کولانەوەی برینێکی پڕ ژان، شەڕی کۆمەڵە و دێمۆکڕات, گەڕانەوەی کۆمەڵە بۆ نەوسوود, بەشی 5، مەنسور ئیراندوست – PMNews\nکولانەوەی برینێکی پڕ ژان، شەڕی کۆمەڵە و دێمۆکڕات, گەڕانەوەی کۆمەڵە بۆ نەوسوود, بەشی 5، مەنسور ئیراندوست\nپاش کۆمەڵێک ۺەڕی خوێناوی و بەربەرکانیی قارەمانانەی پێشمەرگەکانی هێزی شاهۆ لەگەل هێزەکانی ئێران، سەرەتای ساڵی ۱۳٦۱ ( ۱۹۸۲) ڕژیم توانیی لە پردی دووئاو بپەڕێتەوە و شاری نەوسوود و دەور و بەری بخاتە مەترسییەوە.\nکۆمەڵەییەکان کە چەند کەسێک (۲-۳کەس) بوون کەوتنە خۆ ئامادە کردن بۆ بەجێهێشتنی ناوچەکە. پێشتریش بەهۆی تێکچونی دەسەڵات و ئیمکاناتی حامید بەگەوە هێندێک لە کۆمەڵەیییەکان ناوچەکەیان بە جێ هێشتبوو.\nهاوینی ساڵی ۱۳٦۳ (۱۹۸٤)لە ناکاو جەماعەتێکی ۱۰-۱۵ کەسی لە پێشمەرگەکانی کۆمەڵە لە هاوارەکۆن دەرکەوتن. هەر لە سەرەتای گەڕانەوەیان دەریانخست کە مەبەستی سەرەکییان دژایەتی و بەربەرەکانییە لەگەڵ دانیشتوانی ناوچەکە بە گشتی و بە تایبەتیش پێشمەرگەکانی دیموکرات نەک دژایەتی لەگەل جمهوری ئیسلامی.\nبە هۆی ئاکار و کردەوەی ناپەسەنی پێشووتریان بە دژایەتی لەگەل دیموکراتەکان و بە پشتیوانیی حامید بەگ و ڕێنوێنییەکانی یەکییەتیی نیشتمانیی کوردستان، هه‌ندێک دڕدۆنگی و گومان هەبوو لە گەڕانەوەی کۆمەڵە!\n– لە یەکەم هەنگاودا دەریانخست و گومانەکانیان کردە ڕاستی. لە یەکەم ڕۆژی گەڕانەوەی کۆمەڵە، له لایه‌ن کومیتەی شارستانی هەورامان، ئەندامێکی کومیتەی ڕاسپێردرا تا بە نوێنەرایەتیی کومیتە لە هاوارەکۆن لە گەڵ کۆمەڵەکان دانیشێت، بۆ لەیەک تێگەیشتن و کار و چالاکییەکانیان لە ناوچەکەدا.\nبەداخەوە ئەو دانیشتنە ئاکامێکی ئەرێنیی نەبوو، چوون ئەوان بۆئەوە نەگەڕابوونەوە کە لەگەڵ دیموکرات دانیشتن و لەیەک تێگەیشتنیان هەبێت، بەڵکوو پێشوەخت ڕقی پیرۆزیان کردبوو بە کوتەکی دەستیان و دەبوو سەری دیموکرات و ناسیونالیستەکانی پێ پان بکەنەوە (بە وتەی حەمید تەقوایی ناسیونالیست سەگبابە و دەبێ سەری پان کەیتەوە) .\nدواتر کەوتنە گەڕان لەو ناچە بەرتەسکە دا ماڵ بە ماڵ و سەنگەر بە سەنگەر و ڕێگاو بان و مەقەڕیان تاقی دەکردەوە. ئەگەرخاوەن ماڵ یان نیگابان یان پێشمەرگەیەک پرسیاری لێ بکردنایە، کاکە ئەوە خەیرە، ئۆغر؟ لەوپەڕی توڕەیی و تەوسنیدا، بە ئەدەبیاتێکی سەقەت کەسی بەرانبەریان تاوانبار دەکرد و خۆیان لەو پێ تێگەیشتووتر و پێگەیشتووتر دەزانی، کە وەڵامی کەسانی سازشکار و دواکەوتوو و دژەشۆڕش بدەنەوە.\nپاش ماوەیەک مێوانداری، سێ ژەمەی ماڵە پێشمەرگە و دیموکراتەکان و بێحورمەتی ئەوان بە خانەخوێ لە خوار شۆشمێی خواروو، لە شوێنێک بە ناوی تامیشا لە پەنای بنکەی دەستەی شەهید نوری بنکەیەکیان دروست کرد و دواتریش تیمێکیان لە نەوسوود لە بەرانبەری بنکەی پێشمەرگەکانی دیموکرات دامەزراند.\nئەگەر بەدوور لە هەست و سۆز سرنج بدەینە ئەو دەستەواژانەی کۆمەڵەییەکان کە بۆ پێشمەرگەکانی دیموکرات بەکاریان دەبرد، تێدەگەین کە چ مەبەستێکی ناتەندرووست لەم گەڕانەوەدایە و چاوەڕوان دەکرا ڕۆژێک لە ڕۆژان وەزعەکە دەتەقێتەوە و دەکێشرێتە بوارێکی نائاسایی. چاو لەو ناو و ناتۆرانە بکەن و خۆتان بنێنە جێگای پێشمەرگەکانی دیموکرات و وەڵامی ئەو ناو و ناتۆرانە بدەنەوە:\n” دژە شۆرش، دواکەوتوو، خورافاتی، نوێنەری سەرمایەداری، ناسیونالیست بوون شەرمی مرۆڤایەتییه، کە مداڵیای ئەم شەرمە مرۆڤایەتییە لە ملی دیموکرات دایە، مورتەجع، شەرور، ناپەیگیر، شەڕی کۆمەڵەو دیموکرات شەڕی چینایەتی و بێ کۆتاییە، خەباتی نەتەوەیی داردەستێکە بۆ وەگەڕ خستنی سەرمایەداری و بە کۆیلە کردنی کرێکاران و هەژاران، دیموکرات ژاندارمی ناوچە، قوڵەنۆکەری سەرمایەداری، کورد نەتەوە نییە و نەتەوەخوازیش دیاردەیەکی کۆنەپەرەستانەیە، ناسیونالیست کە وەک پیسترین جوێن بەکاریان دەبرد و وەها فێر کرابوون کە ناسیونالیست بوون تاوانێکی نەبەخشراوە و دەبێ سەری پان بکرێتەوە“.\n– ساڵی ۱۳۹۲ لە تورکیە گوێبیستی ئەوە بووم کە کۆمەڵەییەکان وەک جوێن و سوکایەتی تەنانەت بۆ هاوسەنگەرانی خۆشیان کە گوێگری گۆرانیی کوردی دەبوون، ناسیونالیستیان بە کار دەبرد. ڕۆژێک منیش خۆم تێکەڵ باسەکەیان کرد و وتم: ” ئێوە بە هەڵە لە ناسیونالیست تێگەیشتوون! ناسیونالیست بوون نە شەرمە و نە سووک بوونه. بەشانازییەوە خۆم بە ناسیونالیست دەزانم، بەڵام ناسیونالیستی بەرچاو تەنگ نیم“.\nئەم وتەیەی من بووبوو بە باسی ڕۆژانەی ناو کۆمەڵەییەکان!\nچەند ڕۆژ دواتر ناسراوێکی کۆمەلەییم هاتە لام و پاش هه‌ندێک منگە منگ وتی: ” ئەمەوێت پرسیارێکت ڵێ بکەم ئەگەر پێت ناخۆش نەبێت”. لە وەڵامدا وتم: ” فەرموو “. وتی: ” وامبیستوە کە وتووتە من ناسیونالیستم، پێم باش بوو لە خۆتی ببیستم چوون گومانم هەبوو لەوەی بە شانازییەوە خۆت بە ناسیونالیست بزانیت“.\n…… (وەک ئەوەی تاوانێکی گەورە و نەبەخشراوم ئەنجام دابێت ).!!!\nلە وەڵامدا پێم ووت: ” گومانت نەبێت ناسیونالیستم و لە حەیفان کوێرێکیشم پێوە لکاند “.\n– مەبەست لەم باسە تێگەیشتنی کۆمەڵە لە ناسیونالیست و دژایەتی کردنی بوو. ئێستا سه‌یرتر ئه‌وه‌یه که ئەو دۆستە کۆمەڵەیییەم، ناسیۆنالیستێکی بەرچاوتەنگە و کوردایەتیی بە من دەفرۆشێت. ئەوکات لەژێر ناوی کومونیست بوون دەیان نا و ناتۆرەی ناڕه‌وای دەدایە پاڵ من وئێستاش بە ناوی کوردایەتییەوە هەمان بەیت و بالۆرەم بۆ بەکار دەهێنێت!!!.\nکەسێک کە لە مەیدانی کردەوەدا سەلماندوویەتی کە بەرگریکارێکی بە ئەمەگ و فدیاکار و جەسووره و وەک نەتەوەخوازێک لە بەرانبەر هێزی سەرکوتکەری کۆماری ئیسلامیدا ڕاوەستاوە٫ که‌چی ڕۆژانە دەیان سووکایەتی و ناو و ناتۆرەی ناڕه‌وای بدرێتەپاڵ و لە جاش و پاسدار و بەسیجی سووکتر و دۆڕاو و هەلپەرەستتر هەڵس وکەوتی لەگەل بکرێت، دەبێ دژکردەوەی چی بێت؟!.\nدیارە لایەنی بەرانبەریش کە پێشمەرگەی دیموکراتن بێ دەنگ نابن و وەڵامی خۆیان دەبێت ( مەبەست دەس بۆ چەک بردن نییە). ئاکامی ئەم شێوە ئاخاوتنە ناتەندرووست و دوژمنکارانەیە لە ناوچەیەکی بەرتەسکی نیزامیدا کە هەر دوولا چەکدار و بەردەوامیش دەستەکان لە سەر ماشەی چەکەکانە، چاوەڕوانیی کارەساتی لێ دەکرا.\nبۆ بەرگری لە کارەسات لەگەل کۆمەلەییەکانی نەوسوود بە هیچ شێوەیەک ڕێگا چارەیەک بەدی نەدەکرا، بۆیە پەنامان برد بۆ رێبەرایەتی حدکا بۆ دۆزینەوەی ڕێگا چارەیەک لەگەل ڕێبەرایەتیی کۆمەڵە.\nبەداخەوە ڕێبەرایەتیی حدکا لە سەر ئەو بابەتە کەمتەرخەمییان کرد و هیچ وەڵامێکی ئێمەیان (هێز و کومیتەی شارستانی هەورامان) نەدایەوە.\nجیا لەو ئاخاوتن و تێگەیشتن و ئەدەبیاتە سەقەتانەی کۆمەڵە کە بۆ ڕسواکردنی ( بە قەولی خۆیان) دیموکراتەکان بە کاریان دەهێنا، لە مەیدانی کردەوەشدا کەوتنە دژایەتی بۆ لەناوبردنی هەموو ئەو دەسکەوت و نەزم و ئارامییەی کە بە فیداکاری ماندووبوونێکی چەند ساڵە بەدەست هاتبوون.\nهات وچۆ و پاراستن و ئاسایشی ناوچەکە:\nلە بەشی هەوراوان و جوانڕۆدا، تاکە ناوچەی ئازادکراوی ژێردەستی دیموکرات کە بنکە و بارەگاکانی لێ دامەزرابوون، لەوێوە فەرماندەیی و چالاکییەکانی سیاسی و نیزامی بۆ هەورامان و جوانڕۆ و داڵاهۆ و خوارووتر ڕێک دەخرا. ڕژیم هەستیارییەکی تایبەتیی هەبوو لە سەر ئەم ناوچەیە و پلانی دەیان هێرشی بەربڵاوی داڕشت بۆ گیرانی ناوچەکە و هەموو جارێکیش بە خه‌سار و زیانێکی زۆرەوە تێک دەشکا.\nهۆکاری ئەو تێکشکان و پووچەڵکردنەوەی هەموو پیلانەکانی ڕژیم، دەگەڕایە وە بۆ فیداکاری و وریایی چاوەدێریی توند و تۆڵی ناوچەکە لە لایەن پێشمەرگەکانەوە.\nکۆمەڵەییەکان بە تەواوی دژی ئەو چاوەدێری و کونتروڵکردنە توند و تۆڵە بوون و ئاکامەکەشی شەڕی لێکەوتەوە. بەناوی ئەوەی کە دیموکرات هەقی چاوەدێری و کونتروڵی هات و چۆی خەڵکی نییە.\nلەبارەی کار و باری کۆمەڵایەتی و کێشەگەلی کۆمەڵایەتییەوە، شەورای گوندەکان دامەزرابوون بۆ چارەسەریی کێشە و گرفتی گوندەکان. لێرەش کۆمەڵەییەکان بە تەواوی کەوتنە دژایەتیی شەورای گوندەکان و سوکایەتیی پێکردنیان و داوای هەڵوەشانەوەیانی دەکرد، و بەنیاز بوون لە باتیی ئەو شەورا ناسیونالیست و کۆنە پەرەستانانە ( بە قەولی کۆمەڵە) شەورایەکی کرێکاری و کومنیستی دابمەزرێنێت، و ڕقی پیرۆز بکاتە گۆپاڵی دەستی بۆ پانکردنەوەی سەری ناسیونالیست. ئەوە لە کاتێکدا بوو کە %۹۹ لەسەدی ئەو خەڵکە دیموکرات بوون.\nفێرکردن و بار هێنان:\nبەپێی هەست کردن بە پێویستیی قوتابخانە بۆ منداڵانی دابڕاو لە خویندن، چەند قوتابخانەیەک لە لایەن چەند مامۆستایەک بەڕێوە دەبران و بەیانیان پاش خوێندنی سروودی نەتەوایەتیی ئەی ڕەقیب، دەرگای قوتابخانەکان دەکرانەوە. ئەم قوتابخانانە و سروودی ئەی ڕقیب بووبوونە چقڵی چاوی کۆمەڵەییەکان و بۆ دژایەتی لەو بارەیەوە، لە هەر چەشنە سووکایەتی و بێخورمەتییەک کۆتاییان نەدەکرد. بەتایبەتی ڕووی دەمیان زۆرتر لە مامۆستایانی قوتابخانەکان بوو.\nپێیان وابوو کە مامۆستاکان ئەو قوتابیانە دەکەنە کۆیلەی ناسیونالیزم و دژبەری کومونیزم. ئەم بێڕێزی و سوکایەتییە سنووری تێپەڕاند و باسی ترووری مامۆستاشیان کردە گۆپاڵی دەستیان، بۆ چاوترساندنی مامۆستاکان ( ئەو هەڕەشەیە زۆرتر لە سەر مامۆستای شاری نەوسوود بوو). مامۆستاش بە هەست کردن بەو مەترسییە بۆ پارێزگاری لە خۆی داوای چەکی کرد و دواتر بە چەکەوە دەچووە سەر کەلاس).\nبه‌کرێدان و گومرگ:\nوەک پێشتر باس کرا بەشی هەرەزۆری دانیشتوانی نەوسوود شاریان بەجێ هێشت و پەڕیوەی شوێنەکانی دیکە بوون. هەموو ئەوانەش خاوەن باخ بوون و باخەکانیش بێ خاوەن مابوونەوە. لەسەر بڕیاری کومیتەی شارستان، ساڵانە باخەکان ( بە تیر و پشک) دەدرانە کرێ بەو کەسانەی کە بواری ماڵییان باش نەبوو.\nئەو به‌کرێدانانەش، چەند لایەنی ئه‌رێنیی هەبوو:\n– یەکەم باخە بێخاوەنەکان وشک و وێران نەدەبوون. – دووهەم سەرچاوەیەک بوون بۆکەسانێکی دەسکورت و بێداهات. – سێهەم داهاتێکیش بوو بۆ کومیتەی شارستان.\nداهاتی ئەو باخانە بەڕێ دەکران بۆ هەڵەبجە و هه‌ندێک کەل و پەلی ئاڵ و\nوێریش لە هەڵەبجەوە دەهاتە ناوچەکە. لەسەر بڕیاری کومیته‌ی شارستان، ئەو شتانەی کە بۆ ئاڵ و وێر ئەمدیو و ئەودیو دەکران، گومرگی دانرابو. کۆمەڵەییەکان لە سەر ئەم دوو بڕیارەی کومیتەی شارستان ( به‌کرێدان و گومرگ) ئاژاوەگێڕییان دەکرد و بەنیاز بون خۆیان باخەکان دابەش بکەن و بە سەر ئاوی حەمامەوە ئاشنا نگرن بەتایبەت لەسەرباخی سان، کە کاتی خۆی دایکی پێشمەرگەیەکی کۆمەلە وەرزێری ماڵی سان بوو، کێشەکه‌یان گەیاندە لووتکە و خۆیان بە خاوه‌نی ئەو باخە دەزانی. ئەو باخە بییانوویەک بوو بە دەست کۆمەلەییەکانەوە بۆ شەڕ فرۆشتن و ئاژاوە نانەوە.\nئەم دەستەواژه و هەڵس و کەوتە لێوان لێو لە هەڵچوون و دوور لە هەموو یاسا و رێسا و زانست و ڕه‌وشت، هەڵس وکەوتی نێوان دوولایەنی چەکداری بە ئاقارێکی مەترسیداردا دەبرد. هه‌روه‌هائەم شێوە تێروانین و هەڵس و کەوتەی کۆمەڵەییەکان چەند لایەنی هەبوو:\n– لایەنی سەرەکیی ئەو شێوە تێگەیشتن و ئاخاوتنە نا تەندروستەی سەرکردایەتیی کۆمەڵە بوو لە سەر حدکا، کە ڕۆژانە لە ڕێگای ڕادێو و چاپەمەنی و کۆڕ و کۆبونەوەکان و فێرگەی ئوکتوبر دەبووە خۆڕاکی مێشکی پێشمەرگەکانیان بۆ دوژمنایەتییەکی لە ئاشتی نەهاتوو لەگەڵ دیموکرات.\n– لایەنێکی دیکەی ئەو توند وتیژییە، پەروەردە و تێگه‌یشتنی تاکەکان و کۆنە قین و هەندێک بابەتی عه‌شایه‌ری بوون، کە لەو دەمەدا لە ژێر ناوی دیکەدا سەریانهەڵدا و کۆمەڵە و دیموکرات بوونە داردەست و پشتیوانی هەستی توڵە و کۆنەقین.\nئەوەی کە زۆرتر جێگای تێڕامان بوو لە گەڕانەوەی کۆمەڵە ئەوە بو لە کاتی گەڕانەوەیان چەند کەسێکی بە ناو ئەندامی دانیشتووی هەڵەبجەیان لەگەڵ خۆیان چەکدار کردبوو و هێنایاننەوە نەوسوود.\nیەکێک لەو کەسانە کابرایەک بوو بە ناوی بەهمەن کە سەر بە دەزگا سیخوڕییەکانی ئێران و عێراق ( بومبگۆزاری دوو سەرە) بوو کە لە هەڵگیرسانی شەڕدا دەوری بەرچاوی هەبوو. پاش شەڕیش خوی تەحویلی ئێران دایەوە و بوو بە یەکێک لە چالاکانی تیمە ئیتلاعات عەمەلیاتییەکانی سپای پاسدارانی پاوە، بۆ سەر بنکەکانی دیموکرات و کۆمەڵە و تەنانەت هێزە چەکدارەکانی عێراقیش.\nبۆ خۆم پێشتر لەگەل بەرپرسی کۆمەڵه‌ییه‌کان باسی ڕابردووی ئەو کابرایە و مەترسییەکانی هەبوونی لە ناوچەکە کردبوو، بەڵام ئەوان بەهمەنیان کردبوو بە قەڵای هومێدی خۆیان و پێیان وابوو ئێمە بەو قسانە دەمانەوێت قەڵای هومێدەکەیان بڕووخێنین.\nوەک باسم کرد کۆمەڵە بۆ دژایەتی لەگەل کۆماری ئیسلامی نەگه‌ڕابوونەوە نەوسوود، بەڵکوو بۆدژایەتی و پێشبڕکێ و ئاژاوەگێڕی گەڕابوونەوە. بەو پەروەردە و تێگەیشتن و ئاخاوتنە پڕ لە سووکایەتی و بێڕێزی و دەمەقاڵە و هەڵچونە ڕۆژانانەیە، هەردەم چاوەڕوان دەکرا کارەسات ڕوو بدات.\nبۆ پەرەدان بەو گرژی و ئاڵۆزییە ڕاست لە پەنای دوو بنکەی هێزی شاهۆ بنکەیان دامەزراند بۆ ئەوەی بەردەوام ڕقی پیرۆزی خۆیان لە نزیکەوە هەڵڕێژنە سەر دیموکراتەکان.\nئەوە لە کاتێکدا بوو کە کۆمەڵە ڕێگا و شوێنی باشتریان هەبوو، هەم لە باری ئاسایشه‌وه، هەم بۆ چالاکی و هەڵسوڕان بە دژی هێزەکانی ئێران، بنکەو بارەگای خۆیانی لێ دامەزرێنن. بەڵام چون مەبەستە سەرەکییەکەیان دیموکرات بوو، ئەوەیان هەڵنەبژارد و لە پاڵ بنکەی دیموکرات بنکەی خۆیان دامەزراند.\nئەگەر چاو لە وێنەکان بکەین شوێنێکی وەک چەمی تەوێڵە و گوندی دزاوەر( چۆڵکراو) و یان گوندی گریانە گونجاوتر بوون بۆ هێزێکی چەکداری پارتیزانی وەک کۆمەڵە و تەنانەت شارۆچکەی بیارە کە دوای شەڕەکان بوونە هاوپەیمانی سپای ڕزگاری و بارەگایان لێ دامەزراند.\nدوو هێزی چەکدار لە ناوچەیەکی بەرتەسکی وەک شارۆچکەی نەوسوود کە لە نێوان بەرەی شەڕی دوو داگیرکەردا هەڵکەوتووە و بەردەوام لەژێر ئاوری توندی تۆپخانە دایە و بەردەوامیش مەترسیی هێرش و شەڕی لە سەرە، پێویستیان بە کۆمەڵێک دانیشتن و هاوکاری و بەرنامەی هاوبەش هەیە. بەو تێگەیشتن و لێکدانانەوەی کۆمەڵە (دیموکراتی دژە شۆڕش، شەڕی لە ئاشتی نەهاتوو لەگەل دیموکرات، هەڵڕشتنی رقی پیرۆز بە سەر دیموکراتدا) لە سەر دیموکرات تۆسقاڵیک هومێدی لە یەک نزیک بوونەوە و ئارامی بەدی نەدەکرا و تەنانەت ڕۆژ دوای ڕۆژ ئاژاوە و دوژمنایەتییەکە زەقتر دەبویەوە.\nئەمانەی سەرەوە و چەندانی دیکە بەرنامە و تێگەیشتنی کۆمەڵە بون لە گەڕانەوەیان بۆ نەوسود کە ئاوری شەڕی لە ئاشتی نەهاتووی کۆمەڵەی لە گەل دیموکرات کێشایە نەوسود(هەورامان)،\nتێبینی- ۱ ڕقی پیرۆز= کۆی ئەو دەربڕینە پڕ لە قین و سوکایەتی و هەڵچونە نەشیاو و لە ئاشتی نەهاتوەی کۆمەڵەییەکان لە سەر دیموکراتەکان\n۲– ژمارە 17 ی سەر وێنەکە گوندی چۆڵ کراوی گریانە٫ ژمارە 18 شارۆچەی چۆڵ کراوی تەوێڵە٫ ژمارە 19 گوندی چۆڵ کراوی دزاوەر\nمەنسوور ئیران دوست


بەختی ئەمڕۆ "16"ی ئایار - کەی مەگەزین\nبەختی ئەمڕۆ "16"ی ئایار\nلە کارەکەت ئەمڕۆ هەنگاوی گرنگ دەنێیت، بەڵام پێویستە راوێژی کەسانی پسپۆڕ بکەیت، لە رووی سۆزدارییەوە هەوڵبدە لە هەموو قۆناغ و بارودۆخێکدا بۆچوونی هاوبەشی ژیانت وەربگرە، پێکەوە بۆ ئامانجەکانتان هەوڵبدەن، لەپێناو پاراستنی تەندروستیت ئاو بخۆرەوە.\nهەندێک گۆڕانکاری روودەدات لە کارەکەت و بەرەوپێش دەچیت، لەگەڵ هاوسۆزەکەت هەوڵبدە بیر لە داهاتوو بکەنەوە و پەیوەندیتان زیاتر جێگیر بکەن، راهێنانی وەرزشی ئەنجامبدە.\nبە هاوکاری هاوڕێکانت دەگەیت بە ئامانجەکانت لەرووی پیشەییەوە، ئەمەش ئاسوودەت دەکات، ئەنجامدانی چالاکی جۆراوجۆر و پێکەنین وادەکات زیاتر پەیوەندیت لەگەڵ خۆشەویستەکەت یان هاوبەشی ژیانت جێگیر بێت.\nهەمیشە مامەڵەی نەرمونیان هۆکارێکە بۆ راکێشانی هاوپیشەکانت و بەدەستهێنانی هاوکاری و رێزیان بۆ خۆت، تۆ دەتوانیت خۆشەویستەکەت یان هاوبەشی ژیانت زیاتر بە خۆتەوە پەیوەست بکەیت، ئاگاداربە زۆر خواردنەوەی قاوە زیانی تەندروستی هەیە.\nپێویست بە هاوکاری هەیە لە کارەکەت، بەڵام بزانە کێ جێگای متمانەیە، پێویستە تێگەیشتن بۆ مەرجی خۆشەویستەکەت هەبێت، چونکە هەمیشە پشتیوانیت دەکات، سیستمی خۆراکی تەندروست باشترین هەنگاوە.\nرەنگە بەدوای هەلی کارێکی نوێدا بگەڕێیت و ئامانجەکانت بەدیبهێنیت لەرووی پیشەییەوە، کاتێک هەست بە توڕەیی دەکەیت، هەوڵبدە لەگەڵ هاوبەشی ژیانت گفتوگۆ مەکە، ئاگاداری تەندروستیت بە.\nئەمڕۆ لە کارەکەت رووبەرووی هەندێک سکاڵا دەبیتەوە، هەربۆیە پێویستە هەوڵبدەیت بەشێوەیەکی خێرا چارەسەری گرفتەکان بکەیت، پشتیوانی خۆشەویستەکەت بکە کە گوزارشت لە هەستەکانی بکات بە ئارامی، هەندێک کات سەرکێشی کردن چێژ پێدەبەخشێت.\nبورجی دووپشک: ٢٣/١٠ - ٢١/١١.\nئارەزووەکانت لەرووی پیشەییەوە دەروونت سەرقاڵدەکات و رێگردەبێت لەوەی بیر لە لایەنی ماددی بکەیتەوە، هێندە لۆمەی خۆشەویستەکەت مەکە، چونکە بە قۆناغێکی قورسدا تێدەپەڕێت و دەکرێت پشتیونای بیت، هەوڵبدە خۆراکی پڕبەها بخ لەپێناو تەندروستیت.\nبەکاربردنی تواناکانت و هەوڵدان هەنگاوێکە بەرەو سەرکەوتن لە کارەکەت، رەنگە هەندێک گۆڕانکاری لە رەفتاری خۆشەویستەکەت دووربخاتەوە، لەو خواردنانە بەدووربە کە نیشاستەی زۆر تێدایە.\nچانسی باش هەیە بۆ ئەوەی بەرەوپێش بچیت لەرووی پیشەییەوە ئەگەر خواست هەبێت، باس لە هەندێک بابەتی هەستیار دەکەن لەگەڵ هاوبەشی ژیانت کە رەنگە کاریگەری ئیجابی هەبێت لەسەر پەیوەندیەکەتان، پێویست بە خەو هەیە بۆ ئەوەی جەستەت بحەوێتەوە.\nکارەکەت بەباشی بەڕێوەدەچێت و لەگەڵ هاوپیشەکانت پەیوەندیەکی باش هەیە، رەنگە کەسایەتیت سەرنجی چواردەورەکەت رابکێشێت لە بۆنە کۆمەڵایەتییەکاندا، راهێنانی وەرزشی بەردەوام ئەنجامبدە و فەرامۆشی مەکە.\nئەمڕۆ کاتێکی گونجاوە بۆ ئەوەی واز لە ناکۆکیەکان بهێنیت لەگەڵ هاوپیشەکانت و بارودۆخەکە ئارام بکەیتەوە، رێگامەدە پەستانی ژیانی و کاری زۆر کاریگەری سلبی هەبێت لەسەر ژیانی سۆزداریت، مەرج نییە هەموو ئازارێکی بچوک نەخۆشیەکی گەورە بێت.\nلە بەکارهێنانی سەرڕوومەتدا ئەم هەڵانە ئەنجام مەدە\nپرچ لولەکان پێویستە ئەم ڕێنماییانە پەیڕەوبکەن


بنكەیەكی تەندروستی لە هەولێر كرایەوە - تۆڕی میدیایی خەڵک\nرۆژانە 300 نەخۆش سەردانی دەكەن\nلەهەولێر گەورەترین بنكەی تەندروستی كرایەوە بۆپێشكەشكردنی خزمەتگوزاری تەندروستی، پارێزگاری هەولێر ڕایدەگەیەنێت، ڕۆژانە ٣٠٠ نەخۆش سەردانی بنكەی تەندروستی ئازادی دەكەن.\nسامان بەرزنجی وەزیری تەندروستی لەلێدوانێكی ڕۆژنامەوانیدا ڕایگەیاند، بە بڕی ٢ ملیار دینار دووبارە لەسەر بودجەی حكومەتی هەریمی كوردستان بنكەی ئازادی خێزانی لەهەولێر دروستكرایەوە، ئەم بنكەیەش ساڵانێكی زۆری خزمەتی كەرتی تەندروستیی كردووە.\nدەشڵێت، بنكەكە لە ٧٢ ژوور لە دوو نهۆمدا پێكهاتووە، بە دوو شێوازیش خزمەت دەكات ئەویش بەیانیان وەك بنكەی تەندروستی و لە ئێوارانیش كلینك دەبێت، جگە لەوەش ئەركی پێدانی ڤاكسینەكان و دابینكردنی چارەسەر و ووردبینی دەبێت بۆ ئەو هاووڵاتییانەی سەردانی دەكەن.\nهاوكات ئومێد خۆشناو، پارێزگاری هەولێر ئەوەی خستەڕوو، ڕۆژانە ٣٠٠ نەخۆش سەردانی بنكەی تەندروستی ئازادی دەكەن، ئەم بنكە تەندروستییە دەتوانێ خزمەتگوزاری تەندروستی پێشكەش بەدانیشتووانی گەرەكە نزیكەكانی خۆی لەناو شاری هەولێر (كوران ـ ئازادی ـ زانیاری) بكات، بەپێی بودجەی بەردەستیش كە لە ئێستادا ئاسۆمان ڕوونە دەست بە پڕۆژە خزمەتگوزارییەكان دەكەینەوە كە ماوەیەكی زۆر بوو هەم پڕۆژەی تازە و هەم پڕۆژەی وەستاو كاریان تێدا نەدەكرا.\nئاگادارییەك بۆ ئەو هاووڵاتییانەی كێشەی كوژاندنەوەی پێوەری زیرەكی كارەبایان هەیە\nخەڵك لە سنووری پارێزگای هەولێر ئاگادارییەك بۆ ئەو هاووڵاتییانەی كێشەی كوژاندنەوەی پێوەری زیرەكی كارەبایان هەیە بڵاوكرایەوە. (زیاتر…)\n06 ئیلول 2021 10.39 pm\nخەڵك وەزیری ئەوقاف و كاروباری ئایینی حكومەتی هەرێمی كوردستان لە كۆبوونەوەیەكدا لەگەڵ بەشێك لە مامۆستایانی ئایینی…\n11 نیسان 2021 9.38 am\nخەڵك دوای ئەوەی ئێوارەی دوێنێ ئەمینداری گشتی كۆمكاری عەرەبی بەسەردانێكی فەرمی گەیشتە هەولێر، بڕیارە ئەمڕۆ…


کۆشکی سپی داوای ئازادکردنی خۆپیشاندەرانی کردووە\n15:29 - 21 بەفرانبار 2717\nکوردستان میدیا: کۆشکی سپی نیگەرانیی خۆی لە هەمبەر زیندانی کردن و ئەشکەنجەی خۆپیشاندەرانی ئەم دواییانەی ئێران دەربڕیوە.\nلە ڕاگەیندراوێک که سارا هاکبی ساندێرز وتەبێژی کۆشکی سپی له ڕۆژی چوارشەممە، ڕێکەوتی ٢٠ی بەفرانباری ١٣٩٦ی هەتاوی، خوێندوویەتەوە؛ کۆشکی سپی بە توندی پێشێل کردنی مافی مرۆڤی له ئێران مەحکووم کردووە و باسیان لەوە کردووە، که لە بەرامبەر شێوازە سەرکوتەکانی خەڵکی ئێران لە لایەن ڕێژیمی دیکتاتۆریی ئیسلامییەوە بێدەنگ نابین.\nسارا ساندێرز باسی لەوە کردووە، که دەوڵەتی ترامپ لە پێوەندیی خۆپیشاندانەکانی گەلانی ئێران، هەندێک ڕاپۆرتی بە دەست گەیشتووە، که بووەتە هۆی نیگەرانیی ئامریکا و دەوڵەتی ئەو وڵاتە داوای ئازادکردنی دەستبەجێی ئەو زیندانییانە دەکات.\nلە ڕاگەیندراوەکەی کۆشکی سپی هاتووە، که ڕێژیمی دیکتاتۆریی ئێران مافە سەرەکییەکانی هاووڵاتییانی ئێرانی پێشێل دەکات و هەزاران کەس لە خەڵکی ئەو وڵاتەی دەسبەسەر و زیندانی کردووە، هەر لەو پەیوندییەدا کۆشکی سپی ڕایگەیاندووە، که بەرپرسانی ڕێژیمی دیکتاتۆریی ئێران له بەرامبەر هەر شێوە پێشل کردنی مافی مرۆڤ له ئێران بەرپرسن و بەم زووانه بەرپرسانی ڕێژیم لێپرسینەوەیان لێ دەکرێت.\nهەواڵەکانی ناوەندی هەواڵی تیشک، شەممه ٣٠ی پووشپەڕی ١٣٩٧\n19:57 - 30 پووشپەڕ 2718


چی لە تورکیا روودەدات؟\nرۆژنامەی گاردیانی بەریتانی\nلە رۆژی ٢٤ی حوزەیران تورکیا هەڵبژاردنە پەڕلەمانییەکانی ئەنجام دەدات. ئەگەر بێت و لەو هەڵبژاردنە هیچ کەسێک نەتوانێت زۆرینەی دەنگەکان بەدەستبهێنێت ئەوا خولی دووەمی هەڵبژاردنەکان لە نێوان براوەی یەکەم و دووەم لەهەشتی مانگی حەوت جارێکی دیکە بەڕێوەدەچێت.\nبۆچی ئێستا هەڵبژاردنەکان بەڕێوەدەچن؟\nبریاربوو هەڵبژاردنەکان لە مانگی ١١ی ساڵی ٢٠١٩ بەڕێوەبچن، بەڵام رەجەب تەیب ئەردۆگا، سەرۆکی تورکیا، وادەکەی بۆ ٢٤ی حوزەیرانی ئەمساڵ پێشخست. ئەردۆغان هۆکاری پێشخستنی وادەی هەڵبژاردنەکانی بۆ ئەوە گەڕاندەوە کە «دەبێت تورکیا بەسەر ناسەقامگیری سەربکەوێت» بەوەی ئێستا لە ناوچەکە دووچاری چەند کێشەیەک بووەتەوە، بە تایبەت ئەوەی سوپای تورکیا ئێستا لە هەردوو وڵاتی سووریا و عێراق بوونی هەیە و ئۆپەراسیۆن ئەنجام دەدات.\nبۆچی گرنگە ئەم هەڵبژاردنە؟\nرەنگە ئەمە گرنگترین هەڵبژاردن بێت لە مێژووی تورکیادا. سەرۆکی نوێ بە تەواوی یاسای و دەسەڵاتی سەرۆکایەتی تورکیا دەچەسپێنێت یان دەگۆڕێت کە ساڵی پار لە ریفراندۆمێکدا تورکیا بە جیاوازییەکی کەم پەسەندی کرد. ئەو دەسەڵاتانەش بریتی بوون لە کەمکردنەوەی کاریگەری و رۆڵی یاسا و دەسەڵاتەکانی زیاتر بۆ سەرۆک و جێگرەکەی دەگوازرێتەوە.\nئەگەر ئەردۆغان سەربکەوێت ئەوا ئەو گۆرینی یاسا و گواستنەوەی دەسەڵاتە لە تورکیا زیاتر دەچەسپێت و دەبێت بە بەشێک لە سرووشتی یاساکانی ئەو وڵاتە، ئەمەش رەنگە زیاتر تورکیا بەرەو تاکڕەوی ببات.\nکێ خۆی کاندید کردووە؟\nئەردۆغان ئەگەری زۆرە کە هەر وەک بەهێزترین سیاسی تورکیا بمێنێتەوە بەڵام رووبەرووی هەندێک رکابەری بووەتەوە کە بەشێوەیەکی چاوەڕواننەکراو لە کەمپینەکانی هەڵبژاردن ئەدایەکی زۆر باشیان پێشکەشکردووە، بۆیە رەنگە ئەمە وا بکات خولی دووەمی هەڵبژاردنەکان رووبدات و ئەو هەڵبژاردنەش گرنگی زۆر دەبێت.\nکاندیدێکی بەهێزی دیکە، موحەرەم ئینجەیە. ناوبراو مامۆستای فیزیایە و کەسێکی کاریزماتیکە و سەر بە پارتی ئۆپۆزسیۆنی جەهەپەیە کە گەورەترین پارتی ئۆپۆزسیۆنی تورکیایە.\nمێرال ئەشێنەر، کە بە خاتوونی گورگ ناسراوە، کاندیدی پارتی ناسیۆنالیستی ئی ە(پارتی خێر).\nئەو خانمە لە نێو گەنجان و کەسانی پێشەوەر لە تورکیا هاندەری زۆری هەیە.\nکاندیدی پارتی ئیسلامی تورکیاش، تێمێل کارامۆل ئۆغلۆ سەرۆکی پارت سعادەی ئیسلامی، یەکێک لە رەخنەگرەکانی ئەردۆغانە ئەگەرچی هەردووکیان هەمان ئایدۆلۆژی ئیسلامییان هەیە\n«ئۆباماکەی کورد» و سەرۆکی زیندانکراوی هەدەپە، یەکێکە لە کاندیدە کاریزماتیکەکانی تورکیا. ئەو کاندیدە ئێستا لە زیندانە بەڵام پێدەچێت دەنگدەری کورد زیاتر متمانەی پێببەخشن بەوەی تاکە کاندیدی کوردە بۆ سەرۆکایەتی تورکیا\nلە پەرلەمان چی روودەدات؟\nدوو هاوپەیمانی هەن کە خۆیان بۆ پەڕلەمان کاندید کردووە، یەکەمیان پارتی داد و گەشەپێدانی ئەردۆغانە، لەگەڵ چەند پارتێکی نەتەوەپەرست هاوپەیمانی کردووە.\nهاوپەیمانی دووەم لە پارتی سیکۆلاری جەهەپە و پارت ناسیۆنالیستی ئی و پارتی سەعادەتی ئیسلامی تورکیا پێکهاتووە.\nئەوەی ئەم هاوپەیمانیەیە بەهێز کردووە یەکگرتنی سیکۆلارەکان و ئیسلامیەکانە، ئەم سیاسیانە پێشتر نەیاری یەکبوون بەڵام رەنگە ئێستا لە گرنگی ئەم هەڵبژاردنە تێگەشتبن و بیانەوێت سەرۆکی تورکیا بۆ خۆیان مسۆگەر بکەن\nئەوەی دەمێنێتەوە هەدەپەیە، هەدەپە لەگەڵ هیچ پارتێکی تورکیا هاوپەیمان نییە و بە تەنها خۆی کاندید کردووە.\nدەستووری تورکیا هەر پارتێک ناچار دەکات کە زیاتر لە ١٠%ی دەنگەکان بەدەستبهێنێت بۆ ئەوەی بتوانێت وەک لیستێک بچێتە ناو پەڕلەمان دەنا دەنگەکانی بۆ پارتێکی دیکە دەروات ئەم یاسایەش لە بەرژەوەندی پارتە گەورەکانە. بەڵام ئیستا یاسایەکی نوێ هەیە ئەویش بریتیە لەوەی ئەگەر پارتێک هاوپەیمان بێت لەگەڵ پارتێکی دیکە و یەکێکیان زیاتر لە ١٠% دەنگەکانیان بەدەستهێنابێت ئەوا هەردووکیان دەتوانن بچنە ناو پەڕلەمانی تورکیا\nئەگەر بەگوێرەی چاوەڕوانی و پێشبینیەکان بێت هەدەپە بە تەنها لە ١٠ی دەنگەکان بەدەست دەهێنێت و پارتە ئۆپۆزسیۆنەکانیش زۆرینە لە ئاک پارتی و ئەردۆغان دەسەنەوە.\nکەواتە کێ براوە دەبێت؟\nئەردۆغان بە پێشخستنی هەڵبژاردنەکان بڕوای وابوو کە دەتوانێت لە ئێستادا بەسەر نەیارەکانی سەربکەوێت، بەڵام وا دەردەکەوێت کە ئەو سەرۆکەی تورکیا ئێستا زۆرینە نەبێت. ئابووری خراپی تورکیا سەرئێشەی زۆری بۆ ئەردۆغان دروستکردووە. رۆژ لە دوای رۆژ لیرەی تورکیا بەهاکەی زیاتر بەرامبەر بە دۆلار لەدەستدەدات. جیا لەمەش خەڵکی نیگەرانن لەوەی کە گومان لەوە هەیە بانکی ناوەندی تورکیا سەربەخۆیی خۆی لەدەستدابێت.\nلەگەڵ هەموو ئەمانەشدا، ئەردۆغان وەک کەسایەتی رەنگە بەهێزترین بێت و ئەگەری هەر هەیە کورسی سەرۆکایەتی بباتەوە. لە تورکیا سنوقەکانی تورکیا زۆر متمانەیان پێناکرێت بەڵام پێدەجێت ئەردۆغان بە ئاسانی خولی یەکەمی هەڵبژاردنەکان بباتەوە. بەڵام لە خولی دووەم ئەگەری زیاترە کە کاندیدەکانی ئۆپۆزسیۆن براوە بن، بۆ ئەوەش ئۆپۆزسیۆن دەبێت تەرکیز بکاتە سەر دەنگی نەریتپارێز و نەتەوەپەرستەکانی تورکیا، دەنگی کوردەکانیش بەهۆی توڕەییان لە ئۆردوگان بۆ ئۆپۆزسیۆن دەبێت.\nیەکێکی دیکە لە ئەگەرەکان ئەوەیە کە ئەردۆغان سەرۆکایەتی تورکیا بباتەوە بەڵام زۆرینەی پەڕلەمان لەدەستبدات و ئۆپۆزسیۆنی تورکیا زۆرینەی کورسیەکان بەدەستبهێنن.


سه‌رۆك وه‌زیری ئیسرائیل به سه‌ردانێـكی 3 ڕۆژی ده‌گاته ئه‌مریكا\nسه‌رۆك وه‌زیرانی ئیسرائیل ئێهود ئۆڵمه‌رت گه‌یشـته واشـنتنی پایته‌ختی وڵاته یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا له سه‌ردانێـكدا كه بڕیاره 3 ڕۆژ بخایه‌نێت هاوكاتی كێشه‌ی گه‌نده‌ڵێ كه هه‌نووكه له‌سه‌ر به‌ڕێز ئۆڵمه‌رت له ئیسرائیل تاوتۆێ ده‌كرێت.\nبڕیاره ڕۆژی سێشه‌ممه به‌ڕێز ئۆڵمه‌رت كۆبوونه‌وه له‌گه‌ڵ وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ی ئه‌مریكا كۆنده‌لیزا ڕایس و ڕابه‌رانی ڕێـكخراوی لایه‌نگری ئیسرائیل ناسـراو به (AIPAC) بكات. هه‌روه‌ها بڕیاره ڕۆژی چوارشه‌ممه كۆبوونه‌وه له‌گه‌ڵ سه‌رۆك جۆرج بوش‌دا ئه‌نجام بدات.\nپـێشـبینی ده‌كرێت له‌م سه‌ردانه‌یدا سه‌رۆك وه‌زیرانی ئیسرائیل وتووێـژ سه‌باره‌ت به پـرۆسه‌ی ئاشـتی نێوان ئیسرائیل و فه‌له‌سـتین بكات و مشـتومڕیش سه‌باره‌ت به به‌رنامه‌ی ناوه‌كی ئێران بكات. به گوێره‌ی ڕۆژنامه‌كانی ئیسرائیل بڕیاره به‌ڕێز ئۆڵمه‌رت داوای سیسـتمی ڕاداری پـێشـكه‌وتوو له‌گه‌ڵ فڕۆكه‌ی جه‌نگی نوێ له ئه‌مریكا بكات.\nشـایانی باسه ڕه‌نگه ئه‌مه دوا سه‌ردانی به‌ڕێز ئۆڵمه‌رت بێت بۆ ئه‌مریكا له‌به‌ر كه‌وتنه‌گه‌ڕی لێـكۆڵینه‌وه سه‌باره‌ت به‌وه‌ی گوایه ناوبراو به‌رتیلی له بازرگانێـكی ئه‌مریكایی له ڕابردوودا وه‌رگرتبوو. به‌ڵام سه‌رۆك وه‌زیرانی ئیسرائیل گشت داواكانی بۆ ده‌سـت له‌كاركێشـانه‌وه ڕه‌تكردۆته‌وه.


جوولەکایەتی - Howling Pixel\nئەم وتارە سەبارەت بە ئایینی جوولەکە نووسراوە. بۆ بینینی وتارە هاوشێوەکان بڕوانە جوولەکە (ڕوونکردنەوە).\nجوولەکایەتی (بە ئینگلیزی: Judaism، عەرەبی: الیھودیة، لە وشەی Iudaismusی لاتینییەوە، کە داتاشراوە لە وشەی Ioudaïsmosی گریکییەوە، دواجار لە وشەی יהודה (یەھوداھ)ی عیبرییەوە "یەھوودا")، ئایین، فەلسەفە و ڕێگای ژیانی جوولەکەکانە. وەک لە کتێبی پیرۆزی عیبری (ھەروەھا ناویش دەبرێت بە تەناخ) سەرچاوەی گرتووە و دەقەکانی تری دوایی وەکوو تەلموود ڕوونی دەکەنەوە، جوولەکایەتی لەلای پیاوانی ئایینی پێناسە دەکرێت بە پەیوەندییەکی پشتاوپشتی لەنێوان خودا و بەنی ئیسرائیلدا. جوولەکایەتیی ڕەبانییەت پێ لەسەر ئەوە دادەگرێت کە خودا فەرمایشتەکانی خۆی بە مووسا لەسەر چیای سینای بەھەردوو ڕێگەی تەوراتی نووسراو تەوراتی زارەکی ڕاگەیاندووە.. ئەم جەختکارییە بەدرێژایی مێژوو لە لایەن قەڕاییتەکانوە کێبڕکێ کراوە، ئەویش جووڵەیەک بوو کە لەسەدەکانی ناوەڕاستدا دەرکەوت، کە لەئێستادا ھەزاران شوێنکەوتوویان ھەیە، پێشیان وایە کە تەنھا تەوراتی نووسراو دروستە.\nلە سەردەمی پێغەمبەرایەتی داووددا جووەلەکەکان خاوەن دەوڵەت و پاشایەتییەکی سەربەخۆ دەبن. دوای داوود سولەیمانی کوڕی کوڕی دەبێتە پێغەمبەر و پاشا. لەم کاتەدا ھەیکەلی سولەیمان دادەمەزرێت.\n^ ماڵپەری torah.org\nفرەھاوسەری (بە ئینگلیزی: Polygamy) بە دۆخێک دەوترێت کە ژن یان پیاو لە یەک ھاوسەر زیاتریان ھەیە. فرەھاوسەری دوو جۆر، فرەژنی و فرەمێردی، دەگرێتە خۆی.\nفرەژنی دۆخێکە کە لەوێدا پیاو ھاوکات لەگەڵ چەند ژن ھاوسەرگیری بکات. فرەمێردی دۆخێکە کە ژن بەشێوەی ھاوکات دوو مێرد یان زۆرتری ھەبێت.\nفرەھاوسەری لە ئایینی مەسیحییەتدا (جگە لە ھەندە تاقمێک وەکوو مۆرمۆنەکان) ڕێگەپێنەدراوە؛ لە حاڵێکدا لە ھیندوویزم، جوولەکایەتی، و ئیسلام، فرەژنی لە بارودۆخێکی تایبەتدا بە ڕەوا دەزانن.\nلە زۆربەی وڵاتەپێشکەوتووەکاندا ژیانی ھاوبەشی تەنیا بەشێوەی تاکەھاوسەرییە و پیاو یان ژن بەشێوەیەکی یاسایی ناتوانن ھاوکات لەگەڵ چەند کەس ژیانی ھاوبەش پێک بێنن.\nبەڵام ئێستاش فرەھاوسەری جێگەی خۆیی لە زۆرێک لە کۆمەڵگا و کەلتوورەکاندا ڕا گرتووە.\nواتای ڕێک و درووستی فرەھاوسەری زۆر ڕوون نییە و ئەمەش دەگەڕێتەوە سەر نەبوونی شرۆڤەیەکی دروست لە پێناسەی ھاوسەر.


Sunday, 11.10.2019, 12:01\nشوپنهاوەر: پێویستە لەسەر ئەو کەسەی دەچێتە دیبەیت و وتووێژ، بزانێت فڕوفێڵەکانی بەهەڵەبردن چین؟ چونکە گومانی تێدا نییە، ڕووبەڕوویان دەبێتەوە و مامەڵەیان لەگەڵدا دەکات.\nبەهەڵەبردنی لۆژیکیی (مغالطات منطقية - Logical fallacies): لە بنەڕەتدا هەڵەیەکە لە بەڵگەهێنانەوە، بەوەی هەوڵ بدەیت دەرەنجامێکی ڕاست هەڵێنجێنیت، لە چەند زانیارییەکی پێدراو کە هەر لەسەرەتاوە هەڵە بن.\nلێدوان دەربارەی بەهەڵەبردنی لۆژیکیی مێژوویەکی کۆنی هەیە، هەر لە ئەفلاتون و ئەریستۆوە بگرە، تا دەگاتە فەیلەسووفانی سەدەکانی دوای ئەوانە وەک، جۆن لۆک، شوپنهاوەر و جۆن ستیوارت میل، ئەمڕۆکەشی لەگەڵدا بێت، گەلێک زانا و نووسەر و بیرمەند هەن، گرینگییەکی زۆر بەو بابەتە دەدەن.\nئەریستۆ سەرنجی ئەوەی دەدا، سەرکردەکان ڕەوایەتییان لە گوتارە هەست وروژێنەر و ئاگرینەکانیانەوە پتر وەردەگرن، لە پابەندبوونیان بە ڕێسا لۆژیکییەکان. هاوشێوەی ئەمە فەیلەسووفی فەڕەنسیی گوستاف لێبۆن گوتویەتی: " ئەو سەرکردە سیاسییەی پشت بە لۆژیک دەبەستێت، گەلدۆستیی خۆی لەدەست دەدات، بۆیە چاکترە گرینگیی بەو گوتانە بدرێ کە هەست و سۆزی گەل دەوروژێنن." هەر ئەوەش بوو وای لە گەلێک لە سیاسەتکاران کرد سوود لە کتێبەکەی (سایکۆلۆژیای جەماوەر) ببینن.\nئەفلاتونیش لە وتووێژی (جۆرجیاس)دا دەڵێت: " لە مشتومڕییەکدا دەربارەی خۆراک بەرانبەر بە جەماوەرێک لە منداڵان، خاوەنی شیرنەمەنیی زۆر بەئاسانی دەتوانێت پزیشکێک ببەزێنێت. بەرانبەر بە جەماوەرێکیش لە گەورەکان، سیاسەتکارێکی قسەزان و دواندەرێکی بەتوانا، پێی دەکرێت لە هەر ئەندازیارێک بباتەوە، هەتا ئەگەر بابەتی گفتوگۆ لەسەرکراو بواری پسپۆڕیی ئەندازیارەکەش بێت."\nبۆ ئەوەی بزانین بەهەڵەبردن چییە، پێویستە ئەگەر زۆر بەکورتیش بێت پێناسەیەکی لۆژیک، یان زانستی لۆژیک بکەین: لۆژیک ڕێبازێکی زانستییە لە یاسا و ڕێسا گشتییەکانی بەڵگەهێنانەوە و بیرکردنەوە و هەستی ڕاستی مرۆیی دەکۆڵێتەوە. مەبەستیش لە بایەخدان بە لۆژیک ئەوەیە، زانراوە کە زۆربەی زانستەکان بەرهەمی بیرکردنەوەی مرۆڤن، ئەوەش ئاشکرایە کاتێک مرۆڤ بیر دەکاتەوە، لەوانەیە بگاتە دەرەنجامە ڕاست و پەسندەکان، یانیش بەرەو چەند دەرنجامێکی چەوت و نەگونجاو بڕوات، کەواتە مرۆڤ لە سروشتی خۆیدا دەشی ڕاست، یان هەڵە بکات. بەڵام بۆ ئەوەی هەر بیرکردنەوەیەک دروست بێ و دەرەنجامێکی ڕاست دەستەبەر ببێت، مرۆڤ پێویستی بە چەند یاسا و ڕێسایەکی گشتیی دەبێ کە وای لێ بکات ببێتە خاوەن بیرکردنەوەیەکی ڕاست، ئەگەر بەتەواوی پابەندی ئەو یاسایانە بێت. تێگەیشتنمان لە بنەماکانی لۆژیک و بەڵگەهێنانەوەیەکی ڕاست، بەرەو ئەوەمان دەبات بتوانین ڕەخنە لە بیروبۆچوونەکان و گریمانە و تیۆرە زانستییەکان بگرین و هۆکاری چەوتبوونیان دەستنیشان بکەین، دواجار لە بەهەڵەبردنە لۆژیکیەکان، زانیاریی ساختە، شێوازەکانی فڕوفێڵی بەهەڵەبەرەکان تێبگەین، بەمەش بکارین زانستی ڕاستەقینە لە گەندە زانست جیا بکەینەوە.\nلەم سەردەمەی پێشکەوتنی زانست و تەکنەلۆژیادا، ڕۆژانە ژمارەیەکی لە ئەندازەبەدەر زانیاریی دەخرێنە بەردەستمان، ئەگەرچی سوودێکی گەلێک مەزنیشیان لێ دەبینین، بەڵام وای کردووە نەتوانین لەم زۆریی و بۆرییەدا، بژارەیەکی زانستیی و لۆژیکیی بۆ زانیارییەکان بکەین، ئەمەش پاشان ببێتە هۆکاری ئەوەی بە بێئاگایی، هزر و هۆشمان پڕ ببێت لە بیروبۆچوونی چەوت و ناڕاست. لە زۆربەی بیرگۆڕکێ و گفتوگۆکاندا خەڵکانێکی یەکجار زۆر لە هەموو چین و توێژەکانی کۆمەڵگە، لە دەزگاکانی ڕاگەیاندن و تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان و شوێنە گشتییەکان، بۆ سەلماندنی ڕاستیەتیی بیروڕاکانیان، کۆمەڵێک نموونەی نازانستیی جۆراوجۆر دەهێننەوە تێیاندا پەنا دەبەنە بەر بەهەڵەبردنە لۆژییکییەکان، جا چی لە نەزانینیانەوە بێت، یانیش بە مەبەستێکەوە بیکەن.\nئاینەکان سەرچاوەی سەرەکیی بەهەلەبردنە لۆژیکییەکانن، بۆیەش بەشێکی بنەڕەتیی پێک دەهێنن لە بیروبۆچوونی ئاینداران، هۆکارەکەشی ئەوەیە کە ئاین هەمیشە بەڵگەی ڕاستبوونی لە خودی خۆیەوە وەردەگرێت، چونکە هەموو ئاینێک تەنیا خوای خۆی بە خوای ڕاستەقینە دەزانێت، ئاینەکەشی تاکە ئاینی ڕاستە. دواندەرانی ئاینیی لەبری هێنانەوەی بەڵگەی چەسپاو و سەلمێندراو، لە پێناو چەواشەکردن پەنا دەبەنە بەر بەهەڵەبردن. بانگخواز لەبەرئەوەی زۆربەی جار سەرچاوەی زانیارییەکانی متمانەدار نین و بەڵگەکانی بێهێزن، پەنا دەباتە بەر چەندان جۆرە ڕەفتار و گوتەی نالۆژیکیی. بۆیە ئەو گشت کاتێک دەنگی بەرزە و هاوار دەکات، سووکایەتیی و گاڵتە دەکات بە بیروباوەڕی جیاواز، هەڕەشە دەکا لەڕێی ترس و تۆقاندنەوە، هێرش دەکاتە سەر کەسایەتی بەرانبەرەکەی، وتەی بریقەدار بەکار دەهێنێت بۆ وروژاندنی هەستی جەماوەر، بێگومان سەرلەبەری ئەمانەش بە بەهەڵەبردنی لۆژیکیی دەژمێردرێن. پێویستە ئەوەش بزانین، گرینگیی بەڵگە لە وتووێژ و گفتوگۆکاندا دۆزینەوە و چەسپاندنی ڕاستییەکانە، نەک سەرکەوتن بەسەر بەرانبەرەکەت، چونکە سەرکەوتنیش هەموو دەمێک بەڵگەی ڕاستییەتیی نییە.\nوەک گوتمان کە بەهەڵەبردنەکان لای گشتمان و لە سەرجەم بوارەکاندا دەبیندرێن، بەڵام لەبەرئەوەی پتر لەلای ئاینداران لە مزگەوت و بەرنامە ئاینییەکانی دەزگەکانی ڕاگەیاندن و تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان بەڕچاو دەکەون، بۆیە تەواوی نموونەکان لە ئاین و گفتوگۆ و مشتومڕیی نێوان بێئاین و ئاینداران سەرچاوە دەگرێت. ئەوەی جێی سەرنجە هەندێک لە بەهەڵەبردنەکان دەستنیشان کردنیان ئاسانە، کەچی هی وایان هەیە، دۆزینەوەیان کارێکی گەلێک سەخت و دژوارە. بێگومان بەهەڵەبردنە لۆژیکییەکان ژمارەیان گەلێک زۆرە، بەڵام لێرەدا هەوڵ دەدەین چەند دانەیەکی باو و ناسراویان بخەینەڕوو، بە هێنانەوەی چەندین نموونەی گونجاو\nبەڵگەهێنانەوەی بازنەیی Circular reasoning\nلەمەدا ئاینداران دێن زانیارییە پێدراوەکان لەگەڵ دەرەنجامەکەیدا بە دوو ئارستەدا یەک بەدوای یەکدا دەهێنن، بەشێوەیەک دراو دەبێتە سەلمێنەری دەرەنجام، هاوکات دەرنجام هەڵدەگێڕنەوە و دەیکەنە بەڵگەی زانیارییە پێدراوەکان. ئەمەش هیچ بەڵگەیەک بەدەستەوە نادات، بگرە تەنیا خۆدزینەوەیە لە پرسیارەکان.\n١- خوا هەیە چونکە قورئانی ناردووە، قورئانیش ڕاستە چونکە خوا ناردوویەتی.\nموسڵمانان دەڵێن، قورئان لە خواوە هاتووە و پڕیەتی لە زانست و زانیاریی وا کە مرۆڤ هەرگیز نەیتوانیووە پێیان بگات. لێرەدا بەڵگەی بوونی خوا قورئانە کە نووسینی لە لایەن مرۆڤەوە ئەستەمە، بەڵگەی ڕاستییەتی قورئانیش ئەوەیە لە لایەن خواوە هاتووە، بۆیە دەبێ ناوازە بێ و پڕ لە زانست بێت.\n٢- دارا: قورئان هەمیشە پارێزاو بووە لە گۆڕانکاریی و دەستکاریکردن.\nئازاد: بەڵگەت چییە؟\nدارا: لە قورئاندا هاتووە کە خوا خۆی قورئان دەپارێزێت لە گۆڕان و دەستکاریکردن.\nسوورەماسی Red herring\nسوورەماسی شێوازێکە لە کاتی گفتوگۆکردندا کەسێک پەنای بۆ دەبات، بەوەی چەند بابەتێکی سەرنجڕاکێش، یان کێشەدار دەخاتە ڕوو کە هیچ پەیوەندییەکیان بە پرسی گفتوگۆ لەسەرکراو نییە، مەبەستیش تەنیا لەبیرکردنی بابەتی سەرەکییە.\nناونانەکەشی لەوەوە هاتووە دەڵێن، فێڵێک بووە تاوانکارانی ڕاکردوو، ئەو ماسییانەیان لەگەڵ خۆیان هەڵ دەگرت و پاشان لە شوێنێک فڕێیان دەدان، بۆ بەلاڕێبردنی سەگە پاسەوانەکانی کە بەدواوەیانن، بەمەش لەبەر بوونی ئەو بۆنە تیژەی ئەو ماسییانە، سەگەکان نەیان دەتوانی بۆنی کەسەکان بناسنەوە و شوێنیان ئاشکرا بکەن.\n١- کەسێکی کورد کاتێک هەڵەکانی ئیسلام دەخاتە ڕوو، یان ڕەخنە لە قورئان دەگرێت، یەکێک دێ یەکسەر باسی کێشەی کورد و حیزبایەتیی و گرفتە سیاسییەکان دەکات، بێگومان ئەمەشی لە خەمی کورددا نییە، بگرە تەنیا لەبەرئەوەیە کە پێی ناخۆشە ڕەخنە لە ئیسلام دەگیرێت.\n٢- دارا: ئایە کۆمپانیاکەتان هیچ کاتێک یارمەتی ڕێکخراوە تیرۆریستییەکانی داوە؟\nئازاد: لە ڕاستییدا کۆمپانیاکەمان گەلێک جار یارمەتییەکی زۆری بۆ مناڵە هەژارەکانی چەندین وڵاتانی ئیسلامیی ناردووە.\nپەنابردنە بەر پرسیار Begging the question\nگەلێک جار وەک پرسیار بەکار دەهێندرێ، تێیدا بەهەڵەبەر پێدراوێک دەخاتە ڕوو وەڵامەکەی، یاخۆ داواکراوەکە لەخودی پرسیارەکەدا شاردراوەتەوە. ئەمەیان هاوشێوەی بەڵگەهێنانەوەی بازنەییە، لای ژمارەیەکی یەکجار زۆری خەڵکی، بەتایبەتیش ئاینداران دەبیندرێت.\n١- ئایندار پرسیار لە بێئاین دەکات: کێ گەردوونی دروست کردووە؟\nئەگەر سەرنج بدەینە ئەم پرسیارە دەبینین کە دوو گریمانە دەگرێتەخۆ؛ یەکەمیان: گەردوون دروست کراوە (کرداری دروستکردن)، دووەمیان: دروستکەرەکە کەسێکی بەتوانا و ژیرە (کێ)، چونکە پرسیارەکە ناڵێت: گەردوون چۆن هاتووەتە بوون؟ یان گەردوون لەچییەوە پەیدابووە؟ لێرەدا ئەوەی پرسیارەکە دەکات، خۆی لەسەرەتاوە بڕیاری داوە بەوەی گەردوون دروستکراوە و دروستکەرەکەشی هۆشمەند و ژیرە، ئەمانەش ئەو دوو پرسەن کە لە زانیارییە پێدراوەکاندا هاتوون و داواکراون بۆ سەلماندن.\n٢- پاش مردنمان بۆ کوێ دەچین؟\nپرسیارەکە خۆی باوەڕهێنانە بە زیندووبوونەوە و بوونی شوێنێک کە بۆی بچین (بەهەشت، یان دۆزەخ). بێگومان هەموومان دەتوانین پرسیار بکەین، بەڵام کەسمان بۆی نییە، دەرەنجام لە پێشەکیی دابنێت.\nپەنابردنە بەر نەزانین Appeal to ignorance\nگریمانەیەک نەتواندرێت بەهەڵە بخرێتەوە کەواتە ڕاستە، بەپێچەوانەوەش، هەموو بیرۆکەیەک هەڵەیە ئەگەر ڕاستیەتیی نەسەلمێندرابێ. ئەم بەهەڵەبردنە هیچ بوارێک بەجێ ناهێڵێت بۆ لێکۆڵینەوە و گەڕان بۆ سەلماندنی بیروڕا و بۆچوونەکان لە دواڕۆژدا، هەروەها ناهێڵێت بیر لە وەڵامی نەزاندراو و شاراوە بکەینەوە. گەلێک لەوانەی گفتوگۆ دەکەن دووچاری ئەم بەهەڵەبردنە دەبن، بۆ ڕاکردن لە ئەرکی هێنانەوەی بەڵگە بۆ ڕاستیی و چەوتیی گریمانەکانیان.\n١- دارا: پێغەمبەرەکان چەند کار و کردەوەیەکی دەرئاسایان (موعجیزە) هەبووە.\nئازاد: بەڵگەت چییە بۆ بوونیان؟\nدارا: تا ئێستە کەس نەی توانیووە بسەلمێنێت کە ناشێ موعجیزە ڕوو بدات.\n٢- لەبەرئەوەی مرۆڤ تا ئێستە بەتەواوی نەی توانیووە ژیان لە هیچەوە، یان لە ماددەی نازیندووەوە دروست بکات، ئایندار دەڵێ، کەواتە خوا هەیە. ئەمەش بە بەهەڵەبردنی لۆژیکیی دادەندرێت، چونکە ڕاستە مرۆڤ نەگەیشتووەتە ئەوەی بکارێت لە نەژیانەوە ژیان بەبەرهەم بهێنێت، بەڵام هەرگیز بەڵگەی ئەوە بەدەستەوە نادات کە هیچ شێوازێک نەبێ بۆ ئەمە، هاوکات ئەوە ناگەینێت، ناشێ ڕۆژێک دابێت و مرۆڤ ئەو کارەی پێ بکرێ، بگرە تەنیا بەڵگەیە بۆ ئەوەی ئێمە ئەمڕۆکە هەموو زانیارییەکی پێویستمان بۆ ئەنجامدانی ئەوە لەبەردەستدا نییە.\nپێشنیازی دوولانە False dilemma\nگریمانەیەکی ساختەی دوولانەیە کە بەهەڵەبەر پەنای بۆ دەبات، بەوەی بابەتیک تەنیا لە دوو ئەگەری ڕاست، یان هەڵەدا خۆی دەبینێتەوە، کەچی لە ڕاستییدا ئەگەرەکان لە دوو دانە پترن. ئەمە تەنیا ئەو کاتە ڕاستە ئەگەر هەڵبژاردنێک بێت لە نێوان دوو چەمکی دژ بەیەک، چونکە دەشێ هەردوو ئەگەرەکە ڕاست بن، یان هەردووکیان هەڵە بن. بەهەڵەبردنەکە سەلماندنێکی دوولانەیە وا لە بەرانبەرەکە دەکات، یەکێک لەو دوو ئەگەرە هەڵ ببژێریت کە هیچیان لەبەرژەوەندی ئەودا نین.\n١- ئەو ئاوە دەبینن کە دەیخۆنەوە، ئایە ئێوە داتان بەزاندووە، یان ئێمە؟ (قورئان: واقیعە ٦٨ و ٦٩)\nلەبەرئەوەی ئێمەی مرۆڤ ئەو ئاوەمان دانەبەزاندووە، کەواتە خوا دایبەزاندووە. ئەم دێڕە بەهەڵەبردنێکی زەقە، چونکە دابەزاندنی باران تەنیا خوا و مرۆڤ ناگرێتەوە، بگرە لایەنی سێیەمی هەیە کە هێزی سروشتە، وای کردووە گەردوون و زەوی و دیاردەکانی بەم شێوەیە بن.\n٢- تۆ دژی باڵاپۆشیی ژنانیت، چونکە دەتەوێت ژنان ڕووت ببنەوە.\nلێرەدا تەنیا دوو هەڵبژاردە نییە، لەبەرئەوەی لەنێوان ڕووتیی و ئەو پۆشاکە ئیسلامییە، بەهەزاران جۆر لە جلوبەرگ هەن، وەک ئەوەی پێشان لە کوردەواریی خۆماندا کچان و ژنانمان بەو شێوە ئیسلامییە باڵاپۆش نەبوون، بەڵام کەسیشیان بەڕووتیی نەدەگەڕان.\nبەهەڵەبردنی پوش پیاو Straw man fallacy\nئەوەی ئەم بەهەڵەبردنە بەکار دەهێنێت، پیاوێک لە پوش دروست دەکات (داهۆڵ)، پاشان کۆمەڵێک پێناسەی پێ دەدات کە گوتەی تۆ نین و بەهیچ شێوەیەک ئاماژەت پێ نەداوە، دواجار دەیکاتە بیانوو و ڕەخنەت لێ دەگرێت، بۆ سەلماندنی هەڵەیی گوتەکانت.\nلە سەدەکانی ناوەڕاستدا سەربازە ئەوروپییەکان لە کاتی مەشقکردنیان لەسەر شمشێر و ڕمبازیی، هێرشیان دەکردە سەر پوش پیاوێکی دەستکرد. ئەم بەهەڵەبردنەش لەمەوە هاتووە، چونکە بەهەڵەبەر دەیەوێ شەڕەشمشێر لەگەڵ یەکێکی ساختە بکات، لەبری کەسێکی ڕاستەقینە.\n١- هەرگیز ناشێت گەردوون بەرێکەوت و پێکدادانی گەردیلەکان بەیەکدییەوە پەیدا ببێت، بۆیە بێخوایی، یان بێئاینیی هەڵەیەکی مەزنە.\nهیچ بێخوا و بێئاینێک نییە، پێی وا بێت گەردوون بەڕێکەوت پەیدا بووبێ، بگرە دەڵێن، گەردوون دەرنجامی چەندین هۆکار و ڕووداوی سروشتییە.\nهاوشێوەی نموونەیەکی پێشووتر؛\n٢- دارا: پێویستە کۆمەڵگەکەمان هەوڵێکی زۆر بدات بۆ یەکسانیی، ئازادکردنی ژنان و نەهێشتنی باڵاپۆشیی.\nئازاد: کەواتە دەتەوێت ژنان و خوشک و دایکانمان بەڕووتی هاتوچۆ بکەن.\nلێرەشدا دارا بەهیچ شێوەیەک داوای ڕووتبوونەوەی ژنانی نەکردووە.\nلێکچوون و پێوانەی هەڵە False analogy\nئەم بەهەڵەبردنە لێکچوونی دوو شت، یان دوو چەمک لە ڕووێکەوە دەکاتە بەڵگەی لێکچوون لە لایەنێکی دیکەی جیاواز کە لەڕاستییدا لەیەک ناچن.\n١- هیچ تۆپێک ناتوانێت ئاو بۆخۆی بەکێش بکات، بەڵام زەوی دەتوانێت، کەواتە زەوی گۆیی نییە!\nتۆپ و زەوی هەردووکیان خڕ و گۆیین، کەواتە دەبێت لە لایەنەکانی دیکەش وەکیەک بن. زۆربەی ئەوانەی لایەنگری زەوی تەختن، پەنا بۆ ئەم پێوانە هەڵەیە دەبەن، بەوەی چەند نموونەیەک دەهێننەوە لە ژیانی ڕۆژانەماندا، وەک پێوانەیەک بۆ شتگەلێکی دیکەی ڕاستەقینە. بەڵام ئاشکرایە هاوشێوەیی و لێکچوون لە نێوان پێوانە و شتە ڕاستەقینەکان، نابێتە بەڵگە بۆ هاوشێوەییان لە گشت لایەنێکی دیکەیانەوە.\n٢- ئەگەر کاتژمێرێک وردوخاش بکەین بیخەینە بەر کاریگەرییە سروشتییەکان، ئایە پاش ملیۆنان ساڵی دیکە، دەشێ کاری خۆی بکات و ببێتەوە بە کاتژمێر؟\nویلیەم پێلی (١٧٤٣ - ١٨٠٥)، شارەزا لە بواری خواناسی دەڵێت: "ئەگەر یەکێک لە کێڵگەیەکدا کاتژمێرێکی دۆزییەوە، شتێکی بەڵگەنەویستە کە دەبێ لە کەسێک کەوتبێت، چونکە ئەم کاتژمێرە دەستکردی سروشت نییە!" پێلی وای بۆ دەچێ ژیان دروستکراو بێت، بۆیە دەی گوت: کاتژمێر و ژیان وەک یەکن و دوو شتی ئاڵۆزن، لەبەرئەوەی کاتژمێر دروستکەرێکی ژیری هەیە، کەواتە ژیانیش دەبێ دروستکەر و داهێنەرێکی ژیری لە دواوە بێت.\nلێرەدا بەراوردکردنی ژیان و کاتژمێر پێوانەیەکی هەڵەیە، چونکە لێکچوونیان لە ڕووی ئالۆزییەوە هەرگیز نابێتە بەڵگەی هاتنیان لە یەک سەرچاوەوە، کاتژمێر و ژیان لە گەلێک لایەن و تایبەتمەندییدا لێک جیان. بەڵام دەشێ بپرسین بۆ کاتژمێر وەک ژیان ناتوانێت خۆی بژیێنێتەوە؟ کاتژمێر نە دەتوانێت زاوزێ بکات، نە دەشتوانێت زۆر ببێت بە دابەشبوون و خۆلەبەرگرتنەوە، هەروەها هیچ بازدانێکی جینەکیی لێی ڕوونادات، کاتژمێر ناکەوێتە ژێر کاریگەریی هەڵبژاردنی سروشتیی، ئەو بەشانەی کاتژمێر لێی پێکهاتووە، ناتوانن کار و فەرمانەکانی کاربۆهیدرات و پڕۆتین و ئەوانەی دیکەی ناو خانە ئەنجام بدەن، بۆیە هاوبەشبوونی کاتژمێر و ژیان لە ئاڵۆزییدا، ئەو واتایە بەدەستەوە نادات، بۆ هاوشێوەییان لە تایبەتمەندییەکانی دیکەیان.\nپەنابرنە بەر دەسەڵاتداریەتیی Appeal to authority\nئەناتۆل فرانس نووسەر و ڕەخنەگری ناودار و دەڵێت: ئەگەر پەنجا ملیۆن کەسیش گوتەیەکی بێمانا بڵێنەوە، ئەوا هەر بە بێمانایی دەمینێتەوە.\nهەندێ جار مرۆڤ تووشی ئەم بەهەلەبردنە دەبێتەوە، کاتێک بیرۆکەیەکی بێ بەڵگە بە ڕاست دادەنێ، تەنیا لەبەرئەوەی بیروڕای کەسێکی ناسراو و خاوەن دەسەڵاتە. هەرچەندە دەشێ ڕایەکە ڕاست بێت، بەلام بەهەڵەبردنەکە لەوەیە کە دەسەڵاتداریەتیی لەبری بەڵگە وەربگیرێت.\n٢- تیۆری پەرەسەندنی داروین ڕاست نییە، چونکە زانایەکی ناودار بەهەڵەی دادەنێت.\nلێرەدا خۆ ئەگەر ئەو زانایە لە بواری زیندەوەرزانیشدا پسپۆڕ بێت، دیسانەوە دەبێت زۆر چاک لێی بکۆڵدریتەوە بۆزانینی هۆکار و چییەتی ئەو خاڵانەی کە جێی ڕەخنەن لەلایدا. هەروەها گرینگە بزانین، پەنابردنە بەر دەسەڵاتداریەتیی نابێت پشتی پێ ببەسترێت، ئەگەر بابەتێک بەتەواوی یەلکلایی نەبووبێتەوە و جێی مشتومڕیی بێت، یان کەسی پسپۆڕ بێلایەن نەبێت، یاخۆ پسپۆڕی بوارێکی جیاواز بێت.\nلێرەدا دەکارین بپرسین، ئەی پەنا ببەینە بەر کێ بۆ زانینی ڕاستییەتی ئەو جۆرە بابەتانە؟ بۆ بڕیاردان لەسەر ڕاستییەتی و چەسپانی هەر تیۆرێک، دەبێت بنۆڕینە نێوەندە زانستییەکان. بۆ نموونە، کۆمەڵەی زانایانی ئەمریکا بۆ پێشکەوتنی زانستەکان (AAAS)، بە گەورەترین و گرینگترین دامەزراوەی زانستی دادەنرێت لە سەرتاسەری جیهاندا، ٢٧٥ دامەزراوەی زانستیی وڵاتانی جیهان لەخۆ دەگرێت، زانا و لێتۆژە زانستییەکانی تێدا ئەندامن، ژمارەیان خۆی لە یەک ملیۆن دەدات. دەربارەی پەرەسەندن دەڵێت: "هیچ مشتومڕییەک لەسەر ڕاستییەتی تیۆری پەرەسەندن، لە نێوەندە زانستییەکاندا نییە، ئەو کێشە و گرفتەی هەشە، لە دەرەوەی ڕێکخراوە زانستییەکانە و بابەتگەلێکی ئەکادیمییانە نین، چونکە کۆمەڵگەی زانستیی کۆک و هاوڕان لەسەر ڕاستبوونی پەرەسەندن."\n٢- زەوی جێگیرە و خۆریش بە دەوریدا دەخوولێتەوە، ئەمەش هیچ گومانی تێدا نییە، چونکە لە قورئاندا ئاماژەی پێکراوە.\nباوەڕداریی و بە ئاینەکەمان نابێتە بەڵگە، بۆ بەدرۆخستنەوەی تیۆرێک، یان ڕێسایەکی زانستیی کە زۆر لەمێژە یەکلایی بووەتەوە.\nپەنابردنە بەر زۆرینە Appeal to people\nپەنابردنە بەر کۆمەڵگەشی پێ دەڵێن، ئەم بەهەڵەبردنە وا دەکات بیروڕاکان بە ڕاست بزانیت، تەنیا لەبەرئەوەی خەڵکێکی زۆر پێیان ڕاستە و باوەڕیان پێی هەیە.\n١- ملیاران کەس ئاینداران، بۆیە ناشێ ئاین هەڵە بێت.\nبەهەڵەبوونەکەشی لەوەوە دەبیندرێت بۆ نموونە، کاتی خۆی هەموو جیهان دژی گالیلێیۆ بوون لەسەر وەستان و جێگیریی زەوی، کەچی ئەم ڕاست بوو، گشت مرۆڤەکانی ئەو سەردەمەش هەڵە بوون.\nئەم بەهەڵەبردنە بەزەقیی لە زۆربەی هەرە زۆری دابونەریتی و بیرورای پێشینانمان دەبیندرێت، ئەوەی ساڵانێکی دورودرێژە لە سەریان ڕاهاتووین، گەلێک سەختە بیر لە هەڵەبوونیان بکەینەوە. هەروەها ژمارەیەکی یەکجار زۆر گوتەی بیرمەند و ناوداران و پەندی پێشینانی گەلێک ناسراو هەن، ڕۆژانە بەکاریان دەهێنین کەچی هەڵەی زۆر ئاشکران.\n٢- پەندێکی عەرەبی هەیە دەڵێت: داکۆکی لە براکەت بکە جا چی ستەمکار بێ، یان ستەملێکراو.\nکەچی بەپێچەوانەوە نابێ بەهیچ شێوەیەک لایەنگری ستەمکاران و تاوانباران بین، هەتا ئەگەر ئەو کەسە برا و باوکیشمان بێت. ئەمە گەلێک جار دەبیندرێن لەو کاتانەی کە سەرکردە موسڵمانەکان و ڕێکخراوە ئیسلامییەکان کۆمەڵکوژیی دەکەن، موسڵمانان دەنگیان لێوە دەرنایەت، بەڵام ئەگەر کەسێکی ناموسڵمان تاوانێک دژی موسڵمانێک ئەنجام بدات، خەڵکانێکی زۆر ئامادەن هەرا بنێنەوە و زۆر بەتووندیی داکۆکی لە موسڵمانەکە بکەن.\nئەو سکۆتلەندییەکی ڕاستەقینە نییە No true Scotsman\nبەهەڵەبردنێکە بۆ بەرگریکردن لە گشتگیریی لەڕێی گۆڕانی پێناسەکان، بۆ بەلاوەنانی نموونە ڕاست و بەڵگەدارەکانی بەرانبەرەکەی. کاتێک بیروڕای کەسێک بە بەڵگەی ئاشکراوە بەهەڵە دەخرێتەوە، کەسێکە دێت لەبری ئەوەی دان بە هەڵەبوونی خۆی بنێت، چەند بیانویێکی بێبنەما دەهێنێتەوە بۆ سەلماندنی هەڵەی بەرانبەرەکەی.\n١- لە کتێبێکیدا فەیلەسووف ئەنتۆنی فلۆ ئاماژەی بەم نموونەیە داوە؛ کاتێک کەسێکی سکۆتلەندیی هەواڵێک لە ڕۆژنامەیەکدا لەسەر ڕووداوێکی ناخۆش دەخوێنێتەوە دەڵێت: ئەم جۆرە کردەوە ناشیرینانە هیچ کەسێکی سکۆتلەندی نایکات. پاش چەند ڕۆژێک هەمان ڕۆژنامە ناوی تاوانبار ئەنگوس ماکسپۆران بڵاو دەکاتەوە کە پیاوێکی سکۆتلەندیی ناسراوە، لێرەدا کەسەکە دەبێژێت: گومان هەیە لەوەی ئەنگوس سکۆتلەندییەکی ڕاستەقینە بێت.\n٢- دارا: موسڵمانان ئاشتیخوازن و دوورن لە شەڕ و کوشتن.\nئازاد: ئەی سەدام و ئەردۆگان موسڵمان نین.\nدارا: نەخێر ئەمانە بەموسڵمان ناژمێردرێن.\nمێژووی ئیسلام هەر لەسەرەتای سەرهەڵدانییەوە تا دەگاتە داعش، پڕە لە کوشتن و بڕین و کارەسات، کەچی موسڵمانان هەمیشە دەڵێن، ئەمانەی خەڵکیان کوشتووە بە موسڵمانی ڕاستەقینە داناندرێن.\nپێچەوانەکیی Ad hominem tu quoque\nبەهەڵەبردنی (هەروەها تۆش)ی پێ دەگوترێت، واتە داوای نەکردنی شتێک مەکە کە خۆت دەیکەیت. بەڵام لە ڕاستییدا هەڵە هەر هەڵەیە من، یان هەر کەسێکی دیکە بیکات، بەپێچەوانەوەش گوتەی ڕاست پێوەندی بە ڕەفتاری کەسەکانەوە نییە.\n١- داوای نەهێشتنی تووندوتیژیی دەکەیت بەرانبەر بە ژنان، کەچی بەخۆشت لە ژنی خۆت داوە.\nکەسەکە لە ژنی خۆی داوە هەڵەیە، بەڵام داواکردن بۆ نەهێشتنی تووندوتیژیی کارێکی ڕاستە.\nشێوازیکی دیکەی ئەم بەهەڵەبردنە ئەوەیە، کاتێک بێئاینێک هەڵەی باوەڕ و ئاینی ئایندارێک دیار دەکات، دێت و نموونەی هاوشێوەت بۆ دەهێنێتەوە، بۆ داپۆشینی هەڵەکانی ئاینەکەی.\n٢- دارا: لە مێژووی ئیسلامدا چەندین جار کۆمەڵکوژیی ئەنجام دراوە.\nئازاد: ئەی بۆ باسی هیتلەر و ستالین ناکەی کە بە ملیۆنان کەسیان کوشتووە؟\nهەرچەندە هیتلەر و ستالین لەپێناو بێئاینیی ئەو تاوانانەیان نەکردووە، بەڵام ئەگەر بە ملیاریشیان کوشتبێت، دیسانەوە مافی ئەوە نادات، موسڵمانان تاکە یەک کەسیش بکوژن.\nدانەپاڵەکیی Association fallacy\nبەهەڵەبەر لەبەر گوتەکانت دەتخاتە پاڵ کۆمەڵێک، یان گرۆپێکی خاوەن ڕەفتار و بۆچوونی نەخوازراو، بۆ ئەوەی بسەلمێنێت کە بیروڕاکانت هەڵەن.\n١- ئەو کەسە هیندۆسییە مانگا پەرستە دەڵێت، زەوی تەختە، لەبەرئەوەی هیندۆسیی ئاینێکە پڕە لە بیروڕای پڕوپووچ و ئەفسانەیی، کەواتە زەوی تەخت نییە.\nئەوەی پێویستە ئاماژەی پێبدەین، لەم نموونەیەدا هەرچەندە دەرەنجامەکەی ڕاستە، بەڵام دیسانەوە بەهەڵەبردن دەژمێردرێت، چونکە زەوی بە ئەزموونی سەلمێندراو تەخت نییە، نەک لەبەر بەکەسایەتیکردنەکە.\n٢- داروین کەسێکی جوولەکەی پیلانگێڕە و سەربە زایۆنیزمی جیهانییە، بۆیە تیۆری پەرەسەندن هەڵەیە.\nبەتاککردنی هۆکار Fallacy of the single cause\nلەمەیاندا تاکە یەک هۆ بۆ ئەو پرسانە دەستنیشان دەکرێت کە خاوەنی ژمارەیەکی زۆرن لە هۆکاری جۆراوجۆر. ئەم بەهەڵەبردنە بە شێوازێکی دیکەش بەکار دەهێندرێت پێی دەگوترێت، بەهەڵەبردنی کورتکردنەوەکیی (Reductionism).\n١- بێئاینیی هۆکاری خۆکوژییە، بۆیە خۆکوژیی گەلێک بڵاوە لەو وڵاتانەی ڕێژەیەکی زۆر بێئاینیان تێدایە.\nلێرەدا بەهەڵەبەر هەوڵ دەدات هۆی دیاردەیەک (بۆ نموونە: پتربوونی ڕێژەی خۆکوژیی لە وڵاتانی ئەسکەندەنافیی)، کورت بکاتەوە لە یەک هۆکاردا، کەچی ئاشکرایە کێشەیەکی مەزنی لەم شێوەیە، چەندین هۆکاری جیاجیای هەیە کە کاریگەرن لەسەر بارودۆخی کەسە خۆکوژەکەدا وەک، کۆمەڵایەتیی، ئابووریی، دەروونی و چەندانی دیکە.\n٢- هۆکاری ئەو گەشەکردنە ئابوورییە و پێشکەوتنە مەزنەی وڵاتی مالیزیا، پابەندبوونیانە بە ئاینی ئیسلام.\nهاوشێوەی نموونەی یەکەم، لێرەشدا پێشکەوتنی هەر وڵاتێک بەندە بە ژمارەیەکی یەکجار زۆر لە هۆکاری هەمەجۆر.\nبەتایبەتیکردن Special pleading\nلەم بەهەڵەبردنەدا، کەسێک یاسا و ڕێسایەکی گشتیی دادەڕێژێت، کەچی ئەو کەسەی، یان شتەی کە خۆی بییەوێت لێی دەردەکێشێت، بەبێ پێدانی هیچ هۆکارێک.\nئەمە کتومت وەک ئەو بابەتەیە پێی دەگوترێت، بانێک و دوو هەوا، زۆر جار لای پارێزەرانەوە بەکار دەهێندرێ بۆ داکۆکی کردن لە تاوانباران و گومانلێکراوان (دەشێ زاراوە ئینگلیزییەکەش لەوەوە وەرگیرابێ).\n١- ئاینداران دەڵێن، هیچ دیاردە و ڕووداوێک لەخۆوە و بەبێ هۆ بوونیان نابێت، بۆیە هەبوونی گەردوون پێویستی بە هۆکارێکە کە خوایە. بەڵام کاتێک پرسیاریان لێ دەکرێت لەسەر هۆی بوونی خواکەیان، وەڵامت بەوە دەدەنەوە کە ئەمە لەسەر خوا پێڕەو ناکرێت، چونکە بوونی خوا پێویستی بە هۆکار نییە.\nدەبێ بزانین کە هۆیەتیی چەمکێکی ڕێژەیییە، مرۆڤ خۆی بەسەر دیاردەکاندا دەی سەپێنێت، چونکە لە ژیانیدا وا ڕاهاتووە، شتەکان لە هۆکار و دەرەنجامەکاندا ببینێت. خۆ ئەگەر بشکرێتە یاسایەکی نەگۆڕ و ڕەها کە هەموو شتەکان بگرێتەوە، ئەوا ڕاستەوخۆ دژایەتییەکی لۆژیکیی پەیدا دەکات، لەبەرئەوەی ئەو کاتەی ئێمە خوا بە دروستکەری گەردوونی دابنێین، بە هەمان بنەما و یاسا دەبێ ئەویش دروستکەرێکی هەبێ، ئەگەر نا ئەوا ئەو یاسایەمان شکاند کە خۆمان بۆ ئەو مەبەستە پەنامان بۆی برد.\n٢- دارا: ئیسلام داوامان لێ دەکات گشت کاتێک هەڵسوکەوتێکی چاک و مرۆییانە بەکار بهێنین لەگەڵ دیلەکاندا.\nئازاد: بەڵام دیلە جووەکانی بەنی قورەیزە لەبەرچاوی موحەمد سەر بڕان.\nدارا: ئەمە لەبەرئەوە بوو ناپاکییان لەگەڵ موسڵمانەکان کرد.\nلێک هەڵوەشاندنەوە Fallacy of division\nبەگوێرەی ئەم بەهەڵەبردنە، هەر تایبەتمەندییەک لە کۆمەڵەیەکدا هەبێت، ئەوا هەموو بەشەکانی کە ئەو کۆمەڵەیە پێک دەهێنن، هەمان تایبەتمەندییان هەیە. کەچی لە ڕاستییدا مەرج نییە بەو شێوەیە بێت.\n١- دارا: ئەستەمە مێشک بیربکاتەوە و هۆشمەند بێت.\nدارا: چونکە مێشک لە ماددە پێکهاتووە، ماددەش ناتوانێت بیر بکاتەوە.\nدارا دەیەوێت بابەتێک لێک هەڵبوەشێنێتەوە کە تەنیا بە ئاوێتەبوون پێناسەی هەیە، ڕاستە ماددە ئەو دەمەی گەردیلە، یان یەکەیەکی نازیندووە ناتوانێت بیر بکاتەوە، بەڵام کاتێک ئاوێتەیەکی یەکگرتووی ئاڵۆز پێک دەهێنێت، ئەوا دەشێت تایبەتمەندیی نوێ بگرێتەخۆ.\n٢- مەسیحییەکان ناپاکن و دەستکاریی کتێبی پیرۆزیان کردووە، ئەمەیان مەسیحییە، بۆیە گوتەکانی درۆن و جێی باوەرپێکردن نین.\nنە مەسیحییەکان هەموویان ناپاک و درۆزنن، نە گوتەی مەسیحییەکیش بەندە بە ڕەفتاری مەسیحییەکان بەگشتیی.\nپێکەوەنان Fallacy of composition\nئەمەیان پێچەوانەی بەهەڵەبردنی پێشووە، هەر تایبەتمەندییەک لەو بەشانەدا هەبێ کە کۆمەڵەیەک پێک دەهێنن، ئەوا کۆمەڵەکەش هەمان تایبەتمەندیی تێدا هەیە. کەچی لە ڕاستییدا مەرج نییە بەو شێوەیە بێت.\n١- توخمە کیمیاییەکان بە شتگەلێکی زیندوو داناندرێن، لەبەرئەوی خانەش لەمانە پێک دێت، بۆیە خانە بە شتێکی زیندوو ناژمێردرێت (بوونەوەرەکان بەو گیانەی کە خوا پێیانی داوە دەبن بە زیندەوەر).\n٢- گشت ئەو گۆڕانانەی لەڕێی بازدانەکانەوە بەسەر جینەکاندا دێن، بە ڕێکەوت و هەڕەمەکیی ڕوو دەدەن، کەواتە پەرەسەندنیش کردارێکی هەڕەمەکییە، بەڵام ئەو پێکهاتە یەکجار ئاڵۆزانەی لە لەشی زیندەوەراندا هەن، ناشێ لە خۆوە و بە ڕێکەوت پەیدا ببن.\nهەموو جۆرەکانی زیندەوەران لە ژیان و گوزەرانیاندا پشت دەبەستن بەو تایبەتمەندییانەی کە لەگەڵ ژینگەی دەوروبەریاندا دەگونجێن، بەمەش هەڵبژاردنی سروشتی ئاکارە پەسندکراوەکان دەهێڵێتەوە، ئەوانەشی بۆ ئەو ژینگەیە نەسازاون لایان دەبات. بێگومان ئەمەش کردارێکی هەڕەمەکی نییە، چونکە هەڵبژاردنی سروشتی تەنیا تایبەتمەندییە چاکەکان هەڵدەبژێرێ، ئاشکرایە ئەگەر هەڕەمەکی بێت، دەبووایە جیاوازی نەکردبایە لە نێوان تایبەتمەندی چاک و خەراپ.\nبەکەسایەتیکردن Ad hominem\nبەهەڵەبەر لەبری ئەوەی هەڵەیەتیی بۆچوونی بەرانبەرەکەی بخاتە ڕوو، پەنا دەباتە بەر گاڵتەپێکردن، بێڕێزیی، جنێودان و هێرشکردنە سەر کاسایەتییەکەی، یانیش هەوڵ دەدات خاڵی بێهێز لە هەڵسوکەوتی ئەو کەسە دەستنیشان بکات.\nبۆ نموونە لە بابەتی پەرەسەندندا، ئەوانەی نەکارن بە بەڵگەی زانستی ئەو تیۆرە بەلاوە بنێن، هەوڵ دەدەن ڕەوشت و کەسایەتی داروین لەکەدار بکەن، بە هیوای ئەوەی بتوانن پایەی تیۆری پەرەسەندن لەق بکەن، بێگومان ئەمەش بەهەڵەبردنێکی لۆژیکییە، لەبەرئەوەی گریمان داروین مرۆڤێکی ڕەگەزپەرست و بەدڕەوشتە، ئایە ئەمە تیۆری پەرەسەندن دەڕوخێنێت؟ نەخێر! چونکە ئێمە دەبێ لە بەڵگەکان بکۆڵینەوە، نەک لە کەسایەتی خاوەنەکەی. هاوشێوەی ئەمە هەندێک کەس دەبێژن: نیوتنی ڕابەری زانستی فیزیا، مرۆڤێکی بەفیز و خۆپەرست و دڵڕەق بووە، ئایە دەکرێ بڵێین، فیزیازانی زانستێکی هەڵەیە و بەرەو خۆپەرستی و دڵڕەقیمان دەبات؟\nبەکەسایەتیکردن بە چەندین شێوازی جیاجیا دەکرێت لەوانە؛\nبێڕێزیکردن و سووکایەتیی Ad hominem abusive\nلەم بەکەسایەتیکردنە هێرش دەکرێتە سەر ڕەفتارێکی خەراپی، یان هەڵبەستراوی ئەو کەسەی گفتوگۆی لەگەڵدا دەکرێت.\n- ئەمە کەسێکی بێڕەوشتە و هەمیشە وێڵە بەدوای دامرکاندنەوەی ئارەزووەکانی، بۆیە ڕەخنەکانی بۆ قورئان جێی باوەڕپێکردن نین.\nبارودۆخی ژیان Ad hominem circumstantial\nلەمەدا بەهەڵەبەر هەلومەرج و بارودۆخی ژیانی کەسەکە، دەکاتە هۆکار بۆ بوونی بیروڕا و بۆچوونەکانی ئەو کەسە.\n- ئەمەیان لە ئەوروپا دەژیێت، بۆیە داکۆکی لە بیروڕا و ڕەفتاری ئەوروپاییەکان دەکات و هەوڵ دەدات بەدڕەوشتیی بڵاو بکاتەوە.\nپەنابردنە بەر سۆزداریی Appeal to emotion\nدەتوانین بڵێین ئەم بەهەلەبردنە لە گشت ئەوانەی دیکە ناسراوترە، پتر لای دوانداران و بانگخوازان بەدی دەکرێت. چونکە ئەمانە هەمیشە پەنا دەبەنە بەر یاریکردن بە هەست و سۆزی خەڵک، بۆ باوەڕهێنان بە بیروڕاکانیان لەبری لۆژیک و بەڵگەی سەلمێندراو.\nئەمەشیان گەلێک شێوازی جۆراوجۆری هەیە وەک:\nپەنابردنە بەر ترس Appeal to fear\nئەم بەهەڵەبرنە لە زۆربەی ئاینەکاندا ڕۆڵێکی گرینگ دەگێڕێت، بەوەی بەهەڵەبەر داکۆکیی لە بیرواڕاکانی دەکات و دەیەوێت لەڕێی ترسەوە وات لێ بکات باوەڕ بهێنیت بە بۆچوونەکانی، نەک بە ڕاستییەتیی گوتە و بەڵگەکان. لەم پرسەدا هیچمان لە هەڵبژاردنەکانماندا ئازاد نین، چونکە ئەوەی دەخرێتە بەردەستمان ناچارین باوەڕی پێبهێنین، ئەگەر نا ئەوا دووچاری سزا دەبینەوە.\n- ئەگەر باوەڕ بە بوونی خوا نەکەیت، ئەوا چارەنووست دۆزەخی هەتاهەتایی دەبێت.\nبەهەڵەبردنێکی دیکەی هاوشێوەی ئەمەیان هەیە پێی دەگوترێت، پەنابردنە بەر هێز، لێرەشدا یان ئەوەتا دان بە ڕاستییەتیی باوەڕەکان دەهێنیت، یان دووچاری چەندان مەترسیی دەبیتەوە. وەک ئەوەی هەندێک لە موسڵمانان بەزەبری هێز و دارکاریکردن منداڵەکانیان فێرە قورئان و نوێژکردن دەکەن.\nپەنابردنە بەر دەرەنجام Appeal to consequences\nهەرچەندە پەنابردنە بەر دەرەنجام لەژیانی ڕۆۆژانەدا کارێکی باش و خوازراوە، چونکە کەسێ ژیر بێت دەبێ سوود لە ئامۆژگاریی و ئەزموونی کەسانی دیکە وەربگرێ، بەڵام کاتێک دەرەنجام پەیوەندی بە بیرکردنەوە و پرسە هزرییەکانەوە هەبێت دەربارەی ڕاستیی و چەوتیی بیروڕاکان، ئەوا نابێتە سەلمێنەری ڕاستییەتیی.\n- فەیلەسووفی پراگماتیی ویلیام جێمس دەی گوت: " باوەرهێنان بە خوا دەبێتە هۆی خۆشگوزەرانیی و ئاسوودەیی دەروونیی." پێی وابوو ئەمەش بەڵگەیە بۆ بوونی خوا.\nپەنابردنە بەر درەنجام ئەگەر بەتەنیا بێ وەک ئەم نموونەیە ئەوا بە بەهەڵەبردن دەژمێردرێت، چونکە بوونی خوا بابەتێکی سەربەخۆیە، شێوازی ژیان و بیرکردنەوەی مرۆڤ هیچ کاتێک نابێتە بەڵگە بۆ بوونی خوا، بەڵام پراگماتیەتیی هەمیشە کاری ئەوەیە ڕاستییەکان بە دەرەنجامەکان ببەستێتەوە.\nپەنابردنە بەر پێداهەڵگوتن Appeal to flattery\nبەهەڵەبر دەیەوێت ڕاستیی بیروڕاکانی بچەسپێنێت، لەڕێی پێداهەڵگوتن بە جەماوەر، یان ئامادەبووان.\n- بەڕێزان ئێوە هەمووتان مرۆڤدۆستن و ئاستی ڕۆشنبیریتان زۆر بەرزە، بۆیە لاتان ڕوونە کە ئیسلام ئاینی ئاشتیخوازیی و مرۆڤدۆستییە.\nپەنابردنە بەر بەزەیی Appeal to pity\nبەهەڵەبر هەستی بەزییت دەبزوێنێت، بۆ سەلماندنی ئەوەی کە بانگەشەی بۆ دەکات.\n- چۆن شەڕناکەن لەپێناو خوا و پیاوان و ژنان و منداڵانی چەوساوە، ئەوانەی دەڵێن: خوایە ئێمەیان بە زوڵم و زۆرداری شاربەدەر کرد (قورئان: ئەلنیسا ٧٥).\nپەنابردنە بەر ڕکوکینە Appeal to spite\nبەهەڵەبر هەوڵ دەدات لەڕێی ڕکوکینەوە هەستت بوروژێنێت.\n- بیروڕا و ڕەفتاری ئەوروپاییەکانی دوژمنانی خوا و ئاینەکەمان، کۆمەڵگەکەمان بەرەو بەرەڵایی و داڕوخان دەبات، ئەمانەش هەرگیز لای ئێمە جێیان نابێتەوە.\nبیرکردنەوە هیواخوزەکان Wishful thinking\nکەسێک دێت و بیرۆکەیەکی ڕێکوپێک و جوان دادەڕێژێت، بە پاڵپشتیی کۆمەڵێک بیروڕای ئەندێشەیی کە لەسەر خۆشباوەڕیی و هیوایەک دامەزرابێ، لەبری بەڵگەی ڕاست و متمانەدار.\n- ئیسلام ئاینێکی ڕاستە و هەر دەبێ سەرکەوێت.\nسەرکەوتن پێویستی بە هۆکار و هەلومەرجی تایبەتیی خۆی هەیە، نەک بە ئەندێشە و هیواخوازیی.


چاوه‌ڕوان ده‌کرێت له‌م هه‌فته‌یه‌دا تورکیا و لوبنان چه‌ند ڕێـکه‌وتنـنامه‌یه‌ک له نێوانیان مۆربکه‌ن، له‌وانه بۆ دامه‌زراندنی ناوچه‌یه‌کی هاوبه‌ش بۆ بازرگانی ئازاد و ڕاگه‌یاندنێـکی سیاسی به ئامانجی دامه‌زراندنی ئه‌نجومه‌نێـکی هاوکاری نوێی ئاست به‌رزی سـتراتیژی.\nئه‌م ڕێـکه‌وتنـنامه‌یه له کارنامه‌ی سه‌رۆک وه‌زیری تورکیا ڕه‌جه‌ب ته‌یب ئه‌ردۆگانه له میانه‌ی سه‌ردانه‌که‌یدا بۆ لوبنان که‌وا پـێشـبینی ده‌کرێت ڕۆژی چوارشه‌ممه ده‌سـتپـێـبکات.\nجێی ئاماژه پـێـکردنه سه‌رۆک وه‌زیری لوبنان سه‌عد ئه‌لحه‌ریری به فه‌رمی ده‌عوه‌تـنامه‌ی ئاڕاسته‌ی به‌ڕێز ئه‌ردۆگان کردووه.\nئۆفیسی به‌ڕێز ئه‌ردۆگان ڕایگه‌یاند که‌وا له به‌رنامه‌ی سه‌رۆک وه‌زیردایه له‌گه‌ڵ چه‌ند کاربه‌ده‌سـتی لوبنانی کۆبـبێته‌وه، له‌وانه به‌ڕێز حه‌ریری و سه‌رۆکی لوبنان میشێل سوله‌یمان و سه‌رۆکی ئه‌نجومه‌نی نیشـتیمانی لوبنان نه‌بیهـ به‌ڕی.\nهه‌روه‌ها چاوه‌ڕوان ده‌کرێت به‌ڕێز ئه‌ردۆگان له میانه‌ی ئه‌م گه‌شـته‌یدا خه‌ڵاتێـک له کۆنفرانسی بانگداری عه‌ره‌ب وه‌ربگرێت و سه‌ردانی سه‌ربازه‌کانی وڵاته‌که‌ی بکات ئه‌وانه‌ی له نێو هێزه‌کانی نه‌ته‌وه یه‌کگرتووه‌کاندان له لوبنان. هه‌روه‌ها کردنه‌وه‌ی قوتابخانه و سه‌نته‌ری ته‌ندروستی له بنیاتنانی تورکی.


خافیێر زانێتی به خه‌مێکی قوڵه‌وه باسی چۆنیه‌تی ئاوابوونی خۆری ئادریانۆ ده‌کات\nلەلایەن هێرش جەعفەر لە 2017/08/07 ئەمریکای باکوور/باشوور, تۆپ, گۆشه‌کانی یاریگا\nیاریگا-خافیێر زانێتی ئه‌فسانه و کاپتنی مێژووی ئینته‌رمیلان بۆ یه‌که‌مجار باسی هۆکاری له‌ناوچوونی ئادریانۆی به‌ڕازیلی ده‌کات و ئه‌و به گه‌وره‌ترین شکستی خۆی ناوده‌بات.\nزانێتی بۆ توتۆمێرکاتۆ باسی خه‌مێکی قوڵی ئادریانۆی کرد و وتی “یارییه‌کی دۆستانه‌مان به‌رامبه‌ر ریاڵ مه‌درید ئه‌نجامدا و گۆڵێکی سه‌رسوڕهێنه‌ری تۆمارکرد. به خۆمم وت ئه‌مه رۆناڵدۆی نوێیه. هه‌موو تایبه‌تمه‌ندییه‌کی هه‌یه له هێز، ته‌کنیک ، بڕین ، خێرایی ، لێدان و سه‌ر. به‌ڵام ئادری له فاڤێلاسه‌وه هاتبوو ئه‌وه‌ش منی زۆر ترساند. چونکه ده‌مزانی ئه‌و ناوچه‌یه چه‌ند ترسناکه کاتێک ده‌وڵه‌مه‌ند ده‌بیت و پێشتر هیچت نه‌بووه و ترسام خۆی تووشی کێشه بکات”.\nکاپتنه‌که‌ی مێژووی ئینته‌ر درێژه‌ی به قسه‌کانیدا و وتی ” رۆژێک په‌یوه‌ندییه‌کی بۆ هات و پێیان وت باوکت مردووه ، ته‌له‌فونه‌که‌ی کێشا به دیواره‌که‌دا و به هه‌موو هێزی هاوای کرد، قیژه‌یه‌ک بوو تا ئه‌مڕۆش بیرم ده‌که‌وێته‌وه موچڕکه‌م پیادێت. من و مۆراتای سه‌رۆکی ئینته‌ر هه‌میشه چاودێریمان ده‌کرد. ئه‌و گۆڵی ده‌کرد و سه‌یری ئاسمانی ده‌کرد و پێشکه‌شی ده‌کرد به باوکی به‌ڵام دوای ئه‌و په‌یوه‌ندیه هه‌مووشتێک گۆڕا. رۆژێک ئیڤان کۆردۆبا پێی وتی ئادری تۆ تێکه‌ڵه‌ی رۆناڵدۆ و ئیبراهیمۆڤیجی ئاگاداریت ده‌توانیت ببیته باشترینی جیهان؟”.\n“زۆرمان هه‌وڵدا به‌ڵام نه‌مانتوانی له‌و خه‌مۆکییه ده‌ریبهێنن، ئه‌وه گه‌وره‌ترین شکستی وه‌رزشی من بوو تا ئه‌مڕۆش ئازارم ده‌دات و زۆر بێ ده‌سه‌ڵات بووم”.\nئادریانۆ دوای جێهێشتنی ئینته‌ر رۆژ به رۆژ ئه‌ستێره‌ی به‌ره‌و ئاوابوون رۆیشت و به تێپه‌ڕبوونی کات بووه‌وه به‌و کوڕه به‌ڕازیلییه‌ی تێکه‌ڵی که‌سانی خراپ و مافیاکان ده‌بێت له به‌ڕازیل و زانێتی نه‌بێت هه‌موو جیهان له یادی کرد.\nبابەتی پێشووپاریس سان جێرمان خۆی بۆ دووەمین گەورەترین گرێبەستی مێژوویی ئامادە دەکات\nبابەتی دواتر گۆڵە نایابەکەی پۆستکێتس بۆ بارسێلۆنا


هێزەکانی عێراق دوای پاشماوەکانی داعش ده‌كه‌ون لە وادی حوران\nئۆپەراسیۆنە سەربازییەکە لە بیابانی ئەنبار تا ئێستا بووەتە هۆکاری لەناوبردنی ماڵەكانی حه‌وانه‌وه‌ی داعش و چوار تونێل.\nئەندامانی فەوجی تایبەتی تاکتیکیی هێزەكانی عێراق بەشداریدەکەن له ئۆپەراسیۆنێكی گەڕاندا لە بیابانی رۆژئاوای ئەنبار 22 ئەیلول 2018. [خاوەنی وێنە: پۆلیسی ئەنبار]\nسەرچاوە سەربازییەکان دووشەممە (4 ئازار) وتیان هێزەکانی عێراق دەستیانکردووە بە ئۆپەراسیۆنێکی سەربازی دژی پاشماوەکانی "دەوڵەتی ئیسلامی" (داعش) لە وادی حوران، کە دەکەوێتەوە قوڵایی بیابانی رۆژئاوای ئەنباره‌وه.\nمیدیای ناوخۆیی رایگه‌یاند كه ئۆپەراسیۆنەکە بریتییە لە "گەڕانوپشكنین لە ناوچەی مەوالییه‌وه تا ناوچەی حوسەینیات، رۆژئاوای وادی حوران، لەگەڵ ناوچەکانی ئەکلات شیحاب و دارستانەکانی مەناخ" بۆ گەڕان بە دوای پاشماوەکانی داعشدا.\nیەکەکانی فەرماندەیی ئۆپەراسیۆنەکانی ئەنبار و جەزیرە و سوپای عێراق و شەڕڤانانی خێڵەکان بەشدارن لە ئۆپەراسیۆنەکەدا بە پشتیوانی ئاسمانیی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی.\nوتەبێژی فەرماندەیی ئۆپەراسیۆنە هاوبەشەکان، عەمید یەحیا رەسوڵ دووشەممە بە دیارونای وت ئۆپەراسیۆنەکە پێنج ماڵی حه‌وانه‌وه‌ی داعشی تێكدا لەگەڵ چوار تونێل.\nدوو بەرپرسی سەربازیی عێراق لە پارێزگای ئەنبار چاودێری هەوڵە ئەمنییەکان دەکەن لە بنکەیەکی چاودێرییەوە له 7 کانونی دووەم. [خاوەنی وێنە: فەرماندەیی ئۆپەراسیۆنەکانی ئەنبار]\nوتی یه‌كێكیان تونێلێك بوو كه چه‌كدارانی داعش خۆیان تیادا مەڵاسدابوو لە رۆژئاوای شارۆچکەی کەبیسە لە قەزای هیت، لە ناوچەیەك کە ناسراوە بە وادی مەحیە.\nوتی: "فڕۆکەی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی لە تونێلەکەی دا به‌گوێره‌ی ئەو زانیارییە دروستانەی هەواڵگری عێراقی دابینیکردبوون."\nوتیشی: "هێرشەکە چەندین تیرۆریستی کوشت کە لەناو تونێلەکەدا خۆیان حەشاردابوو." هه‌روه‌ها وتی ئۆپەراسیۆنەکان بۆ پاکردنەوەی بیابانی ئەنبار "راناوەستن".\nئۆپەراسیۆنەکانی بیابانی ئەنبار بەردەوامن\nرەسوڵ وتی چەند چەکدارێکی داعش کە لە شەڕەکانی رزگاریدا نەکوژرابوون، توانیوویانە هەڵبێن بۆ بیابانەکە و لەناو تونێلەکان و دۆڵ و ئەشکەوتەکاندا خۆیان دەشارنەوە.\nوتی: "سەرچاوەی نیگەرانیی ئێمە نین و بەردەوام دوای خۆیان و بنکەکانیان کەوتووین و دەیانکەینە ئامانج."\nجەختیکردەوە: "هەوڵەکانمان بۆ پاکردنەوەی بیابانەکە بەردەوامە لەسەر ئەو پلانانەی بەووریاییەوە دانراون و پێشکەوتنی زۆریشمان کردووە."\nوتی بیابانی ئەنبار ناوچەیەکی زۆر فراوانەوە و ناکرێت بەتەواوی کۆنترۆڵبکرێت، "چونکە مەحاڵە یەکەکانمان هەموویان لە تەواوی ئەو ناوچەیەدا بڵاوەپێبکەین".\nوتی: "به‌ڵام تەکنەلۆژیای مۆدێرن بەکاردەهێنین، وەك فڕۆکەی چاودێری، بۆ چاودێریکردنی ناوچەکە و دۆزینەوە و دەستبەجی لێدانی [پاشماوەکانی] دوژمن و شوێنەکانیان بۆئەوەی هەل نەدرێتەوە به چه‌كدارانی [داعش] ببنە مەترسی ئەمنی."\nچەند سەرکردەیەکی داعش کوژران و دەستگیرکران لە وادی حوران\nهێزە هاوبەشەکانی عێراق و خێڵەکان هەڵیانکوتایە سەر حەشارگەیەکی داعش لە بەغدادی وەك بەشێك لە هەڵمەتی ئیرادەی سەرکەوتن.\nعێراق کاردەکات بۆ کۆنترۆڵکردنی بیابانی ئەنبار\nهێزەکانی عێراق کۆنترۆڵی خۆیان پتەودەکەن بەسەر بیابانی رۆژئاوای پارێزگاکەدا بۆ رێگرتن لە داعش تا شوێنپێی خۆی نەکاتەوە لە ناوچە دوورەدەستەکان.\nهێزەکانی عێراق گۆڕێكی بەکۆمەڵی داعش دەدۆزنەوە لە کەرکوك\nگۆڕەکە پاشماوەی زیاد لە 50 کەسی تێدایە کە لەلایەن گروپە تیرۆریستیەکەوە كوژراون لەکاتی كۆنترۆڵكردنی پارێزگاکەدا لە 2014 بۆ 2017.\nلێکۆڵینەوە له گەندەڵی لەلایەن حکومەتەوە بەردەوامەوە ئێران گروپی نەناسراو دروستده‌كات بۆ پاراستنی بریكاره باڵاکانی لە عێراق 600,000 خێزانی ئاوارەی عێراقی دەگەڕێنەوە ماڵەکانیان لەدوای داعش


کەشتیەکی لەشکری ئەمەریکا تەقە بەسەر بەلەمێـکی سوپای پاسدارانی ئێران دەکات\nکاربەدەسـتێک لە وەزارەتی بەرگری ئەمەریکا دەڵێت کەشتیـیەکی گەڕۆکی هێزی دەریایی وڵاتەکەی لە کەنداوی فارس تەقەی بەسەر بەلەمێـکی سوپای پاسدارانی ئێران کردووە، ئەمەش وەک ئاگادارکردنەوەیەک لە پاش ئەوەی کەمتر لە 140 مەتر لێی نزیکبوویەوە.\nکاربەدەسـتەکە ئەمڕۆ سێشەممە بۆ ئاژانسی دەنگ‌وباسی فڕانس پـرێسی ڕاگەیاند، بەلەمەکەی پاسداران بە خێرایـیەکی زۆر هاتبوو و وەڵامی هیچ پەیوەندیـیەکی بێ تەلی نەداوەتەوە، بۆیە هیچ بژارەیەکی دیکە لە بەردەم کەشتیـیەکە نەبوو جگە لەوەی تەقە بەسەریدا بکرێت و ئاگاداربکرێتەوە.\nڕووداوەکە کاژمێری 3 ی بەرەبەیانی ئەمڕۆ بە کاتی خۆجێی لە باکوری کەنداوی فارس دەسـتیپـێکرد کاتێک بەلەمەکە لە کەشتی USS Thunderbolt نزیکبوویەوە. بەڵام دوای تەقەکردنەکە بەلەمە ئێرانیـیەکە وەستا و کەشتیـیە ئەمەریکایـیەکە لە ڕێگەکەی بەردەوام بوو.\nجێی وەبیرهێنانەوەیە لە مانگی یەکیش کەشتی USS Mahan تەقەی لە 4 بەلەمی سوپای پاسداران کرد کاتێـک لە تەنگەی هورمز لێی نزیک‌کەوتنەوە.\nسوپای پاسداران هێزێـکی نیمچە لەشکریـیە و ڕاستەوخۆ لە ژێر فەرمانی عەلی خامەنەیی ڕابەری کۆماری ئیسلامی ئێرانە.


کوردستان – پەڕە 3 – basknet.org\nنرخی دراوەكان لە بازارەكانی هەرێمی كوردستان 100 دۆلار 120 هەزار دینار. 100 یۆرۆ 137 هەزار دینار. 100 پاوەن 157 هەزار دینار. 100 لیرە 23 هەزار دینار 100 هەزار تمەن 11 هەزار دینار\nهه‌ره‌سی به‌فر رێگای نيوان دوو شاري داخست\nهه‌ره‌سی به‌فر رێگای هه‌كاری-وان-ی گرت و له ئه‌نجامی كاری تیمه‌كانی سنووره‌كه‌دا پاككرایه‌وه. به هۆی ئه‌و به‌فر و بارانه‌ی ناوچه‌كه‌ی گرتووته‌وه له نزیك تونێلی دووه‌می رێگای هه‌كاری-وان، هه‌ره‌سی به‌فر رێگاكه‌ی داخست. تیمه‌كانی پاككردنه‌وه‌ی رێگاكانی ناوچه‌كه به شۆفڵ و ئامێره‌كانیان به‌فری كه‌ڵه‌كه‌بووی سه‌ر رێگاكه‌یان لابرد و له میانی یەک كاتژمێردا رێگاكه‌یان كرده‌وه. …\nپۆلیسی سلێمانی دەستگیرکرنی ژمارەیەک تۆمەتباری راگەیاند\nپۆلیسی سلێمانی رایگه‌یاند، هێزه‌كانیان توانیویانه 19 تۆمه‌تبار ده‌ستگیر بكه‌ن، كه به‌شێكیان به‌هۆكاری زیاده‌ڕه‌وی كردنه سه‌ر موڵكی گشتی ده‌ستگیركراون. پۆلیسی سلێمانی له راگه‌یه‌ندراوێكدا ده‌ڵێت: “رۆژی یه‌كشه‌ممه 27ی كانوونی دووه‌می 2019، هێزەكانی بنكەی پۆلیسی راپەڕین نۆزدە تۆمەتباریان دەستگیركرد كە بەشێك لەو تۆمەتبارانە زیادەڕۆییان كردبووە سەر زەوی گشتی. ده‌شڵێت: “هەرچەندە پێشترو لە چەند …\nنرخی دراوەکان لە بازارەکانی هەرێمی کوردستان 100 دۆلار 120 هەزار دینار. 100 یۆرۆ 137 هەزار دینار 100 پاوەن 157 هەزار دینار 100 لیرە 23 هەزار دینار. 100 هەزار تمەن 11 هەزار دینار.\nواده‌ی قه‌ده‌غه‌كردنی هاورده‌كردنی مریشك دیاریكرا\nئه‌مڕۆ پێنجشه‌ممه 24ی كانوونی دووه‌می 2019، له دیوانی قایمقامیه‌تی سلێمانی كۆبوونه‌وه‌یه‌كی لایه‌نه په‌یوه‌ندیداره‌كان بۆ هه‌ڵسه‌نگاندن بۆ ئاستی به‌رهه‌مهێنانی به‌روبوومی ناوخۆیی به‌ڕێوه‌چوو و بڕیاردرا پێداچوونه‌وه به بڕی ئه‌و به‌روبووم و پێداویستیانه‌دا بكرێت كه هاورده‌ی پارێزگای سلێمانی ده‌كرێت. پاش كۆتاییهاتنی كۆبوونه‌وه‌كه رزگار حه‌مه‌د، جێگری به‌ڕێوه‌به‌ری كشتوكاڵی سلێمانی رایگه‌یاند: “به‌هۆی زۆربوونی پڕۆژه په‌له‌وه‌ریه‌كان …\nنرخی دراوەكان لە بازارەكانی هەرێمی كوردستان 100 دۆلار 120 هەزار دینار. 100 یۆرۆ 137 هەزار دینار. 100 پاوەن 155 هەزار دینار. 100 لیرە 23 هەزار دینار. 100 هەزار تمەن 10 هەزار دینار.\nشەپۆلێكی بەفر و باران روو لە هەرێمی كوردستان دەكات\nبەڕێوەبەرایەتی كەشناسی و بومەلەرزەزانی هەرێمی كوردستان ئاشكرایدەكات، شەپۆلێكی بەفر و باران بارین روو لە هەرێم دەكات. كەشناسی هەرێم لە راگەیەندراوێكدا ئاماژە بۆ ئەوە دەكات، سبەینێ هەینی لە كاتەكانی بەیانی سەقامگیرییەك لە كەشی ناوچەكەمان دروست دەبێت، باران و بەفر بارین لە ناوچە شاخاوییەكان و ناوچە سنوورییەكان دەبێت، پاشان لەدوای نیوەڕۆی رۆژی …\nنرخی دراوەكان لە بازارەكانی هەرێمی كوردستان 100 دۆلار 120 هەزار دینار. 100 یۆرۆ 137 هەزار دینار. 100 پاوەن 154 هەزار دینار 100 لیرە 23 هەزار دینار 100 هەزار تمەن 11 هەزار دینار\nپەڕە 3 of 226«12345\t»\t102030...کۆتا »


تەنها کریستیانۆ نییە… بەدرێژایی مێژوو (٨) ئەفسانەی بیانی ڕوویان لە خولی ئیتاڵیا کردووە – تۆڕی میدیایی خەڵک\n2018/07/12 - 1:36 PM\nپەیوەندیکردنی کریستیانۆ ڕۆناڵدۆی پورتوگالی بە یانەی یوڤانتۆسەوە تائێستاش کەیسێکی کراوەیە و لەلایەن میدیا جیهانییەکانەوە باسی لێدەکرێت.\nلەم بارەیەوە ڕۆژنامەی “مارکا” ئاشکرای کردووە، “دۆنی پورتوگال” تاکە ئەفسانە نییە لە ئیسپانیاوە یاخود لەهەر خولێکی ترەوە ڕوو لەخولی ئیتاڵیا دەکات، بەڵکو دەبێتە ئەستێرەی ژمارە (٩) و پێش ئەو هەشت ئەفسانەی تر ئەم هەنگاوە مێژووییەیان ناوە، ناودارترینیان مارادۆنا و ڕۆناڵدۆن.\nئەمەش ئەو ئەفسانانەن کە لە خولەکانی ترەوە روویان لە ئیتاڵیا کردووە و خولەکەیان بەگشتی بوژاندۆتەوە:\nکریستیانۆ ڕۆناڵدۆ: لە هاوینی ٢٠١٨ لە ڕیاڵ مەدریدی ئیسپانیەوە ڕوویکردە یانەی یوڤانتۆس\nدێیگۆ مارادۆنا: ئەفسانە ئەرجەنتینیەکە لەساڵی ١٩٨٤ لە بەرشلۆنەی ئیسپانیەوە ڕوویکردە ناپۆلی\nلۆتەر ماتیۆس: ئەفسانەی ئەڵمانیا و ناودارترینیان لە ساڵی ١٩٨٨ لەیانەی بایرن میونشنی ئەڵمانیەوە پەیوەندی بە ئینتەر میلانەوە کرد\nڕیڤاڵدۆ: یەکێکە لەباشترینەکانی بەرازیل و مێژووی تۆپی پێ و ساڵی ٢٠٠٢ لە بەرشلۆنەوە ڕوویکردە ئەی سی میلان\nڕۆناڵدینیۆ: جادوگەرەکەی بواری تۆپی پێ لەساڵی ٢٠٠٨ لە یانەی بەرشلۆنەوە ڕوویکردە یانەی ئەی سی میلان\nڕۆناڵدۆ: دیاردەی تاقانەی تۆپی پێیە ناوداترینی جیهانە و ساڵی ١٩٩٧ بۆ ئینتەرمیلان یاریی کرد، دواتر لەساڵی ٢٠٠٦ لە ڕیاڵ مەدریدەوە ڕوویکردە ئەی سی میلان\nساموێل ئیتۆ: بەورە ڕەشەکەی کامیرۆن لەساڵی ٢٠٠٩ لە بەرشلۆنەوە پەیوەندیکرد بە ئینتەرمیلانەوە، دواتر لەساڵی ٢٠١٥ لە ئێڤەرتۆنەوە گەڕایەوە و پەیوەندی بە سامپدۆریاوە کرد.\nزلاتان ئیبراهیمۆڤیچ: دوای یارییکردنی بۆ یوڤانتۆس و ئینتەرمیلان، زەبەلاحەکەی سوید لەساڵی ٢٠١٠ لە بەرشلۆنەوە پەیوەندی کرد بە یانەی ئەی سی میلانەوە.\nدینیس بێرکامپ: لە ساڵی ١٩٩٣ ئەستێرە ئەکرۆپاتیەکەی هۆلەندا لە ئەیاکس ئەمستەردامەوە پەیوەندی کرد بە ئینتەرمیلانەوە


تووێژەرەوەکان کشتووکاڵی نەریتییان پێباشترە - Radio Sweden Kurdish - رادیۆی سوید Radyoya Swêdê | Sveriges Radio\nFoto: Maria Jansson / Sveriges Radio\nتووێژەرەوەکان کشتووکاڵی نەریتییان پێباشترە\nهاوکاریە ئابووریەکەی حکومەت ببڕن\nبڵاو کرایه‌وه måndag 17 november 2014 kl 10.14\nگفتووگۆ لەسەر چاندنی سەوزەو میوە بە شێوەیەکی ژینگە پارێزانە دیسانەوە گەرمووگوڕی بەخۆیەوە دەبینێت.\nئێلین ریدستروێم جوتیارەو بڕوای بەو توێژینەوەیە نیە.\n- ئێلین ریدستروێم دەڵێت. من زۆر ئاسوودەم کە لە ژینگەیەکی ئاوادا گەورەبووم. هەروەها دەمەوێت تیشک بخەمە سەرە ئەوەی کە کە ماددە لەناوەبەرکان تانها لەنێو ژینگەدا بەربڵاو نین و لەو خوارنانەی ڕۆژانەی دەیانخۆین بوونیان هەیە. جێگەی ئاماژەیە کە لەوتارە کە بڵاوبووەو توێژەروەکان لەبیریان چوون ناوەی ئەوە بهێنن، لەیەنی باشی گشتۆکاڵی کە لە ڕیگەی ژینگە پارێژیەوە بەبەرهەم دەهێنرێت بهێنن، باتایبەت لە ڕوانگەی ئەوەی کە هەوڵبدرێت ماددەلەناوەبەرکان لەبواری کشتوکاڵدا بەکار نەهێنرێن.\nگفتووگۆ لە سەر چاندنی سەوزەو میوە بە شێوەیەکی ژینگە پارێزانە دیسانەوە گەرمووگوڕی بەخۆیەوە دەبینێت. چەند توێژەوەیەک لە زانکۆی کشتوکاڵی سوید (Sveriges lantbruksuniversitet) بابەتێکیان لەسەر لایەنی باش و خراپی ئەو بەرهەمە کشتووکاڵیانەی لە ڕووی ژینگە پارێژیەوە یان ئێکۆلۆژیکەوە دێنە بەرهەم بڵاوەکردەووە. ئەو توێژەوانە ئاماژیان بەوە کردووە کە لەڕوانگەی زانستەو بەبەرهەمهێنانی کشتوکاڵی ژینگە پارێز و خۆراکەوە هیچ بنەمایەکی نیە. هەر هەمان گرووپ، واتە توێژەرەوەکان کتێبێکیان بڵاو کردۆتەوە و ئاماژە بەوە دەکەن کە ئەو هاوکاریە ئابووریەی حکومەت لەم بوارەدا تەرخانی کردووە و نزیکەی ٥٠٠ ملیۆن کرۆنە، باشترە ئەو هاوکاریە لە بواری ژینگە پارێزی کشتووکاڵی نەریتیانەدا بەکار بێهێنرێت.\nهەروەها توێژەرەوکان تیشکیان ختسۆتە سەر ئەوەی کە بۆ بەبەرهەم هێنانی بەرووبوومی کشتووکاڵی ئێکۆلۆژیکدا بەروارد بە بەرووبوومی کشتووکاڵی نەریتیانە دوو هێندە رووبەری زەوی کشتووکاڵی پێویستە. لەوکاتەشدا ناتواندرێت ئاسەتی بەبەرهەمهێنانی خۆراک وەک ئەمڕۆ بەرهەم بێهنرێت. یەکێک لەهۆکارەکان ئەوەیە کە بەرووبوومی کشتوکاڵی ئێکۆژیک لەنێوان لە % ٣٠ بۆ ٦٠ بەراورد بە بەرهەمی کشتووکاڵی نەریتیانە کەمتر دەهێێنت. هەروەها ئاماژەیان بەوەشکردووە کە دەردەی زیانگەینەرەکان بەژینگە دوو هێندە زیاتر زییان بە زەوە، ئاو و هەوا دەگەیەنێت. هەروەها ماددەی زیانگەیەنە زیاتر دەرێژێتە نێو دەریا و دەریاچەکانەوە. هۆلگەر کیشمان پرۆفیسۆرە لەبواری ڕووەکدا لە زانکۆی کشتوکاڵی سوید. هەروەها کیشمان یەکێکە لە توێژەرەوەکان و ئەو تیشک دەخاتە سەر کاریگەریەکان لەسەر ژینگە.\n- هۆلگەر کیشمان دەڵێت. ئێمە کێشەی دەیاچەی ڕۆژهەڵات (Östersjön) لە ڕێگەی چاندنی کشتووکاڵی ژینگە پارێزەوە چارەسەر ناکەین. هەروەها کەش و هەوایەکی باشمان نابێت ئەگەر ئێمە لەڕوانگەی زیاتر بەبەرهەمهێنانی کشتووكاڵی ژینگە پارێزەوە یان ئێکۆلۆژیکەوە بەردەام بین. بەو شێوەی ئێمە بیرمان لێدەکردەووە کە ئەمە باشترین هەنگاوە بۆ ژینگە پارێزی و بۆ داهاتوو کشتووکاڵ، بەلانانی کێشەکە بوو، لە ڕوانگەی ئەو بناخەی کە ئێستا لەبەردەستایە.\nئەم بۆچوونەی توێژەرواکان کە هۆلگەر کیشمان لە نێویاندایە، ڕووبەڕووی ڕەخنەی تووند لەلایەن توێژەوەیەکی دیکە لەهەمان زانکۆ دەبێتەوە. ئەویش ماریا ڤیڤیستاد دە. ماریا ڤیڤیستاد لە زانکۆی کشتوکاڵی سوید بەڕێوەبەری ناوەندی بەکارهێنان و بەرهەمهێنانی ئێکۆلۆژیکە. ڤیڤستاد جەخت لەسەر ئەوە دەکاتەوە کە توێژەرەوکان ئاگاداری ئەو پێشکەوتنانەی لە بواری کشتووکاڵی ئێکۆلۆژیک هاتۆتەدی نین.\nلەهەمان کاتدا ماریا ڤیڤیستاد بەرهەمی کشتووکاڵ ئێکۆلۆژیک بەلە % ٣٠ بۆ ٦٠ کەمتر دەهێنێت ڕەت دەکاتەوە و ئاماژە بەوە دەکات کە لە زۆربەی ئەو کێڵگانەی ئەمڕۆ بەرهەمی کشتووکاڵی ئێکۆلۆژیکیان لێ بەبەرهەم دەهێندرێت لە % ٩٠ دە. ئەوەی جێگەی باسە توێژەرەوکان پشتیان بە تاقیکردنەوەی خویان و چەندین توێژینەوەی دیکە لەم بوارەدە بەستووە و دەرئەنجامی هەموو تاقیکردنەوەکانیان لە کتێکدا بڵاوە کردۆتەوە.\nهەروەها ئەماژەیان بەوە کردوو کە چاندنی کشتووکاڵی ئێکولۆژیک هیچ باشتر نیە نەبۆ ژینگە وە نە بۆ کڕیارەکان کە بەکاری دەهێنن. لەبەرامبەردا ڕێکخراوی کشتووکاڵی ئێکۆلۆژیک (Ekologiska Lantbrukarna) پێیانوایە کە چاندنی کشتووکاڵی ئێکۆلۆژیک یان ژینگە پارێز کاریگەری زۆری هەیە. بەتایبەت ئەگەر لەکاتی چانددا پەینی کیمیای یان گووبرە کەمتر بەکار بهێنرێت ئەوا ئاستی دەردە زیانگەیەنەرەکان کەمتر دەبێتەوە. ئەمەش ئەوە دەگەیەنێت کە ئاستی ژەهر کەمتر دەکاتەوە. ئێلین ریدستروێم ڕەخنە لە چۆنیەتی تاقیرکرنەوەکان لەسەر بەرووبوومە ئێکۆلۆژیەکان دەگرێت.\n- ئێلین ڕیدستروێم دەڵێت. توێژەرەوەکان بۆ توێژینەوەکایاندا لە زۆربەی کاتدا تەنها پشتیان بە یەک بەشی بچووک بەستوو کە ئایا ئەو ماددانە چەندە کاریگەریان هەیە، نەوەک لەسەر کێڵگەیەکی بەرفراوەن و سروشتی. لە زۆربەی توێژنەوەکانیاندا کە هەتاوەکو ئێستا ئەنجامداوە لەگەڵ دۆخی ڕاستی کێڵگەکاندا ڕاست نەبووە، ئەمەش لەڕووی ئەوی کە چۆن کار لە کێڵگەیەکی راستەقینەدا بەڕێوە دەچێت. ئەمەش بێگوامن لە ڕوانگەی توێژینەکەوە دەرئەنجامێکی چەواشەکارانەوەی لێدەکەوێتەوە.


سەركردایەتیی ڕوسیا پەیام بۆ كازمی دەنێرێت\nمستەفا كازمی، سەرۆكوەزیرانی عێراق و ماكسیم ماكسیمۆڤ، باڵیۆزی ڕوسیا لە بەغداد\nمستەفا كازمی، سەرۆكوەزیرانی عێراق، ئەمڕۆ پێنجشەممە 15ی تشرینی یەكەم پێشوازی لە ماكسیم ماكسیمۆڤ، باڵیۆزی ڕوسیا لە بەغداد كرد.\nنووسینگەی ڕاگەیاندنی سەرۆكوەزیرانی عێراق لە ڕاگەیاندراوێكدا وردەكاریی سەردانەكەی باڵیۆزی ڕوسیا-ی بۆ لای كازمی ئاشكراكرد و ڕایگەیاند، “ماكسیمۆڤ، سڵاوی سەركردایەتیی ڕوسیا-ی گەیاندووە بە مستەفا كازمی سەرۆكوەزیران، سەركردایەتیی ڕوسیا هیوای خواستووە كازمی لە سەركردایەتیكردنی حكومەتدا سەركەوتووبێت بە تایبەت لەكاتێكدا ئەو هەموو ئاڵنگارییەی لەپێشدایە.”\nڕاگەیاندراوەكە نووسینگەی ڕاگەیاندنی سەرۆكوەزیرانی عێراق ڕایگەیاندووە، “لە كۆبوونەوەكەی كازمی و باڵیۆزی ڕوسیا لە بەغداد، پەیوەندییەكانی نێوان عێراق و ڕوسیا لە بوارەكانی سیاسی و ئابوری و ئاسایشدا تاووتوێكراون. گفتوگۆشكراوە سەبارەت بە دۆخی هەرێمی و ڕێگەكانی هاوئاهەنگیی هاوبەش لەنێوان عێراق و ڕوسیا دا لەپێناو سەقامگیركردنی ناوچەكە.”\nهیومان ڕایتس وۆچ: سوریا و ڕوسیا تاوانی جەنگییان لە ئیدلب ئەنجامداوە\nسەرۆکی هەرێم سەردانی پارێزگای کەربەلا دەکات\nدادگای فیدراڵی كاندیدبوونی هۆشیار زێباری ڕەتكردەوە\nدادگای باڵای فیدراڵی بڕیاریدا بە ڕەتكردنەوەی كاندیدبوونی هۆشیار زێباری بۆ پۆستی سەرۆك كۆمار. دادگای باڵای فیدراڵیی عێراق ئەمڕۆ…\nهەوڵی تەقاندنەوەی كەشتییەكی نەوتهەڵگری عێراق دەدرێت\nكەشتییەكی نەوتهەڵگری سەر بە كۆمپانیای “سۆمۆ” لەڕێگەی بۆمبێكی گەورەوە هەوڵی تەقاندنەوەی درا. ئەمرۆ هەینی 1ی كانونی دووەم، شانەی…


چەمکی خوێنەر لای ئەریستۆ/ حەمە مەنتک\n17:36 PM IRAQ\nFRIDAY, 29 NOVEMBER 2019 - 12:03\nبەشی فەرهەنگ و هونەر- توێژەر و نووسەری کورد حەمە مەنتک لە وتارێکی کوردتدا کە لە ماڵپەڕی ڕووداو بڵاوی کردۆتەوە تیشک دەخاتە سەر چەمکی خوێنەر و پێگەی خوێنەر لە ڕوانگەی ئەریستۆ.\nدەتوانین بڵێین هەوەڵین کتێبی تیۆری لەبارەی ئەدەب و هونەر، کتێبی (هونەری شیعر)ی ئەریستۆیە. ئەم تیۆریزانە لەم کتێبەدا زۆر بە وردی جۆرەکانی شیعری بە داستان و درامی (تراجیدی و کۆمیدی) و گۆرانی دیاری کردووە. بۆ پەیڤین لەبارەی خوێنەرەوە لە کن ئەم تیۆریزانە دەبێ بۆ هەردوو چەمکی لاسایی کردنەوە و پاکبوونەوە بگەڕێینەوە. چەمکی پاکبوونەوە بە زاراوە جیهانییەکەی بە کاسارسیس (Chatharsis) دەناسرێتەوە.\nئەم زاراوەیە یۆنانییە و لە بنەڕەتی بەکارهێنانیدا بۆ بواری پزیشکی دەگەڕێتەوە، بە واتای ئەو تەکنیکە دێت کە کرداری پاکبوونەوە و بەتاڵکردنەوە لە ئاستی جەستەیی و دەروونی لە مرۆڤدا دروست دەکات. واتای کۆنی ئەم زاراوەیە ((فارماکۆس Pharmakos ـە کە بە واتای دەرمان دێت. هاوکات بە واتای تاوانی کۆمەڵە کەسێک دێت. هۆکارگەلی فرە بۆ پاکبوونەوە هەن، سادەترینیان قوربانیدانە بە بەراز، یان سەگێک، یان کەڵەشێرێک.)) [الخگیب: ١٩٩٩: ٥٨] دواتر ئەم زاراوەیە واتایێکی فەلسەفی و ئێستێتیکی وەردەگرێت، پێوەندی بەو هەڵچوونەوە هەیە کە بەهۆی دەقێکی ئەدەبی و هونەرییەوە دروست دەبێت.\nچەمکی پاکبوونەوە لە کن ئەریستۆ پێوەندی بە لایەنی ئاکاری خوێنەرەوە هەیە. ئەو لەبارەی کاریگەریی دەقی ئەدەبی لەسەر خوێنەر دەڵێت: "تراجیدیا لاساییکردنەوەیێکی مەبەستدار و بە بایەخ و تەواوە.\nزمانێکی جوانی هەیە و هەریەک لە ئەکتەرەکان بەشێکی دەنوێنن و پشت بە گێڕانەوە نابەستێ. لە ڕێگەی بەزەیی و پەیداکردنی ترسەوە دەبێتە هۆی پاککردنەوەی هەست و سۆز". [ئەریستۆ: ٢٠١٠: ٢٦] وەکوو گوتم ئەم چەمکە پێوەندی بە ئاکاری خوێنەرەوە هەیە، بۆ ئەمەیش ئەرکی ئەدەب و هونەرە چاکسازی لە دەروونی خوێنەردا بکات. کەواتە هەوەڵین ئەرکێكی هونەر بەرانبەر خوێنەر پاراستن و پاککردنەوەیەتی لە هەموو غەریزە و ئارەزووە خراپەکان.\nبۆیەش کاتێك خوێنەر (بینەر) دەقێکی شانۆیی دەخوێنێتەوە (دەبینێت) ئەوا دیمەنە تراجیدییەکان دەبێ ئەو هەستی ترس و بەزەییە لە دەروونیدا بجوڵێنن بۆ ئەوەی ئەو مرۆڤە لەڕێی گریانەوە پاک بێتەوە. بۆیەش ئەو دەقە ئەدەبی و هونەریانە هەڵچوونێکی بەهێز لە دەروونی ئەو خوێنەرانەی ناتوانن هەستەکانیان بەرانبەری بشارنەوە، دروست دەکات، دەقگەلێکن هەنگاو بە هەنگاو خوێنەر دەکەنە کەسێکی پاک.\nلەڕێی ئەم تیۆرییەوە دەتوانین ئاماژە بۆ دوو دەستە لە خوێنەر بکەین. ئەریستۆ خۆی لە کتێبەکەیدا ئاماژە بۆ ئەوە دەکات کە تراجیدیا لاساییکردنەوەی کردەوەی بەرز و سەنگینە "لاساییكردنەوەی كردەوەیەكی سەنگین و لە خۆیەوە تەواو پێگەیشتووە كە درێژییەكی دیاری هەیە و بە زمانێكی پاراو نووسراوە، چەندین بابەتی هونەری تێدا هاتووە كە لەگەڵ بەشەكانی شانۆگەریدا دەگونجێن و ئەمەش هەموو بە شێوەی درامی نەك بە گێڕانەوە ئەنجام دەدرێ". [گەردی: ٢٠٠٤: ٢٤] کەواتە ئەوانەی تراجیدیا باسیان دەکات، کەسانێکن لە خانەدانەکانن. ئەوانیش کەسانی بەڕێز و سەنگینن، تەنانەت قسەکانیان دوورە لە جنێو و قسەی نزم. ئامانج لەم پاکبوونەوەیە خوێنەران (بینەران)ی چینی ئاسایی و کرێکار و خزمەتکارانن، چینی خانەدان و پاشایان هەرچەندە هەستەکانیان بەم دیمەنانە کاریگەر دەبێت، بەڵام پێویستیان بەم پاکبوونەوەیە نییە، چونکە تراجیدیا گوزارشتە لە ژیانی ئەوان. واتە ئەوان ژیانیان، زمانیان دوورە لە کردەوەی نزم و هەرزان. ئەوان هیچ کردەوەیێکی نزم و خراپ ئەنجام نادەن.\nبۆیەیش ئەم پاکبوونەوەیە پتر بۆ خەڵکانی چینی خوارەوە و کرێکار و خەڵکی ئاسایییە. لەم ڕوانگەیەوە ئەریستۆ خوێنەران (بینەران) بۆ دوو چین و دەستە دابەش دەکات. چینی خانەدان و کەسانی ئازاد و چینی خوارەوە و کرێکار و کۆیلەکان.\nسەرباری ئەوانە، چێژ لە کن ئەو خوێنەرانە ئەو کاتە دروست دەبێت کە هەستەکانی خوێنەر لەگەڵ هەستەکانی پاڵەوان یەک بێتەوە. کەسی پیرۆز، یان خراپەکار تەنێ لە یەک بەرگدا نامێنێتەوە. ئەریستۆ کارەکتەرێک لە نێوان هەردووکیان پێشنیاز دەکات، ئەویش گۆڕانی پاڵەوانە لە کەسێکی چاکەکارەوە بۆ خراپەکار، یان بە پێچەوانەوە. بۆیەیش ئەم تیۆریزانە دەسکاری بنیاتی ناوەوەی رووداوی تراجیدیا دەکات.\nئاماژە بۆ ئەوە دەکات کە رووداوی تراجیدیا کاریگەری لەسەر گۆڕینی پاڵەوان هەیە. بۆ نموونە گۆڕانی پاڵەوان لە کەسێکی بەختەوەرەوە بۆ کەسێکی بێبەخت و نابەختەوەر، وەک ئەوەی بەسەر ئۆدێپ دێت و لە کەسێکی بەختەوەرەوە بۆ کەسێکی نابەختەوەر دەگۆڕێت، دوای ئەوەی ڕاستی کەسایەتی خۆی بۆ دەردەکەوێت کە بکوژی باوکی خۆیەتی و دایکی خۆیشی مارەکردووەتەوە. کۆی پرۆسێسی چەمکی پاکبوونەوە مەبەست لێی چێژگەیاندنە بە خوێنەر، واتە مەبەستدارە.\nئەم پاکبوونەوەیە ترس و هەستەکانی خوێنەر دەجوڵێنێت و پاکی دەکاتەوە. ئەم ئامانجە پێوەندی بە بابەت و زمان و کارەکتەر و فیکر و ئیقاعەوە هەیە. بۆ نموونە زمانی تراجیدیا دەبێت زمانێکی پاراو و جوان و دوور لە قسەی هەرزان بێت، ڕووداو دەبێت درێژییێکی دیاریکراوی هەبێت، کات لە تراجیدیادا نابێت لە ڕۆژێک تێپەڕ بکات. هەموو ئەمانە کاریگەری لەسەر چێژی خوێنەر هەیە. واتە ئەم تەکنیکانە بە دیوێکدا لە خزمەت خوێنەردا دانراون.\nلە لایێکی دیکەوە ئەریستۆ لە چوارچێوەی قسەکردنی لەبارەی وتاردانەوە گرینگی بە گوێگر (خوێنەر) دەدات. هەموو ئامانجی وتاردانیش بۆ قەناعەتپێکردنی گوێگرە بە کۆی ئاستە کۆمەڵایەتی و فیکرییەکانەوە. لێرەدا وتاردان بە گوێرەی بارودۆخی گوێگر بۆ سێ دەستە دابەش دەکات.\nدەستەی یەکەم وتاردانی بەرگریکردنە، لەم بارەدا دادوەر و جەماوەرێکی دیاریکراو دەبنە گوێگر (خوێنەر)، لەم جۆرەیاندا بەشێوەیێکی کەم پەنا بۆ ڕەوانبێژی و کاریگەری دانان لەسەر گوێگران دەبرێت. دەستەی دووەم بریتییە لە وتاردانی ڕامانی، ئەم جۆرەیان بە ئامادەیی جەماوەرێکی زۆر دەبێت، شێوازەکەی لە لایەنی هونەری و تەکنیکی خاڵییە. هەرچی دەستەی سێیەمە، بریتییە لە وتاردانی خۆنواندن کە شێوازەکەی بە وردی و هونەری دەناسرێتەوە، ئەم جۆرەیان کاریگەری لەسەر هەست و بیرکردنەوەی گوێگرەکان دادەنێت. [شعراوی: ١٩٩٩: ١٦٨] لێرەوە دەتوانین سێ دەستەیش لە گوێگر (خوێنەر) دەستنیشان بکەین. وتاردانی دادوەری جەماوەرێکی دیاریکراوی تایبەت دەبنە بەردەنگ، بۆ نموونە ئەوانەی پسپۆڕی و پێوەندییان بە بابەتی دادوەرییەوە هەیە. هەرچی دەستەی دووەمە جەماوەری عەوام دەبنە گوێگری، ئەمانە گوێگری ئاسایین. هەرچی دەستەی سێیەمە کە وتاردانی خۆنواندنییە، جەماوەرێکی ناسراو و ڕۆشنبییری دەوێت.\nجۆری سێیەم ئەو جۆرەیە کە ئەریستۆ دەبێتە هاندەر و پاڵپشتی. بۆیەیش داوا دەکات وتاردانی ڕامانی بکرێتە قوربانیی وتاردانی خۆنواندنی، تاکوو وتاربێژ بە بیرکردنەوەکانی قەناعەت بە گوێگر بکات. ئەریستۆ ئەو وتاردانەی تەنێ دنەی هەستەکان دەدات و دڵەڕاوکی دروست دەکات، رەت دەکاتەوە، چونکە لەگەڵ مەبەستی قەناعەتپێکردن نایەتەوە. هاوکات دەبێت وتاربێژ میزاجی گوێگران و چۆنیەتی کاریگەریدانان لەسەریان شارەزابێت.\n- ئەریستۆ: ٢٠١٠: شیعر (پۆیەتیکا): وەرگێڕانی: د.محەممەد کەمال، دەزگای چاپ و پەخشی سەردەم، سلێمانی.\n- ئەریستۆ: ٢٠٠٤: هونەری شیعر (شیعرناسی): وەرگێڕانی: عەزیز گەردی: خانەی چاپ و پەخشی ڕێنما، سلێمانی.\n- الخگیب (محمد): ١٩٩٩: الفکر الاغریقی، دار علا‌والدین، دمشق.\n- شعراوی (عبدالمعگی): ١٩٩٩: النقد الادبی عند الاغریق والرومان، مکتبە الانجلو المصریە، القاهرە.


3/28/2020 4:49:00 PM 535 جار خوێندراوەتەوە\nڤایرەسی کۆرۆنا (COVID-19) رۆژانە دەیان مرۆڤ ئەکوژیت و بۆتە مەترسیەکی جدی لەسەر مرۆڤایەتی. لەهەندێک ولات ژمارەی مردن بە جۆریکە کە کیشەی بۆ مەراسیمی ناشتن دروستکردوە. لە زۆربەی ولاتان جگە لە دەولەتە ئیسلامیەکان، سوتاندنی تەرمی مردو لەحالەتی ئاسایی ش دا رێپیدراوە (crematie) زۆر خیزان لەجیاتی ناشتن، تەرمەکە لە شوینی تایبەت و بە ڕیورەسمی تایبەت ئەسوتینن. لە ئەوروپا و زۆر ولاتی تریش بەشێکی زۆر یان لەسەر داوای خیزانەکانیان ئەسوتینرین و هەندیکی یشیان ئەنیژرێن. بیگومان ریوشوینی شتن و ناشتن بە هەردوجۆرەکەیەوە بۆ ئەوانەی بە ڤایرۆسی کۆرۆنا ئەمرن، جیاوازە لە مردنی ئاسایی. هەوڵ ئەدەم لە خوارەوە رێوشوینەکانی ناشتن، یان سوتاندن ی قوربانیەکانی کۆرۆنا رونبکەمەوە، هیوادارم ئەو تیگەیشتنە نادروستەی کە لای خۆمان هەیە، راستبکەمەوە.\nئایە ڤایرەسی کۆرۆنا لە (مردو)ە وە بۆ کەسێکی تر ئەگوازرێتەوە؟\nرۆژنامەی گەل (de Vollkskrant)ی هۆلەندی لە ژمارەی رۆژی 22 ی مارتی 2020 دا بەم جۆرە وەلامی پرسیارەکەی داوەتەوە:\nڤایرەسی ئیبۆلا (ebolavirus )لە رێی شلەی لەشەوە وەک میز، عارەق،پیسایی یەوە ئەگوازرێتەوە، بۆیە لەشی مردو بۆماوەیەکی زور ئەتوانی کەسانی تر توش بکات. لە باشوری ئەفریکا بەهۆی دەستلیدان و بەریەکەوتنیان لەگەڵ جەنازەی مردوەکانیان، خەلکیکی زۆر توشی نە خۆشیەکە ئەبون!\nبەلام لە ڤایرەسی کۆرۆنادا ئەم ریسک و مەترسیە زۆر کەمترە چونکە ڤایرەسی کۆرۆنا لە رێی (پرژە- پریشک)ی پژمین و کۆکین ەوە ئەگوازرێتەوە، یان لە کۆتا هەناسەدانەوەی کاتی مردن دا. کانسیکی بچوک هەیە کە ڤایرۆسەکە کەوتبێتە سەر لەشی، سەردەست و دەموچاوی یان جلەکانی و بەپێی لیکۆلینەوەکانیش ڤایرەسەکە بۆ ماوەیەکی کەم ئەژی. هەرکەسێک لەکاتی مردنەکەی دا دەستی بەر نەخۆشەکە کەوتبێ بیگومان هەرچەندە بچوکیش بێ، ریسکێکی بۆ کەسەکە تیا ئەبێ. بۆیە پەیمانگای نیشتمانی بۆتەندروستی گشتی و ژینگە (RIVM)، کە ئێستە سەرۆکایەتی بەرەنگاربونەوەی کۆرۆنا ئەکات، ئامۆژگاریمان ئەکات کە جلی تایبەت لەکاتی رێورەسمی گواستنەوەی مردوەکەدا، بپۆشین.\nئینجا با بزانین (RIVM)ی هۆلەند چۆن ئامۆژگاریمان ئەکات:\nپرسیار: مەترسیەکانی توش بون لەکاتی مردنی کەسیك دا چییە؟\nڤایرۆسەکە بۆ ماوەیەکی کەم لەدەرەوەی لەشی مرۆڤ ئەژی.لە چەند ساعاتیکەوە تا رۆژێک. گواستنەوەی ڤایرۆسەکەش لەڕیی پرژەی کۆکین و پژمینەوە روئەدات. کەواتە ئەمەش لەدوای مردن رونادات. بەگرتنە بەری ڕیوشوینەکانی خۆپاراستن و لەبەرکردنی جلی تایبەت لەکاتی کفن و دفنکردن دا،ئەم ریسکە بۆنزمترین ئاست کەم ئەکرێتەوە.\nپرسیار: کەی پێوسیتە دەستەکانمان بشۆین؟\nزۆر گرنگە لەدوای هەردەست تیوەدانێکی مردوەکە دەستمان بە باشی بشۆین(20 چرکە). لەدوای جل لەبەرداکەندن، دوای هەڵگرتن، گوستنەوە ی مردوەکەدا ئەبێ بە تەواوی دەسەکانمان بشۆین. بەو پەڕی وریایی یەوە هەمو ڕیوشوینەکانی خۆ پاراستن جیبەجی بکرێ.\nپرسیار: لەکاتی مامەڵەکردنی لەگەڵ مردودا چ ڕێوشوینیکی خۆپاراستن پێویستە بگیرێتە بەر؟\nئەبێ دەستکیش و،جلی تایبەت (schort )ئاودامانی قۆڵ دریژ لەبەر بکەیت. عەینەک و ماسک پێویست ناکات. یەکەم جار جلە ئاودامانەکە لەبەر بکە، ئینجا دەسکێشە هەتا سەرقؤلەکان داپۆشە. لەکاتی داکەندن دا، پێچەوانەی بکەرەوە. یەکەم جار دەسکیشەکان دابکەنە، ئینجا بە تەواوی دەسەکانت بشۆ(20 چرکە)، ئینجا سەر جکەلەی کە لەبەرت کردوە دا بکەن، لە کۆتیادا جارێکی تر دەستەکانت بە جوانی بشۆ(20 چرکە).\nپرسیار: چۆن چۆنی تەرمی مردوەکە بگوازرێتەوە؟\nمردوەکە بەشیوەیەکی نۆرماڵ و ئاسایی هەڵئەگیرێ و ئەگوارێتەوە. ئەمەش زۆرجار لە ڕیی نەخۆشخانەکان یان دەزگای ریعایەی تەندروستی یەوە ئەکرێ. لەکاتی بەرکەوتنی مردوەکەدا ئەبێ جلی تایبەتی ئاودامان و دەسکیش ت لەدەستدا بێ و دەست شتن پێرەو بکە.\nپرسیار: ئایە ئەکرێ کەسێکی مردو بە کۆرۆنا تحنیط بکرێ؟\nبەڵێ، بەمەرجێک ڕیوشوینەکانی خۆپاراستن وەک باسمانکرد بگیرێتە بەر.\nپرسێار: ئایە هیچ کۆت و بەندێک لەسەر داپۆشینی جەستەی مردوەکە هەیە؟\nنەخێر، جەنازەی مردوەکە چ لە ماڵەوە یان لە سەنتەری دوادیدار کراوەبێ.لەناو دارەمەیتەکەدا ئەکرێ سەری کراوە یان داپۆشراو بێ. بەلام نابێ دەستی لێوەبدرێ.\nپرسیار: ئایە هیچ کۆت و بەندیک هەیە کە خیزانەکەی بۆیان نەبێ دەس لە جەنازەکە بدەن؟\nدوای ئەوەی رێوشوینی ئامادەکردنی مردوەکە بۆ بەخاک سپاردن جی بەجیکرا، نەخێرهێج ڕیگریەک نیە. ئامۆژگاریتان ئەکەین کە ڕێوشوینەکانی خۆپاراستن ڕەچاوبکەن.\nپرسیار: ئایە هیچ کۆت و بەندێک هەیە بۆ پەیوەندی نەکردن بە خانەوادەی مردوەکەوە؟\nلە ئێستادا ئەڵێن تەوقە نەکەن. هیچ ڕیگریەکی تر نیە. مەگەر ئەوانیش توشی ڤایرۆسەکە بوبن.ئەمانە نابێ بە هیچ جۆریک تیکەلاوی کەسی تر ببن. سەرخۆشی کردن و دەربڕینی هاوخەمی ئەکرێ لەڕیی گۆرینەوەی نامەی دەنگی یان تەلەفۆن ەوە بێ.\nپرسیار: ڕێورەسمی پرسەدانان چۆن ئەبێ؟\nلەم کاتەدا بۆ خۆپاراستن لە توش بون، باشترە مەراسیمی پرسە نەکرێ. ئەگەر خانەوادەکەی ویستیان بیکەن، ئامۆژگاریمان وایە کە ئەبێ 1.5 مەتر لەیەک دوربن. خۆ ئەگەر کەسێک نیشانەکانی سەرمابون، کۆکە و پژمین ی هەبو نابێ بەهیچ جۆریک تیکەلاویان ببێ.\nهیوادارم ئەم زانیاریانە کە لەسەرچاوە هۆلەندیەکانەوە وەرمگرتوە، بەرچاو رونیەک بدا بە هاولاتیان کوردستان و داودەزگا تەندروستیەکان، کە بەڕیزە وە مامەڵە لەگەل تەرمی ئازیزانماندا بکەن کە بە نەخۆشی کۆرۆنا ئەمرن. بەمەرجێک ڕێوشوینەکانی خۆپاراستن بەو پەڕی وریایی و دیقەتەوە جێ بەجێ بکەن.


ئیرەیی دین بۆ هەژموونى زانست\nدیدى ماتریالیستى لە واتا هەرەسادەکەیدا واتە, بینینى دونیا بەو جۆرەى لەخۆیدا هەیە. لێرەشەوە, هیچ دیاردەیەک خورافەى ڕووت نیە و هیچ دیاردەیەکى تریش عەقڵانیەتى ڕووت نیە. خورافە و عەقڵانیەت, دوو گەمەى هەردەم گۆڕاوى ناو ڕەوتى مێژووى مرۆیین. ڕەنگە ئەوەى لە گۆشەیەکەوە خورافە دەرکەوێت, لە گۆشەیەکى ترەوە ببێتە دیاردەیەکى عەقڵانى. مێژووى کۆن تا نوێ, جۆرێکە لەم گۆشەگۆڕینە. مەبەستەکە, ڕێژەییکردنەوەى شتەکان نیە بەڵکو ڕێژەییکردنەوەى ئەو باگراوەندەیە وا شتەکانى تیا دەڕسکێت و هەڵدەکەوێت. واتە لەناو ئەم باگراوەندە ڕێژەییەدا, شتەکان دەتوانن لە گۆشەیەکى تایبەتەوە ڕەها(موتڵەق) دەرکەون و فەنتازیاى گرووپێکى کۆمەڵایەتى و مرۆیی ڕاگرێت.\nخودا بەحوکمى ئەوەى ڕەهەندێکى هێرمیونۆتیکیى هەیە, ئەوا بوونیشى هەبووە. خودا هەیە, چونکە کاریگەریی مانایی هەیە. خودا نیە, چونکە نەبوونەکەى خۆى بەپێى ژمارەیەکى زۆرى دەرکەوتەى خۆى پڕدەکاتەوە. هەتا لە سەرەتاى فەلسەفەى مۆدێرندا و لە دەقێکى وەک تێڕامانەکان(چەند وردبوونەوەیەک لەبارەى میتافیزیکەوە)ـى دیکارتدا و بەپێى ڕامانى چوارەم هاتووە: «من دەزانم ناکرێ خودا هەڵمخەڵەتێنێ, چونکە هەموو هەڵخەڵەتاندن و هەموو تەفرەدانێک جۆرێکە ناتەواوەتى(و کەموکووڕى)». دیکارت لە زۆر شوێنى ترى ئەم دەقەدا, لەگەڵ پرسى خودا تێهەڵدەچێت تا یەقینێکى ترى جیا لە خودا بسەلمێنێت کە مرۆڤە. دیکارت پێش چەند سەدەیەک پرسى خودا بە هەند وەردەگرێت, تا ترازانێکى ناڕاستەوخۆ لە باوەڕى سەدەکانى ناویندا درووستکات. کێشەى ئەو سەلماندنى خودا نیە بە واتا ئەمڕۆییەکەى, بەڵکو ژێستێکى فەلسەفییە تا سنورێکى فۆرماڵ لەنێوان خودا و مرۆڤدا بکێشێت, سنورێک کە چێژى خوایی و چێژى مرۆیی جیاکاتەوە و بەر لەوەش خودا وەک زامنى وجودیی مرۆڤ لەلایەکەوە دانێت(زامنێک کە خودا فریودەر نیە و بوونمان خەون نیە و تەنانەت من و خودا بە نێوانگریی یەکتر هەین و بنکێکى ئۆنتۆلۆژى و لۆژیکى بۆ کردەوەکانمان هەیە). باسەکە دیکارت نیە, دیکارتیش بەزەروورەت بەرهەمى مێژووى خۆرهەڵات نیە, بۆیە ئەوەى لە بایەخى ئەو باسە دەمێنێتەوە بۆ ئێمە ڕەنگبێ بریتى بێت لەمە: خودا(وەک بنچینەییترین ڕەهەندى غەیبى), چەندە ڕێدەدات لەناو مێژوودا گۆڕانکارییە هزرى و زانستى و ژیارییەکان تێکڕا قبوڵکەین؟ دیکارت لە خۆرئاوا ڕێى بۆ لەدایکبوونى سوبێکت و مرۆى نوێ خۆشکرد, لەڕێى تەرحکردنی خوداوە خوداى لەقاند, و لە چێژى دێرینەى خۆیشى بەجۆرێک دایبڕى: زانست و فەلسەفە و بەدواشیاندا چەندین کایەى تر کەوتنە جەنگى ژویسانس و چێژبڕکێوە, جەنگى لێکدانەوەى دونیا بەپێى میتۆد و پرەنسیپە تیۆرییەکانى خۆیان. لاى ئێمە, چیرۆکەکە جیاوازە: ئەو دینەى لە خەیاڵدان و ژیانى ئێمەدا هەیە لەلایەکەوە دەژى و لە زۆر شوێنیشدا دزی لە دیاردە و دەسکەوتەکانى سەردەم دەکات کە لە مۆدێرنەى خۆرئاواوە هاتوون تاکو ١) کەلێنى نێوان خۆى و زانست و گۆڕانکارییەکانى دەرنەکەوێت ٢) مەستبوون بەو ڕەهەندە غەیبى و نامێژووییەى کە هەیەتى و هەموو جووڵەیەکى مرۆڤایەتى دەکاتە پاشکۆى ئەم ڕەهەندە دووردەستە. گەر دیکارت ویستبێتى بڵێت «خودا فریوماننادات, چونکە نوقسان نیە», ئەوا مانا زیمنییەکە ئەوەیە «مرۆڤ هەیە و سنورى هەیە و زانستیش ئیمکانێکى کراوەى بەردەم مرۆڤە». "من بیردەکەمەوە, کەواتە هەم", وێڕاى ئەوەى سەلمێنى وجودیی ئێمەیە, هاوکات خەساندنێکى نیان و ناڕاستەوخۆى خوداشە لەناو مۆدێرنەدا. جۆرێک لە بێبەشکردنى خودا لە چێژە لەمێژینەکەى خۆى. هێنانى پێگەى ئەوە, بۆ بنپێى مرۆى زانستگەراى مۆدێرن. بەڵام لە کۆمەڵگاگەلى وەک ئێمەدا, یارییەکە چەشنێکى ترە و چاوشارکێى تایبەت لەگەڵ ڕوویەکى دیارى مۆدێرنەدا دەکەین کە زانستە.\nپێشگریمانەکەمان ئەوەیە کە دین(ـى ئیسلام) هەمیشە بەرهەڵستیی ڕاستەوخۆى زانست ناکات, بەڵکو لەو جێیانەى وا پێویستدەکات, پشکەهەژموونى خۆى لە گوتارى زانستى دەدزێت و وا خۆى دەردەخات هى خۆیەتى. ئەم چێژدزی‌یە, دوور نیە لە ئیرەیی نەستەکییانەى دین بە زانستەوە کە باسوخواسى لەگۆڕێدایە. دزییەکەش پتر پەیوەندیی بە ڕووى دەرەوەى زانستەوە هەیە, بە ڕووە عامى و گشتییەکەیەوە نەک دیوە ناوەکییە پسپۆڕییەکانى. چونکە کێشەکە بۆ نیگاى مرۆڤە لەنێوان دوو دیاردەدا گەرچى یەکیان زیاتر بە لاى سوبێکتیڤبووندا دەڕوات و ئەمیتریشیان بە لاى ئۆبێکتیڤبووندا, کەچى لە پانتاییە کۆمەڵایەتییەکەدا لە بندەستى دەستێوەردانى مرۆڤدا دەجووڵێن و ژیانى مرۆڤ دەخەنە ژێر کاریگەرى و ململانێوە.\nزۆرجار زمان و زاراوەسازى و ستایلى ژیان لە زانستەوە وەردەگرێت و لە پێچێکى تەڕدەستانەدا دەیکاتە هى خۆى و زەمینەکەش لەنێوان باوەڕداراندا بەجۆرێک لەبارە کە هەستبکەن تەڕدەستى نیە بەڵکو ڕاستییەکى خۆڕسکى دین خۆیەتى. نمونەمان هەیە کە تیایدا ڕێکەوتێک دەریدەخات دونیاى مادى و غەیب لەسەر یەک دەژین و فریوى زەینى درووستدەکەن. بۆنمونە: لە سەرەتاى درووستبوونى دینێکدا دەوترێت هەڵهاتنى خۆر لە خۆرئاواوە نیشانەیەکى قیامەتە. واى دانێ زانستیش دەڵێت چەند هەزارساڵ یان واى دانێ چەندسەد هەزار ساڵێک دەکرێت ئاراستەى خۆر پێچەوانەبێتەوە. دین لەسەرەتاوە نیشانەیەکى مادیی چواردەورى خۆى پێچەوانەکردووەتەوە تا دەریخات شتێکى مەحاڵ دەڵێت. کاتێکیش زانست ڕێسا و ئەگەرەکان لێکدەداتەوە, دەتوانێت شتێکى لەم جۆرە بڵێت کە بەرەنجامى شیکردنەوەى پێکهاتەى فیزیایی و کیمیایی تەنێک بێت و هتد. واتە گەر یەکەمیان گریمانەیەکى نیمچەئوستورەیی دەرخستبێت ئەوا لە دووەمیاندا یاساکانى مەحاڵێک و لادانێکى خستووەتەڕوو. فریوەکە لەوێدایە کە دینەکە, لاسایی زانست دەکاتەوە بەبێ ئەوەى خۆى یەکسانبکات بە زانست. بۆیە ئیمان(یان غیابى زانست) وەک توخمێک دێنێتەئاراوە و دەڵێت: ئەوەى زانست دەیڵێت, دینیش دەیزانێت بەڵام کاتى ڕوودانەکەى بەدەست “خودا”یە. لێرەدا دین دەست بۆ ژویسانسى زانست دەبات, بۆ ئەو چێژە ڕاگرە دەبات کە زانستى کردووەتە بەشێک لە ژیانى سەردەمەکە, بەڵام دەشیەوێت کرۆکەکەى خۆى نەدۆڕێنێت کە "غەیب" يان نەسەلماندنە بە واتا زانستییەکەى. لێرەدا مەبەستمان ئەوە نیە هەروا بەشێوەیەکى سادە و میکانیکى, دووانەى دین-زانست قوتکەینەوە یان دین بە خورافەى ڕەها و زانست بە عەقڵانیەتى ڕەها پیشاندەین, وەکچۆن بەو دیوەى تریشدا مەبەستمان ئەوە نیە حەقیقەت بدەینە دەست دین و کەشفێکى درەنگوەختیش بدەینە دەست زانست, بەڵکو باسەکەمان لەودیوى لایەنگرییەوەیە و شیتەڵکردنى فریوێکى زەینییە کە لەنێوان کایە و سەردەمەکاندا کاردەکات: دین لێرەدا بەشێوەیەکى ڕیترۆئەکتیڤ و پاشەوپاش دەیەوێت یاسا زانستییەکان بە باڵاى دین بدوورێت و داکۆکى لەو زیادە(excess)یەش بکات کە دین دەکات بە دین. واتە دین ناچێت دۆکترینێکى خۆى بێنێت ڕووبەڕووى زانستى بکاتەوە بەڵکو بەشێوەیەکى ناهاوکات و ڕوولەدوا ڕێسایەکى زانست بەسەر دیندا پیادەدەکات بەبێ ئەوەى ئەو پاشماوە غەیبى و ئۆنتۆلۆژییەى لەناوبچێت. لێرەوە ناکۆکییەکى بنەڕەتى دێتەئاراوە کە تموح و ژویسانسى ئایدۆلۆژیاکان لە جێیەکدا لێکدەپچڕێن و یەکسان نین بەیەکتر(ئەمە پەیامى پشت کتێبێکى وەک ئۆبێکتى باڵاى ئایدۆلۆژیاشە). نەک هەر لەنێوان ئایدۆلۆژیاکان, بەڵکو لەنێوان دوو کەس و دوو قەوارەى جۆراوجۆریشدا ئەم بنبەستە هەیە. لێرەشەوە هاوکێشەیەکى لەم جۆرە درووستدەبێت: دایالۆگ بوونى نیە, لێکتێگەیشتن بوونى نیە...یان بە کەمێک جیاوازییەوە: پەیوەندیگرتن بریتییە لە بەدحاڵیبوونێکى سەرکەوتووانە(ژاک لاکان). پێوەندیگرتن هەمیشە لەسەر نەسازانێکى سازشکراوى بنەڕەتى بەندە. گەر لە باسەکە دوورنەکەوینەوە, تێدەگەین بەشێوەیەکى هەرەناسک و سەیر, دین ڕوویەکى مێژووییشى هەیە: دین دەیەوێت بەشێک لەو ژویسانسەى کایەکانى سەردەم بۆخۆى بپچڕێت چونکە بەشێکە لە هەژموون و گوتارى باڵادەستیش. ئاشکرایە هەتا گەڕانەوەى سەلەفییەکیش بۆ پێشینە دینییەکەى خۆى, گەڕانەوەیەکى مۆدێرنانەیە چونکە لەناو شوێنکاتى مۆدێرندا گوتارى پێشنە/پاشینە درووستدەبێت و گەڕانەوەکەشیان بۆ دابڕانى تەواوەتى نیە لە ئێستا و سەردەمەکە بەڵکو بردنى سەردەمەکەیە بۆ سەرەتایەک کە بەدەستیبێنێتەوە و هاوکات ئەو پاشماوە غەیبییەش بپارێزێت کە لە شێوازى دینداریی سەردەمەکەدا فیتاوفیت دەستناکەوێت. ڕیا کە پتر ناوێکى ئەخلاقییە, و لە فیکردا بە کەمێک ئاڵۆزییەوە پێى‌دەوترێت پارادۆکس, لێرەدا لە پەتییترین شێوەى خۆیدا دەردەکەوێت: خەڵکە کەمتازۆر ئاگادارە دینییەکە دەڵێن واز لە دونیاى ئەمڕۆ بێنن و سەرنج بخەنە سەر ئەو ڕووداوە گەورانەى دین بەر لە زانست جاڕى هاتنى داون. بەڵام دەرگیربوونەکەى پیاوانى دینى بەم باسانەوە, ڕێک لەبەر ڕووداوە دونیاییەکانى ئەمڕۆیە کە چۆن زەینى خەڵک بەلایەکدا ببرێت دینى لێ جێنەمێنێت. بە دەربڕینێکى تر, لەبەر دونیا خۆى, باسى بیربردنەوەى دونیا دەکەن. دین, ئەو پاشماوە غەیببە بە جەوهەر و کرۆکى خۆى دەزانێت و باقیی گۆڕانەکانى تر بە خەسڵەت و عەرەز(عرض)ـى خۆى دادەنێت کە قابیلى گۆڕانە.\nدین(بۆنمونە ئیسلام), دەتوانێت ڕووە مێژووییەکەى خۆى دەرخات بەڵام لەپێناوى قەڵەوکردن و خەسڵەتپێدانى ئەو ڕەهەندە غەیبییەى وا لاى سەرەوەڕا دایناوە. دزیکردن لە کەلەپورى زانست و ژویسانسى زانست, یەکێکە لەم ڕووکارانە. دزیکردنى کەلەپور, مەبەست لەوە نیە دین دەیەوێت ڕاستگۆیانە خۆى زانستى بکاتەوە, بەڵکو دزینى بەشێک لەو پێگەیەیە وا زانست بۆخۆى دەستەبەریکردووە. پارادۆکسەکە لێرەدایە گەر هەموو عەقڵى زانستى بخەیتە بەردەم دین نایەوێت, بەڵام دزى لەو کونج و کەلەبەرانەى ناو زانست دەکات وا ئاسان تێکەڵ بە مەنزوومەى دینى دەبن. واتە هێنانى بەش(جزء)ـە بۆ ناو گشت(کل)ێک, نەک هێنانى گشت بۆ ناو بەش. گەر زانست گشت-ێک بێت, لێکردنەوەى بەشێکێتى بۆ سەربارکردنى بە گشتێکى تر بەناوى دین. دزییەکە, بۆ باوەڕدارى ئاسایی شتێکى نەستەکى و ناڕاستەوخۆیە و میقاتبوون(نەک کردن)ـى ژیانێتى لەگەڵ نەرمەگۆڕانەکاندا, بەڵام بۆ خەڵکى دەمڕاست و قسەکەر, وێڕاى دیوە نەستەکییە گشتییەکەى کەچى شتێکى ئاگایانە و بەئەنقەستیشە. ئەم قسەکەرانە, وەک پێگەى ڕەمزى و بەدواى یەکدا, شتێک لەو کەلێنەش دادەپۆشن کە لەنێوان دین و زانستدا هەیە. ئەو کونە کوێردەکەنەوە وا بەهۆى هەژموونى زانستەوە, دەەمدەکاتەوە. ئەم قسەکەرانە, کە زۆرجار تێکەولێکەیەکى سەرنجڕاکێشى ناو عەقڵى باو(کۆمۆن‌سێنس)ن, ڕێژەیەک لەو ترازانە کەمدەکەنەوە کە لە فەنتازیاى کەسى دینداردا درووستبووە و تووشى سەرگەردانیی کردووە. دزى لێرەدا, لە هەردوو ڕەهەندى ئاگایانە و نائاگایانەدا لەنێوان باوەڕدارى ئاسایی و قسەکەرەکاندا یەکتر دەبڕێت. یەکتربڕینێک کە لێکدانى واقیع و فەنتازیایە, شتێکى هاوشێوەى ئەو کاتەى کە ئێمە سەیرى فیلمێکى سینەمایی دەکەین: من سەیرى فیلم دەکەم, بەڵام سەیرکردنەکە زامێکى ئۆنتۆلۆژى لە مندا کوێردەکاتەوە. واتە من واقیع, لەڕێگەوە فیلمەوە بۆ ماوەیەکى کاتى ڕێکدەخەمەوە. من ئەو لەجێچوون و ترازانانەى تێم کەوتوون, بەهۆى فیلمێکەوە باشتر ڕێکدەخەمەوە. من سەیرى درۆیەک ناکەم, بەڵکو واقیع لەوپەڕى درۆیینەبوونى خۆیدا بەهەند وەردەگرم. پێگەى قسەکەرە دینییەکانیش(کە مەرج نیە هەڵگرى ئیمانێکى ناوەکى بن), لە نواندنى ئەم ڕۆڵە بەدەر نیە. ئەوان بەدزییەوە شتانێک بە ئێمەى باوەڕدار دەبەخشنەوە, کە لە جێى خۆى لەقیوە: بەخشینەکەى وان, جۆرێک لە دزیی نەستەکییە لەنێوان هەردوولادا. لە ئاستێکى سادەتریشدا, دزی لە ناونانەکانى سەردەم, دەخرێتەوە خزمەتى دین: بۆنمونە, «ڕێکردنى محەمەدییانە» و هتد کە بردنى ستایلێکە, وەرگرتنى ناونانێکە لە مۆدەى ڕۆژگارەکەوە. یان: «خوێندنەوەى قورئان وزە لە چواردەوردا دەگۆڕێت» و هتد, کە ئاشکرایە کەشوهەواى ڕستەکە لە کوێوە وەرگیراوە و بە چ زمان و زاراوەیەکیش خزمەتى ڕەهەندە غەیبى و قودسییەکە کراوە. خوێنەر دەتوانێت بۆ زۆر نمونەى تر بگەڕێت کە لەمانەش سەرەکییتر بن. جا لەپشت ئەم بەراوردە هێمنەوە, پەرچەکردارێکى توند نوستووە:\nئەم پەرچەکردارە هیستریاییەى دین بۆ ئەوەى "کەلامى غەیب" هەڵنەوەشێتەوە, ڕووى لەو کەشفە زانستییانەیە کە ئەم کەلامە دەخەنە مەترسییەوە. دین دەیەوێت هەرچى هەیە با هەبێت, چى ڕوودەدات با ڕووبدات, بەڵام بنکى کەلامى غەیبى هەڵنەوەشێتەوە. چونکە دەکرێت هەر هەموو گۆڕان و کەشفەکان بخرێتەوە خزمەتى ئەو کەلامەوە و بدرێتەپاڵ قودرەتى خواوەند. لێرەدا دیسان ئەوە بیردەخەینەوە کە بەرامبەرکێکە, خورافە و عەقڵ نیە(گەرچى لە جێیەکدا ئەوەشە) بەڵکو باس لە دوو داهێنراوى دەستى مرۆڤ خۆى دەکەین کە دین و زانستە و هەریەکەشیان زەینێکى تایبەت بە خۆى درووستدەکات تا پەیوەندیی مرۆڤ و دونیاکەى ڕاگرێت. کاتێک هەردووکى بە دوو دیاردەى دەستى مرۆڤ خۆى دادەنێین, ئیتربەجۆرێک لە جۆرەکان لەم تۆمەت و بەرامبەرکێ و پێشداوەرییە ڕزگاردەبین. هەر ئەمەش دیدێکى ماتریالیستییە بۆ هەردوو بەرەکە. ژیانى دەروونى و مانایی و بەهایی مرۆڤەکان بەجۆرێکە هەموو پێکڕا ناتوانن لە سەردەمى دینەوە بۆ زانست بپەڕنەوە, چونکە دین بەجیا لەوەى چەندە عەقڵانییە یان نا, پەیوەندیی ئەوان و دونیا ڕێکدەخات. ئەم ڕێکخستنەش پرۆسەیەکى یەکجارەکى نیە لە جێیەکدا کۆتایی بێت, بەڵکو بەردەوام لەناوەوە کشان و پلاستیکیبوونێکى تیایە بۆ ئەوەى بەربەرەکانێى دژەکانى خۆى بکات لەناو مێژووى شارستانیەتدا. هەر دیاردە و کایەیەکى نوێ کە دێت, لە هەرکوێدا زیانى بە دین گەیاند و هەڕەشەى کردە سەر یەکانگیرى (consistency)یەکەى, ئیدى لەناوەوە میکانیزمە نەستەکى و شاراوەکانى دەکەوێتەگەڕ و دەستدەکاتەوە بە سەرلەنوێ-ڕێکخستنەوە. گەر دیوێکى دینیش لەدەستچێت, نۆرمێک کۆن ببێت, ئەوا کرۆکەکە لەناو مەنزوومەیەکى تردا خۆى ڕێکدەخاتەوە و پەیوەندیی بنیام و جیهان دەپارێزێت. ئەمە ئەو شتەیە کە پەیوەندیی بە ئەرگۆمێنتەوە نامینێت(بۆنمونە لە چاپە مۆدێرنەکەیدا), چونکە ئەرگۆمێنتەکە خۆى ئەوەیە ئەرگۆمێنت لەویادا دەوەستێت چونکە هەریەکە لە چەمکەکانى وەک فەنتازیا و ئارەزوو و هتد دەکەونەگەڕ کە خۆیان ئەرگۆمێنتى دەروونیی تایبەت بە خۆیانیان هەیە و قووڵ بە بەرژەوەندیی مرۆڤدا ڕۆچوون. یان بە واتایەکى تر, ئەرگۆمێنت لەبەرامبەر ژویسانسدا شکستدێنێت و ئەو شتە دەکەوێتەوە کە ژیژەک بە کەمێک دەسکاریی چەمکەکەوە ناویدەنێت ژوى-سێنس(واتە چێژەمانا, یان ئەو ساتەى مانا بەشێوە بابەتى و عەقڵانى و ئەرگۆمێنتسازەکەى لەکاردەکەوێت و تاکە ئەرگۆمێنت ئەو ئەرگۆمێنتەیە کە ڕوانگە ئایدۆلۆژییەکە پەسنیدەکات و ناهێڵێت سوبێکتیڤیتەى ئەو ئایدۆلۆژیایە لەبەریەکهەڵوەشێتەوە. واتە, مانا ئەو مانایەیە لە سودى من بێت). لێرەوە دین دەبێتە دیاردەیەک کە پێشوەخت دنیایی و مێژوویی و ماتریالیستییە, ئەو توخمە غەیبییەشى کە دەیەوێت لەناونەچێت, هەمیسان بۆ ڕاگرتنى پەیوەندیی مسوڵمانە بەم ژیانەوە. ئەمە بۆ پرسى "بەهەشت"یش درووستە کە گوزارشتە لە شوێنێکى دوورەدەست, بەڵام بەهەشت خۆیشى جۆرێکە لە فەنتازیاى بنەڕەتى بۆ ڕاگرتنى ئەم دونیا مادییەى کە هەیە.\nئەم "توخمە غەیبى"يە, پێگەیەکى هاوتا و هاوشێوەى ئەم دەربڕینەى ترى هەیە: «بەس ئەوە...»: گۆڕانەکانى سەردەم با هەبن «بەس ئەوە...» تیانەچێت. زانست تواناى سەمەرە لە خۆى پیشاندەدات, «بەس ئەوە...» دوا یەقینى منە. مرۆڤ ئەم هەمووە کونجکۆڵییەى هەیە, بەس ئەوە...» خودا خۆیەتى لە هەموان دەقیقترە. دەربڕینى «بەس ئەوە...», دەربڕینێکە بۆ دەرنەبڕانى توخمێکى پێشین و لەکاتبەدەر: فۆرمێکە خۆى خزیلک و نەگیر و نەمرە, بەڵام ناوەڕۆکەکەى لە تەماسدایە بە "عەبد"ەوە و عەبدەکان هەموو شت بکەن, «بەس ئەوە...» لەدەستنەدەن. ناشبێت ئیرەیی لاوەکیی زانستیش بە دین, پشتگوێبخەین, بەڵام سرووشتێکى جیاوازى هەیە: دین هەموو جیهان بە هى خۆى دەزانێت, شتێکە پێشوەخت هى ئەوە, تاقیکردنەوە و بەرئەزموونخستنى یارییەکى مرۆییە و هیچى تر. بە دەربڕینێکى تر, زانستیش لە ڕووى دەرەوەڕا خاوەنى «بەس ئەوە...»ـى خۆیەتى. شتان دەبێت تاقیکرێنەوە و واتە یاسا ناوەکییەکانى بەجۆرى دەقیق و سەلمێنەى ئەزموونى و گریمانەى ورد دەجوڵێن, بەڵام لەدەرەوەڕا سرووشتى دیاردەیەکى هێرمۆنتیکى و کۆمەڵایەتى و بگرە ڕەمزیی هەیە و قابیلى پێناسە و خەمڵاندنە: ئەوەى دین هەیەتى, دەبێت دزەى تێکەم و شیتەڵیکەم(هەتا گەر بێتو درۆش بێت). بەڵام لەڕاستییدا, ئەوەى دین وەک ڕەهەندێکى غەیبى و بنەڕەتى هەیەتى, توخمێکى پۆزەتیڤ و جێگرتوو نیە بچین یەکاڵاى بکەینەوە, بەڵکو "نادیار"ێکە هەقمان بەسەر ناوەڕۆکە پۆزەتیڤەکەیەوە نیە(گەر گریمان هەشیبێت) و تەنیا وەک فۆرمێکى ڕاگر سود لە بەرەکەتەکەى وەردەگیرێت. بۆیە گەر لاى دین هەموو شت قابیلى توێکارى بێت, ئەوا «بەس ئەوە...» بەدەرە لێى. گەر هەموو شت قابیلى دیتن بێت, ئەوا «بەس ئەوە...» جۆرێکە لە نابینایی بونیادى و دەکەوێتە چەقى هەموو دیتنێکى تاقیگەیی و ئامرازییەوە. ڕەنگە بەپێى "فەلسەفەى زانست", دیاردەیەک بە کۆلکەزانستى دانرێت, بەڵام لەڕووى نرخە ڕەمزى و دینییەکەیەوە کاریگەرى لەسەر خەیاڵدانى کۆمەڵگا دانێت. بەڵام لە گۆشەنیگاى باوەڕدارێک خۆیەوە, ئەم دیاردانەى ژێر ئەم توخمە غەیبییە لە ئاستى فۆرماڵدا و وەک کارکردى دەروونى, ڕۆڵى جۆرێک لە ماتماتیک دەگێڕێت کە وەک فۆرم شیاوى تەجروبەکردن نیە و هەمان کات بۆ بەڕێخستنى ئەزموون پێویستە.\nمرۆڤ, ئەو بوونەوەرەیە خۆى کایەى جیاجیا دادەهێنێت و هەر لەلایەن ئەو کایانەشەوە کارەکتەرى وى دادەهێنرێتەوە. مرۆڤى ئەمڕۆى ئێمە, نە بەتەواوى لە دەرەوەى دینەوەیە و نە بەتەواویش لە دەرەوەى زانستەوەیە. مەبەست لە دین ژینگەیەکە کە یاساکانى خۆى تێکەڵ بە کەلتور دەکات و زانستیش مەبەست لەو باسوخواس و بەرهەمانەیە وردەوردە دید و سالیلى ژیانمان بەرەو لاى خۆى دەگوشێت. هەردووکیشى مادام بە فلتەرى پانتایی مرۆیی و کۆمەڵایەتییدا دەڕوات, ئەوا دەست بۆ گەنجینەى ژویسانسى مرۆڤ دەبەن و کەمتازۆر ناچاریدەکەن شێوازى چێژوەرگرتن و ماناوەرگرتن و بەهاوەرگرتنى بە واقیعەوە ڕێکخەنەوە. ئیشى فیکر, بنکۆڵکردنى ئەو هەڵوێست و وێستگە جۆراوجۆرانەیە کە لە چواردەورى ژینگە مرۆییەکەماندا دەگوزەرێت(کە دوورترین خاڵى فیزیکى و گەردوونییش, نزیکترین شوێنەوارى خۆى لەم پانتاییە مرۆییەدا جێدەهێڵێت و بگرە پێشوەخت لێرە ڕوودەدات).\n . چەند وردبوونەوەیەک لەبارەى میتافیزیکەوە, ڕێنێ دیکارت, و. حەمید عەزیز, ٢٠٠٥, ل٦٧


◄ ئەنجام: 45 تۆمار دۆزرایەوە، لاپەڕە 1 لە 5 ژمارەی تۆمار لە لاپەڕەیەکدا: 🗐 1 🗐 5 🗐 10 🗐 25 🗐 50 🗐 100\n📕 ئیبراهیم ئەحمەد؛ بیبلیۆگرافیا و پێڕستی لە کتێبی کوردیدا پەڕتووکخانە\n📅 کاتی تۆمارکردن Apr 9 2019 4:33PM\n👁 ئەم بابەتە 774 جار بینراوە\nبوار نورەدین لە ساڵیادی مامۆستا برایم ئەحمەددا، س [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 0 0 ✔ 99% ✍ ز.س. 9-4-2019 16:33:10\n📕 برایەتیی ئەدەب و هونەر: بیبلیۆگرافیا پەڕتووکخانە\n📅 کاتی تۆمارکردن Jun 10 2012 12:35PM\n👁 ئەم بابەتە 6,416 جار بینراوە\nجەلیل کاکە وەیس [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✖ 48% ✍ ب.س. 10-6-2012 12:35:12\n📕 بنکەی رووناکبیریی گەلاوێژ، مێژوو و بیبلیۆگرافیای چالاکی و بەرهەم پەڕتووکخانە\n📅 کاتی تۆمارکردن Apr 9 2017 8:40AM\n👁 ئەم بابەتە 2,360 جار بینراوە\nئامادەکردنی: بوار نورەدین [ زۆرتر... 👁] 📕 ✖ 0 0 ✔ 99% ✍ م.ب. 9-4-2017 8:40:58\n📕 بیبلیوگرافیا حەفتیناما پەیمان پەڕتووکخانە\nموسەدەق تۆڤی دهۆک-1998 [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✔ 60% ✍ هـ.ب. 31-3-2014 0:40:07\n📕 بیبلیۆگرافیای ئەکادیمیای کوردی - بەرگی 1 - زمان پەڕتووکخانە\n📅 کاتی تۆمارکردن Jan 29 2013 3:42PM\n👁 ئەم بابەتە 4,111 جار بینراوە\nئەکادیمیای کوردی 2012 [ زۆرتر... 👁] 📕 ✖ 0 0 ✔ 99% ✍ هـ.ب. 29-1-2013 15:42:27\n📕 بیبلیۆگرافیای بڵاوکراوە و بەڵگەنامەی هونەری شانۆی شاری سلێمانی؛ بەرگی1 پەڕتووکخانە\n📅 کاتی تۆمارکردن Feb 27 2020 9:53PM\n👁 ئەم بابەتە 307 جار بینراوە\nبوار نورەدین ساڵی 2020 [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 0 2 ✔ 99% ✍ ز.س. 27-2-2020 21:53:02\n📕 بیبلیۆگرافیای بڵاوکراوە و بەڵگەنامەی هونەری شانۆی شاری سلێمانی؛ بەرگی2 پەڕتووکخانە\n👁 ئەم بابەتە 323 جار بینراوە\nبوار نورەدین ساڵی 2020 [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 1 2 ✔ 99% ✍ ز.س. 27-2-2020 21:53:02\n📕 بیبلیۆگرافیای بڵاوکراوە و بەڵگەنامەی هونەری شانۆی شاری سلێمانی؛ بەرگی3 پەڕتووکخانە\n👁 ئەم بابەتە 286 جار بینراوە\nبوار نورەدین ساڵی 2020 [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 0 1 ✔ 99% ✍ ز.س. 27-2-2020 21:53:02\n📕 بیبلیۆگرافیای بەیان لە ساڵی 1969-1982 پەڕتووکخانە\n👁 ئەم بابەتە 8,890 جار بینراوە\nمستەفا نەریمان [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✖ 58% ✍ ب.ج. 10-6-2012 12:35:14\n📕 بیبلیۆگرافیای چیرۆکی کوردی پەڕتووکخانە\n👁 ئەم بابەتە 11,218 جار بینراوە\nحسێن عارف [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✔ 60% ✍ ب.ج. 10-6-2012 12:35:12