زانکۆی ڕاپەڕین - خوێندنی باڵا\n10 مامۆستای زانکۆی ڕاپەڕین بەشداری خولێکی ڕێکخراوی IREX بۆ پەرەپێدانی خوێندنی ئەلیکترۆنی دەكەن\nWritten by Hamid on 01 ئایار 2020 . بڵاوکراوەتەوە لە 01 ئایار 2020 .\nدوێنی، ٣٠ی ٤ی ٢٠٢٠، بە فەرمی و بە ئامادەبوونی نوێنەرانى زانکۆکانى هەرێمى کوردستان هاوشان لەگەڵ زانکۆکانى دیکەى ناوچەکانى عێراق، خولی فێربوونی ئەلیکترۆنی Training of Trainers (ToT)، کە لەلایەن ڕێکخراوی ئایرێکیسی ئەمریکییەوە ڕێکخراوە، دەستی پێکرد و بۆ ماوەی ٨ هەفتە بەردەوام دەبێت و بەشێوەی سەرهێڵی دەبێت.\nئاگاداری بۆ خوازیارانی خولی پێداگۆجی نازناوی زانستی\nWritten by Hamid on 05 تشرینی دووەم 2020 . بڵاوکراوەتەوە لە 05 تشرینی دووەم 2020 .\nسەنتەری ڕاهێنانی پێداگۆجی و پەرەپێدانی ئەکادیمی زانکۆی ڕاپەڕین بۆ جاری دووەم خوازیارانی خولی پێداگۆجی نازناوی زانستی ئاگاداردەکاتەوە، کە هەرکەسێک مەرجەکانی تێدایە دەتوانێت ناونووسینی سەرەتایی لەڕێگەی فۆڕمی هاوپێچەوە تۆمار بکات.\nئاگاداری بۆ خوێندكارانی وەرگیراو لەزانكۆی راپەرین، تایبەت بە بەڵێننامەو دەستەبەری دارایی\nWritten by Hamid on 03 تشرینی دووەم 2020 . بڵاوکراوەتەوە لە 03 تشرینی دووەم 2020 .\nبەڕێوەبەرایەتی كاروباری یاسایی لەزانكۆی راپەرین، وەك ڕێنیشاندەرێك بۆ بەئەنجام گەیاندنی كاروباری یاسایی تایبەت بە خوێندكارە تازە وەرگریاوەكان بۆ ساڵی خوێندنی (2020-2021)، ئەم ڕێنماییانەیان خستۆتەڕوو بۆ پابەندبون پێوەی:\nیەكەم: تایبەت بە بەڵێننامە (تعهد) :\nپێویستە گشت خوێندكاران بەڵێننامە پڕبكەنەوە، بەم شێوازەی خوارەوە:\n1 .سەرەتا خوێندكار سەردانی بەشی زانستی دەكات كە لێی وەرگیراوە، بەمەبەستی پڕكردنەوەی فۆڕمی بەڵێننامە.\n2 .پێویستە خوێندكار وێنەیەك لە ناسنامەی كەسی پێشكەش بكات، بەمەبەستی پڕكردنەوەی فۆڕمی بەڵێننامە، دوای پڕكردنەوەی فۆڕمی بەڵێننامە لەلایەن بەشی زانستیەوە، خوێندكار فۆڕمەكە دەهێنێت بۆ بەردەم لیژنەی یاسایی لە باڵەخانەی سەرۆكایەتی زانكۆ.\nئاگادارییەك بۆ خوێندكارانی بەشە ناوخۆییەكان\nWritten by Hamid on 29 ئایار 2020 . بڵاوکراوەتەوە لە 29 ئایار 2020 .\nبەڕێوەبەرایەتی بەشە ناوخۆییەكانی زانكۆی راپەڕین، ئاگاداری سەرجەم خوێندكارانی نیشتەجێی بەشە ناوخۆییەكانی زانكۆی راپەڕین دەكاتەوە، كە لە رۆژی شەممە 30-5-2020 هیچ خوێندکارێک بۆ هیچ مەبەستێک سەردانی بەشەناوخۆییەکان نەکات، تا ئەو کاتەی ئاگادارتان دەکەینەوەو ماوەیەک دیاری دەکەین بۆ رادەستکردنەوەی بەشەناوخۆیی بە ئیدارەی بەشەکان.\nئاگادارییەک بۆ قوتابى و خوێندکارانى هەرێمى کوردستان\nWritten by Hamid on 28 ئازار 2020 . بڵاوکراوەتەوە لە 28 ئازار 2020 .\nلە دەرەوەى وڵات\nبەڕێوەبەرایەتى ڕاگەیاندنى وەزارەت\nلە چوارچێوەى هەوڵە بەردەوامەکانى حکومەتى هەرێمى کوردستان و لایەنى پەیوەندار لە حکومەتى عێراقى فیدرال، بە ئاراستەى کار ئاسانى کردن بۆ ئەو خوێندکارو قوتابیانەى کە لەدەرەوەى وڵات دەخوێنن و بەهۆى بارودۆخى بڵاو بونەوەى ڤایرۆسى کۆرۆنا تا ئێستا لە دەرەوەى وڵاتن.\nئه‌نجامى تاقیکردنەوەى خولەکانى توانستى زمان ئینگلیزى ڕادەگەیەنرێت\nWritten by Hamid on 27 ئاب 2020 . بڵاوکراوەتەوە لە 27 ئاب 2020 .\nوەزارەتى خوێندنى باڵا و توێژینەوەى زانستى ئەنجامى تاقیکردنەوەى خولەکانى توانستى زمانى ئینگلیزى لە زانکۆکانى هەرێمى کوردستان بۆ خوێندکارانی خوێندنی باڵا و خوازیارانى بەدەستهێنانى نازناوى زانستى ڕادەگەیەنێت.\nد. محمد حوسێن سەرۆکى دەزگاى سەرپەرشتى و دڵنیایى جۆرى و سەرۆکی لێژنەی تایبەت بە پێداچوونەوە بە مەرج و ڕێنماییەکانی زمانی ئینگلیزی و ڕێکخستنەوەی کارو چالاکیەکانی سێنتەرەکانی زمان لە وەزارەتى خوێندنى باڵا و توێژینەوەى زانستى لە لێدوانێکدا بە وێبسایتى (www.mhe-krg.org)ى ڕاگەیاند: ئەمشەو پێنج شەممە ڕێکەوتى (٢٠٢٠/٨/٢٧) ئەنجامى تاقیکردنەوەکانى خولەکانى توانستى زمانى ئینگلیزى لە سەنتەرى زمانى زانکۆکانى هەرێمى کوردستان بۆ خوێندکارانی خوێندنی باڵا و خوازیارانى بەدەستهێنانى نازناوى زانستى لەلایەن سێنتەرەکانەوە ڕادەگەیەنرێت.\nئەنجومەنی وەزارەتی خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی: هەموو هەوڵەکانمان چڕ دەکەینەوە بۆ پاراستنی پرۆسەی خوێندنی ئەمساڵ و کۆمەڵێک بژاردەمان لەبەر دەستە\nWritten by Hamid on 22 ئازار 2020 . بڵاوکراوەتەوە لە 22 ئازار 2020 .\nئەنجومەنی وەزارەتی خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی:\nپاش نیوەڕۆى ئەمڕۆ یەکشەمە ڕێکەوتى (٢٢/٣/٢٠٢٠) بەسەرپەرشتى د. ئارام محمد قادر سەرۆکى ئەنجومەنى وەزارەتى خوێندنى باڵا و توێژینەوەى زانستى کۆبونەوەى ژمارە (٣)ى ئەنجومەنى وەزارەت بەڕێوەچو، کە لە\nبەشداربون لە خولەکانى زمانى ئینگلیزى لە (١٠٠) هەزار دینارەوە بۆ (٦٠) هەزار دینار کەمکرایەوە\nWritten by Hamid on 09 تەمموز 2020 . بڵاوکراوەتەوە لە 09 تەمموز 2020 .\nلە فەرمانێکى وەزاریدا بە ژمارە (٤٨٩) لە ڕێکەوتى (٢٠٢٠/٧/٨) کە ئیمزاى د. ئارام محمد قادر وەزیرى خوێندنى باڵا و توێژینەوەى زانستى لەسەرەو پاڵپشت بە پێشنیازەکانى لێژنەى پێداچونەوە بە مەرج و ڕێنماییەکانى زمانى ئینگلیزى و سەرپەرشتى کردنى سەنتەرەکانى زمان بۆ کاروبارى زانستى و خوێندنى باڵا دەرچوە، خولەکانى زمانى ئینگلیزى بەشێوەى ئۆنلاین لە سەنتەرەکانى زمان دەستپێدەکاتەوە.\nهاوکات بەرەچاوکردنى دۆخى دارایى و ئابورى بەشداربوانیش، بە فەرمانى وەزیرى خوێندنى باڵا و توێژینەوەى زانستى، بەشداربوانى خولەکانى تەواوکارى زمانى ئینگلیزى کە تەنیا تاقیکردنەوەى کۆتاى ئاست ئەنجامدەدەن، بەشداربونیان لە (١٠٠) هەزار دینارەوە بۆ (٦٠) هەزار دینار کەمکرایەوە.\nبەشی ئەندازیاری شارستانی پێویستی بە مامۆستای وانەبێژ و سەردان هەیە بۆ ساڵی خوێندنی ٢٠٢٠-٢٠٢١\nWritten by Hamid on 17 ئاب 2020 . بڵاوکراوەتەوە لە 17 ئاب 2020 .\nبەشی ئەندازیاری شارستانی لە زانکۆی ڕاپەڕین پێویستی بە مامۆستا هەیە بەشێوەی سەردان یاخود وانەبێژ بۆ ساڵی خوێندنی ۲۰٢٠-۲۰٢١، بۆ ئەم وانانەی لای خوارەوە :\nSemester Hours/week Year Subjects No\n1 7 2 Fluid Mechanics 1\n1 4 2 Differential Equation 2\n2 5 2 Engineering Analysis 3\n1 3 3 Engineering Hydrology 4\n1 2 3 Architectural Design and Planning 5\n2 & 1 3 4 Water Supply 6\n2 & 1 2 4 Hydraulic Structure 7\nتێبینی بۆ پێشکەشکردنی داواکاری :\n١. ئەم ڕاگەیاندنە بۆ مامۆستای وانەبێژ و سەردانە، شایستە داراییەکان بە گوێرەی ڕێنماییە بەرکارەکانی وەزارەتی خوێندنی باڵا خەرج دەکرێت.\n٢. سیڤی ساڵانی ڕابردوو لە بەر چاو ناگیرێت، تەنها کار بەم فۆرمە دەکرێت.\n٣. دوا کات بۆ پێشکەش کردنی داواکاری ٢٩ ئابی٢٠٢٠\n٤. لینکی فۆڕمی پێشکەشکردنی داواکاری https://forms.gle/vAifCAyHyo9bEfcC7\nبەشی یاسا لەزانكۆی راپەڕین، پێویستی بەمامۆستا هەیە\nWritten by Hamid on 19 ئاب 2020 . بڵاوکراوەتەوە لە 19 ئاب 2020 .\nبەشی یاسا لەكۆلێژی زانستە مرۆڤایەتییەكانی زانكۆی راپەرین، پێویستی بەمامۆستا هەیە لەپسپۆڕییەكانی (القانون المدنی و القانون التجاری)، بەپێی ئەم مەرجانەی خوارەوە:\n1. هەڵگری بڕوانامەی دكتۆرا یان ماستەر بێت.\nبەیانی لە زانكۆی راپەڕین پشوو دەبێت\nWritten by Hamid on 10 شوبات 2020 . بڵاوکراوەتەوە لە 10 شوبات 2020 .\nوتەبێژی حكومەتی هەرێمی كوردستانیش د. جوتیار عادل رایگەیاند كە بەهۆی ئەو سەرماو سۆڵەی كە رووی لەهەرێمی كوردستان كردووە،\nWritten by Hamid on 13 ئاب 2020 . بڵاوکراوەتەوە لە 13 ئاب 2020 .\nسەنتەری گەشەپێدانی کاری زانکۆی ڕاپەڕین خولێکی ئۆنلاینی نێودەوڵەتی لە ژێر ناونیشانی (ئەکادیمیای ئامادەکردنی پیشەیی) بۆ خوێندکارانی زانکۆی ڕاپەڕین رادەگەیێنێت ئەکادیمیای ئامادەکردنی پیشەیی خولێکی ئۆنلاینە کە لەلایەن رێکخراوی ئایرێکسی ئەمریکی و بە هاوکاری باڵیۆزخانه‌ی ئەمریکا لە عیراق و لەڕێگای سەنتەرەکانی گەشەپێدانی کارەوە لە کوردستان و عێراق بەڕێوەدەچێت.\nدەوامی كارگێڕی لەزانكۆی راپەڕین دەستیپێكردەوە\nWritten by Hamid on 12 ئایار 2020 . بڵاوکراوەتەوە لە 12 ئایار 2020 .\nبەپەیڕەوكردنی رێنماییە تەندروستییەكان و بۆ راییكردنی كاروباری كارگێڕی زانكۆو ئامادەكارییەكان بۆ دەستپێكردنەوەی خوێندنی كامپەس، بەفەرمانی حكومەتی هەرێم لەرۆژی (11-5-2020)ەوە دەوامی كارگێڕی لەزانكۆی راپەڕین دەستپێكردۆتەوە.\nلەئێستادا بەپێی رێنماییەكان و بۆ خۆپارێزی زیاترو سەمەلاتی فەرمانبەران، بەرێژەی لەسەدا (25 بۆ 30) دەوامی فەرمانبەران لەسەرۆكایەتی زانكۆ و كۆلێژو بەشەكانی دەستیپێكردۆتەوە.\nدو مامۆستای زانكۆی راپەڕین، توێژینەوەیەك لە گۆڤارێكی ئیمپاكت فاكتەری (٠.٩٧٥) بڵاودەكەنەوە\nWritten by Hamid on 02 ئازار 2021 . بڵاوکراوەتەوە لە 02 ئازار 2021 .\nدو مامۆستاى به‌شى ئه‌ندازيارى شارستانى لەزانكۆی راپەڕین، توێژينه‌وه‌يه‌كيان بڵاوكرده‌وه له‌گۆڤارێكى نێودەوڵەتی ئيمپاكت فاكته‌ر (٠.٩٧٥)، لەگۆڤاری ( Iranian Journal of Science and Technology, Transactions of Civil Engineering).\nدوەمین كۆنفڕانسی دیبەیتی ئەكادیمی لە زانكۆی راپەڕین رێكدەخرێت\nWritten by Hamid on 22 شوبات 2021 . بڵاوکراوەتەوە لە 22 شوبات 2021 .\nبڕیارە رۆژی یەكشەممە (28 – 2 – 2021) لەهۆڵی چالاكییەكانی زانكۆی راپەڕین، دوەمین كۆنفڕانسی دیبەیتی ئەكادیمی بۆ خوێندكارانی سەرجەم قۆناغەكانی هەردو بەشی ئینگلیزی لەكۆلێژی پەروەردەی بنەڕەت لەكەمپەسی رانیەو بەشی ئینگلیزی كۆلێژی پەروەردە لەكەمپەسی قەڵادزێی زانكۆی راپەڕین، رێكبخرێت.\nدوو وێبینار دەربارەی توێژینەوەی زانستی بەڕێوەچوون\nWritten by Hamid on 19 ئایار 2020 . بڵاوکراوەتەوە لە 19 ئایار 2020 .\nرۆژانی (17 و 18ی ئایاری 2020) بەبەشدارین دەیان توێژەرو مامۆستای زانكۆكانی كوردستان، دوو وێبیناری دیكەی زنجیرە وێبیناری زانكۆی راپەڕین دەرباری نوسین و بڵاوكردنەوەی توێژینەوەی زانستی بەڕێوەچوون.\nزانكۆی راپەڕین زنجیرەیەك وێبینار لەلایەن چەندین کەسی شارەزا لەوڵاتان و دامودەزگای جیاوازەوە رێكدەخات\nWritten by Hamid on 05 ئایار 2020 . بڵاوکراوەتەوە لە 05 ئایار 2020 .\nبڕیارە لەرۆژی (15ی ئایاری 2020)ەوە زانكۆی راپەڕین، زنجیرەیەک وێبینار دەربارەی (نوسین و میتۆدەكانی نوسینی توێژینەوەی زانستی) بۆ سەرجەم زانکۆکانی کوردستان رێكبخات. بەشێوەیەک کە هەر زانکۆیەک دەتوانێت بە (5) مامۆستا بەشداربێت.\nمەرجەکانی بەشداربوون :\nزانكۆی راپەڕین، ئەنجامی پەڵپی خوێندنی باڵا بڵاودەكاتەوە\nفەرمانگەی یاریدەدەرێتی سەرۆكی زانكۆ بۆ كاروباری زانستی و خوێندنی باڵا، ئاگاداری كاندیدانی خوێندنی باڵای ماستەرو دكتۆرا دەكاتەوە، كە دوا بەدوای نوسراوی وەزارەتی خوێندنی باڵاو توێژینەوەی زانستی، فەرمانگەی توێژینەوەو پەرەپێدان بەژمارە (325) لەرۆژی (4 – 3 – 2020)، سەبارەت بەپەسەندكردنی ئەنجامی بەرایی خوێندنی باڵا – ماستەر بۆ ساڵی خوێندنی (2019 – 2020) و دوای دیاریكردنی (3) رۆژ بۆ تانەگرتن و لەلایەن لیژنەی تایبەتەوە وردبینی بۆ تانەكان كراو ئەنجامی تانەكان وەك خۆی مایەوە.\nفەرمانگەی یاریدەدەرێتی سەرۆكی زانكۆ\nبۆ كاروباری زانستی و خوێندنی باڵا\nزانكۆی راپەڕین، بەدابینكردنی هۆڵی تاقیكردنەوەكان هاوكاری پەروەردەی رانیە دەكات\nWritten by Hamid on 19 تەمموز 2020 . بڵاوکراوەتەوە لە 19 تەمموز 2020 .\nلەچوارچێوەی هەماهەنگی فەرمانگەكانی حكومەت و بەمەبەستی ئەنجامدانی تاقیكردنەوەكانی كۆتایی ساڵی پۆلی (12)ی ئامادەیی لەسنوری پەروەردەی رانیە، زانكۆی راپەڕین بەدابینكردنی ژمارەیەك لەهۆڵەكانی تاقیكردنەوە، هاوكاری پەروەردەی رانیە دەكات.\nزانكۆی راپەڕین، هەماهەنگی زیاتر لەگەڵ پەروەردەكانی رانیەو پشدەر دەكات\nWritten by Hamid on 18 ئاب 2020 . بڵاوکراوەتەوە لە 18 ئاب 2020 .\nئامادەکردنی: ھەور اسماعیل مسطفی\nفۆتۆ: ئاکام عزیز\nلەچەند رۆژی رابردوودا لیژنەیەكی پەروەردەكانی رانیەو پشدەرو سەرپەرشتیاری یەکەمی بنەڕەتی ھەردوو بەڕێوەبەرایەتی و سەرپەرشتیاری پسپۆڕی باخچەی منداڵان و زمانی کوردی، سەردانی زانكۆی راپەڕینیان كردو لەمیانی كۆبونەوەیەكدا لەگەڵ بەڕێزان (پ.ی.د. دارا تۆفیق كاكەئەمین) یاریدەدەری سەرۆکی زانکۆ بۆ کاروباری خوێندکاران و (پ.ی.د. رزگار حاجی ساڵح) راگری کۆلێژی پەروەردەی بنەڕەت، و جەخت لەهەماهەنگی زیاتر زانكۆی راپەڕین و پەروەردەكانی سنورەكە كرایەوە.\nزانکۆی ڕاپەڕین لیستی ناوی پێشکەشکارانی پەسەندکراو بۆ خوێندنی باڵا(ماستەر- دبلۆمی باڵا) بڵاودەکاتەوە\nWritten by Hamid on 09 شوبات 2020 . بڵاوکراوەتەوە لە 09 شوبات 2020 .\nئەمڕۆ یەکشەممە ٩ی شوباتی ٢٠٢٠، نوسینگەی یاریدەدەری سەرۆکی زانکۆ بۆ کاروباری زانستی و خوێندنی باڵا/بەڕیوەبەرایەتی خوێندنی باڵا، لیستی ناوی پێشکەشکارانی پەسەندکراوی بۆ خوێندنی باڵا(ماستەر- دبلۆمی باڵا) لە زانکۆی ڕاپەڕین بەم شێوەیەی خوارەوە ڕاگەیاند.\nزانکۆی ڕاپەڕین،تاقیکردنەوەی توانستی زانستی بۆ پێشکەشکارانی خوێندنی باڵا ئەنجامدرا\nئەمڕۆ دووشەممە١٠ی شوباتی ٢٠٢٠، كاتژمێر ١١ی سەرلەبەیانی، تاقیكردنەوەی توانستی زانستی پێشکەشکارانی خوێندنی باڵا(ماستەر- دبلۆمی باڵا) لە زانكۆی ڕاپەڕین بەڕێوەچوو.\nلەژێر چاودێری بەڕێز پ.ی.د. موفق خالد ابراهیم سەرۆکی زانکۆ و بەسەرپەرشتی لیژنەیەکی تایبەت بەپڕۆسەی تاقیکردنەوەکانی خوێندنی باڵا لە زانکۆی ڕاپەڕین، تاقیکردنەوەی توانستی زانستی بۆ پێشکەشکارانی خوێندنی باڵا لە بەشەکانی(ماتماتیک،پەرستاری،فیزیا) ئەنجامدرا.\nزانکۆی ڕپەڕین دوو وێرکشۆپی پڕۆگرامی گەنجانی سەرکردە (YLP) بەڕێوەدەبات\nWritten by Hamid on 04 تەمموز 2020 . بڵاوکراوەتەوە لە 04 تەمموز 2020 .\nلەسەرەتای مانگی (2)ی ئەمساڵەوە، زانکۆی ڕاپەڕین بوو بە هاوبەشی پڕۆگرامی گەنجانی سەرکردەو لە چوارچێوەی ئەم پڕۆگرامەشدا هەر هاوبەشێک پێویستە کۆمەڵێک وێرکشۆپ و ڕاهێنان بۆ بەشداربوانی ئەنجامبدات.\nWritten by Hamid on 25 تەمموز 2020 . بڵاوکراوەتەوە لە 25 تەمموز 2020 .\nداوا لە خوازیارانی بەڕێز دەکەین کە بە گوێرەی مەرج و ڕێنماییەکانی ناو ئەم بەستەرانەی خوارەوە دەتوانن داواکاری پێشکەش بکەن بۆ مەبەستی سەرەوە تا بەرواری ١-٨-٢٠٢٠.\nبەستەری تایبەت بە : مامۆستایانی سەردان، بەشی سامانی ئاژەڵی\nبەستەری تایبەت بە : مامۆستایانی سەردان، بەشی باخداری\nڕینماییەکانى وەرگرتن لە زانکۆ حکومیەکان\nWritten by Hamid on 10 تشرینی یەکەم 2020 . بڵاوکراوەتەوە لە 10 تشرینی یەکەم 2020 .\nقوتابیان و خوێندکاران دەتوانن لەڕێگەى ئەم لینکەى خوارەوە ئاشنابن بە ڕینماییەکانى وەرگرتن لە زانکۆ حکومیەکان...\nبۆ خوێندنەوەى ڕێنماییەکان کلیک لەسەر ئەم لینکەى خوارەوە بکە...\nستافی بەشی تاقیگەی پزیشكی زانکۆی راپەڕین خۆبەخشانە لەتاقیگەی ناوەندی رانیە پشكنینی كۆرۆنا بۆ هاونیشتمانیان دەكەن\nWritten by Hamid on 01 تەمموز 2020 . بڵاوکراوەتەوە لە 01 تەمموز 2020 .\nبەدەیان مامۆستاو توێژەرو یاریدەدەری توێژەر لەستافی بەشی تاقیگەی پزیشكی لەزانكۆی راپەڕین، خۆیان ناونوس كردووەو لەئێستادا رۆژانە بەشێوەی خۆبەخشانە لەتاقیگەی ناوەندی رانیە پشكنینی ڤایرۆسی كۆرۆنا بۆ هاونیشتمانیان ئەنجامدەدەن.\nسەنتەری ڕاهێنانی پێداگۆجی و پەرەپێدانی ئەکادیمی، خوازیارانی خولی پێداگۆجی نازناوی زانستی ئاگادار دەکاتەوە\nWritten by Hamid on 23 ئەیلول 2020 . بڵاوکراوەتەوە لە 23 ئەیلول 2020 .\nسەنتەری ڕاهێنانی پێداگۆجی و پەرەپێدانی ئەکادیمی زانکۆی ڕاپەڕین خوازیارانی خولی پێداگۆجی نازناوی زانستی ئاگادار دەکاتەوە کە هەرکەسێک مەرجەکانی تێدایە دەتوانێت ناونووسینی سەرەتایی لەڕێگەی فۆڕمی هاوپێچەوە تۆمار بکات.\nسیمپۆزیۆمێکی زانستی دەربارەی نەخۆشیە باوەکانی سەردەم بەڕێوەچوو\nWritten by Hamid on 18 شوبات 2020 . بڵاوکراوەتەوە لە 18 شوبات 2020 .\nئەمڕۆ سێ شەممە ۱۸ی شوباتی ۲۰۲۰، لە زنجیرەی چالاکییە زانستیەکانیدا ڕاگرایەتی کۆلێژی زانست لە زانکۆی ڕاپەڕین، سیمپۆزیۆمێکی لە ژێرناونیشانی (نەخۆشیە باوەکانی سەردەم ) ڕێکخست.\nلە دەستپێکی سیمپۆزیۆمەکەدا، وتاری ڕاگرایەتی کۆلێژی زانست لەلایەن مامۆستا دارا محمد خوێندرایەوە.\nکۆبونەوەی ئەنجومەنی زانکۆ\nWritten by Hamid on 19 ئازار 2020 . بڵاوکراوەتەوە لە 19 ئازار 2020 .\nدوێنێ ١٨ /٣ /٢٠٢٠ ئەنجومەنی زانکۆ کۆبونەوەیەکی نائاسایی بەست ، کۆبونەوەکە تەرخان کرابو بە تاوتوێکردنی ڕەوشی خوێندن و ئایندەی ئەمساڵی خوێندن دوای ئەو ڕێوشوێنانەی بە هۆی بڵاوبونەوەی کۆرۆنا ڤایرەسەوە سەریان هەڵداوە، لە کۆبونەوەکەدا سەرنج و پێشنیاری جیاواز خرانە ڕوو وە بڕیاردرا سەرجەمیان ئاراستەی وەزارەتی خوێندنی باڵا بکرێت،\nمامۆستایەكی زانكۆی راپەڕین بڕوانامەی دكتۆرای بەدەستهێنا\nWritten by Hamid on 05 شوبات 2021 . بڵاوکراوەتەوە لە 05 شوبات 2021 .\nمامۆستایەکی بەشی كیمیا لە كۆلێژی زانستی زانكۆی راپەڕین، بڕوانامەی دکتۆرای لە پسپۆڕی كیمیا بەدەستهێنا.\nمامۆستایەكی زانكۆی راپەڕین، بڕوانامەی دكتۆرای بەدەستهێنا\nWritten by Hamid on 20 تشرینی دووەم 2020 . بڵاوکراوەتەوە لە 20 تشرینی دووەم 2020 .\nمامۆستا بەختیار عبداللە كەریم، مامۆستا لەبەشی مێژوو لەكۆلێژی زانستە مرۆڤایەتییەكانی زانكۆی راپەڕین، رۆژی (19 – 11 -2020) لەكۆلێژی زانستە مرۆڤایەتییەكانی زانكۆی سلێمانی گفتوگۆی تێزی دكتۆراكەی ئەنجامدراو بڕوانامەی دكتۆرای پێبەخشرا.\nWritten by Hamid on 22 تەمموز 2020 . بڵاوکراوەتەوە لە 22 تەمموز 2020 .\nمامۆستایەكی زانكۆی راپەڕین، توێژینەوەیەكی هاوبەشی لەگەڵ دوو توێژەری دیكە لەگۆڤارێكی زانستی نێودەوڵەتی خاوەن ئیمپاكت فاكتەری بەرز بڵاوكردەوە.\nمامۆستایەكی زانكۆی راپەڕین، دو توێژینەوەی زانستی بڵاوكردنەوە\nWritten by Hamid on 24 شوبات 2021 . بڵاوکراوەتەوە لە 24 شوبات 2021 .\nژوان محمد خالد، خوێندکاری ماستەر لەپسپۆڕی ئەندازیاری کۆمپیوتەر كە ستافی زانكۆی راپەڕینە، دو توێژینەوەی زانستی لەدو گۆڤاری زانستیدا بڵاوكردنەوە.\nتوێژینەوەکەی یەکەم بەناونیشانی Resistant Blockchain Cryptography to Quantum Computing Attacks، بڵاوكراوەتەوە لە گۆڤاری نێودەوڵەتی International Journal of Science and Business کە باس لە پێکھاتەو سکیورکردنی بلۆكچەین کریپتۆگرافی دەکات و چۆنیەتی بەرگریکردنی بەرامبەر بەھێرشەکانی کوانتومی کۆمپیوتەر.\nمامۆستایەكی زانكۆی راپەڕین، سكۆلەرشیپێكی لەحكومەتی هۆڵەندا بەدەستھێنا\nWritten by Hamid on 22 ئاب 2020 . بڵاوکراوەتەوە لە 22 ئاب 2020 .\nمامۆستایەكی زانكۆی راپەڕین، توانی دوای پێشكەشكردنی پڕۆپۆزەڵ و پێداویستییەكانی سكۆلەرشیپی وەزارەتی كاروباری دەرەوەی هۆڵەندا، توانی كۆرسێكی سكۆلەرشیپی كورتخایەنی یەك مانگی دەربارەی ( Public Interest Journalism) ڕۆژنامەوانی بەرژەوەندی گشتی، كە كۆرسەكە لە (RNTC - Radio Netherlands Training Centre) بەدەستبهێنێت، كە لەشاری Hilversumی هۆڵەندا بەڕێوەدەچێت،.\nمامۆستایەکى زانکۆى ڕاپەڕین کتێبێک دەربارەی ڕەخنەى ئەدەبی بڵاوکردەوە\nWritten by Hamid on 01 ئەیلول 2020 . بڵاوکراوەتەوە لە 01 ئەیلول 2020 .\nمامۆستایەكی زانكۆی راپەڕین، بەناوی بارزان عەلى پیرۆت مامۆستا لەبەشى زمانى کوردى کۆلێژى پەروەردەى بنەڕەت کتێبێکى لەبوارى ڕەخنەى ئەدەبى-دا بڵاوکردەوە.\nمامۆستا بارزان عەلی بەراگەیاندنى زانکۆى راپەڕین راگەیاند: ئەم کتێبە بە ناونیشانى (دیاردەناسیی مرۆڤ لەشیعرەکانى نالی-دا)، لە بنەڕەتدا توێژینەوەی ماستەرەو لێکۆڵینەوەیەکى ڕەخنەى ئەدەبییە بۆ خوێندنەوەى مرۆڤ لە شیعرەکانى نالی-دا بە پشتبەستن بە میتۆدى دیاردەناسى. کە دیاردەناسى، یەکێکە لەو میتۆدە فەلسەفییە كاریگه‌رانه‌ى، كه له‌گه‌ڵ سه‌رهه‌ڵدان و نه‌شونماكردنى، توانى كار بكاته سه‌ر ڕه‌خنه‌ى ئه‌ده‌بى و دواجار ڕێگه‌یه‌كى نوێى خۆشكرد بۆ سه‌رله‌نوێ كه‌شفكردنى ئه‌و دنیا ئاڵۆزو مانا جیاوازانه‌ى، كه ده‌شێت له به‌رهه‌مى ئه‌ده‌بیدا، به‌رجه‌سته بووبن.وتیشی: ئه‌م مێتۆده، به‌شێوه‌یه‌كى سیستماتیك له‌سه‌ر ده‌ستى ئەدمۆند هۆسرڵ سەریهەڵدا، دواتر به به‌كارهێنان و گه‌شه‌پێدانى له لایه‌ن بیرمه‌ند و نووسه‌رانی ترى وه‌ك(مارتن هایدگەر و ژان پۆڵ سارتەر)، توانى ڕێڕه‌وێک و ئاسۆیه‌كی دیکەى له‌به‌رده‌مى خوێنه‌ردا بۆ خوێندنه‌وه‌ى به‌رهه‌مى ئه‌ده‌بى بخاته به‌رچاو و گه‌وره‌ترین كاریگه‌رى له‌سه‌ر كۆى ڕه‌خنه‌ى ئه‌ده‌بى دابنێ.\nمامۆستایەکی زانکۆی راپەڕین، توێژینەوەیەکی لەگۆڤارێکی نێودەوڵەتی بڵاوکردەوە\nمامۆستایەكی زانكۆی راپەڕین توێژینەوەیەكی زانستی، لەگۆڤارێكی ئاست بەرزی نێودەوڵەتی بڵاوكردەوە.\nئەمڕۆ، ١٧ی ئابی ٢٠٢٠، بە ئامادەبوونی سەرۆکی زانکۆی راپەڕین بەڕێز پ.ی. د. مۆفەق خالد، بڕوانامەی سەرۆكایەتی زانكۆی بەخشرایە (9) مامۆستای زانكۆی راپەڕین كە بە سەرکەوتوویی خولێکی پێشکەوتووی خوێندنی ئەلیکترۆنی ڕێکخراوی ئایرێکسی ئەمەریکیان تەواوکرد.\nوەزارەتى خوێندنى باڵاو توێژینەوەى زانستى ماوەى (زانکۆلاین)ى بۆ ٢٤ سەعاتى داهاتو درێژدەکاتەوە\nWritten by Hamid on 19 تشرینی یەکەم 2020 . بڵاوکراوەتەوە لە 19 تشرینی یەکەم 2020 .\nهەولێر ، هەرێمی كوردستان ، عیراق (GOV.KRD)- عەباس ئەکرەم وتەبێژى وەزارەتى خوێندنى باڵا و توێژینەوەى زانستى لەلێدوانێکیدا رایگەیاند: لەپێناو پێدانى دەرفەتى زیاتر بە دەرچوانى دوانزەى ئامادەیى بۆ ئەوانەى تا ئێستا فۆڕمى (زانکۆلاین)یان پڕنەکردۆتەوە یان تەواویان نەکردوە، بڕیاردرا ماوەى زانکۆلاین (٢٤) سەعاتى دیکە واتە تا سەعات (١٢)ی شەوى رۆژى سێشەمە رێکەوتى (٢٠٢٠-١٠-٢٠) بۆ دەرچوانى قۆناغى دوانزەى ئاماەیی درێژبکرێتەوە.


<< < یەهوزا 1 > >>\n١ لە یەهوزاوە، بەندەی عیسای مەسیح و برای یاقوب،\n٢ بەزەیی و ئاشتی و خۆشەویستی بۆتان زیاد بێت.\n٣ خۆشەویستان، هەرچەندە زۆر بە پەرۆش بووم تاکو لەبارەی ڕزگاریی هاوبەشمانەوە بۆتان بنووسم، بەڵام بە پێویستم زانی ئەمەتان بۆ بنووسم، لێتان دەپاڕێمەوە تێبکۆشن بۆ ئەو باوەڕەی* کە تەنها جارێک دراوەتە دەست گەلی پیرۆزی خودا. ٤ لەبەر ئەوەی کەسانێک بە دزییەوە هاتوونەتە ناوەوە، لەمێژە بۆ ئەو حوکمە نووسراون، خوانەناسن، نیعمەتی* خودامان بۆ بەڕەڵایی دەگۆڕن و نکۆڵی لە عیسای مەسیح دەکەن، کە تاقە سەروەر و خاوەن شکۆمانە.\n٥ بەڵام دەمەوێت بیرتان بخەمەوە کە خۆتان دەیزانن، یەزدان کە گەلەکەی خۆی لە خاکی میسر ڕزگار کرد، بەڵام دواتر ئەوانەی باوەڕیان نەهێنا لەناوی بردن. ٦ هەروەها ئەو فریشتانەی پایەکانی خۆیان نەپاراست، بەڵکو شوێنی خۆیان بەجێهێشت، بە کۆتی هەتاهەتایی بۆ سزای ڕۆژی گەورە لەژێر تاریکیدا هەڵگیران. ٧ هەروەها سەدۆم و عەمۆرا و شارەکانی دەوروبەریان بە هەمان ڕێگا بەدوای داوێنپیسی و هاوڕەگەزبازی کەوتن، جا بە ئاگرێکی هەتاهەتایی سزادران و بوون بە پەند.\n٨ خەیاڵخاوەکانیش بە هەمان شێوە، جەستە گڵاو دەکەن و دەسەڵات ڕەت دەکەنەوە و بوختان بە شکۆداران* دەکەن. ٩ بەڵام میکائیلی سەرۆکی فریشتەکان، کاتێک دژایەتی شەیتانی کرد و سەبارەت بە تەرمی موسا مشتومڕی کرد، نەیوێرا بە بوختان سکاڵای لێ بکات، بەڵکو گوتی: «یەزدان سەرزەنشتت بکات!» ١٠ کەچی ئەوانە قسە بۆ شتێک هەڵدەبەستن کە نایزانن. ئەوەی بە سروشتیش دەیزانن، وەک ئاژەڵی بەستەزمان، لەمانەدا تێکی دەدەن.\n١١ قوڕبەسەریان! چونکە ڕێگای قایینیان گرتووە، بۆ بڕێک دەستکەوت خۆیان داوەتە دەست چەواشەیی بەلعامەوە* ، لە یاخیبوونەکەی قۆڕەح* لەناوچوون.\n١٢ ئەوانە لە داوەتە برایەتییەکانی ئێوەدا لەکەیەکن، بێشەرمانە نان دەخۆن، شوانێکن کە تەنها خۆیان دەلەوەڕێنن. ئەوانە هەوری بێ بارانن و با هەڵیگرتوون، وەک داری بێ بەری پاییزن، لە ڕەگەوە هەڵکەنراون، دوو جار مردوون. ١٣ ئەوان شەپۆلی دەریای هەڵچوون و کارە شەرمهێنەرەکانیان وەک کەف دەردەکەون، ئەستێرەی گەڕۆکن کە هەتاهەتایە ڕەشایی تاریکییان بۆ هەڵگیراوە.\n١٤ حەنۆخ کە لە نەوەی حەوتەمی ئادەمە لەبارەی ئەوانەوە پێشبینیی کرد: «سەیر بکەن، یەزدان لەگەڵ هەزاران فریشتەی پیرۆزی خۆی دێت، ١٥ تاکو هەموو خەڵک حوکم بدات و تاوانباریان بکات بە ئەنجامدانی هەموو ئەو کردەوە خوانەناسییانەی کە بەهۆی خوانەناسییان ئەنجامیان داوە، هەروەها هەموو ئەو قسە ڕەقانەی کە گوناهبارە خوانەناسەکان لە دژی ئەو گوتوویانە.» ١٦ ئەوانە بۆڵەبۆڵکەر و گلەییکەرن، بەگوێرەی ئارەزووە خراپەکانیان هەڵسوکەوت دەکەن و قسەی گەورە دەکەن، بۆ بەرژەوەندی خۆیان بە دووڕوویی ستایشی خەڵک دەکەن.\n١٧ بەڵام ئێوە ئەی خۆشەویستان، قسەکانی نێردراوانی عیسای مەسیحی گەورەمان بهێننەوە یاد کە پێشتر گوتوویانە. ١٨ پێی گوتن: «لە کۆتایی ڕۆژگار، هەندێک گاڵتەجاڕ پەیدا دەبن و دوای ئارەزووە خراپەکانیان دەکەون.» ١٩ ئەوانە دووبەرەکی دەنێنەوە، سروشتی مرۆڤانەن و ڕۆحی پیرۆزیان نییە.\n٢٠ بەڵام ئێوە خۆشەویستان، خۆتان لەسەر باوەڕی پیرۆزتان بنیاد بنێن، بە ڕۆحی پیرۆز نوێژ بکەن، ٢١ خۆتان لەناو خۆشەویستی خودا بپارێزن، چاوەڕوانی بەزەیی عیسای مەسیحی خاوەن شکۆمان بن بۆ ژیانی هەتاهەتایی. ٢٢ بەزەییتان بەوانەدا بێتەوە کە گومان دەکەن. ٢٣ هەندێک لە ئاگر بڕفێنن و ڕزگاریان بکەن، لە ترسدا بەزەییتان بە هەندێکدا بێتەوە، تەنانەت ڕقتان لەو بەرگانە بێتەوە کە بە جەستە گڵاو بوونە.\n٢٤ بۆ ئەوەی توانای هەیە لە کەوتن بتانپارێزێت، هەروەها بێ گلەیی و بەوپەڕی شادییەوە لەبەردەم شکۆیەکەی ڕاتانبگرێت، ٢٥ بۆ تاکە خودای ڕزگارکەرمان لە ڕێگەی عیسای مەسیحی خاوەن شکۆمان، شکۆ و گەورەیی و توانا و دەسەڵات بۆ ئەوە، لە ئەزەلەوە و ئێستا و هەتاهەتایە! ئامین.


میلان ھەواڵێکی ناخۆشی بۆ گۆڵپارێزەکەی ئامادە کردووە\n2019-09-11 [12:59 PM]\nیانەی ئەی سی میلانی ئیتاڵی ھەوڵدەدات لەماوەی داھاتوو گرێبەستی گۆڵپارێزی یەکەمی تیپەکەی جیانلویجی دۆنارۆما نوێبکاتەوە .\nبەپێی ھەواڵێکی رۆژنامەی کۆریری دیللۆ سپۆڕتی ئیتاڵی ، بەرپرسانی یانەی ئەی سی میلان ھەوڵەکانیان دەست پێکردووە بۆ نوێکردنەوەی بۆندی دۆنارۆما و لەمبارەیەوە گفتوگۆیان لەگەڵ مینۆ رایۆلای بریکاری کارەکانی یاریزانەکە کردووە .\nلەھەواڵەکە ھاتووە ، ئەوەی جێگەی سەرنجە بەرپرسانی یانەی میلان لە بڕی زیاد کردنی مووچەی دۆنارۆما ھەوڵدەدەن مووچەکەی لە ٦ ملیۆن یۆرۆی ساڵانە کەم بکەنەوە بۆ پێنج ملیۆن یۆرۆ.بۆ ئەم کارەش پشت بە خۆشەویستی یاریزانەکە بۆ یانەکە دەبەستن .\nلەھەواڵەکە ئاماژە بەوەکراوە، دۆنارۆمای تەمەن ٢٠ ساڵ ئاستێکی نایاب لەگەڵ یانەی میلان پێشکەش دەکات و بۆندەکەشی لە ھاوینی ٢٠٢١ کۆتایی پێدێت و بەرپرسانی میلان دەیانەوێت لە ئێستاوە بۆندەکەی نوێ بکەنەوە بۆ ئەوەی لە گرێبەستی یانەکانی دیکە بیپارێزن .\nئەم هەواڵە 7360جار خوێندراوەتەوە


وه‌زیرێکی کابینه‌ی حکومه‌تی به‌حره‌ین ده‌ڵێت پێویسته لایه‌نه‌کانی ئۆپزسیۆن له به‌حره‌ین ئیدانه‌ی توندوتیژیه‌کان بکه‌ن تا خواستی خۆیان نیشان بده‌ن بۆ به‌ره‌وپێشچونی سیاسیانه.\nئه‌م ڕاگه‌یاندنانه‌ی شێخ خالد بن عه‌لی ئال خه‌لیفه وه‌زیری دادی به‌حره‌ین دوابه‌دوای کۆبوونه‌وه‌که‌ی هات له‌گه‌ڵ ئه‌و لایه‌نانه‌ی ئۆپزسیۆندا که په‌یوه‌ندییان هه‌بووه به خۆپیشاندانه‌کانی ساڵی ڕابردووی شانشینی به‌حره‌ینه‌وه.\nوه‌زیری دادی به‌حره‌ین ده‌ڵێت ده‌بێت لایه‌نه‌کانی ئۆپزسیۆن هه‌ڵوێستی ڕوون و ئاشکرا و بێ چه‌ندوچوونی خۆیان ڕابگه‌یه‌نن، به‌بێ ئه‌وه‌ی بیانوی سیاسی به‌کاربهێنن بۆ په‌رده‌پۆشکردنی تاوانه‌کان، هه‌روه‌ها داوای ئه‌وشی کردووه لایه‌نه سیاسیه‌کان ڕۆڵی هێورکردنه‌وه بگێڕن له پێناو زه‌مینه خۆشکردن بۆ تێگه‌یشتنی هاوبه‌شی سیاسیانه له به‌حره‌یندا.\nهاوکات دادگایه‌کی سیڤیلی به‌حره‌ین ئه‌و سزایه‌ی له‌سه‌ر 11 که‌س هه‌بوون که‌مکردۆته‌وه.\nئه‌و یازده که‌سه گوناهبار بوون به هێرشکردنه سه‌ر سه‌ربازێک له ده‌می خۆپیشاندانه‌کانی ساڵی پاری به‌حره‌یندا.\nهه‌ر یه‌کێک له‌و گوناهبار کراوانه سزای 15 ساڵیان له‌سه‌ر بووه و دادگا ده‌ڵێت به‌پێی یاسا پێویسته ئه‌و گوناهبار کراوانه له 6 مانگ بۆ 2 ساڵ زیندانیکردن سزا بدرێن ، نه‌ک به‌و شێوه‌یه‌ی دادگای له‌شکری به‌حره‌ین سزای داون.


هەپەگە ئاماری مانگێکی بەرخۆدان و چالاکییەکانی گەریلای بڵاوکردەوە - Aryen News\nهەپەگە ئاماری مانگێکی بەرخۆدان و چالاکییەکانی گەریلای بڵاوکردەوە\nئه‌یلول 23, 2021 ئه‌یلول 23, 2021\nبەرخۆدانی گەریلا لەدژی داگیرکاری بەردەوامە و هەپەگە ئاماری چالاکی گەریلاکانی بڵاوکردەوە و ئاشكرای دەکات ٧١ داگیرکەر کوژراون و دەوڵەتی تورکیاش تاوانی جەنگی ئەنجام دەدات و چەکی کیمیایی بەکاردێنێت.\nئەمڕۆ ناوەندی ڕاگەیاندن و چاپەمەنی هێزەکانی پاراستنی گەل،هەپەگە، ئاماری چالاکی گەریلا، هێرش و داگیرکارییەکانی دەوڵەتی تورکیای بۆ ماوەی مانگێک لە ڕۆژی ٢٤ی ئۆگەست تا ٢٣ی سێپتەمبەر واتا ئەمڕۆ بۆ ڕایگشتی بڵاوکردەوە.\nلە ڕاگەیەندراوەکەی هەپەگەدا هاتوە، لە پێنج مانگی ڕابردودا سوپای داگیرکەری تورکیا سەرەڕای هەمووهێرشە دڕندانەکانی بەڵام نەیتوانیوە بەرخۆدانی گەریلا بشكێنێت و دوای شكستەکانیشی چەکی کیمیایی بەکارهێناوە.\nهەپەگە ئاشکرای دەکات، لەماوەی ئەم مانگەدا،١٥٧جار چەکی کیمیایی بەکارهێناوە، لە گردی سۆر ٦گەریلا بەوهۆیەوە شەهید بوون، ئەوهێرشانەش لەبێ دەنگی ڕایگشتی جیهان دا تێدەپەڕن و ئەوەش بوێری ئەوەی داوە بە دەوڵەتی تورکیا کە ئەوچەکە بەکاربهێنێت.\nهەپەگە لە راگەیەندراوەکەی دا، ئاماژە بەوەدەدات، هەمووچرکە ساتێک لە گۆرەپانەکانی بەرخۆدانی، زندورا،گردی سۆر و وەرخەلێ دا،گەریلا بەبوێری و ئیرادەوە تێدەکۆشن تارێبازی قارەمانی ئاپۆیی بەرەوپێش ببەن بەوئیرادەیەشەوە نەبوایە نەیاندەتوانی وەڵامی هێرشەکان بدەنەوە.\nلە ئامارەکەی هەپەگەدا ئەوە ئاشكرا کراوە، لەماوەی ئەو مامانگەدا، گەریلا بەگشتی ٩٥چالاکی لەدژی سوپای داگیرکەری تورکیا ئەنجام داوە و ٧١ داگیرکەرکوژراون و ١٣داگیرکەریش بریندار بوون.\nهەپەگە ڕایدەگەیەنێت، ٢٨گەریلا لە شەڕ و بۆردومانەکان دا وشەش گەریلاش بەهۆی هێرشی چەکی کیمیاییەوە شەهید بوون، حەوت گەریلاش لە لایەن پەدەکەوە لە خەلیفان بەشێوەی خاینانە بۆسەیان بۆدانراوە و چارەنوسیان هێشتا ئاشكرا نییە.\nلە چالاکی گەریلادا سێ هەلیکۆپتەری جەنگی کراونەتە ئامانج و گورزیان بەرکەوتوە وزرێپۆش و فڕۆکەی بێ فڕۆکەوان و سیستەمی چاودێری و ئۆتۆمبیلیتری سەربازی وتێکشکێندراون و لەلایەن گەریلاوە دەستگیراوە بەسەر برێکی زۆری تەقەمەنی دا.\nهەپەگە: سێ گەریلامان بە چەکی کیمیاوی تورکیا شەهید بوون


دکتۆر کەمال میراودەلی: گەڕانەوە بۆ خاڵی سفر لە چوارگۆشەی یەکەمدا: بەشی شازدەیەم. – WtariKurd\nالناس علی دین ملوکهم – بە تایبەتی تاریکبیران!\nجارجارە وتارخوێنێکی توندڕەوی ئەم یان ئەو مزگەوت، [کە بە داخەوە هێشتا بە ناهەق هەموو وتارخوێنەکان مەلا-یان پێدەوترێ]، قسەیەکی توندرەو دەکەن، بە ناو رۆشنبیرانیش دەیکەنە هەڵاو جەنگی مەغڵوبە: داوا دەکەن وتارخوێنان قەدەغە بکرێن، مەلاکان لغاو بکرێن.\nهەروەکو چۆن یەکێک لەو مەلا بەرێزانە جارێک، لە چاوپێکەوتنێکی ئاوێنە دا، ڕاشکاوانە داوای لغاوکردنی ڕۆشنبیرانی کردبوو، چونکە بە لێکدانەوەی ئەو، کە لە رووی زمانەوانییەوە راست دەکات، وشەی عەقل لە زمانی عەرەبیدا بە مانای لغاو یان پەتک دێت. وشەکانی (عەقل) و (عەقال) واتە ئەو عەگالەی عەرەب لە سەری دەنێ یەک رەگ و چاوگیان هەیە. بەم مانایە عەقڵاندن یانی بەستنەوە و لغاو کردن، عاقڵکردن: یانی شەق تێهەڵدان و کوتەک لێدان و پەتککردن..\nلێرەدا زەمینەی هاوبەش لە نێوان: ئەو ڕووناکبیرانە و ئەو گوایە وتارخوێنە توندرەوانە دروست دەبێ: لغاوکردنی زمان و بەستنەوەی بیر و باڵاکردنی دەسەڵات. ئەنجامەکەش گومرایی وجەهالەت و دووبەرەکی نانەوەیە.\nنەخێر لە قورئان – دا عەقڵ مانای لغاوکردن نییە. عەقل لە گەڵ وشەکانی (تفکر) و (تدبر) بەکارهاتوون: بە مانای بیرکردنەوەی ئینسان لە ئایات – ی خودا و ئەسراری گەردوون و ژیان و تەنانەت بوونی بایۆلۆجی و دەروونیی واتە نەفسی خۆشی و تەدبیرکردنی ژیانی لە رێگای (عەقڵ) ەوە، هاتووە.\nگەر ڕۆشنبیران ئاستی سەرەتایی عەقڵ بەکاربێنن کە بە ئینگلیزی پێێ دوترێت: کۆمن-سێنس واتە کۆژیریی، [واتە هەندێ شت ئەوەندە ئاشکراو دیارە کە لە ئاستی سەرەتایی غەریزەیی بەکارهینانی هۆشیارییدا دەتوانین دەرکی پێ بکەین،] لەم ئاستەدا دەبوو ئەوە بزانن کە وتارخوێنێکی بەرێز هەرچی بلێت: ئەو دەسەڵات نییە، حکومەت نییە، یاسا نییە، ئەو دەزگای نییە، حیزبی نییە، عەشیرەتی نییە، لەشکری نییە، ئەمن و ئیستیخباراتی نییە، دەزگای راگەیاندنی نییە، کۆمەڵێ نووسەر و غەزەلنووس و رۆشنبیر و بێرۆکراتی بەکرێگیراوی نییە، ئەو تەنیا قسەی خۆی دەکات و دەبڕێتەوە، قسەش باش یان خراپ، شل یان توند، سەهۆڵیی یان ئاگراویی، لە ناو هەموو کۆمەلگایەکدا دەکرێ\nئەو مزگەوتەش کە تییدا وتار دەدات دەسەڵات بۆی ئامادەکردووە، دەسەڵات وەک وتارخوێن دایمەزراندووە ، سەدی سەد لەوەش یەقینە کە دەسەڵات بەو قسانەی نەک ناخۆشحال نییە رەنگە ئەجندای ئەو بێت، ئەو خەڵکەش کە گوێ دەگرێ، وەک تاک یان کۆ، لە ئاستی غەریزەیی ئاژەلیی دا بن، یان لە بەرزە لوتکەی عەقڵ وهۆشیاریی ئینسانییدا، ئەوە بەرهەمی 22 ساڵەی ئەم دەسەڵاتەیە.\nهەموو مرۆڤێک بەرهەمی سیستمی خێزان و قوتابخانە و کۆمەل و دەوروبەر و دەسەڵاتەکەیەتی.\nبە گشتی لە رووی بیری باوەوە ئەوە راستە کە دەوترێت: الناس علی دین ملوکهم.\nواتە خەڵک لەسەر دینی پادشاکانیانن.\nلێرەدا دین بە مانای بیرکردنەوە و بەها و رێباز و رەوشت و خوو دێت.\n(ئیبن کەثیر) دەربارەی لێکدانەوەی ئەم وتەیە کە هەندێ سەرچاوە بە حەدیسی دادەنین دەنووسێ:\nئەگەر خەمی حاکم ئاوەدانیی بێت، خەلک لە یەکتر دەپرسن: چت دروستکردووە و چیت ئاوەدان کردۆتەوە.\nئەگەر خەمی دەسەڵات ژن و ژنبازی بێت: خەلک لە یەکتر دەپرسن: چەند ژنت هێناوە.\nئەگەر حاکمەکان لۆتی بن لۆتیباز زۆر دەبێ و گەر ئارەقخۆر بن ئارەقخۆر زۆر دەبێت.\nگەر ئازا و بەخشندەو بە کەرامەتێش بن خەلک روو دەکەنە ئازایی و بەخشندەیی و کاری چاک.\nلە سەر ئەم لێکدانەوەیەی ئین ئەسیر دەتوانین بڵێین:\nگەر پیاوانی دەسەڵات دز بوون، دز زۆر دەبن؛\nگەندەڵ بوون، گەندەڵ زۆر دەبن؛\nداوینپیس بوون، داوێنپیس زۆر دەبن؛\nگەر بە دوای پارە و دەوڵەمەندبوونی خێراو حەرام و نارەوا دا وێڵ بوون، خەڵک خولیای پارەپەرستیی و دەولەمەندبوونی خێرای حەرام، ختووکەیان دەدات.\nگەر بێگانەپەرست بوون ، زۆڵەکورد و بێگانەخواز زۆر دەبن؛\nگەر گەواد بوون، گەواد و دەڵاڵ و لەشفرۆش زۆر دەبن.\nگەر ناحەزی شێرکۆکان و بیرمەندان و بێباکیی زمان و کەلتووری نەتەوەیی بوون، ئەو خەلکانە دروست دەبن کە جوێن بە شێرکۆکان بدەن و پشت لە زمان و ئەدەبی نەتەوەیی خۆیان بکەن.\nئەگەر دەسەڵات دەسەڵاتی ئەنفالکردن و مردن چاندن بوو: ئەوە دوپشک و مار دەڕوێنەوە و خەلک دەکوژن، جاددەکان وەک عەزیا خەلک هەڵدەڵووشن، دەرمان سەرەتان دروست دەکات، دەرزی چاو، چاو کوێر دەکا، خواردنی بەسەرچوو دەبێتە هۆکاری بەسەرچوونی ژیان. مردن دەبارێ و دەسەڵات هەموو چەترەکان دەشارێتەوە، کورد لەو دیو سنوور دەمرێت و دەسەڵات بە درۆی دەخاتەوە و دەروازەکان دادەخات و دەستی خیانەت لەگەڵ داگیرکەارن تێکەڵ دەکات.\nگەر دەسەڵاتداران ژنکوژ و داوینپیس بن، ژنکوژیی لە تاکە تاکە رووداوەوە دەبێت بە دیاردە، دەبێت بە پەتا، دەبێت بە ئەنفالێکی بەردەوام.\nدیارە ئەمە وەک یاسایەکی گشتی دروستە، مارکس هەر ئەو لێکدانەوەی ئیبن-کەثیر بە شێوەیەکی مۆدێرنتر تیۆریزە دەکات: دەزگاکانی دەسەڵات سەرخانی ئایدیۆلۆجی دەسەڵاتن و بەها و بەرژەوەندییەکانی دەسەڵات دەسەپێنن و بیر و باوەڕ و عادەتەکۆمەلایەتییە باوەکان رەنگدانەوە و درێژکراوەی سەرخانی ئایدیۆلۆجیی دەسەڵاتن.\nدیارە ئێستا کە دەسەڵات هەموو بوارێکی سەربازیی، ئەمنیی، ئابووریی، میدیایی، پەروەرەدیی و هەموو دەزگا و سەرچاوە و زەویو زار و سامانێکی لە ژێر دەست دایە، هیچ دیاردەیەک بە بەدەر لە دەوری دەسەڵات ناشێ لێکبدرێتەوەو حوکمی بەسەردا بدرێت\nلەم رووەوە، هەراو هوریا و کامپەینی رۆشنبیران بەرامبەر مەلایەک، یان مزگەوتێک، یان داوایەک، لە خۆ‌لخەلەتاندن و خەلک گومڕاکردن زیاتر نییە: ئەوە لە مەسەلە کوردییەکە قەباعەتترە کە دەڵێت: بە کەرێ ناوێرێت بە کورتانێ ڕەپەڕەپ\nبەڵکو دەبێ بلێین: بەعەزیا ناوێرێت، لقە لە مەلا دەدات\nلە لایەکی ترەوە گەر دەزگای لێکۆلینەوەی زانستیی و ئەکادیمیی هەبایە، دەردەکەوت کە زۆر لە وتارانە لە کاتێکی هەستیاردا دەدرێن بۆ دروستکردنی هەرایەکی بۆش و شاردنەوە و لە بیربردنەوەی پرسی زۆر گرنگترو چارەنووسساز تر. پارتی بە تایبەتی لەمەدا پسپۆرە بۆ شاردنەوەی خیانەتەکانی!.\nبەکورتی ئەمە گەمەی دەسەڵاتە بۆ مانەوەی دەسەڵات.\nکارەساتی مردنی دایەلۆگ\nهەزار و سێصەد رۆشنبیر بەرامبەر بە مەلایەک\nوا بزانم هەر وتاری لغاوی ئەو مەلا بەرێزە بوو، یان مەسەلەیەکی تر بوو، کامپیەنێکی بەرامبەر کرا ١٣٠٠ نووسەرو ڕووناکبیر و هتد هتد ئیمزای کردبوو\nقەڵەمی تیژ و ئاسمانبڕی 1300 رۆشنبیر دژی مینگەمینگی رۆژێکی جومعەی مەلایەک کە لە مووچەخۆرێکی دەسەڵات زیاتر نییە. بەلام بێدەنگبوون بەرامبەر دەسەڵاتەکە خۆی\nشتی ئاوا لە چ شوێنێکی ئەم دنیایەداهەیە؟\nبۆ نرخاندنی هەرشت و رووداوێک؛ دەبێت: چوار دامێنی سەرەکی لێکبدەینەوە:\n1- رەوشی بوونی: واتە چییەتی و چۆنێتی ئەو رووداوە\nچییە، چۆنە؟ لە کوێدا روویداوە؟ چۆن سەری هەڵداوە؟ ورد و درشتی ڕەوشی بوونی چۆنە؟\n2- هەلومەرجی یارمەتیدەری بوونی\nچین ئەو هۆکارە ماددیی و هەلومەرجییە ڕاستەوخۆ یان ناڕاستەوخۆ کە بوونە هۆی پەیدابوونی؟ کۆنن یان تازە؟ سروشتیی یان دەستکرد؟ میژوویی یان کەلتووریی؟ سیاسیی یان ئایدیۆلۆجی؟\n3- ئەو فەزایەی تێیدا روودەدات\n4- ئەرکی بوونی بە پێوەندی بە ئامانجەکان و بەرژەوەندییەکان و یاساکانی دەسەڵاتەوە.\nبۆچی لەم کاتەدا ئەم رووداوە سەرهەڵدەدا؟ خزمەتی كی دەکات؟ بەرژەوەندی چ گرۆیەک دەپارێزێت؟ ئایا هەڕەشەیە بۆ سیستم یان هۆکارە بۆ مانەوەی ڕەوسی باو؟ هتد\nبیگومان چەشنی پرسیارەکان بە پێی سروشت و کات و شوێنی هەر دیاردە و رووداویک دەگۆڕێت.\nئەم چوار میکانیزمەی لیکۆڵینەوە یارمەتیمان دەدەن یەکسەر و غەریزەیی و سۆزبەندیی و ئایدیۆلۆجیی و عەقیدەیی، شتەکان وەرنەگرین . بەلکو ماوەیەک ڕامان بکەین، بەدوای چرا و ئامرازدا بگەڕیین، هەولی تێگەیشتنی پێشینە و پرۆسە بدەین، و لە وابوویی بوونی خۆیدا، شتەکان، لە دیمەنە گەورەکەدا، واتە لە پێوەندییە چڕ و پڕ و دیار و نهێنییەکانی بوون و مانەوە و هەل و هەڕەشەی بەرەدمیاندا ببینین.\nئایا رووناکبیرێک بیرە تاریەکەکەی بەکارهێنا تا دیاردە و رووداوەکە شی کەنەوە؟\nئایا ئاستی هەرەنزمی کۆژێریی – یا نبەکارهێنا تا لێکی دەنەوە. بۆ لەم کات و سات و ئانەدا، هەرای بۆشی ئاوا دەنرێتەوە؟\nئایا هیچ پریسنیپ و بنەمای چەسپاویان هەن لێیەوە دەستی پی بکەن؟\nئایا پرسییان قودسییەتی وشە لە کوێ دایە و ئازادیی بیر و دەربڕین مانای چییە و بۆ چییە؟\nلێرەدا بەشێک لەو وتارە رەخنەیی یە، کە دڵنیام نەتانبینیوە، بلاودەکەمەوە کەوەختی خۆی لە مانگی کانوونی دووەمی 2011 دا، لە سایتی ستاندارد دەربارەی ئەو کامپەینە بلاوم کردەوە بە تایبەتی کە زۆر شت دەربارەی پاشخانی هەندێ کێشەی تری رۆشنبیریی و رۆشنبیری کورد لەم کاتەدا، وەک کتێبسووتاندن، روون دەکاتەوە\nبەداخەوە لە ئەرشیفی سایتی ستانداردا نەمبینییەوە، بەلام لە ئیمەیلەکەمدا ماوە کە لە 25- 01- 2011 دا بۆ ستاندارد نێردراوە و هەر ئەو کاتەش بە ناونیشانی درود له خۆشه‌ویستی، نه‌فره‌ت له وشه‌ی زڕ و مردوو بلاوبۆوە. هەرچەند درێژە بەلام زۆر شتتتان بیردێنێتەوە لە ولاتی سەیرو سەمەرەو قەزاو قەدەردا\nلە بەشی داهاتوودا تەنیا ناوەکەی دەگۆڕم بۆ ” قودسیەتی وشە یان قودسیەتی ژیان”.\nئەم وتارەش یەکەمجار لە 2012 دا ، بلاکراوەتەوە.


قەتەر دەڵێت ڕێکخراوی کەنداوی عەرەب پێویستە چاکسازی ئەنجام بدات بۆ نیشاندانی دەسەڵاتی\nقەتەر ڕادەگەیەنێت وابەستەیە بە ڕێکخراوی ئەنجومەنی هاوکاری کەنداوەوە بەڵام پێویستە ئەو ڕێکخراوەش باشتر یاسا و ڕێساکانی خۆی بچەسپێنێت، و ئاماژەی بەو هاوپەیمانییە کرد کە چاکسازی تێدا کراوەو هیوای خواست بتوانێت کۆتایی بە ئاڵۆزییەکانی نێوان دۆحا و ژمارەیەک لە وڵاتانی دراوسێیدا بهێنیت.\nوەزیری دەرەوە شێخ محەمەد بن عەبدوڵڕەحمان ئەلتانی ڕایگەیاند قەتەر هێشتا پشتی بە کویەت و وڵاتانی ناوچەکە بەستووە بۆ هاوکاری کردن لە چارەسەرکردنی کێشەکانی لەگەڵ عەرەبستانی سعودیە، میرنشینە یەکگرتووەکانی عەرەب، بەحرەین و میسری کە ئەندامی ئەنجومەنی هاوکاری کەنداو نییە. ئەم وڵاتانە بایکۆتی سیاسی و ئابوریان لە مانگی 6 ی ساڵی 2017 خستە سەر دۆحا.\nڕۆژی شەممە لە کۆبونەوەی ساڵانەی ڕێکخراوی دۆحا گوتی " ئێمە لەو بڕوایەداین وەکو ڕێکخراوێک زیاتر کاریگەریمان هەیە بۆ ڕۆژئاوا لە بری بەتەنها و بەش بەش." بەڵام گوتیشی ئەنجومەنی هاوکاری کەنداو دەسەڵاتی نەبوو و پێویستی بە میکانیزمێکی چارەسەرکردنی کێشەکان هەیە.\nئەو چوار وڵاتە قەتەریان تاوانبار کردووە بەوەی پشتیوانی لە تیرۆرسم دەکات باوەشی کردۆتەوە بۆ ئێرانی دوژمنی هەرێمەکە. دۆحا نکوڵی لەو تاوانانە دەکات و دەڵێت ئەو بایکۆتکردنە بە مەبەستی کەمکردنەوەی سەروەرییەتی.


كوردستان 03/12/2021 - 20:11 ڕێبه‌ند سه‌عدوڵا\nئەمڕۆ هەینی هەردوو وەزارەتی دەرەوەی ئوردن و قەتەر، هێرشەكەی دوێنێ شەوی چەكدارانی ڕێكخراوی تیرۆریستیی داعشیان بۆ سەر مەخموور سەركۆنە كرد.\nگوتەبێژی وه‌زاره‌تی ده‌ره‌وه‌ی ئوردن رای گەیاندووە به هه‌موو شێوه‌یه‌ك پاڵپشتی گه‌لانی عێراق ده‌كه‌ن بۆ رووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ی هه‌ڕه‌شه‌كان له‌سه‌ر ئاسایش و سه‌قامگیری، سه‌ره‌خۆشییش له كه‌سوكاری قوربانییانی په‌لاماره‌كه‌ی داعش ده‌كەن.\nهه‌یسه‌م ئه‌بولفول گوته‌بێژی وه‌زاره‌تی ده‌ره‌وه‌ی ئوردن دووپاتی كردووەتەوە به هه‌موو شێوه‌یه‌ك سه‌ركۆنه‌ی ئه‌و په‌لاماره ده‌كه‌ن.\nلەلایەكی ترەوە وه‌زاره‌تی ده‌ره‌وه‌ی قه‌ته‌ر به توندی سه‌ركۆنه‌ی په‌لاماره‌كه‌ی شه‌وی رابردووی داعشی كردووە و رای گەیاندووە به هه‌موو شێوه‌یه‌ك تیرۆر و توندوتیژی ره‌ت ده‌كه‌نه‌وه.\nشه‌وی رابردوو، چه‌كدارانی داعش په‌لاماری چه‌ند گوندێكی سنووری قه‌زای مه‌خمووریان دا و له ئاكامی ئه‌و په‌لاماره‌دا، له گوندی خدرجیجه‌ی سنووری مه‌خموور سێ هاووڵاتی و 10 پێشمه‌رگه شه‌هید بوون و پێنج هاووڵاتییش بریندار بوون.\nله دوای 16ی ئۆكتۆبه‌ری ساڵی 2017وە، له‌و ناوچانه‌دا بۆشایی ئه‌منی دروست بووه، بۆ پاراستنیان حكوومه‌تی عێراق و وه‌زاره‌تی پێشمه‌رگه خه‌ریكن دوو لیوای هاوبه‌ش پێكبهێنن، تا كۆتایی بەم بۆشاییەی ناوچەكە بێنن، كە بووەتە پێگه‌ی هێرشه‌كانی داعش بۆ سه‌ر پێشمه‌رگه و هاووڵاتیان.


بۆ خانمان.. لە رۆژی ئاهەنگەکەتدا ئەم هەڵانە ئەنجام مەدە\nرۆژی بوکێنی یەکێکە لە گرنگترین رۆژەکان لەلای خانمان، هەوڵ دەدەن بە جوانترن شێوە دەربکەون، لەو رۆژەدا سەرنجی هەمو کەسێک لەسەر بوکە، بۆیە پێویست دەکات هەندێک هەڵە هەیە لێی دوربکەونەوە بۆ ئەوەی ئەو رۆژەیان لێتێک نەچێت، ماڵپەری yawmiyati ئەو هەڵانەی بڵاوکردوەتەوە.\nیەکەم: لە کۆتایی ماکیاژکردنەکەتدا لەبیرت بێت کە سپرای ماکیاژکردن لە کۆتاییدا بەکاربهێنیت، ئەو رۆژە زۆر ماندودەبێت و بەتایبەت لە گەرمای هاویندا توشی ئارەقکردنەوە دەبیت، بۆیە گرنگە ئەو سپرایە بەکاربهێنیت بۆ ئەوەی ماکیاژەکەت تێکنەچێت.\nدوەم: بەهیچ شێوەیەک لەو رۆژەدا قژت مەبرە، هەندێک کات گۆرانکاری پێویستە و وادەکات جوانتر دەربکەوێت بەڵام هەندێک کات ئەو گۆرانکاریە بەو شێوەیە نابێت کە خۆت دەتەوێت، ئەمەش وادەکات ئەو رۆژەت لێتێکبچێت.\nسێیەم: دوربکەوە لەوەی گۆرانکاری لە رەنگی قژتدا بکەیت، جا لەو رۆژەدا بێت یان هەفتەیەک پێش ئەو رۆژە، چونکە رەنگی قژ کاتی زیاتری دەوێت بۆ ئەوەی لەسەر قژت بوەستێت و لەگەڵ روخسارتدا بگونجێت.\nچوارەم: لە رۆژی ئاهەنگەکەت بە هیچ شێوەیەک تەقشیر بۆ پێستت مەکە، چونکە کاریگەری نەرێنی دەبێت لەسەر روخسارت و ماکیاژەکەت.\nپێنجەم: بە وریایی ئەو کرێمە بەکاربهێنە کە دەیدەیت لە روخسارت، هەوڵبدە ئەو کرێمە بەکاربهێنەرەوە کە پێشتر تاقیتکردۆتەوە، چونکە بەکارهێنانی کرێمی نوێ لەو رۆژەدا رەنگە توشی هەستیاریت بکات و کاریگەری نەرێنی دەبێت.\nچەند رێنماییەک بۆ ئەوەی ببیت بە کەسێکی شیک و مۆدێرن\nبە ماسکی دارچینی پێستت سپی بکەرەوە


پێشمه‌رگه و هاووڵاتییان له گوێڕ خه‌ریكی راوه‌ماسین\nدوای ئه‌وه‌ی ھێزه‌كانی پێشمه‌رگه سنووری مێحوه‌ری گوێڕیان له تیرۆریستانی داعش پاك كرده‌وه، به‌شێك له پێشمه‌رگه و ھاووڵاتییان روویان كردووه‌ته رووبار و ئاوه‌كانی سنووری مێحوه‌ری گوێڕ بۆ گرتنی ماسی.\nعاسف نووری پێشمه‌رگه‌یه‌كی مێحوه‌ری گوێڕه و بۆ "وشه" ده‌ڵێت، له گوێڕ ماسی زۆره و ئێسته‌ش دوای سه‌ركه‌وتنی پێشمه‌رگه ناوچه‌كه ئارامه و زۆر جار پێشمه‌رگه و ھاووڵاتی ده‌چنه رووبار و ماسی ده‌گرن. به گوته‌ی ئه‌و پێشمه‌رگه‌یه ئه‌وان بۆ خواردنی رۆژانه‌یان ده‌چنه رووبار و هاووڵاتییانیش بۆ فرۆشتن ماسی ده‌گرن.\nدوای ئه‌وه‌ی كه سنووری میحوه‌ری گوێڕ له تیروریستانی داعش پاك كرایه‌وه، به‌شێك له ھاووڵاتییان گه‌ڕاونه‌ته‌وه زێدی خۆیان و خه‌ریكی ئیشوكاری رۆژانه‌ی خۆیانن.\nشاڵاو سه‌یفوڵا دانیشتووی گۆێڕه و ده‌ڵێت، "پێش ئه‌وه‌ی چه‌كدارانی داعش بێنه ناوچه‌كه، من كارم راوه‌ماسی بوو و ئێسته‌ش له سایه‌ی پێشمه‌رگه درێژه به پیشه‌كه‌م ده‌ده‌م."\nبه گوته‌ی ئه‌و ماسیگره به‌ھۆی ئه‌وه‌ی كه ماوه‌ی دوو ساڵه له‌و ناوچه‌یه ماسی نه‌گیراوه، ژماره‌یه‌كی زۆری ماسی هه‌ن و زۆر كه‌س هه‌ن رۆژانه ١٥ كیلۆ ماسی ده‌گرن و كیلۆی به پێنج تا حه‌وت هه‌زار دینار ده‌فرۆشن.\nره‌مه‌زان بازی كه پێشمه‌رگه‌یه‌كی تره ده‌ڵێت، ئه‌و پیشمه‌رگانه‌ی ماسی ده‌گرن به‌شی هه‌موو پێشمه‌رگه‌كانی تر ده‌ده‌ن.\nرووباری زێی بچووك له باكوری كوردستانه‌وه دێته باشووری كوردستان و له گه‌لی ره‌شاڤای سه‌ر به شاره‌دێی دێره‌لووك ده‌ست پێ ده‌كات.\nوشه / نه‌وزاد ھلۆری\nئه‌م بابه‌ته 2836 جار خوێنراوه‌ته‌وه


کوەیت ژمارەیەک لە دیپـلۆماتانی ئێرانی لە وڵاتەکەی دەردەکات\nوەزارەتی دەرەوەی کوەیت ڕایگەیاند حکومەتی وڵاتەکەی بڕیاری داوە ژمارەی دیپـلۆماتانی ئێرانی لە وڵاتەکەی کەمبکاتەوە و هەموو ئۆفیسە تەکنیکیـیەکانی سەر بە باڵیۆزخانەی ئێران لە کوەیت دابخرێن.\nئاژانسی دەنگ‌وباسی فەرمی کوەیت (کونا) ئەمڕۆ پـێنجشەممە هەواڵەکەی بڵاوکردووەتەوە و لە زاری سەرچاوەیەکی بەرپـرس لە وەزارەتەکە نووسیویەتی ئەم بڕیارە پەیوەستە بە کەیسی "شانەی عەبدەلی" ئەوەی ئێران کۆمەکی کردووە.\nبەپـێی ئاژانسەکان بە لایەنی کەم 14 دیپلۆماتی ئێرانی لە کوەیت دەردەکرێن و ماوەی 45 ڕۆژیان لەبەردەمدایە بۆ جێهێشتنی وڵاتەکە. هەروەها بڕیار دراوە هەردوو ئۆفیسی ڕۆشنبیری و لەشکری سەر بە باڵیۆزخانەی ئێران لە کوەیت دابخرێن و چالاکیـیە هاوبەشەکانی نێوان هەردوو وڵات ڕابگیرێن.\nجێی ئاماژەیە شانەی عەبدلی لە مانگی هەشتی ساڵی 2015 لە لایەن هێزەکانی ئاسایشی کوەیتەوە ئاشکراکران. دەڵێن کاری وەهایان کردبوو کە شیانی هەبووە زیان بە یەکپارچەیی و سەلامەتی خاکی کوەیت بگەیەنێت و هەروەها سیخوڕیـیان بۆ ئێران و حزبوڵڵای لوبنان کردبوو و لەگەڵیدا هەستاون بە کۆکردنەوەی چەک و تەقەمەنی و ئامێری گوێگرتن بۆ سیخوڕی.\nلە کەیسەکە 25 کوەیتی و ئێرانیەک تاوانبارکراون، بەڵام لە ئێستادا 16 کەسیان دیارنەماون. وەزارەتی ناوخۆی کوەیت وێنە و ناوی هەڵهاتووەکانی بڵاوکردووەتەوە و داوا لە خەڵکی دەکات هاوکاری لایەنە پەیوەندیدارەکان بکەن تاوەکو دەسـتگیریان بکەن.\nبەڵام ڕۆژنامەی سیاسەی کوەیتی ڕۆژی دووشەممە هەواڵێـکی بڵاوکردەوە و تیایدا نووسیویەتی سەرچاوەی ئاسایشی گوتوویانە 14 لەو تاوانبارانە لە 18 ی مانگی شەش بە بەلەمی خێرا بەرەو ئێران ڕۆیشتوون، ئەمەش پاش ئەوەی دادگای پـیاداچوونەوە بڕیاری زیندانیکردنیانی پەسەندکرد.


جۆرێكى ترى جه‌نگ\nبۆچوون / بیروڕا :: 29/06/2019\nپاشه‌كشه‌كردنى ترامپ له بڕیارى ئه‌نجامدانى هێرشى سه‌ربازى بۆ سه‌ر ئێران ئه‌و پرسیاره دێنێته ئاراوه كه ئایا سه‌رده‌مى جه‌نگ له‌نێوان وڵاتاندا به‌شێوه كلاسیكییه‌كه‌ى كۆتایى هاتووه و له ئاینده‌یه‌كى نزیكدا جۆرێكى ترى ناكۆكى جێگه‌ى ده‌گرێته‌وه.\nسه‌ره‌تا قسه‌یه‌كى ترامپ زۆر سه‌رنجڕاكێشه كه وتى دواخستنى جه‌نگه‌كه به‌هۆى ئه‌وه‌وه‌یه كه سوپاكه‌ى ئێمه سوپایه‌كى تازه‌یه و ده‌مێك نییه دروستكراوه. ترامپ مه‌به‌سته‌كه‌ى روون نه‌كرده‌وه كه ئایا سوپاى ئه‌مریكا به جۆرێك رێكخراوه‌ته‌وه كه له‌گه‌ڵ جه‌نگه تازه‌كاندا بگونجێت؟ چونكه سوپاى ئه‌مریكا یه‌كێكه له سوپا هه‌ره كۆنه‌كانى جیهان كه ساڵى 1776 دامه‌زراوه و له‌دواى جه‌نگى دووه‌مى جیهانییه‌وه به‌رده‌وام له جه‌نگدا بووه.\nئه‌م پاشه‌كشێیه‌ى ترامپ كۆمه‌ڵێك لێكدانه‌وه‌ى سیاسى و سه‌ربازى و كارگێڕى بۆ كرا. ته‌نانه‌ت ده‌گوترا ئه‌مریكا له‌وه ده‌ترسێت ئه‌گه‌ر له ئێران بدات و رژێمى تاران بڕوخێت ئاژاوه‌یه‌كى گه‌وره له ئێران و ناوچه‌كه‌دا رووده‌دات.\nگومانى تێدا نییه له ماوه‌ى 20 ساڵى رابوردوودا گۆڕانكارى زۆر گه‌وره تێبینى كراون به‌تایبه‌ت له‌سه‌ر ئاستى كۆمه‌ڵایه‌تى و رۆشنبیریى سیاسى كۆمه‌ڵگاكان. دیاره ئه‌مه‌ش یه‌كێكه له ئه‌نجامه لاوه‌كییه‌كانى جیهانگیریى كه كارێكى كردووه چیتر جه‌نگ پاڵنه‌رێك نه‌بێت بۆ یه‌كێتى نیشتمانى و رووداوێك نه‌بێت مه‌به‌ست لێى داڕشتنه‌وه‌ى ناسنامه‌ى نیشتمانى بێت.\nئێستا حكومه‌ته‌كان زۆر باش تێگه‌یشتوون كه ناتوانن بۆ جه‌نگه‌كانیان سه‌ربازى پێویست له هاووڵاتیانى خۆیان ئاماده بكه‌ن و هاووڵاتى ئێستا زۆر له جاران هه‌ستیارتره به‌رامبه‌ر زیانه‌كانى جه‌نگ، ئه‌مه سه‌ره‌ڕاى زیانه ئابوورییه پێشبینیكراوه‌كانى هه‌موو جه‌نگێك. له‌سه‌رده‌مى ئێستا كه میلله‌تان به‌زه‌حمه‌تێكى زۆر بژێوى ژیانیان بۆ دابین ده‌بێت، هه‌روا به‌ئاسانى قایل نابن په‌لكێش بكرێن بۆ جه‌نگ كه كاریگه‌رى وێرانكه‌رى هه‌یه له‌سه‌ر ئابوورى و ئاینده‌یان.\nئه‌م گۆڕانكارییه حكومه‌ته‌كانى ناچاركرد كه شێواز و سیاسه‌تى به‌ڕێوه‌بردنى ململانێكانیان بگۆڕن. ئه‌وه‌تا ده‌بینین له‌م ساڵانه‌ى دواییدا چه‌ندین شێوازى تازه‌ى جه‌نگ سه‌ریان هه‌ڵداوه، وه‌ك جه‌نگى ئه‌لیكترۆنى و جه‌نگى ناچوونییه‌ك و شێوازه‌كانى تر بۆ كه‌مكردنه‌وه‌ى زیانه مرۆییه‌كان. ته‌نانه‌ت ئێستا هه‌ندێك وڵات، وڵات و میلله‌تى تر به‌كارده‌هێنێت له‌برى خۆى بچێته جه‌نگه‌وه.\nتێبینى ده‌كرێت له 20 ساڵى رابوردوودا هیچ شه‌ڕێك رووینه‌داوه ده‌وڵه‌تێك دژى ده‌وڵه‌تێكى تر به‌رپاى كردبێت، به‌ڵكو دژى تاقم و كۆمه‌ڵه‌ى دیاریكراون. ده‌وڵه‌ته‌كانیش ئێستا له جه‌نگه‌كانیاندا چه‌كدارى به‌كرێگیراو و خه‌ڵكى ناوچه‌كه به‌كارده‌هێنن و زیاتر پشت ده‌به‌ستن به جه‌نگى ئه‌لیكترۆنى و زه‌برى ئاسمانیى.\nمه‌به‌ستمان له‌م قسانه ئه‌وه‌نییه كه هه‌ڕه‌شه‌ى هه‌ڵگیرسانى جه‌نگ له كه‌نداودا ئیتر له‌ئارادا نه‌ماوه. به‌ڵكو مه‌به‌سته‌كه ئه‌وه‌یه كه بزانین و پێشبینى جه‌نگێكى نائاسایى بكه‌ین. به‌و مانایه‌ى كه چه‌ند تیمێكى تایبه‌ت به كه‌ره‌سته‌ى دیاریكراو زه‌بر له چه‌ند ئامانجێكى دیاریكراو ده‌وه‌شێنن و شه‌ڕه‌كه ناگاته رووبه‌ڕووبوونه‌وه‌یه‌كى به‌رفراوان. ته‌نانه‌ت خودى ئێرانیش هه‌موو هێزه چه‌كداره‌كانى ناخاته ئه‌و جه‌نگه‌وه، به‌ڵكو چه‌ند هێزێكى تایبه‌تى سوپاى پاسداران یان نوێنه‌ره‌كانى له ناوچه‌كه‌دا به‌كارده‌هێنێت.\nمن پێموایه جه‌نگى عێراق دوایین جه‌نگى راسته‌وخۆى نێوان ده‌وڵه‌ته‌كان ده‌بێت. یه‌كێكیش له هۆكاره‌كان خه‌رجیى و تێچوونه زۆره‌كه‌ى ئه‌و جۆره جه‌نگه‌یه. هه‌روه‌ها له‌به‌ر ئه‌وه‌شه كه میلله‌تان ئێستا ئه‌و جه‌نگانه ره‌تده‌كه‌نه‌وه كه ته‌نیا ده‌سته‌بژێرێكى دیاریكراو سوودیان لێ ده‌بینێت. سه‌ره‌ڕاى ئه‌مانه‌ش جه‌نگى كلاسیكى پاشهاتى زۆر گه‌وره و فراوانى ده‌بێت كه ناتوانرێت له چوارچێوه‌یه‌كى دیاریكراودا قه‌تیس بكرێت. بۆیه هه‌موو لایه‌نه‌كان به‌دواى ئه‌ڵته‌رناتیڤێكدا ده‌گه‌ڕێن خه‌رجیى كه‌مترى بووێت و قوربانیى كه‌مترى لێ بكه‌وێته‌وه.\nغازی ده‌حمان:: 29/06/2019


بۆچی پشیلە لە خەیار ئەترسێت؟\n30/7/2020 02:02 PM\nماوەیەکە کە کۆمەڵێک ڤیدیۆ سەبارەت بە ترسی پشیلە لە خەیار لە سوشیاڵ میدیادا بڵاو دەبێتەوە؛ لەم گرتە ڤیدیۆییانەدا خاوەنی ئەو پشیلە قوربرسەرانە لە حاڵێکدا کە پشیلەکە خەریکە شتێک ئەخوات، بە ئارامی خەیارێک ئەخەنە پشت سەریان و کاتێک پشیلەکە ئاوڕ دەداتەوە و دەبینێ شتێکی لێیە کە پێشتر لێی نەبووە، لە ترسان هەڵدەبەزێتەوە و شوێنەکە جێدەهێڵێت. پرسیار ئەوەیە: بۆچی پشیلە لە خەیار دەترسێت؟\nقسەوباس لەم بارەوە زۆرن. زۆرینەی کارناسان لەسەر ئەم بابەتە کۆکن کە خودی خەیارەکە نابێتە هۆی ترسی پشیلە. یەکێک لە باوترین شرۆڤەکان بۆ ئەم پرسە ئەوەیە کە خەیار مار ئەخاتەوە یادی پشیلە. پشیلە بەشێوەی سروشتی لە مار ئەترسن. Con SlobodChikoff، رەفتارناسی ئاژەڵان و نووسەری کتێبێک بە ناوی "فێربوونی زمانی ئاژەڵان" لەم بارەوە بە ABC گوتووە: " خەیار زۆر هاوشێوەی مارە و لە رووەوە کە پشیلە هەمیشە لە مار تۆقیوە، کاتێک خەیاریش دەبینی وا ئەزانێت مارە و لێی رادەکات.\nئەم گرتە ڤیدیۆییانەی کە باسی کرا لەوانەیە ببێتە هۆی پێکەنین و سەرقاڵبوونی ئێمە، بەڵام دەبێ ئەوە بزانن کە بەم کارە تەندروستی دەروونی ئەو ئاژەڵە لەناو ئەبەن و لەوانەیە ببێتە هۆی ئەوەی زیان بە خۆی و ئێوەش بگەیەنێت. ئەم کارە بۆ ماوەیەکی دوور و درێژ سترێس ئەخاتە دەروونی پشیلەوە.


لائیسیتە لە فەڕەنسا - بەشی یەکەم\nنووسینی: مۆریس باربیە\nوەرگێڕانی لە فارسییەوە: هیوا مەجید خەلیل\nماوەی دە ساڵێکە لە فەڕەنسا کۆمەڵێک باسی نوێ لەبارەی لائیسیتەوە هاتووەتە ئاراوە کە بە هیچ شێوەیەک ناتوانین ئەو باسانە بە باسگەلی ڕووکەش و دەستکرد هەژمار بکەین؛ چونکە ئەو باسانە لەدایکبووی پرسگەلێکن کە پێویستیان بە چارەی گونجاو هەیە. ئەگەرچی لائیسیتە بەبەرفراوانی لە کۆمەڵگه‌ی فەڕەنسادا پەسەند کراوە، بەڵام پێویستی بە دووبارە تاووتوێکردنەوە هەیە. هەندێ کەس بەبێ ڕەچاوکردنی گۆڕانکارییە پێشهاتووەکان، بەتوندی بەرگری لە لائیسیتە دەکەن؛ هەندێکی تر هەوڵی بەڕێژەییکردنی ئەو چەمکە دەدەن و خوازیارن ئەو چەمکە لەگەڵ دەرهاوێشتە نوێکاندا بگونجێنن. هەموو لایەنێك بە دەستبردن بۆ مێژوو، ماف، کۆمەڵناسی، یان فەلسەفە، هەوڵ دەدات بناغەی بۆچوونەکانی خۆی بەهێز بکات؛ لەو پێناوەدا ئایدیای جۆراوجۆر و تەنانەت نەگونجاویشیان خستووەتە ڕوو؛ لە کلاسیکیترینەوە تا نوێترین پێشنیاریان گەڵالە کردووە، بەو هۆیەیشەوە توێژینەوەکان لەو بوارەدا، کە هەندێکیان ئاوێتەی سۆزن، تووشی مەترسیی لێڵی و نەزۆکی دەبنەوە.\nبێ گومان لەو نێوانەدا ئەو شتەی کە هەست بە کێماسییەکەی دەکرێت، بریتییە لە نەبوونی تێڕامانێکی قووڵ و ئارام لەبارەی لائیسیتەوە. چونکە ئەو جۆرە تێڕامانە دەتوانێ ئەگەری تێگەیشتنی باشتر لە لائیسیتە لە دۆخی جووڵانەوەییدا (سیال) فەراهەم بکات. هەڵبەت دەبێ ڕوونکردنەوەی ئەم کێماسییەیش لە سادەبوونی ڕواڵەتییانەی چەمکی لائیسیتەدا بدۆزرێتەوە، کەچی لە ڕاستیدا، لائیسیتە چەمکێکی زۆر ئاڵۆز و گۆڕدراوە و لێتێگەیشتنیشی قورسە. زیاد لەمەیش، ئەم چەمکە چەندین مانای جیاواز لەخۆ دەگرێت کە ڕێگە بۆ شێکردنەوەی جۆراوجۆر دەکاتەوە و دەبێتە هۆی تێگەیشتنی جۆراوجۆر لە لائیسیتە. بۆ ڕوونکردنەوەی ئەم چەمکە، سەرەتا پێویستە ئاماژە بە دوو خاڵ بکەین: لە ڕووی کاتەوە، "ئاوەڵناوی" لائیک لە پێش "ناوی" لائیسیتە دێت و زۆر جار بە شێوەیەکی سادە لائیسیتە بۆ پێناسەکردنی ئەو شتەی کە لائیکە بەکار دێت. بەڵام خودی وشەی لائیک، جا بە مەبەستی ئاماژەکردن بە جیاوازیی لائیک لەگەڵ قەشەی مەسیحی بێت، یان لە هەمبەر بابەتێکی ئایینیدا بوه‌ستێتەوە، دوو مانای جیاواز هەڵدەگرێت؛ مانای یەکەم زۆر کۆنە و دەگەڕێتەوە بۆ سەدەکانی ناوەڕاست، واتە ئەو کاتەی کە قەشەکانی مەسیحی لە لائیکەکان جیا دەکرانەوە. مانای دووەم تا ڕاددەیەک نوێیە و سەرهەڵدانی بۆ سەدەی نۆزدەیەم دەگەڕێتەوە. کەواتە لائیسیتە (چەمکێک کە سالێ ١٧٨١ سەری هەڵدا) ئاماژە بە مانای دووەمی لائیک دەکات. بەم جۆرەیش لائیسیتە لە هەمبەر بابەتی ئایینیدا دێت و لایەنی ئایینینەبوون، یان بێگانەبوون لە ئایین دەردەخات.\nچەمکی لائیسیتە کە بەم جۆرە ڕوون کرایەوە، دەکرێ بە دوو مانای جیاواز لێی تێ بگەین و پێویستە هەر یەکێکیان بەجیا ڕوون بکرێنەوە. یەکەم: ئەم چەمکە بە مانا بەرفراوانەکەی، جیاوازیی نێوان ئایین و واقعە دنیایییەکان دەردەخات کە دەبێ ئەو واقعانە لەژێر باڵادەستی و دەستڕۆیشتووییی ئایین ڕزگار بکرێن؛ جا چ ڕووی قسەکە لە ئیمان و دەسەڵاتی ئایینی بێت، یان لە مەرجەعییەتی ئایین. لە ڕۆژاوا گشت واقعەکان و چالاکییە مرۆیی، سیاسی، کۆمەڵایەتی، کەلتووری و هزرییەکان و...، هێدی هێدی سەربەخۆییی خۆیان لە هەمبەر ئایین و کەنیسەدا بەدەست هێنا. ئەم جۆرە کردارە لە پرۆسەی لێکجیاکردنەوەی کۆمەڵگه و دەوڵەتدا، کەم تا زۆر، پرۆسەیەکی درێژخایەن بوو کە بە لائیکبوون، یان باشترە بڵێین بە سێکۆلاربوون ناوی دەرکرد. لەم ڕووەوە، کۆمەڵگه بە دەسەڵاتدارێتیی هزر و ڕەوشتێک دەڵێت لائیک، کە بەتەواوەتی لە هەر جۆرە دەستڕۆیشتوویییەکی ئایینی ڕزگار بووبێت و تەنیا پەیڕەوی لە بنەما سروشتی و تەقلیدییەکانی خۆی بکات. دووەم، لائیسیتە بە مانا تایبەتەکەی، بە واتای لێکجیاکردنەوەی ئایین و دەوڵەت دێت کە دوو ڕووی تەواوکەری یەکترن؛ لە لایەک وەها گریمانە دەکرێت کە دەوڵەت بەتەواوەتی لە هەر جۆرە ئایین و کەنیسەیەک سەربەخۆ بێت؛ لە لایەکی ترەوە، پێویستە گشت ئایینەکان لە هەمبەر دەوڵەتدا خاوەن ئازادیی تەواوەتیی خۆیان بن. هەڵبەت ئەم چەشنە دۆخە ئایدیاڵییە بەدەگمەن بەدی هاتووە، چونکە لێکجیاکردنەوەی تەواو و ڕەهای دەوڵەت لە ئایین مومکین نییە.\nدەوڵەتی لائیک دەتوانێت بە ناوی ڕێکخستنی کۆمەڵایەتی و بەرژەوەندیی گشتییەوە کۆمەڵێک ڕێسا و تەنانەت سنوورداری بەسەر ئایین و کەنیسەکاندا بسەپێنێت، ئەویش بەبێ ئەوەی کە دەست لە کەرتی تایبەتییان وەربدات. ئایین و کەنیسەیش دەتوانن بەبێ دستوەردان لە کاروباری دەوڵەتی و گشتی، داوای ڕەچاوکردنی ئازادیی خۆیان بکەن و داوا لە دەوڵەت بکەن، کە پارێزگاری لەو ئازادییە بکات و کارکردەکەی گەرەنتی بکات.\nلەم باسەدا دەمانەوێت لائیسیتە بە مانای دووەم، واتە لێکجیاکردنەوەی دەوڵەت و ئایین تاووتوێ بکەین. هەڵبەت وا دەردەکەوێت کە لائیسیتە بە ڕاددەی پێویست ڕوونە و لە ڕووی شیکردنەوە و تێگەیشتنییەوە دژاورییەکی ئەوتۆ نایەتە پێش، بەڵام لە ڕاستیدا وا نییە. چونکە ئەوە بۆ یەکەم جارە کە پێویستە سروشتی دوو واقعییەت لێک جیا بکرێنەوە و تاووتوێ بکرێن و دواتر ئەو پرسیارە بخەینە ڕوو، کە لە چ بارودخێکدا لێکجیاکردنەوەی ئەو دوو چەمکە مومکینە و تا چ ڕاددەیەک دەتوانن بە لێکجیایی بمێننەوە؟ بۆیە دەبینین لائیسیتە چەمکێکی تایبەتە کە بەسەختی لێی تێ دەگەین. تەنانەت هەندێ جاریش دەتشڵەژێنێت کە لە پشت سادەیییە ڕووکەشیانەکەیەوە کۆمەڵێک پرسی ئاڵۆز و چاوەڕواننەکراو شاردراونەتەوە، کە هەندێ جار لەناکاو ئاشکرا دەبن. بۆیە بۆ تێگەیشتنی باشتر لەو چەمکە و دەرەنجامە جۆراجۆر و چاوڕواننەکراوەکانی، پێویستە پلانی تیۆریک بۆ لائیسیتە دابڕێژرێت تا توانای تێگەیشتنی قووڵ، خستنەڕووی سروشتی ڕاستەقینە و ڕوونکردنەوەی وەرچەرخانی هەنووکەییی چەمکەکە فەراهم بکات.\nپێش هەر شتێک، دەبێ سەرچاوەی ڕاستەقینەی لائیسیتە بدۆزینەوە و پرسیار لەبارەی چۆنێتیی سەرهەڵدانییەوە بخەینە ڕوو. ئەم کارەیش بۆ لێکۆڵینەوە لە هەڵومەرجی لەباری سەرهەڵدانی لائیسیتە ڕێنماییمان دەکات. ئەم ڕێبازەی لێکۆڵینەوە بەو دەرەنجامە دەگات کە لە بنەڕەتدا لائیسیتە پرسێکی سیاسییە.\nڕاستییه‌كه‌ی، لائیسیتە بە مانای لێکجیاکردنەوەی ئایین و دەوڵەت، جیابوونەوەیەکی تری ڕیشەیی لە نێوان دەوڵەت و کۆمەڵگه‌ی مەدەنیدا بە پێویست دەزانێت، کە هەم پێویستی بە ستراکتۆری دەوڵەتی مۆدێرن هەیە کە بەرپرسیارێتیی چاودێریی بەرژەوەندیی گشتیی لەئەستۆدایە و هەمیش پێویستی بە داڕشتنی کۆمەڵگه‌یەک هەیە کە تێیدا تاکەکان ئازادانە بە دوای بەرژەوەندییە تایبەتییەکانی خۆیاندا دەگەڕێن. مۆدێرنیتەی سیاسی بەتەواوەتی لەسەر ئەو لێکجیابوونەوەیەی نێوان دەوڵەت و کۆمەڵگه و لێکجیاکردنەوەی کەرتی گشتی و کەرتی تایبەت دامەزراوە. لە ڕاستیدا دەوڵەتی مۆدێرن، دەوڵەتێکی جیاکراوە لە کۆمەڵگه‌یە و لە سەرووی بەرژەوەندییەکانی تاکەوە دەوەستێت و لە هزری بەرژەوەندیی گشتی و سوودی گشتیدایە.\nهاوکات بە هاتنەدیی ئەو جۆرە دەوڵەتە، کۆمەڵگه‌ی مەدەنییش سەر هەڵدەدات کە تێیدا تاکەکانی بە ئازادییەکی تەواو کار دەکەن و بەرژەوەندیی تایبەتیش شوێنی خۆی هەیە. زیاد لەمەیش، لێکجیاکردنەوەی دەوڵەت و کۆمەڵگه‌ی مەدەنی دەرفەتی جیاکردنەوە لە نێوان مرۆڤ وەکوو تاک و مرۆڤ وەک هاووڵاتی و هاتنەکایەوەی مافی مرۆڤ و مافی هاووڵاتیبوون دەڕەخسێنێت. مافی هاووڵاتی، کۆمەڵە مافێکی هەڵقووڵاو لە پێکەوه‌بوونی مرۆڤەکان لە ڕووی سیاسییەوەیە کە دەوڵەت پێک دێنن؛ بۆیە ئەم مافە بە مافێک هەژمار دەکرێت کە هاووڵاتییان وەک ئەندامانی دەوڵەت دەستەبەری دەکەن. بەڵام مافی مرۆڤ، مافێکە تاکەکان وەک ئەندامانی کۆمەڵگه‌ی مەدەنی بەدەستی دەهێنن. بۆیە ئەو مافانە تەنیا بە مەرجێک ئیمکانی بوونیان هەیە کە کۆمەڵگه‌ی مەدەنی بە جیابوونەوە لە دەوڵەت و ڕەخسانی ژیانی سەربەخۆ بێتە کایەوە.\nلە ئەنجامدا مافی مرۆڤ و مافی هاووڵاتیبوون تەنیا لەو وڵاتانەدا هەن کە بە مۆدێرنیتەی سیاسی گەیشتبن. واتە وڵاتگەلێک کە تێیاندا لێکجیاکردنەوەی دەوڵەت و کۆمەڵگه‌ی مەدەنی بە جۆرێک بەدی هاتبێت، کە کەرتی گشتی و کەرتی تایبەتییان تێدا هەبێت. لەسەر ئەم بنەمایە، تێبینی دەکرێت کە ژمارەیەکی کەمی وڵاتانی جیهان ئەم لێکجیاکرنەوەیەیان بە هەر دوو ئەنجامەکەیەوە بەتەواوی بەدێ هێنابێت. واتە دامەزراندنی دەوڵەتێکی مۆدێرن کە بەرپرسیارێتیی بەرژەوەندیی گشتی و سوودی گشتیی لەئەستۆدایە و دامەزراندنی کۆمەڵگه‌یەکی مەدەنی کە دەرفەت بە تاکەکان دەدات ئازادانە بە دوای بەرژەوەندیی خۆیاندا بگەڕێن. لە نێوان ئەو وڵاتانەدا، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و فەڕەنسا بە هۆی تایبەتمەندیی نموونەیییانەوە، شایانی باسکردنن. ئەو وڵاتانە لە کۆتاییی سەدەی هەژدەیەم و کەم و زۆر هاوکات لەگەڵ یەکتردا، بەڵام بە شێوازی جیاواز بە مۆدێرنیتەی سیاسی گەیشتن.\nویلایەتە یەکگرتووەکان ڕابردوویەکی فیۆداڵیی نەبوو کە لە دژی بوەسێتەوە، بۆیەیش هەر لە سەرەتای دامەزراندنییەوە لێکجیاکردنەوەی ئایین و دەوڵەتی بەدی هێنا. بەم شێوەیەیش، لە یەک کاتدا هەم دەوڵەتێکی تەواو مۆدێرنی دامەزراند، هەمیش بوو بە خاوەنی کۆمەڵگه‌ی مەدەنی کە تێیدا ڕەچاوی ئازادییەکانی تاک کرا. بەڵام لە فەڕەنسا مۆدێرنیتەی سیاسی، دەستکەوتی پرۆسەیەکی درێژخایەن بوو کە بە شۆڕشی ساڵی ١٧٨٩ دەستی پێ کرد و بە درێژاییی سەدەی نۆزدەیەم بەردەوام بوو. لە فەڕەنسا هەم فۆڕمگرتنی دەوڵەتی مۆدیرن و هەمیش پێکهێنانی کۆمەڵگه‌ی مەدەنی و دواهاتەکانی، لەسەرخۆ و سەخت بوون.\nتێبینییەکانی سەرەوە بۆ تێگەیشتن لە سەرچاوەی لائیسیتە، لەو ڕووەوە گرنگیی تایبەتیان هەیە کە لێکجیاکردنەوەی دەوڵەت و کۆمەڵگه مەرجی سەرەکیی لائیسیتەیە. هەر بۆیەیش لائیسیتە تەنیا لەو وڵاتەدا سەر هەڵدەدات کە ئەو لێکجیاکردنەوەیەی بە ڕاددەی پێویست دەستەبەر کردبێت. چونکە لائیسیتە لێکجیاکردنەوەی دەوڵەت و ئایین دەردەخات؛ بۆیە لائیسیتە پێویستی بە دامەزراندنی دەوڵەتێکی تەواو مۆدێرن هەیە کە لە هەر جۆرە باڵادەستییەکی ئایینی ڕزگاری بووبێت و بە سەربەخۆیی کار بکات. جگه لەمەیش، لائیسیتە پێویستی بە بوونی کۆمەڵگه‌یەکی مەدەنیی ڕاستەقینە و سەربەخۆ لە دەوڵەت هەیە تا ئیمکانی ئازادیی ئایینی فەراهەم بکات. لەم ڕوانگەیەوە، ئازادیی ئایینی، وەکوو مافێکی مرۆیی، بوونی کۆمەڵگه‌ی مەدەنیی سەربەخۆ لە دەوڵەت بەپێویست دەزانێت. لە ڕاستیدا دەوڵەت بە دداننان بە مافی مرۆڤ و ئازادیی ئایینیدا، بوونی کۆمەڵگه‌یەکی مەدەنی لە پاڵ خۆی و لە دەرەوەی خۆیدا قبووڵ دەکات.\nبەم جۆرەیش، جیاکردنەوەی دەوڵەت لە کۆمەڵگه‌ی مەدەنی بە مەرجی پێویست بۆ لائیسیتە هەژمار دەکرێت. دەوڵەتی مۆدێرنی ڕاستەقینە بەبێ ئەوەی پێویستی بە ئایین بێت و لە خزمەتیدا بێت، بە هۆی خۆیەوە و هەر بۆ خۆی پێک دێت. کەواتە دەوڵەتی مۆدێرن بەناچاری دەوڵەتێکی لائیکە. بەم پێیەیش ناتوانین دەوڵەتێك به تامی ئایینی، بە دەوڵەتێکی تەواو مۆدێرن هەژمار بکەین. لە لایەکی ترەوە، ئایین، خۆی خاوەنی ئازادیی تەواو و ژیانی سەربەخۆیە بەبێ ئەوەی کە دەوڵەت دەست لە کاروباری تایبەت بە ئایین وەربدات؛ هەر بەم هۆیەیشەوە، ئایین بەتەواوەتی لە دەوڵەت سەربەخۆیە و لە کۆمەڵگه‌ی مەدەنیدا ئازادیی کارکردنی تەواوی هەیە. لە کۆتاییدا، پێویستە دەوڵەتی لائیک چوارچێوەی ئازادیی ئایین گەرەنتی بکات.\nئەگەرچی لائیسیتە لێکجیاکردنەوەی دەوڵەت و کۆمەڵگه‌ی مەدەنی بەپێویست دەزانێت، بەڵام نابێ لەبیرمان بچێت کە لائیسیتە، خۆیشی پێوەندیی بە شێوازی ئەو لێکجیاکردنەوەیەوە هەیە. لەم ڕوانگەیەوە، بەراوردکردنی نێوان ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و فەڕەنسا شایانی سەرنجە.\nلە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا هەر لە سەرەتاوە جوداییی نێوان دەوڵەت و کۆمەڵگه هەبووە. بۆیە لێکجیاکردنەوەی دەوڵەت و ئایین بەخێرایی لە دەستووری ساڵی ١٧٨٧ و بەتایبەتیش لە یەکەمین گەڵاڵەی پاشکۆی ساڵی ١٩٧١دا ڕاگەیەندرا؛ بەم هۆیەیشەوە، لە سۆنگەی لێکجیاکردنەوەی پێشتری نێوان دەوڵەت و کۆمەڵگه‌وە، لائیسیتە بە شێوەیەکی تەواو سروشتی و بەیەکجاری هاتە کایەوە. بەپێچەوانەوە، لە فەڕەنسا جوداییی نێوان دەوڵەت و کۆمەڵگه دەرەنجامی گۆڕانکارییەکی درێژخایەن و قورس بوو، کە لە شۆڕشی ساڵی ١٧٨٩وە دەستی پێ کرد و لە کۆماری سێیەمدا کۆتاییی پێ هات. بۆیە لە فەڕەنسا جوداییی نێوان دەوڵەت و ئایین نەک بە یەک جار، بەڵکوو هەنگاو بە هەنگاو و بەسەختی بەدی هات. ئەم لێکجیاکردنەوەیەیش بە شۆڕشی فەڕەنسا دەستی پێ کرد کە جەختی لەسەر ئازادیی باوەڕ و ویژدان (جاڕنامەی ساڵی ١٧٨٩) و ئازادیی ئایین و ئایینزا (دەستووری ساڵی ١٧٩١) دەکرد. بەڵام سەرەڕای ئەمەیش، فەڕەنسا بۆ ماوەی زیاتر لە یەک سەدە، لە ڕێگەی سیستەمێکی پشتبەستراو بە ساتوسەودای نێوان دەوڵەت و کەنیسەوە بەڕێوە بردرا. سیستەمێک کە بەبەردەوامی پارێزگاریی لە پەیوەندیی نێوان دەوڵەت و کەنیسە دەکرد. دواجار ئەم لێکجیاکردنەوەیە لە ساڵی ١٩٠٥ و لە کەشێکی پڕ لە جۆش و خرۆش و کێشمەکێشدا بەدی هات و ئاسەوارەکەیشی بۆ ماوەیەکی درێژ مایەوە. بەڵام لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لێکجیاکردنەوەی دەوڵەت و ئایین هەر لە سەرەتاوە بە ئاشتیخوازانە بەدی هات. لە فەڕەنسا لائیسیتە دەستکەوتی پرۆسەیەک بوو کە زیاتر لە یەک سەدەی خایاند و نیشانەی ململانێ بە ڕووخسارییەوە دیار بوو. بۆیەیش هۆکاری وەکوو یەکتر نەبوونی لائیسیتە لە فەڕەنسا و لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکادا، بۆ هەڵومەرجی وێکنەچووی سەرهەڵدانی لائیستە لە هەر یەک لەم دوو وڵاتانە دەگەڕێتەوە.\nلە ئەمریکادا لائیسیتە بە شێوەیەکی سروشتی دەرهاوێشتەی لێکجیاکردنەوەی دەوڵەت و کۆمەڵگه بوو، کە بە یەک جار بەدی هات. بەڵام لە فەڕەنسا، لائیسیتە هەنگاو بە هەنگاو بەدی هات، چونکە لێکجیاکردنەوەی دەوڵەت و کۆمەڵگه لەسەرخۆ و بەسەختی بە ئەنجام گەیشت؛ هەر بۆیەیش لە فەڕەنسا لائیسیتە سروشتێکی شەڕخوازانەی وەرگرت. سەرنجدان لەم جیاوازییە، توانای تیگەیشتنێکی باشتر لە لائیسیتە بە شێوازی فەڕەنسا و تێگەیشتن لە لایەنە تایبەتەکانی فەراهەم دەکات.\nلائیسیتە؛ پرسێکی سیاسی\nلەم خاڵەدا کە لائیسیتە بە مۆدێرنیتەی سیاسییەوە گرێ دراوە، وەها دەردەکەوێت کە لە بنەڕەتدا لائیسیتە پرسێکی سیاسییە نەک ئایینی؛ بەو مانایەی کە لائیسیتە نەک بە ئایینەوە، بەڵکوو پەیوەندیی بە دەوڵەتەوە هەیە. لە ڕاستیدا ئەوە هەمیشە دەوڵەتە کە بڕیار لەسەر لائیسیتە دەدات و هەندێ جار بەناچاری (بەسەر کۆمەڵگه‌دا) دەیسەپێنێت. دەوڵەت لەم جۆرە بڕیارانەدا و بە جیابوونەوە لە ئایین وەک ڕەگەزێکی کۆمەڵگه‌ی مەدەنی، هەم خۆی دەسەلمێنێت و هەمیش فۆڕم بە خۆی دەدات و بەو جۆرەیش دەوڵەت پێگەیشتنەکەی خۆی کامڵ دەکات و بەتەواوەتی بە مۆدێرنیتەی سیاسی دەگات. کەواتە دەوڵەتی مۆدێرنی کامڵبوو، دەوڵەتێکی لائیکە و، لائیسیتە وەک توخمی دروستکردنی پرۆسەیەک دەردەکەوێت کە لە ڕێڕەوەکەیدا دەوڵەتێکی بە مانای وشە مۆدێرن دادەمەزرێت.\nلە فەڕەنسا لائیسیتە دوایین قۆناغی مۆدێرنیتەی سیاسی، واتە لێکجیاکردنەوەی دەوڵەت و کۆمەڵگه‌ی هێنایە دی؛ بەم مانایەیش لائیسیتە پرسێکی ئایینی نییە، چونکە ئایین نەك تەنیا هەرگیز دەستپێشخەریی ئەم لێکجیاکردنەوەیە لە ئەستۆ ناگرێت، بەڵکوو دژایەتییشی دەکات. ئەم جۆرە هەڵوێستەی ئایین بە هیچ شێوەیەک جێگەی سەرسووڕمان نییە، چونکە هەر ئایینێک بە حوکمی سروشتی خۆی بە دوای سەلماندن و پەرەسەندنی خۆوەیەتی و مەیلی بۆ سنوردارکردنی خۆی نییە. لە ئەنجامدا، لائیسیتە کە ئایین لە دەوڵەت دوور دەخاتەوە، ناتوانێت لەناو خودی ئاییندا سەر هەڵبدات. هەروەها شتێکی سروشتییە کە ئایین لائیسیتە ڕەت بکاتەوە، یان بەناچاری قبووڵی بکات، چونکە لائیسیتە دەستڕۆیشتووییی ئایین کەم دەکاتەوە و مەترسی و کاریگەریی ناخۆشیش لەسەر ناسنامه‌ی ئایین دروست دەکات.\nبەم هۆیەیشەوە، دەوڵەت بۆ قبووڵاندنی لائیسیتە هەندێ جار ناچارە جۆرە گوشارێک بەکار بهێنێت. لەناو نموونەکانی ڕابردوودا دەتوانین ئاماژە بە نموونەی فەڕەنسا لە هەمبەر کەنیسەی کاتۆلیک و نموونەی تورکیا لە هەمبەر ئیسلامدا بکەین. دەکرێ لە ڕۆژگاری ئەمڕۆیشدا ئاماژە بە نموونەی فەڕەنسا لە هەمبەر ئیسلامدا بکەین. چونکە لائیسیتە لە ناخی دەوڵەتدا سەر هەڵدەدات، نەک لە ناخی ئاییندا. هەر بۆیەیش سەرهەڵدانی لائیسیتە، بەندە بە گۆڕانی سیاسییەوە نەک بە سروشتی ئایینەوە. لەم خاڵەدا بە دوو ئەنجامی گرنگ دەگەین: یەکەم، هەر کاتێک دەوڵەت توانای قبووڵاندنی لائیسیتەی هەبێت، ئایین ناتوانێت دژایەتیی لائیسیتە بکات. بۆیە نەبوونی لائیسیتە نیشانەی نەتوانین و سەرلێشێواویی دەوڵەتە و جێگیربوونیشی هێمایەکە بۆ بوونی دەوڵەتێکی مۆدێرنی کامڵبوو. دووم، سروشتی ئایین کاریگەریی چارەنووسسازی بەسەر لائیسیتەوە نییە، چونکە گشت ئایینەکان لە ڕوانگەیەکی باشەوە ناڕواننە لائیسیتە و ناتوانین بڵێین کە ئایینێک لە ئایینێکی تر ئامادەییی زۆرتری بۆ پەسەندکردنی لائیسیتە هەیە.\nڕاستییه‌كه‌ی، مەسیحییەت لە ئیسلام زۆرتر لائیسیتە پەسەند ناکات، [واتە لە بنەڕەتدا هەردوو ئایین ڕەتی لائیسیتە دەکەنەوە] بەڵام بەو بیانووەوە کە لائیسیتە لە کۆمەڵگه‌ی ڕۆژاوایی و لەگەڵ دابونەریتی مەسیحیدا سەری هەڵداوە نەک لە وڵاتە موسڵمانەکاندا، [بۆیە دەڵێین لائیسیتە لەگەڵ مەسیحییەتدا دەگونجێت نەک لەگەڵ ئیسلامدا، چونکە خودی ئایینی مەسیحییەتیش گۆڕانی بەسەردا هاتووە و بە پرۆسەی ڕێفۆرمی ئایینیدا دەرباز بووە]. لە ڕاستیدا لەم بارەیەوە جیاوازیی نێوان مەسیحییەت و ئیسلام زۆرتر پەیوەندیی بە وەرچەرخانی کۆمەڵایەتی-سیاسییەوە هەیە، نەک خەسڵەتە تایبەتییەکانی هەر یەک لەم دوو ئایینە.\nڕاستە کە ئیسلام لە پێکهاتەی کۆمەڵایەتی_سیاسییەکەیدا وەکوو مەسیحییەت نەبووژاوەتەوە و پەرەی نەسەندووە و قۆناغێکی هاوشێوەی قۆناغی گەشەی مەسیحییەتی بەخۆیەوە نەبینیوە. بەڵام ئیسلامیش هەروەک مەسیحییەت دەتوانێ قبووڵی لائیسیتە بکات؛ هەڵبەت ئەمەیش بەو مەرجەی کە دەوڵەتی مۆدێرن [لە جیهانی ئیسلامیدا] بەو ئاستە گەیشتبێت کە لائیسیتە پەسەند بکات. ئەم گوتەیە کە لائیسیتە پرسێکی سیاسییە، بە مانای بەشداربوونی لائیسیتە لە دامەزراندنی دەوڵەتی مۆدێرنیشدا دێت. هەروەک پێشتر ئاماژەمان پێ دا، دەوڵەتی مۆدێرن کاتێک کامڵ دەبێت کە بەتەواوەتی لە ئایین جیا کرابێتەوە. دروستیی ئەم ڕێڕەوەیش، دەکرێ بە لێکۆڵینەوە لە لائیسیتەی فەڕەنسا بسەلمێنرێت. هەروەک پێشتر باس کرا، فۆڕمگرتنی دەوڵەتی مۆێرن لە فەڕەنسا لە شۆڕشی مۆدێرنی ساڵی ١٧٨٩وە دەستی پێ کرد و لە کۆماری سێیەمدا بە ئەنجام گەیشت. لەم ڕوانگەیەوە، هەروەک کۆمەڵێک لە مێژوونووسان، بەتایبەتیش فرانکۆیس فیوریت (Francois Furet) ئاماژەی پێ دەکەن، شۆڕشی فەڕەنسا لە ساڵی ١٧٨٩ تا کۆتاییی سەدەی نۆزدەیەم لەخۆ دەگرێت. بەڵام جیابوونەوەی ڕاستەقینەی دەوڵەت و کۆمەڵگه، تەنیا بە لێکجیابوونەوەی دەوڵەت و ئایین لە ساڵی ١٩٠٥دا لە فەڕەنسا بە ئەنجام گەیشت [چونکە لەم ساڵەدا دەستورێکی نوی بۆ فەڕەنسا داڕێژرا و زۆرتر جەختی لەسەر بنەماکانی لائیسیتە دەکرد]. کەواتە جێگیربوونی لائیسیتە بۆ دامەزراندنی دەوڵەتی مۆدێرن گرنگە. بۆیەش شۆڕشی سیاسی لە فەرەنسا کە لە ساڵی ١٧٨٩وە دەستی پێ کردبوو، لە ڕاستیدا لە ساڵی ١٩٠٥دا کۆتایی پێ هات.\nلەبارەی فەڕەنساوە هەروەک بینیمان، جێگیربوونی لائیسیتە دوایین قۆناغی دەوڵەتی مۆدێرن بوو. بە واتایەکی تر، لەو وڵاتەدا لائیسیتە ستراکتۆری دەوڵەتی مۆدێرنی دامەزراند کە بە دەوڵەتی کۆماری ناو دەبرێت. بەم جۆرەیش لائیسیتە لە فەڕەنسا زۆر بەتوندی بە کۆمار، بە بەرگریکردن لە کۆمار و بە ڕێسا بنەڕەتییەکانی کۆمارەوە گرێ دراوە. لەم ڕووەیشەوە، کۆمار بەناچاری لائیکە و لائیسیتەیش کۆمار-تەوەرە. لە سەرەتای سەدەی بیستەمدا دوایین بڕیاری شۆڕشی فەڕەنسا بریتی بوو لە جیابوونەوەی دەوڵەت لە کەنیسەکان. ئەمەیش هێمای تەواوبوونی ستراکتۆری دەوڵەتی مۆدێرن و دامەزراندنی کۆمار بوو. لەو کاتەوە تا ئەمڕۆ، چارەنووسی فەڕەنسا و چارەنووسی لائیسیتە پێکەوە گرێ دراون. هەر دەستدرێژییەک بۆ سەر لائیسیتە، بە هەڕەشە بۆ سەر کۆمار هەژمار دەکرێت. لائیسیتە، خۆی بە هێما و دەستکەوتێکی گۆڕانی سیاسی و پێشکەوتن لە قەڵەم دەدرێت و ئەوە نیشان دەدات کە دەوڵەتی مۆدێرن بەتەواوی دامەزراوە و تەنیا پەیڕەوی لە بنەما تایبەتییەکانی خۆی دەکات. هەروەها لائیسیتە نیشاندەری بوونی کۆمەڵگه‌ی مەدەنیی واقعی و کردەی ئازادانەیە.\nلەم ڕوانگەیەیشەوە، هەروەک بینیمان ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و فەڕەنسا سەرەڕای جیاوازییەکانیشیان، [لە ڕووی لائیسیتەوە] نموونەیین. بەپێچەوانەوە، ئەو وڵاتانەی کە بە لائیسیتە ئاشنا نین، یان ڕەچاوی ناکەن، لە لایەنی سیاسییەوە کەمتر گەشەیان کردووە. لەم ڕووەیشەوە دەتوانین بەتایبەتی ئاماژە بە وڵاتە موسڵماننیشینەکان بکەین؛ لەو وڵاتانەدا دەوڵەت و ئایین لێک جیا نین و لێکجیاکردنەوەی دەوڵەت و کۆمەڵگه‌ش وەک پێویست بەدی نەهاتووە. لەو وڵاتانەدا، دەوڵەت بە ئایینەوە گرێ دراوە کە هەم پێویستی بە پشتیوانیی ئایین هەیە و ملکەچی باڵادەستیی ئایینە، هەمیش دست لە ئایین وەردەدات. کەواتە ناتوانین ئەو جۆرە دەوڵەتە بە دەوڵەتی مۆدێرن هەژمار بکەین، چونکە نە خۆی بەتەواوەتی هۆکاری بوونییەتی و نە لە ئایینیش سەربەخۆیە. زیاد لەمەیش، لەو وڵاتانەدا کۆمەڵگه‌ی مەدەنی بەتەواوەتی دانەمەزراوە و مافی مرۆڤ پارێزراو نییە و هەرگیز ئازادیی ئایینی بەتەواوەتی پیادە ناکرێت و زۆرتر سنووردارە بە جۆرە پێکەوەژیانێکی سادە [لە نێوان ئایینە جیاوازەکاندا]. کەواتە، بەگشتی، سەبارەت بەو وڵاتانەی کە تا ئێستا لێکجیاکردنەوەی دەوڵەت و ئایین تێیاندا کامڵ نەبووە (شایانی وەبیرهێنانەوەیە کە ئەو جۆرە وڵاتانە لە ئەوروپایش هەن) دەبێ بڵێین، کە ڕەگەزێکی گرنگی مۆدێرنیتەی سیاسییان کەمە و گەشەی سیاسییان تەواو نییە. ئەم ڕاستییەیش جەخت لەسەر ئەو خاڵە دەکاتەوە کە بۆ تێگەیشتن لە سەرچاوەی لائیسیتە، پێویستە لە سروشتی ڕاستەقینەی لائیسیتە تێ بگەین.\nکۆتاییی بەشی یەکەم\nسەرچاوە: مجلە جامعە نو، پیاپی ٢٣، دی ١٣٨٣، چاپ دوم.\nدواترین دەستکاریکردن لەسەر یەک شەممە, 03 شوبات 2019 12:00\n« گرینگترین گۆڕانە فکری و فەلسەفییەکان لە پەروەردە و ڕاهێنانی نوێدا چیرۆکى ڕەوشت لاى سوقرات »


Ala Faraj, Author at Feropedia - Page 2 of 2\nماڵەوە /Ala Faraj (لاپەڕە 2)\nکاتێ ڕێکخراوی پەرەپێدانی ئەمریکی و پڕۆژەی نوسینی نەتەوەیی ڕاپرسییان لەگەڵ مامۆستاکاندا کرد دەربارەی بەکارهێنانی تۆڕەکۆمەڵایەتییەکان لەپۆلدا، بۆیان دەرکەوت کە ٧٨% پێیان باش بوو (٢٦% بەتەواوی لایان پەسەند بوو) کە تەکنەلۆژیا هانی فێرخوازان دەدات کە زیاتر بەهرەمەندبن و توانای ڕادەربڕینیان زیاتر بێت. ئامێرە دیجیتاڵەکان دەبنە دەرفەتی بەکارهێنانی تۆڕەکۆمەڵایەتییەکان، کە ئەمەش دەروازەیەکی …\nAla Faraj پێشخستنى مامۆستا\nلەم دواییانەدا پرسیارم لە هەندێک هاوڕێ کرد کە ئەو تایبەتمەندییانە چین کە پێویستە لە مامۆستایەکی بەهرەداردا هەبن: توانای گۆڕان لە بارودۆخە جیاوازەکاندا(یان توانای خێرا بیرکردنەوەو خێرا وەڵامدانەوە)، هەبونی بیرۆکەی نوێ، خەیاڵ فراوانی، لەڕیزبه‌ندی یەکەمی لیستەکەدا بون. چۆن بتوانین ئەم تایبەتمەندییانە بەرەوپێش ببەین؟ هەنگاوە سەرەتاییەکان چین؟ هەنگاوی یەکەم: بون بە مامۆستایەکی …\nAla Faraj داهێنان لە پەروەردەدا\nڕێگاکانی سودوەرگرتن لە یاری پۆکیمۆن لە پۆلدا. شاراوەکەی ئەوەیە کە بە شێوەیەکی ناکۆتا دەتوانرێ لەبواری فێرکردندا بەکاربهێنرێت. لێرەدا باسی کۆمەڵێک بیرۆکەی نایاب و جوان دەکەین لەسەر چۆنێتی بەکارهێنانی پۆکیمۆن لە بواری فێرکردندا. ئەم بیرۆکانە دەتوانرێ لە فێرکردنی ئینگلیزی و بیرکاری و زانست و هونەر و کۆمپیوتەر و زۆریتردا بەکاربهێنرێن. پێمان …\nAla Faraj بەڕێوەبردنى پەروەردەيى\nئەم سێ زاراوەیە زۆربەی کات لەهەمان کاتدا و لەبری یەکتر بەکاردەهێنرێن، لەگەڵ ئەوەشدا هەریەکەیان واتا و بە جێهێنانی جیاوازی تایبەت بە خۆی هەیە لە بواری فێرکردندا. مەشق کردن و بەرەوپێشچوون ئەو دوو زاراوەیەن کە زۆربەی کات پێکەوە گرێدراون هەرچەندە ئەگەر مەشق کردن و پەروەردە و بەرەوپێشچوون وەکو سێ کۆڵەکە لەم …\nپێش ئەوەی دەست پێ بکەم، با پێکەوە هەندێ وێژەی هونەری ڕاستەوخۆ بزانین. من باسی تاقیکردنەوە ناکەم. ئێمە وەك کۆمەڵگە پێویستمان بە تاقی کردنەوەیە. حکومەت و دامودەزگا گەورەکان ناتوانن بەبێ تاقی کردنەوە کارەکانیان جێ بەجێ بکەن. حکومەتەکان ناتوانن بەوردی لێکۆڵینەوە لەسەر کارەکان بکەن، سەربەخۆیی تاکەکەسی ڕێگە لە کارەکانیان دەگرێ بۆ دابەشکردنی …


منداڵێکی تەمەن 9 ساڵان لەشاری کەرکوک دوای ئەوەی لەلایەن كەسێكەوە ڕفێندراوە و دوای ئەوەی دەستدرێژی کراوەتەسەر دواتر بە بلۆك كوژراوە، رۆژی 10ی ئەم مانگەش تەرمەکەی لەنێو زبڵدانێكدا لە گەڕەكی فەیلەق دۆزرایەوە، پۆلیسی کەرکوکیش رایدەگەیەنێت، تۆمەتباری روداوەکە دەستگیرکراوە و دانیناوە بەکارەکەیدا.\nئەو منداڵە کە خێزانەکەی خەڵکی حەویجە بوون و ئاوارەی شاری کەرکوک بوون، بژێوی ژیانی خۆی و خێزانەکەی لەسەر کۆکردنەوەی قوتوو دابین کردوە، بەڵام لەلایەن کەسێکەوە دەڕفێندرێت و دوای دەستدرێژی سێکسی، بە بلۆک دەیکوژێت.\nفاتمە محەمەد دایكی ئەو منداڵەیە بەرۆژنیوزی راگەیاندوە، بەیانی 10ی ئە مانگە کوڕەکەی وەک هەر ڕۆژێكی ئاسایی دەچێتە دەرەوە، دواتر کەسێک دەیڕفێنێت و دوای دەستدرێژی سێکسی، بە بلۆک دەیکوژێت و بۆ شاردنەوەی تاوانەكە لە زبڵخانەیەكی نزیك ماڵی منداڵەكە فڕێ دەدات.\nبە وتەی فاتمە، بکوژەکە دراوسێی خۆیانە ناشزانن بۆچی وای کردووە.\nباوکی ئەو منداڵە ساڵی 2013ـەوە لە زینداندایە، بۆیە بۆ بژێوی ژیانی ڕۆژانە قوتووی کۆکردووەتەوە و فرۆشتوویەتی، دایکی تەنها داوای ئەوەیە، "تاوانبارەکە لە سێدارە بدرێت".\nساجدە عەبدوڵا نەنكی منداڵەكەیە و دەڵێت لە خانوویەکی کرێدان لە گەڕەکێکی کەرکوک، هێندە بێ دەرامەتن خەڵک خێریان پێدەکات.\nپەیوەست بەم بابەتەش سەرچاوەیەک لە پۆلیسی کەرکوک رایگەیاند، بکوژ لە زینداندایە و دانی بە تاوانەکەشدا ناوە.\nئه‌م بابه‌ته 31172 جار خوێنراوه‌ته‌وه


چۆن پارێزگاری لە توانستی پاتری مۆبایلەکانمان بکەین؟ – کەی ئای تی ئێن\nڕێنمایی 29, نیسان 2019\nلەگەڵ بەرەوپێشچوونی مۆبایل و ئامێرە زیرەکەکان، پاتری مۆبایل بووە بە بەشێکی سەرەکی، لەبەرئەوە زانینی چۆنیەتی بارگاویکردنەوە کلیلی پاراستن و درێژکردنەوەی تەمەنی پاتری مۆبایلەکانمانە. بەم بۆنەیەوە، لەم بابەتەدا کۆمەڵێک ڕێنمایی و ئامۆژگاری دەخەینەڕوو بۆ پاڕێزگاری کردن و درێژکردنەوەی تەمەنی پاتری مۆبایلەکانمان:\n١- هەوڵ بدە بارگاویکەرەوەی (شە‌حنکەرەوەی) کۆمپانیای ئامێرەکەت بەکاربهێنیت واتە کەلەسەری ئەسڵی و ڕەسەن، دوور بکەرەوە لەو بارگاویکەرەوە کۆپیانەی کە لە بازاڕەکاندا هەن، چونکە بارگاویکەرەوە ڕاستەوخۆ کاریگەری یەکەمی هەیە لەسەر تەمەنی پارتری مۆبایلەکەت.\n٢- شارەزایان پێشنیار دەکەن شەو تا بەیانی مۆبایلەکەت لەسەر بارگاویکردنەوە (شە‌حنکردنەوە) جێ نەهێڵیت، چونکە ئەمە وا دەکات ڕاستەوخۆ دوای ماوەیەک تەمەنی پاتری مۆبایلەکەت کەم بکات و خێرا وزەکەی دێتەخوارەوە. پێیان وایە ئەمە یەکێکە لە هەڵە زۆر باوەکان کە زۆربەمان دووبارەی دەکەینەوە!\n٣-هەرگیز مۆبایلەکەت بە ڕێژەی ٪٠ بۆ لە ٪١٠٠ بارگاوی مەکەرەوە، باشترین ڕێژەی بارگاویکردنەوە بە پێی قسەی ئەندازیارانی مۆبایل لە ٪٢٠ بۆ لە ٪١٠٠ـە. واتە بە کورتی لێ مەگەڕێ مۆبایلەکە زۆربەی کات بگاتە ڕێژەی سفر و سەر لە نوێ بارگاوی بکەیتەوە.\n٤- هەرگیز مۆبایلەکەت لەو شوێنانە دامەنێ کە گەرمن و پلەی گەرما تێیاندا بەرزە، بۆ نموونە، جێهێشتنی مۆبایل لەناو ئۆتۆمبێڵ لەو کاتەنەی کە پلەکانی گەرما بەرزن بە تایبەت لە وەرزی هاوین، کە ئەمە کاریگەری نەرێنی لەسەر پاتری مۆبایلەکەت جێ دەهێڵێت.\n٥- هەوڵبدە مۆبایلەکەت لە کاتی بارگاویکردنەوە (شەحنکرنەوە) بەکارمەهێنە، بە تایبەت لە کاتی یاریکردن یان پەیوەندی تەلەفۆنی چونکە ئەمە مەترسی تەقینەوەی پاتری مۆبایلەکەت لەو کاتەدا زیاد دەکات، بۆیە وا باشترە هەر کاتی ڕێژەی وزەی مۆبایلەکانمان گەیشتە لە ٪١٠٠ لە بارگاویکردنەوە دەری بهێنین، ئینجا بەکاری بهێنین.\n٦- بوونی ئەپی زۆر لەناو مۆبایلەکەت، هۆکارێکە بۆ زوو دابەزینی ووزەی(شەحنی) مۆبایلەکەت، بۆیە وا باشترە ئەو ئەپانەی کە پێویست نین بیانسڕیتەوە.\n٧- وا باشترە جی پی ئێسی مۆبایلەکەت بکوژێنیتەوە لەو کاتانەی کە پێویستیت پێی نییە، چونکە ڕاستەوخۆ کاریگەری هەیە لەسەر زووتر دابەزینی ووزەی (شەحنی) مۆبایلەکەت.\n٨- لە کاتی بارگاویکردنەوە، هەرگیز مۆبایلەکەت لەسەر هیچ ئامرێکی تری ئەلیکترۆنی دامەنێ، چونکە ئەمە وا دەکات پاتریەکەت زووتر گەرم ببێت.\n٩-هەرگیز پاتری مۆبایلەکەت بە کۆمپیوتەر یان پاوەر بانکی کۆپی بارگاوی مەکەرەوە، چونکە هەر مۆبایلێک ڤۆڵتیەی کارەبایی تایبەت بە خۆی هەیە، لە کاتی کەم یان زیاد کردنی ئەو ڤۆڵتیە کارەباییە ڕاستەوخۆ کاریگەری خراپ لەسەر پاتری مۆبایلەکەت جێ دەهێڵێت.\n١٠- داخستی ئەو ئەپانەی کە ڕاستەوخۆ لەگەڵ هەڵکردنی مۆبایلەکانمان دەکەونە کار.\nتاگەکان Battery How-tp Smartphone tips


بوومەلەرزکان بێ بڕانەوە کوردستانیان کردووەتەوە ئامانج\n09:14 - 5 سەرماوەز 2718\nکوردستان میدیا: لە کاتی هاتنی یەکەم بوومەلەرزە کە ساڵی ڕابردوو ڕووی دا و ژماریەک لە هاووڵاتییان بوونە قوربانی، هاتنی بوومەلەرزەکان بەردەوام لە کوردستان ڕوویان داوە.\nئێوارەی رۆژی یەکشەممە ڕێکەوتی ٢١ی خەزەڵوەری ١٣٩٦ی هەتاوی کاتژمێر ١٠ی شەو بە کاتی کرماشان، بوومەلەرزەیەک لە ئەزگەڵەی سەربە سەرپێڵی‌زەهاو ڕووی دا کە گەورەیی و بەهێزیی ئەو بوومەلەرزەیە بەڕادەیەک بوو کە چەندین وڵاتی ناوچەی رۆژهەڵاتی نێوەڕاستیش هەستیان پێ کرد.\nئەو کات بەپێی ئامارە سەرەتاییەکان لە شارەکانی پارێزگای کرماشان زیاتر لە ٢٠٠ کوژران و نزیک بە ٢٦٠٠ کەسیش بریندار بوون.\nلە دوای تێپەڕبوونی ئەو بوومەلەرزەیە بەردەوام بوومەلەرزەکان لە کوردستان شار و گوندەکانی کوردستانی هەژاند و شەوی یەکشەممە ڕێکەوتی ٤ی سەرماوەزی ١٣٩٧ی هەتاوی، بۆ جارێکی دیکە بوومەلەرزەیەک لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان ڕووی کە به هۆی بەهێزیی ئەو بوومەلەرزەیە خەسارێکی بەرچاوی گیانی و ماددی بە هاووڵاتییان گەیشت و ژمارەیەک هاووڵاتیش بریندار بوون.\nناوەندی بوومەلەرزەناسیی جیهان ناوەندی هاتنی ئەو بوومەلەرزەیەی پارێزگای کرماشان لە کوردستانی ڕۆژهەڵات ڕاگەیاندووە.\nناوەندی بوومەلەرزەناسیی جیهان، پلەی بەهێزیی ئەو بوومەلەرزیەی ٦.٣ ڕیشتەر ڕاگەیاندووە.\nهاووڵاتییان و هەندێک کارناسی بوومەلەرزەناسی لەسەر ئەو باوەڕن کە هاتنی ئەو بوومەلەرزانە لە کوردستان ئاسایی نییە.


لە ماوەی رۆژانی رابردوودا لانیکەم شەش بەندکراوی راگیراو لە بەندیخانەی ناوەندیی ئورمیە هەوڵی خۆکوشتنیان داوە کە یەکێکیان گیانی لە دەست داوە.\nبەپێی راپۆرتی رێکخراوی مافی مرۆڤی هەنگاو، رۆژی چوارشەممە 21ی ئۆكتۆبه‌ری 2020، بەندکراوێکی راگیراو لە بەندیخانەی ئورمیە بە ناوی کەریم خواجەپوور، دوای ئەوەی هەوڵی خۆکوشتنی دابوو، لە نەخۆشخانەی خومەینی ئەو شارە گیانی لە دەست داوە.\nکەریم خواجەپوور رۆژی دووشەممە 28ی رەزبەر لەگەڵ چەند بەندکراوێکی دیکەی راگیراو لە بەندی یه‌ك و دوو دوای تێکهەڵچوونێک بۆ بەندی ئەمن گوازرابوونەوە و هەمان رۆژ لەڕێگای خواردنی وردە شووشە و لەخۆدان بە کەرەستەی تیژ هەوڵی خۆکوشتنی دابوو کە بۆ ناوەندە دەرمانییەکانی دەرەوەی بەندیخانە گوازرابووەوە.\nچوار کەسی دیکە لە هاوبەندیەکانی کەریم خواجەپوور، بە ناوەکانی حوجەت دڵارام، بابەک سۆفی، تەوحید غەزنەوی و میلاد (نازناو نادیار) دوای ئەوەی ناوبراو هەوڵی خۆکوشتنی دابوو لەگەڵ باقی بەندکراوەکان تووشی شەڕ و تێکهەڵچوون بوون و دواتر بۆ ژووری تاکەکەسیی بەندیخانە گوازرابوونەوە.\nئەو چوار بەندکراوە رۆژی دووشەممە 29ی رەزبەر هاوکات و بە نیشانەی ناڕەزایەتی دەربڕین بە نیسبەت گواستنەوەیان بۆ ژووری تاکەکەسی، بە کەرەستەی تیژ هەوڵی خۆکوشتنیان داوە.\nسەرچاوەکانی هەنگاو رایانگەیاندووە کە سەرەڕای ئەوەی ئەو بەندکراوانە تووشی خوێنبەربوون بوون، هێزە ئەمنییەکان رژاونەتە ناو بەندەکانیان و بە باتۆم لێیانیان داوە و تا کاتی ئامادەکردنی ئەم هەواڵە لە هەر جۆرە خزمەتگوزاراییەکی پزیشکی بێبەش بوون.


بارزانی تکایە وابکە، خەڵکینە تکایە وامەکەن /د. شێرکۆ کرمانج – زاگرۆس پۆست\nماڵەوە / وتار / بارزانی تکایە وابکە، خەڵکینە تکایە وامەکەن /د. شێرکۆ کرمانج\nیه‌ك شه‌ممه 24 ئه‌یلول 2017\tوتار 91 جار خوێنراوه‌ته‌وه\nسێ ڕۆژ ماوە بۆ دەنگدان لە ڕیفراندۆمێک کە تێیدا ڕای خەڵکی کوردستان وەردەگیرێت لەسەر مانەوە لە عێراق یان هەنگاونان بەرەو سەربەخۆیی. خەڵکی کوردستان لە دۆخێکدا دەژین کە یان دەبێت ڕیفراندۆم دوابخرێت وەک ئەوەی کە خەڵکانێک لە کوردستان هاوتای ئەمریکاو کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی‌و نەتەوە یەکگرتوەکان داوایدەکەن، یان لە ٢٥ ی ئەیلول دەنگ بە بەڵێ یان نەخێر بۆ مانەوە یان جیابوونەوە لە عێراق بدەن. ئەم بابەتە هەوڵدەدات بەکورتی شرۆڤەی هەردوو ئەگەرەکە بکات‌و پێشنیاز بخاتەڕوو.\nبارزانی تکایە وابکە\nسەرەڕای ئەوەی کە کەم کەس ئاگاداری وردەکارییەکانی ئەو گفتوگۆیانەن کە لەنێوان سەرکردایەتی کورد لەلایەک‌و نوێنەرانی ئەمریکاو نەتەوە یەکگرتوەکان لەلایەکی دیکە ئەنجامدران‌و کەس بەتەواوی نازانێت ئەو گەرەنتیانەی کە بە کورد دراون چین، بەڵام ئەگەر گەرانتییەکان بەجۆرێک لە جۆرەکان زەمانەتی گێڕانەوەی ناوچە دابڕاوەکان دەکەن یان لانیکەم بێدەنگی لە باڵادەستی کورد دەکەن لەو ناوچانە لەگەڵ زەمانەتکردنی سەرپەرشتیکردنی دانوسانەکان لەنێوان حکومەتی هەرێم‌و حکومەتی مەرکەزی بۆ یەکلاییکردنەوەی پرسە هەڵپەسێردراوەکان تادەگاتە سەرلەنوێ داڕشتنەوەی پەیوەندییەکانی نێوان عێراق‌و هەرێمی کوردستان لەسەر بنەمای کۆنفێدراڵی، ئەوە واچاکە کە سەرکردایەتی کورد ڕیفراندۆم دوابخات‌و لەگەڵ بەغدا بەسەرپەرشتی ئەمریکاو نەتەوە یەکگرتوەکان دانوسان دەستپێبکات.\nڕاشناڵەکانی (هۆکارەکانی) پشت داوای دواخستنی ڕیفراندۆم ئەمانەن:\nیەکەم، زەمانەتکردنی شەرعیەتی نێودەوڵەتی بۆ پرسی کورد لە عێراق‌و دەرهێنانی پرسەکەیە لە قاوغە لۆکاڵییەکە‌و بەرزکردنەوەیەتی بۆ سەر سەحنەی نێودەوڵەتی. ئەوەش بەتەرەفکردن‌و تێوەگلانی نەتەوە یەکگرتەوەکان‌و ئەمریکا لە دانوسانەکانی نێوان عێراق‌و هەرێم دێتەبەرهەم.\nدووەم، وەک ئاگادارین کە تەواوی دنیا بەشێوەیەک لە شێوەکان دژایەتی خۆیان بۆ ڕیفراندۆم دەرخستوەو کەم تا زۆر چوونەتە بەرەی عێراق. ڕازیبوونی کورد بە داواکانی ئەمریکاو نەتەوە یەکگرتوەکان ئەو هێزو لایەنانە ئەگەر نەشهێنێتەوە بەرەی کورد ئەوە بێلایەنیان دەکات.\nسێیەم، سووربوونی کورد لەسەر ئەنجامدانی ڕیفراندۆمێک کە مولزەم نیە دەیخاتە بارودۆخێک کە وەک تەرەفێکی بێپشتیوان لەگەڵ عێراق دانوسان بکات، ئەوە ئەگەر عێراق هەر ڕازیبێت کە دوای ڕیفراندۆم دانوسان لەگەڵ هەرێم بکات. بەبێ دانوسانیش لەگەڵ عێراق پرسی جیابوونەوەی کوردستان لە عێراق‌و دانپێنان هێندەی دیکە ئاڵۆزو سەخت دەبێت.\nچوارەم، ئەگەر کورد بەڕەزامەندی ئەمریکاو نەتەوە یەکگرتوەکان بچێتە گفتوگۆوە لەگەڵ عێراق، ئەوە لە بارودۆخێکدا دەچێتە گفتوگۆ کە “ڕیزی سوارە” چونکە باڵادەستە لە ناوچە دابڕاوە دەوڵەمەند بە نەوتەکان، هاوکات، پشتیوانی ئەمریکاو نەتەوە یەکگرتوەکانیشی بۆ سەرپەرشتی گفتوگۆکان مسۆگەرکردوە.\nپێنجەم، پێشبینی ئەوە دەکرێت کە دانوسانەکان درێژە بکێشن، چەند دانوسانەکانیش درێژە بکێشن ئەوە بەبنەما لەسەر سیاسەتی ئەمری واقع مانەوەی ناوچە دابڕاوەکان لەژێر دەسەڵاتی کورددا مسۆگەرتر دەبێت.\nشەشەم، ئەگەری زۆرە کە عێراق نە لە ئێستاو نە لە دواڕۆژێکی نزیکیشدا ڕازی بێت بە داواکانی کورد لە، بۆنمونە، گێڕانەوەی ناوچە دابڕاوەکان، زامنکردنی بودجەی پێشمەرگە، قەبوڵکردنی یاسای نەوت‌و گاز، بەکۆنفیدڕاڵکردنی عێراق. ئەگەر عێراق ئەمانە نەکات ئەوە ئەوکات شەرعیەتی ئەنجامدانی ڕیفراندۆم بۆ سەربەخۆیی لە کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی دەکرێت وەربگیرێت.\nحەوتەم، ئەگەر عێراق بە داواکانی کورد، ئەوانەی لە خاڵی شەشەم ئاماژەیانپێکرا، ڕازیبوو، ئەوە کوردستان بەحوکمی دابینکردنی مافەکانی‌و بەکۆنفیدڕاڵبوونی هەرێم لەڕووی سەروەرییەوە هاوتا دەبێت لەگەڵ عێراق‌و هەر کاتێک حەزبکات دەتوانێت جیابێتەوە.\nبۆیە تکا لە مەسعود بارزانی دەکەم کە وابکات‌و ڕازی بێت لەسەر دواخستنی ڕیفراندۆم.\nخەڵکینە تکایە وامەکەن\nزۆربەی ئەوانەی کە ڕەخنەیان لە ڕیفراندۆم‌و میکانیزمەکانی هەبوو بەگشتی ڕەخنەو سەرنج‌و نیگەرانی‌و ترسەکانیان لە سێ خاڵدا دەکرێت کۆبکرێنەوە، کە ئەمانەن:\nیەکەم، دەبێت ڕیفراندۆم ناوچە دابڕاوەکان بگرێتەوە، کە ئێستا واپێدەچێت ڕیفراندۆم ئەو ناوچانەش بگرێتەوە. دیارە تائێستاش ئەو گومانە بەتەواوی نەڕەویتەوە چونکە ئامادەکاریی لەو ناوچانە بەتەواوی نەکراوە بەڵام با گریمانی ئەوە بکەین کە ڕیفراندۆم ئەو ناوچانەش دەگرێتەوە. خۆ ئەگەر ڕیفراندۆم لە ناوچە دابڕاوەکان نەکرێت ئەوە تەواوی داواو قسەکانی ئەم بابەتە بەتاڵدەبنەوە.\nدووەم، دەبێت ڕیفراندۆم شەرعیەتی یاسایی هەبێت. بۆ ئەمەیان چەند ڕۆژێکە دوای کارکردنەوەی پەرلەمان بەکرچوکاڵی، ڕیفراندۆمیش شەرعیەتێکیی کرچوکاڵی وەرگرتوە.\nسێیەم، دەبێت ڕیفراندۆم بکرێت بە بڕیارێکی مولزەم (binding) واتە لەدوای ڕیفراندۆم ئەگەر دەنگی بەڵێ بردیەوە دەوڵەت ڕابگەیەنرێت. سەرکردایەتی کورد ماوەیەکە دەڵێت ڕیفراندۆم ئامرازەو سەربەخۆیی ئامانجەو ڕیفراندۆم بۆ سەربەخۆییە، ئەگەر کەسێک گومانیشی لەو قسەیە هەبێت، بەڵام لەبەرئەوەی لە وڵاتانی دەوروبەرو تەواوی دنیا وەک بڕیارێکی مولزەم تەماشای ڕیفراندۆم دەکرێت‌و مامەڵەی لەگەڵدا دەکرێت، بۆیە ئێستا، وابێت یان وانەبێت، ڕیفراندۆمەکە زیاتر وەک ڕیفراندۆمێکی مولزەم دەردەکەوێت.\nبەکورتی، سەرەڕای ئەوەی کە بەگشتی هیچ کام لەو پێشمەرجانەی کە ڕەخنەگرەکان بۆ ئەنجامدانی ڕیفراندۆم هەیانبوو، بەدینەهاتون، کەچی واپێدەچێت ڕیفراندۆم ئەنجامبدرێت. بۆیە ئەگەر ئەنجامدەرانی ڕیفراندۆم هەر سووربوون لەسەر ئەنجامدانی ڕیفراندۆمەکە، ئەوە واچاکە خەڵکی کوردستان لە ڕۆژی دەنگدان بە بەڵێ دەنگ بدەن. هۆکاری پشتیوانیکردنم لە دەنگی بەڵێ سێن، هۆکارێکی زاتیی‌و دووانی بابەتیی:\nیەکەم، ئەگەر لەم ساتە وەختەدا پرسیارم لێبکرێت داخۆ دەتەوێت لە عێراق بمێنیتەوە یان دەتەوێت کوردستان ببێت بە دەوڵەتێکی سەربەخۆ، ئەوە من ناتوانم بڵێم دەمەوێت لە عێراق بمێنمەوەو نامەوێت کوردستان ببێتە دەوڵەتێکی سەربەخۆ.\nدووەم، دەنگدان بە نەخێر واتە مانەوە لە عێراقێکی مەزهەبیی-شیعیی کە دەیان ساڵ لەدوای کوردستانە لەزۆر بوار، لەوانە: ئازادی تاکە کەس، یەکسانی ژن‌و پیاو، ئازادی دین‌و بیروباوەڕ، یەکسانیی‌و پێکەوەژیانی نەتەوە‌و ئایینەکان… هتد.\nسێیەم، بۆ تێپەڕاندنی ناسیونالیزم دەبێت ناسیونالیزم تێربکرێت، واتە تەشەبوعبکرێت. ناسیونالیزم تەنیا بە دامەزراندنی دەوڵەت دەکرێت کزبکرێت‌و تێپەڕێنرێت. لەدوای تێپەڕاندنی ناسیونالیزم پرسە گرنگەکانی دیکەی کۆمەڵگە دەبنە پرسی سەرەکی خەڵک، وەک یەکسانی‌و عەدالەتی کۆمەڵایەتی‌و ئازادی. تا کورد دەوڵەتی نەبێت ئەم پرسگەلە گرنگانە لەلایەن خەڵک بەگشتی‌و نوخبەی سیاسی بەتایبەتی، بە ئانقەسەت یان بەڕاستی، بەقوربانی پرسە نەتەوەیی‌و ناسیونالیستییەکان دەکرێن.\nبۆیە ئەگەر ڕیفراندۆم ئەنجامدرا لەسەر سندوقەکانی دەنگدان سەرەڕای ڕەخنەکان، سەرنجەکان، نیگەرانییەکان، مەترسییەکان دەنگ بە بەڵێ بدەن چونکە مەترسییەکانی بردنەوەی نەخێر زۆر لە مەترسییەکانی بردنەوەی بەڵێ گەورەترو زۆرترن. لەبەرئەوە دەڵێم خەڵکینە تکایە وامەکەن، نەکەن بە نەخێر دەنگ بدەن.


مه‌ترسی حه‌سوودی و چاوپیسی :: ماڵپه‌ڕی فه‌رمووده\nمه‌ترسی حه‌سوودی و چاوپیسی\nحه‌ساده‌ت شتێكه له‌ده‌روونی نه‌وه‌كانی ئاده‌م دانراوه له‌وه‌ته‌ی دروست كراون ؛ یه‌كێك له‌دوو كوڕه‌كانی ئاده‌م – علیه السلام – به براكه‌ی وت : ده‌تكوژم !\nچونكه خوای په‌روه‌ردگار قوربانیه‌كه‌ی له‌براكه‌ی وه‌رگرت به‌ڵام له‌وی وه‌رنه‌گرت .\nله‌كاتێكدا براكه‌ی هیچ شتێكی هه‌ڵه‌ی به‌رامبه‌ر نه‌كردبوو ته‌نها ئه‌وه نه‌بێت كه خوای په‌روه‌ردگار قوربانیه‌كه‌ی ئه‌وی گیرا كرد به‌هۆی چاكی و نیازپاكی به‌ڵام هی ئه‌وی تریان گیرا نه‌كرد .\nبۆیه براكه‌ی حه‌سوودی پێ برد و هه‌تا هه‌ڕه‌شه‌ی لێ كرد به‌كوشتن ؛ وتی : به‌دڵنایی ده‌تكوژم ! وه بێگومان كوشتیشی !\nواته برا برا ده‌كوژێت به‌هۆی حه‌ساده‌ت ؟! وه‌ڵام : به‌دڵنایی به‌ڵێ .\nحه‌ساده‌ت بوونی هه‌یه له‌وه‌ته‌ی منداڵه‌كانی ئاده‌م له‌دایك بوونه هه‌تا هاتنی قیامه‌ت .\nله مه‌شهورترینی چیرۆكه‌كانی باسی حه‌ساده‌ت له‌قورئانی پیرۆزدا بریتیه له چیرۆكی پێغه‌مبه‌ر یوسف – سه‌لامی خوای په‌روه‌ردگاری لێبێت - ؛ كاتێك براكانی حه‌سوودیان پێ برد و خستیانه ناو بیره‌وه ؛ بۆ ئه‌وه‌ی له‌ده‌ستی رزگاربن .\nئایه به‌ڕاست حه‌ساده‌ت هۆكاره بۆ تووش بوون به‌نه‌خۆشی ؟\nوه ئایه نیشانه‌كانی حه‌ساده‌ت و تووش بوون به‌چاوه‌وه چین ؟\nوه چۆن و به‌چی خۆمان له‌چاوی كه‌سانی حه‌سوود بپارێزێن ؟\nوه ئایه باشترین چاره‌سه‌ر بۆ تووش بوون به‌چاوه‌وه چیه ؟\nزانایان حه‌ساده‌تیان پێناسه كردووه به‌ئاوات خواستن به نه‌مانی نیعمه‌ت و به‌خششی خوا له‌سه‌ر ئه‌و كه‌سه‌ی حه‌ساده‌تی پێ ده‌برێت .\nوه زۆر جار كه‌سی حه‌سوود هه‌وڵی لادان و نه‌هێشتنی ئه‌م نیعمه‌ته ده‌دات له‌سه‌ر ئه‌وكه‌سه‌ی كه حه‌سوودی پێ ده‌بات !\nوشه‌ی حه‌سه‌د له‌قورئانی پیرۆزدا له‌سوره‌تی الفلق دا هاتووه و خوای فه‌رمویه‌تی : ( وَمِنْ شَرِّ حَاسِدٍ إِذَا حَسَدَ ) الفلق : 5 .\nواته : په‌ناده‌گرم به‌خوا له شه‌ڕ و خراپه‌ی حه‌سود ، کاتێ که حه‌سودی ده‌بات.\nوه له‌سونه‌تی پاكی پێغه‌مبه‌ریشه‌وه صلی الله علیه وسلم هاتووه و فه‌رمویه‌تی : (لا تَباغَضُوا، و لا تَحاسدُوا ) . واته : ڕقتان له‌یه‌كتر نه‌بێته‌وه و حه‌سوودی به‌یه‌كتر مه‌به‌ن .\nبێگومان حه‌ساده‌ت حه‌رامه و دروست نیه به‌هۆی زیان و شوێنه‌واره خراپه‌كانی .\nشێخی ئیسلام ئیبن ته‌یمیه - ڕه‌حمه‌تی خوای لێبێت – فه‌رمویه‌تی : شیكردنه‌وه‌ی ڕاست و دروستی مانای حه‌سه‌د ئه‌وه‌نیه كه مرۆڤ ئاواته‌خوازی نه‌مانی نیعمه‌تی خوا بێت له‌سه‌ر غه‌یری خۆی به‌ڵكو مانای ڕاست و دروست ئه‌وه‌یه كه مرۆڤ ڕازی نه‌بێت به‌و نیعمه‌ته‌ی خوا به‌خشیویه‌تی به غه‌یری ئه‌و ؛ جا وه‌ك یه‌كه حه‌زبكات به‌نه‌مانی ئه‌و نیعمه‌ته یان نا !\nكۆمه‌ڵێك فه‌رموده‌ی سه‌حیح له‌پێغه‌مبه‌ری خواوه صلی الله علیه وسلم هاتوه كه نابێت موسلمان حه‌سوودی به‌بر‌ا موسڵمانه‌كه‌ی به‌رێت .\nوه فه‌رمانی پێ كردووین كه خۆمان بپارێزێن له‌چاوه‌زار و به‌چاوی خراپ سه‌یری خه‌ڵك و ماڵ و سامانیان نه‌كه‌ین .\nبه‌ڵگه له‌سه‌ر ئه‌مه خوای په‌روه‌ردگار له‌سوره‌تی ( الكهف ) فه‌رمویه‌تی : (وَلَوْلَا إِذْ دَخَلْتَ جَنَّتَكَ قُلْتَ مَا شَاءَ اللَّهُ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ ۚ إِنْ تَرَنِ أَنَا أَقَلَّ مِنْكَ مَالًا وَوَلَدًا ) . الكهف : 39 .\nواته : ده‌بوا کاتێك چوویته ناو باخه‌که‌ته‌وه، بتوتایه : ما شاء الله ، هه‌رچی خوا ویستی له‌سه‌ر بێت هه‌ر ئه‌وه پێش دێت ئه‌م هه‌موو نازو نیعمه‌ته به‌خششی خوایه‌و به‌هه‌رکه‌س بیه‌وێت ده‌یبه‌خشێت، هیچ هێزو توانایه‌ك بۆ هیچ که‌س نی یه ته‌نها به‌هۆی خواوه نه‌بێت، ئه‌گه‌ر تۆ من ده‌بینیت ماڵ و سامان و نه‌وه‌م له تۆ که‌متره. . .\nوه پێغه‌مبه‌ری خوا صلی الله علیه وسلم فه‌رمویه‌تی : زۆربه‌ی ئه‌وشتانه‌ی ئوممه‌ته‌كه‌م به‌هۆیه‌وه ده‌مرێت له‌دوای قه‌زا و قه‌ده‌ری خوا به‌هۆی چاوپیسیه‌وه‌یه .\nوه هه‌روه‌رها پێغه‌مبه‌ری خوا صلی الله علیه وسلم فه‌رمویه‌تی : به‌چاوه‌بوون حه‌ق و ڕاسته و خه‌ڵكی تووشی ده‌بێت ؛ ئه‌گه‌ر شتێك هه‌بێت پێش قه‌ده‌ر بكه‌وێت ئه‌وه تێڕوانینی خراپ پێشی ده‌كه‌وت .\nوه فه‌رمویه‌تی : ئه‌گه‌ر داوای ده‌ست نوێژ له‌یه‌كێك له‌ئێوه كرا – كاتێك گومانی به‌چاوبردنی خه‌ڵكی لێكرا – ئه‌وه باده‌ست نوێژ بگرێت و ئاوی ده‌ست نوێژه‌كه به‌سه‌ر نه‌خۆشه‌دا بكرێت .\nوه له‌سه‌هلی كوڕی حونه‌یفه‌وه - ڕه‌زای خوای لێبێت – فه‌رموی : پێغه‌مبه‌ری خوا صلی الله علیه وسلم فه‌رمووی : ئه‌گه‌ر یه‌كێك له‌ئێوه سه‌رسامی خۆی بوو یان ماڵ و سامانی بوو ئه‌وه با دوعای به‌ره‌كه‌تی بۆ بكات چونكه به‌ڕاستی چاوپیسی ڕاسته و كاریگه‌ری هه‌یه .\nوه له‌جابری كوڕی عبدالله وه - ڕه‌زای خوای لێبێت – فه‌رمووی : پێغه‌مبه‌ری خوا صلی الله علیه وسلم فه‌رمووی : چاوپیسی هه‌یه و ڕاسته ؛ وشتره ده‌خاته مه‌نجه‌ڵه‌وه وه پیاو ده‌خاته ناو گۆڕه‌وه .\nوه عبدالله ی كوڕی مه‌سعود – ڕه‌زای خوای لێبێت – فه‌رمویه‌تی : دوژمنایه‌تی نیعمه‌ته‌كانی خوا مه‌كه‌ن ؛ پێی وترا : كێ هه‌یه دوژمنایه‌تی نیعمه‌ته‌كانی خوا بكات ؟ فه‌رمووی : ئه‌وكه‌سانه‌ی حه‌ساده‌ت به‌خه‌ڵكی ده‌به‌ن به‌هۆی ئه‌ونیعمه‌تانه‌ی خوای په‌روه‌ردگار پێی به‌خشیون . \nزانایان ڕوونیان كردۆته‌وه كه حه‌ساده‌ت هۆكاره بۆ مردن یان تووش بوون به نه‌خۆشی ؛ به‌ڵام هیچ شتێك نیه به‌ته‌واوی ده‌ری بخات كه كه‌سه مردووه‌كه به‌هۆی به‌چاوه‌چوونه‌وه مردووه .\nوه ئه‌مه مانای ئه‌وه‌نه‌یه كه به‌چاوه‌چوون به‌ده‌ربێت له‌قه‌ده‌ری خوای په‌روه‌ردگار ؛ وه مانای ئه‌وه نیه كه مردن به‌ده‌ست خوای په‌روه‌ردگار نه‌بێت .\nئایه نیشه‌نه‌كانی به‌چاوه‌چوون چیه ؟\nنیشانه‌كانی به‌چاوه‌چوون ته‌نها له‌سه‌ر لاشه‌ی كه‌سه‌كه ده‌رناكه‌وێت به‌ڵكو به‌چه‌ند شێوه‌یه‌كی جیاواز ده‌رده‌كه‌ون ؛ هه‌ندێك جار چاوپیسی كاریگه‌ری له‌سه‌ر لاشه ده‌بێت یان له‌سه‌ر ماڵ و سامان یان له‌سه‌ر خێزان و منداڵ .\nوه زۆربه‌ی جار نیشانه‌كان له‌سه‌ر ده‌روونی كه‌سه‌كه ده‌رده‌كه‌وێت و حه‌زی له‌زۆر شت نامێنێت كه له‌پێشدا حه‌زی لێ بووه ؛ وه تووشی خه‌مۆكی ده‌بێت و حه‌ز به‌ته‌نیایی گۆشه گیری ده‌كات ؛ وه حه‌زی له كاركردن یان خوێندن نامێنێت .\nوه زۆر مه‌یلی بۆ نوستن ده‌بێت و لاشه‌ی زۆر بێ توانا و ته‌مبه‌ڵ ده‌بێت ؛ وه زۆر دڵته‌نگ و غه‌مگین ده‌بێت بێ ئه‌وه‌ی هۆكاره‌كه‌ی بزانێت .\nوه زۆر كه‌سی تووش بوو به‌چاوی پیسه‌وه تووشی نه‌خۆشی لاشه ده‌بێت به‌شێوه‌یه‌ك پزیشكه‌كان هیچ چاره‌سه‌ریان بۆی جێ به‌جێ نابێت !.\nوه هه‌ندێك جار چاوی پیس كاریگه‌ری ده‌بێت به‌سه‌ر ماڵ و سامانه‌وه و كه‌سی تووش بوو تووشی چه‌ندین كێشه و ڕوداوی ناخۆش ده‌بێت ؛ ماڵ و سامانی له‌ده‌ست ده‌چێت .\nوه زۆرجار چاوی پیس كاریگه‌ری خراپی ده‌بێت بۆ تێكچوونی شیرازه‌ی خێزان له‌كاتێكدا له‌پێشدا خۆشه‌ویستی و به‌زه‌یی زۆر له‌نێوان ئه‌م خێزانه‌دا هه‌بووه ؛ زۆرجار ئه‌م كیشانه ده‌بنه هۆی له‌یه‌ك جیابوونه‌وه‌ی ژن و مێرد یان جیابوونه‌وه و رۆییشتنی منداڵ له‌ماڵه‌وه .\nچۆنیه‌تی خۆپاراستن له‌حه‌سودی و چاوی پیس ؟\nخۆپاراستن له‌حه‌سودی و چاوپیسی واجبه له‌سه‌ر هه‌موو موسلمانێك ؛ پێغه‌مبه‌ری خوا صلی الله علیه وسلم له‌چه‌ندین فه‌رموده‌دا ئامۆژگاری كردوین خۆمان بپارێزین له‌حه‌سودی و چاوپیسی .\nهاوه‌ڵی به‌ڕێز موعازی كوڕی جه‌به‌ل – ڕه‌زای خوای لێبێت – فه‌رمووی : پێغه‌مبه‌ری خوا صلی الله علیه وسلم فه‌رمووی : پارێزگاری له‌به‌جێهێنان و به‌ده‌ست هێنانی كار و مه‌به‌سته‌كانتان بكه‌ن به‌هێشتنه‌وه‌ی به‌نهێنی ؛ چونكه هه‌موو خاوه‌ن نیعمه‌تێك حه‌سوودی پێ براوه . صحصح الجامع .\nوه له‌دایكه عائیشه‌وه - ڕه‌زای خوای په‌روه‌ردگاری لێبێت – فه‌رمووی : پێغه‌مبه‌ری خوا صلی الله علیه وسلم فه‌رمانی پێكردین روقیه بخوێنێن بۆ خۆمان یان بۆ ئه‌وكه‌سانه‌ی تووشی چاوپیسی ده‌بن .\nوه له‌ڕوداوێكی تردا جارێكیان پێغه‌مبه‌ری خوا صلی الله علیه وسلم له‌مالی ئوم سه‌له‌مه جاریه‌كی بینی كه له‌ڕوومه‌تیدا خاڵێك هه‌بوو ؛ فه‌رمووی روقیه‌ی بۆ بخوێنن چونكه تووشی تێروانینی خراپ و چاوی پیس بووه . رواه مسلم .\nبۆ چاره‌سه‌ری نیشانه‌كانی حه‌سوودی و چاوپیسی پێویسته بزانرێت كه شیفا ته‌نها به‌ده‌ست خوای په‌روه‌ردگاره و شیفا له‌لای غه‌یری خوای په‌روه‌ردگار نیه .\nپاشان با ده‌ست بكات به‌خوێندنی ڕوقیه‌ی شه‌رعی به‌م شێوه‌یه‌ی كه باسی ده‌كه‌ین :\nئه‌وه‌ی ڕوقیه‌كه ده‌خوێنێت پێویسته ده‌ست نوێژ بگرێت ؛ پاشان هه‌ردوو ده‌سته‌كانی بگه‌یه‌نێت به‌یه‌ك و ئه‌م سوره‌ت و ئایه‌تانه‌ی تیادا بخوێنێت كه بریتین له ( سوره‌تی فاتیحه وه ئایه‌ت كورسی وه دوو ئایه‌تی كۆتایی سوره‌تی به‌قه‌ڕه پاشان سوره‌تی اخلاص و فه‌له‌ق و ناس بخوێنێت ؛ وه بڵێت : بِاسْمِ اللهِ أَرْقِيكَ، مِنْ كُلِّ شَيْءٍ يُؤْذِيكَ، مِنْ شَرِّ كُلِّ نَفْسٍ أَوْ عَيْنِ حَاسِدٍ، اللهُ يَشْفِيكَ بِاسْمِ اللهِ أَرْقِيكَ .\nوه بڵێت : أُعِيذُك بِكَلِمَاتِ اللَّهِ التَّامَّةِ مِنْ كُلِّ شَيْطَانٍ وَهَامَّةٍ وَمِنْ كُلِّ عَيْنٍ لامَّةٍ .\nپاشان فووده‌كات به‌ناو هه‌ردوو له‌پیدا ؛ پاشان به‌پێی توانای ده‌ست ده‌هێنێت به‌لاشه‌یدا .\nوه خوێندنی ئه‌م ئایه‌ت و دوعایانه پێویسته سێ جار دووباره بكاته‌وه .\nوه هه‌روه‌رها پێوسته كه‌سی تووشبوو به‌حه‌سه‌د وێرده‌كانی به‌یانیان و ئێوارن رۆژانه و شه‌وانه بخوێنێت بۆ ئه‌وه‌ی پارێزراوبێت .\nوصلی الله علی نبینا محمد و علی آله وصحبه أجميعين .\nوه‌رگێڕان : مامۆستا هه‌ڵگورد گه‌لاڵه‌یی .\nبەش: ڕوونکردنەوەی شەرعی سەردان: ٣٧١


ڤايرۆسێکی مەترسيدار فەيسبوک داگير دەکات – Peshmergekan\nڤايرۆسێکی مەترسيدار فەيسبوک داگير دەکات\nماوەی چەند رۆژێکە جۆرە ڤايرۆسێکی زيرەک لە تۆڕی کۆمەڵايەتی فەيسبوک بڵاوبووەتەوە کە لە ئەگەری کليک کردنی لەسەری، بەکارهێنەر تووشی ڤايرۆسەکە دەبێت.\nڤايرۆسەکە ناوی نوپو “Nupu”ـوە، بەشێوەيەکی زۆر زيرەکانە دروستکراوەو پەيوەست بە يوتيوب و فەيسبوک کراوە، ئامانج لێی بردنی زانياریی و داتای ئەو بەکارهێنەرانەيە کە کليکی لەسەر دەکەن.\nئەم ڤايرۆسە لە رێگەی جاڤا سکريپتەوە دروستکراوەو شێوازی هەژماری فەرمی فەيسبوکی لە يوتيوب پێدراوە، کە داوای دابەزاندنی پێوەکراوەيەک بۆ وێبگەڕەکان دەکات.\nڤايرۆسەکە لە رێگەی ليستی هاوڕێيانەوە بڵادەبێتەوە، واتە کاتێک بەکارهێنەرێک نامەيەکی لە هاوڕێيەکەييەوە پێدەگات وێنەی خۆی و لينکێکی يوتيوبی ساختەيە، ئەگەر هاتوو کليکی لەسەر بکات راستەوخۆ دەيباتە ناو يوتيوب، ئەو ڤايرۆسە زيرەکييەکەی لەوەدايە ناوی هەژماری فەرمی فەيسبوکی لەسەرەو داوای داگرتنی پێوەکراوەی “Nupu” دەکات بۆ گوگڵ کرۆم يان فايەر فۆکس، لە ئەگەری داگرتنی دا راستەوخۆ ئەو کەسە تووش دەبێت و لە رێگەی نامەوە ڤايرۆسەکە دەڕوات بۆ سەرجەم هاوڕێکانی.\nبەهەمان شێوەش ئەگەر هاوڕێکانی کليکی لەسەر بکەن و پێوەکراوەکە داگرن هەمان کردار دووبارە دەبێتەوەو هاوڕێکانی تووشی ڤايرۆسەکە دەبن.\nکاتێک بەکارهێنەر تووشی ئەم ڤايرۆسە دەبێت راستەوخۆ بەشی سێتينگی هەژمارەکەی لە رێگەی کۆمپيوتەرەوە لەکاردەکەوێت و دەسەڵاتی ئەوەی نامێنێت بچێتە ئەو بەشە و زانيارييەکانی خۆی ببينێت.\nباشترين چارەسەر بۆ کەسی تووشبوو ئەوەيە ئەو پێوەکراوەيە لە گوگڵ کرۆم يان فايەرفۆکس رەشبکاتەوەو دواتريش لە مۆبايلەکەيەوە بچێتە فەيسبوک، دواتر لە سێتينگ هەژمارەکەی بۆ ماوەی چەند خولەکێک لەکاربخات (Deactive) بکات، دواتر ئەويش ئاسایی دەبێتەوەو لە ڤايرۆسەکە رزگاری دەبێت.\nهەربۆيە لەسەر بەکارهێنەرانی فەيسبوک پێويستە بەورياييەوە مامەڵە لەگەڵ نامە و لينکەکانی ناو فەيسبوک بکەن، چونکە هەندێک جار بەهۆی هەڵەيەکەوەو لە چرکەيەکدا تەواوی زانيارييەکانی دەچێت بۆ گروپە هاککەرز و سيخوڕەکان.\nسەرچاوە ماڵپەڕی خەندان، نووسینی – سەربەست نەجمەدين\nPosted in پرۆگرامی کۆمپیته‌ر


ئایا دیاردەی خۆبەکەمزانین دیاردەیەکی کەلتورییە؟ | کوردستان تایمز - Kurrdistan Times\nدیاریدەی خۆبەکەمزانین یان خۆبەگەورەترزانینی تاکەکان بەرامبەر یەکتر دیاردەیەکی بڵاوی ناو هەمو کۆمەڵگەکانی مرۆڤایەتییە، کە لە ژیانی رۆژانەدا بە چەندین جۆر و شێوە خۆی دەنوێنێت. دەرونی مرۆڤ پێکهاتەیەکی زۆر ئاڵۆزە و بونی گرێی جوراوجۆری دەرونی لای مرۆڤ شتێکی نائاسایی و شەرمهێنەر نییە، بەڵکو بەشێکی ئاسایی پێکهاتەی دەرونیی مرۆڤە. هەمو مرۆڤێک بە هۆکارەکانی پێکهاتەی بایۆلۆژی و جەستەیی، ژینگەی پەروەردەیی و روداوە کاریگەرەکانی ژیانی بەشی خۆی گرێ دەرونی بۆ دروستدەبێت. ئەمە کاتێک دەبێتە کێشە کە گرێکە بە هەر هۆکارێک بێت، ئاڵۆزتر دەبێت، بەمەش نەک تەنها کەسەکە، بەڵکو کۆمەڵگەش گرفتار دەکات.\nدەرونناسی نەمساوی ئەلفرێد ئادلەر بونی ئاڵۆزی گرێی دەرونی تەنها بە زیان بەخش نابینێت، بە بۆچونی ئەو گرێیی دەرونی دەتوانێت زۆر جار بۆ کەسەکە و کۆمەڵگەش بە سود بگەڕێتەوە. ئەو بۆچونی وایە، کە فەزڵی گەورەی بەشێکی سەرکەوتن و پێشکەوتنە مەزنەکانی مرۆڤایەتی بۆ کەسانی خاوەن کێشەی ئاڵۆزبونی گرێی دەرونی خۆبەکەمزانین دەگەڕێتەوە، چونکە کەسانی خاوەن ئەم کێشەیە هەمیشە لە ڕێگەی هەوڵی بەدەستهێنانی سەرکەوتن و دەستەڵات هەوڵی قەرەبوکردنەوەی هەستکردن بەبچوکینینی خۆیان دەدەنەوە. ئاڵۆزبونی گرێی دەرونی و هەستی خۆبەکەمزانین بەتەنها بەس نییە بۆ سەرکەوتن یانیش گەیشتن بە دەستەڵات، ئەگەر کەسەکە بەهرەیەکی سروشتی سەروئاسایی نەبێت. بە هەمان شێوە مەرجیش نییە کە هەمو کەسێکی سەرکەوتو یان دەستەڵاتدار، دەبێت کێشەی ئاڵۆزبونی گڕێی دەرونی هەبێت.\nدەرهاوێشتەکانی ئەم کێشەیە بە شێوەیەکی بنەڕەتی خۆیان لە لەدەستدانی هاوسەنگی لە تێگەیشن و هەڵسەنگاندنی خود و دەوروبەر بەرجەستە دەکەن و کاریگەری راستەخۆ لە سەر دەربرینی هەستی رۆژانەی کەسەکان دادەنێت. هەمو مرۆڤێکی ئاسایی بەشی خۆی پێویستی بە دەربرنی هەستە بنەڕەتییەکانی وەکو ترس، گومان، متمانە، خۆشەویستی و ڕق هەڵگرتن هتد هەیە، بەڵام کاتێک کەسێک کۆنترۆلی هاوسەنگی لە دەربڕینی هەستەکان لەدەستدەدات و هەمو شتێک بەڕەهایی یان نزیک لە رەهایی دەبینێت، ئەوە دەکرێت وەکو ئاماژەیەک بۆ بونی ئالۆزیی گرێ دەرونی بخوێنرێتەوە. ئەمانە دەکرێت لە ڕێگەی دەڕبرین و هەڵسوکەوتی رۆژانەیان بناسرێنەوە. بۆ نمونە هەوڵی زەقی سەرنجراکێشانی دەوروبەر، هەوڵی زەقی بەدەستهێنانی ئیعجابی دەوروبەر، متمانەبەخۆبونی یان بەخۆنەبونی لەرادەبەدەر لە خەسڵەتە هەرە دیارەکانی کەسانی خاوەن ئەم کێشەیەن، کە لە زۆر حاڵەتدا سەردەکێشت بۆ نارسیزم. ئەوانەی دەتوانن لە ڕێگەی سەرکەوتنی کەسیی لە بوارەکانی ئابوری و زانستی، هونەری، فەرهەنگی و خوێندن و رۆشنبیری تۆمار بکەن، دەتوانن لەو ڕێگەیەوە تا ئاستێک قەرەبوی ناهاوسەنگی هەستەکانیان بکەنەوە. کێشەی زۆربەی ئەم کەسانە بەڵام ئەوەیە، کە هەمىشە پێویستیان بە سەکۆیەکە کە تیایدا خۆیان نمایش بکەن، سەرەنج راکێشان و ئیعجابی رادەبەدەری دەورەبەر رابکێشن. ئەمە ناودەنێن کۆمەڵەی یەکەم. کۆمەڵەی دوەم ئەو کەسانەن، کە دەیانەوێت لە ڕێگەی گەیشتن و پەىڕەوکردنی راستەوخۆی دەستەڵات، قەرەبوی هەستەکانیان بدەنەوە. بە هۆی جیاوازی توانا و بەهرەی کەسەکان لەلایەک و پێگەی ئابوری و کۆمەڵایەتی لە لایەکی تر، هەر کەسەو بە پێی ئاستێک دەچێتە ناو تۆری پەیوەندییەکانی دەستەڵات. رویداوە و رودەدا کە کەسێکی کۆمەڵەی یەکەم بە سودوەرگرتن لە سەرکەوتویی لە بوارەکەی خۆی، پێگەی خۆی بگوازێتەوە بۆ ناو کایەکانی دەستەڵات. تۆری پەیوەندییەکانی دەستەڵات هەمو ئەو شوێنەنانە دەگرێتەوە کە دەستەڵات تیایدا پەىڕەودەکرێت، جا قوتابخانە، زانکو، فەرمانگەیەکی ئاسایی، حزب، کۆمپانیا، ڕێکخراو، پارلەمان یان مزگەوت بێت. خەسڵەتە دیارەکانی ئەو کەسانە ئەوەیە، کە هەمىشە گوێڕایەڵی و سەرنجی رەهای خوارەوەی خۆیان دەوێت و گوێڕایەڵی ڕەهای سەروی خۆیانن. ناتوانن هیچ هاوسەنگییەک لەنێوان هەستەکانی وەکو ترس و گومان و متمانە هتد رابگرن، هەمیشە لە ترس و گومانی بەردەوامدان بەرامبەر دەوروبەر، متمانە بە هیچ شتێک و کەسێک ناکەن. هەمیشە پشتراستکردنەوەی دەرووبەریان دەوێت. بەهای خۆیان لە بەهای دەستەڵات و پێگەکەیان وەردەگرن. بچوکترین دەرفەت دەقۆزنەوە بۆ نماییشکردن و پشاندانی دەستەڵات. کاتێک ئەم کەسانە هەست بە مەترسی لەدەستانی سەرنجراکێشان و ئیعجابی دەوروبەر یاخود دەستەڵات دەکەن، دەکەونە دۆخی دڵەراوکێی بەردەوام، بەشێکی کەمیان گرفتاری کێشەی نامۆبونی کۆمەڵایەتی دەبن، بەڵام بەشە زۆرەکەیان گڕێی دەرونیەکانیان بەتەواوی ئاڵۆز دەبێت، بەو هۆیەش بە بچوکترین رەخنە و تێبینی بریندار دەبن و رقێکی قوڵ هەڵدەگرن، کە وەکو ژەهر دەرخواردی کۆمەڵگە و کایەی گشتیی دەدەن، هۆکارەکەشی دەگەڕێننەوە بۆ کەلتور.\nئایا ئەوە هیچ پەیوەندییەکی بە کەلتورەوە هەیە؟\nپێش ئەوەی بچینە سەر رۆڵی کەلتور، پیویستە ئاماژە بە بۆچونی زانایانی دەرونناسی بکەینەوە کە دروستبونی هەستی خۆبەکەمزانین پێش هەمو شتێک دەگەڕێننەوە بۆ گرێیە سەرەتایییەکانی سەردەمی منداڵیی، کە تێیدا منداڵ بەهۆی ئەوەی هەمیشە چاوی لە دەستی گەورەکانە، یارمەتی و پشتگیری بکەن، هەستی خۆبەبچوک یان کەمبینینی بەرامبەر گەورەکان بۆ دروستدەبێت. ڵەبەر ئەمەش دامەزراوەی خێزان و دەوروبەری کۆمەڵایەتی وەکو یەکەم وێستگەی پەروەردەیی رۆڵی سەرەکی دەبینن لە خاوکردنەوەی یان زیاتر ئاڵۆزکردنی گرێ دەرونییەکان. وەکو پپێویستییەکی باسەکە بە تیشکخستنە سەر ڕوڵی کەلتور لە سەر پەروەردەی منداڵیەوە دەستپێدەکەین.\nبۆچونێکی باو هەیە کە پێیوایە کەلتور لە هەر یەکێک لە وێستگەکانی پەرەوەردەی منداڵ تا تەمەنی لاوێتی رۆلێکی ناوەندی دەگێرێت، چونکە هەمو هەڵسوکەتێک و رێنمایی پەیوەست بە سزا و پاداشت، رێپێدراو و قەدەغەکانەوە هتد بە ناوی کەلتورەوە پاساودەدرێت و رەوایەتییان پێدەدرێت. بەڵام ئەو بۆچونە تەنها کاتێک دروستە، کە تێگەیشتن و تێروانینمان بۆ کەلتور زۆر تەسک بێت و کەلتور وەکو سیستەمێکی ئەوتۆنۆمی تەواو و گشتگیر و نەگۆڕ و بەروی کەلتورەکانی تردا داخراو پێناسە بکەین. لە ئێستادا هیچ کەلتورێکی داخراو بە روی دەرەوە نییە، واتە سیستەمە کەلتورییەکان هەمیشە لە گۆڕانکاریی بەردەوامن، بەپێی هەلومەرجی کۆمەڵایەتی و سیاسی و ئابوری هەر کۆمەڵگەیەک، باوەڕ و رەگەز و ئامراز و کۆدەکانی خۆی دەگونجێنێتەوە، بەو هۆیەشەوە هەر کەلتورێک بۆ هەر بابەتێک دەکرێت لە یەک کات و شوێندا چەندین رێگەی جیاوازی پەروەردە و ڕێپیشاندان و چارەسەری هەبێت، دەکەوێتەوە سەر کەسەکان کام لە ڕێگەکان هەڵدەبژێرن.\nلەو روانگەیەوە هیچ کەلتورێک هیچ دایک و باوکێک ناچار ناکات لە پێدانی سۆز و خۆشەویشتی، بەکارهێنانی توندوتیژی و سەرکوتکاری، سزا و پاداشت، هاندان و شکاندنەوە، پێزانین یان نەزانینی سەرکەوتنەکانی منداڵەکانیان، کەمتەرخەمی یان زیادەرۆیی بکەن، ئەوە زیاتر پەیوەستە بە باری دەرونی و ئاستی هۆشیاری دایک و باوک، نەک کەلتور خۆی. لە خوێندنگە و زانکۆکانیش بە هەمان شێوە، کەلتور هیچ مامۆستایەک ناچار ناکات، بە شێوەیەکی زیاد لە پێویست توندوتێژ یان نەرم بێت لەگەڵ قوتابی و خوێندکار. هەڵسوکەوتی مامۆستاکە پێش هەموشتێک ڕەنگدانەوەی باری دەرونی و ئاستی هۆشیاری خۆیەتی، ئەگەر باری دەرونی مامۆستایەک خۆی هاوسەنگ بێت، ئەوە دەتوانێت سەرەرای کەموکورییەکانی سیستەمی پەرەوەردە و خوێندن، باشترین و هاوسەنگترین نمونە پێشکەش بە فێرخوازەکان بکات. رۆڵی کەلتور لە خۆیدا بۆ سەر دروستکردنی بنەماکانی کەسایەتی تاک مەرجدارە، بەو واتایەی ئەوەی رۆڵی گەورە دەگێرێت بەشێکی گوتاری کەلتورییە، کە ئەویش تەنها بەشێکە لە کەلتور نەک کەلتور هەموی. گوتارەکانی کەلتوری رۆلێکی سەرەکی دەبینن لە پێدان و دانانی بەها و مانا بە ڕەفتار و هەڵسوكەوت و ئاكار و ڕەوشت و كردەوەکان. کاتێک تاکێک بە هۆکاری ناتەندروستی پەروەردەییی خێزانی و قوتابخانە گرێی دەرونی بڕوابەخۆبونی بەرەو ئاڵۆزبون دەچێت، دەکەوێتەوە سەر گوتارەکانی کەلتوری رۆژانە کە تا چەند گرێکان ئالۆزتر دەکەن یان خاویان دەکاتەوە.\nگوتاری کەلتوری خۆی لە گوتاری رۆژانەی کایەکانی ژیانی گشتی وێنەدەکات. بە هۆی گەیشتنیان بە زۆرترین کەس، لە ئێستادا کایەکانی سیاسی و رۆشنبیری و ئاینی گرنگترین کایەکانی بەرهەمهێنانی گوتاری کەلتورین لە هەرێمی کوردستان. هەر یەکێک لەو کایانە بە لۆژیک و پاڵنەری جیاواز تێگەیشتن و بینینی خۆیان بۆ پرسە کەلتورییەکان بەیان دەکەن و لە رێگەیەوە مانا و بەها دەبەخشنە ڕەفتار و هەڵسوكەوت و ئاكار و ڕەوشت و كردەوەکانی تاک و کۆمەڵگە. لە سەکۆیەکانیان بە پێی هۆشیاری و تێگەیشتن و بەرژەوەندییەکانیان پێناسەی سەرکەوتن و شکست، باش و خراپ، ماف و ئەرک، بەسود و بێسود، پێشکەوتو و دواکەتو هتد بۆ تاک و گروپەکانی ناو کۆمەڵگە دەکەن.\nئەگەر بۆ نمونە لە کایەی سیاسییەوە دەستپێبکەین، دەتوانین بە چەند نمونەیەکی زیندوی رۆژانە ئاماژە بە دەرکەوتەکانی ئەم دیاردەیە بکەین. کاتێک بەرپرسێکی سیاسی، جا لە بەرەی حوکمڕان بێت یان ئۆپۆزیسیۆن، کۆمەڵگە دابەشی سەر دو بەرەی رەهای قوربانی و جەللاد، باش و خراپ، گەندەڵ و پاک، نیشتیمانپەروەر و گێرەشێوێن هتد دابەشدەکات، ئەوە هەمان شت دەکات، کە مەلایەکی مزگەوتێک دەیکات، کاتێک کۆمەڵگە بە شێوەیەکی ڕەها بەسەر باش و خراپ، بەڕەوشت و بەدڕەوشت، ئیماندار و کافر هتد. دابەشدەکات. کاتێک رۆشنبیرێکی کورد، بچوکترین روداوی رۆژ یان قسەی بەرپرسێک یان مەلایەک دەکاتە بەهانە، بۆ ئەوەی هەستی خۆبەکەمزانینی خۆی بەسەر کەلتور و کۆمەڵگەدا بەتاڵ بکاتەوە و مۆری دواکەوتویی بەسەر کەلتوری کوردییدا دەدات، ئەوە بێ هیچ گۆمانێک خاڵە لێکچوەکانی زیاترە لە خاڵە جیاوازەکانی لەگەڵ بەرپرس و مەلای ئاماژەپێدراو، بە لایەنی کەمەوە ئەوەی پەیوەندی بە هەستی خۆبەکەمزانینەوە هەیە. کاتێک گوتاری میدیای دەبێتە چەقی گواستنەوەی ئەم گوتارە ناهاوسەنگە، ئەوە بەڵگەی ئەوەیە کە ئەوانیش نەک نەیانتوانیوە جیاوازبن لەوان، بەڵکو بونەتە تەواوکەرێکی ترسناکی ئەم گوتارە.\nکاریگەری راستەخۆی ئەم گوتارە کاتێک پەلدەهاوێتە ناو کۆمەڵگە، کە تاک و گروپەکان دەکەونە ژێر کاریگەرییەکانی ئەم لۆژیکە ناهاوسەنگە و لە ژیانی رۆژانەیان بە هەمان دوانەی ڕەهای باش و خراپ، مانا و بەهای ڕەها بە رەفتار و کردارەکانی خۆیان و دەوروبەر دەبەخشن. ئەنجامی ئەم لۆژیکەش بۆ سەر کەسانێکی ئاسایی ناو کۆمەڵگە، کە لە منداڵییەوە تۆوی لەدەستدانی هاوسەنگیی هەستەکانیان تێدا چێندراوە خۆی لە دەربڕینی هەستەکانی وەکو ترس و متمانە و خۆشەویستی و رقهەڵگرتن هتد بە شێوەیەکی ڕەها بەرجەستە دەکاتەوە. ئەمەش وێنەیەکی درۆیینەی شێواو سەبارەت بە خود و دەورەبەر و کۆی پرس و بابەتەکانی ژیانی گشتی بەرهەمدەهێنێت. هەر رەخنە و دیدێکی پێچەوانەی ئەم وێنە چەسپاوانە بەرەو روی سەخترین دژایەتی دەبێتەوە، کە لە جوێندان و سوکایەتی ێکردن و بریندارکردنی هەستەکان بەرامبەر یەکتر رەنگدەداتەوە.\nگوتاری هەستبزوێنی ناهاوسەنگ تەنها خۆی لەوە بەرجەستە ناکات کە مەترسی ئەوەی هەیە ببێتەوە هۆکارێکی بەهێزی بەرهەمهێنانەوە و، کاتێک کەسانێک لەناو دامەزراوەکانی خێزان و پەروەردە، بە هۆکاری گرێی دەرونی و ناهۆشیاری خۆیان و بەسودوەرگرتن لە پاساوەکانی ئەم گوتارە نەوەیەکی تری خاوەن گرێی دەرونیی ئاڵۆز پێدەگەیێننەوە، بەڵکو تێگەیشتنی تاک و کۆمەلگەش بۆ شوناسی کەلتوری دەشێوێنێت. نمونەی ئەمەش لە کاتی بەیەکگەیشتنی تاکێکی کۆمەڵگەی کوردییە بە تاکی کۆمڵگەیەکی تر. کەم نین ئەو کوردانەی لە دۆخی بەیەکگەیشتنی کەلتوری، هاوسەنگی خۆیان لەدەستدەدەن، بەوەی یان کەلتوری بەرامبەر بەتەواوی رەتدەکەنەوە، جا بەناوی نەتەوەپەرستی یان ئاینی بێت، یانیش لە کەلتوری خۆیان بەتەواوی هەڵدەگەرێنەوە، بە بەهانەی پێشکەوتنی خۆیان و دواکەوتویی کۆمەلگەی خۆیان. ئەمانەش بە هەمان شێوە لەژێر هەژمونی گوتاری کەلتوری ئاماژەپێکراودا، توانای هەڵسەنگاندن و تێگەیشتنی هاوسەنگ و عەقڵانییان لەدەستداوە. لێرەدا بە شێوەیەکی رون دەردەکەوێت، کە هۆکاری ئەم دیاردەیە کەلتور خۆی نییە، بەڵکو تەنها گوتارێکی دیاریکراوی کەلتورییە.\nکەلتور توانای ئەوەی هەیە لە رێگەی گوتارێکی هاوسەنگ و بابەتی نەک تەنها زۆرێک لە کێشەکان دەستنیشان بکات، بەڵکو زۆر جارىش چارەسەری گونجاو پێشنیار بکات. لێرەدا پرسیارێک دێتە پێشەوە، کە ئەگەر وایە بۆچی تا ئێستا نەتوانراوە کە گوتارێکی هاوسەنگی کەلتوریی لە کایەکانی سیاسیی و رۆشنبیریی و ئاینیی پێشبخرێت؟ لە راستیدا، لە پاڵ گوتاری ناهاوسەنگی هەستبزوێنەر، گوتارێکی ئەقڵانی و بابەتییانە هەیە، بەڵام یەکێک لە هۆکارە سەرکییەکانی هەستکردن بە بۆشایی گوتارێکی هاوسەنگ و بابەتی ئەوەیە کە گوتاری هاوسەنگ و بابەتی بە هۆی سروشتەکەیەوە هەڵپەی خۆنماییشکردنی پاڵەوانانە و دروستکردنی فەوزای میدیایی نییە. گوتاری هاوسەنگ هەمیشە تۆرێکی باشی خوێنەری خۆشی هەیە، بەڵام خوێنەراکانیش بە هەمان شێوە هیچ پێویستییەکیان بە فەوزا و نماییشی میدیای نییە.