باشترین خۆراکەکان بۆ بەرگیری کە شێرپەنجەی مەمک\n9/11/2020 07:03 PM\nشێرپەنجەی مەمک باترین جۆری شێرپەنجەیە لە ژناندا. بۆ نموونە تەنها لە ئەمریکا لەناو 8 ژندا یەکیان تووشی ئەم نەخۆشییە دەبێت. لە وڵاتێکی وەکوو ئێرانێش بە هەر 40 خولەک ژنێک تووشی شێرپەنجەی مەمک دەبێت. زیان‌گەیشتن بە DNA و گۆڕانکاری جینەتیک لەوانەیە هۆکاری سەرهەڵدانی ئەم نەخۆشییە بێت. کێشی زۆر دەتوانێ رێخۆشکەر بێ بۆ شێرپەنجە بەگشتی شێرپەنجەی مەمک بەتایبەتی، کەوابوو بۆمان دەردەکەوێ لایف ستایل کاریگەری زۆری لەسەر بەرگیری لە جۆرە جیاوازەکانی شێرپەنجە هەیە. لەدرێژەدا بەتەماین سیستمێکی خۆراکی ونجاو بناسێنین کە ئەگەری تووشبوون بو شێرپەنجەی مەمک کەم دەکاتەوە.\nئەو سەوزەواتانەی گەڵاکەیان سەوزە\nکەلەرم، سپیناخ و کاهوو لەم جۆرە سەوزانەن. ئەم سەوزەواتانە دەوڵەمەندن بە ئەنتی‌ئۆکسیدەنتی "کارۆتنۆئید" بۆ نموونە بێتاکارۆتێن، لۆتین، زاگزانتین کە بوونی ئەمانە لە خوێندا ئەگەری تووشبوون بە شێرپەنجەی مەمک کەم دەکەنەوە.\nئەم گرووپە لە میوەکان ئێمە لە مەترسیی شێرپەننجەی مەمک دەپارێزن. چونکە دەوڵەمەندن بە ڤیتامین C، فۆلات و جۆرە جیاوازەکانی ئەنتی‌ئۆکسیدەنت.\nماسییە چەورەکان بۆ نموونە "سالمۆن" و "ساردین"، لێوڕێژن لە ئۆمێگا3 و "سلنیۆم" و کۆمەڵێک ئەنتی‌ئۆکسیدەنت بۆ نموونە "کۆنتاگزانتنین" کە تایبەتمەندیی دژە شێرپەنجەیان هەیە. دروستکردنی هاوسەنگی لەنێوان ئۆمێگا 3 و ئۆمێگا 6 ئەگەری تووشبوون بە شێرپەنجەی مەمک کەم دەکاتەوە؛ بە خواردنی ماسییە چەورەکان و زەیتە بەسوودەکان(زەیتی زەیتوون و زەیتی ئەڤەکادۆ) دەتوانن ئەم هاوسەنگییە دروست بکەن.\nکۆخ و سێو و هەرمێ\nلە توێژینەوە جۆراوجۆرەکاندا، میوەکان بەتایبەت سێو و کۆخ و هەرمێ وەکوو دژبەرانی شێرپەنجەی مەمک ناسراون. بۆ نموونە ئەو ئەنتی‌ئۆکسیدەنتەکانی "پۆلی‌فنێل" کە لە کۆخدا هەن بەرگیری لە گەشەی خانەکانی شێرپەنجەی مەمک دەکەن.\nفاسۆلیا دەڵەمەندە بە فایبەر و ڤیتامینەکان و مەوادی کانگایی. فایبەر جەستە لە شێرپەنجە دەپارێزێت. بەپێی توێژینەوەیەک کە لەسەر 2,571 ژن ئەنجام درا، دەرکەوت کە بەکارهێنانی جۆرەکانی فاسۆلیا ئەگەری تووشبوون بە شێرپەنجەی مەمک تا نزیکەی 20٪ کەم دەکاتەوە.\nبەهارات و سەوزە بۆنخۆشەکان\nبەهارات و سەوزە بۆنخۆشەکان(بۆ نموونە رۆزماری، ئۆرگانۆ، زەردەچێوە و زەنجەبیل) بۆ بەرگیری لە شێرپەنجەی مەمک بەسوودن. ئەم بەهارات و سەوزانە دەوڵەمەندن بە ڤیتامینەکان، ئاسیدە چەورەکان و ئەنتی‌ئۆکسیدەنتەکان.


سوپای عێراق له که‌رکوک ده‌کشێته‌وه - RojNews\nسوپای عێراق له که‌رکوک ده‌کشێته‌وه\nفه‌رمانده‌یه‌کی سوپای عێراق، ڕایدەگەیەنێت: سوپای عێراقی به ته‌واویی له کەرکوک ده‌کشێته‌وه و دۆسیه‌ی ئه‌منی شاره‌که ڕاده‌ستی پۆلیسی فیدراڵی ده‌کرێت.\nبڕیارە ئەمڕۆ، فرقه‌ی 20ی سوپای عێراق، که سه‌رپه‌رشتی دۆسیه‌ی ئه‌منی کەرکوک-یان ده‌کرد دەست بە کشانەوە دەکەن.\nعه‌مید ڕوکن شێرزاد عه‌زیز کافرۆشی، فه‌رمانده‌ی فرقه‌ی 20ی سوپای عێراق، به ڕۆژنیوزی ڕاگه‌یاند:"حەیدەر عەبادی فەرمانی کردووە، سوپای عێراق له شاری که‌رکوک بکشێته‌وه و دۆسیه‌ی ئه‌منی شاره‌که ڕاده‌ستی پۆلیسی فیداڵی عێراق بکرێت".\nشێرزاد عه‌زیز کافرۆشی\nئەو فەرماندە کوردەی سوپای عێراق، وتیشی:"ئه‌مڕۆ ئێمه ده‌ست به کشانه‌وه ده‌که‌ین و له سنووری پارێزگای موسڵ جێگیر ده‌بین، به‌شێکی تر له‌و سوپایه‌ی، که له شاری که‌رکوک جێگر کراون، ده‌چنه سنووری پارێزگای دیاله و به‌شێکیان له ده‌ره‌وه‌ی شار و له خواروو که‌رکوک جێگرده‌بن".\nجێگای باسه، مانگی ڕابردوو، شێرزاد کافرۆشی وه‌ک فه‌رمانده‌ی فرقه‌ی 20ی سوپای عێراق ده‌سنیشان کرا و دۆسیه‌ی ئه‌منی شاره‌که ڕاده‌ستی ئه‌و فه‌رمانده کورده کرا.\nلە ١٦/ئۆکتۆبەری ساڵی ڕابردوو سوپای عێراق و حەشدی شەعبی بە زەبری هێز شاری کەرکوک-یان خستەژێر کۆنترۆڵی خۆیانەوە، پاش چەند ڕۆژێک حەشدی شەعبی کشایەوە و تەنیا سوپا و پۆلیسی فیدراڵیی لە شارەکە مانەوە.


زایینی: ١٧-٠٧-٢٠١٦ - هەتاوی: ١٣٩٥/٠٤/٢٧ - ١٣:٠٩ تاران قه‌باره‌ی فۆنت:\nکوردستان میدیا: مام "عەبدوڵڵا قادری" ناسراو بە "عەبدوڵڵا سوراڵ" لە تەمەنی ٩٢ ساڵیدا ماڵئاوایی لە ژیان کرد.\nبەپێی هەواڵی گەیشتوو بە ماڵپەڕی کوردستان میدیا، مام "عەبدوڵڵا قادری" ناسراو به "عەبدوڵڵا سوراڵ" باوکی شەهید "ئەبووبەکر قادری" خەڵکی شاری مەهاباد، له تەمەنی٩٢ ساڵیدا کۆچی دوایی کرد.\nناوبراو کەسایەتیەکی خۆشناو و نیشتمانپەروەر بوو و چەند جارێکیش له لایەن ڕێژیمەوه دەستبەسەر کراوه.\nشەهید ئەبووبەکر قادری پێشمەرگەی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران ساڵی ١٣٤٠ی هەتاوی، له گوندی "یاڵ تەمر"ی مەهاباد له‌دایک بووه و له شەڕێکی قارەمانانەدا لەدژی داگیرکەرانی کوردستان، مانگی گەلاوێژی ١٣٥٨ی هەتاوی، لە مەهاباد شەهید بوو.\nحیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران پرسه و سەرەخۆشی له بنەماڵەی ناوبراو دەکات و خۆی به شەریکی خەمیان دەزانێت.


ئەندامێکی پاسەوانی سنووری عێراق شوێنێکی پشوودانی داعش دەپشکنێت نزیك بە سنووری عێراق و سوریا لە 27 حوزەیران. [خاوەنی وێنە: فەرماندەیی پاسەوانانی سنووری عێراق]\nهێزە هاوبەشەکانی عێراق یەکشەممە (7 تەمموز) دەستیانكرد بە هەڵمەتێکی سەربازیی فراوان بۆ دەرکردنی پاشماوەکانی رێکخراوی "دەوڵەتی ئیسلامی" (داعش) لە بیابانی خۆرئاوای عێراق لە ناوچەکانی سەر سنووری سوریا.\nهەڵمەتی "ئیرادەی سەرکەوتن" کە لەلایەن سەرەکوەزیران عادل عەبدولمەهدییەوە راگەیەندرا، ئامانجی بەتەواوی بنەبڕکردنی شانەکانی داعشە لەو بیابانەدا کە درێژدەبێتەوە بەنێو پارێزگاکانی ئەنبار و سەلاحەدین و نەینەودا تا سەر سنووری عێراق و سوریا.\nوتەبێژی وەزارەتی بەرگری، لیوا تەحسین خەفاجی بە دیارونای وت هێزە هاوبەشەکانی فەرماندەیی ئۆپەراسیۆنەکانی جەزیرە و ئەنبار و سەلاحەدین و نەینەوا و پاسەوانانی سنوور لەنێو هێزە بەشدارەکاندان.\nوتی فڕۆکە جەنگییەکانی عێراق و هاوپەیمانی نێودەوڵەتی پشتیوانیی ئاسمانی دابیندەکەن، لەکاتێکدا هێزە زەمینییەکان پێشڕەویدەکەن بەرەو سنوور لە باشووری نەینەوا، خۆرئاوای سەلاحەدین و له بیابانی فوراتی باڵا لە باکوری ئەنبار.\nهێزە زەمینیەکانی عێراق بەدووی پاشماوەکانی داعش دەکەون لە بیابانی کوبەیسە لە خۆرئاوای ئەنبار لە 21 ئایار. [خاوەنی وێنە: وەزارەتی بەرگری عێراق]\nبەگوێرەی خەفاجی ئەو شاڵاوە بەرفراوانە لە وەڵامی ئەو زانیارییانەدا بوو کە دەزگای هەواڵگریی عێراقی و هاوپەیمانی نێودەوڵەتی و ناوەندی ئاسایشی هاوبەشی وەزارەت پێشکەشیانکرد.\nزانیارییەکان ئاماژەیان بەوە کرد كه شانەکانی داعش خۆیان لە ئەشکەوت و دۆڵه‌كانی بیابانەکاندا شاردۆتەوە و سوودیان بینیوە لەو ناوچانەی لەنێوان چەندین ناوچەی بەرپرسیارێتی فەرماندەیی ئۆپەراسیۆنەکاندان کە ئاسایش تیایاندا بەتوندی نەچەسپێنراوە.\nخەفاجی وتی پاشماوەکانی گروپەکە چەند بنکە و حەشارگەیەکیان دانابوو لە ناوچەکە، کە تیایدا هەوڵی خۆڕێکخستنەوەیان دەدا.\nوتیشی لە وەڵامی زانیارییەکانی ئەمدواییەدا "فەرماندەیی ئۆپەراسیۆنە هاوبەشەکان دەستبەجێ پلانی هەڵمەتێكی دانا و بەگەڕی خست بە هاوکاریی تەواوی هێزە پشتیوانەکانی دیکە".\n'گەورەترین هەڵمەتی لەوشێوەیە لە 2017وە'\nخەفاجی وتی هەڵمەتی "ئیرادەی سەرکەوتن" گەورەترین هەڵمەتی لەوشێوەیەیە لەوکاتەوەی داعش تێکشکێنرا لە کانونی یەکەمی 2017وە، لەڕووی رادەی یەکە سەربازییە بەشداربووه‌كانه‌وه و لەبەرئەوەی لە چەندین ئاراستەوە بەگەڕخراوە.\nوتی لە بەگەڕخستنیەوە، "بە دەیان تیرۆریست کوژراون و چەندینی دیکە دەستگیرکراون و ژمارەیەکی زۆر شوێنی پشودان و بۆمبیش تێکشکێنراون و چەندین چەك دەستیان بەسەردا گیراوە".\nوتیشی: "تائێستا دەستکەوتی زۆر گەورە بەدەستهاتووە."\nبەگوێرەی بەیاننامەیەکی شەوی یەکشەممەی تۆڕی رۆژنامەوانیی جەنگی لە یەکەم رۆژی هەڵمەتەکە، هێزە بەشدارەکان هەشت پێگەی داعشیان تێکشکاند، لەگەڵ خەندەقێك کە گروپەکە بەکاریدەهێنا و 16 بۆمبی دەستکرد و دەستیانگرت بەسەر دوو ماتۆڕدا.\nگوندەکانی خونەیفەس، مالیحە، ئوم توس، کوەیس، کوەین، ئوم عیزام، سەدە، و میسکار کە لەنێوناوچەی فەرماندەییەکانی جەزیرە و ئەنباری ئۆپەراسیۆنەکەن، گەڕانیان تێدا ئەنجامدراوە.\nبەیاننامەکە رایگەیاند كه لەنێو ناوچەی ئۆپەراسیۆنه‌كانی فەرماندەیی نەینەوادا کەمپێکی داعش تێکشکێنرا و ئۆتۆمبیلێکی بۆمبڕێژکراو و بۆمبێکی دەستکرد پوچەڵکرانەوە.\nراشیگەیاند كه فەرماندەیی ئۆپەراسیۆنەکانی سەلاحەدین دوو پێگە و حەشارگەیەك و 27 بۆمبی دەستکرد، سێ پشتێنی بۆمبڕێکراو و 23 گوللە تۆپ و هاوەنیان تێکشکاند و پردی سوکاریاتیان گرت لەگەڵ گوندەکانی سەبیح بەکارە، ئەلبو جەلیب و ئەلبو رەجەب.\nهاوکات هێزەکانی پاسەوانی سنوور بەشێکی 10 کیلۆمەتریی هێڵی سنووریی سوریایان پشکنی.\nخەفاجی وتی: "هەڵمەتەکە بەردەوامە بەشێوەیەکی خێرا و سەربازەکانمان سوورن لەسەر کۆتاییهێنان بە بوونی داعش لە ناوچە بیابانییەکان."


هەرێمی كوردستان و مامەڵەکردن لەگەڵ دەوڵەتێكی شكست خواردوو\nعیراق لە زۆر ڕووەوە دەوڵەتێکی شکست خواردووە. ئەم وڵاتە پاش لەناوبردنی داعش لە ڕووی نەتەوەیی و ئاینی دابەش بووە.\nناوچە ئازادکراوەکان بەشێوەی وێرانە ماونەتەوە. کاری دامەزراوەکان زۆر بە کزی بەرەو پێش دەچێ. ئابووری دەوڵەت داڕمانی پێوە دیارە. دەرئەنجام ئاوارەبوون و بێ کاری و هەژاری بۆتە دیاردەیەكی بەرجەستە و زەق.\nتەنانەت پاش کوتایی هاتن بە ململانێ و پێکدادانە سەربازییەکان دژ بە دەوڵەتی ئیسلامی (داعش) و دوای جاڕدانی سەرکەوتن بەسەر میلیشیا جیهادیەکان و بەهێزبوونی دەوڵەتی ناوەندی لە ڕووی سەربازیەوە، عیراق لە ڕووی سیاسی و مەزهەبی و تەنانەت لە ڕووی خاکەوە بە شێوەیەکی دابەشبوو و لێکترازاو ماوەتەوە.\nئەگەر چی داعش و گروپە تیرۆریستیەکان لە ڕووی سەربازیەوە تێكشکاون، بەڵام گروپە تەکفیری و جیهادیەکان وەکو مەترسی و هەڕەشە دەمێننەوە.\nئەوانە تاوەکو ئێستا ڕێگرن لە دووبارە بونیادنی ناوچە ڕزگارکراوەکان و ناهێڵن ئاوەدانکردنەوە بەرەو پێش بڕوات.\nئەو هێزانە لە ساڵانی ٢٠٠٣ تا ٢٠١١ لە کاتی شەڕی ناوخۆی (٢٠٠٥-٢٠٠٧) و لەو کاتانەی، کە شەڕ گەیشتبووە لووتکە، ڕێگر و لەمپەر بوون لە بەردەم ئاوەدانکردنەوە و بونیادنان.\nبە هۆی شەڕی چەکداری و تەقینەوە لەو ماوەیەی ئاماژەمان پێ کرد، زیاتر لە ١٦٠ هەزار کەس گیانیان لەدەست دا و بوون بە قوربانی شەڕی ناوخۆ و کردەوە تیرۆریستیەکان.\nلە ڕاستیدا پێکهاتەی دەوڵەت و دامەزراوەکانی دووچاری داخوران بووە. ئەو سیستەمە سیاسیەی، کە پاش سالی ٢٠٠٣ دامەزرێنرا شپرزەییەکی زۆری پێوە دیاربوو، نوخبەی سیاسی خەریکی گەندەڵ کاری بوو و بەردەوام دژ بە یەک کاری دەکرد.\nسیستەمی خوێندن، کە لە سەدەی ڕابووردوو لە ناوچەکە بە پێشەنگ دادەنرا ئێستا لە دۆخێکی کارەسات ئامێزە.\nقەتاری ئەو ئابووریەی تەنها پشتی بە هەناردەکردنی نەوت بەستووە، بەهۆی کێشەی چڕی دابەش کردن و شەڕی کاولکاری بەرەو لێژی دەڕوات.\nڕێژەی بێ کاری لەناو چینی لاوان زۆر بەرزە. لە ناوچەکانی کە لەدەستی داعش ڕزگار کران بەدەگمەن دووبارە بونیادنانەوە دەبینرێ.\nتاوەکو ئێستا زۆربەی ئەو ناوچانە بە وێرانی ماوەتەوە و لەلایەن میلیشیا ناوخۆیی و هەرێمیەکانەوە کۆنترۆڵ دەکرێن.\nسەرهەڵدانی ملیشیاکانی سەر بە مەزهەب و هۆز و پەیمانکارانی بەکارهێنانی توندوتیژی دەگەڕێتەوە بۆ شەڕی ناوخۆ.\nلە شێوازی بەکارهێنانی توندوتیژی دژ بە کەسانی جیاواز لە ڕووی ئاین و مەزهەب یان هزری پێشکەوتوو هیچ جیاوازیەك نابینرێ لە نێوان میلیشیا شیعەکانی سەر بە بەغدا و گروپە تیرۆریستیەکانی داعش.\nئەم ئەکتەرە دەسەڵاتدارانە دەوڵەتێکیان لە ناو دەوڵەت درووست کردووە. ژمارەیەك لە گروپ و میلیشیا چەکدارەکان بە فەرمی و بە فەرمانی حکومەتی بەغدا کار و کردار ئەنجام دەدەن.\nهەرێمی كوردستان چی بکات؟\nلە ناوەڕاستی ساڵی ٢٠١٤ بە هۆی کشانەوەی هێزەکانی سوپای عیراق لە موسڵ بە فەرمانی سەرۆکی حکومەتی ئەو کاتە، نوري المالكي، هێرشی داعش بۆ سەر كوردستان و ناوچەکانی تری سەر بە عیراق دەستی پێ کرد.\nهێزی پێشمەرگە لە سەرەتا بە تەنها و پاشان شان بە شانی سوپای عیراق دژ بە داعش شەڕی کرد و توانی بێجگە لە ڕزگارکردنی ناوچەکانی دەرەوەی ئیدارەی هەرێم، پشکی شێری بەر بکەوێ لە ڕزگار کردنی شاری موسڵ لە دەستی چەکدارانی دەوڵەتی ئیسلامی ناسراو بە (داعش).\nلەگەڵ ئەوەشدا بینیمان بە هۆی ئەنجامدانی ڕیفراندۆم بۆ سەربەخۆیی هەرێمی كوردستان لە بەرواری ٢٥-٩-٢٠١٧، کە تیایدا نزیکەی ٩٣% دانیشتوانی هەرێم بە "بەڵێ" بۆ سەربەخۆیی دەنگیان بەرزکردەوە، چۆن حکومەتی بەغدا ئەو هەنگاوەی بۆ هێرش کردنە سەر هەرێم قۆستەوە و بە پێشێلکردنی دەستور سوپای ناوەندی دژ بە هەرێمی كوردستان بەکارهێنا.\nئەو هێرشەی سوپای عیراق، کە بەیارمەتی و ڕاوێژی هێز و یەکەی هەرێمی نەیاری خواستەکانی گەلی كوردستان ئەنجام درا، بووە هۆکاری کشانەوە هێزەکانی پێشمەرگە لە ناوچە کوردستانیەکانی دەرەوەی ئیدارەی هەرێم، بە تایبەتی کشانەوەی هێزی پێشمەرگە لە شاری کەركوك، کە لە ڕووی ئابووری و ستراتیژەوە پێگەیەکی گرینگی بۆ هەرێم هەیە.\nبەغدا لە زۆر ڕووەوە هەوڵی دا بۆ کەم کردنەوەی دەسەڵاتی هەرێم و لاوازکردنی، بە تایبەتی کاری کرد بۆ سەپاندنی ویستی خۆی بەسەر دەروازە سنووری و ئاسمانیەکانی هەرێم.\nلەگەڵ ئەوەشدا هەرێم بە باوەڕهەبوون بە پرسی نەتەوە و گەلی كوردستان سووربوو لەسەر گەڕاندنەوە و بەهێزکردنی سەنگ و پێگەیخۆی لەسەر ئاستی ناوخۆیی و هەرێمی و جیهانی.\nپارت دیموکراتی كوردستان، کە پێشەنگ و ڕێبەری پرۆسەی ڕیفراندۆم بوو توانی وەکو حزبی براوە لە هەڵبژاردنەکان بۆ پەرلەمانی عیراق و پەرلەمانی هەرێمی كوردستان لە ڕیزبەندی یەكەمدا بێت.\nئەمە ئاماژەیەكی ڕوون و ئاشکرایە بۆ ڕاستی و درووستی ئەو میکانیزم و ڕێگایەی، کە پارتی دیموکراتی كوردستان هەڵیبژاربوو بۆ جۆری مامەڵەکردنی لەگەڵ واقیعی ئەمڕۆی عیراق و ناوچەکە.\nئەگەر مەبەستی حکومەت لە بەغدای نوێ یەكپارچەیی خاکی عیراق بوایە، ئەوا دەبوو هەر لە سەرەتای دامەزراندیەوە خۆی پابەندی دەستور بکات، کە وەکو لە دەسپێکی ئاماژەی پێکراوە، کە زامنی یەکپارچەیی خاکی عیراقە.\nعیراق وەك دەڵێن خاوەندی نزیکەی ٣٧ ملیۆن دانیشتووە، بەڵام دانیشتوانی لە ڕووی ئاینی و کەلتوری و نەتەوەیی زۆر جیاوازن.\nلە پاش ڕووخانی ڕژێمی بەعس لە ساڵی ٢٠٠٣ ململانێ مەزهەبیەکان زۆر بە زەقی تەشەنەی کرد، بە تایبەتی لە ململانێی نێوان سوننە و شیعە.\nئەنجامی ئەم ململانێ و توندوتیژیە مەزهەبیانە پەرتەوازەیی و لێکترازان و دابەشبوونی کۆمەڵگای عیراق بەسەر هێلە مەزهەبیەکانی لێگەوتەوە، سەرەڕای تێكجوونی دۆخی پێکهاتە ئاینی و نەتەوەییەکانی تری وەکو مەسیحی و یەزیدی و تورکمان و ئاسوری و سریان.\nدەسەڵاتی خوێناوی داعش و بەرەنگاربوونەوەی جیهادیەکان دۆخی ئەم پێکهاتانەی خراپتر کرد تا ئەو ڕادەیەی بووە مایەی ئاوارەبوونیان و هەڵهاتنیان بەرەو هەرێمی كوردستان، کە وەکو دوڕگەیەکی ئارام باوەشی بۆ کردنەوە.\nئەوان بەو شێوەیە توانیان لە مەترسی و هەڕەشەی داعش ڕزگاریان بێت، پاش ئەوەی لە هەرێم ئاسایش و پاراستنیان بۆ دابین کرا.\nجێی ئاماژەیە، کەوا هەرێمی كوردستان لە سەرەتای دامەزراندیەوە لە ساڵی ١٩٩٢ تاوەکو ئەمڕۆ بە هۆی سەقامگیری و باشی دۆخی ئابووری هەمیشە لانەیەك بووە بۆ نەیارانی ڕژێمی پێشوو، کە ئێستا ژمارەیەکی بەرچاویان لە سەر دەسەڵاتن لە عیراق، توانیویە سەرەڕای قەیرانەکان پەنابەرانی وڵاتانی دراوسێش لە خۆ بگرێ.\nلە عیراقدا هەستی نەتەوەیی عەرەب و نەتەوەگەرایی دوور لە مۆڕکی مەزهەبی لە ساڵانی ١٩٤٠ تا ١٩٦٠ گەیشتبووە لووتکە و زەمینەیەکی سیاسی بۆ کۆمەڵگای مەدەنی ڕەخساندبوو، بەڵام بە هاتنی ڕژێمی بەعس لە ساڵی ١٩٦٨ ئەو فەزا سیاسیە بە شێوەیەكی سیستەماتیك لەناوچوو.\nپاش ڕووخانی ڕژێمی بەعس لە ساڵی ٢٠٠٣ دیموکراتیەتی ڕێک کەوتن (توافقیة)، کە لە دەستوری ٢٠٠٥ی عیراقدا چەسپێنرا، نەیتوانی لە بواری کردەیی سەرکەوتن بەدەست بهێنێ و ئەو شوناسە نەتەوەیی و مەزهەبیانەی، کە پێشووتر ڕەگیان داکوتابوو، هاندەربوون بۆ دابەشبوونی ئەو وڵاتە لەڕووی پێکهاتەیی و سیاسیەوە.\nسیاسەتی نوری مالكی لە ساڵانی ٢٠٠٦-٢٠١٤، کە تیایدا مەزهەبگەرایی وشۆڤینیەت باڵا دەست بوو و بەتابەتی خۆی هانی دەمارگرژی و گوتاری فاشیانە و ئاژاوەی سیاسی دەدا، بوو بە مایەی چەوساندنەوەی تەواوی سوننەکان.\nلە کۆتاییدا ئەو سیاسەتە هەڵەیەی حکومەتی بەغدا پاڵنەر بوو بۆ ئەوەی سوننەکان پەنا بۆ ڕێکخراوی تیرۆریستی داعش بەرن و داعش بە فریاد ڕەس ببینن.\nوڵاتانی دراوسێ مەبەستیان نیە، عیراق وەکو ناوەند بەهێز بێت. هەر یەك لە وڵاتانە لە ڕکابەری نێوانیان کار بۆ فراوانترکردنی هەژموونی هەرێمی خۆیان دەکەن.\nوڵاتانی زلهێز (ڕوسیا و ئەمریکا) تاوەکو قۆناغی نوێی دۆناڵد ترامپ لە دیدگایەكی جیۆسیاسیەوە تەماشای سەرجەم ناوچەکەیان دەکرد و بیرێکی یەکگرتوویان سەبارەت بە ئایندەی عیراق نەبوو.\nهەرچەند لە قۆناغی نوێی ترامپ و پاش ئەو بڕیارە مێژووییەی، کە لە لایەن ویلایەتە یەكگرتوەكانی ئەمریكا سەبارەت بە سوپای پاسدارانی ئێران درا، ئەو سوپایەی خستە ناو لیستی تیرۆرەوە، ئەوەش بۆ یەكەمجار دەبێت واشنتۆن بەڕەسمی سوپای وڵاتێكی دیكە وەك گروپی تیرۆریستی پۆلێن بكات، دەکرێ ئایندەی عیراق گۆڕانکاری بنەڕەتی لەگەڵ خۆی بهێنێ، بەڵام بەهۆی گرفتە هەنووکەییەکانی ناوخۆی ئەم ولاتە و تێکهەڵکێش بوونی بە تۆڕە هەرێمی و جیهانیەکان لە ڕووی ململانێی هێز هێشتا ئاراستە و ئایندەی عیراق بە ڕوونی دیار نیە.\nپێویستە لەم قۆناغەدا هەرێمی كوردستان بۆ دروستکردنەوەی هاوسەنگی سیاسی و بەدەستهێنانی مافە نیشتیمانییەکانی خۆی کاری زیاتر لەسەر یەكڕیزی ناوخۆ و هاندانی پێکەوەژیانی ئاشتیانە بکات، تاوەکو بتوانی بە خۆپارێزی و بە هێزەوە مامەڵە لەگەڵ هەر گۆڕانکاریەك بکات لەسەر ئاستی عیراق و ناوچە، کە چاوەڕوانی گۆڕانکاری گەورەی لێ دەکرێ.


گۆگردچی لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی قازان کەندی و لە باشوور لەگەڵ گوندی ئۆغول بەگ و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی قەرەناز لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی ئەمیناوا.\nگۆل گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی مەھدی، ناوچەی ناوەندی شارستانی نەغەدە، شارستانی نەغەدە، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان. بەدووری دەکەوێتە باشووری ڕۆژھەڵاتی شارۆچکەی نەغەدەوە.\nگۆلەشێخان ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە: لە باکوورەوە لەگەڵ گوندی ھەوسارا. لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ گوندی مەلوونە. لە باشوورەوە لەگەڵ گوندی سۆرەبان. لە ڕۆژاواوە لەگەڵ گوندی خانک.\nگۆلەگەنی ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە: لە باشوورەوە لەگەڵ گوندی ھنگروان. لە باکوورەوە لەگەڵ گوندی ھەلەقۆشک. لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ گوندی دێمان. لە ڕۆژاواوە لەگەڵ گوندی گەنگەچین.\nگۆمێ مارۆ ھاوسنورە لەگەڵ ئەم گوندانە: لە باشوورەوە لەگەڵ گوندی مەھدی بوڵاغ. لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ شارەدێی بازرگان. لە باکوورەوە لەگەڵ گوندی نازیک لە باکووری کوردستان لە ڕۆژاواوە لەگەڵ گوندی سیران.\nگەجوت ھاوسنورە لەگەڵ ئەم گوندانە: لە باکوورەوە لەگەڵ شارەدێی بازرگان. لە باشوورەوە لەگەڵ گوندی قۆری بوڵاغ. لە ڕۆژاواوە لەگەڵ گوندی باشکەند. لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ گوندی تازەکەند.\nگەدالی ھاوسنورە لەگەڵ ئەم گوندانە: لە ڕۆژئاواوە لەگەڵ گوندی سورک. لە باشوورەوە لەگەڵ گوندی تیکمەکورد. لە باکوورەوە لەگەڵ گوندی عەلوحاجی. لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ گوندی ئیخلخان.\nبە پێی سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران لە ساڵی ٢٠٠٦دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە ٥٩٠ کەس و ١٠٨ خێزان بووە. بە زمانی کوردی شێوەزاری موکریانی دەدوێن. پێکھاتەی دانیشتوانی ئەم گوندە تەواوی کوردن و لە کوردە موکریەکانن.\nپێکھاتەی دانیشتوانی ئەم گوندە تەواوی کوردی موکرین. بە زمانی کوردی شێوەزاری موکریانی دەدوێن. بە پێی سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران لە ساڵی ٢٠٠٦دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە ٦٣٣ کەس و ٩٨خێزان بووە.\nگەلەخڕ ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە: لە ڕۆژاواوە لەگەڵ گوندی کورمک. لە باکوورەوە لەگەڵ گوندی ئسکوندیا. لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ گوندی ئینگیجە. لە باشوورەوە لەگەڵ گوندی سۆماناوا.\nگەنگەچین ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە: لە باشوورەوە لەگەڵ شارەدێی سێرۆ. لە باکوورەوە لەگەڵ گوندی کەینێسی. لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ گوندی گۆلەگەنی. لە ڕۆژاواوە لەگەڵ گوندی ئاکچادام لە باکووری کوردستان.\nگەولەھان ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە: لە ڕۆژاواوە لەگەڵ گوندی بلەغۆ. لە باشوورەوە لەگەڵ گوندی قۆلنجی. لە باکوورەوە لەگەڵ گوندی دەرماناوا. لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ دەریاچەی ورمێ.\nگێچە ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە: لە ڕۆژاواوە لەگەڵ گوندی جلغەران. لە باکوورەوە لەگەڵ گوندی باوان. لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ گوندی پیرگل. لە باشوورەوە لەگەڵ گوندی ھەلەقۆشک.\nگێسیان ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە: لە باشوورەوە لەگەڵ گوندی شێخ زەرد. لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ گوندی باوا. لە باکوورەوە لەگەڵ گوندی مەلاباستەک. لە ڕۆژاواوە لەگەڵ گوندی کانی سپی.\nگینگور گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی چایپاساری ڕۆژھەڵات، ناوچەی ناوەندی شارستانی پۆلدەشت، شارستانی پۆلدەشت، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان.\nلاجانی ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە: لە باشوورەوە لەگەڵ گوندی سورکان. لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ گوندی سێلان. لە باکوورەوە لەگەڵ گوندی مەمکان. لە ڕۆژاواوە لەگەڵ گوندی بەرەزان.\nلاواشلو لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی وەزنێ و لە باشوور لەگەڵ گوندی باچانلو و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی تەلیقان لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی ئالەگوێزی سەروو.\nلورزنی ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە: لە باکوورەوە لەگەڵ گوندی مەلاباستەک. لە ڕۆژاواوە لەگەڵ گوندی کەچەڵە. لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ گوندی دزێ. لە باشوورەوە لەگەڵ گوندی کۆڵەبھی.\nلەیلەک ئاوا لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی ئۆزانی سەروو و لە باشوور لەگەڵ گوندی دەمرچغی و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی تازەکەند لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی قەرەئۆغڵان.\nمارمیشوو ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە: لە ڕۆژاواوە لەگەڵ گوندی سەنسار لە باکووری کوردستان. لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ گوندی حەکێ. لە باکوورەوە لەگەڵ گوندی ئەریک. لە باشوورەوە لەگەڵ گوندی کاولان.\nماستەکا ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە: لە باکوورەوە لەگەڵ گوندی گوندک مەلا. لە باشوورەوە لەگەڵ گوندی مەلوونە. لە ڕۆژاواوە لەگەڵ گوندی |ڕەبەت. لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ گوندی چەرە.\nبە پێی سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران لە ساڵی ٢٠٠٦دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە ٦٨٢ کەس و ١٠٢خێزان بووە. پێکھاتەی دانیشتوانی ئەم گوندە تەواوی کوردی موکرین. بە زمانی کوردی شێوەزاری موکریانی دەدوێن.\nمافەرا ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە: لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ گوندی ھنگروان. لە باشوورەوە لەگەڵ گوندی ئەخیانی نشیو. لە ڕۆژاواوە لەگەڵ شارەدێی سێرۆ. لە باکوورەوە لەگەڵ گوندی گونبەد.\nماکوکەندی ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە: لە باکوورەوە لەگەڵ گوندی سوڵتاناوا. لە ڕۆژاواوە لەگەڵ گوندی چێرە. لە باشوورەوە لەگەڵ گوندی خانەگا سۆر. لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ دەریاچەی ورمێ.\nمایل کەندی گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی چایپاساری باشوور، ناوچەی ناوەندی شارستانی ماکۆ، شارستانی ماکۆ، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان.\nپێکھاتەی دانیشتوانی ئەم گوندە تەواوی کوردن و لە کوردە موکریەکانن. بە زمانی کوردی شێوەزاری موکریانی دەدوێن. بە پێی سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران لە ساڵی ٢٠٠٦دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە ٣٩٢ کەس و ٧٧ خێزان بووە.\nمحەممەدیار لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی بارانی کورد و لە باشوور لەگەڵ گوندی تازەکەندی جەبەل و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی داش دورگە لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی ئاقابیگلو.\nمحەمەداوا ھاوسنورە لەگەڵ ئەم گوندانە: لە باکوورەوە لەگەڵ گوندی تەختەدوز. لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ گوندی دانالوی بچوک. لە باشوورەوە لەگەڵ شارۆچکەی ماکۆ. لە ڕۆژاواوە لەگەڵ گوندی شاتر.\nمحەمەدکەندی ھاوسنورە لەگەڵ ئەم گوندانە: لە باشوورەوە لەگەڵ گوندی باخچەچوغ. لە باکوورەوە لەگەڵ گوندی دەروێش کەندی. لە ڕۆژاواوە لەگەڵ گوندی کۆسە. لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ گوندی سەنگەر.\nمستەفاقەڵاسی ھاوسنورە لەگەڵ ئەم گوندانە: لە باشوورەوە لەگەڵ گوندی گوڵ سەید. لە باکوورەوە لەگەڵ گوندی قۆری بوڵاغ. لە ڕۆژاواوە لەگەڵ گوندی شادلویا ژورین. لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ گوندی باخچەچوغ.\nمقەتێلی ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە: لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ دەریاچەی ورمێ. لە باشوورەوە لەگەڵ دەریاچەی ورمێ. لە باکوورەوە لەگەڵ گوندی قالقاچی. لە ڕۆژاواوە لەگەڵ گوندی ئالەکان.\nموبارەکاوا یان بوزبوزاوا گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری چەمێ بەراندێزا نشیو، ناوچەی ناوەندی شارستانی ورمێ، شارستانی ورمێ، پارێزگای ورمێ، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.\nمورادلوی خواروو گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی زەنگەبار، ناوچەی ناوەندی شارستانی پۆلدەشت، شارستانی پۆلدەشت، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان.\nمورادلوی سەروو گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی چایپاساری ڕۆژھەڵات، ناوچەی ناوەندی شارستانی پۆلدەشت، شارستانی پۆلدەشت، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان.\nمورادلوی ناوەڕاست گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی زەنگەبار، ناوچەی ناوەندی شارستانی پۆلدەشت، شارستانی پۆلدەشت، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان.\nموس ھاوسنورە لەگەڵ ئەم گوندانە: لە باکوورەوە لەگەڵ گوندی سورک. لە باشوورەوە لەگەڵ گوندی تیکمەکورد. لە ڕۆژئاواوە لەگەڵ گوندی دارک. لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ گوندی ئیخلخان.\nمولیک ھاوسنورە لەگەڵ ئەم گوندانە: لە ڕۆژاواوە لەگەڵ گوندی حەسوشکی. لە باشوورەوە لەگەڵ گوندی جۆل. لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ گوندی قەرەبوڵاغ. لە باکوورەوە لەگەڵ گوندی ئاق گوڵ.\nمەجرووسە ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە: لە ڕۆژاواوە لەگەڵ گوندی کانی شڕک. لە باکوورەوە لەگەڵ گوندی شەش ماڵ. لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ گوندی میرداوود. لە باشوورەوە لەگەڵ گوندی دۆبڕە.\nمەحمودان ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە: لە باکوورەوە لەگەڵ گوندی حاجی بایرام. لە باشوورەوە لەگەڵ گوندی ھەرمووە. لە ڕۆژاواوە لەگەڵ گوندی میراوا. لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ گوندی تندوروک.\nمەحمودئاغول گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی چایپاساری باشوور، ناوچەی ناوەندی شارستانی ماکۆ، شارستانی ماکۆ، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان.\nمەحمووداوا ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە: لە باکوورەوە لەگەڵ گوندی ڕەحیماوا. لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ گوندی کووکێ. لە ڕۆژاواوە لەگەڵ گوندی حەسار. لە باشوورەوە لەگەڵ گوندی بەڕۆژۆک.\nمەحمەشەی خواروو گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی بەگم قەڵا، ناوچەی ناوەندی شارستانی نەغەدە، شارستانی نەغەدە، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان.\nمەحمەشەی سەروو گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی بەگم قەڵا، ناوچەی ناوەندی شارستانی نەغەدە، شارستانی نەغەدە، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان.\nمەخەند ھاوسنورە لەگەڵ ئەم گوندانە: لە باشوورەوە لەگەڵ گوندی بابورێ کورد. لە باکوورەوە لەگەڵ گوندی تیلمەخانی خواروو. لە ڕۆژاواوە لەگەڵ گوندی میرزادۆڵمەز. لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ گوندی شوربوڵاغی خواروو.\nمەڕنە ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە: لە باکوورەوە لەگەڵ گوندی کانی سپی. لە ڕۆژاواوە لەگەڵ گوندی جووجەھی. لە باشوورەوە لەگەڵ گوندی کەینێسی. لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ گوندی ھەشتیان.\nمەستەکان ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە: لە باشوورەوە لەگەڵ گوندی مینگۆڵ. لە باکوورەوە لەگەڵ گوندی ئسکوندیا. لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ گوندی سیدا. لە ڕۆژاواوە لەگەڵ گوندی قەزەن.\nمەشھەدی میرزاکەندی گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی زەنگەبار، ناوچەی ناوەندی شارستانی پۆلدەشت، شارستانی پۆلدەشت، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان.\nمەلاباستەک ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە: لە باکوورەوە لەگەڵ گوندی زێوە. لە ڕۆژاواوە لەگەڵ گوندی بێراسب. لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ گوندی گردوان. لە باشوورەوە لەگەڵ گوندی ئەلییێ.


"گوشارەكانی ئەمریكا بۆ سەر توركیا لە بەرژەوەندی كوردە" - تۆڕی میدیایی خەڵک\n"گوشارەكانی ئەمریكا بۆ سەر توركیا لە بەرژەوەندی كوردە"\nئەندامێكی ئەنجومەنی نیشتمانیی كورد ڕایدەگەیەنێت، بەم زووانە دانوستانی كوردی-كوردی لە ڕۆژئاوای كوردستان دەستپێدەكاتەوە.\nقەدر جان ئەندامی لیژنەی ناوچەی پارتی دیموكراتی كوردستانی سوریا و ئەندامی شاندی نوێنەرایەتی ئەنجومەنی نیشتمانیی كورد لە قامیشلۆ لە لێدوانێكی ڕۆژنامەوانیدا ڕایگەیاند، توركیا هەر بەو شێوەیەی لە ڕۆژئاوای كوردستان دەستیكرد بە گێچەڵ نانەوە، دەیەوێت كێشەكانی هەرێمی كوردستان زیاتر بكات و لەژێر ناوی شەڕی پەكەكە پەرە بە گرفتەكانی ئەو ناوچەیە بدات.\nوتیشی”پاش سەردانی دەیڤید برونشتان جێگری نوێنەریی ئەمریكا بۆ كاروباری سوریا بۆ ڕۆژئاوای كوردستان و هەرێمی كوردستان و چاوپێكەوتنی لایەنە كوردییەكان هیوایەك هەیە كە بەم زووانە دانووستانی كوردی-كوردی دەست پێبكاتەوە.\nسەبارەت بە بڕیارەكەی ئەمریكا بۆ بە جینۆساید ناساندنی كۆمەڵكوژیی ئەرمەنییەكان ناوبراو ئاشكرایكرد، ئەم هەنگاوە لە بەرژەوەندیی كوردەكاندایە، چونكە كوردیش هاوشێوەی ئەرمەنییەكان لەسەر دەستی توركیا زیانی زۆریان بەركەوتووە.\nجەختیلەوەش كردەوە، هەرچی ئەمریكا گوشاری زیاتر بخاتە سەر توركیا لە بەرژەوەندیی كوردەكانە.\nخەڵك- ئەندامێكی لیژنەی ناوەندی پارتەكانی یەكێتی نیشتمانی كوردی سوریا ڕایدەگەیەنێت، ئەمریكا جێی متمانە نیە بۆیە پێویستە كورد بە یەكگرتن خۆیان…


هێزەکانی عێراق ئاسایشی شەرگاتی خۆرئاوا بەهێزدەکەن\nبەشی خۆرئاوای ئەم شارۆچکەیەی سەلاحەدین لە 2016 ئازادکرا، بەڵام بەشی خۆرهەڵاتی هێشتا لەژێردەستی 'دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام'دایە.\nئەفسەرانی پۆلیسی شەرگات به‌دواداچوون ده‌كه‌ن بۆ زانیارییه‌كانی دانیشتوویەکی [شارۆچکەکە]. 'دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام' چەند هێرشێکی ئەنجامداوە لە خۆرئاوای شەرگات، کە ساڵی 2016 ئازادکرا. [خاوەنی وێنە: پۆلیسی شەرگات]\nلە پێگەکانی بەرگریی پێشەوەی شەرگاتی خۆرئاوا، هێزەکانی عێراق بەپشتیوانیی خێڵەکانی ناوچەکە ئامادەکاری دەکەن بۆ وەڵامدانەوەی هەر هێرشێك لەلایەن "دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام" (داعش)ەوە.\nهەرچەندە هێزە عێراقییەکان توانییان ده‌ستبگرنه‌وه به‌سه‌ر بەشی خۆرئاوای شارەکەدا لە 22 ئەیلولی 2016، بەشی خۆرهەڵاتی هێشتا لەژێردەستی داعشدایە.\nبەرپرسان وتیان ئەو مەترسییەی خۆرهەڵاتی شەرگات هەیەتی، کە دوایین بنکەی داعشە لە پارێزگای سەلاحەدین، ئەوەیە کە پەیوەندییەکی جوگرافی دابینده‌كات بۆ ئه‌و ناوچانەی هێشتا چەکدارانی داعش بەربڵاون تیایاندا، بەتایبەتی حەویجە لە پارێزگای کەرکوك.\nلە 4 نیساندا، گروپەکە لەم ناوچانەوە هێرشێکی کردە سەر شاری تکریت لە سەلاحەدین، بە بەکارهێنانی خۆکوژ بە پشتێنی بۆمبڕێژکراوەوە.\nهێرشەکە، کە بە "توندوتیژترین" [هێرش] لەقەڵەمدرا بۆ سەر تکریت لەماوەی دوو ساڵی دوای ئازادکردنیدا، تیشکی خستەسەر ئەو هەڕەشە ئەمنییانەی لە بەری خۆرهەڵاتی روباری دیجلەوە دێن.\nئەندامی لیژنەی ئاسایش لە ئەنجومەنی پارێزگای سەلاحەدین، عابید سوڵتان عیسا، وتی: "ئەستەمە بۆ چەکدارانی داعش لە روبارەکە بپەڕنەوە و جێپێی خۆیان بکەنەوە لە شارۆچکە و گوندە رزگارکراوەکاندا."\nعیسا بە دیارونای وت: "هێرشی ئەمدواییەی سەر تکریت به‌زاندنێكی ئەمنی بوو كه لە شوێنی دیکەش روودەدات، بەڵام گروپەکە ناتوانێت یەك سانتیمه‌تر داگیربکات یان ببێته هەڕەشەیه‌كی گەورە بۆسەر شارەکانمان."\nوتیشی هێرشی هەڕەمەکی لە شەرگاتی خۆرهەڵات روودەدات و "لەلایەن پۆلیس و سوپا و خێڵەکانەوە بەرپەرچدەدرێنەوە".\nهەماهەنگیی بەهێزی ئەمنیی\nعیسا وتی ئاستێکی باڵای هەماهەنگیی ئەمنیی هەبووە و "کاری هەواڵگریی باش هەیە بۆ چاودێریکردنی جووڵەی چەکداران و شکستپێهێنانی دزەکردنیان".\nوتیشی: "هێشتا هیچ ئاماژەیەکمان نەبینیوە بەوەی شانەی تیرۆرستی بوونی هەبێت."\nهه‌روه‌ها وتی دانیشتوانی شەرگاتی خۆرئاوا هاریکاریی هێزەکانی عێراق دەکەن و "هەموویان گەڕانەوەی گروپەکە رەتدەکەنەوە".\nوتیشی بەڵام پێویستی ئۆپەراسیۆنی سەربازیی بنکە-فراوان هێشتا هەر هەیە "بۆ ئازادکردنی بەشی داگیرکراوی شەرگات و بڕینی رێگاکانی پەیوەندیی دوژمن لەگەڵ بنکەکانی خۆی لە حەویجە و ناوچەکانی دەوروبەری".\nقایمقامی شەرگات، عەلی ده‌ودەح بە دیارونای وت هێزە ئەمنییەکان لە ئامادەباشییدان و ئامادەن بۆ وەڵامدانەوەی هێرشەکانی داعش.\nوتی: "هێزەکانی فەرماندەیی ئۆپەراسیۆنەکانی سەلاحەدین، پۆلیسی پارێزگا و لیوای 51ی خێڵەکیی شەرگات هێڵێکی بەرگری پێکدەهێنن."\nوتیشی چالاکیی سەربازیی بەردەوام هەیە بۆ پڕکردنەوەی ئەو بۆشاییەی تیررۆیستان دەیقۆزنەوە و بۆ رێگرتن لە ئەگەری هه‌ر هەڕەشەیه‌ك.\nهه‌روه‌ها وتی چەکدارانی داعش بە هەڕەمەکی هاوەن دەهاوێژن کە لە ماڵی مەدەنییەکان دەدا، "بەڵام هێزە ئەمنییەکان بەخێرایی وەڵامدەدەنەوە و سەرچاوەی هاوەنەکە بێدەنگ دەکەن".\nداعش خۆی بۆ شکست ئامادە دەکات\nده‌ودەح وتی رەنگە شەرگات ئامانجێکی گرنگ بێت بۆ داعش بەهۆی چاوەڕوانییکردنی شکست لەلایەن گروپەکەوە.\nوتیشی: "[داعش] لەژێر کاریگەریی زنجیرەیەك لە شکستدا دەژی و ئەگەر هەیە هەوڵبدات راڕەوێکی سەلامەت بکاتەوە لە شاخی زاویە و شەرگات بۆ هەڵاتنی ئەندامانی لە حەویجەوە بەرەو حەزەر و تەل عەبتە."\nهه‌روه‌ها وتی ئەگەر زۆرە هەوڵبدەن لەوێوە دزەبکەنە سوریاوە.\nوتیشی: "ئەمەش ناکرێت بەهۆی جێگیربوونێكی چڕی یەکە سەربازییەکانه‌وه بەدرێژایی هێڵی بەرگریی تەریب بە ناوچەکانی خۆرئاوای کەرکوك."\nجێگری فەرماندەی لیوای 51ی خێڵەکیی شەرگات، موقەدەم ساڵح حەسەن زله‌ییت بە دیارونای وت كه بەردەوام دەبێت لە پشکنینی خاڵەکانی جێگیربوونی هێزەکانی لە مەیداندا و ئاماژه‌ی به‌وه‌ش كرد كه "رۆژێك تێناپەڕێت بێئەوەی ئەرکێکی جەنگی ئەنجامنەدرێت".\nوتی: "کاتێك زانیاریمان دەبێت دەربارەی بوونی گردبوونەوە یان جووڵەی داعش، دەستبەجێ دەستدەکەین بە تۆپبارانکردنیان. گەر گردبوونەوەکان دووربن لە ناوچەی پێکگەیشتنەوە، لەلایەن هێزی ئاسمانیی سوپاوە هێرشیان دەکرێتە سەر."\nلە 1 نیساندا، فڕۆکە جەنگیەکانی عێراق لە حەشارگەیەکی داعشیان دا لە گوندێکی سەفینە، خۆرهەڵاتی شەرگات و 15 چەکداری گروپەکەیان کوشت.\nزله‌ییت وتی دوایین جار داعش توانیی هێرشێکی گەورە لە شەرگاتی خۆرئاواوە ئەنجامبدات 4 تشرینی دووەمی 2016 بوو.\nوتیشی: "لەوکاتەوە نەیتوانیوە هێرشی لەوجۆرە ئەنجامبدات، ئه‌وه‌ش له دەرەنجامی بەئامانجگرتنی پێشوه‌ختی ناوەندی گردبوونەوەکانیان لەلایەن ئێمەوە بە ئۆپەراسیۆنی شیاو."\nهه‌روه‌ها وتی داعش ئامادەییەکی چڕوپڕی هەیە لە حەویجە و ناوچەکانی فەتحە و عەلاس، بەڵام کاریگەریی لە بەشی خۆرهەڵاتی شەرگات "زۆر لاوازە، بەهۆی چالاکییە سەربازییە بەردەوامەکانەوە لەو بەرەیە".\n10 ئەندامی داواکراوی داعش لە شەرگات دەستگیرکران\nئەو ئەندامانەی داعش دەستگیرکران لەکاتێکدا خۆیان لەنێو خێزانە ئاوارەکاندا شاردبووه‌وە کە لە کەمپەکانی نزیك موسڵەوە دەگەڕانەوە بۆ پارێزگای سەلاحەدین.\nهێزەکانی عێراق ده‌ستده‌گرنه‌وه به‌سه‌ر خۆرهەڵاتی شەرگاتدا\nهێزەکانی عێراق شەرگاتیان بەدەستهێناوەتەوە لە ئۆپەراسیۆنێکی سەربازیی خاوێندا کە هیچ زیانێکی گیانیی بۆ سوپا یان خێزانەکانی ناوچەکە لێنه‌كه‌وته‌وه.\nهێزەکانی عێراق گه‌مارۆی پاشماوەکانی داعش ده‌ده‌ن لە شەرگات\nهێزە هاوبەشەکان دەچنە نێو قوڵایی کەنارەکانی خۆرئاوای ئەو قەزایەی سەلاحەدینه‌وه بۆ دەرکردنی پاشماوەکانی داعش و تێکشکاندنی حه‌شارگه‌كانیان.


دەروازە:ئۆتۆمۆبیل - ویکیپیدیا، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد\nئۆتۆمبیل یان ماشێن ( بە ئینگلیزی: Automobile) ئەو پێڕاگوێزەی کە چەرخی ھەیە و مۆتۆری خۆی ھەڵگرتووە ئۆتۆمبێل بەو ئامێرانه دەوترێ کە بە بێ یارمەتی و پەیوەندی بە ئامیرێکی دیکەوە و بە هێزی ماشێنی خۆی توانای ڕۆیشتنی هەبێ لەسەر چەند تایەیێک بڕوات. بەهۆی بەکارهێنانی وزە. ۆتۆمبێلەکان لە ئێستادا بۆ مەرامی گواستنەوە زۆۆرتر بەکاردەهێندرێت لەلایەن مرٶڤەکانەوە. لە ئۆتمۆبیلێکی ئاساییدا شەش شەرنشین دتوانن تێیدا دابنیشن. دەکرێ بە گشت ئەو ئامێرانه کە سەرچاوەی هێزیان هەیە و بۆخۆیان دەتوانن بڕۆن بوترێ ئۆتۆمبێل.\nفۆلکسڤاگن پاسات (ئەڵمانی: Volkswagen Passat) ئۆتۆمبێلێکی خێزانی گەورەیە، کەلەلایەن کۆمپانیای زەبەلاحی ئەڵمانیای فۆلکسڤاگنەوە بەرھەمدێت لەساڵی (۱۹۷۳)یەوە تاکو ئێستا، کە ھەشت شێوەی ھەبووە کە شێوەکانیان نزیک بووە لەھەریەک لە ئۆتۆمبێلەکانی (فۆلکسڤاگن جیتا و فۆلکسڤاگن گۆلف وە فۆلکسڤاگن فەیتون). بەھۆی درووستکردنی ھەریەکە لە ئۆتۆمبێلەکان لەلایەن یەک گرووپەوە، ئۆتۆمبێلەکە لەڕووی بزوێنەر و ستایلەوە زۆۆر نزیکە لە ئۆتۆمبیلی ئاودی ئەی٤.\nمێرسیدس بێنز بە ( ئینگلیزی:Mercedes-Benz) . ئەو کۆمپانیایە لەژێر ناوی Daimler AG درووستکراوە.ناوی Mercedes ناوێکی ئیسپانیە و چەند چیرۆکێکی ھەیە لەسەر بەناونانی ئەم ئۆتۆمبێلە . ئەو کۆمپانیایە ھەر لەسەراتی دامەزراندنیەوە ھەتاکو ئێستا بە یەکێک لە باشترین و سەرکەوتوترین کۆمپانیا دادەنرێت کە لە داھێنان و پێشخستنی ئۆتۆمبێلدا بۆ نمونە یەکەمین کۆمپانیا بوو سیستەمی ABS دەمەزراند دەستێکی باڵای ھەبووە. مێرسێدس بێنز چەندین جۆر ئۆتۆمبێل و یان تڕێلە و ماتۆڕ (٢تەگەری)و ئۆتۆبووس . لەھەمانکاتدا خاوەنی ماڕکەی مەیباخ و زیرەکە. ئەو بیرۆکەیە کە لە لایەن ھەردوو کارڵ بێنز و گۆتلیب دایملێرەوە لە ساڵی ١٨٨٦دا دامەزراو توانی دونیای ھاتووچۆ بگۆڕێت . بە فەرمی لە ساڵی ١٩٢٦دا کۆمپانیاکە کرایەوە. بەرھەمەکانی کۆمپانیاکە بە (ئۆتۆمبێلی گرابەھا - Luxulry car) دادەرێن ئەویش بەھۆی بوونی کۆمەڵە تایبەتمەندی جیاواز تێیدا.\nکارڵ فرێدریش بێنز (بە ئەڵمانی: Carl Friedrich Benz) (لەدایکبووی ۲٥ی تشرینی دووەم ۱۸٢٢ - کۆچی دوایی ٢ی نیسانی ۱۹۲۹) ئەندازیاریی ئۆتۆمۆبیل و داڕێژەری بزوێنی ماشێن بوو کە بەهۆی داهێنانی ئۆتۆمۆبیلی بەنزینی و بنیات نانی کۆمپانیای مێرسێدس بێنزی بەناوبانگە. ناوبراو لە مۆلبۆرگ لە کارلسرۆهە لە دایک بوو و لە لادنبۆرگ ماڵاوایی لە ژیان کردووە.\n...کە ئۆتۆمۆبیلە سەرەتاییەکان بە خەڵوز کاریان دەکرد.\n...کە ئۆتۆمبێلەکانی پێشوو تەنها چەند کەسێکی کەم دەیانتوانی لەسەری دابنیشن چوونکە دەشکا.\n...کە ئێستا نزیکەی یەک میلیار ئۆتۆمۆبیل لە جیهان بەکاردەهێندرێن.\n...کە ڕۆژانە زیادلە ١٦٥،٠٠٠ ئۆتۆمۆبیل لەجیهان دروستدەکرێت.\n...کە ٦ مانگ پێویستە بۆ گەیشتن بەسەر ڕووی مانگ بەهۆی ئۆتۆمبیلەوە، ئەگەر لە خێرایی (٩٥ کم/ک) بڕوات.\n...کە ئۆتۆمۆبیلێکی ئاسایی لە ٣٠،٠٠٠ پارچەی بچووک و گەورە پێکدێت.\n...کە گرووپی فۆکسڤاگن سەرپەرشتی درووستکردن و بڵاوکردنەوەی ئۆتۆمبێلەکانی (بێنتلی، بوگاتی، ئاودی، فۆلکسڤاگن، لامبۆرگینی، دوکاتی، پۆرش، سکانیا) دەکات.\nوەرگیراو لە «https://ckb.bywiki.com/w/index.php?title=دەروازە:ئۆتۆمۆبیل&oldid=564909»\nئەم پەڕەیە دواجار لە ١٧:٣٩ی ١٦ی ئازاری ٢٠١٨ نوێ کراوەتەوە.


کوردە عەلەوییەکان _ کەمایەتی لەنێو کەمایەتیدا_\nسێ شەممە, 03 تشرینی دووەم 2015 21:43\nنووسینی؛ داڤید مێکداڵ\nگۆڕینی لەتورکییەوە؛ یوسف عزەدین\nلەخۆرھەڵات و باشووری خۆرھەڵاتی تورکیادا, زێدەتر لەسێ ملیۆن عەلەوی ھەن و لەنێویشیاندا سێ یەک و بگرە زیاتریشی کوردن و ئەوەی دەشمێنێتەوە لەتورک پێک دێن.\nبەشێوەیەکی گشتی عەلەوییەکان ئەوپەڕی"شیعە-ئیسلام" لەخۆدا بەرجەستە دەکەن و زیاتریش لەو شوێنانەدا دەژین کەناوچە کورد نشین و تورک نشینەکانی نێو تورکیای بەشێوەیەکی دیار تێدا ئاوێزان دەبێت. ھەر لەبەر ئەم ھۆیەشە کەژمارەی عەلەوییە کوردەکان لەنێو سەرجەم ژمارەی عەلەوییەکاندا دەبێتەوە بەکەمایەتی.\nتورکەکان زۆربەی ناوچەکانی نیشتەجێبوونی عەلەوییەکانیان داگیرکردووەو بەشێوەیەکی گشتیش کورد نوێنەرایەتی کەمایەتییەکی ئیتنیکی دەکات.\nلەنێو کوردەکانیشدا عەلەوییە کوردەکان ھەر کەمایەتین, چونکە رێژەی زۆری ئەو کوردانەی کەلەنێو تورکیادا دەژین,\n" سوونی-ئیسلام"ن. %٨٥\nلەساڵی ١٩٨٩و لەنێوان مانگی مایس و حوزەیراندا, ھەموو ئەوانەی پەنایان بۆ بەریتانیا بردبوو, بەمەبەستی پەناھەندەیی گشتیان کوردی عەلەویی بوون.\nباشە ئەگەر وەک ئەو دەم لەلایەن " بیرۆی کۆچکردن"ەوە مەزەندە دەکرا, ھەموو ئەوانەی کەداوای مافی پەناھەندەییان کردووە لەبەر ھۆکاری سیاسی نا, بەڵکو "پەناھەندەی ئیکۆنۆمیکی" بن و"کەلەخودی خۆیدا ئەم زاراوەیە جێی گومانە" و لەبەر ئەوە ھەڵھاتبێتن. بەڵام باشە ئەی بۆ دەبێت لەنێوان ئەمانەدا تورکێکی تێدا نەبێت؟!\n( لەکاتێکدا تورکەکان نەک ھەر لەسەرجەم تورکیادا, بەڵکو لەناوچە عەلەویی نشینەکانیشدا زۆرینەن).\nئەمە جگە لەوەی لەو ناوچانەشدا, کوردە سونییەکانیش ھەن و دەگوزەرێن, ئەی بۆ ئەوانیش ھەڵنەھاتوون و داوای پەناھەندەیی ناکەن، دیارە وەڵامی ئەم پرسیارانە گەلێک تێکەلڕ و پێکەڵن.\nبەڵام لەگەلڕ ئەوەشدا حاڵی بوون لەوەی کەبۆ کوردە عەلەوییەکانی خۆرھەڵات و باشووری خۆرھەڵات ناچارن دەست بەرداری مالڕ و حاڵی خۆیان بن, تاڕادەیەکی زۆر روون و ئاشکرایە.\nلەبارەی تەنگ ھەڵچنین بەعەلەوییەکان و دژایەتی کردنیان زۆر ھۆکاری مێژوویی و ئایینی سیاسی ھەن. عەلەوی زۆر جار و بەواتایەکی گشتی وەک دەلالەت لەشیعەو پانتاییەکی بەرفراوانی باوەڕی دەروێشانە دەخرێتەڕوو.\nبەڵام زیاتر وەک تێکەڵەیەک لەبیرۆکەی شیعییەت و مازدەیزمی فارسی و مەسیحییەت, لەسەرەتای چەرخی شانزەیەم و پێش سەردەمی عوسمانییەکان, لەخۆرھەڵاتی ئەنادۆڵداو لەنێو خێڵە تورکمەن و کوردەکاندا جێی خۆی کردەوە.. کە بیروباوەڕەکانی نێوەڕاستی ئاسیاش لەخۆ دەگرێت.\nئەم عەلەوییانەی کە "قزلڕ باش"یشیان پێدەگوترا(بەھۆی ئەو سەروپێچە سوورانەی کەلەسەریان دەبەست), لەتەک ئیمپراتۆریەتی "فارسی-شیعە" دژ بەعوسمانییەکان جەنگاون, بەڵام پاش ئەوەی لەساڵی ١٥١٤دا عوسمانییەکان توانیان ھێزە ئێرانییەکان لەئەنادۆلڕ وەدەربنێن, بەتۆبزی زێد و خاکی نیشتەجێبوونی عەلەوییەکان خراوەتە پالڕ خاکی عوسمانییەکان و بەمەزەندەش لەجەنگەکاندا ٤٠,٠٠٠ عەلەویی لەلایەن عوسمانییەکانەوە کوژراون.\nلەو مێژووە بەدواوەش, عەلەوییەکان, لەبەر جودایی بیرو باوەڕیان لەلایەن دام و دەزگا عوسمانییەکانەوە چەوسێنراونەتەوە. تا ئێستاش سونییەکان دەستووری شەوانی ئایینی عەلەوییەکان"بەمۆم کوژانەوە" تۆمەتبار و ناودێر دەکەن.\nئەم جۆرە تۆمەتانەش ھاوشێوەی ئەوانەیە کەلەئۆروپادا, دراونەتە پالڕ جوولەکەکان و بەڵام جگە لە تۆمەتبارکردن و باوەڕێکی پڕ و پووچ و چەواشەکەر ھیچی تر نییە.\nئەوەی پێشتریش کەعەلەوییەکانی بە"قزلڕ باش" دەدایە قەڵەم و دەیناساندن, لەئێستادا لەلایەن عەلەوییەکانەوە بەتانەو تەشەر دەزانرێت و سەیر دەکرێت.\nجا عەلەوییەکان چەند باوەڕیان بە" عەلی"بێت و پێیان وابێت لەنێو ئیسلامدا جێیان بۆتەوە, بەڵام سونییەکان سیستەمی باوەڕی عەلەوییەکانیان پآ قبوولڕ ناکرێت, عەلەوییەکان پێنج مەرجەکەی ئیسلامیان پشت گوآ خستووە: شەھادەت و نوێژی پێنج فەرزەو زەکات و رۆژوو و چوونە حەج.\nبەپێی باوەڕی سونییەکانیش خراپترین خاڵی سنووربەزاندنی عەلەوییەکان, لەدەست نوێژنەگرتنی پێش دوعاکردنیاندا بەرجەستە دەبێت, ھەر بۆیە لای ئەوان عەلەوییەکان رەگەزی پیسکردن و گەندەڵکردنی کۆمەڵگەن.\nبەلای عەلەوییەکانیشەوە ئەوەی گرنگە ناوەخنی رۆح و ئەو شتانەیە کەبەئەقڵدا دێن, نەک نمایش و خۆپیشاندان. بەو پێیەش کەلەگوندە عەلەوییەکاندا مزگەفت نییە, بەسانایی دەناسرێن و جیادەکرێنەوە(ئەمە ئەگەر دەسەڵاتدارانی حکومەت لەو ناوچەیەدا مزگەفتیان دروست نەکربێت؟) سەرباری ئەوەی کەئافرەتانی عەلەویی بەبآ پەچەو چارشێو دەچنەدەر و دەگەڕێن.\nعەلەوییەکان گرنگی بەدار و درەخت-یش دەدەن, بەتایبەتیش دار و درەختی نزیک گۆڕی پیاوچاکان, ھەر بۆیە مرۆڤەکان بەمەبەستی ھاتنەدی نیازەکانیان, پارچە پەڕۆی ھەمەجۆر لەو جۆرە دارانە دەئاڵێنن.\nوەکو زۆر مەزھەبی دیکەش, عەلەوییەکانیش لەپێناو ئەوەی نەکەونە ژێر گوشارەوە, خۆیان پەنا دەدەن. ئەوان و باوەڕدارانی مەزھەبە شیعییەکانی تریش, لەدنیای نادۆستانەی سونییەکاندا, تەنھا رێگەیەک بۆ مانەوەیان لەخۆ دەرنەخستن و دەرنەکەوتنیاندا بەرجەستە دەبێت.\nبەڵام سەبارەت بە خۆدەرنەخستن و وەدەرنەکەوتنی عەلەوییە تورکەکان, کەھاوزمانی تورکە سونییەکانن, زۆر گرفت و ئاستەم نییە. بەڵام کوردە عەلەوییەکان بەھۆی شێوەزاریانەوە بەئاسانی ئاشکرا دەبن, تەنانەت ئەگەر لەناوچەیەکی عەلەوی نشینیشدا نەبن, عەلەوی بوونیان دیار و ئاشکرایە. ھەر زۆرێک لەکوردە عەلەوییەکان شێوەزاری سەرەکی ئاخافتنی کورد, کرمانجی نازانن( لەگەلڕ ھەندێک لەتورکە عەلەوییەکان) بەشێوەزاری زازایی دەدوێن و ئەمە جگە لەوەی گەر دەگمەنیش بێت, ھەندێک لەنێرینە عەلەوییەکان خەتەنە ناکرێن و لەکاتی بوون بەسەربازیاندا بەئاسانی دەناسرێنەوە.\nلەتورکیاشدا بەگشتی عەلەوییەکان و بەتایبەتیش کوردە عەلەوییەکان, بەچەپ ناسراوون و رەنگە ھۆکارەکەشی وەک پەرچەکردارێک بێت بۆ خۆ بەجودابینینی سونییەکان, ھەر بۆیە ھێشتاکەش عەلەوییەکان, شیعر و بەسەرھاتی ژیانی شاعیری یاخی و سۆفی"پیر سوڵتان ئەبدالڕ" کەلەلایەن عوسمانییەکانەوە لەچەرخی شانزەیەمدا لەسێدارەدرا, بەردەوام زیندوودەکەنەوە.\nشایانی باسیشە لەنێوان تێڕوانینی عەدالەت خوازانەی خودی عەلەوییەکان و ئەو کێشمانکێشە ھاوچەرخەی لەمڕۆی کۆمەڵگە عەلەوییەکاندا پیادەکرێت, پێوەندیی دەبینرێتەوە. لەگوندە عەلەوییەکاندا لەڕووی "سوسیۆ- ئیکۆنۆمیک"ەوە, شێوازێکی دیموکراتخوازانەمان دەکەوێتە بەرچاو( بەتایبەت ئەوان ئاغای گەورەی تایبەت بەزەوییان نییە و بەشێوەیەکی ھاوبەش کار دەکەن), بەھۆی ئەمانەو لەڕووی سیاسیشەوە بەمەبەستی خۆ جیاکردنەوە, عەلەوییەکان بەرەو چەپخوازی دەچن.\nکۆمەڵێک لەتورکە عەلەوییەکانیش ھەن کە ددان بەشوناسنامەی کوردیدا دەنێن و ھەندێکیشیان بەر لەچەند سەدەیەک لەمەوبەر ئاوێزانی کولتووری کوردی بوون.\nلەسەردەمانێکیشدا ھەندێک لەکوردە سونییە کۆچەرییەکان تێکەلڕ بەتورکمەنە عەلەوییەکان بوون و ئیدی کوردەکان سیستمی باوەڕی ئایینی عەلەوییەکانیان وەرگرتووەو تورکمەنەکانیش کولتووری کوردیان لەخۆ گرتووەو تەنانەت زۆرێک لەتورکەکانی تریش تازەمەنێکی نزیکیش, دژ بەپۆلێنکردن و رەفزکردنی جوداخوازانە, وەک سیمبۆل شوناسنەمەی کوردیان قبووڵکردوووە.\nکوردە عەلەوییەکان زیاتر گوندنشینن و لەناوچە شاخاوییەکانی دەرسیم( دەسەڵات ناوی کردۆتە تونجەلی), یان نزیک مەراش و ئەو شوێنانەی کە کاری تێدا دەکەن نیشتەجێن. لەگەلڕ زیادبوونی ژمارەشیاندا ھەندێکیان بەرەو ئەو شارانەی کەسوونی نشینن, کۆچیان کردووەو لەوێشدا ھەر ناچاربوون لەنێو ناوچەکانی خۆیاندا( کۆڵیت و گچکەخانوو)دا ژیان بەرنەسەر و بەو پێیەش نەیانتوانیوە لەسنوورێکی دیاریکراو زیاتر, ئەولاتر بچن.\nلەساڵەکانی ھەفتاکاندا ھەندێک لەعەلەوییەکان بەشێوەیەکی ئەکتیڤ تێکەلڕ بەسیاسەت بوون و دەرئەنجامی ئەمەش لەکۆتایی ساڵی ١٩٧٠-دا کەوتنە بەر ھێرشی راستڕەوەکان. لەساڵی ١٩٦٧-یشدا بەھۆی گەمەیەکی فووتبۆلڕ کەلەشاری"قەیسەری" سازکرا, ٤٠ کەسی عەلەوی کەلە"سیواس"ەوە ھاتبوون, پەلاماردران و کوژران.\nدەرئەنجامی تەنگژەی راستڕەو و چەپڕەوەکانیش, لەساڵی ١٩٧٨دا, بەڕابەرایەتی و ئۆرگانیزەی "گورگە بۆرە\nفاشییەکان" قەتڵوعامی سەدان عەلەوی کرا.\nبەڵام لەساڵی ١٩٨٠-دا پێکدادان و ململانێی چەپڕەو و راستڕەوەکان, خرایە قاڵبی مەزھەبییەوەو ( ناوی گورگە بۆرەکان نەدەبرا).\nھەندێک لەدیندارەکانیش, خۆیان بەدوور نەگرت لەوەی کەعەلەوییەکان بەکەمێک لەئاژەلڕ بەنرختر بدەنە قەڵەم و ئاماژەش بەوە بدەن کەکوشتنیان رێگەپێدراو و جائیزە.\nجا ئەم کەسە دیندارە ئوسووڵیانە, لەساڵی ١٩٨٩داو لەناوچەی مەراش-دا دەنگێکی باشیان بەدەست ھێناو لەنێوان ھەڵبژێردراوەکانیشدا, "ئوێککەش کەنگەر"یش ھەبوو کەوەک راستڕەوێک لەقەتلڕ و عامەکانی ساڵی ١٩٧٨-دا پێشڕەو و پێشەنگ بوو.\nھەر بۆیە بەقەولی( راوکردنیان جائیزە, راو)یان لێھات و بەھەڵبژاردنی ئەو جۆرە کەسانەش زۆر شپرزەو پەشێو بوون.\nجا بەھۆی باڵادەستبوونی کەسانی بەبنەما ئیسلامی ئوسووڵی و(ھاوکات ئەزێت دانی عەلەوییەکان) و دەرئەنجامی ھەڵبژاردنە ناوچەییەکانی ئاداری ساڵی ١٩٨٩ش, بوونە ھۆی ھەڵھاتنی کوردە عەلەوییەکان, بەتایبەتیش لەمابەینی مانگی مایس و حوزەیرانداو بەشێوەیەکی چڕ و پڕ.\nبەپێی ھەندێک واتە واتی بآ سەرچاوەش, گوایە ھەندێک کەسی ھەلپەرست و بآ ئینساف, بەمەبەست و بەڵێنی کار دۆزینەوە بۆ کوردە عەلەوییەکان, ئەم کەش و ھەوای شلۆقی و پانیکەیان خوڵقاندوووە.\nھەرچەند ئەوە دێت بەئەقڵدا کەدەبێت حکومەت دژ بەئیسلامە ئوسووڵییەکان بوەستێتەوە, لەبەر ئەوەی ھەر ھیچ نەبێت دەوڵەت "لایک و سکولار"ەو ئەوانیش دژ بەئەتاتورکچییەکانن. بەڵام لەگەلڕ ئەوەشدا بەو پێیەی ئایینی رەسمی دەوڵەت "سوونی-ئیسلام"ە, کەواتە ھەر خودی خۆی دوژمنانی شیعەو عەلەوییەکان گۆش و لەخۆدەگرێت.\nسەرۆک وەزیرانی تورکیاش کەسێکی دیندارەو بەتەواویش پەیوەست بوونی بەتەریقەتی نەقشبەندییەوە, تێدا وەدەر دەکەوێت, ئەم نەقشبەندیانەش بەتوندی پەیوەستن بەئوسووڵیەکانەوە.\nلەمەش زیاتر بەو پێیەی دەنگدەرانی "پارتی نیشتمانی دایک" بەرەو کەمی دەچن, زیاتر پێویستیان بەھاریکاری و کۆمەکی پارتە ئوسووڵییە دیندارەکانە. ھاوپەیمانانی تورکیاش لەناتۆ, دەرحەق بەو مەسەلانە, مەبەستیان نییە گوشار بخەنە سەر تورکیاو دووچاری تەنگژەی زیاتری بکەن, تەنھا شتێکیش کەھەڵوێستەی لەسەر دەکەن, مافی مرۆڤە لەتورکیاداو بەتایبەتیش ئەوەی تایبەتە بەکوردان.\nبڵاوترین شێوازی گوشار خستنە سەر کوردان، لەگرتنی بآ ھۆو ئەشکەنجەدا بەرجەستە دەبێت و لەچاو کوردە سوونییەکانیشدا زیاتر کوردە عەلەوییەکان رووبەڕووی ئەم جۆرە گوشارانە دەبنەوەو لەئیفادەی پەناھەندەیشیاندا ئاماژەیان بەوە داوە، کەزۆرێک لەکەس و کار و خزمانیان بەھۆی بیروبۆچوونی سیاسییانەوە رووبەڕووی دەستدرێژی بوونەتەوە.\nلەھەفتاکاندا زیاتر سوپا بەچاوێکی سیمپاتیکانە دەیڕوانییە راستڕەوەکان و لەمڕۆشدا لەئاست ئەوەی سوونییەکان دەرحەق بەکوردە عەلەوییەکانی دەکەن، چاو دەنوقێنآ یان ھەر بەفیعلی بەشداری دەکات.\nجا ئەم گوشارە نەتەنھا گوشاری تورکە بۆ سەر کوردو نەتەنھا گوشاری سوونییەکانە بۆ سەر عەلەوییەکان، بەڵکو زیاتر گوشارێکی پێکھاتووە لەھەردوو رەگەزەکەو لەھەر دوو بارەکەشدا کوردە عەلەوییەکان کەوتوونەتە ژێر گوشارەوە.\nئاستی ژیانی رۆژانەو گوشارخستنە سەر زمان و کولتوور و دەستدرێژی و دەستگیرکردنە بآ ھۆکارە "کەیف ئامێزەکان"و ئەشکەنجەدان و پێشکەشکردنی خزمەتگوزارییەکانیش، لەچاو گوندە سوونی نشیەنەکاندا، رەوشی گوندە کورد نشینە عەلەوییەکان گەلێک خراپترە!؟.\nھەر بۆ نموونە گوندنشینەکان، کاتێک داوای قوتابخانەی ناوەندی و قیرتاوکردنی رێگاکانیان دەکەن، لەوەڵامدا پێیان دەڵێن: کەجارآ پێشتر دەبێت مزگەفتیان بۆ دروست بکەن. زۆرێک لەپەناھەندەکانیش بەپێی ئیفادەکانیان ئاماژەیان بەوە داوە، ئەو دەمەی لای کاربەدەستان سکاڵای تاڵانکردنی دوکانەکانیان کردووە، سەرباری ئەوە خۆیان تێھەڵدانیان خواردووە. ئەمە جگە لەوەی ئەو مامۆستایانەی کەبۆ قوتابخانە سەرەتاییەکانی ئەوان نێردراون، رۆڵی میسیۆنەری ئیسلامیان بینیوەو منداڵی عەلەوییەکانیان بەرەو ئیسلام راکێشاوە.\nدیارە لەمانگی رەمەزانیشدا، گەر عەلەوییەکان لەماڵی خۆشیاندا نەوێرن نان بخۆن، یان جگەرە بکێشن، حەقیانەو زۆر ھۆکاریش ھەن بۆ ئەمە.\nھەر بۆیە کوردە عەلەوییەکان, زیاتر پێیان باشە داخراو و بێدەنگ بن، تەنانەت گەر رووبکەنە شارە گەورەکانی وەک ئیستانبولڕ-یش، ھەست ناکەن بەگەرمی کەس لێیان نزیک بێتەوە، بۆیە ناچارن بەدیققەت بن لەھەڵسوکەوتیانداو ھەروەک جولەکەکانی روسیا-ش، ھەمیشە عەلەوییەکان-یش بەچاوی سووک سەیرکراون و گوشاریان خراوەتە سەر و لەساڵی ١٩٨٩-یشدا ئەمە گەیشتە چڵەپۆپەی.\nوێڕای گوشاری خەڵکە سوونییەکەش بۆ سەریان، لەلایەن ژاندرمەو ھێزەکانی حکومەتیشەوە، ناو بەناو بەبەھانەو ناوی گەڕان بەشوێن "ئەندامانی رێکخراوە یاساغەکانەوە"، دەستدرێژی دەکرێتە سەریان.\nبەپێی ئیفادەی یەکێک لەپەناھەندەکان:\n( یەکەم جار لەسەعات دوو یان سێی شەودا"پۆلیسەکان" دەستیان کرد، بەھاوار ھاوار و دواجار دەرکەکەیان شکاند و ھاتنە ژوور، لە"یوسف"یان پرسی..ھەڕەشەیان لەمن و خێزانەکەم کرد و گوتیان "یوسف" لەکوێیە, ھاواریان کرد بەسەرمداو گوتیان،"کوردی کۆمۆنیست"،گوتیان, ئەگەر قسە نەکەم، ژن و منداڵەکانم دەبەن و دەستدرێژی سێکسیش دەکەنە سەر ژنەکەم، ھەموو ئەمانەشیان لەبەردەمی منداڵەکانمدا گوت" بەپێی رێکخراوی ئەمینیستی ئینتەرناشنال-یش ئەم جۆرە دەستدرێژیانە ھەیە".\nبەپێی ئیفادەی یەکێکی دیکەش لەئیفادەدەرەکان، پەلامارەکانی بەردەوامی تێرۆرخوازانەی پۆلیس گەیشتۆتە ئەو رادەیەی، کەمنداڵان ھەر دەمێک پۆلیس لەماڵەوەدا ببینن، یەکسەر دەستیان دەخەنە سەر تەپڵی سەریان.\nئەو کوردە عەلەوییانەی نیشتەجێی نێوان ناوچە کوردی و تورکییەکانن، پلانی نوێی درەخت چاندن و ئاوەدانکردنەوە، ناوچەکانیان دەگرێتەوەو ئەم بەزۆر راگواستنەشیان چ لەڕووی سیاسی و چ لەڕووی ئابورییەوە خزمەت بەدەسەڵاتداران دەکات. بەشێکی زۆری خۆرھەڵات و باشووری خۆرھەڵاتی تورکیا و بەشێوەیەکی گشتیش لەپێناو ئامانجە بازرگانییەکاندا درەخت چاندن، یان لەچوارچێوەی پلانی ناوچەییانەی ئاوەدانکرنەوەدا، بەناوچەی کشتکاری دەستنیشانکراون. تەنانەت ملیۆنەھا مرۆڤ لەو ناوچانەی کە"پ.ک.ک"ی تێدا ئەکتیڤەو بەمەبەستی کەمکردنەوەی نفوسی کورد لەو شوێنانەدا، ناچار دەکرێن کەکۆچ بکەن. تونجەلی"دەرسیم"یش کە"پ.ک.ک"ی تێدا چالاکە، یەکێکە لەو شوێنە سەرەکییانەی کەبۆتە ئامانجی شاڵاو و پەلامارەکانی دەوڵەت.\nلەساڵی ١٩٣٨-ەوە کوردە عەلەوییەکان دژ بەحکومەت جەنگێکی توندو تۆڵیان دەست پێکردووەو یەکێک لەبەرپرسە ئەوروپییەکان بەناوی "مارتین ڤان برونسین"، سەبارەت بە دۆزی کوردستان دەنووسێت:\n( تونجەلی-دەرسیم- ھەموو کاتێک گرنگترین خاڵی کێشمانکێشی سیاسی بووەو بەگەورەترین زیندانی تورکیاش دراوەتە قەڵەم. حکومەتی تورک-یش گەرەکیەتی بڕبڕەی پشتی کوردە نەتەوەییەکان و بەتایبەتیش بڕبڕەی پشتی "پ.ک.ک" بشکێنێت، ھەر بۆیە دەوڵەت لەڕێی "ئاسیمیلەکردن" و گوشاری پۆلیس و راگوێزانەوە ھەوڵی زاڵبوونی داوەو زۆر خێزان و بگرە ھەندێک لەو گوندانەش کەلەژێر کاریگەری "پ.ک.ک"دا بوون، ناچارکراون کەخاک و زێدیان جێبھێڵن).\nحکومەت ھەرچەند نکووڵی لەم جۆرە راگواستنانەش بکات، بەڵام بەڵگە ھەیە بۆ ئەنجامدانی، وەک نمونەی:\nبەڵگەی بەڕێوەبەرایەتی گشتی دارستان کەنووسیویەتی" گوندنشینەکان بەمەبەستی دابینکردنی ھۆکاری گواستنەوەو لەبەر ئەوەی راگواستنەکەیان بۆ شوێنێکی ترە پەنایان بۆ ئەوان بردووە".\nھەرچەند لەناوچەی تونجەلی و لەنێوان ٤١٤ گوندی تۆمارکرادا, تەنھا ١٣٤ گوندیان دارستانیان ھەیەو دیاریکراوە، بەڵام بەپێی یاسای درەخت چاندن دەبێت ٣٥٥ گوند لەناوچەکانی خۆیان رابگوێزرێن بۆ شوێنانی تر.\nسەبارەت بەڕۆژھەڵاتیش کە ئەرزنجان-یشی تێدا دەگیرسێتەوە، تەنھا ٢٩ گوند بەخاوەن دارستان، یان ناوچەی درەخت چاندن دەستنیشانکراون، بەڵام فەرمانی راگواستنی ٢٥٠ گوندی دیکەش دراون.\nبەپێی ئیفادەی ھەندێک لەکوردە عەلەوییەکان-یش، گوایە لەلایەن کوردە سوونییەکانەوەو بەزۆری چەک زەوییەکانیان داگیرکراوەو تەنانەت ھەندێک لەو کوردانەش سەر بەحکومەت و گوندپارێزن.\nسەبارەت بەقەرەبووی ئەوانەش کەعەردیان لەدەست چووە، تەنھا تایبەتەو دەدرێتە ئەوانەی کەدەوڵەت بەھاووڵاتی دڵسۆزیان دەداتە قەڵەم. ھەر بۆ نموونە: لەناوچەی مەراش تەنھا ئەوانەی کەپێوەندییان بەمیلیتان و کوردە سەرەبەخۆ خوازەکانەوە نەبووە، سەرباری زانینی نووسین و خوێندنەوەی زمانی تورکی، عەردی ئاڵتەرناتیڤیان پێدراوەو بەحوکمی ئەم جۆرە دەستوور و رێنمایانەش زۆرێک لەکوردان بێبەش بوون لەوەرگرتنی قەرەبووی مافەکانیان.\nلەمیانی ئەو ھەموو گوشارە سیاسی و ئایینی و ئابووری و کۆمەڵایەتییەی کەکراوەتە سەر کوردە عەلەوییەکان، راست و دروست نییە گەر پەناھەندەکانیان، وەک پەناھەندەی ئابووری بناسرێنرێن، لەکاتێکشدا ئەگەر قوربانی دەستبەسەرداگرتنی عەردەکانیشیان بووبێتن، چونکە لەکاتێکدا ئەگەر بگەڕێنەوە بۆ تورکیا رووبەڕووی ھەموو جۆرە ریسک و ئەشکەنجەو تەنانەت کوشتنیش دەبنەوە. ئەگەر پێشتریش رووبەڕووی\nگوشاری وا نەبووبێتنەوە، ناکرێت دڵنیا بین لەوەی کەرووبەڕووی نابنەوە, تەنھا پەنابردنیان بۆ داواکاری پەناھەندیی, بەسە بۆ ئەوەی لەلایەن حکومەتەوە بەنەیارانی حکومەت بدرێنە قەڵەم.\nئەگەر ناچاری گەڕانەوەش بکرێن، مەگەر بەدزییەوە بگەڕێنەوە, تا بەخاوەن چانس بدرێنە قەڵەم..\nیەکێک لەو پەناھەندانەی کەگەڕاوەتەوە, ئاوا باس لەوە دەکات کەلەفڕۆکەخانەی ئیستانبوول بەسەریدا ھاتووە:\n( پۆلیسێک ھاتە پشتمەوەو پڕی دایە قۆڵەکانم و بردمیە ژوورێکی نھۆمی دووەم و ھەر کەگەیشتینە نێو ژوورەکە, پاش ئەوەی پاڵی پێوەنام بەربووە دەمووچاوم.. بەخائینی نیشتیمان تاوانباری کردم و گوتی: بۆ کوآ دەچیت بچۆ, ئەوەی بۆی دەگەڕێیتەوە ھەر ئێرەیە..ئەی کوردی پیس.. دواتریش زیندانی کردم).\nئاشکراشە تا سوپای دەوڵەتی تورکی، دژ بەدەسەڵاتە ناوچەییەکان و ھێرشکارییەکانی سوونییەکان، نەوەستێتەوەو رێگەچارەی بۆ نەدۆزێتەوە، ئەو زەحمەتی و ناڕەحتییەی کەکوردە عەلەوییەکان لەناوچەکانی خۆیاندا رووبەڕووی دەبنەوە, ناڕەوێتەوە!؟\nسەرچاوە: ALEViLiK VE KURTLER( inceleme-Arastrma-Belgeler)/postfach١٣١٨٣١,٤٢٠٤٥wuppertal-١٩٩٧


Latin: - Lolium temulentum L.\nEnglish: - Darnel\nمرۆرە، قەلۆکە، گەنم رەنگ، گیایەکی یەکساڵانە لە بنەماڵەی "پوئاسە یان گەنمیەکان" Poaceae = Gramineae و لە تیریەی "Triticum" کە لە گەنم و جۆ دەچێ. بەرێکی رەش دەگرێ کە ژەهراوییە و ئەگەر لەگەڵ دانەوێڵەی وەک گەنم و جۆ تێکەڵ بکەوێ و بکرێ بە ئارد، ئەوا تام و جێژی ئەو ئاردە تاڵ دەکا و ئەگەریش بە رادەیەکی زۆر بێ، ئەوا دەبێتە هۆی سەرەگێژە و رشانەوەی ئەوانەی کە دەیخۆن. بەڵام پەلەوەر بیخۆن هیچیان لێ ناکا.\nبەڕێز ئەمیر ئەمینی لە بەرهەمەکەی خۆیدا بە ناوی "فرهنگ گیاهان دارویی" لە لاپەڕەی ١٢٢دا دەڵێ: نیشانەکانی تووشبوون بە خواردنی مرۆر، سکچوونێکی بەردەوامە، بەڵام ئەگەر بەر لە بەرگرتن بەکار بێ هیچ زیانی بۆ مرۆڤ و ئاژەڵ نیە، ژەهری ئەم رووەکە لە سەر سیستمی ئەعساب کارگەریی هەیە، تەنانەت مریشک و کەڵەشێر دەکوژێ، لە دەورانی بوقوراتەوە ژەهراوی بوونی مرۆر زانراوە. لە کوردستاندا خەڵکی لەو باوەڕەدان کە مار زۆر حەزی لەم گیایەیە و لە دەنکەکانی قورت دەدا، بۆیە ژەهری ماری حەفی هێندە کوشندەییە. لە ناوچەی هەوراماندا ئەگەر ژەهرێک لە ژەهری مرۆرەوە نزیک بێ، پێی دەڵێن "مرۆر" لە بەر ئەوەی وشەیەکی پەهلەویی ئەشکانییە و مانایەکی نزیک بە "مەرگ هێنەر" دەدا.\nناوە لاتینیەکەی ئەم رووەکا لە وشەی لاتینی Temulus (سەرەگێژە هێنەر) هۆکارەکەشی دەگەڕێتەوە بۆ ئەو ژەهرەی کە لەم رووەکەدایە و مرۆڤ تووشی سەرەگێژە دەکا.\nبە سویدی Dårrepe یە. مرۆر ئێستا لە سویددا کەمتر لە جاران دەبینرێ بەڵام بە پێ Nordstedt 1920 ئەم رووەکە بۆ یەکەمجار لە ساڵەکانی ١٦٠٠دا بۆ یەکەمجار تۆمار کراوە.\nمرۆر قەدیم لە سویددا خەڵکی تووشی نەخۆشی و سەرەگێژە کردووە، هۆکارەکەشی ئەوە بووە کە وەک ئێستا لە گەنمەکە جیا نەدەکرایەوە و لەگەڵ گەنمەکە دەیانهاڕی و لە کاتی بەکارهێناندا خەڵکی تووشی سەرەگێژە و رشانەوە دەکرد. هێندێک لەو باوەڕەدا بوون کە تۆمەکانی ئەم رووەکە بە ژەهرەوە تێکەڵ کراوە. هێندێکیش ئەم هۆکارە دەگێڕنەوە بۆ مەوادێک بە ناوی توکسین toxin یان ئالکولیدین تەمولین کە لە نێو دانەی ئەم رووەکەدان.\nبەشی خەڵقی "بەهارە"ی بێ "مرۆر"ی سیحەت و شادی\nبەشی ئێمەش هەمووی "حاجی بەیان"ی دەرە و میحنەت بوو\nبە ئاڵمانی پێی دەڵێن Taumel-Lolch .\nسەیری دانەوێڵەی دێمی بکە.


ANF | کچانی رۆژ لە دژی داعش\nکچانی رۆژ لە دژی داعش\n"بوونی ئێوە خۆی لە خۆیدا سەرکەوتنە، رابوون لەدژی ستەمکاریی سەرکەوتنە، شەڕکردن سەرکەوتنە، تاکە شتێک کە ئەوان دەیکوژن، ترسی ئێمەیە ، لە جێگەی هەر ژنێک کە ئێوە دەڕفێنن، شەڕڤانێکی نوێ دروست دەبێت".\nدووشه‌ممه, 14 May 2018, 22:51\nئەو وتانەی وەک هەڵبەستێک نوسراوەتەوە، هەڵبەست نین، ئەو وتانە لە دیالۆگی فیلمی' کچانی رۆژ' دا وتراون. فیلمی کچانی رۆژ باس لە تێکۆشانی ژنانی کورد دەکات دژ بە چەتەکانی داعش.\nفیلمی 'کچانی رۆژ لە ٧١هەمین فێستیڤاڵی نێودەوڵەتیی کان لە فەرەنسا یەکێک بوو لەو ٢١ فیلم کە بۆ وەرگرتنی خەڵاتی زێڕین، لە پێشبڕکێدایە. فیلمەکە سەرنجی هەموانی لەسەر بوو، چەندین جار نمایش کرا.\nفیلمی ' کچانی رۆژ' باس لە شەڕی ژنانی کورد دەکات دژ بە داعش، ماوەکەی یەک کاتژمێر و ٥٥ خولەکە، بابەتی فیلمەکە وەک تێکۆشان لە دژی داعش دەبینرێت، سەرەنجی مرۆڤ بۆ سەر خۆڕاگری وئیرادەی ژنان بۆ سەرکەوتن ڕادەکێشێ. دەرهێنەری فیلمەکە ئێڤا هوسۆن کە کەسایەتیی ئێزیدیە چیرۆکی فیلمەکەی باس لە کچێک بە ناوی بەهار دەکات کە لەلایەن داعشەوە بە دیل گیرابوو، پاشان ئازاد کراوە.\nسەرکەوتنی ژنی کورد\nفیلمەکە بە دیمەنەکانی دراما، ئەکشن و کێشمەکێش دەستپێدەکات، بە تێڕوانینی ئەمانوێل بێرکۆت 'ماتیڵدە' کە وەک رۆژنامەوانێکی فەرەنسیی کار دەکات، دەوترێتەوە. فیلمەکە سەرنج دەخاتە سەر هێرشی چەتەکانی داعش بۆ سەر شەنگال، هەروەها کۆمەڵکوژیی و بە دیلگرتنی ژنان و سەرکەوتنی ژنان لە شەڕی دژ بە داعشدا نیشان دەدات. سیناریۆی فیلمەکە لەلایەن دەرهێنەری فیلمەکەوە نوسراوەتەوە و بۆخۆی دەڵێت "هەواڵەکان دەربارەی ستەم، کۆمەڵکوژیی و بە دیل گرتنی ژنان کاریگەرییان لەسەر من دانا و ئەو کاریگەریانە وای لێکردم کە سیناریۆکە بنووسم".\nشەڕ، مردن و شڵەژان\nکارەکتەری سەرەکی لە فیلمەکەدا بەهارە. ئەو کارەکتەرە لەلایەن خامنە ئەکتەری ئێرانی گوڵشیفتە فەراهانییەوە بەرجەستە دەکرێت کە گوڵشیفتە لە سیرگون-ی فەرانسا دەژی و لە فیلمەکانی بەهمەنی قوبادی'دا ناسراوە. لە دەستپێکی فیلمەکەدا رۆژنامەوانی فەرەنسیی مات هیلدە بە رێگای هەلیکۆپتەرێک دەگاتە چیای شەنگال و لەلایەن شەرڤانانی ژنەوە پێشوازیی لێدەکرێت. لە گفتوگۆکانی کاتی پێشوازیەکەدا دەردەکەوێت کە ئەو رۆژنامەوانە پێشتر لە کۆبانێ بووە و چەند شەڕڤانێکی ژنی ناسیوە. لە فیلمەکەدا کە تێیدا شەڕ، مردن و شڵەژان تێپەڕدەبن، ماتهیڵدە و بەهار ڕووبەڕووی یەکتر دەبنەوە و شەڕڤانانی ژنی کورد هەوڵ دەدەن گوند و شارۆچکەکان لە داعشیەکان رزگار بکەن.\nئازار، لەدەستدانی خۆشەویستان و دڵدارانی ئازادی\nبەهار کارەکتەرێکی گورجوگۆڵ، بە حرس و دیسپلینە. رۆژنامەوانە فەرەنسیەکە هەوڵ دەدات هەموو شت وەک خۆی بێت. بەڵام تایبەتمەندیی هاوبەشیان ئەوەیە کە هەردووکیان ژن و دایکن. ئەوەش ئەو دوو ژنە زیاتر لەیەکتر نزیک دەکاتەوە. بەهار لە فەرەنسا خوێندوویەتیی و کاتێک دەگەڕێتەوە بۆ شەنگال بەمەبەستی سەردانی بنەماڵەکەی، بەهۆی هێرشی داعشەوە هاوسەرەکەی لەدەست دەدات و خۆی و کوڕەکەشی لەلایەن داعشەوە دەڕفێنرێن و دەستدرێژیان دەکرێتە سەر. پاشان بەهار ئازاد دەکرێت و دەبێتە شەڕڤان. ماتهیلدە هەواڵنێریی جەنگە و هاوسەرەکەیشی کە هەمان پیشەی هەبوو، لە شەڕێکدا گیانی لەدەست دەدات و کوڕەکەشی بە تەنها لە فەرەنسایە و هەمیشە دڵ و مێشکی لایەتی. لەدەستدان و گەڕانەکانیان لە ژن و دایکبوونیان زیاتر دەبێت، هەروەها ئازارەکانیشیان زیاتر دەبن.\nتێکۆشان دژ بە پیاوسالاریی\nفیلمی 'کچانی رۆژ' تەنها باس لە شەڕی ژنانی کورد دژ بە داعش ناکات، بەڵکو ژیانی شەڕڤانی و تێکۆشەریی ژنان لە شەنگال دەخاتە پێش چاوان. بەتایبەتی سەرنج دەخاتە سەر کۆمەڵێک شەرڤانی پیاو لە شەنگال کە نایانەوێت تێکۆشانی هاوبەش لەگەڵ ژنان بەرێوەبەرن. شەرڤانانی ژن کە بەهار فەرماندەیانە لەلایەک دژ بە چەتەکانی داعش دەجەنگن و لەلایەکی ترەوە دژ بەو کلتوری پیاوسالاری.\nلە فیلمەکەدا، سەرەڕای تایبەتمەندیی شەڕڤانان و بەرخودێرییان، لایەنکانی سۆزداریی، هەستیاریی و مرۆیی ژنانی کورد نیشان دەدرێن. هەروەها لە فیلمەکەدا گۆرانی سۆرانی دەچڕدرێت و گۆڤەند و هەڵپەڕکێ دەگیردرێت و ئاماژە بە ژیانی گەریلاکانی کورد دەکرێت.\nهەروەها لە فیلمەکەدا باس لە هەوڵەکان دەکرێت بۆ ڕزگارکردنی ژنە بە دیلگیراوەکان و دۆخی ئەو ژنانەش دەخرێتە ڕوو کە لە بازاڕەکاندا فرۆشراون. هاوکات ڕۆڵی ئەرێنیی هەندێک مەلای ئاینییش نیشان دەدرێت و دەرهێنەر لەو بواری ئاینیدا، باوەڕیی داعش و ئاینی ئیسلام لەیەکتر جودا دەکاتەوە.\n'کچانی ڕۆژ' فیلمی ژنانە\nلە کۆتایی فیلمەکەدا شەڕڤانانی ژنی کورد بە ڕێگای تونێل لێدان، دەدەن بەسەر ناوەندی چەتەکانی داعشدا. لە کاتی ئەو هێرشەدا هەندێک ژنی شەڕڤان ژیانیان بەخت دەکەن. لەکاتی شەڕی ناو شاریشدا، بەهۆی بۆمبارانی فڕۆکە جەنگیەکانی هێزی هاوپەیمانانەوە ڕۆژنامەوان ماتهیڵدە بریندار دەبێت. هەر لە کۆتایی فیلمەکەدا بە سەدان منداڵی دیلی ژێر دەستی چەتەکانی داعش ڕزگاردەکرێن کە یەک لە منداڵەکان کوڕەکەی بەهارە.\nلە ڕۆڵی سەرەکی فیلمەکەدا گوڵشیفتەن فەراهانی، ئێمانوێل بێرکۆت بەشدارن. ئەکتەری ئێزدی زوبەیدە بولوت ڕۆڵی لامیا بەرجەستە دەکات.\nکچانی رۆژ یەکێک لەو ٣ فیلمەیە کە دەرهێنەرەکانیان ژنن و بەشداری فێستیڤاڵێ ئەمساڵی کان-یان کردووە و پێشبڕکێ دەکەن بۆ بەدەستهێنانی خەڵاتی زێڕین. ئەگەری ئەوە هەیە کە هەرچۆنێک بێت ئەو فیلمە خەڵاتێک وەربگرێت. ئیمانوێل بێرکۆت و گوڵشیفتە فەراهانی لەناو لیستی پاڵێوراوانی خەڵاتی 'باشترین ئەکتەری ژن-دا ناویان ببێت.


کاوە کەریم: کردەوەی تیرۆریستی ١١ی سێپتەمبەر هەلێکی تازەی دایە دەستی ئەمریکا بۆ دریژەدانی ڕۆڵی خۆی و چەسپاندنی نیزامە نوێکەی… – بۆپێشەوە\nکاوە کەریم: کردەوەی تیرۆریستی ١١ی سێپتەمبەر هەلێکی تازەی دایە دەستی ئەمریکا بۆ دریژەدانی ڕۆڵی خۆی و چەسپاندنی نیزامە نوێکەی…\nدیمانەی بۆپێشەوە لەگەڵ بەڕێز کاوە کەریم، چالاکەوانی سیاسی لەسەر ڕوودای ١١ی سپتەمبەر\nکاوە کەریم: ڕووداوی ١١ سێپتەمبەر بە تەنها ڕووداوێکی خوێناوی تیرۆریستی نەبوو ، کاردانەوەیەکی هەڕەمەکی خێرا و بێ بەرنامە نەبوو کەلە لایەن گرۆپێکەوە ئەنجام درابێت. کاتێک شیکاری بۆ ئەو ڕووداوە دژە مرۆڤایەتیە دەکەیت، زەمینە و هۆکارەکانی بەدەردەکەون، کە بەکورتی بریتیی بوو لە شەڕ لەسەر دەسەڵات ، بەتایبەتیش لەلایەن ئیسلامی سیاسیەوە لە رۆژهەڵاتی ناوەڕەستدا، دەتوانین بڵێن هێشتا هێزو هاوسەنگی دوای شکستی بلۆکی سوڤیەتی بەردەوامی هەبوو، بە چوونە دەرەوەی ئەو بلۆکە لە هاوکێشەی سیاسی جیهاندا، ڕۆڵی سەرکردایەتی ئەمریکا بۆ بلۆکی ڕۆژئاوا و حلفی ناتۆی هاوپەیمانی، بەتەواوی لەژێر پرسیاردا بوو. ئیتر هۆکارێک نەبوون بۆ ئەوەی بلۆکی غەربی پێشوو ڕۆڵی سەرکردایەتی ئەمریکای پێویست بێت. هەر بۆیە ئەمریکا پڕۆژەی سازدانەوەی نیزامی نوێی جیهانی تاکە جەمسەری خستە دەستوورەوە کە خۆی تێدا رابەرایەتی بکات. ئەمریکا هەمیشە هەوڵی دەدا کە مەترسی نوێ نیشانی جیهان بدات و لێرەشەوە پێویستی ڕۆڵی سەرکردایەتی خۆی نیشان بدات وەکو پۆلیسی جیهانی جێگە پەیدابکاتەوە. شەڕی یەکەمی کەنداو هەنگاوێک بوو لەم ڕاستەدا کە تێدا دەوڵەتانی زلهێزی جیهانی خستە ژێر گۆشار و لە پشتی خۆی ڕایگرتن..\nکردەوەی تیرۆریستی ١١ی سێپتەمبەر هەلێکی تازەی دایە دەستی ئەمریکا بۆ دریژەدانی ڕۆلی خۆی و چەسپاندنی نیزامە نوێکەی. بۆیە لە ڕاستیدا ئەمریکا بە گەرمی پێشوازی لەو شەرەکرد لەگەل ئیسلامی سیاسیدا. هەرچەندە بە ڕواڵەت شکست پێدانی ئیسلامی سیاسی ئامانجەکەی بوو، بەڵام لە ڕاستیدا ڕاپێچکردنی دەوڵەتانی دنیا و بە تایبەتی هاوپەیمانە غەربیەکانی پێشووی بۆ ژێر ڕکێف و سەرکردایەتی خۆی ئامانجی راستەقینە بوو. بۆ ئەو هەلێک بوو کە بیدا بە گوێی هاوپەیمانەکانی پێشوی کە هێشتا مەترسیگەلی گەورە لەسەر جیهان هەیە کە ڕووبەڕووبونەوەیان پێویستی بەهێز و سەرکردایەتی سیاسی ئەمریکا هەیە.\nهەوڵدانی ئەمریکا بۆ باڵادەستی بەسەر جیهاندا لەلایەن رکابەرەکانیانەوە لە نێویشیاندا ڕەوتی ئیسلامی سیاسی قابیلی هەزم نەبوو. بۆیە دەمەوێت بڵێم کێشمکێشەکە لەم خاڵەوە سەرچاوەی گرت. ڕووداوی ١١ سێپتەمبەریش خاڵێکی وەرچەرخان بوو لە جیهاندا، ئەمریکا ڕووداوەکەی کردە ئامانجێ بۆ نیشاندانی باڵادەستی و پشاندانی هێز و ملهوڕی بەسەر جیهاندا و دەمکوتکردنی بەرهەڵستکارانی. من لێرەوە وەڵامی پرسیارەکەی ئێوە دەمەوێت بپرسم ئایا ئەمریکا چەندە لەو پەیامەیدا سەرکەوتوو بوو؟ بە بۆچوونی من؛ ئەمریکا لە ملهوڕی و باڵا دەستی و عەسکرتاریزمی ئەمریکا سەرکەوتبوو، ئەگەر کورت ماوەش سەیری بکەین، بەڵام پەیامی ئەمریکا بۆ ڕاکێشانی ڕای گشتی خەڵکی دنیا بۆ ژێر پەیامەکەی خۆی سەرکەوتوو نەبوو، بگەرە بە پێچەوانەوە، پلانە جەنگخوازەکانی کەوتەبەر نەفرەت و توڕەیی خەڵکی شارستانی هەموو جیهان. هەتا لەناو دەوڵەتە دۆستەکانی خۆشیدا بەشێکیانی زیاتر تۆڕە کرد .. هەموو بیرمانە کاتێک جۆرج بوشی کوڕ لە دوای ڕووداوی ١١ سیپتێمبەرەوە بە جیهانی ڕاگەیاند؛ یان لەگەڵمانی یان لەبەرەی دوژمن و دژ بە ئێمەدای. لە ڕاستیدا ئەمریکا توانی پێگەی سەربازی خۆی لە ناوچەکە قایمتر بکات، بەڵام ئەمریکا لە ناو خەڵکی جیهاندا نەک پشتیوانی نەکرا بەڵکو نەفرەتی لێکرا.\nکاوە کەریم: من نازانم یان مەبەستم نییە بزانم ڕیشەی ئەو لێکدانەوەیە چییە، بەڵام بەربەریەت و وەحشیگەری ئیسلامی سیاسی لە سەربڕین و خۆتەقانەوە بە جۆریک بوو وا دەهێنرایە پێش چاو کە ئەمانە ڕەوتێکن دەیانەوێت شارستانی غەربی لەناوبەرن، ئەگەر ئەمە ڕاستیەکیشی تێدا بوایە، بەڵام بەیانی ئەو بۆچونانە خۆی لەخۆیدا یەکێک بوو لە پروپاگەندەکانی ماشینی جەنگی و تبلیغاتی جەنگی کە ئەمریکا و نۆکەرانی ژۆرنالیستی ڕۆژئاوایی.. نەخشە بۆ جەنگی گەورە پێویستی بە پروپاگەندەی سەرنجڕاکێشەر هەیە بۆ بزواندنی هەست و سۆزی خەڵک، و هێنانە مەیدانی خەڵک بۆ پشتیوانی لە شەڕەکە. بەڵام ئەمریکاش لەمەدا موفق نەبوو ، تەنانەت بۆ خەڵکی ئەمریکاش. کەم نەبوون لە خەڵکی ئەمریکا ئەوانەی دژی جەنگ وەستانەوە ، کەم نەبوون ئەوانەی دەنگیان هەڵبڕی دژی بۆردومان و کوشتارەکان. لەلایەکی ترەوە خەڵکی ئازادیخوازی ئەوروپا و ئەمریکا چۆن چاوی تاوانی خوێنڕشتنی تیرۆریستانی ئیسلامی دەبینێت، بەهەمان شێوە بۆردومان و کاولکردنی شارەکانی موسڵ و ڕەقەش دەبینێ بەسەر خەڵکی سڤیڵدا . بۆیە کۆمەڵگەی غەربی مامەڵەیەکی ئاڵوزترو تێگەیشتوانەتری کرد لەگەڵ ڕووداوەکە. سەرئەنجام خەڵکی ئازادیخوازی ئەوروپا و غەرب لەوە هۆشیارتر بوون. بۆیە بۆ خەڵکی غەرب نەدەکرا فرمێسک بۆ قوربانیانی ١١ سێپتەمبەر و خۆکوژیەکانی پاریس و برۆکسل بڕێژێت، لە هەمان کاتیشدا ئاهەنگ بگێڕێ بۆ بۆردوومانی کوێرانەی ئەمریکا لە موسڵ و دیرلزور.\nکاوە کەریم: جەنگی تیرۆریستان بەدەستی تیرۆریستان کۆتایی نایەت. وەکو وتم شەڕ لەسەر سەهم و دەسەڵاتە، بۆ ئیسلامی سیاسی کە بەشێکی لە دەسەڵاتدایە لە ناوچەکە، و بەشێکی بە شوێن دەسڵاتەوەیە، تیرورزم واقیعەتی ئەوکێشمەکێشەیە، بەڵام خودی شەڕەکان لەسەر تیرۆریزم نییە. جەنگەکانی ئەمریکا و ڕوژئاوا لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بە قسەی مەنسور حیكمت بە شوێن تەمێ کردنی گروپە تیرۆریستەکانەوە نەبوو. جەنگەکانی ئەمریکا بۆ پاراستنی ئاسایش و ئارامی و ئاسوودەیی جیهان نییە، بەڵکو ئەمن و ئاسایشی جیهانی زیاتر خستە مەترسیەوە، تاکو ئێستاش ئەو مەترسیە بەردەوامە. هەتا بۆ خودی هاوڵاتیانی خۆشیان ئەمنیەتی بەهێز نەکردن، خەڵکی ئەورپا بە بوونی ناسنامای ئەورپیان یان رەنگی پێستیان لە مالی و سریلانکە و ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست سەریان لێدەکرێتەوە، لە چێشتخانەو شوێنەگشتیەکاندا بەرەو ڕووی قەتل وعام دەبنەوە. دەبێت ئەوە بزانین ئەمریکا مەبەستی هێز نواندن بوو، جەنگ لە فەرهەنگی سیاسی ئەمریکادا جێگای گەورەی هەیە، چونکە تێڕوانینی ئەمریکا بۆ خۆی و باڵادەستیی خۆی لەسەر هێز و توانا سەربازیەکەی دامەزراوە . سەرمایەداری و سیستەمی سەرمایەداری ئەمریکی، پاراستن لە مانەوەی خۆی بۆ بەردەوامی کەڵەکەی سوودی خۆی پێوستی بەتوندوتیژیە، واتە توندوتیژی و شەڕ بەشێکی جیانەکراوی ئەجندای سیستەمەکەیەتی، ئەمە زەرورەتی مانەوەی نیزامەکەیەتی. هەروەکو سەرنووسەری ڕۆژنامەی نیورک تایمز دەنووسێ : دەستی شاراوەی بازاڕ پێش ناکەوێت بەبێ دەستە ئاسنینەکەی ماکدونالز (کەمەبەستی لە گروپی چێشتخانەکانی ماکدونالزە) پێش ناکەوێت بەبێ ماکدونالز دۆگلاس( ئەندازیاری فرۆکەی جەنگی ئێف ١٥). کەواتە جیهان هێشتا لە ژێر بازنەی جەنگی تیرۆریستی دەوڵەتی و نادەوڵەتیدا دەرنەچووە، هەرچەندە تیرورزمی نادەوڵەتی پاشەکشێی سەربازی کردووە. “جەنگ دژی تیرۆریزم” جیهانی ڕاپێچ کردە ناو زەلکاوی تیروریزمەوە بە دەوڵەتی و نادەوڵەتیەوە. هەر لە “جەنگ دژی تیرۆریزم” بوو داعش و دەوڵەتی ئیسلامی وەک قارچ سەری هەڵدا، گروپێک لەماوەیەکی کەمدا موسڵ و تکریت و ڕەقە، کۆبانی و شەنگالی کردە گۆرستانی هەزارەها لە خەڵکی سڤیل، هەر لەو شەڕەدا بوو کە چەندەها گروپی تیرۆریستی لە عێراقدا دروستبوون، کە هەزارەها لە خەڵکی سڤیلیان قەتل وعام کرد لەژێر ناوی شیعە و سونەدا، هەر لەو کاتەدا بوو کە وەحشیگەری ئیسلامی سیاسی جیهانی کردبوو بە تاریکستان. لەبەرانبەریشدا ئەمریکا و هاوپەیمانەکانی لەژێر ناوی شەڕی تیرۆریستاندا بە دەیان شاری عێراق و سوریایان کاول کرد بەسەر خەڵکەکەیدا.\nکاوە کەریم: ڕاستە ئەمریکا شەڕی گەورەی بەرپاکرد و چەند وڵاتی لەگەڵ زەویدا کرد بەیەک، بە ملیۆنەها ئینسانی کوشت و دەربەدەر کرد، ئابووری زۆرێک لەوڵاتانی ڕووخاند، بەڵام هێشتا کێشەکە کۆتایی نەهاتووە، هێشتا زەمینە خۆشە بۆ تیرۆریستی نادەوڵەتی بەتایبەتیش لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا، چونکە زەخیرەی تیرۆریستان هێشتا بەردەوامی هەیە، هێشتا کێشەکانی ناوچەکە بە بەچارەسەرنەکراوی ماوەتەوە، برینی فەلەستینیەکان سارێژ نەبووە، کێشمەکێشی ئیسرائیل و عەرەب و ئیسلامیەکان وەک خۆی ماوە، کێشەی دەسڵات یەکلا نەبۆتەوە، ئەمە لە لایەک، لەلایەکی ترەوە هەرەکو ئاماژەم پێکرد، شەڕی ئەمریکا شەڕی لەناوبردنی تیروریزم نییە، شەڕى تیرۆریستانیش لە پێناو چارەسەری کێشەی خەڵک نییە، شەڕی تیرۆریستانی نادەوڵەتی بە قازانجی جێگیرکردنی ڕوخساری ئەمریکا بووە وەکو زلهێزێک. ئەگەر بڕوانینە بەرئەنجامی سەرجەم کێشەکان، ئەوە هەڵەسەنگێنی کە ئەمریکا دۆڕا، ڕاستە ڕژێمی بەعسی لەناوبرد بەڵام عێراقی دوڕاند بە ئێران، لەسوریادا بەهەمان شێوە بە ڕوسیا و ئێران، لە ئەفغانستان خۆی هەوڵدەدا تالیبان بەشێوەیەک لە شێوەکان بەشداری پێبکات لە دەسەڵات و حوکمڕانی. هۆکاری بەردەوامی تیرۆریزم ئەوەی سەلماند کە تیرۆریزم بە تیرۆریزمی دەوڵەتی چارەسەر ناکرێت، هۆکارەکانی سەرهەڵدانی تیروریزم لەشوێنی خۆی ماوە، بەرگرتن لە تیروریزم بەتەنها بە خەبات و هاتنە مەیدانی بەشەریەتی موتەمەدین و بزووتنەوەی سوسیالستی و ئازادیخوازی دەبێت، تەنیا ئەمەش دەتوانێ بەربگرێت بەم کێشمەکێشە و تیرۆریستان دەست کۆتا بکات .\nکاوە کەریم: ئەمریکا و بەرنامەی ئەمریکا و شەڕی ئەمریکا و زلهێزی ئەمریکا لە بنەڕەتدا لەبەرانبەر جەمسەرە ئابووری و سیاسی و سەربازیەکانی دیکە لە جیهانی سەرمایەداریدا پێناسە دەکرێت، نەک لەبەرانبەر دەوڵەتی ئیسلامی و ڕەوتە ئیسلامیەکان و ئەفغانستان و عێراق. بنلادن و سەدام و ئیسلامی سیاسی و شەرەکانی تەنیا بەهانە بوون بۆ ئەوەی ئەمریکا بە دنیا ڕابگەیەنێ کە جیهان بەبێ ئەمریکا و بەبێ هێزی سەربازی ئەمریکا و بێ سەرکردایەتی ئەو بەردەوام لەبەردەم مەترسیدایە. زلهێزی ئەمریکا بەمانای ئەوەیە هەرچی دڵخوازیەتی بیکات، هەرچی بیەوێت بیکات لە جیهاندا. دەبێت ئەوەش بزانرێت کە شەڕی ئەمریکا لە دژی عێراق و ئەفغانستان و پاشانیش داعش تۆزقاڵێک لە هەڕەشەی تیرۆریستانی ئیسلامی لەسەر دانیشتوانی جیهان بە تایبەتی ئەورپا و ئەمریکاش کەمنەکردووە، بەڵکو زۆرتری کردووە. داگیرکردنی عێراق و شەڕی ئەفغانستان و داعش و گۆڕینی ڕژێمەکان نەک کۆمەکی بە وەستاندنی بەربەریەتی ئیسلامی سیاسی نەکرد، بەڵکو هێزو گوڕی پێدان. لەلایەکی ترەوە شەڕی ئەمریکا چوارچێوە سیاسیەکانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستی شێواند، پایەکانی کۆمەگەی مەدەنی زۆرێک لەوڵاتانی ڕووخاند، کومەڵگەی بەرەو دواوە برد، کۆنەپەرستی و بیروباوەڕی کۆنی مەزهەبی گەشاندەوە، کە ئەمەش زیاتر کۆمەکی بە گرووپە تیرۆریستەکان کرد ، ئیدامەی بە زەخیرەی بوونیان بدەن.\nکاوە کەریم: وەکو باسم کرد بنەما و ژێرخانی تیرۆریستان زیندوە، ملهوڕی ئەمریکا و عەسکەرتارێتی ئەمریکا و غەرب بەردەوامە، سەرمایەداری لە زوڵم وزۆر و چەواسانەوەی بەردەوامە سیستەم نەگۆڕاوە، لە سەدا ٩٠ی مرۆڤایەتی لە سەرەوت وسامانی کۆمەڵگە بێبەش کراوە، کرێکاران بێکار و برسی دەکرێن، کێشەکانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بێ چارەسەر ماوەتەوە، ماشێنی تەبلیغاتی کۆنەپەرستی ئیسلامی هەردەگێڕدرێت وپروپاگەندەی بۆ دەکرێت و ملوێنەها لە ئینسانەکانی لە ئامانجە سەرەکیەکانی بۆ دنیایەکی باشتر دوورخستۆتەوە، ئەلتەرناتیڤی چەپ و کۆمۆنیستی پاشەکشێ پێکردووە، بۆیە دەڵێم تا ئەم هۆکارانە هەبن و بوونیان مابێت، تیرۆریزم لەهەردووبەرەی دەوڵەتی و نادەوڵەتی بوونیان دەبێت و دەمێننەوە. لێرە دەکرێت ئەو ئەنجام گیریە بکرێت، کە تیرۆریزمی ئیسلامی لە مەحرومیەتی خەڵکەوە سەرچاوە دەگرێت. دەبێت ئەوە چاک بکرێت.\nبەرگرتن و کۆتایی هێنان بە تیرۆریزم لە هەردوو بەرەکەدا، کاری چینی کرێکار و بەشەریەتی ئازادیخواز و بزووتنەوەی سۆسیالیستی و کومۆنیستی و بەرەی ئازادیخوازی دنیایە، تەنها ئەمان دەتوانن بەو کارە هەڵبستن و بنبڕی بکەن و بەریان پێبگیرێت.\nتیرۆریزمی دەوڵەتی دەبێت بەڕوخانی دەوڵەتانی تیرۆریست کۆتایی پێبهێنرێت. تیرۆرزمی نادەوڵەتی دەبێت لە ڕێگای کۆتایهێنان بە نەبوونی و هەژاری و هەڵاواردن و چەوسانەوە بێت کە هۆکارن بۆ بێ ئومێدی ئەو مرۆڤانەی پاڵ پێوە دەنرێن و دەکرێنە قوربانی رێکخراو و گرووپە تیروریستیەکان. دەبێت ڕۆڵی نامرۆڤانەی ئاینەکان بخرێتە ڕوو، وە ڕسوابکرێن کە بوونەتە هۆی جیاوازی و هەڵاواردنی مرۆڤەکان . تا ئەمە نەکرێت نەهامەتیەکە بەردەوام دەبێت.


خشتەی لێبڕینی مووچەی وەزارەتێكی دیكە بڵاوكرایەوە – تۆڕی میدیایی خەڵک\n2020/06/27 - 4:30 PM\nدوای ئەوەی (خەڵك) خشتەی لێبڕینی مووچەی فەرمانبەران و مامۆستایانی وەزارەتی پەروەردەی بڵاوكردەوە، وەزارەتی پێشمەرگەش بەپێی خشتەیەكی تایبەتی لێبڕین لە مووچەی هێزەكانی ئێشمەرگە دەكات.\nبەپێی ئەو خشتەیەی دەست (خەڵك) كەوتووە، وەزارەتی پێشمەرگە بەپێی پلەی سەربازی هێزەكانی پێشمەرگە و ئەفسەران و پلەدارەكان مووچە دەبڕێت.\nبەپێی خشتەكە، تەنها پلە 9 11% و پێشمەرگە 15% و سەربازی یەكەم 17%یان لێ دەبڕێت، پلەكانی دیكە ڕێژەكەیان زیاترە تا دەگاتە پلەدارەكان، كە 50% لە مووچەیان دەبڕێت.\nبۆ وەرگرتنی زانیاری زیاتر (خەڵك) پەیوەندی كرد بە فەریق جەبار یاوەر، ئەمینداری گشتی وەزارەتی پێشمەرگە، بەڵام پەیوەندییەكەی بەردەست نەبوو.\nپێشمەرگەلێبڕینی مووچەوەزارەتی پەروەردەی حكومەتی هەرێم\nلە عیراق و هەرێم ژمارەی تووشبوون بە كۆرۆنا ڕاگەیەنرا\nلە نەجەف 52 نەخۆشی كۆرۆنا چاكبوونەوە


پەردەی شەست و حەوتەم: جەستەیەکی گۆڕاو – پاشای شکۆمەندی\nئێواره‌ی هه‌مان ڕۆژ، كه یه‌كه‌م ڕۆژی هه‌فته بوو، له ترسی ڕابه‌رانی جوله‌كه ئه‌و شوێنه‌ی قوتابییه‌كانی لێبوو ده‌رگاكانی داخرابوون، عیسا هات و له‌ناوه‌ڕاستدا ڕاوه‌ستا و پێی فه‌رموون: «سڵاوتان لێ بێت!» كه ئه‌مه‌ی گوت، ده‌ستی و كه‌له‌كه‌ی پیشاندان، جا قوتابییه‌كان كه مه‌سیحی خاوه‌ن شكۆیان بینی دڵشاد بوون. (یۆحه‌نا ٢٠: ١٩-٢٠)\nتۆماس كه یه‌كێكه له دوازده قوتابییه‌كه و به دیدمۆس ناسراوه، له‌گه‌ڵ قوتابییه‌كان نه‌بوو كاتێك عیسا هات. قوتابییه‌كانی دیكه پێیان گوت: «گه‌وره‌مان بینی!»\nئه‌ویش پێی گوتن: «ئه‌گه‌ر جێگای بزماره‌كان به ده‌ستیه‌وه نه‌بینم، په‌نجه نه‌خه‌مه شوێنی بزماره‌كانه‌وه، ده‌ست له كه‌له‌كه‌ی نه‌ده‌م هه‌رگیز باوه‌ڕ ناكه‌م.»\nله‌دوای هه‌شت ڕۆژ، قوتابییه‌كانی دیسان له ژووره‌وه بوون و تۆماسیش له‌گه‌ڵیان بوو، ده‌رگاكانیش داخرابوون، عیسا هات و له‌ناوه‌ڕاستیان ڕاوه‌ستا، فه‌رمووی: «سڵاوتان لێ بێت!»\nئینجا به تۆماسی گوت: «په‌نجه‌ت بێنه ئێره و ده‌ستم ببینه، ده‌ستت بێنه و له كه‌له‌كه‌می بده. بێباوه‌ڕ مه‌به به‌ڵكو باوه‌ڕ بهێنه.»\nتۆماس وه‌ڵامی دایه‌وه: «ئه‌ی خاوه‌ن شكۆ و خودای من!»\nعیسا پێی فه‌رموو: «چونكه منت بینی باوه‌ڕت كرد؟ خۆزگه ده‌خوازرێت به‌وانه‌ی نه‌یانبینی و باوه‌ڕیان هێنا.» (یۆحه‌نا 20: 24-29)\nبه درێژایی چل ڕۆژی داهاتوو، عیسا ناوبه‌ناو خۆی بۆ شوێنكه‌وتووانی ده‌رده‌خست، قسه‌ی له‌گه‌ڵ ده‌كردن و پاشان له‌به‌رچاویان ون ده‌بوو. جه‌سته‌ی هه‌ستاوه‌ی مه‌سیح ده‌یتوانی له هه‌ر شوێنێكدا كه بیه‌وێ ئاماده‌بێت. ده‌یتوانی به خێراییه‌كی بێ ئه‌ندازه به‌ناو دیواردا بڕوات. هه‌رچه‌نده ئه‌و یه‌كه‌م مرۆڤه جه‌سته‌ی ئه‌م توانایه‌ی هه‌بێت، به‌ڵام دوا كه‌سیش نابێت.\nوه‌ك چۆن ئه‌و وێنه‌یه‌مان وه‌رگرتووه كه له خۆڵ بوو، به هه‌مان شێوه وێنه‌ی ئاسمانی وه‌رده‌گرین.\nهه‌روه‌ك مردن به‌هۆی مرۆڤێكه‌وه بوو، هه‌ستانه‌وه‌ی مردووانیش به‌هۆی مرۆڤێكه‌وه‌یه. هه‌روه‌ها چۆن هه‌موو به‌هۆی ئاده‌مه‌وه ده‌مرن، به هه‌مان شێوه هه‌موو ئه‌وانه‌ش كه باوه‌ڕیان به مه‌سیح هه‌یه زیندوو ده‌كرێنه‌وه. (یه‌كه‌م كۆرنسۆس ١٥: ٤٩، ٢١-٢٢)\nئایا ده‌زانی تۆی مرۆڤ گوناهبارێكی بێ ده‌سه‌ڵاتی و هیچ ڕێگایه‌كت نییه بۆ به‌ده‌ستهێنانی ئه‌و مافه‌ی بۆ هه‌تاهه‌تایه له پاشایه‌تی خودا بژیت؟\nئایا باوه‌ڕت هه‌یه عیسا له بری تۆ له‌سه‌ر خاچ مرد، هه‌روه‌ها زیندوو بۆوه و هێزی مردنی تێكشكاند بۆ تۆ؟ ئه‌گه‌ر بڵێی به‌ڵێ، ئه‌وجا په‌روه‌ردگار ده‌فه‌رموێ: چیتر تۆ له‌ژێر ده‌سه‌ڵاتی ئه‌و گوناهه‌یه‌دا نیت كه له ئاده‌مه‌وه به میرات بۆ مرۆڤایه‌تی مایه‌وه. په‌روه‌ردگار وه‌ك مرۆڤێكی ڕاست و دروست له مه‌سیحدا ته‌ماشات ده‌كات. تۆش ڕۆژێك دێت وه‌ك عیسا گۆڕانكاری به‌سه‌ر جه‌سته‌تدا دێت.\nبه‌ڵام به‌بێ شوێنی بزماره‌كان.


حەمەسەعید حەسەن 07/05/2022\nجان دۆست لە (میرنامە)دا، هونەرمەندانە کاری لەسەر ژیاننامەی ئەحمەدێ خانی کردووە، (خوسرەو جاف)یش لە (شازادە و شاعیر)دا، هەرچەندە بیۆگرافیای نالیی گێڕاوەتەوە، بەڵام ئەوەی لەبەر چاو بووە، ڕۆمان دەنووسێت، ژیاننامە نانووسێتەوە. دەربارەی ئەو دوو ڕۆمانەم نووسیوە و بەرزم هەڵسەنگاندوون. (ئەو هاوارەی نەبیسترا،) ڕۆمانێکی نوێی ئارام محەمەدە، کارەکتەرە سەرەکییەکەی (دڵدار)ی شاعیرە، ڕووناکی خراوەتە سەر هەموو ئەندامانی خێزانەکەی ، زۆربەی دۆست و ناسیاوەکانی و گەلێک لەو کەسایەتییانەیشی له سەردەمی ژیانی دڵداردا (١٩١٨ - ١٩٤٨) چالاک و ناسراو بوون.\nوەک چۆن سەرهەڵدانی هەر ژانرێکی ئەدەبی، زادەی گۆڕانکارییە کۆمەڵایەتییەکانە، هەر وایش ئاوابوونی خۆری ئەم یان ئەو ژانری ئەدەبی، بە گۆڕانکارییە کۆمەڵایەتییەکانەوە بەندە، ئەوە بۆیە کە خۆری داستان ئاوا دەبێت، ڕۆمان سەرهەڵدەدا. ڕۆمان وەک تۆمارێکی گشتگیر وایە، بارودۆخی ئەم یان ئەو جڤاکی، لە سەردەمێکی دیاریکراودا تێدا بەسەر دەکرێتەوە و بە هەق منداڵێکی شارییە. نە ڕۆمان تەنیا زەنگی ئاگادارکردنەوەیە، نە ڕۆمانننووس تەنیا مێژوو دەگێڕێتەوە، ڕۆمان: فیکر، مەعریفە، زمانی جوان، پێشبینیکردنی ئایندە و کردنەوەی کۆدەکانی ئەم دونیا ئاڵۆزەیشە. ئەوەی مێژوونووس فەرامۆشی دەکات، لە ڕۆماندا دەیدۆزینەوە، ڕۆمان گوتاری زەبروزەنگ بەرهەم ناهێنێت و بە هەمان چاو سەرنجی قوربانی و ستەمکار نادات.\nبەرلەوەی زانستێکی سەربەخۆ بێتە کایەوە، ناوی: دەروونشیکاری بێت، دەستۆیفسکی زانایەکی بواری دەروونشیکاری بوو. جولیا کریستیڤا کە زاراوەی دەقئاوێزانی داهێناوە، دەڵێت: فرۆید لەبەر تیشکی ڕۆمانی دەستۆیفسکیدا، بە تایبەتی: تاوان و سزا و برایانی کارامازۆڤ، باسی لە تاوانی کوشتنی باوک و گرێی ئۆدیپ کردووە. ڕۆمان درێژدادڕی و لاپەڕە ڕەشکردنەوە نییە، دەمامکێکە لەو دیوییەوە، گێرەرەوە ڕۆڵی بیرمەند وازی دەکات و سەرقاڵی لێکۆڵینەوەیە لە واقعێکی کۆمەڵایەتیی دیاریکراو. گێڕەرەوە کە خودی ڕۆماننووسە، ئەگەر خاوەنی ڕۆشنبیرییەکی قووڵ و فراوان نەبێت، لەکوێ دەتوانێت، بچیتە پێستی هەموو کەسایەتییەکانەوە؟\nئەگەر بۆ ئەوە ڕۆمان دەنووسیت تا بڵێیت: ڕۆمانی دیکەم خستە سەر خەرمانی ڕۆمانەکانم، نەینووسیت باشترە. ڕۆمان لە بۆشایییەوە پەیدا نابێت، ئەگەر بابەت و تێما و بیرۆکەی نوێت پێ نییە، ئەگەر شێوازێکی نوێ بۆ بەسەرکردنەوەی واقیع و دیرۆک شک نابەیت، ئەگەر بە زمانێکی نوێوە ناگەڕێیتەوە، نەینووسیت باشترە. ئەگەر خوێنەر لەگەڵ خوێندنەوەی هەر لاپەڕەیەکی ڕۆمانەکەتدا، بە پەرۆشەوە دەست بە خوێندنەوەی لاپەڕەی دواتر ناکات، هەق نییە ڕۆمان بنووسیت. ئەگەر ناتوانیت وەک چارڵز دیکنز، لە ژیاننامە، ڕۆمان بەرهەم بهێنیت، داڤید کۆپەرفیڵد بە نموونە، هەقە توخنی گێڕانەوە نەکەوێت.\nڕۆمانی مەزن کاریگەرییەکی قووڵ، بۆ ماوەیەکی درێژ بەجێ دەهێڵێت. ئەوە لایەنێکی لاوازی ڕۆمانە، ئەگەر نووسەرەکەی لەناکاو لە ئەتمۆسفیری گێڕانەوەکەی دوور بکەوێتەوە و بچێتە سەر باسێکی دیکە کە هیچ خزمەتێک بە درامای ڕۆمانەکە ناکات و لە درێژدادڕی بەولاوە هیچی دیکە نییە. زۆر لە گەورەڕۆماننووسانیش لاقیان بەو تەڵەیەوە بووە، بە تۆلستۆی و بالزاکیشەوە. ئەوەیش زۆر گرنگە نووسەر لێ گەڕێت، کارەکتەرەکانی لەڕێی گوتار و ڕەوتاریانەوە خۆیان بناسێنن، خۆیان خۆیان بگێڕنەوە نەک نووسەر دەست وەربداتە ژیانیانەوە، ئارام محەممەد وای کردووە. کارەکتەری زیندوو، کەسێکە هەڵسوکەوت و بیر و بۆچوونی جێی بڕوان، بالزاک لە گیانەڵڵادا گوتبووی: دۆکتۆر (بیانشۆ)م بۆ بانگ بکەن، مەگەر تەنیا ئەو بە هانامەوە بێت، بیانشۆ یەکێک بوو لە کارەکتەرەکانی خۆی.\nڕۆماننووسی وریا تەنیا لەبارەی ئەو بابەتانەوە دەنووسێت کە شارەزایی تێیاندا هەیە، یان سەرەتا دەچێت شارەزایی لەبارەیانەوە پەیدا دەکات، ئەوسا لەسەریان دەنووسێت. نووسەری چاک ئەو کەسە نییە، ئەم ڕەخنەگر یان ئەو ئوستادی زانکۆ پەسنی بدات، نووسەرێکە ڕۆمانەکانی زەمەن دەبڕن و نەوە دوای نەوە ئامێزی دڵیانی بۆ دەکەنەوە. "مارکیز بەرلەوەی ڕۆمانی (جەنەڕاڵ لە وێڵگەکەیدا) بنووسێت، هەزاران بەڵگەنامە دەربارەی جەنەڕال بۆلیڤار دەخوێنێتەوە، لوکلیزۆ دەچێت لەناو ئەو خێڵانەدا دەژی کە نیازی وایە، ڕۆمانێک لەبارەیانەوە بنووسێت و (پاتریک زوسکیند)یش هەر چی لە فەرەنسای سەدەی هەژدەیەمدا، دەربارەی عەتر هەبووە، بەسەری کردوونەتەوە، ئینجا ڕۆمانی (عەتر)ی نووسیوە." ئارام محەممەد شوێنپێی ژیاننامەی (دڵدار)ی هەڵگرتووە و سەرەتا بە وردەکارییەکانی تەمەنی کەمخایەنی ئاشنا بووە، ئەوسا دەستی بە نووسینی (ئەو هاوارەی نەبیسترا) کردووە کە هەم دڵدارمان پێ دەناسێنێت و هەم بەرهەمێکی بە خەیاڵ زاخاودراویشمان پێشکەش دەکات.\nلە ڕۆمانی (ئەو هاوارەی نەبیسترا)دا ئاوڕ لە گەلێک بەسەرهات و ڕووداوی سەردەمی ژیانی دڵدار (١٩١٨ - ١٩٩٤٨) دراوەتەوە، کەچی باسێک لە مانگرتنی گاورباغی نییە، هەرچەندە دڵدار ساڵانێک لە کەرکووک ژیاوە و مارشی (ئەی ڕەقیب)یشی لەوێ نووسیوە. لە (١٢ی تەمووزی ١٩٤٦)دا، کرێکارانی مانگرتووی کومپانیای نەوتی کەرکووک، لە گاورباغی وەبەر گولـلە دەدرێن و گەلێکیان لێ شەهید و بریندار دەبن و دوای ئەو قەسابخانەیە، سەرەتا وەزیری ناوخۆ و دواتر سەرەکوەزیرانیش دەست لە کار دەکێشنەوە. لەسەردەمی دڵداردا، شۆڕشی دووەمی بارزان بەرپا دەبێت و دوای نسکۆی شۆڕشەکە، شۆڕشگێڕان بە کۆماری کوردستانەوە پێوەست دەبن. هەقبوو نووسەر لە ڕۆمانەکەیدا، مانگرتنی گاورباغی و شۆڕشی دووەمی بارزانی فەرامۆش نەکردبا.\nلە ڕۆماندا شوێن بایەخێکی زۆری هەیە، ئەوەی کە فڵان شوێن بەجێ دەهێڵین، بەو مانایە نییە، ئیدی ئەو شوێنە لە یادگەماندا شوێنەواری نامێنێت، نا، ئەو شوێنە لە ناخماندا بە زیندوویی دەمێنێتەوە. ئارام محەممەد بایەخێکی شایستەی بە شوێن داوە و ئەوەیشی فەرامۆش نەکردووە کە شوێن هەر شار و گوند نییە، بەڵکوو بە پلەی یەکەم یادەوەرییەکانە لەگەڵ خەڵکی ئەو شوێنانەدا. ئەوە ئیشی ڕۆمان نییە، دەرسی ئاکار بڵێتەوە، مۆچیاری ببەخشێتەوە و پشت بە زمانی ڕاستەوخۆ ببەستێت، لاقی (ئەو هاوارەی نەبیسترا) بەو تەڵانەوە نەبووە. ئیشی ڕۆمان ئەوەیە، ناڕاستەوخۆ فێرمان بکات، ئازادانە بیر بکەینەوە، ڕێز لە بیروڕای جیاواز بگرین و قووڵ لە دیاردەکان ڕابمێنین. وەک چۆن وێنەی شیعری بەرهەمی بەگەڕخستنی خەیاڵە، ڕۆنانی دونیایەکی جیاوازیش لەوەی لە واقیعدا هەیە، هەر بەرهەمی خەیاڵە، خەیاڵی ڕۆمانننووسێکی کارامە.\nکۆلڕیج گوتەنی: "خەیال ئەو هێزەیە دەتوانێت هاوئاهەنگی لەنێوان ڕەگەزە ناکۆکەکاندا بهێنێتە ئاراوە." هەر بەهۆی خەیاڵیشەوە دەتوانین، سەرلەنوێ دونیا ڕۆ بنێینەوە، ئەگەر سەلیقەی ئەوەمان هەبێت خەیاڵ لە وەهم جیا بکەینەوە. ڕۆماننووس بە پلەی یەکەم خەیاڵ شک دەبات، بەهۆی خەیاڵێکی زەنگینەوە، ئەوەی دەیگێڕێتەوە هەرچەندە واقیع نییە، خوێنەر بە ڕووداوی ڕاستەقینەی تێدەگات، بە مەرجێک ئەو گێڕانەوەیە، ئەگەری ڕوودانی هەبێت. لە (ئەو هاوارەی نەبیسترا)دا، ئەو (ڕووداو)انەیشی زادەی خەیاڵی نووسەرن، وەک ئەو ڕووداوانەی لە واقیعدا قەوماون، جێی باوەڕن. ڕۆمانی گرنگ ئەوەیە زەمەنبڕ بێت و لەم نەوەوە بۆ ئەو نەوە بگوێزرێتەوە، ئارام محەمەد باشی کردووە، ژیاننامەی دڵداری هەڵبژاردووە، ئاخر کارێکی کردووە، ژیانی کورتی ئەو شاعیرە شۆڕشگێڕە، بۆ ماوەیەکی درێژ لە کۆنەستی گەلدا بژی. یەکێک لە ئەرکەکانی ڕۆمان ئەوەیە، خوێنەر بۆ سنگفراوانی و لێبوردەیی هان بدات، نەک تۆوی ڕق بچێنێت، ئارام محەممەد هەرچەند باسی گەلێکی ستەمدیدە دەکات، بەڵام لە هەوڵی ئەوەدا نییە، ڕقی کورد لە گەلانی دیکە بورووژێنێت.\nئەگەر گەوجەکان لە دژی کەسێک یەکیان گرت، ئەوە بەڵگەیە بۆ ئەوەی، ئەو کەسە بلیمەتە. جۆناسان سویفت وای گوتووە. دڵدار هەر لە سەردەمی خۆیدا دژایەتی نەکراوە، تا هەنووکەیش دژایەتیکردنی لەلایەن لەشکری گەوجانەوە، درێژەی هەیە. ئارام محەمەد هەرچەندە لایەنی دڵداری گرتووە، بەڵام ئەوەی لە یاد بووە، خەریکی نووسینی ڕۆمانە، نەک داکۆکیکردنێکی ئایدۆلۆجی لە هاوفیکرێکی خۆی. سەرۆکی حیزبی هیوا: ڕەفیق حیلمی پێداگری لەسەر ئەوە دەکات، دەبێت ئەندامانی نوێ، سوێند بە (خەنجەر و قورئان) بخۆن کە ناپاکی ناکەن. دڵدار چاک دەکات کە لە دژی ئەو پێشمەرجە دەوەستێتەوە، ئاخر ئەو جۆرە نەریتە، ئیخوان لە ماسۆنییەکانەوە فێری بووبوو، ئاخر دڵدار پێی وابوو، نە خەنجەر و نە ئەم یان ئەو کتێبی دێرین، هیچیان دەربڕی فیکری نوێ نین و ئەوە کوردایەتییە، کوردان کۆ دەکاتەوە، نەک چەک و ئایین. "کورد پێویستی بە حیزبی ئەمەل (هیوا) نییە، پێویستی بە حیزبی عەمەلە." ئەوە بۆچوونی فەهد دەبێت سەبارەت بە حیزبی هیوا.\nبە بەراورد لەگەڵ زمانی نەوەکەیدا، ئارام محەمەد (ئەو هاوارەی نەبیسترا)ی بە کوردییەکی جوان و دروست و پاراو نووسیوە، بەڵام هەندێک هەڵەی گچکەی کردووە کە هەق نەبوو بیانکات:\nدەست (بخەمە) ملی، نا، بکەمە.\nهەوڵی زۆریاندا، نا، هەوڵی زۆریان دا.\nحیتوهۆڕ، نا، حیلکوهوڕ.\nبەناو تەمتوومان و تارماییدا بڕۆیت. بەناو تەمتوماندا دەڕۆین، بەڵام بەلای تارماییدا دەڕۆین نەک بە ناویدا.\nچرقەی نیوەڕۆ نا، قرچەی نیوەڕۆ.\nگوێ وڕ و کاس دەکەن. وڕ بۆ ئەو جێیە دەست نادات، تەنیا کاس بەسە.\nلەتەنیشت پیاوێکی (قژدرێژ) دانیشبووم. قژدرێژ(ەوە) دروستە، نزیکەی هەموو نووسەرانی کورد، ئەم هەڵەیە دەکەن، نازانن لەکوێدا نابێت (ەوە) فەرامۆش بکرێت.\nلاشەم بەدوای خۆمدا ڕادەکێشا. لەش بۆ ئەوجێیە دروستە، لاشە بە مانای تەرم دێت.\nژنە چارۆکەبەسەرەکان، چارۆکە بەسەر شاندا دەدرێت.\nناکرێت ڕۆمانێک بنووسین، هەڵگری هیچ پەیامێک نەبێت، هیچمان پێ نەڵێت و هیچمان لەکن بەجێ نەهێڵیت، ڕۆمانی (ئەو هاوارەی نەبیسترا)ی ئارام محەمەد کە بە مەرگی دڵدار دەست پێ دەکات و هەر بە مەرگیشی دوایی دێت، هەڵگری پەیامێکی ئینسانییە، پەیامی گەلێکی بندەست، لە پێناوی ئازادیدا دەخەبتێت. ئارام محەمەد، بە پێچەوانەی ئەو نووسەرانەوە کە تۆوی نائومێدی دەچێنن، نیشتمان لای هاووڵاتی ڕەش دەکەن و تاک بە بێهوودەیی دەسپێرن، دێت ناڕاستەوخۆ لەڕێی بەسەرکردنەوەی بنەماڵەیەکی نیشتمانپەروەرەوە، لاوان بۆ خۆشویستنی نیشتمان و بۆ خەباتی ڕزگاریخوازی هان دەدات. یەکێک لە لایەنە هەرە گەشەکانی ڕۆمانەکە ئەوەیە، نووسەر بایەخێکی زۆری بە ڕۆڵی زەینەب خانی خوشکی دڵدار داوە، ئەو شاعیرەی بە ناوی (کچەکورد)ەوە، شیعری نیشتمانی و چینایەتیی بڵاو کردووەتەوە، لە بواری سیاسیدا چالاک بووە و کاریگەرییەکی پۆزەتیڤیشی لەسەر دڵداری برای هەبووە.\n٤ی ئایاری ٢٠٢٢


عومەر بە پستە پێی گوتم وەرە ریزی یەکێتیی قوتابییانی کوردستان\n16 حوزەیران 2019\nعومه‌ری شێخ جه‌لال، بردمیه لای فرۆشگاكه، دوو (مشن)ی هێنا و گوتی:\nـ ئێی ئامۆزا، ئه‌وه گه‌وره بووی و هاتیه متوه‌سته‌ی، تازه ده‌بیه عایدی ئامۆزای خۆت. به‌ده‌م فڕكردنی مشنه‌وه وه‌رامم دایه‌وه:\nـ نازانم، زۆر ده‌ترسێم.\nعومه‌ر، به یه‌ك فڕ مشنه‌كه‌ی هێنایه خواره‌وه و پرسی:\nـ له چ ده‌ترسی؟\nگوتم: ده‌رسه‌كان هه‌مووی به عه‌ره‌بین.\nقاقا پێكه‌نی و گوتی:\nـ ئه‌وجه توخوا ئه‌وه ترسی ده‌وێ، با به دوو ساڵی وه‌كی من سه‌فه‌كی ببڕی.\nله فرۆشگا، هاتینه ده‌ره‌وه، قۆڵی له قۆڵم هه‌ڵكێشا و گوتی:\nـ ئه‌من ئیشه‌كی دیم به تووه.\nگوتم: چ ئیشه‌ك به من ده‌كرێت.\nماوه‌یه‌ك بێ ده‌نگ بوو، سه‌یرێكی ده‌وروبه‌ری كرد، چاویلكه‌كه‌ی له چاو كرده‌وه و به ده‌ستڕێك خاوێنی كرده‌وه و گوتی:\nـ ئه‌من و توو خزمین، حه‌ز ده‌كه‌م له‌گه‌ڵ ئێمه كار بكه‌ی.\nنه‌مزانی مه‌به‌ستی له‌مه چییه، گوتم:\nـ چ ئیشه‌كتان له‌گه‌ڵ بكه‌م؟\nدیسان ئاوڕێكی دایه‌وه و ئینجا گوتی:\nـ بێیته ریزی یه‌كێتیی قوتابییانی كوردستان.\nیه‌كه‌م جار بوو ئه‌و ناوه‌م به‌رگوێ بكه‌وێت، بۆیه لێم پرسی:\nـ یه‌كێیتی قوتابییانی كوردستان چییه؟\nـ ئه‌وی قوتابی بی، ده‌بته ئه‌ندام له‌و یه‌كێتییه، ئه‌مه عایدی پارتین.\nیه‌كه‌م جاریش بوو، وشه‌ی پارتیم به‌رگوێ بكه‌وێت، من ته‌نیا ناوی پێشمه‌رگه‌م بیستبوو و ده‌شمزانی بوونه‌ته دوو به‌ش، مه‌لایی و جه‌لالی، له عومه‌رم پرسی:\nـ ئه‌وجه ده‌بی ئه‌من چ بكه‌م.\nعومه‌ر گوتی: ئه‌وه وه‌ختی ده‌وێت، به رۆژه‌ك و دوو ته‌واو نابی، ئێسته جه‌ره‌س لێ ده‌دات، دوایی قسان ده‌كه‌ین.\nكه چوومه ناو پۆله‌وه، بینیم مامۆستایه‌ك وا له ژووره‌وه‌یه، له ده‌رگام دا و مامۆستایه‌كه گوتی:\nئه‌وه بۆ دوا كه‌وتی؟\nـ له‌گه‌ڵ خزمێك قسه‌م ده‌كرد.\nگوتی: فه‌رموو دانیشه، له‌مه‌ودوا ئاگادار به، كه جه‌ڕه‌س لێی دا یه‌كسه‌ر وه‌ره ژووره‌وه.\nمامۆستایه‌كی زۆر هێمن و له‌سه‌ره‌خۆ قسه‌ی ده‌كرد، گوتی:\nـ ناوم محه‌مه‌د مه‌ولووده، ده‌رسی رەسمتان پێ ده‌ڵێم، ده‌بێت زۆر بایه‌خ به‌و ده‌رسه بده‌ن، ژیان واته هونه‌ر، دنیا به هونه‌ره‌وه جوانه.\nـ ئه‌گه‌ر له قۆناغی سه‌ره‌تایی شتێكتان ده‌رباره‌ی هونه‌ر زانیبێت، ده‌بێت له‌مه‌ودوا زیاتر بایه‌خی پێ بده‌ن، لێره هۆڵی تایبه‌تیمان هه‌یه، له‌وێ ده‌رسی ره‌سم ده‌خوێنین.\nقسه‌كانی ئه‌و مامۆستایه دڵخۆشیان كردم، ئه‌گه‌رچی من ره‌سمم نه‌ده‌زانی، به‌ڵام ڕۆژانی سه‌ره‌تایی و مامۆستا ئه‌سكه‌نده‌ر و سۆزم بۆ ئه‌و ڕۆژانه هاته‌وه بیر، بیرم له‌وه كرده‌وه تۆ بڵێی ئه‌و مامۆستایه‌ش وه‌ك مامۆستا ئه‌سكه‌نده‌ر ره‌سمی جوان بكات؟\nله‌پڕ، ده‌رسی بیركاری و خوێندن به زمانی عه‌ره‌بیم به‌بیر هاته‌وه، دڵخۆشییه‌كه‌م نه‌ما و كه‌وتمه بیركردنه‌وه، به خۆم ده‌گوت با ده‌رسی ره‌سمیش هه‌بێت، ئه‌دی چ له بیركاری بكه‌م، من كه زمانی عه‌ره‌بی نه‌زانم چۆن بتوانم ده‌رسی پێ بخوێنم.\nمامۆستایه‌كه، له هه‌ندێك قوتابیی پرسی كه له كام قوتابخانه‌ی سه‌ره‌تاییه‌وه هاتوون، زۆربه‌یان گوتیان له قوتابخانه‌ی ئه‌ربیل ئولا، یه‌كسه‌ر گوتی:\nـ كه‌واته زۆربه‌تان له هونه‌ر شاره‌زان، مامۆستا ئه‌سكه‌نده‌ر هونه‌رمه‌نده‌كی زۆر به‌توانایه، چه‌ندان هونه‌رمه‌ندی پێگه‌یاندووه.\nـ كێ پرسیاری هه‌یه با بیكات، حه‌ز ده‌كه‌م گوێم له ڕای ئێوه بێت.\nنازانم چۆن پرسیارێك به مێشكمدا هات و گۆمی دالغه و بیركردنه‌وه‌م شله‌قاند و گوتم:\nـ مامۆستا ئه‌سكه‌نده‌ر، حه‌فت ساڵ ده‌رسی پێ دام، به‌ڵام ئێستاش ناتوانم ره‌سمی كێشكه‌كی بكه‌م و زۆریشم حه‌ز له ده‌رسی هونه‌ره.\nمامۆستایه‌كه زه‌رده‌خه‌نه‌یه‌كی هاتێ و له‌سه‌ره‌خۆ وه‌رامی دامه‌وه:\nـ ئێ چ قه‌یدییه، ره‌سمی قازه‌كی بكه.\nئینجا رووی قسه‌ی كرده هه‌مووان و گوتی:\nـ مه‌رج نییه ئه‌وه‌ی حه‌زی له هونه‌ر بێت، هه‌ر ره‌سام بێت، دنیای هونه‌ر زۆر فراوان و ره‌نگاوڕه‌نگه، یه‌ك دوو مانگی دیكه بۆتان به‌دیار ده‌كه‌وێت.\nله‌پڕ له ده‌رگا درا، فه‌ڕاشێك گوتی:\nـ با بێن كتاب وه‌ربگرن.\nدوو دوو رێز بووین و روومان له هۆڵێكی گه‌وره كرد، هه‌ریه‌كه و كۆمه‌ڵه كتێبێكی قه‌باره گه‌وره‌مان وه‌رگرت و گه‌ڕاینه‌وه ناو پۆل، یه‌كسه‌ر سه‌یری كتێبی مێژووم كرد، قسه‌ی مامۆستاكه‌م به‌بیر هاته‌وه، كه گوتی (تاریخ هه‌مووی درۆیه)، ئه‌وه‌نده‌ی كتێبه‌كه‌م هه‌رگێڕ و وه‌رگێڕ كرد و سه‌یری ناونیشانه‌كانم كرد، هیچیان لێ تێنە‌گه‌یشتم.\nله ماڵه‌وه‌ش، دووباره سه‌یری كتێبه‌كانم كرد، هه‌ر هه‌موویان به زمانی عه‌ره‌بی بوون، چه‌ندی ته‌ماشام ده‌كردن زیاتر خه‌فه‌تم ده‌خوارد و ئاخم هه‌ڵده‌كێشا، چه‌ندی كردم نه‌متوانی سه‌یری كتێبی بیركاری بكه‌م، ده‌مزانی نیگه‌رانییه‌كه‌م زیاتر ده‌كات، ده‌ستم دایه كتێبی تاریخ و چوومه لای عه‌بدولره‌حمانی پوورزام.\nبه عه‌بدولره‌حمانم گوت:\nـ كوو ده‌رسی تاریخ بخوێنم؟\nـ مامۆستا ده‌رسه‌كه‌ی شه‌رح ده‌كات، ده‌بی تێبگه‌ی، پاشان نوقته موهیمه‌كان له‌به‌ر بكه‌ی.\nگوتم: ئاخر عه‌ره‌بی نازانم.\nگوتی: ورده ورده فێر ده‌بی، ئه‌مه‌ش هه‌ر ئه‌وها بووین.\nقسه‌كانی عه‌بدولره‌حمان دڵخۆشیان نه‌كردم، به دڵی تونده‌وه رووم له ماڵه‌وه كرد، دووباره سه‌یری كتێبه‌كانم كرد، به نابه‌دڵی و نیگه‌رانی له‌سه‌ر جێگه راكشام، بیرم له‌وه ده‌كرده‌وه ئاخۆ سبه‌ی چ ده‌رسه‌ك ده‌خوێنین.


(خەڵك) دوایین زانیاری لەسەر دۆخی پێنجوێن بڵاودەكاتەوە – تۆڕی میدیایی خەڵک\n2020/06/06 - 1:25 PM\nقائیمقامی پێنجوێن ڕایدەگەیەنێت، لە هەوڵداین بۆ كۆنتڕۆڵكردنی دۆخی نەخوازراو لە ناوچەكە.\nدوای تووشبوونی ژمارەیەكی زۆر لە هاووڵاتیانی پێنجوێن لە ئێستادا ناوچەكە بە ناوچەی گەرم هەژمار دەكرێت و بەپێی زانیارییەكانیش ڕۆژانە تووشبوون بە ڤایرۆسەكە لە ناوچەكە كەمتر دەبێتەوە.\nزانا ڕەحمان قائیمقامی پێنجوێن بە (خەڵك)ی ڕاگەیاند، لەگەڵ بەرپرسانی سلێمانی لەسەر دوو ئاست كارمان كردووە بۆ كۆنتڕۆڵكردنی دۆخەكە، بەشێوەیەك ئاستی یەكەم لە سنوورەكان خۆپارێزی بكرێت لە هەردوو دیوی ئێران و هەرێم كە بتوانین خۆمان بپارێزین و ئاستی دووەمیش لەنێو پێنجوێن و دەورووبەری كراوە بە زۆرن زۆرن بۆ ئەوەی زۆرترین پشكنین بكەین بۆ ئەوانەی بەركەوتەن بیاندۆزینەوە.\nوتیشی”لەنێو پێنجوێن كۆبوونەوەمان لەگەڵ مامۆستایانی ئایین و پیاو ماقوڵان و ڕۆشنبیران كردووە تاكو بە هەموومانەوە بتوانین دۆخەكە كۆنتڕۆڵ بكەین”.\nئاشكراشیكرد، دەستكێش و دەمامك گرانە و دەست ناكەوێت، بەڵام مامۆستایانی ئایینی سەرجەمیان كۆبوونەوە و خۆیان بڕیاریاندا لەبەر سەلامەتی هاووڵاتیان دەرگای مزگەوتەكانیان داخست و دوێنێش نوێژی هەینی ئەنجام نەدرا.\nسەبارەت بە هاتوچۆی هاووڵاتیان بۆ دەرەوەی شارەكە، ناوبراو ڕایگەیاند، هاتوچۆ ئاساییە، بەڵام داوامان لە خەڵك كردووە خۆیان بپارێزن، چونكە هەرچەندە پێنجوێن كەرەنتینە بكرێت، ئەگەر خۆمان نەپارێزین چووینە دەرەوە وەك خۆمان لێدێتەوە.\n پێنجوێنحكومەتی هەرێمڤایرۆسی كۆرۆنا


پارێزگای سلێمانی 2019-10-22\nبە سەرپەرشتیی پارێزگاری سلێمانی و بە هاوكاریی زانكۆی سلێمانی ۆرك شۆپێك لە باڵەخانەی پارێزگا سەبارەت بە وزە نوێیەبوەكان بەڕێوەچوو.\nڕۆژی سێشەممە 22/10/2019، بە سەرپەرشتیی د. هەڤاڵ ئەبوبەكر پارێزگاری سلێمانی و بە بەشداریی بەڕێزان سەرۆكی ئەنجومەنی پارێزگا و بەرپرسی ژمارەیەك لە فەرمانگەكانی سنوری پارێزگای سلێمانی و ئەكادیمییەكان و نوێنەری رێكخراوەكان، ۆرك شۆپێك لە بارەی زیادبوونی داواكاریی لەسەر وزە و چۆنیەتیی پاكڕاگرتنی ژینگە بەڕێوەچوو.\nلە میانی ۆرك شۆپەكەدا كە بە ئامادەبوونی كەناڵەكانی راگەیاندن و رۆژنامەنوسان و چالاكوانان بەڕێوەچوو، بیروڕا ئاڵۆگۆڕ كرا لە بارەی هەندێك خاڵ كە دەبنە هۆی بەكارهێنانی وزە نوێیەبووەكان و ژمارەیەك داتا و ئامار لەو بارەیەوە خرانەڕوو.\nۆرك شۆپەكە بە سەرپەرشتیی بەڕێز پارێزگاری سلێمانی و بە هاوكاریی كۆلێژی ئەندازیاریی زانكۆی سلێمانی بەڕێوەچوو، تێیدا دوای ئەوەی د. هەڤاڵ ئەبوبەكر پارێزگاری سلێمانی لە وتەیەكدا تیشكی خستە سەر گرنگیی ۆرك شۆپەكە و پێویستیی پاراستنی ژینگە و پاكڕاگرتنی هەوا، دواتر لەلایەن بەشداربوانی ۆرك شۆپەكەوە بیروڕا ئاڵوگۆڕ كرا.


مۆبایلە زیرەکەکان چی لە مێشکی مرۆڤ دەکەن؟\nمۆبایلە زیرەکەکان ژیانی ئێمەیان گۆڕیوە، لەلایەک ژیان بەهۆی ئەم موبایلە زیرەکانەوە خزمەتگوزاری زۆرمان پێشکەشدەکەن و لە لایەکی تریشەوە کێشەگەلێکیشمان بۆ بەدی دێنن.\nوا هەڵسەنگاندنیش دەکرێت کە لەهەر چوار ئەمریکی، سێ نەفەریان موبایلی زیرەکی پێیە و وا دێتەبەرچاو هەر کەسێک بەشێوازیکی ڕێژەیی 2600 جار لە ڕۆژدا لە مسی موبایلەکەی دەجووڵێنێت.\nموبایلە زیرەکەکان لە بەهێزکردنی پەیوەندییەکانی خێزان و کۆمەڵگا، وردبوونەوە لە کاتی شۆفیریکردن و تەندروستی دەوروبەری کاردا کێشەیان دروستکردووە.\nبۆ نموونە خوێندنەوەیەکی 300 ملیۆن دۆلاری دامەزراوەی نیشتیمانی تەندروستی لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا ئەوەی دەرخستووە، مێشکی ئەو منداڵانەی کە موبایلی زیرەکییان پێیە، بەشێوازێکی جیاواز لەگەڵ مێشکی منداڵانێک کە بەم موبایلە دەستیان ناگات، تەواوتر و کامڵترن.\nکەناڵی NBC لە ڕاپۆرتێکیدا لەوبارەیەوە دەڵێت، لێکۆڵینەوەی نوێتر ئەوە دەردەخات، کەسانێک کە بەردەوام سەروکاریان لەگەڵ موبایلە زیرەکەکاندا هەیە، توانایەکی کەمتریان هەیە تا بە قووڵی و بیریاریانە بیر بکەنەوە.\nهاوڕێبوون لەگەڵ ئەم موبایلانەدا بووەتە هۆی ئەوە کە کەسەکان بچووکترین شتەکان بەبیر نەهێننەوە.\nلەو کێشانەی کە ئەم موبایلە دروستیدەکات، تێکدانی خەوە. ئەو بابەتانەی کە لە ڕێگەی ئەنتەرنێتەوە تا شوێنی نووستن واز لە کەسەکان ناهێنن، زەینی ئەوان لەکاتی خەودا شڵەژاوتر دەکات. هەروەها ڕووناکی ئەمجۆرە موبایلانە کاریگەری لەسەر جەستە و درەنگ نووستن و نەنووستنیدا هەیە.\nمۆبایلە زیرەکەکان تەنانەت لەڕوانگەی مرۆڤایەتی ئێمە بە نسبەت کەسانیتریشەوە کاریگەری نەرێنی هەیە.\nچونکە هەندێک لەم کەسانە پرسیار و داواکاری خەڵک لەسەر شەقامدا وەڵامنادەنەوە و تەنانەت پەیوەندییەکان و سەردانکردنی نێوان کەسە خزمە نزیکەکانیشی کەمتر کردووە.\nنەتوانین لە دەربڕینی هەستەکان هەروەها یەکێک لەو کێشانەیە کە موبایلە زیرەکەکان دروستیانکردووە. دەرخستنی هەستی ئەرێنی و نەرێنی بۆ کەسانێک کە لەم موبایلانە سوود لێ دەبینن، کەمتر بووە، کە ئەمەش شتێکە پەیوەندییە مرۆڤایەتییەکان دەخاتە ژێر کاریگەرییەوە.\nلێکۆڵینەوەکان هەروەها دەریدەخات، سوودبردن لەم موبایلانە کاریگەرییەکی ڕووخێنەری لەسەر دەرووندروستی مێردمنداڵ و هەرزەکاراندا هەیە. ئەم موبایلە زیرەکانه شێوازی هەڵسوکەوت و تەعامولی کەسەکان تووشی کێشە دەکات و بەردەوام سەردانکردنی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان دەبێتە هۆی کەمبوونەوەی متمانە و بڕوابەخۆبوون بەتایبەت لە کوڕان و کچاندا.\nبەپێی هەواڵێکی یۆرۆنیوز، موبایلە زیرەکەکان بەجۆرێک لە ژیانی ئێمەدا ئاڵاون، کە ناتوانین وازیان لێ بێنین، ئێستاکە لێکۆڵەران لە هەوڵدان تا بە تێگەیشتن لەمە چۆن ئەم موبایلانە لەسەر هزر و دەروون و مێشکی ئێمە کاریگەری دادەنێن، هەندێک ڕێگاو ڕێکار بۆ کەمکردنەوەی کاریگەرییە نەرێنییەکانیشی دابنێن.