بنەمایەکی ئۆنتۆلۆجی بۆ رەخنە … بەشی دووەم …. هه‌رێم عوسمان – Dengekan\nبنەمایەکی ئۆنتۆلۆجی بۆ رەخنە … بەشی دووەم …. هه‌رێم عوسمان\nbyHarem Osman\tJune 17, 2017\tGeneral, Opinion, Slider\nبەشی دووەم: رەخنە و هەڵسەنگاندن\nیەکەم: رەخنەی رادیکاڵ:\nنووسین وەک ئەگەری تێکست تەنیا بابەتێکی ناسین نییە، بەڵکو نیشاندانی راستی بوونە. لێرەوە تێکست لەسەر تاقیگەی خوێنەر بۆ پشکنین رانەوەستاوە، بەڵکو لەسەر پەیوەندی بۆ تیاژیان وەستاوە. لەبەرئەوەی نووسین وەک ئەگەری تێکست راستی بوونی تێدایە، ئەوا جۆری پەیوەندیمان راستی نووسین دەردەخات یاخود ونی‌دەکات. هاوکات تێگەیشتن سروشتێکی مرۆڤانەی هەیە، لێرەوە پەیوەندی واتا پەیدا دەکات؛ کاتێک نووسین لە تێگەیشتنەوە بۆ تێگەیشتنە(٤٨). تێگەیشتنی دازاین لە بوونی خۆی، بنەمای تێگەیشتنە لە نووسین. وەک هایدیگەر دەڵێت”تێگەیشتن لە جیهان بەردەوام تێگەیشتنە لە بوون-لەنێو. تێگەیشتنیش لە بوون تێگەیشتنە لە جیهان”(٤٩) کاتێک نووسین نایەتە دەنگ و رۆشننابێتەوە، مانای ئەوەنییە نووسین ناتێکستە، دەکرێت کێشە لە روانین و کەم ئاشنایی بخوێن لە خۆی و خۆی پەیوەست بەتیاژیانی لەناو نووسیندا بێت. هەروەک ڕۆشنبوونەوەی نووسین بەروانینی تێگەیشتنئامێزو تیاژیان و راڤەو بەشداریکردن و ناسینەوەی ئەزموونی بوون پەیوەستە.(٥٠) لەم روانینەوە رەخنەیەکی رادیکاڵ لەو دابڕان‌و کاردانەوانەی مێژووی رەخنە دەگرین، کە هەرجارەو یەکێک لەسێکوچکەکەیان مراندووە، لە کاتێکدا تێگەیشتنی هەریەکێکیان بێ ئەویدیکە نەکردەیەو لەسەر بنەمای پەیوەندی نێوانیان رەخنە دەژی. هایدیگەر نموونەی گوتن و بیستن دێنێتەوە، کە دازاین دەبیستێت بۆیە تێدەگات، گەر نەبیستێت تێناگات، هاوکات گوێگرتن بە گرنگتر لە بیستن دەزانێت، لەبەرئەوەی تێگەیشتنی رەسەنانەی لێدەکەوێتەوەو تەنیا هەستکردن بە بیستنێکی دەنگەکانی سایکۆلۆجی نییە. خوێدنەوەی تێگەیشتن‌ئامێزیش پێویستی بە نزیکبوونەوەو ئارامی و نیشتەجێبوون هەیە، لەبەرئەوەی وەڵامی خوێنەری رەسەنی لێوە سازدەبێت؛ تێگەیشتن لە نووسین بنەمای وەڵامدانەوەی خوێنەرە. زۆر بنووسی‌و خێندنەوە(بەمەبەست بنووسی-خێندنەوە دانراوە) مەرجی تێگەیشتن نییە، بەڵکو چۆنێتی هاوبەشیکرن، تێداژیان و بەشداری ئەگەری تێگەیشتن زیاد دەکەن، وەک هایدیگەر دەڵێت”کەسێک هەموو شتێک ببیسێت بەڵام نەتوانێت لێیتێبگات. تێگەیشتن لە زۆرگوتن و زۆر بیستنەوەوه پەیدانابێت”(٥١)لەبەرئەوە خوێندنەوەی رەسەنانە تێگەیشتنی رەسەنانەی لێدەکەوێتەوەو خوێنەر ئەوە لە بیر ناکات، کە لەگەڵ کێ(بەمەبەست دەق وەک کەس دانراوە) گفتوگۆ دەکات، هاوکات بخوێن و بنووسی نارەسەنیش وەک بابەت مامەڵە لەگەڵ زمان و نووسیندا دەکەن. لەبەرئەوە لێرەدا جیاکارییەکی دیکە لەنێوان نووسین و تێکستدا، بریتییە لە کێیەتی تێکست، بابەتێتی و چییەتی ناتێکست. لەکاتێکدا لە رەخنەی کۆندا زۆر کات وەک شت و بابەت لە نووسینیان روانیوە. دەکرێت بڵێین بەو جۆرە مامەڵەکردن لەگەڵ نووسین جۆرێکە لە روانینی میتایانە بۆ تێکست، واتە سەیری تێکست وەک بوون نەکراوە، بەڵکو وەک هەبوویەکی دەرەکی سەیری کراوەو هەوڵدراوە، بەناوی خوێندنەوەو راڤە داگیر بکرێت، یان داگیربکات(هۆکاری باڵادەستی نووسەرسەنتەری بۆ ئەم روانینە دەگەڕێتەوە). بەڵام لێرەدا پێمانوایە تێکست بابەت نییە و خودیش خود نییە، بەڵکو مرۆڤێکمان هەیە لەنێو تێکستدا دەژی. واتە وەک هایدیگەر دەڵێت مرۆڤ دۆڵاب نییە تاوەکو زانینی لەناودا هەڵبگیرێت، بەڵکو ئەو لەنێو جیهاندایە، هەروەک تێکستیش پاکەت نییە بە کردنەوەی، کەشفبکرێت.\nتیۆرەو میتۆدە رەخنەییەکانی بواری لێکۆڵینەوەی تێکست، بەتایبەتیش تێکستی ئەدەبی گەلێک زۆرن. لەبەرئەوە بەپێی بایەخدانیان بە یەکێک لە سێکوچکەکە دابەشکراون، یاخود بەپێی دابەشکردنی نووسین بۆ ناوەوە/رووخسار- دەرەوە/ناوەڕۆک. یاخود میتۆدی رەخنەی تەواوکاری، کە ناوەوەو دەرەوە تێهەڵکێش دەکات(٥٢). لەم بەشەدا بە کورتی رەخنە لە هەندێک لەو میتۆدە بنەڕەتیانەی، کە سێکوچکەکەیان لەیەک دابڕیوە دەگرین.\nلەسەردەمی کۆنەوە نووسین راستەوخۆ بە نووسەرەوە پەیوەستکراوە. بەتایبەت رۆمانسییەکانی سەدەی نۆزدە دۆخی ئەدەب‌و رەخنەی ئەدەبیان بە نووسەرو تێگەیشتن لە نووسەر دەزانی(٥٣). هاوکات میتۆدە سیاقییەکانی وەک دەروونگەرایی و بیۆگرافی، واقعی، بەهەمانشێوە کار لەسەر دەروون‌و ژیننامەو واقعی ژیان‌و ژینگەی نووسەر دەکەن(٥٤). ئەم میتۆدانە کاریان لەسەر دەرون و ژینگەی نووسەر بۆ تێگەیشتن لە تێکست دەکرد، بەپێچەوانەشەوە لە تێکستەوە ژینگەو دەروونی نووسەریان دەردەخست(٥٥). واتە ئەمسەرو ئەوسەری رەخنە لە تێگەیشتن لەنووسەردا کۆدەبووەوە.\nئەم جۆرە لە باڵادەستی نووسەر، سەرئەنجام کاردانەوەو رەخنەی لێگیرا. دەتوانین یەکەم رەخنەی رادیکاڵ لە ‘خودا مرد’ی نیتشەدا تێبینی بکەین(٥٦). گرنگی راگەیاندنی ئەم مەرگە پەیوەست بە نووسەرسەنتەری ئەوەیە، کە نووسەر وەک خواوەندێکی لێهاتبوو، هەموو شتێک لەلایەن ئەوەوەیەو بۆ هەموو شتێک دەبێت بۆ لای ئەو بگەڕێنەوە. لە فەلسەفەدا نیتشە بە کوشتنی خودا یان ‘خۆی’تازەگەری شۆڕشێکی بەسەر ‘نووسەرسەنتەر’یدا کرد.(٥٧) ئەم شۆڕشە رێگەی بۆ دەق‌سەنتەرەکان خۆشکرد بۆ ئەوەی لە لێکۆڵینەوەی نووسیندا بۆ نووسەر نەگەڕێنەوە، چونکە ‘نووسەر مردووە’ دەبێت بایەخ بە تێکست بدرێت. تێبینی دەکەین مەرگی ‘خودا-نووسەر-مرۆڤ’ پەرچەکردارن بۆ باڵادەستی و رەهایەتی ئەم هێزە، کە بەدرێژایی مێژوو هەیبووە. رۆلان بارت لەنووسینێکی خۆیدا بە ناونیشانی ‘مەرگی نووسەر-دانەر’ نموونەی بەلزاک دەهێنێتەوە، کە لەبارەی ژنێکەوە دەنووسێت‌و پەسنی دۆخی ژنێک دەکات. بارت لەو نووسینەدا کۆمەڵێک پرسیارو گومان دەخاتەڕوو، کە ئایا بەلزاک وەک نووسەرێک لەبارەی ژنێکەوە دەنووسێت، یان پاڵەوانی رۆمان، یاخود ئەزموونی سایکۆلۆژی دڵداری نووسەرە؟ بارت لە وەڵامی ئەو پرسیارانەدا مەرگی نووسەر رادەگەێنێت، چونکە لە نووسیندا ‘دەنگ‌وسەرچاوە’ لەناودەچن، لەبەرئەوە نووسەر ناتوانێت رۆڵێکی سەنتەری بگێڕێت، بەڵکو خودی تێکستەکە وەک جیهانێکی سەربەخۆ ئەو رۆڵە دەگێڕێت(٥٨). لێرەوە فرەدەنگی و فرەسەرچاوەیی دێتە ئاراوەو تاک نووسەری لەناودەچێت. ئەمە رەخنەیەکی رادیکاڵبوو ئاراستەی نووسەرسەنتەری کرد(٥٩). بەو پێیەی نووسەر ببووە خودایەک و هەموو زانینێک لەوەوە دەردەچوو.\nلێرەدا تا ئەوشوێنەی، کە رەخنە لە نووسەرسەنتەری دەگیرێت وەک تاقانەو بیری تاقانەیی نووسەر رەخنەیەکی گرنگ و بنەڕەتییە، بەڵام کاتێک رەخنەگرتنەکە توندڕەوی تێدا دەکرێت و نووسەر دەسڕێتەوە، ئەوا رەخنە لەو بیرە سەرهەڵدەدات. بەپێی ئەم ئایدیا نوێیە نووسەر بوونی هەیە وەک چۆن نووسین هەیە. لەبەرئەوەی نووسین گوزارشت لەبوونی نووسەر پەیوەست بە لە جیهاندا بوون و لەگەڵ ئەواندا بوون و نیگەرانییەکانی دەکات. واتە تێکست تێگەیشتنی نووسەرە لە جیهان، بوون و بوون لەگەڵ، نووسەر بوونی خۆی بەتێکست بەخشیوە، لەبەرئەوە تێکست و نووسەر لەزۆرشوێندا ئاماژە بۆ یەکدی دەکەن، بوونی یەکدی لەنێو بووندا دەردەخەن. کاتێک نووسەر دەمرێنین ئەوکات بەرپرسیارێتی نامێنێت. مردنی نووسەر بریتییە لە مردنی تێگەیشتن لە جیهان و بوون، لە کاتێکدا تێکست بریتییە لە داهێنانی تێگەیشتن لە بوون و بوون لەنێو جیهان.\nبێگومان نووسەر عەمباری زانین نییە، بەڵام نووسەر زانەرە لەنێو جیهان و بووندا. نەک وەک هەبوویەکی خواوەندئاسای وەک کۆجیتۆی دیکارت’من بیردەکەمەوە، کەواتە من هەم'(٦٠)، کە بۆ تێگەیشتن تەنیا پێویست بە گەڕانەوە بە بیری نووسەر بکات، ئەم هەبووە بە بیرکردنەوە نییە، بەڵکو پێش بیرکردنەوە هەیەو بوونیشی پەیوەستە بە بوونی لەنێو جیهان و لەگەڵ ئەوان. گەڕانەوە بۆ ژینگەو تەمەن، ئایدۆلۆژیا، دەروونی، بچووککردنەوەی نووسەرە لەنێو بوونی ئۆنتیک، دەرکردنیەتی لە پێشمەرجە بنەڕەتیەکانی بوونی.\nبە واتایەکی دیکە ‘نووسەر سەنتەری’ خۆی بەسەربەخۆ لە جیهان و بوون لەگەڵ ئەوانیتر دەزانێت، کە ئەمەش بەپێی ئۆنتۆلۆجیا نەکردەیە. هاوکات ئەم نووسەرسەنتەرییە بەهۆی ئەم هێزە باڵاو رەفزکەرەوەیەی بۆ جیهان و بوون هەیەتی، خۆی بە سەرچاوەو بنەمای زانین دادەنێت و لێرەوە پەیوەندی نێوان نووسەرو جیهان دەپچڕێت و جیهان لەبری نیشتمان دەبێت بە شوێنی داگیرکاری و رووخاندن(وەک چۆن لە شیعرەکەی گۆراندا زانست رووخێنەرە، بەکوشتنی وەک دانەرێک بەرپرسیارێتی لە زانست دەسەنرێتەوە). نووسەر بەهۆی بێ‌جەوهەریەوە بەتێگەیشتنی لە جیهان و بوونی لەگەڵ ئەوانیترو نیگەرانییەکانی بۆ پرسین لەبوون جیهانی خۆی بنیاد دەنێت، واتە تێکست داهێنراوی نووسەرە لەسەر بنەمای بوونی لەنێو جیهان‌و بوون لەگەڵ و نیگەرانیەکانی. لەبەرئەوە نووسەر جیهانسازی لەنێو جیهاندا دەکات. خوێنەری رەسەن لەسەر بنەمای بوونی لەنێو جیهاندا لە جیهانی نووسەر دەکۆڵێتەوە، نەک وەک خۆیەکی هەمووشتزان.\nکۆمەڵێک ئەفسانە دراوەتە پاڵ نووسەر وەک (شاعیر شتێکی پیرۆزو باڵدارە و سروشی لە خوداوە بۆ دێت، یان کولرج شیعری (کوبلەخان)ی لە خەوندا نووسیوەو لە ژێر ئەفسونی جادویەکدا بووە. یان مرۆڤ دەبیستێ بێ ئەوەی گوێڕادێرێت، وەردەگرێ بێئەوەی بە دوایدا بگەڕێت و بپرسێت کێ دەیداتێ(٦١). ئەمانە بۆ کاری مرۆڤ دوورە لە راستییەوە. لەرووی ئۆنتۆلۆجییەوە ئەم بۆچوونانە پوچەڵن‌و لەدەرەوەی ئۆنتۆلۆجی بوونی مرۆڤ و پێشمەرجەکانن. نووسەر هەبوویەکە بە نیگەرانییەوە بوونی لەنێو جیهاندایەو لەگەڵ ئەوانیدیدایە، نە پیرۆزەو نە باڵدارە، بەڵکو ئاگامەندەو زانەری نێو جیهانە. نووسەر بەهۆی ئەوەی ناتەواوەو بە نیگەرانیەوە لەنێو جیهاندایەو لەگەڵ ئەوانیتردایە و ئاگامەندە پرۆژەی تێکست داهێنێت. واتە تێگەیشتنی نووسەری رەسەن پەیوەست بە ناسینی جیهان و ئەوانیدیکەو نیگەرانی بۆیان بوونی خۆی و جیهانی خۆی دادەهێنێت. خوێنەری رەسەن بەو پێشمەرجانەوە لەنێو تێکستی نووسەردا کاردەکات، واتە جۆرە کارلێکێک لەنێوان تێگەیشتنی خوێنەری رەسەن بۆ بوون و جیهان و ئەوانی دی پەیوەست بە نیگەرانییەوە لەنێو تێکست رووئەدات و سەرئەنجامی ئەم پەیوەندییە خوێنەری رەسەن جیهانی خۆی سازدەکات. نووسەروخوێنەر دوو هەبووی نێوجیهانن و خاوەن تێگەیشتنن، بەڵام خاوەنی دوو ئەزموون و تێگەیشتنی جیاوازن، لەسەر بنەمای ئەم جیاوازییە داهێنانی تێکستی دیکە دێتەئاراوە. بەهۆی ئەم هاوبەشییەوە دەردەکەوێت نووسەرسەنتەر نییە خوێنەر لەدەوری بخولێتەوە، یاخود نووسەر خوانییەو خوێنەر عەبدی، نووسەرپیرۆز و خوێنەر ناپیرۆز نییە، یاخود ئەویان بتوانێت بفڕێ و ئەویان نەتوانێت. هەردوکیان دوو هەبووی خاوەن تێگەیشتنی نێو جیهان و بوونن، رەسەنیەت و نیگەرانییەکانیان تێکستی جیاوازی لێدەکەوێتەوە.\nلێرەدا نامانەوێت جارێکی دیکە نووسەرسەنتەر یان خوێنەرسەنتەری بخولقێنین، چونکە ئەوان ناتەواو ناکامڵن، هاوکات نووسەر بە زانەرو پرۆژەی تێگەیشتن لە بوون و جیهان دادەنێین، لەبەرئەوە ناکرێت نووسەر فەرامۆشبکرێت، یاخود بمرێنرێت، بەڵام بە ناکامڵیەکەی لە دەسەڵاتی رەهای دەدرێت. نەریتی تاقانەی نووسەر لەم بۆچوونەوە لەناودەچێت، بەڵام نامرێت، چونکە بوونە لەنێو جیهانداو توانای داهێنانی پرۆژەی ئەگەرەکانی بوونی لەنێو جیهاندا هەیە. لەبەرئەوە تێکست هەمیشە گوزارشت لە هەبوویەک لەنێو جیهان و لەگەڵ هەبووەکانی دیکە دەکات. بەلزاک وەک بوونێک لەنێو جیهاندا، بوونی لەگەڵ ئەوانیتردایەو خاوەنی پرۆژەی تێگەیشتنە، دەتوانێت لە ژن وەک هەبوویەکی جیهانی تێبگات، لەبەرئەوەی ئەویش هەبوویەکی نێو جیهانە و لەگەڵ ئەواندایە، خاوەن نیگەرانی و بوونی رەسەن و نارەسەنێتیە. هاوکات نووسەرسەنتەری سڕینەوەی بوون و هەبووەکانی دیکەیەو جۆرێکە لە دەسەڵاتی میتافیزیکی نووسەر. بەڵام کاتێک نووسەر وەک هەبوویەکی ناتەواو لەم نووسینەدا رەچاوکراوە، مەبەست شکاندنی دەسەڵاتی میتایەتی نووسەرە، نەک مردنی نووسەر وەک هەبوویەک لەنێو جیهاندا. لە نووسەرسەنتەریدا بەردەوام بایەخ بەکۆمەڵێک لایەنی دەروونی و مێژوویی و واقعی دەدرێت، کە خوێنەر نوقمی نێویان دەبێت و لەبیری دەچێت، کە خۆی و نووسەر هەبوویەکی نێو جیهانن. لەم روانینەدا خوێنەر بەردەوام دەچێتە دەرەوەی جیهان بۆ ئەوەی لە جیهان تێبگات. لە کاتێکدا پێویستە لەنێو جیهانەوە بۆ جیهانی نووسەر بڕوانێت. لێرەوە پێویستە نووسەر خاوەندارێتی نووسین بکات، لەبەرئەوەی بەرپرسیارێتی هەڵبگرێت و وەک هەبوویەکی نێو جیهان، نووسین ئەگەری هەڵبژاردنی ئەوەو نابێت لێی زەوتبکرێت‌و بەناوی رووخاندنی دیکتاتۆریەتەوە دیکتاتۆریەت سازبکرێت. چونکە بنەڕەتی رەخنەی (مەرگی دانەر) بۆ ئەو دەسەڵاتە رەهایەی دانەر دەگەڕێتەوە، بەڵام مراندنی ئەم دەسەڵاتە دیکتاتۆریەتەو لێسەندنەوەی بوونی ئەم هەبووەیە لەنێو جیهان و جیهانی تێکست. لەبەرئەوە تێگەیشتن لە تێکست بە کوشتنی نووسەر نایەتە ئاراوە، بەڵکو بەپەیوەندییەکی وجودیانە لەگەڵ تێکست و نووسەری تێکست دێتەئاراوە، کاتێک خاوەن ماڵێک بکوژین و ماڵەکەی داگیر بکەین یاخود بانگەشەی بێخاوەنی بکەین، هەرگیز ناتوانین وەک نیشتمان لەنێو ئەو ماڵەدا بژین و نیگەرانی‌بین، ئەو ماڵەش خۆی وەک نیشتمان بۆمان ناکاتەوە. لەبەرئەوە میتۆدو تیۆرەکانی نووسەرسەنتەر نەیانتوانیوە لە نووسەر وەک هەبوویەکی نێو جیهان تێبگەن، ئەمەش بووەتە هۆی دەرنەکەوتنی نووسین. سەبارەت بە’تێکست’ لە نووسەرسەنتەریدا، رەخنەو کاردانەوەی بوونیادگەرو فۆرمالیستەکان بەڵگەی بایەخنەدان و سڕینەوەی تێکستە.\nفۆرمالیست و بوونیادگەرەکان، کە رەخنەی توندیان ئاراستەی نووسەرسەنتەری گرت و بارت مەرگی دانەری راگەیاند، بۆ ئەوەی سەربەخۆیی بۆ ئەدەب بگێڕنەوە و زانستی ئەدەبی دابمەزرێنن(٦٢). ئەمەش لەسەر بنەمای تێکست‌سەنتەری روویدا، کە ‘تێکست’یان وەک جیهانێکی داخراوو سەربەخۆ دەبینی، کە پەیوەندی بە رەهەندی مرۆڤانەوە نییە. ئەمەش باڵادەستی تێکستی بەسەر نووسەرو خوێنەری لێکەوتەوە. لەلای ئەم ڕێبازانە دەق گوزارشت لە نووسەرەکەی ناکات، بەڵکو سەربەخۆیەو خاوەنی سیستمی خۆیەتی. بنەمای لێکۆڵینەوەی دەقیش بریتییە لە زمان، کە سودیان لە زمانەوانی سویسری (فردیناند دی سوسێر) وەرگرت. سوسێر زمان وەک سیستم، کە خاوەنی چەند رێساویاسایەکی رێزمانی و فەرهەنگی وشەیە دەبینێت(٦٣). فۆرمالیست‌و بوونیاگەرەکان بەڕەچاوکردنی زمان وەک سیستم، ئەدەبیان لە زانستی زمان بۆ رزگارکردنی ئەدەب لەزانستەکانی دیکە نزیککردەوەو بانگەشەی سەربەخۆیی و زانستی ئەدەبیان کرد. یاکۆبسن، کە دیارترین ئەدەبناسی فۆرمالیستی رووسە، هونەری شیعری لەسەر زمانەوانی دامەزراند و پێیوابوو شیعر هونەری وشەیە(٦٤) ئەم میتۆدانە بەهۆی جەختیان لەسەر زانست‌و سیستم، کۆمەڵێک بنەمای گرنگیان بۆ دەق داڕشت. جیاکاریان لەنێوان زمانی رۆژانەو زمانی شیعرو گێڕانەوەدا کردو گرنگیان بە جۆرەکانی لادان‌و ئاشنایی‌سڕینەوەو نائاسایی(نائۆتۆمات)بوون دەدا.\nلەسەر بنەمای جیاکاری زمان دەقیان شیدەکردەوە، زمانی دەق‌یان بۆ (ئاوەڵناو، ناو، کردار، بزوێن، تاک، کۆ..) دابەشدەکرد(٦٥) بە کورتی ئەم میتۆدانە بە بنەڕەتی لەسەر خودی تێکست کاریان دەکرد و پێیانوابوو تێکست جیهانی لێکۆڵینەوەیەو بۆ تێگەیشتن لێی پێویست بە چوونە دەرەوە بۆ بوارە جیاوازەکانی دیکە ناکات(٦٦).\nلێرەدا بەگشتی رەخنە ئاراستەی میتۆدی ‘تێکست‌سەنتەر’یەکان دەگرین. لای هایدیگەر زمان ماڵی بوونە. بەڵام ئەوەی تێبینی ئەم میتۆدانە دەکرێت، نیگەرانیان بۆ زمان وەک ماڵی بوون رەچاونەکردووە. زمانیان بە ناوی لێکۆڵینەوەی زمانگەری تێکست کەرت کردووە. لەکاتێکدا مرۆڤ لەنێو زماندا نیشتەجێیە، زمانیش ماڵی بوونە، ئەوا نیگەرانی بۆ زمان بنەمایە. لە رووکەشدا تێبینی هاوبەشی گرنگی زمان بۆ هایدیگەرو تێکست‌سەنتەرەکان دەکرێت، بەڵام لە بنەڕەتدا گەلێک جیاوازن. لەدیدی هایدیگەردا، زمان بەر لەوەی شتێک بڵێت، نیشان دەدات، واتە ئاماژە نییە، بەڵکو ئاشکراکەری راستیی بوونە(٦٧). بەڵام ئەو میتۆدانە ماڵ و خاوەن ماڵ، بوونی دازاینیش، کە بە نیگەرانییەوە لە نێو ماڵدا نیشتەجێیە، فەرامۆشیانکردووە. ئەوان لە زمان دەکۆڵنەوە بێئەوەی ڕەچاوی ئەوە بکەن، کە زمان بنەمای تێگەیشتنی دازاینە لە بوون. ئەم میتۆدانە جگە لە کوشتنی وزەی داهێنەرانەی زمان هاوکات بایەخ بە جیهان و دەرکەوتنی راستی بوون نادەن، کە چۆن زمان لە دەرکەوتنی راستی بووندا گوزارشت لەم دەرکەوتنانە دەکات. لەنێو تێکستدا بەدوای ئەوەدا ناگەڕێن، کە راستی بوون‌و نیگەرانی نووسەر لەکوێی دەقدایە. لەبەرئەوە ئەم میتۆدانە هێندەی لەبیربەرەوەی بوون و پەیوەندین هێندە یادخەرەوەی نین. تێکستەکەی گۆران بۆ تێکست‌سەنتەرەکان بریتییە لە ناو، ئاوەڵناو، کێش و سەرواو دووبارەبوونەوەو لادان… نەک دەرخەری راستی بوونی شاخی بێ‌دار بێت. ئەم مامەڵەکردنە لەگەڵ تێکست، هایدیگەر گوتەنی هەتیو، بێ‌ماڵ‌و نیشتمانمان دەکات(٦٨).\nتێکست بەرلەوەی سیستم و نووسینەوەی خودی نووسەر بێت، داهێنانی خودی نووسەرە پەیوەست بە دەرخستنی راستی بوونەوە(٦٩)، هاوکات نووسەر ناتەواوە لەنێو جیهان‌و بووندا ئەگەرەکانی دادەهێنێت، بەڵام تێکست‌سەنتەری لەم ئەگەرانە ناگات و رێگەنادات ئەم ئەگەرانە بۆ خوێنەر دەربکەون. تەنانەت رێگەنادەن تێکست سەربەخۆ بێت و جیهانی خۆی دروستبکات، چونکە ئەوان تێکست پارچە پارچە دەکەن بەناوی دۆزینەوەی تێکست و لایەنی جوانیناسی تێکست، لەکاتێکدا تێکست لەپێشدەم خوێنەردا بوونی بۆ نیشتەجێبوون هەیە، نەک بۆ شیتەڵکردن، بەڵکو بۆ دەرخستن و نیشاندان. ئەوان لەبری بەدەنگهێنانی تێکست، تێکست بێدەنگ دەکات، چونکە لەبری دەرخستنی جیهانی تێکست، لادان، ناو، ئاوەڵناو، راناوەکانی تێکست دەردەخەن. ئەم کارکردنە زانستییە لەسەر شیعرێک یان هەر تێکستێک کاتێک منی خوێنەری لێکۆڵینەوەکە دەیخوێنمەوە، گەر پێشتر شیعرەکە نیگەرانی منی جوڵاندبێت، ئەوا ئیستا لەبەردەم شیکاری تێکست‌سەنتەرەکان، شیعرەکە بۆ کۆمەڵێک ژمارەو وشەی پۆلێنکراو دەبینم، کە نیگەرانییەکەم بۆی ئاوادەبێت. لەبەرئەوە خوێنەری رەسەن سەرەتا نیگەرانییەکەی بۆ دەرکردنی تێکستە لە پۆلێن و دابەشکاری، بۆ ئەوەی تێکست خۆی دەربخات. هایدیگەر، کە شیعرو زمانی شیعری بە باشترین داینەمۆی پرسین لە بوون دەزانی، بەڵام زمان لای تێکست‌سەنتەرەکان کەرەسەی جوانیەو تاریککەری پرسی بوونە.\nهاوکات زانستیبوون‌و دامەزاراوەیی ئەدەب و رەخنە بنەمایە بۆ ناراستی دەربڕین، لەبەرئەوەی هیچ سەرنج لە راستی بوون نادات و خۆی بەهەبووی هەبووەکانەوە سەرقاڵدەکات و رەچاوی بنەمای هەبووەکان، کە بوونە ناکات؛ واتە خۆی بە سەرئەنجامەوە سەرقاڵدەکات‌و گرنگی بە هەقیقەتی بنیادی ئەنجام نادات.(٧٠). لەلایەکی دیکەوە تێکست‌سەنتەری و مەرگی دانەر، کوشتنی ئەگەری داهێنانی دازاینی رەسەنە. لەبەرئەوەی بەرهەم هەتیوو بێکەس دەخات و تێکستیش بە هەبوویەکی سروشتی و بێخاوەن دەکات، تاوەکو بە ئاسانی بتوانێت بەکاریبهێنێت. ئەنجامی ئەمەش لەتەنیشت دیدگای تێکست‌سەنتەری مەرگی تێکست دەخاتەوە، چونکە تێکست لەزیندوێتی‌و تێگەیشتن و بوونی لەنێو جیهان، پەیوەندی بە جیهان و دازاینەوە بەتاڵ دەکات. ئەمە خاڵێکی بنەڕەتییە، کە ئەم میتۆدانە بە نیازی هەیمەنەکردن بەسەر تێکستدا، تێکست لە زیندوێتی‌و نووسەریش لە خاوەندارێتی دەخەن. تێکست وەک زۆڵ تەماشا دەکەن، کە بێ باوکە؛ ئەمەش نیگەرانی بۆ تێکست و دانەرەکەی پەیوەست بە بوونی لەنێو جیهاندا دەکوژێت. ستراتیژەکە بەو جۆرەیە، سەرەتا بوون وەک بنەما لەناو دەبات، پاشان ئەو هەبووەی لە بوون دەپرسێت، ئەنجام ئەوەی دەمێنێتەوە شتێکە ناوی دەنرێت تێکست، کە بریتییە لە هەبوویەکی ئامرازو بەردەست. تێکست هەمیشە ئاماژەیە بۆ دازاین یاخود بوونی مرۆڤ، تەنانەت پەندی پێشینانیش، کە بە بێ خاوەن ناودەبرێت، ئاماژە بۆ پەیوەندی و تێگەیشتنی بوونی مرۆڤ لەنێو جیهان و لەگەڵ مرۆڤ دەکات. دابڕینی تێکست لە نووسەر، تێکست نامۆ و بێ واتا دەکات. نەبوونی واتا لە تێکستدا نیشانەی نیهلیزم و ئایدیالیزمە. تێکستی بێکەس، تێکست بێ واتا دەکات، وەک ئەوەی تێکست‌و تێکست‌نووس هەبووی نێو جیهان و بوون و دازاین نەبن.\nلەبەر رۆشنایی ئایدیاکەمان، مەرگ و سەنتەر گرتنی هەریەک لەسێکوچکەکە مەرگی پەیوەندی‌و رەخنەی لێدەکەوێتەوە. لەبەرئەوەی پەیوەندی داهێنەرانەی خوێنەری رەسەن وەک کاڵا بۆ تێکست و خوا بۆ نووسەر نییە، بەڵکو بە نیگەرانیەوە وەک تێگەیشتن لە بوونی دازینێکی رەسەن بۆ بوون و جیهانە.\nبارت لەمەرگی دانەردا رەخنەی توندی ئاراستەی ئەو رۆڵەئاراستەکراوەی دانەر گرت و بە ئایدۆلۆژیای کاپیتالیزمەوە پەیوەستی‌کرد. ئەمە تێگەیشتنێکی گرنگ و بنەڕەتیە لە نیازی دانەر و جیاکردنەوەی لە نووسەر، بەڵام نابێت ئەوە لەبیر بکەین، کە نیازی دانەر بۆ خوێنەری رەسەن تەنیا ئاراستەکەرێکی جێبەجێکارانە نییە، بەڵکو خوێنەری رەسەن دەزانێت لەکوێدایەو لەگەڵ کێ لە پەیوەندیدایە. بە نیگەرانییەوە پەیوەندی لەگەڵ تێکستدا دەگرێت و نیگەرانیی نووسەر درک دەکات و لەوێوە بڕیار لەسەر نووسین دەدات؛ واتە خوێنەرێکی نەزان و دەرە جیهانمان نییە، کە تەنیا داردەستی نووسەر و تێکست بێت، بەڵکو ئەو هەبوویەکە هەست بە مەترسی و ئارامی، راستی و ناراستی دەکات و تەنیا لەسەر ئاراستەو ویستەکانی دانەر و تێکست ناژی. بەڵام خوێنەری نارەسەن دەکرێت بە درێژکراوەی ویستی دانەرو تێکست بزانین. وەلێ خوێنەری رەسەن لە تێکست وەک کردەیەکی داهێنەرانە دەڕوانێت، نەک تەنیا دەربڕی خود بێت و خود بکوژێت بۆ ئەوەی هەیمەنەی لەسەر تێکست نەمێنێت.(٧١). سەرەڕای ئەمانە لە مەرگی دانەردا، دانەر ئامادەیە، چونکە ئەوەی بڕیارەکە دەدات دانەرە(٧٢).\nلە شەستەکانی سەدەی بیستەوە، تیۆری وەرگرتن و لاکردنەوە بەلای خوێنەرو هاتنەوەڵامی خوێنەر لە رەخنەی ئەوروپی‌و ئەمریکیدا بە کاریگەری پەرەسەندنی هێرمینیۆتیک هاتەئاراوە. ئەم تیۆرانە رەخنەیان ئاراستەی نووسەرسەنتەرو تێکست‌سەنتەرەکان گرت‌و بە پشتگوێخستنی خوێنەر تاوانباریان کردن(٧٣). لەم تیۆرانەدا وەرگر بە بنەمای زیندوێتی و کەشف و واتای تێکست دەزانن. تیۆری ئیستاتیکای وەرگرتن، کە (یاوس‌و ئایزەر) دامەزرێنەرین، جەخت لەسەر پەیوەندیکردن و بەیەکگەیشتنی خوێنەر لەگەڵ تێکست دەکەن و خوێنەر بە داهێنەری لایەنی ئیستاتیکی دەق دەزانن. پێیانوایە خوێنەر لە ئاراستەی پرسیارە باوەکە، کە دەق چیم پێدەڵێت؟ تێدەپەڕێت بۆ پرسیاری چی بە دەق دەڵێم.(٧٤).\nهاوکات ئەو بۆشایی و درزەی دەکەوێتە نێوان ئاسۆی مێژوویی داهێنانی تێکست و وەرگر، خاڵێکی گرنگی راڤەو داهێنانی تێکستە لەلایەن وەرگرەوە. رۆدڵف بۆلتمان دەڵێت یەک کتێبی پیرۆزی ئینجیل نییە، بەڵکو هەر سەردەمەو کتێبێکی نوێ سازدەکرێت(٧٥).\n‘ئاسۆی چاوەڕوانی’ یەکێکە لە زاراوە گرنگەکانی تیۆری وەرگرتن. مەبەست لێی ئەو پێوەرو زانینە جێگیرانەی خوێنەرە، کە بوون بە ئاسۆی چاوەڕوانی لە تێکستێک. بەڵام تێکستیش ئاسۆی خۆی هەیە. لەبەرئەوە:\n١ـ ئاسۆی چاوەڕوانی دەق لەگەڵ ئاسۆی چاوەڕوانی خوێنەر گونجاوە.\n٢ـ ئاسۆی چاوەڕوانی دەق، خوێنەر توشی نائومێدی دەکات چونکە لەگەڵ ئاسۆی چاوەڕوانی خوێنەردا ناگونجێت.\n٣ـ ئاسۆی چاوەڕوانی دەق بەجۆرێک دەکەوێتەوە، کە ئاسۆی چاوەڕوانی خوێنەر دەگۆڕێت، پێوەری دیکەی لا دروستدەکات(٧٦). بەپێی ئەم دوو ئاسۆیە دەق واتای نوێی لێوەپەیدا دەبێت و خوێنەر دەبێتە هاوبەشی بەرهەمهێنەری واتاو ئیستاتیکای دەق، ئەمەش خوێنەر لە ناچالاکەوە چالاک دەکات و خوێندنەوەش بەشداری لە بنیاتنانی کەسایەتی خوێنەردا دەکات(٧٧). تیۆری وەرگرتن، گەلێک سودی لە فەلسەفەی فەیلەسوفانی وەک، هوسرەڵ، هایدیگەر و گادامەر وەرگرتووە. لەبەرئەوەی یەکێکە لە تیۆرە تەواوکارەکان، چونکە جۆرە یەکخستنێکی لە لایەنی دەرەوەو ناوەوەی تێکست لەسەر بنەمای وەرگرسەنتەری ئەنجامدا. وەرگری بەو هەبووە داهێنەرە دانا، کە ئاگایی و ژیانی تێکستە(٧٨).\nسەبارەت بە رەخنەی وەرگرسەنتەری، پێویستە سەرەتا دانبەوەدابنێم، بەشێکی بنەمایی ئەم ئایدیا نوێیە سودی لەم میتۆدانە وەرگرتووە. بەڵام ئەم میتۆدە لە هەندێک شوێندا زێدەڕەوەی لە بنەما سەرەکییەکانی خۆیدا کرد، کە تا ئەوە رۆشت بانگەشەی مەرگی دەق بکات و خوێنەر بە ژینبەخشی تێکست دابنێت. لەکاتێکدا پێموایە تێکست ئەگەر تێکست بێت بەرگری لە ژیانی خۆی دەکات، دەکرێت بۆ ماوەیەک کپ و خامۆشبێت؛ بەڵام نامرێت. خوێنەریش راستە چرای تێکستە، بەڵام خودی ماڵ/تێکست نییە، نرخی چراش لە رۆشنکردنەوەی ماڵدایە. چرا لەنێو نیشتمانی تێکستدایە. واتە خوێنەری رەسەن بۆ ئەوەی نیشتەجێبێت دەبێت ماڵی هەبێت. هاوکات جیاکاری لەنێوان خوێنەری رەسەن و نارەسەن و جۆری پەیوەندی گرنگە، لەبەرئەوەی هاتنەزمانی دەق و ئاشکرابوونی بۆ هەموو خوێنەرێک نالوێ، ئەمە دەبێتە هۆی جیاکاری نێوان تێکست‌و ناتێکست. بەڵام کاتێک خوێنەر هاندەدرێت‌و بە ژیانبەخشی تێکست دادەنرێت، ئەمە دەبێتە پاڵنەر کە هەرچی مەعریفەیەتی بیخاتەگەڕ بۆ ئەوەی ئەو رۆڵە وازیبکات. لەم کاتەشدا رەنگە شێواندنی جیاکاری تێکست‌و ناتێکست لەسەر ئەم رۆڵەی وەرگر بێتە ئاراوە. لەبەرئەوە بڕیاری رادیکاڵ لەسەر جیاکردنەوەی تێکست لە ناتێکست گرنگە.\nئەم تیۆرە بەجۆرێک دەرکردنی دەق‌و نووسەرە لە بەرپرسیارێتی گەیاندنی زانین سەبارەت بە بوون. لێرەدا مەبەست لەئەو پابەندیە نییە، کە سارتەر بۆ پەخشاننووسی دادەنێت‌و هونەرمەندی لێ بێبەری دەکات(٧٩) بەڵکو ئەو پابەندیەی، کە تێکست و نووسەر ئەگەر رەسەن بن، نابێت بوون لەبیربکەن. سارتەر گوتەنی ناپابەندی نووسەر وادەکات خوێنەر بەپێی ئاسۆی چاوەڕوانی خۆی، کە دەشێ ئەو ئاسۆیە لەگەڵ دەق و نووسەریش یەکنەگرێتەوە، تێکست شیبکاتەوە. لەبەرئەوە پابەندی سێکوچکەکە بە پەیوەندی ئۆنتۆلۆجی بوونەوە گرنگە، کە رێگە لە خوێنەر بگرێت، دیدگا ئایدۆلۆژی و میتافیزیکییەکانی خۆی تێکەڵ بە تێکست نەکات. هاوکات وەک ئەو خوێنەرە ساویلکانە نەبێت، کە ئەفلاتوون شاعیرانی بۆ دەرکردن، لەبەرئەوەی بە ئاسانی فریودەخۆن، بەڵکو مەبەست بوونی خوێنەری رەسەنە.\nسەرەڕای هەموو ئەمانە ئەم ئایدیا نوێیە هاوبەشی زۆری لەگەڵ ئەم تیۆرە هەیە، لەبەرئەوەی ئەم تیۆرە بە پشتبەستن بەو جیهانبینییە فراوانانەی لەپشتییەوەبوون، تاڕەدایەکی زۆر توانی تێکست لە کەرەسەو کاڵایەتی رزگاربکات و ئازادی خوێنەرو تێکست لەبەرچابگرێت. هاوکات بەسودوەرگرتن لە گادامەر گرنگی بە پەیوەندی و وتوێژی خوێنەرو بەرهەم دەدا یان وتوێژی زەمەن دەدا.\nدووەم: سەبارەت بە رەخنەی کوردی\nلە ئایدیاکەماندا راستەوخۆ وه‌ک بوونێکی زه‌مه‌نی له سێکوچکه‌کەمان نەڕوانیوە، تا پرسیار بکرێت، چۆن دەشێت تێکست بێ‌نووسه‌ر هه‌بێت؟ بەڵام بۆ وەڵامی وەها پرسیارێکیش، پێمانوایە، پێش نووسه‌ر تێکست هه‌یه، ئه‌ویش جیهانه. تێکست به‌بێ جیهان بوونی نییه؛ جیهان خۆی بریتییه له تێکست، که مرۆڤ وەک بوونێکی ئاگامەند ده‌یه‌وێت بیناسێت. بەڵام ئەم روانگەیە زیاتر جیهان بە بابەت دەکات؛ ئێمە وەک نیشەتجێبوون لەنێو جیهان/تێکستداین. هاوکات به‌له‌به‌رچاوگرتنی ئه‌و روانینه هه‌نوکه‌یه‌یی ئیستا، هیچ تێکستێک له خۆوه نایه‌ته ئاراوه، به‌ڵکو هه‌موو تێکستێک به هه‌وای تێکستی پێشخۆی ده‌ژی(٨٠)بوونی سێکوچکەکە پێکەوە به‌ڵگه‌یه له‌سه‌ر بوونی په‌یوه‌ندی، په‌یوه‌ندیش به‌ڵگه‌ی ناسین و جوڵه‌و چالاکیە. به‌ڵام ئایا له کۆمه‌ڵگای کوردیدا ئه‌م سێکوچکه‌یه به دیوه ره‌سه‌نه‌که‌ی بوونی هه‌یه؟ که په‌یوه‌ندی تیایدا دێته‌ئاراوه. لێرەدا مه‌به‌ست تاکه نووسه‌ر، تێکست و خوێنه‌رێک نییه، به‌ڵکو وه‌ک بوون‌وگشتێک. وه‌ک ئاماژەم‌پێدا روانینه‌که‌مان رادیکاڵه، له‌به‌رئه‌وه له دانه‌و دوان خۆمان ده‌بوورین. یاخود ئایا هه‌ست به په‌یوه‌ندی و جوڵه‌و چالاکی ده‌که‌ین؟ گه‌ر سێکوچکەکە هه‌بێت دەبێت جوڵه‌و چالاکی هه‌بێت؟ هاوکات بنه‌مای په‌یوه‌ندی و جوڵه‌و چالاکیش ئازادییه، لێره‌وه کێشه‌ی ئازادی وه‌ک کێشه‌ی وجودی رەخنە دیارو به‌رچاو ده‌بێت، چونکه به‌بێ ئازادی په‌یوه‌ندی؛ رەخنە بوونی نییه. لەبەرئەوە کێشه‌ی ئازادی و رەخنە وه‌ک کێشه‌ی وجودی ده‌رده‌که‌وێت.\nسه‌باره‌ت بە مرۆڤی کورد چۆن ده‌کرێت کێشه‌ی ئۆنتۆلۆجی ئه‌م په‌یوه‌ندییه ده‌ستنیشان بکه‌ین. کاتێک تێبینی په‌یوه‌ندیکردن لای ئه‌م مرۆڤه ده‌که‌ین، هه‌ست به بوونی په‌یوه‌ندییه‌کی چالاکانه‌و رەخنە دەکه‌ین؟ واته ئایا ره‌خنه‌ی کوردی بوونی هه‌یه؟ لەم ئایدیایەدا نەبوونی رەخنە، بریتییە لە کێشەی وجودی. لەبەرئەوە ئەمە کێشه‌ی وجودی بوونی کورده. بەڵام دەبێت بڵێین نەبوونی رەخنە، مانای نابێت نییە؛ بەڵکو دەکرێت هەبێت و لە ئیستادا نەبێت.\nلەئێستای مرۆڤی کورددا تێبینی دوو جۆر هەوڵ دەکەین:\n١ــ رەخنە لەناو زانکۆکان.\n٢ــ رەخنەی دەرەوەی زانکۆ.\nلێرەدا بۆ ئاسانکاری ئەم جیاکارییە کراوە، دەنا دەتوانین بۆ دەرەوەی زانکۆ جیاکاری دیکە بکەین. ئەگەر سەرنج لەو چالاکییانە بدەین، تێبینی دەکەین پەیوەندی و ئاڵۆگۆڕیان لەنێواندا نییە؛ بەڵکو لەیەکدی دابڕاون. ئەوەی لەناو زانکۆکاندا دەکرێت، بریتییە لە کۆمەڵە هەوڵێکی ناکاریگەرو بێجوڵە. بەشێکی زۆری ئەو کارانەی لەناو زانکۆکاندا کراون و دەکرێن(بەتایبەت لەبەشی رەخنەی ئەدەبی و زمان)دا، کە تاڕادەیەک ئاگاداریانم، کارکردنن لەسەر هەبووەکان. واتە ئەو میتۆدانە بەشێوەیەکی بەکارهێنەرەوەیی بۆ شیکاری نووسینەکان بەکاردەبرێن، بێئەوەی توانای بڕیاردانی تێکست و ناتێکستیان هەبێت. زۆرینەی ئەو توێژینەوانەی دەکرێن میتۆدی خوازراون‌و بەشێوەیەکی ناداهێنەرانە لەسەر نووسین جێبەجێی دەکەن. هاوکات پێوەرەکانی وەرگرتن‌و جێگرتنی ئەو توێژینەوانەش لە ئاستێکی داهێنەرانەدا نین، بەڵکو زیاتر شکڵین. زۆرینەی ئەو میتۆدانەی لە زانکۆکاندا سودی لێوەردەگیرێت، ئەو میتۆدانەن، کە نووسین وەک کەرەسە تەماشا دەکەن؛ جگەلەوەی تێگەیشتنی قوڵ و رەخنەیی لە میتۆدەکاندا نابینرێت. هاوکات مامەڵەی زانستخوازانەش رێگری کردووە، لەوەی توێژەر لەگەڵ رۆحی نووسین لەپەیوەندیدا بێت. هەروەها پاڵنەری زۆرینەی کارە بەناو رەخنەییەکانی بۆ بەرزکردنەوەی ئاستی زانستی و بەرزکردنەوەی باڵانسی مادییە، واتە مامەڵەی بەرژەوەندیخوازی کاری رەخنەیان پێدەکات، لەکاتێکدا بنەمای کاری رەخنە ئازادییە. لەبەرئەوە پەیوەندی بەکارهێنەرانەو بەرهەمهێنەرانە بنووسی لەم نێوەندەدا زیادکردووە. ئەم نێوەندە نەیتوانیوە تێکستەکان وەک تێکست بناسێنێت، چونکە بخوێنی توێژەری لە خوێنەری رەسەن زیاترە. لەم نێوەندەدا پرسیار و گومانی بنەڕەتی داناهێنرێت، لەکاتێکدا تێکست گومان و پرسیاری بنەڕەتی بەجێدێڵێت. بەڵام تێبینی بەشێکی ئەو پرسیارانەی نێو توێژینەوەکان دەکەین، پرسیاری وەرگیراو و دووبارەن. سەرئەنجام ئەوەی لەناو زانکۆکان دەکرێت، نەک جوڵەی بۆ دەرەوە نەبووە؛ بەڵکو بۆ ناو زانکۆکان خۆشی نەیبووە.\nسەبارەت بە رەخنەی دەرەوەی زانکۆ، زیاتر هەست بە جوڵە دەکرێت. بەڵام ئەم جوڵەیە راگەیاندن تێیدا باڵادەستە؛ لەبەرئەوە جوڵەیەکی نەزۆک و ئازاربەخشە. جوڵەو رەخنەی نێو راگەیاندن رەسەن نییەو زیاتر دامرکانەوەو ترسە لەبەجێمان. یاخود جوڵەی ناچارانەی پڕکردنەوەی لاپەڕەکانە. هاوکات ئەم جوڵەیە بەهۆی پەرش‌وبڵاویەوە نابینرێت. جگەلەوەی رۆژانەییەو دڵسۆزی، شارەزایی‌و نیشتەجێبوونی لەنێو تێکستدا تێدانییە. هاوکات ئاگادارنەبوون و نەشارەزایی لە دنیایی فەلسەفە لە زانکۆ و دەرەوەی زانکۆدا هۆکاری پەیوەندییەکی ناتەندروستە لە سێکوچکەکەدا. ئەم نامۆییە مەعرفییە ترس یان بێباکی لەبری نیگەرانی زیادکردووە، لەبەرئەوە مرۆڤی کورد وەک مرۆڤێکی بێ‌پرۆژە دەردەکەوێت، ئەمەش جۆرێکە لە نارەسەنی و نائاگایی بەرامبەر بە بوون و بوونی خۆی و جیهان(٨١). ئەوەندەی بەدواداچوونم بۆ خوێندن لە زانکۆکانی کوردستان کردووە، وانەی فەلسەفە لە هیچ ساڵێکی خوێندنی بەش جیاوازەکاندا نییە. لە پێش خوێندنی زانکۆییدا وانەی فەلسەفە هەیە؛ بەڵام نەبوونی باشترە؛ لەبەرئەوەی زۆرتر رقی لە فەلسەفە زیادکردووە.\nکاتێک سەرنج لە وشەی (رەخنە) لە فەرهەنگ‌و بیرکردنەوەی مرۆڤی کورد دەدەین، هەستی نەرێنی و دژایەتی تیایە، نەک پەیوەندی دڵسۆزی و نیشتەجێبوون. رەخنە بۆ کورد لەبری پەیوەندی دابڕانە، شکاندن‌و کەمکردنەوەیە لەبری دۆزینەوەو دەرخستنی راستی. یان دۆستایەتی لەگەڵ نووسەرە نەک مەعریفی واتە زۆرکات راسپاردنە، لەبەرئەوە رەخنەی کەسە نەک تێکست، لەم کاتەشدا لێدانە یان باڵاکردنی کەسێتیە. لێرەوە ئەگەر شتێک هەبێت بەناوی رەخنەی کوردییەوە ئەوا بۆ شاردنەوەی راستییە نەک نیشاندان و ئاشکراکردنی.\nلەم نێوەندەدا زیاتر بنووس و بخوێن ئامادەن، پەیوەندی رۆژانەو بەکاربەری رێگرە لە دەرکەوتنی پەیوەندی داهێنەرانە. هاوکات نیگەرانی بۆ نووسین هەستپێناکرێت. جۆرێک لە چەلەحانێ لەباتی گفتوگۆ هەیە، ئەم چەلەحانێیەش زیاتر بە هەیمەنەی پرسە سیاسییەکانی ناو راگەیاندنەکانەوە دەبینرێت. ئەو ئاسۆیانەی لەم نێوەندەدا دیاربوون بەهۆی دەرگیربوونیان بە بابەتە سیاسییەکانی رۆژەوە، ئارامی و نیشتەجێبوون، کە ئۆنتۆلۆجی رەخنە دەیخوازێت لەبیرچووەتەوە. لە دەرەوەی زانکۆ، لە پاش ئازادبوونی عێراق و زۆربوونی راگەیاندن، نووسینکه‌ر یان بنووس‌و بخوێن بەرێژەیەکی بەرچاو زیادیکردووە(ئەمە تەنانەت بووەتە نوکتە) پرۆژەی بڵاوکراوەی گرنگیش کەمی کردووە. گەر تێبینی ساڵانی رابردوو بەراورد بەم ساڵانە بکەین، پرۆژەی گرنگ و نیگەرانئامێز کەمبووەتەوە. کاتێک گۆڤاری گەلاوێژ دادەخرێت چەندین هۆنراوە لەشێوەی شینکردن بۆ داخستنی دەنووسرێت، ئەم نیگەرانییە ماڵئاوایی کردووە. هاوکات لە ساڵانی نەوەد بۆ دوو هەزار چەند گۆڤارێکی گرنگی وەک(بوون، ئازادی، گوتار، رەهەند..) هەبوون، کە لەلایەنی مەعریفییەوە چالاکتربوون لە زۆرینەی بڵاوکراوەکانی هەنووکە. هاوکات جۆری خوێنەرەکانیشیان گۆڕاوە. لەم نێوەندەدا هەنوکە رەخنە بریتییە لە پەخشکردن، واتە نووسینێکی چەند سەد پەڕەیی، بە نووسینی نیو لاپەڕەی رۆژنامە رەخنە دەکرێت، ئەمە گوزارشتی نائارامی و نەشارەزاییە، ئەمە سڵاوکردنە لە نووسین نەک نیشتەجێبوون.\nلێرەدا دەبێت بڵێین بێهۆ نییه، که بوونی مرۆڤی کورد وه‌ک نه‌بوو ته‌ماشا کراوه؛ وه‌ک ئه‌وه‌ی بوونێکی له‌م جیهانه‌دا نه‌بێت. بوون له‌نێو جیهاندا بریتییه له بوونێکی په‌یوه‌ندیکه‌رو چالاک؛ به‌ڵام ئایا مرۆڤی کورد بوونێکی چالاکی له جیهاندا هه‌یه و هه‌بووه؟ ئەم مرۆڤە تەنانەت هەست بە قەیرانەکانی بوونی خۆی ناکات، چونکە هەستکردن، ئاگایی بۆ جوڵەیە دەتوانێت هەنگاوی دەرچوون لە قەیران بنێت، بەڵام تێبینی دەکەین ئەم ئاگاییە نییە، زیاتر ناڕازیبوون و پرتەو بۆڵە هەیە، نەک پرۆژە.\nهایدیگه‌ر پێیوایه تێکست راستی بوون دەردەخات؛ (دازاین)یش ئەو هەبووەیە راستی بوون ده‌ردەخات. لێرەدا تێکست ده‌بێته ئه‌و بوونه‌وه‌ره‌ی کاریگه‌ری و پرسیارو گومان، نیگه‌رانمان ده‌کات. بەڵام تێبینی بکەین مرۆڤی کورد لە ئیستادا نووسین و بخوێن و بنووسی هەیە. ئەمەش هۆکاری سستی و بێجوڵەیی، بوون و ژیانی مرۆڤی کوردە. ئەمڕۆ زیاتر لە رابردوو نووسین دەبینرێت. دەپرسین ئەگەر ئەم نووسینانە تێکستن ئەی جوڵە بۆ نابینرێت؟ کێشەی ئەم مرۆڤە کوردە لەوێدایە، کاتێک تێکستەکانیش دەبینێت یاخود وەریدەگێڕێت ناتوانێت وەک تێکست مامەڵەی لەگەڵ بکات و نیگەران و نیشتەجێبێت، چونکە بەشێکی دوور لەنیگەرانی تێکستەکان وەردەگێڕێت. چونکە تێکست وه‌ک هه‌ر بوونێکی زیندوو ده‌توانێت جوڵه بخاته نێو ژیان و بوونمانه‌وه. به‌ڵام کاتێک تێکستمان نییه؛ جوڵه‌و زیندوێتیشمان نییه. به زمانێکی باو بڵێین ئه‌م دۆخه هه‌ڵگری گوتاری لەکارکەوتوو، مانه‌وه‌یه؛ له‌نێو ترسداین و نیگه‌رانیمان نییه؛ واته بوونێکی ناره‌سه‌ن نه‌ک نیگه‌رانمان هەیە، بوونێک دڵنیانییە له‌بوونی، به‌ڵکو پێویستە دڵنیابێت له‌بوونی و بۆی نیگەران‌بێت. ترسمان به‌ڵگه‌ی بوونمانه؛ نه‌ک نیگه‌رانیمان.\nلەکۆتاییدا ده‌رنه‌که‌وتن یاخود به ئیفلیج ده‌رکه‌وتنی په‌یوه‌ندی؛ گوزارشت له نه‌خۆشی تێکست و ناره‌سه‌نی نووسەرو وه‌رگر دەکات. له‌به‌رئه‌وه سێکوچکه‌کە سیانه‌ی په‌یوه‌ندی سازکه‌رن و پرۆسه‌یه‌کی دیالێکتیکی ئۆنتۆلۆجی پێکه‌وه‌یان گرێده‌دات. مه‌به‌ستیش له دیالێکتیکی ئۆنتۆلۆجی بریتییه له‌و کرده‌و جوڵه‌یه‌ی له‌نێو ئه‌م سیانه پێکه‌وه به‌ستراوه‌دایه؛ که وه‌ک هه‌بووی زیندوو په‌یوه‌ندی و جوڵه‌و گه‌شه‌یان له‌نێواندا هه‌یه. تەنانەت ئه‌گه‌ر دیالێکتیکیانه له سێکوچکه‌که بڕوانین، ده‌بێت ئه‌م جوڵه‌و بزاوته ده‌رکه‌وێت. بۆ نمونه(نووسه‌ر/تێز-تێکست/دژە‌تێز-وه‌رگر/تێهەڵکێش) له‌م پرۆسه‌یه‌دا جوڵه و گه‌شه‌کردن ئاماده‌یی هه‌یه، واته جوڵه‌و چالاکی نووسه‌ر، تێکست سازده‌کات، له جوڵه‌ی تێکسته‌وه خوێنه‌ر ده‌بینرێت. لێره‌وه خوێنه‌ر ده‌بێته ده‌رخه‌رو دیارکه‌وتی چالاکی ژیان، به‌ڵام ئه‌م جوڵه‌یه‌ی ژیان له کوێی ژیانی مرۆڤی کورددا ده‌رده‌که‌وێت، ئه‌گه‌ر نووسه‌رو تێکستمان هه‌یه؟ ئه‌گه‌ر رۆژانه ئه‌م هه‌موو نووسینه گوزارشت له جوڵه‌ی نووسه‌رن، ئه‌ی جوڵه‌ی خوێنه‌ر و تێکست کوا؟ ئایا جوڵه‌ی خوێنه‌ر په‌یوه‌ست‌نییە به جوڵه‌ی ژیانه‌وه؟\n٤٨ـ س.پ، لا، ٢٨٦.\n٤٩ـ س.پ، لا. ٢٦٢.\n٥٠ـ س.پ. ، ٢٦٢-٢٨٧.\n٥١ـ س.پ. لا ٢٩٠.\n٥٢ـ ڕێبین خلیل قادر، نامەی ماستەر-میتۆدی رەخنەی تەواوکاری(التکاملي) لەئەدەبی کوردیدا، هەردوو کتێبی(شیعرو ئەدەبیاتی کوردی)و(کاروانی شیعری نوێی کوردی) بەنموونە. زانکۆی سەلاحەدین٢٠٠٦-٢٠٠٧. لا٤١، ٦٤.\n٥٣ـ د.یادگار لطیف شارەزووری، تیۆرەکانی وەرگرتن، لەئیستاتیکای وەرگرتنەوە بۆ رەخنەی هاتنەوەڵامی خوێنەر. لەبڵاوکراوەکانی شانزهەمین فیستڤاڵی گەلاوێژ-سلێمانی ٢٠١٢. لا، ٢٧.\n٥٤ـ پیتەر هاڵبێرگ و دانەرانی تر، تیۆری ئەدەبی و شێوازناسی، وەرگێڕان و ئامادەکردنی د.ئەنوەر قادرمحمەد، مەڵبەندی کوردۆلۆجی-سلێمانی، ٢٠١٠، لا، ١٦٩.\n٥٥ـ رێبین خلیل قادر، میتۆدی رەخنەی تەواوکاری،لا، ٦٣.\n٥٦ـ گۆڤاری رۆشنگەری-سلێمانی، ژمارە ٣٤، ئومێد حمەعلی، مەرگی دانەر: کۆتایی راستینەی رەها..لا، ٥٧٥.\n٥٧ـ د. محەمەد کەمال، نیتشەو پاش تازەگەری، دەزگای سەردەم-سلێمانی، ٢٠٠٦، لا، ٥٨.\n٥٨ـ گۆڤاری رۆشنگەری، لا.٥٧٦-٥٧٧.\n٥٩ـ جۆن هال، ولیام بویلوور، ولیامز شۆپان، چەند وتارێک دژی بونیادگەری، وەرگێڕانی، حسەین لەتیف. بەڕێوەبەرایەتی چاپ و بڵاوکردنەوەی سلێمانی، ٢٠١٣. لا ١٦.\n٦٠ـ د.محەمەد کەمال، سارتەرو خوێندنەوەیەکی نوێ، دەزگای سەردەم-سلێمانی، ٢٠٠٣. لا. ٦٧.\n٦١ـ د. کەمال میراودەلی، فەلسەفەی جوانی‌و هونەر-ئیستاتیکا، چاپی دووەم، خانەی چاپ وبڵاوکردنەوەی قانع-سلێمانی-٢٠٠٥. لا، ٢٦٨-٢٦٩.\n٦٢ـ گراهام آلن، رولان بارت، ترجمەی پیام یزدانجو، نشر مرکز-تهران. ص ١١٣.\n٦٣ـ س.پ.، ص. ٧٠.\n٦٤ـ پیتەر هاڵبێرگ و دانەرانی تر،تیۆری ئەدەبی و شێوازناسی.لا، ١٤٨.\n٦٥ـ پ.س.لا، ١٥٢.\n٦٧ـ بابەک ئەحمەدی،حەقیقەت و جوانی ٦٢٥.\n٦٨ـ کۆوانە، رامین جهانبگلو،http://www.agorapf.org/heidegger3.\n٦٩ـ د.یادگار شارەزووری، دیاردەگەری لا.٤٠.\n٧٠ـ بابەک ئەحمەدی، ئەفراندن و ئازادی، وەرگێڕانی مەسعود بابایی، دەزگای موکریان-هەولێر، ٢٠٠٧. لا ٣١.\n٧١ـ د.یادگار شارەزووری، دیاردەگەری.لا ٤٥.\n٧٢ـ گۆڤاری رۆشنگەری، لا ٥٨٦.\n٧٣ـ . د.علی طاهر حسین، د.شنۆ محمد محمود، زاراوەی ئاسۆی چاوەڕوانی و خوێندنەوەی دەقی شیعری. گۆڤاری زانکۆی سلێمانی، ژمارە ٣٣، ٢٠١٢.. لا٦٠.\n٧٤ـ د.یادگار لطیف شارەزووری، تیۆرەکانی وەرگرتن لەئیستاتیکای.. لا، ٣٤.\n٧٥ـ بابەک ئەحمەدی، حەقیقەت و جوانی لا. ٤٦٢-٤٦٣.\n٧٦ـ د.علی طاهر حسین، د.شنۆ محمد محمود، زاراوەی..لا. ٦٣.\n٧٧ـ د.یادگار شارەزووری، تیۆری وەرگرتن، لا ٣٢.\n٧٨ـ بابەک ئەحمەدی، حەقیقەت و جوانی.٥٠٥-٥١٢.\n٧٩ـ جان پول سارتر، ادبیات چیست..ص١٥-١٦.\n٨٠ـ بەختیار عەلی، خوێنەری کوشندە، چاپخانەی رەنج-سلێمانی. لا ٥٨.\n٨١ـ عبدولموتەلیب عەبدوڵڵا، داهێنان سەر بەکەشفکردن‌وخەون ودنیابینیە-گفتوگۆی ئەدەبی و فکری، دیداری هەرێم عوسمان، لەبڵاوکراوەکانی یەکێتی نووسەرانی کورد-هەولێر-٢٠١٢. لا ١٨٠-١٨٢.\nPrevious سیمناری دەنگەکان بۆ بەڕێزسەعید کاکەیی لە شاری تۆرۆنتۆ\nNext شەرەف … سمکۆ ئەحمەد\nقاڕنێ هێمایه‌ك بۆ كۆمه‌ڵكوژی كوردان , خاڵێك بۆ ڕسواكردنی كۆماری ئیسلامی ئێران\nMar 6, 2018\t0\nبڵاوکراوەی بۆ پێشەوە ژمارە 5


کاردانەوەی مێدیایەکی ئیسرائیلی بە تووییتی وەزیری دەرەوەی ئێران - Mehr News Agency\n2 rêbendanê 2019 - 18:50\nNews Code 24054\nکاردانەوەی مێدیایەکی ئیسرائیلی بە تووییتی وەزیری دەرەوەی ئێران\nمیدیایەکی ئیسرائیلی بە پەیامی نوێی وەزیری دەرەوەی ئێران سەبارەت بە کاری سەیری ئەمریکا و ئیسرائیل کاردانەوەی نواند.\nبە راپۆرتی ئاژانسی هەواڵی مێهر، جرزوالیم پۆست لە کاردانەوە بە پەیامی موحەمەد جەواد زەریف وەزیری دەرەوەی ئێران، لە توویتێکدا نووسی: زەریف وەزیری دەرەوەی ئێران بە شێوەی گاڵتە داوای چوونە دەرەوەی ئەمریکا و ئیسرائیل لە گۆی زەوی کردووە.\nوەزیری دەرەوەی ئێران لە کاردانەوە بە چوونە دەرەوەی ئەمریکا و ئیسرائیل لە یۆنسکۆ، لە پەیامێکدا نووسی: پاش بەرجام، نەفتا(ڕێککەوتی بازرگانی ئەمریکای باکوور)، پەیمانی بازرگانی ئۆقیانووسی ئارام و ڕێککەوتی کەش و هەوایی پاریس و ...، ڕژێمی ترامپ و ئیسرائیل ئەمڕۆ بە شێوەی فەرمی لە یۆنێسکۆ چوونە دەرەوە. ئایا شتێکی تر ماوە ترامپ و ئیسرائیل لێی بچنە دەرەوە؟! پێدەچێت هەر دووکیان پێکەوە لە گۆی زەوی؟\nبەستێنی چوونە دەرەوەی ئیسرائیل و ئەمریکا دەگەرێتەوە بۆ ٢٠١١. لە ئەو ساڵەدا یۆنێسکۆ وەکوو تەنیا ڕێکخراوی سەر بە نەتەوە یەکگرتووەکان، فەلەستینی وەکوو ئەندامی تەواوی خۆی کردە ئەندام.\nدەوڵەتی ئۆباما، سەرۆک کۆماری پێشووی ئەمریکا، هەر بەو بۆنەو پێدانی یارمەتی ساڵانەی خۆی بە ئەو ڕێکخراوە جیهانییە کە نزیک بە ٢٢ لە سەدی تەواوی بوودجەی ئەو ڕێکخراوە بوو، راگرت.\nپێوەندی دیپلۆماتیکی ئیسرائیل لە گەڵ یۆنێسکۆ لە ساڵی ٢٠١٦ ڕەش تر بووەوە. لە ئەو ساڵەدا یۆنسکۆ بڕیارنامەگەلێکی دەر کرد کە بەرپرسانی ئیسرائیلی ئەوەیان لە بەرچاو نەگرتنی پێوەندی جوولەک لە گەڵ شوێنە پیرۆزەکان لە بەیتولموقەدەس دەزانی.\nلە یەکێک لە بڕیارنامەکانی دا ئاماژە کراوەتە سەر حەرەمی شەریف بە ناوەکانی عەرەبی و ئینگلیزی و ناوی عێبرییەکەی پاک کرابووەوە. هەر ئەو کاتە نتانیاهۆ لەم بارەوە وتی: ئەو پاگەندە کە ئیسرائیل پێوەندیەکی لە گەڵ حەرەمی شەریفدا نییە، وەکوو ئەوەیە کە بڵێی چین پێوەندیەکی بە دیواری چین یان مسر پێوەندیەکی بە ئەهرامەوە نییە.\nبەڵام یۆنسکۆ لە کاری دواییدا وەکوو داگیرکارێک ئاماژەی کردووەتە سەر ئیسرائیل و کارەکانی ئەو وڵاتەی لە فەلەستین بردووەتە ژێر پرسیارەوە.\nیۆنسکۆ هەروەها لە ساڵی ٢٠١٧ بڕیارنامەیەکی تری پەسەند کرد کە دیسان بووە هۆی نیگەرانی ئیسرائیل. ئەو رێکخراوەی جیهانییە بەشی کۆنی شاری خەلیل لە لای ڕۆژاوایی ڕۆخانەی ئۆردۆن و گۆڕی حەزرەتی ئیبراهیم(د.خ) کە باپیری سەرەکی ئایینەکانی جوولەک، مەسێحیەت و ئیسلام دێتە ئەژمار، وەکوو میراتێکی جیهانی پڕبایەخی و بەس فەلەستینی ڕاگەیاند.


ئـــێـــمـــە هــــەمــــوومــــان ئــــێـــــرانـــــیـــــیـــــن!\nئێران وڵاتێکی فرە قەومە ـــــ فارس، کورد، ئازەر، بەلووچ، و عارەب، و هەر ئێکەك لەو قەومانەش زمان، فەرهەنگ، و مێژووی خۆی هەیە کە تەسکەرەی ئەو قەومە درووست دەکا.\nهەڵبەت، شۆێنیزمی فارس لە ژێر ئۆینی "ئێمە هەموومان ئێرانیین" فەرهەنگی هەر ئێکەك لەو قەومانەی سەرکووت کردوە. شۆڤێنیزمی فارس دەڵێ، ئێمە هەموومان ئێرانیین و لە ئێرانێ هیچ جیاوازییەك لەنێوان فارس و قەومەکانی دیکە نیە و هەموومان بەرابەرین. وەلێ، هەقیقەتی سەر ئەرز قسە لە داستانێکی تر دەکا، ئەویش ئەوەیە کە هیچ ئێکەك لەو قەومانە بۆی نیە وەك قەومی فارس دیراسەی زمان، فەرهەنگ، و مێژووی خۆی بکا. شۆێنیزمی فارس، چ عەمامە و جبەی لەبەر کردبێ، یان کۆت و شەلوار و کراوات، زمان، فرهەنگ، و مێژووی قەومی فارسی بەسەر قەومەکانی دیکە سەپاندوە و ئەو مافەشی بە قەومەکانی دیکە نەداوە.\nئەگەر جیاوازیی لەنێوان قەومی فارس و قەومەکانی دیکەی ئێرانێ نەبێ، نابێ جیاوازیی لەنێوان زمان، فەرهەنگ، و مێژووی قەومی فارس و قەوماکانی دیکەش هەبێ. بەڵام، دەبینین کە جیاوازییەکە زۆر بەزەقیی هەیە.\nئەگەر جیاوازیی نەبێ، بۆچی دەبێ خانمێکی کورد کە تەنێ زمانی کوردیی (کە خودی ویژدانمەندانی فارس کە شارەزای ڕیشەی زمانی فارسین دەڵێن، زمانی کوردیی، دایکی زمانی فارسییە) فێری منداڵانی کورد کردیە ــــ شۆڤێنیزمی فارس، ئەو کارەی لە زارا خاتوونی محەمەدیی کردۆتە تاوان لە دژی ئاساییشی نیشتیمانیی، و بۆ ئەو تاوانەش بە سزای پێنج ساڵ زیندانیی مەحکوومی کردوە.\nفێر کردنی زمانی دایك بە منداڵان چلۆن دەخرێتە ناو قاپی هەڕەشە بۆ سەر ئاساییشی نیشتیمانیی؟ ئایا لە دیدی شۆێنیزمی فارس ئەگەر ڕێگریی لە فێرکردنی زمانی کوردیی بکەن، دەتانن تەسکەرەی قەومی کورد بۆ هەمیشە لە ژێر سیمای ــــ ئێمە هەموومان ئێرانیین، لەناو بۆتەی مـــێـــژووی جـــەعــــلــــی خۆیان بتاوێننەوە؟\nدەڵێم، مێژووی جەعل، چونکە هەقیقەتی مێژووی ئێران ئەوەیە کە فارسەکان هاتنە سەر سفرەی حازری "ئیمپراتۆرێتی مێدیا" کە گەورە بابانی ئێمە دایانمەزراند بوو. ئەگەر ئێمەی مێدیی نەباین کە لە مێژووی کەونار ئیمپراتۆرێتی مێدیامان درووست نەکردبا، ئێرانێك درووست نەدەبوو کە تێیدا شۆێنیزمی فارس زمانی ڕەسەنی مێدییمان لێ قەدەغە بکا!!\nبە لە چاو گرتنی تەواوی ئەو شتانەی لە سەرێ ئاماژەم پێیان کرد، گەرەکە وەبیر شۆێنزمی فارس بهێندرێتەوە کە بە زیندانیی کردنی زارا ناتوانێ تەسکەرەی مێژوویی زمان، فەرهەنگ، و مێژووی میللەتی زارا مەحوو بکاتەوە. چونکە زارا وەکو ئولگوو، بە کۆرایی چاوی شۆڤێنیزمی فارس، لەو بەشەی مەملەکەت، هەزاران زارای تری پێگەیاند، و لە بەشەکانی دیکەی کوردستانێش زمان، فەرهەنگ، و مێژووی نەتەوە و نیشتیمان لە بوژانەوە و پێشکەوتندان.\nــــ دروود بۆ شەهامەت، خۆڕاگریی، و نیشتیمانپەروەرێتیی زارا محەمەدیی\nــــ سەرشۆریی و ڕووڕەشیی مێژووییش بۆ شۆێنیزمی فارس\nمیوانی سه‌رهێڵ: 788\nکۆی سه‌ردان: 25034222


مەسرور بارزانی له‌سه‌ر هێرشەکەی هەولێر هاته ده‌نگ – سنور میدیا\nمەسرور بارزانی له‌سه‌ر هێرشەکەی هەولێر هاته ده‌نگ\nژمارەی بینین: 170\nسەرۆکی حکومەتی هەرێمی کوردستان رایگەیاند، ئیدانەی هێرشەکەی ئەمشەوی سەر فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی هەولێر و بنکەی سەربازی تورکیا لە باشیک و ئەو گروپە تیرۆریستییەی لە پشت ئەم کارەوەن دەکەن و باوەڕیانوایە هێرشەکانی ئەم دواییە هەوڵێکی زۆر دیار وئاشکران بۆ تێکدانی ئارامیی و ئاسایشی ئێمە و هەماهەنگیمان لەگەڵ هاوپەیمانی نێودەوڵەتی.\nمەسرور بارزانی، سەرۆکی حکومەتی هەرێمی کوردستان لەپەیامێکدا ئاماژەی بەوەشکردوە، “بە توندترین شێوە سەرکۆنە و ئیدانەی هێرشە تیرۆریستییەکەی ئەمشەوی سەر فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی هەولێر و بنکەی سەربازی تورکیا لە باشیک و ئەو گروپە تیرۆریستییەی لە پشت ئەم کارەوەن دەکەم . هێرشەکانی ئەم دواییە هەوڵێکی زۆر دیار وئاشکران بۆ تێکدانی ئارامیی و ئاسایشی ئێمە و هەماهەنگیمان لەگەڵ هاوپەیمانی نێودەوڵەتی”.\nئاماژەی بەوەشكردوە، “هەر گروپێکی چەکدار کە لە چوارچێوەی هێزە ئەمنییە فەرمییەکانی عێراقدا نەبێت ، دەبێت دەستبەجێ لەسنوری هەرێمی کوردستان بکشێنەوە . لە ڕۆژانی داهاتودا من لەگەڵ هاوبەشانمان لە عێراق و کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی گفتوگۆ لەسەر ڕێکارەکانی جێبەجێکردنی ئەم هەنگاوە دەکەم”.\nسەرۆکی حکومەتی هەرێمی کوردستان ئەوەشی خستوەتەڕو، “ئەمشەو لەگەڵ سەرۆک وەزیران مستەفا کازمی و سەرۆکی پەرلەمان محەمەد حەلبوسی قسەم کرد ، بۆ جەختکردنەوە و دوپاتکردنەوەی هەماهەنگیمان دەربارەی ئامانجی هاوبەشمان بۆ لێپرسینەوە لەو گروپە نایاساییانە . خەڵکی هەرێمی کوردستان دڵنیا دەکەمەوە کە ئەندامانی گروپی تیرۆریستی پشت ئەم هێرشەی ئەمشەو ، باجی کردەوەکانیان دەدەن”.


بەشا 6: ھوردەکاری و باندۆرا چالاکیا 15ێ تەباخێ\nچالاکیێن ئەرووح و شەمزینانێ کو وەکی پێنگاڤا 15ێ تەباخێ دهێنە بناڤ کرن، پێڤاژۆیەکا ب ئەنجامێن گرنگ دا دەستپێکرن. د شیرۆڤەکرنا ڤێ پێڤاژۆیێ دا خەلەتیا ھەری مەزن ئەوبوو کو نێزیکاتیا ڤێ چالاکیێ و ئەنجامێن وێ ب تەڤاهی ژ بۆ پەکەکێ تێنە حەسابکرن. چاوا کو پەکەکە دبێژیت چالاکییا 15ێ تەباخێ مە ئەنجام دا، هەگەر ب تەنا سەری خوە ئەڤ ئیدیعایە د وارێ دیرۆکی، سیاسی و سۆسیۆلۆژیک دا نەراست بیت، ھەمان تشت ژ بۆ وان کەسێن کو پەکەکێ رەخنە دکەن و دبێژن کو “ئەڤ چالاکیە ئیستیفزازەکا پەکەکێ بوو” د وارێ دیرۆکی، جڤاکی و سییاسی دا دناڤا خەلەتییێ دا نە. ژ بەر کو نەیێن کو چالاکییا 15ێ تەباخێ ئەنجام دایی و نە ژی یێن ل دۆرا وێ چالاکیێ کۆم بووی چ پەیوەندیا وان ب ئایدۆلۆژیا پەکەکێ و کەسایەتا ئۆجەلان ڤە نینە. چالاکی نەیا پەکەکێ بوو، ئەڤە سەرھلدانا گەلێ کورد یا ل دژی مێتنگەریا ترک بوو.\nئەڤ چالاکییە دهێ (ئەرووح) و شەمزینان ب پلانسازییا کادرێن پەکەکێ یێن ل لۆلان و بۆتانێ بجھ بووی ھاتە ئەنجام دان. ھەر چەند تەنێ ناڤێ مەعسووم کۆرکماز بهێتە بکارئانین ژی، لێ ژ بۆ ڤان ھەر سێ چالاکییا دەردۆرا 80 کەسان بەشدار بوون. ھندەک ژ ڤان بەژداربوویێن چالاکییێ پشترا ژ ئالیێ پەکەکێ ڤە ھاتنە سێدارەدان. ژ وان یێن ھاتینە سێدارەدان تەرزی جەمال (عەلی ئۆموورجان) فەرماندارێ گروپا چالاکییا شاخێ (چاتاک) و جێگرێ عەگید (مەعسووم کۆرکماز)یێ سییاسی مستافا چیمەن (تەوفیق) بوون. ژ ڤان یێن تەڤلی چالاکییا 15 تەباخێ بووی 13 کەس دژین. نیزامەدین تاش (بۆتان)ێ کو نھا ژ ئالیێ پەکەکێ ڤە وەکو خایین دهێتە بناڤکرن، یەک ژ وان 29 کەسانە کو بەشداری چالاکییا ئەرووحێ بووی.\nب گشتی، د دەربارێ چیرۆکا راستی یا چالاکیا 15ێ تەباخێ دا گەلەک کێم تشت تێنە زانین. پەکەکێ قەت چیرۆکا راستی یا ڤێ چالاکیێ و ناڤێن کەسێن کو بەشداری چالاکیێ بوونە بەلاڤ نەکرن. ئەڤە نە ژ بەر کێشەیێن ئەولەکاریێ، ئەڤە ژ بەر سیاسەتا یەک کەسی یا ئۆجەلان و پەکەکێ پێک ھات. مینا کو مەعسووم کۆرکماز ب تەنا سەرێ خوە چالاکی ئەنجام دابیت و ئەو ژی شەھید ببیت دهێتە سەرڤیسکرن. ئۆجەلان ب زانابوون تەنێ ناڤێ عەگید بکار ئینا و دەرخستە پێش، ل سەر ڤێ چەندێ تێگەھەک ئافراند. ئەڤ چەندە وەکی بژارتەیەک تێکلداری ئیلاھکرنا ئۆجەلان ھاتە کرن، کو ئەم دێ ل خوارێ دیسا ل سەر ڤێ مژارێ راوەستین.\nیێن کو چالاکی ل ئەنجام دایی و یێن خوەدی لێ دەرکەتین کوردستانی بوون\nنە پەکەکە، نەیێن کو چالاکی ئەنجام دایی و نە ژی کەسەکێ دی نەشیابوو باندۆرا پێڤاژۆیا 15ێ تەباخێ تەخمین بکەت. د دەما چالاکیێ دا و پشتی چالاکیێ، نە تەنێ دەولەت، پەکەکە ب خوە ژی شۆک بوو. ژ بەر کو گەل پشتی چالاکییێ ب تەنا سەرێ خوە دەرکەتن چیا. وەکە کو ئاگرێ پەلەخی ب جارەکێ گوور بوو.\nد بەشا دویەمینا نڤیسا مە دا، ل سەر رەوشا سۆسیۆلۆژیکا باکورێ کوردستانێ د سالێن 1970یێ دا و باندۆرا شەرێ چەکداری یێ پێشمەرگە و پەدەکێ مە باسی وێ کربوو. ب تایبەتی ل دەڤەرا بۆتان-جۆلەمێرگ و مێردینێ، گەلێ ھەرێمێ چەک راکرن. بەریا پێنگاڤا 15ێ تەباخێ، ئەڤ ھەرێمە ھەموو د بن باندۆرا سیاسی و لەشکەری یا پەدەکێ دا بوون. گەر پەکەکە خوە وەکو ھەڤالبەندێ پەدەکێ دیار نەکربا، ئەو نەدشییان ل وان دەڤەران بحەون. ژ بەر کو گەلێ کورد ل وان دەڤەران خوە ب ئەندام و لایەنگرێن پەدەکێ ددیت. ب فکرا کو د 15ێ تەباخێ دا ل ھەرێمێن وان شەرێ چەکداری ھاتیە دەستپێکرن، ئەو تەڤلی رێزێن گەریلا بوون و ب تەنا سەرێ خوە ژی دەرکەتن چییا. ڤان کەس و دەڤەرا چ گرێدان ب ئایدۆلۆژیا مارکسیست و لینینیست یا پەکەکێ و فکرێن چەپگر ڤە نەبوو. ئیرۆ ژی، گرسەیا پەکەکێ ب راستی ب ئارمانجێن پەکەکێ یێن سیاسی و ئایدۆلۆژی ڤە چ گرێدانەک نینە.\nگەل پێنگاڤا 15ێ تەباخێ ھەمبێز کر ژ بەر کو گەل ئەڤ گاڤە وەکو دۆزا خوە یا نەتەوەیی ددیت. پشتی 15ێ تەباخێ، گەلێ ناڤچەیا بۆتان و جۆلەمێرگێ ژ گەلەک گوندێن وەکو ئۆمیانس، دەشتا لالا، گوویینا و ھتد.. تەڤلی بوونێن ب کۆم چێبوون. بەرییا چالاکی بهێتە ئەنجامدان ژی ل ڤان دەڤەران مەحکوومێن دەولەتێ ب چەکداری ھەبوون، وەکو حەسەن چاڤش، سەلیم (فەوزی) گوویینی و ھندەک کەسێن تەڤلی پەکەکێ بووی.\nد راستیێ دا، کادرێن چالاکی ئەنجام دایی و گەلێ دەڤەرێ یێ کو پشتەڤانیا پێنگاڤا 15ێ تەباخێ کری، ھەموو کوردستانی بوون. ھەمیان ئەڤ چالاکیە ژ بۆ کوردستانەک سەربخوە و ئازاد ھەمبێز کر.\nپەکەکە بۆچی نەشیابوو گەل رێخستن بکەت؟\nتیشتەک بالکێش کو پشتی چالاکیا 15ێ تەباخێ پێشکەتی ئەو بوو؛ دەولەتێ ھەموو ھێزێن خوە یێن لەشکەری ل خەتا بۆتان و جۆلەمێرگێ ڤەکشاندنە نێزیکی باژاران. ل سەران سەرێ بۆتان- جۆلەمێرگێ ھەما بێژە لەشکەر نەمان.\nگەل ژ نیشکەکێ ڤە رابوو، لێ پەکەکە نەشیا ڤێ دەرفەتێ باش هەلسەنگینیت. گەل ڤەگەریا گوندێن خوە، چەکێن خوە ڤەشارتن و ھێڤییا پێشکەتنان مان. جەمیل بایک د پرتووکا خوەیا دیرۆکا پەکەکێ دا وەھا دبێژیت: “ھەسرەتەکا دیرۆکی یا گەلێ کورد ھەبوو، ئەو ژ نیشکەکێ ڤە دەرکەتنە چیا، ئەم نەشییاین وان بدەینە شەرکرن، پاشێ دەولەتێ ئەو خەلک کرنە، جەحش.”\nخەتا پەکەکێ پارچە بکە-بەلاڤ بکە و بمەشینە\nتێرا ناکەت کو مرۆڤ سەدەما سەردەڤکی هێلانا گەلێ کورد ب ئامادەکاری، ب ێپێشبینی یێ ڤە گرێ بدەت. د ئەسلێ خوە دا، یا راست ئەڤەیە کو پەکەکە نە پێکھاتەیەکا نەتەوەیی یە. ھێزا دامەزرینەر و رێڤەبرا پەکەکێ، یانی عەڤدللا ئۆجەلان و کۆما ئەنقەرێ، ژ دەستپێکێ ڤە، خەباتەک ل سەر بنگەھا نەتەوەیی ب رێڤە نەبرییە. گرۆپا ئەنقەرێ د وارێ فکر و رامانان دا ئەنقەرەیی بوون. ژ بەر ڤێ سەدەمێ، ئەو چ جاران نەشیان هەموو کوردان ھەمبێز بکەن. پەکەکە ب سەدەمێن پەڤچوونێن جڤاکی و ئابۆری لایانەک گرت بوو گەل خوە دا و یێن دی ژی راکربوونە پێشبەری خوە. پەکەکێ عەشیرەتێن بۆتان و جۆلەمێرگێ، گوندەوارێن کوردان چ جاران وەکی پارچەیەک ژ خوە نەددیتن. پەکەکێ چینا گوندی ژ بۆ خوە تەنێ وەکو کانییا شەرڤانان ب کار ئینا.\nلێ د پێڤاژۆیا ناڤبەرا 1977 و 1984ێ دا، پەکەکێ ب زەلالی دیت کو گەلێ کورد د ئەساسێ خوە دا نەتەوەپەرەستە. نە مومکن بوو کو پەکەکە ب پەیڤێن سۆسیالیزمێ بکاریت کوردا بدەتە شەر کرن. کوردێن کو دکارن ببنە مۆتۆرا شەرێ گەلێ کورد یێ دەم درێژ، د ئەساسێ خوە دا نەتەوەپەرەست، سەرخوەبوون خواز بوون و کوردستانی بوون. نە تەنێ گەل ھەر وەھا کادرۆیێن پەکەکێ ژی د ئەساس دا نەتەوەپەرەست و دلسۆزێن سەرخوەبوونێ بوون. یا راست، د ناڤبەرا گرسە و سەرکردەیا پەکەکێ دا د جیھانا ھەست، رامان و باوەریان دا جوداهیەکا مەزن ھەیە. حەتا کو ڤێ جوداهیێ فام نەکەین ئەم نەشێین ئیرۆ پەکەکێ ژی فەھم بکەین. ژ بەر کو گرسەیا کو پەکەکە وەک سۆتەمەنی بکار تینیت و ژ ئەنەرژیا وێ سوودمەند دبیت گرسەیا کوردستانی یە. لێ پەکەکە ب خوە دژبەرێ کوردستانێ یە. پەکەکێ خەتا کوردستانی بوونێ گرتە ناڤا خوە، ئەو ژ بۆ پارتییا خوە بکار ئینا، لێ چ جاران ئەڤ خەتا کوردپەروەر نەکرە دەستھلاتدار. پەکەکێ ئەڤ خەتا وەلاتپارێز وەکو خشم و کەڤنەشۆپ ددیت و باوەری پێ نەدئینا. میناک، خەلکێ بۆتانێ خوە وەکە شۆپدارێ میر بەدرخان بەگ ددیت، لێ پەکەکێ بەدرخان ژ بۆ کوردان وەکی زێدەبوونەکا بێ واتا ددیت. خەلکێ جۆلەمێرگێ شێخ عوبەیدولاهێ نەھری ژ بۆ خوە گەلەک مەزن و پر بها دبینن، لێ پەکەکێ شێخ عوبەیدوللاهـ ب کەسەکێ کەڤنەپەرەست بناڤ کر. خەلکێ چەولیکێ دگۆت قەی ئەو ل پەی شۆپا شێخ سەعید دمەشن، لێ ل گۆری پەکەکێ، شێخ سەعید سیخورەکێ برتانیا بوو. ئانکو، دو ئەجیندایێن پەکەکێ یێن ژ ھەڤ جودا و ڤەشارتی ھەبوون. ئەجیندایا ڤەکری کوردستانا سەربخوە-یەکبوویی و یەکیتیا نەتەوەیی بوو. ئەجیندایا ڤەشارتی ھەزا ئۆجەلان یا سەرۆکبوونێ و داخوازا پەکەکێ یا بھێز بوونێ بوو. گرسەیا وەلاتپارێزا کەڤرێ شەری زڤراند. زارۆکێن گەل گۆت کو ئەم کور و کەچێن وان دکەینە بووک و زاڤا ژ بۆ کوردستانێ، لێ تشتێ سەرکەتی سەرۆکبوونا ئۆجالان یا بێ نیقاش بوو. ل سەر ڤێ کەد و خوینا ھاتیە دایین ئاپۆ دەستهەلاتا خوە ئاڤا کر.\nیێن کو دخازن پەکەکێ فەھم بکەن پێویستە ڤێ راستییا دوبەندی یا پەکەکێ باش ببینن ژ بۆ کو نەکەڤنە ناڤا نرخاندنێن خەلەت. پێدڤییە کو ئۆجەلان، رێخستن، شەرڤان، لایەنگر، ئەندام و گەل جودا-جودا بهێنە دەستگرتن و دیتن. ژ بەر کو یێن ژییانا خوە ژ دەست دای، یێن بەدەنێ خوە پارچە پارچە کری، ب باوەرییا کوردەواری دەرکەتبوونە رێکێ، ھێدی، ھێدی رێک ھاتە گوھرین.\nسەفەرا پەکەکێ یا سارقامشێ\nپشتی ئێریشێن ئەرووح-شەمزینانێ، پەکەکە نەکاریبوو سەرکەفتنەکا جددی یا لەشکەری دەست خوەڤە بینیت. خوە نەشییا بوو ل باکوورێ کوردستانی چالاکییەکێ ژی ئەنجام بدەت. ئۆجەلان بێ ناڤبەر سەرکردەیێن خوە یێن وەکو دوران کالکان و سەلاحەدین چەلیک ب دەستپێشخەری تاوانبار دکرن. رێڤەبەرییێ ژی د ئادارا 1985ێ دا ب وێ لەزێ و کەربێ ب دەھان کەس ئاژۆتنە باکوور. ھەموو گرۆپ ب سر و سەقەمێ ژناڤ چوون. ئاپۆ ئەڤ پێڤاژۆیە وەکو سەفەرا ئەنوەر پاشایێ ترکیا ل سارقامشێ بناڤ کر، ژ بەر کو وی ژی ھەموو ئارتێشا خوە ژ بەر سەدەمێن بەرفێ ژ دەست دابوو. ئانکو، راستە پەکەکێ گولـلەیا یەکەم ژ بۆ باکورێ کوردستانێ هاڤێت، لێ گەلێ کورد پشت خوە د ناڤا دەستێ دژمنی دا ب تەنا سەرێ خوە هێلا و نەکاری بوو شەری بەردەوام بکەت.


سەعید كاكەیی، ئەندامی پێشووی ئەنجومەنی كۆمسیارانی كۆمسیۆنی باڵای سەربەخۆی هەڵبژاردنەكانی عێراق ڕایگەیاند "دابەشكردنی بازنەكانی هەڵبژاردنەكان بەسەر ٨٣ بازنەی ھەڵبژاردندا بۆ گەرەنتیكردنی سەركەوتنی ٨٣ كورسی ژنانە لە كۆی ٣٢٠ كورسی پەرلەمانی ئێستای عێراق."\nكاكەیی ئەوەیش روونكردوووەتەوە: بازنەی ھەڵبژاردنەكان لە پارێزگاكانی ھەرێمی كوردستاندا بریتی دەبن لە ١٢ بازنەی ھەڵبژاردن، بەم شێوەیەی خوارەوە:\n١- پارێزگای سلێمانی؛ ١٨ كورسی، پێنج بازنە.\n٢- پارێزگای ھەولێر ؛ ١٥ كورسی، چوار بازنە.\n٣- پارێزگای دھۆك؛ ١١ كورسی، سێ بازنە.\nئەو ئەندامەی پێشووی ئەنجومەنی كۆمسیاران روونیشیكردەوە بازنەی هەڵبژاردنەكان لە پارێزگای ناوچە جێناكۆكەكانە، پێكهاتوون لە ٥٦ بازنەی ھەڵبژاردن و بەم شێوەیەی خوارەوە دابەشدەكرێن:\n١- پارێزگای نەینەوا ؛ ٣١ كورسی، ھەشت بازنە.\n٢- پارێزگای دیالی؛ ١٤ كورسی، چوار بازنە .\n٣- پارێزگای كەركوك؛ ١٢ كورسی، سێ بازنە .\n٤- پارێزگای سەلاحەدین؛ ١٢ كورسی، سێ بازنە .\nئەو پێشبینیشی كردووە كورسییەكانی كورد لە ناوچە كێشەلەسەرەكان دوو بۆ سێ كورسی زیاد بكات بەو مەرجەی حزبە كوردستانیە گەورەكان رێگری نەكەن و گێچەڵ نەفرۆشن بە كاندیدە سەربەخۆكانی ناوچە دابڕێنراوەكانی كوردستان.\nكاكەیی ئەوەشی خستووەتەڕوو، ھەرچەندە ئەم دابەشكردنە نادەستورییە، بەڵام ھەنگاوێكی باش و پۆزەتیڤە بۆ زەمینەخۆشكردن و ھاتنە پێشەوەی كاندیدانی سەربەخۆ و بێلایەن لەپێناو كێبڕكێی بردنەوەی ھەندێك لە كورسیەكانی كورد لە ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراقدا .


Diplomatic Magazine | چۆن مامه‌ڵه له‌گه‌ڵ منداڵه‌كه‌ت ده‌كه‌ى؟\nپرسیاری سەرەتای ئەم بابەتە ئەوەیە: چۆن دایک و باوک هاوسەنگی خۆیان لای منداڵەکەیان دەپارێزێن؟\nیان چۆن خۆیان بەدوور دەگرن لەوەی یەکێکیان ببێتە سەرچاوەی هەموو شتێک بۆ منداڵەکەیان؟ باشە تۆی دایک یان باوک گوێت لە منداڵەکەت نەبووە کاتێک زوو زوو دەڵێ: کوا دایکم؟ یان کوا باوکم؟ یان هەندێکجار تۆی دایک هەموو شتێک بۆ منداڵەکەت دەکەیت، بەڵام ئەو هەر دەڵێ (کوا باوکم؟). یان بە پێچەوانەوە.\nئەمە ئەوە ناگەیەنێت کە کەموکوڕییەک لە پەروەردەکردنی منداڵەکەدا هەیە. منداڵ حەز دەکات یەکێکیان (دایک یان باوک) بکاتە سەرچاوەی وەرگرتنی هەموو شتێک لێی، بەتایبەتی سۆز و خۆشەویستی و بەدەستهێنانی ئامانجەکانی.\nشتێکی سروشتییە کە لە نێوان خوشک و برادا "ئیرەیی" هەبێت. ئەرکی دایک و باوک ئەوەیە ئەو "ئیرەییە" لە منداڵەکەیاندا بە شێوەیەکی نەرم، نەک بە توڕە بوون لێی، کەم بکەنەوە.\nبۆ نموونە بە منداڵە ئیرەیی بەرەکە بڵێن (ئێمە سۆز و خۆشەویستیمان زۆر زۆرە بەشی هەمووتان دەکات)، خەمت نەبێت هەرگیز تەواو نابێت.\nئەو وشانە لەناخی منداڵەکەدا دەچەسپێت و لە گەورەییشیدا ڕەنگ دەداتەوە. جگە لە ئیرەیی نێوان خوشک و برا هۆکاری تریش هەن کە منداڵ یەکێک لە دایک و باوکەکەی دەکاتە سەرچاوەی خۆشی و بەختەوەری خۆی و، تا ڕادەیەک گرنگی بەوی تریان نادات، لەوانە:\nیەکەم: دایک یان باوکێک دەڵێ (ئەم منداڵەی من لە باوەشمدا نایەتە دەرەوە و، بیستوچوار سەعاتە پێمدا هەڵواسراوە). لێرەدا دەبێ بزانین ئەم حاڵەتە چۆنە و چۆن دروست بووە، بەتایبەتی ئەگەر منداڵەکە لە تەمەنی شیرخواردنی دایکی دەرچووبێت. ئەگەر دایک و باوکەکە کاری درەوەی ماڵ بە کەمی بکەن و، بەزۆری هەر لە ماڵەوە بن. لێرەدا منداڵ لەوەیان زیاتر نزیک دەبێتەوە کە گرنگی پێ دەدات و پێداویستییەکانی بۆ جێبەجێ دەکات، کورد وتەنی زیاتر بە لاولۆیدا دێت.\nئەگەر منداڵەکە لە باوکەکە زیاتر نزیک بوو، دەبێ دایکەکە هەوڵ بدات وەک باوکەکە لەو کاتانەدا ئامادە بێت کە منداڵەکەی پێویستی پێیەتی. جاری وا هەیە پێویست دەکات کە دایکەکە واز لە بەرنامەیەکی گرنگی ئەو ڕۆژەی خۆی بهێنێت و، خۆی بە تەواوەتی بۆ منداڵەکە تەرخان بکات. زۆرێک لە شارەزایان دەڵێن کە منداڵی بچووک هەست بەو قوربانی دانەی دایک یان باوک دەکات.\nدووەم: دانانی یاسا و ڕێسای ماڵەوە\nدەبێ دایک و باوکەکە هەردووکیان بەشدار بن لە دانانی سنور بۆ منداڵ و، دەبێ بە تەواوی هاوکاریی یەکتر بکەن.\nنابێ یەکێکیان وابزانێت کە ئەوەی تریان نازانێت منداڵ پەروەردە بکات، لە کاتێکدا خۆی هەندێک شت دەکات منداڵەکە فێری ئەوە دەبێت کە هەلەکە بقۆزێتەوە و، ئەوەیان پشتگوێ بخات کە کەمتر سەرقاڵە لە گەڵیدا.\nسێیەم: ئەگەر یەکێک لە دایک و باوکەکە کاری دەرەوەی ماڵی دەکرد، تێبینی: لە داهاتوودا باسی هەندێک خاڵی تر دەکەین.


ئەردۆغان: ئۆپەراسیۆنەكانی سەر سنوور بەردەوام دەبن – تۆڕی میدیایی خەڵک\n2018/07/24 - 1:56 PM\nسەرۆك كۆماری توركیا رایگەیاند، كە ئۆپەراسیۆنەكانیان لە سەر سنوور بەردەوام دەبن، تاكو ئەو كاتەی مەترسییە ئەمنییەكان و هەڕەشەكان لەنێودەبەن.\nرەجەب تەیب ئەردۆغان سەرۆك كۆماری توركیا لە گوتارێكدا لە كۆبونەوەی فراكسیۆنی حزبەكەی “ئاكپارتی” لە پەرلەمانی توركیا جەختی لەبەردەوامیدان بە ئۆپەراسیۆنەكانی سەر سنوور كردەوە، تا كۆتاییهێنان بە هەڕەشەكان، بەپێی هەواڵدەری رۆیتەرز.\nئەردۆغان لە وەڵامی ئەو رەخنانەی لە یاسای نوێی بەرەوڕوبونەوەی تیرۆر دەگیرێن، كە دەسەڵاتێكی ئەمنی زۆر دەداتە سەرۆك كۆمار، رایگەیاند كە هیچ كەسێك بۆ نییە رەخنە لە یاسای نوێی بەرەوڕووبونەوەی تیرۆر بگرێت.\nسوپای توركیا لە رۆژئاوای كوردستان و باشوری كوردستان لەشكركێشی كردووە بە ئامانجی لەنێوبردنی بنكە و بارەگاكانی یەپەگە و پەكەكە و چەند ناوچەیەكی شارێكی داگیركردووە.\nئەحرار شام دوو پەنابەری كوردی باشوری كوردستانی دەستگیركرد


هەركەس نەزر بكات و نەتوانێ وەفاى پێوە بكات ، چى لەسەر پێویستە ؟ : ماڵپەڕی وەڵامەکان\nسوێند و نەزر و کەفارەتهەركەس نەزر بكات و نەتوانێ وەفاى پێوە بكات ، چى لەسەر پێویستە ؟\nهەركەس نەزر بكات و نەتوانێ وەفاى پێوە بكات ، چى لەسەر پێویستە ؟\nئەمە درێژە پێدانى دەوێ:\nئەگەر نەزرى وەكو تاعەت (عیبادات) ێك كردبوو ئەوە دەبێت وەفاى پێوە بكات وەكو ئەوەى نەزر بكات بە نوێژێك یان رۆژویەك یان هاوشێوەى ئەم پەرستشانە.لەسەرفەرمایشتى پێغەمبەر (ﷺ) (من نَذَرَ أن يُطِعِ الله فليُطِعْه) واتە: هەركەس نەزرى كرد كە گوێڕایەڵى خوا بكات با ئەنجامى بدات.\nبەڵام ئەگەر نەگونجاو (مكروه)بوو (نەشیاو) وەكو ئەوەى دەڵى رۆژى یەك ساڵ لەسەرم بۆ خوا، یان رۆژوى هەمیشەى، ئەم نەزرە مكروهە (نەشیاوە) ناكرێ، لەم حاڵەتەدا كە فارەتى سوێندى لەسەرە،\nیاخود نەزرى شتێك بكات كە لە توانایدا نەبێت،وەكو بڵێ لەسەرم بێت بۆ خوا یەك ملیۆن ریال (دینار) بكەمە خێر،كەئەمەش لە توانایدا نەبێت یاخود نزیكى ئەو بڕەشى پێنەدرێت،ئەمەش كە فارەتى سوێندێك دەدات كەواتە ئەگەر نەزرى بەشتێك كرد و كە نەیتوانى ئەنجامى بدات، كەفارەتى سوێندێكى لە سەرە، ئەمەش ئەگەر نەیتوانى و واگومانى برد كە هەرگیز ناتوانێ بەڵام ئەگەر زانى ئەتوانى ئەو بڕەى كە نەزرى كردوە دەتوانێ بیدات ، ئەوا ئەو نەزرە لە سەرى لا ناچێ، وەكو ئەوە بڵێ: هەزار ڕیال (500 هەزار دینار) نەزر بێت كە چى حازریش نیە،ئەمە لە گەردنى دەمێنێتەوە دەبێ هەوڵبدات بە دەستى بهێنێ و هەركات بە دەستى هێنا ئەبێت ئەو صەدەقەیە بكات،بەڵام ئەگەر نەزرى بە شتێك كرد كە هەرگیز نەیدەتوانى ئەنجامى بدات یان مەحاڵ بوو بگاتە ئەنجامدانى، ئەمەش دەبێ كەفارەتى یەك سوێند بدات.\nکەفارەتى سوێند بریتىیە لە سێ شت هەركامەیانى پێكرا دەتوانێت ئەنجامى بدات كە:\n1 ـ خواردن دانى ژەمێكى دە هەژار [إِطْعَامُ عَشَرَةِ مَسَاكِينَ ] .\n2 ـ یان كردنى پۆشاك بۆ دە هەژار [ أَوْ كِسْوَتُهُمْ ] .\n3 ـ یان ڕزگار كردنى بەندەیەك [ أَوْ تَحْرِيرُ رَقَبَةٍ ] .\nئەگەر هەركامەیەكى لەو سێ شتەى سەرەوەى پێكرا ـ بەهەڵبژاردنى خۆى ـ ئەوا ئەنجامى دەدات، بەڵام ئەگەر هیچ یەكێكیانى پێ ئەنجام نەدرا ئەوا دەتووانێت سێ ڕۆژ بە ڕۆژوو بێت، لە سەر یەك بن، یان دوور لە یەك هیچ كێشەیەك نابێت، [فَمَن لَّمْ يَجِدْ فَصِيَامُ ثَلاَثَةِ أَيَّامٍ ] .\nخواى پەروەردگار فەرموویەتى: [فَكَفَّارَتُهُ إِطْعَامُ عَشَرَةِ مَسَاكِينَ مِنْ أَوْسَطِ مَا تُطْعِمُونَ أَهْلِيكُمْ أَوْ كِسْوَتُهُمْ أَوْ تَحْرِيرُ رَقَبَةٍ فَمَن لَّمْ يَجِدْ فَصِيَامُ ثَلاَثَةِ أَيَّامٍ ذَلِكَ كَفَّارَةُ أَيْمَانِكُمْ إِذَا حَلَفْتُمْ ] (سورة المائدة 89)\nچەند تێبینى یەك:\nیەكەم: خواردنى هەر ژەمێكى هەژارێك زانایان بە 750 گرام یان یەك كێلۆ گرام لە خواردن وەك برنج، دیاریان كردووە، دەتوانرێت بە خاوى بدرێت بە هەژار، یان دەتوانێت چێشتێك لێ بنێت و دە هەژارى بۆ دەعوەت بكات، و لە ژەمێكدا تێریان بكات، وە دەشتوانێت ئەو كارە لە چێشخانەدا ئەنجام بدات.\nدووەم: ئەو سوێندە كەففارەتى لە سەرە كە سوێندەكە جەزم و ئاگادارى دڵى لەگەڵ دا بێت، نەك سەر زارەكى بێت، چونكە خواى پەروەردگار فەرموویەتى: [ لاَ يُؤَاخِذُكُمُ اللّهُ بِاللَّغْوِ فِي أَيْمَانِكُمْ وَلَكِن يُؤَاخِذُكُم بِمَاعَقَّدتُّمُ الأَيْمَانَ ] .\nواتە: خواى پەروەدگار لێتان ناگرێت ئەگەر سوێندەكەتان سەر زارەكى بێت،\nبەڵكو ئەوەتان بە سوێند لە سەر حیساب دەكات كە جەزم و ئاگادارى دڵى لەگەڵ دا بێت.\nسێیەم: سوێند خواردن بە غەیرى خوا شیرك و هاوەڵ بڕیاردانە بۆ خواى پەروەردگار و تاك و تەنها، چونكە پێغەمبەرى خوا ﷺ\nفەرموویەتى: " من حلف بغير الله فقد أشرك "\n، وە لە ڕوایەتێكى تردا هاتووە "من حلف بغير الله فقد كفر "صححه العلامة الألباني في: السلسلة الصحيحة، برقم (2042)\nواتە: هەر كەسێك سوێند بە غەیرى خوا بخوات ئەوا شیرك و هاوەڵى بڕیارداوە بۆ خواى پەروەردگار.\nئەم جۆرە سوێندە كەففارەتەكەى ئەوەیە كە بێژەرى بڵێت: (لا إله إلا الله)، و دەشبێت تۆبەى لە سەر بكات، و پەشیمان بێتەوە لێ ى، و وازى لێبهێنێت، و جارێكى تر نەگەڕێتەوە سەرى، و بەڵكو خواى پەورەدگار بە ڕەحم و بەزەیى خۆى لێ ببوورێت، و لێ ى خۆش بێت، خواش زانا ترە.\nجارێکیان سوێندم بەدرۆ خوارد لەدڵەوەو بەزمان دەرم نەبڕی ، تەنها لەدڵەوە سوێندەکەم خوارد ، ئایا کەفارەتم لەسەرە ؟ ئايا لە سوێند خواردندا نييەتى كێ حيسابە؟ ئایا دروستە بۆ کەفارەتى سوێند پارە بدەى؟ بە چ سوێندێک دەوترێت سوێندی (لەغو) ئەو سوێندەی کە کەفارەتی نیە کامەیە؟ ئایا دروستە مرۆڤ خۆی ئیلزام کات بەنەزرێکی دیاری کراوەوە لەکاتی پێویستیدا ؟\nسەردان: ٢,١٢٥ بەش: سوێند و نەزر و کەفارەت\nپرسیاری دواترکاتى گیان کێشان چۆنە؟ چۆن پرسیارمان لێ دەکرێ لە گۆڕدا ؟ چۆن بتوانم وەڵامى سێ پرسیارەکەى ناو گۆڕ بدەمەوە؟پرسیاری پێشترتێكەڵ كردنی نوێژە سوننەتەكان بە یەك نیەت دروستە؟ بۆ نمونە : نوێژى سونەتى دەستنوێژ و نوێژى چێشتەنگا؟


ئەو خۆراكانەی زیاتی زۆر بەگورچیلەی مرۆڤ دەگەیەنن\nگورچیلەكان كارگەلێكی زۆر سەخت ئەنجام دەدەن. لە پاڵ پاڵاوتن و دەردانی پاشەڕۆكانی سووڕی خوێندا، ئەوان بەرپرسن لە ڕاگرتنی هاوسەگی گشتی شلە لە جەستەدا، دەردانی ئەو هۆڕمۆنانەی كە خڕۆكە سوورەكان درووست دەكەن، پاراستنی تەندروستی ئێسكەكان و ڕێكخستنی فشاری خوێن.\nئێمە هۆشیارانە و ناهۆشیارانە فشارێكی زۆر لە گورچیلەكان دەكەین، ئەمەش لە ڕێی سیستەمی خۆراك، دەرمان و ژەهرە ژینگەییەكانەوە. ئەمەش دەشێت ببێتە هۆی شێرپەنجەی گورچیلەكان، دروستبوونی بەرد، نەخۆشی گورچیلە یان تەنانەت لەكاركەوتنی یەكجاریان.\nهەرچەندە گورچیلەكان ئەندامێكی بەهێزی جەستەن، بەڵام ئەوانیش وە هەر ئەندامێكی تر گەر فشاری زۆریان لێ بكرێت دەشێت وێران ببن.\nڕەنگە سەرسام بیت كاتێك دەزانیت كە چەندان خۆراكی جۆراوجۆر، كە هەندێكیان تەندروستیش دیارن، دەشێت ببنە هۆی تێكدانی گورچیلەكان. بۆ پاراستنی گورچیلەكانت، دڵنیابە لە خواردنی هەر یەك لەو خۆراكانەی خوارەوەدا زیادەڕەوی نەكەیت.\nهەر یەك لەو خۆراكانەی خوارەوە وا باشە بە شێوەیەكی مامناوەند بخورێن. گەر گورچیلەكانت تەندروست بن، زۆربەیان مەترسیدار نین، بەڵام بە دڵناییەوە بۆ ئەوانەی كە نەخۆشی گورچیلەیان هەیە باش نین.\nئەو خۆراكانەش ئەمانەن\nشیرینكەرە دەستكردەكان، گەر بۆ كەمكردنەوەی شەكر لە خواردنی ڕۆژانەتدا پشت بە شیرینكەرە دەستكردەكان دەبەستی، ڕەنگە ئەمە بژاردەیەكی باش نەبێت، ئەوە سەلمێنراوە كە خواردنی دوو جاری ئەو شیرینكەرانە لە ڕۆژێكدا كاریگەری نەرێنی لەسەر كاركردنی گورچیلە دا دەنێن.\nگۆشت: گۆشت پرۆتینێكی زۆری تێدایە كە زۆر گرنگە بۆ پرۆسەی گەشە و تەندروستی ماسولكەكان، بەڵام هەرسكردنی بۆ گورچیلە كارێكی قورسە. هەروەها هەر خۆراكێك پرۆتینی ئاژەڵی زۆر بێت مەترسی دروستبوونی بەرد لە گورچیلەدا زیاد دەكات، بۆیە ئەوانەی كە نەخۆشی گورچیلەیان هەیە، واباشە خۆراكی پڕ پرۆتین نەخۆن.\nخوێ: بۆ ڕاگرتنی هاوسەنگی شلە لە لەشدا، سۆدیۆم لەگەڵ پۆتاسیۆم بە هاوسەنگی كار دەكەن، بەڵام خوێ كە لە سۆدیۆم پێك هاتووە، دەبێتە هۆی تێكدانی ئەو هاوسەنگییە. هەروەها سۆدیۆمی زۆر دەبێتە هۆی ئەوەی كە گورچیلەكان ئاوێكی زۆریان پێوست بێت بۆ كەمكردنەوەی ڕێژەی خوێ لە خوێندا، ئەمەش ئەركێكی زۆر قورسە بۆ گورچیلەكان.\nبەرهەمە شیرەمەنییەكان: بەرهەمەكانی وەك شیر، ماست و پەنیر ڕێژەیەكی زۆر پۆتاسیۆمیان تێدایە و ڕێژەی پۆتاسیۆم لە میزدا زۆر بەرز دەكەنەوە، ئەمەش دەبێتە هۆی دروستبوونی بەرد. ئەوانەی كە نەخۆشی گورچیلەیان هەیە واباشە ڕێژەی ئەم خۆراكانە كەم بكەنەوە، چونكە ئەمە كاری گورچیلەكان لە پاڵاوتندا ئاسان دەكات.\nكافاین: خواردنەوەی بەردەوامی قاوە، چا، خواردنەوە گازی و وزەبەخشەكان زۆر مەترسیدارە بۆ ئەو كەسانەی كە نەخۆشی گورچیلەیان هەیە. لێكۆڵینەوەكان دەریان خستووە كە خواردنی كافاین مەترسی خراپتربوونی نەخۆشی درێژخایەنی گورچیلە زیاتر دەكات و دەشبێتە هۆی دروستبوونی بەرد.\nمیوەی ئەدڤۆكاندۆ: ئەم میوەیە هەرچەندە زۆر بەتامە بەڵام بەهۆی ئەوەی رێژەیەكی زۆر پۆتاسیۆمی تێدایە، خواردنی بەردەوامی دەبێتە هۆی تێكدانی باڵانسی سۆدیۆم و پۆتاسیۆم لە گورچیلەدا.\nچەرەسەكان: گەر بەردی گورچیلەت هەیە، ئەوا خواردنی چەرەسەكان بۆت باش نییە، لەبەرئەوەی هەندێ كانزایان تێدایە كە هەمان ئەو كانزایانەن كە بەردی گورچیلەیان لێ دروست دەبێت. گەر لە ڕابردوودا بەردی گورچیلەت هەبووە، خواردنی چەرەسەكان زۆر كەم بكەرەوە.


سویدییەکی تریش تووشی پەتای بەراز بوو - Radio Sweden Kurdish - Radyoya Swêdê - ڕادیۆی سوید | Sveriges Radio\nسویدییەکی تریش تووشی پەتای بەراز بوو\nبڵاو کرایه‌وه onsdag 26 augusti 2009 kl 14.24\nپیاوێکی سی ساڵەی سویدی خەڵکی هەرێمی یێستریکلەند، بە خەستی تووشی نەخۆشیی پەتای بەراز بووە و دوێنێ بۆ عیلاج و پەیوەندی سیپەلکی دەسکرد، ناودێر بە ECMO، بەڕێکرایە نەخۆشخانەیەک لە دانیمارک. لە سویددا تەنیا یەک ناوەندی ECMO هەیە و ئەویش تەنیا جێی بۆ چوار نەخۆشان هەیە و بۆیەش ناردنی ئەم نەخۆشە بۆ دانمارک، پێویست بوو.\nستێفان ئێنگکڤیست سەرپزیشکی نەخۆشخانەی کارولینسکا لە سۆڵنا دەڵێ ئەم نەخۆشناردنانە بۆ لای یەکتر، ڕوتینی ئاسایی ئێمەیە و بە گوێرەی پەیوەندییەکە لە نێوانماندا هەیە.\nسیگنار مێکتیتالو (Signar Mäkitalo) پزیشکی پاراستە لە نەخۆشییە درمەکان لە پارێزگای یەڤلێبۆری دەڵێ بەداخەوە کەس نازانێ چەند بە سەختی تووشی ئەو نەخۆشیە دەبێت. ڕادەی تووشبوونی هەر کەسەش دەگەڕێتەوە بۆ شانسی کەسە‌کە.\nبەڵام ئاخۆ دیارە کە خەڵک چۆن تووشی ئەن پەتایە دەبن؟ دوکتۆر مێکیتالو دەڵێ من هەوڵم داوە لەوە بگەم. دەزانم کە ئەو کەسە زۆر لە وڵاتانی باکووری ئەورووپاوە گەڕاوە و زۆریش لە باشووری سوید ماوەتەوە بەڵام هیچ کەسێکی تایبەت شک نابەم کە نەخۆشییەکەی لەوەوە گرتبێتەوە.\nدوکتۆر ستێفان ئێنگکڤیست سەرپزیشکی نەخۆشخانەی کارولینسکا لە سۆڵنا دەڵێ ئێمە پێمان وایە کە نەخۆشیی پەتای بەراز هاتۆتە سویدیش هەتا وەک ئوسترالیا، نیوزیلەند، شیلی، بەریتانیا و وڵاتانی دیکە بۆ ماوەیەک لێرە بمێنێتەوە. ئێنگکڤیست دەڵێ نەخۆشیی سیپەلکیش یەکێ لە دواهاتەکانی ئەم پەتایەیە و لە وڵاتانی دیکەشدا بینراوە بەڵام ڕێژەیان ئەوەندە زۆر نەبووە.\nهەر ئێستا سێ گەنجی سویدیی ژێر سی ساڵ لەو ناوەندە لە بەر نەخۆشیی پەتای بەراز لە ژێر چاوەدێری و عیلاج دان. پێشتر نەخۆشێکی ٢٢ ساڵە کە سیپەلکی دەسکردی بۆ کراوە لە نەخۆشخانەی کارۆلینسکا خەوێنرابوو و هێشتا باری تەندروستییەکەی، سەرەڕای ئەوەی باشتر بۆتەوە، جێی مەترسییە.\nبۆ یەکەمین جار، ئامارێکیش لە سەر کارتێکەریی پەتای بەراز لە سەر ئابووری سوید بڵاوکراوەتەوە. دامەزراوەی توێژینەوە لە دۆخی بازاڕ (Konjunkturinstitutet) پێشبینیی ئەوە دەکات کە لە وەرزی پاییزدا کاتێ پەتای بەراز بەربڵاوتر بێتەوە و لە هەر دە کەسان، یەک کەس لە بەر ئەم نەخۆشییە لە سێ مانگی ئاخری ساڵ، لە ماڵدا دەمێنێتەوە. ئەو کات ڕێژەی مەسرەفکاری کەم دەبێتەوە و ئاستی بێ ئێن پێ، واتا سەرجەمی بەرهەمی نەتەوەیی، بۆ ماوەی چوار مانگی یەکەمی ساڵی ٢٠١٠، نزیکەی نیو لە سەد دادەبەزێ.\nکریستینا نیلسۆن جێگری سەرۆکی پێشبینی لە دامەزراوەی توێژینەوە لە دۆخی بازاڕ، دەڵێ کاتێ مرۆڤ لە بەر تووشبوون بە نەخۆشی یا ئاگا لە منداڵبوون لە ماڵەوەیە و کار ناکا، ئەوا ئەمە کارتێکەریی لە سەر داهاتی مانگانەشی هەیە. کەمبوونەوەی داهات، مەسرەفکاریش کەم دەکاتەوە. یا خود لە بەر نیگەرانی لە گرتنەوەی ئەم پەتایە، خۆ لە هەندی مەسرەفکاری دەپارێزێ وەک ئەوەی ناچێتە چێشتخانە نان بخوات، ناچێتە دیتینی شانۆگەری و سەفەریش ناکات.\nجێی باسە کە حوکوومەتی سوید ڕۆژی ڕابردوو ڕایگەیاند کە یەک میلیارد کرۆنی بۆ مەسرەفی کوتانی گشت خەڵک، دژی پەتای بەراز تەرخان کردووە. کۆمۆن و پارێزگاکانی سوید مەزەندەی ئەوە دەکەن کە ئەو مەسرەفە بۆ کۆکوتانی گشت خەڵک، سەر لە دوو تا سێ میلیارد کرۆن دەدات و بەم پێیە وێڕای پێشوازی لەو بڕە پارەیەی حوکوومەت دەیدا، زۆر بە کەمی دەزانن.\nهەر لەم پەیوەندییەدا و پاش بە مەترسی دانرانی پەتای بەراز لە سوید، پاککەرەوەی ئاڵکۆڵداری ناودێر بە (Handsprit) بۆ بەرگری لە گرتنەوەی نەخۆشی، لە دەواخانەکانی وڵات، ئاپۆتێکن، تەواو بوون.\nماڵپەڕی تایبەت بە پەتای بەراز لە ڕادیۆی سوید


په‌رله‌مانتارانی عێراقی سه‌ر به گروپی سه‌در بۆ په‌رله‌مان ده‌گه‌ڕێنه‌وه\nئه‌ندامانی په‌رله‌مانی عێراقی سه‌ر به مه‌لای ڕادیكاڵی شیعه‌كان موقته‌دا ئه‌لسه‌در گه‌ڕانه‌وه بۆ په‌رله‌مان پاش ئه‌وه‌ی بۆ ماوه‌یی مانگێك به‌شداری كۆبونه‌وه‌كانی په‌رله‌مانیان نه‌ده‌كرد.\nئه‌و گروپه ده‌ڵێن 30 یاسادانه‌ر گه‌ڕاونه‌ته‌وه پاش ئه‌وه‌ی په‌رله‌مان ڕه‌زامه‌ندی خۆی نیشاندا له به‌رامبه‌ر داخوازییه‌كه‌یان بۆ باشتر پاراستنی مه‌زارگه پیرۆزه‌كانی موسوڵمانان له ووڵاته‌كه‌دا. ئه‌م په‌رله‌مانتارانه بۆ ماوه‌ی مانگێك به‌شداری كۆبونه‌وه‌كانی په‌رله‌مانیان نه‌ده‌كرد وه‌ك ناڕه‌زایی ده‌ربڕینێك له به‌رامبه‌ر ئه‌و ته‌قینه‌وه‌یه‌ی له مه‌زاری پیرۆزی شیعه‌كان له سامه‌را ڕوویدا.\nهه‌ر له ڕۆژی سێشه‌ممه‌دا، كاربه‌ده‌ستانی ئه‌مه‌ریكی و ئێرانی جه‌ختیان كرده‌وه سه‌ر ئه‌وه‌ی هه‌ردوو ووڵات ئاماده‌ن بۆ جاری دووه‌م پێكه‌وه كۆببنه‌وه و ووتوێژی ڕاسته‌وخۆ سه‌باره‌ت به سه‌قامگیركردنی ڕه‌وشی عێراق ساز بكه‌ن.\nله‌م باره‌یه‌وه، ووته‌بێژی وه‌زاره‌تی ده‌ره‌وه شان مه‌ككۆرمه‌ك گوتی كاربه‌ده‌ستانی ئه‌مه‌ریكی ده‌یانه‌وێت كۆبونه‌وه‌یه‌كی تر سازبكه‌ن تاوه‌كو ڕووبه‌ڕووی ئێران ببنه‌وه سه‌باره‌ت به‌و كردارانه‌ی له عێراق‌دا ئه‌نجامیان ده‌دات. به‌ڵام تاوه‌كو ئێستا ڕۆژی ئه‌و كۆبونه‌وه‌یه دیارینه‌كراوه . پێشتریش هه‌ردوو ووڵات له مانگی پێنجی ڕابردوودا له عێراق كۆبونه‌وه.\nله به‌غداش، ته‌قینه‌وه‌ی ئۆتۆمبیلێكی بۆمب چێنراو له نزیك باڵیۆزخانه‌ی ئێرانی و ته‌قینه‌وه‌یه‌كی خۆكوژی دیكه له نزیك یه‌كه‌یه‌کی نۆبه‌داری له‌شكری بووه هۆی كوشتنی 14 كه‌س.


سەروەر حەمە 07, 03, 2019\nكوردستان وڵاتێكی دابەشكراوە و، كورد نەتەوەیەكی پارچەپارچەكراوە. هیچ یەكێك لەو دەوڵەتانەی كوردستانیان پێوە لكێنراوە، تاكوو ئەمڕۆ بە شێوەیەكی تەواوەتی دانیان بە مافە نەتەوەیی و سیاسییەكانی گەلی كوردا نەناوە. توركیایش یەكێكە لەو وڵاتانەی كە فراوانترین و گەورەترین ڕووبەری خاكی كوردستانی پێوە لكێنراوە و، زۆرترین ڕێژەی كوردیشی تێدا دەژی، بەڵام زۆرترین مافی كوردانیشی تێدا پێشێل دەكرێت. ئێمە لەنێوه‌ندی ئەم وتارەدا تیشك دەخەینە سەر سێ تەوەری تایبەت بە پرسی كورد و نەخشەی كوردستان لە مێنتەڵێتیی دەسەڵاتدارانی ئێستای توركیا.\nئەردۆغان و بیری ڕاسیزم\nڕەگەزپەرستی (ڕاسیزم/Racism) لە سادەترین پێناسەیدا بریتییە لە سەردەستەییی نەتەوە و لایەنێك بەسەر نەتەوە و لایەنێكی دیكەدا، لە ڕووی زمان و كه‌لتوور و بیروباوەڕ و بۆچوون و هەڵسوكەوت و دەربڕیندا. ڕەگەزپەرستی مێژوویەكی دێرینی هەیە و لەنێو نەتەوەكانیشدا پانتایییەكی گەورەی هەیە. هەڵبژاردنی نەتەوە یان میللەتێك بەسەر ئەوانی تردا، دابەشكاریی بیروباوەڕی لێ كەوتۆتەوە كە دیارترینیان ڕەوایەتیدانه بەخۆ و ناڕەوایەتیدانه بەوی تر.\nڕەگەزپەرستی وەك هەر بیروباوەڕ و مەزهەبێكی سیاسی و كۆمەڵایەتی، پێویستی بە ژینگەیەكی تایبەت بە خۆی هەیە. بیرمەندان و شارەزایانی ئەو بوارە باس لەوە دەكەن ڕەگەزپەرستی زۆرتر لەنێو ئەو كۆمەڵگه‌یانەدا پەرە دەستێنێت كە باوەڕیان بە جیاكاری لەنێو تاك و كۆمەڵگەدا هەبێت.\nلەم نێوەندەیشدا دەبینین سەرۆككۆماری توركیا، "ڕەجەب تەییب ئەردۆغان" (Recep Tayyip Erdoğan) لە گوتارێكدا لە پارێزگه‌ی ئەرزینجان، بە بۆنەی هەڵبژاردنی شارەوانییەكانەوە كە بڕیارە ڕۆژی 31ی ئازاری ئەمساڵ بەڕێوە بچێت، ڕەخنەی لە حزبی دیموكراتی گەلان (هەدەپە/HDP) گرت و ڕای گەیاند: "لە وڵاتەكەی مندا، شوێنێك بە ناوی كوردستان نییە؛ ئەگەر ئێوە شەیدای كوردستانن، كوردستان لە باكووری عێراقدایە و بڕۆن لەوێ بژین."\nلە لێكدانەوەمان بۆ ئەم گوتارەی ئەردۆغان دەتوانین بڵێین كە بەپێی پێوەر و تایبەتمەندییەكانی چەمكی ڕاسیزم، ئەم گوتارەی ئەردۆغان دەبڕینێكی ڕەگەزپەرستانەیە بەرامبەر بە كورد و، بە سەردەستە نیشاندانی نەتەوەی تورك و دەسەڵاتی توركییە بەسەر گەلی ستەمدیدەی كورد لەو وڵاتە و، لە هەمان كاتدا نكۆڵیكردنە لە بوونی پارچەیەكی جوگرافیی گەورە و گرنگی توركیا كە خاكی باكووری كوردستانی گەورەیە.\nپێیشم وایە دوای هەمواری دەستوور و پیادەكردنی سیستەمی نوێی ئەو وڵاتە _سیستەمی سەرۆكایەتی_، توركیا پێی ناوەتە قۆناغێكی نوێوە. هەروەك لە بڕگە و ماددەكانی دەستووری هەمواركراودا هاتووە كە: "سەرۆككۆمار، سەرۆكی دەسەڵاتی جێبەجێكردنی وڵاتە و، مافی دیاریكردنی وەزیرەكان و جێگرانی و، كۆتاییهێنان بە ئەركەكانی هەیە و، دید و بۆچوونی خۆی دەربارەی سیاسەتی ناوخۆ و دەرەوە پێشكەشی پەرلەمان دەكات." لە خوێندنەوەمان بۆ ئەم تێكستە نوێیەی دەستووری هەمواركراو، دەبینین توركیای ئێستا، واتە كۆكردنەوەی زۆرینەی دەسەڵاتەكانی جێبەجێكردن لە دەست یەك كەسدا. چونكە سەرۆككۆمار پۆستی سەرۆكی وڵات و سەرۆكی حكوومەت لە دەستی خۆیدا كۆ دەكاتەوە و، هەر خۆی كابینەی حكوومەت پێك دەهێنێ و، دەیشتوانێ بەبێ گەڕانەوە بۆ پەرلەمان، وەزیرەكان و جێگرانی سەرۆككۆمار لە پۆستەكانیان دوور بخاتەوە. هەروەها سەرۆككۆمار دەبێتە فەرماندەی گشتیی هێزە چەكدارەكانی وڵات و دەسەڵاتی دامەزراندن و دیاریكردنی سەركردەكانی سوپا و دەزگەی هەواڵگری لەدەست خۆیدا دەبێت؛ ئەمەیش واتای كەمكردنەوەی دەسەڵاتی دامەزراوەی سوپا لە دەسەڵاتی سیاسیی توركیا و، ئەگەری هاتنەئارای دەسەڵاتێكی تاكڕەوی تاكەكەسی دەگەیەنێت. ئەم گۆڕانكارییەیش هەوڵێك بوو بۆ دروستكردنی سیستەمێكی سیاسیی سەرۆكایەتیی تاكەكەسی و، كۆنترۆڵكردنی كۆی جومگەكانی دەسەڵات و، زاڵبوونی ئایدیۆلۆژیی تاكحزبی، كە ڕەنگە توركیا بەرەو ئاییندەیەكی ناڕوون ببات.\nتوركیا و سڕینەوەی نەخشەی كوردستانی گەورە\nلە ئۆكتۆبەری 2018 فراكسیۆنی "ئیی پارتی" (İYİ Parti) لە پەرلەمانی توركیا پرسی سڕینەوەی نەخشەی كوردستانی گەورەی لەسەر نەخشەی "گووگڵ" (Google) كردە پرسێكی پەرلەمانی. وەزیری گواستنەوە و ژێرخانی توركیایش "مه‌حمه‌ت جاهید تورهان" (Mehmet Cahit Turhan) داوای لە بەرپرسانی دامەزراوەی گووگڵ كردووە نەخشەی كوردستان لەسەر نەخشەی گووگڵ بسڕنەوە و؛ دوای داواكاریی توركیا بۆ سڕینەوەی نەخشەی كوردستانی گەورە لەسەر نەخشەی گووگڵ، كۆمپانیای گووگڵ نەخشەكەی لەسەر پلاتفۆرمی خۆی سڕییەوە. ئەم داواكارییەی توركیا لە كاتێكدایە گووگڵ هەر چوار پارچەی كوردستانی وەك یەكەیەكی سەربەخۆ لەسەر نەخشەی خۆی نەخشاندبوو.\nئەم كارەی حكوومەتی توركیا ئەوەمان پێ دەڵێت كە توركەكان لەسەر نەخشەیش كوردستانیان قبووڵ نییە، چ جای ئەوەی وەكوو بوونێكی سیاسیی كارا قبووڵی بێت و، لەنێو هاوكێشە سیاسییە ناوخۆیی و هەرێمی و نێودەوڵەتییەكاندا ڕۆڵی مەیدانیی هەبێت.\nتوركیا و ڕیفراندۆمی هەرێم\nلە پرسی ئەنجامدانی ڕیفراندۆمی هەرێمی كوردستاندا لە 25ی ئەیلوولی 2017، توركیا نیگەران بوو، چونكە توركیا دروستبوونی دەوڵەتی سەربەخۆی كوردستان بە مەترسی بۆ سەر ئاسایشی نیشتمانیی خۆی دەزانێ و، پێی وایه دەبێتە هۆی ناسەقامگیریی زیاتری ناوخۆی ئه‌و وڵاته و ناوچەكە.\nلە مێنتەڵێتیی توركدا، مافی كورد و بنیاتنانی دەوڵەتی كوردستان قبووڵكراو نییە، چونكە ئەوان وای بۆ دەچن كە لە كاتی ڕاگەیاندنی دەوڵەتی سەربەخۆی باشووری كوردستان، چیتر كوردەكان دەستەمۆی توركیا نابن و، پەیڕەوی لە سیاسەتێكی سەربەخۆی خۆیان دەكەن و، نابنە پاشكۆی وڵاتێكی وەك توركیا؛ چونكە ئەوان وای دەبینن خەباتی كورد لە پارچە جیاجیاكانی كوردستان پێكەوەبەستراون، بە جۆرێك كە هەر جۆرە گۆڕانكارییەك لە یەكێك لە بەشەكانی كوردستانی گەورە، كاریگەریی ڕاستەوخۆ و ناڕاستەوخۆی بۆ هەموو پارچەكانی دیكەی كوردستان دەبێت.\nلە ڕووی ستراتیژییەوە، توركیا پێی وایە دروستبوونی دەوڵەتی سەربەخۆی كوردستان زیانی بۆ توركیا دەبێت و، دەسەڵاتی ئەو وڵاتە لە گەمەی سیاسیی ناوچەكە و جیهان سنووردار دەكات. لە هەمان كاتدا دەوڵەتی سەربەخۆی كوردستان، دەبێتە چەتری كۆكەرەوەی كوردان لە هەر چوار پارچە، كە ئەمەیش بە زیانی توركیا دەشكێتەوە، بەو پێیەی زۆرترین ڕێژەی گەلی كورد لە وڵاتی توركیایە.\nتوركەكان تووشی فۆبیای كورد بوون؛ بە جۆرێك كە ترسیان لە هەموو كوردێكە ئەگەر داوای مافی ڕەوای خۆیان بكەن لە هەر شوێنێك بێت و، كوردەكان پۆلێن دەكەن بۆ دوو بەش _كوردی باش و كوردی ناباش_؛ بە مانایەكی دیكە، هەرچی كورد هەیە تیرۆریستە تەنیا ئەوانە نەبێت كە لەگەڵ توركیا و حزبی "ئاكپارتی" (AKP)ن.\nلە لایەكی دیكەوە ئەو گۆڕانكارییە ڕیشەیییانەی لە سیستەم و شێوازی بەڕێوەبردنی دەوڵەتی توركیادا هاتووەتە ئاراوە، بەتایبەتی پاش گۆڕینی سیستەمی پەرلەمانی بۆ سیستەمی سەرۆكایەتی لە ڕێگه‌ی هەمواركردنەوەی دەستوورەوە لە ئایاری 2016 دا، وا چاوەڕوان دەكرێت بۆ كورد قۆناغێكی دژوار و پڕ لە مەترسی بێت؛ سەرباری ئەوەی لە مێنتەڵێتیی بڕیاربەدەستانی دەسەڵاتی توركیدا كورد و كوردستان بوونێكی قبووڵكراوی نییە؛ چونكە توركەكان پێیان وایە توركیای هاوچەرخ _مۆدێرن_ لەسەر بنەمای توركبوون دروست كراوە، بۆیە هەموو دەبێت تورك بن. هەروەها بە تێڕوانینی ئێمە خەون و مەبەستی ئەردۆغان و حزبەكەی لە ئێستادا دروستكردنی جۆرێك لە ناسیۆنالیزمی توركی - ئیسلامی و، سیستەمی حزبیی دەسەڵاتدارە لەو وڵاتەدا.


سەرۆکی فراکسیۆنی گۆڕان رۆژانە ٤٠ ملیۆن دۆلار گەندەڵی لە خاڵە سنوریەکان دەکرێت\nسەرۆکی فراکسیۆنی گۆڕان رایگەیان رۆژانە ٤٠ میۆن دۆلار گەندەڵی لە دەروازە سنوریەکاندا دەکرێت و پێویست بە ساختەکردنی نوسراوەکان ناکات.\nعه‌لی حه‌مه‌ساڵح، سەرۆکی فراکسیۆنی گۆڕان لە پەرلەمانی کوردستان دوای راگه‌یه‌ندراوه‌كه‌ی وه‌زاره‌تی كشتوكاڵ لە بارەی ساختەکردنی نوسراوێکیان رایگەیاند "سێ مانگه به‌وردی له‌سه‌ر سه‌رجه‌م خاڵه سنوریه‌کان به‌دواداچونمان کردووه، ئه‌وه‌ی ئێمه به‌به‌ڵگه‌ی ته‌واو ده‌ستمانکه‌وتوه، دزی و تاڵانی له خاڵه سنوریه‌کان ده‌سه‌لمێنێت، تاڵانیه‌کی بێ وێنه‌یه، دزی و خیانه‌ت له هه‌مومان، له گیرفانی هه‌موان، خه‌ڵکێک ئاماده‌یه بۆ ده‌ستکه‌وتنی پاره هه‌موان توشی خراپترین نه‌خۆشی بکات."\nناوبراو وتیشی "قه‌باره‌ی گه‌نده‌ڵی له خاڵه سنوریه‌کان نزیکه‌ی 40 ملیۆن دۆلاره‌و ئه‌مه‌م به به‌ڵگه سه‌لماندوه، چ کاڵایه‌کی قه‌ده‌غه‌کراوت ده‌وێ به‌بێ گومرگ و به‌بێ پشکنین به‌زه‌بری هێز بۆت داخڵده‌کرێت."\nسەرۆکی ئەو فراکسیۆنە رونی دەکاتەوە: کۆنتێنه‌رێک دووگ به 30 هه‌زار دۆلار و هێلکه به 10 هه‌زارو 500 دۆلار و سێو و ترێ به 5 هه‌زار 500 دۆلار بۆت داخڵده‌کرێت، داهاتی ئه‌م کاڵایانه به قاچاخ دێت نزیکه‌ی 10 ملیۆن دۆلاری مانگانه‌یه.\nسەرۆکی فراکسیۆنی گۆڕان دەشڵێت "نزیکه‌ی 20 کۆمپانیا له‌سه‌رجه‌م خاڵه سنوریه‌کان پاره له خه‌ڵک وه‌رده‌گرن له 700 دۆلاره‌وه بۆ 5 دۆلاری تێدایه، کۆمپانیا هه‌یه مانگانه 5 ملیۆن دۆلار به چه‌ند کاغه‌زێک ده‌خاته گیرفانی."\n1548 جار بینراوە


ژنێک لەناو کەمپی هۆلدا لە پارێزگای حەسەکەی سوریا رێدەکات، له 14 کانونی دووەم. [دەلیل سولەیمان\_ئاژانسی فرانس پرێس]\nرێکخراوه‌ی كۆمه‌كی مرۆیی کۆمیتەی فریاگوزاری نێودەوڵەتی پێنجشەممە (27 ئاب) داوای لە نەتەوە یەکگرتووەکان کرد بۆ کردنەوەی دەروازەیەکی سنووری بەرەو باکوری خۆرهەڵاتی سوریا بۆ زیادکردنی ئه‌و پێداویستییە پزیشکیانه‌ی له‌كه‌مبوونه‌وه‌دان لەمیانه‌ی زیادبوونی حاڵەتەکانی تووشبووندا بە ڤایرۆسی کۆرۆنای نوێ (کۆڤید-19).\nدەروازی سنووریی یەعروبییە، کە دەکەوێتە نێوان سوریا و عێراق، لە کانونی دووەمدا داخرا دوای ئەوەی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەژێر فشاری روسیادا دەنگیدا، ئەمەش بووە هۆی كورتهێنانی هاوکاری بۆ ئه‌و هه‌رێمه سورییەی ژێردەسەڵاتی کوردەکان.\nرژێمی سوریا -- بەپشتیوانی روسیا -- ئەو هاوکاریانەی لەڕێی دەروازە سنوورییەکانەوە بەبێ رەزامەندی ئەوان دابەشدەکرێن وەک پێشێلکاری بۆسەر سەروەرییەکەی دەبینێت.\nکۆمیتەی فریاگوزاری نێودەوڵەتی رایگەیاند: "کۆمیتەکە داوای لە ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کرد بۆ کردنەوەی دەروازەی سنووریی یەعروبیە به‌ڕووی هاوکارییەکاندا بۆ رێگریکردن لە بڵاوبوونەوەی پەتای کۆڤید-19."\nسەرۆکی کۆمیتەی فریاگوزاری نێودەوڵەتی، دەیڤد میلیباند وتی راگرتنەکە، لە تەمموزدا نوێکرایەوە، "کە ملیۆنان کەسی به‌بێ دەرمانی زۆر پێویست و کەرەستە تەندروستییەکان هێشته‌وه لە ناوەڕاستی ئەو پەتایەدا".\nدەسەڵاتە کوردییەکە 478 حاڵەتی تووشبوونی بە کۆڤید-19 لە ناوچەکە تۆمارکرد، له‌نێویاندا 28 حاڵەتی گیانلەدەستدان، بەڵام کۆمیتەی فریاگوزاری نێودەوڵەتی رایگه‌یاند كه ژمارەکان لەبەرزبوونەوەدان بەهۆی کەمیی رێژەی پشکنینه‌وه بۆ ڤایرۆسەکە.\nگروپە مرۆییەکە رایگه‌یاند كه راگرتنە چەند مانگییەکەی دەروازەی یەعروبیە بۆته هۆی بەربەستدانان بۆ خزمەتگوزارییە تەندروستییەکان لە ناوچەکە، کە تەنیا 13 هەناسەدەری دەستکرد و رێژەیەکی کەمی کەرەستەی خۆپارێزیی لێیە.\nنیگەرانییەکانی کەمپی هۆل\nکۆمیتەی فریاگوزاری نێودەوڵەتی بەتایبەتی نیگەرانی دۆخی کەمپی هۆل بوو له پارێزگای حەسەکە.\nکۆمیتەی فریاگوزاری نێودەوڵەتی رایگه‌یاند كه ناوەندی جیاکردنەوەی ڤایرۆسی کۆرۆنا لە کەمپەکە دووچاری کەمیی کەرەستەی خۆپارێزی و "ژمارەیەکی کەم وێستەگەی دەستشووشتن، قەرەباڵغیی قەرەوێڵەکان و سنوورداربوونی توانای ستافەکە" بووەوە.\nنەتەوە یەکگرتووەکان لەم مانگەدا رایگەیاند کە سێ کارمەندی تەندروستی لە هۆل تووشی ڤایرۆسەکە بوون، دەسەڵاتی کوردیش پێنجشەممە حاڵەتێکی دیکەی تووشبوونی لەوێ راگەیاند.\nسەرچاوەیەکی پزیشکی لە هۆل وتی دواهەمین حاڵەتی تووشبوون یەکەمین بوو لەنێو دانیشتوانه‌كه‌دا.\nگروپە مرۆییەکان هۆشدارییاندا لە بڵاوبوونەوەیەکی بەرفراوانی ڤایرۆسی کۆرۆنا لە باکوری خۆرهەڵاتی سوریا کە ئه‌و قەیرانه مرۆییه‌ی هه‌یه هێنده‌ی دی سه‌ختتر ده‌كات، له‌نێویاندا كورتهێنانی ئاو و خواردن و دەرمان.


ئێریشێن ل سەر باشوور و پەدەكێ بەردەوامن – Sibehî سبەھی\nئێریشێن ل سەر باشوور و پەدەكێ بەردەوامن\nBergeh Kurdistan On 08/02/2021 / سیاسی\nبەرپرسێن پەكەكێ و پەرلەمانتەرێن ھەدەپێ ب رێیا سازیێن مەدیایا خوە ب بەردەوامی ئێریشی سەر باشوورێ كوردستانێ، حكوومەتا كوردستانێ و ب تایبەتی ژی ئێریشی سەر پارتیا دەمۆكراتا كوردستانێ (پەدەكێ) و خەتا نەتەوەیی و دەولەتبوونێ دكن.\nنھا گەر گەھشتیە پەرلەمانتەرێ ھەدەپێ یێ شەرنەخێ هاسان ئۆزگونه‌ش، ڤان رۆژان وی ژی داخویانیەك دایە ئاژانسا نووچەیان یا پەكەكێ (ئا ئێن ئێف) ێ. هاسان د داخویانیا خوه دا تشته‌ک نوو نابێژه، ھەر گۆتنێن بەرێ یێن كو گەلەك جاران ژ ئالیێ بەرپرسێن پەكەكی ڤە ھاتینە گۆتن دوبارە دكە. ھەر كەسێ ھاسان ئۆزگونەش ناس بكە دزانە كا زانین و كەپاسیتا وی یا سیاسی چەندە نزانە تشتەك نوو بێژە، ب تەنێ ئەو تشتێ ژێرا ھاتیە نڤیسین دخوینە و دوبارە و سێبارە دكە.\nهاسان ئۆزگونه‌ش د داخوویانیا خوه دا بەحسا ھەڤبەندیا ناڤبەرا پارتیا دەستھەلاتدار ئاكەپێ و پارتیا نژادپەرست مەھەپێ دكە و دبێژە: “تفاقا ئاکەپ-مەهەپێ ژ خوه ڕا کریه ئارمانج کو هه‌موو هێزێن کورد ئێن ئازادیێ دخوازن ژ هۆلێ ڕاکن و د ڤی واری دا هنده‌ک پارتیێن کورد ئێن به‌رژه‌وه‌ندیپارێز کرینه شریکێ خوه. نها ئاکەپ-مەهەپە، پەدەکێ ژ بۆ خوه وه‌که ئامووره‌کێ ب کار تینن. ئاکەپ، پەدەکێ ژ بۆ خوه وه‌که کوردێ باش ب ناڤ کریه و ل گۆری به‌رژه‌وه‌ندیێن خوه ب کار تینه. پەدەکێ ژی ب هه‌موو ئاوایی خوه ڕاده‌ستی ئاکەپێ کریه”.\nژ به‌ری هه‌ر تشته‌کی ئه‌ڤ گۆتنێن ڤی نه‌جامێری ده‌ره‌ون و ژ ڕاستیێ دوورن. وه‌ک هه‌ر جارێ ئه‌م دبێژن، نه پەدەكێ لێ حوکومه‌تا هه‌رێما کوردستانێ پەیوه‌ندی ل گه‌ل هه‌موو ده‌وله‌تێن جیران هه‌نه و ئه‌ڤ ژ بۆ ھەرێما كوردستانێ پێوستیه‌که.\nسیاسەتا پەكەكێ ل باكورێ كوردستانێ تێكچوویە و رۆژ ب رۆژ جەماوەرێ وێ كز دبە و پەرلەمانتەرێین ھەدەپێ ژی چەندەھا سالا ل پەرلەمانتۆیا تركیێ ھەنە لێ یەك پرۆژەیاسا ژی ژ بۆ پرسا گەلێ كورد ژ بۆ زمانێ كوردی پێشكەش نەكریە . هاسان ئۆزگونه‌ش ب خوه دیلێ چه‌پێ ترکا یێن که‌مالیسته. لێ ئه‌و ب خوه نه د وێ زانه‌بوونێ دا یه کا، که‌مالیزم یان ژی چه‌پێن ناسیۆنالستێن ترک چقاس ل سه‌ر سه‌روه‌ریا کوردا خه‌ته‌ره. ڤێجا ب زمانه‌ک ئه‌رزان به‌هسا پەدەكێ دکە و ب ڤێ یه‌کێ ژی دژمنه‌تیا خه‌تا نه‌ته‌وی و ده‌وله‌تبوونا کوردا دکن.\nهاسان ئۆزگونه‌ش د به‌شه‌ک دن یا داخیانیا خوه دا دبێژه كو ل دژی دەولەت-نەتەوەنە و ئەو براتیا گەلان و جمھوریەتا دەمۆكراتیك دپارێزن: “په‌رگالا هێزا ئازادیخواز، په‌رگالا ده‌مۆکراتیک مۆده‌رنیته، نه‌ته‌وه‌یا ده‌مۆکراتیک و کۆنفه‌ده‌رالیزما ده‌مۆکراتیکه. د هه‌مان ده‌مێ دا په‌رگالا گه‌لان، باوه‌ریان، ژنان، جوانان و که‌دکارانه. یانی په‌رگالا جڤاکێ یه، نه شه‌رخوازه و به‌رۆڤاژی وێ ئاشتیخوازه. نه خوینمێژه، ژیانه‌ک ده‌مۆکراتیک دخوازه. هه‌روها ب خوەزایێ ڕا دۆسته. ژ بەر ڤێ یه‌کێ ژی دژمناتیا ڤێ مۆده‌لێ دکن و ژ ڤێ مۆده‌لێ دترسن…… په‌رگالا وان (مەرەم ژێ پەدەكە) یە، په‌رگالا مۆده‌رنیته‌یا کاپیتالیسته و ل سه‌ر هیمێ نه‌ته‌وه-ده‌وله‌تێ ئاڤا دبه. نه‌ته‌وه ده‌وله‌تێن هه‌تا ئیرۆ هاتنه ئاڤاکرن ب خوه ڕا گه‌له‌ک شه‌ر و ڕاگه‌شیێن مه‌زن ئانینه. چو جاری نکاره چاره‌سه‌ریه‌ک مایینده ببینه و هه‌ر ده‌مێ د ناڤا خوه دا دفه‌تسه”.\nد ڕاستیا خوه دا گه‌له‌ک زه‌همه‌ته کو مرۆڤ ڤان گۆتنێن هاسان ئۆزگونه‌ش بنرخینه. ژ به‌ر کو نه گۆتنێن كەسەك سیاسی و نۆرمالە و ژ هه‌موو نۆرمێن مرۆڤاتیێ دوورن. هاسان ته‌نێ هنده‌ک تشتێن دانین پێشییا وی دخوینه. ژ خوه ئه‌و ژ بۆ ڤێ د پەرله‌ما‌نتۆیێ دا یه. ئۆزگونه‌ش د پەرله‌مه‌نتۆیا ترکان دا یه. نانێ وان دخوه ، ئه‌و ژ بۆ معاشێ دستنه دکاره ئاگر به‌رده هه‌موو کوردستانێ. کورت کورمانجی ئۆزگونه‌ش، وه‌ک چه‌په‌ک نژادپه‌ره‌ستێ ترک ئێریشێ باشوورێ کوردستانێ و پەدەكێ دکه. ده‌ما معاشێ وی یێ پەرله‌مه‌نتریێ خلاس ببه، هوونێ پرێزا ئۆزگونه‌ش ببینن کا دێ چه‌وا به. ب یه‌ک مه‌سه‌له‌یه‌کی مرۆڤ دکاره ڤان گۆتنێن پەرله‌مه‌نته‌رێ ھەدەپێ شرۆڤه بکه: گۆتنه‌ک کوردی هه‌یه دبێژه : دێ وه‌ره ڤی که‌ری د ڤی بۆری ڕا ده‌رباس بکه


سەرۆکی فراکسیۆنی پارتی لە ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق ڕایگەیاند، بڕیارە ھەفتەی داھاتوو خوێندنەوەی یەکەم بۆ پڕۆژەیاسای بودجەی گشتیی 2021ی عێراق بکرێت و بۆ ئەوەش ھەوڵ دەدەن ھەموو فراکسیۆنە کوردییەکان لەبارەی بودجەوە یەکھەڵوێست بن.\nڤیان سەبری، سەرۆکی فراکسیۆنی پارتی لە پەرلەمانی عیراق لە لێدوانێکدا بۆ میدیای حزبەکەی کە "ناس کورد" بەدواداچوونی بۆ کردووە (4ی کانونی یەکەمی 2021) ڕایگەیاندووە، "دوای گەیشتنی پرۆژە یاسای بودجەی گشتیی 2021ی عێراق بڕیارە ھەفتەی داھاتوو خوێندنەوەی یەکەم بۆ ئەو پڕۆژەیاسایە بکرێت، کە پشکی کوردیشی تێدایە".\nوتیشی، "وەکو فراکسیۆنی پارتی خۆمان بۆ گفتوگۆکردن سەبارەت بە پڕۆژەیاسای بودجە ئامادەکردووە و دەستپێشخەریمان کردووە و دەمانەوێت سەرجەم فراکسیۆنە کوردییەکان لەبارەی ئەو پڕۆژەیاسایەوە یەکهەڵوێست بن، بۆ ئەوەی بتوانین پڕۆژە یاساکە لە بەرژەوەندیی کورد تێپەڕێنین".\nپیشتر بەهۆی گەیشتنی پڕۆژەیاسای بودجەی گشتیی عێراق بۆ ئەمساڵ، پەرلەمانی عێراق کە بڕیار بوو لە سەرەتای ئەم مانگەوە بکەوێتە پشوو، پشووەکەی ھەڵوەشاندەوە بۆ ئەوەی بتوانن دەنگدان لەسەر پرۆژە یاساکە بکرێت و پەسەندی بکەن.\nپێشتر بەشیر حەداد، جێگری دووەمی سەرۆکى پەرلەمانی عێراق ڕایگەیاند، پەرلەمان لە سەرەتای مانگی کانونی دووەم دەست بە خوێندنەوەى یەکەم بۆ پڕۆژەیاسای بودجەى ساڵی 2021 دەکات.\nبەشیر حەداد لە لێدوانێکیدا بۆ میدیای فەرمی حکومەتی عێراق کە "ناس کورد" بەدواداچوونی بۆ کردووە دەڵێت، "لە پەرلەماندا گفتوگۆی چڕ دەکرێت بە ئاڕاستەی کەمکردنەوەى خەرجییە ناپێویستەکان لە بودجەى 2021دا."\nدەشڵێت، "ڕێکارەکانی یاسادانان بۆ پڕۆژەیاسای بودجە 20 بۆ 30 ڕۆژی پێدەچێت."\nحکومەتی هەرێم وادەی ڕاگەیاندنی لیستی موچەی ئاشکرا کرد\n2021.01.12 - 19:03\nوادەی دابەشکردنی مووچەی فەرمانبەرانی هەرێم ئاشکراکرا\n2021.01.11 - 09:33\nخوێندنەوەى یەکەم بۆ پرۆژە یاساى بودجە کرا\n2021.01.09 - 21:48


Mateo 18 MTDS – مەتا 18 KSS | Biblica\nMateo 18 MTDS – مەتا 18 KSS\n2ئەویش منداڵێکی بانگکرد و لەناوەڕاستیاندا ڕایگرت، 3فەرمووی: «ڕاستیتان پێ دەڵێم: ئەگەر نەگۆڕێن و وەک منداڵتان لێنەیەت، هەرگیز ناچنە ناو شانشینی ئاسمانەوە. 4بۆیە ئەوەی وەک ئەم منداڵە خۆی نزم بکاتەوە، لە شانشینی ئاسماندا پایەبەرزترە. 5ئەوەی بە ناوی منەوە پێشوازی لە منداڵێکی وەک ئەمە بکات، پێشوازی لە من دەکات.\nئاگادارکردنەوە لە کەوتنە ناو گوناه\n6«ئەوەی یەکێک لەم بچووکانەی کە باوەڕیان بە من هەیە تووشی گوناه بکات، باشترە بۆی بەرداشێکی گەورە بە ملیەوە هەڵبواسرێت و نوقومی بنی دەریا بکرێت. 7قوڕبەسەر جیهان لەبەر ئەو شتانەی کە خەڵکی تووشی گوناه دەکەن، چونکە گوناهکردن هەر دەبێت هەبێت، بەڵام قوڕبەسەر ئەوەی کە دەبێتە هۆکار بۆ کەوتنە نێو گوناه. 8ئەگەر دەستت یان پێت تووشی گوناهی کردیت، بیبڕەوە و فڕێیبدە.18:8 لێرەدا مەبەست لە بڕینی ئەندامی لەش نییە بەڵکو مەبەستی ئەوەیە کە باوەڕدار ئامادەبێت ئەندامی لەشی خۆی ببڕێت بەڵام گوناه نەکات. بۆ تۆ باشترە بێ دەست یان بێ پێ بچیتە ناو ژیانەوە، لەوەی کە بە دوو دەست یان دوو پێوە فڕێبدرێیتە ناو ئاگری هەتاهەتاییەوە. 9ئەگەر چاوت تووشی گوناهی کردیت، دەریبهێنە و فڕێیبدە. بۆ تۆ باشترە بە یەک چاوەوە بچیتە ناو ژیانەوە لەوەی بە دوو چاوەوە فڕێبدرێیتە ناو ئاگری دۆزەخەوە.\n10«ئاگاداربن! بە سووکی مەڕواننە یەکێک لەم بچووکانەی کە باوەڕیان بە من هەیە، چونکە پێتان دەڵێم فریشتەکانیان لە ئاسماندا بەردەوام ڕووی باوکم دەبینن کە لە ئاسماندایە. ] 11کوڕی مرۆڤ هاتووە بۆ ئەوەی ونبووان ڕزگار بکات.[\n18«ڕاستیتان پێ دەڵێم: ئەوەی ئێوە لەسەر زەوی دایبخەن، لە ئاسمانیش داخراو دەبێت، ئەوەی لەسەر زەوی بیکەنەوە، لە ئاسمانیش کراوە دەبێت.\n19«دیسان ڕاستیتان پێ دەڵێم: ئەگەر دووان لە ئێوە لەسەر زەوی لەسەر هەر شتێک ڕێک بکەون، هەرچی داوا بکەن، باوکم کە لە ئاسمانە بۆتان جێبەجێ دەکات، 20چونکە لە هەرکوێیەک دوو یان سێ کەس بە ناوی منەوە کۆببنەوە، من لەوێ لەنێوانیاندا دەبم.»\n23«لەبەر ئەوە پاشایەتی ئاسمان لە پاشایەک دەچێت ویستی حیساب لەگەڵ خزمەتکارەکانی بکات. 24کاتێک دەستی پێکرد، یەکێکیان بۆ هێنا دە هەزار کیسە زێڕ18:24 کیسە زێڕ: یۆنانی: تالنت، هەر تالنتێک نزیکەی 34 کگم بووە؛ یەک تالنت زێڕ دەیکردە کرێی 15 ساڵی کرێکارێک. قەرزار بوو. 25کە هیچی نەبوو بیداتەوە، گەورەکەی فەرمانی دا، خۆی و ژن و منداڵ و هەرچی هەیەتی بفرۆشرێت و قەرزەکە بداتەوە.\n28«ئەم خزمەتکارە ڕۆیشت، خزمەتکارێکی هاوکاری خۆی بینی کە سەد دینار18:28 یەک دینار کرێی ڕۆژانەی کرێکارێک بووە. قەرزاری بوو، ملی گرت و گوتی: ”ئەوەی بەسەرتەوەیە بمدەرەوە!“\n29«خزمەتکارە هاوکارەکەی لەبەرپێی چۆکی دادا و لێی پاڕایەوە: ”لەسەرم ڕابوەستە، دەتدەمەوە.“\n32«ئەوسا گەورەکە خزمەتکارەکەی بانگ کرد و پێی گوت: ”خزمەتکاری بەدکار، لە هەموو ئەو قەرزە خۆشبووم، چونکە لێم پاڕایتەوە. 33ئایا نەدەبوو تۆش بەزەییت بە خزمەتکارە هاوکارەکەتدا بێتەوە، هەروەک چۆن من بەزەییم پێتدا هاتەوە؟“ 34جا گەورەکەی تووڕە بوو و دایە دەست جەلادەکانەوە، هەتا هەموو قەرزەکەی بداتەوە.


12 جۆر خواردن كه هه‌م تێرت ده‌كات و هه‌م كێش داده‌به‌زێنێت\nخواردن و جۆره‌كانی حواردن كاریگه‌ری زۆری له‌سه‌ر دابه‌زاندنی كێش هه‌یه، ئه‌م خواردنانه‌ی خواره‌وه باشترین ئه‌و جۆرانه‌ن كه ده‌توانیت بۆ دابه‌زاندنی كێشت به‌كاریان بهێنیت:\n1-پاقلمەنیەكان: پاقلەمەنیەكان هۆرمۆنی كۆلیسایتوكینین كە دەبێتە هۆی كەم كردنەوەی ئارەزووی خواردن و هەستی تێربوون دەبەخشێت. پاقلەمەنیەكان هەروەها پارێزگاری لە بەرزبونەوەی شەكری خوێن دەكەن وە ئەوانەی كە دەوڵەمەندن بە ڕیشالە خۆراكیەكان توانای دابەزاندنی كۆلیسترۆڵی خوێنیان.\n2-زەڵاتە: خواردنی زەڵاتە بەشتێكی باش دانراوە لە لایەن رێكخراوەكانی تایبەت بە خواردن چونكە ئەو زەلاتانەی كە ڕێژەیەكی زۆر سەوزەواتیان تێدایە دەوڵەمەندن بە ڤیتامین سی و ئی و لایكوپین و فۆلیك ئەسید وە كاروتینویدات. بەڵام دەبێ بەكارهینانی ئەو مادانە كەم بكرینەوە كە بۆتام بەكاردێن وەكو صاص. جونكە هەندێكیان گەرمۆكەی (calorie) زۆریان تێدایە.\n3-هێلكە: دەبێ بخورێ بەشێوەیەكی مامناوەند. هێلكە باشە بۆتەندروستی بەهۆی هەبوونی ڕێژەیەكی زۆر لە پرۆتین كە پارێزگاری لە بەرزبونەوەی شەكری خوێن دەكات بەشێوەیەكی خێرا. بۆ ئەوانەی چاودێری كێشیان دەكەن وا باشە تەنها سپێنەكەی بخۆن.\n4-چای سەوز: ئەم جۆرە چایە رێژەیەكی زۆر دژە ئۆكسێنەكانی تێدایە وە سوتانی چەوری لەش خێرا دەكات.\n5-شۆربا: شۆربای مریشك ( شلەی مریشك) باشە بۆلەش چونكە یارمەتی كەم كردنەوەی برسێتی دەدات. شلەی مریشك بە چارەسەرەكی فۆلكلۆری ناسراوە بۆ سەرمابوون و هەڵامەت (پەسیو).\n6-دانەوێڵەی دەوڵەمەند بە ڕیشاڵەخۆراكیەكان: یارمەتی هەرس كردنی خواردن دەدات و دەبێتەهۆی كەم كردنەوەی برسێتی. هەروەها ڕیشاڵە خۆراكیەكان یارمەتی كەم كردنەوەی رێژەی كۆلیسترۆل دەكەن.\n7-گۆشتی ماسی و مریشك: خواردنی ماسی و مریشك لە نیوەرۆ رێگایەكە بۆ دابەزاندنی كێش چونكە هەستی تێر بوون دەبەخشێت دورمان دەكاتەوە لە زۆر خواردن. ماسی ئومیگا 3 تێدایە كە باشە بۆ دابەزاندنی رێژەی كۆلیسترۆل لە خوێن.\n8-هەرمێ: سەرچاوەیەكی باشە بۆ ڕیشاڵە خۆراكیەكان و و شەكری فركتۆز كە نابێتە هۆی بەرزبونەوەی شەكری خۆێن بەشێوەیەكی خێرا.\n9-زەیتی زەیتون: كوڵانی خواردن لەناو زەیتی زەیتون تەندروستترە چونكە رۆنە ناتێرە یەكەكانی تێدایە كە دەبێتە هۆی پاراستنمان لە نەخۆشیەكانی دڵ.\n10-گوێز: خواردنی گوێز رۆژانە دەبیتە هۆی زوو هەست كردن بە تێریوون كە دورمان دەكاتەوە لە زَور خواردن و كێش زیاد بوون.\n11-خەل: ترشی خەل (acetic acid) وا دەكات خواردن بە شێوەیەكی هێواش بڕوات لە گەدەوە بۆ ڕیخۆڵە باریكە بەمەش هەستی تێربوون دەبەخشێت كە بێتە هۆ كەم خواردن. هەروەها ترشی ناو خەل دەبێتە هۆی كۆنتڕۆڵكردنی شەكری خوێن كە باشە بۆ ئەوانەی نەخۆشی شەكرەیان هەیە.\n12-بیبەری تیژ(توند): خواردنی ئەم جۆرە بیبەرە ڕۆژانە دەبێتە هۆی دابەزاندنی كێشی لەش بەهۆی هەبوونی مادەی كاپسایسین كە مادەیەكە ئارەزووی خواردن كەم دەكاتەوە.\nئه‌م بابه‌ته 3471 جار خوێنراوه‌ته‌وه


نڤست سولتان ژ خەو رابو قەرەج – Malame\nنڤست سولتان ژ خەو رابو قەرەج\nد. شه‌عبان مزوری 6 ئایار، 2022\n123 2 خوله‌كان\nرەجەب تەیب ئەردوگان ژ کەسەک نەنیاس، لژیێ ١٣ سالی مالا بابێ وی هاتن ئستەنبول، لگەرەکەک هەژارێن وێرێ،ئەردوگان خواندنا خوە ل خواندنگەهەک ئیسلامی بەردەوامی پێدا، شەربەت و نانێ کونجیا لسەر جادێ دفروت، بو یاری کەرێ فوتبولێ.\nلێ تشتێ وەرچەرخان د ژیانا ویدا کری، دەما چوی زانکویا مەرمەرە و لوێرێ تێکەلی لگەل نەجمەددین ئەربەکان کر، کو بو یەکەمین سەروک وەزیرێ تورکیا یێ ئیسلامی. ئەڤ تێکەلیە بو ئەگەرا وێ یەکێ کو ئەردوگان زو دناڤ رێکخستنا برایێن بوسرمان بچیتە پێش. ئەردوگان کەسەک بدەڤ و ئەزمانە، زۆر جوان درەوا رێکدخە، ژ بو نەتەوێن هزر نەکەن و شروڤا گوتنا نەکەن. ئاخەک زێرینە کو مروڤێن وەک ئەردوگان بێنە پێش.\nکێشەکا سەرەکیا ئیسلامیێن تورک دورویتیا ناڤبەرا نسناما نەتەوی و ئولی، ژ لایەکی وەک ئەندامەک ناتو هەمی دەستهەلاتدارێن تورک ژ دورستبونا دەولەتا تورک هەیا ئەڤرو هەولداینە نێزیکی ئەوروپا رۆژئاڤا و ئەمریکا ببن، تەنها هێزێن ئیسلامی هەولداینە لسەر هەردو وەریسا یاریێ بکەن، نژە خوە ژ ئەوروپا دکەن و نەژی زۆر خوە نێزیکی وەلاتێن بوسورمان دکەن.\nپرسا دویەمین بو هەمی رێکخستن و سیاسەتمەدارێن تورک، پرسا کوردیە ل باکورێ کوردستانێ، لێ دڤێت بێژین کو دڤێت پرسا هەمی هێزێن تورکیا یەک دورویشم هەیە: ( یەک وەلات، یەک زمان، یەک ئالا ). چەوا کەساتی و رێکخستنێن تورکا بدرێژیا مێژویێ کورد بکار ئیناینە ب شێوەک سەرکەفتی دەما پێتڤیا وان بهێز و دەنگێ کورد هەی، وەسا دشێم بێژم ئەردوگان و ئاکەپە سەرکەفتی بون دڤی بواریدا.\nپشتی هاتنا ئاکەپە بو سەر دەستهەلاتێ ئەردوگان خواستەکا کۆنترۆلکرنا هەمی چەمکێن دەستهەلاتێ بو خوە ڤەنەشارتیە. لێ هەمی بپلانەک دارێژتی کر. دەما قەدەغا کژارکرنا پۆلیتیکێ لسەر نەمای، پوستێ سەروک وەزیر ژ ئەبدوللا گول وەرگرت و پوستێ سەروک کومار پێ بەخشی، ئە کارە نە ژڤیان بو بەلکو پوستێ سەروک وەزیری گرنگتر بو.\nپشتی ئەدوگان بوی سەروک وەزیر دەستپێکر بژناڤبرنا هەڤرکێن خوە. یەکەمین قوربانی هەڤبیر و هەڤرێیێن وی بون ژناڤا ئاکەپێ. بەشەک نەچار کرن ژناڤا پۆلیتیکێ دەرکەڤن، دوسیە بو بەشەک دی دوروستکرن. پشتی بوی سەروک کومار دەستور گوهارت و تورکیا ژ وەلاتەک پەرلەمانی بو وەلاتەک سەروکایەتی. داود ئەهمەدئوغلو سەروک وەزیرێ تورکیا، خوەدانێ ستراتیجیا ( تورکیا بەرەف سفر گرفتاریا ) نەچار بو ژ ئاکەپێ دەرکەڤیت وەک بەشەک مەزن ژ سەرکردێن ئاکەپێ، چونکە ژسفر گرفتاری تورکی بو هەمی گرفتاری. خەونا سولتانی و کوچکا هزار ژوری وەکر کو هەما بێژە ئەستەمە تو کەسەکێ ناڤدار بەری بیست سالا لناڤا ئاکەپێ ئەڤرو مابیت.\nهەر ژ دەما ئەردوگان بوی سەروک کومار هەیا روژا ئەڤرو ئابوریا تورکیا بەرەف لاوازی چویە، ژ گەفێ سولتانی دەستبەردار نە بو لێ پشتی هەر گەفا لهەر وەلات کری هوستی خوار یێ خوە چەماندی و داخوازا لێبورینێ یا کری. شوینا خەلکی ددا کو سولتان دێ قودسێ رزگار کەت، لێ لسەر دەما ئەردوگان باشترین تێکەلیا د هەمی بوارەکی دا هەبوینە و هەردەما گوتنەک نە جوان هەمبەر ئیسرائیل کربا دا بخزمەت بەرکەفتی بو ئیسرائیل قەرەبو کەت. چیروکێن سولتانی گەلەک لێ خوە چەماندنا بو روسیا مە هەمیا لبیرە.\nئەم نوکە دبین سولتان ڤەگەریا سەر کوکا خوە و دەست بکارێ قەرەچیا خوە کر. هەمی هەلویستێن هەمبەر سیسی هاتن گوهارتن، ئیخوانێن مسرێ یان هاتن دەرکرن یابنژی هاتن دەست و ئەزمان بر، دوسیا خاشقچی ژبو سەرەدانا ئومرێ هاتە گرتن. سەرشور و ملکەچ چو ئیمارات. بو من تشتێ هەرێ بالکێش چونا قەرەچ سولتانی بو بو سەئودیێ.\nراگایەندنا تورکی بەلاڤکر کو قەرەچ سولتان لسەر داخوازیا فەرمیا شاهێ سەئدیێ دێ سەرەدانا وی وەلاتی کەت. لێ راگەهاندنا سەئودی پێچەوانە نوچا سەرەدانا وی بەلاڤ نەکر ل دەستپێکێ و پاشان گوتن کو قەرەچ سولتان هاتیە ئومرێ و داخوازکریە شا و شانشینێ سەئودی ببینیت. باوەر دکەم ئەو کەسێن مە وێنە دیتین ل کوچکا شاهی باشترین بەلگەنە بو بارە دەرونیێ قەرەچ سولتان.\nدەما کەسەک بفەرمی سەرەدانا وەلاتەکی دکەت، ئەگەر کەسێ یەکەمین نەشێت پێشوازیێ لێ بکەت، کێماسی دڤێت لفروکەخانێ کەسێ دویەمین پێشوازیێ لێبکەت، لێ لدویف پێزانینێن من هیچ کەسەک خوەدان پوستەک بلند و فەرمی ل پێشەوازیا قەرەچ سولتان نە بو.\nبکورتی و بکوردی ئەگەر دوژمنێ مە کوردا، چونکی بدرێژیا مێژویا مە کەسەکی وەک تورکا دوژمنیا مە نەکریە، ئەو ئامادەبیت دەستێ، خەلکێ ماچ کەت، خوە بچەمینیت بو وان، تەنها ژبو ژبنبرنا مە کوردا، بوچی ئەم کورد نەشێین پیچەک خوە بو یەکتر بچەمینین، چونکی دەما گەمی بنئاڤ بو، هەمی پێکڤە دێ مرن.


پشتی پەردەی هێرشەكانی ئیسرائیل\nلەسەرەتای شەڕی ناوخۆی سووریاوە تا ئێستا ئیسرایل ناوەناوە و هەردەرفەتێك بۆی گونجابێت زەبری خۆی لە سووریاداوە. پەلاماردانی بنكە و بارەگا سەربازیەكانی سووریا لەلایەن ئیسرایلەوە كۆپرسێكی هێناوەتە پێشەوە. هەموو چاودێرانی ڕۆژهەڵاتی ناوێن و جیهانی عەرەب دەزانن كە لە دواشەڕی عەرەب ئیسرایلەوە لەساڵی ١٩٧٦ تائیستا هیج جۆرە كێشە و شەڕێكی شیاوی ئاماژە لەنێوان سووریا و ئیسرایلدا نەهاتوەتەئاراوە. تەنانەت لە شەڕی ٢٠٠٦ی نێوان حیزبوڵڵا- ئیسرایلدا سووریا تەنیا پردی گەیاندنی یارمەتیەكانی ئیران و رێگای لۆجستیكی ئەم شەڕەبوو و نە دەیویست و نە دەشیتوانی راستەخۆ بچێتە شەڕەكەوە و نە دەشچووە. لەڕاستیدا سووریا بۆ ئیسرایل هاوسایەكی بێ ئازار و بێ مەترسی بوو بەجۆرێ كە هەتا كێشەی بەرزایەكانی گوڵانی ناوەتە پەراوێز. گرفتە ناوخۆیەكان و باری ئابووریی ناهەموواری سووریا هەتا پیش شەڕیش وایكردبوو كە سووریا تا دەكرێت خۆی لە شەڕ لەگەڵ ئیسرایل دوورخاتەوە. بەكردەش سووریا ئیتر نەمەیلی لەسەر شەڕبوو لەگەڵ ئیسرایل نە بۆشی دەكرا. لەڕوانگەی سەربازیشەوە سووریا یەكێك لە وڵاتە هەرە لاوازەكانی دنیای عەرەب بووە. پرسیار ئەوەیە ئیسرایل لە ئیستەدا و لەم چركە ساتەدا كە سووریا بووەتە وەڵاتێكی تاڕادەیەك لێك هەڵوەساوە بۆ زەبری تووند و كاریگەر لە بنكە گرنگ و ستراتیژیكە سەربازیەكانی دەدات؟.\nلە ئیستادا سووریا بەجۆرێك لە جۆرەكان لەلایەن رووسەكان و ئێرانیەكانەوە سەرپەرستی دەكرێت و لەڕاستیدا ئەم وڵاتە لەلایەن ئەم دوو هیزەوە بەڕێوەدەچیت و زۆرتر رووسەكان بەڕێوەی دەبەن. چۆنە رووسەكان لە ئاست هێرشەكانی ئیسرایلدا بێدەنگن و هیج جۆرە كاردانەوەیەكیان نییە، بەتایبەتی كە ئەم هێرشانە لە دانە و ڕێكەوت و پێشهات چوونەتەدەرەوە و بە بەرنامە و پلانی ورد و داڕێژراو ئەنجام دەدرێن؟.\nوادیارە كۆهۆكارێكی گرنگ لە پشتەوەی ئەم هێرشانەن كە دەكڕێت ئاماژە بەم خاڵانەی خوارەوە بكرێت.\n*بوون و ئامادەیی ئێران و سپای پاسدارانی ئێران لە سووریا سەرەكیترین هۆكاری ئەم هێرشانەن و لەڕاستیدا ئیسرائێل بنكە و بارەگاكانی ئیران دەكوتێت لە سووریادا.\n*بوونی ئێران لە سووریادا دنەدەرێكی بەهێزی هەڵگیرسانی شەڕە لەنێوان سوریا و ئیسرایلدا\n*وادیارە رووسەكان باش ئەمە دەزان و ئامادە نین بۆ بەرژەوەندیە سەربازیەكانی ئێران توانا و دەسەلاتی خۆیان خەرجكەن بەجۆرێك دەیانەوێت بە ئەسەدیش بڵێن لە بوونی ئێران لەم وڵاتەدا زۆر رازینین.\n*پەیوەندی درێژخایەنی ڕووسیا و ئیسرایل و بەرژەوەندیە ئابووری و سیاسیەكانی ئەم پەیوەندیە گرنگتر و فراونترە لە پەیوەندی رووسیا و ئێران و ئەسەد.\n*لەئەمڕۆدا دنیای عەرەب بەگشتی و هەندێك وڵاتی عەرەبی بەتایبەتیتر، مەیلیان لەسەر ناساندنی و هاوكاریی ئیسرایل زۆرە، لەبەرامبەر مەترسیەكانی ئێران و بەریانی شیعەی سیاسیدا ئیسرایل بە دۆست دەزانن و زۆرتر جیگای متمانە و فاكتەری جێگیربوونی ئاشتیە لە ناوچەكەدا .\nلێدانی زەبری گاریگەر لە سووریا لە ڕووبەرێكی دیكەدا لێدانی ڕیگای لۆجستیكی حیزبوڵڵا و لاوازكردنی ئەم ڕێكخراوە و بەهێزكردنی دەوڵەتی یاسایی و مەدەنیی لووبنانە كە ئەمە بۆخۆی هەم خواستی دنیای دەرەوە و هەم خواستی جیهانی عەرەبیشە.\nئه‌م بابه‌ته 1052 جار خوێنراوه‌ته‌وه


بۆ دووەم جار ترامپ دەخرێتە بەر پرساندن – کوردی – RojNews.News\n14/01/2021 - 10:08:39 am\nئەنجومەنی نوێنەرانی ئەمریکا بڕیاریدا بۆ دووەم جار سەرۆک کۆماری وڵاتەکەی بخاتە بەر پرساندن.\nدوێنێ بە ٢٣٢ دەنگی ئەرێ و ١٩٧ دەنگی نا، ئەنجومەنی نوێنەرانی ئەمریکا، بڕیاریدا بۆ دووەم جار پرساندن لە دۆناڵد ترامپ سەرۆک کۆماری ئەو وڵاتە بکات.\nئەمە بۆ یەکەمجارە لە مێژووی ئەمریکادا کە سەرۆک کۆمارێک لە ماوەی سەرۆکایەتییدا دوو جار پرساندنی لێبکرێت، لە کاتێکدا تەنها هەفتەیەک ماوە تا ماوەی سەرۆکایەتی ترامپ کۆتایی بێت.\nپرساندن بۆ جاری دووەم، دوای ئەوە دێت کە ژمارەیەک لە لایەنگرانی ترامپ لە هەفتەی ڕابردوو، چوونە ناو بینای کۆنگرێسی ئەمریکا و لە ئەنجامی ئەو ئاڵۆزیانەی لەوێ ڕوویدا، چەند کەسێک گیانیان لەدەستدا و چەندین کەسیش برینداربوون.\nبەپیێ بڕیارەکە، پێویستە ترامپ لە یەکەم دانیشتنی ئاسایی ئەنجومەنی سیناتی ئەمریکا لێپرسینەوەی لێبکرێت، لە کاتێکدا، یەکەم دانیشتنی ئەو ئەنجومەنە ڕۆژی ١٩ی ئەم مانگە، واتا ڕۆژێک پێش کۆتاییهاتنی ماوەی سەرۆکایەتی ترامپ دەکرێت، ئەمەش بە واتای ئەوەیە کە پرساندنەکە هیچ کاریگەرییەکی بۆ لەکار لادانی ترامپ نابێت.\nلەلایەکی دیکەشەوە، بە سەرنجدان بەوەی کە ژمارەی کورسییەکانی کۆماریخوازەکان و دیموکراتەکان، لە سینات وەک یەکە و بۆ سزادانی ترامپ پێویستە دوو لەسەر سێی دەنگەکان کۆبکرێتەوە، پێشبینی ناکرێت پرساندنەکە ئەنجامێکی هەبێت.\nلە ئەنجامی دانیشتنەکەی دوێنێ ئەنجومەنی نوێنەران، نانسی پیلۆسی سەرۆکی ئەنجومەنەکە، ترامپی تۆمەتبار کرد بە هاندانی خۆپیشاندەران و لایەنگرانی بۆ “شۆڕشی چەکداری” کە مەترسییەکی ڕوونە بۆ وڵاتەکەی، داواشی کرد بەم هۆکارانە پێویستە دۆناڵد ترامپ بڕوات.


رزگارکردنەوەی سیسیل لە دەستی مافیا-بەشی یەکەم\n29/8/2021 06:17 PM\nمافیا هەر لە کۆنەوە هێزێکی سەردەست بووە لە ئیتاڵیا. بەپێی گوتەی دایرەی دژە مافیای یەکێتیی وردەفرۆشانی ئیتاڵیا، مافیا هەموو رۆژێک بڕی ٢٠٠ ملیۆن یۆرۆ دزی لە چالاکییە ئابوورییەکان دەکەن لە ئیتاڵیا. چەلەنجی تاوانە رێکخراوەییەکان بەتایبەت لە دورگەی سیسیل، بابەتێکی جدییە. لەم دورگەیە بنکە یاساییەکان بۆ بەرەنگاربوونەوەی تاوانە رێکخراوەییەکان بوونیان هەیە بەڵام بەپێی بۆچوونی تانۆ گراسۆ، سەرۆکی کۆمسیۆنی دژە دزی لە ئیتاڵیا، بۆ زۆرینەی خەڵکی سیسیل «پێدانی باج بە مافیا ئاسانتر بووە لە راپۆرتی حاڵەتە پێوەندیدارەکان».\nناچار کردنی مافیا بۆ پێدانی پیزۆ یان پارەی پشتگیری، بارێکی زیادییە لەسەر شانی خەڵکی سیسیل چون سەرکەوتنی ئابووری تەنها دەبێتە هۆی بەدیهاتنی داخوازیی ماڵی زیاتر لەلایەن ئاڵقەکانی تاوانە رێکخراوەییەکان. بەڵام لەگەڵ کۆتایی هاتنی سەدەی بیستەم، سیسیلییەکان ئەو دۆخەیان خستە ژێر پرسیارەوە و خوازیاری رزگاربوونی خۆیان بوون. بەپێی بۆچوونی پاسکوالە ماسوچی، تەکەنەسیەنێکی کۆمپیتەر، «بۆ ماوەیەکی زۆر هاووڵاتیانی ئاسایی پالێرمۆ و کاسبکاران بە پارەی زۆرەملی، بە بارمتە گیرابوون بەڵام ئێستا لەدژی ئەم دۆخە هەستاوین».\nلە روانگەی ریتا بۆرسێلینۆ، یەکێک لە رێبەرانی چالاکیی لەدژی مافیا، رەوتی رێبەریی مەدەنی لە ساڵی ١٩٩٢، پاش کوژرانی براکەی، حاکم پائۆلۆ بۆرسێلینۆ، لە تەقینەوەیەکدا کە مافیا بکەرەکەی بوو دەستی پێکرد. کوژراوی حاکم بۆرسێلینۆ، ریتای وا لێکرد کارێک بکات. ریتا لەو کاتەدا تەمەنی ٥٠ ساڵ بوو و لە سەرجەم ژیانیدا لە پالێرمۆی ژێر دەسەڵاتی مافیادا ژیابوو بەڵام ئەم تراژیدییە تاکەکەسییەی ئەو، بووە هۆی قینێک کە بزووتنەوەی دژە مافیای لێبریا (واتە ئازادی) لێکەوتەوە. حاڵەتەکەی ئەو دەریدەخات هەرگیز بۆ بەدواداچوون بۆ ئامانجێک کە بەسوودە بۆ کۆمەڵگا، درەنگ نییە.\nبەم جۆرە، رێکخراوی ئادیۆپیزۆ بە واتای «ماڵاوایی کردن لە پێدانی پارەی پشتگیری»، بزووتنەوەیەکی مەدەنییە کە بۆ شکاندنی زنجیرەکانی پێوەندیی ماڵی کە لەلایان مافیاوە بەدی هاتووە، هەوڵ دەدات. ئادیۆپیزۆ لەلایەن ژمارەیەک خاوەن رێستۆرانتی گەنج لە ساڵی ٢٠٠٤ـدا دامەزرا. ئەم رێکخراوەیە دەرهاویشتەی جیلێکە کە بینەری کوژرانی چالاکانی دژە مافیا، دادوەرەکان، رۆژنامەنووسان و کاسبکاران بوون. ئادۆی ئادیۆپیزۆ سادە بوو: سیسیلێک کە لەودا مافیا سەرجەم بەشەکانی ئابووری کۆنتڕۆڵ ناکات و کار و پیشەکان لە هەموو قەوارەیەکدا، ١٠٠٪ـی بەهرەکەیان بۆخۆیان دەپارێزن.\nبۆرسێلینۆ بە شوێن ئەوەوە بوو کە کۆتایی بە تۆقین لە مافیا و ئەو پیزۆ ئیفلیج‌کەرەی ئەوان دایاننابوو، بهێنێت. لیبێریا یەکێتییەکە پێکهاتوو لە رێکخراوەگەلی بچووکتر لە ساڵی ١٩٩٥ـەوە لەدژی مافیا چالاکی کردووە. بۆرسێلینۆ لە رێگای لێبیریاوە توانی خەڵکی ئیتاڵیا لە سیستمە ئابوورییە ئارام و ناتوندوتیژەکان ئاگادار بکاتەوە، سیستمێک وێڕای رێز گرتن لە مافی مرۆڤ و حکومەتی یاسا و سیستمێک کە لە جیهانی تاوانە رێکخراوەییەکاندا فەرامۆش کراوە. لیبێریا زیاتر لەوەی سەرقاڵی پەرەپێدانی ئەو کار و پیشانە بێت کە پیزۆیان نەدەدا، دەستی کرد بە دروست کردنی زەوی کشت و کاڵ لە دەرەوەی ئەو زەویانەی دەڵەوت دەستی بەسەردا گرتبوون بۆ ئەوەی دوور لە دەسەڵاتی مافیا کشتوکاڵیان تێدا بکرێت. لەم زەوییە ئاوەدانەدا، بەرهەمهگەلێک دەچێندران کە دەبوو لە ناوەندەکانی بەری لە پارەی پشتگیری بفرۆشرانایە.\nئادیۆپیزۆ بەم جۆرە بە بەخشینی دەسەڵات بەو خاوەن کەسب و کارانەی نەیاندەویست وڵامی داواکاریی مافیا بدەنەوە و خۆیان تۆڕێکی پشتگیری بەهێز دروست بکەن، مافیای رووبەڕووی چەلەنجێکی گەورە کردەوە. ئادیۆپیزۆ لەگەڵ خاوەن پیشە و کارەکان، کاری دەکرد بۆ ئەوەی چالاکییەکانی بەری لە پێدانی پارەی پشتگیری دەست پێبکات و کۆنتڕۆڵی بکات بۆ ئەوەی بە خەڵکی سیسیلی بسەلمێنێت کە رێگەیەکی جێگرەوە و بەردەست لەبەرامبەر فەرهەنگی کەسابەتی ژێر کۆنتڕۆڵی مافیا بوونی هەیە. ئادیۆپیزۆ لە نموونەی چالاکیی لیبێریۆ گراسی کەڵکی وەردەگرت. ئەو کاسبکارێک بوو کە لەبەرامبەر مافیا لە ساڵی ١٩٩١ـدا، بە پێنەدانی پارەی پشتگیری خۆڕاگری کرد. گراسی هەوڵی دا گروپێک لە لاینگران ئەم بابەتە رێک بخەن بەڵام هیچ کەس نەیویست وەکوو ئەو لەبەرامبەر مافیادا بوەستێت؛ گراسی هەر لەو ساڵەدا کوژرا. لە خۆپیشاندانی ئادیۆپیزۆدا وتاربێژان رایانگەیاند کە «کاتێکی باشتر بۆ نا گوتن بوونی نییە. ئێوە بە تەنیا نامێننەوە. ئیتر سەردەمی ١٩٩٠ نییە کە لیبێریۆ گراسی کوژرا. ئەو کوژرا چونکە تەنیا ماوە».\nلە زۆربەی حاڵەتەکاندا نادادپەروەری دەبێتە هەوێنی بزووتنەوەکان و وەکوو زۆرێک لە حاڵەتەکان، کاتالیزۆری بۆرسێلینۆ بۆ ئەوەی ببێت بە رێبەرێکی مەدەنی تراژیدیا تاکەکەسییەکەی ئەو بوو. ئەو لە لیبێریادا بەشوێن ئەوەوە بوو گروپە کۆمەڵایەتیە جۆراجۆرەکان بانگهێشت بکات بۆ ئابوورییەکی دوور لە مافیا. بۆرسێلینۆ رێکخراوەکەی خۆی بۆ ١٥٠٠ سەندیکا پەرە دا و بە سەرکوتووییەوە هەستا بە خەبات لەدژی کارتێکەریی مافیا لەسەر بازاڕی سیسیل. دەسکەوتەکانی ئەو بووە هۆی بەشداری ئەو لە ساحەی سیاسەتدا؛ بۆرسێلینۆ ساڵی ٢٠٠٩ وەکوو ئەندامێکی ئیتاڵی پەرلەمانی ئەوروپا هەڵبژێردرا بۆ ئەوەی ئاسەوارە نەرێنییەکانی مافیا لە ئاستی سەروو نیشتمانیدا بدۆزێتەوە.\nئادیۆپیزۆ لەلایەن کارئافرێنەرێکی گەنجەوە دامەزرا کە لە کاتی بەراوردەکانی بۆ کردنەوەی رێستۆرانتێک بڕیاری دا کە نایهەوێ پارەی پشتگیری بدات. بەیانییەکیان کە پالێرمۆ لە خەو هەستا، پەیامی ئادیۆپیزۆی بینی کە لە دیوارەکان درابوو: «ئەو کەسانی پارەی پشتگیری دەدەن خاوەن کەرامەت نین». دامەزرێنەرانی ئادیۆپیزۆ دەگێڕنەوە کە «لە سەرەتادا بیرمان نەدەکردەوە تا ئەو رادەیە سەرکەتوو دەبین. ئێمە تەنها دەمانویست سەری باسەکە بکەینەوە». ئادیۆپیزۆ لەو رووەوە تاقانەیە کە هیچ پێکهاتەیەکی رێبەرایەتیی رواڵەتی نەبوو و زیاتر بەشوێن دەستەبەرکردنی ئامانجەکانیەوە بوو نەک بەناووبانگ‌بوون. لە ساڵی ٢٠٠٦ـدا، باوەڕی گشتی ئەوە بوو کە ٥٠ کەس ئەم رێکخراوەیە بەڕێوە دەبەن و لەگەڵ سەدان چالاکیی هەرەوەزی لە پێوەندیدان.\nبەبێ وتەبێژێکی فەرمی یان رێبەرێکی دیاریکراو، ئەندامانی زیاتر بە شوێن بەرەوپێش بردنی ئەم بزووتنەوەیە بوون لە رێگای ئەو کارە تایبەتانەی ئەنجامیان دەدا. بۆ نموونە فابیۆ مێسینۆ، هەستی بە پێویستیی هەبوونی فرۆشگەیەک کرد کە پارەی پشتگیری نەدات و هەموو پاشەکەوتی ژیانی لەم رێگەیەدا دانا. چالاکییەکانی ئەو بە پانتۆپیزۆ- بەری لە پارەی پشتگیری ناسراوە. سەدان پیشەی وەکوو پیشەکەی مێسینۆ لە سەرتاسەری پالێرمۆ سەریان هەڵدا؛ ئەوان بوون بە جێگرەوەیەکی خۆشەویست لەبەرامبەر ئەو پیشانەی هێشتاش پارەی پشتگیریان دەدا و زیاترین مشتەری رووی تێدەکردن.