دەق و ڤیدیۆی وتاری هەفتانە/ دەردەدڵ لەگەڵ گەنجاندا بەشی دووەم – fgulen\nدەق و ڤیدیۆی وتاری هەفتانە/ دەردەدڵ لەگەڵ گەنجاندا بەشی دووەم\nهەموو قسەیەکی سەردارمان دوڕ و گەوهەرە! هەربۆیە وتوویانە:\nكَلاَمُ سَيِّدِ الْبَشَرِ، سَيِّدُ كَلاَمِ الْبَشَرِ\nواتە وتەکانی سەرداری مرۆڤایەتی، سەرداری هەموو وتەکانی مرۆڤایەتیە. هەموو وتەیەکی ئەو سوڵتانە، ئەم فەرمودەیەشی بە هەمان شێوەیە:\nباشترینی کەسی ناو گەنجەکان ئەوانەن کە وەک پیرەکان ژیان بەسەر دەبەن. ئەو گەنجانەن کەوا ئاماژەکانی مردن لە چواردەوری تەنی خۆیان دەچنن، ئەو گەنجانەن کەوا کاتێک سەیری ژیانی دونیا دەکەن، هەمیشە ژیانی ئاخیرەت لەبەرچاویان تەنی خۆی دەچنێت. ئەو گەنجانان کەوا ژیانی خۆیان بە گوێرەی ئەمە دیزاین دەکەن. ئەو گەنجانان کەوا دەڵێن: هەرچیەک بێت هەر دەبێت بمرین. ئەو گەنجانەن کە بەم شێوەیە دەژین.\nبە شێوەیەکی تریش دەبێت، وەک لە بەشی دووهەمی فەرمودەکەدا ئاماژەی پێکراوە، لەوە دەچێت ئەم گەنجانە، لە پیرترین، پیرترینی ناو پیرەکانی ئێوەش باشتر بن.\nخراپترین کەسی ناو پیرەکانیش ئەوانەن، کە گوێڕایەڵی هەوا و ئارەزوویان دەکەن، زۆر گوناحی گەورەی ئەنجامداوە، وەک لە نەعتەکەی لەیلا خانمیشدا هاتووە:\nبە گوێرەی هەوا و ئارەزووی خۆم کرد، زۆر گوناحم ئەنجامدا\nبە چی ڕوویەکەوە بێمەوە حزوور یا رسول الله!\nبەم شێوەیەی لێهاتووە.\nدەمت هەمیشە شەکر و شەربەت بنۆشێت، ئەی دایکی من!\nگەنج واتە ئەو کەسەی بە شێوەیەک لە شێوەکان بۆ ژیانی ئاخیرەت دەژی، بە چەشنی موسعەبی کوڕی عومەیر. لە یەکێک لە نەعتەکاندا دەڵێم: هەمیشە حەیرانی موسعەبەکەی تۆم.\nهەر کاتێک بە بیرمدا دێتەوە، چاوەکانم پڕ دەبێت.\nکاتێک ئیبنی جەحش بە بیردا دێت، -کوڕی پوری- یەکسەر چاوەکانم پڕ دەبێت. ئەوان گەرچی لە دونیادا ژیاون، بەڵام لەبەرچاویان هەمیشە ئاخیرەت تەنی خۆی چنیوە.\nتەنانەت لەو کاتەی تەمەنێکی زۆر گەنجی هەبوو، نەیزانیوە دونیا چیە و هەرگیز بەرامبەر خراپەکاری پشتی نەچەماندۆتەوە.\nدونیاکەی دونیاکەی، دونیاکەی ئەو\nفریو مەخۆ بە دونیای ئەو\nئەوەی هەر دەیوت دونیا هی ئەوە\nدوێنێ ڕۆشتین بۆ تەعزیەکەی!\nبەم شێوەیە سەیری دونیایان کردووە. موسعەب مرۆڤێکی وەها جەنتلمان و بلیمەت بوو، تابلۆی شانازی مرۆڤایەتی کاتێک بیری لەوە کردەوە کە ڕێنموییکەرێک ڕەوانەی مەدینە بکات، لەو کاتەدا تەمەنی تەنیا ٢٠ ساڵانێک دەبوو، ئەوی ڕەوانە کرد. کەواتە لەو ئاستەدا بووە، بەو شێوەیە ڕۆحی خۆبەخشانەی تێدا بووە. شەیدایی شتێکی تر ڕووی لە چاوەکانی نەکردووە. هیچ شتێک سەری ئەویان نەسوڕماندووە. تەنانەت ئیدارەی دایکیشی دەکرد، دایکێک یەکێک بوو لەو کەسانەی بتەکانی دەپەرست، هەموو ڕۆژێک بە شێوەیەکی جیاواز هەڕەشەی لێدەکرد، دەیوت من دایکی تۆم و شیری خۆمت لێ حەرام دەکەم. ئەویش لە وەڵامدا دەیوت: دایکە من هەرگیز کەموکورتی بەرامبەر تۆ نانوێنم، هەرگیز ناحەقیت بەرامبەر ئەنجام نادەم، هیچ گوناحێک لە دژی تۆ ئەنجام نادەم، بەڵام تۆ ناتوانیت من لە ڕێگەکەم پاشگەز بکەیتەوە. من ڕابەری خۆمم دزۆیوەتەوە و هەنگاو بە هەنگاو شوێنی ئەو دەکەوم!\nئەمەش شتێکی زۆر گرنگە لەو تەمەنەدا. گەر ئێمە بین، یاخود من، بە شێوەیەکی بێ ئەقڵانە یان دڵی ئەو دەشکێنم، یاخود لەلایەنەکەی تر کەموکورتی دەنوێنم.\nبەڵام ئەو نە دڵی دایکی دەشکێنێت، نە لە پەیوەندیەکانیدا لەگەڵ تابلۆی شانازی مرۆڤایەتی، کەموکورتیەک دەنوێنێت. مرۆڤێک بوو لەم ئاستەدا…\nتابلۆی شانازی مرۆڤایەتیش، شارەزای مرۆڤ بوو، کاتێک سەیری مرۆڤەکانی دەکرد، لە هەڵسوکەوت، ڕەفتار، وتە و قسەکانیان، ئەو شتانەی پێیان لەسەر دادەگرت، یەکسەر ئەوانی کەشف دەکرد، یەکسەر دەیفەرموو” ئەمە چی کارێکی پێدەکرێت؟!”. کاتێک دەبوو کەسێک رەوانەی مەدینە بکات، ئەوی رەوانە کرد.\nلە دوای ساڵێکیش، لەگەڵ ٧٠ کەسی تر، هاتنە عەقەبە و پەیمانیان لەگەڵ پێغەمبەری خودا بەست. ئەمە شتێکە هەروا بە دەم ئاسانە، چونکە ئەمانە مرۆڤگەلێک بوون بتیان دەپەرست، لەوێ شمشێرەکان لەسەر سەری دەخولێنرایەوە، بەڵام ئەو بە بەرامبەرەکەی دەوت” دابنیشە براکەم گوێم لێبگرە، گەر قسەکانت بە دڵ نەبوو، هەرچیەک دڵت پێی خۆشە ئەنجامی بدە، گەردنی من ئامادەیە، ناتوانم هیچ شتێک بکەم”. بەم شێوەیە هەست و سۆزی ٧٠ کەس لە ژن، پیاو و گەنج بە لای خۆیدا ڕادەکێشێت، دەیانهێنێتە ژێر فەرمانی پێغەمبەری خودا، ساڵی دواتر ژمارەکەیان زیاتر دەبێت، ساڵی دواتریش زیاتر…\nئیدی ڕۆژێک دێت ئەو شوێنە دەبێتە خانەی هیجرەت(دار الهجرة).\nباشترینی گەنجەکان ئەوانن کە وەک پیرەکان ژیان بەسەر دەبەن، خراپترین کەسی ناو پیرەکانیش ئەوانەن کەوا وەک گەنجەکان ژیان بەسەر دەبەن.\nکەسانێک هەن گەشتوونەتە تەمەنی ٦٠، ٧٠، ٨٠ ساڵ، بەڵام هێشتا لە هەوا و ئارەزووەکانی ڕزگاری نەبووە، لە ژێر ڕکێفی ئەودا هەنگاو هەڵدەگرێت، هەرچیەک بە ئەقڵیدا بێت، هەوڵ دەدات ئەو کارە ئەنجام بدات، باسی ئەم و ئەو دەکات، جوێن دەدات، غەیبەت دەکات، بوختان دەکات، کەسانێک کە وەک ئەو بیر ناکەنەوە، تەنانەت گەر مرۆڤەکانیش بەرەو بەهەشت ببەن، ئەو لە بەرامبەریاندا دەڵێت” وێران بێت ئەو بەهەشتەی ئەوانی بۆ دەبەن. بڕوخێت و بەهەشتی وەها تەختی زەوی بێت”. بەو شێوەیەیە.\nکەسێکتان دیوە دەنگی هەڵببڕێت، بەرامبەر ئەو ئەزیەتەی دەرحەق بە جوامێرانی خزمەت ئەنجام دەدرێت، کە هەمان خزمەتی هاوەڵە بەڕێزەکان ئەنجام دەدەن؟\nیان لە بەرامبەر ئەو ئەشکەنجانەی ئەنجام دەدرێت، ئەو منداڵ و ساوایانەی دەکوژرێن، یان ئەو منداڵانەی لە زیندانەکاندا تازە هاتوونەتە دونیاوە، یان ئەو زوڵمەی بەرامبەر گەنج و نەوجەوانان ئەنجام دەدرێت.\nڕۆشنبیرترین کەسەکان لەسەر ئاستی تورکیا، یان ئەوەتا ڕاگوێزراون، یاخود زیندانی کراون.\nوەک ئەوەی عاکیفی ڕەحمەتی لە دژی عەبدولحەمید وتوویەتی:\nئەم هەموو زوڵم و زۆردارییە…\nئەو مرۆڤانەی ئەم زوڵم و زۆرە ئەنجام دەدەن، بێ ئەوەی چاویان بنوقێنن، ئەم زوڵمانە ئەنجام دەدەن.\nبەڵام لەبەرامبەر ئەمانەدا، کەسانک کەوا بە خۆیان دەڵێن موسوڵمان و لە دوای ئەمانەوە ڕاپێچ بوون، کەسێکیان نیە بڵێت” کورە ئاخر ئەم کارانە زیاد لە حەد نیە؟، ئەم مرۆڤانە چییان کردووە، گوناحیان چیە؟ ئەمانە هەر خەریکی خوێندنن، دەیانەوێت زانستیان دەست بکەوێت، چەشنی برا دەست لە ملانی یەکترن، هەوڵی ئەوە دەدەن لەسەر ئاستی هەموو دونیا برایەتیەک بونیاد بنێن، لە هەرچوار دەوری دونیا نمونەیەکیان دروست کردووە و پشانیان داوە. ئەمانە چییان کردووە، هەتا ئێوە بەو شێوەیەیان لێدەکەن؛ پێیان دەڵێن ئەمانە گروپی تیرۆرستین!”\nکەسێک لەوان هەڵنەستا و بەم هەڵە و بیرکردنەوە گومڕاییەی ئەوان بڵێت” بەسە ئیتر، زیاد لە حەدی خۆی ڕۆشتوون”.\nئیدی کۆمەڵگا بە چی شێوەیەک هەڵوەشاوە، بەو شێوەیە هەڵسەنگاندنی بۆ بکەن.\nهەڵوەشاوە و بە تەواوی کەسایەتی خۆی لە دەستداوە. بۆ ئەوەی دیسان ئەو تێکچوونی کەسایەتیەش بهێنرێتەوە قاڵبی خۆی، واتە ڕەواندنەوەی ئەو تێکچوونەی توشی بووە، خستنەوە ناو قاڵبی خۆی، کارێکە لەسەر شانی ئێوەیە. بە پشتیوانی و کۆمەکی خودا.\nقەزاکردنەوەی ئەو کەمتەرخەمیەی لە ماوەی ٣ سەدەی ڕابردوودا ئەنجامدراوە، لەسەر شانی ئێوەیە.\nبە پشتیوانی خودا.\nگەر بەم شێوەیە ژیان، چونکە هەریەک لە ئێوە پێگەشتوون، سوپاس بۆ خودا، ئەو کاتە هەزار جار لە کەسە پیرەکان باشتر دەبن.\nئیدی دەبنە ئەو کەسانەی سەردارمان بە “برا ڕاستەقینەکان” ی خۆی ناوی بردوون.\nبەڵام لەلایەکی ترەوە کەسانێکی پیری وەها هەن و تەمەنێکیان هەیە و سەری خۆیان هەڵگرتووە و دەڕۆن، دیار نیە کەوا بەرەو کوێ دەڕۆن، وەک کەشتی بێ قیبلەنما، دیارنیە کەوا لە کوێی دەریاکەدا نقوم دەبن.\nکەسانێکی پیری وەها هەن، تەمەنیان لە ٦٠، ٧٠، ٨٠ ساڵیدایە و بەم شێوەیە دەڕۆن.\nتەنانەت ئاگاشتیان لەوە نیە کەوا تەمەنەکەیان گوزارشت لە چی دەکات.\nشتێک هەیە لە نێو عەوامەکاندا زۆر بەکار دەهێنرێت، بە تایبەت لە ناوچەی ئێرزرومی ئێمە، هەر لە منداڵییەوە لە ئەقڵمدا ماوەتەوە، تەمەنەکان لە شوێنێکی دیاریکراو وەردەگرن و هەڵسەنگاندنی بۆ دەکەن.\nتەمەنی ١٠ ساڵی – مەبەست دایک و باوکە- بولبولە و لەسەر لقی دادەنیشێت!\nواتە خۆشەویستە و هەمیشە لەم باوەشەوە دەچێتە ئەو باوەش، بە خۆشەویستی و زەردەخەنەوە پێشوازی لێدەکرێت.\nتەمەنی ٢٠ ساڵی، مشتەکۆڵەی خڕ دەبێت!\nتەمەنی ٣٠ ساڵی، مشتەکۆڵەی وەک چەکوشی لێدێت( لەمەش زیاتر، مرۆڤەکانی ڕۆژگاری ئەمڕۆمان دەبن بە جانەوەریش)\nتەمەنی ٤٠ ساڵی، ڕیش بهێڵەوە و سمێڵیش چلی دەبێت!\nتەمەنی پەنجا ساڵی، هەموو شتێکی لێ دیاری\nتەمەنی ٦٠ ساڵی، هاتووە و دەڕوات\nتەمەنی ٧٠ ساڵی، کاری خەلاس بووە.\nتەمەنی ٨٠ ساڵی مێشک کەمێک نوقسان\nتەمەنی ٩٠ ساڵی، یان هەیت یاخود نیت!\nمرۆڤێک کەوا وانەیەک لەم تەمەنانە وەرنەگرێت، ئیدی هەبێت یاخود نەبێت، گومان لە مرۆڤ بوونی دەکرێت…\nلە ڕاستیدا لایەنێکی گرنگی دین بریتیە لە ئەخلاق، سەرداریشمان فەرموویەتی:\nلە سورەتی قەلەمیشدا، وەک گوزارشت لە ناوی سەردارمان خودا دەفەرموێت:\nدەفەرموێت تۆ لەسەر بەرزترین ئاکار و ڕەوشتی!\nئیدی وتنی شتێک بە سەرکەشەکانی لایەنی بەرامبەر کە ئەبوجەهل، عوتبە، شەیبە، ئیبنی ئەبی موئەید بوون، مومکین نیە.\nئەمانەش وەک سیاسیەکان، مێشکیان بە تەواوی بە فەلسەفەی ژیانی خۆیان داوە، ئیدی ئێوە هەرچیەک دەڵێن، بۆکسێکتان تێ دەوەشێنن. بەڵام کەسانێکی وەک ئەبوبەکر، عومەر، عوسمان، عەلی، یان ئەو ١٠ هاوەڵەی مژدەی بەهەشتیان پیدراوە، یان ئەوەی ماڵ و حاڵی خۆیان جێهێشت و ڕوویان لە حەبەشستان کرد، یان ئەوانەی ڕوویان لە مەدینەی ڕۆشن کرد، ژنەکانیش بە هەمان شێوە بوون، دایکە ئوموسەلەمەمان یەکێک بوو لە ژنە بلیمەتەکان، هەروەها ئومو مەیمونە و دایکانی ترمان، بێ ئەوەی چاو بتروکێنن، کاتێک وتیان با هیجرەت بکەین، چەند کەلوپەلێکیان خستە بۆخچەکانیانەوە و ملی ڕیگەی مەدینەیان گرت.\nپاش ماوەیەکی دیاریکراو، دەگەڕێتەوە و دەچێتە مەدینە. ژمارەی ئەم جۆرە کەسانە زۆرە. تەنیا ئەو کەسانەی لە نێوان هاوسەرە پاکەکانیدا جێگەیان گرتووە، هەریەک لەوان لە بنەماڵەیەکی جیاوازەوە هاتووە، چونکە ئەوان لە نیوان سەردارمان و بنەماڵەکانیاندا هەماهەنگییان فەراهەم دەکرد.\nبابەتگەلێکی تایبەت بە ناو ماڵ و کاروباری ژنان، لە نێو خێزانەکانی ئەو بنەماڵانەدا، لە ڕێگەی ئەو ژنانەوە دەهێنرا و دەبردرا.\nچونکە لەناو ئەواندا ماڵێکیان هەبوو کەوا بە ئاسانی دەڕۆشتنە ناوی و دەهاتنە دەرەوە.\nئەو کارانەی ئەوان ئەنجامیان داوە، هیچیان کەمتر نیە لەو کارانەی ئەبوبەکر، عومەر، عوسمان و عەلی ئەنجامیان داوە. بەڵام لە فەلسفەی سیرەدا ئاماژە بەم کارانە نەکراوە، تەنانەت گەر هەندێک شتیش باس کرابێت، وەک پێویست لەسەر ئاستی گرنگی خۆیان، جێگەی بۆ تەرخان نەکراوە. من لەم بابەتەدا بە داخەوەم. حاشا قسەیەکم سەبارەت بە هاوەڵان و شوێنکەوتە مەزنەکانیان نیە، مەبەستم ئەو کاتەیە کەوا سیرە و بەسەرهاتەکانی جەنگ نوسراوەتەوە، ئەو کاتەی چینە جیاوازەکان دیاریکران، لەبەرچی ئەوانیش بە گوێرەی پێگەی خۆیان شوێنیان بۆ دیاری نەکراوە؟\nکاتێک ئەمانە دەڵێم: دەشێت بڵێن ئەی هیچ باسیان لێوە نەکراوە؟ نەخێر، باسیان کراوە، بەڵام بە گوێرەی بەهای خۆیان نەبووە.\nوەک لە زمانی ئێمەدا هەیە، پەیوەندیەکی ڕاستەوانەیان لە نێواندا نیە.\nئێمەش وابزانم زۆر جار ئەمەمان دووبارە کردۆتەوە، باسمان لە کۆمەڵگایەکی میسالی کردووە، تەنانەت گەر لەسەر ئاستێکی بچوکیش بێت. بۆ نمونە گەر ژمارەی هەموویان، ٣٠٠ کەس بێت. لێرە ٣٠٠ کەسی لێیە؟\n٢٥٠ کەسی لێیە، نزیکی ٣٠٠ کەسە، ئەمانە لە شوێنێکدا کۆبوونەتەوە و هەموویان دەستلەملانی یەکتر بوون، ئامێز بۆ یەکتری دەگرنەوە و، کەسانێک هەیە دەڵێن” ئەوەی ئەمانەی بەم شێوەیە کۆکردۆتەوە چیە؟ بابەتێکی سیاسی لە نێوانیاندا نیە، بەرژەوەندیەکی سیاسیش لە نێوانیاندا نیە، کارێکی دونیایی لە نێوانیاندا نیە، دڵوابەستەی چی بوون؟ لەبەرچی خەریکی ڕاکە ڕاکن؟” لایەنی کەم مەراقێکی لەم شێوەیە لای مرۆڤەکان دروست دەکەن. واتە گەر لە شوێنێکدا کۆمەڵگایەکی میسالی پێکهێنرا، ئیدی دەبێتە هۆی بە تەواوی شتەکانیەوە بخوێنرێتەوە، بە پشتیوانی و کۆمەکی خودا.\nلە نێو کەوانەیەکدا قسەیەک دەکەم:\nئێوە ناوزەندی کارێکی لەو شێوەیەن، برایان و خوشکانی ئێمە ناوزەندی کارێکی لەو شێوەیەن.\nپێکهێنانی ئەو یۆتۆپیایە، وەک ئەوەی لە کتێبی “المدینة الفاضلة” فارابیدا ئاماژەی پێکراوە، کاتێک شتێکی زۆر جددی لەسەر ئەو ئاستە پێکهێنرا، لەسەر ئاستی تەواوی دونیا، ئیرەیی دروست دەکات، بە پشتیوانی و کۆمەکی خودا.\nکەسانێکیش دێن و بەهاکانی وەردەگرن، ئەوەی بە ڕەوشتی جوان (اخلاق الحسنة) لێیان وەردەگرن.\nوەک لە حەدیسێکی شەریفدا ئاماژەی پێکراوە:\nلە نێو کردەوەکانی مرۆڤدا، هیچ شتێک لە ڕەوشتی بەرز، چاکتری تێدا نیە. ئەوەی لە ڕۆژی لێپرسینەوە قورسە لەسەر تای تەرازوو، یاخود تای تەرازوو دەشکێنێت، گەر کارێکی لەو شێوەیە هەبێت، ئەوا بریتیە لە ئاکارە جوانەکان.\nواتە بە چاکەوە باوەش بۆ هەموو کەسێک بگرنەوە، گەر هێندەی یەک دەنکە جۆ چاکەی لەگەڵ ئێوەدا ئەنجام دابێت، ئێوەش ئەوە فەرامۆش مەکەن کەوا هەنگاوێکی بە ڕوودا هەڵبگرن. گەر ئەو یەک هەنگاوی بەرەو ڕووی ئێوە هەڵگرتبێت، ئەوە فەرامۆش مەکەن کەوا دەبێت چەندین هەنگاو بە ڕووی ئەودا بڕۆن. خۆ گەر لەسەر شێوازی پیاسەکردنی ئاسایی بە رووی ئیوەدا هاتبێت، ئەوە فەرامۆش مەکەن کە دەبێت بە ڕاکردن بە ڕووی ئەودا بڕۆن. ئەمەیە ئاکاری ئیلاهی.\nلە حەدیسێکی قودسیدا ئاماژەی پێکراوە، دەفەرموێت گەر بەندەکەم یەک بست بەرەو ڕووی من بێت، من هەنگاوێک بەرەو ڕووی ئەو دەڕۆم. گەر ئەو هەنگاوێک بەرەو ڕووی من بێت، من بە ڕۆشتن بەرەو پیری دەڕۆم، حاشا الله بەرییە لەوی هەنگاو هەڵبگرێت، بڕوات و شوێنی خۆی بگۆڕێت.\nوەک ئیبراهیم حەقیش دەڵێت:\nناخوا و ناخواتەوە بەرییە لە تەواوی ئەمانە الله\nلە گۆڕان و وەرچەرخان لە گۆڕینی ڕەنگ و شکڵ\nبێگومان لەمانە بەرییە، ئەمانەیە سیفاتە نەرێنیەکانی الله\nنە لە ئاسمان، نە لە زەوی، نە لە ڕاست و چەپ، نە لە پێش و دوایە\nلە هەموو جێگەیەک بەرییە، هەرگیز شوێنی نابێت الله\nئەمەی لە تەوحیدنامەکەیدا وتووە.\nخودا ڕەب و پێغەمبەریشم حەقە\nسەڵات و سەلامی لەسەر بێت.\nگەر بێ هیچ وچانێک، بەم شێوەیە ژیانی بەسەر ببات، کاتێک گوێ لە ترپەی دڵی دەگیرێت، گەر لێدانی دڵی هەموو کاتێک بە هەمان شێوە بوو، ئیدی جێگەی باوەڕ دەبێت. کەسانێکیش کەوا دوێنی بە شێوەیەک و، ئەمڕۆ بە شێوەیەکی تر، سبەینێش بەشێوەیەکی تر دەبن، هیچ کاتێک نابنە جێگەی باوەڕ، الله شتی وەهامان پشان نەدات.\nبا لێرەدا نمونەیەکی ناشرینی ئەم بابەتەش بهێنمەوە:\nگەر لە گۆشەنیگای کڵێسا و کەنیسە و سینەگۆکێکەوە سەیری تابلۆی گشتی تورکیا بکەیت، گەر بەم کەسانە بڵێیت: موسوڵمانێتی بەم شێوەیەیە، پێموایە ئەو قسەیەی دێتە سەر زاری هەموو کەسێک بریتی دەبێت لەوەی بڵێن:\nئامان الله شتی وەها پشانی ئێمە نەدات!\nیان گەر سوریایان بە ناوی موسوڵمانیەتیەوە پشان بدەین، دەڵێن ئامان خودایە لامان بدەیت!\nلەمڕۆی جیهانی ئیسلامدا، لایەنێک نەماوە کەوا ئیرەیی کەسەکان بە لای خۆیدا ڕابکێشێت.\nئێوەش پشتیوان بە خودا، کە لەسەر ڕیگەی حەزرەتی پیری موغان شەمعی تابانن، ئەم پەیامەی سەردارمان دەهێننە دی. بە پشتیوانی و کۆمەکی خودا. من هەرگیز باوەڕ و قەناعەتی ۆمم لەم بابەتەدا نەدۆڕاندووە، ئێوە درەوشانەوەی دەرکەوتی لوتفەکانی جەنابی حەقن چەشنی ئەو شەپۆلانەی باڵایان گرتووە.\nمرۆڤێک هەبوو کەوا زۆر بە دڵم بوو، ناوی مامۆستا خەسرەو بوو، من هیچ کاتێک نەمدیوە. مامۆستای مامۆستا یەشار بوو، کەوا ماوەیەک یاریدەدەری سەرۆکی کاروباری ئاینی تورکیا بوو. لە ئیستەنبول مامۆستای بووە. کەسێک زۆر جددی بوو، وانەی بە خوێندکارەکانی دەوتەوە.\nبا لێرەدا یەک دوو خاڵتان عەرز بکەم، گەر بێتاقەت نەبووبێتن:\nمامۆستا یەشار ئەمەی بۆ گێرامەوە، جێگەی بەهەشت بێت، پشتیوان بە خودا هەردووکیان لە بەهەشتدان، سەرەڕای هەموو شتێک، لەم بابەتانەدا ئەوەی لەسەر شانی ئێمەیە ئەوەیە بڵێین : ان شاء الله.\nڕۆژێکیان لەگەڵ خوێندکارەکانیدا، مامۆستا مەحمودیش یەکێکە لەو خوێندکارانە، کەسێک بوو خزمەتەکەی ئێمەی زۆر خۆش دەویست، لە حەیرانیدا دەبوورایەوە، دەڵێت پێکەوە دەچووینە هەتا وانەیەک بخوێنین. لە بەردەم دەرگاکە تابوتێک و مردووشۆرێکمان بینی، لە مەنجەڵەکانیشدا ئاویان گەرم دەکرد، چووینە ژوورەوە و مامۆستا وەک ئەوەی هیچ شتێک رووی نەدابێت، وانەکەی ئەو ڕۆژەی پیوتینەوە، مامۆستا لەو کاتەدا کتێبی “التوضیح” و تەفتەزانییان پیدەڵێتەوە.\nتەفتەزانی لەو کەسانەیە کەوا فەلسەفەیان خستۆتە سەر شێوازی موسوڵمانانە. هاوسەردەمی سەید شەریف جورجانیە. لە نێو سوپای تەیموری لەنگدا هەتا ئەو کاتەی جەنگی چوبوکی ئەنقەرە ڕوویدا، ئەوان سەرکار بوون. تەفتەزانی کەسێکی بەو شێوەیە بووە. مامۆستا خەسرەویش کتیبەکەی ئەو بە خوێندکارەکانی دەڵیتەوە.\nلە دوا ڕۆژەکانی تەمەنیدا لەسەر جێگە دەکەوێت، کتێبی تەفسیرەکە بەم شێوەیە دەگرێت بە دەستیەوە، هەندێک جاریش لە دەستی دەکەوتە خوارەوە، ڕۆژێک لە دەستی دەکەوێتە خوارەوە، لەو کاتەدا دەداتە هەنسکی گریان، دەڵێت: خودایە تەنانەت ناتوانم ئەمەش بگرم بە دەستمەوە. لێم خۆش ببە.\nواتە هەتا دەگەیتە حاڵێکی لەو شێوەیە، ئەو ئەرکە ئەنجام بدەیت کەوا پێویستە بیکەیت. هەتا ئەو کاتەی لەسەر جێگا دەکەویت. لەسەر جێگا.\nخوێندکارەکانیشی دەڵێن: مامۆستا ئەو مەنجەڵە ئاوە چیە لەسەر کوڵانە، من پێم وایە لەو کاتەدا خۆی لە تەواوی هەستە مرۆییەکان پاراستووە، بەڵام کاتێک لێی دەپرسن مامۆستا ئەوە چییە؟\nلە وەڵامدا دەڵێت هیچ نیە.\nدواتر دەڵێت: کچێکمان هەبوو لە زانکۆ، ئەو وەفاتی کردووە، لەبەر ئەوە ئەو ئاوەمان ئامادە کردووە. هەتا دوای وانەکە بیشۆین و بینێژین.\nکاتێک ئەو کارەی ئەنجامی دەدەیت، نە مردنی هاوسەرەکەت، نە مردنی کچەکەت، نە ئەم و نە ئەو…\nمن پێم وانیە کەوا ئەم مرۆڤە مەزنە، کەسێکی بێ دڵ بێت. بەڵام لە کوێدا پێویست بەوە دەکات ئەو دڵە بەکاربهێنیت، لە کوێدا خۆت بە خاوەنی بەها مرۆییەکان دەکەیت، لە کوێدا پەلەقاژ بۆ بەرزکردنەوەی وشەی الله دەکەیت، نابێت ئەمانە تێکەڵی یەکتری بکەن.\nهەروەها حاڵی حەزرەتی پیری موغانیش بە هەمان شێوە بوو، دونیای بە لەپی دەستی توڕ داوە.\nتابلۆی شانازی مرۆڤایەتیش کاتێک حەزرەتی ئەبوبەکریشی لەگەڵدا دەبێت، لەو کاتەدا هیچ شتێکی لەبەردەمدا نابێت، بەڵام لە پڕێکدا وەک ئەوەی پاڵ بە شتێکەوە بنێت، بەم شێوەیە دەکات.\nلەو کاتەدا دەچێتە حاڵێکی ترەوە و کاتێک دێتەوە سەر خۆی، لێی دەپرسن ئەی پێغەمبەری خودا ئەوە چیت کرد؟\nدونیا لەبەرچاوم بەرجەستە بوو، وتی من خۆم لەلای تۆ پەسەند دەکەم، منیش وتم تۆ ناتوانیت خۆت لەلای من پەسەند بکەیت، وتم برۆ، ئەویش ئاوڕی لێدامەوە و وتی نەمتوانی لەلای تۆ خۆم پەسەند بکەم، بەڵام لە دوای تۆ، خۆم پەسەندی لای کەسانی دوای تۆ دەکەم.\nڕۆژێکیان کاتێک حەزرەتی ئەبوبەکر پەرداخێک ئاوی سەهۆڵاوی پێدەدرێت، ئەوەی بە نیعمەتێکی گەورە دێتە پێش چاو، دەیبات بۆ لێوەکانی و بێ ئەوەی قومی لێبدات، دەیهێنێتە خوارەوە، لەو کاتەدا ئەم وتەیەی سەردارمانی بیر دەکەوێتەوە و لە هەنسکی گریان دەدات. تەنانەت پەرداخێک ئاوی سارد…\nسەردارمان لە یەکێک لە فەرمودە سەحیحەکانیدا دەفەرموێت:\nكُلُّ مَوْلُودٍ يُولَدُ عَلَى الْفِطْرَةِ الاسلام\nواتە هەموو منداڵێک لەسەر فیترەتی ئیسلام دێتە دونیاوە، واتە هیچ گوناحێکی نیە، گەر لەو کاتەدا سوێند بخۆن کەوا ” ولله، تالله، بالله” ئەمە دەچێتە بەهەشتەوە، ئەوا سوێندەکەتان ناکەوێت. کارێکی گوناحتان ئەنجام نەداوە، قسەیەکتان دژی واقع نەکردووە. مرۆڤ بە فیترەتێکی بێگەردی لەو شێوەیە دێتە دونیاوە. هەربۆیە جاران، لە کاتی نزای باران بارین و، ڕۆژ گیران و مانگ گیران، ئەو منداڵانەشیان لەگەڵ خۆیاندا بردووە، کە هێشتا پینەگەشتوون. ئەوانیشیان فێرکردووە بڵێن “ئامین”، چونکە بێ گوناحن. کاتێک هاتمە ژوورەوە یەک دوو منداڵی بچوکم بینی، منیش هەمان شتم بەوان گووت” ئێوە بێ گوناحن، نزای خێرم بۆ بکەن”، یەکێک لەوان منداڵی یەکێک لە خوێندکارە دێرینەکانم بوو.\nبا ناوی هاوڕێکەم نەڵێت، دوایی تەریق دەبێتەوە و دەست بە گریان دەکات، چونکە من ئەو چاک دەناسم لە پێش ٥٠ ساڵەوە. بەم شێوەیە نزا بەو منداڵە بێ گوناحانەش دەکەن.\nئێمە زۆر ئامانجی میسالی گەورەمان هەیە، مەفکورە و ئایدیاڵمان هەیە.\nبۆ ئەوەی جەنابی حەق ئەم ئامانجانەمان بهێنێتە دی، پەنا بۆ نزای ئەوانیش دەبەین، دەچینە ژێر ڕکێفی ئەوانەوە، دەڵێن” با ئەوانیش نزای خێرمان بۆ بکەن”. ئەمانەش شتانێکن کەوا کەسە گەورەکان لە مێژەوە ئەنجامیان داوە. هەر بەم شێوەیەش بووە بە پشتیوانی و کۆمەکی خودا.\nبەڵێ، دەفەرموێت” وەک چۆنی نەفسی گەنجیت بە پاکوبێگەردی لە من وەرگرت، بەو شێوەیەش بۆ منی بگێرەوە”.\nجەنابی حەق بە فیترەتێکی پاکەوە، ئێمە بەرەو ئەم دونیایە دەنێرێت، لَقَدْ خَلَقْنَا الإِنْسَانَ فِي أَحْسَنِ تَقْوِيمٍ\nدەتوانن لەم ئایەتەشدا واتای هەمان حەدیس ببیننەوە. پاشان دەفەرموێت: ثُمَّ رَدَدْنَاهُ أَسْفَلَ سَافِلِينَ\nپاشان دوای ئەوەی مرۆڤ ئیرادەی خۆی بە شێوەیەکی خراپ بەکاردەهێنێت، یاخود بەو مەیلەی هەیەتی و ئەو هەڵسوکەوتەی لە ڕێگەی مەیلیەوە ئەنجامی دەدات، خۆی فڕێ دەداتە چینی خوارترینی خوارترینەکان(اسفل السافلین).\nواتە ئەوانەی ئیمانیان هێناوە و کرداری چاکە ئەنجام دەدەن، دەتوانن ئەو ئاسۆیە بەدەستبهێنن.\nلێرەدا تەواوکردنی ئەم بابەتە بەم شێوەیە دەبێت:\nبەشی دووهەمی ئەم بابەتە لە ڕێگەی حەدیسێکی ڕوون دەکەمەوە:\nتَمُوتُونَ كَمَا تَعِيشُونَ، وَتُحْشَرُونَ كَمَا تَمُوتُونَ\nچۆنی بژین بەو شێوەیە دەمرن، چۆنیش بمرن، بەو شێوەیە حەشر دەکرێن.\nواتە کاتێک لە ڕێگەی ئیمان و کردەوەی چاکەوە تاج لەسەر ئەم بابەتە دەنێن، کاتێک لە ڕێگەی نوێژەوە تاج لەسەری ئەم بابەتە دەنێن، دیسان ئەو بیگەردییەی سەرەتا بەدەست دەهێننەوە.\nوەک حەزرەتی ئیمامی ڕەبانیش فەرموویەتی:\nنوێژ بە شێوەیەک ئەنجام بدە، وەک ئەوەی میعراجی کەسی ئیماندار بێت”.\nسەردارمان لە ڕێگەی بڕینی ئاسمانەکانەوە میعراجی ئەنجامدا و، پاشان لە ڕێگەی چاوپێکەوتنی لەگەڵ جەنابی حەق، تاجی لەسەری میعراجەکەی دانا. ئێوەش ڕۆژانە ٥ جار، گەر بە هەموو شعور و ئیرادەتانەوە ئەنجامی بدەن و بە تەواوی دڵتانی پێبدەن، وەک ئەوەتان لێدێت کە میعراج ئەنجام بدەن. چونکە نوێژ میعراجی کەسی ئیماندارە.\nئیمامی ئاڵڤاری کە حەزرەتی ئەفەشمان پێدەوت، هەمیشە دەیوت:\nنوێژ کۆڵەکەی دینە، نورەکەیەتی\nکەشتی دین لەلایەن نوێژەوە بەڕێوە دەچێت\nنوێژ پیری هەموو عیبادەتەکانە\nبێ نوێژ و بێ نیاز، ئیسلام دەبێت؟\nگەر ئەو نەبێت، هیچ شتێک نابێت. گەر ئەویش بوونی هەبوو، هەموو شتێک دەبێت، لە پڕێکدا هەموو شتێک دێتە بوون.\nلەم ڕوانگەیەشەوە مادام بەم شێوە پاکوبێگەردە دێینە دونیاوە، پێویستە بە هەمان شێوە بگەڕێینەوە لای پەروەردگارمان.\nلەلای خوداوە هاتووین و بۆ لای ئەو دەگەڕێینەوە، بە شێوەیەک لە شێوەکان تەجەلی ئەوین، ئەفرێندراوی ئەوین، ئەو بونیادی ناوین و دایهێناوین.\nوەک ئێمەی بە بێگەردی بۆ ئەم دونیا ناردووە، بێ ئەوەی بە پیساییەکانی دونیا سەروچاومان پیس بکەین، چەشنی ئەو منداڵانەی بەروانکەکانیان پیس دەکەن، پیسی نەکەین، بە هەزار گیانیش ئاواتە خوازی ئەوەین بە حاڵێکی بێگەردی لەو شێوەیە بە دیداری پەروەردگارمان شاد ببینەوە. والسلام.


چەند سەرنجێک لەسەر مەسەلەی ”ھەڵوەشاندنەوەی قەوارەی ھەرێم“: ھەڵاتن بەرەو تاریکیی. – Standard Kurd\nلەلایەن ستاندار Posted on ته‌مموز 1, 2020 379 جار بینراوە 0 سەرنج\nڕای من لەسەر دۆخی سیاسیی و ئابوریی و یاسایی و دەزگایی و حیزبیی و میدیایی و فەرھەنگیی قەوارەکەی ھەرێم بۆ زۆرێک لە خوێنەران ئاشکرایە، ئەوانە نەبێت کە بە ئەنقەست دەیشێوێنن و بەوشێوەیە دایدەڕێژەنەوە کە خۆیان دەیانەوێت. من تا ئێستا چەندانجار باسم لەوە کردوە کە ئەم ئەزموونەی ھەرێم قابیلی چاکسازیکردن نییە، دروستبوونی بزوتنەوەی گۆڕان لە ساڵی ٢٠٠٩دا و پەنابردنی ئەم بزوتنەوەیە بۆ ھەڵبژاردن وەک ئامرازێک بۆ ئەنجامدانی گۆڕانکاریی حیکایەتێکی تراژیدییە. ئەمڕۆ ئیتر تەواو ئاشکرایە کە ھەڵبژاردن ئامرازی گۆڕانی ئەو ئەزموونە و چاکسازیکردن لەناویدا، نییە. ئەم ئەزموونە سی ساڵ کاری مافیایی و جەردەیی و دزییکردن و پەنابردن بۆ ھێز و توندوتیژیی لەپشتە. ئەوەی دروستکراوە بە ڕادەیەک نالەبارە کە قابیلی چاکسازیی نییە و بە تەنھا دەسکاریکردنی موچە، یان چاودێرکردنی خاڵەکانی گومرک لەسەر سنوور، یان فرۆشی نەوت بەتەنھا، بونیادە سەرەکییەکانی ئەو گشتە گەورەیە ناگۆڕێت. ئەوەی دەبێت ڕووبدات، ھەڵوەشاندنەوەی ئەوەیە کە دروستکراوە بە نیازی سەرلەنوێ دروستکردنەوەی بە شێوەیەکی جیاواز. ئەمەش ئەرکێکە بەوە ئەنجامنادرێت بەرگریی لە خورافەتی ڕاکردنی خەڵکی کوردستان بۆ ناو ئامێزی ھێزە تائیفیی و دینیی و دەسەڵاتگەرەکانی بەغدا، بکەیت و قەوارە فیدراڵییەکە ھەڵوەشێنیتەوە. ئەوەی دەبێت ڕووبدات بەھێزکردنی ڕۆژانە و پلان بۆدانراو و بەردەوامیدانە بە ئیرادەی گۆڕانکاریی سیاسیی سیستمەکە و کارکردنی عەقڵانیی بۆ ئەنجامدانی ئەو گۆڕانکارییە. ئەمەش ئەرکێکە بەم بکەرە سیاسییە بچووک و نەفامانە ناکرێت کە خەون بە ڕاکردنەوە بۆ بەغدا دەبینن. ھاوکات باوەڕیشم وایە بۆ ئەنجامدانی ئەم گۆڕانکارییە وەرگرتنی ھاریکاریی لە بەغدا، لە ئەمریکییەکان، یان لە شەیتان کارێکی ڕەوایە. چونکە درێژەدان بەم ئەزموونەی ئەمڕۆکەی کوردستان نزیککردنەوەی دەستەجەمعی خەڵکی کوردستانە لەناوچوون. ھەمان دۆخ کە لەبەغداش ئامادەیە و کاردەکات.\nبڵاوکراوەی پێشوونوێترین هەڵوێستی ئەمریكا لەبەرامبەر دەستدرێژیەكانی توركیا لە كوردستان\nبڵاوکراوەی نوێترکێ دژی قەوارەی هەرێمی کوردستانە؟\nلە دوڕیانی شکست و چاکسازیدا\nناوەرۆكی ئەو راپۆرتەی هەرێم پێشكەشی بەغدای كردوە لەبارەی نەوت ئاشكرادەبێت\nPosted on ته‌مموز 13, 2020 0 1134\nPosted on ته‌مموز 18, 2020 0 818\nPosted on ته‌مموز 26, 2020 ته‌مموز 26, 2020 0 321\nPosted on ئاب 1, 2020 0 645\nPosted on ئاب 7, 2020 0 649


جه‌نه‌ڕاڵ په‌تریه‌س ئاگاهی ده‌دات له مه‌ترسـیـیه‌کانی ئاکامی سـوتاندنی قورئان\nفه‌رمانده‌ی هێزه‌کانی ئه‌مه‌ریکا و ناتۆ له ئه‌فغانستان ده‌ڵێت پلانی کڵێسه‌یه‌ک له ستانی فلۆریدای باشوری خۆرهه‌ڵاتی ئه‌مه‌ریکا بۆ سوتاندنی قورئانی پیرۆز له 11 ی ئه‌م مانگه‌دا ڕه‌نگه ژیانی سه‌ربازانی ئه‌مه‌ریکایی و هه‌روه‌ها هه‌و‌ڵه‌کانی جه‌نگ له ئه‌فغانستاندا بخاته مه‌ترسیه‌وه.\nله‌و باره‌یه‌وه ڕۆژی دووشه‌ممه جه‌نه‌راڵ ده‌یڤد په‌تریه‌س گوتی ئه‌و پلانه‌ی ئاماژه پێدراوی په‌یوه‌ست به سوتاندنی کتێبی قورئانی پیرۆز، سه‌د ده‌ر سه‌د ئه‌و کاره‌یه که چه‌کدارانی تاڵیبان بۆ مه‌به‌ستی پروپاگه‌نده ده‌یقۆزنه‌وه. هه‌روه‌ها جه‌نه‌راڵ په‌تریه‌س ئاماژه‌ی ئه‌وه‌شی دا که ئه‌م کاره کێشه‌ی مه‌زن دێنێته گۆڕێ، نه‌ک هه‌ر ته‌نها له ئه‌فغانساتاندا به‌ڵکو له هه‌موو ئه‌و ناوچه ئیسلامیانه‌ی که وڵاته یه‌کگرتووه‌کانی ئه‌مه‌ریکای لێـیه.\nئه‌وه‌ی شایانی باسه دووشه‌ممه وه‌ک کاردانه‌وه‌ی ناڕه‌زایی له دژی پلانی سوتاندنی قورئانی پیرۆز له لایه‌ن ئه‌و کڵێسه‌یه‌ی شاری گه‌ینس ڤیڵ له ستانی فلۆریدا، به سه‌دان له هاوڵاتیانی ئه‌فغانی ڕژانه نێو جاده‌کانی کابولی پایته‌خته‌وه. و به‌شداربووان له ده‌ره‌وه‌ی مزگه‌وتێک گردبوونه‌وه و دروشمی مه‌رگ بۆ ئه‌مه‌ریکایان ده‌چڕی.\nهه‌روه‌ها رۆژی شه‌ممه‌ش خۆپیشاندانی هاوشێوه‌ی ئه‌وه‌ی ئه‌فغانستان له ده‌ره‌وه‌ی باڵیۆزخانه‌ی ئه‌مه‌ریکا له جاکارتای پایته‌ختی ئه‌نده‌نوسیا سازدرابوو.


11/06/2019 – www.facebook.com/sekoy.anarkistan ***** sekoy-anarkistani-kurdiy-zman@riseup.net\n111- سەبارەت بە چارەنوسی نادیاری یاخود شاراوەیی دەوڵەت.\nدوا فەرەزییەی ئارەزوومەندانی دەوڵەت لە هەڵکشانایە، یەکێك لە دیمۆکراتە ساختەچییەکان [موزەیەفەکان] دەڵێت ئەو بیانوەی کە پاساوی پێدەدرێت کە دەوڵەت هەتا ئێستا هەر تەنها ڕۆڵی مشەخۆریی بینیوە لە تەك زۆرداری و زوڵمدا، ڕاست نییە و ناکرێت ئەوە بە تەنها هۆکارێك بێت لە نکوڵیکردنی و ڕەتکردنەوەی ڕۆڵیدا، چونکە ڕێڕەوی دەوڵەت وەکو ئۆرگانێکی بنەڕەتییە لە بەرهەمهێنان و بەکارهێنان، لە ئاڵووێڵکردنا[ تەداول]، دەستپێشخەری [موبادەرەکردن ] ئازادیی و یەکسانییە.\nلای ئەوان [ لای Louis Blanc و Pierre Leroux – وەرگێڕ] دەوڵەت هەر بۆ ئازادیی و یەکسانییە . دەوڵەت متمانە و پشتیوانە [ ڕەسیدە].\nبەڵام لە ڕاستیدا بازرگانیی ، کشتوکاڵ / کشتیاریی و هەروەها پیشەسازیی و پیشەسازییکردن دەوڵەتە.\nکەناڵەکان، هێڵی ئاسنینی شەمەنەفەرەکان، کانەکان [ مەناجم] ، کۆمپانیاکانی بیمە [تەئمین]، هەروەها فرۆشیارەکانی تووتن و پۆست ئۆفیسەکان، هەموویان دەوڵەتن .\nپەروەردە وپێگەیاندنی گشتی دەوڵەتە.\nدەوڵەت لە دۆخی باشییدا هەموو خەسەڵەتە نەرێینەکانی دەشارێتەوە و خۆی بە خەسڵەتی ئەرێیانە دەپۆشێت و دەپێچێتەوە، خۆی لە سەرکوتکەرەوە، لە مشەخۆرەوە هەروەها لە کۆنەپارێزییەوە [موحافیزکارەوە] کە هەمیشە وابووە دەگۆڕێت بۆ ڕێکەخەرێك، بۆ بەرهەمهێن و خزمەتکار کەواتە ئەوە فیوداڵیزمە و خۆی نوێکردۆتەوە، دەزگەی هەڕەمیی جەمعییەکانی پیشەسازییە و خۆی ڕێکخستووە و پۆلینەی خۆی بەگوێرەی فۆرمیلەیەکی بەهێز کردووە کە نهێنی ئەوە Pierre Leroux هێشتا لەبەرچاومانی شاردۆتەوە.\nبەم شێوەیە ڕێکخەرانی یاخوازیارانی دەوڵەت سەبارەت بە دەوڵەت هیچ شتێکیان لا نییە، تەنها لە گریمانێکەوە دەڕۆن بۆ گریمانێکی دیکە گوایە دەوڵەت دەتوانێت سروشتی خۆی بگۆڕێ و وەرچەرخاندن لە خۆیدا بکات. ئەمەش وەکو ئەوەیە کە قسە لەسەر گۆڕانی شەیتان بە سەرۆکی مەلائیکەکان، بێت، بە تێپەڕینی چەند چەرخێکی ژیانی، دەوڵەت لە ڕێگای خوێن و سەربڕینەوە وەکو دڕندەیەکی کێوی، ئیتر دەتوانێت خۆراکی ئینجانە و ڕوەکەکان و ئاسکەکان بدا، بەرخەکان ئاوس بکات. ئەمە وانەی Louis Blanc و Pierre Leroux سەبارەت بە دەوڵەت، وەکو زۆر دەمێك لەمەوبەر وتومانە هەموو ئەمانە نهێنی سۆشیالیزمن.\n” وشەکانی سەرپەرشتیکەر [وەلی ئەمر]، بە دەستودڵیی، حکومەتی خۆتەرخانکەر، ئەمانە لای ئێمە وەکو دروشمێکە، ئەو وشە قوڵمانایانە قسەی نێو ‘ ئینجیلە- بایبڵ’ ن. باشە کێ لە ئێوە دەبێتە پێشڕەو و کێ دەبێتە خزمەتکاری هەموان . هەرچی ئێمەشین ڕقمانە لە بێبەشبوون [مەحرومبوون]، گەندەڵیی، حکومەتی داپلۆسەر کە خەڵکی وەکو نێچیرێك ناچار بە ڕاوکردن لەلایەن خۆیەوە دەکات. ئێمە سەرسامی ئەوانەین کە بەدەستودڵن بەشێکی زیندوون لە مرۆڤایەتی، ئێمە خۆشحاڵ نین بەوانەی کە وەکو بەشێك لە مردوانن. ئێمە یاخیدەبین و دەچینەوە بە گژ بێ ڕێزیی و سوکایەتی و جەردەیی کە لە ئایدیاکانی دەوڵەتی سەروەرن، ئێمە چەپڵە لێدەدەین بۆ ئەوانەی کە بەر دەگرن، بەرهەمدەهێنن و بەڕێزن کە لە ئایدیاکانی دەوڵەتی خزمەتکارن. لەوەش باشتر باوەڕێکە و هەزار جاریش خۆشەوەیستترە لە ژیان – باوەڕەکەمان لە بەرەوڕووبونەوە و دواقۆناخی گواستنەوەی دەسەڵاتدایە ، ئەوەش ڕێڕەوی سەرکەوتنە لە دونیای کۆنەوە بۆ دونیای نوێ. هەموو حکومەتەکانی ئەوروپا ئەمڕۆ لەسەر ئایدیای دەوڵەتی سەروەر ڕاوەستاون ، بەڵام بێ ئومێدانە سەما دەکەن ، سەمای مردن ”\nNouveau Monde,” November 16, 1849.


ئارێز عەبدوڵا: هاوسەرۆکەکانى یەکێتى جێگریان نابێت\nکۆرۆنا هەزاران کەسى بێکار کردووە و ملیۆنان کەسى دوچارى هەژارى کردۆتەوە\nجگەرەکێشان و کۆرۆنا..هۆشدارییەک لەلایەن ڕێکخراوی تەندروستیی جیهانییەوە\nڕۆژنامەى حزبوڵا: فەرماندە عێراقییەکان ئاگادارى وادەى هێرشەکەى ئەمریکان بۆ سەر گروپە چەکدارەکان لە عێراق\nنەجەف، شەش توشبووى کۆرۆنا چاکبوونەوە و نەخۆشخانەیان جێهێشت\nهاوپەیمانى فەتح دانوستان لەگەڵ زورفى ڕەتدەکاتەوە “ئێمە زۆرینەى پەرلەمانین”\nتەندروستى هەولێر: بڵاوبونەوەى کۆرۆنا خێرایە و لە هەوڵداین هێواشى بکەینەوە\nهۆشدارى نوێی رێکخراوى تەندروستى جیهانى لەبارەى کۆرۆناوە\nواشنتۆن وێنەى دانانى سیستمى بەرگرى موشەکى (پاتریۆت)ى لە عێراق بڵاوکردەوە\n"دەسەڵاتەکانى ئەنجومەنى باڵاى سیاسی دیاریدەکرێن"\n10:46 شه‌ممه 29 شوبات 2020\nئەنجومەنى سەرکردایەتى یەکێتى ئەمڕۆ کۆدەبێتەوە بۆ هەڵبژاردنى سکرتارییەتى ئەنجومەنەکە، ئەندامێکى سەرکردایەتى ئەو حزبەش دەڵێت هاوسەرۆکەکان جێگریان نابێت.\nلەپاڵ هەڵبژاردنى سکرتارییەتى ئەنجومەنەکە، سەرکردایەتى یەکێتى لەهەوڵى دیاریکردنى دەسەڵاتەکانى ئەنجومەنى باڵاى سیاسی و بەرژەوەندى یەکێتیدایە کە لەلایەن کۆسرەت رەسوڵەوە سەرۆکایەتى دەکرێت.\nئارێز عەبدوڵا ئەندامى سەرکردایەتى یەکێتى بە ناس کوردى ڕاگەیاند “ئەمرۆ هەڵبژاردن بۆ ئەو پۆستانە دەکرێت کە ماوەتەوە و ڕەنگە سکرتاریەتى ئەنجوومەنى سەکردایەتیش هەڵبژێرین، کاندیدەکان ئازادن لە خۆپاڵاوتنیان بۆ هەر پۆستێک”.\nوتیشى “سکرتاریەتى ئەنجوومەنى سەکردایەتى لە سێ کەس پێکدێن و دەکرێن بە ستافی بەرێوەبردن و دیاریکردنى کۆبوونەوەکانى ئەنجوومەنى سەکردایەتى”.\nبەپێی پەیڕەوى ناوخۆى یەکێتى، ئەنجومەنى سەرکردایەتى ئەو حزبە کە لە 110 ئەندام پێکدێت، بەرزترین دەسەڵاتى هەیە، لەدوو هەفتەى ڕابردوودا ئەنجومەنەکە هەریەکە لە بافڵ تاڵەبانى و لاهور شێخ جەنگى بەهاوسەرۆک هەڵبژارد.\nئارێز عەبدوڵا وتى “بەپێى پەیرەوى ناوخۆی یەکێتى هاوسەرۆکان جێگیریان نابێت و مەکتەبی سیاسیش پێکدێت لە لە لێپرسراوى مەکتەبەکان، کارگێر و هاوسەرۆکان”.\nسەرەڕاى هەوڵەکانى ئەنجومەنى سەرکردایەتى بۆ هەڵبژاردنى سکرتارییەتى ئەنجومەنەکە، هێشتا دەسەڵاتەکانى ئەنجومەنى باڵاى سیاسی و بەرژەوەندى یەکێتى چارەسەرنەکراوە و لە پەیڕەوى ناوخۆدا پەسەندنەکراوە، کە لەدوو هەفتەى ڕابردوودا ناکۆکى دروستکرد لەنێوان هەردوو ئەنجومەنەکەدا.\nبەهۆى کێشەکانەوە بۆ ماوەی چەند ڕۆژێک و لەسەر داواى کۆسرەت رەسوڵ کۆبوونەوەکانى سەرکردایەتى ڕاگیران، دواتر و دواى پێکهێنانى لیژنەى هاوبەش لەنێوان هەردوو ئەنجومەنەکەدا بۆ دیاریکردنى دەسەڵاتەکان کۆبوونەوەکان دەستیپێکردەوە.\nبەوتەى ئارێز عەبدوڵا، بەپێى پەیرەوى ناوخۆ ئەنجوومەنى سەکردایەتی بەرزترین دەسەڵاتى لەناو حزبەکەدا دەبێت و سەرجەم ئەو رێکەوتنانەى دەکرێت لەوێدا پەسەند دەکرێت.\nوتیشى “لە هەوڵداین میکانزمێکى ئیشکردن بۆ ئەنجوومەنى باڵاى سیاسی دیاریبکەین بۆ ئەوەى کارەکانیان تێکەڵ نەبێت و هاوسەنگیەکی هەبێت لەگەڵ ئەنجوومەنى سەکردایەتى، بەڵام تائێستا دەسەڵاتەکانى لەلایەن ئەنجوومەنى سەکرایەتى یەکێتیەوە پەسەندنەکراوە”.\nکۆمپانیایەکى دەرمانیی فەڕەنسی ئامادەیە چارەسەرى 300 هەزار توشبووى کۆرۆنا بکات\nقوباد تاڵەبانی پەیامێک ئاڕاستەى عێراقییەکان دەکات.. “وەک ئێمە بکەن”\nكۆرۆنا… پەتایەکی مەترسیدار بەڵام کۆمەڵێك شتی جوانی بەدوای خۆیدا هێناوە!\n00:09 یه‌ك شه‌ممه 22 ئادار 2020\nڕۆژنامه‌یه‌كی ئیسپانیی: ئه‌مریكا بنكه‌یه‌كی نوێى سه‌ربازی له‌شاری هیت دادەمه‌زرێنێت\n"سیستمی پاتریۆتیش جێگیر ده‌كات"\n11:53 پێنج شه‌ممه 26 ئادار 2020\nدوای ڕاگەیاندنی باری نائاسایی سوپاى ئەمریکا ڕێوشوێنى نوێ دەگرێتەبەر\n09:12 شه‌ممه 14 ئادار 2020\n20:42 پێنج شه‌ممه 19 ئادار 2020\nهۆشدارى دەدرێتە عێراق.. “كارەساتى دارايى ڕودەدات”\n20:17 هه‌ینی 06 ئادار 2020\nسەرچاوەیەکى تەندروستى: سێ توشبووى کۆرۆنا لەکەرکوک چاکبوونەتەوە\nئەو کەسەی لە نەخۆشخانەی فریاکەوتنی ڕۆژئاوای هەولێر تەقەی لە چوار کەس کرد دەستگیرکرا\n17:30 هه‌ینی 13 ئادار 2020\n18:21 چوار شه‌ممه 25 ئادار 2020\nشازادەى جێنشينى بەريتانيا توشى كۆرۆنا بوە\n17:37 دوو شه‌ممه 23 ئادار 2020\nدواهەمین ڕزگاربووى ئەنفلۆنزاى ئیسپانى لەبارەى کۆرۆناوە هۆشدارى دەدات\n15:49 سێ شه‌ممه 17 ئادار 2020\nپۆلیس: لە پێنجوێن دوو کەس هاوسەرى رۆژنامەنوسێکیان ڕفاند


"چەکل" توانجێکی یان پێڕابواردنێکی سلێمانیانەیە، لێ گەرەکە بەدەر لەوە وەک فێنۆمێن وەریبگرین و ڕەخنەییانە پێوەی خەریک ببین، چونکە لە هەموو بوارەکانی ژیانی کوردان (ی نێو ئێراق)دا تەنیوەتەوە، بەڵێ تەنانەت لە ماڕشی سەندنی سەروەریدایە.\nئاشکرایە وشە تەنیا دەربڕینی زارەکی نییە، بەڵکو هاوکات ناوەرۆکێک یان ڕەوشێکی دەروونی لە خۆدەگرێت، وەک "سازگار"، "هێمن". هەروەها وشەی دیکە هەیە کە ئەویش واتاکەی ڕۆشنە، بۆ نموونە وشەی "چڵ"، لێ ئەمیان وەک دوو وشە ناوبراوەکەی دی لە ناوەڕۆکێکی هەستەکییەوە دەرنەکێشراوە، بەڵکو ئێمە لە دەرککردنەوە دەزانین کە "چڵ" بەشێکی باریکتر و نەرمتری درەختە لە لقەکەی، ئەمیش باریکتر و نەرمترە لە قەدەکەی. لێ وشەی چەکل بە پێچەوانەی ئەو نموونە هێنراوانەی سەرەوە، هیچ ناوەرۆکێک دەرنابڕێت. هەردوو دەنگی "چە..." و "...کل" زۆر سەیر پێکەوە گرێدراون، ئەوها دەنوێنێت هەروەک پێکەوەگوجاویی دەنگییان یەکی خستبن، هاوکات نەشیاو نییە لە چەقەڵ / چەکەڵ / شاکال-ەوە وەرنەگیرابێت. گەر ڕەفتاری چەکل وەربگرین، کلکەلەقێکانی، بێسەروبەرییەکەی، چاوەڕوانییەکەی بۆ خواردنی لاکی ڕاوکراو و هتد، ئەوا پێدەچێت ئەو گریمانەیە نالەبار نەبێت – ئەمە بێگومان تەنیا گریمانەیە.\nئێمە بە هەوڵێکی دیکەی بەراوردکاری باشتر دەتوانین لە فێنۆمێنی چەکل نزیک بکەوینەوە، واتا گەر بیخەینە بەراوردەوە لەتەک فێنۆمێنی "چڵیت"دا ( کەواتە، وەک فێنۆمێن، سەربەخۆکراو لە ڕەچەڵەکی مێژوویانەی سەرهەڵدانی لە سلێمانی، بێگومان هاوکات لەگەڵ ڕێزدا بۆ کەسی ئەوها ناونراو، چونکە بەگوێرەی وەسفکردنەکانی ئەو کەسە لەتەکیدا یەکناگرێتەوە، واتا چڵیت وەک فێنۆمێن لە ڕەوتی بەگشتیبوونیدا واتایەکی دیکەی وەرگرتووە).\n"چڵیت" دەشێت ئاماژە بێت بۆ تلیسانەوە، یان بۆ سەغڵەتکەرێکی لکاو بە کەسانەوە، هاوشێوەی چڵ-م-ی چۆڕاوە بە لووتدا. بە هەر حاڵ لێرەش "چڵ" و "-یت"ی پێکەوەگرێدراو وەک وشە هیچ ناوەرۆکێکی لە خۆ نەگرتووە، هیچ ئاماژەیەک نادات، بەڵکو دەشێت گەمەیەک بێت کە بۆ خاتری ڕاگەیاندنی سانای زار بە خودی "چڵ" بکرێت و لە سپۆنتانێتیی (عەفەوییەتی) خۆڕاگەیاندنەوە بێتەگۆڕێ. وشەکە خۆی، وەک خودی ئەو وشەیە، ئەوها دەرفەتی گەمەی زمانیانە دەدات. ئێمە دەتوانین بۆ پتر تێگەیشتن لەم ڕەوشە دەنگی "ڵ" بە وێنە وەربگرین: زۆر دەشێت چەنەبازییەک کە کەس لێی تێناگات و مایەی سەغڵەتییە بۆ کەسانی دەوروبەر، وا لەو کەسانە بکات کە بەو چەنەبازە ڕاببوێرن، واتا سزای بدەن و بە پێڕابواردنەوە پێی ببێژن: "دە بەسە بڵتە بڵت!". ئێمە ڕەوشێکی بەم چەشنە، لێ لە پەیوەندیی دیکەدا، لای گریکەکانی ئەنتیکە دەبینین: ئەوان کە خۆیان لە بێگانان بە مەزنتر دادەنا، لێ لەبەر ئەوەی لە دەربڕینەکانیان تێندەگەیشتن، ئەوا بێگانەکانیان لە شێوەی ئاخافتنیانەوە ناو دەنا "باڕ-باڕێس" (بەڕبەڕەکان) کە بە کوردی واتای "بڵتە-بڵت-کەران" دەگەیەنێت.\nگەرچی دەربڕینی وشەی چەکل وەک دەربڕینی وشەی چڵیت لەسەر زار ناخۆش نییە، سەرەڕای ئەوە نیشانەی ئەوە نییە کە گۆیا لە خۆشەویستییەوە سازێنرابێت، وەک چۆن بۆ نموونە کوڕێک برادەرەکەی ناودەنێت خولە، عەبە، حەمە و هتد. چەکل هەرگیز لە داکەوتدا بە جیددی وەرناگیرێت و مرۆ حەز بە نزیکبوونەوەی ناکات. کاتێک چڵیت زۆرتر مۆرکی تەپۆ، دوورەپەرێز، بێتاقەت و هتد-ی هەیە، ئەوا چەکل سرکە، زۆر حەزی لە کلکەلەقێ و خوانواندنە لە نێوەندی گشتیدا، لێ بەبێ ئەوەی ئەو خۆی بێت، بەڵکو ئەو کەسانە وەک نمونەی لاساییکردنەوە وەردەگرێت کە وریا و ناسک و چالاکن، ئەمانەش بێگومان کەسانی ئەوتۆن کە بە هیچ شێوەیەک حەز بە نزیکی لە چەکلەکان ناکەن. ئاخر چەکل نە وریایە، نە ناسکە، نە چالاکە. بۆیە کاتێک چەکل لێیان نزیک دەکەوێتەوە، ئەوا ڕاستەوخۆ پێی دەبێژن: "دە لاچۆ چەکل"! ئەی ئەو؟ ئاخ ئەو! ئەو چەکلە! دەمی پان دەکاتەوە، ئەوجا خیش دەکات و بە نابەدڵی لێیان دووردەکەوێتەوە. سەرباری ئەوە هێشتا هەر واز ناهێنێت! نەخێر، ئەو تەنیا بە جەستەی لە ئەوان دوور دەکەوێتەوە، پاشان لە دوورەوە بە تیلی چاو هێشتا هەر لە ئەوان دەڕوانێت.\nئاخر چەکل هەردەم "چاو-لێ-کردووە" و بە چەشنێک بووە بە دیلی "چاو-لێ-کردن"ەکانی خۆی، کە ئیدی بەبێ لاساییکردنەوە ناتوانێت پێناسەی خۆی بکات، ئەوجا لەبەر ئەوەی بوێریی نییە چەکلێتیی خۆی بسەنگێنێت، بەڵکو دیلی ڕێژەکانە، ئەوا شوناسی نییە! ئەو خەوشێکی کارەکتەرە.\nچەکلی "چاو-لێ-کردوو" هەرگیز کۆڵ نادات، هەردەم لە مەیداندایە و هەرگیز لە مەیداندا نییە: ئەو لە گشت لا دەبینرێت و ئەوەش دەشێت زۆر سانا دەوروبەری لە خشتەبەرێت، چونکە بینینی زۆری وا دەکات نەبینرێت کە ئەو هەردەم چاوەڕێی هەلە. لێ ئایا پەیوەندییەکان هەروا ئاسانن؟ نەخێر. ئیگنۆرانس (خۆغەشیمکردن، پشتگوێخستن) بەگشتی، یان فیزداری و لەخۆباییبونی سوننەگەرایان کە خۆیشیان تا ڕادەیەکی زۆر قایلن بە هەلە هەڵکەوتووەکان بژین و هاوکات هەردەم بینیویانە کە چۆن چەکلەکان بەردەوام دەڕوانن داخۆ کێ ی دەرکەوتووی سیاسی لەکوێ دەرگە لە ئەوان بکاتەوە، بە کورتی، زۆر دەشێت ئەمان پتر کاریگەر بن لەوەدا کە چەکلەکان بە ڕیز ماڕشی سەرکەوتن نمایش بکەن. ئاخر وەک گۆتمان چەکل بەهاکانی پێناسەکردنی خۆی لە دەرەوە وەردەگرێت و دەیانکات بە ڕێنومای ژیانی. ئەوجا ئەوی کۆڵنەدەر هاوکات بەهۆی کەلاخستنییەوە بە بوغز تەنراوە، بۆیە هەر دەرفەتێکی بۆ بێتە پێشەوە، بۆی دەبێت بە هەلی تۆڵەسەندن لە سەرجەم جڤاک، لە کولتوور، بەڵێ لە خودی ئەخلاق. ئەم دیلەی ڕێژەکان تا بۆی بکرێت بە پەخشاندنی تۆڕی رواڵەت بنەڕەتەکان لەکاردەخات! ئاخر چەکل هاوشێوەی کێم ی دومەڵی تەقیو بەڕێی پەیوەندیی سیاسییەوە لەنێوەندی سیاسەت و کولتووردا فیچقەی کردووە، هەروەها بەهۆی بینینی خۆیەوە لە ڕێژەدا تەنیا وەک پاشکۆ و بندەست دەتوانێت بە چۆڕانەوە چالاک ببێت، هەر لەبەر ئەم هۆیەشە کە کەسانی دی بە هەڵوێستمەند و سوننەگەرایانی ئیگنۆرانتەوە (خۆغەشیمکەرەوە، پشتگوێخەرەوە) بێزی لێ دەکەنەوە. ئەو وەک چاوە-ڕوان، ڕاستتر ببێژین وەک چالاکێکی کەلاکەوتووی چاو-لێ-کردوو، چاوەڕوانی هەلە بۆ وەرگرتنی رۆڵەکەی. ئەوجا دەبێت چە هەلێک لەوە لەبارتر بێت کە بەدووی خۆسەپاندنی کولتووری و سیاسیی کەسانی جاهیل و بەدجۆربوودا دەڕەخسێت؟ بەڵێ لەوە "هەلی مێژووییتر" بۆ چەکل ناڕەخسێت! بەم شێوەیە چەکلی بەردەوام پیشخواردۆوە هێدی هێدی، لێ بە خشکەیی، کودەتای خۆی بەسەر هەموواندا دەکات، بە تایبەتی بەسەر "ئەوان"دا کە هەردەم پێیان دەگۆت: "دە لاچۆ چەکل!" تازە ئەو سەردەمە بەسەر چوو! بەڵێ، ئێستا چەکل لە کەناری خۆمۆکییەوە "دێتە پاڵ"، تەنانەت "دێتە نێوانەوە": ئەو دێتە "پاڵ" بەڕێوەبەر، مامۆستای زانکۆ، تەنانەت دەگات بە ئاستێک کە لە تەنیشت ئەم یان ئەو سەرۆکەوە دابنیشێت، لە بارەگای پارتی سیاسیدا ببێت بە خاوەنی مێزی خۆی! بە چەقەنەیەک، لەسەر نامەی دەمانچەییەک، بڕوانامەی ماستەر یان دکتۆرا یان هەردووکیان بەدووی یەکدا وەربگرێت! لە وەزارەتدا پۆستی باڵای هەبێت! لە ئەنجومەنی پارێزگەدا کات بەسەربەرێت! لێ هاوکات و بەردەوام سەفتە دۆلار یان سەفتە بیستوپێنجی بخاتە گیرفانی کراسەکەیەوە، کە بە لاستیک پێکەوە ڕایاندەگرێت تا سەفتەکەیان تێکنەچێت.\nبەم شێوەیە ئیدی لە گشت لا چەنەی چەکل دەبیسترێت. ئەو بێگومان تا بۆی بکرێت هەوڵ دەدات دەستەکەی بە شارراوەیی بهێڵێتەوە، لێ تەنیا ئەو خۆی باوەڕ دەکات کە دەستەکەی شارراوەیە، بە پێچەوانەوە کەسانی دی دەیبینن! جگە لەوە چەکل هەرگیز بە سەقامگیریی دەروونی ناگات. ئاخر ئەو کە هەردەم لە هەوڵی قۆزتنەوەی هەر هەلێکدایە، هاوکات لەوەش بەئاگایە کە دەشێت هەلە هەڵکەوتووەکان نەمێنن، بۆیە دەشێت بە شانازییەوە ڕانک و چۆغەی گرانبەهای هەورامی بپۆشێت، لێ هێشتا هەر لە جانتاکەیدا دیسداشە و عەگالێکی شاردبێتەوە. ئاخر کێ ناڵێ ...؟ ئەرێ ...! کاکە جیهان پڕە لە مەترسی!\n8 کوردایەتی چییە؟


پاش 20 ساڵ نوكیا 6310 بە دیزاینێكی نوێوە گەڕایەوە\nگوڵان میدیا October 21, 2021 هەواڵ\nنوكیا 6310 لە بیستەمین ساڵیادیدا، وەشانێکی نوێکراوەی مۆبایلی بەبیرهێنراوی خۆی کە ناسراوە بە یاریی ماری، و پاترییەکەی زیاتر لە سێ هەفتە وزە دەخایەنێت، دووبارە گەڕایەوە بازاڕ.\nكۆمپانیای ئێچ ئێم دی گلۆبال، دروستکەری ئامێری نۆکیا، مۆدێلی کلاسیکی 6310ی بە گۆڕانکاریی مۆدێرن ناساندووە.\nئەم مۆبایلە ناوبانگی جیهانیی بەدەست هێنا لە ڕۆژانی سەرەتایی مۆبایلدا، هۆکارەکەشی بەردەوام بوون و بەهێزیی بەرزی جەستە و تەمەنی پاتری بوو. بۆیە لە ساڵی 90 ــەكاندا نازناوی "پارچەی بریک" یاریی مار، لەسەر ئەم تەلەفۆنە مایەوە.\nڕوونیشی كردەوە: مۆدێلە نوێیەکە تایبەتمەندییەکانی خۆی هێشتۆتەوە و تایبەتمەندیی نوێ لەخۆدەگرێت. لە خۆگرتنی کامێرای 8 میگاپێکسل و ئاوازی نوێ، و چوارچێوە و شاشە لەگەڵ گۆشەی چەماوە بۆ ئاسانبوونی زیاتر.\nنۆکیا 6310 نوێ ڕاستەوخۆ لە کۆگای ئۆنلاینەکەی بە ڕەنگی ڕەش و زەرد بەردەست دەبێت بە نرخی 99.59 دەست پێ دەکات.\nئادەم فێرگوسن، بەڕێوەبەری بەرهەمە جیهانییەکانی كۆمپانیای ئێچ ئێم دی گلۆبال بۆ بازاڕکردن گوتی: ئێمە هێشتا هەمان کوالیتی بنیاتنان لە هەموو بەرهەمەکانماندا دەپارێزین نۆکیا 6310 دووبارە و باشتر لە جاران دەگەڕێتەوە.


کوردبوون و ناسـیۆنالیـزم\nکوردبوون و ناسـیۆنالیـزم   2/8/2017\nخوێندنەوەیەیەک بۆ کتێبی:\n(بوونی نـەتەوەیی کورد، لە نێوان فەلسەفە و سۆسیۆپۆلـەتیکدا) نووسینی د. عرفان مستەفـا\n«بیرۆکەی نەتەوە لەسەرەتادا لە شێوەی کۆمەڵگایەکی عەقڵیدا دەردەکەوێت کە عەقڵ پەیوەندی نێوان ئەندامەکانی رێک دەخات».(١٣٥).\nلایبنێتز ئەم کۆمەڵگایە بە نەتەوە ناوناهێنێ. لێ لە واقیعدا بە پێودانگی ئیمڕۆ، باسەکەی باسی نەتەوەیە. دواتر دەچێتە لای کانت و کۆمەڵگا ئاکارییەکەی، تا دەگاتە لای فیختە و کتێبە بەناوبانگەکەی «چەند وتارێ بۆ نەتەوەی ئەڵمان» و بە سەرپێیش هێردەر، بەسەر دەکاتەوە. بە کورتی بیرۆکەی نەتەوە بەم قۆناخانەدا تێپەڕیوە: فەرامۆشکردنی هێردەری فەیلەسووف و شاعیر و چیرۆکنووس و مێژوونووس و هومانیست و ڕابەری یەکەمی چەمک و پرسی نەتەوە لە ئەڵمانیا، لە لایەن نووسەرەوە، ناگەڕێتەوە بۆ بایەخ نەدان و بێ ئاگایی د. عرفان، بەم فەیلەسوفە، کە بە مامۆستای فیختە و هیگڵ و شێلینگیش دادەنرێ و زۆرجاران ئەمانە هانایان بۆ بەرهەمەکانی بردووە، بەڵکو هۆکە دەگەڕێتەوە بۆ نەبوونی، یاخود کەمی بەرهەمە وەرگێرداوەکانی هێردەر. جگە لەوەش هێردەر لە نێو خوێنەرانی ئەڵمانیشدا، بڕەک بزرە و بەوە ناوی دەرکردوە، فەیلەسوفە گەورە، ونناوەکە، یاخود لە بیرکراوەکە.لە کاتێکدا ناوبراو لەسەر ئاستی دنیا ناسراوە و نەتەوە سلاڤییەکان بە باوکی رۆحی پرسی نەتەوایەتی خۆیانی دەزانن.\nهێردەر یەکەم کەسە، چەمکی نەتەوەی بەکارهێناوە و لە رووی کولتوری زمان و ئەدەبەوە باسی دەکات. لای هێردەر، کولتور و زمان بەر لە دەوڵەت و دەستوورەوە دێت. کارەکانیشی زیاتر بەرجەستەکردنی بایەخی نەتەوەیی زمان و کولتورە. بەلای هێردەوە زمانی مرۆیی، ئامرازێک و ئاوێنەیەکی پەرەسەندنی کولتوری مرۆییە. هەروەها دەڵێ: سروشت گەلان، لە ڕێگای زمان و داب و نەریت و زەریا و بیابانەوە لێک جیاکردۆتەوە. بەلای هێردەرەوە، جیهان وەک باخچەیەکە، کە تێیدا نەتەوەکان وەک ڕووەکەکان، بە پێی یاسای خودایی پڕ لە پەنهانی و تایبەتن. خۆیان گەشە دەکەن، هیچ نەتەوەیەک پێش ئەوی تر ناکەوێتەوە، لێ هەر یەک جیاوازە، لەوی دیکە. نەتەوە :\nلە فەلسەفەی لایبێنتزدا، وەک مەملەکەتی خوا، خراوەتە روو.\nلە فەلسەفەی کانت دا، لە شێوەی، مەملەکەتی ئامانج، نیشان دراوە.\nلە فەلسەفەی هێردەر و فیختە و هێگڵ دا،لە دوا قۆناخ و فۆڕمدا بە چەشنی نەتەوە، بەرجەستەبووە.\nبیرۆکەکە بە تەواوی بەرجەستە دەێت\n«لای هیگڵ ئەو دەوڵەتەی کە نەتەوە شێوە مادی و هەستەکییەکەی خۆی تێیدا شێوەگیر دەکات دەوڵەتی عەقڵە و بەرجەستەکەری ئەو پەیوەندییە عەقڵیانەیە کە لە نێوان ئەندامانی نەتەوەدا دێنە ئاراوە».(١٤٢)\nبنەمای ئەم بیرۆکەیە، وەک د. عرفان ئاماژەی پێداوە، سەرەتا لای لایبنیتز دەردەکەوێ، بێ ئەوەی ئەم فەیلەسوفە، ئەو کۆمەڵگایە، بە نەتەوە ناو بهێنێت. بەڵام وەک کۆمەڵگایەکی عەقڵی بە ناساندنی دەدات. دوای ئەم کانت پەرە بەم بیرۆکەیە دەدات و دواتر لای هێگل بیرۆکەکە بە تەواوی بەرجەستە دەێت.\nئەم فەیلەسوفە ئەڵمانانە، هەموو بنەما عەقڵییەکەی بیرۆکەی نەتەوە، وەک خاڵی دەرچوون و بەردەبازی پەڕینەوە دیاری دەکەن. هەموو ئەو نەتەوانەی بوونەتە خاوەنی دەوڵەت و بوونەتە، بوویەکی واقعی، دەنا وەکوتر سەدەها نەتەوەی دیکە هەن، کە بەم ئامانجە نەگەیشتوون، و دەکرێت هێشتا وەک نەتەوەی خەوتوو تەماشا بکرێن.\nـ مەملەکەتی خوا وەک بیرۆکەی هەمەکی نەتەوە\n«مەملەکەتی خوا،تیۆرەکەی لایبنێتزە،مەملەکەتی ئەو مرۆڤە ئازادانەیە کە ئەوەی لەناو هەریەکەیاندا عەقڵییە،حوکمی هەر یەکەیان دەکات و پەیوەندییەکانیان لەگەڵ یەکدا رێکدەخات».١٤٤\nچینێکی دەسەڵاتدار، دەستەبژێر بێت یاخود هەڵگری هەر ئایدۆلۆژیایەک بێت، لەم بۆچوونەدا نابینرێت. هەر ئەندامێکی ئەو کۆمەڵگایە بوونی هەیە و هیچ کەس حاکم نییە و عەقڵ ڕێکخەر و ڕابەری هەڵسوکەوتەکانیانە. ئەم مەملەکەتی خودایە و کۆمارەکەی ئەفلاتوون، دەکرێ وا بەراورد بکرێن، لە یەکەمدا: عەقڵ حاکم و رێنیشاندەرە، و لە دووەمدا: فەیلەسوف و هۆشمەندەکان جڵەو بە دەستن.\nئەم مەملەکەتی خوایە، دنیایەکە، بەس ئەقڵ تێیدا ڕابەر و ڕێ نیشاندەر و دایینەمۆی هەڵسوڕاندنی کاروبارەکانە.\nـ خوا لە مەملەکەتی خوادا\nکەم و زۆر پێناسەی خودا، لەنێو ئاینە کۆن و تەقلیدییەکاندا، ئاماژەیە بە هێزێکی خاوەن ویست و خواست/ ئیرادەی باڵادەستی سەرووی هەموو بووەکانە. دەسەڵاتی بەسەر گەردوون و سەرزەمیندا بە سانایی دەشکێ. دەسەڵاتی خودا لەو ئاستەدایە، ئەو بڕیاڕ دەدات، ئایا مرۆڤ بچێتە دۆزەخ یان رێگەی بەهەشت بگرێتە بەر. یاسا و رێسای، یاسا داڕێژەرەکان، وێنای خودا بە شێوەیەک دەکەن، کە بوونەوەرێکە لەسەر بنەمای هێز و دەسەڵاتدارێتی کارەکانی، خۆی ئەنجام دەدات، نەک لەسەر بنەمای حەق و عەقڵ. مادامێکی خودا، خاوەنی دەسەڵاتی ڕەهایە و توانای بەسەر گەردوون و ئادەمیزاد دا دەشکێ، وا مافی خۆیەتی چی دەوێ، وا بکات.\nلایبنیتز، پێچەوانەی ئەم بۆچوونە، پێی وایە، خودا هەڕەمەکی و دوور لە پێوەر و یاسا، ڕەفتار ناکات. بەڵکو خودا لەسەر بنەمای چاکەخوازی، هەڵسوکەوت دەکات. بە واتایەکی دیکە، خوا ئەو خودایەیە، کە بە ئەقڵ کار بکات، نەک بە ئارەزوو و میزاج.\nئەو خوایەی کە زەردەشت ناسیوێتی\n<< زەردەشت،بە ئەقڵ و بیری خۆی و لەو ڕوانگەیەوە، خوای ناسیوە و بە خەڵکی ناساندووە، ئەو خوایەی کە زەردەشت ناسیوێتی، بریتییە لە :راستی، پاکی، بیری خاس ، دانایی، ژیری، میهرەبانی، دادگەری، توانایی، ئاوەدانی، و چاکی>> . فەرهاد پاڵەوان\nد. عرفان بەدواچوونی قوڵتر بۆ ئەم بابەتە دەکات و دەنووسێ:\n«خوا لە مەملەکەتی خوا و لە مەملەکەتی سروشتدا لەو کار و کردەوانەی کە دەیکات،نمایشتی بەهێزیی خۆی ناکات لە پێناو ئەوەدا لە رێگەی هێزەوە مرۆڤ ملکەچ بکات بۆ خۆی و ڕەوایەتی بدات بە کارەکانی،خوا لەم دوو مەملەکەتەدا لە کار و کردەوەکانیدا نمایشی دروستی و دانایی و توانایی و چاکی ئەو ئایدیاڵانە دەکات،کە بەر لە کردنی کارەکانی لەناو عەقڵدا بوونیان هەبووە،ئەمەش لەپێناو ئەوەدا دەکات مرۆڤ فێری ئەوە بکات بەپێی توانا و هێزی خۆی لە کارو کردەوەکانیدا ئەوە شێوەگیر بکات کە لە عەقڵیدا وەک ئایدیاڵی دروستی و داد و دانایی بە شێوەیەکی پێشینە بوونی هەیە و هێز نەکاتە بنەما بۆ دروستی و رەوایەتیدان بە کارەکانی»(١٥٤).\nخوا هێزخواز نییە\nخوا هێزخواز نییە و گەرەکی نییە، لە ڕێگای گوشاری هێزەوە، بوونەوەرەکانی خۆی، مرۆڤ بەتایبەت ناچار بکات، بە زۆرەملێی ملکەچی ڕێنماییەکانی بن و سیستەمەکەی بەرن بەڕێوە. بەڵکو بە پێچەوانەوە خودا، وەک هێزێکی ژیر و میهرەبان، هەمیشە لە هەوڵی ئەوەدایە، لە ڕێگای ئادگارە هەرە جوان و بەرزەکانی دانایی و چاکەخوازی و توانایی و ڕەفتارە شیاو و گونجاوەکانەوە، خۆی نیشانی مرۆڤ بدات و داوایان لێ بکات، ئەو ڕێچکەیە بگرنە بەر، کە ئەو پێی باشە. میکانیزمی پەیوەندی نێوان خوا و مرۆڤ، لەسەر بنەمای بەکارهێنانی هێز و هەڕەشە و سزادان دانەمەزراوە. بەڵکو تەواو بە پێچەوانەوە، خودا لە باشترین شێوەدا بەهانای مرۆڤەوە دێت و کار و فەرمانەکانی ئاڕاستە دەکات. نووسەر بە تێر و تەسەلی لەسەر ئەم بابەتە دەڕوات و بیروڕاکانی لایبنیتز دەخاتە ڕوو.\nـ سیستەمی مەملەکەتی خوا\nئەوەی لەم کۆمەڵگایەدا بەرچاو دەکەوێ، ئەوەیە لای هەر تاکێکی کۆمەڵگا هەیە و بەپێی ئەو عەقڵەی لەناوخۆی مرۆڤدایە هەڵسوکەوت دەکات. دەوروبەر چ کاریگەریتییەکیان نییە و عەقڵ حاکمە. مەملەکەتی خوا، مەملەکەتی مۆنادە عاقڵەکانە. بنەمای بوونی سیستەم لای دروستخوازەکان، هەڕەمەکییە و بێ بوونی هەڕەمەکییەت، سیستەم بوونی نابێت، بەڵام سیستەم لە مەملەکەتی خودا عەقڵە. هەڵەی ئەم بەرەیە، ئەوەیە یاسای بوونی شتێک جیا ناکەنەوە لە یاسای کارکردنی ئەو شتە. مەملەکەتی خوا دەبێت بە نەتەوە و مۆنادەکانی ناو مەملەکەتەکەش، دەبن بە تاکی نەتەوەیی. ئەمە پوختەی بۆچوونی نووسەرە لەسەر ئەم بابەتە. دیارە خۆی بە ورتر و بە چڕی، لەسەر ئەم خاڵە وەستاوە و بنەڕەتی بیرۆکەکان دەگەڕێنێتەوە بۆ لایبنیتزی فەیلەسوفی ئەڵمانی.ئەمەش سەرەتایەکی نوێیە لە باسی نەتەوەدا.\n« لای دروستخوازەکان جیاوازی وەسیلەی یەکبوونە،جیاوازی گرنگییەکی ئەوتۆی نییە و ئەوەی گرنگە یەکبوونە.چوونکە سیستەمێک لەسەر بنەمای هێز دامەزرابێت داوای یەکبوون دەکات،نەک داوای جیاوازی».(١٦٧)\nنووسەر قسە لەسەر تیۆرەکەی سۆسۆر،وەک زانایەکی زمانەوانی دەکات، کە سەر بە بیرۆکەی دروستخوازەکانە و یەکبوون ئامانجیانە. پێموایە بۆچوونەکە روون و ئاشکرایە و چ گووتەیەکی زیادە هەڵناگرێ. با بۆ زیات روونکردنەوەی باسەکان، دوای بۆچوونەکانی دیکەی نووسەر بکەون.\n« نەتەوەکان گوزارشتن لە بوونی جیاوازییەکان،نەتەوە ناتوانێت بوونی هەبێت گەر لە بەرامبەر نەتەوەکانی تردا جیاوازییەکانی خۆی نەخاتە روو.بەڵام لای گێلنەر نەتەوەکان بوونێکی راستەقینەیان نییە و ئەو جیاوازیانەش کە نەتەوەکان بوونیان لەسەری هەیە، جیاوازی راگووزەرن و هۆکەی دەگەڕێتەوە بۆ ئەوەی کە کۆمەڵگاکان لەیەک کاتدا لە کۆمەڵگایەکی کشتوکاڵییەوە نەگۆڕاون بۆ کۆمەڵگایەکی پیشەسازی،گەر هەموو کۆمەڵگاکان بە تەواوەتی بگۆڕێن بۆ کۆمەڵگای پیشەسازی، جیاوازییەکانی نێوانیان نامێنن و نەتەوەکانیش کە بوونیان بە هۆی ئەو ناهاوسەنگییەوە،لەگەڵ نەمانی ئەو ناهاوسەنگییەدا ئەوانیش نامێنن».(١٦٨)


ئەمریکا زیانێکی ۷۰۰ ملیار دۆلاریی بە جیهان گەیاندووە - جام کوردی\nئەمریکا زیانێکی ۷۰۰ ملیار دۆلاریی بە جیهان گەیاندووە\nبەڕێوەبەری سندۆقی نێودەوڵەتی دراو ڕایگەیاندووە کە شەڕی بازرگانی ئەمریکا لە گەڵ وڵاتانی دیکەی جیهان زیانی ۷۰۰ ملیار دۆلاریی بە کەرتی ئابوری جیهان گەیاندووە.\nبە پێی ڕاپۆرتی جام کوردی، کریستالینا جیۆرجیوا بەڕێوەبەری نوێی سندۆقی نێودەوڵەتی دراو ڕایگەیاندووە کە بەشێکی زۆری گۆڕانکارییەکانی کەرتی ئابوری جیهان لە ماوەی دوو ساڵی ڕابردوو زیاتر پەیوەندیی بە شەڕی بازرگانی ئەمریکا و وڵاتانی دیکەوە هەبووە.\nناوبراو وتی: پێشتر سەبارەت بەم شەڕە بازرگانییە هۆشداریمان داوە و ئێستا دەبینین کە کاریگەری خۆیی لە سەر ئابوری جیهان داناوە.\nبڕیارە لە داهاتوویەکی نزیکدا شاندی دانوستانکاری ئەمریکا و چین لە سەر ئەم کێشەیە کۆببنەوە بەڵام بە بۆچوونی شارەزایان لانیکەم لە کورت ماوەدا هیچ ڕێکەوتنێک لە نێوان ئەم دوو زلهێزەدا ناکرێت. لە ئێستادا ئەمریکا باجی بە سەر ۳٦۰ ملیار کاڵای هاوردەکراو لە چین سەپاندووە.\nئابوریناسان بۆچوونێکی یەکگرتوویان سەبارەت بە کاریگەری شەڕی بازرگانی ئەمریکا و چین لە سەر ئابوری جیهان نییە بەڵام بە دڵنیاییەوە کە کاریگەریی لە سەر گەشەی ئابوری لە ئاسیا و ئەورووپا داناوە.\nبانکی جیهانی لە ڕاپۆرتێکیدا پێشبینی نزمترین گەشەی بۆ ئابوری جیهان لە ساڵی ۲۰۱۹ کردبوو. بەڕێوەبەری سندۆقی نێودەوڵەتی دراو ڕایگەیاندووە کە ئەم کێشانە چارەسەر نەکرێت لە ساڵی داهاتووش ئە دۆخە بەردەوام دەبێت.\nجیۆرجیوا ڕایگەیاندووە کە شەڕی بازرگانی ئەمریکا و وڵاتانی دیکەی جیهان لانیکەم ۷۰۰ ملیار دۆلار زیانی بە کەرتی ئابوری جیهان گەیاندووە.\nژمارەی بێکارانی ئەمریکا گەیشتە 50 ملیۆن کەس\nئەڵمانیا: ئەمریکا نایەوێت قەیرانی کارەبای عێراق چارەسەر ببێت


3860 جار خوێندراوەتەوە\nبەرزبوونەوەی بەردەوامی نرخی نەوت گەلێک پرسیاری وروژاندووە لەسەر ئاسۆ و ئاڵانگاریەکانی ئابوری عێراق و کوردستانیش. ھەندێک کەس وەک سەرتای دەرچوون لە قەیرانە داراییەکەی ٧ ساڵی رابردوو دەیبینن. ھەیشە وەک ھۆکاری درێژبوونەوەی گرژی و ئاڵۆزیەکانی نێوان بەغداو ھەرێم و ئینجا سەختبوونەوەی ئەو ململانێی ئەمڕۆ ھەیە لە بەغداد لەسەر پێکھێنانی حکومەتی ئایندە؛ چونکە نەوتی گران کێکەکەی دەسەڵات چەورو شیرین تر دەکات و ھێزە رکابەرەکانیش چڵێستر.\nبەڵام ئەوەی کە کاریگەریەکانی ئەم بەرزبوونەوەی نرخی نەوتە رەنگرێژ دەکات چەند فاکتەرێکی ترە کە بەلای زۆرەوە وابەستەی مامەڵەو رفتاری سیاسیەکانی بەغداو ھەولێرە، نەک ئەوەی لێکەوتەو دەرەنجامێکی حەتمی بن.\nبەگشتی کاریگەریەکانی گرانبوونی نەوتی خاو دەکرێت لەبەرژەوەندی خەڵک و چاکسازی ئابوری و سیاسی بێت، وەک چۆن دەکرێت لە دژیشیان بێت. پرسیاری ئەوەی کە لە بەرژەوەندی کێیەو بۆ کێش خراپە ھەردیسان وەڵامی جیاجیا بە دوای خۆیدا دەھێنێت، چونکە ھەندێک جار ئەوی بۆ چینە دەسەڵاتدارەکەی ھەولێر و بەغدا گونجاوو راستە بۆ زۆرینەی خەڵک بەزیانە.\n١- داھاتی گشتی ھەردوو حکومەتی ھەرێم و بەغدا زیاد دەکات، ئەمەش کۆتایی بەو قەیرانە داراییە دێنێت کە لە سالی ٢٠١٤ەوە دەستی پێکردووە.\n٢- ھەردوو حکومەت توانای پارەدارکردنی پرۆژەکانی وەبەرھێنانیان زیاد دەکات و پارەی زیاتر دەخەنە بازاڕەوە. ئەمەش بەشێوەیەکی راستەوخۆ چالاکیە ئابوریەکانی کەرتی تایبەت دەبوژێنێتەوە، بەتایبەتی لە کەرتەکانی خزمەتگوزاری و خانوبەرەدا.\n٣- بە گشتی پارەیەکی زیاتر دێتە عێراقەوە لەبەرامبەر ھەناردەکانی نەوتی خاوی (کە زیاتر لە ٩٨%ی ھەموو ھەناردەکانی وڵاتە)، ئەمەش متمانەو بەھای دیناری عێراقی زیاتر دەکات و تەرازووەی بازرگانی پۆزەتیڤ دەکات. ھاوکات کۆی گشتی بەرھەمی ناوخۆی و گەشەی ئابوری وڵاتەکە زیاتر دەکات.\n١- بەرزبوونەوەی نرخی نەوت ئەو پاڵنەرو ویستە سیاسیە لاواز دەکات کە بۆ چاکسازی ئابوری و سیاسی ھەیە، ھەم لە بەغدا و ھەم لە ھەولێریش. چاکسازی ئابوری زۆر قورسەو بە ئازارە. ھەمیشە دەبێت لە ژێر فشاردا بکرێت. کە نەوت گران دەبێت ئەو فشارە داراییە نامێنێت کە بۆ چاکسازی پێویستە. ئەگەر چی ھەبوونی داھاتی نەوت دەکرێت یارمەتیدەرێکی باش بێت بۆ چاکسازی و برەوپێدانی کەرتی تایبەت، مێژووی ٥٠ ساڵی رابردوو ئەوەمان پێ دەڵێت کە ھەرکات نرخی نەوت بەرزبووبێتەوە قەبارەی خەرجیەکانی بەگەڕخستنی حکومەت زیادیکردووە، حیزب و سەرکردە باڵادەستەکان لەبەر ھۆکاری سیاسی خەڵکی زیاتریان دامەزراندووە لە کەرتی گشتیدا، بڕی گەندەڵی و بە کارھێنانی سامانی گشتی بۆ فراوانکردنی نفوزی سیاسیە دەسەڵاتدارەکان زیاتر بووە.\n٢- لە روی سەقامگیری سیاسیەوە، داھاتی نەوت یارمەتیدەرەوە بۆ ئەوەی ئارامیەکی رێژەیی کورتماوە دابین بکرێت، بەڵام ھەمیشە ھۆکاری ململانێی نێوان دەستەبژێرە حوکمڕانەکەیە؛ ھەربۆیە ئەگەری شەڕو ململانێ لەسەر پارەو ماڵی گشتی زیاد دەکات وەک ئەوەی ئەمڕۆ لە نێوان سەرکردەکانی یەکێتی، پارتی، حیزبی دەعوەو ھەندێک لە حیزبە عێراقیەکانی تریش ھەیە. پارەی نەوت وادەکات، ئەو سیاسیانەی داھاتی گشتی و دەزگاکانی حوکمڕانی کۆنترۆڵ دەکەن نفوزی سیاسیش بۆ خۆیان مسۆگەربکەن، لێرەوە ئیتر ھەڵپەی کۆنترۆڵکرنی داھاتی نەوت و خەزێنەکانی حکومەت دەبێتە ستراتیژی سیاسیە حوکمڕانەکان.\n٣- گرانبوونی نرخی نەوت دەرفەتی درێژکردنەوەی ئەم رژێمە ئابوریە کرێخۆری (Rentierism)ەی ئێستای ھەولێرو بەغدا زیاتر دەکات. ئەم رژێمە (کە توشی بنبەست و شکستێکی فرە ڕەھەند بووە) بە پاڵپشتی داھاتە زیادبووەکەی نەوت دەتوانێت تا ماوەیەکی تریش بەردەوام بێت چونکە خواستی چینە دەسەڵاتدارەکانی بەغداو ھەولێریشی لەسەرە. ئەم مۆدێلە ئابوریە رۆژ لە دوای رۆژ چینی ناوەڕاستمان بۆ بچوک دەکاتەوە و ژمارەی ھەژارەکانیش گەورەتر. لە بەرامبەردا کەمینەیەکی زۆر بچوکی کردۆتە ملیۆنێر، لەوانەی کە بەشێکن لە بنەماڵە دەسەلاتدارەکان یان شاگرد و شەریکی بازرگانیانن. بەپێی دوایین ئاماری وەزارەتی پلاندانانی عێراق رێژەی ھەژاری لە ولاتدا دابەزیوە بۆ ٢٧%ە (لە ٣١% ی ساڵی پارەوە)، ئەمەش دەری دەخات کە نزیکەی ١١ ملیۆن کەس لە خوار ھێڵی ھەژارییەوەن.\nزۆربەی توێژینەوەو پێشبینیەکانی ئەم دواییانە ئاماژە بەوەدەکەن کە تا سەرەتای بەھاری ساڵی داھاتوو، نەوتی خاو دەگاتە ١٠٠ دۆلار بۆ ھەر یەک بەرمیل. زۆر گرنگە ئەو داھاتە زیادەی کە بەھۆی گرانبوونی نەوتەوە دەگاتەوە ھەولێرو بەغدا لە پرۆژە ژێرخانیەکاندا خەرج بکرێت و قەرزە گشتیەکانی پێ بدرێتەوە، نەک خەڵکی زیاتری پێ دابمەزرێندرێت لە کەرتی حکومەت و لە ناو ھێزە سەربازی و ئەمنیەکاندا.


2019-06-24 [08:56 AM]\nئەمڕۆ دووشەممە ٢٤-٦-٢٠١٩ مەسرور بارزانی راوێژكاری ئەنجوومەنی ئاسایش و راسپێردراوی پێکهێنانی کابینەی نوێی حکوومەتی هەرێمی كوردستان پێشوازیی لە ئاندرۆ پیک، جێگری وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ی ئه‌مەریكا بۆ کاروباری عێراق و ئێران کرد.\nلە دیدارێکدا، کە ماتیۆ تولەر باڵیۆزی ئەمەریکا لە عێراق و ستیڤن فاگن کونسوڵی گشتی ئەمەریکا لە هەولێر و بەیان سامی عەبدولرەحمان، نوێنەری حکوومەتی هەرێمی کوردستان لە ئەمریکا ئامادەبوون، پێشهات و پەرەسەندنەکانی ناوچەکە بەگشتی و پەرەپێدانی پەیوەندییەکانی نێوان هەردوولا لە بوارە جیاکاندا تاوتوێ کرا.\nلەو دیدارە مەسرور بارزانی تیشکی خستە سەر پرۆسەی پێکھێنانی کابینەی نۆیەمی حکوومەتی هەرێمی کوردستان و رایگەیاند، هەنگاوەکان دەستیان پێکردووە و لە وادەی دیاریکراودا پێکھاتەی کابینە بۆ متمانە وەرگرتن و سوێند خواردن دەخرێتە بەردەم پەرلەمان.\nهەروەها ئاماژە بە رەوش و پرۆسەی سیاسی لەعێراق درا و جەخت لە چارەسەرکردنی کێشە هەڵواسراوەکانی نێوان بەغدا و هەولێر لەچوارچێوەی دەستوور کرایەوە.\nلەلای خۆیەوە جێگری وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ی ئه‌مەریكا بۆ کاروباری عێراق و ئێران ، هیوای سەرکەوتنی بۆ مەسرور بارزانی لە ئەرک و بەرنامەی کابینەی داهاتوو خواست و ئامادەیی وڵاتەکەشی بۆ هاوکاری و پەرەپێدانی پەیوەندییەکان لە سەرجەم بوارەکان نیشاندا.\nئەم هەواڵە 3325جار خوێندراوەتەوە


چاوپێکەوتنێک لەگەڵ مامۆستا سابیر ساڵح گۆران ( برای جەمیل ڕەنجبەر) – Dengekan\nbyMashkhal\tNovember 13, 2018\tGeneral, Literature\nسەبارەت بە یادەوەری و ژیانی منداڵی ڕەنجبەر و شیعرەکانی\nسازدانی : عەبدوڵا سڵیمان (مەشخەڵ)\nعەبدوڵا سڵێمان (مەشخەڵ) : تۆ بەو پێیەی کە ئەندامێکی بنەماڵەی جەمیل ڕەنجبەریت( برای ڕەنجبەریت)، تا ئەو جێگەیەی یادوەریت کۆمەکت پێدەکات، دەتوانی تیشکێک بخەیتە سەر ژیانی منداڵیی جەمیل ڕەنجبەر؟ ئایا ڕەنجبەر منداڵێکی بزێو بوو یان هێمن؟ شەرمن بوو یان قسە لەڕوو؟ بە وشەیەکی تر، ئێوە چۆن کارەکتەری منداڵی ڕەنجبەر هەڵدەسەنگێنن؟\nسابیر گۆران : ئەوەی بەبیرم مابێ بەکورتی لەسەردەمی منداڵی لەگوندی گۆمەگڕووی بووین باس هەر باسی ئاغا و سوغرە و بزووتنەوەی جوتیارانی دەشتی هەولێر بوو. بەوپێیەی جەمیل ڕەنجبەر نزیکەی دوو ساڵ و نیو لە مـن گەورەتر بوو، هەموو ژیانی منداڵیمان پێکەوەبوو. باوکم بچووکترین کوڕی عەزیز گۆران بوو، ئەویش جووتیارێکی دەستڕۆیشتوو و گوزەران باشبوو. حەوت کوڕی هەبوو. باپیرم هەرچی کاری سەخت بووا بەوی دەسپارد چونکە وەک لەخۆیم گوێ لێبووە متمانەی پێیبوو. دوای مردنی باوکی, باوکم تووشی گوزەرانێکی سەخت دەبێ، بەڵام زۆر خۆڕاگر و ئیشکەر و چالاک دەبێ شان دەداتە بەر بەخێو کردنی ماڵ و منداڵ بەکاسبی و فەلاحەتی. دوای مردنی باپیرم، باوکم تووشی نەهامەتی و دەردەسەری وبێبەشی زۆر دەبێت. بەڵام هەرخەریکی مەڕداری و دەغڵ و دان چاندن دەبێت. لەساڵی پەنجاو سێش (١٩٥٣) کە بزووتنەوەی جووتیاران هەڵدەگیرسێ،خەڵکی بەگشتی بڕیاریان دا لە ئاغا هەڵگەڕێنەوە و سوغرە بۆ دەرەبەگ نەکەن. خەڵکی سوێندیان خوارد هەندێکیان تەڵاقیشیان خوارد، بەڵام باوکم وتی من لەگەڵتانم بەس سوێند و تەڵاق ناخۆم. بەڵام بەڵێن دەدەم لەگەڵ ئێوەم بەهیچ جۆرێک سوغرە بۆ ئاغا ناکەم. پیاو قسەدەکا..باوکم دەیوت من گومانم هەبوو لەسەرکەوتن و پاشگەزبوونەوە، بۆیە سوێند و تەڵاقم نەخوارد. وەختی کە بزووتنەوەکە سەری نەگرت وردە وردە خەڵکی چوونەوە دیوەخانی ئاغا و لەجاران پترکەوتنە ژێر ڕکێفی سوغرە و غەدری ئاغا کەچی ساڵح گۆرانی باوکی ڕەنجبەر ملی نەدا و نەچووە ماڵی ئاغا و رکەی لەگەڵ کرد.\nئاغاش ڕقی لێ هەڵگرت و باوکیشم بەڵێنی خۆی بردە سەر و تەسلیم نەبوو تاساڵی ١٩٥٧، لێی لەڕکاچوو دوای ئەوەی دڵنیا بوو خەڵکە چوونەوە سوغرە و گوێڕایەڵی ئاغابوون ، بە باوکم دەڵێ :\nــ مادام پێم ڕازی نیت گوندەکەم چۆڵ کە ..ماڵت بارکە.. باوکیشم زۆر پەست دەبێ و بێمنەت وەڵامی دەداتەوە\nدەڵێ ئەمساڵ هاوینێ دەڕۆم ئاغا گوندەکەت بۆ جێدێلم..هاوینی ئەوساڵە ١٩٥٧ باردەکا بۆ هەولێر و لە گەرەکی بەلاشاوە (ئینگلیزاوەی ئەوسا) نیشتەجێ دەبێ. ڕەنجبەر ئەوسا نۆساڵان دەبێ بەڵام ئەو ساڵە ناچێتە بەر خوێندن چونکە خەریکی خانووکردن دەبێ لەگەڵ برایەکانی هەر ئەوساڵە دوای سێ چوار مانگ کرێچێتی خانووەکە تەواو دەبێ. ڕەنجبەر زۆر ئیشی دەکرد لەگوندی شەغرەکێشان و چوو نەکن بەرخان و ئاوهەڵکێشان لەبیر واتە (دۆڵاب) کردن. لەساڵی دواتر واتە ساڵی ١٩٥٨ من و جەمیل دەبرێینە قوتابخانە و لەپۆلی یەکەم لە قوتابخانەی ئەربیل ئولە ( اربیل اولی) دەست بەخوێندن دەکەین. دواتر لەپۆلی چوارەوە بۆ قوتابخانەی سۆرانی سەرەتایی دەگوازرێینەوە. تا لەساڵی ١٩٦٣ پۆلی شەشەمی سەرەتایی و لەساڵی ١٩٦٦ قۆناخی ناوەندی بەسەرکەوتوویی دەبڕێ،لێرەدا پێویستە بگوترێ ڕەنجبەر لەقوتابییە هەرە چالاکەکانی قوتابخانە بوو لەبواری خوێندن و چالاکی وێنەکێشان و هەروەها لە وەرزشیشدا زۆر بەتوانابوو. چونکەلە خێزانێکی شۆڕشگێڕو خوێندەوار پەروەردەبوو، ڕۆژبەڕۆژ پتر تێکەڵاوی کاری سیاسی و شیعر و ئەدەب دەبوو، بەتایبەت شیعری نەتەوەپەروەری و بەرەنگاری ستەمکاری، هەمیشە پشتگیری کرێکاران و چەوساوەکانی دەکرد. جەمیل منداڵێکی ژیر و بزێو و چاونەترس بوو. باوەڕی بە گۆڕانکاری هەبوو دەیوت دەتوانین ئەم دنیایە بگۆرین بەدنیایەکی باشتر، بەڵام قوربانی دان و خۆڕاگری دەوێ. لەناو گەڕەک و کۆڵان و بازارو قوتابخانە و خزم و کەس و کاردا هەمیشەلە کوێ بوایە ئەودەبووە دەمڕاست و ڕابەر و ڕێنوێنی دەوروبەری خۆی دەکرد. هەر لەقۆناغی سەرەتاییەوە ساڵی ١٩٦٣ خولیای شیعرنووسینی لاپەیدا بوو تا لە ساڵی ١٩٦٨ نامیلکەی شیعری خۆی (ڕازو سکاڵا)ی بڵاو کردەوە.\nعەبدوڵا سڵێمان (مەشخەڵ) : پێ بە پێی هەراش بوونی جەمیل ڕەنجبەر و ئاشنابوونی ئاشنابوونی بە دەرد و ئازار و ستەم، سەرەتا لە یەکێتیی قوتابیانی کوردستان باڵی مەکتەبی سیاسیی چالاکی دەنوێنێ و دواتریش لە کۆمەڵەی مارکسی – لینینی کوردستان، ئەم سیاسەتکردنە چ ئاڵوگۆڕێکی لە ڕەنجبەردا بەدی هێنا بەتایبەتیش لە بوارەکانی سیاسیی و کۆمەیەتی؟\nسابیر گۆران : من لەوەڵامی پرسیاری یەکەم باسی شەهید ڕەنجبەرم کرد کە لە قوتابخانە لە هەموو قۆناخەکان پێکەوەبووین ، نۆساڵان لەیەک شوعبە بووین. هەر لەگەڵ سەرەتای شۆڕشەوە، کە شەهید (یاسین)ی برام پەیوەندی بە شۆڕشەوە کرد ماڵەوەمان ببووە فێرگەی شۆڕشگێڕی و کوردایەتی و حیزبایەتی. باس هەر باسی پێشمەرگە و خەبات و شۆڕش و قوربانی دانبوو. ڕەنجبەر هەرلەقۆناخی ناوەندییەوە لەڕێکخراوی یەکێتیی قوتابیاندا دەستی بەکاری سیاسی کرد. لەناکۆکی جەلالی و مەلاییشدا لەگەڵ باڵی مەکتەبی سیاسی بوو بەهۆی ئەوەی یاسینی برام لەو باڵە بوو تا لە ساڵی شەست و هەشت ئەو شەهید بوو. شەهییدبوونی یاسینی برامان کاری لەهەموومان کرد بە تایبەت ڕەنجبەر. ئەو لە یەکێتیی قوتابیان گەیشتە پلەی لێپرسراوی یەکەمی شاری هەولێر و لە کۆڕ و کۆبوونەوە و کۆنگرەکانی هەولێر و سلێمانی و بەغدا ئامادە دەبوو. ڕەنجبەر چەوسانەوەی گەلەکەی و زوڵمی چەوسێنەرەکان زۆر کاری تێدەکا و هەمیشە بەرەنگاری عەقڵی سەقەتی عەشیرەتگەری و دینداری تەسک دەبۆوە،کە بە هۆیەوە تووشی چەندین کێشە بوو. بەڵام ئەو هەربەردەەوام بوو لەسەربیر و باوەڕەکانی. هەردەم نموونەی ڕەوشتبەرزی و ئازایەتی و پشتگیری کردنی قوتابیە نەدارەکانی دەکرد تا خوێندن تەواو بکەن و ڕێنوێنی دەکردن بەڕاستی لە هەموو ڕووێکەوەپێشەنگبوو. ڕەنجبەر لەسەرخوێندنەوە و خۆپێگەیاندن بەردەوامبوو هەرخەریکی کڕینی کتێب و ڕۆژنامەبوو. هیچ کاتێکی بەفیڕۆ نەدەدا و هەمیشە من و هاوڕێکانی هاندەدا بخوێنینەوە و خۆمان پێگەێنین. هەمووجار دەیوت بخوێنەوە و گومان بکە و بە گیانێکی ڕەخنەگرانەوە بخوێنەوە و سەیری مێژووی کۆن و نوێ بکە. ڕەنجبەر تادەهات گەرم تر دەبوو لەسەر تێکۆشان بە تایبەت کەلەساڵی ١٩٦٩ کتێبە مارکسییەکانی دەخوێندەوە. ماتریالیزمی دیالیکتیکی دەخوێندەوە من وهاوڕێکانی هان دەدا بۆخوێندنەوە. تائەو ڕادەیە هەستم بە گۆڕان لە کەسێتی ڕەنجبەردەکرد کە هەنگاو بە هەنگاو هەستی پێدەکرا تاکو بووە ڕۆشنبێرێکی دیاری شاری هەولێر. لە هەموو چالاکی و بۆنەکاندا ڕەنجبەر لە ناوە دیارەکانی شاری هەولێر بوو. ڕەنجبەر گەنجێکی جوان و ڕووخۆش بوو. گرنگی بە کێشەی خەڵکی دەدا، زۆر خۆشەویست بوو لەناو جەماوەر و خەڵکی بە توانا و لێهاتوویی ئەو سەرسامبوون و کەسایەتییەکی کاریزمایی هەبوو، مەکتەبەکەی ماڵەوەمان پڕ لە کتێب و رۆژنامەوگۆڤار بوو. لەپاڵ شیعر و ئەدەبدا هەر خەریکی خوێندنەوەی کتێبی فەلسەفی بوو. ڕەنجبەر بۆ من قوتابخانەیەک بوو چەند هەوڵم دەدا نەیدەگەیشتمێ!\nعەبدوڵا سڵێمان (مەشخەڵ) : جەمیل ڕەنجبەر ئینسانێکی ڕاستگۆ بوو لەگەڵ خۆی و باوەڕەکەی و دەوروبەرەکەی، ئایا ڕەنجبەری مارکسی – لینینی چۆن دەیڕوانییە ژن ؟ پێگەی ژن لە جیهانبینی ڕەنجبەر چۆن بوو؟ ئایا جەمیل تەنها لە باوەڕدا بڕوای بە مەسەلەی ئازادی ژنان هەبوو، یان لەژیانی ڕۆژانەیدا باوەڕەکەی تەرجەمەی واقیع دەکرد؟\nسابیر گۆران : بەڵێ ڕەنجبەر ئینسانێک بوو بە مەعنای ئینسانیەت ڕاستگۆبوو لەگەڵ باوەڕەکەی و ئەمەش ڕەنگی دابۆوە لەسەر ڕەفتار و هەڵسو کەوتی لەگەڵ دەوروبەرەکەیدا و زۆر رێزی لەخەڵکی دەگرت بە تایبەت چینە هەژار و زەحمەتکێشەکە .لەژیانی خۆشیدا زەحمەتی زۆری کێشاوە تا بەوەڕا دەگا کرێکاریشی کردووە. هاوینی ساڵی ١٩٦٦ دەچووە بەغدایێ بۆ کرێکاری، لەکارگەیەکی بەفر(بووز)دا ئیشی دەکرد. ئەوسا نامەیەکی بۆ من نووسیبوو باسی بەفر و کارگە و کرێکاران و ئێش و ئازارەکانیانی تێدا کردبوو. جگە لە سەلام و قسەی خۆش بۆ ساڵی دوایی ١٩٦٧ منیش لەگەڵی چووم بۆ دەرهێنانی جنسیەی عێراقی و کرێکاری بۆ ماوەی دوو هەفتە پتر کرێکاریمان کرد. جگە لەوەش ڕەنجبەر لە بەغدا ڕۆشنبیران و شاعیرانی بەغدای دەبینی ئەو بە شارستانییەتی ئەو شارە زۆر سەرسامبوو. ئەوان زۆر لەپێش ئێمەوە بوون. ڕەنجبەر باوەڕی تەواوی بەفەلسەفەی مارکسیی هەبوو ،هەر لەسۆنگەی باوەڕەکەیەوە زۆر رێزی لەژن دەگرت و باوەڕی بەیەکسانی ژن و پیاو هەبوو. هەر ئەوهاش ڕەفتاری دەکرد چ لە ماڵەوە و چ لەگەڵ هاوژینەکەی، دوای هاوسەرگیری کردنی لەساڵی ١٩٧٢ دا، لە بیرمە هیچ جیاوازی لە نێوان کوڕ و کچدا نەدەەکرد، بەڵگەش ئەوەیە ئەو سێ کچی هەبوو پێیان دەوت با منداڵتان ببێ تاکو کوڕێکتان ببێ، ئەو گاڵتەی پێدەهات و هیچ گوێی بەو قسانە نەدەدا.\nعەبدوڵا سڵێمان (مەشخەڵ) : لە خیلالی خوێندنەوەی یادەوەرییەکانی کەسە نزیکەکانی جەمیل ڕەنجبەر، چ ئەندامانی بنەماڵەکەی یان هاوڕێ نزیکەکانی، ڕەنجبەر وەک شەهیدی حیزبیی یان لایەنێکی سیاسیی ناوزەد دەکەن. زۆر بە سەرپێیی باس لە جەمیلی ڕادیکاڵ و شۆڕشگێر دەکرێ. تۆ چی دەڵێی لەم بارەیەوە؟ ئایا ئەمە غەدرێک نییە لە ڕەنجبەری شۆڕشگێڕ دەکرێ؟\nسابیر گۆران : ئەو پرسیارەم زۆر بەدڵە، شەهید هەر شەهیدی گەل و نیشتمانە نەک حیزب و لایەن. هەندێ کەس لە یادەوەرییەکانیان وایان نووسییوە، بەڵام من و زۆربەی بنەماڵەکەمان هەرگیز جەمیل ڕەنجبەرمان وەک شەهیدی حیزب یان لایەنێکی سیاسی پێناسەو ناوزەد نەکردووە. چونکە شەهیدان هەر دەبێ شەهیدی گەل و نیشتمان بن، نابێ مۆری حیزبییان پێوەبندرێ و بۆ مەرامی هەندێ بەکار بهێندرێ، بە تایبەتیش ڕەنجبەری شۆڕشگێر چەوساوەپەروەر چۆن دەبێ و دەشێ بچووک بکرێتەوە بۆ شەهیدی تاقم و دەستەیەک، بەتایبەت گەر ئەوانەش دووربن لەڕێبازی پیرۆزی ئەو. چونکە ڕەنجبەری ئازادیخواز و مارکسیی؛خەباتی بۆ گۆڕینی کۆمەڵگە بوو، ئامانجی بەدیهێنانی یەکسانی و عەداڵەتی کۆمەڵایەتی بوو نەک خۆپەرستی و جەردەیی و ملهوڕی!.\nمن لێرەوە بەو کەسانە دەڵێم کە ڕەنجبەریان وەک شەهیدی حیزبێک بەکارهێناوە یان وایان ناو هێناوە شەکریان خوارد! من دژی ئەوەم کە ڕەنجبەر بەشەهیدی حیزبێک دابندرێ ،خۆ شەهید جەمیل لەسەنگەردا شەهیدبووە نەک لە شەڕی خۆبەخۆیی کوردکوژی کە ڕەنجبەر زۆر ڕقی لێبوو. لەو باوەڕەدام کە ڕەنجبەر لەبەر باوەڕبوون بە خەباتی چینایەتی کرێکاران و ڕێبازی مارکسی – لینینی نەبوایە قەت ئامادە نەدەبوو بچێتە سەنگەر و خۆی بکاتە قوربانییەکی حیزبیی و کوردێنییەکی خێڵەکییانە و دەرەبەگییانە. ڕەنجبەری پێشمەرگەی ڕۆشنبیر و ئاسۆفراوان، بیرو باوەڕە چەوساوەپەروەرییەکەی وای لێکردبوو خەباتی کوردایەتی خۆش بوێ بچێتە مەیدانەوە و قوربانی بۆبدا نەک بە پێێچەوانەوە. بەداخەوە هەندێ کەسانی نزیک لە حیزبەکەی وەک شەهیدی حیزبییان دەناساند لەدوای ڕاپەڕین، بەڵام ئێمە بەسەرپەرستی یەکێتیی نووسەرانی کورد مەڵبەندی گشتی ،یازدەمین ساڵیادمان لەساڵی ١٩٩١ دا کردەوە وەک یەکەمین ساڵیادی ئاشکرا لە هۆڵی میدیا ،هەولێر.بەڵام ساڵانی دواتر حیزب هەوڵی دا بیکاتەوە هی خۆی و ناکۆکیش بخاتە نێوان ئێمەو منداڵەکانی. ئەوەش ڕاستە ئەوان زۆر بەسادەیی و سەرپێی باسی ڕەنجبەری شاعیری شۆڕشگێڕ و چەوساوە پەروەر کراوە ئەویش لەبەرچەند هۆکارێکە لەوانە؛\nیەک : باوەڕیان بەرێبازەکەی ڕەنجبەر نەبووەو لێیان لێ لاداوە.\nدوو : لەبەر خۆبەزلزانین و خودپەرستی بۆ بزر کردن و دەرنەخستنی کەسایەتییە بەهێزەکەی و شیعر و شاعیرێتیە چەوساوەپەروەریەکەی،چونکە ئەوان بەرامبەر ئەو هەستی کێماسییان هەبووە لەئاست ناو و دەنگ و خۆشەویستییە جەماوەرییەکەی ئەودا کە بە تۆزی ڕێی ڕەنجبەر و شیعری ناوازەی ڕەنجبەر نەدەگەیشتن.\nسێ : لەبەر ئەوەی بنەماڵەکەمان بشکێنن کە پێیان وابوو ڕەنجبەرێک ڕێی بۆ چۆڵ کردوون با یەکێکی تر لەبرایەکانی بەدەرنەکەون، بە تایبەت مامۆستا سدیق ساڵح و من. بۆیەش بەداخەوە ناکۆکیان خستە نێوان ئێمە و منداڵەکانی شەهید تا بگەن بەو مەرامەیان،بۆ ماوەیەک سەرکەوتن. بەڵام لەدواییدا ئەوانیش بۆیان ڕوونبۆوە.\nعەبدوڵا سڵێمان (مەشخەڵ) : بە بڕوای تۆ ئەگەر ڕەنجبەر ئێستا زیندوو بووایە، چ پێشبینییەکت دەکرد بۆ کارەکتەری ڕەنجبەر ؟ ئایا ڕەنجبەر لەنێو بزاوتی ناسیونالیزم دەتوایەوە و وەکو ئەم سەرکردانەی ئەمڕۆ خەریکی گەندەڵی دەبوو، یان شێلگیرانە وەک پارێزەرێکی چینایەتی خەڵکی کریکار و زەحمەتکێشی کوردستان تێدەکۆشا؟\nسابیر گۆران : ئەگەر ئێستا ڕەنجبەر زیندووبووایە (هەرچەندە داری ئەگەریش بێبەرە!)کاراکتەرێکی دیار و کۆڵنەدەری دژە ناسیۆلیستی گەندەڵ و پیسخۆر و ڕاوڕووت چی دەبوو، هەگیز قبووڵی ئەوخوار وخێچی و زوڵم و زۆرییەی ناو کۆمەڵی کوردەواری نەدەکرد. قەت ناتوانم بەوە قەناعەت بکەم وەک هەندێ دەڵین ڕەنگبێ ئەویش بتوابایەوە لەناو ئەو لێشاوی شڕەخۆری کوردەوارییەدا!.چونکە ئەوتەنها بۆخۆی سیاسەتی نەدەکرد، بەڵکو وەک چەکێک بوو بۆ گەیشتن بە ئاسوودەیی کۆمەڵگە و دابینکردنی خۆشگوزەرانی و بنبڕکردنی عەقڵ و ڕەفتاری دەرەبەگایەتی و بورجوازی ستەمکاری ئەڵقەلەگوێی خۆویستی دژەچەوساوە. ڕەنجبەر باوەڕی بە ململانێ و خەباتی چینایەتی هەبوو بۆ گەیشتن بەکۆمەڵگەیەکی ئازاد و کامەران،تەژی لە خەونی ئینسانیی نەک بەخێێڵەکی کردنی کۆمەڵگە و بەحیزبی کردنی تۆتالیتاریانەی ناڕەوا بۆ خزمەت کەسەخۆسەپێن و قۆرخچییەکان لەپەنای کوردایەتییەکی ڕووکەشی درۆزنانە چینە چەوساوەکانی پێ بەکوشت بدەن و بیان کەن بە سووتەمەنی مەرامەگڵاوەکانی خۆیان و دواتریش هەر ئەو سەرەخێڵەکی بوورجوازییە نا بەرپرسە ساختەبازانە،چەوساوەکان لێبخوڕن و چۆنی بیانەوێ بیان چەوسێننەوە و بە دروشمی جیاجیا بیانخەڵەتێنن!. ڕەنجبەر دەیوت دەبێ ڕۆشبیرە شۆڕشگێڕەکان بێن خەڵکە ستەمدیدەکە ڕزگار بکەن و کۆمەڵگە بەرەو پێش ببەن نەک بڕبڕو ونجڕونجڕی بکەن وەک ئێستا کردوویانەو دەیکەن، بەداخەوە!.ئەودەیوت کوردایەتی و سیاسەت و حیزب ئامڕازن بۆ خەبات لەپێناو نەهێشتنی چەوسانەوەی مرۆڤ لەلایەن مرۆڤەوە. بەپێچەوانەی چینەچەوسێنەرەکان جا هەردەمامک و ناوێکیان لە خۆیان نابێت. دەبێ ڕێیان لێبگرین و بەرەنگاریان ببینەوە و ڕیسوایان بکەین. ڕەنجبەر بە هیچ جۆرێک بۆ پارە و پوول و بۆ کورسی ئامادە نەدەبوو لەگەڵ ئەو گەندەڵچییانە تێکەڵاو بێ و پۆست وەربگرێ ،حاشا هەرگیز هەرگیز ناتوانم باوەڕ بەوە بکەم وەک من ڕەنجبەرم ناسیوە و خەڵکی ڕەنجبەریان وا بەپاکی و جوانی و بە هەڵوێستی و گەلپەروەری ناسیوە نەک بە خۆویستی و ئارەزووی دەغەڵ و حەزی چەپەڵ. ئەو جیاواز بوو پێچەوانەی ئەو چەشنە مرۆڤانە بوو کە بازرگانییان بە ئارەقە و خوێنی شەهیدان کرد، ئەگەر ئێستا بمابووایە بێگومان نەفرەتی لێدەکردن و بە گژیاندا دەچووەوە.\nعەبدوڵا سڵێمان (مەشخەڵ) : بۆچی ئەدەبیاتی بورژوا ناسیونال لیبڕاڵی کوردیی بایەخ بە شیعر و شاعیرێتی جەمیل ڕەنجبەر نادات؟ لە کاتێکدا ڕەنجبەر شاعیرێکی بە سەلیقە و خاوەن شیعری بەپێزی سیاسیی – چینایەتییە. تۆ هۆکارەکەی بۆ چی دەگەڕێنیتەوە؟\nسابیر گۆران : من گرنگی نەدانی ئەدەبی بورژووای ناسیۆنالیستی لیبڕاڵ بۆ ئەوە دەگەڕێنمەوە چونکە بە دیارخستن و گرنگی دان بە بە کەسایەتی ڕەنجبەر و شاعیرێێتی و شیعری ڕەنجبەر بە قازانجی ئەو بەرپرس و ئەدیبە دەستڕۆیشتووە بوررژووایانە ناگەڕێتەوە! کەست دیوە وەک مەسەلەی مەلای مەشوور داری ژێر خۆی ببڕێتەوە. ئەوان لەسەر کەلاکی گەندەڵی و خۆبەزڵزانین و بێنرخکردنی هەرچی شتە جوان و داهێنانەکانی خەڵکە چەوساوەپەروەکان و شوون بزر کردنی مێژوویان کاریان کردووە. تا خۆیان و دار و دەستەکەیان بە دیار بخەن و شیعر و خەباتی ئەو کەسانەش شوونبزر،یان بێنرخ بکەن، تا ئەو ڕادەیە باسیان بکەن بۆ بەرژەوەندی کەسی وحیزبی بەکاری بێنن .\nوە ئەوەی بەرامبەر شەهید جەمیل کرا دەقاو دەق وابوو. بەڵام ئەو هەوڵەیان پووچەڵبووەوە، ڕەنجبەر سەرەڕای تێپەڕینی سی و شەش ساڵ هێشتا شیعرەکانی و شاعیرێتییەکەی جێگەی ڕێز و لێ توێژینەوەیە، باشترین هەوڵی ڕاستکردنەوەی ئەوغەدرەش کە لە کەسایەتی ڕەنجبەر کراوە لەلایەن هاوڕێ عەبدوڵا مەشخەڵەوەیە. بۆیە وا ڕەنجبەریان پەراوێزخستووە، دەنادەبووا تا ئێستا چەندین تۆژینەوەونامەی دکتۆرا لەسەر شیعر و شاعیرێتییەکەی وەربگیرایە. هەندێ جار دڵتەنگ دەبم بەو گرنگی نەدانە هەندێ جاریش دەڵێم باش بوو وابوو، چون پشتگوێ خستنی شیعر و ئەدەبەکەی نیشانەی بەرزییەکەیەتی. ڕەنجبەر لە ماوەی سی و چوار ساڵی تەمەنییەوە کە نزیکەی هەژدە ساڵ خەریکی شیعر و ئەدەب بوو وەک چەکێک بەکاری دەهێنا بۆ بەرگری لە چەوساوە و زوڵملێکراوانی نەتەوەکەی. دەبێ لێرەدا گلەییەکیش لە هاوڕێ هەولێرییەکان بکەم کەمتەرخەمبوون.\nدەبوا پتر هەوڵی دەرخستن و ناساندنی کەسایەتی ڕەنجبەر بدەن، بەداخەوە ڕەنجبەر ئەگەر هەولێری نەبووایە زیاتر دەهێنرایە پێشەوە و گرنگیشی زیاتر پێدەدرا. ڕەنجبەرێک لەتەمەنێکی واکەمدا ئەو هەموو بەرهەمەجوانەی داهێنا، ئەدی گریمان تا ئێستا لە ژیاندابووایە دەبێ چەند شاکار و بەرهەمی تری بەپێزی بخستابایە سەر ئەوهەموو شیعرە بە سەلیقە و جوانانەی ئێستایەوە؟ دیسانەوە دەڵێم ئەو گرنگی نەدانە بەئەنقەست بووە، وە بە غەدرێکی تری دەژمێرم کە لە ڕەنجبەریان کردووە نەیانهێشتووە شاعیرێتییەکەی و لەسەنگەر شەهیدبوونەکەی و چەوساوە پەروەریەکەی بە باشی بگاتە جەماوەری شیعردۆست. چونکە دیوانە بڵاو کراوەکەشی کە لە ساڵی ١٩٩٥ دەرچووە و چاپکراوە، شتیشی لێ لابردراوە و هەڵەی چاپیشی زۆر تێدایە. لەو ٢٥ساڵەی حوکمی خۆماڵیشدا هەوڵێکی زۆردراوە ،پارەکی زۆر تەخشان کراوە، بۆناشیرین کردنی شیعریی بەرگری و کارگەریی ،بۆیە شیعر و نووسینی سەقەتیان پاداشت کرووەو ئەوانی لە خزمەت بەرژەوەندی چینە مشەخۆرە نابەرپرسەکان نەبووبێ بەلایان ناوە،تاوای لێهاتووە شیعر و شاعیرێتیشیان ناشیرینکرد لەپێش چاو زۆربەی جەماوەرە شعردۆست و نیشتمانپەروەرەکان.\nعەبدوڵا سڵێمان (مەشخەڵ) (دوا پرسیار) : لە کۆتاییدا زۆر سوپاستان دەکەم مامۆستا گیان. دوا پرسیارم دەکەم بە دوا دەرفەت بۆ بەڕێزتان تا ئەگەر شتێکتان ماوە و دەتانەوێ باسی بکەن، یان ئیزافەیەکی ترتان هەیە بفەرموون.\nسابیر گۆران : زەحمەتە بۆمن وەڵامی پرسیارێکی وابدەمەوە پڕ بەپێستی خۆی بێ لەسەر شەهید ڕەنجبەری شاعیری چەوساوە و زوڵم لێکراوانی نەتەوەکەم ،کە هەم لە ژیانی و هەم لە شەهید بوون و هەم دوای شەهیدبوونی بە هۆیەوە ئازاری زۆرم\nچێشتووە و تا ئێستا بەو داخەوە بە ئاکامەکانی ئەو ڕووداوانەوە کە بەسەر خانەوادەکەمان بەگشتی و خۆم و ڕەنجبەر بە تایبەتی هاتووە دەتلێمەوە. لەدوای شەهیدبوونی ڕەنجبەر بە هۆی شەهید بوونەکەیەوە تووشی دەیان گیروگرفت و سەر ئێشە بووم تاڕادەی ئەوەی کاری کردە گۆڕینی ڕێڕەوی ژیانم ،لەلایەکەوە خەڵکانێک هەبوون کە شانازیان بە ڕەنجبەرەوە دەکرد،لێم نزیک دەبوونەوە قسەی دڵی خۆیان بە بێ ترس لەلا دەکردم.\nلەلایەکی تریشەوە خەڵکانێک هەبوون خۆیان لێم بەدوور دەگرت بە تایبەت لەپێش ڕاپەڕین تاتووشی بەڵا نەبن!. تا ئەو ڕادەیەی جارێک مامۆستایەکی هەولێری کە زۆر دوور بوو لە سیاسەت ،ماوەیەک، هەموو ڕۆژێ بەلامدا دەهات سەڵامی لێم نەدەکرد ،ڕووی وەردەگێڕا نەیدەهێشت سڵاوی لێبکەم لەدڵم بووە مەرەق تا لە شوێنێکی لاچەپ دیتم، پێم وت: ئەرێ مامۆستا.. بۆ کە من دەبینی ڕووی خۆت وەردەگێڕی؟. وتی مامۆستا سابیر چیت پێ بڵێم بە خوا من دەترسێم نەوەک بەعسییەکان و ئەمنەکان بمبینن سەلامت لێدەکەم! یان قسەت لەگەڵ دەکەم نەخۆ تووشی بەڵایەکی یان لێپرسینەوە ببم! بڵێن ئەتوو ئەو کابڕایەی کوو دەناسی؟ منیش وەڵامم داوە،لۆمن ئەوهاخەتەرم نەوێری مەرحەبام بکەی؟\nــ ئەدی ئەنگۆ تێکەڵ سیاسەتن و ئەتوش برای جەمیل ڕەنجبەری ڕەحمەتیت! لۆیێ ناوێرم بەڵام عادز نەبی بەخوا ئەمن ئەتوشم زۆر خۆش دەوێ!\nئەوەم بۆیە گێڕاوە تا بڵێم ئێمە هێندە لەخەتەر دابووین و چەندە ژیانمان دژواربوو بۆ بەردەوامی دان بە شۆڕش کەچی دواتر خەڵکانێکی تر کە لە سەنگەری دژبوون بە کوردێنی و نیشتمان پەروەری بوون بە خاوەنی ئەو ڕاپەڕینە و بە هەق ئەوقسەیە زۆر ڕاستە کە دەگوترێ :کێ کردی وکێ خواردی! ..لێرەدا مە بەستم ئەوە نییە کە مەغدوور بووینە لە چنینەوەی بەرهەمی خوێنی شەهیدان و ئەوخەبات و قوربانییانەی ئێمە داومانە، بەڵکو بۆ ئەوەمە کەبڵێم بەداخەوە ئەو ئامانجەی ڕەنجبەر بۆی تێکۆشا ،ڕێڕەوی گۆڕدراو لێی لایاندا. من لە دوای شەهید بوونی ڕەنجبەریش گومانەکی زۆرم لەلاپەیدا بوو کە ڕەنجبەر چۆن وا زوو شەهید بوو ؟بۆ شەهید بوو؟ هەندێ جار تا ڕادەی بێئومێد بوون، بەڵام هەر بەردەوام بووم لەسەر پرسیار کردن لەسەر چۆنییەتی شەهیدبوونەکەی کە ئەوەیان بۆم بووە پرسیارێکی بێ وەڵام.\nهەرچەند هەندێ سەرەداویش بە دەستەوەیە ، کە نزیکن لەڕاستییەوە،بە تایبەت لەچۆنیەتی هاتنە خوارەوەی ئەو هێزە و پەیدابوونی لە ناکاوی ئەودوو کۆپتەرە کەبە ناکاوی لە دۆڵەکەی بەرامبەریانەوە بە نزمی دەگاتە سەریان و تەنها ئەو پۆڵە پێشمەرگەیە دەپێکێ کە لەگەڵ ڕەنجبەر بوون کە لە دۆڵی ماخۆبزنانەوە نزیک دێی پیرانەڕەش بەرەو خۆشاوەتی دەهاتن؟ زۆرپرسیاری تریش هەیە کە لێرەدا پێڕاناگەین هەمووی بخەینە ڕوو. شەهید بوونی ڕەنجبەر و هاوڕێیەکانی لە کوردستان وەک کارەساتێکی گەورەیان دانا و دەنگی دایەوە خەڵکێکی زۆر لەدۆست و برادەرانی، شیعر و بیرەوەری یان بۆ نووسی .منیش هەر لەوساوە کە ئەو شەهید بووە بەگوێرەی توانام هەوڵم داوە ڕەنجبەر بناسێنم ،چ بەشیعر؟ چ بەنووسین ؟چ بە بەردەوامی دان بەرێبازەکەی؟ هەر ئەوەش وای لە من کرد خۆم بە دوور بگرم لە کارکردن لە حیزب هەر لە ساڵی ١٩٨٣ دا تادوای ڕاپەڕینیش چونکە من پێم وابوو کە ئەوە ئەوحیزبە نییە کەڕەنجبەر باوەڕی پێیهەبوو .مەبەستیشم دەسکەوتوو پارە وپوول نەبوو کە بە هۆیەوە خۆمی پێ دەوڵەمەند بکەم، وەک هەندێ کەس پێیاندەوتم،،تۆ نازانی لێی بخۆی؟ دەیانوت : وای ئەگەر ئێمە لەجێی تۆ دەبووین! ئەوان ڕاستیان دەکرد ئەگەر من وەک هەندێ کەس تەنازولم لە بیروباوەڕەکەم بکردایە بێشک زۆرسوود مەند دەبووم! بەڵام هەرچەند من بە بارودۆخی سەختی ئابووریدا ڕەتبووم هەرگیز کۆڵم نەدا و تەسلیم نەبووم و نەهاتمە ژێر باری ڕێکخستنێ کە باوەڕم پێی نەبوو.\nهەندێ برادەریش پێیان دەوتم : دنیا گۆڕاوە تۆ بۆ ناگۆڕێی؟ تۆ بۆ ناتوانی خۆت بگونجێنی؟! بۆ لەسەرباوەڕی خۆت مکوڕی؟\nمنیش بە هیچ جۆرێک ئەو جۆرە سیاسەت کردنەی کە خۆی لە ڕاوەڕووت و ئاودیوکردن و غاردان بە دوای حەز و ئارەزووە خودپەرستییە زێدە قێزەونەکان دەبینیەوە قەبووڵ نەکرد و خۆم لێ بە دوورگرت کە وردەبورژواکان وەک ئەوەی نانیان کەوتبێتە ڕۆن و دوونگێکی چەوریان بە دەست کەوتبێ بەدوای ئارەزووە چڵکنەکانیان کەوتن و ئەو بیرو باوەڕەشی کەپێشتر خۆیان پێدەناساند بەلاوەنا ..بەبیانووی خۆگونجاندن. دیارە پێشتر وەک مۆدە یان هەڵخەڵەتاندن باسی ڕزگاری گەل و عەدالەتی کۆمەڵایەتی ئازادی بیروڕا و دەیان دروشمی تریان کردووە .لێرەدا پێویستە بوترێ ئەوقسەیە هەمووان ناگرێتەوە، بەڵام زۆریان بە خۆشی یان ناچاری یان کەمبڕوایی ڕەگەڵیان کەوتن!.من پێش ئەوەیی کاکە ڕەنجبەرم خۆی بگەینێتە چیا ئەو وەک مامۆستای زیندان دەرد و چەرمەسەری زۆری چێشتبوو بۆیە کە جاری دووەم لە زیندان بەرلێبوردنەکەی ساڵی ١٩٧٩ دەکەوێ، دوای چەند مانگێک بڕیاری یەکجارەکی ڕۆیشتنی دا ،هەرچەند ئەو دەیزانی ئەو ڕێبازە سەختە وپڕی لە گێرەوکێشە وپیلان و ملشکاندنە.\nکە لە وبارەیەوە بەر لە ڕۆیشتنی پێم وت: مادام هەر دەڕۆی ئاگات لە خۆت بی ،تۆ بەتەنیا موڵکی خۆت نیت ،هەموومان پێویستمان بە تۆیە.ئەو دەیوت دەبێ بچم لەوێ شۆڕش بکەین جیهانێکی تر ،ژیانێکی باشتر بۆ هەژارەکانی نیشتمانەکەم دروست بکەین، یەکسانی بهێنینەکایەوە بەهەموو چەشنەکانییەوە. هەر پێمدەوت کاکە ئاگات لە خۆت بێ ، لە ئاخیر جاردا کە خوا حافیزیم لێکرد چەندین جار دووبارەم کردەوە ئاگات لەخۆت بێ لەپیلانی دەرەبەگ و بورژوا سیاسییە تەڵەکەباز و دڵڕەشەکان نەوەکا تووشی کێشە یان کەمینێکت لۆدابنێن! ئەو هەردەیوت دەزانم هەوڵ دەدەم ئاگام لە خۆم بێ لەپێناوی ئێوە و مناڵەکان و رێبازەکەشم بە گوێرەی توانا خۆم دەپارێزم و شەڕی خۆتڕین ناکەم ..گۆزەی ئاوێش لەڕێی ئاوێ دەشکێ!.\nدوا جار جەمیل ڕەنجبەر شەهید بوو، خەم و خەفەتەکەشی بۆ هاوژینەکەی و کچەکانی و دایکم و باوکم و من و برایەکانم و خوشکەکانم مایەوە بووە داخێکی گەورە و پێمانەونرا، هەرچەند سەربەرزییەکی گەورەشە بۆمان هەتا هەتا بەگیڤارای ئەوسەردەمە دادەنرێ و یان من وای دادەنێم! .\nلە دوای مەرگی ڕەنجبەر،دایکیشم بەوداخ و کەسەرە دوای ساڵێک و سێ مانگ بە گڕی ئاگری جەرگ سوتان و ئاگری پەلەمێزەوە سەردەنێتەوە،ئای لەوڕۆژە کە خەبەری سووتانی دایکم ،کەلە بناغەدا تووشی نەخۆشی دڵ و فشاری خوێن و چەندین نەخۆشی ترببوو کە بە هۆیانەوە لە نەخۆشخانەی کۆماری بەشی ،سووتان کۆچی دوایی کرد ،لەبیرمە باوکم چۆن گڕی تێبەربووبوو و هاواری لێ هەڵسابوو بۆن کڕووز لەجەرگییەوە هەڵدەستا و دەیگۆت ودەیگۆتەوە،دایکی شەهیدانم ڕۆ..دایکی شەهید جەمیل ڕەنجبەر و یاسینم ڕۆ..دایکی کاکەجەمیلم ڕۆ ،بە هەردوو دەستان لە چۆکی خۆی دەدا،من نەمدەزانی خەمی دایکی سوتاوم بخۆم یان هی باوکی جەرگبڕاوم،وای چ ڕۆژە ڕەشێک بوو. مردنی دایکم بۆ من بوو بە کۆستێکی تر کە هەرگیز جێگەی ئەو دایکە مەزنە بۆ من پڕ\nنابێتەوە.کاتێکیش ئیسماعیلی برای گەورە و بەجەرگ و خۆڕاگرم بەداخی (سەگۆڵ) : واتە سەدام، بە قەولی ئیسماعیلی برام کە وای بەسەدام دەوت. لەشەوێکی ساڵی ١٩٨٤کە گوێی لە قوتابیانی دارالمعلمات دەبێ گۆرانی: سەدام زێڕە: دەڵێن لە داخانافشاری خوێنی زۆر بەرز دەبێتەوە و لە تەمەنی چلوچوار ساڵیدا جوانەمەرگ دەبێ یان بەلای منەوە بەو داخەوە شەهید دەبێ ئەو مەرگە لە ناکاوەی ئسماعیلی برای جوانەرگم زامەکانی باوکمی کە هێێشتا قەتماغە نەببوون دووبارە کولاندەوە.\nباوکم هەمیشە ڕادیۆکەی بەم هیوایەوە بە دەستەوەبوو تا گوێی لە هەواڵێکی خۆشی شۆڕش و چاڵاکییەکانی پێشمەرگە و سەرکەوتنەکان و ناوی شەهید جەمیل ڕەنجبەری ڕۆڵە شەهیدەکەی ببێ کە بەردەوام لەسەر زاری بوو وشانازی پێوە دەکرد .کە لە دوکانەکە بچووکە عەتاریەکەیدا برادەران و دۆستان دەهاتنە لای دڵیان دەدایەوە و باسی دەنگوباسی شۆڕش و پێشمەگەیان دەکرد هەواڵی کەسوکاری پێشمەرگە و شەهیدانیان بە یەکتری دەگەیاند لە بازاڕی شێخەڵا،دوکانەکەشی وەک بارەگایەکی شۆڕش وابوو ،خەڵکی لای باوکم بێترس قسەیان دەکرد ،هەرچەند رژێم جاش وسیخوڕیشی زۆر بوو بەڵام ئەوان ئەوەندە گوێیان پێنەدەدا. کە شۆڕشیش بەرەوکزی و توانەوە چوو. لەساڵی ١٩٨٨ دوای وەستانی شەڕی ئێران و عێراق، باوکم زۆر خەمبار بوو پێی چونکە چالاکییەکان وەک جاران نەمابوون ئەوی تووشی جۆرێک لە بێئومێدی کردبوو باوکیشم هەرچەند نەخۆشی فشاری خوێنی هەبوو، بەڵام زۆر گوێی بەخۆی نەدەدا،چەندجار پێمان دەوت سەردانی دکتۆر بکە و چارەسەر وەرگرە،وەک پێویست گرنگی بە خۆی نەدەدا و دەیوت\nدوای ئەو ئازیزانەم من ژیانم بۆ چییە؟ هەرچەند تا مابوو هەر خەریکی کار بوو لە دوکانەکەی .زۆر بەگوڕ بوو هەموو بەیانیان بەپێیان لە گەڕەکی بەلاشاوەوە،دەچووە بازاڕی شێخەڵا.هەشت مانگ پێش ڕاپەڕین لە ١٦ی ئایاری ١٩٩٠لە تەمەنی حەفتاوحەوت ساڵی باوکیشم بەرەبەیانیەکی هاوینە لەسەر قەڵەوێرەکەی لە حەوشەی ماڵەوەدا بە ناکاوی جێمانی هێڵا. بێ ئەوەی کەس گوێی لە دەنگی بێ ،بە یەکجاری چاولێک دەنێ .کە ئەوەش بۆ من کۆستێکی زۆر گەوەرەبوو ،کە هەرگیز لە بیرم ناچێتەوە ،ئەویشمان لە گۆڕستانی سەید مەعروف لە باداوەی هەولێر لەلای شەهید یاسین و شەهید جەمیل و دایکم و شەهید ئیسماعیل بە خاک سپارد.\nلەم دەرفەتەشدا ڕێز و سڵاوم هەیە بۆ هەموو ئەوانەی ڕۆژێک لە ڕۆژان خزمەتی ڕەنجبەریان کردووە،هاوڕێ و هاوخەباتی بوون ،ڕێزیان لێگرتووە، وەک خۆی باسیان کردووە چ بەنووسین و یادەوەری گێڕانەوە چ بە باسی کەسایەتییەکەی لە پێشمەرگایەتی و ژیانی نێو زیندان و ژیانی ئاساییدا. دروود بۆ ڕۆحت کاکە ڕەنجبەر تۆ ڕۆیشتی و ئازارەکانت بەو شەبەقە برینەگەورەیەی کەلە کەلەکەتدا پەیدابوو، کە من لەگەڵ خزمان بەو دەستانەم لە گۆڕەغەریبەکەت لە دێی پیرانە رەش ، بەجلی پێشمەرگانەت ،تۆم بینی و دەرمان هێنایت و تەرمەکەتمان هێنایەوە شاری هەولێر.\n(کەهێنانەوەی تەرمەکەشی حیکایەتێی ترە، ئەوەش بەپێداگری هاوژینەکەی بوو ،باوکم بڕیاری داو بەهەوڵ وتێکۆشانی هەمووان جێ بەجێبوو وگەێنراوەگۆڕستانی سەیدمارف.)\nبەوناوە جوانەتەوە بەو هەموو سەروەریەتەوە بەرهەمێکی جوانت بەجێهێشت لە شیعری شۆڕشگێڕانە و ئاکاری مرۆڤانەت، منیش بەتاقی تەنها بۆ داخ و حەسرەتی ژیانی نالەباری پڕکێشە و ناکۆکی کوردەواری مامەوە ،کەوتمە ناو گێژاوی تێڕامان و دۆخی بێچارەیی و کوێرەوەری و نەبوونی ڕێگە چارەی تێکۆشان ،بێ دەرەتان و بەردەباز ..کە تا ئێستاش بێ تۆییمان پێوەدیارە نەک هەر من زۆر لەهاوڕێکانیشت دەڵێن،\nبێ جەمیلیمان پێوەدیارە و پێوەی دەناڵێنین. لە هەمووی حەسرەتبارتر خۆی و ڕێبازەکەی خەریکە فەرامۆش دەکرێن. ئەوەشم لە بیرچوو مامۆستا سدیقی برام کە نزیکەی سێ مانگبوو لە زیندان بوو کە لەڕێی گوندی نازەنیندا لەگەڵ (سەردار کاکەحەمە) ی پوورزامان کە ئەو دەیویست ببێتە پێشمەرگە و بگاتە لای ڕەنجبەری کوڕەخاڵی بەڵام لەڕێی خائینێکەوە زمانیان لێ دەدرێ و دەکەونە کەمینێکەوە، هەرودووکیان دەگیرێن و دەبرێنە ئیستخباراتی عەسکەری هەولێر و لەژووری ئینفیرادیدا زیندانی دەکرێن تامامۆستا سدیقی برام زیندان دەشکێنێ و دەگاتە ڕیزەکانی پێشمەرگە، بەداخەوە سەرداریش دوای هەڵاتنی مامۆستا سدیق بیست ساڵ حوکم دەدرێ و دەرفەتی دەربازبوونی نابێ .مامۆستا سدیقیش کە لە زیندان هەڵدێ بە جەمیلی برای شاد نابێ،چونکە ڕەنجبەر لە رێگای هاتنە خوارەوەدا هەر لەو مانگە شەهید دەبێ، شەهیدبوونی ڕەنجبەریش مامۆستا سدیقی برای تووشی شۆک دەکا،ئاواتەکەی ناێتەدی و کاکە ڕەنجبەری بۆیەکجاری نایبنێ ،تەنیا چەکەکەی شەهید دەکاتە شان و لەسەر رێگاکەی بەردەوام دەبێ لەپێشمەرگایەتی.\nنازانم باسی چی ڕەنجبەر بکەم. ئاخر شەهیدبوون بە جێی خۆی، بەڵام گرنگی نەدان بەو شاعیرە چەوساوە پەروەرە،بەو مامۆستا جوانەمەرگە داخێکی گەورەیە لەسەردڵمان،سەرباری هەموو خەمان لادان لە ڕێبازەکەی و هێنانەکایەی جۆرە بەناو دەسەڵاتدارییەکی سەقەتی شەل و گێڕ کە شایەنی ئەوجۆرە قوربانییە نییە. ڕەنجبەرێک لە پێناویدا شەهید ببێ و ئەوەی لێشین بێ!، زۆر بەداخەوەم کەو ادەڵێم.\nجگەلەمانەش بە چاپ گەیاندنی دیوانەکەشی دیوانی جەمیل ڕەنجبەر لەساڵی ١٩٩٥دڵخۆشکەر نەبوو ،چونکە :\n– سەرەڕای ئەوەش بڕگە و وشەی لێ لابردراوە و نوقاتیان (خاڵیان)……. لەجێی هەندێک وشە داناوە و دەسنووسەکەیان یان پێنەخوێنراوەتەوە یان بەئەنقەست وایان خوێندۆتەوە، کەلەنرخی تێکستەکانی کەمکردۆتەوە .\nلێرەدا دەبێ ئەوە بڵێم ئەگەر من دەست نووسەکەیم بخوێندباوە هیچ هەڵەیەک ڕووی نەدەدا چونکە دەسخەتی ئەو ورد بوو، منیش\nشارەزای خەتی ئەو بووم چون لە مناڵییەوە بەیەکەوە بووین،بەڵام ئەو ناکۆکییەی هەندێ دڵڕەش خستیانە نێوان ئێمەوە،واتە مام و برازاوە،وای کرد خەڵکانێکی تر ببنە خاوەن و برایەکان پەراوێز بخرێین، کە ئەو دەرئەنجامەی لێکەوتەوە،دیوانەکەی وا بەخراپی چاک بکرێت. ئەگەر دەسخەتەکانی کەلای هاوژینەکەیەتی بەراورد بکرێ لەگەڵ دیوانەکەی بێگومان هەڵەکان چاک دەکرێنەوە. بەڵام ویستوویانە لە کۆڵ خۆیانی بکەنەوە و ئەو بۆشاییانەش کە ناوی مارکس ،لینین ، ماو ،..هتد لە دەستنووسەکەیدا هەبوون لێی لابراون ،بە هەر نیازێک بێ بەخیانەت لە گەیاندنی ئەمانەتی ئەدەبی دەژمێردرێ.\nلێرەدا پێویستە ئەوە بڵێم خەڵکی کوردستان بێ جیاوازی حیزبایەتی ڕەنجبەریان خۆشویستووە و بە باشە باسیان کردووە. لەوسی و شەش ساڵەی دوای شەهیدبوونیشی خەڵکێکی زۆر لە ڕۆشنبیران و شاعیران ڕەنجبەریان بە هاوڕێی خۆیان ناساندووە نازانم ئەو هەزاران هاوڕێیەی چۆن هەبووەو ناسیوە؟ . بەڕاستی سەرسامم پێت براشەهیدە سەربڵندەکەم،رۆحت شاد کاکە هەند بەرز و پاکبووی خەڵکێکی زۆر نان و پیازی پێوەخواردی دژایەتی ئێمەشیان کرد، دەیانوت کەس نابێتە ڕەنجبەر ،بەڵام بەڕای من نەیاندەویست ڕەنجبەرچ ناوی و چ هەڵگرانی بیروباوەڕەکەی و رێبازەکەی لە گۆڕەپانەکە هەبن تاخۆیان تەنیا بن تەڕاتێنی تێدابکەن،بەڵام خۆشەویستی جەماوەر و کاراکتەرە بە هێزەکەی ڕێی بەو كەسە نەخۆشانە نەدا کە ئەو شاعیرە شەهیدە بچووک بکەنەوە و کەس وکارەکەشی بشکێنن.\nبەڕاستی من بە تەواوەتی و بەپڕاکتیکی بینیم خەڵکی ئێمەلە ململانێی سیاسیدا زیندوو کوژی مردوو پەرستن!.\nسوپاسی کاک عەبدوڵا مەشخەڵیش دەکەم کە هەوڵی بەدەرخستنەوە و هێنانە پێشەوەی کاراکتەری ڕەنجبەری ڕادیکاڵ و شاعیری کرێکار و چەوساوەکانی هەڵبژاردووە و قۆڵی مەردایەتی لێ هەڵماڵیوە..تا ڕۆشنایی بخاتە سەر ژیانی ڕەنجبەر و شیعرەکانی شەهید. من هەڵسەنگاندن و نرخاندنی شیعرەکانیشی بۆ هاوڕێ ڕەخنەگر و تۆژێنەرەکان بەجێ دێلم. داوای لێبووردنیش دەکەم گەر وەک پێویست مەبەستەکانم نەگەیاندبێ.\nئەی مامۆستا کۆڵنەدەروجەربەزەکەم\nناوەجوان و هەڵوێستە پڕ شانازیەکەت\nبوویتەئۆلگۆو وێردی زمانی میللەتەکەت\nڕەنجبەر بۆ ئەوەشەهید بوو\nتاداگیرکەر لێرە لاچێ\nبنێژرێ و لەقوڕێ ڕاچێ!\nتانان و یەکسانی پێکڕا\nنەک ئاغای کۆن بەهی تازە\nبگۆڕین گەل قوڕ بەسەربێ!\nتێبینی : ئەم دیدارە تایبەت بۆ کتێبی ( جەمیل ڕەنجبەر ئەو شاعیرەی ڕۆژێ بێ تێکۆشان نەژیا!) سازدراوە.\nPrevious کچەکانی بەر پەنجەرە …. مەلەک محەمەد\nNext نزار قه‌بانی له نێوان شیعری رۆمانسی و رامیاریدا


خەونەکەی (باران) نوسینی:عەلی حەمەڕەشید | گڕوگاڵی منداڵانی كورد , Girûgalî Mindalanî Kurd\nHome چیرۆك خەونەکەی (باران) نوسینی:عەلی حەمەڕەشید\nخەونەکەی (باران) نوسینی:عەلی حەمەڕەشید\n(باران) لەگەڵ ئەوەی کە زۆر حەزی لە قوتابخانە بوو،بەڵام ھەندێک جار بێزاری خۆی دەردەبڕی ،چونکە پەڕاو و پەڕتوکەکانی زۆر قورس بوون.\nکە دەگەڕایەوە جانتاکەی دەکردە شانی پشتی دەیدایە ئازار.ڕۆژێک دوای گەڕانەوەی لە قوتابخانە پشوویەکی کەم ، ئایپادەکەی ھێنا و لە دڵی خۆیدا وتی خۆزگە لە جیاتی پەڕاو و پەڕتوک تەنھا ئەم ئاپیادەم دەبرد بۆ قوتابخانە. بەدەم بیرکردنەوە لەو بابەتە ، چونکە ماندوو بوو خەوێکی ئارام ئامێزی بۆ کردەوە .\n(باران ) خەونێکی خۆشی بینی ، کە بە ئاگا ھاتەوە چووە لای ھاوڕێکانی وخەونەکەی بۆ گێڕانەوە; لە خەونمدا مامۆستا بووم ، لەگەڵ مامۆستاکانی تردا ھەموو پەڕتوکەکانی پۆلی یەکمان سکان کرد و بە قوتابییەکانمان وت کێ ئایپادی ھەیە، بەیانی لەگەڵ خۆی بیھێنێت! چەند خۆشبوو ھەموو ھەیانبوو . بۆ بەیانی ھەمووان ئاپادەکانیان ھێنابوو ناوی خۆشیان لەسەر نوسی بوو . لێمان وەرگرتن و بابەتە سکانکراوەکانمان لەسەر ئایپادی ھەریەکەیان دابەزاند. بۆ ڕۆژی دواتر لەسەر ئاپیادەکە وانەیان دەخوێند و ھەر لەسەر ئایپادەکەش ئەرکەکانیان دەنوسیەوە,لە وانەی پێنجەمدا پێمان وتن بۆ بەیانی پێویست ناکات جانتا قورسەکانتان بھێنن.چونکە ئێستا ھەموو بابەتەکان لەسەر ئایپادەکانتان ھەن.\nباران بە پێکەنینەوە وتی: بەداخەوە کە بە ئاگا ھاتمەوە تەماشادەکەم مامۆستا نیم وھەر وەک جاران قوتابیم!جانتا و ئایپادەکەشم ھەروەک خۆیان ماونەتەوە،ئیتر ھەمووان دایانە قاقای پێکەنین و وتیان:خۆزگە خەونەکەی باران دەھاتە دی بۆ ھەمووان.\nPrevious articleلانک لە فۆلکلۆر و هۆنراوەی کوردی دا.. رەزا شوان\nNext articleزێـڕ و زەوی.. ن: رەزا شوان


هاوسەری مامۆستا گۆکهان باسی ڕۆژە پڕ ئازارەکانی دەکات – بزاڤی خزمەت\nهاوسەری مامۆستا گۆکهان باسی ڕۆژە پڕ ئازارەکانی دەکات\nگۆکهان ئاچککۆلو یەکێک لەو مامۆستایانەی لە دوای کودەتا دەستکردەکەی ١٥ ی تەموز دەستگیر کرا و لە ژێر ئەشکەنجەداندا گیانی لە دەستدا، لە چەند ڕۆژی ڕابردوودا بێ تاوانی ئاشکرا بوو.\nوەزارەتی پەروەردەی تورکیا دوای ئەوەی بێ تاوانی ناوبراو لەلایەن دادگاوە ئاشکرا دەکرێت، بە فەرمانێکی نوسراو دەیگەڕێنێتەوە سەر کارەکەی!\nموئمینە ئاچککۆلو هاوسەری مامۆستا گۆکهان لە میانەی لێدوانێکیدا بۆ ڕادیۆیەکی تورکیا وتی” ئەوان گۆکهانیان گەڕاندەوە بۆ سەر کارەکەی، بەڵام ناتوانن خۆیم بۆ بگێڕنەوە”.\nخانمە جەرگ سوتاوەکە لە درێژەی قسەکانیدا دەڵێت” ئەم بڕیارە بە نیسبەت مێردەکەی منەوە زۆر درەنگە. بەڵام با ببێتە نمونەیەک بۆ ئەو کەسە بێ گوناحانەی ئێستا لە زیندانەکانن. هیوادارم ببێتە پەندێک بۆ ئەو کەسانەی بە چاوی گومانەوە تەماشای مرۆڤە بێ گوناحەکانی ناو زیندانەکان دەکەن”.\nهاوسەری مامۆستاکە ئاماژە بەوە دەکات کە کاربەدەستانی گرتوخانەکە لەبەر ئەوەی هیچ بەڵگەیەکی بەرجەستەیان لەبەردەستدا نەبووە بۆ تاوانبارکردنی ئاچککۆلو، ویستویانە لە ڕێگەی ئەشکەنجەدانەوە قسەی پێ بکەن و پاشان دەڵێت” خۆ گەر لە دەستیاندا بەڵگەیەکی بەرجەستە هەبووایە، بە پشت بەستن بەو بەڵگانە دەستبەسەریان دەکرد. منیش ئێستا وەک ژنەکانی تر سەردانی مێردەکەمم دەکرد لە زیندانی سلیڤری. بەڵام شتێکی وەها نیە و دۆسیەکەی بۆش بۆشە”.\nهاوسەری ئاچککۆلو لە پەیوەندیەکی تەلەفۆنیدا لەگەڵ کەناڵی ڕادیۆیی RS FM وەڵامی پرسیارەکانی یاوز ئۆگهانی پێشکەشکاری دایەوە.\nموئمینە ئاچککۆلو لە میانەی بەشداری لە بەرنامەکەدا، باسی ڕۆژانی دەستگیر کردنی مێردەکەیی و مردنی لە ژێر ئەشکەنجە و پاشان چۆنیەتی ناشتنی گێرایەوە.\n“وەزارەتی پەروەردە مامۆستاکە دەگەڕێنێتەوە سەر کارەکەی”\nیوسف تەکین ڕاوێژکاری وەزیری پەروەردە لە چەند ڕۆژی ڕابردوودا بە تویتێک گەڕانەوەی مامۆستا گۆکهانی بۆ کارەکەی ڕاگەیاند.\nتەکین لە تویتەکەدا دەڵێت” بڕیاری ئەوەمان دەرکردووە کە بڕیاری لە کار دوورخستنەوەی گۆکهان ئاچک کۆلو هەڵبوەشێنرێتەوە”. فەرمانەکەش لە ژێر ناوی “گەڕانەوە بۆ ئەرکی خۆی” دەرکراوە.\nموئمینە سەبارەت بەم بڕیارە دەڵێت” لە بەشی سەرەوەی فەرمانەکە نوسراوە گەڕاندنەوە بۆ ئەرکی خۆی، دواتر دەڵێت بڕیاری لە کار دوورخستنەوەی گۆکهان ئاچککۆلو هەڵوەشێندراوەتەوە بە هۆی ئەوەی وەفاتی کردووە نەک بە هۆی ئەوەی بێ تاوانە. بەڵام گەر کەسێکت گێڕایەوە بۆ کارەکەی کەواتە ئەو کەسە تاوانی نیە”.\nیاوز ئۆهانیش دەپرسێت” بەڵام کەسێکی مردوو چۆنی دەگەڕێتەوە بۆ سەر کارەکەی؟”\nخانمەکە لە وەڵامدا دەڵێت” من چیدی لە تورکیای ئەمڕۆدا سەرم بەم شتانە سوڕ نامێنێت کە ڕوو دەدەن. ئێمە تووشی ئازارێکی زۆر سەخت بووین، من، منداڵەکانم، کەسوکاری مێردەکەم… بەڕاستی زۆر کاری لێمان کرد. ئێ من هەر ئەمەم دەزانی، دڵنیا بووم لەوەی مێردەکەم بێ تاوانە. ئەم نوسراوەش ئەوەی سەلماند کە مێردەکەم تاوانێکی نەبووە. واتە دەوڵەت قبوڵی کرد”.\n“ئەو لێکۆڵینەوەیەی هەرگیز ناگات بە ئەنجام”\nموئمینە ئاچککۆلو باسی لەوە کرد کە دوای وەفاتی مێردەکەی سکاڵای یاساییان لەسەر بکوژەکان تۆمار کردووە و پاشان وتی” داواکاری گشتی دۆسیەی لێکۆڵینەوەی کردەوە. خۆمان لە نزیکەوە چاودێری چۆنیەتی بەڕێوەچوونی دۆسیەکەمان دەکرد. سەرەڕای ئەوەی کە بەڵگەی زۆر بەهێزمان پشانی داواکاری گشتی دا، کەوا گۆکهان لە ژێر ئەشكەنجەدا گیانی لە دەستداوە، بەڵام داواکاری گشتی لە کۆتاییدا بڕیاری لەسەر ئەوە دا کە کاربەدەستانی گرتوخانەکە کەموکوڕیان لە ئەنجامدانی کاری خۆیاندا نەکردووە. ئێمە دووبارە تانەمان لە بڕیاری داواکاری گشتی دا، دادگای پێکهاتن و سزاکانیش داواکەی قبوڵ کردین. لێکۆڵینەوەی ئەوانیش لە مانگی تەموزی ٢٠١٧ بەردەوامە. ئیدی نازانم لێکۆڵینەوە لە چی دەکەن؟”\nئەمینە دەڵێت چەندین شایەتحاڵ و بەڵگەی لەسەر ئەشکەنجەدانی مێردەکەی هەیە و پاشان دەڵێت:\n” بێگومان شایەتحاڵمان هەیە لەسەر ئەوەی ئەشکەنجەی گۆکهانیان داوە. هەروەها ڕاپۆرتی پزیشکی دادوەریمان هەیە. لە ڕاپۆرتەکەدا ئاماژە بە خوێنبەر بوون، مۆر هەڵگەڕانی لاشەی، شکانی پەراسوەکانی کراوە. هەروەها ڕاپۆرتێکی تری پزیشکیمان لە بەردەستدایە کە لەلایەن شەبنەم فینانجی سەرۆکی وەقفی مافەکانی مرۆڤ پێمان دراوە. هەرچەندە مێردەکەم بە هۆی جەڵتەی دڵەوە گیانی لە دەستداوە، بەڵام لە ڕاپۆرتی وەقفی مافەکانی مرۆڤدا ئاماژە بەوە کراوە کە بە هۆی ئەشکەنجەوە جەڵتەی دڵ لێیداوە”.\n“گەر بەڵگە هەبووایە مێردەکەم ئێستا لە زیندانی سلیڤری دەبوو”\nموئمینە ئاماژە بەوە دەکات مێردەکەی لە دوای ١٤ ڕۆژ لە دەستگیرکردنی لە بەرواری ٢٣ ی تەموز وەفاتی کردووە و پاشان دەڵێت” مێردەکەم بە هۆی هەواڵدانی کەسێکەوە دەستگیر کرا. کەسێک ناوی مێردەکەمی بە هێزەکانی پۆلیس دابوو. بێجگە لەمە هیچ بەڵگەیەکیان لەبەردەستدا نەبوو. خۆ گەر بەڵگەیەکیان لەبەردەستدا بووایە، پێویست بەوە نەدەبوو بە زۆر قسەی پێ بکەن، بە زۆر دەیانویست لە دەمی مێردەکەم شتێک دەربهێنن. بێگومان گەر کەسێک ئاگای لە هیچ نەبێت، ناتوانێت باسی هیچیان بۆ بکات. ئەویش چونکە هیچی نەدەزانی قسەی نەدەکرد، ئەوانیش زیاتر سوور دەبوون لەسەر ئەوەی ئەشکەنجەی بدەن. لە کۆتایدا دەستیان لێهەڵنەگرت هەتا مێردەکەم گیانی لە دەستدا”.\nموئمینە لە درێژەی قسەکانیدا دەڵێت” خۆ گەر لە دەستیاندا بەڵگەیەک هەبووایە، ئەوا بە پشتبەستن بەو بەڵگانە دەستبەسەریان دەکرد. منیش ئێستا سەردانی زیندانی سلیڤریم دەکرد و وەکو خانمەکانی تر چاوم بە مێردەکەم دەکەوت. بەڵام شتێکی لەو شێوەیە نەبوو. دۆسیەکەی بۆشە و هیچی تێدا نیە. هیچ بەڵگە و زانیاریەکی تێدا نیە کەوا بیسەلمێنێت تاوانبارە یاخود گومانێکی لەسەرە. تەنیا بە هۆی هەواڵدانی کەسێکەوە دەستگیر دەکرێت و دواتر گیان لە دەست دەدات”.\n“هاوسەرەکەم ئەندامی سەندیکای مامۆستایانی سەر بە دەوڵەتە”\nموئمینە سەبارەت بە وەڵامی پرسیارێکی پێشکەشکاری بەرنامەکە وتی” مێردەکەم ئەندامی سەندیکای ئاکتیڤ سەنی سەر بە بزاڤی خزمەت نەبوو، ئەندامی سەندیکای ئەگیتیم سەنی سەر بە دەوڵەت بوو. هەروەها کارتێکی بانکی ئاسیای هەبوو، کە پێش ٥ ساڵ دەریهێنابوو. ٥ ساڵە بە هیچ شێوەیەک بەکاری نەهێناوە. کارتەکەی پووچەڵ کردبوویەوە. ئیدی نازانم کێ شکاتی لێکرد و لەسەر چ بنەمایەک تاوانباریان کرد. هەردەڵێن ئەندامی سەندیکای ئاکتیڤ بووە، بەڵام شتی وەها دوورە لە ڕاستیەوە”.\nیاوز ئۆهان ” ئایا هیچ داوایەکتان بەرز کردۆتەوە کەوا مێردەکەت بێ تاوانە؟”، موئمینە لە وەڵامدا دەڵێت” خۆ مێردەکەم هەر تاوانبار نەکراوە هەتا من بڵێم بێ تاوانە، پێش ئەوەی لە بنکەی پۆلیس دانپێدانانی لێ وەربگرن گیانی لە دەستداوە. هیچ دۆسیەیەکی تاوانی لەسەر نیە. لە دۆسیەکەیدا نوسراوە : بە هۆی ئەوەی وەفاتی کردووە دۆسیەی لێکۆڵینەوەی لەسەر نەکراوەتەوە. دوای ئەوە دۆسیەکەیان داخستوە”.\n“هەردووکمان لە ماوەی یەک کاتژمێردا لە کارەکەمان دوورخراینەوە”\nموئمینە باسی ئەو ڕۆژە دەکات کە خۆیی و مێردەکەی بە فەرمانی ئەنجومەنی وەزیران لە کارەکەیان دووردەخرێنەوە و دەڵێت” ڕۆژێکی هەینی بوو، زۆر باش بیرمە کە گۆکهانیان لە کارەکەی دوورخستەوە. دوای یەک کاتژمێر هەمان بڕیاریان سەبارەت بە منیش دەرکرد”.\nموئمینە لە درێژەی قسەکانیدا دەڵێت” مێردەکەم سەرەتا لە کارەکەی دوور خرایەوە، بەڵام پێش ئەوەی لە کارەکەی دەربکرێت وەفاتی کرد. من لە بەرواری ٢٩ ی مانگی ١٠ ی ٢٠١٦ بریاری دەرکردنم بۆ دەرچوو. سکاڵامان لەلای کۆمیسیۆنی بە دواداچوونی بڕیارەکانی ئەنجومەنی وەزیران بەرز کردۆتەوە. پێش ئەوەش لە دادگای ئیداری، دادگای دەستوری، دادگای مافەکانی مرۆڤی ئەوروپا سکاڵامان بەرز کردۆتەوە. بەڵام هەتا ئێستا کۆمیسیۆن بەسەر دۆسیەکەی ئێمەدا نەڕۆشتووە، وەک دەزانن هەتا ئێستا لەسەر دۆسیەی هەزار هاوڵاتی دەرکراو، بڕیاری کۆتاییان دەرکردووە. خۆشتان دەزانن ١٥٠ هەزار مامۆستا لە کارەکانیان دەرکراون، ئیدی نازانم کەی سەرەی دۆسیەکەی من دێت”.\n” پزیشکی دادوەری پێی وتین دەبێت لە گۆڕستانی خائینانی نیشتیمان دەینێژن”\nموئمینە لە میانەی قسەکانیدا ئەوەی دووپات کردەوە کە پێیان وتووە دەبێت مێردەکەی لە گۆڕستانی خائینانی نیشتیمان بنێژێت و سەبارەت بەو ڕووداوە تراژیدیە وتی” بۆ ئەوەی لاشەی مێردەکەم وەربگرینەوە سەردانی پزیشکی دادوەریمان کرد. ئێمە چەندە هاوارمان کرد و قیژاندمان کەوا مێردەکەم تاوانبار نیە و دانپێدانانیشی لێوەرنەگیراوە، تەنیا بە هۆی گومانەوە دەستگیر کراوە، بەڵام پزیشکەکان پێیان وتین گەر لە ناوخۆی ئیستەنبوڵدا بینێژین، لاشەکەیمان پێنادەنەوە، چونکە لەسەروی خۆیانەوە فەرمانێکی لەو شێوەیە هاتووە. پێیان وتین گەر لە ئیستەنبوڵدا بینێژن، دەبێت لە گۆڕستانی خائینانی نیشتیمان لە ناوچەی پەندیک بینێژن. وتیان نابێت نوێژی مردووشی لەسەر بکرێت لە کاتی ناشتنیدا. وتیان خۆیان دەیبەن و دەینێژن، ئێمەش سوور بووین لەسەر ئەوەی کە خۆمان لاشەکەی وەبگرینەوە و نەیدەین بەوان بینێژن، ئەوانیش لە وەڵامدا وتیان دەبێت لەلایەن داواکاری گشتیەوە نوسراوێک بهێنن کەوا پشانی بدات ناوبراو تاوانبار نیە و دانپێدانانی لێ وەرنەگیراوە”.\nخانمەکە لە درێژەی قسەکانیدا وتی” کاتێک چووین بۆ لای داواکاری گشتی و باسی وەرگرتنەوەی تەرمی مێردەکەمم کرد، داواکاری گشتی وتی شتی وەها بێ واتا نیە، خۆ ئێمە دانپێدانانمان لێوەرنەگرتووە، دەبێت تەرمەکەیتان بدەنەوە، ئێمەش چووین و قسەی داواکاری گشتیمان پێ ڕاگەیاندن، ئەمجارەیان وتیان دەبێت لەلایەن هۆبەی بەرەنگاربوونەوەی تیرۆریشەوە نوسراو بهێنن، ئینجا نوسراو دەکەین بۆ بەڕێوەبەرایەتی گۆڕستانەکان هەتا مۆڵەتی ناشتنی بدەن”.\n“پاشان چووینە لای هۆبەی بەرەنگاربوونەوەی تیرۆر و ئەوانیش پێیان وتین پێویستە بەڕێوەبەرایەتی گۆڕستانەکان بە فەرمی داوای نوسراومان لێ بکەن، ئینجا نوسراوتان پێ دەدەین. ئیدی مەسەلەکە درێژ بوویەوە و تەرمەکەیان پێ نەداینەوە. پاشان پشووی هەفتەی بەسەردا هات، ئێمە لەو نێوەندەدا بە ئازاری مردنی گۆکهانەوە دەتلاینەوە و ئەوانیش تەرمەکەیان پێنەدەداینەوە. دواجار بڕیارماندا بیبینەوە بۆ شوێنی لە دایک بوونی و لە دەرەوەی ئیستەنبول بینێژین”.\n“لە گوندەکەی خۆشیان مۆڵەتیان نەدەدا بینێژن!”\nموئمینە بەم شێوەیە باسی ناشتنی مامۆستا گۆکهان دەکات لە گوندەکەی خۆیان” گوندەکەی ئێمە شوێنێکی بچوکە، بە ئاسانی دەتوانیت مردوو بنێژیت. بۆ هەڵکەندنی هەر گۆڕێک، شارەوانی خۆی ئۆتۆمبیلێکی تایبەت بە زەوی هەڵکەندنت پێ دەدات، بەڵام خزمەکانی خۆمان سەرەڕای ئەوەی دەچنە لای دوو سەرۆک شارەوانی ئەو ناوچەیە، بە پاساوی ئەوەی ئۆتۆمبیلەکانیان شکاوە، هیچیان پێنەداین. دواتر ناسیاوێکی خۆمان ئۆتۆمبیلێکی زەوی هەڵکەندنی هێنا بۆمان. دواتر بیستمانەوە کەوا قائیمقامی ناوچەکە موختاری گوندەکەی بانگ کردووە و لێی پرسیوە کەوا بۆ مۆڵەتی بە ئێمە داوە تەرمەکەی لەو گوندە بینێژین. موختاریش لە وەڵامدا پێی وتووە” هەموو کاتێک لە دەرەوەی گوندەکەمان مردوو دەهێنن، هەتا ئێستا مۆڵەتمان بۆ ناشتنی کەس وەرنەگرتووە”. ئەوانیش لە وەڵامدا پێیان وتووە : ئەمەیان جیاوازە، دەبوو مۆڵەتتان وەربگرتایە. خۆ گەر پێش ناشتنی هەواڵیان پێبگەشتایە، دڵنیام لەوەی لەوێش ڕێگەیان نەدەدا بینێژین”.\nخانمەکە لە کۆتایدا سەبارەت بە بڕیاری گەڕاندنەوەی مێردەکەی بۆ سەر کارەکەی لە دوای ساڵ و نیوێک لە وەفات کردنی دەڵێت” خۆ ئێمە هەر خۆمان دەمانزانی گۆکهان بێ تاوانە. ئەم نوسراوە فەرمیەش بەڵگەیەکی ترە لەسەر بێ تاوانی مێردەکەم. ئەمە ببێتە پەندێک بۆ ئەو کەسانەی کە سەبارەت بە مرۆڤە بێ تاوانەکانی ناو زیندانەکان دەڵێن ” گەر شتێکی نەکردبێت، لە خۆڕا کەس زیندانی ناکرێت”.\nموئمینە لە کۆتایی قسەکانیدا دەڵێت” ئیدی زۆر درەنگە بۆ گەڕانەوەی مێردەکەم. ئەوان مێردەکەی منیان گەڕاندەوە بۆ سەر کارەکەی، بەڵام ناتوانن خۆیم بۆ بگەڕێننەوە. بەڵام هیوادارم ئەمە ببێتە نمونەیەک بۆ ئەو کەسە بێتاوانانەی لە زیندانەکاندا دەژین. ئەمە ببێتە پەندێک بۆ ئەو کەسانەی بە چاوی گومانەوە تەماشای کەسانی بێ گوناحی ناو زیندانەکان دەکەن”.\nکاریکاتێریستێکی بەرازیلی کاریکاتێری بکوژەکانی مامۆستا گۆکهانی کێشا\nلە ماوەی 23 ڕۆژدا 42 کەس دەستگیرکراون


لێکدانەوەی کەسایەتیەکانی شانۆنامەی هاملێت | شانۆڤان\nلێکدانەوەی کەسایەتیەکانی شانۆنامەی هاملێت\nشاخەوانon 6, ئه‌یلول 2017 17, نیسان 2020 سەرنجێک بنووسە لەسەر لێکدانەوەی کەسایەتیەکانی شانۆنامەی هاملێت\nهاملێت سەدەگەلێکە بینەر و خوێنەرانی سەرسامی خۆی کردووە و یەکەمین شتێک سەبارەت بەم کەسایەتیە ئاماژەی پێ بکەین ئاڵۆز بوونیەتی بە جۆرێک کە تێگەیشتن لێ بە تەواوی ئاسان نیە. بەراورد بە کەسایەتیەکانی تری شانۆنامەکە، هەمیشە سەبارەت بە هاملێت شتگەلێکی زۆرتر بۆ تێگەیشتن هەیە. تەنانەت زیرەکترین و وردبینترین خوێنەرانیش بەوە دەگەن کە هێشتا هەموو شتێک سەبارەت بەم کەسایەتیە نازانن. هاملێت خۆیشی بە کەسایەتیەکانی دیکە بە تایبەت دایکی و دوو هاوڕێکەی دەڵێت کە ئەو لە ناخیدا شتگەلێکی زۆرتر لەوەی هەیە کە لە ڕوالەتیدا دەیبینن. سەرسامکەری و ئاڵۆزی ئەو ئێجگار زۆرترە لەمانە. کاتێک دەدوێ لەوە دەچێ شتێکی گرنگی پێ بێت کە نایڵێتی، لەوانەیە شتێکیش بێت کە تەنانەت خۆیشی ئاگای لێ نەبێت. توانای نوسینی تاکبێژی و وتووێژ بە جۆرێک ئاوەها کاریگەریێکی هەبێت، یەکێکە لە تایبەتمەندیەکانی شێکسپیر.\nپرسیارگەلێکی ئاڵۆز لە هاملێت دا درووست دەبێ کە وەڵامێکی ڕوونیان بۆ نادۆزێتەوە. هاملێت ڕووبەڕووی بەڵگەیەک دەبێتەوە کە مامی، باوکی کوشتووە؛ بەڵگەیەک کە هیچ کەسایەتیەکی دیکە لە شانۆکەدا بڕوای پێ نیە. هاملێت تووشی وەسواسەیەک دەبێت کە دەشێ تاوانباری مامی بسەلمێنێت بەرلەوەی حوکمێک بدات. مێشکی هاملێت تێکەڵ بووە بە پرسیارگەلێک سەبارەت بە ژیانی پاش مردن، عەقڵیەتی خۆ کوشتن یان ئەوەی کە پاش مردن چی بە سەر جەستەدا دێت و پرسیارگەلێکی قووڵی دیکە.\nکە چی ئەو بە هۆی وەسواسەیەک کە هەیەتی کەسێکی تێفکرە بەڵام بەوەیشەوە هاملێت توند و تیژی دەنوێنێ و بێ فکرانە و بە پەلە ئیش دەکات و تێڕامانێکی ئەوتۆی نیە لە سەر کردەوەکانی. بۆ نموونە بێ ئەوەی سەرنج بدات بزانێت کێیە لە پشت پەردەکەوە، شمشێر دەکات بە زک پۆلۆنیەس دا. وا دیارە زۆر سادە دەچێتە دۆخی شێتێکەوە، هەڵسووکەوت و ڕەفتارێکی سەیر و شپڕزەی هەیە و بە دڕندانە و توند قسە کردنەکانی هەمووان تووڕە دەکات. گرنگە کە ئاماژە بەویشە بدەین کە هاملێت تووشی مالیخولیایەکە و بێزارە لە باروودۆخی هەموو ئیش و کاروبارێکی دانیمارک و تەنانەت بنەماڵەکەی خۆیشی، ئەو بە گشتی لە هەموو دنیا بێزارە. هاملێت زۆر تووڕەیە لە دایکی کە بۆچی ئەوەندە زوو پاش مەرگی باوکی شووی کردووە بە مامی. بە توندی حاشا لە ئۆفیلیا دەکات، کەسێک کە زەمانێک زۆر خۆشی دەویست. قسەکانی زۆر جار نیشاندەری بێزاری و نەبوونی متمانەی بە ژنانە. لە بەشگەلێکی شانۆکەدا بیر لە مردنی خۆی و تەنانەت خۆکوژی دەکاتەوە.\nسەرەڕای هەموو ئەو شتانە کە هاملێت ناڕەزایەتی خۆی پێیان دەردەبڕێ، گرنگە کە میرزادە هاملێت و دانیمارکیەکانی دیکەش بە شێوەیەکی تایبەتی و فەلسەفی بیر لەم کێشانە بکەنەوە. هاملێت کاتێکی کەم تەرخانی بیر کردنەوە لە مەترسی و هەڕەشەکانی دەر لە وڵات و کێشەکانی ناوخۆیی دەکات.\nدژەپاڵەوانی سەرەکی شانۆنامەی هاملێت، پاشایەکی زیرەک، گێچەڵ، دڵتەڕ، چەوت و نادرووستە کە بەراورد بە کەسایەتیە نێرینەکانی دیکەی شانۆنامەکە جیاوازیەکی زۆری هەیە. لە کاتێکدا کە پیاوە گرنگەکانی دیکە سەرقاڵی بیرۆکەکانی دادپەروەری، تۆڵە و هاوسەنگیەکانی ڕەوشتی و ئەخلاقین، کلۆدیووس هەر ها بە شوێن پارستنی هێز و دەسەڵاتەکانی خۆیەوە. هاملێتی پاشا جەنگاوەرێکی ئازا بووە، بەڵام کلۆدیووس سیاسیێکی گەندەڵە کە چەکە سەرەکیەکەی، ئەو توانایەیە کە لە قسە کردن دا هەیەتی. بە قسەکانی لەسەر ئەم و ئەو کاریگەری دادەنێ و بۆ بەرژەوەندی خۆی بە کاریان دێنێ. پەیڤینی کلۆدیووس بەراورد دەکرێ بە ژارێک و بپژێتە نێو گوێی بیسەرەکەی، ئەو شێوەیە کە بۆ کوشتنی باوکی هاملێت بە کاری هێنا. عەشقی کلۆدیووس بە گێرتروود لەوانەیە عەشقێکی ڕاستەقینە بێت بەڵام وایش دیارە کە خواستنی گێرتروود پیلانێک بووبێت تاکوو پاش مەرگی پاشا بتوانێ دەسەڵاتی پاشایەتی لە هاملێت بسێنێت. هەر کە شانۆنامەکە دەچێتە پێشێ، ترسی کلۆدیووس لە شێتی هاملێت مێشکی زۆرتر سەرقاڵ دەکات؛ کاتێک گێرتروود پێی دەڵێ هاملێت پۆلۆنیەسی کوشتووە، کلۆدیووس ئاماژەیەک بەوە ناکات کە ڕەنگە گێرتروودیش لە مەترسیدا بایە، بەس دەڵێ کە خۆی ئەگەر لە ژورەکەدا بایە گیانی دەکەوتە مەترسیەوە. بە لێیرتیسیش هەر وا دەڵێ و هەوڵ دەدات هێمنی کاتەوە. کلۆدیووس لە کۆتاییدا بۆ گەیشتن بە خواستەکانی زۆر زیرەکی بە کار دێنێ. لە پەردەی پێنجەم، دیمەنی دووهەم دا کلۆدیووس بێجگە لەو دوو شێوازە کە بۆ کوشتنی هاملێت دابینی دەکا واتە شمشێری تێژ و تێغی ژەحراوی، بیر لە شێوەیەکی سێهەمیش دەکاتەوە و پەرداخێک ژەهراوی دەکات کە بیدا بە هاملێت لێ بخواتەوە. کە گێرتوود بێئاگا ژارەکە دەخواتەوە و دەمرێت، لە کۆتایدا هاملێت دەتوانێ بۆ کوشتنی کلۆدیووس بچێتە پێشێ و پاشا بە دەستی پیلانە ناجوامێرانەکەی خۆی دەمرێت.\nکەمتر کەسایەتیێک لە کەسایەتیەکانی شێکسپیر بە قەد گێرتروود، شاژنە جوانەکەی دانیمارک گومانی درووست کردبێ. شانۆنامەکە زۆرتر پرسیار لە سەر گێرتروود درووست دەکا تا ئەوەی وەڵامێک بداتەوە، پرسیارگەلێک لەم بابەتانە: گێرتروود بەر لە مردنی مێردەکەی پەیوەندیەکی لە گەڵ کلۆدیووس هەبووە؟ مێردەکەی خۆش دەویست؟ ئاگای لە پیلانی کلۆدیووس بووە بۆ کوشتنی هاملێت؟ کلۆدیووسی خۆش دەویست یان شووی پێ کرد هەر بۆ ئەوەی جێگای خۆی لە دانیمارکدا بەرز نگا بێڵێ؟ کاتێک هاملێت دەڵێ شێت نیە، گێرتروود بەڕاستی بڕوای پێ دەکات؟ یان بەس بۆ پاراستنی خۆیە وا نیشان دەدات کە بڕوای پێیە؟\nئەم پرسیارانە بە پێی ئەو کەسەی کە شانۆنامەکە دەخوێنێتەوە، دەتوانن وەڵامگەلێکی جۆراوجۆریان هەبێت. گێرتروود ژنێکە مەیل و ئارەزوی زۆری بۆ پلەو پایە و سۆز و خۆشەویستی هەیە. دەیەوێ پیاوان بۆ پاراستنی خۆی بە کار بێنێ، ئەم خسڵەتیە دەبێتە هۆی ئەوەی لە ژیانیدا پێویستیێکی ئەوتۆی بە پیاوان بێت. ناسراوترین و بەرچاوترین بۆچونی هاملێت سەبارەت بە گێرتروود ئەو وتە تووڕە و توندەیە کە بە گشتی سەبارەت بە ژنان دەیڵێ: ‘هەڵە و گوناهبار، ناوتان ژنە’. ئەم ڕوانینەی هاملێت ئاماژە بە تووڕەیی و بار و دۆخی دەروونیەوە هەیە، بەڵام تا ڕادەیەکی زۆر گێرتروود وا دیارە کە بە هەڵەیەکی ئەخلاقیدا چووبێ. هیچ کات وا پیشان نادات کە توانای ئەوەی هەیە تێفکرینێکی تایبەت لە بارودۆخی خۆی هەبێت، بەڵام وا دەردەکەوێ کە بە خۆڕایی و بە پەلە بەرەو ئەو ڕێگانە دەچێت کە مەترسیێکیان تێدا نیە؛ وەکوو ئەو کاتەی کە پاش ڕووبەڕوو بونەوەی لە گەڵ هاملێت دەچێت بۆ لای کلۆدیووس. گێرتروود لە بواری کولتووریدا لە بەرزترین ئاستدایە، جوانیەکەی ئاماژە بە کەسایەتیەکی بە نرخ و دەوڵەمەند دەکا. وا دیارە کە جوانی و شازی تاکە تایبەتمەندی ئەو بن و پێویستی بە پیاوان تاکە ڕێگای پەرە دان و پیشان دانی تواناکانی بێت.