نەوزادى موهەندیس: دیاردەکانى بە بیابان بوون وڕاماڵینى زەوى، مردنێکى هێواش و بێدەنگى گۆى زەویە! – WTARIKURD\nنەوزادى موهەندیس: دیاردەکانى بە بیابان بوون وڕاماڵینى زەوى، مردنێکى هێواش و بێدەنگى گۆى زەویە!\nدیاردەى بەبیابان بوون دادەنرێت بە گرفتێکى جیهانى کە زۆرێک لە وڵاتان بەدەستیەوە دەناڵێنن لە ناوچە جیاوازەکانى جیهاندا.کە دەناسرێت بە کەمکردنى تواناى زەوى بۆ بەرهەمهێنانى بایۆلۆجى،یان تێکچوونى (لەدەستدانى) بە پیتێتى زەوى بەرهەمهێنەرە بە تێکڕایى و وایلێدەکات کە دۆخێکى بیابانى پێببەخشێت. لەبەر ئەوە بەبیابان بوون دەبێتە هۆکارى نزمبونەوەى بەرهەمى ژیانى ڕووەکى.ئەمەش دەبێتە هۆى بڵاوبونەوەى وشکەساڵى و وشکبونەوە لە زۆرێک لەناوچەکانى وڵاتانى جیهاندا.\nبەبیابان بوون بریتیە لە تێکچوونى زەوى لەو ناوچانەى کە وشکن یان نیمچە وشکن یان وشکن و نیمچە شێدارن.کە دەبێتە هۆى ونکردنى ژیانى ڕوەکى و هەمەجۆرى زیندەگى،ئەمەش دەبێتە هۆکارى ونکردنى چینى سەرەوەى خاک و دواتریش ونکردنى تواناى زەویە بۆ بەرهەمهێنانى کشتوکاڵى و پشتیوانى ژیانى ئاژەڵى و مرۆڤیشە.\nجۆرەکانى بەبیابان بوون:\nجۆرەکانى بەبیابان بوون و ئاست و مەترسیەکانى لەناوچەیەکەوە دەگۆڕێت بۆ ناوچەیەکى تر بەپێى جیاوازى جۆرى پەیوەندى لەنێوان ژینگەى سروشتى لەلایەک و مرۆڤیش لەلایەکى ترەوە. هەربۆیە چوار جۆرى بە بیابان بوون هەیە بەپێى پۆلێنکردنى نەتەوە یەکگرتوەکان:\n1. بەبیابانبوونى سووک :بریتیە لە ڕوودانى لەناوچوون یان وێرانبونێکى زۆر سووک لە سەرپۆشى ڕوەکى و خاک، بەڵام کارناکاتە سەر تواناى بایۆلۆجى ژینگە.\n2. بەبیابانبوونى مام ناوەنجى: بریتیە لە ڕوودانى لەناوچونێکى مامناوەنجى بۆ سەرپۆشى ڕووەکى و دروستبوونى گردۆڵکەى لمى بچووک یان قڵیشانى بچووک لەخاکدا و سوێربونیشى کە دەبنە هۆى کەمبونەوەى بەرهەم بەڕێژەى 10-15%.\n3. بەبیابانبوونى توند :بریتیە لە بڵاوبونەوەى پوش و گژوگیا و درەختیلەى نەویستراو لە لەوەڕگاکاندا لە جێگەى جۆرە ویستراوەکان،هەروەها بەهۆى زیادبوونى کاریگەرى ڕووتاندنەوەوە کە کاردەکاتە سەر سەرپۆشى ڕوەکى و دەبێتە هۆى کەمکردنەوەى بەرهەم بە ڕێژەى 50%.\n4. بەبیابانبوونى زۆر توند :بریتیە لە دروستبوونى بڕێکى گەورە لە گردۆڵکەى لمینى ڕووت و چالاک لەگەڵ دروستبوونى قڵیشانى زۆر و شیو ودۆڵ،و خاکەکەش بەر سوێربونێکى زیانبەخش دەکەوێت.ئەم جۆرە لە بیابانبوون بەمەترسیدار ترین دادەنرێت بەهۆى کاریگەرە گەورە و خراپەکانیەوە لەسەر تواناى بایۆلۆجى ژینگە.\nهۆکارەکانى بەبیابان بوون\nسەرەڕاى کاریگەریەکانى کەش وهەوا لەسەر بەبیابانبوون ئەوا گەلێک هۆکارى مرۆڤى و دەستکردیش کاردەکەنە سەر بەبیابانبوون لەوانە:\n1. بەکارهێنانى بێسنوور و زیاد لە پێویست و نەگوجاوى زەوى کە دەبنە هۆى لێچوون یان داڕمان و ونکردنى خاک.\n2. لابردن و بڕینەوە و ئاگرتێبەردانى دارستانەکان کە دەبنە هۆکارى لاوازبوونى خۆڕاگرى خاک.\n3. شێوازى ئاودێرى خراپ سەرەڕاى وشکبونەوە.\n4. ەوەڕاندنى بێویژدانانەى لەوەڕگاکان.\nبەبیابانبوون بەهۆى گۆڕانى کەشوهەواوە ڕوودەدات وەک:\n1. بەرزبونەوەى پلەى گەرما و کەمى بارانبارین یان نەبارینى کە دەبێتە هۆى وشکبونەوە و بوونە هەڵم و کۆبونەوەى خوێکان.\n2. لافاو دەبێتە هۆى ڕاماڵینى خاک و دارودرەختەکان هەڵدەکێشێت کە بە پیتى زەوى ناهێڵێت.\n3. جوڵەى گردۆڵکە لمیەکان کە دەبێتە هۆى داپۆشینى کشتوکاڵ و گژوگیا بەکاریگەرى ڕەشەباوە.\n4. دابەزینى ئاستى ئاوى ژێر زەوى.\n5. ئەو کشتوکاڵانەى کە پشت دەبەستنە سەر ئاوى بارانبارین بۆ ئاودێرى.\n6. پشتبەستن لەسەر ئاوى بیرەکان بۆ ئاودێرى چونکە ئاوى ئەو بیرانە بەتێپەڕبوونى کات ڕێژەى خوێکانیان بەرزدەبێتەوە و دەبنە هۆى سوێربوونى خاک و بەبیابانبوون.\n7. ڕەشەبا کە دەبێتە هۆى خێراتربوونى وشکبونەوەى ڕوەکەکان و بەتایبەتى ئەگەر درێژەى کێشا.\nجا لێرەدا دوو هۆکار لەهەموان زیاتر دەبنە هۆکارى دروستبوونى دیاردەى بەبیابانبوون و کاریگەرى گەورەیان هەیە کە بریتین لە لافاو یان بارانى بەخوڕ و ڕەشەبا چونکە دەبنە هۆى ڕاماڵینى خاک،کە ژینگەى سروشتیە بۆ ڕوەک و ئاژەڵەکان،چونکە دروستبوونى خاکێک بە ئەستوورى 18 سم پێویستى بە 1400-7000 ساڵ هەیە.\nلەنمونەکانى بەبیابان بوون:\n1. دیاردەى بەبیابانبوون لە چین: بەهۆى گێژەڵوکەى لمى و خۆڵیەوە ڕوودەدات،کە بەتوندترینیان لە مێژوودا دادەنرێت کە لە باکوورى ئەو وڵاتە کەڕوویداوە،بەشێوەیەک کە هەڕەشەى لەناوبردنى تەواوى گوندێک دەکات و هەر ساڵێک 20 مەتر بیابانبوون لە گوندەکە نزیک دەبێتەوە.ئەمەش بەهۆى بڕینەوەى دارستانەکان و لەوەڕاندنى بێویژدانانەوە بوە.\nلە ئێستادا دیاردەى بە بیابانبوون لە چین زۆر بڵاوبۆتەوە بەشێوەیەک بۆ هەر مانگێک 200کم زیاد دەکات.\n2. دیاردەى بەبیابانبوون هەڕەشە لە تەواوى جیهان دەکات و بەتایبەتیش کیشوەرى ئەفریقیا،لەبەرئەوە نەتەوە یەکگرتوەکان بۆ دژایەتى و بەرەنگاربونەوەى ئەو دیاردەیە ڕۆژى 17/6ى هەموو ساڵێکى دیاریکردوە بۆ ڕۆژى جیهانى بەگژداچوونەوەى بەبیابانبوون و وشکە ساڵى.\n1. لەسەر ئاستى جیهان:\n• 30% ڕووبەرى زەوى هەڕەشەى بەبیابانبوونى لەسەرە کە کاریگەرى دەکاتە سەر 1 ملیار کەس لە جیهاندا.\n• 1/3 ى زەویە وشکەکانى جیهان بەپراکتیکى زیاد لە 25% تواناى بەرهەمهێنانى لەدەستداوە.\n• ساڵانە جیهان 10 ملیۆن هێکتار زەوى لەدەستدەدات بەهۆى بەبیابانبوونەوە (1هێکتار=10هەزار مەتر دووجا).\n• تەنها لەساڵى 1988دا 10 ملیۆن ئاوارەى ژینگە هەبووە.\n• بەبیابانبوون ساڵانە 42 ملیار دۆلار زیان بە جیهان دەگەیەنێت.لەکاتێکدا نەتەوە یەکگرتوەکان ڕایگەیاندوە کە بەگژداچونەوەى بەبیابانبوون لە خۆپارێزى و چاککردنى زەوى و دووبارە ئامادەکردنەوەى زەوى تەنها نیوەى ئەو تێچوەى تێدەچێت کە بریتیە لە 10-22.4 ملیار دۆلار ساڵانە.\n2. لەسەر ئاستى کیشوەرى ئەفریقیا:\n• 32% لە زەوى وشکى جیهان دەکەوێتە کیشوەرى ئەفریقیاوە.\n• 73% ئەو زەویانەى بۆ کشتوکاڵ بەکاردێن توشى ڕووتانەوە و داخوران بوون.\n• لەهەندێک ناوچەى کیشوەرى ئەفریقیادا ساڵانە هەر 1 هێکتار زەوى بڕى 50 تەن لە خاک وندەکات.ئەمەش یەکسانە بە بڕى 20ملیار تەن نایترۆجین و2ملیار تەن فسفۆڕ و 41 ملیار تەن پۆتاسیۆم.\n• ئەو ناوچانەى کە بەزۆرى توشى بەبیابانبوون بونەتەوە کەوتونەتە وڵاتانى : سیرالیۆن ولیبریا وغینیا و نەیجیریاو زائیر و ئەفریقیاى ناوەڕاست و ئەسیوبیا و مۆریتانیا و نەیجەر و سودان و ێۆمالەوە.\n3. لەسەر ئاستى وڵاتانى عەرەبى:\n• ڕووبەرى 9.7 ملیۆن کم2 لە کۆى ڕووبەرى زەوى وڵاتانى عەرەبى دادەپۆشێت کە یەکسانە بە ڕێژەى 68%.\n• 90ملیۆن کەس هەژارى و وشکە ساڵى هەڕەشەیان لێدەکات.\n• 500ملیۆن هێکتار زەوى کشتوکاڵى بونەتە بیابان.\n• دیاردەى ڕاماڵینى خاک\nدیاردەى ڕاماڵینى خاک وەکو هەموو دیاردە سروشتیەکانى تر میژوویەکى دێرینى هەیە و لە دێرزەمانەوە ڕوویداوە،بەڵام لەم سەردەمەى ئێستادا بەهۆى زیادبوونى چالاکیەکانى مرۆڤ و هەڵسوکەوتە نالێپرسراوێتێکەیەوە بەرامبەر بە ژینگە ئەم دیاردەیە زیادیکردوە،بەشێوەیەک بڕى ئەو خاکەى کە بەکاریگەرى ڕاماڵین لەجیهاندا لەدەستچوە لە 100ساڵى ڕابووردوودا یەکسانە بە 23% لە کۆى زەوى کشتوکاڵى بەپیت.\nلەو چالاکیانەى مرۆڤ کە کە بە نەشارەزایى و ناشیانە کاریکردوە بریتین لە:\n1.لابردنى چینى داپۆشەرى ڕوەکى سروشتى.\n2. لەوەڕاندنى بێویژدانانە لەکاتى وشکە ساڵیدا.\n3. مامەڵەى ناتەندروست لەگەڵ خاکدا وەک کێڵان لەکاتى وشکەساڵیدا.\nجۆرەکانى ڕاماڵینى خاک:\n1. ڕاماڵینى ڕەشەبایى : کە خۆى دەبینێتەوە لەدیاردەى خۆڵبارین و تەپوتۆز لەهەر کات و وەرزێکى ساڵدا و بەپێى توندى ڕەشەباکەش دەگۆڕێت.و کاریگەرى گەورەشى لەسەر ئەو ناوچانە دەبێت کە چینى داپۆشەرى خاکیان تێکچووە و بە تایبەتیش ئەگەر خێرایى ڕەشەبا لە 15-20کم/چرکە زیاتر بوو.\n2. ڕاماڵینى ئاویى :دروستدەبێت بەهۆى لافاوى ئاوى سەر ڕووى زەوى یان لە ئەنجامى بەرکەوتنى دڵۆپى باران بەخاک و کاریگەرییەکەشى گەورە دەبێت هەرکاتێک بارانى بە خوڕ زیاتر بێت کە خاک ناتوانێت هەڵیبمژێت و لەبەر ئەوە لافاوى ڕاماڵەر دروست دەبێت.\nچۆن ڕێگرى لە ڕاماڵینى زەوى و بەبیابانبوون بکرێت:\n1- ڕووپێوێکى ژینگەیى ئەنجامبدرێت بۆ دیاریکردنى ئەو هۆکارانەى کە دەبنە هۆى تێکچوونى سیستەمى ژینگەیى.\n2. جێگیرکردنى گردۆڵکە لمیەکان،بەهۆى:\n3- دانانى دیوارى ڕێگر وەک بەربەست لەبەردەم هاتنەپێشى لمەکە.\n4- دانانى هێواشکەرەوە یان خاوکەرەوەى بچوکى ڕەشەبا.\nداپۆشینى گردۆڵەکە لمیەکان بە:\n1- توخمى ڕوەکە مردوەکان.\n2- بەروبومە نەوتى و کیمیاوى یان مەتاتیەکان.\n3- ڕواندنى دارودرەختى گونجاو لە ناوەڕاستى گردۆڵەکە لمیەکاندا.\n4- پارێزگاریکردنى لەوەڕگا سروشتیەکان و گەشەپێدانى سەرپۆشى ڕوەکى سروشتى.\n5- ڕاوەستاندنى فراوانبوونى کشتوکاڵى دێمى لەسەر حسابى لەوەڕگا سروشتیەکان.\n6- بەکارهێنانى لافاو بۆ کشتوکاڵکردن.\n7- بڕینى دارودرەخت بۆ بەکارهێنانیان وەک سەرچاوەى وزە.\n8- هاوسەنگکردنى کشتوکاڵى دێمى و بەسەرداچوونەوەى هۆکارەکانى ئاودێرى.\n9 چاندنى وشک : کە بریتیە لە ڕواندنى ئەو دارانەى کە پێویستیان بە ئاوى کەم هەیە و بەرگرى زۆریان هەیە دژ بە وشکبونەوە.\n10- باشکردنى پەیکەر و ژێرخانى خاک بە زیادکردنى توخمە ئۆرگانیەکان.\n11- نەهێشتنى لارى ((مەیلانى))زەوى بەدروستکردنى شێوە قادرمەیى چین چین.\n12- کێڵانى زەوى لەیەکەم وەرزى بارانباریندا.\n13- دروستکردنى گۆم و دەریاچەى بچوک لە دۆڵەکاندا بۆ ڕاوەستانى ڕۆیشتنى ئاو.\n14- دروستکردنى بەنداوەکان بۆ کەمکردنەوەى هێزى لافاوەکان.\n15- پارێزگاریکردن لە سەرپۆشى ڕووەکى و دوورکەوتنەوە لە لەوەڕاندنى بێویژدانانە و توند.\nلەکۆتایدا،هەردوو دیاردەى بەبیابانبوون و ڕاماڵینى زەوى دوو دیاردەى مەترسیدار و هەڕەشە ئامێزن و کاریگەرى خراپى گەورە دەکەنە سەر زەوى و خاکە بەپیتە کشتوکاڵیەکان بە هۆکارى ڕەشەباى توند و ئاو و لافاوە ڕاماڵەرەکانەوە،بۆیە گرنگە کە کارى پێویست ئەنجامبدرێت و پلانى پێشوەختەش ئامادەبێت لە وەرزەکانى زستان و ساڵانى وشکە ساڵى و کەمبارانیدا بۆ ڕێگەگرتن لەو دیاردانە.\nلەکوردستانیشدا هەردوو دیاردەکە بونیان هەیە و بوشنەتە مەترسى بۆ ئایندەى ژیان و گوزەرانى مرۆڤ و ئاژەڵ و ڕووەکەکان و لەوەڕگاکانیش،هەربۆیە عێراق و هەرێمى کوردستانیش دەکەونە چوارچێوەى ئەو ناوچانەى وڵاتانى عەرەبیەوە کە دیاردەکانى بەبیابانبوون و ڕاماڵینى زەوى کاریگەریان هەیە لەسەریان و بەکردارەکیش لە ناوچەى گەرمیاندا دیاردەى بەبیابانبوون لە ناوچەکانى کفرى و دووزخورماتوو و ..هتد دەستیانپێکردوە و لەناوچە شاخاویەکانیشدا ڕاماڵینى زەوى بەهۆکارى بارانى بەخوڕ و لافاوەوە کاریگەرى خراپیان داناوە. بۆیە ئەرکى حکومەتى هەرێمە کە پلانى پێشوەختە و ئامادەسازى تەواوى هەبێت بۆ ڕووبەڕووبونەوە و بەگژداچونەوەى ئەو دیاردانە بۆ دڵنیابون و زامنکردنى ئایندەیەکى گەشتر و ڕوونتر بۆ نەوەکانى داهاتوو.\nپشکۆ ئەمین: ئێران بەرەو کوێ دەروات و نیازی چی هەیە؟ بەشی چوارەم.\nبورهان شێخ ڕەئوف: دەر و دراوسێ، دیالۆگی نیشتمانی و گه‌ڕانه‌وه‌ی سەدرییەکان بۆ هه‌ڵبژاردن.


تریگلیسێرد - ویکیپیدیا، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد\nنموونەی تریگلیسێرد چەوری ناتێر یان ناتەواو (کیمیک) (C٥٥H٩٨O٦).\nتریگلیسێرد (بە ئینگلیزی: Triglyceride) بریتییە لە ئەستەر ئەمیش پێکھاتووە لە گلیسرۆڵ و سێ ترشی چەوری بۆیە پێدەوترێت تریگلیسێرد پێکھاتووە لە (تری- لەگەڵ گلیسێرد). تریگلیسێرد پێکھاتەی سەرەکی چەوری لەشن لە مرۆڤ و بڕبڕەدارکانی تر، ھەروەھا ڕۆنی ڕوەکی. ئەوانیش لە خوێندا ئامادەن بۆ چالاککردنی گواستنەوەی دوو ئاڕاستەیی چەوری خوێن لە جگەرەوە، و پێکھێنەری سەرەکین لە چەوری ژێر پێست. زۆر جۆری تریگلیسێرد ھەیە. بەتایبەتی جۆرەکانی چەوری تێر و ناتێر. لە چەوری تێر گرووپی C=C کەمە. لە چەوری ناتێر C=C یەک یان زیاتریان ھەیە. لە چەوری ناتێر خاڵی توانەوە کەمترە بەراورد بە چەوری تێر: لە ئەنجامدا، زۆر جار لە پلەی گەرمی ژورێکدا شلە.\n١ پێکھاتەی کیمیایی\n٣ ڕۆڵی لە نەخۆشیدا\n٤ بەکارھێنانی پیشەسازی\nتریگلیسێرد پێکھاتووە لە سێ ئەستەر و لە گلیسرۆڵێک کە بەستراوەتەوە بە سێ گەردیلەی ترشی چەورییەوە. ئەلکھول گرووپی ھایدرۆکسیل (HO–) ھەیە. ترشی ئەندامی گرووپی کاربۆکسیل (–COOH) ھەیە. کھول و ترشی ئەندامی پەیوەستن بە پێکھێنانی ئەستەر. گەردیلەی گلیسرۆڵ سێ گرووپی ھایدرۆکسیلی (OH–) ھەیە و ھەریەک لە ترشی چەوری گرووپی کاربۆکسیل (–COOH) ھەیە. لە تریگلیسێرد، گرووپە ھایدرۆکسیلەکانی گلیسرۆڵ پەیوەست دەبن بە گرووپەکانی کاربۆکسیل لە ترشی چەوری بۆ پێکھێنانی بەندی ئەستەر. HOCH2CH(OH)CH2OH + RCO2H + R′CO2H + R″CO2H → RCO2CH2CH(O2CR′)CH2CO2R″ + 3H2O\nئەگەر زنجیرەی یەکەم و سێیەم ئاڕ و ئاڕ جیاواز بن، ئەوا گەردیلەی کاربۆنی ناوەندیی سەنتەرێکی چیرالە و لە ئەنجامدا تریگلیسێرد چیرالە.\nڕۆڵی لە نەخۆشیدا[دەستکاری]\nکۆمنزی ویکیمیدیا، میدیای پەیوەندیدار بە تریگلیسێرد تێدایە.\nوەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=تریگلیسێرد&oldid=852358»\nئەم پەڕەیە دواجار لە ١٦:١١ی ١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ نوێ کراوەتەوە.


ئەحمەد ئەلیاس وەک باوکە گەورەی ناسیۆنالیزمی کورد | ئاژانس\nHome گشتی فەرهەنگ ئەحمەد ئەلیاس وەک باوکە گەورەی ناسیۆنالیزمی کورد\nئەحمەد ئەلیاس وەک باوکە گەورەی ناسیۆنالیزمی کورد\non: ته‌مموز 04, 2018 In: فەرهەنگNo Comments\nدا خەلق نەبێژتن کو ئەکراد/ بێ مەعریفەتن، بێ ئەسڵ و بنیاد/ ئەنواعی میلەل خودان کتێبن/ کورمانج تەنێ د بێ حەسێبن. ئەحمەدی خانی دوابەدوای فەقێی تەیران، عەلیی حەریری و مەلای جزیری دێت، بەڵام هاوشانی ئەو ناوە بەرزانەیە. ئەحمەدی خانی ناوی تەواوی ئەحمەد ئەلیاس ڕۆستەمە، ئەلیاس لە بەیازی «صمدیه»ـدا ناوی هاتووە، کەسایەتییەکی خانەدان و دەوڵەمەند بووە و ئەو ڕستەیەشی لە کۆڵ ئەحمەدی کوڕی کردووەتەوە کە بە نزیکەیی بە دوای هەموو شاعیرە دێرینەکانماندا دێن؛ شاعیر لە بنەماڵەیەکی هەژار و کەمدەرامەت و بێدەسەڵات و داماو و نازانم چیدا هاتووەتە دونیاوە…\nخانی پیاوێکی دەنگنێر و بەرز بووە، زۆر کەم توووڕە بووە، دڵتەڕ بووە، جلوبەرگی ڕێکوپێک و ئارەزوویەکی سەیری هەبووە بۆ ڕاووشکار، سوارچاک و نیشانەشکێن بووە، بە قەولی سەجادی جومباز «جیملاسکی» بووە. وێنەکانی هەرگیز ڕووی ڕاستیی ئەویان نیشان نەداوە، چونکە ئەوەندەی پێی گەیشتووم، دەماودەم گێڕدراوەتەوە؛ خاوەنی سەرێکی زل و لاشەیەکی لاواز بووە.\nئەحمەدی خانی تاقانە شاعیرەکەی سەردەمی خۆی بووە، ڕەنگە بتوانین ئەم مێژووە درێژ بکەینەوە تا بەلای نالیدا دەڕوات و دەگاتە شێرکۆ بێکەس! لە سەردەمی ئەو و پێش ئەویش شاعیرگەلی زۆر بوونیان هەبووە، بەڵام هیچیان دەستهەڵگری پەرچەم و چاوی یار نەبوون، لەو دەورانەدا خانی تەنیا شاعیر بووە کە وەک ناسیۆنالیستێک ڕێی بەرەو نەتەوەی هەڵبژاردووە. ئەما ژ ئەزەل خودێ وەساکر/ ئەڤ ڕۆم و عەجەم لە سەرمە ڕاکر. ئەو لێرەدا دەگاتە ترۆپکی برینداریی و هەستکردن بەبێ دەسەڵاتیی؛ گلەیی لە بەختی کوردان و تەختی ڕۆم و عەجەم دەکات.\nلە مەم و زیندا ناسیۆنالیزمی کورد دەیخاتە بەردەم پرسیارکردن و بەرامبەر ئەو خودایە دەوەستێتەوە کە خۆی سۆفیی ڕێیەکەیەتی. ئەو لە پێش ساڵانی ١٦٩٣ـدا داوای دەوڵەتی کوردی دەکات و سەرسامه بە بێبەشیی کورد لەو ڕووەوە. لە بەندی شەشەمیشیدا جەختی لەوە کردووەتەوە کە کورد پڕ زانیارییە و بنچە و بناخەیان هەیە.\nتاریکی و کۆنەپەرستیی وای لە ئەحمەدی خانی کردووە کە شیعر بنووسێت، ئەو بۆ هەمیشە بە باشترین شاعیری میللی و چیرۆکە پەتییەکان دەناسرێتەوە. ئەوەی بەلای منەوە جێی سەرنجە، زوڵم و زۆری تورکەکان لە بری ئەوەی شیعری بەرەنگاریی پێ بنووسێت، لە بری ئەوەی وەک ناسیۆنالیستێکی گڕگرتوو خۆی بناسێنێت؛ دێت دەماودەم گێڕدراوەکان و بەتایبەت مەم و زین، کولتوور و مێژوویەک بە هێمنی دەگێڕێتەوە. شەرحا غەمێ دل بکەم فەسانە/ زین و مەمێ بکەم بەهانە/ نەغمێ وە ژ پەردەیێ دەرینم/ زین و مەمێ ژ نوڤە ژینم. ئەم کارەی خانی بەردەوام کاژی خۆی فڕێ دەدات؛ هەر بۆیە ئەگەر ناسیۆنالیستیی خانی کە سەرڕێژ بووە، بگۆڕدرایە بۆ بەرەنگاربوونەوە و هووتاف و ڕق، بێگومان تەنیا ناوێکی ئاسایی لە مێژوودا دەمایەوە؛ عەبدوڵڵا پەشێو نموونەیەکە کە تەنیا لە دەوروبەری شەڕی ناوخۆدا ژیا و ساڵانێکی کەم دوای نەفرەت و هووتاف و بەرەنگاربوونەوەکانی کوژرا، یان با بڵێین دوای ئەوەی ناوی لە ئەدەبی کوردیدا نووسرا؛ بۆ هەمیشە کوژایەوە.\nزیرەکیی خانی لەوەدایە کە سەرهاتی مەمی ئالانی کەمتازۆر لە ماکی چیرۆکە ڕاستییەکەی داماڵیوە و هەستی کوردانە و بیروڕای سیاسیی خۆی لە چیرۆکەکەدا جێ کردووه‌تەوە؛ ئەو سەرڕای زین و مەم، عەقیدەیا ئیمانێ و دیوانەکەی، نووبەهارا بچووکانی نووسیوە کە فەرهەنگێکی عەرەبیی کوردییە بە شیعر؛ دەردەکەوێت کە خانی لە پشت باوەڕی ئایینییەوە، خەمخۆری ڕاستەقینەی زمانەکەمانە؛ ئەو زمان و ڕێزمانەی دەزگەکانی ڕاگەیاندنی بینراو و نووسراو خەریکن نەزانانە لە ناوی دەبەن.\nئەحمەدی خانی لە سەردەمی خۆیدا یەکێک بووە لە کارەکتەرە کاریگەرەکانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، لێکۆڵەرە بیانییەکان گەلێکیان دەربارە نووسیوە و لێکۆڵیوەتەوە. ئی سوسان ١٨٩٠، فوون لوکوک ١٩٠٣، ئۆسکارمان ١٩٠٦، ڕۆجەر لیسکۆی فەڕەنسی ١٩٤٢، هەروەها ڕووسەکان وەکو یەکێک لە گەورە نووسەرەکانی جیهانی دەبینن، م. ب. رۆدینکۆ ١٩٦٢ زین و مەمی کردووە بە ڕووسی و تا ئێستایش لێی چاپ دەکرێتەوە. هەروەها مارتین ڤان بڕاونێسنیش سوورە لەسەر ئەوەی کە خانی بە باوکە گەورەی ناسیۆنالیزمی کورد ناوزەند بکرێت. ئەدی، خانی باوکە گەورەی ناسیۆنالیزمی کوردە.\nپارتی هێڵی سوورى له‌سه‌ر كه‌س نییه بۆ پۆستی پارێزگار\nترس شیعه‌كانى خسته‌وه ژێر چه‌ترێك\nسه‌ركه‌وت ئه‌حمه‌د: پارەی ساختە لە ئێران و لە ڕێگەی كۆڵبه‌رییه‌وه دێتە هەرێم\nترەمپ كورد دوودڵ ده‌كات\nمووچە بە گۆترە دابەش دەکرێت


جەژنی رەمەزان ده‌ستپێده‌كات لە عێراق\nموسوڵمانانی جیهان دەستیانکرد بە جەژنكردن بەبۆنەی کۆتاییهاتنی مانگی پیرۆزی ره‌مه‌زانەوە و سێ رۆژ پشووی جەژنی رەمەزانیان راگه‌یاند له 15 حوزه‌یران.\nلە دوکانێکی شیرینیدا لە بەغدا، 14 حوزەیران 2018، عێراقیەکان شیرینییەك ئامادە دەکەن کە ناسراوە بە کولیچە بەر لە جەژنی رەمەزانی موسوڵمانان بەبۆنەی کۆتایهاتنی رەمەزانەوە. [ئەحمەد روبەیعی/ ئاژانسی فرانس پرێس]\nموسوڵمانان لە سەرانسەری دنیادا هەینی (15 حوزەیران) دەستیانکرد بە جەژنی رەمەزان بەبۆنەی کۆتاییهاتنی مانگی پیرۆزی رەمەزانه‌وه و سێ رۆژ پشووی جەژنی رەمەزانیان هەیە، کە بە ئاهه‌نگگێڕان و پێدانی دیاری ده‌برێته‌سه‌ر.\nلە عێراق دوکانەکانی شیرینی سەرقاڵی ئامادەکردنی کولیچەن -- کە چەند رۆژێك بەر لە جەژن ئامادە دەکرێت -- بە هەویرێکی نەرمی بۆندار و حێل و دۆشاوی خورما دروستدەکرێت. زۆربەی عێراقیەکان پشووی جەژن بە کڕینی جلوبەرگی نوێ و پێدانی دیارۆ بە منداڵان بەسەردەبەن كه سەریان به ستایڵی نوێ ده‌تاشن.\nعێراقیەکان هەینی بەرەو مزگەوتەکان چوون بۆ نوێژی تایبەتی بەیانیی جەژن، کە لەگەڵ دەستپیکردنی پشووەکەدا ئەنجامدەدرێت، دوای ئەوەش چوون بۆ سەرقەبران بۆ سەردانی گۆڕی خزمەکانیان کە دابونه‌ریتێكی دیکەی جەژنە.\nچەکدارانی به‌ره‌ی نوسرە فیستیڤاڵی منداڵان لە ئیدلیب قەدەغەدەکەن\nچالاکوانان دەڵێن توندڕەوەکان دەچنە سەر کەمپێکی ئاوارەکان و لە منداڵان و رێکخەران دەدەن بە بیانوی ئەوەی بۆنەکەیان دژی شەریعەیە.\nسەرەڕای ئاگربەستەکەی رژێم، شەڕێكی سەخت له‌ئارادایه لەسەر رێگەیەکی گرنگی حەلەب\nعێراقیەکان ئاهەنگی جەژنی رەمەزان و سەرکەوتن لە موسڵ دەگێڕن\nعێراقیەکان ئاهەنگی سەرکەوتنەکانی ئەمدواییانە دەگێڕن دژی داعش لە موسڵ و کاردەکەن بۆ هاوکاریکردنی خێزانی شەهیدان کە ئەمساڵ جەژنی رەمەزان دەکەن.


حەوتەمین شارەوەانی ئیتاڵیا ڕەگەزنامەی فەخری بەخشیە ئۆجەلان\nشارەوانی شارۆچکەی "بینرولا" لە شاری تۆرینۆ لە باکوری خۆرئاوای ئیتالیا ئەمڕۆ شەممە ڕەگەزنامەی فەخری بەخشیە عەبدوڵا ئۆجەلان ڕابەری پارتی کرێکارانی کوردستان (پەکەکە)، کە ماوەی ١٨ساڵە لەلایەن دەسەڵاتدارانی تورکیاوە لە زنیدانی ئیمرالی زیندانیکراوە.\nماڵپەڕی روسیالیەوم لە زاری شارەوانی ئەو شارۆچکەیەی ئیتالیاوە بڵاویکردەوە، ئەو بڕیارەیان بۆیە داوە وەک پشتیوانییەک لە تێکۆشانی گەلی کورد لەپێناو بەدەستهێنانی مافەکانیدا بە ڕێگەچارەی ئاشتییانە.\nلە بەشێکی تری لێدوانی شارەوانی شارۆچکەکەی ئیتالیا هاتووە "عەبدوڵا ئۆجەلان سوربووە لەسەر شێوازی ئاشتییانە بۆ چارەسەرکردنی کێشەی کورد، سەرباری ئەوەی ماوەیەکی زۆرە زیندانی کراوە".\nشارەوانیەکەی ئیتالیا ئاماژەی بەوەش کرد، پێدانی ڕەگەزنامەی فەخری بە ئۆجەلان بەهۆی ئەو ڕۆڵە گەورەیەوەیە کە هێزە کوردییەکان هەیانە لە دژی چەکدارانی داعش.\nئەوە لەکاتێکدایە تا ئێستا ژمارەی ئەو شارەوانییانەی کە ڕەگەزنامەی فەخریان داوە بە ئۆجەلان گەشتووەتە ٧ شارەوانی، لەوانە شارەوانەکانی بالیرۆم و ناپۆلی ئیتالیا، دواتریش شارەوانی بینرولا ڕێککەوتنێکی برایەتی و دۆستایەتی لەگەڵ شارەوانی کۆبانی ئیمزا کرد.\nعەبدوڵا ئۆجەلان لە ٤ی نیسانی ١٩٤٨ لە گوندی ئامارا (عومەرلی) لە شارۆچکەی سروجی سەر بە پارێزگای ڕحا (ئۆرفە)ی باکووری کوردستان لەدایکبووە.\nئۆجەلان تاوەکو ساڵی ١٩٩٨ لە وڵاتانى لوبنان و سوریا بوو. لە لوبنان ژمارەیەک کەمپى بۆ ڕاهێنانى ئەکادیمى و سەربازى و سیاسیى گەریلاکانى پەکەکە دامەزراندبوو. کاتێک لە ساڵى ١٩٩٨ پەیوەندییەکانى نێوان تورکیا و سووریا تێکچوو. تورکیا ھەڕەشەی لە سووریا کرد، کە هێرش دەکاتە سەر ئەو وڵاتە. ئەوەش بووە هۆى ڕێککەوتنى ئەدەنە لە ساڵى ١٩٩٨دا لە نێوان ئەنقەرە و دیمەشقدا و لە ئەنجامى ئەو قەیرانەدا ئۆجەلان لە ٩ی تشرینى یەکەمى ١٩٩٨ سوریاى بەجێهێشت و ڕووی لە ڕووسیا کرد. سەربارى ئەوەى پەرلەمانى ڕووسیا (دۆما) بە زۆرینەى هەرە زۆر دەنگى مانەوەیان بە ئۆجەلاندا، بەڵام حکومەتى ڕووسیا ڕێگاى مانەوەى بە ئۆجەلان نەدا.\nعەبدوڵا ئۆجەلان لەسەر بانگهێشتى ژمارەیەک پەرلەمانتارى ئیتالیا ڕووى لەو وڵاتە کرد، کە ماسیمۆ دالێما سەرۆک وەزیرانى ئەو کاتى ئیتالیا بوو. بەهۆى گوشارەکانى تورکیا و ئەمەریکاوە ئیتالیاش نەیتوانى زیاتر لە دوو مانگ ڕێگا بە مانەوەى ئۆجەلان بدات\nکاتێک ئۆجەلان لە ڕۆژى ١٥ى شوباتى ١٩٩٩ باڵیۆزخانەى یونانى لە شارى نایرۆبیى پایتەختى کینیا بەجێهێشت لە ڕێگاى ڕۆیشتن بۆ فڕۆکەخانە لەلایەن چەند ئۆتۆمبێل و ژمارەیەک کەسى دەمامکدارەوە هێرشکرایە سەر کاروانى ئۆتۆمبێلەکانى و لە دواى بێهۆشکردنى ئۆجەلان، بەو فڕۆکەیە کە پێشتر ئامادە کرابوو فڕێندرا بۆ تورکیا.\nعەبدوڵا ئۆجەلان زیاتر لە ٤٠ کتێبی نووسیوە. لە زیندانی ئیمڕاڵی نۆ کتێبی نووسیوە و بڵاوکراوەتەوە. بەشێک لە کتێبەکانی وەرگێڕدراونەتە سەر زمانەکانی ئینگلیزی، ئەڵمانی، فەڕەنیسی، ئیتالی، ڕوسی، ئیسپانیولی، فارسی و عەرەبی.\n1378 جار خوێندراوه‌ته‌وه\nکۆی سه‌ردان: 16742183


هەڵبژاردنی داهاتووی عێراق ئەبێ بەدوور لە ساختەکاری و هێزی چەک بێت\nسەرۆک کۆماری عێراق جەختی کرد کە هەڵبژاردنی پێشوەختی مانگی جوون ئەبێ بەدوور لە هێزی چەک و ساختەکاری بێت.\nکاردانەوەی نەتەوە یەکگرتووەکان بە هێرش کردنە سەر بارەگای پارتی\nنێردەی نەتەوە یەکگرتوەکان لە عێراق ئیدانەی ھێرشکردنە سەر بارەگای لقی پێنجی پارتی دیموکراتی کوردستان لە بەغدا دەکات.\nبەیاننامەی هاوبەشی ئیران و ٢٥ وڵاتی دیکە؛\nگەمارۆکانی ئەمریکا بەرەنگار بوونەوەی کۆرۆنای ئەستەم کردووەتەوە\n٢٦ وڵاتی جیهان لەوانە ئێران ڕایانگەیاند کە گەمارۆکان بەرەنگار بوونەوەی کۆرۆنا ئەستەم دەکاتەوە و داوایان لە ئەمریکا کردووە کۆتایی بهێنێت بە گەمارۆ تاک لایەنەکان.\nلە کۆبوونەوەی نەتەوە یەکگرتووەکان؛\nهەرێمی کوردستان سەبارەت بە شوێنبزرەکانی قسە بۆ جیهان دەکات\nشاندێکی حکومەتی هەرێمی کوردستان بەشداری لە کۆبوونەوەیەکی نەتەوەی یەکگرتووەکان تایبەت بە شوێنبزرکراوان دەکات.\nوتەبێژی وەزارەتی دەرەوە هاتە سەر خەت؛\nوتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا کاردانەوەی بە قسەکانی سەرۆک کۆماری ئێران لە هەفتاد و پێنجەمین کۆبوونەوەی گشتی نەتەوەیەکگرتووەکان نیشان دا.


ڕۆژی پێنج شەممە 26ی تەمموز 2018، بەڕێوبەری گشتی ناوەندی هاوبەشی هەماهەنگی قەیرانەكان بەڕێز هۆشەنگ محمد پێشوازی كرد لە بەڕێزان پارك یونگ كیو، كونسوڵی گشتی كۆماری كۆریای باشوور لە هەولێر و سەهیۆن هان، بەڕێوبەری نووسینگەی هەولێری ئاژانسی په‌ره‌پێدانى نێودەوڵەتی كۆریا (KOICA) بۆ گفتوگۆكردن دەربارەی ڕەوشی مرۆیی و هاوكارییە مرۆییەكان بۆ ئاوارە و پەنابەران و كۆمەڵگای خانەخوێ.\nكونسوڵی گشتی كۆریا ڕایگەیاند كە وڵاتەكەی بڕیاریداوە بۆ دابینكردنی هاوكاری مرۆیی بۆ عێراق و هەرێمی كوردستان و بۆ ئەم مەبەستەش 10 ملیۆن دۆلاری لە ڕێگەی ئاژانسەكانی نەتەوە یەكگرتووەكان بۆ وەڵامدانەوەی مرۆیی تەرخانكردووە. هەروەها گووتی كە حكومەتی كۆریا بڕى 300,000 هەزار دۆلاری ته‌رخانكردووه بۆ دابینكردنی ده‌رمان و پێداویستی تەندروستی بۆ هەرێمی كوردستان.\nله به‌رامبه‌ردا بەڕێوبەری گشتی ناوەند سوپاس و پێزانینی پێشكەش بە خەڵك و حكومەتی كۆریا كرد بۆ بەردەوامی پێدانی هاوكاری مرۆیی بۆ ئاوارە و پەنابەران و كۆمەڵگای خانەخوێ لە هەرێمی كوردستان.\nبەڕیز هۆشنگ سوپاس و پێزانینی خۆی پێشكەش بە بەڕێز پارك و هەموو تیمی كونسوڵگەری گشتی كۆریا و (KOICA) كرد بۆ هەوڵ و هەماهەنگی به‌رده‌واميان. هەر لە سەرەتای روودانى قەیرانی مرۆیی و له ماوه‌ى چوار ساڵى رابردوودا، حكومەتی كۆریا بەردەوامبووە لە پێشكەشكردنی هاوكاری مرۆیی بۆ پشتگیریكردنی ئاوارە و پەنابەرەان لە هەرێمی كوردستان.\nپێشكەشكردنی هاوكاریی تەندروستیەكان لە كاتێكدایە كە هاوبەشە تەندروستییەكان هاوكاریی تەندروستیان بۆ ئاوارەكان لە چەند شوێنێك داخستووە و بڕیاریاندوە ئەگەر كۆمەكی پێویست دابین نەكرێت ئەوا هەموو خزمەتگوزارییە تەندروستییەكان ڕادەگرن.


ئەخلاق و زانست لە کۆمەڵگای پێشوەڕوو. جەماڵ عەڵیاڵی – Giareng\nئەخلاق و زانست لە کۆمەڵگای پێشوەڕوو. جەماڵ عەڵیاڵی\nلە 15 تەموز , 2014\nلە کتێبەکانی پێشوودا، لە زمانی فیلسۆفەکانەوە زۆر بابەت هەیە کە لە کۆنەوە لەسەر فیلسۆفەکان ماڵە. زۆربەیان باسی زانست و ئەخلاق لە کۆمەڵگادا دەکەن. زۆربەی ئەو باسانە تەواوکەری یەکترن یاخود ڕواڵەتێکی نۆێ لە باسەکەی پێشووترن. تایبەتمەندی گشتی ئەو باس و تێڕامانانە ئەوەیە کە هەرکام لە گۆێرەی ئاڵوگۆڕەکانی کۆمەڵگا بە واتای ڕادەی پێشکەوتنی ئامێر و کەرەستە گۆڕانکاریان بەسەرا هاتووە. ڕەنگە هەڵە نەبێ ئەگەر بوێژین بیرو بۆچوونەکان چەشنێک وەرگێڕان یاخود شەوق دانەوەی تێگەیشتنی مرۆڤ لە بەکار هێنانی ئامێر و کەرەستە، واتە زانست لە ژیانی ڕۆژانەیە. شۆێنپێی ئەخلاق لەو ناوەدا دەگەڕێتەوە سەر هەڵسەنگاندنی تاک لە چوارچێوەی بەهەند وەرگرتنی کۆمەڵگا. ڕوانگەیەک لە سەر ئەخلاق و زانست مەبەستی ئەو نووسراوەیە کە بە کوورتی باسی لایەنێکی پێوەندی “ئەخلاق و زانست” دەگەڵ “پێشکەوتنی کۆمەڵگا” دەکات. ئەوبابەتە بە هۆکاری لک و پۆپی زۆرەوە دەتوانێ دوورودرێژ بێت. سازدانی شڕۆڤەیەک لە سەر ئەو بابەتە بە خۆپاراستن لە لک وپۆپ، بە مەبەستی ورووژاندنی باسێک، رەنگە مەبەستی خۆی باشتر بپێکێ.\nلە گۆێرەی مێژوو، تایە، تەگەر، چەرخ یان تۆپ، نزیکەی ٥٠٠٠ ساڵە ناسراوە و بە شێوازی جۆراوجۆر بەکار دەهێندرێت. هەر ئەو چەرخە هەتا ئێستا گۆڕانکاری بچووک بەڵام گرینگی بەسەرا هاتووە و زۆربەی گۆڕانکارییەکان لەو ساڵانەی بە نیسبەت ٥٠٠٠ ساڵ، دوواییدا پێکهاتوون. هەر ئاڵوگۆڕێک بە پێی نیاز و بۆ وەدەست هێنانی سوودی زیاتر لە “کار” پێکهاتووە، ئاڵوگۆڕ خۆی لە خۆیدا “کار” بەرەو قۆناخێکی نۆێتر دەبات. بازنەی بیری تاک بەرفراوانتر و قووڵایی بیرمەندیی مرۆڤ زیاتر دەکات. نزیکەی ٢٠٠٠ ساڵ لەمەو بەر، کاتێک “سازکردنی چەرخ” ئەوەندە پێشکەوت کە کۆمەڵگا توانی بە خێرایی زیاتر کەل و پەل لە شۆێنێک بۆ شۆێنێک راگوازێ ئەوکات دیل و یەخسیری شەڕو تاڵان، وەکوو کەرەستە کەوتنە ناو بازار بۆ مامەلە و تەنانەت بوون بە ئامرازی کەیفخۆشی، هەر بۆیە شانۆگەری “گلادیاتۆر” پێکهات.\nپڕۆسەی باسکراو لە سەرەوە هەروا بەردەوامە و لە ئارادایە بەڵام ئەوەی کە مرۆڤ نایبینێ بەستراوەتەوە بە کاراکتەری پڕۆسەکە. نەبوونی “کت و پڕی” واتە خێرایی زۆر نزم و لە سەرەخۆی پڕۆسەکە، ئەنجامەکان نادیار دەکات بۆیە دەگمەنە کەس هەبێ وبتوانێ کاردانەەی ئەو پڕۆسەیە لە ژیانی ڕۆژانەی خۆیدا ببینێ، کەواتە ئەو پڕۆسەیە بۆ زۆربەی مرۆڤەکان، هەر وەک نەبێ وایە.\nبە درێژایی ڕۆژ، کۆمەڵێک کارتێکەری دیار و نادیار بە مێشکی مرۆڤ دەلکێن. ئەو کارتێکەرییانەی کە مرۆڤ هەستی پێدەکات جێگەی تایبەتییان هەیە، بیری لێدەکاتەوە، باسی لێوەدەکات و پاش گەیشتن بە ئەنجامێکی نۆێ، بەکردەوە لە ئاکاری خۆیدا دەینوێنێت. بەڵام هێندیک کارتێکەری هەیە کە نادیارن، واتە مرۆڤ هەستی پێناکات. ئەو کارتێکەریانە بە بێ دەنگی و بێ زانیاری مرۆڤ دزە دەکەن ناو بیر و گوفتارو بێ ئاگاداری راستەوخۆ، لە ئاکارەکانی مرۆڤ بەدی دەکرێن. لێرەدا پڕۆسەی پێکهاتنی ئەخلاق دەست پێدەکات. بە هۆی ئەوە کە هەر کارتێکەرییەک خۆی لە خۆیدا شێوازێک لە زانستە، کەواتە ئەخلاق و زانست لە هارمۆنییەکی تایبەت بە یەکتردا لە جووڵەن.\nزانست لە مرۆڤدا بەگشتی دەرئەنجامی سەرکۆی هەستی مرۆڤن لە هەرچی کە لە دەرەوەی جەستەی مرۆڤدایە. زۆر هەڵە نیە ئەگەر بێژین زانست بۆ مرۆڤ، دەنگدانەوە، شەبەق یاخود رەنگدانەوەی سەرجەمی ڕووداو و دیاردەکانی “دەرەوە” لە “ناوەوە”یە. با بزانین “کۆمەڵگای دێمۆکراسی” بە سەرۆکایەتی وڵاتانی ڕۆژئاوا، چ خۆێندنەوەیەکی لە سەر زانست هەیە. لە ئەدەبیاتی باو لەو کۆمەڵگایەدا پێناسەی زانست بە گۆێرەی خوارەوەیە: “زانست ئەوەیە کە دەسەڵات دەخوازێ تۆ بیزانی بۆ ئەوەی کە بتوانی ئەو ئەرکانەی پێتدەسپێردرێ ئەنجامی بدەی!” ئەو پێناسەیە لایەکی پوولەکەیە، لایەکەی تری ئەوەیە: “تۆ بۆت نیە جیا لەوە، شتی تر بزانی!”. تەمای مرۆڤ لە هەڵکشاندایە و ڕێگە نادات بەوە کە پێناسەیە بخۆێندرێتەوە، ئەوە لای مرۆڤ دزێو دەنوێنێ، هەر بۆیە هەمیشە لە کۆمەڵگای دێمۆکراسیدا باس لە پێناسەی یەکەم دەکرێت. لە ژیانی ڕۆژانەدا “تۆ بۆت نیە جیا لەوە، شتی تر بزانی!” واتایەکی تایبەتی هەیە، “تۆ جگە لەو بژاردانەی دەسەڵات پێت دەبەخشێ مافی بژاردەی ترت نیە!”.\nلێرەدا ئەوە گرینگە کە بزانین بە چ شێوەیەک کۆمەڵگای دێمۆکراسی هەوڵ ئەدات کە ئەو ڕاستییە دەرنەکەوێ و پێناسەی یەکەمی زانست بخاتە بەردەمی مرۆڤەکان. “چەواشەکاری” یەک لە کۆنەچارەکانە. تەجرەبە لەسەر ئەو چارەیە لە سەردەمی یۆنانی کەونەوە هەیە، ئەوکاتەی نۆێنەرانی “سەنا” تاووتۆێ هەواڵەکان و ڕووداوەکانیان دەکرد هەروەها لە کاتی گالیلە دا و بگرە لە سەردەمی نۆێ، واتە سەدەی بیستەمدا هەروەها درێژەی هەبووە، تەنانەت ئێستاش لە دەسپێکی سەدەی بیست ویەک، چەواشەکاری یەک لە چەکەکانی گرینگی ئەو تاقم و لایەنانەیە کە خوازیاری چەوساندنەوەی تاقم و لایەنیترن.\nباسی زانست دەکرێ و دەبێژن ئەگەر مرۆڤ نەیتوانی زانست لە ژیانی ڕۆژانەی خۆیدا بەکار بێنێ ئەوسا زانست چ پلە و بایخێکی نیە و ئەشێ باوێژرێتە ناو زبڵ! ئەوە ڕاستییەکی حاشا هەڵنەگرە. زانست بە تەنیا خۆی بە کەلک نایەت، ئەوە چۆنییەتی کەلک وەرگرتن لە زانستە کە بە کەلک دێت. هەنووکە با بزانین پێوندی ئەخلاق و زانست لە چ پلەیەکدا تێکەڵاوی ژیانی ڕۆژانەی خۆێنەر دەبیت؟ ئەگەر مینایەک لەسەر ئەو باسە لە ژیانی ڕۆژانەدا هەبوونی نەبێت ئەوسا ئەو بابەتەی بەر دەمی خۆێنەری بەرێز، جگە لە کاوێژی بێ بایخ چیتر نیە.\nنەتەوەی کورد ماوەیەکی زۆر سەرقاڵی مشت و مڕ لە سەر “خودموختاری، حوکم زاتی” بوو. وشەیەکی بی ناوەرۆکی داتاشراو لە لایەن کۆمەڵگای دێمۆکراتی کە لە لایەن داگیرکەرانەوە بە شێوەیەکی ناڕاستەوخۆ بەکار دەهێندرا. چۆن؟ لە ڕێگەی بەرگری نەکردن لە بەکار هێنانی ئەو وشەیە! شۆڕشگێران و خەباتکارانی کورد و زۆر خەڵکیتر (نووسەر یەک لەو خەڵکانە بوو) بە دڵگشی و سەربڵیندانە ئەو وشەیان بەکار دەهێنا بێ ئەوەی کە زانیارییان لە سەر پڕۆسەی داڕشتن و پێکهاتنی ئەو وشەیە پەیدا کردبێ. ماوەیەک لەمەو بەر بە هۆی خێرایی ئاڵوگۆڕکان ئەو وشەیە جێگی خۆی بە “فیدرالیزم” و “کۆنفێدرالیزم” بەخشی. دوور نیە قەدەرێکیتر، لە گۆێرەی ئاڵوگۆڕەکان، وشەیەکیتر بکەوێتە سەرزاران.\nئێستا خەریکە ئەو بیرە دەکەوێتە بەر باس کە کوردی هەر پارچەیەک دەگڵ کوردی پارچەکانیتر گەڵێک جیاوازە! ئەوە دەکەنە بە یەکم هۆکاری سەرنەکەوتنی شۆڕشەکانی خۆێناوی نەتەوە کورد. ئەو بیرؤکەیە لە لایەن “نووسەران و ئاکادمیسیەن گەڵی” سەر بە داگیرکەرانەوە تەبلیغی بۆ دەکرێت. ئاشکرایە کە نە ئەو نووسەرانە و نە ئەو ئاکادیمیسیەنانە هیچ کامیان هەرگیز نایەن باسی ئەوە بکەن کە یەکەم هۆکاری گرینگ بۆ نەهامەتی سەرجەمی شۆڕشەکانی نەتەوەی کورد لە کۆنەوە تا ئێستا نەبوونی یاخود پێک نەهاتنی “پێوەندی دەگەڵ بەشەکانیتر” بووە. ئەگەر کۆماری مهاباد زیاتر لە تیرهاوێژێک لە سابلاخ دوور نەبۆوە، دەگەڕێتەوە سەر نەبوونی پێوەندی دەگەڵ بەشەکانیتر. هەڵبەت خۆێنەری وشیار ئەوەندەی زانیاری هەیە کە بوونی ئێلێک و تایفەیەک لە سەقز و برادۆست و… وەکوو “پێیەک یاخود تەنانەت دەستێک” بۆ کۆماری مهاباد ئەژمار نەکات. ئەگەر شۆڕشەکانی شیخ سەعید، سەیدرەزا، شیخ نەهری، شیخ مەحموود، پاشای کۆر، کۆماری مهاباد و ئەوانیتر تێکشکان، یەک لە هۆکارەکانی گرینگ، نەبوونی پێوەندی دەگەڵ لایەنەکانیتر بوو. گشتی ئەو شۆڕشانە دەگەڵ “شۆڕشی ئۆمەرئاغای قەلەرەشێ” کە نووسەر سەری رێزوحوورمەتی لە بەرامبەر گشتیان دادەنوێنێ، چ جیاوازێکی لە ناوەرۆکدا نەبووە. نەبوونی پێوەندی دەگەڵ لایەنەکانیتری وڵات گەلێک هۆکاری هەیە، یەک لەوان نەبوون یا کەمبوونی زانست، یەکیتر ئاراستەی ئابووری کۆمەڵایەتی کوردستان …هتد. بەردەوامی ئەو دۆخە کە بانگەشە بۆ جیاوازی کوردەکان دەکات، فەرهەنگێکی تایبەتی لە لای نەتەوەی کورد پێکهێناوە. هەر ئەو فەرهەنگەیە کە دەبێتە پێگەیەکی باش بۆ ئەوەی کە داگیرکەران تەبلیغی ئەو باسە بکەن کە کۆردی هەر پارچەیەک دەگەڵ کوردی پارچەکانیتر گەلێک جیاوازە.\nوتەی “تۆ جگە لەو بژاردانەی دەسەڵات پێت دەبەخشێ مافی بژاردەی ترت نیە” لە ژیانی ڕۆژانەدا واتایەکی زۆر تایبەت و هەستیاری هەیە. سیستمی فیکری کۆمەڵگای دێمۆکراتی، لێرەدا داگیرکەر، ناراستەوخۆ ڕێگەت پێدەدات کە ساڵیادی کۆماری مهاباد، ساڵیادی ترۆری دوکتۆر قاسملوو، ڕۆژی پێشمەرگە، جەژنی نەورۆز، ڕۆژی ژنان، ڕۆژی زمانی دایک و کۆمەڵێک ساڵیادی تری لەو چەشنە کە گشتیان پیرۆزن و جیگەی رێزن، بەرز ڕاگری، چت پێ باش بێ و پێت خۆش بێ، بوێژی، بۆ ئەوەی کە نەکا بپڕژێیە سەر بژاردی تر. واتە تۆ جگە لەو بژاردانەی دەسەڵات پێت دەبەخشێ مافی بژاردەی ترت نیە! ئەو دۆخە لە بەردەوامی خۆیدا فەرهەنگێک پێکدێنێ کە ئەگەر کردەوەیەکی جیاواز لەوە هەبێ، ئەوە نامۆیە، ناکرێ و نابێ. ئالێرەدایە کە پێی ڕووناکبیران و سیاسەتوانان وەکوو لایەنی بەرپرسیار بە دۆخەکە دێتە ئاراوە، ئەوانەن کە پێویستە هەنگاو بۆ داڕماندنی ئەو قەوارەیە هەڵگرن کە چی نایبنین بە هۆی “بە فەرهەنگ بوونی” دیاردەکە. هەر ئەو بەفەرهەنگ بوونە، دەبێتە بە دەستەبەرێک بۆ پێکهێنانی ئەخلاقێکی تایبەت و بەستراو بە رادەی زانست. ئەوە، یەک لە ڕاستییەکانی زۆر تاڵی کۆمەڵگای کوردستانە.\nناوەرۆکی سیاسەتی کۆمەڵگای دێمۆکراتی، لێرەدا داگیرکەر، چییە؟ داگیرکەر چ سیاسەتێک لە هەمبەر نەتەوەی رزگاریخواز هەڵدەبژێرێ؟ لە زانستی بیرکاری، چەشنە شیکردنەوەیەک هەیە کە دەڵێ: پرسیارەکە لە کۆتاییرا دەس پێبکە! مەبەست ئەوەیە شیکردنەوەکە لە کۆتایی پرسیارەکەڕا بەرەو دەستپێک ئاراستە بکە. ئەو شێوەکارە پڕ بە پێستی ئەو دوو پرسیارەی سەرەوەیە، واتە بلا خۆێنەری بەرێز خۆی پرسیاری یەکەم لێکداتەوە. داگیرکەرانی کوردستان زۆر هەوڵیان دا کە کورد لە ناو بەرن، بە کووشتن و بڕین و بەندیخانە بە ئامانجی خۆیان نەگەیشتن، ئێستا لە هەوڵی ئەوەدان کە لەلایەکەوە ئەخلاق لە نەتەوەی کورد بستێنن، لە لایەکیترەوە بەرگری بکەن لەوە کە ئەو نەتەوەیە بکەوێتە شۆێن زانست. داگیر باش دەزانێ ئەگەر کۆمەڵگەیەک خاوەنی ئەخلاق و زانست نەبێت، دەکرێ وەک مرۆڤی مەسخ کراو، تەزیو و بێ هەست، بۆ هەر شۆێنێک کە ئەوان بخوازن، ببردرێ.\nلە کۆتایی ئەو بابەتە، بە پشت بەستن بەو هەواڵانەی ناوخۆیی سەبارەت بە پەرەگرتنی مادە هۆشبەرەکان و کۆمەڵێک دیاردەی قیزەونیتر لەو چەشنە، پێویستە وەبیرمان بێتەوە کە ڕۆژهەڵاتی کوردستان هەنووکە لە دۆخێکی زۆر مەترسیداردایە. مەترسییەکە ئەوەیە کە داگیرکەر دەخوازێ یەکەم ئەخلاق لە کۆمەڵگا بسرێتەوە، دووهەم ڕێگە نەدات بە کۆمەڵگا کە بە زانستی خۆی پەرە بدات. ئێستا پرسیار ئەوەیە: ئایا ڕووناکبیر و سیاسەتوانی کورد و بەر لەوە تاکی کورد هەست بە گرینگی ئەو هاوکێشەیە دەکات؟ ئەگەر هەستی پێدەکات، ئایا چ پڕۆگرامێک بۆ بەرپەرچ دانەوەی ئەو مەترسییانە هەیە؟ چ پیویستە بکرێ؟\nجەماڵی عەڵیاڵی ٢٠١٤/٠٧/١٤


(شۆڕشی كوردستان‌و گۆڕانكارییه‌كانی سه‌رده‌م)\nكاك شێخ محه‌مه‌د سه‌رگه‌ڵویی، گه‌ر له كۆنگره رۆژنامه‌وانیه‌كه‌ی كاك مه‌لا به‌ختیار، دیقه‌تت بدابایه، وتی: ئه‌وه‌ی له ئه‌ركی حزبی‌و له ده‌سه‌ڵاتدا بێت، بێ كه‌موكوڕیی‌و هه‌ڵه نیه. به‌روونیی وتی: (هیچ كه‌سێك مه‌عسوم نییه). سه‌باره‌ت به ناشیرینكردنی هاوڕێكانی، له (هه‌ڵسه‌نگاندنێكی ره‌خنه‌گرانه) به‌رێزتان پێتان باشتره یه‌كێتی ناشیرین بكرێت، یان ناشیرینی به‌شێكی سه‌ركرده‌كانه یه‌كێتی ناشیرین بووه؟! ئێوه كه بوونه (هاوپه‌یمانیی) پێتانوابوو یه‌كێتی نه‌ك ناشیرین بووه، به‌ڵكو به‌ڵگه‌و دیكۆمێنته‌كانی لێپرسراوانی (هاوپه‌یمانیی) چییان به‌یه‌كێتی نه‌وتووه؟! جیاوازییه‌كه ئه‌وه‌یه، ئێوه یه‌كێتیتان به‌ناشیرین ده‌بینی‌و ناشیرینتان كرد، به‌ڵام ئێمه یه‌كێتی به جوانترین ده‌بینین، چ له دامه‌زراندنیه‌وه‌و به‌هه‌ڵگیرساندنی شۆڕش، قاره‌مانێتی شه‌هیدان‌و پێشمه‌رگه‌و خه‌باتگێڕان، هه‌روا له‌ڕووی فكری‌و په‌یڕه‌و و پرۆگرامدا، یه‌كێتی له‌جوانیدا بێوێنه‌یه،و ناشیرینه‌كان به‌شێكی سه‌ركرده‌و ده‌وروبه‌ره‌كانیانن، به‌رگی ناشیرینتان بۆ یه‌كێتی دووریوه. به‌رێزیشتان به‌شێك بون له‌و مێژووه هەرچەند چەند حزبێکتان (لەیەکێتیەوە بۆ حسک، لەحسکەوە بۆ یەکێتی، لەیەکێتیەوە بۆ بزوتنەوەی گۆڕان، لەبزوتنەوەی گۆڕانەوە بۆ هاوپەیمانی، لە هاوپەیمانیەوە بۆ یەکێتی، کە نازاندرێ لە چ رەنگێکی سەیردایە!).\nگه‌ر پێتانوابوو یه‌كێتی خۆی ناشیرینه، كه گه‌ڕانه‌وه یه‌كێتی جوان ببوو؟! گه‌ر به‌هاتنه‌وه‌ی ئێوه جوانییه‌كه‌ی ده‌ربكه‌وتایه، بۆ تێكڕای ده‌نگی یه‌كێتی له‌ماوه‌ی نێوان چوار مانگ ده‌یان هه‌زار كه‌می كرد؟!\nشێخ محه‌مه‌دی به‌رێز، بۆئه‌وه‌ی باشتر بیرتبكه‌وێته‌وه، ئه‌و ناونیشانه‌ی سه‌ره‌وه (شۆڕشی كوردستان‌و گۆڕانكاریه‌كانی سه‌رده‌م) به‌ناونیشانی بابه‌ته‌كه‌م داناوه، كه ئه‌مه‌ش ناونیشانی ئه‌و كتێبه‌یه كه كاك مه‌لا به‌ختیار بۆ یه‌كه‌م جار له‌ساڵی 1989 نوسیویه‌تی، باسی گۆڕانكاری‌و گۆڕانكاریه‌كانی ناوچه‌كه ده‌كات. ئه‌گه‌ر تاقه‌تت هه‌بێ بگه‌ڕێیته‌وه سه‌ر وتارو كۆڕو كۆبونه‌وه‌كان، له‌دوای راپه‌ڕینه‌وه كاك مه‌لا به‌ختیار سه‌دان كۆڕو وتارو دیداری له‌سه‌ر (گۆڕان‌و گۆڕانكاریه‌كان، له‌سه‌ر ئازادی‌و ئازادییه‌كان، له‌سه‌ر مافه‌كانی مرۆڤ.. تاد) هه‌یه.\nئایا ئه‌و بارودۆخه‌ی یه‌كێتێ، بۆ یه‌كێتی‌و مێژوو بیروباوه‌ڕه‌كانی، ره‌وایه یه‌كێتی به‌مجۆره بمێنێته‌وه؟! بۆ ده‌بێ عه‌یبه‌كان ره‌وا نه‌بێ په‌نجه بخرێته سه‌ر برینه‌كان؟\nده‌ڵێیت: (بۆ له میدیاكانه‌وه راستیه‌كانتان به‌خه‌ڵك نه‌وتووه..).\nناشێت ته‌نها ناونیشانی (گه‌ڵاڵه‌ی ئه‌ركه‌كانی قۆناغ)و (هه‌ڵسه‌نگاندنێكی ره‌خنه‌گرانه)ت خوێندبێته‌وه! ئه‌ی له‌هه‌ڵسه‌نگاندنه‌كه، چه‌ند وتارێكی له‌مباره‌یه‌وه به‌نمونه نه‌هێناوه‌ته‌وه؟! یه‌كه‌میان به‌ناونیشانی (دۆخێكی ئاڵۆزو ئه‌نجامێكی ناله‌باری هه‌ڵبژاردن) كه له(18/10/2013) له‌چاودێردا بڵاوكراوه‌ته‌وه. دووه‌میشیان ساڵی (2015) به‌ناونیشانی (ئازادی‌و ئازادی حیزبایه‌تی) هه‌ر له چاودێردا بڵاوكراوته‌وه، سێهه‌میشیان هه‌ر له‌چاودێردا به‌ناونیشانی (گوزه‌رانی كه‌سوكاری شه‌هیدان‌و قه‌یرانی ئابوری‌و یه‌كێتی) رۆژی (19/12/2016) بڵاوكراوه‌ته‌وه، ئه‌ی ئه‌و هه‌موو دیدارو چاوپێكه‌وتن‌و سیمینارو كۆبونه‌وه؟\nخۆ كه ده‌ته‌وێت بڵێن ئه‌وه شێخ محه‌مه‌د سه‌رگه‌ڵوییش بایه‌تێكی نوسی، جارێكیش بوایه په‌یامێك له‌بری پرۆژه‌یه‌ك، بخوێندایه‌ته‌وه.\nكه باسی پۆستی سه‌رۆك كۆمار ده‌كه‌یت، نازانم ئێستا به‌رێزتان چۆن یه‌كێتیه‌كن؟! به‌ڵام ئه‌و پێشبینیانه‌ی له‌ناوه‌نده‌كانی هه‌ڵبژاردنی ناوخۆیی‌و بیانیی به‌پێی راپرسیه‌كانیان به‌ر له مقۆمقۆی هێنانه‌وه‌ی به‌رێز د.به‌رهه‌م له‌ناو هاوپه‌یمانیه‌وه بۆ ناو یه‌كێتی، زۆرینه‌ی راپرسییه‌كان له‌سه‌روی (25) كورسی په‌رله‌مانی كوردستانیان بۆ یه‌كێتی دانابوو!\nئه‌ی كه به‌مجۆره ناڕێكه هێنانه‌وه‌كه رێكخراو ده‌نگ درا، هۆكار نه‌بون له كه‌مبونه‌وه‌ی ده‌نگ‌و سه‌نگی یه‌كێتی؟!\nئه‌ی ئه‌گه‌ر وا نییه، وه‌زیره‌كه‌ی به‌غدامان چه‌ند مانگی پێچوو؟! پێكهێنانی حكومه‌تی هه‌رێم چه‌ند مانگی خایاند؟! ئه‌ی دانانی پارێزگاره‌كه‌ی یه‌كێتی بۆ كه‌ركوك، خۆ هێشتا هه‌ر ماوه؟! هه‌تا پارتی به‌ڕوكه‌ش گوایه به كاندیدی یه‌كێتی رازیبوه، جارێ پێكهاته‌كانی كه‌ركوك‌و ده‌سه‌ڵاتی حه‌شدی شه‌عبی له‌به‌غدا ماوه، ئایا پێتوایه به‌رێز عادل عه‌بدولمه‌هدی، په‌یوه‌ندی باشترو ئاڕاسته‌ی جێبه‌جێكردنی سیاسه‌تی كاك مه‌سعود بارزانی، وه‌رده‌گرێت یان جه‌نابی سه‌رۆك كۆمار؟! ئه‌ی كۆتایی بارودۆخه‌كه له‌گه‌ڵ پارتی، هه‌ر رێكه‌وتن نه‌بوو؟!\nئه‌م دۆخه‌ی ئێستا له‌به‌رژه‌وه‌ندی یه‌كێتیدایه یان (نه‌خشه‌رێگای هاوبه‌شی یه‌كێتی‌و پارتی له‌سه‌ر كۆی بارودۆخه‌كه)؟! ئه‌ی دوو وه‌زیری به‌ده‌سه‌ڵاتی به‌غدا باشتر بوو بۆ یه‌كێتی یان پۆستی سه‌رۆك كۆمارو وه‌زیری دادی دوای حه‌وت مانگ؟! پۆستی سه‌رۆك كۆمار باشتر بوو یان دوو ساڵ سه‌رۆكی حكومه‌تی هه‌رێم‌و چه‌ند وه‌زاره‌تێكی به‌ده‌سه‌ڵات؟! یان ئه‌و وه‌زاره‌تانه‌ی كه ئێستا به‌ر یه‌كێتی كه‌وتووت؟!\nپۆستی سه‌رۆك كۆمار باشتر بوو، یان به‌ده‌ستهێنانه‌وه‌ی پارێزگاری كه‌ركوك له‌دوای 16ی ئۆكتۆبه‌ر، كه‌ركوكییه‌كان چییان به‌قوربانی‌و ده‌نگ‌و هه‌ڵوێست بۆ یه‌كێتی نه‌كردووه؟! ئایا باشتر نه‌بوو یه‌كێتی پۆستی سه‌رۆك كۆمار، قوربانی كه‌ركوك‌و كه‌ركوكیه‌كان بكات؟!\nده‌ته‌وێت به‌لاڕێدا، جه‌ماوه‌ری یه‌كێتی چه‌واشه بكه‌یت، كه ده‌ڵێیت (به‌دیله‌كه‌ی كاك مه‌لا به‌ختیار، كاندیدی پارتی بوو). خۆ یه‌كێتی‌و پارتی رێكنه‌كه‌وتبون، ده‌بێ به‌ڵگه‌ت هه‌بێت، گه‌ر به‌ڵگه نیه ده‌بێ ویژدانی سیاسیت هه‌بێت. ئه‌ی بۆ ناڵێیت ئه‌و هه‌موو به‌ر ده‌ستكه‌وتانه، بونه قوربانی پۆستی سه‌رۆك كۆمار؟!\nله‌به‌شێكی تردا دێته سه‌ر (ئاڵای شۆڕش)، ئاڵای شۆڕش له‌سه‌رده‌می شۆڕشدا دامه‌زرا، جیاوازییه‌كی زۆر گه‌وره له‌نێوان دامه‌زراندنی (ئاڵای شۆڕش)و (هاوپه‌یمانی) هه‌یه. بۆ دامه‌زراندنی ئاڵای شۆڕش، ئه‌و رسته‌یه‌ی ره‌وانشاد نه‌وشیروان مسته‌فا، وه‌ڵامێكی رونه: (بڕوام به فكری كۆمه‌ڵه‌ی ره‌نجده‌رانی كوردستان، نه‌بووه). ببێته جیاوازی فكری له‌ناو كۆمه‌ڵه‌دا. ئه‌مه له‌كاتێكدا كاك نه‌وشیروان له‌شۆڕشدا سكرتێری كۆمه‌ڵه بوو.\nئاڵای شۆڕش، نزیكه‌ی دوای هه‌شت ساڵ‌و دوای راپه‌ڕین، شۆڕشی كوردستان‌و گۆڕانكارییه‌كانی سه‌رده‌م بۆ ناو یه‌كێتی گه‌ڕانه‌وه، چه‌ند كه‌س پێش‌و پاش گه‌ڕانه‌وه‌كه، گه‌ڕانه‌وه، په‌یوه‌ندی به كات‌و سه‌رده‌مه‌كه‌ی خۆی هه‌بوو. به‌ڵام ئەی (هاوپه‌یمانیی) لە هەل و زه‌مینه‌ی نه‌خۆشكه‌وتنی مام، دانه‌مه‌زرا؟! ئەی ئه‌و گۆڕانكارییانه له‌و ماوه كه‌مه‌دا چی بوون كه به‌شێكی كه‌می هاوپه‌یمانی له‌گه‌ڵ به‌رێز د.به‌رهه‌م گه‌ڕانه‌وه ناو یه‌كێتی؟! ئایا گۆڕانكاری بوون له سیسته‌می حوكمڕانی‌و دیدگای یه‌كێتی؟! ئه‌ی یه‌كێتی هه‌ر وه‌ك خۆی نه‌بوو كه رۆیشتون‌و گه‌ڕانه‌وه؟!\nئایا كه گه‌ڕانه‌وه، هیچ پۆستێكیان له‌عێراق‌و له حكومه‌تی هه‌رێم‌و ئۆرگانه‌كانی یه‌كێتی وه‌رنه‌گرتووه؟!\nبه‌رێز، ئه‌م بە لاڕێیه قسه‌كردنه، سودی نییه، بەڵکو ده‌بێ یه‌كێتی له‌زووترین ماوه، كار به ئاڕاسته‌ی ئه‌نجامدانی كۆنگره بكات‌و كۆنگره‌یه‌كی ئازادانه، بێ ده‌سته‌گه‌ری‌و ته‌كه‌تول، له‌خزمه‌تی یه‌كێتی‌و گه‌لی كوردستان ببه‌ستێت.


چۆن فه‌رمانڕه‌وایی جیهان ده‌که‌یت؟\nنووسینی: ئه‌ندرێ دی گۆڵیام\nکتێبێکی پڕفرۆشه له پێشه‌کیه‌کی کورت و 11 به‌ش پێک هاتوه 144 لاپه‌ره‌یه من ته‌نیا له به‌شی یه‌که‌مه‌وه هه‌تا به‌شی پێنجه‌م هه‌ندی سه‌ره قه‌له‌مم کردوه به‌کوردی ، هه‌رچه‌ند کتێبه‌که له‌مێژه له‌چاپ دراوه به‌لام بابه‌تی میژویی سه‌یرو گرینگی تیایه. سه‌ره‌تا باس له فرمانڕه‌وای نمونه‌یی وولات ده‌کات په‌ندێکی نیکۆلای میکیاڤیلی دینیته‌وه یاد که ده‌ڵی :( ئه‌گه‌ر شازاده بیه‌وی ده‌سته‌لاتی خۆی بپارێزی پێویسته ئاماده بیت ڕومه‌ت و ناوبانگی خۆی له‌ده‌ست بدات).\nکه‌سایه‌تی شایسته و نمونه‌یی بۆ سه‌رکرده .\nهه‌ڵبژاردنی کاتی گونجاو بۆ کوده‌تا.\nهه‌ر کاتی رێگه‌ی کوده‌تات گرته به‌ر دڵنیابه له‌وه‌ی نه‌خشه‌و پلانه‌که‌ت وابی له رۆژی پشوی هه‌فته‌دا ده‌ست به‌کاربیت ، ئه‌گه‌ر سیاسه‌تمه‌دارێک ووتی رۆژی هه‌ینی باشتره گوێی مه‌ده‌رێ ؛ چونکه رۆژه‌کانی تر رۆژنامه‌نوس و ڕاپۆرت ده‌ره‌کان ده‌نگ و باسه‌کان بلاو ده‌که‌نه‌وه کێ ده‌زانی هه‌و‌له‌که‌ت سه‌رده‌گری و پاشان چ روئه‌دات .. بیری لێ بکه‌وه ئه‌رجه‌نتین له پشوی هه‌فته‌دابو له‌سالی 1982 دورگه‌ی فۆکلاندی داگیر کرد ، جه‌نه‌رال بینوشیت له‌سالی 1973 ده‌ستی به‌سه‌ر شیلی داگرت ، دیکتاتۆری عیراق له 2 ئابی سالی 1990 کوێتی داگیر کرد ، سه‌رت سوڕ نه‌مینێ هیتله‌ر له 1/ئه‌یلولی 1939 پۆله‌نده‌ی داگیرکرد و جه‌نگی دوه‌می جیهان هه‌لگیرسا و رۆژی دووشه‌ممه ده‌نگو باسه‌که له‌هه‌مو شوێنیک خویندراوه .\nیاسای حمۆرابی پادشای بابل(1795-50پێش زایین ).\nئه‌و شتانه‌ی دیکتاتۆر ده‌توانی بیکا و له دیموکراسیدا ناکرێت.\nبۆ نه‌وه‌ی داهاتوو کارێک بکه.\nدوا ووشه‌ی به‌ناوبانگی سه‌ره مه‌رگی نیکۆلای ماکیاڤیلی.


ئەمریکا داوا لە تورکیا دەکات هێرشەکانی بۆ سەر باکووری حەڵەب ڕابگرێت\nNNSROJ: ئەمریکا وێڕای دەربڕینی نیگەرانیی خۆی بۆ تۆپبارانی بنکەکانی یەپەگە لە باکووری شاری حەڵەب لە لایەن سوپای تورکیاوە داوای لەو وڵاتە کردووە کە ئەو هێرشانە دەسبەجێ ڕابگرێت.\nبە گوێرەی ئاژانسی هەواڵی فڕانس پرێس، جان کێربی گوتەبێژی وەزارەتی دەرەوی ئەمریکا ئێوارەی ئەمڕۆ شەممە لە لێدوانێکیدا بۆ ڕۆژنامەنووسان ڕایگەیاند کە وڵاتەکەی نیگەرانە لەو "دۆخەی کە لە باکووری حەڵەب لە ئارادایە" و "لەگەڵ هەموو لایەنەکان" لە هەوڵی ئەوەدایە "گرژی و ئاڵۆزییەکان کەم بکاتەوە."\nگوتەبێژەکەی وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا هەروەها داوای لە یەپەگەش کردووە کە "ئەم دۆخە ئاڵۆزە بۆ گرتنی ناوچەی زیاتر" بەکار نەهێنێت.\n"ئێمە هەروەها ئەو هەواڵانەمان بینیوە کە باس لە هێرشی تۆپخانەکانی تورکیا لەو دیو سنوورەکانییەوە دەکەن و داوا لەو وڵاتە دەکەین ئەو هێرشانە ڕابگرێت." جان کێربی وای گوتووە.\nجان کێربی لە بەشێکی تری لێدوانەکەیدا ڕێکخراوی داعشی وەک هەڕەشەیەکی هاوبەش بۆ یەپەگە و تورکیا بە تایبەت لە کۆریدۆری ڕۆژەهەڵاتی شاری عەزاز ناو بردووە و گوتوویەتی کە وڵاتەکەی لە هەوڵی ئەوەدایە سەرنجی هەموو لایەنەکان بۆ سەر ئەو "هەڕەشە هاوبەشە" ڕابکێشێت.\nچەند کاتژمێرێک بەر لەو لێدوانەی جان کێربی ئاژانسەکانی هەواڵ بڵاویان کردەوە کە هێزەکانی سوپای تورکیا تۆپبارانی ئەو شوێنانەیان لە دەوروبەری شاری عەزاز کردووە کە لەم ڕۆژانەدا کەتۆتە دەست هێزەکانی سووریای دیمۆکڕاتیک. یەکینەکانی پاراستنی گەل، یەپەگە، پێکهاتەیەکی سەرەکیی هاوبەندیی هێزەکانی سووریای دیموکڕاتیک پێک دەهێنێت.\nئەو ناوچانە تا دوو ڕۆژ بەر لە ئێستا لە ژێر کۆنتڕۆڵی گرووپە ئیسلامییەکانی وەک بەرەی نووسرە (باڵی فەرمیی ئەلقاعیدە لە سووریا) و ئەحرار ئەلشامدا بوو.\nبە گوێرەی ئەو هەواڵانە تۆپخانەکانی تورکیا لە سەر سنووری ئەو وڵاتەوە بەتایبەت ناو فڕۆکەخانەی سەربازیی "مینخ"یان لە باشووری ڕۆژئاوای شاری عەزاز بەخەستی تۆپباران کردووە.\nتۆپبارانەکانی تورکیا بۆ سەر یەپەگە ڕۆژێک دوای ئەوە دێت کە وڵاتە زلهێزەکانی جیهان و هەرێمەکە لە کۆنفڕانسی میونیخ لەسەر ئەوە ڕێککەوتن کە لە ماوەی هەفتەیەکدا لە نێوان لایەنە شەڕکەرەکانی ناو سووریادا ئاگربەست بێتە ئاراوە.\nئەو هێرشانە هەروەها هاوکاتیشە لەگەڵ بڵاوبوونەوەی دەنگۆی ناردنی هێزی وشکانیی عەرەبستانی سعوودی، لەوانەشە تورکیا، بۆ ناو خاکی سووریا "بۆ ئەوەی لە دژی داعش شەڕ بکەن."


10/16/2019 8:50:06 AM\n12327 جار خوێندراوەتەوە\nزۆر ھەڵەن ئەو کوردانەی وا تێبگەن کە ئەردۆغان بە داگیرکردنی ڕۆژئاواوە دەوەستێت.\nبە درێژایی مێژوو دەسەڵاتدارانی تورک بوونی ھەر کیانێکی کوردیان لە ھەر شوێنێک بووبیت ڕەتکردوەتەوە.\nمێژوو پێمان دەڵێت سەرجەم سەرھەڵدان و بەرخووردانەکانی کورد چ لە باکوور و ھەندێک جاریش لە باشوور بەدڕندەترین شێوە لە لایەن دەسەڵاتە یەکبەدوای یەکەکانی تورکیاوە سەرکووت کراون.\nلە ناوەڕاستی پەنجاکانی سەدەی ڕابردوودا سەرۆک سوپاسالاری تورکیا گووتی(گەر کیانێکی کوردی لە ئەفەریقاش بوونی ھەبێت لەناوی دەبەین).\nنەفەرھەنگی تورک وەک نەتەوە نەوەک دەسەڵاتی حکومڕانی تائیستا ئەوە قوبوڵناکەن کە جگە لە تورک گەلێکی دیکە خۆی بریار لە سەر چارەنووسی خۆی بدات.\nدەسەڵاتدارانی تورک لە دەوڵەتی عوسمانیەوە تا ئەردۆغان وایان خستووەتە میشکی تاکی تورکەوە کە کورد مەزنترین ھەڕەشەیە بۆ سەریان، ئیدی لە ھەر شوێنێک بن. جا ئەم پڕوپاگەندەیە کاریگەری خۆی لەسەر تاکی تورک جێھێشتووەو چونەتە نێو پرۆسەی دژایەتی کردنی کوردەوە.\nکەواتە لێرەدا کێشەکە تەنھا دەسەڵاتدارکان نین بەڵکو تاڕادەیەکی زۆریش نەتەوەی تورکە کە پاڵپشتیەکی گەرەیە بۆسیاسەتی دوژمنکارانەی دەسەڵاتە یەک لەدوای یەکەکان.\nئەوەی گرنگە بیزانین ئەم دوژمنکاریە سەرسەختەی دەسڵات و دەوڵەتی تورک بۆ کورد پەیوەست نیە بە جۆری ئەو حیزبەی دەسەڵاتی بەدەستە ،بۆ نمونە لەعەلمانیوە تا نەتەوەپەرست و ئیسلامی ،ھەرکام لەم ڕەنگ و ئایدۆلۆجیایانە لەسەر دەسەڵات بن ھەمان سیاسەت پەیڕەو دەکەن.\nوەک پێشتر ئاماژەم پێدا ئەوان دژی تەنھا گروپیک ،حیزبیک، بزافیک کیانیک نین ، بەڵکو دژایەتی ھەموو کورد دەکەن، وەک نەتەوە . جا ھەرکات دەرفەتییان بۆ ھەڵکەوتبێت کاریان بۆ جیبەجێکردنی ئەو سیاسەتە ڕەگەزپەرستیە کردوە ، کە لە سڕینەوەی شوناسی نەتەوەی کورددا بەرجەستە دەبێت.\nئیستاش کە بە ڕەزامەندی ترامپ، دەرفەت بۆ ئەردۆغان درووست بووە بۆ لەشکرکیشی بۆ سەر ڕۆژئاوا بۆ لە ناو بردنی ئەو ئەزموونە بێ وێنەو سەرکەوتووە، ڕووی پلانەکەی ئەرۆغان ھێدی ھێدی دەردەکەوێت. مەسەلەکە لەوە دوورترە و پلانەکە لەوە فراوانترە کە ئیستا لە ئارادایە. ئامانجی ئەردۆغان وەک خۆی بەر لە یەک دوو ڕۆژ ئاماژەی پێدا نەیشاردەوە ،دوای ڕۆژئاوا ھەرێمی کوردستان و لە نێو بردنی ئەو ئەزموونە شلۆق و پڕکێشەیەیە.\nوەک چۆن ئەردۆغان بەھانەی بۆ لەشکرکێشی سەر ڕۆژئاوا دۆزیەوە بەھەمان شێوەش بەھانە بۆ لەشکرکێشی و لە نێو بردنی ئەزموونەکەی باشوریش دەدۆزیتەوە (کە ئومێدەوارم ھەرگیز ڕوونەدات)\nبێگومانم دەسەڵاتدارانی ھەرێم دەرکیان بەم مەترسیە کردووە .پرسیار ئەوەیە ئایا خۆیان بۆ ئەو ئەگەرە ئامادە کردووە؟دەبێ بەرپرسانی ھەرێم لەوە دڵنیابن لە ئەگەری لەشکرکێشی تورکیا وھەوڵی لەناو بردنی ئیدارەی ھەرێم ،لە ئیدانەکردن بەولاوە ھیچ دەوڵەتێک بە ئەمەریکاشەوە ئامادە نابێت ڕێگری لەو کارەی تورکیا بکات .\nبۆیە پێوستە لە ئێستادا دەسەڵاتدرانی ھەرێم لەوە تێبگەن گەر ئەو ئەزموونەی ڕۆژئاوا شکست بھێنێت ،ئەوە لە ئایندەدا سەرەیان دێت . جا بۆ ئەوەی دۆخەکە نەگاتە ئەو ئاستە، گرنگە دەسەڵاتدارانی ھەرێم بکەونە خۆیان و چیان پێدەکرێت بۆ نەگەشتنی ئەو پلانە مەترسیدارە بە ھەریم ،بیکەن.\nبەھۆی کاریگەری و دەستتێوەردانی دەسەڵاتی تورکیا لە ھەرێم و کۆنترۆکردنی ھەندێک کایەی گرنگ [ئابووری سیاسی] و کڕینی ھەندێک سیاسی و بازرگانی بەرژەوەندی خواز ، پێدەچێت بەرپرسانی ھەرێم بە تایبەت پارتی و یەکیتی نەتوانن زۆر کار دژ بە تورکیا بکەن ، بەڵام گەر بخوازن ئاگرەکە لە ھەرێم بەدووربێت ،دەتوانن ئەوەی پێیان دەکرێت بیکەن.


به‌ریتانیاو ئه‌ڵمانیاو فه‌ره‌نسا؛ راگه‌یه‌نراوی هاوبه‌شیان له‌سه‌ر دۆسیه‌ی خاشقچی بڵاوكرده‌وه\nبەریتانیا، ئەڵمانیا و فەڕەنسا لەبارەی کوژرانی رۆژنامەنووسی سعوودی، جەمال خاشقچی راگەیەندراوێکی ھاوبەشیان بڵاوکردەوە.\nلە راگەیەندراوەکەدا ھاتووە: "ھیچ شتێک ناتوانێت ڕەوایی بەم تاوانە بدات و ئێمە بە توندترین شێوە ئیدانەی دەکەین. بە پەلە پێویستە روونبکرێتەوە کە لە ٢ی تشرینی یەکەم چی روویدا. بۆئەوەی لێدوانەکانی سعوودیە لەبارەی خاشقچی باوەڕ پێکراو بن، پێویستە بەڵگەی سەلمێنراو بخرێتەڕوو" .\nوەزیری دەرەوەی بەریتانیا، جێرمی ھۆنت و وەزیری دەرەوەی ئەڵمانیا، ھایکۆ ماس و وەزیری دەرەوەی فەڕەنسا، ژان ئیڤ لۆدریان لەبارەی لێدوانەکانی سعوودیە پەیوەندیدار بە خاشقچی راگەیەندراوێکی ھاوبەشیان بڵاوکردەوە.\nلە راگەیەندراوەکەدا ھاتووە "ماوەیەکی درێژە ترسی ئەوە ھەبوو کە خاشقچی لە کۆنسولخانەی سعوودیە لە شاری ئیستانبوڵ بە شێوەیەکی دڕاندانە گیانی لەدەستداوە بەڵام لە دوای پشتڕاستکردنەوەی ئەو پرسە دووبارە رووداوەکە بووە مایەی شۆک. ھیچ شتێک ناتوانێت رەوایی بەم تاوانە بدات و ئێمە بە توندترین شێوە ئیدانەی دەکەین".\nھەر لە راگەیەندراوەکەدا ھەر سێ وڵاتی بەریتانیا و ئەڵمانیا و فەڕەنسا جەختیان لە گرنگی پاراستنی رۆژنامەنووسان کردەوە، راشگەیەنراوە، "کوشتن و ھەڕەشە و ھێرش بۆ سەر رۆژنامەنووسان بە ھیچ شێوەیەک مایەی قبوڵکردن نییە. ئەمانە بۆ ھەر سێ وڵاتەکە مایەی نیگەرانییە".


كێ له چارلس داروین ده‌ترسێت؟\nڕەخنەی چاودێر 08/02/2021\nیۆڤال نوا حه‌راری (هۆمۆ دیۆس)\nوه‌رگێڕان: د.كۆیار شێركۆ\nبەپێی ئامارێكی ساڵی ٢٠١٢، ته‌نها له سه‌دا ١٥ی ئه‌مریكییه‌كان پێیان وایه مرۆڤ (هۆمۆ سه‌یپیه‌نس) ته‌نها له ڕێی هه‌ڵبژاردنی سروشتییه‌وه په‌ره‌یان سه‌ندووه به بێ هیچ ده‌ستتێوه‌ردانێكی ئیلاهی. له سه‌دا ٣٦ پێیان وایه كه ڕێی تێده‌چێت مرۆڤ له پرۆسه‌یه‌كی درێژخایه‌نی چه‌ند ملیۆن ساڵه‌دا و له فۆرمی سه‌ره‌تایی تره‌وه هاتبێته بوون، به‌ڵام خودا له پشت ڕێكخستنی سه‌رجه‌م وێنه‌كه‌وه‌یه. له سه‌دا ٤٦یش پێیان وایه خودا ١٠،٠٠٠ ساڵێك پێش ئێستا مرۆڤی له‌م شێوه‌یه‌ی ئێستایدا درووست كردووه، هاوشێوه‌ی ئه‌وه‌ی ئینجیل باسی ده‌كات. به‌سه‌ربردنی سێ ساڵ له زانكۆ هیچ كاریگه‌رییه‌كی له‌سه‌ر گۆڕینی ئه‌م ئامارانه نه‌بووه. ئه‌نجامی هه‌مان توێژینه‌وه له‌نێو ئه‌و كه‌سانه‌ی خاوه‌ن بڕوانامه‌ی به‌كالۆریۆس بوون، ئه‌وه بوو كه له سه‌دا ٤٦یان باوه‌ڕیان به چیرۆكی درووستكردنی ئینجیلی هه‌یه و ته‌نها له سه‌دا ١٤یان پێیان وایه كه مرۆڤ به بێ هیچ ده‌ستوه‌ردانێكی ئیلاهی، په‌ره‌یسه‌ندووه. ته‌نانه‌ت له نێو هه‌ڵگرانی بڕوانامه‌ی ماسته‌ر و دكتۆراشدا، له سه‌دا ٢٥ باوه‌ڕیان به وه‌ڵامه‌كه‌ی ئینجیل هه‌یه. هاوكات له سه‌دا ٢٩ پێیان وایه هه‌ڵبژاردنی سرووشتی به‌ته‌نها، په‌یوه‌ندی به درووستبوونی سپیشسه‌كه‌مانه‌وه هه‌یه.\nله‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی قوتابخانه‌كان به شێوه‌یه‌كی زۆر خراپ مامه‌ڵه له‌گه‌ڵ گه‌یاندن و وتنه‌وه‌ی وانه‌كانی ئیڤۆلوشندا ده‌كه‌ن، هێشتا توندڕه‌وه دینییه‌كان ده‌ڵێن كه ئه‌م وانانه به هیچ جۆرێك نابێت له قوتابخانه‌كاندا بخوێندرێن. له بری ئه‌وه، داوا ده‌كه‌ن منداڵان ناچار بكرێن به خوێندنی تیۆری دروستكردنی زیره‌ك، كه ئه‌وه ده‌خاته ڕوو سه‌رجه‌م زینده‌وه‌ران له‌لایه‌ن درووستكه‌رێكی زیره‌ك و به‌رزتره‌وه درووست كراون (واتا خودا). یان ده‌ڵێن، با هه‌ردوو شێوازه‌كه بخوێنن و له كۆتاییدا خۆیان بڕیار بده‌ن.\nبۆچی تیۆریی ئیڤۆلوشن (په‌ره‌سه‌ندن)، ڕووبه‌ڕووی ئه‌م هه‌موو ڕه‌تكردنه‌وه‌یه ده‌بێته‌وه، له كاتێكدا هیچ كه‌سێك گرنگی به خوێندن یان كه نه‌خوێندنی تیۆریی ڕێژه‌یی و میكانیكی كوانته‌می نادات؟ چۆنه سیاسییه‌كان ده‌ستپێشخه‌ری ئه‌وه ناكه‌ن له بری ئه‌م تیۆرییانه، منداڵان بابه‌تی تر بخوێنن سه‌باره‌ت به ماده، وزه، بۆشایی و كات؟ له ڕاستیدا، بیرۆكه‌كانی داروین به به‌راورد با تیۆرییه‌كانی ئاینشتاین و وێرنه‌ر هاینزبێرگ، مه‌ترسییان كه‌متره. تیۆری ئیڤۆلوشن، مانه‌وه‌ی باشترین به بنه‌ما ده‌گرێت، كه ئێجگار ڕوون و ساده‌یه. له به‌رامبه‌ردا، تیۆریی ڕێژه‌یی و میكانیكی كوانته‌می، باس له‌وه ده‌كه‌ن كه ده‌كرێت كات و بۆشایی بچه‌مێنرێته‌وه و ده‌شكرێت شتێك له هیچه‌وه بێته بوون. ئه‌مه‌یان تا ڕاده‌یه‌ك له تێگه‌شتنی باومان ده‌دات. هاوكات كه‌سیش ناڵێت با منداڵه داماوه‌كانمان له‌م بیرۆكه ڕسوایانه بپارێزین. بۆچی؟\nتیۆریی ڕێژه‌یی هیچ كه‌سێك توڕه ناكات، چونكه پێچه‌وانه‌ی هیچ كام له باوه‌ڕه پیرۆزه‌كانمان نییه. زۆرینه‌ی خه‌ڵك گوێ ناده‌نه ئه‌وه‌ی ئایا كات و بۆشایی ڕێژه‌یین یان ڕه‌هان. گه‌ر پێت وایه ده‌توانیت كات و بۆشایی بچه‌مێنیته‌وه، بۆ نا، فه‌رموو. با بیبینم چۆنیان ده‌چه‌مێنیته‌وه. من بۆ هه‌ر گوێی بده‌مێ؟ له به‌رامبه‌ردا، داروین ڕۆحمانی لێسه‌ندینه‌وه. گه‌ر به ته‌واوی له ئیڤۆلوشن تێبگه‌ین، ده‌زانین كه ڕۆح بوونی نییه. ئه‌مه‌ش بۆچوونێكی ترسناكه، نه‌ك ته‌نها بۆ ئه‌و موسڵمان و مه‌سیحییانه‌ی باوه‌ڕیان پێی هه‌یه، به‌ڵكو بۆ ئه‌و مرۆڤه سێكیولارانه‌ش كه هه‌ڵگری هیچ دۆگمایه‌كی دینی نین، به‌ڵام ده‌یانه‌وێت باوه‌ڕ به‌وه بكه‌ن كه هه‌ر مرۆڤێك خاوه‌نی توخمێكی ئه‌به‌دییه كه به نه‌گۆڕی ده‌مێنێته‌وه و له كاریگه‌ری مه‌رگ ده‌ربازی ده‌بێت.\nمانای وردی وشه‌ی 'تاك' شتێكه كه ناتوانرێت په‌رت بكرێت. ده‌سته‌واژه‌ی 'من تاكێكم' مانای ئه‌وه‌یه كه خودی من، بوونێكی دابه‌شنه‌كراوم نه‌ك چه‌ند پارچه‌یه‌كی جودا كه یه‌كیان گرتبێت. ئه‌م بوونه په‌رتنه‌بووه‌ش، له ساتێكه‌وه ده‌چێته ساتێكی تر، به بێ ئه‌وه‌ی هیچ شتێكی بۆ زیاد بێت، یان هیچ شتیك له ده‌ست بدات. جه‌سته‌م و عه‌قڵم به پرۆسه‌یه‌كی به‌رده‌وامی گۆڕاندا تێده‌په‌ڕن. ده‌ماره‌كانم سیگناڵ ده‌نێرن، هۆرمۆنه‌كان ده‌ڕژێن و ماسولكه‌كانیشم گرژ ده‌بن. كه‌سایه‌تیم، ویسته‌كانم و په‌یوه‌ندییه‌كانم هه‌رگیز وه‌ك خۆیان نامێننه‌وه و ده‌كرێت له چه‌ند ساڵێك یان چه‌ند ده‌یه‌یه‌كدا، به ته‌واوی بگۆڕێن. به‌ڵام له بنچینه‌دا، له ساتی له دایكبوونه‌وه تا مردن، من هه‌مان كه‌سم. ئومێده‌وارانه، پاش مردنیش هه‌مان كه‌س هه‌ر ده‌مێنێت.\nبه‌ڵام به‌داخه‌وه، تیۆریی ئیڤولوشن ئه‌و بیرۆكه‌یه ڕه‌تده‌كاته‌وه كه خودی ڕاسته‌قینه، توخمێكی دابه‌شنه‌بووی نه‌گۆڕاوی ئه‌به‌دی بێت. به پێی تیۆرییه‌كه، سه‌رجه‌م بوونه بایۆلۆجییه‌كان، له فیلێكه‌وه تا دار به‌ڕوویه‌ك، له خانه‌یه‌كه‌وه تا مۆلیكیوڵی دی ئێن ئه‌یه‌ك، بێ بوونی هیچ ئامانجێك، یه‌كده‌گرن و جیاده‌بنه‌وه. خانه و فیلیش، له‌ئه‌نجامی پێكه‌وه نووسان و جیابوونه‌وه‌ی نوێوه، ورده ورده په‌ره‌یان سه‌ندووه. شتێك كه توانای دابه‌شبوون و گۆڕانی نه‌بێت، به پێی یاسای هه‌ڵبژاردنی سرووشتی، ناتوانێت بێته بوون یان بوونی هه‌بێت.\nچاوی مرۆڤ به نموونه، سیستمێكی ئێجگار ئاڵۆزه، كه له چه‌ندین به‌شی بچووكتری وه‌ك كۆرنیا، لێنس و ڕێتینا پێكهاتووه. چاو له ناكاو و له هیچه‌وه به‌م پارچه ئاماده‌كراوانه‌وه نه‌هاتووه‌ته بوون. به‌ڵكو، به هه‌نگاوی هێواش هێواش، به درێژایی ملیۆنان ساڵ، بووه به‌م چاوه. چاوی ئێمه‌ی مرۆڤ زۆر له چاوی هۆمۆ ئێرێكته‌س'ه‌كان ده‌چێت، كه ١ ملیۆن ساڵ له‌مه‌وبه‌ر ژیاون. هاوكات كه‌متر له چاوی ئوسترالۆپیسیكه‌س'ه‌كان ده‌چێت كه پێنج ملیۆن ساڵ به‌ر له ئێستا ژیاون و زۆر جیاوازه له چاوی درایۆلێستیس'ه‌كان كه ١٥٠ ملیۆن ساڵ له‌مه‌وبه‌ر ژیاون. واش ده‌رده‌كه‌وێت كه هیچ لێكچوونێكی له‌گه‌ڵ ئه‌و بوونه‌وه‌ره یه‌ك خانه‌ییه‌دا نه‌بێت كه سه‌دان ملیۆن ساڵ پێش ئێستا له‌سه‌ر هه‌ساره‌كه‌مان ژیاون.\nهه‌رچه‌نده بوونه‌وه‌ره یه‌ك خانه‌ییه‌كانیش چه‌ند ئۆرگانێلێكیان هه‌بووه تا یارمه‌تییان بدات تاریكی و ڕووناكی لێك جیا بكه‌نه‌وه. به‌ڵام ئه‌و ڕێگایه‌ی له كۆمه‌ڵێك هه‌سته‌وه‌ری بچووكه‌وه گه‌یشتووه‌ته چاوی مرۆڤ، ئێجگار درێژ و ئاڵۆزه، هه‌رچه‌نده گه‌ر سه‌دان ملیۆن ساڵت له به‌رده‌مدا بێت، ده‌توانیت هه‌نگاو به هه‌نگاو، ته‌واوی ڕێگاكه ببڕیت. گه‌ر چاو بوونێكی یه‌ك پارچه بووایه و له چه‌ند به‌شێك پێك نه‌هاتبا، هه‌رگیز نه‌ده‌كرا له ڕێی هه‌ڵبژاردنی سرووشتییه‌وه په‌ره‌بسێنێت.\nله‌به‌ر ئه‌مه‌یه كه ئیڤۆلوشن ناتوانێت بیرۆكه‌ی بوونی ڕۆح قبوڵ بكات. به‌تایبه‌ت گه‌ر كاتێك ده‌ڵێین 'ڕۆح'، مه‌به‌ستمان توخمێكی دابه‌شنه‌كراوی نه‌گۆڕی ئه‌به‌دی بێت. بوونێكی له‌و جۆره هه‌رگیز ناكرێت ده‌رئه‌نجامی ئیڤۆلوشنێكی قۆناغ به قۆناغ بێت. هه‌ڵبژاردنی سرووشتی ده‌توانێت چاو درووست بكات، چونكه چاو له به‌شی جیا جیا پێك هاتووه. به‌ڵام ڕۆح به‌ش به‌ش نییه. گه‌ر ڕۆحی ئێمه (هۆمۆ سه‌یپه‌ینس) له ڕۆحی هۆمۆ ئیرێكته‌س'ه‌وه په‌ره‌ی سه‌ندووه، به‌شه‌كانی كامانه‌ن؟ ئایا هیچ به‌شێكی ڕۆح هه‌یه له ئێمه‌دا كه پێشكه‌وتووتر بێت له ڕۆحی ئێرێكته‌س'ه‌كان؟ نه‌خێر، چونكه ڕۆح به‌ش به‌ش نییه.\nڕه‌نگه بڵێیت ڕۆح په‌ره‌ینه‌سه‌ندووه و به پرۆسه‌ی په‌ره‌سه‌ندندا تێنه‌په‌ڕیوه، به‌ڵكو له ڕۆژێكی گه‌شاوه‌دا، به ته‌واوی شكۆی خۆیه‌وه ده‌ركه‌وتووه. به‌ڵام ئه‌و ڕۆژه گه‌شاوه‌یه به وردی ده‌كه‌وێته كه‌یه‌وه؟ كاتێك به وردی ته‌ماشای په‌ره‌سه‌ندنی مرۆڤ و لێكچووه‌كانی ده‌كه‌ین، دۆزینه‌وه‌ی ئه‌و ڕۆژه، شه‌رمه‌زاركه‌رانه قورسه. هه‌موو مرۆڤێك كه دێته بوون، له ئه‌نجامی پیتاندنی هێلكه‌ی مێیه‌كه‌وه‌یه له‌لایه‌ن سپێرمی نێرێكه‌وه. با بیر له یه‌كه‌م منداڵ بكه‌ینه‌وه كه خاوه‌نی ڕۆح بووه. ئه‌و منداڵه زۆر له دایك و باوكی چووه، ته‌نها له‌وه‌دا نه‌بێت كه ئه‌و ڕۆحی هه‌بووه و دایك و باوكی نه‌یانبووه. زانیارییه بایۆلۆجییه‌كانمان ده‌توانن به وردی ئه‌وه شیبكه‌نه‌وه كه كۆرنیای چاوی منداڵێك كه‌مێك چه‌ماوه‌تره له كۆرنیای چاوی دایك و باوكی. بازدانێكی بچووك له جینێكدا ده‌توانێت وه‌ڵامی ئه‌وه‌مان بداته‌وه. به‌ڵام بایۆلۆجی ناتوانێت ئه‌وه شی بكاته‌وه كه منداڵێك خاوه‌نی ڕۆحه و له دایك و باوكێك بووه كه ڕۆحیان نه‌بووه. ئایا بازدانێك یا چه‌ند بازدانێك پێكه‌وه، به‌سن بۆ ئه‌وه‌ی ئاژه‌ڵێك ببێته خاوه‌نی توخمێك كه پارێزراو بێت دژی هه‌موو گۆڕانێك، به مردنیشه‌وه؟\nله‌به‌ر ئه‌مه‌یه كه بوونی ڕۆح له‌گه‌ڵ تیۆریی ئیڤۆلوشندا یه‌ك ناگرێته‌وه. ئیڤۆلوشن واتا گۆڕان. واتا توانای ئه‌وه‌ی نییه توخمی ئه‌به‌دی نه‌گۆڕ بێنێته بوون. له ڕوانگه‌ی ئیڤۆلوشنه‌وه، نزیكترین شتێك له جه‌وهه‌ری بوونی مرۆڤه‌وه، دی ئێن ئه‌یه. ئه‌میش ئامێری بازدان و گۆڕانه نه‌ك كورسی ئه‌به‌دییه‌ت. ئه‌م بابه‌ته ژماره‌یه‌كی زۆر له خه‌ڵكی ده‌ترسێنێت، ئه‌وانه‌ی كه ئیڤۆلوشن ڕه‌ت ده‌كه‌نه‌وه و نایانه‌وێت ده‌ستبه‌رداری ڕۆحیان ببن.


پارێزگار دڵنیایی دەداتشۆفێرانی سلێمانی لە خراپی بەنزین نیگەرانن – تۆڕی میدیایی خەڵک\nپارێزگار دڵنیایی دەدات\nشۆفێرانی سلێمانی لە خراپی بەنزین نیگەرانن\n2018/12/30 - 8:04 PM\nشۆفێران لە شاری سلێمانی نیگەرانن لە خراپی كوالێتی بەنزین و پارێزگاری سلێمانیش دەڵێت: “بەهیچ شێوەیەك كوالێتی بەنزین لە سلێمانی خراپ نیە و نەمبیستووە بەنزینی سلێمانی خراپ بێت”.\nچەند شۆفێرێك لە سلێمانی بۆ (خەڵك) ئاماژەیان بەوەكرد، كە هەرچەندە بەردەوام نرخی بەنزین هەرزانتر دەبێت، كە ئەوە كارێكی باشە، بەڵام ماوەیەكە هەست بە خراپ بوونی كوالێتی بەنزین دەكرێت و وەك ئەوان دەڵێن: “دیلكۆ زۆر لێدەدات”.\nئەو شۆفێرانە داوا لە پارێزگاری سلێمانی و لایەنە پەیوەندیدارەكان دەكەن “چاودێری كوالێتی بەنزین بكەن و ئاگایان لە دۆخی شۆفێران بێت”.\nسەبارەت بەو پرسە، (خەڵك) پەیوەندی كرد بە د.هەڤاڵ ئەبوبەكر، پارێزگاری سلێمانی و لای خۆیەوە وتی، “بەردەوام تیمەكانی بەڕێوەبەرایەتی بەرهەمە نەوتیەكان و لیژنەكانی قائیمقامیتەی سلێمانی پشكنین بۆ بەنزینخانەكان دەكەن”.\nوتیشی، “ئێمە لە مەرزەكانەوە ئەگەر كوالێتی بەنزین خراپ بێت ڕێگری لێدەكەین و ناهێڵێن داخڵی هەرێم بێت و دەیگەڕێنینەوە، لەناو شارەكانیش بەرهەمە نەوتیەكان بەردەوام پشكنین بۆ كوالێتی بەنزینخانەكان دەكەن بۆ هەموو جۆرە سوتەمەنیەك”.\nڕاشیگەیاند، من نەمبیستووە كوالێتی بەنزینی سلێمانی لە هیچ شوێنێك خراپ بێت، لە هەموو كاتێكیش چاودێری كوالێتی بەنزین بەردەوامە.\nئەمە لەكاتێكدایە، كە ئەمڕۆ بە بڕیاری پارێزگاری سلێمانی جارێكی دیكە نرخی هەر لیترێك بەنزین بە بڕی 25 دینار هەرزان كرا و بڕیارەكەش لە سبەینێوە كاری پێدەكرێت.\nبەنزینپارێزگاری سلێمانینرخی بەنزین\nعادل عەبدولمەهدی باسی سەردانە نهێنیەكەی ترەمپ بۆ عیراق دەكات\nكەشناسی: شەپۆلێكی سەرما هەرێم دەگرێتەوە


تەرمی ماهیر سەرحەد بە مەراسیمێک لە شەنگال بەخاکسپێردرا – کوردی – RojNews.News\n28/02/2020 - 9:26:34 pm\nهەینی, 31 أغس 2018 – 11:27 ڕۆژنیوز – شەنگال\nڕۆژی ١٥ی ئاب فڕۆکە جەنگییەکانی سوپای تورک ئۆتۆمبێلی هەڵگری مام زەکی شەنگالی و هەڤاڵانی کردە ئامانج، لە ئەنجامدا زەکی شەنگالی شەهید بوو و ماهیر سەرحەدیش بە سەختی برینداربوو، ماهیر پێرێ لە نەخۆشخانە شەهید بوو.\nتەرمی شەهید ماهیر سەرحەد بە کاروانێک لە نەخۆشخانەوە بەرەو مەزارگەی شەهیدانی شەهید دڵگەش و شەهید بەرخۆدان لە خانەسۆر بەڕێکرا و لەوێ بەخاک سپێردرا.\nڤیان هەبابی، یەکێک لە فەرماندەکانی یەبەشە و یەژەشە قسەیکرد و ڕایگەیاند: ئێمە دەبێت خەونەکانی شەهیدانمان بەدیبێنین، باجەکەی هەرچییەک بێت گرنگ نییە، دەبێت بۆ بەدیهێنانی خەونەکانی مام زەکی و ماهیر سەرحەد شەنگالێکی خۆسەر پێکبێنین.\nهەروەها ساڵح خدر، هاوسەرۆکی ئەنجومەنی خانەسۆر قسەیکرد و وتی: بەڕێزەوە سەرمان لەبەرامبەر بەژنی شەهیدانمان دادەنەوێنین، با هەمووان بزانن کە تۆڵەی شەهیدانی ڕێگای ئازادیی دەکرێتەوە.\nلەکۆتاییشدا خەلیل ساڵح، لەسەر ناوی ڕێکخراوی بنەماڵەی شەهیدانی شەنگالەوە قسەیکرد و وتی: هەرگیز ئەوانەی گیانیان کردە قەڵغان بۆ بەرگریکردن لە ئێزدخان لە بیر ناکەین، ئێمە درێژەپێدەری ڕێگایانین و بەردەوامی دەدەین بە ڕێبازەکەیان.\nپاشان تەرمی ماهیر سەرحەد بە دروشمی “شەهیدان نامرن و بێ سەرۆک ژیان نابێت و بژی سەرۆک ئاپۆ” بەخاکسپێردرا.\nیەپەگە: لە عەفرین دوو سەرباز و دوو چەتە کوژران\nیەكێتی لاوانی كوردستان كۆنگرەی دەیەمی خۆی دەبەستێت


سێ کەس لە زیندانی ورمێ لە دار دران – چاونیوز\n24ی ته‌مموزی , 2018\tهەواڵ ناردنی کۆمێنت 582 جار سەردانی ئەو بابەتە کراوە\nدەزگای دادی کۆماری ئیسلامی سزای ئێعدامی بەسەر سێ زیندانی لە بەندیخانەی ناوەندیی ورمێ‌دا سەپاند.\n“فاڕووق دەریایی”، کوڕی مەجید، خەڵکی شنۆ؛ مەحموود حەمزەزادە، خەڵکی شنۆ و کەماڵ سوڵتانی خەڵکی بۆکان ناوی ئەو سێ کەسەن کە بەرەبەیانی ڕۆژی دووشەممە، ۱ی گەلاوێژ لە زیندانی ناوەندیی ورمێ لە دار دران.\nڕاگەیاندنی هەواڵی ئێعدامکردنی ئەو سێ زیندانییە لە کاتێکدایە کە بەپێی ڕاپۆرتی رێکخراوی لێبوردنی نێودەوڵەتی سەدا ۶۰ی ئێعدامەکان لە ئێران ڕاناگەیەندرێن و ئیدارەی زیندانەکان بەنهێنی لەداریان دەدەن.\nشایانی باسە دەزگای قەزایی کۆماری ئیسلامیی ئێران لە ماوەی یەک ساڵی ڕابردوودا لانیکەم ۳۲۲ کەسی لە دار داوە و سزای ئێعدامی بەسەر ۲۳۶ کەسی دیکەدا سەپاند. هەروەها لە ماوەی سێ مانگی بەهاردا لانیکەم ۸ بەندکراوی کورد کە بە تاوانی کوشتن حوکمی ئێعدامیان بەسەردا سەپابوو، لە زیندانەکانی ورمێ و ئیلامدا لە دار دراون.


ئیرەج مێسداقی, سیخوڕِ و خۆفرۆش، تەوابی ڕژیمی ئاخوندی! سازمانی خه‌بات کوردستانی ئێران\nبێگومان مانەوە لە یادو بیری خەڵكدا بۆ هەمیشەو خۆشناوی، لە گەورەترین هیواکانی مروڤە پایە بەرزەکانە, ئەو کەسانەی وا ژیانی خۆیان لە ڕێگەی ئامانجی مرۆڤایەتیدا تەرخان دەکەن و لە دڵ و بیرەوەری خەڵکدا هەتا هەتایە دەمێننەوە. بێگومان کەسانی لەو شێوە دژمنانێکیشیان هەیە کە بە هۆی بونی ئامانجەکانیان، بە شێوەی جۆراوجۆر ئەكەونە بەر هێرش و ناحەزانیان هەوڵدەدەن بەڵکوو بتوانن لە پلەی کەسایەتی و گەورەیی ئەوکەسانە کەم بکەنەوە. گۆڕِانكاری لە ئامانج و باوەڕی هێندێک لە کەسەکاندا،کە ڕۆژانێک بەبونی ئامانجیان خەباتیان کردوێت, دوور دەکەونەوە یان بە پێچەوانەكەی دەگەڕێنەوە.\nبەڵێ, ئیرەجی مێسداقی یەکێکە لەو سیخوڕ و بەکرێگیراوانە کە لە کاتێکدا بە ناو لە دژی دەسەڵاتی گەندەڵی خومەینی لە چالاکیدا بوو, بەڵام لەدوای دەستبەسەرکران و زیندان و پاش ئازاد بوونی، ڕوخسارێكی دیکەی لەخۆی نیشان داو و خۆی بە دەسەڵاتی جەللادی خومەینی هەڵواسی. شایانی باسە کە دەزگای ئەمنیەتی دەسەڵاتی ئاخوندی بەردەوام سیاسەتی لە پەیوەندی بە ناردنی بەکرێگیراوەکانی بۆ ئوروپا و دروست کردنی هێندێک کەس بۆ ئەوەی کاریگەری لەسەر بیروڕای گشتی هەبێ و كار بە قازانجی ڕژیم بكات. هێندێک لەم بە ناو ئازادیخوازانە زەق دەكرێنەوەو تیشک دەخرێتە سەریان تا لە کاتی پێویست کەڵکیان لێ وەربگرن. ئەم جۆرە کەسانه بە بوونی پشتگیری بەردەوامی ڕژیم, چالاکیەکانیان دەست پێ دەکەن و لەژێر هێندێک نێو و بەرپرسایەتی بێ بنەما، هەوڵئەدەن خۆیان وەکوو کەسێکی خەباتکار و ئازادیخواز نیشان بدەن. ئەو كەسانە، لە كاتێك ڕژیم پێویستی دەبێ هێرش دەكەنە سەر دامەزراوە, جوڵانەوە, ڕێکخراوەکان و کەسایەتیەكان بە سەرچاوەو زانیاری هەڵە, تا بتوانن كەسایەتیە دیارەكان لە بەر چاوی خەڵك ناشیرین بكەن .\nلەم ڕۆژانەی کە میللەتی گەورەی کورد لە خەم و ماتەمی گەورە پیاوی ڕیگەی ئازادی و شاعێری نەتەوەیی،جەلالی مەلەکشادان, ئیرەجی مێسداقی هێرشی کردوەتە سەر ناوبراو و هەوڵ بۆ داڕمانی کەسایەتی گەورەو خەباتکاری ئەو شاعێرە نەتەوەییە دەدات و بە بەکرێگیراوی ڕژیم ناوی دەبات, ئەمە لەحاڵێکدایە کە جەلالی مەلەکشا ساڵانێکی زۆر لە بەندیخانەو لەژێر شکەنجەی ڕژیم بوەو ئەگەر وا نەبوایە ئەم شاعێرە گەورە، وەکوو ئیرەجی مێسداقی سیخوڕ, لە ئیمكاناتی دەسەڵات کەڵکی وەر دەگرت، نەک لە دۆخێکی توندی ئەمنیەتی ڕێوڕەسمی ئەسپەردەکردنی بە خاكی نیشتمان بەڕێوە بچێ. بەڵام خەڵکی ئازادیخوازی کوردستان بە بەشداری کردنیان لەو ڕێوڕەسمەدا بەوپەڕی چاونەترسیەوە، سەلماندیان کە قارەمانانی ڕاستەقینە وێڕای هەموو ئەو ڕێکلامە درۆیینانەی ڕژیم, قەد لە دڵیان دەرناچێ و ئازادی و ئازادیخوازەكان هەتا هەتایە دەمێنێتەوە.\nمێژوو پڕە لە هەورازو نشێو، و کەسانێکی زۆریش چاودێری دەكەن، بەڵام بە ڕوونی دیارە کە خەڵک چ کەسێک بە پاڵەوانی خۆێ دەزانێت و چ کەسێکیش لە قووڵترین شوێنی قێزەونی مێشک و بیریدا دەمێنێتەوە.\nڕێکه‌وت: 2020-11-04 19:49:24


خۆپێشاندانی خوێندکاران: رێگەی بەشێک لە شارەکان لە پارێزگای سلێمانی داخراون\n2021-11-23 2381 جار\nماوەی سێ رۆژ خوێندکارانی سنووری پارێزگای سلێمانی و ئیدارەکانی گەرمیان و راپەڕین خۆپێشاندان دەکەن و داوای گەڕاندنەوەی دەرماڵەکانیان دەکەن. ئەمڕۆ لە هەولێریش خوێندکاران گردبوونەوە. بەشێک لە خوێندکاران لە سلێمانی چەند رێگەیەکی سەرەکییان داخستووە کە بەشێکیان رێگەی نێوان شارەکانن.\nلە بەردەم کەمپی نوێی زانکۆی سلێمانی، خوێندکاران رێگەی سەرەکیی سلێمانی - کەرکووکیان داخستووە. لە چەمچەماڵیش خوێندکاران رێگەی شارەکە بۆ کەرکووک و هەولێریان داخستووە. لە گەرمیانیش خوێندکاران رێگەی سەرەکیی کەلار - سلێمانیان داخستووە.\nخوێندکاران درووشمی جیاواز لە خۆپێشاندان و گردبوونەوەکانیان دەڵێنەوە، بەڵام دیارترینیان داواکردنی دەرماڵەیە. دەرماڵەی خوێندکارانی زانکۆ و پەیمانگەکان تاوەکو ساڵی 2014 دابەشدەکرا کە بڕەکەی بۆ خوێندکارانی دەرەوەی ئەو شارەی کە دەوامییان تێدا دەکرد، ئەگەر بەشەناخۆییان وەرنەگرتبووایە 100 هەزار دینار، ئەگەریش بەشەناوخۆییان وەرگرتبووایە 60 هەزار دینار بوو، هەروەها بۆ خوێندکارانەی کە لە شارەکانی خۆیان دەوامییان دەکرد 40 هەزار دینار بوو.\nخوێندکاران لە راپەڕین و هەڵەبجە و کۆیەش گردبوونەوەیان دەستپێکردووە. ئەو خوێندکارانەی لە هەولێر گردبوونەوە لە راگەیێندراوێکدا ئاماژەیان بەوە کرد، داوای ئەوان تەنیا دەرماڵەیە و دەشیانەوێت لە گرژی و تووندوتیژی دووربێت. هاوکات سەرکۆنەی رووداوەکانی دوێنێی سلێمانییان کرد. نوێنەرەکەیان کە قسەی کرد ئاماژەی بەوە دا "چەکی ئێمە قەڵەمە" و هێزە ئەمنییەکانیش کەسوکاری ئەوانن بۆیە نایانەوێت گرژی دروست ببێت.


یاساناسێکى دیارى عێراق لەڕێى میدیاکانەوە پەیامێک ئاڕاستەى سەرۆککۆمارى وڵاتەکە دەکات و داواى لێدەکات، گوێ لە سەرۆکى پەرلەمانى عێراق نەگرێت.\nتاریق حەرب، یاساناسى دیارى عێراقى لە لێدوانێکیدا بۆ میدیا عێراقییەکان ڕایگەیاندووە: “نوسراوەکەى سەرۆکى پەرلەمان بۆ سەرۆککۆمار کە تێیدا، سەرۆککۆمارى سەرپشک کردووە بۆ هەڵبژاردنى کاندیدێک بۆ پۆستى سەرۆکوەزیران، ئەو کارە سوکایەتییە بە ئەندامانى پەرلەمان، چونکە مەترسبیە لە دۆخێکى وەهادا ئەندامانى پەرلەمان بۆ ئەرکێکى لەو شیوەیە فەرامۆش بکرێن”.\nئەو پسپۆڕەى یاسا ئاماژەى بەوەشکردووە: “ئەگەر بۆ کارێکى وەها سەرۆکى پەرلەمان ڕاى پەرلەمانتاران وەرنەگرێت، بەتایبەت لە پرسی هەڵبژاردنى سەرۆکوەزیران، ئیدى لە چ پرسێکى تردا ڕاى ئەندامانى پەرلەمان وەردەگرێت؟”.\nتاریق حەرب دەشڵێت، ئەو کارە دەبێت بخرێتە دەنگدانەوە، کە ئایا نوسراوێکى لەو شیوەیە بۆ سەرۆککۆمار ڕەوانە بکرێت یاخود ڕەتبکرێتەوە؟، ئەوکات بڕیارى لەسەر بدرێت نەک بێ پرسکردنى ئەندامان کارەکە بکرێت.\nجەختی لەسەر ئەوەش کردووەتەوە، سەرپشککردنى سەرۆککۆمار لەلایەن سەرۆکى پەرلەمانەوە بۆ هەلبژاردنى کەسێک کابینەى نوێ پێکبهێنێت، پێچەوانەى مادەى 76ى دەستورى عێراقە، کە بەپێى ئەو مادەیە دەبێت فراکسیۆنى زۆرینە کاندیدى سەرۆکوەزیران هەڵبژێرێت نەک سەرۆککۆمار.\nلە کۆتایی وتەکانیدا، تاریق حەرب داوا لە بەرهەم ساڵح، سەرۆککۆمارى عێراق دەکات “بەو نوسراوەوە پابەند نەبێت، لەبەر ئەوەى سەرۆکى پەرلەمان لە نوسراوەکەیدا هیچ ئاماژەیەکى بە وردەکارییەکان نەکردووە کە ڕەزامەندى ئەندامانى لەسەر وەرگرتبێت”.\nئەو وتانەى حەرب پاش ئەوە دێت، محەمەد حەلبوسى، سەرۆکى پەرلەمانى عێراق لە نوسراوێکدا داواى لە بەرهەم ساڵح کردووە، سەرۆککۆمار کاندیدێک بۆ شوێنگرەوەى عەبدولمەهدى دیارى بکات.\nدەیانی تریش بریندار بوون


عەفرین لەدیدی ئەمریکاوە - ئاوێنه\nعەفرین لەدیدی ئەمریکاوە\nجۆشوا لیدس، هەرچەندە وەها تۆمەتبار دەکرێت کە هاوسۆزە لەگەڵ رژێمی ئەسەددا، بەڵام یەکێکە لەهەرە باشترین چاودێرەکانی دۆخی سوریا. لەم دواییەدا کتێبەکەیم خوێندوە بەڕاستی باشترین لیكۆڵینەوەیە بۆ دۆخی ئێستای سوریا. جۆشوا لەڕۆژانی ڕابوردودا پۆستێکی لەبلۆگە ناسراوەکەی خۆی سیریا کۆمێنت نوسیوە کە دەکرێت وەها وەربگیرێت کە دیدی کەسێکە نزیک لەئەمریکی‌و سوریەکانەوە. جۆشوا بەڕێوبەری کۆلێژی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستە لە زانکۆی ئۆکلاهۆما.\nجۆشوا بڕوای وەهایە کە ئەمریکا بڕیاری خۆیداوە بەرامبەر بەتورکیا. چیدی ناتوانێت ئەو وڵاتە وەک دۆستێک تەماشا بکات. خۆتان دەزانن یەکێک لەسیفەتەکانی دۆستایەتی لەسیاسەتی ئەمریکیدا بریتیە لەئامادەبون بۆ هاوکاری کردنی پلانی ئەمریکا بە بەردەوامی بەبێ هیچ مەرجێک، ئەگەر مەرجیش هەبێت ئەوا دەبێت مەرجی سوک بێت‌و رێگرنەبێت. چەمکیک هەیە لەسیاسەتی ئەمریکیدا ئەویش چەمکی پشت پێبەستنە، ئایا دەتوانێت پشتی بەو هێز، لایەن وڵات کەسە ببپرسیت کە لەهەمو دۆخێکدا لەگەڵتدایە. ئەمە لەکوردستان لەگەڵ پارتی یان بەتایبەت بەرزانیدا رویدا، کاتێک ئەو سەلماندی کە لەرێگای سەرسەختیەوە ناتوانرێت بەبێ دو دڵی پشتی پێببەسترێت.\nجۆشوا بروای وەهایە ئەو دیدەی کە ئارگومێنتی ئەوەی هەیە کە گوایە ئەمریکا پاش داعش دەسربەرداری کورد دەبێت بۆ دامرکاندنەوەی توڕەیی تورکیا، چیدی گونجاونیە. چونکە واشنتۆن لەئێستادا وەها لەتورکیا دەڕوانێت کە هەتابێت زیاتر دیکتاتۆری دەبێت، زیاتر ئیسلامی دەبێت، زیاتر دژە ئەمریکایی دەبێت. سەرباری ئەمانە ئاگراوی بوونی زیاتری خیتابی دژە ئیسرائیلی.\nبە تایبەت لە ماوەی داهاتوودا چاوەڕوان دەکرێت ئەمریکا زیاتر لایەنگری سعودیە و ئیسرائیل بکات لە ناوچەکەدا. بە تایبەت ئەمە پشتیوانیە یەکێکە لە بنەماکانی بە خۆری کردنەوەی رێسەکەی ئۆباما لە ناوچەکە. لە پلانی بۆ گەڕانەو بۆ سیاسەتی تەقلیدی ئەمریکا، ئەمریکا دیسانەوە دەکەوێتەوە جەنگی ساردی فرە ئاست لە گەڵ ئێراندا. لەمەدا ڕۆژئاڤا بەشێکی سەرەکی دەبێت لە ململانێکانیدا.\nبەپێی جۆشوا، واشنتۆن ناسیونالیزمی کوردی بڕەو پێئەدات لەسوریا. لەم رێگایەوە ئەمریکا دەیەوێت سوریا بەلاوازی بمێنێتەوە بۆ ئەوەی نەهێڵێت روسیا و ئێران بەرهەمی ڕەنجەکەیان بدورنەوە. هەتا بێت لە واشنتۆن یڕو بەوە دەهێنن کە پشتیوانی کورد پێگەی ئەمریکا بەهێز دەکات لە ناوچەکە.\nوەک دەیڤید ستێفیڵد لە یانزەی ئەم مانگە لە کۆنگریس وەک یاریدەری بیرۆی ڕۆژهەڵاتی نزیک بە وەکالەت، روونی کردەوە کە سیاسەتی ئەمریکا ئەوەیە کە روسیا بهێنێتە سەر ئەو قەناعەتە کە دەستورێکی نوێ لە سوریا بنوسرێت، هەڵبژاردنێکی عادیلانە بەڕێوەبچێت، لە ژێر چاودێری نەتەوە یەکگرتوەکاندا، ئەوا ئەسەد دەدۆڕێت. ئەمریکا بە رێگری لە ئەسەد بۆ باکری سوریا لەو باوەڕەدایە کە دەتوانێت بگاتە ئەم ئامانجە.\nبەڵام رەفتاری تورکیا گرنگە. هەتا ئەمریکا رێگری لە تورکیا بکات، تورک بە هەوڵی خۆ نزیککردنەوە لەروسیا دەیانەوێت ئەمریکا توڕە بکەن یان ناچاری بکەن هەڵوێستی بگۆڕیت. سیاسەتێک کە هەتا ئێستا ئەنجامی نەبوە. لەڕاستیدا بە ئەنجامدانی ئەم کارە تورکیا زیاتر دیدی ئەوانە پشت ڕاست دەکاتەوە کە گومانیان هەیە لە تورکیا.\nبەڵام هێرش بۆ عەفرین ئەو مەترسیەی بۆ تورکیا هەیە کە باکور و ڕۆژئاوا زیاتر لە یەکتر نزیک دەکاتەوە، چونکە ترسی سەرەکی تورکیا لە ڕۆژئاوا بوونی ئەو پەیوەندیە نزیکە فرە ئاستەیە لە نیوان هەردوولادا. بە پێچەوانەی باشور کە پەیوەندی لە گەڵ باکوردا لاوازە بە هۆی هۆکاری حیزبی و زاراوە و بەربەستی تر، تورکیا هێندە لە کاریگەری باشور ناترسێت لە سەر باکور، بەڵام زۆت نیگەرانە لە بوونی ئەو پەیوەندیە ئۆرگانیەی نیوان باکور و ڕۆژئاڤا.\nبەم پێیە لە بەر نەبوونی پشتیوانی ئەمریکا، مەترسی نزیکبونەوەی کوردی هەردوو پارچەکەی کوردستان، سەرنەکەوتن ئەردۆگان تەنها هەڕەشە و گوڕەشە ئەکات بەڵام لە ڕووی سەربازیەوە هەنگاوی جیددی نانێت.


خوێندن لە هەرێم ڕاگیرا..نوێکراوەتەوە – کوردی – RojNews.News\nخوێندن لە هەرێم ڕاگیرا..نوێکراوەتەوە\n02/03/2020 - 7:09:30 pm\nسێشەممە, 25 فبر 2020 – 15:40 رۆژنیوز – ناوەندی هەواڵەکان\n•لە رۆژی چوارشەممە 2020/2/26 ەوە لە سەرجەم ناوەندەکانی خوێندن و قوتابخانەکانی هەرێمی کوردستان ( حکومی و تایبەت) پشووی فەرمی دەست پێدەکات.\nئەمڕۆ ئەنجومەنی وەزیرانی هەرێمی کوردستان بە سەرپەرشتی مەسرور بارزانی سەرۆکی حکومەتی هەرێمی کوردستان و ئامادەبوونی قوباد تاڵەبانی جێگری سەرۆک وەزیرانی هەرێمی کوردستان و پارێزگارەکانی هەرێم و سەرپەرشتیاری هەردوو ئیدارەی گەرمیان و راپەڕین، کۆبوونەوەی ئاسایی هەفتانەی خۆی ئەنجامدا.\nلە کۆبوونەوەکەدا گفتوگۆ دەربارەی هەنگاوەکانی ڕووبەڕووبوونەوەی ڤایرۆسی کۆرۆنا کرا و ئەم بڕیارانە درا:\n•رۆژانە زانیاریی دروست و رێنمایی پێویست لە رێگەی دەزگاکانی راگەیاندنەوە بە رای گشتی بدرێت.\n•لە رۆژی چوارشەممە رێکەوتی ٢٦-٢-٢٠٢٠ لە سەرجەم ناوەندەکانی خوێندن و قوتابخانە و باخچە و پەیمانگا حکومی و تایبەتییەکانی هەرێمی کوردستان تا رۆژی ١٠-٣-٢٠٢٠ بکرێتە پشوو، سەبارەت بە زانکۆ و پەیمانگا حکومی و تایبەتەکانیش لە رۆژی شەممە ٢٩-٢-٢٠٢٠ تا ١٠-٣-٢٠٢٠ پشووی فەرمی دەبێت. دواتریش لە ١١ تا ٢٣-٣-٢٠٢٠ پشووی ساڵانەی بەهار دەبێت و لە رۆژی ٢٤-٣-٢٠٢٠ پرۆسەی خوێندن دەست پێدەکاتەوە. هەردوو وەزارەتیش سەرپشک دەکرێن بۆ قەرەبووکردنەوەی ڕۆژانی پشوو لە چوارچێوەی ئەمساڵی خوێندندا.\n•بڕیاردرا گەشتی ناپێویست لە نێوخۆی هەرێمی کوردستان ، یان ئەو گەشتیارانەی لە شارەکانی دیکەی عێراق دێنە هەرێم بۆ ماوەیەکی دیاریکراو سنووردار بکرێت و پشکنینی پێویستیش بۆ هەموو ئەو گەشتیارانە بکرێت کە دێنە ناو سنوورەکانی هەرێمی کوردستان.\n•بە هیچ شێوەیەک رێگە بە قۆرخکردن و گرانکردنی شتومەک لە بازاڕەکانی هەرێمی کوردستان نادرێت و رێوشوێنی یاسایی تووند بەرامبەر سەرپێچیکاران دەگیرێتەبەر. چاوپۆشیش لە پشکنینی پزیشکی ئەوانەش ناکرێت کە دێنە ناو هەرێمی کوردستانەوە.\n•حکومەتی هەرێم دڵنیایی دەدات کە گشت پێداویستییەکانی هاووڵاتییان دابین دەکات و جموجۆڵی بازرگانی بەردەوام دەبێت بە ڕەچاوکردنی رێنماییە تەندروستییەکان.\n•ئەنجومەنی وەزیران، وەزارەتی دارایی و ئابووری راسپارد کە پێداویستی پارێزگاکان و ئیدارە سەربەخۆکان دابین بکات. پێشنیارەکانی هەردوو وەزارەتی ناوخۆ و تەندروستیش پەسەند کران و هەردوو وەزارەتەکە راسپێردران بۆ جێبەجێکردنیان.\n•ئەنجومەنی وەزیران داوا لە هاوڵاتیانیش دەکات کە هاوکاری جێبەجێکردنی پلان و رێنماییەکانی دامودەزگا پەیوەندیدارەکانی حکومەت بن و رێنماییەکانی خۆپارێزییش لەبەرچاوبگرن و جێبەجێی بکەن.\nخوێندن و دەوامی فەرمانگەکان لە کەرکوک ڕاگیرا و پرسە و ئاهەنگیش قەدەغەكران\nجێگری وەزیری تەندروستی ئێران تووشی کۆرۆنا بوو


خوێندنەوەیەکی نوێ بۆ ڕوداوەکانی ١٥ی تەموز لەگەڵ وتەکانی ژەنەڕاڵ مەهمەت شانڤێر – بزاڤی خزمەت\nخوێندنەوەیەکی نوێ بۆ ڕوداوەکانی ١٥ی تەموز لەگەڵ وتەکانی ژەنەڕاڵ مەهمەت شانڤێر\nبەخامەی: پرۆفیسۆر د. مێهمێت ئێفێ چامان\nدوای ئەوەی عفرین لە لایەن هێزەکانی تورکیا و میلیشیاکانی سووریای ئازادەوە کۆنتڕۆڵکرا و ئاڵای تورکیا لەسەر دامودەزگا فەرمییەکانی شارەکە هەڵکرا، لە سەرجەم میدیاکانی تورکیادا کە لە لایەن دەسەڵاتەوە کۆنتڕۆڵکراوە ئەم ڕووداوە وەک فەتحکردن پیشاندراوە و هەوڵداراوە وەک پڕوپاگەندە بەکاربهێنرێت. پێویستە ئێمە ڕێگری لە شاردنەوەی ڕاستییەکان بکەین. تەنانەت گەر هەموو هەوڵەکانمان بێ ئەنجامیش بێت، پێویستە لەسەرمان پرسیار بکەین گەر پرسیارەکانیش بێ وەڵام بن، پێویستە وەک خاڵێک لە مێژووی ئەم چەرخەدا بنوسرێنەوە. ئەمڕۆ لە وڵاتدا بە شێوەیەکی مەترسیدار نرخی دۆلار لە تورکیادا بەرز بۆتەوە، چاوەڕوان دەکرێت تورکیا سیستەمێکی نوێی سوودی بانکی پەیڕەو بکات، ئەمەش وا دەکات ئابووری تورکیا بە تەواوی بڕوخێت. ئەم بابەتانە نابێت بە ئاسانی بەسەر دەسەڵاتدارانی ئێستادا تێپەڕێت چونکە ئەمە کاریگەری لەسەر ئابووری و سیاسەتی داهاتوو دەبێت.\nئەمڕۆ خوێندنەوەیەکی نوێ بۆ ١٥ی تەموز بخەمەڕوو لەسەر بنەمای وتەکانی ژەنەڕاڵی خانەنشینکراو مەهمەت شانڤێر. بەم هۆیەوە داوا لەو خوێنەرە بەڕێزانە دەکەم کە چاوەڕێی نوسینێکی پۆزیتیڤ و ورە بەرزکەرەوە دەکەن لە ئێستاوە دەست لە خوێندنەوەی ئەم بابەتە هەڵبگرن، چونکە ئیتر کاتی ئەوە هاتووە ڕووبەڕووی ڕاستییە تاڵەکان ببینەوە.\nگەر لە بیرتان بێت ١٥ی تەموز هەموو پلەدارەکانی هێزە ئاسمانییەکان لە هۆڵی کادیکۆی میوانبوون بە بۆنەی ئاهەنگی هاوسەرگیری کچەکەی ژەنەڕاڵ مەهمەت شانڤێەرەوە. لە کاتی بیستنی هەوڵی کودەتاکەدا هەموو ژەنەڕاڵەکان فەرمانیان بە سەربازەکانی خوار خۆیان کرد کە بگەڕێنەوە سەر ئەرکەکانیان، واتە ٦ ژەنەڕاڵ ئەم بیانووە دەهێننەوە بۆ ئەوەی کە نەکەوتوونەتە دەست کودەتاچییەکان. لە چەند سەرچاوەیەکدا باس لەوە کراوە کە بنکەی هێزی ئاسمانی لە ئێسکیشەهیر لە ژێر کۆنتڕۆڵی ئەم ٦ ژەنەڕاڵەدا بووە. واتە مەهمەت شانڤەر دەیەوێت بەم هۆیەوە بیسەلمێنێت کە لە کودەتاچییەکان نەبووە و هەوڵیداوە ڕێگرییان لێبکات، بۆیە فەرمانیداوە هەمووان بگەڕێنەوە سەر کارەکانیان. بە پێی وتەکانی خۆی هەموو ئەم فەرمانانەی لە هۆڵی ئاهەنگەکەوە دەرکردووە و هەموو پەیوەندییەکانی ڕێکخستووە و ڕێگری لە بەرزبوونەوەی زۆرێک لە فڕۆکەی کودەتاچییەکان کردووە. لێرەدا پرسیارێک دێتە ئاراوە، چۆن ئەفسەرێکی فڕۆکەوان کە بە نیازبووە کودەتا ئەنجام بدات پلانی بۆ داناوە بە تەنها وتەیەکی ژەنەڕاڵ مەهمەت شانڤێر پاشگەز دەبێتەوە و بە قسەی دەکات؟ . بە پێی وتەکانی ژەنەڕاڵ مەهمەت بێت ئەو پەیوەندییە تەلەفۆنیانەی ئەو تورکیای لە کودەتا ڕزگار کردووە و هێزە ئاسمانییەکانی پاشگەز کردۆتەوە.\nفەرمانی داخستنی ئاسمانی تورکیا لە لایەن فەرماندەی گشتی هێزە چەکدارەکان جێی تێڕامانە. بڕیاری داخستنی ئاسمان دەتوانرێت هەم وەک ڕێگری لە کودەتاچییەکان تەماشا بکرێت، هەم وەک ڕۆتینێکی ئاسایی تەماشا بکرێت. کامیانە؟ بەڵام ئەوەی من دەمەوێت باسی بکەم بابەتێکی ترە. بە پێی وتەی فەرماندەی گشتی ئەم بڕیارە لە ٧:٠٥ ئێوارە دراوە. بەڵام مەهمەت شانڤەر دەڵێت کە ئاگادار نەبووە. ئەمە لە کاتێکدایە کە خۆی بەرپرسی هێزە ئاسمانییەکانە. باشە بۆچی فەرماندەی گشتی ئەم بڕیارە بە بەرپرسی هێزە ئاسمانییەکان ناڵێت؟ ئایا دەترسا لەوەی مەهمەت شانڤێر کودەتاچی بێت؟ یاخود فەرماندەی گشتی خۆی ڕێکخەری کودەتاکە بووە ویستوویەتی ژەنەڕاڵ مەهمەت شانڤێر ئاگاداری پرۆسەکە نەبێت و ڕێگری لێ نەکات؟\nفەرمانی داخستنی ئاسمان کە لە ٧:٠٥ ی ئێوارە لە لایەن فەرماندەی گشتییەوە دەرچووبوو بە وتەی مەهمەت شانڤێر کاتژمێر ٧:٢٦ ی ئێوارە گەیشتۆتە بنکەی ئاسمانی ئێسکیشەهیر. واتە پاش ٢١ خولەک ئەم فەرمانە گەیشتۆتە بنکەی ئاسمانی ئێسکیشەهیر. تەماشای ئەم ئابڕووچوونە بکەن. لە حاڵەتی ئاساییدا فڕۆکەیەکی ئێف-١٦ بە ٥ خولەک دەگاتە ئەنقەرە، بەڵام تەنها بە هۆی ڕێکاری فەرمان دەرکردنەوە ڕێگە نەدرا زوو پێش بە کودەتاکە بگیرێت و ئەو زیانە زۆرە گیانی و ماڵییەی لێ بکەوێتەوە. ئەیا ئەمە تەنها هەڵەیەکی کارگێڕییە؟ یاخود شتێکی تر لەناو کارەکەدا هەیە؟ ئایا کەسێک هەیە کە بیەوێت ڕاستییەکان بشارێتەوە؟ تەنانەت ژەنەڕاڵ مەهمەت شانڤێر دەڵێت “هەندێک لە شتەکان لەگەڵ ژیانی ئاساییدا ناگونجێت”. دوای هەموو ئەم ڕووداوانە، ژەنەڕاڵ مەهمەت شانڤێر لە نێوان ٧:٣٠ بۆ ٧:٤٥ فەرمانەکەی پێدەگات. واتە بەرپرسی هێزە ئاسمانییەکان دوای نزیکەی ٢٥ بۆ ٤٠ خولەک هەواڵەکەی پێدەگات. ئەوەی لەمە ئابڕووبەرترە ئەوەیە کە بە وتەی خۆی ژەنەڕاڵ مەهمەت شانڤێر دوای نزیکەی ١٥ خولەک ڕێکارەکانی دەستپێکردووە. ئایا ئەمە لەگەڵ واقیعدا دەگونجێت؟\nدواتر کودەتاچییەکان دێن. واتە ئەو ژەنەڕاڵانەی لە ئاهەنگەکەن هەر بەردەوامن لە ئاهەنگەکەیان، کەسیان بە بیریاندا نایەت کە دەستبەجێ بگەڕێنەوە سەر ئەرکەکانیان. هەتا ماوەیەکی زۆری بەسەردا تێدەپەڕێت و ئەمان هەر لە ئاهەنگەکەن، کاتێک کودەتاچییەکان دێن و ئەم ژەنەڕاڵانە دەسگیردەکەن. بە وتەی خۆیان سەرەتا لە پشتەوە دەستیان بەستراوەتەوە، بەڵام دواتر لەناو ئەم هەموو سەرقاڵییەدا کودەتاچییەکان دەستیان کردوونەتەوە و لە پێشەوە دەستیان بەستوون. باشە بۆچی ئەم هەموو ئەفسەرە بێ هێچ شتێک ڕاستەوخۆ تەسلیمی کودەتاچییەکان بوون؟ ئایا ئەمە هەڵوێستێکی شێتانە نییە؟ لە تەواوی هەموو شەودا فڕۆکە بە ئاسماندا سووڕاوەتەوە باشە ئەم فڕۆکانە بۆ هیچ شتێکیان نەکرد؟ ئایا شتێکی تر لە بابەتەکەدا هەیە؟ شتێک کە پێویستبێت خەڵکی نەیبیستێت و نەیزانێت؟ چونکە ئەمان کەسانی بە سالاچووی خانەنشین نەبوون، بەڵکو هەموویان سەربازبوون هونەری جەنگ و ستراتیژی کاری ئەوانە. تا چەند باوەڕ بەوە بکەین سەرەڕای ئەو هەموو ڕووداوە بەردەوام بوون لە ئاهەنگەکەیان و چاوەڕێ بوون تا کودەتاچییەکان بێن و دەستگیریان بکەن؟\nدواتر دەیانبەن بۆ بنکەیەکی سەربازی کە لە لایەن کودەتاچییەکانەوە کۆنتڕۆڵکراوە. بە وتەی خۆیان دەستیان لە پێشەوە بەسترابوو وە چاویشیان بەسترابوو. باشە دەتوانن تاقی بکەنەوە ئەگەر دەستت لە پێشەوە بەسترابێت کردنەوەی چاو شتێکی قورسە؟ واتە ئەوانەی کودەتاکەیان ئەنجامداوە ئەوەندە کەسانی نەشارەزا بوون. یاخود بە وتەی ژەنەڕاڵ شانڤێر هەندێک شت لەم ڕووداوەدا هەیە کە ناگونجێت.\nکێ پلانی ئەم کودەتایەی داناوە؟ ئامانج لە کودەتاکە چی بوو؟ ئەو ناڕێکییانەی کە لەم نووسینەدا خستوومەتە ڕوو تەنها بەشێکی کەمە لە ڕاستییەکان. لە ڕاستیدا هەموو ڕووداوەکانی ئەو کاتە لەگەڵ یەکدی ناڕێکن و ناگونجێن، بە وتەی خۆیان لەگەڵ ژیانی واقعیدا ناگونجێت. ئایا ئێستا دەزانن بۆچی فیدان و ئاکاریان بۆ کۆمسیۆنی لێکۆڵینەوە لە ١٥ی تەموز بانگنەکرد، چونکە گەر ئەوانیشیان بانگبکردایە ئەوا چەندین ڕووداوی تر کە نەدەگونجان پێکەوە و زیاتر ئابڕووی خۆیان دەچوو دەهاتنە ئاراوە. ئەم ڕووداوانە وەک شاخێکی بەستەڵەک وایە کە تەنها بەشێکی کەمی دیارە و زۆرییەکەی لەناو ئاودایە، بەهەمان شێوە ئەم ڕووداوە ئابڕووبەرانە تەنها بەشێکی کەمی دیارە و زۆر شت هەیە کە تا ئێستا نزانرێت. بەڵام پێویستە ئێمە زۆر پرسیار بکەین تا وەکو ئەم ڕووداوانە بۆ مێژوو ڕوون ببێتەوە. ئاشکرابێت کە کێ لە پشت کودەتاکەی ١٥ی تەموزەوە بووە.\nڕاپۆرتەکەی نەتەوە یەکگرتووەکان کاردانەوەی میدیا جیهانییەکانی بەدوای خۆیدا هێنا\nئۆپەراسیۆن بۆ سەر خانەکانی چاپەمەنی بەردەوامە: 55 کەس دەستگیرکران\nسێ جار داواکاری گواستنەوەی باوکێکی بەندکراو کە منداڵەکانی لە دەستداوە بۆ زیندانێکی نزیکتر ڕەت کرایەوە\n4 کەسی خیزانێک لە ڕێیسەردانی کردنی کوڕە زیندانیکراوەکەیان گیانیان لەدەست دا\n“گەر ڕۆژێک خزمەت نەکەم دەمرم”


پێشمه‌رگه دووه‌م بردنه‌وه‌ی له خولی لاوانی كوردستان به‌ده‌ست هێنا\nیاریه‌كانی خولی باسكه‌ی لاوانی یانه‌كانی كوردستان درێژه‌ی هه‌یه‌و له‌و چوارچێوه‌یه‌شدا و له سێهه‌م یاری خۆیدا تیپی تۆپی باسكه‌ی تازه‌پیێگه‌یشتوانی یانه‌ی پێشمه‌رگه كه بۆ ئاستی لاوان به‌شداری خوله‌كه‌ی كردووه توانی له یاریه‌كی ماراسۆنی دا و به جیاوازی 11 سكۆر له تیپی باسكه‌ی لاوانی یانه‌ی ئه‌كاد بباته‌وه .\nئه‌و یاریه له نێو هۆڵی داخراوی یانه‌ی ئه‌كاد و پاش نیوه‌ڕۆی ڕۆژی شه‌ممه 9 ی 11 / 2019 ئه‌نجام دراو تێیداو تیپی باسكه‌ی یانه‌ی پێشمه‌رگه توانیان به ئه‌نجامی 56 - 45 سكۆر بردنه‌وه به‌ده‌ست بهێنن .\nله تایمی یه‌كه‌می یاریه‌كه‌دا یاریزانانی پێشمه‌رگه توانیان كۆنترۆڵی یارییه‌كه بكه‌ن و به ئه‌نجامی 19 - 8 سكۆر براوه بوون .\nتایمی دووه‌م له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی یاریزانانی پێشمه‌رگه به ئاستێكی به‌رز بینران به‌لاَم له كۆتایی ئه‌و تایمه یاریزانانی ئه‌كادی خاوه‌ن یاریگه به ئه‌نجامی 13 - 15 سكۆر براوه بوون .\nئه‌مه‌و تایمی سێهه‌م پێشمه‌رگه‌ی سلێمانی به ئه‌نجامی 10 - 8 سكۆر پێشكه‌وتن و دوا تایمیش هه‌ردوو تیم به 14 سكۆر یه‌كسان بوون و به‌و ئه‌نجامه‌ش له كۆتایی پێشمه‌رگه‌ی سلێمانی توانی بردنه‌وه‌یه‌كی به نرخ به‌ده‌ست بهێنێت .\nئه‌م بابه‌ته 2514 جار خوێنراوه‌ته‌وه


كچە فێرخوازێكی پۆلی دوانزەی بنەڕەتی هەوڵی خۆكوشتنی دا\nكچە فێرخوازێكی پۆلی دوانزەی بنەڕەتی هەوڵی خۆكوشتنی دا\nهەینی, 03 ئایار 2013 12:08\nلە ماوەی كەمتر لە دوانزە كاتژمێردا، دووەم كچە فێرخواز لە شارۆچكەی كەلار هەوڵی خۆكوشتنی دا. كچە فێرخوازەكە تەمەنی هەژدە ساڵە و پۆلی شەشەمی ئامادەیی (12ی بنەڕەتیە)، خۆی دەرمانخوارد كرد، بەڵام توانرا ژیانی لە مەرگ رزگار بكرێت.\nدوێنێ سێشەممە (30 / نیسان – ئەپریل / 2013)، كچە فێرخوازێك بەناوی (پ. ئ) دانیشتووی گەڕەكی (گۆران)ی شارۆچكەی كەلار، ژمارەیەكی زۆر حەبی جۆراو جۆری خوارد و ویستی كۆتایی بە ژیانی بهێنێ، بەڵام كەسوكاری فریای كەوتن و گواستنیانەوە بۆ نەخۆشخانە.\nلە لێدوانێكی تایبەت بۆ (ده‌باشان)، سەرچاوەیەك لە بەڕێوبەرایەتی بەرەنگاربوونەوەی توندوتیژی دژ بە ژنان لە شارۆچكەی كەلار رایگەیاند، بە گوێرەی گوتەكانی خۆی، ئەو كچە لەبەر ئەوەی لە چەند وانەیەكدا كەوتووە و داخلی تاقیكردنەوە گشتییەكانی بەكالۆریای پۆلی شەشەمی ئامادەیی نەكراوە، هەوڵی خۆكوشتنی داوە.\nبە گوێرەی زانیارییەكانی (ده‌باشان)، ئەو كچە گەیەندراوەتە نەخۆشخانەی گشتی كەلار و گەدەی شۆردراوەتەوە و رەوشی تەندروستی سەقامگیر بووە.\nتەنیا دوێنێ (30ی نیسان – ئەپریل)، لە شارۆچكەی كەلار، ژنێكی دیكەی تەمەن بیست ساڵ، لە داخی هاوسەرەكەی زیاتر لە سەد دانە حەبی جۆراو جۆری خوارد و ویستی كۆتایی بە ژیانی بهێنێت و دوای شۆردنەوەی گەدەی ژیانی لە مەرگ رزگار كرا.\nهەروەها كچە فێرخوازێكی دیكەی پۆلی پێنجەمی ئامادەیی، بە هۆكارێكی نادیار ئاگری لە جەستەی خۆی بەردا و ژیانی خۆی خستە مەترسییەوە.


بە پێی کاربەدەستێکی جێبەجێکردنی یاسا و سەرچاوەیەکی نزیک لە گروپەکە کرستۆفەر ئان ڕۆژی پێنجشەممە دەستگیرکراو ڕۆژی هەینی لە دادگایەکی لۆسئەنجلس ئامادە بوو.\nهەر لە ڕۆژی پێنجشەممە هێزە چەکدارەکانی حکومەتی ئەمەریکا دایان بەسەر ماڵی ئادریان هۆنگ ڕێبەری گروپی بەرگری سڤیلی چۆلمیا، ئەو گروپەی هەوڵی لابردنی کیم جۆن ئونی ڕێبەری کۆریای باکور دەدەن و تاوانبارکراون بە هێرشەکەی 22 ی مانگی 2 بۆ سەر باڵیۆزخانەکە. کەسێکی نزیک لە گورپەکە بە مەرجێک ناوی ئاشکرا نەکرێت ڕایگەیاندووە کە هۆنگ لە دەمی ئەو گەڕانەی پۆلیسدا لە ماڵەکەی خۆی نەبووە.\nوەزارەتی دادی ئەمەریکا ئامادە نییە لەم بارەیەوە هیچ لێدوانێک بدات.\nبە پێی دادگایەکی ئیسپانیا، گروپێکی 10 کەسی هوروژمیان بردبوە سەر باڵیۆزخانەی کۆریای باکور لە مەدرید، ئازاری جەستەیی چەند کەسێکیان لە ناو بڵیۆزخانەکە دابوو و بە بارمتە گرتبوونیان بۆ چەند کاتژمێرێک پاشان هەڵاتبوون.\nلێکۆلەرە ئیسپانییەکان دەڵێن ئەو هێرشبەرانە کۆمپیوتەرو هارددرایڤەکانیان لە بڵیۆزخانەکە دزیوە و پاشان هەڵاتوون بۆ ئەمەریکا.\nئەم ڕووداوە لە کاتێکی زۆر هەستیاردا ڕووی دابوو تەنها چەند ڕۆژێک بەر لە دووهەم کۆبونەوەی سەرۆکی ئەمەریکا دانۆڵد ترامپ و ڕێبەری کۆریای باکور کیم جۆن ئۆن.


ئەلێگری: شكست بەرامبەر ئەنتەرميلان پێويستە گڕمان تێبەردات.. – كوردسپۆرت\nسەرەكى/ ئيتاليا/ئەلێگری: شكست بەرامبەر ئەنتەرميلان پێويستە گڕمان تێبەردات..\nئەلێگری: شكست بەرامبەر ئەنتەرميلان پێويستە گڕمان تێبەردات..\nشەوى رابردوو لە ميانى ياريەكانى هەفتەى چوارەمى خولى پلە يەكى ئيتاليا لە نێو ياريگاى جۆزێپى مياتزا لە نێو ميلانۆ ئەنتەرميلان ميواندارى لە يانەى يۆڤانتۆس كرد و توانى بە ئەنجامى دوو گۆڵ بەرامبەر بە گۆلێك ياريەكە بە سودى خۆى كۆتايى بهێنێت.\nلە دواى ياريەكە راهێنەرى يانەى يۆڤانتۆس ماسيمليانۆ ئەلێگرى بۆ دەزگاكانى راگەياندن دواو: “وتى یانەی ئینتەرمیلانی ڕکابەریان شایستەی براوەوون, پێويستە ئەم شكستە گرمان تێبەربدات”.\nوتيشى: “ئێمە بەخراپی و بڵاوی دەستمان پێکرد، ئەم دۆڕانە ئەبێ فێرمان بکات و وانەی لێوەربگرین و گڕمان تێبەردات بۆ یارییەکانی تر، جارێکی تر بمانگەڕێنێتەوە بۆناو کەشی یاریگا.\nدرێژەى بە قسەكانيدا و وتى: “یاری شێوەیەکە لە شەڕو توندی،ئێمەش زیاتر پێويستمان بە خۆراگريە, پێم وايە بیانیچ لە جێگاى بەردەم بەرگريكاراندا زۆر زيرەكە, لەبەر گرنگى ياريەكە لەو جێگايەم بۆدياريكرد هەرچەندە وەرزى رابردو تەنها ٩ يارى كردوە, بەلام ئاستێكى باشى پێشكەش كرد”.\nئەوەشی ووت: “کێشەی حەقیقی ئەمڕۆی خانمەپیرەکە، لایەنی تەکنیکی بوو کەخراپ بوین، ئەمساڵ سێ گۆڵمان لەگۆشەکانەوە لێکراوە، پێویستە چارەسەری بۆبدۆزینەوە.\nلەکۆتایشدا ڕاهێنەرەکەی خانمە پیرەکە بێهیوانەبوو بۆ یارییەکانی داهاتوو ووتی: “ئەمەکۆتایی هەمووشتێک نیە، دەكرێت كەمێك شڵەژاويمان پێوە دياربێت بۆ يارى داهاتوو, بەڵام دەتوانين ئامادەبين بۆ بەرامبەر يانەى کالیاری”.\nجێگاى ئاماژەيە بەو شكستەى كە بەرامبەر ئەنتەر دووچارى بوويەوە يوڤانتۆس ئێستا خاوەنى ٩ خاڵە لە كۆى چوار يارى و لە پلەى دووەمى ريزبەندى كالچيۆ دێت, هەروەها ئەنتەرميلان خاڵەكانى گەياندە حەوت خال و لە ريزبەندى شەشەم دێت.


مارلین شیفەرس: ژنان بە دەنگبێبژیی دەردی خۆیان و گەلی کورد بەیان دەکەن\nدیدار: نەجیبە قەرەداغیی\nمارلین شیفەرس، تێزی داکتۆراکەی لەبارەی ژنانی دەنگبێژەوە دەنووسێت، لێکۆڵینەوەیەکەی لەسەر ئەو ژنانەیە کە دەنگیان بەکاردێنن بۆ گوزارە لە خۆکردن و خۆدەبڕین، رایدەگەینێت: دەنگبێژیی بووەتە شتێکی بەناوبانگ و گرینگ و فەرمیی، ئەوەی ژنان دەیکەن دەکرێت ببێتە رێیەک کە تێبگەم گەلی کورد چۆن دەردی خۆیان بەیان دەکەن. ژنان خەزێنە و میراسێکیان هەیە، ژنان نەک تەنیا چیرۆکی قارەمانێتی بە دەنگبێژیی دەردەبڕن، بەڵکو چیرۆکی تراژیدیی، هەستیار و کەسییش دەڵێنەوە و هەروەها لە زهنییەتی پیاوسالاریی دەترسن!\nئازادیی کۆمەڵگە: یەک بابەتێکی کە تێزی خۆت لەسەر نووسیووە، دەنگبێژییە، ئەو پەیڤەشت خستۆتە ناو ئەدەبیاتی زمانی ئینگلیزییەوە، چۆن بوو کە لەسەر ئەو بابەتە لێکۆڵینەوەت کرد؟\nمارلین شیفەرس: راستە ئەوە تێزی دکتۆراكه‌مه، بابەتەکەم لەسەر ژنانی دەنگبێژە. ژنانی دەنگبێژ لە هەرێمی وانی باکوری کوردستان و لەوێش لێکۆڵینەوەکەم کرد، دەنگبێژییم هەڵبژارد، چونکە پەیڤی دەنگبێژ بووەتە پەیڤێک کە خاوەن ستاتۆیەکە، دەنگبێژیی وەک نەریتێکە کە هەم گرینگە و هەم وەک ناسنامەیەکە. ئەوانەی دەنگبێژیی دەکەن مێژووی کورد باش دەناسن. ئەوانەی دەنبگێژییش دەکەن خۆیان وەها دەناسێنن، لەبەرئەوەی کە وای دەبینن کە دەنگیان هەم خۆشە و هەم دەنگیان بەرزە. ژنان نایانەوێ پێیان بگوترێ دەنگبێژ.\nئازادیی کۆمەڵگە: بۆچی نایانەوێت وایان پێبوترێت؟\nمارلین شیفەرس: هەندێکیان ئەو هەڵوێستەیان هەیە، هەندێکیشیان دەڵێن "تەنیا -کلام- گۆرانیی فۆلکلۆری کوردیی دەڵێینەوە، هەندێ جار گۆرانیی دەڵێم و لاوانەوە دەڵێمەوە، ئەوە دەنبگبێژیی نییە." دەنگبێژیی بووەتە شتێکی بەناوبانگ و گرینگ و فەرمیی. لێکۆڵینەوەیەکەی من لەسەر ئەو ژنانەیە کە دەنگبێژیی دەکەن و دەنگیان بەکاردێنن بۆ گوزارە لە خۆکردن و خۆدەبڕین. من ویستم تێبگەم کە ژنان چۆن گوزارە لە خۆیان دەکەن. دەنگبێژیی ئامرازێکە بۆ تێگەیشتن لەوەی کە ژنان چۆن گوزارە لە خۆیان دەکەن، سەرنج دەدەم کە دەقێکی گەلێریی-فۆلکلۆریی هەیە بۆ نموونە دەنگبێژیی-کلامی سەر شین-پرسە ژنان دەنگبێژیی دەکەن و مردووەکانیان دەلاوێننەوە. ئەو دەقێکی زۆر گەلێری و دەولەند هەیە ژن بە رێی ئەو دەقە گوزارە لە هەستی خۆیان دەکەن.\nئازادیی کۆمەڵگە: بۆچی دەنگبێژییت هەڵبژارد کەلێکۆڵینەوەی لەسەر بکەیت؟\nمارلین شیفەرس: سەرنجی منی راکێشا کاتێ چومە باکوری کوردستان. جارێک لە شاری وان ژنێکم بینی کە پێی وتم کە دەنگبێژە و بە دەنگبێژیی دەردی خۆم راڤە دەکەم. باسی ئێش و ئازاری خۆی بۆ من کرد. بینیم کە پیاوان زیاتر لە ژنان لە شەڕ و رووداوی قارەمانێتی دا باسیان دەکرێت. ژنانیش بە رێی دەنگبێبژیی دەرد و ئێشی خۆیان بەیان دەکەن. هەم دەردی خۆیان و هەم گەلی کورد دەڵێنەوە. ئەو دەنگبێژیی_یەی کە ژنان دەیکەن دەکرێت ببێتە رێیەک کە تێبگەم کە گەلی کورد چۆن دەردی خۆیان بەیان دەکەن؟ یان دەردی گەلی کورد چییە؟ دەردی ژنی کورد چییە؟ چۆن گوزارەی لێدەکرێت؟\nئازادیی کۆمەڵگە: کاتێ ئەوان دەنگێبژی دەکەن، تۆش لەبەرئەوەی کوردییەکەت باشە، تۆ هەستت بە چی کرد لە گۆرانیی (کلام)ەکانیان؟\nمارلین شیفەرس: سەرەتا کوردییەکەم زۆر باش نەبوو. وشە بە وشە گۆرانیی و بەیتەکانیان باش تێنەدەگەیشتم لەگەڵ ئەوەی کە تێنەدەگەیشتم بەڵام دەمتوانی بە هەستی خۆم لێیان تێبگەم کە ئەو ژنانە دەیانەوێ چی بڵێن. بەراستیی ئەوە سەرنجی منی راکێشا. تۆ کە لەگەڵ کەسێک قسە بکەی دەبێ زمانەکەی بزانی بۆ ئەوەی لێی تێبگەی بەڵام لەوێ دا جیاواز بووە. لەوێدا بە رێی میوزیک بە ئاواز و چۆنێتی بەکارهێنانی دەنگ دەکرا لەوێدا گوزارە لە شتێکی دیکە بکات. مەسەلەکە لە زمان واوەترە. بێئەوەی لە زمانیان تێبگەی دەتوانی لەوە تێبگەی ئەو ژنانە دەیانەوێت چی بڵێن. بێ گومان باسیان لە دەرد و ئێش و ئازاری خۆیان دەکرد.\nئازادیی کۆمەڵگە: مەگەر دەنگبێژیی بوارێکی تەنیا هونەر کە ئەو ژنانە گوزارە لە خۆیان بکەن یان بوارێکی کولتووریی و مێژوییە. ئەو ژنانە کاتێ دەرد و ئیشێ خۆیان باس دەکەن دەیانەوێ باسی چی بکەن و گوزارە لە چی بکەن؟ چی لە پشت چیرۆکی دەنگبێژییەوە هەیە؟\nمارلین شیفەرس: زۆر شت لە خۆوە دەگرێت هەم کولتووریی، هەم هونەری و هەم سیاسییی. بەپێیی ناوەڕۆکە کۆمەڵایەتییەکەی دەگۆڕێت. دەنگبێژیی لە ژێر کاریگەریی دەوڵەتی تورکیا دا بووە، بەڵام نەک لە هەموو جێیەک و هەموو کاتێک. لە ژێر کاریگەریی دەوڵەت دا لە واتا کولتووریی و سیاسیییەکەی بەتاڵ دەکرێتەوە و تەنیا دەبێتە شتێکی نمایش و فۆلکلۆریی و گەلێری و بەو پێیەش دەوڵەت دەتوانێ بڵێ"بڕوانن ئێمە ماف بە کوردەکان دەدەین، دەتوانن کولتوور و هونەری خۆیان پەیڕەو بکەن، ببینن ئەوانە دەنگبێژیی دەکەن، مافیان هەیە و هەموو شتێکیان باش بەرێوەدەچێت" هەندێ لەو دەنگبێژانە لە ژێر کاریگەریی دەوڵەتدان و ئەو گۆرانییە فۆلکلۆرییانە دەڵێنەوە کە سیاسییی نییە. لە کۆنسێرت و بۆنەکان دا تەنیا ئەوانە دەڵێنەوە کە فۆلکلۆریین و مۆرکێکی سیاسیی پێوە نییە. ئەوانە لە دەرەوە دەڵێنەوە، بەڵام زۆر شتی سیاسییش دەڵێنەوە لەسەر مێژووی کوردان کە پڕێتی لە توند و تیژیی لەبەرامبەریان، پڕ لە کۆمەڵکوژییە. دەنگبێژان لەسەر ئەوانە گۆرانییەکانیان دەڵێن. ئەوە بۆ گەلی کورد زۆر گرینگە لەبەرئەوەی بەو رێیە بە مێژووی خۆیان ئاشنا دەبن.\nئازادیی کۆمەڵگە: ئەو هونەرە لە هەندێ جێگە لە ژێر کاریگەریی سیستم دا بەرەو توانەوە دەچێت، لە هەندێ جێگەش هەر لەناوچووە. داخۆ ئەو چیرۆکانەی کە بەرێی دەنگبێژیی دەگوترێتەوە تا ئێستاش کاریگەریی خۆی لەسەر کۆمەڵگە ماوە؟ داخۆ پاشماوەیان ماوە؟ چەند لە ژێر کاریگەریی سیستم دان؟\nمارلین شیفەرس: مەسەلەی دەنگبێژیی دوولایەنەیە. بەشێک لەو دەقەی دەنگبێژیی لەدەرەوە و بە کراوەیی نمایش دەکرێت، ئەوەی دیکەش لە ماڵ دا و جێی داخراودا دەکرێت. ئەو دوو لایەنە لە یەک جیاوازن، بەڵام زۆر هێشتاش دەنگێبژیی زۆر جەماوەرییە. ئێستاش گەنجان دەنگبێژیی دەکەن. پێشتر لە زار بۆ زار دەگوزرایەوە و تا ئەمڕۆ هاتووە، بەڵام ئێستا دەیانەوێ کە ئیتر بینووسنەوە. ئەو بەیت و گۆرانییانە دەنووسنەوە کە لە دەنگبێژانی دیکەوە دەیبیستن و دەیکەنە کتێب. چەندین کتێبی دەنگبێژان هەیە. گەنجەکان لە تەلەفزیۆنەکان و لەو کتێبانەوە فێری دەقی ئەو دەنگبێژییانە دەبن. ئەو گۆرانییانە نەرمن و گۆڕانکارییان تێدا دەکرێت، بەڵام بە نووسینیان هەم لایەنی ئەرێنی و هەم نەرێنی هەیە. هەم بە رێی نووسین دەپارێزرێن، چاپ دەکرێن و و دەگوزرێنەوە بۆ دوای خۆیان، بەڵام لایەنی نەرێنی ئەوەیە کە دەق دەگرن و نەرم نین، ئیتر گۆڕانکاریی تێدا ناکرێت. پێشتر دەکرا گۆڕانکاریی تێدا بکرێت، بەڵام ئێستا بە نووسینەوەیە دەبێ شتێکی دەقگرتوو، زوو بە زوو ناگۆڕێت.\nئازادیی کۆمەڵگە: داخۆ تۆ لێکۆڵینەوەت لەسەر هەرێمێکی تایبەت کردووە یان یان هەرێمی جیاواز؟\nمارلین شیفەرس: بۆ ماوەی ساڵ و نیوێک لە وان بووم. لەهەرێمی وان و گوندەکانی دەوروبەری بووم، بەڵام دەنگبێژیی لە سەرحەد زیاترە لە هەر هەرێمێکی تر و زیاتر دەگوترێت. چوومە شارەکانی تر جگە لە وان چومە بایەزید، موش، بەدلیس، تاتوان، چومە ئامەدیش لەو هەرێمانەش لێکۆڵینەوەم کرد، بەڵام زیاتر لە هەرێمی سەرحەد بووم.\nئازادیی کۆمەڵگە: چەند نمونەی چیرۆک هەن لە ناو دەنگبێژیی دا سەرنجی تۆی راکیشاوە؟\nمارلین شیفەرس: ئەوەی سەرنجی راکێشام لە دەنگبێژیی دا باس لە مێژووی کورد دەکات. ئەوانەی چیرۆکی کلاسیک بوون، زیاتر سەرنجی منی رادەکێشا. زیاتر لەو چیرۆکانەی کە لە مێژووی نوێ دا کە باس لە تێکۆشان، شەهید و تێکۆشانی پەکەکە دەکەن. باس مێژوو دەکەن ئەوەیش مێژوویەکی جیاوازە، مێژوویەکی کلاسیک نییە، مێژووییەکی هاوچەرخ و نوێی کوردە. دەکرێت لەوێ دا لە بەرامبەر مێژووی فەرمی دەوڵەتی تورک، مێژووییەکی زیندوو ببینی. مێژووی نزیکی ساڵانی ٩٠کان دا گوزەراوە، باس لە مێژووییەکی سیاسیی کوردان دەکات کە مایەی سەرنجە لە دەنگبێژیی دا لەبەرئەوەی مێژووی تێکۆشانی کوردە دەردەبڕێت. لەهەمان کات دا چیرۆکی تریش هەن کە ژنان لە دەنگبێژیی دا دەریدەبڕن، ئەوەیش ئەزمونی ژنانە کە لە دەنگبێژیی دا باس لەو ئێش و ژانە دەکەن کە لە ئەنجامی توندو تیژیی رووبەرووی دەبنەوە، نەک تەنیا توند و تیژیی سیاسیی لەلایەن دەوڵەتی تورکەوە بەڵکو توند وتیژییەکی پیاوسالاریی هەیە کە لەنێو کۆمەڵگەی کورد و لە نێو کۆمەڵگەکانی تر دا هەیە. ژن دوو جار رووبەڕووی توند و تیژیی دەبێتەوە هەم توندوتیژی سیاسیی و هەم پیاوسالاریی. دەنگبێژیی ژنان زۆر جار تەنیا بۆ خۆیانە، زۆر جار ناتوانن لەدەرەوەی ماڵ و لە کەشی کراوەدا دەریببڕن. بەهۆی توند و تیژیی پیاوسالارییەوە زەحمەت ژن بتوانن لە دەرەوەی ماڵ دەنگبێژیی بکەن.\nئازادیی کۆمەڵگە: جیاوازی چۆنت بینی لە نێوان دەنگبێژیی ژن و پیاو دا؟\nمارلین شیفەرس: بەشێوەیەکی سیستماتیک لەوەم نەکۆڵیەوەتەوە بزانم ژن چی دەڵێن و پیاو چی دەڵێن، چونکە زیاتر لەگەڵ ژنان دانوساندم کرد و کارم کرد. چەند دەقێکی دەنگبێژیی هەیە کە بڵاو بونەتەوە کە هەم ژن و هەم پیاو دەیڵێنەوە، بەڵام ژن لەبەرئەوەی کە ژن زیاتر نزیکی سروستە، هەم دەلاوێننەوە، هەم لە پرسە و شین دا لەسەر مردووکانیان دەنگبێژیی دەکەن و دەیانلاوێننەوە. لەو رووەوە ژنان خەزێنە و میراسێکیان هەیە، ژنان نەک تەنیا چیرۆکی قارەمانێتی بە دەنگبێژیی دەردەبڕن بەڵکو چیرۆکی تراژیدیی، هەستیار و کەسییش دەڵێنەوە. ئەو گۆرانیی (کلام)یانەی کە پیاوان دەیڵێنەوە لە دەنگبێژیی دا زۆر جار لە شەڕێکە یان عەشیرەتێکە یان قارەمانێتیەکە نەک لەسەر خۆیان، بەڵام ژنان بە پێچەوانەوە زیاتر خۆیان دەردەبڕن و زیاتر کەسیین.\nئازادیی کۆمەڵگە: چ تەگەرە و گرفت و رێگریەک هەبوو لە بەردەم ئەو لێکۆڵێنەوەیەی تۆ دا لەسەر دەنگبێژیی؟\nمارلین شیفەرس: ژنان شەرمیان دەکرد، لەبەرئەوەی کە ماوەیەکی درێژ بە ژنانیان دەگوت دەنگی ژنان شەرمە، یان ژنان لە ماڵ یان لە دەرەوە بۆیان نییە دەنگیان بەرز بکەنەوە. یان کچانی گەنج بۆیان نییە کە دەنگیان بەرز بکەنەوە، لەبەرئەوەی کە دەنگبێژیی شتێکی عەیبە! بۆ ماوەیەکی درێژ ئەوە بەردەوام بوو تا ئاستێک ئەوە لە ناو هەندێ بنەماڵەدا ماوە. زۆربەی ئەو ژنانەی من بینیمن دەیانگوت "دەنگبێژیین، بەڵام هاوژینەکەم، براکەم، مامم نایانەوێ دەنگبێژیی بکەم" لێیان دەدان بۆ ئەوەی کە دەنگبێژیی نەکەن، لەبەرئەوەی دەنگی ژنان وەک شەرم لەقەڵەم دەدران. چیرۆکی زۆر سەیریان هەبوو، ئەوە کێشەیەکی زۆر گەورەیە و تا ئێستا ژنان لە هاوژین و کۆمەڵگەش دەترسن! لە زهنییەتی پیاوسالاریی دەترسن! ئێستا چەندین ژن هەن کە ئەو ڕچەیان شكاندووە و دەتوانن لە دەرەوە دەنگبێژیی بکەن، بەڵام هەندێکیش هەن لە تەنیا ماڵەوە لە بەرخۆیانەوە دەنگبێژیی دەکەن. ئەوە تەگەرە بوو بۆ گەیشتن بەو ژنانە لەم لێکۆڵینەوەیەدا. زۆر پەیوەندی و گەڕانی ویست بۆ گەیشتن بەو ژنانە. نایانەوێ کۆمەڵگە بزانێ کە دەنگبێژیی دەکەن.\nئازادیی کۆمەڵگە: داخۆ شتێک هەبوو کە هاندەر بێت بۆ ئەو ژنانە کە بەردەوام بن وێڕای تەگەرەکانیش؟\nمارلین شیفەرس: راستە کە هەندێکیان دەترسن، بەڵام هەندی ژنی دیکەن هەن کە زۆر چالاک بوون بۆ ئەوەی ئەو نەریتە ون نەبێت. ژنانی دەنگبێژیی بە تەمەن ژیانیان لە دەست دەدەن و گەنجان دەنگبێژیی نازانن. ژنێکی گەنجی دەنگبێژ هەبوو، داوایان کرد کە لێکۆڵێنەوە بکرێت بۆ ئەوەی کە ئەو میراس و کەلەپورە کۆبکرێتەوە و ئەوە نەریتە بە ڕێی بەڵگەکردنی بپارێزین و تۆماری بکەن، ئەوەش یەکێک بوو لەو هاندەرانە بۆ پاراستنی ئەو نەریتە\nئازادیی کۆمەڵگە: رایگشتیی ئەوروپی و ناوەندی ئەکادیمیی چەند ئەم کەلەپورە دەناسن؟\nمارلین شیفەرس: دەنگبێژیی بە گشتیی باش ناناسرێت. گرینگە کە هەموو کۆمەڵگەکان لە دونیادا ئەم کولتوورەیان هەیە و لە ژێر کاریگەریی سیستمی سەرمایەداریی دا هێشتاش لە دەست نەچووە، بەڵام هەندێ کولتووری جۆراوجۆر هەیە کە لە دەنگبێژیی دەچن و نوسراونەتەوە. هەموو کۆمەڵگەکانی دونیا بە شێوەیەکی زارەکی نەریتەکانی خۆیان دەبڕیوە، لەلایەن ئەنترۆپۆلۆگەکانەوە لێکۆڵینەوەی باشی لەسەر کراوە. لەسەر کولتووری زارەکی رابردوو کە ئێستا بەرەو لەناوچوون دەچێت، لە ژێر کاریگەری سیستمی کاپیتالیزم لێکۆڵینەوەی باش کراوە، ئەوە تەنیا شتێکی تایبەت بە کورد نییە، بەڵکو پێشتریش هەبووە و ئێستاش هەیە. واتە ئەو کولتوورە هەم هەیە و هەمیش لێکۆلێنەوەی لەسەر دەکرێت.\nئازادیی کۆمەڵگە: ئایا ڕیشەی مێژوویی ئەو کولتوور و کەلەپورە لێکۆڵینەوەی لەسەر کراوە؟\nمارلین شیفەرس: لێکۆڵینەوە سەختە لەبەرئەوەی کە بەڵگەی نوسراو زۆر نییە، بەڵام ئەوەی هاوبەشە وەک کۆمەڵگەی کورد لە کۆمەڵگەکانی تریش دا رۆڵی ژن تایبەتە بۆ گوزارە کردن لە شین و ماتەمینی بە رێی دەنگبێژیی. بەتایبەتی ژن زیاتر ئەو کولتوورە دەردەبڕن. ژن لە کاتی ماتەمینی و شین لە هەموو کۆمەڵگەکانی تریش دا رۆڵی گەورە و سەرەکی دەبینن. هەستی ژن زیاتر نزیکی ئەو شتانەیە. لە هەمان کات دا دەنگی خۆیان باش بەکاردێنن بۆ دەربڕینی هەستی خۆیان لە جێی وادا هەم لە کۆمەڵگەی کورد و هەم کۆمەڵگەکانی تر، ڕیشەی دەنگبێژیی بەوەوە دەبەستمەوە.\nئازادیی کۆمەڵگە: ئەو لێکۆڵینەوەیەی تۆ هێشتا بڵاو نەکراوەتەوە؟ بە زمانێک نوسیوتە؟ هەوڵدا بیخەیتە رۆژەڤی دەزگا پەیوەندیدارەکانی تر لە ئەوروپا و جێی تر؟ داخۆ ئەم لێکۆڵینەوەیەی خۆت لەگەڵ کەسانی پسپۆر بە تایبەتی ئەنترۆپۆلۆگ ئاڵوگۆڕ کردووە؟\nمارلین شیفەرس: هێشتا بڵاو نەکراوەتەوە و بە ئینگلیزیی نوسیومە، بەڵام هەندێ وتارم لەسەر نوسیوە و تا ئێستا کار لەسەر کتێبەکە دەکەم. لە کۆنفرانس و لە زانکۆی جیاواز بابەتم لەسەر پێشکەشکردووە. هەم ئەنترۆپۆلۆگ و هەم کەسانی دیکە باش ئەو نەریتانە دەناسن کە لە کۆمەڵگەکان دا لە یەک دەچن. بەڵکو ئەو ئەنترۆپۆلۆگانەی نەک لە سەر کورد بەڵکو لەسەر کولتووری دیکە کار دەکەن. زۆر جار دەڵێن کە ئەو کولتوورەی دەنگبێژییەی کورد لە هەندێ کۆمەڵگەی دیکەشدا هەیە و بینیویانە. لەبەرئەوەی کە کولتووری گواستنەوەی زارەکییانەی نەریت لە زۆر کۆمەڵگەدا لە یەک دەچن جا ئەگەر ئەو نەریتە لە کوردستان، یان ئەمەریکای لاتین یان چین یان ئەفریقیا بێت. زۆر بابەتی کولتووریی هەیە کە زۆر لەیەک دەچن، بەڵام وێرای ئەوەش دەنگبێژیی کورد شتێکی تایبەتییە. توخمەکانی جیاواز و تایبەتە. بە تایبەتیش پەیوەندی دەنگبێژیی بە دۆخی سیاسیی کوردەوە و بە دۆخی ژن لە ژێر کاریگەریی باوکساریی، شتێکی تایبەتە، بەڵام بێ گومان لە کولتوورەکانی تریش دەچێت.\nئازادیی کۆمەڵگە: ئەزمونێکی سەرنج راکێش هەیە لە مەسەلەی دەنگبێژیی دا لە یادی نەکەیت؟\nمارلین شیفەرس: بەر لە سێ ساڵ ٢٠١٤ من و ژنێک پێکەوە پرۆژەیەکمان ڕێکخست، لەگەڵ گروپێک چوینە ئەرمەنستان لەوێ نەریتێکمان بینی کە زۆر لە دەنگبێژیی دەچوو. لەوێش پیاوان ناهێڵن کە ژنان دەنگبێژیی بکەن. گروپێک لەو ژنە ئەرمەنییانەش هاتنە باکوری کوردستان و ئەستەمبولیش لەوێ پێکەوە کۆنسێرتێکمان رێکخست. بابەت و دەقەکان لەگەڵ ئەوەی کە زمان جیاوازیش بێت بەڵام زۆر لە یەکتر دەچوون. لەگەڵ ئەوەی کە سنورێک هەبوو لە نێوانیانیان دا، زمانیان لە یەک نەدەچوو، ژنانی ئەرمەنستان بە ئەرمەنیی و کوردیی_ش بە کوردیی قسەیان دەکرد، بەڵام لە یەکتر تێدەگەیشتن، بەرێی میوزیک و دەنگیان زۆر لە یەک دەچوون. ئەوە ئەزمونێکی سەرنج راکێش بوو.\nئازادیی کۆمەڵگە: تۆ بییر لەوە دەکەیتەوە کە وەرگەڕی زمانەکانی تر بۆ نمونە زمانی کوردیی؟\nمارلین شیفەرس: دەکرێت بۆ نا؟ ئەگەر خوێنەر هەبێ دەکرێت وەرگەڕ بکرێت.\nنمونەیەک هەیە لە دەنگبێژیی کە سەرنجی راکێشاوی؟\nبەڵێ بۆ نمونە ئەم گۆرانییە فۆلکلۆریە دەنگبێژییە "ئەز گازینم"\nئەز گازینم، ئەز دەنگبێژم\nئەز نە کەرم، ئەز نە گێژم\nدەردێ دلێ خوە دبێژم\nکەسەکی دەنگێ من نابھیزە\nئەز گازینا دلبرینم\nدل و ھناڤ تژی خوینن\nوەکە خەجێ، وەکە زینم\nل بەر زولما ڤان دژمنان\nئەردەکێ نەمایە ئەز بچم\nئەز گازینا ناڤ گوندیان\nئەز بێریڤان ناڤ بێریان\nوەکی قولنگ دقەریام\nبووم ھێسرێ، سەرێ چیان\nمارلین شیفەرس Marlene Schäfers :\nمارلین شیفەرس، ئەنترۆپۆلۆگ، ئەنترۆپۆلۆگی کۆمەڵایەتیی و کولتووریی. Social and Cultural Antropology. دکتۆرا لەو بوارە خوێندە و ئێستا لە زانکۆی گێنت کار دەکات. هەم کار دەکات و هەم لێکۆڵینەوە دەکات. تێز و کاری دوایی لەسەر دەنگبێژیی ژنی کورد، لەسەر خۆدەربڕینی هەست و گوزارەی کەسیی ئەو کولتوورە کردووە.\nسەرچاوە: ئازادی کۆمەڵگە


عەزیز رەئوف: منداڵانی هیچ بەرپرسێکی ئۆپۆزسیۆن و دەسەڵات لە قوتابخانەی حکومی ناخوێنن\nبارودۆخی سەختی ئابوری هەرێمی کوردستان و ناسەقامگیریی سیاسی تێکڕا ماوەی دوو ساڵە کاریگەری مەترسیداری خستۆتە سەر مامۆستایان و بواری پەروەردەو خوێندکاران و خوێندن بە گشتی. هەرچەند نەهامەتییە ئابوریی و بژێوییەکانی ژیان بوونەتە گرفتە هەرە بنەڕەتییەکانی بەردەم مامۆستایان و پەروەردە، بەڵام کۆمەڵێک گرفتی ریشەیی هەن کە تێکڕا بەڕای شارەزایان پەیوەندییەکی قوڵ و کاریگەریان هەیە بە تەواوی سیستمی خوێندنەوە لە هەرێمی کوردستان؛ وەک میتۆد و فەلسەفەی خوێندن و پەروەدە و نەوەی نوێ...تاد. کاریگەری خوێندن لەسەر کۆمەڵگەو خوێندکاران، یان ئایا دابینکردنی بژێوی ژیان بۆ مامۆستایان تەواوی گرفتەکان چارەسەر دەکات، یان گرفتەکان زۆر لەوە گەورەترن کە پێویستە وردبونەوە و توێژینەوەی زیاتری لەبارەوە بکرێت.\nسەبارەت بەم پرسە ئاسۆ جەبار لەدەنگی ئەمریکاوە وتووێژێکی لەگەڵ مامۆستا و شرۆڤەکار عەزیز رەئوفدا سازکردووە...\nعەزیز رەئوف دەڵێت "ساڵی رابردوو لە شیکاگۆ خۆپیشاندانێک کرا، مامۆستایان داوای مافەکانی خۆیان ئەکرد، خوێندکارەکانیان ژمارەیان زیاتر بوو لەسەر شەقام؛ بۆچی؟ خوێندکاران دەیانوت دەبێت مامۆستاکەم مافی بدرێتێ. بەڵام لای ئێمە خوێندکارەکە زۆر پێیخۆشە کە قوتابخانەکەی ناکرێتەوە، لەبەرئەوەی مامۆستاکەی رۆڵی کاریگەری نەبووە و هاوڕێ نەبووە لەگەڵی و نمرەی لێشکاندووە و وەکو پۆلیس مامەڵەی لەگەڵ کردووە".\nلەکاتێکدا " 130.000 مامۆستا دەتوانن شۆڕش بکەن، گۆڕانی ریشەیی بکەن لەم کۆمەڵگەیەدا، بەڵام یەکێتی مامۆستایان دەڕۆن بۆلای سەرۆکی هەرێم و دەڵێن تکایە موچەکەمان بۆ زیاد بکە. دوو سەعات لەپرسگەکەی چاوەڕێ دەکەن بیانکەنە ژورەوە".\nهەروەها دەڵێت "دەبێت مامۆستایان پێش داواکردنی موچە ، داوای گۆڕینی سیستمی حوکمڕانی و پەروەردە لەدنیا ئێمەدا بکات".\nسەبارەت بە دەسەڵات و پەروەردەش دەڵێت "ئەم سەرکردانە هەمیشە مژدەیان داوە، بەڵام لەپشتی مژدەکانیانەوە درۆی گەورە هەبووە، یەک دنیا ناڕاستی هەیە".\n"هیچکام لەسەرکردەکانی ئۆپۆزسیۆنی پێشوو بە گۆڕانیشەوە، مناڵەکانیان لە قوتابخانەی حکومی ناخوێنن، هەمویان لەقوتابخانەی ئەهلی دەخوێنن، لەقوتابخانە بیانییەکان دەخوێنن لەبەرئەوەی پارەیان هەیە".\n"بەڕێوبەری پەروەردەی سلێمانی مناڵەکەی لەقوتابخانەی حکومی ناخوێنێت".\nهەروەها عەزیز رەئوف دەشڵێت "هەمیشە ئەوەی بۆتە قوربانی نەوەی نوێیە، هەمیشە ئەو چین و توێژانەن کە لەدەرەوەی دەسەڵاتن".


لە میسر 54 ملیۆن کەس دادگایی دەکرێن | KURDPLAT\nلە میسر 54 ملیۆن کەس دادگایی دەکرێن\nکوردپلات 8/27/2020 05:14:00 م ليست هناك تعليقات\nدەستەی نیشتمانیی هەڵبژاردنەکانی میسر ئاشکرایکرد، هەموو ئەو کەسانەی لە گەڕی یەکەمی هەڵبژاردنەکانی ئەنجوومەنی پیرانی وڵات لە رۆژانی 11 و 12ی ئابدا، دەنگیان نەداوە، رووبەڕووی داواکاری گشتی وڵات دەکرێنەوە، بۆ سزادانیان.\nلاشین ئیبراهیم، سەرۆکی ئەنجوومەنی کارگێڕیی دەستەی هەڵبژاردنەکان، رایگەیاند ناوی سەرجەم ئەو دەنگدەرانەی دەنگیان نەداوە ئامادەکراوە. ئاماژەی بەوەدا کە دەستەکە، هەموو پێداویستییەکان و سەرجەم رێوشوێنەکانی ئاسانکاری بۆ دەنگدەران رەخساندبوو، لەپێناو بەشداریکردنی ئاسان و پارێزراو لە هەڵبژاردنەکاندا، لەسایەی بڵاوبوونەوەی پەتای کۆرۆنادا.\nلاشین پێیوایە زۆر کەس تەمبەڵییان کردووە لە جێبەجێکردنی ئەرکی نیشتمانی و بەشداریکردن لە هەڵبژاردنەکان، لەبەرئەوە دەستەکەیان بڕیاریداوە هەموو ئەوانەی دەنگیان نەداوە، بباتە بەردەم دادگا و لێپێچینەوەیان لەگەڵدا بکات.\nمادەی 57ی یاسای مافە سیاسییەکانی ژمارە 45ی ساڵی 2014، دەڵێ هەر کەسێک لە دەنگداندا بەشداری نەکات و دەنگنەدات، بەبڕی 500 جونەی میسری (31،6 دۆلار) سزا دەدرێت.\nلیژنەی سەرپەرشتیاری هەڵبژاردنەکانی ئەنجوومەنی پیرانی میسر، پێشتر رایگەیاندبوو لە کۆی 62 ملیۆن کەس کە مافی دەنگدانیان هەبووە لە قۆناخی یەکەمی هەڵبژاردنەکان، تەنیا 8 ملیۆن کەس دەنگیانداوە، کە رێژەیان دەکاتە 14،23 لەسەد. بەوەش ژمارەی ئەوانەی مافی دەنگدانیان هەبووە و بەشدارییان نەکردووە 54 ملیۆن کەسە.\nبڕیاری سزادانی بەکۆمەڵی دەنگنەدەرانی هەڵبژاردنەکان، ناڕەزایەتی لێکەوتووەتەوە. تارق عەوەز، پارێزەر و مافناس، بڕیارەکەی بە سەیر و سەمەرە ناوبردووە و دەڵێت باشترین وەڵام بۆ ئەو بڕیارە، هەڵوێستی گەلی میسرە کە بەگاڵتەوە بڕیاری سزادانەکەی وەرگرتووە.\nئەو پارێزەرە دەڵی ئەوە یەکەمجار نییە بڕیاری لەو شێوەیە دەدرێت و جێبەجێ ناکرێت، ساڵی 2014 هەمان دۆخ روویدا و دادگا دۆسێیەکەی هەڵپەسارد.\nئەو پارێزەرە دەڵێت راستە یاسا بڕی 500 جونەی بۆ سزادانی دەنگنەدەران داناوە، بەڵام بڕگەی تایبەت بەسزادانی دەنگنەدەران نادەستوورییە، چونکە یاسا هەڵبژاردنی بە ماف ناوبردووە کە بەزۆر پەیڕەو ناکرێت. ئەو زیاتر دەڵێ بۆی هەیە دەنگنەدان، هەڵوێستێکی سیاسی بێت و ئەوەش دەچێتە خانەی مافی را دەربڕینەوە.\nعەوەز، ئەوەش رووندەکاتەوە کە دادگا ناتوانێت گوێ لە قسەی 54 ملیۆن کەس بگرێت و دۆسیە بۆ هەموویان بکاتەوە و لێکۆڵینەوە لەگەڵ ئەو ژمارە زۆرەی خەڵکدا بکات. ئەو پێیوایە بڕیاری سزادانەکە، گوشار دروستکردنە لەسەر خەڵک، تاوەکو لە ئێستاوە بڕیاربدەن لە گەڕی دووەمی هەڵبژاردنەکان لە دوای مانگێکی دیکە بەشداری بکەن.\nئەنجوومەنی پیرانی میسر، دەستەیەکی راوێژکاریی بێدەسەڵاتی جێبەجێکردنە، 200 ئەندامی هەڵبژێردراو و 100 ئەندامی دەستنیشانکراو لەلایەن سەرۆکی وڵاتەوە لە خۆ دەگرێت.\nچالاکڤانانی سۆشیالمیدیای میسر، هەڵمەتی رەتکردنەوە و گاڵتەکردن بە بڕیارەکەیان دەستپێکرد، هاشتاگی "لەبەردەم- دادگا- چی- دەڵێیت" زۆرترین ریتویتی لەسەر کرا.