هاوپه‌یمانان ده‌ڵـێن 169 یاخیبووی تاڵیبان له باشوری ئه‌فغانسـتان كوژراون\nهێزه‌كانی هاوپه‌یمانان و ئه‌فغانسـتان ده‌ڵێن له دوو شه‌ڕی گه‌وره‌دا له باشوری ئه‌فغانسـتان به‌لایه‌نی كه‌م 169 یاخیبووی تاڵیبانیان كوشـتووه.\nكاربه‌ده‌سـتانی له‌شـكری ده‌ڵێن پـێـكدادانه‌كان ڕۆژی سێشه‌ممه له‌و ده‌مه ده‌ستیـپـێـكرد كه یاخیبووان ته‌قه‌یان له هێزه‌كانی ئه‌فغانی و هاوپه‌یمانان كردبوو له ناوچه‌ی موسا قه‌ڵا له ئوسـتانی هێڵمه‌ند.\nتۆپ و فڕۆكه‌كانی هاوپه‌یمانان شوێنه‌كانی چه‌كداره‌كانی تاڵیبانیان بۆردومان كردووه، وه له‌شـكر ده‌ڵێت به‌لایه‌نی كه‌م 65 تاڵیبان له ئوسـتانی ئورووزگان كوژراون و 104 ی دیكه‌ش له ئوسـتانی هێڵمه‌ند كوژراون.\nله میانه‌ی شه‌ڕه‌كانی هێڵمه‌ند یه‌ك سه‌ربازی هێزه‌كانی هاوپه‌یمانان كوژراوه و چواری دیكه‌ش برینداربوون.\nگوته‌بێژی هاوپه‌یمانان مه‌یجه‌ر كرس بێڵچه‌ر، كه ئه‌فسه‌ری له‌شـكری ئه‌مریكایه، ده‌ڵێت ئه‌م ئۆپه‌راسـیۆنه ئه‌وه ده‌سه‌لمێنێت كه له‌شـكری ئه‌فغانسـتان گه‌یشـتوونه‌ته چ ئاستێـك له شه‌ڕی دژی توندڕه‌وان.\nله توندوتیژیـیه‌كی دیكه‌دا، هه‌ر ڕۆژی چوارشه‌ممه له ناوچه‌ی سه‌نگین له ئوسـتانی هێڵمه‌ند خۆكوژێـك خۆی به ماشـێـنێـكی پـۆلیسـدا ته‌قانده‌وه، به‌لایه‌نی كه‌م پـۆلیسـێـك كوژاروه.\nشـایانی باسه هێزه‌كانی نێونه‌ته‌وه‌یی له‌م دوایـیانه‌دا له ئوسـتانی هێڵمه‌ند ده‌سـتیان به هه‌ڵمه‌تێـكی نوێ كردووه، له هه‌وڵێـكدا بۆ به‌رقه‌راركردنی ئاسایش و سه‌قامگیری زیاتر له‌و ناوچه‌یه‌ی باشوری ئه‌فغانسـتان.


پاش بڕیارەكەی ئەمەریكا\nحەشدی شەعبی پیرۆزبایی لە سوپاسالاری دەستەكە ئەبو فدك كرد بەبۆنەی ناساندنی لەلایەن ئیدارەی ئەمەریكاوە وەك كەسێكی تیرۆریست و مەترسیدار.\nدەستەی حەشدی شەعبی لە پەیامێكی كورتدا (13 كانونی دووەمی 2020) كە "ناس كورد" وێنەی لایە پیرۆزبایی لە سوپاسالاری دەستەكە ئەبو فدك كرد بەبۆنەی ناساندنی لەلایەن ئیدارەی ئەمەریكاوە وەك كەسێكی تیرۆریست و مەترسیدار.\nوەزارەتى گەنجینەى ئەمریکا (چوارشەممە، 13ى کانوونى دووەمى 2021)، عەبدولعەزیز محەمەداوی (ئەبو فەدەک)، سوپاسالاری حەشدی شەعبی خستە لیستی تیرۆرەوە.\nسەپاندنى سزاکە بەسەر سوپاسالارەکەى حەشدى شەعبى هاوکاتە لەگەڵ سەپاندنى سزا بەسەر دوو کەسایەتی و 16 لایەن و قەوارەی جیاواز لە ئێران.\nبەگوێرەی ڕاگەیەندراوێکی وەزارەتی گەنجینەی ئەمەریکا (13ی کانوونی دووەمی 2021) کە وێنەیەکی دەست" ناس کورد" کەوتووە، ئاماژە بەوەکراوە "سزا نوێیەکان 16 قەوارە و لایەنی جیاوازی گرتووەتەوە کە پەیوندییان بە بەرپرسانی کۆماری ئیسلامیی ئێرانەوە هەیە و دوو هاووڵاتی ئێرانی و هاووڵاتییەکی عێراقیش کە بە تێوەگلان لەگەڵ داعشدا تۆمەتبار کراوە".\nوەزارەتی گەنجینەی ئەمەریکا، ڕوونکردنەوەی بەوەشداوە "لیستی سزاکان دوو ڕێکخراوی ئێرانی تێدایە کە پەیوەندی ڕاستەوخۆیان بە عەلی خامنەیی، ڕابەری شۆڕشی ئیسلامی ئێرانەوە هەیە".\nهاوکات ستیڤن منوچین، وەزیری گەنجینەی ئەمەریکا، ئەوەی خستووەتەڕوو "ئەو دوو ڕێکخراوەی کە سزادراون ڕۆڵی بەرچاویان هەیە لەبەردەوامبوونی دەستەبژێری فەرمانڕاوەیی ئێران لە گەندەڵی و کۆنتڕۆڵکردنی کەرتی ئابوریی ئەو وڵاتە".


Numbers 1 NLT - سەرژمێری 1 KSS | Biblica América Latina\nNumbers 1 NLT - سەرژمێری 1 KSS\n1یەزدان لە چۆڵەوانی سینا، لە چادری چاوپێکەوتندا، لە یەکی مانگی دووی ساڵی دووەمی هاتنەدەرەوەی گەلی ئیسرائیل لە خاکی میسر، بە موسای فەرموو: 2 «سەرژمێری هەموو کۆمەڵی نەوەی ئیسرائیل بکەن، بە خێڵەکانیان و بنەماڵەکانیانەوە، بە لیستی ناوی نێرینەکان یەک بە یەک. 3 لە گەنجی بیست ساڵ بەرەو سەرەوە، هەموو ئەوانەی دەتوانن لە ئیسرائیل خزمەت بکەن لە سوپا، تۆ و هارون بەگوێرەی لەشکرەکانیان تۆماریان بکەن. 4 بۆ هەر هۆزێک پیاوێکتان لەگەڵدا بێت، پیاوێک گەورەی بنەماڵەکەی بێت. 5 ئەمەش ناوی ئەو پیاوانەیە کە یارمەتیتان دەدەن:\nلە هۆزی ڕەئوبێن ئەلیسوری کوڕی شەدیئور،\n6 لە هۆزی شیمۆن شەلومیێلی کوڕی چووریشەدای،\n7 لە هۆزی یەهودا نەحشۆنی کوڕی عەمیناداب،\n8 لە هۆزی یەساخار نەتەنێلی کوڕی چوعەر،\n9 لە هۆزی زەبولون ئەلیابی کوڕی حێلۆن،\n10 لە کوڕەکانی یوسف،\nلە هۆزی ئەفرایم، ئەلیشاماعی کوڕی عەمیهود و\nلە هۆزی مەنەشە، گەمالائیلی کوڕی پەداهچوور.\n11 لە هۆزی بنیامین ئەبیدانی کوڕی گدعۆنی،\n12 لە هۆزی دان ئەحیعەزەری کوڕی عەمیشەدای،\n13 لە هۆزی ئاشێر پەگعیێلی کوڕی عۆخران،\n14 لە هۆزی گاد ئەلیاسافی کوڕی دەعوئێل،\n15 لە هۆزی نەفتالی ئەحیڕەعی کوڕی عێینان.»\n16 ئەوانە هەڵبژێردراوانی کۆمەڵەکەن، سەرکردەی هۆزی باوکانیانن، سەرۆک خێڵەکانی ئیسرائیلن.\n17 جا موسا و هارون هەموو ئەو پیاوانەیان برد کە باس کران، 18 هەموو کۆمەڵیان لە یەکی مانگی دوو کۆکردەوە. لە گەنجانی بیست ساڵە بەرەو سەرەوە بەگوێرەی ڕەچەڵەکیان خرانەوە سەر خێڵ و بنەماڵەکانیان، یەک بە یەک ناوەکانیان تۆمار کرا، 19 هەروەک یەزدان فەرمانی بە موسا کرد. ئینجا لە چۆڵەوانی سینادا تۆماری کردن.\n20 لە نەوەی ڕەئوبێن کە نۆبەرەی ئیسرائیلە،\nهەموو نێرینەیەک لە گەنجی بیست ساڵ بەرەو سەرەوە، هەموو ئەوانەی دەتوانن خزمەت بکەن لە سوپادا، یەکە بە یەکە بەپێی ناوەکان ڕێکخران، بەگوێرەی تۆمارکردنی خێڵەکانیان و بنەماڵەکانیان، 21 تۆمارکراوان لە هۆزی ڕەئوبێن چل و شەش هەزار و پێنج سەد کەس بوون.\n22 لە نەوەی شیمۆن،\nهەموو نێرینەیەک لە گەنجی بیست ساڵ بەرەو سەرەوە، هەموو ئەوانەی دەتوانن خزمەت بکەن لە سوپادا، یەکە بە یەکە ژمێردران و بەپێی ناوەکان ڕێکخران، بەگوێرەی تۆمارکردنی خێڵەکانیان و بنەماڵەکانیان، 23 تۆمارکراوان لە هۆزی شیمۆن پەنجا و نۆ هەزار و سێ سەد کەس بوون.\n24 لە نەوەی گاد،\nهەموو نێرینەیەک لە گەنجی بیست ساڵ بەرەو سەرەوە، هەموو ئەوانەی دەتوانن خزمەت بکەن لە سوپادا، بەپێی ناوەکان ڕێکخران، بەگوێرەی تۆمارکردنی خێڵەکانیان و بنەماڵەکانیان. 25 تۆمارکراوان لە هۆزی گاد چل و پێنج هەزار و شەش سەد و پەنجا کەس بوون.\n26 لە نەوەی یەهودا،\nهەموو نێرینەیەک لە گەنجی بیست ساڵ بەرەو سەرەوە، هەموو ئەوانەی دەتوانن خزمەت بکەن لە سوپادا، بەپێی ناوەکان ڕێکخران، بەگوێرەی تۆمارکردنی خێڵەکانیان و بنەماڵەکانیان، 27 تۆمارکراوان لە هۆزی یەهودا حەفتا و چوار هەزار و شەش سەد کەس بوون.\n28 لە نەوەی یەساخار،\nهەموو نێرینەیەک لە گەنجی بیست ساڵ بەرەو سەرەوە، هەموو ئەوانەی دەتوانن خزمەت بکەن لە سوپادا، بەپێی ناوەکان ڕێکخران، بەگوێرەی تۆمارکردنی خێڵەکانیان و بنەماڵەکانیان، 29 تۆمارکراوان لە هۆزی یەساخار پەنجا و چوار هەزار و چوار سەد کەس بوون.\n30 لە نەوەی زەبولون،\nهەموو نێرینەیەک لە گەنجی بیست ساڵ بەرەو سەرەوە، هەموو ئەوانەی دەتوانن خزمەت بکەن لە سوپادا، بەپێی ناوەکان ڕێکخران، بەگوێرەی تۆمارکردنی خێڵەکانیان و بنەماڵەکانیان. 31 تۆمارکراوان لە هۆزی زەبولون پەنجا و حەوت هەزار و چوار سەد کەس بوون.\n32 لە نەوەی یوسف،\nهەموو نێرینەیەک لە گەنجی بیست ساڵ بەرەو سەرەوە، هەموو ئەوانەی دەتوانن خزمەت بکەن لە سوپادا، بەپێی ناوەکان ڕێکخران، بەگوێرەی تۆمارکردنی خێڵەکانیان و بنەماڵەکانیان. 33 تۆمارکراوان لە هۆزی ئەفرایم چل هەزار و پێنج سەد کەس بوون.\n34 لە نەوەی مەنەشە،\nهەموو نێرینەیەک لە گەنجی بیست ساڵ بەرەو سەرەوە، هەموو ئەوانەی دەتوانن خزمەت بکەن لە سوپادا، بەپێی ناوەکان ڕێکخران، بەگوێرەی تۆمارکردنی خێڵەکانیان و بنەماڵەکانیان. 35 تۆمارکراوان لە هۆزی مەنەشە سی و دوو هەزار و دوو سەد کەس بوون.\n36 لە نەوەی بنیامین،\nهەموو نێرینەیەک لە گەنجی بیست ساڵ بەرەو سەرەوە، هەموو ئەوانەی دەتوانن خزمەت بکەن لە سوپادا، بەپێی ناوەکان ڕێکخران، بەگوێرەی تۆمارکردنی خێڵەکانیان و بنەماڵەکانیان، 37 تۆمارکراوان لە هۆزی بنیامین سی و پێنج هەزار و چوار سەد کەس بوون.\n38 لە نەوەی دان،\nهەموو نێرینەیەک لە گەنجی بیست ساڵ بەرەو سەرەوە، هەموو ئەوانەی دەتوانن خزمەت بکەن لە سوپادا، بەپێی ناوەکان ڕێکخران، بەگوێرەی تۆمارکردنی خێڵەکانیان و بنەماڵەکانیان، 39 تۆمارکراوان لە هۆزی دان شەست و دوو هەزار و حەوت سەد کەس بوون.\n40 لە نەوەی ئاشێر،\nهەموو نێرینەیەک لە گەنجی بیست ساڵ بەرەو سەرەوە، هەموو ئەوانەی دەتوانن خزمەت بکەن لە سوپادا، بەپێی ناوەکان ڕێکخران، بەگوێرەی تۆمارکردنی خێڵەکانیان و بنەماڵەکانیان. 41 تۆمارکراوان لە هۆزی ئاشێر چل و یەک هەزار و پێنج سەد کەس بوون.\n42 لە نەوەی نەفتالی،\nهەموو نێرینەیەک لە گەنجی بیست ساڵ بەرەو سەرەوە، هەموو ئەوانەی دەتوانن خزمەت بکەن لە سوپادا، بەپێی ناوەکان ڕێکخران، بەگوێرەی تۆمارکردنی خێڵەکانیان و بنەماڵەکانیان، 43 تۆمارکراوان لە هۆزی نەفتالی پەنجا و سێ هەزار و چوار سەد کەس بوون.\n44 ئەوانە تۆمارکراوەکانن، ئەوانەی موسا و هارون و دوازدە سەرۆک هۆزەکانی ئیسرائیل تۆماریان کردن، هەر پیاوێک لە تۆمارکراوەکان نوێنەر بوو بۆ بنەماڵەکەی. 45 جا هەموو نەوەی ئیسرائیل، بەگوێرەی بنەماڵەکانیان لە گەنجی بیست ساڵ بەرەو سەرەوە، هەموو ئەوانەی دەتوانن خزمەت بکەن لە سوپای ئیسرائیلدا تۆمار کران، 46 هەموو تۆمارکراوەکان شەش سەد و سێ هەزار و پێنج سەد و پەنجا کەس بوون.\n47 بەڵام هۆزی لێڤی بنەماڵەکانیان لەگەڵ ئەوان تۆمار نەکران، 48 چونکە یەزدان بە موسای فەرموو: 49 «هۆزی لێڤی تۆمار مەکە و لەنێوان نەوەی ئیسرائیلدا ئاماریان مەکە. 50 بەڵکو لێڤییەکان لەسەر چادری پەیمان و هەموو قاپوقاچاغەکەی و هەموو ئەوەی هەیەتی دابنێ، ئەوان چادرەکەی پەرستن بە هەموو قاپوقاچاغەکانییەوە هەڵدەگرن و ئەوان خزمەتی دەکەن، لە چواردەوری چادرەکەی پەرستنیش چادر هەڵدەدەن. 51 لە کاتی گواستنەوەی چادرەکەی پەرستن لێڤییەکان هەڵیدەگرنەوە و لە کاتی هەڵدانی چادرەکەی پەرستنیش لێڤییەکان دایدەمەزرێننەوە. هەرکەسێکی دیکە جگە لە لێڤییەکان لێی نزیک بێتەوە دەکوژرێت. 52 نەوەی ئیسرائیل هەریەکە لە ئۆردوگای خۆی لەژێر بەیداخەکەی خۆی بەپێی لەشکرەکانیان چادر هەڵدەدەن. 53 بەڵام لێڤییەکان لە چواردەوری چادرەکەی پەیمان چادر هەڵدەدەن، هەتا تووڕەیی نەیەتە سەر کۆمەڵی نەوەی ئیسرائیل، جا لێڤییەکان بەرپرسیار دەبن لە پارێزگاری چادری پەیمان.»\n54 نەوەی ئیسرائیلیش ئاوایان کرد، بەگوێرەی هەموو ئەوەی یەزدان فەرمانی بە موسا کرد.\n1:1 ئاماری یەکەم تایبەت بوو بە ناونووسینی پیاوانی ئیسرائیل بۆ سەربازی لەژێر چاودێری موسا بۆ هێرشبردنە سەر خاکی کەنعان لە ناوچەی قادێش بەرنێعەوە.


یەکیەتی ئوروپا دەبێ هەوڵی ئەوە بێ، کە لە ئێران دا ڕێژیم بگۆڕدرێ!\nدوکتۆر ئاسۆ حەسەنزادە: "ئێمەی کورد هێزی سەرەکی مەیدانی دژایەتی و خۆبەدەستەوەنەدانین لە ئێران دا، بۆیە ڕێژیم حیسابمان بۆ دەکا".\nئامادەکردنی: ئالفرێد هاکنبێرگەر ١٢/٨/٢٠١٩\nلە ئاڵمانیەوە بۆ کوردی: محەممەدی فەقێ عەلی\nئەوە وتەی دوکتۆر ئاسۆ حەسەن زادە یە،\nئاسۆ حەسەنزادە وتەبێژی حیزبی دیمۆکراتی کوردستان و جێگری سکرتێری گشتی ئەو حیزبە، لە بارەگای ناوەندی لە کۆیەی کوردستانی ئێراق، کە هەروا ٥٠ کیلۆمیترێک لە سنوری ئێران دوورە و دانیشتوانەکانی ٤٥ هەزار کەس دەبن، دانیشتوە وکەواوپانتۆڵی کوردی لە بەر و پشێند بەستوو، لە گەڵمان دەدوێ و دڵێ:\nمەبەستی سەرەکیان لێدانی ناوەندەکانی حیزبی دیمۆکراتی کوردستان بوو. چوون ئێمە بۆ مافی چارەنوسی لە سەریەک ١٠ ملیۆن کورد لە ئێران دا خەبات دەکەین و لە سەرەتای هاتنە سەرکاری کۆماری ئیسلامیەوە، حیزبی دیمۆکرات وەک حیزبێکی یاساغکراو لە لایەن ئەو ڕێژیمەوە ڕاگەیەندراوە. مەبەستی ئێران لەو هێرشانە بۆ سەر کوردەکان لە ناو خاکی ئێراق دا، مانۆڕدانی هێز و تواناکانی سیاسی وسەربازی، بە هێزە دژبەرەکانی لە ناو خۆ و دەرەوەی وڵات و بە تایبەتی بە خەڵکانی ناوخۆی ئێرانە، کۆماری ئیسلامی دەیهەوێ بڵێ من هێز و توانام هەیە و هیچ کەسێک ناتوانێ بە دژی من لە ناوچەکە هەڵوێست بگڕێ. لە کاتێک دا بە پێچەوانەکەی دەبیندرێ. شتێکیدیکەشی کەوا ڕێژیمی تەنگەتاو کردوە و لە هێزەکوردیەکان و دژبەرەکانی دیکە زیاتر بە ڕق داچوەئەوەیە، کە هێزە سیاسیەکانی نەیاری و هەروەها خەڵکانی ژێر دەستی ئەم ڕیژیمە، لە هەمو کات زیاتر هیوایان بە لە ناوچوونی کۆماری ئیسلامی بەستوە. هۆکارەکانیشی ئەوانەن:\nڕێژیم لە دژایەتی لە گەڵ وڵاتە یەکگرتوەکانی ئەمریکا، لە سەر ئاستی نێونەتەوەی، لە هەمو کاتێک زیاتر کەوتۆتە ژێرفشار، تەریک کەوتنەوە.\nلە نێوخۆی بەڕیوەبەرایەتی ئەو ڕێژیمەدا ، ئێستا مەودای دوباڵی ناو ڕێژیم هەر دێتو زیاتر دەبێ و لە یەک دوور دەکەونەوە و دژبەرایەتیەکی ئاشکرایان لەناودا هەیە، کە شاردنەوە زۆر زەحمەتە.\nخەڵک لە ناوخۆ وەزاڵە هاتوە، کەم ڕۆژ هەیە خۆپێشاندان و مانگرتن لە ئێران دا ڕوونەدات، کە بەداخەوە زۆر بە شێوەیەکی دڕندانە و بە دوور لە هەر چەشنە شێوەبەرخوردێکی مرۆڤانە و سەردەمیان هێرشیان دکرێتە سەر وهەوڵی بێ دەنگ کردنیان دەدرێ. مانگرتنەکان ئێستا زیاتر بۆ پێداویستیەکانی سەرەتایین بۆ نمونە: خواردەمەنی یان بەنزین نرخەکەیان وا چۆتە سەرێ، بە هەرکەسێک لە کرێن نایەن.\nکۆمەڵگای ئێران تا دێت ناڕازیتر دەبێ، بە تایبەتی ئەو ئابلۆقە ئابوریانەی دوای کە ئەمریکا خستیە سەر ئێران، ئەو ناڕەزایەتیەی لە ناو کۆمەڵگای ئێران دا چەند بەرابەر کردوە، خەڵکێکی زۆر لە ئێران دا ئێستا بۆ بژیوی ڕۆژانەیان لە مەزیقە دان.\nژنان لە ناو کۆمەڵگادا، ئێستا لە هەمو کات ئازایانەترهاتونەتە مەیدان و زیاتر لە پێشو بە دژی ڕووپۆش و جلوبەرگی زۆرەملی و هەروەها سیاسەتەکانی هەڵەی ئەم ڕێژیمە لە بەرابەر ژنان لە کۆمەڵگای ئێراندا خەبات دەکەن.\nکوردەکان لە ئێرانی ئەمڕۆ دا کە دانیشتوانەکانی دەگات ٨٣ ملیۆن، راستە کەمینەیەکن، بەڵام تارانیش باش دەزانێ، کە کوردەکان یەکەمن لە دژایەتی و تەسلیم نەبوندا لە هەر دەرفەتێک کەڵک وەردەگرن بۆ لە سەرکار لابردنی ئەو ڕێژیمە، ترسیشیان لەوە هەیە کە گەلانی دیکەی ناو ئێران، کە ساڵانێکە بە دەستی ئەم ڕێژیمەوە دەناڵن، چاو لە کوردەکان بکەن و ئەوەش بۆتە هۆی ئەوترس و خۆفەی حاکمانی تاران لە ئێمەی کورد.\nبەڵێ، دەبێ ئێستا ئەوە قەبوڵ بکەین، کە هیوا بە لەناوچوونی ڕێژیم لە هەمو کاتەکان زیاترە، لە ناوچوونیش گەورەترین ئاڵوگٶر لە ئێران دا دێنێتە ئاراوە. هەمو فاکتەرە دیار و شاردراوەکانیش وا نیشان دەدەن، کە ئەو ڕێژیمە بەرەو هەڵدێری نەمان هەنگاوەکانی خێراتر کردوە. بەڵام بە داخەوە ناتوانین کاتێک دیاری بکەین و بڵێن لەو مەودا زەمانیەدا ئەو ڕێژیمە نامێنێ.\nئێمە وەک حیزبی دیمۆکراتی کوردستان، چالاکیەکانمان لە ناو خۆی ئێران دا زۆر زیاتر کردوە و ئامادەیی ئەوەمان هەیە، لە ئەگەری هەر ڕووداوێک دا بتوانین ناوچە کوردنشینەکان بخەینە ژێر کۆنتڕۆڵی خۆمانەوە. هەروەها لە دەرەوەی وڵاتیش ئێستا ئۆپۆزیسیۆنی ئێرانی چالاکیەکانی زیاتر کردوە و لە "شورای دمکراسی خواهان" دا ئێستا لە هەموکات هاوکاری و پشتیوانی گۆڕینەوەی بیرو ڕا دەکرێ. دەبێ هەمو هێزی دژبەری کۆماری ئیسلامی یەک دەست بێن و بۆ داهاتووی ئێران، بەرنامەیەک دابنێن، ئەو بەرنامەیەش دەبێ، ئێران بەرەوە وڵاتێکی دیمۆکراتی بەرێ و لەودا ماف و ئازادیەکانی هەمو خەڵکانی ئێران دەستەبەر بکرێن.\nحەسەنزادە لەوبەینەدا دەڵێ: بە ڕوخانی ڕێژیم بێجگە لە باشتر بوون، هیچ شتێ خراپتر نابێ، وەک نموونە باسی میلیشا کانی سەربە ئێران دەکات لە وڵاتانی ئێراق و سوریە و لوبنان و یەمەن و لیبی و دەڵێ بێ پشتیوانی ماڵی و نیزامی و بێ چەک وچۆڵی کۆماری ئیسلامی ئەوانە هەمویان لە ناودەچن. بە لەناوچونی ڕێژیمی کۆماری ئیسلامی ئێران، گەورەترین بەربەست لە سەر ڕێگای ئاشتی و بەیەکەوە ژیان لە ناوچەکە دا لادەبردرێ و ترسێک لە سەر کۆمەڵگای جیهانی کەم دەبێتەوە، بۆیە من ئەو خۆ گنخاندنەی ئەمریکا و ئوروپا بە باش نازانم.\nبۆیە، ئەگەر ئەوان دەیانهەوێت، ڕێژیمێکی ئاوا مەترسی دا و دژە مرۆڤ و ترۆریست پەروەر لە ناو ببەن، دەتوانن بە دڵنیایەوە باشترین پشتیوانی هێزە دژبەرەکانی ئێرانیان لە پشت بێ. بەڵام ئەو کایەی ئەوان دەیکەن، هێزە دژبەرەکانیش دەخاتە گومانەوە.\nسەرچاوەی بابەت بە زمانی ئاڵمانی:


Friday, 09.22.2017, 14:36\nئه‌نتۆنی كوردسمان، توێژه‌ری ستراتیجی‌و راوێژكاری پێشوی پەنتاگۆن‌و وه‌زاره‌تی ده‌ره‌وه‌ی ئەمەریکا له‌كاتی له‌شه‌ڕی عێراق‌و ئه‌فغانستان‌و یاریده‌ده‌ری سیناتۆر جۆن مه‌كین بۆ ئاسایشی نه‌ته‌وه‌یی‌و راوێژكاری لیژنه‌ی هێزه چه‌كداره‌كانی سینات‌و شاره‌زا له‌رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست‌و جوگرافیای سیاسی‌و ئاسایشی نه‌ته‌وه‌یی له‌سه‌نته‌ری لێكۆڵینه‌وه ستراتیجی نێوده‌وڵه‌تی CSIS، كه خاوه‌نی 50 كتێب‌و زنجیره‌یه‌كی 4 به‌رگییە سه‌باره‌ت به‌جه‌نگه هاوچه‌رخه‌كان‌و به‌شێكی زۆری لێكۆڵینه‌وه‌كانیشی سه‌باره‌ت به‌جه‌نگی عێراق‌و ئه‌فغانستانه‌و له‌زانكۆی جۆرج تاون وانه‌ی تۆژینه‌وه‌كانی ئاسایشی نه‌ته‌وه‌یی وتوه‌ته‌وه، له‌م گفتوگۆیه‌ی ئاوێنه‌دا ده‌ڵێت “گرنگ هەر ئەوە نییە کە تۆ سەربەخۆ بیت هێنده‌ی ئەوەی کە تۆ پلانت هەبێت”.\nئا: نالی – واشنتۆن\nئاوێنە: کورد لەسەر ئه‌نجامدانی ریفراندۆم سورە، سەرەڕای فشاری دەوڵەتانی هەرێمی‌و وڵاتانی زلهێز، به‌بڕوای تۆ ئه‌م پێداگرییه كارێكی باشه؟\nئەنتۆنی کۆردیسمان: کە تۆ کار بۆ سەرخۆبون دەکەیت ده‌بێت به‌رپرسیاریه‌تی دەرئەنجامەکانیشی له‌ئه‌ستۆ بگریت، ئەگەر تۆ پلانت هەبێت‌و لەشکرێكی پیشه‌یی دروست بکەیت، ئاسانە نیشتیمانێک بۆ خۆت دروست بکەیت. کێشەکەی كورد لەوەدایە چۆن سەرکەوتو دەبیت‌و وڵاتێکی سەقامگیرت دەبێت؟ کێشەی ئێوە ئه‌وه‌یە کە لەبەردەم پرسی ریفراندۆمدان‌و زۆر بەسانایی‌و خێرا ئێران‌و تورکیاو عێڕاق پەرچەکرداری خراپیان دەبێت‌و ئێوەش خاکێکی داخراوتان هەیە. لەرابردوودا ئێوه هەرزو کەوتنە شوێنی دۆزینەوەی نەوت‌و دەرکردنی‌و هەناردەکردنی‌و کۆکردنەوەی پارە. وه‌ك بینیتان داهاتی نەوت پارەیەکی زۆر بو، بەڵام به‌دەگمەن بوه هۆکای بوژانەوەو پەرەسەندنی ئابوری‌و پێشخستنی هەرێمەکە. داهاتی نەوت لەناو نوخبەیەکی سیاسیدا پارەکەی دیار نییە، ده‌رهێنان‌و فرۆشتنی ناشەفافە، بەنەبوونی پلان، ئازادییەک لەگه‌نده‌ڵیدا دروست بوە، بەردەوام له‌به‌رئه‌وه‌شه ئەو داهاتە بەشیوەیەکی باش به‌کارناهێنرێت.هه‌روه‌ها گرفتێکی گەورەتان لەگەڵ عێڕاقدا بۆ دێتەپێش، كه ئه‌ویش کێشەی ئەو ناوچانەن لەسەردەمی داعش رزگار کراوەو کورد دەستی بەسەرداگرتوە، پێش ئەم دۆخە ئه‌م ناوچانه سەر بەدەسەلاتی ناوەند بوە، ئەوەش چی بەدوای خۆیدا ده‌هێنێت؟ سنوری هەرێمەکە لەکوێدایە؟ ئەگەر سنوری هەرێمەکە پارێزگای کەرکوکەو ئەو کێڵگە نەوتیانەی دەوروبەریه‌تی، دەبێت چاوەروانی پەرچەکرداری بەرامبەرەکەشت بیت. ئێستا قسە لەسەر واقعێکی بەرجەستەکراو دەکەین نەوەکو خواست‌و هیواکان چین.\nئاوێنە: بەلام ئێستا به‌شێك لەسیاسه‌تمه‌دارانی کورد پێیانوایه کە کورد یەکێکە لەبراوەکانی شەڕی داعش‌و دەیانەوێ دەسکەوتی زیاتر بەدەستبهێنن؟\nئەنتۆنی کۆردیسمان: دەبێت بپرسیت لە ٥ ساڵی داهاتودا لە چ دۆخێکدا دەبیت؟ بابەتەکە ئەوە نییە ئێستا تۆ لە چ دۆخێکی سیاسیدایت، کورد زۆر بەباشی شەڕی داعشی کرد، بەڵام کێشەی نەتەوەیی‌و ئاینزایی‌و ئابوری چارەسەر نەکردوە، لەروی ئابوری‌و بەڕێوەبردنەوه. ئەگەر بڕوانیتە بانکی نێودەوڵەتی لەسەر عێڕاق بەهەرێمی کوردستانیشەوە چی دەڵێت؟ ژمارەی دانیشتوان تا دێت دەچیتە سەرێ، هەردو لا بەرزترین ئاستی گەندەڵییان تۆمار کردوە، هەموشی لەخراپ بەکارهێنانی دەسەڵاتدایە. راستە شەڕی داعش لەعێڕاق زیاتر شەڕی تایفی سونەو شیعەی قوڵتر کردوەتەوە، ئەوەش مانای ئەوە نییە کە کورد سەربەخۆ بێت. لای من ئەوەی واقیعە شتێکی ترە، ئەگەر باس لەبوونی نەوت‌و هاوردەکردن دەکەن، دەبێت بچیَتە خزمەتی بوژاندنەوەی ئابوری، چۆن بەرگە دەگرن‌و ئابوری دەبوژێننەوە، چۆن پەرە بەئاستی خەڵکەکەت دەدەیت، چۆن سه‌قامگیریی سیاسی ده‌هێنیتە کایەوە. دەبێت سەرکردایەتی کورد بزانن کام رێگایە سەرکەوتووترینەو پشتیوانی تۆ دەکات، بەنموونە کورد لەهەرێمی کوردستان دەتوانن لەگەڵ تورکیادا بەهەندێک مەرج کار بکات، بەڵام ئەوەش لەبیرمه‌كه‌ن لەماوەی دو ساڵی رابردودا چی لەتورکیا دەگوزەرێت. خاڵیکی تر ئەوە نادیدە مەگرن کە چۆن ئێران خزاوەتە ناوچەکەوە، ئەمریکا پشتیوانی شەڕی داعشی کردوە، وەکو شەڕکەر، شەڕکردن لەگەڵ دوژمنێکی هاوبەشی جیهان، بەڵام لەبابەتی تردا هاوبەشیت ناکات. سیاسەتی دەرەوەی ئەمریکا هەموو جیهان دەبینێت، نەوەکو ناوچەیەک. یەکێک لەو گرفتانەی کە سەرەکییەو دەبێت لەبەرچاو بگیرێت، گرفتی ئابوورییە، هەندێ تۆژینه‌وه‌ی بانکی نێودەوڵەتی هەن لەسەر عێڕاق‌و هەرێمی کوردستانیش، گەورەترین کێشەتان هەیە، زەحمەتە ئەگەر هاوردەکردنی نەوتیش بەردەوام بێت، ئەو گرفتانە چاره‌سه‌ر بكرێن، بەڕێوه‌بردنی هەرێمەکە لەلایەن ئیدارەی حکومەتی هەرێمەوە لەریکۆردی گەندەڵیدا هیچی کەمتر نییە لەوەی لەعێڕاق رودەدات. ئەو هەمو گرفتانە چارەسەر بکەن ئەوسا وڵاتێکی جێگیرتان دەبێت. بۆ نمونە چی دەکەن لەسامانئ ئاو؟ هەروەها جێبه‌جێكردنی کەرتی ئاوەدانیی لەو هەرێمە هەموی دراوه به‌چه‌ند خێزانێك، ئەگەر وڵاتێکی سەربەخۆ بیت ئەی دوای ئەوە چی؟ چی روودەدات لەو ناوچانەی دەوروبەری کەرکوک یان موسڵ؟ بە تایبەتی ئەو ناوچانەی نەوتییان هەیە؟ لەداهاتودا رەنگە حکومەتی عێراقی لەسەری بێتە دەنگ. هەرچەندە هەندێ لەو ناوچانە مێژویەکیان هەیە کە ناوچەی کورد بوە، بەڵام حکومەتی عێڕاقی وای دەبینێت کە لەلایەن کوردەوە داگیرکراوە. من ئەو سەرخۆبونە بە ئومێدبەخشی نابینم. بەڵکو دەبێتە مایەی ململانێیەکی دیکەو بەکارهێنانی هێز لەهەرێمەکەدا.\nئاوێنە: تۆ لەحەفتاکاندا مەلامستەفای بارزانیت بینیوە، تاچەند هەست دەکەی ئێستا کورد لەبەردەم گەلەکۆمەکییەکی نێودەوڵەتیدایە یان بارودۆخە جیاوازە‌و کورد ئێستا دۆستی زیاترە؟\nئەنتۆنی کۆردیسمان: کاتێک پارە لەئێران وەربگریت بۆ دابینکردنی پشتیوانی بۆ سەرهەڵدان، کارتێکی بەهیزت بەدەستەوە نابێت، کاتێک رێكکەوتننامەی جەزائیر لەساڵی ١٩٧٥ مۆرکرا، شا ئەوەی ویستی بەدەستی هێنا، پارەی لەشۆڕشی کورد بڕی، لەراستیدا نیگەرانییەکە لێرەدا ئەوەیە، بەتەواوی ئەو هەموو ململانێ‌و ناکۆکیە تایفی‌و ناوچەییە، چۆن دەتوانیت بگەیتە رەوشێکی جێگیری سیاسی‌و ئابوری، پەرچەکرداری هەرچۆنێکت بێت‌و حەماسەتی هەرچۆنێکت بێت کە بتەوێت دەوڵەتێک پێکبهێنیت، پێویستە لەگەڵیدا بژی، بەهەموو زەحمەته‌کانییەوە، رامان لە داهاتوو، کارکردن بۆ ئابوورییەکی بەهێز، کارکردن لەگەڵ هاوسێکان باش کردنی پەیوەندییەکان، لە وڵاتێکی بچکۆلەدا کە دەورەدراوە بەوڵاتانی بەهێزو بەرژەوەندی جیاواز هەمیشە دەرگا واڵا دەبێت بۆ ئاستەنگی جۆراوجۆر، تۆ لەدو ساڵی رابردو ببینە چی لەتورکیا گوزەرا، چەند گرفتی دیش سەرهەڵدەدەن، ئەوە ولاتێکی بەهێزە. هیچ ئایدیایەکی رون نییە چی لەسوریا رودەدات. نازانی پەیوەندی نێوان کوردو ئەسەد لەوێ بەچی دەگات؟ بڕواناکەم بڕیاری سیاسی سەربەخۆی خۆیان هەبێت. نازانیت چەند پشتگیری روسیا بەدەستده‌هێنن، ئاگاداربن هەمو وڵاتان بەو ئاراستەیە کاردەکەن کە کورد بەش بەش‌و کەرت‌و پەرت بکەن. لەبیرتانە چی رویدا لەسەروەختی شەڕی عێڕاقخ ئێران، شۆڕشیکی کوردەکان لەعێڕاق هەبو، سەرهەڵدانی کوردەکانی ئێرانیش هەبو، کە لەماوەی چەند مانگێکدا کۆتایی پێهێنرا لەبەرئەوەی ئێران هیچ باوەڕیَکی بەمافی نەتەوەی دیکە نییە. ئێستا هەرێمی کوردستان لەکاتی پێشکەوتن‌و سەرکەوتندایە، پێویستە کاری زیاتری بۆ بكرێت، پێویستە بەردەوام بیت، ئێستا ریفراندۆمت هەیە، ئەی دوای ئەوە چی؟ سنوورەکەی دەگاتە کوێ؟ ئەگەر کەوتیتە کێشەگەلێکەوە، چارەنووسی ئەو هێڵە نەوتیانە چی دەبێت کە بەخاکی تورکیا دەڕواو هه‌ناردە دەکرێت، کە کۆنتڕۆڵی لەدەستی تۆدا نییە؟ چی روودەدات ئەگەر تورکیا کوردەکان سەرکوت بکات‌و ناوچەکانیان پێ چۆڵ بکات؟ چۆن سەروسەودای لەگەڵ دەکەیت؟ واباشترە لەچوار چێوەی عێڕاقدا بمێنیتەوە، ئەگەر ئەوەت پێ چارەسەر بکرێت، بەڵام چیت دەوێت؟ فیدڕاڵییەت. ئەی چ جۆرە فیداڵییەتێک؟ سه‌ربه‌خۆیش بژاردەیەکە، بەڵام چ جۆرە سەربەخۆییەک؟\nئاوێنە: لەدوای ٢٠٠٣ەوە ئەمریکا کوردی وەکو باڵانسێک بەکارهێناوە، لەنێوان شەڕی تائیفی شیعەو سونەدا، پێتوانییه ئێستا کورد بێزار بوە لەوەی به‌مجۆره بمێنێتەوە؟\nئەنتۆنی کۆردیسمان: من لەو باوەڕەدا نیم کورد هۆکاری سەقامگیری بوبێت، گرفتی ناسه‌قامگیریی سیاسی جێبەجێ نەکردنی بڕگەکانی دەستوری عێڕاقییە، بەڕای من ئەو دەستورە خراپترین دۆکیمێنتە، ئەو خەڵکەی کە نوسیویەتەوە، هەستی خراپیان هەبوە، هەستێکی ئەستوری نەتەوەپەرستی، بەردەوام بەدوای به‌رژه‌وه‌ندی ناوچەگەری‌و تائیفیدا بون، دواتریش حکومەتێکیان هێنایه سه‌ركار کە نوێنەرایەتی ئەو گروپانەی نەکردوە. رێز لەدەنگی خەڵک نەگیرا، پەرلەمانەکەشی کە دەبو رۆڵی چاودێرو یاسایی بگێڕێت وا دەرنەچو، ئەڵبەتە بەپەرلەمانی کوردستانێشەوە. ئەگەر لە ساڵی ١٩٧٩ەوە لە عیراق بڕوانین، گیرۆده بوە بەدەسەڵاتی داپڵۆسێنەر، کەس نەیزانیوە چی بەسەر بودجەی گشتی ئەو وڵاتەدا هاتوە، خه‌ریكی چەندین شەڕو شۆڕ بوه، داهاتی وڵات ساڵ بەساڵ بەرەو خراپتر چوە، ببینە ئەگەر دەوڵەتی کودستان هەبێت، ئەبێت چۆن بێت؟ کام پارتییە، یان چەند پارتییەک ئەو دەوڵەتە دروستدەکەن، گرفتی عێڕاق‌و کوردستانێش لەروی سەرکردایەتی کردنەوە هاوشێوەن، هەمو شتێک خراپ دەکەن دواتر دەیانەوێت لەدەرەوە خەڵک چارەسەری گرفتەکانیان بۆ بکەن، هیچ وڵاتێک ناتوانێت کار بۆ چارەسەری گرفتی وڵاتی دی بکات، ئەگەر خۆیان وەبەرهێنان لەخۆیاندا نەکەن‌و خۆیان پێشنەخەن.\nئاوێنە: زۆر لەشیکەرەوە سیاسییەکان باس لەوە دەکەن کە دوای نەمانی داعش گۆڕانکارییەکی سیاسی رودەدات، ئایا تۆش باوەڕت بەو گۆڕانکارییە هەیە؟\nئەنتۆنی کۆردیسمان: خەڵک هەن لەعێڕاق کە دەیانەوێت گۆڕانکاریی بکەن، بەڵام ئەگەر یەکگرتو بن، پلانی باشیان هەبیَت، گۆڕانکاریش دەبێت. عێڕاق زۆرترینی سامانەکەی جیا لەهەر وڵاتێکی دنیا لەشەرو شۆڕدا داچه‌ندوه، دورە کە بتوانن جڵەوی ئەو شەڕە تائیفییە بگرن، بەلام کاری زۆری دەوێت، ببینە کەرتی کشتوکاڵ کە کەرتێکی کارایە بۆ بوژاندنەوەی ئابوری لە خرابترین ئاستدایە، ئەوەش خراپی دەسەلاتەکەیەتی، بژێوی ژیانی خه‌ڵكی زۆر لاوازە، کێ پلانی ئابوری بۆ ئەو گۆڕانکارییانە دادەنێت؟ چەند به‌رنامه‌ڕێژكراو دەبێت؟ کێ باسی ریفۆرم دەکات؟ ئای ئێم ئێف باسی دەکات ئەی لەعێڕاق کێ باسی دەکات؟ کۆتاییهاتنی داعش نابیتە هۆکاری چارەسەری‌و هێنانی ئایندەیەکی گه‌ش بۆ كورد.\nئاوێنە: كه‌واته کورد دەبێت چی بکات‌و چ رێگەیەک هەڵبژێرێت؟\nئەنتۆنی کۆردیسمان: ریفراندۆم بەبێ دیاریکردنی سنوورو پلانێک، ئاکامی باشی نابێت، نەبونی هیچ سەرنجێک لەسەر سەرخۆبوون چی دەگەیەنێت، تۆ دەچیت دەنگ دەدەی لەسەر ئەوەی کەچی هیچ پلانێکی روونت لەبەردەست نییە، ئەوانەی کە ئێستا بانگەشەی ریفراندۆم دەکەن، چ چارەسەرییەکیان خستۆتەرو؟ کوا پلانەکەیان؟ بۆ تێگه‌یستن له‌و سوربون‌و پێداگرییه‌ی بارزانی، پێویسته مێژووی رابردوی خۆی‌و باوکێشی لێکبدەیتەوە، پێویستە ئەو هۆکارانە ببینیت کە ئه‌و بژاردەیە هه‌ڵده‌بژێرێت، بەلام بەشێک کە ئێستا دەڵێن بوەستە، بوەستێ‌و چی تر؟ کێشەکە ئەوەیە لەلای عێڕاقیش هیچ پلانێک لەئارادا نییە، سەرۆک وەزیرانت هەیە‌و هەندێ لایەنی دیکەش كه لەقازانجی مالیکی کار دەکەن، کێشەکە لای من گرنگ هەر ئەوە نییە کە تۆ سەربەخۆ بیت هێنده‌ی ئەوەی کە تۆ پلانت هەبێت.\nئاوێنە: ئەگەر کورد لەدوای گفتوگۆ لەگەڵ وڵاتانی دراوسێ ببێت بەده‌وڵه‌ت چی روو دەدات‌و ئایا ئەمریکا کۆمەکی دەکات؟\nئەنتۆنی کۆردیسمان: پرسیارەکە ئەوەیە چۆن وڵاتیک دەبێت؟ حکومەتەکەی چۆن دەبێت؟ چۆن سیستمێکی دەبێت؟ ئایا پلانت هەیە بۆ بەرەو پیَشچون؟ ئایا توانای بەرگەگرتنت هەیە لەناوچەیەکی پڕ لەململانێ؟ ئایا سنورەکەت لە کوێدا دەبێت؟ ئەو وڵاتانەی دەوروبەرت چۆن دەکەونە ململانێ لەگەڵت‌و پەرچە کردارییان چۆن دەبێت؟ بەتایبەتی ئایا پێداویستییەکانت دەدەنێ؟ هەموو شتێکت لەئێران وتورکیاوە دێت، ئایا دوای ئەوە بەردەوام دەبێت؟ ئەگەر داعشیش بڕوات گرفتی سنوورداخستن‌و ئاو دەبنە مایەی گرفت. هەروەها سەرچاوە ئابورییەکەشت کە نەوتە بەناوچەی جێاکۆکدا دەڕوات، هەروەها هاوردەکردنیشت لەدەست خۆتدا نییە.\nخاوه‌ندارێتی كۆمپانیای وشه له‌نه‌وشیروان مسته‌فاوه ده‌گوازرێته‌وه بۆ “چیا”ی كوڕی\nئه‌ندامێكی جڤاتی گشتی گۆڕان: هیوادارم هه‌ردو كوڕه‌كه‌ی نه‌وشیروان مسته‌فا كاری سیاسی بكه‌ن


ئه‌مه‌ریکا: ئه‌سه‌د وابه‌سته‌یه به حیزب الله و ئێرانه‌وه\nئه‌مه‌ریکا ده‌ڵێت ڕژیمی ئه‌سه‌د له سوریا وابه‌سته‌یه به میلیشاکانی حیزب الله و ئێرانه‌وه بۆ ئه‌وه‌ی کاره‌که‌ی ئه‌نجام بدات. و واشنگتن هێرشی بێ به‌زه‌ییانه‌ی حکومه‌تی سوریا بۆ سه‌ر شاری قوسه‌یر مه‌حکووم ده‌کات.\nکۆشکی سپی هێرشه‌که به توندترین شیوه مه‌حکوم ده‌کات و ده‌ڵێت ده‌بێته هۆی زیان و ئازارێكی یه‌کجار زۆر.\nهه‌روه‌ها لێدوانه‌که ده‌ڵێت خۆتیوه‌ردانی حیزب الله به پشتیوانی ئێران له سوریادا و هێرشه‌کانی سوریا له نیو سنووری لوبنان دا هه‌ڕه‌شه‌کانی به ئانقه‌ست بو سه‌ر ئاسایشی لوبنانن.\nئه‌مه‌ریکا جارێکی دیکه به جیدی داوا ده‌کات که حیزب الله و ئێران ده‌ست به‌جێ سوریا جێ بێڵن.\nهه‌ر له ئه‌م پێوه‌ندیه‌دا، به پێی ڕاپۆرتی ئاژانسی ئاسۆشێتدپرێس گرووپی میلیشیای شیعه ده‌یان شه‌ڕه‌وانی له شه‌ڕی قوسه‌یر له ده‌ست داوه، ئه‌وه‌ش جه‌خت له سه‌ر به‌ڵێنی گرووپه‌که بۆ پشتیوانی له رژیمی ئه‌سه‌د ده‌کات و واش ده‌کات شه‌ر له سوریا دا بخرێته سه‌ر لێواری شه‌ریکی هه‌ریمی تاقمه‌کانی ئاینی و سێ کوچکه‌ی شێعه، واتا ئێڕان وه‌ک پشتیوانی گرووپه‌که، حیزب الله و حکومه‌تی سوریا له دژی سونێکان بێت که زۆربه‌ی سه‌رهه‌ڵداوانی چه‌کدار ئه‌ندامانی زۆرینه‌ی سونی وڵاته‌که پێک دێنن.\nهێزه‌کانی سوریا دوای سێ حه‌وتووان شه‌ر کۆنتڕۆڵی قوسه‌یریان له ڕۆژی چوارشه‌مه‌دا له سه‌هه‌ڵداوان گرته‌وه.\nئه‌بوو ڕامی، چالاکێکی ئوپۆزسیۆن به ده‌نگی ئه‌مه‌ریکا ده‌ڵێت ته‌رمه‌کانی زیاتر له 1000 مه‌ده‌نی و سه‌رهه‌ڵداوان به شێوه‌یه‌کی ته‌نگه‌تاوی پێویسته له قوسه‌یر وه‌گوێزرێن. ئه‌و ده‌ڵیت 20000 که‌س له نێو شاره‌که‌دا گیریان خواردوه، و تاوان ده‌خاته سه‌ر هێزه‌کانی سوریا که هێزی ئاسمانی ، تۆپ و مووشه‌کان له دژی خه‌ڵک به کاردێنێت.\nهه‌ر ڕۆژی چوارشه‌مه نوێنه‌ری تایبه‌تی یوئێن بۆ سوریا، له‌خده‌ر بڕاهیمی، کوتی کۆنفڕانسێکی نێونه‌ته‌وه‌یی ئاشتی له سه‌ر سوریا وێ ناچێت پێش مانگی جوولای پێک بێت له به‌ر ئه‌وه‌ی حکومه‌ت و سه‌رهه‌ڵداوان ئاماده‌ی به‌ڵینیدان به چاره‌سه‌رێكی دیپڵۆماتی نین.


روسیا پشتێوانی له نا ئارامیه‌کان ده‌کات له رۆژهه‌ڵاتی ئۆکراێن\nسه‌رۆک وه‌زیری ئۆکرانیا تاوانباری روسیا ده‌کات به پشتێوانیکردن له خۆپێشانده‌رانی جیاخواز له نێوانیان ده‌ست به‌سه‌را گرتنی ساختمانه‌کانی حکومه‌ت له سێ شاری رۆژهه‌ڵاتی ئۆکرانیا له رۆژی یه‌کشه‌ممه.\nئارسینی یاتسینیۆک ئه‌مرۆ به کۆبۆنه‌وه‌یه‌کی کابینه‌ی ووت رۆسیا له پشتی نا ئارامیه‌کانه که له شاره‌کانی رۆژهه‌ڵات دۆنتسک، لۆهانسک و خارکیڤ راپه‌ریون. ئه‌و ووتی خۆپێشاندانه‌کان به رونی به‌شێک له پلانێکدان بۆ نا ئارامیکردنی باره‌که و رێگادان به هێزه‌کانی بێگانه بۆ په‌رینه‌وه‌ی سنوور و ده‌ست به سه‌راگرتنی خاکی ئۆکرانیا.\nیاتسینیۆک ووتی هێزه‌کانی روسیا هێشتا له 30 کم ئۆکرانیاد جێگێرن.\nئاژانسی په‌یام و نووچه‌ی روێته‌ر راده‌گه‌ێنێت سه‌روکی کارگێڕی ئۆکرانیا ئولیکسانده‌ر تورچنیۆڤ هه‌ر وه‌ها تاوانباری روسیای کردووه بۆ خۆپێشاندانه‌کانی رۆژی یه‌کشه‌ممه وتاوانباریان به دووباره کردنه‌وه‌ی سیناریۆێ کریمیا کرد. ئه‌و به‌ڵێنی دا له ئه‌نجامدانی پێوانه‌کانی دژه تیرۆریستی.


دوای نزیکەی 7 مانگ بكوژی دوو خوشكەكەی چەمچەماڵ دەستگیرکرا – لڤین پرێس\nدوای نزیکەی 7 مانگ بكوژی دوو خوشكەكەی چەمچەماڵ دەستگیرکرا\nدوای نزیکەی 7 مانگ تێپەڕبوون بەسەر ئەنجامدانی تاوانەکەدا بكوژی دوو خوشكەكەی چەمچەماڵ کە باوکیانە دەستگیرکرا.\nڕۆژی 8-9-2020 تەرمی دوو خوشك بە ناوەكانی هێلین و ئاوارە لە گوندی ئیراهیم ئاغا لە سنوری شارۆچكەی چەمچەماڵ لە ناو یەك گۆڕدا دۆزرایەوە، دواتر پۆلیس ئاشکرایکرد کە ئەو دوو خوشکە لە لایەن باوکیانەوە کوژراون.\nدوای نزیکەی 7 مانگ تێپەڕبوون بەسەر ئەنجامدانی ئەو تاوانەدا ئەمڕۆ بەڕێوەبەرایەتی پۆلیسی پارێزگای سلێمانی، لە ڕاگەیەندراوێکدا ئاشکرایکرد کە لەژێر فشاری هێزەكانی بەشی پۆلیسی چەمچەماڵ، بكوژی ئەو دوو خوشكە كە باوكیان خۆی ڕادەستی هێزەكانی پۆلیس کردووە.\nدەقی ڕاگەیەندراوەکەی پۆلیس:\nبكوژی دوو خوشكەكەی چەمچەماڵ خۆی ڕادەستی هێزەكانی پۆلیس كرد\nلەژێر فشاری هێزەكانی بەشی پۆلیسی چەمچەماڵ، بكوژی دوو خوشكەكەی چەمچەماڵ كە باوكی دوو كچەكەیە، خۆی ڕادەستی هێزەكانی پۆلیس كرد.\nدوای ئەوەی لەسەرەتای مانگی ئەیلولی 2020، دوو خوشك لەقەزای چەمچەماڵ كوژران، بەتۆمەتی كوشتنی كچەكان دادوەری لێكۆڵینەوە بڕیاری دەستگیركردنی بۆ باوكی كچەكان دەركرد، بەڵام تۆمەتبار بۆ شوێنێكی نادیار هەڵاتبوو، هێزەكانی بەشی پۆلیسی چەمچەماڵ بەردەوامبوون لەلێكۆڵینەوەكانیان بۆ دۆزینەوەی شوێنی تۆمەتبار، سەرئەنجام لەژێر فشاری هێزەكانی پۆلیسدا باوكی دوو خوشكەكە خۆی ڕادەستی هێزەكانی پۆلیس كرد.\nتۆمەتبار (ف، ح، ش) لەبەردەم بەڕێز دادوەری لێكۆڵینەوەدا دانی بەتاوانەكەیدا ناوەو لەئێستادا بە بڕیاری بەڕێز دادوەر ڕاگیراوە و لێكۆڵینەوەكان لەگەڵیدا بەردەوامە.\nحه‌شدی شه‌عبی لەبارەی هێرشە موشەکیەکەی سەر پێشمەرگە لێدوانیدا\nبەهای دۆلار بەرامبەر دینار بەرزبوەوە


فۆتۆگرافەرێک لە ئاهەنگێکی هاوسەرگیریدا زاوا توشی شۆک دەکات\n2021.10.09 - 21:50\nلە ڕووداوێکی سەرنج ڕاکێشدا لە وڵاتی بەڕیتانیا، لەکاتێکدا فۆتۆگرافەرێک وێنەی ئاهەنگی بوک و زاوایەک دەگرێت، بەڵام ڕێگەی نادەن بچێت نان بخوات، ئەویش سەرجەم وێنەکان دەسڕێتەو و ئاهەنگەکە جێدەهێڵێت.\nبەگوێرەی تۆڕی هەواڵیی "بی بی سی" کە (شەممە 9ی تشرینی یەکەمی 2021) چیرۆکەکەی لە زاری فۆتۆگرافەرەکەوە گێڕاوەتەوە، بوک و زاوایەک بۆ ئاهەنگی هاوسەرگیرییەکەیان بۆ ئەوەی پارەیەکی زۆر خەرج نەکەن، بە هاوڕێیەکیان وتووە لە بەرامبەر 250 دۆلاردا لە ئاهەنگەکەیان وێنەیان بگرێت، ئەویش وەک هاوکارییەک ڕازی بووە و ڕۆژی ئاهەنگەکە کارەکەی خۆی جێهێشتووە و چووە بۆ ئاهەنگەکە بۆ وێنەگرتن.\nفۆتۆگرافەرەکە کە ناوی خۆی ئاشکرانەکردووە، دەڵێت، "لە کاتژمێر 11:00وە وێنەی بوک و زاوام گرت تاوەکو کاتژمێر 5:00 کە کاتی نان خواردن هات، بەڵام بەهۆی ئەوەی ناوم لە لیستی میوانەکاندا نەبوو، بۆیە هیچ خواردن و خواردنەوەیەکیان پێ نەدام."\nدەشڵێت، بەهۆی گەرما و ماندوێتی و پێنەمانی ئاو داوای لە زاوا کردووە 20 خولەک پشوو بدات و شتێک بخوات، بەڵام زاوا پێی وتووە، "یان کارەکەت بکە یان واز لە پارەکەت بێنە و بڕۆ."\nفۆتۆگرافەرەکە ئاماژەی بەوەشکردووە، لە زاوای پرسیوە، دڵنیایە لەوەی دەیڵێت، لە وەڵامدا وتوویەتی بەڵێ، هەربۆیە ئەویش لەبەرچاویدا سەرجەم وێنەکانی سڕیوەتەوە و وتویەتی، "من چیتر وێنەگری ئەم ئاهەنگە نیم"، بەوەش زاوا توشی شۆک بووە.\nئەو بە تەنزەوە وتویەتی، کاتێک بوک و زاواکە چوونەتە مانگی هەنگوینی ژمارەیەکی زۆر لە هاورێکانیان داوای وێنەی ئاهەنگەکەیان کردووە، بەڵام پێدەچێت ئەوان بەهۆی سەرقاڵیانەوە ئاگاداری تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان نەبن.


خوێندنه‌وه‌یه‌کی کۆمه‌ڵناسانه‌ی ئۆپه‌راسیۆنی سه‌ربازیی "ئه‌نفال" (2) کۆتایی\nبۆ لێکدانه‌وه‌ی بابه‌ته‌که، هه‌وڵده‌ده‌ین سه‌ره‌ڕای سه‌رنجدان به زه‌مینه‌ی بابه‌ته‌که، ڕووداوه‌کان بخه‌ینه ڕیزبه‌ندییه‌کی لۆژیکییه‌وه.\nبۆ لێکدانه‌وه‌ی بابه‌ته‌که، هه‌وڵده‌ده‌ین سه‌ره‌ڕای سه‌رنجدان به زه‌مینه‌ی بابه‌ته‌که، ڕووداوه‌کان بخه‌ینه ڕیزبه‌ندییه‌کی لۆژیکییه‌وه. مه‌به‌ست و کاری لێکۆڵه‌ر له لێکۆڵینه‌وه‌ی مێژووییدا ده‌بێت "دیاریکردنی ئه‌وه‌ی وا ڕوویداوه، پێناسه‌ی ڕووداوه‌کان به‌ڕیز، شیکردنه‌وه و راڤه و شرۆڤه‌ی په‌یوه‌ندیی نێوان ئه‌م ڕوواداوانه و له ئه‌نجامدا دۆزینه‌وه‌ی یاسایه‌کی زانستی بێت تاکوو له ڕێگه‌یه‌وه بتوانێت تێبگات که ئه‌م ڕووداوانه چۆن و بۆ ڕوویانداوه. وڵاتی ئێراق پاش جه‌نگی جیهانیی یه‌که‌م و له پاش دابه‌شبوونی ئیمپراتۆریای عوسمانی له ژێر چه‌تری ئینگلیزدا دروست ده‌بێت. ئێراق له دوو ئیتنیکی کورد و عه‌ره‌ب پێکه‌وه ده‌نرێت که هه‌ر له سه‌ره‌تاوه عه‌ره‌به‌کان ده‌سه‌ڵات ده‌گرنه ده‌ست و کورده‌کان وه‌کوو کرده‌یه‌کی شووناسخوازانه ده‌ست ده‌که‌ن به به‌رخۆدان و به‌رگری. ڕژێمی به‌عسی ئێراق له ساڵی 1968 دێته سه‌ر ده‌سه‌لات. ئه‌م ڕژێمه له‌سه‌ر بنه‌مای ئایدۆلۆژیای به‌عسی و ناسیۆنالیزمی عه‌ره‌بی بونیاد ده‌نرێت و هه‌ر له‌و سه‌رده‌مه‌دا سیاسه‌تی ته‌عریب و ڕاگواستن له‌هه‌مبه‌ر کورده‌کان ده‌گرێته به‌ر. له ده‌یه‌ی 1970 و 1980 دا کورده فه‌یلییه شیعه‌کان و ئێزه‌دییه‌کان ئاواره ده‌کات و ده‌یانگوازێته‌وه. له ساڵی 1974 شاری قه‌ڵادزێ قه‌ڵاچۆ ده‌کات و نێزیکه‌ی 400که‌س له خه‌ڵکی مه‌ده‌نی ئه‌و شاره ده‌کوژێت. پاش نسکۆی شۆڕشی ئه‌یلوول له ساڵی 1975دا ده‌یان گوند قه‌ڵاچۆ ده‌کات و به‌شێک له بنه‌ماڵه‌کان له‌وانه عه‌شیره‌تی بارزانی له شاری هه‌ولێر نیشته‌جێ ده‌کات.\nئێستا ده‌بێت وه‌ڵامی پرسیاری لێکۆڵینه‌وه‌که بده‌ینه‌وه و پێویسته بزانین ئایا ده‌وڵه‌تی به‌عسی ئێراق هه‌ڵگری تایبه‌تمه‌ندییه‌کانی ده‌وڵه‌تێکی تۆتالیتا‌ره یان نا؟ به‌و هۆیه‌وه که دیارده کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کان له‌سۆنگه‌ی جه‌وهه‌ر و کرۆکی بگۆڕ و له‌گۆڕانی مرۆڤ و بارودۆخی تایبه‌ت، تایبه‌تمه‌ندییه‌کی بزۆز و خۆنه‌گرتوویان هه‌یه، (ماکس ڤیبه‌ر)؛ کۆمه‌ڵناسی ناوداری به‌ره‌و ئه‌م بیرکردنه‌وه‌یه هاندا تاکوو پێوه‌رێک به‌ناوی (تیپی ئایدیال-Ideal type) بۆ دیارده کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کان دیاری بکات که له ڕاستیدا جۆرێک پێوه‌ری تیۆریکه و نموونه و هاوشێوه‌ی له دونیای واقیعدا نییه. به‌م پێوه‌ره ده‌کرێت به شێوه‌یه‌کی وشیارانه فاکتۆرێک زیاد یان که‌م بکرێت. ئێمه شه‌ش تایبه‌تمه‌ندی که پێشتر بۆ تۆتالیتا‌ربوونی ده‌وڵه‌تی به‌عس باسمان کرد له‌به‌رچاو ده‌گرین. ئه‌گه‌ر حکوومه‌تی به‌عس فاکتۆرگه‌لێکی زیاتر یان که‌متریشی هه‌بێت له گرینگی بابه‌ته‌که که‌م ناکاته‌وه و له سۆنگه‌ی ئه‌م لێکۆڵینه‌وه‌یه‌وه ئه‌م ده‌وڵه‌ته هه‌ڵگری تایبه‌تمه‌ندییه‌کانی ئاوه‌ها ده‌وڵه‌تێکه. ئێراقی سه‌رده‌می سه‌دام حسێن تاقه حیزبییه. حیزبی به‌عس به ئایدۆلۆژیای تایبه‌تی خۆی، جۆره ئایدۆلۆژیایه‌ک که ڕه‌گوڕیشه‌کانی ده‌گه‌ڕێته‌وه بۆ ئه‌ندێشه‌کانی ناسریزم و ناسیۆنالیزمی عه‌ره‌بی و له هه‌مان کاتدا له که‌لتووری عه‌ره‌بی یان ده‌مامک و ڕواڵه‌تێکی ئایین و هه‌ندێجاریش له ئه‌ندێشه‌گه‌لی سۆسیالیستی به‌پێی پێویست، که‌ڵک وه‌رده‌گرێت.\nئایدۆلۆژیای به‌عس و حیزبی به‌عس و سه‌دام به‌شێوه‌یه‌ک لێک نێزیک و گونجاون وه‌ک ده‌ڵێی شتێکی یه‌کانگیر و تاقانه بن. ئه‌م سێ جه‌مسه‌ره یه‌کانگیره به یارمه‌تی یه‌کتر هه‌موو شتێک کۆنترۆڵ ده‌که‌ن، ئابووری، میدیاکان، ئاسایش و زانیاری، گاردی کۆماری، هه‌موو له ژێر فه‌رمان و ده‌سه‌ڵاتی به‌عسدان. ئێراق و سه‌دام و حیزبی به‌عس هه‌ر یه‌ک شتن. که‌س نه‌یده‌توانی له ده‌ره‌وه‌ی ئاراسته و چوارچێوه‌ی به‌عس یان سه‌دام له شوێنێک له شوێنه حکوومییه‌کان دامه‌زرێت. هیچ کتێبێک که به‌دڵی سه‌دام یان به‌عس نه‌بووبایا چاپ نه‌ده‌کرا. هه‌ر که‌س و لایه‌نێک له ده‌ره‌وه‌ی ئه‌م بازنه‌یه‌دا بجووڵایه‌ته‌وه مه‌ترسی له‌سه‌ر ده‌بوو. به‌م باس و خواسه‌وه ئه‌وه‌ی که دێته زه‌ینمانه‌وه ئه‌مه‌یه که ئاوه‌ها حکوومه‌تێک، حکوومه‌تێکی یه‌کده‌ستکه‌ره‌وه‌یه و حیزب و ئایدۆلۆژیایه‌کی دیکه قبووڵ ناکات. ئه‌وانی دیکه‌ش ده‌بێت به‌عسی بن و هه‌موو ده‌بێت له ژێر یه‌ک ئاڵا بوه‌ستن و چالاکی بکه‌ن. ئه‌گه‌ر که‌سێک به‌عسی نه‌بێت که‌واته سه‌ر به ڕه‌نگێکی دیکه‌یه و چونکه یه‌کده‌ستی و هاوشێوه‌یی تێک داوه ده‌بێ له‌ناو بچێت و بسڕدرێته‌وه و پاکتاو بکرێت. بیر و ئه‌ندێشه‌ی یه‌کده‌ستکردنه‌وه و یه‌کڕه‌نگکردنه‌وه، بیرۆکه و ئه‌ندێشه‌یه‌کی په‌یوه‌ست به سه‌رده‌مانی کۆن و خێڵه‌کییانه‌یه. لێره‌دایه پێویسته هه‌ندێ له تایبه‌تمه‌ندییه که‌ونینه و نه‌ریتییه‌کانی کۆمه‌ڵگا بیر بخه‌ینه‌وه تاکوو تایبه‌تمه‌ندی دانسقه‌ی ده‌وڵه‌تی تۆتالیتا‌ری به‌عس ئاشکرا بکه‌ین چون له‌م ڕێگه‌یه‌وه‌یه که لایه‌نێکی دیکه‌ی بابه‌ت و پرسه‌که بۆ ئێمه ڕوون ده‌بێته‌وه.\nله کۆمه‌ڵگای نه‌ریتیدا تاک و ئه‌وانیتر(Others)ی جیاواز مانا و جێگه و پێگه‌یه‌کیان نییه و هه‌موو ئه‌ندامان ده‌بێت له خزمه‌ت به‌رژوه‌ندی و خواستی گشتیدا بن. تاک له‌م کۆمه‌ڵگایه‌دا ئه‌گه‌ر له خزمه‌ت به‌رژه‌وه‌ندییه گشتییه‌کاندا نه‌بێت یان سه‌رپێچی بکات، به تووندی سزا ده‌درێت. به وته‌ی دوورکیم ڕا و ویژدانی گشتی به‌هێزه و مافه‌کان ئازارده‌ر و چه‌ڵه‌مه‌سازن. ئێستا با بزانین ئایا ئه‌ندێشه‌ی نه‌ریتی له‌سه‌ر حیزبی به‌عس له ئێراقدا زاڵ بووه یان نا؟ ئه‌م حیزبه تاقه حیزبی ئێراقه و حکوومه‌ت له ناوه‌ندی ده‌سه‌ڵات و هێزه‌که‌یدایه. سه‌دام له ڕیگه‌ی کووده‌تاوه ده‌بێت به سه‌رۆککۆماری ئێراق که شێوه‌ی ناڕه‌وای گه‌یشتنه سه‌ر ده‌سه‌ڵاتی ده‌وڵه‌ته و کووده‌تا ته‌نها له کۆمه‌ڵگا نه‌ریتییه‌کاندا دێته ئاراوه و ته‌نهاش له‌م کۆمه‌ڵگایانه‌دایه که ڕه‌وایی په‌یدا ده‌کات. هه‌ر له‌م سۆنگه‌یه‌وه‌یه که سه‌دام پێش هه‌ر شتێک پاڵپشتییه‌کی بنه‌ماڵه‌یی بۆ خۆی دروست ده‌کات. ئه‌و پشت به خۆی، کوڕه‌کانی؛ عوده‌ی و قوسه‌ی، براکانی، مامۆکانی، کوڕه‌مامۆکانی و له درێژه‌دا خه‌ڵکی تیکریت و ئه‌وانه‌ی که خۆی ده‌یانناسێت و هاوڕێکانی و که‌سانێک که وه‌کوو ئه‌و بیر ده‌که‌نه‌وه، ده‌به‌ستێت.\nسه‌دام به ئه‌قڵییه‌تێکی نه‌ریتییه‌وه خۆی به گه‌وره و سه‌روه‌ری خێڵ ده‌زانێت. که‌سێک که بوار نادات هیچ که‌سێک ڕه‌خنه‌ی لێبگرێت و گومانی بخاته سه‌ر چوون ئاوا ئه‌گه‌ر و مافێک له کۆمه‌ڵگای نه‌ریتی و سونه‌تیدا هه‌ر بوونی نییه و له بنه‌مادا پیناسه نه‌کراوه.. " ده‌ربڕینی ئه‌ندێشه له بنه‌ماکانی کۆمه‌ڵگای مۆدێڕنه". هه‌ر خێڵێک بۆ خۆی هه‌ڵگر و خاوه‌نی هه‌ندێک هێما و نیشانه‌یه که له خێڵه‌کانی دیکه جودای ده‌کاته‌وه، که‌سێک که هه‌ڵگری ئه‌م هێما و نیشانانه بێت، دۆست و که‌سێک که هه‌ڵگری نه‌بێت، دۆست نییه، ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر دوژمنیش نه‌بیت. له حکوومه‌تی سه‌دام حسێندا شتێک به‌ناوی دابه‌شکردنی ده‌سه‌ڵات نه‌بوو. سه‌دام هه‌م ڕێبه‌ر و هه‌م یاسادانه‌ر بوو، هه‌م حاکم بوو و هه‌م چالاک، له هه‌ر بوارێکدا حه‌زی بکردایا. سه‌دام زۆرێک له‌و که‌سانه‌ی که وه‌کوو دوژمن ده‌یناسین و هه‌ستی ده‌کرد دۆست نین، به بێ هیچ سێ و دوو و دادگایکردنێک بڕیاری مه‌رگ و کوشتنی بۆ ده‌رده‌کردن و مه‌ودایه‌کی ئه‌وتۆ له نێوان بڕیار و جێبه‌جێکردنی بڕیاردا نه‌بوو.\nهه‌ر له‌م ڕووه‌وه؛ بیروڕای یه‌کێک له نووسه‌ره‌کان له‌باره‌ی ئه‌وه‌ی که "حکوومه‌تی به‌عس هه‌ڵگری هه‌ندێک له تایبه‌تمه‌ندییه‌کانی مۆدێڕنیته بووه جێگه‌ی سه‌رنجه". له بنه‌ڕه‌تدا به‌پێی پێناسه، ده‌وڵه‌تێک به مۆدێڕن ناو ده‌برێت که "پانتای کۆمه‌ڵگای مه‌ده‌نیی پێناسه کردبێت و خۆی به‌رگری لێ ده‌کات". له ئێراقی پێشوودا کۆمه‌ڵگای مه‌ده‌نی هیچ پێگه‌یه‌کی نه‌بوو. دواتریش ده‌وڵه‌تگه‌لێکی مۆدێڕنی زۆر و زه‌به‌ند هه‌ن که که‌س ناکوژن. ئه‌مه هۆی هه‌بوونی ده‌وله‌تی مۆدێڕن نییه که ده‌ست بداته کوشتوبڕ به‌ڵکوو هاونه‌وایی ته‌کنه‌لۆژیای مۆدێڕن و ئه‌ندێشه‌ی نه‌ریتییه که کاره‌سات ده‌خولقێنیت. کێشه له بیرکردنه‌وه و ئایدۆلۆژیای نه‌ریتی و سونه‌تییه که ئه‌ویتر قبووڵ ناکات و کاتێک که ته‌کنه‌لۆژیا ده‌که‌وێته به‌رده‌ستی به ئاسانی ده‌توانێت ئه‌ویتر له پانتاکه بکاته ده‌ره‌وه و بیسڕێته‌وه. له ڕاستیدا له‌م ده‌وڵه‌تانه‌دا، جوێبوونه‌وه‌ی که‌لتووری مادی له مه‌عنه‌وی دێته ئاراوه یان "دواکه‌وتوویی که‌لتووری"(Culture lag) ڕووده‌دات. " کاتێک که‌لتووری مادی و مه‌عنه‌وی پێکه‌وه نه‌چنه پێشه‌وه، قه‌ڵشتێکی که‌لتووری دێته ئاراوه". ئه‌م بابه‌ته خه‌سار و ئاسیوێکه به‌ڵام ئه‌م ئاسیو و خه‌ساره کاتێک جیدیتر ده‌بێته‌وه که ئه‌ندێشه‌یه‌کی نه‌ریتی، بوروکراسی و ده‌سه‌ڵاتی ده‌وڵه‌تی و ئامرازه‌کانی کووشتنی به کۆمه‌ڵ به بێ هیچ چاودێرییه‌کی به‌رته‌سککه‌ره‌وه و سنووردار ده‌گرێته ده‌ست.\nهه‌ر ده‌وڵه‌تێک به بیرکردنه‌وه و کرده‌وه‌کانێتی که ڕووخسارێکی نه‌ریتی یان مۆدێڕن وه‌رده‌گرێت. هه‌ر بۆیه له تێڕوانینی ئێمه‌دا ده‌سه‌ڵات و زاڵبوونی به‌عس ناوک و کرۆکێکی نه‌ریتی و خێڵه‌کییانه‌ی هه‌یه. هه‌ر ئه‌و بابه‌ته‌ی که "مه‌ریوان هه‌ڵه‌بجه‌یی" لێکۆڵه‌ر پێی وایه ده‌سه‌ڵاتی سه‌دام کاریزمایه ده‌لاله‌ت بۆ ئه‌مه‌یه که ده‌سه‌ڵاته‌که‌ی نه‌ریتی و سونه‌تییه. سه‌دام له‌ڕێگه‌ی کوشتن به بێ پرۆسه‌ی دادگاییکردنه‌وه‌ی که‌سه‌کان، پیشان ده‌دات که خۆی یاسادانه‌ر، دادوه‌ر و جێبه‌جێکاری یاسایه. ته‌نها له کۆمه‌ڵگایه‌کی نه‌ریتیدایه که دابه‌شکردنی ده‌سه‌ڵات له بنه‌مادا چه‌مکێکی پێناسه‌نه‌کراو و بێ مانایه و چاودێریکردن به سه‌ر کرده‌وه‌کانی سه‌رۆکی خێڵدا بێمانایه. تا ئێره ئێمه گه‌یشتین به‌م خاڵه که له ئێراقدا، سه‌دام حسێن حکوومه‌تێکی تۆتالیتا‌ری بونیات ناوه و ده‌سه‌ڵاتی به‌شێوه‌ی سه‌خت و نه‌رم له ژێر ده‌ستیدایه. ڕێبه‌ری حیزب و خاوه‌نی نه‌وت و پاره و ته‌کنه‌لۆژیایه. گالبرایت له کتێبی (ئاناتۆمیی ده‌سه‌ڵات) سه‌رچاوه‌کانی ده‌سه‌ڵات به سه‌ر سێ به‌شی "که‌سایه‌تی، دارایی و ڕێکخراو" دابه‌ش ده‌کات. سه‌دام هه‌ر سێ سه‌رچاوه‌که‌ی هه‌یه. واته سه‌دام خاوه‌نی که‌سایه‌تییه‌کی کاریزمایه، خاوه‌نی داهاته‌کانی نه‌وتی ئێراقه و زاڵیشه به‌سه‌ر په‌یکه‌ری ده‌وڵه‌تی ئێراقدا، هه‌ربۆیه ئێراق حکوومه‌تێکی تۆتالیتا‌ره که تایبه‌تمه‌ندیگه‌للی دیاریکراوی خۆی هه‌یه. ئه‌م حکوومه‌ته پێکهاتێکی بونیات ناوه که ئێمه ئاماژه به چه‌ند تایبه‌تمه‌ندیی ئه‌م پێکهاته‌یه ده‌ده‌ین:-\n1-سه‌دام ته‌واوی سه‌رچاوه‌کانی ده‌سه‌ڵاتی له ئێراقدا له‌به‌رده‌سته.\n2-پێوه‌ری مانه‌وه و باشبوونی هه‌ر که‌سێک به‌عسیبوون و هاوڕێی و هاوده‌نگیییه‌تی له‌گه‌ڵ به‌عس.\n3-ده‌سه‌ڵات ناوه‌ندگه‌را و چڕکراوه‌یه و له ژێر ده‌ستی به‌عسدایه و هه‌مووان له ژێر سێبه‌ری سه‌دام دان.\n4-ئه‌م ده‌سه‌ڵاته، باوکسالاره و ته‌کنه‌لۆژیای مۆدێڕنیشی له‌به‌ر ده‌سته.\n5-فه‌رهه‌نگی ئه‌م حکوومه‌ته بۆ خه‌ڵک و هاووڵاتییان فه‌رهه‌نگی ملکه‌چی و فه‌رمانهه‌ڵگرییه.\nسه‌دام نه‌ک وه‌کوو ڕێبه‌ر، به‌ڵکوو وه‌کوو داهێنه‌ر و خالیق له وڵاتدا ده‌رده‌که‌وێت و ده‌ناسرێت. ئافرێنه‌رێک که له هه‌موو لایه‌نه‌کانی ژیانی کۆمه‌ڵایه‌تی و بنه‌ماڵه‌یی و سیاسی و که‌لتووریی ئێراقدا، ده‌بێت هێما و نیشانه‌ی هه‌بێت. هه‌موو خه‌ڵک ده‌بێت ئه‌م ڕاستییه بزانن و به پێست و ئێسقانیانه‌وه هه‌ستی پێ بکه‌ن. ئاماده‌یی و سێبه‌ری سه‌دام له ته‌واوی ئێراقدا زاڵ و په‌لکوتاوه. وێنه‌ی ئه‌و له هه‌موو ئیداره‌کان و په‌یکه‌ره‌ی ئه‌و له گۆڕه‌پانه‌کانی هه‌موو شاره‌کان ده‌بێت دابنرێت. نامه ده‌بوو به ناوی ئه‌وه‌وه ده‌ست پێ بکات. هه‌ر داوکاری و داخوازییه‌ک ده‌بێت ته‌نها و ته‌نها له شه‌خسی سه‌دام حسێن بێت. بۆ نموونه گۆڤاری(ڕه‌نگین) هه‌میشه له لاپه‌ڕه‌ی یه‌که‌مدا وێنه و لێدوان و ئامۆژگارییه‌کانی سه‌دامی چاپ ده‌کرد، لاپه‌ڕه‌کانی دیکه گرینگ نه‌بوون که چ بابه‌ت و ناوه‌رۆکێکیان هه‌ڵگرتووه. به‌ڵام به هه‌موو ئه‌م هۆکارانه‌شه‌وه، سه‌دام هه‌ر ده‌ترسا. سه‌دام بۆ په‌یداکردنی ئاوه‌ها پێگه‌یه‌ک و درێژه‌دان به‌م دۆخه، هه‌ڵگری ئه‌م پێنج پله‌یه بوو؛ سه‌دامی ڕێبه‌ر، سه‌رۆککۆمار، سه‌رۆکی حیزبی به‌عس، فه‌رمانده‌ی گشتیی هێزه چه‌کداره‌کان و سه‌رۆکی ئه‌نجوومه‌نی سه‌رکردایه‌تیی شۆڕش.\nهه‌ر کام له‌م پلانانه به‌سن بۆ ئه‌وه‌ی که سه‌دام وه‌کوو ڕێبه‌رێکی سه‌ربازیی تۆتالیتا‌ر بناسێنێت. ته‌نانه‌ت ئه‌مانه بۆ کۆنترۆڵکردنی ده‌سه‌ڵات به‌شێوه‌یه‌کی ڕه‌ها لای سه‌دام به که‌م هه‌ژمار ده‌کرێن. هه‌ر به‌م هۆیه‌وه ده‌بوو هه‌موو لایه‌ن و په‌نا و په‌سیوه‌کان له خوارترین ئاسته‌وه تاکوو به‌رزترینیان له ژێر کۆنترۆڵی سه‌دامدا بێت. کوڕه‌کانی متمانه‌پێکراوترینن. ئه‌گه‌ر بابه‌تی ته‌مه‌ن ده‌ستوپێگیر نه‌بێت عوده‌ی و قوسه‌ی نموونه‌ی ئه‌م کوڕانه‌ن. عوده‌ی کوڕی سه‌دام؛ سه‌رۆکی ڕۆژنامه‌ی بابیل، سه‌رۆکی ڕادیۆی ده‌نگی ئێراق، سه‌رۆکی سێ که‌ناڵی ته‌له‌ڤیزیۆنی، سه‌رۆکی ده‌یان هه‌فته‌نامه و گۆڤار، سه‌رۆکی سه‌ندیکای ڕاگه‌یاندن، دامه‌زرێنه‌ر و ڕێبه‌ری گیانبازانی سه‌دام و سه‌رۆکی کۆمیته‌ی وه‌رزشه.\nقوسه‌ی کوڕی بچووکتری سه‌دام؛ چاودێری گاردی سه‌رۆککۆماری، سکرتێری حیزبی به‌عس و ئه‌ندامی باڵای ئیستیخباراته. عه‌لی کیمیاوی کوڕه مامی سه‌دام، له بنه‌ماڵه‌که‌ی، متمانه‌پێکراو و ده‌ستی ڕاستی سه‌دام، ژه‌نه‌ڕاڵ، ئه‌ندامی حیزبی به‌عس و ئه‌ندامی ئه‌نجوومه‌نی فه‌رمانده‌یی شۆڕشه. زاوا و کوڕ و براکانی دیکه، هه‌موو ئه‌ندامانی حیزبی به‌عس و خاوه‌نی پله و پۆستی حکوومه‌تی بوون. ئه‌م حکوومه‌ته،"به‌عسیبوون"ی کردووه‌ته پێوه‌ر و پێودانگی ڕاستی و دروستی و هۆکاری جیاکردنه‌وه و دیاریکردنی (خود) له (ئه‌ویدی)یه. له نێو ئه‌ندامانی حکوومه‌ت، کورده شیعه و مه‌سیحییه‌کانیش هه‌ن. فاکتۆر و هۆکاری سه‌ره‌کی ئاماده‌یی و سه‌رکه‌وتنیان شایسته‌ییان نییه به‌ڵکوو به‌عسیبوونییانه. به‌عسیبوون هۆکاری متمانه و هاوڕه‌نگییه. "ته‌ها محێدین مه‌عرووف" کورده، "سه‌عید سه‌حاف" شیعه و "تاریق عه‌زیز" مه‌سیحییه. تاریق عه‌زیز له هه‌مووان زیاتر جێگه‌ی متمانه‌یه چونکه بچووکترین ئاره‌زووی بۆ ده‌سه‌ڵاتداری تێدا نییه. به‌رپرسانی دیکه‌ش هه‌ر له عه‌شیره‌ته‌که‌ی سه‌دام هه‌ڵبژێردراون؛ یان تیکریتین یان خه‌ڵکی ڕه‌مادین. له پێکهاتی ده‌سه‌لاتی نه‌ریتی و سوونه‌تیدا شوێن و جوگرافیا ڕۆڵێکی سه‌ره‌کییان هه‌یه.\nبنه‌مایه‌کی دووهه‌م که ئه‌م سیسته‌مه وه‌کوو سیسته‌مێکی نه‌ریتی خێڵه‌کییانه ده‌نوێنێته‌وه، نائاماده‌یی ژنان له سیسته‌می ئیداریی وڵاتدایه. ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر ئه‌م ژنانه هاوسه‌ر یان کچه‌کانی سه‌دام بن. کاتێک که زاوا هه‌ڵاتووه‌کانی سه‌دام له کوه‌یت گه‌ڕانه‌وه و له‌سێداره دران، که‌مترین مه‌ترسی ڕووبه‌ڕووی کچه‌کان نییه چوون له تێڕوانینی حیزبی به‌عسدا ژن به که‌سێکی بێئه‌قڵ له‌قه‌ڵه‌م ده‌درێت. پێڕستی 55 که‌سی له که‌سانی خوازراو له لایه‌ن ئه‌مریکاوه له ئێراقی پاش سه‌دام، ئه‌م قسه‌یه‌ی ئێمه پشتڕاست ده‌کاته‌وه. له‌م جۆره له حکوومه‌ته‌دا ڕه‌خنه‌گرتن قه‌ده‌غه‌یه، گومانکردن قه‌ده‌غه‌یه و بیرکردنه‌وه له هه‌ر جۆرێکی دیکه که له ده‌ره‌وی بازنه‌ی به‌عس بێت، قه‌ده‌غه‌یه. کاتێک له بۆردومانی کیمیایی هه‌ڵه‌بجه‌دا، یه‌کێک له به‌رپرسه باڵاکان که ئاماژه ده‌دات به هه‌ڵسوکه‌وتی ناڕه‌وا و نادروست له کیمیاییدا، ئانوسات له‌سێداره ده‌درێت. پاش "ئه‌نفال" کاتێک که پیره‌پیاوێک له‌باره‌ی بێسه‌روشوێنکراوانی بنه‌ماڵه‌ی خۆی له فه‌رماندار پرسیار ده‌کات وه‌ڵام ده‌داته‌وه:- "ئێمه له تۆ بێده‌سه‌ڵاتترین، تۆ ده‌توانی پرسیار بکه‌ی به‌ڵام ئێمه ته‌نانه‌ت ناشتوانین پرسیار بکه‌ین". کوشتن له‌م که‌لتووره‌دا بابه‌تێکی سه‌یر و سه‌مه‌ره نییه، به‌ڵکوو ئه‌ویتر کوشتن ته‌نانه‌ت بۆ ڕابواردنیشه و به‌سه‌ربردنی کاته. ئه‌م حکوومه‌ته هه‌ر بوونه‌وه‌رێک که بڵێت (نا) ده‌کوژێت. ڕه‌نگه ئه‌م بابه‌ته بتوانێت به‌شێک له کوشتنی بنه‌ماڵه‌ی سه‌دام خۆی و شیعه‌کان ڕوون بکاته‌وه. تۆتالیتاریسم هه‌میشه ناڕازییه و تایبه‌تمه‌ندییه‌کی په‌لوپۆداکوتان و پێشه‌ڕۆیانه‌ی هه‌یه. به‌م حاڵه‌شه‌وه سه‌دام دیسان ناڕازی بوو. له ڕوانینی ئه‌ودا ژماره‌یه‌ک لاده‌رن و هێشتا باوه‌ڕیان نه‌هێناوه. ژماره‌یه‌ک ده‌نگی ناڕه‌زایه‌تی هه‌ڵده‌بڕن و ده‌بێ کۆنترۆڵ بکرێن. خه‌ڵک هه‌رچه‌نده دۆعا ده‌که‌ن: (اللهم احفظ صدام و عراق) به‌ڵام سه‌دام دیسان ڕازی نییه و ئارام ناگرێت، هه‌ربۆیه ده‌بێ هه‌موو شتێک بۆ ئه‌و، له خزمه‌تی ئه‌و و به‌ره‌و ئه‌و بێت. ئێراق به بێ سه‌دام بێمانا ده‌رده‌که‌وێت و ده‌بێت ئه‌مه هه‌مووان بیزانن.\nله بیرکردنه‌وه‌ی سه‌دامدا، پرسی کورد، سه‌رپێچیکردنی ئه‌وان له یاسا و فه‌رمانه‌کانی سه‌دام، هه‌ڵه‌یه‌ک بوو که چاوپۆشی هه‌ڵنه‌ده‌گرت. ئه‌مانه که‌مینه‌یه‌کن که "له مێژووی دامه‌زراندنی ئێراقی نوێوه و ته‌نانه‌ت زیاتر له‌وه‌ش پێشینه‌ی جیاوازنوێنی و پێکه‌وه‌هه‌ڵنه‌کردن و به‌رخۆدانێکی پێشڤه‌چوونانه‌یان هه‌یه." ئه‌وان به جاروبار لێیان دراوه به‌ڵام هه‌ر جاره‌و تووندتر و به‌هێزتر له جاری پێشوو ده‌ستیان کردووه به به‌رخۆدان و به‌رگری. ڕه‌نگه ده‌رفه‌تێکی مێژوویی پێویست بێت تاکوو بۆ هه‌میشه ئه‌م جیاوازی و به‌رخۆدانه له‌ناوبچێت. ئه‌نفال ئه‌م ده‌رفه‌ته مێژووییه‌یه. ئه‌م بابه‌ته‌ش پیشان ده‌دات که ئۆپه‌راسیۆنی ئه‌نفال، بێپلان و پێشه‌کی نییه به‌ڵکوو درێژه‌ی پرۆژه‌ی (ئه‌ندازیاریی ڕه‌گئاژۆکردنی کوشتن) و سه‌رکوتکردنه له ئێراقدا، پاش هاتنه‌سه‌ر کاری حیزبی به‌عس و ته‌نانه‌ت پێش له‌وه‌ش. له ڕاستیدا زۆرێک له دیارده‌کان مێژوویین و بۆ تێگه‌یشتنی زیاتر لێیان سه‌رنجدان به‌م مێژووه پێویسته. له‌م په‌یوه‌ندییه‌دا "به‌شیرییه" ده‌نووسێت:-"ڕوانگه‌ی تیۆریک و نامێژوویی له کۆمه‌ڵناسیدا کارێکی سه‌خت و ماندووکه‌ره".\nله یاسای بنه‌ڕه‌تی ئێراقدا بوونی کورده‌کان وه‌کوو ئیتنیکێک قبووڵکراوه به‌ڵام ئه‌وه‌ی که خواست و ئاره‌زووی حکوومه‌تی ئێراق بوو، بێده‌نگی و ملکه‌چی گرووپه ئیتنیکییه‌کان له‌هه‌مبه‌ر حیزبی به‌عس و خودی سه‌دام بووه. ئه‌ندامێتی له به‌عسدا به مانای قبووڵکردنی ده‌سه‌ڵات و زاوته‌ی سه‌دام و هاونه‌وایی و هاوڕێیه‌تی له‌گه‌ڵ سیاسه‌ته‌کانی ئه‌و بووه. کورده‌کان دژی حکومه‌تی به‌عس و سه‌دام بوون ئه‌گینا ئه‌وان زیاتر له هه‌زار ساڵه ئیسلامیان قبوول کردووه. سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ش؛ شووناسی کورده‌کان له ئێراقی نوێدا قبووڵ کراوه و فێرکاریی زمانی کوردی له‌م وڵاته‌دا ئازاد بووه. سه‌ره‌ڕای ئه‌مه‌ش بۆچی کورده‌کانی به‌غدا ئه‌نفال ناکرێن. له به‌غدا خوێندکارانی کورد ده‌ژین و له زانکۆی موسڵ و به‌غدا، زمان و ئه‌ده‌بی کوردی ده‌خوێنرێت. فه‌رهه‌نگستانی ئه‌ده‌بی کوردی له به‌غدا چالاکه و جلوبه‌رگی کوردیش قه‌ده‌غه نییه. هه‌ر حکوومه‌تێک ده‌توانێت که‌لتوورێکی ده‌ستکرد و ساخته بۆ خۆی دروست بکات. له ڕاستیدا حکوومه‌ته‌کان یه‌کێک له دوو جۆره‌کانی که‌لتوور له‌وانه‌ی خواره‌وه به‌رهه‌م ده‌هێنن.\n(که‌لتووری به‌شداریکردن) و (که‌لتووری ملکه‌چی). حکوومه‌تی پلۆراڵ و چه‌نده‌نگخواز به شوێن که‌لتووری (به‌شداریکردن)ه و حکوومه‌تی تۆتالیتا‌ر به شوێن که‌لتووری (ملکه‌چی)یه. که‌لتووری به‌عس که‌لتووری دیکتاتۆری یانی به‌رهه‌مهێنان و به‌ڕێوه‌بردنی (فه‌رهه‌نگی ملکه‌چی)بوو. ئه‌م بابه‌ت و ناوه‌رۆکه هه‌م له ئه‌ندێشه‌ی نه‌ریتی و سووننه‌تی پاتریمۆنالیسم سه‌رچاوه ده‌گرێت و هه‌میش باوه‌ڕی به باوکسالاریی سیاسی، فه‌رماندان و ملکه‌چی بێ ئه‌ملاولای هۆگرانیانن. "به‌قودسیکردنی ده‌سه‌ڵات و ڕه‌خنه‌هه‌ڵنه‌گریی، له‌ناوبردنی کێبڕکێکه‌ر له بنه‌ماکانی ئه‌م پێکهاته‌یه." کورده‌کان به‌شوێن به‌شداری و سه‌دام به شوێن ملکه‌چکردنیان بوو. ئه‌م دیالیکتیکه‌ی ڕاگه‌یاندن بۆ به‌ڵێنوه‌رگرتنی ملکه‌چی له لایه‌ن دوڵه‌ت و ڕه‌تکردنه‌وه‌ی له لایه‌ن کورده‌کانه‌وه، ساڵانێکی دوور و درێژ به تووندوتیژییه‌وه به‌رده‌وام بووه و نه‌گه‌یشتووه‌ته هیچ ئه‌نجامێک. عه‌لی کیمیایی له ساڵی 1987دا حوکمی فه‌رمانده‌یی یان له ڕاستیدا سه‌رکوتکردنی"شیمال" له سه‌دام وه‌رده‌گرێت. مانای ساده‌ی ئه‌م حوکمه ئه‌مه‌یه که هه‌رچی پێت خۆشه بیکه، چونکه هیچ که‌س لێپرسینه‌وه‌ت له‌گه‌ڵ ناکات. "سه‌دام فه‌رمان ده‌دات به فه‌رمانده عه‌لی حه‌سه‌ن ئه‌لمه‌جید -که به‌هۆی هۆگریی به بۆوردومان و که‌ڵکوه‌رگرتن له چه‌کی کیمیایی ناوی به عه‌لی کیمیاوی ده‌رکردووه-، تا فه‌رمانده‌یی ئه‌م تاوانانه بگرێته ئه‌ستۆ و بیباته بوار و قۆناغی جێبه‌جێکردنه‌وه...ئێستا ده‌بێت به یارمه‌تیی ته‌کنه‌لۆژیا و به بێ هیچ شایه‌تحاڵێکی ڕۆژئاوایی ئه‌م ئۆپه‌راسیۆنه جێبه‌جی بکرێت. جۆرێک چاره‌سه‌ری کۆتایی بۆ له‌ناوبردنی پرسێک به‌ناوی پرسی کورد. ئه‌م له‌شکرکێشی و هێرشه دڕندانه‌یان له ژێر ناوی ئه‌نفالدا ناساند.\nعه‌لی کیمیاوی سکرتێری یه‌که‌می شیمال(یانی کوردستان) ده‌ڵێت:- "هێزه ئه‌منییه‌کان ده‌بێت موخه‌ڕیبه‌کان له گونده موحه‌ڕه‌مه‌کاندا ئاشکرا بکه‌ن و ده‌ریانبخه‌ن". په‌یوه‌ندی گوندییه‌کان ده‌بێت له‌گه‌ڵ که‌سانی تێکده‌ر و خراوکار بپچڕێت...به ئامانجی کوشتن ته‌قه‌یان لێ بکه‌ن و هێزی ئاسمانی بۆردومانی شه‌وانه و ڕۆژانه‌ی ناوچه‌کان به شێوه‌ی هه‌ڕه‌مه‌کی(Random) ده‌ست پێ بکات. ئامانج له‌مه قه‌تڵوعام و له‌ناوبردنی زیاتری دانیشتووانه و دیسان ده‌ڵێت:- "هه‌موو ده‌ستبه‌سه‌رکراوه‌کان دوای وه‌رگرتنی زانیاری و به‌تایبه‌ت که‌سانی نێوان 15 بۆ 70 ساڵ ته‌مه‌ن، له‌سێداره بده‌ن".\nئه‌وان له ڕووی ئه‌منییه‌وه ناوچه‌گه‌لێک پۆلێنبه‌ندی ده‌که‌ن. "ناوچه قه‌ده‌غه‌کراوه‌کان(موحه‌ڕه‌مه)" له‌خۆگری هه‌موو ئه‌و ناوچانه‌یه که له ژێر کۆنترۆڵی ده‌وڵه‌تدا نییه. لێره به‌دواوه له هه‌ر شوێنێک ده‌سه‌ڵاتی ده‌وڵه‌ت و سه‌دام نییه، ناوچه‌ی قه‌ده‌غه‌کراوه و فرمانه‌کان تێیدا جێبه‌جێ ده‌کرێن؛ هه‌ڵبه‌ت به شێوه و تێگه‌یشتن و له‌ڕێگه‌ی ده‌سه‌ڵاته‌کانی عه‌لی حه‌سه‌ن مه‌جیده‌وه. عه‌لی کیمیاوی ده‌ڵێت:- "من حه‌ز ده‌که‌م به شۆڤڵ بیانخه‌مه ژێر خاکه‌وه". ئه‌م ئه‌ویدیکوژییه، په‌شیمانی و پاشگه‌زبوونه‌وه‌ی بۆ نییه. عیزه‌ت ئه‌لد‌وری له ساڵی 1991دا ده‌ڵێت:- (ئه‌ی کورده‌کان با به بیرتان بهێنینه‌وه که ئێمه ئاماده‌ین ئۆپه‌راسیۆنی پێشوو دووباره بکه‌ینه‌وه). عه‌لی کیمیاوی له جێگه‌یه‌کی دیکه‌دا ده‌ڵێت:- "ئێمه ده‌مانه‌وێت کورده‌کان به چه‌کی کیمیاوی له‌ناو ببه‌ین، که‌سیش ناتوانێت هیچ بڵێت. ڕێکخراوی نه‌ته‌وه یه‌کگرتووه‌کان؟..."ڕێکخراوی نه‌ته‌وه یه‌کگرتووه‌کان و ڕێکخراوه‌کانی مافی مرۆڤ و ئه‌وانه‌ی که گوێ بۆ قسه ده‌گرن؟"\nساڵی 1988 ترۆپکی ده‌رکه‌وتن و مانیفێستکردنی ئاشکرای دیارده‌ی ئه‌نفاله. پێشتر به‌پێی نامه‌یه‌کی نهێنی به ژماره‌ی 4686/28 له به‌رواری 29/6/1985 ئاوه‌ها فرمانێک ده‌رکراوه که له‌م ناوچانه‌دا بنه‌ماکانی خۆراک و خوارده‌مه‌نی له‌ناو ببه‌ن جگه له‌وانه‌ی که مۆڵه‌تیان هه‌یه، گواستنه‌وه‌ی کاڵاکان له پارێزگایه‌که‌وه بۆ پارێزگایه‌کی دیکه قه‌ده‌غه بکه‌ن، پێشگری بکه‌ن له گه‌یشتنی خۆراک و خوارده‌مه‌نی به ده‌ستی خراپکاران و تێکده‌ران. خزمه‌تگوزاری بۆ ئه‌و گوندانه‌ی که له‌گه‌ڵ تێکده‌ران و خراپه‌کاراندا هاوکاری ده‌که‌ن ڕابگرن، له گواستنه‌وه و کڕین و فرۆشتن بۆ ناوچه قه‌ده‌غه‌کراوه‌کان پێشگری بکه‌ن و له فرمانێکدا ده‌ڵێت:- "په‌یوه‌ندیی که‌سانی پله دوو له‌گه‌ڵ تێکده‌ران بپچڕێنن. به هه‌مان شێوه که هێڵی ته‌له‌فۆنه‌کانیان ده‌پچڕێنن".\nله جێبه‌جێکردنی فرمانه‌که‌دا پێشوه‌خت "ئه‌م ناوچانه به ناوچه‌ی قه‌ده‌غه‌کراو،(المنگقه المحژوره یا منگقه المحرمه) ناو ده‌بات. دواتر فرمان ده‌رده‌کرێت که ئاو، کاره‌با، سیسته‌می گواستنه‌وه و پێداویستییه‌کانی تری گونده‌کان ڕابگیرێت. له‌م قۆناغه‌دا خه‌ڵکی گونده‌کان به‌شێوه‌ی یاسایی و ئیداری سه‌رکوت ده‌کرێن. خه‌ڵکی گونده‌کانی ناوچه قه‌ده‌غه‌کراوه‌کان پاش ئۆپه‌راسیۆنه‌که مافی یاسایی کڕین و فرۆشتنیان نامێنێت. ته‌نها چه‌ند حه‌وته پاش ده‌ستپێکردنی ئۆپه‌راسیۆن، گونده‌کان چۆڵ ده‌کرێن و له شوێن و نیشتنگه‌ی نوێدا له ژێر ناوی موجته‌مه‌عه‌کان نیشته‌جێ ده‌کرێن. عه‌لی کیمیاوی ده‌ڵێت:- ئه‌گه‌ر ئاوه‌ها نه‌که‌ین، تێكده‌ری و خراپه‌کاری ملیۆنان ساڵ درێژه‌ی ده‌بێت".\nئه‌نفال ئه‌ندازیاریکردنێکی کوشتنی به‌کۆمه‌ڵه. پرۆژه‌یه‌ک که له خۆگری سێ قۆناغی پێکه‌وه‌گرێدراوه:-\n1-پێناسه‌کردن(ناساندن)ی ناوچه (definition)\nواته له قۆناغی یه‌که‌مدا ناوچه‌ی ئۆپه‌راسیۆن دیاری ده‌کرێت، له قۆناغی دواتردا ئه‌م ناوچه‌یه گه‌مارۆ ده‌درێت و هێرشی ده‌کرێته سه‌ر و له قۆناغی سێهه‌میشدا هه‌موو ئاسه‌واره مرۆیی و که‌لتوورییه‌کانیان و ته‌نانه‌ت په‌ز و پۆڵه و ئاژه‌ڵه کێوییه‌کانی ناوچه‌که ده‌که‌ونه به‌ر هێرش و قڕانکردن. له ئۆپه‌راسیۆنی ئه‌نفالدا فه‌رمانده‌گه‌لێکی وه‌کوو سوڵتان هاشم، عادل خه‌لیل زه‌کی و هێزه‌کانی به‌رگری نیشتیمانی، کورده جاشه‌کان، هێزه‌کانی تایبه‌ت، هێزی فریاکه‌وتن، هێزی گارد، هێزی ئاسمانی، هێزی به‌رگریی سه‌رۆککۆماری و هێزه‌کانی زانیاری و ئیستیخبارات به‌شدار بوون. ئه‌م ئۆپه‌راسیۆنه که زیاتر له ساڵی 1988 جێبه‌جێ کرا له هه‌شت قۆناغی یه‌ک له دوای یه‌کدا له ناوچه زیاتر گوندییه‌کانی باشووری کوردستان به‌شێوه‌ی خواره‌وه جێبه‌جێ کرا؛\n"قۆناغی یه‌که‌می ئۆپه‌راسیۆن"\nئه‌م ئۆپه‌راسیۆنه ناوچه و دۆڵی جافایه‌تی له 23ی فێڤرییه‌وه تاکوو 19ی مارسی 1988 له‌خۆ ده‌گرێت. ئۆپه‌راسیۆن له ناوچه‌ی سوورداش، بنگرد، ماوه‌ت، قه‌یوان، وڵاخلوو، سه‌رگه‌ڵوو، به‌رگه‌ڵوو، هه‌ڵه‌دن، مالوومه، یاخسه‌مه‌ر، گه‌وره‌دێ، گه‌ڵاڵه و گۆمه‌زل جێبه‌جێ کرا. پاش یه‌که‌مین قۆناغی ئه‌نفاله که هێرشی کیمیاویش ده‌کرێته سه‌ر هه‌ڵه‌بجه. له بۆردومانی هه‌ڵه‌بجه‌دا چاودێری مافی مرۆڤ ناوی 3200کوژراو ده‌خاته ڕوو، به‌ڵام زۆربه‌ی ئاماره‌کان له ژماره‌یه‌ک له نێوان 5 بۆ 7 هه‌زار قوربانی ده‌دوێن.\n"قۆناغی دووهه‌می ئه‌نفال"\nئه‌م ئۆپه‌راسیۆنه به هێرشی کیمیاوی بۆ سه‌ر گوندی سێوسێنان ده‌ستی پێکرد. به‌ڵام ئۆپه‌راسیۆنه‌که زیاتر له ناوچه‌ی قه‌ره‌داغ جێبه‌جێ ده‌کرێت و له 22ی مارسه‌وه تاکوو 1 ئه‌ڤریل درێژه‌ی ده‌بێت و ناوچه‌گه‌ل و گونده‌کانی گۆمه‌زه‌رد، سه‌گرمه، جافراوا، قه‌ره‌داغ، کۆشکی سوور و ته‌کیه له‌خۆ ده‌گرێت.\n"قۆناغی سێیه‌می ئۆپه‌راسیۆن"\nقۆناغی سێهه‌می ئۆپه‌راسیۆن له ناوچه‌ی گه‌رمیان جێبه‌جێ ده‌کرێت و ناوچه‌کانی له‌یلان و چه‌مچه‌ماڵ و گونده‌کانی تالیبان، سه‌نگاو، پونگڵه، درۆزنه، چارمگ، قادرکه‌ره‌م، تازه‌شار، عه‌زیز قادر، ئیبرائیم غوڵام و کوڵه‌جۆ له‌خۆ ده‌گرێت. له‌م ئۆپه‌راسیۆنه‌دا 100 هه‌زار که‌س له دانیشتوانی ناوچه‌ی گه‌رمیان له‌ناو ده‌برێن.\n"قۆناغی چواره‌می ئۆپه‌راسیۆن"\nقۆناغی چواره‌می ئۆپه‌راسیۆن له که‌رکووک و کۆیه جێبه‌جێ ده‌کرێت و ناوچه‌ی شوان، شێخ زێنی، نراگین، سێگرده‌کان، کانی ڕه‌ش، سه‌رچنار، قه‌ره‌ناو و قه‌سرۆک له خۆ ده‌گرێت.\n"قۆناغه‌کانی پێنجه‌م، شه‌شه‌م و حه‌وته‌می ئۆپه‌راسیۆن"\nکه له دوو ناوچه‌ی خۆشناوه‌تی و باڵه‌کایه‌تی جێبه‌جێ ده‌کرێت\n"قۆناغی هه‌شته‌می ئۆپه‌راسیۆن"\nکه له ناوچه‌ی بادینان جێبه‌جێ ده‌کرێت.\nله‌م ئۆپه‌راسیۆنه گه‌وره‌یه‌دا له هه‌لیکۆپته‌ر، جێتی میگ و سۆخۆی ڕووسی و چه‌کی کوشنده‌ی کیمیاوی که‌ڵک وه‌رده‌گیرێت. له‌م نێواندا هه‌ر بوونه‌وه‌رێک چ ئینسان و چ ئاژه‌ڵ، ده‌کرێت به ئامانج. هه‌ر که‌س ده‌کوژرێت ده‌کوژرێت و ئه‌وه‌ی ده‌مێنێته‌وه ده‌ستبه‌سه‌ر ده‌کرێت. پاش ده‌سبه‌سه‌رکردن دوو جۆر جیاکردنه‌وه و هه‌ڵاواردن دێته ئاراوه. هه‌ڵاواردنی ڕه‌گه‌زی و ته‌مه‌نی. که‌سانی خواره‌وه‌ی 15 ساڵ و سه‌ره‌وه‌ی 75 ساڵ ئازاد ده‌کرێن و ئه‌وانی دیکه ده‌گوازرێنه‌وه بۆ ئۆردگاکانی ناو بیابان و ناوچه هاوسنوورییه‌کانی ئێراق و ئۆرده‌ن و ئێراق و عه‌ره‌بستانی سه‌عوودیا. ئۆردووگاکانی تۆپزاوا، دوبز و نوگره سه‌لمان له خراپترین و به‌دناوترینی ئه‌م ئۆردووگایانه بوون. له‌وێدا پیاوه‌کان ده‌درانه به‌ر ده‌ستڕێژ و پاشان به شۆڤڵ ده‌کران به ژێر خۆڵه‌وه و ژنان به که‌نیزه‌ک ده‌بران و کۆیله ده‌کران. "له کۆتایی ئه‌م ئۆپه‌راسیۆنه‌دا وه‌ها خه‌مڵا که نێزیکه‌ی 150 بۆ 200 هه‌زار که‌س له‌ناوبراون و لانیکه‌م5/1 ملیۆن که‌س له شارۆچکه نوێکاندا نیشته‌جێ کران، له جوولای ساڵی 1988، 4500 کیلۆمه‌تر له 7500 کیلۆمه‌تر خاکی باشووری کوردستان قه‌ڵاچۆ کرابوو.\nئۆپه‌راسیۆنه به‌دناوکه‌ی ئه‌نفال به قه‌ڵاچۆکردنی ناوچه گوندییه‌کانی کوردستان و له‌ناوبردنی 4000 گوند، 1757 قوتابخانه، 245 مزگه‌وت و 271 نه‌خۆشخانه و ناوه‌ندی ته‌ندروستی و پزیشکی هاته ئه‌نجامدان و به‌گشتی ئۆپه‌راسیۆنێکی سه‌رکه‌وتوو دژی هێزه کوردییه‌کان بوو. بابه‌ته‌که هه‌ر به‌مه‌وه ناوه‌ستێته‌وه و له یه‌کێک له به‌ڵگه‌نامه به‌جێماوه‌کاندا ناوی 19 کچی کورد هاتووه که به وته‌ی به‌عس بۆ ته‌مبێکردن و به‌په‌ندکردنی کورده‌کان ناردوویانن بۆ یانه‌ی شه‌وانه‌کانی وڵاتی میسر. عه‌لی کیمیاوی له‌و کاته‌دا گوتبووی:- " چاوه‌ڕوانن من زیندوو و گه‌ش و شاد بیانبینم...نه‌خێر، من به شۆڤڵ ده‌یانکه‌م به‌ژێر گڵه‌وه".\nتا ئێره ڕوون بوویه‌وه که بۆچی له‌م ناوچه‌ی جوگرافییه‌دا خه‌ڵک ئه‌نفال ده‌کرێن. هه‌روه‌ها که ده‌بینین که‌سه‌کان ده‌ناسران، ده‌سبه‌سه‌ر ده‌کران و دواتر قه‌تڵوعام ده‌کران، به‌ڵام ئه‌م جوگرافیایه هێشتا کێشه‌که چاره‌سه‌ر ناکات، چون که‌سانی دیکه‌ش هه‌ن که له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی که نایه‌کده‌ستن به‌ڵام له ژێر ڕکێف و کۆنترۆڵی به‌عسدان، هه‌ربۆیه عه‌لی کیمیاوی فرمان ده‌رده‌کات که بنه‌ماڵه‌ی تێکده‌ران و یاخییه‌کانی ناوچه‌کانی دیکه‌ش بناسرێن، ده‌ست به‌سه‌ر بکرێن و پاش گواستنه‌وه بۆ ناوچه‌ی جوگرافیی پلانی ئه‌نفال، ئه‌وانیش قه‌تڵوعام بکرێن. به‌م شێوه‌یه ڕژێمی به‌عس پیوه‌رێک داده‌هێنێت که له ڕێگه‌یه‌وه سه‌دان هه‌زار که‌س ده‌کوژرێن. ئه‌وانه‌ی که کوژران بیرکردنه‌وه‌یه‌کی جیاواز و ئه‌خلاقێکی جیاوازیان هه‌بوو و نه‌یانده‌توانی قبووڵ که‌ن که به‌ڵێن بده‌ن به به‌عس و سه‌دام. ئه‌وانه‌ش که هۆکار و بکه‌ری جێبه‌جێکاری ئه‌م ئۆپه‌راسینه بوون به ئایدۆلۆژیاوه ئاماده‌بوون بۆ ئه‌نجامدانی ئه‌م پرۆسه‌یه و وایان بیر ده‌کرده‌وه که قه‌تڵوعامی خه‌ڵک کارێکی ڕه‌وا و ئه‌رکێکی حیزبی، نه‌ته‌وه‌یی و نیشتیمانییه. ئیستالین سه‌رده‌مێک گوتبووی:" تایبه‌تمه‌ندیی هه‌ر به‌لشویکێک ده‌بێت ئه‌مه بێت که بتوانێت لانیکه‌م یه‌ک دوژمنی حیزبی له هه‌ر چوارچێوه‌یه‌کدا بووبێت، بناسێنێت".\nده‌وڵه‌تی سه‌دام له ئێراقدا به‌شێوه‌یه‌کی نایاسایی حکوومه‌ت ده‌گرێته ده‌ست و داگیری ده‌کات. له هه‌مان سه‌ره‌تاوه و هه‌نگاو به هه‌نگاو ده‌وڵه‌تێکی تۆتالیته‌ر داده‌مه‌زرێنیت و هه‌موو دژبه‌ران و دوژمنانی خۆی له‌ناو ده‌بات. له ساڵی 1988 ئۆپه‌راسیۆنی کوشنده و دڕنده‌ی ئه‌نفال به بیرکردنه‌وه‌یه‌کی خێڵه‌کییانه و ته‌کنه‌لۆژیای مۆدێڕن وه‌کوو به‌کارهێنانی فڕۆکه و چه‌کی کیمیاوی ئه‌نجام ده‌دات که به هۆیه‌وه هه‌زاران گوند وێران بوون و سه‌دان هه‌زار ئینسان کوژران و بریندار و بێسه‌روشوێن و بێ لانه‌و بوون. له‌م ئۆپه‌راسیۆنه‌دا سیسته‌می ئاژه‌ڵداری و کشتوکاڵ له‌ناو ده‌چێت، پیاوان قه‌تڵوعام ده‌کرێن، هه‌زارن که‌س سه‌ری خۆیان هه‌ڵده‌گرن و ئه‌وانی دیکه له موجته‌مه‌عه‌کاندا نیشته‌جێ ده‌کرێن. هیچ ناوێکی دیکه ناکرێت له‌م ئۆپه‌راسیۆنه بنرێت جگه له ژینۆساید و پاکتاوکردن. ده‌سه‌ڵاتی ده‌وڵه‌ت گه‌وره‌ترین ده‌سه‌ڵاته له هه‌موو دونیادا. ئه‌گه‌ر ئه‌م ده‌سه‌ڵاته له ڕێگه‌ی یاساوه سنووری بۆ دانه‌نرێت، به‌دواداهاتی مه‌ترسیداری بۆ کۆمه‌ڵگا ده‌بێت. هه‌ر حکوومه‌تێکی تۆتالیتا‌ر تۆقێنه‌ره. ئه‌گه‌ر له پێکگه‌یشتن و گرێدانێکی مێژووییدا حکوومه‌تێکی تۆتالیتا‌ر له‌گه‌ڵ ئه‌ندێشه‌ی نه‌ریتی و ته‌کنه‌لۆژیای مۆدێڕن پێک بگه‌ن، تێچوو و به‌دواداهاتێکی زۆری له‌سه‌ر دژبه‌رانی خۆی ده‌سه‌پینێت. ده‌وڵه‌ت له زات و هه‌ناوی خۆیدا ده‌سه‌ڵاتێکی زۆری هه‌یه و له ده‌وڵه‌تی تۆتالیتا‌ردا هه‌موو میکانیزمه‌کانی کۆنترۆڵ و چاودێریی له‌سه‌ر ده‌سه‌ڵات، له‌کار ده‌که‌ون و ده‌وه‌ستن.\nده‌وڵه‌ت خۆی سه‌رچاوه‌ی ده‌سه‌ڵات و هیزێکی سه‌رسووڕهێنه‌ره و ئه‌گه‌ر میکانیزم و ڕێگه‌یه‌ک بۆ کۆنترۆڵی له‌ئارادا نه‌بێت زۆر مه‌ترسیدار ده‌بێت. ڕێبه‌ره‌کان له حکوومه‌تی تۆتالیتا‌ردا هه‌موو له‌مپه‌ره‌کان بۆ کۆنترۆڵکردن و ڕه‌خنه‌گرتن له ده‌وڵتیان له‌ناو بردووه. هه‌ربۆیه دژبه‌رانی خۆی به ئاسانی له پانتاکه ده‌سڕێته‌وه و له‌ناویان ده‌بات، به بێ ئه‌وه‌ی نیگه‌ران بێت له به‌دواداهاتی کرده‌وه‌کانی خۆی. هێز و ده‌سه‌ڵاتیان به ته‌کنه‌لۆژیاگه‌لی نوێوه چه‌ند قات زیاتر ده‌بێت. هه‌ر بۆیه ئه‌گه‌ر ده‌سه‌ڵات به بێ میکانیزم و ڕێگه‌ی کۆنترۆڵکردنی بێت، مه‌ترسیداره و ده‌سه‌ڵاتی ده‌وڵه‌تی تۆتالیتا‌ر به ئه‌ندێشه‌ی نه‌ریتی و ته‌کنه‌لۆژیای نوێوه ئه‌نفالساز ده‌بێت. ده‌وڵه‌تی تۆتالیتا‌ر زیاتر سه‌رنجی به‌ره‌و دوژمنی ناوخۆیه و له حاڵه‌تی پێناسه‌کردنی ئاوه‌ها دوژمنێکدا له‌ناوی ده‌بات. حکوومه‌تی به‌عسی ئێراق له پرۆسه و ڕه‌وتێکی مێژووییدا هه‌موو ده‌سه‌ڵات و هیزی مۆنۆپۆل کرد و ده‌ستی به‌سه‌ردا گرت و تایبه‌تمه‌ندییه‌کی تۆتالیتارانه‌ی وه‌رگرت و دوژمنان و دژبه‌رانی یه‌ک له دوای یه‌ک له‌ناو برد. حکوومه‌ته ڕه‌هاخوازه‌کان تایبه‌تمه‌ندییه‌کی پێشڤه‌چوونانه‌یان هه‌یه و که‌لتووری ملکه‌چی و "به‌ڵی قوربان" په‌ره پێده‌ده‌ن. هه‌ر که‌س یان گرووپێکی دیکه ئه‌گه‌ر له که‌لتووری ئه‌م ده‌وڵه‌ته پێڕه‌وی نه‌کات، ده‌وڵه‌تێک که ئه‌گه‌ر توانایی هه‌بێت و یاسایه‌کی ناوخۆیی یان چاودێرێکی ده‌ره‌وه کۆنترۆڵی نه‌کات، له‌ناوده‌چێت و ده‌پلیشێته‌وه.\nسه‌رچاوه: فصلنامه‌ی علوم اجتماعی، سال 25، شماری 70، پائیز 1394\nنووسین: د.حسه‌ین محه‌مه‌دزاده؛ مامۆستای کۆمه‌ڵناسی\nوه‌رگێڕانی: موحسین عه‌لیڕه‌زایی-تاران


جۆ بایدن خۆی بە شیاوترین کەس بۆ پۆستی سەرۆکی ئەمەریکا دەزانێت\nجێگری پێشووی سەرۆکی ویلاتە یەکگرتوەکانی ئەمەریکا "جۆ بایدن" شەوی دوو شەممەی رابردوو گوتی " من باشترین کەسی لێهاتووم لە وڵاتدا بۆ پۆستی سەرۆک کۆماری".\nجۆ بایدەن ئەم وتەیەی پێشکەش بە ژمارەیەک لە ئامادەبوان لە شاری میسۆلا لە ستانی مۆنتانا کرد کە بۆ بانگەشەکردن بۆ کتێبەکەی بەناوی باوکە بەڵێنم پێبدە سەردانی ئەو شارەی کردبوو.\nجۆ بایدن گوتیشی ئەم مەسەلانەی لەمڕۆدا وەک وڵات ڕووبەڕومان دەبێتەوە، ئەو مەسەلانەن کە من بە دێژایی تەمەنم کارم لەسەر کردوون، کە پرسەکانی دژواریەکان کە رووبەڕوی چینی مامناوەند دەبنەوە و هەروەها سیاسەتی دەرەوەی وڵات لە خۆدەگرن. بەڕێز بایدن گوتیشی پێویستە خۆم و خانەوادەکەم پێکەوە بڕیار بدەین کە ئایا ئێمە بۆ ئەنجامدانی ئەم کارە ئامادەین ، چونکە ئێمە هەموومان وەک خێزانێک پێکەوە ئەمە دەکەین.\nجۆ بایدن کە بۆ دوو خول جێگری سەرۆکی پێشوو براک ئۆباما بوو گوتی لە شەش هەفتە یان دوو مانگی ئایندەدا بڕیار دەدەم لەسەر هەڵمەتی سەرۆکایەتی ساڵی 2020 دا.\nمن دوو کوڕەزای لاوم هەیە کە نەوەی کۆڕەکە من ئەوەی ماڵئاوایی لێکردم و منی خۆشدەویست و شەیدام بوو هەروەها هیوایدەخواز لەژیاندا لەگەڵیدا بم. جێگری پێشووی سەرۆکی ئەمەریکا ئاماژەی بەوەشکرد و گوتی دەبێت من لەگەڵ کۆڕەزاکانم بم بۆ ئەوەی ئاگاداریان بم ، هەربۆیە دەبێت بزانین کە ئایا هەموومان پێکەوە وەک خێزانێک کار لە سەر مەسەلەی خۆپاڵاوتنم بۆ پۆستی سەرۆکایەتی بکەین.\nجۆ بایدن گوتیشی بە هۆی مەرگی کۆڕەکەم " بۆ بایدن" بە شێڕپەنجەی مێشک لە ساڵی 2015 دا، هەربۆیە نەمتوانی خۆم بۆ کاندیدی سەرۆکایەتی ساڵی 2016 بپاڵێوم . زۆرێک لە چاودێران پێشبینی دەکەن جۆ بایدن ئەم کارە لە ساڵی 2020 دا بکات.


له سـاڵیادی کۆماری ئیسلامی ئێران پـێـکدادان له شه‌قامه‌کانی تاران ڕووده‌دات\nی مانگی دوو ١١, ٢٠١٠\nڕۆژی پـێـنجشه‌ممه ده‌سه‌ڵاتدارانی ئێران و لایه‌نگرانی ئۆپـۆزسـیۆن به یه‌کیاندادا، هاوکاتی ئه‌وه‌ی جه‌ماوه‌رێـکی زۆر له تاران گردبووبوونه‌وه به بۆنه‌ی 31 هه‌مین سـاڵیادی دامه‌زراندنی کۆماری ئیسلامی.\nبه‌پـێی ماڵپه‌ڕه‌کانی ئۆپـۆزسـیۆن هێزه‌کانی ئاسایش گازی فرمێسـک ڕێژیان به‌کارهێناوه بۆ بڵاوه‌پـێـکردنی لایه‌نگرانی ئۆپـۆزسـیۆن ئه‌وانه‌ی له ناوه‌ندی تاراندا کۆبووبوونه‌وه.\nڕاپـۆرتیش هه‌یه ده‌ڵێت سیاسه‌تمه‌داری ڕیفۆرمخواز مه‌هدی که‌ڕووبی و سه‌رۆکی پـێشـووی ئێران محه‌مه‌د خاته‌می هێرشیان کراوه‌ته سه‌ر له‌و ده‌مه‌ی ئاماده‌ی ڕێـپـێوانه‌که بووبوون.\nهه‌روه‌ها ئۆپـۆزسـیۆن ده‌ڵێت ده‌سه‌ڵاتداران بۆ ماوه‌یه‌کی کورت زه‌هرا ئیشراقی خوشـکی هاوسه‌ری محه‌مه‌د خاته‌میـیان ده‌سـتگیرکردووه له‌گه‌ڵ هاوسه‌ره‌که‌ی محه‌مه‌د ڕزا خاته‌می. هۆکاری ده‌سـتگیرکردنیان نه‌زانراوه. جێی ئاماژه پـێـکردنه زه‌هرا ئیشراقی کچه‌زای ئایه‌توڵڵا خومه‌ینیـیه.\nهاوکات له گۆڕه‌پانی ئازادی له تاران سه‌رۆکی ئێران مه‌حمود ئه‌حمه‌دی‌نه‌ژاد وتارێـکی پـێشـکه‌ش کرد بۆ ئه‌و سه‌دان هه‌زار که‌سه‌ی گردبووبوونه‌وه بۆ ئاهه‌نگ‌گێڕان به‌و ڕۆژه نیشـتیمانیـیه.\nئه‌حمه‌دی‌نه‌ژاد له وتارکه‌یدا سـتایشی خه‌ڵکی ئێرانی کرد بۆ ئه‌و کارانه‌ی کردوویانه و سه‌رزه‌نشتی ڕۆژئاوای کرد و ڕایگه‌یاند که‌وا زانا ئێرانیـیه‌کان یه‌که‌م بڕه یۆرانیۆمی ئاست به‌رز پـیـتێنراویان به‌رهه‌م‌هێناوه.


رووداو هەسارە و، هەتاو تێم - قەڵەم\nرووداو هەسارە و، هەتاو تێم\nتاریخ ایجاد در چهارشنبه, 05 ارديبهشت 1397 07:27\nرۆمان فێرمان دەکا سەرەڕای هەموو رووداوەکان، سەرەداوە سەرەکییەکان ون نەکەین و، لەبیرمان بێت کە بۆچی وەڕێ کەوتووین! لە راستیدا تەمەنیش هەر لە رۆمان دەچێ کە خاوەن یەک تێمی سەرەکییە بۆ هەر مرۆڤێک. ئەوەی بەم تێمە سەرەکییەوە سەرقاڵە و خاوەنیەتی و لێی ون نابێ، هەست دەکا لە هارمۆنیایەکی باشتر دا ژیاوە و ژیانی خاوەن مانایەکی یەکانگیرترە.\nیەکێک لە تکنیکەکانی نووسینی رۆمان، هەڵبژاردنی تێم و سووڕانەوەی هەموو رووداوە بچوک و گەورەکانی ناو رۆمانەکەیە بە دەوری ئەم تێمەدا. رێک وەک سووڕانەوەی هەموو هەسارە بچووک و گەورەکان بە دەوری هەتاودا و گەر ئەم گەڕانە نەبێ ئەوا دیاردەیەک بە ناوی کۆمەڵەی خۆر (منظومە شمسی) مانای نابێ.\nتێم، یەکگرتوویی دەدا بە گشتیەتی دەق، جا ئەو دەقە چ سەد لاپەڕە بێت و چ هەزاران. گەر ئەم هاوبەشییە لە دەق دا نەبێ، ئەوا رۆمانەکە مانای خۆی لەدەست دەدا و جۆرێک لە بێ سەرەوبەرەیی بەسەریدا زاڵ دەبێ کە خوێنەر ناتوانێ سەرو بنی یەک بێنێتەوە و خۆی تیا ببینێتەوە.\nبەڵام لە هەمان کاتدا ئیعجازی رۆمان لەوەدایە کە هاوکات بە هەمان رادە دەتوانێ سەرنجمان بۆ هەموو ئەو رووداوانەی تر رابکێشێ وا راستەوخۆ لە بابەت تێمی سەرەکییەوە نادوێن و لاوەکی دێنە بەرچاو. لە راستیدا هەموو تکنیکەکە لەوەدایە کە چلۆن بە رواڵەت ئەم رووداوە لاوەکییانەیش لە خزمەت هەمان تێمی سەرەکیدان و کتوپڕ لە شوێنێکدا ئەم وابەستەییە دەردەخەن. لە راستیدا تان و پۆی دەقی رۆمان وەها دادەڕێژرێ کە هەموو رووداوە بچووکەکانیش لە ژێر تیشکی تێمی گشتی دا سەرنجڕاکێش دەبن و، خزمەت بە بەخشینی مانا و دەوڵەمەندتر کردنی ئەو تێمە دەدەن.\nهەڵبەت تێم تەنیا تێمێکی رووت و بێ دەست و پێوەند نیە. بە هۆی رووداوەکانەوە لق و پۆپ و لایەنی جۆراوجۆری لێ دەبێتەوە و هەر دەم بە جۆرێک لە پانتایی رۆمانەکەدا خۆی دەردەخا. هەر ئەمەیشە دەقەکە سەرنجڕاکێش رادەگرێ و لە پاش خوێندنەوە و تەواوبوونی هەست دەکەین ئەو تێمە ئاشنایە هەنووکە یەکجار زیاتر لە جاران دەیناسین و توانیوومانە باشتر لە هەوێنی تێبگەین.\nهەبوونی چەندین کەسایەتی جۆراوجۆر و هەندێ جار دژبەیەک و ناکۆک، دەتوانن لە خزمەتی نواندنەوەی ئەم تێمەدا بن. بۆ وێنە تێمی 'خۆشەویستی' تەنیا لە رێگای کەسی ئاشق و خۆبەخشەوە نانوێندرێتەوە، بەڵکو دژەئەشقیش مانا بە خۆشەویستی دەبەخشێ، بەڵام لە رێگای شێوازی خۆیەوە کە بەربەرەکانێیە لە گەڵیا. واتە هەموو کردە پۆزەتیڤی، نگەتیڤی و مامناوەندییەکان دەتوانن لە پێناو روونکردنەوە و زیاتر تیشک خستنە سەری تێم دا بن.\nلە رۆمانی 'دایک' ی مەکسیم گۆرکی دا دایک تێمی سەرەکییە و هەموو رووداوەکان هەوڵ دەدەن ئەم مانایە بەرینتر و قووڵتر بکەنەوە. چ کوڕەکەی کە پێوەندێکی پۆزەتیڤی لەگەڵ دایکیا هەیە و چ باوکی وەک کەسایەتییەکی نگەتیڤ دیسان تیشک دەخەنەوە سەر گەورەیی ئەم تێمە. هاوکات رووداوەکانی وەک شۆرش کە رووداوی دەرەکین و چارەنووسی بنەماڵە دەگرنە خۆ، دیسان تیشک دەخەنەوە سەر ئەم تێمە. بگرە رووداوی شۆڕش بە هۆی دایکەوە لایەنی تر پەیدا دەکا و خۆی دەکێشێتە ناو سنوورەکانی ترەوە.\nیان لە رۆمانی 'ژنە قژ سوورەکەی' ئۆرهان پاموک کە باوک تێمی سەرەکییە و دیسان هەموو رووداوەکان، راستەوخۆ و ناڕاستەوخۆ بیانوون بۆ تیشک خستنە سەر ئەم تێمە. جاری وایە چەندین و چەندین لاپەرە دەخوێنینەوە بێ ئەوەی باسی باوک بکرێ، بەڵام نووسەر کتوپڕ بە ئاماژە ی سەرلەنوێ بە باوک دیسان تێمەکەت بیرت دەخاتەوە و بگرە ئەم جارەیان بە هۆی باسکردن لە رووداوگەلی نوێ، بە جۆرێکی تر چلۆنایەتیی ئەم تێمەت دەخاتە بەرچاو.\nبەهەرحاڵ زۆرینەی لەززەت و ستاتیکای دەقی رۆمان رەنگە لەم بەشەدا بێت. جاری وایە لەو هەسارەیدا کە دەژی بەڕوالەت بە هۆی ئەوەی شەوە، هەتاوت لەبیر چووەتەوە، تا کتوپڕ تێدەگەی کە شەویش بیانوویەک بووە بۆ باسکردن لە هەتاو. بگرە تەنانەت ئەو کاتەیش لەم هەسارەوە خەریکی بازدانین بەرەو ئەو هەسارەی تر.


دوای هەشت ڕۆژ لە خۆپیشاندانەکانی خوزستان ڕابەری شۆڕشی ئیسلامی ئێران هاتە دەنگ و دەڵێت، “خەڵکی خوزستان هەرچی بکەن گلەییان لێناکەین چونکە مافی خۆیانە لەو بارودۆخەدا ناڕازی بن”.\nعەلی خامنەی، ڕابەڕی شۆڕشی ئیسلامیی لە ئێران ئەمڕۆ هەینی ڕایگەیاند، “من لە نزیکەوە شاهیدی ئەوەم لە شەڕی ئێران و عێراقدا خەڵکی خوزستان چۆن بە گەنج و ژن و پیاوەوە بەرگریان لە خاکی ئێران دەکرد، بۆیە ئێستا ئەوان شایەنی ئەم ناڕەحەتییە نین”.\nخامنەی سەبارەت بە ناڕەزایەتییەکان نوسیوویەتی، “خەڵکی خوزستان توڕەیی خۆیان نیشاندا، بەڵام ناکرێت گلەییان لێبکرێت چونکە لەو بارودۆخەدا و لەو کەش و هەوایەدا قورسە مرۆڤ بەبێ ئاو بژی”.\nلە هەمان کاتدا عەلی خامنەی لەبارەی “پلانی دوژمنانی ئێران”ەوە هۆشداریدایە خەڵکی خوزستان و پێی وتن کە دەبێت لەبارەی ئەو هەوڵانەوە وریابن.\nتا ئێستا هەشت کەس لە خۆپیشانداکانی خوزستان و ناوچەکانی دەوروبەری کوژراون، ڕاگەیەندراوەکەی خامنەیش بەوە ڕەخنەی لێگیرا کە نەچووەتە ژێر باری بەرپرسیارێتییەوە هیچ بڕیارێکی لەبارەی ئەو گرژییانەوە نەداوە.\nلە کاتێکدا بەرزترین پلەی دەسەڵات لە ئێران لای عەلی خامنیەییە، بەڵام ئەو گلەیکرد کە “ئەگەر لەکاتی خۆیدا بە خزمەتگوزارییەکانی خوزستان ڕابگەشتنایە ئەوا ئێستا ئەو دۆخەیان نەدەبینی”.\nڕێکخەری نەتەوەیەکگرتووەکان بۆ ڕوبەڕوبوونەوەی تیرۆر، داوای لە وڵاتانی جیهان کرد کە 27 منداڵی پەنابەر لە سوریا کە منداڵی…\nکۆمپانیایەکی خزمەتگوزاری لەبواری مانگی دەستکرددا، وێنەی بنکەیەکی سوپای پاسدارانی لە خۆرئاوای تاران بڵاوکردەوە، کە دەردەکەوێت، بەشێک لە بنکەکە…


نووچە نێت | ڕاستگۆیی بێ لایەنی| قۆستنەوەى دەرفەتە دیپلۆماسییەکان بۆ پتەوکردنی پێگەى خود\nOctober 2021 18 - 11:57:25\nد. سەردار قادر محیه‌دین*\n• هەرێمی کوردستان لە ڕۆژهەڵاتى ناوەڕاست وەک کیانێکی سیاسیی کامڵ مامەڵەى لەگەڵ دەکرێ، لەسەر ئاستى: هێز، دیپلۆماسییەت، بازرگانى، جەنگى دژەتیرۆر، یەکەیەکی فەرمانڕەوایی. هەر بۆیە وڵاتى قەتەر هیچ هەستیارییەک لەو بارەیەوە لەگەڵ هەرێمی کوردستان نابینێ و پێش ئەویش دەوڵەتانى خاوەن ڤیتۆ و نەتەوە یەکگرتووەکان و وڵاتانی هەرێمی و نێودەوڵەتى مامەڵەى وەک یەکەیەکى فەرمانڕەواییی لەگەڵ دەکەن و زۆر جاران لەسەریشی بەوەڵام دێن.\n• ئێستا جۆرێک لە پشبڕکێی دەوڵەتانى کەنداو هەیە بەرەو هەرێمی کوردستان، کە پێدەچێ وڵاتى قەتەر کەمێک لەو بارەیەوە دوا کەوتبێ، بەڵام هەرێمی کوردستان پێشدەستیى کرد و ئەو تەڵەزمەیه‌ى شکاند و دەرگه‌ى هاریکارى و وەبەرهێنانى لە هەرێم بۆ کردنەوە. وڵاتانى کەنداو لە دواى 2010وە بەرەو هەرێم هاتوون، ئەوە بوو زۆربەى دەوڵەتى کەنداو یەک لە دواى یەک لە هەرێم کونسوڵخانەیان کردەوە، وەک: ئیمارات لە ساڵی 2012، کوێت 2015، سعوودیا 2016، دواتریش وڵاتى قەتەر بەنیازە لە 2021؛ لەلایەن هەرێمیشەوە لەسەر ئاستى وەبەرهێنان و سەردانیکردن، ئاسانکارى بۆ پەیوەندییەکان لەگەڵ ئەو وڵاتانە کراوە. هەر بۆیە هاووڵاتیانی ئەو وڵاتانە لە ساڵى 2014 بەبێ ڤیزە دەیانتوانى بێنە کوردستان؛ هەرچەندە بەرزترین ئاستى وەبەرهێنانى کەنداو لە هەرێم بەر دەوڵەتى ئیمارات کەوتووە و بەنیازیشن زیاتر لە 300 کۆمپانیاى ئیماراتی بێننە هەرێم.\n• وەرچەرخانێکی ناوازەیە لە هەڵوێستى سیاسی و دیپلۆماسیی وڵاتى قەتەر، کە ئەویش هۆکارەکەى دەگەڕێتەوە بۆ سەرۆکی هەرێم، کە توانى لە ماوەى سێ ساڵدا ئەو بەرهەمەى لێ بخاتەوە کە ئێستا دەیبینین، چونکە وڵاتى قەتەر یەکێک بوو لەو وڵاتانەى کە تەواو دژى ڕیفراندۆم بوو و بە مەترسیی بۆ سەر یەکپارچەییی خاکی عێراق و سەقامگیری و ئاسایشی هەرێمیی ڕۆژهەڵاتى ناوەڕاستى وەسف دەکرد.\n• وەرچەرخانێکی دیپلۆماسی و ستراتیژى لە سیسته‌مى عێراقیدا دەبینرێ، ئەویش کەمکردنەوەى قەڵەمڕەو و هەژموونى ئێرانە بەسەر عێراقەوە؛ ئەگەر بێت و ئێران ئەو هەوڵە لەبار نەبات. هەر بۆیە حکوومەتى عێراق بەنیازە بەهاوسەنگى بگەڕێتەوە ناو ژینگەى عەرەبی، لەناویشیاندا وڵاتى ئوردن و کەنداوە؛ تەنانەت مەبەستیەتى کەموکورتیى وزەى بە وڵاتانى کەنداو پڕ بکاتەوە. لەو بارەیەوە وڵاتى قەتەر مەبەستیەتى لەو پرۆسەیە نە بێبەش بێ، نە دوا بکەوێ، چونکە ئەگەر بۆ وڵاتانى ترى کەنداو تەنیا ڕواڵەتى سیاسی و ئابووریى هەبێت، بۆ قەتەر ڕواڵەتى ستراتیژییشی لێ دەکەوێتەوە؛ بەوەى ئاساییکردنەوەى پەیوەندییەکانى لەگەڵ عێراق، زووتر و ئاسان دەیگەیەنێتە هەرێمی کوردستان؛ لە هەرێمى کوردستانیشەوە ئاسان تێکەڵ بە هاوپەیمانە هەرێمییەکەى دەبێتەوە کە تورکیایە، چونکە تورکیا و قەتەر ڕێککەوتنامەى سەربازى و ئابوورى و ستراتیژییان بەیەکەوە هەیە، نەک تەنیا لەسەر ئاستى دوو وڵات، بەڵکوو بۆ تەواوى هاوکێشەکانى ڕۆژهەڵاتى ناوەڕاست. هەر بۆیە ستراتیژییەتى قەتەر و تورکیا تەواوکارى یەکترین؛ لە کوێ قەتەرى لێ بوو، تورکیایشى لێ شین دەبێ، بەپێچەوانەیشەوە. چونکە ئەو پەیوەندییەى کە قەتەر لەگەڵ تورکیا هەیەتی، تەنیا پشتى بە ڕایەڵەى ئاسمانى بەستووە، ئەویش کارێکى زۆرتێچووە. هەرچەند ئێستا لە عێراقەوە بۆ قەتەر ڕۆژانە نزیکەى 8 گەشتى ئاسمانى هەن، بەڵام کردنەوەى کەناڵێکی وشکانى کە بە هەرێمدا تێ دەپەڕێ، کارەکە ئاسانتر و کەمتێچووتر دەکات.\n• قەتەر مەبەستیەتى وەبەرهێنانى باش لە هەرێم و عێراق بکات؛ بۆ ئەو بابەتەیش کەمێک لە دواى دەوڵەتانى ترى کەنداوەوە دێت. بەڵام دواى سەردانەکەى سەرۆکی هەرێم لە ساڵى 2019 بۆ قەتەر، هەوڵەکانى ئەو وڵاتە بۆ وەبەرهێنان لە عێراق و هەرێم چڕ بوونەوە و دەستیان پێ کرد؛ دواترینیان ئەوە بوو کە بەڕێوەبەرى گشتیى کۆمپانیاى گشتیى پێشانگه‌کان و خزمەتگوزارییە بازرگانییەکان لە وەزارەتى بازرگانیى عێراق لە 8/9/2021 لەو بارەیەوە ڕای گەیاند کە، وەبەرهێنانى قەتەرى دەست پێ دەکات و 18 کۆمپانیاى قەتەرى بەنیازن بەرەو بازاڕى عێراق و هەرێمی کوردستان بێن. لەگەڵ هەرێمی کوردستانیش بازرگانیى قەتەر 100 ملیۆن دۆلارى تێ پەڕاندووە و چەندان شاندی بازرگانییش هاتوونەتە هەرێم. بەو پێیەیش دەرگه‌ى ئیمارەتێکی دەوڵەمەند بەڕووى هەرێمدا دەکرێتەوە.\n• سوودمەندبوونى قەتەر لە بەروبوومى کشتوکاڵیی هەرێمی کوردستان.\n• بەڕێوەبردنى وەبەرهێنان و هاوکێشەکانى کارى وڵاتى قەتەر لە عێراق لە ڕێگەى هەرێمی کوردستانەوە؛ هەروەک چۆن چەندان وڵاتى هەرێمی و ئەوروپی و ئەمریکا پەنایان بۆ بردووە. زۆر جاران ئەوەندەى هەرێمی کوردستان ناوەندى دیپلۆماسی بووە، ئەوەندە پشت بە حکوومەتى عێراقی نەبەستراوە.\n• زۆر جار سەرۆکی هەرێم لە نێوه‌ندى سەردانە دیپلۆماسییەکانییەوە هەوڵی ئەوەى داوە سەقامگیری بۆ عێراق بگێڕێتەوە و بچێتەوە پێگەى کاریگەریى جارانی؛ هەندێ جاریش بۆ یەکلاییکردنەوەى هاوکێشەکان پەناى بۆ بردراوە. ئەو دیپلۆماسییەتەى سەرۆکی هەرێم، تەواوکارى دیپلۆماسییەتى عێراقە و ڕۆڵى بەرچاوى هەیە و چەندان هەڵوێستى ئەرێنیی بۆ عێراق تۆمار کردووە. هەر بۆیە لەلایەن حکوومەتى عێراقییەوە تا ئێستا هیچ نیگەرانییەک لەو سەردانانەى سەرۆکی هەرێم نەکەوتۆتەوە.\n• وڵاتانى کەنداو ئێستا لە بەردەم بڕیارێکی چارەنووسسازدان: یان ئەوەیە پشتیوانیى هەرێمی کوردستان بکەن وەک کیان و یەکەیەکی فەرمانڕەواییی سوننى لە عێراق، یان دەبێ ڕێخۆش بکەن هەژموونى ئێران لە نێوه‌ندی دەوڵەتى عێراقییەوە تەواوى عێراق بگرێتەوە. گەرچی وڵاتانى کەنداو لەو بابەتەدا زۆر هەستیارن بەڵام مەبەستیانە بێنە هەرێم و پەیوەندییەکانیان پتەو بکەن. لە لایەکی تریشەوە ستراتیژییەتیان هەماهەنگە لەگەڵ وڵاتانى ئەوروپا و ئەمریکا لە ناوچەکە و ڕکابەرە لەگەڵ ئێران. ئەوان گەرچى لەگەڵ کیانێکی کوردیدان بەڵام زیاتر مەبەستیانە بە دانوستان و ئاشتى بێت لەگەڵ حکوومەتى عێراق؛ هەروەک ئەوەى لە باشوورى سوودان ڕووی دا. ئەگەر بەو شێوەیە بکەوێتەوە هیچ نیگەرانییەکیان نییە، بەڵکوو زۆر مەبەستیشیانە؛ چونکە لە لایەک دراوسێی هەرێمێکی سوننیى دیكه‌ن لە عێراق کە دروست دەبێ، لە لایەکی تریشەوە هەردوو هەرێمە سوننییەکە سەرەڕاى پەرتکردنى بونیادی قەڵەمڕەوى ئێران لە ناوچەکە، به‌تایبەت لەگەڵ سووریا و لوبنان، دەبنە پشتێنەیەکیش بۆ وەستاندنى هەژموونى ئێرانی بەرەو قووڵاییی نیمچەدوورگەى عەرەبی.\n• پێگە و ڕۆڵی کاریگەر و ئەرێنیی هەرێمی کوردستان لە هێورکردنەوەى گرژییە هەرێمییەکان و جەنگى دژەتیرۆر، وای کردووە ببێتە ڕەهەند و سەرەداوى پەیوەندییەکان و، تەواوى وڵاتان وەک میحوەرێکی زیندوو و کاریگەر له هەرێم ده‌ڕوانن، چونکە زۆربەى هاوکێشە ئاسایشییە هەرێمییەکانى ناوچەکە بەبێ هەرێمی کوردستان ئاسان نییە و کەمتێچوویش نابێ. هەر بۆیە سەرەڕاى ئەوەى کە حکوومەتى هەرێم لە ڕووى سەربازییەوە بەشداریى ئەرێنیى هەیە، هەر ئەوەیشە کە لە بونیادنانەوەى وەزارەتى پێشمەرگە لەلایەن دەوڵەتانى هاوپەیمانەوە نیگەرانییه‌كی ئەوتۆى لەسەر ئاستى عێراق و دەوڵەتانى ناوچەکە لێ نەکەوتۆتەوە. ئەمەیش خاڵێکی ئەرێنییە بۆ دیپلۆماسییەتى هەرێمی کوردستان؛ بەوەى توانیویەتى ئەو ترس و نیگەرانییانە بڕەوێنێتەوە.\n• بوونى پلانێکی دروست و هاوسەنگ بۆ پاراستن و بەردەوامبوونى پەیوەندییە دیپلۆماسییەکانى هەرێم لەگەڵ وڵاتانى هەرێمی؛ لەو نێوەیشدا ڕۆڵی کاریگەر بۆ سەرۆکی هەرێم دەمێنێتەوە.\n• بەردەوامبوونى هاوسەنگى لە پەیوەندییەکانى هەرێم لەگەڵ وڵاتانى ناوچەکە. گەرچی هەرێم کەوتۆتە ناوچەیەکی دژوار و دژبەیەک، بەڵام لە هەمان کاتدا پەیوەندییشی لەگەڵ هەموویان هەیە. ئەوەیش حیکمەتى سیاسیی پێویستە، کە چۆن دژبەیەکەکان کۆ بکاتەوە و بەرژەوەندییەکانى لەو نێوەندەدا بپارێزێ و کورد گوتەنى: هێڵکەکان نەخاتە تەنیا یەک سەبەتەوە.\n• پەلکێشکردنى وەبەرهێنانى قەتەرى بۆ هەرێم؛ تا بتوانین لەو نێوه‌نده‌وە ژێرخانى هەرێم کامڵ و پتەوتر بکەین.\n• بونیادنانى پشتێنەیەکی دیپلۆماسیی هەرێمی و نێودەوڵەتی بۆ پرسی نەتەوەییمان؛ چونکە فاکتەرى دەرەکی، کاریگەریى زۆری هەیە لەسەر بەئاکامگەیشتنى پرسەکەمان.\n* شارەزا لە یاسای دەستووری و دیپلۆماسییەتی قەیران


گەنجانی بادینان: دەنگمان دەخەینە پاڵ دەنگی عەفرین - RojNews\nگەنجانی بادینان: دەنگمان دەخەینە پاڵ دەنگی عەفرین\nگەنجانی بادینان ئیدانەی هێرش و پەلامارەکانی دەوڵەتی تورک بۆسەر کانتۆنی عەفرین-ی ڕۆژئاوای کوردستان دەکەن و دەڵێن: دەنگمان دەخەینە پاڵ دەنگی عەفرین.\nماوەی چوار ڕۆژە دەوڵەتی تورک هێرشی بەرفراوان دەکاتە سەر عەفرین و ڕۆژئاوای کوردستان، ژمارەیەک لە گەنجی شارەدێی کەڵەکچی سەر بە شارۆچکەی شێخان-ی پارێزگای دهۆک-یش لە لێدوانیاندا بۆ ڕۆژنیوز هەڵوێستی خۆیان نیشان دەدەن.\nزەید سلێمان، پێشمەرگەیە و وتی:"دەنگمان دەخەینە پاڵ دەنگی عەفرین".\nزەید، نیگەرانیی نیشاندا بە بێدەنگیی کۆمەڵگەی نێودەوڵەتیی لە ئاست ئەم کردەوە داگیرکارییانەی دەوڵەتی تورک.\nچالاکوانێک-یش بەناوی ڕێکان ڕەشید، وتی:"ئێمە دەمانەوێت، کە ژیانێکی پڕ لە ئارامیی و ئاشتەوایی بەرینە سەر، نەک شەڕ و ململانێ و تورکیا بەهێزی زەبەلاحی خۆی هێرش بکاتە سەر خاکی کوردستان و گەلی کورد، بۆیە تورکیای فاشیست شەرمەزار دەکەین و ئیدانەی ئەو هێرشانە دەکەین".\nهەروەها، سەباح سۆفی، ڕۆژنامەنووس، ناڕەزایی خۆی نیشاندا و وتی:"دەنگمان دەگەیەنینە هەموو وڵاتە زلهێزەکانی جیهان و ئەوانەی کە پارێزەری مافی مرۆڤن، چونکە ئەگەر دوێنێ کۆبانێ بوو، ئەمڕۆ عەفرینە، دوور نییە سبەی بێتە هەولێر-یش".


زانکۆی سۆران - رێزگرتن له ڕۆژی ژینگەی کوردستان لە فاکەڵتیی پەروەردە\nرێزگرتن له ڕۆژی ژینگەی کوردستان لە فاکەڵتیی پەروەردە\nبڵاوكراوەتەوە لە یەک شەممە, 19 نیسان 2020 02:58\nرۆژی پێنجشه‌ممه ڕێکەوتی ١٦ی نیسانی ٢٠٢٠، لە یادی ڕۆژی ژینگەی کوردستاندا، بە مەبەستی بەرزڕاگرتنی ئەم یادە، بە ئامادەبوونی بەڕێزان "د. شێرزاد سه‌عید" ڕاگری فاکەڵتیی پەروەردە و ژماره‌یه‌كی به‌رچاو له مامۆستایان و قوتابییان، بەشی زانستە کۆمەڵایەتییەکانی فاکەڵتیی په‌روه‌رده، کاتژمێر ٢:٠٠ی پاش نیوەڕۆ، وۆرکشۆپێک بەناونیشانی (هۆشیاری ژینگەیی و ژینگەی ڕۆشنبیریی وەک ئەركێكی نیشتمانی و مرۆیی) بەشێوازی online ئەنجامدرا.\nلە دەستپێکی وۆرکشۆپەکەدا، وته‌یەک له لایه‌ن بەڕێز "م.ی. بحری لطیف یحیی" سەرۆکی بەشی زانستە کۆمەڵایەتییەکان پێشكەش کرا، كه تێیدا وێڕای به‌خێرهێنانی ئاماده‌بووان و میوانانی وۆركشۆپه‌كه، باسی له بایه‌خی ئه‌م رۆژه كرد.\nپێویسته بگوترێ له وۆركشۆپه‌كه‌دا، هه‌ریه‌ك له به‌ڕێزان "م. ڕزگار محمد هەنارەیی" بە بابه‌تی (شرۆڤەیەکی ژینگەییانەی (یاسای پاراستنی دارستان)ی پەرلەمانی کوردستان) و "د. عومەر حسێن ڕواندزی" بە بابەتی "کێشە سەردەمییەکانی ژینگه" به‌شدارییان كرد.\nبەشداربووان له وۆركشۆپه‌كه‌دا، زۆر به وردی تیشکیان خستەسەر بایەخی ژینگە و گرفتەکانی لە هەرێمی کوردستاندا. دواتر بە مەبەستی دەربڕینی دید و پێشنیازەکان لەسەر بابەتەکە، دەرفەت بە ئامادەبووان درا. دوای گفتوگۆیەکی چڕ و ئاڵوگۆڕکردنی کۆمەڵێک زانیاری، لە لایەن پێشکەشکارانی وۆرکشۆپەکە، بەشێوەیەکی پوخت و زانستی، وەڵامی تەواوی پرسیارەکانی ئامادەبووان درایەوە.\n/ سێ مامۆستای به‌شی ده‌روونناسی دوو توێژینه‌وه بڵاوده‌كه‌نه‌وه


عەلی کەردار - ویکیپیدیا، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد\nبۆکان، ڕۆژھەڵاتی کوردستان\n١٤ گەلاوێژی ٢٠٠٢\nعەلی گەلەبانی ناسراو بە «عەلی کەردار» لە دایکبووی بۆکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان حەیران‌بێژ و بەیت‌بێژی ناسراوی کوردە.\nعەلی کەردار ساڵی ١٩٢٨ لە ئاوایی باخچەی بناری چیای میرقاز، سەر بە شاری بۆکان لە دایک بووە. حەیران و بەیت و باوی لە دەمی خۆشخوانانی وەک "ساڵە کوردە" و "کەریم ملخوار" و "ڕەحمان لێفەدروو"وە قۆزتۆتەوە و بە زەوقی خۆی وەریگرتوون و کوتوونیەتەوە. حەیرانی بە ھەر سێک شێوازی دەشتی ھەولێر و بەری سۆران و دیوی مەنگوڕ و گەورکان کوتۆتەوە. شێوازی کوتنی بەیتەکان لە زاری عەلی کەردارەوە تایبەت بە خۆیەتی و سۆزی دەنگ و حەزی شاراوەی ناو قوڕگی وای کردووە لاسایی کردنەوەی مەحاڵ بێ. عەلی کەردار جگە لە حەیران و بەیت، وردەقام و بەندیشی کوتوون. وردەقامەکانی مۆرکی خۆی پێوەیە و کوتنی لە کوتنی کەس ناچێ و لاسایی‌کردنەوە نین. کەردار جگە لەو ھونەرانەی ھەیبوون قسەخۆش و نوکتەزان و بەمشووریش بووە، لە ناو مەجلیساندا ڕووی ھەموان لەوی بووە. ھەقایەت و چیرۆکانیشی زۆر زانیوە و لە مەجلیسان کوتوونی. خەڵک بە حورمەتەوە لێیان ڕوانیوە و قسەیان لێ وەرگرتووە و لە ناوبژیدا کەس قسەی نەشکاندووە. بە ھەر ھۆیەکەوە بێ زۆر خووی نەداوەتە تۆمارکرانی دەنگ و ڕەنگی و لەو دەریا بێ‌سامانەی فولکلۆری کورد ئەوی لە خنکان قوتار بووە زۆر نین و ھەمووشیان عەنتیکەن.\nلەو سامانە بێ نەزیرەی ناو سینە و دەنگی بەسۆزی عەلی کەردار تا ئێستا ئەم بەرھەمانە بە تۆمارکراوی لە بەر دەستن:\nبەیت: سەیدەوان، ناسروماڵماڵ، لەشکری، شەم و شەمزین، کاکەمیر و کاکەشێخ، کانەبی، برایمۆک، خەج و سیامەند، عەبدوڕڕەحمان\nبەند: سوارۆ، پاییزە، بەھارە، ئازیزێ، وەرە زاڵم، ئایشێ گوڵ، گەلۆ، ڕۆی مەحشەرە ئیمڕۆ\nوردە قام: وەخەی وەخەی خەزاڵێ، نیزام نیزام، کیژ دەڵێ خۆشم دەوێ، گوڵاڵە سوورە، بەری بەیانە، ڕاوچییان ڕاوە، ئەی یار ئەی یار، مەلەک بۆ وا دەکەی، ئایشیلێ ئەمان، دەڵێ ھات ڕابرد، خاڵۆی ڕێبوار، کراس ڕەشێ، لە گوڵان و لە گوڵان\nعەلی کەردار ڕۆژی ١٤ گەلاوێژی ساڵی ٢٠٠٢ لە تەمەنی ٧٤ ساڵیدا ماڵاوایی لە ژیان کردووە و ھەر لە گۆڕستانی ئاوایی باخچە بە خاکی نیشتمان ئەسپێردراوە.\n^ ئازمەند، قادر، کەمەندی مراد (ژیان و تایبەتمەندییەکانی مامۆستا عەلی کەردار، ماھنامە فرھنگی، اجتماعی و ھنری ژین. شمارە دوم، تیر ٩٥، ل ٢٦ و ٢٧)\n^ http://www.dana.ir/news/895493.html[[[https://web.archive.org/web/*/http://www.dana.ir/news/895493.html بەستەری مردوو] بەستەری مردوو]] سایتی اطلاع رسانی دانا (سەردان ٢٠١٨/٦/٢) دومین یادوارە " استاد علی کردار" بیت خوان نام دار کردستانی در بوکان برگزار شد\n^ http://tnews.ir/news/27c828615934.html[بەستەری مردوو] سایتی ھەواڵنێریی جوان پرس: گرامیداشت ” استاد علی کردار” گنجینە موسیقی فلکلور کُردی در بوکان\nوەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=عەلی_کەردار&oldid=702047»\nئەم پەڕەیە دواجار لە ٠٩:١٣ی ١٨ی تەممووزی ٢٠٢٠ نوێ کراوەتەوە.


بەلقیس ئەلڕاوی.. ئەو ژنەی کە دڵی نزار قەبانی رفاند و لە ڕووداوێکی دڵتەزێندا گیانی سپارد - بنکەی روناکبیریی گەلاوێژ :: Gelawej\nبەلقیس ئەلڕاوی.. ئەو ژنەی کە دڵی نزار قەبانی رفاند و لە ڕووداوێکی دڵتەزێندا گیانی سپارد\nهۆنراوە Nov 24, 2020\nنزار قەبانی، شاعیری گەورەیی سوری، بە چیرۆکی خۆشەویستییەکی گەورە لە گەڵ بەلقیس ئیبراھیم ئەلڕاوی، ھاوژینە عێراقییەکەی ژیا، ھەمیشە وەك سامانێک وەسفی کردووە کە بەڕێکەوت ڕێی لێکەوتووە.\nقەبانی بەم شێوەیە باس لە چیرۆکی خۆشەویستی و گەیشتنی بە بەلقیس دەکات:\n" لە ساڵی ١٩٦٢، لە شەوە كۆڕێكی شیعری خۆمدا بووم، لە پایتەختی بەغدا بەڕێوە چوو، چاوم بە ژنێکی شۆخ و شەنگ و گەردن بەرز کەوت بە ناوی (بەلقیس ئەلڕاوی)، ھەر دوای یەکتر ناسین، گفتوگۆیەکی زۆرمان کرد، خۆشەویستی لە نێوانمان دروست بوو، ڕۆژ لە دوای ڕۆژ خۆشەویستیمان بۆ یەکتر زیاتر پەرەی دەسەند تا ئەو پەڕی عاشق بوون، بۆیە ھەر زوو چوومە داخوازی، بۆ ئەوەی ببێت بە ھاوسەری ژیانم، بەڵام لەسەرەتاوە باوکی ناڕازی بوو، بە ھەموو شێوەیەک دژی ئەم ھاوسەرگیرییە وەستایەوە. ئەوە بەھێزترین بەرھەڵستی بوو لە سەر مێژووی شیعرەکانم، کۆمەڵە شیعرە غەزەلییەكانم ئەم ڕاستییە دەسەلمێنن، بەناوبانگترینیان "خانەوادەی بەلقیس دوژمنمن ".\nهەروەها هۆزە عەرەبەكانیش رێگەیان بەوە نەدەدا، کە کچییان ھاوسەرگیری لە گەڵ شاعیرێكدا بکات، کە بە باڵای ژندا ھەڵبڵێت.\nکاتێك ھەموو ھەوڵەکانم بێ ھودە بوون، بێزار بووم، بۆیە سواری فڕۆكە بووم و چوومە ئیسپانیا، لەوێ وەك دیبلۆماتکار بۆ ماوەی سێ ساڵ کارم كرد، لە ماوەی ئەو سێ ساڵەدا بە بەردەوامی نامەم بۆ بەلقیس دەنارد، ئەویش بە ھەمان شێوە نامەی بۆ من دەنارد..\nبەم شێوەیە، ئەو دۆخەی نێوانییان مایەوە تاكو ساڵی ١٩٦٩، لەو ساڵەدا بە فەرمی بۆ بەشداریكردنم لە فیستیڤاڵی مەربەد بانگهێشت كرام، ھەر لەو ڤیستیڤاڵەدا یەکێك لە جوانترین قەسیدەکانم بە ناوی " بەلقیس ئەلڕاوی" خوێندەوە.\nدەستپێکی قەسیدەكەی بەم شێوە بوو:\nسڵاو ئەی عیراق،\nھاتووم گۆرانیت بۆ بڵێم..\nھەندێک لە گۆرانییەکەم گریانە..\nسڵاو، سڵاو.. ڕوخسارێك دەناسیت\nڕۆژگار و دووری ھەڵیکۆڵیوە..\nخۆشەویستی له کانگای دڵی خواردوە..\nئەوەیشی ماوەتەوە، ژن دابەشی کردووە..\nلە دوای ئەم قەسیدەیە، کە لەو کاتەدا بەغدای پایتەختی ھەژاند، دەسەڵات و گەلی عێراق ھاوسۆزی سەبارەت بەم دۆخەی قەبانی دەردەبڕن، تا دەگاتە ئەو ڕادەی سەرۆک کۆماری عێراق (ئەحمەد حەسەن بەکر) شاندییەکی فەرمی حزبی دەنێریتە لای باوکی بەلقیس و بە ناچاری رەزامەندی دەنوێنێت، ھەردوو خۆشەویست ھاوسەرگیری دەکەن، دەبنە خاوەنی دوو منداڵ بە ناوەکانی عومەر و زەینەب.\nبەڵام ئەفسووس لە دوای چەند ساڵێکی کەم و لە ١٥ دیسەمبەری ساڵی ١٩٨١، لە تەقینەوەکەی كۆنسوڵخانەی عێراق، لە بەیروت، بەلقیس شەھید دەبێ، ئەو ڕووداوە سامناک و ناخ ھەژێنە، کاریگەری زۆر دەکاتە سەر دەروونی نزار و برێنێکی قوڵ لە ناخیدا بە جێ دەھێڵێت، بە جۆرێك لە ھەندێك لە شیعرەکانیدا بەو پەڕی کاریگەرییەوە ناوی ھێناوە و بەسەریدا ھەڵداوە.\nنزار بەم شێوەیە وەسفی ئەو ساتە دەکات: "لە نوسینەگەکەی خۆم بووم لە شەقامی سور، کاتێک گوێبیستی دەنگی تەقینەوەکە بووم، دەمارەکانی جەستەمی ھەمووی ھەژاند، نازانم لەو کاتەدا چۆن چۆنی ڵاڵ نەبووم، وتم خوایە ڕەحم بکەیت.. دواتر کەسێک ھات و ھەواڵەكی پێڕاگەیاندم وتی: كۆنسوڵخانەی عێراق خوێنی لێ دەچۆڕێ.. زۆر بە دڵنیاییەوە گوتم، تەواو ئیتر بەلقیس ڕۆیشت.. پارچەکانی قسەکانم ھێشتا لە ناو جەستەمدان.. پێشوتر وا ھەستم دەکرد کە بەلقیس بۆ ھەتا ھەتای لە گەڵمدا دەژێ، نەمزانی لە بەیروت و لە چوار دەورم بۆ ھەتا ھەتایی بە جێم دەھێڵێت، بەلقیس ھەموو ژیانم بوو، ئارەزووەكانم و شووناسم و پێنوسەکانم بوو".\nشاعیر لە قەسیدەیەکدا، بە ناوی " بەلقیس" کە بە درێژترین قەسیدەی لاواندنەوە ھەژماردەکرێت، ھاوارێکی پڕ لە خەم و حەسرەت دەھۆنێتەوە، بە یەکێك لە قەسیدە ھاوچەرخە بەناوبانگەکانی شیعری عەرەبی دادەنرێت.\nئەم قەسیدەیە بۆ چەندین زمانی بیانی وەرگێڕدراوە، منیش وەرمگێڕاوەتە سەر زمانی کوردی، لە گەڵ کۆمەڵێکی تر لە شیعرەکانی نزار قەبانی لە کتێبی "ھەوڵدان بۆ کوشتنی ئەو ژنەی کە ناکوژرێ" چاپم کردووە.\nنوسینی: نزار قەبانی\nوەرگێڕانی: رۆزا حەمە ساڵح\nلە سەر گۆڕی شەھید\nئایە ھیچ میللەتێك ھەیە\nلەم سەر زەمینەدا\n-جگە لە ئێمە-\nقەسیدە تیرۆر بکا؟\nلە مێژووی بابلدا..\nبەرزترین دار خورما بوو\nلە خاکی عێراقدا..\nکاتێك ڕێی دەکرد\nتاوسەکان یاوەری بوون ..\nئاسکە کێویەکان بە دوایەوە بوون..\nئەی ئازاری من..\nئەی ئازاری قەسیدە،\nلەو کاتەی کە پەنجەی بۆ دەبەن..\nلە دوای پرچی تۆ\nگوڵە گەنمەکان باڵا بکەن؟\nئەی نەینەوا سەوزەکەم..\nئەی قەرەجە قژزەردەکەم..\nئەی شەپۆلەکانی دیجلە..\nبەھاران لە قاچیدا جوانترین،\nپاوانە لەپێ دەکات.\nبەلقیس تۆیان کوشت..\nئەوە چ میللەتێکە ئەو عەرەبە\nدەنگی بولبولەکان تیرۆر دەکا؟\nمرۆڤە پێشەنگەکان لە کوێن؟\nھۆزەکان یەکتریان خوارد و\nرێویەکان یەکتریان کوشت و\nجالجاڵۆکەکانیش یەکتریان كووشت.\nسوێندبێت بەو چاوانەت\nکە گریاندمی و\nداڵدەی ملیونان ئەستێربوون ..\nبە عەرەبی عەجەم دەڵێم\nئایا ئازایەتی درۆیەکی عەرەبییە؟\nیان مێژۆکەمان وەك ئێمە درۆیە؟\nلێم ئاوا مەبە\nچونکە دوای تۆ\nخۆر لە کەنارەکاندا ھەڵنایە\nلەکاتی لێکۆڵینەوەدا دەڵێم:\nبەرگی جەنگاوەر دەپۆشێت،\nوەك بەڵێندەری لێھاتووە،\nدەڵێم: داستانی تیشکەکان،\nناماقوڵترین نوکتەیەکە کە وتراوە..\nئێمە ھۆزێکین لە نێوان ھۆزەکاندا،\nچۆن مرۆڤەکان جیاوازی\nلە نێوان باخچەکان و\nئەی پاكی بێگەرد..\n"سەبەء" به دوای\nشاژنەکەیدا دەگەڕێت و\nتۆیش سڵاوی جەماوەر بدەرەوە\nئەی مەزنترین شاژن..\nئەی ئەو ژنەی ھەموو شکۆی\nلە خۆیدا بەرجەستە کردووە.\nئەی چۆلەکە جوانەکەم\nئەی نیگا بە نرخەکەم\nئەی فرمێسکی ڕژراوم\nلەسەر ڕۆمەتی مەجدەلییە\nئایا ستەمم لێکردی\nکە ڕۆژئ تۆم\nلە کەنارەکانی ئەعزەمییەدا گواستەوە؟\nھەر ڕۆژێ یەکێکمان لێدەکۆژێت\nھەموو ڕۆژێ بە دوای قوربانییەکدا دەگەرێت،\nلە ناو فنجانی قاوەکەماندایە و\nلە ناو کلیلی شوقەکەماندایە و\nلە ناو گوڵەکانی بالەکۆنەکەماندایە و\nلە ناو کاغەزی ڕۆژنامەکان و\nناو سەدەی تاریکی\nدەچینەوە ناو دڕندەیی و\nناو چەرخی بەربەرییەت،\nکاتێك نووسین کۆچێکە\nلە نێوان پارچەیەك و\nکاتێك تیرۆرکردنی پەپولەیەك\nئەو گرنگترین بوو\nکە لە پەرتووکی دڵداریدا نوسرابێ..\nتێکەڵەیەكی یەکجار جوان بوو\nلە نیوان ئەرخەوان و مەڕمەڕدا..\nوەنەوشە لە نێوان ھەردوو چاویدا\nدەنووست و نەدەنووست..\nئەی ئەو بۆنەی\nکە لە ھزرمداییت..\nئەی ئەو گۆڕەی\nلەناو ھەوردا کۆچدەکات..\nلە بەیروت وەك ھەر ئاسکێك تۆیان کوشت و دواتر\nئەمە شیوەن نییە،\nبەڵام با بڵێن سڵاو لە عەرەب.\nتامەزرۆین.. تامەزرۆین.. تامەزرۆین\nپرسیاری شازادەی بۆن خۆشی دەکات.\nگوێ بۆ ھەواڵەکان دەگرین..\nھەواڵە حەزپێکراوەکان باس ناکەن..\nھەتا سەر ئێسك سەربڕاوین..\nمناڵەکان نازانن چی ڕویداوە..\nمنیش نازانم، چی بڵێم؟\nئایا پاش چەند خولەکێکی تر لە دەرگا دەدەیت؟\nپاڵتۆ زستانیەکەت دادەکەنییت؟\nئایە بە زەردەخەندەوە دێت..\nباش و گەشاوە\nوەك گوڵی باخان؟\nھێشتا ڕووەکە سەوزەکانت\nلە سەر دیوارەکانن و دەگرین..\nلە نێوان ئاوێنە و پەردەکاندا\nتەنانەت ئەو جگەرەی\nکە داتگیرساندبوو، نەکوژاوەتەوە\nھێشتا نایەوێ کۆچ بکات.\nلە ناخەوە لێدراوین\nنائارامی تیادا نیشتەجێیە.\nچۆن ڕۆژەکان و\nخەونەکانت لێبردم و\nتۆ چۆلەکە جوانەکەی من بوویت\nچۆن لە دەستم فڕیت\nچای عێراقی بۆنخۆش و\nئایە کێ لە مەولا\nپەرداخەکان دابەش بکات؟\nکێ بوو فورات و\nگۆڵەکانی دیجلە و ڕەسافەی\nبۆ ماڵەکەمان گواستەوە؟\nخەمەکان ئەنجن ئەنجنم دەکەن..\nئەو بەیروتەی کە تۆی کوشت\nبە تاوانەکەی نازانێت\nئەو بەیروتەی کە عاشقتبوو\nنازانێ کە عاشقەکەی خۆی کوشت و\nھەموو ھەورێك بۆت دەگری،\nئایە ئیتر کێ بۆ من بگری؟\nچۆن بە بێدەنگی ڕۆشتی و\nدەستت نەخستە سەر دەستم؟\nچۆن ئێمەت لە بەر _با_دا\nوەك گەڵای دار ھەڵدەلەرزین؟\nھەرسێکەمانت بە جێھێشت،\nوەك پەڕێک لە ژێر باراندا..\nئایە بیرت لە من نەکردەوە؟\nوەك چۆن(زەینەب و عومەر)یش پێویستیان پێیە.\nئەی گەنجینە ئەفسوناویەکەم\nئەی ڕمە عێراقیەکەم و\nئەی دارستانی حەیزەران\nئەی ئەوکەسەی لە بڵندیدا بەرەنگاریی ئەستێرەت دەکرد،\nئەم ھەموو چالاکیانەت\nلە کۆێوە ھێنابوو؟\nئەی ھاورێ و دۆستم\nناسك وەک گوڵە بەیبون..\nبەیروت دڵی بۆمان تەنگە و\nدەریا ناڕەحەتە و\nتۆ ھەرگیز دووبارە نابیتەوە و\nبەڵقیسێکی تر نابێتەوە.\nئەو شتە بچووکانەی\nکە لەنێوانماندا هەیە\nخولەك و چرکەکانی\nبۆ هەر دەرزییەکی بچووک،\nبۆ ھەر گرێبەستێك\nدوو چیرۆك هەن..\nبارانی سۆزم بەسەر دەبارێنێ..\nدەنگی جوانی عێراقیش\nدەگاتە لای پەنجەرەکەم\nدەگاتە لای کورسی و\nقاپ و قاچاخەکان..\nلە ئاوێنەکەوە دەرئەکەویت،\nلە شەرابی ئەرخەوانییەوە دەرئەکەویت.\nچێگات چەند بە ئازارە\nلە ھەر گۆشەیەك\nتۆ وەك چۆلەکەیەك\nبە ناویدا دەخولێیتەوە..\nوەك دارستانی بیلەسان دێت..\nلەوێدا، جگەرەت دەکێشا..\nلەوێدا، وەك دارخورمایەك قژت شانە دەکرد..\nکە دەھاتیتە لای میوانەکان\nوەك شمشێرێکی یەمەنی بوویت.\nکوا شووشەی گەیرەلان؟\nکوا چەرخە شینەکە؟\nکوا جگەرەی کێنت،\nکە لێوەکانتی جێنەدەھێشت؟\nکوا (ھاشمی) گۆرانیبێژ؟\nلە سەرو پێکھاتەی\nشانەکان ڕابردووی خۆیان وەبیردێتەوە..\nلە تامەزرۆیان بۆت دەناڵێنن؟\nلە خوێنی خۆم کۆچ بکەم..\nمنێك کە گەمارۆدراوبم\nلە نێوان کڵپەی ئاگر و\nئایە لەسەر کۆچی شاژنەکەمدا چی بنووسم؟\nئەوەتا ئێمە لە نیوان قوربانێکاندا\nبە دوای ئەستێرەیەکی کەوتوودا دەگەرێین..\nکە وەك ئاوێنەیەکی شکاو پەرشوبڵاوە..\nئەوەتا ئێمە پرسیار دەکەین\nئایا ئەم گۆڕە گۆڕی تۆیە\nیان گۆڕی عروبەیە.\nئەی ئەو شۆڕەبییەی\nکە پرچی بە سەرمدا\nئەی زەرافەی سەربڵند.\nچارەنووسی عەرەبیمان وایە\nعەرەب تیرۆرمان بکات..\nعەرەب گۆشتمان بخوات..\nعەرەب ورگمان ھەڵدڕێت..\nعەرەب گۆڕمان ھەڵکەنێت..\nئایا چۆن لەم دادگاییە ڕابکەین؟\nھیچ جیاوازییەك لە نێوان\nگەردنی پیاوان و\nگەردنی ژناندا ناکات.\nئەوان تۆیان پارچەپارچەکرد،\nلای ئێمە ھەموو تەرمەکان\nلە کەربەلاوە دێن\nلە کەربەلاشەوە کۆتاییاندێت.\nلەمرۆ بە دواوە\nچیتر مێژوو ناخوێنمەوە،\nجلەکانم بە خوێن داپۆشراون..\nئەوەتا ئێمە دەچینە\nناو چەرخی بەردینیمان،\nڕۆژانە ھەزار ساڵ\nدەگەرێنەوە بۆ دواوە..\nلە دوای کۆچی چاوانت\nدەریا لە بەیروت کشایەوە..\nکە ھێشتا وشەکانی تەواو نەبوون..\nوەڵامی پرسیارەکە ناداتەوە..\nخەم وەك پرتەقاڵ\nگرفتی زمانی ئاڵۆز دەزانم..\nمنم کە داھێنەری نامەکان\nچۆن نامەکە دەستپێبکەم..\nشمشێر بە ناو گۆشتی کەمەرمدا دەچێت و\nھەموو شارستانییەت تۆیت،\nمێینە خۆی شارستانییەتە.\nتۆ مەزنترین مژدەی منی،\nکێ بوو ئەو مزگێنەی دزی؟\nتۆ نووسین بوویت\nبەر لەوەی نووسین ھەبێ..\nتۆ دوورگە و منارەیت.\nئەی مانگی من\nئەی ئەو مانگەی\nکە لەنێو بەردەکان دایانپۆشی..\nئێستا پەردە لادەدرێت\nلە لێکۆڵینەوەکەدا دەڵێم:\nمن ناوەکان دەزانم\nناوی شتەکان و\nدەشڵێم: من شمشێروەشێنی\nبکوژی ھاوسەرەکەم و\nڕووخساری ھەموو سیخوڕەکان دەناسم..\nپاکیزەییمان جندەییە و\nدەشڵێم:خەباتمان درۆیە و\nھیچ جیاوازییەكیش نییە\nلە نێوان سیاسەت و لەشفرۆشیدا!\nمن بکوژەکانم ناسیووە و دەڵێم:\nزەمەنی عەرەبی ئێمە تایبەتە\nبە سەربڕینی یاسەمین و\nکوشتنی ھەموو پەیامبەران و\nکوشتنی ھەموو نێردراوان..\nچاو سەوزەکانیش دەخۆن..\nھەتا کەزییەکان و\nلە نیشتمانی من دەترسن..\nمن ھۆکارەکەی نازانم ..\nلە نیشتمانی من ڕادەکەن..\nمن ھۆکارەکەی نازانم..\nتەنانەت ھەسارەکان و\nپاپۆڕەکان و ھەور و\nتەنانەت تیانووس و پەرتوکەکان و\nھەموو شتە جوانەکانیش..\nھەموویان.. دژی عەرەبن،\nکاتێ جەستەی ڕووناکت ھەڵوەری.\nئەی مروارییە بەخشندەکەم\nبیرمکردەوە: ئایە کوشتنی ژنان\nیا ئێمە بە ڕەچەڵەک\nئەی ماینە جوانەکەم،\nمن شەرم لە تەواوی مێژووم دەکەم.\nتیایدا ئەسپەکان دەکوژن..\nتیایدا ئەسپەکان دەکوژن،\nلەو ڕۆژەوەی کە سەریانبڕیت.\nئەی جوانترین نیشتمان،\nچۆن لەم نیشتیمانەدا دەژی..\nچۆن لەم نیشتیمانەدا دەمرێ..\nمن ھێشتا خوێنم دەدەم\nتاکو دونیا دڵخۆشبکەم،\nبەڵام ئاسمان ویستی\nوەک گەڵاکانی پایز\nبە تەنھا بمێنمەوە.\nلە ڕەحمی ماندوویەتی\nلە دایك دەبن؟\nچەقۆ لێدانە لە دڵ\nکە ھیچ ھەتوانێکیشی نییە؟\nیا ئەوە منم بە تەنھا چاوەکانم مێژووی گریان کورتدەکاتەوە؟\nبە شمشێری ئەبو لەھەب مرد؟\nپێیاندەڵێم کە چۆن\nوێراندەکەن و دەسوتێنن و\nتاڵاندەکەن و بەرتیلدەخۆن و\nدەستدرێژی دەکەنە سەر ئافرەت،\nبەو جۆرەی کە ئەبو لە ھەب دەیەوێ.\nھەموو سەگەکان فەرمانبەرن و\nلە سەر حیسابی ئەبو لەھەب\nھیچ دنکە گەنمێ لە زەویدا\nبەبێ پرسی ئەبی لەھەب ناڕوێ..\nھیچ منداڵێك لای ئێمە\nلە دایك نابێت،\nئەگەر ڕۆژێ دایکی\nئەبی لەھەبی نەکردبێ..\nدەرگای ھیچ زیندانێک ناکرێتەوە،\nبەبێ پرسی ئەبی لەھەب..\nھیچ سەرێك ناپەڕێنرێت\nبەبێ فەرمانی ئەبی لەھەب..\nلە لێکۆڵێنەوەکەدا دەڵێم:\nکرایە سەر شازادەکەم و\nچۆن پیرۆزەی چاوەکانی و\nدەشڵێم چۆن ئەو قژەیان دابەشکرد\nکە وەك ڕووباری زێر دەڕۆیشت.\nبە سەر ئایەتەکانی\nکتێبە پیرۆزەکەدا و\nچۆن خوێنیان ڕشت و\nچۆن دەمیان زەوت کرد\nنە گوڵێکیان لێھێشتەوە و\nئاخۆ مەرگی بەڵقیس\nلە ھەموو مێژووی عەرەبدا؟\nئەی ئەشقی من ھەتا مەستیی\nدەستەوەستان ڕۆنیشتوون و\nھیچ پەیامێکیان نییە و\nسواری کۆڵی گەل بوون..\nلە فەڵەستینی غەمبارەوە\nیان پرتەقاڵێكیان بۆ بھێناینایە\nیان لە کەنارەکانی غەزەوە\nیان سەدەفێکیان بۆ بھێناینایە.\nلە چارەکە سەدەی ڕابردوودا\nزیتونێکیان رزگار بکردایە..\nیا لیمۆیەکیان بگەڕاندبایە..\nیا شورەییان لە مێژوودا نەھێشتایە..\nئەو کات بۆ کوشتنت\nئەی عەشقی من\nتا ئەوپەڕی مەستیی\nئەوان فەڵەستینیان بەجێھێشت\nبۆ ئەوەی ئاسکێك تیرۆر بکەن!\nئایە شیعر لەم زەمەنەدا\nئایا شیعر چی دەڵێت؟\nلەم چاخی شعوبییەت و\nسەرکوت دەکرێ و\nئێمە لە تاوانکردندا لە لوتکەداین\nئیتر (العقد الفرید) و\nئەی خۆشەویستم تۆیان\nلەناو دەستم و\nقەسیدەیان لەناو زارم دەرھێنا..\nمنداڵیم و ھیواشیان برد.\nبەلقیس.. ئەی بەلقیس\nئەی ئەو فرمێسکەی\nدەرژێتە سەر برژانگی کەمان..\nئەی نھێنی عەشقم\nزانیم کێ تۆی کووشت\nبەر لە تەواو بوونی گێمەکە\nماینەکەی منیان کوشت.\nلەوانەیە ژیانی تۆ\nقوربانی بوبێ بۆ ژیانی من.\nمن باش دەزانم\nلە کووشتنی تۆدا بوو،\nوشەکانی من بوو.\nلە سپاردەی خودا بنوو،\nتازە لە دوای تۆ\nھەم شیعر نووسین و\nھەم مێینە ئەستەمە.\nلە دوای تۆ\nنەوەیەك لە منداڵان دەمێننەوە\nپرسیاری کەزیە درێژەکەی تۆ دەکەن.\nنەوەیەك لە عاشقان\nلەبارەی تۆ دەخوێننەوە.\nئەی مامۆستای ڕەسەن\nڕۆژێك دێ عەرەب دەزانێ\nپەيامبەرێکی ژنیان کوشتووە..\n*(سەبەء) مەملەکەتێکی عەرەبی یەمەنی کۆنە.\n*( مجدەلیە) مەبەستی حەزرەتی مەریمی مەسیحە، پێش ئەوەی ببێت بە دایکی مەسیح پێیان دەوت مەریمی مەجدەلیە\n*(العقد الفريد) ناوی پەرتوکێکە ھی نوسەر ئبن عبد ربە ئەندەلسی، کتێبکە پێکھاتووە لە ھەواڵ و قسەی نەستەق و ئامۆژگاری و شیعر کە لە شێوەی ڕستەدا دابەشکراوە.\nئەم بابەتە 379 جار خوێندراوەتەوە


بۆ خانمان.. بزانه چۆن ده‌زانیت كاتی منداڵبوونت نزیكبوه‌ته‌وه؟\n2/12/2018 10:21 AM\nنیشانه‌كانی نزیكبوونه‌وه‌ی له‌دایكبوونی منداڵ\n1- دڕانی كیسه‌ی ئامنیۆتیك: به‌پێی لێكۆڵینه‌وه‌كان ته‌نها 8%ی خانمان ئه‌م بابه‌ته ئه‌زموون ئه‌كه‌ن. دڕانی ئه‌م كیسه پڕ له‌ئاوه زۆر جێی مه‌ترسی نییه‌و ته‌نها دایكه‌كه بڕێك ئاو دائه‌نێت كه ئاوێكی ڕوون و بێ بۆنه. 80%ی دایكان 12 كاتژمێرپاش دڕانی كیسه‌ی ئامنیۆتیك منداڵه‌كه‌یان دێته دنیا.\n2- هه‌ست به گیرانی ماسولكه‌كانی منداڵدان: گیرانی ماسولكه‌كانی منداڵدان یه‌كێكه له سه‌ره‌كیترین هێماكانی نزیكبوونه‌وه‌ی كاتی له‌دایكبوونی منداڵ. به‌ڵام زۆربه‌ی دایكان ئه‌م گیرانه له گیرانه ئاساییه‌كانی ماسولكه‌كانی منداڵدان جیاناكه‌نه‌وه. یه‌كێك له جیاوازییه‌كانی ئه‌مجۆره گیرانه ئه‌وه‌یه كه یه‌كه‌م، زۆر توندترن و دووهه‌م له ڕێسایه‌كی كاتی په‌یڕه‌وی ئه‌كه‌ن. بۆ وێنه گیرانێكی 8 خوله‌كی، پاشان گیرانێكی 5 خوله‌كی و له‌ئاكامدا گیرانێكی 3 خوله‌كی. واته گیرانه‌كان به شێوه‌یه‌كی به‌رده‌وام و به درێژاییه‌كی جیاوازه‌وه دووباره ئه‌بنه‌وه.\n3- هه‌ست به‌خۆته‌ڕكردن: له‌كاتی دووگیانبووندا، ده‌می منداڵدان به شێوه‌یه‌كی داخراو ئه‌مێنێته‌وه‌و ئه‌مه‌ش شێوه‌یه‌كه بۆ پاراستنی كۆرپه‌له‌كه له نه‌خۆشی. به‌ڵام له‌گه‌ڵ نزیكبوونه‌وه‌ی كاتی له‌دایكبوونی منداڵ به‌ره‌وكرانه‌وه ئه‌ڕوات و به‌ره‌به‌ره ئه‌و لینجاوه‌ی له‌وێ كۆبۆته‌وه دێت به‌ره‌وده‌ر. به‌ڵام هه‌ندێكجار له‌گه‌ڵ ده‌مكردنه‌وه‌ی منداڵدان، ده‌ماره بچووكه‌كانیش ئه‌پچرێن و به‌م هۆیه ئه‌م لینجاوانه هه‌ندێك سوور ئه‌نوێنن. بینینی ئه‌م لینجاوانه به مانای ئه‌وه‌ی كه له چه‌ند كاتژمێری داهاتوودا، كۆرپه‌له‌كه دێته دنیا.\n4- توشی سكچوون بوون: له به‌ره‌به‌ری له‌دایكبوونی منداڵدا، جه‌سته ده‌ستده‌كات به ڕژاندنی پرۆستاگلاندینه‌كان. ئه‌م ماددانه هاوشێوه‌ی هۆڕمۆنه‌كانن و ئه‌بنه هۆی كرانه‌وه‌ی منداڵدان. به‌ڵام هاوكات ئه‌م ماددانه كاریگه‌ری له‌سه‌ر ڕیخۆڵه‌كان دائه‌نێن و هه‌ندێكجار ئه‌بنه هۆی سكچوون.\n5- پشت ئێشه: زۆربه‌ی خانمه‌كان له‌ماوه‌ی دووگیانبووندا توشی پشت ئێشه ئه‌بن. به‌ڵام گه‌ر ئه‌م ئێشه زۆر توندبێت، ئه‌وه هێمایه‌كه بۆ ئه‌وه‌ی كه رووخساری كۆرپه‌له‌كه ڕووی له سكی دایكێتی. كه ئه‌م حاڵه‌ته وائه‌كات دایك هه‌ست به ئێشێكی به‌رده‌وام له‌ناو سكیدا بكات.\n6- هه‌ست به وزه‌ی زۆر كردن: سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ی دووگیانی ئاوێته‌یه له‌گه‌ڵ ماندوویی، به‌ڵام له هه‌فته‌كانی كۆتایی دووگیانیدا، زۆربه‌ی خانمان هه‌ست به وزه‌یه‌كی زۆر ئه‌كه‌ن و حه‌زییان له چالاكییه.\n7- ته‌نكبوونه‌وه‌ی ده‌می منداڵدان: ده‌می منداڵدان هاوكات له‌گه‌ڵ كرانه‌وه، ناسكیش ئه‌بێته‌وه تاوه‌كو له‌كاتی له‌دایكبوونی منداڵه‌كه‌دا ئاسانترو كه‌م ئازارتر بكرێته‌وه. ئه‌م هێمایه له‌ڕێگه‌ی پشكنینی پزشكیه‌وه ئاشكرا ئه‌بێت.\n8- پێویستی به میزكردنی زووبه‌زوو: كاتێك سه‌ری كۆرپه‌له‌كه ئه‌كه‌وێته لای ئێسكی ڕانی دایكی، له‌وكاته‌وه ئیتر دایكی هه‌ست به‌وه ئه‌كات كه زۆرتر پێویستی به میزكردنه. له‌ڕاسیتدا له‌و دۆخه‌دا سه‌ری كۆرپه‌له‌كه گوشار ئه‌خاته‌سه‌ر میزه‌ڵدانی دایكی و كاتێك ئه‌مه حاڵه‌ته دێته پێشه‌وه كه كۆرپه‌له‌كه گه‌وره بووبێت و كاتی له‌دایكبوونی نزیكبووبێته‌وه.


ئەردۆغان ڕەخنەکانی جیهان لەسەر بڕیارەکەی لەمەڕ ئایا سۆڤیا ڕەت دەکاتەوە – Rojapp\nHome/هەواڵنێرەکان/ئەردۆغان ڕەخنەکانی جیهان لەسەر بڕیارەکەی لەمەڕ ئایا سۆڤیا ڕەت دەکاتەوە\nئەردۆغان ڕەخنەکانی جیهان لەسەر بڕیارەکەی لەمەڕ ئایا سۆڤیا ڕەت دەکاتەوە\nHooshyar July 11, 2020 هەواڵنێرەکان Leave a comment 59 Views\nسەرۆکی تورکیا رەجەب تەیب ئەردۆغان ڕۆژی شەممە ناڕەزاییەکانی جیهانی لەمەڕ ئەو بڕیارەی تورکیا ڕەتکردەوە کە ئایا سۆفیا وەک مزگەوت دەگەڕێنێتەوە ژێر دەسەڵاتی سەرۆکایەتی کاروباری ئاینی وڵاتەکە و دەڵێت ئەمە گوزارشت لە خواستی وڵاتەکەی دەکات بۆ بەکارهێنانی مافی سەروەری.\nئەردۆغان کە لەلایەن ڕەخنەگرانیەوە تاونبار دەکرێت بەوەی پایەی سێکیولاری ئەو وڵاتە زۆرینە موسوڵمانە دووردەخاتەوە، ڕۆژی هەینی ڕایگەیاند لە 24 ی مانگی حەوتەوە نوێژکردنی موسوڵمانان لەو شوێنەوارە جیهانییەی یونیسکۆ.\nلە میانەی ڕێوڕەسمێکدا کە بە ڕێگای ڤیدیۆ کۆنفرانس ئەنجام درابوو ئەردۆغان گوتی “ئەوانەی کە هەنگاو نانێن دژ بە ترس لە ئیسلام لە وڵاتەکانی خۆیاندا… هێرش دەکەنە سەر خواستەکانی تورکیا بۆ بەکارهێنانی مافی سەروەری خۆی.”\nپـێشتر دادگای باڵای بەڕێوەبەرایەتی بڕیاری دا ئەو فەرمانەی حکومەت هەڵبوەشێتەوە کە لە ساڵی 1934 ئایا سۆفیای پـێکرابووە مۆزەخانە، ئەمەش لەسەر سکاڵای کۆمەڵەی پاراستنی ژینگە و ئاسەواری تورکیا. کۆمەڵەکە دەڵێت ئایا سۆفیا یەکێکە لە موڵکەکانی سوڵتان محەمەدی دووەمی عوسمانیـیەکان، ئەوەی بە محەمەد ئەلفاتیح ناسراوە.\nئەم سوڵتانە لە ساڵی 1453 دەستیگرت بەسەر شاری ئستەنبوڵ کە لەو سەردەمەدا پایتەختی ڕۆمانەکان بوو و بە کوستەنتینە ناسرابوو. ئایا سۆفیا لەو سەردەمە کڵێسایەک بوو کە پـێش زیاتر لە 800 ساڵ بنیادنرابوو، بەڵام عوسمانیـیەکان دواتر کردیان بە مزگەوت. لە سەردەمی کەمال ئەتاتورک دامەزرێنەری تورکیای نوێ ئایا سۆفیا کرا بە مۆزخانە.\nسەرۆکی تورکیا ڕۆژی شەممە گوتی ” ئێمە ئەم بڕیارەمان لەسەر ئەوە نەداوە کە خەڵکی تر چی دەڵێن بەڵکو لەسەر ئەوە داوە کە مافی ئێمە چییەو خەڵکی خۆمان چی دەوێت هەر وەکو چۆن لە سوریا و لیبیا و شوێنەکانی تر کردوومانە.”\nPrevious یەکێک لە هەوادارانی “چۆپی فەتاح” بۆی نووسیوە : خۆزگە دایکم بوویتایە\nNext We remember and honor the victims of June 9, 1985 attack against civilians in the Zewa refugee camp. Dozens of children, women and men were perished in the barbaric attack carried out by the former Baath regime.


سیاسەتی داهاتووی ئەمریكا بەرامبەر كۆمەڵ ویەكگرتووی ئیسلامی لە كوردستان – Standard Kurd\nسیاسەتی داهاتووی ئەمریكا بەرامبەر كۆمەڵ ویەكگرتووی ئیسلامی لە كوردستان\nلەلایەن ستاندار Posted on كانونی دووه‌م 19, 2018 3539 جار بینراوە 0 سەرنج\nپێنجشەممە 18/1/2018 شاندێكی باڵای ئەمریكا كە پێكهاتبوو لەنێردەی تایبەتی سەرۆكی ئەمریكا بۆ جەنگی داعش “برێت مەكۆرگ” ویاریدەدەری وەزیری دەرەوەی ئەمریكا “ئەندریۆ پیگ” وباڵوێزی ئەمریكا لە بەغدا “دۆگلاس سیلیمان” وقونسوڵی ئەمریكی لەهەرێم “كین گرۆس” سەردانی هەریەك لە نێچیرڤان بارزانی وقوباد تاڵەبانی وعومەری سەید عەلی ود.بەرهەم وشاسواریان كرد سەبارەت بە پرسی دیموكراسیەت وهەڵبژاردنەكان لە عێراق وهەرێمی كوردستان.\nئەوەی جێگای تێڕامانە كە ئەم شاندە دیپلۆماسیە سەردانی هەریەكە لە كۆمەڵی ئیسلامی ویەكگرتووی ئیسلامی وبزوتنەوەی ئیسلامیان نەكرد. بەڵام لەهەمان كاتدا سەردانی هێزێكی سیاسی تازە دامەزراوی وەكو نەوەی نوێیان كرد كە تاكو ئێستا حەجمی واقعی وراستەقینەیان دیارنەكەوتوە لەهەرێم.\nبۆ تێگەیشتن لەم هەڵویستەی ئەمریكا پێویستە خوێندنەوەیەكی زانستی وبێ لایەنانە لە سیاسەتی ئەمریكا بكەین لە ناوچەی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست.\nدیارە سیاسەتی ئەمریكاش وێنەی دەكێشرێ لەلایەن چەندین دامەزراوەی جۆراوجۆر. بەڵام ئەوەی جێگای مشتومڕ نیە كە سەرۆكی ئەمریكا وئیدارەكەی وكەسە نزیكەكانی ووەزارەتی دەرەوەی داڕێژەری سەرەكی سیاسەتی دەرەوەی ئەمریكان.\nپێویستە بگوترێ كە ترامپ سیاسەتی “ئەمریكا لە پێش هەمووانە” پەیڕەو دەكات وپێیوایە دەبێ بەرژەوەندی ئەمریكا پێش بەرژەوەندی هەمووانبێ وپێویست ناكات بۆ بەرژەوەندی مافەكانی مرۆڤ تەدەخول بكات؛ چونكە پێیوایە ئەوە شتێكی ناوخۆیی ووڵاتانەو لەیەك باردا تەدەخول دەكات ئەگەر هاتوو بەرژەوەندی خۆی لەوەدابوو.\nسیاسەتی ترامپ لەرۆژهەڵاتی ناوەڕات بریتیە لە ئاسایشی ئیسرائیل وپاراستنی بەرژەوەندیە باڵاكانی ئەمریكا لەو ناوچەیەو بەرەنگاربونەوەی تیرۆری ئیسلامی ومانەوەی ئارامی ئەو ناوچەیە.\nترامپ “ئیسلامی سیاسی” بە هەمان مانای “تیرۆری ئیسلامی” بەكاردەهێنێ لەكاتێكدا ئۆباما بە دوو زاروەو چەمكی جیاواز مامەڵەی لەگەڵ دەكرد. تەنانەت ترامپ رەخنەی لە ئۆباما دەگرت كەبووە هۆكاری ئەوەی ئیخوانەكان هاتنە سەرتەختی دەسەڵات لە میسر. تەنانەت لە زۆربەی لێداوەنەكانی ترامپ ووشەی “هەموو” بەكاردەهێنێ كاتێك دەڵێ: “هەموو” رەوتەكان ئیسلامی سیاسی تیرۆرستن.\nترامپ بە ئاشكرا داوا دەكات: بەرپەرچی “ئیسلامی سیاسی تیرۆرست” ببنەوەو بەپێویستیشی دەزانێ ئەم ئەركە ببێتە ئامانجێكی سەرەكی سیاسەتی دەرەوەی ئەمریكا وبەڵكو گشت جیهان.\nترامپ جەنگ دژی رەوتە ئیسلامیەكان دەشوبهێنێ بە “جەنگی سارد”ی سەدەی رابردووی دژی سۆڤیەت. هەر ترامپ خۆی میكانیزمی بەرەنگاربونەوەی ئیسلامیەكان روون دەكاتەوەو دەڵێ: پێویسە لەگەڵ هاوپەیمانەكانمان لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست هەماهەنگی وهاوكاربین بۆ “بچوك”كردنەوەو لاوازكردنی ئیسلامیەكان.\nئەمە جگە لەوەی كە كەسایەتی ناسراو دژ بە ئیسلام ورەوتە ئیسلامیەكان پۆستی هەستیاریان وەرگرتوە لە ئیدارەی ترامپ كە سیاسیەتی دەرەوەی ئەمریكا بەڕێوەدەبەن.\nستیڤن بانون راوێژكاری تایبەتی ترامپ: باوەڕی بە ململانێی شارستانیەت هەیەو پێی وایە ئیسلام هەڕەشەیە بۆ ئەمریكا وبانگەشەی جەنگێكی جیهانی دەكات دژ بە “فاشیە ئیسلامیەكان”.\nریكس تلەرسون وەزیری دەرەوەی ئەمریكا: لەكاتی نەخشاندنی سیاسەتی ئەمریكا لەكۆبونەوەیەكی گوێگرتن لە لیژنەی پەیوەندیە دەرەكیەكانی كۆنگریسی ئەمریكی پەیمانیدا: دژایەتی ئیسلامی رادیكالی بكات بەبێ ئەوەی جیاوازی بكات لەنێوان قاعیدەو داعش وئیخوانی موسلمینی میانڕەو.\nبۆیە پێویستە رەوتە ئیسلامیەكانی هەرێم ورۆژهەڵاتی ناوەڕاست لەوە تێبگەن كە سیاسەتی دەرەوەی ئەمریكا بەلایەنی كەمیە تا كۆتایی ماوەی سەرۆكایەتی ترامپ گۆڕانكاری ریشەیی لێ روونادات وبوڵكو پێویستە خۆیان ئامادە بكەن بۆ قۆناغی دوای ترامپ كەلەوانەیە سیاسەتێكی توندتر یان گۆڕانكاریەكی ئەوتۆ روونەدات بەرامبەر بە رەوتە ئیبسلامیەكان.\nلەكۆتاییدا ئیسلامیەكانی كوردستان پێویستە ئەم بەربەست وئاستەنگانە رەچاوبكەن لەكاری سیاسی داهاتویان وبیری جدی بكەنەوە كەچۆن خۆڕاگربن لە ناوەرۆكی پەیامەكەیان ئەگەر هاتوو گۆڕانكاریشیان ئەنجامدا لەناو وشێواز ومیكانیزمی كاری ئیسلامی داهاتویان.\nبڵاوکراوەی پێشوو“تورکیا ڕووبەروی بەرخۆدانێکی توندی گەلی رۆژئاڤا دەبێتەوە”\nبڵاوکراوەی نوێتردوای هەلبژاردنەکان چی ؟


لێکەوتەکانی گرینگی نەدان بە بەرەی لاو و ناڕازی لە هەرێمی کوردستان - Mehr News Agency\nAP ١٤٠٠ Azar ٧ ١٨:٤٥\nNews Code 40132\nبە پێی هەواڵی مێهر، خوێندکارانی کورد لە هەرێمی کوردستان ڕۆژانی پێشوو خۆپیشاندانێکی گەورەیان بە تایبەت لە سلێمانی بەڕێوە برد. هۆکاری ئەم خۆپیشاندانە نەدانی تێچووی خوێندن لە لایەن وەزارەتی خوێندنی باڵا بووە. کارناسان پێیان وایە گەر ئامادەیی ئاسایش لە پارێزگاکانی دهۆک و هەولێر نەبوایە، خۆپیشاندانێکی گەورەتر لەو پارێزگایانەشدا بەڕێوە دەچوو.\nکارناسان هۆکاری ناڕازی بوونی لاوان لە هەرێمی کوردستانیان لێک داوەتەوە. زۆربەیان لە سەر ئەوەی کە بێکاری، نیگەرانی لە داهاتووی نادیار و دۆزینەوەی کار هۆکاری ئەم خۆپیشاندانەیە، هاوڕان.\nهەواڵدەریی دۆیچە ولە لە زاری کامران پالانی، کارناسی کێشەکانی هەرێمی کوردستان نووسیویە: نێزیکەی ٥٣٠ کورد لە ساڵی ٢٠١٤ چوونە ناو گرووپی داعەشەوە. گەر بەستێنێک بۆ پەیوەست بوونی لاوانی کورد بە گرووپە توندڕەوەکان پێک بێت بێگومان ڕەوتێکی خێرا و بەربڵاو تێپەڕ دەکات.\nموسلیح ئیرەوانی کۆمەڵناس پێی وایە چوونە ناو ئەم گرووپانە، پێویستی بە بەستێنی سیاسی و ئایینی هەیە. لە لایەکیترەوە ئەو کەسانەی لە دۆخی سیاسی هەرێمی کوردستان ناهۆمێد بوون، ئەگەری لکانیان بەم گرووپانەوە زۆرە.