https://1baiser.com هایدە موغیسی: باوەڕەکان و دامەزراوە ئیسلامییەکان لە هۆکارە دیارەکانی بندەستیی ژنانن لە کۆمەڵگە ئیسلامییەکاندا |\nHome چاوپێکەوتن هایدە موغیسی: باوەڕەکان و دامەزراوە ئیسلامییەکان لە هۆکارە دیارەکانی بندەستیی ژنانن لە کۆمەڵگە ئیسلامییەکاندا\nهایدە موغیسی: باوەڕەکان و دامەزراوە ئیسلامییەکان لە هۆکارە دیارەکانی بندەستیی ژنانن لە کۆمەڵگە ئیسلامییەکاندا\non: ته‌مموز 06, 2019 In: چاوپێکەوتن, سەرەکیNo Comments\nسازدانی: سەباح موفیدی\nهایدە موغیسی توێژەری باڵا و مامۆستای خانەنشینی زانکۆی یۆرک لە تۆرێنتۆیە. ئەندامی دەستەی نووسەرانی بڵاوکراوەی «بەرابەری» لە ساڵی 1979 لە تاران بوو و لە ساڵی 1980 یەکێتیی نیشتیمانی ژنانی لە ئێران دامەزراند و بوو بە سەرنووسەری مانگنامەی «ژنان لە خەباتدا» (1980-1981). لە ساڵی 1984 زیاتر ڕووی کردە چالاکییە زانستییەکان. وەک توێژەری بواری ژنان نووسراوی سەبارەت بە پرسی ژنان و ئیسلام بڵاو کردووەتەوە و لە ئاستی نێودەوڵەتیدا ناسراوە.چەند خەڵاتی زانستی بە دەست هێناوە، لەوانە خەڵاتی ژنی بەرچاوی ئاکادیمیکی ساڵی 2014 لە کەنەدا. لەپەرتووکەکانی: دیاسپۆرای مسوڵمان، جێندەر، کولتوور و شوناس (2006)؛ ژنان و ئیسلام: چەمکە ڕەخنەگرانەکان لە کۆمەڵناسیدا (2005)؛ فیمینیزم و بناژۆخوازیی ئیسلامی: سنووردارێتییەکانی شیکاریی پاش مۆدێرن (2000)؛ پۆپۆلیزم و فیمینیزم لە ئێران: خەباتی ژنان لە بزووتنەوەی شۆڕشگێڕانەی پیاوانەدا (1994).\nئاژانس: ئێوە لە بوارەکانی ژنان، جێندەر، فیمینیزم و ئیسلام، فیمینیزم و دیموکراسی توێژینەوە و لێکۆڵینەوەتان هەبووە.بە پێی ڕادەی گەشەی دیموکراسی، پەیوەندیی و ڕاگەیاندنەکان و بەرزبوونەوەی ئاستی ئاگایی خەڵک، دۆخی گشتی مافی ژنان لە ئاستی جیهاندا چۆن دەبینن؟\nپڕۆفیسۆر موغیسی: لە زۆربەی کۆمەڵگاکاندا وێنا کولتوورییەکان، بە تایبەت ئەوەی پەیوەندیی بە چەمکەکان و جیاوازییەکانی ژنیەتی و پیاوەتی هەیە، هەڵبژاردنەکان و دۆخی کۆمەڵایەتیی ژنان دیاری دەکەن. ڕۆڵی پەیوەندیدار بەجێندەر کە بە درێژایی مێژوو بە یارمەتیی ئایین، خێزان، نەریتەکان، پەروەردەی فەرمی، ئامرازەکانی پەیوەندیی بە کۆمەڵ و یاسا، لە ڕێگەی چاوەڕوانییە کولتووریی و کۆمەڵایەتییەکان لە ژن و پیاو، دووپات کراونەتەوە و جێکەوتوون، و چاوەڕوانییەکان و باوەڕەکان و بەها ئەخلاقی و کۆمەڵایەتییەکان، بە پاڵپشتی یاسا، ڕەگەز واتە جیاوازییە بایۆلۆجییەکان دەکەن بە جێندەر.\nبەم جۆرە ئەوەی کە دەسەڵاتی ئابووری و کۆمەڵایەتی هەیە لە کردەوە و دژکردەوەکانی ڕۆژانەدا، لە خێزان و لە کۆمەڵگادا، ژن و ژنیەتی بە بەراورد لەگەڵ پیاو و پیاوەتی بە کەمبایەختر هەڵدەسەنگێنێت؛ بچووکتربوونی لەشی ژن و گەورە و بەهێزبوونی لەشی پیاو وەکو هۆ و پاساوکەری نابەرابەری بایەخ و دەسەڵاتی کۆمەڵایەتی دوو ڕەگەزەکە پێشکەش دەکات. بەڵام چینی کۆمەڵایەتی، ڕەگەز، گرێدراوێتیی نەتەوەیی و ئەزموونە سێکسییەکانیش لەسەر ئەزموونەکان و ویست و داخوازییەکانی ژنان کاریگەرە. جۆراوجۆری و ئاڵۆزیی پرسەکانی ژنان لە وڵات، نەتەوە، کولتوور و ئایینە جیاوازەکاندا نابێت ئەو ڕاستییە داپۆشێت کە لەناو پەیوەندییە پێش مۆدێرنەکاندا هیچ تایبەتمەندییەکی تر بە ڕادەی زاڵیەتیی پیاوان سەخت و خۆڕاگر نەبووە و نییە.\nسروشتییە کە ئاستی گۆڕانکارییە ئابووری و کۆمەڵایەتییەکان، پەروەردە و ئاگاییە کولتووری و سیاسییەکان لە کۆمەڵگە دیموکراتیکەکاندا، هەم گرنگایەتیی هێزی فیزیکی و هەم سێکسیزم یان ڕەگەزخوازیی لە هەندێ کۆمەڵگادا تووشی کێشە و تەنگژە کردووە. ژنان لە وڵاتانی ڕۆژئاوادا سەرکەوتنی یاسایی گەورەیان لە بوارە جیاوازەکاندا لە باری مافی کولتووری، کۆمەڵایەتی و یاسایی بە بەراورد لەگەڵ خۆشکەکانیان لە شوێنەکانی تری جیهاندا دەستەبەر کردووە کە دەرەنجامی خەباتی ئەوان بۆ بە فەرمی ناسینی دۆخی هاووڵاتێتیی تەواو (تاکایەتی) ژنانە؛ واتە بەرابەری لە یاسا و لە بەرانبەر یاسادا. ئەگینا زۆرێک لە لەمپەڕە هەبووەکان لە کۆمەڵگە ئیسلامییەکاندا کە لە گەشەی تاک و کۆمەڵایەتیی ژنان بەرگیری دەکەن لە قۆناغە سەرەتاییەکانی گەشەی سەرمایەداری لە ئەورووپاشدا هەبوون. لەوانە دەکرێ وەک نموونە ئاماژە بکرێت بە بەرگیری لە پەروەردەی ژنان، سنووردارێتی دامەزراندنی ژنان، بێبەربوونی ژنان لە مافی دەنگدان، ڕێگەپێدراوبوونی دەستدرێژی و توندووتیژیی لەسەر ژنان لە لایەن مێردەكانیانەوە، بێبەربوون لە مافی سەرپەرشتیی منداڵان و ڕێسا وشک و سەختگیرانەکانی ئەخلاقی و پەیوەندیدار بە ڕەگەزێتی. خەباتی ئەستەمی فیمینیستەکان و چاکسازیخوازانی کۆمەڵایەتی بۆ لەناوبردنی ئەم لەمپەرانە، تاقیکارییەکی دیاریکەر بۆ پڕۆژەی مۆدێرنیتە بووە. زۆرێک لە چاکسازییە بۆرژواییەکان لە بوارەکانی وەک پەروەردە، تەندروستی، هەلومەرجی کار، یاساکانی خێزان و کاروبارێک وەک ئەوانە کە لە کۆمەڵگەکانی پێش سەرمایەداریدا وێنا نەدەکرا لە دوای زیاتر لە چەندین دەیە خەباتی ژنان، لە قازانجی ئەوان گۆڕدرا. ئەم گۆڕانکارییانە بە دەسکەوتێکی گەورە بۆ فیمینیستەکان لە کۆمەڵگەکانی ڕۆژئاوا (لە هەندێ بواردا لە کۆمەڵگە ناڕۆژئاواییەکان هەڵبەت بە ترس و پارێزەوە) دێتە ئەژمار. بەراوردی ئامار و ژمارەکانی پەیوەندیدار بە دەسڕاگەیشتنی بێ لەمپەری ژنان بە پیشە، تەندروستی، پێشکەوتن لە پیشە سیاسییەکان و مافی بەرابەر لە پەیوەندیییە سێکسی و خێزانییەکان لە ئاستی جیهاندا، جیاوازیی گەورە لە نێوان ماف و ئیمکاناتی ژنان لە ڕۆژئاوا و لە کۆمەڵگاکانی تردا پیشان دەدات، وێڕای ئەوەی کە بۆ نموونە نەبوونی دەسەڵاتی ژنان لەسەر جەستەی خۆیان، چەوساندنەوە و کەڵکی نالەباری سێکسی، توندوتیژیی زۆر، ئەزموونی هاوبەشی هەموو ژنان لە باشوور و باکووردایە. یان گوشار لەسەر ژنان بۆ هاوئاستکردنی ژیانی خۆیان لەگەڵ ئەو وێنانەی کە میدیاکان پێشکەشیان دەکەن یان ئەوەی کە پێی گوتراوە «داوی جوانی»، لە هەموو شوێنێک ژنانی چینی مامناوەند دەخاتە ژێر گوشار. بەڵام لە ئێران، لە هەلومەرجی ئێستاکەدا ژنان مافی بەرابەریان وەک هاووڵاتی نییە، بەرابەری لە یاسا و لە بەرانبەر یاسا بە پێی شەرع لە ژنان و کەمینە ئایینییەکان درێغی کراوە. لەگەڵ ڕووخانی سیستمی پاشایەتی و جێگیربوونی ئیسلام مەکتەبێ کە یەکەمین ئەرکی خۆی بە ڕێکخستنی پەیوەندییە ڕەگەزێتی و کولتورییەکان، کۆنتڕۆڵی ژنان و پاراستنی خێزانی باوکسەروەر دەزانێت، حکومەتی مەلاکان لە ڕێگەی دەسەڵاتی حکومی یان بە پاڵپشتی تەشەنەی سیاسی و ئایینی هەوڵ دەدات لەژێر ناوی پاراستنی کەرامەتی ژنان و پیرۆزیی خێزان ژنان لە پانتایی گشتی بكاتە دەرەوە. بەو جۆرە دەرەنجامەکەی سنوورداربوون یان بەربەستنی دەسڕاگەیشتنی ژنان بە سەرچاوە ئابووری و ئاسوودەییەکانی کۆمەڵگەیە. ئەوەندە بەسە ئاماژە بکەم کە لە نیشاندەری «ئیندێکسی بەرابەری ڕەگەزێتی» کە لە ساڵی 2010 بەملاوە ساڵانە بە ئەژمارکردنی چوار هۆکاری پەروەردە، تەندروستی، ئابووری و سیاسەت لە ئاستی نێودەوڵەتیدا ڕاپۆرت دەکرێت، وڵاتانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و باکووری ئەفریقا (بێجگە لە ئیسڕائیل) بەردەوام لە خوارترین ئاستی وڵاتانی جیهاندان. سەیر ئەوەیە کە لەناو وڵاتانی ئەم ناوچەیەی جیهان، ئێران و ئوردون دوو وڵاتن کە لە دە ساڵی ڕابردوودا نیشاندەرەکانی «مەودای ڕەگەزێتی» لەوانەدا خراپتر بووە. لە ساڵی 2017دا لەم نیشاندەرە جیهانییەدا لە نێوان 144 وڵاتدا ئێران پلەی 140ی هەبووە. بە پێی ئەو زانیارییانەی کە ئێمە لەسەر ئێران هەمانە، ئەم ئاستە نزمەی بەرابەری ڕەگەزێتی ئەوەندە جێی سەرسووڕمان نییە. ئامارە فەرمییە حکومییەکان لەوانە «ئامارگرتنی نموونەیی ناوەندی ئاماری ئێران»، «سەرژمێری جەماوەر و خانووبەرە» و «گەڵاڵەی ئامارگرتن لە هێزی کار» پیشاندەری ڕەوتی دابەزینی بەشداریی ژنان لە هێزی کار و پەرەسەندنی جێی سەرسووڕمانی بێکاری لە نێوان ژنانی شار و لە ماڵدا مانەوەی ئەوانەن. لە لێکۆڵینەوە جۆراوجۆرەکاندا ڕادەی بێکاریی ژنان بە پێی سەرژمێریی جەماوەر و خانووبەرە، لە ساڵی 2017/1396دا سێ ئەوەندەی پیاوان ئاماژەی پێ کراوە. هەر لەو ساڵەدا تەنیا لە سەدا 40ی هێزی کاری 10 ساڵە بۆ 64 ساڵە لە بازاڕی کاری وڵاتدا چالاک بوون کە تەنیا نزیکەی ١٢ لەسەدی ئەوان ژن بوون. توێژەران دابەزینی ڕادەی بەشداریی ئابووری و زیاتربوونی ڕادەی بێکاریی ژنانی خوێندەواری شار بە «کارەسات» ناو دەبەن. سیاسەتەکانی پشکی ڕەگەزێتی لە پیشە و قەیرانی درێژخایەنی پێکهاتەی ئابووری لە لایەک و بێکارکردنە فەرمییەکان، بۆ نموونە لەژێر ناوی کەمکردنەوەی کاتژمێرەکانی کاری ژنان یان لەم دواییانەدا زیاترکردنی پشووی دووگیانی بۆ دایکان لە ٦ مانگ بۆ 9 مانگ (کە بە پێی ئاماری ڕێکخراوی دەستەبەری کۆمەڵایەتی دەبێتە هۆی دەرکردنی یەک لە سێی دایکانێ کە چوونەتە پشوو) بەرپرسی بێبەرکردنی ژنان لە دەستەبەرکردنی داهاتی سەربەخۆ و ڕادەی زۆری بێکاری ئەوان و زیاتربوونی «کەلێنی ڕەگەزێتی» لە پانتایی پیشەدایە.\nئاژانس: لە پەیوەندیی لەگەڵ پرسیاری پێشوو، دۆخی ژنانی مسوڵمان لە ئاستی جیهانی و وڵاتانی مسوڵمان چۆنە؟ گۆڕانێکی هەستپێکراو لە بواری بەرابەری و ڕەچاوکردنی مافی ئەواندا دەبینرێت؟\nپڕۆفیسۆر موغیسی: ئەوەی کە دەکرێ زیاتر بکرێت ئەمەیە کە بێجگە کەمپەرەسەندنی ئابووری و سیاسی، باوەڕەکان، فەرمانەکان و دامەزراوە ئیسلامییەکان لە هۆکارە دیاریکەرەکانی جێکەوتنی بندەستیی ژنان لە کۆمەڵگە ئیسلامییەکان، بوون و هەن. زۆرێک لە توێژینەوە گرنگە فیمینیستییەکان لەسەر پەیوەندییە ڕەگەزێتییەکان لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، دواهاتە کۆمەڵایەتی و سیاسییەکانی سەرقاڵبوونی کولتووری ئیسلامی بە پەیوەندیییە سێکسییەکان و کۆنتڕۆڵی ئاکارەکانی ژنان لە ڕێگەی خستنە پەراوێز و جیایی دوو ڕەگەزەکە لە کۆمەڵگە، بۆ ژنان تاوتوێ کردووە.\n«فاتیمە مێرنیسی» مانەوەی سەرسەختانەی پەراوێزخستنی ژنان لە کۆمەڵگە ئیسلامییەکان بە دەرەنجامی جۆری کەڵکوەرگرتنی ئیسلام لە مەودا و یاساکان و میکانیزمەکانی تری پەیوەندیدار بە کۆنتڕۆڵی ڕەگەزێتی یان سێکسوالیتەی ژنان دەزانێت –واتە بۆ ئەوەی کە پیاوان بتوانن ئەرکە ئایینی و کۆمەڵایەتییەکانی خۆیان بە جێ بهێنن دەبێت ژنان کۆنتڕۆڵ بکرێن. بە واتایەکی تر، جیاکردنەوەی دوو ڕەگەز، حیجاب و فرەهاوسەری دامەزراوەگەلێکن بۆ جێخستنی سەروەریی پیاو و کۆنتڕۆڵی هێزی «تێکدەری» سێکسی ژن. ئەوە لە کاتێکدایە کە ئیسلام بە پێچەوانەی مەسیحییەت، هەبوونی حەزی سێکسی هەم بۆ ژن و هەم بۆ پیاو و پێویستیی بەدیهاتنی ئەوە بۆ هەردووکیان بە فەرمی دەناسێت. بەڵام هاوکات بەدیهاتنی ئەو پێویستییە ئەوەندە مەرجدار دەکات کە لایەنە ئەرێنییەکەی چەمکی ئیسلامی سێکسوالیتە، ناکۆک دەبێت. شەرەف و ئابڕووی خێزان لەم کولتوورەدا گرێدراوی ئاکاری سێکسیی ژنانە. کەواتە ژنان باری بەرپرسیارێتی پاراستنی ئابڕوو و شەرافەتی خێزانیان لەسەر شانە، نەکا کارێک بکەن کە ئەم ئابڕووە بکەوێتە مەترسییەوە. لە لایەکی ترەوە، بەرگری لە نامووسی ژنانی خێزان و خزم کەڵکەڵەیەکی گرنگة بۆ پیاوان هەر لە سەردەمی منداڵییەوە.\nبۆیە جێی سەرسووڕمان نییە کە کوڕانی 13 یان 14 ساڵ، بە تایبەت لە نەبوونی باوکدا، فەرمان بدەن بە خۆشکانی گەورەتر لە خۆیان و سەرکۆنەی شێوازی لەبەرکردنی جلوبەرگ و ئاکاری ئەوان بکەن. تەنانەت مام یان کوڕی مام یان کوڕی پوور مافی چاودێرییان بە سەر ئاکاری ژنانی بنەماڵە هەیە.\nئاژانس: ئێوە ئەزموونی ژیانتان لە هەر دوو ڕژێمی پێش و پاش شۆڕشی 79ی ئێران هەیە. دۆخی ژنان لەم دوو ڕژێمەدا چۆن هەڵدەسەنگێنن؟\nپڕۆفیسۆر موغیسی: هەروەها کە دەزانن ژنانی ئێران لە پێش سەد ساڵ بەر لە ئێستاوە لە زۆرێک لە ڕاپەڕینە خۆڕسکەکانی خەڵک لە دژی زیاتربوونی نرخەکان، زیاترکردنی باجەکان و ناڕەزایەتی دەربڕین لەسەر هەلومەرجی کار ئامادە بوون. ئەم ناڕەزایەتی و ڕاپەڕینانە زۆرتر دەرەنجامی بارودۆخی ڕۆژانەی ژیانی ئەوان و خێزانەکانیان و بە هۆی درێژەدان بە ژیان ڕوویان دەدا. واتە ئامادەبوونی ژنان لە بزووتنەوە سیاسییە ئازادیخوازانە و دژە کۆلۆنیالیستییەکان بۆ وێنە لە شۆڕشی مەشرووتەدا وەکو ژن، وەک بوونەوەرێکی خاوەن ویست و دەنگی سەربەخۆ نەبووە. چالاکیی سیاسیی ئەوان کاتێک بوو بە «بزووتنەوە» کە ئامادەبوونی ژنان بە شێوەی ڕێکخراو، لەگەڵ داخوازییە دیارەکان لەوانە ناڕەزایەتی لەسەر نابەرابەری نێوان دوو ڕەگەز، زنجیرەپلەی ڕەگەزی و هەڵاواردنە سیاسی و کۆمەڵایەتی و یاساییەکانی هێنایە ئاراوە. هەڵبەت بە پێی دۆخی سیاسیی زاڵ و بەهێزی یان لاوازیی دەوڵەتەکان بزووتنەوەی ژنان هەڵبەزین و دابەزینی هەبووە. واتە خولە جیاوازەکانی بزووتنەوەی ژنان پەیوەندیی هەبووە لەگەڵ بەهێزیی یان لاوازیی سەرکوت و توندووتیژیی سیاسی و دەسەڵاتی فەرماندەرانەی حکومڕانەکان کە بەشێکی گرنگ لە ستراتیژی پەرەپێدانی سەرمایەداری و ڕەوتی مۆدێرنیتە لە ئێران بووە. سەردەمی پاشایەتیی ڕەزا شا لە باری مێژووییەوە لەگەڵ هەندێ گۆڕانی ئەرێنی بۆ ژنان بوو لەوانە زیاتربوونی خوێندنگەکانی کچان، کردنەوەی زانکۆ کە ژنانیش مافی ڕۆشتن بۆ زانکۆیان هەبوو و لابردنی حیجاب کە ژنانی بردە ناو پانتایی کۆمەڵایەتییەوە. ئەمانە هەمووی لە ڕێگەی کورتکردنەوەی دەستی مەلاکان لە پانتایی یاسایی و دادوەریی و کاری پەروەردەدا جێبەجێ کرا. بەڵام بە حوکمی کردنی بزووتنەوەی ژنان و بەرگیری لە چالاکییە سیاسییەکانی ئەوان، بزووتنەوەی ناحکومی ژنانی لەناو برد. ئەم خاڵە دەکرێ سەبارەت بە سەردەمی پاشایەتی کوڕەکەشی، پاش کودەتای 28ی گەلاوێژ تا شۆڕشی ڕێبەندانیش بووترێت. کەڵک وەرگرتنی ڕژێم لە ئارمانی ژنان و بەکارهێنانی زۆر و کۆئۆپتاسیۆن ([بەرەو خۆ ڕاکێشان]) کاریگەریی نەرێنی بۆ بزووتنەوەی فیمینیستی هەبوو. ڕژێم لە ڕێگەی ناسیاسیکردنی چالاکی بزووتنەوەی ژنان و دوورخستنەوەی خەباتی ئەوان بۆ دەستەبەرکردنی بەرابەری ڕەگەزیی لە خەبات بۆ دەستەبەرکردنی دادپەورەریی کۆمەڵایەتی، دیموکراسی و مافی دیاریکردنی چارەنووس، بزووتنەوەی ژنانی لە چاو هێزە پێشکەوتووەکان بێ بڕوا کرد و نادیاری و سەرلێشێواویی زۆر سەبارەت بە ویستە فیمینیستییەکان پێک هات. دەرەنجام چ بوو؟ نەبوونی بزووتنەوەی سەربەخۆی فیمینیستی کە بتوانێت دەستبەجێ پاش شۆڕش لە ڕێگەی بەجوڵەخستنی ژنانەوە وێژمانی پێویست بۆ باسی ستەمی ژن لە بواری تایبەتی کولتووری-کۆمەڵایەتیی ئێران لە حکومەتی مەلاکاندا پێشکەش بکات و لە بەرانبەر سیاسەتەکانی ڕەگەزخواز و دواکەوتووانەدا ڕاوەستێت. دەرەنجام بەدواچوونەوەی باوەڕپێنەکراوی دۆخی ژنان لە هەموو بوارەکانی ژیانی کۆمەڵایەتیدا بووە کە پێشتر ئاماژەم پێ کردن. بەوەشەوە ژنان یەکەم هێز بوون کە لە بەرانبەر سیاسەتی حکومەتی ئیسلامی و کەسی ئایەتوڵڵا خومەینی بۆ ئیسلامیکردنی ڕواڵەت و ئاکاری ئەخلاقی و مافەکانی ژنان دەستیان دایە دەربڕینی ناڕەزایەتی.\nوێنه‌كانی نه‌وشیروان مسته‌فا له دیدگای ڕۆلان بارت و په‌ی بۆردیۆوە\nجەندرمە لە سۆران


چۆن پارلەمانی کوردستان دیموکراسیی دەکوژێت؟ | کوردستان تایمز - Kurrdistan Times\nباشور, بیروڕا, شرۆڤە, کوردستان\nدیموکراسیی لە رابردودا لەڕێی کۆدێتاوە دەمرد. زۆربەی دیموکراسییەکانی جیهان تا هەشتاکان و نەوەدەکان لەڕێی سوپاوە لەناوبردران. دیموکراسییەکان بە خوێن کۆتایییان دەهات. بەڵام لەدوای هەشتاکان و بەتایبەت نەوەدەکانەوە، دیموکراسیی لەڕێی هەڵبژاردنەکانەوە، لەڕێی دەزگا شەرعییەکانی وڵاتەوە دەکوژرێن. زۆرجار پارلەمان، دەزگای قەزائیی، یان هەڵبژاردنەکان دیموکراسیی دەکوژن بێئەوەی خەڵک سەرەتا هەستپێبکا. کاتێک هەستیپێدەکەن، زۆر درەنگە. دیکتاتۆری عێڕاق سەدام حوسێن و دیکتاتۆری شیلیی پینۆچێت لەڕێی کۆدێتا و خوێنڕشتنەوە هاتن. بەڵام هیتلەر و ئەردۆغان لەڕێی دیموکراسییەوە. سەرۆکی ئێستای ئەمریکا تڕامپ هەر لەڕێی هەڵبژاردن و دیموکراسییەوە بوە بەربژێری کۆمارییەکان و دواتریش سەرۆکی ئەمریکا. خۆ ئەگەر ئەمریکا سیستەمێکی “چێک و باڵانس”ی بەهێز و دەزگای بەهێزی دیموکراسیی نەبوایە، هیچ دور نەبو تڕامپ لە داهاتودا لە ئەردۆغان خراپتر نەبێ.\nیەکەم گەورەترین لێدان لە پڕۆسەی دیموکراسیی هەرێمی کوردستان، کە تەواوی خەونی دیموکراتیزەکردنی هەرێمی کوردستانی بنخاک کرد، درێژکردنەوەی ماوەی سەرۆکایەتیی مەسعود بارزانیی بو لە حوزەیرانی ٢٠١٣. ئەوەی ویستی خۆسەپاندنی مەسعود بارزانیی زیاتر سەپاند، تەسلیمبونی یەکێتیی بو بەو ئیرادەیەی تاکڕەویی و بنپێخستنی بنەماکانی دیموکراسیی.\nلە ٢٠١٣ زۆر کەسی هەستی بە کوشتنی پڕۆسەی دیموکراتیزەکردنی هەرێمی کوردستان کرد، بەڵام هێزە سیاسییەکان، لەناویاندا یەکێتیی، ئەو ویستەی سەپاند. هەر بۆیە لە ٢٠١٥ زۆر کەس توشی شۆک بون، شەرمەزاریش بون، کە مەسعود بارزانیی دو ساڵ پارلەمانی داخست. دوای ئەو پڕۆسەیە، بینیمان رەوشی کوردستان بە کوێ گەییشت و ریفراندۆمی بەدواداهات کە تەواوی خەونەکانی دیموکراتیزەکردنی کوشتن، هەروەها هەرێمی کوردستانی خستەوە قاوغێکی بچوکەوە، ئەمە جگە لەو\nهەمو کارەساتە دارایی و ئابوریی و کۆمەڵایەتییەی لەگەڵ خۆی هێنا. ئەو کارەساتانەی لەدوای ریفراندۆمەوە هاتن، هۆکاری هەرە سەرەکیی ئەوە بو کە پڕۆسەی ریفراندۆم پڕۆسەیەکی دیموکراسیی نەبو، پڕۆسەیەکی کەسیی مەسعود بارزانیی بو.\nلە کاتی پێکهێنانی کابینەی ئێستای حکومەتی هەرێمی کوردستان، کەسایەتییەکی ئەمنیی توندی وەک مەسڕوڕ بارزانی بوە سەرۆک وەزیرانی هەرێمی کوردستان. لە یەکەم رۆژی دەستبەکاربونیەوە، ویستی تاکڕەوی لە کەسایەتیی بارزانییدا خۆی نەشاردۆتەوە.\nهەرێمی کوردستان لە پڕۆسەیەکی بەردەوامی بەپاشەوەچونی سیاسیی، ئابورییە کە لەگەڵ خۆشییدا پاشاگەردانییەکی تەنانەت کەلتورییشی دروستکردوە، بەڵام لەگەڵ ئەو دۆخە پاشاگەردانییەشدا، لەگەڵ ئەوەشدا کە هەردو هێزە حوکمڕانە تەقلیدییەکەی کوردستان، بەتایبەتتریش پارتیی دیموکراتیی، هەرێمی کوردستان بەرەو ئاراستەیەکی زیاتری تاكڕەویی ئاراستەدەکەن. لە لایەکەوە پارتیی دەیەوێت حوکمڕانیی تاکڕەویی بسەپێنێ، لەولاشەوە یەکێتیی دەیەوێت ئەوەندە دەستەڵاتەی لە چەند ساڵی رابردودا بە هۆی ئۆپۆزسیۆنەوە لەدەستیداوە، بەدەستیبێنێتەوە. لەو گەمەیەدا، پارتیی بەرانبەر بەغداد گوتارێکی توندی دەستپێکردوە و بەغداد وەک مەترسیی و دوژمن تەماشادەکات، یەکێتیی، رونتریش سەرکردایەتیی نوێی یەکێتیی، گوتارێکی دژی پارتیی دەستپێکردوە و تۆمەتباریدەکەن بە پێشێلکردنی مافەکانی سلێمانیی و داوای لامەرکەزییەتی ئیداریی و دارایی دەکەن. لەو گەمەیەدا، پڕۆسەی دیموکراسیی لە هەمویان زیاتر قوربانییە. ئۆپۆزسیۆنی رابردو، گۆڕان، لەنێوان بەرداشی خەڵک و حکومەتدا حکومەتی هەڵبژاردوە. ئۆپۆزسیۆنی ئێستا، ئیسلامییەکان و حیزبەکەی شاسوار عەبدولواحید ئۆپۆزسیۆنێکی کاریگەر نین و بێ قوڵایی سیاسیی دیموکراتیک و رادیکاڵن. میدیای ئازاد و کۆمەڵگای مەدەنیی، دوای شکستی ١٧ی شوبات ٢٠١١، لە دۆخێکی سست و بێکاریگەریین. بەڵام هەمو ئەوانە، وایان نەکردوە کۆمەڵگای کوردیی تەسلیم ببێت. لە دوا دو هەڵبژاردنی رابردو کەمتر لە سەدا پەنجای خەڵکی کوردستان بەشداریی هەڵبژاردنی کرد. نە یەکێتیی و پارتیی توانیویانە خەڵک بێدەنگ بکەن، نە ئۆپۆزسیۆنیش توانیویەتیی ناڕەزایەتیی خەڵک بقۆزێتەوە و خەلک لە ئاستێکی هۆشیاریی باڵاترە و نایانەوی هیچ هێز و گروپێک بەکاریانبێنێت. بەڵام خەڵک هێشتاش نەیتوانیوە ئالتەرناتیڤێکی سیاسیی پێشبخات، یان لەگەڵ گروپ و هێزە هەبوەکان هاوپەیمانێتییەک دروستبکات.\nلابردنی پارێزبەندیی لەسەر ئەندام پارلەمانێک بە بەراورد بە درێژکردنەوەی ماوەی مەسعود بارزانیی لە حوزەیرانی ٢٠١٣ و داخستنی پارلەمان لە ئۆکتۆبەری ٢٠١٥ و بڕیاردانی ریفراندۆم بێ حیسابکردن بۆ پارلەمان لە ٢٠١٧، روداوێکی لە رادەبەدەر زۆر بچوکە. بەڵام روداوێکە شایانی لەسەر وەستانە، نەک لەبەرئەوەی پرسێکی قانونیی نییە، بەڵکو لەبەرئەوەی ویست و ئامانجەکانی پشتی لابردنی پارێزبەندیی لەسەر سۆران عومەر، ویستێکی تاکڕەوانە بۆ ئامانجێکی مەترسیدار؛ بێدەنگکردنی تەواوی جڤاک، بە ئەوانەشەوە کە پارێزبەندیی قانونییان هەیە.\nدیموکراسیی و خۆشگوزەرانیی پێکەوە نەبێت مانایەکیان نییە. هیچ دیموکراسییەکی بێ خۆشگوزەرانیی، هیچ خۆشگوزەرانییەکی بێ دیموکراسییش، خواستی هیچ کۆمەڵگەیەکی تێرنەکردوە.\nکابینەکەی مەسروڕ بارزانیی، نەک تەنها کابینەیەکی نادیموکراتیکە، بەڵکو ویستی تاکڕەوییانە دڵ و مێشکی بارزانیی بەتەواویی داگیرکردوە و شکستیشیخواردوە لەوەی لانیکەمی خۆشگوزەرانیی فەراهەم بکات. چین و حیزبی حوکمڕان تاکڕەون، بەڵام خۆشگوزەرانیی و پێشکەوتنێکی باشیان بۆ چین فەراهەمکردوە. مۆدێلی چین زۆر تایبەتە. هەندێک لە هەرێمی کوردستان دەیانەویست بڵێن خەڵکی کوردستان مۆدێلێکی وەک چینی لا گرنگترە لە دیموکراسییەک کە بتوانێت خۆشگوزەرانیی فەراهەمبکات. بەڵام ئەو هاوارەی لە هەڵگرتنی پارێزبەندیی لەسەر سۆران عومەر دروستبوە، دەریخست لای خەڵکی ئێمە هێشتا دیموکراسیی گرنگە. ئەمە جگە لەوەی هەموان دەزانین بارزانی ناتوانێت هەرێمی کوردستان بکاتە چین، بەڵکو زیاتر وەک میسڕی سەردەمی عەبدولفەتاح سیسی لێدێت.\nلای من ئەوە جێی پرس نییە بارزانی بۆ وا دەکات، یان تا کەی بەردەوامدەبێت، چونکە ئەو و حیزبەکەی و بنەماڵەکەی چ لە شاخ و چ لە شارد، چ لە سەردەمی قەیران و چ لە سەردەمی بێقەیرانیی، چ لە شەڕ و چ لە ئاشتییدا، ئەو ویستە تاکڕەوییەیان نەشاردۆتەوە و راستگۆن لەگەڵ ئەندام و لایەنگرانی خۆیاندا. ئەندام و لایەنگرانیشیان ئەوەیان قبوڵە، بۆ نمونە لە مێژوی پارتییدا، دوای ئەوەی مەلا مستەفای بارزانیی باڵی مەکتەبی سیاسیی پەرت و بڵاوکرد، پارتییەک نادۆزیەوە نەک بەئاشکرا باسی ئەوەی کردبێت دەیەوێت سەرۆکایەتیی پارتیی بکات، تەنانەت خەونیشی پێوە دیتبێت.\nپارتی پارلەمانی کوردستانی کۆنترۆڵ کردوە، ئەوەی ئامانجی بێت تێیدەپەڕێنێت. لەڕێی پارلەمانەوە بەتەواوی دیموکراسیی دەکوژێت، هەروەک چۆن لە رابردوشدا دەزگای پارلەمان و دەزگا شەرعییەکانی بەکارهێناون بۆ خۆسەپاندن و سەپاندنی ویستی تاکڕەویی. ئەوەی جێی پرسیارە و گرنگە بۆ من، ئایا ئەو هێزانەی ئەمڕۆ بایکۆتی ئەو دانیشتنەی پارلەمانیان کرد، چی دەکەن و چۆن دەیانەوێت سنورێک بۆ پارتیی دابنێن؟ ئایا دەرفەتدان بە بارزانیی بۆ ئەوەی بەردەوام بێت لە کابینەکەیدا بۆ چوار ساڵی تر، دەرفەتدان نییە بە کوشتنی تەواوی هیواکان بۆ دیموکراسیی؟ ئەگەر یەکێتیی لە ٢٠١٣ “فرسەت”ی نەهێنابوایە، ٢٠١٥ پارلەمان دانەدەخرا. ئەگەر گۆڕان و ئیسلامییەکان لە ٢٠١٧ بەتەواوی دژی ویستی بارزانیی بوەستانایەتەوە بۆ ریفراندۆم کە دەیانزانی تەنها بۆ خۆسەپاندنە، ئەو دۆخەی ئێستا دروستنەدەبو.


عوسمان عومەر: شفرە ئەو نهێنیەیە، کە دەزگا هەواڵگریەکان هەردەم بە دوایەوەن/ بەشى سێهەم. - WTARIKURD\nتا رستەیەک دەکرێتە شفرە ئاسان نییە، بۆیە زۆر عەمەلیش نەبووە. ڕیگاى دووەم گیردراوتەبەر، شفرە کردن بەگۆرین. عەرەبەکان هەر لە دێر زەمانەوە بۆ نمونە بۆ پیتەکانى أ ب ج د هـ و ز ح ط ي ژمارەکانى 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 بەرامبەر ئەو پیتانە داناوە, بۆ ئەم پیتانەش ك ل م ن س ع ف ص ق ر20 30 40 50 60 70 80 90 100 200 و بەرامبەر پیتەکانى ش ت ث خ ذ ض ظ غ300 400 500 600 700 800 900 1000 دانراوە. ئەم ژمارانەیان لە هۆنراوەکانیان بەکاریان هێناوە بۆ رۆژى لەدایک بوون و مێژوى مردن لەبۆنەکانیاندا. هەروەها جادوگەران و ساحیران و نوسەرەکانیش ئەم ژمارانەیان بەکار هێناوە. جۆرێکى ترى شیفرە بەکارهێنانى ووشە لەجیاتى ووشەى سەرەکى بووە، بۆ نمونە هێرش = کۆتر, شەهید = گولالە سورە بومبارانى فرۆکە = هەنار تۆپباران = هەرمێ فیشەک = خورما ….. هیرشى دوژمن شکێنرا = سەفین و… هتد. جۆرێکى تر لەشفرەکردن هەیە ئەویش دوو کتێبى لەیەک جۆر، بۆنمونە فەرهەنگێک بەرێکەوتن لەنێوان دوو کەس یاگروپێک، هەمان کتێب دەتوانرێ بەکاربهێنرێ بەرێککەوتن لەسەرجۆرى کلیلەکە. بۆنمونە گەر بتەوێ ناوت چییە بکەیتە شفرە بەم شێوەیە لە پیتى ن دێرى 3 لاپەرە 467 پیتى ن هەیە وەردەگرى. پیتى ئەلف دیرى 7 لاپەرە 23، پیتى و دێرى 6 لاپەرە 78، پیتى ت لەدێرى 10 لاپەرە 347 واتە 4673, 237, 686, 34710 = ناوت واتە شفرەکەت 3 ژمارەى تێدایە. چوار ژمارەى تێدایە, 3 ژمارەى تێدایە، ڕەنگبێ هەندێ جاریش 2 ژمارەیی تێبکەوێ بەوەش سەر لەو کەسانە تێکدەدەى، کە شفرەکەت وەردەگرن. بەلام ئەویش ئەرک و ماندوبون و شارەزایی دەوێ تا لەگەلى دەگونجێى.\nجیاوازى نێوان شفرەى ئاسایی و شیفرەى کاتى شەڕ:\nشفرەکانى کاتى شەر بەکار دەهێنرێن بریتین لە ووشەى نهێنى لەنێوان فەرماندەکان، ووشە و دەستە واژەکانى کورتن بۆ ئەوەى دوژمن بەکار وجولانى هیزەکان یا شکان نەزانێ، بە قەبارە بچوکترە. ناشبێ زۆر درێژ دارى تێدا بکرێ بۆ ئەوەى دۆژمن نەتوانێ سود وەرگرێ. ئەم جۆرە شفرەیە بە Battle field shipho واتە شفرەى مەیدانى جەنگ. جیاوازى لەگەل شفرەى ئاسایی ئەوەیە، ئەمیان بچوکترە تەنها جمول و هەندێ ووشەى سەربازى ناوچەکانى دوژمن و هەندێ ژمارە و جۆرى چەک و تەقەمەنیەکانى، واتە زۆر فراوان نییە. بەلام شفرەى ئاسایی پێویستە هەمووپیتەکان و برگەو ژمارە و هەندێ دەستەواژەو ناوى پەرپرس و نابێت هیچ پیتێک لە بیربکرێ، چونکە دەبێتە هۆى کەم و کوری لەشفرەکەو ناتوانرێ هەندێ ووشە یا ڕستە بکرێتە شفرە.\nلە سوپاى عیراق ئەرکی هەواڵگریى بووە، کە هەردوو جۆر شفرەکە و هەروەها کۆدى موجەفیرەکان و کاتەکانى پەیوەندى کردن و فریکوەنسیەکان و زۆر ڕینمایی بۆ عدد بێتەلەکان و ئەفسەرى موخابەرە دەستنیشان بکات. لە سوپاى عیراق چەندین جۆر شفرەیان بەکار هێناوە لەوانە منزلقە و سۆمەر، کە لەنێوان فیرقەکان و فەیلەقدا بەکار هێنراوە زۆر قورس بوو. لە سوپاى عیراقى سەردەمى رژێمى پیشو واباو بوو شیفرە لاى ئەفسەرى موخابەرە دەبوو . عدد بیتەل تەنها وەرگرى شفرە بووە هیچ زانیاریەکى نەزانیوە. بە پێچەوانەى پێشمەرگە زۆرجار شفرەکان لاى عدد بێتەل بون. هەندێ شفرە نەبێ، کە دەبوایە لاى بەرپرس بێ. بەلام زۆرجاریش بەهۆى متمانەو دلسۆزى عدد بێتەل بروسکەکەى نوسیوە و دراوە بەعدد بیتەل و کردویەتى بەشفرە یا هەر بەهۆى ئەوەى جێگەى باوەرى بووە هەر لاى عدد بیتەلەکە بوە. جگە لە شفرە ئاساییەکەى رۆژانە کارى پێکراوە.\nلەگەل گەشەکردن و ئەو هەنگاوە گەورانەى لە بوارى پێشکەوتنى ئامێرە سەربازیەکانى گەیاندن و بە شفرەکردنى ئەلیکترۆنى. لەهەمان کات دا مەترسى دزین یا هاککردنى ئەو ئامێرانە لەگۆڕێ دایە بەپێوەرى ئەلیکترۆنى. لەهەمانکاتیش دەزگا هەوالگریەکان هەمیشە لەهەوڵی ئەوەدا بوون بۆ دزین یا بەدەست هێنانى شیفرەکان و کردنەوەو تێگەیشتن لەچۆنیەتى ئامادەکردنى و رێگاکانى ئامادەکردنى بێ ئەوەى بەرپرسانى دەزگاکانى بیتەل بەخۆیان بزانن. هەرچى بەشفرە بنێردرێ یا لەرێگاى موجەفیرەوە بە داخلکردنى هەمان کۆدى دزراو گوێ دەگیرێ یا کەشفرە دزرا بۆنمونە کەچەند ژمارەى وەک ١٤٥٧, 1689 , 1245 لە بروسکە دا هەبوو واتە بەنیازى هێرشین، هەندێ جاریش دەزگا هەولگریەکان بە بێتەل لە نێوان خۆیان بەئاشکرایی قسە دەکەن و باسى هیرش و پەلامار دەکەن بۆ ئەوەى تۆ گوێت لێبێ و توشى شلەژان و شپرزە بوون ببیت. بەلام هیچ لە گۆرێ نییە، تەنها دەتخەنە بارودۆخى ئامادەباشى لە سیستەمى سەربازى قەبارەو شێوەى شفرەکان جیاواز بون:\n1- شفرەى گیرفان، ئەمجۆرە شفرەیە بە قەبارەى بەرە دەست بووە لە نێوان فەرماندەبالاکان یا فەرماندەى پۆلیس، پۆلیسى فریاکەوتنەوە بەکار هێنراوە.\n2- شفرەى سەرکاغەر ئەویش یەک پەرە بووە تەنها لەکاتى جەنگ بەکار هێنراوە زۆرجار بەشفرەى هێرشکردن ناوبراوە\n3- شفرەى شیوە دەفتەرى نوسین قەبارە زۆر، ئەوەش لە بارەگا سەرەکیەکان بەکار هێنراوە\n4- شفرەى ئەلیکترۆنى کە بە ئامێرى تەلەفۆن یا دەزگاى بێتەلەوە دەبەسترێ، لەم سەردەمەدا زیاتر گەشەى بەخۆوە دیوە. بۆنمونە، کە نامەیەک دەکرێتە شفرە ئەو ئامێرە ئەو نوسینە نهێنیە دەکاتە شێوە گولێک، لە ئامیرى بەرامبەر گولەکە وەردەگرێ و بە کردنەوەى دەبێتەوە بە نوسین. ئەم جۆرە زیاتر لە دەزگا هەوالگریە گەورەکان یا بنکە گەورەکان یا بالوێزخانەکان بەکار دەهێنرێ.\nنهێنى دەزگاى ئینگیما یا ئینجیما\nلەنمونەى ئەو تەکنۆلۆژیایانەى لەسەردەمى جەنگى دووەمى جیهان هاتە ئاراوە، ئامێرى ئینگیما یا ئینجیما بوو. زانا ئەلمانەکان دایانهێناوە, بەناوبانگترین نهینى جەنگ دەژمێردرێ بۆ ئەو سەردەمە. دروستکردنەکەى بەرزترین ئاستى ئەندازیارى میکانیکى و بەرزترین ئاستى بیرکاریش تێدابەکار هێنراوە. بریتیە لە ئامێرێکى زۆر وورد کەس پەى پێ نەدەبرد، تەنها ئەوانەى بەکاریان دەهێنا. بەردەوام پاسەوانى بەدیارەوە بوو تاکو هەوالى بلاوبونەوەى ئەو ئامێرە بەنهێنى بمێنێتەوە نەگاتە دەست هاوپەیمانان.\nئامێرى ئینجیما هەلدەستا بە شفرەکردنى میکانێکى گۆردراو. ئەو سیستەمە عەبقەرییە پشتى بە ملیارەها هیماو کلیل بەستبو. بۆیە بەرزترین ئاستى نامەو بروسکە ناردنى نهێنى پەیرەو دەکرد. بروسکە نهێنیەکانیان سەبارەت بە گەشتى گەلى هاوپەیمانان بەجێ دەهێناو تەنانەت ژێردەریاییە ئەلمانیەکان سەدان کەشتییان نوقمى دەریاکان کرد بەهۆى بەکارهێنانى ئەو ئامێرەوە. هاوپەیمانانیش دەستەو ئەژنۆبوون بەرامبەریان، خەریک بوو جەنگەکە بدۆرێنن. چونکە نەیاندەتوانى نهینیەکانى ئەو شفرانە بزانن بکەنەوە.\nدواتر هیزە دەریاییەکانى ئەمەریکا توانىان لەیەکێ لەو ژێردەیاییانەى ئەلمانیا کەدەستى بەسەردا گیرا ئەو ئامێرەىان دەستکەوێ و، بەپەلە نێردرا بۆ بەریتانیا بۆ هەولدان بۆ شیکردنەوەو زانینى نهێنى هیماو کلیلەکانى شفرەکردنى ئەو ئامێرەو، چۆنیەتى کارکردنى. دواى چەندین ساڵ لە لیکۆلینەوە و بەدوادا چونى بیرکاریانەو ئەندازەیی توانییان لەسەر دەستى زاناى بیرکارى ئالەن تۆرینگ چونیەتى کردنەوەى شفرەى ئەو ئامێرە بزانن. دواى چەند سالێک لەکۆتایی جەنگ ئەو ئامێرە بە 86 هەزار جونیهى استرلینى واتە 106 هەزار یۆرۆ فرۆشرا و پۆلیسى ئیسپانیاش ئەوەى ئاشکرا کرد دواى 70 ساڵ توانیویانە 26 ئامێرى ئیجیما کە شاردرابونەوە لە شوێنێکى نهێنى واى بۆدەچن هیتلەر بەدیاریى پێشکەشى ژەنەرال فرانکۆى کردبێ.\nئامێرى ئینگیما دەزگایەک بوو لە شێوەى تایپ رایتەر، هەموو جۆرە سیستەمێکى کارەبایی و میکانیکى و هەلگرى چەند تابلۆى کلیلێک بوو و کۆمەلێ خەپلەى سوڕاوەى لێک نزیک بەستراوبە درێژى تەوەرێک و ئامێرێکى سوڕاندنەوەى کاتێ پەنجەت بەهەردوگمەیەکدا بنایە ئەو خەپلانە جارناجارێ دەسورانەوە بەئاراستەى میلى کاتژمێر، لە هەر پەنجەنانێک داو سوڕانەوەى خەپلەکان, بۆنمونە کاتێ پەنجەت بە پیتى أ دا دەنا پیتى ز ڕۆشن دەبوو واتە یەکەم ووشەى شفرە کراو بە ز دەست پێدەکات. داهێنەرى ئەو ئامێرە ئەندازیارى کارەبایی ئارثەر شیربیوس بوو سالى 1918 سەرەتا ئامێرەکە گەورە بوو لەساڵى 1930 گۆرانکارى بەسەردا هێنراو بچوکتر و کێشى کەمتر بۆوە. هەر لەوساڵەدا سوپاى ئەڵمانیان بەکارىان هێنا. لەو کات و سەردەمە کردنەوەى شفرەکان پشتى بەتواناى بیروهزرى مرۆیی دەبەست. بەلام ئیستا لەسەردەمى تەکنۆلۆژیاى مۆدێرن پشت بە کۆمپیوتەر دەبەستێ بۆ کردنەوەو شیکردنەوەکان و گریمانەکان، چونکە یەکێک لەبنەماکانى شفرە دانانى گریمانەو ئەگەرەکانە بەعەرەبى فرضیات و احتمالات.\nزۆر بەداخەوە ئەوە دەخەمە ڕوو لەدواى 2003 و پەیدا بونى, تەلەفۆنى سورەیا و دواتر گەیشتنى تەکنۆلۆژیاى مۆبایل و دواتر مۆبایلە زیرەکەکان, وایکرد کە بەشى بیتەل بەتایبەت لەناو ی ن ک ئەو گرنگیەى نەمێنێ وەک ساڵانى هەشتاکان و نەوەدەکان کە زۆربەى کارەکان بە هۆى بێتەل و خوکۆد واتە موجەفیرە کارەکان بەڕیوە دەچون زۆرکات بروسکەو ڕاسپاردەگرنگەکان دەکرا بەشفرە وبە خودکۆدیش دەنێردرا, ئەوەیان زیاتر پارێزراوى بروسکەکانى دەکرد چونکە کۆدى موجەفیرەکان زۆرجار هەبووە رۆژانە یا کاتژمێر بەکاتژمێر دەگۆردرا جگە لەوەى کۆدى خودکۆدەکان لە بەشێکەوە بۆ بەشێکى تر جیاواز بوو بۆنمونە کۆدێک لە نێوان هێزە سەربازیەکان و سەرکردایەتى هەبوو, کۆدێک لەنێوان مەلبەندەکان هەبوو هەروەها م. ڕ لەگەل مەلبەندەکان و پەیوەندیەکانى کرماشان و سوریا و قامشلو ئەویش جیاواز بون جگە لەوە وایەرى ناو موجەفیرەکانیش جیا بوون بەکورتیەکەى ڕاستە هەمووى سەر بەبێتەلى ناوەندى بوون بەلام نەیاندەتوانى بەموجەفیرەکان قسە لەیەکترى بکەن ئەو شوێنانەى پێویست بوون جارى وا هەبوە 4 موجەفیرەى لابووە ئەوەش بۆ زیاتر ئەمنیەت کردنى گەیاندنەکە بووەنەک ترس لە عدد بێتەلەکان و متمانە نەبون پێیان چونکە هەلبژاردنیان بە چەند فلتەردا تێدەپەڕى.\nهەروەها وەک ئەوەى لەبەرچاو بوو, لەشەرەکانى دژى داعش زۆربەى فەرماندەکان بۆ هەموو بارودۆخێک مۆبایلى زیرەکیان بەکار هێناوە, تەنانەت زۆرجار وێنەى ساترو تەنانەت ئەوچەکانەشى بەکاریان دەهێنا وێنەدەگیرا بێخەبەر لەوەى رێکخراوی دەولەتى ئیسلامى (داعش) چەندین ئەندازیارى بوارى ئیلکترۆنیات و چەدین ئەفسەرى هەوالگرى پێشوى عیراقیان لەگەڵ بووە کەپێشتر کاریان گوێگرتن وشیکردنەوەى بروسکەو پەیامەکانیان لەگەل بووە، ئەوانە پێشتر چەندین خولى ڕاهێنانیان لە وولاتانى پشکەوتوى وەک فەرەنسا, بەریتانیاو تەنانەت ئەمریکاش دیوە.جگە لەوەى لەلایەن دەولەتانەوە پالپشتى دەکران لەڕووی تەکنۆلۆژیاى گەیاندن بەتایبەت هەواڵگری تورک چونکە باوکى شەرعی داعش بوون, بۆیە زیانێکى زۆرى گیانى بەر هێزى پێشمەرگەى کوردستان دەکەوت بەهۆى ئیهمالى کردن لەبەکارهێنانى بێتەل و شفرە, وەک دەلێن با زۆر سەرنەکەینە سەریان,ڕەنگبى بیتەلى دەستى بچوک و بیتەلى تریش وشفرەش بەکار هێنرابێ، بەلام هێزى شفرەکان وانەبون کە دوژمن نەتوانێ بیکاتەوە بۆیە لەسەر فەرماندەیی گشتى هێزى پێشمەرگەى کوردستان پێویستە کەدوبارە دەزگایەکى ناوەندى بێتەل دامەزرێنێتەوە بەهاوکارى ئەفسەرانى شارەزا لەبوارى گەیاندن و سود وەرگرتن لە ئەزمونى رابوردووهەولدان بۆ پەیداکردنى بیتەلى مۆدیرن وئامێرى تەکنۆلۆژى نوێ و ناردنى کەسانێک بۆ شارەزا بوون ڕاهێنان لەو ئامێرانە, کاتێ گەڕانەوە خولى تایبەت و وانە بە عدد بیتەلەکان بلێنەوە, مایەى شانازیە کە ماوەیەکى زۆر لەڕۆژانى سەختى خەبات و دواتریش بیتەلى ی ن ک یەکێک لەوانەى زۆر سەرقالى هەواڵگرى عیراقى,سەریان لە کارەکانى سوڕدەما، بەلام ئیستا بەداخەوە بەرەو پوکانەوە دەچێت بەهۆى گوێ نەدانى سەرکردایەتى سیاسى و سەربازیش قورساییان خستۆتە سەر مۆبایل بەکار هێنان.\nئەوە نەک هەر لاى هێزى پیشمەرگەى کوردستان بەلکو لە سوپاى عیراقى نوێش خراپتر کە زۆربەى فەرماندەکانى سوپاى عیراق ئاریەلى بیتەل بەسەر یادواى ئۆتۆمبیلەکانیانەوەیە بەلام نە بیتەل شتێکى تێدا نییە گەر لەناو ئۆتۆمبیلەکەش هەبێ ئەوا لەکار کەوتوە ودواى ماوەیەک لە بازارەکان دەفرۆشرێ، گەر بەکاریشیان هێنابێ بێ شفرەو زۆرجار بەکراوەیی قسەیان کردووە کە دوژمن سودى لێ وەرگرتووە وزیانى زۆر بەهیزەکانیان گەیشتوە لە کوژراو بریندار و دیل دواتر سەربڕین یا گولە باران کردنیان لەلایەن داعشەوە.\nسودم لەم سەرچاوانەش وەرگرتوە.\nكەمال محەمەد: ئەركی سەرەكی ڕۆشنبیرێتی و خەرجی 20 ملیار دیناریی پایتەختی ڕۆشنبیری.


زایینی: ٢٨-١١-٢٠١٧ - هەتاوی: ١٣٩٦/٠٩/٠٧ - ١٦:٣٢ تاران قه‌باره‌ی فۆنت:\nکوردستان میدیا: کۆمیسیۆنی تەشکیلاتی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران بە بۆنەی ٢٦ی سەرماوەز، ساڵڕۆژی پێشمەرگەی کوردستان تراکت و پووستێری تایبەت بەو ڕۆژەی بڵاو کردەوە.\nکۆمیسیۆنی تەشکیلاتی نهێنیی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران، تراکت و پووستێری تایبەت بە ٢٦ی سەرماوەز، ڕۆژی پێشمەرگەی کوردستانی بڵاو کردەوە.\n٢٦ی سەرماوەزی ساڵی ١٣٩٦ی هەتاوی، ٣٣ ساڵ بەسەر دیاریکرانی ٢٦ی سەماوەز وەکوو ڕۆژی پێشمەرگەی کوردستان تێپەڕ دەبێت.\nئەندامان و لایەنگرانی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران، ساڵانە لە ڕۆژی ٢٦ی سەرماوەز، ڕۆژی پێشمەرگەی کوردستان، چالاکیی تەبلیغی بەڕێوە دەبەن و ڕێز لەو گیانفیدایی و خەباتە دەگرن کە پێشمەرگەکانی کوردستان دژ بە داگیرکەرانی کوردستان کردوویانە و دەیکەن.\nشایانی باسە کە لە پلینۆمی دووهەمی كۆمیتەی ناوەندیی هەڵبژێردراوی كۆنگرەی شەشەمی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران، ڕۆژانی ١٥تا ٢٤ی گەلاوێژی ١٣٦٣ی هەتاوی، ڕۆژی٢٦ی سەرماوەز وەكوو ڕۆژی پێشمەرگەی كوردستان دیاری كرا.\nوێنە و تراکت و پووستێرەکانی تایبەت بە ڕۆژی پێشمەرگەی کوردستان بە زمانی کوردی و بە زاراوەکانی سۆرانی، هەورامی، کەلهۆڕی، کرمانجی و هەروەها زمانی فارسی بڵاو کراوەتەوە.


بەشێک لە نوسینێک، بە ناونیشانی «ئێستا ژیان نیشتیمانمە». - بنکەی روناکبیریی گەلاوێژ :: Gelawej\nبەشێک لە نوسینێک، بە ناونیشانی «ئێستا ژیان نیشتیمانمە».\nهۆنراوە Aug 5, 2020\nنۆرمان میللەر لە تێکستێکیدا دەڵێت: « مردن زۆر سەخت نییە، تا ئێستا کەس نییە نەیتوانی بێت بمرێت». بەڵام ئەم وەسفە بۆ هەموو کەس دروست نییە... بە بڕوای من شێرکۆ لەوانەیە چەندە بیەوێت، چەندە هەوڵبدات ناتوانێت بمرێت. کورتکردنەوە و وەسفکردنی شێرکۆ لە کارە سەختەکانە.\nمن رستەیەک شک نابەم لەوەسفیدا باسیبکەم، دێڕێکی کنۆت هامبسون نەبێت کە دەڵێت «بلیمەت چەخماخەیەکە، گرمەکەی سەدان ساڵ دەنگدەداتەوە». ڕاستە ئەمڕۆ چیتر روناکی ئەو چەخماخەیە نابینین، بەڵام بە دڵنیاییەوە گرمەی تا سەدان ساڵی تر و ڕەنگە تا دوا کورد لە سەر ئەم ئەستێرەیە بەردەوام بێت.\nمردنی کتوپڕ نەبوو، لەو جێگایەدا هات کە دەبوو بێت، وەک خۆی، وەک رووداوێک، وەک شتێک دوای خۆی رەنگی دونیا دەگۆڕێت... مردنی وەک شتێک دێت کە پێشتر زۆر بیری لێکرابێتەوە، وەک پلانی بۆ کێشرابێت، وەک ساتێک بێت، لە مێژە خۆی بزانێت لە کوێدایە و کەی دێت.\nمردن هەمیشە بەشێکی گرنگی جیهانبینی شێرکۆ بووە، بەڵام شێرکۆ لەو شاعیرانەیە کە دەتوانین بە شاعیرانی ژیان ناویان بەرین. زۆر لەسەر مردوەکانی نوسیوە، نا بۆ ئەوەی مردنیان بگێڕێتەوە، بەڵکو بۆئەوەی زیندوویانبکاتەوە... نوسین لای شێرکۆ، پرۆسەی ژیان بە بەرداکردن بووە.\nنوسین لای ئەو بە دروستکردنی ژیانەوە گرێدراوە. سەردەمی شێرکۆ، بەمڕۆشەوە سەردەمی مردن و کارەساتە گەورەکان بوو. بەرامبەر بە دەسەڵاتی ڕەهای مەرگ، شیعری شێرکۆ سەمبولی دەسەڵاتی ڕەهای ژیانە. ئەو بە ژیانی ڕەها، بە ژیانێک کە دەکرێت بە بەری هەموو مردوەکاندا، بە بەری هەموو بێگیانەکاندا، وەڵامی مەرگ دەداتەوە، بەرامبەر بەبێ نرخبوونی مرۆڤ، شیعری شێرکۆ گۆرانییەکی بەردەوام و ستایشکردنێکی بێوچانی جوانییەکانی مرۆڤە.\nهەموو شتێک لە شیعری شێرکۆدا دەژی و وەک مرۆڤ دەنوێنێت. نیشتیمانی شێرکۆ، نیشتیمان نییە بە مانا ناسیونالیستییە تەسکەکەی، بەڵکو هەموو ئەو شوێن و سنوورانەیە کە هێزی ژیان دەستی دەگاتێ. لە شیعری ئەودا بەردەکان، چیاکان، باڵندەکان پێکڕا وەک ئێمە زیندوون، وەک ئێمە هاواردەکەن، دەترسن و دەژین و بۆ مانا دەگەڕێن .\n«گۆران» یش وەک شێرکۆ عاشقی ژیان بوو، بەڵام گۆران کوڕی ڕۆژگاری کارەساتە گەورەکان نەبوو... گرنگی شێرکۆ لەوەدایە لە ناوەراستی هەموو گەردەلوول و کارەساتەکاندا ستایشی ژیان دەکات، ئەو تەنیا وابەستەی زیندوێتی خۆی نییە، بەڵکو وابەستەی لادان و شکاندنی هەر قاڵبێکە کە بوونمان گەمارۆدەدات، شیعری ئەو هیچ نییە جگە لە بەربوونی وزەی ناکۆتای ژیان لە زیندانە گەورەکانی خۆی.\nشێرکۆ لە سیاسەتیشدا نوێنەری هاواری ژیانە، نەوەک هاواری ئایدۆلۆژیایەک یان بەرەیەک. ئەو شاعیری ڕووداوە گەورەکان و شتە بچوکەکانیش بوو، هیچ کات لە زمانی شیعر بەولاوە زمانێکی تری نەبوو، شیعری ئەو بریتییە لە سەفەرێکی بێوچان و قووڵ و پڕ لە سەرسامی بە ناو شتەکان و پەیوەندییە نهێنییەکانیاندا. یەکێک بوو لەو شاعیرە کەمانەی مێژوو کە دەتوانن هەموو شتێک بکەن بە شیعر.\nلە هەر شت سەختتر و گرنگتر بۆ من، هێزی شێرکۆ بوو لەسەر گۆڕینی سیاسەت بۆ شیعر. سیاسەت لای شێرکۆ بەشێک بوو لە دونیابینییە شیعرییەکەی، هیچ کات بە چاوی سیاسی سەیری شیعری نەدەکرد، بەڵکو هەمیشە بە چاوی شاعیر سەیری سیاسەتی دەکرد... هیچ کات هەستم نەکردوە، لەوە بپرسێت خەڵک لەسەر خۆی، لەسەر هەڵوێستی، لەسەر بڕواکانی چی دەڵێن، بەڵام هەمیشە دوودڵی ئەوەبوو لەسەر شیعری چی دەگووترێت. نە پێش ئەو و نە دوای ئەو کەسێکمان نییە بەوجۆرە دیلی شیعر بووبێت.\nشێرکۆ شاعیر نەبوو، بەڵکو کارخانەیەکی گەورە و سەرسوڕهێنەری شیعر بوو. هێزێکی بێوێنەی هەبوو، شیعر لە هەموو فۆرم و شێوە و ئەگەرەکانیدا تاقیبکاتەوە، شیعر تا ئەوپەڕی سنوورەکانی مەحاڵ ڕابکێشێت، هەمان بیرۆکە و هەمان ئايدیا لە سەدان وێنەی جیاوازدا دابڕێژێت.\nئەو هەمیشە لێرەیە... لەو مرۆڤانەیە کە تەنیا لەدایکدەبێت، مردنی هیچ نییە جگە لە میتافۆرێکی شیعری، لە مەجازێک کە هیچ کات ناتوانین وەک حەقیقەت وەریبگرین... لەگەڵ شێرکۆدا مردن هیچ کات ناتوانێت وەزیفەی تەواوەتی خۆی تەواوبکات، ئەو وەک هەموو نوسەرە گەورەکان یەک لەشی نییە، بەڵکو زیاد لە لەشێکی هەیە، مردن تەنیا دەتوانێت فۆرمێکی جەستەی بسڕێتەوە، بەڵام فۆرمەکانی تری هەمیشە لێرەن ... ئەو لەو ڕۆحانەیە چەندە مردن لە ڕاڕەوەکانی کات و شوێندا دوای بکەوێت، بەجۆرێک لە جۆرەکان زیندوودەبێتەوە و سەرهەڵدەداتەوە، ئەو وەک هەموو شاعیرەکان پتر لە سەرابە تا لە گۆشت.\nئەوەی شێرکۆی کرد بە کاراکتەرێکی گەورە، ئەو توانا گەورەیەی بوو، هەمیشە لە سەرەتاوە دەست پێبکاتەوە، شیعر لای شێرکۆ ئەزموونێک نییە سەرەتا و کۆتایی هەبێت، بەڵکو هەر خودی ژیانە لە جوڵە ئەبەدییەکەیدا. ڕەنگە هەموو سەرسام بووبین بە توانای لەسەر نەوەستان، لەسەر نوسین، بەڵام خۆی نا، خۆی یەکێکە لەوانەی هەمیشە لە سەرەتاوە دەست پێدەکەنەوە، بۆ ئەو ژیان ئەوە بوو بنوسێت، نەوەک هەناسەبدات. ئەو لەو مردووانەیە کە بەردەوام دەگەڕێنەوە، هەمیشە شتێکی نوێی تێدایە دەبێت بانگیبکەین و بیبینین. ئەو تەنیا مرۆڤێک نەبوو بە هەزاران قەسیدەوە، بەڵکو مرۆڤێکە سەردەمەکانی داهاتوو، ئەو ڕۆژگارانەی کە دێن، هەرگیز تێرنابن لە سەیرکردنی.\nئەم بابەتە 96 جار خوێندراوەتەوە\nرۆژانێك.. كڵاون له (كا)\nساڵی سقوطەکەی داریوش!\nرێبین مستەفا فیلمی پاسكیل دزەكان و حوكمە ئەخلاقییەكان!\nجارێکیتر کریستۆفەر نۆلان\nئەنفال و شانۆ: پرسیارێک لەیادەوەریی


پەکەکێ د کۆنگرەیا 9ێ دا ل سەر روحا پەیەدێ فاتیحە خواند - دارکا مازی\nنەهەمین کۆنگرەیا پەیەدێ ب داوی بوو. د کۆنگرەیا کو ل حەسەکێ ھاتبوو لدارخستن دا ب قاسی کو د چاپەمەنیێ دا جھ گرتی 700 کەس بەشدار ببوون ب رۆژان یا بەردەوام بوو. د کۆنگرەیێ دا سالح مووسلم و ئاسیا عەڤدللا ژ بۆ ھەڤسەرۆکاتیێ ھاتن ھلبژارتن. چاپەمەنیێ بالکشاند سەر کۆنگرەیێ کو پشتی دو دەورەیان سالح مووسلم و ئاسیا عەڤدللا وەکی ھەڤسەرۆک ھاتن ھلبژارتن. د راستیێ دا واتەیا کۆنگرەیا پەیەدێ چیە زێدە نەھات نیقاشکرن. لێ بەلێ ژ بلی ناڤێ ھەڤسەرۆکان، د کۆنگرەیا پەیەدێ دا ھندەک ئالیێن کو پێویستی ب ل سەر راوەستانێ هەیی ھەنە. کۆنگرەیا نەهەمین یا پەیەدێ نیشان دا کو پشتی کارێن دیپلۆماتیک دیسا چووڤە سەر خەتا خوەیا کۆنگرەیا دامزەراندنێ یا 17ێ جۆتمەھا 2003یێ.\nدرووشما کۆنگرەیێ: ئەم دێ سووریایەکا دەمۆکراتیک ئاڤا کن\nوێنەیێ عەڤدللا ئۆجەلان ل سەر دکا ھۆلا کۆنگرەیێ و ل کێلەکا وێ ژی سلۆگانا کۆنگرەیا پەیەدێ ھات ھلاویستن. د کۆنگرەیێ دا درووشما “ئەم دێ ب شەرێ گەلێ شۆرەشگەری داگیرکەریێ تێک ببن و سووریاکا دەمۆکراتیک ئاڤا کین” وەکە درووشم ھاتە دیارکرن.\nھەبوونا عەڤدللا ئۆجەلان تەنێ ب وێنەیێ وی یێ ل هۆلا کۆنگرەیێ دا سینۆردار نەبوو. د دەستپێکا بریارنامەیێن کۆنگرەیێ دا “ژ بۆ ئازادیا فیزیکی یا رێبەر ئاپۆ بلندکرنا تێکۆشینێ” ھاتە نڤیساندن. یانی کارێ یەکەمێ پەیەدێ ئازادیا ئۆجالانە و ھەتا بریارا سەرەکی یا بەریا دۆزا کوردستانێ یە. ھەر وھا دەما مرۆڤ ل بریارنامەیێن کۆنگرەیێ دنێرە، دکارە ببینە کو پرسگرێکا کورد-کوردستانێ پر قەلس و د ناڤا مژارێن بێ واتە دا تێن قەبوولکرن و بکارئانین. د ناڤا نیقاشێن کۆنگرەیا پەیەدێ دا یەک گۆتن دەربارێ کۆلۆنیالیزمێ ناھێتە کرن.\nھەبوونا نەتەوەیا کورد ل کێلەکا ھەموو پرسگرێکێن دن یێن سووریێ وەکە پرسگرێکەکا بچووک ھاتە نرخاندن. د داخویانیا کۆنگرەیێ دا تەکەزی ل سەر چاوانیا چارەسەرکرنا پرسگرێکا کورد ل گەل دەولەتا سووریێ و داخوازا کوردان نەھات کرن، بەلاڤۆکا کۆنگرەیێ دا “دیالۆگا لگەل حکوومەتا شامێ دا و ل سەر بنگەھا دەستوورێ بنگەھین، دەمۆکراتیک چارەسەرکرنا دۆزێن نەتەوی، ب تایبەتی دۆزا کوردی، وەکە وەلاتەکی دادپەروەر بهێتە قەبوولکرن.” ژ دەرڤەیی ڤێ ھەڤۆکێ ل سەر پرسگرێکا کورد و رێبازێن چارەسەرییا وێ بەحس نەھاتە کرن. ل سەر کێشەیا کوردان چەند ھەڤۆکێن گرۆڤر ھاتن بکارئانین.\nیانی د کۆنگرەیا پەیەدێ دا پرسگرێکا کوردێن رۆژئاڤا وەکە پرسگرێکا دەمۆکراتیکبوونا سووریایێ ھاتە دیارکرن.\nسۆندا کۆنگرەیێ ب عەرەبی ھاتە خواندن\nنیشانەکا دن ژ نەدیاریا ناسنامەیا کوردی د کۆنگرەیێ دا ئەو بوو کو د کۆنگرەیێ دا سۆند و راگھاندنا داخویانیا داویێ ب زمانێ کوردی نەبوو. رێڤەبەریا ھلبژارتی د کۆنگرەیێ دا دو جاران سۆندێ دخوینە. دەستپێکی سۆند ب کورمانجی دهێت خواندن. پاشێ ھەمان سۆند ب عەرەبی ب چەند پەیڤێن جودا دهێت خواندن. چما حیزبەکا کوردی، حیزبەکا کو کوردان ئاڤا کریە، ل جھەکێ کو سەروەرییا کوردان لێ ھەبیت، ب عەرەبی سۆند دخوە؟\nرێبازێن یاسایی و ھتد ژ بۆ ھەدەپێ ل ترکیایێ وەکە سەدەم تێنە پێشکێش کرن. لێ بەلێ ل باژارەکی کوردان یێ وەکە حەسەکێ، کو سۆند ب عەرەبی بهێتە خواندن و داخویانیا داویێ ب زمانێ عەرەبی بهێت خواندن، بێ گومان ئەڤ یەک ژی نیشان ددە کو کۆنگرەیێ سۆزا خوەیا سووریایی بوونێ دوپادکر.\nکۆنگرەیا نەهەمین یا پەیەدێ گەلۆ کۆنگرەیا ژ نووڤە پەکەکە بوونێیە؟\nکۆنگرەیا نەهەمین یا پەیەدێ ژی ژ ئالیێ پێکھاتەیان ڤە ژ کۆنگرەیێن 5، 6، 7 و 8 جودا بوو. د ڤان چار کۆنگرەیان دا ھەول د ھات دایین کو پەیەدە د قادا ناڤنەتەوەیی دا بهێت قەبوولکرن کو ئەو پێکھاتەیەک سەربخوەیە. ژ بۆ ڤێ ژی کۆنگرەیا 5 ل ستۆکھۆلمێ ھات لدارخستن و ژ قادا ناڤنەتەوەیی را پەیام ھات دایین کو ئەم نوونەرێن رۆژئاڤایێ کوردستانێ نە.\nپەیەدێ کۆنگەریا شەشەمین ل «رمێلان» ل دار خست. ل ور ژ بۆ یێکگرتنا کو د ناڤا کوردان دا رۆلا خوە بلیزە، گەلەک کەس و لایەنێن سییاسی ھاتن ڤەخواندن. ب تایبەتی پەدەکە، یەنەکە و ھەدەپە ھاتبوون دەعوەتکرن. پەدەکە ب سەرۆکاتیا کەمال کەرکووکی و یەنەکە ژی ب سەرۆکاتیا مەلا بەختیار ب شاندەکا پلەبلند بەشداری کۆنگرەیێ ب بوون.\nدیسا ل رمێلانێ کۆنگرەیا حەفتەمین ھات لدارخستن و ناڤێ پەکەکێ و عەڤدللا ئۆجەلان نەھاتە بەحسکرن. ب کورتاسی د ڤان ھەموو کۆنگرەیان دا ب راستی ژی خواست ھەلوەستەک سەربخوە بهێت نیشاندان.\nکۆنگرەیا 9ێ یا پەیەدێ وەک ڤەگەرێ بوو ل کۆنگرەیێن 1، 2، 3، 4 د 17ێ جۆتمەھا 2003یێ دا ب تەعلیماتا عەڤدللا ئۆجەلان کو یەکەمین کۆنگرەیا خوە ل قەندیلێ ل دار خست و پەیەدە ھات ئاڤاکرن. سێ کۆنگرەیێن دن راستەراست ل قەندیل و گارێ ھاتن لدارخستن. ناڤێن گرینگێن پەکەکێ یێن وەک جەمیل بایک ژی بەشداری ڤان کۆنگرەیان بوون و ھەر تشت ب خوە برێڤە بر.\nد کۆنگرەیا خوەیا 9ێ دا پەیەدێ نە ناسنامەیەکا سەربخوە نە ژی سەکناندنەکا ئازاد ژ بۆ کوردان دیار کر، کو تێدا دیار ببە پەیەدە پارتیەکا ھەرێمی یا رۆژئاڤایێ کوردستانێ یە… پەیەدێ د کۆنگرەیا 9ێ دا وەکە رێخستنەکا سەر ب پەکەکێ ڤە خوە دەستنیشان کر و ڤەگەرییا سەر خەتا خوەیا ئاپۆچی. دیسا وەلیئەمرییا پەکەکێ ب تەڤاھی ل سەر خوە قەبوول کرن. پەیەدە دیسا بوو تێژکێ پەکەکێ.\nکادرۆیێن پەکەکێ پرانی د رێڤەبەریێ دا جیدگرن\nسیستەما ھەڤسەرۆکاتیا پەکەکێ نە ژ بۆ وەکھەڤیا جنسی، وەکە سیستەمەک کو ئەندامەکێ پەکەکێ ژ بۆ سەرۆکاتیا سازیێ دیار بکە دهێت بکارئانین. پەکەکە د ھەر سیستەما ھەڤسەرۆکاتیێ دا کادرۆیەکێ کو راستەراست ب وێ ڤە گرێدایییە و زێدەتر ناسنامەیا سڤیل وەکە شۆرۆم دەستنیشان دکە جێگیر دکە. ب دەھان کەسێن ب ڤی ئاوا د رێخستنێن وەک ھەدەپێ و کەنەکێ دا ھەنە. ڤێ جارێ ژی پەکەکێ رێبازا خوە نەگوھەراند و ئاسیا عەڤدللا ئەرکدار کر.\nئاسیا عەڤدللا کادرۆیەکا پەکەکێ یا باژارێ دێرکێیە کو د سالا 1992یێ دا تەڤلی ناڤا رەفێن پەکەکێ بوویە. ئاسیا عەڤدللا د سالا 2017ێ دا ژ ئالیێ پەکەکێ ڤە ب بەهانەیا کو سەرخوەڤە چوویە و کادرۆیێن باکورێ کوردستانێ قەبوول ناکە، ژ ئالییێ پەکەکێ ڤە ژ بۆ چییا ھەتە ڤەگوھازتن. پشتی کو ل قەندیلێ د ناڤا پەروەردەیا پەکەکێ و پەژاکێ دا مای، پشتی پێڤاژۆیا خوەرەخنەکرنێ ژ نوو ڤە شاندن رۆژئاڤا. بەلکی یا راست ئەو بیت کو مرۆڤ سالح مووسلم (ئەبوو وەلات) وەک چاڤدێرێ پەکەکێ یێ د ناڤا پەیەدێ دا ھاتیە دانان ب ناڤ بکە و ببینە.\nبێگومان د ناڤا پەیەدێ دا ژ بلی ھەڤسەرۆکێن ھاتین ھلبژارتن، قەیوومێن پەکەکێ ئەرکدارکری ژی ھەنە. نە شاشە کو د رێڤەبەریا نوو دا کادرۆیێن وەک ئالدار خەلیل، زاخۆ زاگرۆس (فۆزا یووسف) جیھان عەفرین، شەرڤین دێرک وەکە قەیوومێن پەکەکێ یێن د ناڤا پەیەدێ دا ھاتین ب جیهـ کرن ببنە.\nد ئەنجامێ دا\nکۆنگرەیا 9ێ یا پەیەدێ نیشان ددە کو ئەڤ 4 سالن پەکەکە د شەرێ خوەیێ ل دژی کادرۆیێن رۆژئاڤا و بەرژەوەندیێن رۆژئاڤا دا سەرکەفتییە، ئانکو رۆژئاڤا نکارە ژ بۆ پێشەرۆژا خوە ژ پەکەکێ ڤەقەتە و سەربخوە تەڤبگەرە. مخابن ئەڤ یەک نیشان ددە کو پێڤاژۆیا بەرەڤاژی یا رۆژئاڤا یا کو ب داگیرکرنا عەفرینێ دەست پێ کری، دێ ھێژ زێدەتر ب لەز و بەزتر بکە. ژ بەر کو پەکەکێ وەریسێ رۆژئاڤا گرتیە دەستێ خوە دا.\nئەڤە دەمەک درێژە رزا ئالتون، سەبری ئۆک و مستافا قاراسوو د مەدیایێ دا نەخویانە. ئەڤ رێڤەبەرێن پەکەکێ د ناڤبەرا شام و تەھرانێ دا بزاڤێ دکەن. بریارێن ئیستیخباراتا سووریایێ موخابەرات و ئیتیلاعاتا ئیرانێ رادگەھینن پەکەکێ و پەکەکە ژی ھەمان بریارێ ل سەر سازیێن رۆژئاڤا دسەپینیت. ئانکو ئەو رۆژئاڤایا کو وەکە رەچەتەیا رزگاریێ و مۆدێلا دەمۆکراسیێ پێشکێشی جیھانێ ھاتی کرن، مخابن ب فەرمانا ئیستیخباراتێن ھەرێمی و پەکەکێ ڤە دهێتە خەندقاندن. ژ بەر ڤێ یەکێ کەسێن وەکی ئەندامێ دەستەیا رێڤەبەرا رۆژئاڤا یێ ب ناڤێ «فەرھاد شبلی» ل کەلار ژیانا خوە ژ دەست دا. پەکەکە ل گۆر کو دەزگەھێن ئیستخباراتێ فەرمانێ پێ دکەن، کوردێن رۆژئاڤا ژ بۆ ئێرشکرنا سەر ھەرێما کوردستانێ بکار تینە. پەکەکە رۆژئاڤا دکە قوربانا خوە و وان ژی وەکە خوە تەرۆریزە دکە.\nگەر ئەم بێژن قەدەرا رۆژئاڤا ئاغایێن قەندیلێ دیار دکن دێ راست بە. و دیرۆکا پەکەکێ ئەڤ یەک نیشانی مە دایە کو پەکەکێ ژ بۆ گەل، ژ بۆ ناسنامەیا گەل چ داخوازی نینە. پەکەکە ل گۆری ئەجیندایێن ئیستخباراتا ھەرێمێ و بەرژەوەندییێن خوە ھەر تشتی و دەسکەفتی دکە قوربانی. پەکەکێ د کۆنگرەیا 9ێ دا ل سەر روحا پەیەدێ فاتیحەیا وەفاتێ خواند.\nراستیێن د دەربارێ بوویەرا کوشتنا زەکی چەلەبی


كاك قادری حاجی عەلی بۆی گێڕامەوە گوتی: لە یەكێك لە كۆنفراسەكانی كۆمەڵەی رەنجدەران، دوو رۆژ موناقەشە لەسەر ئەوە بوو كە ئایا دەستەواژەی"كۆمۆنیزم" وەك پێناسەی كۆمەڵە بخرێتە ناو پەیڕەوەوە یان نا؟ كار گەیشتە ئەوەی وەختا بوو كۆنفڕانسەكە بگاتە بۆنبەست، ئەخیرەن رەوانشاد نەوشیروان مستەفا گوتی، ئەو دەستەواژەیە گەڕ و گول بووە و لایدەدەین و، لابرا!\nعاقیبەت هەموو چەپەكان، بە ئایدۆلۆژیاكانیانەوە(دینی و عەلمانی)هاتنە سەر حوكم و بۆ پاراستنی خۆیان قۆزاخەیەكی كۆنزەرڤاتیفیی ئەوتۆیان درووست كرد كە هەمیشە میللەتی قەرزدار بە خەباتی ئەوان! حەسرەت بە رابردوو بخوازێت و بڵێ:"سەد رەحمەت لە كفندز"! چونكە پێشتریش لە شاخ ئەو بیدعانەی ئەوان دایانهێنا، ساختاری كۆمەڵایەتیی خەڵكی پاك و تەمیزی گوند و لادێكانیان پێ گۆڕی. ئەوجا کەوتنە گیانی خەڵکی ناو شاریش.\nحزبەكان ئەوەن؛ كۆمەڵێك بەرژەوەندخواز كە دەسەڵات وەكو ئامرازێك بۆ خزمەتی خۆیان بەكاردێنن و، هەموو دروشم و بەڵێنێكیش لایان رەوایە. مرۆڤەكان هەمیشە بە تەنهایی بەدوای راستیدا دەگەڕێن، بەڵام بە گرووپ ئیش لەسەر شاردنەوەی راستییەكان دەكەن. دنیای ئێستا، سەردەمی كۆتایی هاتنی عەقڵی مێگەلە و جێگرەوەكەی قەناعەت پێهێنانی تاكەكانە و، بەشی زۆری تاكەكانیش لەوە تێگەیشتوون كە وەك جۆرج ئۆرویل گوتەنی، دەنگدانیان بە سیاسەتمەداری دز، بەرتیلخۆر و درۆزن، مانای قوربانی بوون نادات، بگرە شەراكەتە لەوەی ئەوان دەیكەن. بۆیە ئەمڕۆ ئەو تاكانە دەنگ دەدەن كە لە ژێرەوە چاویان لەوەیە وەلی نیعمەتە هەڵبژێردراوەكانیان پشكیان بدەن.


بۆچیی ئێمه له هه‌موو کێشه‌کانماندا، به ته‌نها چاومان له‌سه‌ر فه‌لسه‌فه‌یه؟ فه‌لسه‌فه وه‌ك تاکه رێگه‌ی ده‌ربازبوون له کێشه‌کانمان؟ فه‌لسه‌فه وه‌ك پزیشکی ده‌رده‌کانمان؟ ته‌نانه‌ت له خودی شه‌ڕی خوێناویی ئه‌و دوو گه‌نجه‌ی هه‌ولێریشدا، که له رێکه‌وتی 18.11.2021 له‌سه‌ر پارکكردنی ئاوتۆمۆبیل کوژران، داوای شیکارییه‌کی فه‌لسه‌فیی ده‌که‌ین. راسته فه‌لسه‌فه ئیش له‌سه‌ر راستیی و لۆژیك ده‌کات و شیکارێکی لۆژیکیمان پێده‌به‌خشێت، لێ فه‌لسه‌فه ناتوانێت له هه‌موو کێشه‌یه‌کدا وه‌ڵامێکی لۆژیکانه‌مان بداتێ.\nله سه‌ره‌تای ساڵی 2011 دا، یه‌کێك له گه‌وره‌تریین ئه‌قڵه نۆیرۆلۆژیه‌کانی ئه‌ڵمانیا، پرۆفێسۆر مانفرێد شپیتسه‌ر(Manfred Spitzer)، که خۆی هه‌م خاوه‌نی دکتۆرایه له فه‌لسه‌فه‌دا، هه‌میش خاوه‌نی دکتۆرایه له زانستی مێشك و ده‌روونناسیدا، گێڕایه‌وه و گووتی: له‌گه‌ڵ یه‌کێك له گه‌وره فه‌یله‌سوفه‌کانی ئه‌ڵمانیادا دانیشتووه و قسه‌یان له‌سه‌ر کێشه‌ی گفتوگۆ کردووه. مانفرێد ناوی فه‌یله‌سوفه‌که ناهێنێت، به‌ڵام ئامانجی ئه‌و له‌م باسه‌دا، بریتی بوو له‌وه‌ی پیشانی بدات، که خه‌ڵکانێك هه‌ن به خودی فه‌یله‌سوفه‌کانیشه‌وه، پێیانوایه فه‌لسه‌فه ده‌توانێت قسه له‌سه‌ر هه‌موو کێشه‌یه‌ك بکات. ئه‌وه‌ی که مانفرێد له‌م باسه‌دا ده‌یگێڕێته‌وه، بریتییه له تێڕوانینه نۆیرۆلۆژییه‌که، تێڕوانینه نۆیرۆده‌روونییه‌که‌ی. مانفرێد به فه‌یله‌سوفه‌كه ده‌ڵێت: له‌کاتی گفتوگۆکردندا هه‌میشه چوار میلی چرکه پێش قسه‌کردن بڕیار له‌سه‌ر یه‌کتر ده‌ده‌ین، ئه‌مه‌ش به واتای ئه‌وه‌ی، که پێشئه‌وه‌ی به‌رامبه‌ره‌کانمان قسه بکه‌ن، ئێمه چوار میلی چرکه پێش قسه‌کردنی ئه‌وان، بڕیارمانداوه، که له‌گه‌ڵ بۆچوونی ئه‌واندا بین یان دژی بین.\nمن پێموا نییه، که له رێگه‌ی فه‌لسه‌فه‌وه بتوانین به‌سه‌ر کۆمه‌ڵێك کێشه‌دا زاڵبین، بۆ نموونه تۆ له رێگه‌ی بیرکردنه‌وه‌یه‌کی مۆراڵانه‌وه که‌سێك فێر ده‌که‌یت، که زبڵ فڕێنه‌داته سه‌ر شه‌قام و کۆڵانه‌کان، شوێنی سه‌یرانگه‌کان پیس نه‌کات و زبڵی خۆی له‌وێ به‌جێنه‌هێڵێت. وێڕای ئه‌وه‌ی ئه‌م که‌سه فێرکراوه، که زبڵ فڕێنه‌دات، که‌چی کاتێك ده‌چێته شوێنێکه‌وه، که شوێنه‌که شوێنی زبڵ فڕێدان نییه، لێ هه‌ر له‌و شوێنه‌دا چه‌ندیین کیسه زبڵ فڕێدراون، ئه‌وا ئه‌ویش بیرده‌کاته‌وه و ده‌ڵێت: که ئالێره‌دا ئاساییه زبڵ فڕێبده‌یت. ئه‌م شیکارییه نۆیرۆلۆژییه به به‌ڵگه سه‌لمێنراوه، که ئاستی خوێنده‌واریی و رۆشنبیریی تاك ئالێره‌دا گرنگییان نامێنێت، چونکه تاك به بینینی ئه‌و زبڵانه له‌و شوێنه‌دا ستیمولیره ده‌بێت و ئه‌ویش زبڵی خۆی له‌وێدا فڕێده‌دات. به‌ڵام مرۆڤ به ته‌نها خاوه‌نی زبڵی ماددیی نییه، خاوه‌نی زبڵی ئۆبیه‌کتیڤ نییه، به‌ڵکو خاوه‌نی زبڵی سوبیه‌کتیڤیشه، خاوه‌نی زبڵی ده‌روونییشه. کوژرانی ئه‌و دوو گه‌نجه‌ی هه‌ولێر له‌سه‌ر پارککردن په‌یوه‌ندیی به زبڵی ده‌روونییه‌وه هه‌یه. ئاخر مرۆڤ به ته‌نها خاوه‌نی رۆشنبیرییه‌کی عه‌قڵانیی نییه، به‌ڵکو خاوه‌نی رۆشنبیریی هه‌ستیشه. ده‌گێڕنه‌وه و ده‌ڵێن: یه‌کێك له کوژراوه‌کانی هه‌ولێر پارێزه‌ره. خاڵی سه‌رنجڕاکێش لێره‌دایه. دانیێڵ گوله‌مان، یه‌کێك له دیارترین ده‌روونناسه‌کانی جیهان، که به پێکه‌وه‌کارکردن له‌گه‌ڵ تیمێکی نۆیرۆده‌روونناسدا ده‌یسه‌لمێنن، که مرۆڤێك ده‌توانێت خاوه‌نی عه‌قڵێکی گه‌وره بێت، به واتای ئه‌وه‌ی، که ده‌توانێت خاوه‌نی بڕوانامه‌یه‌کی ئه‌کادێمیی بێت و به‌ڵام خاو‌ه‌نی سفر رۆشنبیریی هه‌ست بێت. ئه‌مه‌ش به‌واتای ئه‌وه‌ی، که که‌سێکی ئاوها له کێشه‌یه‌کی ده‌روونییدا ده‌توانێت خێرا هه‌ڵبچێت و جنێو بدات، شه‌ڕ بکات هه‌تا ئاستی کوشتنی که‌سێك. کوردستان پڕه له‌م نموونانه، ئه‌وه‌ی چه‌ند رۆژی رابردوو له هه‌ولێر روویدا نوێترین نموونه‌ی ئه‌م راستییه‌ن.\nله‌ناو هه‌ناوی هه‌موو ئه‌م زبڵانه‌دا کێشه‌یه‌کی نۆیرۆده‌روونیی بوونی هه‌یه، که فه‌لسه‌فه ناتوانێت له چاره‌سه‌رکردنیدا یارمه‌تییمان بدات. ئێمه له باشووری کوردستان ته‌واوی زبڵه ئۆبیه‌کتیڤییه‌کانمان به ئاشکرا ده‌بینین و له میدیاکاندا هه‌رای گه‌وره‌ی بۆ ده‌نێینه‌وه، که‌چی چاوی بینینی زبڵه ده‌روونییه‌کانمان نییه و هه‌موو شت به خه‌تای حکومه‌ت ده‌زانین. تفکردن له نیشتیمان زبڵێکی ده‌روونییه، بێڕێزیکردن به نیشتیمان زبڵێکی ده‌روونییه، ده‌ستدرێژییکردنه سه‌ر یه‌کتر و تووندوتیژی به‌رامبه‌ر به یه‌کتر به‌رهه‌می زبڵێکی ده‌روونییه، به‌رهه‌می کێشه‌یه‌کی نۆیرۆنییه. کۆچکرن به ئارگومێنتی کۆمه‌ڵێك زبڵی حکومڕانی و کردنی به کێشه‌یه‌کی سیاسیی دیسان به‌رهه‌می زبڵی ده‌روونییه. فه‌لسه‌فه نه قسه‌ی له‌سه‌ر زبڵی ده‌روونی کردووه و نه ده‌شتوانێت چاره‌سه‌ری بۆ بدۆزێته‌وه. ناوه‌ڕۆکه نائاگاییه‌کانی به‌شێکی گه‌وره‌ی هاووڵاتییانی ئێمه، به‌ده‌ر له زبڵی ده‌روونیی و نۆیرۆنیی هیچی تر نین. ئه‌م به‌شه له هاووڵاتییانی کورد له رێگه‌ی فێربوونه‌وه فێربوون، که زبڵی ده‌روونیی خۆیان له هه‌موو شوێنێك فڕێبده‌ن. ته‌ماشای کۆمێنته‌کانی سۆسیال میدیا بکه‌ن، گوێ له قسه‌ی خه‌ڵکانێك له لایڤ ڤیدیۆیه‌کدا بگرن و ته‌نانه‌ت ده‌شێت نامه‌ی یه‌کێك له نزیکترین که‌سی خۆت هه‌ڵگری زبڵی ده‌روونیی بێت.\nمن پێموا نییه، که ته‌نها به‌شێك له هاووڵاتییانی ئێمه فیزیکییه‌ن له‌سه‌ر سنووری پۆڵه‌ندا بۆ په‌ڕینه‌وه راوه‌ستاون و پراکتیزه‌ی تووندوتیژیش ده‌که‌ن بۆ به‌زاندنی سنوور، به‌ڵکو به‌شێك له هاووڵاتییانی ئێمه له نیشتیماندا نیشتیمانیان به‌جێهێشتووه و فیزیکییه‌ن پراکتیزه‌ی تووندوتیژیی دژ به یه‌کتریی و خودی نیشتیمانیش ده‌که‌ن. دیسانه‌وه نوێترین نموونه لێدانی سروودی زێڕه سه‌رۆکمان زێڕه له هه‌ولێر. سه‌پاندنی زمانی عه‌ره‌بی و کولتووری عه‌ره‌بی به‌سه‌ر کوردیدا، سه‌پاندنی زمانی ئینگلیزی به‌سه‌ر زمانی کوردیدا، هه‌تا ئه‌و ئاسته‌ی، که له کوردستاندا خێزانێك له ماڵه‌که‌ی خۆیاندا هه‌موو پێکه‌وه به ئینگلیزی قسه بکه‌ن، ئه‌مه‌ش نه‌ك له‌و روانگه‌یه‌وه، که بیانه‌وێت زمانی ئینگلیزیان به‌هێز بکه‌ن، به‌ڵکو له‌و روانگه‌یه‌وه، که زمانی کوردیی هیچ نرخێکی نییه، هه‌ربۆیه قسه‌ی پێ ناکه‌ن. دروستکردنی چێشتخانه و کافتریا و گه‌له‌رییه‌کان، مۆڵه‌کان له کوردستان به شێوازێکی ئه‌مه‌ریکیی و ئه‌وروپایی هیچ گرفتێکی تێدا نییه، ئه‌وه‌ی گرفت دروست ده‌کات زبڵه ده‌روونییه‌که‌یه. که له نیشتیمانی خۆتدا بته‌وێت جیهانێکی دی به‌رهه‌مبهێنیت، چونکه جیهانه به‌رهه‌مهاتووه‌که به‌نرختره وه‌ك له جیهانه‌که‌ی خۆت.\nهه‌ستی خۆبه‌که‌مزانین سیمپتۆمه (نیشانه‌ی نه‌خۆشیی)، که له زۆر له نه‌خۆشییه ده‌روونییه‌کاندا بوونی هه‌یه، یه‌کێك له وانه دێپرێشیۆنه (خه‌مباریی). تاك ده‌بێت ره‌گی خه‌مباری خۆی بدۆزێته‌وه، هه‌تا به‌سه‌ر هه‌ستی خۆبه‌که‌مزانی خۆیدا زاڵ بێت. تاك ده‌بێت ره‌گی که‌مده‌رامه‌تیی خۆی بدۆزێته‌وه، هه‌تا له ئاینده‌دا تێربێت. له پاریس چێشتخانه‌یه‌ك هه‌یه، ناوێکی سه‌رنجڕاکێشی هه‌یه. چێشتخانه‌که ناوی "سبه‌ینێ ناتوانیت به به‌لاش نان بخۆیت". خاوه‌نی چێشتخانه‌که ده‌گێڕێته‌وه، که زۆرجار خه‌ڵك دێن به به‌لاش خواردن بخۆن، منیش پێیانده‌ڵێم: که بچن ناوی چێشتخانه‌که باش بخوێننه‌وه، سه‌ینێ ناتوانیت به به‌لاش نان بخۆیت. ئه‌م خه‌ڵکه وا تێده‌گه‌ن، که ئه‌مڕۆ ده‌توانن به‌لاش نان بخۆن، هه‌ر بۆیه به په‌له دێنه ژووره‌وه بۆ نان خواردن. ماوه‌ته‌وه بڵێم: که‌سمان نه ده‌توانین سبه‌ینێ به به‌لاش نان بخۆین و نه که‌سیشمان هه‌ر له خۆڕا سبه‌ینێ به‌خته‌وه‌ر و ئاسووده ده‌ژین، به‌ڵکو هه‌میشه هه‌وڵ و تێکۆشان هۆکارن بۆ ئه‌وه‌ی، که سبه‌ینێ خواردن له‌سه‌ر مێزی نانخواردنه‌کانمان بێت، که سبه‌ینێ ئاسووده و به‌خته‌وه‌ربین.


ریاز دەرار: سوریا ده‌یه‌وێت بێ هیچ گۆڕانكارییه‌ك ناوچه‌كان راده‌ست بكه‌ین\n10:35 - 23/01/2019\nریاز دەرار: سوریا ده‌یه‌وێت بێ هیچ گۆڕانكارییه‌ك ناوچه‌كان راده‌ست بكه‌ین\nدوای تویتەكەی دۆناڵد ترەمپ لە 13 ئەم مانگەدا لەبارەی دروستكردنی "ناوچەی ئارام" بارودۆخێكی نوێ لە رۆژئاوای كوردستان و باكووری سوریادا هاتووەتە ئاراوە. ئیدارەی خۆسەر، هێزەكانی سوریای دیموكراتی و باڵی سیاسی ئەم هێزە هەوڵ دەدەن ئەم بارودۆخە نوێیە دەستكەوتەكانیان لەبار نەبات، یان بەلانی كەم هەوڵ دەدەن بە كەمترین زیان بێنە دەرەوە.\nپەیسەر پرێس لە چوارچێوەی پرسەكانی پەیوەست بەدۆخى ئێستاوه دیمانەیەكی لەگەڵ ریاز دەرار، هاوسەرۆكی ئەنجوومەنی سوریای دیموكراتی ئەنجامداوە.\nریاز دەرار كێیە؟\nخەڵكی شاری دێرەزورە لە رۆژهەڵاتی سوریا. ساڵی 1954 لە دایكبووە. پسپۆری زمانی عەرەبیە، دەرچووی زانكۆی دیمەشقە. بۆ ماوەی 11 ساڵ لە دێرەزور گوتاربێژى مزگەوتەكان و مامۆستایەتی كردووە.\nلە ساڵی 2000 بەدواوە وەكو چالاكوانێكی سیاسی لەناو رێكخراوەكانی كۆمەڵگای مەدەنی رۆڵی بەرچاوی گێڕاوە.\nلە پرسەننامەی شەهید "مەعشوق خەزنەوی" كە سمبولێكی سیاسی كۆمەڵگای كوردی بوو، لە ساڵی 2005 گوتارێكی خوێندەوە، بەهۆیەوە لەلایەن دەزگا ئەمنییەكانی سوریا دەستگیردەكرێت، تۆمەتی هاوسۆزی لەگەڵ جوداخوازانی كورد دەدرێتە پاڵ. بەهۆیەوە بۆ ماوەی پێنج ساڵ زیندانی دەكرێت.\nئەندامی دامەزرێنەری ئەنجوومەنی سوریا دیموكراتیە، كە باڵی سیاسی هێزەكانی سوریای دیموكراتیە. لە كۆنگرەی دووەمینیدا بە هاوسەرۆكی ئەنجوومەنی ناوبراو هەڵبژێردرا.\nپه‌یسه‌ر: دانوستاندنه‌كانتان لەگەڵ دیمەشق لە چ وێستگەیەك دایە؟\nریاز دەرار: لە رێگاى حەمیمیم ( بنكەى سەرەكى سەربازى رووسیا لە سوریا) لە جارێك زیاتر دەستمان بە دانوستانى ناڕاستەوخۆ كرد لەگەڵ دیمەشق. بەڵام دانوستاندنى راستەوخۆ لە مانگەكانى تەمموز و ئابى ساڵى رابردوو ئەنجامدرا.\nسوریا دەیویست بێ هیچ گۆڕانكارییەك ناوچەكانى رادەست بكەینەوە\nئەم دوو دانیشتنە هیچیان لێ شین نەبوو، چونكە رژێم بەهەمان لۆژیك و هزرى پێشووى نزیكى دانوستان دەبێت. دەیویست بەبێ ئەنجامدانى هیچ گۆڕانكارییەك ناوچەكانى رادەست بكەینەوە. ئەم مەسەلەیە دواى قوربانییەكانى هێزەكانى سوریاى دیموكراتى، هەروەها دواى ئەو گۆڕانكارییانەى بەسەر ناوچەكەدا هاتوون نامومكینە. دیسان پێویستى هاووڵاتیانى سوریا بە نیشتمانێكى سەقامگیر، هەبوونى لێكتێگەیشتن و رێككەوتن خۆى دەسەپێنێت. بۆ سەقامگیرى سوریا، پێویستە دەستوورێكى نوێ، مافى پێكهاتەكان و دابەشكردنى سامانەكان هەبێت. رژێم وەڵامى هەموو ئەم مەسەلانەى نەدایەوە.\nلە ئێستاشدا چاوەڕێ دەكەین كە دانوستاندنى جددى دەستپێبكات. ناوبژیوانى رووسى هەوڵ دەدات بێتە نێوانمان، بەڵام رووسیاى ناوبژیوانیش بێ كێشە نیە.\nئەم ناوبژیوانە بەرژەوەندى هەیە، حیسابى تایبەتى خۆى هەیە، هەوڵدەدات ئێمە خۆى رادەست بكەین و هیچ دەستكەوتێكیشمان نەبێت. هەروەها روسیا فشارەكانى توركیا كە لە بنەڕەتدا بە ئاسانكارى رووسیا دەقۆزێتەوە و دەخوازێت لە پێگەیەكى لاوازدا گۆشگیرمان بكات و مەرجەكانى بەسەرماندا بسەپێنێت. یان دەخوازێت نموونەى عەفرین دووبارە بێتەوە. نەمومكینە ئەم گوشارە ملكەچمان بكات و دەبێت چاوەڕێى دەرفەتى گونجاو بین، بۆ ئەوەى دانوستانى راستگۆیانە دەست پێبكەین.\nپه‌یسه‌ر: ئەوەى لە وەڵامەكەتدا تێگەیشتم، متمانەتان بە ناوبژیوانى رووسیا نیە؟\nریاز دەرار: مەسەلە متمانە و متمانەبوون نیە. ئێمە سیاسەت دەكەن، دەستەواژەى متمانە لەناو سیاسەتدا نیە، ئەوەى هەیە بەرژەوەندییە. گەڕانە بەدواى بەدەستهێنانى بەرژەوەندى. بۆیە پێویستە لەسەرمان حساب بۆ پێویستى هاوبەشى هەمووان بكەین.\nپه‌یسه‌ر: دواى بڕیارى دۆناڵد تره‌مپ لەبارەى كێشانەوەى سەربازانى وڵاتەكەى لەناو خاكى سوریادا، پەیوەندییتان لەگەڵ لایەنى سورى كردووە؟\nریاز دەرار: بەدڵنیایى گفتوگۆ لەگەڵ لایەنى سورى بە شێوەیەكى ناڕاستەوخۆ لە رێگاى رووسیا ئەنجامدراوە، نەخشەى رێگاى چارەسەریمان خستۆتەڕوو. ئەو نەخشە رێگاى خستوومانەتەڕوو، چەند خاڵێك لە خۆ دەگرێت بۆ چارەسەرى ناكۆكییەكانى نێوان ئێمە و رژێم. هەروەها ئەو خاڵانەش لەخۆدەگرێت كە پێمانوایە كێشەكانى سوریا بەگشتى چارەسەردەكرێن. پێموایە لە رێگاى ئەم نەخشە رێگایە بنەماى دەستووریمان بۆ بەشداریكردنى پێكهاتەكان لە بەڕێوەبردنى سوریا خستۆتەڕوو.\nدەربارەى بەڕێوەبردن، زمان و پەروەردە وهەموو كێشەكانى دیكە ئاسۆى چارەسەریمان خستۆتەڕوو. دەربارەى سامانە سروشتییەكان و بەڕێوەبردنى لە هەموو ناوچەكان بیرۆكەى واقیعى و سەردەمیانەمان رادەستى ناوەند كردووە. كێشەیەكى دیكەى گەورەمان لەگەڵ رژێم هەیە، ئێمە سوپایەكى تەواومان هەیە، داعشى لەناوبرد و لە ئێستادا خاوەن ئەزموون و هێزە. دەبێت دیاربكرێت چارەنووسى چى لێدێت لە ماوەى داهاتوودا. ئێمە پێشنیارمان كردووە دواى رێككەوتن ببینە بەشێك لە سوپاى سوریا. بۆیە دەبێت ئەم رێككەوتنە لەسەر بنەماى گونجاو بێت و دەرفەت بۆ هەمووان بڕەخسێنێت بۆ ئەوەى بەشداربن لە وێناكردنى سیاسەتى سوریادا.\nپه‌یسه‌ر: هەوڵتان نەداوە، ناوبژیوانێكى دیكە بدۆزنەوە تا جێگاى رووسیا بگرێتەوە؟\nریاز دەرار: رووسیا كاریگەرى گەورەى لەسەر رژێم هەیە. رووسیا بوو ژیانى گەڕاندەوە بۆ رژێم، دواى ئەوەى زۆربەى پێگەكانى لەدەست دابوو. رژێم دان بەم راستیە دەنێت و نایشارێتەوە. ئەگەر رووسیا و ئێران نەبووایە هێزەكانى ئۆپۆزسیۆن رژێمیان تووشى دۆڕاندن و بنكەوتن دەكرد. ئێمە لەگەڵ رژێم ململانێیەكى راستەوخۆمان نەبووە. ناكۆكیەكانمان سیاسیانەیە، كە دەكرێت بە رێگاى سیاسیانە چارەسەر بكرێت.\nكێشەكە ئەوەیە هەر لایەنێكی عەرەبی گرووپێكی سوری قیت كردۆتەوە\nئێمە تەنیا بەرەنگارى داعش بووینەتەوە، توانیمان تێكبیشكێنین و دووریبخەینەوە. ئەو ناوچانەمان رزگاركرد كە رۆژێك لە رۆژان رژێمى بەجێیهێشت. لە ئێستاشدا دەخوازین لە رێگاى بەڕێوەبەرایەتى خۆمان بیگەڕێنینەوە بۆ سوریا. بۆ ئەوەى ببێتە وڵاتێكى یەكگرتوو، بەڵام دەبێت بگەڕێتەوە بۆ سوریەكان كە ئێمەش خۆمان بە سورى لە قەڵەم دەدەین. داوا دەكەین ئەو مافانەمان بۆ بگەڕێنەوە كە لە سایەى ئیدارەى ناوەندى توند لێمان زەوتكراوە.\nپه‌یسه‌ر: ناكرێت پەنا بۆ (میسڕ) ببەن بۆ ئەوەی جێگای رووسیا بگرێتەوە ببێتە ناوبژیوان لە نێوان ئێوە و رژێمدا؟\nریاز دەرار: لاریمان لەسەر هیچ لایەنێكی عەرەبی نیە، بۆ ئەوەی بەشداری لە دانوستاندن بكات. بەڵام كێشەكە لەوە دایە ئەم لایەنانە بەخۆیان ناخوازن، چونكە حیساب و بەرژەوەندی تایبەتیان هەیە. ئەگەر میسڕ بێ، یان وڵاتانی كەنداو یان ئۆردون هەموویان بەم شێوەیە بیردەكەنەوە. وەكو ئەنجوومەنی سوریای دیموكراتی داوامان لەم لایەنانە كردووە، بۆ ئەوەی كرانەوەیەكی پراكتیكی سەرەتایی دروست ببێت، بۆ گۆڕینەوەی نامەكان دەربارەی نموونەی چارەسەری. كێشەكە ئەوەیە هەر لایەنێكی عەرەبی گرووپێكی سوری قیت كردۆتەوە، یاریەكە لە رێگای ئەم گرووپە بەڕێوەدەبات. وەكو "مینبەری قاهیرە" لە میسڕ، "هەیئەی دانوستان" لە عەرەبستانی سعودی هەروەها "ئیتیلافی سوری" لە ئەنقەرە. كەواتە هەموو لایەنەكان گرووپێكیان هەیە لە رێگایەوە دانوستاندن لەگەڵ مەسەلەی سوریادا دەكەن.\nئێمە لە سوریادا بەراوردمان لەسەر بەرەنگاربوونەوەی داعش كرد، بۆ ئەوەی هەبوونی خۆمان بسەلمێنین. پێمانوابوو كە چارەسەریەك دێتەگۆڕێ، ئیدارەی ئەمریكا بەشداری لەم چارەسەریەدا دەكات. چونكە یەكێك لە بانگەشە سەرەكیەكانی ئەمریكا، نەكشانەوە بوو تا بەرقەراربوونی چارەسەری سیاسی. بەڵام رارایی سیاسەت و بڕیارەكانی ئەمریكا وامان لێدەكەت متمانەمان بە ئەنجامەكان نەبێت.\nپه‌یسه‌ر: دوای بڕیاری ئەمریكا سەبارەت بە كشانەوەی هێزەكانی لە رۆژئاوادا، جێمس جێڤری نوێنەری ئەمریكا بۆ شەڕی داعش داوای لێ كردن پەلە نەكەن لە دانوستاندن لەگەڵ رژێم. كاردانەوەی ئێوە چیبوو لەسەر ئەم داوایە؟\nریاز دەرار: ئێمە لە سەرەتادا چووینە فەڕەنسا بۆ ئەوەی گفتوگۆ لەبارەی رۆڵی ئەم وڵاتە لەناو هاوپەیمانی نێودەوڵەتی بكەین، داوامان لێكرد لەناوچەكەدا بمێنێتەوە بۆ ئەوەی كاریگەری لەسەر سیاسەت دروست بكات. وەڵامێكی بەسوودمان وەرنەگرتەوە، لەبارەی توانای مانەوەیان دوای كشانەوەی ئەمریكا. هەمووشیان سەرسوڕمابوون بە بڕیارەكە. ئێمە توانامان هەیە تا لەناوچەكە سیاسەت بكەین، بەبێ ئەوەی رێگا بدەین بۆشایی گەورە دروست ببێت.\nبەو توانەیەی هەمانە رووبەڕوی هەڕەشەكانی توركیا دەبینەوە\nسەرەتا پەیوەندیمان لەگەڵ رژێم بەر لەم رووداوە بووە، ئەو پەیوەندیە بۆ ئەم ئامانجانە بووە كە ئێمە دیاریمان كردوون. پێشموانیە ناكۆك بێت لەگەڵ چارەسەری سیاسی كە هەموو لایەنەكان بە ئەمریكاشەوە داوای دەكەن. ئێمە لەسەر ئەم ئاراستەیە دەڕۆین، دانوستاندن لەگەڵ رژێم، شەڕ لەگەڵ داعش دەكەین و هاوپەیمانی لەگەڵ ئەوانە دروست دەكەین كە دەخوازن ببنە هاوپەیمانمان. لەهەمان كاتدا بەو توانەیەی هەمانە رووبەڕوی هەڕەشەكانی توركیا دەبینەوە.\nپه‌یسه‌ر: نیازی دۆناڵد ترەمپ لەبارەی "ناوچەی ئارام" چۆن دەخوێنەوە. ئایا نیازی ترەمپ لەگەڵ داواكاریەكانی ئێوە دایە، یان لەگەڵ داواكاریەكانی توركیا دایە؟\nریاز دەرار: بیرۆكەی ناوچەی ئارام لە دەمی ترەمپ هاتە دەرەوە، لە سەردەمی كەمپینی هەڵبژاردنەكانی سەرۆكایەتی ئەمریكادا.\nبیرۆكەكە پاراستنی ناوچەكان لە بۆمبارانی ئاسمانی لەخۆ دەگرت تا دەگەیشتە پاراستنی مافی خەڵكی مەدەنی كە لەبنەمادا ئەوانە داواكاری هەموومان بوو. بەڵام خوێندنەوەی ئەو كاتە لەگەڵ ئەو شتەی ئەمڕۆ دەگووترێت جیاوازە.\nئەمڕۆ ئەم ناوچەیەی لەژێر دەستی ئێمە دایە ئارامە، پارێزراوە بەهۆی هەبوونی ئەمریكا لەناوچەكەدا. بەڵام هەڕەشەكانی توركیا دوای بڕیاری كشانەوە، ناچاریكردن حساب بۆ چۆنیەتی بەرەنگاربوونەوەی ئەم هەڕەشانە بكەن. ئەوەی دیار دەبێت تورك ویستیان بیرۆكەی "ناوچەی ئارام" كە لە تویتەكەی ترەمپ پەیدابوو، بقۆزنەوە و هەوڵ بدەن بیرۆكەكانیان بخەنەڕوو. كە بە واتای كۆنتڕۆڵكردنی بەڕێوەبردنی ناوچەكە دێت. لە راستیدا دەبێت ناوچەكە لە لایەن هەردوولا بپارێزرێت و چەكداری تێدا نەبێت و لایەنێك هەڕەشە لە لایەنەكەی دیكە نەكات. ئەمە پێناسەی ناوچەی ئارامە، بەڵام تورك دەخوازن جیهان بە خوێندنەوەی خۆیان خەریك بكەن، كە چەكدارەكانی سەر بە توركیا لەناوچەی ئارام دەگیرسێنەوە، هەروەها ئەمڕۆ مەسەلەی گەڕاندنەوەی ئاوارەكانی بۆ ناوچەی ئارام خستەسەر قسەكانی پێشوو.\nدەبێت ئاوارەكان بگەڕێنەوە ناوچەكانی خۆیان كە بەجێیان هێشتووە\nئەم قسانەی توركیا بەتەواوەتی لە دەرەوەی لۆژیكە، دەبێت ئاوارەكان بگەڕێنەوە ناوچەكانی خۆیان كە بەجێیان هێشتووە. هەروەها ئێمە زۆرجار بە شاندەكانمان گوتووە كە ناوچەكانمان دەتوانێ ئاوارەكان لەخۆ بگرێت.\nپه‌یسه‌ر: پێتوایە بەڕێوەبەرایەتی توركیا توانیوتەی ئەمریكا رازی بكات بە بیرۆكەی ئەو ناوچەی ئارامەی كە خۆی دەیەوێت؟\nریاز دەرار: پێموایە تویتەكانی ترەمپ ئەوەنده‌ی بۆ ناوخۆی ئەمریكایە نیو ئەوەندە بۆ دەرەوە نیە. لەوانەشە دەرەوە ئەم تویتانە بەكاربێنێت. ئاماژەكانی ئەردۆغانیش بەهەمان شێوە بۆ ململانێی ناوخۆی توركیایە. هەڵبژاردنی شارەوانی لە پێشە، دەخوازێ خۆی وەكو تاكە سەرۆك بسەپێنێت كە دەتوانێ چارەسەری بۆ هەموو كێشەكان بدۆزێتەوە.\nپێموانیە ئەنجامەكان بەم شێوەیە بێت كە ئەردۆغان دەخوازێت\nئەمەش ناچاری دەكات لە پێشبینیەكانیدا زێدەڕۆیی بكات و ناوچەكە تووشی مقۆ مقۆ و ناكۆكی بكات. پێموایە مەسەلەكە بۆ هەردوولا مەسەلەی ململانێیە لەگەڵ ناوخۆیاندا، لە دەرەوە بەكار دەهێندرێت. پێموانیە ئەنجامەكان بەم شێوەیە بێت كە ئەردۆغان دەخوازێت. پێشموانیە ئەوەی ترەمپ گووتوویەتی بەم شێوەیە جێبەجێ بكرێت، چونكە واقیع لەسەر زەوی گۆڕانكاری بەسەردا دێت، بەو پێیەی ئەمریكا وڵاتێكی دامەزراوەییە، حساب بۆ ستراتیژیەكانى هەبوونی ئەمریكا لەناوچەكەدا دەكات.\nپه‌یسه‌ر: چارەسەری قەیرانی سوریا بەبێ رێككەوتنی ئەمریكا – رووسیا زەحمەتە ئەگەر مەحاڵیش نەبێت. پێتانوایە ئەم دوو زلهێزە لەسەر چارەسەری سیاسی بۆ سوریا رێككەون؟\nریاز دەرار: بەڵێ، چارەسەری لە سوریادا بەرقەرار نابێت بەبێ رێككەوتنی ئەم دوو لایەنە. ئەم دوو وڵاتە لە شوێنی دیكە نەوەكو لە سوریا ناكۆكی و جیاوازیان هەیە.\nبەڵام ململانێكە لەسەر خاكی سوریا ئەنجام دەدەن. پەیوەست بە رووس، دوای ئەوەی لەگەڵ ئێران و توركیا بوونە هاوپەیمان زۆر پێشكەوتن، كە من ناوی دەنێم "هاوپەیمانی رۆژهەڵات". ئامانجی ئەم هاوپه‌یمانییە، بەرەنگاربوونەوەی ئەمریكا بوو لە سوریادا. دوای كۆبوونەوەی لوتكەی تەهران ئاماژە بە داگیركردنی ئەمریكا بۆ خاكی سوریا لە هەڵكشان دابوو. خیتابی سەرەكیان بووە:" دەبێت ئەمریكا لە سوریادا بكشێتەوە، ئەمریكا دەخوازێت سوریا پارچە بكات".\nچەندین جار لاڤرۆڤ ئەم دەستەواژانەی دەگوتووە، سەركردەكانی ناو ئەو هاوپەیمانیەتیەش بەهەمان شێوە. هەروەها وەلید موعەلیم (وەزیری دەرەوەی سوریا) لە تویتەكانیدا هەمان شتی دووپات دەكردەوە. هەموو ئەمانە دوای كۆبوونەوەی لوتكەی تەهران لە نێوان سەرۆكی ئێران، رووسیا و توركیا دەستی پێكرد. مەبەست لە پڕۆسەكە هەبوونی ململانێی ئەمریكا – رووسیایە. ئەمریكا لەلای خۆیەوە دەخوازێ كارتەكان بگۆڕێت و تێكەڵیان بكات لە رێگای بڕیاری كشانەوەی هێزەكانیدا. هەوڵەكانی ئەمریكا تێكدانی هاوپەیمانی سێ قۆڵیە، یان بەلانی كەم تێكدانی هاوپەیمانی رووسیا – توركیایە، لە رێگای جوڵەكانی كە بە بڕیاری كشانەوە دێتەگۆڕێ. بەڵام بەداخەوە ئەم ململانێیە لەسەر حسابی دواڕۆژی گەل و خاكی سوریا دەبێت.\nپه‌یسه‌ر: دوای بڕیاری كشانەوەی ئەمریكا، هەڵوێستی ئەرێنیمان بینی لە فەڕەنسا و بەریتانیا. پێتوایە ئەم دوو وڵاتە درێژە بە هەڵوێستەكانیان بدەن؟ ئەم دوو وڵاتە دەتوانن ئەگەر هێرشی سەربازی بۆ سەر رۆژئاوای كوردستان ئاستەنگ بكەن؟\nریاز دەرار: پێموایە دەتوانن لە رێگای بەكارهێنانی پێگە و هەبوونیان لەناو ئەنجوومەنی ئاسایشی نێودەوڵەتی، كە رۆڵێكی بەهێزیان هەیە لە دەركردنی بڕیارەكاندا، هێڕشی سەربازی بۆ سەر رۆژئاوا ئاستەنگ بكەن. لە مانگی ئادار یان نیسانی داهاتوودا سەرۆكایەتی ئەنجوومەنی ئاسایشی نێودەوڵەتی دەدرێتە ئەڵمانیا و فەڕەنسا. دەكرێت ئەمە بەكاربێنن بۆ وروژاندنی چەند تەوەرەیەك لە بەرژەوەندی باكووری سوریا. لەگەڵ ئەوەش بەریتانیا و فەڕەنسا لەناوخۆیاندا چەندین كێشەیان هەیە كە لە كێشە و ململانێیە دەرەكیەكان دایاندەبڕێت.\nبەردەوامبوون لەسەر هێڵی سێیەم مومكینە ببێتە هۆی بێ رۆڵكردنی ئێمە\nپه‌یسه‌ر: لە ساڵی 2013 عەبدوڵا ئۆجه‌لان لەبارەی ململانێكانی ناو سوریا و رۆژئاوای كوردستان پێشنیاری (ستراتیژی هێڵی سێیەمین)ی كرد، كە خۆی لە پشتگیری نەكردنی رژێم و ئۆپۆزسیۆنی سوری دەبینێتەوە. لەژێر رۆشنایی ئەم گۆڕانكاریانەی روویانداوە و روودەدەن، كاتی ئەوە هاتووە ئەم ستراتیژیە گۆڕانی بەسەردا بێت؟\nریاز دەرار: هێڵی سێیەم لە كاتێكدا گونجاو دەبێت كە لەناوچەكەدا سەقامگیری هەبێت و ململانێ لە ئارادا نەبێت. لەگەڵ دەستپێكردنی قەیرانی سوریادا هەوڵماندا سیاسەت بە گوێرەی هێڵی سێیەمین بكەین. نەبووینە بەشێك لە رژێم و ئۆپۆزسیۆن. هێشتا هەوڵ دەدەین بە گوێرەی بنەماكانی ئەم هێڵە بڕۆین، بەڵام وەكو دەبینن، ئێمە لەهەموو چارەسەریەكان دوورخراینەوە، ئێمە بەشێك نین لە جنێڤ، بەشێك نین لە چارەسەری سیاسی، بانگهێشتی كۆبوونەوەكان دەربارەی سوریا ناكرێین و بەشداری تیادا ناكەین. سەرەڕای ئەوەی ئێمە بووین ئەركی سەرەكی و گرنگمان جێبەجێكرد، كە نەوەكو تەنیا سوریا بەڵكو هەموو جیهانمان لە مەترسی تیرۆر پاراست. ئەم رۆڵەمان بە ئەرێنی و تەواوی دڵسۆزی جێبەجێكرد، هەروەها بۆ یەكێتی سوریا كارمان كرد. بەڵام لایەنەكانی دیكە ئاڵای جیاواز لە یەكێتی سوریا بەرز دەكەنەوە، پابەندن لەگەڵ دوژمن و نەیارانی سوریا. لەگەڵ ئەوەشدا ئەوان بانگهێشت دەكرێن و ئێمە بانگهێشت ناكرێین. بۆیە بەردەوامبوون لەسەر هێڵی سێیەم مومكینە ببێتە هۆی بێ رۆڵكردنی ئێمە، بەرەو پاشكۆیەتی ئاراستەمان بكات.\nهەوڵ دەدەین بگەینە لێكتێگەیشتن لەگەڵ هەردوولا\nپه‌یسه‌ر: چارەسەر چیە؟ ئایا لەناوخۆتاندا لە بارەی ئەم چوارچێوەیە گفتوگۆتان كردووە؟\nریاز دەرار: نەخێر ئێمە رۆڵێكی دیكە دەبینین. بەبێ ئەوەی دەستبەرداری هێڵی سێیەمین بین، لایەنی ئەرێنی لە لایەنەكانی دیكە دەبینین و دانوستاندی لەبارەیەوە دەكەین. كەواتە ئەوەی دەیكەین هەوڵدانە بۆ پەیوەندیكردن بە هەموو هەنگاوە ئەرێنیەكان ئەگەر سەر بە ئۆپۆزسیۆن بێت یان رژێم. هەوڵ دەدەین بگەینە لێكتێگەیشتن لەگەڵ هەردوولا، بۆ خزمەتی چارەسەری سیاسی.


ئەو هۆكارانەی دەبنە هۆی دروستبوونی زیوانە رەشەكان لە لێودا\n:: PM:02:22:03/06/2019 \nهەموو كەسێك هەوڵی ئەوە دەدات كە ببێت بە خاوەن پیستێكی تەندروست و لێوێكی لووس و گەشاوە. زۆر كات خاڵی رەش لەسەر لێوەكان دروست دەبێت لە شێوەی زیوان یان پەڵەی قاوەیی ورد كە ئەمەیش بۆ چەند هۆكارێك دەگەڕێتەوە، زۆر كات دروستبوونی پەڵە لەسەر پێست بۆ نەخواردنی ئاوی پێویست و نیشانەكانی شێرپەنجە دەگەڕێتەوە. لێرەدا زیاتر باس لەو هۆكارانە دەكەین كە دەبنە هۆی دروستبوونی پەڵەی قاوەیی لەسەر لێو و تێكدانی رەنگی سروشتی لێو.\nیەكەم: وشكبوونەوەی لەش، رۆژانە پێویستە نزیكەی دوو لیتر ئاو بخورێتەوە ئەگەر لەو بڕە كەمتر بێت وشكبوونەوەی لێوەكان روو دەدات، لە ئەنجامدا دەبێتە هۆی شەقبوون و دروستبوونی توێكڵ یان برینی بچووك بەهۆی ناسكبوونەوەی لێوەكانەوە. یان دەركەوتنی جێی برین و خاڵی تۆخ لەسەر لێوەكان، بۆیە پێویستە بڕێكی زیاتر شلە بخورێتەوە بۆ ئەوەی پێست تووشی وشكبوونەوە نەبن و خانە و شانەكان بە باشی كار بكەن.\nدووەم: زۆر بوونی ئاسن لە لەشدا، ئاسن گرنگە بۆ بەرهەمهێنانی خانەی خوێنی سوور یان خرۆكە سپییەكانی خوێن. كە پێكهاتەی خوێنەكە گەردی ئۆكسجین دەگوازێتەوە. ئاسن گرنگە بۆ رێكخستنی خوێن و رێگری كەمخوێنی. بڕی زۆری ئاسن لە خوێندا دەبێتە هۆی دەركەوتنی خاڵی رەش لە لێوەكاندا.\nسێیەم: نەبوونی ڤیتامین ب 12، هەروەها ناسراوە بە كۆبالامین، كە ڤیتامینێكی گرنگە بۆ سیستمی نیگەرانی و چەندان نیشانە لە لەشدا دروست دەكات وەك شەكەتی و ناڕێكی لێدانی دڵ و هەستی پیاچوونی شتێكی تیژ بە پێستدا، رەنگ زەردبوونی پێست. زۆركات پەڵەی تۆخ لەسەر لێوەكان دروست دەبێت ، ڤیتامین ب 12 زیاتر لە بەرهەمی سیر وەك پەنیر ، هێلكە، ماسی گۆشت. هەروەها بەرهەمی خۆراكی تر هەیە كە بە هەمانشێوە دەوڵەمەندن بە ئەم ڤیتامینە.\nچوارەم: زۆر خۆدانەبەر تیشكی خۆر، زۆركات چالاكییەكانی رۆژانە لەبەر تیشكی خۆر ئەنجام دەدرێت، ئەمەش دەبێتە هۆی سووتاندنی پێست و دروستبوونی خاڵی رەش لەسەر لێوەكان. ئەم خاڵانە راستییەكەی بەهۆی خۆرەوە دروست دەبێت بە خاڵی پیری ناسراوە. رەنگی خاڵەكان تۆختر دەبنەوە ئەگەر بری زیاتری خۆر بەر پێست بكەوێت . باشتر وایە لێوەكان بپارێزرێت لە تیشكی خۆر و كرێمی تایبەت بە خۆر بەكار بهێنرێت كە ئێس پی ئیڤی لە 30 كەمتر نەبێت.\nپێنجەم: ناهاوسەنگی هۆرمۆنەكان، ژنان زیاتر تووشی گۆڕینی هۆرمۆنەكان دەبنەوە و چەندان نیشانە لە لەشدا روو دەدەن وەك وەستانی سوڕی مانگانە و دروستبوونی خاڵی رەش لەسەر لێوەكان كە هۆكارەكەی بۆ ناهاوسەنگی هۆرمۆنەكان دەگەڕێتەوە. لە هەندێك حاڵەتدا ناهاوسەنگی هۆرمۆنەكان كار لە سیستمی رژێنەكان دەكات، بۆیە چەندان گۆڕانكاری لە لەشدا روو دەدەن.


دوای 13 ساڵ لە دزرانی، ئێف بی ئای بەناوبانگترین پێڵاوی هۆڵیود دەدۆزێتەوە\nجوتێك پێڵاوی ئەستێرەی بەناوبانگی جیهانیی جودی گارلند كە ساڵی 1939 لە فیلمی ویزەرد ئۆف ئۆز لەپێی كردووە، دوای 13 ساڵ لەدزرانی، لەلایەن نوسینگەی فیدراڵی لێكۆڵینەوەی ئەمەریكا(ئێف بی ئای) دۆزرایەوە.\nپێڵاوەكان بە دوو هەزار و 300 دەنك پولەكە داپۆشراوەو ماوەی چەندین ساڵ لە مۆزەخانە تایبەتەكەی جودی گارلند لە ئەمەریكا نمایشكراوە، بەڵام لە مانگی ئابی ساڵی 2005 لەلایەن كەسێكی نەناسراوەوە دزراوە تا چەند ڕۆژێك لەمەوبەر بەنادیاری ماوەتەوە.\nلەشەوی ڕووداوەكەدا كامێراكانی چاودێری مۆزەخانەكە كاری نەكردووە، دزەكەش هیچ ئاسەوارێكی جێنەهێشتووە، ئەوەش وایكردبوو دۆزینەوەی پێڵاوەكە ئاسان نەبێت.\nپێنج ساڵ بەر لەئێستا كەسێكی نەناسراو كە خۆی بە هەوادارێكی سەرسەختی فیلمەكە ناوبردبوو، خەڵاتی یەك ملیۆن دۆلاری دانابوو بۆ هەركەسێك زانیاری لەبارەی شوێنی جوتە پێڵاوەكەو ناسنامەی دزەكە بخاتەڕوو.\nپێڵاوەكان لەپێی گارلنددا لە فیلمەكەدا/ ساڵی 1939.\nبەپێی ڕاستیی ئەو چیرۆكەی فیلمی ویزەرد ئۆف ئۆزی لێوەرگیراوە، كچە پاڵەوانەكەی كە ناوی دوروسییە، پێڵاوێكی زیوی لەپێدایە، بەڵام كۆمپانیای بەرهەمهێنەری فیلمەكە ڕەنگەكەی گۆڕیوە بە سور بۆ ئەوەی تەكنیكێكی نوێی سینەمایی دەربخات كە لەو كاتەدا ئەو تەكنیكە تازە دۆزراوەتەوە.\nپێڵاوەكان لە میانی ئۆپەراسیۆنێكی نهێنیدا لە شاری مینۆپۆلیس لە ویلایەتی مینۆسۆتا دۆزراوەتەوەو چوارشەممەی ڕابردوو ئێف بی ئای دۆزینەوەی ئاشكراكرد.


له‌لایه‌ن: یوسف علی - به‌روار: 2019-08-30-17:25:00 - کۆدی بابەت: 73\nمەسروور بارزانی (لەدایکبووی 2ی ئازاری 1969)  کەسایەتی سیاسیی کوردە، لەوەتەی 10ی تەمووزی 2019 سەرۆکوەزیرانی ھەرێمی کوردستان. مەسروور بارزانی ڕاوێژکاری ئەنجوومەنی ئاسایشی ھەرێمی کوردستان و ئەندامی مەکتەبی سیاسیی پارتی دیموکراتی کوردستانه. مەسروور کوڕی گەورەی مەسعود بارزانییە و لە ئەمریکا زانستە ڕامیارییەکانی خوێندووە.\nوێڕای ئەوە بەشێک لەتەمەنی منداڵی لەسەر شاخ بەسەربرد، مەسروور بارزانی خوێندنی ئامادەیی لە ئێڕان تەواودەکات. دواتر بۆ خوێندنی بەکالۆریۆس چووەتە بەریتانیا و لەوێ کۆرسی زمانی ئینگلیزی خوێندووە. پاشان لە ئەمریکا لەساڵانی 1993بۆ 1997، خوێندنی زانستە سیاسییەکانی لەزانکۆی ئەمریکا لە واشینتۆن دیسی تەواوکردووە. دواتر، ماستەری خوێندووە لەسەر ئاشتی و چارەسەری ناکۆکییەکان.\nلەتەمەنی 16 ساڵیدا بۆتە پێشمەرگە لە شۆڕشی گوڵان و لەشەری خواکورک بەشداربووە لەبەرامبەر ڕێژێمی بەعس. دواتر بۆ خوێندن چۆتە ئێرن، بەریتانیا و ئەمریکا تا لەساڵی 1988، گەڕاوەتەوە بۆ کوردستان و لەکۆنگرەی 12ی پارتی دیموکراتی کوردستان بەئەندامی ناوەندی ھەڵبژێردراوە و دواتر لەناو حزبەکە چەند پلەیەکی دیکەی پێدرا وەک ئەندامی مەکتەبی سیاسیی ھەروەھا کرا بەبەڕێوبەری دەزگای پاراستن. لەکۆنگرەی 13ی پارتی لەساڵی 2010، وەک ئەندامی سەرکردایەتی حیزبەکە پاڵێورا بەڵام وەک ئەندامی مەکتەبی سیاسیی دیاریکرا. لەساڵی 2012، لەلایەن مەسعوود بارزانیسەرۆکی ئەوکاتەی ھەرێمی کوردستان ئەوا مەسروور بارزانی وەک ڕاوێژکاری ئەنجوومەنی ئاسایش لە ھەرێمی کوردستان دیاری دەکرێت. لە 10ی تەمووزی 2019، وەک سەرۆکوەزیرانی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان دەستبەکاربوو و تا ئێستاش لەو پلەدایە.\nپۆست و بەرپرسیاریەتى\n- لە کۆنگرەی 12 ی پارتی دیموکراتی کوردستان بۆ سەرکردایەتی ئەو حیزبە ھەڵبژێردراوە و دواتر بە ئەندامی مەکتەبی سیاسی ھەڵبژێردرا.\n- ساڵی 1998 بووەتە بەڕێوەبەری گشتی ئاژانسی پاراستنی کوردستان.\n- لە ساڵی 2010 بە دەنگی یەکەمی ئەندامانی کۆنگرەی 13ـی پارتی بۆ سەرکردایەتی پارتی ھەڵبژێردرایەوە و بووەوە ئەندامی مەکتەبی سیاسی.\n- لە ساڵی 2012 بووەتە ڕاوێژکاری ئەنجومەنی ئاسایشی ھەرێمی کوردستان.\n- ساڵی 2005 دەزگای خێرخوازی بارزانی دامەزراندووە کە رۆڵێکی کارایی ھەبووە لە ھاوکاریکردنی ئاوارە و پەنابەران و لێقەوماوانی کوردستان و ناوچەکە.\n- دامەزرێنەر و سەرۆکی بۆردی ئەمیندارانی زانکۆی ئەمریکی کوردستانە لە دھۆک.\n- بەشدارییەکی کارا و کاریگەرییەکی بەھێزی ھەبوو لە شەڕی تیرۆریستانی داعش لەسەر ئاستی کوردستان و ناوچەکە، لە ڕووی بەشداری ڕاستەوخۆ لە سەنگەرەکانی پێشمەرگە و شەڕی ھەواڵگری.\n- پەیوەندییەکی فراوانی ھەیە لەسەر ئاستی ھەرێمایەتی و نێودەوڵەتی و ڕۆڵێکی کاریگەری ھەبووە بۆ فراوانکردنی پەیوەندییەکانی ھەرێمی کوردستان و بەکارھێنانی بۆ خزمەتی کوردستان.\n- لە سەرخستنی ئەنجامدانی ڕیفراندۆمی سەربەخۆیی کوردستان ڕۆڵیکی کارا و کاریگەری ھەبوو.\n- مەسرور بارزانی خێزاندارە و سێ کوڕ و کچێکی ھەیە.\n- زمانەکانی کوردی، ئینگلیزی، فارسی و عەرەبی دەزانێت.\nلەساڵی 2005، دەزگای خێرخوازیی بارزانی دادەمەزرێنێت کەڕێخکراوێکی خێرخوازی و قازانج نەویستە. لەساڵی 2013، زانکۆی ئەمریکی لەدھۆک دەکاتەوە و سەرۆکی فەخری زانکۆکەشە.\n^ سەرۆک وەزیران مەسرور بارزانی[بەستەری مردوو]، ماڵپەڕی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان، لە 11ی تەمووزی 2019 ھێنراوە.\n^ کابینەی نۆیەمی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان متمانەی پەرلەمانی پێ بەخشرا، کوردستان 24، 10ی تەمووزی 2019 ھێنراوە.\n^ "شوێنی لەدایکبوونی مەسروور بارزانی لە چۆمان". www.rudaw.net.\n^ "مەسرور بارزانی کێیە لەھەرێمی کوردستان". ماڵپەڕی گوڵان. 28/06/2017: 15:56:05. لە ڕێکەوتی 3ی کانوونی یەکەمی 2018 ھێنراوە.\nبابه‌ته په‌یوه‌ندیداره‌كان به : مه‌سرور بارزانی\nعەلی عیزەت بیگۆڤیچ


دادگای فەڕەنسا بڕیاری قەدەغەکردنی فیلمەکەی ٢٠٠٩ی لارس ڤۆن ترێیەر (Antichrist)ی دەرکرد بەهۆی زۆری دیمەنە سێکس و تووندوتیژیانەی لەو فیلمەدا هەیە.\nبڕیارەکە لەم هەفتەیەدا دەرکرا پاش ئەوەی گروپێکی کاسۆلیکی بەناوی (Promouvoir) هەوڵیدا بەوەی فیلمەکە بۆ هاوڵاتیانی خوار تەمەن ١٨ ساڵ قەدەغە بکرێت. فیلمەکە پێشتر بەجۆرێک بوو کە تەنها هاوڵاتیانی سەروو ١٦ ساڵ دەیانتوانی بیبینن.\nلە ئێستادا بڕوانامەکەی فیلمەکە سڕدراوەتەوە و فیلمەکە لە سینەما و تەلەفزیۆنەکان قەدەغەدەکرێت تا ئەو کاتەی جیاکاریەکی نوێ دەکرێت بۆ فیلمەکە. دادگا دەڵێت کە وەزیری ڕۆشنبیری "هەڵەی کردووە" لە بڕیاری سەرەکیدا بۆ پێدانی بڕوانامە بەو فیلمە.\nفیلمەکە لە نواندنی "چارلۆتێ گەینسبۆرگ" و "دیلێم دافۆی"ە کە بەهۆی لەدەستدانی منداڵەکەیانەوە ئازاردەچێژن و ژیانیان بۆ کابینەیەکی ناو دارستانێک دەگوازنەوە، کە تیایدا چەندین ڕووداوی سەیروسەمەرە ڕوودەدات. لە ڕۆژی بڵاوبوونەوەی فیلمەکەشدا دەنگۆیەکی زۆری نایەوە بەهۆی زۆری ئەو دیمەنە توندوتیژیانەی لەم فیلمەدا بەکارهاتوون لەلایەن ئەکتەرانی سەرەکی ناو فیلمەکەوە.\nبڕیارەکە پاش چەندین یاسای تر دێت کە دادگاکانی فەڕەنسا بەهۆی هەوڵەکانی گرووپی "Promouvoir"ەوە دەریکردوون. ساڵی ڕابردوو، فیلمی "شین گەرمترین ڕەنگە" کە یاسای پێشتری بۆ هاوڵاتیانی سەروو دوانزە ساڵ بوو، پووچەڵکرایەوە بەهۆی زۆری دیمەنە سێکسیەکانیەوە. هەمان گرووپ هەوڵیداوە یاساکانی هەردوو فیلمی "Nymphomaniac" و "Fifty Shades of Grey" بگۆڕێت.


WtariKurd | كارۆخ عوسمان: بۆچی حكومەتی كوردی ساقیت بووە؟\nكارۆخ عوسمان: بۆچی حكومەتی كوردی ساقیت بووە؟\n– Posted on 2018-12-29بابەتی: سیاسی\nلەسلكی عەسكەریدا، لە 90٪ی تەمبەڵ و ساقیت و نەزان بوون ئەوانەی سەرشانیان نەخشێنرا بەڕوتبەو یەك ڕەوە چەكداریان وەپێشكرا. ئینجا سەیركەن:\n1- دوو ساقیت وەزیری چوار وەزاڕەتن.\n2- ساقیتێك لەژێرناوی حزبێكی دیموكڕات مامەڵەی (مەڕجەع) دەكات.\n3- چوار ساقیتیتر لەتەنیشت ئێرانەوە بوونەتە بڕیاردەری چارەنوسی وڵات، چونكە شۆڕشزادەكانی ئەم سنورەن.\n4- بەھەموو سوپای توركیا كە نۆیەمینی سەر ئاستی جیھانە 821 فەرماندەی عەسكەری ھەیە، كەچی لەم ھەرێمی كوردستانە 1346 ڕوتبەی باڵای عەسكەری (لیوا، عەمید، عەقید) ھەیە. ئەفسەری ڕوتبە ناوەندیش بەپێی سەیە. تەنھا لەشەقڵاوە تا حاجی ئۆمەران 467 پلەی باڵای عەسكەری (لیوا، عەمید ڕوكن، عەمید و ڕائید) ھەیە.\n5- كام ساقیتی قانونی ھەبوو كە ھیچی لەپیشەكەی خۆی نەزانی بۆتە حزبی و دەھۆڵ بۆ سەرگەورەكانی دەستەڵات لێدەدا، ئەوانیش لەپای پاداشت كردوویانن بە مدیر ناحیە.\n6- ھەرچی مھندسی ساقیت ھەیە بوونەتە سەرۆك شارەوانی و مدیرعامی ئاوەدانكردنەوەی وڵات بۆیە ئەم دادێت ئەم سەرزەمینە كاولتر دەبێت.\n7- ھەركەسێ ڕازی بووبێت بەفێڵكردن لەپڕۆژەكانی خزمەتگوزاری بووەتە مقاویل و تەندەری گەورە گەورەیان بۆ دەردەچێنرێت.\n8- كام تەڵەبەی مەكتەب زۆر تەمبەڵ و دەست و پەنجە ڕەق بوو كردیان بەكاتب نفوس، بۆیە ناسنامەكانی خەڵك ناخوێندرێنەوە.\n9- دكتۆرە دەست لەرزۆكەكان كراون بەمدیرو سەرپەرشتیاری خەبیرو كارامەكانی بواری پزیشكی.\n10- وەزیرەكان ئەوانەن كە بۆ ھەموو شتێكی خراپ (بەڵێ)یان فەرموو.\n11- مدیر گومرگەكان قۆڵبڕو دزو دەست پیسەكانی كۆڵان و گەڕەكەكانی شارو شارۆچكەكانن.\n12- زۆربەی سەرۆك زانكۆكان ئەوانەن كەشەھادەكانیان بەتەزكیەی حزب بەدەستھێناوە.\n13- ساقیتترین كەسی كۆمەڵگە پادشای تەربیەو تەعلیمە.\n14- بەرپرسی پاسەوانەكانی پاراستنی ژینگەو دارستان ڕاوچی و ئەوانەن كەبڕوایان بەژینگەی سروشتی نیە.\n15- سەرۆكی دەستەی نەزاھە دەستەڵاتی بەدادگا گەیاندنی مەلەفێكی گەندەڵی نیە، خۆیشی تێوەگلاوی گەندەڵیە.\n16- زۆرینەی دادوەرەكان مەسئولی لق و لێپرسراوی مەڵبەندەكان تەزكیەیان كردوون، بۆیە بەتەلەفۆنێكی ئەوان دۆسیەكان دادەخرێن. (ئەوەتا دوو مانگە سكاڵاكەی من لەدادگایە كەچی نەتوانراوە تاوانباران بھێنرێنە بەردەمی دادوەر).\nئێ ئەوەیە حوكمداری كوردی بۆیە حاڵی ئەم میللەتە بەم ڕۆژگارە ناھەموارە گەیشت، كەچی بەلای ھەندێ كەسەوە ئەزمونێكی سەركووتوەو بانگەشەی پاراستنی دەكەن.\nئینجا باسەرنج بدەین ئاخۆ ئیدارەی ئایندە كەمیراتگرێكی تری وەچەی مەلای مستەفای بارزانیە چۆن دەبێت؟\nخۆ ڕەنگە ئەو ئیدارەیە ساقیت نەبێت وەك ئیدارە 19 ساڵیەكەی نێچیربارزانی، بەمەرجێ بەشوێن پێی ئەودا نەڕوات و دیدی خودی سەرۆكی حكومەت بۆ جۆری حوكمڕانی بگۆڕێت بەئاراستەی باوەڕبوون بەبەرژەوەندیەكانی خەڵك. بەڵام بەتێڕامان لەكارەكانی میراتگر پێناچێت دۆخی ئازادی و بەدواداچوون باشتر بێت لەئێستا.


ژینگە داوا دەکەن کۆنترۆڵی سنوورەکان نەمێنێت - Radio Sweden Kurdish - رادیۆی سوید Radyoya Swêdê | Sveriges Radio\n"خەڵکی سکۆنێ زەرەرمەندن"\nبڵاو کرایه‌وه torsdag 27 oktober 2016 kl 09.14\nدانیشتووانی هەرێمی سکۆنێ لە چاودێریی سنوورەکانی نێوان سوید و دانمارک زەرەرمەندن، بۆیە دەبێت ئەو بەربەستانە لاببرێن بەڕای ئەندامانی سەرۆکایەتیی پارتی ژینگە لە هەرێمی سکۆنێ.\nحوکوومەت لەماوەی داهاتوودا بڕیار لەسەر درێژکردنەوەی مۆڵەتی چاودێریی سنوورەکانی نێوان دانمارک و سوید هەروەها کۆنترۆڵکردنی پێناسە دەدات.\nئەم جۆرە کۆنترۆڵ و چاودێرییە زەرەری بۆ ئەو کەسانە هەیە کە بەهۆی کارەوە لە نێوان سکۆنێ و دانمارکدا هاتووچۆ دەکەن، بەوشێوەیە بەگشتی بازاڕیکاری سکۆنێش زەرەرمەندە. بۆیە من پێم وایە ئەندەرش ئۆکێسۆن ڕاوێژکار لەهەرێمی سکۆنێ دەلێت کە ئەو جۆرە کۆنترۆڵانەی سنوور نابێت هەبن.\nجێی باسە پاییزی ساڵی پار بوو هاوکاتی شەپۆلی پەنابەران کە ڕوویان لە سوید کرد، حوکوومەت بڕیاری دا کە سنوورەکانی نێوان سوید و دانمارک چاودێریی بکرێن تا پەنابەران نەتوانن لە پردی ئیۆرێسوند کە ئەم دوو وڵاتەوە پێکەوە دەبەستێتەوە دزە بکەنە ناو سوید. هەروەها لە نێو شەمەندەفەر و ڕێگەکانی دیکەی هاتووچۆی نێوان ئەو دوو وڵاتەدا کۆنترۆڵی پێناسە بکرێت کە ئەگەر کەسێک پێناسەی باوەڕپێکراوی پێ نەبێت ڕێی نادرێت بێتە نێو سوید.\nئەم کۆنترۆڵ و چاودێرییە چەند جارێک لەلایەن حوکوومەتەوە درێژ کراوەتەوە و سۆسیالدیموکراتەکانیش پشتگیرییان لێ کردووە. بەڵام هەردەم لەنێو پارتی ژینگەوە ڕەخنە لەم بڕیارە هەبووە.\nبەڕای ئەندامانی ژینگەی هەرێمی سکۆنێ چیتر پەنابەران بەو ژمارە زۆرەی ساڵی پار ڕوو لە سوید و ئەورووپا ناکەن و حوکوومەت لە کاتی بڕیاری درێژکردنەوەی ئەو کۆنترۆڵانەدا دەبێت بیر لە ڕۆڵی باشووری سوید بکاتەوە لە بواری گەشەپێدان لەئاستی نەتەوەییدا، واتا ئەو جووڵە ئابوورییەی بەهۆی هاتووچۆی نێوان ئەم بەشەی سوید و وڵاتانی دیکە هەیە. مارتا سنیڤی ئەندامی دەستەی شارەوانی لە شاری مالمۆ دەڵێت.


له سه‌رده‌می ئۆباما نێوبژیوانی ئێران و ئه‌مریکامان کردووه - Mehr News Agency\n8 avrêlê 2018 - 08:03\nNews Code 17886\nبه ڕاپۆرتی ئاژانسی مێهر، فواد مه‌عسووم، سه‌رۆک کۆماری عێراق له گفتوگۆ له‌گه‌ڵ کاناڵی ئه‌لعاله‌م باسی یارمه‌تی ئێران بۆ خه‌ڵکی عیراق له شه‌ڕی دژ به داعش و بابه‌ته‌کانی ناوچه‌که کرد که پێشکه‌ش ده‌کرێت:\n* عێراق له ئان و ساتی هه‌ڵبژاردن دایه، ده‌رنجامه‌کانی چی ده‌بێت و چ کاریگه‌رییه‌کی به سه‌ر نه‌خشه‌ی سیاسی ئه‌م وڵاته‌دا ده‌بێت؟\nبۆ یه‌که‌م جار نییه که له عێراق هه‌ڵبژاردن ده‌کرێت، له ساڵی ۲۰۰۵وه ئێمه هه‌ڵبژاردن به‌ڕێوه ده‌به‌ین، خه‌ڵک پێشوازی باشیان له هه‌ڵبژاردن کردووه، ئه‌مه‌ش به مانای ترس له‌م بابه‌ته نییه به‌ڵکوو کێبه‌رکێی له هه‌ڵبژاردن کارێکی ئاساییه، هیوادارین که کێبه‌رکێیه‌کی ئارام و باش به‌ڕێوه بچێت و دۆخه ئارام بێت.\n* جیاوازی ئه‌م هه‌ڵبژاردنه له‌گه‌ڵ ڕابردوو چییه؟\nڕاستی ئه‌وه‌یه که ئه‌م هه‌ڵبژاردنانه له حاڵێکدا ئه‌نجام ده‌بێت که ئێمه به سه‌ر داعشییه‌کان زاڵ بووین، خه‌ڵکی عێراق داوا ده‌که‌ن و هیواداران که سه‌قامگیری و ئاشتی و خۆشگوزه‌رانی بۆ ناوچه‌که بگه‌ڕێته‌وه. هه‌روه‌ها خه‌ڵکی عێراق چاوه‌ڕوانی ڕه‌خساندنی هه‌لی کار له ناوچه‌که‌ن و ئێمه‌ش ده‌بێت له‌مباره‌وه ئه‌وه‌ی له ده‌ستمان دێت ئه‌نجامی بده‌ین.\n* ئه‌مه یه‌که‌م خولی سه‌رۆک کۆماری ئێوه‌یه، ئایا بۆ جاری دووهه‌میش خۆتان به‌ربژار ده‌که‌نه‌وه؟\nبێ گومان ده‌بێت چاوه‌ڕوانی هه‌ڵبژاردنه‌کان بین تاکوو بزانین چ گرووپیک ده‌توانێت ده‌وڵه‌ت و سه‌رۆک وه‌زیران جێگیر بکات، هه‌ر کارێک له من داوا بکرێت ئاماده‌م بۆ خزمه‌ت به عێراقییه‌کان ئه‌نجامی بده‌م، به‌ڵام بۆ ئه‌م کورسییه هه‌رگیز شه‌ڕ ناکه‌م.\n* بابه‌تی دوو شارۆمه‌ندی بوونی به‌پرسانی عێراق ده‌نگۆی زۆری دروست کردووه، تاکوو ئه‌و جێگه‌ی بزانم ئێوه‌ش شارۆمه‌ند بوونی خۆتان له بریتانیا پووچه‌ل کرده‌وه، ئێوه ئه‌م بابه‌ته چۆن ده‌بینن؟\nله سه‌رده‌مێکدا که من کاری حزبیم ده‌کرد پێویست بوو که من پاسپۆرت و ڤیزه‌م بۆ سه‌فه‌ر کردن و کۆبوونه‌وه‌کان هه‌بوایه‌ت. هه‌ر بۆیه له ده‌وڵه‌تی بریتانیا داوام کرد تاکوو مافی شارۆمه‌ندی بریتانیام پێ ببه‌خشێت، کاتێک بوومه سه‌رۆک کۆمار له‌م بابه‌ته ئازارم ده‌کێشا و پووچه‌ڵم کرده‌وه، سه‌رۆک کۆماری عێراق بم و پاسپۆڕتی بریتانیا له گیرفانمدا بێت.\n* کێشه‌کانی نێوان هه‌رێم و به‌غدا زۆر ئازاراوی بووه، ئێوه وه‌ک سه‌رۆک کۆماری عێراق چیتان بۆ چاره‌سه‌ر کردنی ئه‌م کێشانه ئه‌نجام داوه؟\nمن هه‌وڵی زۆرم بۆ چاره‌سه‌ر کردنی ئه‌م کێشانه داوه و له‌گه‌ڵ هه‌ر دوولا کۆبوونه‌وه‌ی زۆرم کردووه، به‌ر له‌وه‌ی ڕیفراندۆمیش به‌ڕێوه بچێت به به‌رپرسانی هه‌رێمیش وتم ڕیفراندۆم له ناوچه‌که کێشه له سه‌ره‌کان ده‌رنجامی زۆر سه‌ختی ده‌بێت. من هه‌وڵی زۆرم دا به‌ڵام سه‌ره‌ڕای ئه‌مه‌ش له ناوچه‌کانی وه‌ک که‌رکووک و شه‌نگالیش ڕیفراندۆم به‌ڕێوه چوو که ده‌رنجامه‌که‌ی بووه ئه‌وه‌ی که دیمان.\n* ئایا لاتان وایه له دوای ڕیفراندۆمه‌وه خواستی جیابوونه‌وه له عێراق له‌ناو چووه؟\nئێسته په‌یوه‌ندی نێوان هه‌رێم و به‌غدا ده‌ستی پێ کردووه‌ته‌وه، من له هه‌ر دوولا دوام کردووه که دانوستانی زیاتر پێکه‌وه بکه‌ن و ته‌نانه‌ت له سه‌رۆکی نه‌ته‌وه یه‌کگرتووه‌کانیش داوام کرد تاکوو نێوه‌ندگیری بکات. دواجار چه‌ندین کۆبوونه‌وه کرا و هه‌ر دوولا پێشکه‌وتنی باشیان کردووه و ئه‌مه‌ش خواستی ئێمه بوو.\nسه‌ربه‌خۆ بوونی هه‌رێم له عێراق خواستێکی ده‌روونی خه‌ڵکه، به‌ڵام ڕاستی شتێکی دیکه. ڕیفراندۆمه‌که‌ی هه‌رێم و کاتۆلۆنیای ئیسپانیا له یه‌ک کاتدا به‌ڕێوه چوو، هه‌ر دووکیشیان له لایه‌ن جیهانه‌وه دژایه‌تیان کرا و ئه‌مه‌ش ڕاستییه‌کی ئاشکرایه. له سه‌ر ئه‌م باوه‌ڕه‌م ئه‌گه‌ر په‌یوه‌ندییه‌کان له وڵاتێک باش بێت و جیاوازی له نێوان چین و ڕه‌گه‌زه‌کان نه‌بێت که‌س له دوای جیابوونه‌وه نابێت، هیوادارام هه‌موو لایه‌نه‌کان هه‌ست به به‌رپرسیاریه‌تی بکه‌ن و له دوای سه‌رکه‌وتن و پێشکه‌وتنی عێراق بن.\n* قسه‌تان بۆ به‌رپرسانی هه‌رێم و خه‌ڵکی کوردستان چییه؟\nڕاستی ئه‌وه‌یه که ئێمه له عێراق ده‌ژین و خه‌ڵکی ئه‌م وڵاته‌ین، پێشتر له‌م ناوچه‌یه ئیمپڕاتۆری هه‌بوون، دۆخه‌که وه‌ها دابه‌ش بوونێکی ساز کردووه که خواستی زۆر که‌سیش نه‌بووه، تاکوو ئه‌و کاته‌ی ژیانی هاوبه‌ش بوونی هه‌یه و ئاماده‌ین دان به مافی یه‌کتردا بنین، ئێمه ده‌بێت بۆ یه‌کگرتوویی عێراق هه‌وڵ بده‌ین.\n* عێراق له‌م چه‌ند ساڵه‌دا شه‌ڕی داعشی کرد، ئایا وڵاتانی جیهان به تایبه‌ت ئێران چۆن یارمه‌تی ئێوه‌یان دا؟\nبێ گومان ئێران ئه‌که‌م وڵات بوو که یارمه‌تی عێراقی دا. یارمه‌تی مرۆڤانه و سه‌ربازی ئێمه‌ی دا، ڕاوێژکاری سه‌ربازی ڕه‌وانه‌ی عێراق کرد. ئێران له ڕووی ته‌کنۆلۆژیاوه یارمه‌تی زۆر باشی عێراقی دا تاکوو داعش له ناو ببه‌ین.\n* که‌واته ئێسته دوای شکستی داعش داهاتووی په‌یوه‌ندی نێوان عێراق و ئێران چۆن ده‌بێت؟\nئێران و عێراق ۱۲۰۰ کیلۆمه‌تر سنووری هاوبه‌شیان هه‌یه، هه‌روه‌ها په‌یوه‌ندی زمانی و دینی و فه‌رهه‌نگیان هه‌یه، بێ گومان ناکرێت ئه‌مانه له به‌ر چاو نه‌گیردرێت، که‌واته ئێمه له دوای ئه‌وه ده‌بین تاکوو په‌ره‌ی زیاتر به په‌یوه‌ندی نێوان ئێران و عێراق بده‌ین. ئێران له‌گه‌ڵ بڕێک وڵات کێشه‌ی هه‌یه و ئه‌رکی ئێمه‌یه تاکوو ئه‌و جێگه‌ی ده‌توانین ئارمه‌تی هه‌ر دوولا بده‌ین کێشه‌کانیان که‌م ببێته‌وه.\nدرێژه‌کێشانی ئه‌م کێشانه له سوودی عێراق نییه، که‌واته عێراق تاکوو ئه‌و جێگه‌ی ده‌توانێت ده‌بێت هه‌وڵ بدات تاکوو ئه‌م کێشانه که‌م ببێته‌وه، که‌واته ئێمه له‌گه‌ڵ لایه‌نێک بۆ دژایه‌تی ئه‌و لایه‌نه‌که‌ی دیکه نابین چون ئه‌گه‌ر ئه‌مه بکه‌ین بایه‌خی خۆمان له ده‌ست ده‌ده‌ین.من ساڵی ۲۰۱۴ له کاتی سه‌ردان له ئه‌مریکا به جۆ بایدن وتم ئێمه به چاویلکه‌ی ئه‌مریکا له ئێران ناڕوانین، وه‌ک چۆن له نیگای ئێرانیشه‌وه له عێراق ناڕوانین، ئێمه ده‌مانه‌وێت په‌یوه‌ندی باشمان له‌گه‌ڵ وڵاتانی ناوچه‌که هه‌بێت و ئه‌مه‌ش دژی که‌س نییه.\n* ئایا تاکوو ئێسته ئێوه له نێوان ئێران و ئه‌مریکا نێوه‌ندگیریتان کردووه و په‌یامێکتان بۆ هه‌ر دوو لا گۆڕاوه‌ته‌وه؟\nله ده‌وڵه‌تی ئۆباما ڕۆڵی نێوه‌ندگیرمان هه‌بوو به‌ڵام له‌م ده‌وڵه‌ته‌ی ئێسته نه‌خێر. ئێمه له‌م بابه‌ته هیچمان نه‌کردووه به‌ڵام بۆچوونی خۆمان به‌م ده‌وڵه‌ته‌ش به ڕوونی وتووه. ئێمه هیچمان نشاردووه‌ته‌وه. ئێمه گرنگی به په‌یوه‌ندی هه‌م ئێران و هه‌م ئه‌مریکاش ده‌ده‌ین. ته‌نانه‌ت یه‌کجار جۆ بایدن به ئێمه‌ی وت به به‌رپرسان له ئێران بڵێن که ئێمه دوای کێشه بۆ ئێران نین و نامانه‌وێت له کاروباری ناوخۆیی ئێران ده‌ستێوه‌ردان بکه‌ین و ڕژیمی ئێران بگۆڕین. له نێوان ئێمه ڕێککه‌وتنی ناڤۆکی بوونی هه‌یه، ئه‌گه‌ر ئه‌م ڕێککه‌وتنه سه‌ربگرێت ئیدی کێشه‌کانی دیکه‌ش خۆیان چاره‌سه‌ر ده‌بن و ئێمه‌ش ئه‌م په‌یامه‌مان به لایه‌نی ئێرانی گه‌یاند.\n* ده‌وترێت که ئه‌مریکا له عێراق له بنکه سه‌ربازییه‌کانی بۆ دژایه‌تی ئێران له کاتی پێویست سوود ده‌بات، بۆچوونی عێراق له‌مباره‌وه چییه؟\nزۆر ئه‌سته‌مه عێراق ڕێگه بدات که به‌م جۆره ئه‌مریکا له بنکه سه‌ربازییه‌کانی له دژی ئێران سوود ببات. ڕه‌نگه بڕێک که‌س هه‌ڕه‌شه‌ی وه‌ها بکه‌ن، به‌ڵام ئێمه گوێی پێ ناده‌ین. ئه‌گه‌ر شتی وه‌هاش بیه‌وێت ڕوو بدات ئێمه به ڕوونی ڕایده‌گه‌یه‌نین که به‌شداری ناکه‌ین و هه‌رگیز عێراق نابێته بنکه و باره‌گای ده‌ستێوه‌ردانی سه‌ربازی له دژی ئێران. ئه‌مه‌ش خواستی زۆربه‌ی خه‌ڵکی عێراقه.\n* ئێوه په‌یوه‌ندی باشتان له‌گه‌ڵ وڵاتانی عه‌ره‌بی هه‌یه، ئایا هه‌وڵ ده‌ده‌ن که ناکۆکییه‌کانی نێوان عه‌ربستان و ئێران که‌م بکرێته‌وه؟\nبڕوام هه‌یه که که‌م کردنه‌وه‌ی ناکۆکی نێوان عه‌ره‌بستان و ئێران پێویسته. له کۆبوونه‌وه‌ی وه‌زیرانی ده‌ره‌وه‌ی وڵاتانی عه‌ره‌بی وه‌ها پێشنیارێکمان کرد، له کۆبوونه‌وه‌ی داهاتوو ده‌بێت ئه‌م بابه‌ته هه‌ڵبسه‌نگێنین، ده‌بێت شته‌کان له شوێنی خۆیدا باسیان بکرێت چون ئه‌گه‌ر وانه‌بێت ده‌رنجامی باشی نابێت. ئه‌گه‌ر له‌مه‌ش زیاتر هه‌لی باش ده‌ست بدات بۆ چاک کردنه‌وه‌ی په‌یوه‌ندی نێوان ئێران و سعوودییه هه‌موو هه‌وڵێکی خۆمان ده‌ده‌ین. بێ گومان ئه‌مه له سوودی عێراقه چون له‌گه‌ڵ هه‌ر دوو وڵات زیاترین سنووری وشکانی هه‌یه.\n* په‌یوه‌ندی عێراق له‌گه‌ڵ وڵاتانی که‌نداوی فارس چۆنه؟\nئێمه په‌یوه‌ندی باشمان له‌گه‌ڵ وڵاتانی که‌نداوی فارس هه‌یه و پشتیوانیشی لێده‌که‌ین. ئه‌م وڵاتانه زۆر گرنگن بۆ عێراق و به‌رژوه‌ندی هاوبه‌شمان هه‌یه و ده‌بێت ناکۆکییه‌کان ڕۆژ له دوای ڕۆژ که‌م بکه‌ینه‌وه. ئێمه په‌یوه‌ندی باشمان له‌گه‌ڵ کوه‌یت هه‌یه و له‌م دوایش په‌یوه‌ندی باشمان له‌گه‌ڵ عه‌ره‌بستان دروست کردووه. به گشتی گرژی و ناکۆکی له په‌یوه‌ندییه‌کان له سوودی ئێمه نییه و هه‌وڵ ده‌ده‌ین له‌گه‌ڵ هه‌موو وڵاتانی ناوچه‌که به ئاشتیانه بژین.\n* عێراق له لایه‌ن تورکیا هێرش ده‌کرێته سه‌ر، بۆ به‌غدا چی دیکه به نیسبه‌ت به‌عشیقه‌وه ده‌نگی نه‌ماوه؟\nدانوستانه‌کانی نێوان حه‌یده‌ر عه‌بادی و تورکیا درێژه‌ی هه‌یه. چی دیکه هیچ بیانۆیه‌ک بۆ مانه‌وه‌ی هێزه‌کانی تورکیا له به‌عشیقه نه‌ماوه چون داعش وه‌ک هێزه سه‌ربازی کۆتایی پێهاتووه. ئێمه هه‌وڵ ده‌ده‌ین کێشه‌کان له‌گه‌ڵ تورکیا به دانوستان چاره‌سه‌ر بکه‌ین. ئێمه به‌رژوه‌ندی هاوبه‌شی زۆرمان له‌گه‌ڵ تورکیا هه‌یه و وه‌ک هێڵی نه‌وتی که‌رکووک که به تورکیادا تێپه‌ڕ ده‌بێت یان بابه‌تی ئاو و هدت.\n* تورکیا به بیانۆی بوونی په‌که‌که هاتووه‌ته ناو خاکی هه‌رێمی کوردستان، ئێوه چ سیاسه‌تێکتان بۆ چاره‌سه‌ر کردنی ئه‌م کێشانه هه‌یه؟\nهێزه‌کانی په‌که‌که له قه‌ندیلن و ئه‌مه‌ش سنووری هاوبه‌شی نێوان عێراق و تورکیا و ئێرانه. وه‌ک کوردی عێراق لامان وایه دانوستان و گفتوگۆ باشترین ڕێکاره. په‌که‌که ئه‌و هێزه نییه که ناوچه‌یه‌کی داگیر کردبێت و بیه‌ویت ده‌ستی به سه‌ردا بگرێت. پێشتریش په‌که‌که هه‌ر بووه و مام جه‌لال نێوه‌ندگیری کرد و دانوستان ده‌ستی پێ کرد به‌ڵام بابه‌ته‌که به ئاقارێکی دیکه ڕۆیشت ئێمه داوا ده‌که‌ین دانوستانه‌کانی ئاشتی له تورکیا ده‌ست پێ بکاته‌وه.\n* وه‌ک ده‌زانین په‌ژاکیش له سه‌ر سنووره‌کانی نێوان هه‌رێم و ئێراندا هه‌ن و دژی ئێرانیش چالاکی ده‌که‌ن، له‌گه‌ڵ ئه‌م بابه‌ته چی دیکه‌ن؟\nئه‌گه‌ریش ببن ژماره‌یان زۆر که‌مه. ئێمه تاکوو ئێسته نه‌مان دیوه که له هه‌رێم له په‌ژاک تانه‌یه‌ک درابێت. شته‌که به‌و جۆره نییه که بوونیان هه‌بێت و ناوچه‌یه‌کیان داگیر کردبێت، ئه‌وه‌شی هه‌یه ژماره‌یان زۆر که‌مه، به‌ڵام ڕه‌نگه له چوارچێوه‌ی گرووپێک بن که ئه‌مه‌ش بۆ ئه‌و ناوچانه ئاساییه.\n* بوونی ئه‌مریکا له عێراق ناکۆکی زۆری لێکه‌وتووه‌ته‌وه بڕێک دژی ئه‌م بوونه‌ن و به داگیرکاری ده‌زانن بڕێکیش نا، ئێوه ئه‌م بابه‌ته چۆن هه‌ڵده‌سه‌نگێنن؟\nله ڕاستیدا ئێمه پێویستمان به بوونی هیچ هێزێکی بیانی له عێراق نییه به‌ڵام پێویستمان به ڕاوێژکاری سه‌ربازی له بواره جۆراجۆره‌کاندا هه‌یه، ڕواێژکاری سه‌ربازی له ئه‌مریکا و ئێران و بریتانیا و هتد له عێراق هه‌ن که ئاساییه، به‌ڵام وه‌ک بوونی سوپای وڵاتێکی دیکه ئێمه پێویستمان به‌م شته نییه. ئه‌وه‌شی ده‌وترێت ئه‌مریکا بنکه‌ی سه‌ربازی دروست ده‌کات ڕاست نییه و دام و ده‌زگا هه‌والگرییه‌کانی عێراق ڕه‌تیان کردووه‌ته‌وه ئه‌مریکا کاری وه‌ها کردبێت، ئێمه ده‌بێت خۆمان له عێراق به‌رگری بکه‌ین. تاکوو ئه‌و جێگه‌ش من ئاگادار بم ئه‌مریکا داوای له حکومه‌تی عێراق نه‌کردووه که بنکه‌ی سه‌ربازی دروست بکات، ئه‌گه‌ر به نه‌هێنیش کاری وه‌های کردبێت من ئاگاداری نیم.\n* ئێوه وه‌ک سه‌رۆک کۆماری عێراق چۆن له هێزه‌کانی حه‌شدی شه‌عبی ده‌ڕوانن؟\nدۆخی حه‌شدی شه‌عبی به واژۆ کردنی یاسایه‌ک ڕوون کرایه‌وه ئێمه لاینگری یاساین. هه‌ڵبه‌ت مه‌ترسی ئه‌وه هه‌یه که له داهاتوودا له نێوان هێزه‌کانی سوپا و حه‌شد شه‌ڕ ڕوو بدات، هه‌ربۆیه یاسای ته‌ڤڵ بوونی حه‌شد به سوپای عێراق ده‌نگی پێدراوه و منیش واژۆم کردووه.\n* بابه‌تێکی دیکه گه‌نده‌ڵی زۆر له ناو دام و ده‌زگاکانی عێراقه، ئایا پلانی باش هه‌یه بۆ ڕزگار بوون له گه‌نده‌ڵکاری که خه‌ڵکی عێراقی بێ هیوا کردووه؟\nگه‌نده‌ڵی هه‌یه و نکۆڵی لێناکرێت، ئه‌گه‌ر گه‌نده‌ڵی نه‌ده‌بوو و داعش هێرشی نه‌ده‌کرد ئێسته عێراق له دۆخێکی دیکه‌دا بوو، به‌ڵام به‌داخه‌وه وه‌ها نه‌کرا و گه‌نده‌ڵی زیاتر بڵاوه‌ی کرد. ئه‌مه‌ش زه‌ربی ؛له پێگه‌ی عێراق له ئاستی نێونه‌ته‌وه‌یی داوه. ئه‌مه ته‌نانه‌ت کاریگه‌ریی له سه‌ر ئه‌و بانک و وڵاتانه بووه که یارمه‌تی عێراق ده‌ده‌ن. نابێت دژایه‌تی کردنی گه‌نده‌ڵ کاری ببێته ئامانج بۆ گه‌یشتن به ده‌سه‌ڵات ئه‌مه مه‌ترسیداره.\n* عێراق له ساڵی ۲۰۰۳وه به دۆخێکی خوێناویدا تێپه‌ڕیوه، وه‌ک سیاسییه‌کی کۆنه‌کار داهاتووی عێراق چۆن هه‌ڵده‌سه‌نگێنن؟\nمن له سه‌ر ئه‌م بڕوایه‌م که بنه‌مای عیراق ده‌بێت له سه‌ر مافی شارۆمه‌ندی به‌رانبه‌ر بێت. بۆ نموونه چه‌ند ڕۆژی دیکه هه‌ڵبژاردنی پارلمانه پلانه‌کان چین، هێچ گرووپیک پلانێکی ڕوونی نه‌خستووه‌ته به‌رده‌ست. خه‌ڵک کاتێک هاته سه‌ر سه‌ندووقه‌کانی ده‌نگ دان ده‌بێت بزانێت که به چی ده‌نگ ده‌دات.\nبۆ نموونه حه‌یده‌ر عه‌بادی له دواین سات به ڕێککه‌وتن بووه سه‌رۆک وه‌زیران، من له سه‌ر ئه‌م بڕوایه‌م ده‌بێت پلانی ڕوون هه‌بێت که داهاتووی عێراقییه‌کان مسۆگر بکات. زۆر گرنگه که‌سانێک بێنه سه‌ر کار که گه‌نده‌ڵ نه‌بن و سه‌ر به‌م هۆز و لایه‌ن نه‌بن و ته‌نیا له بیری خزمه‌ت کردن به عێراق بن.


شه‌ڕ و پـێـكدادان له ئۆردوگای په‌نابه‌ران له لوبنان به‌رده‌وامه\nده‌سه‌ڵاتدارانی لوبنانی ده‌ڵێن سه‌رله‌نوێ شه‌ڕ و پـێـكدادان له نێوان سه‌ربازه‌كانی حكومه‌ت و چه‌كداره ئیسلامیـیه‌كانی كه له ناو ئۆردوگای په‌نابه‌رانی فه‌له‌سـتینیدا سه‌نگه‌ریان لێداوه ده‌سـتیـپـێـكرده‌وه.\nڕۆژی شه‌ممه دوكه‌ڵی ئاگر له ئۆردوگای نه‌هرولبارد به‌رز بوه‌وه له‌و كاته‌ی هێزه‌كانی لوبنان ئاگربارانی بنكه‌كانی میلیشـیای فه‌تحولئیسلامیان ده‌كرد.\nكاربه‌ده‌سـتانی له‌شـكری لوبنانی ده‌ڵێن به‌لایه‌نی كه‌م 2 سه‌رباز له میانه‌ی شه‌ڕه‌كانی شه‌وی هه‌ینیدا كوژراون، به‌وه‌ش ژماره‌ی قوربانیـیه سه‌ربازیـیه‌كانی له‌شـكری لوبنانی ده‌بێته نزیكه‌ی 40 كه‌س. له‌وه‌تای ئه‌م شه‌ڕه هه‌ڵـگیرسـاوه هه‌تا ئێسـتا نزیكه‌ی 100 كه‌س كوژراون.\nڕۆژی هه‌ینیش 3 سه‌ربازی لوبنانی و ژماره‌یه‌كی نه‌زانراوی چه‌كداره ئیسلامیـیه‌كان كوژراون.\nهه‌روه‌ها ڕۆژی هه‌ینی له‌شـكری لوبنانی جارێـكی تر داوای له چه‌كداره‌كان كرد خۆیان به‌ده‌سته‌وه بده‌ن، وه تاوانباریشی كردن به‌وه‌ی خه‌ڵكانی سـڤیل وه‌ك قه‌ڵغان به‌كارده‌هێنن. به‌ڵام چه‌كداره‌كان به‌ڵـێنیان داوه به‌وه‌ی هه‌رگیز خۆیان به ده‌سته‌وه نه‌ده‌ن.\nبه هه‌زاره‌ها په‌نابه‌ری فه‌له‌سـتینی له ئۆردوگاكه ڕایانكردووه، به‌ڵام هێشتا به هه‌زاره‌های تری لێ ماوه‌ته‌وه.\nحكومه‌تی لوبنانی ئه‌م هه‌فته‌یه 20 چه‌كداری فه‌تحولئیسلامی به تێرۆریست تاوانبار كرد.\nسه‌رچاوه‌كانی ده‌زگای دادی لوبنانی ده‌ڵێت هه‌موو تاوانباركراوه‌كان ده‌سـتگیركراون، وه له‌وانه‌یه هه‌ر هه‌موویان ڕووبه‌ڕووی سزای مه‌رگ بـبنه‌وه ئه‌گه‌ر تاوانه‌كانیان به‌سه‌ردا ساغ ببێته‌وه. به‌لایه‌نی كه‌م یه‌ك له چه‌كداره‌كان سوریـیه.


کۆدی هەواڵ: 2687\nڕێکەوتی بڵاوکردنەوە: 12:23 - 2021/07/11\n«کۆفان کەنعۆ» سەرۆکی پارتی ڕۆژی دیموکراتی کوردستانی سووریا لە گفتوگۆ لەگەڵ کوردپرێسدا ئاماژەی دا بە هۆکارەکانی نەبوونی دانوستان لە نێوان کوردەکان و حکوومەتی سووریا و دەڵێت: ماوەیێکی زۆرە ئێمە دەمانەوێت لەبارەی دۆخی ناوچەکە گفتوگۆ لەگەڵ حکوومەتی ناوەندیی سووریا بکەین بەڵام حکوومەت خۆی لێدەبوێرێت.\nناوبراو درێژەی دا: حکوومەت کاتێک لاواز دەبێت باسی دانوستان دەکات بەڵام کاتێک دۆخەکەی باشتر دەبێت شەڕی میدیایی دژ بە بەڕێوەبەرایەتیی خۆسەر دەست پێدەکات.\nناوبراو لەبارەی هەڵویستی ڕووسیا لەسەر دانوستانەکانی کوردەکان و حکوومەتی ناوەندی وتی: ڕووسیا پێوەندییێکی دروستی لەگەڵکان نییە و دەیهەوێت گەمارۆ بخاتە سەر ئەنجومەنی سووریای دیموکرات و هێزەکانی هەسەدە. ڕووسیا نایەوێت هیچ ئیمتیازێک بە ئێمە یدات بەڵکوو زیاتر ئامانجی لە دانوستان ئەمەیە کە ئێمە لە چوارچێوەی خواستی حکوومەتی ناوەندیدا هەنگاو هەڵبگرین.\nکۆفان کەنعۆ جەختی کردەوە: پاش هەڵبژاردنەکانی سەرۆکایەتیی سووریا دووبارە بە دەسەڵات گەیشتنەوەی بەشار ئەسەد، حکوومەتی ناوەندیی سووریا دەیهەوێت فەرمانگەکانی خۆی لە ناوچەکانی سووریا بکاتەوە کە لای ئێمەوە قبووڵکراو نییە.\nسەرۆکی پارتی ڕۆژی دیموکراتی کوردستانی سووریا وەبیری هێنایەوە: ڕووسیا بە بێ ئاوڕدانەوە بە ڕاستییەکانی ئەرزی واقیع، دەیهەوێت نفووزی حکوومەتی ناوەندیی سووریا بۆ هەموو ناوچەکان بگەڕێنێتەوە، کە ئەمەش نامومکینە.\nئەم سیاسەتوانە کوردەی سووریا وتی: تاکوو ئەمڕۆ هیچ لایەنێک جیددی نەبوو لە چارەسەر کردنی پرسی سووریا و نە ئەمریکا و نە ڕووسیاش پلانێکیان بۆ چارەسەر نییە.\nناوبراو زیادی کرد: تورکیا دوازدە لەسەدی خاکی سووریای داگیر کردووە. حکوومەتی سووریا ئەگەر بە تەمای گەڕاندنەوەی دەسەڵاتی خۆیەتی پێویستە بە فەرمی دان بە مافی کوردەکاندا بنێت و پاشان پێکەوە هەوڵی دەرکردنی تورکیا بدەن لە خاکی سووریا.\nسووریاتورکیارۆژئاواکۆفان کەنعۆپارتی ڕۆژی دیموکراتی کوردستانی سووریا


وتووێژ:سێنیگال - ویکیپیدیا، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد\nپێم وابێت ناوەکە هەڵەیە، سەنیگال یان سێنیگال دروستە. --ئاراس نوری ١٢:٤٨, ١١ ئازار ٢٠١١ (UTC)\nسوپاس کاک ئاراس، ئۆخەی برادەرێک شتێکی وت دوای ئەوە ھەموو وتارە دامنا بۆ وڵاتەکان! پێم وایە خوێندنەوەی فەڕەنسییەکەی زۆر نزیکترە بە سینیگال. زمانی ڕەسمیی خۆشیان فەڕەنسییە. «ێ»ی کوردی زۆر کێشراوەیە، سێنیگال زۆر دوورە لە ئەسڵی وشەکە.--ئاسۆ ١٦:٢٢, ١٢ ئازار ٢٠١١ (UTC)\nکاک ئاسۆ، هاوڕا نیم لەگەڵتدا، چونکە گوێم لە خوێندنەوەکەی گرت، بە سەنیگال دێت. سەلیقەی زمان بۆی هەیە ناوەکە بەشێوەیەکی تر ئاخاوتن پێ بکات، بۆ ئێمەی کورد سەنیگال و سێنگیال ڕەوانترە. ئەمە بۆچوونی خۆمە. --ئاراس نوری ١١:٤٥, ١٤ ئازار ٢٠١١ (UTC)\nمن ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی سێنیگالم کرد. تکایە بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە:\nئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180914203906/http://hdr.undp.org/en/2018-update بۆ http://www.hdr.undp.org/en/2018-update زیاد کرا\nکاتێکی شاد!—InternetArchiveBot (سکاڵاکردنی کێشە) ١٧:٣١، ١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٠ (UTC)\nوەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=وتووێژ:سێنیگال&oldid=696281»\nئەم پەڕەیە دواجار لە ١٧:٣١ی ١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٠ نوێ کراوەتەوە.


28 كەسی دەركردووە.. دوو ساڵەكەی تەواو دەكات یان كارتی سووری بە روودا بەرز دەكرێتەوە\nلە ماوەی دوو ساڵی حوكمڕانیدا، 28 بەرپرس لە ئیدارەی حكوومەتەكەی دۆناڵد ترەمپ دەستیان لەكار كێشاوەتەوە، كە دواترینیان نوێنەری ئەمەریكا بوو لە نەتەوە یەكگرتووەكان، چاودێرانیش پێیان وایە ئەوەی روودەدات كاریگەری نەرێنی سەرۆكی ئەمەریكا دەبێت و دەپرسن ترەمپ دوو ساڵەكەی تەواو دەكات یان بە كودەتایەكی سپی ئەمجارە كارتە سوورەكە بە رووی خۆیدا بەرز دەكرێتەوە.\nهەر لە هەڵمەتی هەڵبژاردنەوە تا چوونی بۆ كۆشكی سپی، مشتومڕی توند لەنێو تیمی تایبەتی دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمەریكا هەر هەبووە، بەهۆیەوە لە ماوەی كەمتر لە دوو ساڵ وەك سەرۆك ئەمەریكا، 28 كەسایەتی لە پۆست و پلەی جیاواز لە ئیدارەی حكوومەتەكەی دۆناڵد ترەمپ، دەستیان لەكار كێشاوەتەوە كە بەشێك لەوان كەسایەتی زۆر گرنگ و ناسراو و كاریگەریش بوون، چاودێران پێیان وایە ئەوەی روودەدات رەنگە كاریگەری نەرێنی بەسەر داهاتووی سەرۆكی ئەمەریكا دەبێت.\nدواهەمین كەس كە ئیدارەی دۆناڵد ترەمپ دەستی كێشاوەتەوە، نیكی هایلی نوێنەری ئەمەریكا بوو لە نەتەوە یەكگرتووەكان، ئەوانەشی دەستیان لەكار كێشاوەتەوە، رەخنەی زۆر توند و ئابڕووبەرانەیان لە دۆناڵد ترەمپ گرتووە، تەنانەت ئەوانەیشی ئێستە لە ئیدارەكەی درێژە بە بەرپرسیاریەتی دەدەن ئێستە، بەگوێرەی زانیارییە دزەپێكراوەكان رەخنەی توند لە دۆناڵد ترەمپ دەگرن.\nلە مێژووی نزیكی ئەمەریكادا، ئیدارەی هیچ سەرۆكێكی ویلایەتە یەكگرتووەكان هێندەی ئیدارەی دۆناڵد ترەمپ لە ماوەی كەمتر لە دوو ساڵدا، بەرپرسانی دەستی لەكار نەكێشاوەتەوە، تەنانەت هێندە كتێبیشی لەسەر نەنووسراوە.\nلیستی ناوی ئەوانەی دەستیان لەكار كێشاوەتەوە:\n*مایكل فلین، راوێژكاری ئاسایشی نەتەوەیی كە تۆمەتبار كراوە بە قسەكردن لەگەڵ بالوێزی رووسیا لە ئەمەریكا، لەو كاتەی لە تیمی بانگەشەی هەڵبژاردنی دۆناڵد ترەمپ بوو.\n*شۆن سبایسر، گوتەبێژ بەناوی كۆشكی سپی، بەگوێرەی راپۆرتە میدیاییەكان بەهۆی ئەوەی لەو پۆستە لادراوە و پۆستی بەڕێوەبەری پێوەندییە تەلەفۆنییەكانی پێدراوە، وازی هێنا.\n*رینس بریبۆس، گەورە فەرمانبەر لە كۆشكی سپی، لەسەر داوای دۆناڵد ترەمپ وازی لە پۆستەكەی هێنا.\n*ئەنتۆنی سكاراموچی، بەڕێوەبەری پێوەندییەكانی كۆشكی سپی، بەهۆی قسەكردن بۆ گۆڤاری نیویۆركەر دوای 10 رۆژ دەستبەركاربوونی، دوور خرایەوە.\n*ستیڤ بانون، گەورە پلانداڕێژەرانی ستراتیجی لە كۆشكی سپی كە رۆڵێكی گەورەیشی هەبوو لە سەركەوتنی دۆناڵد ترەمپ لە كاتی بانگەشەی هەڵبژاردن.\n*مایك دۆبك، بەڕێوەبەری پێوەندییەكان.\n*كاتی ووڵش، جێگری سەرۆكی فەرمانبەرانی كۆشكی سپی.\n*سیباستیان گوركا، جێگری یاریدەدەری سەرۆك.\n*كاسلین ترویا مكفارلاند، جێگری راوێژكاری ئاسایشی نەتەوەیی.\n*تۆم برایس، وەزیری تەندروستی و خزمەتگوزاری مرۆیی.\n*ئۆمارۆسا مانیگو نیومان، بەڕێوەبەری پێوەندییەكان لە كۆشكی سپی، كە دواتر كتێبی "سەیركردنێكی سەرشێتانە بۆ ماڵەكەی ترەمپی سپی" كە باس لە ماوەی كاركردنی لە كۆشكی سپی دەكات. لەو كتێبەیدا، نیومان تۆمارێكی دەنگی نهێنی هۆڵی تەنگژەكان هی جۆن كیلی گەورە فەرمانبەری كۆشكی سپی بڵاو دەكاتەوە كە باس لە كێشەكانی ناو كۆشكی سپی دەكات بەتایبەت پرسی دەستپاكی و كێشە كارگێڕییەكان.\n*جیمس كومی، سەرۆكی نووسینگەی لێكۆڵینەوەی فیدڕاڵی FBI. دۆناڵد ترەمپ، كومی دوورخستەوە و لە پەیامێكیشدا رای گەیاند كە دوورخستنەوەكەی لەسەر دەستپێشخەری جیف سشنز وەزیری داد بووە لەسەر پرسی دەستوەردانی رووسیا لە هەڵبژاردنەكانی ئەمەریكا.\n*ئاندرۆ مكابی، جێگری سەرۆكی نووسینگەی لێكۆڵینەوەی فیدڕاڵی كە تۆمەتبار كرا بە گۆڕینی ئاراستەی لێكۆڵینەوە ناوخۆییەكان كە وەزارەتی داد ئەنجامی دابوو.\n*دینا پاوڵ، جێگری راوێژكاری ئاسایشی نەتەوەیی.\n*واڵتەر شباك، بەڕێوەبەری نووسینگەی ئەخڵاقیاتی حكوومی.\n*ئەنجێڵا رید، سەرۆكی بەشی فەرمانبەرانی ناوماڵ لە كۆشكی سپی.\n*رۆبەرت پۆرتەر ئەمنیداری كاروباری فەرمانبەران.\n*جۆش رافڵ بەرپرسی پەیوەندییەكانی باڵا.\n*هۆب هیكس بەڕێوەبەری پەیوەندییە ستراتیژییەكان.\n*گاری كون بەڕێوەبەری ئەنجومەنی ئابووری نیشتمانی.\n*جۆن مكینتی یاریدەدەری تایبەتی سەرۆك.\n*ریكس تیلیرسن وەزیری دەرەوە. لە بارەی دوورخستنەوەی دۆناڵد ترەمپ دەڵێ بەهۆی جیاوازی بیروڕا بووە لەسەر هەندێك پرس لەوانە رێككەوتنی ئەتۆمی لەگەڵ ئێران.\n*هربرت ماكماستەر راوێژكاری ئاسایشی نەتەوەیی. بەگوێرەی راپۆرتە رۆژنامەوانییەكان لەسەر پرسی دەستوەردانی رووسیا لە هەڵبژاردنەكانی ئەمەریكا، دەستی لەكار كێشاوەتەوە.\n*دیڤید شولكین ئەمنیداری كاروباری جەنگاوەرە دێرینەكان.\n*مایكڵ ئەنتوان گوتەبێژ بەناوی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوەیی.\n*تۆم بوسرت راوێژكاری تەناهی.\n*سكوت پرویت بەڕێوەبەری ئاژانسی پاراستنی ژینگە.\n*نیكی هایلی نوێنەری ئەمەریكا لە نەتەوەیەكگرتووەكان.\nدوو ساڵی پڕ ئاڵۆزی.. ترەمپ دوو ساڵەكەی تری تەواو دەكات؟\nلە زۆر بۆنەدا، دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمەریكا بەشێوەی نا راستەوخۆ باس لەو هەوڵانە دەكات كە دەیانەوێت لە كۆشكی سپی دووری بخەنەوە، بەتایبەت كاتێك لێدوانی دا ئەگەر دووری بخەنەوە ئەوا بازاڕ دووچاری پوكانەوە دەبێت و هەموو خەڵكی ئەمەریكاش هەژار دەبن.\nترەمپ كە كچەكەشی ئیفانكا، لە زۆر بۆنەدا رەخنەی لە سیاسەتی باوكی دەگرێت بەتایبەت لە پرسی پەنابەران و رەخنەگرتن لە میدیاكان، بەڵام ترەمپ هەر زوو دوای دەستبەكاربوونی شەڕێكی گەورەی لەگەڵ سەركردە یەكەمەكانی دەزگای هەواڵگری وڵاتەكەی هەڵگیرساند، كاتێك جۆن برینین بەڕێوەبەری CIAی لە پۆستەكەی دوورخستەوە بەهۆی خراپ بەكارهێنانی دەسەڵاتەكانی و نەپاراستنی زانیارییە نهێنییەكان، ئێستە لای دەزگای هەواڵگری، دۆناڵد ترەمپ دوژمنی یەكەمینە.\nلەگەڵ ئەو هەموو رەخنەیەی لێی دەگیردرێت، دۆناڵد ترەمپ بەردەوامە لەسەر هێرشكردنە سەر دەزگاكانی راگەیاند و بچووكترین دەرفەت دەقۆزێتەوە بۆ قسە پێگوتن بە میدیاكاران و دەزگاكانی راگەیاندن.\nلەوكاتەی جیانی ئینانتینۆ سەرۆكی یەكێتی تۆپی پێی جیهانی، فیفا، سەردانی كۆشكی سپی كرد و لەگەڵ دۆناڵد ترەمپ دانیشتنی كرد، دیارییەكی تایبەتی پێشكەش بە دۆناڵد ترەمپ كرد، لەناو جانتا دیارییەكە كە كەلوپەلی وەرزشی بوون، كارتی سوور هەبوو كە ناوبژیوان لە یارییەكاندا بەرانبەر بە یاریزانان بەكاری دەهێنێت.\nدۆناڵد ترەمپ كارتە سوورەكەی بە دەرفەت زانی و بە رووی میدیاكارانی ئامادەبوو بەرز كردەوە، لەسەر ئەو بەرزكردنەوەیە میدیاكان رەخنەی توندیان لە ترەمپ گرت و باسیان لەوە كرد كە ترەمپ رێگری لە میدیاكاران دەگرێت كە رووماڵی چالاكییەكانی بكەن وەك سەرۆكی ئەمەریكا.\nتەنانەت لە لووتكەی خلسنكی پایتەختی بەلژیكا كە لەنێوان دۆناڵد ترەمپ و فلادیمێر پوتین سەرۆكی رووسیا بەڕێوەچوو، میدیای ئەمەریكی هێرشێكی توندی كردە سەر ترەمپ بەوەی وەها خۆی نیشانداوە كە رادەستی پوتین بووە، ئەوەیان بە ئابڕووبەرانە بۆ ئەمەریكا لێكدایەوە.\nچاودێران دەڵێن دۆناڵد ترەمپ ئەوە دەزانێت كە دووچاری رووبەڕوونەوەیەكی قورس بووەتەوە بەرانبەر بەو هەموو رەخنانەی رووبەڕووی دەكرێتەوە، ئەمەیش وای كردووە تەڕ و وشك تۆمەت ببەخشێتەوە تەنانەت دژ بە نزیكترین كەس لێی، زوو زوو لێدوانی ئاگرین دەدات، وەك ئەوەی دەڵێ ئەگەر دوور بخرێتەوە ئەوا بازاڕی دارایی دەپوكێتەوە و هەمووتان هەژار دەكەون، باس لەوەش دەكات نازانێت چۆن هەوڵی دوورخستنەوەی كەسێك دەدەن كە كاری باش ئەنجام دەدات، ئەوەش وەها خوێندنەوەی بۆ دەكرێت كە ترەمپ دركی بەو هەوڵانە كردووە كە دەیانەوێت لە پۆستی سەرۆكی ئەمەریكا درووی بخەنەوە، بۆیە دەگوترێت ئایا ترەمپ كودەتای سپی بەسەردا دەكرێت و دوور دەخرێتەوە یان بەرگە دەگرێت تا كۆتایی هاتنی ویلایەتەكەی؟