فیکر و شیعر – سه‌رده‌م\nفیکر و شیعر\nخۆرخێ لویس بۆرخیس\nلە ئینگلیزییەوە: زاموا محەممەد\nواڵتەر پاتەر نووسیویە کە هەموو هونەر دەیەوێت بگاتە دۆخی مۆسیقا. هۆکارە ڕوونەکەش (بێگومان من وەک عەوامێک قسەی لەسەر دەکەم) ئەوەیە کە لە مۆسیقادا فۆڕم و ناوەڕۆک ناکرێت دووکەرت بکرێن(لێک داببڕدرێن). ئاواز، یان هەر پارچە میوزیکێکی دی، قاڵبێکە لە دەنگ و وەستان کە لەناو کاتدا خۆی دەکاتەوە، قاڵبێک کە من وایدادەنێم دووکەرتکردنى نەکردەبێت. ئاوازەکە زۆر بە سادەیی هەم قاڵبەکەیە و هەم ئەو هەستەشە کە لێوەى پەخش دەبێت و هەمیش ئەو هەستەیە کە لە ناخدا دەیبزوێنێت. هانسلیک، ڕەخنەگری نەمساویی، نووسیویە کە میوزیک زمانێکە دەتوانین بەکاریبهێنین، تێیبگەین؛ بەڵام ناتوانین تەرجەمەى بکەین.\nسەبارەت بە ئەدەبیات، بەتایبەتییش سەبارەت بە شیعر، وادانراوە کە حاڵەتەکە تەواو پێچەوانە بێت. ڕەنگە بتوانین پلۆتی پیتە قرمزییەکەThe Scarlet Letter) ) بۆ هاوڕێیەکمان بگێڕینەوە کە هێشتا نەشیخوێندووەتەوە، ڕەنگە بتوانین تەنانەت قاڵبەکەشی پێبڵێین. دەتوانین پلۆتی شیعرەکەى ویلیەم بۆتلەر یاتس (لیدیا و قازەکە) بگێڕینەوە؛ بەمەش دەگەینە ئەو بیرکردنەوەیەى کە شیعر هونەرێکى زۆڵە، جۆرێکە لە دووڕەگ(هەجین).\nڕۆبێرت لویس ستیڤنسۆنیش باسی ئەم جووت-سرووشتییەی شیعری کردووە. ئەو دەڵێت: بە بارێکدا، شیعر لە خەڵقی عەوامەوە نزیکترە، ئەو خەڵقەى سەر شەقامەکان؛ چونکە کەرەستەى شیعر وشەیە. وشەش، وەک ستیڤنسۆن دەڵێت، ڕێکوڕاست دیالێکتى ژیانە. وشە لە باسە پووچەکانى ژیانى ڕۆژانەدا بەکاردەهێنرێت و کەرەستەى شاعیرانیشە، وەک دەنگ کە کەرەستەى مۆسیقارانە. ستیڤنسۆن وەک خشت، وەک هۆکاری ئاسانکاریی باس لە وشە دەکات، پاشانیش بیر لە شاعیر دەکاتەوە کە دەتوانێت ئەو ڕەمزە ڕەق و جێگیرانە کە بۆ مەبەستى ڕۆژانە و ئابستراکت بەکاردەهێنرێن بچنێت و بیانکات بە قاڵبێک، قاڵبێک کە خۆی پێی دەڵێت “تۆڕ”. گەر گوتراوەکانى ستیڤنسۆن قەبووڵ بکەین ئەوا ئێمە تیۆریەکمان دەبێت بۆ شیعر؛ تیۆرییەک دەربارەی وشەکان کە لە ئەدەبیاتدا درووستدەکرێن تا بەکارهێنانێکیان هەبێت جیاواز لە بەکارهێنانە سەرەتاییەکە. ستیڤنسۆن دەڵێت کە وشەکان بۆ بەکارهێنانى ئاسایی و ڕۆژانەن و شاعیر بەشێوەیەک لە شێوەکان شتێکى سیحراوییان لێ بەرهەم دەهێنێت. وابزانم لەگەڵ ستیڤنسۆندا هاوڕام، لەگەڵ ئەوەشدا دەشێ بۆچوونەکەی بە هەڵە لەقەڵەم بدرێت. ئێمە دەزانین کە ئەو نەرویجییە تەنیا و قەشەنگانە لە شیوەنەشیعر(رثاء)ەکانیاندا توانیویانە تەنیایی خۆیانمان بۆ بگوێزنەوە، توانیویانە جورئەت و وەفاداریی خۆیانمان بۆ بگوێزنەوە، توانیویانە هەستی خۆیانمان بەرامبەر بە دەریا ڕەشەکان و جەنگە زەمهەریرئاساکان بۆ بگوێزنەوە؛ هێشتا من وا هەست دەکەم ئەوانەى ئەو شیعرگەلەیان نووسیوە، شیعرگەلێک کە زۆر لێمانەوە نزیکن و بەناو سەدەکاندا بۆلامان دێن، گران دەبوو لایان گەر ناچار بکرابان ئەو هاستانەمان لە پەخشاندا بۆ دابڕێژن. تەنانەت لەگەڵ کینگ ئەلفرێدیشدا هەر ئەمە حاڵەتەکەیە، پەخشانى ڕاشکاو و ڕەوانە، کاریگەرە بۆ ئامانجەکەى، بەڵام هیچ سەدایەکى قووڵی نییە؛ ئەو چیرۆکێکمان بۆ دەگێڕێتەوە، ئەم چیرۆکە دەشێت سەرنج ڕابکێشێت یان نەیکێشێت، ئیدی ئەوە هەموو مەسەلەکەیە. گەرچی هاوچەرخگەلێکى ئەویش هەبوون کە خەریکی شیعرنووسیی بوون و شیعرەکانیان هێشتا لە سەدا نەکەوتوون، شیعرگەلێکن کە هێشتا زیندوون.\nگەر ئارگیۆمێنتێکى مێژوویی لەبەرچاوبگرین (بێشک من ئەم نمونەیەم خۆبەخۆ هەڵبژاردووە و دەکرێت لە هەموو جیهانەوە هاوتای بۆ پەیدا بکرێت)، دەبینین کە وشە بە کۆنکریتیی دەستیپێکردووە نەک بە ئابستراکتیی؛ وا دەزانم کە وشەى “کۆنکریت” هەمان واتای وشەى “شاعیرانە”ی دەبێت لەم بارەدا: با لە وشەیەکى وەک ناخۆش (dreary)بڕوانین، ئەم وشەیە لە سەرەتادا مانای خوێناویی (bloodstained)ی هەبووە. هەمان شێوە وشەى شاد(glad) مانای نوێکراوە(polished)ی هەبووە، وشەى هەڕەشە(threat)یش مانای ئاپۆڕایەکى هەڕەشەئامێزی هەبووە؛ ئەو وشانەى کە ئێستا ئابستراکتن ئەوسا مانای ورد و بەهێزیان هەبووە.\nدەشێ بچینە لای نمونەى تر، با وشەى هەورەگرمە(thunder) وەربگرین و بگەڕێینەوە بۆ “Thunor”ی خوداوەند کە “Thor”ی نەرویجیی هاوتا سەکسۆنییەکەیەتى. وشەى “Thunor” مانای هەورەگرمە و خوداکەشی هەبووە، بەڵام گەر لەوانەمان بپرسیایە کە لەگەڵ هینگیست هاتن بۆ ئینگلتەرا، ئایا وشەکە مانای گرمەى ئاسمانى هەیە یان توڕەیی خوداکە، لەو بڕوایەدا نیم کە هێندە وردبین بوونایە تا لە جیاوازییەکە تێبگەن. من وا دەزانم کە وشەکە هەردوو ماناکەى هەڵگرتووە بەبێ ئەوەی بە تەواویى خۆی وابەستەى یەکێکیان بکات. هەرکات بەر وشەى ” thunder” کەوتبن ئەوا هەستیان بە گرمەى کزی ئاسمان کردووە و هەورەتریشقەیان دیوە و بیریشیان لە خوداکە کردووەتەوە؛ ئەوسا وشەکان بە سیحر بارکرابوون، ماناى ڕەق و خێرایان نەبووە.\nبەم پێیەش کە قسە لەسەر شیعر دەکەین دەشێ بڵێین کە شیعرنووسیی کردنى ئەو شتە نییە کە ستیڤنسۆن بیری لێ کردووەتەوە. هێنانی کۆمەڵێک پووڵی لۆژیکیی و کردنیان بە سیحر، ئەمە شیعر نییە؛ بەڵکو زیاتر گێڕانەوەى زمانە بۆ سەرچاوە ڕەسەنەکەى. ئالفرێد نۆرس وایتهێد نووسیویە کە لەنێوان هەموو بەدحاڵییبوونەکاندا، بەدحاڵییبوونى هەبوونى فەرهەنگى کامڵ هەیە، ئەو بەدحاڵییبوونەى تێیدا وابیربدەکرێتەوە کە بۆ هەموو ئیدراکێکى هەستەکیی، بۆ هەموو ڕاگەیاندنێک، بۆ هەموو بیرۆکەیەکى ئابستراکت، مرۆڤ دەتوانێت هاوتایەک، سیمبوڵێکى پڕبەپێست لە فەرهەنگدا بدۆزێتەوە؛ خودى ئەو حەقیقەتەش کە پێمان دەڵێت زمانەکان جیاوازن وامان لێدەکات گومان لە بوونى ئەم دۆخە بکەین.\nبۆ وێنە لە ئینگلیزیی سکۆتلەندییدا وشەگەلێکمان هەیە لە چەشنى “eerie” و ” uncanny” کە لە زمانەکانى تردا بوونیان نییە، ئێ بێگومان لە ئەڵمانییدا وشەى ” unheimlich”شمان هەیە. ئەمە بۆ وایە؟ چونکە ئەوانەى بە زمانى تر قسەیان کردووە پێویستیان بەم وشانە نەبووە، نەتەوە ئەو وشانە پەرەپێدەدات کە پێویستى پێیانە. ئەم تێبینییە لە لایەن چێستێرتۆنەوە کراوە (وابزانم لەو کتێبەیدا کە دەربارەى واتسە). دادپەروەرانەیە گەر بڵێین زمان، وەک فەرهەنگ پێیگوتووین داهێنانى ئەکادیمییەکان و فیلۆلۆجیستەکان نییە، بەڵکو زمان لەگەڵ تێپەڕینی کاتدا پەرەى سەندووە، بە تێپەڕینی کاتێکى زۆر، لەلایەن گوندنشینەکان و ماسیگرەکان و ڕاوچیەکان و سوارەکانەوە پەرەى پێ دراوە؛ زمان لە کتێبخانەکانەوە نەهاتووە، بەڵکو لە دەشتەکان و دەریاکان و ڕوبارەکانەوە، لە شەو و لە کازیوەوە هاتووە.\nلەگەڵ ئەوەشدا لە زماندا ئەو حەقیقەتەمان هەیە (زۆر ڕوونیشە لای من) کە وشەکان بەجۆرێک لە جۆرەکان وەک سیحر سەریانهەڵداوە. ڕەنگە ساتەوەختێک هەبووبێت کە تێیدا وشەی ڕووناکی(light) مانای تیشکدانی هەبووبێت و شەو(night)یش مانای تاریک. لەگەڵ وشەی “night”دا ڕەنگە وابزانین کە لە سەرەتادا مانای خودی شەوی هەبووە، ئاماژە بووە بۆ ڕەشیی شەو، بۆ هەڕەشەکانى شەو، بۆ ئەستێرە درەوشاوەکانى شەو. دواتر، پاش زەمەنێکى درێژ، دەچینە سەر مانای ئابستراکتی وشەکە: ماوەی زەمەنیی نێوان کازیوەى قەلەڕەش و (وەک لای عیبرییەکان هەبووە) کازیوەى کۆتر، دەستپێکى ڕۆژ.\nمادام من قسەم لەسەر عیبرییەکان کرد، دەتوانین نمونەیەکى تر لە میستیکیزمى جوییدا و لەناو کتێبی قەبالادا بدۆزینەوە. بۆ جووەکان ڕوونبووە کە هێزێک لە وشەدا هەیە، ئەمە ئایدیای هەموو تەڵیسمەکان و ئابراکەدابرا(وشە جادووییەکان)یشە؛ ئەو چیرۆکانەى کە لە هەزارویەک شەوەدا دەدۆزرێنەوە. لە چاپتەری یەکەمى تەوراتدا خوێندوویانەتەوە کە: “خودا گوتی با نوور ببێت، نووریش بوو” کەواتە ئاشکرا بووە لایان کە لە وشەى “نوور”دا هێزێک هەیە بەشی ئەوە دەکات کە ڕووناکی بە هەموو جیهاندا بپەخشێنێت، ڕووناکی بهێنێتە بوون، ڕووناکی بهێنێتە ڕوودان. هەندێک بیرکردنەوەم ئەنجامداوە لەسەر ئەم کێشەى بیرکردنەوەیە (کێشەیەک کە هەرگیز پێم شیکار ناکرێت). پێشتر باسی ئەو فاکتەمان کرد کە لە مۆسیقادا دەنگ و ناوەڕۆک و فۆڕم ناکرێت لێکداببڕدرێن، چون لەڕاستییدا هەرسێک هەمان شتن؛ دەشێ گومانى ئەوە بکرێت کە لە شیعریشدا تا ڕاددەیەکى دیارییکراو هەمان شت ڕوودەدات.\nبا دوو پارچەى دوو شاعیری مەزن وەربگرین، یەکەمیان لە پارچە شیعرێکى شاعیری ئێرلەندیی ویلیام یاتسەوەیە:”حیکمەتە پەککەوتەیی جەستە؛ ئێمە گەنج بووینیەکترمان خۆشویست و نەزان بووین”. لە سەرەتادا ڕاگەیاندنێک بەدیی دەکەین:”حیکمەتە پەککەوتەیی جەستە” بێگومان ئەمە دەکرێت ئایرۆنییانە بخوێندرێتەوە. یاتس باش زانیویە کە دەشێ بگەینە پەککەوتەیی جەستە بەبێ گەیشتن بە حیکمەت؛ وا دەزانم کە حیکمەت گرنگتربێت لە خۆشەویستیی، خۆشەویستییش لە ئاسوودەگیی پەتیی، شتێکى بێبایەخ هەیە سەبارەت بە ئاسوودەگیی. لە بەشەکەى تری ستانزاکەدا ڕاگەیاندنێک سەبارەت بە ئاسوودەگییش دەبینین:” حیکمەتە پەککەوتەیی جەستە؛ ئێمە گەنج بووینیەکترمان خۆشویست و نەزان بووین”.\nئێستا ڤێرسێکى جۆرج مێردیس وەردەگرم:”تا ساتى مردنى ئاگر لەنێو کوانووەکەداتەماى خۆشسوحبەتییمان نابێ لە ئەستێرەکان” لە ڕووکەشدا ئەم ڕاگەیاندنە هەڵەیە، ئەو بیرۆکەیەی کە فەلسەفە تەنها ئەو دەمە سەرنجمان ڕادەکێشێت کە شەهوەتە جەستەییەکانمان جێهێشتووە، یان شەهوەتەکانى جەستە جێیانهێشتووین، بەڕای من هەڵەیە. ئێمە چەندین فەیلەسووفی بەجۆشی گەنج دەناسین: بێرکلی، سپینۆزا و شۆپنهاوەر. لەگەڵ ئەوەشدا ئەمە پەیوەندی بە باسەکەوە نییە؛ ئەوەى زۆر گرنگبێت ئەو حەقیقەتەیە کە هەردوو پارچەکە- “حیکمەتە پەککەوتەیی جەستە؛ ئێمە گەنج بووینیەکترمان خۆشویست و نەزان بووین” و دێڕەکەى مێردیس:”تا ساتى مردنى ئاگر لەنێو کوانووەکەداتەماى خۆشسوحبەتییمان نابێ لەگەڵ ئەستێرەکان” گەر بە ئابستراکتیی وەربگیرێن، ئەوا هەمان مانایان دەبێت، لەگەڵ ئەوەشدا هەریەک جیاواز بەر هەستمان دەکەون. کاتێک پێمان دەگوترێت –یان کە من ئێستا پێتان دەڵێم- کە هەمان مانایان هەیە، ئێوە ڕاستەوخۆ و ڕەمەکییانە هەست دەکەن پەیوەندییان نییە، هەست دەکەن کە دوو دێڕەکە بەڕاستیی جیاوازن.\nزۆرجار گومانم کردووە کە مانا شتێکى زیادکراوە بۆ شیعر، درووست دەزانم کە ئێمە “هەست” بە جوانیی شیعرێک دەکەین بەر لەوەى تەنانەت لێشی تێبگەین. نازانم کە تا ئێستا نمونەیەکم لە سۆنێتتاکانی شێکسپیرەوە هێناوەتەوە یان نا:\nمانگی فانیی دەوامى بە گیرانی خۆی داوە،\nکونکەرە غەمینەکانى ئاسمانیش گاڵتە بە قەدەری بەدى خۆیان دەکەن،\nدوودڵییەکان ئێستا تاجى دڵنیایی دەنێنە سەر،\nئاشتییش زەیتوونى سەردەمێکى ناکۆتا ڕادەگەیەنێت\nگەر لە پەراوێزەکە بڕوانین، دەبینین دوو دێڕی یەکەم -“ماهی فانیی دەوامى بە گیرانی خۆی داوەکونکەرە غەمینەکانى ئاسمانیش گاڵتە بە قەدەری بەدى خۆیان دەکەن”- وادانراوە کە ئاماژەبێت بۆ شاژن ئیلیزابێس؛ شاژنە پاکیزەکە، ئەو شاژنە بەناوبانگەى کە لەلایەن شاعیرە مەلەکییەکانەوە بە دیانای پاکیزە و بێگەرد چوێندراوە. شێکسپیر کاتێک ئەم دێڕانەى نووسیوە هەردوو مانگەکەى لەخەیاڵدا بووە، مێتافۆڕی (مانگ=شاژنە پاکیزەکە)ی هەبووە و باوەڕ ناکەم تووانیبێتى بیر لە مانگى ئاسمانیش نەکاتەوە؛ ئەوەی من دەمەوێت ڕایبگەیەنم ئەوەیە کە پێویست ناکات خۆمان وابەستەى یەک مانا، یان هەر مانایەک بکەین. ئێمە “هەست” بە بەیتەکە دەکەین بەر لەوەى یەکێک لەو مانا و گریمانانە هەڵبژێرین. “ماهی فانیی دەوامى بە گیرانی خۆی داوەکونکەرە غەمینەکانى ئاسمانیش گاڵتە بە قەدەری بەدى خۆیان دەکەن” لانى کەم بۆ من، جوانییەکى هەیە زۆر دوورتر لەو حەقیقەتەى کە دەشێت چۆن تەفسیر بکرێت.\nبێگومان ئەمانە بەیتگەلی جوان و بێمانان، لەگەڵ ئەوەشدا هێشتا مانایان هەیە، مانایان هەیە بۆ خەیاڵدان نەک بۆ ئەقڵ. با نمونەیەک زۆر سادە وەربگرم: “دوو گوڵەباغی سوور بەسەر مانگەوە” لێرەدا ڕەنگە بگوترێت کە مانا ئەو وێنەیەیە کە وشەکان بەخشیویانە، بەڵام بۆ من وێنەیەکى دیارییکراو بوونى نییە. چێژێک هەیە لە وشەکاندا، لە ئیقاعی وشەکاندا، لە مۆسیقای وشەکاندا. با نمونەیەکی تریش لە ویلیام مۆریسەوە وەربگرین:”ئیدی یۆلاندى جوان سەبارەت بە گوڵەکان وتى” (یۆلاندى جوان ژنە جادووبازێکە) “ئەمە نەغمەى حەوت قوللەکەیە” ئەم دێڕانە لە سیاقیان دەرهێنراون، لەگەڵ ئەوەشدا بەڕای من هەر خۆیان ڕاگرتووە.\nگەرچی من ئینگلیزییشم خۆشدەوێ، کاتێک شیعری ئینگلیزیی وەبیر خۆم دەهێنمەوە، دەبینم کە زمانەکەى خۆشم، ئیسپانیی، بانگم دەکات. دەمەوێت چەند دێڕێکى ئیسپانییش بهێنمەوە، گەر لێیان تێناگەیت ئەوا دەتوانیت قەناعەت بە خۆت بکەیت کەمنیش لێیان تێناگەم و مانایان نییە. جوانن، بەشێوەیەکى جوان بێمانان، بۆ ئەوە نەکراون کە هیچ مانایەک ببەخشن. هی ئەو شاعیرە بۆلیڤییە لەڕاددەبەدەر-لەبیرکراوەن، ڕیکاردۆ جەیمس، هاوڕێیەکى داریۆ و لوگۆنس. ڕیکاردۆ ئەم شیعرانەى لە دوایین دەیەی سەدەى نۆزدەهەمدا نووسیوە، خۆزگە تەواوی سۆنێتتێکەم لەیادبوایە، هەستدەکەم کە شتێک لە کوالیتییە زەنگینەکەى دەگەیشتە ئێوەش، بەڵام پێویست ناکات. هەست دەکەم کە ئەم چەند دێڕە بەس بن:\nAlma de luz، de música y de flores\nمانایان نییە، بۆ ئەوە نەکراون کە هیچ مانایەک ببەخشن، لەگەڵ ئەوەشدا هەر خۆ ڕادەگرن، وەک شتێک لە جوانیی خۆ ڕادەگرن؛ ئەوان، لانى کەم بۆ من، سەرمەدیین.\nئێستاش، کە پێشتر شیعری مێردریسم هێناوەتەوە، هەمدیس نمونەیەکى تر وەردەگرم، ئەمیان جیاوازە چونکە مانایەک لەهەناودەگرێت؛ قەناعەتێک بەدیی دەکەین کە لەگەڵ تەجرەبەیەکى شاعیرەکەدا وێکدەکەوێت. لەگەڵ ئەوەشدا، گەر پەنجەی ئاماژە بخەینە سەر ئەزموونەکە، یان گەر شاعیرەکە پێمان بڵێت چۆن ئەم دێڕانەى بەرهەمهێناوە، چۆن پێیانگەیشتووە، تووشی ونبوون دەبین. دێڕەکان ئەمانەن:\nئەڤین، کە شتە نەمرەکانى لێ دزیوین،\nمیهرەبانانە ئەم جووڵە بچووکەى پێ بەخشیوین،\nئەم جووڵەیەی لە شەپۆلی خۆرنشینا بینیومە:\nمەلەی قازەکە بە بێچووەکانیەوە لەژێر باڵیدا.\nلە دێڕی یەکەمدا وێنەدانەوەیەک دەبینین کە دەشێ سەیربێت بەلامانەوە:”ئەڤین، کە شتە نەمرەکانى لێ دزیوین” نەک (وەک خۆمان پێشبینیی دەکەین):”ئەڤین، کە شتە نەمرەکانى پێ بەخشیوین” نا:” ئەڤین، کە شتە نەمرەکانى لێ دزیوینمیهرەبانانە ئەم جووڵە بچووکەى پێ بەخشیوین” ئێمە وامان لێ کراوە کە هەست بکەین شاعیر دەربارەى خۆی و ئەڤینەکەى خۆی قسە دەکات:”ئەم جووڵەیەی لە شەپۆلی خۆرنشینا بینیومەمەلەی قازەکە بە بێچووەکانیەوە لەژێر باڵیدا” لێرەدا نەغمەى سێ توێی دێڕەکەمان هەیە، پێویستمان بە هیچ چیرۆکێک نییە دەربارەى قازەکە، کە چۆن چووەتە ناو ڕوبارەکەوە و دواتریش چووەتە ناو شیعرەکەى مێردریسەوە و دواتریش ئەبەدییانە هاتووەتە یادگەى منەوە؛ ئێمە دەزانین، یان لانی کەم من دەزانم، کە شتێکم گوێ لێ بووە قابیلی لەبیرکردن نییە. دەربارەى ئەمەش، هەمان شت دەڵێم کە هانسلیک سەبارەت بە میوزیک گوتى: دەتوانم یاد خۆمى بهێنمەوە، دەتوانم تێیبگەم (بە خەیاڵکردنى قووڵ، نەک بە هزری پەتیی)، وەلێ ناتوانم تەرجەمەى بکەم، بڕواشم وا نییە کە پێویستی بە هیچ تەرجەمەیەک بێت.\nبە بەکارهێنانى وشەی “سێ توێ” مێتافۆرَێکم بیرکەوتەوە کە هی شاعیرێکی گریکییە لە ئەسکەندەرییە. ئەو دەربارەى “لیرای(1) شەوە سێ توێکە” نووسیویەتى کە وەک دێڕە شیعرێکى مەزن بەر من دەکەوێت. کاتێک سەیری تێبینییەکانم کرد، بینیم کە لیراکە هەرقلە و هەرقلیش لە لایەن جوپیتێرەوە تۆوی لەدایکبوونى چێندراوە لە شەوێکدا کە درێژیی سێ شەوی ئاسایی هەبووە، بۆییە چێژی خوداکە دەبێت مەزن بووبێت. ئەم ڕوونکردنەوەیە لەگەل دێڕەکەدا ناگونجێت، لەڕاستییدا، ڕەنگە زیانیشی بۆ دێڕەکە هەبێت؛ چیرۆکێکى کەموکورتمان دەداتێ و شتێک لەو مەتەڵە قەشەنگە دەبات: “لیرای شەوە سێ توێکە” ئەمە دەبێت بەس بێت، مەبەستم لە مەتەڵەکەیە. پێویستمان بە خوێندنەوەى تێبینییەکە نییە، مەتەڵەکە لەوێیە.\nلە سەرەتادا دەربارەى وشەگەلێکى ڕیزپەڕ دوام، ڕیزپەڕبوون ئەو دەمەى مرۆڤ دایهێناون. وا تێفیکرام کە وشەى “thunder” بەتەنها دال نەبووە بۆ دەنگى هەورەکان بەڵکوو مانای خوداکەشی هەبووە؛ دەربارەى وشەی”night”یش دوام. کاتێک سەبارەت بە شەو قسە دەکەم، ئەوا من بە حەتمیی –خۆشبەختانەش بۆ ئێمە- دواین ڕستەى یەکەم کتێبی (ڕابوونەوەکەى فینیگەنم بیردەکەوێتەوە، کە تێیدا جەیمس جۆیس دەنووسێت:\n“the rivering waters of, hitherandthithering waters of: Night”\nئەمە نموونەیەکى بەهێزی ستایلی ئاڵۆزە، هەست دەکەین کە دێڕێکى وەها تەنها دەکرا دوای چەندین سەدە لە ئەدەبیات بنووسرێت، هەست دەکەین کە ئەم دێڕە داهێنانە، شیعرە: تۆڕێکى زۆر ئاڵۆز، وەک ستیڤسۆن گوتوویەتى. لەگەڵ ئەوەشدا من گومان دەکەم کە ساتەوەختێکى تر هەبووبێت تێیدا وشەى شەو بەم شێوە سەرنجڕاکێش بووبێت، بەم جۆرە سەیر بووبێت.\nبێگومان دوو ڕێگەى بەکارهێنانى شیعر هەن، لانی کەم دوو ڕێگەى پێچەوانەى یەکتریی (بێگومان ڕێگەی تریش هەیە). یەک لەو دوو ڕێگەیە ئەوەیە کە شاعیر وشەى گشتیی(بۆ عەوام) بەکاربهێنێت و بە شێوەیەک لە شێوەکان بیکاتە وشەى ناگشتیی، تاکو سیحری لێوە پەخش بکات. نمونەیەکی باش ئەو شیعرە ئینگلیزییە دەبێت کە لەسەر بنەڕەتى ڕاگەیاندنى کپکراو(2) (تصریح مکبوح(understatement-داڕێژراوە، هی ئێدمۆند بلوندنە:\nمن گەنج بووم و ئێستاش زۆر پیر نیم؛\nپیاوچاکم دیوە بە مەهجووریی،\nلێی سەندراوە قیمەت و شەرەف و تەندرووستیی،\nئەمەش نەبوو ئەوەى پێشتر بە ئێمەیان گوت.\nلێرەدا وشەى سادەمان هەیە، مانای سادەمان هەیە؛ یان لانى کەم هەستی سادەمان هەیە و ئەمە گرنگە. بەڵام وشەکان وەک نمونەکەى پێشتری جۆیس زەق نین.\nئەم نمونەیەش کە ئیقتیباسێکى پەتیی سێ وشەیی دەبێت: “Glittergates of elfinbone”. “Glittergates”دیاریی جۆیسە بۆ ئێمە. دواتریش ” elfinbone”مان هەیە. بێگومان کاتێک جۆیس ئەمەى نووسیوە بیری لە وشەى ئەڵمانیی دەکردەوە بۆ”ivoryj” (Elfenbein). (Elfenbein) کە تەخفیفی وشەى Elephantenbein”ە (ئێسکى فیل). وەلێ جۆیس ئەگەرەکانى ئەو وشەیەی دیوە و وەریگێڕاوە بۆ ئینگلیزیی، بەو شێوەش ” elfinbone”مان دەستکەوتووە. بە ڕاى من “elfin” لە “elfen” جوانترە، هەروەها ئێمە پێشتر وشەىElfenbein””مان زۆر بەرگوێ کەوتووە، بۆیە ئەو شۆک و سەرسووڕمانەمان ناداتێ کە وشەىelfinbone””ی نوێ و قەشەنگ دەیدات.\nکەواتە دوو ڕێگەى شیعرنووسینمان هەیە، خەڵقیی بە گشتیی باس لە شێوازى سادە و شێوازى ئاڵۆز دەکەن و من ئەوە بە هەڵە دەزانم، چونکە ئەوەی گرنگە و ئەوەی مانای هەیە ئەوەیە کە شیعر دەبێت زیندووبێت یان مردوو، نەک ئەوەى کە دەبێت ئاڵۆزبێت یان سادە، ئەمەش دەکەوێتەوە سەر شاعیرەکە، بۆ وێنە دەشێ شیعری زۆر هەژێنەرمان هەبێت کە زۆر بە سادەیی نووسراوە و ئەم جۆرە شیعرەش بۆمن، لەڕووی سەرسامبوونمەوە پێی هیچی کەمتر نییە لە جۆرەکەى تر –لە ڕاستییدا من هەندێک جار ئەمیان بە جوانتریش دەبینم- بۆ وێنە، کاتێک ستیڤنسۆن (جا کە ئەوسا هاوڕای ستیڤنسۆن نەبووم، وا ئێستا دەمەوێت بەرز ڕایبگرم) “لاواندنەوە”کەى نووسی:\nلەژێر ئاسمانى کێویی و پڕەستێرەدا\nگۆڕ هەڵکەنە و لێم گەڕی پاڵکەوم\nخۆشحاڵ من ژیام و حۆشحاڵ دەمرم\nبەم وەسێتەوە من دەمرم\nکە ئەم دێڕە بخەیتە سەر کێلی قەبرم:\nلێرەدا ڕاکشاوە، شوێنێک کە تاسەی دەکرد\nهاتۆتەوە ماڵ دەریاوانەکە، لە دەریاوە گەڕاوەتەوە\nڕاوچییەکە هاتۆتەوە ماڵ، لە گردەکەوە گەڕاوەتەوە.”\nئەم شیعرە زمانى سادەیە، سادە و زیندووە، بەڵام شاعیرەکەش دەبێت خۆی ماندوو کردبێت تا بیدات بە دەستەوە. دێڕی وەک “خۆشحاڵ من ژیام و خۆشحاڵ دەمرم ” تەنها لەو ساتەوەختە دەگمەنانەدا دێت کە ئیلهام بەخشندەیی دەنوێنێت.\nوابزانم ئەو ئایدیایەى کە وشە وەک سیمبوڵگەلی جەبریانەى پەتیی دەناسێنێت لە فەرهەنگەکانەوە سەرچاوەى گرتووە. نامەوێت لە فەرهەنگەکان بێمنەت دەربکەوم- دڵخوازترین خوێندنەوەم هی د.جۆنسۆن، د.سکیت و ئەو قامووسە فرە نووسەرە دەبێت، ئۆکسفۆردی کورت. لەگەڵ ئەوەشدا بە بۆچوونى من حەقیقەتى بوونى کەتەلۆگگەلی گەورەی وشە و شییکردنەوە وامان لێ دەکات کە لامان وابێت شییکردنەوەکان وشەکان هەڵدەمژن و هەریەک لە وشەکان دەشێت بە وشەیەکى تر بگۆڕدرێنەوە. وابزانم ئێمە ئەوە دەزانین –شاعیریش دەبێت هەست بەوە بکات- کە هەر وشەیەک تاقانەیە، هەموو وشەیەک دانسقەیە، کاتێک ئەم هەستەمان دەبێت کە نووسەرێک وشەیەکی کەم-ناسراو بەکاردەهێنێت. بۆ نمونە، ئێمە وشەی تێکۆشەر(sedulous) بە وشەیەکى دووردەست بەڵام سەرنجکێش دەزانین، بەڵام کاتێک ستیڤنسۆن –وا دیسان سڵاوی لێ دەکەم- بۆ هازلیتی نووسی کە “ڕۆڵی مەیموونى تێکۆشەر دەگێڕێت”، ئیتر لەپڕ وشەکە گیانى وەبەردا دەچێت. کەواتە ئەم تیۆریە (بێگومان هی من نییە، دڵنیام کە لای نووسەری تریش بەدیی دەکرێت)، ئەم ئایدیایە دەربارەى سەرهەڵدانى وشەکان وەک سیحر و دوبارە گێڕنەوەیان بۆ دۆخە سیحرییەکەیان بە بەکارهێنانى شیعر، ئایدیایەکى ڕاستە.\nئێستا دەگەینە پرسیارێکى تر، پرسیارێکى گرنگ: مەسەلەى قەناعەت. کاتێک ئێمە نووسەرێک دەخوێنینەوە (شیعر بێت یان پەخشان) گرنگە کە بڕوامان پێی هەبێت، یان دەبێت ئەو “ویستى لابردنى بێ بڕواییە” پەیڕەو بکەین کە کۆلێریدج باسی دەکات. کاتێک باسی شیعری ئاڵۆز دەکەم، یان باسی وشەى بارز دەکەم، بێگومان دەبێت یادم بێت کە:\nبازنەى بە دەورا بکێشە سێ جار،\nبنووقێنە چاوانت بە ترسێکى پیرۆزەوە،\nچون ئەو شەونمى هەنگوینی خواردووە و\nشیری بەهەشتى خواردووەتەوە.\nبا لە دواین بابەتماندا باس لەو قەناعەتە بکەین کە پێویستە هەم لە شیعردا و هەم لە پەخشانیشدا. بۆ نمونە لە حاڵەتى ڕۆماندا (بۆ باسی ڕۆمان نەکەین کە ئێمە باسی شیعر دەکەین؟) قەناعەتەکەمان لەوێوە دێت کە بڕوامان بە کارەکتەرى سەرەکیی هەیە، گەر بڕوامان بەو هەبوو، ئەوا هەموو شت باشە. من –هیوادارم وەک کوفرێک وەری نەگرن- زۆر لە سەرکێشییەکانى دۆنکی شۆت دڵنیا نیم، ڕەنگە بڕوام بە هەندێکیان نەبێت، لای من هەندێکیان زیادەڕۆییان تێدایە. من دڵنیام کاتێک سوارچاکەکە قسەی لەگەڵ خانەدانەکە کرد، ئەو وتارە دوورودرێژانەى نەوت، گەرچی ئەوانە زۆر گرنگیش نین؛ ئەوەى کە زۆر گرنگبێت ئەو حەقیقەتەیە کە من بڕوام بە خودی دۆنکیشۆت هەیە، هەر بۆیە کتێبگەلێک لە چەشنى (La ruta de Don Quijote) ڕێگای دۆنکیشۆتی-ی ئازۆرین، یان تەنانەت (Vida de Don Quijote y Sancho) ژیانى دۆنکیشۆت و سانچۆ-ی ئونامونۆ، کەم بایەخ دەبینم، چونکە ئەوان سەرکێشیی دۆنکیشۆت زیاد لەپێویست جیددیی وەردەگرن. لەکاتێکدا من بڕوام بە خودی سوارچاکەکە هەیە، تەنانەت گەر یەکێکیش پێم بڵێت کە ئەم شتانە هەرگییز ڕویان نەداوە، من هەر بڕوام بە دۆنکیشۆت دەبێت وەک کارەکتەرێکی هاوڕێم.\nمن بەختی ئەوەم هەبووە چەندین هاوڕێی سەرسامکەرم هەبێت و چەندین حیکایەتیشیان لەبارەوە گوتراوە، هەندێک لەو حیکایەتانە –بە داوای لێبوردنەوە دەیڵێم، بە شانازییەوە دەیڵێم- لەلایەن خۆمەوە ڕێکخراون؛ بەڵام ناڕاست نین، بەڵکو ئەوان لە بنەڕەتدا ڕاستن. دی کوینسی گوتوویە کە هەموو حیکایەتەکان ئەپۆکریفیین(لەڕووی سەرچاوە و دانەریانەوە گومانلێکراون) وابزانم ویستوویەتى لە بابەتەکەدا قووڵتر ببێتەوە، دەبوا بڵێت لەڕووی مێژووییەوە ئەپۆکریفیین و لە بنەڕەتدا ڕاستن. گەر چیرۆکێک گێڕدرایەوە دەربارەى پیاوێک، کەواتە ئەو چیرۆکە تەعبییر لەو دەکات، ئەو چیرۆکە ڕەمزی ئەوە. کاتێک بیر لە چەند هاوڕێیەکى ئازیزی وەک دۆنکیشۆت، بەڕێز پیکویک، بەڕێز شارلۆک هۆڵمز، دوکتۆر واتسۆن، هوکلبری فین، پیر گینت(هتد) دەکەمەوە، هەست دەکەم کە ئەو پیاوانەى مێژووى حۆیان دەنووسیی کەوانە گەورەکەیان دەکێشا، بەڵام ئەو سەرکێشییانەى هێنایانە کایەوە ئاوێنە یان هاوەڵکار یان خاسییەتى ئەو پیاوانە بووە. گەر بڕوامان بە بەڕێز هۆڵمز هەبێت، ڕەنگە بە گاڵتەجاڕییەوە سەیری سەگەکەى باسکێرڤیلس بکەین، پێویست ناکات لێی بترسین. بۆیە دەڵێم ئەوەى گرنگە بڕواهێنانمانە بە کارەکتەرێک،\nلە دۆخی شیعردا ڕەنگە جیاوازییەک هەبێت، چونکە لێرەدا نووسەر سەروکاری لەگەڵ مێتافۆڕدایە، مێتافۆڕەکانیش پێویستیان بە بڕواپێهێنان نییە. ئەوەى زۆر گرنگ بێت ئەو حەقیقەتەیە کە دەبێت بزانین میتافۆڕەکان لەگەڵ هەستی نووسەرەکەدا وێکدەکەونەوە، دەبێت بڵێم ئەمە بەسە. بۆ وێنە کاتێک لوگۆنس دەربارەى خۆرنشین نووسیی ” تاووسێکى سەوزی شەڕەنگێز، سەرسام و حەپەساو لەناو ئاڵتوونا”، پێویست نییە خەمى ماقووڵییەتی –یان ناماقووڵییەتی- بوونى خۆرنشینێک بە تاووسی سەوز بخۆین، ئەوەى گرنگە ئەوەیە کە ئێمە وامان لێ کراوە هەست بە خرۆشانى شاعیر بکەین بەرامبەر بە خۆرنشینەکە، کە ئەو پێویستی بە مێتافۆڕەکە بووە تا هەستەکەى بۆ ئێمە بگوازێتەوە. ئەمەیە مەبەستی من لە بڕواهێنان بە شیعر.\nبێگومان ئەمە پەیوەندییەکى کەمی بە زمانى سادە و زمانى ئاڵۆزەوە هەیە. بۆ وێنە کاتێک میلتۆن دەڵێت ( بە داوای لێبوردنیشەوە، دەبێت پێتانى ڕابگەیەنم کە ئەمە دوادێڕەکانى “بەهەشتى بەدەستهێنراوە”یە) ” بە تەنهایی، گەڕایەوە نیشتیمان و مەنزڵی دایکی” زمانەکە بە ڕاددەى پێویست سادەیە، وەلێ لە هەمان کاتیشدا مردووە. کە دەنووسێت “کە بیردەکەمەوە چەنێک ڕوناهی بەفیڕۆچووەبەر لە نیوەى ڕۆژگارم، لەم جیهانە تارەدا” ئەو زمانەى بەکارى دەهێنێت ڕەنگە ئاڵۆز بێت، بەڵام زمانێکى زیندووە، بەم بیرکردنەوەیە، وا دەزانم کە نووسەرانى وەک گۆنگۆرا، جۆن دۆن، ویلیام بۆتلەر یاتس و جەیمس جۆیس، نووسەرانێکن پاساوی خۆیان هەیە؛ وشەکانیان، ستانزاکانیان، ڕەنگە دووردەست بن، ڕەنگە شتی نامۆیان تێدابێت، بەڵام وامان لێ دەکرێت هەست بکەین کە لەپشت ئەو وشانەوە هەستی ڕاستەقینە هەیە، ئەمەش بەسە بۆ ئەوەى سەرسامیی خۆمانیان بۆ دەرببڕین.\nئەمڕۆ باسی چەند شاعیرێکم کردووە، بە داوای لێبوردنیشەوە دەڵێم کە لە لێکچەرى دواتردا باسی شاعیرێکى کەمتر دەکەم؛ شاعیرێک کە هەرگییز نەمخوێندووەتەوە، بەڵام دەبێت شیعرەکانى بنووسم، لە لێکچەری دواتردا باس لە خۆم دەکەم. هیواداریشم کە بمبەخشن بۆ ئەم نزمبوونەوە عاتیفییەی کەشەکە.\n(1) لیرا: ئامێرێکى مۆسیقیی ژێداری گریکیی کۆنە، لە شێوەدا لە هارپ و قیسارەوە نزیکە. (و.ک)\n(2) ڕاگەیاندنى کپکراو: فیگەرێکى گوتار یان تەکنیکێکى ڕادەربڕینە، نووسەران و بێژەران لەڕووى قەسدەوە بەکارى دەهێنن تا وا لە دۆخێک یان ڕووداوێک بکەن سادەتر و بچوکتر دەربکەوێت لەوەى کە خۆی لە واقیعدا هەیە. بۆ وێنە، لە ڕۆمانى “پاسەوانێک لە مەزرادا”ی سالینجەردا، هۆڵدن کاوڵفێڵد دەڵێت:” پێویستە ئەم نەستەرگەرییە بکەم. شتەکە زۆر جدیی نییە، ئەم وەرەمە وردە بچووکەم هەیە لەسەر دەماغم.” (و.ک)


وەک پێداچوونەوەی ٢٣:٠٥، ٨ی شوباتی ٢٠٢١\n٦ بایت سڕایەوە ، ٢ months ago\nوەک پێداچوونەوەی ٢٢:٥٥، ٨ی شوباتی ٢٠٢١ (بینینی سەرچاوە)\nدوایین پێداچوونەوەی ٢٣:٠٥، ٨ی شوباتی ٢٠٢١ (بینینی سەرچاوە)\nھەر بۆیەش لەبەر وەی کە لە نێوان بەکارھێنەران کە جیاوازی بیر و ڕایان ھەیە کۆدەنگییەک ساز بکرێ دەبێ رێبازێکڕێبازێک ھەبێ کە سەرجەم بەکارھێنەران دانی پێدا بنێن.\nپێویست ناکات گشت سیاسەت و ڕێساکان بخوێنیتەوە بۆ ئەوەی دەست بە دەستکاری بکەیت [[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|:پێنج کۆڵەکە]] بەشێکی سەرەکی و کورتکراوەیە بۆ زۆربەی حاڵەتەکانی ویکیپیدیا.\n* ویکیپیدیا زانستنامەیە، ھەر بۆیە سەرجەم وتارەکان دەبێ، '''بێ لایەنانە''' نووسرا بن.\n:یەکێک لە ڕێبازەکانی دەستکاری لە ویکیپیدیا، [[ڕێبازەکانی ڕوانگەی بێلایەنانە]]. ئەم ڕێبازە دەڵێت ئێمە ھەموو ڕوانگەکان سەبارەت بە بابەتێک وەردەگرین. لە جێگەی ئەوەی بە ئاسانی تەنھا بۆچوونێک دابنەین، ھەوڵ دەدەین ھەموو بۆچوون و ڕوانگە جیاوازەکان سەبارەت بە بابەتەکە لەپاڵ یەکەوە بنووسین بێ ئەوەی ھەڵسەنگاندنی ڕاستی ھیچ یەک بکەین. ئامانجی ئێمە گەیاندنی زانیارییەکانە، نەک ھاندان بۆ قەبووڵکردنیان. ئەم رێبازەڕێبازە بەو مانا نییە کە وتارەکان ھەموو فاکت و ڕاستیین، لەبەر ئەوەی لە ھەر مشتومڕێک ھەر لایەک دڵنیا کە ئەوەی خۆی دەیڵێ ڕاستییە.\n:ویکیپیدیا ئینسایکڵۆپیدیایەکی ئازادە کە بەکارھێنەرانی بە بیر و ڕای جیاواز بەشدارن، شتێکی ئاساییەئاسایییە کە جاروبار لە سەرلەسەر ناوەڕۆکی نووسراوێک ڕێککەوتن ساز نابێت، ھەر بۆیەش بە ڕێزگرتن لە یەکتر و ووتووێژوتووێژ دەبێ کار بکرێت.\n== ڕێنوێنیەکانیڕێنوێنییەکانی تر ==\n* کۆپی کردن لە ماڵپەڕ و وێبلاگەکانی ئینتێرنێت نایاساییەنایاسایییە.▼\n:کاتێ زانیارییەک زیاددەکەیتە سەر وتارێک، ھەوڵ بدە لە زاری خۆتەوە و بە وشەی خۆت نووسرابێت، نەک ڕاست لە سەرچاوە کۆپی-کراو. لە یادت بێ کە ھەرشتێک لە سەرلەسەر ئینتەرنەت بڵاودەبێتەوە، مافی بڵاوکردنەوەی پارێزراوە مەگەر خاوەنەکەی پێچەوانەکەی وتبێت.▼\n▲* کۆپی کردن لە ماڵپەڕ و وێبلاگەکانی ئینتێرنێت نایاساییە.\n* تەواوی پیتەکان و نیشانەکان دەبێ بە نووسە درووستەکەیاندروستەکەیان بنووسرێن.▼\n▲:کاتێ زانیارییەک زیاددەکەیتە سەر وتارێک، ھەوڵ بدە لە زاری خۆتەوە و بە وشەی خۆت نووسرابێت، نەک ڕاست لە سەرچاوە کۆپی-کراو. لە یادت بێ کە ھەرشتێک لە سەر ئینتەرنەت بڵاودەبێتەوە، مافی بڵاوکردنەوەی پارێزراوە مەگەر خاوەنەکەی پێچەوانەکەی وتبێت.\n▲* تەواوی پیتەکان و نیشانەکان دەبێ بە نووسە درووستەکەیان بنووسرێن.\nوەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/wiki/تایبەت:MobileDiff/750469»


:: PM:05:54:20/08/2019 \nهونەرمەندی ناودارى عێراقی شەزا حەسوون وه‌ك خۆى له پێگه‌ى تایبه‌تى له ئینستاگرام كه تەندروستی ناجێگرە و توانای جوڵە و ڕۆیشتنی نەماوە.\nدواى بڵاو بوونه‌وه‌ى دەنگۆی تێکچوونی تەندروستی شەزا حەسوون له تەواوی میدیاکان و سۆشیال میدیا، ئه‌مڕۆ لە ئینستاگرامى تایبه‌ت به‌خۆى وێنەیەکی خۆی لە نەخۆشخانە بڵاو کردەوە و نووسیویه‌تى، "سوپاس بۆ هەموو ئەوانەی هەواڵم دەپرسن، داوای نزاتان لێدەکەم، من توانای جوڵە و ڕۆیشتنم نەماوە و ئازارێکی زۆر لە پشتمدایە".\nبه‌شێك له هه‌وادارانى هیواى چاك بوونه‌وه‌یان بۆ خواستووه و تا ئێسته هیچ هونه‌رمه‌ندێك هه‌ڵوێستى به‌رانبه‌ر ئه‌و گۆرانیبێژه نه‌واندووه به‌هۆى ئه‌وه‌ى له‌گه‌ڵ زۆرترین هونه‌مه‌ند كێشه‌ى هه‌یه.\nشەزا حەسوون كە بە ڕەگەز عێراقییە و لە ساڵی 1981 لە شاری دارولبەیزای مەغریب لە دایك بووە. باوكی ڕۆژنامەوانە و دایكیشی مامۆستای مێژووە. زانكۆی لە شاری تەنجە لە كۆلیجی گەشتەوەریی تەواو كردووە. پاشان چووەتە فڕەنسا بۆ وەرگرتنی بڕوانامەی ماستەر و دكتۆرا و پاشان گەڕاوەتەوە بۆ مەغریب. لە سەرەتادا لە بەرنامەی "نجوم و نجوم" بەشداریی كردووە و پلەیەكی باشی وەرگرت و بەردەوام بوو لە گۆرانی گوتن.\nلە بەرنامەی "سوپەر ستاری عەرەب" بەشداریی كرد و تا پلەی دووەم ڕۆیشت. دواتر لە بەرنامەی "ستار ئەكادیمی" توانی بگاتە یەكەمی ئەو بەرنامەیە و لەوە بەدواوە وەك ئەستێرەیەك ناسرایەوە. خاوەنی دەیان گۆرانییە بە زۆربەی شێوەزارەكانی عەرەبی.\nئه‌م بابه‌ته 6318 جار خوێنراوه‌ته‌وه


٩ ئەتەکیەتی پارە، کە گرنگە هەموو کات ڕەچاوی بکەیت – تۆڕی میدیایی خەڵک\n2018/06/13 - 4:28 PM\nکۆمەLێک ئەتەکیەتی پەیوەست بە پارە هەیە کە زۆر گرنگە ڕەچاویی بکەیت، بەتایبەت لە کاتێکدا کەهەموان دۆخیان وەک یەک نییە و هەریەکەو پلان و شێوازێکی جیاوازی بۆ خەرجکردن هەیە، ئەمەی خوارەوە گرنگترینیانە:\n– کاتێک بڕیاردەدەن بچین بۆ شوێنێک، دۆخی ئابوری هاوڕێکەت لەبەرچاو بگرە و یەکسەر بڕیار مەدە.\n– بەهەمانشێوە بۆ کۆکردنەوەی پارە بۆ هەر بۆنەیەک، با بەجۆرێک نەبێت کە هەموان ناچاربن پارەکە بدەن و بیانخەیتە دۆخێکی ناخۆشەوە.\n– کاتێک لە ڕیستۆرانتێک ناندەخۆن، پێویستە هەرکەس پارەی خواردنەکەی خۆی بدات نەک بەیەکسانی پارەکە دابەش بکەن، چونکە ڕەنگە یەکێک شتی کەمتری خواردبێت.\n– کاتێک کارێک بە هاوڕێکەت دەکەیت، ئیستغلالی مەکە و بەڕێژەی پیویستی خۆی پارەی پێبدە.\n– لای دەوروبەر مەکڕوزێرەوە، بەتایبەت لای ئەو کەسانەی کە لە تۆ کەمتر پارە وەردەگرن.\n– پرسیاری تایبەت و بەتایبەتیش نرخی شتەکان لە هاوڕێکەت مەپرسە.\n– زۆر گرنگە کە هەموو کات قەرزەکان لەکاتی خۆیدا بدەیتەوە تا متمانە لەدەستنەدەیت.\n– شتێکی ئاساییە کە قەرز بدەیت، بەڵام دڵنیابە لەوەی کە کاریگەری خراپی بۆسەر خۆت نەبێت و بتوانیت پارەکە بدەیت.\n– کاتێک کەس داوای ئامۆژگاریت لێناکات، لەخۆتەوە خەڵکی دیکە فێرمەکە چۆن پارەکانی خەرج بکات.


دیاردەی دزینی مسی کڵێساکان زیادی کردووە - Radio Sweden Kurdish - ڕادیۆی سوید - Radyoya Swêdê | Sveriges Radio\nدیاردەی دزینی مسی کڵێساکان زیادی کردووە\nبڵاو کرایه‌وه fredag 22 februari 2013 kl 16.00\nکڵێسای سویدی و دەستگەی هاتووچۆ دەستیان بە مۆرکردنی کەرەستە و کەلوپەلە مسەکانیان کردووە تا لەکاتی دزینیاندا شوێنەوارەکان بە ئاسانی بدۆزرێنەوە و نەتوانرێت بفرۆشرێت. ئەم بڕیارە لە کاتێکدایە کە ڕێژەی دزینی مس (koppar) بە شێوەیەکی بەرچاو زیادی کردووەوە بۆتە پێشەنگی کارەکانی دەستگەی پۆلیس.\n(Försäkringsbolag) کۆمپانیای بیمەی دڵنیایی کڵێسای سویدی ساڵی پێرار 5 ملیۆن کرۆن قەرەبووی ئەو کڵێسایانەی دایەوە کە توشی دزینی کەلوپەلە مسەکانیان هاتبوون ئەو دیاردەیە بەراورد بە سالێ پێشتر دووجا زیاتر بوو، پاریش هەروا. نموونەی ئەو دزییانە ئاوەڕۆچکەی سەربان یاخود ئەو پارچە مسانەی کڵێساکەیان داپۆشیوە.\nبەکارهێنانی کامێرا و نیشانەکردنی (DNA) دوو لەو ڕێگانەن بۆ بەرگرتن لەو دیاردەیە دەگیرێتە بەر بەڵام کڵێسای سویدی پێیان وایە ڕێگەیەکی دیکە ئەوەیە کە بەر لەو جۆرە بازرگانییە بگیرێت کە زۆربەی کات لە دەرەوەی سوید ساغ دەکرێتەوە.


بەهای تمەن بەشێوەیەكی بەرچاو شكا – تۆڕی میدیایی خەڵک\n2019/02/23 - 8:35 PM\nخاوەنی نووسینگەیەكی ئاڵوگۆڕی دراو ڕایدەگەیەنێت، لەكاتی داخستنی بازاڕ بەهای تمەنی ئێرانی شكا و دەشڵێت: “بەهای دۆلار جۆرێك لە سەقامگیری وەرگرتووە”.\nخاوەن نووسینگەیەكی ئاڵوگۆڕی دراو لە سلێمانی بە (خەڵك)ی ڕاگەیاند، ئێوارەی ئەمڕۆ لەكاتی داخستنی بازاڕ بەهای تمەن زیاتر شكا، بەجۆرێك 100 دۆلار بە ملیۆنێك و 280 هەزار تمەن مامەڵەی پێوەكرا.\nوتیشی، “بەهای 100 دۆلار لە بەرامبەر دیناری عیراقی بە 120 هەزار و200 دینار مامەڵەی پێوەكرا، لەكاتێكدا بەیانیەكەی بە 120 هەزار و 100 دینار بووە”.\nڕاشیگەیاند، هەر 100 هەزار تمەن بە 9 هەزار و 250 دینار مامەڵەی پێوەكرا.\nئەمە لەكاتێكدا، دوای شكانی لە كۆتاییەكانی ساڵی ڕابردوو بەهۆی سزاكانی ئەمریكاوە بۆ سەر ئێران، لە سەرەتای ئەمساڵەوە بەهای تمەنی ئیرانی بەرزبوویەوە بەجۆرێك 100 دۆلار بە ملیۆنێك و 70 هەزار تەمەن مامەڵەی پێوەدەكرا.\nتمەن و دۆلارنرخی دراو\nدوو فەرمانگەی باری شارستانی دادەخرێن\nفەرمانگەی كارتی نیشتیمانی لەچەند ناوچەیەكی دیكەی سلێمانی دەكرێتەوە\nدابەشكردنی ئاو لە سلێمانی ئاسایی بووەوە


کچە کوردێک سزای پێنج ساڵ زیندانی بەسەردا سەپێنردا\nزارا محەمەدی مامۆستای زمانی کوردی لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان سزای پێنج ساڵ زیندانی لەلایەن دادگای پێداچوونەوەی سنە بەسەردا سەپێنردا.\nرێکخراویی هەنگاوی مافی مرۆڤ لەهەواڵێکدا پشڕاستی ئەو بابەتەی کردۆتەوە و ڕایگەیاندووە:"دادگای پێداچوونەوەی سنە سزای ١٠ ساڵ بەندکردنی بۆ هەر یەک لە زارا محەمەدی، مامۆستای زمانی کوردی و بەرپرسی ئەنجومەنی کەلتووری و کۆمەڵایەتیی نۆژینی بۆ پێنج ساڵ بەندکردن کەم کردەوە".\nراشیگەیاندووە:" دادگای پێداچوونەوەی زارا محەمەدی، لە مانگی ئۆکتۆبەری ساڵی ڕابردوو لە لقی چواری دادگای پێداچوونەوەی پارێزگای سنە بە سەرۆکایەتیی دادوەر "مستەفا تەیاری" بەڕێوە چوو و لە ڕۆژانی ڕابردوودا بڕیاری دادگا بە شێوەی فەرمی پێی ڕاگەیاندراوە".\nزارا محەمەدی لە ماوەی ڕابردوودا بە تۆمەتی پێکهێنانی گرووپ لە دژی ئاسایشی نەتەوەیی ئێران سزای ١٠ ساڵ بەندکردندا بەسەردا سەپاندبوو. ئەم بڕیارە لە کاتێکدایە کە زارا ئەندامی ئەنجومەنی نۆژین بووە و دادگا ئەو ئەنجومەنەی لە هەموو تۆمەتەکان بە بێ تاوان ناساندبوو.


پێش خۆكوشتن – Denegkan\nbydengekan\tSeptember 15, 2009\tئەدەب\nله‌م ژووره هێمن و بێده‌نگه‌دا , دۆێنێ ئه‌و ژنه‌ی كه له ناخی دڵمه‌وه خۆشم ده‌ویست دانیشتبوو. سه‌ره جوانه‌كه‌ی له سه‌ر ئه‌م سه‌رینه نه‌رم و په‌مه‌ییه دانا , له‌م په‌رداخه كریستاڵییه‌دا تێكه‌ڵ به تنۆكێك عه‌تر، قومێك مه‌ی خوارده‌وه.\nهه‌موو ئه‌وانه دۆێنێ ڕوویدا , دۆێنێش خه‌ونێكه و ناگه‌ڕێته‌وه , وه‌لێ ئه‌مڕۆ ئه‌و ژنه‌ی كه دڵم خۆشی ده‌ویست ڕۆشت , بۆ سه‌ر زه‌وییه‌كی ڕووته‌ن و سارد و دوور كه پێی ده‌وترێ وڵاتی ته‌نیایی و له یاد چوونه‌وه .\nشۆێن به‌نجه‌كانی ئه‌و ژنه‌ی كه دڵم خۆشی ده‌ویست هێشتا به سه‌ر كریستاڵی ئاوێنه‌كه‌مه‌وه دیاره , عه‌تر و بۆنی هه‌ناسه‌كانی هێشتا له نێوان قه‌دی جله‌كانمدا دێت و ده‌چێت , هێشتا سه‌دای ده‌نگی نه‌ڕۆشتووه له سووچه‌كانی ماڵه‌كه‌مدا. وه‌لێ خودی ئه‌و ژنه، ئه‌و ژنه‌ی كه دڵم خۆشی ده‌ویست كۆچی كرد بۆ شوێنێكی دوور پێی ده‌وترێ دۆڵی كۆچ و بیرچوونه‌وه , به‌ڵام شوێن په‌نجه‌كانی و عه‌تری هه‌ناسه‌كانی و سێبه‌ری ڕۆحی له‌م ژووره‌دا، هه‌تا به‌ره‌به‌یانی سبه‌ی هه‌ر ده‌مێنێته‌وه. له‌و ده‌مه‌دا په‌نجه‌ره‌كانی ماڵه‌كه‌م ده‌كه‌مه‌وه بۆ ئه‌وه‌ی شه‌پۆله‌كانی با بێته ژووره‌وه، به ته‌وژمه‌كانی ڕایماڵێ، هه‌موو ئه‌وانه‌ی كه بۆی جێهێشتووم، ئه‌و جوانه دڵڕفێنه.\nوێنه‌ی ئه‌و ژنه‌ی كه دڵم خۆشی ده‌ویست هێشتا به ته‌نیشت پێخه‌وه‌كه‌مه‌وه هه‌ڵواسراوه , نامه خۆشه‌ویستییه‌كانی كه بۆی ده‌ناردم هیشتا ده‌رنه‌چووه له ناو ئه‌و سنووقه مسه‌ی كه نه‌خشێنراوه به شیلان و مه‌رجان , تاڵه پرچه زێڕنییه‌كه‌ی كه پێی خۆش ویستم وه‌كو یادگارییه‌ك له ناو به‌رگه ئاورێشمییه داپۆشراوه‌كه به مسك و بخوورد هه‌ر ده‌رنه‌چووه.\nئه‌م هه‌موو شتانه له جیگای خۆی ده‌مێنێته‌وه تا وه‌كو به‌ره‌به‌یان ئه‌و ده‌مه‌ی كه کازیوه دێت , په‌نجه‌ره‌كانی ماڵه‌كه‌م ده‌كه‌مه‌وه تا هه‌وا بێته ژووره‌وه و ڕاپێچی بكات بۆ تاریكی عه‌ده‌م بۆ ئه‌و شوێنه‌ی كه بێده‌نگییه ڵاله‌كانی لێیه .\nئه‌و ژنه‌ی كه دڵم خۆشی ویست له ئه‌و ژنانه ده‌چوو كه دڵی ئیوه‌ش خۆشی ویست ئه‌ی لاوه‌كان. ئه‌و بوونه‌وه‌رێكی نامۆیه، خوداوه‌نده‌كان دروستی كردوون، له ناسكی و نیانی كۆتر و هه‌ڵگه‌ڕانه‌وه‌كانی مار و له خۆبایی بوونی تاوس و دڕنده‌یی گورگ و جوانی گوڵێكی سپی وسامناكی شه‌وێكی تاریك و مشتێك له خۆڵه‌مێش و ژوورێك له كه‌فی زه‌ریا .\nئه‌و ژنه‌ی كه دڵم خۆشی ده‌ویست له ڕۆژانی منداڵیمه‌وه ناسیم , له ناو كێڵگه‌كاندا به دوایدا ڕامده‌كرد, خۆم به كلكه‌كانییه‌وه ده‌گرد له ناو شه‌قامه‌كاندا.\nكه له ڕۆژگاری لاوێتیمدا ناسیم , خه‌یاڵی ڕووخساریم ده‌بینی له‌ناو روِوخساری كتێبه‌كان و سه‌فه‌رنامه‌كاندا , هێڵه‌كانی به‌ژن و باڵایم ده‌بینی له نێوان هه‌وره‌كانی ئاسماندا و گوێم له ئاوازی ده‌نگی ده‌بوو له‌گه‌ڵ خوڕه‌ی جۆگه‌له‌كاندا به‌رز دوبوووه‌وه .\nله ڕۆژانی پیاوێتیمدا ناسیم، دائه‌نیتشم له‌گه‌ڵیدا به گفتوگۆوه و برسیارم لێ ده‌كرد به ڕاوێژكارییه‌وه , نزیك ده‌بوومه‌وه لێی و گله‌یی ئازاره‌كانی دڵی خۆم بۆ ده‌كرد , نهێنێكانی ڕۆحی خۆمم بۆ ده‌دركاند .\nئه‌وانه هه‌موو دۆێنێ بوو, دوێنێش خه‌ونێكه‌و ناگه‌ڕێته‌وه, وه‌لێ ئه‌مڕۆ ئه‌و ژنه‌ی كه خۆشیم ده‌ویست ڕۆشت بۆ سه‌ر زه‌وییه‌كی دوور و ڕووته‌ن و سارد كه پێی ده‌وترێ وڵاتی ته‌نیایی و له یاد چوونه‌وه.\nئه‌و ژنه‌ی كه دڵم خۆشی ده‌ویست ناوی ( ژیان)ه،\nژیان ژنێكی ته‌لیسماوی دڵڕفێنه دڵمان گرفتار ده‌كات و ڕۆحمان شه‌یدای خۆی ده‌كات , ویژدانمان لێورێژ ده‌كات له په‌یمان. كه ده‌ستی ده‌ستی كرد هیوامان تیا ده‌مرێنێ و كه به جێی هێنا بێزاریمان له ناودا بێدار ده‌كاته‌وه. ژیان ژنێكه به فرمێسكی عاشقه‌كانی خۆی ده‌شوات و به خۆێنی كوژراوه‌كانی خۆی بۆندار ده‌كات.\nژیان ژنێكه ڕۆژگاره سپییه‌كان كه داپۆشراوه به شه‌وگاره تاریكه‌كان له به‌ر ده‌كات.\nژیان ژنێكه ڕازی ده‌بیت به دڵی بنیاده‌مه‌كان وه‌كوو دۆستێك و نایه‌وی وه‌كو حه‌ڵالێك. ژیان ژنێكی سۆزانییه، وه‌لێ جوانه , هه‌ر كه‌سێك ڕووتییه‌كه‌ی ببینێ، ڕقی له جوانییه‌كانی ده‌بێته‌وه .\nPrevious شانۆنامه‌ی خه‌ونه نمایشێک …. به‌شی سێیه‌م کۆتایی\nNext پرسی ژن‌و كێشه‌كانیان


ڕای من لەسەر وتە بەنرخەکەی بیرمەندی گەورەی عەرەب (حەسەن عەلەوی) ، محەمەد مەندەلاوی – PMNews\nئەو کەسایەتییە کە دەمانەوێ ئەمڕۆ لە ووتارەکەمان دا باسی کەین تەمەنی ڕامیاری و ڕۆژنامەگەریی\nلە ماوەی تەمەنی نووسەری ئەم ڕستانە درێژترە. تۆمارگەی ژیانی پڕە لە شەڕە قەڵەم و ڕوو بەروو بوونەوە لەگەڵ نەیارەکانی و ڕەکەبەرەکانی ڕامیاریی دا. هەر لەسەرەتای پەنجاکانی سەدەی ڕابردوو دا تاکو ئێستا لە ململانی هزری دایە لە گۆڕەپانی ڕامیاری و ڕۆژنامەگەری عەرەبی و عێراقی دا. ئەم بیرمەندە گەورەیە (حەسەنی عەلەوی)ه کە ئەمڕۆ تەمەنی نزیکەی نەوەد ساڵە پڕە لە پێدان و ڕوو بەروو بوونەوە. بەلام، هێشتا دەنگێکی بەرزی هەیە وەکو گەنجیکی سی ساڵە، بەتایبەت کاتی کە بە شێوازی بەغدادی وڵامی پڕسیارەکانی وتەبێژەکە ئەداتەوە. خوێنەری هێژا، لەم پێشەکیە کورتە دا ئەمەوێ شتێک بڵێم دەر بارەی شاری بەغدا کە تەنها خۆم بەرپڕسم لێ، ئەمەیش وەهایە: ئەوانەی کە شاری بەغدایان دروست کرد لەسەرەتای هەزارەی دووەم پێش زایین کوردونیاشەکان (کاشیەکان =کاسییەکان) بوون. نێویان لەو شارە نا بەغدا، واتا بەغ بە ئێمەی دا، بەغیش لەو سەر دەمە نێوی خودا بوو، پاشان کە دینە کوردیەکە ونبوو ڕۆژگار کارتێکرد بەغ یا بەگ لەبەر کرا وکو چۆنیەتی بۆ کەسایەتی نێودار. بەهەر حاڵ. بابەتەکەمان ئەمە نییە، بابەتەکە ئەوەیە کە پێش چەند ساڵێک نازناوی “شێخی بەغدا” دایان بە کابرایەک بە ناوی (عبد الحسين محفوظ)، بەڵام من کە نەوەی ئەو کوردانەم کە بەغدایان دامەزراند پێشنیار ئەکەم نازناوی شێخی بەغدا بدرێ بە بیرمەند (حەسەن عەلەوی) کە شایانێتی. خوێنەری بەڕێز، لەسەر ئاستی نەتەوەی عەرەب، هەرچەند خۆی ناشونالیستیکی عەرەبە، بەڵام هەر قسەی خۆی ئەکا ئەگەر لە بەرژەوەندی عەرەبیش نەبێ و هەندی عەرەبی سەر گەرم تووڕە لێ بن. پێش چەند ساڵێک بە چاوی خۆم حەسەنم بینی لە یەکێک لە تەلەفیزیونە عەرەبیەکان بەدەنگی بەرز گوت: کەرکووک شاریکی کوردیە، باو باپیرانی کوردەکان پێش پێنج هەزار ساڵ لە شاخەکانی دەوروبەری کەرکووک هاتنە خوار و دروستیان کرد. پاش ئەم قسە نەستەقە، وتە دروستە بە چەند ساڵێک، دیسان جارێکی تر (حەسەن عەلەوی)م بینی لە چاو پێکەوتنێک دا لە گەڵیا لە یەکێک لە کەناڵە عەرەبیەکان گوت: ڕؤژێک لە ڕۆژان لە یەکێک لە وڵاتە ئوروپیەکان بووم، ڕۆیشتم بۆ یەکەێک لە مۆزەخانەکانیان – ئەگەر هەلە نەبم مۆزەخانەی “لۆڤەر= Louvren” بوو- ئەڵێ چاوم کەوت بە بەردەنووسێک بە خەتی بزماری چەند دێڕیک لە سەری نووسرا بوو، ئەڵێ: لە بەرپڕسی ئەو یەکەیە پڕسیاری لێ کرد ئایا دەتوانی ئەمە وەڕگێری بۆم؟ وتی بەڵێ. گوتم چیە؟. گوت: ئەمە پەیمانیکە تەمەنی هەزاران ساڵە لە نێوانی شای فارس و شای بابل دژ بە خەڵکی شاخەکانە. هەڤاڵ (حەسەن عەلەوی) گوت: ئەم پەیمانە دژ بە کورد بوو. بەدوایا وتی: ئەم پەیمانە شێوەی هەمان پەیمانی جەزائیرە کە لە ساڵی ١٩٧٥ی زایینی لە نێوان جێگری سەرۆکی ئەنجومەنی سەرکردایەتی شۆرش لە عێراق سەدام حوسەین و شای ئێران محەمەد رەزا پەهلەوی بەسترا دژ بە گەلی کورد. بەڵام مەبەست لەم ووتارە ئەم دواییە کە ئێستە باسیکەم. پاش ماوەییک کەناڵی تەلەفیزیونی “سامرا” لە بەرنامەی “پانوراما” چاوپێکەوتنێک لە گەڵی بیرمەندی عێراقی (حەسەن عەلەوی) ئنجام دا. من لێرا ئەو بەشەی کە پەیوەندی بە کوردەوە هەیە ئەی نەمە بەر دەستی خوێنەری کوردی بەڕێز، هیوادارم سەرکەوتو بم لە وەڕگێرانەکەی چونکە من ئەم ووتارە بە زمانی عەرەبی نووسیم پاشان بینیم باشترە ئەگەر وەڕیگێرم بۆ زمانی کوردی تا خوێنەری کوردی کە عەرەبی نازانی کەڵکی لێ وەرگری. پێشکەشە عەرەبەکە بەهۆی لووت بەرزی ڕەگەزپەرستی عروبی دا پڕسیاری لێ کرد: کام نەتەوە لایانگری عەرەبە – بەڵام ماناکەی بە عەرەبی ناشرینە پێ ئەڵێن موالي- هەڤاڵ حەسەن یەکسەرە وڵامی توندی دایەوە و گوت پێ: ئەمانە – کوردانە- لایانگر نیین ” ليسوا موالين” ئەمانە هاوبەشن “شركاء” پاشان قسەکەرەکە قسەکەی ڕاست کردەوە و گوت: بێگومان هاوبەشن بۆ نەتەوی عەرەب. پاشان هەڤاڵ حەسەن بەردەوام بوو لە قسەکانیا وتی: گەلی کورد لە عێراق دا دەبێ مافیان لە عەرەب زیاد تر بێ، چونکە ئەمان بوونیان لەسەر ئەم ئەرزە کۆنترە لەعەرەب. قسەکەرەکە پڕسیار دەکا: ئایا لە خودی عەرەب؟. مامۆستا عەلەوی دەڵێ: بیگۆمان “طبعا”. دیسان پێشکەشکەرەکە پڕسیار دەکا: کەی عەرەب هاتن – بۆ عێراق-. هەڤاڵ حەسەن ئەڵێ: ئەمە ١٥٠٠ ساڵە. پێشکەشکەرەکە قسکە پێ دەبڕی: بەمانای لە سەرەتای فتوحاتی ئیسلامی. مەبەستیەتی داگیرکردنی عەرەبی ئیسلامی بۆ ئەو وڵاتانە کە عەرەب نبوون. هەڤاڵ حەسەن وڵامی دەداتەوە: بەڵێ ئەمە١٥٠٠ سالە، پڕسیار دەکا: ئێستە چ ساڵیکی کۆچیە؟ ١٤٥٠یە، بە گوێرە ئەم مێژووە ئێمەی عەرەب پێش ١٤٥٠ ساڵ هاتینە ئێرا، دیسان حەسەن ئەڵێ: بەڵام گەلی کورد ئەمە ٦٠٠٠ ساڵی لێرایە؟. پێشکەشکەرەکە قسەکە پێ دەبڕی: بێگومان، ئەکەدیەکان و سۆمەریەکان و کوردەکان لە شیمال بوون. خوێنەری بەڕێز، پێشکەشکەری گەوج نازانی کە سۆمەریەکان دیسان کورد بوون، هەروەها نازانی کە نێوی کوردستان لە نێوی عێراق بەم سنوورە کە ئەمڕۆ هەیەتی زۆر کۆنترە؟ ئاخر کام شیمال ئەی بێگانە؟ برۆ سەیری دەستوورەکەتکە کە پێنج بار نێوی هەرێمی کوردستان تیا هاتووە بە بێ پاشگەزی عێراق؟ ئاگادار بە، هەوڵ نەدە کۆمەڵە وشەی ڕەگەزپەرستی لە فەرهەنگەکانی ڕەگەزپەرەستەکانی عەرەب لەبەرکەی، نیشتمانی کورد نێوی کوردستانە؟. بۆ زانیاری، پێش هاتنی عەرەب بۆ ئەرزی میسوپۆتامیا “مەیاندوو ئاو” وەکو تاڵانکەر، پێش ئەمانیش، هەر لەسەرەتای شارستانیەت دا نێوی نیشتمانی کورد بە نێوی خۆیەوە بووە، بە نێوی ئەم گەلە بووە لە پاڵ یەکدان پێ ئەڵێن: “سەرزەمینی کوردان= أرض الأكراد”. خودی سۆمەریەکان پاش ئەوەی لە شاخەکانی کوردستان هاتنە خۆارەوە و لە کناری روباری دیجلە و فورات نیشتە جێ بوون بە کوردستانیان گوت: سەرزەمینی کاردا. ئاشوریەکانیش پێش لەناوبردنیان بەیەک جاری پێ گوتن: کورتی. بابلیەکانیش پێ گوتن: قاردو. بۆ زانیاری، سامیەکان باوە لایان پیتی “ک” دەیگۆرن بە “ق” هێشتا خرستیانەکان بە بەنک ئەڵێن بانق؟ بە کارت ئەڵێن قارت؟. عەرەبیش بە گریک کە یونانە ئەڵێن: ئیغریق؟. هەروەها برا سورانیەکانمان لە ئەوان وەریان گرتووە بە بانک ئەڵێن: بانق، بە فێرگە، خوێندنگە، ئەلێن قوتابخانە کە لە کێتابەوە “پەڕتووک” هاتوە. بمبورن، تۆزێک لە بابەتەکە دەرچوین. با بچینەوە سەر هەڤاڵ حەسەن کە ئەڵێ: نەتەوی کورد دەکەوێتە نێوان عەرەب و فارس. دیسان ئەڵێ: دان پێ نان بەم نەتەوەیە شتێکە و بوونی لە سەر ئەم ئەرزە شتی ترە. دیسانەوە ئەڵێ: نەتەوەی کورد لە مێژە بوونی هەیە ئەمە ٦٠٠٠ ساڵە لەم دەڤەرەیە، بەڵام عەرەبەکان ئەمە ١٤٥٠ ساڵە لێران؟. دیسان باسی نەتەوەی چوارم دەکا لە ڕۆژهەڵاتی ناوین، ئەڵێ: دەڤەرەکە وەهایە، عەرەب، تورک، فارس، ئەڵێ بەڵام ئێمەی عەرەب جوولەکە کردن بە نەتەوەی ژمارە چوار، کەچی ئەبێ کورد نەتەوەی ژمارە چوار بێ. هەر وەها ئەڵێ: کاتی کە کوردەکە قسە دەکا تاوانباری دەکەن کە زایۆنیستە، ئەڵێ بە دەسەڵات دارانی عەرەب: ئێوە زایۆنیستین کە دانتان بە ئیسرائیل نا، باڵویزخانە بۆی بازکردن، ئێوە زایۆنیستن نە کوردەکان، ئاخر کورد چی هەیە لە گەڵ ئیسرائیل؟. پێشکەشکەرەکە ئەڵێ: کورد هیچ پەیوەندیکی لەگڵ فەلەستین نییە. هەڤاڵ حەسەن وڵامی ئەداتەوە: بۆ، مەگەر نێوەی ئەفسەرانی سوپای عێراق کورد نەبوون لە فەلستین کوژران؟ دیسان پێشکەشکەرەکە ئەڵێ: “سەلاح الدین” لە کوردانە. هەڤاڵ حەسەن ئەڵێ: بەڵێ سەلاح الدین بەوکیانە. خوێنەری هێژا با لێرا کەوانەی بیکەمەوە تا شتێک لەم بارەوە بیگەم. لە ساڵی ١٩٤٨ گۆرانی بێژ (عەلی مەردان) چوو بۆ فەلستین لە وێ ئاهەنگێک سازکرد بۆ سەربازە کوردەکان کە ئەفسوس شەڕیان کرد دژی جووەکان. دیسان لە ساڵی ٢٠١٨ گۆرانی بێژی عێراقی “سەعدوون جابر” چوو بۆ شاری قودس و جەنین لە ئیسرائیل لە وێ چووە سەر قەبرانی ئەو سەربازانە لە وێ کوژران بەڵام ناوەکانیان و ناو شارەکانیان هێشتا لەسەر قەبرەکان ماوە، ئەمەی خوارەوە ناوی هەندی لەو سەرباز کوردانەن کە لە وێ کوژران: ١- إبراهيم يونس خەڵکی شاری زاخۆ. ٢- حجي محي الدين خەڵکی شاری كوێسنجق. ٣- هرتي يونس خەڵکی أربيل (هەولێر) پایتەختی هەرێمی كوردستان.٤- قيصر أحمد خەڵکی شاری کەرکووکی دڵێ کوردستانە.٥- محمد رجب لە شاری دهۆك. ٦- محمود حسين لە شاری هەولێر (أربيل).٧- معروف درويش شاری زاخۆ.٨- هادي صالح شاری کەرکووک. ٩- ياسين أمين شاری مویسل، هەتادوایی.\n” بزن بۆ شەوێکیش شوێنی خۆی خۆش ئەکات”\n٠٢ ٠١ ٢٠٢٠


بەپێی سەرچاوەیەکی ئاگادار ئێران چالاکوانێکی ئازەری بە هۆی بەشداری کردنی لە خوپیشاندانێکی ساڵی ڕابردوودا کە پشتیوانی لە وڵاتی ئازەربایجان دەکرد کە ئەو کاتە لەگەڵ ئەرمەنستان لە شەڕدا بوو، بە سێ ساڵ زیندان سزا دەدات.\nسەرچاوەکەی ناو ئێران لە چاوپێکەوتنێکی 8 ی مانگی یەکدا لەگەڵ بەشی فارسی دەنگی ئەمەریکا ڕایگەیاند دادگای شۆڕش لە باکوری ڕۆژئاوای شاری ورمێ لە 2 ی مانگی یەکدا ئاگادارییەکی زارەکی بۆ ئەو سزایە بە پارێزەری چالاکوان سالار تاهیر ئەفشار ڕاگەیاندووە. سەرچاوەکە ڕایگەیاند سزاکە دوای دادگایکردنی14ی مانگی دوانزە ڕاگەیەندراوە کە هەم پارێزەرو هەم چالاکوانەکە لە ورمێ، گەورەترین شاری پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژئاوای ئێران، تیایدا ئامادەبوون.\nسەرچاوەکە وتیشی تاهیر ئەفشار بە تۆمەتی بەشداریکردن لە گردبوونەوەیەکی نایاسایی سزای سێ ساڵ زیندان و بە تۆمەتی بڵاوکردنەوەی پڕوپاگەندەی دژە حکومەتیش سزای یەک ساڵ زیندانیکردن سەپێندراوە بەسەریدا، کە ئەگەر سزاکەی لە دادگای پێداچوونەوەدا پووچەڵ نەکرێتەوە ئەوا ناوبراو دەبێت بە پێی یاسای ئێران قورسترین سزاکەی کە سێ ساڵە تێپەڕێنێت.\nتاهیر ئەفشار پاش دەستبەسەرکردنی بۆ ماوەی شەش ڕۆژ بە کەفالەت ئازادکرا و تا ئەنجامی کۆتایی دادگاییکردنەکەی دەتوانێت ئازاد بێت. سەرچاوەکەی دەنگی ئەمەریکا گوتی پارێزەری ناوبراو دەیەوێت لە ڕۆژانی داهاتوودا داوای پێداچوونەوە بۆ سزاکان پێشکەش بە دادگا بکات.\nسەرچاوەکە ڕایگەیاند، ئەو چالاکوانە هەروەها بە هۆی بەشداریکردن لە خۆپیشاندانی سەرتاسەری دژی حکومەتی لە مانگی 11ی 2019، سزای هەشت مانگ زیندانیکردنی بەسەردا سەپێندراوە. ئەو گوتی دادگای سزا و تاوانی ئازەربایجانی رۆژئاوا، بە تۆمەتی تێکدانی ئاسایشی گشتی سزای هەشت مانگ زیندانی و لێدانی 20 جەلدە بەسەریدا سەپێندراوە، بەڵام سزاکانی بۆ ماوەی سێ ساڵ ڕاگیراوە. بەڵام گەر بێتو سزای سێ ساڵەکە پشتڕاست بکڕیتەوە ئەوا ئەو هەشت مانگەکەشی بۆ زیاد دەبێت.\nدەنگی ئەمەریکا ناتوانێت بە شێوەیەکی سەربەخۆ دادوەرییەکان و سزاکان لە دژی تاهیر ئەفشار پشتڕاست بکاتەوە، چونکە لە ناو ئێران ڕێگا پێدراو نییە کار بکات. لە ناو میدیاکانی دەوڵەتی ئێرانیشدا هیچ ئاماژەیەک بە سزاکانی ناوبراو نەکراوە.\nمانگی ڕابردوش ئێران سزای زیندانی کردن بۆ ماوەی پێنج ساڵی بەسەر چالاکوانێکی دیکەی ئازەربایجاندا بە ناوی عەلی عەزیزی سەپاند بە هۆی چالاکی مەدەنی ناوبراو دژی جیاکاری و نادادپەروەری نەتەوەی سەردەستی فارس و یاسای ئیسلامی.\nبەپێی راپۆرتێکی مانگی سێی ساڵی 2018 ی رێکخراوی مافی کەمایەتییەکانی بەریتانیا (MRG) تورکە ئازەرییەکانی ئێران ژمارەیان 15 ملیۆن کەس دەبێت و بە پێی بەراوردێکی مانگی7ی ساڵی 2020 پەرتووکی ڕاستییەکانی جیهان U.S.CIA کۆی گشتی دانیشتوانی ئێران نزیکەی 85 ملیۆن کەس دەبن.\nزۆرێک لە تورکە ئازەریەکانی ئێران بە زمانی تورکی ئازەری قسە دەکەن و حکومەتی ئێران ڕێگە نادات بە ئازەرییەکان لە قوتابخانەکاندا فێری زمانی خۆیان بن . چالاکوانانی تورکی ئازەری ڕەخنە لەوە دەگرن و دەڵێن ئەمە پێشێلکردنی بەندی 15ی دەستوری ئێرانە، کە ڕێگە دەدات زمانە ناوچەییەکان لە قوتابخانەکاندا بخوێندرێن و لە میدیاکاندا بە کاربهێنرێن.\nکاربەدەستانی ئێران لەمێژە ترسی ئەوەیان هەیە کە ڕێگەدان بە بەکارهێنانی زمانەکانی دیکەی ناو ئێران هەستی جوداخوازی و سەربەخۆیی لە ناو ئێراندا بوروژێنێت.


بەڵگە.. یەكێتی لەڕێی كارگێڕی مەڵبەندەكانی دەست بەسەر زانكۆ و پەیمانگاكاندا دەگرێ\n:: PM:03:11:11/05/2019 \nیەكێتیی نیشتمانیی كوردستان لە ڕێی مەڵبەندی یەكی سلێمانییەوە زۆرترین مامۆستای زانكۆكانی نزیك لە بەرپرسانی یەكێتی دەكاتە كارگێڕی كۆمیتەی زانكۆ، كە بەمەبەست لەو كارەی دەست بەسەرداگرتنی زانكۆ و پەیمانگاكە تا هەر كەسێك لە زانكۆكانی سنووری سلێمانییەوە دژایەتی یەكێتی بكات كۆنترۆڵی بكات.\nبەپێی بەڵگەنامەیەك كە وێنەیەكی دەست "وشە" كەوتووە، دەركەوتووە كە مەڵبەندی یەكی یەكێتی لە سلێمانی بڕیاری داوە بە دانانی حەوت كەس بۆ ڕێكخستنی كۆمیتەی زانكۆ كە ئەو حەوت كەسە پلەی كارگێڕی مەڵبەندیان هەیە.\nبەپێی بەڵگەكە ئەوانەی ناویان هاتووە مامۆستای زانكۆن و بە ناوی د. سامان فەوزی پەرلەمانتاری پێشوو و مامۆستای زانكۆ دەست پێ دەكات و بەناوی ئاراس عومەر كەریم كۆتایی دێت.\nیەكێتی لە رێی ئەو كارەیەوە دەیەوێ بە تەواوی زانكۆ و پەیمانگاكانی سلێمانی بخاتە ژێر دەسەڵاتی حزبی خۆیەوە و هەر دژایەتییەك هەبێت كۆنترۆڵی بكات.\nئاشنا عەبدوڵا ئەندامی لیژنەی پەروەردە و خوێندنی باڵا لە پەرلەمانی كوردستان بە "وشە"ی ڕاگەیاند، ئاگاداری وردەكاری ئەو كارانەی یەكێتین كە لەناو زانكۆ و پەیمانگاكانی سنووری سلێمانی ئەنجامی دەدات.\nڕوونی كردەوە كە بڕیار دراوە بەدواداچوون بۆ ئەوكارە بكرێ بۆ ئەوەی رێگری لە بەحزبیكردنی زانكۆكان بكرێت.\n"وشە" زانیاری تەواوی لەسەر ئەو كەسانە هەیە كە لەناو بەڵگەنامەكەدا ناویان هێنراوە، هاوكات یەكێك لەوانە بەناوی پێشڕەو حەمەجان برای حاكم قادر حەمەجانی بەرپرسی مەڵبەندی یەكی یەكێتییە لە سلێمانی و د. حەكیم عوسمان زاوای حاكم قادرە.\nئەوە لەكاتێكدایە كە هەر ئەمڕۆ 15 كۆمیتەی یەكێتی دژایەتی خۆیان بۆ ئەو گۆڕانكاریانەی مەڵبەندی یەكی یەكێتی دەربڕیبوو.\nوێنەیەك لە بەڵگەنامەكە.\nئه‌م بابه‌ته 3224 جار خوێنراوه‌ته‌وه\nهێرش كرایە سەر هاتوچۆی سلێمانی\nگوته‌بێژی حكوومه‌ت: له به‌رژه‌وه‌ندی ئه‌وانه‌ی مووچه‌یان كه‌مه ده‌رماڵه ڕێك ده‌خرێته‌وه و چاك\nمه‌سروور بارزانی: ئه‌وانه‌ی هانی خه‌ڵك ده‌ده‌ن پابه‌ندی رێنوێنییه‌كان نه‌بن ڕووبه‌ڕووی یاسا ده‌كرێ


مارمیشوو - ویکیپیدیا، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد\nمارمیشو - Marmishu\nپۆتانەکان: 37°34′43.5″N 44°37′52.5″E / 37.578750°N 44.631250°E / 37.578750; 44.631250پۆتانەکان: 37°34′43.5″N 44°37′52.5″E / 37.578750°N 44.631250°E / 37.578750; 44.631250\n١٬٩٣٨ مەتر (٦٬٣٥٨ پێ)\nمارمیشوو گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری تەرگەوەڕ، ناوچەی سلیوانا، شارستانی ورمێ، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.\nمارمیشوو ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:\nلە باکوورەوە لەگەڵ گوندی ئەریک.\nلە باشوورەوە لەگەڵ گوندی کاولان.\nلە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ گوندی حەکێ.\nوەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=مارمیشوو&oldid=776577»\nئەم پەڕەیە دواجار لە ١٢:٠٧ی ١٩ی نیسانی ٢٠٢١ نوێ کراوەتەوە.


ئێمە بە نەزانیەکی زۆرەوە ، بە لەبیرچونەوەیەکی زۆرەوە ، بە ئازارێکی زۆرەوە لەدایک دەبین و ھەندێکمان ئازاری بێ باوکی یان بێ دایکیش دەچێژین . دێینە ژیانەوەو ئازار لەدوای ئازار سەر ھەڵدەدات. ئازاری منداڵی و نەبونی ھەمو شتێک لەبەردەستدا ، ئازاری کاتی ھەرزەکاری و چەپاندنی جنسی ، ئازاری پێکەوەنانی خێزان و دروستکردنی منداڵ و بەخێو کردنی ، ئازاری پیری و دامەزراندنی کچ و کوڕ لە ژیانێکی بەناو خۆشدا ، ئەمە سەرەڕای ھەزاران جۆری نەخۆشی و ناخۆشی . لەدوا ھەمو ئەمانەش مردن کە ھەرچیت خواردوە لە پێکەنین و خۆشی و پێکەوەبون و دۆستیی لە پشتە ملتەوە دەری دەکێشێتەوە. خۆ ئەگەر وەکو ھیندۆسی و بودی و یەھودی و یەزیدی و جینی و شینتۆیی و کاکەیی و یۆگیەکان بروات بە لەدایک بونەوەی بەردەوام ھەبێت ئەوە ئازارەکان ھەزارقات دەبنەوە .\nئەمە ئەگەر بەسەرزارەکی بژیت . خۆ ئەگەر کەمێک بیر لە ژیان بکەیتەوە کە زیاتر ترادیژیایەکی عیرفانیە تا یاریەکی منداڵانە ، ئەوا بۆت دەردەکەوێت کە جیابونەوەی مرۆڤ لە ھەقیقەت و ھاتنە خوارەوەی ئاگایی ئەو بۆ روکارە زۆر کەمو کورتەکانی ئاگایی و نەبونی ھیچ جۆرە زانینێکی برواپێکراو کەلە ھەستەکانەوە پێی دەگات . ئەگەر بە دیقەتەوە بکۆلێنەوە لەو ئازارە قوڵەی کە مرۆڤی تێکەوتوە بەشێوەیەک کە ھیچ مرۆڤێک نادۆزیتەوە کە نەگریابێت ، ئاھی بۆ شتێک یان ھەزاران شت ھەڵنەکێشابێت ، پێش مردنی کارێکی بە ناتەواوی بەجێ نەھێڵابێت ، ئەوا بۆت دەردەکەوێت کە ژیان پڕە پڕە لە ئازارو نەھامەتی و پیری و نەخۆشی و ناخۆشی . بەھەزاران بەکتریاو ڤایرۆس و تەقینەوەی کەونی و نەیزەک و گڕکان و لافاو و زەمین لەرزە و خەڵکی خراپ دەوری ئێمەیان داوە بێجگە لە تەکنەلۆژیا و پیس بونی ژینگەو نەبونی ھەوای پاک و ئارامی زاتی و کەونی کە ھەمویان خەتەرێکی گەورەن لەسەر ژیانی ئێمە و لەوانەیە ھەریەک لەوان بەلەحزەیەک کۆتایی بەژیانی ھەزاران بێنێت . بەڵام ….\nلەگەڵ بونی ھەمو ئەم ئازارو نەھامەتی و خەتەرانە لەسەر ژیانمان ھێشتا بەھەزاران و بە ملیۆنان ساڵ مرۆڤ ھەوڵی داوە بژی و ھێشتاش دەژی .بۆچی ؟ئایا ھەریەک لە ئێمە گەشتوینەتە بروایەک کە ژیان قابیلی ژیان و بەسەر بردنە ؟ ئایاگەشتوینەتە بروایەک کە بەنەوەیەکی دوای خۆمان بڵێین فەرمو لە رێگەی حەزە سێکسیەکانی ئێمەوە بێنە دونیاوە ؟ بۆچی دەژین ؟ ژیان بێجگە لە کۆمەڵێک ئەزمون کە مریشک و ورچ و مامزەکانیش ئەزمونی دەکەن چی تری پێبەخشیوین ؟ بەدرێژایی ئەم سێ ھەزارساڵی رابردوە بێجگە لە ٥٠٠٠ شەری کاولکەر چیمان زیاد کرد ؟ باڵەخان ؟ نەمانی ئارامی ؟ ونبونی بێدەنگی لادێکان ؟ پیس بونی ھەوا ؟ نەمانی پێکەنینێکی ڕاستگۆیانە کە ھەزارانمانی دوچاری نەخۆشی دەرونی کردوە ؟ شێتی ناوبازارەکان ؟ قوربانیەکانی شەڕی بازرگانی و نەوت ؟ یەکتر سەربرین و کەلەلا کردن بەناوی رۆحانیەت و دینەوە ؟ حەلاڵکردنی کوشتن بەناوی تۆڵە و شەرەف و سنورو نیشتمانەوە ؟ لەدەستدانی پەیوەندی لەگەڵ ئەو درەخت و سروشتەی کە تیای دەژین ؟ ئەمانەبون دەستکەوتەکانی ئێمە لەم چەند ھەزار ساڵەی رابردودا . سوپاس بۆ مرۆڤ کە ئەمانە لە ھونەرە بەرزەکانی ئەون : ھونەری شەڕ ، چۆنیەتی تیرەباران کردن ، شێوازەکانی خۆدەوڵەمەند کردن ، گریاندنی ھەزاران ھەژار بۆ پێکەنینی منداڵە روتەڵەیەکی دەوڵەمەند کە لە نازو مەکر زیاتر ھیچی بە ژیانی ئەو ھەسارەیە نەبەخشیوە کە ھێندەی نەماوە بەھۆی درۆی سیاسیەکان و شەڕی نەوت و ئاوەوە لەناوبچێت .\nکەچی ھێشتا مرۆڤ دەیەوێت بژی و ھەمو توانای خۆی دەخاتە گەر بۆ ژیان .\nئایا ھەرگیز لەخۆتت پرسیوە بۆچی ؟\nسەدان و ھەزاران رێگە ھەن بۆ چارەسەری نەخۆشیە دەرونی و ئەقڵیەکان ، ئایا پرسیوتە چین ئەو رێگایانەی کە مرۆڤێکی لاوازی گرگنی وەک ئەم مرۆڤە دروست دەکەن کە ھەمو شتێک پێی دەوێرێت ؟\nلەراستیدا گرنگ نیە بژیت ، بەڵکو گرنگە بزانیت چۆن و بۆچی دەژیت . وەک چۆن گرنگ نیە بچیت بۆ لای پزیشک ھێندەی ئەوەی بزانیت بۆچی و چۆن دەچیتە لای پزیشک . ژیان جادوە ، جادوێکی سەیر ، پەیامی جادوو ھەمیشە شاراوەیە و تەنھا ئەو کەسانە کەشفی دەکەن کە دەبنە جادووگەر ، ئەوەی نەبێتە جادوگەر لە پەیامی ژیان ناگات و ئەوەشی لەپەیامی ژیان نەگات نازانێت چۆن و بۆ دەژی ، ئەوەشی نەزانێت بۆ دەژی و چۆن دەژی وەک وایە نەژیابێت ، ھەربۆیە ھیندیەکان دەلێن ئەوەی نەزانێت چۆن و بۆچی دەژی دیسان دوا مردن دێتەوە ژیان و ئەو ئازارە دەچێژێت تا بە تەواوی تێدەگات .\nکاتی ئەوەیە بیر لەوە بکەینەوە کە ئایا بەو جۆرەی کە پێویستە ئێمە ژیاوین یان بەو جۆرەی کە راھاتوین دەژین . دەبێت لەو خاڵە تێبگەین کە ئەگەر لەناوەوە لەو ھاوکێشە ئالۆزە تێنەگەین ئەوا ھیچ کام لە دەرمانە کیمیاییەکان و رێگە چارەسەرە دەرونیەکان ناتوانن دەردەکانی ئێمە چارەسەر بکەن . بپرسە لەوەی بۆچی بەدرێژایی سەدان و زیاتر لەوەش ھەزاران ساڵە پزیشک و دەرونناس و فەیلەسوفەکان دەیانەوێت نەخۆشیە جەستەیی و دەرونیەکانی مرۆڤ چارەسەربکەن ، بەڵام نەیانتوانیوە و بارە نائاساییە دەرونیەکانی وەکو رق و حەسودی و ترس و شەرم و خۆبەکم زانین و خەمۆکی تا ئێستاش لەگەڵ مرۆڤدا ماونەتەوە . بۆچی ؟ لەبەرئەوەی دەمانەوێت مرۆڤ پینە بکەین وەک چۆن کراسێکی دڕاو پینە دەکەن و دەمانەوێت بە چارەسەری بەشێک لە مرۆڤ مرۆڤێکی تازە دروست بکەین . ھەرگیز کراسێکی دڕاو بە پینەکردن تازە نابێتەوە بەڵکو تەنھا دڕاویەکەی دەشاردرێتەوە . گەر کراسێک پینە بکەیت دواتر چی ، ئایا بەشاردنەوەی دڕاوی ئەو کراسە لە خەڵکی دەتوانی بەخۆتی بسەلمێنیت کە کراسێکی تازەت لەبەردایە ، بێگومان نەخێر ، ھەمیشە کراسەکەت بە دڕاو دەزانیت . کەواتە ئێمە دەبێت سەر لەنوێ مرۆڤ بگۆرین و مرۆڤە کۆنەکە فرێ بدەین و کراسێکی تازە لەبەربکەین . ئەوەش بەوە دەبێت سەرچاوەی ئازارو نەھامەتیەکان دیاری بکەین . یۆگی پاتانجالی گەروە فەیلەسوف و عارفی ھیندی و ئەنیشتاینی گەورە فیزیکزانی جیھان لەو بروایەدان کە سەرچاوەی نەھامەتیەکان لە نەزانی زیاتر ھیچی تر نیە . نەزانی کاتێ کار دەکات دەبێت ھۆی پێکھێنانی گەورەترین کێشە کە سەرچاوەی کێشەکانە ئەویش ترسە لە مردن (کە بە سانسکرێتی پێی دەوترێت ئەبھیی نڤیشە) .\nترس لە مردن سەرچاوەی ھەمو ترسەکانی ترە لە ژیاندا ، ھێندە ترس لە دوا خۆی دروست دەکات کە ئێستا ژمارەیان لە زانستی دەروناسیدا بە زیاد لە ٦٠٠ جۆر ترس مەزەندە دەکرێت . ترس لە مردن ، ترس لە ژیان ، ترس لە خەڵک و کۆمەڵگە ، ترس لە نەخۆشی ، ترس لە ھەژاری ، ترس لە نەزانی ، ترس لە زانین ، ترس لە تەنھایی ، ترس لە پێشەوە چونی رۆحی ، ترس لە خودا ، ترس لە خێوو دێو ، ترس لە مێرولەو مێش و مار ، ترس لە رەشەبا و ترس لە روناکی ھتد ….\nھەموو ئەم ترسانە ژیانی ئێمە دەکەنە دۆزەخ ، بۆ نمونە ترس لە ھەژاری وا دەکات شەری نێوان سەرمایەدار و پرۆلیتار دروست ببێت و مرۆڤ ھەمیشە بیری لای ئەوە بێت کە لەوانەیە ئەگەر پارەی زۆری نەبێت لە یەکێک لە رۆژەکاندا بمرێت لە برسا . ترس لە نەزانی وادەکات ئێمە خۆمان بە کەسێکی دانا و زانا دەربخەین لەکاتێکدا ھیچ نازانین بۆ ئەوەی خەڵکی وا ھەست نەکەن ک ھیچ نازانین . ترس لە خودا وا دەکات لە بری ئەوی خوداکەمان خۆشبوێت و لەناسین و خۆشەویستیەوە بیپەرستین، بەپێەوانەوە لە ترسا سوجدەی بۆ دەبەین و عیبادەتی دەکەین . ترس لە تەنھایی وا دەکات ھەمو ژیانمان دابنێین بۆ پێکەوەبون لە کاتێکدا کەخۆمان بیر چۆتەوەو زیاتریش بیرمان دەچێتەوە . خەڵکیمان خۆش ناوێت بەڵکوبۆشایی کاتەکانی خۆمانیان پێ پڕدەکەینەوە تا تەنھا نەبین .\nدەبێت چارەسەری ترس بکەین تا بتوانین چارەسەری نەزانی بکەین . ئەویش بەوەی بزانین ئێمە گەورەترین لە لەش و دەرون و ئەقڵ ، دەبێت بگەینە ئەو راستیەی ئێمە رۆحین و لەش تەنھا ھۆکارێکە بۆ کارکردنی ئێمە و دەرونیش کاردانەوەی ھەڵەو راستیەکانی نێوان لەش و رۆحەو ئەقڵیش میکانیزمی چارەسەری ھەڵەکانە و ھۆکارێکە بۆ رێکخستن نەک زیاتر .\nزانستی تازەی فیزیای کوانتۆم و تیۆریەکانی ئەنیشتاین و ھایزن بێرگ و ستیڤن ھاوکینگ و ماکسویڵ و فیزیاییەکانی دواتر ئەوەیان سەلماند کە ئێمە لەش نین و لە بنەماوە لەش ھیچ راستیەکی زانستی نیە ، بەڵکو شتێکی تر کە زیاتر لە ئاگاییەوە نزیکە و خاوەن ھۆشیاری خۆیەتی سەرچاوەو بنەماو کۆنترۆڵکاری ئێمەیە .\nئەگەر رۆحانیەت مانایەکی ھەبێت بۆ ئێمە ئەوا مەولاناو ئیبن عەرەبی و حافز و نانک و لاوتزۆ و سوقرات و شری گۆسوامی و شری ئۆرۆبیندۆ و شانکاراچاریاو کانادا بودا و گاندی وعیسا لەو بروایەدابون کە مرۆڤ رۆحە نەک لەش . ئەگەریش زانست گرنگە لامان ئەوا وەک باسم کرد دوا دۆزینەوە زانستیە فیزیاییەکانی سەردەم ئەوە دەسەلمێنن کە لەش دەرکەوتەی بونێکە کە(١٠٠) ملیار ملیار جار بچوکترە لە پرۆتۆن ، ئەم یەکەیە خاوەنی ھۆشە . کەواتە ئێمەی مرۆڤ لە بنەماوە کائینێکی ھۆشدارین ، بەڵام ئایا ئێستا بە ئاگاین بەرامبەر ئەم ھۆشەی کە لێی بەرخوردارین ؟ بێ گومان لە زۆرینەی کاتەکاندا نەخێر . ھۆش یان ئاگایی خاوەنی شتەکانە ، نەک شتەکان خاوەنی ھۆش بن . ئێمە خاوەنی جیھانین نەک جیھان خاوەنی ئێمە بێت ، ئێمە خاوەنی ھەستە دەرونیەکانین نەک بارە دەرونیەکان خاوەنی ئێمەبن . ئاگایی پێویستی بە ھیچ نیە ، بەڵام ئێمە ھەمیشە بەو ھەستەوە دەژین کە پێویستمان بە شتگەلێکی زۆرو زەوەند ھەیە . ئاگایی خاوەنی خۆیەتی لەکاتێکدا ئێمە خاوەنی خۆمان نین و برسیەتی و تەماع ئەتوانن ھەمو شتێکمان پێ بکەن .کەواتە سەرەتای ئازارەکانی ئێمە لەوێوە دەست پێدەکات کە نازانین ئێمە کێن . ھەربۆیە سوقرات ھەمیشە دەیوت “خۆت بناسە” و ھیندیەکانیش بەردەوام دەیلێنەوە “کۆئەھام” واتە خۆت بناسە . خۆناسین کلیلی خۆشبەختیە . خۆناسین سەرەتای حیکمەتە و حیکمەتیش سەرەتای بونە و بونیش سەرەتای خۆشبەختی و ھەتاھەتایی .\nیۆگا(Yoga) رێگەیەکە بۆ ھەستکردن بەم پرسیارە و رێگەیەکیشە بۆ دۆزینەوەی وەڵامی ئەم پرسیارە .\nمن کێم ؟ ئەو پرسیارەیە کە بەدەست کەوتنی وەڵامەکەی ھەمو کێشەکانی ئێمە چارەسەر دەکرێن و ژیان روناک دەبێتەوە ، ئەوکات تاریکی نامێنێت و ھەمو شتێک روناک دێتە بەرچاو . ئەو تاریکیەی ھەر خۆمان لە بێئاگاییدا بۆ خۆمانی دروست دەکەین . ئەو تاریکیەی سەرچاوەی رق و دوانەیی و ھەستی ترس و ھەزاران جۆر ئازاری دیکەیە . ئەرکی سەرشانمانە خۆمان بناسین و بزانین ئێمە کێین و ئەرکمان چیە لەم ژیانەدا . ئەوەی ئەرکی خۆی نەزانێت لەژیاندا دوچاری ئازارو دەردەسەری زۆر دەبێت و وەک وایە بە پێچەوانەی رەوتی دەریاوە مەلەبکات و ئەوەشی بزانێت چی دەکات و دەشبێت چی بکات ، ئەوا بە ئاسودەیی و ئارامی ھەمو ژیانی دەگوزەرێنێت ، و ئەمەش مەبەستی زانست و دینە . بە ئومێدی ئارامی بۆ ھەموان .\nبە سووپاسەوە وەرگیراوە لە ماڵپەڕی دەروونناسی\n3963 جار خوێندراوه‌ته‌وه


٢٤ ساڵ دەرباز دەبێت بەسەر ئەنفالدا، ئەو ئەنفالەی کە هیچ شتێکی نەپاراست. هەڵبەت ئەنفالی بەعسیەکان یەکەم ئەنفال نە بوو بەسەر کورداندا هاتبێت بەڵکو لە کاتی داگیرکراوی کوردستانەوە دیاردەی ئەنفال بۆتە تەوقی عەزازیل و لە گەردنی کورد ئاڵاوە . ئەگەر ئەنفالی بەعسیەکان بە پاکتاوی جەستەیی و زیندەبەچاڵی کوردانی باشوور کۆتایی هاتبێت ئەوا ئەنفالی تورکە فاشستەکان خەون بە کوشتنی ئیرادەی هەموو کوردان دەبینێت و تەواوی زیندانەکانی بە ئازادیخوازان و مێرمنداڵان پڕ کردووە ، ئەمە جگە لە دۆزینەوەی سەدان گۆڕی بە کۆمەڵ تەنها لەماوەی ئەم دوو ساڵەی ڕابردوودا.\nدزێوترین و قێزەونترین ئەنفالی تورک هەوڵدانە بۆ ئازاردانی ڕۆحیەتی کوردان بە لەتوپەت کردنی تەرمی گەریلا و تەجاوزکردن بە منداڵانی زیندانیکراو و بێ هەواڵ هێشتنەوەی بەڕێز عەبدوڵا ئۆجەلان لە زیندانی تاکە کەسیدا.\nبە بڕیاری کۆمیتەی دژ بە ئەشکەنجەی ئەوروپا ناسراو بە ( سی‌پی‌تی ) دەبێت حەفتانە پارێزەران سەردانی بەڕێز عەبدوڵا ئۆجەلان بکەن ، لێ بەڵێ ئەوە نۆ مانگ دەرباز بوو و هیچ هەواڵێک لە بەڕێزیان نییە و تەنانەت پەرێزەرەکانیش لە کونجی زیندان قایم کراون . ئەم کردەوە چەپەڵەی تورکەکان بێ وەڵام نەما و هەر زوو کوردان کەوتنە خۆ و بەشێوەیەکی زۆر مەدەنیانە هەم کردەوەی دەوڵەتی تورک و هەم بێ دەنگی ناوەندە نێودەوڵەتیەکانیان شەرمەزار کرد .\nیەکێک لەو دیاردە مەدەنیانە بریتی بوو لە مانگرتن لە خواردنی زیاتر لە ٢٠٠٠ زیندانی ناو زیندانەکانی تورکیا و ١٥ چالاکوان لە ستراسبۆرگی فەڕەنسا ، هەرچی زیندانییەکانە زیاتر لە دوو مانگە لە سەر پەیمانەکەی خۆیان بەردەوامن و چالاکوانانی ستراسبۆرگیش ٥١ ڕۆژی تێپەڕاند و کات لە دوای کاتیش ڕەوشی مانگران خراپتر دەبێت .\nڕەوشی خراپی مانگرتوان و دڕندایەتی دەوڵەتی تورک بوویە هۆی ئەوەی کوردان لە هەموو جیهانەوە بکەونە خۆیان و پشتگیری لە مانگرتوان بکەن . یەکێک لەو شوێنانەش شاری هەولێری دێرین بوو کە ژمارەیەک لە ئازادیخوازان کەوتنە گرەوی مانگرتن لە خواردن ، بەڵام لە چارەڕەشی کورداندا دەسەڵاتدارانی هەولێر لە مەلیک مەلیکتر و لە داگیرکەر دڕندەترن . ئەگەر ناوەندە نێو دەوڵەتیەکان لە بەرامبەر چالاکی کورداندا تەنها بێ دەنگیان هەڵبژاردبێت ئەوا بنەماڵەی بارزانی هەر زوو بە دەنگ هاتن ، بەڵام چ بە دەنگ هاتنێک ؟\nئەو بە دەنگ هاتنەی کە بەعس ئاسا ئەنفالیان دووبارە کردەوە و کەوتنە پەلاماردانی چالاکوانان ، ئەگەر بەعس لە ژێر لمی بیابانەکاندا جێگەیەکی بۆ کوردان دەدیتەوە ئەوا پارتەکەی بارزانی ئەو جێگەیەشی بە چالاکوانان ڕەوا نەبینی و لە چۆڵەوانی و بەر سەرمادا و باراندا بێ ماڵ و لانەی کردن .\nئەم دیاردە دزێوەی بنەماڵە و کابینەکەی نێچیرڤان بارزانی هەمان دیاردەی ساڵی ١٩٩٢م بیر دێنێتەوە کە یەکەمین بڕیاری یەکەم پەڕلەمان بریتیبوو لە شەڕکردن لە بەرامبەر ئازادیخوازانی نەتەوەکەمان و چاوساخیکردن بۆ تورکە فاشستەکان .\nئەم دیاردە دزێوەی پارتەکەی بارزانی هەمان بۆنە تایبەتیەکانی بەعسیەکانم بیر دێنێتەوە کە لە هەر بۆنەیەکی تایبەتدا کۆمەڵکوژییەکی کوردانیان ئەنجام دەدا ، بارزانیش لە یادی ٢٤ ساڵەی ئەنفالدا ئەنفال دەژێنێتەوە .\nئەم دیاردە چەپەڵەی پارتەکەی بارزانی هەمان دیاردەی کۆکوژیەکانی شاری شنۆ و هەورامان و کۆمەڵکوژیەکەی ١٩٩٧ی هەولێری دێرینم بیر دێنێتەوە .\nبۆچی هێرشکردنە سەر مانگرتوان ؟\nبنەماڵەی بارزانی زۆر دیاردەی ناشیرین و دزێویان تێکەڵ بە فەرهەنگی کوردان کرد ، وەک کورد بە کەمزانین و خۆ بەستنەوە بە داگیرکەران و کورد کوشتن ، بەڵام لە هەموو دیاردەکان دزێوتر ئاشبەتاڵ و دژە شۆڕشییە .\nهەر کاتێک باس لە ئاشبەتاڵ دەکرێت بارزانیت دێتە بەرچاو ، هەر کاتێکیش باس لە دژە شۆڕشی و شۆڕش تێکدان دەکرێت یەکسەر پە نجەی شایەتومان بۆ ئیدریس بارزانی درێژ دەکرێت . هێرشکردنە سەر چالاکوانانی هەولێریش لە چوارچێوەی ئەم دوو دیاردەیەدا خوول دەخوات بەم جۆرە :-\n١- چۆڵکردنی شاری هەولێر لە چالاکوانان بۆ دووبارە کردنەوەی ئاشبەتاڵە ، چونکە لە کاتی ئاشبەتاڵەکەی بارزانی‌دا سەرانی بنەماڵە تەواوی کوردستانیان چۆڵ کرد و ڕێگەشیان بە هیچ چالاکوانێکی دیکە نەدا لە مەیدانەکەدا بمێنێتەوە . لە دیدی بارزانییەوە ئەگەر شاری هەولێریش بە چالاکوانان چۆڵ بکرێت ئەوا مانگرتوان ناچار بە ئاشبەتاڵ دەبن و هەمان دیاردەی ئاشبەتاڵ دووبارە دەبێتەوە .\n٢- لە کاتی شەڕە کوردکوژیەکاندا ، ئیدریس بارزانی دەیگوت " ئەگەر شۆڕشمان پێ نەکرێت خۆ شۆڕشمان پێ تێک دەدرێت " ، ڕۆژگار ئەوەی سەلماندووە کە بنەماڵەی بارزانی نەک هەر شۆڕشیان پێ نەکراوە بەڵکو هۆکاری بە کۆیلەهێشتنەوەی کوردان و لاوازکردنی شۆڕشی کوردان بوون . هێرشکردنە سەر چالاکوانانی هەولێریش دووبارەکردنەوەی دیاردەی دژە شۆڕشی‌یە ، چونکە ئەو چالاکیە مەدەنییە خۆی لە خۆیدا شۆڕشێکە و قبوڵنەکردنیشی جگە لە دژە شۆڕشی هیچ شتێکی دیکە نییە.\nبۆ زانیاری زیاتر کرتە لەسەر ئەم لیبکانەی خوارەوە بکە:


وتووێژ:ئاسیا - ویکیپیدیا، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد\nبەڕێزان؛ ئەم ناوانەی لە ناو ئەم خشتەیەدا ھاتووە، ناوی دروستی وڵاتەکانە و لە نووسینیدا کارم بە شێوەی دەربڕینی ناوەکە لە ناوچەیەکەوە (وەکوو ڕۆژھەڵات یا باشوور یا ...) نەبووە. تکایە پێش ھەر گۆڕانکارییەک، لە لاپەڕەی لێدوان ڕای خۆتان بنووسن ھەتا لە سەری پێک بێین. زۆر سپاس.--:)چالاکلێدوان ٢١:١٧, ١ شوبات ٢٠١٠ (UTC)\nبەڕاستی زۆر پێویستە لەسەر یەک ناو بۆ وڵاتەکان ڕێک بکەوین. باشوور و ڕۆژهەڵات ناوی وڵاتەکان جیاواز دەرئەبڕن. هەندێجار زۆر جیاواز. وەکوو نەمسا! بەلجیکا! سویسرا! دەی خۆ ڕۆژهەڵاتییەک "نەمسا" ببیسێ هەر نازانێ مەبەست کوێیە!--Aza ٠٦:٥٢, ٢ شوبات ٢٠١٠ (UTC)\nکێشەکان لەکاریگەری زمانی عەرەبی لەسەر باشوور، فارسی لەسەر ڕۆژهەڵات و تورکی لەسەر باکوور دروست بوون، بۆ ناوی وڵاتان چارەسەرەکەی لای ئەکادیمیای زمانەوانییە، بەڵام بۆ ئێمە لێرە دەتوانین بە ڕەوانەکردن هەردوو ناوەکە پێناس بکەین، کەی زمانزانان لەسەری ڕێککەوتن ئەوا بەناوگۆڕین شیکاری دەکەینەوە، گرنگە خوێنەری کورد کە بابەتەکان دەخوێنێتەوە لێی تێبگات، هەندێکجاریش خوێنەران خۆیان دەبن بەبڕیاردەر و پاش ماوەیەک ناوێکیان لەسەر زاری خەڵک ون دەبێت. --ئاراس نوری ٠٩:٤٠, ٢ شوبات ٢٠١٠ (UTC)\nکاک ئازا گیان من لەمێژە ھەست بەم ئاڵۆزییە دەکەم و بۆیە ھەوڵێکی زۆرم دا و دوای لێکۆلینەوەیەکی زۆر لە سەر ناوی وڵاتەکانی جیھان، بەم ئاکامه گەیشتم کە ئێستا دەیبینن. جارێ من لە ئاسیاوە دەستم پێکردووە و ئەوانی تریش ئامادەن و ئینشاڵڵا دوایە دەچمە سەریان. ھەڵبەت دوای ستانداردکردنی ناوی وڵاتەکان، بۆ ھەموو ناوەکانی باوی تر دەبێ لاپەڕەی رەوانەکەرمان ھەبێت. تکا دەکەم لە ھەموو دۆستان ڕای خۆیان سەبارەت بەم ناوانە بنووسن بەڵام وا باشترە پێش ھەر چەشنە ڕەخنەیەک چاوێک لە دەربڕینی ناوی وڵاتەکان بە ئینگلیزی بکەن چونکوو زۆربەی ناوی ئەم وڵاتانەی کە لە باشوور و ڕۆژئاوا جیاوازان، لەسەر بنەمای ئینگلیزیدا نووسراون. لە دوای بە ئاکام گەیشتنی ئەم لێدوانە دەبێ ئەمانە ببنە لاپەڕەی سەرەکی بۆ ناوی وڵاتەکان و لە ناو وتارەکاندا کەڵکیان لێ‌وەرگیرێ.--:)چالاکلێدوان ١٠:١٨, ٢ شوبات ٢٠١٠ (UTC)\nزۆر باشە، واتە یەکەیەکە بۆ ناوی وڵاتەکان ڕاپرسی بکەین؟--Aza ١١:٣٤, ٢ شوبات ٢٠١٠ (UTC)\nتەنیا بۆ ئەوانەی کە جیاوازان و لەسە دەربڕینەکەی دووبەرەکی ھەیە. ئەوانەیش کە بە ئاشکرایی دیارە دروستن بە بڕوای من ڕاپرسی ناوێ.--:)چالاکلێدوان ١١:٤٣, ٢ شوبات ٢٠١٠ (UTC)\nسڵاو یەک پرسیار کاک چالاک (Kazakhstan) چۆن بو بە قازاقستان تێ ناگەم!!! هەروها زۆری ئەو ناوانەی بە (ستان) تەواو ئەبن زۆری ناوەکان کێشەیان لەسەر و هەڵەن ئەبێ یەکە بەیەکە ناوەکان هەڵژێردرێن. لەگەڵ ڕێز و دەستخۆشی بۆ بەڕێزت.\nکاک برووسکی خۆشەویست ھەر ناوێک پێت وایە دروست نییە بینووسە با شیکرێتەوە. با ئەمەشت پێ بڵێم لە سەر ئەم ناوانە زۆر کار کراوە. سەبارەت بە «قازاقستان»: لە باکور دەڵین «قەزەخستان»، لە باشوور دەڵێن «کازاخستان» و لە ڕۆژھەڵات دەڵێن «قەزاقستان». ھیچیان ھاودەنگ نین بۆیە کوتم بزانم خودی قازاقەکان بە خۆیان دەڵێن چی. ئەوان بە وڵاتی خۆیان دەڵێن «Қазақстан» کە بە ئەلفوبیێ کوردی دەبێتە «قازاقستان».--:)چالاکلێدوان ٢١:٢٦, ٣ شوبات ٢٠١٠ (UTC)\nسەرانسەری کوردستان ئەڵێن پایتەخت. سەرباژێریش بیستراوە. بەڵام من دیڤێنم قەت نەبیستووە. بڕیار وایە باوترین ناو دابنرێت. باوترینیش پایتەختە. وشەیەکی ڕەسەنی فارسییە؟ زۆر باشە! فارسی و کوردی گەلەک لەیەک نزیکن. --Aza ٠٥:٠٢, ٤ شوبات ٢٠١٠ (UTC)\nکوردیی کرمانجی زۆر وشەی ڕەسەنی تێدا ھەیە کە کەس نەیبیستووە بۆ وێنە بە وشەی ھەرێم دەڵێن کاڤار. پایتەختیش ھر جۆرێکی حیسابی بکەی وشەیەکی ڕسەنی فارسییە و لە کوردی ناچێ. ئەمە ھۆی زمانەوانی و زمانناسی ھەیە کاک ئازا گیان، لەخۆڕایی من بە وشەی کوردی ناڵیم فارسی.--:)چالاکلێدوان ٠٨:٢٢, ٤ شوبات ٢٠١٠ (UTC)\nناڵێم فارسی نییە یا فارسییە، ئەڵێم قەی چی ئەکا ئەگەریش فارسی بێت. بۆ خۆشت ئەڵێی کەس نەیبیستووە. من ئەڵێم هەموو کوردێک ئەزانێ "پایتەخت" یانێ چی و بەکاری دێنی. ویکیپیدیاش ئەڵێ باوترین ناو هەڵبژێرن. سپاس --Aza ٠٩:٠٣, ٤ شوبات ٢٠١٠ (UTC)\nوەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=وتووێژ:ئاسیا&oldid=21110»\nئەم پەڕەیە دواجار لە ٠٩:٠٣ی ٤ی شوباتی ٢٠١٠ نوێ کراوەتەوە.


04:15 - 02/06/2021 141 جار خوێندراوەتەوە\nنوسین و ئامادەکردنی: ئەنوەر کەریم\nئەندامی ژوری توێژینەوەکان/گۆشەی ئابوری\nئابوری موڵکانە واتە ئابوری کرێخۆر. ئەم چەمکە دەگەڕێتەوە بۆ ساڵەکانی نیوەی دووه‌می سەدەی ڕابردوو کە وڵاتانی هەناردەکاری نەوت تەنها سەرچاوەی داهاتەکەیان لەسەر ئەو نەوت و غازە بوە کەدەیان فرۆشت و لەڕێگای کۆمپانیایەکی بیانیەوە نەوتەکەیان دەردەهێنا، زۆربەی وڵاتانی ئۆپێک ئابورییەکەیان بوبوە ئابوری کرێخۆر (موڵکانە)، بەڵام بەم دوایانە خەریکی هەمە چەشنکردنی ئابوریەکەیانن، لەو کاتەوە هەتا ئێستا نەوت بووە بە کەرەسەیەکی گرنگ بۆ گەشەکردنی ئابوری جیهان و کاریگەرییەکی گەورەی هەبووه لەسەر پێشخستنی مرۆڤایەتی، بەڕاده‌یه‌ک که سێکتەرەکانی تری ئابوری ئەو گرنگییەیان نەبوو.\nدوای ئەوە گۆڕانکارییە گەورەکان لە شۆرشی تەکنەلۆجیا و دارایی دەستیپێکرد و بەتێپەربونی کات و بەهۆی دۆزینەوەی سەرچاوە پاکه‌کانی نوێی وزه‌وه، نەوت ئەو بایەخەی لەدەستدەدات بەڵام لە دەیەیەکی نزیکدا.\nبۆ یەکەمجار چەمکی ئابوری موڵکانە لەلایەن زانایەکی سیاسی و ئابوری ئێرانەوە داهێنرا، لەوکاتەدا ئێران یەکێک بوو لە وڵاتە گەورە بەرهەمێنەره‌کانی نەوت و له هه‌مان ئاستی سعودییه‌دا بوو.\nبەگشتی ئابوری کرێخۆر ئابورییەکی سەرکەوتوو نیە، لەبەر ئەوەی نەوت بزوێنەری ئابوری جیهانە بۆیه هەموو دەوڵەتەکان دەستی تێدەخەن و نایەنەوێت نرخەکەی زۆر بەرز ببێتەوە، چونکە کاریگەری تەواو دەکاتە سەر ئابوری وڵاتانی هاوردەکەرانی نەوت و دەیانەوێت نرخەکەی لە ئاستێکی دیاریکراودا بێت، ئه‌مه‌ش به مه‌به‌ستی به‌رده‌وامی گه‌شه‌ی ئابورییه‌که‌یانه. ئه‌م دۆخه‌ش زۆرجار زیانی گەورەی بەوڵاتانی موڵکانە گەیاندووە و نەیانتوانیوە به نه‌وت بودجەی خۆیان پڕبکەنەوە. کورتهێنانی بودجەیان هەبوە، هه‌موو ئه‌وانه وا ده‌کات وڵاتانی ئابوری موڵکانه به‌هۆی ناجێگیری داهاته‌که‌یانه‌وە تووشی قه‌یرانی ئابوری و دارایی ببن.\nعێراق و هەرێمی کوردستان نموونەیەکی ئابوری کرێخۆرن، بەردەوامیش کێشەیان هەیە لەگەڵ کەمی داهاتدا وڵات و قەیرانی ئابوری و دارایی هەبوە. مەبەست لەم توێژینەوە ئەوەیە کە حکومەت دەبێت سیستەمی ئابوریەکەی بگۆڕێت و ئابوریەکەی هەمەچەشن بکات تا داهاتەکانی جێگیر بکات و بتوانێت خەرجیەکانی حکومەت بەرێوە ببات. هەروەها سەرچاوەی تر بەکاربهێنیت بۆ ئەوەی دراوی قورسی دەستبکەوێت نەک تەنها لەڕێگای داهاتی نەوت و غازەوە کەرتی کشتوکاڵ و پیشەسازی و گەشتوگوزارەوە، دەتوانن ببن بەسەرچاوەی داهاتی گەورەی دیکە. بۆ ئەوەی حکومەت لە ڕێگای ئەو داهاتە جێگیرانەوە بتوانێت پلانە ستراتیجیە کورتخایەن و مام ناوەندو درێژخایەن دابڕێژێت سەرکەوتوانە ئەنجامی بدەن.\nووڵات بەرەو گەشەکردنی بەردەوام و سەرکەتوانە بڕوات. ئەو هەڵانەی کە چەند ساڵێکە خەڵکی کوردستان باجەکەی دەدات ئیتر پێویستە بوەستێنرێت.\nمۆدێلی ئابوری هەرێمی کوردستان چییە؟\nئێستا دەوڵەتی عێراق بەدەوڵەتێکی کرێخۆر ناودەبرێت، بەهۆی پشتبەستنی ئابورییەکەی بەداهاتی نەوت و گاز، هەرێمی کوردستانیش، خاوەنی نەوت و غازێکی زۆرە، هاوشێوەی عێراق؛ پشت بەداهاتی نەوت و غاز دەبەستێت.\nسامانی سروشتی کوردستان دراوە بە کۆمپانیا نێودەوڵەتییه‌کان، ئەوان کاری تێدا دەکەن و سامانەکەی بەرهەمدەهێنن، لەبەرامبەردا هەرێم پارەیەکی کاشی دەستدەکەوێت، بەم پێوەرەش هەرێمی کوردستان دەچێتە چوارچێوەی وڵاتێکی کرێخۆرەوە. واتە هەرێمی کوردستان، بەبەردەوام بەبێ ماندوبون و کارکردنێکی زۆر، مانگانە قازانجێکی زۆری بۆ دێتەوە. ئەمەش دەریدەخات کەمۆدێلی ئابوری هەرێمی کوردستان، مۆدێلی ئابوری کرێخۆرە. بەوجۆرە کە لەکۆتایی مانگدا داهاتی ئەو نەوت و گازە دێتەوە بۆ هەرێمی کوردستان و دەکەوێتە دەست گروپێک لەناو پێکهاتەکانی کۆمەڵگا خاوه‌ن دەسەڵاتن و سودمەندی یەکەم دەبن لەدەستگرتن بەسەر ئەم کرێیەدا.\nلەئێستادا دیارترین وڵاتە ئابورییە کرێخۆرەکانی جیهان بریتین لەم وڵاتانە:(سعودییە، نایجیریا، کوەیت، قەتەر، عێراق، بەحرەین، فەنزوێلا، لیبیا و ئیمارات ...). ئەمانە سەرجەمیان ئەندامی ڕێکخراوی OPEC ئۆپێکن و بەرهەمهێنەری نەوتن، هەرێمی کوردستانیش وەک بەشێک لەعێراق، کەرۆژانە نەوت بەرهەمدەهێنێت و قازانجەکەی وەردەگرێت، دەکەوێتە چوارچێوەی مۆدێلی ئابوری دەوڵەتی کرێخۆرەوە.


كێ وشەی ئۆرزدی داناوە؟ زانیاری نەزانراو لەسەر ناوی ئۆرزدی – History Of Kurdistan\nHome / بەشی مێژووی كورد / كێ وشەی ئۆرزدی داناوە؟ زانیاری نەزانراو لەسەر ناوی ئۆرزدی\nكێ وشەی ئۆرزدی داناوە؟ زانیاری نەزانراو لەسەر ناوی ئۆرزدی\ndidar othman 2018-12-15\tبەشی مێژووی كورد, مێژووى سەدەکانى ناوەڕاستى کورد لێدوان نووسین ناچالاککراوە لە كێ وشەی ئۆرزدی داناوە؟ زانیاری نەزانراو لەسەر ناوی ئۆرزدی 5,830 Views\nلە هەموو ئەو وڵاتانەی كە ژێردەستەی وڵاتانی بیانی بوون، چەندین وشە و زاراوە هاتۆتە ناو زمانەكەیانەوە، بەڵام هەندێكیان بە جۆرێك تێكەڵاوی ژیانی خەڵكبوون، بۆتە بەشێك لە زمان و كەلتووریان. یەكێك لە وشانەش كە هاتۆتە عێراق و هەرێمی كوردستانەوە، وشەی ئۆرزدییە كە لە چەندین شوێنی عێراق بوونی هەیە و ناشزانین وشەكە چۆن درووست بووە، یان بەرگوێمان نەكەوتووە.\nلە كۆتاییی سەدەی نۆزدە و سەرەتای سەدەی بیست كۆمپانیای ئۆرزدی بەشداربوون لە گەشەپێدانی ڕۆشنبیری بەكاربەر لە خۆرهەڵاتی ئەوروپا دواتر لەوێشەوە بۆ خۆرهەڵاتی ناوەڕاست و باكووری ئەفریكا.بە كردنەوەی ئەو مۆڵە گەورانە بۆ بایەخ پێدانی كاڵای ئەوروپی لە زۆربەی شارە گرنگەكانی دونیا، عێراقیش بێ بەش نەبوون لەم كۆمپانیایە لەهەریەك لە پارێزگاكانی بەغدا و بەسرە و موسڵ كە لە گەورەترین پارێزگای عێراقن، ئۆزدی لقی خۆی تێداكردەوە.\nسەرچاوەكان دەڵێن ئەم كۆمپانیایە بە پێی لێكۆڵینەوەكان بەناوی بنەماڵەی (باخ)ی جولەكەوە بووە، كە دەوڵەمەندترین بازرگانی ئیپمراتۆریەتی نەمسا-هەنگاریا بوون. بنەماڵەكە بە رەچەڵەك نەمسا-هەنگاریین، ئادۆلف ئۆرزدی هاوسەرگیری لەگەڵ مۆریس باخ كردووە.\nئەدۆڵف ئۆرزدی پێشتر ئەفسەرێك بوو لە بزاوتی 1848ی نیشتمانی هەنگاریا، كە دواتر ئەو بزوتنەوەیە شكستی هێنا و نەمساوییەكان لەناویبردن. ئەو ئەفسەرە دواتر سەری خۆی هەڵدەگرێت بۆ (ئیستانبوڵ) لەوێ ئیتر خۆری بازرگانی هەڵهات و دەستی بەكاركرد.\nكردنەوەی یەكەمین فرۆشگا\nوەكو دەستپێكی ئیشە بازرگانیەكە یەكەمین فرۆشگای لەناوچەی گەڵەتا لە ئەستانبوڵ كردەوە كە شوێنكی ستراتیژی شاری ئەستانبوڵە، فرۆشگاكە جلی ئامادەكراوی ئەوروپی دەهێنا و لەم شوێنە دەیفرۆشتن، بەمجۆرە كارەكەی گەشەی كردوو دواتریش هەریەك لە كوڕەكانی فلیپ و لیۆن لە دوای خۆی درێژەیان بەم كارەدا.\nپاش ئەوەی ئیشەكە پەرەی سەند كوڕەكانی ئۆرزدی لەگەڵ هێرمان و جۆزیفی كوڕی مۆریس باخ ئیشەكەیان گرتە دەست، هەرچواریان ڕێكەوتن لەسەر ئەوەی ناوی بنێنن، ئۆرزدی-باخ. واتە ناوی باوكی هەرچواریان.\nلە ساڵی 1879 هێرمان باخ لە شاری پاریس هاوسەرگیری كرد لەگەڵ ماتێلادا ئۆرزدی خوشكی فلیپ و لیۆن و لە هەمان شاردا نیشتەجێبوون. لە ساڵی 1888یش نووسینگەی سەرەكی كۆمپانیاكەیان لە پاریس كردەوە، لەبری ئەوەی بنووسن ئۆرزدی باخ، كردیان بە ئۆرزدی باك چونكە لە زمانی فەرەنسی بە “باخ”بە “باك” دەخوێنرێتەوە. ناوەكەی بە فەرمی بە”ئۆرزدی باك” جێگیركرا.\nلە وڵاتانی دیكەش فرۆشگاكە دەكرێتەوە\nئۆرزدی باك لە ساڵی 1893 یەكەمین فرۆشگاكانی لە ڤییەنای پایتەختی نەمسا كردەوە و دواتر لە ساڵی 1895 كۆمپانیاكە بوو بە پشكداری، فرۆشگای گەورەی لە شارەكانی خۆرهەڵاتی ئەوروپا و توركیا كردەوە، ساڵێك دواتر لە پایتەختەكانی قاهیرە و تونس و ، شاری حەلەب و بیروت كردەوە.\nكاڵاو و شتومەكانەی ئۆرزدی\nئەو شتومەكانی لەم فرۆشگایە دەستدەكەوتن بریتی بوون لە جلوبەرگ ، پێڵاو، دروستكراوی پێستە، شتومەكی ناوماڵ، خواردن. هەموو ئەم شتانە لەیەك فرۆشگای گەورە دەكرایەوە، چیتر كڕیارەكان پێویستیان نەدەبوو لە فرۆشگایەك بۆ فرۆشگایەكی دیكە بە شوێن پیداویستیەكانیان بگەڕێن. چونكە هەموو پێداویستیەكان لە شوێنە جیاجیاكانی ئۆرزدی دەست دەكەوتن.\nبەڵام لەسەرەتای سەدەی بیست دەوڵەمەندێك بە ناوی عومەر ئەفەندی كە لە بنەماڵەی سوڵتانەكانی عوسمانی بوون، سەرجەم فرۆشگاكانی لە میسر كڕی چیتر بە ئۆرزدی باك بانگیان نەدەكرد، بەڵكو ناوەكەی گۆڕا بۆ عومەر ئەفەندی.\nPrevious بۆچی 22 ساڵ پێش ئێستا هەوڵی كوشتنی عودەی سەدام حسێن درا؟\nNext کۆمەڵێک زانیاری گشتی کە هێندە سەیرە، سەرت لێیان دەسوڕمێت!


گوڵدانەکەی دنیا، خەوێکی ئەمریکیانەو حوسییەکی خانەقینی!\nبۆچی و چۆن یەکێک لەناوەڕاستی شار بەو هەموو دەنگە دەنگ، هۆرنلێدان و هەرایە لەسەر عارەبانەکەی، خەوی لێدەکەوێ؟ چۆنە ئەگەر بێداری بکەمەوە؟!\nدیارە خەولێکەوتووەکە گەنجێکە وەک حەماڵ کاردەکات و ئێستا کە کاتی کارکردنە، خەوی لێکەوتووەو هەر لەم کاتە هێزێکی ئەمریکی"خاوەن شکۆ" بەڕێکەوت بەتەنیشتییەوە لە سەر شەقامەکەی بەردەم پۆلیسخانە راوەستاون و رێگەکەیان بڕیوە:\nئایا ئەمە شێوە ژیانی ئەمریکاییەو بەو شێوەیە لەناوەڕاستی خانەقین رەنگی داوەتەوە؟!\nئێوارە پاش وانەگوتنەوە، لە کارێز لامداو بەسەر تەنەکە پردێکەوە تێپەڕیندەرگای ماڵەکەم لێکرایەوە، ریزێک گوڵدان لە تەنیشت دیوارێکی کەلاوە شڕەکە، سەرنجی راکێشام و ماڵە ئەڵمانی و ئەنگلیزی سویسرییەکانی بەبیرهێنامەوە، بەڵام ئێمە لەلای(نعمەت محەممەد هەواس، 07702293248 و هەنارە محەممەد)ین. نعمەت کاتی خۆی وەک خزمەتگوزار لە پەروەردەی شارەکە کاریکردووە، ئێستا خانەنشینەو مانگی150هەزار دینار وەردەگرێ. باری تەندرووستی نعمەت خراپەو دووچاری7نەشتەرگەری هاتووەو نرخەکەی لەلایەن"خێرەومەن"دابینکراوە!\nکچەکەیان(دنیا)پۆلی سێی ناوەندی تەواونەکردووەو بووە بە کچی ماڵ. دەبێ ئەم خێزانە کە لە3کەش پێکهاتووە، مانگێک بە 120دۆلار بەسەر ببەن، واتە هەر یەکێکیان40دۆلاری بەردەکەوێت! ئایا ناهەقم دەگرن ئەگەر ئەو بەراوردە دووبارە بکەمەوە لەنێوان خەرجی مەیمون و پشیلە و سەگی وەڵاتە ئۆروپییەکان و خۆمان؟! ئاخر حکومەت لاف و گەزافی چیمان بۆ لێدەدەن؟ شانازی بەچی دەکەن...بەچی بکەین؟!\nلەسەرە رێگام بۆ سەردانی خێزانێک کە تازە لە(ێەعدە)ی حوسییەکانی یەمەن بۆ شارەکە گەڕاوەتەوە، سەلیم تەلەفۆنی بۆ کردم و وتی: وەرە بۆ لای خێزانەکانی ناو کابینەی ئەو بیرە ئەرتوازییە کە(ئەحمەد فەرەج عەسکەرو کوبرا عەلی ئەکبەرو 3منداڵەکەیان-سەجاد، عەلی، زەهرا)نیشتەجێن. ئێستا دانیشتووی بەختیاری بۆ ئاوی خواردنەوە پێویستیان بە بیرە ئەرتوازییەکەی ناو ئەم کابینەیەیە. ئەم خێزانە دەبێ ئەم شوێنە بەجێبهێڵن، بەڵام بەم زستانە روو لە کوێ بکەن؟!\nمنیش وەک(وەزیری نیشتجێکردن)، وتم: کێشە نییە، وێنە و ناوو بارودۆخەکەیان لە سایتەکان بڵاودەکەمەوەو دوور نییە سەرۆکی هەرێم یان سەرۆکی حکومەت کە یاریدەرەکانیان بەبەردەوام لەسەر خەتی ئەنتەرنێتن وئاگایان لە هەموو شتێک هەیە، دەستبەجێ"شەخسیا تەدەخول"بکەن و ژوورێک بۆ هەموو بۆنەیەک(خواردن و خەوتن و مێوان، جووتبوون و خوێندن و یاری...)یان بۆ درووست بکەن و ئەگەر کاری ستراتیژی گرنگتریان هەبوو و بە هانایانەوە نەهاتن، ئەوا چی تیایە، با ئەحمەدو هاوسەرو منداڵەکەیان فێری پاڕانەوەو سواڵکردنی زیاتر ببن لەبەردەم ئەم و ئەو بەرپرس و ببن بە بۆنەی بەزەییپێکردن یان گاڵتەجاڕی و تەنانەت سووکایەتیپێکردنیش....ژیانی مۆدێڕن زەمینە بۆ هەموو ئەو رەفتارانە دەرەخسێنێ...!\nنور نوری، نەگبەتی و گریان نەبێت، نە نوورەو نە نوری لە چاوان دەبارێ، بەڵام بەشانازییەوە وتی کچەکەم لە(ێەعدە)وە سروودی(کوردستان جوانە)ی لەبەرکردووەو داوای لە(یاسمین)ی کرد سروودەکە بڵێ. نور وتی: ئێمە ماوەی15ساڵە لەو وەڵاتە نیشتەجێ بووین، بەڵام بە زۆرەملی عیراقییە شیعەکانیان لە وەڵاتەکە دەرکردو نەتەوە یەکگرتووەکان لەسەر ئەرکی خۆیان ئێمەیان بۆ عیراق گەڕاندەوە. من دەرچووی(پەیمانگەی تەکنەلۆژی بەسرە)م، بەڵام لە یەمەن وەک مامۆستای زمانی ئەنگلیزی کارم کرد. لەکاتی گێڕانەوەی بەسەرهاتەکەیان، نزیکەی9بەڵگەنامەی دەرهێنا لەبواری(رێنمایی کۆمەڵایەتی، مەشقپێکردنی مەشقپێکەران لەبارەی گەشەپێدانی مرۆیی، بنکەی ئەلراشد بۆ(کۆدی نوێ)لە سەنعا، بنکەی نۆگوم بۆ راهێنان و ئامادەکردنی ژنان لەسەر کۆمپیوتەر، بنکەی کۆمەڵایەتی و ژینگەیی نۆگۆم).\nسەبارەت بە ژیان و بژێوی، وتی: سەرباری ئەو هەموو بەبڵگەنامانە، بێکارم و گەرچی لە گەڕەکی مەزرعەی خانەقین لەدایکبووم، تا ئێستا بە فەرمی بۆم نییە لێرە نیشتەجێ ببم و هەر بۆیەش هەردوو منداڵەکەی لە قوتابخانە وەرناگیرێن(یاسمین پۆلی شەشی سەرەتاییەو کوڕەکەی لە 4ی ناوەندییە)لە قوتابخانە بێبەشکراون. هەروا دایکیشم کە لە بەغدا ژیاوە، پاش کوشتنی براکەم(مەحممەد)لەلایەن تیرۆریستانەوە، گەڕاوەتەوە بۆ خانەقین!\nنور دەڵێ ئێمە(حەیدەری)ن، بەڵام لەترسی حکومەت خۆمان کرد بە(بەیاتی)و هاوسەرەکەم عەرەبە.\nنیوەڕۆ نامەیەکم بۆ هات: تکایە کارێکم بۆ بدۆزەرەوە!\nلە کاتی ئەم نووسینەدا نامەیەک و تەلەفۆنێکم بۆ هات:\nیەکێ نووسیویەتی: دەتوانی کارێکم بۆ بدۆزیتەوە لە بواری کۆمپیوتەر؟تکایە یەکسەر ناوم نەهێنی!\nئەم دوو کەسە خۆیان زۆر بێدەسەڵاتن و پەنایان بۆ یەکێکی بێدەسەڵات هێناوە کە بێجگە لە نووسین هیچی ترم پێناکرێت!\n-(هیام)لە عەممانەو لەکاتی سۆنەر، دەرکەوتووە، شتێکی نائاسایی لە(منداڵدان)یدا هەیەو دەبێ نەشتەرگەری بکرێ...ئەزانن ئەمە مانای چییە؟...هیام بەهیچ شێوەیەک پێویستی بەهاریکاری نییەو زۆر بەباشی دەژێ، بەڵام ئەم هەواڵە بۆ من کارەساتێکی گەورەیە.\nرۆژێکی رەش و پڕ سەرئێشەو نەگبەتییە: حزبەکانی حکومەت ڤایرۆسی چەوسانەوەی هەمە جۆرەن( تیرۆری جەستەی شەڕی ناوخۆ گۆڕیوە بۆ تیرۆری بژێوی) و ئەگەر هەروا ملهوڕانە حوکمڕانی بکەن، زوو بێت یان درەنگ جەماوەر بەشێوەی گونجاو وەڵامی تیرۆری کۆمەڵایەتی(تەنها شێوەیەکە لەشێوەکانی تیرۆر)، دەدەنەوە.\nدەیان ساڵە زۆربەی حکومەتە عەرەبییەکان بەناوی"داگیرکردنی فەلەستین"و"چەوسانەوەی نەتەوایەتی"ەوەو خەبات لەپێناو رزگار، جەماوەری چەوساوەی وەڵاتەکانیان دەچەوسێننەوەو خۆشیان باشترین ستایلی ژیان بۆ خۆیان دابینکردووە، حکومەتی هەرێمی کوردستان کۆپی ئەو حکومەتە عەرەبییانەیە.\nفەرموو ئێوەش ئاشنا ببن بە واقعی ژیان و بەسەرهاتی رۆژانەی رەشوڕووتی میلەتەکەتان و لەوانەیە هەندێکتان بەهەر شێوەیە ببێت، بتوانن پەیوەندی بە ژمارە تەلەفۆنەکانی ئەو قوربانییانە بکەن کە لە هەموو نووسینەکان بڵاویان دەکەمەوەو نەختێک لە ئازارەکانیان کەم بکەنەوە...لەوانەیە!\nئەوەتە: من دەمەوێ ئەم بابەتە بۆ سایتەکان بنێرم، کەچی یەکێک نامەی جەژنە پیرۆزەم بۆ دەنێرێ!\nتێبینی: دەڵێن مەیمون زۆر جوان بوو، ئاوڵەیشی دەرکرد. ئەو تیرۆرە دەروونیە کە(کۆڕەک تلیکۆم)لەگەل بەکارهێنەرانی هێڵی ئینتەرنێتەکەی دەیکەن(با سەیری داتاکانی ژمارە تەلەفۆنەکەم بکەن. لە سەنتەرەکەیان تەنانەت دەزانن بەکاربەران چ تەلەفۆنیک بەکاردەهێنن، بۆ نمونە لە پەیوەندییەکەمدا ئەوان پێیان وتم"تۆ نۆکیا ئێن70"بەکاردەهێنێ)، لە بێویژدانی و بێ کەرامەتی، بێوێنەیەو مرۆڤ لە وەسفکردنی ڵاڵ دەبێ). کۆڕەتیلیکۆم تەنها جیهان بچوک ناکات، مرۆڤیش بچوک و وێران دەکات: لە کاتژمێری 9ی ئێوارە لەم نووسینە تەواوبووم و هێشتا پێم نەکراوە بۆ سایتەکان بینێرم. ئێستا کاتژمێری 1.5شەوە.


سەرەکوەزیرانی عێراق مستەفا کازمی لە 9 تشرینی یەکەم کۆبوونەوەیەکی لەگەڵ بەرپرسانی کورد کرد بۆ گەیشتن بە رێکەوتنێك لەسەر دۆخی قەزای شەنگال. [خاوەنی وێنە: نوسینگەی راگه‌یاندنی مستەفا کازمی]\nحکومەتی عێراق هەینی (9 تشرینی یەکەم) گەیشتە رێکەوتنێك لەگەڵ هەرێمه ئۆتۆنۆمه‌كه‌ی کوردستان دەربارەی دۆخی قەزای شەنگال له خۆرئاوای نەینەوا.\nرێکەوتنە مێژووییەکە تێگەیشتنی دوولایه‌نه له‌خۆده‌گرێت دەربارەی ئه‌منییه‌ت، کارگێڕیی مەدەنی، بنیاتنانەوە و گەڕانەوەی ئاوارەكان.\nبەڕێوبەرێتیەکی هاوبەش پێکدێت لە شەنگال لەلایەن حکومەتی فیدراڵ و هەرێمی کوردستانەوە، هێزە فیدراڵەکانیش سەرپەرشتی هاریکاریی ئەمنی لەگەڵ هێزە کوردییەکان دەکەن.\nبەگوێرەی رێکەوتنەكه، هەموو گروپە چەکدارەکان لەم ناوچەیە دەکشێنەوە، لەنێویاندا هێزەکانی حەشدی شەعبی.\nناکۆکیە کارگێڕییەکان لەنێوان بەغدا و هەرێمی کوردستاندا، لەگەڵ بوونی میلیشیاکانی سەربە ئێران، بوونەتە بەربەست لەبەردەم دەرفەتەکانی بنیاتنانەوەی قەزای شەنگال دوای رزگارکردنی لە داعش. [خاوەنی وێنە: سنجارمەدینەتی]\nلەوکاتەوەی رێکخراوی "دەوڵەتی ئیسلامی" (داعش) لە کۆتایی 2014 لە قەزاکە دەرکران، شەنگال تووشی ناکۆکی بووه لەسەر رێوشوێنه ئەمنییه‌كان و خزمەتگوزاری گشتی و نەبوونی کارگێڕیەکی یەکگرتوو.\nئەمە رێگربووە لە گەڕانەوەی ژیانی ئاسایی بۆ قەزاکە و بەربەست بووە لەبەردەم هەوڵەکاندا بۆ گەڕانەوەی دانیشتوانه ئاوارەکەی.\nخاڵی وەرچەرخان لەگەڵ هەرێمی کوردستان\nسەرەکوەزیرانی عێراق مستەفا کازمی لە بەیاننامەیەکدا لە 10 تشرینی یەکەم وتی حکومەت، بە هەماهەنگی له‌گه‌ڵ حکومەتی هەرێمی کوردستان "رۆڵی ریشەیی خۆی جێبەجێدەکات لە دروست جێبەجێکردنی رێکەوتنەکە و دڵنیاییدان لە سەرکەوتنی، بە هاریکاریی خەڵکی شەنگال".\nوتی دواکەوتن لە گەڕاندنەوەی سەقامگیری بۆ شەنگال لەسەر حسابی خەڵکی ناوچەکە بووە، "کە پێشتر بەدەست باندەکانی داعشەوە ناڵاندوویانە و ئێستا بەهۆی نەبوونی خزمەتگوزارییەوە".\nکازمی جەختیکردەوە لە رەتکردنەوەی حكومه‌ت بۆ بوونی گروپە چەکدارەکان لە قەزاکە.\nوتی رێکەوتنەکە "گەڕانەوەی ئاوارەکان خێراتر و ئاسانتر دەکات و دەستپێکی چارەسەرێکە بۆ کێشەکانی هه‌موو ئه‌و ناوچانەی عێراق كه هەمەڕەنگیی ئێتنی و ئایینییان تێدایه.\nنوێنەری باڵای نەتەوە یەکگرتوەکان لە عێراق، جانین هێنیس-پلاسخارت لە 9 تشرینی یەکەم وتی رێکەوتنەکە ده‌بێته ده‌ستپێكی "قۆناغێکی نوێ لە شەنگال، کە تێیدا بەرژەوەندیەکانی خەڵکی شەنگال له پێشه‌وه دێن" و "یارمەتی خەڵکە ئاوارەکە دەدات بگەڕێنەوە ماڵەکانیان، بنیاتنانەوە خێراتر دەکات و دابینكردنی خزمەتگوزاریه گشتییه‌كان باشتر دەکات".\nرۆژنامەوانی عێراقی و شیکاروانی سیاسی، زیاد سنجاری بە دیارونای وت رێکەوتنەکە رەنگدانەوەی "نزیکبوونەوەیەکی سەرنجڕاکێشە لەنێوان حکومەتی [فیدراڵ] و هەرێمی کوردستاندا".\nوتی ئەو رێکەوتنە ئەنجامدرا دوای چەند مانگێك لە گفتوگۆی دووقۆڵی و ئاماژەیکرد بەوەی رێکەوتنەکە بەشێكە لە هەوڵەکانی حکومەت بۆ گەیشتن بە خاڵی وەرچەرخان دەربارەی چارەسەری کێشە هه‌ڵپه‌سێردراوه‌كان لەگەڵ هەرێمی کوردستان.\nوتی ناکۆکیەکان زیاتر دەربارەی بەڕێوەبردنی ئه‌و قەزایانه‌ی کارگێڕیی هاوبەشیان هه‌یه، لەنێویاندا شەنگال.\nسنجاری وتی: "گەر جێبەجێبکرێت، رێکەوتنەکە بەشداردەبێت لە دەستپێکردنەوەی پرۆژەکانی بنیاتنانەوەدا لە قەزاکە و کۆتاییهێنان بە چەرمەسەریی خەڵكە ئاوارەکە."\nوتیشی هەزاران ئاوارە، زیاتر ئێزیدیەکان، هێشتا لە کەمپەکانی ئاوارەکاندان لە هەرێمی کوردستان.\nمیلیشیاکانی سەربە ئێران هەڕەشە لە رێکەوتنەکە دەکەن\nسنجاری هۆشداری دا لەوەی دەکرێت حکومەت لەلایەن گروپەکانی سەربە ئێرانەوە هەڕەشەی لێبکرێت.\nوتی سەرکردەکانی میلیشیاکان لەئێستاوە ناڕه‌زایی خۆیان له رێکەوتنەکە دەربڕیوە لەبەرئەوەی باس لەوە دەکات دەبێت گروپە چەکدارەکان لە شەنگال نەمێنن.\nسەرکردەی عەسائیب ئەهل حەق قەیس خەزعەلی وتی رێکەوتنەکە "موجامه‌له‌یه‌كی سیاسییە".\nسنجاری وتی: "رەنگە سەخت بێت وێنای ئەوە بکرێت ئێران و هاوسۆزەکانی بێ کاردانەوە بن گەر ناچاربکرێن قەزاکە جێبهێڵن، کە دەکەوێته سەر رێگەی گواستنەوەی چەکداران و چەکە ئێرانیەکان بۆ سوریا لەڕێی عێراقەوە."\nوتی میلیشیاکانی سەربە ئێران، کە دەستیان هەبووە لە کردەی ئاوارەکردن و تووندوتیژیدا دژی مەدەنیەکانی سه‌ر به خێڵە عەرەبیەکان لە شەنگال، "لەمڕۆدا نفوزێکی بەهێزیان هەیە لە قەزاکە و بەدڵنیاییەوە بەئاسانی دەستبەرداری نابن".


یەكرێزی ل رۆژاڤا قەوارەیەك سیاسی ب دەست دخە – Sibehî سبەھی\nیەكرێزی ل رۆژاڤا قەوارەیەك سیاسی ب دەست دخە\nBergeh Kurdistan On 09/06/2020 / سیاسی\nنڤیسین: نوری حاجو\nئه‌ڤە ده‌مه‌که کو مه‌رجێن یه‌کرێزیا ته‌ڤگه‌را کورد ل ڕۆژاڤا په‌یدا بوویه. جارا پێشیێ یه کو به‌رژوه‌ندیێن هێزێن ناڤنه‌ته‌وه‌یی و یێن کوردێن ڕۆژاڤا ھەڤدگرن.\nئه‌زموونا سیاسی یا کو ڕۆژاڤا تێره ده‌رباس بوو باش ئاشكەرە بوو کو ئه‌ڤ ئیداره دبن ده‌ستهه‌لتیا کادرێن پارتیا كاركەرێن كوردستانێ (پەکەكە) دا تووشی گه‌له‌ک ئاسته‌نگان هاتیه ، نه‌مومکنه کو تورکیه ڤێ ئیدارێ ل سه‌ر سینۆرێن خوه قه‌بوول بکه.\nد سالا ۲۰۱۳ێ دا پرۆژه‌یه‌ک ژ بۆ چاره‌سه‌ریه‌کا سیاسی بۆ پرسگرێکا کورد ل باکورێ كوردستانێ هات ئاماده‌کرن. چوونا سه‌رۆک مەسعوود بارزانی ژی ژ بۆ ڤێ ئارمانجێ بوو. پرۆژه ئه‌و بوو کو پەکەکە د ناڤخوەیا ترکیێ دا چه‌ک ده‌ینه و ده‌ست ب خه‌باتا سیاسی و ده‌مۆکراتیک بکه. لێ هێزێن تاری ژ هه‌ردو ئالیان ئه‌ڤ پرۆژه تێکبرن. نوها گه‌لۆ پەکەکە دخوازه ڤێ پرۆژێ ل ڕۆژاڤا ب جھ بکه..؟ ئه‌گه‌ر بخوازه ژی لێ نه سه‌رکه‌فتی یه.\nھەر جارا کو ته‌ڤگه‌را کورد گاڤێن به‌ر ب گوهه‌رتنێن ئه‌رێنی ڤه ئاڤێتیه، ڕاستی پرۆڤه‌کاسیۆن و ئاسته‌نگیان هاتیه. د ڤێ ده‌ما کو گوفتگۆیێن ناڤبه‌را ئەنجومەنا نشتمانیا كورد ل سوریێ (ئه‌نەکەسە) و پارتیا یەكێتیا دەمۆكراتیك (پەیەدە) ده ب ئالیکارییا ئەمریکا گاڤێن گرنگ ژ بۆ یه‌کرێزیا ته‌ڤگه‌را کورد ل ڕۆژاڤا پێک تینه ، ئه‌م دبینن کو مه‌دیا سه‌ر ب پەکەکێ ڤه نووچه‌یێن پرۆڤاکاتیڤ به‌لاڤ دکه.\nنموونه گه‌له‌کن ئه‌گه‌ر ئه‌م هنده‌کێ ل دیرۆکا ڤان پرۆڤه‌کاسیۆنا بنێرن. ژ ده‌ما ئۆزال و تا نها ب ده‌هان پلان و له‌یستکێن ده‌وله‌تا ترک و هه‌ڤکارێن وێ دبینین. ئه‌م زوو ژبیر دکن.\nژ ڕۆژا دامه‌زراندنا پەکەکێ و تا نها ئه‌م گرێدانه‌که نه‌هێنی و تاری د ناڤبەرا ده‌وله‌تا کوور یا ترک و هندەك ئالیێن تاری و خوه‌دی ده‌ستهه‌لات د ناڤ پەکەکێ دا دبینن.\nب ڤان کریاران یه‌کرێزیا مالا کورد نه مومکونه . لێ چ دبه بلا ببه ئه‌نەکەسە دڤێ بێ ڕاوه‌ستان ژ بۆ یه‌کرێزیێ هه‌موو هێزا خوه ژ بۆ ڤێ ئارمانجێ بکار بینه ژبه‌ر کو یه‌کرێزیا ته‌ڤگه‌را کورد ل کوردستانا سووری دێ ستاتوسه‌کێ/قەوارەیەكی بۆ ڕۆژاڤا بده‌ست بخه.


“لەپاش تەواو بوونی شەڕی برا کوژی بێ ئیش و کارییەکی تەواو ڕووی لەکوردستان کرد، ژیان هەر دژوارو سەختتر دەبوو. بۆیە بڕیارم دا لەگەڵ برادەرێکم بچمە ئێران بۆ ئیشکردن. ماوەیەک لەوێ لە کارگەی کورە کارمان دەکرد. کاتی کارکردنمان یەکجار زۆر بوو، بۆیە زۆرجار بێزار دەبووین لە خۆمان و لەگەڵ برادەران دەچووینە گەشت و گەڕان، ناوچەیەک هەبوو پێیان دەگوت (سەراب) لەبەر زۆر چونم بۆ ئەوێ ناویان لێنام (عومەر سەرابی)، تا ئێستاش ئەوە بووە نازناوم. بەڵام هەموو ئەو شتانە بێزاری منیان کەمنەدەکردەوە لەوێ. بۆیە ئیتر بڕیارمدا بچمە تورکیا و ئەزموونی ئەوێش تاقیبکەمەوە. فەترەیەکی زەمەنیش لەوێ گیرسامەوە و بڕیارمدا زیاتر ئیش بکەم و لەوێوەوە بچمە ئەوروپا. چەند جارێک بەڕێگای قاچاخ دەمویست دەربچم و قسمەت نەدەبوو. ئیتر دووبارە دەبوایە ئیش بکەم و پارە کۆبکەمەوە بۆ ئەوەی دووبارە لەوڕێگایە بدەمەوە. ڕۆژێکیان لە ئەستەنبوڵ لەکارگەیەک ئیشمدەکرد. ئامێرێکی بەرزکەرەوای قورسایی هەبوو لەوێ شتی قورسی دەگواستەوە بۆ سەرەوە. لەناکاو لە بەرزایدا ئەو ئامێرە پچڕا و هاتە خوارەوە بەناوەندی پشتم کەوت”.\n“لەتاو ئازاری زۆر لەهۆش خۆم چووم. کە بەئاگاهاتمەوە لە خەستەخانەیەک بووم حاڵم زۆر خراپ بوو. لەوە خراپتر ئەوەبوو کە دکتۆرەکە پێی گوتم بەداخەوە دڕکە پەتکت پساوەو قاچەکانت لەمەولا کار ناکەن! دەردی دووری لە ئازیزانم و تەنیایم لەوێ و ئازاری جەستەم و لەدەستدانی قاچم بۆ تا هەتایی هەمووی تێکەڵ ببوو. خوا دەزانێ ئەو هەموو شتە چ حاڵەتێکی دەروونییان بۆ من دروستکردبوو. قەت ئەوەم بیر ناچێ خانمە پەرستارێک لەوێ بوو، زۆری ئاگای لێم بوو، ڕۆژانە ڕاهێنانی جەستەی پێدەکردم. ئیتر مانەوەم لەوێ هیچ بەهای نەما بڕیارمدا بگەڕێمەوە کوردستان. کەهاتمەوە کەس بەقەد دایکم حاڵی پەرێشان نەبوو بۆم. ئیتر کەمن بوومە مرۆڤێکی کەمئەندام بڕیامدا ئەو خولیا هونەرییەی کە لەکۆندا هەمبوو، ئیتر دووبارە ئاوێتەی ببمەوە. بە کێشانی پۆرترێت و سروشت دووبارە وامکرد وردە وردە لەگەڵ ئەو دۆخەی تێیدام ڕابێم. لەگەڵ ئاشنابوونمان بەسۆشیاڵ میدیا کارەکانم پۆست دەکرد. خەڵکانێکی زۆر ئاشنام بوون لە شارە جیاجیاکانی کوردستان، دەهاتنە سەردانیم، وێنەیان لەگەڵ دەگرتم و چیرۆکی منیان گوێ دەگرت و دەیاننووسییەوە”.\n“خانمێکم ناسی بەهۆی کارەکانم خۆشیویستم. منیش زۆرم خۆشویست و پەیوەندییەکی سۆزداری زۆر جوانمان دروستکرد. ڕۆژانە بە کامێرا قسەمان دەکرد و لەگوزەرانی یەکتر ئاگاداربووین. هاتنی ئەو خانمە بۆ ناو ژیانم ئومێدێکی گەورەی پێبەخشیم، ژیان ڕۆژ بە ڕۆژ لەبەر چاوم جوانتر دەبوو. بەڵام بەداخەوە خوشکێکی ڕێگر بوو لە هاوسەرگیریمان. کە پێی وابوو ڕەوا نیە کچێکی ساغ هەموو ژیانی لەگەڵ کەمئەندامێک بەڕێبکات. ئەو فیراقە دووبارە دۆخی ژیانی تێکدام و وێرانی کردم. قسە نەگوتراوەکانی ناخم و ئازارەکانم و توڕەییەکانم بە ژەنینی شمشاڵ دەردەخەم. برازاکانم لەباوەش دەکەم، ڕۆژانە دەیانبینم، بەگشتی منداڵ زۆر ئارامم دەکاتەوە. بەڵام ئەوە ڕاستییەکە کە نابێت بیشارمەوە کە فریاد ڕەسی من لە ئێستادا فڵچە، تابلۆ، شمشاڵ، ڵایک وکۆمێنتی خەڵک نین. بەڵکوو ئەو کۆترانەن کە ڕۆژانە دێنە سەر دەست و قاچم و بۆنی ئازادییان لێدەکەم”.


کەڵکەڵە - ژنەفتن\n6ی كانونی یه‌كه‌م، 2021|چیرۆک\n«چیرۆکێکی درێژم لە گۆشەنیگای کەسی دووەمی تاکەوە نووسیوە»\nلەگەل هەڵدانەوەی پەڕەکانی دوایین ڕۆمانی چاپکراوی کوردی ڕوو لەو هاوڕێیەی کە هەمیشە لێی دەپرسێ خەریکی چیت؟ ئاوای وت.\n«باسی چی دەکات؟»\nهاوڕێکەی لێی پرسی.\n«باسی زمانی کوردی دەکەم»\nبە ڕوویەکی گەشەوە وا وەڵامی دایەوە.\nدرێژەی دایە:- پرسە گرنگەکانی زمانی کوردیم بە زمانی گێڕانەوە ڕووبەڕووی خۆی کردووەتەوە… ئەزانی مەبەستم چییە؟\nــ کارەکتەری سەرەکی هەر خودی زمانی کوردییە. شتێکی سەیرم کردووە، لە جێیەک وەک زیندانییەکی بێ دەسەڵات لە سووچێکم پەستاندوە، کە بە ناڵە و پاڕانەوەوە ددان بە کەموکووڕییەکانی خۆیدا دەنێ… هەر ئەمە نا، لە جێی دیکەدا وەها دەیهێنمە گۆ، بە خۆیدا بنازێ فەخر بە فەلەک بفرۆشێ.\nدوای کەمێک بێدەنگی: بەڵام خوێنەری ئێمە تێی ناگات.\nدەستی کردەوە بە هەڵدانەوەی ڕۆمانەکە و یەکسەر لاپەڕەکانی کۆتایی خوێندەوە. پاش خوێندنەوەی یەک دوو پەرەگراف داینایەوە و بە خۆیی وت «خۆ من کوردییەکەم زۆر لەمە باشترە و زۆریش باشتر دەتوانم گەمە بە کردارەکان بکەم … لە دەرفەتێکدا قەسیدەیەک دەنووسم بازێک بە زمانی کوردی دەدەم». ئەو دوو پەرەگرافەی کە لەو ڕۆمانەدا خوێندییەوە هیچ گەمەیەکی زمانەوانی تێدا نەبوو، بەڵام چی وای لەو کرد کە خەیاڵی بۆ بازدان لە زمانی کوردی بچێ؟ هەرچی دەخوێندەوە، بەر لەوەی بگاتە کۆتایی، دەستی لێ هەڵدەگرت و دەمودەست بیر و خەیاڵی بۆ نووسین دەچوو و هەردەم لەوەش دڵنیا بوو کە خۆی دەتوانێ باشتر بنووسێ. دەکرێ زۆر بەئاسانی و بێدوودڵی جەخت بکەمەوە و بڵێم ماوەیەکی زۆرە تەنانەت چیرۆکیكیشی تا کۆتایی نەخوێندوەتەوە، لەگەڵ ئەوەی کە هەمیشە کتێب و چاپکراوە تازەکانی دەکڕی.\nتۆ کە ئێستا لاقی ڕاستت لەسەر لاقی چەپت داگرت، بەهەڵەدا چووی کە پێت وایە ئەویش نەخۆشییەکەی تۆی هەیە. ئەو بە هیچ شێوەیەک ئیرەیی نابا و، پێشی وانییە بەو قسانەی کەس فریو بدات، زۆریش دڵنیایە لەوەی کە دەتوانێ ئاڵۆزترین ڕۆمانی کوردی و قووڵترین ڕەخنە و باشترین شیعری کوردی بنووسێ. ئەو هێندە ڕاڕایی و نیگەرانی و نەخەوتنی ئەزموون کردووە، ڕۆژانە هەر کەسێک ببینێ هەر لەو کاتەدا چیرۆکێک دەگێڕێتەوە کە گوایە بەس هەڵەبڕی ماوە و یانژی کۆمەڵێ بیرۆکە و ئایدیا دەخاتە ڕوو کە تاکە خاوەنیان خەیاڵ و خەمی خودی ئەون. بۆیە تۆ کە هەر ئێستا لاقی چەپت خستە سەر لاقی راستت بۆ هاوبەشی نەخۆشییەکەت مەگەڕێ. پێت سەیرە دەتناسم و دەزانم هەر ئێستا نازانی قومێ لە ئاوکەی بەردەمت بخۆیتەوە یانژی مژێک لە جگەرەکەت بدەی، لە چیرۆکێکی زارەکی ئەودا تۆم ناسی، وەک هەمیشە هات و قومێکی لە چایەکەی خواردەوە و چیرۆکی خەیاڵە پووچەکانی تۆی گێرایەوە و وتی «ئەمە چیرۆک نییە چوونکە کارەکتەرەکەی کەڵکەڵەی ئەم دەدزێ و بەوی دی دەفرۆشیتەوە و هی ئەویش دەدزێ بەمی دەفرۆشیتەوە…. هاکا هات». هەڵسایت و بەرەو لای ئەو دوو کەسەی کە یەکێکیان بە دڵخۆشییەکی سەیرەوە چاوەڕێت دەکات، چوویت، نەک تۆ، خۆیشی نازانێ ئەو دڵخۆشییە لەبەر ئەوەیە کە دڵنیا بووەتەوە کارەکتەری چیرۆکەکەی تۆی نەک خۆی. وەک چۆن زۆرینەی جارەکان کە دڵتەنگین نازانین بۆ دڵتەنگین، ئاوهاش زۆرینەی جارەکان کە شاد و خوشحاڵین نازانین بۆ خوشحاڵین، هەر کام لەو جارانەش یەک دوودڵی چکۆلە بەسە تا ذڵخۆشییەکەت ببێتە دڵتەنگی و دڵتەنگییەکەت ببێتە ڕێگەیەکی پێچەڵپێچی خەمۆکی. باسی چی بۆ کێ دەکەم، بۆ کەسێک وەک چۆن کەڵکەڵەکان دەدزێ، بۆچوونەکانیش دەدزێ، بێ ئەوەی کافکا بناسی، هەندێ جار تووند دەستت بە سینگتەوە دەنێی و دەتەوێ بڵیی تۆش هەمان نەخۆشی “کافکا”ت هەیە، بەڵام سبەی ئێوارە کە کەسێک باسی “بوکۆڤسکی”ت بۆ دەکات بیرە بە خۆتدا دەڕژێنی.\nکاتێ دەستی بە نووسینیش دەکرد هەر وەک خوێندنەوەکانی لە جێیەک دەستی لێ هەڵدەگرت و بە خۆیی دەوت «ئەم بیرۆکەیە بۆ وتارێکی ڕەخنەیی باشە»، «ئەمە باشترین بیرۆکەیە بۆ نووسینی کورتە چیرۆکێک». هەندێ جار پێی وابوو غەدر لە بیرۆکەکەی دەکات گەر بە نووسینێک یان دەقێکی کورت خەساری بکات بەڵکوو وەک هەمیشە بە جەختکردنێکەوە بە خۆیی دەوت «ئەم بیرۆکەیە بۆ ڕۆمانێک یان شانۆنامەیەکی درێژ دەست دەدات». جارێکیان دوای چەند ڕۆژێک لە پلاندانان بۆ نووسینی ڕۆمانێک و دیاریکردنی کات و مێژوو و ناونانی کارەکتەرەکان و دەستنیشانکردنی شوێن، کەچی سەراسیمە چاوی لەسەر شاشەی لاپتۆپەکە کرد و دوای ئەو سێ دێڕەی کە بۆ دەستپێکی ڕۆمانەکەی نووسی بووی بە دەنگی بەرز ئەو پەرەگرافەشی خوێندەوە کە خۆدواندنی ئاراسی کارەکتەری سەرەکیی رۆمانەکە بوو و، یەکسەر هەڵسایەوە سەرپێ و ڕوو لە بنمیچی ژوورەکە لە یەک کاتدا بە دەم قەشمەری کردنی بە خۆی وەک نووسەر و بە خۆی وەک بەردەنگ وتی «های لەوە، خۆ ئاراسە خوێڕی کۆی بیرۆکەکەی ئاشکرا کردووە» و کۆڵێ تەریق بوویەوە.\nشەو کە گەیشتەوە ماڵەکەی و کتێبەکانی لەسەر مێزەکە دانان ئینجا زانی پێنج کتێبی نوێی هێناونەتە نێو کتێبەکانی. کتێبە بەرگ شینەکە سەرنجی برد و پێی وا بوو ئەوەی زۆر بینیوە، کە زیاتر ڕاما هەر لەسەر مێزەکە نووسخەیەکی تری ئەو کتێبەی هەبوو، هەڵیگرت و داینایەوە و بزەیەکی تاڵی هەمیشەیی کرد، سەری سووڕاند بۆ لایەکی قەفەسەی کتیبەکان، نووسخەیەکی تری بینی و بە دەم بزەیەکی نزیک لە قاقاوە چوو بۆ توالێتەکە و بە خۆیی دەوت نەشفرۆشرێن، دەیانگۆڕمەوە، نەشیانگۆڕنەوە دەیانبەخشم و، هەر زوو ئەوەی لە خەیاڵی خۆی فڕێ دا و، لە توالێتەکە پلانی بۆ ناونیشانی چیرۆکێکی نوێ دادەنا، لەگەڵ ئەوەی پێی وابوو گەر ناونیشان سێ وشە و لە هەمان کاتدا ڕستەیەک بێت زۆر بۆ چیرۆک گونجاوە بەتایبەت گەر ڕستەکە هەندێ جار هەواڵی و هەرگیزیش دانانی نەبێت، بەڵام ئەم جارە جیاواز بوو پلانەکەی وا بوو ناونیشانەکە، یەک وشە بێت و لە حەوت پیتیش تێنەپەڕێ، بۆ نموونە وتی “کەڵکەڵە”، یەکسەر وتی لە وشەیەکی کەمێک کورتتر بۆ نموونە “قاقا” دەچێ. هەڵوەستەیەکی کرد و وەک پرۆڤەی دیالۆگی شانۆیی بکا بە دەنگی بەرز وتی ئەم “قاقا”یەش زۆر دیکتاتۆرە دەبوایە پیتێکی تری هەبووایە تا دادپەروەر بێ. پێی وابوو هەموو ژمارە تاکەکان جگە لە ژمارە یەک، دادپەروەرترن لە هەموو ژمارە جووتەکان. پیتەکانی “کەڵکەڵە”ی ژمارد، بەراوردی کرد بە وشەی “قاقا”. هەستی کرد لە خەیاڵ و زەینیدا پیتەکانی وشەی “شاگەشکە”ی دێن و دەچن، بەڵام لێوەکانی “قاقا” ویتەویت دەکەن. وشەکانی بە دەنگی بەرز دەوتنەوە و “شاگەشکە”، “قاقا”، “کەڵکەڵە”. تا دەمی پڕ بوو لە کەف وشەی “کەڵکەڵە”ی پاتە کردەوە.\nیەکڕاست چووە سەر مێزەکەی و لاپتۆپەکەی پێکرد و وۆردیکی کردەوە و ناوی چیرۆکەکەی بە فۆنتێکی گەورە نووسی: “کەڵکەڵە” و ئینتەرێکی کرد و فۆنتەکان ڕژان. وشە وشە دەیجوین ئینجا تایپی دەکردن، دەنگی مڵچە مڵچ و خرمە خرمی جوینی هەندێ لە وشەکان لە دەنگی کرتە کرتی کیبۆردەکە بەرزتر بوو. بەس سەر و گەردن و دەستەکانی دەجووڵێن و وەک پەککەوتوویەک لە پشتی مێزێکەوە و لەسەر کورسییەک چەقیوە و بێوەچان دەنووسێ و، وشە و دەربڕین و ڕستە هەیە، بە چەندین جۆر دەیانجوێت و بە چەندین شێوەی دیکە دەیاننووسێت و دیسان دەیانسڕێتەوە. دەگەڕێتەوە سەرەتای دوایین پەرەگراف و ئەو چەند “کە”یەی کە بێهۆ دووبارە بوونەتەوە، لە بەرچاوی دێن و دەچن. کۆی پەرەگرافەکە دەسڕێتەوە و دەیەوێ دان بە خۆیدا بگرێ جارێکی تر نەگەڕێتەوە بۆ پەرەگرافەکانی سەرەوە، بەڵام دەگەڕێتەوە و سەرلەنوێ دەیانخوێنێتەوە و چەندین وشە و دەربڕین دەگۆڕێت و دێتەوە سەری دێڕ. ڕۆژ هەڵهات و ئەو هێشتا دەنووسێ، هێشتا خەریکی جوینی وشەکان و دەڕبرینەکانە. تاکە وشەیەک کە پێی خۆشە لەگەڵ یەکێک لە جوینەکانیدا قورتیشی بدا ناوی کارەکتەری سەرەکیی چیرۆکەکەیە. ئەو هەموو چیرۆکەکانی دیکەی بۆ خەڵکی دیکە دەگێڕایەوە، بەڵام ئەم چیرۆکە بەس بۆ خۆی و زمان دەگێڕێتەوە. بە درێژاییی ئەو شەوە وەک پەککەوتوویەک لەسەر کورسییەکە نەجووڵا، کە دنیا ڕووناکتر بوو ئەو دەستی کرد بە جوینی زیاتری وشەکان، بە تاک و بە کۆ، بە تەنیا و بە ڕستە و پەرەگراف مڵچ مڵچ و خرم خرم و ئینجا قورتی دەدان، بەڵام “پەیڤ”ی کارەکتەر قورت نەدرا.\nچیرۆک، چیرۆکی کوردی، ژنەفتن\n← زۆرایه‌تی و جاگلەر\nهه‌وڵێک بۆ لێکدانه‌وه‌ی سێکوچکه‌ی ڕۆشنبیر، ده‌سته‌ڵات و زۆرایه‌تی له‌دوای ڕاپه‌ڕینه‌وه\nسیاسەتی ڕزگاری یان سیاسەتی بەخشین؟ →