زەمەن و شوێن لە شیعرێکی (ئیسماعیل بەرزنجی)دا.\nھەموو دەقێکی ئەدەبی،زادەی زەمەن و شوێنێکی دیاریکراوە، لەڕووی مێژوویەوە.ئەگەر دەق، بەرھەمی بیرکردنەوەو تێڕامانی دەقنووس بێت،لە ھەڵومەرجێکی دیاریکراودا،ئەوا بێگومان نووسەر، وەک مرۆڤێک، لە زەمەنو شوێنێک دەژیت. لەبەریەککەوتنو کارلێکردندایە، لە گەڵ توخمەکانی دەوروبەری.ئەگەرچی ڕەنگە ھیچ پەیوەندییەک لە نێوان زەمەنی فیزیکیوزەمەنی دەروونی ناخی شاعیر وەک دەقنووس نەبێت،لەوھەڵومەرجەی دەقەکەی تیادا دەنووسێت.لەزۆرکاتدا، شاعیر زەمەنی مێژوویی و فیزیکی جێدێلێت و لەزەمەنی دەروونی خۆی دەژیت. کەڕەنگە دابڕاو بێت لەو زەمەنەی ڕۆژ و مانگو ساڵەکان لە خۆ دەگرێت. لەھەمان کاتیشدا، دەشێ ئەو دەقە،ڕەنگدانەوەی ئەو زەمەنە مێژوویە بێت،کە تیایدا شاعیر لە ژیانیدا،بەریەکێ لە رووداودیاردەکان دەکەوێت.کە دواجار ئەو بەریەککەوتنە لە دنیابینی شاعیر ڕەنگدەداتەوەو سەرەنجامیش لە دەقێکی ئەدەبیدا، بەرجەستە دەبێت.زەمەنشوێنی لە شیعردا،مەرج نییە ھەر تەنھا پەیوەست بێت بە زەمەنو شوێنێکی دیاریکراو.بەڵکو دەشێ ئاماژە بێت بۆ زەمەنی ڕابردوو، ئێستا یاخود ئاییندە. بەومانایەی شاعیر گوزارشت لە ڕووداوێک دەکات، کە ڕەنگە ھێشتا ڕووینەدابێت، یاخود ڕوویدابێتو ببێتە بە شێک لە ڕابردوو.بێگومان ئەو زەمەنە مێژوویەی پێوەرێکە بۆ پێوانە کردنی کاتەکان، لە چوارچێوەی زەمەنی ڕوودانی ڕووداوەکان، جیایە لە گەڵ ئەو زەمەن دەروونیەی پەیوەستە بەبارودۆخی سایکۆلۆژی شاعیر، لە ساتی نووسینی دەقەوە. بە دەر برینێکی تر، دەشێ چرکەساتی نووسینی دەقێکی شیعری، دابڕاو بێت لە زەمەنی مێژووییو تەنھا پەیوەست بێت، بە زەمەنی دەروونی ناخی شاعیر و دنیابینیو تێڕوانینی ئەو.بەو مانایەی چۆن ڕووداوەکان دەبینێتو چۆنیش گوزارشتیان لێدەکات. بەھەمان شێوەش ڕەنگە ساتەکانی نووسینی دەقێکی شیعری،ڕەنگدانەوەی ڕووداوو زەمەنێکی مێژوویی بێت و دەرەنجامی کاریگەریەتی کارەساتو ڕووداوێک بێت لە ژیانی شاعیر.بەڵام دواجار بونیادی ھونەری ھەر دەقێک، بە شێکە لە ھەردوو زەمەنی فیزیکی ودەروونی.واتە دەق، بە شێکە لەو بەریەککەوتنانەی شاعیر وەک مرۆڤێک لە ژینگەو سروشتی دەوروبەری بەرھەمی دەھێنێت، بە شێکیشە لە مەدلولە تایبەتیەکانی دۆخی سایکۆلۆژی شاعیر وەک مرۆڤێک، کە ڕەنگە دالەکانی تەنھا پەیوەست بن، بە دنیابینیو تێڕوانینو گوزارشتکردنی ئەو.ئەزموونی شیعر لای سوریالیەکان، ئەوەندەی لە چوارچێوەی زەمەنی دەروونی شاعیرەکان دابوو، ئەوەندە ڕەنگدانەوەی زەمەنی مێژووی وفیزیکی ژیانی شاعیرەکان نییە. ئەمە بەو مانایە نا، کە سوریالیەکان، نەکەوتبنە ژێر کاریگەریەتی ڕووداوە مێژوویەکان، بە تایبەتیش شەڕو ئاشووب. چونکە ھەر خودی ڕێبازی سوریالیزم، بەرەنجامی کارەساتە تراژیدی و لێکەوتەکانی دوای جەنگی جیھانی یەکەم بوو.بەڵام دواجار سوریالیەکان، ئەزموونێکی تایبەتی شیعریان داھێنا، تا ئەو ڕادەیەی کە دەقی شیعری بە تەنھا ڕەنگدانەوەی، تێڕوانینو باری دەروونی شاعیر بێت. واتە ئەزموونێک دابڕاو لە واقیعو بگرە لە سەرووی واقیعیش. بۆیە دەبینین،جۆرە شیعرێکیان دەنووسی، کە ھیچ پەیوەندی بە ژیانی ئەوانو ڕووداوەکانی دەوروبەرو ژینگەی کۆمەڵایەتی کۆمەڵگە،لەوکاتەوە نەبوو. ئەگەرچی زەمەنشوێنی وەک چەمکێک، بە شێکە لە بونیادی ھونەری ڕۆمانو چیرۆک، کە لە گەڵ ڕووداودا، بونیادی ھونەری دەق پێکدێنن. بەو پێیەی ئەگەر گێڕانەوەو ڕووداو، بنەمایەکی سەرەکی دەقی ڕۆمانو چیرۆک بێت، ئەوا دەبێ زەمەنو شوێنێکی دیاریکراویش بوونیان ھەبێت، بۆ ئەوەی ببنە زەمینەی ڕووداوەکان. واتە کاتو شوێن، بە شێکن لە وتوخمە بنەڕەتیو سەرەکییانەی، کە ڕووداو ئاراستە دەکەن. چونکە ھیچ کردارێک نییە ڕووبدات، ئەگەر زەمینەیەکی نەبێ. بۆیەشە کاتو شوێن ھەمیشە، بە شێکن لە پێکھێنەرەکانی دەقی چیرۆکو ڕۆمان. ئەگەر ئەوان بوونیان نەبێت، چیڕۆکو ڕۆمانیش بوونیان نابێت.بەو پێیەی گێڕانەوە، کردارێکی سەرەکی دەقەو، بۆ گێڕانەوەش، زەمەنو شوێنێک پێویستن.بەڵام لە شیعردا، لە بڕی گێرانەوە، گوزارشتو وێنا کردن بوونی ھەیە. بۆیە زەمەنشوێنی ڕەنگە لە شیعردا، بە شێک نەبێت، لە پێکھێنەرە سەرەکیەکانی دەق. جیاواز لە چیڕۆکو ڕۆمان. لە شیعردا، وێنەی ھونەریو شیعریەت و سۆبژێکت، بوونی ھەیە. ئەگەرچی لە شیعری ھاوچەرخدا، ھاوشێوەی دەقی ڕۆمانو چیڕۆک، زەمەن، شوێن، ڕووداو، گێڕانەوەش بوونی ھەیە، کە بە جیاوازی ئەزموونی شاعیران، دەردەکەوێت. بەو مانایەی ڕەنگە لە ئەزموونی شیعری شاعیرێک،زەمەنشوێنی بە شێکی سەرەکی شیعرەکان پێک بھێنێت، بەبەراورد لە گەڵ ئەزموونی شیعری شاعیرێکی دیکە.لەو ڕوانگەیەشەوە یەکێ لەو شاعیرانەی بەڕادەیەکی زۆر لە شیعرەکانیدا، ئەو چەمکە ڕەنگیداوەتەوە، ئەزموونی شیعری (ئیسماعیل بەرزنجیە). کەم شیعری ئەو شاعیرە ھەیە، تیایدا ھەست بە ڕەگەزو تەکنیکەکانی چیڕۆک نەکەین. لە کۆی شیعرەکانی ئەو شاعیرەدا، بە تایبەتیش لە کۆمەڵە شیعری(پەست وەک ئێوارە نارنجییەکانی نیشتمان) ھەست بە زەمەنشوێنیو بگرە کۆی ئەو ڕەگەزانەش دەکەین، کە لە دەقی چیڕۆکو ڕۆماندا ھەن. وەک(کات و شوێنو ڕووداو پلوت). بۆیەشە لە شیعرەکانی ئەو شاعیرە، ئەوەندەی ھەست بەو ڕەگەزانە دەکەین، ئەوەندە ھەست بە وێنەی شیعری و گوزارشت کردنو شیعریەت ناکەین. بە پێچەوانەوە، بەڵکو گێڕانەوە ڕەگەزێکی سەرەکییە لە شیعرەکانی ئەودا، لە پاڵ کاتو شوێن. ئەگەر بەوردی سەرنج لە شیعرەکانی نێو ئەو کۆمەڵە شیعرە بدەین، دەبینین شیعرەکانی بونیادێکی چیڕۆک ئامێزیان ھەیە. بەو مانایەی ھەموو ئەو تەکنیکانەی بونیادی ھونەری چیڕۆک پێکدەھێنن، لە شیعرەکاندا بوونیان ھەیە. وەک ڕووداو، کات، شوێن، بگرە کەسایەتیش. لێرەوەش دەقی(من لەوێوە دێم) دەقێکی دڕامی چیڕۆک ئامێزە، کە تیایدا شاعیر وەسفی ژینگەی کۆمەڵایەتیو خێزانی خۆی وەک مرۆڤێک دەکاتو لە پەراوێزیەوە، ئاماژە بۆ چیڕۆکی دروست بوونی مرۆڤو ژیانکردنو گەشبینیو ڕەشبینیو تادەگاتە نیھلیستیەتی ژیان، کە تیایدا شاعیر وەک دیاردەیەکی پووچگەرایی دەڕوانێتە ژیانی مرۆڤەکان وەک کردەیەکی وجودیو ئیندیڤینداڵی، دەکات. شایەنی ئاماژە کردنە، زۆربەی شیعرەکانی ئەو شاعیرە، بە پەشیمانیو ڕەشبینیو ڕوانینی پووچگەرایانە بۆ ژیان، کۆتاییان دێت. کەمن پێم وایە ئەو شێوە ڕوانینە بۆ ژیان لە شیعردا، ئەوەندەی ڕەنگدانەوەی تێگەیشتن و بوونگەرایی شاعیرە وەک مرۆڤێک، ئەوەندە پەیوەست نییە بە فۆڕمی شیعری ئەو شاعیرەوە.ئەوە شیعر نییە وەک کردەوەو ئەزموونێکی کەسی، ئەو تێگەیشتنە لای شاعیر دروست دەکات، بە پێچەوانەوە، بەڵکو خودی شاعیرە وەک مرۆڤێک، ئەو تێگەیشتنەی خۆی دەگوازێتەوە نێو شیعرو دواتریش دەبێتە بە شێک لە خەسڵەتە شیعریەکانی ئەزموونی شیعری ئەو. بۆیە وەک خوێنەرێک ئەوەندەی تێبینیم کردبێت، کەم شیعری ئەو شاعیرەم خوێندۆتەوە، کە بنەما ھونەریەکانی بونیادی چیرۆک ڕۆمانیان تیا نەبێت. شیعری لەوێوە دێم، ھەڵگری چەندان زەمەنو ڕووداوو شوێنی جۆراوجۆرە، کە شاعیر پۆلێنبەندی مێژوویی کردوون، ھەرلە چرکەساتەکانی دروستبوونی مرۆڤەوە، تابە ژیانی ئاڵۆزو جەنجاڵو پڕلە ژاوە ژاوەی مۆدێرنە دەگات.ھەر لە قۆناغەکانی سادەیی ژیانەوە، تا بەئێستامان دەگات. ھەر وەک شاعیر دەڵێت:\nژن و پیاوێکی چاخی بەردین بووین..\nبە گژوگیا عەورەتی خۆمان دادەپۆشی.\nلە شەرێک سەردەکەوتین..لە چوار دەماندۆڕاند..\nحەسرەتمان دەکرۆشت و بێزاریمان ھەڵدەمژی..\nلەو کۆپلە شیعریەدا، کە شاعیر پێشکەشی ھاوسەرەکەی کردووە، کە کۆچی دوایی کردوە،سێ زەمەنی جیاواز دەبین، کە ئەویش زەمەنی چاخی بەردین و زەمەنی شەڕ و زەمەنی کرۆشتنی حەسرەت و بێزاری. ھەریەک لەو زەمەنانە، گوزارشتن بۆ شوێنو پێشکەوتنەکانی ژیانی مرۆڤ وەک بوونەوەرێک، لە چوارچێوەی قۆناغە مێژوویەکاندا. واتە شاعیر ژیانی تایبەتی خۆی وەک مرۆڤێک، لە چوارچێوەی ئەو زەمەنشوێنیە جیاوازانە بەرجەستە کردوە، کە لە شیعرەکەدا ئاماژەی پێکردون.چونکە سەرەتاکانی دەرکەوتنی ژیانی مرۆڤ، لە قۆناغی چاخی بەردینو سەرەتاکانی ئەشکەوتنشینو دواتریش، لە گەڵ پەرەسەندنی پێشکەوتنە ژیارییەکان، بەردەوامی دەبێت، تا بە ئێستمان دەگات. لە ڕوانگەی شاعیردا، ئەوان مرۆڤێکی چاخی بەردین بووینەوە بەردەوامیان بە ژیانداوە، تا بە قۆناغی بێزاری دەگات. کەواتە زەمەنشوێنی چاخی بەردین،گوزارشتە بۆ ساکاری ژیانو بێزاریش وەک چەمکێکی دەروونی کە پەیوەستە بە قۆناغی پێشکەوتنو مۆدێرنەبوونی ژیان، ئاماژەیەکە بۆ ئاڵۆزبوونوپووچگەرایی ژیان.کەڕەنگە ھەموو خەونو ئومێدەکانی مرۆڤ، لە نێو بەرێت. چونکە نابێ ئەوەمان بیر بچێت، ژیان چەنێ پێشکەوتوو ئاڵۆزو جەنجاڵ بێت، ئەوەندەش مرۆڤەکان لە ڕووی ڕوحیو دەروونییەوە وێران دەبن. وەک ئەوەی ئێستا ھەستی پێدەکەین. بۆیە شاعیر ئەگەر خۆیو ھاوسەرەکەی سەرەتا مرۆڤی چاخی بەردین بووبن، ئەوا لە گەڵ پێشکەوتنەکانی ژیانو ھەڵکشانی تەمەندا،ئەمجارەیان لە مرۆڤێکی سەرەتاییەوە دەبنە مرۆڤی قۆناغە ژیاریو تەکنەلۆژیەکانو بە عەبەسی بوونی مرۆڤەکان. کە بێگومان ئەو قۆناغەش بۆ ئەوان، پڕ بوە لە تەقسێکی گریاناوی، ھەروەک شاعیر خۆشی دەڵێت:\nدەبوایە ھەر چوار فەسڵ..\nلە تەقسێکی گریاناویدا خۆمان بنێژین..\nھاوینمان بە پاییز و زستانانمان بە بەھار دەسپارد..\nلەکۆی ئەو دوو کۆپلە شیعریەدا، ھەریەک لە زەمەنەکانی(چاخی بەردین،زەمەنی شەڕ،چوار فەسل،پاییز، زستان،ھاوین، بەھار،)دەبینرێت. کە ھەموویان ئاماژەن، بۆ بەشێک لە ژیانکردنی شاعیر وەک مرۆڤێًک، لە قۆناغە جیاوازەکانی تەمەنی خێزانیو کۆمەڵایەتیدا.ئەم فۆڕمە لە ژیان بەردەوام دەبێت، تاشاعیر لە ژێر کاریگەریەتی خوێنەوەی کتێبەکانی کامۆوسارتەردا، ڕەنگێک لە ژیانی ئەوان دەگرێت و دەبێتە وێنەیەکی بچووکراوەی پاڵەوانی ڕۆمانێکی کامۆ.ھەروەک ئەمجارەیان لە شیعرەکەیدا دەڵێت:\nنازانم نە ئێوارەیەکی ساردی کانونی یەکەم بوو..\nنە عەسرێکی درەنگی حوزەیران بوو..\nنە جومعەیەکی پڕ لە پەستی و نە سێشەممەیەکی نەگریس بوو\nپێیوتم: چەند بە مێرسۆیە غەریبەکەی کامۆ دەچی..\nشاعیر،گفتوگۆو ڕووداوەتایبەتیەکانی ژیانی خۆی بەستۆتەوەبەزەمەنو لە چوارچێوەی زەمەنی مێژوویی ڕووداوەکان ئاماژەی پێداون.بێگومان ھەوڵدان بۆ ناساندنی شاعیر، وەک پاڵەوانی ڕۆمانێکی ئەلبیر کامۆ، کە سمبولە بۆ بێھوودەیی و نھلیستیەتی ژیان،دەلالەتێکە بۆ ئەوەی کەشاعیر دواجار، کەوتۆتە ژێر کاریگەریەتی ئەو نووسەرە.لێرەوەش زەمەنشوێنی لە ژیانی شاعیردا، لە چاخی بەردینەوەو داپۆشینی عەورەت بە گژوگیاوە،درێژ دەبێتەوە تا زەمەنی خوێنەوەی کتێبەکەی ئەلبیر کامۆو کەوتنە ژێر کاریگەریەتی ئەو نووسەرە جیھانیە. بێگومان ھەردوو زەمەنیش ھەڵگری چەندین خەسڵەتو گۆرانکاری و ئاماژەی دەروونیو کۆمەڵایەتین، کە دواجار لە چوارچێوەی زەمەنە فیزیکیەکەوە، ژیانی شاعیر پێکدەھێنن. واتە زەمەنشوێنی لەو دەقەی شاعیردا، لە قۆناغێکی سادەوە دەست پێدەکات،تا دەگاتە قۆناغی جەنجاڵبوونو ژاوەژاوەی ژیان. لە داپۆشینی عەورەت بە گەڵاوە، تا خوێنەوەی کتێبەکانی کامۆ. بگرە ئەمجارەیان درێژتریش دەبێتەوە، تا ئەزموونە فاشیلەکانی ژیان. ھەروەک شاعیر دەڵێت:\nکە ئەزموونە فەشەلەکانی خۆمان..\nبێگومان ئەگەر ڕووداو پەیوەست بێت بە چرکە ساتەکانی زەمەنێکی دیاریکراوەوە، کە ژیانیش بەشێکە لە پراکتیزەکردنی چەندین ڕووداوی جۆراو جۆر، ئەوا دەبێ خودی ئەو ڕووداوانە، ھاوشێوەی زەمەنەکە، شوێنێک ھەبێت بۆ ڕوودانیان. بە دەربڕینێکی تر ھیچ ڕووداوێک نییە، بە دەر بێت لە زەمەنو شوێنێک. چونکە ڕووداو ڕوونادات ئەگەر شوێنێک نەبێت وەک سەر زەمینی ڕوودانیو ھاوکات کاتیش وەک کردەی ئەنجامدانەکە. بۆیە لە شیعری(من لەوێوە دێم)لەپاڵ زەمەن، شوێنیش دەبینینین. چونکە شاعیر لە شیعرەکەیدا، ئاماژەی بە چەندین شوێن داوە،کە پەیوەستن بە ژیانو بوونو مەودای تەمەنی ئەو، وەک مرۆڤێک.لێرەوەشە، ئێمە کاتێ دەڵێین شیعرەکانی ئیسماعیل بەرزنجی،بونیادێکی چیرۆک ئامێزیان ھەیە.چونکە ھەموو ئەو ڕەگەزانە لە خۆ دەگرن،کە ژانری چیرۆکو ڕۆمان پێکدەھێنن. لەوشیعرەشدا، شاعیر لە پاڵ زەمەن، ئاماژەی بە چەندین شوێنیش داوە. وەک:(ئەشکەوتەکانی چاخی بەردین،لەحەوشەکەدا،قەبر،شوقەی ژمارە١٢،لەو گوندانەی،مەنفا،پاکژگە کەی دانتی، لەوێوە کە ئاماژەیە بۆ شوێنێکی نادیار).ھەموو ئەو شوێنانەش پەیوەندییان،بە و زەمەنەوە ھەیە، کە شاعیر لە شیعرەکەیدا بەرجەستەی کردوون. ئەو شیعرەی بەرزنجی، دەکرێ وەک بیۆگرافیای ژیانی مرۆڤ بیبینین،ھەرلەسەرەتای سادەو ساکاری ژیانو داپۆشینی عەورەت بە گەڵا،تا قۆ ناغە ژیارییو پێشکەوتوەکانو دواجاریش بە عەبەسی بوونی ژیان، لە ژێر زەبری گۆڕانکاریەکان.واتە نووسینەوەی ئەزموونی ژیانی مرۆڤێکو شاعیرێکە، لە چوارچێوەی ئەو زەمەنو شوێنەی تیایدا ژیاوە.زەمەنو شوێنێک کە دەشێ پڕبێ لە خۆشیو جوانییەکان، وە دەشێ پڕیش بێ لە ناشرینیو تراژیدیاکان. وەلێ دواجار ئەوە ژیانە، نە بە دڵی ئێمە دەڕوات، نە بە دڵی ئێمەش دەوەستێت.\nتێبینیی: دەقی (من لەوێوە دێم) شیعرێکی (ئیسماعیل بەرزنجی)یە کە لە کۆمەڵە شیعر (پەست وەک ئێوارە نارنجیەکانی نیشتمان) بڵاوکراوەتەوە. کە ساڵی ٢٠٠٧ لە لایەن دەزگای ئاراسەوە چاپ کراوە.


عێراق ئەو دەوڵەتەیە كە لە سەرەتای بیستەكانی سەدەی ڕابردودا و بە ویست و حەزی دەوڵەتە زلهێزەكانی ئەو سەردەمە دامەزرا. واتە عێراق دەوڵەتێكی خۆبەخۆ نییە كە لە ڕێگەی حەزو ویستی هاوڵاتییەكانی ناویەوە دامەزرابێت. ئەوە كورد و عەرەب و توركمان و مەسیحییەكانی ئەم دەوڵەتە نەبوون كە دەوڵەتەكەیان دامەزراندبێت، ئەوە ئاین و مەزهەبە جیاوازو فرە ڕەنگەكانی نێوان دوو روبار نەبوون كە لەسەر چەند بنەمایەك رێكەوتبن و دواتر دەوڵەتی عیراقییان دامەزراندبێت. بەڵكو ئەوەی ئەم گردوونەوە فرە ڕەنگەی دامەزراندو ناوی نا دەوڵەتی عێراق، ئینگلیزەكان بوون.\nبەمانایەكی دی عێراق وڵاتێكە بەزۆر پێكەوە لكێنراوە، یان عێراق یەكێكە لەو دەوڵەتانەی بۆ بەرژەوەندی وڵاتانی دەرەوە دامەزراوەو تۆزقاڵێك بەرژەوەندی هاوڵاتییەكانی ناوی لەبەرچاو نەگیراوە. ئەوەی هەیە نەتەوەو ئاین و مەزهەبە جیاوازەكان، لە رێگەی فشارو توندوتیژی و كوشتن و قەلاچۆكردنەوە، پێكەوە كۆكراونەتەوەو ئەو وڵاتەیان لێ دروستكراوە كە ناوی دەوڵەتی عیراقییە. بێگومان دەوڵەتێكی ئەوە دەستپێكی دروستكردنەكەی بێت و دواتر بەجۆرێك حوكمڕانی كرابێت كە پڕ بووە لە جەنگ و كاولكاری، لە شەڕی نەتەوەیی و مەزهەبی، دەگات بەم دۆخەی ئێستای كە پڕە لە ناكۆكی و بەرژەوەندی قووڵی دەرەكی و ناوەكی و پڕە لە قەیرانی گەورە، لە قەیرانی شوناسەوەو بۆ قەیرانی سیاسەت و لەوێشەوە بۆ قەیرانی ئابوری و كۆمەڵایەتی و فەرهەنگی و دەیان قەیرانی تر.\nئەم كتێبە دێت و باسی یەكێك لە مەسەلە هەرە ترسناكەكانی ئەم دەوڵەتە دەكات، ئەویش مەسەلەی ریشەكێشكردن و دیكتاتۆریەتی تاكباوەڕییە لە عێراقدا. كتێبەكە بۆ ناساندنی مێژوی ریشەكێشكردن لە عێراقدا، لە بەشەكانی بەراییدا، دەگەڕێتەوە بۆ مێژوویەكی دێرین، مێژووییەك قوڵاییەكەی لەناو سەدەكانی پێش زایندایە، سەردەمی سەرجۆنی ئەكەدی و حامورابی. دانەری كتێبەكە لەو قوڵاییە مێژوویەوە دێت تا دەگاتە سەردەمی حوكمڕانی بەعس كە لە ڕووی ریشەكێشكردنەوە بە یەكێك لە سەردەمە هەرە تاریكەكانی عێراق دادەنرێت.\nئەم كتێبە پڕە لە زانیاری گرنگ و مەترسیدار لەسەر مەسەلەی ریشەكێشكردن، لەوانە لە لاپەڕە 158 دا، باس لە سەرەتاكانی سەرهەڵدانی بیرۆكەی ریشەكێشكردنی كورد دەكات لەلایەن دیكتاتۆرەكەی پێشوی عێراق، باس لەوە دەكات چۆن سەدام حسێن لەیەكێك لە دانیشتنە تایبەتەكانی حیزبەكەیدا، هەوڵی داوە كورد وەك نەتەوە لەناو ببات، نەك تەنها لەناوبردنی سیاسەتمەدارە بەرهەڵستكارە كوردەكان. واتە سەدام بیری لەوە كردووەتەوە تەواوی كورد لە عێراقدا ریشەكێش بكات و نەیانهێڵێت! ئەمەش لە ڕێگەی كوشتن و گرتن و جەنگی خوێناوییەوە نا، لەڕێگەی بۆردومانی فرۆكە و راگواستن و وێرانكردنی گوند و باخ و ڕەزو خانووەكانەوە نا، ئەی لە ڕێگەی چییەوە ویستویەتی ئەو بیرۆكە دۆزەخییەی جێبەجێ بكات؟ لە ڕێگەی ئەوەی یەكێك لە ماددە كیمیاییەكان كە مایەی نەزۆكییە بۆ پیاوان، وردە وردە بكرێتە سەرچاوەی ئاوی خواردنەوەی شارەكانی كوردستان، بەم شێوەیە دوای چەندین ساڵ نەوەیەك لە كورد لەدایك دەبێت كە نەزۆكە و توانای خستنەوەی منداڵی نابێت. لێرەوە ژمارەی كورد تابێت لە كەمی دەدات و رۆژێك دێت تۆیان دەبڕێتەوە. ئەوەشی بەم كارە هەڵدەستێ خودی دەوڵەت خۆی بووەو بە شێوەیەكی فەرمیش بووە.\nئەم كتێبە پڕە لەو جۆرە زانیارییە كۆن و تازانەی كە لەسەر مەسەلەی ریشەكێشكردن لە عێراقدا خراونەتەڕوو. كتێبەكە شایەنی ئەوەیە، لەلایەن نوخبەی رۆشنبیرو سیاسییەكان و خوێندكارانی زانكۆكان بە وردی بخوێنرێتەوەو پەندو وانەی گرنگی لێوە هەڵهێنجرێت. كتێبێكە نووسەری عێراقی باقر یاسین نووسیویەتی بەرێز سەباح ئیسماعیل كاری وەرگێڕانی بۆ كوردی ئەنجامداوە. ژمارەی لاپەڕەكانی386 لاپەڕەی مام ناوەندییە، تیراژی كتێبەكە 750 دانەیە و نرخی هەشت هەزار دینارە.


مەسعود بارزانى، سەرۆکى پارتى دیموکراتى کوردستان لەبارەى بڵاوکردنەوەى فیلمێکى ئێرانى لەبارەى شەڕى داعش هاتە دەنگ و لە پەیامێکدا رایگەیاند "ئەفسانەی داعش لەسەر دەستی ڕۆڵە قارەمانەكانی گەلی كوردستان تێكشكا".\nبارزانى (27ى کانوونى دووەمى 2021) لەپەیامێکدا کە وێنەیەکى دەست "ناس کورد" کەوتووە ئاماژە بەوە کراوە، كاتی خۆی لە شەڕی داعشدا ئێمە سوپاسی هاوپەیمانان و ئەمەریكامان كرد كە یارمەتیی هێزی پێشمەرگەی كوردستانیان داوە. سوپاسی هەموو ئەو لایەنانەشمان كرد كە بە جۆرێك بەشداربوونە لە شەڕی داعش و یارمەتیی پێشمەرگەیان داوە.\nبارزانى لە پەیامەکەیدا جەخت دەکاتەوە "پێویستە هەموو لایەك ئەوە بزانن كە ئەوەی لەسەر ئەرزی واقعدا بە خوێن و قوربانیدانی خۆی، كوردستانی لە هەڕەشەی داعش پاراست، هێزی پێشمەرگەی كوردستان بوو".\nپەیامەکە وەک وەڵامێکە بۆ بەرهەمهێنانى فیلمێکى ئێرانى لەبارەى شەڕى داعش و هاوکارییەکانى کۆمارى ئیسلامى ئێران و قاسم سولەیمانى بۆ سەرکردایەتى کوردستان لە روبەڕوبونەوەى داعش، کە بڵاوبوونەوەى فیلمەکە کاردانەوەیەکى زۆرى لێکەوتەوە.\nدەقى پەیامەکەى مەسعود بارزانى:\nڕونکردنەوەى دانە گاز لەبارەى قازانج و گرێبەستى کارکردن لە هەرێمى کوردستان\n2021.02.07 - 21:20


گرنگە بۆ گۆڕان بەشداری حکومەتی داهاتوی هەرێمی کوردستان نەکات\nبەشداریکردن یان نەکردنی گۆڕان لەحکومەتی مەسرو بارزانی بابەتێکی گرنگی سیاسی کوردستانە. من لێرەدا بەکورتی باسی ئەوە دەکەم بۆچی گرنگە بۆ گۆڕان بەشداری حکومەتی داهاتوی کوردستان نەکات.\nهەمو ئەو ئارگیومەنتانەی باسی لەمەترسی بەشدارنەکردنی گۆڕان لەحکومەت دەکەن دوانن:\n١. یەکەم لەبەشدارینەکردنی گۆڕان، ئەوا یەکێتی سوودمەند دەبیت.\n٢. بەبەشدارینەکردنی گۆڕان لە حکومەت، ئەوا گۆڕان تەریك دەکەوێتەوە.\nپێش ئەوەی بچمە سەر ئەو دوو بابەتەی سەروە، با لەسەرەتادا ئەوە بلێم، ڕەنگە لەماوەی ڕابردو کەس هێندەی من باسی لەگرنگی ئارامی کۆمەلگای کوردستان نەکرد بێت. من لەگرنگی ئارامی کۆمەلگا باش تێدەگەم و دەزانم تەنها لەهەلومەرجی ئارامی کۆمەلگا هەمو بوارەکانی کۆمەلگا چانسی چاکردن و پێشخستنیان بۆ دەرەخسێ.\nمن مەبەستیشم لەبەشدارینەکردنی گۆڕان لە دەسەلات بڕەودان بەڕادیکالیزم نییە. بەپێچەوانە، من بڕاوام وایە تەنها بەگرتنەبەری سیاسەتێکی پراگماتیزم کۆمەلگای کوردستان پێش دەکەویت و گۆڕانیش دەتوانیت سەرکەوتو بێت. هەر بۆیە من بەشدارنەکردنی گۆڕان لە حکومەتی داهاتو بە سیاسەتیکی پراگماتیزم دەزانم نەك ڕووکردنە ڕادیکالیزم و هەلچون.\nبا بگەرێنەوە سەر ئەو ئارگیومەنتانەی لەئەگەری بەشداری نەکردن لەحکومەت گۆڕان دوچاری دەبیتەوە.\nلە ئەگەر بەشدارینەکردنی گۆڕان لەحکومەت، ئەوا یەکێتی سودمەند دەبێت و پێگەی لەزۆنی سەوز بەهێزتر دەبێت. ئەو ئارگیومەنتە لەکورت ماوەدا ڕاستە. بەڵام، پێویستە پێوەری گۆڕان بۆ کاری سیاسی سودو زیانی یەکێتی نەبێت، بەلکۆ چاکردنی هەلومەرجی خەلکی کوردستان بێت.\nئەگەر لەبەشداریکردن ئەوەی گۆڕان بەدوایەتی، واتە چاکردنی هەلومەرجی ژیانی خەلکی کوردستان، بەدەستی نێنێت، کە دیارە لەئێستادا نایهێنێت، ئیتر بەشداریکردن تەنها بۆ پاشەکشەکردن بەیەکێتی و کەمکردنەوەی ڕۆلی ئەو لە حکومەت سودی بۆ کۆمەلگای کوردستان نابێت.\nلەمەش گرنگتر، پاشەکشەکردن بەیەکێتی وەك هێزێکی منافس مانای وانییە ئۆتامتیکیەن گۆڕان سوودمەند دەبیت. لەهەلومەرجی ئێستادا لە پاشەکشەی یەکێتی لە جیاتی گۆڕان پارتی سودمەند دەبێت. ئەمەی دوایش، واتە سوەمەند بوونی پارتی، مانای وایە گۆڕان کارێکی نەکرد بەسودی خۆی تەواو بێت. گۆڕان لەپاشەکشەکردن بەهێزێکی منافسی خۆی هێزێکیتری منافسی خۆی بەهێزتر دەکات.\nهەربۆیە من پێم وایە پێوەری بەشداریکردن و نەکردنی گۆڕان لە حکومەت نابێت پاشەکشکردن/نەکردن بە یەکێتی بێت.\nسەبارەت بەئارگیومەنتی بەتەریکەوتنەوەی گۆڕان لەئەگەری بەشدارینکردن لەحکومەت، من پیم وایە، تەریکەوتنەوەش پەیوەدنی بەشداری کردن/ نەکردن نییە.\nگۆڕان لە دوەرەی ڕابردوو بۆ ماوەیەك لە حکومەتیش بوو، کەچی لە دواین هەلبژاردن دەنگەکانی کەمیکرد. ئەگەر بێتو ئەم جارە لە حکومەت بەشداری بکات ئەوا بێ هیچ گومانێك لەداهاتو ژمارە دەنگەکانی کەمتریش دەبێت. مەسەلەی تەریکەوتنەوەی گۆڕان پەیوەندی بەشیوەکارکردنی گۆڕانە.\nلە کوردستان و تارادەیەکش لە هەموو جیهان حیزبی سیاسی بەم شێوەی خوارە کار دەکات.\nهەر حیزبێکی سیاسی ژمارەیەك لە خەلکی هەیە کە لەڕێزی دواوە کاردەکەن، ئەمانە بە ئینگلیزی پێیان دەلین ئیستابلیشمەنت (Establishment). ئەم ڕێزە لە ئەندامان هیزی مادی و مەعنەوەی حیزبن. لە ڕووی سیساسیەوە نەخشە ڕێگا دادەنێن، توانای مادی بۆ حیزب کۆدەکەنەوە، ئەگەر پێویستیش بکات، لەهەلومەرجی کوردستان، بۆ بەرگری لەحیزب هێزی پاریزگاریشی بۆ دابین دەکەن.\nلەرێزی پێشەوەش، حیزب ژمارەیەك لە ئەندامی چاپوك، قسەزان (communicative) ، بەرچاو و دلسۆزی هەیە کە دەتوانن بەرنامەی حیزب ببنە ناو کۆمەلگا و دەنگدەری بۆ کۆبکەنەوە.\nلەڕابردو گۆڕان ئەم دوو ڕیزەی لە ئەندامان هەبوو و وەك یەك تیم (Team) کاریان دەکرد. لە ئێستادا، ئالوگۆر بەسەر شێوەکارکردنی گۆڕاندا هاتوە. بەتایبەتی لە ڕیزی دواوە.\nلە ئێستادا، ژمارەیەك لەوانەی لە ڕیزی دواوە کاریان دەکرد یان وازیان هێناوە یان چالاك نیین و وەك خاوەن ماڵ و بربرە پشتی گۆڕان دەرناکەون و کار ناکەن. ئەوانەش کەماون هەندێیان ئارەزوی پلەو پۆستیان هەیە، کە ئەمەیان زۆر ترسناکە.\nلەئیستادا، پەیوەندی گۆڕان بە هەلسوراوەکانی لەدەرەوی کوردستان یان زۆر لاوازە یان بەتەواوی پچراوە. لەڕابردودا کوردانی تاراوەگە هێزێکی مادی و مەعنەوەی گەورە بون بۆ گۆڕان و سەرچاوەی هێنانی دەیان بیرۆکەی سیاسی و بەرنامەی کاری کۆمەلایەتی گرنگ بون بۆ گۆڕان کە لە ئێستادا نەماوە.\nژمارەیەکی بەرچاو لە ئەندامان پەرلەمان و پلەدارەکانی ڕابردووی گۆڕان لەجیاتی ئەوەی وەك خاوەن مالی گۆڕان و بربرەی پشتی گۆڕان دەرکەون ئیستا ئەوان لە دۆلێك دەخوێنن و گۆڕانیش لە دۆلێکیتر.\nمن پێموایە، ئەو هۆیانەی ژماردم و هۆی تریش دەبنە سەرچاوەی تەریك کەوتنەوەی گۆڕان نەك بەشدارینکردن لەحکومەت. بۆ نەمانی مەترسی لەسەر تەریکەوتنەوەی گۆڕان پێویست ئەو بابەتانەی سەرەوە چارەسەر بکرێن.\nهەر ئەوەی تاکو ئیستا گۆڕان ساغ نەبۆتەوە لەسەر بەشداری نەکردن لەحکومەت هەرئێستا زەرەی داوە لە پرۆسەی چاکردنی هەلومەرجی کوردستان (the damage is already done).\nهێزێك لەبیری چارەسەرکردنی هەلومەرجی کوردستان، دوەلەتی دامەزراوەیی، دیموکراسیەو ڕۆلی یاسادا بیت، چۆن دەتوانێت لەگەل پارتی لەماوەیەکی زۆر کەمدا ڕێکەوێت دوای ئەو هەمو سوکایتەی پارتی بەپەرلەمانی کوردستانی کردو سەدان میرد منالیان ڕەوانەی ناو پەرلەمان کرد بۆ سوکایەتیکردن بەشەرعیەت، یاسا، پەرلەمان و پەرلەمانتاران.\nبەشدارکردن گۆڕان لەحکومەتی مەسرور بارزانی جگە لە خزمەتکردن بە چەند کەسێکی ناو گۆڕان، هیچ خزمەتێك بەچارەسەرکردنی کێشەکانی کوردستان ناکات. بە پێچەوانە، بەشداریکردنی گۆڕان لە حکومەت پاداشتە بۆ پارتی دوای ئەو هەمو سوکایەتەی پارتی بە پەرلەمان و حکومەتی کوردستانی کرد و ڕێگاش خۆش دەکات بۆ ئەوەی پارتی لە هیچ کارێکی نایاسایی نەسلەمەێتەوە لە ئیستا و داهاتودا.\nبا هەموان بزانن چارەسەرکردنی هەلومەرجی کوردستان کاری ڕۆژێك‌و دوان نییە و کاری هیچ کەسێکیش نییە بەتەنیا. ئەم بابەتە پیویستی بەپلان‌و کاری بەبەرنامەو درێژخایەن دەبێت. گۆڕان پێویستە کار لەسەر ئەم بابەتە بکات. با حکومەت پیرۆزی یەکێتی‌و پارتی بێت. پێوسیست ناکات گۆڕان بەگەندلیەکانی ئەوان بگلێ.\nلەکۆتایدا دەڵێم، بەبەشداری گۆڕان لەحکومەت، خەلکی کوردستان چیتر جیاوازی نێوان گۆڕان ئەوانیتر نابێنێت‌و دەلێن هەمویان هەر یەکن، بەمەش تروسکایەك بۆ چاکردنی هەولومەرجی کوردستان نامێنێت. هەر بۆیە من بەشداری گۆڕان لەحکومەت بەخۆکشتنی سیاسی گۆڕان دەزانم. بەپیچەوانەش، بەشدارینەکردنی گۆڕان لەحکومەت هەلێکی زێرینە بۆ ئەوای گۆڕان سزای پارتی بدات لەسەر کارە ناشەرعیەکانی دژی پەرلەمانی کوردستان، بەمەش هەنگاوێك کوردستان پێش بکەوێت لەچەسپاندی ڕۆلی یاساو شەرعیەت‌و ڕیزی گرتن لەدەنگی هاولاتیان.\n10 ئایا بارزانی‌و تاڵەبانییه‌كان سەبارەت بەڕۆژئاوا تەماشاکەرن؟


بەپێی ئەم هەواڵە ، ئەگەر تورکیا ئاگادر بێت ، ئەوا بێگومان ئەمەریکا و پارتیش ئاگادارن لەکودەتاکەی نەینەوا . – WTARIKURD\nکونسوڵخانەی تورکیا ئەگەرچی دەرفەتیان هەبوە کە شارەکە جێبهێڵن بەڵام بەهۆی پەیوەندییەکانیان لەگەڵ داعش و متمانەیان بەو گروپە، لە موسڵ ماونەتەوە .\nکونسوڵخانەی تورکیا لە موسڵ دواکەوت لە چۆڵکردنی بینای کونسوڵخانە چونکە دەسەڵاتدارانی تورکیا لە ئەنکەرە لە پەیوەندییەکی پتەودا بون لەگەڵ میلیشیاکانی دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام . و داوایان لە ستافی کونسوڵخانەکردبو لە شوێنی خۆیان بمێننەوە .\nبەپێی زانیارییەک کە سەرچاوەیەکی دیپلۆماسی و ئەمنی بە ژمارەی ئەمڕۆی رۆژنامەی حوڕییەتی راگەیاندوە، موسڵ لە ماوەی دوو هەفتەی رابردوودا، واتە لە کۆتایی مانگی 5ی 2014وە لە ژێر نفوزی داعش دا بوە. لەو ماوەیەدا، پەیوەندییەکی بەردەوام هەبوە لە نێوان کونسوڵخانەی تورکیا و میلشیا و چەکدار و گروپەکانی داعش لە ناو موسڵ دا. لەو ماوەیەدا، تورکیا و داعش پەیام و مەسیجیان بە یەکتری گەیاندوە و پەیامێکی داعش بۆ تورکیا ئەوە بووە کە “کونسوڵخانەی تورکیا رووبەڕوی هیچ مەترسییەک نابێتەوە ”.\nبەڵام لەبەر ئەوەی میلیشیاکانی داعش تەنها ئەوانەی ناو موسڵ نەبون و لەچەند ناوچەیەکی تری عێراقەوە رویان لە موسڵ کرد، لە 9ی مانگ دا هەڕەشە ئاراستەی کونسوڵخانەکە کرا .\nبەپێی زانیارییەکانی سەرچاوە ئەمنیی و دیپلۆماسییەکەی حورییەت دەیلی نیوز، باکوری عێراق و هەردو شاری کەرکوک و موسڵ، لەناو ئەو زۆنەدان کە موخابەراتی تورکیا زۆرترین ئاستی چالاکیی تێدا هەیە. بۆیە دەسەڵاتدارانی ئەنکەرە داوایان لە ستافی کونسوڵخانەی تورکیا کردبو لە جێی خۆیان بمێننەوە چونکە بەهۆی پەیوەندییان لەگەڵ داعش، ئیدی هەڕەشەیەکی ئەوتۆیان لەسەر کونسوڵخانەکە نەدەبینی .\nبەگوێرەی زانیارییەکان ، لە دوو هەفتە پێش رووداوەکانی موسڵ، ژمارەیەکی زۆر لە ئەندامانی ستافی دیپلۆماسی و ئەمنیی و کادیرانی کونسوڵخانە و کەسوکاریان، موسڵیان بەرەو تورکیا جێهێشت و بە بەرنامە سەرجەم بەڵگەنامە و راپۆرتە نهێنییەکانیان دورخستەوە و لەناو برد. وەک ئاماژەیەک بۆ زانیارییان لەسەر ئەوەی کە لە دوو هەفتەی داهاتودا لە موسڵ، کودەتایەک روودەدات. هاوکات کونسوڵی تورکیا، سەرجەم ستافی ماوەی تیمەکەی و کەسوکاریان بردە ناو کونسوڵخانە و خۆیان ئامادەکرد کە ئەگەر پێویست بکات، ئەنکەرە بیانگوازێتەوە .\nشایانی باسە، ئێوارەی ئەمڕۆ کەناڵی ئەلعەرەبییە حەدەسی سەر بە سعودییە، بڵاوی کردەوە کە کونسوڵ و سەرجەم ئەو کەسانەی لەگەڵیدا بون و لەلایەن داعشەوە بۆ شوێنێکی تر گواسترابونەوە، ئازاد کراون و سەرجەمیان سەلامەتن و رەجەب تەیب ئەردۆگانیش بە تەلەفون پەیوەندییەکی دور و درێژی لەگەڵ کونسوڵدا ئەنجامداوە .\nسەرچاوە : میللەت و … .


رێنێسانس؛ وێبنووسی که‌ریم مه‌ره‌سه‌نه\nکۆچی زۆره‌ملی: به‌هۆی فیلتێر کرانی وێبنووسه‌که‌م ماڵم گواستۆته‌وه\nئه‌و کاته که سایتی رێنێسانس نیوزم ئیداره ده‌کرد و به‌رده‌نگه‌کانم گه‌یشتبوونه سه‌رووی 80 هه‌زار که‌س، هه‌واڵی فیلتێر کرانی سایته‌که‌م له ئێران و رۆژهه‌ڵاتی کوردستان به ئاسایی ده‌زانی و به پشته‌مل هه‌ڵکڕاندنێک له‌بیر خۆم ده‌برده‌وه. ده‌مزانی ئه‌وانه‌ی ده‌مانخوێننه‌وه رێگای ده‌ست وێڕاگه‌یشتنیشمان ده‌دۆزنه‌وه. ئه‌وه رۆژانێک بوو. ئێستا بارودۆخ جۆرێکی دیکه‌یه، ئه‌من که‌ڵکه‌ڵه‌ی خوێندن له که‌لله‌ی داوم و له سایت و ژیانی کۆمه‌ڵایه‌تی و چالاکییه سیاسییه‌کان و ... به ته‌واوی دوور که‌وتوومه‌وه و سێ مانگ ده‌بێ له‌و به‌ستێنانه‌دا دارم له سه‌ر به‌ردی دانه‌ناوه.\nبه‌ڵام سێ حه‌وتوو به‌ر له ئێستا، په‌نجه‌ره‌یه‌کی چکۆڵه‌م به رووی دۆسته نزیکه‌کانمدا کرده‌وه به‌ڵکوو بتوانم هێندێک ورده بابه‌تی ئه‌ده‌بیاتی بێگانه‌یان بۆ بگوازمه‌وه. هه‌ڵبه‌ت ئه‌و قسه‌م ته‌نیا به‌هانه‌یه‌که ده‌نا وا بزانم گه‌وهه‌ری کاره‌که بۆ رازیکردنی دڵی خۆمه...\nدوێنێ شه‌و ـ وه‌ک هه‌موو نیوه‌شه‌وان که له کرێکاری ده‌گه‌ڕێمه‌وه ـ سه‌ردانی وێبنووسی هاوڕێیه‌کی خۆشه‌ویستم کرد. چووبووم خوێندندنه‌وه‌یه‌کی وی بخوێنمه‌وه له سه‌ر چالاکییه‌کانی رێنێسانس و دوو سایتی دیکه. که‌چی رووبه‌ڕووی ئه‌و کورته هه‌واڵه بوومه‌وه:\nبه‌داخه‌وه لای من له دوێشه‌وه‌وه وێبلاگی "شیکار" و "رێنێسانس" ناکرێنه‌وه هه‌رچی لێیده‌ده‌م فلتێر کراوه. راسته وێبلاگ وه‌ک رۆژنامه و چاپه‌مه‌نی نییه که داخستنی زۆر پێوه دیار بێ، دیسان هه‌ر زۆر جێگای داخ و که‌سه‌ره! هیواداریشم ئه‌مه داڕووخان و دڵساردی پێوه دیار نه‌بێ و ده‌بێ هاوڕێیان کاک که‌ریم مه‌ره‌سه‌نه و کاک رامان سۆفی سوڵتانی هه‌ر به زوویی ده‌س به‌کار ببنه‌وه و ماڵێکی تازه دروست بکه‌نه‌وه چونکه ده‌بێ ئاگاداری ئه‌وه ببن ئه‌م فه‌زایه بێ ئه‌وان که‌می هه‌یه و بزانن هه‌ر نه‌بێ که‌سانێک چاوه‌ڕوانیانین و شته‌کانیان ده‌خوێننه‌وه."\nئه‌گه‌ر جاران ـ سه‌ه‌رده‌می سایته‌که ـ بایه ده‌مگوت "با بۆتان له ناو نانێکی گه‌رم دا بێ، بزانه چۆنتان ...". ئیدی رۆژان و مانگه‌کانی داهاتوو چاوکراوه‌تر ده‌بووم، وردتر گوێم هه‌ڵده‌خست و خێراتر ده‌بووم له رووماڵکردنی رووداوه‌کان. سێ جه‌مه‌م له‌خۆم حه‌رام ده‌کرد و ده‌چوومه دونیای خۆمه‌وه. رووم ده کۆڕ و کۆمه‌ڵان نه‌ده‌کرد و منداڵه‌کانم له‌خۆم ده‌تۆراندن. خۆم له ئه‌رکه بنه‌ماڵه‌ییه‌کانم ده‌دزییه‌وه و هاوسه‌ره‌که‌م تووڕه ده‌کرد... ئه‌وه‌ش رۆژانێک بوو. (به ته‌مام ئه‌و بابه‌ته له زنجیره نووسراوه‌یه‌کدا کۆ بکه‌مه‌وه و لێره لێی ده‌گه‌ڕێم)\nبه هه‌ر حاڵ، به‌و هۆیه‌ی سه‌ره‌وه ماڵم گوێستۆته‌وه و ئێستا وێبنووسی کاتیی رێنێسانس نیوزم ئاوه‌دان کردۆته‌وه. هه‌وڵ ده‌ده‌م له‌وێوه له‌گه‌ڵتان بم.\nئه‌و وێبنووسه‌م دوای سێهه‌م هه‌ک کرانی سایتی رێنێسانس دروست کرد و دوو مانگێک کارمان تێدا کرد، بۆیه بابه‌ته‌کانیشی ئی پازده مانگ له‌وه پێشن، به‌ڵام ورده ورده شتی نوێتری ده‌خه‌مه سه‌ر.\nat جمعه, بهمن ۲۲, ۱۳۸۹ 0 Comment\nساڵانێکه به روونی ئه‌و به‌ردانه ده‌بیستم که هاویشتوومانن\nداده‌بارن. له شیوه‌که‌وه\nکرده سه‌ر لێ شێواوه‌کانی ئه‌م ساته‌وه‌خته\nبه هاتوباته‌وه هه‌ڵده‌فڕن\nدرێژه‌ی بابه‌ت ...\nat دوشنبه, بهمن ۱۸, ۱۳۸۹ 0 Comment\nشێعرێکی بێ سه‌ردێڕی شاعیری پۆلاندی تادێوز بۆرۆوسکی*\nنه شێعر نه په‌خشان\nته‌نیا کۆته‌ره‌ی په‌تێک\nکه‌مێک خاکی شێدار ـ\nئه‌وه‌یه رێگای چوونه‌وه.\nat سه‌شنبه, بهمن ۱۲, ۱۳۸۹ 5 Comment\nنامه‌که‌ی فرانس کافکا بۆ باوکی\nپرۆفسۆر ئاریس فیۆریتۆس*\nسواڵکه‌رێک له قه‌راخ شه‌قامێکی ناوه‌ندی شار دانیشتووه. کاتێک خانمێکی جوانکیله به پیاسه به‌لایدا تێپه‌ڕ ده‌بێ، ده‌ستی له‌به‌ر پان ده‌کاته‌وه. "خانمه باشه‌که، دراوێکم بده‌یه. سێ رۆژه هیچم نه‌خواردووه." خانمه‌که چاوێکی دڵسۆزانه‌ی لێده‌کا؛ له وه‌ڵامدا ده‌ڵێ: "ده‌زانم، به‌ڵام مرۆڤ ده‌بێ خۆی ناچاری خواردن بکات". ده‌مانتوانی به‌و سێنه‌ی سه‌روبه‌ندی مه‌رگی فرانس کافکا ده‌ست پێبکه‌ین ـ کاتێک نه‌خۆشیی سیل (ده‌رده‌باریکه) وای لێکردبوو بێجگه له مژینی خۆشاوی قاشه لیمۆیه‌ک هیچی دیکه‌ی بۆ رۆنه‌ده‌چوو.\nat سه‌شنبه, بهمن ۰۵, ۱۳۸۹ 2 Comment\nئێمه له جه‌رگه‌ی ناکۆکییه‌کاندا ده‌ژین ـ له نێوان باوه‌ڕه دینی، سیاسی و زانستییه‌کاندا\nد. ئۆلاف هێگێرستراند\nبلۆکه زه‌به‌لاحه‌کان ئاقار ده‌گۆڕن، حه‌قیقه‌ته کۆنه‌کان ده‌خرێنه ژێر پرسیار. سه‌رده‌می ئیدۆلۆژییه سیاسییه‌کان به‌سه‌ر چووه و خه‌ڵک خۆیان به نامۆ ده‌زانن له په‌ژراندنی وه‌ڵامه مه‌زهه‌بییه‌کان و کوێرانه‌ش وه‌دوای تێکنیک و زانست ناکه‌ون. به‌ڵام ئه‌وه به‌و مانایه نییه که تاقه ئه‌نجامی ئه‌و لێکهه‌ڵوه‌شانه نائه‌وله‌هی (uncertainty) بێ، له‌وانه‌یه ئه‌نجامێکیشی باوه‌ڕهێنانمان بێ به سه‌رهه‌ڵدانی شتێکی نوێتر له قوڵایی ناکۆکییه‌کانه‌وه.\nat چهارشنبه, دی ۲۹, ۱۳۸۹ 0 Comment\nدوشنبه، دی ۲۰، ۱۳۸۹\nله کاتی خۆیدا به‌ره‌نگاری ده‌سته‌ڵات بینه‌وه\nده‌سته‌ڵات ده‌مێنێته‌وه تا ئه‌و کاته‌ی ڕێژه‌یه‌کی پێویست له خه‌ڵک پێیوابێ ده‌بێ بمێنێته‌وه ـ ئێمه ده‌سته‌ڵات ئه‌رێ ده‌که‌ین کاتێک به‌ره‌نگاری نابینه‌وه. ژماره‌یه‌ک ئه‌کادیمیسیه‌ن و رۆشنبیر، له ئانتۆلۆژییه‌کدا جه‌ختی ده‌که‌نه‌وه که ڕیشه‌ی ده‌سته‌ڵات ـ هه‌روه‌ها فه‌شه‌لهێنانی ده‌سته‌ڵاتیش ـ له قوڵایی بڕوابوون و وه‌همه‌کانی ئێمه‌دایه.\nat دوشنبه, دی ۲۰, ۱۳۸۹ 0 Comment\nبزووتنه‌وه‌ی چه‌پ ماڵی خۆی ئاوه‌دان کاته‌وه*\nـ ته‌پوتۆزی ئه‌و قه‌یرانه ئیدۆلۆژییه‌ی له کۆتایی سه‌ده‌ی ڕابردوودا تووشی بزووتنه‌وه‌ی چه‌پ هات، تا ئێستاش به ڕوخساری چه‌پی رۆژهه‌ڵاتییه‌وه هه‌ر دیاره. چه‌پی باشوورـ و چه‌پی کوردی به گشتی ـ جیاوازتر نین له دیکه‌ی بزاوته چه‌په‌کانی رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست، که به باوه‌ڕی من رۆڵ و جێگه‌ی خۆیان له هاوکێشه سیاسییه‌کاندا له‌ده‌ستداوه.\nئه‌و هاسانکارییه‌ی که له په‌راوێزی فراژۆتنی کاپیتالیزمدا بۆ ده‌زگاکانی ڕاگه‌یاندن هاته ئاراوه، پێشمه‌رجه‌کانی له‌دایکبوونی ده‌سته‌ڵاتێکی نوێی پێکهێنا. ئه‌و ده‌سته‌ڵاته، هه‌رچه‌ند له سه‌ره‌تاوه زۆر لاواز و ته‌واو له‌ژێر ڕکێفی ئه‌کته‌ره‌کانی "ده‌سته‌ڵاتی حقوقی"دا بوو، به‌ڵام له پڕۆسه‌یه‌کی درێژخایه‌نی دانوستاندا، هه‌رێمێکی ئۆتۆنۆمی بۆخۆی ئاوا کرد و ناوی "مێدیا"ی له‌سه‌ر دانا.\n“وه‌ی لۆ وه‌ی لۆ وه‌ی لۆ … ئه‌و خاکه شکۆداره کێڵگه‌ی باوکی که‌س نییه”\nئاماژه‌ی وه‌رگێڕ: نووسه‌ری دیاری کورد یه‌شار که‌ماڵ، له دیدارێکیدا له‌گه‌ڵ رۆژنامه‌نووسانی تورک، بۆچوونی خۆی له‌مه‌ڕ چاره‌سه‌ریی پرسی کورد ـ تورک دێنێته زمان. ئه‌و ڕۆماننووسه کورده که پێشتر به‌که‌می باسی له‌و پرسه ده‌کرد، له‌و وتووێژه‌دا زۆر به‌توندی و به‌ڕوونی هه‌ڵده‌کوتێته سه‌ر ده‌سته‌ڵاتدارانی ئێستا و ڕابردووی تورکیا و به زمانێکی سیاسی و جارجاریش مه‌یله‌و ته‌نزئامێزانه‌ی ئه‌ده‌بی، ڕوانگه‌ی خۆی له‌مه‌ڕ پرسی کورد و ده‌سته‌ڵاتی تورکیا ئاشکرا ده‌کات. ئه‌و وتووێژه که له سێ به‌شدا له رۆژنامه‌ی “ڕادیکاڵ”ی تورکیادا بڵاوکراوه‌ته‌وه، یه‌که‌م هه‌ڵوێستی سیاسیی یه‌شار که‌ماڵ نییه، به‌ڵام یه‌که‌مجاره به زمانێکی ئاوا ڕوون وبه بێ خۆگنخاندنی سیاسی باس له پرسه‌که ده‌کا. ئه‌و هه‌ڵوێسته‌ی یه‌شار که‌ماڵ هه‌موو مێدیاکانی تورکیا و ده‌سته‌ڵاتی سیاسیی ئه‌و وڵاته‌شی به شێوه‌یه‌کی به‌رچاو به‌خۆیه‌وه مژووڵکردووه.\nat چهارشنبه, دی ۱۵, ۱۳۸۹ 0 Comment\nمافی هه‌موو بابه‌ته‌کان بۆ نووسه‌ر پارێزراوه. طرح زمینه Awesome Inc.. با پشتیبانی Blogger.


حوکمداری کوردی هاوشێوەی سیستەمی تیمار !! – لڤین پرێس\nسوڵتانە عوسمانیەکان زەوی و زاری دەوڵەتیان بە بەشێک لە بەیتوماڵی خۆیان دەزانی و بەپێ ی بەرژەوەندیەکانی خۆیان بەسەر دەستوپێوەندەکانیاندا دابەشیان دەکرد.\nلەبەر ئەوەی ئابووری عوسمانی زیاتر لەسەر کشتوکاڵ بوو و سەرچاوەی داهاتی سەڵتەنەت بوو، سیستەمێکیان داهێنابوو ناوی تیماربوو . لەسەرەتای دەوڵەتی عوسمانیەوە تا ساڵی 1839 ئابووری و بودجەی وڵات بەسترابوویەوە بە سیستەمی تیمارەوە . لەو ساڵەدا پیاداچوونەوە بە سیستەمی موڵکایەتیدا کرایەوە و سەرلەنوێ بە یاسایی تاپۆ زەوی و زارەکانی دەوڵەت دابەشکرایەوە.\nسیستەمی تیمار بەخشینی زەویە کشتوکاڵیەکان بوو بەو کەسانەی سوڵتانەکان بە نزیکی خۆیانیان دەزانین. لەبەرانبەردا ئەوانیش بەشێک لە داهاتیان دەدا بە سوڵتان و مەسرەفی ئەو سوپا و سەربازانەشیان دەکێشا کەلە سنووری زەویەکانی ئەواندابوون. لەیەک کاتدا هەم سوڵتان سودمەندبوو و هەم پیاوانی سوپا. زەرەرمەندی یەکەمیش ئەو خەڵکانەبوون ( جوتیارەکان) کە لەسەر زەویەکان ئیشیان دەکرد . وەک کۆیلە بە خێزانەوە لەزەویەکاندا بەکاردەهێنران لەبەرانبەر کەمێک وەک نانەسکی لەو داهاتەی ئەوان هێزی بەرهەمهێنانی بوون.\nسیستەمی ئابووری هەرێمی کوردستانیش بەهەمان شێوە، سەرچاوەکانی داهاتی وڵات وەک تیمار دەبەخشن بەو دەستەبژێرەی نزیکن لەخۆیانەوە لەبەرانبەر بەشێک لەو قازانجەی دەستیان دەکەوێت، لەهەمان کاتدا دەستەبژێرەکەی خاوەن تیماری هەرێمیش تێکەڵاویەکی توندوتۆڵیان لەگەڵ هێزە چەکدارەکاندا هەیە، لەیەک کاتدا هەم سوڵتان ڕازیدەکەن و هەم و سوپا . خەڵکەکەش بێبەش لە سامان و داهاتی وڵات تەنیا ڕۆڵی جوتیارە بێدەرەتانەکانی سیستەمی تیمارەکەی سوڵتان دەبینێت.\nبایدن: تا 100 رۆژی دیكه 200 ملیۆن ئەمریکی ڤاكسینی كۆرۆنا وه‌رده‌گرن


بینه‌ری دیلكراو |\nHome بیروڕا بینه‌ری دیلكراو\nڕووداوه‌كانی 16/10ی ئه‌مساڵ نه‌ك هه‌ر خاڵی وه‌رچه‌رخانی درووستكرد له ڕووی سیاسی و سه‌ربازی و باڵانسی هێزه‌وه، به‌ڵكو حه‌قیقه‌تی كاری میدیایی هه‌ندێك كه‌ناڵیشی ده‌رخست كه لافی پیشه‌یی بوون و پێشه‌نگبوونیان لێ ده‌دا.\nبه درێژایی دوو مانگی ڕابردوو چه‌ند میدیایه‌ك له خولقاندنی حه‌قیقه‌تی ساخته بۆ كۆنتڕۆڵكردنی مێشكی بینه‌ر پشكی شێریان به‌رده‌كه‌وێت. بۆ نموونه، سه‌وداسه‌ریی تێكه‌ڵاوكردنی ژانری هه‌واڵ (جا هه‌واڵی ڕۆژانه‌ی ناوخۆیی، ئیقلیمی یان جیهانی بووبێت) له‌گه‌ڵ داستان و خورافاتی ئایدۆلۆژیی ئه‌و لایه‌نه سیاسییه‌ی له‌پشت پاره‌داركردنی ئه‌و كه‌ناڵانه‌وه‌ن، پاشان بوونی لایه‌نگیریی سیاسی له‌داڕشتنی بابه‌ت و هه‌واڵه‌كان یان گواستنه‌وه‌ی به مه‌به‌ست و به سیاسیكراوی ڕه‌وتی ڕووداوه‌كان له‌و ئامرازانه بوون كه ئه‌و میدیایانه بۆ فه‌راهه‌مكردنی ئه‌و حه‌قیقه‌ته ساخته‌یه په‌نایان بۆ بردوون.\nله ڕاستیدا، داڕشتنه جیاواز و گوماناوییه‌كانی هه‌واڵ له‌و كه‌ناڵانه هیچ بوارێك بۆ بینه‌ر ناهێڵێته‌وه بۆ ئه‌وه‌ی ناچار به لایه‌نگیریكردن نه‌بێت. له‌م حاڵه‌ته‌دا ته‌ماشاڤان ناچار ده‌بێت به زوویی بڕوا به خۆشباوه‌ڕیی یان به‌و هه‌ڕه‌شه‌و مه‌ترسییه درووستكراوانه بكات كه ئه‌و كه‌ناڵانه به‌رهه‌می ده‌هێنن. مه‌سه‌له‌ی ڕیفراندۆم و ڕووداوه‌كانی 16/10 له كه‌ركوك و ناوچه‌كانی تر، دوو كه‌ره‌سته‌ی باشن بۆ تێگه‌یشتن له پۆپۆلیزمی ئه‌و كه‌ناڵانه. له‌مه‌سه‌له‌ی ڕیفراندۆمدا ئه‌م كه‌ناڵانه ڕۆڵێكی سه‌ره‌كییان هه‌بوو له سنوورداركردنی مه‌ودای لێكدانه‌وه‌كان و گرتنه‌به‌ری قاڵبێكی تاك ڕه‌هه‌ندی له لێكدانه‌وه‌كانی ئه‌و مه‌سه‌له‌یه‌دا. هه‌ڕه‌شه فوو تێكراوه‌كانی دوای ڕووداوه‌كانی كه‌ركوكیش بێ ده‌ربه‌ستی ئه‌و كه‌ناڵانه‌ی به‌رامبه‌ر دنیای سیاسی ئێمه پیشاندا كه چۆن له‌رێی پروپاگه‌نده‌ی نابه‌جێوه توانیان كاریگه‌ری له‌سه‌ر به‌شێكی زۆری هاووڵاتییان دابنێن.\nده‌رخواردانی ئایدۆلۆژیای لایه‌نێكی دیاریكراو له‌ژێر ناوی هه‌واڵدا ئامانجی ئه‌و كه‌ناڵانه زیاتر ڕوون ده‌كاته‌وه. به‌ناوی مه‌سه‌له‌ی نه‌ته‌وه‌ییه‌وه، ئه‌و حزبه‌ی له‌پشت ئه‌م كه‌ناڵانه‌وه‌یه به‌رده‌وام هه‌وڵیداوه خۆراكی حزبی ده‌رخواردی ئه‌و بینه‌رانه بدات كه لایه‌نگری ئه‌و حزبه‌ن. تۆوی بڕوانه‌بوون به ئاڕاسته‌ی ناشرینكردن و دوودڵ بوون له نیه‌تی لایه‌نه‌كانی تری له دڵدا چاندوون. بینه‌ره لایه‌نگره‌كانی خۆیانی زیاتر به حزبه‌كه‌یه‌وه به‌ستۆته‌وه‌و له‌م ڕێگه‌یه‌شه‌وه هه‌وڵیداوه ئه‌و بینه‌رانه له میدیای ئه‌هلی و له میدیای حزبه‌كانی تر زیاتر دوور بخاته‌وه.\nبه سیاسیكردن و گواستنه‌وه‌ی به مه‌رامی ڕووداوه‌كان و هه‌واڵه له خشته‌به‌ره‌كان له‌لایه‌ن ئه‌و كه‌ناڵانه‌وه له‌خۆوه‌و بێ به‌رنامه نییه. ئه‌گه‌ر به وردی دیقه‌ت بدرێت ده‌بینرێت ئایدۆلۆژیاو مه‌یلی سیاسی حزبێكی دیاریكراو سه‌نته‌ری گێڕانه‌وه‌كانه. به ئایكۆنكردنی چه‌ند كه‌سێك له‌ناو ئه‌و لایه‌نانه‌ی ناكۆكی سیاسی ناوخۆییان هه‌یه ئه‌ویش له به‌رژه‌وه‌ندیی ئه‌و حزبه‌ی له پشت په‌خشكردنی ئه‌و كه‌ناڵانه‌وه‌ن ڕوون و ئاشكرایه. خولقاندنی كه‌شێك كه هه‌میشه په‌رچه‌كرداری سیاسی ناوخۆی حزبه‌كان و ناوخۆی هه‌رێم به دوای خۆیدا بهێنێت یه‌كێكی تره له خاسیه‌ته‌كانی به‌سیاسیكردنی گواستنه‌وه‌ی هه‌واڵه‌كان. قووڵكردنه‌وه‌ی ناكۆكی و ململانێی ناوخۆیی حزبه‌كانی تر بۆئه‌وه‌ی نه‌په‌رژێنه‌سه‌ر باسكردنی كێشه قووڵه سیاسییه‌كانی ئه‌م هه‌رێمه به‌شێكی تره له‌و مانفێسته.\nبه شێوه‌یه‌كی كرداره‌كی، هه‌تا پێش مه‌سه‌له‌ی ڕیفراندۆم و ڕووداوه‌كانی كه‌ركوك و ناوچه جێناكۆكه‌كانی تر، به‌شه‌یتانكردنی وڵاتێك و به‌فریشته‌كردنی وڵاتێكی تر به‌شێك بووه له ستراتیژیی كاری ئه‌و كه‌ناڵانه. بۆ نموونه، زۆرترین وشه كه به‌رگوێمان كه‌وتووه و زه‌ق كراوه‌ته‌وه ئه‌ویش وه‌ك هه‌ڕه‌شه و تۆقاندن بریتی بوون له وشه و زاراوه‌ی وه‌ك هه‌ژموونی ئێران، حه‌شدی شه‌عبی، عه‌بادی، مالكی، قاسم سولەیمانی، باڵی فڵان و باڵی فیسار، ئه‌وه‌ی ده‌نگ به ڕیفراندۆم نه‌دات خائینه، كه‌ركوك فرۆشرا و چه‌ندین شتی تری له‌م بابه‌ته.\nبه‌كارهێنانی به مه‌به‌ست و په‌یتا په‌یتای ئه‌و وشه‌و زاراوانه و به‌رده‌وام هه‌واڵ بڵاوكردنه‌وه له‌باره‌یانه‌وه بوار بۆ بینه‌ر ناهێڵێته‌وه جگه له‌وه‌ی كۆی ئه‌و پروپاگه‌ندانه به ڕاست بزانێت و بگره پڕیش بكرێت له ڕق و كینه و هه‌ڵوێستی كوێری توندوتیژانه به‌رامبه‌ر هه‌ر كه‌س و لایه‌نێك كه وه‌ك ئه‌وان بیر نه‌كه‌نه‌وه به‌تایبه‌ت به‌رامبه‌ر ئه‌و لایه‌نه سیاسییانه‌ی كه هه‌ڵوێستی جیاوازیان به‌رامبه‌ر پرسه جیاوازه‌كان هه‌یه.\nئه‌م جۆره له‌كاری ڕاگه‌یاندن، به هۆی باڵاده‌ستی ئایدۆلۆژیایه‌كی دیاریكراوو به سیاسیكردنی هه‌واڵ و ڕاپۆرتی مه‌یلداری لایه‌نێكی دیاریكراوه‌وه هۆكاری سه‌ره‌كی پشت به دیلكردنی به‌شێك له بینه‌ره‌كانه. بینه‌ری دیلكراو به‌هۆی سیاسه‌تی ئاڕاسته‌كراوی كاری میدیایی ئه‌و كه‌ناڵانه‌وه، بۆ نموونه له بابه‌تی ڕیفراندۆمدا، تێفكرینی به‌رامبه‌ر ده‌ره‌نجامی مه‌سه‌له هه‌ستیار و هه‌نووكه‌ییه‌كاندا پێچه‌وانه‌ی ڕاستیی تێده‌گه‌یه‌ندرێت. بینه‌ری دیلكراو وای تێگه‌یه‌ندرابوو ده‌وڵه‌تان به مه‌منوونییه‌وه له درووستكردنی ده‌وڵه‌تی كوردییدا به‌شدار ده‌بن. بینه‌ری دیلكراو وا ڕاده‌هێنرێ ئه‌وه‌ی حزبی پشت ئه‌و كه‌ناڵانه به درووستی نه‌زانێت ئه‌وا زیانی بۆ كۆمه‌ڵگه‌ی كوردیی هه‌یه. بینه‌ری دیلكراو ژیانی پڕ ده‌كرێت له سیاسه‌ت و بیركردنه‌وه‌و دونیابینی ساخته.\nلاپه‌ڕه‌كانی مێژوو نموونه‌ی به‌رچاوی زۆری تێدایه له‌باره‌ی ئه‌وه‌ی چۆن میدیای ئاڕاسته‌كراوو پروپاگه‌نده‌چی به‌هۆی تێكه‌ڵاوكردنی ئه‌فسانه‌ی ئایدۆلۆژیی و لایه‌نگیریی بێ ده‌ربه‌سته‌وه واقیعێكی ساخته‌ی درووستكردووه كه ده‌ره‌نجامه‌كه‌ی به زیانێكی گه‌وره كه‌وتووه‌ته‌وه. شای ئێران به‌هۆی ئه‌وه‌ی ئاڕاسته‌یه‌كی خۆرئاوایبوون و مۆدێرن بوونی ساخته‌ی گرتبووه به‌ر سه‌ره‌نجامه‌كه‌ی بووه هۆی له‌ناوچوونی ڕژێمه‌كه‌ی. ئه‌و ئاڕاسته‌یه‌ی گرتبوویه‌به‌ر بزوێنه‌ره‌كه‌ی ماس میدیایه‌ك بوو كه جگه له پروپاگه‌نده‌كردن بۆ ئه‌و ئاڕاسته ساخته‌یه هیچ كه‌ڵكێكی تری بۆ كۆمه‌ڵگه نه‌بوو.\nله ڕاستیدا، هێشتا به هۆی سوودمه‌ندبوونی ئه‌و كه‌ناڵانه له لێشاوی پاره، ئاسانی و زوو گه‌یشتنیان به ئه‌كته‌ره سیاسییه‌كان، ڕووماڵه فراوان و پانوپۆڕه‌كانیان و داڕشتنه‌وه‌ی مه‌جرای ڕووداوه‌كان به‌و جۆره‌ی خۆیان ده‌یانه‌وێت وای كردووه بینه‌رێكی زۆر له ده‌وری خۆیان كۆ بكه‌نه‌وه. به‌شێكی فراوانی ئه‌و بینه‌رانه‌ش به‌هۆی خۆشباوه‌ڕی و ته‌مبه‌ڵی و زمان نه‌زانینه‌وه به‌شداربوون له‌زیادكردنی بینه‌ری ئه‌و كه‌ناڵانه. تا ڕێبازی ئه‌و كه‌ناڵانه به‌و شێوه‌یه به‌رده‌وام بێت كه له‌سه‌ره‌وه ئاماژه‌ی پێ درا ئه‌وا له دیلكردنی به‌شێكی بینه‌راندا ڕۆڵی به‌رچاویان ده‌بێت.\nنه‌وت و خه‌یاڵى سوڵتانى


ڕۆژنامەنوسان مۆمی یادگاری لە شوێنی كوژرانی هاوەڵەكەیان دادەگیرسێنن\nئەحمەد حەسەن، بووە ڕۆژنامەنوسی ژمارە 89 لەنێو ئەوانەی ڕوبەڕووی كوشتن یان هەوڵی كوشتن بونەتەوە كە تائێستا ڕۆژنامەنوس و چالاكوانانی عێراقی گرتووتەوە، بەپێی ئەو ژمارانەی كۆمسیۆنی مافەكانی مرۆڤی عێراق بڵاویكردوونەتەوە.\nحەسەن ڕۆژی شەممە ڕوبەڕووی دەستڕێژی گولـلە بووەوە و یەكێك لە گولـلەكان لە سەریدا جێگیربوو و، بەهۆیەوە لەنێوان ژیان و مردندا ماوەتەوە، ئەمەش سەرەڕای ئەو نەشتەرگەرییە چەند كاتژمێرییەی لە یەكێك لە نەخۆشخانەكانی بەغداد بۆ ئەنجامدرا، لە دووری نزیكەی 130 كیلۆمەتر لە شوێنی هەوڵی كوشتنەكەی، لەنزیك ماڵەكەی لە پارێزگای دیوانییە.\nسەرەڕای ئەوەی دۆخی حەسەن جێگیرە، بەڵام تائێستا لە دۆخی كۆمای پزیشكیدایە، پزیشكان پێیانوایە ناوەندەكانی جوڵە لە مێشكیدا بەتەواوی و هەمیشەیی زیانی بەركەوتووە، ناشزانرێت لە پێكانەكە دەربازدەبێت یان نا.\nژمارەكانی كوشتن زیادیكردووە\nكۆمسیۆنی مافەكانی مرۆڤی عێراق هۆشداریدا لە زیادبوونی حاڵەتەكانی كوشتن و تیرۆر دەرهەق بە چالاكوانان، وەك ئەوەی فازڵ غڕاوی، ئەندامی كۆمسیۆنەكە بڵاویكردووەتەوە.\nغڕاوی وتی، “هۆشداریدەدەین لە ڕۆچوونە ناو مەترسییەكی گەورە لە وڵات ئەگەر زنجیرەكانی تیرۆر و لەناوبردن بەردەوام بێت كە وشەی ئازاد دەكاتە ئامانج”.\nهەوڵی كوشتنی حەسەن بە تەنها ڕۆژێك دێت دوای كوشتنی ئیهاب وەزنی، چالاكوانی دیاری خۆپیشاندانەكانی كەربەلا لە ناوەڕاستی شارەكە.\nكۆمسیۆنەكە لە بەیاننامەیەكی دیكەیدا هۆشداریدا لە شەپۆلێكی نوێی بەئامانجگرتن و لەناوبردن و كوشتنی چالاكوان و ڕۆژنامەنوس و كەسانی خاوەن بۆچوون و ئازاد.\nئەحمەد حسێن، ڕۆژنامەنوسی عێراقی دەڵێت، “زۆرینەی چالاكوان و ڕۆژنامەنوسانی بەرهەڵسكار لە ترسی بەئامانجگرتنیان عێراقیان جێهێشتووە یان خۆیان گەیاندووەتە هەرێمی كوردستان”.\nسایتی ئەلحوڕە لەسەر زاری حسێن وتیشی، “پرسی پارێزراوی ئەمنی گومانی تیایە تەنانەت لە هەرێمیش” دوپاتیشیدەكاتەوە پاش سێ مانگ لە پەنابردنەبەر هەولێر، ڕووبەڕووی هەڕەشە بونەتەوە و هەندێكیان ماڵەكەیان تەقێنرایەوە، یان بە ئاشكرا هەڕەشەی لێكراوە.\nحەسەن باسم، چالاكوان لە ناسڕیە دەڵێت، لەلایەن كەسانی نەناسراوەوە خانووەكەیان تەقێندراوەتەوە، ئەمەش پاش بەشداریكردنی لە خۆپیشاندانەكانی پارێزگاكە.\nباس لەوەشدەكات حكومەتی خۆجێی و دەزگا ئەمنییەكان هیچ هەنگاوێكیان بۆ پارێزگاریكردنی نەناوە.\nپاش تەقاندنەوەكە، باسم دووجار لە دەستگیركردن دەربازی بووە، بەر لەوەی بڕیاری هەڵهاتن بۆ بەغداد و لەوێشەوە بۆ ئەستەمبول لە توركیا بدات.\nلە بەرامبەردا سەرچاوەیەكی ئەمنی دەڵێت، ئەوەی باس لە پشتگوێخستنی هێزە ئەمنییەكان دەكات لە پرسی پاراستنی ڕۆژنامەنوس و چالاكوانان ڕاست نییە.\nئەوەشی وت، “دەزگا ئەمنییەكان تۆڕێكی هەڵوەشاندووەتەوە كە چالاكوانانی لە بەسڕە بەئامانجدەگرت و دەیكوشتن”.\nبەپێی ئاژانسی فڕانس پرێس لەوەتەی خۆپیشاندان و ناڕەزایەتییە میلییەكان لە تشرینی یەكەمی ساڵی 2019ەوە سەریهەڵداوە، زیاتر لە 70 چالاكوان كوژراون یان ڕوبەڕووی هەوڵی كوشتن بوونەتەوە، دەیانی دیكەش بۆ ماوەی كورت ڕفێندراون.\nئاژانسەكە دەڵێت، “زۆرینەی ئەوانەی ڕوبەڕووی كوشتن بوونەتەوە، ئەوانەن كە دژ بە گەندەڵی و دەسەڵات و قەڵەمڕەویی ئێران و میلیشیا چەكدارەكانن”.\nڕۆژنامەنوسانی عێراقی دەڵێن، ساڵانی هەڵبژاردن بەردەوام توندوتیژتر دەبێت و زیادبوونی لە ژمارەكانی كوشتندا تۆماردەكرێت.\nمستەفا ناسڕ، بەڕێوەبەری ڕێكخراوی بەرگری لە ئازادیی ڕۆژنامەنوسی دەڵێت، “ئەمجارە كوشتن زووتر دەستیپێكرد”.\nئەو وتیشی، “لەگەڵ نزیكبوونەوەی هەر هەڵبژاردنێك، بەر لە بانگەشەی هەڵبژاردن زنجیرەیەك كردەی كوشتن و بەئامانجگرتن بە پاڵنەری سیاسی و حزبی دەستپێدەكات”.\nخۆپیشاندانی فراوان لە دژی ئەنجامەكانی هەڵبژاردن لە چەند پارێزگایەك دەستیپێكرد و خۆپیشاندەران دەڵێن، “ساختەكاری كراوە”. بەپێی هەواڵی میدیا…\nداوای كۆبوونەوەی ئاسایشی نیشتمانی دەكات\nدۆخی ئەمنیی كەركوك ڕاكان جبوریی هێنایەدەنگ\nپارێزگاری بەوەکالەتی کەرکوک هۆشداری دەدات لە دۆخی ناسەقامگیری پارێزگاكە و داوا لە سەرۆک وەزیرانی عێراق دەكات کۆبوونەوەیەکی بەپەلە…


پانۆراما: عێراق و قه‌یرانی سیاسی و ئاڵ و گۆڕ له کابینه‌ی حکومه‌ته‌که‌یدا\nسه‌ره‌ک وه‌زیری عێراق نه‌ک هه‌ر ته‌نها گله‌یی له کابینه‌ی حکومه‌ته‌که‌ی هه‌یه، به‌ڵکو گازه‌نده‌شی له چۆنیه‌تی به‌ڕێوه‌بردنی کار و ئه‌رکه‌کانی په‌رله‌مانیش هه‌یه.\nهێنده‌ی ئه‌وه‌ی په‌یوه‌سته به کابینه‌که‌یه‌وه، دکتۆر نوری ئه‌لمالیکی ئاڵ و گۆڕ کردن له حکومه‌ته‌که‌یدا به ئه‌رکێکی پێویستی هه‌نوکه‌یی ده‌زانێت و ده‌شڵێت ئه‌و گۆڕانکاریانه هه‌ر ته‌نها پۆستی وه‌زیر ناگرێته‌وه ، به‌ڵکو جێگر و یاریده‌ده‌ری وه‌زیره‌کان و به‌ڕێوبه‌ره گشتیه‌کانیشی لێینابوردرێن.\nدکتۆر فه‌رهاد ئه‌تروشی، ئه‌ندامی په‌رله‌مانی عێراق له‌سه‌ر لیستی هاوپه‌یمانی کوردستانی: هه‌ندێک له قسه‌کانی مالیکی ڕاستی تیادایه ، به‌ڵام نابێت ئه‌وه له‌بیربکرێت به‌شێکیشه له‌و ململانێ سیاسیه‌ی له عێراقدا هه‌یه.\nدکتۆر موحه‌مه‌د کیانی، ئه‌ندامی په‌رله‌مانی عێراق له‌سه‌ر لیستی بزوتنه‌وه‌ی گۆڕان: ده‌رفه‌تێک نییه بۆ ئه‌و ئاڵ و گۆڕه‌ی مالیکی باسی لێوه ده‌کات به‌هۆی ئه‌و هه‌موو کێشه‌و ناکۆکیه سیاسیانه‌ی به‌رۆکی وڵاته‌که‌ی گرتووه.\nله عێراق دیارده‌یه‌کی ناوازه هه‌یه ، که ده‌شێت هه‌ر له‌و وڵاته‌دا هه‌بێت، له یه‌ک کاتدا به‌شێک بیت له ده‌سه‌ڵات و خۆشت به ئۆپزسیۆن بزانیت.\nسیروان ئه‌حمه‌د، ئه‌ندامی په‌رله‌مانی عێراق له‌سه‌ر لیستی هاوپه‌یمانی کوردستان: هۆکاره‌کانی ئه‌وه‌ی هه‌م ده‌سه‌ڵاتیت و هه‌میش ئۆپزسیۆن ده‌گه‌ڕێنه‌وه بۆ کامڵ نه‌بوونی پرۆسه‌ی دیموکراسی له عێراق و تێنه‌گه‌یشتن له ئۆپزسیۆن بوون.\nهه‌ندێک له سیاسه‌تمه‌دارانی عێراقی پێیان وایه ئه‌م هه‌نگاوانه‌ی نوری ئه‌لمالیکی سه‌ره‌ک وه‌زیری عێراق تاکتیکێکی سیاسیه و ده‌یه‌وێت له‌و ڕێگه‌یانه‌وه لیستی ئه‌لعێراقیه به‌ره‌و په‌راوێز ببات.\nیونادم که‌ننا، ئه‌ندامی کریسچیان له په‌رله‌مانی عێراق: ناکرێت نکوڵی بکرێت که مالیکی ڕژده له‌سه‌ر گۆڕانکاری و به‌ڵام بێگومان به‌رژه‌وه‌ندی خۆیی و پارتی ده‌عوه‌شی تیادایه.\nئه‌م پێداچونه‌وه‌یه به کار و ئه‌رکه‌کانی حکومه‌تی عێراقدا له پاش خۆپیشاندانه‌کانی به‌غدا و شاره‌کانی تری عێراق هات که خۆپیشانده‌ران داوای دابینکردنی خزمه‌تگوزاریه بنچینه‌ییه‌کانیان ده‌کرد.\nله‌گه‌ڵ ئه‌م هه‌موو ڕاو بۆچونانه‌دا ئه‌و ڕایه‌ش هه‌یه که ئه‌وه‌ی پێی ده‌گوترێت حکومه‌تی هاوبه‌شی نیشتیمانی ئه‌زمونێکه له عێراقدا ده‌رفه‌تی سه‌رکه‌وتنی نییه، بۆیه له ئێستادا داوا بۆ پێکهێنانی حکومه‌تێکی زۆرترایه‌تی هه‌ن، به‌ڵام به‌بێ ئه‌وه‌ی باس بکرێت ئه‌و زۆرترایه‌تیه له‌سه‌ر بنچینه‌ی ژماره‌ی ده‌نگه‌کانی هه‌ڵبژاردنێکی نوێ ده‌بێت یان زۆرترایه‌تیه‌ک له‌سه‌ر بنچینه‌ی هاوپه‌یمانێتی کردن؟\nده‌توانن له ڕێی کلیککردنی ئه‌و فایله ده‌نگیانه‌ی سه‌ره‌وه‌ی ده‌سته چه‌پ گوێبیستی ته‌واوی به‌رنامه‌ی ئه‌م هه‌فته‌یه‌ی پانۆراما بن که ماوه‌که‌ی 11:15 خوله‌که.


پشکنەرانی جیهانیی چەکی کیمیایی ئامادەکاریدەکەن بۆ ده‌رهێنانه‌وه‌ی هەندێك لاشەی قوربانیانی شارۆچکەی دوما له سوریا کە کاردەکەن بۆ پشتڕاستکردنەوەی دەنگۆی هێرشێکی چەکی کیمیایی، ئاژانسی فرانس پرێس پێنجشەممە (3 ئایار) رایگەیاند.\nبەڕێوبەری رێکخراوی قەدەغەکردنی چەکی کیمیایی، ئەحمەد ئوزمجو، بە رۆژنامەی فاینانشه‌ڵ تایمزی وت کە دەستەی رێکخراوەکە بۆ دۆزینەوەی راستیەکان پێشتر زیاتر لە 100 "نمونەی ژینگەیی" کۆکردۆتەوە لەوکاتەوەی دەستیان بە شوێنەکە گەیشتووە لە باکوری رۆژهەڵاتی دیمەشق لە 21 نیسان.\nئه‌و ئه‌ركه‌ی رێکخراوەکە بۆ چوون بۆ دوما دەستیپێکرد دوای کۆمەڵکوژییەك لە 7 نیسان کە جیهانی تۆقاند و بووە هۆی هێرشی ئاسمانی تۆڵه‌سه‌ندنه‌وه دژی پێگە سەربازیەکانی سوریا .\nئوزومجی وتی بەڵام پشكنه‌ره‌كان، وەك هەوڵێك بۆ دۆزینەوەی بەڵگەی زیاتر لەسەر بەکارهێنانی کلۆرین و سارین لە هێرشە کوشندەکەدا، لەئێستادا لەو "رێگایانە دەگەڕێن بۆ هەڵدانەوە و وەرگرتنی هەندێك نمونەی بایۆمێدیکەڵی."\nوتیشی: "ئەوە پرۆسەیەکی زۆر هەستیارە. هه‌ربۆیه‌ش زۆر وریان. هەرچەندە شارەزایانمان توانیویانە بەشداریبكه‌ن له هەندێك توێکاریدا لە رابردوودا، ئەمە یەکەمجار دەبێت ئێمە لاشە ده‌ربهێنینه‌وه."\nرێکخراوەکە ئەوەی بۆ ئاژانسی فرانس پرێس پشتڕاستکردەوە کە پشکنەران هەوڵدەدەن توێکاری لەسەر لاشەکان ئەنجامبدەن و دەستەی دۆزینەوەی راستیەکانیش "بەردەوامدەبێت بۆ دۆزینەوەی هەموو رێگاکانی کۆکردنەوەی بەڵگە."


جیاوازییه‌کانی ژن و پیاو فرەتر له‌و بوارانه‌یه که به چاو ده‌بینرێن، و له راستیدا زۆر جیاوازن، که له رێگای توێژینه‌وه‌کانه‌وه ئه‌و جیاوازییانه ئاشکرا ده‌بن. زانستوانان به‌گشتی خوێندنه‌وه بۆ چوار بواری سه‌ره‌کیی مێشکی ژن و پیاو ده‌که‌ن؛ دۆزیاریی (processing)، کیمیا (chemistry)، په‌یکه‌ره (structure) و چالاکیی (activity). جیاوازی مێشکی ژن و پیاو هه‌موو جیهان ده‌گرێته‌وه، و زانستوانان هه‌روه‌ها چاوه‌ڕوانیان بۆ هه‌موو به‌ناو جیاوازییه جنسییه‌کان ئاشکرا کردووه. ره‌نگه بزانی که هه‌ندێ له کوڕان زۆر هه‌ستیارن و به‌تایبه‌ت فره‌وێژن سه‌باره‌ت به هه‌سته‌کانیان، که زۆر کوڕانه نایه‌ته به‌رچاو. له‌گه‌ڵ هه‌موو جیاوازییه ره‌گه‌زییه‌کاندا شێوازی کاری هیچکه‌س له هیچکه‌سی دیکه باشتر یان خراپتر نییه.\nئه‌و جیاوازییانه‌ی که له ژێره‌وه ریز کراون، ته‌نیا ئه‌و جیاوازییه گشتییانه‌ن له کارکردی مینایی (typical) مێشکدا، و ئه‌وه گرینگه که بیرمان بێت که هه‌موو جیاوازییه‌ک دیوی به‌هێز و لاوازی خۆی هه‌یه. دۆزیاری (processing)مێشکی نێر بۆ چالاکی نزیکه‌ی حه‌وت جار زیاتر که‌ڵک ڵە مادده‌ی خۆڵه‌مێشی وه‌رده‌گرێت، له‌کاتێکدا مێشکی مێ نزیکه‌ی ده جار زیاتر که‌ڵک له مادده‌ی سپی وه‌رده‌گرێت. ئه‌مه به چ واتایه‌که؟!مادده‌ی خۆڵه‌مێشیی لینجایی (splotches) تایبه‌ته له به‌شێکی دیاریکراو له مێشکدا که ناوه‌ندی دۆزین و چنینی زانیاری و کرده‌یه. ئه‌وه هۆکاره که کرده‌کانیان (action) به دیدمانێکی کارێزیی (tunnel vision) وه‌رده‌گێڕدرێن.\nواتا کاتێک به کرده‌یه‌ک یان فرمانێک خه‌ریک ده‌بن، ره‌نگه زۆر هه‌ست و خوست بۆ که‌سانی ده‌وریان یان ژینگه پێشان نەده‌ن. مادده‌ی سپی تۆڕێکی رایه‌ڵه‌ییه که ڕێگەی مادده‌ی خۆڵه‌مێشی بۆ ناوه‌نده دۆزیارییه‌کانی دیکه دادەخات. ئه‌و جیاوازییه مه‌زنه‌ی مێشک نزیک‌به‌دڵنیا ئه‌و هۆکاره‌یه که فرمانگۆڕکێی (transition between tasks) گورجتر له کچاندا له به‌راورد له‌گه‌ڵ کوڕان ده‌خاته به‌رچاو. ده‌بێ جیاوازیی ماده‌ی خۆڵه‌مێشی و سپی هۆکار بێت که ژنان له فره‌فر‌مانگه‌ری (multi-taskers) زۆر زیره‌ک، و پیاوان له چڕ بوونه‌وه له سه‌ر پرۆژه فرمانییه‌کان (task-focused project) ئازا ده‌بن.\nمێشکی نێر و مێ لە رێگای په‌یوه‌ندکاری مێشکی-به‌ده‌نی تایبه‌ت به ره‌گه‌ز، هه‌ردووکیان یک جۆر کیمیای ده‌ماری به‌کار دێنن به‌ڵام به رێژه‌ی جۆراوجۆره‌وه . هێندێک کیمیای زاڵگه‌ر (dominant) بریتین له:سێرۆتۆنین که له میانی ئه‌وانی دیکه یاریده‌مان ده‌کات که له شوێنێک ئارام بگرین؛ تێستۆسترۆن، کیمیای هۆک (sex) و تیژکردار‌یی (aggressiveness)؛ ئێسترۆژێن، کیمیای وه‌به‌رهێنانه‌وه و گه‌شه‌ی مێینه‌یی؛ و ئۆکسیتۆسین، کیمیای تایبه‌ت به پێبه‌ندی هه‌سته‌کی و کۆمه‌ڵایه‌تی. له به‌رامبه‌ردا به‌هۆی جیاوازی له شێوازی دۆزیاری (processing) ئه‌و کیمیایانه، پیاو به گشتی که‌متر ده‌توانیت وه‌کوو ژن له شوێنێک ئارام بگرێت، به‌ڵکوو حه‌زی به‌ره‌و بزۆکی جەسته‌یی (physically impulsive) و تیژکرداریی ده‌چێت. ئه‌وه‌شی دێته سه‌ر که پیاو که‌متر له ژن گه‌ڕه به کیمیای ئۆکسیتۆسین ده‌کات که پێبه‌ندیی دروست ده‌کات. له ئه‌نجامدا دۆزیاریی جیاوازی کیمیا به‌ده‌نییه‌کان ناچارمان ده‌کات به تێگه‌یشتن له‌وه که بۆچی کوڕان پێویستیان به ستراتێژی جیاواز له کچان هه‌یه بۆ ده‌رکرنی سترێس.\nله ناو مێشکی ژن و پیاودا چه‌ند جیاوازیی له هه‌یکه‌له‌ی په‌یکه‌ره‌یی (structural) مێشکی ژن و پیاو هه‌یه. په‌یکه‌ره‌یی ئاماژه‌یه به ئه‌و به‌شه کرده‌وەییانه (actual parts) له مێشک و شێوه‌ی دروست بوونیان به ئه‌ندازه و بارسته‌کانیانه‌وه (mass). زۆربه‌ی جار ژن هیپۆکاموسی گه‌وره‌تری هه‌یه و هه‌روه‌ها پێبه‌سته ده‌مارییه‌کانیان (neural connections) له‌وێدا چڕترن؛ شوێنێک که ناوه‌ندی یادگای مرۆییه. له ئه‌نجامدا کچان و ژنان زیاتر حه‌زیان روو له تێکرد (input) یان هه‌ڵمژینی زانیاریی هه‌ستیاری (sensorial) و هه‌سته‌کییه (emotive). هه‌ستیاری له و بۆ هه‌ر پێنج نه‌سته‌کان (sense).\nئه‌گه‌ر له مانگانی داهاتوو سه‌رنج بده‌یته دیدکارییه‌کانت (observations) له کچان و کوڕان، و ژنان و پیاوان، ده‌بینی که ژنان حه‌زیان فره‌تر روو له هه‌ست پێکردنی رووداوه‌کانی رۆژانه‌ی ده‌وروبه‌ریانه، و زیاتر له پیاوان ئه‌و زانیارییه هه‌سته‌کییانه‌یان له یاد ده‌مێنێت.له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا، کارکردی که‌رتگه‌لی نیومێشکه‌کانی (hemispheric divisions) کچ و کوڕ پێش له‌دایکبوونیان به جیاواز گه‌شه ده‌کات. په‌یکه‌ره‌ی نیومێشکگه‌لی چه‌پ و راستی نێرینه و مێیینه رێک وه‌ک یه‌ک دروست نابێت. به تایبه‌ت ناوه‌ندی وێژانی (verbal centers) له هه‌ردووک نیومێشکه‌کانی ژندا هه‌یه، له‌کاتێکدا هی پیاو ته‌نیا له نیومێشکه‌چه‌پیدا هه‌یه.\nئه‌و جیاوازییه جێگای سه‌رنجه. کچان وشه‌ی فراوانتر به‌کار دێنن کاتێک ده‌یانه‌وێت وێژکاری یان شیکاری رووداو، چیرۆک، که‌س، شت، هه‌ست یان شوێنێک بکه‌ن. نێرینه‌کان نه‌ک هه‌ر ناوه‌ندیی وێژانی که‌متریان هه‌یه، به‌ڵکوو زۆربه‌ی جار پێبه‌ستی نێوان ناوه‌ندی وشه (word centers) و یادگا و هه‌سته‌کانیان که‌متره. ئه‌و باسانه‌ی که په‌یوه‌ندییان به هه‌سته‌کان و هه‌ست و سۆزه‌وه هه‌یه، کچان سوودێکی زۆر له‌وه ده‌بینن و حه‌زیان روو له دوان له‌سه‌ر ته‌وه‌رگه‌لی ئه‌و بوارانه هه‌یه.\nکه باس له‌سه‌ر دۆزیاریی هسته‌کی ده‌کرێت، جیاوازییه‌کی دیکه‌ی جێگه‌ی سه‌رنج، وه‌ک جیاوازیی چالاکی مێشکی ژن و پیاو، قووڵهزرینی هه‌سته‌کی و سه‌ردانه‌وه‌ی یاده‌وه‌رییە هه‌سته‌کییه‌کانه که له ژندا زۆرتره. هۆکاره‌که‌شی ده‌گه‌ڕێته‌وه سه‌ر زیاتر بوونی هه‌میشه‌یی لافه‌ی خوێن (blood flow) له به‌شی چڕی مێشکدا به ناوی سینگوله‌یت جایرس (cingulate gyrus)، که له‌وێ دۆزیاری به مادده‌ی سپی زیاتره. پیاوان به شێوه‌یه‌کی تۆزێک جیاوازتر داڕێژراون. پیاو حه‌زی روو له سه‌ردانه‌وه‌یه‌کی کورتی یاده‌وه‌رییه هه‌سته‌کییه‌کانی هه‌یه، تاکوو تۆزێک راڤه‌یان بکات و دوای ئه‌و یه‌کسه‌ر بۆ فرمانێکی دیکه تێده‌په‌ڕێت. ره‌نگه له‌م ره‌وه‌نده‌شدا رێچکه بگۆڕن و چالاکییەکیتر بکه‌ن و خۆیان له‌و هه‌سته داپچڕن بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌و هه‌سته ته‌نانه‌ت راڤه‌ش نه‌کات. بۆیه‌ش دیدکاران ره‌نگه به هه‌ڵه بێنه ئه‌و بڕوایه که کوڕان له به‌راورد له‌گه‌ڵ کچان خۆیان له هه‌سته‌کانیان ده‌بوێرن یان زوو باز ده‌ده‌نه سه‌ر چاره‌دۆزی.


ئاشوورییەکان - ویکیپیدیا، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد\n(ڕەوانەکراوە لە ئاسووریەوە)\nدۆزینەوەی سەرچاوە: "ئاشوورییەکان" – ھەواڵەکان · ڕۆژنامەکان · کتێبەکان · سکۆلار · جەیستۆر (فێربە کەی و چۆن ئەم داڕێژەیە لابەریت)\nئاشوورییەکان نەتەوەیەکن کە خاوەنی زمان و ئایینی تایبەت بە خۆیانن و لە مێژەوە لە کوردستاندا و ناوچەکانی دەوروبەری دەژین. لە سەدەی ڕابردوودا ژمارەیەکی زۆریان کۆچیان کردووە بۆ قەوقاز و وڵاتانی ئەورووپا و ئەمریکا ئێستا زۆریان لە نەينەوا وھەولێر ودھۆك دەژین. وشەی ئاشوور لەناوی خواوەندە سەرەکییەکانەوە وەرگیراوە و یەکەم پێتەختیشیان ھەر بەوە، ناو نراوە. لەسەرەتای دەرکەوتنیانەوە (ھەزارەی سێھەمی پێش زایین) لەبەرابەری بنەماڵە بەھێزەکانی ناوەڕاست و باشووری عێراق و سۆبارییەکان و خۆرییەکان لە کوردستان و حیسییەکان لە ئەنادۆڵ کەمیان ھێنا و نەیانتوانی فەرمانڕەوایی خۆیان بچەسپێنن. بەڵام لە ھەزارەی دووھەمەوە بووژانەوە و وەک گەلێکی بەھێز و بەئەزموون لە ڕووی جەنگ و داگیرکاری و داھێنانەوە دەرکەوتن و لە ڕووی شارستانییەتیشەوە بەرەو پێش چوون.\n١ فەرمانڕەوایی ئاشوورییەکان\n٢ چەند پاشایەکی بەھێزی ئاشوورییەکان\n٣ ڕووخاندنی دەوڵەتی ئاشوور\nسەردەمی فەرمانڕەوایی ئاشوورییکان دەکرێ بەسێ بەشەوە:\nسەردەمی ئاشووری کۆن (٣٠٠٠–١٥٠٠ پێش زایین).\nسەردەمی ئاشووری ناوەند (١٣٥٠ تا سەرەتای سەدەی نۆیەمی پێش زایین).\nسەردەمی ئاشووری نوێ سەرەتای سەدەی نۆیەم تا ڕووخاندنی دەوڵەتی ئاشووری بەدەستی ھاوپەیمانێتی میدی_کلدانی (٦١٢ پێش زایین).\nچەند پاشایەکی بەھێزی ئاشوورییەکاندەستکاری\nشەمشی ئەدەدی (١٨١٤–١٧٨٢ پ. ز).\nشەڵمانسەری سێھەم (٨٥٨–٨٥٤ پ. ز).\nشەڵمانسەری پێنجەم (٧٦٢–٧٢٢ پ. ز).\nسەرجوونی دووەمی ئاشووری (٧٢١–٧٠٥ پ. ز).\nسەنحاریب (٧٠٤–٦٨١ پ. ز).\nئەسەرحەدوون (٦٨١–٦٦٩ پ. ز).\nئاشوور بانیباڵ (٦٦٨–٦٢٧ پ. ز).\nڕووخاندنی دەوڵەتی ئاشووردەستکاری\nئاشوورییەکان بەھۆکاری بەرفراوانی دەوڵەت و بڵاوبوونەوەی سوپاکەیان بە ھەرێمەکاندا و ھاتنەسەرکاری پاشاگەلێکی نەزانکار بێھێز بوون و لەناوەوە داڕمان. ھاوکات لە چیاکانی زاگرۆس (کوردستان) دەوڵەتی میدیا بە تایبەت لەسەردەمی (کەیخەسرەو) ی میدی لەڕووی ھێزەوە لە لووتکەدا بوو و بە ھاوپەیمانییەتی پاشای کلدانی لە بابل (نەبوبلاسەر) بە ھێرشکردنە سەر (نەینەوا) پێتەختی ئاشوورییەکان کۆتاییان بەو دەسەڵاتە ھێنا (٦١٢ پێش زایین).\nمێژوو، کتێبی قوتابی، پۆلی حەوتەمی بنەڕەتی\nوەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=ئاشوورییەکان&oldid=706016»\nدواجار لە ١١:٣١ی ٧ی ئابی ٢٠٢٠ دەستکاری کراوە\nئەم پەڕەیە دواجار لە ١١:٣١ی ٧ی ئابی ٢٠٢٠ نوێ کراوەتەوە.


لەسەدا ٩٣ی چەکی ئەتۆمی جیهان لە دەست رووسیا و ئەمریکادایە\nبە پێی ئەو زانیارییانەی کە لە پەیمانگای توێژینەوەی ئاشتی نێودەوڵەتی ستۆکهۆڵم و هەڵمەتی لەناوبردنی چەکی ئەتۆمییەوە بڵاوكراوه‌ته‌وه لە جیهاندا، ١٥ هەزار کڵاوی ئەتۆمی هەیە و نزیکەی ١٤ هەزاریان تەنها لە کۆنترۆڵی ئەمریکا و رووسیادان.\nرووسیا خاوەنی حەوت هەزار کڵاوی ئەتۆمییە و دوای ئەو ئەمریکا خاوەنی شەش هەزار و ٨٠٠ کڵاوە.\nبەجیا لەمانە پێشبینی دەکرێت فەڕەنسا ٣٠٠ کڵاوە، چین ٢٧٠، بەریتانیا ٢١٥، پاکستان ١٤٠، هیندستان ١٣٠، ئیسرائیل ٨٠، کۆریای باکوور ٦٠ کڵاوی ئەتۆمی هەبێت.\nبە پێی راپۆرتێکی ساڵی ٢٠١٧ی پەیمانگای توێژینەوەی ئاشتی نێودەوڵەتی ستۆکهۆڵم، ئەو نۆ وڵاتەی کە خاوەنی چەکی ئەتۆمی بوون تێکرا خاوەنی ١٥ هەزار و ٣٩٥ چەکی ئەتۆمین ئەم ژمارەیە لە سەرەتای ٢٠١٧دا، ١٤ هەزار و ٩٣٥ بوون.\nبە پێی راپۆرتەکە، ئەمریکا و روسیا هەرچەندە بڕیاریانداوە ستراتیجییەتی چەکی ئەتۆمی خۆیان کەم بکەنەوە، بەڵام لە رووی ژمارە و داراییەوە پرۆگرامی بەمۆدێرنیزەکردنی دەستپێکردووە.\nچاوەڕێ دەکرێت ئەمریکا بڕی ٤٠٠ ملیار دۆلار خەرج بکات بە ئامانجی تازەکردنەوە و بەرەوپێشبردنی هێزی ئەتۆمی خۆی لە ساڵانی ٢٠١٧-٢٠٢٦.\nجگه له ئه‌مریكا و رووسیا جبه‌خانه‌ی چه‌كی ئه‌تۆمی حه‌وت وڵاتی دیكه‌ی خاوه‌ن چه‌كی ئه‌تۆمی زۆر بچووكترن. ئه‌و وڵاتانه په‌ره‌یان به سیستمی نوێی چه‌كی ئه‌تۆمی نه‌داوه، یان هیچ روونكردنه‌وه‌یه‌كیان نه‌داوه له‌باره‌ی كاره‌كانیان له‌و باره‌یه‌وه.\nچین بۆ ماوه‌یه‌كی درێژخایه‌ن هەوڵ دەدات بۆ پەرەپێدان بە جبه‌خانه ئه‌تۆمییەکانی. هیندستان و پاكستانیش په‌ره‌ده‌ده‌ن به چه‌كی ئه‌تۆمیی و توانا مووشه‌كیه‌كانیان.\nكۆریای باكوور له ساڵی 2016دا، چه‌كه ئه‌تۆمییه‌كانی زیادكردووه و ژماره‌یانی له 10 بۆ 20 زیادكردووه و هه‌مان ساڵ زۆر تاقیكردنه‌وه‌ی ئه‌تۆمی ئه‌نجامدا كه چاوه‌ڕوان نه‌كراوبوون.\nحكوومه‌تی پیۆنگیانگ له مانگی ئه‌یلوولی ساڵی رابردوودا، گه‌وره‌ترین تاقیكردنه‌وه‌ی ئه‌تۆمیی ئه‌نجامدا كه له ساڵی 2006ه‌وه تا ئێستا شه‌شه‌مین تاقیكردنه‌وه‌یه‌تی.\nئه‌و بۆمبه هایدرۆجینه‌ی كۆریای باكوور له‌و تاقیكردنه‌وه‌یه‌دا به‌كاریهێنا 160 كیلۆتۆن بوو كه بووه هۆی دروستبوونی له‌رینه‌وه‌یه‌ك به گوڕی 6،1 پله.


گروپی دەوڵەتی ئیسلامی بەرپرسیارێتی ئەنجامدانی هێرشەکەی دوێنێ ی دیمەشقی راگەیاند\nگروپی دەوڵەتی ئیسلامی بەرپرسیارێتی ئەنجامدانی هێرشە خۆکوژیەکەی دوێنێ دووشەممەی خستە ئەستۆی خۆی ، ئەوەی لە دیمەشقی پایتەختی سوریا ئەنجامدرا و تێدا بەلای کەم 17 کەس گیانیان لەدەستدا. لە بەیانامەیەکی ئەمرۆیدا گروپی دەوڵەتی ئیسلامی رایگەیاند سێ جەنگاوەریان هێرشەکەی کرایە سەر بنکەیەکی پۆلیسیانیان ئەنجامدا لە ناوچەی ئەلمەیدان لە دیمەشقی پایتەخت.\nوەزارەتی ناوخۆی سوریا گوتبووی کە دوو هێرشبەری خۆکوژ بەشداریان کرد و هەروەها سێهەمیشیان توانیبووی خۆی بگەێنێتە نێو بنکەکەوە بەرلەوەی پۆلیس بە دەسترێژی گولە بیکوژن و تەقەمەنیەکانی لەخۆی بەستبوو بتەقینەوە.\nئەوەی جێی ئاماژەی دیمەشقی پایتەختی سوریا کەم جار دووچاری تەقینەوەی خۆکوژی لەم جۆرە بوەتەوە لەو دەمەوەی جەنگی سوریا لەسەرەتای ساڵی 2011 دا بەرپابوو. لە هێرشە خۆکوژیەی مانگی تەموزی ئەمساڵدا لە دیمەشق ئەنجامدرابوو ، 18 کەس کوژران و پتر لە دە کەسیش برینداربوون ، ئەمەش خوێناویترین هێرشی خۆکوژی بوو لە دیمەشقدا ئەوەی هیچ گروپ و لایەنێک بەرپرسیاریتی ئەنجامدانی ئەو هێرشەی رانەگەیاند.


تاران: لە گفتوگۆكانی ڤیەننا گەیشتووینەتە رێككەوتن لەسەر ھەڵگرتنی سزاكان لەسەر زۆربەی كەسایەتی و قەوارەكان\n"كاری دانوستان ھەندێك ھێواش بووەتەوە بەھۆی چوونەنێو قۆناغی نووسینی تێكستەكان لە ھەندێك بواردا، بەڵام بەرەوپێش دەچێت"\nKurdistan24 هه‌ولێر 20:13 2021/05/01\nعەباس عراقچی، گەورە دانوستانكاری ئەتۆمی ئێرانی و یاریدەدەری وەزیری دەرەوە\nئێران ئێران دانوستانه‌كانی ڤیه‌ننا رێككه‌وتنی ئه‌تۆمی\nعەباس عێراقچی، گەورە دانوستانكاری ئەتۆمی ئێران و یاریدەدەری وەزیری دەرەوەی ئه‌و وڵاته، ئەمڕۆ شەممە رایگەیاند، "تاران لە میانی دانوستانەكانی ڤیەننا گەیشتووەتە رێككەوتن لەسەر ھەڵگرتنی سزاكان لە سەر زۆربەی كەسایەتی و قەوارەكان".\nعێراقچی گوتی: "گەیشتووینەتە رێككەوتنێك بۆ ھەڵگرتنی سزاكان لەسەر زۆربه‌ی كەسایەتییەكان، قەوارەكان و دانوستان لەسەر ئه‌وانی دیكە ھێشتا بەردەوامە". گوتیشی: "بەپێی ئەو لێكتێگەیشتنەی تا ئێستا پێیگەیشتووینە، دەبێت تەواوی سزاكان لە بواری وزە، بانك، بەندەر و ئۆتۆمبێلەكان ھەڵبگیرێن".\nعێراقچی ئاماژەیكرد، "دانوستانەكانی ڤیەننا گەیشتووەتە قۆناغی پێگه‌یشتن و زیاتر روونبووەتەوە"، ئاماژەشیكرد، "كاری دانوستان ھەندێك ھێواش بووەتەوە بەھۆی چوونەنێو قۆناغی نووسینی تێكستەكان لە ھەندێك بواردا، بەڵام بەرەو پێش دەچێت".\nعێراقچی جەختیكردەوە لەوەی "ناكرێت پێشبینی وادەی گەیشتن بەرێككەوتنێكی تەواو بكرێت لە دانوستانەكانی ڤیەننا".\nدانوستانەكانی ئەتۆمی ئێران مانگی رابردوو لە ڤییەننا دەستیپێكرد و هه‌ریه‌ك له ئێران، رووسیا، چین، فەرەنسا، بەریتانیا، ئەڵمانیا و ئەمەریكا تێیدا به‌شدارن.\nواشنتن لە ساڵی 2018 لە ماوەی سەرۆكایەتی دۆناڵد ترەمپ لە رێككەوتنی ئەتۆمی كشایەوە و سزكانی سه‌ر ئێرانی گه‌ڕانده‌وه.


وەزارەتی تەندروستی حكومەتی هەرێمی كوردستان داوای لە وەزارەتی ناوخۆ كردووە قەدەغەی گشتی هاتوچۆ ڕابگەیەندرێت دوای راوێژكردنیش لەگەڵ سەرۆكی حكومەت لەمڕۆ و سبەینێدا وەزارەتی ناوخۆ رایدەگەیەنێت.\nوەزارەتی تەندوستی هەرێم بە پشتیوانی نوێنەری رێكخراوی تەندروستی جیهانی داوای لە وەزارەتی ناوخۆ كردووە بۆ ماوەی هەفتەیەك قەدەغەی هاتوچۆی یەكجاری رابگەیەندرێت بەهۆی ئەو دۆخەی لە سلێمانی و گەرمیان و هەولێر دروست بووە.\nبەگوێرەی هەندێك زانیاری دەست (لڤین پرێس) كەوتووە، وەزاەتی ناوخۆ ئەو داواكاریەی بەنوسراو ئاراستەی مەسرور بارزانی كردووە لە وەڵامدا نوسینگەی بارزانی بە وەزارەتی ناوخۆی ڕاگەیاندوە هەرچی پێویستە بۆ هەولێر و دهۆك ئەنجامی بدەن.\nبەگوێرەی زانیاریەكان سەرۆكی حكومەت داوای لە وەزارەتی ناوخۆ كردووە قەدەغەی هاتوچۆ بە شێوەیەك ڕابگەیەنن كە دەستەڵات بدەنە پارێزگارەكان بەتایبەت لە ناوچەی سلێمانی و هەڵەبجە و ئیدارەی گەرمیان و ڕاپەڕین.\nئەوەش روونبووەتەوە ئەمڕۆ یان سبەینێ پێنج شەممە وەزیری ناوخۆ چەند رێكارێكی نوێ رادەگەیەنێت كە لە نێ,یاندا چەند شوێنێكی گشتیدادەخرێن و قەدەغیە هاتوچۆی تەواوەتی لە نێوان پارێزگاكان رادەگەیەنێت بۆ ناو شارەكانیش دەسەڵات دەداتە پارێزگار و ئیدارەكان خۆیان.\n7151 جار بینراوە


26.10.2019 09:13 PM\nئەمڕۆ ساڵوەگەڕی كۆچی دوایی عەلی ئەشرەف دەرویشیان، چیرۆكنووسی خەڵكی كرماشان و توێژەری بواری ئەدەبیات، ساڵی 2017دا لە تەمەنی 76 ساڵیدا بەهۆی نەخۆشی لە نەخۆشخانەیەكی شاری كەرەج كۆچی دوایی كرد.\nئەو چیرۆكنووس و توێژەری كورد بوو ساڵی 1941 لە گەڕەكی (ئاوشووران)ی سەر بە كرماشان لەدایك بووە.\nپاش تەواوكردنی پەیمانگەی سەرەتایی كرماشان، بووەتە مامۆستا و لە گوندەكانی دەوروبەری كرماشان و گێڵانی ڕۆژئاوا (شائاباد) مامۆستا بووە.\nساڵی 1958 خوێندنی خانەی مامۆستایان تەواو دەكات و بۆ مامۆستایی، رەوانەی گوندەكانی دەوروبەری كرماشان و گێڵانی رۆژئاوا دەكرێت.\nساڵی 1966 لە بەشی وێژە و ئەدەبی فارسی زانستگەی تاران دەست بە خوێندن دەكات و دوای وەرگرتنی بڕوانامەی بەكالۆریۆس، لە بەشی دەروونناسیی پەروەردەدا درێژە بە خوێندنی ماستەر دەدات، هاوكات لە خوێندنگەی باڵای تاران لە بەشی راوێژكاری و رێنمایی فێركاری دەخوێنێت.\nساڵی 1973 یەكەمین كۆمەڵە چیرۆكی بڵاو دەبێتەوە.\nلە ساڵی 1978، لەبەر نووسینی كتێبی (لەم هەرێمەوە) و بەهۆی چالاكیی سیاسی، سێ جار قۆڵبەست و خامەی یاساخ دەكرێت.\nیەكەم جار لە كرماشان بۆ ماوەی هەشت مانگ دەخرێتە گرتووخانەوە، دواتر دەروێشیان لە تاران دەگیرێت و حەوت مانگ لە گرتووخانەدا دەمێنێتەوە.\nناوبراو دوا بەدوای ئەمە لە زانكۆ دەردەكرێت و لە پیشەی مامۆستایەتیش دوور دەخرێتەوە.\nساڵی 1974 دیسان قۆڵبەست دەكرێتەوە و 11 ساڵ زیندانی بۆ دەبڕدرێتەوە ئیتر لەو دەمەوە دەخرێتە گرتووخانە و تا سەردەمی شۆڕشی گەلانی ئێران لە گرتووخانە دەمێنێتەوە.\nسەرجەمی كتێب و بەرهەمە نووسراوەكانی كەتا ئێستا ئامادەو چاپ و بڵاوكراوەتەوە، زیاتر لە60 بەرهەمە كە بریتین لە بوارەكانی (چیرۆك بۆ منداڵان و مێرمنداڵان)، (كۆكردنەوە)، (كورتە چیرۆك و رۆمان) و (فەرهەنگی خەڵكی ئاسایی).\nگرنگترین و بەرچاوترین بەرهەمی نووسین و كۆكردنەوەی پرۆژەیەكی گەورەیە بەناوی "فەرهەنگی ئەفسانەكانی خەڵكی ئێران لە20 بەرگدا" كە بەرهەمی 22 ساڵ هەوڵ و تێكۆشانی ئەم نووسەرەیە.\nلە بەرهەمەكانیدا رووخساری ئاوێتە بە زەبر و زەنگ و بێ بەزەییانەی هەژاریی و بەلەنگازی دەخاتە بەردیدە و چەندە جوان، هەژێنەر و كاراش دەست بۆ خامەكەی دەبات. ئەو زۆر جوان پەی بە هەژاری دەبات و دەیناسێت، ساڵەهای ساڵ بەلای منداڵانی گوندەوە ژیان بەڕێ دەكات و رەنج و مەینەت و چەرمەسەریی ئەوان بەردەوام گیان و ناخی ئازار دەدات. زۆر چیرۆكی دەروێشیان راڤەی ئەو وێنە دڵهەژێنانە دەكات كە بە درێژایی ژیان بەردیدەی كەوتوون.\nبەشێك لە بەرهەمەكانی عەلی ئەشرەف دەرویشیان وەك ڕۆمانی دوو بەرگەیی "ساڵانی هەورین و ئەفسانە كوردییەكان و چیرۆكەكانی ئەو ساڵانە" لەلایەن عەزیز گەردی و شەریف فەلاح، نووسەر و وەرگێرانی كوردەوە وەرگێڕدراونەتە سەر زمانی كوردی.\nهاوكات لە ساڵانی ڕابردوودا بە هاوكاریی مەریوان هەڵەبجەیی، وەرگێڕی كوردی خەڵكی هەڵەبجە چەندین كتێبیان بە هاوبەشی لەبارەی چیرۆك و زمان و ئەدەبی كوردی بە فارسی و كوردی بڵاو كردەوە.\nلە رۆژی 26ی ئۆكتۆبەری ساڵی 2017 گیانی لەدەستدا.\nدوای ٥ ساڵ لە داخستنی پردی گوێڕ کرایەوە\nکەشناسیی؛ بارانبارین بەردەوامیی دەبێت\nئەندامانی کۆنگرێسی ئەمریکا بەهۆی ترەمپەوە داوای لێبوردن لەم کوڕە کوردە دەکەن\nبەهۆی بەفرەوە هاتوچۆ لەم ناوچەیەی کوردستان پەکی کەوت\nحوسێن ئەبوشواڕب سمێڵێكی دوو مەتری هەیە\nسەعید كاكەیی بۆ ژیان: ئەنجومەنی كۆمسیاران بڕیاری دادگایان لێشاردومەتەوە \nبەڕێز کارەبا لە ئەمریکا\nبارانبارین و هەورەتریشقە ئاسمانی هەرێم دەگرێتەوە


لە ڕقی ترەمپ، دەیان بەرپرسی كۆمارییەكان وازدەهێنن - تۆڕی میدیایی خەڵک\nمینیسۆتا- ئەمریكا، لوقمان غەفوور\nدەیان بەرپرسی كۆماریی كە لە ئۆفیسی پێشووی 43هەمین سەرۆكی ئەمریكا جۆرج دەبلیو بوش كاریانكردووە وازیان لە پارتی كۆماریی هێنا بەهۆی نیگەرانبوونیان لە پارتەكە، هەر لەشكستهێنانی ژمارەیەكی زۆر لەو سیناتۆرە نوێیانە لە هەڵبژاردنەكانی مانگی نۆڤەمبەری 2020 تا ئەو بانگەشە بێ بنەمایەی كە دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی پێشووی ئەمریكا دەربارەی ساختەكردنی هەڵبژاردن بڵاویكردەوە.\nئەو ژمارە بەرپرسە كە هەندێكیان لە پلەی بەرزی ئیداریدا بوون لەسەردەمی ئیدارەی بۆش-ی كوڕ، لە ڕێگەی ڕۆژنامەی هێڵ-ەوە دەڵێن: “ئومێدمان وابوو كە كەوتنی ترەمپ ببێتە پاڵنەرێكی باش تا سەركردایەتی پارتەكە سەرۆكی پێشوو تێپەڕێنێت و ئیدانەی ئەو لێدوانانەی ترەمپ بكەن دەربارەی ساختەكردن لە هەڵبژاردنەكانی 3ی نۆڤەمبەری 2020”.\nلەگەڵ ئەوەی كە بەشێكی زۆری نوێنەرانی كۆمارەكان وابەستەن بە ترەمپ، بەڵام ئەم ژمارەی بەرپرسەی كۆمارییەكان دەڵێن: “ناگەڕینەوە بۆ ئەوەی كە لە پارتی كۆمارییدا چەند خزمەتمان كردووە، هەندێكمان خزمەتی پارتایەتیمان وازلێهێناوە، هەندێكی ترمان وەك كەسێكی سەربەخۆ ماوینەتەوە، بێئەوەی بەشداری ڕێوڕەسمەكانی ئەو پارتە بكەین”.\nسەرچاوەیەك لە پارتی كۆمارییەكانەوە بە ڕۆیتەرز-ی ڕاگەیاندووە كە لەمانگی ڕابردوودا 60 بەرپرسی كۆماریی وازیان لەو پارتە هێناوە. دواهەمینیشیان ئاماژەی داوە بەو تیۆری پلانگێرییەی كە ئەندامی ئەنجومەنی نوێنەران خاتوو (مارجۆری تایلۆر گرین) دەستی داوەتێ و بووەتە هۆی ئەوەی وازبهێنن.\nلەهەمانكاتدا ڕوزاریو مارین، بەرپرسی پێشوو لەوەزارەتی خەزێنەی ئەمەریكا بە (نیوز سێرڤس)ی وتووە: “ئەگەر پارتەكە بەردەوام بێت لەگەڵ ترەمپ، ئەوا ئەوا زۆربەمان ناگەڕینەوە ناو ئەو پارتە”.\nجیمی گرۆلی كە سیاسەتمەدارێكی بەتوانا و ژیری ئەمریكی و لەبنەڕەتدا ئیسپانییە، ئێستا مامۆستای كۆلێژی یاسایە لە زانكۆی نۆتردام. گرۆلی لەسەردەمی جۆرج دەبلیو بۆش-دا وەك بریكاری وەزارەتی خەزێنە بۆ هەواڵگری دارایی كاریكردووە. ئەو لە ڕێگەی پێگەی پۆلیتیكۆ-ەوە ڕەخنەی توندی لەكۆمارییەكان گرت و وتی: “كۆمارییەكانم پێشتر بەم شێوە نەناسیوە”. “بوون بە كۆیلەی ترەمپ” ئەو وەهای وت.\nهەروەها كریستۆڤەر برۆسیل كە لە نووسینگەی پەیوەندییەكان لەسەردەمی جۆرج بوش كاریكردووە بۆ ماوەی شەش ساڵ بە ڕۆیتەرز-ی وتووە كە بڕیاریانداوە پارتەكە بەجێبهێڵن یان پەیوەندییەكانیان بپچڕن، ئەو دەڵێت: “ڕۆژ لەدوای ڕۆژ ژمارەكە زیاددەكات”.\nتەشەنەسەندنی ناكۆكییەكان لەسەر ترەمپ، باڵی كێشاوە بەسەر پارتی كۆمارییدا. پارتەكەی دابەشكردووە بۆ كۆماری میانڕەو و توندڕەو كە بە پرۆ-ترەمپ ناسراون. بەكێك لەو توندڕەوانە مارجۆری تایلۆر گرین ئەندامی ئەنجومەنی نوێنەرانە. بەپێی ڕاپۆرتێكی سی ئێن ئێن، میتچ ماككۆنیل سەركردەی باڵای كۆمارییەكان لە ئەنجومەنی پیران، دوێنێ 1ی شوبات (فێبرایەر) هۆشداری زارەكی دا بە مارجۆری تایلۆر گرین كە بەتوندی ڕەخنەی گرت لە “درۆی بەشێك لە كۆمارییەكانی جۆرجیا و تیۆری پلانگێڕی” كە بە “شێرپەنجەی پارتەكە” وەسفی كردن.\nبۆیە ماككۆنێل وتی: “درۆیەكی شێتانە، تیۆری پلانگێڕی شێرپەنجەی پارتی كۆماریی و وڵاتەكەمانن”.\nماككۆنێل ڕاستەوخۆ ناوی گرین -ی نەهێنا بەڵام لە ڕاگەیەنراوێكدا هۆشداریدا بەو ئەندامە كۆمارییانەی ئەنجومەنی نوێنەران كە بەم دواییە وەها توندڕەوانە قسەدەكەن.\nبەڵام هەردوا بەدوای ئەم قسانەی ماككۆنێل، گرین لە تویتێكدا وەڵامی دایەوە و نووسی: “بە دڵنیایی شێرپەنجەی ڕاستەقینەی پارتی كۆماری ئەو كۆمارییە لاوازانەن كە تەنیا ئەزانن چۆن بەسەلامەتی دەدۆڕێن. ئەمان هۆكارن بۆ لەدەستدانی وڵاتەكەمان”.\nكۆنتڕۆڵكردنی پارتەكە لەلایەن ترەمپ -ەوە بووەتە سەرچاوەی نائارامی زۆری كۆمارییە نیشتمانییەكان كە دەیانەوێت دەرچن لەو قەیرانەی كە ترەمپ لە 6ی كانوونی دووەم (یەنایەری) 2021 بۆی دروستكردن لە بەرامبەر هێرشكردنە سەر كاپیتۆڵ لەلایەن (پرۆ-ترەمپ)یەكانەوە.\nكیڤن مككارسی (كۆماری لە كالیفۆرنیا) ڕەخنەی توندی لە دیموكراتییەكان و هەندێ باڵی میانڕەوی پارتەكەی گرت كە هەڵوێستیان دژی (مارجۆری تایلۆر گرین) ئەندامی ئەنجومەنی نوێنەران گرتووەتەبەر لەبەرئەوەی بەرگری لە ترەمپ دەكات و وەك سزایەك لە لیژنەكانی نوێنەران دووریانخستووەتەوە.\nگرین لە هەموو لیژنەكانی نوێنەراندا سڕكراوە بەهۆی لێدوانە توندەكانی كە لە قازانجی ترەمپ-ن، بەڵام لە تویتێكدا دەڵێت: “حەزدەكەم ئاگاداربن، ئەمە سزایەكی دەگمەن ئەبێت كاتێك كۆمارییەكان لە ئەنجومەنی نوێنەران دەبنەوە بە زۆرینە لە دوای هەڵبژاردنی 2022”.\n10 حوزەیران 2021 10.45 am\nخەڵك- بە گوێرەی دواین ئامار، تووشبووانی ڤایرۆسی كۆرۆنا لە جیهاندا گەیشتە 175 ملیۆن و 185 هەزار و 271 حاڵەت. بە گوێرەی…


07:35 - 18/03/2020 176 جار خوێندراوەتەوە\nوه‌رگێڕانی له ئینگلیزییه‌وه: ماردین ئیبراهیم/ تایبەت بە رۆژنامەى زەمەن\nبۆ به‌ڵشه‌ڤیکه‌کانی پێنزا\n١١ی ئۆگه‌ستی ١٩١٨\nئە‌مه‌ی لێره‌دا ده‌یبینن لینینی ڕاسته‌قینه‌یه، که هه‌رگیز خه‌ڵکی سۆڤیه‌ت نه‌یانبینیوه.\nڤلادیمیر لینین بوو به گه‌وره‌ی سۆڤیه‌ت، کاتێک له ساڵی ١٩١٧ دا بۆ ده‌سه‌ڵات گرتنه‌ده‌ست سه‌رۆکایه‌تی به‌ڵشه‌ڤیکه‌کانی کرد. له سه‌رده‌می فه‌رمانڕه‌وایی و دوای مردنه‌که‌یشی وه‌کو سه‌رکردهو باپیره‌یه‌کی نه‌رم‌ونیان پڕوپاگه‌نده‌ی بۆ ده‌کرا، لاشه‌که‌ی وه‌کو لاشه‌ی قه‌دیسێک له مه‌زارگه‌یه‌کدا پارێزرا و ڕێزی لێگیرا. به‌پێچه‌وانه‌وه، لینین شانازی به توندی و سه‌ختگیری خۆیه‌وه ده‌کرد زۆرجار وتویه‌تی “شۆڕش هیچ مانای نییه به‌بێ تیمه‌کانی گولله‌بارانکردن”. کاتێک بیستییه‌وه که ستالین خه‌ڵکی کوشتووه وتی: “ئه‌وه ڕێک ئه‌و جۆره‌یه که ئێمه گه‌ره‌کمانه”. هه‌ر هێنده‌ی لینین ده‌سه‌ڵاتی گرته‌ده‌ست، بۆ چێکای بێڕه‌حم که پۆلیسی نهێنی بوو به مه‌به‌ستی سه‌پاندنی تۆقاندن؛ دروست کرد. کاتێکیش ڕژێمه‌که‌ی بۆ بردنه‌وه‌ی شه‌ڕی ناوخۆ ته‌قه‌لای ده‌دا، لینین نامه‌ی له‌م جۆره‌ی ده‌نووسی و فه‌رمانی ڕه‌شه‌کوژی ده‌دا. ئه‌م نامه‌یه ئه‌و کاته‌ی ڕژێمی یه‌کێتی سۆڤیه‌ت له ساڵی ١٩٩١ روخا، ئاشکرا بوو. لاشه‌ی لینین ئێستاش له گۆڕه‌پانی سوور نمایش ده‌کرێت.\nهاوڕێیان، هه‌ڵگه‌ڕانه‌وه‌ی پێنج کۆلاک (ورده خاوه‌نداری زه‌وی) ده‌بێت بێبه‌زه‌ییانه سه‌رکوت بکرێت. به‌رژه‌وه‌ندی هه‌موو شۆڕش پێویستی به‌وه‌یه، چونکه ئێستا که له هه‌موو جێیه‌ک ئاخرین شه‌ڕی سه‌روماڵ دژی کۆلاکه‌کان به‌ڕێوه‌ده‌چێت، ده‌بێت نموونه‌یه‌ک له سه‌رکوتکردن پێشکه‌ش بکرێت.\n١. ده‌بێت به لایه‌نی که‌مه‌وه سه‌ت که‌س له کۆلاکه ناسراو و ده‌وڵه‌مه‌ند و خوێنمژه‌کان هه‌ڵبواسرێن له جێگایه‌ک هه‌ڵبواسرێن به ته‌واوی له خه‌ڵکه‌وه دیار بن.\n٢. ناوه‌کانیان بڵاوبکه‌نه‌وه.\n٣. ده‌ست به سه‌ر هه‌موو دانه‌وێڵه‌کانیاندا بگرن.\nبه‌شێوه‌یه‌ک کاره‌که بکه‌ن که له مه‌ودای سه‌دان کیلۆمه‌تردا خه‌ڵک بیانبینێت، بله‌رزن، بزانن، هاوار بکه‌ن: ئه‌مانه هه‌ڵده‌واسرێن، هه‌تاکو مردن کۆلاکه خوێنمژه‌کان هه‌ڵده‌واسرێن.\nکه جێبه‌جێتان کرد بروسکه بکه‌ن\nهه‌ندێک خه‌ڵکی زۆر توند بدۆزنه‌وه.\nنامه‌ی ئۆگستۆس بۆ کایوس قه‌یسه‌ر\n٢٣ ی سێپته‌مبه‌ری ساڵی ٢ ی زایینی\nباوکێکی پیر نامه بۆ کوڕه‌که‌ی ده‌نێرێت، ئیمپراتۆرێکی به‌ته‌مه‌ن نامه بۆ جێگره‌وه‌که‌ی خۆی ده‌نووسێت. ئۆگستۆس قه‌یسه‌ر (پێشتر ناوی ئۆکتاڤیان) له‌وکاته‌وه‌ی یۆلیۆس قه‌یسه‌ری مامی ساڵی ٤٤ پێش زایین کوژرابوو فه‌رمانڕه‌وای ڕۆم و له ساڵی ٣١ پێش زایینه‌وه یه‌که‌مین ئیمپراتۆری هه‌موو ئیمپراتۆریاکه بوو. ئۆگستۆس هیچ کوڕێکی نه‌بوو، بۆیه دوو برازای خۆی گرته خۆی و کردنی به کوڕی یاسایی خۆی(ته‌به‌نی کردن) تاکو دوای خۆی جێگای بگرنه‌وه و ئیمپراتۆریاکه ببه‌نه ڕێوه؛ ئه‌وانیش کایوس و لوکیۆس بوون. کایوسی نارد بۆ گه‌شتێکی پشکنین له هه‌رێمه‌کانی ئیمپراتۆریا، له کاتی یادی شه‌ست و چوارساڵه‌ی له‌دایکبوونی خۆیدا بیری کایوس ده‌کات که پێی ده‌ڵێت “ئازیزترین که‌ری بچکۆله”. مایه‌ی داخه هه‌ردوو کوڕه‌که پێش مردنی ئۆگستۆس ده‌مرن.\nسڵاو کایوس، ئازیزترین که‌ری بچکۆله‌ی خۆم که به‌رده‌وام یارمه‌تیم ده‌ده‌یت. هه‌ر که لێم دووریت زۆر بیرتده‌که‌م به‌تایبه‌ت له ڕۆژانێکی وه‌ک ئه‌مڕۆدا که چاوانم تینووی کایوسه‌که‌ی خۆمن. هیوادارم ئه‌مڕۆ له هه‌ر جێگایه‌کیت یادی 64 ساڵه‌ی له‌دایکبوونی منت به خۆشی کردبێته‌وه. له خواکان ده‌پاڕێمه‌وه چه‌نده‌م له ژیاندا ماوه له‌گه‌ڵ ئێوه به خۆشی و سه‌لامه‌تی و به گه‌شاوه‌یی وڵاته‌که‌وه به‌ڕێی بکه‌م؛ له‌کاتێکدا که ئێوه دوو پیاون جێگای من ده‌گرنه‌وه وه‌کو پارێزه‌ری وڵات.


ئال سعود دۆستی کێن؟ – بڵۆگی لائق\nئال سعود دۆستی کێن؟\nPosted on ته‌مموز 3, 2014 كانونی یه‌كه‌م 8, 2014 by Layik\nنەخشەی سایکس بیکۆ – سەرچاوە ویکیپیدیا\nئەڵێن بارۆن ڕۆن ڕۆتشیڵد (ناوەکە ئەڵمانیە ڕۆت + شیڵد = سور + قەڵغان) یەکەم کەس بوە کە وتویەتی: “کە بینیت خوێن لەسەر جادەیە، بکڕە” یان ئەڵێن لەوە خراپتریشی وتوە: “کە بینیت خوێن لەسەرجادەیە، بکڕە، هەتا ئەگەر خوێنەکە هی خۆشت بێت”.\nوەک لە نوسینەکانی پێشتردا باسم کردوە، لەژێر بیردۆزە ئابوریەکانی بێشکچی، لەسەر بنەمای هاوکێشە ئابوریەکان ئەبێ گۆڕانکاریەکان ببینین. تا ئەو ڕادەیەی بێشکچی مەزهەبەکانی دینی ئیسلامیش لەسەر هەمان گۆڕانکاری شیکار ئەکات. فەیلەسوفێکی وەک بێرتراند ڕەسڵیش گواستنەوەی شارستانیەتی پێش یۆنان بۆ یۆنان، ئەگەڕێنێتەوە بۆ ئاڵ و گۆڕی ئابوری . بۆیە کاتێ ئەبینین گروپێکی “سەربڕ” و “بکوژ و ببڕ” لە ناکاو شارێکی وەک موسڵ یان پارچەیەک لە سوریا کە سەردەمانێک شارستانیەتی گواستەوە بۆ یۆنانیەکان  دەسەڵات ئەگرنە دەست لە کەسانێک بە “هەڵبژاردن” هاتبوون، ئەبێ لە خۆمان بپرسین: کێ دۆستی ئەمانەیە؟\nئەم بیرکردنەوانە شتێک نین خۆمانی لێ لا بدەین و بڵێین خۆ چەن ساڵە پیاز پاک ناکەین، لە ڕاستیا ژیانی زۆربەی زۆری تاکی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست زۆر لە پیازپاکردن ئەچێت لە دوای دامەزراندنی دەوڵەتی عوسمانیەوە. هەڵبەتە بە جیاوازی کۆمەڵێکی زۆرکەم. ئەمەیان بۆ ڕۆژێکی تر، ئەگەر پێت وایە هەڵەم. بەڵام لە لایەکی تریشەوە بۆ وردتر پرسیارکردن لە خۆمان ئەگەر وا دانانێین بازرگانی و دۆستایەتی، یاخود سیاسەت و دۆستایەتی، زۆر یەک ناگرنەوە ئەوا پرسیارەکە ئەتوانین بگۆڕین بۆ: “ئال سعود شەریکی کێن؟”\nئیتر کە وامان لێ کرد ناچارین سەردانێکی مێژوویی دەرکەوتنی ئال سعود (ماڵی سعود) بکەین. ئەبینین لە نیوەدورگەی عەرەبیدا، دوای ڕووخانی دەوڵەتی عوسمانی لەسەر دەستی شەریفانی مەکە کە بە گژ عوسمانیەکاندا چوونەوە، بە پاڵپشتی “لۆرانسی عەرەب” (شۆڕشگێڕەکەی ئینگلیز کە خۆی کردبوو بە عەرەب)، عەرەبستانی سعودی (ناوەکەش لە ئال سعودەوە هاتوە) سەرەتا بە هێزی دین و دواتریش بە ئاگری نەوت گەورەترین هێزی نیوە دورگەی عەرەبن. شەرافەتی مەککە (یان حیجاز) لە سەردەمی عەباسیەکانەوە “خزمەتکار” یان حاکمی کەعبەی پیرۆز بون تا شۆڕشی ئال سعود و قاچگیرکردنیان لە ڕیاز لە ١٩٠٢، کە گوایە نەوەی ئیمامی حەسەن کوڕی ئەبی تالبی ئامۆزا و زاوای پێغەمبەری ئیسلام بوون.\nشا عەبدولعەزیزی ئال سعودیش ئەوەی زۆر سەرکردەی کورد و غەیری کوردی ناوچەکە پێیان نەکرا ئەم کردی، ئەویش دروستکردنی دەوڵەتێک بوو لە چەن خێڵ و دەسەڵاتدارێک وە لە دەست سەندنەوەی حوکومڕانی ناوچەکە بوو لە دەستی “بنەماڵەی شەریف” و ڕەشید و هتد. هەر بۆ بیرخستنەوە شای ئێستای سعودیە (ناوەکانیان ئەوەندە وەک یەکە ئەبێ زوو زوو سەیری ویکیپیدیا بکەیت) دەیەمین کوڕی شا ئەولعەزیزی دامەزرێنەری سعودیەی ئێستایە کە لە زۆربەی دوژمنەکانی ژن و ژن خوازی کردوە. واتە لە ١٩٠٠کانەوە تەنها دوو نەوە سعودیە بەڕێوە ئەبات.\nئەو بازرگانە گەورەیەی ڕێگای هیندستانی لە ئینگلیز سەخت کردبوو دەوڵەتی پەککەوتوو و پیری عوسمانی بوو. بۆیە لە دوای دروستبوونی دەوڵەتی تورک لەسەردەستی گەنجە تورکەکان و کەمال ئەتاتورک، لە هەمانکاتدا ڕوو وەرچەرخانی کۆمەڵگای تورکی بەرەو ڕۆژاوا (درێژکراوەی هەوڵەکانی سوڵتان عەبدولحەمید) لە هەمانکاتدا ئال سعود زیاتر لەسەر عادەتی باو و باپیری خۆیان بەردەوام بوون و سەرکردەکانیشیان ١٨٠ پلە بە پێچەوانەی ئەتاتورک ڕوویان لە خۆیانکرد. ئەم جیاوازیەی نێوان ئەم دوو بازرگانەی ناوچەکە تەواو زەق بوەوە لەوەی کە ئال سعود هیچ پێویستیان بەوە نەما ڕوو لە ڕۆژاوا بکەن و زانیاریەکانی لۆرانسی عەرەب، بە پیشە “شوێنەروارناس”، وە زانیاریی جیلۆجی ئینگلیز لەسەر ناوچەکە و ڕێکەوتنیان لەگەڵ ئال سعود، مانای وابوو چۆن ئێستا باشترین جۆری سەیارە و تەیارە (مەدەنی و جەنگی) بۆیان ئەنێرن ئەوکاتیش بەهەمان شێوە بونە تەنها شەریکی ئینگلیز. بەرامبەر بەمە ئینگلیز یەکەم جێگە پێی خۆی (باسی نێوان ١٩٠٥ بۆ ١٩١٧ ئەکەم) لە ناوچەکە قایم کرد کە ستراتیجیترین جێگابوو بۆ بە ئاسانی دەستگەیشتنیان بە لوتکەی ئیمپراتۆریەتەکەیان کە هیندیستان بوو.\nئەنجا بازێک ئەدەین و دێینە هەشتاکانی سەدەی ڕابردوو کاتێک وەهابیەکان کە لە سەرەتای دەرکەوتنی ئال سعودا ئەمانیش یەکێ بوون لەوانەی ئال سعود قتی کردن چونکە لەگەڵ شەرافەتی مەکە دژی ئال سعود ئەجەنگان. لەگەڵ بەردەوامی فیکرە توندڕەویە بەدەویەکەیان وتەواو دەرکەوتنیان، لە بری جەنگی ئیسرائیل ئال سعود ڕێگریان لێ ناکەن هیچ نەبێ وەیان پارەیان ئەدەنێ کە بڕۆن جەنگ دژی ڕوسیا بکەن لە ئەفغانستان (ئەفغان چ گرنگیەکی هەیە؟ نازانم زانیاریدانە تۆسقاڵیەکەی من جارێ هیچی لانیە) بۆیە جەنابی براوەی جەنگی دوەم و پشتیوانی قایمی ئیسرائیل و کۆرپەکەی ئینگلیز (ویلایەتە یەکگرتوەکانی ئەمریکا)ش هاوڕایانە و بەردەوامی ئەم ستراتیجیەتە بەڕێوە ئەبەن. وە کاتێک نەوت ئەدۆزرێتەوە ئال سعود بەریتانیا هەڵنابژێرن بەڵکو کالیفۆرنیا هەڵ ئەبژێرن و کۆمپانیای “ئارامکۆ”ی سعودی بەرهەمی ڕێکەوتنی ١٩٣٣ی ئال سعودە. ئاڵۆزکاری ئارسەر بەلفۆر و دروستکردنی دەوڵەتی ئیسرائیل بابەتی ئەم نوسینەم نیە هەرچەن ڕاستەوخۆ پەیوەندی بە “شەریکایەتی ئینگلیز و شەریف لە لایەک و ئال سعود لە لایەکەوە هەیە.\nلەم هاوکێشە ئاڵۆزانەدا ئەبێ باسی بکەم کە شێتۆکەیەک بە ناوی سەدام حوسێن، خوا غەزەبی لێ ئەگرێت و ئەچێ بە گژ قولەی قافا، بۆیە یەکەم پۆستاڵی جەنگاوەرە “مارێنز”ەکانی ویلایەتە ژیرە یەکگرتوەکانی ئەمەریکا لە ماڵی ئال سعود (لە سعودیەوە) دا ئەبەزن و لوتی ئەشکێنن. چونکە کەس ناتوانێ لە ئال سعود باشتر خزمەتی ئەوان بکات. ئاخر کە تۆ باشترین شەریکت هەبێ، کێ ئەتوانی شەریکایەتی لەو باشتر بکات؟ ئەوان بوون توانیان کۆتایی بە حوکمی شەریفی مەکە بهێنن بۆیە تا ئەوان شەریکی ئەمەریکا بن، کەسێکی تریان ناوێت بێتە سەرحوکوم تا لەوە باشتریان بداتێ. وە باشترین شەریکیشیان پیرۆزترین جێگای دینی ئیسلامی لە ژێردەستدایە، بۆیە ئەتوانن ئیسراحەت بنون کە کەس لە مەککەوە هێرش ناکاتە سەر “قەناتی سوێس” یاخود کۆرپەکەی ئارسەر بەلفۆر (ئیسرائیل). قەناتی سوێس ڕێگای چەندین هەفتەی کەشتیەکانی ئینگلیزی کورتکردەوە. ئەمەش بۆخۆی بابەت یان چەندین کتێب هەڵ ئەگرێت.\nئیتر، دوای سەدام حوسێن و ترۆپکی ناسیۆنالیستی عەرەبی دوای ناسر، وە لەم ڕوو لە ڕۆژاوا کردنەی تورک و پێویستی ڕوو لە ڕۆژاوا نەکردنی سعودیەوەیە ئەبێ تەماشای پەیوەندی سعودیە بەم گۆڕانکاریانەوە بکەین. بۆیە تەنها دوو بازرگانی گرنگ ئەمێننەوە لە ناوچەکەدا، سعودیە و ئێران. ئێرانیش لەبەر ئەوەی هەر لەسەردەمی ئیسلامەوە نەک نەیانتوانیوە چیتر بێنەوە بەغا و کاسبی بکەن، خوا خوایانە کەس نەدا بەسەریاندا. یان با وای دابنێین. بەڵام ئەبێ بزانین ئەمڕۆ بەسرە شارێکی شیعەیە و نەوتێکی زۆری تیایە بۆیە جگە لەو نەوت و غازەی ئێران خۆی هەیەتی بەسرەش هی ئەوانە، یان هی پیاوی ئەوانە کە هیچ جیاوازی نیە. بۆیە هەردوولا خاوەن نەوتێکی زۆر و دوو ئایدۆلۆجیا و هەزاران ساڵی دوژمنایەتین. بۆ ئەوەی تەواو زانیاری کەمی خۆم بخەمە ڕوو ئەبێ بڵێم باوەڕم بەو قسەیەیە کە ئەڵێن وردە دەوڵەتۆکەکانی سەر خەلیج تەنها لەسەر ترسی ئینگلیز لە ئال سعود ماونەتەوە و هیچ کات بەحرەین و قەتەر و الخ ناتوانن تەکان بە ئال سعود بدەن.\nبۆیە: بەریتانیا شەریکی سەرەکی لە دورگەی عەرەبی ئیسرائیل نیە و سعودیەیە. ئیسرائیل (جا ئەگەر حەماسەتی دینیت زۆر هانت ئەدا ئەوا ناوی بنێ سەهیۆنیەت و زایۆنی و شتی تریش) کۆرپەیەکی گوێڕایەڵی ئارسەر بەلفۆرە بێ ئەوەی زۆتر لەسەری بڕۆین مەبەستم ئەوەیە جولەکەی نیشتەجێی ئیسرائیل بەکارهێنراون نەک بەکارهێنەر. وە ئەو دەنگە دەنگەش جار و بارە لە سعودیەوە دێ هەر ئەکرێ گوێ ڕاکێشانی ئال سعود بێت لە لایەن بەریتانیەکانەوە. جەنابی بن لادنیش تریلیۆنلەرەکانی سعودیەن بۆیە ئەوەی بە کەس نەکرا بەوان ئەکرێ (جارێکی تر کەڵە پیاو خۆی قسەیەکی گوماناویە)، وە ئەم سەربڕ و ئاڵا ڕەشانەش هەمان وەهابی و تریلیۆنلەرەکانی کە دروستکەری یان پشتیوان قاعیدە بوون، پشتوانی لەمانیشی ئەکەن.\nبۆیە داعش ئەگەر نەک خاڵێکی سنوری سعودیە بەڵکوو تەواوی سنوری سعودیە کۆنترۆڵ بکەن، تەنها بۆ ئەوەیە هەیمەنەتی مەکە و مەدینە بەسەر نەجەف و کەربەلا وەک ١٠٠ ساڵی ڕابردوو بمێنێت و عێراق لە سەدام حوسێنەوە بگۆڕێت بۆ کەللە پوتێکی وەک مالیکیی شیعە نەک بازرگانێک کە زەرەری بۆ پەزەکانی ئینلگیز هەبێت. وە چیتر پاشای سعودیە هەر ڕۆژەی بەیعەت بە دەوڵەتێکی ئیسلامی نەدات لە ئەستەنبوڵ، قاهیرە یان بەغا بۆیە داعش ستراتیجیەتێکی گەورەی ئالی سعودە کە بەیەک بەرد دیمەشق،، تاران، بەغا و کۆلکە دەوڵەتەکانی دەوروبەریشیان بتەزێنن کە خوێنڕشتنی سەر جادەکەش قسەکەی جەنابی ڕۆتشیڵد بۆ ئینگلیزەکان (هەروەها بۆ ئەمەریکای هاوپەیمانیان) ساغ ئەکاتەوە کە تیایدا “بکڕن”.\nلە کۆتاییدا: هەموولایەکمان (بە ئیسرائیلیەکانیشەوە) دۆستی بەریتانیاین بەمەرجێک دوژمنی ئەویترمان بین. کاممان زیاتر ئەویترمان بکوژێت و خوێنی زیاتر بڕژێت، بستێک زەوی کەسی داگیر نەکردوە.\nتەنها بە دژایەتی یەکتر ئەتوانین ئەو هاوسەنگیە ڕابگرین کە هەموو لایەکمان پێویستمان بە جەنابی حەکەم (بەریتانیا +- ئەمەریکا) هەبێت. بۆیە وەڵامی پرسیارەکە ئەمەیە: ئال سعود “شەریکـ”ـی کەس نین شەریکی مانەوەی خۆیان نەبێت.\nتا خوێن بڕژێت ڕۆتشیلد زیاتر ئەکڕێت. بۆیە داعشیش وەک سەدام حوسێن داشێکی سەلەفی ڕەگەزی ڕەش پۆشی شەترەنجەکەن.\n کتێبی “مێژوی فەلسەفەی ڕۆژاوا”، بەشی فەلسەفەی پێش یۆنان.\nPosted in مێژوو، عەرەب1 لێدوان\n← ئەکمەلەدین ئیحسان ئۆغڵو کێیە؟\nدەربارەی نرخی گومانگەرایی →\nOne thought on “ئال سعود دۆستی کێن؟”\nته‌مموز 14, 2014 له 10:28 am\nپاتریک کۆک بێرن – دوای چەن ڕۆژێک لە بڵاو بوونەوەی ئەم بابەت ڕاستەوخۆتر ئەیسەلمێنێت.


CHRA.TV - سالاره سور بناسه ..\n26 ئایار 2015\nدواین نوێکردنەوە سێ شەممە, 26 ئایار 2015 21:00\nبڵاوكراوەتەوە لە سێ شەممە, 26 ئایار 2015 21:00\nله‌کموابی له‌ڕوح شیرینتر نیه، هه‌موومان چاومان له‌دوو ژیانه تا به‌رده‌وام بین بمینێین! ئه‌دی چ ده‌ڵێی بۆ پێشمه‌رگه‌یه‌ک گیانی پێشکه‌ش به‌تۆ و گه‌ل و خاکه‌که‌ت کردبی؟ ئه‌گه‌ر نه‌تناسی سه‌یرێکی گزینگ و زه‌رده‌خه‌نه‌ی کازێوه به‌ربه‌یانی بکه یان له‌زه‌رده‌په‌ڕی ئێواره بنواڕه هه‌ردووکیان ڕه‌نگی سالارت پێده‌به‌خشن، به‌ڕاستی که‌سایه‌تیه‌کی به‌واتای وشه‌یی سالار بوو، پێشمه‌رگه‌ی ئه‌وسا و فه‌رمانده‌ی ئه‌وڕۆکه‌مان ده‌بوو ئه‌گه‌ر بمابا به‌ڵام چونکه به‌سالاری گه‌شمه‌رگی پێشمه‌رگ بوو هه‌رده‌م ده‌ژی.\nدواده‌نگ و ئاگاداری شه‌هید سالار کاتی هێرش کردن ده‌ستی دا ته‌ڵه‌دڕکی ڕه‌بایه‌که نوی بکا و به‌سه‌ریدا بازدات له‌پڕۆژه ئاوه‌که‌ی لای گوندی داربه‌ڕوو به‌ری شێخانی ده‌شتی کۆیه له‌به‌رواری شه‌وی 22.05.1986 . چونکه زنراوبوو پێشتر که سیمی ده‌وری مۆڵگه‌که شه‌وانه کاره‌بای ده‌خه‌نه‌سه‌ر، هه‌رچه‌نده لبادیان بردبوو لۆ به‌سه‌ر ته‌له‌دڕکه‌کان به‌ڵام لای ئه‌و نه‌بوو! نه‌یزانی گوله‌ی جاشه‌کان سه‌ردڵی پێکاوه و کاره‌با نه‌بووه ویستی براده‌ره‌کانی ئاگاداربکات تاکو زیانیان پێنه‌گات و کاره‌با لێیان نه‌دات!\nله‌وانه‌یه زۆر که‌س هه‌بی ده‌سڕاست و ئامانج هێنه‌ر له‌به‌رد و تیرهاویشتن یان گوله‌ی چه‌ک به‌ڵام لێدان به‌ئاربیجی ئاسان نیه! که‌م به‌هره‌داری له‌وشێوه‌یه هه‌یه، جگه له‌وه‌ش ترسی ناوشه‌ڕ کاتێ ئاربیجی بته‌قێنی سه‌نگه‌ره‌که‌ت ئاشکرا ده‌بی گوله‌ی هه‌موو دوژمنانت لۆدێ ئه‌گه‌ر ته‌قه‌ت له‌سه‌ر نه‌کرێ له‌وانه‌یه له‌هاویشتنی ئاربیجی دووه‌م و سێیه‌م بپێکرێی! له‌لایه‌کی دی زۆربه‌ی کات فه‌رمانده‌کان ئاربیجیان ده‌ته‌قاند واته که‌متر پێشمه‌رگه‌ی ئاسایی لێڕاده‌هات. له‌ناو گه‌رمه‌ی ته‌قه و هه‌رای شه‌ڕدا شه‌هید سالار ئه‌و پێشمه‌رگه‌بوو ئاربیجی ده‌ته‌قاند له‌هێرش و کشانه‌وه‌دا هه‌رخۆی ڕێگه‌پێدراو و توانامه‌ندی ئه‌و بواره‌بوو. له‌شه‌ڕی کۆبته‌ر و گرتنی هه‌موو مۆڵگه‌کان هه‌رخۆی ئاربیجی وه‌شین و نیشانشکێن بوو وره‌ی پێشمه‌رگه‌کانی به‌رز ده‌کرده‌وه لۆ هێرش و سه‌رکه‌وتن.\nئادگاری سالاره سور ..\nموو سۆر و باریکه‌له گه‌نجێکی ده‌سته‌باڵا، خۆشدوێی پڕڕێز، ڕۆحپه‌ره‌ی خۆشه‌ویستی هه‌مووان، زۆر جێبه‌جێکه‌ری که‌م ئه‌رک و فه‌رمان، له‌ته‌نگانه‌دا پشتوپه‌نا بوێرێکی شاره‌زا و به‌جه‌رگی ناوشه‌ڕگه. قسه‌زان و به‌ئاسانی تێده‌گه‌یشت، زۆربه‌ی کات لێوبه‌خه‌نده و ڕووخۆشی به‌زم و نوکته‌ی دروست ده‌کرد. دڵسۆزی براده‌رایه‌تی هه‌روا پێشمه‌رگه‌کی زۆر زۆر ئازا.\nئه‌و پرسیاره‌ی تائێستاش وه‌ڵامم نه‌داوه؟\nبه‌شین و شه‌پۆڕی له‌خۆدان یاناجیه‌ی داکی شه‌هید سالار له‌کۆرانه‌که‌ی ئاوایی کاولان ده‌هات، هه‌موو ئه‌وانه‌ی ئه‌ودیمه‌نه‌یان ده‌ده‌یت خوڕ خوڕ له‌دڵه‌وه به‌چاوان فرمێسکیان ده‌ڕژاند، دیمه‌ن شیوه‌نی داکه شه‌هیدێک ئاسته‌مه وشه‌کان وێنه‌گری هه‌موو ئاخ و داخێکی بن! یان خودی ده‌ربڕینه‌کان گه‌یه‌نه‌ری ڕاستگۆی خه‌مێکی جه‌رگبڕبن! ئه‌منیش له‌سه‌ر سوانده‌ی بانه‌که وه‌ستابووم له‌جیات هه‌مووان ڕووی تێکردم: کاکه دلشاد ئه‌دی کا سالار؟


تەندروستیی سلێمانی روونکردنەوەیەک بڵاودەکاتەوە – SNN\nHome›کوردستان›تەندروستیی سلێمانی روونکردنەوەیەک بڵاودەکاتەوە\nوێنەی نەخۆشخانەیەکی سلێمانی.\nبەڕێوەبەرایەتی تەندروستیی سلێمانی روونکردنەوەیەک بۆ رای گشتی لەسەر لێدوانێکی بەڕێوەبەری بەشی پلاندانانی بەڕێوەبەرایەتییەکەیان بڵاودەکاتەوە.\nئەو بەڕێوەبەرە پێشتر وتبووی، دەبێت لێپرسینەوە لە وەزیری تەندروستی و ناوخۆ بکرێت.\nلەڕوونکردنەوەکەدا بەڕێوەبەرایەتی گشتی تەندروستیی سلێمانی دەڵێت: “ستایشی هەموو ڕێکارەکانی بەڕێزان لە وەزارەتی ناوەخۆ و تەندروستی دەکەین کە ئامانج و کاری پێشینە تەنها بۆ بەرژەوەندی و سەلامەتی هاوڵاتیان بووە”.\nڕوونکردنەوەیەك بۆ ڕای گشتی …\nئیداره‌ى گه‌رمیان: بۆ ڕه‌چاوكردنى ژیانى خه‌ڵك یاداشتێك ئاڕاسته‌ى لیژنه‌ى باڵا ده‌كات\nئه‌مڕۆ حكومه‌تى هه‌رێم له‌باره‌ى مووچه و بودجه‌وه كۆده‌بێته‌وه\n“له ماوه‌ى 10 مانگدا 144 پیاو له هه‌رێم كوژراون”\nگرنگترین مانشێتی ئەمڕۆ یەکشەممە 7/6/2020ی رۆژنامە وەرزشییەکانی ئیسپانیا\nقۆناغی دووەمی پرۆسەی بایۆمەتری دەستیپێکرد\nترەمپ و بایدن ئەمڕۆ بە چیەوە سەرقاڵ دەبن؟\nڤیدیۆ:ریاڵ مەدرید دۆڕاو کەوتە مەترسییەوە\nله هۆڵه‌ندا بۆ یه‌كه‌مین جار رێگه به كچێك ده‌درێت له‌گه‌ڵ تیپی پیاوان یاری بكات\nڤیدیۆ:پاڵەوان دوو خاڵی لە دەستدا


کەلەمێ چاڤێ دژمنا دا: کوردستان - دارکا مازی\nکەلەمێ چاڤێ دژمنا دا: کوردستان\nد ھندەک قۆناغان دا ل ترکیا ناڤێ کوردستانێ دهێتە گۆتوبووژ کرن. تایبەتی سیاسەتمەدارێن ترک هەتا نها ناڤێ کوردستانێ نە قەبوول دکەن و نە ژی تەحەموول دکەن. ئەڤ یەک گەلەک ڤەکری ژ ھەست و ھزرێن وان یێن نژادپەرەستی دهێت. نە ھەوجەیە کو مرۆڤ بەحسا ناڤێ کوردستانێ بکەت و ڤێ یەکە بێخیتە د بابەتەکێ مناقەشەیێ. ژ بەر کو ئەم وەک کورد دبێژین کوردستان ھەیە و وەلاتێ کوردانە و کورد ل ل سەر ئاخا کوردستانێ دژین. ئەڤە راستیەکە کو نایێ ئینکار کرن. ئەو کەس یان ئالیێن ڤی ناڤی ئینکار دکەن نژادپەرەستن و ئەڤ ناڤ دێ ھەر دەمی وەک کابووسەکێ ل سەر سینگێ وان بیت.\nنھا نە تەنێ ترک یان ژی ھندەک ئالیێن ترکیا ناڤێ کوردستانێ ئینکار دکەن یان ژی قەبوول ناکەن. ل ترکیا و باکورێ کوردستانێ سیاسەتا پەکەکێ ژی د پرانیا جھان دا ڤی ناڤی قەبول ناکەت و ژ بۆ ژ بیرکرنا کوردستانێ ناڤێن جودا ب کار تینیت. ل ترکیا ناڤێ کوردستانێ ھەر چقاس ب دەستووری نە قەدەغە بیت ژی، لێ د مەژیێ وان دا قەدەغەیە و گەلەک جارا دادگەھ ژ بۆ بکارئانینا ڤی ناڤی دۆزا د دەرحەقێ ھندەک کەسایەتێن کورد و دەزگەھان دا ڤەدکەن و گەلەک ژی ب ڤێ مەبەستێ ھاتنە سزادان.\nد سالێن 70یان دا، ل ترکیا پرانی ژی چەپێن ترک هەبوون و نەبوونا کوردا مناقەشە دکر. کورد ھەنە یان نینە بابەتەکێ گەرمێ مناقەشەیان بوو. پشترا گۆتن کورد ھەبن ژی نە نەتەوەنە. ھەری داوی دگۆتن نابیت کو کورد ب سەرێ خوە، خوە رێخستن بکەن. ژ بۆ ڤێ ژی گەلەک رێخستن ب سیاسەتا قەومیەتێ ناڤ دکرن. ئەڤ یەک وەک تاوانەکێ و کێماسیەکا مەزن ددا نیشاندان. لێ چ جارا نژادپەرەستیا خوە مکوور نەھاتن.\nھەتا دەمەکێ ئەنجاما سیاسەتا پەکەکێ و دژتیا وان ل ھمبەر ئالایێ کوردستانێ، گەلەک کوردا ل باکور ئالا کوردستانێ کو سەمبۆلا نەتەوییە، وەک ئالا پەدەکێ یان ژی ئالایێ بارزانی ناسدکر. پەکەکێ د چ واران دا ئالایێ کوردستانێ ب کار نەئانیە. سالا 2012ێ ل رحایێ ھەموەلاتیەک ناڤێ زارۆکا خوەیا ھاتیە سەر دنیایێ کرە کوردستان و ئەڤ یەک بوو سەدەمێ کو دۆز ھاتە ڤەکرن، لێ داویێ ئەو ناڤە ھاتە قەبوول کرن.\nد وارێ سیاسی و جڤاک دا جارا یەکەم ل دیاربەکرێ ھندەک جوانێن کورد ئالایێ کوردستانێ ل سەر سورا دیاربەکرێ دالقاندن و دان خوویاکرن کو وەلاتێ مە کوردستانە. ئەڤ یەک کەتە رۆژەڤا ترکیا دا و گەلەک ھاتە مناقەشەکرن. ئادارا 2011ێ دا جوانێن کوردستانێ ب مناسەبەتا وەفاتا بارزانیێ نەمر، ل قۆسەرا مێردنی چالاکیەک ل دارخستن و جاردن ئالایێ کوردستانێ ل ھەموو دەڤەران دالقاندن. ئەڤ یەک دەمەک درێژ د مەدیا ترکیا دا بوو بابەتەکێ سەرەکی یێ گۆتوبێژێن سیاسی. ھاڤینا 2012ێ ل دایاربەکر گەنجان دامەزراندنا کۆمەلەیا تەڤگەرا جوانێن کوردستانێ راگھاند و ناڤێ کوردستانێ جارەکا دی د مەدیا ترکیا و د ناڤا دادوەریا ترکیا دا بوو رۆژەڤ و 25ێ تەموزا 2013ێ ناڤێ کوردستانێ ھاتە قەبوول کرن و کەت ناڤا لتەرەتورا کۆمەلەیێن ترکیا دا. یان کۆمەلەیا تەڤگەرا جوانێن کوردستانێ ھاتە قەبوول کرن.\nپشترا پارتیا دەمۆکراتا کوردستانا ترکیا، پارتیا ئازادیا کوردستانێ و پارتیا سۆسیالیستا کوردستانێ، ھاتن دامەزراندن و ئێدی ئالایێ کوردستانێ د گەلەک قادان دا ھاتە ب کارئانن. ھەتا وەک ئیرۆ ژی ناڤێ ڤان پارتیان ژ ئالیێ دادوەریا ترکیا ڤە ب ئاوایەکێ فەرمی نەھاتیە پەژراندن. دۆز ژ بۆ گرتنا ڤان پارتیان ھاتە ڤەکرن و ئەڤ دۆز بەدەوامن.\nدەما کو ئەردۆگان سەرۆکوەزیر بوو، وی ژی د سەردانەکا خوەیا دیاربەکرێ دا ناڤێ کوردستانێ بکار ئانی. ئەڤ ھەلوەستا ئەردۆگان د وی دەمی ژ ئالیێ مەھەپێ و جەهەپێ ڤە گەلەک ھات رەخنە کرن. پشترا ئەردۆگان د پارلەمەنتۆیێ دا بەرسڤا ڤان ھەردو پارتیان دا و گۆت کو ھەرن د ناڤا ئارشیڤێن پارلەمەنتۆیێ بنێرن ئەڤ ناڤ گەلەک جارا ھاتیە ب کارئانین و دیرۆکا عۆسمانیان وەک میناک دا نیشاندان.\nلێ جاردەکا دی د ڤێ قۆناغێ دا بایێ سیاسەتێ ھاتیە گوھارتن و ھەموو ب ھەڤرا رەدا ناڤێ کوردستانێ دکەن.\nکورد گەرەک ل وەلاتێ خوە، چاندا خوە، دیرۆکا خوە ، ل ئاخا خوە خوەدی دەرکەڤن و ڤان بابەتێن بنگەھی بکەن بنگەھێ سیاسەتا خوە دا کو بکارن پێشەرۆژا خوە دیاربکەن.ھەتا دڤێت ئەڤ یەک ببیتە پیڤانا کوردستان بوویینێ ژی.\nنھا دو میناکێن بەربچاڤ ھەنە. باشوورێ کوردستانێ و رۆژئاڤایێ کوردستانێ.\nل باشوور کوردستان ھەیە و ئالایێ کوردستانێ وەک ئالایێ نەتەوی ل سەر ئاخا کوردستانێ بلندە، ناڤێ کوردستانێ د قادا ناڤنەتەوێ دا تێ بکارئانین.\nل رۆژاڤایێ کوردستانێ بوو باکورێ سووریا و ناڤێ دەستھلاتا ھاتیە ئاڤاکرن ژی دا کوردستان نینە. ل رۆژئاڤا نە کوردستان ب کارئانیە و نە ژی ئالایێ کوردستانێ ھاتیە بلند کرن. نھا ھەر کوردەک ل سەر ڤان ھەردو میناکێن بەر بچاڤ بفکریت، دێ ھێسانتر د راستیا کوردستانێ و سیاسەتا دهێتە برێڤەبرن گەهیت.


(کێلان و هێلان) دوو نموونه‌ی دی وه‌ک (ده‌ڵێ).\nکێلان(١): بریتییە لە کرداری ھەڵکەندنی تفری سه‌ره‌وه‌ی زەوی، بۆ چاندنی دانەوێڵە، بە تۆو پێوەرکردن. شەقارکردنی سه‌ره‌وه‌ی ڕووی زەوی، بە ھێڵی درێژی تەریب بەیەک، بە گاسن، چ بە شێوەی ڕاکێشانی گاسن لەلایەن ئەسپ و گاجووت بێت یان بە مەکینەی تراکتۆر، بە نیازی تۆوپێوەرکردن و چاندنی دانەوێڵە، (پتر گەنم و جۆ). لە زاراوەی ھەورامیدا کاڵای واتا کێلان، کاڵیا واتا کێڵدراو، کاڵیای واتا کێڵدران، هه‌روه‌ک ئەوە - کاڵ واتا کێڵەره‌وە، ئەوە- کاڵیا واتا دیسان کێڵانەوە، کاڵیای واتا کێڵدرانەوە، کیڵین و کیڵینە واتا کێلدراو، هه‌روه‌ک میوکاڵ واتا ڕەزکێل، میوکاڵای واتا ڕەزکێلان.\nوشەکە لە ڕه‌گی وشەی دیسان داڕێژراوه‌ی زمانی PIEی (gi – گی)ەوە ھاتووە، بە واتای لەتکردن، شەقارکردن. وشەکە کەوتۆتە زبانی ئەرمەنیشەوە بە شێوەی (Achel - ئا-کێل) ھەر بە واتای چاندن و کێلان. له زمانانی دی ده‌سته‌خوشکیشدا ده‌بینین لە ئەلمانیی باڵای کۆندا (kil – کیل) واتا ئامێرێک بە سەرێکی تیژەوە، جا دار بێت یان ئاسن، لە شێوەی گاسن. لە ئەلمانیی هاوچه‌رخدا، بۆتە (keil – کێیل). بە دانمارکی (kile – کیلێ) ھەمان شته. لە سویدی (kil – کیل) هه‌مان شت.\nوشەکە باری ڕانه‌بردووی کرداری (کێشتن و کاشتن)ە، بە واتای چاندن یان لە زەوی چەقاندن و تۆو خستنە ژێر زەوی. کێلان یەکێکە لە کردارە ئاڵۆزەکان، کە بە ھەمان شێوەی کردارەکانی ھێشتن- دێڵێ، ڕۆیشتن – دەڕوا، گۆتن- دەڵێ، به که‌وتن و گۆڕانی ده‌نگی (ش) دروست بووە. جیاوازییەکە لەوەدایە، کە کێشتن و کاشتن لە زبانی ھاوچەرخی کوردیدا نەماون و (کێڵان)یش بۆتە وشەیەکی سەربەخۆی دابڕاو لە هه‌موو مێژووی پەره‌سه‌ندنەکانی پێشووتری وشەکە.\nوشەی کاشتن واتای (کاڵ) دەگەیەنێت، هه‌روه‌ک لە وشەی لێکدراوی (کشتوکاڵ)یش دەبیندرێت، کە لێکدانێکی ھەردوو وشەکەیە. بەم جۆرە ده‌نگی (ڵ)ی کرداری (کێڵان)یش بە ھەمان شێوەی دوو کردارەکەی دی، (ھێڵان و دەڵێم) لە ده‌نگی (ش)ی (کاشتن)ەوە گۆڕاوە.\nبۆ دڵنیابوونی پتر، لەسەر کۆنی و بەمیرات ماوەیی وشەکە، دەبینین لە زبانی پەھلەویشدا وشەی (kaştan - کاشتەن) بە شێوەی (karitan – کاریتەن) ھاتووە، وەکوو ھاوواتا. واتا ھەر بوونی وشەکە کۆن نییە، بەڵکوو گۆڕانی دەنگی (ش)یش لە پەھلەوی بۆ (ر)، کە بارێکی دی نەچەسپاوی (ڵ)ە، ئەمە دەردەخات کە پرۆسەی گۆڕانی دەنگی(ش)، لە سەردەمێکی پێشووتری زبانی کوردی دەستی پێ کردووە. دیارە (کار) لە پێشەوەی وشەی کاریتەنی پەھلەوی ھەر ھەمان (کاڵ)ە، که ئێمه له په‌یکه‌ره‌ی وشه‌ی لێکدراوی (کشتوکاڵ) پاراستومانه. جێگۆڕکێکردنی ھەردوو دەنگی (ر،ڵ) لەگەڵ یەکدی، لە چەندان وشەی دیشدا ھەیە، (من ئه‌م جێگۆڕکێیه‌م له گوتارێکی سه‌ربرخۆدا ڕوون کردۆته‌وه). بەم جۆرە کرداری (دەکێڵم) لە بنەڕەتدا دەبێت (دەکێشم) بوو بێت، بەڵام دوای سەربەخۆبوونی وشەکە، دەنگی (ش) لە ھەموو بارەکانیدا ون بووە.\nکشتوکاڵ: بریتییە لە کاری چاندن و ڕەنیوھێنانی زەوی و کێڵگە. وەک دەبینین وشەکە لێکدراوه و بریتییە لە (کشت +و+ کاڵ). دوو وشەی ”کشت" و "کاڵ" لە ڕێگای (و)ی پەیوەندیەوە پێکەوە لکێندراون. ھەردوو وشەکە، دوو باری گۆڕاوی زمانەوانی یەک ڕه‌گه وشه‌ن. وشەی"کاڵ" کە بنەڕەتی ھەردوو وشەکەیە، لە ڕه‌گی وشەی زمانی هاوبه‌شی پرۆتۆهیندۆروپی PIEی (gi – گی) ھاتووە و بە واتای لەتکردن، شەقارکردن. لە ئەلمانیی باڵای کۆندا (kil – کیل) واتا ئامێرێک بە سه‌رێکی تیژەوە، جا دار بێت یان ئاسن، واتا ئامێرێکی لە شێوەی گاسن یان ئامور. لە ئەلمانیی نوێدا بۆتە (keil – کێیل). بە دانمارکی (kile – کیلێ) ھەمان شته. لە سویدی (kil – کیل) هه‌مان شت. وشەکە باری ڕانه‌بردووی کرداری (کێشتن و کاشتن)ە بە واتای چاندن یان لە زەوی چەقاندن و تۆو خستنە ژێر زەوی ھاتووە. لە زاراوەی ھەورامی (کشتیار) بە جووتیاری زەویچێن دەگوترێت. کشتیاری بریتییە لە جووتیاری. وشەی کشتیش بریتییە لە دانەوێڵەی چێندراو. بەم جۆرە وشەی کشت دواتر لە کوردیدا وەک وشەیەکی سەربەخۆ بە (کاڵ)ەوە گرێ دراوه‌تەوە. کاڵ و کشت یان کشت و کاڵ یەکێکە لە کردارە ئاڵۆزەکانی زمانی کوردی، کە بە ھەمان شێوەی ھێشتن – دێڵێ و ڕۆیشتن – دەڕوا و گۆتن- دەڵێ و به گۆڕانی ده‌نگی (ش) دروست بووە. سەیری لێکدانەوەی ئەو وشانەی سه‌ره‌وه بکە. جیاوازییەکە لەوەدایە کە کێشتن و کاشتن لە کوردیدا نەماون و کێڵان بۆتە وشەیەکی سەربەخۆی دابڕاو لە مێژووی پەره‌سه‌ندنەکانی پێشووی خۆی. هه‌روه‌ک زووتر گوتمان: وشەی کاشتن واتای (کاڵ) دەگەیەنێت، بەمجۆرە (ڵ) ی کرداری (کێڵان)یش بە ھەمان شێوەی دوو کردارەکەی دی (ھێڵان و دەڵێم) لە (ش)ی (کاشتن)ەوە گۆڕاوە. بۆ دڵنیابوونی پتر لەسەر کۆنی و بەمیرات ماوەیی وشەکە، دەبینین لە زبانی پەھلەویش وشەی (kaştan – کاشتەن) بە شێوەی (karitan – کاریتەن) ھاتووە وەکوو ھاوواتا. واتا ھەر بوونی وشەکە کۆن نییە، بەڵکوو گۆڕانی دەنگی (ش)یش لە پەھلەوی بۆ (ر) کە بارێکی تری نەچەسپاوی (ڵ)ە، ئەمە دەردەخات کە پرۆسەی گۆڕانی دەنگی (ش) لە سەردەمێکی پێشووتری زبانی کوردیدا دەستی پێ کردووە. دیارە (کار) لە پێشەوەی وشەی کاریتەنی پەھلەوی ھەر ھەمان (کاڵ)ە. جێگۆڕکێکردنی ھەردوو دەنگی (ر، ڵ) لەگەڵ یەکدی، لە چەندان وشەی دیش ھەیە. بەم جۆرە کرداری (دەکێڵم) لە بنەڕەتدا دەبێت (دەکێشم) بووبێت، بەڵام دوای سەربەخۆبوونی وشەکە، دەنگی (ش) لە ھەموو بارەکانیدا وون بووە. بەم جۆرە کاڵ و کێڵان و کشت، سه‌ره‌ڕای لێکنه‌چوونی ڕواڵه‌تیشیان، ھەر لە ڕه‌گێکەوە ھاتوون. ئه‌مه به‌وه‌ش ده‌سه‌لمێندرێت، که هێشتا هه‌ر سێ وشه‌که بۆ یه‌ک بواری کاری کۆن و نه‌ریتی به‌کاردێن که کرداری چاندنه. لە پەھلەوی چەند شێوەیەکی وشەکە ھەن وەک (kişt – کیشت) واتا چاندن (لە باری ناوی) و ھەروەھا (kiştan – کیشتەن) ھەمان واتا (لە باری کرداری). دیسان وشەی پەھلەوی (kiştzar – کیشتزار) واتا زەوی و کێڵگەی گەورەی چێندراو.\nھێشتن: واتا ڕێگاپێدان، لێگەڕان. کردارەکە له زمانی کوردیدا کۆن و ڕه‌سه‌نه. لە زبانی پەھلەوییەوە بۆمان ماوەتەوە و بریتی بووە لە (hiştan – ھیشتەن) بە ھەمان واتاوە. ھێشتن یەکێکە لە کردارە ئاڵۆزەکانی زبانی کوردی، چونکە دەنگە بنەڕەتییەکەی، لە دەنگی ئاڵۆزی پرۆتۆی (dh – دە) ھاتووە، کە لە پرۆسەی گۆڕاندا بە شێوەی جۆراوجۆری لێکدوور گۆڕاوە. دەزانین کە دەنگی (dh - دە) لە گرێکی بۆتە (th - ث) و لە لاتینیش بۆتە (f - ف). ھەر ئەو دەنگەی (دە) لە زبانە ئێرانییەکاندا تا بە کوردی و فارسی و زمانانی دی هاوچه‌رخ ده‌گات، چەندین جار شێوەی گۆڕاوە و بۆتە دەنگی جۆراوجۆری وەک (ث، خ، ذ، د) تا به (س،ز)یش ده‌گات.\nدەبینین (ھێشتن) لە باری ڕانەبردوودا دەبێتە (دەھێلێ= دێلێ)، واتا ئەمە چاوگی وشەکەیە کە دەبێتە (ھێشتن). لە (دێلێ)دا بەڕوونی بۆمان دەردەکەوێت، کە ڕه‌گی PIEی کردارەکە بریتییە لە (dhe - دھێ) بە واتای کردن، ئەنجام (دان). بەجیا سەیری ھێلان بکە، بەم جۆرە (ڵ) ی کرداری (ھێلان) بە ھەمان شێوەی دوو کردارەکەی دی (کێلان و دەڵێم) لە (ش)ی (ھێشتن)ەوە گۆڕاوە. هه‌روه‌ک بۆ بەراوردکردنی باشتری وشەکە لەگەڵ ئەو کردارانەی دیدا کە بە ھەمان شێوە دروست بوون، ھەروەھا بۆ ئەوەی بتوانیت بەراوردکارییەکان باشتر ببینیت، سەیری وشەکانی دەڵێ و کێڵان بکە. بە خستەسەری پێشگر و پاشگر، واتای دی لە (ھێشتن) دروست کراوە، وەک جێھێشتن واتا نەمان لە جێیەکی دیاریکراودا. ڕۆیشتن له (ڕۆ+هێشتن)، واتا چاوەڕوانینەکردنی کەس یان کەسانی دی و ڕۆیشتن لە جێی دیاریکراودا. ھێشتنەوە واتاکەی پێچەوانەی ھێشتنی لێ دێت، واتا گلدانەوە، نەھێشتنی بردن و نەمانی، ڕاگرتنی لە شوێنی خۆی، ڕێگا پێنەدانی و هه‌روه‌ک نەھێشتن، ڕاھێشتن، دەرھاوێشتن، دەرھاوێشتە، ھاوێشتراو.\nھێلان: واتا ڕێگاپێدان، ھێشتن، یەکێکە لە کردارە ئاڵۆزەکانی زبانی کوردی، چونکە دەنگە بنەڕەتییەکەی لە دەنگی ئاڵۆزی پرۆتۆی (dh - دە) ھاتووە، کە لە پرۆسەی گۆڕاندا بە شێوەی جۆراوجۆری لێکدوور گۆڕاوە. وەک ده‌زاندرێت، دەنگی (dh - دە) لە گرێکی بۆتە (th - ث ) و لە لاتینیش بۆتە (f - ف). ھەر ئەو دەنگەی (دە) لە زبانە ئێرانییەکان و تا بە کوردی و فارسی و زمانه هاوچه‌رخه‌کانی دی ڕا دەگات، چەندین جار شێوەی گۆڕاوە و بۆتە دەنگی جۆراوجۆری وەک (ث، خ، ذ، د، س، ز)یش. ھێلان لە باری ڕانەبردوودا دەبێتە (دەھێلێ= دێلێ) و چاوگی وشەکە دەبێتە (ھێشتن). لە "دێلێ" بەڕوونی بۆمان دەردەکەوێت، کە ڕه‌گی PIEی کردارەکە بریتییە لە (dhe - دھێ) بە واتای کردن، ئەنجام (دان). لە گێرمانی (delia – دێلیە) واتا کردن. لە ئیسلاندی کۆن (dell - دێلل) ھەمان شت. لە نەرویژیش (del - دێل) بەو مەبەستە بەکار ھاتووە. لە سلاڤی کۆن (delo - دێلۆ) واتا کردار. لە روسی (dela - دێلە)، هه‌روه‌ک چاوگی وشەکە لە روسیدا که بریتییە لە (delat - دێڵات) واتا کردن. لە سویدی کۆن ھەردوو شێوەی (däl - دێل) و (döl - دۆل) واتا لەبەردەست، ڕێپێدراو، ھێڵدراو، دۆستانە، ئاسانکاری.\nئەوەی جێگای ئاماژەپێکردنە، شێوەی دی ناسراوی ئەم کردارە (ھێشتن)، لە زبانی پەھلەوییەوە بۆمان ماوەتەوە و بریتی بووە لە (hiştan - ھیشتەن) بە ھەمان واتاوە. بەم جۆرە (ل)ی کرداری (ھێلان) بە ھەمان شێوەی دوو کرداری دی (کێلان و دەڵێم) لە (ش)ی (ھێشتن)ەوە گۆڕاوە. بۆ ئەوەی بتوانیت بەراوردکارییەکان باشتر ببینیت، واتا پەیوەندیی نێوان ھێڵان و ھێشتن تێ بگەیت، سەیری وشەکانی ھێشتن، گۆتن، دەڵێ و کێڵان بکە.\nوا بزانم ئه‌م چه‌ند نموونانه‌ی سه‌ره‌وه به‌شی ئه‌وه دەکه‌ن تا له‌وه بگه‌ین، که گۆڕانه‌کان له (گۆتن – ده‌ڵێ) و کرداره‌کانی دیشدا، ناوازه و له ده‌ره‌وه‌ی ڕێساکانی زمان نین، به‌ڵکوو به گوێره‌ی ڕێسایه‌کی کۆنی زمان پێک هاتوون.\nپوخته‌ی مه‌به‌ست ئه‌مه‌یه، که ده‌نگی ناچه‌سپاوی (ش) یان هه‌ندێک جاریش (ژ)، له زمانه هیندۆروپییه‌کاندا به شێوه‌ی جۆراوجۆر ده‌گۆڕێت یان گۆ ده‌کرێت یان هه‌ر به یه‌کجاری له گۆکردن ده‌که‌وێت. نمونه‌ی ئاوا له زمانه‌کانی سویدی، ئینگلیزی و فه‌ره‌نسیدا زۆر و زه‌وه‌ندن.\nبەشی یەکەم، بەشی دووەم، بەشی سێیەم


لە هەرێم، 198 كەس تووشی كۆرۆنا بوون - تۆڕی میدیایی خەڵک\nوەزارەتی تەندروستی حكومەتی هەرێمی كوردستان ڕایدەگەیەنێت، لە 24 كاتژمێری ڕابردوودا 4706 پشكنینی كۆرۆنا بۆ هاووڵاتیان ئەنجام دراوە.\nوەزارەتی تەندروستی حكومەتی هەرێمی كوردستان لە ڕاگەیەنراوێكدا ئاماژە بۆ ئەوە دەكات، لە 24 كاتژمێری ڕابردوودا 198 كەس تووشی كۆرۆنا بوون و 3 كەسیش بەهۆیەوە گیانیان لەدەستداوە.\nڕاگەیاندراوی (٢٤) كاتژمێری تایبەت بە نەخۆشی ڤایرۆسی كۆڕۆنای نوێ COVID19 ژمارە (٣٧٤)\n١. پشكنین: (٤٧٠٦ پشكنینی نوێ)\n• (١٧٣٤) هەولێر\n• (٩١٢) سلێمانی\n• (١٩٧٠) دهۆك\n• (٩٠) گەرمیان\n٢. تووشبوو: (١٩٨ تووشبووی نوێ)\n• (٦٣) هەولێر\n• (٣٧) سلێمانی\n• (٩٤) دهۆك\n٣. چاكبوون: (١٥١ چاكبوون)\n• (٦١) هەولێر\n• (١٠) سلێمانی\n• (٨٠) دهۆك\nپشكنین ١٢١٩٦٤٩ (٤٣٧٢١٥ هەولێر، ٢٥١٨٩٨ سلێمانی، ٥٢٢٩٦٣ دهۆك، ٧٥٧٣ هەڵەبجە)\nتووشبوون ١١٠٢٥٦ (٣٨٥٢٢ هەولێر، ٣١٧٨٢ سلێمانی، ٣٦٨٤٨ دهۆك، ٣١٠٤ هەڵەبجە)\nچاكبوون ١٠٤٣٥٣ (٣٦٥٠٨ هەولێر، ٢٩٤٤٤ سلێمانی، ٣٥٤٤١ دهۆك، ٢٩٦٠ هەڵەبجە)\nلەژێر چارەسەر ٢٣٦٩ (١٠٧٤ هەولێر، ٦٢٨ سلێمانی، ٦٦٦ دهۆك، ١ هەڵەبجە)\nمردن ٣٥٣٤ (٩٤٠ هەولێر، ١٧١٠ سلێمانی، ٧٤١ دهۆك، ١٤٣ هەڵەبجە)\n٦ی ئازار ٢٠٢١\n21 ئازار 2021 4.40 pm\nخەڵك- لە یەكەم ڕِۆژی نەورۆزدا 3 كەس لە هەرێمی كوردستان بە ڕووداوی هاتووچۆو خنكان گیانیان لەدەستدا. سەرلەبەیانی…


10/8/2021 10:54:00 AM 326 جار خوێندراوەتەوە\nگرنگە هەموو ئەوە بزانین. ئەوەی وامان لێ دەکات لەوەی کە دودڵ بین لە چون و نە چون بۆ دەنگدان، هۆکارەکان جۆراوجۆرو جیاوازن. با لێرەدا بە شێنەیی گفتوگۆیەک بکەین کە ئاخۆ ئەو هۆکارە دیاریکراوانە چین کە وامان لێ دەکات دەنگ نەدەین، سەرەتا وا باشە هەندێ لەو هۆکارانە بە شێوەیەکی گشتی تاوتوێ بکەین:\nیەکەم: دەنگدانی من هیچ جیاوازیەک دروست ناکات !\nشانسی ئەوەی کە بەتەنها دەنگی تۆ کاریگەری گرنگی هەبێ، بێگومان ئەوەنە گەورە نیە. بەلام دیمۆکراسی بەرمەبنای هەموو دەنگەکانە. ئەگەر دەنگی تۆ بەتەنها و هەموو جارێک گرنگ بێ، ئەمە تەنها پەیوەندی بە ژیانی تایبەتی خۆتەوە هەیە و پەیوەندی بەوەوە نیە کە دەنگی تۆ لەناو دەنگەکانی تردا هەمیشە یەکلا کەرەوە بێ. بەڵکو ئەمە کارێکی هەرەوەزیە، کە دەنگی تۆ وەکو تاک لە پاڵ دەنگەکانی تردا ئەتوانن کاریگەری گەورە و یەکلا کەرەوەیان هەبێ و پێکەوە چارەنوسی حکومەت و شارەوانی و ئەنجومەی پاریزگاکان دیاری بکەن.\nلەم کاتەدا تۆ لەگەڵ ئەوانی تردا بەڵێ بەدڵنیاییەوە ئەتوانی جیاوازی گەورەدروست بکەی. بەڵآم ئەگەر هەرکەسێک لای خۆیەوە وتی دەنگ بدەم و دەنگ نەدەم وەکو یەکە! ژمارەی بایکۆت زۆر بێ، ئەوە بێگومان نەک هەر ناتوانرێ گۆڕانکاری بکرێ، بەڵکە بە مانایەکی تر بەشدار دەبی لە هێشتەوەی ئەو دۆخەکەدا، کەوای لیکردویت نەچی بۆ دەنگ دان.\nدوەم: بڕوا و متمانەت بە سیاسەت نیە یان نەماوە!\nئەمە پرسیارێکە شایەنی لەسەر وەستانە و دەبێ گرنگی پێ بدرێ. بێگومان حیزبەکانی دەسەلات و سیاسیەکان هەڵە دەکەن، هەندێک جار کارەساتی گەورەش ئەخولقێنن، ئینجا لێرەدا جوانی هەڵبژاردن دەردەکەوێت، بە هەموو ئەو گزی و فزیەی تیایدا دەکرێ. تۆی دەنگدەر ئەتوانی لەدەنگداندا، سزای ئەوانە بدەی کە پێت وایە خراپی کردوە، پاداشتی ئەوەیان بکەیت کە پێت وایە هەندێک شتی باشی کردوە یان ئەتوانێ باشتری بکات، شانسی تازە بدە بەوانەی کە بە بەرنامەیەکی جیاوازەوە هاتونەتە کایەکەوە. بەلام کە نەچویت بۆ دەنگدان و بایکۆتت کرد، ناتەوێ یان ناتوانی نە لەسزادانیان دا بەشداری بکەیت نە لە پاداشتکردنی ئەوانی تر کە دەیانەوێ وەزعەکە بەباری باشەدا بگۆڕن! کە بایکۆتت کرد، ئیتر لەدوای دا هەرچی بڵیی نە جێ دەگرێ و نە گوێت لێ دەگیرێ. بۆیە دەوترێ دەنگ دان هەم مافە هەم ئەرک.\nسێیەم: هیچ بژاردەیەک نیە تا دەنگی خۆمی بدەمێ!\nچەندین حیزب و هاوپەیمانی هەیە، هەمویان بەرنامە و بانگەشە بۆ خۆیان دەکەن و تۆش لە ژیانی رۆژانەتدا دەسوپەنجەت لەگەڵ گفتار و کردار یاندا نەرم کردوە. سەرباری ئەوەش هیچ ممکن نیە هەرچی تۆ دەیخوازی و بڕوات پێ یەتی لە بەرنامەی حیزبێک دا هەبێ مەرجیش نیە وابێ . تۆ ئەبێ بۆئەوە بگەڕیی کە چ شتێک بەلای تۆوە وەکو شەخس گرنگە کام لەو لیستانە دەیانەوێ بیکەن، لەلای خۆتەوە تەتەڵەی حیزبەکان بکە، پاک و پیس جیابکەرەوە. لەناو پاکەکاندا هەلبژاردن ئاسانتر دەبێ و کام لەوانەت لا باش بو دەنگی خۆتی بدەرێ.\nلە تابلۆ گشتیەکەدا، بۆچونێک هەیە کە پێی وایە مادام ئەندام و لایەنگری هیچ کام لەو حیزبانە نیت، ئیتر پێویست ناکات بچیت بۆ دەنگدان! ئەمە تێگەیشتنێکی دروست نیە. پرۆسەی دەنگدان گشتیە و بۆ هەموو ئەوانەیە کە بە یاسا مافی دەنگدانیان هەیە. مەرجیش نیە و ناشبێ هەموو خەلك ئەندامی ملتزمی حیزبە سیاسیەکان بن، مەگەر لە ولاتێک دا کە بەتەنها حیزبێکی شمولی حوکمڕان بێ. حیزبی بەعس و صدام حسین و هەڵبژاردنەکان وەک نمونە!\nئەگەر جاران پارتی و یەکێتی ڕێکەوتنی ستراتیژی یان هەبوبێ و فیفتی فیفتی لەنێو خۆیان دەنگ و ڕەنگی خەڵکیان دابەشکردبێ. ئێستە ئەوە نەماوە و چەندین حیزب و گروپی سیاسی تر لە مەیدانەکەدان. بۆیە هەم بژاردەی زیاتر و هەم زەمینەکە گونجاوترە بۆ ئەوەی بچی بۆ دەنگ دان. رۆژی ١٠ ئۆکتۆبەری ٢٠٢١ وەک هەر هاولاتیەکی تر بڕۆ بۆ دەنگ دان. بێگومان ئازادیش لەوەی کە دەستبەرداری مافی دەنگ دان ببی و نەچی و ئەو ئەرکەی لەسەر شانتە جێ بەجێی نەکەیت، بەلام دوایی قسەیەکت نابێ بۆ وتن جگە لەوەی بڵێێ خۆ من دەنگ پێ نەداون! ئەوەش پاسیڤترین هەڵوێستە.\nچوارەم: دەنگدانی ستراتیجی یان تاکتیکی !\nلە سیستمی پارلەمانی دا ئەم جۆرە لەدەنگ دان هەیە. ئەکرێ دەنگدانەکە لە نێوان دوو کاندیدی سەرۆکایەتی، یان لە نێوان حیزبەکاندا روبدات لە لایەن دەنگ دەرانەوە. لە ئێستەدا خەلکانێکی زۆر هیشتا دودڵن لەوەی دەنگ بدەن، یا خود دودڵن و نازانن دەنگ بەکام حیزب یان کاندیدی کام حیزب بدەن. بەڵآم لە رۆژی دەنگدان و لەڕیێ ڕوماڵ و پایڵین ەوە دەبینن و هەست دەکەن حیزبی فڵان لە پێش حیزبی فیسارەوە یە، پێم باشە ئەم حیزبی فڵان و فیسارە بکەم بەنمونەی واقیعی. لە کوردستان دوو هیز ڕکەبەری گەورەی یەکترن. پارتی دیمۆکراتی کوردستان و لیستی هاوپەیمانی کوردستان(یەکێتی و گۆڕان). ئەو خەڵکانەی کە تا رۆژی دەنگدان دودڵن لە دەنگدان کاتێک لە ڕێێ ڕوماڵی بنکەکانی دەنگ دانەوە هەست بەوە دەکەن کە دەنگدەری لایەکیان لە وی تر زیاترە، تیکچونی باڵانسەکەی پێ باش نیە، یەکسەر بیر دەکاتەوە و بڕیار ئەدات بروات دەنگی خۆی بەولایە بدات کە نایەوێ لەبەرامبەر نەیارەکەیدا بشکێ جا با تا ئەو چرکە ساتەش بەتەمای ئەوە نەبوبێ دەنگ بدات، بەڵام بەسەر دودڵیەکەی خۆی دا زاڵ دەبێ و بایکۆتەکە لەبەر هەستکردنی بە بەرپرسیارێتی ئەشکێنی و دەنگی خۆی بەولایەنە ئەدات، کە مەرج نیە لە ئاستی خواست و ئارەزوی ئەودا بێ و هیچ جۆرە ئیلیتزاماتێکی حیزبی پێ یانەوە هەبێ. بەدەنگ دانیان وەک کارێکی تەکتیکی دەتوانن هاوکێشەکان بگۆڕن. ئەمەش ڕیک وەکوتەکتیکی ئەو ڕاهێنەرە وایە کە لە درێژکردنەوەی کاتدا تیپەکەی گۆڵی سەرکەوتن تۆمار دەکات.