دکتۆر کەمال میراودەلی: چارەنووسی ئەردۆگان لە ئەستەمبولەوە بۆ ئیدلیب. بەشی یەکەم. – WTARIKURD\nهەڵبژاردنەوە لە ئەستەمبول\nبیهێنە بەرچاوی خۆت ئەردۆگان سەری لە ئەستەمبوڵە، لە هەموو لاوە بۆکسی بەردەکەوێت و تاکە خەمی: پاراستنی خۆی، خێزانەکەی، سامانە حەرام و دزراوەکەیەتی، بەلام بۆ ئەمە دەبێ دەسەڵاتی بپارێزێت، بۆ ئەوەی دەسەڵاتیشیی بپارێزێت، دەبێ لە حوکمدا بمێنیتەوە، بۆ ئەمەش دەبێ ئەستەمبول، بەڵی، ئەستەمبول لە دەست نەدات، بۆ؟ دوایی دێمەوە سەری.\nبیهێنە بەرچاوی خۆت سەری لە ئەستەمبوڵە و قاچی لە ئیدلیب. قاچێکی ئەسەد گرتوویەتی و یەکیک میلیشیاکانی ئێرانی هاوپەیمانی ئەسەد. قاچی ڕادەکێشن زیاتر و زیاتر دەرپێکەی دادەکشێ و لە پێش چاوی جاشە ترساوەکانیدا رووت دەبێتەوە، لە سەرەوەش لە ئاسمانە بەرزەکاندا، روسیا لە شێوەی فرۆکەی سۆخۆی فەزاییدا بە دەنگی بۆمبای زەبەلاح قا قا پێدەکەنێت.\nئایا لەم بەزمە ڕزگاری دەبێت؟\nسێ [ئە] وەلامی ئەمە دەدەنەوە:\nدەبینن لە نەکاوێکدا مەسەلەی کورد و رۆژاوا بەشی پشتەوەی گرت، راستیی رەنگە ئێستا تەمای ئەوەی هەبێت وەک چۆن کورد ئەردۆی کرد بەو پیاوە، هەر کوردیش ڕزگاری بکات. رەنگە ئەم خەونە هەر نەبێ کاتی هاتنەدیی نەبێت.\nمریشکەکان بۆ کورککەوتن دەگەڕێنەوە\nئەمە پەندێکی ئینگلیزییە کە فرە بەکاردێت. مەبەست لەمە ئەوەیە: سیاسییەکان هەڵە دەکەن و هەلەکان زوو یان درەنگ بەربینگی خۆیان دەگرێتەوە، وەک ئەو مریشکانەی هێلکەیان کردووە تا لە سەری کورک کەون، هەر چەند دوور بکەونەوە. و خۆیان بە خولیای ترەوە مەشوول بکەن، هەر دەگەڕێنەوە ناو کولانەکەیان و لەسەر هێلکەکان کورک دەکەون تا هەڵیان دێنن.\nهێلکەی تاوانەکانی ئەردۆگان زۆرن و لە هەموو شوێنیک و بە هەموو لایەکدا چاندوونی. ئەو تاوانانە دەسکردی خۆنی، یەکەم بەرپرس خۆیەتی، و هەر خۆشی دەبێت نرخەکەیان بدات. ئیستاش کاتی هاتووە.\nوەک لە وتاریكی پێشتردا وێنام کرد: سەرکەوتنی لە ڕێفراندۆمی سەرۆکایەتییدا گەیشتنی بە ترۆپکی تەمای ئەو بوو، بەلام لە دوای لوتکە تەنیا دابەزین و دابەزین و شۆڕىوونەوە هەیە، هیچ زامنێکی هاتنەخوارەوەی لە نەکاوی بێهەڵدێریش نییە. ئەمە حوکمی ژیان و زەمانە و بەدەست کەس نییە.\nلە وتارێکدا کە دوای راگەیاندنی سەرکەوتنی ئۆپزیسیۆن لە ئەستەمبول لە 4 نێساندا بلاوم کردەوە، نووسیومە:\n[هیشتا باوەڕ ناکەم ئەردۆ و پارتە فاشیستەکەی ڕیگە بدەن ئەستەمبولیان لە دەست بڕوات، ئەوە قسەی ئەردۆ خۆیەتی: ئەو پارتەی ئەستەمبول بباتەوە تورکیا دەباتەوە، ئەوەی ئەستەمبول بدۆڕێنێ تورکیا دەدۆڕێنێ. کەوایە دەبێ چاوەڕێ بکەین. بەلام لە رووی سیاسیی و ئەخلاقییەوە دۆڕاوە و فێل و فوتی گێرانەوەی لە ڕاستیی رێڕۆی رووادوەکان و گۆڕانکارییەکان لە ناو هەناوی کۆمەلگای تورکیایی و پرۆسە سیاسییەکاندا ناگۆڕێت.] wtarikurd.info\nئەم پێشبینییە دوو هەلومەرج بەراورد دەکات:\n1- بڕیاری فاشیستانەی سەروو-دیمۆکراسیی ئەردۆگان و پارتەکەی\n2- هەلومەرجی بابەتیی کە بڕیاری سەرەوە نایگۆرێت و حەقیقەتی گۆڕانێک و دۆڕانێکی گەورەتر و قووڵتر نیشان دەدات.\nئێستا ئەردۆگان لەگەڵ ئەوەشدا کە مانگێک لێکۆڵێنەوە و پێداچوونەوە، هێشتا سەرکەوتنی ئەکرەم ئۆغڵۆی سەلماند، هەر رازی نەبوو، کۆمیسیۆنی بالای ناچار کرد، بریاری هەڵوەشاندنەوە و دووبارە هەڵبژاردنەوەی ئەستەمبول بدات. بەلام ئایا ئەمە دادی دەدات؟ سەیرترینە، کە بە خەیالی ئەوەوە بێت کورد، وەک چۆن پشتی شکاند، ئاوا پشتی بگرێتەوە.و ئەمە دوای پەنا و هیوای بێت.\nلە چاوەڕوانی دۆڕانێکی گەورەتردا\nئەردۆگان وەک فاشیستیکی ئیسلامیی ئیخوانیی قەت باوەڕی بە دیمۆکراسی نەبووە. قسەیەکی مەشهوری هەیە: دیمۆکراسی شەمەندەفەرێکە سواری دەبین تا دەگەین، کە گەیشتین دادەبەزین و تەواو. واتە دیمۆکراسی هۆیەکی میکاڤیلییە بۆ گەیشتن بە ئامانجی دەسەڵاتوەرگرتن. دوای ئەوە دیمۆکراسی دەبێتە: حیزبۆکراسی: دەسەلاتی تەنیا حیزبەکەی خۆم ئەوسا، خۆکراسی یان ئۆتۆکراسی دەسەلاتی تەنیا خۆم.. بۆ ئەمەی ئەمەش بسەپێنێت ئەوا دەبێ دەسەلاتەکە سوڵتانی- تیۆکراسیی یان دینۆکراسیی بێت واتە دەسەلاتێکی سەروویی سوڵتانیی بێت کە دین پاڵپشتی دەکات، پیرۆزیی دەکات، دەیکاتە موقەددەس و وخودایی کە لە سەرووی سەوداکانی دنیاوە سەلمـێندراوە و سەپێندراوە. لێرەوە بە پەنابردنی مونافیقانە بۆ قورئان و ژیاندنەوەی هەموو زەخیرەی دینیی ودنیایی دەوڵەتی عوسمانی کەوتە جاڕدان بۆ سوڵتانیزمێکی نوێ. تا بە ئێرە گەیشت.\nبۆچ دیسان لە ئەستەمبول خراپ دەدۆڕێت؟\nچونکە بڕیارەکەی دژی دیمۆکراسییە یان ئەو تۆزە دیمۆکراسییەی لە فارگۆنێکی شەمەندەفەرە شکاوەکەدا ماوە. هێشتا تەنیا بانگەشەی دیمۆکراسیبوون دەتوانێ لە تورکیا ببێتە پاکانەی دەسەلات، بەدیلی تر کۆدیتایە ئەویش سوپا دەیکات، ئەردۆگان سوپای دەوڵەتی نەهێشت، کردیە سوپای رژێم، هی حیزب، هی سوڵتان. و بە زۆر جەنگی لابەلاوە، هی کورد و هی سوریا و نەخشەی ئەگەری جانگەکانی دەریایی داهاتوو بۆ گاز و نەوتی دەریاکان، سەرقاڵ و پڕکاریی کردووە. بەلام ئەو فارگۆنە شکاوەی دیمۆکراسی بۆ ئۆپۆزیسیۆن، بۆ گەلانی تورکیا گرنگە، دەیانەوێت لەوێوە دەستپێبکەنەوە، شکێنەری شەمەندەفەرەکە دەرپەڕینن و فارگۆن دوای فارگۆن چاکی بکەنەوە و بیکەنەوە مڵکی گشتیی خەلک و بە ئازادیی لە هەموو ناوچە و شارەکانی تورکیدا خەڵکی ئاسایی بەرەوە ئامانجەکانیان سواربن و دابەزن. ئەمە ئەو پەیامە سیاسیەیە کە ئاخری ئۆپزیسیۆنی شلوخاو هەلی گرت بە تایبەتی کەسێتیی کاریزما و بەکار و چاونەترسی سەرۆکی هەلىژیردراوی/ ئەستەمبول ئەکرەم ئۆغلۆ.\nگەرچی ئەستەمبول پتر بەرباس و خواسە، دۆڕانەکان لە شارە هەرە گەورە و گرنگەکاندا بوون و هەر یەکە مانایەکی سیاسیی خۆی هەیە.\n1- هۆکاری ئابووریی و کۆسمۆپۆلیتیبوون: ئەستەمبول نێوەندی بازرگانیی و ماتۆری ئابووریی و شارێکی نیمچە ئەوروپیی و قەلای سەرمایە و قیبلەی توریزم و فرە رەنگە. دۆڕانی ئەستەمبول نیشانەی دۆڕانی ئایدیۆلۆژیی ئیخوانیی-عوسمانیی نوێ بوو. خەلک بە گیرفان بیر دەکەنەوە. دوعا پارە نابارینێت. حیجاب مانای ئازادیی گەنجان نییە، بە تایبەتی کە ئازادییە سیاسییەکان لە چۆڕەبڕ دان.\n2- ئەزمیر: بنکەی مێژوویی و سیاسیی دەسەلاتی عەلمانیی ئەتاتورکیی ئەوروپاخوازە. سەرکەوتنی بەردەوامی ئەزمیر بەهێزبوونەوە و پتەویی بنکەی هێزە عەلمانییەکانی سەلماند.\n3- ئەنقەرە دۆڕانی سیاسییە بە هەموو مانایەک، گرتن و دەرکردنی سەدان هەزار کەس بە ناوی تێرۆریزمی فەتەیی-گولەنییەوە کە زۆربەیان چینی نێوەند و بیرۆکراسیین، وای کردووە کە پشتگیری ئەکەپە لە شارەکاندا کەم و لە گوندەکاندا، کە دین دەوری زیاتری تێدا دەبینێت، زیاد بێت.\n4- هۆکاری ناسیۆنالیزمی کوردیی: سەرکەوتنی کورد لە ئامەد/ دیاربەکر [لەگەل ئەو هەموو ستەم زۆرداریی و تاوان و گوشارانەدا و دەرکردنی نزیکەی هەموو سەرۆک شارەوانییەکانی کورد و زیندانیکردنی سەدان و هەراسانکردن و هەڕەشەی ئەمنیی،] هەروەها ئەو زەبرە کوشندەی کورد لە ئەنقەرە و بەتایبەتی ئەستەمبول لە ئەردۆگانیان دا بە دەنگدان بە ئۆپۆزیسیۆن، فاکتەری ناسیۆنالیزمی کوردیی نەک تەنیا وەک یەکێک لە فاکتەرەکان، بەڵکو وەک فاکتەری یەکلاییکەرەوە لە چوارچێوەی کەرتبوونی ئایدیۆلۆجیی و سیاسی هێزەکانی تورکیدا، هێشتۆتەوە. ئەمەش بۆ خەبات و خۆڕاگریی و شێلگیریی نەبەردانەی قارەمانانی هەدەپە دەگەڕێتەوە.\nبۆیە بڕیاری هەڵبژاردنەوەی نوێ لە 23 ی حوزەیراندا دەشێ هەلێکی زێڕینتر بێت بۆ ئۆپۆزیسۆنی تورکیا بە کوردیشەوە. هەموو ئاماژەکان بەو ئاقارە دەڕۆن کە گەلەکۆمەکییەکی بەهیز دژی ئەردۆگان و حیزبەکەی بکەوێتە کار.\n– پارتی سەعادەت کە 100،0000سەد هەزار دەنگی هێنابوو، دەڵێت کاندیدی نابێت و پشتیوانی ئیمام ئۆغلۆ دەکات.\n– پارتی چەپی دیمۆکراتی کە 30،000 دەنگی هینابوو، هەروەها ئەمجارە پشتیوانی ئیمام ئۆغلۆ دەکات.skynewsarabia.com\n– دەمێنیتەوە سەر کورد- دەوری کورد لە ژمارەکاندا ئاشکرایە، ئەمجارە 300،000 کورد لە ئەستەمبول، کە پێشتر دەنگیان بە هەدەپە دا بوو دەنگیان بە ئۆپۆزیسیۆن دا .. گەر ئەمە دووبارە بێتەوە و تەنانەت زیاتریش بکات، دۆڕانی ئەردۆگان حەتمییە.\n– %90 ی ئەو کەسانەی سەفەریان بۆ دەرەوە بۆ مانگی حوزەیران حیجز کردبوو، هەڵیانوەشاندۆتەوە تا ئامادەت دەنگدان بن. زۆربەی ئەمانە دەنگدەری ئۆپزیسیۆنن/ لە چینی نێوەندن/.skynewsarabia.com\n– ئاماژەیەکی ڕوونتر: لە هەڵبژاردنی هەڵوەشاوەدا ئیمام ئۆغلۆ 30،000 چاودێری خۆبەخشی هەبوو، تا ئێستا 80،000 خۆبەخش خۆیان تۆمار کردووە. یەکێک لە وێنە سەرنجڕاکێشەکانی هەڵبژاردنی تورکیا وێنەی ئەو گەنجانە بوون کە شەو نەدەخەوتن و بە دیار سندوقەکانەوە ئێشکیان دەگرت نەوەکا فێڵیان لێبکرێت. .skynewsarabia.com\nسەدان هونەرمەند دژ بە هەڵوەشاندنەوە دەنگ هەڵدەبڕن\nجاران کەسێ رەخنەی لە ئەردۆگان بگرتایە یەکسەر بە تێرۆریست دادەندراو پۆلیس ڕایدەکێشا، ئێستا وەک تەحەددایەک سەدان هونەرمەندی گەورە و ناسراوی تورک دژی هەلوەشاندنەوە دەنگیان هەلبڕیوە و بە کاریكی دژ بە دیمۆکراسیی و دیکتاتۆریانەی دادەنێن و ئەردۆگان دەستەوستانە و یاسا هیچ کارێک بەرامبەریان ناکات.[ لە کاتێکدا دەیان زانا و پرۆفیسۆر لە زینداندان، چونکە یاداشتێکیان دژی شەر دژی کورد بلاوکردەوە و داوایان کرد: بەلی بۆ ئاشتیی، نا بۆ جەنگ.] skynewsarabia.com\nئەمجارە شۆڕشە بۆ دیمۆکراسی\nبۆیە بە بڕوابەخۆبوونەوە ئیمام ئۆغلٶ دەڵێ: ئەمجارە شۆڕشێک لە پێناو دیمۆکراسییدا بەرپا دەکات. skynewsarabia.com\nهەڵوێستی حیزبەکەی ئەردۆگان خۆی\nبەلام لەوانە مەترسییدارتر بۆ ئەردۆگان کە تۆقاندوویەتی هەڵوێستی ئەندامانی حیزبەکەی خۆشیەتی: ئایا ئەوانیش هەموو دەنگ بە ێلدریم دەدەن یان گوێ لە ڕەخنە توند و پشتشکێنەکانی\nدوا بەدوای ئەنجامەکانی ئەستەمبول، ئەحمەد داود ئۆغلۆ سەرەکوەزیرانی پێشوو، ڕاگەیاندنێکی 15 لاپەرەیی بلاوکردەوە کە هەمووی ڕەخنەی توند و تیژبوو لە ئەردۆگان بە تایبەتی ڕەخنەی لە ستراتیجی هاوپەیمانی ئەردۆگان لەگەڵ حیزبی قەومی تورکی گرت وەک هۆکارێکی سەرەکی بۆ لادان لە پرینسیپ و ئامانجەلکانی ئەکەپەی، دانا. دوایی ئەردۆگان وەک [ تیری ژەهراوی] وەسفی خالەکانی ئۆغلۆی کورد و هەڕەشەی لێکرد. بەلام ئەمە نەیترساند و ڕەخنەیەکی کوشندەسش لە هەڵوەشاندنەوەی ئەنجامەکانی ئەستەمبول گرت و بە زەبریکی کوشندە لە ئەخلاق و ئاواتی دیمۆکراسی خەلکی تورکی وەسف کرد.\nعەبدوڵڵا گول، سەرۆککۆماری پێشوو و دامەزرێنەری ئەکەپە، لە تویتەرەکەیدا بەهێزترین رەخنەی لە بریاری هەڵوەشاندنەوە گرت و بەراوردی کرد لەگەڵ بریاری رژێمی پێشوو کە دادگای دەستوورییان بۆ رێگەگرتن لە کاندیدبوونی ئەو بۆ سەرۆکایەتی لە 2007 دا گرت بەوەی کە دەبی 367 ئەندام دەنگ بدەن:\n[ ئەو هەستەی لە 2007 دا هەمبوو کاتێ دادگای دەستووریی بریاری ناعادلانەی 367 ی دا، هەر هەمان هەستم دوێنێ هەبوو کاتێ دادگایەکی دیکەی باڵا، ئەنجومەنی بالای هەڵبژاردن، ئەو بڕیارەی [هەڵوەشاندنەوەی هەڵبژاردنی] دا]\nگەندەلیی و ناکۆکی لە ناو هەناوی ئەکەپەدا\nنااکۆکییەکان تەنیا لە نێوان ئەردۆگان و حەرەسی کۆندا نین. لە ناو خودی دەستودایەرەی ئەردۆگان دان. ئەردۆگان لە گوازتنەوەی شیوازی حوکمرانی بۆ خۆکراسیی، پێوانە و پرینسیپی دامەزراندن و بەرزکردنەوەی بەرپرس و فەرمانبەرانی گۆڕیی و تاکە پرینسیپێک مایەوە: وەلا و ئیتاعەت: واتە ژێرفەرمانیی ڕەها بۆ سولتان. بۆیە بەرە بەرە کەسانی تەکنۆکرات و شارەزا و پسپۆر، کە لەناو حکومەتدا بە هۆی پاکتاوکردنەکانی گوڵەنییەکان قڕان کران، لە نا وحیزبەکەی خۆشیدا پەراوێز کران. خزمایەتیی و کەسپەرستیی و هەلپەرستیی و پۆستپەرستیی بووە ڕیگای چوونەپێش و بەرزبوونەوە. بەتایبەتی دوای دامەزراندنی زاواکەی بە وەزیری دارایی.\nئەتلانتیک هۆکاریكی تر بۆ دۆڕانی ئەستەمبول باس دەکات، کە رکەبەرایەتی نێوان بەیراق و حوسین ێلدریمە.\n[ناکۆنی- ناوخۆیی تا ڕادەیەکی زۆر پێوەندی بەو بەرژەوەندییە دارایی یە زەبەلاحانەوە هەیە کە لە گۆڕێدان. پار بودجەی شارەوانی میترۆپۆلیتانی ئەستەمبول گەیشتە 42،6 ملیا لیرە [7،3 ملیار دۆلار]. ئەمەش لە بودجەی زۆربەی وەزارەتە نەتەوەییەکان بەرزتر بوو. بەشیکی زۆری ئەو پارەیە بۆ کۆمپانیای تایبەتی [کەسیی] دەچێت کە شارەوانی بۆ پێشکەشکردنی خزمەتگوزارییەکان یان ئەنجامدانی پرۆژە بنخانییەکان بە قۆنتەرات دەیانگرێ. کەواتە کۆنترۆلی ئەستەمبول مانای دەستبەسەرداگرتنی تۆڕێکی زەبەلاحی پێوەندی خزمخزمێنەیە کە لەسەردەمی ئەردۆگاندا زیاتر و زیاتر بوونە ئەو زەیتەی مەکینەی دەسەلاتی ئەکەپەی هێشتۆتەوە. خێزانی ئەلبەیراق لە سالەکانی ناوەراستی نەوەدەکانەوە سەرمایەکاریی وەبەرهێنانی لەو پێوەندییانەدا کردووە. هەر لەو کاتەوە کە ئەردۆگان سەرۆکی شارەوانی ئەستەمبول بوو، قۆنتەراتی پرۆژەکانی شارەوانی بە [ ئەلبەیرەق هۆلدینگز ] دەدا کە بریتییە لە تێکەڵیی فرە-کۆمپانیایەکی تورکیی کە هەر لەوکاتەوە قۆنتەراتی پرۆژەی مەزنی بیناسازیی و بنخانیی وەردەگرتن. لە بەر ئەوە جێگەی سەرسورمان نییە کە ئەو رۆژنامەو کەنالە میدیاییانەی لەلایەن ئەندامان و شەریکبەشەکانی خێزانی ئەلبەیرەق ەوە بەریوەدەبردرێن، وەک [سەباح] و [ئە هەبەر] لە هەمووان خێراتر بوون بۆ گومانخستنە سەر ئەنجامەکانی هەڵبژاردن و [ساختەیی و دزیی] لە سندوقی دەنگدانەکاندا]. ]]\nدوای ئەوە ئەردۆگان خۆی هاتە سەر خەت و [گولەنییەکانی] بە جەریمەی ڕێکخراو بۆ دزینی دەنگەکان تاوانبار کرد.theatlantic.com\nلەو کاتەوە ئەو گروپەی کاری بۆ هەڵوەشاندنەوەی ئەنجامەکانی ئەستەمول دەکرد، بەیرەق و گروپی مافیایی خێزانیی ئەردۆگان بوو. بۆیە ئەحمەد دواد ئۆغڵۆی ترسنۆک ئەمجارە بوێرانە ڕەخنە لە سیستمی سەرۆکایەتیی دەگرێ و بە تایبەتی گروپی بنەمالەی ئەردۆگان ئیدانە دەکات و دەنووسێ:\n[ ئەو کۆمەڵەکەسە خۆیان لە سەرووی کۆمیتەی حیزبەکەمان دادەنێن و دەیانەوێت وەک ستراکتورێکی [حیزبێکی] هاوتەریب بەڕێوەی بەرن. ناکرێ ولاتەکەمان بۆ بەرژەوەندیی ئایندەیی گروپێکی تەسک و خۆ-خواز کە بوونە کۆیلەی تەماعەکانیان، بەجێبهێلرێت]]nytimes.com\nگەر ئەمە مانای هاندانی ئەندامانی حیزب بۆ دەنگنەدان بە [مافیای ئەردۆگان-بەیراقی] نەبێت، چ مانایەکی تری هەیە؟\nئەوە ئەستەمبول. با چاوەڕیی 23 ی حوزەیران بکەین، بەلام لەگەڵ ئەستەمبول و پێش یان پاش ئەستەمبول فاکتەری ئابووریی و ئیدلیب هەیە. ئەمە لە بەشی داهاتوودا باس دەکەم.youtube.com


سێ پۆل توێژەری کورد - Mehr News Agency\nAP ١٣٩٩ Shahrivar ٢٩ ٢٠:٢٥\nNews Code 34106\nسەرۆکی بەشی ئەدەب و وێژەی کوردی زانکۆ کوردستان پێی وایە سێ دەستە تۆێژەری کورد لە بواری ئەدەب دا بوونی هەیە.\nئاژانسی هەواڵی مێهر, بەشی فەرهەنگ و هەونەر- دوکتۆر بەختیار سەجادی: توێژەرانی کوردی بواری ئەدەب و زانستە مرۆییەکان دەکرێت بە گوێرەی ئەو زمانەی پێی دەنووسن بە سەر سێ پۆلی جیاوازدا دابەش بکرێن: یەکەم، ئەوانەی کەمتر بە کوردی دەنووسن، بەڵام لە هەمان کاتدا خاوەنی توێژینەوەی جیدی و ڔەسەنن بە زمانەکانی تر. ئەمانە بۆخۆیان بە سەر دوو پۆلی تردا دابەش‌دەکرێن: ئەوانەی بە ئینگلیسی دەنووسن و ئەوانەی بە زمانەکانی تری بێجگە لە ئینگلیسی. ئەم پۆلە توێژەرە لەو ژورناڵانەدا وتار بڵاو دەکەنەوە کە دانپێدانراو و نوانەکراون. ئەوان، بە تایبەت ئەو دەستەیەی بە ئینگلیسی دەنووسن، بەرهەمیان لە گووکڵ سکاڵێر و ناوەندەکانی نوانەسازی و ئاماژەکاریدا ئامادەن. ئەوان لە کار و پیشەی خۆیاندا سەرکەوتوونە و بەرهەمیان سەرلەبەر بە ئینگلیسی و یاخود زمانێکی ترە، بەڵام بەرهەمی کوردیمان لێ نەبینیون. ئەمانە توێژەری کوردی کوردی‌نەنووسن.\nپۆلی دووەم، زیرەک و چالاک و کوردی‌نووسن، بەڵام ئەو گۆڤارانەی بابەتیان تێدا بڵاودەکەنەوە نوانەکراو نین (با ئەگەر بۆ نموونە لە لایەن وەزارەتی خوێندنی باڵای هەرێمیشەوە دانپێدانراو بن). هەروەهاش، ئەو ناوەندانەی کتێبی ئەوان بڵاودەکەنەوە زۆربەیان خاوەنی مەرج و پێش‌مەرجەکانی دنیای ئەمڕۆی چاپەمەنی نین. ئەم گروپە لە توێژەران کەمتر بە زمانەکانی تر و بە دەگمەن بە ئینگلیسی دەنووسن و بۆیەش هیچ جۆرە ئامادەبوونێکیان لە ناوەندە نێودەوڵەتییەکانی بەرهەم‌هێنانی بیر و مەعریفە و زانست نییە. ئەوان دوورن لە ناوەندەکانی نوانەسازیی توێژینەوەی زانستی و تۆڕ و ژینگە کۆمەڵایەتییەکانی تایبەت بە توێژی توێژەران؛ بە پێچەوانەوە، خۆیان یان لایەنگرانیان ئامادەبوونێکی بەرچاویان لە تۆڕە گشتییەکاندا هەیە (وەک فەیسبوک و هاوشێوەکانی). گرنگی‌نەدان بە مێتۆدۆلۆژی یان ڕێبازناسیی لێکۆڵینەوە گرنگترین کێشە و خاڵی لاوازی نووسینی زۆربەی ئەو توێژەرانە پێک‌دەهێنێ.\nپۆلی سێیەم کەمینەن. لە لایەکەوە بە کوردی دەنووسن و لە لایەکی تریشەوە بەرهەمیان لە ناوەندە باوەڕپێکراوە نێودەوڵەتییەکانی نوانەسازیدا ئاماژەی بۆ دەکرێ. ئەمانە بەداخەوه و دیسانەوە بەداخەوە ژمارەیان زۆر کەمە. ئەم پۆلە توێژەرە بە هۆی ئاگاداربوونیان لە مۆرک و تایبەتەمەندییەکانی توێژینەوەی پێوەر لە ئاستی جیهانیدا، هەوڵ‌دەدەن لە بەرهەمە کوردییەکانیشیاندا ئەو مۆرکانە ڕەچاوبکەن. ئەوان بە زۆری ڕووبەڕووی کێشەی شێوازی زانستیی نووسین دەبنەوە و بە هەستیاریی تەواوەوە مامەڵە لەگەڵ کاری توێژینەوەدا دەکەن و تەنانەت خاڵ و کاماشیان بۆ گرنگە.\nکەواتە، ئەرکمان قورسە: دەبێ بە کوردی بنووسین بۆ پەرەپێدان و بووژانەوەی زمانەکەمان لە ساتەوەختی ڕووبەڕووبوونەوەی لەگەڵ پرس و کێشە فیکری و زانستییەکاندا و هاوکات لە نووسینی کوردیشدا ڕەچاوی مێتۆدولۆژی بکەین؛ لە پاڵ ئەمەشدا، دەبێ بە ئینگلیسیش بنووسین بە مەبەستی دەستەبەرکردنی ژوورێکی هەر چەند بچووک لە ناوەندە زانستییە نێودەوڵەتییەکاندا بۆ مژار و پرسە پێوەندیدارەکان بە زمان، وێژە، چاند و مێژووی کوردەوە.\nپۆلی یەک و دوو، سەرەڕای ئەوەی باشترین و ناودارترین توێژەران و ڕۆشنبیرانی کوردیان تێدا جێگیر بوونە، بەڵام بۆ من ناتەواون و کەم‌وکۆڕییان هەیە و هەر بۆیەش ناتوانن ببن بە نوێنەک و ئولگوییەکی باش. گەرچی توێژەرانی هەر دوو پۆلەکە خاوەنی خاڵی بەهێزی تایبەت بە خۆیانن، بەڵام خاڵە لاوازەکانیشان بە زەقی دیارن: بەکوردی‌نەنووسینی پۆلی یەک و ڕەچاونەکردنی مێتۆدۆلۆژی لە لایەن پۆلی دووەوە. بۆیەش ڕەخنەی جیدیان ڕووبەڕوو دەکرێتەوە.\nژێدەر: لاپەڕەی تایبەتی دوکتۆر سەجادی لە فەیسبووک


هانۆی هه‌ڵویستی به‌رامبه‌ر به خۆپیشاندانه‌کانی دژ به چین ده‌گۆرێت\nسه‌رله‌به‌یانی ئه‌مرۆ له‌ده‌ره‌وه‌ی باڵێۆزخانه‌ی چین له‌هانۆی ژماره‌یه‌کی به‌رچاوی پۆلیس بڵاوبووبوونه‌وه . هه‌روه‌ها ئه‌و پارکه‌ی له‌هه‌فته‌ی ڕابردوودا له‌لایه‌ن خۆپیشانده‌رانه به‌کار هات، په‌رژینی بۆ دانرابوو.\nژماره‌یه‌کی که‌م له‌خۆپیشانده‌ران له‌وێ ده‌رکه‌وتن له‌لایه‌ن پۆلیسه گه‌مارۆدران و ڕێگریان لێگرتن له‌گه‌ڵ ڕۆژنامه‌وانان و و میدیادا گفتووگۆبکه‌ن. (لوو ثینهان) یه‌کێکه له‌خۆپیشانده‌ران دژ به‌چین له‌مباره‌یه‌وه ده‌ڵێت:\nژماره‌یه‌ک له‌هاورێکانی ویستیان به‌شداری خۆپیشاندانه‌که‌ی ئه‌مرۆ بکه‌ن به‌ڵام له‌لایه‌ن پۆلیسه ڕێگریان لێکرا له‌ماڵی خۆیان ده‌ربچن.\nله شاری (هوو چی من) پۆلیس ژماره‌یه‌ک خۆپشانده‌ری ده‌ستگیرکرد. له‌هانۆی خۆپیشانده‌رێک ته‌مه‌ن 22ساڵ له‌کاتێکدا لێدوانی بۆ ده‌نگی ئه‌مریکا ئه‌دا پۆلیس به‌جلوبه‌رگی مه‌ده‌نیه‌وه له‌گه‌ڵ هاوڕێیه‌کێدا دووریان خسته‌وه.\nکارمه‌ندێکی پۆلیس ده‌ڵێت: گردبوونه‌وه‌کان له‌ناوچه‌که‌دا نایاسایی‌یه.\nگۆڕانکارییه‌کان بۆ حکومه‌ت ناخوازیاره، له‌هه‌فته‌ی پێشوودا ڕێگایدا خۆپشاندانی فراوان له‌و وڵاتدا به‌ڕێوه‌چێت. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا له‌هه‌فته‌ی ڕابڕدوودا کاری تووندوتیژی په‌یوه‌ندیدار به‌خۆپشاندانه‌کانی ناوچه‌ی پیشه‌سازی له‌باشوور و ناوه‌ڕاستی ڤێتنام که‌وته‌وه، 2 کرێکاری چینی کوژران و ژماره‌ی برینداره‌کان گه‌یشته 100 که‌س.\nهه‌ندێک چاودێر هۆی کاری تووندوتیژی ده‌گه‌ڕێننه‌وه بۆ دۆخی که‌م ده‌رامه‌تی ژیان، نه‌ک بۆ تووڕه‌بوون دژ به‌چین.\nله‌کۆنفرانسێکی ڕۆژنامه‌وانیدا له‌ڕۆژی شه‌ممه له‌سه‌ر کاری تووندوتیژی، به‌رپرسان هه‌وڵیاندا وه‌به‌رهێنه‌ران دڵنیاکه‌نه‌وه. به‌رپرسان ووتیان له‌ئێستادا دۆخه‌که له‌ژێر کۆنترۆڵدایه و کۆمپانیاکانی زیانیان پێگه‌یشتوه قه‌ره‌بوو ده‌کرێنه‌وه.\nجه‌نه‌ڕال (هوانگ هۆنگ تو) سه‌رۆکی به‌ڕێوبه‌رایه‌تی لێکۆڵینه‌وه له‌وه‌زاره‌تی ئاسایشی گشتی به‌ڕۆژنامه‌وانانی ڕاگه‌یاند سه‌دان که‌س ده‌ستگیرکراون. وگوتی ره‌خنه له‌کاردانه‌وه‌ی خاوی وه‌زاره‌تی ئاسایشی گشتی هه‌بوو ، به‌ڵام وه‌ڵامدانه‌وه‌ی حکومه‌ت له‌کاتی خۆیدابوو، کاردانه‌وه‌ی پێشوه‌خت بوو بۆ که‌مکردنه‌وه‌ی زیانه‌کان.\nململانێکه له‌سه‌ر سه‌کۆکه‌ی نه‌وت هیج نیشانه‌یه‌کی پاشگه‌زبوونه‌وه‌ی تێدا به‌دی ناکرێت. ڤیتنام ده‌ڵێت چین ژماره‌ی پاپۆڕه‌کانی له‌ناوچه‌که‌دا بۆ 130زیاتر کردووه ، له‌وانه 4 پاپۆڕی سه‌ربازی ده‌ریایی.\nئاژانسی هه‌واڵی فه‌رمی چین، شینخوا، بڵاوی کرده‌وه دوای که‌وتنه‌وه‌ی ئاژاوه، چین 3 هه‌زار هاوڵاتی ڤێتنامی دورخستوه‌ته‌وه.\nرۆژی شه‌ممه سه‌رۆک وه‌زیران (نگوین تان) زنجیره‌یه‌ک په‌یامی له‌ڕێگه‌ی ته‌له‌فوونه‌که‌یه‌وه بڵاوکرده‌وه له‌تۆڕی به‌شداربوانی ته‌له‌فوونی سه‌ر به‌ده‌وڵه‌ت ، داوا ی کرد سۆزی نیشتمانی خۆیان ده‌رببڕن به‌ڵام به‌شداری خۆپیشاندانی نایاسایی نه‌بن، یه‌که‌م په‌یامی له‌ڕۆژی 5شه‌ممه‌ی ڕابردودا بڵاوکرده‌وه.\nئه‌وه‌ی ڕوون نیه خۆپیشاندانه‌کان به نایاسای ناوده‌بریت، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا کاردانه‌وه‌کانی ئه‌مرۆی پۆلیس نیشانه‌یه بۆ ئه‌وه‌ی حکومه‌ت ڕێگا به‌خۆپیشاندانی زیاتر به‌م زووانه دژ به‌چین نادات.


“پێویستە لایەنەكانی عیراق تاكو دوو شەممە ڕێكبكەون” – تۆڕی میدیایی خەڵک\n“پێویستە لایەنەكانی عیراق تاكو دوو شەممە ڕێكبكەون”\n2019/12/19 - 2:30 PM\nئەندامێكی پەڕلەمانی عیراق ڕایدەگەیەنێت، پێویستە تاكو دوو شەممەی داهاتوو لایەنەكان لەسەر یاسای هەڵبژاردنەكانی پەڕلەمانی عیراق ڕێكبكەون.\nبۆ جاری دووەم، كۆبوونەوەی پەڕلەمانی عیراق لەسەر دەنگدان بە یاسای هەڵبژاردنەكانی پەڕلەمانی عیراق دواكەوت، ئەویش بەهۆی ناكۆكی نێوان لایەنە سیاسییەكان، ئەمەش لەكاتێكدایە پەڕلەمانتارێك پێش كۆبوونەوەكە بە (خەڵك)ی ڕاگەیاند، ڕێككەوتن بۆ تێپەڕاندنی یاساكە كراوە.\nشیروان میرزا ئەندامی پەڕلەمانی عیراق بە (خەڵك)ی ڕاگەیاند، دوێنێ تاكو 14 مادە ڕۆیشتین، بەڵام ئێمە وەكو كورد لەسەر مادەكانی 15 و 16 تێبینیمان هەبوو، ویستیان بیخەنە دەنگدانەوە، بەڵام لە دانیشتنەكە هاتینە دەرەوە.\nوتیشی”بۆ جاری دووەم ڕێككەوتین بچینەوە ژوورەوە بۆ ئەوەی دوو مادەكە دوابخرێت، بەڵام دووبارە ویستیان دەنگی لەسەر بدەنەوە، بەڵام دووبارە هاتینەوە دەرەوە”.\nئاشكراشیكرد، كورد بە تەنها نەبوو، بەڵكو بەشێك لە پەڕلەمانتارە شیعە و سوننەكانیش گلەییان هەبوو هاتنە دەرەوە و ڕێژەی یاسایی كۆبوونەوەكە نەما، لەبەرئەوە كۆبوونەوەكە دواخرا.\nهەرچەندە كۆبوونەوەكە بۆ ئەو مەبەستە بۆ دوو شەممەی داهاتوو دواخراوە و زەحمەتە لایەنەكان بگەنە ڕێككەوتن، بەڵام شیروان میرزا ڕایگەیاند، هۆكاری دواخستنی كۆبوونەوەكە بۆ ئەوە بوو تاكو لایەنەكان ڕێكبكەون.\nلە ڕانیە، گەنجێك ئاگری لە جەستەی خۆی بەردا


تشرینی دووه‌م 2018 – مالپه‌رێ خابير\nسەرەتا / 2018 / تشرینی دووه‌م\nپاوه‌ربانكه‌كێ بچویك و ژێهاتی. مالپه‌رێ خابیر / زاخۆ Pop Box پێكدهێت ژ پاكێته‌كا بچویك كو پاتری دناڤ دا هه‌یه و كێبلێن چه‌ندین جورێن ته‌له‌فونان ب خوه‌ڤه‌دگرت. پاوه‌ربانكێ نوی هه‌ر سێ ده‌رچه‌یێن سه‌ره‌كی یێن ته‌له‌فونان ب خوه‌ڤه دگرت Apple Lightning و USB Micro و USB، و قه‌باره‌یێ پاترییا وێ ژى 2300mAh …\n28 تشرینی دووه‌م\nپه‌رله‌مانتاره‌كا بریتانیا به‌هره‌یێن خوه یێن ته‌پانێ د هولا په‌رله‌مانی ڤه نیشان ددت.\nپه‌رله‌مانتاره‌كا بریتانیا به‌هره‌یێن خوه یێن ته‌پانێ د هولا په‌رله‌مانی ڤه نیشان ددت. مالپه‌رێ خابیر / زاخۆ پارچه‌ڤیدیویه‌كێ دیاركر كو په‌رله‌مانتارا بریتانیا “هانا باردیل” شیانێن خوه یێن ته‌پانێ ل بن گومبه‌دا په‌رله‌مانی نیشان ددت، و ب ڤێ چه‌ندێ تووشی ره‌خنه‌یێن دژوار بی. پارچه‌ڤیدیویێ دیاركر كو باردیل (35) سالی به‌هره‌یێن باش یێن …\nڤه‌كولین: ب خودانكرنا گیانه‌وه‌رێن كه‌هی ژیێ مرۆڤی درێژ دكت.\nڤه‌كولین: ب خودانكرنا گیانه‌وه‌رێن كه‌هی ژیێ مرۆڤی درێژ دكت. مالپه‌رێ خابیر / زاخۆ ڤه‌كولینه‌كا سویدی یا نوی ئاشكراكر كو ب خودانكرنا گیانه‌وه‌ران هاریكارییا درێژبینا ژیێ مرۆڤی دكت و هاریكارییا پاراستنا وی دكت ژ تووشبینا ب نه‌خوه‌شیێن دلی و جه‌لتێ. ڤه‌كولینا ژ لایێ ڤه‌كوله‌رێن زانینگه‌ها ئوبسالا یا سویدی ب درێژاهییا 12 …\nداهێنه‌رێ سپونج بوبی وه‌غه‌را دوماهیێ كر.\nداهێنه‌رێ سپونج بوبی وه‌غه‌را دوماهیێ كر. مالپه‌رێ خابیر / زاخۆ تورا نیكولودیون به‌لاڤكر كو ستیڤن هێلنبرگ، داهێنه‌رێ رێزه فلم كارتونێن “سپونج بوب سكوێر پانتس” د ژیێ 57 سالیێ دا وه‌غه‌را دوماهیێ كر. د به‌یاننامه‌یه‌كێ دا تورا ته‌له‌ڤزیونی ئاماژه ب وێ چه‌ندێ كر كو “ئه‌و هه‌ست ب خه‌مه‌كا كویر ددكن ب …


هاوڵاتی بوون و بیرۆکەی عێراق\n2020.07.21 - 12:47\nنووسینی: کەنعان مەککیە\nوەرگێڕانی: ئالان م نوری\nکەنعان مەککییە نووسەرێکی عێراقیی ناسراوە. خاوەنی کتێبی "کۆماری ترس" و "دڵ رەقی و بێدەنگی" و رۆمانی "فیتنە" یە. لە رووی بیرکردنەوە و هەڵوێستی سیاسییەوە، کەسایەتییەکی ناسراوی لیبراڵە ولەسەردەمی بەرەنگاریی رژێمی دڕندەی سەددامدا چالاکوانێکی بێلایەن بوو. هەڵوێستی لە داگیرکردنی عێراق بە نیازی رووخاندنی رژێمی بەعس جێی مشتومڕێکی زۆر بوو بەو پێیەی یەکێک بوو لەوانەی کاریان لە بیرکردنەوەی بڕیاردەرە سیاسییەکانی ئەمریکا کرد و هانیان دان بۆ ئەو ئۆپەراسیۆنەی کە رووخانی سەددام و پاشان سیستەمی سیاسیی ئێستای عێراقی لێ کەوتەوە. لەسەرەتای دەسەڵاتی سەربازیی ئەمریکادا وەک راوێژدارێکی سیاسی لەگەڵ ئەو هێزانە کاری کرد. ناس نیوز لە ماوەی رابوردوودا زنجیرەیەک نووسینی تایبەتی بڵاوکردەوە. ئەم بابەتەی لێرەدا وەرمانگێڕاوە وتارێکن لەو زنجیرەیە.\nهیوادارین بڵاوکردنەوەی ئەم وتارە بە زمانی کوردی هاندەر بێت بۆ کەنعان مەککیە کە لەرێی گۆشەی "پەنجەرەیەکی عەرەبی" ەوە لەمەودوا راستەوخۆ بۆمان بنووسێت.\nوێنەکێشی عێراقی، ئەحمەد حسێن زەعیم، ئەم تابلۆیەی دروست کرد و ناوی لێ نا "مێینە شێرێکی بریندار".\nلە گفتوگۆیەک لەگەڵیدا، دەربارەی ئەم کارەی، پێی وتم: ئەمە هێڵکارییەکە بە قەڵەمی وشکی رەش لەسەر کاغەز دروستم کردووە. ئەوکات ویستم ماتەمینییەک بێت بۆ خوێنی شەهیدەکانی راپەڕینی ئۆکتبەری 2019. شەرمم کرد کارێکی رەنگاوڕەنگ ئەنجام بدەم".\nبە رووکەش دەبینین کە ئەم وێنەیە لەسەر سێ ئاستی جیاواز کاردەکات: گەنجی راپەڕیو لە حاڵەتی تێڕامان لەبەردەم پەیکەرێکی سەردیواردا؛ ئاڵایەکی عێراق تێیان ئاڵاوە وەک ئەوە بەشێکی ئاوێتەی جلەکانیان بێت؛ دوا ئاستیش ماتۆڕی "توک توک"ە کە بۆتە هێمای بەردەوامی و رێکخستن لە راپەڕینەکەدا، هەر لە گواستنەوەی برینداران و خواردەنەوە تا گەیاندنی گەنجانی بەشدار بوو بۆ چوونە ناوەوە و هاتنە دەرەوە لە گۆڕەپانی ئازادیی بەغدا...ئەمە ئاستە رووکەشەکانی تابلۆکەیە کە لەیەکەم سەرنجداندا دەردەکەون.\nبەڵام تێڕامانی قووڵ ئاستێکی دیکەی تابلۆکە دەخاتە روو. گەنجە راپەڕیوەکان دەڕواننە داتاشراوی ئاژەڵێکی بریندار لە سەردەمی ئاشوورییە کۆنەکاندا. کاتی خۆی جەواد سەلیم (پەیکەرتاشی ناسراوی عێراق و خاوەنی داتاشراوی سەر دیواری گۆڕەپانی ئازادی لە بەغدا) کە لە لەندەن دەیخوێند و سەردانی مۆزەخانەی بەریتانیی کردبوو و لەوێ ئەو پەیکەرە داتاشراوە ئەسڵییەی لە هۆڵی راوی شێر لەو مۆزەخانەیەدا بینیبوو، لەبارەیەوە گوتبووی:"هونەر لە میزۆپۆتامیا هەمیشە وەکو گەلی ئەو ناوچەیە وابوو… هونەرمەند لەوێ ئازادانە گوزارشتی لە خودی خۆی دەکرد، تەنانەت کاتێک هونەری بۆ دەوڵەتی ئاشووری بەرهەمدەهێنا، تەنانەت لەو کاتەشدا هونەرمەندی راستەقینە لەڕێی درامای ئاژەڵە بریندارەکەوە دەئاخاوت".\nتوانای کۆکردنەوەی ئەو سێ ئاستە لەگەڵ ئەم پانتاییە کولتوورییە مێژووییە، ئەوەیە کە ئەحمەد حسێن زەعیم، مامۆستای پەیمانگای هونەرە جوانەکانی بەغدا، سەرکەوتووانە دەریبڕیوە.\nبەڵام کاتێک من سەیری ئەم تابلۆیە دەکەم لە خۆم دەپرسم: ئەو مانا قووڵە ناوئاخنە چییە کە تابلۆکەی زەعیم پێشکەشمانی دەکات؟ بەڕای من بریتییە لە سەرلەنوێ خەیاڵ کردنەوە. بە واتایەکی دیکە سەرلەنوێ خولقاندنی ئەو بیرۆکەیەیە کە لە وتارێکی پێشوومدا ئاماژەم پێداوە: سەرلەنوێ خولقاندنی بیرۆکەی عێراق.\nهونەرمەند ئەم گەنجانەی، کە هەر دەبێت عەرەبی خەڵکی بەغدا و پارێزگاکانی باشوور بن، خستوونیەتە بەردەم داتاشراوێکی دیواری ئاشووری کە لە بنەڕەتدا لە نەینەوایە (واتە شاری موسڵ ی باکوور کە ئێستە خاپوور کراوە).\nئەم پەیکەرە داتاشراوەی سەر دیوار، دادەبرێت بە نایابترین پەیکەرەکانی مێژووی هونەر و دەگەڕێتەوە بۆ 600 ساڵ پێش زایین. واتە دەگەڕێتەوە بۆ ئەو مێژووەی "جاهیلییەت" کە خوێندنەوەی ئیسلامی بۆ مێژوو قینی لێیەتی.\nزەعیم کاری ئەو هونەرمەندە ئاشوورییەی کە شێرە مێینە بریندارەکەی داتاشیوە، خستۆتە نێو یەک کوورەوە لەگەڵ ئاڵای عێراق کە لە سەدەی بیستدا خولقێنراوە، لەگەڵ ماتۆڕی توک توکی هیندیدا کە لە سەدەی بیستویەکدا هاتۆتە بەغداوە.\nکە جوانە ئەم پێکەوە بوونەی ئەم توخمە جیاوازانە لە ژێر چەتری "عێراق"دا! عێراق ئەمەیە کە زەعیم گوزارشتی لێدەکات. تەعزێبارێکە بەهۆی ئەو تاوانانەی دەرهەق بە گەنجانی کراون. ئەو تاوانانەی کە دەرهەق بە داهاتووی ئەم وڵاتە کراون کە لە خەیاڵی هونەرمەنددا شێرێکی مێینەی بریندار جێی گرتۆتەوە.\nلەم بوارەدا زەعیم تەنها نییە.بەڵکو ژمارەیەکی لە بن نەهاتووی وەک ئەو هەن کە وێنەیان کێشا، وێنەیان گرت و تابلۆو و پۆستەر و دروشم و گۆرانییان لە ماڵەکانیاندا و لە گۆڕەپانی ئازادی و لە گۆڕەپانە جیاجیاکانی عێراقدا بەرهەمهێنا. ئەو گۆڕەپانانە پڕکران لەو جۆرە کارە داهێنەرانە کە دواتر گرووپە چەکدارەکان دەستیان کرد بە دڕاندنیان و بۆیاخ کردن بەسەریاندا ، بۆ ئەوەی لەو یادەوەرییانەی عێراقدا بیانسڕنەوە کە ئەوان لێیان دەترسن. ئەم بەرهەمانە، هەریەکە و بە شێوەیەک لە شێوەکان هێمایان بۆ هەمان بیرۆکە دەکرد کە وشەی "عێراق" لە خۆیدا چڕی دەکاتەوە.\nبۆ نموونە سەرنجی ئەم وێنە کاریکاتێرییە بدە کە هێمای سوپای لە پەیکەری سەر دیواری ئازادی دا گۆڕیوە بە توک توک. ئەم کاریکاتێرە دەستکردی خۆپیشاندەرێکە کە نایناسم و لە کاتی راپەڕینی ئۆکتۆبەردا وێنەی کێشاوە.\n"عێراق" ناوێکی نوێ نییە. بەڵکو مێژوویەکی کۆنی هەیە. جوگرافیناسانی عەرەب بەپێی لێکۆڵینەوەیەکی چڕوپڕی د. عەبدولعەزیز دووری، لە سەردەمی عەبباسی دا ناوێکی دیکەیان بۆ بەکار دەهێنا کە "ارض السواد: خاکی رەشایی" بوو. ئەم دوو زاراوەیە، واتە "عێراق" و "خاکی رەشایی" لە رووی جوگرافیاوە هاوتای یەکتر نین. جگە لەوەش لەگەڵ عێراقی نوێدا ناگونجێن.\nعەبدولعەزیز دووری باسی ئەو جیاوازییانە دەکات. لەوەش گرنگتر هەموو سەرچاوەکان دەگەڕێت تا روونی بکاتەوە کە زاراوەی "خاکی رەشایی" و "عێراق" لە سەدەی چوارەمی هیجریدا تەنها وەسفێکی جوگرافیایی بووە و چیدی نا. مەبەست لێی بەپیتیی خۆڵی خوارووی عێراق بووە لەو کاتەدا. نە مانایەکی سیاسیی هەبووە و نە پەیوەندیی بە ناسنامەی ئینسانەوە بووە لەو کاتەدا.\nئاشکرایە کە ناسنامەی ئینسان لە هەر ساتێکی ژیانیدا، پێکهاتووە لە چەندین چینی تێکهەڵکێشراوی ئەندامێتی: خێزانەکەی، شارەکەی، ئایینەکەی، تایەفەکەی، خێڵەکەی و نەتەوەکەی...بگرە تەنانەت ئەندامێتیی وەک ئەوەی هەموو پێنجشەممانێک لە چایخانەیەکی تایبەتدا لەگەڵ هەمان دەستە برادەری یاریی دۆمینە بکات. لە بنەڕەتدا، ئەم ناسنامانە دەتوانن هەموویان پێکەوە لە یەک کۆکراوەی کاتدا هاوشانی یەکتر گوزەران بکەن وهیچیان ئەوەی دییان نەسڕێتەوە.\nلە سەرەتای سەدەی بیستەمدا و بۆ یەکەم جار لە مێژووی وڵاتی نێوان دوو روبارەکە، ئەم پارچە جوگرافییە کرا بە بەشێک لە ناسنامەکانی خەڵکەکەی. واتە ناسنامەی دڵسۆزی بۆ کیانێکی سیاسیی نۆێ کە ناونرا عێراق. لەوکاتەوە ئەو وشەیە لە زاراوەیەکی پوختی جوگرافییەوە، کە چەندین سەدە بوو کەنار خرابوو، کرا بە ناوی کیانێکی سیاسیی کە پێشتر بوونی نەبوو.\nبەو پێیە دەکرێت بە ناسنامەی عێراقی بوون بڵێین "ناسنامەی بەرهەمی خەیاڵ"، ئەمەش بەپێی زاراوەی بێنێدیکت ئاندەرەسۆن؛ خاوەنی کتێبی "کۆمەڵگا بەرهەمهاتووەکانی خەیاڵ: تێڕامانێک لە بنەمای ناسیۆناڵیزم و بڵاوبوونەوەی". ئەم کتێبە هەموو ئەو نووسینانەی هەڵگێڕایەوە کە پێش خۆی لەبارەی بنەماکانی هەستی نیشتمانی باوبوون. بۆچوونە (حجة) سەرەکییەکەی ئەو کتێبە ئەوەیە کە هەستی نیشتمانی، واتە ئەو هەستەی کە مرۆڤ ئەندامە لە کیانێکدا کە گەورەترە لە خێزان یان خێڵ یان تایەفە، ئەو هەستە داهێنانێکی کولتووریی پەتییە. واتە زادەی خەیاڵی ئینسانە و بە شێوەیەکی بابەتی و زانستی، جگە لە خودی مێژووی ئەو هەستەدا لە هیچ شتێکدا ناتوانرێت رەگ داکوتاو بێت. هەستی نیشتمانی "هەڵسانەوە" یان بە ئاگاهاتنەوەی کۆمەڵگا نییە لە خودێکی رەسەنی ونبوو یان نوستوو، بەڵکو داهێنانێکی نوێیە و پێشتر بوونی نەبووە.\nئەمە کڕۆکی گرنگی و سروشتە شارستانییەکەی هەستی نیشتمانییە، بگرە کڕۆکی جوانییەتی. ئەو هەستە، هەر وەک ئەوەی تابلۆکەی زەعیم دەریخست، یەک بابەتی نەگۆڕ نییە، بەڵکو جووڵەیەکی داینامیکیی بەردوامە لە نێوان ئێستا و رابوردوو و پاشەرۆژدا.\nدەستەواژەی "دروستکراوی خەیاڵ"یش، بە بەراورد بە باپیرانمانەوە، قەڵەمبازێکی جۆرییە لە ماهیەتی خودی ئینساندا. گرنگ ئەوەیە کە ئەم خودە نوێیەی ئینسان، بە پێی بۆچوونی زانایانی سیاسەت و سایکۆلۆژی، بەهۆی گۆڕانکاریی پلە بە پلە لە کۆئەندامی دەماری ئینساندا، بەرجەستە بووە.\nلە حاڵەتی "هاوپشتیی دروستکراوی خەیاڵ" کە بەبەرچاومانەوە لە "کۆمەڵگا دروستکراوەکانی خەیاڵ" لە ناوجەرگەی نارەزاییەکانی گەجانی عێراقدا بینیمان، رێڕەوی گشتیی ئەم پڕۆسەی گۆڕانە بەرەو ئەوەی کە "ئەوی دی" کە لە خەیاڵماندا بوونی هەست پێکراوە (چونکە خۆی ناناسین) ئەو، وەک ئێمە شایستەی ژیانە. هەر لێرەشەوە بیرۆکەی یەکسانی هەمان رەگ و ریشەی لەگەڵ "کۆمەڵگا دروستکراوەکانی خەیاڵ"دا هەیە.\nلە رووی مێژووییەوە، پاش چەندین ململانێی سیاسیی توندوتیژ (وەک زنجیرەی شۆڕشە شکستخواردووەکانی 1848)، ئەم پەیوەندییە ئینسانییە لە شیوازێکی نوێی پەیوەندیی نێوان تاکەکەس و دەسەڵاتدا بەرجستە بوو کە پێی دەگوترێت "هاوڵاتی بوون". ئەم پەیوەندییە نوێیە کە پێی دەڵێین "هاووڵاتی بوون"، لە رەحمی چەرخی هەژدەدا دروست بوو، پێش ئەو کاتە، بە واتا هاوچەرخەکەی، لە هیچ سووچێکی سەر زەمین بوونی نەبوو.\nناسنامەی لە خەیاڵدا دروستکراو وەهم نییە، بەڵکو کۆکراوەی هەست و نەستی ئاڵۆزە کە لەگەڵ تێپەڕبوونی کات دەبێت بە حەقیقەتێکی سیاسیی نوێ لەسەر ئەرزی واقیع؛ سەرچاوەی لە توانای بایۆلۆژیمانەوە بۆ خەیاڵ کردنەوە و پێکهێنانی تۆڕی پەیوەندییەوە هەڵگرتووە. لەو تۆڕە پەیوەندییانەشدا بیرەوەری و بەرژەوەندیی هاوبەش لەگەڵ تێپەڕبوونی کاتدا رۆڵی هەرەگرنگ دەبینن. زۆربەی وڵاتانی هاوچەرخ وەها پێکهاتن. هەربە هەمان شێوە ناسنامەی عێراقیبوونمان دروست دەبێت. ئەو ناسنامەیە لە خەیاڵماندا، یان دەژی و گەشە دەکات، یان دەمرێت و دەپووکێتەوە؛ ئەم خەیاڵە زادەی پەیوەندیی خوێن و ئایین و قەوم و رەگەز نییە، بەڵکو زادەی "کۆمەڵێکی نامۆ بەیەکدییە"ە، ئەوە ناوەڕۆکی مانای هاووڵاتیبوونی هاوچەرخ و سەرچاوەی جوانی و بەها قووڵەکەیەتی.\nلە بەهاری 2019 دا، سەرەڕای ساڵانێکی زۆر لە شەڕ و داپڵۆسین و هەژموونی گرووپە چەکدارەکان، کە لە دەرەوەی سنوورەوە هابوون، ئەم رۆحە "عێراقییە" بێگەردە، لە پڕێکدا بەدەرکەوت. فاکتەری هاوبەشی ئەم تێڕوانینەی زادەی خەیاڵ، ئەگەر لە هەر کۆمەڵگایەکدا رەگ دابکوتێت، بریتی دەبێت لە کرداری جیابوونەوەی ئینسان، لەرووی سۆسیۆلۆژی و سایکۆلۆژییەوە، لە پرۆسەی هەست کردن بەخۆیدا، لە کۆمەڵگا تەقلیدییە "سرووشتی"ەکەی خۆی.\nئەم هەستە نوێیە، سەرەتای بەهادانانە بۆ ئینسانی تاک، بەتایبەتمەندییەکانی، بەوردەکارییەکانی تاکایەتیی. لەپاڵ ئەوەشدا رەتکردنەوەیە بۆ پچووککردنەوەی ئینسان بۆ نوێنەرایەتیی کۆمەڵگا سەرەتاییەکان کە پێشتر بەشێک بوو لێی و بەردەوام بوو لە ئەندامێتی تێیاندا. کاتێک دەڵێم کۆمەڵگا سەرەتاییەکان، مەبەستم لەکەدارکردنیان نییە. تەنها مەبەستم ئەوەیە بڵێم، کە ئەو کۆمەڵگایانە بنەماکانیان بۆ سەردەمی پێش نوێگەرایی دەگەڕێتەوە.\nگرنگترین مۆرکی ئەم کۆمەڵگا نوێیانەی زادەی خەیاڵن ئەوەیە کە لەسەر بنچینەی پێوەندیی خوێن و خزمایەتی و هەستە راستەوخۆکانی وەک بۆن و بیستن و بینین، دروست نەبوون. ئەو جۆرە هەستە سەرەتاییانە لە هەموو ئاژەڵەکاندا هەیە. گورگ بۆ نموونە کۆمەڵگای توندوتۆڵ لەسەر بنەمای ئەو هەستە سەرەتاییانە پێکدێت.\nئەمە مانای وا نییە کە وڵاتانی هاوچەرخ لەبەر ئەوەی زادەی خەیاڵن، هیچ جۆرە بنج و بناوان و ناسنامەی توندوتۆڵیان نەبێت. چونکە گەر لێکی بدەینەوە، زۆربەی بیروباوەڕە گرنگەکانمان، بە بیروباوەڕە ئایینی و ئەخلاقییەکانیشمانەوە، کە بە توندوتۆڵ و گومانلێنەکراویان دەزانین، لە بنەمادا لەسەر چیرۆک و ئەفسانە، بگرە وەهمیش، بونیاد نراون و لەگەڵ تێپەڕبوونی کات و لە خەیاڵدا دەبن بە بیروباوەڕ. ئەمەش هیچ نەنگییەکی تێدا نییە. بەڵکو دەربڕی توانای خەیاڵ کردنەوەمانە و بەشێکە لەوەی پێی دەگوترێت "شۆڕشی ئیدراک" کە بەو سیفەتە سەرەکییە دادەنرێت کە ئێمەی ئینسانی لە جیهانی ئاژەڵان جیاکردەوە.\nشاعیری پۆرتوگالی فیرناندۆ پیسساوا دەڵێت: "ئەفسانە ئەو هیچەیە کە هەموو شتێکە"\nکەواتە ئەم پێکهاتە نوێیەی کە ناوی (عێراق)ە ئەگەرچی دروستکراوە لە سەرەتادا (بیستەکان و سییەکانی سەدەی رابوردوو)، بەڵام ئەگەر هەروا بە دروستکراوی، بۆ ئەم هەموو ماوە دوورودرێژە، بمایەوە، بێگومان بەردەوام نەدەبوو.\nعیراقی ئەمڕۆ بێگومان دروستکراو نییە؛ خاوەن شوناسنامەی دەوڵەتی عێراقی نوێ، ئەوەی لە دوای 1920 ەوە لە عێراقدا لە دایک بووە، هیچ لەبارەی ژیان لە سەردەمی ئیمپراتۆرییەتی عوسمانی نازانێت، و بە تێپەڕبوونی کات هەست بەوە دەکات کە بەشێکی دانەپچڕاوی ئەم پێکهاتەیەیە کە لە هۆش و خەیاڵیدا رەگی داکوتیوە و بۆتە بەشێک لە ناساندنی ئەو بۆ خۆی.\nئەم ئینسانە خۆی وەک "هاووڵاتی" لە پارچەیەک لە جوگرافیادا دێتە پێش چاو، کە دەبێت دەوڵەتێکی "عێراقی" ی نوێ حوکمی بکات. دەوڵەتێکی نوێ کە یاسای خۆی و سنووری تایبەتی حیسابکراوی خۆی هەیە کە تا رادەی تاکە مەتریش بە وردی دیاریکراوە (ئەمەش دیاردەیەکی نوێیە، دەوڵەت و ئیمراتۆریەتە کۆنەکان ئەو جۆرە وەردەکارییەیان لە سنووریاندا نەبووە). ئەم دەوڵەتە نوێیە بازاڕەکەی تەنها بۆ عێراقییەکان هاوبەشە. خۆیشی داپچڕاوە لە دەوڵەتانی ناوچەکە و لە چینە کۆمەڵایەتییە حوکمڕانەکانی ناوچەکە (مەلیک فەیسەڵی یەکەم، لە چارەکی یەکەمی سەدەی بیستدا، لە مەلیکی عەرەبەکانەوە گۆڕا و بوو بە مەلیکی عێراق).\nلەمەوە، دەرئەنجام، دەوڵەتی عێراق بوو بە خاوەنی مێژووی خۆی، لەوەشەوە خاوەنی واقیعی خۆی کە تەمەنی لە تەنها سەدەیەک زیاتر نییە. بەڵام سەدەیەک کاتێکی دوورودرێژە لە مێژووی پێکهاتنی فیکر و ناسنامەدا.\nئەگەر لە کەسێک لە دانیشتوانی وڵاتی نێوان دوو روبارەکە دەربارەی ناسنامەی بپرسیت، ئەوا لەپاڵ لیستی باسکراوی پێشوو، وشەی "عێراقی" باس دەکات. ئەمەیان لە ناو هەموو ناسنامەکانی دیکەیدا، ناسنامەیەکی پوخت "سیاسی"یە و هیچ مانایەکی دیکەی، لەدەرەوەی مانای سیاسی، نییە. هەر بەو شێوەیەش، بە ڕای من، بە ئاگا ئان بێ ئاگا، بیرۆکەی عێراق چۆتە ناو کارە هونەرییەکەی ئەحمەد زەعیم و هونەرمەندەکانی خۆپیشاندانە جەماوەرییەکانەوە؛ ئەوان دەربڕی خودە عێراقییە پێکهاتووەکەیانن، بەو شێوەیەی کە پێشتر باسمان لێوەکردووە. ئەمەشە جیاوازیی سەرەکیی نێوان خۆپیشاندەران و بکوژانیان کە سەر بەو سیستەمە باڵادەستەن لەریی هەژموونی ئێرانەوە زاڵە بەسەر دەوڵەت لە عێراقدا. هەموو ئەم بکوژانەش دواجار لە حاڵەتی دڵەڕاوکێی هەمیشەیی و سەرلێشیواویدان لەئاستی ناسنامەی خۆیان.\nدەگوترێت "خەڵک بە ناوەکانیاندا دەناسرێن". بڕوانە ناوی گرووپە چەکدارەکانی سەر بە ئێران کە بەسەر سیستەمی حوکمڕانیی بەغدادا زاڵن" "بەدر"، "عەسایبی حەق"، "کەتایبی حیزبوڵڵا"، "بزوتنەوەی نوجەبا"...هتد، کە هەموویان ماوەیەکی کورت لەمەوبەر بە پێی ستراتیژیی قاسم سولەیمانی دروستکران.\nکوا عێراق لەم ناوانەدا؟ کوا پانتاییە جوگرافییەکەی بنەمای ناساندنی نیشتمانە بۆ هاونیشتمانان؟ ئەوە بوونی نییە. هەروەک چۆن ئەم ناوە قێزەونانە لە مێژووی عێراقی هاوچەرخدا پێشتر بوونیان نەبووە.\nئایا خواوەند پێویستی بە حیزبە؟ ئایا پێویستی بە یەکینەی سەربازیی ئەم حیزبانەیە؟ ناو گرنگە، چونکە ئەکەمین و سادەترین دەربڕینی مانای شتێکن.\nئەم جۆرە ناوانە یەکسەر ئەوە دەخەنە روو کە خاوەنەکانیان پێویستیان بە سەرچاوەیەکی دەرەکییە بۆ ئەوەی شەرعییەتیان لە ناو عێراقدا پێ ببەخشێت. سەرچاوەیەک کە هیچ پەیوەندیی بە بیرۆکەی عێراقەوە نییە.\nلێرەوە جارێکی دیکە تامەزرۆی پرسیارم: ئایا چی ماف بە کەسێک دەدات کە وابەستەی ئەو جۆرە ناوانە بێت، کاتێک گەنجانی عێراق دەفڕێنێت و دەیانکوژێت، لەپشت ئاڵای عێراقەوە خۆی بشارێتەوە؟ چ ئاڵای عێراقێک، لە کاتێکدا ئەم کەسە خۆی وابەستەی پاسدارانی وڵاتێکە کە لە شەڕێکی دژوار لەگەڵ عێراقدا گلان؟ خاوەنی ئەم جۆرە ناوانە، بە رادەی نامۆ بوونی دز بەو ماڵەی دەیەوێت بیدزێت، بە نیشتمان نامۆن.


دادگای بەریتانیا ڕەزامەندی لەسەر ناردنی كۆچبەران بۆ ڕواندا نیشاندا\nدادگای بەریتانیا ڕەزامەندی دەربڕی لەسەر ناردنی خوازیارانی مافی مانەوە لە شانشینی یەكگرتووەوە بۆ ڕواندا، سەرەڕای هەوڵی چالاكوانان بۆ ڕاگرتنی ڕەوانەكردنەكە كە بڕیارە ڕۆژی سێشەممە دەستپێبكات.\nبەپێی سیاسەتی نوێی حكومەتی بەریتانیا، ئەو كەسانەی بەشێوەی نایاسایی ڕوو لە شانشینی یەكگرتوو دەكەن ڕەوانەی ڕواندا دەكرێن بۆ پێشكەشكردنی داوای مانەوە لەوێ.\nلەو چێوەیەدا ئامادەكاری كراوە بۆ گواستنەوەی نزیكەی 31 كەس، لە یەكەم گەشتدا كە بڕیارە ڕۆژی سێشەممە بۆ ڕواندا ئەنجامبدرێت. بڕیاریشە ڕۆژی دووشەممە دادگای پێداچوونەوە چاو بە دۆسیەكەدا بخشێنێتەوە.\nبڕیاریشە پێداچوونەوەی دادوەریی بە تەواوەتی بە دۆسیەكەدا بكرێت و، دادگای بەریتانیا بەر لە كۆتایی تەمموزی داهاتوو چاو بەو تانەیەدا بخشێنێت كە لەسەر سیاسەتی پەیڕەوكراوی حكومەت لە مامەڵەكردنیدا لەگەڵ پرسی كۆچبەران تۆماركراوە.\nڕۆژی هەینی دادوەر سویفت وتی، “بەرژەوەندیی گشتی” ڕۆژی هەینی دادوەر سویفت وتی، “بەرژەوەندیی گشتی” هەیە لە جێبەجێكردنی سیاسەتی وەزارەتی ناوخۆ لەو پرسەدا.\nلای خۆیەوە بریتی باتیل وەزیری ناوخۆی بەریتانیا خۆشحاڵی بە بڕیارەكە نیشاندا و وتی، حكومەت هەنگاو لەسەر پلانەكەی دەنێت. هاوكات بۆریس جۆنسۆن سەرۆك وەزیران بڕیارەكەی بە “هەواڵێكی دڵخۆشكەر” ناوبرد.\nلەگەڵ ئەوەشدا، چالاكوانان كە سكاڵاكەیان بەرزكردووەتەوە نیگەرانی خۆیان دەربارەی چارەنووسی ئەو كەسانە دەربڕی كە “بەزۆرەملێ دەگوازرێنەوە”، دووپاتیشیانكردەوە كە داوای پێداچوونەوە بە بڕیارەكەدا دەكەن.\nحكومەتی بەریتانیا لەڕێی پلانەكەیەوە دەیەوێت ڕێگری لە پەڕینەوەی كۆچبەران لەڕێی نۆكەندی ئینگلیزەوە بكات، لەڕێی ڕاگەیاندنی ئەوەی لەمەودوا ڕواندا مامەڵە لەگەڵ زۆرێك لە حاڵەتەكانیاندا دەكات.\nلەكاتێكیشدا ڕواندا چاو بە داوای مانەوەیاندا دەخشێنێتەوە، مافی مانەوە و پاڵپشتییان پێدەدرێت ئەگەر داواكارییەكەیان قبوڵكرا، دەتوانن لە ڕواندا بمێننەوە لەگەڵ مافی دەستگەیشتن بە خوێندن و پاڵپشتی بۆ ماوەیەك تا پێنج ساڵ.\nئەوانەشیان كە داوای مانەوەیان ڕەتدەكرێتەوە دەتوانن داوای بەدەستهێنانی ڤیزا بكەن بە ڕێگاكانی دیكەی كۆچ، ئەگەر بشیانەوێت لە وڵاتەكەدا بمێننەوە، لە بەردەم مەترسی ڕەوانەكردنەوەدا دەبن.\nچالاكوانان هەوڵیاندا ڕێگری لەو گەشتە چاوەڕوانكراوە بكەن كە بڕیارە سێشەممە ئەنجامبدرێت.\nپارێزەرانیان ئاماژەیان بەو مەترسیانە كرد كە بەهۆی كەموكوڕی لە سیستمی مانەوە لە ڕواندا لەئارادایە و ئەگەری ئەوەی ئەو كەسانە ڕووبەڕووبوونەوەی سەركوتكاری ببنەوە.\nلە بەرامبەردا پارێزەرانی وەزارەتی ناوخۆی بەریتانیا بە دادگایان ڕاگەیاند كە پێویستە پلانەكە ڕانەگیرێت لەڕێی تانە یاساییەكانەوە، بەهۆی ئەوەی لە خزمەت بەرژەوەندیی گشتیدایە.\nدادوەر ڕایگەیاند، هیچ بەڵگەیەك بەدینەكراوە دەربارەی بوونی “خراپی مامەڵە یان گەڕاندنەوەی زۆرەملێ” یان هەر شتێك كە مافەكانیان پێشێلبكات بەپێی ماددەی 3ی یاسای مافەكانی مرۆڤ لە شانشینی یەكگرتوو.\nماددەی سێیەم جەخت دەكاتەوە لەسەر پاراستنی ئەو كەسانە لە ئەشكەنجە و مامەڵە یان سزای نامرۆڤانە یان سوكایەتی و گواستنەوە یان ڕادەستكردن بە وڵاتێك كە تیایدا مەترسیی ڕاستەقینە هەبێت لەسەر ڕووبەڕووبوونەوەیان بە ئەشكەنجە یان مامەڵەی نامرۆڤانە.\nدادوەر مافی بە چالاكوانان و كۆچبەران دا داوای پێداچوونەوە بە بڕیارەكەیدا بكەن و وتی، دادگای پێداچوونەوە ڕۆژی دووشەممە دەتوانێت چاو بە دۆسیەكەیاندا بخشێنێتەوە.\nکۆچبەران لە بەریتانیا\nئەسپی غەمگین.. نەخۆشییەكی كوشندە كە مرۆڤ تووشی دەبێت\nوەزارەتی ناوخۆ: ئەوانەی ئۆتۆمبێلی حکومییان پێیە دەبێت خۆیان سزای سەرپێچییەکان بدەن\nدیموكراسی لە سیستمێكی سیاسییەوە بۆ چەكی ململانێی نێوان جەمسەرە نێودەوڵەتییەكان\nسەرۆكی ئەمریكا دوێنێ كۆتایی بەو لوتكەیە هێنا كە لەڕێی ڤیدیۆ كۆنفڕانسەوە دەربارەی دیموكراسیەت ڕێكیخستبوو، لوتكەكە ڕووبەڕووی گازەندەی چین،…\nتۆمەتبارە بە گەندەڵی.. داوای هەڵوەشاندنەوەی بزوتنەوەی نەهزەی تونسی دەكرێت\nپاش بڵاوكردنەوەی چەندین بەڵگە دەربارەی گەندەڵیی دارایی و سیاسی، داخوازییەكان بۆ هەڵوەشاندنەوەی بزوتنەوەی نەهزەی ئیخوانی لە تونس زیاددەكەن،…


بزوتنەوەى گۆڕان ساڵى نوێ پیرۆز دەکات و هۆشدارى دەدات\nبزوتنەوەى گۆڕان ساڵى نوێ پیرۆز دەکات و رایدەگەیەنێت؛ بەداخەوە، لەکاتێکدا، پێدەنێینە ساڵی نوێ وە، ھەرێمی کوردستان دەرگیری کۆمەڵێک کێشەی سیاسی، ئابوری و کۆمەڵایەتیە و شێوازی حوکمڕانیکردنیش لەبەردەم چەندین قەیران و ئاڵنگاریدایە؛ کە دەرھاویشتەی نەرێنی لەسەر ژیانی خەڵک و کەمبونەوەی ئاستەکانی بەشداری سیاسیی و نەمانی متمانە بە دامەزراوەکانی حوکمڕانی دروست کردوە.\nهەروەک ئەوە دەخاتەڕو کە؛ چاکسازییەکی گشتگیر، بە دامەزراوەییکردنی ھێزەکانی پێشمەرگە، بەگژداچونەوەی گەندەڵی، سەروەری یاسا و سەربەخۆیی دادگاکان، رێزگرتن لە ئازادییەکان و بیروڕای جیاواز، شەفافیەتی خەرج و سەرچاوەکانی داھات، دەستەبەرکردنی موچە و شایستە داراییەکان، رێکخستنەوەی ناو ماڵی کوردی لەسەر بنەمای پڕۆسەیەکی نیشتیمانسازی دروست و ھاوبەشی سیاسیی راستەقینە لە هەرێم و بەغدا؛ زامنی تێپەڕاندنی ئەم دۆخە قەیرانئامێزەیە.\nساڵی نوێتان پیرۆزبێت..\nبەبۆنەی جەژنی کریسمیس و هاتنی ساڵی نوێی زاینی (٢٠٢٢)، پیرۆزباییەکی گەرم لە کریستیانەکان و ھاوڵاتیانی ھەرێمی کوردستان بەتایبەتی و، عێراق و مرۆڤایەتی دەکەین.\nبەداخەوە، لەکاتێکدا، پێدەنێینە ساڵی نوێ وە، ھەرێمی کوردستان دەرگیری کۆمەڵێک کێشەی سیاسی، ئابوری و کۆمەڵایەتیە و شێوازی حوکمڕانیکردنیش لەبەردەم چەندین قەیران و ئاڵنگاریدایە؛ کە دەرھاویشتەی نەرێنی لەسەر ژیانی خەڵک و کەمبونەوەی ئاستەکانی بەشداری سیاسیی و نەمانی متمانە بە دامەزراوەکانی حوکمڕانی دروست کردوە. وەک دەر ئەنجامی ئەو دۆخەش، ژمارەی کۆچی ھاوڵاتیان و گەنجان زیادی کردوە و قوربانیەکانیش روو لە ھەڵکشانە، ھاوکات نەبونی ئیرادەی راستەقینە بۆ چاکسازیی ریشەیی و وەڵامدانەوەی داخوازی و چاککردنی بژێوی ژیانی خەڵک ناڕەزایەتی جەماوەری فراوانتر کردوە.\nئەم واقعە تاڵە شایەنی نکۆڵیکردن نیە، بۆیە لەم بۆنەیەدا بزوتنەوەی گۆڕان ھۆشیاری دەدات لە ئەگەری بەردەوامیدان بەم شێوازی حوکمڕانیە کە رەزامەندی خەڵکی لەسەر نیە؛ مەترسیەکی رژد روبەڕووی قەوارەی سیاسیی ھەرێم و ئایندەی هاوڵاتیانی کوردستان دەبێتەوە. ھەربۆیە چاکسازییەکی گشتگیر، بە دامەزراوەییکردنی ھێزەکانی پێشمەرگە، بەگژداچونەوەی گەندەڵی، سەروەری یاسا و سەربەخۆیی دادگاکان، رێزگرتن لە ئازادییەکان و بیروڕای جیاواز، شەفافیەتی خەرج و سەرچاوەکانی داھات، دەستەبەرکردنی موچە و شایستە داراییەکان، رێکخستنەوەی ناو ماڵی کوردی لەسەر بنەمای پڕۆسەیەکی نیشتیمانسازی دروست و ھاوبەشی سیاسیی راستەقینە لە هەرێم و بەغدا؛ زامنی تێپەڕاندنی ئەم دۆخە قەیرانئامێزەیە.\nلە کۆتایدا، ھیوادارین ساڵی نوێ؛ ساڵی خێر و خۆشی بێت بۆ ھەموان، ساڵی بەدەستھێنانەوەی متمانەی سیاسیی بێت لەرێی پەیڕەوکردنی شێوازێکی حکومڕانیەکی دروست کە سەرچاوەی رەوایەتی لە خەڵکەو وەرگرتبێت، ھەروەک ساڵی گەڕانەوەی ئومێد و ھیوا بێت بۆ زاڵبون بەسەر قەیران و ئاڵنگاریەکان و تێپەڕاندنی ناخۆشیەکانی ھاوڵاتیان.


11:02 - 28 November 2020\nهەنگاو: چالاکێکی کورد کە چەند مانگ لەمەوبەر وەک پەناخواز ڕووی کردبووە بریتانیا، بە گوێرەی یاسای دوبلین مەترسیی دیپۆرت کرانەوە بۆ ئاڵمانی لەسەرە و ئەگەری ئەوەش هەیە لە ئاڵمانەوە دیپۆرتی ئێران بکرێتەوە.\nبە گوێرەی ڕاپۆرتی گەیشتوو بە ڕێکخراوی مافی مرۆڤی هەنگاو، نەوید قادری، پەناخوازی خەڵکی شاری سەردەشت، لە ڕۆژی چوارشەممە ٥ی سەرماوەزی ٢٧٢٠ (٢٥ی نۆڤەمبەری ٢٠٢٠)، بە نیشانەی ناڕەزایی دەربڕین بەرانبەر بە بڕیاری دیپۆرت کرانەوەی لە بریتانیاوە بۆ ئاڵمان لە بەندیخانەی بروکهاوسی بریتانیا مانی لە خواردن گرتووە.\nنەوید قادری لە پەیوەندییەکی تەلەفۆنیدا بە هەواڵنێری هەنگاوی ڕاگەیاند، چوار مانگ لەمەوبەر و پاش ئەوەی داوای پەنابەرییەکەم لە لایەن وڵاتی ئاڵمانەوە ڕەد کرایەوە، هاتمە بریتانیا؛ بەڵام ئەوان پاش ئەوەی زانییان داوای پەنابەریی من لە ئاڵمان ڕەد کراوەتەوە، بە بێ هیچ جۆرە لێکۆڵێنەوەیەک داوای پەنابەریی منیان ڕەد کردەوە و بڕیاریان دا بۆ ئاڵمان دیپۆرت بکرێمەوە.\nئەم چالاکە کوردە کە ماستەری پەیوەندیی نێودەوڵەتییەکانی هەیە، ساڵی ٢٠١٧ بە هۆکاری سیاسی و وەک پەناخواز چووە بۆ ئاڵمان و لە پاش پێشکەش کردنی داوای پەنابەری و دوای قۆناغی پێداچوونەوە، داواکەی لە لایەن وڵاتی ئاڵمانەوە ڕەد کراوەتەوە. لە ئەنجامی ئەم ڕەد کرانەوەیەدا و بە هۆی ئەوەی مەترسیی دیپۆرت کرانەوە بۆ ئێرانی لەسەر بووە، خۆی گەیاندووەتە بریتانیا.\nڕێکخراوی مافی مرۆڤی هەنگاو، هاوکات لەگەڵ دەربڕینی نیگەرانی سەبارەت بە ئەگەری دیپۆرت کرانەوەی نەوید قادری بۆ ئاڵمان و لەوێوە بۆ ئێران، داوا لە سەرجەم ڕێکخراوەکانی مافی مرۆڤ دەکات بۆ ڕێگری کردن لە دیپۆرت کرانەوەی ئەم چالاکە کوردە، هەموو هەوڵی خۆیان بخەنە کار.


هێشتا برینا شنگالێ د دلێ مە دا یا نوویە - وارمیدیا\nتوركیا.. هه‌ر 9 گه‌شتیارێن كورد هاتن ئازاد كرن\nژ بەر ئالایێ کوردستانێ 9 گەشتیارێن هەرێمێ ل تورکیا هاتن گرتن\nئه‌مریكا پێشینیاره‌كا زه‌ریفی ره‌ت كر\nچین: پێدڤیه ئه‌مریكا پێشنیازا ئه‌رێنێ یێن ئیرانێ بده‌ت\nئەمریکا سزا دانانه سه‌ر سه‌ركرده‌كێ حزبۆللایێ\nهه‌ڤپه‌یمانییا نێڤده‌وله‌تى سه‌ربازگه‌هه‌كا حه‌شدێ بۆمبه‌باران كر\nمێركلێ پشته‌ڤانی بۆ بزاڤێن دیالۆگا ئیران و ئه‌مریكا دیاركر\nئەمریکا جێگرێ سەرۆکێ هالکبانکێ بەردا\nچاره‌مین قاره‌مانییا نێڤده‌وله‌تییا شه‌تره‌نجێ ل هه‌ولێرێ ده‌ستپێكر\nهێشتا برینا شنگالێ د دلێ مە دا یا نوویە\nمێژوویا به‌لاڤكرنێ: 2018/08/03 - 1:22 م\nکارەساتا شنگالێ ئەوا ل ( ۳ــ ۸ ــ ۲۰۱٤ )ێ بسەرێ کوردێن ئێزیدی دا هاتی کو کارەساتەك، تاوانەك بوو هەتا نوکە ژی د هزرا چ مرۆڤان دا نەبوو، تاوانەکا هندا مەزن بەرامبەری دیانەتەك،پارچەیەک ژ نەتەوەیا کوردێن ئیزدی ل هەڕێما کوردستانێ بهێتەکرن، کو ئەو ژی کوردێن ئێزیدی نە، هەروەسا یا ژ هەمیێ گرنگتر کوردێن ڕەسەنن.\nئەگەر ئەم بچینە سەر ئەسل و ئەساسێ کوردان دێ دیرۆك بۆ مە دیارکەت کو ژ ئێزیدیاتیێ یا هاتی، لەوما دڤێت رێز ل هەبوونا وان بهێتە گرتن.\nــ ئەڤە ( ٤ ) چار سال ب سەر کارەساتا شنگالێ دا دەربازبوون، کو ب دڕندەترین و سەیرترین کارەساتە بسەرێ مللەتێ مەیێ ئێزیدی دا هاتی، بێشك ژی ئەڤ برینا کور چ جارا د دلێ مە و هزرا مەدا دەرناکەڤیت دێ هەر مینیت برینەکا کوور، چونکی چجارا ل پێش چاڤێن مە ناچیت ئەڤ تاوانا دژێ مرۆڤاییەتیێ.\nــ هێرشا دەولەتا ئیسلامی یا ب ناڤێ “داعش” بۆ سەر شنگالێ و ب دڕندەترین کارەسات دهێتە هژمارتن کو دڤان سالان دا هاتینەکرن، د ڤی دەمی دا جیهان د بلندیا پێشکەفتن و پێشڤەچوونان دا بوو.\nلێ مخابن ئەڤ هووڤ و درندە ب ناڤێ ئیسلامێ هاتن و ئەو بخوە ژی دوور و دژێ ئیسلامێ بوون، هەولدان ناڤێ ئیسلامێ ژی کێم بکەن و ئەم هەمی دزانین کا کویلێت دەستێ کێ بوون و چ دەولەت بوون.\nهەر ل دەستپێکا هاتنا وان بۆ کوردستانێ بوو، چونکی هاتن و هەولا هەمی دەولەتێن جیران و ئەوێن دی یێن رۆژهەلاتا ناڤەڕاست “شرق الٲوسط” ژناڤبرن و قیرکرنا کوردانە ب ئێکجاری، ئەگەر ب وان بیت یێ کوردبیت لسەر روویێ عەردی نامینیت بەس هزر و بیرێن وان د بەتال و فاشلن، چونکی کورد چجاران خەلاص نابن هندی دنیا ژی هەبیت کورد دێ هەر هەبن.\nــ لێ وان ڤێجارێ کوردێن مە یێن ئێزیدی کرنە ئارمانج وان دڤیا کوردێن ئیزیدی نەهێلن و ب تەمامی ژناڤ ببەن بتنێ ژبەر هندێ کو کوردن و ئیزیدینە.\nبێ شك ژی ئەڤا ب سەرێ کوردێن ئیزیدی دا هاتیە کرن جینۆسایدە ، ئەگەر ئەم بەحسێ هێرشا ل سەر شنگالێ بکەین دڤێت بێژین جینۆسایدکرنا کوردێن ئیزیدی ژلایێ دەولەتا ئیسلامی ڤە یا ب ناڤێ ” داعش “.\nب راستی ئەو تشتێ ئەم کوردستانی هەمی ئێشاندین و بریندارکرین کو هندی د ژیانێ دابین ئەڤ برینە د دلێ مەدا ساخ نابیت دێ هەر یا ئازریایی و کووربیت ئەو ژی برنا کچ و ژنێن کوردێن مەیێن ئیزیدی بوون. ژبلی کوشتن و ژناڤبرنا چەندین زەلام و زارۆیان ب ساخی بن ئاخکرن و ب دڕندەترین شێوە ئەشکەنجە دان، ب زۆری دینێ ئیسلامێ بسەردا د سەپاند، هەتا وی ڕادەی ئەو کەسێ نەببا موسلمان دکۆشتن و سەر ژێ دکرن .\nهەروەسا ب زۆری و زۆردارییێ شەهدە پێ دئینا و نڤێژ پێ دکرن، گورینا دیانەتەکێ ب دارێ زۆریێ ب راستی ئەو بخوە ژی کارەساتەکا گەلەکا مەزنە د دیروکا جیهانی دا.\nــ هەروەسا چەندین هەزار زاروك و گەنج و پیر د چیایێ شنگالێ دا مان بێ نان و ئاڤ ژ برسان و ترسان و تێهنی بوونێ دا مرن و بوونە قوربان ، هەتا هێزێن پێشمەرگێن قارەمان گەهشتینێ و رزگارکرین.\nلەورا ل سەر مە پێدڤیە کو بەحسا کارەساتا شنگالێ دکەین قارەمانی و مەردایەتیا پێشمەرگەیان ژبیرنەکەین کو وان هەمی هەولێن خودان بۆ ئازادکانا کوردێن ئیزیدی ئەوێن ل چیایێ دا مای و شیان ب زیترین دەم وانا رزگار بکەن ب هەر ڕەنگەکێ هەبیت.\nــ هەروەسا دڤێت ئەم خەلکێ هەڕێما کوردستانێ ب گشتی و کوردێن ئیزیدی ب تایبەتی هەردەم سۆپاسیا دەڤەرا بادینان و خەلکێ دهوکێ و دەوروبەر بکەین و چ جاران باشی و ئەرکێ وانێ مرۆڤایەتیێ ژبیرنەکەین، چونکی وان ب هەمی ڕەنگان دەرگەهێت مالێن خوە و دلێ خوە بۆ ئاوارێن شنگالێ و دەوروبەر ڤەکرن و هەروەسا دەرگەهێت خاندنگەهان و مزگەفتان ژی هاتنە ڤەکرن.\nزۆرا ب زحمەتە راستی مللەتەکێ لسەر ئاخا وان وەلاتێ وان زێدێ باب و باپیرێن وان دەربەدەر بکەن و ل مال و حالێ وان بکەنە دەرێ و مال و ملکێ وان تالان بکەن ، یا ژ هەمیێ نەخوشتر دناڤ وەلاتێ خوەدا ببنە ئاوارە و ئەو بخوە خودانێت ڤی وەلاتی و ئاخێ بن.\nــ ئەز بخوە سەرێ رێز و تەقدیرێ و بەژنا خوە دچەمینم بۆ هەمی خێزانێن سەربلندێن شەهید و قوربانیێن کارەساتا شنگالێ، بۆ وان هەمی خەباتکار و قەهرەمان و هەمی پێشمەرگا و شەرڤانا ئەڤێن کو هەمی هەولێن خودایی و شەڤ و رۆژێن خوە کرینە ئێك بۆ رزگارکرنا کەس و کارێن مەیێن ئیزیدی.\nئەڤان کورد بوونا خوە سەلماند، کورد هەمی ئێکن بێ جوداهیا دین و نەتەوە، ئەم هەمی دڤێ کوردستانێ دا وەکی برایان بووینە و دێ هەر مینین برا ژی.\nسەر شوری و شەرمەزاری ژی دێ هەر بەهرا دۆژمن و نەحەز و نەیارێن کوردستانێ بیت.\nتۆلڤەکرنا ھەولێرێ ژ گەشتیاران ھاتە کرن!\n2019/07/19 - 6:34 م\nهەرێمی کوردستان لەبەردەم پێشکەوتن و ئاستەنگەکان\n2019/07/19 - 6:29 م\nبەرنامێ “میتۆد” داوی خەلەکە “ژنبوون چی یە؟ بۆچی کورد دبێژن ئەقلێ ژنێ یێ دکۆشا وێ دا”\n2019/07/18 - 3:18 م\n2019/07/19 - 6:54 م\nمه‌سروور بارزانى ئالییێن هه‌رێمێ بۆ دوڤچوونا بوویه‌را ترابزۆنێ راسپاردن\n2019/07/19 - 3:10 م\nئاژانسا ئه‌نادۆل: هێرشكه‌رێ سه‌ره‌كى یێ هه‌ولێرێ برایێ په‌رله‌مانتارا هه‌ده‌پێ یه\n2019/07/19 - 2:30 م\nواشنتۆن تایمز: نێچیرڤان بارزانى نموونه‌یا سه‌ركرده‌یێن رۆژهه‌لاتا ناڤینه\n2019/07/19 - 12:39 م


زانکۆی ڕاپەڕین - بەشی جوگرافیا وێرکشۆپێکی دەربارەی ژینگە و گەشتوگوزار لە ئیدارەی ڕاپەڕین سازکرد\nبەشی جوگرافیا وێرکشۆپێکی دەربارەی ژینگە و گەشتوگوزار لە ئیدارەی ڕاپەڕین سازکرد\nبڵاوکراوەتەوە لە 03 ئایار 2017 . سەردانەكان: 755\nئەمڕۆ چوارشەممە ٣ی ئایاری ٢٠١٧، بە چاودێری و ئامادەبوونی (د. موفق خالد) سەرۆکی زانکۆ و ئەندامانی ئەنجوومەنی زانکۆو ژمارەیەک لە مامۆستایان و خوێندکارانی زانکۆ، ، بەشی جوگرافیا وێرکشۆپێکی بە ناونیشانی (ڕۆڵیی بنەما ژینگەییەکان لە پەرەپێدانی کەرتی گەشتوگوزار لە ئیدارەی ڕاپەڕین) لە هۆڵی چالاکیەکانی زانکۆ سازکرد.\nدواتر بەڕێز (د. موفق خالد) سەرۆکی زانکۆی ڕاپەڕین وتەیەکی پێشکەشکرد، وێڕای بەخێرهاتنی میوانەکان دەستخۆشی لە لیژنەی ڕێکخەری وێرکشۆپەکە کرد، پاشان بەکورتی باسی له کەرتی گەشتوگوزار کرد و ئاستەنگە سروشتی و مرۆییەکانی بەردەم گەشەپێدانی ئەو کەرتەی لەسنوری ئیدارەی ڕاپەڕین ڕوونکردەوە ، هەروەک ئاماژەی بۆ ئەوەکرد کە ئەنجامدانی ئەم جۆرە چالاکیانە کاریگەری باشی دەبێت لەسەر بەرەوپێشچوونی ئاستی زانستی زانکۆ و دۆزینەوەی ڕێگەچارەی زانستی بۆ چارەسەرکردنی کێشەکانی کۆمەڵگا.\nلە دوو پانێڵی وێرکشۆپەکەدا حەوت سیمینار بە ناونیشانی جیاواز دەربارەی ڕۆڵیی بنەما ژینگەییەکان لە پەرەپێدانی کەرتی گەشتوگوزار لە ئیدارەی ڕاپەڕین پێشکەشکران .\nسیمیناری یەکەم دەربارەی (ژینگەی ئیدارەی ڕاپەڕین و گەشتوگوزار-تێڕوانینێکی گشتی) لەلایەن (د. ئازاد نەقشبەندی) پێشکەشکرا.\nسیمیناری دووەم دەربارەی (پیشبوونی ژینگەی ناوچە گەشتوگوزارییەکان لە ئیدارەی ڕاپەڕین) لە لایەن (د. لقمان وسو عمر) پێشکەشکرا.\nسیمیناری سێیەم دەربارەی (کاریگەری شوێنەوار لەسەر کەرتی گەشتوگوزاری لە ئیدارەی ڕاپەڕین) لەلایەن (د. محمد علی عبداللە) پێشکەشکرا.\nسیمیناری چوارەم دەربارەی کاریگەری (پلەی گەرمی و دابارین لەسەر چالاکی گەشتوگوزار-قەزای پشدەر بە نمونە) لەلایەن (م. محمد قادر رسول، م.ی. بێستون احمد حسێن) پێشکەشکرا.\nلە پانێڵی دووەمدا سێ سیمینار پێشکەشکران :\nسیمیناری پێنجەم دەربارەی (کاریگەری ڕێگاوبان و گواستنەوە لە پەرەپێدانی کەرتی گەشتوگوزار لە ئیدارەی ڕاپەڕین ) لەلایەن (د. ساکار محمد حسن گەردی) پێشکەشکرا.\nسیمیناری شەشەم دەربارەی (ڕۆڵی خزمەتگوزاری تەندروستی لە بەرەوپێشچوونی کەرتی گەشتوگوزار لە ئیدارەی ڕاپەڕین) لە لایەن (د. فاطمە قادر مصطفی) پێشکەشکرا.\nسیمیناری حەوتەم دەربارەی (بەراوردێک لە نێوان ناوچە گەشتیارییەکان و نیشتەجێ بوون لە ڕووی خۆڵ و خاشاک لە ئیدارەی ڕاپەڕین ) لەلایەن (ڕێباز محمد رسول) پێشکەشکرا.\nدوای خوێندنەوەی ڕاسپاردەکان کە وابڕیاره لە ڕۆژانی داهاتودا ئاراستەی لایەنە پەیوەندیدارەکانی سنورەکە بکرێن بە ئامانجی بەرەوپێشچوونی کەرتی گەشتوگوزاری لە سنوری ئیدارەی ڕاپەڕین، لە کۆتاییدا بڕوانامەی سەرۆکایەتی زانکۆ بەسەر توێژەرانی بەشداربووی وێرکشۆپەکەدا دابەشکرا .


په‌یامی سه‌رۆکی حکوومه‌تی هه‌رێمی کوردستان؛ به بۆنه‌ی ڕۆژی جیهانیی لاوانه‌وه\nMON, 20 MAY 2013 23:49 Erbil, GMT +3\nSUN, 12 AUG 2012 00:05\nبه بۆنه‌ی ڕۆژی جیهانیی لاوانه‌وه؛ له دڵه‌وه پیرۆزبایی له یه‌که یه‌که‌ی لاوانی کوردستان ده‌که‌م و ئومێده‌وارم هه‌موو ڕۆژێکیان خۆشی و شادی بێ و له سایه‌ی فه‌راهه‌مبوونی مافه‌کانیان؛ ژیانیان ئازاد و پڕ له داهێنان و به‌رهه‌م بێ.\nئێمه له حکوومه‌تی هه‌رێمی کوردستان یه‌کێک له ئه‌وله‌ویاتی کارکردنمان؛ گه‌شه‌پێدانی کوردستانه. ئه‌م پرۆسه‌یه‌ش بێ چاره‌سه‌رکردنی کێشه و گرفته‌کانی لاوان و ڕه‌خساندنی ده‌رفه‌ته‌کانی به‌شدارییان و وه‌گه‌ڕخستنی داهێنه‌رانه‌ی توانا و بیر و کارایی لاوان، ئامانجه‌کانی به‌دی نایه‌ت. ئه‌گه‌ر ئامانجه‌کانی گه‌شه‌پێدانیش به‌ر له هه‌موو شتێ لاوانی له‌به‌رچاونه‌گرتبێ؛ ئه‌وا ناتوانێ به‌رده‌وام بێت و له نه‌وه‌یه‌که‌وه بۆ نه‌وه‌یه‌کی دیکه و له قۆناغێکه‌وه بۆ قۆناغێکی دیکه بگوازرێته‌وه و ببێته پرۆسه‌یه‌کی ته‌واوکاری له ژیانی کۆمه‌ڵایه‌تی و ئابووری و سیاسی و کولتووریدا. بۆیه ئێمه له حکوومه‌تی هه‌رێمی کوردستان وه‌کوو ستراتیژ نه‌ک ته‌نیا به‌شداریکردنی لاوان؛ به‌ڵکوو دووپاتی هاوبه‌شێتی و شه‌راکه‌تی لاوان له گه‌شه‌پێدان و ته‌واوی ژیانی سیاسی و ئابووری و کۆمه‌ڵایه‌تی و کولتووریدا؛ ده‌که‌ینه‌وه.\nدروشمی (گه‌شه‌پێدانی کوردستان به هاوبه‌شیی لاوان) له سیاسه‌ت و ستراتیژی حکوومه‌تی هه‌رێمی کوردستانه‌وه سه‌رچاوه‌ی گرتووه، که به هۆیه‌وه ده‌مانه‌وێ ده‌روازه‌کان واڵا بکه‌ین بۆ هاوبه‌شیی یه‌کسان له‌گه‌ڵ لاواندا و له گشت وه‌زاره‌ته‌کان و جومگه‌کانی حوکمڕانیدا؛ ئه‌و ده‌رفه‌تانه بڕه‌خسێنین که لاوان له کوردستان ببنه کاره‌کته‌ری سه‌ره‌کی له پرۆسه‌ی بونیاتنانی ئێستا و ئاینده‌ی وڵاته‌که‌یان. به بیرکردنه‌وه و کاری داهێنه‌رانه‌یان بنه‌ماکانی دیموکراسی و ئازادی و مافه‌کانی مرۆڤ و پێکه‌وه‌ژیانی ئاشتییانه و لێبوورده‌یی و یه‌کترقبوڵکردن و دوورکه‌وتنه‌وه له هه‌موو شێوازه‌کانی توندوتیژی؛ زیاتر بچه‌سپێنن و ببنه هاوبه‌شێکی کارا و ئه‌رێنی له داڕشتن و بڕیاردانی ئه‌و سیاسه‌تانه‌دا که ئه‌مڕۆ و ئاینده‌ی ژیانیان دیاری ده‌که‌ن.\nله‌م پێناوانه‌دا جگه له حکوومه‌تی هه‌رێم، پێویسته کۆمه‌ڵگای مه‌ده‌نی و که‌رتی تایبه‌تیش ده‌رگاکانیان له‌به‌رده‌م کارامه‌یی و تواناکانی لاواندا واڵا بکه‌ن و ده‌رفه‌تی ڕاسته‌قینه‌ی کار و به‌شداری و شه‌راکه‌تیان بۆ بڕه‌خسێنن.\nدووباره ڕۆژی جیهانیتان پیرۆز بێ و بۆتانی دووپات ده‌که‌ینه‌وه که حکوومه‌تی هه‌رێم؛ حکوومه‌تی خۆتانه و به هاوبه‌شیی ئێوه کار بۆ گه‌شه‌پێدان و پێشکه‌وتنی کوردستان ده‌کات.\nسه‌رۆکی حکوومه‌تی هه‌رێمی کوردستان\n١١ی ئابی ٢٠١٢


ئەوەی ئاشکرایە ئیسلامی دەسەڵاتخواز، سەلەفیی، زۆر زیرەکانە و عەمەلیانە و مۆدیرانانە کاری ڕێکخستن و جەماوەرییبونی خۆیان دەکەن. ئەوان هەموو لایەنە لاوازەکانی کۆمەڵی کوردی لە باشوور بۆ مەبەستی خۆیان دەقۆزنەوە، هەموو کەناڵەکان بە هەموو جۆرەکانیانەوە بۆ مەبەستی خۆیان بەکاردەهێنن. ئەوەی لە کوردستاندا بژی ئەم ڕاستییە زۆر باش دەزانێت. کەناڵی نوێی ئەوان بۆ برەودان بە بیر و باوەڕ و پەیامیان ، نزیكبوونەوەیە لە ئافرەتە هونەرمەندەکان، ئارایشکارەکان، ئافرەتانی کە مۆدێلی کچە گەنجەکانن ، ئافرەتانێك کە بە هەر مەبەستێك بێت کچانی گەنج و هەتا ئافرەتانی جەحێڵیش دەبنە پاشکۆیان و ئەوان دەبنە کەسایەتیەك لایان. لە ئێستادا ئیسلامییە دەسەڵاتخوازەکان، سەلەفییەکان، ڕوویانکردۆتە ئافرەتانی نمایشکار . ئیدی ئەمان ئەوان بەکاردەهێنین ئەوانیش ئەمان ، هەردوولایان زۆر وریایانە و کارامانە ئەو گەمە قێزەوەن و لە خشتەبردنی کچانی گەنج ، دەکەن.\nهەردوولایان دەزانن ئەوی دیکەیان درۆدەکات، نە کچی مۆدێل و نمایشکار دەبێتە سەلەفی و نە سەلەفیش باوەڕی بە نمایشکار هەیە و ئامادەشە لەتەکیا هاوسەرگیریی بکات. ئەی کەواتە سەلەفییەکان بۆ ئەم گەمە بێزراوەیە دەکەن؟ وەڵامەکە ئەوەیە لە بازاڕی سەرمایەداریدا هەموو شتێك کاڵایە و هەر کاڵایەش بە گوێرەی کواڵەتی و شێوە و بەهای خۆی، نرخی لە کۆمەڵدا هەیە . کچان و ئافرەتانیش هەر لەو بازاڕە و لەو کۆمەڵەدا بوونەتە کاڵایەك کە هەموو لایەك سەلفیەکان، سیاسییەکان، بازرگانەکان، دەوڵەمەندەکان لە ململانێیەکی ناشیرین نامۆراڵدان لەسەر ئەم کاڵایە .\nئەم کاڵایە لەم سەردەمەی کۆمەڵدا، لەم سیستەمەدا بەهۆکاری جیا جیا زۆر هەر یەکجار زۆریش ڕەواجی هەیە. سەلەفییەکان، ئیسلامییە دەسەڵاخوازەکان بۆ مەبەستی سێکیسی وەکو بازرگانەکان و سیاسییەکان و دەوڵەمەندەکان، لەم کاڵا زیندووەوە، کاڵا مرۆڤییەوە، نزیکنابنەوە بەڵکو بۆ مەبەستی سیاسییە، بۆ مەبەستی ستراتیجی ئایندەیە کە گرتنەدەستی دەسەڵاتە. چۆن؟ سەلەفییەکان دەتوانن پارەی باش بەم مۆدێلانە، بەم ئارایشکارانە، بدەن. دەتوانن سێنتەرێك، ساڵۆنێکیان لە فلاتێکدا، لە خانوویەکی بچوکی دوو سێ ژووریدا، بۆ دابنێن، لە ژووری چاوەڕوانیدا بە دەیەها کتێب و سەرچاوەی دینیی، ڕاگەیاندنی خۆیان دابنێین تاکو کچانی گەنج و ئافرەتانی هاتوو و دانیشتوو، بیخوێننەوە. هەر ئاواش لە ژورێکی دیکەدا وەکو ژووری ئامادەکاریی بۆنمایشکاریی دوو ئافرەتی بە توانای فکری سەلەفی بە ناوی یارمەتیدەری خانمی مۆدێل ، خانمی نمایشکار بەدەمکردنی هەندێك ڕتووشەوە کچە یا ئافرەتی هاتوو، سەرەگرتوو، ...بخاتە نێو لێدوان و باس و خواس لەسەر ئیسلام و ڕاگەیاندن و کتێبە "پیرۆزەکان" ەوە کە ئەمەش کارێکی ئاسانەو زەمینەش لەبارە بۆ ئەمە.\nبۆ کردنی ئەمەش سەلەفییەکان مەناعەتیان نییە ئەو سێنتەرە، ساڵۆنە، بۆ ماوەی چەند مانگێك بەلاش بکەن بۆ ئەوانەی کە دەچن، تاکو دەنگێکی باش بداتەوە . من لێرەدا ڕەخنەی ئەو کچ و ژنانە ناکەم کە دەچن ئارایشتکردن و جوانکردنی خۆیان، چونکە ڕیشە و هۆکاری ئەمە کۆمەڵەکەیە، بوونی سیستەمی بەکاڵابوونی هەموو شتێکە، بوونی کولتورێکە کە ڕێگەخۆشکەرە و زەمینەسازی برەودانە بەوە، بۆیە بەڕای من شۆڕشی کولتوریی ئەوەندەی شۆڕشی ئابووریی گرنگ و زەروورە، ئەم دوو شۆڕشە، ئەم دوو گۆڕانکارییە یەك بە ئەوی دیکەیان گرێدراوەتەوە، بێ کردنی هەردووکیان ئەستەمە هیچ گۆڕانکارییەك بکرێت یا لانی کەم بتوانرێت بەردەوامیی پێبدرێت بە تایبەت گۆڕان لە کولتوری سەردەمدا، کولتوری بازاڕی ئازاددا، ئابووریی لیبراڵد. شۆڕشی ئابووریی بێ شۆڕشی کولتوریی ناکرێت.\nبەندکردنی، فەرامۆشکردنی پرسی کولتوریی، شکست بە لابەلاکردنەوەی پرسە ئابوورییەکە دەهێنێت. گەر بۆچوونمان ئاوابێت ئەگەر کێشەی ئابووریی لابەلابکرێتەوە، ئیتر کولتوری کۆمەڵایەتی سەردەمیش بە بیانوی ئەوەی کە گوایە سەرخانی کۆمەڵە..، لابەلادەبێتەوە، تەنها لە قاڵبی پاگەندەدا دەمێنێتەوە و لەخشتەبردنی خەڵکییە و دەستبەردانە لە هەر گۆڕانکاریییەکی سەرەکیی.


هەڵەبجە، هێشتا بۆنی سێوی لێدێ | پایگاه اطلاع رسانی اصلاح\nبەعس داهێنانێکی نوێی تۆقێنەرانەی لە قەتڵوعامکردنی ئینسان کرد، رۆژهەڵاتی ناوەڕاست، بەو پێیەیمەملەکەتی یەکتر سڕینەوە و کوشتنی جیاوازییەکان و شەڕ و شۆڕی زۆر بوە بەهۆی ئەوجیاوازییە فیکری، دینی و نەتەوەیی و مەزهەبی و سیاسییانەی لە ناوچەکەدا بونیانهەبوە، هەمو جۆرەکانی کوشتنیان تاقیکردۆتەوە. لێ هیچ سەردەمێک نەگەیشتۆتە رادەیدڕندەیی کیمیابارانکردنەکەی هەڵەبجە.\nلە حیکایەتەکان و چیرۆک و بەسەرهاتە کۆنەکانەوە بۆمان دەردەکەوێ ناشیرینترین و ترسنۆکانەترین جۆری کوشتن، کوشتن بوەلەڕێی ژەهرپێدان. چیرۆک و روداوەکانی کوشتن لەڕێی ژەهرپێدانەوە زۆرتر چیرۆکەکانیدیکەی کوشتن لە نەوەکانی کۆنەوە بۆ نەوەکانی داهاتو گواستراونەتەوە. کیمیابارانکردن دوا ئاستی دڕندەیی و دڵڕەقیی هەر هێزێکە، بەعس بەو دڕندەیییەی، مێژویەکی نوێی داهێنا لە قەتڵوعامکردن، کە تائێستا لە ناوچەکەدا تاقینەکراوەتەوە. دوای کۆتایی هاتنی جەنگی جیهانیی دوەم و قەتڵوعامەکانیهیتلەر، هیچ دیکتاتۆرێک ئەوەندەی سەدام حوسێن بەربەریی نەبوە. مێژوی سڕینەوەیدەستەجەمعیی نەتەوەیەک، بە هەڵەبجە گەیشتە لوتکە.\nشەهیدکردنەوەی هەڵەبجە لەژێر دەستی حوکمڕانانی کورددا\nئێستا دوای ٢٤ ساڵ رەتبون بەسەر کارەساتێکی وادڵتەزێندا، کوردستان کەوتۆتە قۆناغێکی نوێوە. دەسەڵاتدارانی کورد لەدوایراپەڕینەوە، کەمترین ئیشێک کردبێتیان ئیشکردن بوە بۆ کەیسی هەڵەبجە و ئەنفالکراوان و هەڵەبجە و هەڵەبجەییەکان و کەسوکاری ئەنفالکراوان. حکومەتی هەرێم لە دو لاوە غەدرێکی گەورەی لە خەڵکی هەڵەبجە کردوە؛ لە لایەکەوە هەوڵی نەداوە لەسەر ئاستی جیهانییدا بە جدی کار بۆ بە جینۆسایدناساندنی کەیسی هەڵەبجە و ئەنفال بکات، لە لاکەی تریشەوە، لە ناوخۆی هەرێمدا شتێکی وای نە بۆ خەڵکەکە کردوە و نە بۆ ئەو شار وشارۆچکانەش کە کەوتونەتە بەر شاڵاوی هێرشی نامرۆڤانەی سەدام حوسێن.\nلە هەموئەوانە کارەساتبارتر، یەکێتی و پارتی بونەتە پارێزەری توندی ئەو خۆفرۆشانەی بەشداربوونە لە شاڵاوەکانی سڕینەوەی کورددا.هێنانەوەی قاسـماغا لەهەولێر و راکردنی فڕۆکەوانەکە (تاریق رەمەزان)، دو نمونەی زیندوی داڵده‌دانیتاوانباران له‌لایه‌ن هەردو هێزی حوکمڕانی کوردستانن (یەکێتی وپارتی).\nده‌زگای مۆسادی ئیسرائیلی، یه‌کێک بوو له‌و ده‌زگا سه‌ره‌کییانه‌ی که‌توانی شه‌رعییه‌تێکی نێوده‌وڵه‌تی بۆ هۆڵۆکۆستی جولەکە دروستبکات، ئه‌میش له‌ڕێیهێنانه به‌رده‌م دادگای تاوانباران. جوله‌که، دوای دامه‌زراندنی ده‌وڵه‌تیئیسرائیل و کۆتایی هاتنی جه‌نگی جیهانی دوه‌م، هه‌مو هه‌وڵه‌کانی خۆی خسته‌گه‌ڕ بۆئه‌وه‌ی شه‌رعییه‌تێکی نێوده‌وڵه‌تی بداته هۆڵۆکۆست. مۆسادیش، وه‌ک ده‌زگایه‌کیکاریگەر، توانی ئه‌و شانازییه بۆ خۆی ببات که توانی چه‌ندان تۆمه‌تبار به‌هۆڵۆکۆست، په‌لکێشی دادگا بکات.\nمۆساد توانی تاوانبارێکی هۆڵۆکۆست له‌ناوجه‌رگه‌ی ئه‌رجه‌نتینه‌وه بڕفێنێت و بیهێنێته‌وه ئیسرائیل بۆ ئه‌وه‌یشه‌رعییه‌تێک بداته هۆڵۆکۆست و دادگایی بکات. کوردیش، له‌ناو جه‌رگه‌ی ئه‌مینترینشاری عێراق و له‌ناو جه‌رگه‌ی سێ ده‌زگای بەناو سیخوڕی "زانیاری و دژه تێرۆر وپاراستن" و پۆلیس و خه‌ڵکی کورد و خودی قوربانییه‌کان، تاکه یه‌ک که‌سی تاوانباریراسته‌وخۆی هه‌ڵه‌بجه‌ی له‌ده‌ست بو، کەچی بۆی دەرچو. حکومەتی هەرێم تا ماوە دەبێشەرم دایبگرێ ئەگەر باسی کەیسی تاریق رەمەزان و هەڵاتنەکەیبکرێ.\nئه‌رجه‌نتین، ئارامبه‌خشترین شوێن بو بۆ نازییه‌کان دوای کۆتایی هاتنیجەنگی جیهانیی دوەم، هه‌ر بۆیه ئه‌دۆڵف ئایخمانی به‌شداری سه‌ره‌کی هۆڵۆکۆست وبکوژی گه‌وره‌ترین رێژه‌ی جوله‌که‌کان، له‌وێ نیشته‌جێبو. ساڵی 1957 مۆساد زانیئه‌و تاوانباره مەترسیدارە له ئه‌رجه‌نتینه، دوای سێ ساڵ ئیش بۆکردن، توانیانله‌ناوجه‌رگه‌ی ترسناکترین ده‌وڵه‌ت بۆ ئاشکرابونی ئه‌و بانده‌ی رفاندنی ئه‌وگه‌وره بکوژه‌یان گرته ئه‌ستۆ، راکێشی ئیسرائیلی بکه‌ن.\nئەگەر مرۆڤ تەنهاجارێک سەردانی هەڵەبجە بکا، لە ئیهمالیی حوکمڕانانی کورد تێدەگا لە بەرامبەربێخەمییان بۆ خەڵکی هەڵەبجە و خودی شارەکە.\nرێکخراوی (چاک) و حکومەتی هەرێم\nرێکخراوی چاک یەکێکە لەو رێکخراوە قازانج نەویستە سەربەخۆییانەی کە لەلایەن چەند چالاکوان ونوسەر و رۆژنامەنوسێکی کورد لە ئەوروپا و ناوخۆی کوردستان دامەزرا، بۆ داکۆکیکردنلە کەیسی هەڵەبجە و کیمیابارانکراوان و ئەنفال و قەتڵوعامی کورد.\nبۆ من ئەورێکخراوە لە دو روانگەوە گرنگییەکی لە رادە بەدەری هەیە؛ روانگەی یەکەم؛ سەلماندیانکاری سەربەخۆ و بێ پشتیوانیی حکومەت و حیزبە سیاسییەکان دەتوانرێت سەرکەوتو بێ وکاریگەریی گەورە دروستبکا. روانگەی دوەم؛ سەلماندیان کورد لە دیاسپۆڕا ئەگەربیەوێت، دەتوانێت کاری جدیی بکا.\nمن بێ دودڵی دەڵێم رێکخراوی (چاک) زیاترهەوڵی بەجینۆسایدناساندنی کەیسی هەڵەبجە و ئەنفالی داوە لە کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی لەحکومەتی هەرێمی کوردستان. ئەگەر زۆر نەکەوێتە خانەی پێداهەڵگوتنەوە، من بێ دودڵیدەڵێم (چاک) توانی حکومەتی هەرێم بەخەبەربێنێتەوە و کەمێک چالاکی بکا لە کارکردن بۆهەڵەبجە لە کۆمەڵگەی نێودەوڵەتیدا.\nهەڵەبجە هێشتا بۆنی سێوی لێدێ، هێشتارەنگی غوربەت و نامۆیی بەر نەداوە. لەژێر دەستی ئەو دو هێزە حوکمڕانەدا، زەحمەتەبرینی هەڵەبجەییەکان ساڕێژبێ.


جامی یەکێتی ئاسیا - 2017 - Zonal Semi-Finals - Soccer - Yariga - Results, fixtures, tables and statistics\n201920182017201620152014201320122011201020092008200720062005 > کۆتاییInter-zonal FinalsInter-zonal Semi-finalsZonal FinalsZonal Semi-Finalsقۆناغی کۆمەڵەکانقۆناغی سەرەتایی زیادەقۆناغی یەکەمی پاشکۆکانQualification Round\nAggr. Global 4 - 5 هۆم یونایتد\n16/05/17 Global 2 - 2 هۆم یونایتد بینینی ڕووداوەکان زانیاری زیاتر لەسەر ئەم یارییە\n30/05/17 هۆم یونایتد 3 - 2 Global بینینی ڕووداوەکان زانیاری زیاتر لەسەر ئەم یارییە\nAggr. وەحدە 4 - 2 وەحدات\n16/05/17 وەحدە 4 - 1 وەحدات بینینی ڕووداوەکان زانیاری زیاتر لەسەر ئەم یارییە\n30/05/17 وەحدات 1 - 0 وەحدە بینینی ڕووداوەکان زانیاری زیاتر لەسەر ئەم یارییە\nAggr. دارول تاکزیم 4 - 4 Ceres\n17/05/17 دارول تاکزیم 3 - 2 Ceres بینینی ڕووداوەکان زانیاری زیاتر لەسەر ئەم یارییە\n31/05/17 Ceres 2 - 1 دارول تاکزیم بینینی ڕووداوەکان زانیاری زیاتر لەسەر ئەم یارییە\nAggr. قوە جەوییە 2 - 1 زەورا\n22/05/17 قوە جەوییە 1 - 1 زەورا بینینی ڕووداوەکان زانیاری زیاتر لەسەر ئەم یارییە\n29/05/17 زەورا 0 - 1 قوە جەوییە بینینی ڕووداوەکان زانیاری زیاتر لەسەر ئەم یارییە\nRim Kwang-Hyok Kigwancha 5 0 2\nD. Roberts Global 4 0 1


تووشبووانی كۆڕۆنا لە توركیا ژمارەیەكی پێوانەیی تۆماركرد\n14/05/2021 ژمارەی بینراو 141\nتەشەنەسەندنی پەتای كۆڕۆنا لە توركیا زیاتر دەبێت و ژمارەی تووشبووان لەو وڵاتە بۆ سەروو پێنج ملیۆن كەس بەرزدەبێتەوە، لەماوەی 24 كاتژمێری رابردووشدا 242 تووشبووی پەتاكە گیانیان لەدەستدا.\nوەزارەتی تەندروستیی توركیا بڵاویكردەوە، لە ماوەی 24 كاتژمێری رابردوودا، 11 هەزارو 394 كەسی دیكە تووشی كۆڕۆنا بوون و 242 تووشبووش گیانیان لەدەستداوە.\nوەزارەتەكە لە راگەیەندراوێكدا ئاشكرایكردووە، لەئێستادا كۆی گشتیی تووشبووانی كۆڕۆنا لەو وڵاتە بۆ پێنج ملیۆن و 95 هەزار و 390 حاڵەت بەرزبووەتەوە، كە نزیكەی دوو هەزارو 670 تووشبوو لە دۆخێكی ناجێگیردان و باری تەندروستییان خراپە، ژمارەی گیانلەدەستدانیش گەیشتە 44 هەزار و 301 حاڵەت.\nبەپێی ئاماری ماڵپەڕی Worldometer كە رۆژانە لەبارەی پێشهاتەكانی پەیوەندیدار بە كۆرۆنا لە سەرتاسەری جیهان زانیارییەكانی نوێ دەكاتەوە، توركیا لەریزبەندی وڵاتانی جیهاندا لە پلەی پێنجەمدایە لەڕووی زۆریی ژمارەی تووشبووان و مردن بە كۆڕۆنا.\nبەرزبوونەوەی زیاتری حاڵەتەكانی تووشبوون بە پەتای كۆڕۆنا لە توركیا، لەكاتێكدایە بڕیاری قەدەغەی هاتووچۆی سەرتاسەری لەو وڵاتە بەردەوامە، كە رۆژی 29-4-2021، چووە بواری جێبەجێكردنەوەو تارۆژی 17ی ئەم مانگە بەردەوام دەبێت.


هاوپەیمانی ئۆکەس، بۆچی لەم کاتەدا AUKUS Alliance – Hawpshti\nهاوپەیمانی ئۆکەس، بۆچی لەم کاتەدا AUKUS Alliance\nهاوپەیمانی (ئۆکەس) لە 15/9/2021 لە لایەن هەر سێ وڵاتی ئوسترالیا و بەریتانیا و ئەمریکادا ڕاگەیەندرا. ناوەڕۆکی ئەم هاوکارییە ئەوە بوو کە ئەمریکا تازەترین تەکنەلۆجیای ناوکی (نەوەوی) خۆی ئەدات بە ئوسترالیا و 8 غەواسە (سەبمەرین) بە هاوکاری بەریتانیا بۆ ئوسترالیا دروست ئەکەن. ئەمریکا تا ئێستا تەنها هەندێ لە تەکنەلۆجی نەوەوی (ناوکی) خۆی بەس بە بەریتانیا داوە. وە ئوسترالیا ئەبێ بە دووەم وڵات کە پێی ئەدرێ.\nلە ساڵی 2016 دا ئوسترالیا عەقدێکی لە گەڵ فەرەنسادا کرد، کە بە بڕی 90 بلیۆن دۆلاری ئوسترالی کە یەکسانە بە (55 بلیۆن یۆرۆ) فەرەنسا 12 غەواسە بۆ ئوسترالیا دروست بکات و بڕیار بوو لە کۆتایی ئەم ساڵی 2021 ەدا بچێتە خانەی جێبەجێکردنەوە و دەستی پێ بکرێ. کاتی خۆی بۆ ئەم پرۆژەیەی ئوسترالیا، زۆر وڵات بەشداری لەو پێشبڕکێیەدا کرد و لە هەوڵی بردنەوەی ئەم پرۆژەیەدا بوون. تا لە کۆتایدا لە بەینی یابان و فەرەنسادا، ئوسترالیا فەرەنسای هەڵبژارد بۆ دروستکردنی ئەم سەبمەرینانە.\nئەو 12 غەواسەیەی کە فەرەنسا بڕیاربوو درووستی بکات، غەواسەی تەقلیدی بوون. واتە بە گازوایل ئیشیان ئەکرد. ئەم 8 غەواسەیەی کە ئێستا بڕیارە ئەمریکا و بەریتانیا درووستی بکەن، بە وزەی ئەتۆمی کار ئەکات. جیاوازی سەرەکیان ئەوەیە کە ئەمانەی بە وزەی ناوکی (ئەتۆمی) ئیش ئەکات، خێراتر و گەرەتر و بۆ ماوەی چەندین ساڵ (تەنانەت تا 30 ساڵ، کە هەموو تەمەنی غەواسەکەیە) ئەتوانێ لە ژێر ئاودا بمنێنێتەوە و بەردەوام وزەی هەیە. تاکە شتێک کە پێویستی پێبێ کە بۆی بێتە سەر ڕووی دەریا، وەرگرتنی ئاو و خواردنە بۆ سەرنشینەکانی. تا ئیستا 6 وڵات خاوەنی ئەم جۆرە غەواسانەیە کە بە وزەی ئەتۆمی کار ئەکات (ئەمریکا، ڕوسیا، چین، هیندستان، بەریتانیا و فەرەنسا). ئێستا ئوسترالیا ئەبێت بە وڵاتی حەوتەم.\nئوسترالیا لە پڕدا، بەبێ ئەوەی فەرەنسا ئاگادار بکاتەوە، ئەم ئەقدەی هەڵوەشاندەوە و لەگەڵ ئەمریکا و بەریتانیادا ڕێکەوت بۆ درووستکردنی 8 سەبمەرین. هەرچەندە ئوسترالیا ئەڵی کە ئامادەین هەموو ئەو تەعویزەی کە ئەکەوێتە سەرمان لە بری هەڵوەشانەوەی عەقدەکە لە گەڵ فەرەنسادا ( کە بە بڕی 140 ملیۆن دۆلار بۆ 404 ملیۆن دۆلار دائەندرێ) بدەین بە فەرەنسا. بەڵام ئەم بڕیارە فەرەنسای زۆر تووڕە کرد و ئەم ڕێکەوتنەی ئۆکەسی بە لێدانی خەنجەر لە پشتەوە وەسف کرد کە هاوپەیمانەکانی (ئەمریکا و ئوسترالیا) لێیان داوە. فەرەنسا سەفیرەکانی لە واشنتۆن و کانبیراوە بانگکردەوە. فەرەنسا زیاتریش بەوە تووڕە بووە کە پێشوەخت هیچ پرس و ڕایەکی پێنەکراوە لەسەر هەڵوەشانەوەی ئەم عەقدە و ئەم ڕێکەوتنە نوێیە.\nبۆچی لەم کاتەدا، ئەم هاوپەیمانێتییە کە ناویان ناوە (ئۆکەس)؟ لە کاتێکدا چەندین ڕیکەوتنی لەم جۆرە لە نێوان ئەمریکا و هاوپەیمانەکانیدا هەیە بۆ بەرەنگاربوونەوەی چین لە ناوچەی (ئیندۆ پاسفیک و ساوس چاینە سی). بۆ نمونە لە 2007 دا ڕێکخراوی (کواد) (1) لە بەینی (ئەمریکا و ئوسترالیا و هیندستان و یابان) دا پێکهێنراوە بۆ هەواڵگری سیخوڕی و سەربازی و بەرەنگاربوونەوەی چین. وە پێشتریش ڕێکخراوی (5 چاو) (2) کە لە نێوان (ئەمریکا و کەنەدا و بەریتانیا و ئوسترالیا و نیوزیلەند) دا پیکهێنراوە.\nئەمریکا کە لە ئەفغانستان کشاوەتەوە و تالیبانی هێنایەوە سەر حەکم. ئەمە نەک هەر لە ئاستی دنیادا، بەڵکو لە ناوخۆشدا بە شکستێکی گەورە بۆی بە حیساب کراوە. هەروەها لە ناوخۆدا قڵشتێکی چینایەتی گەورە و هەژارییەکی بێ وێنە و ئەزمەی قوڵی سەرمایەداری و ڕۆچوونی ئیقتیسادەکەی و نەتوانینی ڕاگرتنی هەژموونی بەرەوپێش چوونی چین. وای لە ئەمریکا کردووە کە وەک هەلێکی زێڕین ئەم (ئۆکەس)ە ببینێ، تا هەژموونی باڵادەستی خۆی بە دنیا و بە دۆست و بە نەیارانی ڕابگەیەنێتەوە.\nبەریتانیا بە دوای برێکست و دەرچوونی لە یەکێتی ئەوروپا، کۆشەگیر کەوتبۆۆوە و ئەم (ئۆکەس)ە هەلێکی زێڕین بوو بۆی تا عەقدەکەی فەرەنسا لەگەڵ ئوسترالیادا بە شکست بهێنێ و خۆی وەک یارییکەرێکی جیهانی پێناسە بکاتەوە.\nئوسترالیا کە لە سەر داخوازی دۆناڵد ترامپ (سەرۆکی پێشووی ئەمریکا) لە سەرەتای 2020 دا بیانووی بە چین گرت و داوای لێکۆڵینەوەی نێونەتەوەیی دەکرد لەسەر بڵاوبوونەوەی کۆرۆنا ڤایرۆس. ئەمە چینی تووڕەکرد. ئوسترالیا کە 35٪ هەناردەی دەرەوەی لە ئاسن و گاز و خەڵوز و گۆشت و شەراب ئەنێرێ بۆ چین. چین کڕینی شتی لە ئوسترالیا کەم کردەوە. ئەمە فشارێکی گەورەی لەسەر حکومەتی ڕاستی ئوسترالیا دروست کرد. ئۆکەس هەلێکی زێڕین بوو بۆی، تا بە چین بڵێ ئەگەر تۆ سزای بازرگانیمان ئەدەی. ئەوا ئێمەش شتمان لەدەس دێ و ئاوا تۆڵەت لێ ئەکەینەوە.\nئوسترالیا لە ساڵی 1973 وە ڕێکەوتنی بڵاونەبوونەوە و بەکارنەهێنانی چەکی ئەتۆمی (3) ئیمزا کردووە و ئەندامی ئەو ڕێکخراوەیە. وە لە 1998 ەوە ڕێکەوتنی قەدەغەکردنی تاقیکردنەوەی چەکی ئەتۆمی (4) ئیمزا کردووە. وە حکومەتی ئوسترالیا ئەڵێ کە ئەمان پابەندن بەو ئیمزایانەی کردوویانە و هەوڵی دروستکردن و بلاوکردنەوەی چەکی ئەتۆمی نادەن و ئەم غەواسانەش هیچ چەکێکی ئەتۆمی لەسەر نییە و تەنها بە وزەی ئەتۆمی ئیش ئەکەن و ئەمەش دژایەتی نییە لەو ڕێکەوتنانەی کە لە 1973 و 1998 دا ئیمزامان کردووە.\nبنکەی (پاین گاپ) لە ئوسترالیا و بنکەی (ئێن ئیس ئەی ) لە مێنوز هیڵ لە بەریتانیا.\nPine Gap (in Australia) & NSA’s Menwith Hill Base in the UK.\nلە ساڵی شەستەکانەوە ئەمریکا لە ناوەڕاستی ئوسترالیادا بنکەیەکی عەسکەری و سیخوڕی درووستکردووە کە ناوی (پاین گاپ)ە نزیک بە 800 کەسی ئوسترالی و ئەمریکی تیایدا کار ئەکەن و دەفری سەتەڵایتی گەورەی تیادایە. ئەم بنکەیە لە گەڵ ئەو بنکەیەی ئەمریکا کە لە بەریتانیا هەیەتی، سیخوڕی تەواوی کۆمیونیکەیشنی دنیایان لە ژێر دەستدایە و هەموو درۆن و دەفرە سیخورییەکانی ئەمریکا و ئەو کوشتارگایەنەی کە لە عێراق و ئەفغانستان و وڵاتانی تردا لە ڕیگەی درۆنەکانیانەوە ئەنجامی ئەدەن. لەم دوو بنکەیەوە ئاڕاستە ئەکرێ و ئەنجام ئەدرێ.\nگەرچی ئۆکەس لە لایەن میدیاکانی ئەم سێ وڵاتەوە، وەک گۆڕانکاری و دەسکەوتێکی گەورە وەسفکرا. لە ڕاستیدا تەنها موعامەلەیەکی بازرگانی بوو. بەڵام گێچەڵ و شەڕفرۆشتنی ئەمریکا بە چین و هەڵگیرساندنی شەڕی دەوڵەتانی ئیمپریالیستی و بەرپاکردنی جەنگێکی تری جیهانی و خاپورکردنی گۆی زەوی و کوشتنی دەیان ملیۆن کرێکار لە شەڕەکانیاندا. خەتەرێکی زۆر واقیعی و ترسناکە.\nئەرکی ئێمە کرێکاران و هەموو بزووتنەوەی کرێکاری و کۆمۆنیستی جیهان و هەموو نەقابەکرێکاری و حیزبە چەپ و سۆشیالیستەکانە، کە بەر بەشەڕێکی تری ماڵوێرانکەری سیستەمی سەرمایەداری بگرێ و سۆشیالیزم و ئایندەیەکی پڕشنگدار بخاتە بەردەم کۆمەڵگای بەشەری.\nپێویستە چەوسانەوە و کەڵەکەکردنی سەمایە و شەڕ و ماڵوێرانی و ئاوارەیی و هەڵاواردن و برسێتی و چەکی ئەتۆمی کەبەرهەمی سیستەمی سەرمایەدارییە، بگۆڕین بە سۆشیالیزم و بنیاتنانی خۆشبەختی و پێکەوەژیان و ئینسان دۆستی و ژینگە پارێزی و ئاشتی و یەکسانی و ئارامی و خۆشگوزەرانی بۆسەرچەم دانیشتوانی سەرگۆی زەوی.\nThe Quadrilateral Security Dialogue also known as the (Quad) is a strategic dialogue between the United States, India, Japan and Australia, was initiated in 2007.\nThe Five Eyes alliance is an intelligence-sharing arrangement between five English-speaking democracies: the US, UK, Canada, Australia and New Zealand. It evolved during the cold war.\nTreaty on the Non-Proliferation of nuclear weapons (Non-Proliferation Treaty=NPT)


کچۆڵەی روخۆش (لیـدیـا ئـارۆن سیباستیان) لە شاری (لەنـدەن) لە بریتانیا لەدایکـبوە. خـێزانەکەیان بە رەسەن هـێندین، دایک و باوکی خـەڵکی ویلایـەتی\n(کـیراڵا)ی باشوری هیندستانن. دەمێکە کۆچیان کردوە بۆ بریتانیا و بونەتە هاوڵاتی ئەو وڵاتە. لیدیا تاقانەی دایـک و باوکـێتی. هەمویـان لە ناوچـەی (ئیسکـس) لە شاری لەنـدەن پێـکەوە دەژیـن.\nباوکی لیـدیا (ئـارۆن سیباستـیان) پـزیشکی پسپۆری تیشکە، لە ( نەخۆشخـانەی گـشتی کۆلـشیـستەر) لە لەنـدەن. دایکـیشی (ئێـریکا کـوتیـاس) جێگـری بەڕێـوەبـەری (بانـکی بـریکـلا) یـە لە لەنـدەن.\nئارۆن و ئێریکا دەربارەی لیدیای کچیان دەڵێن:"هەر بە کۆرپەیی زیرەکی دەرکەوت. لە تەمەنی شەش مانگاندا دەستی بە قسەکردن کرد. لە تەمەنی دو ساڵیدا پرسیاری زۆری لێمان دەپرسی. لە تەمەنی چوار ساڵیشدا بە باشی ئامێری موزیکی کەمـانجەی دەژەنـد.\nلە منداڵیشەوە، هـۆگری خوێندنەوەی پەرتـوک و گۆڤـاری منداڵان بو. بو بە هاوڕێیەکی هەمیشەی پەرتوک، خوێنـدنەوە بو بە پێویستی و بە بەشێک لە ژیـانی. ئەو پەرتوک و گۆڤـارانەی دەخوێنـدەوە، کە بۆ منـداڵانی ئاست بەرزتـر لە خـۆی نوسرابـون. لیدیـا زۆر سەرسامی خوێندنەوەی رۆمانی (هـاری پوتـەر) بو، کە لە نوسینی (جـوان رۆلینگ) ـە. تەمەنی لە دوانـزە ساڵان کەمتر بـو، سێ جـار هەر حـەوت بەرگەکەی زنجیرەی (هـاری پوتـەر)ی خوێنـدەوە. هەمیشەش خـۆی بە کـارێکەوە سەرقـاڵ دەکـرد.\nباوکی وتی:"کچـەکەم بۆ ماوەی ساڵێکی تەواو بە پرسیارکـردن بێـزاری کـردین، قـسەی لەسەر تاقـیکردنەوەکانی نمونەی زیرەکی دەکرد. لە ئینتەرنێـتدا ئەو سایتانەی دەکردەوە کە پرسیاری تاقیکردنەوەی زیرەکی نمونەییان لەخۆگرتون. لە قوتابخانەشدا لە سەروی رێزبەنـدی قوتابییە زیرەکەکانی هاوپۆلەکانییەوە بو. جێی سەرنجراکێشانی مامۆستاکانی بـو. لە پێشبڕکـێی پرسیارەکانی بیرکـاری لە قـوتابخانەکەیـدا، خەڵاتی یەکـەمی بـردەوە.\nلیدیا سیباستیان، کچۆڵە قوتابییەکی بریتانییە، لە پۆلی هەشتەمە لە قوتابخانەی ئامادەیی (کولشیستەر) ی کچـان لە ئیسکـس لە لەنـدەن. خۆشترین بابەت بەلایەوە فیـزیا و کیمیا و بیرکـارییە. لیدیـا دەڵـێت:" هەر کارێک بکەم، زۆر بە وردی و بە ئەوپەڕی توانامەوە ئەنجـامی دەدەم. دەمەوێـت بزانـم بە کـوێ دەگـات"\nلیدیـا لە تەمەنی (١٢) ساڵیـدا، لە پشوی هـاوینەی قوتابخـانەدا، بڕیاریـدا کە بەشداری لە تاقـیکـرنەوەکانی (مینسا) دا بکـات و بۆ ئـەم مەبەستەش خـۆی ئامـادەکرد. شایـەنی باسە، کۆمەڵـەی مینـسا، تا ئێستا تەنیا کۆمـەڵە و گەورەتـرین و کۆنتـرین کۆمەڵـەیە لە جیهانـدا، بۆ پێـوانەکردنی تێکـڕای پلــەی زیـرەکی مـرۆڤـە زیـرەکەکـان.\nلیدیـا کارتی (کاتـێـل٣ ب) ی وەرگـرت. بۆ بەشـداریکردن لە تاقـیکردنەوەکانی مینـسادا، کە دوو تـاقـیکردنەوەن، تـاقـیکردنەوەی زاری و تـاقـیردنەوە بە نـوسـین، کە لە لایـەن کۆمەڵـێک پســپۆر و پـزیشکی سـەر بە کۆمـەڵەی میـنساوە، سەرپـەرشـتی دەکـرێـت و تێکـڕای پلـەی زیـرەکی بـۆ تاقیکردنەوەکانی تـاقـیکەرەوە دادەنـێن.\nپرسیارەکان (١٥٠) پرسیاری جیاوازی جـۆراجـۆری زۆر قـورسن، لەوانەش ملەکـردن لەگەڵ توانای پاراوی زمانی و زانستی گشتی و بیرکاری و بەراوردکردن و بیر قـوڵی و هەستکردنی لۆژیکی و...هتد. ماوەی دیاریکراوی وەڵامدانەوەش تەنیا (١٥٠) خولەکە.\nدایک و باوکی لیدیا، گەرچی لە زیرەکی و متـمانە بەخۆبـونی کچەکەیان دڵنیابـون. بەڵام لەگەڵ ئەوەشـدا، لـەم بـڕیـارە قـورسەی لیـدیـا دودڵـبـون.\nلیـدیا سیباستیان، لە کاتی بۆ دیاریکراویـدا، لە کۆلـێژی (بـیربیک) لە لەنـدەن، ئامـادەی بەشـداریکـردنی تاقـیکردنەوەکـانی میـنسا بـو. بۆ دیاریکـردنی تێکـڕای پلـەی زیـرەکی.\nلیـدیا تـوانی بە دو خولـەک لە پێـش زەنگی کـاتی تەوابونـیدا، بە سەرکەوتویی وەڵامی هـەمو پرسیارەکان بداتەوە. توانی تێکـڕای زیـرەکی (١٦٢) پلـە بەدەستبهـێنێت، کە دو پلە لە سەروی تێکڕای پلەی زیرەکی، هەردو زانـای فـیزیکی (ئەلبـێرت ئەنیشـتایـن) و پرۆفـیسۆر (ستیڤـن هـۆکـنیگ) ەوەیە، کە تێکڕای زیـرەکی هەریەکەیان (١٦٠) پلەیە.\nهـۆی بەکارهـێنانی ناوی (ئەنیـشتاین) بەرانبەر بە زاراوەی (بلیمەتی) چونکە ئەلبێرت ئەنیشتاین روناکبیری ئەقڵی سەدەی بیستەم بو. بۆیە کە باسی بلیمەتی کەسێکی زیرەک دەکـرێـت. بە ئاستی بلیـمەتی ئەنیشتاین هەڵـدەسەنگـێنرێت.\nلیـدیا لە بـارەی پرسیارەکانی تاقـیکردنەوەکانی میـنسا و باری دەرونی لەو ساتـەدا، بـۆ رۆژنامەی (گاردیـان) ی گـێڕایەوە و وتی:" لەراستیدا، لە سەرەتـادا شـپرزەبـوم، بەڵام دوای چەنـد خولەکێک خاوبومەوە و هاتمەوە سەرخۆم. هەرکە دەستم بە وەڵامدانەوەی پرسیارەکان کرد، زۆر بەلامەوە ئاسانتربون، لەوەی لەو بڕوایەدا بوم. تاقـیکردنەوەکان پێویستی بە شارەزایی زمـان و بەراوردکـردن و بە هەستی لـۆژیکی هەبون. لە راستیدا ئەوپـەڕی توانـام بەکارهـێنا. پرسیارەکـانـم بە دروستی و زۆر بە باشی وەڵام دانـەوە"\nلەگـەڵ ئـەوەی کە لیـدیا، ئەو پلـە بـاڵا زیـرەکییەی بەدەستهـێنا. بـەڵام ئـەم سەرکـەوتنە مەزنـەی تـوشی لەخـۆبـایی و خۆهـەڵکـێشانی نەکـردن. زۆر بە خـاکی و بە سـادەییەوە دەڵێت:" لەو بـڕوایەدا نیـم و بە راستی نازانـم، کە من لەگەڵ هەردو زانـا و رۆشـنبیری مـەزنی وەکـو، ئەلبـێرت ئەنیشـتاین و ستیڤـن هـۆکنیگ بەراورد بکرێـم، ئەمـانە کـار و ئەنجـامی زۆریـان بەدەستهـێـناون"\nباوکی دەڵێت:" من و هاوسەرەکەم، کە بیستمان لیدیـا بەرزترین پلەی تێکڕای زیرەکی، بەدەسـتهـێناوە هەستـمان بە سەرسوڕمـان کـرد. لە راستـیشدا ئێمە مامەڵەی تایبەتی و شتـێکی جیـاوازی ئەوتۆمـان لەگەڵـیدا نەکـردوە.. پشتی بە تواناکـانی خـۆی بەسـتوە"\nلیـدیا سیباستیان، بۆ بە یەکێک لە بلیمەتەکانی جیهان. بو بە یەکێک لە رێژەی لە سەدا یەکی (١%) ی بلیمەتەکـانی هەمـو جیهـان. بو بە ئەنـدامـێکی کۆمـەڵـەی (مـینسا). کە ژمارەی ئەندامەکانی لە هەمـو جیهـاندا (٢٠٠٠٠) هـەزار بلیمەت و زیـرەکـن لە کچـان و لە کـوڕان. لیـدیا بو بە مایـەی شانـازی بۆ خـێزانەکەی بۆ بریتـانیا و بۆ هـیندســتان.\nلیدیا سیباستیان، لە ئێستادا شانازی بەوەوە دەکا، کە چوە پاڵی هەردو هـاوڕێی بلیمەتی هاوقـوتابخانەی، هەریەکە لە کچۆڵەی بلیمەت (نیکـۆڵ بـار) ی (١٢) ساڵان و کاکەلەی بلیمەت (ئـاهـیل گەوهـەر) ی تەمـەن (١٠) سـاڵان. کە تێکـڕای زیـرەکی ئەم دو منـداڵە بلیمەتـەش (١٦٢) پلـەیە. هەرسیکـیشیان دانیشتوی ناوچـەی (ئیسکـس) ی لەنـدەنن.\n(سیمارتـیز) لە بارەی ئەم سێ منـداڵە بلیمەتـەوە دەڵێت:" بە دەنگێکی بەرز و رونەوە دەڵـێم، کە ئـەم دو کچـۆڵـە و ئـەم کـوڕە بچـوکە، هـەنـگاوی سەرسـوڕێنـەر دەنـێن، بە بەکارهـێـنانی زیرەکییان لە داهـێنان و نەخشەدانان، بۆ چونە ناو چالاکی قـورسەوە. کە دەیانبزوێنن و پەرۆش و شەیـدایان دەکەن. ئەمەش ئەو راستییەیە کە بە دەوری ژیاندا دەخولێـتەوە. لە هـەر تەمەنێکـدابیـت، حـەزت لە هەرچـییەک بێت، گەر بتـەوێـت خـۆت دەربخەیـت و فـێری شارەزایی بیـت، دەتـوانیـت. گـرنگـتر لەمـانەش چـێـژ لە کاتـەکـانت وەربگـرە. ئایـا کارێـکی ئەوتـۆ کـردوە، شـایەنی ئەوەبێـت کە شانـازی پێـوە بکەیـت؟"\nلیـدیـا سیباستیان کە گەورەبێـت، هـیواخـوازە و حەزدەکـات، کارێکی دەستبکەوێـت، کە پەیـوەنـدی بە بیـرکـارییەوە هـەبێـت.\n(*) بۆ نوسیـنی ئەم بابـەتە، سـودم لە پانـزە سـایتی ئینگـلیزییەوە وەرگـرتـوە.\n٢٧/ دێـسەمبەر/ ٢٠٢٠


گەنجێكی بەریتانی بەهۆی كێشانی جگەرەی ئەلیكترۆنییەوە بۆ ماوەی چەند مانگێك ژیانی دەكەوێتە مەترسییەوە و ڕوبەڕوی مەرگ دەبێتەوە، ئەمە لەكاتێكدایە زۆر كەس وادەزانن ئەو جگەرەیە زیانەكانی لە جگەرەی ئاسایی كەمترە.\nبەپێی ڕاپۆرتێكی ڕۆژنامەی دەیلی میرەری بەریتانی، گەنجێك بەناوی ئیوان فیشەر كە لەئێستادا تەمەنی 19 ساڵە، كاتێك تەمەنی 16 ساڵبووە پێویستی بە چاندنی سی كەسێكی دیكە هەبووە بۆ ڕزگاركردنی ژیانی، ئەمە لەكاتێكدایە تەنها شەش مانگ جگەرەی ئەلیكترۆنی كێشاوە.\nفیشەر بۆ چەند هەفتەیەك لە بەشی چاودێری وردی نەخۆشخانە ماوەتەوە، ئەوەش دوای ئەوەی شەوێك پێش ئەنجامدانی تاقیكردنەوەكان سییەكانی توشی كێشە بوون، دوای گەیاندنی بۆ نەخۆشخانە بۆیان دەركەوتووە ئەو ئەندامەی لەكاركەوتووە و ناتوانێت ئەركەكانی بەجێبگەیەنێت.\nدوای ئەنجامدانی پشكنینەكان پسپۆڕان بۆیان دەركەوتووە جگەرەكێشانی ئەلیكترۆنی هۆكاری توشبونی ئەو گەنجەبووە بەو كێشە تەندروستیانە، چونكە ئەو یاریزانی بۆكسێن بووە و بۆ وازهێنان لە جگەرەكێشانی ئاسایی پەنای بۆ جگەرەی ئەلیكترۆنی بردووە، تاوەكو توانا جەستەییەكانی بەهێزتر بكات.\nئیوان فیشەر دەڵێت "پێیان وتم من لەماوەیەكی كەمدا بەتەواوی چاكدەبمەوە، دواتر وتیان دووساڵَ كاتی دەوێت، ئەوە نزیكەی چوار ساڵ تێپەڕیوە من هێشتا گرفتم هەیە، توانای سییەكانم 60% تێپەڕ ناكات".\nئەو گەنجە باسی لەوەش كردووە پێشتر تەندروستی باشبووە، هەموو شەوێك وەرزشی ڕاكردنی ئەنجامداوە، بەڵام ئێستا ناتوانێت هیچ بكات، كاتێك كەشوهەوا گەرم دەبێت سییەكانی زۆر ماندووی دەكەن و بەردەوام پێویستی بە بەركاهێنانی دەرمانی چالاككەرەوە هەیە، ئەوانەش تەواوی ژیانی گۆڕیون.\nفیشەر ئاماژەی بەوەش كردووە، ئێستا توانای وەك كەسێكی تەمەن 65 ساڵە، چونكە لە نەخۆشخانە پێیان وتووە كە سییەكانی كەسێكی تەمەن 80 ساڵی جگەرەكێشیان بۆ چاندووە.\nهەرچەندە یاساكانی بەریتانیا بەتوندی ڕێگرن لە فرۆشتنی جگەرە بە كەسانی هەرزەكار، بەڵام ئەو گەنجە ئاشكرای كردووە كە ساڵی 2017 زۆر بە ئاسانی جگەرەی ئاسایی و ئەلیكترۆنی دەستكەوتووە و كڕیوێتی، هەر لەو ساڵەشدا دۆخی تێكچووە و كێشەی هەناسەدانی بۆ دروستبووە.


کۆمسیۆنى باڵاى سەربەخۆى هەڵبژاردنەکان رایگەیاند، دادگا 21 بڕیارى کۆمسیۆنى هەڵوەشاندووەتەوە کە کاریگەرى دەبێت لەسەر ئەنجامى بەشێک لە بنکەکان و هەڵوەشاندنەوەى ئەنجامەکانیان.\nبەپێی رونکردنەوەیەکى کۆمسیۆن (22ی تشرینی دووەمی 2021) کە دەست "ناس کورد" کەوتووە، 1436 تانە ئاڕاستەى دەستەى دادوەرى کراون، کە 1415 تانەیان رەتکراونەتەوە.\nئاماژە بەوەشکراوە، 21 تانە لەبڕیارەکانى ئەنجومەنى کۆمسیاران دراوە و دادگا بڕیارەکانى هەڵوەشاندوەتەوە، 15 بڕیاریان کۆمسیۆن پابەند دەکات بۆ ژماردنەوەى دەستى وێستگە تانەلێدراوەکان، ئەو شەش بڕیارەى دیکەش کە ماونەتەوە تانەکان لەسەریان پەسەندکراون بەهۆکارى یاسایی و هونەرى، ئەوەش کاریگەرى دەبێت لەسەر هەڵوەشاندنەوەى ئەنجامى هەندێ بنکە.\nدوو بەرپرسی عێراقی بۆ رۆژنامەیەكی نزیكی قەتەریان ئاشكراكردووە گۆڕانكاریی چاوەڕوانكراوی ئەنجامەكانی هەڵبژاردن 10 كورسی دەگرێتەوە، زۆربەی هەرە زۆریشی بۆ لایەنە شیعە ناڕازییەكان دەڕوات.\nسەرچاوە بەرپرسەكان لە لێدوان بۆ "العربي الجدید" كە "ناس كورد" بینیویەتی (22ی تشرینی دووەمی 2021) ئەویان ئاشكراكردووە، كورسییە گۆڕاوەكان لە پارێزگاكانی بەغدا، بەسرە، بابل، سەلاحەدین، كەركوك و نەینەوا دەبن، هەندێك لەوانەی پێشتر وەك براوە ڕاگەیەنراون دەبنە دۆڕاو.\nبەگوێرەی زانیارییە دزە پێكراوەكانیش زۆربەی هەرە زۆری گۆڕانكارییەكان لە بەرژەوەندی هێزە ناڕازییەكانی شیعە دەبن، ئەوانەشی لە گۆڕانكارییە نوێیەكان سەركەوتوون لەسەر حسابی هەندێ كاندیدی سەربەخۆ بووە كە جیاوازی دەنگەكانیان لەگەڵ دۆڕاوەكان زۆر كەم بووە.


کرێکارێکی بیانی بۆ فرانس پرێس: یەک دینارم پێ نییە و دەمەوێت بگەڕێمەوە بۆ وڵاتەکەم\nبازاڕێکی میللی لە شارێکی عێراق\nڕەجیب شێخ سێ مانگە کرێی کارەکەی وەرنەگرتووە، ماوەیەکیشە خاوەنکارە عێراقییەکەی ژەمە خواردنەکانی ڕۆژانەی پێنادات، ئیدی هاووڵاتییە بەنگلادیشییەکە بۆ یەکەمجار داوای لە خێزانەکەی کرد پارەی بۆ بنێرن، کە سەرەتا لەپێناو ژیاندنی ئەوان بۆ عێراق هاتبوو.\nبارودۆخی ئەم چێشتلێنەرە تەمەن 26 ساڵە، کە ساڵی 2013 هات بۆ شاری بەسڕە، هاوشێوەی بارودۆخی هەزاران کرێکاری دیکەی بیانین کە لە وڵاتانی ئاسیاییەوە هاتوون؛ بە شێوەیەک لە وڵاتێکدا گیریان خواردووە، کە نە کاری تێدا ماوە و نە بەهۆی بێپارەییشەوە دەتوانن بەجێیبهێڵن.\nکرێکارێکی گەنج، کە ناوی محەممەدی لە خۆی ناوە تاوەکو خاوەنکارەکانی لەیادیان بمێنێت، وتی، "عادەتەن ئێمە پارە بۆ خێزانەکانمان لە نیشتمان دەنێرینەوە".\nنەفیس عەباس، کرێکارێکی دیکەی بیانییە و خێزانەکەی لە پاکستان بەجێهێشتووە. چەند ڕۆژێک لەمەوپێش دوکانی بەرگدرووی خاوەنکارەکەی کردبووەوە، دوای ئەوەی بۆ ماوەی چوار مانگ بەهۆی بڵاوبوونەوەی پەتای ڤایرۆسی کۆرۆنای نوێوە، قەدەغەی هاتوچۆی سەرتاسەری ڕاگەیەندرابوو، نەیتوانیبوو بیکاتەوە.\n"یەک دینارم پێ نییە"\nنەفیس لەسەر ئامێری دروومانەکەی و ڕووبەڕووی ئاوێنەیەک، قسەی بۆ ئاژانسی فرانس پرێس کرد و وتی، "دەمەوێت بگەڕێمەوە بۆ وڵاتەکەم، بەڵام یەک دینار لە گیرفانمدا نییە. تێچووی گەڕانەوەم بۆ پاکستان 700 دۆلارە، منیش یەک دینارم نییە".\nمونجیر ئیسلامیش هەموو شتێکی لەدەستداوە. ئێستا 30 ساڵە و نۆ ساڵی لە عێراقدا بەسەر بردووە، بەمدواییانە هانای بۆ کونسوڵگەری وڵاتەکەی بردبوو، تاوەکو یارمەتی بدەن.\nمونجیر بە ئاژانسەکەی وت، "باڵیۆزخانە پەیوەندییان پێوە کردین و پێشنیازی شوێنی خەوتن و خواردنی بۆ کردین".\nمحەممەد ڕەزا کەبیر، دیپلۆماتکاری بەنگلادیشی، تێبینی تێکچوونی بەردەوامی بارودۆخی هاووڵاتییەکانی لە چەند هەفتەی ڕابردوو کردبوو، وتیشی، "لەنێو 250 هەزار کرێکاری بەنگلادیشی کە ناویان لە عێراق تۆمارکراوە، 20 هەزاریان کارەکانیان لەدەستداوە".\nلە ماوەی ڕابردوودا، کۆمپانیا نەوتییەکان ژمارەی کارمەندەکانیان کەم کردبووەوە، وەک وەڵامدانەوەیەک بۆ دابەزینی نرخی نەوت و تێكچوونی بارودۆخی ئابووریی وڵاتەکە. ڕەزا کەبیر لەوبارەوە وتی، "ژمارەیەک کرێکار دەرکراوە بەبێ ئەوەی مووچە و کرێکانیان بدرێتێ".\nدیپلۆماتکارەکە لە باڵیۆزخانەی بەنگلادیش کار دەکات، سەرنجی بۆ ئەوە ڕاکێشا تاوەکو ئێستا پێشوازییان لە نۆ هەزار بەنگلادیشی کردووە، کە کارەکانیان لە کۆمپنیا نەوتییەکان لەدەستداوە.\nبەپێی ڕاپرسییەکی ڕێکخراوی کاری نێودەوڵەتی لەسەر 10 هەزار خاوەنکار لە عێراق، لە سەدا 40ی خاوەنکارەکان، کرێکار و کارمەندەکانیان ناردووەتەوە ماڵەوە، هەندێکیشیان باسیان لەوە کردووە کە ئومێدی گەڕانەوەی بارودۆخی پێش پەتاکەیان نییە، تەنانەت ئەگەر شەپۆلی بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسەکەش کۆتایی بێت.\nسالم ئەحمەد، بەڕێوەبەری چەندین چێشتخانەیە و زیانی مانگانەی بە نزیکەی 20 هەزار دۆلار هەڵدەسەنگێنێت. ئەمەش دۆخی ئەو 80 کارمەندەی لەلای کار دەکەن، دەخاتە مەترسییەوە، کە 12 کارمەندیان بیانیان و لە بەنگلادیش و میسڕەوە هاتوون، ئەگەرچی هێشتاش ناتوانن مووچەکانیان وەربگرن.\nلەگەڵ دابەزینی داهاتی نەوت، سالم وتی، "حکوومەت لە مانگی تەمموزدا داوامان لێدەکات باج بدەین، هیچ پلانێکیشی نییە بۆ پێشکەشکردنی یارمەتی بۆ کۆمپانیاکان".\nسەرۆکی لقی ڕێکخراوی کاری نێودەوڵەتی لە عێراق، بە فرانس پرێسی وت، "دەبێت دەسەڵاتداران هاریکاریی بەپەلەی کرێکاران خەرجبکەن، بەتایبەتی بۆ ئەوانەی کارەکانیان نافەرمییە".\nبەهۆی ئەم کارە نافەرمییانەوە، محەممەد فازڵ حەقی تەمەن 49 ساڵ، کە لە بەنگلادیشەوە هاتووە، چەندین ساڵ خێزانەکەی بەخێودەکرد. مانگانە دوکانێکی دەدۆزییەوە کە پێویستیان بە کرێکارێکی نوێ هەبێت.\nنرخی نەوتی ئۆپێک دوای چوار مانگ گەیشتە سەروو 40 دۆلار\nئارامکۆ: ئاستی داواکاری لەسەر نەوت بەرەو بەرزبوونەوە دەچێت\nوەزارەتی نەوتی عێراق ئاماری هەناردە و داهاتی نەوتی مانگی حوزەیرانی بڵاوکردەوە


قەڵەمکێشێکی هونەرمەند قادر دیلان – نەوا موکرجی\nقادر دیلان بە دەستی نەوا موکرجیی ناوێنەکێش!\n04/05/2020 Nawa Mukerji وێنە\nئەمڕۆ ویستم نووسینی (چاوپێکەوتن لەگەڵ ئامادەبووی کۆنسێرتێکدا) بڵاوبکەمەوە (کە لە مانگی دووی ئەمساڵدا 2020 لە فەیسبووکە داخراوەکەی خۆم بڵاومکردەوە) بەڵام نەمزانی چ وێنەیەک دابنێم. خۆزگەم خواست وێنەکێشێک وێنەیەکی ئەو باڵەخانە خەیاڵییەی بکێشایە و منیش بمتوانییایە بیکەم بە بەرگی چیرۆک/چاوپێکەوتن/وتارـەکەم. بەڵام وتم خۆ دەتوانم وێنەیەکی قادر دیلان دابنێم. کەچی هەموو ئینتەرنێت گەڕام وێنەیەکی ئەو کەڵەهونەرمەندە بە کوالیتییەکی باش و قەبارەیەکی باش نەبوو؛ کە لە ڕاستیدا دەبوو چەندین تابلۆ و پەیکەر و وێنە و ڕاپۆرت و ژیننامە و پەڕتووکی هەبووایە؛ کەچی… دێڕەکەی گۆرانم بیرکەوتەوە کە لە هۆنراوەکەی (دەروێش عەبدوڵڵا)دا دەفەرمێ:\nبەڵێ، دیارە، لەناو قەومی بەسیتا قەدری سنعەتکار\nوەکوو عەکسی قەمەر وایە لەناو حەوزێکی لیخندا،\nبۆیە من کە بە هیچ شێوەیەک وێنەکێش نیم و هیچی واشی لێنازانم، ئەوەنەبێ لە مناڵیما خولیام بوو؛ هەستام بە کێشانی قەڵەمکێشێک لەسەر وێنەیەکی ماکی خۆی کە بە کوالیتییەکی خراپ لە ئینتەرنێتدا هەیە. بۆیە تا ئەو ڕۆژەی شێوەکارەکانمان هۆشیان بەبەر خۆیاندا دێتەوە و دوو سێ تابلۆی دانسقەی ئەو کەڵەهونەرمەندە دەکێشن و پەیکەرە حەفتا مەترییەکەی بۆ دەکرێ؛ با ئەم قەڵەمکێشەی من هەبێ بۆ کەسێک کە بییەوێ وێنەیەکی قادر دیلان بەکاربهێنێ. بۆیە ئەم وێنەیەم کرد بە موڵکی گشتی و هەرکەسێ لە هەر شوێنێ چۆنی دەوێ بەکاریبهێنێ.\nهەر لەم ماڵپەڕەدا وێنەکە بە دوو قەبارە هەیە؛ قەبارەی یەکەمیان کە (DSW) بە ناوەکەیەوەیەتی (کە کورتکراوەی Down-sampled for webـە)، لە مێگابایتێک کەمترە و تەنها بۆ بەکارهێنانی ماڵپەڕ باشە، ئەوی تریان (FQ) بە ناوەکەیەوەیەتی (کە کورتکراوەی Full Qualityیە) ئەوەیان نزیکەی نۆ مێگابایتە و بۆ چاپ شیاوە.\nقادر دیلان بۆ بەکارهێنانی ئینتەرنێت\nقادر دیلان بۆ بەکارهێنانی چاپ\nTags: دەروێش عەبدوڵڵاقادر دیلانگۆرانوێنە\nNext ئۆپێرا چییە؟\nPrevious پێکهاتەی کیمیایی مرۆڤ


پشێویەکی ڕۆژی چوارشەممەی نێو کۆنگرێس، وانە و پەند بۆ هیندستان لەخۆدەگرێت\nنووسینی: ئەنجانا پاتریسا\nلە هیندستان کە گەورەترین دیموکراسی جیهانی تێدایە، لە مێژەوە ڕوانیویانەتە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمەریکا وەک مۆدێلێک کە لاساییبکرێتەوە. هەڵکوتانە سەر بینای کۆنگرێس و هوروژمکردنە نێوی لەلایەن لایەنگرانی سەرۆک ترامپەوە خورپە و سەرسوڕمانی خولقاند ، تەنانەت شیکارانی سیاسی ئاگاهیان دا بەوەی کە دەبێت لەو ڕووداوە وانە و پەندی گرنگی لێوە فێرببین.\nهاوکات کەسانی دیکە نیگەرانیان دەربڕی سەبارەت بەوەی کە ئەو پشێوی و نائارامییەی لە کۆنگرێس ڕووی دا، ڕەنگە رۆڵی رابەراتەیکردنیجیهانی لەلایەن ئەمەریکاوە لاوازبکات.\nسەرۆک وەزیرانی هیندستان " نارێندرا مۆدی" گوتی؛ ئەو نیگەرانە بوو بە بینینی دیمەنی هەواڵی ئاژاوە و توندوتیژی لە واشنتن. مۆدی لە تویتەرەکەی نووسیویەتی؛ دەبێت گواستنەوەی بێ‌گرفت و ئاشتیانەی دەسەڵات بەردەوام بێت ، هەروەها نابێت ڕێگە بدرێت پرۆسەی دیموکراسی لە ڕێی ئەنجامدانی ناڕەزایی نایاساییەوە تێکبدرێت.\nئەو ڕووداوە بێ‌پێشینە شێوازانەی ڕۆژی چوارشەممە لە کۆنگرێس، دوای بانگەشە نادروستەکانی ترامپ سەریان هەڵدا کە گوتی هەڵبژاردنی سەرۆکایەتی مانگی یازدەی ساڵی رابردوو دزراوە و هانی لایەنگرانی خۆی دا ، ئەوانەی بە هەزاران لە واشنتن گردببوونەوە بۆ دەربڕینی توڕەییان بە ئەنجامدانی رێپێوان بەرەو کۆنگرێس.\n"هارش ڤی پانت" پرۆفیسۆری پەیوەندیە نێودەوڵەتیەکان لە کۆلێژی کینگ لەندەن گوتی؛ وەک وڵاتێکی دیموکراسی هاوشێوەی ئەمەریکا ، هیندستان دەڕوانێتە ناخەوە هەتا بزانێت ئایا چی روو دەدات کاتێک جەمسەرگەری دەگاتە ئەو ئاستەی توندڕەوی. ناوبراو گوتیشی سەبارەت بە کۆمەڵگەیەکی وەک هیندستانی دابەشبوو لە ڕووی چینایەتی بەسەر هێڵی تائیفەگەری و ئاین و ناکۆکی ئیتنی، بەڵام هەتا ئێستا توانیومانە پێکەوە هەڵبکەین، بەڵام ئاستەنگەکان وا روو لە هەڵکشان دەکەن.\nزۆرێک لە توانجگران لەوە دەترسن، دەڵێن لەو دەمەوەی 6 ساڵ لەمەوبەر مۆدی سەرۆک وەزیرانی هیندستان دەسەڵاتی گرتووەتە دەست، جەمسەرگەری ئاینی زیادیکردووە. دەشڵێن پارتە راستڕەوەکەی نارێندرا مۆدی راستڕەو بە ناوی بەهاراتیا جەنەتا کاریکردووە بۆ بەهێزکردنی دەنگی زۆرینەی هیندۆسەکان ئەوەی دەبێتە مایی پەراوێزخستنی موسوڵمانان.\nمانوج جۆشی لە دامەزراوەی چاودێری لێکۆڵینەوە گوتی؛ ئەوەی لە واشنتن ڕووی دا، تیشک دەخاتە سەر مەترسی کە لەو ڕابەرانەوە دێت، ئەوانەی گوشار بۆ دابەشبوون دەکەن لە کۆمەڵگەیەکدا وەک ئامرزاێک بۆ کۆکردنەوەی پشتیوانی دەنگدان ، جا ئەگەر دیموکراسییەکی پتەو دێرێنی وەک ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمەریکا بگاتە ئەو ئاستە، ئەمە دەبێتە مەسەلەیەک ئەوەی مایەی تێڕامانی هەمووانە.\nجۆشی گوتیشی، بۆ نمونە لە هیندستان، تۆ هانا بۆ هیندۆسەکان دەبەیت لەبەر ئەوەی ئەوان زۆرینەن و پاشان هەڵبژاردن دوای هەڵبژاردن دەبەیتەوە.\nهەروەها نیگەرانی لە نێو دامەزراوەی ئاسایشی نیو دەلهیدا هەن کە ڕەنگە وڵاتێکی بە قۆڵی دابەشبوو، بەڕێوەبەرایەتی داهاتووی جۆو بایدن لاواز بکات. هیندستان دەڕوانێتە ئەمەریکا بۆ رابەرایەتیکردنێکی بەهێزی جیهانی، هاوکاتی ئەوەی مشتومڕەکانی ناوچەیی خۆی لەگەڵ چین لە چیاکانی هیمالایە چردەبنەوە، لەو ناوچەیەی نزیکەی هەشت مانگە هێزی سەبازی هەردوو وڵاتی هیندستان و چین بەرامبەر یەک وەستاون.\nستریرام چوالیا، ڕاگری کۆلێژی جیندال بۆ کاروباری نێودەوڵەتی لە زانکۆی ئۆ پی جیندال گوتی؛ هەمووان سەرسوڕماوین و نیگەرانین کە ئەو هێندە زۆرە لە دابەشبوون بەدی‌دەکرێت. بەڵام نیگەرانیە گەورەکە ئەوەیە کە پشێوی ناوخۆ و بێسەروبەری هێندە بەڕێوەبەرایەتی جۆو بایدن سەرقاڵبکات کە نەتوانێت بەهێزانە لە جیهاندا مامەڵەبکات بۆ بە پارسەنگکردنی هێز لەگەڵ چیندا.\nچوالیا گوتیشی ڕووداوەکانی ڕۆژی چوارشەممەی کۆنگرێسی ئەمەریکا ئەوە دەخەنە ڕوو کە سەرۆکی داهاتووی ئەمەریکا دەکەوێتە ژێر فشارێکی زۆری ترامپ و لایەنگرانی.


سەرۆکی تورکیا دەڵێت وڵاتەکەی دەستبەرداری نەوت و غازی ئێران نابێت سەرەڕای سزاکانی ئەمەریکا بەسەر تاراندا.\nڕەجەب تەیب ئەردۆغان لە میانەی گەڕانەوەی بۆ تورکیا لە پاش بەشداریکردنی لە کۆبوونەوەکانی کۆمەڵەی گشتی نەتەوە یەکگرتووەکان لە نیویۆرک گوتیشی وڵاتەکەی باکی بە سزاکانی ئەمەریکا نیـیە کە ڕەنگە بەهۆی بازرگانیکردن لەگەڵ ئێران بەسەریدا بەسەپـێنرێت. جەختی کردووەتەوە ئەنکەرە نایەوێت هاوکاریـیەکانی لەگەڵ تاران ڕابگرێت.\nسەبارەت بە پـێکهێنانی ناوچەی ئارام لە باکوری سوریا، ئەردۆغان گوتی کارەکان بەڕێوەدەچن بەپـێی ئەو خشتە کاتیـیەی بۆی دانراوە وە هەموو ئامادەکاریـیەکان لەسەر سنوور تەواوبوون. گوتیشی کە گەڕایەوە بۆ تورکیا قسە لەسەر ئەو هەنگاوانە دەکەن کە پـێویستە بنرێن و جێبەجێ بکرێن.\nئەردۆغان بەر لەوەی بۆ نیویۆرک بڕوات بە ئاژانسی دەنگ‌وباسی ڕۆیتەرزی گوتبوو لە میانەی سەردانەکەی لەگەڵ سەرۆکی ئەمەریکا کۆدەبێتەوە بۆ وتووێژکردن لەسەر مەسەلەی ناوچەی ئارام و شیانی کڕینی سیستەمی بەرگری موشەکی جۆری پاتریۆتی ئەمەریکایی. بەڵام ئەو کۆبوونەوەیە ئەنجام نەدراوە.


دادگایەکی ئەمەریکا بڕیاری زیندانی 5 ساڵی بۆ کاردارێکی لوبنانی دەرکرد بە تاوانی فرتوفێڵکردن بە ئامانجی خۆدزینەوە لە سزاکانی ئەمەریکا بەسەر حزبوڵڵای لوبنان و کۆمەککردنی دارایی ئەم ڕێکخراوە کە لە نێو لیستی ڕێکخراوە تێرۆرستیـیەکاندایە.\nوەزارەتی دادی ئەمەریکا ڕۆژی پـێنجشەممە ڕایگەیاند دادگای واشنتنی پایتەخت بڕیاری داوە قاسم تاجەدین، تەمەن 63 ساڵ، 5 ساڵ زیندانی بکرێت و لەگەڵیدا سزایەکی دارایی بدرێت بە بەهای 50 ملیۆن دۆلار.\nوەزارەتەکە دەڵێت ناوبراو سەرپەرشتی تۆڕێک کارداری لە لوبنان و ئەفریکا کردووە کە بەپـێی وەزارەتی خەزێنەی ئەمەریکا ئەم تۆڕە سەرچاوەی دارایی بووە بۆ گروپی تێرۆرستی حزبوڵڵای لوبنان.\nبراین بێنچکۆڤسکی یاریدەدەری وەزارەتی داد گوتی ئەم سزایانەی بۆ قاسم تاجەدین دراون، تەنیا نمونەیەکی نوێـیە بۆ بەردەوامبوونی وەزارەتی داد لە هەوڵەکانی لە پـێناو پەکخستن و هەڵوەشاندنەوەی حزبوڵڵا و تۆڕەکانی پشتیوانی لێدەکەن.\nجەسی لو داواکاری گشتی لە واشنتن گوتی ئەم حوکمەی ئەمڕۆ هەوڵەکانیان نیشان دەدات بۆ سزادانی ئەوانەی سزاکانی ئەمەریکا پـێشێلدەکەن و هەروەها پەیامێکە بۆ ئەوانەی سزاکان پـێشێلدەکەن کە دەدۆزرێنەوە و بەپـێی یاسا توندترین سزا دەدرێن.\nجێی ئاماژەیە قاسم تاجەدین لە 12 ی مانگی سێی ساڵی 2017 لە مەغریب دەستگیرکرا و لەسەر داوای دەسەڵاتدارانی ئەمەریکایی ڕادەستی ئەمەریکا کرا.


ئەم پرسیارەی سەرەوەم لەهاوڕێیانی فەیسبوکم پرسی، بەسوپاسێکی زۆرەوە زیاتر لەسەد هاوڕێ ئەزیەتی ئەوەیان کێشابوو کە وەڵامبدەنەوە. ئەم جۆرە لەڕاپرسییە، شێوازێکە بۆ بەدەستهێنانی داتا یان زانیاری. بەڵام کۆمەڵێک کێشەی هەیە. یەکەم لەناوەندێکی کراوەدا بەڕێوەدەچێت، بەو مانایە وەڵامەکان بۆ هەموان ئاشکرایە.\nئەمەش بێگومان ئەگەری ئەوەی هەیە کەکاریگەری لەسەر جۆری وەڵامی کەسەکان دابنێت. دووەم، چونکە رووبەڕوو نییە، رەنگە لەڕێگای وەڵامێکی کورتەوە نەزانرێت بەڕوونی مەبەستی وەڵامەکە لەو کاتەدا چیە. بەڵام سەرباری ئەوە دەکرێت وەک جۆرێک لە بەدەستهێنانی زانیاری مامەڵەی لەگەڵدا بکرێت. نووسین لەدونیای ئێمەدا هەتا ئەمڕۆ بەشێوەیەکی زۆر لەژێر کاریگەری چەمکە نازانستییەکاندایە، وەک بلیمەتی، ئیلهام، توانای تایبەت، وەحی. ئەگەر ئەم چەمکانە بۆ شیعرو هەندێک ژانەری تری ئەدەبی گونجاوبن، ئەوا بۆ زۆر بواری تر نەگونجاون. ئەگەر وەڵامەکان پۆلێن بکەین ئەوا یەک جۆر لەوەڵام زاڵە بەسەر وەڵامەکاندا ئەوەیش راستکردنەوەیە.\nئەم دیدی راستکردنەوە بە شێوازی جیاواز دەربڕاوە. بۆ نموونە لابردنی خەوش. پڕکردنەوەی کەموکورتی، راستکردنەوەی هەڵە. ئەم راستکردنەوەیە دیارە دەبێت لەپێناوی ئامانجێکدا بێت. ئەم مەبەستە دەبێت باشترکردن بێت. بەو پێیە رەخنە دەبێت لەلایەن کەسێکەوە بێت یان شارەزابێت یان دیدێكی جیاوازی هەبێت. بەم شێوەیە رەخنە تەواوکردنی ناتەواوێکە. بینین ئەوەیە کە نەبینراوە یان ناخوازرێت ببینرێت. دیارە رەخنە بەشێوازی تریش دەبینرێت. بۆ نموونە جۆرێکە لەقسەی زل.\nرەخنە یانی تەنها قسە، نەک کردار. کرداریش شەرتە. دیارە ئەم دیدە جینالۆجییەکی تایبەتی هەیە، کە لێرەدا بوار نییە بۆ هەڵدانەوەی. هەروەها لای بەشداربووان رەخنە بەگشتی دابەشدەکرێت بەسەر دوو جۆردا، جۆرێک کەڕەخنەیەو ئەو جۆرەکەی تریش دەربڕینی هەست و سۆزو باری دەرونییە، وەک ئیرەیی، هەست بە کەمییکردن، فشار، بۆیە هەندێک وەهای دەبینن کەدەبێت گیانی وەرزشی لەهەردولا هەبێت. کۆی ئەم وەڵامانە زەمینەیەکی تایبەتی دەسازێنێت هەتا بتوانین چەند هەنگاوێک بنێین بۆ وەڵامدانەوەی چیەتی رەخنە.\nدیارە چیەتی رەخنە بۆ خۆی پرسیارێکی ئاسایی نیە، وەک جودت باتلەر دەڵێت. بەجۆرێک لەجۆرەکان رەخنەیە لەڕەخنە. ئەگەر هەوڵێک بۆ پۆلێنسازی وەڵامەکانی بکەین. یەکەم، کاتێک زۆرێک رەخنە وەها دەبینن کەبریتیە لەڕاستکردنەوە، ئەوا رەهەندێکی تایبەتمان بۆ دادەڕێژن. دیارە دەتوانین وەڵامەکان رێکبخەین و جۆرێک لەڕێژەگەرایی لەپۆلێنکاری بەرهەم بهێنین، بەڵام ئەم دیدە لای من هێندە بایەخی نییە. دیارە ئەمە میتۆدۆلۆجییەکی زاڵی دونیای زانستە سیاسییەکانی ئەمریکایە. بەجۆرێک کە بڕوا وەهایە هەموو شتێک دەتوانرێت بپێویرێت. بەڵام بەلای منەوە پێوانسازی لێرەدا گرنگ نییە هێندەی چەمکسازی گرنگە. دیدی راستکردنەوە دەتوانین بەدیدی یان رەهەندی دەقیی رەخنە ناوببەین. مەبەستمان لەڕەهەندی دەقیی چیە؟ مەبەستمان لەڕەهەندی دەقیی ئەوەیە کەدەق هەیە راستەو دەق هەیە هەڵەیە یان هەڵەی تیادایە.\nئەو دەقانەی کەهەڵەیان تیادایە دەبێت لەلایەن ئەوانەوە راستبکرێنەوە کە ئاگاداری راستین. بەدیدی من، ئەم دیدە دەقییە دیدێکی ئاینییە یان رەگی لەپیادەکردنی ئایندا هەیە. لەئایندا دەقێکی تەواو راست هەیە، کەدەبێت بنەماو پێوەر بۆ دەقەکانی تر. هەبوونی دەقێکی راست وەها دەکات کەدەقی راست بوونی هەبێت و کاتێک دەقی راست بوونی هەیە ئەوا دەکرێت دەقی ناڕاستیش هەبێت، دەکرێت راست بکرێنەوە. لەڕاستیدا رەنگە ئەمە بڵاوترین جۆری رەخنە بێت. بەڵام لەزۆر ئاستدا ناچێتە خانەی رەخنەوە. رەخنە بریتی نییە لەڕاستکردنەوەی هەڵە. یان گەڕان بۆ هەڵە لەدەقەکاندا. چونکە هەم چەمکی هەڵەو هەم چەمکی راستی رێژەییە، چونکە راستییەکان لای کەسەکان لەسەر بنەمای دیدو ئاگایی و ئایدۆلۆژیاو باوەڕیان بەرهەمدێت.\nدیارە من لەو قوتابخانەیە نیم کە بڵێم راستی نییە، هەموو ئەوەی هەیە راڤەکردنە. رەهەندی دووەمی رەخنە لەوەڵامەکاندا رەهەندی کەسییە. کەسێک رەخنە لەکەسێکی تر دەگرێت. بەگشتی وەک یەکێک وەڵامەکان ئاماژەی پێدەدات رەخنە کەس پێی خۆش نیە. بەمجۆرە رەخنە کارێکی دڵخۆشکەر نییەو کەس پێی خۆش نییە رەخنەی لێبگیرێت. دەکرێت ئەم دیدە لەکەلتورێکەوە بۆ کەلتورێکی تر بگۆڕێت. وەک لەپۆلێنکاری سەرەوەدا بینیمان رەخنەی دەقیی یان رەهەندی دەقی رەخنەش دیسانەوە پەیوەستە بەژینگەو کەلتورەوە. رەهەندی کەسی رەخنە چەند جۆرێکی هەیە. رەخنەی سایکۆلۆجی هەیە. بەو مانایە پاڵنەرێکی سایکۆلۆجی وەهای لەکەسی رەخنەگر کردووە کەڕەخنە بگرێت. رەنگە ئەمە باوترین جۆری بەناو رەخنەبێت.\nخوێندنەوەی ئەم بەناو رەخنانە هەرزوو بۆ خوێنەر ئاشکرا دەبێت کە ئایا نەخۆشی کەسی رەخنەگر چیە. لەهەمانکاتدا رەخنەی دەسەڵاتیش بوونی هەیە، کاتێک کەسێک لەگەڵ کەسێکدا لەگەڵ جۆرێک لەدەسەڵات ململانێی هەیە ئەوا ململانێکەیان وەها دەبینرێت کەڕەخنە بێت، یان ئەگەر کەسێک توانای هەبێت ئەوا سوپایەکی تایبەت لەڕەخنەگری تایبەتی دەبێت. لێرەدا رەخنە خزمەتکردن یان کوشتنی کەسێکە لە پێناو بەرژەوەندی کەسێکی تر. ئەم رەهەندە کەسییە ئێجگار ژەهراوییە بۆ کۆمەڵگا. ئەمە لەڕاستیدا رەخنە نییە. چونکە هەردوولا خیتابی تایبەت بەرهەمدەهێنن کەدەبێت جێگای رەخنە بێت. خیتاب لێرەدا یانی جۆرێک لە دەق، وتار، گوتار، یان دەربڕین کە لەپرۆسەیەکی ئاڵۆزی شاردنەوەو ئاشکراکردندا دەیەوێت خۆی نمایش بکات.\nلەدونیای کوردیدا کەسەکان یان پێغەمبەرن یان شەیتان. پەیوەندی پێغەمبەری ئەو جۆرە پەیوەندیەیە کە کەسەکان وەها دەبینن دەبێت نەک هەر دەقەکانیان بەڵکو شێوازی ژیان و ژیاریان گرنگە و دەبێت لاسایی بکرێنەوە. ئەم دیدەیە کەکەس و دەق پێکەوە دەبەستێت. کاتێک کەسێک هەڵەیەک دەکات ئەوا راستەوخۆ کاریگەری دەبێت لەسەر دەقەکەی. پەیوەندی شەیتانی روونە لەسەر نەفرەت و دژایەتی و نەیارێتی بونیادنراوە\nئەم جۆرە بەناو رەخنەیە هەتا ئاستی کوشتنی کەسایەتی یان بە مەزنکردنی کەسێک دەڕوات، کە هەردوکیان دوو رووی یەک دراون. ئەم دوو رەهەندە زاڵەی بەناو ڕەخنە وەهایان لەدونیای بەرهەمهێنانی دەق کردووە کەدونیایەکی پڕ لەتوندوتیژی بێت. دیارە لێرەدا جیاوازی دەکەین لەنێوان دەربڕینی ناڕەزایی و بەرگرییکردن و دژایەتی زوڵم و خەبات و تێکۆشان لەگەڵ رەخنەدا. لەئاستی ڕەهەندی دەقیدا خوێنەر دەتوانێت چەندین ئاستی پەیوەندی رەخنەیی و ناڕەخنەیی دروست بکات. خوێندنەوە جۆرێک لەدروستکردنی پەیوەندیی لەگەڵ دەقدا. خوێندنەوە بۆ خۆی جۆرو مێژووی تایبەتی هەیە. سەرەتا لای سپینۆزا دەستپێدەکات. دەکرێت دەقێک وەک گۆڕەپانی جەنگ مامەڵەی لەگەڵدا بکرێت وەک دۆلۆز داوای دەکات. فێربوونی رووبەڕووبوونەوەی، ململانێ و هەوڵدان بۆ کۆنترۆڵکردنی. هەروەها دەکرێت پەیوەندییەکی ئامرازی هەبێت. فۆکۆ باس لە سندوقی ئامرازەکانی دەکات. مامەڵەکردن لەگەڵ دەقداو ئازادبوون لەوەرگرتن و بەکارهێنانی بۆ ئامانجی خۆت.\nفۆکۆ بەئەمە دەڵێت تول-بۆکس. هەرچەندە ئەوانەی لە ئەوەوە نزیکن لەڕووی بایوگرافییەوە تول-بۆکس بەجۆرێکی تر دەبینن. لە رەهەندی کەسییەوە، لەدونیای کوردیدا کەسەکان یان پێغەمبەرن یان شەیتان. پەیوەندی پێغەمبەری ئەو جۆرە پەیوەندیەیە کە کەسەکان وەها دەبینن دەبێت نەک هەر دەقەکانیان بەڵکو شێوازی ژیان و ژیاریان گرنگە و دەبێت لاسایی بکرێنەوە. ئەم دیدەیە کەکەس و دەق پێکەوە دەبەستێت. کاتێک کەسێک هەڵەیەک دەکات ئەوا راستەوخۆ کاریگەری دەبێت لەسەر دەقەکەی. پەیوەندی شەیتانی روونە لەسەر نەفرەت و دژایەتی و نەیارێتی بونیادنراوە، شەیتانی زیاتر شەیتاناندنە. ئەگەر دەرفەت هەبێت دێینە سەر ئەو دەقانەی کە قسە لەسەر چییەتی رەخنە دەکەن. پەیوەندی رەخنە بەڕۆشنگەرییەوە. چۆنێتی بەرگریی لەخودبوون لەدونیایەکدا یان سەردەمێکدا، کە دەسەڵات دەیەوێت بەجۆرێک حوکمت بکات لەپێناو خۆیدا.


وەزارەتی دارایی خشتەی دابەشكردنی مووچەی بڵاوكردەوە – تۆڕی میدیایی خەڵک\n2019/11/07 - 3:30 PM\nوەزارەتی دارایی و ئابووری حكومەتی هەرێمی كوردستان، خشتەی دابەشكردنی مووچەی رۆژی یەكشەممەی داهاتوو بڵاودەكاتەوە.\nئەمڕۆ پێنج شەممە، وەزارەتی دارایی و ئابووری حكومەتی هەرێمی كوردستان لە ڕاگەیەندراوێكیدا خشتەی دابەشكردنی مووچەی رۆژی یەكشەممە 10ی تشرینی دووەمی 2019 ی بڵاوكردەوە و تێیدا ئاماژە بە دابەشكردنی مووچەی یەكەكانی 70 و 80ی سەر بە وەزارەتی پێشمەرگە كراوە.\nهەر بەپێی زانیارییەكان، رۆژی دووشەممە 11ی تشرینی دووەمی 2019، مووچەی وەزارەتی پەروەردە دابەشدەكرێت و پاشان دابەشكردنی مووچەی وەزارەتەكانی تری بەدوادێت، ئەمەش لەكاتێكدایە ئەو مووچەیەی دابەشدەكرێت مووچەی مانگی ئابی 2019ی فەرمانبەرانە و بەبێ پاشەكەوت دابەش دەكرێت.\nدەستپێكردنی دابەشكردنی مووچەی فەرمانبەرانی هەرێمی كوردستان دوای ئەوە دێت كە بەغدا بڕی454 ملیار ديناری ڕادەستی حكومەتی هەرێمی كوردستان كرد.\nدوێنێ چوار شەممە، سەرچاوەیەك بە ماڵپەڕی (بغداد الیوم)ی ڕاگەیاندبوو، وەزارەتی دارایی حكومەتی فیدراڵ، بڕی 454 ملیار دیناری ڕادەستی حكومەتی هەرێمی كوردستان كردووە كە بۆ مووچەی فەرمانبەران تەرخان كراوە.\nمووچه‌هەرێمی كوردستانوەزارەتی دارایی و ئابووری حكومەتی هەرێم\nئەمریكا: ڕێگە نادەین ئێران ببێتە خاوەنی چەكی ئەتۆمی\nكوڕێكی ئەبو بەكر بەغدادی دەستگیركرا


خەڵاتی ئاڵتونی بەخشرایە خێزانی شەهید مامەڕیشە – Knwe.org\nسەرەکی » راپۆرت » خەڵاتی ئاڵتونی بەخشرایە خێزانی شەهید مامەڕیشە\nیادی شەهیدانی داری خلە\nلەكەلار؛ یادی شەهیدانی داری خلە كرایەوە و خەڵاتی ئاڵتونی ساڵانەی یادەكەش؛ پێشكەش بە خاتو(نیشتیمان)ی هاوسەری شەهید مامە ڕیشە كرا.\nیادی 31 ساڵەی شەهیدانی داری خلە لە مەراسیمێكی جەماوەریی و لەلایەن (دەستەی گەنجانی گزنگ) كرایەوە و تێیدا؛ ژمارەیەك لەئەندامانی سەركردایەتی یەكێتیی نیشتیمانیی كوردستان و سەرپەرشتیاری ئیدارەی گەرمیان و كەسوكاری شەهیدانی داری خلە و هاوسەنگەرانیان ئامادەبون.\nلەو مەراسیمە جەماوەرییە بەرفراوانەدا كە لەهۆڵی وەرزش و لاوانی كەلار بەڕێوەچو، بەڕێز و وەفاوە؛ یادی شەهیدان (مەلار ئەحمەد كەلاری و هاوڕێكانی) كرایەوە و چیرۆكی ڕۆژانی سەخت و بڕیاری مانەوەی ئەو پۆلە پێشمەرگە قارەمانە لەقوڵایی خاكی گەرمیان بۆ بەگژاچونەوەی ڕژێمی بەعسی لەناوچوو لەلایەن هاوڕێ و هاوسەنگەرانی شەهیدانەوە گێڕدرایەوە.\nلەبەشێكی دیكەی یادەكەدا؛ خەڵاتی ئاڵتونی ساڵانەی یادەكە؛ پێشكەش بە خاتو (نیشتیمان)ی هاوسەری شەهیدی فەرماندە (مامە ڕیشە) كرا.\nرۆژی 19/2/1989، حەوت پێشمەرگەی ی.ن.ك، لەدوای ئەنفال‌و لەسەردەمی خەباتی پارتیزانیدا لەئەشكەوتی (داری خلە) لەسنووری ناحیەی شێخ تەویل-قەزای كەلار خۆیان حەشاردابوو، بەڵام دواتر بەهۆكاری سروشتیی ئەشكەوتە بەسەریاندا داڕووخاو شەهیدبوون، لە دوای راپەڕینیش؛ ئەشكەوتەكە كرایەوەو تەرمەكانیان‌و سەرجەم كەلوپەلەكانیان دەرهێنران.


ئێران “تێلێگرام” فیلتر دەكات – زاگرۆس پۆست\nماڵەوە / کوردستان / ئێران “تێلێگرام” فیلتر دەكات\nئێران “تێلێگرام” فیلتر دەكات\nچوار شه‌ممه 21 تشرینی یه‌كه‌م 2015\tکوردستان, هەواڵ 110 جار خوێنراوه‌ته‌وه\nبەهۆی ئەوەی لەگەڵ رژیمی ئێران هاوكاری نەكردوە، پرۆگرامی پەیوەندی “تێلێگرام” لەلایەن بەرپرسانی ئێرانەوە فیلتر دەكرێت.\nپاول دۆروف، بەڕێوەبەری پرۆگرامی تێلێگرام بە “بی بی سی” راگەیاند پاش رەتكردنەوەی داواكاری بەرپرسانی ئێران بۆ سیخوڕی كردن بەسەر هاوڵاتیانی ئێران، ئەم تۆڕە كۆمەڵایەتییە بۆ چەند كاتژمێر لە ئێران داخرا، بەڵام لە ئێستادا كەوتووەتە كار.\nئەو وتی: ئێران لەماوەی هەفتەی برابردوو نیوەی ترافیكی تێلێگرامی راگرت‌و ئەمرۆش بۆ ماوەی دوو كاتژمێر بە تەواوی ئەو بەرنامەی داخست.\nدۆروف پێشبینی ئەوە دەكات كە ئێران سبەینێ بە هەندێك روونكردنەوە، پرۆگرامی تێلێگرام دادەخات.\nتێلێگرام، وەك بەرنامەكانی پەیوەندی دیكە وەك ڤایبر‌و لاین.. بۆ كاروباری پەیوەندی‌و ناردنی كورتەنامە لەناو هاوڵاتیان ماوەیەكە لایەنگرێكی زۆری پەیدا كردوە.\nسێ شه‌ممه 6 ئه‌یلول 2016\t5,960


راپۆرتی پێشێلكاری مافی مرۆف له مانگی دیسەمبەری ٢٠٢٠ - كۆمه‌ڵه‌ی مافی مرۆڤی کوردستان\nراپۆرتی پێشێلكاری مافی مرۆڤ له مانگی دیسەمبەری ٢٠٢٠ کە بە هەوڵی کۆمەڵەی مافی مرۆڤی کوردستان و بە پشت بەستن بەو ڕاپۆرتانە کە لەلایەن كۆمه‌ڵه‌ی مافی مرۆڤی کوردستان بڵاوکراونەتەوە، کۆبەندی بۆکراوە.\nلەسەرەتایی ساڵی نوێی زایینیەوە تا ئێستا ٤٤هاولاتی رۆژهەڵاتی کوردستان لەسێدارە دراون، لە مانگی دیسەمبەر ٧ هاوڵاتی بە تۆمەتگەلی وەک کوشتن و مادە هۆشبەرەکان لەسێدارە دراون\nبەپێی ئامارەکانی کۆکراوە ١٨ هاوڵاتی تەنیا لەو مانگەدا دەستبەسەر کراون. ئەو هاوڵاتیانە لە کاتی گرتن دا روبەرووی ئەشکەنجە بوونەتەوە و هیچ بەڵگە یا ئیزنی دادوەری لە لایەن هێزە ئەمنیەکانەوە بە دەستبەسەرکراوان نیشان نەدراوە. جێی ئاماژەیە کە بە گشتی لەسەرەتای ساڵی نوێی زایینیەوە تا ئیستا ٢٥٨ هاوڵاتی دەستبەسەر کراون.\nلەم مانگەش دا کۆمەڵێک کۆڵبەر وکاسبکار بوونە قوربانی تەقەی راستەوخۆیی هێزە سەربازیەکانی کۆماری ئیسلامی ئێران. لەم مانگەدا ٢ کۆڵبەر و کاسبکار کوژراون و ١١ کۆڵبەر و کاسبکاریش بریندار بوون، ئەوە لە کاتێکدایە کە لەسەرەتایی ساڵی ٢٠٢٠ تا ئێستا بە گشتی ٧٠ کؤلبەر و کاسبکار کوژراون و ١٧٦ کؤلبەر و کاسبکاریش بریندار کراون.\nلەم مانگەدا ١٦ هاوڵاتی خۆیان کووشتوە\nبە گشتی ١٢ ژن و ٤ پیاو خۆکووژیان کردووە. لەسەرەتایی ساڵەوە بە گشتی ٨٤ کەس خۆیان کووشتوە یا کوژراون، کە بریتین لە ٤٦ کەس ژن و ٣٨ کەسیان پیاو.\nلەم مانگە دا یەک هاوڵاتی بە هۆی تەقینەوەی مین بریندار بووە. لەسەرەتایی ساڵی ٢٠٢٠ەوە ١٢ کەس بە هۆیی تەقینەوەی مین بریندار بوون و ٨ کەسیش گیانیان لەدەست داوە.\n← Previous ورمێ؛ گیان له دەست دانی هاوڵاتییەک له بەندیخانەی کۆماری ئیسلامی ئێران لەو شارە\nبەڕێوە چوونی سزای لەسێدارە دانی شارۆمەندێکی شاری سەقز لە بەندیخانەی کۆماری ئیسلامی لەو شارە Next →\nلێدان و بێڕێزی پێکردنی ڕێدارانی حکومی لە سەر چالاکانی مەدەنی کرماشانی\nدارستانە پارێزراوەکانی مرخێڵ، دشە وبلەبزان لەشاری پاوە تووشی ئاگرکەوتنەوە هاتن