لە بیرم دێت (دووابەش) - قەڵەم\nتاریخ ایجاد در جمعه, 21 خرداد 1400 12:35\nماوەیەکە هەستێکی سەیرم هەیە. هەستێک کە ئەگەرچی ئازارم نادات، بەڵام خۆشیش نیە. من هەست دەکەم ترسنۆکم. دیارە لەوە پێش ئەم رستەیەم لەسەر خۆم بیستبوو. یەکەم جار ساڵانی ساڵ لەوە پێش عەبە بێقۆلی ئامۆزام پێی گوتبووم. کاتێک جارێکیان لەسەر رێگای کتێبخانە بەتووشییەوە ببووم، دەستی راستی لە ناو قۆلی درێژی کۆتەکەیەوە هێنابووە دەرەوە و لە کاتێکا بەردی لە چۆلەکەکان دەگرت، گوتبووی "ئیستا ئەزانم، تۆ ترسنۆکی و لەو کتێبخانەیە خۆت ئەشارییەوە. وەک چۆن چۆلەکە لە دەست پشیلە هەڵدێت!" ئەوسا بزەیەکی شەیتانی شەقامەکەی تاساندبوو.\nچەند رۆژێکە فکر و زکرم چووەتەوە سەر ئەم قسەیە و ناتوانم لە خۆمی دووربکەمەوە. باشە بەڕاستی من ترسنۆکم؟ ئاوڕێکی سەرپێی لە ژیانی رابردووم دەدەمەوە. هیچ شتێکی وا نایەتە بەرچاوم کە بیسەلمێنێ من ترسنۆکم. تەنیا ئەوەیکە من زۆر تێکەڵی خەڵکی نەبووم. ئەمەیش جیاوازە و فڕی بەسەر ترسنۆکییەوە نیە. تازە، من لام وانیە عەبەی ئامۆزام کەسێکی ئازا بێت. شتێک لەودا هەیە قێزەونە، ئازارم دەدات، نەک من، بەڵکو زۆر کەسی تریش. لای من لە ئازایەتیدا شتێکی جوانیش هەیە، تایبەتمەندییەکی سەرنجڕاکێش کە بە خۆیەوە سەرقاڵت دەکا، لەو تایبەتمەندییانەی بۆ هەموو کەس دەستنادا و، بۆیە دەبێتە داڵغە. عەبە داڵغەی کەس نیە، هەموو کەس خۆی لێ دەبوارد، بگرە رقیشیان لێی بوو. هەڵبەت ئەمە ساڵانی ساڵ لەوە پێش بوو.\nئەم بیرانە خۆشحاڵم دەکا، بەڵام هاوکات خەیاڵی ترسنۆکییەکەم لێ دوورناکەنەوە. تا رۆژێک بەڕێکەوت بەلای چەند کەسێکدا کە لەبەر مزگەوت راوەستاون و پێکەوە دەدوێن، رادەبوورم؛ گوێم لێدەبێ یەکیان بە گومانی خۆی بە ئەسپایی دەڵێ "ئەمەیش ئەو پیاوەی لە ترسانا دە ساڵی رەبەق خەوی لێکەوت!" دەپەشۆکێم. ئیتر ئەمە تەواو تازەیە. بەپەلە دەڕۆمەوە بۆ ماڵەوە. دەچمەوە ژوورەکەی باوەگەورە و دەرگاکە لەسەر خۆم قوفڵدەدەم و هەتا شەو نایەمە دەرەوە. دایکم و تەواوی خێزان یەک لە دووای یەک دێنە پشت دەرگاکە،... دەپاڕێنەوە و هەوڵدەدەن بمهێننە دەرەوە. ئەرێ رۆڵە چی بووە، بۆ وا زیزی، چی قەوماوە؟ بێسوودە. من لام وایە ئەو چەند کەسەی بەر مزگەوت درۆناکەن. من رێک لە سەردەمی گەورەترین رووداوی نیشتمان خەوم لێکەوتبوو و، کارەساتبارتر لە هەر هەموویشی ئەوەیکە هەتا ساڵانی دوواتریشی خەبەرم نەببووەوە. هەوڵدەدەم بێتەوە بیرم کە دوواڕۆژی من کەی بووە و چیم کردووە. بەڵام جگە لە چەند رووداوی سەرەکیی وەک رێگای کتێبخانە، هاتنی شا، ئاغای فەرەجی، ماڵی ئاغای ئەسەدی و حەمەسوور و شتی لەم بابەتە هیچی ترم نایەتەوە بیر. رابردوو تەنیا چەند وێنەی گەورەن لە تەنیشت یەکتردا و، ئیتر هیچی دیکە. قۆلەکانم لەسەر ئەژنۆکانمە و سەرم لەسەریانە، بەو هەموو وێنە ناڕوون و خۆڵەمێشییانەوە کە جاروبارە سەرتاتکێیانە و بە دەوری وێنە سەرەکییەکانەوە دێن و دەچن. شتێک لە رابردووەوە وەک سێبەری ناو تاریکی کە بەرەبەرە خۆی دەهاوێتە بەر هەتاو، دەردەکەوێ. جەستەم دەلەرزێ. ئێوارەیەکم دێتەوە خەیاڵ دایکم بە چاوە پڕ لە فرمێسکەکانییەوە لەسەر بەرماڵەکە لە دووای نویژی ئێوارە دەستەکانی بە نیشانەی دۆعا بۆ ئاسمان بەرزکردبووەوە و، بە دەنگێکی نەوی و کز و داماوانەوە داوای لە خوا دەکرد کوڕەکەی، یەعنی من، بۆ ماوەیەکی باش بەدوور لە دونیایە و لەم ژیانە رابگرێ بۆ ئەوەی لە هوروژمی بێ ئەمانی ئەو رووداوانەی وا بەڵێن بوو لە داهاتوویەکی نزیکدا بێن و نیشتمان لە خۆیاندا غەرق کەن، بە سەلامەتی دەربازبم. دایکم جاری وایە لەگەڵ بەرماڵەکە دەبنە یەک. جیاناکرێنەوە. سەرم بە ئارامی بەرزدەکەمەوە و، لە ژوورە تاریکەکە دەڕوانم. شەو لە دەرەوە روونترە لێرە. ئا، ئیستاکە جوان جوان دێتەوە بیرم. ئەو ئێوارەیە باوکم درەنگ هاتەوە، باوەگەورە لە حەوشە لەسەر بەردە نوێژەکە خەریکی نوێژکردن بوو، پوورم دیسان خەیاڵی شتێکی نادیار بردبوویەوە،... ئا،... ئیستا تەواو دێتەوە بیرم. رادەبم و دەچمە بەر پەنجەرەکە. لە کۆڵان چەند سێبەر تێدەپەڕن. دونیا بە شێوەیەکی سەیر بێدەنگە. باشە دایکم کە هەمیشە لە ماڵەوە بوو و سەری بە منداڵداری و چێشت لێنان و شۆردنی جلەوە سەرقاڵ بوو چۆن چۆنی توانیبووی پێش بینی داهاتوو بکات؟ دایکێک کە خوێندەواری نەبوو، رۆژنامەی نەدەخوێندەوە و هەمیشە بە سەرسوڕمانەوە لەو کتێبانەی دەڕوانی وا من لە کتێبخانە دەمهێنانەوە!\nوەڕەز لەو غەدرە گەورەیەی لە من و لە ژیانم کرابوو، سەرئەنجام شەو درەنگان لە ژوورەکە دێمە دەرەوە. دایکم ئاوێزانم دەبێ و بە گریانەوە تێرتێر سەروچاوم ماچدەکا. چاوەکانمان یەکتر دەخوێننەوە. هەر دووکمان دەزانین چ خەبەرە. من قەت لێی ناپرسمەوە کە داخۆ بۆ وای کرد. ئەویش بێدەنگە. تا ساڵانی دوواتر تێدەگەم، یاخود کەسێک کە ئیستاکە لە بیرم نەماوە بۆم دەگێڕێتەوە کە رێک چەند رۆژ پێش نوێژی ئەو ئێوارەیەی دایکم، ئێوارەیەک درەنگان کاتێک خەڵکی لە ماڵەوەن، پۆلێک باڵندەی کۆچەری لە ئاسمانی شارەوە تێدەپەڕن و لە حەوش و دەرک و بانەکەی ئێمە دەنیشنەوە. تەنیا دایکم ئاگای لەمە دەبێ. بە ئارامی هەڵدەستێ و دەچێتە حەوشە. گوایا باڵندەکان دەوریان دابوو و بۆ ماوەیەکی باش قسەیان لەگەڵ کردبوو. کەسەکە دەیگوت باڵندەکان پێیان گوتبوو لە قەراغەکانی زەوییەوە، رێک لەو شوێنەوە بێکۆتایی دەست پێدەکا و ئاسمان و زەوی بە گوێی یەکتردا دەچرپێنن، هەواڵ هاتووە کە دونیا تا ماوەیەکی چاک سەرەوقون دەبێتەوە، گوتبوویان هەواڵەکە دەڵێ دونیا بە تەمای چاکە دەیەوێ وەرسوڕێ، بەڵام لێی تێکدەچێ و تا ماوەیەک کە نادیارە و کەس نازانێ چەندەیە پشێوییەکی سەیر دایدەگرێ. باڵندەکان بە دایکمیان گوتبوو ئاگات لە کوڕەکەت بێت. دایکی بەستەزمان کە تەواو هەراسان دەبێ و نازانێ چی بکا، پرسیاری ئەوە دەکا دەی چار، داخۆ چی بکا بۆ ئەوەی بتوانێ من لەوەها دۆخێک بپەڕێنێتەوە. یەکێک لە باڵندەکان گوتبووی بیخەوێنە! ئەوسا لە بن باڵە سپی و بە هێز و ماندووەکانییەوە گەڵایەکی بچووکی وەک گەڵای گۆزروانی دەرهێنابوو، کە گوایا لە تەنیشت کانییەکی سیحراوی بە دەندووک چنیبووی و هێنابووی، گوتبووی ئەمە بکە ئاوەوە و بیدەرێ با بیخواتەوە،... بۆ ساڵانی ساڵ خەوی لێ دەکەوێ. دایکم ترسی لێدەنیشێ و دەپرسێ چەند ساڵ؟ وەڵام وەردەگرێتەوە هەر چەند ساڵ تۆ خۆت پێ خۆش بێت. سەرئەنجام لەسەر دە ساڵ رێک کەوتبوون، هەرچەند باڵندەکان کاتێک هەڵفڕیبوونەوە بە لاچاو لە دایکمیان رووانیبوو.\nمن نازانم دایکم چەندە لەوەدا تاوانبار یاخود خاوەن مافە کە بە بێ ئیزنی من بەم شێوەیە لەسەر ژیانی من بڕیاربدا، بەڵام چیرۆکی باڵندەکان لام یەکجار سەرنجڕاکێشن. ئەم چیرۆکە دەبێتە هۆی ئەوەی من بە ئاسانی بیبەخشم و لەسەر دە ساڵ تەمەنم پڕکێشی لێنەکەم. گرینگتر لە هەمووشیان ئەوەیە کە من سەرئەنجام بۆم دەسەلمێ پیاوێکی ترسنۆک نیم و تەنیا بە هۆی ترسی کەسێکی ترەوە و بە گوێرەی بڕیاری پۆلێک باڵندەوە بەشێکی گرینگی ژیانم لە رووداوەکان دوورخرابوومەوە.\nبەڵام داخۆ هەندێ رووداو ئەوە دەهێنێ وەها ژیانتی بۆ لە دەست بدەی؟ ئایا مەرگ یان کارەساتەکان ئەوەندە ترسناکن بەم شێوەیە زەمەنیان بە قوڕگدا بکەی؟ دەڵێن تەواوی ئەو دە ساڵە کاتێک لە دەرەوە دەنگە سەیروسەمەرەکان دەهاتن و هەر رۆژەی لە شوێنێکەوە هەواڵێکی ناخۆش دەهات، دایکم کە لە پشت پەردەکانەوە لە دەرەوەی دەڕوانی، خەنی لەوەی کوڕەکەی لە خەوێکی قووڵدا ئەو رۆژانە تێدەپەڕێنێ، بەردەوام دۆعای بەخێری بۆ باڵندەکان دەکرد. لای ئەو مەلائیکەکان لە قەوارەی ئەواندا هاتبوون بۆ ئەوەی بەزەیی خوا بۆ خانووەکەی ئێمە بگوێزنەوە کە گواستبوشیانەوە.\nرۆژێک لێی دەپرسم بۆ لای وابوو من شتێکم بەسەر دێت. لە جوابا دەڵێ مەگەر کارەسات دەپرسێ! ئەم وەڵامەم بەدڵ نیە و کەمێک لەو کۆشکەی لە خۆمم دروست کردبوو، دەڕمێنێ. لە تەمەنی بەرەوسەرتردایە تێدەگەم کە ژیان شتێکە وەک هەیکەلێکی ناڕوون و بە قەدەر هەموو بوون کە زۆر جار تەنیا بە گوێرەی حەزی خۆی دەجووڵێتەوە. دایکانیش چەند سەیرن و چەند دونیا تەنیا بە گوێرەی منداڵەکانیان لێکدەدەنەوە. ئەوان تا مۆخی ئێسقانیان خۆپەرەست و کۆنسێرڤاتیڤن. خۆشەویستی ئەوان بۆ منداڵەکانیان، هەموو یاسا و رێساکانی دونیا لەبابەت هەوڵی مرۆڤ بۆ دەستەبەرکردنی ژیان و دونیایەکی باشتر بەسەر یەکتردا دەڕمێنن. هێشتنەوەی منداڵ لە ناو ماڵ، گەورەترین غەدری دایک و باوکە لە منداڵ.\nنازانم دایکم خۆش دەوێ یان نا، نازانم رقم لێیەتی یان نا؛ بەڵام گەر بە من بێت بێگومان بە جۆرێکی تر دایکان دروست دەکەمەوە. جۆرێکی وەها کە لە جیاتی ئەوەی منداڵەکانیان بشارنەوە، بیانکەن بە گژ جیهاندا. ئەو دایک و باوکانەی زیاتر لەوەی لە چارەنووسی منداڵیان بترسن، پەرۆشی چۆنیەتی پەروەردەبوونی کەسایەتی ئەوانن لە ژیانیاندا.\nرۆژێک دایکم دەستم دەگرێ و دەمبا لە یەکێک لە چەمەدانەکانیدا پەڕێک دەردەهێنێ و پیشانم دەدا. دەڵێ ئەمە تەنیا پەڕێکە لە باڵندەکانی ئەو ساڵە بەجێ ماوە و ئەمە یەکەم جاریشە پیشانی کەسێکی دەدا. لێی دەڕوانم. دەڵێ گەر دەتەوێ دەتوانی هەڵیگری. من تەنانەت دەستیشی لێنادەم، چ بگا بەوەی لای خۆم رایبگرم. بە رای من خراپترین شت هەڵگرتنی ئەو سیمبۆلەیە وا هەموو جارێک بە بینینی دێتەوە بیرت کە تەنیا لەبەر مانەوە، وازت لە ژیانکردن هێناوە. دایکیشم کە لەمە تێدەگا، چیتر هەڵیناگرێتەوە و رۆژێک کاتێک کەس ئاگای لێ نیە، لە سەر بانی دەیداتەوە دەست ئەو رەشەبایە وا دەڵێی تەنیا بۆ هەڵگرتنی پەڕی باڵندەکە هەڵیکردبوو.\nبەڵام بە خۆشییەوە دایکم لە یەک شتدا هەڵەی کردبوو. ئەویش دە ساڵەکە بوو. گەر دایکم دەیویست دەبارەت بە من دڵنیا بووایە، نەک دە ساڵ، بەڵکو لەوە دەچوو بە دەیان ساڵی تریش من دەبا بخەوتایەم،... بگرە هەتا دووای مەرگیشم! نیشتمان لەوە دەچوو زۆر خراپ تێوەگلابوو.\nباوەگەورە کاتی خۆی کە نوێژی دەکرد، تەنیا دەمی دەجووڵا. یەک تاقە وشە چییە لێت نەدەبیست. سەری دادەخست و هەتا تەواودەبوو چاوی لە بەرماڵەکە یاخود بەردەکە دەبڕی. یەکێک لە ئارامترین ساتەوەختەکانی ژیانی ئەو، کاتی نوێژەکانی بوو. دەبوو بە کەسێکی تر. ئەمە ئاسایی بوو، لەبەر ئەوەی خوا پێی گوتبوو لەم کاتانەدا دەبێ هۆش و زەینی تەنیا لای ئەو بێت و بەس. من نازانم باوەگەورە تا چەندە لە کاتی نوێژکردندا ئاگای لای خوا بوو، داخۆ سەرداخستنەکانی هی ئەوە نەبوو کە زۆر بە ئاسانی خەیاڵی دەڕۆیشت و دونیای فانی سەرلەنوێ سەرنجی دەقۆستەوە؟ بەڵام من وای دادەنێم لانیکەم لەو کاتانەدا لە ژیانی دەورووبەر دادەبڕا و ئەمە یەکێک لەو کاتانە بوو کە من حەزم نەدەکرد قەت تەواوبێت. جاری وابوو حەزم دەکرد لە جیاتی پێنج جار لە شەو و رۆژدا، بیست جار نوێژ بکا. هەر جارەیشی زیاتر لەوەی پێویست بوو لە سەر بەرماڵەکە بمایەتەوە. ئەوەندە کە بەرەبەرە خانووەکە تووڕەییەکانی لەبیربباتەوە. باوەگەورە وەک بڵێی بەمە بزانێ، لەبیرم دێت کاتێک لێدەبووەوە، مۆڕەکەیەکی لێدەکردم و منیش نیگام لەسەری هەڵدەگرت و خۆم بە شتێکی ترەوە سەرقاڵ دەکرد. سەیرە لەگەڵ ئەوەی من قەت نوێژم نەکرد و قەت یەک تاقە رۆژوو چییە نەمگرت، کەچی دەنگی بانگ و نوێژ ئارامی دەکردمەوە و، ببوو بە بەشێک لە ژیانم. وەک هەموو شتەکانی دەورووبەرم کە بە درێژایی ساڵانی تەمەنم پێیان راهاتبووم. ئەمە زۆر جار دەبووە هۆی ئەوەی بیر لە خوا بکەمەوە. لای من ئەو ساڵانە خوا بوونەوەرێکی میهرەبان بوو کە باوەگەورەی پێنج جار لە رۆژدا لە ئێمە دووردەخستەوە و دەبووە هۆی ئارامی. لانیکەم لای من. کاتێک باوەگەورە مرد و من هەڵکشام و تەمەنم گەورەتر بوو، ئەم وێنایە لام هەر مایەوە.\nمامەکانم بەپێچەوانەی باوکیان، هەمیشە بە دەنگی بەرز نوێژیان دەکرد. وشە بە وشەیان دەگوتەوە و وەک بۆخۆیان دەیانگوت، بە دەنگی بەرز نوێژخوێندن خێری زۆرتر بوو. دەیانگوت لەبەر ئەوەی هەم باشتر شەیتانی راوەدەنێ و هەم وشە موقەدەسەکان هەوایان خاوێن دەکردەوە. لای ئەوان، دەنگی کەلیمە قەت نەدەمرد و بۆ هەمیشە لە هەوادا دەمایەوە، هەتا گوێی تری پەیدادەکرد و بەم شێوەیە هەتا ئەبەد بەردەوام دەبوو. لای من ئەمە چەند خەیاڵێکی جوان بوو. بەڕاستی سەیریش بوو مامەکانم بەم شێوەیە خاوەن خەیاڵی وەها بن. بە ئیستایشەوە پێم وایە هەر چواریان ئەمەیان بیستبوو و لە راستیدا هی خۆیان نەبوو. پوورم بە گاڵتەوە پێیان دەڵێ "ئەرێ، هەر ئەم کەلیمانە بوون لە هەوادا مانەوە و کەسی تر هەڵیگرتنەوە و وەزعەکە وای لێهات!" بەڵام ئەوان وەڵامی نادەنەوە. لای ئەوان چونکە پوورم دەرسی شەیتانیی خوێندووە، تازە دەرکردنی لە مێشکی مەحاڵە و بەس لە رۆژی قیامەت مەگەر خودای گەورە فکرێک بە حاڵیان بکا. تازە ئەوەی کە شووی نەکردبوو، وەک تۆڵە و سزای خوا لەم دونیایەدا لێیان دەڕوانی. مامە تەنەکە چاوەکانی بچووک دەکردنەوە و دەیگوت "جا ئیتر تێبگە لەو دونیا چ خەبەر دەبێ!"\nلە ناو براکاندا تەنیا باوکم نوێژ ناکا. یەعنی دەیکا، بەڵام تەنیا بە کاتی رەمەزاندا. جگە لەمە هەموو رەمەزانیش بەڕژووە و تاقی لێناخوا. مامە رەحمان لای وایە باوکم لە قنەوە لەغاوی کردووە! بە دەنگی بەرز دەڵێ "تڕحێو، جا ئەمە کەی موسوڵمانەتییە!" باوکیشم گوێ ناداتێ و پێی وایە خۆهەڵقورتاندن لەم سەردەمەدا لەو کاتەوە لە شا راپەڕین بووە بە کاری هەموو عەبدێک و ئەمە وەک گوناهێکی گەورە لێکدەداتەوە. منیش لام وایە خۆتێهەڵقورتاندن، گەر لە سنوورێک لابدا، جێی خوا و بنیادەم دەگۆڕێ و ئەمە بۆ خڵقەت شتێکی باش نیە. تەنانەت بیستوومە مامە چاییچی جاری وایە لە مزگەوت بانگ دەدا و ئەمە کارێکی کردووە کە بە تەواوی لە چوونە بەهەشت دڵنیا بێت و لە ئیستاوە بە بەرچاوڕوونییەوە لە داهاتووی خۆی لە دووای مردن بڕوانێ. هەڵبەت باوکم قەدیم نوێژی دەکرد و وەک هەموو براکانی تری قسووری نەدەکرد، بەڵام لەو کاتەوە دۆخ گۆڕابوو و شا رۆیشتبوو، کەمێک ئیمانی لەق ببوو. باوەڕی بە عەداڵەتی خوایی لەق ببوو. ئەو ئەم کارەی خوای پێ قووت نەدەدرا و بە دایکمی دەگوت "پێم وایە جاری وایە تەنانەت لە لای ئەویش دنیا لەسەر سەر دەگەڕێ!"... ئەستەغفوروڵڵا... ئەستەغفوروڵڵا! دایکم ئەمە لە تەنیایی خۆیدا دەڵێ و بەڵام هاوکاتیش لای وایە خوا لەوە گەورەترە کە بەم جۆرە کفرانە لە عەبدی خۆی وەرگەڕێتەوە و فەرامۆشی بکا،... بەتایبەت لە رۆژی قیامەت کە رۆژێکی یەکجار هەستیارە و خوا بە هۆی ئەو ئەشقەی مرۆڤەکان بۆ ژیان هەیانە، رەحمێک لە دڵیا دەگەڕێ و ئەوەی نابێ وا بە کەڕڕات لە کتێبە ئاسمانییەکەیدا بەڵێنی دابوو.\nراستی ئێمە تا چەندە مافی ئەوەمان هەیە خودا وەک حەقیقەتێکی ئەزەلی و ئەبەدی بێنینە بەرچاومان؟ چاوەکانم دەقونجێنم و هەوڵ دەدەم ئەزەلی و ئەبەدی بێنمە بەر چاوەکانم. زەمەنێک وێنادەکەم کە لە رابردووییەکی نادیارەوە دەکشێ، دەگاتە ئێرە و پاشان لێرەوە هەتا داهاتوویەکی نادیار. پاش کەمێک هێنان و بردن، لێی تێیدەگەم، بەڵام بۆم کۆ ناکرێتەوە. گەر خوا ئەمە بێت، ئەوا هیچ فڕی بە سەر ئێمەوە نیە و ئێمەیش بە هەمان شێوە. ئەو لە جیهانی خۆیدایە و ئێمەیش لە خۆماندا. ئەوەی دەمێنێتەوە تەنیا خۆ پیاهەڵواسینێکی روودارانەیە کە تەنیا لە داماویی مرۆڤەکانەوە دێت. نا، ئەو کاری بە ئێمە نیە، ئەوە ئێمەین خۆمانی پیا هەڵدەواسین تەنیا لەبەر ئەوەی لە دەست کورتیی تەمەن دەربازبین. باوەڕ بەخوابوون، هەوڵدانێکی بێسوودە بۆ درێژکردنەوەی خۆمان لە زەمەندا. ئەو زەمەنەی وا ناتوانین تێی بگەین و کەچی بۆ خوای جێ دێڵین تا بەو رەحمەی وا دیسان دەیخەینە پاڵی، بۆمان بگەڕێنێتەوە.\nمن پاشماوەی تەمەنم، هەر بەم هۆکارە، خۆم لە نوێژ و لە رۆژوو و لە باوەڕ بەدوور رادەگرم و لام وایە ژیان بەم شێوەیە دەستەمۆترە. حەزدەکەم بەقەدەر ئەو کاتەی وا دەژیم، خەیاڵم بڕوات. بڕواناکەم خوا پێویستی بە من بێت. بڕواناکەم چۆنیەتیی ژیانم لەسەری کاریگەری هەبێ. چرکەساتەکان لەوە بچووکترن لە بێکۆتاییەکاندا ببینرێن.\nرۆژێکیان رێک لە دووای نانخواردنی نیوەڕۆ کاتێک هەموو خێزان راکشاون و خەریکی پشوودانی دووانیوەڕۆیانن، لە کاتێکدا دەنگی ویزەویزی مێش و مێشوولەکان تەنگیان پێ هەڵچنیوین، لە حەوشە دەبێ بە حەشر و حەلەلایەک نەبێتەوە! پۆلێکی زۆری چۆلەکە، بە جریوەجریویان دەرک و بان هەراسان دەکەن. رادەبم و دەچمە بەر پەنجەرەکە. دایکم دەڵێ داخۆ لەسەر چی شەڕیانە. لێیان ورد دەبمەوە. دەڵێی بە شوێن یەکیاندا وێڵن. لەم شوێن بۆ ئەو شوێن، بە خێراییەکی سەیرەوە دەفڕن. وەک لاسیقی خڕ، لەسەریەک لەسەریەک دەکشێن و دیسان کۆدەبنەوە. هەرچی زیاتر لێیان ورد دەبمەوە، بێ فایدەیە. هیچ شتێکی وەها سەرنجم راناکێشێ. دیسان گوێم لە دەنگی دایکم دەبێتەوە "ئەڵێن چۆلەکەکان ئەتوانن لەگەڵ خوا قسەبکەن!" ئەوسا وێنەی ئەو چۆلەکەیەم دێتەوە بیر کە لە تەنیشت سەر و دەندووک و سینگیدا ئایەتێکی قوڕئان نووسرابوو. وێنەیەک کە لەوە پێش لە شوێنێک بینیبووم. وەک بڵێی رستەکان لە دەندووکی ئەوەوە دەهاتنەدەرەوە. ساڵانی دوواتر لە دەقێکدا دەخوێنمەوە سلێمانی پەیامبەر رۆژێک لە رۆژان توانیویەتی لە گەڵ دوو چۆلەکە قسەی بکا کە تیایا مێینەکە گلەیی لە ئەشقی درۆینەی نێرینەکە کردووە و نێرینەکەیش بۆ ئەوەی سەرنجی مێینەکە راکێشێ خۆی فش کردووەتەوە و باسی لە فڕێدانی تاج و تەختی سولەیمان بە دەندووکی خۆی کردووە بۆ ناو دەریا!\nچۆلەکەکان هەمیشە هەن. ئەوان، زستانە هەرە دژوارەکانیش تێدەپەڕێنن. هی بچووکییانە، زۆربوونیان، زیرەکیان یان توانای قسەکردنیان لەگەڵ خوا، نازانم. هەر ئەوەندەی،... ئەوان هەن. وەک هەموو ئەو شتانەی وا هەن. جاری وایە بوون خۆی دەبێتە هۆکار. هۆکاری خۆی.\nلە پەنجەرەکە دەکشێمەوە و دەچمەوە رادەکشێمەوە. مێشکوژەکە هەڵدەگرم و ئەوەی لە تەنیشتمدا بنیشێ، پانی دەکەمەوە. چۆلەکەکان میشخۆرن. چەند حەزدەکەم هەر ئەو پۆلە خۆیان بە ژوورەوەدا بکەن و تاقبڕیان بکەن.\nبە دەنگی بانگی عەسر خەبەرم دەبێتەوە. خەوێکی قورس، بە پێچەوانەی خواستی خۆم، دایگرتبووم. سەرم قورسە و دونیا جۆرەیەکی تر دێتە بەرچاوم. خۆم درەنگ دەبینمەوە. دەنگی مەلا، بەو هەوا گەرم و بێدەنگە حوزن بڵاودەکاتەوە. بازاڕ، ئەوەندەی نەماوە قەرەباڵغ هەڵگەڕێتەوە. جاران ئەم کاتانە باوەگەورە داوای چایی دەکرد. رێک لە حەوشە لەسەر بەردە نوێژەکە. چۆلەکەکان لەمێژە رۆیشتوون. دەنگێکی سەیر، دەنگێک وەک تەپڵ و زوڕنا، سەرنجم دەقۆزێتەوە. بێگومان دراوسێیەک گوێ لە گۆرانی دەگرێ. پوورم خۆ بە ژوورەوەدا دەکا و دەڵێ کۆڵانێک ئەولاتر زەماوەندە. دەڵێ وەک ساڵی ساڵان لۆتیان بانگ کردووە!\nهەڵدەستم و بە پەلە خۆم دەگەیەنم. خەڵکێکی زۆر کۆبوونەتەوە و رەشبەڵەکە. سەرچۆپی کێشەکە، هەموو ئازای ئەندامی شەڵاڵی ئارەقە. لەسەر بانەکان وەک جاری جاران خەڵک راوەستاون کە زۆربەیان ژن و منداڵن. کاکی شایەر لە نێوان دوو شاباشدا پشوویەکی بۆ وەردەگرێ و دەنگ هەڵدەبڕێ "بووک زێنێ عەمرم زێنێ، ئەمنم خەڵکی گەرمێنێ، شێخی... خوایە لە منت نەستێنێ!" وشەکانی دووای 'خوا' ناگەنە گوێم. بە خۆم دەڵێم دوواتر لە چۆلەکەکان دەپرسمەوە.\nکە دەگەڕێمەوە بۆ ماڵەوە، هەنگاوەکانم سووک سووکن، خۆشییەکی یەکجار زۆر لە دەروونمدایە. بە خۆم دەڵێم "کەواتە لۆتییەکان لە دووای ساڵانی ساڵ گەڕاونەتەوە!" بە خۆم دەلێم وادیارە بەرادەر شەب ئاویزیش کەیفی بە شایی و زەماوەند دێت! بێگومان باوکیشم زۆری پێ خۆش دەبێ، هەرچەند تەمەنی هەڵگەڕاوەتەوە.\nبەڵام هێشتا نەگەیشتوومەتەوە ماڵەوە کە دوو لەندکڕۆزێری پڕ لە چەکدار بە بەردەمی ماڵەکەماندا تێدەپەڕن. ئەژنۆم شل دەبێ. بە دڵنیاییەوە بەرەو ئەوێ دەچن.\nدوواتر دەبیستم شاییەکەیان تێک نەدابوو. تەنیا ئەوەی ماوەیەکی باش لەو دەورووبەرەوە مابوونەوە و لە خەڵکیان رووانیبوو و،... دوواتر رۆیشتبوون.\nباوکم دەڵێ نە جلوبەرگی کوردی بەو فش و هۆڵییەوە خۆی لە خۆیا بۆیان کێشەیە و نە ئەو تەپڵ و زوڕنایەی لە هەزاران ساڵ لەوە پێشەوە خەڵکی پێی سەما ئەکەن.\nمن شەو پێش خەوتن، لە ژوورەکە بەتەنیا سووکە هەڵپەڕکێیەکی بۆ دەکەم. هەمان شەو لە خەویشمدا پۆلە چۆلەکەکە دەبینمەوە کە دەستیان گرتووە و لە حەوشەکەی ئێمە هەڵدەپەڕن. لۆتییەکان هەر ئەوانەن وا دوێنێ بینیوومن. رۆژی دوواتر بۆ دایکمی دەگێڕمەوە. بۆ ئێوارێکەی بێ ئەوەی من بزانم دایکم چارشێو لەسەر دەکا و روو لە 'خاهاجەر' دەکا کە بەناوبانگە بۆ لێکدانەوەی خەو.\nدایکم کە دەگەڕێتەوە زۆر خۆشحاڵە. هەموو گیانی پێدەکەنێ و دەجریوێنێ. چارشێوەکەی لەسەر ناکاتەوە کە ئاوێزانم دەبێ، ماچم دەکا و دەڵێ ئینشائەڵلا ژیانت پڕ دەبێ لە خۆشەویستی و لە ئارامی.\nلە دەرەوە ئاسمان بە هۆی مانگی چواردەوە هیشتا رووناکە و، مل ناداتە تاریکی.\nبیژەن ئەسغەرنژاد کە کوڕی ئاغای بورهانی ئەسغەرنژادە و کارمەندی سازمانی ئاوە، کە سەرخۆش دەبێ هەتا دەتوانێ کوڵ و کفی دەروونی هەڵدەڕێژێ و شەرمی لەکەس نیە، بەڵام تەنیا لە کۆڕی هەڤاڵە نزیکەکەنیدا. ئەگینا هەتا بڵێی لەلای خەڵکی خۆی دەگرێ و ملی دەماسێنێ. بورهانی باوکی سەرەتا شۆرەتیان چێودار بووە و دوواتر کراوە بە چاودار و سەرئەنجام بە هەوڵی خۆی کرابوو بە ئەسغەرنژاد. بورهان زۆر حەزی بەوەیە ناوەکەی حال و هەوای فارسانەی هەبێت و لە پاش گەڕانێکی زۆر سەرئەنجام لەسەر ئەسغەرنژاد ساخ ببووەوە. دیارە ئەو کات نەیدەزانی ئەسغەر لە بنەڕەتدا عەرەبییە، هەرچەند دوواتر کاتێک زانیشی، هیچی لە دۆخەکە نەگۆڕی. لای ئەو وشەکان بە رەگ و ریشەیان ناناسریێنەوە، بەڵکو بە شێوە و رادەی بەکارهێنایانە دەناسرێنەوە. بۆیە لای ئەو، ئەم شۆرەتە تەواو لە جێی خۆی بوو، بەتایبەت کە 'نژاد'یشی پێوە لکابوو. بورهانیش کۆنە مامۆستایە و ئەویش وەک پوورم هەموو شانازییەکەی ئەوەیە کە ئەگەرچی یەکەم مامۆستای شار نیە، بەڵام لە نەوەی یەکەمە و، جگە لەمە لە شاران دەرسی خوێندووە. ئەم پیاوە بەپێچەوانەی کوڕەکەی نە دەخواتەوە و نە ئەهلی قسەی قۆڕە و نە فرەوێژیشە. لای ئەو، ژیانی دەرەکی و دەروونی وەک ئاوێنە یەکتر دەنوێننەوە و بۆیە یەکجار ئاگای لە خۆیەتی. من کاتێک لە بیژەنی کوڕی دەڕوانم کە بە جۆرێک هاوڕێی سەردەمی منداڵیمە و ئیستاکە دیسان بە گوڕێکی زیاترەوە بووینەتەوە بە رفیق، دەگەمە ئەو ئەنجامەی کە بیژەن لە داخی باوکی وادەکا، یاخود لەبەر ئەوەی هەموو تەمەنی حەسرەتی ئەوەی بووە کەمێک ژیانێکی کراوەتر و خۆشتری هەبێ. بیژەن لە دڵەوە رقی لە باوکیەتی، بەڵام بە گوێرەی ئەو نەریتەی وا لە کۆمەڵگادا هەیە و کوڕ دەبێ رێزی باوک بگرێ، ئەویش لەگەڵی رایدەکێشێ.\nبیژەن مشت دەکێشێ بە مێزە نزمەکەی بەردەمیدا و دەڵێ ئاخ چەندە بیری ئەو سەردەمە دەکەم!... ئاخ چەندە تاسەی بۆنی قنە خڕ و سپییەکانی سەر سەندەڵیی دووچەرخەکان دەکەم. کچە ناسکۆڵە فارس و تورکەکان دەڵێم. پوولی دۆمینەکان یەک بە خۆیان هەڵدەخەنەوە و ریزیان دەشێوێ. سیانەکەی تر دەنگیان بەرزدەبێتەوە و دەنگی دەدەن. یەکیان دیسان پوولەکان یەکدەخاتەوە. هەر وەک جارانیان. لە شوێنێکا حەپی بەیازەکەی خراپ داناوە، دەنگی دەدەن. ئەویش راستدەکاتەوە. من کە لە کەنارەوە دانیشتووم و سەیریان دەکەم، لە بۆنی تێکەڵی سیگار و ئارەقی سەگی سەرم لە گێژەوە دێت و، بۆ ساتێک بە خۆم دەڵێم ئەرێ تۆ لێرە لەناو ئەمانەدا چیدەکەی. هەمووی خەتای بیژەنە کە بە زۆر من بەم لاولادا رادەکێشێ، دەڵێم نا، نایەم و، کەچی وازناهێنێ. چەن قیرسیچمەیە. وەک گەنە پێتەوە دەلکێ. ئاخر منێک کە نە دەخۆمەوە و نە جگەرە دەکێشم و نە دوو قسەی قۆڕیشم پێدەکرێ، چی دەکەم لەناو ئەمانەدا؛ تازە باشیش پێناکەنم. تەنیا بزەیەکم لێوە دێت. لە راستیدا تەنیا شتێک کە هەمە ئەوەیە دەتوانم بە چەندین رۆژ دابنیشم و گوێ بگرم. تەنانەت گەر بێ ماناترین شتەکانیشم بۆ بگێڕنەوە. بێدەنگم. هیچ کەس هیچ شتێک لە من نابیستێتەوە. ئیستا دەزانم بیژەنی ئەسغەرنژاد بۆ ئەوەندە حەزی لە هاوڕێیەتی منە. لە سەردەمێکی وەک ئەمڕۆدا، کەسی وەک من زێڕە،... لانیکەم بۆ ئەوانەی وا وەک بیژەن وان. ئەوەی پێیان خۆش بێت لەبەر دەمیدا دەیکەن و جگە لەمە هەمیشە گوێگرێکی وەفاداریشیان هەیە کە قەت هیچ نادرکێنێ.\nـ وەی وەی وەی،... خۆ لە بیرتان دێت!... من کە دووچەرخەکەم دەبردەوە، هەتا یەک هەفتە لە ژێرزەمینییکە نەمدەجووڵاند، پیاوی ئەویست بەرەولای بچێت و دەستی لێبدات. رۆژی چەند جار بۆنم پێوەدەکرد. هەتا کونی رۆحم هەڵمدەمژی،... جوان جوان. کە پێم ئەدان سواری بن، ئیتر بۆ خۆم هەتا ماڵەوە ئەوە دووچەرخەکە بوو سوارم دەبوو! ئاخ چ زوو ئەو رۆژانە رۆیشتن،... چیمان بەخۆمان کرد. پیاو دڵی دەردێ تا قنێکی خڕی وەک جاران دەبینێتەوە و بگرە هەر نایشیبینێ. مەگەر دەکرێ بەم مانتۆ و چارشێو و جلوبەرگە فشۆڵانەوە!\nمن دیسان دەچمەوە ئەو ساڵانە. هەموو شتێک چەندە لە خەونێکی کتوپڕ دەچێ. هەڵبەت هیچ هەستێکم نیە بۆی. ساتەکان، هەرچەند بە درێژایی هەزاران ساڵیش بن؛ کەچی کاتێک یادیان دەکەی لەچەند چرکە زیاتر نین. مێشکی مرۆڤ چەند بێڕەحمانە هەموو کاتەکانی رابردوو دەکا بەو چرکانەی وا ئێمە سەرلە نوێ، کورت کورت، وێنایان دەکەینەوە.\nبیژەن پوولێک بە تووندی دەکێشێ بە مێزەکەیدا و، دەڵێ ئەوە چییە دیسان داڵغە لێی دایتەوە؟!\nمن سەیری بیجامەکەی دەکەم. چوارمیلکە دانیشتووە و هەتا ئەژنۆکانی هەڵیکێشاوە. تووکی سەر سینگی لە جەنگەڵێکی چڕ دەچێ. گەر جوان بیپشکنی، تیایا شێر و پڵینگ دەبینیتەوە. ئیتر ئەوە مار و دووپشک گارانتییە. بەڵام دەبێ وەک پاڵەوانەکەی چیرۆکی ئالیس لە سەرزەمینی عەجایەب، ئەوەندە بچووک بیتەوە کە تۆیش لە ناو سینگیدا ون بیت. یەک لە سیانەکە دەپرسێ دەی عاقیبەت چیت لە دووچەرخەکەت کرد... نەکا قووتت دابێ؟\nئەوانی تر قاقا دەستدەکەن بە پێکەنین. یەکی تریان دەڵێ بەشەرەفم لەوەیش کەرترە! سێهەمینیان دەڵێ کەر نا، بڵێ بارگیر!\nدووکەڵ چڕتردەبێتەوە. من هەستدەکەم لە دەرەوە کەرێک یاخود چەندین کەر پێکەوە خەریکن دەزەڕێنن. لادەکەمەوە، لە پەنجەرەکە دەڕوانم و زیاتر گوێ هەڵدەخەم. بیژەن دەڵێ خێرە، دە ساڵەکە بانگت لێ ئەکەنەوە؟! دەنگی زەڕینی کەرەکان هەتا دێت بەرز و بەرزتر دەبێتەوە. بیژەن دەڵێ بەخوا لەم پیاوە بەختەوەرتر لە دونیایا دەست ناکەوێ، ئەوەی نەبینی وا ئێمە بینیمان. دە بڵێن خۆزگەم بە خۆی! کتوپڕ یەکیان دوواپوول بە مێزەکەدا دەکێشێ و، دەڵێ دۆمینە! بیژەن تێکدەچێ،... بەڵام بێسوودە. شەریکەکەی لای وایە گەر بیژەن ئەوەندە نەڵێ و ئاگای لە کایەکە بێت باشترە. بیژەنیش لە وەڵامدا دەڵێ لە هەرە کۆنەوە توانیوویەتی چەندین کار پێکەوە ئەنجام بدا و ئەمە تایبەتمەندیی تایفەی ئەسغەرنژادە. ئەم دۆڕانەیش تەنیا بۆ خراپی دەستەکەی دەگەڕێتەوە.\nمن هەڵدەستم و بەرەو پەنجەرەکە دەچـم. نا، هەڵەم نەکردووە. دەیکەمەوە و دەڵێم گوێتان لێیە؟ یەکیان دەڵێ یەکەم جارە دەنگی کەر دەبیستی؟! هەموو دەیدەنە قاقای پێکەنین. بیژەن دەڵێ بەشەرەفم ئەمەیان پێکێکی تری ئەوێ، ئادەی یاڵڵا. من جاری وایە دەڵێی نایناسمەوە. ئەوسا درێژەی پێدەدا:\nـ لە گەڕەکی لادەییە خۆشەویست و بەڕێزەکانەوە دێت، گوێدرێژەکانیشیان لەگەڵ خۆیان هێناوە. کەسیان لە عایلە جێ نەهێشتووە، گوێدرێژیش وەهایە، یەکیان بزەڕێ، ئەوی تریشیان دەست پێدەکا، وەک کەڵەشێری گەڕەکە جۆراوجۆرەکانن کە گوێیان لە یەکترە، تازە خوا بگا چاوییان بە ماکەرێک نەکەوێ، ئیتر ئەبێ بە حەشروحەلەلا!... وەرە کاکی خۆم، وەرە دانیشە، دونیا هەر ئەمەی کەم بوو، با ئەم زەرەزەڕەیشی بێتەسەر.\nبەڵام من هەستدەکەم کەرەکان تەنیا بەم هۆکارانە نیە دەزەڕن. ئەوان کاتێک بە لەجا دەکەون و رق هەڵدەگرن؛ یان کاتێک تووڕەیشن، دەزەڕن. پەنجەرەکە بە نیوەکراوەیی جێدێڵـم و دێم لە لایان دادەنیشمەوە. هێشتا هەفتاوشەش بە چل و نۆن. واتە بیست و شەشی باڵا بە چل و نۆی پایین! بیژەن لای وایە ئەوان بچنە سەدیش، هەر دەیدۆڕێنن. ئەو سوورە لەسەر ئەوەی بۆ بردنەوە خوڵقاوە.\nـ ئەرێ نەتگو عاقیبەت دووچەرخەکە چی لێهات ماڵ کاول،... فرۆشتت، فڕێتدا، بەخشیت یان هەر ماوە؟\nـ کوڕە کاکە، فڕێدانی چی و فرۆشتنی چی و بەخشینی چی،... هەتا ساڵانی ساڵ هەروا لە ژێرزەمینییەکەدا مایەوە، من ساڵانی دوواتریش، بگرە کە ژنیشم هێنا، هەر دەچووم و بۆنم پێوە ئەکرد، بەڵام بەرەبەرە ژنگەکەی وەها زیادی کرد کە تەنیا بۆنی ژەنگم ئەکرد و ئیتر نەچوومەوە بەلایەوە. هەتا رۆژێک بینیم لەوێ نەمابوو، باوکم دابووی بە دووچەرخە فرۆشێکی شار و وەسسەلام... نامە تەمام! منیش لێم نەوت، ئەگەرچی سەرەتا زۆر دڵم تەنگ بوو.\nژوورەکە گەرمە و، بۆنی ئارەقی لەشیش دێت. من لە کتێبەکاندا وەسفی ئارەقخۆرەکانم بینیوە. بەو ئاکامە گەیشتووم ئارەق هەرچی بیت هەرچیترت دەکا! گەر ئازابیت، ئازاتر دەبی، گەر ئاقڵ بی ئاقڵتر، گەر ترسنۆک بیت ترسنۆکتر، گەر روودار بیت روودارتر، گەر خەمین بیت خەمینتر، گەر بێدەنگ بیت بێدەنگتر. ئەگەرچی کەمێک لە بەشی ترسنۆکییەکەی دڵنیانیم و، دەبێ زیاتر بیری لێ بکەمەوە. یەکیان روودەکاتە بیژەن و، دەڵێ:\nـ هەتیو لەبەر ئەوەی کۆنە چێودارن، چاک لە کەر و شتی وا ئەزانی، بەم گۆڕینی شۆرەتە خۆتانتان لێمان گۆڕیوە! بەڵام هەر ئەوەن کە بوون. باشە ئیستا چێودار شتێک، ئەی ئەم چاودارە چی بوو،... کەرە!؟\nـ هەتیوە، باوکم سەرەتا چاودار بە عەینەک تێگەیشتبوو، هەتا پێی چوو وانیە، بەڕەکە ئاوبردبووی، بۆیە ئەمجارە تەواو ناوێکی تازەی دانا.\nجەماعەت پێدەکەنن. نازانم بە چی پێدەکەنن. پێم وابێ زۆرتر جەوەکەیە جووڵاندوونی.\nشەو کە دەڕۆمەوە بیر لەوە دەکەمەوە کە ئەوە چییە من بە بیژەنەوە گرێدەدا و، بۆچی من بە بێ هیچ مقاومەتێک بەقسەی دەکەم و لەگەڵی دەڕۆم. لەپڕ تێدەگەم من وەهام. من لەگەڵ ئەوەی حەزم بە تەنیایی خۆمە، کەچی دەتوانم لەگەڵ هەموو کەس هاوڕێ بم. هەر ئەوەندەی پێم بڵێن. وەک بڵێی تاقیکردنەوە، تەنیا هاندەر و تەنیا ئامانجی من لە ژیاندا بێت. نەکا هی کتێبەکان بێت. بە پوورم دەڵێم عادەتێکی خراپت فێرکردم. پوورم لە وەڵامدا دەڵێ کتێبخوێنەکان یان دەبێ ببن بە مامۆستای زانکۆ، یان نووسەر، یان لە حیزبێکی سیاسیدا ببنە ئەندام؛ ئەگینا سنووری نێوان خۆیان و خەڵکی تریان لێ تێکدەچێ و هاوڕێیەتی هەموو کەس دەکەن. من کە تازە بە هۆی دە ساڵی خەوەکەمەوە ناتوانم ببم بە ئەندامی حیزبی سیاسی یاخود مامۆستای زانکۆ، بیر لە نووسەری دەکەمەوە. ئا، من دەتوانم ببم بە نووسەر. دەتوانم،... تەنیا بەو مەرجەی دە ساڵەکانی تەمەنم، لە دەروونی خۆمدا زیاتر و زیاتر بکم. وەها نە خۆم خۆم لە نووسینەکانمدا بناسمەوە و نە ئەوانی تر. وەک غەریبێک کە چیرۆکێکی ئاشنا دەگێڕێتەوە.\nدوو مانگ دوواتر بیژەن بەسەر ئارەقخۆرییەوە دەگیرێ. لە ناو بازاڕ، لەبەر دەمی خەڵکی پەنجا زەربە شەللاقی لێدەدەن و جەریمەیەکی باشیشی دەکەن. بەختی دەبێ دەریناکەن، بەڵام وەرەقێکی پێدەنووسن کە گەر جارێکی تر دووپاتی بکاتەوە، ئەوا لە دایرەکە دەریدەکەن.\nبیژەن ئیستا تەنیا لەگەڵ من دەخواتەوە. هەر خۆی. دیسان نازانم چ تامێکی هەیە. من وەک هەمیشە گوێم لە چیرۆکە کۆنەکانیەتی. رۆژێک دەڵێ دەبێ راوەستێ تا تەمەنی هەڵدەکشێ بۆ ئەوەی بیرەوەریی تری بەسەردا بێت. هەر لە درێژەی قسەکانیدا دەڵێ داخۆ ئەم رۆژانە هی ئەوەن ببن بە بیرەوەری!\nبورهان ئەگەرچی ئەم سەردەمەی بەدڵ نیە و بگرە بەدڵیش رقی لێیەتی، بەڵام هەوڵدەدا وەک خۆی دەڵێ واقع بین بێت و شتەکان وەک خۆی ببینێ. چاکە چاکەیە و خراپە خراپە. هەر کەسێکیش، بەتایبەت گەر موسوڵمان بێت، بە چاکە بڵێ خراپە و بە خراپە چاکە، ئەوا لای ئەو لە رێگای خوا لایداوە و بێگومان لە پاش مردن نسیبی جەهەننەم دەبێ. هەرچەند لایشی وایە لە دووای مردن، بگرە لای خودی خوایش یاسای تر زیاتر لەوەی وا لە دەقە ئایینییەکاندا هاتووە، حاکمە و بگرە لە دووامانادا کەس نازانێ کێ بەهەشتییە و کێ نا. لای بورهان پردی سیڕات زۆر لقی تریشی لێدەبێتەوە و، ئەم رازە تەنیا لای خوا خۆیەتی و لە کن عەبدی نەدرکاندووە. جارێکیان بیژەن گوتی باوکم لای وایە دیوی شاراوەو و ناوەوەی مرۆڤەکان زۆر گرینگە و ئەمە ئەو بەشەیە کەس لێی نازانێ و بۆیە واچاکە لە ئاست یەکتردا بێدەنگ بین. بە شوێن ئەمەیشدا بە باوکی رادەبوێرێ کە ئەوەندە بێدەنگە جاری وایە لە موجەسەمە جیاناکرێتەوە.\nتا ماوەیەکی باش ئەم قسەیە بە خۆیەوە مەشغوڵم دەکا. هەتا ئیستا من بەم شێوەیە لەم پرسەم نەڕوانیبوو. راستە، ئەوەی ئێمە لەسەر کەسانی تر دەیزانین روواڵەت و کردەیانە، قسەکانیانە، ئیتر کاتێک بێدەنگ دەبن، یاخود هیچ شتێک ناکەن، تەواو دادەخرێن. بەڵام مرۆڤ لێرەدا راناوەستێ، هەوڵدەدەین بەوەی لە رابردوودا کردوویانە، دیسان بیانخوێنینەوە. تەنانەت بێدەنگکییەکەیشیان. ئێمە بێدەنگیی مرۆڤەکان قبوڵ ناکەین. لای ئێمە هەموومان هەمیشە خەریکی شتێکین. بەردەوام. راوەستان مانای نیە. تا رۆژیک تێدەگەم کە من بەبێ ئەوەی بە خۆم زانیبێ، لە راستیدا لە تەواوی ئەم سالانەی وا ژیاوم، توانایەکی سەیرم لە خوێندنەوەی بێدەنگییەکانی ئەوانی دیکە هەبووە. ئەمەیش بۆ کتێبەکان دەگەڕێتەوە. کاتێک ئینسان لە بێدەنگی خۆیدا بە سەعات دادەنیشێ و لە لاپەڕەکان، یەک لە دووای یەک رادەمێنێ، بە بێ ئەوەی بە خۆی بزانێ، فێریش دەبێ هەر بەو شێوەیە لە مرۆڤەکانیش بڕوانێ و وەک رستە بێدەنگەکان بیانخوێنێتەوە. لەخۆوە نەبوو منیش ئەوەندە مرۆڤێکی بێدەنگ و گۆشەگیر بووم. نانا،... گۆشەگیر نا! حەزم لەم وشەیە نیە. گۆشەگیر دەکرێ گێژۆکەیەکیش بێت.\nبەم خوێندنەوەیەی خۆم، هەستێکی لەخۆبایی بوون دامدەگرێ. سینگم راستدەکەمەوە و ملم دەکێشم. لە دوورەکان دەڕوانم. خوایش رەنگە لەم کاتانەدا لەسەر ئەستێرەیەکی دوورەدەستی ناو کاکەشانەکان هەر ئەم کارە بکات. لە خۆشیا تەسبێحێک لە جوانترین ئەستێرەکان بە پەتی تیشک سازدەکا و، حەمد و سەنای تواناکانی خۆی، لەگەڵ خۆی بۆ میلیۆنان ساڵ دەیبا. ئەو ساڵانەی وا لای ئەو چرکەیەکن.\nبورهان لای وایە لابردنی 'کارخانەی بەرق' و وەسڵکردنی شار بە کارەبای سەرتاسەریی وڵاتەوە، یەکێک لەو کارە باشانەیە وا دەسەڵاتی نوێ کردوویەتی. کاتێک بیژەن ئەم قسەیەی باوکی بۆ ئێمە دەگێڕێتەوە، دێتەوە بیرم پێش ئەوەی خەوی دە ساڵە لە خۆیدا نوقمم بکا، شار بە هۆی مەکینەیەکی یەکجار گەورەوە کە بە قەدەر خانوویەک دەبوو و رێک لەناو گەڕەکەکانی شاردا، لە ناو حەوشەیەک بە دوو حەوزی گەورەی ئاوەوە کە بینایەکی شیروانی گەورەیان لە تەنیشتدا بوو، جێگیرکرابوو، بەرقی بۆ دابیندەکرا. خەڵکی ناویان لێنابوو کارخانەی بەرق! دەنگی کارخانەکە هەر زۆر زل بوو و، لە هەموو شوێنێکی شارەوە جگە لە گەڕەکی پشت تەپۆڵکەی قەبرستانەکە کە بەسەر هەموو شاردا دەیڕوانی، دەبیسترا. ئەم مەکینە گەورەیە هەمیشە بۆ رێبواران جێگای سەرنج بوو. نەدەکرا لە کۆڵانەکەی تەنیشتییەوە تێپەڕی و بۆ ماوەیەکی باش لێی نەڕوانی و بیری لێنەکەیتەوە. دەنگەکەیشی بەڕاستی ترسناک بوو، گوێی کپ دەکرد، بەڵام خەڵکی شار عادەتیان پێکردبوو و وەک بڵێی هەر دەنگی لێوە نایەت! من کە نازانم کەی و چۆن ئەم کارخانەیە گواسترابووەوە، بە بیژەن دەڵێم راستی کەی لێرە بردیان؟ بیژەن دەڵێ ئەویش بە جوانی لەبیری نیە و لای وایە کە یەکێک لە رۆژەکانی ناوەڕاستی وەرزی هاوین بووە. دێتەوە بیرم بیرەوەریی خۆش و ناخۆشم لەم کارخانەیە هەبووە. کاتی خۆی کە منداڵ بووم، بۆ ئاوهێنان لەگەڵ دایکم دەچووین بۆ ئەوێ، بۆ حەوزەکان. لەگەڵ ژنان و منداڵانی تریش. سەیری حەوزە قووڵەکان و مەکینە ترسناکەکە چ دونیایەک بوو! دەستم بە کراسەکەی دایکمەوە دەگرت و هەتا دەهاتمەوە دەرەوە، بەرم نەدەدا. دایکم کە هەڵگرتنی پووتە ئاوەکان بەم شێوەیە بۆی زەحمەت دەبوو، دەنگی دەدام؛ بەڵام من هەتا دەهاتینە دەرەوە وازم نەدەهێنا. هەر جارەو شوێنێکی کراسەکەی. دایکم بە هۆی قورسایی پووتەکانەوە شین و رەش دەبووەوە. کوڵمەلانی سوورسوور هەڵدەگەڕان. بەم شێوەیە دڵتەزێنرتین و جوانترین دیمەنی دونیا لەبەر چاوەکانمدا لەدایک دەبوو.\nبیژەنی ئەسغەرنژاد راستدەکا. ئیستا لەمێژە ئەو دەنگە لەم شارە ونبووە. ئەو دەنگەی من چەندە غەریبیی دەکەم. دێتەوە بیرم جاری وابوو با لەگەڵ خۆی بە شەوانەدا دەیهێنا و دەیبرد، گا بەرز و گا نەوی. چەند بە تامەزرۆییەوە گوێم بۆ ئەم گەمە سروشتییە هەڵدەخست.\nبیژەن قاقا پێدەکەنێ و، دەڵێ لە بیرت دێ ئەو بنەماڵەیەی رێک لە تەنیشت کارخانەکەدا دەژیان و، باوکیان بەرپرسی مەکینەکە بوو؟ دەڵێم ئەیچۆن لەبیرم نایەت. دەی مەگەر هەر ئیستایش لەوێ ناژین؟ دەڵێ با... با، هەر لەوێن، مەبەستم ئەو سەردەمەیە. دەڵێم ئێ!؟\nدەڵێ لە بیرت دێ کاتێک لە کوڕەکەیمان ئەپرسی ئاخۆ ئەو دەنگەدەنگە ئازاریان نادا و ژیانکردن لە تەنیشتی وەها دێوەزمەیەکا زەحمەت نیە، ئەیگوت عادەتمان پێگرتووە و هەر ئاگایشمان لێ نیە! من سەیری دەکەمەوە و دەڵێم دەی راستە، باوەڕناکەم درۆی کردبێ. بیژەن وەک بڵێی رقی هەستابێ، دەڵێ کوڕە ئەی لەبیرت نەبوو چەند گەمژە ئەینواند، نەک خۆی بەڵکوو هەموویان! لەبیرت نایەت کاتێک قسەمان لەگەڵ ئەکرد چۆن گوێ رائەگرت و چەننە درەنگیش جوابی ئەدایەوە؟! ئەوسا قاقا پێدەکەنی. بیژەن راستدەکا. ئەمەم بەجوانی لەبیرە، بەڵام ئەوەی هۆکاری ئەمە کارخانەکە بووبێ یان نەخۆشی، تیایا ماوم. بیژەن درێژەی دەداتێ و دەڵێ لە کاتی شۆڕشدا تەنیا بنەماڵەیەک بوو پێم وابێ گوێیان لە هەراهەرای تەزاهوراتەکان نەبوو و بێ خەیاڵ لێی دانیشتن. دەڵێ تەنیا بنەماڵەیەکیش بوون کەسیان هیچیان لێ بەسەرنەهات. دەپرسم باشە لە دووای گواستنەوەی مەکینەکە باوکیان چکارەبوو؟ دەڵێ کوڕە ئەوە گرینگ نیە، خوا تیکەکە نانێ هەر ئەگەیەنێ.\nبیر لە کووڕەکە دەکەمەوە. چەند مرۆڤێکی ئارام و مەزڵووم بوو. ئەوەی دەنگەدەنگی مەکینەیەکی گەورە، رێگای ژیانی کۆمەڵێک خەڵکی بە پێچەوانەی زۆرینە گۆڕیبێ و بە بارێکی تریدا خستىبێ، لام وەک رێکەوتێکی سەیر و عەجایەب دێتەبەرچاو. هەرچەند هەر ئەوان نەبوو ئەمە چارەنووسیان بوو. سەردەمە گەورەکان مرۆڤە لاکەوتەکان لەبیردەکا و لە بەرچاوانیان دووردەخاتەوە. دەزانم بیژەن وەک هەمیشە خەریکی گاڵتە و جەفەنگە، بەڵام گەر شۆڕش دەنگی ناو شەقامەکان بێت، ئەوا نەبیستنی بەهۆی دەنگێکی ترەوە کە بەڕێکەوت رێک لەبەر دەمی ماڵەکەتدایە، دەکرێ کردنەوەی رێگا یاخود پەنجەرەی رووانینی تر بە سەر رووداوە مێژووییەکاندا بێت.\nماسییە زەردو سوورەکانی بن حەوزەکانم دێنەوەیاد. ماسییەکانی بن قەوزەکان کە بە سەرتاسەری ئاوەکەدا پەخش و بڵاو بوون و ئەوەندەی دیکە حەوزەکانیان ترسناک دەنواند. دایکی من کە زیاتر لە هەموو ژنەکانی تر لە ئاو دەترسا و لە کاتی پڕکردنی تەنەکەکانیشدا دەستێکی هەر بە منەوە بوو، وەک من چاوی لە بنی حەوزەکە هەڵنەدەگرت. من و دایکم پێکەوە دەترساین. من هەمیشە بەخیلیم بەو منداڵانەی تردا دەهاتەوە کە بە بێ خەیاڵ و بە بێ ئەوەی کەسوکارەکانیان بەریان پێ بگرن، بە دەوری حەوزەکاندا هەڵدەهاتن، دەچەمینەوە، دەستیان بە ئاوەکەدا دەکرد و بەدەنگی بەرز پێدەکەنین. ئەو پێکەنینەی کە بە هۆی مەکینەکەوە نەدەبیسترا. لەوێ لە حەوشەکە گەورەکان پێکەوە نەدەدوان، یان کە دەدوان وەک بڵێی بەسەر یەکتردا دەیانقیژاند. جاری وابوو هەستم دەکردن پێکەوە قسەیان دەکرد بەس لەبەر ئەوەی لەناو ئەو هەراهەرایەدا بەڕێکردنی وشەکان، دونیایەکی تر بوو. کە دەگەڕامەوە بۆ ماڵەوە هەتا ماوەیەکی باش گوێکانم جۆرەیەک بوون. کپ دەبوون و هەوڵمدەدا بە لەپی دەستەکانم، لە گەمەیەکی درێژخایەندا، رزگاریان کەم. جاری وابوو دەگەییمە ئامانج و جاری وابوو نا.\nبیژەن دەلێ مەکینەکەیان بەسەر ترێلییەکی یەکجار گەورەوە راگواست. هەموو خەڵکی شار چووبوونە سەیری. دەڵێن ئەمجارە بردبوویان بۆ شارۆچکەیەکی دوورەدەستی تر لەو سەری نیشتمان. ئەو مەکینەیەی کەس قەت قەت هەوالێکی لێ نەبیستەوە.\nساڵانی دوواترە دەبیستمەوە کاتێک شا هاتبوو بۆ ئەم شارەی ئێمە، کارخانەی بەرقیان لەبەر ئەوەی رێک لە تەنیشت شەقامە سەرەکییەکەی شار بووە، ئەو خیابانەی وا شا لێیەوە گوزەری کردبوو و دەستی بۆ خەڵکی راوەشاندبوو، کوژاندبووەوە. ئیستا دێتەوە بیرم ئەو رۆژە یەک تاقە گڵۆپ چییە رۆشن نەبوو. تەنیا دروشمی سەر کاغەز و سەر پەڕۆکان و گوڵ و هەراهەرا و ئیتر هیچی تر.\nگەر بە حسێبی ساڵان بێت، گەر بیژەن ئیستا کارمەندی سازمانی ئاوە، منیش دەبێ کارمەندی ئیدارەی بەرق بم! من چیم لەو کەمترە. تازە گەر بزانن ئارەقخۆرە دەریشی دەکەن و وەک ئەحەی ئارەقخۆری لێ دێ کە تەنانەت بیرکردنەوە لەوەی ببێ بە کارمەندی حکومەتیش بۆی خەونە. حەتاڵ و بەتاڵی ناو جادەکان، مەجبووری کاسبیی سەرپێی، وەک دەڵێن. ئەحە دەڵێم.\nرۆژانی داهاتوو هەوڵدەدەم بیرەوەریی کارخانەی بەرق لەبیر خۆم ببمەوە. یەک دوو جارێک بە یادی ساڵان بە ناو کۆڵانەکەی تەنیشتیدا دەڕۆمەوە. دڵم تەنگ دەبێ. رقم لە خۆمە کە لەو کاتەوەی لە خەوی دە ساڵە هەستاومەتەوە، بۆ یەک جاریش بێت، خەیاڵم نەچووبووەوە بۆ سەر ئەو مەکینە جادووییەی وا ساڵانی ساڵ ئەم شارەی رووناک کردبووەوە. سپڵەم؟ نا نیم. تەنیا ئەوەندەی کە خەوە درێژخایەنەکان دەتوانن زۆر بیرەوەری بکوژن و بۆ هەمیشە لە مەیدان بەدەریان بکەن. بەڵام بە خۆشییەوە ئارەقخۆرەکان هەن! ئەوان بیرمان دێننەوە. تەنیا ئەوەندەی دەبێ جورئەتی ئەوەمان هەبێ لە مەجلیسیاندا دابنیشین و لامان وانەبێ کە سەرخۆش دەبن بەتەمای کاری خراپە لەگەڵماندان. رێک وەک من.\nلە رۆژێکی خۆشی هاوینیی کۆتایی خەرمانان، هەستدەکەم بیژەن و ئەحە، سەرەڕای جیاوازیی زۆری دۆخیان، کەچی یەکجار لەیەک دەچن و، وەک ئەم شارە ئێمە پێویستییەکی زۆرمان پێیانە. ئەو مرۆڤانەی مێژوونووسەکان، گەر بەڕاستی بەتەمان مێژووی راستەقینە بنووسنەوە، دەبێ ئاوڕیان لێ بدەنەوە!\nساڵەکان کە سەرەتا هەمیشە بە کاوەخۆ و ئارام لەبەر چاومدا تێدەپەڕین، هەنووکە دەفڕن. هەدانادەن. گەر ساڵان لە جۆبارێکی ئارامی بن شاخێکی بەرز و گەردنکەشیان دەکرد کە بە ناو مێرگ و گوڵزار و گیاجاڕەکاندا تێدەپەڕی، ئێستاکە لە رووبارێکی خرۆشانیان دەکرد کە بەناو دۆڵێکی بەستێن یەکجار لێژی پڕ لە گابەرد و گڕەبەرددا رێیان دەکرد کە تەواو بە پەلە بوون لەوەی بگەنە کۆتایی خۆیان. رووبارێک کە جاری وایە لە دەنگی بەسامی خۆی هەراسان دەبێ. زەمەن بە هەموو بوونی خۆیەوە لەبەر دەممدایە. لەهەر چرکەیەکیدا هەستدەکەم رەنگە ببم بەو دڵۆپانەی کە لە پێچێکی کتوپڕیدا لە رووبارەکە دادەبڕێن و بۆ هەمیشە لەناو زەوی زبر و وشکی کەنار بۆ هەمیشە وندەبن. بگرە رەنگە بۆ من ئەم خێراییە یەکجار زیاتر بێت. ئەویش تەنیا لەبەر ئەو دە ساڵەی وا لەو ژوورەی تیایا لەدایک ببووم، خەوم لێکەوتبوو. خەوێکی بێ مانا کە بە هیچ شتێک پاساو نادرێتەوە. بەڕاستی ژیانی من چەندە بوو؟ ئەم رۆژانە هەستدەکەم غەدرێکی گەورەم لێکراوە، غەدرێک کە لەوە پێش زۆرم هەست پێنەدەکرد. نا، دەبێ ئەو دە ساڵە وەربگرمەوە. بەڵام لە کێ؟... روو لە چ کەسێ بکەم؟ من ساڵە جۆبارییەکانم لەکیس چووبوون. ئەو ساڵانەی وا تەنانەت شۆڕشیش نەیدەتوانی بیانکا بە رووبارە پڕ لە هاژەکان. لە پەنجەرەکەوە لە دەرەوە دەڕوانم. ژیان و دەرەوە وەک هەمیشەن. لە دیمەنەکەی بەر دەممدا هیچ شتێک نەگۆڕاوە. گەر چاو بقونجێنم و هەموو ئەو ساڵانەی وا تێپەڕیون لە دەروونی خۆم بسڕمەوە، دەتوانم سوێندبخۆم تەنیا دوو رۆژ لەو رۆژەی گوزەراوە وا بۆ ئێرە گواستمانەوە. تەنانەت دەتوانم سوێندبخۆم هێشتا نەیشمانگواستووەتەوە. چاو بە دەورووبەری خۆمدا دەگێڕم. لەم خانووەدا بە شێوەیەکی چاوەڕواننەکراو تەنیا من و پوورم ماوینەتەوە. هەموو ئەوانی تر رۆیشتن. جا یان بەرەو ئەو شوێنەی وا ناویان لێناوە دونیایەکی تر، یاخود شوویانکرد و ژنیان هێنا و ئیستاکە بۆ خۆیان خاوەن ماڵ و حاڵی خۆیانن. خوشک و براکانم دەڵێم کە قەت من بە درێژایی ژیانم نەمتوانێ پێوەندی خوشک و براییان لەگەڵ دروستبکەم. ئەمەیش تاوانی کتێبەکانە. تاوانی ئەوانەی وا لەیەکەم چرکەکانەوە منیان فێرکرد ئەوەندەی سەرنجم دەبێ لە سەر دەرەوە بێ، نابێ لەسەر ناوەوەی ئەو چواردیواریانەی بێت وا تیایانا دەژیام. نا، لەمەیشدا هەڵەم. ئەی ئەوە نیە بەشێکی بەرچاوی چیرۆکەکەم باسی باوەگەورە و پوورم و باوکم و دایکمە؟! من وردیلەکانم نەبینی. جا یان هی ئەوە بوو خۆیشم وردیلە بووم، یان رەنگە هی ئەوە بوو من زۆر زوو هەوڵمدا بگەمەوە ژیانی گەورەکان، یەکجار زووتر، پێش ئەوەی هەڵبدەمێ و بگەمێ. نەکا هۆکاری خەولێکەوتنی دە ساڵەم ئەمە بێت؟ زەمەن لێم ترسا. ئەوانەی زووتر لە تەمەنی خۆیان، خۆیان هەڵداوێنە ناو رووبارە گەورەکەوە، خودی زەمەن تۆڵەیان لێدەکاتەوە.\nپوورم کە پیر بووە و لەمێژە وازی لە خەونی شووکردن هێناوە، دەپرسێ داخۆ من وازم لە بیرکردنەوە نووسراوئامێزەکانم هێناوە، یاخود بەردەوام لەسەر هەمان پلانی جارانم. رووی تێدەکەم و دەڵێم "جادەکەت لەبیرە؟ وازم لێناهێنێ. ئیستایش هەر لەوێم." وە بۆنی چنارە باڵابەرزەکان لە جەستەم دەئاڵێ. کتێبخانەکە وەک هەمیشە چاوەڕوانمە. باڵندەکان بەردەوام دەفڕن. پوورم دەڵێ "ببورە دەستم گرتی و بردمی بۆ ئەوێ، گەر بمزانیایە دونیا وەهای لێدێ، لێ ئەگەڕام تۆیش وەک هەموو ئەوانی تر بی." دەڵێم "ئەزانی لە ترسا پیاوانی شار روویان تێنەکردی و بۆیە وا تەنیا مایتەوە!" بزەیەکی چرچی دێتێ و دەڵێ کە من هەڵەترین پیاوی دونیام و ئەمەیش دیسان تاوانی خۆیەتی. چاوەکانی پڕدەبن لە فرمێسک. دەڵێ "ئەزانی من تۆم رێک وەک خۆم لێکرد، پیاوێکی تەنیا وەک ژنێکی تەنیا،... ببورە... لێم ببورە، بەڵام ئەمە لە نیەتما نەبووە. بمبەخشە!" من کە سەرەڕای هەموو رووداوەکان خۆشحاڵم لەوەی کە هەم، بزەیەکم دێتێ و دەڵێم من زۆر هەست بە بەختەوەری دەکەم. پوورم چاوم لێهەڵدەگرێ و نیگا وەردەگێڕێ. لە دەرەوە دەنگی بانگی عەسر دێت. دووانیوەڕۆیەکی یەکجار گەرمی هاوینە. کەڵەشێرەکان باڵەکانیان بە یەکتردا دەکوتن بە بێ ئەوەی بخوێنن. شار هەناسەی قورسە و، تامەزرۆی بایەکی فێنکە کە لە شاخەکانەوە داگەڕێ و هەموو کۆڵان و جادەکان لە ئامێزی خۆی گرێ. فێنک فێنک بیانلێسێتەوە. دەڵێم راستی لە هەموو ئەو شتانەی وا رابردن تۆ چ شتێک زیاتر لە هەمووی سەرنجی راکێشای؟ پوورم هەروا لە خەیاڵی خۆیایەتی. چاوەڕوانم. رووم تێدەکا و دەڵێ خۆم. دەڵێ "لام وابوو خۆشبەختترین ژنی ئەم شارە ئەبم کەچی بەدبەختترینیان بووم. زانست فریام نەکەوت!" پاش کەمێک بێدەنگیی تر، هەڵدەداتەوە و دەڵێ "هەروەها تۆیش،... تەنیا جیاوازیی من و تۆ ئەوەیە من مێینەم و تۆ نەرینە." لەبەر خۆمەوە بە بێدەنگی بە خۆم دەڵێم "رەنگە ئەوەندەی نەمابێ لەگەڵ تەرمەکەی ئەمیش بچم بۆ گۆڕستان!" ئەوسا خانوویەکی تەنیا، تەژی لە خۆمی تەنیا دێتە بەرچاوم. بەلاچاو سەیری قەفەسەی کتێبەکان دەکەم. خۆشبەختانە وەک هەمیشە لەوێن. من و ئەوان پێکەوە دەمێنینەوە. دڵنیام ئەو رۆژەی دەمرم، ئەوانیش لەگەڵ من دەمرن،... دەڕۆن. ئەوسا خانووەکەیش وەک میرات بۆ هەمیشە بەسەرهاتەکەی لەم چیرۆکەدا تەواودەبێ. بزەیەکی تاڵم دێتێ. ترسناک نیە. نا،... نیە. لەبەر ئەوەی شتەکان هەر هەموویان رۆژێک لە رۆژان دەگەنە کۆتایی خۆیان. ئەوەی ترسناکە ئەوەیە کە ئێمە لە ژیانمان نەگەیەنە کۆتاییمان و هەست بکەین هێشتا زۆر شت ماوە دەبێ ئەنجامی بدەین. دەڵێم چۆنە وەک ساڵان دەستم بگریت و لە جادە بەناوبانگەکەوە پێکەوە جارێکی تر تێپەڕینەوە؟ پێدەکەنێ. سەرم لێ بادەدا. دەزانم یەعنی نا. دەڵێم ئەو ساڵانە نەمانزانی عەکسێک بگرین. بەڵام کوا کامێرا. ئەو ساڵانە، یان وێنە لە خودی وێنەگرییەکاندا دەگیرا، یان لە سەیران. لە ناو شار کەم کەس رووی ئەوەی هەبوو عەکس بگرێ. ئەو وێنانەی هەموو کەس وەک سەرباز، رەق و تەق، تیایاندا رادەوەستان. وەک بڵێی سەرگروبان یان مامۆستا بە شووڵەکەیەوە دەردەکەوت کە "بۆچی خوار وەستاوی!" تەنیا ژنەکان بە منداڵەکانی باوەشیانەوە راحەت بوون. ئەویش بەناچاری. بە مەلافەیەکی رەش، یان سپی دیواری ناشیرینی حەوشەکانیان دادەپۆشی بۆ ئەوەی عەکسەکان شارستانیانەتر بێن. عەکسە رەش و سپیە ئەبەدییەکان کە بۆ رۆژی دوواتر، گەر لێت بڕوانیایە، دەڵێی هی سەد ساڵ لەوە پێش بوون.\nبە پوورم دەڵێم زەمانی قەدیم هەر ئەو کاتیش زۆر قەدیم بوو،... لانیکەم ئەوەیکە قەدیم دەینواند. ئەو لە گەڵ ئەمە نیە و لای وایە من دیسان وەک هەمیشە خەریکە لە چاویلکەی ئیستاوە سەیری ئەوسا دەکەم. دەڵێ لای وابوو کتێبەکان فێری ئەوەیان کردووم کە بتوانم لە کاتدا جێگۆڕکێ بکەم و وەک جەستەیەک هاوکات لە چەندین شوێن هەبم. بێدەنگ دەبم. دەڵێم لات وانیە ئەم قسەیەی من جۆرێکە لەو جێگۆڕکەیەی وا باسی لێدەکەی؟ پوورم لای وایە من سەرەڕای هەموو شتێک بەڕاستی زیرەکم. لەلای ئەو، تەنیا مانەوە، باشترین دەرکەوتەی زیرەکییە. مرۆڤە زیرەکەکان لەگەڵ کەس ناسازێن، لەبەر ئەوەی بیرکردنەوەیان لە هەموو شتێک لا گرینگترە. لەبەر ئەوەی هەر خۆیان پێ راستە.\nدیسان لەبەر خۆمەوە لەگەڵ خۆم خەریکی دروشمدانم. پوورم دەڵێ عەیبی نیە، هەموو کەس لەم ژیانەدا بە جۆرێک لە جۆرەکان دەبێ دڵی خۆی رازی بکا.\nشەو درەنگانە. هەستدەکەم کەسێک لە پشت دەرگای ژووری خەوەکەمە. دەنگ هەڵدەبڕم کێیە. شێتانەتر دەنگ هەڵدەبڕم. وەڵام نیە. دڵم لەسەر هەزار لێدەدا. دەمم وشک دەبێ. لە کاتێکدا جەستەم سەر ئارەق نیشتووە، دەچم و بەپەلە دەیکەمەوە. کێیە؟ کەسێک بە لاتەنیشتی درگاکەوە خۆی حەشارداوە. لەگەڵ ئەوەی هەموو ئازای ئەندامم دەلەرزێ و دەنگم لە قوڕگمدا پەنگدەخواتەوە، بە هەر دوو دەست یەخەی دەگرم و بەرەو خۆم رایدەکیشم. دەیناسم. سیمای وەک هەمیشە چەند ناشیرینە. هاواردەکەم بەم نیوەشەوە چی دەوێ. دەڵێ هیچی ناوێ و بەهەڵە رێی کەوتووەتە ئێرە! بۆنی گرتن و زیندان و سالە پڕ لە تەنیاییەکانی ژوورە تاکەکەسییەکانی لێوە دێت. چاودەگێڕم. لە تاریکاییەکاندا کەسی تری لەگەڵ نیە. بەڵام هاوکات هەستدەکەم بەرادەر شەب ئاویز لەوێ لە شوێنێکە و هەموو رووداوەکە دەبینێ. بەس من تووڕەم، وازناهێنم. رایدەکێشم و توند دەیدەمەوە بە دیوارەکەی پشت سەریدا. دەڵێم ئاخر جارە لێرە دەتبینم... ئاخر جار،... تێدەگەی!؟ دەلێ بەرادەر شەب ئاویز داوای دەستنووسەکانم دەکا. دەڵێ نەک لەبەر ئەوەی لای وایە شتێکی خراپم نووسیوە و لە یاسا لامداوە، نا، لەبەر ئەوەی ئەویش حەزدەکا بیانخوێنێتەوە. دەڵێ بەرادەر شەب ئاویزیش وەڕەزە و زۆر کات نازانێ چی بکات. گوتوویەتی لەم شارە بچوکەی سەر سنوور، وەڕەزی گەورەترین دوژمنی مرۆڤە. ئەوسا پێش ئەوەی فڕێی بدەمە دەرەوە، لەناکاو خۆی لە ناو دەستەکانمدا وندەبێ! من دەمێنمەوە و دەستە پڕ لە هیچەکانم.\nخەبەرم دەبێتەوە. هەناسەم سوارە لەوەی خەیاڵ دەتوانێ وێنای بکا،... شەڵاڵی ئارەقم. بەپەلە دەچمە ئەو دیو. بزانم داخۆ پوورم چۆنە. لە ناو تاریکییەوە وەک هەمیشە گوێم لە دەنگی هەناسەیەتی. هەناسەی پیری. کاتێک دڵنیایی ئەم ساتە خۆشانەی خەو، خۆی لە خۆیاندا نیعمەتێکی گەورەن. دڵنیام قیژاندوویشمە. لەو قیژانەی کەس بەخەبەر ناهێنن. لەو قیژانەی تەنیا هی خۆتە. چۆنە دەستنووسەکانم ببەم و پیشانی بەرادەر شەب ئاویزی بدەم؟ جا گەر قەرار بێت من نووسەر بم و کتێب بنووسم، ئەویش مافی خۆیەتی بیخوێنێتەوە. کتێبەکان هی هەموانن. ئەوەیکە چۆنی لێکدەداتەوە لە جێی خۆی. ئەمە فڕی بە نووسەرەوە نیە. رەنگە بتوانێ بەشەکەی خۆیشی تەدقیق بکا. مەسەلەن بڵێ گەر ئەو نەبایە نیشتمان لەمێژ بوو هەڵوەشابوو و هەر بەشەی گورگێکی ناوچەکە قرتاندبووی و بردبووی،... بۆ هەمیشە. وە من دێتەوە بیرم کە خراپترین ئەشکەنجەکانیش هەمیشە جوانترین بیرەکانی لە پشت بووە. بکوژەکان خۆیان خۆیان قانع نەکەن، قەت ناتوانن ئەوەی بکەن وا دەیکەن. من لام وایە لە پشت هەموو شتێکەوە بڕیارێکی تاکەکەسیانە هەیە. کەس لە راستیدا ناتوانێ کەسی تر مەجبووربکا، ئەگەر مەیلێک لەکەسەکەدا نەبێ. پەشیمانییەکان لەوە لێمان نزیکترن وا بیری لێدەکەینەوە.\nبۆ سبەی بە هەموو وەرەقەکانەوە دەچم بۆ لای برادەر شەب ئاویز. دەڵێ باش بوو هاتی، ئەگینا کەسی ترم دەنارد. ئەوجا دەزانم دوێ شەو خەوم نەبینیبوو! دەڵێ جێیان بێڵە، دەیانخوێنمەوە و جوابت لێ دەگێڕمەوە. ئەوسا دەپرسێ داخۆ دەتوانێ سەرنج و تێبینییەکانی خۆی لەسەر بنووسێ. دەڵێم بۆ نا.\nهەفتە و مانگ دەگوزەرێ و وەڵام نیە. نایشوێرم بچمەوە بەر دەرگای. دەزانم ئەم رۆژانە سەرقاڵە. ئاوری شۆڕش لێرە و لەو دیو سنوور کڵپە دەستێنێ. هەواڵەکان سات بە سات دەگەنە گوێ. هەناردەکردنی شۆڕش وەک هەناردەکردنی سێو و هەنگوین و فەرشی کاشان و نەوت و گاز نیە. منیش وەک نووسەرێکی باش، زیاتر، چاودێری هەواڵەکانم. چاوەڕوانم. دڵنیام رۆژێک لە رۆژان بەرادەر وەڵامم دەداتەوە.\nسەرئەنجام ئەو رۆژە دەگا. دەستنووسەکان وەردەگرمەوە و دەچمەوە ماڵەوە. تەنانەت بە پووریشم ناڵێم. دەیانکەمەوە. لە سەر یەکەم لاپەڕە، لە سەری سەرەوە، سەرەتا نووسیویەتی:\n"خوێندمەوە. سوور بە مانای لابردنە."\nپەڕە بە پەڕە هەڵیاندەدەمەوە. دەڵێی سورێژە لێیداون. سوورەکان وەهان کە رستەکانی ژێرەوەیان ناخوێنرێنەوە!\nلە خوارترەوە (وشە و رستەکان تەواو نین و هەم لە باری ئیملاوە و هەم لە باری رێزمانەوە کێشەیان هەیە. ساخیان دەکەمەوە)، نووسیویەتی:\nـ پوورت بە ناردنی تۆ بۆ کتێبخانە وەک بەمەعلیم بوونەکەی خۆی هەڵەیەکی کوشندەی تری کرد،\nـ مامەکانتم خۆش ئەوێ. لە شارەکەی منیش وەستاکارەکان وەهان. بەدەم هەڵچنینی دیوارەوە ئەوەننە سەیری ماڵان ئەکەن و ئەوەننە ژنی جۆراوجۆری بە بێ حیجاب ئەبینن کە وەک مامە جوێنفرۆشیان لێدێت. لەخۆوە نیە ئێمە باوەڕی قووڵمان بە حیجاب و بەوە هەیە کە ژنان ئەبێ لە ماڵەوە بن،\nـ باوەگەورەت زۆر لە خۆڕازی یاخود بەخۆ کەم باوەڕ بووە (تووڕەییەکانی بۆ داپۆشینیان بووە)، یەک تۆز ناوچاوی کراوەتر بووایە و لە جیاتی خۆگرتن قسەی دڵی خۆی بکردایە، هەر بە حەواوە ژنی تری ئەستدەکەوت،\nـ لە خۆوە دڵت خانە سازمانییەکانی گرتووە. دەوڵەتی پێشوو ئەمانەی لە زۆر شوێن سازکردبوو. ئەمانە گەڕەکی تایبەت بە تاغووتییەکان بوون و بە هەڵاتنی شا، سەردەمیان کۆتایی پێهات،\nـ ئاگام لە باوکت بوو و ئەمزانی چی لە دەروونیا ئەگوزەرێ، باش بوو ئاقڵ بوو و تەنیا لە خەیاڵاتی خۆیا ژیا،\nـ حەزم لە کەسایەتی عەبە بێقۆلە، نموونەی زۆر بێت، بەڵام بە شەرتێک رووی لەم لاوە بێت،\nـ حەمە عوممانە تاوانی نیە، سەرباز ئەبێ گوێڕایەڵ بێت. نیشتمان بۆ هەر شوێنێکی ناردی، دەبێ لەوێ بیت،\nـ ئاغای ئەسەدی خائینی بە تەواو مانابوو، دڵنیام بە سزای خۆی گەیشتووە. جەمشیدی کوڕیشی بە کەیفی خۆی! گەر بچێتەوە سەر رێبازی باوکی، ئەوا ئەویش چارەنووسی باشتر نابێ،\nـ فەرەجیی پاسەبان، ئیستا حەتمەن ئارەقخۆرێکی پیرە. ئەگەرچی ئەمە خۆی لە خۆیا زەرەرە، بەڵام گرینگ ئەوەیە بۆ سەر نیزام هیچ مەترسییەکی ناتوانێ ببێ، لەبەندەر عەبباسیش چی زۆرە، تریاک!\nـ خازوڵەیخا و بەکرە کوێر لە مرۆڤە ونەکانی ناو مێژوون، ئەوانە هەن بۆ ئەوەی کەسانی تر هەبن. خوای گەورە نموونەیان زیادکا،\nـ حەمە سوور لە مێژە پیاوی خۆمانە، شۆرش بە بێ ئەوان سادرناکرێ،\nـ کاک بەختیار لای وایە زۆر زیرەکە،... لێی گەڕێ با ببێ!\nـ چارەنووسی عومەری کۆسە، چارەنووسی هەموو ئەوانەیە وا لەگەڵ ئێمە تێدەکەون، ئافەرین بۆ وەسفت!\nـ مینەی بنجۆگەڕ، شێخ عەوداڵ، ئەحەی ئارەقخۆر، حاجی براییمی قۆزاخ، مامۆستا سینا و ماشینەکەی، مریەمی ژنی عەبدوڵڵا کوردە، خا هاجەر، بورهانی ئەسغەرزادە و بیژەنی کوڕی و هەموو ئەوانەی تر وا ناویانم لە بیر نەماوە، لێیان ئەگەڕێم. ژیان بە هەموو رەنگەکانییەوە جوانە بەتایبەت گەر زەرەریان نەبێ بۆ پەزەکە!\nلە کۆتاییدا حەزئەکەم پێت بڵێم پێم وابێ ئەتوانی ئەمە وەک کتێب چاپی بکەی، من وەک خۆم کێشەم لەگەڵیا نیە. بگرە ئەتوانم یارمەتیشت بدەم. بەشێکی مێژووت گێڕاوەتەوە، بەڵام گەر لە جیاتی تۆ بم، مادام دە ساڵ لە گرینگترین ساڵەکانی ژیانت کە هاوکات بووە لە گەڵ گرینگترین رووداوی نیشتمان، لە خەوا بوویت، وا باشتر بوو دەست بۆ قەڵەم نەبەی. کوڕی باش، هەر کەس ناتوانێ ببێ بە نووسەر. خۆ بەوە نیە پوورت دەستت بگرێ و بە جادەیەکی چۆڵدا بتبات بۆ کتێبخانە. گەر وا بووایە دونیا لەبەر نووسەر جمەی ئەهات! بە قەولی هاوڵاتیانی خۆت شەقت لە پووت هەڵدایە نووسەر دەردەپەری! "\nلە زیرەکیی بەرادەر شەب ئاویز سەرم سووڕدەمێنێ.\nماڵی بەرادەر ئاوا! ئیستا دەزانم من بۆ قۆناغەکانی تەمەنی خۆمم قەت بۆ لێک جیانەدەکرانەوە.


لە جیهانی ئەمڕۆدا چی دەخوێنین؟ - ژنەفتن\nلە جیهانی ئەمڕۆدا چی دەخوێنین؟\nهیکۆ ئەلباندیا و هیلواز لیهرتی\n20ی ته‌مموز، 2021|تەوەر و هەڤپەیڤین، وتار و بۆچوون\nگرەوەکانی پەروەردە لە جیهانی هاوچەرخدا لەسەر چیین؟\nگۆڤاری (زانستە مرۆییەکان) ئەم پرسیارەی ئاڕاستەی چوار بیریاری گەورەی فەرەنسی (ئێدگار مۆران، مارسیل گۆشێ، فلیپ میریۆ و ژاک رانسیێر) کردووە و ئەمەی خوارەوەیش دەقی وەڵامەکانیانە:\nئێدگار مۆران (١٩٢١-) فەیلەسوفی فەڕەنسی\nگەر ورد و ڕژدانە پەیامی هەر پەروەردەیەک بە هەند وەربگرین کە بۆ خۆی بریتییە لە هونەری ژینکردن، ئەوا کەموکوڕییەکی زۆر بنەڕەتی لە بەرنامەکانی خوێندندا دەبینین، بە تایبەتی ناشارەزایی و نەبوونی هیچ وانە و فێرکردنێک دەربارەی چەمکی زانین و ئامرازەکانی، هەروەها کەموکورتیی و دژوارییەکانیشی. زانین وێنەیەکی فۆتۆگرافیی بابەتیانەی واقیع نییە کە بتوانین خێرا بەکاری بهێنین، بەڵکو ڕەوت و بزاوتێکە لە وەرگێڕان و سەرلەنوێ بونیادنانەوە کە بەردەوام چاوی لەسەر بینینی هەڵەکانە. وەک زانای ماتماتیک (کلود شانون)یش دەڵێت، هەموو پەیوەندییەک لەناوخۆیدا هەڵگری مەترسی هەڵەیشە.\nیەکێک لە پێداویستییەکانی ژینکردن لەهەر سەردەمێکدا، زۆر بە دیاریکراوی، بریتییە لە ناسین و زانینی سەرچاوەکانی هەڵە و وەهم. داناییش خۆی شەڕێکە کە دەبێت هزری مرۆڤەکانی بۆ ساز و چەکدار بکەین. هیچ مەترسییەک لەوەدا نییە کە لە خوێندنگەدا هەڵە بکەین، بەڵام گرفت ئەوەیە کە دەشێت زۆر تراژیدی و بە دەرەنجامی زۆر کارەساتبارترەوە لە هەڵبژاردنی پیشەی ژینکردندا، لە هەڵبژاردنی ئەوەی کە کێمان خۆش دەوێت یان لە بژاردە سیاسییەکانماندا بکەوینە هەڵە و مەترسییەوە. مرۆڤایەتی هەمیشە لەبەردەم هەڕەشەی مەترسیداری هەڵە و وەهمدایە.\nسەرباری ئەوە، بە لای منەوە گرفتێکی تریش هەیە کە پێویستە لەسەری بوەستین، کە ئەویش بریتییە لە: تێگەیشتن لە ئەوی تر. ئەم گرفتەیان ناوەرۆکێکی گەردوونییانەی هەیە. ئێمە لە پەیوەندیەکی بەردەوامداین بە کولتووری کۆی ئەو دەوڵەتانەوە کە دەبێت لێیان تێبگەین. لێ لە ناوجەرگەی هەر ماڵێکدا، لە نێوەندی هەر ڕێکخراوێکدا دەبینین کە لێکتێنەگەیشتن و بەهەڵە لێکتێگەیشتن بە چەندین شێواز و شێوەوە خۆی دەنوێنێت.\nکەواتە حەشارگە سەرەکییەکەی کێشەی پەروەردەی ئێستا بریتییە لەو دوو خاڵە:\n((زانین و لێکتێگەیشتنی مرۆیی. لە لایەکەوە خۆپاراستن لەوەی کە زۆرترین هەڵەی شیاو بکەین، هەڵەگەلێک کە هەندێکجار زۆر کوشندەن، هەروەها تێگەیشتن لە ئەوی تر بەبێ بێزراندنی، بە مانای زانینی ئەوەی کە ئەوی تر هەم هاوشێوەی تۆیە لە مافدا و هەم لێیشت جیاوازە لە هەمان کاتدا)).\nمارسیل گۆشێ (١٩٤٦- ) فەیلەسوف و مێژوونووسی فەڕەنسی\nئەوەی کە باجی قەدەرێکی کۆمەڵایەتی نەدەین\nکۆدەنگییەک هەیە لەسەر ئەوەی کە دەبێت هەندێک زانینی بنەڕەتی (خوێندنەوە، نووسین یا ژماردن) فێری هەمووان بکرێن. چەمکە گرنگەکانی فەرەنسایش بریتین لە بواری پزیشکی، زمانەکان، وەرزش و هێماکانی زانیاری. ئەمە ئامانجێکی شکۆمەندانەیە و دەمێکە بەرفراوانانە لە فەرەنسادا، ئیشی بۆ کراوە.\nخۆی دژوارییەکان ئەو کاتە دەست پێ دەکەن کە دەپرسین: چۆن؟ لە ڕاستیدا سیستمی خوێندنگەکانی ئێمە زادەی سەرگەردانی و وێڵبوونە پاش هاتنە دەرەوەی لە گواستنەوەیەکی قووڵ! تا کۆتایی شەستەکانیش فێربوون بە مانای ناچاری و زۆرلێکردن (واتە خوێندن بە زۆر) دەهات. پرسیاری کەم دەکرا: نیوەی فێرکراوەکان دەیانخوێند و نیوەکەی تریش نەزان بوون، بەبێ ئەوەی ئەمە هیچ شتێک لە هەستی ئێمەدا بەرامبەریان ببزوێنێت. ساڵانی هەفتا و هەشتاکانیش بوون بە شانۆی شۆڕشێکی گرنگ. ئەوە بوو داوا لە خوێندکاران کرا کە خۆیان بن، واتە خۆیان بە هزری خۆیان زانیاری و زانینە تایبەتییەکانی خۆیان بونیادبنێن. لێ بەداخەوە ئەم ئایدیالیزمە شکۆدارە بەرامبەر بە ئازادی تاکەکەسی، هیچ ئەنجامێکی چاوەڕوانکراو و دڵخۆشکەرانەی لێ نەچنرایەوە. سەیرەکەیش لەوەدایە ئەو فێرخوازانەی دواجار لەگەڵ ئەو سیستمەدا گونجابوون کە بە زۆر زانینی بەسەریاندا سەپاندبوو، هەر ئەوانەن کە لەمڕۆدا دەتوانن زانینی تایبەت بە خۆیان بونیادبنێن. بە پێچەوانەیشەوە، ئەوانەی دژی خوێندن بوون بە زۆر و ناچاریی، ناتوانن تواناکانی زانینی خۆیان گەڵاڵە بکەن.\nئێمە ئەمڕۆ لەبەردەم کەلێنێکی مێژووییداین. پاش کەفوکوڵی ئایدیالیزم و پاش داڕمانێکی سەراپاگیر، دەچینە قۆناغی هەڵسەنگاندن و سەرلەنوێ بونیادنانەوەوە. بۆمان دەرکەوتووە کە نەمانتوانیوە بە باشی هەمووان فێر بکەین. بەڵام باشتر دەبین. بە تایبەتی لەم چرکەساتەدا بۆمان دەرکەوتووە کە لەگەڵ سەرهەڵدانی زانستەکانی نێڤرۆلۆگیدا، چەندەها شێوەی تری پیداگۆگییش سەریان هەڵداوە کە لە تاکەکەسەوە نزیکن.\nئێمە دەبێت چەندەها تاقیگە و پانێلی بەرفراوانمان هەبێت بۆ دەستەبەرکردن و هەبوونی یەکسانییەکی ئایدیاڵ: واتە هەلڕەخساندن بۆ هەر تاکەکەسێک بە مەبەستی گەیشتن بە ئاستێکی دیاریکراو لە زانین تاوەکو بتوانێت لە ژیانیدا، بە هۆیانەوە باشتر خۆی ئاڕاستە بکات و بەڕێوە ببات، واتە باجی قەدەرێکی کۆمەڵایەتی نەدات.\nفیلیپ مێریۆ (١٩٤٩- ) توێژەری پەروەردەیی و سیاسەتمەداری فەڕەنسی\nگرێدانی بەهاکان بە زانینەکانەوە\nمەسەلەی خوێندن ڕاستەوخۆ دەمانخاتە بەردەم دوو گرفتی جیاواز: یەکێکیان پەیوەستە بە کرۆک و ناوەڕۆکە کولتوورییەکانەوە، ئەوی تریشیان پابەندە بەو بەهایانەوە کە ئەرکمانە بیانگوێزینەوە. لە لایەکەوە کەسانێک هەن سوورن لەسەر گرنگیی فێربوونی زمان و وەرگرتنی، بوونی توانست بەسەر زانینەکان و فێرکردنی خوێندنەوەی کتێبەکاندا. لە لایەکی تریشەوە کەسانێک دەڵێن کرۆکی خوێندن و فێرکردن بریتییە لە بەدەستهێنان و وەرگرتنی بەهاکان و گەشەپێدانی سەربەخۆیی تاکەکەسییانەی خود. لە کاتێکدا ئەم دوو بەشە لە بنەڕەتدا لە یەکتری جودا نین. گواستنەوەی هەر زانینێک بەپێی بژاردەکانی خۆی و ئەو چۆنێتیەیە کە بە هۆیەوە بەهای ئاشکرا یا شاراوە، دەگوازرێتەوە و بەهیچ شێوەیەکیش ناتوانین بڵێین کە بێلایەنن. بە هەمان شێوە، هیچ بەهایەکی بارگاویکراو بە کولتووریش نیە کە بکرێت بەبێ نێوەندگیری زانینەکان و بەرجەستەبوونی بە هۆ و لە ڕێی گێڕانەوە و حیکایەتەوە، بگوازرێتەوە.\nکرۆکی پەروەردە بریتییە لەو پێکەوەبەستەرەی کە زانینەکان و بەهاکان پێکەوە گرێ دەدات. برەودان بە دروشمەکەی کۆماری فەرەنسا: ئازادی، یەکسانی، برایەتی، بەبێ دروستبوونی مناڵ لە کایەی ئازادی دەربڕین و بیرکردنەوە، هەروەها بەبێ دژایەتیکردنی ستەم و کێبەرکێ، واتە لەدەستدانی هەموو جۆرە ڕەوایەتییەک لە دیدی منداڵ خۆیدا. خوێندنی ماتماتیک و فیزیایش بەبێ ڕەخساندنی هەلی کارکردن لەسەریان بە میتۆدی ئەزموونگەرانە، بەبێ ئیشکردن بە شیکردنەوە لە گفتوگۆکردندا، خۆی واتای پووچەڵکردنەوەی ئەو پسپۆڕییانەیە لە کرۆکەکانیان و ڕازیبوون بە بینینی مناڵەکانمان لەژێر کاریگەری تیۆرە پیلانگێڕەکاندا. چاوکردنەوەی فێرخوازانیش بە ڕووی ئەو شاکارە مەزنانەدا کە مرۆڤ بە درێژایی مێژووەکەی بەرهەمی هێناون، پاشان هەڵسەنگاندێک کە پاش وەرگرتنی خاڵە خراپەکانی، ئینجا کەموکوڕی قبوڵ دەکات، بۆ خۆی جۆرێکە لە خەڵەتاندنی ئەوانەی کە گوایە بەرپرسیارێتییانمان گرتۆتە ئەستۆ.\nخۆی گرەوە سەرەکییەکەی سیستمە پەروەردەییەکەمان – چ وەک دایک و باوک و خوێندنگە، چ وەک کۆچنی کۆمەڵایەتی و دەزگاکانی ڕاگەیاندنیش- بێگومان بریتییە لە هارمۆنی و گونجاندن، گونجاندن و هەماهەنگی نێوان پرەنسیپ و ڕەفتارەکانمان. پێکەوەگونجاندنی نێوان ئەو زانینانەی کە دەیانگوێزینەوە و نێوانی چۆنێتی گواستنەوەیان. هارمۆنی نێوان ئەوەی کە پێشکەشی مناڵەکانمانی دەکەین تا لە ژیانیاندا بەکەڵکیان بێت و نێوانی ئەوەی کە خۆمان لە ژیانی ڕۆژانەماندا دەیکەین.\nژاک ڕانسێیر (١٩٤٠- ) فەیلەسووفی فەڕەنسی\nدەبێت چی بخوێنین؟ ئەوانەی کە زۆر لەخۆبردە و خاکیین تەنها بەوەوە دەوەستن کە زانین و زانیارییەکان بگوێزنەوە. فێڵبازەکانیش پۆزی ئەوە لێدەدەن کە گوایە شتێک دەکەن باشتر لەوە: فێری ئەوە دەبن کە چۆن فێرببن، لە هزری ڕەخنەیی و بەهاکانی بیرکردنەوە دەکۆڵنەوە. بەڵام لە بنەڕەتدا هەردووکیان یەک نموونەن: شتێک هەیە کە دەگواسترێتەوە، ماتەریاڵێکی بیرکردنەوە کە دەیگوێزینەوە بۆ هزرێکی تر، وەک چۆن شتێکی ماتەریاڵی لەم دەستەوە دەدەین بەو دەست. وەک دەبینن، ئێمە زۆر خۆوەکیانە و هاوشێوەی چۆنێتی گواستنەوەی زانیاری دەربارەی بەکارهێنانی کردارەکان لە زماندا، میراتی کولتوورییش بۆ هەندێک هزری بچکۆلە دەگوێزینەوە. دیارە ئەم خەیاڵە شتێکی زۆر پێویستە بۆ ئیشکردنی دەزگای پەروەردەیی، وەکچۆن زۆر گرنگیشە بۆ کارکردنی دەزگایەکی کۆمەڵایەتی کە دەسەڵاتی خاوەندارەکان بە دوا دەسەڵاتی پێویست دەزانێت. بەڵام بیرمان نەچێت کە لە ڕاستیدا خودی بێژەی (گواستنەوە) فێڵێکە. پێشتر پلاتۆ زۆر گاڵتەی بەم چەشنە لە گوێگر کردووە کە شەو و ڕۆژ بە دوای سوکراتەوە بووە، پێوەی نووساوە و لێی نەبۆتەوە، بەو مەبەستەی کە یەک تاکە وشەی مامۆستایەکەی لەدەست نەچێت کە دەیدرکێنێت: بەڵام خۆ هیچ شتێک لە هزرێکەوە ناگوێزرێتەوە بۆ کەسێکی تر. ئەوەی کە ئێمە پێی دەڵێین گواستنەوە، بۆ خۆی بریتییە لە پەیوەندی نێوان دوو کردە (پراکسیس) – لێرەدا با قسەکانی (ژۆزیف ژاکتۆت) بهێنینەوە کە پێی وایە گواستنەوە – پەیوەندی نێوان دوو سەرکێشیی بیرمەندانەیە، سەرکێشیی بیرمەندانەی کەسێک کە لە پلەی فێرکاردایە و سەرکێشیی کەسێکیش کە فێرخوازە، کە ئەمەیش بۆ خۆی وروژاندنی ئەوانەی دواییانە تا بتوانن کاردانەوەیان هەبێت و لە ڕەوتی تایبەتی خۆیاندا تێکەڵ بە فێربوون ببن. ئەم چەشنە واقیعە بۆ تاکەکان زۆر یەکاڵاکەرەوەیە: چونکە لەگەڵ هەر وانەیەکدا کە دەوترێتەوە یا ئەزموونێک کە پێشنیار دەکرێت، ئەوان دەتوانن لە دووتوێیدا، خاڵێکی تری دەستپێکردن و ڕەوتێکی نوێ لە کایەی زانیندا فێرببن و هەڵبگرنەوە. لەو نێوانەدا، دەتوانن بگۆڕدرێن بۆ تاکەکەسی سەربەخۆ کە خۆیان بڕیار لە خستنەگەڕ و بەکارهێنانی ئەو توانایە دەدەن کە هەمووان هەیانە و لە لایەن هەمووانیشەوە دانی پێدانراوە.\nتێبینی: لەبنەڕەتدا بابەتەکە لە ژمارە ٣٠٧ی ساڵی ٢٠١٨ی گۆڤاری (Sciences Humaines) بڵاوکراوەتەوە. منیش لەم سەرچاوەیە وەرمگرتووە:\nمجلة الدوحة: ماذا ندرس فی عالم الیوم؟، ژمارە ١٣٣، نۆڤەمبەری ٢٠١٨، وەرگێڕانی بۆ عەرەبی: طارق غرماوی.\nئێدگار مۆران، بڕوا عەلادین، پلاتۆ، پەرەوەردە، فەلسەفەی فەرەنسی\n← «پارادۆکسی مانا»


Mustafa Karasu 01 ئایار 2015\nرێبه‌ر ئاپۆ راستینه ترسناکه‌که‌ی کورد واته خیانه‌تکاری بینی و به‌رهه‌ڵستکارییه‌که‌ی له به‌رامبه‌ر ئه‌مه‌دا نیشان دا...\nپێویسته پێداگری له‌سه‌ر ئه‌م راستینه‌یه بکرێ که سه‌قه‌تی نێو هه‌سته‌کانمان سه‌رچاوه‌ی سه‌ره‌کی لاوازبوونی گردان و په‌یوه‌ستیمانه به سه‌رۆکایه‌تییه‌وه. زۆرجار خۆشه‌ویستیمان خۆشه‌ویستی نییه، توڕه‌یی و که‌لله‌یبوونیمان توڕه‌یی نییه و نه‌فره‌تیشمان هه‌ر به نه‌فرت ناژمێردرێ. "نه‌خێر"مان به‌ره‌و دابڕان و "به‌ڵێ"مان به‌ره‌و فه‌تحکردن نامانبات. ئا لێره‌دا که‌سێتییه‌کی ساخته، که‌سێتییه‌کی درۆزن، که‌سێتییه‌کی دووڕوو له ئارادا هه‌یه.\nئه‌مه شتێک نییه گه‌وره کرابێ. کاتێک به قوڵایی بیری لێ ده‌که‌ینه‌وه، ئه‌نجامی هه‌ره به‌کاریگه‌ر که پێی ده‌گه‌ین ئه‌مه‌یه. له راستیشدا به‌رهه‌ڵستکاری رێبه‌ر ئاپۆ له به‌رامبه‌ر ژیانی ئه‌مڕۆ هێنده دژواره، مافی کۆمه‌ڵایه‌تیبوونی راستیینه‌ی دایک ره‌ت ده‌کاته‌وه که هێزی بناخه‌یی کۆمه‌ڵایه‌تیبوونه و له هه‌بوونی مرۆڤایه‌تیدا راستیینه‌یه‌کی بنچینه‌ییه. بێگومان دایک حه‌ز ده‌کات شتێک بداته منداڵه‌که‌ی، به‌ڵام شتێکی نییه که پێی بدا. بۆ نموونه، دایک نیشتمانێکی نییه که بیدا به منداڵه‌که‌ی، ژیانێکی ئازادی نییه، هیچ به‌ها و نرخێکی به‌کاریگه‌ری نییه که پێی بدات. تاکه شتێک که پێی دابێت و پێی بدات، وه‌ک رێبه‌ر ئاپۆ گوزاره‌ی لێوه ده‌کات، ده‌ستکێکی ژیانی ده‌داته ده‌ست. ئه‌مه‌ش له کاتێکدایه که دایک خۆی له‌مه بێبه‌ری ده‌کات و ده‌یه‌وێ ئه‌و ده‌ستکه بداته ده‌ستی منداڵه‌که‌ی که به‌شی خودی دایک خۆی بووه. به‌رهه‌ڵستکاری سه‌رۆکایه‌تی له به‌رامبه‌ر ئه‌مه‌یه. ئه‌و ژیانه کۆمه‌ڵایه‌تییه‌ی که دایک بۆ منداڵه‌که‌ی ئاماده ده‌کات، شایانی ژیان نییه و له ره‌وشی ئاوه‌ڕۆیه‌کدایه. رێبه‌ر ئاپۆ ناکه‌وێته نێو ئه‌و ئاوه‌ڕۆیه‌وه و جێگه‌ی تێدا ناگرێ. له‌م روانگه‌یه‌وه بناخه‌ی به‌رهه‌ڵستکردن لێره‌دایه، له ره‌تکردنه‌وه‌ی مافی کۆمه‌ڵایه‌تیکردنی دایک و له‌و ژیانه کۆمه‌ڵایه‌تییه‌دایه که دایک بۆ منداڵه‌که‌ی ئاماده ده‌کات و هیچ شیاوی ژیان نییه.\nمرۆڤ بوونه‌وه‌رێکی سۆسیاله، مانایه‌کی ئه‌وه‌ش ئه‌مه‌یه: مرۆڤ له ره‌وشێکی کۆمه‌ڵایه‌تیدا بوونی ده‌بێ، کۆمه‌ڵایه‌تی شێوازی هه‌بوونی مرۆڤایه‌تییه. واتا ئه‌گه‌ر کۆمه‌ڵایه‌تی نه‌بێ، ئه‌وا تاکی ئازادیش نابێت. له‌م روانگه‌یه‌شه‌وه رێبه‌ر ئاپۆ کۆمه‌ڵایه‌تی ئه‌مڕۆ ره‌ت ده‌کاته‌وه و روو ده‌کاته بونیادنانى کۆمه‌ڵایه‌تی خۆی. لێره‌دا شتێکی دیکه‌ش هه‌یه: ده‌شێ رێبه‌ر ئاپۆ مافه کۆمه‌ڵایه‌تییبوونه‌که‌ی دایک ره‌ت بکاته‌وه، به‌ڵام باش ده‌زانێ ژیانی ته‌نها له پاراستنی شه‌ره‌ف و نامووسی دایکیدایه و زۆر به پێویستیشی زانیوه که ته‌نها بۆ تاکه‌ساتێکیش ئه‌مه‌ی له‌بیر نه‌کردووه. ده‌بێ ناموس و شه‌ره‌فی دایک بپارێزێ، ئه‌مه‌ش تاکه هه‌ل و مه‌رجی ژیانه.\nکه‌واته پێویسته باش له دایکایه‌تی تێبگه‌ین. دایکایه‌تی چییه؟ دایکایه‌تی هه‌بوونێک یان بوونه‌وه‌رێک نییه که ته‌نها به منداڵ هێنانه‌وه سنووردار بێت. نابێ دایک وه‌ک ئامێرێکی کڕکه‌وتن ببینرێ! به‌داخه‌وه ئه‌مه ئه‌و ره‌وشه‌یه که سیستمی شارستانییه‌ت دایکی تێدا خنکاندووه. به پێچه‌وانه‌وه دایک هێزێکی کۆمه‌ڵایه‌تییه، دایکایه‌تی سیستمێکه، دایکایه‌تی هێنده‌ی ئاماده‌کردنی منداڵ بۆ کۆمه‌ڵگا، له هه‌مان کاتدا له ئاستی دایکێکی ئه‌و کۆمه‌ڵگایه‌دایه که منداڵه‌که‌ی بۆ ئاماده ده‌کات و هێزی بونیادنه‌ر و به‌ڕێوه‌بردنێتی. به‌ڵام ئه‌مه له هه‌موو قۆناخێکدا هه‌ر به‌و شێوه‌یه‌یه؟ بێگومان نه‌خێر. کاتێک له ماجه‌رای هه‌بوونی مرۆڤ ده‌ڕوانین، ده‌شێ ئه‌م تایبه‌تمه‌ندییه‌ی دایک زۆر به ئاسانی له‌نێو قۆناخی مێژووی ملیۆن ساڵی ئه‌م پێشکه‌وتنانه‌دا ببینین. به‌ڵام پاش وه‌ده‌رنانی کۆمه‌ڵگای سرووشتی دایک له که‌سێتی ژندا دووچاری که‌وتن بۆته‌وه و هێزی سیستماتیکی به جارێک لی ده‌سه‌نرێت. دایک هێزی کۆمه‌ڵایه‌تی و به‌کۆمه‌ڵگاکردنی له‌ده‌ست وه‌رگیراوه. له‌م روانگه‌یه‌شه‌وه پاراستنی ناموس و شه‌ره‌فی دایک، داهێنانى سیستمی ژیان و ژیاندنی کۆمه‌ڵایه‌تی خۆیه‌تی که خودی خۆی هێزی به‌رجه‌سته‌یه‌تی. تا ئه‌م سیستمه نه‌خوڵقێنرێ، ناتوانرێ له واتایه‌کی راسته‌قینه‌دا باس له شه‌ره‌ف و ناموسی دایک بکرێ. تا کۆمه‌ڵگای سه‌ره‌تایی له‌سه‌ر بناخه ته‌کنیکه زانستییه‌کان سه‌رله‌نوێ نه‌ژیێنرێته‌وه، به‌و واتایه دێت که به هیچ شێوه‌یه‌ک قه‌رزی دایک نه‌دراوه‌ته‌وه.\nله کوردستاندا به‌رزبوونه‌وه له چه‌مکێکی سووک و ساکاربووی نامووسه‌وه به‌ره‌و چه‌مکێک که له سه‌ره‌وه ئاماژه‌مان پێ دا، بۆته تایبه‌تمه‌ندییه‌کی بناخه‌یی رێبه‌ر ئاپۆ که هه‌ر له منداڵییه‌وه تێیدا به‌دی کراوه. ئه‌مه‌ش یه‌کێکه له تایبه‌تمه‌ندییه سه‌ره‌کییه‌کانى پێگه و هه‌ڵوێستی سه‌رۆکایه‌تی. رێبه‌ر ئاپۆ له پاش یه‌که‌مین ناخۆشی له‌گه‌ڵ دایکیدا ته‌واوى هه‌وڵدانه‌کانى له پێناو بنیادنانى کۆمه‌ڵایه‌تی خۆیدا بووه. ئه‌گه‌ر ده‌تانه‌وێ بژین، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ژیان پێویستی به هه‌بوونی کۆمه‌ڵگایه، چ وه‌ک خاوه‌نێکی کۆمه‌ڵگا و یاخود وه‌ک ئه‌ندامێک، ناچارن بژین. مرۆڤی ته‌نها نییه. چه‌نده واتایی و مه‌عنه‌وی لێکی ده‌ده‌نه‌وه خۆتان ده‌زانن، به‌ڵام ناتوانن مرۆڤی ته‌نها بدۆزنه‌وه. مرۆڤی ته‌نها، ته‌نها به‌رهه‌می ئیتۆپیایه‌ک یاخود به‌رهه‌می لێکدانه‌وه‌یه‌کی له‌ڕاده‌به‌ده‌ری مه‌عنه‌وییه. له‌م روانگه‌یه‌شه‌وه ئه‌و مرۆڤه‌ی ده‌یه‌وێ به ئازادی بژی، ناچاره کۆمه‌ڵگایه‌کی ئازاد بونیاد بنێت. هه‌ر له‌به‌ر ئه‌مه‌ش رێبه‌ر ئاپۆ هه‌ر له منداڵییه‌وه ده‌که‌وێته نێو هه‌وڵ و ته‌قه‌لای بونیادنانى کۆمه‌ڵایه‌تیبوونی خۆی. هه‌موو ناخۆشییه‌کیشی له‌گه‌ڵ دایکیدا هه‌ر له‌سه‌ر ئه‌م کۆمه‌ڵایه‌تیبوونه‌یه. ده‌یه‌وێ ئه‌وه‌ی خۆی بونیاد بنێت، له‌گه‌ڵ هاوڕێکانیدا ده‌ست پێده‌کات و سه‌رکه‌وتن به‌ده‌ست دێنێت. رێبه‌ر ئاپۆ بۆ بنیادنانى کۆمه‌ڵایه‌تیبوون وه‌ک یه‌که‌مین هه‌ل، رووی کردۆته به پارتیبوونێک که چیمه‌نتۆی کۆمه‌ڵایه‌تیبوونه و ده‌شێ وه‌ک یه‌کینه‌ی هاوڕێیه‌تی راسته‌قینه‌ش هه‌ڵبه‌سنگێنرێ. پارتی له گه‌وهه‌ری خۆیدا کۆمه‌ڵگای هه‌ڤاڵێتییه، یه‌کینه‌ی هه‌ڤاڵێتی دۆز و داوایه، کۆمه‌ڵگای مرۆڤی پێشه‌نگ و فیداییه که بۆ ئه‌نجامگیرکردنی داوایه‌کی هاوبه‌ش له یه‌کتر کۆ بوونه‌ته‌وه. رێبه‌ر ئاپۆ که‌وتبووه نێو ئه‌م هه‌ڵمه‌ته‌وه. لێره‌دا تایبه‌تییه‌ک هه‌یه که پێویسته جه‌ختی له‌سه‌ر بکرێته‌وه؛ رێبه‌ر ئاپۆ له بونیادنانی کۆمه‌ڵگایه‌کی نوێدا تا دواڕاده به دڵسۆزیی و به بڕیاره. تا دواڕاده په‌یوه‌ستی و گرێدانێک هه‌یه له به‌رامبه‌ر ئازادی گه‌لدا. واتا به‌گه‌لبوون و به‌کۆمه‌ڵگابوون خاڵی بناخه‌یین. گروپه چه‌په‌کانی دیکه له تورکیادا، له کاتێکدا بوونه‌ته مه‌زهه‌بگه‌را، به‌ڵام ئه‌م به‌بڕیاربوونه‌ی سه‌رۆکایه‌تی، بزووتنه‌وه‌ی په‌که‌که‌ی له کوردستاندا به‌ره‌و به‌رزبوونه‌وه و گه‌وره‌بوون بردووه. له قۆناخه‌کانى دواى ئه‌ویشدا هه‌ر ئه‌مه‌یه بۆته هۆکاری ئه‌وه‌ی که لێگه‌ڕینه‌کان سه‌رۆکایه‌تی به‌ره‌و چاره‌سه‌ری ده‌بات.\nرێبه‌ر ئاپۆ له منداڵیه‌وه ده‌ست پێده‌کات و سیستمی فیۆداڵی که تێپه‌ڕبوون لێی ئه‌سته‌مه و سیستمی ئه‌مڕۆی کاپیتالیستی له که‌سایه‌تی خۆیدا به‌رجه‌سته نه‌کردووه. ئه‌م سیستمانه به هیچ جۆرێک خۆی له رێبه‌ر ئاپۆ دا به‌رجه‌سته ناکات و ئه‌مه‌ش خۆی به وته‌ی "من به‌وشێوه‌یه ناژییم" هه‌ڵوێستی که‌سایه‌تی خۆی له‌م باره‌یه‌وه ده‌ستنیشان کردووه. سه‌رۆکایه‌تی به هیچ شێوه‌یه‌ک نه‌بوو مرۆڤێکی ئه‌م سیستمه، کاتێک له‌م په‌نجه‌ره‌یه‌شه‌وه ده‌ڕوانین، ده‌شێ بوترێ، سه‌رۆکایه‌تی هیچ کاتێ له خیانه‌ته‌وه نه‌گلا و له کوردستانیشدا له‌م لایه‌نه‌وه وه‌ک تاقانه‌یه‌ک مایه‌وه. ده‌شێ به‌م شێوه‌یه‌ش گوزاره‌ی لێوه بکرێ؛ له خیانه‌ته‌وه گلان ته‌نها نایه‌ته مانای تێوه‌گلان له بیانیبوونی کورد یان ده‌ستوردان به‌م کاره. نا، ناتوانرێ به‌م شێوه‌یه هه‌ڵبسه‌نگێنرێ. تێوه‌گلان له خیانه‌ته‌وه زۆر له‌ولای ئه‌مه‌وه‌یه و ده‌شێ به‌ولا تریشه‌وه ببرێ. یه‌که‌مین دیارده‌ی خیانه‌ت له به‌رامبه‌ر مرۆڤایه‌تی، یه‌که‌مین په‌لامار بۆ سه‌ر هزر و فکری له کوێوه ده‌ست پێده‌کات؟ خیانه‌ت و نه‌فرینی مرۆڤایه‌تی له‌گه‌ڵ پێکهاتنی سیستمی شارستانی، له‌گه‌ڵ له‌دایکبوونی سیستمی هیه‌رارشی و کۆمه‌ڵگای ده‌وڵه‌تگه‌را ده‌ست پێده‌کات. هزری مرۆڤ بۆ یه‌که‌م جار توشی په‌لاماردان دێ، بۆ جاری یه‌که‌م ژیان توشی خیانه‌ت ده‌بێت، درۆ ده‌که‌وێته نێو ژیانه‌وه. چونکه کۆمه‌ڵگای ده‌وڵه‌تی، خودی سیستمی شارستانییه‌تی ده‌وڵه‌تگه‌را سیستمێکی پشتبه‌ستووه به درۆ و ده‌له‌سه. ئه‌وه‌ی له درۆوه بگلێ، له خیانه‌تیشه‌وه ده‌گلێ. بۆ ئه‌مه‌ش هه‌ڵوێست له به‌رامبه‌ر سیستمی شارستانى ده‌وڵه‌تگه‌رادا، هه‌ڵوێسته له به‌رامبه‌ر خیانه‌ت، هه‌ڵوێسته له به‌رامبه‌ر تێوه‌گلاندنی مرۆڤایه‌تییه به خیانه‌ت.\nنه‌ک ته‌نها به‌ره‌و راستینه‌ی کورد، به‌ڵکو کاتێک گه‌شتێک به‌ره‌و گه‌یشتن به ره‌گ و ریشه‌ی مێژوویی ده‌که‌ن، ده‌شێ به شێوه‌یه‌کی زۆر سه‌رنجڕاکێش و به‌کاریگه‌ر ئه‌م راستینه‌یه ببینن. له راستیدا ده‌شێ له سه‌رچاوه‌ی پێکهاته‌ی مرۆڤایه‌تیدا و سه‌رچاوه‌ی پێشکه‌وتنی مرۆییانه‌دا راستینه‌ی کورد هه‌بێ، هه‌م وه‌ک مرۆڤ و هه‌م له بواری جوگرافییه‌وه راستینه‌ی کوردستان بۆته بێشکه‌ی مرۆڤایه‌تی و دایکایه‌تیشی کردووه. له سه‌ره‌تادا مرۆڤی کورد به‌رگری له نرخه‌کانی شۆڕشی نیۆلۆتیک ده‌کات، بۆ به‌رگریکردن له‌مه‌ش ده‌که‌وێته نێو به‌رخۆدانییه‌وه، به‌ڵام له قۆناخه‌کانى دواتردا، زیاتر له ئه‌نجامی راده‌ستبوونیان به هێزه‌کانی شارستانییه‌تی ده‌سه‌ڵاتداره‌کان و که‌وتنه ره‌وشێکی خوڵامییانه‌وه بۆ ئه‌وان و یه‌کگرتن له‌گه‌ڵیاندا، راستینه‌ی کۆمه‌ڵایه‌تی کورد له خیانه‌ته‌وه ده‌گلێ. به‌ڵام دواتردا ئه‌مه ده‌که‌وێته پێگه و قۆناخێکی وه‌هاوه که له راستینه‌ی کورددا تاکه‌مرۆڤێک نامێنێت که له خیانه‌ته‌وه نه‌گلابێ. کورد وه‌ک بڵێی دواتر ده‌بێته خیانه‌تکاری خۆی و ره‌گه‌زی خۆی.\nله‌م روانگه‌یه‌شه‌وه گه‌ر له بێشکه‌ی مرۆڤایه‌تیدا کورد و کوردستان هه‌یه و سه‌رچاوه‌که‌ی ئێره‌یه، گه‌ر پێویسته هێزی خوڵقێنه‌ر، پێکهێنه‌ر، په‌ره‌پێده‌ر و هێزی به‌رگریکه‌ر ئه‌مه‌یه، ئه‌وا ئه‌وکات به‌ر له هه‌موو شتێک دوورکه‌وتنه‌وه له‌مه و تا ده‌چێت دابڕان و خۆدزینه‌وه لێی دێته واتای ئه‌وه‌ی که ده‌بێته راده‌ستبووی نه‌فرین و له‌عنه‌ت. ده‌شێ هه‌موو که‌س خیانه‌ت له‌م بێشکه‌یه بکات، به‌ڵام پێکهێنه‌ر و گه‌شه‌پێده‌ر نرخه‌کانی نێو ئه‌م بێشکه‌یه و ئه‌وانه‌ی که پێویسته به‌رگری لێ بکه‌ن، خیانه‌تی لێ ناکه‌ن. چونکه ئه‌وانه‌ى خاوه‌نی راسته‌قینه‌ى ئه‌و به‌ها و نرخانه‌ن، ئه‌وانه‌ی دیکه له‌سه‌ر ئه‌م خۆیان به‌مه‌وه ده‌بیننه‌وه. چۆن دایکێک به هیچ شێوه‌یه‌ک خیانه‌ت له منداڵه‌که‌ی خۆی ناکات و له به‌رامبه‌ر رۆڵه‌که‌یدا ناکه‌وێته نێو خیانه‌ته‌وه. شتێکی وه‌هاش له‌نێو کاراکته‌ر و تایبه‌تمه‌ندییه‌کانیدا نییه. هه‌ر به‌وشێوه‌یه‌ش کورد پێویست بوو خاوه‌ندارێتی له به‌ها و نرخه‌کانی خۆی بکات، به‌ڵام به پێچه‌وانه‌وه کورد که‌وتنه پێگه‌ی خیانه‌تکاری خۆیه‌وه. به داخه‌وه ئه‌مه‌ش له‌نێو حه‌یران و لۆریک و لاواندنه‌کانیشماندا ره‌نگی داوه‌ته‌وه. هۆزانه‌کانمان، ئه‌و هونه‌رمه‌ندانه‌ی که هیچ ئاشنای زانستیش نه‌بوون، به روانین له‌م هه‌ڵدێرییه‌ی کوردان، وتوویانه "کورد خیانه‌تکاره". ئه‌وه‌ی گوێ له لاوانه‌وه‌کانی ــ کاویس ئاغا ــ بگرێ، گوته‌ی "کورد خیانه‌تکاره" ده‌بیسێ.\nرێبه‌ر ئاپۆ ئه‌م راستینه ترسناکه‌ی بینی و به‌رهه‌ڵستکارییه‌که‌ی له به‌رامبه‌ر ئه‌مه‌دا نیشان دا. ئه‌مه‌ش خاڵی سه‌ره‌کی و بناخه‌ییه له ده‌رکه‌وتنی سه‌رۆکایه‌تیشدا. ده‌شێ بوترێ که هه‌ر که‌س ده‌توانێ ئه‌م راستیانه ببینێ. ده‌شێ بوترێ بینین هونه‌رێک نییه که ته‌نها تایبه‌ت بێت به سه‌رۆک، ئه‌مه نه‌ک به‌ته‌نها به گوتن به‌ڵکو راستینه‌یه‌کیشه. پێویسته له‌م خاڵه‌دا هه‌ستیار بین رێبه‌ر ئاپۆ مه‌سه‌له‌یه‌که که نه ده‌بێ گه‌وره بکرێ و نه بکرێته مه‌سه‌له‌یه‌کی خوداوه‌ندیانه. با بڵێین هه‌موو که‌سێک ئه‌م راستییانه ده‌بینێ، به‌ڵام بینینی راستییه‌کان جیایه و لێگه‌ڕینی مرۆڤی راسته‌قینه جیاوازه؛ بینینی ره‌وشی هه‌نوکه جیایه و دۆزینه‌وه‌ی مرۆڤێک که ئه‌مه ره‌ت بکاته‌وه و هه‌موویان تێپه‌ڕ بکات جیاوازه. ده‌شێ ئێوه به‌رهه‌ڵست بن له‌م خاڵه‌دا، به‌ڵام له‌نێو ئه‌و شتانه‌دا که‌سانێک هه‌ن که ره‌تی ده‌که‌نه‌وه. ده‌شێ به‌رهه‌ڵستی بکه‌ن، به‌ڵام تا بینه‌قاقاتان له‌نێویدان؛ ده‌گرین و ده‌ست به نوزه‌نوز ده‌که‌ن، به‌ڵام په‌نابرده‌ی بێچاره‌یین و له‌نێو ئه‌و شته‌دا ده‌ژین که بۆی ده‌گرین. رێبه‌ر ئاپۆ نه‌که‌وته نێو ژیان و بوژینه‌وه‌ی ئه‌مه، جیاوازی ئه‌و لێره‌دایه. رێبه‌ر ئاپۆ هێزی ئه‌مه‌ی به‌رهه‌م هێنا. ئه‌و به گوێره‌ى گوزاره‌که‌ی خۆی، منداڵی هه‌ره داماو بوو له‌نێو ده‌وروبه‌ره‌که‌یدا. سه‌رۆکایه‌تی ئه‌م فکره‌ی خۆی به وشه و ده‌سته‌واژه‌ی زۆر روون و ئاشکرا خسته‌ڕوو و ده‌ڵێت "له راستیدا من له ده‌ره‌وه‌ی پارتی و بوون به ئه‌ندامی پارتی، مرۆڤی هه‌ره داماوی دنیام. که‌سایه‌تی ئاپۆ، له ده‌ره‌وه‌ی بوون به پارت و به بناخه‌وه‌رگرتنی پێوانه‌کانى پارتی، که‌سایه‌تی هه‌ره داماوی دنیایه، ته‌نانه‌ت هیچ شتێکه. ئه‌و له‌به‌ر ئه‌وه‌ی به که‌میش بێت له رێکخستنیدا سه‌رکه‌وتوو بووه و تا چووه پارتی دامه‌زراندووه، هه‌بوونی هه‌یه. له هه‌مان کاتدا ئه‌مه به‌سه‌ربردنی که‌سێتییه‌کی کورده و راوه‌ستێنه‌ری مردن و بنه‌بڕبوونێتی و خوڵقێنه‌ری ئومێدی ژیانی نوێیه. له‌به‌ر به‌سه‌رخستنی ئه‌مانه که‌سایه‌تی ئاپۆ هه‌یه."\nله ده‌رکه‌وتنی سه‌رۆکایه‌تیدا ئه‌مه هه‌یه که به‌رهه‌ڵستی به‌ره‌و دروستکردنی ئه‌لته‌رناتیڤ ده‌با و ره‌تکردنه‌وه‌ش به‌ره‌و چالاکی دروستکردنی ئه‌ڵته‌رناتیڤ پاڵ ده‌نێت. به وته‌ی "نه‌خێر" هاوارکردن و وته‌ی به‌ڵی ده‌رده‌خاته‌ڕوو. گه‌ر ته‌نها هه‌ندێک "نه‌خێر"تان هه‌یه و له به‌رامبه‌ر"نه‌خێر"ه‌کانتاندا "به‌ڵێ"تان به‌ده‌سته‌وه نییه، ئه‌وا ئه‌و کاته ئێوه کۆیله‌یه‌کی دڵ به‌گریانن. ئێمه وه‌ک زمانێکی ورته‌ورتکه‌ر به‌کار دێنین و له راستیشدا له شێوه‌ی ورته‌ورته‌که‌ری ئه‌م رۆژگاره‌دا ده‌ژین که ئاماده‌ی رازیبوونه به بوون به کۆیلایه‌تییه‌کی نه‌رمکراو. به‌ڵام به‌رهه‌ڵستی و ره‌تکردنه‌وه ناچاره ئێوه بگه‌یه‌نێته خوڵقاندنی ئه‌ڵته‌رناتیڤی خۆی. تا چه‌ند و چ ئاستێک له هه‌وڵ و ته‌قه‌لا و خوڵقاندنی ئه‌ڵته‌رناتیڤدا بی، ئه‌وه‌نده‌ش ده‌توانی له به‌رهه‌مه‌که‌ی سودمه‌ند بی. گه‌ر نه‌شیخوڵقێنن واتایی و مه‌عنه‌وی ده‌ژین، پشتئه‌ستور به هه‌سته‌کانتان ده‌ژین، پشتئه‌ستور به هێزی فکر و واتا ده‌ژین، به‌ڵام دیسان سه‌رباری هه‌موو شتێک، ناچارن ئه‌ڵته‌رناتیڤ بخوڵقێنن، ئه‌مه‌ش به تاقی ته‌نیا به‌ده‌ست نایه‌ت. خوڵقاندن و دروستکردنی ئه‌ڵته‌رناتیڤ به رێکخراوه‌یی ده‌سته‌به‌ر ده‌کرێت.\nله نێو یه‌که‌مین چالاکی سه‌رۆکاتیشدا رێکخستنی هه‌یه، ره‌وش و پێگه‌ی دروستکردنی رێکخستنێک هه‌بوو. رێکخستن و ژیانی رێکخراوه‌یی تایبه‌تمه‌ندی هه‌ره به‌رچاوی سه‌رۆکایه‌تییه. رێکخراوه‌یی، زانینی ژیانه له‌گه‌ڵ ئه‌و که‌سانه‌ی که گرێدراوی ئامانجێکی هاوبه‌شن، ده‌رخستنی مرۆڤێکی ژیانی نوێیه، دۆزینه‌وه‌ی ئه‌و مرۆڤه‌یه‌وه و نیشاندانی توانستی پێکه‌وه‌بوون له‌گه‌ڵیدا. سه‌رۆکایه‌تی به منداڵی یارییه‌کانی له‌گه‌ڵ هاوڕێکانیشیدا ده‌هێنێته سه‌ر زه‌مینه‌ی رێکخراوه‌یی بوون. له‌وێدا رێکخراوه‌یبوونێک هه‌یه. له‌و روانگه‌یه‌شه‌وه ده‌شێ بوترێ قۆناخی یه‌که‌م که به‌قۆناخی یه‌که‌مین له‌دایکبوون پێناسه‌ی ده‌که‌ین. له راستیدا ده‌شبێ ته‌واوى ره‌هه‌نده‌کانى ده‌رکه‌وتنی رێکخستنی که له په‌که‌که‌دا خۆی ده‌نوێنێ سه‌رچاوه‌کانی له‌و سه‌رده‌مه‌وه گرتبێت. راستینه‌ی له‌دایکبوونی سه‌رۆکایه‌تی له‌وێدا شاراوه‌یه. ته‌واوى تایبه‌تمه‌ندییه‌کانى، له‌و منداڵه‌دا و له هه‌ڵوێست و پێگه‌ی ئه‌و منداڵه‌دا شاراوه‌یه. سه‌رۆک ئاپۆ له به‌رامبه‌ر ئه‌م کۆمه‌ڵگایه و ئه‌م دنیایه سه‌ری هه‌ڵداوه. تاکه‌که‌سێکه له به‌رامبه‌ر دنیا و سیستمی شارستانی سه‌ری هه‌ڵداوه. عه‌بدوڵا ئۆجالان که له ته‌مه‌نی منداڵییه‌وه به‌مشێوه‌یه له به‌رامبه‌ر دنیا سه‌رهه‌ڵده‌دا و ئه‌و ژیانه‌ی که ئه‌وان ده‌سته‌به‌ری ده‌که‌ن ره‌ت ده‌کاته‌وه، بۆ خوڵقاندنی ئه‌ڵته‌رناتیڤیشی هێشتا له ته‌مه‌نی منداڵییه‌وه هه‌وڵی تاقیکردنه‌وه‌ی داوه و مرۆڤێکه که تاقیکردنه‌وه سه‌ره‌تاییه‌کانى کۆمه‌ڵایه‌تی و کۆمه‌ڵگای به که‌ره‌سته‌ی یاری و گه‌مه‌کانی ئه‌نجام داوه.\nهه‌ڵبه‌ته ئه‌مانه چیرۆک نین، به پێچه‌وانه‌وه راستینه‌ی ژیانن، راستینه‌ی رێبه‌ر ئاپۆن، ئه‌و راستیینه‌ی مرۆڤی هه‌ره جوانه که هیچ له پیسییه‌وه نه‌گلاوه. عه‌بدوڵا ئۆجالان، خاکی پاک و پێ‌لێ‌نه‌کراو و ده‌ست‌لێنه‌دراومانه که مرۆڤایه‌تی به‌دوایدا وێڵن. ژیانی نوێ له‌م خاکه به‌به‌ره‌که‌ته‌وه ده‌سته‌به‌ر ده‌بێ. ژیان خۆشترین گوزه‌رانی خۆی له‌م خاکه‌دا باڵاده‌ست ده‌کات. چونکه له‌م خاکه‌دا پیس‌نه‌بوون هه‌یه، پاک و خاوێنی هه‌یه. ئه‌مڕۆ ئه‌م خاکه رووبه‌رێکی به‌رینی قازانج کردووه. رێبه‌ر ئاپۆ به رێکخراوه‌یی بوونه‌وه ده‌ست پێده‌کات. بۆ ئه‌وه‌ی بژین ناچارن رێکخراو و رێکخستوو بن. کۆمه‌ڵایه‌تیبوون خودی رێکخستنه. کۆمه‌ڵایه‌تیبوون رێکخستووییه‌ک ده‌ستنیشان ده‌کات. په‌رش و بڵاوه‌پێکردنی کۆمه‌ڵگای بێ رێکخراوییه. له قۆناخێکی وه‌هادا که له په‌نجه‌ره‌ی ره‌وشی ئه‌مڕۆوه ده‌ڕوانین، ده‌بینین ئه‌وه‌ی که له پاش کورده‌وه ماوه‌ته‌وه، ئه‌ندامانی خێزانۆچکه‌کانن. کۆمه‌ڵایه‌تیبوون له‌و نێوه‌دا نییه. ناچارین سه‌رله‌نوێ ئه‌مه بنیاد بنێینه‌وه. له ده‌رکه‌وتنی خودی بزووتنه‌وه‌که‌مان ئه‌مه هه‌یه. ژیان، به‌تایبه‌تى ئه‌و ژیانه‌ی که له قۆناخی چاره‌سه‌ریدا داواکاری بووین، وه‌ک سه‌رۆکایه‌تیش به شێوه‌یه‌کی زۆر روون پێناسه‌ی ده‌کات، خودی کۆمه‌ڵایه‌تیبوونێکی نوێمانه. ژیان کۆمه‌ڵایه‌تیبوونی نوێی ئێمه‌یه. ئێمه به‌ره‌و بونیادنانى ئه‌مه ده‌ڕۆین. رێکخراوبوونێکی وه‌ها ده‌خوڵقێنین که له مرۆڤی ئازاده‌وه ده‌ست پێده‌کات، تاک ئازاد ده‌کات، زیهنێکی نوێ قازانج ده‌کات و ده‌بێته ئیراده‌یه‌ک. هه‌ست و سۆزه‌کانی دژوار و هۆشیار ده‌که‌ین و رێڕه‌وی راسته‌قینه ده‌ده‌ینه هه‌سته‌کانى و وای لێده‌که‌ین که خۆی بخاته نێو چالاکییه‌کی نوێوه و ده‌یکه‌ینه پاڵپشتێکی بناخه‌یی کۆمه‌ڵگایه‌کی نوێ.\nله‌سه‌ر ئه‌م بنه‌مایه‌ش رۆژی له‌دایکبوونی رێبه‌ر ئاپۆ، ئه‌و رۆژه‌ی که پاڵنه‌ر و هانده‌ری سه‌ره‌کییه له پێشکه‌وتن و ده‌رکه‌وتنی سه‌رۆکایه‌تییه‌کی گه‌وره‌یه، پاشان خاڵی پاک و خاوێنی سه‌ره‌تای هه‌نگاونان به‌ره‌و چاره‌سه‌رکردنی سیستمێک که ئازادی ته‌واوى مرۆڤایه‌تی ده‌سته‌به‌ر ده‌کات، ئه‌م رۆژه له ته‌واوى مرۆڤایه‌تی و گه‌له‌که‌مان و ژنان و ته‌واوى هاوڕێیانی پیرۆز ده‌که‌ین. هه‌ر له‌م چاوگه‌شه‌وه سه‌رکه‌وتن ده‌بێته سه‌رکه‌وتنی گه‌لی کورد و ئه‌و گه‌لانه‌ی که له پێناو ئازادی و سه‌ربه‌خۆییدا تێده‌کۆشن و شه‌ڕ ده‌که‌ن.\nLast modified on دوو شەممە, 04 شوبات 2019 13:07\nMore in this category: « هونه‌ر گه‌شه‌پێده‌ری ره‌وشتی ئازادی و هانده‌ری تێكۆشانی كۆمه‌ڵگایه (3)\tئەمریکا پشتیوانى لە سڕینەوەى کورد لەسەر دەستى تورکیا دەکات »


قانونی ئیسلامی و ئیسلامیه کان لای کێ تۆقێنەرن !! – بنیان جهاد علیه دین سکولاریسم و مذاهب مختلف آن\nله بیرمه که حیزبه سیکولاره مورته ده کانی کوردستانی ئێران زۆر له حکومه تی شیعه مه ذهه بی ئێران ده ترسان و ده یان گۆت : ده بی حوکم بگۆردری به سیکولاریسم و…. . پاش دروس بوونی امارة اسلامی هورامان له لایه ن انصارالاسلام ه وه ترسێکی هه ره زۆرتر سیکولاره مورته ده کانی ته واو پارچه کانی کوردستانی داگرت و ئیستاش ….. بلێی ئه مانه له چی ده ترسن ؟\nئەوانە کێن لە حوکمرانی قانونی ئیسلامی ئەترسن ؟! قانونی ئیسلامی بۆچی تۆقێنەرە ؟ کێ لێی تۆقیوە ؟!!\nزۆر ئەبیستین و لێرەو لەوێ خەڵکێك ئەبینین و ئەناسین کە لە قانونی ئیسلامی تۆقیوە ، ئەڵێن قانونی ئیسلامی ئەشکەنجەی خەڵك ئەدات ..\nئەمە راستە بەڵام ئەشکەنجەی کێ ئەدات و کێ لێی ئەترسێت ؟\nقانونی ئیسلامی دەستی دز ئەبرێت …\nقانونی ئیسلامی جەڵد لە مەشروب خۆرەوە ئەدات…\nقانونی ئیسلامی جەڵد لە زیناکار ئەدات …\nقانونی ئیسلامی ئەوانەی ( کاری قەومی لوط سەلامی خوای لێ بێت ) ئەکەن بە توندترین سزا ئەیانکوژێت..\nقانونی ئیسلامی رێگری ئەکات لە روت کردنەوەی ئافرەت و ناهێڵێت ئافرەت بە سوکی سەیر بکرێت ..\nقانونی ئیسلامی ملی ساحیر و فاڵچەیەکان ئەپەڕێنێت ..\nقانونی ئیسلامی هەرکەس جاسوسی بکات بۆ کوفر ئەیکوژێت..\nقانونی ئیسلامی رێگری ئەکات لە جگەرە خواردن و تلیاک کێشان و بەکار هێنانی مادە هۆشبەرەکان ..\nقانونی ئیسلامی بە خەلک ئەڵێت نوێژ بکەن ، رۆژو بگرن و لە خوا بترسن بەرگری لە دینی خوا بکەن..\nکەواتە ئەوەی لە قانونی ئیسلامی و حوکمرانیەکەی ئەترسێت ئێستا ئەزانین و ناسراون ئا ئەمانەن :\nحیز ، دز ، داوێن پیس ، قەحبە ، جاسوس ، فاڵچی ، نوێژ نەکەر دوژمنی خوا و پێغەمبەر صلی الله علیە وسلم…\nئا ئەمانەن کە ترسیان هەیە لەوەی قانونی ئیسلامی حوکم بکات چونکە ئەزانن لە ژێر حوکمی دەولەتی ئیسلامیدا توشی سزا ئەبنەوە..\nئەگەر نا بۆچی ئەترسن ؟!\nخوای ئەکرد رۆژی هەزار حیزیان ئەکوشت دەستی دوو هەزار دزیان ئەبری و ملی سێ هەزار جاسوسیان ئەپارند و چوار هەزار قەحبەیان بەرد باران ئەکرد … کە من دز نەبم و حیز نەبم و قەحبە نەبم ..ئیتر بۆچی لە حوکمی خوا ئەترسم ؟ بۆچی ڕقم لە قانونی ئیسلامی بێت ؟ بۆ بەدڕندەیان ئەزانم ؟!\nئیتر بزانن ئەوانەی دژایەتی قانونی ئیسلامی ئەکەن و لیی ئەترسن حەتمەن یەکێکە لەوانەی باسمان کرد..\nبۆیە هەر کەس وتی قانونی ئیسلامی تۆقێنەرە بڵێ بێ زەحمەت حیزی یان دزی یان لەکام کۆمەڵەی تری ؟؟ بۆ ئەترسی ؟


پاڵەوانانى ڕاستڕەوى، سەروتاری گۆڤاری چاڵەیان بە خامەی م.فەتحوڵڵا گولەن – fgulen\nپاڵەوانانى ڕاستڕەوى، سەروتاری گۆڤاری چاڵەیان بە خامەی م.فەتحوڵڵا گولەن\nسەروتاری گۆڤاری چاڵەیان بە خامەی م.فەتحوڵڵا گولەن\nئەوان لە ڕوانینەكانیاندا گشتگیرن؛ بە شێوەیەكى ڕاست دەبینن، بیر لە ڕاستى دەكەنەوە و، هەموو جوڵەیەكیشیان بە ڕەزامەندیى خواوە دەبەستنەوە. لاى ئەوان هاتوچۆكانى نێوان نەفس و ئەودیوى سروشتیش هەمیشە لە دەورى ئەم خولگەیە دەسووڕێتەوە. ئەوان گاهـ عەدەسەى ئیرادە و شعوور ئاڕاستەى تەماشاكردنى دونیاى ناوەوەى خۆیان دەكەن و دەكەونە پێداچوونەوەی فیترەتى ئەسڵییان؛ بەدواشیدا یەكسەر ڕووەوە و ئەودیو و ئەودیوى ئەودیوەكان دەیجوڵێنن و، ناخى خۆیان بۆ بەدیهێنەر هەڵدەڕێژن و، عەرزى حاڵى خۆیان دەكەن و، عەهد و پەیمان تازەدەكەنەوە و، سەر و ڕوویان لە زەوى دەخشێنن. ئاگاداران لەوەى كە “ئاوێنەیەكى صەمەدانى”ن و، وەكو پێڕستى گشت گەردوون و بەدیهاتووان وەهان.\nكەسانى لەم جۆرە هاوڕێ لەگەڵ تێبینییەكى فراوانى وەك ئەمە هەمیشە لە خەمى ئەوەدان كە گونجاو لەگەڵ ئامانجى بەدیهاتنیاندا هەڵسوكەوتبكەن.. زوو زوو چاو بە دونیاى ناوەوەیاندا دەخشێننەوە.. ڕووبەڕووى خۆیان دەبنەوە.. هۆشیارن بەرامبەر بە چەپەڵبوونى بیر و هەست و تێبینییەكانیان.. هاوڕێ لەگەڵ هەستیاریی ڕێنەدان بە چەپەڵبوونى دڵ و ژەنگگرتنى ڕۆحدا هەڵدەستن و دادەنیشن.. زۆر جار ئەندێشەى “لەوانەیە چەپەڵم كردبن!” دایاندەگرێت و، لەپێناو خاوێنبوونەوە بەرەو خوا ڕادەكەن.. وە هەمیشە لە ترسى ئەوەى نەوەك مافى تەواوەتیی نیعمەتى “أحسن تقویم”یان نەدابێت، هەڵدەلەرزن.\nئەم كەسانە نەك دەرگاكردنەوەى دونیاى خەیاڵ لەم شتە نەرێنییانە، بەڵكو تەنانەت لەهەمبەر بچووكترین لەكەداربوونى خەون و، چڵك و ژەنگى تەسەوور و، تۆز و غوبارى وەستان و تەمبەڵیشدا تەزوو بە گیانیاندا دێت و، دەستدەكەن بە گەڕان بەدواى ئامڕازە نوێیەكانى ڕووكردنە خوا.. وە هەمیشە دەستیان بە قوڵفەى دەرگاى ڕەحمەت و مەغفیرەتەوەیە و، شانبەشانى ڕۆحانییەكان ژیان دەگوزەرێنن.\nگەر ئەوان هەریەكەیان پاڵەوانى نزیكى(القرب) و شەیداى ویساڵ بن، كەواتە دەبێت ڕێگاى ئەم جگەرسووتاوانە گوزەرگاى “شەوق بۆ دیدارى خوا” بێت. بەڵێ، ڕەنگە هەر ئەمەش نهێنیى تێپەڕاندنى دووریى خۆیان و گەیشتنى “دوور لە هەموو چەندێتى و چۆنێتییەك” بێت بەو زاتەى كە لە هەموو شتێكى نزیك نزیكترە. ئەوانەى بەم ئاسۆیە گەیشتوون، بەم عەزم و دامەزراوییە گەیشتوون؛ ئەوانەش كە پێیان لە هەوا و ئارەزووەكانیان گیراوە، لە نیوەى ڕێدا بەجێماون.\nلە ڕابردووەوە هەتا ئەمڕۆ ئەوانەى پشتیان لە سێبەری خۆیان کردووە و ڕووەو خۆر ڕۆیشتوون، هەمیشە لە ڕەهەندێكى زۆر جیاوازدا لەگەڵ خۆیاندا ڕووبەڕووبوونەتەوە؛ لەهەمبەر ئەو لادانانەى كە لە دڵ و ڕۆح و تەسەوور و خەیاڵیاندا دیتوویانە -یان وا هاتووەتە بەرچاویان- لە ترسان هەڵلەرزیون؛ هەست و هەیەجان و ئەندێشەكانیان وەك ئەمانەتێك سپێرراون بە زمانیان و هەردەم ناڵاندوویانە و، بەدەم وتنى “یا ڕەب!”ەوە تلاونەتەوە. هەر لە پێغەمبەرى خواوە كە “مانگى چواردە” و “ئینسانى كامڵ”ە هەتا دەگات بە هەموو ئەو ئەستێرانەى كە وەك خەرمانەیەک دەوریان داوە، هەموویان ڕێبوارە دانەبڕاوەكانى ئەو گوزەرگایەى پێغەمبەران بوون كە بە هاودەمی (المعیة)ى خوایى دەگات و، بوون بە ڕابەرێكى ڕاست و ڕێنیشاندەر بۆ ئەوانەى دواى خۆیان. ڕێیان ڕووناك بێت و، خواى گەورە و میهرەبان ئێمەش لە ڕێبوارانى ئەو ڕێیە ئەژماربكات!\nهەنووكە ئەگەر پێتان خۆش بێت با بە تەماشاكردنى تاكە پێشەواى ئەم ڕێگا نوورانییە و ناوازەترین هەڵبژێرراوى ناو هەڵبژێرراوە قودسییەكان، هەوڵبدەین دەرگا لەسەر هەڵسەنگاندنى خۆمان -بەو مەرجەى دڵنیا بین كە ئەمە بەراوردى نێوان دڵۆپ و دەریایە- بە ئەندازەى كەلێنێك واڵابكەین.\nحەزرەتى (الروح سید الأنام) هاوڕێ لەگەڵ تەمكین و حاڵەتە ڕۆحییە فراوانەكەى و تێبینیى پێشەوایەتیكردنى ئەوانەى دواى خۆى، بەیانیان فەصڵى بێدارییەكى جیاواز و، ئێوارانى دەمى ڕووتێكردن(توجە)ێكى جیاواز بوو و، ناخى خۆى هەڵدەڕشت و دەیفەرموو “خوایە گیان پاك و بێگەردیت لە هەموو كەموكورتییەك. داوات لێدەكەم لە گوناهەكانم –لە كاتێكدا كە گوناهـ بەمیوانیش ڕێى لە خەونەكانی نەكەوتبوو- خۆشببیت.” بەمەش ڕێگاى خۆكۆنتڕۆڵكردنى پیشانى شوێنكەوتووانى دەدا و نموونەیەكى سەرسووڕهێنى خۆبەكەمزانیی نیشاندەدا.\nدیسان لە كاتێكدا كە خەریكبوو دونیا ڕووناكدەبوویەوە، وەك صەلایەك بۆ ئەوانەى كە خۆیان لە باوەشى مەرگى خەو هاویشتووە و بێداركردنەوەیەكیش بۆ ئەوانەى كە هێشتا لە ئەعرافدان، دەستى بۆ قوڵفەى دەرگاى ڕەحمەت دەبرد و، لە ناخى دڵەوە دەپاڕایەوە و دەیفەرموو “خوایە گیان، پەنات پێدەگرم لە ستەمكردن و ستەملێكران و، سنووربەزاندن و دەستدرێژیكردنە سەر مافى خەڵكى و، دەستدرێژیكرانە سەر مافى خۆم و، تاوانكردن و ئەنجامدانى تاوانگەلێك كە لێخۆشبوونیان نییە.” لە حاڵێكدا كە ئەم شتانە چەندەها میل تەنانەت لە دونیاى خەیاڵى ئەویشەوە دوورن. خۆزگە چارەكى ئەم لاڵانەوەیە لە ئێمە و لە سەركردەكانى ئێمەدا هەبووایە!\nلە هەموو لاپەڕەكانى ژیانى پیرۆزیدا، چ پێش پێغەمبەرێتى و چ دواى سەرفرازبوون بە ڕیسالەت، وێڕاى ئەوەى كە نەفس و ئارەزووەكانى خستووەتە ژێر كۆت و بەندەوە، هەموو بەیانییەك بەم لەعل و گەوهەرانە پێشوازیى لە خۆرهەڵاتن دەكرد “پەروەردگارم، ئەگەر لەگەڵ نەفسم بەتەنها جێم بهێڵیت، بەرەو لاوازییەك كە پشت لەژێریدا ڕاستنابێتەوە و، پێداویستییەكى زۆر سەخت و، هەڵە و تاوانێكى نادیار ڕاپێچم دەكەیت.” دواى ئەوەى بەم دەستەواژانەى كە دەنگ و نەفەسى ناخهەڵڕشتنى ڕۆحێكى هۆشیارن گوزارشتى لە خۆى كرد، بەم جۆرە كۆتایى بە پاڕانەوەكەى دەهێنێت كە هەر تایبەتە بە خۆى “من تەنها و تەنها متمانە بە ڕەحمەتى تۆ دەكەم؛ لە گوناهەكانم خۆشببە -گیانم بە قوربانت، كام گوناهانەت؟!- چونكە تەنها تۆ لە تاوان و گوناهەكان خۆشدەبیت.”\nبەردەوامدەبێت لەسەر هەڵڕشتنى ناخى و، بەرامبەر بە نەفس و شەیتان كە هەرگیز ڕێیان لە دونیاى خەیاڵیشى هەڵنەكەوتووە –بە ڕاى من زیاتر مەبەست لێى بێداركردنەوەى ئوممەتەكەیەتى- دەفەرمووێت “خوایە گیان، پەنات پێدەگرم لە شەڕى شەیتان و، لەوەى بە هۆى شەڕیانەوە خراپەم بەرامبەر بكەن یان خراپە بەرامبەر بە ئیماندارێك بكەم.” چوار دانە جار ئەم نزایەشى دووپاتدەكردەوە. گیان بە قوربانى ئەم تەمكین و حەزەرە ئێجگار هەستیارە بێت؛ بەمەشەوە نەدەوەستا، بەڵكو دەستى بۆ دەرگاى چاودێرى و پارێزگارى درێژدەكرد و دەیفەرموو “ئەى خواى (حي) و (قیوم)! ڕەحمەتت دەكەم بە ئامڕاز و داواى یارمەتیت لێدەكەم؛ هەموو حاڵێكم چاكبكە و، ئەندازەى چاوتروكانێكیش لەگەڵ نەفسى خۆمدا بەتەنها جێم مەهێڵە!” ئەمەش بچێت بە چاوى كوێر و گوێى كەڕى ئەوانەى لە زەلكاوەكاندا ژیان بەسەردەبەن!\nئەو، بەم جۆرە هەستیار بوو بەرامبەر بە نەفس و ئارەزووەكان؛ لە كاتێكدا كە چەندین كیلۆمەتر لە ئەوەوە دوور بوون و لە ملیۆندا یەك گریمانەش سێبەری نەخستبووە سەر دونیاى نوورەفشانى بیرى ئەو؛ نەشیاندەتوانى! ئێمە با وەك وانەیەك بۆ بەندە دەربەدەرەكان لێى تێبگەین و، هەنگاوێك بێینەوە دواوە و، بەڕێزەوە گوێقوڵاغى پاڕانەوەكانى بین كاتێك دەیفەرموو “خوایە گیان، پەنات پێدەگرم لە شەڕى نەفسم و هەر شتێك كە جڵەوى بە دەستى تۆوەیە.” ئەمە چ هەستیارى و چ تەمكینێكى فراوانە!\nتەنانەت دوژمنە هەرە سەرسەختەكانیشى پڕكێشی ئەوەیان نەكردووە بچووكترینى عەیبە و نەنگییەكانى بدەنە پاڵ. هەم پێش پێغەمبەرێتى و هەمو دواى دابەزینى وەحیش وەكو ئەمینترین كەس دەناسرا و ناوى دەهێنرا. بەڵام لە لوتكە گەردنكەشەكەى بڕوانن كاتێك بەردەوام وەك ئەوەى عەیبێكى هەبێت دەیفەرموو “خوایە گیان، هەموو عەیبەكانم داپۆشە و، سەرجەم ترس و ئەندێشەكانم هەڵبگرە! لە ڕوانگەى مەخافەت و مەهابەتەوە هەمیشە دڵێكى هەبوو كە هەڵدەلەرزى؛ ئەو بەم ڕەفتارانەى ڕێگاى فەزیلەتى ڕاستەقینەى نیشانى ئەوانەى دواى خۆى دەدا.\nتەنانەت وتنى “وەكو ئێمە دەنووست”یش بەرامبەر بە ئەو بێڕێزییەكى گەورەیە. چونكە ئەو لەم بارەیەوە فەرموویەتى “چاوەكانم دەنوون، بەڵام دڵم نانوێت.” كەچى ئەم ڕۆحە ناوازەیەى كە لەسەروو ئاستى فریشتەكانیشەوە بوو، پێش نووستن دەیفەرموو “بە ناوى خوا ڕاكشام.. خوایە گیان، لە گوناهەكانم خۆشببە و، دەنگى شەیتانەكەم ببڕە و، بمگێڕە لەوانەى كە لاى تۆ پێگە و پایەى بەرزیان هەیە.” وێڕاى پێگە بەرز و مەزنەكەى، لەم پاڕانەوەیەدا ئاى چ وانە و پەندێك بە گوێى ئێمەدا دەدات…\nمیعراجى ئەو نوێژ و، نوێژەكانیشى میعراج بوون. كاتێك لە نوێژدا بۆ میعراجێكى زەمینى دەوەستا، هەموو ڕەنگەكانى ئیحسان پێوەى دەردەكەوتن، كاتێكیش لارەمل و كزۆڵ لەبەردەم پەروەردگاریدا دەوەستا، وەكو پێشەكییەكى جوان لە وەسفى نوێژەكەدا، دەیفەرموو “خوایە گیان تۆ (مەلیك)یت؛ جگە لە تۆ پەرستراوى تر نییە. تۆ تاكە پەروەردگارى منیت و، منیش بەندەى تۆم. ستەمم لە نەفسى خۆم كرد، دان بە تاوانى خۆمدا دەنێم -ئەى جانى جانان، چ تاوانێك؟!- لە هەموو گوناهەكانم خۆشببە؛ چونكە كەسى تر جگە لە تۆ ناتوانێت بیانبەخشێت. بەرەو ئەخلاقى جوان و پەسەند هیدایەتم بفەرموو؛ چونكە تەنها تۆ هیدایەت دەبەخشیت!” ئەمانە شتانێكن كە ئێمەش بۆ ئەو ئاسۆیە بانگهێشتدەكەن؛ خواى گەورە ئەم هیدایەتە بە نسیبى ئێمەش بكات…\nئەو شتانەى ئەو پێى دەگوتن “تاوان” و لەتاویان دەیناڵاند نێوانى ڕۆژهەڵات و ڕۆژئاوا لە ئەوەوە دوور بوون، بەڵام لەبەرئەوەى تەنانەت ئەو ساتانەشى بەهەڵە -هەڵەكان بەمیوانیش ڕێیان لە خەونەكانى ئەو هەڵنەكەوتبوو- ئەژماردەكرد كە تێیدا قەڵەم و مرەكەب دەچوونە دۆخى موڕاقەبەى بێدەنگییەوە و دەستیان لە نووسین هەڵدەگرت، ئەوا هاوڕێ لەگەڵ تەمكینێكى لەڕادەبەدەر و پەیمان و بەڵێنى ئیحساندا دەیناڵاند و دەیفەرموو “خوایە گیان، هێندەى نێوان دوو جەمسەرەكە لە گوناهەكانم دوورم بخەوە. پەروەردگارم، چەشنى ئاوى پاك كاتێك چڵكێك لادەبات، خاوێنم بكەوە!” ئەمە چ قووڵییەكە ئەى جانى جانانم!\nسوڵتانى ڕەسولان و شاهى موجەممیدیت ئەفەندم\nدەوڵەتى سەرمەدیت لە بۆ بێچاران ئەفەندم\nلە دیوانى ئیلاهیدا سەرئامەدیت ئەفەندم\nبە مەنشوورى (لعمرك) موئەییەدیت ئەفەندم\nئەى زیاى هیممەت و شەمعى تابانم، تۆ لەم وتانەتدا دەفەرموویت “من”، بەڵام لەڕاستیدا ئێمە بۆ “خۆبوون” لەسەر ڕێگا نوورانییەكەى خۆت بانگدەكەیت. ئێمەش بە سەرگەردان و دەسەڵاتدارەكانى ناومانەوە لەمێژە ماڵئاواییمان لەم ئاسۆیە كردووە. ئێمە لە خولیا پەمەییەكانماندا چاوەڕێى ڕووتێكردنى تازەى تۆین؛ توخوا با لەوە زیاتر چاوەڕێنەكەین!\nبەو چاوەى لە هاوەڵانت دەڕوانى، لە قیتمیریشت بنۆڕە\nبە عەشقى پیرۆزت كڵپەكڵپ بیسووتێنە\nبا بە حوزنى تۆ تاریكدانەیەت ئاسۆكانى\nبڵێ “ئەویش لە منە” تا لە تۆ نەبێت دوور\nكاتێك دەچووە سوجدە -ئەو سوجدەیەى كە بە (سدرة المنتهى)ى نوێژ دادەنرێت و، تێیدا بەندە نزیكترینە لە خواوە و، لە ڕێگەى شیعرى\n(سەر و قاچ لە یەك ئاستدا، نێوچاوان ماچدەكات سەججادە\nئینسان لە خواوە نزیكدەكاتەوە ئەم جادە)\nگوزارشتى لێوە كراوە- هاوڕێ لەگەڵ خۆبەكەمزانییەكى زۆر قووڵدا ئەو سەرە پیرۆزەى كە لەبەرامبەر هیچ كەسێكەوە نەوى نەكردبوو لە خاك دەسوى و، بە ئوسلوبێكى جیاواز دەیفەرموو “خوایە گیان، لە هەموو گوناهەكانم –ئەى ئەو شاهەنشایەم كە بە ﮃ ﭗ ﭘ ﭙ ﭚ ﭛ ﭜ ﭝ ﭞ ﭟ ﮂ سەرفرازیت، خواى گەورە نەیهێشت ڕابردووت گوناهى تێدا بێت، بە قوفڵى ڕاستگۆیى خۆیشت هەموو ئەو دەرگا و پەنجەرانەى گوناهى داخست كە دەكرێت لە داهاتوودا بێنە ڕێت؛ كەواتە بۆ خاترى شانوشكۆى بەرزت پێمانبڵێ تۆ بە چى دەڵێیت گوناهـ!- بچووك و گەورە و، سەرەتا و كۆتا و، دیار و نادیاریان خۆشببە!” خۆزگە ئەوانەش كە ژیانیان لەناو زەلكاوى گوناهەكاندا بەسەردەبەن لەم ناڵەیە تێبگەیشتنایە كە لە دەنگ و نەفەسى فریشتەكانیش قووڵتر و بەسۆزترە! مەخابن، ئەوانەى ماڵئاواییان لە ژیانى دڵ كردووە و، بێئاگان لە ئاسۆى ڕۆح، نە ئەمە دەبیستن و نە لێى تێدەگەن.\nلە تەحیاتیشدا كە هەتا سەر ئێسك هەستى بە نزیكى لە خواوە دەكرد و نزیكى و چێژى ڕۆحانى تێیدا دەگەیشتن بە لوتكە، ئەو دیسان ڕاستەوانە لەگەڵ قووڵیى مەعریفەتیدا دەیناڵاند و، بەم چەند وتەیەى كە لە ژێیەكانى دەروونیەوە دەهاتنە دەر ڕەهایى ڕۆحى دەردەخست و دەیفەرموو “خوایە گیان، ستەمى زۆرم لە نەفسى خۆم كرد -ئەمەش هەر دەبێت ئاگاداركردنەوە بێت بۆ ئێمەى خۆنەناس- تەنها تۆیت كە لە گوناهەكانم خۆشدەبیت. بە لێخۆشبوونێكى تایبەتى بمبەخشە و بەزەییت پێمدا بێتەوە؛ بێگومان تۆ تاكە غەفور و ڕەحیمیت.”\nخۆزگە ئێمەش لە ناخەوە دەمانناڵاند و، بە خۆمان دەوت “ڕابەر و پێشەوا لەكوێیە و ئێمە لە كوێ!” ئەو لەتاو كۆمەڵێك شتى وەها دەیناڵاند كە دڵ ڕەشدەكەنەوە و، هەمیشە دەكرێت تووشمان ببن، وەلێ فەرسەخ فەرسەخ لە خۆیەوە دوور بوون. وە هاودەم لەگەڵ لاڵانەوەیەكى قووڵدا بەم جۆرە هەستەكانى خۆى دەردەبڕی “خوایە گیان پەنات پێدەگرم لە دڵڕەقى و غەفڵەت –ئەمانە لە كوێ و ئاسۆى تۆ لە كوێ؟!- و هەژارى و كوفر و فیسق و دوژمنایەتیكردنى كەسێك لەسەر بنەماى بەرهەڵستیكردن و سومعە و عوجب!” نازانم داخۆ بێدارى و تەمكینێك بەم قووڵى و سەرسووڕهێنەرییە جگە لاى ئەو “مەعصومى موتڵەق”ە –بە مەلائیكەتەكانى ئاسمانیشەوە- لاى كەسێكى دى هەستى پێكراوە؟ من باوەڕناكەم؛ كەسیش ناتوانێت بانگەشەیەكى لەم جۆرە بكات…\nتەنها بەمەندە نوختە و فاریزەیەك دادەنێین لەسەر باسى دوعا و نیاز و پاڕانەوە و لاڵانەوەى ئەو مانگى چواردەیە. بەو واتایەى كە ئەمە تەنها دڵۆپێكە لەچاو دەریادا و، بابەتەكە هێشتا تەواونەبووە و، دواى ئەم نۆرەى ئەو “مصطفین الاخیار”ەیە كە كە بە خەرمانەى ئەو ماهى تابانە دادەنرێت. لە كۆتاییشدا داواى لێخۆشبوون و لێبووردەیى دەكەم لە خواى گەورە بۆ هەڵە و كەموكورتییەكانم…


چوونه‌ده‌رێی ئه‌مریکا لە ڕێككه‌وتننامه‌ی ژینگه‌ی پاریس\nڕۆژی پێنجشەممە ١١ی مانگی جۆزەردان، ترامپ سەرۆک کۆماری ئه‌مریکا چوونە دەرەوەی ئەم وڵاتەی لە پەیماننامه‌ی پاریس ڕاگەیاند. ترامپ لە جەریانی تەبلیغاتی هەڵبژاردنیدا هەڕەشەی کردبوو کە لەم ڕێككه‌وتن نامه‌یه دێتەدرێ. ئەو تەنانەت گەرمبوونی زەوی بە ” هەڵبستراو” ناو بردبوو. لە ئیجلاسی سەرانی حەوت وڵاتی پیشەسازیشدا ئەو پێداگری لەسەر هەڵوێستەکانی کردبوو و بەم پێیە ڕاگەیاندنی هاتندەری ئه‌مریکا لە ڕێككه‌وتن نامه‌ی پاریس زۆر چاوەڕوان نەکراو نەبوو. ترامپ نەیشاردبۆوە کە بۆ بەکردەوە دەرهێنانی ستڕاتێژی شۆوینیزمی عەزەمەت خوازانەی ” ئامریکای یەکەم” غافڵ نابێت و ئامادەیە کە هەموو ئەو کۆسپانەی کە بوونەتە بەربەست لەبەردەم گەیشتنی بەم ستڕاتێژیە لە سەر ڕێگا لابدات. به‌ڵێنه‌کانی بە کۆمپانیا نەوتی و تەسلیحاتییەکان گرنگتر لەوەبوون کە ئەو بە نیگەرانییەوە بیر لە ناوبردنی ژینگە و دانیشتوانەکەی بکاتەوە. ئەو لە پاییزی ساڵی ڕابردووشدا کاتێک کە ٣٠ براوەی خەڵاتی نۆبل و ٣٤٥ ئەندامی ” ئاکادیمی نه‌ته‌وه‌یی زانست” ی ئه‌مریکا لە نامەیەکی کراوەدا ڕەخنەیان لە دەرچوون لە ڕێككه‌وتننامەی پاریس گرتبوو، هیچ كاردانه‌وه‌یكی نه‌بوو. لەبیرمان نەچێت کە یەکێک لە یەکەم حوکمە حکومەتییەکان لە ٨ ی مانگی خاکەلێوەدا بوژاندنەوەی پیشەسازی خەڵوزی بەرد و ئاسانکاری دەرهێنانی نەوت و گازی ” شێل” بوو. ئەو لەگەڵ ئەوەیکە ٢ مانگ لەمه‌وبه‌ر ٢٣ ویلایەت و شارستان لە ئه‌مریکا ڕایانگەیاند کە لە بەرانبەر حوکمی حکومەتیەکەیدا لە بواری ژینگەدا خۆڕاگری دەکەن، هەروا لەسەر بەرەوپێش بردنی سیاسەتەکانی جەختی کردەوە. بە ڕاگەیاندنی هاتنەدەری ئه‌مریکا لە ڕێككه‌وتننامەی ژینگه‌یی پاریس نرخی نەوتی لە بازاڕی جیهانیدا ٩ لەسەد دابه‌زی. لەگەڵ ئەوەدا کە وڵاتانی ئەندام و غەیرە ئەندامی ئوپێک نوێکردنەوەی ڕێككه‌وتنی خۆیان لەسەر بنەمای کەم کردنەوەی بەرهەمهێنانی نەوت لە ٩ مانگی داهاتوودا ڕاگەیاندبوو، بەڵام هەڵوێستی ترامپ ئاسۆی گەشەی بەرهەمهێنانی گازی شێلی نیشان دا. لەم ڕووەوە تەنانەت بەر لە ڕاگەیەنرانی دەرچوونی ئه‌مریکا له ڕێككه‌وتننامەی پاریس، گەشەی بەرهەمهێنانی گازی شێل لەم ١٥ حەفتەی دواییدا گەیشتۆتە بانترین ئاست و لە هاوینی ساڵی ٢٠١٥ وە بە ڕێژەی ٩ میلیۆن و ٣٠٠ هەزار بەرمیل لە ڕۆژدا ببوە هۆکارێکی گرنگ لە گوشارە خستنەسەر نرخی نەوت. له‌ڕاستیدا بە دەرچوونی ئه‌مریکا لەو ڕێككه‌وتننامه‌ی قەبارەی بەرهەمهاتنی گازی گوڵخانەیی بە ڕێژەی ٣ میلیاه‌ڕد تۆن لە ساڵدا زیاد دەبێت. دەزانین کە گازە گوڵخانەییەکان دەورێکی بەرچاویان لە زیاد کردنی پلەی گەرمبوونی زەوی، توانەوەی کێوە سەهۆڵەکان و بەرزبوونەوەی ئاستی ئاوی دەریاکان و کەوتنە مەترسی نزیک بە ٨٣ وڵاتی دنیا بە هۆی لەنێو چوونی پانتایی سەرزەویەکانیان، هەیە. هەر خێرا دوای ڕاگەیاندنی دەرچوونی ئه‌مریکا لە ڕێككه‌وتننامه‌ی پاریس شەپۆلێکی بەرین لە ناڕەزایەتی لە لایەن سەرانی دەوڵەتانی ئیمپڕیالیستی، لە لایەن خەڵکەوە بەڵام بە ئەنگیزەی جیاوازەوە بەدیهات. لە حاڵیکدا کە سەرانی دەوڵەتانی ئیمپڕیالیستی لەم دەرفەتە کەڵکیان وەرگرت و هەوڵیاندا خۆیان وەک قارەمانانی خەبات لەدژی لەنێوچوونی ژینگە نیشانبدەن، لە بەرانبەردا بۆ جەماوەری خەڵک مەسەلەکە مەترسیەک بوو کە لە لایەن ترامپەوە ڕووی تێدەکردن.\nسەرانی وڵاتانی ئاڵمان، فڕانسە و ئیتالیا له‌ڕێگه‌ی بڵاوکردنەوەی بەیانیەیەک داخوازی ترامپیان بۆ گەیشتن بە ” ڕێككه‌وتننامه‌یه کە له به‌رژه‌وه‌ندی ئامریکا” بێت، ڕەد کردەوە و ڕایانگەیاند کە ” ڕێككه‌وتنی ژینگه‌یی پاریس ئامڕازێکە بۆ مانەوە و سڵامەتی هەسارەی زەوی، کۆمەڵگای بەشەری و ئابووری وڵاتان”. دەوڵەتی چینیش بە دەرکردنی ڕاگەیاندنێک بە داخەوە بوونی خۆی سەبارەت بە دەرچوونی ئه‌مریکا دەربڕیوە و خوازیاری ” گرنگیدانی زیاتری کۆمەڵگای جیهانی بە کەم کردنەوەی گازە گوڵخانەییەکان” بوو. هاوکات ڕاگەیەندرا کە یەکێتیی ئورووپا و چین، خەریکی وتووێژ کردنن به‌ئاڕاسته‌ی پێكهێنانی یەکێتیەک بۆ ڕێبەری کردنی خەبات لەدژی گەرمبوونی زەوی. هەموو ئەمانە دەرفەتێکیان بەدیهێنا کە لە مێدیای بۆرژوازیدا، چین و یەکێتیی ئورووپا وەک ڕزگار کەری ژینگە لە بەرانبەر ترامپی ” خەبیس” دا کە خوازیاری نابودی ژینگەیە، وێنا بکرێن. ڕەنگە گونجاو بێت کە چاوێک بە کارنامەی قارەمانەکانی دیفاع لە ژینگەدا بخشێنین. ئورووپا و چین خۆیان لە گەورە ترین بەرهەمهێنەرانی گازە گوڵخانەییەکانن لە حاڵێکدا کە سەهمی ئه‌مریکا لە بەرهەمهێنانی گازە گوڵخانەییەکاندا، ١٧ لەسەدە و سەهمی چین ٢١ لەسەدە. لە ڕاستیدا چین بە وەک تاوانبار نیشاندانی ئه‌مریکا خوازیاری ئەوەیە کە دەستە پیسەکانی خۆی پاک بکاتەوە. خانمی مێرکلیش خەریکی هەوڵێکی زۆرە تا لە هەیئەتی ڕێبەریی، ئەم ئۆرکێسترەدا، دەرکەوێت ئەویش لە بارودۆخێکدا کە ئاڵمان لە سێ مانگەی سه‌ره‌تای ئەمساڵدا ئەوەندەی گازی گوڵخانەیی بەرهەمهێناوە کە بەپێی ڕێككه‌وتننامه‌ی پاریس هاوسانە بە سه‌همیه‌ی ساڵانەی، واتە ٢٢٠ میلیۆن تۆن لە ساڵدا. ڕێككه‌وتننامه‌یه‌ك کە خۆی بە لەبەرچاو گرتنی ئامانجی به‌رته‌سكی تەنانەت بۆتە نیشانەی ڕەخنەی توندی ڕیکخراوەکانی دیفاع لە ژینگە. هەڵبەت نابێ لەبیرمان بچێت کە سەدری ئەعزەمی ئاڵمان خۆی گەورە ترین کۆسپە کە لەسەر ڕێگای دیاری کرانی یاسا و ڕێسای نوێدا بۆ بەرگرتن لە پیسبوونی ژینگە بەهۆی پیشەسازی ماشێن سازیەوە لە یەکێتیی ئورووپاد قەراری گرتووە.\nحیزبی کۆمۆنیستی ئێران بە لەبەرچاو گرتنی ئەم بابەتە گرنگە لە قەتعنامەی پەسند کراوی ئاخرین کۆنگرەی خۆیدا ڕایدەگەیەنێت کە:” ئەو مەترسی و کارەساتانەی کە هەڕەشە لە سروشت و ژینگەی ئینسانەکان دەکات بەرهەمی ناچاریی نیزامی بەرهەمهێنانی سەرمایەدارییە. لە بەرانبەر ئەم بارودۆخەدا نە دەوڵەتانی سەرمایەداری حاکم و نە ئەحزابی ڕەنگاو ڕەنگی بۆرژوازی کە لە مەوقعیەتی ئوپوزسیۆندان، هیچ ڕێگا چارەیەکیان بۆ کۆتایی هێنان بە قەیرانی ژینگەیی نییە. ئەم دەوڵەتانە و ئەحزابی بۆرژوازی مەسەلەی پیسبوونی ژینگەش وەک باقی گرفتە کۆمەڵایەتییەکان دەکەنە ئامرازێک بۆ دەستەبەر کردنی باڵادەستی لە ڕقابەتە نێونەتەوەییەکاندا و یان مانۆڕدانی سیاسیی و چەنە لێدان لەسەر دەسەڵات لە گۆڕەپانی نێوخۆییدا. ئەمانە بە پێی ماهیەتێکی چینایەتی کە هەیانە، بە جێگای دۆزینەوەی ڕیشەی قەیران، خراپی بەڕێوەبردن، بەرنامە دانان و سیاسەتە نا درووستەکانی دەوڵەت و ئەحزابی ڕەقیب بە هۆکار ئەم بارودۆخە کارەساتبارە دەناسێنن.”\nچوونە دەرەوەی ئامریکا لە ڕێككه‌وتننامه‌ی پاریس ئاستێکی نوێیە لە جەنایاتی ئیمپڕیالیستی لەدژی مرۆڤ و ژینگە. ئەویش لە باردۆخێکدا کە دنیا بە خێرایی بەرەو کارەساتێکی ژینگەیی دەچێت. لەم بارودۆخەدا بەرپرسیاریەتیەکی زۆر گرنگ لە بەردەم كۆمۆنیستەکان، پڕولیتاریای شۆڕشگێڕ و سازمانەکانی داکۆکی کاری ژینگەدایە. لە ناوەندی ئەم بەرپرسیاریەتیەدا درووست کردنی بزوتنەوەیەکی بەهێز بۆ کۆتایی هێنان بە نەزمێک کە بۆ زیاد بوونی قازانجێكی زیاتر، سڵ ناکات لەوەی کە دنیا بەرەو نابوودی و لەنێوچوون بەرێت.


هیومان رایتس وۆچ: حكومه‌تی ئێران بۆ شاردنه‌وه‌ی سه‌ركوتی خۆپیشانده‌ران ئینته‌رنێتی پچڕاندووه\nرێكخراوی نێوده‌وڵه‌تی چاودێری مافه‌كانی مرۆڤ (هیومان رایتس وۆچ) سه‌ركوتی خۆپیشاندانه‌كانی ئێران و پچڕاندنی هێڵه‌كانی ئینته‌رنێت له‌و وڵاته شه‌رمه‌زار ده‌كات.\nهیومان رایتس وۆچ له به‌یاننامه‌یه‌كدا باسی له‌وه‌كردووه، هێزه ئه‌منیه‌كانی ئێران زه‌بروزه‌نگێكی له‌راده‌به‌ده‌ریان بۆ سه‌ركوتی خۆپیشاندانی هاوڵاتیان له دژی به‌رزبوونه‌وه‌ی نرخی به‌نزین به‌كارهێناوه.\nراشیگه‌یاندووه، حكومه‌تی تاران له رێگه‌ی پچڕاندنی هێڵه‌كانی ئینته‌رنێت و دابڕاندنی خه‌ڵكه‌كه‌ی له جیهانی ده‌ره‌وه، هه‌وڵی په‌رده‌پۆشكردن و شاردنه‌وه‌ی سه‌ركوتی خوێناوی هاوڵاتیانی ده‌دات.\nئاماژه‌ی به‌وشه‌كردووه، پچڕاندنی هێڵه‌كانی ئینته‌رنێت جیا له‌وه‌ی پێشێلكردنی مافی ئازادی راده‌بڕین و ده‌ستڕاگه‌یشتن به زانیاریه، له‌هه‌مان كاتدا بنپێكردنی مافی كۆبوونه‌وه و گردبوونه‌وه‌ی ئاشتیانه‌یه.\nله‌دژی به‌رزبوونه‌وه‌ی نرخی به‌نزین له رۆژی هه‌ینیه‌وه شه‌پۆلێكی خۆپیشاندان ئێران و رۆژهه‌لاتی كوردستانی گرته‌وه و به پێی ئامارێكی رێكخراوی لێبوردنی نێوده‌وڵه‌تی زیاتر له 100 كه‌س له‌و خۆپیشاندانانه‌دا كوژراون.\nحكومه‌تی تاران بۆ رێگری كردن له فراوانبوونی خۆپیشاندانه‌كه، له رۆژی شه‌ممه‌وه هێڵه‌كانی ئینته‌رنێتی له‌و وڵاته راگرتووه.


ئێسکی ڕان - ویکیپیدیا، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد\nئێسکی ڕان ئەم ئێسکە درێژترین ئێسکە لە لەشی مرۆڤدا (بە ئینگلیزی: Femur). ئەم ئێسکە بە هۆی گرینگ بوونی جيگەکەی زۆر بەهێزە و بەهێزترین ئێسکە لە لەشی مرۆڤدا. ئەم ئێسکە یەکێکە لەو نیشانە زۆر گرینگانە کە داکۆکی لە سەر دارڤینیسم دەکەن. ئەم ئێسکە لە لەشی زۆبەی ئەو حەیوانانەی وا لە وشکیا دەژین وە هەروەها لە لەشی واڵەکان و دۆلفینەکانیشدا هەیە. ئێسکی ڕان دەبێتە هۆی ئەوەی کە مرۆڤ بتوانێت هەڵخاتۆ، باز بات و پیاسە بکات.\nشوێنی ئێسکی ڕان لە پەیکەرە کۆئەندامی مرۆڤدا\nفێمۆر لە سەرە دەچێتە ناو ئەسێتابوولۆمی ئێسکی لەگەن.\nوێنەی ئێسکی ڕان لە کتێبی گرەی ئاناتۆمی\n١ ماسوولکە گرینگەکان کە بەم ئێسکە وەسڵ دەبن\n٢ ئەو جومگانەی کە فێمۆر تیایاندا هاوبەشە\nماسوولکە گرینگەکان کە بەم ئێسکە وەسڵ دەبن[دەستکاری]\nئەو ماسوولکانەی کە لەم پێشەوە دەست پێدەکەن:\nئەو ماسوولکانەی کە لە سەر فێمۆر کۆتایی دێن:\nتێنسۆر فاسیا لاتا\nئەو جومگانەی کە فێمۆر تیایاندا هاوبەشە[دەستکاری]\nلە سەرەوە لەگەڵ ئەسێتابوولۆمی لەگەن\nلە خوارەوە لەگەڵ ئێسکی تیبیا، چۆک پێک دێنن\nوەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=ئێسکی_ڕان&oldid=817413»\nئەم پەڕەیە دواجار لە ١١:٣٣ی ٣١ی تەممووزی ٢٠٢١ نوێ کراوەتەوە.


پیاوێك هه‌رده‌بێت هه‌بێت\nبۆچوون / بیروڕا :: 10/10/2017\nله مۆسكۆ هه‌ر ده‌بێت گۆڕه‌پانى سوور هه‌بێت. رێككه‌وته ئه‌گه‌ر سه‌ردانه‌كه‌ت له ئۆكتۆبه‌ردا بێت. له‌م مانگه‌دا یادى سه‌د ساڵه‌ى (شۆڕشى ئۆكتۆبه‌ر) تێده‌په‌ڕێت. ئه‌و شۆڕشه‌ى كه سه‌ده‌ى رابردوو و جیهانیشى له‌رزاند. هه‌ڵگیرسێنه‌رى ئه‌و شۆڕشه‌یش ڤلادیمێر ئیلیچ لینین بوو كه تا ئێستایش له‌وێ داپۆشراوه. خۆ ئه‌گه‌ر وا رێككه‌وت له حه‌وتى ئه‌م مانگه‌دا بچیت، هه‌ر ده‌بێت ئه‌وه‌ت بیربێته‌وه كه گه‌وره‌ى كرملین له‌م رۆژه‌دا مۆمى ته‌مه‌نى شه‌ست و پێنج ساڵه‌ى ده‌كوژێنێته‌وه. له‌وه‌ده‌چێت هه‌ندێك مێژوو لێره‌دا كۆببنه‌وه. ئارامگه‌كه‌ى لینین ته‌نیا چه‌ند سه‌د مه‌ترێك له نووسینگه‌كه‌ى ڤلادیمێر پوتین-ه‌وه دووره كه له‌لایه‌كى دیكه‌ى گۆڕه‌پانه‌كه‌دایه.\nلینین به دڵنیاییه‌وه پێیوابوو كه تاهه‌تایه روسیا له‌سایه‌ى حزبى (هاوڕێیان)دا ده‌مێنێته‌وه. ئه‌مه عاده‌تى گه‌وره سه‌ركه‌وتووه‌كانه. واده‌زانن سه‌ركه‌وتنه‌كانیان ده‌چن به‌گژ سه‌رده‌مه‌كه‌دا و شه‌ڕى ده‌كه‌ن. بیروباوه‌ڕه‌كانیان نامرن و ناكوژرێن و تیاناچن. به‌هێزه‌كان له‌و مێژووه فێرنابن كه راهاتووه له‌سه‌ر قووتدانى كاروانه‌كان. له‌وانه‌یشه به بیرى لینین-دا نه‌هاتبێت ئه‌وانه‌ى كه له‌ژێر عه‌باكه‌ى ئه‌ودا گه‌وره‌بوون، رۆژێك دێت و به‌هۆى به به‌ردبوونیانه‌وه ده‌بنه هۆى دڕاندنى.\nمیلى كاتژمێر ناگه‌ڕێته‌وه بۆ دواوه. پوتین خۆى له حزبه‌كه‌ى لینین و له لێوه‌شاوه‌یى ده‌زگاى (كه‌ى جى بى) یه‌وه هاتووه. به‌ڵام روسیاى پوتین هیچى باوكى دامه‌زرێنه‌ر ناپارێزێت ته‌نیا ئارامگه‌كه‌ى نه‌بێت. سه‌رۆكى ئێستاى روسیا قسه‌یه‌كى هه‌یه. قسه‌كه‌ى ره‌نگدانه‌وه‌ى ئه‌و سته‌م و توندوتیژیه‌یه كه (شۆڕشى ئۆكتۆبه‌ر)ى پێ كۆتاییهات. به‌لاى ئه‌وه‌وه هه‌ره‌سى یه‌كێتى سۆڤیه‌ت "گه‌وره‌ترین كاره‌ساتى جیۆسیاسیى سه‌ده‌ى بیسته". قسه‌یه‌كى له‌مه‌یش توندترى هه‌یه، كه ده‌ڵێت :"ئه‌وه‌ى بۆ هه‌ڵوه‌شاندن و لێكترازانى یه‌كێتى سۆڤیه‌ت به‌داخ نه‌بێت دڵ-ى نییه، ئه‌وه‌یش كه هه‌وڵ بۆ بووژاندنه‌وه‌ى بدات عه‌قڵى نییه".\nپێش ئه‌وه‌ى بچم بۆ گۆڕه‌پانه‌كه گاڵته‌م له‌گه‌ڵ ئه‌كادیمیه‌كى روسیدا ده‌كرد. لێمپرسى دواى هه‌ڵبژاردنه‌كان كه بڕیاره له ئازارى داهاتوودا بكرێت كێ ده‌بێته سه‌رۆك؟ به بزه‌یه‌كه‌وه وه‌ڵامى دامه‌وه :"تۆ ده‌زانیت و منیش ده‌زانم". مه‌به‌ستى ئه‌وه بوو كه جگه له سه‌رۆك كه‌سى دیكه سه‌رۆك نییه. داواى روونكردنه‌وم لێكرد. وه‌ڵامى دامه‌وه :"روسیا به‌بێ ده‌وڵه‌تێكى به‌هێز و سه‌ركرده‌یه‌كى به‌هێز ناتوانێت بژیى. هێنده‌ى كیشوه‌رێك ده‌بێت و له 84 قه‌واره‌ى فیدراڵ پێكهاتووه كه 160 گروپى نه‌ژادیى تێدایه و به نزیكه‌ى سه‌د زمان ده‌دوێن. مه‌سیحى و موسڵمان و بودى و جووله‌كه‌ى تێدایه. ناوچه‌ى گه‌شه‌كردوو و په‌ره‌سه‌ندووى جیاجیاى هه‌یه. 14 ده‌وڵه‌تى به‌ده‌وره‌وه‌یه. ته‌نیا پیاوى به‌هێز ده‌توانێت قه‌ناعه‌تى پێكه‌وه‌ژیان به‌م پێكهاته سه‌رسوڕهێنه بكات یاخود له‌كاتى پێویستدا ناچارى بكات".\nهه‌روه‌ها وتى :"له وه‌رچه‌رخانه مێژووییه‌كاندا پیاوى به‌هێز و چه‌كدار به ئیراده و دنیابینى ده‌رده‌كه‌وێت. بڕوا و بیرى وا دێته پێشه‌وه كه وڵات بانگى كردووه بۆ ئه‌وه‌ى رێ بگرێت له هه‌ڵخلیسكانى به‌ره‌و خۆكوشتن. ئه‌مه ئه‌وه‌یه كه له‌گه‌ڵ پوتین هه‌یه. خودى روسیاى فیدراڵ له‌سه‌ر لێوارى لێكهه‌ڵوه‌شان بوو كاتێك له سه‌ره‌تاى ئه‌م سه‌ده‌یه‌ى ئێستادا، ئه‌م خۆیكرد به كرملین-دا. سه‌ركه‌وتوو بوو له دواندنى خه‌ڵكى ئاسایى روسیا و له لغاوكردنى هه‌موو ئه‌وانه‌یشدا كه ئاماده‌بوون شه‌مه‌نده‌فه‌ره‌كه جێبێڵن یان بیته‌قێننه‌وه. هه‌ستى شكۆمه‌ندیى بۆ خه‌ڵكى روسیا گه‌ڕانده‌وه و روسیاى كرده‌وه به یاریكه‌رێكى گه‌وره له كایه نێوده‌وڵه‌تیه‌كه‌دا. ته‌ماشاى سوریا بكه ئه‌وه‌تا چاره‌سه‌ره روسییه‌كه تاكه چاره‌سه‌رى پێشنیار كراوه".\nروسیا ماندوو بوو به‌ده‌ست دۆگمایى كاردیناڵه‌كانى حزبى شیوعیه‌وه. پاشان له ئاژاوه‌ى سه‌رده‌مى ستالین ترسا. مۆسكۆ رووتبووه‌وه و هه‌رێمه له‌خۆباییبووه‌كان ئاماده‌ى شه‌ڕكردن بوون له‌سه‌ر میراته‌كه. لێره‌دا پیاوێك چاوه‌ڕێى ژوان-ى بوو له‌گه‌ڵ كۆشك و مێژوودا. تا له ساته گونجاوه‌كه‌دا ده‌ستى وه‌شاند.\nره‌نگه لینین وایزانیبێت كه له دواى مردنه‌كه‌یشى له گۆڕه‌كه‌یه‌وه وڵات به‌ڕێوه‌ده‌بات. هیچ شتێكى له‌مجۆره رووینه‌دا. گه‌وره‌ى كۆشك گوێ له ئامۆژگارییه‌كانى پیاوه راكشاوه‌كه‌ى ناو گۆڕه‌كه ناگرێت. هه‌ر به‌وه‌نده وازیهێنا كه به‌رگریى لێ بكات له‌و رۆژه‌دا كه زۆركه‌س پێشنیارى ئه‌وه‌یان كرد له شوێنه سیمبولیه‌كه‌ى، به‌رامبه‌ر كرملین، ده‌ریبێنن و له نزیك باوكییه‌وه بینێژن، وه‌ك هه‌ر هاووڵاتیه‌كى ئاسایى له‌بیربچێته‌وه.\nئه‌مه روسیایه‌كى تره كه ئه‌مڕۆ پوتین فه‌رمانڕه‌وایه‌تى. دێته‌وه یادم له گۆڕه‌پانى سوور كه (ئه‌لشه‌رق ئه‌لئه‌وسه‌ت) له ساڵى 1992 دا ناردبوومى بۆ ئه‌م وڵاته. یان بابڵێین دواى ساڵێك له هه‌ڵوه‌شاندنى یه‌كێتى سۆڤیه‌ت. چووم بۆ شه‌قامى ئه‌ربات كه تایبه‌ته به پیاده‌ڕه‌و. له‌پڕ گوێم له كه‌سێكى روسى بوو كه به ده‌نگێكى به‌رز هاوارى ده‌كرد. له سامى عماره-ى هاوڕێمم پرسى: چ ده‌ڵێت؟ وه‌ڵامى دامه‌وه :"ده‌ڵێت جلوبه‌رگى كۆلۆنێل به مه‌دالیاى ئافه‌رینه‌كه‌یه‌وه، بۆ فرۆشتن و به 25 دۆلار". نزیكبوومه‌وه و بینیم كۆمه‌ڵێك جلوبه‌رگى ئه‌فسه‌رانى سوپاى سوور كه‌ڵه‌كه‌كراون و بۆ فرۆشتن دانراون له دیمه‌نێكى شه‌رمهێندا بۆ ئه‌و سوپا دێرین و وڵاته ره‌سه‌نه. كه گه‌ڕایشمه‌وه بۆ له‌نده‌ن ده‌رباره‌ى (روسیاى نه‌خۆش له سه‌رده‌مى بۆریس یاڵتسین) م نووسى. هه‌روه‌ها ده‌رباره‌ى جلوبه‌رگى هه‌ڵخراوى كۆلۆنێڵ بۆ فرۆشتن به 25 دۆلار-یشم نووسى، هه‌روه‌ها ده‌رباره‌ى لینین-ى دانراو بۆ گه‌شتیاران-یشم نووسى.\nڤلادیمێر پوتین له نزیك دیوارى به‌رلین بوو كاتێك داڕووخا. دیمه‌نه ریسواییه‌كانیشى له شه‌قامه‌كانى روسیادا بینى. بڕیارى خۆیدا و رێگه‌ى بڕى. چیرۆكه‌كه‌ى خۆیى دروست كرد و چاره‌نووسى وڵاته‌كه‌یى گۆڕى.\nله‌یه‌كه‌مجاردا له‌وه ده‌چوو روسیا دووربێت. په‌له‌ى نه‌بوو و له‌ژێر به‌فردا مابووه‌وه و مه‌یلى به‌لاى كراسه سۆڤیه‌تیه‌كه‌یه‌وه بوو. پوتین كه‌وته شه‌ڕكردنیه‌وه. گیانى سوپاى سوور و بودجه‌كه‌ى و ئامێره سه‌ربازییه‌كه‌یى نۆژه‌نكرده‌وه. ده‌سه‌ڵاتدارانى هه‌رێمه‌كان و بارۆنه هێنراوه‌كانى، به سامانى پاشماوه‌ى سۆڤیه‌ت ماڵى و ده‌سته‌مۆكرد. خۆرئاواى ئاشتكرده‌وه تا ئه‌و كاته‌ى تواناكانى خۆیى كۆكرده‌وه. وه‌ڵامى نزیكبوونه‌وه‌ى په‌یمانى ئه‌تڵه‌سیى له سنوورى وڵاته‌كه‌ى دایه‌وه و كه‌وته پاكتاوكردنى حساباته‌كان. له دوودڵى و راراییه‌كانى باراك ئۆباما سوودمه‌ند بوو و نیشانه‌كه‌یى پێكا. ده‌ستوه‌ردانى سه‌ربازیى له سوریادا كرد و ئه‌و رژێمه‌ى رزگار كرد "كه له‌وه‌ده‌چوو له ماوه‌ى دوو مانگدا بڕووخێت". ئائه‌وه‌تا چاره‌سه‌ره روسییه‌كه كه‌وتووه‌ته پێش هه‌موو ئه‌وانه‌وه كه دوژمنایه‌تییان ده‌كرد.\nقه‌یرانه‌كه‌ى سوریا هه‌لێكى بوو بۆ وه‌ڵامدانه‌وه‌ى ئه‌وه‌ى كه به (غه‌در)ى خۆرئاواى له لیبیا داده‌نا. هه‌روه‌ها ده‌رفه‌تێكى بوو بۆ تۆڵه‌سه‌ندنه‌وه له شۆڕشه ره‌نگاوڕه‌نگه‌كان و رێكخراوه‌كانى مافى مرۆڤ. هه‌روه‌ها هه‌لى زێڕینى بوو بۆ لێدانى ئیسلامیه‌كان له دوورى خاكى روسیادا. ده‌رفه‌تى بوو بۆ بیرهێنانه‌وه‌ى ئه‌وه‌ى كه روسیا رێڕه‌و و ده‌روازه‌یه‌كى پێویست و هاوبه‌شێكه هه‌رده‌بێت هه‌بێت.\nلێره‌دا لاوازییه‌ك هه‌یه كه قه‌یسه‌ر سه‌ركه‌وتوو نه‌بوو له شاردنه‌وه‌یدا. دابه‌زینى نرخه‌كانى نه‌وت ئه‌وه‌ى ده‌رخست كه بوارى نه‌وت له سه‌رده‌مى ئه‌ودا ئه‌و وه‌رچه‌رخانه‌ى تێدا رووینه‌دا كه ده‌بوو بیكات. تائێستایش ئابوریى وڵاته‌كه‌ى بۆ چه‌ند گرێیه‌ك له دواى ئابوریى ئه‌ورورپیه‌كانه‌وه‌یه. سزا ئه‌مریكى و ئه‌وروپیه‌كانیش نه‌هامه‌تیه‌كانیى زیاتر كردووه. ئه‌و ئومێده‌یشى به با چوو كه گه‌یشتنى دۆناڵد تره‌مپ ده‌رفه‌تێك بێت بۆ به‌ستنى رێككه‌وتنه‌كان. بۆیه ئێستا به دواى هاوبه‌ش و وه‌به‌رهێنه‌راندا ده‌گه‌ڕێت.\nله ئوتێله‌كه پرسیارم له‌و گه‌نجه كرد كه قاوه‌ى ئاماده ده‌كرد، ده‌رباره‌ى به‌ربژێرى ئه‌و له هه‌ڵبژاردنه سه‌رۆكایه‌تیه‌كه‌ى داهاتوودا. وتى:"هه‌ر پوتین-ه چونكه به‌هێزه. من خۆشمبوێت یان نا ئه‌و ئه‌و پیاوه‌یه كه هه‌رده‌بێت هه‌بێت. هه‌ستى دڵنیاییت ده‌داتێ. نامانه‌وێ په‌شێوى و ئاژاوه بگه‌ڕێته‌وه".\nئاسان نییه كه پیاده‌كردنى ده‌سه‌ڵات نه‌بێته هۆى ته‌واوبوونى (رصید)ى سه‌رۆك-سه‌ركرده. هه‌روه‌ها ئاسانیش نییه كه به‌لاى زۆرینه‌وه ده‌سته‌به‌ر و گره‌نتى بێت. ئه‌و ئه‌و كه‌شتیوانه‌یه كه ده‌توانێت له‌نێو گه‌رده‌لووله‌كاندا كه‌شتیه‌كه‌ى بئاوژێت و ئه‌كادیمى و بزنسمان و كرێكارى ئوتێل قه‌ناعه‌تى به‌وه بێت كه ئه‌و پیاوه‌ى چاره‌نووسى وڵاته‌كه‌یى گۆڕى هه‌ر ئه‌و پیاوه‌یه كه هه‌رده‌بێت هه‌بێت. قه‌ده‌ره‌كان هه‌ندێك له كه‌سه‌كان دروست ده‌كه‌ن و هه‌ندێك له كه‌سه‌كانیش قه‌ده‌رى خۆیان دروستده‌كه‌ن.