داهێنان، هەوەڵین ئەرکی چیرۆکنووس | ئاژانس\nHome گشتی فەرهەنگ داهێنان، هەوەڵین ئەرکی چیرۆکنووس\non: تشرینی دووه‌م 24, 2018 In: فەرهەنگNo Comments\nلەبارەی کۆچیرۆکی (شتێک لەم دەوروبەرە)ی بەڕۆژ ئاکرەیی\nچیرۆکی نوێ پێکهاتە و بونیادێکی پتەوی هەیە، لە چیرۆکی نوێدا خوێنەر ناتوانێت یەک وشە، یەک ڕستە لا ببات. بە لابردنی هەر وشەیەک پێکهاتەی چیرۆکەکە هەڵدەوەشێتەوە، واتای نابێت. هاوکات لە چیرۆکی نوێدا خوێنەر ناتوانێت هەر لە دەسپێکەوە کۆتایی چیرۆکەکە بزانێت، بە پێچەوانەی چیرۆکی کۆن، یان هەقایەت خوێنەر دەزانێت کۆتایی و چارەنووسی پاڵەوان چییە. «گوڵشیری» لەبارەی چیرۆک و هەقایەتی کۆن دەڵێت: ((کاتێ دەگەینە کۆتایی هەقایەت کۆی ڕووداو و پاڵەوانەکان لە زەینمدا فەرامۆش دەکرێت، تەنێ ئەنجامی ئەخلاقیی ئەو هەقایەتمان لە زەیندا دەمێنێت.)) [گلشیری، ١٣٨٨، ص٢٦٩] ئەوەی لە هەقایەتدا گرینگە سەرکەوتنی هێزی باشەیە بەسەر هێزی خراپەدا. ئەوە کردەوەی باشەی پاڵەوانە لە زەینی ئێمەدا دەمێنێتەوە. هەمیشە لە زەینی ئێمەدا پیرەژن وەکوو کەسێکی خراپەکار لە هەقایەتدا هەیە. بەڵام لە چیرۆکی نوێدا ئەوە ڕستەیەک، کارەکتەرێک، قسەیەک نییە، کە ئێمە بۆ خۆی ڕاکێشێت، بەڵکوو کۆی چیرۆکەکەیە لە زەینی ئێمەدا دەمێنێتەوە. دەمەوێ بڵێم ئەگەر دوای خوێندنەوەی چیرۆکێک، یەک ڕستە، یان ئەنجامی باشە و خراپەی چیرۆکێک لە زەینتدا مایەوە، بزانە ئەو چیرۆکە لە ڕووی هونەرییەوە لاوازە.\n(شتێك لەم دەوروبەرە) لە حەوت چیرۆک پێکهاتووە، پێشتر پێنجیان بە یەکەوە بە زمانی فارسی چاپ بوونە. چیرۆکی (درزێک لە ئاوێنەدا) وەکوو چیرۆکنووس ئاماژەی بۆ کردووە لە لایەن فەرمانگەی ئیرشادی ئێرانەوە سانسۆر کراوە و لەگەڵ چاپە فارسییەکەدا نییە. لەم چاپە کوردیەدا (درزێک لە ئاوێنەدا) و (لە ستایشی ئەو پیاوە نەخوێندەوارەدا) زیاد کراون. شوێنی ڕووداونی ڕووداوەکان هێندێکیان لە ئێرانن، هێندێکیان لە سوێد و ئەوانی دیکە لە باشووری کوردستان.\nلە کۆچیرۆکی (شتێك لەم دەوروبەرە)ی (بەڕۆژ ئاکرەیی)دا دوای خوێندنەوەی چیرۆکەکان هەرگیز ئەوە لە زەیندا نامێنێتەوە، فلان کارەکتەر، فلان کردەوەی باش، یان خراپی ئەنجامدا. خوێنەر ناتوانێت ڕستەیەک لە کۆی چیرۆکەکاندا هەڵبژێرێت و بیکاتە ڕستەی هەڵبژاردە. خوێنەر ناتوانێت کردەوەی کارەکتەرێك لە کۆی کردەوەکانی دیکە، یان لە کردەوەی کارەکتەرێکی دیکە بە باشتر و ئەخلاقیتر بزانێت. خوێنەر لە دوای خوێندنەوەی چیرۆکەکان نابێتە دادوەر و بڕیار بدات. هیچ ئەنجامێك دەست ناخات، بەڵکوو خۆی دەبێتە بەشێك لە ڕووداوەکان. خوێنەر لەم کۆچیرۆکەدا بەردەوام لەناو ئەو فەزایەدا دەمێنێتەوە، کە چیرۆکەکەی لەسەر بنیاد نراوە.\nپنتێکی دیکەی هونەری ئەم چیرۆکانە چیرۆکنووس بە هیچ شێوەیەک لەگەڵ چیرۆکەکاندا بە یەکداچوونی نییە. واتە چیرۆکنووس نایەتە ناو ڕووداوەکان و ئاراستەیان بکات. ئەمەیش ئازادییەکی تەواو بە خوێنەر دەدات، خۆی لەگەڵ کارەکتەر و ڕووداوەکاندا بژیەت. دەمەوێ بڵێم لە دەمی خوێندنەوەی چیرۆکەکاندا هەست بە ئامادەبوونی چیرۆکنووس ناکەین. ئەوە خودی کارەکتەرەکانن خۆیان دەجووڵێن، ڕووداوەکان بە شێوەیەکی سروشتی ڕوودەدەن. لێرەدا مەبەست ئەوە نییە چیرۆکەکان لە جیهانبینی چیرۆکنووس بەتاڵ بن، نەخێر، بەڵکوو چیرۆکنووس نایەت دەست بخاتە کاروباری کارەکتەر، یان ڕووداوەکان. چیرۆکنووس یەک ئەرکی زۆر مەزن دەبینێت، کارەکتەر و ڕووداوەکانمان نیشان دەدات، ئەویدیکە خوێنەر ئازادە چۆنی لێک دەداتەوە و چۆن لە ڕووداوەکان دەگات.\nلەم چیرۆکانەدا چیرۆکنووس جیهانێکمان بەرانبەر بە جیهانی واقیعی بۆ دەخولقێنێت. کە بە جیهانی واقیعیی چیرۆک دادەنرێت. چیرۆکنووس زۆر ڕەگەز و ڕووداوی لە واقیعی بیندراو هێناوە، بۆ ئەوەی واقیعی چیرۆکی پێ بخولقێنێت. بۆ نموونە هەر لە ناونیشانەکەوە (شتێك لەم دەوروبەرە)، بە خوێنەر دەڵێت: شتێك لەم ناوەدا هەیە، شتێك ڕوودەدات، بەڵام هەموو شت ناداتە دەست خوێنەر، بەڵکوو ئەوە خوێنەرە دەبێ زەحمەت بکێشێ و بە دوای کەشفکردنی ئەو شتەوە بێت. ئەوەی لە زۆربەی چیرۆکەکاندا هەیە، پیاوێكە هەمیشە چەرخ و پاکەتی پێیە، خوێنەر هەست دەکات ئەم پیاوە سەر بەو مەملەکەتە نییە، کە تێیدا دەژیت. پەناهەندەیی تێمەیەکی ناڕاستەوخۆی سەرەکییە لە کۆی چیرۆکەکاندا. هەمیشە دوورکەوتنەوەیەک لە زۆربەی چیرۆکەکاندا ئامادەیی هەیە. لە چیرۆکی (دەلاقە)دا باوک لە کچەکەی دوورە و سەردانی دەکات. لە (ئێوارەی یەکشەممە)دا باوک کوڕەکەی بچووکەکەی هێناوە و ماوەی پشووی لەگەڵ بەسەر دەبات. لە (ئاوێنەی شکاو)دا دوو خۆشەویست بەردەوام بە تەلەفۆن لەگەڵ یەکدی قسان دەکەن، پیاوەکە هەمیشە مەودایەک و دوورییەک تەنانەت لەناو تەلەفۆنیش دەهێڵێتەوە. ئەو مەودا و دووریەی لە زۆربەی چیرۆکەکان لە نێوان کارەکتەرەکاندا هەیە، هەوڵێکە بۆ خولقاندنی فەزایەکی هاوبەش. ئەگەر هێندێک بە دیقەت چیرۆکەکان بخوێنینەوە بەتایبەت (درزێك لە ئاوێنەدا، دەلاقە، ئێوارەی یەکشەممە و ئاوێنەی شکاو) هەست دەکەین پاژەکانی یەک ڕۆمان دەخوێنینەوە، بەوەی هەموویان باسی پیاوێک دەکەن، کە لە ژنەکەی جودا بۆتەوە. هێندە هەیە لە (دەلاقە)دا کچێکی لەو ژنە هەیە و لە (ئێوارەی یەکشەممە) کوڕێکی لێ هەیە. لە زۆربەیان پیرەژنێکی سوێدی و سەگێگی تووکن ئامادەییان هەیە. هێندە هەیە چیرۆکنووس لە ڕیزبەندی چیرۆکەکان لەناو کتێبەکەدا فێڵێکی لە خوێنەر کردووە، بەوەی چیرۆکی (ماڵی دارخورماکان)ی لە نێوان (دەلاقە) و (ئێوارەی یەکشەممە) داناوە، ئەویش بۆ پەرتکردنی زەینی خوێنەرە، بۆ ئەوەی کۆی چیرۆکەکان بە پاژی جودای ڕۆمانێک تێنەگات. لە کۆی چیرۆکەکان چیرۆکنووس لە خولقاندنی ئەو فەزا هاوبەشە زۆر سەرکەوتوو بووە. بەوەی توانیویەتی زۆر ورد و هونەریان گوزارشت لە هەستی پەناهەندەیی و دووری و جودابوونەوە بکات. ئەو کارەکتەرە پەناهەندەیە لە دوای خوێندنەوەی کۆچیرۆکەکە لە زەینی ئێمەدا دەمێنێتەوە. لێرەدا مەبەست ئەوە نییە، بۆ کەسێک لە هەموو چیرۆکەکاندا پات دەبێتەوە، هێندەی پێوەندی بە دروستکردنی فەزاوە هەیە. پەناهەندەیی هەر ئەوە نییە لە زێد و خاکەوە دوور بیت، هێندێ جار مرۆڤ لەناو ناخی خۆشیدا پەناهەندە بێت.\nزمانی گێڕانەوەی چیرۆک کاریگەری گەورەی لە بە هونەریکردنی چیرۆکدا هەیە. هەر زمانیشە گێڕانەوەی کۆن و نوێ لە یەکدی جودا دەکاتەوە. لە چیرۆکی نوێدا هەر کارەکتەرە زمانی ئاخاوتنی تایبەت بە خۆی هەیە. لە ڕێی زمانی گێڕانەوەوە، چیرۆکنووس ڕووداوەکان، هەڵچوون و داچوونە دەروونییەکان پیشان دەدات. واتە لە ڕێی زمانی کارەکتەرەوە تێدەگەین، ئەم کارەکتەرە باری دەروونی چۆنە! چیرۆکی نوێ بە زمانێکی کەرتبوو شتەکان دەگێڕێتەوە. چیرۆکنووس بە دەگمەن پەنا بۆ وەگێڕی هەمووشتزان دەبات، پەنا بۆ ئەو وەگێڕە دەبات، کە زوو زوو گۆشەنیگای گێڕانەوە دەگۆڕێت. ئامانجی زمانی گێڕانەوەی نوێ خولقاندنی هونەرە. ((زمان گوزارشتە لە ناسنامەی کۆمەڵایەتی، جا چ بە ئاگایی، یان نائاگایی بێت. کارەکتەر لە چینی کۆمەڵایەتی جوایەز، یان کۆمەڵی جوایەز لە ڕێی زمانەوە خۆی نیشان دەدات.)) [یول، ١٣٧٩، ص٢٨٠] لێرەدا مەبەست تەنێ چینی کۆمەڵایەتی نییە، بەڵکوو تەمەن، باری دەروونی و پێگەی کۆمەڵایەتی…تاد.\nلە ڕووکەشدا زمانی گێڕانەوەی (شتێک لەم دەوروبەرە) سادە دەردەکەوێت. ئەویش بۆ ئەوەیە قەناعەتی تەواو بە خوێنەر بکات. بۆ نموونە زمانی پەیڤینی منداڵە کچەکە لە چیرۆکی (دەلاقە)دا. ئەم کچە وەکوو منداڵێک دەپەیڤێت، نەك وەکوو کەسێکی گەورە.((کچە گوتی: بابە ئاخر من وەکو تۆ و دایە بەحێز نیم…\nپیاوەکە گوتی: بەحێز نا کچم!… بەهێز!)) [ئاکرەیی، ٢٠١٨، ل٣٣]\nلە هەمان چیرۆکدا، لە دیالۆگی نێوان باوک و کچدا دیسان جوایەزی ئاخاوتن دەخوێنینەوە: (( پیاوەکە دانیشت و دەمی بەرەو دەلاقە گرت: ئێستا دانیشتە تا چیرۆکت بۆ بڵێم.\nکچە دەستی لەسەر سەرینەکەی دانا و گوتی: چیلۆکی چی؟)) [ئاکرەیی، ٢٠١٨، ل٤١]\nلەم چیرۆکەدا، کاتێك منداڵەکە دەپەیڤێت، وەکوو منداڵێک دەپەیڤێت، خوێنەر ڕاستەوخۆ هەست بە جوایەزی زمانی باوک، وەکوو کەسێکی کامڵ و منداڵەکەیش وەکوو کەسێک، کە هێشتا ناتوانێت بە تەواوی شتەکان دەربڕێت دەکات. ئەم فرەیییە لە زماندا دەبێتە خولقێنەری گۆشەنیگای جوایەز. دەمەوێ بڵێم ئەگەر فرەیی لە شێوەی ئاخاوتن و زماندا هەبێت، ئەوا هیچ کارەکتەرێک ناتوانێ لە جیاتی کارەکتەرێکی دیکە قسان بکات. زمانی گێڕانەوە لە کن (بەڕۆژ) زمانێکی سادە، بەڵام چڕ و سرک. ((لەم چەند ساڵەی دوایییدا، خەریکە فۆرمێکی نوێی زمان لە چیرۆکدا کاری پێ دەکرێت. زمانێکە سادە، کورت، سرک، جۆراوجۆری زمان و شێوەزار، لێرەدا وشە بە خەسار نادرێت.)) [مەنتک، ٢٠١٨، ل١٤١] لە دەمی خوێندنەوەدا هەست ناکەی هیچ وشەیەک زیاد بێت. لە چیرۆکی (ئاوێنەی شکاو)دا لە ڕێی زمانی دیالۆگەوە خوێنەر دەزانێت باری دەروونی، یان هەستی کارەکتەر بەرانبەر ئەو کەسەی قسەی لەگەڵ دەکات چۆنە. لە ڕێی کەمقسەکردنەوە، خوێنەر دەزانێت کارەکتەر چەند ئەو ژنەی لە تەلەفۆن قسەی لەگەڵ دەکات خۆش دەوێ. ((«مەنووسە تکا دەکەم!» و پێکەنی.\nدیسان پێکەنی: «ئاخر ئەگەر بنووسی تەلەفۆن دەکەم.»\n«ئاخر من نابێ تەلەفۆن بکەم.»\nگوتی «کەواتە هەر هیچ نەبێت ژمارەکەت بە هەڵە بنووسە.»\n«خوات لەگەڵ!» و ڕۆیشتم.)) [ئاکرەیی، ٢٠١٨، ل١٠٠]\nلێرەدا کاتێك کارەکتەر ژنەکە دەبینێت، دەیەوێت ژمارەی تەلەفۆنەکەی لەسەر لەپی دەستی بۆ بنووسێت. دەبینین لە کاتی دیالۆگکردندا کارەکتەر زۆر کەم دەپەیڤێت. ئەمەیش نیشانەی ئەوەیە، کارەکتەر حەز دەکات پتر گوێ بگرێت، واتە حەز بە دەنگی ژنە دەکات. هاوکات لە ڕێی زمانەوە خوێنەر هەست بە بوونی مەودای نێوان هەردوو کارەکتەر دەکات. کارەکتەر (پیاوەکە) دەیەوێ ئەو مەودایە بمێنێت، چونکە بەو شێوەیە خۆشەویستیەکەی زیاد دەکات، یان پتری خۆش دەوێ.\n(بەڕۆژ) لەو چیرۆکنووسانەیە، بەو دوو کۆچیرۆکەی بە کوردی هەیەتی، شێوازێکی تایبەت بە خۆی هەیە. هەرچەندە دەکرێ هەست بە کاریگەری شێوازی نووسینی چیرۆکی نوێی فارسی لەسەر شێوازی نووسینی چیرۆک لە کن (بەڕۆژ) بکەین. بۆ نموونە چیرۆکەکانی «گوڵشیری» و «چوبک» و «محەمەد عەلی جەمال‌زادە». «بەڕۆژ» خۆی لە چاوپێکەوتنێک دەڵێت: گوڵشیری واتە چیرۆک. بەڵام ئەمە واتای ئەوە نییە، چیرۆکنووسەکەمان تەواو لاسایی چیرۆکنووسانی فارس بکاتەوە، بەڵکوو کاریگەرە، کاریگەریش لە سروشتی مرۆڤ و ئەدەبدا هەیە. لە (شتێک لەم دەروبەرە)دا و چیرۆکەکانی پێشتووتریش دەکرێت چەند خاسیەتێک وەکوو شێوازی نووسینی چیرۆک لە کن (بەڕۆژ) دیاری بکەین.\nلەم چیرۆکانەدا وەکوو پێشتر لە بابەتی زماندا ئاماژەمان بۆ کرد، زمانێکی نوێی عامیانە بە کار دەهێنێت. دەمەوێ بڵێم ئەو زمانەی ئەو چیرۆکانەی پێ گێڕدراوەتەوە، زمانێکی عامیانەی خەڵکە، بەڵام بە شێوەیەکی نوێ. ڕاستە پێشتریش لە چیرۆکی کوردیدا ئەو شێوە عامیانە بە کار هاتووە، بەڵام لەم چیرۆکانەدا بە شێوەیەکە چیرۆکنووس دەزانێت، کە مرۆڤی ئاسایی لە کوێدا وشە و قسەکانی گۆ دەکات. لە کوێیش بێدەنگ دەبێت. لێرەدایە زمانەکەی بە شێوەیەکی سادە دەردەکەوێت، بەڵام لە قووڵایییدا هونەرکاری تێدایە. لە شوێنی خۆیدا کاریگەری شێوەئاخاوتنی ناوچەیەک لەسەر کارەکتەر دەردەخات. خوێنەر یەکسەر دەزانێت، ئەو کارەکتەرە خەڵکی کوێیە. بۆ نموونە لە چیرۆکی (لە ستایشی ئەو پیاوە نەخوێندەوارەدا)، ئەو کارەکتەری هاتووچۆی ماڵی وەگێڕ دەکات، لە قسەکانیدا پتر زاراوەی شێوەئاخاوتنی هەولێر دەبیندرێت. ((دەیگوت: پانتۆڵەکی حەنتاویت لۆ دەکڕم، ئەوانەی شەش گیرفانیان هەیە. لە حەببانییە لەوانەم هەبوو و لە بەرم دەکرد. هەر گیرفانێکیش بۆ شتێك. دەرنەفیس لەملا و پلاییس لەولا. قەلەمێکیش لە پشت گوێت دادەنێی و قیت قیت لەگەڵم ئیش دەکەی. لۆ خۆمان ئیش دەکەین و ئێواران دەچین ماسی دەگرین.)) [ئاکرەیی، ٢٠١٨، ل١٣٣] بە هۆی بوونی وشەی (لۆ) کە زاراوەیەکە تایبەت بە شێوەئاخاوتنی هەولێر، دەزانین ئەو کارەکتەرە خەڵکی هەولێرە. یان کاتێك دایکی وەگێڕ لە هەمان چیرۆکدا دەپەیڤێت دەزانیت خەڵکی بادینانە. ((دایکم گوتی: پا تە بوو دگەل خو نەینا.)) [ئاکرەیی، ٢٠١٨، ل١٣٥] دەبینین زاراوەی دوو شێوەزاری زمانی کوردی هێناوە، بەڵام بە وەستایییەوە هەر یەکەی لە شوێنی خۆی بە کار هێناوە. خوێنەر هەست بە هیچ لەنگیەک لە خوێندنەوەدا ناکات. بەمەیش دەتوانین بەشێك لە ناسنامەی کارەکتەرەکان ئاشکرا بکەین. ئاخر ناکرێت، چیرۆکنووس یەک یەک ناسنامە و شوناسی کارەکتەرەکانمان پێ بڵێت، ئەوە خوێنەرە دەبێت ئەوە کەشف بکات.\nلەم چیرۆکانەدا جۆرێک لە ئاواز و ڕیتم لەناو دێڕەکاندا هەیە. ئەمە یەکێکە لە تایبەتمەندییەکانی چیرۆکی (بەڕۆژ). بە حوکمی ئەوەی چیرۆکنووس شیعریش دەنووسێت، هەمیشە مۆسیقایەک لەناو ڕستەکاندا هەن. هاوکات ئەمە باڵادەستی چیرۆکنووس لە زاڵبوون بەسەر وشە و ڕستەدا دەسەلمێنێت. ئەو کۆمەڵێ شت ئەنجام دەدات، کە دەبنە هۆکار بۆ دروستبوونی ئەم مۆسیقایە. بۆ نموونە لە کۆی چیرۆکەکاندا (واو)ی پێوەندی زۆر بەرچاو دەکەوێت. بۆ نموونە لە چیرۆکی (ئێوارەی یەکشەممە)دا، ((سیمین لە کەیوان بەرزتر بوو. باریک بە قژی درێژ و ڕەشی یەکدەست. هێندە لێم ڕوانین تا لەنێو ئەو ژنوپیاوانەی دەهاتن و دەچوون بزر بوو. وەرسوڕام و تەماشای حەوزەکەم کرد. گەورە بوو و دەوراندەوری پڕ بوو لە ژنوپیاوی گەنج و نیمکەتەکان گشیان بەتاڵ بوون…)) [ئاکرەیی، ٢٠١٨، ل٨٥] ئەم دەنگە (واو) چەندی پاتە ببێتەوە، ئەوا دەبێتە هۆکارێک بۆ ئەوەی مۆسیقای شیعرەکە زیادتر بێت. هاوکات ڕۆڵی لە خێراترکردنی ڕەوتی خوێندنەوەدا هەیە، چونکە خوێنەر کەمتر پشوو دەدات. بەڵام هەمان ئەو پارچەی سەرەوە، ئەگەر (واو)ەکان بکەین بە نوختە، ئەوا خوێندنەوەی دەقەکە هێواشتر دەبێتەوە. لە زۆر شوێن ئەم (واو) تەنێ لە نێوان وشەکاندا بە کار نایەنێت، بەڵکوو لە نێوان دەستەواژەکان، ڕستەکانیش بە کار دێنێت.\nیەکێکی دیکە لە خاسیەتەکانی دروستبوونی مۆسیقا و خێراترکردنی ڕەوتی خوێندنەوە، بوونی ڕستەی کورتە. لە کۆی چیرۆکەکاندا ڕستەی کورت بەرچاو دەکەون. هێندێ جار بە تەنێ وشەیەک وەکوو ڕستە نیشاندراوە. یەکێک لە ئەرکەکانی ئەم شێوازەیش ئەوەیە واتای زۆر بە وشەی کەم دەردەبڕێت. بەمەیش خۆی لە بە خەساردانی وشە پاراستووە. کاتێکی زۆر بۆ خوێنەر دەگەڕێنێتەوە، هاوکات خوێنەر کەمترین وزە لە خوێندنەوە خەرج دەکات. ڕستەکان کورتن، زوو زوو خوێنەر دەگوازنەوە، بەمەیش ڕەوتی خوێندنەوە خێراتر دەبێت.\nهەموو ئەمانەی سەرەوە دەبنە شێوازێك، چیرۆکنووس پێڕەوی لێ دەکات، هاوکات چیرۆکی خۆی پێ دەناسێنێت. هەموو هەوڵێکی چیرۆکنووسیش بۆ ئەوەی داهێنان بکات. داهێنان دەبێتە هەوەڵین کاری چیرۆکنووس، بۆ ئەوەی دەقێکی داهێنەرانە بنووسێت. دۆزینەوەی ئەو تەکنیک و هونەرانە لە خۆوە نایەت، بەڵکوو بە تێڕامان و وردبوونەوە لە ئەزموونی چیرۆکنووسانی بە ئەزموونی دنیا دێتەدی. سەرەڕای ئەوەیش وەستایی چیرۆکنووس ڕۆڵێکی سەرەکی لەو داهێنانەدا دەگێڕێت.\n١. ئاکرەیی (بەڕۆژ)، ٢٠١٨، شتێك لەم دەوروبەرە، چیرۆک، ناوەندی غەزەلنووس، سلێمانی.\n٢. مەنتك (حەمە)، ٢٠١٨، هونەرەکانی چیرۆکنووسین، لە بڵاوکراوەکانی کتێبفرۆشی مێخەک، سۆران.\n٣. گلشیری (هوشنگ)، ١٣٨٨، باغ در باغ، جلد اول، انتشارات نیلوفر، چاپ سوم، تهران.\n٤. یول (جورج)، ١٣٧٩، نگاهی بە زبان، ترجمە: نسرین حیدری، انتشارات سمت، چاپ چهارم، تهران.\nحەدیس ئەمجارە بە فارسی گۆرانی دەڵێت\nدانەغاز: حکومەتی هەرێم ٧١٣ ملیۆن دۆلارمان قەرزارە\nئه‌بوبه‌كر هه‌ڵه‌دنى ئه‌ندامى مه‌كته‌بی سیاسیى یه‌كگرتوو بۆ ئاژانس: ده‌نگى بایكۆت و نه‌خێر له سه‌ركردایه‌تیی یه‌كگرتوودا هه‌بووه


یەکەمجار دوای نیوەڕۆیەکی گەرمی هاوین نەوشیروان مستەفام لە ماڵی خۆیان بینی. بە تەنها پێکەوە دانیشتین، نماو چیای پێناساندم و پرسیاری ئەوەی لێکردم کە ئایا دوکتۆراکەم تەواوکردوە، ئەو کاتە من تازە تەواو بوبوم.\nئەو یەکەم دیدارە کە هوشیار عەبدوڵا رێکیخست گفتوگۆ بوو لە سەر زۆر شت. ڕەنگە ئەو یەکەم دیداری یەکترناسینە تاکە دیداری بێ کێشە و جیاوازی بیروڕابوبێت لە نێوان من و ئەودا.\nجگە لە دید و ئەزمون و هەڵوێستی ئەوەی لە نەوشیروان مستەفادا جێگەی پێزانین بوو بایوگرافیای خۆی و پرسی دیموکراسیکردنی نوخبەیە. لە سەرەتای عێراقەوە، کێشەی گەورە هەمیشە ئەوە بوە کە ئایا ئەوانە کێن کە حوکم ئەکەن؟ چینی دەسەڵاتدار لە کوێوە دێن؟ بە سروشتی کۆمەڵگای عێراقی و دۆخی کەلتوری و ئابوری و سیاسی و تەکنەلۆجی هەمیشە بە زۆری نوخبەی دەسەڵاتدار خەڵكی شارە گەورەکان و لە بنەماڵە ناسراوەکانی شێخ و ئاغا و بازرگان بوون.\nیەکێک لە گۆڕانکاریە سەرەکیەکانی کۆمەڵگای کوردی لەوەدا دەبینیەوە کە چۆن نوخبەی دەسەڵات دیموکراتیزە بکرێت\nتاکە رێگایەکیش بۆ ئەوانیتر بۆ ئەوەی دەستیان بگاتە دەسەڵات بۆ سەردەمانێکی زۆر سەربازیی بوە. ڕەنگە ئەمە هۆکارێكی سەرەکی کودەتا بێت لە ناوچەکەدا.\nلە تەمەنیدا نەوشیروان مستەفا مامەڵەی لە گەڵ ئەم دیاردەیەدا کردبوو، بۆیە یەکێک لە گۆڕانکاریە سەرەکیەکانی کۆمەڵگای کوردی لەوەدا دەبینیەوە کە چۆن نوخبەی دەسەڵات دیموکراتیزە بکرێت. بە مانایەکی تر چۆن پیادەکردنی کاری سیاسی لە کەمینەیەکەوە بکرێتەوە بە ڕوی زۆرینەی خەڵکی ئاساییدا، ئەم پرۆسەیە بە دیموکراتیزەکردن ناودەبەم. ئەوەی ڕونە کە دەسەڵات هەمیشە پیویستی بە نوخبەیە، بەڵام پرسەکە ئەوەیە کە نوخبەکە لە کوێوە دێن؟ ئایا سنوردارن، یان توانای نوێبونەوەیان هەیە؟\nئەم پرۆسەی دیموکراتیزەکردنی نوخبە وەک زۆر پرۆسەی تر ئاسایی نیە. کاتێک نوخبە قۆرغکراوە، ئەوا بوون بە بەشێک لە نوخبە لە زۆر ڕوەوە سەختە چونکە سەرچاوە مادییەکان کۆنترۆڵکراون، سەرمایە ڕەمزیەکان تایبەتکراوەن، لە هەمانکاتدا لە ئاگایی خەڵکدا کۆمەڵێک نۆرم بەرهەم دێت کە بۆ هەندێک پلە و پۆست ئاساییە و بۆ هەندێکی تر نەخێر.\nلێرەوە یەکێک لە ئامانجەکانی هاتنە پەرلەمانی بزوتنەوەی گۆڕان ئەوەبوو کە چۆن ئەم دەزگایە بەکاربهێنێت بۆ فراوانکردن و دیموکراتیزەکردنی نوخبەی دەسەڵات لە کوردستان. پەرلەمان بۆ خۆی دەزگایەکی گونجاوبوو بۆ ئەم پرسە چونکە پرۆسەی هەڵبژاردن بە بوونی پشتگیری دەرفەت دەدات بە کەسانی ئاسایی هەتا پێگەیان هەبێت لە دەسەڵاتدا، لە رێگایەوە ناوی نوخبە و روخساری ونوخبە و پێکهاتەی ئابوری و سیاسی نوخبە بگۆڕدرێت بە هیوای ئەوەی لە ئەنجامدا ئاگایی خەڵك و نۆرمەکانیش دەستکاری بکات.\nوەک دەڵێن بۆ ئەوەی دیموکراسی بتوانێت هەناسە بدات ئەوا دەبێت هەردوو سیەکانی کار بکات: کە ئۆپۆزسیون و دەسەڵاتە\nئەم ڕۆڵەی پەرلەمان وەک پانتاییەک بۆ گۆڕینی دەموچاوی دەسەڵات و نوخبەی دەسەڵاتدار ڕۆڵێکی پەیوەستە بە پێگەی ئەو دەزگایەوە. هەمیشە یەکێک لە خەسڵەتە سەرەکیەکانی پەرلەمان ئەوەبوە کە بازنەی بڕیاردان فراوانتر بکات لە دەست و دایەری پادشا، توانای نوێبونەوەی پێ ببەخشێت.\nدیارە ئەم پرۆسەیە بۆ خۆی دروستکردنی نوخبەیەکی ترە، ئەم نوخبەیەی تر، جیاواز لە هەموو ڕویەکەوە لە نوخبەی جێگیر، لە ئەنجامدا تەنها نابێتە هۆکاری فرەکردنی نوخبە بەڵکو خەونی بوون بە ئەندامی نوخبەی بەڕێوەبردنی دەسەڵات لای هەموان دەرسکێنێت، ئەمە هەنگاوێکە بۆ گرێدانی هەمو کەسێکی چالاک بە وڵاتەوە. لە هەمانکاتدا نوخبەیەکی تر بە مانای نوخبەیەکی جیاواز لە ئەویتر، ئەم جیاوازبونە بنەمای ئۆپۆزسیون بونە. وەک دەڵێن بۆ ئەوەی دیموکراسی بتوانێت هەناسە بدات ئەوا دەبێت هەردوو سیەکانی کار بکات: کە ئۆپۆزسیون و دەسەڵاتە.\nساڵێک لە مەوپێش نەوشیروان مستەفا کۆچی دوایی کرد، بەڵام زەخیرەیەکی زۆر بەجێهێشت کە بتوانرێت وەک بنەمایەک کاری لە سەر بکرێت بۆ دەوڵەمەندکردن کەلتوری حوکمداری لە کۆمەڵگای ئێمەدا. کە ئێستا لە هەموو ساتێکی تر، یان لە ڕاستیدا وەک هەموو ساتێکی تر بە قەیران تەنراوە.


مۆری مێشك له‌جیاتی مۆری په‌نجه!\n20/4/2016 10:40 AM\nئه‌وه‌ی كه تایبه‌ته به (په‌نجه مۆر) ئه‌وه‌یه كه له‌زۆربه‌ی جاره‌كاندا په‌نجه‌مۆری كه‌سێك له په‌نجه‌مۆری هیچ كه‌سێكی تر ناچێت؛ هۆكاره‌كه‌شی ده‌گه‌ڕێته‌وه بۆ بوونی جیاوازی؛ هه‌ڵبه‌ته په‌نجه‌مۆر تاكه شتێكی جیاوازی تایبه‌ت نییه له له‌شی كه‌سه‌كاندا كه جیاوازبێت، هۆكاری ئه‌وه‌ی كه په‌نجه‌مۆر زیاتر باسی ده‌كرێت و به‌كاردێت ده‌گه‌ڕێته‌وه بۆئه‌وه‌ی كه ئێمه زیاتر ده‌ست به‌كارده‌هێنین له‌كاره‌كانماندا، له‌ڕێگه‌ی ده‌سته‌كانه‌وه‌یه كه راسته‌وخۆ به‌ركه‌وتنمان هه‌یه له‌گه‌ڵ جیهانی ده‌وروپشت، ئه‌گه‌رنا له‌شی مرۆڤه‌كان پڕه له‌دیارده‌ی جیاواز كه تایبه‌ته به‌تاكه‌كان.\nیه‌ك له‌و دیاردانه‌ی كه زۆر پێشبینی نه‌ده‌كرا، ئاستی جیاوازی ئه‌و شه‌پۆلانه‌یه كه مێشك دروستی ده‌كات. به‌پێچه‌وانه‌ی ئۆرگانه‌كانی تره‌وه، مێشك، وه‌ك تاكه ئۆرگانێك بۆ بیركردنه‌وه‌و خه‌یاڵ، رتمێكی هاوشێوه‌یی نییه. به‌كارخستنی یاده‌وه‌رییه‌كان و پرۆسه‌ی دروستبوونی بیرو خه‌یاڵ، هاوشانه به‌هه‌ست و سۆزه‌كان، ئه‌مانه هه‌مووی ده‌بنه هۆكار بۆ شكڵ و شیوه‌دان به‌شێوازه كاركردنی مێشك. بۆنموونه، ته‌وژمی كۆمه‌ڵه یاده‌وه‌رییه‌ك، له‌ناكاودا، كۆمه‌ڵه شه‌پۆلێكی ئه‌له‌كترۆمه‌گناتیكی جیاواز دروستده‌كات له‌مێشكدا.\nله‌تاقیكردنه‌وه‌یه‌كی تازه‌دا كه زانكۆی Binghamton University ئه‌نجامیداوه له‌سه‌ر 50 كه‌س، ده‌ركه‌وتووه كه شه‌پۆله‌كانی مێشكی كه‌سێك، زۆر تایبه‌ته به‌و كه‌سه‌و له‌هی كه‌سێكی تر ناچێت. له‌ڕێگه‌ی به‌كارهێنانی كڵاوی تایبه‌تی electroencephalogram\nبۆ خوێندنه‌وه‌ی شه‌پۆله‌كانی مێشك، ده‌ركه‌وتووه كه ته‌نانه‌ت بۆ ئه‌و شته گشتیانه‌شی كه تاكه‌كان بیری لێده‌كه‌نه‌وه؛ بۆنموونه هه‌روه‌ك بیركردنه‌وه له‌پشیله، معاش، كه‌باب، سۆز یان هه‌رشتێكی تر، مێشكی تاكه‌كان، به‌جیاوازی به‌رخورد ده‌كات و شه‌پۆلێكی جیاواز ده‌رده‌كات به‌رامبه‌ریان. به‌واتایه‌كی تر، ئه‌و (پشیله)یه‌ی كه من بیری لێده‌كه‌مه‌وه، ئه‌گه‌ر هه‌مان (پشیله‌ش) بێت كه تۆ بیری لێده‌كه‌یته‌وه، هێشتا كاردانه‌وه‌ی مێشكیمان جیاواز ده‌بێت به‌رامبه‌ر به‌و (پشیله)یه.\nله‌وه‌ش گرنگتر ئه‌وه‌یه كه ئه‌و زانایانه، به‌ڕێژه‌ی (٪100) توانیویانه (مۆری مێشكی) یه‌كه به‌یه‌كه‌ی ئه‌و 50 كه‌سه بناسنه‌وه‌و له‌یه‌كتری جودای بكه‌نه‌وه.\nئه‌م دیارده‌یه كه ناوێكی تایبه‌تی بۆ به‌كارده‌هێنن brain biometrics تاقیكردنه‌وه‌ی جیاوازی له‌سه‌ر ئه‌نجامدراوه. بۆنموونه پارساڵ تاقیكردنه‌وه‌یه‌كی گه‌وره ئه‌نجامدرا له‌وباره‌یه‌وه، به‌ڵام پارساڵ تا ئاستی 97% ده‌یانتوانی كه‌سه‌كان بناسنه‌وه. ئه‌م رێژه تازه‌یه‌ی (٪100) به‌ته‌واوی ئاسۆی ئه‌و لێكۆڵینه‌وه‌یه ده‌گۆڕێت و ئه‌گه‌ری ئه‌وه‌ش زۆرتر ده‌كات كه له‌ئاینده‌یه‌كی نزیكدا، ته‌كنۆلۆژی تایبه‌ت بهێنێته كایه‌وه به‌په‌یوه‌ست به‌و دیارده‌یه.\nخوێندنه‌وه‌ی brain biometrics زۆر به‌كه‌ڵكتره‌و ده‌قیقتره وه‌ك له‌خوێندنه‌وه‌ی (مۆری په‌نجه).\n*له‌فه‌یسبووكی نووسه‌ر "گۆران ئیبراهیم" وه‌رگیراوه


دواجار ترەمپ كۆشكی سپی جێهێشت\nدۆناڵد ترەمپ دوای چوار ساڵ سەرۆكایەتی ئەمریكا دواجار پێش گەیشتنی جۆو بایدن سەرۆكی نوێی ئەمریكا كۆشی سپی جێهێشت.\nئەمڕۆ 20ی 1ی 2020 دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ماوە بەسەرچووی ئەمریكا پێش گەیشتنی جۆو بایدن سەرۆكی نوێی ئەمریكا لەگەڵ میلانا ترەمپی هاوسەری كۆشكی سپیان جێهێشت و ماڵئاواییان لەژمارەیەك فەرمانبەری كۆشكی سپی كرد.\nلەوتارێكیشدا بەبۆنی كۆتاییهاتنی ماوەی سەرۆكایەتی، ترەمپ رایگیەاند:لە چوار ساڵی رابردوودا سەركەوتنی زۆرمان بەدەستهێنا، ئەم هەفتەیە ئیدارەی نوێی ئەمریكا دەستبەكار دەبێت و هیواری سەركەوتنیان بۆ دەخوازم، سوپاسی مایك پێنس و هاوسەرەكەی و خێزانەكەی دەكەم.\nوتیشی: هەموان بەهۆی رووداوەكەی سەر كۆنگرێسەوە هەست بەنیگەرانی دەكەین، بەڵام توانیمان ڤاكسینی كۆرۆنا بەرهەمهبێنین.\nئەوەشی خستەڕوو كە لەگەلًَ دەستبەكاربوونی و لەماوەی سەرۆكایەتییەكەیدا لەرۆژهەڵاتی ناوەڕاست گۆڕانكاری نوێمان كرد، سەربازەكانمان گەڕاندەوە بۆ نیشتمانیان، ئێستاش كە دەسەڵات رادەستی ئیدارەی نوێ دەكەم هیوادارین ئەو جوڵەیەی لەسەرەتاوە دەستمان پێكرد بەهێزتر بكرێت.\nبۆ گواستنەوەی دۆناڵد ترەمیش، فڕۆكەیەكی سەربازی گەیشتە باخچەی باشوری كۆشكی سپی تا بیگەیەنێتە بنكەی سەربازی ئەندروزو لەوێشەوە فڕۆكەیەكی تر بۆ فلۆریدای بگوازێتەوە.\nبەوێنە.. یادی 33 ساڵەی ئەنفال لە چەمچەماڵ\nهەڵەبجە.. یادی 33 هەمین ساڵیادی ئەنفال دەكرێتەوە\nبافڵ تاڵەبانی: پاڵپشتی كەسوكاری ئەنفال و شەهیدانم\nلاهور شێخ جەنگی: عیراق قەرەبووی كەسوكاری ئەنفالكراوان بكاتەوە\nتاوانی ئه‌نفال یه‌كێكه له تاوانه كۆمه‌ڵكوژییه‌كان كه به‌رامبه‌ر گه‌لی كورد ئه‌نجام درا له ساڵی ١٩٨٨ ، كه‌ب...\nوێنه.. مه‌راسیمی ئه‌نفال له چه‌مچه‌ماڵ


وەزیرێکی سوید: چوونە پاڵ هاوپەیمانێتی ناتۆ بەرگری وڵاتانی نۆرد پتەودەکات\nوەزیری بەرگری سوید پیتەر هولکویست\nوەزیری بەرگری سوید بە ڕادیۆی سویدی گوت ئەگەر سوید و فینلەندا بچنە پاڵ هاوپەیمانێتی ناتۆوە ئەوا بەرگری ناوچەی نۆرد پتەو دەبێت، هەروەها لەو ڕێیەوە دەتوانرێت لە چوارچێوەی کاری هاوپەیمانێتییەکەدا پلانێکی بەرگری هاوبەش دابڕێژرێت.\nوەزیری بەرگری سوید پیتەر هولکویستی سەر بە حیزبی سۆشیاڵ دیموکراتی فەرمانڕەوای سوید گوتی " ئەگەر سوید و فینلەندا بچنە پاڵ هاوپەیمانێتی ناتۆوە ئەوا دەتوانین هێز و سوودی یەکتر بەکاربهێنین و بە هاوبەشی پلانی ئەرکەکان دابنێین."\nگوتیشی " ئەگەر وابێت ئەوا پێکەوە بەهێزتر دەبین. ئەمە شتێکە کە دەکرێت ڕووبدات ئەگەر بڕیار بدەین بچینە پاڵ هاوپەیمانێتی ناتۆ."\nسوید پێشتر ڕێکەوتنی بەرگری هەبووە لەگەڵ وڵاتانی دیکەی نۆرددا.\nحیزبی سۆشیاڵ دیموکراتی فەرمانڕەوای سوید لە 15 ی مانگی پێنجدا بڕیار لەسەر ئەوە دەدات کە ئایا بچێتە پاڵ هاوپەیمانێتی ناتۆوە یاخود نا. تاوەکو ئێستا سوید نەچۆتە پاڵ هیچ هاوپەیمانێتییەکی سەربازییەوە.\nداگیرکارییەکەی ڕووسیا لە ئۆکرانیا سوید و فینلەندای ناچار کرد پێداچوونە بە سیاسەتی ئاسایشی وڵاتەکانیاندا بکەنەوە. پێشبینی دەکرێت سەرۆکی فینلەندا لەم هەفتەیەدا پشتیوانی خۆی بۆ چوونە پاڵ هاوپەیمانێتی ناتۆ ڕابگەیەنێت.\nجێی ئاماژەیە هەریەک لە دانیمارک و نەرویج و ئایسلەندا ئەندامن لە هاوپەیمانێتی ناتۆدا.


مامۆستایانی ناڕازی هەڵوێستی خۆیان لەسەر دەستپێكردنەوەی خوێندن ڕاگەیاند\nدەستەی مامۆستایانی ناڕازی رەتی دەكەنەوە رۆژی شەممە بچنە ناو هۆڵەكانی خوێندن‌و دەڵێن:" بەردەوام دەبن لەسەر بایكۆت تا داواكانیان جێبەجێدەكرێت".\nپاش ئەوەی ئێوارەی ئەمرۆ هەرەیەك لە ئازاد حەمە ئەمین سەرۆكی ئەنجومەنی پارێزگای سلێمانی و دڵشاد عومەر بەرێوەبەری پەروەردەی سلێمانی، رایانگەیاند رۆژی شەممە دەوامی ئاسایی خوێندنگەكانی سنوری پارێزگای سلێمانی دەست پێدەكاتەوە، دەستەی مامۆستایانی ناڕازی رەتیان كردەوە پابەند ببن بە قسەكانی بەرێوەبەری پەروەردەوە.\nلە كۆنگرەیەكی رۆژنامەوانیدا دەستەی مامۆستایانی ناڕازی رایانگەیاند، بەداخەوە هەتا دوێنێ سەعات (4) مامۆستا دڵشاد عومەر لەگەڵ ماف‌و حەقی مامۆستایان بوو، بەڵام ئەمرۆ وتەی زۆر دژوو پێچەوانەمان لێی بیست، بەتایبەت بۆ سزا دانی مامۆستایان.\nمامۆستایانی ناڕازی ئاماژەیان بەوەشكرد، ئەگەر مامەڵەی یاسایان لەگەڵ بكرێت ئەوا دەبێت بەرێوەبەری پەروەردەی سلێمانی داوای مافی موچەی فەوتاوی یەك ساڵی مامۆستایان بكات.، نەك بیر لە سزادانی مامۆستایان بكاتەوە.\nجەختیان لەسەر ئەوەش كردووە، كە ئەوان ناچنە هۆڵەكانی خوێندنەوە.\nپەروەردە مامۆستایان خوێندن\n6522 جار بینراوە


ستراتیژێکی نوێی عێراق بۆ پاککردنەوەی ناوچە رزگارکراوەکان لە مین\nبەشێکی گەورەی وڵاتەکە تەنراوە بە مین و چەك و تەقەمەنی نەتەقیو، کە زۆریان لەلایەن داعشەوە چێنران لە 2014.\nحکومەتی عێراق بەمدواییانە ستراتیژێکی نوێی داڕشتوە بۆ پاککردنەوەی وڵاتەکە لە مین. لێرەدا کرێکارێکی عێراقی دەبینرێت کە ناوچەکە پاکدەکاتەوە لە مین. [وێنەکە لە پەیجی فەیسبوکی بەڕێوەبەرایەتی کاروباری مینی عیراق وەرگیراوە]\nحکومەتی عێراق سێشەممە (14 تشرینی دووەم) رایگەیاند ستراتیژێکی نەتەوەیی نوێی داڕشتووە بۆ نەهێشتنی مین و تەقەمەنی نەتەقیو لە وڵاتەکە، بە سەرنج خستنە سەر ئەو ناوچانەی لەدەستی رێکخراوی "دەوڵەتی ئیسلامی" (داعش) رزگارکراون.\nستراتیژەکە پلانێکی نوێی کارکردنی تێدایە کە تا ساڵی 2021 دەخایەنێت.\nبەڕێوەبەری بەڕێوەبەرایەتی کاروباری مینی عێراق، خالید رەشاد، بە دیارونای وت وەزارەتی تەندروستی و ژینگە هەماهەنگیان کردووە لەگەڵ وەزارەتەکانی ناوخۆ و بەرگری و پلاندانان بۆ گەشەپێدانی ستراتیژیەتەکە.\nوتیشی هاوبەشە نێودەوڵەتیەکانی وەك پرۆگرامی گەشەپێدانی نەتەوە یەکگرتوەکانیش بەشداردەبن لەو ستراتیژەدا.\nهەروەها وتی: "ئەم پلانە هاوتەریبە لەگەڵ داوای عێراق بۆ درێژکردنەوەی بەشداریکردنی لە جاڕنامەی قەدەغەکردنی مینی ئۆتاوا بۆ ماوەی 10 ساڵی دیکە، تا 2028."\nرەشاد وتی: "لەڕێگەی هەوڵی هاوبەشەوە، هەوڵماندا قەبارەی کێشەی مین دیاریبکەین و چۆن هەموو پسپۆڕییە هونەریی و توانا داراییەکانمان بەکاربهێنین بۆ کەمکردنەوەی مین و وڵاتەکە بەتەواوی رزگاربکەین لە تەقەمەنی."\nعێراق کێشەی بڵاوبونەوەی مینی هەیە، کە بە 25 ملیۆن مین و تەقەمەنی نەتەقیو دەخەمڵێنرێت کە دەگەڕێتەوە بۆ رۆژانی شەڕی ئێران-عێراق.\nکێشەکە خراپتربووە دوای ئەوەی داعش بە سەدان هەزار بۆمبی دەستکردی لە ناوچەکانی ژێردەستیدا چاند.\nئەو بۆمبە دەستکردانە، زۆربەیان لەناوخۆ دروستکرابوون، زۆر قوربانی لێکەوتۆتەوە، کە زۆربەیان خەڵکی ئاوارەبوون و گەڕاونەتەوە بۆ ناوچەکانیان دوای ئەوەی چەکدارەکان دەرکراون.\nرەشاد وتی: "بە سەختی کاردەکەین بۆ پاککردنەوەی ناوچەی تەنراو بە پاشماوەکانی داعش. تائێستا نزیکەی 200,000 بۆمبی دەستی و مینمان هەڵگرتۆتەوە لە چەند ناوچەیەکی فراوانی پارێزگاکانی ئەنبار و نەینەوا."\nوتیشی بەڵام ئەرکەکە پڕئاستەنگە، چونکە ناوچەکانی مین فراوانن و کاری زۆر زیاتریان پێویستە.\nوتیشی: "ستراتیژە نوێیەکەمان تەرکیز دەخاتە سەر پێویستی بەهێزکردنی هاوبەشی و هەماهەنگی لەگەڵ وڵاتانی دیکە بۆ زاڵبوون بەسەر ئەو ئاستەنگەدا بە دابینکردنی پاڵپشتی پسپۆڕی و هونەریی بۆ تیمە [دژە-مینەکانمان]."\nوتیشی ئەمە یارمەتی خێراکردنی هەوڵەکانی نەهێشتنی مین دەدات.\nرەشاد جەختیکردەوە لەسەر ئەوەی نەهێشتنی مین "تەنیا بەرپرسیارێتی عێراق نیە، بەڵکو هی کۆمەڵگەی نێودەوڵەتیشە".\nوتی پلانە ستراتیژیەکە تەرکیزیش دەخاتە سەر "بەرزکردنەوەی ئاستی هۆشیاری و پەروەردەی خەڵك بۆ خۆلادان لە مەترسیەکانی مین و دابینکردنی خزمەتگوزاری تەندروستی و گێڕانەوە دۆخی ئاسایی جەستەیی و دەروونی بۆ ئەوانەی لە تەقینەوەی میندا برینداربوون".\nتیمە عێراقیەکان سەرقاڵی پاککردنەوەی موسڵن لە مین\nحکومەتی عێراق هاوبەشی دەکات لەگەڵ کۆمپانیا ناوخۆییه‌كان بۆ پاککردنەوەی ئەو شەقامه‌كان له‌و بۆمبه دەستکردانه‌ی داعش له‌دوای خۆی به‌جێیهێشتوون.\nدەستەیەکی نوێ لە دەرچووانی خولێکی راهێنان لەسەر هەڵگرتنەوەی مین دەستدەکەن بە کار لە ناوچەکانی نزیك بە موسڵ لە حوزەیران.


سیستەمی برەیکی EBD چییە و جیاوازییەکەی لەگەڵ ABS چییە؟ - هەرزان بڵاگ\nئەم بابەتە لەسەر سیستەمی برەیکی EBDیە و لە لایەن تیمی ناوەڕۆکی هەرزانەوە نووسراوە.\nسیستەمی برەیکی EBD (دابەشکردنی ئەلیکترۆنیکیی هێزی برەیک) سیستەمێکی برەیکی سەربەخۆ نییە، بەڵکوو وەکوو سیستەمێکی برەیکی یاریدەدەر و تەواوکەری ABS لەسەر سەیارەکان دائەنرێت. EBD سیستەمێکە کەوا بەر بە لادان و ترازانی سەیارە لە کاتی شۆفێریکردندا ئەگرێت.\nگەر لە جادەیەکدا برەیک بکەی کەوا نیوەی بەفرە و نیوەی قیرەتاوی جادەکە، گەر سیستەمی برەیکی سەیارەکەت بەس ABS بێت، سەیارەکە لا ئەدا بەرەو قیرەتاوەکە و لە ڕێگا سەرەکییەکە چەوت ئەبێتەوە.\nبەڵام سیستەمی برەیکی EBD بەر بەم چەوتبوون و لادانە ئەگرێ و هێزی برەیکەکە دابەش ئەکاتە سەر هەردوو تایەکە و بەپێی هێزێکە ئەو تایەیانە پێویستیانە، ئەیانداتێ و سەیارەکە لە هەموو ئاستێک و لەسەر هەر شت و شوێنێکی خز کۆنترۆڵ ئەکات.\nسیستەمەکانی برەیک سەرەتا زۆر مێکانیکی دیزاین ئەکران و هێزی برەیک بە شێوەیەکی یەکسان دابەش ئەکرایە سەر هەردوو تایەکە. بەڵام هەندێ جار و لە هەندێ هەلومەرجدا گەر بە شێوەیەکی یەکسان دابەش بکرێ ڕەنگە لە هەندێ حاڵەتدا وەک بەفر و باران ئەو برەیکە ئەوە نەبێ کەوا پێویستە ببێ، بۆیە بوونی EBD کەوا بەپێی هێزی پێویستی هەر تایەیەک، هێزی ئەداتێ، ئەم کێشەیەی چارەسەر کردووە.\nABS EBD برەیک بۆ برەیکی سەیارەکەم باش ئیش ناکا؟ جیاوازیی برەیکی EBD و ABS چییە؟ سەیارە


گەمەی سه‌روا و گەردەلوولی راپەڕین. …. فه‌رهاد که‌ریم – Denegkan\nbyفه‌رهاد\tFebruary 17, 2011\tئەدەب\n– ناوی چەند ئاژەڵێک بڵێ پاشگرەکەی (کی) بی؟\n– (دۆنکی، مۆنکی، پۆنکی …)*\n– پۆنکی چیە هاورێ؟\n– (دۆنکی و پیگ)** تێکەڵاویانکەی لە سێکسدا، نیوە کەر و نیوە بەراز دەردەچێ..\n– ئەی باشە گەر کۆماریی و دیموکرات تێکەلاوکەی چی دەردەچێ؟\n– بە نیوە کوردی و نیوە ئینگلیزییه‌کەی (دیکمار).. کێری مار دەردەچێ، بەو واتایە هەم پێوەت ده‌دا و هەم دەتگێ.. بە واتایه‌کیتر هەتا نەتتۆپێنێ وازت لێناهێنی.\n– (یو ئار بوولشێتنگ می)***.\nئەو رستەیە واتای زۆر دەدا بە پێی گفتوگۆیەکان واتاکەی دەگۆڕێ.. لێرە به واتای (گاڵته‌ت بە عەقلم دێ) دێ، لە گفتۆگۆیتر واتای (قەوچە قەوچ) ده‌گه‌یه‌نێ، (زۆر رێستنی بێ واتا)ش، و (ماستاوسارکرنەوە)ش، (کوسکێشی و خۆ بردنە پێشەوە)ش ده‌گه‌یه‌نێ و …هتد، بەڵام بە وەرگێڕانی وشەیی به تەپالە و ریخی گا دێ.. ئەوەش لە چیرۆکی گا و باڵندە خۆهەلکێشەکە و بە فیز و لووتبەرزەکە هاتووە، زۆر بەرزبۆتەوە و کەوتۆتە خوارێ و دەنووکی لە تەپالە چەقیوە، چیرۆکەکە درێژە بەڵام بۆ کورتکردنەوەی پەندێکی کوردی هەیە دەقاودەق وا دێ (مریشک چاو لە قاز بکا قوونی دەدڕێ). ئەو گەمە بە عەقل هاتنەوەیەش، روودواوێکی زۆر سەیر و راستەقینەی بە بیر هێنامەوە؛ رۆژیکیان باوکم لە کار بەرەو ماڵ دێتەوە، سەربازێکیش بە شادیی و دڵخۆشییه‌کی زۆرەوە بە باوکم دەڵێ:\n– (مه‌لا موت).\n– (بعێری)، واتا (بە کیرم).\nبنه‌کان بێ بنن و ماڵه‌کانیش چۆڵ و هۆڵ…\n*** .you’re bullshitting me.\nPrevious كردار و كارەبا ….. پشكۆ ناكام\nNext مردنی خوداکان ….. ناڵە حەسەن


پێویستیی گەلەکۆمەگێ بۆ بنیاتنانی بناغەی فەرهەنگێکی دەوڵەمەندی وشەی کوردی.\nفەرهەنگ، وشەدان، قامووس و هەر ناوێکی‌تر لە کەشکۆڵێکی پیرۆزی هەڵگری سامانی وشە و کۆدی زمانی کوردی بێت زەروورەتێکی حاشاهەڵنەگر و هەمیشەییە. نەخاسمە لە کاتێکدا کە هەلومەرج چ لە بواری مادی و چ لە روانگەی زانستی و چ لە رێچکەی سیاسییەوە گونجاو و رەخساو بێت، کە ئیتر لەو کاتەدا دەبێتە فەڕزێک و نەکردنی تاوانێکی گەورە و شڵەژاندنی حەرامێکی پاساوهەڵنەگرە و ئاە و تووک و نزوولەی نەوەی دوارۆژی بەدواوەیە. دوێنێ کە لاپەڕە پیرۆزەکانی وشەی کوردی لە کەلێنەبەردان و ناوچاڵ و ژێرگڵدا حەشار دەدران و بیرمەندان و تێکۆشەرانی ئەم بوارە شوێنبزر دەکران، بە ئیمانی گشت لایەک زۆر کاری پوختەتر و حەولی موقەددەستر درابوو بۆ رزگارکردنی ئەو ناسنامە هەمیشەییەی گەلی کورد. کەچی بەداخەوە ئەمڕۆکە لەگەڵ ئەوەی هەلومەرجی سیاسی و مادی و زانستیی سەردەم تەواو گونجاوە و هەڕەتی هەڵگرتنەوەی بەرهەمی ئەوان رۆژانە، مخابن هیچ حەولێکی جیددی و زانستییانەی ئەوتۆ لە ئارادا نییە و نادرێت و لەوانەیە هیچ بیریشی لێ نەکرابێتەوە، یان خوانەکردە بە ئەنقەست لە یادان شۆردرابێتەوە و پێڵووی چاوەڕوانیشمانی پێ هەڵنەیەت. ئەو کۆگا هەڵە و پەڵانەی لە کتێبە چاپکراوەکانی باشووری کوردستاندا بەدی دەکرێن مۆرکی ئەو کەمتەرخەمییەن کە بە نێوچەوانمانەوە دیارە. حەیف و خەساری ئەو هەموو کاغەز و سامانە نییە کە بەفیڕۆ دەڕوات؟ ئەو هەموو گاڵتەیەی لەو سۆنگەیەوە بە ئاوەزی خوێنەران دەکرێت ناوی چی لێ بنرێت باشە؟ بۆ هیچ چاپخانە و بَلاوکەرەوەیەکی کوردی بیر لەوە ناکاتەوە هەموو شتێک و هەموو چەشنێک چاپ نەکات؟ بۆ کەسێک نییە بەر لە چاپ، بەرهەمەکان بخاتە ژێر چاوەدێریی زمانییەوە؟ بۆ هیچ فیلتەرێک نییە بۆ تیف‌تیفەدان و رێکوپێک‌کردنی ئەودەقانەی پێیان دەگات؟ بۆ بەهای مەعنەوی کتێب و قەڵەم و نووسین و نووسەر هێندە دادەبەزێنن کە خوێنەران لە کڕینی کتێبان سڵ بکەنەوە و پارەی بەستەزمانی بێزمانیان بەفێڕۆ نەدەن؟\nراستە لە ماوەی ئەم ساڵانەی دواییدا و لەم سەرەتای سەدەی بیست و یەکەدا رەوتی گەشەکردنی فەرهەنگ‌نووسی کوردی لە رووی چەندایەتییەوە پێشکەوتنێکی زۆری بە خۆوە دیتووە، بەڵام ئاخۆ لە رووی چۆنیەتییەوە ئەم حەولانە جێگەی متمانە و دڵگەرمین یان خود هێمایەکی بڤەن بۆ ئەوەی دامانچڵەکێنن و بەرەو بیرکردنەوە و فریاکەوتنمان هان دەن؟ لەو کاتەوەی ئەحمەدی خانی بەر لە ٣٠٠ ساڵ لەمەو پێشەوە یەکەم هەنگاوی فەرهەنگ‌نووسی لەم زمانەدا هەڵهێنایەوە و ئەو نەمامەی چاند تا وێستا پتر لە ٢٠٠ فەرهەنگی کوردی بە شێوەی جۆراوجۆر و لە شوێن و کاتی جۆراوجۆردا بڵاو کراوەتەوە. جێی ئاماژەیە کە ٦٦ لە سەدی ئەم فەرهەنگانە هی ئەم سەرەتایەی سەدەی بیستەمن! واتە هی ئەو دوازدە سێزدە ساڵە! کەچی باشترین فەرهەنگەکان هی ئەم قۆناغە نین. نەبوونی نەریتی ئیشی بە کۆمەڵ و بێ‌پشتیوان بوونی دانەران و نەبوونی پسپۆڕی لێزان و لێهاتووی بواری فەرهەنگ‌نووسی و نەبوونی رەخنەی جیددی و تەنانەت ناجیددی لەم بوارەدا هەموو رێگر بوون لە بەردەم گەشەسەندنی رەوتی چۆنیەتی فەرهەنگ نووسی زمانی کوردی. ئەوەشی باوێژە سەر کە لەگەڵ ئەو هەڵات هەڵاتەی سەرەتای ئەم سەدە بەقوڕگیراوەشدا هێشتان بە تۆزی حەولی دەر و جیرانەکانمان نەگەیشتووین.\nلە هەموو وڵات و کۆمەڵگەیەکدا زەینی وشیار و ئاوەزی گەل لە ناو لاپەڕەکاندایە. بیرمەندێک دەڵێ: ئەگەر گەرەکتە پەی بە رادەی گەورەیی میللەتێک ببەی نایهەوێ باری جوغرافی و سیاسی و ئابووری لێکدەیتەوە، خاوەنی چەن کارگە و ئەسباب و ئامرازە، چەکوچۆڵی چۆنە و رووبەر و بەرینایی چەندە، تەنیا یەک شت لازمە، بزانە چەند پیاوی گەورەی پێشکەشی مرۆڤایەتی کردووە! چییە بۆ لەم کاولەوڵاتەدا بیرێک لەوە ناکرێتەوە کە بۆچی ئەم بەریانە هەڵبڕدرێت و ئەم جۆگەلەیە لێڵ کرێت و ئەم ئاوە زوڵاڵە دزە بکات و مڵەی پێ فێر بێت و ئەم حاسڵاتە بەرەو سیس بوون بەرێت؟\nئیتر ئێستا کەس نییە نەزانێ کە فەرهەنگ نووسین کاری تاکە کەس نییە و ئەگەر لێر و لەوێ خەمخۆرێکی وشەی کوردی شەو و رۆژانی خۆی لەم وشە گرێ دەدات و بەم وشەوەی دەبەستێتەوە، ئەوە دەبێ بگوترێ کە هێشتا لە هەمان قۆناغ داین کە باس کرا، قۆناغی کەلێنە بەردان. هێشتاش پاش سی چل ساڵ هەر لە شوێنی خۆمان لاق لە عەرزی دەسووین و لاقەفرتێمانە. ئەو ئاوی زمزمەش کە بە لاق لە عەرز وەژاندن دەرکەوت هەر یەکجاربوو و بڕایەوە، بۆیە هەتا وابین، حەولمان بێسەمەرە. بەو تۆفیرەشەوە کە ئەوان دەمان ئەوانەی ژینی خۆیان بۆ ئەم بوارە تەرخان کردبوو گەلێک شارەزاتر بوون و زمانەکەشمان گەلێک پاراوتار و تەڕ و بڕتر و دەس‌لێنەدراوتر بوو لە ئێستا. ئەوەشی باوێژە سەر کە ئێستا دیاردەیەکی سەمەرەش سەری هەڵداوە: جەردەیی لە فەرهەنگان! بابا هەیە چەند فەرهەنگان هەڵگێڕ وەڵگێڕ دەکا و دایاندەتەکێنێتە خوارێ و بە حیسابی خۆی فەرهەنگێکی تازە ساز دەکا و ناوێکی لێ دەنێ و یاڵڵا بۆ چاپ. ئیتر نە رێگرێک و نە بەرگرێک و نە لێپرسینەوەیەک ـ "فەرهەنگی ناهید" نموونەیەکی بچووکە کە ئەوەی جێی داخە ئەکادیمیای زمانی کوردیش، کە بە حیساب مەتەرێزی پارێزگاری لە زمانی کوردییە، چاپی کردووە!\nفەرهەنگ نووسین کارێکی هەرەوەزی و گەلەکۆمەگێیەکی زانستییە و ئیشی هەڵات هەڵات نییە و پێویستە کاتی درێژخایەنی بۆ تەرخان کرێت و بڕیاری بۆ بدرێت و پرۆژە و پلانی بۆ داڕێژرێت.\nساڵی ساڵان قەت وەکوو ئێستا هەڕەشەی هێرشی رۆژانەی زمانانی بیانی چ لە رێگەی میدیاکانەوە و چ لە رێچکەی تەکنۆلۆژیا و زانستەوە بۆ سەر زمانی کوردی بوونی نەبوو، چونکە پەیوەندی نێوانت زمانەکان لە ئاستێکی زۆر نزمدا بوون. هەموو جیهانی زمانی کوردی لە دەڤەری کوردستاندا دەسووڕایەوە و حیچ زمانێکی‌تریش بەو ئاستەی ئەمڕۆ داڕژاوەتە سەر ئەم خەرمانە، تێکەڵ ئەم فەزایە نەببوو. مودێڕنە و پێشکەوتن و سنعات ئەوەندەی بۆ خۆشگوزەرانی و کرانەوەی چاوی نەتەوەی کورد و بە گشتی نەتەوە بێ‌خاوەنەکان قازانجی بووە، سەد ئەوەندەش بۆتە مڵەیەک و خەریکی قرتاندنی رەگاژۆکانی ئەم زمانە پیرۆزەیە. زمانی پاراو و پەتی ئەم نەتەوانە و لەواندا نەتەوەی کورد کە چەلان هەر خۆی لە خۆی میوان بوو و تا دەهات لێک و لووستر و لەسەر زاران سووکتر دەبوو و بناغەی ئەو زمانە بە درێژایی مێژوو لە بۆژۆکران و گلان رزگاری ببوو، لەگەڵ کرانەوەی دەرکەی سەردەم بەڕوویدا یەکسەر کەوتە بەر شاڵاوی زمانە سەردەستەکانی دنیا و هەر وشەی بێگانەیە و رۆژانە دەستی لە قوڕگی وشەی پیرۆزی کوردی توند کردووە و لەسەر خنکانیەتی. بۆیە ئەگەر دوێنێکە کەسانێک قۆڵیان هەڵماڵیبوو و هیممەتیان کردبوو بۆ خزمەت بەم زمانە بێزمانە، ئازووقەیەکی فراوانتریان لەبەر دەستا بوو، بەڵام ئێستا بەداخەوە ئەم سامانە بۆژۆ کراوە و پێویستی بە ماندوویەتییەکی زێتر و تێکۆشانێکی چەند قات زیاتر هەیە تا بەردبژێر کرێت و خەرمانی سووری هەڵگیرێتەوە. هەر وەها پێویستیشی بە پشتگیری و بواردانێکی باش هەیە. حکوومەتی باشووری کوردستان و وەزارەتی رۆشنبیری ئەم ئەرکەیان لەسەر شانە و دەبێ بە چاک و خراپ وەئەستۆ‌گری هەموو کەمایەسییەکانی ئەم پرۆژە بێ‌هیوایانە بن، جوابدەرەوەی نەوەی داهاتووی کوردستان ئەوانن. ئەو مناڵانەی سۆزی لەو نیشتمانە پیرۆزەدا پێڵوویان دەپشکوێ چ حەسرەتە ئەم رەنگی وشەیە و تامی رستانەیان نەگاتێ. هیچ کام لە بەشەکانی‌تری کوردستان هەلومەرجەیان نیو ئەوەندەی باشوور لەبار نییە بۆ پەرژانەسەر پرۆسەیەکی لەم چەشنە. زمانی کوردی لە بەشەکانی‌تری کوردستان زمانی فەرمی و فێرکاری نییە و دانیشتووانی ئەم بەشانە چ لە رێگەی خوێندن و چ لە رێگەی میدیایەکانەوە بە سەختی لە ژێر کاریگەری زمانی دەوڵەتەکانیان دان. ئەو کاریگەرییە لە زۆر بواردا تا رادەیەک لە ئاستی ئاسایی‌بوون دەرچووە و بۆتە هەڕەشە و مەترسییەکی گەورە لەسەر شوناسی زمانی کوردی. باشووری کوردستان لەو خەمە رەخساوە، کەچی بە دڵنیاییەوە ئەو حەولە پوختانەی بۆ نموونە لە رۆژهەڵاتی کوردستان دەردێن، لە باشوور نموونەیان نییە!\nمن رەشبین نیم بەڵام کام دێوەزمە دەڵێ دیسان ماڵوێرانی و بێدەرەتانی باڵی بەسەر ئەم وڵاتەدا ناکێشێتەوە؟ کێ دەڵێ ئارامشت بێ‌کۆتایە؟ کێ لە ژیانی خۆبەخۆی زمان لە ژاوەژاوی ئەم عەسرەدا دڵنیایە؟ چ دەستێک بەری شاڵاوی زمانانی پێ دەگیرێت؟ کێ هەیە ماڵە‌وماڵ بکات و رووناکی شاشەکان هەڵبڕێت و بەری بۆژۆبوونی سەوزەڵانی زمانەکەمان بگرێت؟ کە وایە دەست لە دەست و قەوەت لە خوا، دەبێ ئەم ئەرکە پیرۆزە پرۆژە و پلانی بۆ داڕێژرێت و ئەم ناسنامە نەتەوایەتییە لە کرتەکرتی مۆریانە رزگار کرێت.\n- دیارە "فەرهەنگ" و "وشەدان" دوو وشەی جیاواز بە دوو مانا و ناوئاخنی لێک جوداوەن، ئەو تایبەتمەندییانەی بۆ فەرهەنگێک پێویستن لە وشەداندا رەچاو ناکرێن و وشەدان پرۆسەیەکی زۆر سادەترە. تاق و لۆقەیەکی وەک فەرهەنگە ناتەواوەکەی عەبدوڕەحمانی زەبیحی لێ دەرچێت باقی بەرهەمەکانی‌تر هەموو لە خانەی وشەداندا خۆیان دەبیننەوە. ئەم شلکە وتارە نەپەرژاوەتە سەر تایبەتمەندییەکانی ئەم دوو پرۆسەیە و گرێی باسەکەی هەر بە زمانی کۆلکە خوێندەواران کردۆتەوە، بۆ ئەوەی نەبێتە بەردی بن گۆم!\n- لە وەرزنامەی زرێباری ژمارە ٧٧ و ٧٨ کەڵک وەرگیراوە.\nماڵپه‌ڕی کامه‌ران هه‌ڵوه‌دا


حوکمى بەکارهێنانى قەترەی گوێ و لوت و چاو لەگەڵ بەكارهێنانی كلی چاوڕەشتن چیە بۆ ڕۆژوەوان؟: ماڵپەڕی وەڵامەکان\nڕۆژووئەو شتانەى حەڵاڵە بۆ ڕۆژووانحوکمى بەکارهێنانى قەترەی گوێ و لوت و چاو لەگەڵ بەكارهێنانی كلی چاوڕەشتن چیە بۆ ڕۆژوەوان؟\nحوکمى بەکارهێنانى قەترەی گوێ و لوت و چاو لەگەڵ بەكارهێنانی كلی چاوڕەشتن چیە بۆ ڕۆژوەوان؟\nئایا حوكمی قەترەی گوێ چیە؟\nلا بأس على الصائم أن يقطر في أذنه حتى وإن وجد طعمه في حلقه فإنه لا يفطر به، لأنه ليس بأكل ولا شرب، ولا بمعنى الأكل والشرب.\nواتە : هیچی تێدا نیە بۆ ڕۆژوەوان كە قەترە بكاتە گوێیەوە تەنانەت ئەگەر هەستی بە تامەكەشی كرد لە قوڕگیدا ئەوا رۆژوەكەی ناشكێنێت, چونكە ئەو قەترەیە خواردن و خواردنەوە نیە و بەومانایە نایەت.مجموع الفتاوى (19/ 205)\nئایا حوكمی قەترەی لووت چیە؟\nلو قطر في أنفه فدخل جوفه فإنه يفطر إن قصد ذلك .\nئەگەر قەترەی كردە لووتیەوەو چووە ناو هەناویەوە ئەوا رۆژوەكەی دەشكێت ئەگەر بەمەبەست ئەو كارەی كردبێت. مجموع الفتاوی (19/ 205)\nئایا حوكمی بەكارهێنانی قەترەی چاو چیە بۆ رۆژوەوان؟\nشێخ عبد العزيز بن باز رحمه الله دەفەرموێ :\n1- قەترەی چاو رۆژوی پێ ناشكێت لەسەر ڕای پەسەندی زانایان.\n2- ئەگەر تامی قەترەكەی كرد لە قوڕگیدا ئەوا بۆ دڵنیایی خۆی دەتوانێت قەزای رۆژوەكەی بداتەوە بەلام واجب نیە, لەبەر ئەوەی چاو رێچكەی خواردن و خواردنەوە نیە بۆ ناو گەدە. مجموع الفتاوی (15/ 260-261)\nئایا دروستە بۆ رۆژوەوان كە چارەسەری چاوی بكات بە قەترە یان چاوڕەشتن؟\nدروستە بۆ رۆژوەوان چارەسەری نەخۆشی چاوی بكات بەوەی دەیەوێت لە قەترە وچاوڕەشتن چونكە رۆژو ناشكێنێت.\nمجموع الفتاوی (19/ 24)\nئایا حوكمی بەكارهێنانی كلی چاوڕەشتن چیە لە رۆژی رەمەزاندا؟\nأ- چاورەشتن رۆژو ناشكێنێت بۆ ئافرەت و پیاو لەسەر رای راست ودروستی زانایان.\nب- بەڵام بەكارهێنانی لەشەودا باشترە بۆ رۆژوەوان.\nمجموع الفتاوی (15/ 260)\nهیچی تێدا نیە رۆژوەوان چاوبرەشێت.. مجموع الفتاوی (19/ 205)\nئایا کەسی بەڕۆژوو دەتوانێت نینۆکى بقرتێنێ یان سەری بتاشێ یان عەتر لە خۆى بدات؟ ئەگەر پیاو ماچ یان دەسبازی لە گەڵ خێزانی خۆی كرد ئایا ڕۆژووەكەی بەتاڵ دەبێتەوە یا نا؟ حوکمی ڕۆژووی کەسێک کاتێک توشی لەشگرانی دەبێت لە خەودا ئایا حوكمی بەكارهێنانی بەخاخ چیە بۆ كەسی تووشبوو بە نەخۆشی ڕەبـو لەكاتی بەرۆژو بونیدا؟ چاو ڕەشتن لە کاتی بەڕۆژوو بوون\nسەردان: ١,٥١٣ بەش: ئەو شتانەى حەڵاڵە بۆ ڕۆژووان\nپرسیاری دواتروەڵامى چەند پرسیارێک سەبارەت بە دەرزى لێدان بۆ کەسى بەڕۆژووپرسیاری پێشترچۆن موسوڵمان بەدوای شەوى قەدردا بگەڕێت ؟ وە نیشانەكانی ئەم شەوە چۆنە؟


باڵەکانی ئێرانی ڕێگرن\nعەرەبستانى سعودیە دەستبەردارى بیرۆکەى پرۆژەیەکى گەورەى وەبەرهێنانى کشتوکاڵی بوو لە ئەنبار و نەجەف و موسەننا کە بەهاکەى بایی سێ ملیار دۆلارە.\nبەپێى راپۆرتى ئەلعەرەبى چاپى لەندەن ئەمڕۆ (١٨ تشرینى دووەمى ٢٠٢٠) لایەنە فەرمییەکانى عێراق لەوانەش وەزیرى کشتوکاڵ محەمەد خەفاجى، هۆکارى ئەو پاشگەزبوونەوەیە دەگێڕنەوە بۆ کەمى ئاوى پێویستى ئاودێرى بۆ پرۆژەى داچاندنى ملیۆنەها دۆنم لە زەوى پارێزگاکانى ئەنبار و نەجەف و موسەننا کە نزیکن لەسنورەکانى سعودیە.\nبەپێی رۆژنامەکە، بەڵام هەندێ سەرچاوەیترى نافەرمى باس لەوەدەکەن هۆکارەکەى گوشارى باڵەکانى ئێرانە بەمیدیا و مەدەنى و میلیشیا چەکدارەکانەوە کە لەماوەى رابردوودا هێرش و هەڕەشەى زۆریان ئاراستەى پرۆژەکە کرد و بە داگیرکارى ناویان برد.\nهەندێ چاودێرى سیاسى لەوانەش ساڵح ئەلحەمدانى بە رۆژنامەى راگەیاندووە، هەر پرۆژەیەکى وەبەرهێنان لە عێراق بەر لەهەمووشت رەزامەندى ئێرانییەکانى پێویستە.\nپێشتر سەرۆک وەزیرانى عێراق رایگەیاندبوو، بەڕێوەبەرى کۆمپانیاى دایۆى کۆریاى باشور کە جێبەجێکارى بەندەرى فاوى گەورە بوو لە پارێزگاى بەسرە، بەهۆى گوشار و هەڕەشەکردن لێى، خۆى کوشتووە.\nمستەفا کازمى، سەرۆک وەزیرانى عێراق (سێشەممە 17ى تشرینى یەکەمى 2020) لەمیانەى کۆنگەرەیەکى ڕۆژنامەوانیدا وتى، پرۆژەى بەندەرى فاوى گەورە هەڵنەوەشێنراوەتەوە و گرێبەستەکەى واژۆ دەکرێت.\nوتیىشى، بەڕێوەبەرى کۆمپانیاى دایۆ کە جێبەجێکارى پرۆژەکەیە بەهۆى گوشار و هەڕەشەکان لەسەرى خۆى کوشتووە، بەڵام سەرۆک وەزیرانى عێراق ئەو لایەنانەى ئاشکرا نەکرد کە گوشاریان خستوەتە سەرى.\nکازمى هێماى بۆ ئەو گوشارانەش کرد کە چەند لایەنێک لەسەر خۆى دروستیان کردوە بۆ ئازادکردنى گەندەڵکاران.\nلەماوەى ڕابردوودا، بەڕێوەبەرى کۆمپانیاى دایۆى کۆریاى باشور کە پرۆژەى بەندەرى فاوى گەورە جێبەجێ دەکات لە ناوچەیەکى نزیک بەندەرەکە بە هەڵواستراوى دۆزرایەوە و ڕوداوەکە بە خۆکوژى ناوبرا، بەڵام گومانێکى زۆرى بەدواى خۆیدا هێنا.\nپیاوێک و هاوسەرەکەى..ناسنامەى ئەو سێ کەسەى پێکەوە گیانیان لەدەستدا ئاشکراکرا\n2020.11.27 - 21:10\nفوئاد حسێن: عێراق چالاکیەکانى پەکەکە ڕەتدەکاتەوە تورکیاش مافى پێشێلکارى نییە\n2020.11.26 - 21:38


گوند - ویکیپیدیا، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد\nدێ، گوند یان لادێ کۆمەڵێک ماڵە کە لە نزیکی یەک دەژین. دانیشتووانیان لەنێوان سەد بۆ ھەزار کەسدایە، و بەزۆری سەر بە یەک تیرە یان ھۆزن یان یەک بەرەبابن، یان لە چەند بەرەباب و ھۆزێکی جیاواز پێکھاتوون. لەڕووی کارگێڕییەوە لەلایەن ئەنجومەنی دێ (موختار) بەڕێوە دەبرێت. لە کۆندا لەلایەن ئاغا و کوێخاوە بەڕێوەبراوە.\nکاتێک مرۆڤ لە سەرەتاکاندا بەرەو شارستانیەتی و کشتوکاڵ پێشکەوتووە یەکەم یەکەی نشتەجێبوونی بە گوند دەستی پێکردووە و پاشان بەرەو شارۆچکە و شار، زیاتر خەڵکی گوند بە کشتوکاڵ و ئاژەڵدارییەوە خەریکن؛ و کلتور و ڕەفتار لە گوندێکەوە بۆ گوندێکی تر جیاوازە یان زۆر لەیەکترەوە نزیکن.\nمەھاتما گاندی دەڵێت (گیانی ڕاستەقینەی ھیندەکان لە دیھاتدایە)، لە ٧٤٪ دانیشتووانی ھیند لە گوندەکاندەکاندا دەژین، ژمارەی گوندەکانی ھیند دەکاتە (٦٣٨٣٦٥) گوند لە سەرژمێری ساڵی (٢٠٠١) وڵاتی ھیند، بەجیاوازی گەورە و بچووکی گوندەکان. لە گوندەکانی ھیندا بەھۆی جیاوازی ئاینییەوە چەند شوێنێکی ئاینی ھەیە لە مزگەوت و دێڕ و کەنیسە.\nکۆماری گەلی چین لە وڵاتی چین گوندەکان بەیەکەیەکی بنەڕەتی ڕێکخراوە بۆدانیشتوانی، کە بەنزیکەی دوو ملیۆن کیلۆمەتری چوارگۆشەی خاکی چینی گرتوەتەوە دەکاتە ٢٠٪ی خاکی ئەم وڵاتە، ژمارەی دانیشتووانی گوندەکانی ئەم وڵاتە دەکاتە پێنج سەد ملیۆن کەس بەپێی سەرژمێری ساڵی (٢٠٠٤)ی چین.\nھەرێمی کوردستان گوندەکان لەم ھەرێمەدا بەرەو چۆڵ بوون و بچووک بوونەوە دەچن، ئەویش بە گوێنەدانی حکوومەتی ھەرێم بە پێشخستنی بواری کشتوکاڵ و ساخ نەبوونەوەی بەرھەمی خۆماڵی، لە حەفتا و ھەشتاکانی سەدەی ڕابووردودا حکوومەتی بەعس نزیکەی چوار ھەزار گوندی ئەم ھەرێمەی وێرانکرد و سەدەھا گوندی بە عەرەب کرد، ئەم ھۆکارانە وەھای کرد کە بارودۆخی گوندەکان نەچنەوە باری ئاسایی.\n^ «لادێ»، فەرھەنگی ھەنبانەبۆرینە، ھەژار  (کوردی (گشت شێوەزارەکان) بۆ کوردیی ناوەندی و فارسی). فەرھەنگەکانی ڤەژین lex.vejin.net. سەردان لە ڕێکەوتی ٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠.\nوەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=گوند&oldid=853064»


پەرلەمانی کوردستان سەرئێشەی ئۆپۆزسیۆنی کەمترە\nئۆپۆزسیۆنی خولی ئەمجارەی پەرلەمانی کوردستان بە هۆی پەرتەوازەییانەوە کەمتر چالاکی و کاریگەرییان دەردەکەوێت لایەنە ئۆپۆزسیۆنەکانیش دان بەوەدا دەنێن نەیانتوانیوە بگەنە هاوپەیمانییەک، هاوکات هیچ پڕۆژەیەکی جددیشیان بۆ ئاییندەی کاری پێکەوەییان نییە.\nلە خولی پێنجی پەرلەمانی کوردستاندا هەر یەکە لە یەکگرتووی ئیسلامیی کوردستان، جوڵانەوەی نەوەی نوێ، کۆمەڵی ئیسلامیی کوردستان و حزبی شیوعی کوردستان ئۆپۆزسیۆنبوونی خۆیان ڕاگەیاندووە، بەڵام جگە لە ڕاوێژ هیچ هاوپەیمانێتییەک و هەماهەنگییەک لە نێوانیاندا نییە.\nپڕۆژە هەبووە پەرلەمانتارێک رایدەگەیەنێت "پڕۆژە و داواکاری هەبووە بۆ هاوپەیمانێتیی ئۆپۆزسیۆن، بەڵام لایەنەکان بە هۆی تێروانینی جیاوازیانەوە قبووڵیان نەکردووە".\nکاوە عەبدولقادر، جێگری سەرۆکی فراکسیۆنی نەوەی نوێ لە پەرلەمانی کوردستان بە مەودا پرێسـی راگەیاند "تەواوی لایەنە ئۆپۆزسیۆنەکان هاوکاری ڕاوێژمان هەیە، بەڵام پەیوەندییەکە لەوە زیاتر تێپەڕ ناکات".\nوتیشی "ئێمە وەک نەوەی نوێ پێشنیار و پڕۆژەی هاوپەیمانێتیی ئۆپۆزسیۆنمان داوەتە کۆمەڵ و یەکگرتوو، بەڵام ئەوان هیچ وەڵامێکیان نەبوو و ئێستاش هیچ هەوڵێکی هاوشێوە نییە."\nنەوەی نوێ لە پەرلەمانی کوردستان خاوەنی هەشت کورسییە و گەورەترین فراکسیۆنی ئۆپۆزسیۆنی ئەم خولەی پەرلەمانە.\n"نەبوونی هاوپەیمانێتی بێگومان هێزە ئۆپۆزسیۆنەکان لاواز دەکات و کاریگەریشیان کەم دەکاتەوە" کاوە عەبدولقادر وای وت.\nهەر یەکە و روئیایەکی هەیە هێزە ئۆپۆزسیۆنەکانی پەرلەمانی کوردستان هەریەکە و ڕوئیایەکی جیاوازی سیاسیی و کارکردنیان هەیە، ئەوەش رێگری کردووە لە درووستبوونی هاوپەیمانێتییەک لە نێوانیاندا.\nهه‌روه‌ها، رووپاک ئەحمەد رەحمان، پەرلەمانتاری کۆمەڵی ئیسلامی کوردستان لە پەرلەمانی کوردستان به مه‌وداپرێسی راگه‌یاند "هیچ پڕۆژەیەک لە ئێستادا لە یارادا نییە بۆ کارکردن، بەڵام لە دوای پشووی وەرزی یەکەمی یاسادانان ڕەنگە جوڵەیەکیان هەبێت بە ئاڕاستەی زیاتر لێکنزیکبوونەوە".\nرووپاک محه‌مه‌د وتیشی "ئەوەی ئێستا هەیە تەنها ڕاوێژە و بێگومان نەک لەگەڵ لایەنە ئۆپۆزسیۆنەکان لەگەڵ فراکسیۆنەکانی تریش ئەوە هەر هەیە، هۆکاری نەبوونی هاوپەیمانییەک لە نێوان هێزە ئۆپۆزسیۆنەکانیشدا بۆ جیاوازیی روئیای کار و سیاسەت دەگەڕێتەوە."\nلە خولەکانی رابردووی پەرلەمانی کوردستاندا، بەتایبەت لە خولی سێدا ئۆپۆزسیۆنێکی بە‌هێز هەبوو، هەر یەکە لە یەکگرتوو و کۆمەڵ و گۆڕان ئۆپۆزسیۆنێکی بەهێز بوون و هاوپەیمانی یەکیش بوون، بە جۆرێک کاریگەرییان لەسەر کۆی ئەو پرسانە هەبوو کە دەچوونە پەرلەمان، بەڵام لەم خولەی پەرلەماندا تا ئێستا ئۆپۆزسیۆن پەرتەوازەیە.\nبە یەکەوە کار دەکەن ئەگەرچی هاوپەیمانێتیی ئۆپۆزسیۆن رانەگەیەندراوە، بەڵام ئەو بۆچوونەش هەیە کە ئاواش دەتوانن بە یەکەوە کار بکەن و کاریگەرییان هەبێت و ئاگایان لە یەکتری بێت.\nهه‌رلوباره‌یه‌وه، شێرکۆ جەودەت، سەرۆکی فراکسیۆنی یەکگرتووی ئیسلامیی کوردستان لە پەرلەمانی کوردستان رایگەیاند "لەگەڵ نەوەی نوێ و حزبی شیوعی و کۆمەڵی ئیسلامیشدا بە تەواوی ئاگامان لە یەکە و راوێژ و گفتوگۆ هەیە لە نێوانماندا".\nوتیشی: "ئێمە هەر بە یەکەوە کار دەکەین و حاڵەتێکی تەندرووست لە نێوانماندا هەیە."\nئۆپۆزسیۆنی خولی پێنجی پەرلەمانی کوردستان خاوەنی ٢١ کورسین، نەوەی نوێ ٨ کورسی، کۆمەڵی ئیسلامی ٧ کورسی، یەکگرتووی ئیسلامی ٥ کورسی و حزبی شیوعیش ١ کورسی.\nناتوانن چالاک بن چاودێرانی سیاسی ڕایدەگەیەنن ئۆپۆزسیۆنی ڕابردوو بەو گەورەیی و هێزەی خۆیەوە شتێکی وەهای بۆ نەکرا، ئێستاش ئەو هێزە ئۆپۆزسیۆنە پەرتەوازانە ناتوانن چالاک بن.\nمه‌سعود عه‌بدولخالق، چاودێری سیاسی سه‌باره‌ت به‌و بابه‌ته بۆ مه‌وداپرێس دواو وتی "ئۆپۆزسیۆنی پێشوو گەورەتر و بەهێزتر بوو بەڵام کارێکی وەهاشی پێ نەکرا، ئێستاش ئەم ئۆپۆزسیۆنەی ئێستا ناتوانن چالاک بن."\nلە رووی بیروباوەڕ و فیکرەوە ئۆپۆزسیۆنەکانی ئەم جارە گۆڕانکارییان تێدایە، بۆ نموونە حزبی شیوعی و هێزە ئیسلامییەکان روئیایان لەسەر زۆر شت جیاوازە و ڕەنگە بە ئاسانی نەگەنە لێکتێگەیشتن، هێزێکی وەک نەوەی نوێش تازەیە و ئەزموونێکی ئەوتۆی کاری پەرلەمانی و ئۆپۆزسیۆنی نییە.\nمه‌سعود عه‌بدولخالق وتیشی "ئەو لایەنانەی ئۆپۆزسیۆن پەرتەوازە و بێ ڕوئیان، ناتوانن ئۆپۆزسیۆنێکی چالاک بن و کاری گرنگ بکەن."


حاڵەتەکانی توشبوون بە ڤایرۆسی کۆرۆنا لە دهۆک ڕوو لە دابەزینە\nبەپێی ئاماری بەڕێوەبەرایەتی تەندروستی دهۆک لەم هەفتەیەداژمارەی توشبووانی ڤایرۆسی کۆرۆنا بەرەو کەمبوونەوە چوون لە هەمانکاتدا ژمارەی ئەو کەسانەی چاکبوونەتەوە زیادیان کردووە. ئەمئامارەش بۆتە جێی دڵخۆشی هاووڵاتیان و بەڕێوەبەرایەتی تەندروستی پارێزگاکە.\nحمزە محەمەد عەلی گوتەبێژی تەندروستی دهۆک یەکێک لە هۆکارەکانی کەمبوونەوەی ڤایرۆسەکە بۆ داخستنی خوێندنگاکانو بەجێگەیاندنی ڕێنماییەکانی وەزارەتی تەندروستی لەلایەن هاووڵاتیانەوە دەگەڕێنێتەوە .\nناوبراو دەڵێت " لەم هەفتەیەدا بە بەراورد لەگەڵ حەفتەی ڕابوردوو ژمارەی توشبووان دەتوانین بڵێین تا ئەندازەیەک کەمترە، لە هەفتەی ڕابوردووبۆ نمونە لە ڕۆژێکدا 500 بۆ 600 حاڵەت لە دهۆک تۆمار دەکرا، بەڵام لەم هەفتەیەدابەرزترین ڕێژە ڕەنگە 400 کەس ڕۆژی تۆمار کرابن."\nلە هەوڵەکانی بەرەنگاربوونەوەی کۆڤید-19 لە پارێزگای دهۆک ڕێکخراوی تەندروستی جیهانی WHO بە هاوکاری وەزارەتی تەندروستی هەرێمی کوردستان هەڵمەتێکی بەرەنگاربوونەوەی کۆرۆنای لە پارێزگای دهۆک ڕاگەیاند. بە تایبەت لە کاتێکدا وەرزی زستان لە دەستپێکردندایە.


ANF | یەپەژە یادی ٥ شەهیدی بەرخۆدانی سەردەمی کردەوە\nفەرماندەیی گشتی یەپەژە یادی ٥ شەڕڤانی بەرخۆدانی سەردەمی کردەوە و ڕایگەیاند، لەسەر ڕێچکەی شەهیدان بەرخۆدان گەشتر دەکەن.\nچوارشه‌ممه, 4 Dec 2019, 12:25\nفەرماندەیی گشتی یەپەژە لە ڕاگەیەنراوێکدا یادی ٥ شەڕڤانی بەرخۆدانی سەردەمی کردەوە.\nڕاگەیەنراوەکەی یەپەژە بەم شیوەیەیە:\n"ئێمە لە کەسایەتی شەهید زەنوبیا، سلاڤا، نوودا، ئاریەن و ئاڤاشین دا، بەڕێزەوە یادی شەهیدانی بەرخۆدانی شەرەف و ئەو منداڵانەی کە لە تل ڕەفعەت لە ئەنجامی هێرشی دڕندانەی دەوڵەتی تورک شەهید بوون، دەکەینەوە. جارێکیتر بەرامبەر قاڕەمانێتی و ڕوحی فیدایی شەهیدانی شۆرشی ئازادی، بەڵێنی تۆڵەسەندنەوە دووبارە دەکەینەوە. هاوخەمی خۆمان بۆ خانەوادەی ١٢ هەڤاڵمان و خانەوادەی منداڵان کە شەهیدکران، دەردەبرین و سەرەخۆشیان لێدەکەین.\nدەوڵەتی تورکی داگیرکەر و چەتەکانی لە ٩ی تشرینی یەکەمەوە هێرشەکانی بە ئامانجی داگیرکەری، فاشیزم و قڕکردن بەردەوامی پێدەدات. لەگەڵ هاوکارەکانیان هەوڵ دەدەن گەلانی سوریا قڕبکەن و هەموو رێبازێکی قێزەونیش بەکاردەهێنن. هێرشی دڕندانەی ئەم دواییە لە عەفرین و بەئامانجگرتنی منداڵەکانمان، نیشانەی نەفرەتی بەرامبەر گەلەکەمانە. هێڵی شەهیدەکانمان بەرامبەر ئەم پلانگێڕیە قڕکەرەی دەوڵەتی تورک، هێڵی فراوانکردن و گەورەکردنی تێکۆشانە. هێڵی پاراستنی وڵات و دەستکەوتەکانە کە بە خوێنی شەهیدان بەدیهاتوون.\nهاورێ زەنوبیا، هەڤاڵێکی منبج بوو. کاتێک چەتەکانی داعش منبجیان داگیرکرد، باوکی لە ئەنجامی بۆردوماندا گیانی لەدەستدا. براکەشی دوای ئەوەی منبج ڕزگارکرا، بەشداری لە ڕیزەکانی ئاسایشدا کرد و لە ئەنجامی تەقینەوەیەکی چەتەکاندا، تێکەڵ بە کاروانی شەهیدان بوو. هەڤاڵمان زەنوبیا، بۆ ئەوەی تۆڵەی شەهیدانی ڕزگاری منبج و باوک و براکەی بکاتەوە، بەشداری لە ڕیزەکانی یەپەژەدا کرد. بە ڕەنج و خەباتێکی گەورە بەشداری لە شەڕی شەرەفدا کرد و بوو بە سمبول و پێشەنگێکی تێکۆشان.\nهەڤاڵ نووداش هەڤاڵێکی عەرەبمان بوو و خەڵکی منبج بوو. ئەو و براکەی بەیەکەوە لەناو ڕیزەکانی تێکۆشاندا بۆ پاراستنی گەل و وڵاتەکەیان خەباتێکی گەورەیان کرد. هەڤاڵ نوودا لە تەمەنی گەنجێتیدا بریاری دا بەشداری لە ڕیزەکانی ئێمەدا بکات. بۆ ئەوەی بگاتە ئاستی ژنێکی ئازاد هەموو کاتێک لە گەڕان و خەباتدا بوو.\nهەڤاڵان، ئاریەن، سلاڤا و ئاڤاشین،لە سەرێکانی لە شەڕی بەرخۆدانی شەرەفدا خەبات و فیداکاریەکی گەورەیان بەڕێوەبرد. هەڤاڵەکانمان لە ناو فەوجی خۆسەری شەهید زیلان ئامەد دا جێی خۆیان گرت و لە گەڕەکی هەوارنای شاری بەرخۆدێری سەرێکانی لەبەرامبەر هێرشی قوڕسی دەوڵەتی داگیرکەری تورک داستانی فیداکاری و قاڕەمانێتی گەورەیان نووسیەوە. لەسەر رێچکەی پێشەنگ و فەرماندەی بەرخۆدانی سەردەم شەهید زیلان عەفرین، ڕوحی تۆڵەکردنەوەیان گەورەتر کرد.\nئیدی شۆرشەکەمان لە کەسایەتی ژنانی کورد و عەرەبدا بە یەکێتی خۆش و برایەتی گەلی کورد و عەرەب جێی خۆی گرتووە. ئەم راستیە بەرهەمی پێشەنگ و قاڕەمانە شەهیدەکانمانە. بە خەباتی شەهیدەکانمان پلانی دەولەتی تورکی داگیرکەر بەرامبەر گەلان کە بەرامبەر یەکتر بەکاریان بهێنێت، پووچ بووە.\nبۆ ئەوەی خەون و خەیاڵی شەهیدەکانمان کە یەکێتی گەلانە بەجێبهێنین، یادی شەهیدانی بەرخۆدانی شەرەف و هەموو شەهیدانی ئازادی دەکەینەوە. هەر شەهیدێک بریارمان بۆ تێکۆشان بەهێزتر دەکات. ئێمە تێکۆشانمان لەسەر هێڵی شەهیدان گەورە و فراوان کرد. ئێمە لەئیستابەدواوە بۆ ئەوەی خاوەندارێتی لە شەهیدەکانمان بکەین، ئامادەین هەموو باجێک بدەین.\nلەسەر ئەم بناغەیە ئێمە جارێکیتر لە شەخسی هەر ٥ هەڤاڵە ژنەکانمان، یادی هەموو شەهیدانی بەرخۆدانی شەرەف و هەموو شەهیدانی ئازادی دەکەینەوە. سەرەخۆشی خۆمان ئاڕاستەی خانەوادەکانیان، گەلەکەمان لە عەفرین و هەموو گەلی بەرخۆدێری باکوور و ڕۆژهەڵاتی سوریا دەکەین."


سوپای سوریا و ئۆپۆزسیۆن ئاگربەستی سەرتاسەری پشتڕاستدەکەنەوە\nسوپای سوریا پێنجشەممە (29 کانونی یەکەم) رایگەیاند کە سەرجەم ئۆپەراسیۆنە سەربازیەکانی رادەگرێت لە نیوەشەودا بەپێی رێکەوتنی ئاگربەستێك کە لەلایەن روسیا و تورکیا ئەنجامدرا بە پشتیوانی بەشێکی سەرەکی ئۆپۆزسیۆنی سوریا، ئاژانسی فرانس پرێس رایگەیاند.\nسوپای سوریا لە راگەیەندراوێکدا کە لەلایەن تەلەفزیۆنی حکومەتەوە بڵاوکرایەوە وتی: "فەرماندەیی گشتی هێزە چەکدارەکان راگرتنی شەڕی بەتەواوی راگەیاند دژی هەموو نەیاران لە سنوری سوریا لە سەعاتی سفری 30 کانونی یەکەم."\nوتیشی کە ئاگربەستەکە بەدەرە لە "دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام" (داعش) و لایەنگرانی پێشوی قاعیدە کە پێشتر بە بەرەی نوسرە ناسرابون و ئێستا ناوی خۆیان گۆڕیوە بۆ فەتح ئەلشام.\nهاوپەیمانی نیشتیمانی، کە گروپێکی سەرەکی ئۆپۆزسیۆنی سوریایە لە تورکیا، پشتڕاستیکردوەوە کە پشتگیری ئاگربەستەکە دەکەن.\nوتەبێژی هاوپەیمانی نیشتیمانی، ئەحمەد رەمەزان، بە ئاژانسی فرانس پرێسی وت: "هاوپەیمانی نیشتیمانی پشتگیری دەردەبڕێت بۆ رێککەوتنەکەو داوا لە هەموو حیزبەکان دەکات کە پێوەی پابەندبن."\nوتیشی کە گروپە سەرەکیەکانی ئۆپۆزسیۆن لەنێویاندا ئەحرار ئەلشام و سوپای باڵە ئیسلامیەکان رێکەوتنی ئاگربەستەکەیان ئیمزاکردووە، هەرچەندە ئەمە یەکسەر پشتڕاستنەکراوەتەوە لەلایەن نوێنەرانی ئۆپۆزسیۆنەوە.\nرەمەزان وتی: "ئاگربەستەکە هەموو ناوچەکانی ژێرفەرمانی ئۆپۆزسیۆن و ژێرفەرمانی ئۆپۆزسیۆن و ئەندامانی فەتح ئەلشام دەگرێتەوە، وەك پارێزگای ئیدلیب."\nئەمە یەکەمین راگرتنی شەڕە لە سەرانسەری وڵاتدا دوای ئاگربەستە یەك هەفتەییەکەی 12 بۆ 19 ئەیلول کە شکستیهێنا دوای چەند روداوێکی توندوتیژ.\nگروپە ئۆپۆزسیۆنەکانی سوریا دژی بەرەی نوسرە یەکدەگرن\nچەند سەرکردەیەکی بەرەی نوسرە کوژران لە سوریا\nهێرشی نوێ لە سوریا ئەنجامدرا لەکاتێکدا وتوێژی ئه‌ستانە پشتڕاستدەکرێتەوە


گفتوگۆکانی ئاستانە بە رێککەوتن لەسەر ئاگربەست کۆتاییان هات\nدوو رۆژ گفتوگۆی ناڕاستەوخۆ لە کازاخستان میکانیزمی ئاگربەستێکی لێكه‌وته‌وه، بەڵام چارەسەرێکی سیاسیی هەمیشەیی بۆ شەڕی سوریا هێشتا نەدۆزراوەتەوە.\nوەزیری دەرەوەی کازاخستان قەیرەت عەبدڕەخمانۆڤ (ناوەڕاست) دوا بەیاننامەی کۆتایی دەربارەی گفتوگۆی ئاشتی سوریا دەخوێنێتەوە لەکاتێکدا نوێنەری نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ سوریا ستیفن دی میستورا (راست) سەیری وه‌ره‌قه‌كانی دەکات لە ئاستانە، 24 کانونی دووەم 2017. [کیریل کودریاڤتسێڤ / ئاژانسی فرانس پرێس]\nگفتوگۆی ئاشتی لەنێوان رژێمی سوریا و گروپەکانی ئۆپۆزسیۆن لە ئاستانەی پایتەختی کازاخستان، سێشەممە (24 کانونی دووەم)، "میکانیزم"ێكی هاوبەشی لێكه‌وته‌وه بۆ چاودێریکردنی ئاگربەستە لاوازەکەی سوریا، ئاژانسی فرانس پرێس رایگەیاند.\nبەڵام چارەسەرێکی سیاسیی هەمیشەیی بۆ شەڕەکە هێشتا دوورەدەستە، ئەمەش دوای ئەوەی لایەنە ناکۆکەکان دوو رۆژ لە گفتوگۆی ناڕاستەوخۆدا بوون.\nتورکیا، روسیا و ئێران، سێ سەرپەرشتیاری سەرەکیی دانوسانەکانی ئاستانە، دروستکردنی "میکانیزمی سێ قۆڵیی بۆ چاودێرییکردن و دڵنیابوون لە پابەندبوون بە ئاگربەست"ەکەی کۆتایی کانونی یەکەمیان راگەیاند.\nسێ سەرپەرشتیارەکە رێککەوتن لەسەر ئەوەی گروپە ئۆپۆزسیۆنەکان دەبێت بەشداربن لە خولێکی نوێی گفتوگۆی ئاشتی کە بڕیارە نەتەوە یەکگرتووەکان مانگی داهاتوو لە جنێڤ رێکیبخات.\nدوایین بەیاننامەی روسیا، ئێران و تورکیا، کە لەلایەن وەزیری درەوەی کازاخستان قەیرەت عەبدڕەخمانۆڤەوە خوێندرایەوە، رایگه‌یاند: "هیچ چارەسەرێکی سەربازیی بۆ شەڕی سوریا نیە و... تەنیا دەتوانرێت لەڕێی پرۆسەی سیاسییەوە چارەسەربکرێت."\n'نەبوونی بەرەوپێشچوونی بەرچاو'\nوابڕیاربوو لە کۆبوونەوەکەدا بۆ یەکەم جار دانوسانی رووبەڕوو لەنێوان رژێم و ئۆپۆزسیۆنی چەکدار روووبدات لەو کاتەوەی شەڕی سوریا هەڵگیرسا لە 2011دا، بەڵام ئۆپۆزسیۆن کشایەوە و میانگیرەکانیش ناچاربوون لەنێوان دوو لایەنەکەدا هاتووچۆ بکەن.\nدانوسانکاری ئۆپۆزسیۆن محەمەد عەلوش بە ئاژانسی فرانس پرێسی وت "کەللەڕەقی ئێران و رژێم" بەرپرسیاربوون لەوەی "بەرەوپێشچوونی بەرچاو" لە دانوسانەکاندا روونەدات.\nدوایین دەستپێشخەریی دبلۆماسیی بۆ کۆتاییهێنان بە خوێنڕژان دوای مانگێك هات لەوەی هێزەکانی رژێم بەتەواوی دەستیانگرت بەسەر شاری حەلەبدا.\nئاگربەستێك، کە لەلایەن روسیا و تورکیاوە سازکرا، لە کانونی یەکەمەوە لەگۆڕێیە، بەڵام هەردوولا، ئۆپۆزسیۆن و رژێم، سکاڵایان لەدەست پێشێلکاریی چەندجارە کردووە.\nئۆپۆزسیۆن -- کە سووربوو لەسەرئەوەی گفتوگۆی ئاستانە بەکاردەهێنێت تا فشار بخاتە سەر رژێم بۆ رێزگرتن لە ئاگربەستەکە -- دووشەممە رەتیکردەوە بەشداریی لە گفتوگۆی راستەوخۆدا بکات لەگەڵ رژێم، چونکە [رژێم] بەردەوامبوو لەسەر هێرشەکانی بۆ سەر وادی بەرەدا لە دەرەوەی دیمەشق.\nدانوسانکاری رژێم بەشار جەعفەری دوای کۆتایی گفتوگۆکان وتی کۆبوونەوەکە "سەرکەوتووبووە لە دەستڕاگەیشتن بە ئامانجی پتەوکردنی دەستبەردان لە دوژمنکاریی بۆ ماوەیەکی دیاریکراو، کە رێگەخۆشکەرە بۆ گفتوگۆ لەنێوان سوریاییەکاندا".\nبەڵام لەوکاتەدا هیچ وردەکارییەکی تەواو نەدرا دەربارەی میکانیزمە سێ قۆڵییەکە بۆ بەهێزکردنی ئاگربەست و چۆنێتی چارەسەرکردنی کێشە ئاڵۆزترەکان.\nنوێنەری نەتەوە یەکگرتووەکان لە سوریا ستیفن دی میستورا وتی رێکخراوەکەی ئامادەیە بۆ هاریکاریی بۆ گەشەپێدانی میکانیزمەکە و "دڵنیابوون لەوەی [ئاگربەستەکە] یارمەتی پتەوکردنی جۆرێتیی ئاگربەستەکە دەدات".\nئۆپۆزسیۆن داوای وەستاندنی هێرشەکانی رژێمی بۆ سەر وادی بەرەدا کردووە، کە ناوچەیەکی 15 کیلۆمەتری باکوری-خۆرئاوای دیمەشقە، بەڵام جەعفەری سووربوو لەسەر ئەوەی ئۆپەراسیۆنەکان لەوێ بەردەوامیان دەبێت.\nلەوێ قسەی توند و جوێنی زۆر لەنێوان دوو شاندەکەدا دەبیسترا.\nهەروەها هێشتا نازانرێت سێ رێکخەرەکە، روسیا، تورکیا و ئێران، چۆن جیاوازییەکانی نێوانیان دەربارەی رۆڵی گفتوگۆکان پینەکردووە.\nئەندامێکی شاندی ئۆپۆزسیۆن دووشەممە بە ئاژانسی فرانس پرێسی وت کە گروپەکەی قایلە بەوەی روسیا وەك لایەنی دڵنیاکەرەوە لە ئاگربەستی ئێستا رۆڵ ببینێت، بەڵام نەك ئێران، کە کۆنترۆڵی ئەو هێزە سەربازییە دەکات کە بۆ رژێمی سوریا شەڕدەکات.\nهاوکات رژێمی سوریا رایگەیاند رەتیدەکاتەوە گفتوگۆ لە ئاستی حکومەتدا بکات لەگەڵ تورکیا یان هەر بەڵگەنامەیەك واژۆ بکات کە واژۆی بەرپرسێکی تورکی پێوەبێت.\nلە دەستپێکی شەڕی سوریاوە کە لە 2011دا هەڵگیرسا، زیاد لە 310,000 کوژراون و زیاد لە نیوەی خەڵکی وڵاتەکە ئاوارەبوون.\nهێزه ده‌سه‌ڵاتداره‌كانی سوریا هەوڵده‌ده‌ن بۆ پێشڕه‌ویی ناوچەی ئارام لە گفتوگۆکانی کازاخستاندا\nگفتوگۆی نوێی سوریا لە ئه‌ستانە دەستپێدەکات\nتورکیا هۆشداریدەدات کە وتوێژی سوریا لەمەترسیدایە بەهۆی پێشێلکردنی ئاگربەستەوە


Ny publicering - ملیارێک و ٣٥٠ ملیۆن کرۆنی تر کۆمەکی ناوەندە وەرزشی و کولتوورییەکان دەکرێت\n• حکوومەت بڕیاریدا ٧٥٠ ملیۆن کرۆن دەستگیرۆیی ناوەندە کولتوورییەکان بکات لە چوارچێوەی پاکێجەکانی پشتیوانی لە سەردەمی کۆرۆنادا. • هاوکات ٦٠٠ ملیۆن کرۆنیش بۆ ناوەندە وەرزشییەکان تەرخان کراوە. • ئەم دەستپێشخەرییەش لەئەنجامی دانوستان و ڕێککەوتنی حکوومەت و هەرد ...\nچالاکیی مانگرتنی مەخمور لە ١٥١ـەمین ڕۆژیدایە\nچالاکیی مانگرتن لە خواردن بۆ ئازادی ڕێبەر ئۆجالان، لە ١٥١ـەمین ڕۆژیدا لە کامپی پەنابەرانی شەهید ڕۆستەم جوودی- مەخمور، لەلایەن گروپی ٧٧ـەمەوە بەردەوامیی پێدەدرێت. ...\nمەسرور بارزانی لە کۆبوونەوەیدا لەگەڵ شاندێکی باڵای ئەمەریکادا وتوویەتی، "کەیسی سزادراوانی بادینان بابەتێکی یاساییە و هەرێمی کوردستان پشتیوانی و پێزانینی بۆ کاری دیپلۆمات و نێردە دیپلۆماسییەکان لە هەرێم دەردەبڕێت."\nشانەنی ئەمنی عێراق رایگەیاند، پاش هاتنە ناوخاکی عێراق، دوو بەرپرسی دیاری داعشیان لە پارێزگای نەینەوا دەستگیرکردووە، کە یەکێکیان بەشداری کردووە لە گرتن و فرۆشتن و دابەشکردنی ژنە ئێزدییەکان لە ساڵانی رابردوودا.\nوەزیری پەروەردەی هەرێم رایگەیاند، هەموو هەوڵێک دەدەن بۆ کەمکردنەوەی لێکەوتەکانی داخستنی دەرگای قوتابخانەکان، کە لە ماوەکانی رابردوودا بەهۆی بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی کۆرۆناوە زیانی پێگەیشتووە.\nکەشناسی هەرێم رایگەیاند، ئەمڕۆ دووشەممە ئاسمان نیمچەهەور دەبێت، دەشڵێت، سبەینێ ئاسمان ساماڵ دەبێت.\nئاوات محەمەد قائیمقامی سلێمانی رایگەیاند، لە ماوەی چەند مانگی رابروودا، روبەڕوی ٨٠٠ دۆنم زەوی سەوز کراوە و نزیکەی ١٠٠ ھەزار نەمام لە چیاکە رووێنراوە.\nحکومەتی هەرێم لەبارەی دۆخی تەندروستی سزادراوانی بادینانەوە روونکردنەوە دەدات\nئەنجومەنی دادوەری هەرێمی کوردستان رایگەیاند، لە ساڵی ٢٠٢٠دا زیاتر لە ٤٤ هەزار گرێبەستی هاوسەرگیری ئەنجامدراون و زۆرترین ژمارەی هاوسەرگیریش لە پارێزگای هەولێر بووە، دەشڵێت، "زیاتر لە حەوت هەزار خێزان هەڵوەشاونەتەوە."\nوەزیری ناوخۆی هەرێم رایگەیاند، یەکەی پاسەوانی لە چوارچێوەی وەزارەتی ناوخۆدا لە یەک بەڕێوەبەرایەرتیدا یەکدەخرێت، دەشڵیت، "ئێمە لە حکومەت و وەزارەتی ناوخۆ سورین لەسەر ئەوەی چاکسازی بکرێت."\nوەزیری پێشمەرگەی حکومەتی هەرێم رایگەیاند، "کێشەی موچەی لیوا هاوبەشەکان هونەرییە و لە چەند هەفتەی داهاتوودا بە زیادەوە موچەکانیان وەردەگرن."\nوەزارەتی تەندروستی هەرێم لە راگەیەنراوێکدا ئەوەی خستووەتەڕوو، لە ماوەی ٢٤ کاتژمێری رابردوودا، ٧٩٧ حاڵەتی توشبوون بە کۆرۆنا تۆمارکراوە، هاوکات، ٨٧٩ حاڵەتی چاکبوونەوە و ١١ حاڵەتی گیان لەدەستدان تۆمارکراوە.\nفەرماندەی میحوەری گەرمەسێری هێزی پێشمەرگە رایگەیاند، سبەینێ لەقۆناغی یەكەمدا ژووری ئۆپراسیۆنی هاوبەشی نێوان پێشمەرگە و سوپای عیراق دەستبەكاردەبێت.\nلە نووسراوێکدا کە وێنەی دەست ئێن ئاڕ تی کەوتووە، ٨٥ دادوەر نەخشەرێگایەک بۆ چاکسازی لە دەسەڵاتی دادوەریی هەرێمی کوردستان دەخەنە بەردەم سێ سەرۆکایەتییەکەی هەرێم.\nچاوگێکی عێراقی رایگەیاند، گروپە چەکدارەکانی عێراق بەنیازن "کەسە پسپۆڕەکانیان" بەمەبەستی یارمەتیدانی فەلەستینییەکان رەوانەی غەززە بکەن بۆ شەڕکردن لەگەڵ ئیسرائیل.\nپاش ئەوەی دوێنێ تەرمێک لە خانوویەکی هەیکەلدا لە کەرکوک دۆزرایەوە، سەرچاوەیەک لە پۆلیسی نەهێشتنی تاوانی بنکەی عيرەفە بە ئێن ئاڕ تی راگەیاند، کە بکوژرەکان برای خۆی بوون.\nوەزیری هەرێم بۆ کاروباری بەغدا رایگەیاند، کە کشتوکاڵی عێراق لەبارەی زەوییە کشتوکاڵییەکانی سنوری پارێزگای کەرکوکەوە بڕیارێکی لە بەرژەوەندی کورد دەرکردووە.\nبەرگری شارستانی هەولێر رایگەیاند، ئەمڕۆ مێردمنداڵێکی ١٢ ساڵ لە زێی گەورەدا خنکاوە.\nچاوگێک بە ئێن ئاڕ تى راگەیاند، هێزێکی سەر بە حەشدی شەعبی چوونەتە سەر بنکەى ئاسایشی باوە مەحمود لە خانەقین و دەستیان گرتووە بەسەر بنکەکەدا.


مەسعود بارزانی، سەرۆکی پارتی دیموکراتی کوردستان پەیامێکی پیرۆزبایی لەبارەی هەڵبژاردنی دەستەی سەرۆکایەتیی پەرلەمانی عێراق بڵاوکردەوە و پیرۆزبایی لە هەریەکە لە سەرۆکی پەرلەمانی عێراق و هەردوو جێگرەکەی کرد و دەڵێت، "سوپاسی هەموو ئەو دۆست و لایەنە سیاسییانە دەكەم كە پابەندی بەڵێنی خۆیان بوون و بوونە هۆكاری سەركەوتنی پڕۆسەكە، ئەم هەنگاوە دەستپێکێکی زۆر باشە بۆ راستەڕێکردنی پرۆسەی سیاسی."\nدەقی پەیامەکەی سەرۆك مەسعود بارزانی:\nهەڵبژاردنی سەرۆكی ئەنجوومەنی نوێنەرانی عێراق و دوو جێگرەكەی هەنگاوێكی گرنگی ناو پڕۆسەی سیاسیی عێراق بوو و، بەم بۆنەیەوە پیرۆزبایی لە بەڕێزان محەمەد حەلبووسی سەرۆكی ئەنجوومەنی نوێنەران و حاكم زاملی و شاخەوان عەبدوڵڵا دەكەم.\nپیرۆزبایی لە هەموو ئەندامانی ئەنجوومەنی نوێنەران و دەنگدەران و هاووڵاتیان دەكەم. ئەم هەنگاوە دەستپێكێكی زۆر باشە بۆ ڕاستەڕێكردنی پڕۆسەی سیاسی و بنەمایەكیشە بۆ دامەزراندنی داهاتوویەكی گەش و سەقامگیر و پتەوتركردنی دیموكراسی و شەراكەت لە عێراقدا.\nلێرەدا سوپاسی هەموو ئەو دۆست و لایەنە سیاسییانە دەكەم كە پابەندی بەڵێنی خۆیان بوون و بوونە هۆكاری سەركەوتنی پڕۆسەكە. بە دڵنیاییەوە ئەو هەنگاوەی ئەمڕۆی ئەنجوومەنی نوێنەرانی عێراق دەرفەتێك دەبێت بۆ بەدیهێنانی یەكڕیزی و هەڵدانەوەی لاپەڕەیەكی تازە و تێپەڕاندنی تەحەددیات و لێكتێنەگەییشتنەكان. دەروازەیەكیش دەبێت بۆ دروستبوونی متمانەی نێوان پێكهاتەكان و ڕەگداكوتانی دەوڵەتی موئەسەسات.\n٩ـی كانوونی دووەمی ٢٠٢٢


دوای نزیكه‌ی 19 ساڵ، یه‌كه‌م جاره ئیسلامیه‌كان رووبه‌رووی ئه‌و شكسته سیاسیه ببنه‌وه‌و پایته‌ختی راسته‌قینه‌ی توركیا، ئه‌سته‌نبۆڵ له رێگای هه‌ڵبژاردنه‌وه له ده‌ست بده‌ن. ئه‌وه به شێكه له گه‌مه‌یه‌كی سیاسی ناوه‌خۆی توركیا، له دوای جه‌نگی دووه‌می جیهانه‌وه جه‌هه‌په یه‌كه‌مین جاره له رێگای ده‌نگدانه‌وه، نه‌ك له رێگای كوده‌تاوه ركابه‌ره‌كانی وه‌لاوه‌بنێت.\nئه‌وه‌ی ئه‌و هه‌ڵبژاردنه‌ش له هه‌ڵبژاردنه‌كانی تر جیا ده‌كاته‌وه، سه‌نگی راشكاوانه‌ی كورده، بوونی نزیكه‌ی دوو میلۆن و نیو ده‌نگده‌ری كورد له‌و شاره، سه‌ركه‌وتنی بۆ جه‌هه‌په مسۆگه‌ر كردو حزبه‌كه‌ی ئه‌ردۆگانیشی دوچاری ئه‌و شكسته گه‌وره‌یه كرده‌وه. له راستیدا پیاده‌كردنی هاوسه‌نگكردنی سیاسی به حزبێك و دژی حزبێكی تر، گه‌مه‌یه‌كی له بار بوو بۆ دیاركردنی سه‌نگی سیاسی كورد له توركیا له لایه‌ك و له لایه‌كی تریش تۆڵه كردنه‌وه‌یه‌ك به‌رامبه‌ر ئه‌و زوڵم و زۆرداریه‌ی ئه‌ردۆگان و حزبه‌كه‌ی به‌رامبه‌ر كوردیان كردوه‌و ده‌یكه‌ن. ئه‌مه وه‌ك نیوه‌ی هاوكێشه‌كه شتێكی گونجاوه‌و سیاسه‌تێكی تا راده‌یه‌ك سه‌ركه‌وتوانه بووه. به‌ڵام كێشه بنه‌ڕه‌تیه له‌م به‌شه‌ی هاوكێشه‌كه‌دا نیه به‌ڵكو له نیوه‌كه‌ی تردایه!.\nئه‌ویش سیاسه‌تی فه‌رمی ده‌وڵه‌تی توركیایه!. كه رۆژئاواو ئه‌مریكا به توندی پاڵپشتی ده‌كه‌ن و له ماوه‌ی یه‌ك سه‌ده‌ی رابردوودا هه‌موو ئامڕازێكیان خستۆته به‌رده‌م بۆ جینۆسایدو ره‌شه كوژ كردنی نه‌ته‌وه‌ی كورد. جێگای سه‌رنجه سێ له‌سه‌ر چواری ئه‌و سه‌د ساڵه جه‌هه‌په ده‌سه‌ڵاتی له ده‌ست بووه. ئه‌و تاوانانه‌ی له‌و ماوه‌یه ئه‌نجامدراون، هه‌ر له تێكشكاندنی راپه‌ڕینه‌كانی شێخ سه‌عیدو ئاگری داخ و كیمیا بارانكردنی ده‌رسیم،. تا ده‌گاته دانانی یاسای دوورخستنه‌وه په‌رته‌وازه‌كردنی كورد له ساڵی 1932 و راگواستنیان به هاریكاری هێزه هه‌رێما‌یه‌تیه‌كانی تر بۆ رۆژئاوای توركیا، به مه‌رجێك رێژه‌ی 5% دانیشتوان تێنه‌په‌ڕێنن، هه‌مووی له‌سه‌ر ده‌ستی ئه‌و حیزبه‌دا بووه!.\nجه‌هه‌په بوو له ماوه‌ی جه‌نگی دووه‌می جیهانیدا، ئابڵووقه‌ی راگه‌یاندنی خسته سه‌ر باكوری كوردستان به ئاشكراو به نهێنی ده‌یان هه‌زار گه‌نج و رۆشنبیری كوردی كوشت و شوون بزر كرد. جه‌هه‌په بوو كوردی به توركی كێوی ناساندو له ماوه‌ی هه‌موو ته‌مه‌نی خۆیدا كاری بۆ تواندنه‌وه‌و سڕینه‌وه‌ی ناسنامه‌ی كوردی كرد و دروشمی ئه‌وه‌ی به‌رزكرده‌وه، كه له‌هه‌ر شوینیك سه‌ره‌نیزه‌ی توركی لێبیت شتیك نیه به ناوی كوردو مه‌سه‌له‌ی كورد.\nژاندارمه‌كانی جه‌هه‌په بوون زیندانی ئامادیان كرده گۆڕستانی شۆڕشگێڕانی كورد. جه‌هه‌په بوو ...، ...،... ئێستاش ناكرێت ئه‌و خاڵه فه‌رامۆش بكرێت، كه سه‌رباری ئه‌و مێژووه ره‌شه‌ی، جه‌هه‌په زۆر زیره‌كانه سوودی له تووڕه‌ییه‌كانی كورد له ئه‌ردۆگان و ئاكپارتی وه‌رگرت و له پێناو گه‌ڕانه‌وه‌ی بۆ ده‌سه‌ڵات به كاریهێنا، بۆیه سه‌ركه‌وتنی یه‌كه‌م له‌و هه‌ڵبژاردنه‌دا به‌ر ئه‌و كه‌تووه!. ناكرێت له‌به‌ر زوڵم و زۆری دوژمنێكی ئه‌مڕۆ دوژمنێكی شاراوه‌ی دوێنی و به‌یانی فه‌رامۆش بكه‌ین!. سیسته‌می سیاسی له توركیا هه‌رچیه‌ك بێت، سیاسه‌تی به‌رامبه‌ر كورد هه‌مان ئه‌و سیاسه‌ته ده‌بێت، كه له ماوه‌ی رابردودا پیاده‌ی كردوه. چونكه له بنه‌ڕه‌تدا توركیا وه‌كو ده‌وڵه‌تێك له‌سه‌ر بنه‌مای ئه‌وه دروستكراوه، كه پاسه‌وانی ئه‌و دۆخه جیۆپۆله‌تیكیه بكات، كه رۆژئاواییه‌كان له‌و ناوچه‌یه دایانڕشتووه. توركیا جگه له پاسه‌وانێكی دۆخی جیۆپۆله‌تیكی رۆژئاو ئه‌مریكا زیاتر نیه!. بۆیه به گۆڕینی سیسته‌می سیاسی و گه‌مه سیاسیه‌كانی ناوخۆی توركیا هیچ شتێك له مه‌سه‌له‌كه ناگۆڕێت. كورد پێویسته كار له سه‌ر تێكشكاندنی ئه‌و بنه‌مایه جیۆپۆله‌تیكیه بكات، كه ده‌وڵه‌تی توركیای له‌سه‌ر بنیاتنراوه. ئه‌مه‌ش له رێگای دۆزینه‌وه‌ی میكانیزمێكی تر بۆ خه‌بات و كاركردن!.\nئه‌م گه‌مه كردنه سیاسیه‌ی ئێستای كورد واتای ونكردنی وێناكردنی جیۆپۆله‌تیكی ده‌گه‌یه‌نێت لای كورد. كه له هه‌موو كاتێك زیاتر پێویستی به‌وه هه‌یه كاری له‌سه‌ر بكات. كورد پێویسته له هه‌موو پارچه‌كانی كوردستان ستراتیژیه‌تێكی دووره مه‌ودا دابڕێژێت بۆ به‌یه‌كه‌وه كۆكردنه‌وه‌و لكاندنه‌ی قووڵایی جیۆپۆله‌تیكی خۆی، كه دوای جه‌نگی یه‌كه‌می جیهان له لایه‌ن رۆژئاواییه‌كانه‌وه په‌رته‌وازه‌و دابه‌ش كراوه. بۆیه نابێت له‌گه‌مه‌یه‌كی سیاسی روكه‌ش و قێزه‌وندا، كه ره‌نگ بێت رۆژئاوا خۆی ده‌ستی تێدابێت بۆ تۆڵه كردنه‌وه له ئه‌ردۆگان به‌رامبه‌ر هه‌وڵه‌كانی بۆ تێكشاندنی دۆخی جیۆپۆله‌تیكی ناوچه‌كه له رێگای نزیك بوونه‌وه‌ی له روسیا!. فریو بخوات و گره‌و له‌سه‌ر ئه‌سپێكی تۆپیو بكات. كاتی ئه‌وه هاتووه دوورتر بڕوانێت و وردتر شته‌كان لێكبداته‌وه.


THE NOBLE QUR'AN – القرآن الكريم – قورئانی پیرۆز\n1|1|به ناوی خوای به‌خشنده‌ی میهره‌بان (به ناوی ئه‌و خوایه‌ی كانگای ڕه‌حمه‌ت و سۆزو به‌زه‌ییه).\n1|2|سوپاس و ستایش هه‌ر شایسته‌ی خوایه و بۆ خوایه، که خاوه‌ن و په‌روه‌ردگاری هه‌موو جیهانیان و هه‌موو بوونه‌وه‌ره.\n1|3|به‌خشنده‌ی میهره‌بان، کانگای ڕه‌حمه‌ت و میهره‌بانیه (ڕه‌حمه‌تی له دنیادا هه‌موو شتێکی گرتۆته‌وه، به‌ڵام له قیامه‌تدا ته‌نها بۆ ئیماندارانه).\n1|4|خاوه‌ن و سه‌رداری ڕۆژی پاداشت و سزایه (پادشای ڕۆژی قیامه‌ته که دادپه‌روه‌ری ڕه‌هاو بێ سنووری تێدا به‌رپا ده‌کات).\n1|5|خوایه، ته‌نها هه‌ر تۆ ده‌په‌رستین و هه‌ر له‌تۆش داوای یارمه‌تی و پشتیوانی ده‌که‌ین (له کاروباری دین و دنیاماندا، به‌که‌سی تر له به‌ده‌کانت ناکرێت).\n1|6|خوایه به‌رده‌وام ڕێنمووییمان بفه‌رموو بۆ ئه‌م ڕێبازی ڕاست و دروستی ئیسلامه.\n1|7|که به‌رنامه و ڕێبازی ئه‌وانه‌یه له نازو نیعمه‌تی خۆت به‌هره‌وه‌رت کردوون، نه‌مانخه‌یته سه‌ر ڕێبازی ئه‌وانه‌ی خه‌شم و قینیان لێگیراوه (به‌هۆی ئه‌وه‌وه ده‌یزانن و لایانداوه)، هه‌روه‌ها نه‌مانخاته سه‌ر ڕێبازی ئه‌وانه‌ش، که سه‌رگه‌ردان و گومڕان (به‌هۆی لاساری و یاخی بوون و نه‌زانینیانه‌وه)


پاشكه‌وت پێشمه‌رگه‌شی گرته‌وه\nمووچەی هێزەکانی پێشمەرگەی زێرەڤانی بە رێژەی لە 18% تا 50% کەم دەکرێتەوە. کوردستان24 بەدواداچوون بۆ چۆنیەتی کەمکردنەوەی مووچەکانیان دەکات پێشمەرگەکانیش دەڵێن، نا رێكییه‌ك لە سیستەمی کەمکردنەوە لە پلە باڵاکان کراوە.\nغازی بابکەیی، بەرپرسی ئیدارەی گشتی هێزەکانی پێشمەرگەی زێرەڤانی بە كوردستان24 راگەیاند: "كەمكردنەوەی مووچەی پێشمەرگە لە 18% دەست پێدەكات تا 50%، لە سیستمی پاشەكەوتی مووچە، كەمترین زیان بەر پێشمەرگەی ئاسایی كەوتووە كە 18% دەبێت".\nروونیكردەوە: "بەپێی خشتەی سیستمی كەمكردنەوەكە سەربازی پلە یەك 23% و جێگری عەریف 26% و عەریف 30% و عەریف یەكەم 33%، ھەروەھا جێگری ئەفسەری پلە 8 تا دەگاتە پلەی موقەدەم 38% مووچەكانیان لێ دەبڕدرێت، لە پلە بەرزەكانی دیكەی وەك عەقید و عەمیدەكان 40% و لیوا 45% مووچەكانیان كەم دەبێتەوە".\nشڤان ساڵح، یەكێكە لە پێشمەرگەكانی زێرەڤانی ئەو ھۆكاری كەمبوونەوەی مووچەكەیان بۆ لە دەستدانی كەركووك و كەمبوونەوەی داھاتی نەوتی ھەرێمی كوردستان دەگێڕێتەوە و دەڵێت: "كاتێك كەركووكمان لەدەستدا، قەیرانێكی دیكە لە ھەرێمی كوردستان دروست بوو".\nپێشمەرگەیەكی دیكە بەناوی سالم ئەسعەد، بە كوردستان24 گوت: "دواكەوتنی مووچە كاریگەری زۆری كردووەتە سەر ژیانمان، نزیكەی سێ مانگە مووچەمان وەرنەگرتووە، ئەگەر ئێستا مووچەش وەربگرم لەسەری قەرزدار دەبمەوە".\nکەمردنەوەی مووچەی ھێزەکانی پێشمەرگە دوای رووداوەکانی16 ئۆکتۆبەر هات، ئەوکات جگە لە داگیرکردنی کەرکووك، زیاتر لە نیوەی سەرچاوەکانی داهاتی حکوومەتی هەرێمی کوردستان کەوتنە دەست حکوومەتی عێراق، به‌مه‌ش قه‌یرانی دارایی حكوومه‌ت زیاتربوو، پێشمەرگەی زێرەڤانیش داوا دەکەن لەبەرامبەر کەمکردنەوەی مووچەکانیان سیستەمی دەوامکردنیان گۆڕانکاری تێدا بکرێت.


گۆهدار زێباری بێدەنگیی شكاند: دوای بڵاوبوونەوەی ئەم نامەیە دڵنیا نیم لە سەلامەتیی ژیانی خۆم - پەرەگراف\nگۆهدار زێباری بێدەنگیی شكاند: دوای بڵاوبوونەوەی ئەم نامەیە دڵنیا نیم لە سەلامەتیی ژیانی خۆم\nلە نامەیەكدا كە دەقەكەی بۆ پەرەگراف نێردراوە، گۆهدار زێباری، یەكێك لە سزادراوانی بادینان، لەبارەی هۆكاری سزادانیانەوە دەڵێت "ئێمە لێرەین، چونكە پەنجەمان بۆ سەرەداوەكانی گەندەڵی درێژ كردووە و چاومان خستووەتە سەر گردەكانی ئەم وڵاتە كە بەلای ئەوانەوە عەورەتە و نەزەری حەرامە، بەڵام بەلای ئێمەوە حەق و مافە".\nلەو نامەیەدا كە لە ڕێگەی ئەیهان سەعید، چالاكی مافەكانی مرۆڤ و برای یەكێك لە سزادراوانی بادینانەوە بەدەست پەرەگراف گەیشتووە، گۆهدار دەشڵێت "قسەمان لەسەر كۆمەڵێك كەس كردووە كە بەلای ئێمەوە مرۆڤن و قابیلی ڕەخنەن، بەڵام بەلای ئەوانەوە پیرۆزن".\nئەیهان سەعید بە پەرگرافی وت "ڕێگە نادرێت قەڵەم بگات بە دەستی زیندانییەكان، بۆیە ئەو نامەیە لەلایەن گۆهدارەوە بە نووكی زنجیرێك لەسەر پارچە كارتۆنێكی بسكیت نووسراوە".\nدەقی نامەكەی گۆهدار زێباری:\nدوای ساڵێك لە بێدەنگی\nسڵاوێكی بوێرانە لە زیندانێكی قووڵ و دابڕاو، بۆ میللەتێكی ستەملێكراو لەدەست دەسەڵاتێكی نەبان و زاڵم. لێرە جوانترین شت قەدەغەیە كە ئەویش قەڵەمە، بۆیە ناچارم بە پارچە زنجیرێك ئەم پەیامە بنووسم.\nناشزانم دەگاتە دەستی ئێوە یان نا، یان ئەگەر بگاتە دەستی ئێوەش، دوای بڵاوبوونەوەی دڵنیا نیم لە سەلامەتیی ژیانی خۆم، بەڵام بەلای عاشقەوە گرنگ نییە ئەوەی دێتە ڕێگای بۆ گەیشتن بە مەعشوقەكەی، چونكە ئێمە پاشماوەی خوێنی قەڵەمین، بۆیە دەبێت دێڕە تەواونەكراوەكان تەواو بكەین و گوتارە بچڕاوەكانیش بەردەوامی پێ بدەین.\nڕەنگە زۆر لە ئێوە بە پەرۆش بن بۆ ئەوەی بزانن ئێمە بۆ لێرەین، ئێمە لێرەین چونكە پەنجەمان بۆ سەرەداوەكانی گەندەڵی درێژ كردووە و چاومان خستووەتە سەر گردەكانی ئەم وڵاتە كە بەلای ئەوانەوە عەورەتە و نەزەری حەرامە، بەڵام بەلای ئێمەوە حەق و مافە. قسەمان لەسەر كۆمەڵێك كەس كردووە كە بەلای ئێمەوە مروڤن و قابیلی ڕەخنەن، بەڵام بەلای ئەوانەوە پیرۆز و قدوسن، لە ڕێزی خوادوەندەكانن.\nبۆیە دەبێت قسە بكەین ھەتا ھەموو شتێك دەچێتەوە قەبارەی خۆی و ئەم وڵاتە بە دۆخی ئاسایی و سروشتیی خۆی دا تێپەڕ ببێت.\nزۆر داخلەدڵن بۆ ئێمە، بۆیە شەش ساڵ سزای ئێمەیان داوە، دیاریش نییە ئاخۆ ئەم سزایە داخی دڵیان دادەمركێنێت، یان تینووی سزای زیاترن، چونكە دارەكە خراپ لەسەریاندا شكایەوە.\nھەر دەستگیركردنی ئێمە خۆی بۆخۆی سەركەوتنی ئێمە بوو، چونكە ئەوان مانگانە ملیۆنان دۆلار لە میدیا و سۆشیال میدیا خەرج دەكەن و ھزارەھا مووچەخۆر و بەناو نووسەر و ڕۆژنامەنووس و فڵان و فیسار ھەن، كەچی قودرەتی ئەوەیان نەبوو بە گوتار، بە قەڵەم و گفتوگۆ و مێزگرد وەڵامی ئێمە بدەنەوە، چونكە دەزانن حەقیقەت لای ئێمەیە و ئەوان بەرامبەرمان دۆڕاون.\nبە تۆمەت و قسەی ناڕاست دەیانەوێ حەقیقەت بگۆڕن، بەڵام با دڵنیابن ناتوانن حەقیقەت بگۆڕن و ڕاستی بە ڕێگای خۆی دەڕوات.\nخاڵێكی تری دۆڕانی ئەوان ئەوە بوو دەیانویست بادینان بترسێنن و ملكەچی خۆیانی بكەن، بەڵام بادینان ئەم جارە گرێی نێوان سۆران و بادینانی كردەوە و بەستەڵەكی نێوان سلێمانی و دھۆكی شكاند. بوو بە سیمبوولی ئازادی و قوربانی و گوتاری ئەوانیان ڕەت كردەوە، ھەنگاوی نا بەرەوە دۆزینەوەی خۆی كە ئیتر من خاوەن بڕیاری خۆمم.\nخاڵێكی تر كە مەبەستیان بوو و بەڵام دووبارە شكستیان ھێنا، ناشرینكردن و شكاندنی قەڵەمە بوێرەكانی بادینان بوو، بەڵام بەم كارەی ئەوان ھەڤالانی ئێمە نەك تەنێ لە بادینان، بەڵكوو لە سەرانسەری جیھان وەكوو سیمبوولی ماف و ئازادی بۆ نەتەوەیەك ناسێنران.\nلە كۆتاییدا بەرامبەر بە ھەڵوێستی ھەر كەسێك، لە ھەر شوێنێك، لە ھەر پلە و پۆستێك و لە ھەر نەتەوەیەك بۆ پشتیوانیی ئێمە، خۆمان دەچەمێنینەوە و ڕێزی لێ دەگرین.\nگوھدار زێباری - لە زیندانەوە


دادگا تیشك ده‌خاته سه‌ر ئێش و ئازاری هه‌ڵه‌بجه | Institute for War and Peace Reporting\nدادگا تیشك ده‌خاته سه‌ر ئێش و ئازاری هه‌ڵه‌بجه\nشارى هه‌ڵه‌بجه كه به‌ده‌ست پاشماوه‌ی هێرشی كیماییه‌وه ده‌ناڵێنێت ده‌یه‌وێت له دادگا قه‌ره‌بوو بكرێته‌وه.\n"دیاریی به‌عسییه‌كان" ناو ده‌بات. دۆكتۆره‌كان پێیان وتووه كه سییه‌كانی خه‌ریكن ده‌ڕزين، ئه‌مه‌ش وای لێكردووه كه به‌زه‌حمه‌ت بتوانێت ساده‌ترین رسته‌ش ده‌رببڕێت.\nوه‌یس، كه له ناوه‌ڕاستی چله‌كانی ته‌مه‌نی دایه، یه‌كێكه له رزگاربووانی كیمیابارانه‌كه‌ی هه‌ڵه‌بجه له ساڵی ١٩٨٨ كه بوة هؤى له‌ناو بردنى خێزانه‌كه‌ی، به‌و هۆیه‌شه‌وه سییه‌كانی پڕ بوون له گازی ژه‌هراوی. دوای ٢١ ساڵ، وه‌یس هێشتا به‌توندی لایه‌نگری له قوربانیانی هه‌ڵه‌بجه ده‌كات و به كزییه‌وه پێده‌كه‌نێت كه ده‌بينيت ئێستا دادگا گوێیان لێ ده‌گرێت.\n"هه‌موو ئاواتێكم ئه‌وه‌بوو كه ببینم ئه‌و تاوانباره‌ی هه‌ڵه‌بجه‌یان كاولكرد دادگایی بكرێن" وه‌یس وتی.\nچوار سه‌ركرده‌ی پێشووی پارته‌كه‌ی سه‌دام حوسێن ئێستا له به‌غدا دادگایی ده‌كرێن له‌سه‌ر داڕشتن و ئه‌نجامدانی ئه‌و هێرشه‌ى كه نزیكه‌ی ٥٠٠٠ كه‌سی كوشت و هه‌زارانی تریشی بریندار كرد.\nكیمیابارانی هه‌ڵه‌بجه، بوو به سیمبولێكی تۆقێنه‌ر بۆ ده‌رده‌سه‌ریی كورده‌كان له‌ژێر ده‌سه‌ڵاتی سه‌دامدا. حكومه‌تی پێشووی عێراق تاوانباركرا به به‌كارهێنانی گازی كیمیایی وه‌ك گازی خه‌رده‌ل و قی ئێكس له‌دژی مه‌ده‌نییه‌كان لةكۆتاییه‌كانی شه‌ڕی عێراق وئێراندا.\nئه‌مه حه‌وته‌مین دادگایه له‌دژی سه‌رانی پێشووی به‌عس و بووه‌ته مایه‌ی راكێشانی سه‌رنجی هه‌ڵه‌بجه‌ییه‌كان كه بیست ساڵه چاوةڕێن تا ببینن دادپه‌روه‌ری بچه‌سپێت.\nئامێره‌كانی رادیۆ و ته‌له‌فزیۆن به‌رده‌وام ده‌خرێنه سه‌ر دادگاكه. هه‌ڵه‌به‌جه‌ییه‌كان سوپاسگوزارن كه ئه‌و چیڕۆكانه‌ی له‌مێژبوو له ماڵه‌كان و چایخانه‌كاندا ده‌وترانه‌وه - وه‌ك چیڕۆكی ئه‌و لاشه تێكشكاوانه‌ی كه خه‌ڵكه‌كه له كاتی ئاواره‌بووندا ناچاربوون جێیان بهێڵن، چیڕۆكی ئازار و له‌ده‌ستدانی ته‌واوی ئه‌ندامه‌كانی خێزان – ئێستا له شوێنی شاهێدحاڵه‌كان له دادگاكه‌دا ده‌وترێنه‌وه.\n"من چاوه‌ڕێی ئه‌مه‌م ده‌كرد،" ئاراس عه‌بید، كه ١٢ له ئه‌ندامانی خێزانه‌كه‌ی به دایك و باوكیشیه‌وه له هێرشه‌كه‌دا له‌ده‌ست داوه و ئه‌و كاته ته‌مه‌نی ٢٠ ساڵ بووه، وتی. "گوێم لێ نییه ئه‌گه‌ر ئێستا بمرم، خۆ بینیم تاوانباران و بكوژانی خێزانه‌كه‌م دادگایی ده‌كرێن."\nدادگاكه به‌دوور نه‌بووه له مشتومڕ و رووداوی سه‌رنجڕاكێش. یه‌كێك له تاوانباره‌كان به‌شێوه‌یه‌كی نادیار بزر بووه، نیگه‌رانی له ئارادایه كه یه‌كێكی تر له‌وانه‌یه له‌سێداره بدرێت به‌ر له‌وه‌ی دادگاكه كۆتایی پێ بێت، هه‌روه‌ها ده‌سته‌ی داواكارانیش به‌ڵێنیان داوه چه‌ندین به‌ڵگه بخه‌نه‌ڕوو كه ده‌یسه‌لمێنن كۆمپانیا نێوده‌وڵه‌تییه‌كان گازی ژه‌هراوایان به رژێمی سه‌دام فرؤشتوة.\nداواكاران ده‌ڵێن كێسێكی به‌هێزیان له‌دژی تاوانباران هه‌یه و به‌ڵگه‌نامه‌ی هه‌واڵگری و ڤیدیۆ و وێنه‌ی هێرشه‌كه و شاهێدیی نزیكه‌ی ٧٢ شاهێدحاڵیان له‌به‌رده‌ست دایه. شاهێدحاڵه‌كان چه‌ند رۆژنامه‌نووسێكی بیانی له‌خۆ ده‌گرن كه یه‌كسه‌ر دوای هێرشه‌كه، سه‌ردانی شارۆچكه‌كه‌یان كردووبوو.\nدیارترین تاوانبار عه‌لی حه‌سه‌ن مه‌جیده كه فه‌رمانده‌ی سوپای سه‌دام و به‌رپرسی هه‌واڵگری بووه و نازناوی "عه‌لی كیمیایی" لێنراوه به‌هۆی ئه‌و رۆڵه‌ی هه‌یبووه له هێرشة كيميايةكةدا.\nتاوانباره‌كانی تر بریتین له وه‌زیری به‌رگری پێشوو سوڵتان هاشم، به‌رپرسی پێشووی هه‌واڵگریی سه‌ربازی سابر دوری و به‌رپرسێكی پێشووی هه‌واڵگری به‌ناوی فه‌رخان موتڵه‌گ جبوری.\nهیچێك كامێك له‌م تاوانبارانه به‌یاننامه‌یان ده‌رنه‌كردووه و دژه داوایان تۆمار نه‌كردووه حكومه‌تی سه‌داميش بةردةوام رایدةگه‌یاند كه ئێران هێرشه‌كه‌ی ئه‌نجام داوه.\nداواكاران و خه‌ڵكی هه‌ڵه‌بجه هیوادارن كێسه‌كه نه‌ك ته‌نها دادپه‌روه‌ری بچه‌سپێنێت به‌ڵكو یارمه‌تیده‌ریش بێت له دابینكردنی قه‌ره‌بوو بۆ قوربانییه‌كان.\nگۆران ئه‌حمه‌د، سه‌رۆكی داواكاران له دادگاكه، وتی ئه‌و كۆمپانیایانه‌ی كه ده‌سته‌ی داواكاران خه‌ریكن ناویان بڵاو بكه‌نه‌وه و به‌شداریان كردووه له دابینكردنی گازی ژه‌هراوی بۆ رژێمی پێشوو ره‌نگه "یارمه‌تی پێشكه‌ش بكه‌ن بۆ ئاوه‌دانكردنه‌وه‌ی هه‌ڵه‌بجه یان یارمه‌تیی دارایی بده‌ن به كه‌سوكاری قوربانیان تاكو داوا له‌سه‌ر ئه‌و كۆمپانیایانه تۆمار نه‌كه‌ن" له‌دوای دادگاكه‌دا.\nحكومه‌تی ناوه‌ندیش به‌ڵێنی داوه یارمه‌تی هه‌ڵه‌بجه بدات له‌ڕێی تۆماركردنی داوا له‌سه‌ر ئه‌م كۆمپانیایانه.\nفوئاد ساڵح، به‌رپرسێكه له هه‌ڵه‌بجه، وتی به‌رپرسانی كورد ده‌یانه‌وێت دادگاكه تاوانه‌كه به جینۆساید بناسێنێت و حكومه‌تی عێراقیش قه‌ره‌بووی قوربانییه‌كان بكاته‌وه.\nئه‌م یارمه‌تییه زۆر پێویسته. رزگاربووان ئێستاش رووبه‌ڕووی كۆمه‌ڵێك كێشه‌ی ته‌ندروستی ده‌بنه‌وه، له‌وانه‌ش گرفته‌كانی كؤئةندامى هه‌ناسه و بینین و سكپڕی و شێرپه‌نجه. زۆرێكیان ته‌نها له‌ده‌ره‌وه‌ى وولات چاره‌سه‌ر ده‌كرێن، به‌ڵام كه‌مێك له‌و خه‌ڵكه توانای ئه‌وه‌یان هه‌یه به پاره‌ی خۆیان له‌ده‌ره‌وه چاره‌سه‌ر وه‌ربگرن.\n"نیوه‌ی ژیانی خۆمان به خواردنی ده‌رمان به‌سه‌ر برد و هه‌میشه له‌گه‌ڵ مه‌رگدا له كێشمه‌كێشم داین،" وه‌یس وه‌تی.\nحكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان چه‌ند نه‌خۆشێكی به‌مه‌به‌ستی چاره‌سه‌ر ره‌وانه‌ی ده‌ره‌وه كردووه و چه‌ند پڕۆژه‌یه‌كی ژێرخانی ئابووریشی جێبه‌جێ كردووه له هه‌ڵه‌بجه كه تیایادا ئه‌و خانووانه‌ی له هێرشه‌كه‌دا كاولكراون وه‌ك سیمبولی تارمایی هێرشه‌كة ماونه‌ته‌وه.\nبه‌ڵام خزمه‌تگوزارییه‌كان هێنده خراپن كه دانیشتوانی شارۆچكه‌كه به ئاشكرا حكومه‌تی هه‌رێمیان به پشتگوێخستنی تۆمه‌تبار كردووه. له ٢٠٠٦دا، مۆنۆمێنتێك كه وه‌ك رێزێك بۆ قوربانیانی هه‌ڵه‌بجه دروستكراوه سوتێنرا كاتێك پێكدادان له نێوان خۆپیشانده‌رانی شارۆچكه‌كه و هێزه كوردییه‌كان خوێنی تيارزا.\nدیارنه‌مانی فڕۆكه‌وانێكی پێشووی عێراق كه له‌م كێسه‌دا دادگایی ده‌كرا بێمتمانه‌یی هه‌ڵه‌بجه‌ی به ده‌سه‌ڵاتداران زیاتر كردووه. تارق ره‌مه‌زان، ئه‌فسه‌رێكی پێشووی هێزی ئاسمانی كه تاوانباره به ئه‌نجامدانی هێرشه‌كه‌ی هه‌ڵه‌بجه له كۆتایی تشرینی دووه‌م له‌ده‌ست كورده‌كان رایكردو ئێستاش به‌ره‌ڵایه.\nپه‌رله‌مانی حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان خه‌ریكی لێكۆڵینه‌وه‌یه له‌سه‌ر دیارنه‌مانی فڕۆكه‌وانه‌كه كه دانیشتوان و داواكارانی توڕه كرد.\nداواكارانی كيسةكة وتیان ئه‌مه كاریگه‌ری نابێت له‌سه‌ر كێسی تاوانباره‌كانی تر، به‌ڵام وتیان توشی شۆك هاتن كاتێك هه‌واڵه‌كه‌یان له دادگاوه زانی نه‌ك له حكومه‌تی هه‌رێم. بؤية داوایان له دادگا كردووه لێكۆڵینه‌وه له‌سه‌ر هۆكاری دیارنه‌مانه‌كه بكات.\nیه‌كێك له داواكاره‌كان به ناوی به‌كر حه‌مه‌سدیق عارف وتی به‌یاننامه‌ی هێزه‌كانی ئاسایشی كوردی كه گوایه ره‌مه‌زان له رێگادا به‌ره‌و نه‌خۆشخانه هه‌ڵاتووه "باوه‌ڕثينةكراوة".\n"چۆن تاوانبارێكی وا دیار له‌ده‌ستی ده‌زگایه‌كی وا گه‌روه به‌و ئاسانییه رزگاری ده‌بێت،" عارف وتی.\nزانا ئه‌حمه‌د، خه‌ڵكی هه‌ڵه‌بجه‌یه و باوكی له هێرشه‌كه‌دا له‌ده‌ست داوه، به‌هه‌مان شێوه پرسیاری له‌سه‌ر دیارنه‌مانی فڕۆكه‌وانه‌كه هه‌بوو.\n"به‌ڕاستی ئه‌وه زیان به وره‌ی ئێمه ده‌گه‌ینێت چونكه تێده‌گه‌ین سه‌ركرده‌كانمان چه‌نده بێ باكن به‌رامبه‌ر به ئێمه،" ئه‌حمه‌د وتی.\nهه‌ندێ كه‌سی تر له‌وه‌ش نیگه‌رانن كه له‌وانه‌یه عه‌لی حه‌سه‌ن مه‌جید، كه عارف به "بانكی زانیاری له‌سه‌ر تاوانی هه‌ڵه‌بجه" ناوی برد، له‌سێداره بدرێت به‌هۆی بةتاوانبارده‌رچوونی له چه‌ند تاوانێكی تری كوشتندا، پێش ئه‌وه‌ی دادگای هه‌ڵه‌بجه كۆتاي بێت.\nدانیشتوانی هه‌ڵه‌بجه له‌چه‌ند ساڵی رابردوودا به هه‌ستێكی پڕ له خۆشی و ناخۆشی سه‌یری سزادانی به‌رپرسه باڵاكانی رژێمی به‌عس و له‌سێداره‌دانی سه‌رۆكی پێشوو سه‌دام حوسێنیان كرد كه تاوانی تری دڕندانه‌یان له‌دژی خه‌ڵكی عێراق ئه‌نجام دابوو.\n"پێمان وایه له‌سێداره‌دانی عه‌لی حه‌سه‌ن مه‌جید [پێش كۆتایی هاتنی دادگا هه‌ڵه‌بجه] كێسه‌كه‌ی ئێمه ئاڵۆز ده‌كات،" عه‌بدولقادر وتی. "به له‌سێداره‌دانی ئه‌و تاوانبارانه، نهێنیی گه‌وره له‌گه‌ڵ خۆیاندا ده‌به‌نه ژێر گڵه‌وه و زۆرێك له‌و كۆمپانیایانه‌ش كه له‌ناو باسه‌كه‌دان به‌دوور ده‌بن له دادگاییكردن."\nیاسای عێراق ده‌ڵێت ده‌بێت سزای له‌سێداره‌دان له‌ماوه‌ی ٣٠ رۆژدا جێبه‌جێ بكرێت دوای ئه‌وه‌ی سه‌رۆك ئیمزای له‌سه‌ر ده‌كات، به‌ڵام تا ئێستا دادگا ئه‌و مه‌رجه‌ی پشتگوێ خستووه و بواری داوه كێسی هه‌ڵه‌بجه به‌رده‌وام بێت.\nداواكاران و رزگاربووان وتیان هیوادارن راستیی هێرشه ده‌ربكه‌وێت له دادگادا كه چاوه‌ڕوان ده‌كرێت چه‌ند هه‌فته‌یه‌كی تریش بخایه‌نێت. هه‌روه‌ها وتیان هیوادارن وڵاتانی رۆژئاواش سه‌یری دادگاكه بكه‌ن.\n"ژینگه‌ی ناوچه‌كه هێشتا ناته‌ندروسته و ناشێت بۆ ژیان،" زانا ئه‌حمه‌د كه دانیشتووی هه‌ڵه‌بجه‌یه وتی. "كاریگه‌ریی هێرشه كیماییه‌كه بۆ چه‌ندین ساڵی تریش له ناوچه‌كه ده‌مێنێته‌وه."\nرێباز مه‌حمود رۆژنامه‌نووسێكی راهێنراوی IWPRه له سلێمانی. خه‌بات نه‌وزاد مه‌شقكردوویه‌كی IWPRه له هه‌ڵه‌بجه.


حەسودی و چاوپیسى چیە؟ چۆن خۆمان لە کەسانى حەسوود و چاوپیس بپارێزین؟: ماڵپەڕی وەڵامەکان\nسيحر و جادووحەسودی و چاوپیسى چیە؟ چۆن خۆمان لە کەسانى حەسوود و چاوپیس بپارێزین؟\nحەسودی و چاوپیسى چیە؟ چۆن خۆمان لە کەسانى حەسوود و چاوپیس بپارێزین؟\nئاگاداركردنەوە لە چاوپیسی و حەسوودی\nحەسوودی: بریتیە لە ئاواتەخوازی بۆ نەمانی نیعمەتی كەسی بەرانبەر. خوای گەورە دەفەرموێت: [وَدَّ كَثِيرٌ مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ لَوْ يَرُدُّونَكُمْ مِنْ بَعْدِ إِيمَانِكُمْ كُفَّارًا حَسَدًا مِنْ عِنْدِ أَنْفُسِهِمْ](البقرة: 109).\nوە پێغەمبەری خوا ﷺ دەفەرموێت: " ولَا يَجْتَمِعُ فِي جَوفِ عبدٍ الإيمان وَالْحَسَدُ" (صحيح الجامع ٧٦٢٠) واتە: لە دڵ وناخی كەسێكدا باوەڕ و حەسوودی پێكەوە كۆنابنەوە.\nوە هەروەها دەفەرموێت: " ولا تحاسدوا " (متفق علیە): واتە : حەسوودی بەیەكتر مەبەن.\nڕێگاكانی ڕزگاربوون لە حەسوودی:\n1- پەناگرتن بە خوا لەخراپەی و خۆپاراستن پێی و پەنابردن بۆخوای بەتوانا.\n2- لەخواترسان و تەقوای خوا و جێ بەجێ كردنی فەرمانەكانی و دووركەوتنەوە لە نەهیەكانی.\n3- ئارام گرتن و دان بەخۆداگرتن لەسەر كەسی حەسوود و تەقوای خوا لەوكارەدا.\n4- پشت بەستن تەنها بە خوا.\n5- خۆسەرقاڵ نەكردن بە حەسوودەوە.\n6- ڕووكردنە خواو پاككردنەوەی نیەت بۆی و خەریك بوون بەگوێڕایەڵی كردنیەوە.\n7- خۆیەكلاكردنەوە بۆ تۆبەوگەڕانەوە بۆلای خوا لەو تاوانانەی كە دوژمن و ناحەزەكانی تووشیان كردووە.\n8- صەدەقەكردن و چاكەكاری بەگوێرەی توانا.\n9- كوژاندنەوەی ئاگری حەسوود و ستەمكار و ئەزیەتدەر بە چاكەكردن بەرانبەری.\n10- ساغكردنەوەی یەكخواپەرستی لەبیروباوەڕدا ، چونكە یەكتاپەرستی ئەو قەڵا پارێزەرەی خوایە كە ئەگەر هەركەسێك بچێتە ناویەوە ئەوا لە پارێزراوانە.\nچاوپیسی و خۆپاراستـن لێی:\nچاوپیسی: بریتیە لە سەیركردن لەگەڵ بەچاكدانانی شتێك یان كەسێك كە ئاوێتەی حەسوودیە, و دەبێتە هۆی زەرەرلێدانی چاولێدراو كە هەندێك جار سەردەكێشێت بۆ كوشتنی كەسەكە. خوای پەروەردگار دەفەرموێت: [وَإِنْ يَكَادُ الَّذِينَ كَفَرُوا لَيُزْلِقُونَكَ بِأَبْصَارِهِمْ ](القلم:51).\nوە پێغەمبەری خوایش ﷺ دەفەرموێت: " العينُ حَـقٌّ " (متفق علیه) واتە: چاو حەقە و كاریگەریەكەی ڕاستە. وە هەروەها لە فەرموودەیەكی تردا دەفەرموێـت: " لَوْ كَانَ شَيْءٌ سَابَقَ الْقَدَرَ لَسَبَقَتْهُ الْعَيْنُ" (صحيح الجامع ٥٢٨٦) واتە: ئەگەر شتێك پێش قەزاوقەدەر بكەوتایە ئەوا چاو پێشی دەكەوت.\nخۆپاراستن لە چاو پێش ڕوودانی:\n1. شاردنەوەی چاكەكانی ئەو كەسەی كە مەترسی ئەوەی لێ دەكرێ چاوی لێ بدرێت.\n2. پارێزگاری و بەردەوامی لەسەر زیكر و پاڕانەوە شەرعیەكان.\nخۆپاراستن لە چاوپیسی لەپاش ڕوودانی:\n1. ناسینی چاوپیسەكە و كۆكردنەوەی ئاوی دەستنوێژەكەی و ڕۆكردنی بەسەر چاولێدراوەكەدا.\n2. چارەسەر بە روقیەی شەرعی.\nحوکمى ڕۆشتن بۆ لاى ساحیر چیە؟ وە ئایا سیحر بە سیحر بەتاڵ دەکرێتەوە؟ وە نیشانەکانى کەسى ساحیر چیە؟ ئایا چۆن خۆمان و ماڵ و منداڵمان لە کەسانى چاوپیس بپارێزین؟ چاوپیسی چارەسەر و خۆپارێزێ چۆن سیحر لە پێغەمبەر صلى الله عليه وسلم کرا؟ حوكمى هەڵواسینى دوعا وچاوبەست بە ملی كەسێكدا\nسەردان: ٦,٥١٣ بەش: سيحر و جادوو\nپرسیاری دواترحوکمی ئەو کەسە چیە کە ئینکاری سزای ناو گۆڕ دەکات ؟ پرسیاری پێشترچۆنێتى شەونوێژ و نوێژى وەتر و ئادابەکانى


دەروازە:ژن - ویکیپیدیا، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد\nبەخێربێن بۆ دەروازەی ژن\nڕۆژی جیھانیی ژنان: ٨ی ئازار\nڕۆژی جیھانیی ژنان (بە ئینگلیزی: International Women's Day) یان بەدرووستیی ڕۆژی جیھانیی ژنە کارکەرەکان ناسراو بە ٨ی ئازار، ٨ی ئازاری ھەر ساڵێک یاد دەکرێتەوە. لە ناوچەکانی جیاواز، ئایینەکانی ئەم ڕۆژە لە ڕێزگرتن یان ئەوینداری سەبارەت بە ژنان، ھەتا ئایینەکانی کۆمەڵایەتی و سیاسیی جیاوازە. ئەم ڕۆژە وەکوو ڕووداوەیەکی سیاسی و سۆسیالیستی لە فەرھەنگی بڕێک لە وڵاتەکانی جیھان بەوێنەی ڕووسیا ڕۆژی پشۆدانە. ٨ی ئازار لە بڕێک لە وڵاتەکان لایەنی سیاسیی خۆی لە دەست داوە و وێنەی تێکەڵێک لە ڕۆژی دایک و ڕۆژی ڤالانتاین بووە بە ڕۆژیکی نا-سیاسی بۆ پیاوەکان تا ئەوینداری خۆیان لە بەرامبەر ژنان پێشان بدەن؛ بەڵام لە بڕێک لە وڵاتەکانی تر ھێشتا سیاسی ماگە و پرۆگرامەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان بەھێز بەڕێوە دەچن و ئاگاداری سیاسی و کۆمەڵایەتیی ژنان لە خەباتەکانی ژنانی سەرانسەری جیھان بە شێوەێکی ھیوادارانە گەشە بووە. خەڵکی بە لەبەرکردنی نەوارەکانی ئەرخەوانی ئەم ڕۆژە پێرۆزبایی دەکەن. ڕۆژی جیھانیی ژنان لەوەتەی ١٩٠٩ لە ئەمریکا یادی دەکرێتەوە. دوای ماوەیەک ئەمریکا وازی لەیادکردنەوەی ئەو یادە ھێنا وەکوو پشووی وڵات دواتر لە ساڵی ١٩٢٠ لە یەکێتیی سۆڤیەت و چەند وڵاتێکی دیکەی کۆمۆنیزم وەکوو چین و کووبا ئەم بۆنەیان کردە پشوو. دواتر ئەم ڕۆژە لەچەندین وڵات بوو بە پشووی فەرمی.\nھەنووکە ١٬٧١٩ وتار لە دەروازەی ژندا ھەیە.\nتسیپی لیڤنی ژنە سیاستەوانی ئیسرائیلییە\nیاساکانی ناپۆلیۆن ڕێگەی نەدەدا بە ژنان ھاوسەرە ناپاکەکانیان بکوژن بەڵام لەھەمان کاتدا ڕێگەی دەدا بە پیاوان ژنە ناپاکەکانیان بکوژن!\nژان دارک یان خاتوونی ئۆرلیان بە ھۆی ئەوە کە فەڕانسەی لە دەستی بریتانیا ڕزگار کردووە، لە فەڕانسە وەکوو قارەمانێکی نەتەوەیی دەناسرێت.\nویکیپرۆژەی ژنە ڕووسوورەکان\nسیرینا ویلیامز لەدایکبووی ٢٦ی ئەیلوولی ١٩٨١، وەرزشوانی ئەمریکی و یاریزانی پیشەگەری تێنسی سەرزەوییە، لە ئێستادا لە پلەی یەکەمی یاریکەرە ژنەکانی جیھانە بۆ یاری تێنسی سەرزەوی، سیرینا ویلیامز براوەی سێ مێدالیای زێڕە لە یارییەکانی ئۆلەمپیکی ھاوینە لەساڵانی ٢٠٠٠ - ٢٠٠٨ -٢٠١٢، دەستپێکی بە ئەزموونیی بوونی یاریکردنی بۆ ئەیلوولی ١٩٩٥ دەگەڕێتەوە.\nئەو کچەی بەجێت ھێشت (بە ئینگلیزی: The Girl You Left Behind) ڕۆمانێکی ڕۆمانسییە لە نووسینی جۆجۆ مۆیز . ڕۆمانەکە جگە لەوەی ڕۆمانێکی خۆشەویستی و ڕۆمانسییە، چیرۆکی بوێریی ژنان وێنا دەکات. ئەم ڕۆمانە دوای بڵاوبوونەوەی لە ساڵی ٢٠١٢ پاڵێورا بۆ باشترین ڕۆمانی ساڵ.\nژنان بەپێی بابەت\nژنان بەپێی پیشە\nژنان بەپێی نەتەوە\nلێکۆلینەوە ئەکادیمییەکان لەسەر ژنان\nلێکۆلینەوە ڕۆژنامەوانییەکان لەسەر ژنان\nلێکۆلینەوەکان لەسەر ژنان\nئەی کچینە وەرنە مەکتەب ئێوە تەسکینی دڵن\nزینەتی باغ و تەرەقین ڕەونەقی دەستەی گوڵن\nپەرە بە وتارەکانی ناو پۆلی ژنان بدە.\nئەم دەروازەیە بووە بە دەروازەیەکی ھەڵبژێردراو لەسەر وەشانی ٨ نیسانی ٢٠٢٠ (بەراوردی بکە بە ئێستا). بۆ زانیاری زیاتر سەیری پاڵاوتنەکەی بکە.\nوەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=دەروازە:ژن&oldid=811086»\nئەم پەڕەیە دواجار لە ١٦:٢٠ی ١٨ی تەممووزی ٢٠٢١ نوێ کراوەتەوە.


ئێران، تووشبوون بە كۆرۆنا كەمیكردووە – تۆڕی میدیایی خەڵک\nپەیوەندییە گشتییەكان لە وەزارەتی تەندروستی ئێران ڕایدەگەیەنێت، لە 24 كاتژمێری ڕابردوودا كەمتر لە پێنج هەزار تووشبووی نوێ بە ڤایرۆسی كۆرۆنا تۆماركرا، ئەمەش بە ژمارەیەكی كەمتری تووشبوونی ڕۆژانە لە وڵاتەكەدا دادەنرێت.\nپەیوەندییە گشتییەكان لە وەزارەتی تەندروستی ئێران لە ڕاپۆرتی ڕۆژانەی خۆیدا ڕایگەیاند، لە 24 كاتژمێری ڕابردوودا 4 هەزار و 813 كەس لە ئێران تووشی ڤایرۆسی كۆرۆنا بوون و 95 كەسیش بەهۆی پەتاكەوە گیانیان لە دەستداوە.\nهەر بەپێی ڕاپۆرتەكەی پەیوەندییە گشتییەكانی وەزارەتی تەندروستی ئێران “لە سەرەتای دەركەوتنی ڤایرۆسەكە تاكو ئەمڕۆ چوار شەممە، 6 ملیۆن و 92 هەزار و 822 كەس لە ئێران تووشی كۆرۆنا بوون و 5 ملیۆن و 819 هەزار و 25 كەسیش نەخۆشییەكەیان پەڕاندووە و چاكبوونەتەوە.\nوەزارەتی تەندروستی ئێران دەڵێت”بەهۆی ڤایرۆسەكەوە تا ئێستا 129 هەزار و 280 كەس لە ئێران گیانیان لەدەستداوە.\nڤیدیۆ..ڕزگاركردنی پشیلەیەك لەنێو یاریگایەكی ئەمریكادا\nخەڵك- پشیلەیەك لەنێو یاریگایەك بەهۆی ئامادەبوونی هاندەرانەوە لە مردن ڕزگاری بوو. (زیاتر…)\n03 ئاب 2021 9.00 pm\n16 ئیلول 2021 3.15 pm\nخەڵك- پەیوەندییەكان گشتییەكان لە وەزارەتی تەندروستی ئێران ڕایدەگەیەنێت، لە 24 كاتژمێری ڕابردوودا زیاتر لە 18 هەزار…


یەكەم لێدوانی تۆرێس لە دوای چوونە ڕیزەكانی بەرشەلۆنە - تۆڕی میدیایی خەڵک\nڤیران تۆرێس یاریزانی نوێی بەرشەلۆنە، لە دوای چوونە ڕیزەكانی یانەی كەتالۆنی لە ماوەی گواستنەوەی زستانەی ئێستادا یەكەم لێدوانی پێشكەش بە میدیاكان كرد.\nتۆرێس لە میانی لێدوانێكی ڕۆژنامەوانی ڕایگەیاند”ئەمە خەونە، ئێمە دەزانیین ئەم یانەیە چەند مەزنە، بۆیە هەموو هەوڵێك دەخەینەگەڕ، تا یانەكە بخەینەوە پێگەی شیاوی خۆی”.\nبە وتەی تۆرێس”من كەسێكی بەرزخوازم و دەمەوێت كاربكەم و جیاوازیی لە تیپەكەدا دروستبكەم”.\nڕاپۆرتە ڕۆژنامەوانییەكان، ژمارەی ئەو درێسەیان ئاشكراكرد كە تۆرێس لەگەڵ تیپەكەیدا لەبەری دەكات و وابڕیارە درێسی ژمارە 11 بپۆشێت.\nتیماری زەنجەفیل، کۆکەی منداڵەکەت بە خێرایی چارەسەر دەکات، چۆن درووستی دەکەیت؟\nخەڵك- راڵف راجنیك ڕاهێنەری یانەی مانشستەر یونایتد، لیستی ياريزانەكانى بۆ یارییەكەی ئەم شەو لەبەرامبەر نیوكاسڵ ڕادەگەیەنێت. (زیاتر…)\nیۆرگن كڵوب: محەمەد سەڵاح باشترین یاریزانی جیهانە\nخەڵك- یۆرگن كڵوب ڕاهێنەری یانەی لیڤرپوڵى ئينگليزى پێیوایە محەمەد سەڵاح ئەستێرەی ریدز، باشترین یاریزانی جیهانە. (زیاتر…)\n03 کانونی یەکەم 2021 10.35 am\nخەڵك- لە یاریی ئێوارەی پێنج شەممە كە لە یاریگای ئۆڵد ترافۆرد لە گەڕی 14ی خولی ئینگلیزی بەڕێوەچوو، یانەی مانشستەر…\nتیمی ناوبژیوانی یارییەكەی عیراق و سوریا دیاریی كرا\n01 تشرینی دووهەم 2021 8.45 pm\nخەڵك- یەكێتی تۆپی پێی ئاسیا، تیمێكی ناوبژیوانی لە بەحرێن ڕادەسپێرێت، بۆ سەركردایەتی یاریی نێوان هەردوو هەڵبژاردەی…


ئەنفالكراوان؛ لە غەریبیدا كۆمەڵكوژكران‌و بەر لە ناسینەوە دەخرێنەوە ژێرگڵ - پەرەگراف\nئەنفالكراوان؛ لە غەریبیدا كۆمەڵكوژكران‌و بەر لە ناسینەوە دەخرێنەوە ژێرگڵ\nگۆڕە بە كۆمەڵەكەی ژن‌و منداڵانی كورد لە سەماوە كە 23-7-2019 دەست بە هەڵدانەوەی كرا.\nبەدوریی سەدان كیلۆمەتر لەزێدی خۆیانەوە، لە خاكێكی لمینی غەریبیدا كۆمەڵكوژكران و دوای سێ دەیە ڕوفاتەكانیان دۆزرایەوە، بەڵام جارێكیتر بەبێ شادبونەوە بەئازیزانیان و هەر بە نەناسراوی دەخرێنەوە ژێرگڵ.\nئێسك و پروسكی ئەنفالكراوانی كورد، چەند مانگێكە لە نێو سندوق و لەسەر رەفەكانی پزیشكی دادی بەغدا دانراون، بەبێ ئەوەی كەسوكاریان بدۆزرێنەوە.\nبەر لەوەی بناسرێنەوە، حكومەتی هەرێمی كوردستان بە نیازە ڕوفاتەكان بهێنێتەوە و لە ساڵیادی شاڵاوەكانی ئەنفالدا، لە 14ی نیسانی 2020 لە زنجیرەیەك گۆڕی ئامادەكراودا لە قەزای چەمچەماڵ بەخاكیان بسپێرێتەوە.\nئەوەی بەلای كەسوكاری قوربانییانەوە جێی قبوڵ نییە، دوای سێ دەیە چاوەڕوانی، ناكرێت بەبێ لە ئامێزگرتنی ڕوفاتی ئازیزانیان و ماچێكی كێلی گۆڕەكانیان بێخەم دابنیشن، هەرچەندە ناناسرێنەوە كام ڕوفاتە كەسوكاری كێیە.\n"من بە بەڵگەوە قسە دەكەم، DNA بۆ ڕوفاتەكان ناكرێت و وەزارەتی شەهیدانی هەرێم كەمتەرخەمە، ئەوان و دەزگای شەهیدانی بەغدا دەستیان تێكەڵكردووە و پێچەوانەی بەڵێنەكانیان كاردەكەن، ڕێككەوتون لەمەودوا ئەو گۆڕە بەكۆمەڵانەی دەدۆزرێنەوە دوور لە چاوی كامێراكان دەربهێنرێن و بهێنرێنەوە" تەیمور عەبدوڵا وای وت.\nتەیمور تاقانەی ئەنفال و ڕزگاربووی گۆڕە بە كۆمەڵەكانی كۆمەڵكوژی ئەنفالە، بۆ پەرەگراف وتی "وەزیری شەهیدانی هەرێم تەنانەت گومانی كردووە منیش ڕزگاربووی گۆڕی بە كۆمەڵ بم".\nئەو ڕوفاتانەی بڕیارە بگەڕێنرێنەوە هەرێمی كوردستان لە بیابانەكانی سەماوە دۆزرانەوە، كە بە دوریی سەدان كیلۆمەتر دەكەوێتە باشوری عێراق.\nگۆڕە بە كۆمەڵەكەی ژن‌و منداڵانی كورد لە سەماوە كە 23-7-2019 دەست بە هەڵدانەوەی كرا. وێنە؛ وتەبێژی وەزارەتی شەهیدان ناردوویەتی بۆ پەرەگراف.\nتەیمور تەتیا گلەیی لە نەبونی پشكنین نییە، ئەو دەڵێت، هەڵدانەوەی گۆڕەكانیش زانستیی نەبون، "بە شۆفڵ و حەفارە هەڵدراوەتەوە، شێوازی جەریمەكە شێوێنراوە".\nئەو دوای 20 ڕۆژ لە هەڵدانەوەی گۆڕەكە چووەتە ئەو ناوچەیە و دەڵێت"زۆر كەلوپەلی وەك ئێسك و مو و مورو و جزدان و فیشەك جێهێڵراوە، لە شوێنەكە خۆم هەڵم گرتۆتەوە و بە ڤیدیۆ هەیە، كەچی بەرپرسێكی وەزارەتی شەهیدان وتویەتی تەیمور لە گۆڕێكی بە كۆمەڵی كوەیتییەكان هەڵیگرتۆتەوە، باشە سەربازی كوەیتی مەمەی شیری منداڵی بۆچی بووە؟!".\nلە پارێزگای سەماوە سێ گۆڕی بە كۆمەڵی ئەنفال هەن، یەكێكیان لە 23ی تەمموزی 2019 دەست بەهەڵدانەوەی كرا كە ڕوفاتی 171 كەسی تێدایە لە ژن و منداڵ.\nبەوتەی تەیمور، ئەو ڕزگاربوی ئەو گۆڕەیە و ئەوانەیشی لەو گۆڕەدا بون كەسوكاری ئەو بون، "زۆر گۆری تر هەیە لەو سنورە من دەیزانم و ناوێرم ئاشكرای بكەم".\n"من تاكە ڕزگاربووی ناو ئەو گۆڕە بە كۆمەڵەم، 110 كەس لە خێزان و كەسوكارەكەمی تێدایە، تا ئێستا كەسێك نەیوتووە وەرە با سمپڵت لێ وەربگرین بۆ پشكنینی DNA و ناسینەوەی ڕوفاتەكان".\nتەیمور ڕازی نییە ڕوفاتەكان ببرێنە چەمچەماڵ، دەڵێت كەسوكاری ئەوی تێدایە و با ببرێنە زیدی خۆیان لە ناوچەی گەرمیان.\nئەو گۆڕەی هەڵدرایەوە، پەردەی لەسەر چەندین چیرۆكی كۆمەڵكوژی كورد هەڵدایەوە، دیمەكانی بەلای خەڵكەوە زۆر تراژیدی بون؛ لەوێ تەرمی دایكێك هەبوو كە مناڵێكی تازە لەدایكبووی پێچراوەی لە باوەشدابوو و شەش منداڵی لە دەوروبەری هەبون و چاوی بەسترابۆوە، هەمووشیان پێكەوە گولـلەبارانكرابون، پێڵاوی لەپێ نەكراوی منداڵ لە گیرفانی دایكیدابوو، كۆڵەپشت و جلوبەرگ و پێداویستی منداڵی تازە لەدایك بووی تێدابوو.\nوەزارەتی كاروباری شەهیدان و ئەنفالكراوانی حكومەتی هەرێم، پشتڕاستی زانیارییەكان دەكاتەوە كە پشكنینی DNA بۆ ڕوفاتەكان و كەسوكارەكەیان نەكراوە.\nفوئاد عوسمان، وتەبێژی وەزارەتەكە بۆ پەرەگراف وتی "ئەم تەرمانەی دەهێنرێنەوە هی ئەو گۆڕە بەكۆمەڵانەی سەماوەن كە ژمارەیان زیاتر لە 170 تەرمە و پێشتریش 2800 تەرم هێنراوەتەوە".\n"تەرمەكان سامپڵی ئێسكیان لێ وەرگیراوە و كۆدیان لێ دراوە، كۆدەكە لەسەر كێلی گۆڕەكە دەدرێت و لە داهاتوودا كە پشكنینی DNA و دواتر پشكنینی كەسوكاریان كرا دەزانرێـت تەرمی كام گۆڕ لێكچووە لەگەڵ كام كەسەدا".\nبەوتەی فوئاد عوسمان هۆكاری ئەنجامنەدانی ئەو پشكنینە لە ئێستادا، ئەوەیە "پڕۆسەیەكی درێژخایەنە، تێچووی زۆرە و تیمی تایبەت و كەرەستەی پێویستی دەوێت".\nكەسوكاری ئەنفالەكان، كە بەشێكیان تا ڕوخانی حوكمی بەعس بە سەرۆكایەتی سەددام حسێن لە 2003دا ئومێدی ئەوەیان هەبوو ڕۆڵە بێسەروشوێنەكانیان لە ژیاندا مابن و بگەڕێنەوە، چەند ساڵێكە تەنیا هیوایان ئەوەیە بە تایبەت تاقانەكانی ئەنفال، نمونەی DNAیان وەربگیرێت و ئەنجامەكەی هەڵبگیرێت، تا كاتی هەڵدانەوە و گەڕانەوەی ڕوفاتی ئەنفالەكان.\nسالار مەحمود، ڕاوێژكار لە سەرۆكایەتی كۆماری عێراق، كە پێشتر لە نزیكەوە چاودێری هەڵدانەوەی گۆڕە بە كۆمەڵەكەی سەماوەی كردووە و لە پزیشكی دادی بەغداش بەدواداچونی بۆ چارەنوسی ڕوفاتەكان كرد، دەڵێت: كەموكوڕی لە پڕۆسەكەدا هەیە.\n"پشكنینی DNA نەكراوە بۆ كەسوكاری قوربانییان تاوەكو لەگەڵ جیناتی ڕوفاتەكاندا بەراورد بكرێن" سالار بۆ پەرەگراف وای وت.\nئەو پێیوایە ئەوە گرفتی هەردوو حكومەتی عێراق و هەرێمە، "كەموكوڕییەو بەدەنگەوەنەهاتنە بۆ داوای چەندین ساڵەی كەسوكاری قوربانییان".\nهەروەها باسی لەوەكرد بەپێی یاسای گۆڕە بەكۆمەڵەكان، هەر گۆڕێك هەڵدەدرێتەوە پێویستە لە شوێنیدا مۆنۆمێنت و سیمبوڵێكی شایستە دروستبكرێت، تا بزانرێت ئەو شوێنە گۆڕی بەكۆمەڵ بوەو لە یادەوەریدا بمێنێتەوە.\n"بەڵام لە سەحرای سەماوە ئەو كارە نەكراوە، ئەمەش كەموكوڕییە"، جگە لەوە پێیوایە تیمی گەڕان و پشكنین و هەڵدانەوەی گۆڕەكان پێویستیان بە كەرەستەو پشتیوانی زیاترە، چونكە كارەكەیان ئاسان نییە.\nڕاوێژكارەكەی سەرۆكایەتی كۆمار داوایكرد ڕێكخراوە نێودەوڵەتییەكان لەنزیكەوە چاودێری و ئاگاداری هەنگاوەكانی پشكنین و هەڵدانەوەی گۆڕە بەكۆمەڵەكان بن.\nسالار مەحمود لە بەسەركردنەوەی ڕوفاتەكان لە بەغداد.\nدكتۆر هونەر ئەمین، دكتۆرا لە یاسای تاوانی نێودەوڵەتی بۆ پەرەگراف وتی "یەكێك لە هەنگاوە سەرەكییەكانی بە جینۆساید ناساندنی هەر تاوانێك كۆكردنەوەی بەڵگەنامە و دۆكیۆمێنتەكانە لەسەر تاوانباران، یەكێك لە بەڵگە گرنگەكان لەبەر دەستی كورد دا ئەو ڕوفاتانەیە".\nبە بەڵگەكردنی ڕوفاتەكان، بەوتەی هونەر، پێویستی بە پشكنینی DNA یە، تا بسەلمێت كوردن، ئەوكات ئەگەر دوای 100 ساڵیش بێت هەر لە دادگادا ئەنجامەكەی بەكاردێت.\n"كۆمەڵێك بەڵگەی زۆر هەیە بەدەستی كوردەوە بیسەلمێنێت كە جینۆساید كراوە، بەڵام لەگەڵ پشكنینی DNA دەبنە تەواوكەری یەكتر".\nئەو پسپۆڕەی یاسای تاوانی نێودەوڵەتی پێشنیاری كرد ڕوفاتانەكان بە هەر شێوەیەك و هەر تێچویەك بووە پشكنینی DNA یان بۆ بكرێت و بناسرێنەوە، چونكە ئەگەر نەكرێت، بە زیانی دۆسیەكە دەشكێتەوە.\nشاڵاوەكانی ئەنفال، لە ساڵی 1988 و بۆ ماوەی حەوت مانگ بەردەوام بوو (شوبات بۆ ئەیلول)، لەو ماوەیەدا بە شەش قۆناغ و لە هەشت ناوچەی جیاوازی كوردستان ڕژێمی بەعس زیاتر لە 182 هەزار كەسی بێسەروشوێن كرد و دواتر كۆمەڵكوژكران، جگە لە وێرانكاریی هەزاران گوند.


سەنتەری میترۆ ئاماری چوار مانگی پێشێلکاری دژی رۆژنامەنوسان بڵاودەکاتەوە – chawyxelk.org\nسەنتەری میترۆ ئاماری چوار مانگی پێشێلکاری دژی رۆژنامەنوسان بڵاودەکاتەوە\nئه‌مساڵ ٢٠٢١رێكخراوی نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كان بۆ په‌روه‌رده و زانست و رۆشنبیری (یونسكۆ)، له ژێر دروشمی زانیاری وه‌ك به‌رژه‌وه‌ندییه‌كی گشتی یادی رۆژی جیهانی ئازادی رۆژنامه‌گەریی ده‌كاته‌وه، بەو پێیەی پێدانی زانیاری ڕاست بەشێوەی ئازادیانە بۆ هاوڵاتیان ڕۆڵی گرنگی دەبێت لەسەر هۆشیارکردنەوەی تاک و بڵاوکردنەوەی هەواڵی ناڕاست و چەواشەکاری.\nسەنتەری میترۆ بۆ داکۆکی لە مافی رۆژنامەنوسان لە ٣ی ئایاردا و لە ڕۆژی ئازادی رۆژنامەگەری و لە کۆنگرەیەکی رۆژنامەوانیدا ئاماری چوار مانگی ٢٠٢١ پێشێلکارییەکان دژی رۆژنامەنوسان و دەزگاکانی ڕاگەیاندن ڕادەگەیەنێت.\nئەو ئامارانەی لە کۆنگرەی ڕۆژنامەوانییەکەدا لەلایەن سەنتەری میترۆ بڵاوکرایەوە بەم شێوەیە بوو؛\n٤٩ حاڵەتی پێشێلکاری بەرامبەر بە ٣٦ ڕۆژنامەنوس و دەزگای ڕاگەیاندن کراوە. و جۆری پێشلکارییەکان بریتیبوون لە\n٢٣ حاڵەتی ڕێگری لە ڕوماڵکردن.\n١٥ هێرش و هەڕەشە و سوکایەتی پێکرن.\n٦ حاڵەتی زەوتکردنی کەل و پەلی ڕۆژنامەوانی.\n٥ حاڵەتی دەستبەسەرکردن بێ بڕیاری دادگا.\nجێی باسە ٨٨ کەیسی سکاڵای رۆژنامەنوس و کەناڵی ڕاگەیاندن لە چوار مانگی ساڵی ٢٠٢٠دا لەلای سەنتەری میترۆ تۆمارکرابوو، کە زۆربەی پێشێلکارییەکان دەستگیرکردن و هەڕەشەکردن بووە ، بەمەش پێشێلکارییەکان نیو هێندە کەمی کردووە.


پێشنیاری حکومەتی ئەمەریکی بۆ سازکردنی دانوستانی ستراتیژیی لەگەڵ عێراقدا، ئاماژەیە بۆ چەند ئەگەرێک.\nیەکەم، ئەگەری ئەوە هەیە کە ئەمەریکا ستراتیژی گۆڕی بێت.\nدوەم، ئەگەری ئەوە هەیە کە ئەمەریکا ئامراز و شێواز و تاکتیکی بگۆڕێت.\nسێیەم، دەکرێت هەردوکیان بێت.\nیەکێک لەو ئەگەرانەی کە باسی لێوە دەکرێت ئەوەیە کە ئەمەریکا، کە هەتا ئێستا ئامانجی ئەوەبوە کە شەڕی ئێران لە عێراقدا بکات، لەمەولا دەیەوێت عێراق بە ئاڕاستەیەکدا ببات کە عێراق خۆی توانای ئەو شەڕەی هەبێت.\nئەم وەرچەرخانە رەنگە لە ئێستادا بۆ ئەوانەی کە لە نزیکەوە لە دۆخی عێراق ئاگادارن هەتا ئاستێکی زۆر ناواقیعی بێت.\nبەڵام ئەگەر ستراتیژبێت، ئەوا مانای وەهایە کە ئەمەریکا جۆری مامەڵەی لەگەڵ عێراقدا دەگۆڕێت.\nیەکەم، ئەمەریکا هەوڵدەدات کە هەمو هێزەکان لە حکومەتی عێراقیدا هەبن.\nدوەم، هێزە ئەمەریکیەکان رۆڵی پشتیوانی ببینن، لە گەڵ رۆڵی ڕاهێنان و فێرکردن.\nسێیەم، ئەمەریکا دەیەوێت کە هێزەکانی نزیک لە ئێران بخاتە ژێر فشارەوە.\nئەم دانوستانەی کە هەفتەی داهاتو بەڕێوەدەچێت لە رێگای ڤیدیۆ کۆنفرانسەوە، لە لایەن ئەمەریکاوە دیپلۆمات و شارەزای رۆژهەڵاتی ناوەڕاست، دەیڤد هەیڵ، سەرپەرشتی دەکات و لەلایەن عێراقەوە ئەگەری هەیە، لوقمان فەیلی سەرکردایەتی بکات.\nبەپێی ئاستی پلەی تیمەکە دانوستانەک لە پلە سێدایە. وا دەردەکەوێت کە تیمی عێراقی بچوك بێت و تیمی ئەمەریکی کە باس لە (21)کەس هەیە، گەورەبێت.\nئەمە نیشانەی ئەوەیە کە ئەمەریکا دید و ئامراز و ئامانجی دەگۆرێت، بەڵام عێراق ئەو لایەنە نیە کە ئەنجامدەری گۆڕانکارییە.\nنزیکبوەنەوەی وادەی دانوستانەکان مشتومڕێکی لە واشنتۆن دروستکردوە لە نێوان ئەوانەی کە خوازیاری مانەوەن، ئەوانەی کە هیچ ئامانجێک لە مانەوەی ئەمەریکا نابینن، لە گەڵ ئەوانەی کە ئەمەریکا مەرجی هەبێت لەگەڵ حکومەتی نوێی عێراقدا.\nئەوەی شایانی باسە لە ساڵی (2015) ئەم سەرۆک وەزیرانەی ئێستای عێراق رۆژنامەنوسی بو. لە سایتی ئەلمۆنیتەر بابەتێكی نوسیوە (لە کۆمێنتدا لینکەکەیم داناوە) دەربارەی ئەوەی کە پەیوەندی نێوان ئەمەریکا و عێراق پێویستی بە سەرلەنوێ داڕشتنەوەیە. دەکرێت ئەو داوایە ئێستاش ڕەوابێت یان ئێستا دەرفەتی هەبێت کە بێتە دی.\nئێستا ئەمەریکا لە ناوچە کوردییەکانی سوریا و هەرێمی کوردستانیش ڕۆکێتی پاتریوتی هەیە. ئەم دۆخە ئاماژەیە بۆ سود وەرگرتن لە خاکی کوردستان لە ململانێکانی ناوچەکەدا. دەبێت کورد لە دانوستانی هەفتەی داهاتودا بەشداربن، وەک ئەمەریکیەکان دەڵێن.\nهەرچیەک و هەرچۆنێک بێت ئەمساڵ هەتا پاش ئەنجامدانی هەڵبژاردنەکانی ئەمەریکا پەیوەندی عێراق و ئەمەریکا هێندە لە ژێر فشاردا نابێت. دەرئەنجامی هەڵبژاردنەکان راستەوخۆ کاریگەری دەبێت لە سەر پەیوەندی ئەمەریکا و عێراق و ئێران.


لە ساڵڕۆژی کیمیابارانکردنی هەڵەبجە چەند چالاکییەک لە هەولێر بەڕێوەدەچێت\n- 3/16/2019 11:14:00 AM 1224 جار خوێندراوەتەوە\nخەندان ـ شەوکەت قادر\nئەمڕۆ شەممە لە هەولێری پایتەخت لە ساڵڕۆژی کیمیابارانکردنی شاری هەڵەبجەدا چەند چالاکیەک بەڕێوەدەچێت.\nبەپێی ڕاگەیەنراوێکی پارێزگای هەولێر، ئەمڕۆ شەممە 16ى ئاداری 2019 لە ساڵڕۆژى 31 ساڵەى تاوانى كیمیابارانى شارى هەڵەبجە و لەمیانەى چالاكییەكانى 11هەمین ڤیستیڤاڵى ئازادى و نەورۆز چەند چالاکییەک بەڕێوەدەچێت.\nلە کاتژمێر 10:00ی بەیانی لە پاڕکی شار بەرامبەر قەڵا نمایشێکی شانۆی سەر شەقام تایبەت بەو یادە لەلایەن هونەرمەندانی شاری هەولێر پێشکەش کرا، دواتریش لە كاتژمێر 11:05 خولەک بۆ ماوەی پێنج خولەک بۆ ڕێزگرتن لە قوربانیانی تاوانی کیمیابارانکردنی هەڵەبجە هەموو جموجۆڵێک دەوەستێت.\nلە راگەیەندراوەکەی پارێزگاری هەولێردا هاتوە، لە کاتژمێر 11:30 خولەکی پێشنیوەڕۆ لە پاڕکی شانەدەر لەلایەن گروپی خۆبەخشان دوەمین ڤیستیڤاڵی خوێندنەوە بەڕێوەدەچێت و کۆمەڵێک چالاکی ڕۆشنبیری و کلتوری ئەنجام دەدرێت.\nهەروەها بۆ زیاتر هاندانی خوێندنەوە شەش هەزار کتێب بەناونیشانی جیاجیا لەسەرجەم بوارەکاندا بەخۆڕایی دابەش دەکرێن.


کەسێک لە ڕێگەی پەیامێکی ساختەی مۆبایل بە بەهای زیاتر لە 11 ملیۆن دۆلار بیتکۆینی لێدەدزرێت\nی مانگی یازده ٠١, ٢٠٢١\nئەگەر بیتکۆینت لێدزرا بێت، ڕەنگە بتوانیت پارەکەت بهێنیتەوە. بە گوێرەی راپۆرتێکی ماڵپەڕی بزنس ئینسایدەر، دادوەرێکی فیدراڵی ئەمریکا داوایەکی پەسەندکرد بۆ گەڕاندنەوەی بڕی 600 هەزار دۆلار لە بیتکۆین لە واڵێتێکی هوئۆبی گڵۆباڵHuobi Global wallet کە کۆمپانیایەکە بۆ هەڵگرتنی پارەی دیجیتاڵی و خەڵکی وەک شوێنێک بۆ ئاڵوگۆڕکردنی دراو بەکاری‌دەهێنن.\nلێکۆڵەران دەڵێن ئەو 600 هەزار دۆلارە بەشێکە لە بەهای ئەو بیتکۆینانەی لە واڵێتی بەکارهێنەرێکی کۆینبەیسCoinbase دزراوە. کۆینبەیسئەویش کۆمپانیایەکە بۆ ئاڵۆگۆڕکردنی دراوی دیجیتاڵی.\nبە گوێرەی داوایەکی یاسایی کە لە شاری لۆس ئانجلس تۆمارکراوە، مانگی چواری ڕابردوو، دوای ئەوەی بەکارهێنەرێکی کۆینبەیس 200 بیتکۆینی کڕی، پەیامێکی ئاگادارکردنەوە بۆ مۆبایلەکەی چووبوو کە گوایە حیسابەکەی قوفڵ بووە. هەرچەندە نامەکە وادەردەکەوت لە کۆینبەیسەوە بۆی هاتبێت، بەڵام وەها نەبوو و پەیامێکی ساختەبوو.\nلە ماوەیەکی کورتدا، هاککەرەکە بە بەهای 11.6 ملیۆن دۆلار کە 206 بیتکۆین بوو لە واڵێتی ئەو بەکارهێنەرەی برد. ڕوون نییە هاککەرەکە چۆن ئاگاداری مامەڵەی ئەو کەسە بووە بۆ کڕینی 200 بیتکۆین. ماڵپەڕی بزنس ئینسایدەر دەڵێت کۆینبەیس ئامادە نەبوو لەم بارەیەوە لێدوان بدات.\nهوئۆبی ئامادەی دەربڕیووە بۆ سڕکردنی حسابی ئەو کەسەی کە بیتکۆینە دزراوەکانی بۆ هاتووە هەتا دادگای ئەمەریکا پرسەکە یەکلایی دەکاتەوە.\nهیچ کەس و دامەزروەیەک ناتوانێت کۆنترۆڵی دراوە دیجیتاڵییەکان بکات، کە ئاڵۆگۆڕکردن و دروستکردنیان لە ڕێگەی چەند هاوکێشەیەکی بیرکارییەوەیە و لەسەر سیستەمێکی نوێ بە ناوی بڵۆکچەین. ئەمەش نیگەرانی لای حکومەتەکان دروستکردووە کە دەکرێت لەلایەن خراپەکارەکانەوە بۆ مەبەستی نەشیاو و نایاسایی بەکاربهێنرێن.\nلە نێو وڵاتەکاندا هەوڵدەدرێت هەتا بە یاسابڵۆکچەین ڕێک بخرێت، بەڵام تا ئێستا زۆر وڵاتی جیهان بە ئەمەریکاشەوە یاسایی بۆ ڕێکخستنیان دەرنەکردووە و بە یاسایی کۆن مامەڵەیان لەگەڵدا دەکەن.