◄ Resultaat: Found 92, page 1 of 10 Artikelen per pagina: 🗐 1 🗐 5 🗐 10 🗐 25 🗐 50 🗐 100\n👫 ئیبراهیم سەڵاح Biografie\n📅 Toegevoegd op Nov 15 2009 11:55PM\n👁 Dit item is 9,051 keer bekeken\nلە ساڵی 1274ی هەتاوی دا لە ئاوایی ساروقامیشی ناوچە [ Meer... 👁] ✖ ✖ 2 0 ✔ 90% ✍ H.B. 15-11-2009 23:55:45\n🏰 بەنداوی سەقز Plaatsen\n📅 Toegevoegd op May 21 2010 2:45PM\n👁 Dit item is 6,463 keer bekeken\nبەنداوی گەورەی سەقز، جگە لە دابین کردنی ئاوی خوارد [ Meer... 👁] ✖ ✖ 0 0 ✔ 72% ✍ H.B. 21-5-2010 14:45:18\n👫 بەهارە عەلەوی Biografie\n📅 Toegevoegd op May 4 2011 10:11AM\n👁 Dit item is 5,982 keer bekeken\nهەڵسووڕاوی بزووتنەوەی ژنان و ئەندامی چالاکی کەمپەی [ Meer... 👁] ✖ ✖ 0 0 ✔ 84% ✍ H.B. 4-5-2011 10:11:26\n👫 پدرام شەهلایی Biografie\n📅 Toegevoegd op Sep 9 2009 3:28PM\n👁 Dit item is 5,426 keer bekeken\nلەزمانی خۆیەوە: من پدرام شەهلایی ناسراو بە رێباز [ Meer... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✔ 82% ✍ H.B. 9-9-2009 15:28:33\n👫 حسێن شۆخ کەمان - زێ زێ Biografie\n📅 Toegevoegd op Sep 9 2009 11:32AM\n👁 Dit item is 8,684 keer bekeken\nکوڕی میرزا شوکروڵڵا و کافیە خانم ساڵی 1317ی هەتاوی [ Meer... 👁] ✖ ✖ 1 0 ✔ 99% ✍ H.B. 9-9-2009 11:32:16\n👫 حەسەن ئەمینی Biografie\n📅 Toegevoegd op Sep 9 2009 3:49PM\n👁 Dit item is 3,464 keer bekeken\nکوڕی مەلا عبیداللە ئەمینی ساڵی 1325ی هەتاوی لە گون [ Meer... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✔ 82% ✍ H.B. 9-9-2009 15:49:21\n👫 حەسەن شافێعی Biografie\n📅 Toegevoegd op Aug 5 2009 4:38PM\n👁 Dit item is 5,968 keer bekeken\nسەرەتای ساڵی 1955ی زایینی لە دایک بووه، هەتا پۆلی [ Meer... 👁] ✖ ✖ 0 0 ✔ 88% ✍ H.B. 5-8-2009 16:38:55\n👫 حەمیدە سائێب Biografie\n📅 Toegevoegd op Mar 17 2012 11:15AM\n👁 Dit item is 5,154 keer bekeken\nساڵی 1364ی هەتاوی لە بنەماڵەیەکی ئەدەب دۆست و هونە [ Meer... 👁] ✖ ✖ 0 0 ✔ 82% ✍ H.B. 17-3-2012 11:15:26\n👫 حەمەساڵح سووزەنی Biografie\n📅 Toegevoegd op Nov 11 2008 2:26PM\n👁 Dit item is 10,830 keer bekeken\nساڵی 1338ی هەتاوی لە شاری سەقز لە دایک بوە خوێندنی [ Meer... 👁] ✖ ✖ 0 10 ✔ 99% ✍ H.B. 11-11-2008 14:26:22\n👫 خاتووزین Biografie\n📅 Toegevoegd op Dec 8 2010 9:03PM\nهونەرمەند خاتووزین لە گوندی بۆگەبەسی سەر بە ناوچەی [ Meer... 👁] ✖ ✖ 4 0 ✔ 94% ✍ H.B. 8-12-2010 21:03:10\n| Pagina wordt gegenereerd in: 4,399 seconde(n)!


ملهۆڕانی جیهان بەدوای فێڵ کردنی ئایینی لە ناوچەکەن - Mehr News Agency\nAP ١٣٩٩ Esfand ١١ ١٩:٢٧\nNews Code 36245\nمامۆستا فایەق ڕۆستەمی:\nنوێنەری خەڵکی کوردستان لە مەجلیسی خوبرەکانی ڕێبەری وتی: دوژمن دیسانەوە دەیەوێ بە کەڵک وەرگرتن لە دروشمی بەرگری کردن لە کەمینە ئایینیەکان بێتەوە گۆڕەپان و پیلانی نوێ وەڕێ بخات.\nبە پێی هەواڵی مێهر، فایق ڕۆستەمی وتی: ئەمڕۆ یەکگرتوویی جیهانی ئیسلام و برایانی سونە و شێعە بۆتە ئامانجی دوژمنان و نموونەکەشی لە کێشەی سەراوانی سیستان و بەلووچستان دەبینین.\nئەو وتیشی: دوژمنانی ئیسلام بە شێوەی خراپ کەڵک لە هەست و نەستی لاوان وەردەگرن و لە لایەکیترەوە لە ڕێگای میدیاکانەوە، خەریکی پێک هێنانی دووبەرەکی لەم ناوچە لە وڵاتەکەمانن بۆیە دەبێ زانایان و بەساڵاچوانی ئەم ناوچە لاوەکان سەبارەت بە پیلانی دوژمنان ئاگادار کەنەوە.\nپێش نوێژی هەینی سنە ڕایگەیاند: دوژمن بەدوای پێک هێنانی سووریایەکیتر لە ئێرانە و ئێمە دەبینین وەهابییەکان باسی ئەم پیلانانە دەکەن. بەڵام تا کاتێ کە یاسا حاکم بێت دەبێ لە ڕێگای یاسادا هەنگاو هەڵبگرین و بێ گومان بەرپرسانی ئاڵۆزییەکانی ئەم دواییانەی سەراوان دەدرێنە دەستی بەڕێوە بەرانی یاسا بۆ ئەوەی ئیزن نەدرێت هەندی کەس بە ناوی ناڕەزاییەوە ىی ڕێزی بە شتە پیرۆزەکان بکەن.\nناوبراو سەبارەت بە بێ ڕێزی ناڕازیانی سەراوان بە پێغەمبەری ئیسلام وتی: ئەو کەسانە نە شێعە و نە سونی بەڵکوو دڵی ئیسلامیان کردۆتە ئامانج و ئیمە دەبێ وشیار بین چونکوو دوژمن دیسانەوە دەیەوێ لە ڕێگای ئایینەکانەوە دووبەرەکی ساز بکات و پیلانی نوی بەڕێوە ببەن.


ڕیشدارانی کورد و ڕیشدارانی دوژمنان – Standard Kurd\nڕیشدارانی کورد و ڕیشدارانی دوژمنان\nلەلایەن ستاندار Posted on ته‌مموز 21, 2019 ته‌مموز 21, 2019 598 جار بینراوە 0 سەرنج\nئامانج لەو نوسینە ئەوەنیە شرۆڤەیەکی ورد لەسەر چەندێتی و چۆنیەتی و ھەلومەرجی زەمانی و مەکانی ھەڵگرتنی ڕیش بکەین ئەگینا بۆ ھەر یەکێک لەجۆرەکان زەرورەتێک فەرزی ھەڵگرتنی کردوە جا بۆ ناسینەوەو جیاکردنەوەی ئاینە جۆربەجۆرەکان لەیەکتری یان نەتەوە جیاوازەکان بێت یان بۆ جوانی و مۆدێرن بێت.\nمن مەبەستم ڕیشی ئەو کەسانەیە کەبەناوی دینداری و خواپەرستی و قوڵبوونەوەیان لەدادپەروەری خودا و ورد بوونەوەیان لەدەرخستنی زانایی و حیکمەتی خودای کاربەجێ و ناساندنی بەخشندەیی خودا لە بەخشین و لێخۆشبوون لە دروستکراوی خۆی لەھەموو حاڵەتێکدا گەورەترین بەڵگەو بانگەشە بۆ ھێشتنەوەی ڕیش و تاشینی سمێڵ و ڕەنگکردنی سونەتێکە لەسەردەمی پێغەمبەرمان (د.خ) بەتایبەت لەسەرەتاکانی تێکۆشان و بڵاوکردنەوەی پەیامی پیرۆزی ئیسلام لەدادپەروەری بۆ مرۆڤایەتی. دواتریش بۆ ناسینەوەو جیاکردنەوەی گروپی ئیسلام و گروپەکانی تر.\nئایا ئێمە و ئەوانەشی کەبەو نیەتەوە لە ڕیش ھەڵگرتن دەڕوانین پرسیارمان کردووە ئاخۆ ئێمە واجبەکانمان کە فەرزن و کەمتەرخەمی لەجێبەجێکردنیان سزای زۆر و سوکایەتی و ڕیسوای ھەردوو دنیامانی پێوەی پابەندە جێبەجێکردوە؟ جا نۆرەی سونەت بێت. بێ گومان نەخێر.\n* ئایا ئێمەی کورد توانیومانە وەک ئینماندارێک ئەم دوو خەڵاتە پیرۆزەی کە خودا لەکوردو کوردستانی بوون پێی بەخشیوین لەھەڕەشە و لەناوچوون و چاوچنۆکی ئیسلامی شۆڤێنی بیانپارێزین؟\n*ئایا خوداپەرستی و خودا خۆشویستی ڕیشدارانمان گەیشتۆتە ئاستی ئەوەی لەپێناو چەسپاندنی دادپەروەری خودا. زمان و دەستیان ، دڵوخوێنیان ، ماڵ و مانیان لەپێناو زوڵم لێکراوان ببەخشن. کەگەلەکەی خۆیان زوڵم لێکراوترین گەلی سەر زەمینە!!!\n* ئایا حفز و ختمی قوڕئانی ڕیشدارانمان بۆتە مایەی زمان پاراویان لە دەنگ ھەڵبڕین و دەنگدانی دوژمنانمان کە ھیچ پاساوێک قبوڵ نیە بۆ سەر بڕینمان بۆردومان کردنمان خوێن ڕشتنمان؟\n* ئایا لەسایەی (اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ) ڕیشدارانمان کیرفی وشیاریان بایی ئەوە ھەیە دز و جەردەکانی کە سەروەت و ماڵمان چ بە حۆشتر چ بە تەنکەر چ بە بۆڕی بار نەکەن و خۆیان توشی لە وەزیاتری حەرام و گوی سەگ نەکەن؟\n* ئایا لەئایەتی (والتین و الزیتون) تەواو تەواو تێگەیشتون کەبە شەمشەمەکوێرەکانی تاریکی بڵێن سروشتی کوردستان نەشێوێن و دار زەیتونی کورد لە عەفرین نەبڕن و قەڵاچۆی نەکەن لەئایەتە پیرۆزەکە دەری نەکەن؟\n* ئایا ڕیشدارانمان لە ئاست گەورەیی و بەڕەحمی و میھرەبانی خودا حاڵی بوون کەبە برا زۆڵە ئایینەکەمان بڵێین چیتر ئەسپ و ھێستر و مایینی کاروانچیەکانی شەھید و شەیدای بژێوی ژیانی کوردان گوللەباران ناکەن؟\n* ئایا ڕیشدارانمان لەروانگەی پیرۆزی خوشک و برای ئایینی ئامۆژگاری ولەبەری لوتی حێز و چەتە و ھەوەسباز و زیناکارە ڕیشنە دەمامکراوە کان نادەن کەچیتر دەست درێژ و بەسەپاگرتن و ناموس بردن و بەدوای ئەسپ و سەیارە خستنی ژن و کچەکانمان قبوڵناکەن؟\n* ئایا ڕیشدارانمان لەسایەی ئەو فەرمودەیەی ئەوەی بۆخۆت پێت خۆشە بۆ براکەشت پێخۆش بێت داوای چۆڵکردنی کوردستانی لەداگیرکەران ناکەن؟\n* ئایا ڕیشدارانمان لەڕوانگەی حەق بێژی و چاونەترسی ئەو ڕاستیە بۆ ئیسلامی شۆڤێنی بەیان ناکەن و جیھادیان لەدژن ناکەن، لەوەزیاتر بەفێڵ و بەتەڵەکەبازی نوێژ و ڕۆژی یان دینداری لەسەر خاکی داگیرکراوی کوردستان نەکەن.؟\nئەوی بینراوە و دەبینرێ و ڕەچاو دەکرێ ڕیشدارانی دوژمن لە ئاست ھەموو ڕاستیەک خۆیان گێل دەکەن و شێوەی گورگی ھار و ڕە وە کەمتیار پەلامار دەدەن و ئایەت و حەدیس بەئارەزوی خۆیان بەپێی بەرژەوەندیان تەفسیر و تەویل دەکەن. خۆیان بەاێحاب وفریادرە سوشەھید و ئێمەش لەسەر زێدی خۆمان بە تۆپیی و مولحید لەقەڵەم دەدەن.\nبەڵام ھەزار ئاخ ھەزار ئەسەف ڕیشدارنی وڵاتی ئێمە ناڵێـم ھەمووان بەشی زۆریان باس دەکەم زۆر شەرمنانە سەرکزانە بەڕاستەوخۆ یان ناڕاستەوخۆ لەپیناوی ژیان و ژن پارەو پارو و ماڵ و مانیان خزمەت بەداگیرکاری و مەیلی نۆکەری و کاسە لێسی دەکەن.\nبەڕاستی ڕۆژیەتی ڕیشدارانی ئێمە مامۆستا و پێشەوایانی کوردیش دەنگی حەق و ڕاستی لەسەر وڵاتی خۆیان لەدژی زوڵم و زۆری و داگیرکاری بە اللە اکبر ھەڵبڕی و فتوای جیھاد و شەھادەت دژی داگیرکەرانی کوردستان بە گوێ پێشمەرگە و گەریلا و کوڕ و کچەکانمان دائاوبدات و پەروەردەی سەرشۆڕن نەکردن و چۆک دانەدان لەگەڵ پێنج فەرزە ھاوتای خیرو خواپەرستبکات. ھەر بستە خاکێکی داگیرکراومان ھاوشانی قودس و کەعبەی پیرۆز بکات. دەمامکی سەرچاوی داگیرکەران بدڕێنێت و ڕوخساری ئیسلامی شۆڤێنی تەڵەکەباز ھاوشێوەی سۆشیالیزمی شۆڤێنی داگیرکاری ڕیسواو شەرمەزار بکات.\nبڵاوکراوەی پێشووگەڕانەوە لە کەلاوەکانی دەوروبەرەوە..\nبڵاوکراوەی نوێتربڕیاری ئەمریکا لەمەڕ ئێران


گەر بتهەوێ، دەتوانی و دەبێ و دەکرێ … – ماڵپەڕی فەرمی ماملێ\nگەر بتهەوێ، دەتوانی و دەبێ و دەکرێ …\n21/06/2020 مەڵبەندئ هونەری ماملێMamlê\nهونەرمەند شاهین ڕەحمانپوور\nبۆ هەر مرۆڤێک کە تۆزێک بیر بکاتەوە و بڕوانێتە دەوروبەری و هەروەها خۆی و خەڵک و کۆمەڵگەی بۆ گرینگ بێ، ژیان پڕە لە گوشار و چەرمەسەریی جۆراوجۆر. بیر و دڵەڕاوکێ و نیگەرانی و پەرۆشی و ئاڵۆزی کەم نین، بە تایبەت لەو دۆخەدا و لەو سەردەمەدا و لەو ناوچەیەیدا کە ئێمەی تێدا دەژین، ساخ و سڵامەتترین مرۆڤەکانیش، هەزاران دڵمەشغووڵی و کێشەیان هەیە. جگە لەوانەش، لەبەرچاوی بگرن کە جیا لەو مەسەلانە، مرۆڤ کێشەی جەستەیی و بێتوانایی فیزیکیشی هەبێ و کەمەندام بێ. ئەوسا هەموو کێشەکان چەند بەرابەر دەبن.\nڕەنگە من و تۆ، دیتنی ناپاکی و ناحەزی و هەژاری و چارەڕەشی و لێقەوماویی خۆمان و هاونیشتمانیان و گەلەکەمان بە دیتنی سروشتی جوان و دیتنی خۆشەویستانمان بۆ ساتێکیش بێ لەبیر ببەینەوە، بەڵام کەمەندامێک کە توانای دیتنی نییە، ئەو ڕێیەشی لێ گیراوە.\nڕەنگە من و تۆ ماندووبوونی هەڵات‌هەڵات و وەدواکەوتنی کار و هەوڵدان و پەیداکردنی بژێو، بە پیاسەیەک، بە گەڕانێکی شەقام و گەشت کردن لەگەڵ هاوڕێیەک لە لەش ببەینە دەرەوە، بەڵام کەمەندامێک کە پێیەکانی ناساخن، ئەو وردە ڕووناکییەشی نییە.\nڕەنگە من و تۆ بتوانین گوێمان بە دەنگی موزیک و چریکەی باڵندە و دەنگی بنەماڵە و خۆشەویستانمان بحەسێنینەوە و هەستەکانمان بە کەڵک وەرگرتن لە زمان بدرکێنین تا بسرەوین و قورساییەک لەسەر شانمان هەڵگیرێ، بەڵام کەمەندامێک کە توانای بیستن و گوتنی نییە، لەو بەرژەوەندییەش بێبەشە.\nوێڕای ئەوانەش، کەمەندامبوون، لەگەڵ هەموو بەربەست و کێشە و ناڕاحەتییەکانی، ناتوانێ ببێتە هۆی وەستانی مرۆڤ و هەرچەند ڕێگە ئەستەم دەکا، بەڵام ناتوانێ ڕێگر بێ لەو کەسانەی کە دەیانەوێ و ئیرادە و خواستی پێگەیشتنیان هەیە. هەڵبەت ئەوە پێویستیی بە پشتگیری و داکۆکی هەموو چینەکانی کۆمەڵگە هەیە، ئەوەی کە پێداویستییەکانیان بۆ دابین بکرێ، لەگەڵ هەموو مرۆڤەکانی تر یەکسان هەڵسوکەوت و مامەڵەیان لەگەڵ بکرێ و هەموو هەل و دەرفەتە ئابووری و کارییەکان، یەکسان دابەش بکرێن.\nپێویستە ئەو فەرهەنگە پەرە بگرێ کە کەمەندام، مرۆڤێکی ئاساییە و دەبێ ئاسایی چاوی لێ بکرێ، نەک وەک دیاردەیەک. ئەوەی کە ڕێزیان لێ بگیرێ وەک هەر مرۆڤێکی تری کۆمەڵگە و هاوکاریکردنیان لەڕووی مرۆڤایەتییەوە بێ نەک لەڕووی بەزەییەوە.\nمرۆڤ، دەبێ زات و ناخی سڵامەت بێ، کەمەندامی ڕاستەقینە، ئەو کەسەیە کە زات و دەروونی خراپە، نەک ئەو کەسەی کە لە ڕووی جەستەییەوە کەموکووڕی هەیە. دەبێ فێر بین کە گاڵتەکردن بە کەمەندامییەتی، نەفامانەیە، چون شیاوی پێکەنین، ئەو کەسەیە کە فام و تێگەیشتوویی نییە و نەفامانە بیر دەکاتەوە. شیاوی پێکەنین مرۆڤی درۆزن، مرۆڤی ناپاک و خائین و چەپەڵ و نەفام و نەزانە. مرۆڤی کەمەندامی جەستەیی، تەنیا شیاوی دەستخۆشی و ئافەرینە کە وێڕای هەموو کێشەکانی، ژیانی بە بەردەوامی درێژە دەدا و زۆرجار لە مرۆڤی سڵامەتیش سەرکەوتووتر و بەختەوەرترە.\nشاهین مێرمنداڵێکی تەمەن حەفدە ساڵە، حەفدە ساڵە ڕووبە ڕووی نەخۆشی سی پی (ئیفلیجی مێشکی) بۆتەوە و حەفدە ساڵە لەگەڵ ئەم نەخۆشییە ژیان دەکا، لە ماوەیە ئەم حەفدە ساڵەدا زۆر جار دڵتەنگ بوو، گریا، پاڕاوە کە بۆچی بۆ خودایە گیان من ئاوەم بۆ من وەک هاوڕێیەکانم ناتوانم هەڵبێم و هەزاران بۆی دیکە…\nسەدان جار بیستوومە کاتێک سەیری یاری تۆپێن دەکا لەکن خۆی دەڵێ منیش ئەگەر بە پێی خۆم ڕۆیشتبام دەبوومە یاریزانی تۆپێن و تۆپێنم دەکرد، بەڵام ئەو دەیهەوێ ببێتە ئەندازیار دەیهەوێ ببێتە نیگارکێش دەیهەوێ ژیانی خۆی و دەورووبەری ئاڵاوی ڕەنگ و هونەر بکا دەیهەوێ دەیهەوێ دەیهەوێ … شتێک زۆر من و بنەماڵەکەم دڵخۆش دەکا ئەویش ئەوەیە کە هەمووکات ورەی بەرزە، بەرزتر لە حەوت تەبەقەی ئاسمان قاییمتر لە کێو بێ وچان تێدەکۆشێ ۆ سەربەستی و سەربەرزی و هەوڵ دەدا. ڕاستە هێندێک کات مرۆڤ بێ هیوا دەبێ دەگری دەناڵێنێ، شاهینیش لەم بارودۆخە دا بووە بەڵام دیسانیش هەڵساوەتەوە دیسانیش لە ناخی خۆیدا بڕیاری داوە بەردەوام بێ و وەدوای حەزەکانی کەوێ و هەوڵیان بۆ بدا، هەر لە تەمەنی کەمەوە قەت حەزی لە مۆسیقای فارسی نەبوو تەنانەت ئەگەر ئێمەش گوێمان دەدایە لێمان تووڕە دەبوو و دەیکرد بە گۆرانی کوردی ئەویش چ گۆرانییەک هەموو گۆرانی ڕەسەن و کۆنەکانی پێخۆش بوو و ئێستاش بیرگەی مۆبایلەکەی پڕ پڕە لە دەنگی ڕەزازی و حەسەن دەرزی و ماملێکەی دڵان و حەسەن زیرەک و زۆربەی هەرە زۆری گۆرانیبێژە کوردە ڕەسەنەکان دەناسێ و گوێ دەدا پێیان و بۆ خۆی لە دونیایەکی جوانی کوردیدا سەیر دەکا و من لە شاهینەوە فێر بووم کە بەڕاستی هەموو شتێک بە کوردی خۆشە تەنانەت هەناسە هەڵکێشانیش.\nلەو ساڵانەدا ڕۆژانێکی خۆش و ناخۆشمان تێپەڕ کردووە بەڵام ورەی شاهین و هونەر و دەستڕەنگینی شاهین و تێکەڵاوی لەگەڵ ڕەنگەکان و دڵخۆش بوونی بەو کارە بۆتە هۆکارێک تا ئێمە هیچ کات هەست بەوە نەکەین شاهین کەمییەکی هەیە و فەخری پێبکەین و شانازی پێوە بکەین بە بوونی بە هاتنی، ڕووناکای ی ماڵی مە هۆی بوونی مە سەرمەشقی ئێمە بۆ بەردەوامی و کۆڵنەدەری تەنیا شاهینە و کەسانێک وەک شاهینن ئێمە تەنیا بە ئەسپایی دەستمان گرت تا بڕوا و بەردەوام بێ و هیچمان بۆ نەکردووە بۆ ئەو پلەی ئێستا تێیدایە بە پێچەوانە بەڵام شاهین زۆر کاری بۆ ئێمە کردووە بۆ من و خوشکە بچووکەکەم بۆ دایک و بابم فێری ئومێدی کردووین، فێری وەی کردووین دەبێ بژین و بەردەوام بین، فێری کردووین وشەگەلێک بە نێوی ناتوانم و نابێ و ناکرێ بوونی نییە و ئەگەر بتهەوێ دەتوانی و دەبێ و دەکرێ…\nنووسینی: شەیدا ڕەحمانپوور\nئێمە وەک مەڵبەندی هونەریی ماملێ پڕ بە دڵ دەستخۆشی لە کاک شاهین دەکەن کە شێلگیرانە و ماندوویینەناسانە، هونەری جوانی خۆی لەپێناو کورد و ڕەسەنایەتی کوردی تەرخان دەکات و ڕێز لە هونەرمەندانی نەتەوەکەی خۆی دەگرێ. پیرۆزباییان لێدەکەین و هیوادەخوازین کە بەردەوام بێت و بە وێنەکانی کە دەیانکێشێتەوە ئەو دوو وانەیەمان فێر بکات کە کە دڵسۆزی فەرهەنگ و ڕەسەنایەتی خۆمان بین و گەر بمانهەوێ، دەتوانین و دەبێ و دەکرێ.\nهەر بژین و سەرکەوتنی زیاتریان بۆ بە ئاوات دەخوازین.\nدەستکردی هونەرمەند کاک شاهین ڕەحمانپوور


دویای تەندروسی.. مووچەی وەزارەت پێشمەرگە دریه‌ید – Rojapp\nHome/هەواڵنێرەکان/دویای تەندروسی.. مووچەی وەزارەت پێشمەرگە دریه‌ید\nدویای تەندروسی.. مووچەی وەزارەت پێشمەرگە دریه‌ید\nHooshyar June 27, 2020 هەواڵنێرەکان Leave a comment 93 Views\nشەفەق نیوز/ وەزارەت دارایی و ئابووری لە حکومەت هەرێم کوردستان، ئمڕوو شەممە، راگەیان لە مەرەقەزکردن مووچەی دیوان وەزارەت پەێشمەرگە و کەرتە وەڕیەوبردنەگان و لیواگانی.\nوەزارەتەگە لە بەیاننامەیگ رەسیە ئاژانس شەفەق نیوز وت؛ سوو یەکشەممە ٢٨/٦/٢٠٢٠ ئەوەسا مووچە دیوان وەزارەت پێشمەرگە ئەرا مانگ شوبات ٢٠٢٠ دابەشکریەێد.\nبەیاننامەگە هەمیش وت؛ لە رووژ دووشەممە ٢٩/٦/٢٠٢٠ مووچەی کەرتەیل ٧٠ و ٨٠ دابەش کریەێد.\nوەزارەت تەندروسی لە هەرێم کوردستان رووژ شەممە راگەیان لە دەسکردن وە دابەشكردن مووچەی فەرمانبەر و کادرە پزشکیەگان ، دویای بڕینیگ وه رێژەی ٢١% لەوەر قەیرانە داراییەگە ك له شوون بڕین مووچە لە لایەن بەغداد و داوەزین نرخ نەفت هات.\nPrevious ئەمڕۆ (مام ڕەحیم) یەکێک لە بەژداربوانی فیلمی کوردی بێکەس کۆچی دوایی کرد ..\nNext خاسەوبوین زیاتر لە ٥٠ تووشهاتگ وە کۆڕۆنا لە نەجەف


ئاگادارى راوتەى ئینتەرنێتى ناوماڵەکانتان بن\nسەرەتا»ئینتەرنێـت»ڕایه‌له»ئاگادارى راوتەى ئینتەرنێتى ناوماڵەکانتان بن\nلەلایەن Darya ismail لە 29/09/2016 0 Comments\nهۆشدارى لە دزەکردنى زانیارى تاکەکەسى دەدرێت لەڕێگەى راوتەرەوە.\nباربارا شتاینهۆڤڵ پسپۆرى ئەڵمانى پاراستنى مافى بەکاربەر بە سایتى (هافنگتۆن پۆست)ى ئەڵمانى راگەیاند: پێویستە هەموو کەسێک زانیارییە هەڵگیراوەکانى ناو ئامێرى راوتەرەکەى ناوماڵ بسڕێتەوە کاتێک دەیەوێت بیگەڕێنێتەوە بۆ کۆمپانیا یان بیەوێت بیفرۆشێت، لەبەرئەوەى ئەو ئامێرە سەرجەم زانیارییەکان هەڵدەگرێت.\nئەو پسپۆرە دەڵێت: پێویستە سەرجەم زانیارییەکانى ناو راوتەرەکە فۆرمات بکرێتەوە و سەرجەم گۆڕانکارییەکان بخرێنەوە بارى سەرەتاى کڕینى راوتەرەکە واتە لە کۆمپانیا چۆن کڕیویەتى وایلێبکرێتەوە، بەمەش زانیارییە تایبەتەکانى خاوەنەکەى پارێزراو دەبێت.\nئەوەشدەخاتەڕوو کە ئامێرى راوتەى تەنیا ئینتەرنێت ناکات بە لاسلکى (وایفاى) بەڵکو هەندێ زانیارى زۆر هەستیاریش لەبارەى کەسى بەکارهێنەرەوە هەڵدەگرێت.\nبابەتەكانی پێشووتربه‌وێنه…شوێنى هه‌ڵگرتنى وێنه و ڤیدیۆكانى فه‌یسبووك ئاشكرا ده‌كرێت\nchromecast چییە؟ سوودی چییە؟\nلەلایەن botan luqman 28/03/2017\nبێگومان ئێستا به‌رنامه كۆمه‌ڵایه‌تیه‌كانی مۆبایل گرینگیه‌كی ئێجگار زۆری پێده‌درێت له‌گه‌ڵ به‌ره‌وپێشچوونی جیهان و ڕۆژانه به‌رده‌وام…


هەرێم بەدزییەوە (21) هەزار کەسی دامەزراندوە!\nرێبوار كەریم مەحمود\n_ پێش بایۆمەتری، حکومەتی هەرێم رایگەیاند: "ژمارەی موچەخۆران بە نزیکی (1400000) ملیۆنێک و چوارسەد هەزار موچەخۆرە".\n_ کە قۆناغی یەکەمی بایۆمەتری تەواو بو لەساڵی 2017 حکومەت رایگەیاند: "ژمارەی موچەخۆران بە نزیکی (1249000) ملیۆنێک و دوسەدو چل و نۆ هەزار موچەخۆرە". واتە بەهۆی بایۆمەترییەوە (151000) سەدو پەنجاویەک هەزار موچەخۆر کەمیکردوە.\n_ رۆژی (20-1-2020) لیژنەی باڵای تۆماری بایۆمەتری حکومەتی هەرێم رایگەیاند: "ژمارەی موچەخۆران (1255000) ملیۆنێک و دوسەدو پەنجاوپێنج هەزار موچەخۆرە". واتە لەماوەی نزیکەی دوساڵدا (6500) شەش هەزارو پێنج سەد موچەخۆر زیادیکردوە.\n_ رۆژی (6-5-2020) وەفدی هەرێم لەبەغدا بو، لەگەڵیان کۆبوینەوە، لەوێ ئامارێکیان دا بە ئێمەو وتیان: "ژمارەی موچەخۆران (1256850) ملیۆنێک و دوسەدو پەنجاو شەش هەزارو هەشت سەدو پەنجا موچەخۆرە". واتە لە چوار مانگی یەکەمی (2020) (1350) هەزارو سێسەدو پەنجا موچەخۆریتر زیادی کردوە.\n_ رۆژی (28-7-2020) لە کۆبونەوەی پەرلەمانی کوردستاندا وەزیری دارایی هەرێم وتی: "ژمارەی موچەخۆران (1270000) ملیۆنێک و دوسەدو حەفتا هەزار موچەخۆرە".\n_ هەفتەی پێشو لەبەغدا لەگەڵ هەندێ کاربەدەستی حکومەتی عیراق کۆبومەوە، سەرجەمیان وتیان ژمارەی موچەخۆرانی هەرێم بەردەوام زیاد دەکات.\nئەگەر دیقەت بدەن بەپێی ئەم ئامارانەی حکومەت بێ، بە بەردەوامی ژمارەی موچەخۆر زیادی کردوە. لە کۆتایی (2017)وە تا کۆتایی مانگی (7-2020) حکومەتی هەرێم نزیکەی (21000) بیستو یەک هەزار کەسی دامەزراندوە،\nئەمەش یەکێکە لەم سێ ئەگەرە:\n_ یان حکومەت بە بەردەوامی و بەدەر لە رێنمایی و بە واستە خەریکی دامەزراندنی خەڵکە. ئەو گەنجانەشی کە چەندین ساڵە چاوەرێی هەلی کارن دەبێ زەقەی چاویان بێت.\n_ یان ئەم فەوزایە ئەو قسەیەمان پشتراست دەکاتەوە کە بەردەوام وتومانە حکومەت لیستی بایۆمەتری نیەو فەوزایەو هیچ کەس بە وەزیری داراییشەوە نازانێت ژمارەی موچەخۆران چەندە!\n_ یان هەردوکیانە، دامەزراندنی ژێربەژێر بەردەوامەو لەولاشەوە فەوزای نەبونی لیستی بایۆمەتری موچەخۆرانە.\nله‌باره‌ی موچه‌ی مانگی داهاتوه‌وه رونكردنه‌وه ده‌درێت\nوه‌زاره‌تی دارایی بڕیارێكی نوێ له باره‌ی موچه‌ی به‌شێك له موچه‌خۆران راگه‌یاند\nسواڵكەرێكی میلیاردێر دەستگیركرا\nلایه‌نگرانى حه‌شدى شه‌عبى هێرشده‌كه‌نه‌سه‌ر هه‌رێم و پێشمه‌رگه و پارتى و كازمى\nوەزارەتی دارایی چەند بڕیارێک تایبەت بە مووچە بۆ گەنجینەکان ده‌نێرێت\nئه‌رمینیا و ئازه‌ربایجان جه‌خت له رێگه‌چاره‌ی سه‌ربازی ده‌كه‌نه‌وه\nحه‌نان فه‌تلاوی له‌سه‌ر پێدانی پاره به‌وانه‌ی ژنی دووه‌م ده‌هێنن هاته ده‌نگ\nهۆكاری به‌رزبوونه‌وه‌ی به‌های تمه‌ن خرایه‌ڕوو\nعیراق.. 52 كه‌سی تر به كۆرۆنا گیانیان له‌ده‌ستدا\nیوسف محه‌مه‌د: به‌ڵگه‌نامه‌ی گرنگ له‌سه‌ر دزه‌پێكردنى ده‌یان ملیار دۆلار له‌به‌رده‌ستدایه، به هه‌رێمی كوردستانیشه‌وه\nخۆگونجاندن لەگەڵ قەیرانەكان\nبۆچی شەقامی عیراقی لە كورد توڕەن؟\nدواكەوتویی كۆمەڵگەی كوردی\nهەڵگورد عەبدولوەهاب جندیانی\nتەواوكردنی حیكمەتی حوكمڕانی رەشید: ئەوەی سەرۆكی حكومەت لەپەرلەماندا نەیگوت چ بوو؟!


چیرۆكی "دەستدرێژی سێكسی" بۆ سەر ژنێكی خاوەن پێداویستی تایبەت و وێنەگرتنی\nیەكێك لەو دوو كەسەی دەستگیركراوە پۆلیسە و لەگەڵ كەسێكی تر كارەكەیان ئەنجامداوە\nهێزە ئەمنییەكانی ناحیەی پردێ دوو كەسیان دەستگیركردووە كە بەپێی دانپێدانانەكان دەستدرێژی سێكسییان كردۆتەسەر ژنێكی خاوەن پێداویستی تایبەت و لەوكاتەشدا گرتەی ڤیدیۆییان تۆماركردووە.\nیەكێك لەو دوو كەسەی دەستگیركراوە پۆلیسە و گوماندەكرێت خەڵكی تریش تێوەگلابن.\nئەو پرسە كە چەند رۆژێكە تۆڕە كۆمەڵایەتییەكانی پارێزگای كەركوكی تەنیوە، هێشتا رون نییە كەی دەستدرێژی سێكسییەكە ئەنجامدراوە، بەڵام 7ی نیسان دوو كەس كە یەكێكیان پۆلیسە دەستگیركراون و دانیان بەتاوانەكەیاندا ناوە، ئەوەش بەپێی دوو سەرچاوە بۆ (كەركوك ناو).\nعه‌بدولموته‌لیب نه‌جمه‌دین، به‌ڕێوه‌به‌رى ناحیه‌ى پردێ، بە (كەركوك ناو)ی وت "ڤیدیۆی دەستدرێژییەكەمان دەستكەوتووە، كارێكی قیزەوەن كراوە، ئەوەی لای ئێمە هەیە دوو كەسە بەوكارە هەستاون و هەردوكمان دەستگیركردون".\n"یەكێكیان دەستدرێژییەكەی ئەنجامداوە و ئەوەی تر ڤیدیۆی گرتووە"، عه‌بدولموته‌لیب وایوت.\nیەكێكیان دەستدرێژییەكەی ئەنجامداوە و ئەوەی تر ڤیدیۆی گرتووە\nیەكێك لەو دوو كەسە پێشتر لە ریزەكانی سوپای عیراق فەسڵكراوە. دواتر جارێكی تر گەڕاوەتەوە بۆ سلكی ئەمنیی و بۆتە پۆلیس. ئەوەش بەپشتبەستن بە لێخۆشبونی گشتی حكومەتی عیراق، وەك عه‌بدولموته‌لیب نه‌جمه‌دین جەختیلێكردەوە.\nكەسی دووەم كە دەستگیركراوە، خەڵكی دەرەوەی پارێزگای كەركوكە و نیشتەجێی گوندێكی سەر بە ناحیەی پردێیە.\nكەركوك/9ی نیسان، ئیدارەی ناحیەی پردێ و هێزەئەمنییەكان رونكردنەوە دەدەن لەسەر دۆسیەی دەستدرێژی بۆ سەر ژنێكی خاوەن پێداویستی تایبەت فۆتۆ: كەركوك ناو\nژنەكە تەمەنی 40 بۆ 45 ساڵە و خاوەن پێداویستی تایبەتە و بارودۆخی دەرونیشی باش نییە. هاوژینەكەشی 70 ساڵە و بەهەمان شێوە خاوەن پێداویستی تایبەتە و توانای رێكردنی نییە و منداڵێكی پێنج ساڵانیان هەیە.\nئه‌و خێزانه خه‌ڵکى پردێ نین، بەڵام بەهۆی ئەوەی كەمدەرامەت و خاوەن پێداویستی تایبەتن، بەهاوكاریی خێرخوازان جێگەیەكیان بۆ كراوەتەوە لە ناحیەی پردێ.\nسەرچاوەیەکی ئەمنی لە ناحیەی پردێ، لەبارەی روداوەكەوە بۆ (كەركوك ناو)، وتی "دوای بڵاوبونەوەی ئەو هەواڵە، توانیمان زانیاریی ورد كۆبكەینەوە و لە 7ی نیسان دەستگیریان بكەین".\n"دەركەوت ئەو دوو كەسە دەستدرێژییەكەیان كردووە و دەستگیركراون، دانیانبەتاوانەكەدا ناوە، داوا لە خەڵك دەكەم باوەڕ بەو هەواڵانە نەكەن كە گوایا ئەو دووكەسە چەكداری حەشدبن".\nلەچەند ئەكاونت و پەیجێكی تۆڕە كۆمەڵایەتییەكان، دەستدرێژیكەران وەك چەكداری حەشد ناسێنراون. یان پرسەكە بۆ دەمارگیری نەتەوەیی بەكارهێنرا. ئەوەش لەكاتێكدا ژنەكە كوردە و هاوژینەكەی لە نەتەوەی توركمانە.\nسەرچاوە ئەمنییەكە زیاتر جەختیكردەوە "تاوانباران دانیان بەتاوانەکەیاندا ناوە، دۆسییەكانیان رەوانەی داداگا کراوە... داوا دەكەین باوەڕ بەهەندێک زانیاریی نێو تۆڕە كۆمەڵایەتییەكان نەكەن، كە مەبەستیان ئاژاوەی نێوان نەتەوەكانە".\nداوا دەكەین باوەڕ بەهەندێک زانیاریی نێو تۆڕە كۆمەڵایەتییەكان نەكەن، كە مەبەستیان ئاژاوەی نێوان نەتەوەكانە\nعه‌لى که‌ریم، چالاكوانی مەدەنی لە پردێ، كە یەكێكە لەو كەسانەی هاوكاریی ئەو خێزانەی كردووە، بە (كەركوك ناو)ی وت "ساڵی رابردوو ئاگاداركرامەوە لە بونی ئەو خێزانە هەژارە، كە ماڵیان لە ناحیەی لەیلان بوو، لەگەڵ چه‌ند گه‌نجێک سه‌ردانمانكردن بۆ هاوكاریی".\n"كە سەرەتا چومه لایان و وتم هاوكاریتان دەكەین، وتیان تۆش بەڵێن دەدەیت و دواتر دەڕۆیت و لێمان ناپرسی، ئەگەر راست دەكەیت شەربەتێك و لەفەیەكمان بۆ بێنە". عەلی وایوت.\nئەو چالاكوانەی پردێ، لەگەڵ كۆمەڵێك گەنجی خۆبەخشی ناحییەكە، پیاوەكەیان شۆردوە و ریشو قژیان بۆ چاككردووە، دواتر ئافرەتێكیان هێناوە تا هاوكاری شۆردنی ژنەكە و منداڵەكەیان بكات.\n"ئافره‌ته‌که‌مان برد بۆ لاى پزیشکى ده‌رونیی و دواتر خێرخوازێك خانویەكی لە پردێ بۆ كڕین و خەڵك هاوكاریی دەكردن لە خواردن".عەلی وایوت.\nئەمڕۆ پێنجشەممە 9ی نیسان، لقی كەركوكی كۆمسیۆنی باڵای مافی مرۆڤی عیراق و ژمارەیەك رێكخراوی ئەو بوارە سەردانی ئەو خێزانە دەكەن و لەو پرسە دەكۆڵنەوە.


چاوپێکه‌وتن له‌گه‌ڵ بولەنت كەنەش ….ئا:که‌مال چۆمانی – Denegkan\nچاوپێکه‌وتن له‌گه‌ڵ بولەنت كەنەش ….ئا:که‌مال چۆمانی\nسەرنووسەرى تودەى زەمانى توركى: نەتەوەپەرستى توركى، نەتەوەپەرستى دژى دروستكرد\nرۆشنبیرى تورك چۆن لە كورد دەڕوانێت؟\nئاماده‌کردنی: كەمال چۆمانى،\nراگەیاندنى كوردیی، راگەیاندنێكى ناوخۆییە و تا ئێستا نەیتوانیووە كوردستانى باشوور تێبپەڕێنێت و بپڕژێتە وڵاتانى دەوروبەر و جیهان. سەرەڕاى ئەوەى توركیا، سوریا، عەڕەب و وڵاتانى تر هەمیشە لە ململانێدانە لەگەلأ هەرێمى كوردستان و كورد، تا ئێستا راگەیاندنى كوردى نەیتوانیووە شەقامى گشتى ئەو وڵاتانە لە داوا رەواكانى كورد، ئاگادار بكاتەوە. رۆژنامەنووسانى كورد، نەیانتوانیووە لە دیدى نوخبە رۆشنبیرییەكانى فارس، تورك و عەڕەب تێگەیشتنێك هەڵبهێنجن و پردێكى پەیوەندى دروستبكەن لەنێوانییاندا. تورك و دەستەڵاتەكەى بە چاوێكى زۆر دوژمنكارانەوە لە كورد دەڕوانن. ئایا رۆشنبیر و نووسەرانى تورك چۆن لە كورد و كێشەكەى دەڕوانن و چۆن دەڕواننە دۆخى كورد و مافەكانى و ئەگەرى دروستبوونى دەوڵەتى كوردیی؟ ئایا دیدى رۆشنبیرانى تورك هەمان دیدى عەسكەرتارەكانیتیان؟ لەو چاوپێكەوتنەدا، كە لەگەلأ یەكێك لە گەلأ نووسەرە هەرە بەناوبانگ و رۆژنامەنووسە هەرە ناسراوەكانى توركییا و ئەورپاش ئەنجاممان داوە، دەتوانین كەمێك لە بۆچوونەكانییان بەرامبەر كورد بگەین. ئەو نووسەر و رۆژنامەنووسە، لەلایەن دەوڵەتى توركییاوە حیسابێكى گەورە بۆ دید و بۆچوونەكانى دەكرێت. دواى هەوڵدانم، توانیم ئەو چاوپێكەوتنە لەگەلأ بولەنت كەنەش سازبكەم. بولەنت كەنەش، نوسەر و رۆژنامەنووسى بەناوبانگى توركییا و ئەوروپا، ئێستا سەرنووسەرى رۆژنامەى ئینگلیزى بەناوبانگترینى توركییایە"تودەى زەمان". لە نەوەدەكان و سەرەتاى دووهەزارەكان رێكخەرى هەوالأ بوو بۆ هەردوو رۆژنامەى ئینگلیزى توركى، توركیش دەیلى نیوز و زەمان، بەر لەوەى پەیوەندی بكات بە ئاژانسى ئەناتۆلییا و ببێتە بەرپرسى نووسینگەى نیۆڕك. بەر لە پەیوەندیكردن بە تودەى دەیلى زەمان، بولەن سەرنووسەرى توركیش دەیلى بوگەن بوو. ئێستا تودەى دەیلى زەمان، یەكێك لە پڕ خوێنەرترین رۆژنامەكانى توركییایە. وێبسایەتەكەیان بە ملیۆنان خوێنەر لە سەرانسەرى دونیا سەردانی دەكەن. بولەنت بۆ زۆر لە رۆژنامە و گۆڤارەكانى ئەوروپا و ئەمریكاش دەنووسێت. لەسەر پرسی كورد و توركییا و پەكەكە و هەرێمى كوردستان چەند پرسیارێكمان ئاڕاستە كردوون.\nبوڵەنت كەنەش و تودەى زەمان نزیكن لە ئەكەپە و دیدێكى زیاتر ئیسلامییانەیان هەیە. كاتێك داواى چاوپێكەوتنەكەم لێكرد، زۆر خۆشحالأ بوو. ئەوەشى زۆر بە لاوە گرنگ بوو كە پردێكى پەیوەندى رۆشنبیر و رۆژنامەنووسانى باشوور و توركییا هەبێت بۆ گفتوگۆ و لێكتێگەییشتن.\nمەرج نییە ئێمە لەگەلأ زۆرێك لەبیر و بۆچوونەكانى بین، بەتایبەت تێڕوانینەكانى بەرامبەر پەكەكە، بەڵام وەك ئیتێكى رۆژنامەنووسى، ئێمە چاوپێكەوتنەكە وەك خۆى بڵاودەكەینەوە.\nئەم چاوپێكەوتنە بە زمانى ئینگلیزى ئەنجامدراوە و نزیكەى 3 مانگ بە لە ئێستا سازدراوە.\nستاندەر: كورد و تورك، مێژوویەكى دوور و درێژییان بەیەكەوە هەیە. لە سەردەمى عوسمانییەكان، هەردوو نەتەوە زۆر دۆستى یەكتر بوون. هەرچەندە لە هەندێك كاتدا شەڕیش دژى یەكتر بەرپاركراوە، بەڵام بەشێوەیەكى گشتى دۆستبوونە. لەبەرچى بە هاتنى سێكیۆلاریستەكان "عەلمانییەكان" و گرتنە دەستى دەستەڵات لەلایەن كەمال ئەتاتورك، رەوشى كوردان كەوتە خراپترین دۆخ؟\nبولەنت كەنەش: لەماوەى دەستەڵاتى عوسمانییەكان، نە كێشەى ئەتنى هەبوو نە كێشەى ئایینیی نەتەوەییش بوونى هەبوو. هەرچەندە، دواى شۆڕشى فەڕەنسی، نەتەوایەتى ئەتنى پڕ كاریگەرى بوو هەتا لەناو كۆمەڵگەكانى دەوڵەتى عوسمانیش. ئەوەى زۆرترین كاریگەرى نەتەوەپەرستى لەسەر عوسمانییەكان دروستكرد، گروپى "ئیتیحاد و تەرەقى بوو." سەرەڕاى ئەوەى دەوڵًەتى عوسمانى بنیاتنرابوو لەسەر تایفەگەرى و مەزهەبییەكى ئاشكرا " عوسمانیزم و ئیسلامیزم"، ئیتیحاد و تەرەقى توركییایەكى نەتەوەپەرستى پێگەیاند، وەك كاردانەوەیەك بۆ نەتەوەپەرستى دینیی و ئەتنى لە باڵكان و نیمچە دورگەى عەڕەبى، وەك ئایدۆلۆژیایەك بۆ خۆی. بێگومان نەتەوەپەرستى توركى، نەتەوەپەرستى دژى دروستكرد. ئەتمۆسفیرى ئاشتیش لە هەرێمەكانى پێشووترى دەوڵەتى عوسمانى، لەناوچوون.\nپاش رووخانى دەوڵەتى عوسمانى، دەوڵەتى نوآ "كۆمارى توركییا" بەهۆى پاشماوەكانى بزووتنەوەى ئیتیحاد و تەرەقەى دامەزرێنرا. كەواتە ئەوان ستایڵى نەتەوەپەرستى پارتەكەى خۆیان بەكارهێنا كە رێینەدا كەمە نەتوایەتییەكانى تر لەگەلأ ئەوان بە ئاشتى بژیێن لە ئەناتۆلیا. دروشمى كەمال ئەتاتورك ""Ne Mutlu Türküm Diyene "ئەو مرۆڤە بەختەوەرە كە دەڵێت توركم" دیارترین ئاماژەیە بۆ ئەو جۆرە جییاكارییەى نەتەوەپەرستى. بێگومان ئەو نەتەوەپەرستییە، نەتەوەپەرستى كوردى لە دژ دروستكرد. هەرچۆنێ ئەم نەتەوەپەرستییەى كوردى لە توركییا، لە هەموو خاوەندارییەكى دینیی بەری بوو. نەتەوەپەرستى كوردى لە توركییا، خۆى بە جۆری نەتەوەپەرستى سۆسیالیستیی و چەپگەرایی نیشاندەدا لە شێوەى جیاوازى كۆمۆنیزمى ماركسیستی بۆ ماویزم. هەربۆیە، نەتەوەپەرستى كەمالیزمى توركەكان و چەپە ئەتنییە نەتەوەپەرەستەكانى كوردەكانى ئەناتۆلیا، پردى نێوان تورك و كوردیان رووخاند و كاولكرد. هەرچەندە، ئێمە هێشتا هیوامان ماوە بۆ بنیاتنانەوەى ئەو پردە، چونكە لەنێوان هەردوو كۆمەڵگەدا، بەهایەكى گەورە لەنێوانمان هیە، مەبەستم ئیسلامە. پارێزەرە دینیی و كۆمەڵایەتییەكانى هەردوو كۆمەڵگاكە، هێشتا پەیوەندییەكى توند و تۆڵیان بەیەكەوە هەیە و ئەو پەیوەندییە دەرمانى ئەو فیكرانەیە كە دەیانەوێـ پەیوەندییەكە تێكبشكیچنن، وەك فاشیست و ئەتنیسیسمى ماركسیستیی لە هەردوو لا. لەبەرئەو ئەتنیسیسمە موتەبادیلە، نەك تەنها كوردەكان، بەڵكو توركەكانیش لە ئەناتۆلیا زۆر شتیان لەدەستداوە، وەك ژیانى هەزاران لە منداڵەكانیان.\nستاندەر: ئیلكەر باشبوگ، سەرۆك ئەڕكانى نوآى سوپاى توركییا، پلانى نوآى هەیە بۆ سوپاى توركیا. ئەو چەند وتەیەكى توندى پێشكەشكرد لە چاوپێكەوتنەكەى لەگەلأ رۆژنامە و چاپەمەنییەكانى توركییا لە چەند هەفتەیەك پێش ئێستا. ئەو پەیامى توندى بۆ حكومەتى هەرێم نارد. لەبەرچى ئەو هیچ جییاوازییەك نابینێت لەنێوان حكومەتى هەرێم و پارتى كرێكاران؟ ئەوە راست نییە كە بڵێین ژەنەڕاڵەكانى بەیەك چاو سەیرى كورد دەكەن لە هەر كوێیەك بن بێجیاوازى؟\nبولەنت كەنەش: نەخێر، من وا بیرناكەمەوە. نەك تەنها سوپاى توركییا، بەڵكو رێژەیەكى زۆرى خەڵكى توركییا بڕوایان وایە، كە پەیوەندییەكى توند و نزیك لەنێوان پەكەكە و حكومەتى هەرێم هەیە لە باكورى عێڕاق. هەروەها هۆى زۆر هەیە خەڵكى تورك وا بیربكاتەوە. یەكەم شت چەكدارانى پەكەكە بەردەوامن بۆ بەكارهێنانى باكورى عێڕاق كە لەژێر دەستەڵاتى حكومەتى هەرێم دایە وەك و چەترێكى هێمن. ئەوان توانیویانە كە هەموو جۆرە پاڵپشتێكى لۆجیستیكى كۆبكەنەوە و خاكى هەرێمیان بەكارهێناوە بۆ هێرشكردنە سەر توركییا. ئێمە "وەك خەڵكى مەدەنى توركییا" ساڵانێكە هیچ یارمەتى و پالپشتییەكمان لە بارزانى و سوپاكەى نەبینیوە لەبەرامبرە پەكەكە. بۆیە سەرەڕاى ئەوەى كە هیچ كەسێ حەز بە بینینى بارزانى و برایانى كورد ناكات كە لەگەلأ چەكدارانى پەكەكە پێكەوە بن، راستییەكان كە لە ساڵانى رابردوو لەگەڵییان ژیاوین، ناچارمان دەكەن بە گومان بین بەرامبەر بە حكومەتى هەرێم. لەبەرئەوە، ئەركى سەرەكى حكومەتى هەرێمى كوردستانە، دوورییەك لەنێوان خۆیى و تیرۆریستانى پەكەكە دروستبكات. ئینجا، برایانمان لە باكورى عێڕاق دەبینین كە هیچ پەیوەندییەك و پەیوەستییەكییان لەگەلأ پەكەكە نییە.\nستاندەر: كێشە بۆ توركییا چییە ئەگەر بێت و كوردەكان لە عێڕاق مافەكانى خۆیان بەدەستبێنن و هەرێمێكى فیدڕاڵى دیموكراتیك بنیاتبنێن؟ بۆ ئەو كۆمارى توركییا ئەو دیفاكتۆیەى باكورى عێڕاقى پێقبوڵناكرێت؟\nبولەنت كەنەش: بەوپێیەى كە من دەیبینم، سیاسەتیی حكومەتى توركیی، دژى ئەوە نییە كە هەرێمێكى دیموكراتیكى فیدراڵى لە لە باكورى عێڕاق دابمەزرێت. ئەگەر نەتەوەكانى عێڕاق هیچ كێشەیەك نەبینن لەگەلأ فیدڕالیزم، حكومەتى توركیش نابینێت. ئەوەى حكومەتى توركیی دژییەتى، ئەو هەوڵدانە "ماندووبوونە" بێئاكامەیە بۆ دامەزراندنى حكومەتێكى سەربەخۆى كوردیی لە باكوورى عێڕاق. توركییا واهەستدەكات حكومەتى كوردى هیچ چانسێكى لەبەردەم نییە بۆ رزگاربوون، سەرەڕاى ناڕەزایى خەڵكى بەشەكانى ترى وەك "سووریا، ئیران، توركییا و عێڕاق" و هەموو جیهانى عەڕەبیش. هەر ئۆپۆزسیۆنێكى سیاسیی بۆ كوردەكان لەژێر دەستوورى عێڕاقى بۆ كوردەكان قبوڵكراوە لەلایەن توركەكانەوە جگە لە سەربەخۆیى حكومەتى كوردیی. توركییا زۆر حەزى لە یەكێتى نەتەوەیى و ئاشتیی عێڕاقە، هیچ شتێكیش ناوێت، جا ئەوە كێشە نییە شتەكە لە دەرەوەى عێڕاق بێت یان ناوەوەى، بۆ تێكدانى ئەو ئاشتیی و یەكێتییە.\nستاندەر: پەكەكە هەوڵدەدات بۆ بەدەستهێنانى مافەكانى كورد لە توركییا. هەر وەك خۆت دەزانیت، كوردەكان لە دۆخێكى خراپ و سەخت لەتوركییا ژیان دەگوزەرێنن. ئەوان هیچ مافێكى سروشتى و سیاسیی و نەتەوایەتیشییان نییە لە توركییا. لەبەرچى توركە رۆشنبیر و نووسەرەكانییان، هێشتا پەكەكە وەك گروپێكى تێرۆریستى دەبینن؟ وا هەستناكەیت ماس مێدیاى تورك كەوتبێتە ژێر هەژموونى ژەنەڕاڵەكان؟\nبولەنت كونەش: با لە منەوە دەستپێبكەیین. من لەژێر كاریگەرى هیچ ژەنەڕاڵێكى توركیدا نیم، تاكو ئێستاش من پەكەكە بە رێكخراوێكى تێرۆریستى دەبینم. هەر رێكخراوێك كە تێرۆر وەك ئامرازێك بۆ بەدەستهێنانى ئامانجەكانى بەكاربێنێت، پێیدەگوترێت "رێكخراوى تێرۆریستی". سەرەڕاى ئەوەى من پەكەكە بە تێرۆریست ناودەبەم، بەڵام هەرگیز "دەتەپە، پارتى كۆمەڵگەى دیموكراتیك" بە تێرۆریست ناونابەم، سەرەڕاى ئەوەش دەزانم كە پەیوەندییكى توندوتۆلأ لەنێوانییاندا هەیە. هیچ كەس لە توركییا باوەڕى وانییە كە پەكەكە بۆ مافى خۆى هەوڵدەدات.\nئەو هەڵبژاردنە گشتییەى كە كە لەو دواییانە كرا، پێشانى ئێمەیدا كە رێژەیەكى زۆرى خەڵكى كورد لە باشوورى رۆژهەڵاتى توركییا بڕوایان بە پەكەكە نەماوە كە بەرگرى لەمافى خۆى دەكات، %54 دەنگییان بۆ پارتى داد و گەشەپێدان دا. كوردەكان لە توركییا گروپێكى كەمایەتیی نین، بەڵكو بەشێكى گرنگن لە نەتەوەى ئێمە. خەڵكى ئاسایی هیچ كێشەیەكى لەگەلأ ئەوەدا نییە كە كوردە یان توركە. ژن و ژنخوازى لەنێوان شارە ئەتنییە جیاوازەكان لە توركییا زۆر بەفراوانى بەربڵاوە. بۆ نمونە، من %100 توركم، بەڵام ژنەكەم "Circassian"یە. دوو برایەكانم ژنەكانییان كوردە و مێردى ئامۆزاكانم كوردن. بۆیەش ناتوانى تورك و كورد لەیەكترى جییا بكەیتەوە، نە توركە ژەنەڕاڵەكان "من وا هەستدەكەم هیچ ئامانجێكى لەو جۆرەیان نیی." دەتوانن و نە پەكەكەى تێرۆریستیش.\nستاندەر: من وەك رۆژنامەنووسێك لە كوردستان، لەكاتى هێرشەكانى توركییا بۆ سەر پەكەكە، لەوە ئاگادار بووم خەلكى سیڤیلى زیاتر كوشت وەك ئەوەى گەریلاى پەكەكەى كوشتبێت. بۆچى ماس مێدیاى تورك لەوەیان بێدەنگ بوو؟\nبولەنت كەنەش: منیش هەروەها ئاگادارى ئۆپەراسیۆنەكانى سنوورى سوپاى توركییا بووم دژى تێرۆریستەكان، من هەرگیز هیچم نەبیست دەربارەى پێكراوانى سیڤیل لە ئۆپەراسیۆنەكە. ئەگەر هیچ پێكراوێك لەوكاتدا هەبووایە، كاردانەوەیەكى رێكخراوەكانى چاودێرى مافى مرۆڤى نێودەوڵەتیمان دەبیست. هەرچۆنێك، لەوكاتەوە هیچ كاردانەوەیەكى لەو جۆرە روویان نەدا. ئەوەى تریش هیچى راست نییە كە مردوویان نیشاندابێت. زیاد لەمەش، هێزەكانى ئاساییش توركیی، حەزناكەن تەداخولى هەرێمى دراوسێكان بكەن ئەگەر پێویست نەكات. ئەگەر بارزانى، بوونى پەكەكە لە لە باكورى عێڕاق كۆتایی پێبێنێت، هیچ كەسێك ئۆپەراسیۆنى سنوورى تر و مەرگى سیڤیلەكانى نابینێت.\nستاندەر: لەبەرچى حكومەتى توركییا هیچ دانووستانێكى راستەوخۆ لەگەلأ پەكەكە قبوڵناكات؟ لەبەرچى پەكەكە گفتوگۆ و لێكتێگەیشتنى دیموكراتییانەى دەوێت بەڵام توركییا رەتیدەكاتەوە؟ لەبەرچى رۆشنبیر و رۆژنامەنووس و نووسەرانى تورك، چۆن ژەنەڕاڵەكان پەكەكە دەبینن ئەوانیش ئاوا پەكەكە دەبینن؟ پێتوانییە هەندێكیان كەوتبنە ژێر كاریگەرى و هەژموونى ژەنەڕاڵەكان؟\nبولەنت كەنەش: بەڵآ بێگومان بەشێك لە بەناو رۆشنبیر و رۆژنامەنووسە توركیی، لەوانەیە لەژێر كاریگەرى ژنەڕاڵەكان بن. هەرچەندە، ئەوە هیچ لەو فاكتە ناگۆڕێت كە پەكەكە رێكخراوێكى تێرۆریستە. سەرەڕاى ئەوەى من بە تەواوى رۆژنامەیەكى سەربەخۆم، منیش هەروەها دژى هەر پەیوەندییەكى رەسمیم لەگەلأ هەر رێكخراوێكى تێرۆریستیی بە پەكەكەشەوە. باوەڕیم وایە كوردانى توركییا پێویستە هەیكەلێكى یاسایى و نوآ بۆ خۆیان دروستبكەن بۆ ئەوەى تەمسیلییان بكات. رێكخراوێكى تێرۆریستیی، هیچى نییە بۆ ئەوەى نوێنەرایەتى كوردان بكات. پێشى توركەكان، پێویستە كوردەكان پەكەكە رەتبكەنەوە بە نوێنەرى خۆیانى دانەنێن. كوردەكان موستەحەقى رێكخراوێكى تێرۆریستى نین كە ببێتە نوێنەریان.\nستاندەر: چارەسەرى داوا و خواستى كوردەكان و كێشەكەیان لە توركییا چییە؟ تۆ دەوڵەتێكى سەربەخۆ بۆ كوردەكان رەوا دەبینى؟ لەبەرچى توركەكان هەموو مافێكییان لە توركیا هەیە بەڵام كوردەكان نییانە؟ لەبەرچى ئەكەپارتى دەڵێت ئیسلامیم و ئەوەش ناكات كە قورئان دەیڵێت؟ لەبەرچى كوردەكان هێشتاش هیچ مافێكی سییاسیی و كولتوورییان نییە؟\nبولەنت كەنەش: توركییا كێشەى تورك و كوردى نیی. توركییا كێشەى دیموكراسى هەیە. من و خێزانەكەم وەك توركێك لە توركییا، گەلێك كێشەمان هەنە، لەبەرئەوەى دیموكراتى توركییا هێشتا پێنەگەییشتووە. تەنها چارەسەر بۆ كێشەى كورد لە توركییا، گەشەكردنى دیموكراتى توركییایە بۆ ئاستى ستانداردە جیهانییەكان بۆ دیموكراتى. لە توركییایەكى دیموكراتى راستیی، وەك ئێمە هەموومان، برا كوردەكانمان هیچ كێشەیەكى سەرەكییان نابێت. دەوڵەتى سەربەخۆى كوردى لە سەر خاكى توركییا، ئەمڕۆ نەگونجاوە و نەگونجاویش دەبێت بۆ تا هەتایە. بۆچى؟ بەسادەیى لەبەرئەوەى, كورد و توركەكان تێكەڵاوى یەكتر بوونە و هەتا ئەگەر تۆ بتەوێت وڵات دابەشبكەییت و وڵاتێك بدەیتە كوردەكان، كوردەكانى توركییا دژ بەو پلانە كاردانەوە ئەنجام دەدەن. كوردەكان تەنەها لە بەشێكى ئەو وڵاتە ناژیێن، ئەوان لە هەموو شوێنێكى توركییا دەژیێن. دانیشتووانى كورد لە شارەكانى رۆژئاواى توركیا، زۆر زیاترن لە هەرێمەكانى رۆژهەڵات و باشوورى رۆژهەڵات. چۆن كوردەكان دەتوانن دەوڵەتێكى سەربەخۆیان هەبێت؟ چى روودەدات بۆ دانیشتووانى كورد لە رۆژئاواى وڵات؟ ئەمە چارەسەرێكى راستەقینە نییە. تەنها چارەسەر دیموكراتیزەبوونى زیاترى توركییایە كە رێز بگرێت لە هەموو جۆرەكانى مافى مرۆڤ و ئازادییە تاكەكەسییەكان.\nستاندەر: ئەكەپارتى دەتوانێت چیبكات بۆ كوردەكان؟ لەبەرچى ژەنەڕاڵەكان دەیانەوێت دەتەپە دابخەن؟ پارتە یاساییەكانى كورد لە سڵانى رابردوو رووبەڕووى داخستن بونەتەوە، پێتوانییە ئەوە كارى نادیموكراتییانەیە؟ پێتوانییە كە ئەگەر توركییا بییەوێت ببێتە ئەندامى یەكێتى ئەوروپا پێویستە كێشەى كورد چارەسەر بكات، وەك رۆشنبیرى كورد دەڵێت "رێگاى توركیا بۆ یەكێتى ئەوروپا بە دیاربەكردایە"؟\nبولەنت كەنەش: ئەكەپارتى پێویستە دیموكراتى توركى پەرەپێبدات بۆ چارەسەركردنى كێشەى كورد. هیچ شتێكى تر پێویست نییە جگە لەمە. بەداخەوە، نە دیموكراتى توركى و نە تێگەییشتنى بیرۆكراسى دەوڵەت "قەزا و عەسكەرى"، ئامادەى بەرەوپێشچوون نین بۆ دژایەتیكردنى داخستنى پارتە سیاسییەكان. بەبیرت بێت تا ئەو ماوانەى پێشوو، پارتى دەستەڵاتداریش لە ژێر هەڕەشەى داخستن بوو. كەواتە كێشەى داخستن تەنها كێشەى كوردەكان نییە، بەڵكو كێشەى توركەكانیشە. ئێمە پێویستە دژى هەموو جۆرە كەیسێكى داخستن بین دژى پارتە یاسایى و مەدەنییەكان وەك ئەكەپارتى و دەتەپە. دەزگاى مێدیاى من، دژى داخستنى دەتەپەشە. دەیڵێمەوە، تاكە چارەسەر بۆ كێشەكانى توركییا، گەشەپێكردن و بەروەپێشبردنى دیموكراسییە.\nستاندەر: ئەڕگەنەكۆن پێیگوتین، كە باوەڕى نەتەوەپەرستیی زۆر زیانبەخشە بۆ مرۆڤایەتى، عەدالەت و دۆستایەتى، تێڕوانینت بۆ گروپە قەومییەكان چییە؟\nبولەنت كەنەش: خەباتى دیموكراسیی توركیی، خەبات دژى هەموو نیۆنەتەوەپەرستەكان و بزووتنەوە فاشیستەكان دەگرێتەوە، لەنێویاندا دژى رێكخراوى تێرۆریستى نایاسایی و نهێنى ئەڕگەنەكۆن. ئەوە بۆ ئێمە جێى سەرسوڕهێنان بوو كە زانیمان رێكخراوە تێرۆریستەكانى "پەكەكە، حیزبوڵا، DHKP/C، حیزبى تەحریر و İBDA-C" پەیوەندییەكى توندیان لەگەلأ ئەڕگەنەكۆن هەیە. هەموو بزوتنەوە شۆڤێنیستەكان وەك و ئەڕگەنەكۆن و نیۆنەتەوەپەرستەكان (ulusalcılık)، یان هەر رێكخراوێكى ترى تێرۆریست وەك و پەكەكە، زیانبەخشن بەتەواوى مرۆڤایەتى بێ هیچ جیاكارییەك بۆ هەر رێكخراوێكى ئەتنى و ئایینى.\nستاندەر: پێتوانییە ئێستا كاتى ئەوەبێت رۆشنبیران، بیرمەندان و هەموو رۆژنامەنووسان یان خەڵكى ترى خوێندەوار لە توركییا و كوردستان هەوڵبدەن بۆ جەختكردنەوە لەسەر دۆستایەتیی و پەستانخستنە سەر هێزى گفتوگى دیموكراتیك زیاتر لە هانابردن بۆ چەك؟ هەوڵەكانى تۆ لە توركیا بۆ ئەو پرسانە چین؟\nبولەنت كەنەش: من وەك رۆشنبیرێك، دوا شت كە دەتوانم پەسندى بكەم بۆ تەعبیر كردن لە خۆم، چەكە. هەرچۆنێكبێت، ئەگەر هەندێك كەس هەبوون چەكدار بوون و پڕ چەك بوون ئامانجییان لە تۆ گرت بۆ ئەوەى بتكوژن، ئەوا هیچ هەڵبژاردنێكت لەبەردەم نامێنێت جگە لە بەرگریكردن لە خۆت و ئەگریش گونجا هێرشكەران بكوژیت. بارودۆخەكە لە توركیا بەو شێوەیە. ئەگەر رێكخراوى تێرۆریست چەكەكانى فڕێبدات و خۆى حەلبكات، هاوڵاتییە كوردەكانمان نوێنەرى شەرعى خۆیان دادەنێن بۆ ئەوەى لەسەر مێزى دەستەڵات دابنیشن. لە راستیدا، پێویست ناكات لەسەر مێز دابنیشیت بۆ گفتوگۆكردن، كورد و توركەكان پێویستە تێبكۆشن دژى هێزە دژە دیموكراتەكان بۆ گەشەپێكردنى دیموكراسى توركیی بۆ گەییشتن بە وڵاتێكى پڕئاشتى و بێ جیاوازى دژى هەر بەشێكى ناو كۆمەڵگە. تۆ وا هەستدەكەیت تەنها ئەو بەشەى ناو كۆمەڵگەى توركى كە كێشەى هەیە كوردە؟ نەخێر، هەروەها بەشى پارێزكارى ناو كۆمەڵگەى توركیی، زۆر كێشەى جیاكارى هەیە. هەر چۆنێك بێت، هیچ كام لە ئێمە، هەوڵى چارەسەركردنى كێشەكانمان نادەین لەڕێی چەكەوە یان ئەنجامدانى كردەوەى تێرۆریستى وەك پەكەكە دەیكات. كەواتە هەموومان پێویستە هەموو تواناكانى خۆمان بخەینە گەڕ بۆ دیموكراتیزەكردنى تەواوى توركیا و وڵاتى تۆش "كوردستانى عێڕاق". تۆ هەستدەكەیت حكومەتى هەرێمى كوردستان دیموكراتییە؟!!\nئەم چاوپێكەوتنە لە ژمارە 29ى گۆڤارى ستاندەر، بڵاوكراوەتەوە.\nPrevious دەنگەكان ئێوارە کۆرێکی رۆشنبیری سازدەكات بۆ نوسەر ( رامیار مەحمود)\nNext گروپی کۆمونیستی ئەنتەرناسیونالیست لەنێوان «لێنینیزم» و «كۆمۆنیزم» دا


ئۆکتـۆبەر، شـۆڕشێک دونیـای گۆڕی، دونیـایـەک شـۆڕشی گـۆڕی | Denegkan\nHome گشتی مارکسیزم ئۆکتـۆبەر، شـۆڕشێک دونیـای گۆڕی، دونیـایـەک شـۆڕشی گـۆڕی\nئۆکتـۆبەر، شـۆڕشێک دونیـای گۆڕی، دونیـایـەک شـۆڕشی گـۆڕی\nPosted By: ئه‌رده‌لان عه‌بدوڵڵاon: October 26, 2015 In: مارکسیزمNo Comments\nلە مێژووی مرۆڤایەتیدا زۆر شۆڕش لە دژی دەسەڵاتی پاشا و دیکتاتۆرتەکانی جیهان کراوە،لێ هیچ شۆرشێک هێندەی شۆرشی رووسی کاریگەی گەورەی بەسەر نەخشەی جیهانەوە نەبووە. گرنگیەکەی شۆرشی رووسی لەوەدایە، کە توانی تەواوی نەخشەی سیاسی جیهان بگۆڕێت. ئەم شۆڕشە هەروەک چۆن کاریگەری بەسەر دەوڵەتە مەزنەکانی جیهانەوە هەبووە، بەهەمانشێوەش کاریگەری بەسەر دەوڵەت و گەلە هەژار و بچووکەکانی جیهانشەوە هەبووە، لەپێش هەمووشیانەوە گەلی کورد. هەربۆیە لێکۆڵینەوەو قسەوباسکردن لەبارەی ئەم شٶرشە ، گرنگی بایەخی خۆی هەیە.\nدیارە من ماوەیەکی زۆرە خەریکی خوێنندەوەو گەڕان و پشكنینم لەبارەی ئەم شٶرشەوە، هەروەها دەوڵەتی روسیا ، یەکێکە لەو دەوڵەتانەی کە هەمیشە جێگەی گرنگی پێدان وبایەخم بووە. لێرەدا هەوڵ دەدەین، بەناو لاپەڕە کۆنەکانی مێژوودا پیاسەیەک بکەین و تیشکێکی خێرابخەینە سەر ئەم شۆرشە مەزنەی جیهان.\nروسیا پێش شۆڕشی ئۆکتۆبەر\nلەگەڵ هاتنە سەرکاری پیتەری مەزن، (ئیمپراتۆر پیتەر لە 6 یونی 1672 لە مۆسکۆ لەدایکبووەو لە 8 ڤێبراوەری 1725 لە سان پیترسبوورگ کۆچی دواییکردووە)، مێژووی روسیا بەتەواوەتی دەگۆڕێت، بەتایبەتی پاش ئەوەی ساڵی 1703 بڕیار دەدات کە شاری پیترسبۆرگ دروستبکات و بیکاتە پایتەختی وڵات. لەگەڵ فراوانی سنووری قەڵەمڕەوی ئیمپراتۆریەتی روسی، سنوری ئازادی گەلی روسی کەم دەبووەیەوە، بەپێچەوانەوە دەسەڵاتی تزارەکان “قەیسەرەکان”ی روسی ڕۆژ لەدوای ڕۆژ بەهێزترو گەورەتر دەبوو. بەڵام لەسەدەی نۆزدەدا روسیا خۆی لەبەردەم کۆمەڵێک گۆڕانکاری سیاسی و ئابووری وکۆمەڵایەتی گەورەدا بینیەوە، کە دەسەڵاتی قەیسەرەکانی روسیاش نەیاندەتوانی خۆیان لەگەڵ واقعی نوێی جیهاندا بگونجێنن.\nساڵانی پشێویی‌و نائارامی\nگەر سەیری مێژووی سەد ساڵی پێش شۆڕشی ئۆکتۆبەری 1917 بکەین، دەبینی ئەم وڵاتە هەمیشە خۆی لەناو دەریایەکی نائارامی و پشێویدا بینیوەتەوە. بۆنموونە لەسەردەمی قەیسەر نیکۆلای یەکەمدا کە لەساڵی 1825 تا 1855 حوکمی وڵاتی کردووە، زیاتر لە 556 ڕاپەرینی جووتیاری بووە، کە هەر هەموووشی بەزەبری هێز سەرکەوتکردووە، لەهەموویان بەهێزتر، راپەرینی دیسەمبەری 1825، کە راپەرینێکی سەرتاسەری جووتیاران بوو لەدژی دەسەڵاتی قەیسەرو دەرەبەگەکان. لەدەرەوەی سنووری روسیاش، دەسەڵاتی قەیسەر بووە قامچی بۆ گەلانی تر، بۆنموونە لەساڵی 1830 پۆلۆنیای داگیرکردو بەئاگر و ئاسن شۆڕشی پۆلۆنی سەرکوتکرد.\nلەپاش ئەویش قەیسەر ئەلکسەندەری دووەم هات کە لەساڵی 1855 تاوەکو 1881 حوکمی کرد، دیارە سەردەمی ئەم قەیسەرە لەهەموویان خوێناویتر بوو، کە دواجار گرووپێکی چەپی رادیکاڵ تیرۆری دەکرێت.\nلەساڵی 1855 تاوەکو 1881 زیاتر لە 2210 ڕاپەرینی بچووک و گەورەوی جووتیاران هەبووە، هەر هەمووشی بەزەبری هێز سەرکوتکراوە. لەشارەکانیشدا زیاتر 176 خۆپیشاندان و مانگرتنی کرێکاران کراوە، ئەمانیش بەهەمانشێوە لەڕێگەی پۆلیسەوە سەرکووت دەکران، زەبروزەنگی دەوڵەت وایکرد، کە رێکخراوی ڕادیکاڵی توندڕەو دروستبێت لەسەرهەمووشیناوە رێکخراوی “ناردۆکنیستەکان” کە لەساڵی 1873 دروستبوو، هەر ئەوانیش قەیسەرەیان تیرۆر کرد.\nلەپاش تیرۆرکردنی قەیسەر ئەلکسەندەری دووەم، رەوشی روسیا ئارام نەبووەیوە بەڵکە خراپتر بوو، لەساڵی 1881 ئەلکسەندەری سێهەم دەبێتە قەیسەری روسیا و تاکو ساڵی 1894 حوکمی روسیا دەکات. سەردەمی ئەم قەیسەرەش پشێویی و نائارامی بەردەوام بوو، لەماوەی حکومی ئەلکسەندەی سێهەمدا، لەگوندەکان و زیاتر لە 212 ڕاپەرینی جوورتیاران کراوەو لەشارەکانیشدا زیاتر لە 162 خۆپیشاندان و مانگرتن کراوە، هەر هەموو ئەم ڕاپەڕین و مانگرتنانە بەزەبری هێز سەرکوتکراوە.\nدوایین قەیسەری روسی\nنیکۆلای دووەم لەساڵی 1881 ەوە تاوەکو ساڵی 1917 حکومی روسیا کرد. بەڵام دەتوانین بڵێین سەردەمی حوکمی ئەم قەیسەرە چ لەناوخۆی وڵات و چ لەدەرەوەی وڵات، یارمەتی نەدا کە لەحکومی وڵات بەردەوام بێت.\nلەسەردەمی نیکۆڵای دووەمدا، دووجار روسیا دەچێتە جەنگێکی گەورەوە لەدژی دەوڵەتانی بیانی یەکەمیان جەنگی 1905 لەگەل ژاپۆن کە بە دۆڕاندنی روسیا کۆتایی دێت و لەئەنجامی ئەمەش شۆڕشێکی گەورە لەناوەوەی وڵاتدا دروست دەبێت، کە بەشۆڕشی 1905 دەناسرێت. کێشەکە هەر بەمەش کۆتایی نەهات، لەوکاتەدا جیهان یاریزانێکی گەورەی نوێی هاتە بووە مەیدانەوە کە داوای بەشی خۆی دەکرد، ئەویش ئەڵمانیا بوو. دروستبوونی ئەم دەوڵەتە گەورەترین بەدبەختی بۆ روسیاو جیهان هێنا، چونکە دووجار پەلاماری روسیای داو هەرجارەش بەماڵوێرانی تەواوبووە.\nئەڵمانیا لەڕووی عەسکەرییەوە پەلاماری روسیای داوە لەناوخۆشدا توانی گەورەترین پشێوی بنێتەوەو یارمەتی هێزە شۆڕشگێڕەکانی روسی بدات تاوەکو حوکمی قەیسەر نەهڵێن لەسەر هەمووشیانەوە بۆلشەفیەکان.\nلەسەردەمی نیکۆلای دووەم هەتا دەهات ڕاپەرین و خۆپیشانی و مانگرتنی کرێکاران بەهێزتر دەبوو. لەساڵی 1881 ەوە تاوەکو 1905 زیاتر لە 1000 ڕاپەرینی جووتیاران لەشوێنە جیاجایاکانی روسیادا کراوە. لەناو شارەکانیشدا زیاتر لە 3500 مانگرتن و خۆپیشدان کراوە. هەموو خۆپیشاندانەکانیش بەزەبری هێز سەرکوتکراوە.\nلینین دەڵێت، شۆڕشی 1905 گەورەترین ئیلهامی بەشۆڕشی ئۆکتوبەری 1917 بەخشی. لەپاش دۆڕاندنی جەنگی ژاپۆن و بڵاوبوونەوەی برسێتی و نەبوونی نان و خۆراکی پێوسیت لەلایەک، بوونی زەبروزەنگی گەورەو نەبوونی ئازادی سیاسی، وای لەتەواوی گەلانی روسی کرد کە دژی قەیسەرەکەیان ڕاپەرن. ئەم شۆڕشە بەبەشداربوونی زیاتر لە 2.5 ملیۆن روسی سەریهەڵدا، بەڵام دیسانەوە نیکۆلی دووەم، بەوپەڕی دڵڕەقیەوە توانی ئەم شۆڕشە سەرکوت بکاتەوە.\nهەوڵێکی بچووک بۆ ڕیفۆرمێکی گەورە\nپیوتر ستۆلپین سیاسەتمەدارو حەکیمێکی گەورەی روسی بوو. ئەو لە 14 ئەپریلی 1862 لەبنەماڵەیەکی ئەرستۆکراتی روسی لەدایکبووەو لەساڵی 1911 تیرۆر دەکرێت. ستۆلپین بەحکومی ئەوەی لەئەڵمانیا لەدایکبووەو ئاگاداری رەوشی سیاسی و ئابووری رۆژئاوا بوو، دەیویست روسیاش بەرەو مۆدێرنیزەکردن ببات و کۆتایی بەڕاپەڕین و پشێوی ناو وڵات بهێنێت.\nلەساڵی 1906 دەبێتە سەرۆک وەزیرانی روسیاو دەستدەکات بە ریفۆریمی سیاسی و ئابووری و کشتووکاڵی و کۆمەڵایەتی. سەرەتا دەستیکرد بە ریفۆرمی زەوی، بەشێوەیەک کە کۆتایی بەژیانی خراپی جووتیاران بهێنیت و پاشان ببنە خاوەنی زەویزاری خۆیان، بەڵام هەوڵەکانی سەرینەگرت، چونکە دەرەبەگەکانی روسیا دژی وەستانەوە. لەڕووی ئابووریشەوە هەوڵیدا، وڵات بەرەو پیشەشازی بەرێت و سەرمایەگوزاری بیانی بهێنێتە ناو ولاتەوە. لەهەمانکاتیشدا هەوڵی چاککردنی باری ژیانی کرێکارانیدا، بەڵام بەداخەوە هەوڵەکانی چ لەلایەن چینە دەرەبەگ و دەوڵەمەندەکان، چ لەلایەن هێزە چەپە توندڕەوەکانەوە، دژایەتی زۆریکراوە.\nلەڕووی ئازادی سیاسیشەوە، جارێکی تر مافی مانگرتن و خۆپیشاندانی فەراهەم کردەوەو هەروەها کاری سەندیکایشی ئازادکرد، چونکە پێشتر قەدەغە کرابوو. ئەو کەسێکی لیبڕال بوو دەیویست وڵات بەرەو مەملەکەتی دەستووری بەرێت، بەڵام ئەمەش بەدڵی زۆرێک لەهێزە چەپە ڕادیکالەکان نەبوو. بۆیە لە 14 دیدسەمبەری 1911 لەکاتی سەردانی ئۆپێرایەک لەشاری کیڤ، لەلایەن گروپێکی توندڕەوی کۆمۆنیستی تیرۆر دەکرێت.\nبەمشێوەیەش کۆتایی بەهەموو هەوڵەکانی ڕیفۆرم لەروسیا درا. زۆرێک لەمێژوونوسانی روسیش دەڵێن، گەر هەوڵەکانی ستۆلپین سەری بگرتایە، ئەوا شۆڕشی ئۆکتۆبەر ڕووی نەدەدا.\nرەوشی خراپی جووتیاران\nدیارە ژیانی جووتیاران لەروسیا ڕێژەی زۆری دانیشتوانیان پێکدەهێناو بەڵام زیاتر لەژیانی کۆیلەکانەوە نزیک بوون. کاتێک دەرەبەگێک زەویەکی دەکڕی، هەموو جووتیارەکان و ماڵ ومنداڵەکانیشی پێکەوە دەکڕی، واتە دەرەبەگەکان خاوەنی جووتیارەکانیش بوو. هەربۆیە هەمیشە جووتیاران لەجەنگ و کێشەو ململانێی سەختدا بوون لەگەڵ دەرەبگەکانیان. بەڵام بەهۆی ڕاپەرینی جووتیارانەوە ساڵی 1861 کۆتایی بەسیستەمی کۆیلەداری جووتیاران هێنرا، چونکە پێشتر دەرەبگەکان خاوەنی جووتیارەکان بوون و وەکو موڵکی خۆیان سەیریان دەکردن.\nهەرچەندە ئەم یاسایە لەهەموو روسیا جێبەجێنەکرا، هەر بۆیە ڕاپەرینی جووتیاران بەردەوام بوو. پاشتر لەساڵی 1881 بەهاتنە سەرکاری ئەلکسەندەری سێهەم، ڕێگەی بەجووتیاران دا، کە ببنە خاوەنی زەوی خۆیان لەساڵی 1882شدا بۆ یەکەمجار بانکی جووتیاران و کشتوکاڵی لەروسیا دروستبوو.\nبەڵام هەمیشە جووتیاران بەشە هەژارو دواکەوتووەکەی روسیا بوون، لەهەمووشی گرینگتر ئەوەیە، رێژەی جووتیاران لەکۆمەڵگەی روسیادا زۆربوو ڕێژەی 80 % کۆمەڵگەی روسیایان پێکدەهێنا، لەکاتێکدا چینی دەرەبەگ و ئەرستۆکراتی روسی تەنها 1.4 % کۆمەڵگەی روسیان پێکدەهێنا. ئەم کەمینەیە خاوەنی هەموو زەوی و زاری روسیا بوو، بەشێکی زۆری جووتیارانیش، خاوەنی هیچ نەبوون لەڕەوشێکی خراپدا دەژیان. هەربۆیە خراپی ڕەوشی ژیانی جووتیاران و زۆری ڕێژەیان لەناوکۆمەڵگەی روسیدا، یەکێک بوو لەهۆکارەکانی شۆڕشی روسی.\nرەوشی خراپی کرێکاران\nلەگەڵ هاتنە سەرکاری پیتەری مەزن و دروستکردنی شاری پیترسبورگ لەساڵی 1703، پرۆسەی پیشەشازیکردنی روسیا دەستیپێکرد. لەساڵی 1703 زیاتر لە 300 کارگە لەروسیا دروست دەکرێت، لێرەشەوە بناغەی پیشەشازی لەروسیا دەستپێدەکات، لەهەمانکاتیشدا دەبێتە هۆی لەدایکبوونی دوو چینی دژ بەیەک کە ئەوانیش سەرمایەدارو کرێکارانن.\nدیارە کرێکاران لەچاو چینی جووتیارانی روسیدا، ڕێژەیەکی کەمیان پێکدەهێناو نەدەگەیشتە 5% دانیشتوانی روسی. چینی کرێکارانیش زیاتر لەهەردوو شارە گەورەکەی مۆسکۆ و پیترسبۆرگدا بوون.\nدیارە کرێکاران لەڕەوشێکی خراپدا ژیان و کاریان دەکرد، سەعاتی کاری زۆر، کاری ژنان و منداڵان، کەمی کرێی کرێکاران و خراپی ڕەوشی کار، هەمیشە هۆکاری سەرەکی هەموو مانگرتن و خۆپیشاندانە کرێکاریەکان بوون. لەساڵی 1870 یەکەمین مانگرتنی کرێکاران لەروسیا دروست دەبێت، بەڵام هەر زوو لەلایەن حکومەتەوە سەرکوت دەکرێتەوە.\nلەسەردەمی نیکۆلای دووەمدا، گەورەترین خۆپیشاندان ومانگرتنی کرێکارن دەستپێدەکات، بۆ نموونە لەنێوان ساڵانی 1894 تاوەکو 1917 زیاتر لە 35 هەزار خۆپیشادان و مانگرتنی کرێکار لەتەواوی روسیادا ئەنجام دەدرێت. هەرچەندە حکومەتیش بەهۆی ترس لەمانگرتن و پێشوویەوە، هەوڵی چاککردنی ڕەوشی ژیانی کرێکارانی داوە، بۆ نموونە لەساڵی 1882 کاری منداڵ لەخوار 12 ساڵیەوە قەدەغە دەکرێت. لەساڵی 1885 دا کاری شەوانە بۆ ژنان قەدەغە دەکرێت. لەساڵی 1897 سەعاتی کار بۆ 11 سەعات کەم دەکرێتەوە.\nلەساڵی 1906 بەهاتنە سەرکاری ستۆلپین جارێکی تر کاری سەندیکاکان و مانگرتنی کرێکاران ئازاد دەکرێتەوە. لەساڵی 1912 دا، بەرەسمی مافی نەخۆشی و برینداربوون لەسەر کار دەدرێتە کرێکاران، بەڵام بەهۆی خراپی ژیانی کرێکارانەوە، هەمیشە پێشووی گەورە دەکەوتە ناو شارەکانەوەو یەکێک لەهۆکارە گرنگەکانی شۆڕشی روسیش، خراپی رەوشی ژیانی کرێکاران بوو.\nژمارەیەکی زۆری دانیشتوان\nهەمیشە روسیا یەکێکبووە لەدەوڵەتە گەورەکانی جیهان. ئەم وڵاتە چ لەڕووی جوگرافی و چ لەڕووی دانیشتوانەوە، دەوڵەتێکی گەورەبووە. ئەوەی جێگەی سەرنجیشە لەساڵی 1800 تاوەکو 1910 ژمارەی دانێشتوانی روسیا ڕۆژ لەدوای رۆژ ژمارەی دانیشتوانی روسی بەشێوەیەکی چاوەرواننەکراو روو لەزیادبوونە.\nبۆنموونە ساڵی 1800 ژمارەی دانیشتوانی روسیا نەدەگیشتە 75 ملیۆن، بەڵام لەساڵی 1910 ژمارەی دانیشتوانی روسیا دەگاتە 161 ملیۆن کەس، لەوکاتەدا ژمارەی دانیشتوانی روسیا لەکیشوەری ئوروپادا لەهەموویان زیاتر بوو، بۆ نموونە ئەڵمانیا 60 ملیۆن بووەو بەریتانیا 45 ملیۆن، گەرچی ئەمریکا 86 ملیۆن.\nلەلایەکی ترەوە لەم ژمارە زۆرەی دانیشتوانی روسیا تەنها 32 ملیۆن کەس لەشارەکاندا دەژیان، بەپێچەوانەی ئەڵمانیاوە کە ½ لەشار دەژیان. واتە کۆمەڵگەی روسی هێشتا کۆمەڵگەیەکی لادێ نشین بوو. بوونی ئەم ژمارە زۆرەی دانیشتوان و نەبوونی رەوشێکی باشی ئابووری، هۆکارێکی تری شۆڕشی روسی بوو.\nوڵاتێکی گەورەو ژێرخانێکی ئابووری خراپ\nلەپاش هەڵمەتە سەربازیەکانی پیتەری مەزن و فراوانبوونی سنوری دەوڵەتی روسیا، ئەم وڵاتە دەبێتە گەورەترین وڵاتی جیهان لەڕووی سنوری جوگرافیەوە. لەساڵی 1917 رووبەری گشتی روسیا دەگەیشتە 22 ملیۆن کم چوارگۆشە. ئەم وڵاتە لەباکوورەوە لەفینلاندو وڵاتانی بەلتیق دەستی پێدەکرد بەرەو سیبریا دەکشاو پاشان تادەگیشتە ئالاسکا، بەڵام ساڵی 1877 قەیسەری روسی ئالاسکای بەبڕی 7. ملیۆن دۆلار بەوڵاتە یەکگرتوەکانی ئەمریکا فرۆشت. پاشان لەوڵاتی ئۆکرانیا و بیلاروسیاوەو بۆ ناوچەکانی دەریای رەش و پاشان قەوقاز و ئاسیای ناڤین سنووری شۆڕ دەبوویەوە.\nئەم وڵاتە فراوانە چەندە خاڵی بەهێز بوو، دەهێندەش بووبووە مایەی کێشە بۆ روسیا، چونکە لەم سنوورە فراوانە جوگرافیەدا، کۆمەڵێک ئیتن و نەتەوەو ئایینی جیاواز دەژیان، کە هەمیشە کێشەیان لەگەڵ روسیا هەبووە. هەروەها روسیا لەڕووی ژێرخانی ئابووریەوە زۆر دواکەوتوبوو، بۆنموونە کۆی ڕووبەری گشتی هێڵی ئاسنی لەروسیا نەدەگیشتە 76 هەزار کم، لەکاتێکدا لەئەڵمانیا کە رووبەری گشتی 540 هەزار، کۆی هێڵی ئاسنین دەگەیشتە 63 هەزار کم. لەئەمریکا رووبەری گشتی هێڵی ئاسنین دەگەیشتە 393 هەزار کم. لەڕووی ڕێگاوبانیشەوە زۆر خراپ بوو، زۆرجار بەرهەمی کشتوکاڵی زۆر بەرهەم دەهات، بەڵام بەهۆی نەبوونی هێڵی ئاسن‌و ڕێگای وشکانی و نەبوونی ئۆتومبیلی بارهەڵگرەوە، بەشێکی زۆری بەرهەمەکان لەکیس دەچوون.\nلەلایەکی ترەوە، هەمیشە قەیسەرەکانی روسیا بۆ ئەوەی قەڵمەڕەوی خۆیان بەسەر ئەم وڵاتە فراوانەدا بسەپێین، تەنهاو تەنها لەڕێگەی عەسکەریەوە مامەڵەیان لەگەل هەرێمەکان دەکرد، ئەمەش ڕق و کینەی لای هەرێمەکان دروست دەکرد، بەتایبەتی نەتەوەو گەلەکانی تری ناو روسیا، لەسەروو هەمووشیانەوە ئۆکرانی و گەلانی قەوقاز.\nخراپی باری ئابووری\nراستە روسیا دەوڵەتێکی گەورەو یاریزانێکی بەرچاوی سیاسەتی نێودەوڵەتی بوو، بەڵام لەڕووی ئابوورییەوە ئەم وڵاتە لەجیهانی سێهەمەوە نزیک بوو. روسیا زیاتر وەکو سەرچاوەیەکی خاو وابوو بۆ دەوڵەتە ڕۆژئاواییەکان، بۆنموونە 56%ی هەناردەی روسی، بەرهەمی خۆراک بوو، سامانە سروشتیەکان لەسەرو هەمووشیانەوە نەوت و گاز 36%ی هەناردەی روسیای پێکدەهێنا. بەرهەمی پیشەشازی تەنها 3.6% هەناردەی روسیای پێکدەهێنا، واتە روسیا لەچاو دەوڵەتە رۆژئاواییەکاندا دەوڵەتێکی دواکەوتوبوو.\nلەلایەکی ترەوە لەڕووی سەرمایەگوزاری بیانیشەوە هێندە بەهێز نەبوو، زیاتر سەرمایەگوزارییە بیانیەکانیش لەسامانی سروشتی روسیدا دەکرا. لەساڵی 1914 کۆی سەرمایەگوزاری بیانی لەروسیا نەدەگەیشتە 4 ملیارد رۆبل. بەسەرهەڵدانی جەنگی یەکەمی جیهانیش، تادەهات ئابووری روسیا بەرەو خراپی هەنگاوی دەنا، بەرهەمە خۆراکیەکانیش ڕۆژ لەدوای رۆژ کەمدەبوونەوە، چونکە بەشێکی زۆری جووتیاران دەبران بۆ بەرەکانی جەنگ.\nسیسته‌مێکی بیرۆکرات‌و گەندەڵ\nدۆستیۆڤسکی لەرۆمانی گەمژە لەزاری میشکینەوە دەڵێت: (ئێمە هەموو کاتێک پەکمان لەسەر مرۆڤی جددی و کارکەر دەکەوێت، بۆ نموونە دەووترێت کە پیاوانی سیاسی زۆرمان هەیە، یان جەنەراڵی زۆرمان هەیە. لێ کاتێک بەدوای کەسانی جددیی و چالاکدا بگەڕێیت دەستمان ناکەوێت و پەکممان دەکەوێت).\nدیارە لەگەڵ هاتنی پیتەری مەزندا، روسیا سیستەمێکی بیرۆکراتی دامەزراند، کە پاشتر بوویە مارێکی گەورەو لەملی قەیسەرەکانی روسیا ئاڵا. لەهەمانکاتیشدا ئەم سیستەمە بیرۆکراتییە، تەنهاو تەنها سیاسی و بەرپرسی گەندەڵی بەرهەم دەهێنا. گەندەڵی بەشێوەیەکی ترسناک هەموو روسیای گرتەوەو تەنانەت کۆشکی قەیسەریشی گرتەوەو گەندەڵی بوویە سیمایەکی سەرەکی دەسەڵاتەکەی قەیسەر.\nبوونی 1000 نەتەوەی جیاواز\nجاران رۆژئاواییەکان بەڕوسیایان دەگووت، زیندانی نەتەوەکان، چونکە ئەم وڵاتە گەورەیە، شوێنی زیاتر لەهەزار نەتەوەو ئێتنی جیاواز بوو. هەموو ئەم کەمە نەتەوەو ئاینیانەش، دژی روسە ئەرتەدۆکسەکان بوون و هەمیشە لەجەنگ و ململانێدا بوون. بوونی ئەم مۆزایکە نەتەوەیە فرەیەو نەبوونی سیستەمێکی دادپەروەری و ئازادو دیموکرات، هەمیشە بۆتە بۆمبێکی گەورە بەدەستی نەیارانی روسیاوە، هەرکاتێک بیانەوێت، دەتوانن کێشەی کەمە نەتەوەکان لەدژی بەکاربهێنن.\nمنداڵەکەی جەنگی یەکەمی جیهانی\nزۆرێک لەمێژوونوسەکانی جیهان، شۆڕشی ئۆکتۆبەری روسی بەمنداڵی جەنگی یەکەمی جیهانی دادەنێن، هەرچەندە لەم تێڕوانیشەدا کەمێک توندڕەوی پێوە دیارە، چونکە بۆ سەرهەڵدانی ئەم شۆڕشە هۆکاری زۆرتری هەبووە، بەڵام جەنگی یەکەمی جیهانی بەیەکێک لەهۆکارە سەرەکیەکانی سەرهەڵدانی شۆڕشی ئۆکتۆبەر دەژمێرێت. لاوازبوونی سووپای روسی لەبەرامبەر دوژمنە سەرسەختەکانیدا لەسەروو هەمووشیەوە ئەڵمانیا، تەواو کۆمەڵگەی روسی هیلاک کردبوو. هەروەها مەسەلەی ئاشتی بووبووە، داواکاری سەرەکی خەڵکی روسی، ئەمەش بۆلشەفیەکان زۆر بەباشی توانیان بۆ خۆیان بیقۆزنەوە.\nرێکخراوی توندڕەی چەپ\nلەساڵی 1873 ڕێکخراوی “نارۆدکنیستەکان” دروست دەبن، کە زیاتر ڕێکخراوێکی چەپی توندڕەوی ئانارشیست بوون. لەم ڕێکخراوەدا برایەکی لینین بەشدار دەبێت و تاماوەیەکی زۆریش، لینین باوەڕی بە بەرنامەی نارۆدکنیستەکان دەبێت. لەنێوان ساڵانی 1900تاکو 1911 ئەم ڕێکخراوە، زیاتر لە 222 کاری تیرۆریستی ئەنجام دەدات، کە زۆربەیان بریتیی بوون لەتیرۆرکردنی بەرپرسانی سیاسی و ئەرستۆکراتەکانی روسیا.\nهەر زوو هزری توندڕەوی چەپ لەناو کۆمەڵگەی روسیدا بڵاودەبێتەوە جێگەی ئاماژەیە نووسەری مەزنی روسی دۆستۆیڤسکی لەڕۆمانی “شەیتانەکان” زۆر بەجوانی وەسفی ئەم ڕێکخراوە چەپەکان دەکات.\n(ئێمە داوای وێرانی دەکەین، دەستدەکەین بە ئاگرکردنەوەو سووتاندن، دەستدەکەین بەبڵاوکردنەوەی ئەفسانە، پاشان دەستدەکرێت بەورتەورت و ئینجا شۆڕش هەڵدەگیرسێت، پاشان کودەتایەک دەبینیت کە لەهیچ کاتێکدا مێژووی جیهان بەخۆیەوە نەدیوە، هەورێکی گەورە بەسەر روسیاوەیە، پاشان زەوی بۆ خودا کۆنەکەی دەگری).\n(زۆر ئاساییه لەبەر خاتری شۆڕش\nسەد ملیۆن کەس بمرێت).\n(ئێمە دەسەڵات دەگرینە دەست، گەر پێویستیشی کرد، ئەوا ئەوانی پێشوو بۆ ماوەی چل ساڵ نەفی سەحرا دەکەین. هەموو شتێک تەواوبووە. هەتا مانگی ئۆکتۆبەر، کارەکان تەواودەکەین و هەموو شتێک کۆتایی پێدێت).\nسه‌یر له‌وه‌یه شۆڕشی روسیش له‌مانگی ئۆکتۆبه‌ردا روویدا! دۆستۆیڤسکی ئەم رۆمانەی لەساڵی 1872 نووسیوە، واتە 45 ساڵ پێش ڕوودانی شۆڕشی ئۆکتۆبەر. بەڵام ڕێک دەڵێیت لەگەڵ بۆلشەفیەکان ژیاوە.\nحکومەتە کاتیەکەی کیرنسکی\nلە23 ڤێبرواوەری 1917 دا شۆڕشێکی گەورە وڵاتی روسیا دەگرێتەوەو کۆتایی بەحوکمی دوایین قەیسەری روسی دەهێنرێت. بەشێكی زۆری ڕێکخراوە سیاسیەکانی روسیا، دەگەنە ڕێککەوتنێکی ستراتیژی، کە حکومەتێکی کاتی و تەکنۆکرات دابمەزرێنن، هەتاوەکو پاشتر سیستەمێکی دیموکراتی دروست دەکرێت. ئەلکسەندەر کیرنسکی کرایە سەرۆکی حکومەتی کاتی. بەڵام هەر زوو ئەم پیاوە تووشی کێشەی گەورە بوو، لەلایەکەوە جەنگ ڕۆژانە بەردەوام بوو، ئەمەش خوێنی لەجەستەی خەڵک و ئابووری روسی بەردەدا. لەلایەکی تریشەوە برسێتی و نەبوونی خۆراکی پێویست، گرانی، بەتەواوەتی کۆمەڵگەی روسیی هیلاک کردبوو. لەهەمووشی قوورستر بوونی کۆمەڵێک ڕێکخراوی شۆڕشگێڕ و توندڕەوی چەپ بوو لەسەر هەمووشیانەوە بۆلشەفیەکان.\nلەلایەکی ترەوە هێشتا کۆمەڵگەی روسی نەگەیشتبوویە ئەو ڕادەیەی کە بتوانێت کۆمەڵگەیەکی مۆدێرن و مەدەنی و دیموکراتی وەکو ئەوروپا دروست بکات، هێشتا بزاوتە مەدەنیەکان لەچاو بزواتە رادیکالەکاندا، زۆر لاوازبوون زیاتر لەناو ئینتەلکتوێلی روسیدا، بزاوتە لیبڕال و مەدەنییەکان ڕۆڵیان هەبوو، دەنا لەناو خەڵکیدا زۆر لاوازبوون. هەموو ئەمانە ڕێگای خۆشکرد، بۆئەوەی بۆلشەفیەکان دووەمین شۆڕش بکەن‌و کۆتایی بەحکومەتی کاتی کیرنسکی بهێنن و کۆمارێکی سۆڤێتی دروست بکەن.\nبۆچی بۆلشەفیەکان سەرکەوتن؟\nسەرکەوتنی بۆلشەفیەکان بەسەر لایەنە نەیارەکانییاندا، شتێکی جێگەی بایەخ و گرنگییە لەلای هەموو مێژوونووسان، چونکە ئەوە یەکەمجارە کەمینەیەکی سیاسی، بتوانێت شۆڕش بەسەر زۆرینەدا بکات و دەسەڵات بگرێتە دەست.\nلەهاوینی ساڵی 1917 ژمارەی کورسیەکانی دۆما “پەرلەمان” روسیا کە پێكهاتبوو لە 1000 کورسی، بۆلشەفیەکان تەنها 105 کورسیان هەبوو، مەنشەفیەکان 284 کورسیان هەبوو، واتە بۆلشەفیەکان تەنها 10.5% کۆمەڵگەی روسی دەنگی پێدابوون. بەڵام چۆن توانیان ئەم شۆڕشە گەورەی بەرپا بکەن؟.\nبوونی رابەرێکی سیاسی وەکو لینین\nدیارە لینین یەکێکە لەو ڕابەرە سیاسیانەی کە تاکو ئەمڕۆش قسەوباسی گەورەی لەبارەیەوە دەکرێت، دەتوانین بڵێین کاریزمای لینین هۆکاری سەرەکی سەرکەوتنی شۆڕشی ئۆکتۆبەری بۆلشەفیەکان بوو، چونکە لینین لەدژی زۆربەی مەکتەبی سیاسی حزبەکەی وەستایەوەو بڕیاری شۆڕشی لەدژی حکومەتەکەی کیرنسکی دا، زۆربەی مەکتەبی سیاسی حزبەکەی دەیانویست لەحکومەتەکەی کیرنسکی بەردەوام بن، بەڵام تەنها لینین بڕیاریدا کە پێویستە شۆڕش بکرێت.\nدیارە هەر لەسەرەتاوە لینین لەگەڵ بەشداربوونی حکومەتی کیرنسکی نەبوو و داوای شۆڕشی کرێکاری دەکرد، بۆنموونە کاتێک کە حکومەتەکەی کیرنسکی دادەمزرێت، ستالین لەشاری پیترسبورگ دەبێت و بەیانێک دەردەکات و پیرۆزبایی لەکیرنسکی دەکات و ئامادەگی بۆلشەفیەکان بۆ بەشداربوون لەو حکومەتە دەردەبڕێت، بەڵام کاتێک لینین دەگەڕێتەوە پیترسبۆرگ، لەستالین توڕە دەبێت و پێیدەڵێت: ئەمە چیە گەمژە نووسیوتە. پاشتر کتێبی “تێزەکانی ئەپریل” دەنووسێت، کە زۆر کەس بەمانیفێستی شۆڕشی ئۆکتۆبەر روسی دادەنێن، لەم کتێبەدا، داوای شۆڕشی کرێکاری دەکات.\nلەبارەی ڕۆڵی لینینەوە گۆڤاری شپیگڵی ئەڵمانی دەنووسێت: ئەوە مارکسیزم نەبوو کە لینینی گەیاندە دەسەڵات، بەڵکە ئەوە لینین بوو کە مارکسیزمی گەیاندە دەسەڵات.\nزاڵبوون بەسەر جومگە گرنگەکانی هاتوچۆو کارگە گەورەکاندا\nخاڵێکی گرنگی تری بەهێزی بۆلشەفیەکان لەوەدابوو، کە لەماوەیەکی کورتدا توانیان ڕێکخستنەکانیان لەتەواوی دائیرەو دەزگا گرنگەکانی ناو شاری پیترسبورگ بەهێز بکەن، بەجۆرێک هەر لەگەڵ یەکەم ڕۆژی شۆڕشەکەد،ا بۆلشەفیەکان توانیان دەست بەسەر دائیرەی پۆستەو گەیاندن، هێڵی شەمەندەفەردا بگرن، ئەم دوو دەزگایەش رۆڵی سەرەکیان هەبوو لەخێراکردنی چالاکیەکانیان و پەکخستنی هەوڵەکانی کیرنسکی بۆ پەیوەندیکردن بەهێزەکانی دەرەوەی پایتەختەوە.\nدروستکردنی میلیشیای سەربازی\nهە لەئەپریلەوە لینین داوای دروستکردنی میلیشیای تایبەتی عەسکەری دەکرد، هەر لەو کاتەشەوە بۆلشەفیەکان توانیان خۆیان پڕ چەکبکەن و لەهەمانکاتیشدا لەناو دەزگا عەسکەریی و ئەمنیەکانیشدا هەوادارو لایەنگرانی خۆیان بەهێزبکەن. دیارە هەموو کاتێکیش هێزی عەسکەری رۆلی یەکلاکەرەوەی هەیە لەهەموو شۆڕش و ڕاپەرینەکاندا.\nبڵاوبونەوەی برسێتی و جەنگ و گرانی\nحکومەتەکەی کیرنسکی نەیتوانی کۆمەڵێک کێشەی گرنگ بۆ هاووڵاتییان روسی چارەسەر بکات، لەسەروو هەمووشیەوە، گرانی و نەبوونی خۆراکی پێویست. ئەمەش تادەهات هاوڵاتییانی بێزارتر دەکرد. لەهەمانکاتیشدا ڕۆژ لەدوای ڕۆژیش سووپای روسی لەبەرەکانی جەنگدا ، دۆراندنی زۆرتر و قووربانی زیاتری دەدا، ئەمەش حالەتێکی بێ ئومێدی لەناو سووپادا دروستکردبوو.\nئەڵمانیا، مەکینە گەورەکەی شۆڕشی روسی\nتاکو ئەمڕۆش مێژوونوسان ناتوانن بڕیاری کۆتایی بددەن ئاخۆ لینین ئەڵمانیان بەکارهێنا بۆ شۆڕشەکەی، یان ئەڵمانیا لینینی بەکارهێنا بۆ بەدەستهێنانی دەستکەوتە سیاسیەکانی؟ چونکە کاتێک لاپەڕەکانی مێژوو هەڵدەدەیتەوە بۆت دەردەکەوێت کە هەردوولا سوودمەندبوون. لینین توانی دەسەڵاتی سیاسی لەروسیا بگرێتەدەست، ئەڵمانیاش توانی کۆتایی بەجەنگ لەگەڵ گەورەترین دوژمنی بهێنێت و زۆرترین خاکی روسیای قەیسەری بۆ خۆی داگیربکات.\nپێویستە روسیا تێکبدرێت\nدیارە هەمیشە روسیا گەورەترین ترس بووە بۆ ئەڵمانیا چونکە تاکە دەوڵەتی گەورەی ئەوروپا بووە، کە دەتوانێت دژی مەرامە سیاسی و ئابووریەکانی بوەستێتەوە، بۆیە هەمیشە ئەڵمانیا لەوەتی دروستبووە، هەوڵی لاوازکردنی روسیای داوە.\nبرۆکدەرف رانتساو، کە ڕاوێژکارێکی سیاسی ویلیەمی سێهەم قەیسەری ئەڵمانیا بووەو ماوەیەکیش سەفیری ئەڵمانیا بووە لەدانیمارک، لەوتەیەکی بەناوبانگیدا دەڵێت: ئێمە دەتوانین ببینە یەکەمین هێزی جیهان، گەربێت و شۆڕش و پشێویی و نائارامی لەروسیا دروستبکەین و لەدەستی هاوپەیمانەکان بیهێنینە دەرەوە.\n26 ملیۆن مارکی ئەڵمانی بۆ بۆلشەفیەکان\nپێش چەند ساڵێک گۆڤاری شپیگلی ئەڵمانی، ژمارەیەکی تایبەتی لەبارەی شۆڕشی روسیەوە دانا، کە تێیدا پەیوەندی نهێنی نێوان لینین و دەزگای هەواڵگری ئەڵمانی باسکردووە، دیارە ئەمەش بەپشت بەستن بەئەرشیفی وەزارەتی دەرەوەو دەزگای هەواڵگری ئەڵمانی، کە بەڵگە نهێنیەکانیان داوەتە ئەو گۆڤارەو باس لەوردەکاریەکانی پەیوەندی نێوان لینین و ئەڵمانیا دەکات.\nلەبەڵگەنامەکاندا هاتووە کە دەزگای هەواڵگری ئەڵمانی لەساڵی 1914 وەو تاکو شۆڕشی ئۆکتۆبەری روسی زیاتر لە 26ملیۆن مارکی ئەو کاتەی بەبۆلشەفیەکان داوە. کە ئەمەش بڕێکی پارەی زۆربووە.\nسەرەتای پەیوەندی لینین‌و ئەڵمانیا\nیەکەمین ئەڵقەی پەیوەندی نێوان لینین و دەزگای هەواڵگری ئەڵمانی، بۆلشەفیەکی روسی بەڕەگەز ئیستلاندی ناوی “ئەلکسەندەر کێسکولاسە’ کە لەسویسرا خەریکی بازرگانی بووە. لەساڵی 1914 دا 250 هەزار مارک لەئەڵمانیا دەستێنێت، بەڵام پاشتر دەردەکەوێت کەتەنها نیوەی ئەم پارەیەی داوە بەبۆلشەفیەکان. لینینیش زۆرکەم باوەڕی بەم پیاوە بووە.\nپردی پەیوەندی لینین‌و ئەڵمانیا\nپاشتر دەزگای هەواڵگری ئەڵمانی کەسێکی نزیکی لینین و بۆلشەفیەکان دەدۆزنەوە کە ئەویش “ئەلکسەندەر هێلڤاند”ە. ئەم پیاوە لەساڵی 1867 لەشاری مینسکی بیلا روسی لەدایکبووە. ماوەیەکی زۆر لەشاری قوستەنتینۆپڵ(ئەستانبولی ئێستا)، خەریکی بارزگانی دەبێت و لەدەسەڵاتی سوڵتانەکانی عوسمانیشەوە نزیکە.\nئەم پیاوە لەچەندین شوێنی ئەوروپا ئۆفیسی بازرگانی هەبووە بەتایبەتی لەئەڵمانیاو سویسراو فەرەنساو دانیمارک و روسیا. هێلڤاند هەرچەندە کەسێکی بارزرگان بووە، بەڵام پەیوەندییەکی توندوتۆڵی لەگەڵ بزووتنەوە چەپ و کۆمونیستەکانی روسیاو ئەڵمانیا هەبووە. لەساڵی 1891ەوە دەبێتە ئەندامی پارتی سۆسیال دیموکراتی ئەڵمانیا، لەهەمانکاتیشدا پەیوەندییەکی گەورەی بەسەرکردەکانی بۆلشەفیەکان دەبێت لەسەروو هەمووشیانەوە لینین و ترۆتسکی.\nسەرەتای پەیوەندی نێوان هێلڤاند دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی 1900 کاتێک لەماڵی ڕۆزا لۆکسمبورگدا یەکتری دەناسن و ئەمەش دەبێتە سەرەتای پەیوەندیان.\nلەکۆتایی مانگی ئایاری 1915 لینین و هێڵڤاند لەڕیستۆرانتێکی روسیدا لەشاری بێرنی سویسرا کۆدەبنەوە. هێلڤاند داوا لەلینین دەکات، گەرچی زووترە کە هەوڵی شۆڕش بدات لەروسیا، چونکە هەلومەرجە نێودەوڵەتیەکە لەبارە بۆ ئەو شۆڕشە. لەهەمانکاتیشدا بەڵێن بەلینین دەدات، کە یارمەتی ماددی و لۆجستیکی لەئەڵمانیا بۆ وەربگرێت. لینیش ڕازی دەبێت.\nلەساڵی 1915ەوە هەموو نامەو ئاگاداری و بەیانەکانی بۆلشەفیەکان لەڕێگەی ئۆفیسە بازرگانیەکەی هێلڤاندەوە لەدانیمارکەوە بەنهێنی دەگەینرایە روسیا. لینین لەڕێگەی هێلڤاندەوە پەیامێک بۆ حکومەتی ئەڵمانی دەنێرێت و دەڵێت: دەتوانین لەماوەی 24 سەعاتدا 100 هەزار کرێکار بهێنینە سەرشەقام و دژی دەسەڵاتی قەیسەر بوەستنەوە، لەبەرامبەر سەرهەڵدانی شۆڕشدا، لینین داوای 20 ملیۆن مارکی کردووە.\nلەوکاتەدا حکومەتی ئەڵمانی یەکسەر یەک ملیۆن مارکی بۆ دەنێرن، ئەویش دەیخاتە سەر کۆنتۆیەکی بانکی لەدانیمارک. دیارە لەوکاتەدا هەریەک لەدانیمارک و سوید وەک دەوڵەتی بێلایەن خۆیان لەقەڵەم دەدا، زۆربەی یارمەتیەکانی ئەڵمانیاش بۆ بۆلشەفیەکان لەڕێگەی ئۆفیسە بازرگانیەکەی هێلڤاندەوە بوو، کە جگە لەپارەو گەیاندنی بەیانات، چەک و تەقەمەنیش نێراوە بۆ بۆلشەفیەکانی لەروسیا.\nگەڕانەوەی لینین بەشەمەندۆفێری ئەڵمانی\nلەگەڵ سەرهەڵدانی شۆڕشی ڤێبراوەردا بەشێکی زۆری سەرکردەکانی بۆلشەفیەکان لەدەرەوەی وڵات بوون، ترۆتسکی لەئەمریکا بوو، لینین و کۆمەڵێک سەرکردەی تر لەسویسرا بوون. بەڵام پاشان لەڕێگەی دەزگای هەواڵگری ئەڵمانیەوە رێگە بەلینین و هاوڕێکانی دەدرێت کە بەئەڵمانیادا بگەڕێنەوە بۆ روسیا. پاشتر ئەمەش دەبێتە خاڵێکی خراپ و نەیارانی لینین لەدژی بەکاریدەهێنن.\nرێککەوتنی بریست لیتۆڤیسک\nدیارە لەگەڵ هاتنە سەرکاری حکومەتە کاتیەکەی کیرنسکی، هەوڵیدا لەگەڵ ئەڵمانەکان ڕێکەکەوتنی ئاشتی مۆربکات، بەڵام چ ئەڵمانەکان و چ لایەنە راسترەوەکانی روسیا یارمەتی کیرنسکیان نەدا. بەڵام پاشتر هەر کە لینین دێتە سەر حوکم، یەکەم کاری ڕێککەوتنی ئاشتی دەبێت لەگەڵ ئەڵمـانیا و کۆتایی هێنان بەجەنگ دەبێت، ئەمەش بەڕێککەوتنی بریست لیتۆڤیسک دەناسرێت، کە روسیا بەشێکی زۆری خاکی روسیای لەدەست دەچێت و کۆتایی بەجەنگ لەگەڵ ئەڵمانەکان دەهێنن.\nبەپێی ئەم ڕێککەوتنە روسیا لە 35% زەوی کشتوکاڵی، 54%ی ناوچە پیشەشازییە گرنگەکانیلەدەستدەدات، هەورەها لەڕووی دانیشتوانیشەوە 55 ملیۆن کەسی لەدەستداوە.\nلینین لەبارەی ئەم ڕێککەوتنەوە دەڵێت: ئەمە وەکو ئەوە وایە، چەتەیەک ڕێگام لێبگرێت و منیش پاڵتۆکەمی بددەمێ و ئەویش نەمکوژێت و وازم لێبهێنت تا بڕۆم.\nهەرچەندە تاکو ئەمرۆش ئەو پەیوەندییە نهێنیەی لینین و رێکەوتنی بریست لیتۆڤیسک، جێگەی ڕەخنەی گەورەیە کە لەڕابەری شۆڕشی روسی ڤلادیمیر لینین دەیگرێت.\nیەکەمین کۆماری کۆمۆنیستی لەجیهاندا\nبۆ یەکەمجار لەمێژووی مرۆڤایەتیدا، کۆمۆنیستەکان توانییان لەگەورەترین وڵاتی جیهاندا، کۆمارێکی کۆمۆنیستی دابمەزرێنن و پاشتر ئەم کۆمارەش ببێتە مەککەی هەموو کۆمۆنیستەکانی جیهان. دیارە ئەمەش بەپێچەوانەی هزرەکانی کارل مارکسەوە بوو، چونکە ئەو پێی وابوو کە شۆڕشی کرێکاری لەپێشکەوتوورین شوێنی کەپیتاڵیزم کە ئینگلتەرایە دروست دەبێت، هەمووکاتێکیش روسیای بە دوژمنی سەرسەختی چەپ و هێزە شۆڕشگێڕەکان دادەنا،بەڵام لینین توانی هەموو تیۆرەکانی مارکس بخاتە دواوە شۆڕشی کۆمۆنیستی لە روسیا دروست بکات.\nدیارە ئەم کۆمارە لەگەڵ سەرهەڵدانی کۆمەڵێک کارەساتی بۆ گەلانی روسیا هێنا، لەهەمووشی خراپتر ساڵانی حوکمڕانی ستالین بوو، کە بەترسناکترین ساڵانی روسیا دەژمێرێت، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا هەر بۆلشەفیەکان بوون، کەتوانیان پاش ماوەیەکی کەم، دیسانەوە روسیا بگەیەننەوە ئاستی دەوڵەتانی زلهێزی جیهان و بۆ ماوەی پەنچا ساڵیش لەگەڵ ئەمریکا حوکمی جیهان بکەن.\nسەرهەڵدانی جەنگی ناوخۆ\nهەروەک پێشتر باسمانکرد، بۆلشەفیەکان کەمینەیەکی سیاسی بوون لەناو دۆمای روسیدا، لەبەرئەوە زۆرێک لەلایەنە سیاسیەکان دژی ئەم شۆڕشە وەستانەوە، ئەمەش روسیای بەرەو جەنگێکی ناوخۆیی گەورە برد، بەپێی سەرچاوە مێژوویەکان زیاتر لە 10 ملیۆن کەس بوونە قوربانی، کە چوار جار لەقوربانیانی جەنگی یەکەمی جیهانی زۆرتربوو. زیاتر لە 2 ملیۆن کەس ئاوارەی دەرەوەی وڵاتبوون، کە بەشێکی زۆریان چینە دەوڵەمەندو رۆشنبیرو خوێندەوارەکەی روسیایان پێکهێناوە.\nلەلایەکی ترەوە برسێتی لەگوندەکان بڵاوبوویەوەو ژیانی ملیۆنەها جووتیاری روسی کەوتە بەر ترسی برسێتییەوە، ئەویش بەهۆی سیاسەتی لەناوبردنی موڵکەیەتی تایبەت، هەروەها لە 16 % ی کەرتی پیشەشازی روسی بەتەواوەتی لەناوچوو.\nلەلایەکی تریشەوە هێزە داگیرکەران بەرەو روسیا هێرشیان کرد، ئەڵمانەکان گەیشتنە سنووری پۆلۆنیا وئۆکرانیا، بەریتانیەکان لەباکوورەوە هێرشیان کرد، ژاپۆنی و ئەمریکیەکانیش رۆژهەڵاتی روسیایان داگیرکرد، فەرەنسیەکانیش لەباشوورەوە هاتنە ناو روسیاوە.\nلەلایەکی تریشەوە سوپای سپی بەسەرۆکایەتی جەنەراڵ “کیرنۆلۆف” کە زیاتر لە 3000 ئەفسەری سووپای روسی لەگەڵ بوو دروستبوو. هەرچی نەیارانی بۆلشەفیەکانیش هەبوون، هەموویان لەم سوپایەدا کۆبووبونەوە، بەڵام بۆلشەفیەکان بەهۆی سوپای سوورەوە توانیان بەرپەرچی داگیرکەران بددەنەوە ژمارەی سووپاکەیان زۆر بکەن، لەساڵی 1921 ژمارەی سووپای روسی گەیشتە 5 ملیۆن سەرباز، کە زۆربەیان جووتیار و کرێکاری روسی بوون.\nبەڵام لەهەمانکاتیشدا کوشتن و لەسێدارەدان خەڵکی بەبێ دادگا، بوویە ڕۆتینی ڕۆژانەی شۆڕشەکە، ئەمەش بەخاڵێکی ناشرینی شۆڕشی روسی دادەنرێت، کە تاکو ئەمڕۆش لەناخی روسەکاندا، ساتەکانی جەنگی ناخۆ کاریگەری خراپی بەجێهێشتووە.\nلەگەڵ سەرهەڵدانی شۆڕشی روسی، چینی هونەرمەندو نووسەرو بیرمەندانی روسی بەوپەڕی دڵخۆشیەوە پێشوازیان لەم شۆڕشە نوێیە کرد، هەموویان هیوای قۆناغێکی نوێی کولتووریان دەخواست. لەهەمانکاتیشدا لەم قۆناغەدا کۆمەڵێک هونەرمەندو شاعیرو نووسەرو بیرمەندی گەورەی روسی لەدایکبوون، لەوانە: مەکسیم گۆرکی، مایکۆفیسکی، ئۆسیب بریک، باختین، ڤلادیمیر نابۆکۆڤ، ئیوان باونین، “لەڕووی موزیکیشەوە ڕۆژ لەدوای رۆژ موزیکی روسی پێشدەکەوت کۆمەڵێک ناوی مەزنی روسی لەدایکبوون لەوانە: ئیگۆر ستراڤینسکی، ڤیۆدۆر ساڵیاپین” لەڕووی هونەری وێنەکێشانیشەوە کەسانی وەکو “مارک ساگال” هەبوون.\nلەوکاتەدا نوخبەی رۆشنبیری روسی بەوپەڕی باوەڕ بەخۆبوونەوە باوەشیان بۆ شۆڕشی روسی کردەوە، کۆمەڵێک قوتابخانەی ئەدەبی و هونەری سەریانهەڵدا، لەوکاتەدا ئۆسیپ بریک کە هاوڕێیەکی نزیکی شاعیری ناسراوی روسی، دەیگووت: هونەر بۆ ئەوەی ناوی هونەری لێبنێین، پێویستە پرۆلیتاری بێت، دەنا ئەوە هونەر نییە”. ئەم بۆچوونە رادیکاڵانەش هەمووی گوزارشتیان لەهەستی شۆڕشگێڕی و زاڵبوونی هزری کۆمۆنیستی دەکرد لەوکاتەدا.\nبەڵام بەهۆی جەنگی ناوخۆو دروستبوونی دەسەڵاتێکی توندڕەوی وەکو ستالین، ئەم کەشوهەوای گەشەسەندنی کولتووریە پەکیکەوت، بۆنموونە لەساڵانی1918 تاوەکو 1920 تەنها چەند فیلمێکی دۆکۆمێنتاری پێشکەشکران کەهەموویان گوزارشتیان لەجەنگی ناوخۆو شۆڕشی ئۆکتۆبەر دەکرد. هەرچەندە لینین خۆی یەکێک بوو لەوانەی کە پشتگیری هونەری دەکرد، ووتە بەناوبانگەکەی (نان و شانۆیەکم بدەرێ، گەلێکی رۆشنبیرت دەدەمێ”، بەڵام بەهۆی جەنگی ناوخۆ، برسێتی، حوکمی ستالینیزم، هەموو خەونی نووسەران و هونەرمەندانی روسی لەناوچوو، چونکە کاتێک ئاسمانی سیاسی ئازاد نەبێت، مەلی هونەریش ناتوانێت لە شەقەی باڵی بدات و داهێنان بکات.\nخاڵێکی جوانی تری ئەم شۆڕشە ئەوەبوو، کەتوانی ژنانی روسی لەچنگی دەسەڵاتی پیاوسالاری روسی ڕزگاربکات و ژنان ببنە خاوەنی ئازادیی و بوونی خۆیان، لەهەمانکاتیشدا ئەم شۆڕشە توانی کۆمەڵێک ژنی سەرکردە بەرهەم بهێنێت لەسەر هەمووشیانەوە “ئەلکسەندرا کۆلۆتای” کە پاشتر دەبێتە ڕابەرێکی گەورەی بزووتنەوەی ڤێمینیستی لەجیهاندا، هەروەها لەڕووی هونەرو ئەدەب و شیعریشەوە کۆمەڵێک شاعیرو نووسەری مەزنی روسی لەدایکبوون لەسەر هەمووشیانەوە شاعیرەی ناسراوی روسی “ئانا ئەخماتوفا”.\nکاریگەریەکانی شۆڕشی روسی بەسەر جیهانەوە\nدیارە بەحوکمی ئەوەی روسیا یاریزانێکی گەورەی گەمە سیاسیەکەی جیهان بوو، ئەم شٶڕشە کاریگەری گەورە بەسەر نەخشەی جیهانەوە بوو. بەپێی ڕێککەوتنەکەی سایکس- بیکۆ، ناوچەکانی دەوڵەتی عوسمانی کە بەمرۆڤە نەخۆشەکە ناسرابوو، لەنێوان روسیا و بەریتانیاو فەرەنسا دابەشکرابوو. بەڵام دواتر بەهاتنە دەرەوەی روسیا، بەشەکەی روسیا لەم ڕێکەوتنە لەدەستچوو، ئەمەش بەقازانجی فەرەنساو بەریتانیا بوو، لەهەمانکاتیشدا زەرەری گەورەی بەگەلی کورددا کە پاشتر باسی لێوە دەکەم.\nلەلایەکی ترەوە سەرهەڵدانی شۆڕشی روسی تەواوی جیهانی تووشی شۆک کرد، چونکە ئەوە یەکەمجاربوو، کە پارتێکی کۆمۆنیست دەسەڵات لەدەوەڵەتێکی گەورەدا بەدەستبهێنێت. هەر بۆیە زۆربەی دەوڵەتە گەورەکانی جیهان لەسەروو هەمووشیانەو ئەمریکاو فەرەنساو بەریتانیا ، تەنانەت ئەڵمانیاش دەستیانکرد، بەڕاونانی هێزە چەپ و کۆمۆنیستەکان، بەبیانوی ڕێگگرتن لەترسی سوور، هەروەک ئەوکاتە دەیانووت.\nبۆنموونە لەئەمریکا سەرۆک ویلسن، کۆمەڵێک بریاری سایسی و ئەمنی گەورەی لەدژی هێزە چەپ و کۆمۆنیستەکانی ئەو وڵاتە دەرکرد، تادەهاتیش مانگرن و خۆپیشاندانە کرێکاریەکان، بەتوندترین شێوە سەرکوت دەکرا.\nبەڵام لەگەڵ ئەوەشدا ئەم شۆڕشە خوێنێکی گەورەی بەهەموو پارتە کۆمۆنیستەکانی جیهان بەخشی و تاماوەیەکی زۆریش مۆسکۆ، بوو بەپایتەختی هەموو کۆمۆنیستەکانی جیهان.\nکوردو شۆڕشی ئۆکتۆبەری روسی\nهەرچەندە لەناو کۆمەڵگەی کوردیدا بەتایبەتی لەلای زۆربەی چەپەکانی کورد، شۆڕشی روسی زۆر بەرز ڕادەگیرا، بەڵام ئەم شۆڕشە گەورەترین زەرەری لەگەلی کورد داوە، ئەویش لەچەند ڕوویەکەوە. بەپێی ڕێککەوتنی سایکس –بیکۆ، باکوری کوردستان دەکەوتە بەر روسیاوە، بەڵام بەهاتنی بۆلشەفیەکان، باکووری کوردستان کەوتە دەستی کەمالیستە فاشیستەکان و بەمەش تراژیدیترین قۆناغی مێژووی کورد دەستپێدەکات، کەهەتاوەکو ئەمڕۆش ئێمە باجی دەدەین. لەلایەکی ترەوە لەساڵی 1925دا سۆڤێت لەگەڵ ئەتاتوورک پەیماننامەی ئاشتی و هاوکاری مۆرکرد، پاشتریش بوونە باشترین دۆستی ئەم کۆمارە فاشیستە کە بەخوێنی کورد ئاودرا، لەهەمانکاتیشدا بۆلشەفیەکان دژی شۆڕشەکانی کورد وەستانەوەو بەپیاوی ئینگلیز و ئیمپریالیست وەسفیان دەکردین.\nلەسەردەمی ستالینیشدا کوردەکانی سنووری یەکێتی سۆڤێت، خۆیان لەبەردەم هەڕەشەی مان و نەماندا بینیوە. بەزۆرەملێ زیاتر لەملیۆنێک کورد گوێزرانەوە بۆ ناو کۆمارەکانی تری سۆڤێت، کە بەشێکی زۆریان بەتایبەتی منداڵ و پیرەکان، لەناو ڤارگۆنی شەمەندۆفێرەکاندا لەسەرما و برسێتیدا، گیانیان لەدەستداوە. هەربۆیە بەداخەوە شۆڕشی ئۆکتۆبەرو پاشتریش یەکێتی سۆڤێت، سوودی بۆ هەموو گەلانی جیهان هەبوو، جگە لەکورد نەبێت، کە ماڵوێرانی گەورەی بەسەر کوردا هێناوە.\nبەدڵنیاییەوە شۆڕشی ئۆکتۆبەری روسی، هەتا بڵێیت شۆڕشێکی گەورەی جیهان بوو، لەهەمانکاتیشدا توانی کاریگەری گەورە بەسەر نەخشەی سیاسی و ئابووری و کۆمەڵایەتی جیهاندا بسەپێنێت. جگە لەوەش توانی گەلی روسیا لەقۆناغێکی دواکەوتووەو بگوازێتەوە بۆ قۆناغێکی پێشکەوتوو بیکاتە دەوڵەتێکی مەزنی جیهان. دیارە ئێمە ناتوانین لەم وتارەدا هەموو ووردەکاریەکانی ئەم شۆڕشە باسبکەین، بەدڵنیاییەوە زۆر خاڵ هەن، کە پێویستیان بەوەستان و قسە لەسەرکردنە، بەڵام هیوادارم تیشکێکی خێرام خستبێتە سەر ئەم قۆناغە گرنگەی گەلی روسیا و جیهانو سووی بۆ خوێنەران هەبووبێت.\n1. www. Bpb.de. Dossier Russland.\n2.www. Bpb.de. Der Sieg der Bolschewiki.\n3.Spiegel Special. Die russische Revolution und Ihre Erben.\n4.Gerd Koene .Deutschland und die Russische Revolution1917-1924.Frink verlag.1998.4 .\n5.Helmut.Bock. Die Russische Revolution.1917.Kriegskind des 20.Jahrhunderts.\n6.لیون تروستکی. تاریخ الپورە الروسیە. ترجمە:أکرم دیری- الهیپم الایوبی. المٶسسە العربیە للدراسات و النشر. بیروت.1978.\n7.جون رید.عشرە أیام هزە العالم. دار الفکر الجدید. 1985\n8. دکتۆر ئەفراوسیاو هەورامی. تراژیدیای کوردەکانی سۆڤێت. لە بڵاوکراوەکانی مەکتبەی بیرو هۆشیاری (ی.ن.ک). 2004\n9. الدکتور ناصر زیدان. دور روسیا فی الشرق الاوسگ وشمال أفریقا من بگرس الاکبر حتی فلادیمیر بوتین. الدار العربیە للعلوم ناشرون. الگبعە الاولی.2013.\n10.ئەردەڵان عەبدوڵڵا. روسیا و خەونی گەڕانەوەی شکۆمەندی جاران. رۆژنامەی کوردستانی نوێ .19.02.2015\nکارەبا، لە نێوان خەیاڵ و بەڵێن دا\nوەڵاتێک لە ژان … ئەمجەد شاکەلی


* پەروەردە و زانست، بە بەدەستهێنانی بڕوانامەی بەکالۆریۆس، کۆتایی نایەت.\nهەولێر، هەرێمی کوردستان، عێراق (GOV.KRD)- ئەمڕۆ سێشەممە 7ی حوزەیرانی 2022 ، بە ئامادەبوونی نێچیرڤان بارزانی سەرۆکی هەرێمی کوردستان و مەسرور بارزانی سەرۆکی حکومەتی هەرێمی کوردستان و دامەزرێنەر و سەرۆکی بۆردی ئەمیندارانی زانکۆی ئەمەریکی کوردستان لە دهۆک، ئاهەنگی قوتابییانی دەرچووی زانکۆی ئەمەریکی بەڕێوەچوو.\nسەرۆکی هەرێمی كوردستان نێچیرڤان بارزانی لە گوتارێکدا ستایشی پێشکەوتنی زانکۆی ئەمەریکی کوردستانی کرد و دەستخۆشی لە هەوڵ و کۆش شی مەسرور بارزانی سەرۆکی حکومەتی هەرێمی کوردستان کرد بۆ دامەزراندنی دەستەی متمانەبەخشین بە دامەزراوەکانی پەروەردە و خوێندنی باڵا لە هەرێمی کوردستان.\nهەروەها سەرۆکی حکومەت گوتارێکی بەزمانی ئینگلیزی لە ڕێورەسمەکەدا پێشکەش کرد و ئاماژەی بەوەدا کە بە پاڵپشتی سەرۆکی هەرێمی کوردستان و تیمی ڕاپەڕاندنی تایبەت بە خوێندن و پەروەردە ( Task Force on Education)، پەرە بە پرۆگرامەکانی خوێندن و راهێنانە هونەری و پیشەییەکان و ڕێکارەکانی وەرگرتن لە زانکۆکان دەدەین، کە ئێستا چەقی سەرەکی کارە لە پێشیەنەییەکانی حکومەتەکەمانن.\nئەمەش دەقی وەرگێڕدراوی گوتاری سەرۆکی حکومەتی هەرێمی کوردستانە :\nخوشک و برایانی بەڕێز:\nئامادەبووان: ئێوارەتان باش\nسەرۆک و بەرپرسە ئەکادیمی و کارگێڕییەکان، رۆڵێکی دياريان هەبووە لە پەرەپێدانی کۆمەڵگە زانکۆییەکە بۆ ئەوەی ببێتە نموونەیەک بۆ خوێندنی باڵا لە سەرتاپای هەرێمەکە. هەروەها دەمەوێت سوپاسی هاوبەشەکانی دیکەمان بکەین، بە تایبەت وەزارەتی دەرەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بۆ یارمەتیی و بەخشینەکانی، کە زەمینەخۆشکەر بووە بۆ پەیوەندیی و هاوبەشیی ئەکادیمی لەگەڵ زانکۆ ئەمریکییەکان.\nئەم کۆمەڵگە زانکۆییە، دەسکەوتێکی ناوازەی بەدەستهێناوە.\nدەرچووەکانی ئەم زانکۆیە، لە لایەن خاوەنکارەکانەوە بەبایەخەوە تەماشا دەکرێن و بۆ پێدانی هەلی کار بەدوایان دەگەڕێن، کوالیتی و چۆنایەتی کۆرسەکانی لە سەرتاپای هەرێمدا دانیپێداندراوە و پێگەی زانکۆکەش لە دەرەوە تەواو ناسراوە.\nکۆمیسیۆنی نیو ئینگلاند بۆ خوێندنی باڵا (New England Commission of Higher Education ) یەکەمین قۆناغی متمانەبەخشینی بە زانکۆی ئەمەریکی کوردستانی پەسەندکرد و ئەم هەنگاوە ، پیشکەوتنی زیاتریشی بەدوادادێت. ئەم دانپێدانانە، شایستەی ئەو دەرەنجامانەیە ئێوەيە کە لەوەتەی ساڵی 2019 بەدەستتانهێناوە – ئەمە دانپێدانانێکە شیاوە بۆ ئەو پەروەردە و خزمەتەی لێرە پێشکەش دەکرێت. ئەمەش شتێکە کە جێی ڕەزامەندی قووڵی ئێمە.\nساڵانێکی زۆر بەر لە ئێستا، منیش وەک قوتابیەک لەنێو ئامادەبووانی و دەرچووانی وەکو ئێوە دانیشتم. لەو کاتەشەوە، من پابەندبووم لەوەی دڵنیایی ئەوە بدەم، ئەو ئەزموونە بایەخدار و پڕکاریگەرییە هاوشێوانە، پێویەستە بۆ زۆرێک لە ئێمەمانان دابین بکرێن، ئەوانەی بوێری ئەوەیان تێدایە خەون ببینین و گۆڕانکاریی دروست بکەن.\nلەیادمە، لە یەکێک لەوانەکانمان، کە لەسەر هەژاریی جیهانیی بوو، ڕووم کردە هاوڕێیەکم و پێمگوت ڕۆژێک دێت هاوکار دەبم لە دروستکردنی ناوەندێکی نایاب و بێ وێنە، کە تێێدا لاوانی کوردستان سوود لە پەروەردە و ئەزموونی هاوشێوە وەربگرن.\nهەژدەساڵ دواتر، زانکۆی ئەمەریکی دامەزرا و دەرگەکانی کردەوە و بەشێک لە خەونەکەش هاتەدی. ئەمە پێشکەوتنێک بوو کەجێی ئومێدی ئێمە بوو بەوەی ڕەخساندنی دەرفەتی هاوشێوە لێرە، هۆکار دەبن بۆ ناساندن و خستنەڕووی توانای گەلەکەمان. هەموو رێوڕەسمێکی دەرچوونی هاوشێوە، ئەو خەون و ديدگایەی هەمانە دەکاتە ڕاستی.\nپێشکەوتنەکانمان لەم زانکۆیە ، شوێنپەنجەی لە هەندێک لە شوێنی کاری حکومەتی هەرێمی کوردستان و شارە مەزنەکانی جیهان دیارن، کە گەنجە دەرچووەکانی زانکۆی ئەمەریکی کوردستان ڕۆڵیان دیارە. ئەو ئەزموونانەی چ لەناوەخۆ یان دەرەوە بەدەستی دەهێنن، بەها و شکۆی زیاتر بە کوردستان دەبەخشن. بە گشتی، کوردستانیانی بەهرەدار و لێهاتوو لەهەر شوێنێک بن، بەشێکی دانەبڕاون لە گەنجینەی بەهرەکانمان.\nئێمە شانازیان پێوە دەکەین و دەشمانەوێت رۆڵێکی کاریگەریان هەبێت لە بنیاتنانی وڵات و نەتەوەکەمان.\nئامانجی ئێمە لە دەستەی ئەمینداران ئەوەیە، ژینگەیەک دروست بکەین کە پێشوازی لە خەڵکانی خۆمان بکات و لەخۆیان بگرێت و بیانکاتە هاوبەش و بەشدار لە پێشخستنی کۆمەڵگەکەمان. دەزانم کە پەروەردە و فیرکردن، لە هەموو ئاستێک، کڕۆکی ئەو کارەیە. ئینجا ئەمە چ لە سەر ئاستی منداڵێکی تامەزرۆی زانیاری قۆناغی سەرەتایی بێت یان هاووڵاتیەک بێت بیەوێت پیشەیەک فێربێت، پێویستە باشترکردنی ئاستی پەروەردە و خوێندن، ئامانجی مەزن و سەرەکیمان بێت.\nلە حکومەتیش بەهەمان شێوە، ئەجێندای کابینەی ئێمە بریتی بووە لە بەرزکردنەوەی ستانداردەکان . لەم چەند مانگەی دوایی، کابینەکە بە کۆی دەنگ پاڵپشتی لە دروستکردنی دەزگایەکی نیشتیمانی متمانەبەخشین کرد. ئەمە یەکەمین دەستەی لەو جۆرەیە لە هەموو وڵات، ئامانج لێی باشترکردنی دڵنیایی جۆریی و هەڵسەنگاندنی ستانداردەکانی پەروەردە و فێرکردنی گشت ئاستەکان و دروستکردنی فەرهەنگ و کولتورێکە بۆ باشترکردن و پێشکەوتنی بەردەوام. ئێستاش ئەمە ڕوودەدات.\nبە پاڵپشتی سەرۆکی هەرێمی کوردستان، کاک نێچیرڤان بارزانی و تیمی ڕاپەڕاندنی تایبەت بە خوێندن و پەروەردە ( Task Force on Education)، پەرە بە پرۆگرامەکانی خوێندن و راهێنانە هونەری و پیشەییەکان و ڕێکارەکانی وەرگرتن لە زانکۆکان دەدەین، کە ئێستا چەقی سەرەکی کارە لە پێشیەنەییەکانی حکومەتەکەمانن.\nرێگەم بدەن لەم سەکۆیە ئامانجەکەمان ڕوون بکەمەوە؛ ئامانجمانە ببینە نەتەوەیەکی پڕ زانیاری و نیشتیمانێک کە تێیدا بیرۆکە، داهێنان، کاری قورس و سەرمایەگوزاری هاریکار بێت تا کۆمەڵگەکەمان بگۆڕێت و چارەنووسی خەڵکی خۆشمان بەرەو باشتر دابڕێژێتەوە. لە هەموو هەنگاوێکی کاروانەکەمان، چ بۆ تاک و چ بۆ هاووڵاتی، فێربوون و باشتربوون، تەواوکاریی یەکترن.\nوەکو حکومەت پێویستیمان بە هاوکاری ئێوەیە. دەمانەوێت لاوە بەهرەدارە دەرچووەکانمان، هاوکارمان بن لە بنياتنانی کوردستان. ئێمە ڕێز لە تواناکانتان دەگرین و گرنگی زیاتریش بە بیرکردنەوەی رەخنەگرانە دەدەین.\nدەمانەوێت ئێوە هاوکارمان بن لە دروستکردنی شوێنی کاری وەها کە تیایاندا بەها و ستانداردی پیشەییانە بەرجەستە بکەن کە لە ئەزموونی زانکۆدا بەدەستانهێناوە. ئێمە پاداشتی هەوڵەکان دەدەینەوە و بیرۆکە و کارگێڕیی پێشدەخەین.\nهەر یەکێک لە ئێوە کە ئەمشەو لێرەن، کۆڵەگەیەکن بۆ کوردستان. چ ئێستا بێت یان بۆ ساڵانی داهاتوو، دەمانەوێت بەشێک بن لەو کارەی ئێمە دەستمان پێکردووە بۆ ئەوەی ئابوریەکەمان پێشبخەین و هەمەجۆری بکەین.\n-لە بەرزترین ئاستدا ، پارێزگاری لە پێوەر و ستانداردە پیشەیی و ئەخلاقییەکان بکەن.\n– هەمیشە نيشتمان و ناسنامەکەتان لەبیر بێت.\n– کاتێک هەلومەرجت بۆ دەڕەخسێت، خزمەتی نەتەوەکەتان بکەن.\n– خەبات بۆ گەشەپێدانی ئابووری بکەن لە کوردستان بێت یان لە هەر شوێنێکی دیکە.\n– ڕێز لە زەوی بگرن؛ ئاگاداری بەردەوامبوون و گرنگی و بەهای ئەوە هەسارەیە بن، کە خودا پێتانی بەخشیوە.\n– بنەماکانی دیموکراسی و دادپەروەری و یەکسانی لە ژیانی خۆتان پەیڕەو بکەن.\nدەرچووانی ساڵی 2022:\nداواتان لێدەکەم کە شوێنپەنجەتان لەسەر ئەم جیهانە بەجێ بهێڵن. لە ساڵانی داهاتوو، نەتەوەکەمان، پیرەکانمان و خەڵکەکەمان، چاوەڕوانی رێگەپێنیشاندان و گەشەو پێشکەوتنتان لێ دەکەن.\nدووبارە، پیرۆزبایی ئەو دەستکەوتە مەزنەتان لێ دەکەم و سوپاسی هەمووتان دەکەم بۆ ئاماددەبوون لەم رێورەسمی دەرچوونە و سوپاسی هێزەکانی پێشمەرگە و هێزە ئەمنیەکان دەکەم، کە بەهۆی قارەمانی و قوربانیدانی ئەوانەوە، زەمینە رەخساوە بۆ بەڕێوەچوونی ئاهەنگی وا.


مۆراڵ و یاساکانی پەنابەری لە ئەوروپا – Denegkan\nbyجه‌مال\tMay 31, 2012\tگشتی\nپێشکەش بە ١٢٠٠کۆتری تارانێراو لە هێلانەی هۆڵەند\nووتاری ژورنالیسیكی سویسرا لە ( رۆژی٢٢.٥.٢٠١٠لە رۆژنامەی ئین زیت زیت) دا بە ناوی مۆرال و یاساکانی پەنابەری لە سویسرا، لەسەر هەندێک بێئەخلاقی سیاسیەکان دەدوا لە پەیوەند بە کێشە و یاساکانی پەنابەرییەوە. لەلایەک سویسرا خۆی وەک پارێزەری ماف وڕیزی ئینسانی دەناسێنێ و شانازی دەکات بە هەبوونی کلتوورێکی ترادسیۆنی لەم بوارەدا،لەلایەکی دییەوە، هەنگاو بەرەو دەوڵەتێکی ڕاستڕەو دەنێت لە بواری ماف ویاساکانی پەنابەریدا. ئەوەی لە فۆرمۆڵەکانی یاسادا بە نێو ڕاڕەوی لێکدانەوەی نۆرمەکانی پەرلەمانتاراندا تێدەپەڕێت، ئەو ئامرازە پێشکەش بە پۆلیس و کارمەندەکانی هایم و کەمپە فریاگوزارییەکان و بەڕێوەبەرایەتی کۆچ و دادوەری زیندانیەکان دەکات کە لەپراتیکدا ئێستا دەبینرێت. یاساکانی پەنابەری شەرعیەتی قانوونی دەدەن نەک بەتەنها بە ڕەدکردنەوەی پەنابەران، بە دیپۆرتکردنەوەی پەنابەران، بەڵکە بەو نەفرەتەی کە ڕاستەکان و ڕاسیستەکان لە کۆمەڵگا تاکە دەرفەتێکە کە لێوەی دەتوانن مانەوەیان مسۆگەر بکەن.\nلەو ٢٠٠ هەزار پەنابەرەی تونس کە بە هەزار دەردی سەری خۆیان گەیاندە لەمۆپسای ئیتالیا، سەرەڕای هەموو قەرزو قۆڵیک، سەرەڕای چیرۆکە خەمناک وترسناکەکانی بەلەم و پاپۆڕەکانی کاروانەکان. پاش ئەوەی کە بە نیمچە شۆرشیک توانیان ئازاد بن لەو زیندانە و لە شۆستە سڕوساردەکانی ڕۆما مانگەکان بگوزەرێنن دابەشبن بەرەو نیشتمانی ئەوروپا بەڵام تەنانەت یەک کەسیشیان داوای پەنابەرییان قەبووڵ نەکراو زۆرییان هەر خۆیان بەبەڕێوەبەرایەتی کۆچ نەناساند، ژمارەیەکی کەمیان خەریکی کاری ڕەش بوون لە فیرما بچووک و چیشتخانەکاندا. وە دەوڵەتانی ئەوروپا لەکۆبوونەوەکانی لەگەڵ دەولەتی نوێی تونسدا، مەرجەکانیان بەوەرگرتنەوەی پەنابەران بەستەوە.\nبە پێی ڕاپۆرتێکی ئینتگرا/ئەمازۆنا کە بەم دوییانە بڵاوکرایەوە، تەنها لە رۆمای پایتەختی ئیتالیادا ٤٠٠٠ پەنابەر کە لەنێویاندا ١٧٠٠ کەس وەک پەنابەری سیاسی لەلایەن دەوڵەتەوە ناسێنراون ، لە چادرو کارتۆنەکان دەژین و بێکارو لە پەراوێزی کۆمەڵگادا دەژین. لە سالی ٢٠٠٥ ەوە ئەفغانیەکان، گەڕەکێکیان لە تەنەکەو کارتۆن وچینکۆ دامەزراند بوو، کە بەکابولی ڕۆما ناوزەد دەکرا،بەر لەمانگیک بە زۆری پۆلیس چۆڵکرا. ئەو چوار هەزارە وەک سەرۆکی ڕێکخراوەکەلوکا ئۆدڤینا دەڵێت لووتکەی شاخێکی بەفرینە کە هێندەیان بەدەرەوەن.\nناتوانین لێرەدا بە ووردی لەسەر سیاسەتی پەنابەری لە هەر یەک لە وڵاتانی ئەوروپایی بدوێین. بەڵام ئەو سیاساتانەی کە پەیڕەو دەکرێن بە زۆری لە پێشدا لە هۆڵەندەوە ، دەستپێشکەرییەکە دەکرێت. لایەنی ڕاست لە هۆڵەند بەهێزە، کۆکردنەوەی پەنابەران لە کەمپەکاندا ودەزگا پەیوەندیدارەکان لە چەند سەنتەرێکدا وکورتکردنەوەی پرۆسەی داواکاری و دیپۆرتکردنەوەیان پێشئەوەی ئیمکانی تیکەڵاوبونیان بە کۆمەڵگای هۆلەندییەوە لەو هەنگاوانەن ، وە یەکەم دەوڵەتی ئەوروپایی کە کوردستانی عیراقی وەک ناوچەیەکی ئارام ناساند لەسەرەتای ساڵی ١٩٩٨ دا ، هۆلەندا بوو.\nئێستا دەوڵەتی هۆڵەند چاوەڕێێ وەفدێکی دەوڵەتی عیراقە بۆ ڕیککەوتن لەسەر چۆنیەتی دیپۆرتکردنەوەی ١٢٠٠ پەنابەری عیراقی کە زۆربەیان کوردن. نموونەیەک لەو بارەیەوە یارمەتیمان پتر دەدات، دەوڵەتی سویسرا هەمان کێشەی لەگەڵ دەوڵەتیکی ئەفەریکایی هەبوو. وەفدی ئەو دەوڵەتە داوەتی سویسرا کرا، بە مەرجێک هەموو مەسرەف لە کرێی فرین وهۆتیل و سەردانیەکانیان و ڕۆژانەی ١٥٠ فرنکی سویسری کەدەکاتە نزیکەی ١٩٠ دۆلار ، رۆژانەیان لەسەر دەوڵەتی سویسرا بیت. ریكدەکەون و کارەکە ئەنجامدەدرێت. یەکێک لە ئەندامانی وەفدی دەوڵەتە ئەفریکاییەکە، نەخۆشی شەکرەی دەبیت و دەیەوێت لەسەر مەسرەفی دەولەتی سویسرا چارەسەر بکرێت، دەوڵەت ملنادات بەو داوایە، ئەویش تا بێهۆش دەبێت ، شکۆلاتەی سویسی نۆش دەکات، بە پڕتاو دەیگەیەنە نەخۆشخانە . وەفدی حکومەتی عیراقی بە دڵنییاییەوە لەسەر ماف وڕێزی ئینسانی هاوڵاتیانی خۆی لەوان دڵسۆزتر نیە. ڕەنگە ملکەچتر بێت، ڕەنگە سادەتر بێت . بەڵام دەستی درێژترە لە دژی پەنابەران.\nکوردستانی عیراق پاش ١٥ ساڵ لەو بریارە، هێشتا بەپێیستاندارەکان گەڵێک لە دواوەیە بەناوجەیەکی ئارام بچوینرێت. گەندەڵی سەراپای دامودەزگا حکومیەکانی داگرتووە، تەنانەت کەسانێک بە تۆمەتی گەندەڵکاری بدرێتە دادگا، بە شێوازێکی تەمومژاوی لە نێودەبرێت وەک کەیسی قائمقامی سلیمانی، کەسانێک ڕەخنە لە فانتازی ئامیزەکەشدا بەرەو دەسەڵات بکاتەوە، دەبێت حساب بۆ تیرۆری دەوڵەتی بکات وەک تیرۆری سەردەشت عوسمان، مافیایەکی سیاسی دەسەڵاتی ڕەهای هەیە بەسەر ژیان و موقەدەراتی کۆمەڵگادا و یاسا ورێسا لەلایەن سەرۆکەکانەوە پێشلدەکرێت. ئیسلامی سیاسی لە کوردستانی عیراقدا، هەڕەشەیەکی جددیە بۆ سەر مەدەنیەتی کۆمەڵگا، بۆ سەر ژنان، بۆ سەر لاوان، بۆ سەر روناکبیران و بۆ سەر ئازادییە تاکی وگشتیەکان. ڕوداوەکانی هەولیر لە ناوەڕاستی مانگی ئایاری ئەمساڵدا، ئەڵهاو ئەکبەرەکان و سوتاندنی یانەکانی خواردنەوەو بێڕێزی مەلاکان بەئیحساس و گریانیان بۆ ئەوەی شعوری پاتریاکی و تۆڵەسەندنەوە، گەرای جهیاد وخۆتەقاندنەوەیان لە بەدەنەی سەدان کەسدا چاندووە. زوڵـمێکی کۆمەڵایەتی گەورە ئاسمانی کوردستانی ڕەشکردووە.ژنانی ئیمە وەک تبتەکانی پەنەما، خۆسوتاندیان وەک ناڕەزایەتی هەڵبژاردووە.\nهاوڵاتیانێکی دیپۆرتکراوە کە ئیستا لە کوردستان دەژین، هەریەکەیان چیرۆکێکی درێژی حەسرەت و ژان و کارەساتی لە چاواندا خەواندووە. هەریەکەیان ساڵانیکی لە زیندانەکان و لە هەریەک لە ووڵاتاندا بەسەر بردووە. هەریەکەیان دەیان بیروەری تاڵی لەگەل هاوسێی مەرگدا هەیە، بەڵام دەسەڵاتی هەریـمی کوردستان، بەڕەوای نازانیت، بچوکترین قەرەبوکردنەوەیان پێبدات.\nلە مێژووی دیپۆرتکردنەوەی بە گروپدا، ئەمە یەکەمین جارە کە پەنابەری کوردستانی عیراق بەم شیوازە هەمەجی و نا ئینسانیە هەڕەشەیان بکرێتە سەر. پەنابەران شایستەی ئەم کوللە مەرگی و ئەم بارودۆخە نین.کۆمەڵگا پێویستە شێوازێکی دروستروئینسانیتر هەلبژێرێت. سەرەتای ئەم چارەسەرە بە هەلوێستی بەدەربەستی خەڵکی ئازادیخوازو ئینسان دۆستەوە پەیوەیستە. خودی پەنابەرانیش دەست بۆ هەموو شێوازیكی مەدەنی بەرن بۆ پاشەکشەپێکردنی دەوڵەتی هۆڵەند لەو برێارەو ناردنەوەی وەفدی دەوڵەتی عیراقی بە وەرەقەی سپیەوە. یاساکانی پەنابەری هیچ مۆرێکیکی لیبرالێشی پێوە نەماوە.\nPrevious پۆرترێتی سروه حوسێن\nNext ژنێک بەسەر منارەیەکەوە مێژووی گەلێک دەنووسێتەوە


تۆمەتباری کوشتنی خێزانە کوردەکەی بەغدا دەبرێتەوە شوێنی تاوانەکە\nHome›هەواڵ›کوردستان›تۆمەتباری کوشتنی خێزانە کوردەکەی بەغدا دەبرێتەوە شوێنی تاوانەکە\nئه‌و خێزانه كورده‌ى كه له به‌غدا كوژران | فۆتۆ: SNN\nئەمڕۆ وەزارەتی ناوخۆی عێراق ڤیدیۆیەکی نوێی تۆمەتباری کوشتنی خێزانە کوردەکەی بەغدای بڵاوکردەوە کە لەلایەن هێزە ئەمنییەکانی عێراقەوە براوەتە ماڵی خێزانەکە و لەوێدا دووبارە دان بە تاوانەکەیدا دەنێت.\nمەهدی حسێن تۆمەتبار بە کوشتنی ئەو خێزانە کوردە لە دانپیادانەکەدا دەڵێت: لە چوار ساڵ لەمەوبەرەوە باوکی شیلان دەناسم. دەمزانی مانگانە چەند پارە وەردەگرن، بەتایبەتی ئەم مانگە هەمووی چاودێریم دەکردن و دەمزانی چ کاتێک دێنەوە و دەڕۆنە دەرەوە”.\nلە چوار ساڵ لەمەوبەرەوە باوکی شیلان دەناسم، ئەمەم بەکارهێنا تا پارەیان لێوەرگرم و تەواو. ئەمزانی مانگانە چەند پارە وەردەگرن، بەتایبەتی ئەم مانگە هەمووی چاودێریم دەکردن و دەمزانی چ کاتێک دێنەوە و دەڕۆنە دەرەوە.\nکاتژمێر شەش و 45 خولەک دڵنیابووم شیلان لە ماڵ نییە، منیش چوومە ژوەرەوە بۆ لای باوکی شیلان. سەرکەوتم بۆ شوقەکە و لە زەنگمدا و باوکی شیلان هات دەرگاکەی کردەوە . چرپاندم بەگوێیدا پارەم دەوێت و ئەویش وتی، پارەم لانیە.\nدایکی شیلان هاتە ژوەرەوە، تێگەیشتم دەبێت ئەمە بکەم، ئەگەر ئەمە نەکەم هیچم بۆ ناکرێت. سەرەتا دوو چەقۆم لە شانی باوکی شیلان دا. دایکی هات و وتی ئەوە چیدەکەی مەهدی؟ منیش لای گەرماوەکە یەکسەر چەقۆم لێدا و مرد. یەکەم کەس کوشتم دایکی شیلان بوو.\nدواتر گەڕامەوە بۆ لای باوکی و پێم وت، پارەکەم پێبدە؟ وتی پارەم لانییە. منیش لە پشتەوە سێ چەقۆم لە ملی دا. دەستمکرد بە گەڕان بۆ پارەکە. ماڵەکە گەڕام جانتاکەی دایکیم دۆزییەوە، ئەو پارەیەی تێیدا بوو هەڵمگرت، بەڵام ئەو بڕە پارەیە نەبوو کە هەیانبوو. نزیکەی 75 هەزار دیناری تێدا بوو، دواتر گەڕامەوە بۆ ژوورەکەی باوکی چەکمەجەکانم کردەوە و لە ناویدا بڕی 25 هەزاری تێدابوو نزیکەی 200 هەزار دینار بوو. لە جانتاکەیدا شەدەیەک و 30 وەرەقەی تێدابوو. جانتایەکی تر لەژێر کورسیەکەدا هەبوو چەند شەدەیەکی تێدابوو 250 هەزار دیناری عێراقی بوو. تاک دۆلاریشی تێدابوو. منیش رۆیشتم و دەرگام کردەوە شیلان هاتەوە.\nکە شیلان هاتەوە توشی شۆکبوو. وتم مەترسە هیچ نەبووە. وتی، ئەوە چی بووە؟ وتم، وەڵا هیچ نەبووە. وتی، کوا دایک و باوکم؟ وتم، مەترسە لە ماڵەوەن. وتم، وەرە ژوورەوە. وتی، نا نا و هاواریکرد، منیش بردم بۆ ژوورەکەی باوکی. وتی، کوا باوک و دایکم؟ وتم، ڕفاندویانن. وتی، کێ ڕفاندوونی؟ وتم، نازانم. بەڵام پۆلیسم تێگەیاندووە، دانیشە و مەجوڵێ. چووم ئاوم بۆ هێنا. ئەویش یەکسەر لێیدام، منیش دوو بۆکسم لێدا و سەری بەر دیوارەکە کەوت و بوورایەوە، منیش دەرمانی بێهۆشکارم پێدا. وتم تەواو دەیکوژم و دەیبەمە ژوورەکەی خۆی و دەرگا دادەخەم و دەڕۆم. خاولیەکم هێنا و خنکاندم.\nدرەنگانی شەوی ١٥ی ئەم مانگە، خێزانێکی سێ کەسیی کورد لە بەغدا و لە ماڵەکەی خۆیاندا کوژران ئەو رووداوە هاووڵاتییانی لە هەرێم هەژاند، تۆمەتبارەکە لە هەولێر دەستگیرکرا و دواتر رادەستی هێزە ئەمنییەکانی عێراق کرا.\nئینفۆگرافی:دەستکەوتەکانی بەیڵ لەگەڵ ریاڵ مەدرید\n“هۆکاری کوژرانی خێزانە کوردەکەی تورکيا دوژمنداری بووە”\nبافڵ تاڵەبانی لەگەڵ باڵیۆزی ئەمریكا لە عێراق کۆبووەوە\nنه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كان: کۆرۆنا لە وڵاتە هەژارەکان دەگاتە لوتکە\nچاودێرێكی سیاسی: چەکی بەکارهێنانی جنێو و ناوزڕاندن لە سۆشیال میدیا شکستی هێناوە\nدەستدرێژی بۆ سەر ژنان لە هەرێم لە چ ئاستێکدایە؟\nوێنە: ئاگر زیانی گەورەی بە دارستانێکی داقوق گەیاند


مایه‌گوزارییه‌که‌ی حوکمه‌ت شتێکی ئه‌وتۆ نییه - Radio Sweden Kurdish - Radyoya Swêdê - ڕادیۆی سوید | Sveriges Radio\nمایه‌گوزارییه‌که‌ی حوکمه‌ت شتێکی ئه‌وتۆ نییه\nبڵاو کرایه‌وه torsdag 11 februari 2010 kl 14.53\nحوکمه‌ت به‌ڵێنی دابوو 40 هه‌زار کار له میانی ئه‌مساڵدا بۆ ئه‌وه په‌یدا بکات، بێکاران چالاک بکرێنه‌وه. به‌ڵام پاش مانگ و نیوێک هه‌ر 109 که‌س له‌و به‌رنامه‌یه‌دا خراونه‌ته کار که حوکمه‌ت به Lyft ـ ڕابوون ـ ناوی ناوه. لارش شێرنکڤیست ئه‌و کاره‌ی کاردۆزگه‌کان به ڕێوه ده‌بات که له ڕێوه‌یه‌وه بواری کارکردن په‌یدا ده‌کرێت.\nشێرنکڤیست ده‌ڵێت چه‌ند شاره‌وانییه‌ک و چه‌ند خاوه‌ن کاری گشتییه‌ک چه‌ند که‌سێکیان بۆ مه‌شقه‌کار ـ پراکتیک ـ به خۆوه گرتووه، به‌ڵام تاکوو ئێستا کاره‌کان به‌و جۆره پێش نه‌چووه که بیرمان بۆیان بردووه.\nبه‌پێی به‌رنامه‌که‌ی حوکمه‌ت بڕیار وا بوو له سه‌ره‌تای ئه‌مساڵه‌وه بواری مه‌شقکاریی سێ تا شه‌شمانگه به‌و ئه‌و که‌سانه هه‌موار بکرێت که ماوه‌یه‌کی کورت یا درێژه بێکارن. مه‌به‌ستیش ئه‌وه‌یه که شاره‌وانی و ده‌وڵه‌ت و ڕێکخراوه‌کان کاری مه‌شقکاری له بواری ژینگه و داره‌وانی و چاودێری و فێرکاریدا بۆ بێکاران دابهێنن و له‌وێوه بێکاران بۆیان بڕه‌خسێت پێوه‌ندیی له‌گه‌ڵ ژیانی کارکردندا پێکه‌وه بێنن. جا ئه‌و که‌سه‌ی کارێکی به‌پێی به‌رنامه‌ی ڕابوونی بۆ دابین ده‌کرێت کۆمه‌کی ئه‌و چالاکییه‌ی ده‌کرێت و ده‌بێت چواریه‌کی کاته‌که‌ی بۆ گه‌ڕان به دوای کاردا ته‌رخان بکات.\nبۆ ئه‌م ساڵ حوکمه‌ت 40 هه‌زار کاری وای به به‌رچاوه‌وه گرتبوو، به‌ڵام وا نیزکه‌ی مانگونێوێک به‌سه‌ر چووه و جارێ 109 که‌س بواری مه‌شقکارییان بۆ دابین کراوه. لارش شیرنکڤیستی سۆسیالدێمۆکراتی ئه‌ندام له ئه‌نجومه‌نی شاره‌وانیی نۆرشۆپیک که کاردۆزگه ئه‌رکه‌که‌ی پێ سپاردووه ده‌ڵێت گه‌لێک شاره‌وانیی هه‌ن که له‌م بواره‌دا دوودڵن چونکه هیچ بودجه‌یه‌ک بۆ ئه‌م کاره‌یان دیاری نه‌کراوه و که‌سیش پاداش ناکرێت ڕێ بۆ بێکاران بنوێنێ تا کاری وا بدۆزنه‌وه.\nڕێکخراوی خاوه‌نکارانی شاره‌وانی و ئه‌نجومه‌نی پارێزگه‌کان لای وایه که پرۆژه‌ی وا سێ مانگێک ده‌کێشێت تا به‌ته‌واوی ده‌خرێته گه‌ڕ، به‌ڵام ڕوونی ده‌کاته‌وه ئه‌و شاره‌وانییانه‌ی بێکاران به خۆوه ده‌گرن پاداشت ده‌کرێن و قه‌ره‌بوو ده‌کرێنه‌وه. شێرنکڤیست ده‌یه‌وێت حوکمه‌ت ڕێساکان بگۆڕیت و له‌و باوه‌ڕه‌دایه ئه‌م جۆره مه‌شقکارییه ده‌بێت خولی ڕێنواندنی بخرێته پاڵ بۆ ئه‌وی کاریگه‌رییه‌کی باشتری هه‌بێت. ئه‌گینا ئه‌م هه‌مووه زۆر سه‌رکه‌وتوو نابێت


کاروانی ئومێدی ماردین دەستی بە دابەش کردنی هاوکاریەکانی مانگی ڕەمەزان کرد\nکاروانی ئومێدی ماردین دەستی بە دابەش کردنی هاوکاریەکانی مانگی ڕەمەزان کرد\nبه رواری داگرتن : 2019-05-14 16:42\nماردین - کاروانی ئومێدی ماردین دەستی بە دابەش کردنی هاوکاریەکانی مانگی ڕەمەزان بۆ سەر خانەوادەکانی هەژار و یەتیم کرد.\nڕێکخراوی هاوکاری کاروانی ئومێدی ماردین دەستی بە دابەش کردنی هاوکاریەکانی مانگی ڕەمەزان بۆ سەر خانەوادەکانی هەژار و فەقیر و یەتیم کرد.\nفاتیح ئاکمان نوێنەری ڕێکخراوەکە لە شاری ماردین پیرۆزبایی مانگی ڕەمەزانی مسوڵمانەکانی کرد و سەبارەت بە هاوکاریەکانی ڕێکخراوەکانیان باسی لەوە کرد، بە هاتن سوڵتانی ١١ مانگ چالاکیەکانیان زیاتر کردوە.\nفاتیح ئاکمان وتی: لە سەرەتای مانگی ڕەمەزان پاکێتەکانی خۆراک بۆ خانەوادەکانی هەژارمان ئامادە کرد و دەستمان بە دابەش کردنیان کرد. إن شاء الله ئەو هاوکاریەکانمان تا کۆتای مانگی ڕەمەزان بەردەوام دەبێت. هاوکاری بۆ سەر ئەو کەسانە دابەش دەکەین کە ناویان پێشتر لای ئێمە تۆمار کراوە و بە ڕاستی هەژارن. ئەو کەسانە لە لایەن کۆمیسیۆی تایبەتی ڕێکخراوەکە دەست نیشان کراون. تا کۆتای مانگی ڕەمەزان هاوکاریەکان بۆ سەر سەدان خانەوادە دابەش دەکرێت.\nئاکمان لە بەردەوامی باسی لەوە کرد، جگە لە باکێتی خۆراک گۆشتی سووریش بۆ سەر خانەوادەکان دابەس دەکەین و هەروەها لەگەڵ ڕێکخراوی هاوکاری نێونەتەوەیی ئیهۆ ئەبرار هاوکاری جڵوبەرگ بۆ یەتیمەکانیش دابەشمان کرد.\nئاکمان وتی: دوێنێ دەستمان بە پرۆژەیەکی تر کرد. ناوی پرۆژەکەمان: بەربانگەکەم لەگەڵ براکەم دابەش دەکەم. ئێمە لە چوارچێوەی دەرفەتەکانمان و بە هاوکاری خێرخوازان هەوڵ دەدەین بۆ براکانمان ببەین بە ئومێد. (İLKHA)\nبليته كان کاروانی ئومێد هاوکاری مانگی ڕەمەزان\nبه شه كان مانگی ڕه مه زان\nیەتم ئەلیی ئەوڕوپا لە ئەفریقا بیری ئاوی لێدا\nلەبەردەوامی پڕۆژە خێریەكان دەزگای یەتم ئەلی ئەوڕوپا لە كیشوەری ئەفریقا بیری ئاوی بۆ هەژارەكان لێدا.\nنانەواکان: ئێمە گەرما ناکەینە بەهانە واز لە ڕۆژو ناهێنین\nنانەواکانی کە لە مانگی ڕەمەزانیش بەردەوامن لە دروست کردن نان باسیان لەوە کرد، لەگەڵ ئەوەی پلەی گەرما زۆر بەرزیش دەبێت و لە پێش فڕن کار دەکەین بەڵام واز لە ئەرکی ڕۆژو ناهێنین.\nئێوارە خوانی بەربانگ بۆ منداڵەکانی نێجیریا لە لایەن ڕێکخراوی یەتیم ئەلیی ئەورووپا\nڕێکخراوی یەتیم ئەلیی ئەوڕووپا بە هاوکاری خێرخوازان لە شاری لاگۆسی وڵاتی نێجیریا بەردەوامە لە ئامادە کردنی ئێوارە خوانی بەربانگ.


یوئێن سەرەخۆشی لەعێراق دەكات - تۆڕی میدیایی خەڵک\nئەمڕۆ هەینی جینین بلاسخارت نوێنەری سكرتێری گشتی نەتەوە یەكگرتووەكان لە عێراق راگەیەنراوێكی لەبارەی هێرشە تیرۆرستییەكانی بەغدا بڵاوكردەوە.\nبلاسخارت وتی: هەست بە شۆك و توڕەیی زۆر دەكەم لەبەرامبەر ئەو هێرشە خۆكوژییە دڕندانەیەدا لە گۆڕەپانی تەیەران بەدوای یەك روویاندا كە كارێك بووە بۆ كوشتن و برینداركردنی خەڵكی سڤیل بەشێوەیەكی هەڕەمەكی.\nوتیشی: بە ناوی ئەندامانی نەتەوە یەكگرتووەكانەوە پرسەنامەی خۆمان ئاراستەی ئەو كەسانە دەكەین كە خۆشەویستانیان لەم هێرشەدا نەماوە، هیوای زووچاكبونەوەش بۆ بریندارەكان بە خێرایی خوازیارین.\nرونیشیكردەوە گەلی عێراق ئەزموونی كردووە لەگەڵ ئەوانەی چەند جارێك ویستویانە بۆ نانەوەی ئاژاوە و سەركوتكردن لە عێراق و قوربانی زۆریان داوە بە دەست تیرۆرەوە.\nداوای لێپرسینەوەشی كردووە لە بەرپرسیارانی ئەم هێرشانە، بەرگری و خۆڕاگری عێراقییەكان گرنگە و رێڕەوی عێراق بەرەو سەقامگیری لاواز ناكات و نەتەوە یەكگرتووەكانیش لە هەوڵەكانی پشتیوانی بۆ ئاشتی و سەقامگیری بەردەوام دەبێت.


سەرەتا › pukmedia › یەکێتیی ئەورووپالە دژی کۆماری تورکیاچەندبڕیارێکى دەرکرد\n2019/07/16 | 11:05\n(هەواڵ كوردستان)- ئەنجومەنی یەکێتیی ئەورووپا بڕیارێکی پێنج خاڵی لە دژی کۆماری تورکیادەرکردوهۆشداریدایە لە سەپاندنی سزای زیاتر بەسەر یدا.\nبڕیارەکەی ئەنجومەنی یەکێتیی ئەورووپا ئەمڕۆ سێشەممە 16-7-2019 بڵاو کراوەتەوە و لە پێنج خاڵ پێک دێت، کە ناوەڕۆکەکەیان بریتییە لە….\nراگرتنی جموجۆڵە نایاساییەکانی گەڕان بە دوای نەوت و گازی سروشتی لەلایەن تورکیا و گەڕانەوە بۆ گفتوگۆ.\nچارەسەرکردنی کێشەی سنووری لە دوورگەی قوبرس بەپێی یاسا نێودەوڵەتییەکان و بە گفتوگۆ.\nپێویستە بەشە تورکییەکەی قوبرس ”کەمێک بەرپرسیارێتی هەڵبگرێت“ بۆ چارەسەرکردنی کێشەی دوورگەکە بەپێی بڕیارەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نێودەوڵەتی و یەکێتیی ئەورووپا.\nئەگەر تورکیا لە گەڕان بەدوای نەوت و گازی سروشتی بەردەوام بێ، ئەوا یەکێتیی ئەورووپا هەموو گفتوگۆکانی پەیوەندیدار بە گواستنەوەی ئاسمانی، لەگەڵ تورکیا رادەگرێت و هاوکارییەکانی کۆمسیۆنی یەکێتیی ئەورووپاش بۆ تورکیا بۆ ساڵی 2020، کەم دەکرێنەوە.\nیەکێتیی ئەورووپ هۆشداریی دەداتە تورکیا لە سەپاندنی سزای زیاتر بەسەر ئەو وڵاتە.\nتورکیا هەوڵی دۆزینەوەی گازی سروشتی لە ئاوەکانی دەریای ناوەڕاست دەدات و قوبرسی یۆنانیش، پێی وایە تورکیا لە ئاوەکانی ئەو وڵاتە بە دوای گازدا دەگەڕێت و حکوومەتی تورکیاش رەتی دەکاتەوە و باس لەوە دەکات، کە ئەو شوێنانە دەکەونە ناو سنووری قوبرسی تورکی.


لابردنی خانە کۆنەکان یارمەتیی مێشک دەدات | ڕێکخراوەی زانستی فەرهەنگیی هۆژان\nخەرمانان ۳۰, ۲۷۱۸ خەرمانان ۳۰, ۲۷۱۸ Hojan تەندروستی و زیندەورناسی, زانیاری, هەواڵ و زانیاری 0\nلابردنی خانە کۆنەکان یارمەتیی مێشک دەدات\nکۆمەڵێک کۆمپانی دژە-پیری وەک یونیتی بایۆتێک، کلیێرا بایۆتێک و ئۆسین بایۆتەکنۆلۆژی پێیان وایە لە نێوان خانەکانی پیری (ئەو خانانەی کە چیتر دابەش نابن) و پیریدا پەیوەندی هەیە.\nلابردنی ئەو خانانەی کە حاڵەتێکی وەک چوونە خەویان هەیە، دەبێتە هۆی گەڕانەوەی لاوێتی.\nزانایان کە ئێستا بە وردی لەسەر کاریگەریی ئەو خانانە لەسەر مێشکی مشک کاریان کردووە لەوە گەیشتوون کە ئەم خانانە دەبنە هۆی لەدەستچوونی یادەوەری و تێکچوونی نۆرۆنەکان (neurodegeneration).\nلەم توێژینەوەیە نوێیەدا، نووسەری سەرەکی دارێن بەیکێر دەڵێت کاتێک توێژەران خانەکانی پیرییان لا دەبرد یان ڕێگەیان لە کۆبوونەوەیان دەگرت، دەیانتوانی ڕێگە لە تێکچوونی نۆرۆنەکان لە مێشکی مشکدا بگرن.\nئەم توێژینەوەیە کە لە نەیچێردا بڵاو کراوەتەوە، لە یەکەم توێژینەوەکانە کە لە پەیوەندیی خانەکانی پیری و نەخۆشیەیکانی وەک ئالزایمێر و پارکینسۆن دەکۆڵێتەوە. بەیکێر دەلێک کە کاری لابردنی خانەکان بەم زووانە لەسەر مێشکی مرۆڤ کردەیی نییە. تاقیکردنەوەکانی پێشتر لەسەر ئەم شێوازەی دژەپیری، کە یەکێکیان لە یونیتی بایۆتێک کراوە، بۆ چارەسەری هەندێک نەخۆشیی تایبەت بووە وەک هەوکردنی جومگەکانی ئەژنۆ.\nبە ئامانج کردنی ئەم خانانە لە لایەن چەند کۆمپانیایەکی دژەپیرییەوە بووەتە ڕێبازێکی سەرەکی کارکردن. بەیکێر دەلێت کە نازانین کردنە ئامانجی خانەکانی پیری دەتوانیت یارمەتیدەر بێت یان کاریگەریی لاوەکی وەک سەرهەڵدانی شێرپەنجەی لێ دەکەوێتەوە “ئێمە هێشتا ئەوە نازانین”.\nsenescent cells خانەکانی پیری\narthritis هەوکردنی جومگەکان\nNeurodegeneration تێکچوونی نۆرۆنەکان\nفێربوونی زمان دەبێتە هۆی گەورەبوونی قەبارەی مێشک\nفێربوونی زمانێکی نوێ و ئاخاوتن بە زیاتر لە زمانێک دەبێتە هۆی گەورەبوونی قەبارەی مێشک. بەشێک…\nکاریگەریی خواردن لەسەر مێشک!\nقەڵەوی دیاردەیەکی جیهانییە. لە دنیادا ٣٨%ی گەورەکان و ١٨%ی منداڵان یان قەڵەون یان زیادیی کێشیان…\nکاریگەریی مۆبایل لەسەر مێشک\nکاریگەریی مۆبایل لەسەر مێشک ⚠ئایا زۆر گیرۆدەی مۆبایلەکەتی؟! بزانە کە ئەمە دەتوانێت سیستمی کیمیایی مێشکت…


نەوزادى موهەندیس: وڵات و کۆمەڵگا چۆن پێش دەکەون؟ – WTARIKURD\nنەوزادى موهەندیس: وڵات و کۆمەڵگا چۆن پێش دەکەون؟\nئاشکرایە پڕۆسەى پێشکەوتن و گەشەسەندنى وڵات و کۆمەڵگا مرۆڤایەتیەکان پڕۆسەیەکى مێژووکرد و دوورودرێژە و پێویستى بە زەمەن و زەمینى گونجاو هەیە تا بتوانێت بەشێوەیەکى ئاسایى گەشەبکات و هەنگاو بەرەو پێشەوە هەڵنێت.\nجا پڕۆسەیەکى وا گەورە و گرنگ و درێژخایەن پێویستى بە پشوو درێژى و بەرنامە و پلانى زانستى و واقعى هەیە کە لەلایەن ئیدارەیەک و دەسەڵاتێکى ڕاشد و ژیر و دووربینەوە بەڕێوەببرێت، جا ئەم پڕۆسەى پێشکەوتنە لە کۆمەڵگایەک بۆ کۆمەڵگایەکى تر و لە وڵات بۆ وڵاتێکى تر جیاواز دەبێت لەسەر بنەماى مێژوو و جوگرافیا و هەڵکەوتەى جیۆپۆلەتیکى و ژمارەى دانیشتوان و ئاستى هوشیارى و زانستیان و بوونى کەسانى زانا و دانا و بیرمەند و لەسەرو هەمووشیانەوە دڵسۆزى و خەمخۆرى و خۆشەویستیان بۆ گەل و نیشتیمانى خۆیان بنەمایەکى ترى سەرکەوتنە.\nبەهەمان شێوە سەروەربونى یاسا و ڕێساکان و کارئاسانیکردن بۆ ڕاپەڕاندنى ئیشوکارەکان و جێبەجێکردنى پڕۆژە ئەندازیارى و ئاوەدانیەکان هۆکارێکى ترى پێشکەوتنەکانە.\nبنەمایەکى ترى پێشکەوتن بریتیە لە بوونى سەرچاوە سروشتیەکان وەک کەرەسەى خاو بۆ پیشەسازیەکان و بوونى کەشوهەوایەکى گونجاو و لەباریش لە بەفر و باران و خاک و هەواو ئاو بۆ هەڵسوڕاندن لەهەموو جێگە و گۆشەیەکى وڵاتدا.\nبۆیە هەر وڵات و کۆمەڵگایەک بۆ ئەم پڕۆسەى پێشکەوتنە پێویست دەکات کە لەسەر ئاستى هەموو بوار و کەرتەکانى ژیان پلان و بەرنامەى زانستى هەبێت هەر لە کشتوکاڵ و پیشەسازى و گەشتوگوزار و سەرچاوە مرۆییەکان و پەروەردە و تەندروستى و ئاوەدانى و خوێندنى باڵاو ئەمنیشەوە.\nبۆیە ناکرێت و کارێکى لۆژیکیش نیە کە دەسەڵاتەکان تەنها گرنگى بەبوارێکى تایبەت و دیارکراوى ژیان بدەن و ئەوانى دى پشتگوێبخەن. چونکە کۆمەڵگا و خواست و داواکارى و پێداویستیەکانى سەرجەمى بوارەکان دەگرێتەوە و هەموانیش وەکو یەکتر گرنگن، بۆیە هەر دواکەوتنێک و پاشەکشەکردنێک لە یەکێک لە بوارەکاندا کاریگەرى خراپ دادەنێت لەسەر کۆى پڕۆسەى پێشکەوتنەکە.\nخاڵێکى گرنگتر لەهەموان بون و دابینکردنى بودجەیەکى پێویستە بۆ جێبەجێکردنى پلان و پڕۆژەکان، چونکە بەبێ بوونى بودجەیەکى تەرخانکراو ناتوانرێت هیچ هەنگاوێکى پێشکەوتن و گەشەکردنى کۆمەڵگاو وڵات هەڵبنرێت.\nهەربۆیە کۆمەڵگا مرۆڤایەتیەکان گەرەکە لە ڕووى جەستەیى و دەرونى و فکر و هزریشەوە ئازاد وتەندروست و ساغڵەم بن تابتوانێت لە کۆمەڵگایەکى بەرخۆر و تەمەڵ و دواکەوتوو و هەژار و نەخۆشەوە ببێتە کۆمەڵگایەکى بەرهەمهێن و بەبەخشش و داهێنەر و سەرکەوتوو و پێشکەوتوى خۆشگوزەران. چونکە هەمیشە تاکى ئازاد و سەربەخۆ داهێنەر تر و بە بەخششترە لەتاکێکى کۆیلە و دەستەمۆ.\nبەشێوەیەکى گشتى هەموو ئەو خاڵانەى لاى سەرەوە بنەماى سەرەکین بۆ پڕۆسەیەکى ئاسایى پێشکەوتنى کۆمەڵگاکان، بەڵام بەشێوەیەکى تایبەتى هەردوو کەرتى کشتوکاڵ و پیشەسازى گرنگى گەورەتریان هەیە و ڕۆڵى بەرچاو دەبینن لە پڕۆسەى گەشەکردن و پێشکەوتندا، ئەوەتا وڵاتە گەورە پیشەسازیەکان هەموانیان بە پلەى یەکەم لە کشتوکاڵەوە پێداویستیە ناوخۆییەکانى خۆیان دابیندەکەن و بەهۆى کەرتى پیشەسازیشیانەوە توانیویانە کە سوود لەهەموو سەرچاوە سروشتیەکانى سەرزەوى و ژێر زەوى ببینن و لەڕێگەى ئەم کەرتەشەوە هەلى کارى زۆر و زەوەند دابینبکەن و بێکارى و هەژارى نەهێڵن و کۆمەڵگا بگۆڕن بەکۆمەڵگایەکى چوست و چالاک و داهێنەر.\nجا ڕابەرى ئەم پڕۆسەى پێشکەوتن و داهێنانە بەندە لەسەر پسپۆڕیە جیاوازەکانى زانستەوە هەر لە پزیشکى و ئەندازیارى و یاسا وئەمنى و …هتد. بۆیە گرنگە تاکەکانى کۆمەڵگا دابەشببنە سەر هەموو لق وپۆپەکانى زانستەکان و بۆئەوەى کۆمەڵگا پێکەوە و لەسەر ئاستى هەموو بوارەکان بەرەو پێشەوە هەنگاو بنێن.\nبۆیە گرنگە دەسەڵاتەکان گرنگى بەهەموو پسپۆڕ و زانا و داهێنەرەکان بدەن بەبێ جیاوازى و لە پڕۆسەى ئاوەدانکردنەوەى وڵاتیشدا گرنگى گەورە بدن بە توێژى ئەندازیاران، چونکە کۆڵەکە و پایەى بەهێزى هەموو پلان و پڕۆژەکانن.\nجا هەر دەسەڵاتێک ئەم خاڵ و بنەمایانەى بە ووردى و بەدیقەت و پلانەوە جێبەجێکرد، ئەوا بەدڵنیایى پێشکەوتن و گەشەکردن مسۆگەر دەکات و بەپێچەوانەشەوە دواکەوتن و هەژارى و نەخۆشى و بێکارى بەرۆکى گەل و وڵاتەکەى بەرنادات. بۆیە گەرەکە دەسەڵات لەم هەرێمەى کوردستاندا هەموو ئەم ڕاستیانەى لا ڕوون بێت بۆ دەربازبوون لە خولانەوە لەبازنەیەکى بۆشدا و خۆڕابپسکێنێت لەم هەموو کۆت و بەند و بێ پلانى و بێ بەرنامەیەى کە هەیە لە کۆکردنەوەى داهاتەکان و لە خەرجکردنەوەشیدا بەمەبەستى دەربازبوون لەم قەیرانە داراییە تاقەت پڕوکێنەى کەزیاد لە 6 ساڵە بەرۆکى ئەم وڵات و هەرێم و کۆمەڵگایەى گرتوە. بەداخیشەوە تروسکاییەکى ئومێدیش بەدى ناکرێت. هەربۆیە ئومێدەکان بۆ پێشکەوتنى کۆمەڵگاکەمان و دەربازبوون و بازدان لە کۆمەڵگایەکى بێکار و دواکەوتوو و هەژارەوە گەلێک زەحمەتە بەرەو بونیاتنانى کۆمەڵگایەکى ساغڵەم و تەندروست و داهێنەر و پێشکەوتوو وەکو هەموو کۆمەڵگا مرۆڤایەتیە ئازاد و دیموکراسیخوازەکانى دونیاى سەردەم.\nدلێر محەمەد نوری: دەستەواژەی تستکردني…! بۆ خۆشباوەڕی یان گێلیی کورد وتراوە؟!


سەرۆك وەزیران: رادەستكردنی تەواوی نەوت نادەستوورییە - تۆڕی میدیایی خەڵک\nسەرۆك وەزیران: رادەستكردنی تەواوی نەوت نادەستوورییە\n"ئامادەین نیوەی داهاتی نانەوتی و 250 هەزار بەرمیل نەوت رادەست بكەین"\nسەرۆك وەزیرانی هەرێمی كوردستان رایگەیاند پێویستە بودجەی 2021 لەسەر بنەمای دەستوور و شەفاف بێت، عێراقیش بە رەوشێكی سەختدا دەگوزەرێت.\nمەسرور بارزانی سەرۆك وەزیرانی هەرێمی كوردستان لە كۆنفرانسێكی رۆژنامەوانیدا دەربارەی كێشەكانی نێوان هەرێمی كوردستان و بەغدا رایگەیاند حكومەتی هەرێمی كوردستان بەرگری لە ئەو رێككەوتنە دەكات كە لەگەڵ حكومەتی عێراق كردوویەتی بۆ بودجە، یان داڕشتنەوەیەكی ئەو ڕێككەوتنە.\nئاماژەی بەوەشكرد كێشەكانی نێوان هەرێمی كوردستان تەنها لە بودجەدا كورت نابێتەوە، بەڵكو كێشەی دیكەی سیاسیش هەن، بە نمونەی مادەی 140 و كۆتاییهێنان بە كێشە و گرفتەكانی ئەو ناوچانە.\nئاشكراشیكرد پێشنیازی دیكەش لە گفتوگۆكانی نێوان هەرێمی كوردستان و بەغدادا هەن، بەڵام ناچینە نێو وردەكارییەكانەوە و شاندی گفتوگۆكار هەیە.\nوتیشی: تێكچوونی قەوارەی هەرێمی كوردستان زیان بە هەموولایەك دەگەیەنێت، بۆیە پێویستە لە یاسای بودجە و هەنگاوەكانی دیكەش پشتیوانی هەرێمی كوردستان بن.\nراشیگەیاند رادەستكردنی سەرجەم دۆسێی نەوت بە بەغدا لەسەر بنەمای دەستوور نییە، بەڵام ئامادەین نیوەی داهاتی نانەوتی و 250 هەزار بەرمیل نەوت رادەست بكەین.\nرونیشیكردەوە كەشوهەوای هەڵبژاردن كاریگەری لەسەر ئەنجامی گفتوگۆكان داناوە، پێویستبوو لایەنە عێراقییەكان ركابەری یەكدی بكەن بۆ بەدەستهێنانی دەنگی هاووڵاتیان، بەڵام دژایەتیكردنی كوردستان بۆ دەنگهێنانی زیاتر ناڕاستە.\nلەبارەی چاكسازییەوە سەرۆك وەزیرانی هەرێمی كوردستان رایگەیاند چاكسازی پرۆژەیەكی درێژخایەنە بە شەو و رۆژێك نابێت، بەڵام رێكخستنەوەی باج كراوە كە وەك پێویست جێبەجێنەكراوە، بەڵام ئێمە رێكمانخستووە و وەرمانگرتووە، داهاتمان زیادكردووە، ئەویش لەسەر كۆمپانیای گەورەی سودمەندبووان بووە لە ئاسانكارییەكانی حكومەتی هەرێم نەك خەڵكی هەژار، بۆیە پێویستە هەمووان بەشدار بن لە دانی باج بە حكومەت وەك ئەركێك بەرامبەر بە حكومەت.\nلە بارەی پرۆژەكانەوە سەرۆك وەزیران دەڵێت: سەرباری كۆرۆنا توانیومانە پرۆژەكان بەردەوام بكەین.\nوتیشی: لە ئەنجامی سەرپێچییەكان 100 كۆمپانیامان داوەتە دادگا.\nئاشكراشیكرد چاوەڕوانین تا مانگی ئادار 500 هەزار كارتی دیجیتاڵی بدرێتە هاووڵاتیان.\nراشیگەیاند پێداچوونەوە دەكەن بە خاڵ و دەروازە سنوورییەكان بۆ نەهێشتنی قاچاخچێتی.