیە باسی بابەتەکە دەکات:\nساڵی ١٩٢٦، لەگەڵ ئوستاد پێکەوە بۆ کەناری ڕووباری ئێغری دەڕۆشتین. ئوستاد وتی ” بسم الله الرحمن الرحیم” و، پاشان نزیکەی ٥٠٠ جار ئایەتی ٥٠ ی سورەتی ڕومی دووبارە کردەوە.\nواتای ئایەتەکە بەم شێوەیە” سەیری شاکارەکانی ڕەحمەتی الله بکە، کە چۆن لەم خاکە مردوەوە ژیان دەبەخشێت. هەر کێیە کە ئەم کارە دەکات، مردووەکانیش بە هەمان شێوە زیندوو دەکاتەوە. ئەو بە ڕاستی بەسەر هەموو شتێکدا باڵادەستە”.\nبەدیعوزەمان بەم هۆشداریدانە دەست بە بابەتی پەیامی حەشر دەکات:\nبابەتی ئەوەی ئەم پەیامەم لە ڕێگەی چیرۆک، تەمسیل و لێکچواندنەوە نوسیوە، هەم بە مەبەستی ئاسانکارییە، هەم بە مەبەستی پشاندانی ئەوەیە کە حەقیقەتەکانی ئیسلام چەندە ماقوڵ، گونجاو، چەسپاو و پاڵپشتی لێکراون. واتای چیرۆکەکان لە حەقیقەتەکانی کۆتاییاندایە. تەنیا لە ڕێگەی خوازەوە ئاماژە بەو حەقیقەتانە دەکەن. واتە ئەمانە چیرۆکی خەیاڵی نین، حەقیقەت و راستین.”\nلە ڕاستیدا تەواوی ئەو مێتافۆرانەی لە پەیامەکانی نوردا باڵادەستە، ئەو گێڕانەوە و نمونانەی هێنراوەتەوە، ئەم چەند دێڕەی سەرەوە بنەماکەیەتی. شێوازی بەدیعوزەمان تەنانەت لە کاتی باسکردنی سەخترین حەقیقەتەکانیشدا، وەک ئەوەی بۆ منداڵێکی بچوکی ڕوون بکاتەوە، میتۆدێکی ئاسانکارییانەی پەیڕەو کردووە.\n“چرکەیەک” پێش حەشر\nئەو بابەتانەی باسی قیامەت و ئاخیر زەمان دەکەن، گەر دەربڕینەکە گونجاو بێت، وەک فراگمان و دەستپێکی بابەتی حەشرە. هەربۆیە لێرەدا دەچینە ناو بابەتی بریسکەی پێنجهەمەوە، کە تەوەری سەرەکی ئەم زنجیرە نوسینەیە.\nئەو سەردەمەی کە پەیامەکانی نوری تێدا بڵاوکرایەوە، یەکەم و گرنگترین کاردانەوە کەوا بەرامبەری پشاندرا، لەلایەن زانایانی کلاسیکی ئیسلامی ئەو سەردەمەوە بووە. تەنانەت هەندێک لە مەلاکانی ئەو سەردەمە، هەتا ڕادەی ئەوەی چەند کتێبێکی وەک “اشارة الاعجاز” لە سۆباکانیاندا بسوتێنن، زێدەڕەوییان کرد. لە کاردانەوەکانیاندا دەیانوت” تەفسیری چۆن بەم شێوەیە دەبێت؟”.\nخودی بەدیعوزەمان گوزارشت لەوە دەکات کەوا ئەو زانایەکی کلاسیکی ئیسلام نیە و، پەیامەکانی نوریش کتێبێکی کلاسیکی تەفسیر نیە.\nوەک پێش کەمێک ئاماژەمان پێدا، ئەو وەک چۆن لە ڕیگەی بەسەرهات، لێکچواندن، تەمسیل و مێتافۆرەوە، باس لە ئاڵۆزترین بابەتی زانستی دەکات، بە هەمان شێوە ڕاڤەی قورئانی کەریمیش دەکات.\nکاتێک بەدیعوزەمان ئەم کارە دەکات، میتۆدۆلۆژی کلاسیکی تەفسیر کردنی زانایانی ئیسلام بەکارناهێنێت. بۆ نمونە باس لە ڕیزبوونی کرۆنۆلۆژی ڕووداوەکان و هۆکارەکانی دابەزینی ئایەتەکان و قۆناغی مێژووی کاتی دابەزینی ئایەتەکان ناکات.\nئایەت و حەدیسەکان لە ڕوانگەی باسی رۆژگارەوە هەڵدەسەنگێنێت. کاتێک لەم ڕوانگەیەوە سەیری پەیامەکانی نور دەکەین، دەتوانین بڵێین پەیامەکانی نور، بریتیە لە تەفسیری چەند بابەتێکی هەڵبژێردراو…\nپەیامەکانی نور قسە لەگەڵ سەردەمەکەی خۆیان دەکەن و، سەختترین بابەتەکان دەخاتە ژێر لێکۆڵینەوە و شیکاری و دواتر سەرئەنجامی ئەم شیکاریە دەردەهێنێت. لەگەڵ ئەمەشدا ڕوویەکی نوێگەری و پێشەنگانەی هەیە.\nزۆرێک لەو بابەتانەی زانایانی ئیسلام بە ناوچەی مین ڕێژکراویان زانیوە، ئەو زۆر بە متمانە و ئاسانی تێیدا سوڕاوەتەوە. گۆشەنیگای ئەو کە مرۆڤ حەیران دەکات و دیسپلینی هزری ئەو، بەشێوەیەکە سەختترین گرێکوێرەکان دەکاتەوە و، چەشنی ئەوەی برینپێچێک لێبکاتەوە، پەردە لەسەر بابەتەکان لادەدات و ڕوونیان دەکاتەوە. بەڵام ئەمە بەو واتایە نایەت کەوا پەیامەکان چەند دەقێکی دابڕاو و سەربەخۆن لە ئایەت و حەدیسەکان. بە پێچەوانەوە بەدیعوزەمان کاتێک پەیامەکانی نوسیوە، جگە لەو حەدیس و قورئانەی لە مێشکیدا بووە، هیچ سەرچاوەیەکی تری گرنگی لەبەردەستدا نەبووە.\nهەربۆیە کاتێک ئایەتەکانی قورئان ڕاڤە دەکات، یان پشت بە تەفسیری هەندێک لە ئایەتەکانی تری قورئان دەبەستێت، یان پشت بەو حەدیسانە دەبەستێت، کەوا بابەتە سەرەکیەکانی ئیسلام و ئیمانیان لە خۆ گرتووە. پەیامەکانی نور وەک تەفسیری ڕیوایەت، بە سەرە لەسەر بابەتەکان ناڕوات، لەبەر ئەوەی بە تەفسیری “درایة” ناو دەبرێت، لە باسی ئایەتێکدا، تەواوی ئایەتە پەیوەندیدارەکانی تریش دەهێنێت.\nئەگەرچی کەسانێک لە ئەهلی زانست و لە دەرەوەی ئەوانیش، ئەم ڕاڤانەیان بە لێکدانەوەیەکی شەخسی ئوستاد وێنا کردووە، بەڵام لە دوای ئەوەی کاری جددی لەسەر ئەم دەقانە کرا، ئەوە دەرکەوت کە هەریەک لەو ڕستانەی لەو باسانەدا هاتووە، وەک سەرچاوەیەکی پیرۆز ئەژمار دەکرێت.\nلە ڕاستیشدا بەدیعوزەمان تەنیا پشتی بە سەرچاوە ئیسلامیەکان نەبەستووە.\nلەگەڵ ئەوەی نمونەکانی لە قورئان دەهێنێتەوە، لە کتێبە ئاسمانیەکانی تریشەوە نمونە دەهێنێتەوە و، پەیامەکان لە بابەتی یەکتاپەرستی و فەرمانە ئیلاهیەکانی سەبارەت بەو بابەتە، لەسەر شێوازی وانە چەند چیرۆک و گێرانەوەیەکی لە خۆ گرتووە.\nبۆ نمونە لە بەشی وتە بچوکەکاندا، زۆر نمونەی لە صوحوفی ئیبراهیمەوە هێناوە. گەر بە دیقەتەوە پەیامەکان بخوێنرێتەوە، ژمارەیەکی زۆر حەدیسیان تێدایە، دەقەکان لەگەڵ واتای حەدیسەکان ئاوێتە بوون، لە ڕێگەی ڕاڤەی ئایەتەکانی قورئانەوە پاڵپشتی کراوە.\nدڵنیا بن لەوەی لێرەدا بە دوای گەورەکردنێکی بۆش و بەتاڵەوە نیم. پەیامەکان وەک گەنجینەیەک وەهان کە هەتا بیگریت بە دەستەوە زیاتر بەرەکەتی تێدەکەوێت، خاوەنی پێکهاتەیەکی زۆر چڕە.\nیەکێکی تر لە خاڵە گیانهەژێنەکان، بریتیە لەوەی وەک چۆن لە ڕێگەی سەرچاوە ڕەبانیەکانەوە پاڵپشتی کراوە، سوودی لە زانست و فەلسەفەش بردووە. هەربۆیە زۆرێک لەو حەدیسانەی لە ڕوانگەی وێناکردنی ڕۆژگاری ئەمڕۆوە مومکین نیە، بە شێوەیەکی زۆر ڕوون و ڕەوان باسی لێکراوە و، سەبارەت بە ئیمانی کەسانی ئیمانداریش سەبارەت بە حەدیسەکان دەڵێت” بە مەبەستی پاراستنی عەقیدەی عەوام و ئیمانداران لە گومانەکان نوسراوە. ئەو تایبەتمەندیانەی باسی هەندێک لەو رووداوانە دەکەن کەوا لە ئاخیر زەماندا ڕوو دەدەن، وەک هەندێک لە تەشبیهاتی ناو قورئان هاتوون و واتای زۆر قوڵیان هەیە. هەربۆیە وەک ئایەتە مەحکەمەکان تەفسیر و ڕاڤە ناکرێن و هەموو کەس نایزانێت. لەوە دەچێت لە جیاتی تەفسیر پێویستیان بە تەئویل بێت”.\nبەدیعوزەمان وەک زانایەک کەوا بە باشی لە تەکنیک و ڕۆحی حەدیسەکان گەشتووە، زۆرێک لەو حەدیسانەی لەلایەن زانایانی پێش خۆیەوە جێگەی لێتێگەشتن نەبوون، هەندێکیان بە لاوازیان بینیون، هەندێکیشیان نکوڵییان لێکردووە، یان وەک هەندێک کەوا بڕیاریان لەسەر ڕووکەشەکەی داوە و هەندێک ڕاڤەیان بۆ کردووە کەوا ئەقڵ پێی قبوڵ ناکرێت، ئەو بە شێوەیەکی زۆر گونجاو لەگەڵ ئەقڵ و سەردەمدا تەئویلی کردووە.\nبە نیسبەت ڕۆژگاری ئەمڕۆمانەوە هەڵە نابێت گەر بڵێین:\nبێ ئەوەی پەیامەکانی نور بزانرێت، بە تایبەت ئەو حەدیسانەی کە دەستەواژەی موتەشابیهیان تێدایە، بە گوێرەی ڕووکەش و هەلومەرجی سەردەمەکانی ڕابردوو، تەئویل ناکرێن. لە کاتێکدا دونیا چنگ لەسەرشان بەرەو قیامەت ڕادەکات، گۆشەنیگایەک بە گوێرەی ئیدراکی ئەم سەردەمە، وەک پێویستی لێهاتووە…\nوێنەیەکی تیشکی ئاخیر زەمان: بریسکەی پێنجهەم\nبەدیعوزەمان وەک لە بریسکەی پێنجهەمدا وێنەیەکی تیشکی ئاخیر زەمانی کێشاوە، لە گۆشەنیگایەکی ترەوە بە گوێرەی وێناکردن و ئاستی ڕۆژگاری ئەمڕۆمان هەڵسەنگاندن بۆ حەدیسەکان دەکات. وەک لە بەشەکانی پێشووی ئەم زنجیرە وتارەدا ئاماژەمان پێدا. ئەو دەق و چەمکانەی لە ڕووی سەرچاوەوە بۆ پێش ئیسلام دەگەڕێنەوە، لە گۆشەنیگایەکی زۆر سەرسوڕهێنەرەوە ڕاڤە دەکات.\nکاتێک ئەمەش دەکات، تێبینی ئەوە دەدات بە دەستەوە کە دەشێت تێگەشتنێکی پێچەوانەش لەو بابەتەدا ئەگەری ڕاستی هەیە. واتە لە نوسینەکانی ئەودا دیکتاتۆریەتی خۆ بە ڕاستزانین بوونی نیە. لەو خاڵانەی کەوا زانا گەورەکانی ئیسلامیش کەوتوونەتە هەڵەوە، زمانێکی زبر بەکارناهێنێت. هەموو کاتێک دەڵێت ” خودا باشتر دەزانێت” و ” تەنیا خودا غەیب دەزانێت”، بەم شێوەیە لێکدانەوەکانی خۆی هەڵدەسەنگێنێت.\n253 جار بینراوە 1 جار ئەمرۆ بینراوە\nئەو منداڵە ساوایەی لە تەمەنی ٤٠ ڕۆژیدا خرایە زیندان، کاتێک دایکی بەجێهێشت لەناو فرمێسکەکانیدا نقوم بوو\nمنداڵی ڕۆژنامەنووسە دەستگیرکراوەکان: باوکانمان بدەنەوە!\nدوو منداڵ ماوەی ٥١ مانگ بەبێ باوک مانەوە و لە ئێستادا دایکیشیان دەستگیرکراوە\n“٢٢ ڕۆژ لە زیندانێکی تاکەکەسیدا هێڵدرامەوە، هاوسەرەکەم لە گرتووخانە تووشی ڤایرۆسی کۆرۆنا بوو، ڕۆڵەکەم قسەم لەگەڵدا ناکات”\nژیانی ئەولای مەرگ, بەشی یەکەم\nسەفا زارزوور: هەموو شوێنێک پێویستی بە بزاڤی خزمەت هەیە\n: پرسیار: وتراوە هەرکەسێک ڕەخنە لە قەدەری خۆی بگرێت، گەر سەریشی پێچابێت لێیدەدات و کونی دەکات… چۆنی لە قەدەری ئەو بەڵایانە تێبگەین کەوا بەسەرمان دێت؟\nلە سێبەری باوەڕد


Diplomatic Magazine | له‌ڕێی گۆڤاری " فۆرن پۆلسی"ه‌وه په‌یامی نوێ ڕا دەگەیەنێت\nله‌ڕێی گۆڤاری " فۆرن پۆلسی"ه‌وه په‌یامی نوێ ڕا دەگەیەنێت\nجه‌نه‌راڵ مه‌زلوم عه‌بدی كۆبانێ فه‌رمانده‌ی گشتی هێزه‌كانی سوریای دیموكرات، له‌رێگه‌ی چاوپێكه‌وتنێكی له‌گه‌ڵ ژماره‌ی پایزی 2019 گۆڤاری فۆرن پۆلسی كه دوێنێ 18 دیسێمبه‌ر كه‌وته بازاڕه‌وه، ناوه‌ڕۆكی ئه‌و په‌یامه نوێیه‌ی باسكرد كه ئاراسته‌ی سه‌رۆك دۆناڵد تره‌مپ-ی كرد:\nپێویسته ئه‌مریكا رۆڵی خۆی بگێڕێت له رێگریكردنی توركیا بۆ راگواستنی به‌رده‌وامی ئه‌و خه‌ڵكانه‌ی له شوێنه‌كانی خۆیان ماون.\nجه‌نه‌راڵ عه‌بدی دوای له سه‌رۆك تره‌مپ كرد رێكه‌وتنه‌كه‌ی 17 ئۆكتۆبه‌ر جێبه‌جێ بكرێت كه رێگری له ملوڕیی و توندوتیژی زیاتری توركیا ده‌كات له باكوری خۆرهه‌ڵاتی سوریا.\nوتیشی: "توركیا پێشێلكاری تایبه‌تی پێشوه‌ختی ئیتنی و دینی ئه‌نجامداوه له‌و 20 مایله‌ی كه رێكه‌وتنی له‌سه‌ر كراوه".\n"به‌رێز سه‌رۆك... توركه‌كان پاكتاوی ره‌گه‌زییه‌كان ئه‌نجامداوه هه‌روه‌ك ناوچه‌ی عه‌فرین" ئاماژه‌دان به‌و هێرشه خوێناوییه‌ی توركیا ساڵی 2018 بۆ سه‌ر عه‌فرین ئه‌نجامیدا "پێویسته ئه‌مریكا رێگه نه‌دات به گۆڕانكاری دیمۆگرافی و پاكتاوی ره‌گه‌زی له سه‌ده‌ی بیست و یه‌كدا". وه‌های وت.\nئه‌و سه‌ركرده‌یه ئاماژه‌ی به‌وه داوه له ئاینده‌یه‌كی نزیكدا گه‌شتده‌كات بۆ واشنگتۆن، داوا ده‌كات له سه‌رۆك تره‌مپ و نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كان نوێنه‌ری خۆیان بنێرن بۆ ناوچه‌ی 20 مایل بۆ گره‌نتی گه‌ڕانه‌وه‌ی خه‌ڵكه كورده ئاوارەكان. به‌رپرسه ئه‌مریكییه‌كان به‌شێوه‌یه‌كی چڕو پڕ گفتوگۆیانكردووه له‌سه‌ر قه‌یرانی ئاواره‌كان له‌گه‌ڵ هاوتا توركه‌كان و به‌وپه‌ڕی پێداگرییه‌وه له‌گه‌ڵیان دوواون.\nبه‌رپرسێكی وه‌زاره‌تی ده‌ره‌وه‌ی ئه‌مریكا بۆ فۆرن پۆلسی وتویه‌تی: "زۆربه‌ی لایه‌نه ئاکتیڤه‌كان له باكوری خۆرهه‌ڵاتی سوریا پێداگری ده‌كه‌ن له‌وەی گۆڕانی دێمۆگرافی دروست نه‌بێت".\nده‌شڵێت:"یه‌كێك له ئامانجه‌كانمان له باكوری خۆرهه‌ڵاتی سوریا ئه‌وه‌یه كه ئاشتی و ئارامی بۆ خه‌ڵكی مه‌ده‌نی بگێرینه‌وه كه له‌و ناوچانه ده‌ژین".\nوێرای ژماره‌یه‌ك رێككه‌وتن بۆ وه‌ستاندنی شه‌ڕ، هێرشی به‌رفراوان بۆ ناوچه‌كه وه‌ستاوه، به‌ڵام راپۆرته‌كان كه ده‌گه‌ن به‌ده‌ست ئه‌مریكییه‌كان كاری ئابڕوبه‌رانه‌ی تێدایه له ناوچه‌كه له‌لایه‌ن هێزه‌كانی سوپای سوریای ئازاد له‌نێویاندا ئه‌شكه‌نجه‌دان و كوشتن و تا ئاستی له‌سێداره‌دانی ئه‌و كوردانه‌ی له‌وێ ماون.\nعه‌بدی له‌و چاوپێكه‌وتنه‌دا ئه‌مه‌ی پشتڕاستكردۆته‌وه و وتویه‌تی:"ژماریه‌كی زۆری هاوڵاتی نیشته‌جێی ناوچه‌كه له‌لایه‌ن ئه‌و هێزانه‌ی سه‌ر به‌توركیاوه ده‌ست به‌سه‌ر موڵك و ماڵه‌كانیاندا گیراوه و ناوچه‌كه‌یان جێهێشتووه".\nبۆیه عه‌بدی ده‌ڵێت:"خه‌ڵكی ناوچه‌كه ئه‌ترسن له‌وه‌ی هه‌وڵی گه‌ڕانه‌وه بده‌ن".\nئه‌و ده‌شڵێت:"توركه‌كان و جیهادییه‌كان پلانیان هه‌یه بۆ ده‌ركردنی هه‌موو كورده‌كان لە سوریا". راپۆرته ناوخۆییه‌كانی میدیای سوریا و سه‌رچاوه هه‌واڵییه‌كان به‌شێوه‌یه‌كی دوور له‌لایه‌نداری زانیارییه‌كانیان دا به (فۆرن پۆلسی). له نێو 200 هه‌زار ئاواره به‌هۆی ئۆپه‌راسیۆنی سه‌ربازی توركیا ته‌نیا 120 هه‌زار گه‌ڕاونه‌ته‌وه سه‌ر ماڵ و شوێنی نیشته‌جێبوونیان.\nبه‌پێی رێكخراوی نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كان ئەم ئامارە چنگ گۆڤارەکە کەوتووە. هه‌رچه‌نده نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كان روانینێكی دیاریكراوی هه‌یه به‌هۆی ئه‌و ململانێ به‌رده‌وامه‌ی هه‌یه له‌ناوچه‌كه، به‌ڵام راپۆرته ناوخۆییه‌كان ده‌ڵێن له‌و ژماره‌یه كه‌متر گه‌ڕاوه‌نه‌ته‌وه سه‌ر ماڵ و شوێنی نیشته‌جێبونیان.\nسه‌ره‌رای ئه‌وه‌ی كه هێزه‌كانی سوپای سوریای ئازاد ناوچه‌كه‌یان به خه‌ڵكه‌كه جێهێشتووه، ئه‌ردۆگان ده‌ستی كردووه به گێڕانه‌وه‌ی ئه‌و ئه‌و ئاواره سوریانه‌ی كه پێشتر هه‌ڵاتوون بۆ توركیا و نیشته‌جێكردنیان له‌و ناوچانه.\nبه هه‌زاران ئاواره‌ی سوریی به هێدی گه‌ڕاندۆته‌وه له‌رێگه‌ی سنووری توركیاوه له‌م هه‌فتانه‌ی دوایدا. به‌شێوه‌یه‌كی گشتی خێزانی ئه‌و چه‌كداره عه‌ره‌ب و توركمانانه‌ن كه توركیا پاڵپشتیان ده‌كات. ئه‌ردۆگان به‌ڵێنی داوه نزیكه‌ی 3 ملیۆن ئاواره‌ی عه‌ره‌ب و توركمانی سوری بگه‌ڕێنێته‌وه كه له‌توركیا ژیانیان به ئاواره‌یی به‌سه‌ر بردووه.\nجه‌نه‌رال هۆشداری ئه‌دات له دووباره نه‌بوونه‌وه‌ی كرده‌ی توركه‌كان له عه‌فرین، ئه‌ویش به ئاواره‌كردنی 300 هه‌زار كورد له‌ناوچه‌كه و كوشتنی سه‌دان مه‌ده‌نی تا ئێستا. وتیشی: "ئه‌مه به‌رپرسیارێتی هه‌ردوو رێكه‌وتنه‌كه‌ی ئه‌مریكایی و رووسه‌كانه" و "پێویسته ئه‌وان رۆڵی خۆیان بگێڕن لە راگرتنی ئه‌م كارانه و پابه‌ندكردنی توركیا به رێكه‌وتنه‌كه". لارا سلیگمان راپۆرته‌كه‌ی ئه‌نجامداوه.\nسلیگمان په‌یامنێری پێنتاگۆنه له فۆرن پۆلسی. پێش ئه‌وه‌ی ده‌ستبه‌كار بێت بۆ فۆرن پۆلیسی، وەک سه‌رنووسه‌ری هه‌فته‌ی فرۆكه‌وانی و ته‌كنۆلۆژیای گه‌ردوون كاریكردووه. سلیگمان ده‌رچووی زانكۆی بنسلڤانیایه، له رۆژنامه‌ی هێل و ناشنال جۆرنال و دیفێنس نیوز كاریكردووه.


سەردانی خاتوو کوبرا عەزیمی یەکێک لە ژنە چالاک و هەڵسووڕەکانی سەردەمی کۆمار – Giareng\nسەردانی خاتوو کوبرا عەزیمی یەکێک لە ژنە چالاک و هەڵسووڕەکانی سەردەمی کۆمار\nلە دوو شه‌ممه - 2 03 2020\nڕۆژی شەممە ۳ی ڕەشەممە بەرانبەر بە ۲۲ی فێبرەوەری، هەیئەتێکی یەکیەتی ژنان کومیتەی سوئێد، سەردانی خاتوو کوبرا عەزیمی یەکێک لە ژنە چالاک و هەڵسووڕەکانی سەردەمی کۆماری کوردستانیان لە شاری ستۆکهۆڵم کرد و لە لایەن خاتوو سیمین ئێفتیخاری کچی خاتوو کوبرا میوانداری کران.\nیای کوبرا ساڵی ۱۳۰٤ی هەتاوی بەرانبەر بە ۱۹۲٥ی زایینی، لە شاری مهاباد و لە گەڕەکی حاجی حەسەنیان لە دایک بووە.\nلە تەمەنی ۷ ساڵیدا دەنێردرێتە قوتابخانە و تا ساڵی ۱۳۱٤ کە ڕەزا شا فەرمانی کەشفی حیجابی دا، درێژەی بە خوێندن دا و تا پۆلی ٤ی سەرەتایی خوێند. دوای بڕیاری ڕەزا شا، یای کوبرا وەک زۆربەی کچان و ژنانی ئەو کات، هەرچەند لە تەمەنێکی مێرمنداڵی دا بوو، ڕێگەی چوونە دەرەوە و هەروەها قوتابخانەیشی لێ گیرا. بەڵام کوبرای تینووی فێر بوون، وازی لە خوێندن نەهێنا و بە هاوکاری برای گەورەی کە ئەوکات قوتابی بوو، لە ماڵەوە درێژەی بە خوێندن دا.\nپاش ماوەیێک، کاتێک دایک و بابی دەبینن کە یای کوبرا خوێندنی چەند پێخۆشە و چەندە تامەزرۆی فێربوونە، سەرەڕای دژایەتی کردنی دەور و بەر، بریاری گەڕانەوەی بۆ قۆتابخانە دەدەن و پاش تاقیکردنەوە، لە پۆلی شەشی سەرەتایی دادەنرێ.\nپاش تەواو کردنی دەورەی سەرەتایی خوێندن و نەبوونی قوتابخانەی ناوەندی بۆ کچان لە مهاباد، هاوڕێ لەگەڵ ٦ کچی هاو پۆلی، داواکاریێک سەبارەت بە دانانی قوتابخانەی ناوەندی کچان، دەنێرنە وەزارەتی پەروەردە لە تاران کە بەداخەوە بێ وەڵام دەمێنێتەوەو و دەبێتە هۆی ئەوە کە کوبرای تازە لاو بۆ جارێکی دیکە لە خوێندن دابڕێ.\nلە تەمەنی ۱٦ ساڵاندا، داۆوای لێ دەکەن کە ببێتە مامۆستا و تا تەمەنی ۱۸ ساڵی وەک خۆبەخش ئەو ئەرکەی گرتە ئەستۆ و تا تەمەنی ٤۹ ساڵی و تا ساڵی ۱۳٥۳ی هەتاوی وەک مامۆستا لە قوتابخانەکانی شاری مهاباد خزمەتی کرد.\nلە سەردەمی کۆماری کوردستاندا، کە خوێندن و نووسین دەبێتە زمانی کوردی، یای کوبرا کە بە هەوڵ و تێکۆشانی خۆی فێری خوێندن و نووسینی کوردی ببوو، درێژە بە ئەرکی خۆی وەک مامۆستای کوردی دەدا.\nیای کوبرا لە بواری فەرهەنگی و کۆمەڵایەتی لە سەردەمی کۆماردا نەخشی بەرچاوی هەبووە و لە هەموو دەرفەتێک بۆ هاندانی ژنان و پێگەیاندنیان کەڵکی وەرگرتووە. لە زۆربەی کۆڕ و کۆمەڵەکاندا کە بۆ ژنان و کچان گیراوە وتاربێژ بووە و باوەڕێکی قووڵی بە یەکسانی نێوان ژن و پیاو هەبووە و هەوڵیشی بۆ داوە. لە دامەزراندنی قوتابخانەی گەورەساڵان بۆ ژنان لە بەهاری ۱۳۲٥دا (کە ئەوکات پێیان دەوت ئەکابیر) کە خۆی ئەرکی مامۆستایەتیەکەی لە ئەستۆ بوو، نەخشی بەرچاوی هەبووە و هەوڵی داوە بە نووسینی داواکاری و بڵاو کردنەوەی لە ڕۆژنامەی کوردستان دا ئەو هەواڵە بە گوێی ژنان بگەیێنێ و بۆ خوێندن هانیان بدات.\nیای کوبرا خاوەن قەڵەمێکی جوان و زمانێکی پاراو بووە و هەوڵی داوە لە ڕێگەی نووسینەکانی و بڵاو کردنەوەیان لە ڕۆژنامەی کوردستان دا، پەرە بە بیری ئازادیخوازی و یەکسانیخوازی لە کۆمەڵگای ئەوکات و لە نێو ژنان و کچان دا بدات. ئەو لەسەر ئەو باوەڕە بووە کە پێشکەوتنی وڵات، پێوەندی ڕاستەوخۆی بە ژنانەوە هەیە و بەم شێوە باسی لێ کردووە:\n” تەربیەتی کوڕ و کچ وەک یەک پێویستە، ئەمما تەربیەتی کچ لازمتر و باسەواد کردنی وی واجبترە، بەڵکوو لە تەمەدون و تەرەقی زۆرتر نیزیک بین.”\n“هیوادارم کە چی دی ژن و کچی ئێمەش لە حقوقی ئیجتماعی بێبەش نەبن”\nوتاری تەربیەت لە باوەش دایکدا.\nڕۆژنامەی کوردستان ژمارە ۳٦٫ دووشەممە ۲۸ی خاکەلێوەی ۱۳۲٥ی هەتاوی.\nسیامەند ڕەحمان”کۆچی دوایی کرد


چوار سویدی لە برۆکسل بێسەروشوێنن - Radio Sweden Kurdish - رادیۆی سوید Radyoya Swêdê | Sveriges Radio\nچوار سویدی لە برۆکسل بێسەروشوێنن\nبڵاو کرایه‌وه onsdag 23 mars 2016 kl 10.02\nلە ڕووداوە تیرۆریستییەکەی دوێنێی برۆکسلدا سێ سویدی بریندار بوون و چواریش تا ئێستا دیار نین.\nکەسوکاری ئەو چوار سویدییە تا ئێستا نەیانتوانیوە پەیوەندییان پێوە بگرن و وەزارەتی دەرەوەی سوید ڕایانگەیاندووە کە تا ئێستا نازانن ئەو چوار سویدییە لە کوێن و چییان لێهاتوو، بەڵام هەندێک سەرچاوە پێی راگەیاندوون کە ئەو سێ کەسە لە شوێنی تەقینەوەکانەوە نزیک بوون.\nلەهەمانکاتدا بەرپرسی مێدیا لە وەزارەتی دەرەوەی سوید ڤێرۆنیکا نوردلوند دەڵێت، پەیوەندیمان لەگەڵ کەسوکاری ئەو کەسانە هەیە کە تا ئێستا دیار نین، بیرمان نەچێت کە پەیوەندیی تەلەفۆنی زەحمەت بووە و ژمارەیەک لەو کەسانەی پێشتر هەواڵی کەسوکارییان نەزانیبوو دواتر کە هێڵی تەلەفۆن باشبووە پەیوەندییان پێوە گرتوون.\nجێی باسە یەکێک لە سێ بریندارەکە ژنێکە لە کۆمیسیۆنی ئەورووپا کار دەکات لە شوێنی تەقینەوەکەی میترۆی برۆکسل (Maelbeek) نزیک بووە. کەسوکاری ئەو ژنە کە ڕۆژنامەی (NSD) دواندوونی دەڵێن، ماوەی چەند مانگێک ئەو ژنە میترۆی بۆ هاتووچۆ بەکار نەهێناوە، بەڵام وادیارە ڕۆژی ڕووداوەکە چۆتە میترۆ، خوشکی ئەو بریندارە دەڵێت.\nنزیکەی شەش هەزار سویدی لە بەلجیکا دەژین و ژمارەیەکی زۆر کۆمپانیاش لەوێ هەن.\nهەر پەیوەند بەکارە تیرۆریستییەکەی دوێنێی برۆکسلەوە دوو گوومانلێکراو بە ئەنجامدانی کارە خۆکوژییەکەی نێو فڕۆکەخانەی برۆکسل ناسراونەتەوە کە دووبران پێشتر لای پۆلیسی بەلجیکی ناسراو بوون.\nدادوەری گشتی لە کۆنفرانسێکی میدیاییدا ئەمڕۆ ڕایگەیاند ئەو دوو برایە خالید و ئیبراهیم ئەلباکراوی یەکێکیان ل فڕۆکەخانەی برۆکسل خۆی تەقاندۆتەوە و ئەوەی دیکە لە میترۆ.\nوێنەی ئەو سێ کەسەی کە لە کامێرای چاودێری فڕۆکەخانەی برۆکسلدا دۆزراوەتەوە، یەکێکیان ناسراوەتەوە کە یەکێکە لە دوو براکە، دووەمیان تا ئێستا نەناسراوەتەوە و سێیەمیان تا ئێستا بێسەروشوێنە.\nئەمڕۆش پۆلیسی بەلجیکا گومانلێکراوێکی دیکەی دەستگیر کرد.\nتێبینی: فایلی دەنگیی ئەم هەواڵە بەڕێوەیە!\nزانیاری زیاتر لەسەر ڕووداوەکەی دوێنێ لە لینکی هاوپێچی ئەم هەواڵە دەدۆزیتەوە!


دوو سەربازی عێراقی ئەو کەلەپورانە نیشاندەدەن کە هاوكاربوون له دۆزینەوەیاندا لە خۆرهەڵاتی موسڵ دوای رزگارکردنی لەدەست رێکخراوی 'دەوڵەتی ئیسلامی'. [خاوەندارێتی وێنە: لاپه‌ڕه‌ی فەیسبوکی ده‌زگای ئەنجومەنی ئاسایش]\nهێزەکانی دەزگای هەواڵگریی عێراق حەشارگەیەکی کەلەپوری دزراوی زانکۆی موسڵیان لە ماڵێکی جێهێڵراوی خۆرهەڵاتی موسڵدا دۆزییەوە کە هی چەکدارانی رێکخراوی "دەوڵەتی ئیسلامی" (داعش) بوو.\nفەرماندەی ئۆپەراسیۆنەکانی نەینەوا نەجمەدین کەریم جبوری بە دیارونای وت خەڵکی ناوچەکە رێنمایی هێزە ئەمنییەکانیان کرد بۆ ئەو حەشارگەیە لە گەڕەکی کەفائات ئولا.\nوتی لەسەر بنچینه‌ی زانیاریه‌كان "یەکەیەکی تایبەت رۆیشت بۆ ماڵێكی جێهێڵراوی چەکدارێکی داعش لە گەڕەکی خۆرهەڵاتی کەفائات ئولا لە موسڵ".\nوتی یەکەکە ئەمبارێکی ژێرزەمینیی دۆزییەوە کە بە دەیان شمەکی کەلەپوریی تێدابوو، لەنێویاندا نەخشە و دەقی کۆن، کاڵای پێش مێژوویی و کەلەپوری دیکە.\nوتی: "داعش ئەم کاڵایانەی لە مۆزەخانەی مێژووی سروشتی و کتێبخانەی ناوەندی زانکۆی موسڵ دزیبوو دوای ئەوەی شارەکەی گرت."\nوتی کەلەپورەکان تۆمارکران و گەڕێندرانه‌وە بۆ زانکۆکە و وتیشی گەڕاندنەوەی کەلەپوری دزراو هێندەی هەوڵی ئازادکردنی [ناوچەکان] گرنگە.\nگەڕاندنەوەی کەلەپوری تاڵانکراو\nجبوری وتی کاتێك چەکدارەکانی داعش دەستگیردەکرێن "لێکۆڵینەوەیان لەگەڵدا دەکەین بۆ بڕیاردان لەسەر ئەوەی ئایا بەشدارییانکردووە لە تاڵانكردنی کەلەپور یان موڵکی گشتییدا".\nروونیشیکردەوە كه ئامانجەکە ئەوەیە بزانرێت کەی و لەکوێ ئەم کاڵایانە دزراون و بە کێ فرۆشراون و ئاماژه‌شی كرد به‌وه‌ی شمەکی تاڵانکراو پێشتریش لە موسڵ دۆزراونەتەوە.\nلە کۆتایی کانونی دووەمدا، هێزە ئەمنییەکان لانیکەم 100 پارچەی ئاركیۆلۆژیی دزراوی کۆنیان دۆزییەوە لە حەشارگەیەکی ناوچەی زیراعی خۆرهەڵاتی موسڵ. زۆربەی ئەم پارچانە گۆزەی سیرامیك و قاپی چاخەکانی بابلی و ئاشورییەکان بوون.\nعەمیدی کۆلێژی زانستە سیاسییەکان ئەحمەد فەکاك ئەحمەد بەدرانی وتی داعش دەستی بەسەر زۆر شمەکی بەهاداردا گرت لە زانکۆی موسڵ. هەندێكیان بە قاچاخبران و هەندێکیان لە بازاڕی رەشدا فرۆشران لەکاتێکدا ئەوانیدیکە هێشتا شاراوەن.\nوتی مۆزەخانەی مێژووی سروشتیی زانکۆکە گەنجینەی شوێنەواریی تێدابوو کە هی چاخە کۆنەکان بوون، لەگەڵ ئەوانەش کە بۆ مەبەستی پەروەردەیی بەکاردەهاتن.\nزانکۆکە شوێنی مۆزەخانەیەکی کەلەپورییش بوو کە شمەکی پیشەی دەستیی نیشاندەدا وکتێبخانەیەکی ناوەندیی گه‌وره و ناوه‌ندێكی توێژینەوەیەشی تێدابوو کە په‌رتوك و دەق و نەخشەی ناوازەیان لەخۆدەگرت.\nبەدرانی وتی: "دەمانەوێت هەمووان بێن و بەشداربن لە گەڕاندنەوەی کەلەپورە دزراوەکانمان."\nپێشبڕكێ بۆ گەڕاندنەوەی کەلەپورە دزراوەکان\nدوای ئەوەی داعش لە حوزەیرانی 2014 موسڵی گرت، کەمپینێکی فراوانی دەستپێکرد بۆ تێکشکاندنی جێگا ئاركیۆلۆژییه دێرینه‌كانی شارەکە و تاڵانکردنی ئەوەی تیایاندایە.\nلەئێستادا کە زۆربەی موسڵ لەژێردەستی هێزە عێراقییەکاندایە، بەرپرسانی ناوچەکە هەوڵدەدەن کەلەپورە دزراوەکان بدۆزنەوە کە هێشتا لە شارەکەدا شاردراونەتەوە.\nئەندامی لیژنەی ئەمنی له ئەنجومەنی پارێزگای نەینەوا، حەسەن شەبیب سەبعاوی، وتی بۆ گەڕاندنەوەی کەلەپورە دزراوەکانی موسڵ، دەبێت لیژنەی هەماهەنگیی هاوبەش پێکبهێنرێت لەنێوان دەسەڵاتی خۆجێی و هێزە ئەمنییەکاندا.\nسەبعاوی بە دیارونای وت پێدەچێت چەکدارانی داعش هەندێك لە شمەکە دزراوەکانیان لەگەڵ خۆیاندا بردبێت لەکاتێكدا لە شەڕی خۆرهەڵاتی موسڵ هەڵهاتن بەرەو بەشی خۆرئاوای شارەکە.\nوتی ئەمە مانای وایە هەندێك لەو کەلەپورە دزراوانه دەکرێت هێشتا لە شارەکەدا شاردرابێتنەوە و داوای هەوڵی بەپەلەی کرد بۆ دۆزینەوە و گەڕاندنەوەیان.\nسەبعاوی وتی: "دەبێت لێکۆڵینەوەکانمان چڕتربکەینەوە. گەڕاندنەوەی کەلەپوری مێژوویی بەرپرسیارێتیی هەموو کەسێكە."\nعێراق منارەی حەدبای مێژوویی دروستدەکاتەوە\nهەوڵەکانی ئاوه‌دانكردنه‌وه‌ی دوای داعش لە موسڵ نۆژەنکردنەوەی مزگەوتی گەورەی نوری و منارە لاره 'قەمبوور'ەکەش له‌خۆده‌گرن.


سایتی (American Thinker): جۆ بایدن لەبارەی کوردەوە دوودڵە\nسایتی (American Thinker) لە راپۆرتێکدا باسی لە پێگەی کورد کردووە لە سیاسەتی ئیدارەی نوێی ئەمریکادا بە سەرۆکایەتی جۆ بایدن.\nسایتەکە دەڵی، سەرباری ئەوەی جۆ بایدن کەسێکی وەکو (برێت مەکگۆرک)ی لە ئیدارەکەی خۆیدا داناوە، بەڵام هێشتا هەڵوێستی ئیدارەی بایدن لەبارەی کوردەوە روشن نییە، بەدیاریکراویش کوردەکانی سوریا.\nسایتەکە دانانی برێت مەکگۆرک بۆ کاروباری رۆژهەڵاتی ناوەڕاست لەناو ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوەیی ئەمریکا وەکو ئومێدێک بۆ کوردو سەرچاوەی نیگەرانبوونی تورکیا ناودەبات، بەوپێیەی مەکگۆرک ئەندازیاری هاوپەیمانێتی نێوان کوردەکانی سوریاو ئەمریکا بووە لە شەڕی داعشدا، بەردەوامیش پاڵپشتی کوردی کردووەو رەخنەی لە تورکیاو سیاسەتەکانی ئەنکەرە گرتووە لەناو سوریادا.\nسەرباری ئەم پەیوەندییە، سایتەکە لەزاری چەند بەرپرسێکی ئەمریکاوە ئاشکرایکردووە، سوریا لە ئەولەویەتی کاری ئیدارەی جۆ بایدندا نییەو بایدن هیچ مەیلێکی بۆ پارێزگاریکردن لە کورد بەتایبەتیش کوردی سوریا نییە بۆ ئەوەی بتوانن قەوارەیەکی سەربەخۆ بۆ خۆیان بنیاد بنێن.\nسایتە ئەمریکییەکە، هۆکاری ئەوەی ئیدارەی بایدن بایەخ بە کورد نادات بۆ ئەوە دەگەڕێنێتەوە کوردی سوریاو عێراقدا یەکگرتوو نین لەنێوان خۆیانداو لە چەند گروپ و لایەنێکی جیاواز پێکهاتوون کە تەبا نین و لەناو یەک هاوپەیمانێتیدا کۆنابنەوە.\nسەرباری ئەمە، (American Thinker) دەڵێ، ئیدارەی بایدن سەرقاڵی قەیرانە ناوخۆیی و دەرەکییەکانیەتی و نایپەرژێتە سەر پرسی کورد، بەتایبەتیش کوردەکانی سوریا.\nبەگشتی سایتەکە ئاماژە بەوە دەکات، ئیدارەی نوێی ئەمریکا هێشتا سیاسەتی روون و دیاریکراوی بۆ زۆرێک لە پرسەکان نییە، بەتایبەتی پرسی کورد.\nئەمە لەکاتێکدایە زۆربەی بەرپرسانی سیاسی کورد لە هەرێمی کوردستان بەهاتنی بایدن بۆ پۆستی سەرۆکایەتی ئەمریکا خۆشحاڵ بوون، بایدن لە دۆستە دێرینەکانی کوردە، چەندینجار سەردانی کوردستان کردووە، جارێکیش لە پەرلەمانی کوردستان قسەی کردووە.\nمیدیای پارتی دیموکراتی کوردستان پاڵپشتی گەورەیان لە سەرکەوتنی بایدن کرد، ئەوان باسیان لەوە دەکرد، جارێک بایدن بە مەسعود بارزانی وتووە:" جەنابی سەرۆک، من و تۆ بەرلەوەی بمرین هەردووکمان بە چاوی خۆمان دەوڵەتی کوردی دەبینین".


گفتوگۆ له‌گه‌ڵ کاروان عومه‌ر کاکه‌سور….. – Denegkan\nگفتوگۆ له‌گه‌ڵ کاروان عومه‌ر کاکه‌سور…..\nbyadmin\tApril 24, 2008\tئەدەب\nكاروان عومەر كاكەسوور: تێكستی جددیی ئێمە یان بەلاوە دەنرێت، یان زۆربەی كات دەكەوێتە ژێر دەستی ئەو رەخنەیەی، كە ساڵەهایە بە سادەیی كار دەكات…\nبەشی یەكەم و دووەم………\nكاروان عومەر كاكەسوور یەكێكە لە رۆماننووس و چیرۆكنووسە جدییەكانی دوای راپەڕین و لە هەمانكاتدا یەكێكە لە نووسەرە خوێندەوارو رووناكبیرەكانی ناوەندی رووناكبیریی كوردی.\nئێمە لەم گفتوگۆیەدا چەند پرسیارێكمان ئاراستەی كاروان كاكەسوور كرد دەربارەی (پەیوەندیی واقیع و ئەدەب، كاریگەریی واقیع لەسەر ئەدەب و بەپێچەوانەوە، گرنگیی رەخنە لە ئەدەبداو رۆڵی رەخنەی كوردی، ململانێی نەوەكان و هەوڵدان بۆ سڕینەوەی یەكتر، پەیوەندیی ئایدیۆلۆژیاو سیاسەت بە ئەدەبەوەو كاریگەرییان لەسەر یەكتری،…..)، ئەویش زۆر بە وردی و قوڵییەوە وەڵامی پرسیارەكانی داوینەتەوەو كۆمەڵێك بابەتی تازەو نەگوتراوی تری وروژاندووە، كە بەهیواین لە هەلێكی تردا بچینەوە سەریان و قسەیان لەبارەوە بكەین. لەم گفتوگۆیەدا بۆمان دەردەكەوێت كاروان چەندە بەئاگایە لە ئەدەب و ئەدەبیاتی دونیاو چەندە بە وشیارییەوە دەنووسێت و چەندەش لە هەوڵ دایە بۆ فێربوون و بەئاگایی زیاتر..\n*گەلێكجار چیرۆكنووس لەكاتی نووسینی چیرۆكدا هەوڵدەدات خۆی لە واقیع بدزێتەوەو دونیایەكی تەواو خەیاڵی بخوڵقێنێت، بەڵام بەهەر شێوەیەك بێت واقیع دێتەوە نێو دەقەكەیەوەو بەشێكی لێ داگیردەكات. دەكرێت بزانین پەیوەندیی نێوان ئەدەب و واقیع بەتایبەت چیرۆك و رۆمان چییە؟\n-چیرۆكنووس خۆی لەو واقیعە دەدزێتەوە، كە نهێنییەكانی دەركەوتوون، بەڵام چەند واقیعێكی دیكەی جیاواز لە شوێنی ئەو واقیعەدا دەخوڵقێنێت و كار لەسەر پێكەوەگرێدانی ئەو واقیعانە دەكات. ئەمە یەكێكە لەو ئەركە سەرەكییانەی، كە ئەدەبی گێڕِانەوە چ چیرۆك و چ رۆمان دەیگرنە ئەستۆ. گەڕِان لە واقیعی دیكە، گەڕِانە لە شێوازی دیكەی زمان و دەربڕِین. تۆ كە ناوی لێدەنێیت خۆدزینەوە، پێموایە ئەو وشەیە پڕِ بە پێستی ئەو پڕِۆسێسەیە، چونكە واقیع زۆر تەفرەدەرە و كۆمەڵێك فێڵی خۆی هەیە، كە وا لە نووسەر بكات كەرەسەكانی ئەو بەكاربهێنێت و بیكاتە كۆپییەكی تەواوی خۆی. ئەگەر هەر واقیعێك دروستكراوی زەمەنێكی دیاریكراو بێت، ئەوە چیرۆكنووس و رۆماننووس پێویستیان بە دامەزراندنی سیستەمێكی دیكەی جیاوازی زەمەن هەیە بۆ ئەوەی ئەو واقیعە گریمانییانەی خۆیان لەناودا دابمەزرێنن. من لەگەڵ (جۆرج لۆكاچ)دا نیم، كە دەڵێت: (پێویستە رۆمان لەگەڵ مێژوو دەستپاك بێت، با كارەكتەرەكەی دروستكراو و گرێچنەكەشی لە خەیاڵەوە هێنابێت..)، نا من لەگەڵ ئەوەدا نییم، چونكە ئەو مێژووەی رۆماننووس پشتی پێ دەبەستێت، هەمان مێژوو نییە، كە مێژوونووس كاری لەناودا دەكات، بەڵكو مێژووێكە بە مەبەستی رووداوە گریمانەییەكانی خۆی دەیخوڵقێنێت، هەر لێرەشەوە من باوەڕِم نییە كاری ئەدەبی رێگایەك بێت بۆ گێڕِانەوەی خوێنەر بۆ ناو واقیعێكی دیاریكراو، بەڵكو پێموایە ئاشناكردنیەتی بە پرسیاری ئەو واقیعانەی، كە لەسەر ئاستەكانی زمان و ئیستاتیكادا بەلای نووسەریشەوە نوێن، كاتێكیش دەڵێین واقیع، ئەوا رووبەڕِووی چەمكێكی تەمومژاوی دەبینەوە، بەوەی واقیع زۆر شت دەگرێتەوە، وەكو شوێن، كات، مرۆڤ و ترادیسۆنەكان، كە هەر یەك لەوانەش تایبەتمەندێتیی خۆیان هەیە. پەیوەندیی كارەكتەرو واقیعیش چ لەسەر ئاستی سایكۆلۆژی و چ لەسەر ئاستی كۆمەڵایەتی لە رێگای زمانەوە پێكدێت، چونكە پرۆسێسی بیركردنەوە بەبێ زمان هەر لە بنەڕِەتەوە نایەتە كایەوە. كەواتە زمان جۆرو شێوازی ئەو پەیوەندییەی نێوان تاك و كۆ لەلایەك و تاك و مێژوو لەلایەكی دیكەوە دیاری دەكات. دەكرێت هەر لەژێر رۆشنایی پرسیارەكەی تۆدا، ئێمەش بپرسین: ئایا نووسەر دەتوانێت بەبێ مێژوو، ئەدەب بەتایبەتی رۆمان بنووسێت؟ من بە دڵنیاییەوە دەڵێم نەخێر، بەڵام لە خۆم رادەبینم بڵێم، رۆمان خۆی دەتوانێت لە رێگای زمان و خەیاڵەوە مێژوو بخوڵقێنێت. ئایا مێژوو دەتوانێت رۆمان بخوڵقێنێت؟ بێگومان نەخێر. مێژوو تەنها دەتوانێت ببێتە بەشێك لە پەیوەندیی نێوان خود و بابەت. تۆ خۆت چیرۆكنووسیت و دەزانی ئێمە كاتێك دەتوانین شتێكی كاریگەر بكەین، كە گوتاری مێژووی فەرمی تێدەپەڕِێنین، بەوەی نووسین پرۆسێسێكی دژ بە مێژووە. پەیوەندیی نێوان ئەدەب و واقیع هەمان پەیوەندیی نێوان خود و بابەتە. كەواتە تۆ لە رێگای دیدگای كارەكتەرەكانتەوە واقیعی جیاواز جیاواز لەناو یەك تێكستدا دادەمەزرێنیتەوە. بە رای من ناكرێت خەیاڵ لە هۆشیاری جیا بكەینەوە. دیارە هۆشیاری كاریگەرییەكی گەورەی لەسەر گەورەكردنی رووبەری خەیاڵ هەیە. هۆشیاری دەتوانێت كار لە گۆڕِین و دروستكردنەوەی وێنەكانی واقیع بكات. هەر كاتێك خەیاڵێكی جوانت بینیبێت، لە پشتیەوە فیكرێكی گەورەشت هەستپێكردووە. لەبەر ئەوەی وەكو (میخایل باختین) پێی وایە كارەكتەر ئەو زوڕِنایە نییە دەنگی نووسەر دەرببڕِێت، بۆیە پێمان وایە نووسەر دەبێت واقیعێكی جیاواز بۆ هەر یەكێك لە كارەكتەرەكانی دابمەزرێنێت، هەر لێرەشەوەیە (دۆیستۆیڤسكی) لای (باختین) رۆماننووسێكی گەورەیە و جێگای بایەخە. پرۆسێسی نووسینی رۆمان خۆی دروستكردنی شێوازێكە بۆ ئەو شتانەی هێشتا لە واقیعدا شێوەیان وەرنەگرتووە. رۆماننووس لە رێگای نووسینەوە دەگاتە ئەو باوەڕِەی، كە نە ئەو واقیعەی تێیدا دەژی واقیعێكی راستییە و نە ئەوەی لە هەوڵی دروستكردنیدایە، هەر ئەمەشە وا دەكات پرۆسەی نووسین بەردەوام ناتەواو خۆی بنوێنێت. كاتێكیش لە هەوڵی تەواوكردنیدا دەبین، ئەوە واقیعێك دروست دەكەین، كە رەنگە ئەو واقیعە بەرگەی ماوەیەكی كورت بگرێت و دوای ئەوە وەكو هەر رووداوێكی دیكەی ناو میدیاكان، بە ئاسانی بیر بچێتەوە، با ئەو واقیعە وەكو ئایدیۆلۆژیا هەزار جار خزمەت بە كەیسێكی گرینگیش بكات. ئەگەر هەموو ئەمانەمان خستنە بەرچاو، ئەوا بێگومان دەتوانین لەگەڵ (ئاڵتوسێر)دا بین، كە ئەدەبی چاك نە واقیع كۆپی دەكاتەوە و نە دەبێتە ئامرازێكیش بۆ گەیاندنی ئایدیۆلۆژیا، بەڵكو بە پێچەوانەوە لە هەوڵی ئەوەدا دەبێت سنوورەكانی خۆی لە ئایدیۆلۆژیا بپارێزێت. ئێمەی چیرۆكنووس كاتێك هەوڵدەدەین واقیعی دیكە لە شوێنی ئەم واقیعەی ئێستا دابمەزرێنین، لەبەر ئەوە نییە، كە ئەم واقیعە واقیعێكی ناهونەرییە، نەخێر بە پێچەوانەوە لەبەر ئەوەیە، كە زۆر هونەرییە. تۆ وەكو چیرۆكنووسێك وەهای بێنە بەرچاوت، ئەم دنیایە نەبوایە، ئایا دەتتوانی دروستی بكەیت؟ پێم وایە زەمینەی رۆمان لە زەمینەی شیعر و بگرە لە هی چیرۆكیش زیاتر لەبارە بۆ ئەوەی لە یەك كاتدا لە هەوڵی دروستكردنی چەند واقیعێكی جیاوازدا بیت. لە دوای هەموو ئەمانە، ئێمە واقیع ناسڕِینەوە، بەڵكو تێیدەپەڕِێنین. نووسەر هەوڵدەدات لە پێش ئایدیۆلۆژیا و بگرە لە پێش زانستەكانیشەوە كار لە گۆڕِانی ئەو واقیعە فاكتواڵەدا بكات. كاركردنە سەر واقیعیش وەكو پرۆسێسێكی تازەگەری تەنیا بە داهێنانی واقیعێكی گەورەتر و دامەزراندنی ئەو واقیعە لەناو ئەو واقیعە فاكتوالەدا مەیسەر دەبێت. رۆماننووس بەردەوام هەڵپەیەتی لە هەر كەسێكی دیكە زیاتر بە نهێنییەكانی واقیع بزانێت و بەشێوەیەكی دیكەی جیاواز لە زانستەكان لەسەر ئاستی سیومبۆلدا نیشانیان بداتەوە. بەڵێ، بمانەوێت و نەمانەوێت واقیع دێتەوە ناو ئەو واقیعەی لە هەوڵی دروستكرنیداین، بەڵام لەسەر ئاستی سیمبۆل، بەشێوەیەك رێگا بە خوێندنەوەكان دەدات، كە لە زەمەنی جیاوازدا نهێنی و بەهای ئیستاتیكیی دیكەی تێدا بدۆزێتەوە. بە رای من كێشە لەوەدا نییە، كە ئێمە مامەڵە لەگەڵ واقیعدا دەكەین، بەڵكو كێشەكە ئەوەیە چۆن مامەڵەیەكی جیاواز دەكەین؟.. چۆن خۆمان لەو بیرۆكانە رزگار دەكەین، كە واقیع بەسەریدا سەپاندووین و لەگەڵ ئەوانی دیكەدا جیاوازییەكانی نەهێشتووین؟.. (ڕِۆلان بارت) دەڵێت: (ئێمە ناتوانین بە شێوەیەكی دیكە بنووسین، ئەگەر بە شێوەیەكی دیكە بیر نەكەینەوە، چونكە نووسین مانای رێكخستنی دنیایە..). كاتێك بیركردنەوەی ئێمە بەشێك دەبێت لەناو واقیع خۆیدا، ناتوانین لە شتەكانی واقیع زیاتر هیچی دیكە بگەیەنین، چونكە پابەندین بە زمانێك و ئەو زمانەش هی واقیع خۆیەتی و لە كۆنتێكستێكی زەمەنیی دیاریكراودا ئەركی خۆی بە شێوەیەكی رێكوپێك جێبەجێدەكات، بەڵام كاتێك دەمانەوێت بیركردنەوەمان دژ بەو مێژووە بێت، ئەوا ئەركەكانی زمانیش تێكدەدەین و ئەركی دیكەی پێ دەسپێرین، كە ئێمە خۆمان مەبەستمانە، نەوەك واقیع. واتە نووسین پرۆسێسی دامەزراندنی جیاوازییە لەسەر ئاستی تاكدا. جیاكردنەوەی دەنگی تاكی نووسەرە لەناو دەنگی كۆی واقیعدا. نابێت ئەوەشمان بیر بچێت، كە هەر واقیع خۆی رۆڵێكی گەورەی لە سەرهەڵدانی رۆمان وەكو ژانرێكی ئەدەبیی سەربەخۆ بینی. (هیگڵ) پەیدابوونی رۆمان و گۆڕِانكارییە كۆمەڵایەتییەكان پێكەوە دەبەستێتەوە. پێی وایە لەگەڵ دەركەوتنی رژێمی بۆرژوایی، داستانیش بۆ رۆمان گۆڕِا.\n*ئەدەب بەگشتی و چیرۆك و رۆمان بەتایبەتی، تا چەند دەتوانن كاریگەرییان لەسەر واقیع هەبێت و بوونی ئەو كاریگەرییە تا چەند لە سوود یان زیانی واقیعدایە؟ ئەی ئیشكردنی ئەدەب بە مەبەستی كاریگەربوونی لەسەر واقیع و گۆڕِانكاری لەناو ژیاندا دواتر بە زیانی ئەدەب تەواو نابێت؟\n-نووسین بەڕِادەیەك حاڵەتێكی زاتییە، كە بواری داهێنەر نادات لە وێنەكانی ناوەوەی خۆی زیاتر، بیر لە شتێكی دیكە بكاتەوە. ئەو زاتە لە توانایدا هەیە واقیعی گریمانی بخوڵقێنێت و ماناكانی خۆشی بۆ خوێنەرێكی گریمانی ئاڕِاستە بكات، بەڵام چونكە زاتی داهێنەر زاتێكی بیركەرەوەیە، ئەوا كاتێك بەرەو دنیا دەكرێتەوە، كۆمەڵێك تێڕِوانین و بەهای هونەری و ئیستاتیكی ئاراستەی ناو واقیع دەكات. تێڕِوانینی داهێنەر چونكە چوارچێوەیەكی نییە، بۆیە لەناو زەمەنێكی دیاریكراودا قەتیس ناكرێت و رێگای خوێندنەوەكان دەدات بە شێوەیەكی دینامیكی لە كۆمەڵێك ئاستی جیاوازدا بیبینن. (سێرڤانتس) كاتێك (دۆنكیخۆتە)ی نووسی، ئەوەی بیری لێ نەكردبووەوە، ئەوە بوو كار لە واقیعەكەی خۆی بكات، كەچی كاری لە هەموو واقیعەكانی دوای خۆیشی كرد. (كۆڵن ولسن) دەڵێت: (كاریگەریی رۆمان لەسەر كولتووری مرۆڤایەتیدا، لە كاریگەریی تێكڕِای تیۆرەكانی داروین و فرۆید و ماركس زیاتر بووە..). ئەگەرچی لەم گوتەیەدا زیادەڕِۆیی هەیە، بەڵام جۆرێك لە راستیش هەست پێدەكەین. ئەدەب لە رێگای خەیاڵ و فانتازیاوە واقیع گەورەتر دەكات، نەك بچووكی بكاتەوە. بەكارهێنانەوەی واقیع، بچووككردنەوەی واقیعە، گەورەكردنی نییە وەكو هەندێك لێی تێگەیشتوون. داهێنان لە دوو ئاستەوە كار لە واقیع دەكات: ئاستی ئاسۆیی، كە دەبێتە درێژكراوەو تەواوكەری واقیع، نەوەك بەشێكی كۆپیكراو لە واقیع. دووەم ئاستی شاقووڵی، كە واقیعی مەوجوود قووڵتر دەكاتەوە. (تۆدۆرۆڤ) لە كتێبـی (ئەدەب لە مەترسیدایە)دا تێڕِوانینی خۆی لەمەڕِ ئەوەی ئایا ئەدەب دەتوانێت خاوەنی ئەرك و ئامانج بێت، ئەوە دەردەخات، كە ئەدەب لە تێگەیشتنی واقیعدا یارمەتیمان دەدات و دەتوانێت لەناو خەمۆكییەكان دەرمانبێنێت و بۆ ناو كۆمەڵگەمان ئاڕِاستە بكات. لێرەوە (تۆدۆرۆڤ) خوێنەر لە مەترسیی ئەو رەخنەگرانە ئاگادار دەكاتەوە، كە دەڵێن ئەدەب تەنها دەتوانێت تەعبیر لە خۆی بكات. (تۆدۆرۆڤ) پێی وایە لەم سەردەمەدا جیابوونەوەیەكی ئاشكرا لەنێوان دنیای ئەدەب و دنیای فاكتوالدا هەیە. ئەو ئەدەبە بەڕِادەیەك لەناو فۆرمدا نغرۆ بووە، كە زۆر نێهلیستییانە دەڕِوانێتە واقیع و وای نیشان دەدات، كە ئەم دنیایە بە كەڵكی ژیان نەماوە، بەڵام بێگومان (تۆدۆرۆڤ) مەبەستی گەڕِانەوە نییە بۆ ئەو ئەدەبەی، كە لەپێناو زیاتر خزمەتكردنی ئایدیۆلۆژیادا، داوای سادەترین فۆرمی لە نووسەر دەكرد، بەڵكو (تۆدۆرۆڤ) پێی وایە ژیانی راستەقینە، ئەدەبە. ئەو رەخنە لە بونیادگەری و سیمیالۆجی و فۆرمالیزم دەگرێت، كە لە شەستەكانی سەدەی پێشوودا دەستیان بەسەر میتۆدەكانی خوێندندا گرتبوو. كەمبوونەوەو نەمانی رووبەری ئەدەب لەناو میتۆدەكانی خوێندندا بە مەترسییەكی گەورە دەزانێت، كە سەرچاوەكەی زاڵبوونی ئەو میتۆدانەن، بەتایبەتی میتۆدی بونیادگەری. ئەگەر زانیمان (تۆدۆرۆڤ) یەكێكە لە دامەزرێنەرانی فۆرمالیزم و لە كتێبـی (ڕِەخنە لە رەخنە)دا وەكو دیاردەیەكی مێژوویی لێیان دەڕِوانێت، وەك خۆی دەڵێت لۆژیكی ناوەوەی ئەوان و هەڵوێستگرتنیان لە مێژووی ئایدیۆلۆژییەكان دەكاتە میتۆدی خۆی، ئەوا ئەو كتێبەی، مەبەستم (ئەدەب لە مەترسیدایە)یە، لەلایەك بە وەرچەرخانی بیری (تۆدرۆڤ) دادەنرێت، كە جەخت لەسەر ناوەرۆكی تێكست و كاریگەریی ئەدەب دەكات لەسەر ژیان و لەلایەكی دیكە گەڕِاندنەوەی ئیعتیبارە بۆ رۆڵی ئەدەب بەگشتی. هیچ كەسێك ناتوانێت پێوەندیی دیالێكتیكییانەی نێوان ئەدەب و واقیع نەبینێت، بەڵام كێشەكە لە تێڕِوانینەكاندایە. پرسیاری نووسەر لە واقیع پرسیارێكی راستەوخۆ نییە و لە رووی پێكهاتە و فۆرمیشەوە هەمان پرسیاری فەلسەفە نییە، بەڵكو پرسیارێكی ناڕِاستەوخۆیە، بەڵام ئەوەی ئەو پرسیارە لە شێوەی ناڕِاستەوخۆوە بۆ شێوەی راستەوخۆ دەگۆڕِێت، خوێندنەوە و رەخنەیە. بەمانایەكی دیكە ئەوە دیدگای رەخنەیە پرسیاری رواری (عفوی)یانەی نووسەر دەخاتە ناو سیستەمەوە. دەتوانم بڵێم ئەدەب چەند قووڵ بێت و چەند لە هەناوی خۆیدا پرسیاری هەڵگرتبێت، بەڵام كاتێك رەخنە كۆنتاكتی لەگەڵدا نەكات، ناتوانێت كاریگەرییەكی گەورەی هەبێت. مەبەستم لە رەخنە، هەر چاوێكە، كە لەناو خودی خۆیدا هەستی رەخنەیی هەیە، مەرج نییە ئەو هەستە بەرەو دەرەوە ئاراستە بكات و لە شێوەی تێكستدا دەری بخاتەوە. نامەوێت وا بزانی، كە من پێم وانییە ئەدەب لە هەناوی خۆیدا رەخنەی هەڵنەگرتووە، بەڵێ هەڵیگرتووە، بەڵام ئەو رەخنەیە لەسەر ئاستی سیمبۆل دایە، نەوەك لەسەر ئاستی میتۆد. لێرەوە ئێمە نابێت ئەوەندە ئەدەبی خۆمان بە لاواز بزانین، كاتێك كاریگەرییەكەی لەناو واقیعدا نابینین، چونكە ئێمە رەخنەمان لە ئەدەب لاوازترە. بەشێكی زۆری ئەو رەخنەیە زیاتر كۆنتاكتی لەگەڵ تێكستی لاوازدا كردووە. كاتێك لە تێكستە گەورەكانیشەوە نزیك بووبێتەوە، نەیتوانیوە پرسیارە ناڕِاستەوخۆكانیان بۆ پرسیاری راستەوخۆ بگۆڕِێت. یەكێك لە كێشەكانی ئەدەبی ئێمە ئەوەیە دەیەوێت ئەو شتانە بڵێت، كە هی ئەوەن دواتر رەخنە وەكو زانست مامەڵەیان لەگەڵدا بكات. كاتێك نووسەری ئەدەبی دەیەوێت لەناو تێكستی ئەدەبیدا رۆڵی رەخنەگری میتۆدی ببینێت، ئەوە لە هۆشیارییەوە نییە، بەڵكو لە پێنەگەیشتنی خودێكی بیركەرەوەیە. لە نەبوونی هەستی ئیستاتیكییە. لە تێنەگەیشتنیەتی لە ئەركەكانی ئەدەب. دیسان دەڵێم مەبەستم ئەوەیە، كە نووسەری ئەدەبی كاتێك دەیەوێت رەخنەگرێكی راستەوخۆ بێت، ئەوە بە ناچاری دەبێتە پەندبێژ. لێرەدا بەشی دووەمی پرسیارەكەی تۆ گرینگیی خۆی هەیە، كە دەڵێت ئاخۆ ئیشكردنی ئەدەب بە مەبەستی كاریگەربوونی لەسەر واقیع و گۆڕِانكاری لەناو ژیاندا دواتر بە زیانی ئەدەب تەواو نابێت؟. من پێم وایە بیركردنەوە لە كاریگەری، بیركردنەوەیە لە دەستنیشانكردنی بەشێكی دیاریكراوی واقیع و رێگاچارەكان. هاوكات پەنابردنە بۆ ئایدیۆلۆژیا. لێرەدا ئەدەبی سادە لەدایك دەبێت، كە سووك و ئاسان وێنەی بەشێكی دیاریكراوی واقیع دەگرێت و ئاڕِاستەی هەمان ئەو بەشەشی دەكاتەوە، بۆ نموونە ئەدەبی ئێمە پێش ساڵانی حەفتا پێوەندیی نێوان جوتیار و دەرەبەگی وەردەگرت، لەژێر رۆشنایی ئایدیۆلۆژیادا شێوازی چەوسانەوەكەی دیاری دەكرد. چارەسەری گونجاوی دادەنا و بۆ هەمان شوێنی ناو واقیعی دەناردەوە. لە حەفتاكانەوە ئەم پێوەندییە بەهەمان سادەیی خۆی بۆ شتی دیكە گۆڕِاوە. رەخنەی ستانداردی ئێمەش زیاتر حەزی لەو ئەدەبەیە، چونكە خۆی بە تەواوكەری ئەو دەزانێت. من پێم وایە پێوەندیی نێوان ئەدەب و واقیع لە بنەڕِەتدا پێوەندیی نێوان ئەدەب و رەخنەیە، چونكە وەكو گوتم رەخنە دەتوانێت پرسیارەكانی ئەدەب لەناو سیستەمدا بگەیەنێتە ناو واقیع. كاتێك لەناو رۆشنبیریی كوردستانییدا سەیری ئەو پێوەندییە دەكەین، خۆمان لە بەرامبەر پرۆبلیماتیكێكی فیكریدا نابینینەوە، بەڵكو هەست بە كۆمەڵێك رێگر دەكەین. لێرەدا دوو تەوەر جیادەكەینەوە: یەكەمیان ئەدەبی سادە بەرامبەر رەخنەی سادە. ئەمەیان بەشێكی هەرە زۆری رۆشنبیریی ئێمە پێكدەهێنێت. هەر ئەوەندە دیوانە شیعرێكی سادە، كۆمەڵە چیرۆكێكی لاواز، رۆمانێكی ساكار دەگاتە بازاڕِی چاپەمەنی، دوای چەند رۆژێك بەلێشاو لێكۆڵینەوەی سادە بەدوای خۆیاندا دەهێنن. دووەم ئەدەبێك، كە خاوەنی پرسیارە جارێك بەرامبەر بە رەخنەی سادە و جارێك بەرامبەر بە رەخنەیەك، كە خاوەنی دیدگایە. من ناڵێم ئەوەی دووەمیان، واتە رەخنەی خاوەن دیدگا، لەناو رۆشبیریی ئێمەدا دروست نەبووە، بەڵێ، نیو سەدە زیاترە دروست بووە، بەڵام بە دڵنیاییەوە دەڵێم چ لەڕِووی چەندایەتی و چ لەڕِووی چۆنایەتییەوە لاوازە، ئەوەش لەلایەك ناتوانێت بگاتە هەموو تێكستە جدییەكانی ئێمە و لەلایەكی دیكەوە ناتوانێت بە چاكی ئیشیان لەسەر بكات. تێكستی جددیی ئێمە یان بەلاوە دەنرێت، یان زۆربەی كات دەكەوێتە ژێر دەستی ئەو رەخنەیەی، كە ساڵەهایە بە سادەیی كار دەكات. بەمانایەكی دیكە ئەو تێكستە جدییە خۆی لە بەرامبەر بە كۆمەڵێك حوكم و بڕِیاردا دەبینێتەوە، كە ئاسان نییە بێتاوان دەربچێت، بەڵام ئەدەبی سادە بەشێوەیەكی راستەخۆ ناكەوێتە بەردەستی رەخنەیەك، كە خاوەنی دیدگایە، وەكو ئەوەی ئەدەبێك، كە خاوەنی پرسیارە دەكەوێتە ژێر دەستی رەخنەی سادەوە، بەڵكو رەخنەیەك، كە خاوەنی دیدگایە، ئەو ئەدەبە سادەیە تەنها وەكو دیاردەیەك دەبینێت و لەسەر ئاستی دیاردەدا دەیخوێنێتەوە، بەڵام ئەمەش زۆر بە كەمی رووی داوە. مەبەستم ئەوەیە تێكستی سادە ناتوانێت كۆنتاكت لەگەڵ رەخنەگری جددییدا بكات، بۆیە ئەو رەخنەگرە ناچارە وەكو بەشێك لەناو كۆی دەرهاویشتەكانی كولتوور بیخوێنێتەوە. بۆ ئەوەی بزانی ئەدەبی ئێمە چەند كاریگەریی لەسەر واقیعدا هەبووە، بزانە ئاستی رەخنەمان چۆنە و چەند رەخنەگرمان هەن، كە بەهۆشیارییەوە خۆیان بۆ رەخنە تەرخان كردووە. بێگومان من نكوڵی لە بوونی چەند هەوڵێكی گرینگ ناكەم، كە پێش راپەڕِین و دوای راپەڕِینش دراون.\n*لەلایەنی نەوەی پێشووەوە زۆر جار گلەیی ئەوە لە چیرۆكنووسانی دوای راپەڕِین دەكرێت، كە چیرۆكەكانیان پەیوەندیی بە واقیعی كوردییەوە نییە و دابڕِاون. ئایا پەیوەندیبوون بە واقیعی كوردییەوە تەنها ئەوەیە كەسێتییەكان جلی كوردییان لەبەردابێت و لە كۆڵانەكانی سلێمانی و هەولێر پیاسە بكەن و باس لە كێشە سیاسی و نەتەوەییەكانی گەلی كورد بكەن، یاخود دەكرێت بەبێ ئەوانەش فەزایەكی كوردی لە چیرۆكدا بخوڵقێندرێت؟\n-راستییەكەی من ناتوانم خێرا وەڵامی ئەم پرسیارە بدەمەوە، چونكە لێرەدا دوو لایەنمان هەن، یەكەمیان ئەوانەی گلەییان ئاڕِاستە دەكرێت، كە چیرۆكنووسەكانن و دووەمیان ئەوانەی گلەیی ئاڕِاستە دەكەن. دیارە نە چیرۆكنووسانی دوای راپەڕِین هەموویان لە یەك ئاستدان و نە ئەوانەی گلەییش دەكەن، مەبەست و بۆچوونەكانیان لە یەكتر دەچن. بۆیە من پێم وایە دەبێت ئێمە هەر لە سەرەتاوە هەموو ئەو شتانە لە یەكتر جیا بكەینەوە. بە بڕِوای من كێشەكە ئەوە نییە، كە بەشێكی زۆری چیرۆكنووسانی دوای راپەڕِین نەیانتوانیوە تەعبیر لە واقیعی كوردی بكەن، بەڵكو وەكو لە وەڵامی پرسیاری پێشووتردا ئاماژەمان پێدا، ئەوەیە ئەوان نەیانتوانیوە واقیعێكی دیكەی جیاواز لە شوێن و كات و كارەكتەر و زمان پێكبهێنن. ئەوانەی داوا لە چیرۆكنووس دەكەن واقیعێكی تەواوی كوردی دروست بكاتەوە، ئەوا بێگومان نە لە واقیع تێگەیشتوون و نە لە پەیوەندیی نێوان ئەدەب و واقیعیش، چونكە هیچ كاتێك نووسین ناتوانێت ئەو واقیعە وەكو خۆی دابمەزرێنێتەوە. ئەگەر ئێمە لە ئەدەبی بایۆگرافیادا، كە باس لە ژیانی تایبەتیی خۆمان دەكات، نەتوانین هەمان واقیع بگێڕِینەوە، ئەی چۆن لە چیرۆك و رۆماندا، كە زیاتر پشت بە خەیاڵ و فانتازیا دەبەستین، كارێكی ئاوامان لەدەست دێت؟ (ڕِۆلان بارت) هەر لە سەرەتاوە خوێنەر لە خوێندنەوەی یاداشتەكانی ئاگادار دەكاتەوە و دەڵێت ئەم كتێبە بەو شێوەیە بخوێنەرەوە، كە رۆماننووسێك نووسیبێتی. بەپێی ئاگاداریی من ئەم گلەییانە تەنها ئاڕِاستەی ئێمە نەكراون، بەڵكو سەرەتای حەفتاكان نووسەرانی روانگەش رووبەڕِووی هەمان (ڕِەخنە!) دەبوونەوە، ناكرێت هەمووشی هەر بە نێگەتیڤ سەیر بكەین، چونكە ئەو گفتوگۆیانە، بە چاوپۆشین لە كەموكوڕِییەكانیان چ لەسەر ئاستی میتۆد و چ لەسەر ئاستی فیكر و ئیستاتیكادا، بەڵام لایەنی كەم توانییان سەرەتایەك بۆ خوێندنەوەی دژ دابمەزرێنن، كە خەریكە ئێمە لە دوای راپەڕِینەوە هێواش هێواش لەدەستی دەدەین. گفتوگۆكانی نێوان روانگەییەكان و رەخنەگرەكان لە سەرەتای حەفتاكان بە هەموو سادەییەكی خۆیانەوە، توانییان سەرەتایەك بۆ دروستكردنی هەستی جیاواز لە بیركردنەوە و خوێندنەوە و چێژدا بێننە گۆڕِێ. لە حەفتاكان و هەشتاكاندا زۆر زیاتر باس لە شێوازی تێكست دەكرا، لە دوای راپەڕِینەوە ئەو لایەنە تەواو فەرامۆشكراوە. ئەگەر حەفتاكان بۆ نموونە شاعیری وەكو (شێركۆ بێكەس) و (ڕِەفیق سابیر)ی پێ بەخشین، هاوكات نابێت نەڵێین رەخنەگرێكی وەكو (فوئاد مەجید میسری)یشی پێ نەناساندین. نابێت ئەوەشمان بیر بچێت، كە رەخنە بەپێچەوانەی شیعر لەسەر بنەمایەكی گەورە دەستی پێ نەكرد، مەبەستم ئەوەیە زەمینەیەك نەبوو رەخنەی لەسەر دابمەزرێت، بەڵكو ئەوانە كەسانێك بوون خۆیان خۆیان پێدەگەیاند، كە بە زمانی ئینگلیزی (Self-made)یان پێ دەگوترێت. لە گفتوگۆیەكی دیكەدا لەوە دواوم، نامەوێت زیاتری لەسەر بڕِۆم. لە بیرمە سەرەتای هەشتاكان لە قۆناغی خوێندنی ئامادەیی بووم، باسێكی (ڕِەووف حەسەن)م لەژێر ناونیشانی (خۆماڵییەت لە چیرۆكی كوردییدا) خوێندەوە. ئەو باسە بۆ ئەو كاتە شتێكی نوێ بوو، بەڵام لەم بارەیەوە هەتا هەوڵێكی ئاوامان بەرچاو دەكەوێت، كۆمەڵێك باسی زۆر لاواز لەسەر ئاستی فیكر و زماندا لێرە و لەوێ بڵاودەكرێنەوە. بەشێكی ئەمانە ناتوانن بۆچوونەكانیان لەو ساكارییەوە دەربهێنن و بیخەنە سەر ئاستی فیكر و خوێندنەوە، بۆ نموونە ناتوانن باس لە پێوەندیی نێوان تازەگەری و كەلەپوور بكەن و لێرەوە جۆرێك لە گفتوگۆ لەنێوان رەخنە و ئەدەبدا بێننە كایەوە، بەڵكو بەپێچەوانەوە راكانیان لە چوارچێوەی رەتكردنەوە و سڕِێنەوەی هەوڵی نووسەرانی نەوەی نوێ دەرناچێت. من پێم وایە مەسەلەی چۆنیەتیی تێگەیشتن لە تازەگەری لەناو هەموو كولتوورێكدا بەشێوەی جیاواز جیاواز خۆی دەردەخات. پێمان خۆش بێت یان نا، ئەوا ئەو مەسەلەیە لای ئێمە تا ئێستا لەو ئاستە نزمەدایە. دیارە من لایەكەی دیكەی ئەم پەیوەندییەش دەبینم، كە بەشێكی زۆری چیرۆكنووسانی ئێمە نەیانتوانیوە هۆشیارانە كار لەناو ئەو كایەیەدا بكەن. زمان گیانی نووسینە، بەڵام ئەو زمانە بەشێوەیەكی زۆر خراپ لەلایەن بەشێكی زۆر لە چیرۆكنووسانی دوای راپەڕِینەوە بەكاردێت. دیارە مەبەستم ئەوە نییە، كە لە پێش راپەڕِینیش زمان بەخراپی بەكارنەهاتووە، بەڵام بەشێك لە نووسەرانی ئەوسا بەشێوەیەكی چاكتر بەكاریان دەهێنا. چیرۆكنووسمان هەیە نازانێت بەشێوە هەرە سادەكەشی مامەڵە لەگەڵ زماندا بكات، واتە كێشەی ئەو نووسەرە لەگەڵ ئاستی زماندا نییە، بەڵكو لەگەڵ ئاستی پێش زمانە. كێشەی ئەو لەگەڵ وشە و ئەركەكانی وشەدایە. بەمانایەكی دیكە ئەگەر نووسین رێگایەك بێت بۆ سەركێشییەكانی زمان، ئەوا ئەو نووسەرە هێشتا زمانی نییە هەتا بەكاری بهێنێت، چجای سەركێشیی پێ بكات. دەگەینە ئەوەی بڵێین لای ئەو نووسەرە نووسین ئامانجە نەوەك زمان. زۆر جار ئەو پڕِۆسێسە چەواشەكارانە هاتۆتە بەرچاو. وا رێككەوتووە كاتێك بەهۆی نەزانینیی زمانەوە، نووسینی نووسەرێك بەئاسانی ناواخنەكەی دەرنەكەوتووە، وایانزانیوە هەڵگری قووڵییەكی مەعریفی و ئیستاتیكییە!.. كۆمەڵێك ستایش و پیاهەڵدانی بەدوای خۆیدا هێناوە. لەلایەكی دیكەوە دەبێت ئێمە چیرۆك و رۆمان لە هەقایەت و داستان جیا بكەینەوە. ئەو دوانە بمانەوێت و نەمانەوێت بەرهەمی دنیای رۆژئاوان، لەگەڵ دەركەوتنی سیستەمی سەرمایەدارییەوە سەریانهەڵداوە و گەشەیانكردووە. ئەمە پرۆبلیماتیكێك دەهێنێتە كایەوە. ئێمە دەتوانین هەقایەت بنووسین تا رادەیەكی زۆر كوردانە بێت، رێك وەكو ئەو هەقایەتانەی داپیرە و باپیرەكانمان لە دێرزەمان دەیانگێڕِانەوە، چونكە ئامرازەكانی هەقایەت سادەن، بەڵام ناتوانین چیرۆك و رۆمان وەها بنووسین، كە مۆركی تەواوی كوردانەی پێوە دیاربێت. ئەمە تەنها كێشەی ئێمە نییە لەگەڵ ئەو دوو ژانرە ئەدەبییەدا، بەڵكو كێشەی زۆربەی وڵاتانی جیهانی سێیەمە. مەسەلەی شوناس لەناو رۆماندا یەكێكە لە كێشەكانی دنیای عەرەبی. لێرەدا مەسەلەكە تەنها شێواز نییە، بەڵكو كێشەكە لەسەر ئاستی كولتوور و فیكردا زۆر لەوە گەورەترە، بۆ نموونە رۆمان بە هەموو قوتابخانەكانییەوە تا رادەیەكی زۆر پشت بە سایكۆلۆژیا دەبەستێت. ئەگەر سایكۆلۆژیا بە یەكێك لە شۆكەكانی مرۆڤی ئەورووپی دابندرێت، بەوەی پێی گوت ناوەوەی تۆ لە دەرەوەت گرینگترە، ئەوا لای گەلانی رۆژهەڵات بەتایبەتی لە جیهانی ئیسلامیدا دەچێتە خانەی تابووەوە. ئەمە جارێكی دیكە ناتەباییەكی نامەعریفی لەنێوان تێكست و خوێندنەوەدا دروستدەكات، بەوەی زۆر جار رەخنە بە ئامرازەكانی هەقایەت و داستان رۆمان و چیرۆك دەخوێنێتەوە. هەر لەبەر ئەوەشە چیرۆك و رۆمان لای ئێمە نەیانتوانیوە كارەكتەری پرۆبلیماتیكی بەدەستەوە بدەن. زۆربەی كارەكتەری ئێمە ناتوانێت لە رەهەندە میللییەكەی خۆی دەربچێت. لێرە مەبەستمان ئەوە نییە، كە رۆمانی ئێمە باس لە كەسانی میللی دەكات، بەڵكو دەمانەوێت بڵێین ئەو زمانەی تەعبیر لەو كارەكتەرە دەكات، زمانێكی میللییە، زمانێكە هەڵگری ماناكانی فیكر و ئیستاتیكا نییە، بەڵكو زمانێكە تەنها ئامانجی ئەوەیە كارەكتەر لەسەر ئاستی تاكەوە بهێنێتە سەر ئاستی كۆمەڵایەتی، ئەو پڕِۆسێسەش پڕە لە ئاسانكاری، بەوەی نووسەر مامەڵە لەگەڵ زانراودا دەكات و بەو زانراوانە كارەكتەرەكانی پێشكەش دەكات. كێشەی گەورە لەناو رۆشنبیریی ئێمەدا ئەوەیە، كە هەموو شتەكان بە خاوی هەن و نەگەیشتوونەتە ئاستی لێكۆڵینەوە و خوێندنەوە لە بوارە جیاجیاكانی مەعریفەدا، بۆ نموونە كاتێك پێت دەڵێن ئێمە سامانێكی لەبننەهاتووی كەلەپوورمان هەیە، هەر لە هەقایەت و بەسەرهات و نازانم چی و چی، ئەوە مەبەستیان لەو لێكۆڵینەوە زۆرانە نییە، كە لەبارەی ئەو كەلەپوورەوە كراون، چونكە هەر لە بنەڕِەتەوە هیچ لێكۆڵینەوەیەكی لەو بابەتەمان نییە، بەڵكو مەبەستیان ئەو چیرۆك و بەسەرهاتانەن، كە بەشێكیان كۆكراونەتەوە و بەشێكیشیان وان بەسەر زاری بەساڵاچووەكانمانەوە. ئەوانە داوا دەكەن چیرۆكنووس واقیعێكی سادەی خۆماڵی دروست بكات، بۆ ئەوەی بەئاسانی ئەو تێكستانە گەمارۆ بدەن و بەو زمانەی ئەوە نیو سەدەیە پێی راهاتوون، قسەیان لەسەر بكەن. ئێمە دەبێت نیازی ئەمانە لەگەڵ هی ئەوانەی دیكە جیابكەینەوە، كە لە پێشەوە ئاماژەمان پێدان، بەڵام ئەم نیازەش پاك و بێگەردە و خەمی گەورەی ئەوەیە سیمای كوردایەتی تێكنەشێوێت. لە پشت ئەو نیازەوە هیچ رۆشنبیری و هۆشیارییەك بەدی ناكرێت. واقیعی دوای راپەڕِین و هی پێش راپەڕِین زۆر جیاوازن. واقیعی ئێمە لەنێوان پەنجاكان و هەشتاكاندا جیاوازییەكی ئەوەندە گەورەی نەبوو، بەڵام لەدوای راپەڕِینەوە بەهۆی زۆربوونی پارچەكانی تەكنەلۆژیاوە، جیاوازیی نێوان ساڵێك و ساڵی دوای خۆی بەقەدەر جیاوازیی نێوان ساڵی شەست و یەك و ساڵی هەشتا و هەشتە. شتەكان لەپێش راپەڕِین جێگیر بوون، شوێن، كات، سیمای مرۆڤ، هەموویان بەسستی دەگۆران، بەڵام لەدوای راپەڕِینەوە هەموو شتێك لە خێراییەكی سەرسوڕهێنەردایە. هەر ئەوەندە دەزانی منداڵەكە هاواری لێ بەرز دەبێتەوە و دەڵێت رۆڵەكانم ئەو ساڵانە چۆن ئاوا خێرا تێپەڕِین؟! داهێنەرانی دوای راپەڕِین لەناو موعاناتی دێڕِە شیعرە بەناوبانگەكەی (بۆدلێر)دا دەژین: (كات ژیان دەخوات). من خۆم پێشتر باسم لەم جیاوازییانە كردووە و بەپێویستی نازانم دووبارەیان بكەمەوە. نووسەرانی پێش راپەڕِین بەوە راهاتبوون خۆیان لە قەرەی مەسەلەی زەقی خەبات و تێكۆشانی سیاسی بدەن، لەمەشدا بەشێكی كەمیان سەركەتوو بوون، یان بەمانایەكی دیكە كەم لەو تێكستانە توانییان بەرگەی رۆژگاری دوای خۆیان بگرن. دەكرێت بڵێین لە پێش راپەڕِین بایەخی سەرەكیی نووسەر، ئەگەر نەڵێم هەموو بایەخەكەی بەرەو بابەت ئاڕِاستە دەكرا، بەڵام لەدوای راپەڕِینەوە مەسەلەی خود زیاتر گرنگیی پێ دەدرێت، ئەمەش جۆرێك سەرلێشێوانی لای بەشێكی ئەو نەوەیەی پێشوو هێناوەتە گۆڕِێ. لێرەدا هەوڵەكانی (شێرزاد حەسەن) و (سەلاح عومەر) جوانن، كاتێك لە ناوەڕِاستی حەفتاكانەوە هەتا راپەڕِین لەناو گەرمەی رووداوەكاندا لە هەوڵی دامەزراندنی واقیعێكی سایكۆلۆژیدا بوون -لە شوێنێكی دیكە وردتر باسم لەوە كردووە- دواجار نابێت بیرمان بچێت، كە هەموو نیازەكانیش هەر پاك نیین. چیرۆكنووسی كۆنمان هەیە هەموو چیرۆكەكانی خۆی لە عەرەبییەوە كردۆتە كوردی و ناوی خۆی لەسەر نووسیون، كەچی بە چیرۆكنووسێكی لاوی وەكو (توانا ئەمین) دەڵێت فڕِی بەسەر واقیعی كوردییەوە نییە!. راستییەكەی من وەكو چیرۆكنووسێكی دوای راپەڕِین هەرچۆنێك بێت ئەو دوانەی پێشووم قەبووڵە و دەتوانم گفتوگۆیان لەگەڵدا بكەم، بەتایبەتی لەگەڵ نیازی یەكەمدا، بەڵام ئەمەیان لە دەرەوەی بیركردنەوە و ئەقڵی نووسیندا دەبینم.\n*ململانێی نەوەكان مێژوویەكی درێژی هەیە و بێگومان هەتا داهێنانی زیاتر و هەوڵدان بۆ شێوازی نوێ هەبێ، ئەو ململانێیە دەمێنێت، بەڵام گەلێك جار ئەو ململانێیە لە غەدر نزیك دەبێتەوە، بۆ نموونە لە دنیای ئەدەبی كوردیدا ململانێیەك هەیە لەنێوان نەوەی پێش راپەڕِین و پاش راپەڕِین. نەوەی پێش راپەڕِین پێیان وایە نەوەی دوای راپەڕِین زمانیان شێواندووە و لە بەرهەمەكانیاندا هیچ ئامانجێكیان نییە، بۆیە بەرهەمەكانیان كاڵوكرچ و تەمەنكورتن!.. لەولاشەوە زۆرێك لە نەوەی تازە پێیان وایە نەوەی پێشوو نەوەیەكی تەمبەڵ بوون و بەرهەمەكانیان ئاستێكی نزمیان هەیە بە بەراورد لەگەڵ بەرهەمی نووسەرانی فارس و عەرەبی سەردەمەكەی خۆیاندا، هەروەها دەقەكانیان بارگاوین بە ئایدیۆلۆژیا.. تۆ پێت وایە لەو بارەیەوە حەقیقەتی زیاتر لای كامیانە؟\n-گرفتەكە لەوەدایە هەموو ئەو شتانە بەشێوەیەكی سەرزارەكی هەن و نەگەیشتوونەتە ئاستی نووسین، بۆیە قسەكردن لەبارەیانەوە سەختە. دیارە لەناو هەموو كولتوورەكاندا كێشمەكێشمی نەوەكان بوونی هەیە و هیچ پڕِۆژەیەكی فیكری و فەلسەفی ناتوانێت بەئاسانی خۆی بسەپێنێت، بەڵام لای ئێمە بەشێكی زۆری ئەو كێشمەكێشمە، كە لەسەر ئاستی سەرزارەكیدا خۆی دەردەخات، هیچ فیكر و تێڕِوانینێك بەدەستەوە نادات و بەردەوام خۆی نوێ دەكاتەوە. تازەگەری بەبێ بوونی ناوەرۆكێكی تۆلەرانسی، هەموو ماناكانی خۆی لەدەست دەدات و دەبێتە چەند قاڵبێكی ئامادەكراو. لێرەدا من كتێبە گرینگەكەی (ڕِێبوار سیوەیلی)م بیر دەكەوێتەوە (نووسین و بەرپرسیاری)، كە دە ساڵ لەمەوبەر دەرچوو. (سیوەیلی) لەو كاتەدا پێ لەسەر گرینگیی گیانی تۆلەرانسی دادەگرێت لە دامەزراندنی پرۆژە تازەگەرییەكاندا. بە بڕِوای من جوانترین كاتی هەر كولتوورێك ئەو كاتەیە، كە پڕِۆژە تازەگەرییەكان لەناویدا شەڕِی خۆیان دەكەن و بەهاكانیان دادەمەزرێنن، چونكە ئەو پرۆسێسە تەنها هێنانی دیدگا و تێڕِوانینی نوێ و كۆمەڵێك چەمكی نوێ نییە، بەڵكو هاوكات نوێكردنەوەی ئەو بەها كۆنانەشە، كە تا ئەوكاتە بوونیان هەبووە. ئەدەبی روانگە لە سەرەتای حەفتاكاندا شێوازێكی نوێی دەربڕِینی هێنا، هاوكات كاری لە كۆمەڵێك دەنگی ناڕِازیش كرد و هەستی رەخنەیی لا بزواندن. رۆشنبیریی ئێمە لەسەر هەردوو ئاستی ئەدەب و رەخنەدا بەرەو پێشەوە چوو، لە سەرەتای راپەڕِینیش پڕِۆژەی تازەگەریی ئەو چەند نووسەرە واقیعێكی كۆن و سوواوی هەژاند و رێگای بۆ پێداچوونەوە و گۆڕِینی زمان و دەربڕِینە باوەكان لای ژمارەیەك نووسەریش خۆشكرد، بەڵام بمانەوێت و نەمانەوێت بەشێكی زۆری رۆشنبیریی ئێمە هەتا ئێستاش لە شێوەی سەرزارەكیدا دەردەكەوێت. ئەو كۆبوونەوانەی ناو گازینۆ و سەر شەقامە گشتییەكان و سەر سیلەی كۆڵانەكانی گەڕِەكیش زۆرجار بێگوناە نین. ئەمە توندوتیژیی سیمبۆلییە، كاتێك نووسەرێك تەنها لەبەر ئەوە دەچەوسێتەوە، چونكە گەنجە و هێشتا پێنەگەیشتووە، یەكێكی دیكە پیربووە و توانای داهێنانی نەماوە، ئەوی دیكەیان خەڵكی شارێكی دواكەوتووە و دیالێكتەكەی بەكەڵكی نووسین نایەت. داهێنان نە تەمەن دەزانێت و نە شوێن. داهێنان كاتێك دەردەكەوێت و بە ئێمە دەگات، كە پەلاو (تحدی)ی هەموو هۆكارە بایۆلۆژی و بۆماوە و ژینگە و شتی دیكەی كردووە. لەپێشدا داهێنان دەناسرێت و دوایی داهێنەر، نەوەك بەپێچەوانەوە. بەمانایەكی دیكە داهێنان و نووسەر وەكو رووناكی و دەنگ وان. رووناكی دەگات و دواتر ئێمە دەنگ دەبیستین. هەورەكان لەپێشدا برووسكە دەدەن و دواتر پەردەی گوێچكەمان بە گرمەی خۆیان دەلەرێننەوە، ئینجا باران دادەكات. ئەركی ئێمە نییە لە پێكهاتەی هەورەكان بكۆڵینەوە، مادام باران باریوە. ئێمە لەبەردەم ئاو داین و دەبێت بزانین چی لەو ئاوە بكەین. داهێنان وەكو ئاو شوناسی نییە. كاتێك لە خاوەنی داهێنان دەگەڕِێین، ئەوە نیازمان پاك نییە و دەمانەوێت سەودای لەگەڵدا بكەین و لەگەڵی رێك بكەوین. لێرەوەیە ئێمە داهێنان بەلاوە دەنێین و ئیشی دیكەی جیا لە داهێنانمان بە داهێنەر هەیە. (هایدگەر) كاتێك شیعری (جۆرج تراكل) دەخوێنێتەوە، دەڵێت: (دیاڵۆگی راستگۆیانە و پراكتیكییانەی گوتەی شیعری پێك نایەت، ئەگەر ئەو دیاڵۆگە ئاڕِاستە نەبێت بۆ شیعر خۆی). دیارە (هایدگەر) تەنها مەبەستی شیعر نییە بەتەنیا، بەڵكو مەبەستی داهێنانە بەگشتی. ئێمە دەبێت ئەو پێوەندییە لەمەش وردتر بكەینەوە. ئایا ئەوە هەر نەوە جیاوازەكانن یەكتر قەبووڵ ناكەن، یاخود لەناو یەك نەوەشدا هەمان گیانی بەلاوەنان بەرامبەر بە یەكتر هەیە؟. ئەمە پێش هەموو شتێك تێنەگەیشتنە لە داهێنان و سەرچاوەی داهێنان. داهێنان لەناو خودی نووسەر دایە، نەوەك لە دەرەوە. داهێنان زەویی نییە، ئەگەر تۆ خانووی خۆتت لەسەر دامەزراند، ئیتر شوێنی من نامێنێت. هەتا تۆ خودت هەیە و خاوەنی بیركردنەوەی، داهێنانیشت هەیە. داهێنانی هیچ نووسەرێك لەسەر حسابی داهێنانی نووسەرێكی دیكە نییە، بەڵكو بەپێچەوانەوە هەموو داهێنانەكان تەواوكەری یەكترن. هەندێك دەترسن رۆژێك بێت زمان هەموو شتەكانی خۆی بڵێت و هیچ بۆ نەوەكانی دیكە نەمێنێتەوە. ئەم بۆچوونە لەبەرامبەر هێزی زمان و توانای خەیاڵدا وەهێمكە و هیچی دیكە. من لێرە ئەو بەشە لە پرسیارەكەی تۆ وەردەگرم، كە دەڵێت: (نەوەی پێش راپەڕِین پێیان وایە نەوەی دوای راپەڕِین زمانیان شێواندووە). بیرتە لە قۆناغی سەرەتایی چیرۆكی ئەو بەرخە بەستەزمانەمان دەخوێند، كە گورگەكە بۆ ئەوەی بیخوات، بیانووی پێ دەگرێت و پێی دەڵێت: (تۆ ئاوی جۆگەلەكەت لە من شلوێ كردووە..)؟ ئەمە هەمان تۆنی دەنگی ئەو نووسەرەی ئێمەیە، ئەوە هەر ئەو كولتوورە سەرزارەكییەی ئێمەیە ئەو چیرۆكەی گێڕِاوەتەوە، ئەگینا گورگ لە كوێ ئەو قسانە دەزانێت؟. ئەو نووسەرەی پێش راپەڕِین تا ئێستاش نەیزانیوە ئاوی ئەو جۆگەلەیە لە ناوەوەی خۆیەتی و لە دەرەوە نییە، هەتا ئەو نووسەرە گەنجە لێی شێلوێ بكات. نووسەرێك لەناو ناخی خۆیدا نەژی، بێگومان ناتوانێت ئاگای لە دەرەوەی خۆشی بێت و هەر دەبێت ئەم شەڕِانە هەڵگیرسێنێت، كە دوور و نزیك پێوەندییان بە داهێنانەوە نییە. من خۆم جارێكیان گفتوگۆی نووسەرێكی دوای راپەڕِینم خوێندەوە، كە دەیوت: (نووسەرانی ئێمە مێژوویان پیسكردووە..). سەرچاوەی ئەم دەنگەش هەر ناو كولتووری باوی كۆمەڵگەی ئێمەیە. لەناو هەقایەتەكاندا زۆرجار ئەم تۆنەمان بەر گوێ دەكەوێت. حەزم لە رستەی سوواو نییە، ئەگینا دەمگوت: (نووسەر ئەو كەسەیە، مێژوو پیس دەكات. ئێمە چ خێرێكمان لە مێژوو بینیوە، هەتا بە پاكیی رایگرین؟. مێژوو گاردەكانی ئایدیۆلۆژیا دەیپارێزن و پێویستی بە ئێمە نییە لەسەری بكەینەوە. خۆ هەر ئێمەشین دەڵێین نووسین پرۆسێسێكی دژ بە مێژووە). من دەزانم ئەمە ئیلهامە و ئەو نووسەرەی دوای راپەڕِین بۆی هاتووە، رەنگە جارێكی دیكە ئیلهامێكی دیكەی بۆ بێت و پێچەوانەی ئەوەمان پێ بڵێت، بەڵام لە هەناوی خۆیدا توندوتیژیی هەڵگرتووە. بەڵێ، زۆر لەو نووسەرانەی دوای راپەڕِین، كاتێك گلەیی ئاڕِاستەی نووسەرانی پێش راپەڕِین دەكەن، بیانووەكانیان لە هی ئەوان سەیرترە. زمانی رەخنە و زمانی گلەیی و تۆمەتباركردن زۆر جیاوازن. ئەو زمانە لەلایەك مامەڵە لەگەڵ ئەو بارودۆخەدا ناكات، كە ئەو نووسەرانە تێیاندا نووسیوە و لەلایەكی دیكەشەوە تێكستەكان لە یەكتر جیاناكاتەوە. ناكرێت بڵێین شاعیرانی وەكو (عەبدولڵا پەشێو، شێركۆ بێكەس، ڕِەفیق سابیر، لەتیف هەڵمەت، فەرهاد شاكەلی، جەلالی میرزا كەریم، حەمەی حەمە باقی، كەریم دەشتی، سەعدوڵڵا پەرۆش، خەلیل دهۆكی، نەوزاد رەفعەت، جەمال غەمبار، مەهاباد قەرەداغی، موئەیەد تەیب) و زۆری دیكە پێش راپەڕِین داهێنانیان نەكردووە، یان چیرۆكنووسانی وەكو (حسێن عارف، ئەحمەد محەمەد ئیسماعیل، محەمەد موكری، حەمەفەریق حەسەن، رەووف بێگەرد، عەبدوڵڵا سەڕاج، دڵشاد مەریوانی، شیرین. ك، نەجیبە ئەحمەد، ئەحلام مەنسوور، ئەحمەد شاكەلی، رەووف حەسەن، شێرزاد حەسەن، حەمەكەریم عارف، مەولوود ئیبراهیم حەسەن، سەلاح عومەر، سەدرەدین عارف، سابیر رەشید، جەلیل كاكەوەیس) و زۆری دیكە لە نوێكردنەوەی چیرۆكی كوردیدا رۆڵیان نەبووە. دەكرێت نووسەرێكی دوورەپەرێزی وەكو (عەزیز گەردی) بە یەكێك لە داهێنەرەكانی پێش راپەڕِین نەزانین؟ (دكتۆر ئەوڕەحمانی حاجی مارف)، كە بووە قوربانیی خراپیی ترافیك، چاكترین یاسای ترافیكی بۆ زمانی كوردی دانا. دەكرێت ئێمەی نووسەرانی دوای راپەڕِین داهێنانی زانایەكی ئاوا بە گرینگ نەزانین؟ نووسەرانی پێش راپەڕِینیش ناتوانن دان بە توانای نووسەرانی رەهەند و نووسەری دیكەی وەكو (یوسف عیزەدین، سیامەند هادی، ئازاد سوبحی، عەبدولموتەلیب عەبدوڵڵا، نەوزاد ئەحمەد ئەسوەد، كاروان عەبدوڵڵا، جەبار جەمال غەریب، دلێر سەجادی، ڕِێبین رەسووڵ ئیسماعیل، عەتا محەمەد، ئەنوەری رەشی عەوڵا، ئیسماعیل حەمەئەمین، ئارامی كاكەی فەللاح، هیوا قادر، دانا فایەق، كازێوە ساڵح، كەژاڵ ئیسماعیل، عەتا نەهایی، كامەران سوبحان، نیگار نادر، ڤینۆس فایەق، توانا ئەمین، نیهاد جامی، ئازاد حەمە، خەڵات عومەر، گۆران بابەعەلی، بەرزان هەستیار، كەریم كاكە، ئاسۆ جەبار، بەكر ئەحمەد، ژوان ئاوارە، ئیدریس عەلی، ئەسكەندەر جەلال، فاروق هۆمەر، زانیار محەمەد، ناڵە حەسەن، كەژاڵ ئیبراهیم خدر، ئاكۆ كەریم مەعروف، محەمەد كەریم، ڕِێبوار حەمە رەحیم، دڵسۆز حەمە، ئاوێزان نووری، ئاوات محەمەد، سەمەد ئەحمەد، هێمن حەمەجەزا) و زۆری دیكەدا نەنێن. نابێت نووسەرانی دوای راپەڕِین گۆڤارێكی وەكو (نووسەری كورد) بە پڕِۆژەیەكی رۆشنبیریی جدیی نەزانن، یان بۆ دەبێت نووسەرانی پێش راپەرین باوەڕِ بەوە نەهێنن، كە گۆڤارەكانی وەكو (ئایندە، ڕِامان، هەنار) و هەندێكی دیكە رۆڵی چاكیان لەناو رۆشنبیریی ئێمەدا بینیوە. من كاتێك نووسەران بەسەر پێش راپەڕِین و دوای راپەڕِیندا دابەشدەكەم، ئەوە پێوەرێكی تەواو نییە، چونكە تێكەڵییەكیش لەنێوان ئەو سەردەمەدا هەیە، ئاماژەش بەوە دەدەم، كە ریزكردنی ناوەكان هیچ پێوەندیی بە ئاستی نووسەرەكانەوە نییە، بەڵكو بەشێوەیەكی رواریانە بەدوای یەكدا هاتوون. دەشێ چەند ناوێكی گرینگم بیر چووبێت، نابێ ئەوەش نەڵێم، كە بەشێك لەو ناوانە لەو تێڕِوانینە باوە بەدەر نیین، كە كار لەسەر سڕِینەوە و بەدەرنان دەكات. سایتەكانیش هەر نووسەرانی دوای راپەڕِین بەڕِێوەیان دەبەن. ناكرێت ئێمە سایتی (دەنگەكان)، (پەرتووكخانە)كەی (بەهرۆز حەسەن)، (ماڵێك لە ئاسمان)ی (هێمن عومەر)، (ئەمرۆ)ی (دارا ئەحمەد) و (روانگە)ی (ئاراس وەهاب) بە پرۆژەی رۆشنبیری نەزانین. كاتێك ئێمە پۆزەتیڤانە لەبارەی خۆمانەوە دەدوێین، مەرج نییە دەستمان لە رەخنە هەڵگرتبێت و ئاستەكانمان سڕِیبێتەوە. ئێمە دەبێت زۆر بە پارێزەوە لەگەڵ ئەم تێگەیشتنانەدا مامەڵە بكەین و ئاگامان لێ بێت خۆشمان بەشێوەیەك لە شێوەكان نەخزێینە ناویانەوە. دەبێت تەنها وەكو دیاردەیەكی كولتووری لێیان بڕِوانین و لەوەیان دووربخەینەوە، كە تایبەتن بە كەسانێكی دیاریكراوەوە، چونكە لەپشت ئەمانەوە بەهیچ شێوەیەك ئەقڵێكی بیركەرەوەی جیاوازمان نییە، كە خۆی لە ئەقڵ و بیركردنەوەی ستاندارد جیاكردبێتەوە. بڕِوانە چ لەیەكچوونێكی سەیر لەنێوان سەرمایەداری كوردستان و نووسەرەكەیدا هەیە. سەرمایەداری كوردستانی دەیەوێت زیاترین سەرمایە كەڵەكە بكات، بەبێ ئەوەی هیچ ئەركێك بەو سەرمایەیە بسپێرێت. ئەو سەرمایەدارە چێژ لە بینینی نەخش و نیگاری سەر رووی پارە دەبینێت، لەكاتێكدا ژینگەكەی ژەهراوی بووە، شارەكەی بۆتە زبڵخانە، هەوای پیس هەڵدەمژێت و ئاوی پیستر دەخواتەوە. لە دەوروبەرەكەی تەنها مرۆڤی نەخۆش و پەككەوتە هەن، نووسەرەكەشی ئارەزووی كۆكردنەوەی رۆشنبیریی هەیە و چێژ لە بینینی بەرگی كتێبەكانی دەبینێت، بەبێ ئەوەی ئەو رۆشنبیرییەی هیچ ئەركێكی رەخنەیی و دامەزراندنی مەعریفە و تەنانەت ئەركی پێداگۆگییشی هەبێت.\nPrevious پرس ژماره65\nNext دۆگماکانی د. نامۆ عه‌زیز


پێچا خوه هه‌لده – مالا مه\nMalame 2018-06-09\t277 Views\nخێرە تە هەستێن عەشقا خوە ریس بەردانە ڤان کولانا ، هەیا پیرە و کالێن مە ژی ل گوفکۆ بانکا ل سەر ب شەڕ چوونە ، دێ بێژی بەر دەرگەهێ خانیکێ وە مەیدانا جەنگێ یە مروڤ ژ بەر ماکێن تەخمێن ددان و گوپالێن وان دهەلنگڤید ،چەند بێ ئوولی تو ، وێ روژێ ل بەر دیتنا جلێن تە یێن ژێرین ل سەر رستکا بانی . دابێژی ل سەر بانکێن گوندی روژا ئاگر هەلکرنێ یە ،\nبابێ تە چەند ئەردێ دێهمی و ئاڤی کێلایە ، وەکی گایێن جووتی پشت ل ڤان گەنج و سنێلا کۆل کرییە ، ئیڤاری ب رێکا مالڤە قونێن هەمیا وەک بەتکێن د جوکادا ژبوو ڤیلا و لایێ دن دچن .هەیلا بێ ئوولا بێ ئوول . زەرەکا ویژدانێ ، هەما بلا ل سەر بەختێ شێخ و مەلێ بیت ، ل ڤان گوندیێن هەژار بگەرە .\nژ خەیالا دیتنا تە هەر شەڤ لیلەت و قەدرە . ل سپێدێ ژی وەک مروڤێن مەی ڤەخور هەر ئیک ژ دەف خوە بەحس ل هاتنە خارا تە ، بوو دەف خوەدکەت . هەمی یێن بوویە پەیامبەر .\nوێ روژێ ل سەر خارنێ داپیرا من بو ئیکەمین جار بوو ژ دل کەنی و بەروڤاژی کەتی وەکی زاروکا پێن خوە ژی دگەل کەنی را دهاڤێتن دا بێژی مریشکا سەر ژێکرییە .چمکو مەلا ل دەمێ بانگی سەردا چوو و گوت حەیە علا مالا گولێ .\nئەڤه تە چ ب سەرێ گوندی ئانی ، شەڤا دن ل بەر دەرگەهێ مزگەفتێ شەرنیخا صوفیا بوو ، مە گوت ب حال چوونە د زکری دا لەورا هاتنە بەر دەرگەهی ، لێ دیار بوو صوفی مەلێ سەرا گولێ و بانگی ل هەڤ نەکربوو بەربوونە هەڤ.\nما خودێ تو ژ چ ئافراندی ؟ مەتکا منا پێنجی سالی ژی ژ مێرێ خوە دترسیت ، پشتی خارنێ دەرگەهی هەشت دادئیخیت دبێژیت دز مشەبوونە ، لێ وێ شەڤا دن ل پال پەنجەرێ من گوهـ ل جرێ مەتکا خوو بو دگەل خالێ خوە . کۆ دگوتێ گولێ چاڤێن ل تە تاری کری ئەو تیتنا هەر سال مە دفروت و تێرا کێشانا تەژی دکر . لێ پشتی گولێ هاتی هەرشەڤ تویێ گونیەکێ بو بابێ وی دبەی ب هەجەتا دیتنا گولێ ، تە مال ل مە خرابکر . ئەژی وەکۆ پیرا خوە ل پشت پەنجەرێ ژ کەنیا دا بەروڤاژی بووم .\nوەیلا دین سز گولێ تە چ ب سەرێ خەلکێ ڤی گوندی کر. گولێ تو دزانی من کەرب ژ تە ڤەنەدبوون ، لێ مە تەنها تەنەکا برنجی مابوو بابێ من ب دزیڤە بوو وە ئانی بوو ، ل وێ روژێ وەرە هەیا نها تە و جانیا تە نفرەت دکەم ، ژبەر قیبلێ رادوەستم ، هەرچەند دزانم دعایێن من ل بانی سەرناکەڤن ، لێ منێ گوتیە پیرا خوە دوعا ل جوانیا تە بکەت ، بەس ژ بەختێ خراب گوتی گونهە ئەز وەناکەم ، گەنجە ، لێ ئەز شێم دوعا بابێ تە بکەم ، من ژی نەهێلا دزانم بخودێ ئەم بەر ئافاتین دوعایەکێ لێ بکەت بخودێ سپێدێ ئەمێ ل سەر گورستانێ . ژبلێ چوونا تەنەکا برنجی دێ بابێ من ژی کەیە قوربانێ خوە .\nگولێ بێ ئوولا بێ ئوول . هەی دین سز ، بخودێ هوسا بچیت بابێ تە دێ بیتە خودانێ ملکێ گوندی هەمیێ ، چمکو ئیدی یا وەلێ هاتی خەلکێ زەڤیا ددەتە بابێ تە ، ترسم مامێ من ژی دەوسا بابێ من گرتبیت چمکو هینا مەلکێ بابینیێ ژێکڤەنەکرییە ، هەمیێ ژبابێ تەرا پێشکێش بکەت ، چمکو روژادن من دیت دەستەکێ بەرگیزا کربوویێ و چەند بێهنێن هەی ل خوەکربوو و بەر ب مالا وەڤە دهات …\nPrevious ژ یه‌ك داگیركه‌ر بون سێ و هه‌ربژی سه‌روك\nNext بوچی یاخی ببین ؟


عێراق یەکەم هەنگاوی بە ئامانجی کەمکردنەوەی خۆڵبارین گرتەبەر\n9532 جار خوێندراوەتەوە\nئەمیندارێتی بەغدا رایگەیاند، ئەمڕۆ یەکەم هەڵمەتی رووبەڕووبوونەوەی دیاردەی بەبیابان بوون و کەمکردنەوەی خۆڵبارین لە شاری بەغدا دەستی پێکرد. دەشڵێت، "لە قۆناغی یەکەمدا هەزاران درەخت دەچینرێت بە ئامانجی گۆڕینی بەغدا بە ناوچەیەکی سەوز".\nئەمڕۆ شەممە، عەمار موسا کازم ئەمینداری پارێزگای بەغدا راگەیەنراوێکی بڵاوکردەوە، بە ئامانجی رووبەڕووبوونەوەی دیاردەی بە بیابان بوون و خۆڵبارین لە "نۆکەندی سوپا"وە یەکەم قۆناغی هەڵمەتی چاندنی هەزاران درەخت لە شاری بەغدا دەستی پێکرد.\nئاماژەی بەوەشداوە، "نۆکەندی سوپا" دەکەوێتە بەشی رەسافەی شاری بەغدا و شوێنێکی گرنگە و ماوەیەکە پشتگوێخراوە.\nراگەیەنراوەکە ئەوەشی خستووەتەڕوو، هەڵمەتەکە لەسەر رووبەری چوار دۆنم زەوی دەستی پێکردووە بە ئامانجی گۆڕینی ناوچەکە بۆ ناوچەیەکی سەوز و دروستکردنی ژینگەیەکی تەندروست بۆ شاری بەغدا.\nئەمە لەکاتێکدایە، لەم ساڵدا زیاتر لە ٢٠ شەپۆلی خۆڵبارین رووی لە هەرێم و عێراق کردووە و لەو ژمارەیەش بەگوێرەی کەشناسی عێراق ١٠ شەپۆلی خۆڵبارینی چڕ رووی لە وڵات کردووە و بەهۆییەوە سەدان کەس رەوانەی نەخۆشخانە کران و ژمارەیەکیش هاوڵاتیی گیانیانلەدەستدا.\nهەر ئەمڕۆ، کەشناسی عێراق رایگەیاند، لەمڕۆوە شەپۆلێکی دیلەی خۆڵبارین روو لە ناوچەکانی باشور و ناوەڕاستی وڵات دەکات و پلەکانی گەرماش دادەبەزن.


ئەم بەشە چۆن دێتەوە؟ | kurditgroup\nئەم بەشە چۆن دێتەوە؟\nئەم كاتەتان باش:\nكاتێك دەست لەسەر (ctrl + alt + delet ) دادەنێم دەبێت پەنجەرەیەك بكرێتەوە، بەڵام لای من ئەو پەنجەرەیە كەدەكرێتەوە و یەكسەر دادەخرێت؟!! هۆی ئەمەچی‌یە بەڕێزان. وە كاتێك لە لیستی ستارت(start) دەچمه سەر (run) و دەنوسم (regedit) بەهەمان شێوە ئەویش دێتەپێشەوە و پاشان نامێنێت.\nلەگە‌ڵ رێز و سڵاوی برا بچوتان فەرمان\nكۆمپیوتەرەكەم 3 جار (restart) كردووەتەوە. وه بۆ ماوەی 12 سەعات كۆمپیوتەرەكە دانەگیرساوە.\n1 / Farman\nكەسێك نەبوو بتوانێ یارمەتیم بدات؟\nبەڕێزان موشكیلەكەم گەورەتر بووه. ئەگەر بكرێت پێم بڵێن چۆن بتوانم كۆمپیوتەرەكەم بگەڕێنمەوە بۆ ماوەی مانگێك لەمەوپێش! ئەوكاتە هیچ موشكعلەم نەبوو، ێستا مئشكعیلەم زۆر بۆ هاتووەتە پێشەوه.\nكاك فەرمان سڵاو\nبۆ تاقی كردنەوه بەم شێوه بیكەرەوه ،\nلەجێگایەكی خاڵی لە خوارەوەوه بەرابەر start بەدەستی ڕاست ماوسەكەت كلیك بكه باشان لەخوارەوه بۆ سەرەوه نوسراوەی سێهەم هەڵبژێره.\nكاتێك ئەمەت كرد بزانه هەما‌ن شێوەیه؟\nبەرێز م بۆ گەڕانەوە مانگێك ئاوا بكە:\n1) لە windows XP دا : كلیكی لۆگۆی windows و pause break بكە پێكەوە ؛لەسەر keyboard ؛ شاشەیەك دێتە پێش لەوێدا\nsystem restore كلیك بكە ،لەوێدا ده كرێت بیگەرێنیتەوە .\n2) لە win ME دا:بچۆ start _programs _ _accessories _ _ _system tools _ _ _ _system restore , بەم شێوە دوای بكەوە !!!\n4 / Farman\nزۆر زۆر سوپاس بەڕێزان ( كاك سانا و كاك كەریم قوبادی ) زۆر سوپاسی یارمەتی و هاوكاریتان دەكەم، ئێستە كۆمپیوتەرەكە زۆر باش بووە زۆر سوپاس بۆ ئێوە . هەر سەركەوتوو بن.\nوه ڵڵا من فڕم به سه ر ئه م كێشه یه وه نیه. به س ویستم بڵێم تازه بیستومه كه ناو (سانا) كاك بێت!\nكه واته ئه بێت ته له فۆن بكه م بۆ براكه م و پێی بلێم كه ناوی كۆرپه ساواكه یان بگۆڕن به (ئیسماعیل) له (سانا)وه.\n6 / Farman\nكۆترباز دڵەكەم هاهاهاها ببورە وەڵلا من بۆیە ( سانا ) به كاك بانگ دەكەم چونكه من خۆم هاورێیەكم هەیە ناوی سانایە و كوڕە.\nجا سانا بەڕێزم ئەگەر كاك نیت ئەوا خوشكی بەڕێز و گە‌ورەی منیت.\nبۆ ئایندە :\nئەو جۆرە كێشانە بەرنامەی دیمۆ و پرۆپاگەندە (وەك گاتۆر gator..هتد) دروستی دەكات هاوكات كوژاندنەوەی بەهەڵه، ئینجا زانیاری ناو registry دەگۆڕن و سیستەمەكەش بەتەواوەتی زانیارییەكان نادۆزێتەوە. . . خۆ پاراستنیش باشترە لەچارەسەر، بۆیە وای بە باش دەزانم كە سیستمەكەت پاکڕابگریت و زوو زوو پەڕگە file و زانیارییە كاتییەكان بسڕیتەوه.. گەر زانیت بەرنامەیەك لەخۆیەوە دامەزراوە با یەكەم كارت دەركردنی كێبڵی ئنتەرنێتەكە بێت تاكو بەسەلامەتی لە سیستەمەكەتی جیابكەیتەوه.\n8 / Farman\nبەڵێ كاك كاوەی ئاسنگەر سوپاس بۆ ئامۆژگاری‌یەكەت، بەڵێ وا دەكەم لەمەو دوا.\nبەڕێزان ئێستا كۆمپیوتەرەكە لەخوا بەزیا بێت عەیبی تیا نیە، بەڵام پرسیارێكم هەیه، ئەویش:\nكاتێك لەم بەشەدا (ctrl + alt + delet ) = (aktivitetshanteraren) سەیری بەشی (processer) دەكەم دەبینم زیاد لا 15 پرۆگرام كار دەكات.من كرتە لەسەر (avsluta process) بكەم یان نا ؟ ( ببوورن پرۆگرامەكە سویری‌یە * ئەم پرۆگرامانە بوەستێنم یان نا ؟ *\nبرام لەو جێگەیه پرۆگرام لانابرێت یا زیاد ناكرێت، ئەگەر ئەتەوێ ئەو پرۆگرامانەی كە خۆیان Auto ستارت ئەكەن\nلایان بەریت ئاوا بكه. به سویدی بۆت ئە نوسم!!!!\nkor یا run\nلەوێ ئەپرۆگرامانە لا بەره كەناتەوێ خۆیان داگیرسێن\n36 / Farman\nكەسێك نەبوو وەڵامێكم باتەوە ؟\n37 / Ali.M\nسڵاو كاك فەرمان..\nڕەنگە هاوڕێیان بە منیشەوە نەزانین ئەو پرۆگرامانەی لە process دان چی و چین؟\nبۆیە سەختە هەر لە خۆوە بڵێین بیوەستێنە یان نا!!\nئەو پرۆگرامانەی لە لایەن سیستەمەوە دەبرێن بەڕێوە system یان لاوە نووسراون.\n38 / Bardaqani\nبەڕێز فرمان، چ قەوماوە، جەژنی كرێكاره؟ پرۆسەكان بۆ دەوەستێنیت؟ ئەگەر ئەم پرۆسانه بوەستێنی، ئەی بەتەمای چۆن كۆمپیوتەرەكەت كاربكات؟ ناوی خوای لێبێنەو وازیان لێبێنه.\n39 / Farman\nزۆر سوپاستان دەكەم براكانم.\nوەڵلا بۆ بیان وەستێنم؟! هەروا ویستم لێتان بپرسم، چونكە پپرۆگرامەكان زۆرن كە كار دەكەن, وە منیش كاتێك پێویستم بەیارمەتی هەبوو برایەك شتێكی لەوبابەتەی ووت منیش گوێم پێ نەدا و نەم كرد چونكە بەڕاستی لێی حاڵی نەبووم. بەڵام ئێستە بەهۆی یارمەتی ئێوەوە موشكیلەم شكور نەماوە ، هەر لەبەر ئەو هۆیەش من پرسیم لە ئێوەی ئازیز ( ئایا ئەو پرۆگرامانە بوەستێنم یان نا؟) بەڵام وابزانم ئێوە باش لێم حاڵی نەبوون. دووبارە دەپرسم و دەڵێم ئەگەر ئەو پرۆگرامانە زیانیان هەیە با بیانوەستێنم\nلەگەڵ ڕێز و سڵاوی برا بچوكتان فەرمان\nكاك فرمان، ئەم پرۆگرامانەی له بەشی پرۆسەكان دەسووڕێن، زۆربەیان پێویستن ئەگینا كۆمپیوتەرەكەت كارناكات، هەروەها زۆربەشیان لەژێر كۆنترۆلی تۆ نین و وەستاندنیان لەكار قەبوول ناكرێت. لەوانەیه پرۆسەیەكی تێدابێت كه پێویست نەبێت یاخود زیانبەخش بێت، بەڵام تا ناوی هەموو پرۆسەكان نەنووسیت، ئێمه چۆن بزانین كام پرۆسه بوەستێنەو كام وازلێبێنه؟ لەهەمان كاتدا وەستاندنی پرۆسەیەك، مانای ئەوه نییه ئیتر تەواو، بەڵكو كانسێكی مەزن هەیه كه دوای داگیرساندنەوەی ویندۆز، خۆی بخاتەوه كار. بۆیه پرۆسەی ناحەز دەبێت لە بەشی Services بوەستێنرێت و disable بكرێت. بەڵام پێشنیار ئەوەیه، ئەگەر شارەزییتان لەم بەشە نییه، جارێ دەستكاری مەكەن، ئەگەر توانیت ناوی پرۆسەكان بنووسیت یا خود print screen ـێكی پرۆسەكانمان بۆ بخەیته سەر ئەم سەكۆیه، ئەو كات بەسەر هەردوو چاوان بە خۆشحاڵییەوه دەگەڵ هاوڕێیان سەیری دەكەین و یەكە یەكه شییان دەكەینەوه.\n41 / Farman\nبەڵێ منیش زۆر سوپاستان دەكەم .وەڵلا ئەوە هەر ئێستا بۆتان دەنووسم.\n( ئەم بەشە لەسەر شاشەی كۆمپیوتەرەكە بەشێوەی پەنجەرەیەك دەكرێتەوه بەس OK هەیە كلیكی لەسەر بكەم وە بەهیچ شێوەیەك لاناچێ)به سویدی نوسراوە* det går inte att hitta procedurstartadressen WSCUpdateProvider i DLL-filen WS2_32.dll *\nزۆر زۆر سوپاستان دەكەم .\n42 / Bardaqani\nئەمانەی خوارەوه پێویستن:\nئەمانی تر زیانبەخش یان خاوكەرە‌وەن، دەتوانیت ڕایانگریت، هەرچەنده لەوانەشه سیستم ڕێگات پێنەدات چونكه پرۆسەكان لەكاردان و دوای هەڵگیرساندنەو‌ی ویندۆز دەگەڕێنەوه. بۆیه دەبێت لەبەشی startup ـی كۆمپیوتەرەكەت و لە registry بیانسڕیتەوه، بڕۆ بۆ Registry:\nلەبەشی run دەتوانیت پرۆگرامه ناحەزەكان بسڕیتەوه، بەڵام ئاگاداربه، شتی نەسڕیتەوه، با كۆمپیوتەرەكەت له كارنەكەوێت، ئەگەر نا ئەو پرۆگرامانەی لەبەشی run ـی registry ـدا هەن، لێره بیاننووسەوه تا چاوێكیان پێدابخشێنینەوە.


ئەپی بەڕێوەبەری پاکێجەکان Sileo (جێگرەوەی Cydia) بە شێوەی تاقیکاری بەردەست کرا + چۆنیەتی دامەزراندن – کەی ئای تی ئێن\nئای ئۆ ئێس 30, كانونی یه‌كه‌م 2018\nماوەی چەند مانگێک دەبوو گەشەپێدەری ئامرازی جەیڵبرێکی Electra بە ناوی (CoolStar) سەرقاڵی درووستکردن و تاقیکردنەوەی بەردەوامی ئەپی Sileo بوو تایبەت بە بەڕێوەبردنی پاکێجەکان و وەکو جێگرتنەوەی ئەپی Cydia بە هۆی گرنگی پێ نەدانەکەی گەشەپێدەری Cydia بە وەشانی iOS 11 و نوێنەکردنەوەی ئەپەکە بۆ وەشانەکە. دوا جار لە چەند ڕۆژی ڕابردوودا گەشەپێدەر (CoolStar) ئەپی Sileo ـی بۆ خاوەن ئامێرە جەیڵبرەیک کراوەکانی وەشانی iOS 11 بەردەست کرد.\nئەپی Sileo خاوەن دیزاینێکی سەردەمیانەیە و لێکچوونێکی هەیە لەگەڵ دیزاینی ئەپی ئەپستۆر و ئەپە بنەڕەتییەکانی دیکەی iOS ـدا، پشتگیری لە گشت پاکێجە Debian APT ـییەکان دەکات و خاوەن چەند سۆرسێکی بنەڕەتییە کە بەمزووانەش پشتگیری لە کڕینی پاکێجە بە پارەکان دەکات، ئەمە بێجگە لەوەی کە دەتوانرێت هاوشێوەی Cydia سۆرسە دەرەکییەکان زیاد بکرێن. یەکێک لە تایبەتمەندییەکانی دیکەی ئەپەکە ئەوەیە کە گشت پاکێجە نەگونجاوەکانی وەشانی iOS 11 لە نێو سۆرسەکانی ModMyi ،BigBoss و ZodTTD & MacCiti فلتەر دەکات و لە گەڕانەکاندا نیشانیان نادات ئەمەش بۆ قازانجی بەکارهێنەرانە و تێکنەچوونی ئامێرەکانیانە بەهۆی پاکێجە نەگونجاوەکانەوە. هەروەها ئەپەکە خێرایە لە کرداری زیادکردنی سۆرسەکان و دابەزاندن و سڕینەوەی پاکێجەکاندا.\nئەو ئامێرانەی کە ئەپەکەیان لەگەڵدا دەگونجێت:\nئەو وەشانانەی کە ئەپەکەیان لەگەڵدا دەگونجێت:\n11.4 (بێتا ١، ٢ و ٣)\nلە داهاتوودا پشتگیری لە وەشانە نوێیەکانی دیکە دەکات لەگەڵ هاتنی جەیڵبرەیک بۆیان.\nهەنگاوەکانی دامەرزاندنی ئەپی Sileo:\nهەنگاوی یەکەم: کردنەوەی ئەپی Cydia.\nهەنگاوی دووەم: چوونە سەر بەشی Sources و کردنەوەی سۆرسی Electra’s iOS Utilities.\nهەنگاوی سێیەم: بگەڕێ بە دوای پاکێجی Sileo (Beta) و دایبەزێنە.\nهەنگاوی چوارەم: کە پڕۆسەی دابەزاندن و دامەزراندن تەواو بوو پەنجە بنێ بە دوگمەی Restart SpringBoard بۆ چەسپاندنی گۆڕانکارییەکان.\nهەنگاوی پێنجەم: لە پاش ئەوەی کە ئامێرەکەت هەڵبووەوە، بڕۆ بەشی هۆم و بگەڕێ بەدوای ئەپی Sileo. لە کۆتایدا بە سەرکەوتوویی ئەپی Sileo دامەزرا بۆ ئامێرە جەیڵبرەیک کراوەکەت.\nتێبینی: پێویستە ئامێرەکەت لە ڕێگای ئامرازی Electra جەیڵبرەیک کرابێت. هەروەها بە هۆی ئەوەی ئەپەکە لە ئێستادا لە قۆناغی تاقیکاریدایەتی، لەگەڵ دامەزراندنیدا ئەپی سیدیا ناسڕدرێتەوە.\nئەپی Sileo نزیکەی هەفتەیەک لەمەوبەر یەکەمین وەشانی تاقیکاری لێ بەردەستکرا، لە ئێستادا لە وەشانی سێیەمی تاقیکاریدایەتی و بەمزووانە وەشانی گشتی لێ بەردەست دەکرێت. هۆکاری درەنگ کەوتنی نووسینی بابەت لەسەر بەردەستکردنی ئەپەکە لە لایەن کەی ئای تی ئێنەوە بە هۆی نا دڵنیایی بوو لە جێگیری ئەپەکە و پاراستنی ئامێرە جەیڵبرەیک کراوەکانی خوێنەرانی بوو لە ئەگەری تووشبوونی زیان، لە ئێستاوە و بێکێشە دەتوانن ئەپەکە بە هەنگاوەکانی سەرەوە بۆ ئامێرە جەیڵبرەیک کراوەکانتان دابمەزرێنن و وەکو جێگرەوەی ئەپی سیدیا سوود وەربگرن لە پاکێجەکان.\nچۆنیەتی جەیڵبرەیک کردنی وەشانەکانی iOS 11.0 هەتاوەکو 11.1.2 بە ئامڕازی Electra.\nچۆنیەتی جەیڵبرەیک کردنی وەشانەکانی iOS 11.2 تاوەکو iOS 11.4B3 بە ئامرازی Electra.\nتاگەکان ئایپاد ئایپۆد ئایفۆن cydia iPad iphone iPod jailbreak Sileo جەیڵ برەیک جەیڵبرەیک سیدیا


یەكێتی كاندیدی بریكاری وەزیری ناوخۆی یەكلانەكردووەتەوە – تۆڕی میدیایی خەڵک\n2019/10/02 - 10:55 AM\nهەرچەندە ناوی دوو كەس وەك كاندیدی یەكێتی بۆ بریكاری وەزارەتی ناوخۆی حكومەتی هەرێم دەهێنرێن كە لە پشكی یەكێتییە، بەڵام تائێستا ئەو حزبە هیچ كاندیدێكی فەڕمی یەكلای نەكردووەتەوە.\nهەرێم كەمال ئاغا، ئەندامی سەركردایەتی یەكێتی نیشتیمانی كوردستان بە (خەڵك)ی ڕاگەیاند، پشكی یەكێتی بەپێی ڕێككەوتنێك لەگەڵ پارتی دیاریكراوە و ئێستا ڕێككەوتنەكە جارێكی تر قسەی لەسەر دەكرێت و پێویستە لەگەڵ پارتی گفتووگۆی لەسەر بكرێتەوە.\nوتیشی”ژمارەیەك پۆستی یەكێتی پڕنەكراونەتەوە و كێشەی دەسەڵاتیش هەیە، بڕیارە كۆبوونەوەی ئەنجومەنی سەركردایەتی بكرێت و گفتووگۆ لەوبارەوە بكرێت، بەڵام تائێستا هیچ كەسێك بۆ ئەو پۆستە نوێیانە كاندیدی یەكێتی نییە”.\nهەرێم كەمال ئاغا، ئەندامی سەركردایەتی یەكێتی\nدوای خانەنشینبوونی جەلال شێخ كەریم، ناوی هەریەك لە چەتۆ ساڵح و ڕێباز بیركۆتی دەهێنرێن بۆ وەرگرتنی پۆستی بریكاری وەزارەتی ناوخۆ.\n(خەڵك) زانیوویەتی هەریەك لەو دوو كەسە لەلایەن دوو ناوەندی دروستكردنی بڕیاری یەكێتییەوە پشتیوانی دەكرێن، بەڵام تائێستا ڕوون نییە ئەنجومەنی سەركردایەتی بە هەڵبژاردن بڕیاری دیاریكردنی كاندیدی ئەو كەسانە دەدات، یان ڕێككەوتنی لەسەر دەكرێت.\nبێجگە لە بریكاری وەزارەتی ناوخۆ چەند پۆستێكی دیكەی یەكێتی پڕنەكراونەتەوە، بەتایبەتی بریكاری وەزارەتی سامانەسروشتییەكان و چەند بەڕێوەبەرێك لە نێو ئەنجومەنی ئاسایشدا.\nپارتی و یەكێتیحكومەتەكەی پارتی و یەكێتی و گۆرانڕێككەوتنی پارتی و یەكێتیمەكتەبی سیاسی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان


کوردپرێس :: Kurdpress News Aganecy - ئه‌مه‌ریکا، تورکیا و کورده‌کان/ ئێریک چوڵگز\nئه‌مه‌ریکا، تورکیا و کورده‌کان/ ئێریک چوڵگز\nبه‌شی وتار/جیهان- وێده‌چێت واشنتۆن و ئه‌نقه‌ره خه‌ریکن له‌سه‌ر ململانێ دێرینه‌ی خۆیان سه‌باره‌ت به کورده‌کانی سووریا ڕێکده‌وکه‌ن.\nململانێ ئه‌نقه‌ره و واشنتۆن سه‌باره‌ت به کورده‌کان ڕێکه‌وتی 2ی مارچ گه‌یشته زیاترین ئاستی خۆی. ئه‌و کاته‌ی مه‌ولوود چاووش ئۆغڵۆ وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ی تورکیا ڕایگه‌یاند: ئه‌گه‌ر بێتو هێزه‌کانی سووریا دیموکراتیک (SDF) به ڕێبه‌رایه‌تیی کورده‌کان مه‌نبه‌ج به‌جێنه‌هێڵن ئه‌نقه‌ره ده‌یانگرێ به ئامانج، به‌ڵام دۆخی جوگرافیای سیاسی به بیروڕا ده‌ربڕین ناڕه‌خسێت به‌ڵکوو پراکتیکه که هه‌لومه‌رجی جێئۆپولۆتیکی دیاری ده‌کات. تورکیا سه‌لماندی خۆی ئاماده ده‌کات بۆ ئه‌وه‌ی دژ به کورده‌کان هه‌نگاو هه‌ڵبێنێت. ئه‌و هه‌لومه‌رجه لای خۆیه‌وه واشنتۆنی ناچار کرد پێوه‌ندیی خۆی له‌گه‌ڵ کورده‌کان هه‌ڵسه‌نگێنێت. ئێستاکه ئه‌مه‌ریکا و تورکیا ده‌بێ پێش ئه‌وه‌ی به‌ره‌و ڕه‌قه جووڵه بکه‌ن ته‌نگژه‌کانی خۆیان له‌سه‌ر (SDF) له مه‌نبه‌ج چاره‌سه‌ر بکه‌ن تا ئه‌و کاته‌ی ویلایه‌ته‌یه‌کگرتووه‌کان و تورکیا به ڕاشکاوی ڕۆڵی کورده‌کان له گۆڕه‌پانی شه‌ڕدا پێناسه نه‌که‌ن توانای ئه‌وه‌یان نییه هێرشێکی کاریگه‌ر دژ به پێته‌ختی ده‌وڵه‌تی ئیسلامی (داعش) ئه‌نجام بده‌ن.\nله‌گه‌ڵ نزیکبوونه‌وه‌ی شه‌ڕی ڕه‌قه ئه‌مه‌ریکا و تورکیا به‌رژه‌وه‌ندییه‌کانیان لێکنزیک ده‌که‌نه‌وه. کۆنتڕۆڵی پێته‌ختی ئێستاکه‌ی داعش پێویستی به ئاوێته‌بوونی سه‌رجه‌م هێزه نێوده‌وڵه‌تییه‌کان به‌تایبه‌ت هێزه‌کانی ئه‌مه‌ریکا و تورکیا هه‌یه. ده‌بێت ئه‌و لایه‌نانه به‌ر له‌وه‌ی هه‌ر جۆره هه‌نگاوێک دژ به داعش هه‌ڵبێنن ته‌نگژه‌کانی خۆیان سه‌باره‌ت به کورده‌کان له مه‌یدانی شه‌ڕدا چاره‌سه‌ر بکه‌ن. له سه‌روبه‌ندی شه‌ڕی سووریاوه ئه‌مه‌ریکا و تورکیا ڕوانگه‌ی جیاوازیان هه‌مبه‌ر به کورده‌کانی ناوچه‌که بووه. ئه‌وه‌ش له کاتێکدایه ویلایه‌ته‌یه‌کگرتووه‌کان کورده‌کان به هێزێکی کارا و کاریگه‌ر ده‌زانێت له شه‌ڕی دژ به داعشدا. تورکه‌کان، کورد به تیرۆریست ده‌ناسن و ده‌ڵێن کورده‌کان به‌دوای ئه‌وه‌وه‌ن پێگه‌ی ستراتێژیکی خۆیان له نزیک سنووری باشووری ڕۆژهه‌ڵاتی تورکیا تۆکمه بکه‌ن.\nSDF له شه‌ڕی دژ به داعشدا شه‌ریکێکی باش بۆ واشنتۆن دێته‌ئه‌ژمار. ئه‌مه‌ریکا پێویستی به شه‌ڕڤانێکی زیاتر له ڕووی زه‌وینییه‌وه بوو پێشی خۆش نه‌بوو هێزه‌کانی خۆی ڕاسته‌وخۆ تێبگلێنێت. SDF (هێزه‌کانی سووریای دیموکراتیک) که پێکهاتووه له هێزی کورد و عه‌ره‌ب هێزی سه‌ربازیی پێویستی ڕاده‌ستی ئه‌مه‌ریکا کرد به‌و حاڵه‌شه‌وه ده‌سه‌ڵاتی کورده‌کان به‌رته‌سکه و کورده‌کان ته‌نها ئامێرێک بوون بۆ ئه‌م ئامانجه‌ی ئه‌مه‌ریکا. به‌وه‌شه‌وه تورکیا له ڕوانگه‌ی ستراتێژیکی ئه‌مه‌ریکاوه بۆ ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست و هه‌موو جیهان وڵاتێکی گرینگ دێته‌ئه‌ژمار.\nساڵی 2016 مه‌نبه‌ج مۆڵگه‌یێکی ستراتێژیکی داعش بوو چوونکوو کۆریدۆرێکی بۆ دابین کردنی پێداویستییه‌کانی و هه‌روه‌هاش گه‌یاندنی شه‌ڕڤانه بیانییه‌کان پێکهێنا. ئه‌مه‌ریکا له شه‌ڕی سه‌رکه‌وتووی مه‌نبه‌جدا پشتیوانیی له SDF کرد. سه‌رکه‌وتن له مه‌نبه‌ج پێگه‌یێکی قبووڵکراوی بۆ کورده‌کان له باکووری سووریا پێکهێنا و گرینگتر له‌وه‌ش بووه‌هۆی ڕه‌زامه‌ندیی ئه‌مه‌ریکا، ئه‌مه‌ش ده‌یتوانی قه‌ناعه‌ت به ئه‌مه‌ریکا بهێنێت کورده‌کان له به‌رانبه‌ر تورکه‌کانه‌وه بپارێزێت.\nکورده‌کان به‌ته‌نها نه توانای ئه‌وه‌یان هه‌یه به‌ره‌و ناوچه‌ی ژێرده‌سه‌ڵاتی داعش جووڵه بکه‌ن و نه حه‌زیش له‌و جووڵه‌یه ده‌که‌ن، به‌ڵام له‌و کاته‌یدا تورکه‌کان ئه‌نگێزه‌یان نه‌بوو خۆیان بگلێننه شه‌ڕه‌وه پێویست بوو کورده‌کان توانای خۆیان به ئه‌مه‌ریکا بسه‌لمێنن. کورده‌کان به‌هۆی هاوکاری له‌گه‌ڵ ئه‌مه‌ریکاوه هه‌م ناوچه‌ی ژێر ده‌سه‌ڵاتییان زیاد بوو، هه‌م چه‌ک و مه‌شرووعییه‌تی زیاتریشیان له ڕوانگه‌ی کۆمه‌ڵگای نێونه‌ته‌وه‌ییه‌وه وه‌ده‌ستهێنا. ڕاسته کورده‌کان له ڕێگای هاوکاری له‌گه‌ڵ ئه‌مه‌ریکاوه نه‌گه‌شتوونه‌ته وڵاتێکی سه‌ربه‌خۆ به‌ڵام وێده‌چێت ڕێبازێکی دروستیان گرتووه‌ته‌به‌ر.\nپاشان ویلایه‌ته‌یه‌کگرتووه‌کان له به‌رانبه‌ر خۆلادانی تورکیاوه پشتیوانیی له کورده‌کان کرد. واشنتۆن گرینگیێکی زۆری ده‌دا به پشتیوانی له ئه‌نقه‌ره بۆ شکستدانی داعش به‌ڵام هاندانی تورکه‌کان بۆ ئه‌و کاره پێویستی به کاتی زیاتر و فشاری ئه‌مه‌ریکاش بوو. به‌کارهێنانی SDF و پشتیوانی له‌و هێزه وه‌کوو هێزێکی شه‌ڕی کاتی هه‌ر دووک له‌و ئامانجانه‌ی ده‌سته‌به‌ر کرد. تورکیا نه‌یده‌توانی دان به بوونی کورده‌کان له باکووری سووریادا بنێت و ئێستاکه ئه‌نقه‌ره له‌پێناو نکۆڵی کردنی کورده‌کان له مه‌نبه‌ج هه‌وڵه‌کانی خۆی چڕ کردووه‌ته‌وه.\nتورکیا له نێوان کورده‌کانی سووریا و پارتی کرێکارانی کوردستان (PKK) جیاوازیێکی زۆر که‌م داده‌نێت. له حاڵێکدا PKK گرووپێکی سه‌ربزێوی مارکسیستییه که له کۆتایی حه‌فتاکانه‌وه به مه‌به‌ستی پێکهێنانی وڵاتی سه‌ربه‌خۆی کوردستان دژ به تورکیا شه‌ڕ ده‌کات. PKK هێرشی تیرۆریستی زۆری له ناوخۆی سنووره‌کانی تورکیا ئه‌نجام داوه. PKK به ئامانجی هاوبه‌شی پێکهێنانی وڵاتی یه‌کگرتوو و سه‌ربه‌خۆی کوردستان له‌گه‌ڵ کورده‌کانی سووریا دژ به تورکیا خه‌بات ده‌کات. ئه‌مه‌ش ته‌نها کاتێک ڕوو ده‌دات که مه‌شرووعییه‌تی ده‌سه‌ڵاتی تورکیا له ناوچه‌که لاواز بکرێت. هه‌ر به‌و بۆنه‌شه‌وه له روانگه‌ی تورکیاوه ده‌بێت چاوچۆنکیی کورده‌کان سه‌رکوت بکرێ و وه‌کوو رابردوو له بوونی وڵاتی سه‌ربه‌خۆی کوردستان بێبه‌ری بن.\nتا ئێستاکه ئه‌مه‌ریکا هاوسه‌نگیێکی مه‌ترسیداری له نێوان تورکه‌کان و کورده‌کاندا پاراستووه. ئه‌گه‌رچی ئه‌مه‌ریکا چه‌کی سووک و هێزی تایبه‌تی ڕاوێژکار و یارمه‌تیده‌ر له ئه‌نجامدانی ڕاسپارده‌کان ڕاده‌ستی کورده‌کان ده‌کات به‌ڵام واشنتۆن پشتیوانی له سه‌ربه‌خۆی کوردستان ناکات و چه‌کێک نانێرێت بۆ کورده‌کان که به‌و چه‌کانه بتوانن به زۆر و له ڕووی سه‌ربازییه‌وه وڵاتی سه‌ربه‌خۆی خۆیان پێکبهێنن. ده‌وڵه‌تی سه‌رۆک کۆمار دۆناڵد تره‌مپ به باڵای کورده‌کاندا هه‌ڵده‌ڵێت، به‌ڵام تا ئێستاکه ستراتێژییه‌کی ئاشکرا و پێناسه‌کراوی له پشتیوانی له کورده‌کان یان پێشگرتن له گه‌یشتنی کورده‌کان به ئامانجه‌کانیان ده‌رنه‌بڕیوه. لێره‌دا دیسانه‌وه به درۆشمه‌کانی ئه‌مه‌ریکا به‌ره‌وڕووی ڕاستییه‌کانی ئه‌مانجی ئه‌و وڵاته ده‌بینه‌وه. ئه‌گه‌رچی پێویست بوو ئه‌مه‌ریکا به مه‌به‌ستی ده‌سته‌به‌ربوونی ئامانجه‌کانی خۆی پشتیوانی له کورده‌کان بکات به‌ڵام له ئاکامدا به‌رژه‌وه‌ندیی ئه‌مه‌ریکا له‌وه‌دایه هاوڕێ تورکیا بێت.\nئێستاکه ئه‌م پرسیاره دێته‌ئاراوه که ئه‌مه‌ریکا به‌ڕاستی چی ده‌وێت؟ ده‌یه‌وێت چی بکات؟ کورده‌کان وڵاتێکی سه‌ربه‌خۆ نین که داموده‌زگایێکی گه‌وره‌ی سه‌ربازییان هه‌بێت. تورکیا وه‌کوو ده‌سه‌ڵاتێکی ناوچه‌که پێشکه‌وتنی زۆری وه‌ده‌ستهێناوه و بنکه‌ی ئاسمانیی سه‌ربازیی ستراتێژیکی خۆی هه‌یه و ئه‌مه‌ریکا هێرشه ئاسمانییه‌کانی خۆی بۆ پشتیوانی له کورده‌کان دژ به داعش له‌وێوه ئه‌نجام ده‌دات. تورکیا نه‌ک هه‌ر له شه‌ڕ دژ به داعشدا هاوپه‌یمانێکی زۆر پێویسته به‌ڵکوو له پێگه‌ی ستراتێژیکی ئه‌و وڵاته‌شدا هاوپه‌یمانێکی هه‌ره‌گرینگی ئه‌مه‌ریکا دێته‌ئه‌ژمار. ئه‌مه‌ریکا به‌رده‌وام هاوکاریی سوپای تورکیا ده‌کات بۆ نموونه هێرشه ئاسمانییه‌کان له ڕێگای بنکه‌ی ئاسمانیی ئه‌نجرلیکی تورکیاوه ئه‌نجام ده‌بێت له دانووستانه‌کانی ئه‌مدواییه‌دا سیاسه‌توانێکی کوردی به‌رجه‌سته‌ی سووریا بڕیاری دا میلیشیا کورده سووریایه‌کان له هێرش بۆ سه‌ر ڕه‌قه‌دا به‌شدار نه‌بن، به‌ڵکوو ئاسایشی په‌راوێز و ده‌ورووبه‌ری شاره‌که بپارێزن هۆکاره‌که‌شی ئه‌وه‌یه که کورده‌کانی هێزێکی یارمه‌تیده‌رن نه‌ک ده‌سه‌ڵاتێکی ناوچه‌که.\nئه‌وه‌ی پێویسته ئه‌مه‌ریکا بیکات شکستدانی داعش و هه‌روه‌هاش به‌رته‌سک کردنه‌وه‌ی چالاکیی ئه‌و گرووپه تیرۆریستییه‌یه ئه‌وه‌ش پێویسته تورکیا بیکات سه‌رکوت کردنی کورده‌کان و زیادکردنی ده‌سه‌ڵاتی خۆیان له ناوچه‌که‌دایه. له نێوان ئه‌و دوو ئامانجه‌دا گرووپێکی کوردی هه‌ن که توانای ئه‌وه‌یان نییه سه‌ربه‌خۆیی وه‌ده‌ست بێنن.\nماوه‌یێکی کورت پاش لێدوانه‌کانی وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ی تورکیا سه‌باره‌ت به کورده‌کانی سووریا له مه‌نبه‌ج ئیتفاقێک له نێوان ڕووسیا، سوپای سووریا و SDF به مه‌به‌ستی ڕاده‌ستکردنی ئه‌و شارانه‌ی له ناوچه‌ی ڕۆژئاوای مه‌نبه‌جن به سوپای سووریا هاته‌ئاراوه. ئامانجی ئه‌و ئیتفاقه‌ش پێکهێنانی ناوچه‌یێکی حائل بوو له نێوان SDF و ئه‌و سه‌ربزێوانه له لایه‌ن تورکیاوه پشتیوانی ده‌کرێن. ئه‌و ناوچه حائله کاتێکی زیاتری ده‌خسته‌به‌رده‌ست ئه‌مه‌ریکا بۆ ئه‌وه‌ی قۆناغی دوایی هه‌نگاوه‌کانی خۆی له ڕۆژهه‌ڵاتدا هه‌ڵسه‌نگێنێت به‌ڵام له کۆتاییدا ئه‌و ڕێبازه‌ی گیراوه‌ته‌به‌ر له به‌رژه‌وه‌ندیی تورکه‌کانه نه کورده‌کان. ئه‌مه‌ریکا و تورکیا له کاتێکی چاره‌نووسساز نزیک ده‌بنه‌وه. ئه‌نقه‌ره داوای له واشنتۆن کردووه ستراتێژییه‌کانی خۆی هه‌مبه‌ر وڵاتێکی گه‌شه‌سه‌ندووی ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست (مه‌به‌ست تورکیایه) بگۆڕێت و پشتیوانی له کورد نه‌کات که وڵاتێکی سه‌ربه‌خۆیان نییه.\nسه‌رچاوه: ژئۆپولیتیکاڵ فیووچێرز\nوه‌رگێڕان له فارسییه‌وه: شیلان محه‌مه‌دی\nکۆدی بابه‌ت: 70316 | به‌روار: ۱۳۹۵/۱۲/۲۲ | کاتژمێر: 10 : 41


چۆن كورد نه‌یهێشت پاچه‌چی ببێته سه‌رۆك كۆمار؟\nبه‌ڕێز مه‌سعود بارزانی پێوه‌ندی پێوه‌كردم، داوایلێكردم به‌شێوه‌یه‌كی راسته‌وخۆ دكتۆر پاچه‌چی ئاگادار بكه‌مه‌وه كه حه‌زناكه‌ن پۆستی سه‌رۆكایه‌تی كۆماری عێراق وه‌ربگرێت.\nبه‌ڕێزان بارزانی‌و تاڵه‌بانی به‌ئاشكرا رایانگه‌یاند رازی نین به‌وه‌ی پاچه‌چی ببێته سه‌رۆك كۆمار.\nعه‌دنان پاچه‌چی كه ساڵانێك باڵێوزی عێراق‌و وه‌زیری ده‌ره‌وه بوو، له‌دوای روخانی رژێمی به‌عس هه‌وڵیدا ببێته سه‌رۆك كۆماری عێراق، به‌ڵام به پێداگری كوردو شیعه نه‌یانهێشت به‌و خواسته‌ی بگات. ئه‌ندامێكی ئه‌نجومه‌نی حوكم له بیره‌وه‌رییه‌كانیدا ورده‌كاری ئه‌و باسه ده‌گێڕێته‌وه.\nعه‌دنان پاچه‌چی كوڕی موزاحیم پاچه‌چیه كه له ساڵی (1947) سه‌رۆك وه‌زیرانی عێراق بووه. ئه‌و له (14/ئایار/1923) له به‌غداد له‌دایكبووه. دكتۆرای له زانسته سیاسیه‌كان له زانكۆی جۆرج تاونی ئه‌مه‌ریكا به‌ده‌ستهێناوه. له‌دوای شۆڕشی چوارده‌ی ته‌مموزی (1958) بووه‌ته باڵێوزی عێراق له نه‌ته‌وه یه‌كگرتوه‌كان. له‌ماوه‌ی ساڵانی (1965 - 1967) وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ی عێراق بووه. له‌دوای كوده‌تای به‌عسیه‌كان له ساڵی (1968) عێراقی به‌جێهێشتوه‌و په‌یوه‌ندی به ئۆپۆزسیۆنی عێراقیه‌وه كردووه. له وڵاتی ئیمارات راوێژكاری حكومه‌ت بووه.\nله‌دوای روخانی رژێمی به‌عس له‌ساڵی (2003)، له‌ماوه‌ی (12/ته‌مموز/2003) بۆ (1/حوزه‌یران/2004) بووه‌ته ئه‌ندامی ئه‌نجومه‌نی حوكم. پاشان بووه ئه‌ندامی كۆمه‌ڵه‌ی نیشتیمانی راگوزه‌ر (پارله‌مان) له (2004 - 2005). دواتر بووه‌ته ئه‌ندامی پارله‌مانی عێراق. دوو هه‌فته له‌مه‌وبه‌رو له‌رۆژی (17/11/2019) له ته‌مه‌نی (96) ساڵیدا له ئیمارات كۆچی دوایی كردوه.\nنه‌سیر كامیل چادرچی كه ئه‌ندامی ئه‌نجومه‌نی حوكم‌و هاوڕێی پاچه‌چی بووه، له لاپه‌ڕه (400 - 405) بیره‌وه‌رییه‌كانیداو له‌ژێر ناونیشانی (سه‌رۆكی عێراق)دا، به‌م جۆره چیرۆكی دوورخستنه‌وه‌ی پاچه‌چی له‌وه‌رگرتنی پۆستی سه‌رۆك كۆماری ئاشكرا ده‌كات.\nئه‌نجومه‌نی حوكم له‌ماوه‌ی كۆتایی كاره‌كانیدا، پلانی دانا بۆ پێكهێنانی حكومه‌تێكی نوێ به سه‌رۆك وه‌زیران‌و سه‌رۆك كۆماره‌وه. وتوێژه‌كان له‌باره‌ی پاڵاوتنی ئه‌ندامێكی ئه‌نجومه‌نه‌كه تاوه‌كو ببێته سه‌رۆك كۆماری عێراق له‌ماوه‌ی داهاتودا، ده‌ستی پێكرد.\nگفتوگۆكان به ئاشكرا ده‌كران‌و هه‌ندێكی ده‌گه‌یشته كه‌ناڵه‌كانی راگه‌یاندن، به‌ڵام ئه‌وه‌ی له‌پشتی په‌رده‌وه ده‌گوزه‌را ئێمه پێمان نه‌ده‌زانی، وه‌لێ له سه‌ركرده كورده‌كانه‌وه هه‌واڵه‌كانمان پێده‌گه‌یشت.\nله‌لایه‌ن نێرده‌ی نه‌ته‌وه یه‌كگرتوه‌كان بۆ عێراق به‌ڕێز (ئه‌خزه‌ر ئیبراهیمی)، ناوی دكتۆر عه‌دنان پاچه‌چی پێشنیاركرا تاوه‌كو ببێته سه‌رۆك كۆمار. ئیبراهیمی رژدبونی خۆشی له‌سه‌ر ئه‌و باسه پیشاندا، ته‌نانه‌ت ئه‌و كاته وتی په‌یامێكی له جۆرج بۆشی سه‌رۆكی ئه‌مه‌ریكاوه پێیه بۆ بریمه‌رو له‌ڕێگه‌ی ئه‌وه‌وه بۆ هێزه سیاسییه باڵاده‌سته‌كان له عێراقدا، ئامۆژگارییان ده‌كات له بڕیاره گرنگه‌كاندا بگه‌ڕێنه‌وه بۆ بۆچونی (ئه‌خزه‌ر ئیبراهیمی)، به‌و پێیه‌ی نوێنه‌رایه‌تی ره‌وتی نێونه‌ته‌وه‌یی ده‌كات. به‌ڵام هه‌ستم به دژایه‌تی ژماره‌یه‌ك له به‌ڕێزانی ئه‌ندامانی ئه‌نجومه‌نی حوكم له‌وباره‌یه‌وه كرد. ئه‌و دژایه‌تیه‌ش له‌و كاته‌وه ده‌ستیپێكرد كه ده‌ستمانكرد به ئاماده‌كردنی (قانونی به‌ڕێوه‌بردنی ده‌وڵه‌ت)، چونكه له‌وكاته‌وه دكتۆر پاچه‌چی هه‌ستی نه‌ته‌وه‌چێتی عه‌ره‌بی‌و پێشینه‌ی مێژویی خۆی ده‌رخست كه بڕوای به مافه ره‌واكانی كورد نییه (له‌گه‌ڵ خواسته نه‌ته‌وه‌ییه‌كانی كورد دژ بوو). هه‌روه‌ها ره‌وتی شیعه‌ش پێی ئاسوده نه‌بوون، بۆیه زۆرینه ناكۆك بوون كه ئه‌و سه‌رۆكایه‌تی عێراق وه‌ربگرێت.\nپاچه‌چی بۆ ساڵانێكی درێژ كاری دیبلۆماسی كردوه، به‌ڵام ئه‌و سیاسی نه‌بوو، مانۆڕو چۆنێتی مامه‌ڵه‌كردنی له‌گه‌ڵ هێزه سیاسیه كاریگه‌ره‌كان نه‌ده‌زانی. له‌و رۆژانه‌دا كۆبونه‌وه‌یه‌كی بچوك له باره‌گای ئه‌نجومه‌نی حوكم به‌ڕێوه‌چوو، هه‌ریه‌ك له به‌ڕێزان: ئه‌یاد عه‌لاوی، مه‌سعود بارزانی، جه‌لال تاڵه‌بانی، عه‌دنان پاچه‌چی‌و نه‌سیر چادرچی ئاماده‌بوون.\nبه‌ڕێزان بارزانی‌و تاڵه‌بانی به‌ئاشكرا رایانگه‌یاند رازی نین به‌وه‌ی پاچه‌چی ببێته سه‌رۆك كۆمار.. له‌وكاته‌دا (شێخ غازی عه‌جیل یاوه‌ر) له‌ناو ژوره‌كه‌ی خۆیدا له ئه‌نجومه‌ن چاوه‌ڕوانی ئه‌نجامی كۆبونه‌وه‌كه بوو، هه‌ندێك زانیاری پێده‌گه‌یشت كه باسیان له پاڵاوتنی زۆر كه‌س بۆ ئه‌و پۆسته ده‌كرد.\nكۆبونه‌وه‌كه زیاتر له دوو كاتژمێری خایاند، زۆرینه دژی ئه‌وه بوون پاچه‌چی پۆستی سه‌رۆكایه‌تی وه‌ربگرێت. له‌كۆتاییدا داوامان له یه‌كێك له كارمه‌ندانی ئه‌نجومه‌ن كرد بانگی شێخ غازی یاوه‌ر بكات، تاوه‌كو بێته لای ئێمه‌و ئه‌نجامی كۆبونه‌وه‌كه‌ی پێ بڵێن. ئه‌و پیاوه گه‌ڕایه‌وه‌و پێیوتین یاوه‌ر له ژوره‌كه‌ی خۆی نییه. رۆژی دواتر له یاوه‌رمان پرسی بۆچی بانگهێشته‌كه‌ی ره‌تكردوینه‌ته‌وه، كاتێك پێمانوت كه‌سێكمان ناردوه به شوێنتدا، سه‌رسوڕمانی خۆی پیشانداو وتی: من هه‌تا كاتژمێر پێنجی ئێواره له ئه‌نجومه‌ن له نوسینگه‌كه‌ی خۆم بووم.\nرۆژی دووه‌م له‌میانی كۆبونه‌وه‌یه‌كی فراوانی ئه‌نجومه‌ندا، به ئاماده‌بونی هه‌ندێك له وه‌زیره‌كان‌و بریمه‌رو ئه‌خزه‌ر ئیبراهیمی، به ئاشكرا گفتوگۆ له‌باره‌ی ئه‌و باسه‌وه كرا، هه‌موان به‌ڕوونی‌و راشكاوی بۆچونی خۆیان ده‌ربڕی.\nدكتۆر ئیبراهیم جه‌عفه‌ری دژایه‌تی خۆی بۆ وه‌رگرتنی پۆستی سه‌رۆكایه‌تی عێراق له‌لایه‌ن پاچه‌چیه‌وه ده‌ربڕی، قسه‌كانی جۆرێك له (گاڵته‌جاڕی) پێوه‌بوو، پاشان ژماره‌یه‌ك له ئه‌ندامانی كوتله‌كه‌ی به‌شێوه‌یه‌ك كه له ده‌ره‌وه‌ی سنوری لێوه‌شاوه‌یی بوو، پشتگیرییان كرد.\nمن به‌بێده‌نگی چاودێریم ده‌كرد، چاوم بڕیبووه سه‌ر روخساری پاچه‌چی كه وادیاربوو نه‌یده‌زانی چی له ده‌وروبه‌ری ده‌گوزه‌رێت.. هه‌وڵی وه‌ستاندنی ره‌وشه‌كه‌م دا، ده‌ستم به‌رز كرده‌وه‌و داوامكرد قسه بكه‌م، هه‌موان گوێیان لێگرتم.\nوتم: ئه‌م ئه‌نجومه‌نه به‌وپه‌ڕی شه‌فافیه‌ته‌وه‌و به‌ڕێزگرتن له بۆچونه‌كان ده‌ستی پێكردوه، به‌درێژایی دانیشتنه‌كانی هیچ پێشێلكارییه‌ك یان برینداركردنی هه‌ستی كه‌س تێیدا رووینه‌داوه. پاشان وتم: به‌درێژایی ژیانم له‌گه‌ڵ سیاسه‌تكاره عێراقییه‌كاندا به جیاوازی بیروبۆچونیانه‌وه، له چه‌ندین كۆبونه‌وه‌ی سیاسیدا ئاماده‌بووم. ده‌مه‌وێت پێتان بڵێم ئه‌م كۆبونه‌وانه‌مان كه ساڵێك زیاتره درێژه‌ی كێشاوه، له‌ڕووی ئه‌ده‌ب‌و لێهاتن‌و رێزگرتن‌و قبوڵكردنی بۆچونی ئه‌وانیتره‌وه به باشترین كۆبونه‌وه‌كانی ده‌ژمێرم، بۆیه پێویسته له‌سه‌رمان پارێزگاری له‌م شێوازه بكه‌ین، به‌تایبه‌تی كه ئێمه گه‌یشتیوین به وێستگه‌ی كۆتایی گفتوگۆ دژواره‌كانمان، بۆیه داواتان لێده‌كه‌م كۆبونه‌وه‌كه بۆ رۆژێكی دیكه دوابخه‌ین.\nمن وه‌كو ده‌رچه‌یه‌ك بۆ رزگاربون له‌و دۆخی شه‌رمه‌زارییه‌ی كه پاچه‌چی تێیده‌كه‌وت پێشنیاری دواخستنم كرد، چونكه ئه‌گه‌ر بهاتایه له‌و كۆبونه‌وه‌یه‌دا ده‌نگدان بكرایه، پێشبینی ئه‌وه‌م ده‌كرد پاچه‌چی جگه‌له ده‌نگی خۆی، هیچ ده‌نگێك به‌ده‌ستناهێنێت (منیش بایكۆتی ده‌نگدانم ده‌كرد).\nدواتر به‌ڕێز مه‌سعود بارزانی قسه‌ی كرد كه به‌هۆی شێوازی قسه‌كردنی جه‌عفه‌ری‌و ئه‌وانیتر توڕه‌یی پێوه‌دیاربوو. پشتگیری پێشنیاره‌كه‌ی كردم بۆ دواخستنی كۆبونه‌وه‌كه. راسته به‌ڕێز (مه‌سعود بارزانی) دژی پاڵاوتنی (پاچه‌چی) بوو به‌ڵام قبوڵی نه‌ده‌كرد شكۆی بریندار بكرێت.\nپاشان به‌ڕێز بریمه‌ر پشتگیری پێشنیاره‌كه‌ی كردم بۆ دواخستن، نیشانه‌ی ناڕازیبوونی پێوه دیاربوو، وتی: ناوی سێیه‌م هه‌یه‌و بۆ سه‌رۆكایه‌تی ده‌خرێته‌ڕوو.\nدكتۆر پاچه‌چی له‌نزیكمه‌وه دانیشتبوو، ئاوڕم دایه‌وه به‌لایداو داواملێكرد پشتگیری پێشنیاری دواخستنه‌كه بكات، به‌ڵام وه‌ڵامی نه‌دامه‌وه، وه‌كو ئه‌وه‌ی هه‌ر نه‌یبیستبێت. پاشان داواكه‌م دووباره كرده‌وه‌و هه‌ر وه‌ڵامی نه‌دامه‌وه. هیچم بۆ نه‌مایه‌وه ته‌نها ئه‌وه نه‌بێت (مایكرۆفۆن)ه‌كه‌م له‌به‌رده‌می داناو به ده‌نگێكی به‌رز پێموت: قسه بكه‌و داوای دواخستن بكه. پاشان قسه‌ی كردو داوای دواخستنی كرد. كۆبونه‌وه‌كه به‌و شێوه‌یه كۆتایهات.\nزۆرینه مكوڕ بوون له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی كه پاچه‌چی پۆستی سه‌رۆكایه‌تی وه‌رنه‌گرێت، له ئه‌گه‌ری سه‌پاندنی پاچه‌چی به‌سه‌ریاندا، توڕه‌یی به قسه‌كانیانه‌وه دیاربوو.\nرۆژی دواتر به‌ڕێز مه‌سعود بارزانی پێوه‌ندی پێوه‌كردم، داوایلێكردم به‌شێوه‌یه‌كی راسته‌وخۆ دكتۆر پاچه‌چی ئاگادار بكه‌مه‌وه كه حه‌زناكه‌ن پۆستی سه‌رۆكایه‌تی كۆماری عێراق وه‌ربگرێت.\nمنیش له‌سه‌ر ئه‌وه رازی بووم، په‌یوه‌ندیم پێوه‌كردو ئه‌وه‌ی داواملێكرابوو بیگه‌ینم پێموت، پێموت: برایانی كوردو شیعه حه‌زت پێناكه‌ن (به‌شێوازێكی ناڕوون، به‌ڵام مه‌به‌سته‌كه روون بوو). به‌تۆنێكی هێمن وه‌ڵامیدایه‌وه: ئاگاداریان بكه من له خۆپاڵاوتن ده‌كشێمه‌وه.\nهه‌رچه‌نده پاچه‌چی ئاگاداری كردبووین كه ده‌كشێته‌وه، وه‌لێ ئه‌خزه‌ر ئیبراهیمی له هه‌وڵه‌كانی بۆ وه‌رگرتنی پۆستی سه‌رۆكایه‌تی له‌لایه‌ن پاچه‌چی نه‌وه‌ستا. دوای دوو رۆژ، ئێواره‌یه‌كیان به‌ڕێز بارزانی په‌یوه‌ندی پێوه‌كردم‌و به‌تۆنێكی هێمن قسه‌ی كرد، دوای ئه‌وه‌ی داوای لێبوردنی لێكردم (به‌هۆی زۆری داواكارییه‌كانی)، ئاگاداری كردم كه پاچه‌چی له قسه‌كانی پاشگه‌زبۆته‌وه‌و قسه‌و باسی ئه‌وه هه‌یه كه به كاریگه‌ری به‌ڕێز ئه‌خزه‌ر ئیبراهیمی بۆ خۆپاڵاوتن بۆ سه‌رۆكایه‌تی گه‌ڕاوه‌ته‌وه. داوایلێكردم بچمه لای‌و له‌وباره‌یه‌وه قسه‌ی له‌گه‌ڵدا بكه‌م، هه‌روه‌ها له‌باره‌ی ئه‌و به‌ڵێنه‌ی كه پێیدابووین.\nئێواره چووم بۆ لای پاچه‌چی، له شوێنی مانه‌وه‌ی له ناوچه‌ی مه‌نسور، وه‌كو نه‌ریتی خۆی به‌خێری هێنام‌و پێكه‌وه نانمان خواردو هه‌ندێك قسه‌ی گشتیمان كرد، پاشان وتم له‌م قۆناغه راگوزه‌رییه شڵه‌ژاوه‌دا، ئه‌و دۆخه‌ی عێراقی پێدا تێپه‌ڕ ده‌بێت زۆر ئاڵۆزو دژواره، وایده‌بینم وه‌رگرتنی به‌رپرسیارێتی له‌ئێستادا سه‌خته‌و كێشه‌ی زۆری لێده‌كه‌وێته‌وه، بۆ وه‌رگرتنی به‌رپرسیارێتی كاتی گونجاو دێت. وه‌كو برایه‌كی بچوك وایده‌بینم ئه‌و به‌رپرسیارێتییه وه‌رنه‌گریت، ئیدی هه‌رچه‌نده فشارت لێبكرێت. هه‌ر كه‌سێك ئه‌و به‌رپرسیارێتیه وه‌ربگرێت هه‌رچه‌نده لێهاتووش بێت، ئه‌وا له‌م دۆخه‌ی پێیدا گوزه‌ر ده‌كه‌ین ئه‌نجامه‌كه‌ی هه‌ر شكستهێنان ده‌بێت.\nپاچه‌چی وه‌ڵامیدامه‌وه‌و وتی:\nپێت ده‌ڵێم ئه‌و پۆسته‌م ناوێت‌و پێوه‌ی پابه‌ند نیم، ته‌نانه‌ت خێزانه‌كه‌شم به‌پێداگرتنه‌وه داوایان ئه‌وه‌یان لێكردوم، به‌ڵێنت ده‌ده‌مێ‌و منیش له‌سه‌ر به‌ڵێنی خۆمم.\nپێموت كه برامان مه‌سعود بارزانی هه‌واڵی پێگه‌یشتوه كه تۆ هێشتا پێداگری له‌سه‌ر ئه‌و پۆسته.\nله‌وه‌ڵامدا وتی: ئه‌و قسه‌یه راست نییه.\nپێموت: ئایا رێگه‌م ده‌ده‌یت كه برامان مه‌سعود له‌وه ئاگادار بكه‌مه‌وه؟\nوتی: هه‌ر ئێستا هه‌واڵی پێبده.\nئه‌وكاته یه‌كسه‌ر له‌به‌رده‌میدا ته‌له‌فۆنم بۆ برامان مه‌سعود كرد، پێموت: من له‌لای دكتۆر عه‌دنان پاچه‌چیم‌و پابه‌ندی به‌ڵێنه‌كانێتی كه خۆی ناپاڵێوێت، ئێستا ته‌له‌فۆنه‌كه‌ی پێده‌ده‌م‌و خۆت قسه‌ی له‌گه‌ڵدا بكه.\nهه‌ردوكیان پێكه‌وه قسه‌یان كرد، به ره‌تكردنه‌وه‌ی خۆپاڵاوتنی، قسه‌كانیان له‌وپه‌ڕی رێزو ژیریدا بوو.\nسه‌رباری هه‌موو تێبینیه‌كان له‌سه‌ر پاچه‌چی، ئه‌و هه‌ڵوێسته هه‌ڵه بوو، چونكه به‌بۆچونی من بۆ وه‌رگرتنی ئه‌و پۆسته، ئه‌و له به‌ڕێز (غازی عه‌جیل یاوه‌ر) باشتربوو، چونكه شێخ یاوه‌ر له قسه‌و هه‌ڵوێسته‌كانیدا روون نه‌بوو، بۆیه له‌سه‌ر پاڵپشتیكردنی كۆك بوون.\nئه‌وه‌ی گێڕامه‌وه به‌رمه‌بنای ئه‌وه بوو كه لێی ئاگاداربووم‌و ئه‌نجامم داوه، له‌وانه‌یه باسی دیكه هه‌بێ‌و من پێم نه‌زانیبێ‌و ئاگاداری نه‌بووبم‌و دواتر بیستبێتم، به‌ڵام قسه‌كانم ته‌نها تایبه‌تن به خۆم، راستیش چه‌ندین رووی هه‌یه، پێویستیش نییه یه‌ك رووی هه‌بێت، ئه‌وه راستیه‌كه‌یه.


بیرەوەرییەکانی سڤێتلانا، کچەکەی ستالین\nقوتووى خۆڵه‌مێشى ته‌رمى (سینگ)\nسینگ به‌ر له مردنى، وه‌سیه‌تى كردبوو خۆڵه‌مێشی ته‌رمه‌كه‌ى بڕژێننه نێو (رووبارى گۆنگ) كه له‌لاى هیندییه‌كان رووبارێكى پیرۆزه، هه‌رچه‌نده چاوه‌ڕێی ئه‌وه‌ى نه‌ده‌كرد و دڵنیاش نه‌بوو له‌وه‌ى ئه‌و وه‌سیه‌ته‌ى جێبه‌جێ بكرێ. سڤێتلانا كاتێك قوتووى پڕ له خۆڵه‌مێشی ته‌رمى سینگى خسته نێو چه‌كمه‌چه‌كه‌ى مێزه‌كه‌ى ژوورى خه‌وتنى، بڕیارێكى دا، ئه‌و ده‌بوو خۆى، به ده‌سته‌كانى خۆى خۆڵه‌مێشی ته‌رمى سینگى بڕژاندبایه نێو رووباره پیرۆزه‌كه. چه‌ند نامه‌یه‌كى بۆ رێبه‌رانى وڵات (برژنێڤ و كاسیگین) نارد، هه‌رچه‌نده چاوه‌ڕێی وه‌ڵامى ئه‌رێنیى له‌وان نه‌ده‌كرد، به‌یانییه‌كه‌ى رۆژى دواتر، نامه‌كان گه‌یشتنه شوێنى خۆیان و ئه‌و، بانگهێشتى كۆشكى كرملین كرا. كاتێك كاسیگین پێی راگه‌یاند، رێگه‌ى پێ ده‌درێ بچێته هیندستان، واقی وڕما. دینیش سینگی برازاى (سینگ) كه سیاسه‌تمه‌دارێكى ژیر و لێهاتوو بوو، توانیبووى ئه‌ندێرا گاندى (سه‌رۆك وه‌زیرانى هیندستان) قایل بكات رێوڕه‌سمێكى ماته‌مینى به‌پێی دابونه‌ریت له هیندستان، بۆ مامى ئه‌نجام بدرێت. سڤێتلانا رێی پێ ده‌درا له‌و رێوڕه‌سمه ماته‌مینییه‌دا به‌شداری بكات، به‌و مه‌رجه‌ى به‌رپرسانى هیندی گره‌نتیى ئه‌وه بكه‌ن، كه ئه‌و، كه‌م تا زۆر، دوور و نزیك له هیچ كه‌ناڵێكى میدیایی و هیچ رۆژنامه‌نووسێك نزیك نه‌بێته‌وه و قسه نه‌كات. سڤێتلانا هه‌مان شه‌و، به‌ڵگه‌نامه په‌یوه‌ندیدارەكانی به سه‌فه‌ره‌كه‌ى كه له‌لایه‌ن (كۆنستانتین چرنینكۆ)ی به‌رپرسی به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تیى گشتیى كۆمیته‌ى ناوه‌ندى واژوو كرابوو، كۆی كرده‌وه و له به‌رده‌ستى دانا.\nسڤێتلانا له 7ی تشرینى دووه‌م نامه‌یه‌كى خه‌مبارى (به زمانى ئینگلیزى) بۆ برا و ژنى براى (سینگ) نووسی:\nسورێش و پراكاشوانى خۆشه‌ویستم..\nئێستا زۆر به‌لامه‌وه ئه‌سته‌م و دژواره بتوانم هه‌سته خه‌ماوییه‌كانی خۆمتان بۆ ده‌رببڕم. به‌ڵام من به‌هۆى (براجیش سینگ)ی خۆشه‌ویستم، كه ئێوه‌ى یه‌كجار زۆر خۆش ده‌ویست و په‌یوه‌ستییه‌كى سۆزداریى زۆر پته‌وى له‌گه‌ڵتاندا هه‌بوو، ئێوه باش ده‌ناسم. من ده‌بێ چه‌ند رۆژێكى هێمن و ئارام له لێوارى رووبارى گۆنگ به‌سه‌ر ببه‌م، بۆ بینینى ئاوه ئارامبه‌خشه‌كه و هه‌م بۆ سه‌یركردن و ته‌ماشاى شه‌پۆله تیژه‌كانى رووباره‌كه. ته‌نیا بۆ ماوه‌ى دوو هه‌فته ڤیزاى مانه‌وه‌م له هیندستان هه‌یه، به‌ڵام مانه‌وه بۆ ته‌نیا ماوه‌ى یه‌ك هه‌فته‌یش له كالاكانكا دڵخۆشی و هێورى و ده‌روون ئارامییه‌كى زۆرم پێ ده‌به‌خشێ. كوڕه‌كه‌م، كه ته‌مه‌نى 21 ساڵه و كچه‌كه‌م، كه ئه‌ویش ته‌مه‌نى 17 ساڵه، په‌یوه‌ستبوونێكى سۆزداریى زۆر قووڵیان له‌گه‌ڵ براجیشدا هه‌بوو. هه‌ر كه‌س لێره كه براجیشی ناسیبایه، شه‌یداى كه‌سایه‌تى و سروشتى هێمنانه و قۆشمه‌چێتى و ئۆقره‌گرى و هه‌ڵسوكه‌وت و ئه‌دگاره باشه‌كانى ئه‌و ده‌بوو، هه‌رچه‌نده ئه‌و له‌م شه‌ش مانگه‌ى دواییدا زۆر ناساغ بوو.\nمن له ته‌ك ئه‌ودا سه‌ره‌ڕاى نه‌خۆشییه‌كه‌ى و بردنى بۆ لاى پزیشكه‌كان و سه‌ردانیكردنى به‌رده‌وامى كلینیك و نه‌خۆشخانه‌كاندا، زۆر دڵخۆش بووم. ئه‌و زۆر شتى فێر كردم.. زۆر سوپاسی ئه‌و چاره‌نووسه‌م ده‌كه‌م كه ده‌رفه‌تى ئه‌وه‌ى پێ به‌خشیم براجیش بناسم و سێ ساڵى ژیانى منی پڕ و لێوانلێو كرد له خۆشه‌ویستى و ئه‌وین.. سڤێتلانا.\nپه‌ساپۆرتى سڤێتلانا له 11ی تشرینى دووه‌م ده‌رچوو. نامه‌یه‌كیشی پڕ له رێز و ئه‌ده‌ب و پێزانینى له (دینیش سینگ)ی برازاى راجیش سینگ، هه‌روه‌ها بانگهێشتنامه‌یه‌كى له‌گه‌ڵدا بوو بۆ مانه‌وه و حه‌وانه‌وه له ماڵى ئه‌ودا پێ گه‌یشت. به‌ڵام (دینێش) داواى لێ كردبوو سه‌فه‌ره‌كه‌ى بۆ هیندستان بۆ 12ی كانوونى یه‌كه‌م دوا بخات، كه په‌رله‌مانى هیندستان ده‌چێته نێو پشووه‌وه، بۆ ئه‌وه‌ى ئه‌ویش كاتێكى ئازاد و زیاتری له‌به‌رده‌ستدا بێ، بۆ ئەوەی باشتر و زێتر بتوانێ له خزمه‌تیدا بێ. له نامه‌كه‌دا زۆر به‌ڕوونى ده‌رده‌كه‌وت كه (دینێش) خۆى له‌به‌رامبه‌ر سڤێتلانادا به به‌رپرسیار ده‌زانى. سڤێتلانا مانگ و نیوێك چاوه‌ڕێی كرد و به‌درێژایی ئه‌و ماوه‌یه‌ش زۆر كه‌م له شوقه‌كه‌ى ده‌چووه ده‌رێ. ئه‌و خۆى ته‌رخان كردبوو بۆ پاراستنى ئه‌و قوتووه‌ى خۆڵه‌مێشى ته‌رمى (سینگ)ی تێدابوو. ده‌تگوت ترسی ئه‌وه‌ى هه‌بوو حكوومه‌تى وڵاته‌كه‌ى بۆچوونى خۆى بگۆڕێ و قوتووى خۆڵه‌مێشه‌كه‌ى لێ بدزن.\nژۆزێف به دایكى راگه‌یاند، كه به‌نیازه له‌گه‌ڵ هاوڕێ كچه‌كه‌ى هاوسه‌رگیریی بكات. ئه‌وان له كۆتاییه‌كانى مانگى تشرینى دووه‌م ئاهه‌نگێكى بووكگواستنه‌وه‌ى بچووك و خنجیلانه‌یان ساز دا. هه‌رچه‌نده سڤێتلانا و گریگۆری مارۆزۆف (باوكى ژۆزێف) 20 ساڵ به‌ر له ئێستا لێكدى جیا بووبوونه‌وه و گریگۆرى بۆ دووه‌م جار هاوسه‌رگیریی كردبووه‌وه، به‌ڵام ئه‌و و سڤێتلانا له كاتى به‌ڕێوه‌چوونى ئاهه‌نگه‌كه‌دا ده‌ستى یه‌كدییان گرتبوو و هه‌بوونى په‌یوه‌ندییه‌كى باشیان له‌نێوان خۆیاندا نیشان ده‌دا. ئاهه‌نگێكى بووكگواستنه‌وه‌ى زۆر خۆش به‌ڕێوه چوو. سڤێتلانا له‌و باوه‌ڕه‌دا بوو "سینگ له‌و ئاهه‌نگه‌دا ئاماده‌یی هه‌بوو و به‌و پڕجۆش و خرۆشییه‌ى خۆیه‌وه شادی و كه‌یف و دڵخۆشییه‌كى زۆریشی به ئاهه‌نگه‌كه ده‌به‌خشی".\nله 19ى مانگى كانوونى یه‌كه‌می ساڵى 1966. سڤێتلانا له‌نێو شوقه‌كه‌ى خۆى له‌گه‌ڵ ژۆزێفی كوڕى و كاتیاى كچی و ئێلیناى هاوژینى ژۆزێف له چاوه‌ڕوانیدا بوو، تا بزانێ ئایا ئه‌و فڕۆكه‌یه‌ى بڕیار وایه به‌ره‌و هیندستان بفڕێ، به‌گوێره‌ى خشته ڕاگه‌یانراوه‌كه‌ى له پێشتر، سه‌عات یه‌كی به‌ره‌به‌یانى له فڕۆكه‌خانه‌ى شرێتمایڤۆ، هه‌ڵده‌فڕێ یان نا. كه‌شوهه‌وا زۆر ناله‌بار بوو. ئه‌و به‌فره قورس و زۆره‌ى باری بوو، هه‌موو شارى داپۆشیبوو، كڕێوه هه‌ڵی كردبوو. له‌و شه‌وەدا هێڵی ته‌له‌فۆن بۆ ساتێكیش به‌ر نه‌ده‌كه‌وت. سڤێتلانا هه‌ر چه‌ند خوله‌ك جارێك هه‌وڵى ده‌دا په‌یوه‌ندى به ئاژانسی فڕۆكه‌وانییه‌وه بكات و دڵنیا ببێته‌وه له‌وه‌ى، له‌م كه‌شوهه‌وایه‌دا ئایا فڕۆكه هه‌ڵده‌ستێ یان نا. هاوڕێكانیشی بێ بڕانه‌وه په‌یوه‌ندییان پێوه ده‌كرد و لێیان ده‌پرسی، ئایا راسته رێگه‌ى پێ دراوه سه‌فه‌ر بۆ ده‌ره‌وه‌ی وڵات بكات. وه‌رگرتنى مۆڵه‌تێكى ئاوها- سه‌فه‌ركردن بۆ هیندستان – به ئیمتیازێكى پاوانكراوى چاوه‌ڕواننه‌كراو ئه‌ژمار ده‌كرا.\nدواجار سه‌روبیچمى خاتوو كاسیرۆفا – به‌رپرسی جێبه‌جێكردنى كاره‌كانى سڤێتلانا ده‌ركه‌وت. كه‌مێكى مابوو سڤێتلانا له‌ماڵ به‌ره‌و فڕۆكه‌خانه ده‌ربچێ، هه‌راوزه‌نایه‌كى كتوپڕ له ماڵه‌كه‌یدا دروست بوو. هاوژینى ژۆزێف، جانتاكه‌ى سه‌فه‌رى ده‌ست دایێ تا بیداته سڤێتلانا، ئه‌ویش قیژاندبووى به‌سه‌ر بووكه‌كه‌یدا: "ده‌ست له جانتاكه مه‌ده"! ئیلینا نه‌یده‌زانى قوتووى خۆڵه‌مێشی ته‌رمى سینگ له‌نێو جانتاكه‌دایه. ژۆزێف له‌و هه‌ڵسوكه‌وته تونده‌ى دایكى دڵگران و تووڕه بوو، ئێلیناش تووڕه بوو، سڤێتلاناش شپرزه‌تر و په‌رێشانترى لێ هات. ده‌ره‌فه‌ته‌كه‌یش هێنده كه‌م بوو، سڤێتلانا ته‌نیا توانى زۆر به په‌له، به‌ر له ده‌رچوونى له ماڵ، كاتیاى كچی ماچ بكات. ئه‌و نه‌یتوانى ساته‌كانى ماڵئاواییكردنى به‌باشی به‌ڕێ بكات.


BMW X5 ى 2019\n21/10/2018 09:51 AM\nسه‌ره‌تا واده‌رده‌كه‌وێت كه زۆربه‌ی گۆڕانكارییه‌كانی 2019 BMW X5 له ڕواڵه‌تیدا كرابن، به‌ڵام ئه‌گه‌ر سه‌رنجی ناوه‌وه‌ی ئه‌م ئۆتۆمبیله بده‌ین تێده‌گه‌ین چه‌نده گۆڕانكاری گه‌وره‌ی تێدا كراون.\nله‌م ئۆتۆمبێله‌دا له پلاتفۆرمی CLAR كه‌ڵك وه‌رگیراوه. هه‌روه‌ها له پێكهاته‌یه‌كی بینایی نوێی ئه‌لیكترۆنیكی كه‌ڵك وه‌رده‌گرێت كه ڕێگه‌ده‌دات له به‌ره‌ی نوێی iDrive كه‌ڵك وه‌رگرێت. جگه له‌مه سیستمێكی نوێی یارمه‌تیده‌ری شۆفێری هه‌یه. هه‌موو ئه‌مانه پێكه‌وه ده‌یسله‌مێنن كه BMW پێشه‌نگی ئۆتۆماتیكی كردن و به ئه‌لیكترۆنیكی كردنی ئامێره‌كان ده‌بێت.\nX5 هه‌رچه‌نده به ڕواڵه‌ت له مۆدێلی پێش خۆی ده‌چێت، به‌ڵام 11 ئینچ درێژتره، یه‌ك ئینچ به‌رزترو 2.6 ئینچیش پانتره. سه‌ره‌ڕای ئه‌م زیادبوونه به‌ڵام هێشتاش قه‌باره‌كه‌ی به SUVیه‌كی مامناوه‌ند دێته ئه‌ژمار.\nمه‌كینه‌ی 3 لیتری دووانه‌ی توربۆشارژی شه‌ش سیله‌ندری ناوه‌كی ئه‌م ئۆتۆمبێله بڕی 335 ئه‌سپه‌هێزو 330 پاوند-پێ زه‌بر به‌رهه‌مده‌هێنێت. له 5.3 چركه‌دا خێراییه‌كه‌ی له سفره‌وه ده‌گاته 60 میل له كاتژمێرێكدا.\nئه‌گه‌ر هێشتا تینووی هێزی زیاترو كارایی زیاترن، مۆدێلی توربۆی V8 له‌كاتی خرانه بازاڕی X5 دا به‌رده‌ست ده‌بێت كه هێزه‌كه‌ی 456 ئه‌سپه‌هێزو 479 پاوند-پێی زه‌بری هه‌یه‌و له 4.6 چركه‌دا ده‌گاته 60 میل له چركه‌دا.