دیداری مێری ٢٠١٨: ئاڵوگۆری ڕوانگەکان بۆ سەقامگيری لەرۆژهەڵاتی ناوەراست | MERI\nDecember 2nd, 2018 نوێترين بابه‌ت 0\n٢٢–٢٤ ی ئۆكتۆبەر (تشرینی یەكەمی) ٢٠١٨\nديداری مێری ٢٠١٨ تایبەت بوو بە گەنگەشەکردنی ڕوانگەکان و برەودان بە دیالۆک و دیبەیتکردنی کۆمەڵێک پرسی گرنگ کە رووبەڕووی عێراق وهەرێمی كوردستان و ناوچەی ڕۆژهەڵاتی ناوەراست بوونەتەوە. ئەم دیدارە دارێژەرانی سياسەت و بڕیاربەدەستان و ئەکاديمست و پسپۆڕانی كۆمەڵگای مەدەنی لەسەر ئاستی نيشتيمانی و نیودەوڵەتی کۆكردەوە، ئەویش بە ئامانجی (أ) فەراهەمکردنی پلاتفۆرمێک بۆ ديالۆک و ئاشتەوایی گەڵاڵەکردنی بيروبۆچوونەکان؛ (ب) وەدەستهێنانی وەڵامی دروست و بوونياتنەر بۆ چەندین مژاری گرنگ بۆ بەدیهێنانی سەقامگیری لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا؛ وە (ج) دەستنيشانکردنی ئەو بابەتانەی کە پێویستیان بە توێژینەوەیە و دەکرێت ببنە هۆی زیاتر تێگەیشتنی ئەو تەحەددیانەی کە لە ناوچەكەدا بەدی دەکرێن.\nتەوەورەكانی دیداری مێری (لەگەڵ لینكی راپۆرت و ڤیدیۆی پانێلەكان) بریتی بوون لە:\nچوارچێوەی گشتی و پێشخان (ووتەی مێری)\nریفۆرم له سیسته‌می حوكمڕانی: لامه‌ركه‌زیه‌توبه‌دامەزراوەییكردن (پانێلی یەكەم).\nده‌وله‌تسازی و نیشتیمانسازی له عێراقێكی لاواز(پانێلی دووەم).\nكوردستان له رۆژهه‌ڵاتی ناڤین (پانێلی سێیەم).\nیه‌كێتی ئه‌وروپا له رۆژهه‌ڵاتی ناڤین: ده‌وله‌تسازی بۆ ڕێگرتن له توندوتیژی (پانێلی چوارەم).\nسه‌قامگیری یاسایی له عێراق و رۆڵی كۆمه‌ڵگای نێوده‌وله‌تی (پانێلی پێنجەم).\nهاوكێشەی هێزە ناوچه‌یی و نێوده‌وڵه‌تیەكان له رۆژهه‌ڵاتی ناڤین: دەرفەتەكانی ململانێ و هاوكاری (پانێلی شەشەم و پانێلی حەوتەم).\nهەروەك لە وتەی پێشكەشكردندا، بەڕێز دلاوەر عەلائەدین جەختی كردەوە كە ئه‌و ديداره له كاتوساتێكی هه‌ستيار‌دا سازكراوه، كه ته‌واوی ناوچه‌ی ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست دووچاری ئاڵۆزی و شه‌ڕی هه‌مه‌لايه‌نه بووه. هێزە جیهانی و ئیقیلمی و لۆكاڵیەكان لە گەرمەی ململانێیەكانیاندانە، و هه‌رێمی كوردستان و باقی عيراقيش لە نێو جه‌رگه‌ی ئه‌و شه‌ڕ و ئاڵۆزيانه‌دا گیریان خواردووە. دیارە كە هێزە ململانێكەرەكان بەپێی پێویست لە نێو خۆیاندا خەریكی دیالۆگ نین، و خەریكی هێوركردنەوەی بارودۆخ و سەقامگیركرنی ناوچەكە نین. لەجیاتیان، بۆ چارەسەركردنی كێشەكان پەنا زیاتر بۆ چەك و توندوتیژی و دروستكردنی قەیرانی زیاتر دەبەن، بەوەش كۆمەڵگاكان زیاتر لێك دەترازێنن زیاتر پڕچەكیان دەكەن. بێگومان باجی ئەو دیاردانەش هەر وڵاتەكە و هاوڵاتیان دەیدەن.\nدیارە كە ئه‌و ديداره به‌شێكی دانه‌بڕاوه له توێژينه‌وه‌كانی ئينستيتيوتی مێری. لەو ساڵەی ڕابوردوودا، ئینستیتیوت توێژینەوەیەكی تێروتەسەلی سەبارەت بە داڕێژتنەوەی هەیكەل و میكانیزمەكانی كاراكردنی حكومەتی خۆجێی و پەرلەمان و ئەنجومەنی دادوەری لە هەرێمی كوردستان ئەنجامدا كە لە كتێبێكدا بڵاو كرایەوە. كۆمەڵێك پێشنیازی عەمەلی بۆ چاكردنی لاوازیەكانی سیستەمی حومڕانی خرانەڕوو. دواتر مێری دەستی بە دیراسەتكردنی هەیكەلی حكومەتی خۆجێی نەینەوا كرد وەك نموونەیەكی عیراقی بۆ دەستنیشانكردنی كێشەكانی حوكمڕانی لە سەرتاپای عیراق. بە تایبەتی ئەو پارێزگایانەی كە لە چوارچێوەی بەهەێمبووندا رێكنەخراون. ئاگاداریشین كە حكومەتی هەرێم و حكومەتی بەغدا پرۆسەی ریفۆرمیان كردووەتە ئەولەویەت (پانێلی یەك و پێنج).\nلە كارو چالاكیەكانیدا، لە ئینستیتوتی مێری گرنگی هەرە گەورە بە مەسەلەی دیالۆگی دروستكەرانە داوە، لە ئاستەكانی ناوەكی و دەرەكیدا. لەو چەند ساڵەی رابوردوودا مێری زنجیرەیەك ئالقەی دیبەیت و گفتوگۆی كراوە و داخراوی لەنێوان هیزە ململانێكەرەكانئەنجامداوە بۆ خاتری ئەوەی ناوچەكە سەقامگیر بێ و لە توندوتیژی ودوور بێ.\nبۆ نموونە، لە دوای ریفراندۆمی پارساڵ و ئەو بەستەڵەكەی لەنێوان هەرێمی كوردستان و باقی عیراق دروست بوو پێویستێ بە نەرمكردنەوە و توانەوە هەبوو. بە دەستپێشخەری ئینستیتوتی مێری و هاوكاری (مركز الرافدین) یەكەمین هەنگاو بۆ كردنەوەی دەرگای دیالۆگی نێوان سەركردەی سیاسی هەردوو لایەن نرا. ئەوە بوو لە مانگی شوباتی ئیمساڵدا شاری نەجەف الاشرف هەمان ئەو گروپەی كە لە پانێلی دووەمی ئەو دیدارەدا رووبەڕووی یەكتر كراینەوە باس لە شەراكەتی حوكمڕانی و بونیادنانەوەی متمانە دەكەن.\nبۆیە پێویستە گرنگی و كاریگەریی ئەو دیدارەی مێری بەكەم نەزانرێت. زۆربەی ئامادەبووان لە مەوقعی جیاوازیانەوە كاریگەریان لەسەر پرۆسەی بڕیاری حوكمڕانی هەیە. له‌سه‌ر ده‌ستی ئەواندا ده‌كرێ رێگا بۆ سه‌قامگيری له‌و ناوچه‌يه خۆشبكرێ، و بنه‌مای ناوچه‌يه‌كی ئارامی پڕ له سه‌روه‌ری ياسا و حوكمڕانی دروست بچه‌سپێ. پێویستە پڕۆسه‌ی ديالۆگ و ئاشته‌وايی و دۆزينه‌وه‌ی ڕێگاچاره بۆ كێشه و قه‌يرانه ئاڵۆزه‌كان بكرێتە كاری موئەسسەساتی وە لە ڕێگەیەوە دەوڵەتی مۆدێرن و نیشتیمانی هاوبەش و كەشی پێكەوەژیان دروست بكرێ. ئینستیتوتی مێریش بە هاوكاری شەریكەكانی لە توێژینەوەكان بەردەوام دەبێت و راپۆرت و ڤیدیۆكانی سەرجەم پانێلەكانی ئەو دیدارەش خراونەتە سەر ماڵپەڕی ئنستیتیوت بۆ سوودی هەموو لایەك.\nلەو بۆنەیەدا، دلاوەر عەلائەدین بەبیر بڕيارده‌رانێ هێنایەوە كه ئاشته‌وايی و سه‌رخستنی پڕۆسه‌ی نيشتيمانسازی به‌بێ به‌شداری چالاكانه‌ی نيوه گرنگتره‌كه‌ی كۆمه‌ڵگا، واته ئافره‌تان – ژنان – دايكان و خوشكان و شه‌ريكی ژيانی پياوان، سه‌رناكه‌وێ. شاراوه نيه كه له عيراقی ئيمڕۆدا ڕۆڵی ئافره‌تان له نێو بڕيارده‌ران و داڕێژه‌رانی پۆڵەسی زۆر به زه‌قی پشتگوێ خراوه. نەك تەنیان لە نێو ئاوارەكان و لێقەوماوان، كە ئافرەتان بە چەندین شێوازی جیاواز كراونەتە قوربانی و مافیان خوراوە، بەڵكو لە رۆڵ و دەرفەتی یەكسان بۆ رابەرایەتی و بەشدارێتی لە بڕیاری سیاسیشدا گرنگیان پێ نەدراوە، ئەو دیاردە و نوقسانیانەش بە ئیحراجیەوە لە ئەندامێتی پانێلەكانی ئەو دیدارەشدا رەنگیان داوەتەوە. بۆیە وا له سه‌ركرده‌كان چاوه‌ڕوان ده‌كه‌ين كه له كاتی داڕێژتنی پڕۆژه‌ياسا و ڕێسای نوێدا و له‌سه‌ر بنه‌مای ده‌ستووردا پشكی ئافره‌تان له‌سه‌رتاپای سيسته‌می فه‌رمانڕه‌وايه‌تدا بچه‌سپێ.


چەند شێواز بۆ لەناوبردنی مووی ژێر پێست\n25/5/2020 12:26 PM\nمووی ژێر پێست واتە ئەو موویەی کە لەجیاتی ئەوەی لە پێست بێتە دەرەوە بگەڕێتەوە ناو پیست. پڕ موویی جەستە و لوول بوونی موو دوو فاکتەری سەرەکی ئەم کێشەیەن. دیاردەی مووی ژێر پێست بەگشتی پاش تاشینی موو دروست دەبێت و هەر بۆیە لە پیاواندا ئەم کێشەیە لە دەموچاو و لە ژناندا لە دەوروبەری ئەندامی زاوزێ روو دەدات. بۆ لەناوبردنی ئەم مووە ژێر پێستییە پێویست نییە خۆتان ئەزیەت بکەن. ئێمە لە دریژەدا لەگەڵ 3 شێواز ئاشناتان دەکەین کە دەتوانن بەکاریان بێنن و لە دەست ئەم کێشە ئازاردەرە رزگار بن.\nکرێمی لەناوبردنی زیپکە\nئێوە دەتوانن بۆ لەناوبردنی مووی ژێر پێست لە کرێمی دژە زیپکە کەڵک وەربگرن. دیارە مووی ژێر پێست زیپکە نییە بەڵام پێکهاتەی کیمیاوی زۆرینەی کرێمە دژە زیپکەکان، سروشتێکی وشکەرەوەیان هەیە. هەر بۆیە کرێمێک بەکار بێنن کە پێکهاتەی "بەنزۆئیل پراکسید" و "سالیسیلیک ئاسید"ـی تێدا بێت.\nزەیتی داری چا\nزەینتی داری چا جۆرێک زەینتی سروشتییە کە تایبەتمەندی دژە-بەکتریا، دژە-هەوکردن و دەژە-گرژبوونی هەیە. بۆ ئەم مەبەستە زەیتەکە بە ئاوی گەرم شل بکەنەوە و جوان بیخووسێنن وبیخەنە سەر ئەو شوێنەی وا مووە ژێر پێستییەکەی لێیە. ئەم کارە کەلێنەکانی پێست دەکاتەوە و هەرچی شلەمەنی میکرۆبییە وشک دەبێت و ئەو مووەی کە گیریشی کردووە هەڵدەکەندرێت و لە دێتە دەرەوە.\nدەرزی و مووکێش\nئێوە دەتوانن بە کەڵک وەرگرتن لە دەرزی و مووکێش، مووی ژێر پێست بێننە دەرەوە. بەڵا سەرەتا دەرزی و مووکێشەکە بڕشێنن. دواتر بە دەرزییەکە کونێک لە پێست بکەن، ئینجا بە مووکێشەکە مووەکە بکێشنە دەرەوە. لە کۆتاییدا بە باشی ئاگاداری لەو شوێنە بکەن وا مووەکەتان لێ دەرکێشاوە با تووشی وروژان و هەوکردن نەبێت.


فەلسەفەی فیلم یان فیلمی فەلسەفی – KurdRawm\nپرسیار گەوهەری نێوان فیلم و فەلسەفەیە، بینینی فیلمێک دەیان پرسیار و ئاڕاستەکردنی بیرکردنەوەی تێدایە بە مەودای بەرفراوانیی بوون، دەکرێ ئەمە بە خاڵی وەرچەرخانی نێوان فەلسەفە و فیلم لێکبدرێتەوە. ریکۆردکردنی هەر شتێک پەیوەندی نێوان نەست و واقیعە.\nسەرەتای سەدەی بیست، وەک سەرەتای فەلسەفەی ڕادیکاڵ و مۆدێرن ناوزەد دەکرێ، سەرەتایەکیش بوو بۆ دەرکەوتنی سینەما، دواتر؛ سینەمای دەنگیی بەدوای خۆیدا هێنا. لە سەرەتای سەدەی بیست کە مارکسیستەکان و بوونگەراکان بە ترۆپکی خۆیان گەیشتبوون، سەدەیەک بوو، پڕ لە گفتوگۆ و دیالۆگ. دروستبوونی یەکێتی سۆڤیەت و سەرهەڵدانی فاشیزم، گەیشتنی کاپیتالیزم بە ترۆپکی خۆی… بە دڵنیاییەوە کاریگەری ئەم قوتابخانە فیکرییانە ناتوانین لەسەر سینەما ئەژمار نەکەین، کەوایە دەبوو سینەما بە فیکرەوە لەدایک بێت. زۆر جار دەستەڵاتدارانی سەدەی بیست و تەنانەت بزووتنەوە ڕادیکاڵەکان بە کەڵکوەرگرتن لە سینەما پێگە و مانەوەی خۆیان بەهێز کردووە. ئەم وتارە شوێنی ئەو بابەتە نییە!\nکەسانی وەک “ئەزنشتاین” و “کۆلۆشۆف” و “پودوفکین”، بە کەڵکوەرگرتن لە دیالێکتیکی هیگڵ و مارکس شۆڕشیان لە سینەمادا کرد. ئیزنشتاین لە وتارێکدا، کە ساڵی ١٩٢٩ بڵاوی کردەوە، لە چۆنێتی مۆنتاژکردندا ئاماژەی بە “تێـز” و “ئانتی تێـز” و “سەنتێز” دا، ئەمەش دژی لەسەریەک چنینی ئەو دیمەنانە بوو کە پێشتر لە سینەمادا وەردەگیرا. ئەزنشتاین بە حوکمی شارەزایی لە زمانی ژاپۆنی باسی ئاماژەی ئەو زمانە دەکات لەڕووی واتاییەوە، هەر بۆیە بە کەڵکوەرگرتن لەو زمانە، زمانی مۆنتاژی دەوڵەمەند کرد، بە جۆرێک کە لینین گوتی: بە بڕوای من فیلم باشترین هونەرە!\nلە سەرەتای سەرهەڵدانی سینەمادا، بە حوکمی ئەوەی زۆرینەی خەڵک شوێنکەوتەی بوو، لە ڕیزبەندی شانۆ و ئۆپێرا و شێوەکاری و وێنەکێشان… دا، وەک هونەر سەیر نەدەکرا و بەردەوام ئەو پرسیارە دەکرا؛ دەکرێ سینەما بە هونەر بزانین؟ بەڵام؛ لە دوای لێکۆڵینەوەی بیرمەندان، سینەما بوو بە هونەری گشتی، واتە هونەرێک؛ کە هەموو هونەرەکان لەناو خۆیدا هەڵدەگرێ.\nهۆگۆ مۆنستربێرگ، وەک فەیلەسووفی سینەمای بێدەنگ ناوی دەبرێت؛ سینەمای لە ڕوانگەی بوونگەراییەوە وەک ڕاگەیاندنێکی تایبەت ڕاڤە دەکرد، ئەو بە کەڵکوەرگرتن لە وتارەکانی “کانتییە نوێیەکان و دەرووناسیی ئیدراک” بە سینەمای دەگوت: هونەری نمایشی نەست (فیلمەکان کەڵک لە شعووری مرۆڤ وەردەگرن، بۆ تێڕوانینیان لە دونیا، لە مێشک و زەینی مرۆڤەوە دەبێتەوە بە “سینەما”، بەو شێوەیەی کە ناوەوەی مرۆڤ حوکم دەکات، واتە لە ڕووناکیی مێشک و نەستی ئێمە کەڵک وەردەگرێ و لەگەڵ خەیاڵ و سۆز نیشانی بینەری دەدات).\nژیل دۆلوز لە دوایین لاپەڕەکانی کۆتایی کتێبی (سینەما دوو وێنە- زمان) بەرانبەر بە پرسیاری سینەما چییە؟ “فەلسەفە چییە” دادەنێ. لەسەر بنچینەی ئەم وتەیەی دۆلوز، فەلسەفە و سینەما پەیوەندییەکی توندوتۆڵیان هەیە، بە هەمانشێوە دەتوانین لەنێو فیلمدا شوێنپێی فەلسەفە ببینین، بە پێچەوانەوە دەتوانین بڵێین: سینەما کەرەستەیەکی باشە بۆ دەربڕینی فەلسەفە، بۆیە دەتوانین بڵێین: فیلم ڕیگایەکی کاریگەر و جیدییە بۆ بیرکردنەوە.\nئەگەرچی یەکێ لە کێشە سەرەکییەکانی فەلسەفە، تێگەیاندنی بەردەنگ بووە و ئەم بابەتەش بیرمەندان و خوێندکارانی فەلسەفەی ئازار داوە، بەڵام؛ ئەم بابەتە دەتوانێ لەڕێی چێژی وێنەی جوڵاوەوە بگاتە بینەر؛ وەک چۆن ماکسیم گۆرکی لە ساڵی ١٨٩٦ لە دوای بینینی فیلمێک دەڵێ: من دوێنێ شەو لەنێو کۆشکی سێبەرەکان بووم، چەند سەرنجڕاکێش! بە بێدەنگی سەیری دونیایەکم دەکرد، کە ئاسمان، زەوی، کەش وهەوا، تەنانەت خەڵکەکەیش ڕەنگی خۆڵەمێشی گرتبوو.\nدژایەتیی هەندێک لە لایەنگرانی فەلسەفە بە تایبەت ”کۆنسێرڤاتیڤەکان” بەرانبەر بە سینەما، لە نموونەی سێبەری ئەشکەوتەکەی ئەفلاتوونەوە دەستپێدەکات. ئەوان باوەڕیان وایە: فیلمەکان کە بابەتەکانیان لە بازنەی ( نمایش و جووڵە)دایە، چۆن دەتوانن ئێمە لە پانتایی ( تێڕامان و بیرکردنەوە ) هاوکاری بکەن؟ سینەما بە ئەدەبیاتی نەخوێندەوارەکان ناو دەبەن و پێیانوایە لەوە زیاتر نییە!\nئەوان باس لەوە دەکەن مادام فیلم سۆبجێکتی دیاریکراوی نییە، و بە بەربڵاوی لەسەر زۆر شت قسە دەکات، فەلسەفە نییە و پێداگری لەسەر ئەوە دەکەن کە سینما دەبێ وەک “زانستی ئەزموونی” مامەڵەی لەگەڵ بکرێ.\nهەربۆیە ئەم گومانە دەبەستنەوە بە نموونەی سێبەری ئەشکەوتەکەی ئەفلاتوونەوە (مرۆڤە کورتبینەکان وەک ئەوە وان، لەنێو ئەشکەوتێکدا، زیندانی و گیرۆدە بن و دەست و قاچەکانیان بەسترابێتەوە، بە تەنیا سێبەرەکانی خۆیان لەسەر دیواری ئەشکەوتەکە ببینن؛ بۆ ڕامان و تێگەیشتن دەبێ قوفڵ و زنجیر بپسێنن، لە ئەشکەوت دەرچن و لە دونیای دەرەوە شتەکان بە ڕوونی ببینن). ئەم گفتەی ئەفلاتوون وەک دژە وێنە لێکدەدرێتەوە و دەڵێن: وێنە ناتوانێ دەسپێکی ئەندێشە و قوڵبوونەوەی فەلسەفی بێت، تەنانەت لادەر و گومڕامان دەکات لە حەقیقەت.\nبەڵام؛ ئەم جۆرە لێکدانەوەیە بۆ قسەکانی ئەفلاتوون ڕاست نییە، ئەگەر وێنە کاریگەری لەسەر فەلسەفە نییە، چۆن ئەفلاتوون کەڵک لە وێنە وەردەگرێ بۆ گەیاندنی واتا و مەبەست؟! نەک بە تەنیا ئەفلاتوون، زۆرن ئەو فەیلەسووفانەی بە کەڵکوەرگرتن لە وێنە، ئەندێشەکانی خۆیان باس کردووە.\nئەگەر هۆڵی سینەما بە ئەشکەوتەکەی ئەفلاتوون بەراورد بکەین، واتە لە هۆڵێکی تاریکی سینەمادا، وەک ئەشکەوت هەندێک وێنە دەبینین کە لەسەر پەردە دەجووڵێن وەک سێبەرەکەی سەر ئەشکەوتەکە، کەواتە ئەو کاتەی لە سینەما یان لە هەمان ئەشکەوت دەچینە دەرەوە، بۆچوون و تێڕامانە فەلسەفیەکە دەستپێدەکات.\nدوو: ئەگەریش لە دوای چوونە دەرەوە لە هۆڵی سینەما (وەک ئەشکەوتەکەی ئەفلاتوون) تێڕامان دەستپێبکات، ئەوە دەتوانین بڵێین کە سینەما کاری خۆی بەجێ گەیاندووە، واتە مۆمی ئەندێشەی بۆ بینەری هەڵکردووە!\nبە پێچەوانەوە لایەنگرانی فەلسەفە و لایەنگرانی هونەر باوەڕیان وایە، ئەگەر فەلسەفە بە تەنیا لەڕێی وێنەی سینەماوە قسەی خۆی بکات، سینەما نابێ بە کاتالۆگی بیرۆکە فەلسەفییەکان.\nئەگەرچی هەردوولا لەسەر بۆچوونی خۆیان کۆکن، بەڵام؛ ئەوەی لێرە گرنگە: هەتا ئێستایش فەلسەفە و سینەما بە کەڵکوەرگرتن لە یەکتر درێژە بە ڕێبازی خۆیان دەدەن. بەڵام؛ لەم نێوەندەدا بوونگەراکان زیاتر دانوویان لەگەڵ سینەما دەکوڵێ.\nبە بڕوای دۆلوز، فەلسەفە هونەری فۆرم بەخشین و داهێنان و دروستکردنی ناوەڕۆکە، هەربۆیە بە تەنیا ناتوانین بە دەرهێنەرەکانی سینەما بڵێین: ئەمانە شێوەکار یان تەلارساز یان مۆسیقارن، بەڵکو دەبێ دەرهێنەرەکان وەک بیرمەندەکان پێناسە بکەین. ئەم بۆچوونەش لەلای “فرانسوا ترۆفۆ” بە جۆرێکی تر باس دەکرا: ئەو دەرهێنەرەکانی بە هونەرمەند ناودەبرد، ئەگەر ڕاستەوخۆ لە نووسینی سیناریۆ و ڕۆڵگێڕانی ئەکتەردا ڕۆڵی هەبووایە، واتە ئەو دەرهێنەرانەی بە بیرمەند و هونەرمەند دەزانی، ئەگەرچی لەسەر ئەو بۆچوونە ڕەخنەی زۆری ئاڕاستە کرا… کەچی لەمڕۆدا سینەما داهێنانی دەرهێنەر یان سیناریست و ئەکتەر نییە، بەڵکو هەموو ئەوانەی تێیدا بەشدارن خوڵقێنەری فیلمێکی سینەمایین نەک بە تەنیا دەرهێنەر!\nبە سینەما دونیا فۆرمی وەک دونیا وەردەگرێ نەک وێنە ببێت بە بەشێک لە دونیا.\nهاوتەریببوونی بیرمەندانی بوونگەرا، لەگەڵ دونیای مۆدێرن و لەسەر هێرشکردنە سەر فەلسەفەی کۆن، فەیلەسووفەکانی وەک نیچە و هایدیگەر و سارتەر و کامۆ، بە بیانووی ئەوەی لەنێو دەقە فەلسەفییەکاندا مرۆڤ لەبیرکراوە و گرنگیی ئەوتۆی پێ نەدراوە، بە تایبەت مرۆڤی مۆدێرن، ئێگزیستێنشیاڵستەکان بڕوایان وایە مرۆڤ خاوەنی پێشینەیەکی دیاریکراو نییە، مرۆڤ وەک هەموو بوونەوەرێکی تر بوونێکی زەرووری نییە و جێی گومانە. یان وەک سارتەر دەڵێ: مرۆڤ ماشێن نییە بە هەموو شێوەیەک پێناسەی لەپێشینەی بۆ کرابێت.\nپێناسەی ئەم بیرمەندانە لەسەر فەلسەفەی مودێرن وا دەکات، پەیوەندیی “ئێگزیستێنشیاڵستەکان” لەگەڵ ئەدەبیات و هونەری مودێرن تا دێت چڕتر بێتەوە، سینەما هاوتەریب لەگەڵ بوونگەراکان پێناسەیەکی نوێتریان بۆ مرۆڤی سەردەم دۆزییەوە، وەک چۆن نیچە پێیوایە: کەفوکوڵی گەیشتنی مرۆڤ بە حەقیقەت بیرۆکەیەکی ترسنۆکانە و لەرزۆکە، ڕووی خۆی دەکات لەوانەی بوێرن و دەوێرن بە ئەخلاقی کۆیلایەتی ” نا” بڵێن.\nبەو شێوەیەش سینەما داوا لە کاراکتەرەکانی دەکات بەرەو بەرزەمرۆڤی بڕۆن و پڕبن لە گومان و دڵەڕاوکێ و پرسیار، پێناسەکانی مرۆڤی سەردەم، نائارام و ناجێگیر و بەردەوام تەنیا، لێکنەگەیشتن و بێباوەڕی و بێخودایی.. هەموو ئەم پێناسانە بۆ مرۆڤ، خاڵی وەرچەرخانی گرنگی بوونگەراکان و دونیای سینەمایە. هەر بۆیە لە فیلمەکانی تارکۆفسکی و ئانتۆنیۆنی و کورۆساوا و بێرگمان و … کاراکتەرە سەرەکییەکان پڕن لە دڵەڕاوکێ و گومان.\nمەرگ لە سینەما و فەلسەفەی بوونگەرایی:\nبێرگمان مەرگ بە ڕووداوێکی دڵنیاکەرەوە وەسف دەکات، ڕووداوێک کە ترسی لە دڵی هەموو مرۆڤێکدا بە شێوەیەک و هەر جارەو بە جۆرێک خۆی دەنوێنێ. بێرگمان لە فیلمی مۆری حەوتم، بە دیمەنی شوالیە (جەنگاوەر) و هاوکارەکەی، لە ڕۆخی دەریا ڕاکشاون و دواتر شوالیەکە لە خەو ڕادەبێت و ڕوو لە خودا دەست دەکات بە دوعا و موناجات. خەمگینی و دڵشکان و بێخەویی ئەم کاراکتەرە، هەر ئەو حاڵەتە دەروونییەیە کە بوونگەراکان ناوی دەنێن دڵەڕاوکێی مردن، بەڵام؛ هایدیگەر سەرەڕای دڵەڕاوکێ ئاگاداری و دڵەخورپەیش بەو سۆزدارییە دەروونیە زیاد دەکات. بێرگمان لە دوای ئەو دیمەنە فەزایەک بۆ بینەر دەخوڵقێنێ کە هەست بکەی ئێستا مەرگ دێت، هەتاوێکی بێ ڕەنگ و ئاسمانێکی ڕەش هەڵگەڕاو و بێ جووڵە. بوونگەراکان ترس و دڵەڕاوکێی سەرە مەرگ، لە یەک جیا دەزانن و ئەوان پێیانوایە دڵەڕاوکێی مردن، جوانترین کاتی بڕیاردانە.\nجیاوازیی ترس و دڵەڕاوکێ لە سەرەتای فیلمی لە خۆبووردنی تارکۆفسکیدا بە جوانی پیشان دەدرێ، لە دوای ئەوەی بنەماڵەکە ئاگادار دەبن کە شەڕە و بە چەکی ئەتۆمی بۆردومان کراون، ترس بە سەریاندا زاڵ دەبێ، هاوسەر و کچەکەی ئەلێکساندەر لە ترسان خەریکە تووشی جنوون (شێتی) دەبن، بەڵام؛ بۆ ئەلێکساندەر بە پێچەوانەیە، کاراکتەر بەرانبەر بە نەمان تووشی دڵەڕاوکێ دەبێ، هەر بۆیە لەژێر لێوەوە دەڵێ: هەموو تەمەنم چاوەڕوانی ئەم کاتەم دەکرد. ئەمە لەلای هایدیگەر ئازاری بەئاگاهاتنە.\nبه بڕوای هایدیگەر دڵەڕواکێ لە خودی بوون (dasein)ەوە، سەرچاوە دەگرێ. نیگەرانی لە ڕێگای دەرچوونەکان و ڕێک لەو شوێنەوە دێت کە هیچ دەرچەیەک نەماوە بۆ ڕاکردن.\nوێنای ئێمە بۆ سینەما، هێشتا ناتوانێ بێ پاڵەوان، دژە پاڵەوان، هێزی خێر و شەڕ بێت، لە نێوان دوو پەیوەندی یان چەند پەیوەندیدا، لێرەدا وەک دۆلوز دەڵێ: فەلسەفە کاتێک دێتە ناوان کە دوو دژ بوونی هەبێ، دوو بیرکردنەوەی جیاواز و دوو ئاکاری جیاواز، دوو زەمەنی جیاواز، دوو مەودای جیاواز و دوو ڕووداوی جیاواز. فەلسەفە کاردانەوە نییە بەرانبەر بە هەموو شتێک. لێرەشدا سینەما کە هونەری گشتییە، وەک فەلسەفە هەڵسوکەوت دەکات.\nوەک ئالن بادیۆ دەڵێ: سینەما و فەلسەفە لە پەیوەندییەکی چڕوپڕدان پێکەوە، دەتوانین بڵێین سینەما نیشانەی فەلسەفییە، پەیوەندی سینەما و فەلسەفە پەیوەندییەک نییە لە ڕەگەزی زانست. فەلسەفە ناتوانێ سینەما بە ئێمە بناسێنێ، ئەم توخمی ژیانە، ناوەڕۆکی پەیوەندیی سینەما و فەلسەفە سەروقڵپ دەکاتەوە، سینەما ڕێکەوتێکی فەلسەفییە، دەربڕینێکی خەیاڵی، لە ڕێکەوتی فەلسەفە کە پەیوەندی نێوان کاردانەوەکانە.\nئەگەر فەلسەفە بیرکردنەوەیە لە “ئەویتر” بەو شێوەی کە ئەفلاتوون دەڵێ، کەوایە پەیوەندییەکی ڕیشەیی لە نێوان سینەما و فەلسەفەدا هەیە. ئەگەر پێمانوابێت کە داهێنانی “سەنتێز” بە تەنیا ئەرکی فەلسەفەیە، ئەوە تێگەیشتنێکی کۆڵەوارمان بەرانبەر بە سینەما هەیە.


نیشتمانی باوک: ژووری عێراق لە ٥٨مین بیناڵی ڤێنیسیا - Ruya Foundation For Contemporary Culture In Iraq\nنیسان 1, 2019 نیشتمانی باوک: ژووری عێراق لە ٥٨مین بیناڵی ڤێنیسیا\nهونەرمەندی عێراقی، سیروان باران، نوێنەرایەتی ٥٨)ەمین پیشانگای بیناڵی دەکات. ئەوە یەکەم جارە عێراق لە پیشانگای بینالی لەلایەن هونەرمەندێکی سۆلۆ نوێنەرایەتی دەکرێت، و ناونیشانی پیشانگاکە بریتیە لە ‘ نیشتمانی باوک’ کە لەلایەن تەمارە چەلەبی و پاولۆ کۆلۆمبۆ هاوکار دامەزراندنی دەکرێت.\nهونەرمەندی کوردی عێراق سیروان باران لە ساڵی ١٩٦٨ لە بەغدا لە دایک بووە، و وەکو وێنەکیشێکی “نەوەی نوێێ” عێراق لە قەڵەمدەدرێت. باران چل ساڵی شەڕ لە نێو ووڵاتەکەی ژیاوە و لە شەڕی ساڵانی ١٩٨٠ و ١٩٩٠ لە خزمەتی زۆرەملێ دابوو. بۆ پیشانگای پاڤیلیەن، باران دوو کۆمسیۆنی نوێ نمایش دەکات. کارەکانی پێوانی گەورە و سایتی تایبەت باس لە هەستی ناوچەیەکی جەنگی دەکات لە کاتی هاتنە ژوورەوەدا، هاوتەریب لەگەڵ ستایلی رەش و ئەتمۆسفێری واژوی باران.\nعێراق و ناوچەکە بەرگەی دەستەڵاتە تیرۆر و زۆردارەکانی بە ناو ئایدۆلۆژیای ناسیۆنالیستی و ئایینی گرتووە، زۆربەی کات بە بیانوی پێویستی جەنگ و پارێزگاری کردن لە نیشتمانی باوک بووە. دەستەواژەی الوطن ( بەمانای ‘ نیشتمان’ یان ‘ نەتەوە’) لەلایەن دیکتاتۆرەکان بە قسەی دیماگۆجی و ئەدەبیاتی فاشیست بەکارهاتووە. ئەو پیشانگایە تەفسیرە بۆ رەهەندەکانی کلتوری سیاسی باوکسالاری و نێرینەیی عێراق و ناوچەکە.


سەرچاوەکان: ئەمەریکا ڤیزا دەداتە جەواد زەریف تاوەکو بتوانێت ئامادەی کۆبوونەوەکەی نەتەوە یەکگرتووەکان ببێت\nدوو سەرچاوەی نزیک وتیان ئەمەریکا ڤیزای داوە بە وەزیری دەرەوەی ئێران محەمەد جەواد زەریف تاوەکو بتوانێت ئامادەی کۆبوونەوەکەی ئەم هەفتەیەی نەتەوە یەکگرتووەکان بێت کە بارەگاکەی لە شاری نیویۆرکی ئەمەریکایە، وتیشیان وەزیری دەرەوەی ئەمەریکا مایک پەمپیۆ بڕیارەکەی پەسەند کردووە.\nئەگەر پەمپیۆ پێدانی ڤیزای بە زەریف ڕەت بکردایەوە ئەوا ئەوە ئاماژەیە دەبوو بۆ ئەوەی ئەمەریکا کۆماری ئیسلامی زیاتر گۆشەگیر دەکات و پێدەچوو دەرگای لەبەردەم هەوڵە دیپلۆماسییەکانیش دابخستایە.\nلەم مانگانەی دواییدا گرژییەکانی نێوان واشنتن و تاران زیادیانکرد دوای ئەوەی سەرۆکی ئەمەریکا دانۆڵد ترامپ بڕیاریدا هەناردەی نەوتی ئێران ڕابگرێت بەهۆی ترسەکانی لە بەرنامە ناوەکیی و موشەکیی و چالاکییەکانی ئێرانەوە لە ناوچەکەدا.\nلەدوای ئەو بڕیارەی ئەمەریکاوە، دوو هێرش کرانە سەر کەشتیە نەوت هەڵگرەکانی کەنداو و واشنتنیش بەرپرسیارێتی ئەو هێرشانەی خستە ئەستۆی تاران، ئێرانیش ئەوەی ڕەت کردەوە. هەروەها ئێران فڕۆکەیەکی بێ فڕۆکەوانی ئەمەریکی خستە خوارەوە و دواتر سەرۆکی ئەمەریکا بڕیاریدا هێرشی ئاسمانی بکرێتە سەر ئێران بەڵام لە دوایین ساتەکاندا لەو بڕیارە پاشگەزبۆوە.\nلە 24 ی مانگی شەشدا وەزیری خەزێنەی ئەمەریکا ستیڤن منوچن وتی لەم هەفتەیەدا سزا دەسەپێنین بەسەر وەزیری دەرەوەی ئێران محەمەد جەواد زەریفدا.\nسەرچاوە نزیکەکان بە ئاژانسی دەنگوباسی ڕۆیتەرزیان وت واشنتن بڕیاریداوە سەپاندنی سزا بەسەر زەریفدا دوابخات.\nشاندی سیاسی ئێران لە نەتەوە یەکگرتووەکان وتیان زەریف گەیشتۆتە نیویۆرک و ئامادەی کۆبوونەوەیەکی وەزیرانی دەرەوەی وڵاتانی ئەندام لە نەتەوە یەکگرتووەکان دەبێت، ئامانج لە کۆبوونەوەکە چارەسەرکردنی ململانێکان و برسێتی و یەکسانی لەنێوان ڕەگەزەکان و گۆڕانی کەش و هەوا دەبێت.


وتووێژ:کێشی ئەتۆمی - ویکیپیدیا، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد\n@Aminijian: کێش بە مانای weightە نەک mass. ئەم ناوەی ئێستا زیاتر بۆ en:Relative atomic mass گونجاوە. --چالاک وتووێژ ٠٥:٠٤، ٢٥ی ئابی ٢٠١٤ (UTC)\n@Calak:کاکە چالاک قسەکەی تۆ دروستە، بەڵام جرمی ئەتۆمی و کێشی ئەتۆمی یەک بابەتە، سەیری زمانەکانی تر بکە: فارسی، ئینگلیسی و... Aminijian (لێدوان) ٢٠:٤٣، ٢٥ی ئابی ٢٠١٤ (UTC)\nمام ژیان گیان وا نییە. خۆ من پێم وتی. جرمی ئەتۆمی دەبێتە ئەم وتارەی ئێستا یانی Atomic mass. بەڵام کێشی ئەتۆمی دەبێتە en:Relative atomic mass. سەیری ویکی ئینگلیزی بکە بزانە کێشی ئەتۆمی ڕەوانەی کوێ کراوە: Atomic weight یان ویکی فارسی وزن اتمی.--چالاک وتووێژ ٢١:١٨، ٢٥ی ئابی ٢٠١٤ (UTC)\n@Calak: باشە کاکە گیان سەر لەبەر پێیدا دێمەوە و هەڵەکانی ڕاست دەکەمەوە. Aminijian (لێدوان) ٠٩:٤٦، ٢٧ی ئابی ٢٠١٤ (UTC)\n@Aminijian: ھیچی ناوێ ھەر ناوەکە دروست بکەیت تەواوە. سپاس.--چالاک وتووێژ ٠٩:٤٩، ٢٧ی ئابی ٢٠١٤ (UTC)\nمن ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی کێشی ئەتۆمیم کرد. تکایە بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە:\nئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20140405011700/http://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%AC%D8%B1%D9%85_%D8%A7%D8%AA%D9%85%DB%8C بۆ http://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%AC%D8%B1%D9%85_%D8%A7%D8%AA%D9%85%DB%8C زیاد کرا\nکاتێکی شاد!—InternetArchiveBot (سکاڵاکردنی کێشە) ١٩:٥٥، ٩ی ئابی ٢٠١٩ (UTC)\nوەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=وتووێژ:کێشی_ئەتۆمی&oldid=635258»\nبگەڕێوە بۆ پەڕەی "کێشی ئەتۆمی".\nدواجار لە ١٩:٥٥ی ٩ی ئابی ٢٠١٩ دەستکاری کراوە\nئەم پەڕەیە دواجار لە ١٩:٥٥ی ٩ی ئابی ٢٠١٩ نوێ کراوەتەوە.


پەرەسەندنی فەلسەفەکەم لەم ڕووداوەوە دەستیپێکرد کە ئێستا باسی دەکەم: ژنەکەم داوەتی یەکەم کێکی سۆوفڵی کردم کە دروستیکردبوو، بە هەڵکەوت کەوچکێک لە کێکەکەی بەسەر پێمدا کەوت و چەند ئێسکێکی پێمی شکاند. ئیتر پزیشکیان بۆ بانگ کردم و دوای پشکنینی ئێکسڕەی و پشکنینی دیکەی پزیشکی، داوام لێکرا بۆ ماوەی مانگێک لە جێگەدا بمێنمەوە. لەو ماوەیەدا کە لە جێدا مابوومەوە، دەستمکرد بە خوێندنەوەی کتێبی هەندێک بیرمەندی دیار و مەزنی نێو شارستانیەتی ڕۆژاوایی – کتێبگەلێکی زۆر کە خستبوومنە لاوە تا بارودۆخێکی هاوشێوەی ئەم بارودۆخە بێتە پێشەوە و کاتی ئەوەم هەبێت بیانخوێنمەوە. ئەگەر بە ڕیزبەندی باسیان بکەم؛ بە کیرگەگارد و سارتەر دەستمپێکرد و دواییش بەپەلە چوومە سەر سپینۆزا، هیوم، کافکا و کامۆ. ڕاستییەکەی بێزار نەدەبووم لە خوێندنەوەیان وەک دەترسام بێزار ببم لێیان؛ بەڵکو سەرسام بووبووم بەو چالاکی و تاسەیەی کە ئەم بیرمەندە مەزنانە بەبێ دوودڵی هێرشیان کردبووە سەر ڕەوشت، هونەر، ئاکار، ژیان و مەرگ. لە یادمە کاردانەوەم چۆن بوو بۆ ئەو تێبینییە ڕووناککەرەوەیەی کیرگەکارد کە تێیدا وتبووی: “پەیوەندییەک کە خۆی دەبەستێتەوە بە خۆیەوە (کە خودێک ئەو پەیوەندییە دروستدەکات) دەبێت یان خۆی ئەو پەیوەندییەی دروست کردبێت یان لەلایەن شتێکی ترەوە دروست بووبێت”. ئەم تێڕوانینە فرمێسکی زاندە چاوم. خوایە گیان! چ تێڕوانینێکی زیرەکانەیە! (من کەسێکم کێشەی ئەوەم هەیە دوو ڕستەی مانادار لەسەر ئەو ڕۆژە بنووسم کە چووم بۆ باخچەی ئاژەڵان). ڕاستە، بە تەواوی لە پەرەگرافەکە تێنگەیشتم، بەڵام مادام کیرگەگارد خۆشیی لە نووسینی بینیوە، ئەوە کەی کێشەیە؟ لەپڕ متمانەی ئەوەم بە خۆم هەبوو کە مێتافیزیک ئەوەیە کە بۆی دروست بووم کاری تێدا بکەم، ئیتر قەڵەمەکەمم هەڵگرت و یەکسەر دەستمکرد بە یاداشتکردنی یەکەم بیرکردنەوەی خۆم. نووسینەکەم زۆر بەخێرایی تەواو بوو، ئیتر دوای دوو ڕۆژ – ئەڵبەت بەو کاتانەشەوە کە سەرخەوم دەشکاند و یاریی نیشانەشکێنیم لەسەر ورچەپەڕۆیەک دەکرد- ئەو نووسینە فەلسەفییەم تەواو کرد کە هیوادارم یان تا دوای مردن، یان تا ساڵی ٣٠٠٠ (ئیتر هەر کامێکیان پێشتر هاتە پێش) ئاشکرا نەبێت؛ لەگەڵ ئەوەشدا پێم وایە ئەم نووسینە فەلسەفییە جێگەیەکی سەنگینم لە نێو بیرمەندە گەورەکاندا بۆ دەکاتەوە. ئەمەش نموونەیەکە لە شاڕێکانی نامە هزرییەکەم کە بۆ نەوەی داهاتووی بەجێ دەهێڵم، یان هیچ نەبێت تا ئەو کاتەی باجییەکان نەهاتوونەتە سەری پاکی بکەنەوە.\nڕەخنەی ترسی پەتی\nلە فۆرمەڵەکردنی فەلسەفەدا، یەکەم شت کە دەبێت لای لێ بکرێتەوە ئەم پرسیارەیە: دەتوانین چی بزانین؟ واتە دەتوانین لە چی دڵنیا بین دەیزانین، یان دڵنیاین کە زانیومانە، بێ گومان ئەگەر هەر هەمووی هەر زانراو بێت. یان ئایا هەر بە سادەیی لە یادمان کردووە و پێمان شەرمە هیچ بڵێین؟ دیکارت سەرەداوێکی لە کێشەکەدا دۆزییەوە و وتی: “ئەقڵم هەرگیز لەبارەی جەستەمەوە نازانێت، ئەگەرچی زۆر ئاشنایە بە قاچەکانم”. کاتێك دەڵێم شتێکی “شیانی زانین لە شتێکدا” مەبەستم ئەوە نییە کە لەڕێی هەستکردنی هەستەوەرەکانمانەوە دەزانرێت، یان ئەوەی لەڕێی ئەقڵەوە درکی پێدەکرێت، بەڵکو لەوە زیاترە و مەبەستم لەوەیە کە دەتوانرێت بگوترێت زانراوە یان زانراوی یان شیاوێتیی زانین لە شتەکەدا، یان بەلای کەمەوە شتێک کە دەتوانرێت بۆ هاوڕێیەکتی باس بکەیت.\nهەر بە ڕاستی دەتوانین زانین لەبارەی گەردوونەوە دەست بخەین؟ ئەی هاوار خوایە، تەنانەت قورسە لە چایناتاوندا بزانیت بۆ کوێ دەڕۆیت. هەرچۆنێک بێت مەبەستەکە ئەوەیە: ئایا شتێکی لەوێدا هەیە؟ بۆچیش؟ ئایا پێویستە ئەوەندە دەنگەدەنگیان بێت؟ لە کۆتاییدا هیچ گومانی تێدا نابێت کە یەکێک لە تایبەتمەندییەکانی “واقیع” ئەوەیە کە جەوهەری کەمە. مەبەستەکە ئەوە نییە کە هەر جەوهەری نییە، بەڵکو جەوهەری کەمە. لێرەوەیە کە کۆجیتۆکەی دیکارت “من بیر دەکەمەوە، کەواتە من هەم” باشترە بەم شێوەیە دەرببڕدرێت “هێی، ئیدنا بە ساکسیۆفۆنێکەوە ڕۆیشت!” کەواتە بۆ ئەوەی زانین لەبارەی سوبستانسێک یان ئایدیایەک دەست بخەیت، پێویستە گومانی لێ بکەین، چونکە گومانکردن لێی وامان لێ دەکات سیفەتەکانی لە دۆخی سنووردارییەکەیدا درک بکەین، کە لە خودی شتەکە خۆیدایە، یان هیی شتەکە خۆیەتی، یان شتێک یان هەر هیچ. ئەگەر ئەمە ڕوون بێت، ئیتر دەتوانین کەمێک واز لە مەعریفەناسی بهێنین.\nیوڤاڵ نوح هەراری لە داڤۆس: ئەقڵی مرۆڤ لە مەترسیی هاککردندایە\nخۆشەویستی چۆن ئازادمان دەکات؟ سیمۆن دی بۆڤوار وەڵام دەداتەوە\nنرخی 100 دۆلار دەبێت بە 145 هەزار دینار\nبانكی ناوەندیی عێراق لە یەكشەممەی داهاتووەوە نرخی 100 دۆلاری ئەمریكی بەرزدەكاتەوە بۆ 145 هەزار دینار. لیژنەی دارایی پەرلەمانی…\nسلێمانی.. سێ تۆمەتبار هاوڵاتییەک دەبەنە باخێک لە مێرگەپان و برینداری دەکەن\nبەڕێوبەرایەتیی پۆلیسی سلێمانی ئاشکرایکرد، سەرەتای ئەم مانگە سێ تۆمەتبار هاوڵاتییەک بە فێڵ دەبەنە باخێک لە مێرگەپان و لەوێ…\nئەو كتێبەی دوو ساڵە كازم ساهر ڕێگرە لە بڵاوكردنەوەی\nكازم ساهر، گۆرانیبێژی دیاری عەرەب، قایل بوو بە بڵاوكردنەوەی ئەو كتێبەی لەبارەی ژیانی كۆمەڵایەتی و هونەرییەوە نووسراوە. حسێن…\nبزوتنەوەی ئیسلامی كۆنگرەی دواخست\nئەنجومەنی شورای بزوتنەوەی ئیسلامی ڕایدەگەیەنێت، بریاری دواخستنی كۆنگرەی (12)ی حزبەكەی بۆ كاتێكی نادیار داوە. ئەنجومەنی شورای بزوتنەوەی ئیسلامی…


ئەمەریکا فشار دەخاتە سەر تاڵیبان تا سنوردارکردنی مافەکانی ژنان لە ئەفغانستان ڕابگرێت\nحکومەتی ئەمەریکا دەڵێت هەنگاو دەنێت بۆ زیادکردنی فشارەکان لەسەر حکومەتی تاڵیبانی ئەفغانستان بۆ هەڵوەشاندنەوەی هەندێک لە بڕیارەکانی ئەم دواییەی گروپەکە سەبارەت بە سنوردارکردنی مافەکانی ژنان.\nنێد پرایس، گوتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئەمەریکا، ڕۆژی دووشەممە گوتی، "ئێمە ڕاستەوخۆ لەگەڵ تاڵیبان قسەمان لەسەر ئەو پرسە کردووە. کۆمەڵێک ئامرازمان هەیە کە دەیانگرینەبەر ئەگەر هەست بکەین ئەو کۆت و بەندانە هەڵنەوەشێننەوە."\nپرایس وردەکاری ئەو ئامرازانەی ئەمەریکای نەخستەڕوو و ئامادە نەبوو باسی ئەوە بکات کە چۆن تاڵیبان لە ئێستادا ئامادەیە گۆڕانکاری لە سیاسەتی خۆیدا بکات، لە کاتێکدا کە هەنگاوەکانی پێشوتری بە ئاراستەی سنوردارکردنی دەستکەوتی 20 ساڵەی مافەکانی ژنان بووە لە ئەفغانستان.\nتاڵیبان ڕۆژی شەممە فەرمانی بە ژنان کرد کە ڕوخساریان لە شوێنە گشتییەکاندا داپۆشن. ئەم بڕیارە تووڕەیی خەڵکی لەسەر ئاستی ناوخۆ و دەرەوەی ئەفغانستان لێکەوتووەتەوە و بە گەڕانەوە دادەنرێت بۆ سیاسەتی توندی ڕابردووی گروپەکە بەرامبەر بە مافەکانی ژنان.\nکۆمەڵگەی نێودەوڵەتی خوێندنی کچانی وەک مەرجێکی سەرەکی داناوە بۆ هەر جۆرە دانپێدانانێک بە بەڕێوەبەرایەتی تاڵیبان لە داهاتوودا. بەڵام سەرەڕای ئەوەش تاڵیبان کچان و ژنانیان لە کارکردن و گەشتکردنیان بە تەنیا سنوردارکردووە، مەگەر کەسێکی نزیکی نێرینەی لەگەڵدا بێت. لەهەمان کاتدا، خوێندن بۆ کچان لە قوناغەکانی حەوت بە دواوە قەدەغە کراوە.\nپرایس گوتی" ئێمە لە نزیکەوە ڕاوێژمان لەگەڵ هاوپەیمانان و هاوبەشەکانمان کردووە. هەندێک ڕێکار هەیە بۆ فشار خستنەسەر تاڵیبان بۆ پاشگەزکردنەوەیان لە هەندێک لەو بڕیارانە، ئێمە بەردەوام دەبین لەوەی وابکەین تاڵیبان هەندێک لە بەڵێنەکانی جێبەجێ بکات."\nبەڕێوەبەرایەتی بایدن ڕایگەیاندوە کە یەکێک لە ئامرازە سەرەکیەکانی بۆ فشارخستنە سەر تاڵیبان بریتییە لە ئازادکردنی نیوەی ئەو 7بلیۆن دۆلارە لە سەرمایەی بانکی ناوەندی ئەفغانستان کە لە لایەن ئەمریکاوە سڕ کراوە.\nتۆم وێست نوێنەری تایبەتی ئەمەریکا بۆ ئەفغانستان لە زنجیرە تویتێکدا نیگەرانییەکی قوڵی لە بڕیارەکەی ڕۆژی شەممەی تاڵیبان دەربڕی، هەروەها لیندا تۆماس گرینفیڵد باڵیۆزی ئەمەریکا لە نەتەوە یەکگرتووەکان گوتی ئەمە هەنگاوێکی نادادپەروەرانەیە.\nخانمانی ئەفغانی دەڵێن فەرمانەکەی تاڵیبان بۆ دانانی پەچە مانای بەندکردنی ژنانە لە نێو ماڵەکانیاندا


ئەمریكا لەگەڵ حووسییەكانی یەمەن كۆده‌بێته‌وه\n2019-09-02 [06:20 AM]\nئیدارەی كۆشكی سپی سەرقاڵی ئامادەكارییە بۆ دانیشتنی راستەوخۆ لەگەڵ حووسییەكانی یەمەن و بەنیازە سعودیەش راكێشێتە ناو ئەو گفتوگۆیانە و كۆتایی بە شەڕێكی چوار ساڵە بهێنێ كە بە یەكێك لە بەرەكانی شەڕی بە وەكالەتی نێوان تاران و ریاز لەقەڵەم دەدرێ.\nكەسانی ئاگادار لەو هەوڵە بە رۆژنامەی (وۆڵ ستریت جورناڵ)ی ئەمریكییان راگەیاندووە گفتوگۆكان بە نهێنی لە عوممان بەڕێوەدەچن. ئەوە یەكەمجاریشە ئیدارەی ئێستای ئەمریكا هەوڵی كردنەوەی كاناڵێكی راستەوخۆی پەیوەندی لەگەڵ حووسییەكان بدات. ئەو دەستپێشخەرییەی ئەمریكا لە كاتێكدایە كە هەتا دێ ئەگەری هەڵگیرسانی شەڕێكی هەمەلایەنەی ناوچەیی لە نێوان ئێران و وڵاتانی دیكەی ناوچەكە بەهێزتر دەبێ.\nلە ئایاری 2015 ، واتە چەند مانگێك دوای دەستپێكردنی شەڕی نێوخۆی یەمەن، بەرپرسێكی باڵای ئیدارەی پێشووی ئەمریكا لەگەڵ حووسییەكان كۆبووەوە بۆ ئەوەی هەم بارمتە ئەمریكییەكان لە یەمەن ئازاد بكەن و هەم رێگە لە تەشەسەندنی زیاتری شەڕەكە بگرێ. كۆبوونەوەكانی ئەوكاتیش لە عوممان بەڕێوەچوون.


دەرچوون لە ئێراق (1)\nلە ڕۆژگارێكەوە، كە مرۆڤ لەسەر ڕووی ئەم زەمینە نیشتەجێ بووە، (زەوی) ناسیووە. لەگەڵ ناسینی زەویش ململانێ لە پێناوی مانەوەدا سەری هەڵداوە. ململانێش لەنێوان ڕووەك و ئاژەڵ و مرۆڤدا. ئەوان لە نێوان خۆیان و خۆشیان لە دژی یەكتر و سروشتدا.\nتا ڕۆژگار تێپەڕێت و ڕۆژ و هەفتە و مانگ و ساڵ بچێتە سەر تۆمارەكانی مێژوو، كوردی ئێراق لە بازنەیەكی بۆشدا دەسووڕێتەوە.\nئەوان لە نێوان خۆیان و خۆشیان لە دژی یەكتر و سروشتدا. ئامانج لەو ململانێیانەش ڕزگاربوون بووە لە تێكشكان و لەناوچوون و مردن، تا تەمەنێكی زیاتر بە ژیانیان ببەخشێت. بەو پێیەیشی ململانێكان لە ڕووەكەوە بۆ ئاژەڵ و لە ئاژەڵیشەوە بۆ مرۆڤ لە مرۆڤیشەوە بۆ سروشت گواستراوەتەوە، ئاسایی كاراكتەری سەرەكی نێو ئەو (چوار) ڕەگەزە (مرۆڤ) بووە. (مرۆڤ)یش ئەو زیندەوەرە بووە، كە سەرباری ئەوەی ئاوەدانی بە زەوی بەخشیووە، توانای بەسەر ڕووەك و ئاژەڵ و سروشتیشدا بووە. هەربۆیە هۆكاری سەرەكی تێكدان و سەرهەڵدانی كێشە و ململانێكان بەدرێژایی مێژوو و لەسەرتاسەری جیهان (مرۆڤ) بووە. لەم سۆنگەیەشەوە سەدان بیرمەند و كۆمەڵناس و پسپۆڕان (مرۆڤ)یان بە چەق و كاراكتەری سەرەكی ژیان و ئاوەدانكردنەوە و هۆكاری ململانێكان ناسیووە.\nلێرەوە تاك و خێزان و كۆمەڵگاكان، كە لە (مرۆڤ)ەوە سەرچاوەیان گرتووە، سەردەمانێكیان لە ململانێ و شەڕ و هەروەها ئاشتی تێپەڕاندووە. بەوەش مێژووی مرۆڤایەتی و مێژووی ژیان لەسەر زەوی دروست بووە. لەو ململانێیانەشدا سەرباری ئەوەی ملیۆنانیان كراونەتە قوربانی، هەزاران و بگرە ملیۆنان دۆنم زەویش سوتاون. دواتر بەهۆی ڕێكەوتنامە یان پەیماننامە، بە ئاشتەواییەكی كاتی كۆتایی بە ململانێیەكان هاتووە و بۆ ماوەیەك ئارامی باڵی بەسەر ناوچەكانی ململانێیكاندا كێشاوە.\nلەبەرامبەریشدا باجی ئەو ململانێ و ڕێكەوتنامانە كۆمەڵانێك داویانە، كە سەردەمانێكیان لە نائارامی و ئاتوونی جەنگ یان خەبات و قوربانیدان لە پێناو ئازادی و سەرفرازی خاكەكەیان بەڕٍێكردووە. ئەوەش دوای ئەوەی كەوتوونەتە نێو بەرداشی (دوو) زلهێزەی ململانێكە.\nلەم دەلاقەیەوە لەنێو سەراپای مێژووی مرۆڤایەتی لەسەر ڕووی زەوی، تیشك خراوەتە سەر ململانێی مرۆڤەكان لە دەوڵەتی ئێراقدا. ئەو مرۆڤانەی لە چەندین پێكهاتەی نەتەوەیی وەك (عەرەب، كورد، توركمان، كلدانی، ئاسووری، ئەرمەنی)و ئایینی وەك (ئیسلام، مەسیحی، جوو، ئێزدی، كاكەیی، سابئەی مەندائی، زەردەشتی)و ئایینزای وەك (سووننە، شیعە، ...تاد) پێكهاتوون. لە نێو ئەو پێكهاتانەشدا ململانێی نێوان (عەرەب و كورد) وەك دوان لە پێكهاتە گرنگ و كاریگەرەكانی ئێراق، كراوەتە تەوەری سەرەكی ئەم زنجیرە شیكارە مێژووییانەی ئێمە.\nدیارە (كورد) وەك بەشێكی سەپێنراو بە دەوڵەتی ئێراقەوە، كە لە (23ی ئابی1921ز) دامەزرا، سەردەمانێكی لە ململانێی و خەبات و قوربانیدان لەگەڵ (عەرەب) تێپەڕاندووە. (عەرەب)یش لەو ڕۆژ و مانگ و ساڵەوە، كە كراوەتە دەسەڵاتداری دەوڵەتی ئێراق، وەك لەمپەر بەرامبەر داوا و مافەكانی كورد وەستاوە. لەم پێودانگەشەوە كوردی نێو دەوڵەتی ئێراق، بە شۆڕش لە دوای شۆڕش و ڕاپەڕین لە دوای ڕاپەڕین، بەرامبەر ئەو دەسەڵاتدارە عەرەبانە وەستاوە، تا بە ئامانجە نەتەوەیی و نیشتمانییەكانی بگات. لەو پێناوەشدا نە سڵی لە قوربانیدان كردۆتەوە، نە شكست كۆڵی پێداوە، نە فشارە ناوخۆیی و دەرەكییەكانیش وورەیان دابەزاندووە و بەرەو تێكشاندنیان بردووە، بۆیە بەشێكی ڕووداو و بەسەرهاتەكانی مێژووی كورد بە گشتی و پێكهاتەی هێز و لایەنە سیاسییەكانی كۆمەڵگای كوردی بە تایبەتی لەو واقیعەی سەرەوە بەدەر نەبووە.\nلێرەوە (كورد و دەوڵەتی عێراق)یش ئەو مێژووە پڕ لە تراجیدیەیان دروستكردووە، كە ڕووباڕێكیان لە خوێن و سەردەمانێكیان لە ململانێ و نەهامەتی بۆ یەكتر دروستكردووە. سەختی ئەو لەیەك نەگەیشتنانەش لەوەدا بووە، كە نە بەرپرسە یەك لە دوایەكەكانی عێراق سوودیان لە ئەزموونەكانی پێش خۆیان وەرگرتووە! نە بەرپرسە یەك لە دوایەكەكانی كوردی نێو ئەو دەوڵەتەش ئەو مێژووەی عێراق و دەسەڵاتدار و بەرپرسەكانیان وەك پێویست خوێندۆتەوە و ناسیووە، تا دەلاقەیەكی بەڕووی ئایندەی نەتەوەكەیاندا بكاتەوە! هەربۆیە بە درێژایی چەندین ساڵی ڕابردوو، ئەو عەرەبانەی لە (بەغداد)ی پایتەختی دەوڵەتەكەوە دژایەتییەكی توند و سەختی كوردیان لە چیا و شار و شارۆچەكەكانی خۆمان كردووە، باجی سەختی ئەو ململانێیەشیان داوە. بەتایبەت بەكوشتدانی ئەو هەزاران سەرباز و ئەفسەر و پلەدار و پیشەوەر و پسپۆڕانەی، بە زۆرە ملێ ڕاپێچی گۆڕەپانی شەڕ و ململانێكانیان كردوون! لای كوردیش هەزاران تاكی كورد لە بەرگی پێشمەرگایەتیدا وەك پارێزەری خاك و نیشتمان چوونەتا نێو سەنگەری بەرگرییەوە. لە هەردوو بارەكەشدا هەر ڕۆڵەی بێتاوان و هەژار و زەحمەتكێشەكانی ئەم خاك و نیشتمانەی ناوی ئێراقی لێنراوە، لە هەردوو ڕیشەی (عەرەب و كورد) بوونەتە قوربانی. بە دوایشیدا تراجیدیا و ناو ناوبانگەكانیش بۆ ئەوانە تەواو بووە، كە هۆكاری ئەو شەڕ و ململانێیانە بوون!\nلێرەوە بۆ واڵاكردنی دەروازەیەك لەو ململانێ بێ هۆكار و بێ ئەنجام و بێ ئامانجانەی، ئەو مێژووەیان بۆ دەوڵەتی ئێراق دروستكردووە، دەستمان دایە زنجیرەیەك شیكاری مێژوویی لەمەڕ ململانێی و خەباتی كورد لەو دەوڵەتەدا. ئەوەش بۆ سەلماندنی ئەو ڕاستییەی، كە تا ڕۆژگار تێپەڕی و ڕۆژ و هەفتە و مانگ و ساڵ بچێتە سەر تۆمارەكانی مێژوو، كوردی ئێراق لە بازنەیەكی بۆشدا دەسووڕێتەوە، كە ناوی (دەوڵەتی ئێراق)ە، چونكە بەو مێژووە، نە خەباتی كورد لەو دەوڵەتەدا بە ئەنجام و بە ئامانج دەگات...نە دەسەڵاتدارەكانی ئێراقیش لە داهاتوودا، وەك ڕابردوو و تەنانەت ئێستا لە داوا و مافەكانی كوردی دەوڵەتەكەیان تێدەگەن. تەنانەت ئامادەش نین بۆیان جێبەجێ بكەن. هەربۆیە لەپێناو كۆتایی هێنان بەو ململانێی و خوێن ڕشتن و بەهەدەردانی سامانە بۆ كێشەیەكی بێ چارەسەر، باشترین بژاردەی كورد لەو دەوڵەتە (دەرچوونە لە ئێراق).لێرەوەش ناونیشانی ئەم زنجیرە شیكارە مێژووییەمان چەسپاند. بەو هیوایەی خزمەتێك بە ئایندەی كورد و دەوڵەتی ئێراق و ئەو پێكهاتانە بكات، كە دەخوازن بۆ ئەبەد كۆتایی بە ململانێی (عەرەب و كورد) بهێنن. بەدوایدا هەردوو پێكهاتەكە لە (دوو) دەوڵەتی سەربەخۆ و دراوسێدا بە ئاشتی و ئارامی بژین.


گواستنەوەی زیندانییانی سیاسی بەندی ١٢، بۆ حوسەینییەی زیندانی ورمێ\n14:43 - 13 رێبەندان 2718\nئاژانسی کوردپا: بەرپرسانی زیندانی ناوەندیی شاری ورمێ، زیندانیانی سیاسی بەندی دەوازدەیان، بۆ حوسەینییەی ئەو زیندانە ڕاگواستووە.\nبەپێی هەواڵی گەیشتوو بە ئاژانسی هەواڵدەریی کوردپا، لە چەند ڕۆژی ڕابردوودا، ژمارەیەک لە زیندانییانی سیاسی بەندی ١٢ی زیندانی ناوەندیی شاری ورمێ، لە سەر بڕیاری بەرپرسی زیندان، بۆ حوسەینییەی ئەو زیندانە ڕاگوێزراون.\nسەرچاوەیەکی ئاگادار لە زیندانی ناوەندیی شاری ورمێ بە ئاژانسی کوردپای ڕاگەیاند: بەرپرسانی زیندانی ورمێ بە بیانووی نۆژەنکردنەوەی بەندی ١٢، زیندانییانی سیاسی کە ژمارەیان لە سەرەوەی ٢٠ کەس بوون ولەگەڵ ٥٠ کەسی دیکە لە زیندانیانی عەقیدەتی ئەو بەندە بۆ حوسەینییەی ئەو زیندانە، ڕاگوێزراون.\nبە وتەی ئەو سەرچاوە ئاگادارە، پێشتر بەندی ١٢ی زیندانی ورمێ تایبەت بووە بە زیندانییانی سیاسی، پاش مانگرتنی زیندانییانی سیاسی، بەرپرسانی زیندان، ژمارەیەک لە زیندانییانی بەندی عەقیدەتییان هێناوەتە ئەو بەندە و هەنووکە زیاتر لە ٧٠ کەس لەو بەندەدا، دەژین.\nئەو سەرچاوەیە بە ئاژانسی کوردپا ڕاگەیاند: بەرپرسانی زیندان بە مەبەستی هێنانی زیندانیی زیاتر بۆ بەندی ١٢و گەورەکردنەوەی ئەو بەندە، زیندانییانی سیاسی، بۆ حوسەینییەی زیندان ڕاگواستووە.\nهەواڵنێری کوردپا لە زیندانی ورمێ ڕایگەیاند: بەرپرسی زیندان، کەسێکی نەخوێندوار بووە و پاش خوێندنی وانەی \_"نێهزەتی سەواد ئامووزی\_" لە زیندان، لە تەنیشت زیندانییانی نەخوێندواری ئەو زیندانە، فێری خوێندن و نووسین بووە.\nناوبراو هەروەها دەڵێت: سوهرابی کە هەنووکە بەرپرسی زیندانیی ناوەندیی شاری ورمێیە، پاش فێربوونی خوێندنەوە و نووسین، کرایە بەرپرسی پشکنینی زیندان، دواتر پلەی بەرزکرایەوە بۆ بەرپرسی زیندان و بە یەکێک لە بەرتیل‌خۆرە جێگەقایمەکان دەناسرێ.


سادق شەرەفکەندی - ویکیپیدیا، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد\nدوکتۆر سادق شەڕەفکەندی\n١١ی کانوونی دووەم ١٩٣٨\n17ی ئەیلوولی 1992(1992-09-17) (٥٤ ساڵ ژیاوە)\nدوكتورای کیمی ئانالیز\nمامۆستای زانکۆ، بەڕێوبەری گشتی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران\nناوی ئەوکەسانەی له میکۆنۆس لەگەڵ شeڕەفکەندی دا شەهید کران،له سەرەوەڕا\n١- دوکتۆر سادق شەڕەفکەندی\n٢- فەتاح حەبدوولی\n٣- ھۆمایون ئەردەڵان\n٤- نووری دێهکۆردی\nسادق شەرەفکەندی (١٩٣٨ بۆکان - ١٩٩٢ بەرلین) خاوەن پلەی دوکتورا لە شیمی و خەباتکەر و سکرتێری گشتیی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران لە نێوان ساڵانی ١٩٨٩ تا ١٩٩٢ (١٣٦٨ی ھەتاوی تا ١٣٧١). شەرەفکەندی دوای تیرۆری عەبدولڕەحمان قاسملوو بوو بە سکرتێری گشتی بەڵام لە کارەساتی میکۆنوسدا ھەر وەک ئەو بوو بە قوربانی تیرۆر.\nسادق شەرەفکەندی ١١ی کانوونی دووەمی ١٩٣٨ی زایینی (٢١ی بەفرانباری ١٣١٦ی ھەتاوی) لە گوندی ترغە بۆکان لە دایک بوو. لە تەمەنی منداڵیدا باوکی لەدەست دا و سەرپەرستییەکەی، کەوتە سەرشانی برا گەورەکەی، شاعیری گەورەی کوردستان مامۆستا ھەژار. سەردەمی منداڵی محەممەد سادق، ھاوکات بوو لەگەڵ پەرەستاندنی خەباتی رزگاریخوازانەی خەڵکی کوردستانی ئێران و دامەزراندنی کۆماری کوردستان. پاش چه ند سال مالیان به یه گجاری دیته شاری بۆکان\nخویندنی سەرەتایی له بۆکان و ناوەندی و دەبیرستانی لە تەورێز تەواو کرد و ساڵی ١٩٥٩ (١٣٣٨) لە دانشسەرای عالیی تاران لیسانسی شیمیی وەرگرت.\nشایانی سەرنجە کە لە ھەموو پلەکانی خویندندا یان خاوەنی پلەی یەکەم یان یەکێک لە باشترین قوتابیان و خوێندکاران بوو.\nھەر لەو ساڵەدا بوو بە مامۆستای دەرسی شیمی و ھەتا ساڵی ١٩٦٥ (١٣٤٤) لە شارەی ورمێ بە ئەرکی مامۆستایەتییەوە خەریک بوو. لەو ماوەیەدا وەک مامۆستایەکی شارەزا ناوی دەرکردبوو. سەرەنجام ساواک، لەگەڵ ژمارەیەک مامۆستای دیکەی ھاوبیر و ھاوکاری بۆ شارەکانی ئەراک و کەرەج و چەند شاری دیکەی دوور خستنەوە.\nمحەممەد سادق شەرەفکەندی ساڵی ١٩٧٠ (١٣٤٩ھەتاوی) بۆ زانستگای تربیت معلم نەقڵ کراو وەک یارمەتیدەری بەشی شیمی کاری پێ ئەسپێردرا. پاش نیشاندانی لێوەشاوەیییەکی تەواو لەو ئەرکەدا، ساڵی ١٩٧٢ (١٣٥١ی ھەتاوی) بە کەڵک وەرگرتن لە بوورسی وەزارەتی علووم چوو بۆ فەڕنسا و پاش چوار ساڵ مانەوە لەو وڵاتە توانی دوکتورای شیمی ئانالیز لە زانستگای ژمارە ٦ی پاریس وەربگرێ. دوکتور سادق شەرفکەندی ساڵـی ١٩٧٦ (١٣٥٥) گەڕایەوە تاران و وەک استادیاری شیمی لە زانستگای تربیت معلم درێژەی بە کاری مامۆستایەتی دا کە لە بەجێھێنانی ئەو ئەرکەشدا بە تەواوی سەرکەوتوو بوو. ھەربۆیە بوو بە خۆشەویستی مامۆستایان و خوێندکارانی ئەو زانستگایە و وەک مامۆستایەکی دڵسوزو لە ھەمان کاتیشدا خەباتگێڕ ناوی دەرکرد.\nشەرەفکەندی ساڵی ١٩٧٣ (١٣٥٢) کاتێک لە پاریس دەورەی دوکتورای دەدیت، لە ڕێگای عەبدولڕەحمان قاسملوو لەگەڵ بەرنامە و پێرەوی نێوخۆی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران ئاشنا بوو و داوای ئەندامەتی ئەو حیزبەی کرد. پاش گەڕانەوەی بۆ ئێران بوو بە پەیوەندی نێوان دوکتور قاسملوو و ئەندامانی کۆنی رێبەرایەتی حیزب. دوای رووخانی ڕژێمی پاشایەتیی ئێران و دەسـتپێکردنەوەی تێکۆشانی ئاشکرای حیزبی دێموکرات، ساڵی ١٩٧٩ (١٣٥٨) بوو بە ڕاوێژکاری کومیتەی ناوەندی.\nشوباتی ١٩٨٠ (ڕەشەمێی ١٣٥٨) لە کۆنگرەی چوارەمی حیزبدا بە ئەندامی کومیتەی ناوەندی ھەڵبژێردرا و بەرپرسایەتی کومیتەی حیزب لە تارانی پێ سپێردرا. سەرەتای ھاوینی ساڵـی ١٩٨٠ لە لایەن رێبەرایەتی حیزبەوە بۆ کاری تەواو وەخت بانگ کرایەوە کوردستان. لە پلینومی کومیتەی ناوەندی لە ھاوینی ١٩٨٠دا بە ئەندامی دەفتەری سیاسی ھەڵبژێردرا. لە کۆنگرەکانی پێنجەم، شەشەم، حەوتەم، ھەشتەم و نۆھەمی حیزبدا ھەموو جارێ بە ئەندامی کومیتەی ناوەندی و لە کومیتەی ناوەندیشدا ھەموو جارێ بە ئەندامی دەفتەری سیاسی ھەڵبژێردراوەتەوە.\nسادق شەرفکەندی ماوەی بوونی لە رێبەرایەتی حیزبدا زۆرتر بەرپرسایەتی بەشی تەبلیغات (ڕادیۆ و چاپەمەنی)ی لە سەرشان بوو. لە ساڵی ١٣٦٥ەوە ھەتا کاتی تیرۆری قاسملوو ئەرکی جێگری سکرتێری گشتیی حیزبی بە ئەستووە بوو. شەرفکەندی لە یەکەم پلینومی دوای تیرۆری قاسملوودا بە تێکڕای دەنگی ئەندامانی کومیتەی ناوەندی بە سکرتێری گشتی حیزب ھەڵبژیردرا و لە کۆنگرەی نۆھەمی حیزبیشەوە تا کاتی تیرۆری، ئەرکی سکرتێری گشتیی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێرانی بەِرێوەدەبرد.\nلە ١٧ی ئەیلوولی ١٩٩٢دا لە چێشتخانەی میکۆنوس لە شاری بەرلین کاتێ بەشداری کۆبوونەوەیەکی سەرانی گرووپەکانی دژ بە ڕژێمی کۆماری ئیسلامی ئێران کردبوو، تێرۆر کرا. ھێندێ پلاندانانی ئەو تێرۆرە ئەخەنە ئەستۆی کۆماری ئیسلامی، بەڵام تا ئێستا لە لایەن کاربەدەستانی ئێرانەوە بە درۆخراوەتەو. دواتر دادگایەک لە شاری بەرلین دوای شیکردنەوەی ڕووداوەکانی کارەساتی میکۆنوس، نێردراوەکانی کۆماری ئیسلامی بە تاوانبار ناسی بۆ ئەنجامی ئەو تیرۆرە. عەلی خامنەیی (ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران)، ئەکبەر ھاشمی ڕەفسەنجانی (سەرۆک کۆماری کات) و عەلی فەلاحیان (وەزیری ئیتلاعاتی کات)ی بۆ دادگا بانگێشت کران. بە پاڵپشتیی پۆلیسی ئەڵمانیا کەسێک وێرای بێتە دادگاکە و شەھادەت بدات لەسەر ئەو ڕووداوە. لە دادگاکەدا گوتی کە ئەندامی وەزارەتی ئیتلاعات بووە و سیستەمی پلان دانانی تیرۆرەکان بە باشی دەناسێ. بەو بەڵگانە دادگاکە کاربەدەستانی کاتی کۆماری ئیسلامی بە تاوانبار زانی لە ئەنجامی ئەو کردەوە تیرۆریستیەدا.\nگۆڕی شەڕەفکەندی و عەبدوولی و ئەردەلان له گۆڕستانی پێر لاشێزی پاریس\nلاپەڕەی تایبەت بە دوکتو‌ر شەرەفکەندی لە ماڵپەڕی P.D.K.I\nوەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=سادق_شەرەفکەندی&oldid=831786»


نوێنەری ڕووسیە: بە نوێنەرایەتی ئێران لە ڤییەن وتووێژ ناکەین – کوردستان و کورد\nنوێنەری ڕووسیە: بە نوێنەرایەتی ئێران لە ڤییەن وتووێژ ناکەین\nمیخاییل ئۆلیانۆف، جەختی لەسەر ئەوە کردەوە کە ئەو هەیئەتە جگە لە وڵاتەکەی خۆی، لایەنگری هیچ ولاتێکی دیکە لە وتووێژەکانی ڤییەن‌دا نییە.\nمیخاییل ئۆلیانۆف، نوێنەری ڕووسیە لە ڕێکخراوە نێونەتەوەییەکان لە ڤییەن، لە دانیشتنی وتووێژە ناوکییەکانی ئێڕان و وڵاتانی رۆژاوایی، جەختی لەسەر ئەوە کردەوە کە وڵاتەکەی لەو وتووێژانەدا نوێنەرایەتی ڕێژیمی ئێران ناکات.\nنوێنەری ڕووسیە لە وتووێژەکانی ڤییەن ڕۆژی سێ‌شەممە ٢١ی بەفرانباری ١٤٠٠ی هەتاوی، لە لاپەڕەی خۆی لە تویتەردا نووسی کە بۆ تیشک خستنە سەر بەشێک لە ئاکامی دانیشتنەکانی ڕابردوو کە ناڕوونی تێدا هەیە، پێویستە بگوترێ ڕاوێژکارییەکان بە شێوەی جوارجوۆ بەردەوامە.\nئۆلیانۆف لە وڵامی پرسیارێکدا کە ئایا هەیئەتی ڕووسیە بە نوێنەرایەتی ڕێژیمی ئێران وتووێژ دەکا وتی: ئەوە دوور لە ڕاستییە و جەختی لەسەر ئەوە کردەوە کە ئەو هەیئەتە جگە لە وڵاتەکەی خۆی، لایەنگری هیچ ولاتێکی دیکە لە وتووێژەکانی ڤییەن‌دا نییە.\nجێی ئاماژەیە کە دەوری هەشتەمی وتوێژەکانی بووژانەوەی ڕێککەوتنی ناوکیی ساڵێ ٢٠١٥ ناسراو بە بەرجام، لە ڤییەن زیاتر لە دوو حەفتەیە بەڕیوە دەچێ و تا ئێستا پێشکەوتنێکی ئەوتۆی نەبووە.\nتاگی بابەت: ئێڕانمیخاییل ئۆلیانۆفڤییەن


عەبدولمەهدی ئەزمونێكی توندوتۆڵی لە ململانێی سیاسیدا نیە و تاقیكردنەوەكانی رابردوی وەك كەسێكی پشوو درێژ دەری ناخەن. بەشێكی گرنگی كێشەكە لە كەسایەتیی عەبدولمەهدی دایە كە لە بنەڕەتدا كەسایەتییەكی توندوتۆڵی نیە و مێژووی سیاسیی وەك كەسێكی نیگەران و ناجێگیر نیشانی دەدا.\nعەبدولمەهدی لە ژیانی سیاسیدا بە چەندین وێستگەی جیاوازدا تێپەڕیوە. لە پەنجاكاندا ئەندێشەی عەرەبایەتی بەسەر بیركردنەوەی سیاسییدا زاڵ بوو، هەر ئەمەش هانی دا پەیوەندی بە رێكخستنەكانی حزبی بەعسەوە بكا. لە ساڵی 1963 دا وازی لە حزبی بەعس هێناو بەلای بیروباوەڕی چەپگەرییدا دایشكاند. زۆری نەبرد پەیوەندیی بە پارتی كۆمۆنیستی عیراقەوە كرد بەڵام ئارەزووی كۆمۆنیزمێكی توندوتیژتری دەكرد، بۆیە بە لای بیروباوەڕی ماو تسی تۆنگدا دایشكاند و پەیوەندیی بەو توندڕەوانەوە كرد كە سەركردایەتیی ناوەندیی پارتی كۆمۆنیستی عیراقیان بە سەرۆكایەتیی عەزیز حاج دامەزراند. پاشان لە سوریا، لە سەركردایەتیی ناوەندیش هەڵگەڕایەوە و چووە ناو گروپێكی توندڕەوتر بە ناوی ویحدەت ئەلقاعیدە.\nلەگەڵ سەرهەڵدانی شەپۆلی ئیسلامگەرادا، وازی لە بیری چەپ هێناو پەیوەندیی بە محەمەد باقر حەكیمەوە كرد، لە رێكخراوی ئەنجومەنی باڵای شۆڕشی ئیسلامیی عیراقدا جێی خۆی كردەوەو لە سوریا گواستییەوە بۆ ئێران. دواتر لەگەڵ عەبدولعەزیز حەكیم و دوای ئەو لەگەڵ عەممار حەكیم كاری كرد. ساڵی 2005 زۆر هەوڵی بەدەست هێنانی پۆستی سەرەك وەزیرانی دا بەڵام لایەنە شیعییەكان پێی رازی نەبون. بەر لەوەی پۆستی سەرۆكی حكومەتی پێ بدرێ، لە سێ پۆستدا وەك وەزیری دارایی و جێگری سەرۆكی كۆمار و وەزیری نەوت تاقی كراوەتەوە كە ئەستەمە لە هیچ كامیاندا بە سەركەوتوو بژمێردێ.\nراڕاییەكەی وای لێ كردووە نەفەسی كورت بێ و نەتوانێ بەردەوام بێ لەسەر لێپرسراوەتییەكان. هەر ئەو راڕاییەشە كە وای لێ كرد، پاش دوو ساڵ لە دەستبەركاربونی وەك وەزیری نەوت، كتوپڕ دەست لەكار بكێشێتەوە و بچێ لە ماڵ دانیشێ.\nهۆی هەڵبژاردنی بە سەرەك وەزیران بۆ ئەوە ناگەڕێتەوە كە كەسێكی بەتوانا و شایستەیە، بەڵكو چانس وای بۆ هێنا كە رێك نەكەوتنی لایەنە شیعییە بەهێزەكان، وای كرد وەك كەسێكی پەسەندكراو لە چوارچێوەی سازاندا پۆستی سەرۆكی حكومەتی پێ بدرێ.\nلە نێو هەموو سەرەك وەزیرەكاندا لە عیراقی تازەدا، عەبدولمەهدی لاوازترینیانە. لە رەوشێكی دژواری وەك ئەوەی عیراق تێیدا دەژی زۆر ئەستەمە كەسێكی وەك عەبدولمەهدی سەركەوتوو بێ. تاكە بەهرەی عەبدولمەهدی ئەوەیە كە پەیوەندیی باشی لەگەڵ كوردو سوننەدا هەیە. بەڵام بەپێی ئەوەی كە لە عیراق دەگوزەرێ، كەس نازانێ شیعەكان هەتا كەی پشتگیریی دەكەن. سوننەكانیش لەسەر شێوەی دابەش كردنی پۆستە وەزارییەكان، گلەییان لێ هەیە.\nلە نێو كوردیش لە سەرەتادا پشتیوانییەكی زۆری لێ كراو هەر بەو چاوە سەیر كرا كە دۆستی كوردە. پەیوەندیی لەگەڵ سەرۆك تاڵەبانی زۆر بەهێز بوو و هەماهەنگییەكی تۆكمە لە نێوانیاندا هەبوو. بەڵام ئێستا بە هۆی قەیرانی وەزارەتی دادەوە، دەشێ پشتیوانیی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان لەدەست بدا.\nعەبدولمەهدی هەر لەسەرەتاوە كارتی دەست لەكاركێشانەوەی بەكار هێناوە. وەك چۆن ماوەی چوار ساڵی خۆی لە وەزارەتی نەوت تەواو نەكرد، زۆر بە لایەوە ئاساییە كە ماوەی چوار ساڵی وەك سەرۆكی حكومەت تەواو نەكات.\nدیارە ئەركی عەبدولمەهدی زۆر قورسە. هەنگاوەكانی بۆ گەیشتن بە سازان هەنگاوی پتەو و تۆكمە نین. تا ئێستا هەر لە هەوڵی ئەوە دایە كە هەموو لایەنە سیاسییەكان لە خۆی رازی بكات، بەڵام بەڵگەكان نیشانی دەدەن كە لەم هەوڵەدا سەركەوتوو نەبوە. لەو هەنگاوانەشی كە تێیدا ویستویەتی هەندێك رازی بكاو هەندێكی تر بە ناڕازی بهێڵێتەوە، بە چارەسەر نەگەیشتووە. كێشەی عەبدولمەهدی لەوە دایە كە هێزی پێویستی بۆ سەپاندنی راو بۆچوونەكانی خۆی نیە و هەموو لایەنەكان فشاری لەسەر دروست دەكەن. لە دۆخێكی وادا كەسێك نامێنێ پێی بوترێ دروستكەری بڕیار


بەشێك لە گیراوانی سلێمانی چارەنووسیان دیار نییە\nدوێنێ ئێوارە لە كاتی پەخشكردنی فیلمێكی دیكۆمێنتاری لەسەر ژیانی ساكینە چانسز، ئاسایشی یەكێتی زیاتر لە ٧٠ ئەندام و بەرپرس و لایەنگری تەڤگەری ئازادی لە سلێمانی گرت، برای یەكێك لە گیراوەكان دەڵێت خوشكەكەی و 20 ژنی تر دیار نەماون لە گرتووخانە.\nئەمڕۆ شەموو 12 كانونی دووەم, محەمەد عەبدوڵا هاوسەرۆكی تەڤگەری ئازادی كۆمەڵگەی كوردستان بە "وشە"ـی راگەیاند، دوێنێ ئێوارە لە شاری سلێمانی لە كاتی پەخشكردنی فیلمێكی دیكۆمێنتاری كە باس لە ژیانی ساكینە جانسز دەكات، ئاسایشی یەكێتی هەڵیكوتاوەتە سەر ئەندامان و لایەنگران تەڤگەر.\nئەو بەرپرسەی تەڤگەر گوتی، لە گرتنی لایەنگران بەو هۆیەوە زیاتر لە 70 ئەندام و بەرپرس و لایەنگری تەڤگەری ئازادی كۆمەڵگەی كوردستان كە بەشێكیان ژن و منداڵیان پێ بووە گیراون لە لایەن ئاسایشی یەكێتی و براون.\nئاشكرای كرد، هەندێك لە ژنە گیراوەكان منداڵ بچووك و خاوەن منداڵی تازە لە دایكبوویان پێ بوو، بۆ ئەوەی زیاتر شەرمەزار نەبن ئەوان ئازاد كراون، بەڵام تا ئێستە تارا حوسێن و چەند ئەندامێكی باڵای تەڤگەر لەگەڵ لایەنەگران كە نزیكەی 50 كەس دەبن، ئازاد نەكراون و لە گرتووخانەدان.\nهاوكات سۆران حوسێن برای تارا حوسێن بڵاوی كردووەتەوە، چارەنووسی تارا لەگەڵ 20 ژنی تر كە دوێنێ ئاسایش لە سلێمانی گیران دیار نییە و نازانرێ لە كوێ بەندن، هەروەها پیاوە گیراوەكانیش لە گرتووخانەی كانی گۆمەن كە منداڵێكی تەمەن سێ ساڵانیان لەگەڵە بەند كراون.\nلە هەفتەی ڕابردوو هێزەكانی ئاسایشی سلێمانی دەرگەی سینەما سالمیان داخست و ڕێگرییان كرد لە نمایشكردنی فیلمێك، ئەوەیش كاردانەوەی زۆری لێ كەوتەوە و بەڕێوەبەری ڕۆشنبیری سلێمانی داخستنی ئەو سینەمایەی بە هۆكاری بەرتەسكردنەوەی ئازادییەكان ناساند.\nڕۆژی چوارشەم 28ـی تشرینی دووەمی ساڵی 2018، سینەما سالم لە شاری سلێمانی بڵاوی كردووەتەوە، هاووڵاتییان و هاوشارییان و وەك ئاگادارن، بڕیار بوو لە ١/١٢/٢٠١٨ بە دواوە فیلمی كوردیی ١٤ی تەمووز لە دەرهێنانی هاشم بایدەمێر، لە سینەما سالم نمایش بكرێت. وەك دەزانین ناوەڕۆكی ئەم فیلمە لەبارەی بەرخۆدانی چەند گیراوێكی سیاسیی باكوری كوردستانە كە لە ساڵانی هەشتا و لەژێر ئەشكەنجەی دڕندانەی ڕژێمی فاشیستی توركیادا، خەبات دژی ستەم دەكەن؛ كە ئەمە قەدەری هەمیشەیی گەلی كورد و هەموو ئازادیخوازانی دنیا بووە، دژ بە سیستەمە شمولی و فاشیستەكان لە هەر كوێ و لەژێر هەر پاساوێكدا. لە درێژەی ئەم سیاسەتە فاشیستییەدا، ئەمڕۆ لە لایەن ئاسایشی گشتیی سلێمانییەوە پێوەندیمان پێوە كرا و پێیان ڕاگەیاندین كە ''بە هیچ شێوازێك ڕێ نادەین ئەم فیلمە نمایش بكرێت''.


نیگار عومەر/ ژنان چۆن ڕووبەڕووی توندوتیژییەکان ببنەوە\nتوندوتیژی دیاردەیەکی نەخوازراوی هەموو کۆمەڵگەی جیهانییە، تەنیا پەیوەست نییە بە وڵاتیک و شوێنێک، بەڵام داب و نەریت و شوێنی جوگرافیای ناوچەکان کەم تا زۆری دیاردەکان دەگۆڕن . هەموو مرۆڤەکان ڕووبەڕووی توندوتیژی دەبنەوە، بەڵام زۆرجار منداڵان یان ژنان زیاتر دەبنە قوربانی .توندوتیژی تەنیا پەیوەست نییە بە ژنانەوە، ناکرێت بگوترێت تەنیا ژنان ڕووبەڕووی توندوتیژی دەبنەوە، بۆیە لێرەدا گرنگە بزانین توندوتیژی چییە؟\nتوندوتیژی بەگشتی، شێوەیەکە لە ڕەفتار کردن بۆ ترس و تۆقاندن و بێدەنگ کردنی تاک یان کۆمەڵگە، گەر ئێمە باسی ئەوە بکەین، ژنان چۆن ڕووبەڕووی توندوتیژییەکان ببنەوە، دەبێت جۆرەکانی توندوتیژی دەستنیشان بکەین کە زیاتر خۆی لەم سێ جۆرەدا دەبینێتەوە؛ (دەروونی، جەستەیی و سێکسی)، ئەگەرچی هەموو جۆرەکانی توندوتیژی بەتوندوتیژی دەروونی دادەنرێت، ئەگەر جەستەییش بێت، زیاتر کاریگەری لەسەر دەروون جێ دەهێڵێت، بەڵام جێگەی داخە، کەمی هۆشیاری کومەڵگە، لەهەموو ڕویەکەوە، چ ژنان یان پیاوان، زیاتر توندوتیژی جەستەیی بە توندوتیژی دادەنێن و بایەخ بە توندوتیژییە دەرونییەکان نادرێت، بەتایبەت وەک؛ (قسەو قسەڵۆک و سوکایەتی جنێودان، کەمی پێدانی خۆشەویستی و ڕێگری کردنی لە هەڵبژاردنی شێوازی جلوبەرگ و گرنگی نەدان بەماڵ... هتد).\nهەموو ئەم جۆرە توندوتیژییە هێشا لەزۆر شوێن بە توندوتیژی ئەژمار ناکرێت. هۆکارەکانی ئەم کردارە نەخوازراوە دەگەڕیتەوە بۆ ئەو کۆمەڵگایانەی کە داب و نەریت و ئاین و باوکسالاری تیایاندا باڵادەستە، ئەمانە دەبنە هۆکارێک بۆ ملکەچ کردنی کۆمەڵگا، کەڵک لێ وەرگرتن بۆ دەم کوتکردنی نیو بەشی کۆمەڵگا، زورجار دەسەڵاتدارانی وڵات هۆکارن بۆ دریژەدان بەم کردارە نەخوازراوە، بکەرانی وەک پیویست سزا نادرێن.\nئەوەی کە هەیە، ساڵانە ئاماری توندوتیژییەکان بڵاودەبێتەوە، بەداخەوە، دڵتەزێنن، ساڵ بەساڵ زیاتر دەبێت، لە کوردستان، لەدوای بەرپاربوونی ناسەقامگیری سیاسی و ئابووری، ئامارەکان ئاماژە بەزیادبوونی توندوتیژییەکان دەدەن دژی ڕەگەزی مێینە. ئەوەی گرنگە لەسەر ژنان چی بکەن؟\n1- خەبات کردنێکی بەردەوام، بێ کۆڵدان لەسەر مافەکانیان، وەرگرتنەوە لەلایەن دەسەڵاتەوە ئەمەش خۆی لەوەدا دەبینێتەوە، ژنانێکی داکۆکیکاری ڕاستەقینە بەشداری لەسیاسەتدا بکەن، کە مافی ئافرەت وەرگیرێتەوە.\n2-چیتر وشەی (عەیبە) وەلاوە نێن، بچنە مەیدانی ئازادی، کار بۆ نەهێشتنی جیاوازییە ڕەگەزییەکان بکەن.\n3- خۆنەکردنە قوربانی هیج شتیکی ئەم کۆمەڵگەیە، زۆرجار ژنان دەبنە قوربانی هەڵەی هەست و سۆز بۆ پیاوان، پیویستە کچان فێربکرێن، ژیانی خۆت لە پێش هەموو شتیکی ئەم جیهانەوەیە.\n4- هەوڵدان بۆ سەربەخۆیی باری ئابووریت، زۆرجار دەبینین کێشەکان لەم خاڵەوە سەرچاوە دەگرێت، چونکە مێژووی سەرهەڵدانی توندوتیژییەکان دەگەڕێتەوە بۆ مێژووی سەرهەڵدانی سیستەمی سەرمایەداری، پێش ئەم سەردەمە، ژنان و پیاوان یەکسان و هاوبەش بوون لەڕووی هەموو کارەکانی کۆمەڵگادا.\n5-بێدەنگ نەبوون بەرانبەر هەر جۆرە توندوتیژییەک کە ڕووبەڕووی ژنان دەبێتەوە، لەباشترین چارەسەرییەکان دادەنرێت بۆ کەمکردنەوەی ئەم دیاردەیە، لەئێستا جێگە و فەرمانگە و ڕێکخراوەکان زۆرن کە کار بۆ ژنان دەکەن، بۆیە چیتر توندوتیژییەکان مایەی قبوڵ کردن نین. بۆ ڕیشەكێشكردنی توندوتیژیی دژ بەژنان تەنیا خەباتی دژ بەدابونەریتەكان، فەرهەنگ و كولتووری ئاینی و كۆنەپەرستانە و فەرهەنگی پیاوسالاری بەس نییە، بەڵكو دەبێت خەباتی بەردەوام دژ بەسیستەمی جیاكردنەوە و نایەكسانی سەرمایەداریی كە بەدواكەوتوویی و نایەكسانی بۆ بەردەوامی ژیان پێویستی پێیە و دەوڵەتانی پارێزگاری ئەم سیستەمەیش ڕێكخراو بكرێن. ڕێگە بە هیچ مرۆڤێك نەدرێت دژ بەئازادییەکانی ژنان و مافەکانیان سوکایەتی بکرێت، بوار بەخەباتی یەکسانیخوازی بدرێت. ناکرێت گۆشەكانی ئەم خەباتە لەچوار دیواری ماڵدا سنوردار بكرێتەوه، یان لەشوێنی كار و خوێندن بەشێوەیەكی گشتی دەبێت لەهەموو مەیدانەكانی كۆمەڵایەتی پەرەی پێ بدرێت.\nهەڕەشه و سوكایەتیكردن بەژنان، ڕێگری لێبکرێت، چونکە سوکایەتی بەژن سوكایەتیكردنه به هەموو مرۆڤایەتی. بەمجۆرە، دەبێت مرۆڤە ئازادیخواز و یەكسانیخوازەكانی كۆمەڵگە سەبارەت بەبێ مافی ژنان هەڵوەستەیەكی گونجاو و بەردەوام لەخۆیان نیشان بدەن.


دیكتاتۆریەتی زۆرینە لە ووڵاتێكی فرە پێكهاتەدا، لە دیكتاتۆریەتی كەمینەی خۆسەپێن، گەڵێ ترسناكترە، چونكە ئەوەی یەكەم دەمامكێكی دیموكراتیانەی مەشروع دەپۆشێ و بە پشتی زۆرینەی ژمارەیی ئیرادەی خۆی دەسەپێنێ و كەمینە دەمكوت دەكات. ئەوی دووەمیان هیچ شەرعیەتێك شك نابات جگە لە زەبرو زۆر. جاران جۆری دووەم و لە ئێستادا جۆری یەكەم حوكمی عێراق دەكات. بۆیەش دۆخی ئێستای عێراق بۆ كورد و پێكهاتە نەتەوەیی و ئاینییەكانی دیكە، لە جاران زۆر مەترسیدارترە.\nپێش روخانی رژێمی بەعس، كوردستان و عێراق دوو خاكی لێكدابڕاو بوون. ئەو پرنسیپ و مەرج و رێكەوتنەی جارێكی دیكە كوردستانی بە بەغداوە گرێدایەوە، پرنسیپی (شەراكەت و دیموكراتی تەوافوقی)بوو.\nشەراكەت واتا عەرەب و كورد وەك دوو نەتەوەی سەرەكی یەكسانن لە خاوەندارێتی و بەڕێوەبردنی ووڵاتەكەدا بێ ئەوەی زۆرینەی ژمارەیی یەكێكیان و كەمینەی ژمارەیی ئەوی دیكەیان هیچ حسابێكی بۆ بكرێت. ئەم پرنسیپە لە نێو فەلسەفەیەكی حوكمڕانیدا جێی كرایەوە كە پێی دەگوترێت( دیموكراتی تەوافوقی) واتا كۆی یاسا و رێسا و بڕیارە چارەنوسسازەكان بە ئیتفاق و رێكەوتنی كۆی پێكهاتەكان پەسەند دەكرێن نەك بە زۆرینە و كەمینە. لەبەر رۆشنایی ئەم فەلسەفەیەدا دەستوری نوێی عێراقی نوسرایەوە و ئەو مافەی تێدا تەزمین كرا.\nتێپەڕاندنی یاسایەكی گرنگ و ژیاریی وەك بۆدجە بە زۆرینەی عەرەبی و دوور لە سازان وتەوافوق لەگەڵ كورد، ئەو پێشهاتە ترسناكەیە كە لە بنەوانەوە ئەو پرنسیپە سەرەكییەی هەڵوەشاندەوەوە كە عێراقی نوێی لەسەر دامەزرابوو، ئیدی شتێك بە ناوی شەراكەت لە عێراقدا نەما.\nلێرە بەدواوە، عێراق وەك ووڵاتێك كە عەرەب تێیدا زۆرینەن و زۆرترین ژمارەی نوێنەریان لە پەرلەماندا هەیە، بە خواست و بڕیاری عەرەب بەڕێوەدەچێ و هەرچییان بوێت دەتوانن بە ناوی دیموكراتی و مافی زۆرینەوە بسەپێنن و كورد و پێكهاتەكانی دیكەش لە غیابی مەبدەئی شەراكەت و تەوافوقدا، ناتوانن بە هیچ رێكارێك رێگە لەو خۆسەپاندنە بگرن.\nشۆڤێنیزم خۆسەپاندنی میلەتێكە بەسەر میللەتێكی دیكەدا، جا ئەم خۆسەپاندنە بە بەهانەی زۆرینەیی بێت یان بە هێز و زەبرو زەنگ، ئێستا ئیدی كورد لە بەردەم دیكتاتۆریەتێكی زۆرینەی قەومی عەرەبیدایە كە جگە لە شۆڤێنیزم هەڵگری حیقد و كەراهیەتی مەزهەبیشە.\nئەو كاتەی سەرۆك بارزانی گووتی خیلافی ئێمە و بەغدا لەسەر دیكتاتۆریەت و تاكڕەوی و رەتكردنەوەی شەراكەت و ژێرپێنانی دەستورە وبۆیە ناچارین چارەنوسی خۆمان جیاكەینەوە، چەند سالێك بوو ئاماژەكانی ئەم مەترسییە گەورەیە سەریهەڵدابوو، بەڵام نە جیهان مەسەلەكەی بەهەند وەرگرت و نە لە نێوخۆیشدا ناكۆكی لابەلا و ناموجەب هێشتی كورد یەكگرتوانە و لە كاتی خۆیدا بەرەنگاری بێتەوە.\nئێمە ئێستا هەمومان لەبەردەم پرسیاری چارەنوسداین، دوای سەد ساڵ خەبات، ئایا تەسلیم دەبین بەم واقیعە و وەك كەمینەیەكی زەلیل و بێ ئیرادە و پەراوێزخراو دەژین، یان ئەم واقیعە تاڵە رەتدەكەینەوە و درێژە بەخەبات دەدەین.


ئه‌مه‌ریکا هوشداری به ئیسڕایل ده‌دات که سه‌باره‌ت به که‌ناری ڕۆژئاوا یه‌ک لایه‌نه هه‌نگاونه‌نێت\nنێردراوی ئه‌مه‌ریکا یه‌کشه‌مه هوشداری به ئیسرایل دا که به بێ ڕه‌زامه‌ندی واشنگتن ده‌سه‌ڵاتی خۆی به سه‌ر که‌ناری ڕۆژئاوادا ڕانه‌گه‌یه‌نێت.\nپلانی سه‌رۆک ترامپ بۆ ئاشتی خۆرهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست له 28ی مانگی 1ی زاینی ئه‌مساڵ ئاشکرا کرا، که پێش بینی ده‌کات ئیسڕایل ناوچه سه‌ره‌کییه‌کانی هه‌ریمی داگیرکراو بپارێزێت شوێنێک فه‌له‌ستینیه‌کان به ولاتی خۆیانی ده‌زانن. به‌ڵام فه‌له‌ستینییه‌کان به به‌شی خۆیان ئه‌و پلانه‌یان په‌سند نه‌کردووه.\nله ده‌مێکدا وه‌زیری به‌رگری ئیسڕایل نافتالی بێنێت و نه‌ته‌وه‌په‌ره‌سته‌کانی دیکه‌ی ئیسڕایل به جیدی داوای ده‌نگدانێکی ده‌ستبه‌جێی کابینه له سه‌ر ده‌سه‌لات له نێو که‌ناری رۆژئاوادا ده‌که‌ن، باڵیۆزی ئه‌مه‌ریکا دێڤید فریدمه‌ن هاته نێو ئه‌و بابه‌ته و گوتی که ئیسڕایل وابه‌سته‌یه به ئه‌وه‌ی که ڕه‌وتی نه‌خشه‌دیاریکردن له لایه‌ن کومیته‌یه‌کی هاوبه‌شی ئیسڕایل- ئه‌مه‌ریکاییه‌وه ته‌واو بکرێت. هه‌ر چه‌شنه کردارێکی یه‌ک لایه‌نه و پێش ته‌واو بوونی ڕه‌وتی کاری کومیته‌که ئه‌وه زیان به پلانه‌که و به فه‌رمی ناسینی ئه‌مه‌ریکا ده‌گه‌یه‌نێت.\nباڵیۆزی ئه‌مه‌ریکا له ده‌مێکدا له ناوه‌ندی ئورشه‌لیم بۆ کاره‌کانی گشتی له واشنگتن قسه‌ی ده‌کرد گوتی، "ڕه‌وتی دیاری کردنی نه‌خشه وێناچێت پێش 2ی مانگی مارس به کۆتایی بێت." \nزۆربه‌ی وڵاتان ئوردوگاکانی ئیسڕایل له سه‌ر ئه‌و خاکه‌ی له ساڵی 1967ی زاینی دا گرتی به پێشێلکردنی یاسای نێونه‌ته‌وه‌یی ده‌زانن. هه‌روه‌ها فه‌له‌ستینییه‌کان ده‌ڵێن ئوردوگاکان ده‌وڵه‌تێكی داهاتوو مسۆگه‌ر ناکه‌ن.\nنابیل ئه‌بوو ڕاده‌ینا، گوته‌بێژ بۆ سه‌رۆک فه‌له‌ستینی مه‌حمود عه‌باسگوتی، "ته‌نیا شتێک که ده‌توانین په‌سندی بکه‌ن ئه‌وه‌یه که نه‌خشه‌ی فه‌له‌ستینی به گوێره‌ی سنووره‌کانی 1976ه.


نیگل؛ فرەگەری، بێلایەنی – سه‌رده‌م\nنیگل؛ فرەگەری، بێلایەنی\n(لە: یەکسانی و لایەنگری، بەرهەمی نیگل)\nدەزگا سیاسیەکان دەبێت ناکۆکی نێوان بەرژەوەندیە تایبەتیەکانی تاکەکان و هەروەها کێشەی چەمکی خێر و بەرژەوەندی یان ئەوەی بە خواستی گشتی ناو دەبرێت، چارە بکەن. کێشەیەک کە ڕووبەڕووی هەموو رژێمە سیاسیەکان دەبێتەوە، بەرلەوەی پەیوەندی بە ناکۆکی بەرژەوەندیەکانەوە هەبێت، پەیوەندی بە دیاریکردنی بەرژەوەندیە هاوبەشەکانەوە هەیە. لەبەرئەوە بەبڕوای تۆماس نیگڵ قەبوڵکردنی بنەمای بێلایەنی لەلایەن دەوڵەتەوە بۆ سازشکردنی تاکەکان کە شتێکی پێویستە، بەس نیە. لەڕاستیدا بێلایەنی ڕێگر نیە لەوە چەمکێکی تایبەت بۆ خێر و بەرژەوەندی گشتی، خۆی بسەپێنێت. بێلایەن بوون پێویستی بە قەبوڵکردنی هەندێک بەها و هەروەها پێویستی بە ئێرادەی سەپاندنی ئەو بەهایانە بەوانی دی و سوودوەرگرتن لە ئامرازەکانی ناچاکردنی و فشاری دەسەڵاتی حکومەت هەیە بۆ گەیشتن بەو ئامانجە. لەم حاڵەتەدا ڕەوایەتی دەسەڵاتی حکومەت لە لایەن کەسانێکەوە کە بەهای دیان قەبوڵکردووە مومکین نیە: ئازادی تاکەکەس ناتوانێت بەو بەهایانە سنووردار بێت کە لە دیدی تاکەکانەوە قەبوڵکراو نیە.\nبە بڕوای نیگڵ لێکبوردنی لیبڕاڵانە بە درووستکردنی جۆرێک بێلایەنی ئاست بەرز، ڕێگە چارەی ئەم ناکۆکیەیە. ئەم بێلایەنیە پشتی بەهیچ چەمکێکی تایبەت خێر و بەرژەوەندی نەبەستووە، و “ئێمە بەوێ دەگەیەنێت کە هەموو شێوازەکانی ژیانکردن بە بەهادار بزانین”. کەوابوو بە تەنیا لێبووردن بە مانای قەبوڵکردنی کاتی تیورەی ئەوی دی، ئەویش بۆ تێگەیشتن لێی لە ئارادا نیە، چونکە لەم حاڵەتەدا چەمکێکی تایبەت بۆ خێر وبەرژەوەندی ناخرێتە لاوە، بەڵکو تەنیا بە لێکۆڵینەەی چەمکەکانی دی واز دەهێنرێت. ئەمجۆرە تێگەیشتنە بۆ لێکبوردن، بەتەواوی حاڵەتی ئامرازێک بە لێکبووردن دەدات و ئامانجی ئەوەیە خێر و بەرژەوەندی گشتی، لەسەر بناغەی بەها تایبەتیەکان دیاری و ڕێک بخات. جگە لەمە بێ لایەنی وەک زۆر حاڵەتی تر لە تیورە لیبڕاڵیەکانی لێکبووردندا بەمانای خۆلادان نیە لە بابەتی بیروڕا ئەخلاقی یان مەزهەبیەکان، کە سنووردارە بە بواری تایبەتی.. جیاکاری نێوان بواری گشتی و تایبەتی بۆ بناغەدانان بۆ لێبوردنی واقعی بەو مانایەی ڕێز لە ئازادی تاکەکەسی بگرێت و سنوورێک بۆ دەستوەردانی دەوڵەت دابنێت، بەس نیە: ئەمە خۆی هەڵبژاردنێکی لایەندارانەیە. “لێرەوە بە بڕوای جان راوڵز ئەگەر لیبڕالیزم بەسترابێتەوە بە ئایدیا ئەخلاقیەکانی سەربەخۆیی و تاکگەری، ئەوا جگە لەدەمارگیریەکی گروپیانە وەک دەمارگیریەکانی دی نابێت”. هەر لەبەرئەمە نیگڵ دەیەوێت چەمکێکی تری لێکبوردن بخاتە بری چەمکی لیبڕاڵانەی لێکبووردن: دەوڵەت دەبێت قەبوڵی بکات کە هەر کەس شێوەی ژیانکردنی خۆی هەبێت، بەو مەرجەی ئەم شێوەیە ناکۆک نەبێت بە ئازادی ئەوانی دی. لێبوردن دەبێت سازش لە نێوان بێلایەنی دەوڵەت و فرەییدا درووست بکات. بێلایەنی دەوڵەت لە هەڵبژاردنی تاکەکەس و گروپەکاندا، بیرۆکەیەکی تازە نیە. جۆن ستیوارت میل ڕەگی ئەم بێلایەنیە دەگەڕێنێتەوە بۆ ڕەخنەگرتن لە بەرژەوەندیخوازی ئینگلیزی لەسەردەمی مەلیکە ڤیکتۆریادا، بەرگری لە ئازادی تاکەکەس دەکات لەبەر جیاوازی تاکەکان. حوکمڕانی تاکەکەس دەبێت لەسەر بنەمای سەربەخۆیی قەبوڵ بکرێت. بە دەربڕینێکی تر کاتێک شێوەیەکی ژیانکردنی ئایدیالی بەدی دێت، کە دەوڵەت یان ڕای گشتی نەیسەپاندبێت. چونکە تاکەکان دەبێت بتوانن خۆیان شێوەی ژیان گونجاوی خۆیان هەڵبژێرن. کەوابوو بەرگری لە لێکبووردن بەناوی سەربەخۆی تاکەکانەوە، لەسەر بناعەی تێگەیشتنێک بۆ کۆمەڵگا ڕاوەستاوە، کە پیشاندەری بەهای فرەیی و بێلایەنی دەوڵەت بێت: ئەگەر دەوڵەت دەبێت سەربەخۆی تاکەکەس و گروپەکان بەپشتیوانیکردنیان لەبەرامبەر ئەو زیانەی دەکرێت دولایەنە بەیەکی بگەیەنن بپارێزێت، ئەوا دەبێت خۆی لە قەبوڵکردنی چەمکێکی تایبەت بۆ خێر و بەرژەوەندی بپارێزێت. بەڵام پێویستی بێلایەنی دەوڵەت هەندێک کێشەش دەهێنێتە پێشێ. ئایا دەوڵەت دەبێت لە هەڵبژاردنە تایبەتیەکان خۆی دوور بخاتەوە، و تاک و گروپەکان ئازاد بکات بۆ ئەوەی ئەو شێوە ژیانەی بە باشترینی دەزانن بگرنە بەر، یان بە پێچەوانەوە هاوڕێیەتی تاک و گروپەکان بکات لەبەردەوام بوون بەو ژیانەی خۆیان هەڵیان بژاردووە؟ لێرەدایە کە مەسەلەی بەڕێوبەرایەتی هاوبەش دێتە پێشێ. ئەگەر دەوڵەت شێوازێکی بێلایەنە واتە شێوازی بێلایەنی و بێ گرنگی پێدان بگرێتە بەر، ئەوا گروپە کەمایەتیەکان یان ڕێکخراوەکان دەبێت چاوەڕێ بکەن کە هەندێکیان لەناوبچن، یان هەندێک لە خواستەکانیان فەرامۆش بکرێت. لەوانە ژمارەیەک زمانی کەمایەتی کە پێویستیان بەهاوکاری بەهێزی دەسەڵاتە گشتیەکان هەیە، بۆ ئەوەی بتوانن بمێننەوە. بەڵام ئایا هاوکاری وا، لەگەڵ بێلایەنی دەوڵەتدا دەگونجێت؟ دەستوەردانی دەوڵەت بۆ بەرگریکردن لە کەمایەتیەک ڕەنگە وەک وازهێنان لە بێلایەنی تەماشا بکرێت: دەوڵەت بەپشتوانیکردنی گروپێک، دەبێتە لایەنگری ئەو گروپە و چیدی بێلایەن نابێت. لەگەڵ ئەمەشدا ئایا بێلایەنی واقعی ئەوە نیە دەوڵەت بە بەخشینی توانا بە کەمایەتیەکان بۆ ئەوەی لەبەردەم زۆرینەدا دۆخێکی نالەباریان نەبێت، بەرگری لە فرەیی بکات؟ دەوڵەت بە دەستوەردان لە کاری گروپەکان، بەشێوەیەکی ناکۆکی ئامێز، هەم بێلایەنی خۆی و هەم فرەیی دەپارێزێت، دەوری دەوڵەت ئەوە دەبێت کە هەمیشە هاوسەنگی لەنێوان ئەو گروپانەدا درووست بکات کە کۆمەڵگا پێکدەهێنن.\nدەکرێت کێشەی پەیوەندیدار چەمکی لیبڕاڵانەی لێکبوردنەوە، سەرلەنوێ پێناس و فۆرمەلە بکرێتەوە: دەوڵەت لە هەندێک دۆخدا ناتوانێت بە قازانجی گروپێک و بە زیانگەیاندن بە گروپێکی دی یان بە قازانجی هەندێک لە گروپەکان و بە زیانگەیاندن بە گروپەکانی دی، و یان بەقازانجی شێوەیەک ژیانی تایبەت بە زیانگەیاندن بە شێوەکانی تر، هەنگاو نەنێت. بۆ نموونە سیاسەتی دەوڵەت لەبەرامبەر ئازادی پەیوەندی جنسی. ئەگەر لێکبوردن بەرامبەر بێ پەردەی جنسی لەگەڵ کۆمەڵگای لیبڕاڵدا دەگونجێت، بەو مانایەی قەدەغەکردنی خوێندنەوەی بەرهەمە بێ پەردەکان، بە دەستدرێژی بۆ سەربەخۆیی تاکەکان دابنرێت، ئەوا دەکرێت بەهەمان بەهانەوە قەدەغە بکرێت. لەم گریمانەیەدا بڕواکە ئەوەیە بڵاوبوونەوەی بەرهەمە بێ پەردەکان، ڕێگری لە ژنان دەکات لەوەی هەمان سەربەخۆییان هەبێت، چونکە (ئەم جۆرە کارانە) پێگەی ژنان دێنێتە خوارێ یان دەیانکات بە ئامرازێکی جنسی. بەمشێوەیە لێکوبردنێک کە لەسەر بناغەی بێلایەنی دەوڵەت دامەزرابێت، بەر ڕێگری فرەیی دەکەوێت. هەر بەمشێوەیە دانانی رۆژی یەک شەمە بە پشوو کە پێشاندەری لایەنگری دەوڵەتە بۆ بیروڕا و یان ڕێبازێکی دینی دیارکراو، یان بە پێچەوانەوە نەکردنی یەکشەمان بە پشوو، پیشاندەری لایەنگری دەوڵەتە بۆ نادینیەکان. دەولەت کام لەم دوو ڕێگە چارەیە هەڵبژێرێت، بێلایەنی خۆی لەدەستدەدات. فرەیی هەمیشە لەگەڵ بێ هودەییدا ناگونجێت، چونکە بەهاگەلێک بە ڕێگەپێداراو دەزانیت کە تەنانەت گەر دەربڕینی بۆ تاک یان گروپەکان بەردەست بخات، لەگەڵ یەکدا ناگونجێن. فرەیی هەم ناچاریە و هەم نامومکینە. ناچاریە چونکە قەبوڵی دەکەین کە تەنیا یەکشێوەی ژیانی ئایدیالی بوونی نیە، نامومکینە چونکە بەهاکانی مرۆڤ نەک فرە و هەمەڕەنگن، بەڵکو ناکۆک بەیەکیشن.\nئەوەی من بە قەبوڵکردنی چەمکی ئەمەریکی ووشەی لیبڕالی، بە لێکبوردنی لیبڕاڵانە ناو دەنێم، لەسەر بناغەی بێلایەنیەکی باڵاتر ڕاوەستاوە کە ناچارمان دەکات بەها یەکسانەکانی جۆرە جیاوازەکانی ژیان بناسین. بێ لایەنی لە نێوان کەسەکاندا ڕەگی لە چەمکێکی دیاریکراوی خێر وبەرژوەندیدا هەیە کە چەمکەکانی دی نیانە. بەڵام بێلایەنی باڵاتر کە لە من بیری لێدەکەمەوە، ڕێک پەیوەندی بە ناکۆکیەکانی نێوان لایەنە جیاوازەکانی سەرەتاوە هەیە کە پشتی بە چەمکە ناکۆکەکانی خێر و بەرژەوەندی بەستووە. ئەم ناکۆکیەی تیورە جیاوازەکان لەبارەی خێر و بەرژەوەندیەوە و لە ئەنجامدا لەنێوان تیورە جیاوازەکانی پەیوەندی بە خواستی گشتیەوە هەیە- نەک تەنیا بە بەرژوەندیە تایبەتیەکانەوە- لەو جۆرە ناکۆکیانەیە کە هەر دەزگایەکی سیاسی یاسایی دەبێت چارەسەری بکات، و پیشانی بدات کە بەرامبەر بە هاوڵاتیانی ڕەفتارێکی دادگەرانەی هەیە. لە ڕوویەکی پێچەوانەوە بڕوا لەسەر ئەوەیە لەڕووی رێنوێنی(توجیە) سیاسیەوە دەبێت ئەوەی بە خێر و بەرژەوەندی هەمووان دادەنرێت، تەنانەت گەر جگە لە تێرکردنی خواستە فەردیەکان نەبێت، پشت ببەسترێت، و ئەمەش بە تەنیا بۆ دڵنیابوونە لەوەی کە دەزگای سیاسی لەگەڵ هاوڵاتیانی خۆیدا، بەسەرنجدان لە تێروانینێکی دیاریکراو بۆ خێر و بەرژەوەندی، ڕەفتارێکی بێلایەنی دەبێت.\nبەڵام دەکرێت چ مانایەکی لۆژیکی یان ئەخلاقی بەم بێلایەنیە لە ئاستی باڵاتر دا بدرێت، کە ئێمە گریمانەمان کردووە؟ ئەمە کێشەیەکی عەقڵی و فکریە. پێدەچێت دەبێت سەرقاڵی خۆمان بۆ خێر و بەرژەوەندی مرۆڤەکان، بکەینە پەیڕەوی شتێکی دی بە بێ ئەوەی بە ڕوونی بزانین ئەو شتە چیە و بۆچی ئەم ئیمتیازەی پێ دەدرێت. ئایا لە کاتێکدا بڕوامان بە ڕەگەزی بێلایەنی لە دیدی ئەخلاقی خۆماندا هەیە، بە قەبوڵکردنی ڕوانینی ئەوانی دی تا ئەو شوێنەی پێویست بووە (ڕەنگیشە تا ئەو شوێنەی مومکینە) نەچوینەتە پێشێ؟ پاڵنەری بێلایەنی لە ئاستێکی باڵاتردا زیاد لەو پاڵنەرەی کە ئێمە وا ڵێدەکات ئارەزووی ژیانێکی شایستە بۆ هەمووان بکەین، ئاڵۆزە.\nئەم پاڵنەرە تەنانەت ئەوەندە ئاڵۆزە کە نەیارانی تیورەی لیبڕاڵانەی لێکبوردن، زۆرجار گومان دەخەنە سەر نیەت باشی ئەمانە بۆ ڕاگەیاندنی بێلایەنی خۆیان.\nئەم کێشەیە دەگەڕێتەوە بۆ ئەوەی لیبڕاڵەکان لە هەمووان داوا دەکەن پشت بەستن بە هێزە گشتیەکان(دەوڵەتی) بۆ چارەسەرکردنی کێشە ئەخلاقی و مەزهەبیەکان کە جێگەی جیاوازین، کەم بکەنەوە. پێدەچێت بە وردی و بەشێوەیەکی تەواو گوماناوی ئەم سنووردارێتیانە بە قازانجی چەمکە ئەخلاقیەکان کار بکات، کە جێگەی بۆچونی جیاوازن و لیبڕاڵەکان ستایشیان دەکەن.\n2021-06-14 /by Zamwa Mhamad\nhttps://sardem.org/wp-content/uploads/2021/06/Untitled-1-9.png 500 800 Zamwa Mhamad https://sardem.org/wp-content/uploads/2021/03/Sardem.org-Logo1.png Zamwa Mhamad2021-06-14 11:52:462021-06-14 11:52:46نیگل؛ فرەگەری، بێلایەنی


عامری سەردانی هەولێر دەكات - تۆڕی میدیایی خەڵک\nئەمڕۆ شاندێكی هاوپەیمانیی فەتح بە سەرۆكایەتی هادی عامری دێتە هەولێر.\nماڵپەڕی شەفەقنیوز بڵاویكردەوە، مەبەستی سەردانەكەی شاندی هاوپەیمانی فەتح بۆ گفتوگۆكردنە لەسەر پێكهێنانی حكومەتی نوێی عیراق و پرسی گەورەترین فراكسیۆنی پەڕلەمانی لەگەڵ مەسعود بارزانی، سەرۆكی پارتی دیموكراتی كوردستان.\nهەر ماڵپەرەكە ئاشكراشیكردووە، لە كۆبوونەوەكەدا پرسی پێكهێنانی حكومەتی نوێ و شێوازی هاوپەیمانییەكان بۆ پێكهێنانی گەورەترین فراكسیۆنی پەڕلەمان تاوتوێ دەكرێت.\nلە دوای ڕاگەیاندن و پەسەندكردنی ئەنجامەكانی هەڵبژاردنەكەی 10ی تشرینی یەكەمی 2021 موقتەدا سەدر كە خاوەنی 73 كورسییە لە زۆربەی بۆنە و لێدوانەكانیدا جەخت لە پێكهێنانی حكومەتی “زۆرینەی نیشتمانی” دەكاتەوە، چوارچێوەی هەماهەنگیش داوای پێكهێنانی حكومەتی تەوافق دەكەن.\nدوو رۆژ كرایە پشووی فەڕمی\nخەڵك- فەرمانگەی ژینگەی هەولێر و قائمقامی قەزای ناوەندی ھەولێر، داخستنی چەند پاڵاوگەیەك لە سنوری پارێزگای ھەولێر ڕادەگەیەنن. (زیاتر…)\n02 تەموز 2021 7.15 pm\nخەڵك- لەشاری هەولێر شۆفێری تانكەرێك لەنێو تانكی تانكەرەكەیدا خنكا و دوای دوو ڕۆژ تەرمەكەی دۆزرایەوە.


سلێمانی؛ هەزاران کەس بۆ پشتیوانی لە ڕۆژئاوای کوردستان ڕژانە سەرشەقام\nدیمەنێک لە خۆپیشاندانەکەی ئەمڕۆ_ سلێمانی\nتوێژە جیاجیاکانی شاری سلێمانی بۆ پشتیوانییکردنی ڕۆژئاوای کوردستان و ئیدانەکردنی داگیرکارییەکانی تورکیا ڕژانە سەرشەقام و دروشمی "بژی بەرخۆدانی ڕۆژئاوا"یان وتەوە.\nدوانیوەڕۆی ئەمڕۆ پێنجشەممە بە هەزاران هاوڵاتی لە توێژە جیاوازەکانی شاری سلێمانی بۆ پشتیوانی لە بەرخۆدانی ڕۆژئاوای کوردستان لە شەقامی سالمەوە بەرەو باخی گشتی ڕێپێوانیان دەستپێکرد.\nبەشداربووانی ڕێپێوانەکە، دروشمەکانی "بژی بەرخۆدانی ڕۆژئاوا، بژی بەرخۆدانی یەپەگە، بژی بەرخۆدانی هەسەدە، سەرکەوتن سەرکەوتن بۆ ڕۆژئاوا سەرکەوتن، تێکۆشان تێکۆشان بۆ ڕۆژئاوا تێکۆشان،یەکە یەکە یەکە، گەلی کورد یەکە، تیرۆریست ئەردۆغان"دەوتەوە.\nهاوکات و هەر ئەمڕۆ، بە بەشدارى ژمارەیەکى زۆر لە هاوڵاتیان و دانیشتوانى شارى هەولێر لەبەردەم بارەگاى نەتەوەیەکگرتوەکان خۆپیشاندانى جەماوەرى بەڕێوەچوو.\nخۆپیشاندەران لە یاداشتێکدا کە ئاڕاستەى نەتەوەیەکگرتوەکان و کۆمەڵگەى نێودەوڵەتى و رێکخراوى خاچى سوریان کرد، رایانگەیاند: پێویستە هەرچى زوە نەتەوەیەکگرتوەکان دەسەڵاتەکانى بەکاربهێنێت بۆ وەستانى لەشکرکێشیەکەى سوپاى تورکیا دژ بە رۆژئاوا.\nبۆ ماوەی 12 رۆژ رێگای سلێمانی بۆ دەربەندیخان دادەخرێت


کۆچی دووایی پرۆفیسۆر ئەمیر حەسەن پور ١٩٤٣ – ٢٠١٧ – Dengekan\nbyadmin_denegkan\tJune 25, 2017\tdengekan, General\nئەمڕۆ ٢٤/٦/٢٠١٧ کاتژمێر ٦ی بەیانی بە کاتی تۆرۆنتۆ کەسایەتی ڕۆشنبیر و کۆمۆنیست پرۆفیسۆر ئەمیر حەسەن پور بۆ یەکجاری ماڵئاوایی لێکردین.\nپرۆفیسۆر ئەمیر حەسەن پور کەسایەتییەکی ناسراوی نێوەندی ئەکادیمیایە لە ئاستی ناوچەیی و جیهانیدا. خاوەنی دەیان نووسین و توێژینەوەیە لە بوارەکانی زمان و جینۆساید و مێژوودا. کەسایەتییەک ئەگەر تەمەن و تەندرووستی ڕێیان دابایە زۆر شتی تری دەخستە سەر خەرمانەی ئەکادیمیایی کوردی.\nدکتۆر ئەمیر کەسایەتییەکی دامەزراو بوو لە ڕووی فیکرەوە و هەڵگری بیرو باوەڕی کۆمۆنیستی بوو. هەموو ئەو گۆڕانکاری و بەسەر یەکتدا کەوتنەی بەناو بلۆکی کۆمۆنیستی و هەراو زەنای مەرگی کۆمەنیزم نەیانتوانی کاریگەری نەگەتیفانە دابنێت لەسەر زهنیەتی ئەم ئینسانە.\nدکتۆر ئەمیر لە دوواین قسەو باسەکانیدا لە دوو ساڵی تەواو پێش ئێستادا لە سیمنارێکدا لە شاری تۆرۆنتۆ کە وەکوو ناوەندی کەلتوری کوردستانیانی کەنەدا بۆیمان سازکرد بوو، زۆر ڕۆشن پێداگری لەسەر حەقانیەتی دونیای سۆشیالیزم دەکرد و بە تاکە چارەسەری دەبینی بۆ نەهامەتێکانی ئەمرۆی دونیا. شایانی باسە لەو سیمنارەدا پشتیوانی تەواوی خۆی دەربری بۆ ئەزمونی کوردستانی ڕۆژئاوا.\nلێرەوە وەکوو دەنگەکان پرسەو سەرەخۆشی خۆمان بۆ هەموو ئەوکەسانە ڕادەگەیەنین کە هەواڵی مەرگی دکتۆر ئەمیر دڵتەنگی کردن.\nلێرەدا لینکی نووسینێکی دکتۆر ئەمیر دادەنێن کە نۆ ساڵ پێش ئێستا لە دەنگەکاندا بڵاوی کردۆتەوە:\nیادت بەرزو بەڕێز بێت\nPrevious ڕاگه‌ردان و ڕێگه‌کانی ژه‌هر دوو کتێب و یه‌ک ئه‌زموون … ئاراس وه‌هاب\nNext سه‌فه‌ر …. سه‌ردار جاف


ئایا كوردستان ده‌توانێ شه‌ڕی نه‌رم بكات؟\nلەم سەردەمەدا؛ شۆڕشی تێکنۆلۆژیی زانیاری و پەیوەندی ڕۆڵێکی بەرچاو لە ڕێکخستنی ئۆپەراسیۆنەکاندا دەگێڕێ.\nکەیهان محەمەد نەژاد\nلەم سەردەمەدا؛ شۆڕشی تێکنۆلۆژیی زانیاری و پەیوەندی ڕۆڵێکی بەرچاو لە ڕێکخستنی ئۆپەراسیۆنەکاندا دەگێڕێ. ئەو پرسانە کە لێرەدا دێنە گۆڕێ بریتییە؛ ئایا ئەم شۆڕشە چ باندۆڕێکی لەسەر شەڕی نەرم هەیە؟ شەڕەکانی شوێندانەر لە شۆڕشی تێکنۆلۆژیی زانیاری و پەیوەندی کامانەن؟ ئایا کوردستان دەتوانێ شەڕی تێکنۆلۆژیی زانیاری و شەڕی "نەرم" لە بەرانبەر دوژمن و نەیاری خۆی بکات؟. وه‌ڵامی ئەم پرسیارانە لە درێژەی بابەتەکەدا دەخرێتە بەر چاوی خوێنەران. تێکنۆلۆژیی زانیاری و پەیوەندی سەردەمی نوێ، سەرەڕای ئەوەی کە باندۆڕێکی زۆری هەیە و لە شەڕی نەرمدا جێی گرتووە و، هەروەها لە شەڕی سایبری، "network”ی و شەڕی ئێلێکترۆنیکیشدا بەکار دێت. شەڕی تێکنۆلۆژیی زانیاری و پەیوەندی توانای تاکتیکی ئەرتەشەکانی لە شەڕدا گۆڕیوە و ڕادەی سەرکەوتنیان لە مەیدانی شەڕدا دیاری دەکات. ئەمڕۆکە ئەرتەشی "ئه‌مریکا" لە ڕێگای سەتەلایتەوە ڕێنمایی دەکرێ و ئەم سەتەلایتە لەسەر ئەم ئەرتەشەدا زاڵە و مەیدانی شەڕی بۆیان دیاری دەکات. لەم سەردەمەدا؛ زۆربەی وڵاتانی جیهان لەگەڵ نەیارانی خۆی شەڕی مەیدانی ناکات، بەڵکوو ئەوان لە ڕێگای تێکنۆلۆژی سەردەمەوە شەڕی "نەرم" دەکەن و ئەوان تەسلیمی خۆیان دەکەن. کوردستانیش دەتوانێ هێزی مرۆیی خۆی پێش بخات و لە ڕێگای تێکنۆلۆژی-وە دۆژمن و نەیاری خۆی بکات بە ئامانج.\nهەر وڵاتێ کاتێک هەوڵی پاراستنی خۆی دەدات، کەڵک لە ئامراز و تێکنۆلۆژیای نوێ وەردەگرێ و لە هەوڵدا دەبێ کە خۆی لەمەڕ تێکنۆلۆژیای نوێ پڕچەک بکات، تاکوو خۆی لە هەڕەشەکانی دوژمن بپارێزێ. نموونەی هەرە بەرچاو وڵاتی ئیسرائیلە. ئەم وڵاتە؛ خۆی لەباری تێکنۆلۆژی سەردەمدا پێش خستووە و لەهەمبەر دوژمن دەوێستێ و لە ڕێگای تێکنۆلۆژییەوە دوژمنی خۆی لاواز دەکات. کوردستان چۆن دەتوانێ خۆی بەهێز و پڕچەک بکات، تاکوو لە بەرانبەر نەیاری خۆی سەرکەوتوو بێت و دوژمنی خۆی لاواز بکات؟ کوردستان دەتوانێ لە شەڕی "نەرم" کەڵک وەرگرێ، بەڵام ئەم پرسیارە دێتە ئاراوە ئاخۆ چۆن و لە کام ڕێگاوە شەڕی نەرم بکات؟ وه‌ڵام ئەمەیە؛ شەڕی "نەرم" پێکهاتووە لە شەڕی دەروونی، پڕوپاگەندە، میدیایی، سایبری، زانیاری، فەرهەنگی، سیاسی، کۆمەڵایەتیی و زانستی. چوار مێتۆدی سەرەکی شەڕی "نەرم" پێکهاتووە لە؛ شەڕی دەروونی، پڕوپاگەندە، میدیایی و سایبری. کوردستان لە ڕێگای ئەم چەند خاڵانەدا دەتوانێ کۆمەڵگا یان گرووپێک بکاتە ئامانج و بە بێ شەڕی نزامیی دژبەری خۆی تووشی دۆڕان بکات. لەم چەند نموونەدا ئەم شەڕانە باس دەکەین. کە پێکهاتوون لە؛\nشەڕی دەروونی؛ بە داڕشتنی پلان لە هەمبەر لەناوچوون یان لاواز کردنی ورەی دژبەر پێناسە دەکرێ. شەڕی دەروونی لە شەڕی جەبلخانەیی زیاتر لە لایەن دوژمنەوە گرینگی پێ دەدرێ. بە گشتی لە شەڕی دەروونیدا لە دوو پلان زیاتر بەکار دێت؛\n1- لەناوبردنی هەندێ لە حاڵەتەکانی ورەی خەڵک و ڕای گشتیی، کە ئەوان لە بەرپرس و کاربەدەستانی وڵاتی خۆیان بی هیوا بن.\n2- جێگیرکردنی هێژموونی خۆیان لەنێو بیر و هزری بەرانبەرەکەیاندا.\nتومێس فوڵێر"Thomas Fuller” میژوونووسی بریتانیایی دەڵیت "لەوانەیە شەڕی دەروونی جێگای ئامرازەکان لە شەڕدا بگرێ، "شەڕی دەروونی" دەتوانێ میشکی مرۆڤ ئاڵۆز بکات و ژیانی مەعنەوی و ئەخلاقی نەتەوەیەک لەناو ببات". شەڕی دەروونیی ستراتیژیکی یەکێک لە شەڕەکانی دەروونییە کە کەڵکی لێ وەردەگیردرێ، بەڵام درێژخایەنە و دەتوانێ لەسەر خەڵکی نەتەوەی دژبەر، کۆمەڵگا، فەرهەنگ، مێژوو و لەهەموویان گرینگتر دەتوانێ لەسەر هێزە وەفادارەکان بە نزام کاریگەری هەبێت. نموونەی بەرچاوی شەڕی دەروونیی ستراتیژیکی وڵاتی ئیسرائیلە. وڵاتی ئیسرائیل بە هەموو شیوازێک شەڕی دەروونیی ستراتیژیکی درێژ خایەن دادەڕێژێ و لە ناوخۆی دوژمندا باندۆڕ لەسەر کۆمەڵگا و بەتایبەت هێزەکانی دژبەر دادەنێت. لەو ماوەیەدا ئیسرائیل چەندین جار بنکە لەشکەرییەکانی "کۆماری ئیسلامی ئێرانی" کردە ئامانج و ئەوەش لە ڕێگای خودی کەسانێکە لەناو سپای پاسداراندا کاریان دەکرد کەڵکی وەرگرت. ئەمە بووە جێگای شک و گومانی بەرپرسان و بە تایبەت نزامیی ئێران، ئاخۆ لە ناو بەرپرس و فەرماندە نیزامییەکانیاندا سیخۆڕی ئیسرائیلی هەیە؟ بە هەر کردەوەیەک کە بە مەبەستی دزەکردن لە نێو باوەڕ، هەڵسوکەوتی کەسی بەرانبەر، لاوازکردن و لەناوبردنی ورەی دژبەر، شەڕی دەروونی پێ دەوترێ.\nکەسێک کە ئەو خاڵانەی باسمان کرد بکاتە ئامانج، دەبێ پێرسۆنێلی حکوومەتی بێ، دەبێ شارەزاییەکی باشی لەسەر خەڵک و کۆمەڵگای دوژمن و نەیاری وڵاتی خۆی هەبێ، زمانی ئەوان بە باشی بزانێ و لەگەڵ کێشە، دەرد و... کۆمەڵگای بەرانبەر زانیاری باشی هەبێ، تاکوو بتوانێ لەسەر دەروونی ڕای گشتیی بەرانبەر کار بکات و لە پاشەڕۆژدا لاوازیان بکات. لە ڕاستیدا شەڕی دەروونی، شەڕکردن لەگەڵ هزری دوژمنە. ئەگەر هزری دوژمن لاواز بوو، ئەوان تووشی شک و گومان لە خۆیان، خەڵک و کۆمەڵگایان دەکات. کەواتە شەڕی دەروونی باشترین ڕێگایە بۆ لاوازکردنی دوژمن.\nپڕوپاگەندە؛ یەکێک لە گرینگترین شەڕی تێکنۆلۆژیای نوێیە و یەکێک لە شەڕەکانی نەرم دێتە ئەژمار. دوای شەڕی جیهانی دووه‌ەم، وشەی پڕوپاگەندە زۆرجاران بە مەبەستی سیاسی، نەتەوەیی یان بۆ هاندانی چەند بیرۆکەیەکی دیاری کراو بەکار هاتووە. پڕوپاگەندە چەکێکی زۆر بەهێزە کە لە شەڕەکاند بەکار دێت. بۆچی دەوترێ پرۆپاگەندە چەکێکی بەهێزە؟ چونکا پڕوپاگەندە کردن بە ئامرازە پێشکەوتووەکانی شەڕ، یەکیک لە گرینگترین شەڕەکانی دەروونییە کە دەتوانێ ورەی دوژمن و لەشکەری دوژمن شوێندانەربێ. نیشاندانی چەکی پێشکەوتوو زۆر گرینگترە لە بەکارهێنانی. بۆ وێنە لە شەڕی (ئامریکا و ئێراق)دا لە ساڵی2003 دەنگۆیەک بڵاو بوو و بووە سەردێڕی ڕۆژنامەکان کە ئامریکا لە چەکی ناوەکی بۆ دەسبەسەرداگرتنی ئێراق بەکاری هێناوە. بەپێچەوانە، ئامریکا هیچکات ئەو چەکەی لە دژی ئێراق بەکارنەهێناوە.\nپڕوپاگەندەی چەکە پێشکەوتووەکان لە مەیدانی شەڕدا و مانۆڕدانیان هەم توانای ئەوان نیشان دەدات و هەمیش کاریگەری نەرێنی لەسەر دوژمن دەخۆلقێنێ و ئەمەش دەبێتە هۆی دابەزینی ورەی لەشکەری دوژمن. ئادۆلف هیتلێر"Adolf Hitler” دەڵێت؛ "دەبێ هەموو پڕوپاگەندەیەک ئەوەندە خۆشەویست (popular) و لە ئاستی بیرکردنەوەیەکی بەرزدا بێت کە نەزانترین کەس بەرەوڕووی ئەم پڕوپاگەندەیە بڕوات و بەکارهێنانی پڕوپاگەندەی هوشیاری و بەردەوامی، خەڵک دەتوانێ جەهەنەم بە بەهەشت و بەهەشتیش وەک خراپترین ڕەوشی ژیان ببینێ". ئەمرۆکە هەموو جیهان بە پڕوپاگندە، شەڕی نەرم دەکات و ورەی نەیاری خۆی دادبەزێنی. لە شەڕی پڕوپاگەندەییدا زیاتر لە باوەڕ، ناسنامە و دەروونی لایەنی بەرانبەر دەکرێتە ئامانج. بە ئامانجکردنی ورەی لەشکەری دوژمن لە بەرەی شەڕدا یەکێک لە گرینگترینەکانی شەڕی پڕوپاگەندەیە. چونکا لەشکەری دوژمن لە بەرەی شەڕدا بە بیستنی هەواڵێکی نەرێنی ورەی دادەبەزێ. پڕوپاگەندە کردنی هەواڵی برسییەتی دوژمن، تۆپباران کردنی شوێنە هەستیار و گرینگەکانی و هەروەها شکەستی ئەوان لە بەرەی شەڕدا دەتوانێ ببێتە هۆی ئاڵۆزی و لاوازبوونیان. هەرچەندە گرووپی تێرۆریستی داعش بە ناوی ئیدۆلۆژی ئیسلام شەڕیکرد، بەڵام ئەم گرووپە تێرۆریستییە بە ناوی ئیدۆلۆژی ئیسلامی کەڵکی لە باوەڕی خەڵک وەرگرت. داعش لە دەسپێکدا بە بڵاوکردنی گرتە ڤیدیۆی تووندوتیژی لە نێو تۆڕەکۆمەڵایەتییەکاندا و بە ئەم شێوازە پڕوپاگەندەیە ترسی خستە نێو دڵی خەڵکەوە و هەر کات ناوی داعش دەهات لە نێو کۆمەڵانی خەڵک ترس و دڵەڕاوکی دروست دەبوو، ئایا ئەم گرووپە لە چ جۆرە کەسانێک پێکهاتووە؟.\nیان بەپێچەوانەی پڕوپاگەندەی داعش، هێزی پێشمەرگەی کوردستان بە بیر و باوەڕێکی قووڵ بە نەتەوە، خاک و سەروەری وڵاتی خۆی شەڕی دەکرد و پڕوپاگەندەی میدیاکان لەمەڕ بوێری پێشمەرگەکان لە بەرەی شەڕی داعشدا، لەسەر ورەی دوژمن باندۆڕێکی نەرێنی هەبوو. کاتێک ڕێزدار "مەسعوود بارزانی" سەرۆکی هەرێمی کوردستان لە بەرەی شەڕدا سەردانی هێزی پێشمەرگەی کرد، میدیاکان پڕوپاگەندەیان پێ دەکرد، ئەمەش ڕاستەوخۆ لەسەر پێشمەرگەی بەرەی شەڕ و تەنانەت لە سەر خەڵکی کوردستان باندۆڕێکی ئەرێنی هەبوو و هەروەها بە پێچەوانە لەسەر دوژمنیش باندۆڕێکی نەرێنی هەبوو. وڵاتی بریتانیا لە شەڕی جیهانی یەکەمدا، ئۆفیسێکی بەناوی پڕوپاگەندەی شەڕ دامەزراند و هەر هەمان ئۆفیس لە ساڵی 1918دا گۆڕدرا بە وەزارتی زانیاری. وڵاتی ئاڵمان هۆکاری شکەست خواردنی خۆی لە شەڕی جیهانی یەکەمدا کەماسییەکانی لە باری پڕوپاگەندەدا لە قەڵەم داوە. ئامانج لە شەڕی پڕوپاگەندە ئەمەیە؛ پشتیوانی کردن لە هێزی لەشکەری، جێگیرکردنی ورە، باوەڕ بە هێزی لەشکەری، داکۆکی لە بیر و باوەڕەکانی نەتەوە و سەروەری تەواویەتی وڵات. هەر بۆیەش پێویستە کە کوردستان بە هەموو هەوڵ و تێکۆشانەوە لە ڕێگای ناڕاستەوخۆوە شەڕی پڕوپاگەندەیی لە دژی نەیاری خۆی بکات.\nشەڕی میدیایی؛ یەکێک لە مێتۆدە گرینگەکانی شەڕی نەرمە و هەروەها بەهرەمەندبوون لە توانای میدیا بە مەبەستی بەرگریکردن لە بەرژەوەندییەکانی نەتەوەیی زۆر گرینگە. هەندێک لە ڕووناکبیران لەسەر ئەم باوەڕەن کە میدیا، دەسەڵات و هێزی دیاریکردنی چارەنووس لە مرۆڤەکان دەستێنێتەوە و دەیانخاتە بن خزمەتی خۆیاندا و لەسەر هزر، فام و هەستی تاکەکان زاڵە. لە ئێستادا؛ میدیا لە داڕێژەریی شەڕی دەروونیدا ڕۆڵێکی تایبەتی هەیە. لە شەڕی ئێستادا ستراتیژیی میدیایی ئەگەر لە ستراتیژییەکانی سەربازی گرینگیەکی زۆرتری نەبێ کەمتری نییە؛ لە ڕاستیدا دوای شەڕی سارد، واتە و ستراتیژییەکان گۆڕدرا و لە ئێستادا شەڕی سارد، دەروونی، پڕوپاگەندەیی و...، هەر هەموویان لە ژێر کاریگەریی شەڕی میدیاییدان و میدیا ڕۆڵێکی تایبەتی هەیە. کاتێک کە میدیا بتوانێ لەسەر بیروڕای گشتی شوێندانەر بێ، ئەوکات ئەم میدیایە سەرکەوتوو دەبێ؛ میدیاکانی ئەمڕۆیی دەتوانن لە چەندین ڕێگای جیاوازەوە شەڕ بکەن. لە تێلێڤیزیۆنەکاندا کاتێک چەند شرۆڤەکار بە زمانی دوژمن دەدوێن و پڕوپاگەندەی نەرێنی لە دژی سیاسەتەکانی دوژمن دەکەن، بەشێوەیەکی ناڕاستەوخۆ دەتوانن لەسەر خەڵکی نەیار کاریگەریان هەبێ. لە شەڕی میدیاییدا فەرهەنگ، کۆمەڵگا، ناسنامە و باوەڕی دوژمن دەبێتە ئامانج. بۆ وێنە لە شەڕی (ئامریکا و ئێراق) لە ساڵی 2003دا، میدیاکانی "ئامریکا" بەیەکەوە و بە شێوەیەکی خێرا ڕووداوەکانی شەڕیان دەگواستەوە و هەموو ڕووداوەکانیان لە بەرژەوەندی ئامریکادا بڵاو دەکردەوە و وایان کرد کە ورەی سەربازەکانی ئێراق بەخێرایی لاواز بێت و بنکە گرینگەکانی خۆیان بە جێ بێڵن.\nیان بەپێچەوانەی شەڕی (ئامریکا و ئێراق)، لە شەڕی داعشدا میدیاکانی هەرێمی کوردستان بە بەردەوامی پێشڤەچوون و توانای هێزی پێشمەرگەی کوردستانیان نیشاندەدا کە ئەمەش ڕاستەوەخۆ باندۆڕێکی نەرێنی لەسەر ورەی چەکدارانی تێرۆریستی داعش هەبوو. لە شەڕی میدیاییدا، دەبێ بە کەڵک وەرگرتن لە شارەزایان، شەڕی نەرم لە میدیاکاندا بەڕێوە ببەن. لە ئێستادا شەڕی میدیایی لەسەر بیروڕای گشتی شوێندانەرە.\nشەڕی سایبری پێکهاتووە لە پەلاماری سایبری کە لەلایەن وڵاتێک لە دژی بنکەکانی سایبری وڵاتێکی دیکە و بە چەند ئۆپەراسیۆن دەکرێ. ئێمە دەتوانین لە نموونەیەکدا شەڕی (ئامریکا و ئێراق) لە ساڵی 2003دا بێنین، کە شوێندانەرترین نموونەی شەڕی سایبرییە. لەو شەڕەدا؛ ئامریکا توانی بە هەککردنی سیستمە دژە مووشەکییەکانی ئێراق ڤایرۆسێک لە ڕێگای کامپیوتێرەوە بگوازێتەوە نێو سیستمی دژەمووشەکی ئێراق و لە کاری بخات. کاتێک کە فڕۆکەکانی ئامریکا لەسەر ئاسمانی ئێراق بوون سیستمە بەرگریییەکانی ئێراق کاری نەدەکرد و ئەوان توانییان زۆربەی سیستمە بەرگرییەکانی ئێراق لە ڕێگای دوورەوە هەک بکەن. لە نموونەیەکی دیکەدا؛ ئیسرائیل لە دەسپێکی ساڵی 2021دا چەندین سیستمی بەرگریی ئێرانی هەک کرد و فڕۆکە F35کانی چەند بنکەی کەرەستەی ناوەکی لە شاری کەرەجی ئێرانی کردە ئامانج. ڕۆژی 27ی ژوئێنی 2021، "جۆ بایدێن" سەرکۆماری "ئامریکا" هەڕەشەی لە "ڕووسیە" کرد کە هێرشە سایبرییەکانی خۆی لە سەر "ئامریکا" کۆتایی پێ بێنێت، ئەگەر هێرشە سایبرییەکان لەسەر "ئامریکا" بەردەوام بێت ئێمە تووشی شەڕێکی ڕاستەقینە دەکات. بەگشتی "شەڕی سایبری" لە جیهاندا بەرەو زیادبوون دەچێ و زۆرجار بەرژەوەندییەکانی نەتەوەیی، فەرهەنگی و ئەمنییەتی نەتەوەیی وڵاتێک دەکرێتە ئامانج. کەوایە؛ پێویستە ئێمە کۆمەڵگا و وڵاتی خۆمان لە دژی شەڕی نەرم و تێکنۆلۆژیای نوێ ڤاکسینە و پڕچەک بکەین.\nدەبێ ئێمەیش لە دژی نەیارانی خۆمان لە هەوڵ و تێکۆشاندا بین. ئەگەر نەیارانی ئێمە لە ڕێگایەکەوە لە بەرانبەر کۆمەڵگا و نەتەویی ئێمە شەڕی نەرم بکەن، دەبێ ئێمە بە وشیاریێکی تەواو دزە بکەینە نێو کۆمەڵگای ئەوان و لاوازیان بکەین. لە ڕاستیدا؛ دەبێ کوردستان بەشێکی زۆر لە داهاتی خۆی تەرخانی ئەم شەڕانە بکات و لە کەسە پسپۆڕەکان کەڵک وەرگرێ. حەشیمەتی کوردستان چەندقات لە حەشیمەتی ئیسرائیل زیاترە و لە باری ئیرادە و باوەڕەوە لە ئیسرائیل بە‌هێزترە. کەوایە؛ دەبێ کوردستان ئەو وڵاتە بۆخۆی بکاتە نموونە و خۆی لە هەموو بارێکەوە بپارێزێ و دۆست و نەیارانی خۆی لە یەک جیا بکات. ئەگەر کوردستان بتوانێ لە ڕێگای تێکنۆلۆژیای سەردەم و شەڕی نەرمەوە نەیارانی لاواز بکات، ئەوکات هەم نەیار هەمیش دۆست لەسەر کوردان حەسابێکی تایبەت دەکات.\nئەحمەدی خانی و نەتەویبوونی


مارکس لەدیدی (جێسکا کاسل)ەوە …. لە وەڵام بە پرسیاری دەنگەکان – Dengekan\nbyNajat Aziz\tSeptember 15, 2017\tGeneral, Marxism, Slider\nئەم چاوپێکەوتنە درێژەی مەلەفێکە سەبارەت بە کارڵ مارکس لە 2010وە درێژەی هەیە….\nجێسیکا کاسڵ، هەڵگری بڕوانامەی ماستەرە لە بواری کاری کۆمەڵایەتی لە زانکۆی رایەرسن لە تۆرنتۆ-کەنەدا. لەبواری نیشتەجێبوون، تەندروستی دەروونی، ئالودەبوون، دادی کۆمەڵایەتی، توندو تیژی خێزانی، کاری کردووە. لە حەوت ساڵی رابوردوودا بەگوڕ و تینێکی زۆرەوە تێکەڵ بەخەبات بووە لە پێناو سۆسیالیزمدا و ئێستا ئەندامێتی تەواوی بۆردی ڕێکخەرو نووسەری ئۆرگانی Fightback ی (Marxist.ca)یە (هەوادارانی مارکسی جیهانی) لقی کەنەدایە کە بوونیان هەیە لە زیاتر لە سی وڵاتی جیهاندا.\nجێسیکا وەکوو مارکسستێك، گرنگیەکی تایبەتی داوە بە دۆزی ژنان و گەنجان و بەستوویەتیەوە بەخەباتی چینایەتیەوە و بە جەنگ دژی سیستەمی سەرمایەداری.\n1) گەلێک ڕۆشنبیربانگەشەی بەسەرچوونی مارکسیزم وەکو فەلسەفەیەک بۆ گۆڕینی جیهان ئەکەن. لەبەرامبەریشدا کەسانی تر هەن باوەڕیان وایە کەوا مارکسیزم توانای گۆڕانکاری کۆمەڵایەتی و سیاسی هەیە لە ڕژێمی سەرمایەداری لە جیهانی ئەمڕۆماندا. بۆچوونی ئێوە لەسەر ئەم دوو ڕا دژبەیەکە چۆنە؟\nوەڵام: ئێمە پێویستە لە خۆمان بپرسین، ئەگەر مارکسیزم پەیوەندی بە جیهانی ئەمرۆمانەوە نیە، بۆچی میدیای بۆرژوا و ئەکادیمێکانیان بەردەوام هێرشی بۆ دێنن؟ ئەگەر ئەوە ڕاست بێت، کەواتە هێرشەکانیان وەکو لێدانی ئەسپێکی مردوو وایە. لێرەدا هۆ هەیە وامان لێ دەکات گوێ نەگرین لە بوختان و پەلامارەکانی مۆدێلی چەقێتی گۆی زەوی لە گەردوون (باوەڕی باو و باڵادەست تا سەدەی شانزە کە گۆی زەوی بە چەقی گەردوون دائەنا و ئەستێرەکانیشی بەدەوردا ئەخولانەوە)- ئەمە لەبەر ئەوەیە کەوا لە زووەوە نەسەلمێنراوە و چیتر پێویست بەوە ناکات گفتوگۆی لەسەر بکرێت!\nهۆی هەوڵی بەردەوامی بۆرژوا بۆ پوچەڵ کردنەوەی مارکسیزم بەدەقیقی ئەگەرێتەوە بۆ ئەوەی کە مارکسیزم نەک تەنها پەیوەندیدارە بەڵکو ئاشکراکەری ڕاستییەکانیشە لەو سیستەمە کۆمەڵایەتی و ئابوریەی کە ئەوان خوازیاری پاراستنین. بیرۆکەکانی مارکس و ئنگڵز، کە لە مانیفێستی کۆمۆنیست بەرجەستە کراوە و لە کارەکانی دواتریش پەرەیان پێ دراوە، پێشبینی و شرۆڤەی دیاردەکانی جیهانگیری و قەیرانی زیا بەرهەمی جیهانی ( کە ئابوریناسە بۆرژواکان بە خواربەکارهێنراو” under consumption” ئاماژەەی پێ ئەکەن لە هەوڵی شاردنەوەی دەم و چاوی ڕاستی پرۆسەکە)، چڕبونەوەی سامان لە دەستانێکی کەمتر و کەمتردا، پەرەسەندنی کۆمپانیا نێودەوڵەتێکان و مۆنۆپۆڵێکان، جەنگ و قنیات کردن. مارکسیزم تەنها شیکرەدنەوەی بۆ پرۆسە ئابورێکە نەکردووە بەڵکو شیکردنەوەی بۆ بنچینەکانی چەوساندنەوەی ژن کردوە و بناغەشی بۆ تێگەیشتن بۆ جۆرەکانی تری چەوساندنەوە و جیاڕەگەزی لە 150 ساڵی رابوردودا دانا. پەوەیست بوونی بیری مارکسیزم بەژیانەوە لەمە زیاتر ئەبێ چۆن بێت کە ڕووداوە جیهانیەکان بە بەردەوامی سەلماندوویانە.\nلەهەمان کاتدا، فەیلەسوفان و ئابوریناسانی بۆرژوا نەیانتوانیوە هیچ کام لە کێشە بنچینەییەکانی ئابوری سیستەمی سەرمایەداری چارەسەر بکەن. پێیان وتین گوایە ئەمە گونجاوترین سیستەمی ئابوریە و لەبەرزترین ئاستی مرۆڤایەتی، کەچی هێشتا بە ملیۆنەها کەس بێکارن، بێ جێگاو ڕێگان، بێبەشن لە خزمەت گوزاری تەندروستی، لە خوێندن، لە خواردن و لە ئاو. ئێستا کە من ئەمە ئەنووسم، تەنها لە شەش مانگی داهاتوودا بیست ملێۆن کەس ڕوبەڕوی مەرگ ئەبێتەوە لە برساندا، هەرچەندە بڕی خواردنی بەرهەم هێنراو لەسەر ئەم ئەستێرەیە بەشی دە ملیار کەسە. ئەمە چۆن سستمێکی لەبارە؟!\nلە ڕاستیدا ئەوە تێۆری ئابوریناسانی بۆرژوا و فەیلەسوفە سیاسیەکانیانە کە زۆر بە ئاشکرا شکستی هێناوەومەحاڵە لەسەر ئەرزی واقیع بسەلمێنرێ. لەدوای قەیرانە جیهانێکەی 2008، کێ ئەتوانێ قسە لەسەر تیێۆری “دەستی نادیار” بکات کە گوایە بازار خۆی ڕێک ئەخاتەوە و هاوسەنگ ئەبێتەوە؟ لە2008 ەوە قەرزی جیهانی بە ملیارەها دۆلار زیای کردووە و هەندێ وڵات بەئاستەم بەشە قەرزەکانیان لەوادەی خۆیدا پێ پەیدا ئەکرێ بەوێنەی یۆنان. 2008 تەنها نۆبەرەی قەیرانێکی گەلێک قوڵتر و کێشە هەژێنترە. ئەم قەرزانەی دەوڵەت ئەگوێزرێتەوە و ئەکەوێتە سەر شانی کرێکاران و گەنجان لە ڕێی بەتایبەت کردنی کەرتی گشتی، قنیات کردن، کەمکردنەوەی کرێ دەست و دەستکەوتەکانی تر. لەگەڵ زیادبوونی ناجێگیری ئابووری، سەرەتای هەڵکشانی خەباتی چینایەتی ئەبینین لە هەموو جیهاندا. ئابوریناسان و دەستەی بیرمەندانی سەر بە سەرمایەداری خۆشیان هۆشداری ئەدەن لە ئەگەری یاخیبوون و هەڵگیرسانی شۆڕش، ئەگەر ڕەوشەکە بەردەوام بێت. لەگەڵ ئەوەشدا چارەیەک بەدی ناکەن بۆ دەربازبوون لە قەیرانەکان.\nتەنها مارکسیزم شیکردنەوەی بۆ ئەم قەیرانە گشتگیرەی ئێستا هەیە و ئەتوانێت ئەلتەرناتیڤەکەشی پێشکەش بکات. ئەوە ڕاستیەکی بابەتیانەیە کەوا بەشی هەمووان و بەزیادیشەوە سەرچاوەی بژێوی وسامان هەیە کە بەستاندەرێکی شیاو هەموو بژین، (بەتایبەتی کە بزانین دەوڵەمەنترین هەشت کەسی دونیا سامانەکانیان بەقەدەر سامانی 50٪ سامانی چینی خوارەوەی خەڵکی سەر گۆی زەویە). تەنها بەرهەمهێنان و ئاڵوگۆڕ بۆ دەسکەوتتی تایبەت ڕێگرە لە دەستەبەر کردنی پێداویستی زۆرینەی دانیشتوانی سەرزەوی. سۆشیالیزم تەنها ڕێگایە بۆ بەرەوپێش چوون!\nهەوڵگەلێك هەیە کەوا مارکس تەنها وەك فەیلەسوفێك بخوێنرێت لە بواری ئەکادیمیدا، لەلایەکی تریشەوە گروپ و پارتە مارکسیستەکان مارکس وەکوو کیانێکی ئادێۆلۆجی پێشکەش ئەکەن. دیدی ئێوە بۆ مارکس لەنێوان فەلسەفە و ئایدێۆلۆجیدا چۆنە؟\nوەڵام: مارکسیزم بریتیە لە چۆنیەتی تێڕوانین و تێگەیشتنمان لە دنیای دەوروبەرمان. لەم هەستپێکردنەوە، مارکسیزم ئایدێۆلۆجیا و فەلسەفەشە لەهەمان کاتدا. لەڕاستیدا من هیچ جیاوازیەکی ڕوون لە نێوانیاندا نابینم، ئەتوانین بڵێین هەموو بۆچونێکی ئایدیۆلۆجی بنەمایەکی فالسەفی هەیە. بۆ مارکسیزم، فەلسەفەی ماتیریالیزمی دیالیکتیك بنەما و ڕێگایەك بوو کە لێیەوە هەموو سیستەمی بیرکردنەوەی مارکسییانە پەیدا بوو. ئاگادار بین یان نا، سەیرکردنی جیهان بەبێ چاویلکەیەکی ئایدیۆلۆجی یان فەلسەفی یان چوارچێوەیەکی بیرکردنەوە کارێکی مەحاڵە. بەڵام ئەگەر فەلسەفەیەکی بەکردەیی سەرکەوتووشت نەبێ؛ ئەوە ئەگەری دواکەوتنت لە دنیابینی باوی مێژوویی و ئابوری – کۆمەڵایەتی سەردەمەکەی خۆتدا هەیە. مارکس ئەوەی ڕوون کردەوە کە دیدی باوی کۆمەڵگا دیدی دەسەڵاتە، کەوا زەمینەیەکی ئیدیاڵ بۆ فۆرمی بەڕێوەبردنەکەیان لە چەوساندنەوەو دەستبەسەراگرتن دەستەبەر ئەکات. بۆیە زۆر گرنگە کەوا چینی چەوساوە و ژێردەست فەلسەفەی تایبەت بە خۆیان هەبێت.\nمارکس دەستنیشانی کردوەو کە کاری فەلسەفە تەنها تێگەیشتن نیە لە دنیا، بەڵکو گۆڕاندنیشیەتی. هەروەها ماتریالیزمی دیالیکتیك بە دەقیقی فەلسەفەی گۆڕانە و چۆن هەموو گۆڕانکارێکانیش دەرئەنجامی هێزە دژەیەکەکانە. لە سروشتدا بێت یان لە ژیانی کۆمەڵایەتی. زیاتر بڵێن، گۆڕانکارێکان پلە بە پلە ڕوو نادات بەڵکو زۆر بەخێرایی و تەقینەوە ئاسا ئەبێت. پەیوەست بەم مێژووەوە ئەبینین چۆن خەباتی چینایەتی دژبەیەکی چەوساوەکان و چەوسێنەرەوەکان مێژووی بەرەو پێش جولاندوەو بوەتە هۆی ناو بە ناو تەقینەوەی شۆڕشگێریانە و گۆرانکاری لە کۆمەڵگادا کردووە. ئەمەش پێشبینیەکی ترسناکە بۆ چینی سەرمایەداری کە سیستەمەکەیان و بەهاکانی بە شیاوترین و سروشتیترین سیستەمی بەڕێوەبردن دائەنێن بۆ مرۆڤایەتی.\nکێشە لە پرۆسەی فێرکردنی فەلسەفەی مارکسیزم بەشێوەیەکی سادە بە بێ بەستنەوەی بە مێژوو و ئابوورییەوە، ئەوەیە کە ئامانجە شۆڕشگێڕیەکەی لەدەست ئەدات. تەنها ئەبێتە فەلسەفە لەپێناو فەلسەفە نەك وەك ڕێنیشاندەرێك لە پێناو خەباتی چینایەتی و گۆڕنکاری کۆمەڵایەتی بەمەبەستی ئازادکردنی جەماوەری چەوساوە. مارکسیزم ئەگەر وەکو ڕەخنەیەکیش لە سیستەمتی سەرمایەداری لە دەزگا ئەکادیمێکاندا بخوێنرێت، بەبەردەوامی و بەڕادەیەکی زۆر دەرئەنجامە شۆڕشگێریەکەی بۆ لەناوبردنی ڕژێمی سەرمایەداری لە دانوسان و گفتوگۆ دوور ئەخرێتەوە. ئەمەش شتێکی چاوەڕوان کراوە چونکە دەزگا ئەکادیمێکان بەزۆری لەژێر کاریگەری کۆمپانیاکاندان و سەرچاوەی دارایشیان لە دەوڵەتەوەیە کە لەکۆتاییدا هەر بەرگریکەری ڕژێمی سەرمایەداریە. هەروەها ئەمە باڵادەستی تێۆرەکانی پۆست مارکسیی وەکو پۆست-مۆدرینزم و پۆست-سترەکچەرڵزم ڕوون ئەکاتەوە، کە بە شێوەیەکی کارا لە بنەما سیستەماتێکەکانی چەوساندنەوە و دەستبەسەراگرتن کەم ئەکاتەوە (تەماوی ئەکات). ئەو بیرۆکانەی کە لە ئنستتیوتە ئەکادیمێکانی سەر بە دەزگا ئابورێکان ئەوترێتەوە، لەژێر کاریگەری و بیروباوەر و بۆچونی ئەو دەزگا ئابوورەییانەدان.\nمەخابن لەدەرەوەی ئەکادیمیاکانیش تەنانەت لە نێو گەلێ لەو ڕێکخراوانەی کە ناوی خۆیان ناوە ڕێکخراوی مارکسی، زیاتر مارکسیزم بە شێوەیەکی دۆگمایانە وەرگیراوە. بەڵام مارکسیزم دۆگما نیە، تۆ ناتوانی ئاماژە بە وتەیەکی مارکس یان لینین لە دەرەوەی کۆنتێکست (سیاق) بکەی بەتەنها بۆ بەکارهێنان لەسەر هەر دۆخێکی ئەمڕۆدا. واتە ئەبێ لە ڕەوشە کۆنکڕێتیە بابەتیەکاننەوە دەست پێ بکەین بە لەبەرچاوگرتنی پەیوەندی نێوان هێزە دژبەیەکەکان بۆ تێگەیشتن لە هەر دیاردەیەکی کۆمەڵایەتی ئاڵۆز و دڵنیایی لە سەر ئەنجامە ئەگەرییەکان- ئەمە شێوە دیالیکتیکی مارکسیزمە (dialectic method of Marxism)، نەک دۆگمایەکی مردووی چەقبەستوو.\nڕاپرسی و ژمارەکان وای پیشان ئەدەن کەوا مارکس بوونێکی بەرچاوی هەیە لە نێو لاوان وچالاکوانانی نەوەی نوێ، ئەم هەبوونەی مارکس لە بیر و چالاکی لاوانی ئەمڕۆدا چۆن لێك ئەدەیتەوە ؟\nوەڵام-) زۆر سەختە ئەگەر سەیری هەموو جیهان بکەین لەمڕۆدا و بەو ئەنجامە نەگەین کەوا شتێکی بەڕاستی هەڵە دەگوزەرێ. سیستەمی سەرمایەداری جیهانی زۆرینەی ڕەهای دانیشتوانی سەر گۆی زەوی خستۆتە نێو ترسناکترین و ڕوخێنەرترین دەرئەنجامەکانی سیستەمەکەیەوە. لە بیرەوەری گەنجاندا هیچ سەردەمێكیان نەبینیوە کە تیایدا سەرمایەداری توانیبێتی ژیان بە ستاندەرێکی ئابڕوومەندانە دەستەبەر بکات. ئەوان لە سەرمایەداری تەنها قەیران و داڕوخانیان دیوە. هەروەها ئەوان بەشێك نین لە ورەبەردەرانی نەوەکانی پێشتر کە بەهۆی داڕوخانی یەکێتی سۆڤێت و خیانەتی دەیەهان ساڵەی سەرکردە کارەکان و پارتە سۆشیاڵ دیموکراتەکان و پارتە “کۆمۆنیستیە” ستالینێکان لە هەموو جیهان. لە کۆتایشدا، لاوان بە شێوەیەکی زۆر تایبەت هەستیارن لە بەرامبەر قەیرانەکانی سەرمایەداری. ئەمانە لە سەردەمێکدا خوێندن تەواو ئەکەن کە قەرزی خوێندن و ڕادەی بێکاری و دڵەڕاوکێی کاری کاتی وهەڵکشانی ڕۆکێت ئاسای تێچووی ژیان و داڕوخانی ژێرخانی دام و دەزگا کۆمەڵایەتێکان لەڕادە دەرچووە. سەرمایەداری تەنها داهاتوویەکی ڕەشیان پێشکەش ئەکات بۆیە بەدوای جێگرەوەیەکدا ئەگەڕێن. گەنجانێکی زۆر بێزراون لە ڕەگەز پەرستی و وەحشیگەری پۆلیس، لە جیاکاری لەسەر بنەمای سێکس جێندەر و جۆرەکانی تری زوڵم لێکردن و جیاکاری. بۆیە بەدوای ڕێگایەکدا ئەگەڕێن لە پێناو ڕزگارکردنی کۆمەڵگا لەم کارەساتانە.\nگەنجانێکی زۆریش توندڕەو بوون بەهۆی ڕووداوگەلێك کە لە هەندێک وڵاتدا دەگوزەرێ وەکو بەهاری عەرەبی، بزووتنەوەی کرێکاران و گەنجان لە وڵاتی یۆنان و ئیسپانیا، شەڕی دانێشتوانی هەندێ وڵات لە دژی سەدەها ساڵ لە داگیرکاری و ژێردەستی، خراپتر کردنی ڕەوشەکان لە ڕۆژهەڵاتی ناوین و ئەفریقا نموونەی قەیرانی پەنابەران و دەیانی تریش . جا بۆیە گەنجان لە دەرئەنجامی هەموو ئەم کێشانە ئەگەنە ئەنجامی پێویستی گۆڕانکاری شۆڕشگێڕانە. کەسانی وەکو بێرنی ساندەرز لە ئەمەریکا و جێرمی کۆربن لە بریتانیا ڕۆڵیان هەبووە لە بە میللیتر کردنی (زیاتر قبوڵ کردنی) سۆشیالیزم، بەڵام پێویستە کەوا گەنجان و کرێکاران بەخۆیان فێربن لە بری ئەم جۆرە مارکانەی سۆسیالزم، کە بەڕاستی پینەکردنی سیستەمە سەرمایەدارێکەیە. کە لە کۆتایشدا بە سەلامەتی ئەیهێڵێتەوە. ئەوەی بەڕاستی پێویستە گۆڕانکاری شۆڕشگێڕانەی کۆمەڵگایە. ئەگەر تۆ ئارەزوی شکاندنی لۆژیکی سەرمایەداریت نەبێت ئەوە ئەبێ بەزۆر ملکەچی بیت. وەکوخیانەتەکەی الیکسیس تسیبراس لە یۆنان، کە بەتەواوی پاوان کرا لەلاێەن سندوقی دراوی جیهانی و بانکی ئەوروپیەوە. ڕووداوی لەم جۆرانە سنوورداری ریفۆرمکردنی سیستەمەکە دەرئەخەن و ملێۆنەها گەنج ئەخاتە سەر ئەو باوەڕەی کەوا سۆشیالیزم تەنها وەڵام و ڕێگە چارەیە و ڕوخاندنی شۆڕشگێڕانەی سەرمایەداری تەنها ڕێگەیە بۆ گەیشتن بەو ئامانجە.\nلە ئنگلیزیەوە/ نەجات عزيز / 18-05-2017\nPrevious له‌باره‌ی فێمینزمی كوردیه‌وه … سمكۆ محه‌مه‌د\nNext شاره‌كه‌م … فه‌رهاد ئه‌حمه‌د به‌رزنجی


پەروین زەبیحی: ناتوانم بۆ وەرگرتنی خەڵاتەکەم سەردانی ژنێڤ بکەم\nخوێندکارێکی کورد بۆ تێپەڕاندنی ماوەی زیندانییەکی ڕەوانەی زیندانی مەریوان کرا هاووڵاتییەکی بانەیی بە دانانی بارمتە ئازاد کرا کۆڵبەرێکی کورد بە تەقەی هێزەکانی ئەرتەشی تورکیە لە سنووری ورمێ بریندار کرا بارودۆخی هاووڵاتییەکی دەسبەسەرکراو لە گرتنگە نالەبارە کچێکی لاو کۆتایی بە ژیانی خۆی هێنا دوایین بارودۆخی تەندروستیی دوو کۆڵبەری بریندار لە سنووری ورمێ دوو لاوی کورد لە شارەکانی دەڕەشار و پیرانشار کۆتاییان بە ژیانی خۆیان هێنا "سەکینە پەروانە" بە ٥ ساڵ زیندان و دوو ساڵ قەدەغەکردن لە ئەندامیەتی لە گرووپە سیاسییەکان، مەحکووم کرا ڕووداوی کار گیانی کرێکارێکی سەقزیی لە تاران ئەستاند ٨ چالاکی ئایینی لە سنە دەسبەسەر کران\nکوردستان ئێران مافی مرۆڤ هەڵبژاردە وتووێژ\n20:22 - 20 رەشەمه 2713\nئاژانسی کوردپا: چالاکێکی مافی ژنان و منداڵان لە کوردستان، خەلاتی مافی مرۆڤی رێکخراوت \_"سودوبند\_"ی وڵاتی ئۆتریشی پێ بەخشرا.\nبەپێی راپۆرتی ئاژانسی هەواڵدەریی کوردپا؛ خەڵاتی مافی مرۆڤی \_"رەها\_"، بە نێشانەی رێزدانان بۆ چالاکییەکانی پەروین زەبیحی لە بۆرای مافەکانی ژنان و منداڵان، پێشکەش بە ژنە چالاکە کوردەی خەڵکی شاری مەریوان کرا.\nپەروین زەبیحی هاوڕێ لەگەڵ پێنج چالاکی دیکەی مافی مرۆڤ، لەلایەن لێژنەی داوەرانی \_"سودویند\_"وە وەکوو براوەی خەڵاتی رەها هەڵبژێردرا.\nئەو چالاکەی مافی ژنان و منداڵان لە دیمانەیەکەدا بۆ هەواڵنێری کوردپا، رایگەیاند: هیوادارم ئەم خەڵاتە بتوانێت لەراستای بڕوا بەخۆبوون و سەربەخۆۆ ماددیی بە ژناندا ببێتە هاندەرێک کە بە سەربەخۆیی ماددی بگەن و لە دەست یاسای چینایەتی و پیاوسالاری رزگارییان ببێت.\nئەو ژنە چالاکە کوردە هۆکاری پێدانی ئەو خەڵاتی بۆ : چالاکی لە بەستێنی توندوتیژیی نامووسیی وەکوو کوشتن، بەردباران، خەتەنە و خوێن بەستی ژنان گەڕاندەوە.\nپەروین زەبیحی ئاماژەی بەوە کرد، کە ناتوانێ بۆ وەرگرتنی خەڵاتەکەی لە وڵاتی ژنێڤ ئامادە بێت و گوتی: بەهۆی هێندیک کێشەوە ناتوانم سەردانی ژنێڤ بکەم و بڕیار وایە کسێکی دیکە بە نوێنەرایەتیی من، ئەو خەڵاتە وەربگرێت.\nرێوڕەسمی پێشکەش کردنی خەڵاتەکە بۆ هەڵبژێردراوان، لە میانەی بیست و پێنجەمین دانێشتنی شۆرای مافی مرۆڤی ژنێڤ بەڕێوە دەچێت.\nزەبیحی دەشڵێت: من هەوڵ ئەدەم بەستێنی چالاکییەکانم تەنیا لە چوارچێوەی مەریوان و کوردستاندا قەتیس نەمێنیتەوە و لەگەڵ چالاکانی مەدەنیی سەرتاسەری جیهان لە پەیوەندیدا بم، بەڵام کاری هۆشیار کردنەوە و بردنە سەرەوەی ئاستی زانیاری و تێگەیشتوویی ژنان و چالاکییە فەرهەنگییەکانم لە مەریوان و شارەکانی دەوروبەریدا دەبێت.\nئەو ژنە چالاکە کوردە ئاماژەی بەوەش کرد؛ هەنووکە ئەندامی کەمپەینی یەک ملیۆن واژۆ و تەعاونی گوندەکانم و ئەو بیۆگرافییەی کە لە میدیاکاندا سەبارەت بە من بلاو بۆتەوە زانیارییەکی کۆنن و جگە لەمانە ئەندامی هی چرێکخراوێک نیم.\nپەروین زەبیحی لە ئەسڵدا خەڵکی گوندی \_"بێساران\_"ی سەربە شاری سەوڵاوایە، کە بەهۆی کار و پیشەی باوکییەوە لە شاری بانە لە دایک بووەو هەنووکە لە شاری مەریوان نیشتەجێیە. زەبیحی بەهۆی پەیونەدی لەگەڵ رێکخراوی چریکە فیداییەکانی خەلقی ئێران لە زانکۆی دەرکرا و ماوەی ٥ ساڵ و نیویش لە زیندانەکانی ئێران لە دەستبەسەریدا بوو.\nئەو ژنە چالاکە کوردە کتێبی \_"خەتەنەی کچان\_" لە نووسنی \_"رووناک فەرەج\_"ی لە زمانی کوردییەوە وەرگێڕاوەتە سەر زمانی فارسی.\nرێکخراوی ناحکوومیی سودویند، ساڵی ١٩٧٩ لە ئوتریش دامەزراوە، لە راستای پاراستنی مافی مرۆڤ و دۆخی کاری شیاو لە جیهاندا چالاکی دەکات و لە ساڵی ٢٠١٠ لە شۆرای مافی مرۆڤ و بەهۆی هەوڵوێست گرتنەکانی خۆی و پێکهێنانی کۆبوونەوە سەبارەت بە دۆخی مافی مرۆڤ لە ئێران و راکێشانی سەرنجی کۆمەڵگەی نێونەتەوەیی سەبارەت بەو پرسابە، لە شۆرای مافی مرۆڤدا بەشداری کردووە.\nهاووڵاتییەکی بانەیی بە دانانی بارمتە ئازاد کرا\n12:33 - 7 جۆزەردان 2720\nکۆڵبەرێکی کورد بە تەقەی هێزەکانی ئەرتەشی تورکیە لە سنووری ورمێ بریندار کرا\n12:30 - 7 جۆزەردان 2720\nبارودۆخی هاووڵاتییەکی دەسبەسەرکراو لە گرتنگە نالەبارە\n11:54 - 7 جۆزەردان 2720