حیزب و ده‌سه‌ڵاتی سیاسی – hkkurdistan\nHome 6 باسەکانی کۆمۆنیزمی کرێکاری 6 حیزب و ده‌سه‌ڵاتی سیاسی\nوتارێک، له کۆنگره‌ی دووه‌می حیزبی کۆمۆنیستی کرێکاریی ئێران ١٥ی نیسانی ١٩٩٨\nبێگومان هاوڕێیان، له باره‌ی ئه‌م بابه‌ته‌وه چاوه‌ڕوانی جۆراوجۆریان هه‌یه، به‌ڵام باسه‌که‌ی من ده‌رباره‌ی هه‌نگاوه یه‌ک له دوای یه‌که‌کان، هه‌ر له هاویشتنی مه‌وادی خۆراکی بۆ کارمه‌ندانی سه‌رکوتگه‌ری ڕژێم، تا ده‌گات به ڕاپه‌ڕینی چه‌کدارانه نییه. من نامه‌وێ لێره‌دا ئه‌م قۆناغانه شرۆڤه بکه‌م. به‌ڵکوو ده‌مه‌وێ تێبینییه‌کانی خۆم ده‌رباره‌ی بابه‌تگه‌لێک بخه‌مه ڕوو، که له پرۆسه‌ی هێزگرتنی کۆمۆنیزمی کرێکاری و به‌ده‌ستهێنانی ده‌سه‌ڵاتی سیاسی له لایه‌ن کۆمۆنیزمی کرێکارییه‌وه خۆیان ته‌رح ئه‌که‌ن و ئه‌و فاکتۆرانه ڕۆشن بکه‌مه‌وه که ده‌خاڵه‌تیان له‌م مه‌سه‌له‌یه‌دا هه‌یه.\nئه‌مه‌وێ به چه‌ند خاڵێک ده‌ست پێ بکه‌م، که زیاتر به پرسیارگه‌لێک ده‌که‌ن که، له لای ئێمه به کفر ده‌ژمێردرێن. کفر به‌و مانایه‌ی که به ڕواڵه‌ت، وه‌ڵامه تیۆرییه‌کانی تا هه‌نووکه، ته‌رحکردنی خودی ئه‌م پرسیارانه ده‌خه‌نه ژێر پرسیاره‌وه.\nمن پێموایه، به تێڕوانینێکی وردتر له تیۆری کۆمۆنیزم و ده‌سه‌ڵاتی سیاسی ئه‌وه ده‌رئه‌که‌وێ که، ئه‌م پرسیارانه هیچ ناڕۆشنییه‌ک ناهێننه ئاراوه. وه‌لی من ئه‌م پرسیارانه‌م هه‌یه و ده‌مه‌وێ ئێوه‌ش بیری لێ بکه‌نه‌وه و به‌شداری له ته‌رحکردنیدا بکه‌ن.\nیه‌که‌مین خاڵێک له په‌یوه‌ست به ده‌سه‌ڵاتی سیاسییه‌وه ئه‌مه‌یه:\nده‌سه‌ڵاتی حیزب یان چین؟ که‌سێک، که بیر له سه‌رئه‌نجامی ئه‌م باسه ده‌کاته‌وه، ئه‌مه یه‌که‌مین پرسیارێکه، که ڕووبه‌ڕووی ئێمه‌ی ده‌کاته‌وه. لێمان ده‌پرسێت، که بۆچی ده‌تانه‌وێ له باره‌ی “حیزب” و ده‌سه‌ڵاتی سیاسییه‌وه بدوێن؟ به پێی تیۆری سۆسیالیستی بڕیار بو، قسه له باره‌ی “چین” و ده‌سه‌ڵاتی سیاسییه‌وه بکه‌ن، بڕیار وا نییه که، ئێوه کۆمۆنیسته‌کان، سه‌باره‌ت به گرتنه‌ده‌ستی ده‌سه‌ڵات له لایه‌ن حیزبه‌که‌تانه‌وه بدوێن. سه‌رئه‌نجام (له‌م ڕوانگه‌یه‌وه)، باسی “حیزب و ده‌سه‌ڵاتی سیاسی” له‌گه‌ڵ تیۆری سۆسیالیستیدا ناکۆک دێته‌وه. پێمان ده‌ڵێن، به‌و پێیه‌ی, که تیۆری ده‌ڵێت، چینی کرێکار ده‌سه‌ڵات له بۆرژوازی ده‌سه‌نێت و خۆی به ناونیشانی چینی فه‌رمانڕه‌وا ڕێک ده‌خات، ئه‌وه ڕۆشن نییه، که حیزب لێره‌دا، چ جێگایه‌کی هه‌یه و هه‌ر له بنه‌ڕه‌ته‌وه، بۆچی باسی “حیزب و ده‌سه‌ڵاتی سیاسی” ئه‌هێننه ئاراوه؟\nئه‌م “قه‌ده‌غه‌بوون”ه له په‌یوه‌ند به حیزب و ده‌سه‌ڵاتی سیاسییه‌وه، ته‌نها به ئێمه ده‌گوترێت. ته‌نها ئێمه کۆمۆنیسته‌کانین کاتێک که باسی ده‌سه‌ڵاتی سیاسی ئه‌که‌ین، هۆشداریمان پێ ئه‌ده‌ن که له جێی خۆمان دانیشین، ئێوه به پێی تیۆرییه‌که‌ی خۆتان، بڕیار نییه، وه‌کوو حیزب له ده‌سه‌ڵاتی سیاسی نزیک ببنه‌وه، به‌ڵکوو بڕیاره چینی کرێکار له ده‌سه‌ڵاتی سیاسی نزیک بێته‌وه.\nئێمه، چ له ده‌روونی بزاڤی سۆسیالیستی و چ له ده‌ره‌وه‌ی خۆمان، ڕووبه‌ڕووی ئه‌م جۆره هه‌ڵوێستانه و ئه‌م جۆره هۆشداریدانانه ده‌بینه‌وه. ئه‌مه بۆ ئێمه، له ڕیزی چشته “قه‌ده‌غه‌کراو”ه‌کان ده‌ژمێردرێت. ئه‌گه‌ر بێت و پێنج که‌سی ناسیۆنالیست له ده‌وری یه‌کدی کۆوه‌بن و پارتێکی نوێ دامه‌زرێنن، ئه‌وا یه‌کسه‌ر باسی گرتنه‌ده‌ستی ده‌سه‌ڵاتی سیاسی ئه‌که‌ن، هیچ که‌سێکيش نایات بیانوویان پێ بگرێت، هیچ که‌س! ده‌ڵێن، حیزبی ناسیۆنالیستی تازه‌ی ئێران دامه‌زراوه و به‌ڕێز فڵانه‌که‌س سه‌رۆکه‌که‌یه‌تی و بڕیاری خۆی بۆ گرتنی ده‌سه‌ڵاتی سیاسی ڕاده‌گه‌یه‌نێ، سه‌رۆ‌کی کۆمار و سه‌رۆکی وه‌زیرانیش ده‌ناسێنن و له ڕۆژنامه‌کان و ڕادیۆ و ته‌له‌ڤیزیۆنیش سه‌باره‌ت به‌م مه‌سه‌له‌یه، چاوپێکه‌وتن ساز ئه‌که‌ن، لێ ئه‌گه‌ر ئێمه بڵێین، حیزبی کۆمۆنیستی کرێکاری گه‌ره‌کێتی به ئاقاری ده‌سه‌ڵاتی سیاسی هه‌نگاو بنێ، یه‌که‌مین که‌سێک که یه‌خه‌مان ده‌گرێت، یه‌کێک له‌و چه‌پانه‌ی په‌نا ده‌ستی خۆمان، له چه‌شنی “یه‌کێتی کۆمۆنیستی”یه، که ده‌ڵێت: کاکه ئه‌وه چی قه‌وماوه؟ ئه‌وه چینه که بڕیاره ده‌سه‌ڵات بگرێته ده‌ست، ئه‌ی مه‌گه‌ر دیارده‌ی یه‌کێتی سۆڤێتی نابینن؟\nئه‌مه، گراچو مارکس، کۆمیدیگه‌ری به‌ناوبانگی ئه‌مریکاییم دێنێته‌وه یاد که، ده‌ی گوت: من نابمه ئه‌ندامی یانه‌یه‌ک که، که‌سانی وه‌کوو من به ئه‌ندامی خۆی قبوڵ بکات! تێڕوانینی که‌سانی به‌رامبه‌ریشمان له‌و جۆره‌یه. ده‌ڵێت، من ئاماده‌م له کۆمه‌ڵگایه‌کدا، که له‌ژێر ده‌سه‌ڵاتی ده‌وڵه‌تی بۆرژوالیبراڵدایه زینده‌گی بکه‌م، ئاماده‌م له ژێر سایه‌ی حکومه‌تی کۆنسێرڤاتیڤ (پارێزگاران)ه‌کان زینده‌گی بکه‌م، ئاماده‌م له ژێر سایه‌ی حکومه‌تی لیبراڵیدا زینده‌گی بکه‌م، به‌ڵان له‌ژێر سایه‌ی حکومه‌تێکدا که، ده‌وڵه‌ته‌که‌ی له که‌سانێکی وه‌کوو من پێکدێت، ئاماده نیم زینده‌گی بکه‌م!\nئه‌مه خاڵێک و لایه‌نێکی تیۆریی ئه‌و مه‌سه‌له‌یه‌یه، که قسه‌ی له‌سه‌ر ئه‌که‌ین و پێویسته بچینه سه‌ری. ئێمه مافی ئه‌وه‌مان هه‌یه، له باره‌ی ئه‌م ده‌سته‌واژه‌یه‌وه به‌و جۆره بدوێین, که ئه‌مڕۆ گه‌ره‌کمانه پێی بدوێین. پاشان ده‌چینه سه‌ر باسه کۆنه‌کانی خۆمان له مه‌ڕ، شۆڕشی کرێکاری، ڕێکخستنی جه‌ماوه‌ریی کرێکاران، گرتنه‌ده‌ستی ده‌سه‌ڵاتی سیاسی و ڕاپه‌ڕین.\nمه‌هدی خانبابا تارانی له گفتوگۆیه‌کیدا له‌گه‌ڵ “نیمروز”، که من خوێندومه‌ته‌وه ده‌ڵێت، کێشه‌ی ئۆپۆزیسیۆن ئه‌وه‌یه, که چاوی له ده‌سه‌ڵات بڕیوه! من تێناگه‌م. ئه‌ی گوایه، بڕیاره ئۆپۆزیسیۆن چ کارێکی دی بکات؟ گرفتی مه‌هدی تارانی، بۆ نموونه، ئه‌وه نییه که ئۆپۆزیسیۆن، له مه‌ڕ کۆمه‌ڵگای مه‌ده‌نییه‌وه، باش یان خراپ بیر ده‌کاته‌وه، ده‌ڵێت، کێشه‌ی ئۆپۆزیسیۆنی ئێرانی ئه‌وه‌یه, که چاوی له ده‌سه‌ڵات بڕیوه!\nیه‌که‌مین خاڵێک, که من ده‌مه‌وێ بیڵێم و ڕه‌نگه وه‌ک کفر ته‌ماشای بکرێت ئه‌وه‌یه, که ئه‌م حیزبه چاوی له ده‌سه‌ڵاتی سیاسی بڕیوه و گه‌ره‌کێتی ده‌سه‌ڵاتی سیاسی له چنگ بگرێت. ئه‌مه نه‌ک هه‌ر ته‌نها له‌گه‌ڵ به ده‌سه‌ڵاتگه‌ییشتنی چینی کرێکاردا ناکۆک نییه، به‌ڵکه له بنچینه‌دا، ته‌نها ڕێیه‌ک بۆ به‌ده‌ستهێنانی ده‌سه‌ڵاتی سیاسی له لایه‌ن چینی کرێکاره‌وه ئه‌وه‌یه, که له ڕێگه‌ی حیزبه‌که‌ی خۆیه‌وه ده‌ست بۆ ده‌سه‌ڵات به‌رێت. هه‌ڵبه‌ته ئه‌و مه‌سه‌له‌یه‌ی, که ده‌سه‌ڵاتگرتن له لایه‌ن حیزبه‌وه، ده‌کرێت ده‌سه‌ڵاتگرتنی چینی به دوادا نه‌یات، په‌یوه‌سته به‌وه‌ی, که ئه‌و حیزبه چ جۆره حیزبێکه. قسه‌کانی من، سه‌باره‌ت به حیزبێکی کۆمۆنیستی کرێکارییه.\nخاڵێکی دیکه که به ڕواڵه‌ت و گوایه له تیۆرییه‌وه بۆ ئێمه هاتووه، ئه‌وه‌یه, که پرۆسه‌ی ده‌سه‌ڵاتگیری سیاسی وه‌کوو پرۆسه‌ی ناشتنی دره‌ختێکه، ئه‌ویش به‌و مانایه‌ی که: کۆمۆنیسته‌کان، به کارکردن له نێو چینی کرێکار ده‌ست پێ ئه‌که‌ن. ته‌بلیغ، ته‌رویج، سازمانده‌یی ئه‌که‌ن و له نێو ‘چین”دا په‌ره ئه‌ستێنن. ورده ورده چین ڕێک ده‌خه‌ن. که‌سان و کۆڕ و کۆمه‌ڵی ده‌روونی چین، ده‌بنه کۆمۆنیست. ئه‌م توانا و چوونه نێو “چین”ه‌وه، هه‌نگاو به هه‌نگاو ڕوو له زیادی ده‌کات. توانای ئاکسیۆنی په‌یدا ئه‌که‌ن. توانای خۆپیشاندان په‌یدا ئه‌که‌ن و به درێژایی ئه‌م پرۆسه‌یه، په‌یوه‌ندی نێوان حیزب و چین به جۆرێک مه‌حکه‌م ده‌بێت، که حیزب ده‌توانێت چینی کرێکار بۆ ڕاپه‌ڕین به کێش بکات. شۆڕش ڕێک بخات و ده‌سه‌ڵات له چنگ بگرێت.\nئه‌مه تیۆری چه‌پ و وێنای گشتیی کاری کۆمۆنیستییه.\nمن ئه‌مه‌وێ لێره‌دا، یه‌ک پرسیاری کفراوی دیکه بکه‌م: ئه‌گه‌ر بێت و ئه‌م پرۆسه‌یه له بیست ساڵ زیاتر درێژه بکێشێت، ئێمه‌ش به ڕێکخستنی چینی کرێکار ده‌ست پێ بکه‌ین، بۆ نموونه، کرێکارانێک که هه‌نووکه بیست بیستودوو ساڵانن و سازمانده‌ییان بکه‌ین، له‌م باره‌دا، له پاش ١٠ تا ١٥ ساڵی تر، به‌شێک له‌وانه ده‌بنه خاوه‌نی منداڵ، ژماره‌یه‌ک نه‌خۆش ده‌که‌وون و ژماره‌یه‌کیش له‌وانه ده‌ست له کاری سیاسی ده‌کێشنه‌وه. سه‌رئه‌نجام ده‌بینین، له پاش ئه‌م هه‌موو ساڵه ئێمه، له لایه‌که‌وه به ڕواڵه‌ت مرۆڤه‌کان ده‌که‌ین به کۆمۆنیست، له لایه‌کی دی، ئه‌وانه خانه‌نشین ده‌بن و له کاری سیاسی دوور ده‌که‌ونه‌وه.\nمه‌گه‌ر فێرکاری سۆسیالیستی، کۆمۆنیزم، ڕێکخراوبوونی چین و په‌یوه‌ندی نێوان حیزب و چین، له وه‌چه‌یه‌که‌وه بۆ وه‌چه‌یه‌کی تر ده‌گوازرێته‌وه؟ بۆ نموونه، ئێمه بێین، کار له‌سه‌ر کرێکارانی ده‌یه‌ی شه‌سته‌کان و حه‌فتاکانی ئێران بکه‌ین و به ئومێدی ئه‌وه بین، که له‌گه‌ڵ کرێکارانی ده‌یه‌ی نه‌وه‌ته‌کانی سه‌ده‌ی بیست و ده‌یه‌ی یه‌که‌می سه‌ده‌ی بیستویه‌که‌می ئێران به ده‌سه‌ڵات بگه‌ین؟\nئایا ده‌کرێت، حیزبێکی کۆمۆنیستی بۆ ماوه‌ی ٥٠ ساڵ له نێو کرێکاراندا کار بکات و پاش ٥٠ ساڵ به ده‌سه‌ڵات بگات؟\nبۆ من، به ناونیشانی ڕێبوارێکی بێگوناه له کۆمه‌ڵگادا، چاوه‌ڕوانییه‌کی له‌و جۆره نه‌شیاوه. چونکه ئه‌م میراته ڕێکخراوه‌ییه، ئه‌م گفت و به‌ڵێنه ئایدیۆلۆژییه، ئه‌م وشیارییه چینایه‌تییه و ئه‌م په‌یوه‌ندییه‌ی نێوان حیزب و چینه، هه‌روا به سانایی له وه‌چه‌یه‌که‌وه بۆ یه‌کێکی دی ناگوێزرێته‌وه. ئێمه گه‌ره‌کمانه ئه‌مه ببینین! ئێوه له نێو کرێکاراندا هه‌ڵده‌سوڕێن و بۆ نموونه، به ڕاده‌ی له سه‌دا ٢٠ په‌ره‌تان سه‌ند و پاش ماوه‌یه‌ک حه‌وسه‌ڵه‌یان نامێنێ، ده‌نا ڕاده‌ی هاتن و چوون چه‌ند ده‌بێت؟ ئێمه به‌رده‌وامی به ژیانی سیاسیمان ئه‌ده‌ین، له کاتێکدا ئه‌و کرێکارانه‌ی، که کار و چالاکیمان له‌گه‌ڵدا ده‌کردن، ده‌ڕۆن. ئێمه، ئه‌م دیارده‌یه له زینده‌گی سیاسی خۆماندا ده‌بینین.\nئه‌م حیزبه، حیزبێک بوو که، له یه‌کی ئایاره‌کانی شاری سنه ده‌خاڵه‌تی ئه‌کرد، له‌گه‌ڵ کۆڕ و کۆمه‌ڵه جۆراوجۆره‌کان که، گوێبیستی ڕادیۆ بوون، به‌رنامه‌ی حیزب و به‌رنامه‌ڕادیۆییه‌کانیان ڕونوس و بڵاو ده‌کردنه‌وه، سه‌فه‌ری هه‌نده‌رانیان ده‌کرد، په‌یوه‌ندی هه‌بوو. هه‌نوکه له خۆمان ده‌پرسین و خه‌ڵکانی دیکه‌ش لێمان ده‌پرسن، ئه‌و نفوزه‌ی که هه‌مان بوو، چی لێ به‌سه‌رهات؟ سه‌یر له‌وه دایه، که ئێمه ئه‌و نفوزه کرێکاری و ئه‌و په‌یوه‌ندییانه‌مان له نێو دڵ و له دوای سه‌رکوتکارییه خوێناوییه‌کانی ٢١ (٣٠ی خورداد)ی حوزه‌یرانی ساڵی ١٩٨١دا په‌یدا کرد، ڕایه‌ڵه و پایه‌ی کرێکاریمان هه‌بوو و ئێستا نیمانه. چییان لێ هات؟ مه‌سه‌له‌که ئاشکرایه، حه‌وسه‌ڵه‌یان نه‌ما، هه‌مویان له چاوه‌ڕوانی هاتنی شۆڕشدا نابن، تا ئه‌وان له‌گه‌ڵ خۆیدا به‌رێت. پاش ماوه‌یه‌ک، بڕیارێکی دیکه له زینده‌گی خۆیان ئه‌ده‌ن و کارێکی دیکه ده‌که‌ن، یان هه‌ر به یه‌کجاری ده‌ڵێن، ئه‌م کاره که‌ڵک و ئاکامێکی نییه. ئه‌و کۆڕ و کۆمه‌ڵ و هه‌ڵسوڕاوه کریکارییانه‌ی، که له‌و سه‌رده‌مانه، له‌گه‌ڵ ئێمه‌دا بوون، ئێستا ده‌بیستین که، خه‌ریکی کارێکی دیکه‌ن.\nئه‌م ده‌سه‌ڵاته سیاسییه، ئه‌م ده‌سه‌ڵاته حیزبییه، له وه‌چه‌یه‌که‌وه بۆ وه‌چه‌یه‌کی دیکه ناگوێزرێته‌وه. نفوزی کرێکاریی پارته‌کان پاشه‌که‌وت ناکرێت. ئه‌مه له چه‌شنی ده‌خیله‌یه‌ک نییه که، ئێوه پاره و پولی تێبکه‌ن، تا ده‌گاته بڕێکی وا که بایه‌خی هه‌بێت.\nکاتێک، که نفوزی کرێکاری به‌ده‌ستئه‌هێنی، به بڕوای من، یان بۆ به‌ده‌ستهێنانی ده‌سه‌ڵاتی سیاسی که‌ڵکی لێ وه‌رده‌گری، یان که‌ڵکی لێ وه‌رناگری و ده‌بێت دووباره بچیت کار بکه‌یته‌وه تا به شوێنێک بگه‌یت. ئایا بۆ به‌ده‌ستهێنانی ده‌سه‌ڵاتی سیاسی که‌ڵک له‌و نفوزه وه‌رده‌گری، یان نا؟ ئه‌زمونی ته‌واوی پارته کۆمۆنیسته‌کانی ئه‌وروپا به‌و جۆره‌یه. ئه‌زمونی ته‌واوی پارته سیاسییه چه‌په‌کانی دنیا به‌و جۆره‌یه.\nئه‌و حیزبانه‌ی که له ڕێگه‌ی هه‌ڵبژاردنه‌کانه‌وه دێنه سه‌ر کار، هه‌ر چوار ساڵ جارێک، له وڵاته دیموکراتیکه‌کاندا، به‌شداری هه‌ڵبژاردنه‌کان ده‌که‌ن و خه‌ڵکی، ده‌نگیان پێ ده‌دات، چه‌په‌کانیش وه‌ک هه‌میشه، هیچ کاتێک ده‌نگ ناهێنن. ئه‌گه‌ر بڕوانیته داستانی زینده‌گی چه‌پی سیسته‌می په‌رله‌مانی و چه‌پی ڕادیکاڵ، ده‌بینیت که، ترۆتسکییه‌کان، له هه‌ندێک کاتدا و سه‌رئه‌نجام، نزیک ده‌بنه‌وه له‌وه‌ی که، له هه‌ڵبژاردنه‌کانی ئه‌نجومه‌نی ناوچه‌ییدا، که‌سێکیان بگاته ئه‌نجومه‌ن و تازه له دوای ٢٠ ساڵ و ته‌نانه‌ت له وڵاتگه‌لێکی وه‌کوو ئینگلته‌را و فه‌ره‌نسا، ناتوانن ئه‌م کاره‌ش له هه‌ڵبژاردنه ناوچه‌ییه‌کاندا بکه‌ن. ئه‌مه داستانی سه‌رکه‌وتنه‌کانی پارته چه‌په ڕادیکاڵه‌کانه، له په‌یوه‌ست به ده‌سه‌ڵاتی سیاسییه‌وه، له سیسته‌مه په‌رله‌مانییه‌کاندا. کاتێکیش که به ڕواڵه‌ت هاوڕێ فڵان چووه نێو ئه‌نجومه‌نی شاره‌وه، ئیدی باسێک له مه‌ڕ ده‌سه‌لاتی سیاسی نامێنێته‌وه.\nئه‌بێ ئه‌م پرسیاره بکرێت:\nئایا ڕێی تێ ئه‌چێت، به تیۆرییه‌کی له‌م جۆره، یانی تیۆری په‌رةسه‌ندنی پله به پله، له په‌یوه‌ست به گه‌ییشتن له خاڵی A بۆ B، له سفره‌وه بۆ سه‌د و ئاماده‌کاری بۆ ڕاپه‌ڕین، به ئاکامێک بگه‌ین؟ هه‌روه‌ها، ئایا ڕاپه‌ڕینی کۆمۆنیستی، سه‌رئه‌نجامی پرۆسه‌یه‌کی له‌و بابه‌ته‌یه؟\nخاڵێکی تر و پرسیارێکی تر: ئایا، هه‌ر کاتێک که بمانه‌وێت یان بتوانین، ده‌توانین ده‌سه‌ڵات له ده‌ست بگرین، یان ئه‌وه‌تا له کۆمه‌ڵگادا، ده‌بێ ئاڵوگۆڕێک ڕووبدات؟\nوای دابنێ که ئێمه په‌ره‌مان سه‌ند و له سه‌دا ٣٠ تا ٤٠ی کرێکاران به ڕیزه‌کانی ئێمه‌وه په‌یوه‌ست بوون، هه‌روه‌کوو حیزبی کۆمۆنیستی ئیتالیا، یان وه‌کوو حیزبی کۆمۆنیستی فه‌ره‌نسای ٢٠ ساڵ به‌ر له ئێستا. ئایا، کاتێک به ئێره گه‌ییشتن، ئیتر خۆت بۆ به‌ده‌سته‌وه‌گرتنی ده‌سه‌ڵات ئاماده کردووه؟ ئایا مه‌سه‌له‌ی په‌یوه‌ندی نێوان حیزب و چین یه‌کلا ئه‌بێته‌وه؟ ئایا، هه‌ر کاتێک حیزب، چینی بۆ شۆڕش ئاماده کرد، شۆڕش ئه‌بێت؟\nشۆڕش، دیارده‌یه‌که له کۆمه‌ڵگادا. سه‌رئه‌نجام، له ڕوانگه‌ی ڕێکخراوه‌یی و فکریی چه‌په‌وه ده‌گووترێت که، هه‌ر کاتێک ئێمه ئاماده بووین، ئه‌چین ده‌سه‌ڵات له‌ده‌ست ئه‌گرین. به‌ڵام تیۆری مارکسیستی ده‌ڵێت که، پێویسته کۆمه‌ڵگا بکه‌وێته نێو ده‌وره‌یه‌ک له گۆڕانکاری شۆڕشگێڕانه‌وه، تاوه‌کوو بتوانین له ئاڵوگۆڕی کۆمه‌ڵگادا ده‌خاڵه‌ت بکه‌ین. کۆمه‌ڵگایه‌ک، که نایه‌وێت ئاڵوگۆڕی به‌سه‌ردا بێت، به سه‌رکوت به‌ر به‌و کرێکاره ده‌گرێت، که ده‌ست بۆ ده‌سه‌ڵات ده‌بات، با ڕاده‌ی ڕێکخراوبوونی به هه‌ر ئه‌ندازه‌یه‌کیش بێت. ناکرێت تۆ، له به‌ره‌به‌یانێکی ئارامدا، له خه‌و ڕابیت و بڵێیت، من ئاماده‌م ده‌سه‌ڵات له‌ده‌ست بگرم، خودی کۆمه‌ڵگا له بار و دۆخێکی وه‌هادا، ڕێگات پێ نادات که ده‌سه‌ڵات له‌ده‌ست بگریت.\nجۆشخواردنی شۆڕشگێڕانه، هه‌ڵکشانی کاری سیاسی، له ئارابوونی ناکۆکییه‌ک له ناخی کۆمه‌ڵگه‌دا، که چینه‌کان بۆ ململانێکردن له‌گه‌ڵ یه‌کدی به كێش ده‌کات و له هه‌ندێک بڕگه‌ی تایبه‌تی نێو ئه‌و ململانێیه‌دا، ده‌کرێت ده‌سه‌ڵات بگریت، له‌و فاکته‌ره گرنگانه‌ن که، کاریگه‌ریان له‌سه‌ر مه‌سه‌له‌ی حیزب و ده‌سه‌ڵاتی سیاسی هه‌یه. ئایا، له هه‌ر کات و ساتێکدا، ده‌کرێت ده‌سه‌ڵات له ده‌ست بگیرێت؟ ئایا، ئه‌گه‌ر پێت وا بوو، که له باری ڕێکخراوه‌یی، چه‌ندایه‌تی، سه‌ربازی و هێزه‌وه ئاماده‌یت، ده‌کرێت ده‌سه‌ڵات له‌ده‌ست بگریت؟ ئایا ده‌سه‌ڵات، له هه‌ر بار و دۆخێکدا، قابیلی له‌ده‌ستگرتنه، یان ئه‌وه‌تا به ته‌نها، له نێو بار و دۆخێکی تایبه‌تیدا ئه‌کرێت ده‌ستی بۆ ببردرێت؟\nوه‌ڵامی من بۆ ئه‌م پرسیارگه‌له ئه‌مه‌یه:\nبه دیدی من، تیۆری زرک، هه‌میشه حیزب به بێ چین و چین به بێ حیزب له‌به‌رچاو ده‌گرێت. کاتێک که ده‌رباره‌ی حیزب ده‌دوێت، به ناونیشانی ڕێکخراوی شۆڕشگێڕانێکی بێ ڕه‌گ و ڕیشه له‌گه‌ڵ هه‌بوونی جیاوازییه‌ک ئه‌ویش ئه‌وه‌یه که، ئه‌مه ئه‌نجومه‌نێکی شۆڕشگێڕانه‌یه و به ته‌واوه‌تی له ده‌ره‌وه‌ی چینه و له ده‌روونی خودی چیندا هیچ کاریگه‌رییه‌کی نابێت و به‌ر هیچ کاریگه‌رییه‌کیش ناکه‌وێت. ئه‌م مه‌سه‌له‌یه‌مان له ئه‌ده‌بیاتی پێشووترماندا شرۆڤه کردووه. کاتێکيش باسی چین ئه‌کات، پێی وایه که، ئه‌م چینه بچووکترین حیزبیبوونیان (تحزب/ وه‌رگێڕی کوردی) له نێودا نییه، ئه‌وه خودی کرێکارانن که له حاڵی ته‌حه‌سون (ڕاگرتنی کار و مانه‌وه له شوێنی کار/ و. ک) و مانگرتندان و به هه‌مان سه‌روسیما و به ده‌سته‌گه‌لی ده‌سه‌ڵات ده‌گرن، وه ئه‌گه‌ر هاتوو ئه‌وانه، خۆیان ڕێکخراو کرد، یان ڕێکخراوێکی سیاسی له نێویاندا ته‌شه‌نه‌ی کرد، ئه‌وا یه‌کسه‌ر شۆڕشه‌که‌یان له‌که‌دار ئه‌بێت!\nبه شێوه‌یه‌کی گشتی، له ده‌ربڕینه زرکه‌کانی تیۆرییه باو و بڵاوه‌کاندا ئه‌م دوو جه‌مسه‌ره له ئارادایه: حیزب له لایه‌ک به بێ کرێکاران، کرێکاران له لایه‌کی دی به بێ حیزب.\nئه‌و مه‌سه‌له‌یه‌ی که، خه‌سڵه‌تی کرێکاریی یه‌ک حیزبی کۆمۆنیستی و کرێکاریبوونی، له هه‌بوونی یه‌ک به‌رنامه‌ی کرێکاریدایه، به بێ ئه‌وه‌ی به ناچاری تێکڕای کرێکاران، یان زۆرایه‌تی کرێکاران له‌گه‌ڵیدا بن، دیارده‌یه‌که که، ئێمه گه‌ره‌کمانه ته‌رحی بکه‌ین.\nحیزبێکی کرێکاری، با له نێو کرێکاراندا که‌مایه‌تیش بێت، له ساته‌وه‌ختی مێژوویی چاره‌نووسزازدا، ده‌توانێت، بزاڤی زۆرینه‌ی کرێکاران ڕێکبخات، ڕاپه‌ڕین به‌رپابکات، ده‌سه‌ڵات بگرێت و بیپارێزێت و له ڕاستیدا، له‌م ڕێییه‌وه ده‌توانێت، ببێته زۆرایه‌تی. به بڕوای من، ئه‌م کاره ده‌شێت بکرێت. پێویسته به‌م جۆره بێت، ئه‌گه‌ر نا، هه‌ر که‌سێک بێت، هه‌ر مامۆستایه‌کی زانکۆ که سۆسیالیزمی خوێندووه بڵێت، ئه‌م کاره جووت نایه‌ته‌وه له ته‌ک ئه‌و شته‌ی که من خوێندوومه، یان هه‌ر چه‌پێک که، وانه‌ی له ستالینیزمه‌وه وه‌رگرتووه، به ئێمه بڵێت، ئێوه له نێو کرێکاراندا، که‌مینه‌یه‌کی تایبه‌تن و مافی ئه‌وه‌تان نییه ده‌ست بۆ ده‌سه‌ڵات ببه‌ن، وه‌ڵامی من بۆ ئه‌وا‌نه به‌م جۆره‌یه: تیۆر‌ی ئێمه، هه‌ر له سه‌ره‌تاوه به‌م جۆره نه‌بووه، که ئێوه باسی ئه‌که‌ن.\nوه‌ڵامی من ئه‌مه ئه‌بێت، ئێمه هیچ کاتێک، ئه‌گه‌ر بزووتنه‌وه‌یه‌کی شۆڕشگێڕانه له ئارادا نه‌بێت، ناتوانین زۆرینه‌ی چین، بۆ لای خۆمان ڕابکێشین، هیچ کاتێک ناتوانین. پێویسته که‌مایه‌تیی شۆڕشگێڕ و کۆمۆنیستیی چین، له خه‌باتی کۆمه‌ڵایه‌تیدا، چه‌ند هه‌نگاوێکیان نابێت، تا ببێته هۆی ئه‌وه‌ی، زۆرایه‌تی چین پێیانه‌وه په‌یوه‌ست بن. ئه‌گه‌ر له هه‌ر جێیه‌ک، شوێنپێیه‌کتان نه‌بێت، هیچ هۆکارێک له ئارادا نییه، تاوه‌کوو که‌سێک پێتانه‌وه په‌یوه‌ست بێت. هیچ که‌سێک پاڵنه‌رێکی نییه، به حیزبێکه‌وه په‌یوه‌ست بێت که، به‌رنامه‌یه‌کی تایبه‌تی بۆ کارێکی گرنگ پێ نه‌بێت. جه‌ماوه‌ری خه‌ڵک، به که‌سانێکه‌وه په‌یوه‌ست ده‌بن که، به‌رنامه‌یه‌کی تایبه‌تییان بۆ گۆڕینی کۆمه‌ڵ هه‌یه. جه‌ماوه‌ری چینی کرێکار، کاتێک ته‌ماشا ئه‌کات که، ئێوه ڕاپه‌ڕین ده‌خه‌نه ده‌ستوری کاریانه‌وه و پاشان پێتان ناکرێ و ڕێکخستنه‌که‌یتان بۆ مه‌یسه‌ر نابێت، ده‌ڕوات په‌یوه‌ندی به حیزبێکی ڕیفۆرمیسته‌وه ئه‌کات که، به لای که‌مه‌وه ده‌توانێت زیادبوونی کرێکانیان بۆ مسۆگه‌ر بکات. په‌یوه‌ندی حیزب و چین له‌گه‌ڵ شۆڕش و چاکسازی، په‌یوه‌ندییه‌کی تایبه‌تی و به ته‌واوه‌تی مرۆڤایه‌تییه، ئه‌ویش باشبوونی بار و دۆخه له هه‌ر ساتێک و باشبوونی بار و دۆخی زینده‌گییه.\n   به‌ڵام ئه‌گه‌ر کرێکاران ببینن که، ئێوه به نیاز نین و له‌بارتاندا نییه به شێوه‌یه‌کی ئۆبژه‌کتیف، بزووتنه‌وه‌یه‌ک ڕێک بخه‌ن که، ئاکامێکی هه‌بێت، چاکه، ده‌ڕۆن ده‌نگ به هه‌مان حیزبی چه‌پی بۆرژوایی ده‌ده‌ن که، لانیکه‌م پێیان ده‌کرێت به‌ر به کۆنسێرڤاتیڤه‌کان بگرن، داکۆکی له لانیکه‌می ژیان بکه‌ن، یان له ده‌رمان و دکتۆری خۆڕایی پارێزگاری بکه‌ن…\nوه‌ڵامی خودی من به‌م بابه‌ته ئه‌مه‌یه:\nحیزبێکی کرێکاری، که که‌مایه‌تییه‌ک بێت، هێزێکی واقیعی له ده‌روونی چیندا هه‌بێت، حیزبێکی کۆمۆنیستی، که هێزێکی واقیعی هه‌ستپێکراوی له ده‌روونی چیندا هه‌بێت، که توانای کاری شۆڕشگێڕانه و ڕادیکاڵی له ئاستی کۆمه‌ڵایه‌تیدا پێ ببه‌خشێت، ئه‌وا له ڕێگه‌ی هه‌مان کاری شۆڕشگێڕانه و ڕادیکاڵی نێو مه‌یدانی کۆمه‌ڵایه‌تییه‌وه، ده‌توانێ باقی “چین”ه‌که بۆ خۆی ڕابکێشێ. میکانیزمی نزیکبوونه‌وه‌ی حیزب له ده‌سه‌ڵاتی سیاسی له په‌یوه‌ست به چینه‌وه ئه‌مه‌یه، حیزب کاتالیزاتۆری (catalysator، حفاز/ و. ک.) نییه تاوه‌کوو چین میتابۆلیزمی(کارلێکردن، تفاعل/ و. ک.) ده‌روونی خۆی تێدا ببینێت. به هه‌مان شێوه و به بڕوای من، هه‌مان که‌مایه‌تی و هه‌مان حیزبه ناچارن، که له پاش گرتنی ده‌سه‌ڵات یه‌کسه‌ر، ڕۆڵی یه‌کلاکه‌ره‌وه له ڕێکخستنی ده‌سه‌ڵاتدا بگێڕن.\nبه‌م پێیه، ئێمه‌ش هه‌روه‌کوو پارتگه‌لی بۆرژوازی، هه‌ڵپه‌ی ده‌سه‌ڵاتمانه، واته، ئێمه‌ش ده‌مانه‌وێت ده‌سه‌ڵات بگرین. ئه‌گه‌ر حیزبێکی بۆرژوازی بڵێت که، ده‌یه‌وێت ده‌سه‌ڵات به‌ده‌ست بهێنێت، ئایا پێیان ده‌ڵێین که، مه‌گه‌ر ئێوه حیزبێکی بۆرژوازی نین، ئایا ته‌واوی بۆرژوازی له‌گه‌ڵ ئێوه‌دان و لێیان ده‌خوازین که، نفوزی خۆیانمان له نێو تاک به تاکی بۆرژواکاندا پێ نیشان بده‌ن؟ وه‌ڵام ده‌ده‌نه‌وه و ده‌ڵێن، هه‌ڵبژاردن ئه‌که‌ین، تا ببینین که، ئه‌و نفوزه‌مان هه‌یه، یان نا؟ هه‌ڵبژاردن ئه‌و ڕێگایه‌یه که ئه‌وان، پرۆسه‌ی به‌ده‌ستهێنانی هێز و نفوز له نێو چینه‌که‌ی خۆیانى پێ نیشان ئه‌ده‌ن.\nئه‌گه‌ر هه‌ڵبژاردن به‌رنامه و ڕێگای ئێمه بۆ به‌ده‌ستهێنانی ده‌سه‌ڵات نییه، ئه‌وا ئێمه‌ش ده‌ڵێین، شۆڕش ئه‌که‌ین و پاشان ببینین که، کرێکاران پشتیوانیمان لێ ده‌که‌ن، یان نا؟ ئێمه‌ش ڕێک ئه‌م پرۆسه کۆمه‌ڵایه‌تییه ته‌رح ئه‌که‌ین. بێگومان ئه‌وان ده‌ڵێن که: ئێمه شۆڕشه‌که‌تانمان قبوڵ نییه. ئێمه‌ش ده‌ڵێین: هه‌ڵبژاردنه‌کانی ئێوه‌مان قبوڵ نییه. ئه‌مه‌وێ بڵێم که، ئه‌م دووتای ته‌رازووه هاوسه‌نگن.\nکاتێک له کۆنگره چووینه ده‌ره‌وه، بۆ نموونه، له چاوپێکه‌وتنێکدا ئه‌ڵێین، به‌ره‌و به‌ده‌ستهێنانی ده‌سه‌ڵاتی سیاسی هه‌نگاو ئه‌نێین، یه‌کسه‌ر چه‌پی ده‌ره‌وه‌ی خۆمان هاواری لێ به‌رز ده‌بێته‌وه و ده‌ڵێت، ببینن ئه‌وانه سیکت (سیکتاریست/ و. ک)ن ، گه‌ره‌کیانه ده‌سه‌ڵاتی سیاسی بۆ خۆیان پاوه‌ن بکه‌ن! وه‌ڵامی من بۆ ئه‌وانه ئه‌مه‌یه که، مه‌گه‌ر ئێوه له پێناوی چیدا هاتوون؟ ئایا ئێوه له‌و ئۆتۆمۆبیله کۆنه ئه‌ڵمانییه‌ن که مۆتۆڕه‌که‌ی له دواوه‌یه، تا چین بده‌نه پێش خۆتان؟ ئه‌ی فه‌لسه‌فه‌ی بوونی خودی ئێوه چییه؟\nبه بڕوای من، په‌یوه‌ندی نێوان حیزب و چین له بازنه‌یه‌کدا دێت و ده‌چێت، لاواز ده‌بێت و به‌هێز ده‌بێت. پله پله هه‌ڵناکشێ و پاشه‌که‌وت ناکرێ. ئێوه به ناونیشانی حیزبێکی سیاسی، له هه‌ر ده‌وره‌یه‌کدا، هه‌لێکی دیاریکراوتان له‌به‌رده‌ستدایه که، چین، بۆ هه‌ستانێک، بۆ به‌ده‌ستهێنانی ده‌سه‌ڵاتی سیاسی، ساز و ئاماده بکه‌ن. ئه‌گه‌ر له‌مه که‌ڵک وه‌رنه‌گری، ئه‌بێ بڕۆیت له سه‌ره‌تاوه تێ هه‌ڵچیته‌وه. هێز له جێیه‌ک بۆ ئێوه پاشه‌که‌وت نابێت. ڕه‌نگه له بیره‌وه‌ری مێژوویی کرێکاران، بیره‌وه‌ریی کۆمه‌ڵگه، نفوزی نێو چه‌پدا بمێنێته‌وه، به‌ڵام نفوزی سیاسی ئێوه له نێو کرێکاراندا له شوێنێکدا پاشه‌که‌وت ناکرێت. کرێکار دێت و ده‌ڕوات، ده‌وره‌یه‌ک له‌گه‌ڵتاندایه و ده‌وره‌یه‌ک له‌گه‌ڵتاندا نییه. ئه‌گه‌ر شۆڕش بکه‌یت و شۆڕش شکست بخوات، کرێکاران ڕیزه‌کانت شه‌پۆل شه‌پۆل به‌جێ ده‌هێڵن. منیش بم ئه‌ڕۆم و به‌جێت ئه‌هێڵم. هه‌ر که‌سێک ئه‌قڵی پێ بشکێ، پاش تێکشکانی شۆڕش، حیزبه کۆمۆنیسته‌کان به‌جێده‌هێڵێت. به‌رده‌وامی ژیانی حیزبێکی کۆمۆنیستی له بار و دۆخێکی وادا، به‌رنامه و نه‌خشه‌یه‌که، که ئه‌و حیزبه کۆمۆنیسته ڕێنوێنی بکات و له‌سه‌ر پێ ڕای بگرێ، به‌ڵام له‌م هه‌لومه‌رجه‌دا، ئه‌گه‌ر که‌سێک یه‌ک هه‌نگاو له‌و لای ئه‌و شوێنه‌وه ڕاوه‌ستابێت، ئه‌وا ده‌ڕوات، ئۆقره‌ی لێ ده‌بڕێت.\nخه‌ڵکی پێیان خۆشه، له بری ئه‌وه‌ی سیناریۆیه‌کی سه‌یر و سه‌مه‌ره بۆ زینده‌گییان بکێشن، له دنیادا بژین و باش بن، خۆشگوزه‌ران بن، تێکه‌ڵی و دۆستایه‌تییان هه‌بێت.\nئێمه کۆمه‌ڵه که‌سانێکین، له‌به‌ر هه‌ندێک هۆ، جۆره سیناریۆیه‌کی زینده‌گی، بۆ خۆمان هه‌ڵده‌بژێرین، وه‌لێ جه‌ماوه‌ری فراوانی خه‌ڵک، ئه‌م کاره ناکه‌ن. سه‌رئه‌نجام، ده‌وره‌یه‌ک بۆ ئێمه هه‌یه، که، کار و چالاکی تێدا ئه‌نجام بده‌ین، یان ئه‌وه‌تا به ئه‌نجامێکی ده‌گه‌یه‌نین، یان ئه‌بێ هه‌مدیسان له سه‌ره‌تاوه ده‌ست پێ بکه‌ینه‌وه.\nئایا گرتنی ده‌سه‌ڵات، په‌یوه‌سته به نفوزی ئێمه له نێو چینی کرێکاردا، به جۆرێک که، هه‌ر کاتێک به‌و ئاسته گه‌ییشتین و هه‌ر کاتێک گه‌ره‌کمان بێت، بچین ده‌سه‌ڵات به‌ده‌سته‌وه بگرین؟ به بڕوای من، نه‌خێر! حیزبێک ده‌توانێت ده‌سه‌ڵات له‌ده‌ست بگرێت که، ئه‌و هه‌لومه‌رجه‌ی که ئه‌م ده‌سه‌ڵاته له نێویدا ئاوێزان (هه‌ڵواسراو، معلق/ و. ک.)ه، ده‌سنیشان بکات. ئه‌گه‌ر ئه‌م ڕوانگه‌یه‌مان نه‌بێت، هیچ کاتێک ناتوانین ده‌سه‌ڵات له‌ده‌ست بگرین، ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر هێزێکی مه‌زنیش له کرێکاران له‌گه‌ڵماندابن.\nله مێژووی پارته چه‌په‌کاندا نموونه‌گه‌لی زۆر هه‌یه، که ته‌نانه‌ت سیمپاتی ته‌واوی کرێکارانی بۆ خۆی به‌ده‌ستهێناوه، ئه‌گه‌ر ده‌ستیان بۆ ڕاپه‌ڕین ببردبایه، کاره‌که ته‌واو ببوو. ڕاپه‌ڕینیان نه‌کرد، ئه‌و کرێکارانه‌ش که له‌گه‌ڵیاندابوون، ڕۆیشتن، ڕابه‌رانیشیان گیران و له سێداره دران. چه‌ندین نموونه له سه‌ر حیزبه چه‌په‌کان هه‌یه، که دواتریش سه‌رکۆنه کراوون که: ئێوه ئه‌م هه‌موو نفوزه‌تان هه‌بوو، هێز و تواناتان هه‌بوو و … بۆچی له‌و هه‌لومه‌رجه دیاریکراوه‌دا، که مه‌سه‌له‌ی ده‌سه‌ڵات کراوه بوو، نه‌چوون ده‌سه‌ڵات بگرن؟\nڕه‌نگه بڵێن، کرێکاران له هه‌لومه‌رجێکی وادا ڕیزه‌کانمان به‌جێ ناهێڵن. به‌ڵام بۆرژوازی که بێکار دانانیشێ، پڕوپاگه‌نده ئه‌کات، پێشنیاری ڕیفۆرم ئه‌کات و چاکسازی له کۆمه‌ڵدا ئه‌کات، ئه‌و مۆڵه‌تی چوون بۆ پیکت (picket، کۆڕوکۆمه‌لی ناڕه‌زایه‌تی/ و.ک.) نادات، تا بگات به‌وه‌ی ئێمه، بۆ به‌ده‌سته‌وه‌گرتی ده‌سه‌ڵات، کار له نێو کرێکاراندا بکه‌ین، کارێک ده‌کات، که له توانای ئێوه‌دا نه‌بیت.\nبه له‌به‌رچاوگرتنی ئه‌م فاکتۆرانه، به بڕوای من مه‌سه‌له‌که به‌م شێوه‌یه فۆرموله ئه‌کرێت:\nحیزبی کۆمۆنیستی کرێکاری له حاڵێکدا که، خاوه‌نی به‌شی کاریگه‌ری کرێکاران بێت، به‌شی که‌مایه‌تی، وه‌لی که‌مایه‌تییه‌کی کاریگه‌ر و یه‌کلاکه‌ره‌وه‌ی کرێکاران، که‌مایه‌تییه‌کی خاوه‌ن ده‌نگی کرێکاران له کۆمه‌ڵگادا و که‌مایه‌تییه‌کی چالاکی کرێکاران بێت، ئه‌گه‌ر حیزبی کۆمۆنیستی کرێکاری حیزبێک بێت به‌م مانایه که، په‌یوه‌ندی له‌گه‌ڵ چینی کرێکاردا پته‌و بێت، به‌رنامه‌ی شۆڕشگێڕانه‌ی هه‌بێت، نفوزی خۆی له سه‌رده‌مانێکدا به ڕاده‌یه‌ک گه‌یاندبێت، که له ئاستی کۆمه‌ڵایه‌تی و له ناوجه‌رگه‌ی دنیای سیاسه‌تدا، به وێنه‌ی یه‌کێک له یاریکه‌رانی ئه‌سڵی گۆڕه‌پانی سیاسه‌ت ده‌رکه‌و‌تبێت، ئه‌گه‌ر ئه‌م حیزبه، هه‌سته‌وه‌ری بۆنکردنی به جۆرێک بێت، که بکارێت، ئه‌و هه‌لومه‌رجه‌ی، که مه‌سه‌له‌ی ده‌سه‌ڵاتی سیاسی له کۆمه‌ڵگادا کراوه‌یه و بووه به بابه‌تی مشتومڕی کۆمه‌ڵایه‌تی، ده‌سنیشان بکات، ده‌توانێت ده‌سه‌ڵاتی سیاسی به‌ده‌ست بهێنێ. بێجگه له‌مه، ناتوانێت ده‌سه‌ڵات به‌ده‌ست بهێنێ.\nچاره‌نووسێکی حه‌تمی و ته‌وزی (جبري) له ئارادا نییه. به‌و کفرانه‌ی، که گوتم، ئێمه ده‌سه‌ڵات به‌ده‌ست ئه‌هێنین. ئه‌وه‌ی سه‌رنجڕاکێشه له مه‌سه‌له‌که‌شدا، حه‌تمی نه‌بوونی چاره‌نووسی ئێمه‌یه. مه‌سه‌له‌که به پراکتیکی خۆمانه‌وه، به توانستی ده‌ستنیشانکردنمانه‌وه، به فاکتۆری بڕیار و ئیراده‌ی به ئاگایانه‌ی خۆمانه‌وه، له‌و ده‌ورانانه‌ی که هه‌لی به‌ده‌ستهێنانی ده‌سه‌ڵات به ڕووی ئێمه‌دا کراوه‌یه، په‌یوه‌سته. من پێشتریش گوتوومه، سۆسیالیزمیش چشتێکی حه‌تمی و ته‌وزی نییه…\nبه‌داخه‌وه، له ژیانی ئێمه‌دا جارێک یان دووجار بارودۆخی وا دێته‌کایه‌وه. ئێوه پێویسته به‌رنامه و نه‌خشه‌ی خۆتان بۆ ئه‌و بار و دۆخه بنووسنه‌وه. ئه‌وه‌ی، که پرۆسه‌ی په‌ره‌سه‌ندنی کۆمه‌ڵگا حه‌تمی نییه و له پاش من، کرێکاران و خه‌ڵکانێک به ناوی من و ئێوه‌وه دێن و سه‌رئه‌نجام ده‌سه‌ڵات ده‌گرن، هیچ ئارامییه‌ک به من و به‌م حیزبه تایبه‌ته نابه‌خشێت. به‌ڵکوو پێویسته، ئه‌م حیزبه تایبه‌ته بێت و بڵێت، که بۆ به‌ده‌سته‌وه‌گرتنی ده‌سه‌ڵاتی سیاسی، بۆ ئێمه و له زه‌مانی ئێمه و کرێکاراندا، هه‌وڵ ئه‌دات، نه‌ک ئه‌وه‌ی، خه‌ریکی شرۆڤه و ڕوونکردنه‌وه‌ی سیناریۆیه‌ک بیت، که بڕیاره جیهان به‌پێی یاساکانی خۆی تێپه‌ڕێنیت.\nسه‌رئه‌نجام، به‌ده‌ستهێنانی ده‌سه‌ڵاتی سیاسی کارێکی عه‌مه‌لییه. به یه‌ک مانا، پێویسته بڵێم که، ده‌سه‌ڵاتی سیاسی ئه‌مانه ده‌گرێته‌وه:\n١. ببێته نه‌ریت (سونه‌ت)ێکی سیاسی و خه‌باتکاری زیندوو، له هه‌ناوی کۆمه‌ڵگا و چینی کرێکاردا. ئه‌م نه‌ریته، که له‌گه‌ڵ هه‌ر هه‌ڵکشان و داکشانێکدا له‌به‌ین ناچێت. ئه‌گه‌ر ئێوه توانیبێتتان ببنه نه‌ریتێکی سیاسی، ئه‌وا کۆمۆنیزمی کرێکاری بووه به یه‌کێک له هێزه ده‌خاڵه‌تگه‌ره کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کان، یه‌کێک له‌و هێزه کۆمه‌ڵایه‌تییانه‌ی که هه‌یه، ئه‌گه‌ر گریمان، هه‌ڵبژاردن ئه‌نجام درا، ڕه‌نگه ١٠ یان ٣٠ی له سه‌دی ده‌نگی کرێکارانی به‌ده‌ستبهێنێت، به‌ڵام هێزێکه له مه‌یداندا، به‌شێکه له ژیانی خه‌ڵک، به‌شێکه له پێکهاته‌ی سیاسی کۆمه‌ڵ. ئه‌مه کارێکه، به‌ده‌ر له هه‌ڵکشان و داکشانه‌کان، به‌ده‌ر له بار و دۆخی شۆڕشگێڕانه و نا‌شۆڕشگێڕانه، ئێوه ده‌توانن پێوه‌ی سه‌رقاڵ بن و ئه‌وه مسۆگه‌ر بکه‌ن، که ئه‌م نه‌ریته بمێنێته‌وه و ڕێگای خۆی بکاته‌وه.\n٢. به ناونیشانی یه‌ک حیزب، پێویسته هه‌لومه‌رج و بار و دۆخێک که بۆ به‌ده‌ستهێنانی ده‌سه‌ڵاتی سیاسی ئاماده‌یه، بناسیت و ده‌ستبکه‌یت به ده‌سته‌به‌رکردنی پێویستییه‌کانی. ئه‌و ده‌مه شانسی ئه‌وه‌ت ئه‌بێت که، ده‌سه‌ڵاتی سیاسی به‌ده‌ستبهێنیت و ببیته حیزبی زۆرایه‌تی، یانی، حیزبی زۆرینه‌ی کۆمه‌ڵ. ئه‌مه میکانیزمی به “زۆرایه‌تیبوون”ه، نه‌ک به پێچه‌وانه‌وه یانی، “زۆرایه‌تیبوون” میکانیزمی به‌ده‌ستهێنانی ده‌سه‌ڵات بێت.\nده‌ستبردنی چینی شۆڕشگێر بۆ به‌ده‌ستهێنانی ده‌سه‌ڵات، مه‌رجی زۆرایه‌تیبوونه له کۆمه‌ڵدا، نه‌ک به پێچه‌وانه‌وه. زۆرایه‌تیبوون له کۆمه‌ڵگای ده‌ره‌وه و له په‌راوێزی مێژوودا، مه‌رجی مانه‌وه له مه‌یدانی ئه‌سڵی مێژوودا نییه. ئه‌مه ئه‌سته‌مه. ئه‌مه ئه‌و چوارچێوه‌یه‌یه که له هه‌ر گۆشه‌یه‌که‌وه تێی بڕوانیت، تایبه‌تمه‌ندییه‌کانی ئێمه و پرۆسه‌ی زۆرایه‌تیبوونی ئێمه نیشان ئه‌دات. نه‌ک پرۆسه‌ی ورده ورده‌ی په‌ره‌سه‌ندنی مێژوویی و به‌رئه‌نجامی پرۆسه‌ی ته‌بلیغ و ته‌رویج و هاوخه‌تکردنی پێشوه‌ختی زۆرایه‌تی چین، که هه‌ڵوێستی هه‌میشه‌یی چه‌پی تا ئێستا بووه.\nمن هه‌وڵم دا، سه‌باره‌ت به‌و پێویستییانه‌ی که، چۆن ده‌توانیت بۆ نه‌ریتێکی سیاسی زیندوو له هه‌ناوی کۆمه‌ڵدا بگۆڕێیت، بدوێم. من کۆمه‌ڵه تێزێکی دیاریکراووم له په‌یوه‌ست به حیزبێکی تایبه‌ت و گراییشێکی تایبه‌ت له کۆمۆنیزم، خسته ڕوو. له په‌یوه‌ست به حیزبه کۆمۆنیسته‌کانه‌وه به شێوه‌یه‌کی گشتی، قسه و باسم نه‌کردووه. ئه‌و پێویستییانه ده‌ژمێرم:\n– یه‌که‌مین مه‌رجی ئاماده‌بوونی ئێمه له‌و جه‌نگه‌ی که بۆ ده‌سه‌ڵات ده‌کرێت، ئه‌وه‌یه، که ئاڵاهه‌ڵگری چه‌پی زێده‌ڕه‌وی (افراطی) نێو هه‌ناوی کۆمه‌ڵگا بین، نه‌ک که‌سی دووه‌م و سێیه‌م. ده‌بێت ئاڵای چه‌پی زێده‌ڕه‌و له کۆمه‌ڵگادا، چه‌پی کرێکاری له کۆمه‌ڵگادا، به بێ ڕکابه‌ر (منافس) له ده‌ستی ئێمه‌دا بێت. ئێمه به ناونیشانی نوێنه‌ری ڕاپه‌ڕینی کرێکاریی داهاتوو، به ناونیشانی ئه‌و تارمایییه‌ی که له بان سه‌ری کۆمه‌ڵگاوه دێت و ده‌چێت، بناسرێین. ببینه ئه‌و لایه‌نه‌ی که، گشت ئه‌و هێزانه- که داکۆکی له‌و هه‌لومه‌رجه‌ی که هه‌نووکه له ئارادایه ئه‌که‌ن- گه‌ره‌کیانه تاوانباری بکه‌ن. ئه‌م حیزبه، ئه‌و حیزبه بێت که، ئاڵای ناڕه‌زایه‌تی ڕادیکاڵی کرێکاری، ئاڵای مارکسیزم، ئاڵای ڕه‌خنه‌ی سۆسیالیستی له‌و کۆمه‌ڵگایه‌ی له ئارادایه، له ده‌ستدابیت. نه‌ک یه‌کێک له به‌شداریکه‌رانی چه‌پ، به‌ڵکه نوێنه‌ری کۆمۆنیزمی کرێکاری بێت. دواتر ده‌توانین ده‌رباره‌ی ئه‌وه‌ی، که تا چ ئه‌ندازه‌یه‌ک به‌و ئاقاره‌دا چووینه‌ته پێش، یان هێشتا مه‌ودای نێوانمان چه‌نده، یان به کوێ گه‌ییشتووین، بکۆڵینه‌وه.\nئه‌مه یه‌کێکه له‌و قه‌ڵه‌مڕه‌وانه‌ی که پێویسته ئێمه بچینه ناویه‌وه. چونکه کاتێک کۆمه‌ڵگا ئێمه به ناونیشانی چه‌پ بناسێت و کاتێک بیری کرده‌وه، که ئه‌بێ ده‌سه‌ڵات بداته ده‌ستی چه‌پی زێده‌ڕه‌و، ئه‌مانه بوار ئه‌که‌نه‌وه، که ئێمه ده‌سه‌ڵات بگرین. به‌ڵام ئه‌گه‌ر کۆمه‌ڵگا بۆ نموونه، حیزبی توده به ناونیشانی نوێنه‌ری چه‌پی زێده‌ڕه‌و بناسێت و ئاره‌زووی ئه‌وه بکات، که ده‌سه‌ڵات به چه‌پ بدات، ئه‌وه به حیزبی توده‌ی ده‌سپێرێت. ئه‌گه‌ر کۆمه‌ڵگا پێی وابێت که مارکسیسته‌کان له فیدائی و نه‌ریتی فیدائیدا به‌رجه‌سته بوونه و کاتێک که پێی خۆشه و شه‌یدای ئه‌وه‌یه که، ده‌سه‌ڵاتی سیاسی بداته ده‌ستی سۆسیالیسته‌کان، ئه‌وه به چریکه فیدائییه‌کانی ئه‌دات.\nپێویسته ئاڵاهه‌ڵگری ئه‌و خواستانه، ئه‌و پێویستی و ئه‌و به‌رنامه و ئامانجه کۆمه‌ڵایه‌تییانه، ئه‌و ڕه‌خنه سیاسییه له هه‌ناوی کۆمه‌ڵدا بیت، تا خه‌ڵکی بڵێن، با ئه‌مانه تاقی بکه‌ینه‌وه، با له پشت ئه‌مانه‌وه خۆمان ته‌یار بکه‌ین. پێویسته له‌سه‌ر تۆ، ئه‌وه ده‌سته‌به‌رکه‌یت، که تۆ ئه‌و بزووتنه‌وه‌یه‌یت. ئه‌گه‌رنا، که‌سانێکی زۆر، وێنه‌ی مارکسیان به‌رز کرده‌وه و به سه‌رئه‌نجامێکی دیکه گه‌ییشتن.\n– دووه‌م، ئه‌وه‌ی که، ئه‌بێ به‌شی چالاک، به‌رچاو و مه‌لموسی ئۆپۆزیسیۆنی کۆمه‌ڵگا بین. ئه‌وه‌م له‌سه‌ره‌تای قسه‌کانمدا گوت که، ده‌بێت له په‌راوێزی سیاسه‌ته‌وه به‌ره‌و دڵی کۆمه‌ڵگا بڕۆین. ده‌بێت یه‌کێک له چه‌ند یاریکه‌ری ئه‌سڵی دابه‌شکردنی ده‌سه‌ڵات و یه‌کێک له چه‌ند یاریکه‌ری ئه‌سڵی هه‌لومه‌رجی سیاسی کۆمه‌ڵگا بین. باسی حیزب و ده‌سه‌ڵاتی سیاسی ته‌نها ئه‌وه نییه که، ئایا ئێمه ده‌توانین ده‌وڵه‌ت به‌ده‌ست بهێنین، یان نا؟ به‌ڵکه ئه‌وه‌یه، ئایا ده‌توانین هێزێک له ده‌روونی کۆمه‌ڵگادا به‌ده‌ست بهێنین که، جێگای سه‌رنج بێت و بتوانین دواتر له ململانێی نێوان هێزه‌کان له‌سه‌ر ده‌سه‌ڵات به کاری به‌رین و فکرێکی لێ بکه‌ینه‌وه؟ ئه‌گه‌ر به‌رامبه‌ره‌که‌مان سوپای هه‌یه، تاوه‌کوو که‌سێک به یه‌خسیری بهێڵێته‌وه، ئه‌وا ئێمه‌ش به هه‌مان شێوه، گه‌ره نوێنه‌ری ئه‌و هێزه بین له کۆمه‌ڵگادا. ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر نه‌مانتوانی گشت ده‌سه‌ڵاتیش گیربخه‌ین، پێویسته له هه‌ناوی کۆمه‌ڵگای بۆرژوازیدا، هێزێک بین، حیسابمان بۆ بکرێ و بڵێن، “ئه‌وانه جێگای مه‌ترسین”. ده‌بێت هێز بین، ده‌بێت قسه‌ی خۆمان بکه‌ین، بڵندگۆ به ده‌ستمانه‌وه‌بێت و ده‌بێت به‌شی واقیعی ئۆپۆزیسیۆن بین. دوایی ئه‌چینه سه‌ر ئه‌وه‌ی که، حیزبی کۆمۆنیستی کرێکاری تا چ ڕاده‌یه‌ک له‌م تێڕوانینه نزیک بووه‌ته‌وه. من خۆشحاڵم که خه‌ریکین له‌مه نزیک ببینه‌وه، چ له‌یه‌که‌م و چ له دووه‌م نزیک بووینه‌ته‌وه.\n– سێیه‌م، ده‌بێت حیزبی ئه‌و چینه بین. من ئه‌زانم که، ڕه‌وتگه‌لێکی به ته‌واوی بێ ڕیشه، ده‌توانن له هه‌لومه‌رجێکی تایبه‌تیدا ڕیشه دابنێن و بێن و به ناونیشانی یه‌ک داروده‌سته‌ی بێ نه‌ریت ده‌سه‌ڵات به‌گیرخه‌ن، لێ ناچارن له میانه‌ی پرۆسه‌یه‌که‌وه، پایه‌کانی خۆیان له‌سه‌ر یه‌کێک له چینه کۆمه‌ڵایه‌تی و نه‌ریته کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کان که، له نێو ئه‌و کۆمه‌ڵگایه‌دا هه‌ن گیر بکه‌ن، چونکه، چینگه‌لی کۆمه‌ڵایه‌تی نێو ئه‌و کۆمه‌ڵگایه‌ن. ناکرێت ته‌نها به ناونیشانی دوازده که‌سی نه‌گریس و گروهێکی دڕ، بڕۆى چنگ له ده‌سه‌ڵات گیر بکه. ئه‌بێ ته‌قه‌لای ئه‌وه بکه‌یت، له لایه‌ن توێژێکی کۆمه‌ڵایه‌تی و به کۆمه‌کی ئه‌و، ده‌سه‌ڵات به‌ده‌ست بهێنی. ئه‌و چینه بۆ ئێمه، چینی کرێکاره و ئه‌و توێژه بۆ ئێمه، توێژی سۆسیالیست و ڕادیکاڵی چینی کرێکاره، که له مێژه‌وه سه‌باره‌ت به وان قسه‌مان کردووه. ئێمه ئه‌بێ به‌شێک بین له‌م توێژه و به کرده‌وه په‌یوه‌ندیمان له‌گه‌ڵیدا هه‌بیت. ئه‌مه گۆشه‌یه‌ک له په‌یوه‌ندی نێوان ئێمه و ده‌سه‌ڵاتی سیاسییه که، هێشتا به عه‌مه‌لی فه‌راهه‌م نه‌بووه. ئێمه له په‌یوه‌ندییه‌کی زیندوو، خوڵقێنه‌ر و به‌یه‌کترئاوێزان، له‌گه‌ڵ به‌شی ڕادیکاڵ و سۆسیالیست و ناڕازی چینی کرێکاری ئێراندا نیین. خودی ئه‌م به‌شه‌ی چینه‌که، زۆر ده‌ستئاوه‌ڵه نییه، تاوه‌کوو خۆی نیشان بدات و تێبگه‌ین که، چۆن بیر ده‌کاته‌وه و چ ئاراسته‌یه‌کی هه‌یه. بار و دۆخی سه‌رکوت، نه‌یهێشتووه ئه‌و به‌شه، ئه‌م هه‌له‌ی بۆ بڕه‌خسێ، به‌ڵان به هه‌ر حاڵ ده‌توانین، به شێوه‌یه‌کی ئۆبژه‌کتیف ئه‌وه ببینین که، ئه‌مه یه‌کێکه له که‌موکورتییه‌کانمان.\n– چواره‌م، ده‌بێت تواناى ڕابه‌ری له خۆت نیشان بده‌یت، ئه‌مه‌ش به‌و مانایه‌یه، ئه‌و حیزبانه‌ی، که ده‌یانه‌وێت ڕه‌دووی جه‌ماوه‌ر بکه‌وون، ئه‌و حیزبانه‌ی، که به قه‌ولی خۆیان بڕیاره له جه‌ماوه‌ره‌وه فێربن، ئه‌و حیزبانه‌ی، که ده‌یانه‌وێت له ئاراسته‌کانی خودی چینه‌که بڕوانن و پاشان خۆیانی پێ ڕه‌نگ که‌ن، به بڕوای من، شانسێکی زۆريان نییه، که به جێیه‌ک بگه‌ن. چونکه له بار و دۆخی سه‌ختدا، ئاراسته گشتییه‌کانی چینه‌که ڕوو له پاشه‌کشه‌یه و له بار و دۆخی خۆشیدا، ئه‌شێت به جۆرێکی دیکه بێت. له بار و دۆخێکدا که، حیزبێکی گه‌وره‌ی ڕیفۆرمیست له ئارادا بێت، ده‌شێت ئاراسته‌ی چینه‌که به‌و جۆره بێت که، پشتیوانی له‌و حیزبه بکات.\nپێویسته قسه‌یه‌ک بکه‌ین، که بتوانێت چینه‌که له‌و شوێنه‌ی ئێستایه‌وه بۆ شوێنێکی دیکه ببات و توانایی ئه‌وه‌ت هه‌بێ، که ئه‌مسه‌ر و ئه‌وسه‌ر بکه‌یت و له‌نێوچاوانی تۆدا ئه‌وه ببینن، که قسه‌کانت ماقوڵ و عه‌مه‌لین، ئه‌مه یانی، توانایی گواستنه‌وه‌ی باسی خۆتان بۆ چینه‌که. یانی، توانایی ڕابه‌ریکردنی ده‌وێ. ئه‌مه باسێک نییه، ته‌نها له چوارچێوه‌ی قاییلپێکردندا بێت، به‌ڵکه په‌یوه‌ندییه‌کی کۆمه‌ڵایه‌تییه.\nڕێگه بده‌ن با بڕێک زۆرتر، هه‌ر یه‌کێک له‌و چوار خاڵه‌ی که لێی دوام، شی بکه‌مه‌وه:\n– ده‌رباره‌ی په‌یوه‌ندی له‌گه‌ڵ چین. مه‌سه‌له‌ی بوون به به‌شێک له چین، ته‌نها په‌یوه‌ندییه‌کی حزوری، تاک به تاک و په‌یوه‌ندییه‌کی سوز‌نی و تاقیگایی نییه. ئه‌گه‌ر چین تۆ (حیزب)، به ناونیشانی بزووتنه‌وه‌یه‌ک که له مه‌یداندایه، ببینێ، سه‌رنجی بۆلای تۆ (حیزب) ده‌چێت. به‌م پێیه، به‌شێک له مه‌سه‌له‌ی، په‌یوه‌ندی نێوان حیزب و چین، په‌یوه‌سته به‌وه‌ی، که حیزب له سه‌ر ئاستی سیاسی، چ کارێک ده‌کات؟ به‌شێکی په‌یوه‌ندیگرتنه له‌گه‌ڵ کۆڕ و کۆمه‌ڵی کرێکاری و ئاماده‌گیته له نێویاندا. به‌شێکی به فه‌رمی ناسینته، به ناونیشانی ڕه‌وتێکی واقیعی له نێو چینی کرێکاردا، که له بیری ئه‌م مه‌سه‌لانه‌دایه. هه‌موو ئه‌مانه، پله‌یه‌ک له ئاکتیڤیزم (activism/ و. ک.)ی سیاسی ئه‌خاته ده‌ستوری کارمانه‌وه. ئاکتیڤیزمێک، که، ئه‌مڕۆ حیزبی کۆمۆنیستی کرێکاری له ده‌ره‌وه‌ی وڵات له خۆی نیشانی ئه‌دات، ته‌نها زه‌ینی ڕای گشتی بۆ خۆی ڕاناکێشێ، به‌ڵکه سه‌رنجی کرێکاریش ڕاده‌کێشێ. سه‌رنجی کرێکار بۆ به‌ڵگه‌نامه‌کانت، بۆ که‌سه‌کانت، بۆ باسه‌کانت، به‌ڵگه‌هێنانه‌وه‌کان(استدلال)ت، بۆ ڕێکخراوه‌کانت، ڕاده‌کێشی. سه‌رئه‌نجام، له قسه‌کانی ڕۆژی یه‌که‌میشدا گوتم، که ئه‌م مه‌یدانی ناوه و ده‌ره‌وه‌ی وڵاته به‌یه‌که‌وه گرێ دراوون و کار له یه‌کدی ده‌که‌ن. سه‌رئه‌نجام ده‌توانین له باسه‌کانماندا بچینه سه‌ر ئه‌وه‌ی، که بۆچی ده‌ڕۆین و ئه‌م ئاکسیۆنه ڕێک ئه‌خه‌ین؟ مه‌رج نییه فاکتۆره ناوخۆ‌ییه‌کان، پێویستبوونی ئه‌و ئاکسیۆنه ڕۆشن بکاته‌وه، یان هۆکاره‌کانی شی بکاته‌وه. به‌ڵام من به ئاکسیۆنێک هه‌ڵئه‌ستم، تا به که‌سێک- بۆ نموونه، له تاران یان ئه‌سفه‌هانه، ده‌یه‌وێت په‌یوه‌ندی به ئێمه‌وه بکات- بڵێم، ئه‌گه‌ر چوویته ده‌ره‌وه و ویستت بزانێت که ئه‌وانه کێن، بچۆ بۆ فڵانه شوێن، تاوه‌کوو بزانێت له‌گه‌ڵ بیرۆی کامه ڕێکخراو په‌یوه‌ندی ببه‌ستێت، یان ته‌له‌فۆن بۆ چ ژماره‌یه‌ک بکات.\n– تا ئه‌و جێگایه‌ی به خاوه‌ندارێتی ئاڵای چه‌پ و کۆمۆنیزمه‌وه په‌یوه‌سته، به بڕوای من ئه‌مه قه‌ڵه‌مڕه‌وێک نییه که، ته‌نها به ئێران و زمانی فارسی، کوردی، یان عه‌ربییه‌وه سنورداربێت.\nحیزبێک، که ئاڵا هه‌ڵگری مارکسیزمه، ناتوانێت ئاڵاهه‌ڵگری مارکسیزم له ئاستێکی جیهانیتردا نه‌بێت، یان لانیکه‌م، یه‌کێک له بانگه‌شه‌که‌ران و لایه‌نه ئه‌سڵییه‌کانی باس و توێژینه‌وه‌کانی مارکسیستی له‌سه‌ر ئاستی جیهاندا نه‌بێت. یه‌کێک له گرفته‌کانی ئێمه ئه‌وه‌یه که، به‌ده‌ر له‌وه‌ی که باسه مارکسیستییه‌کان له ئاستی جیهانیدا داکشاوه، یان باو نییه، له‌و ئاسته‌دا ده‌رنه‌که‌وتووین. به بڕوای من، ئه‌مه یه‌کێکه له باسه بنه‌ڕه‌تییه‌کانمان، هه‌ر ئه‌وه‌نده به‌سه، که ئێمه ده‌ست به‌م کاره بکه‌ین و به‌و ئاراسته‌یه‌دا بڕۆین و تا جارێکی تر ئه‌وه بۆ کرێکار بچه‌سپێته‌وه، که ئێمه ئاڵاهه‌ڵگری مارکسیزمین. ئێستا ئیتر، گروپه مارکسییه‌کان ئه‌مه به فه‌رمی ده‌ناسن و هه‌ندێک جار پێ له‌سه‌ر ئه‌وه داده‌گرن، که مارکسیسته‌کان ئه‌وانن و هه‌ندێک جار ده‌که‌ونه نوکته گێڕانه‌وه و ده‌ڵێن: بڕوانن مارکسیزمی ئه‌وانه چۆنه! ده‌ڵێن: ئه‌مه مارکسیزم نییه و…\nگۆواری تیۆری و سیاسی که توانایی ئه‌م ڕه‌وته له بواری تیۆری مارکسیستی و سۆسیالیستی ده‌رئه‌خات، ئه‌بێ هه‌بێت. به‌رنامه‌ی حیزب، یه‌کێکه له خاڵه به‌هێزه‌کانمان که، که‌سانی تر ده‌بێت بێن لێکۆڵینه‌وه‌ی له‌سه‌ر بکه‌ن و پێی قانع ببن. هه‌روه‌ها سه‌باره به باسه مارکسیستییه‌کانی تر و ڕه‌خنه‌ی مارکسیستی ئێمه له مه‌ڕ پرسه جۆراوجۆره‌کانيش. هه‌نووکه ئێمه ئه‌وه‌نده‌ی وه‌ک ڕه‌وتێکی دژه‌ئایینی ده‌ناسرێین، ئه‌وه‌نده وه‌ک ڕه‌وتێکی ئه‌هریمه‌ن(طاغوت)ی ناناسرێین. ده‌ڵێن ئه‌وانه، هه‌مان ئه‌و که‌سانه‌ن که، بچوکترین بایه‌خێک به ئایین ناده‌ن. هه‌موو ده‌ڵێن، ڕه‌خنه‌ی ئه‌وانه ڕیشه‌یییه. ده‌ڵێن که، ئایین هه‌ر له بناغه‌وه نابێت هه‌بێت، بۆ ئه‌م قسه‌یه‌شیان به‌ڵگه‌یان هه‌یه. ئه‌وانه مارکسیستن، ئه‌وانه چه‌پن. ئێمه وامان کرد که، یه‌کجار و بۆ یه‌که‌مین جار له کۆمه‌ڵگادا، کۆمۆنیزمێک له ئارادابێت که، قه‌رزارباری سازش له‌گه‌ڵ سۆزی خه‌ڵک و مه‌یلی کۆمه‌ڵ و خورافاتی نێو کۆمه‌ڵدا نه‌بێت و بڵین: ئه‌وانه ده‌بینی؟ ئه‌وانه دژی دینن. زۆر که‌س به‌و هۆیه‌وه، به‌ره‌و لای ئێمه دێن و به‌و بۆنه‌یه و به هۆی ئه‌م هه‌ڵوێسته‌ی ئێمه‌وه بۆ نموونه، سه‌باره‌ت به ئایین، ئه‌چن بڕوانن، تا بزانن مارکسیزم چی ده‌ڵێت، یان مارکس له‌م باره‌یه‌وه چی ده‌ڵێت؟ یان باسه‌کانی ئێمه سه‌باره‌ت به چارشێو، ناسیۆنالیزم و دژایه‌تیکردنی سه‌رسه‌ختانه‌ی ئه‌م حیزبه له‌گه‌ڵ ناسیۆنالیزم، که که‌سانی دیکه وه‌کوو لایه‌نی نێگه‌تیڤی ئێمه لێی ده‌ڕوانن، له کاتێکدا خاڵی به‌هێزی لایه‌نی تیۆری ئه‌م حیزبه‌یه.\nسه‌باره‌ت به ئایین، با خاڵێکی دیکه بڵێم: ڕاهی کارگه‌ر پێنج پرسیاریان بۆم ناردبوو، پرسیبوویان: ئایا وه‌ڵامیان ئه‌ده‌مه‌وه، منیش نووسیم: به‌ڵێ وه‌ڵام ئه‌ده‌مه‌وه. یه‌کێک له پرسیاره‌کان ئه‌وه بوو: په‌یوه‌ندی له‌گه‌ڵ ئه‌مریکا، به‌ڵێ، یان نه‌ء؟ من بۆیانم نووسی: ئه‌م پرسیاره زۆر سه‌یره. چونکه ئه‌م پرسیاره پێشفه‌رزێکی بۆ خۆی داناوه که، یه‌ک وه‌ڵامی ئا، یان نا، هه‌ڵناگرێ. چونکه وه‌ڵامی ئا، یان نا، پێشفه‌رزێک له‌گه‌ڵ خۆیدا ئه‌هێنێ وه‌ک ئه‌وه‌ی که تۆ، له په‌یوه‌ندی له‌گه‌ڵ ده‌وڵه‌تێکدا، تێڕوانینی خۆت ده‌رئه‌بڕی و په‌یوه‌ندی دیپلۆماسی هه‌یه و شتی دیکه. ئه‌مه له چه‌شنی ئه‌وه‌یه که لێت بپرسن، ئایا “وه‌لی فه‌قیه” به‌شێوه‌یه‌کی یاسایی بێت، یان له ده‌ره‌وه‌ی یاسا بێت؟ ئا، یان نا، بۆ وه‌لی فه‌قیه یاسایی؟ تۆ ئه‌گه‌ر وتت، نا ،.. ده‌ی چاکه، که‌واته تۆ، وه‌لی فه‌قیهی یاساییت ده‌وێ. ئه‌گه‌ریش بڵێی، به‌ڵێ، ده‌ی چاکه، که‌واته، تۆ هه‌ر له بنه‌ڕه‌ته‌وه ده‌بیته لایه‌نگری ویلایه‌تی فه‌قیه! له دوا وه‌ڵامم بۆ پرسیاره‌کانی ڕاهی کارگه‌ر، ئه‌مه‌م نووسی: په‌یوه‌ندی له‌گه‌ڵ ئه‌مریکا، له‌گه‌ڵ دژایه‌تی ئێمه‌دا ڕووبه‌ڕوو نابێته‌وه. ئێمه به ناونیشانی ڕه‌وتێکی کۆمۆنیستی و سۆسیالیستی دژی ئیسلام، ئه‌وه مه‌سه‌له و گرفتی ئێمه نییه که ئاخۆ ڕه‌وته ئیسلامییه‌کان له‌گه‌ڵ ئه‌مریکا په‌یوه‌ندییان هه‌یه، یان نا.\nمن وه‌ک هه‌ڵوێستی خۆم به ناونیشانی که‌سێکی دژه‌ئیسلام، ئاماژه‌م به ڕه‌وته ئیسلامییه‌کان کرد. ڕه‌نگه ئه‌مه له به‌رنامه‌ی ئێمه‌دا باس نه‌کرابێ، به‌ڵام من خۆم به هه‌ڵسوڕاوی بزاوتی دژی ئیسلام ده‌زانم و ده‌مه‌وێ گسکی لێ بدرێ. ئیسلامی سیاسی له سه‌ده‌ی بیسته‌مدا، یه‌ک ڕه‌وتی واقیعییه و ده‌زانم، که ده‌یه‌وێت، چی به‌سه‌ر هاوڕه‌گه‌زه‌کانی مندا بهێنێ. من ڕه‌وتێکی دژه‌ئیسلامیم و ئه‌مه باسێکی تیۆرییه، نه‌ک هه‌ستێکی شه‌خسی بێت و له‌وه‌وه سه‌رچاوه‌ی گرتبێت، که من له خێزانێکی نوێژکه‌ر نیم. دژی ئیسلامم و ده‌توانم له ڕووی تیۆرییه‌وه باسی ئه‌وه بکه‌م، که ئیدی، ئه‌مه ئه‌فیونی جه‌ماوه‌ر نییه. کۆرشی موده‌ڕیسی بابه‌تێکی له ئه‌نته‌رناسیۆنالدا نووسیوه ده‌ڵێت، ئه‌مه ئیدی ئه‌فیونی جه‌ماوه‌ر نییه، کاشکێ وابوایه. ئه‌گه‌ر ئه‌فیون بوایه، ئه‌وا کارمان پێی نه‌بوو، ئێمه له به‌رنامه‌دا، پێدانی بڕێک مه‌وادی بێهۆشکه‌رمان بۆ خوگرتوو(مدمن)انی واقیعی، ئازاد کردووه، ده‌ی چاکه، ئه‌مه‌ش-ئایین -مان دیسان ئازاد ئه‌کرد! ئه‌مه بزووتنه‌وه‌یه‌کی بۆگه‌نی دژی مرۆڤایه‌تییه که خه‌ریکی مرۆڤکوشتن و هه‌ره‌شه‌لێکردنیتی. هه‌ڕه‌شه له ئازادی و مه‌ده‌نییه‌تی مرۆ ده‌کات، که به بڕوای من ئه‌مڕۆ، ڕۆژئاوا ناوه‌ندی مه‌ده‌نییه‌ته. ڕه‌وته ئیسلامییه‌کان ئه‌گه‌ر بیانه‌ویت، له ڕۆژئاوا بۆمب بنێنه‌وه و ماڵی خه‌ڵکی وێران بکه‌ن، زه‌ره‌ر‌مه‌ندی یه‌که‌م کرێکاران ده‌بن که، به‌و ڕاده‌یه پێشکه‌وتوون. بۆرژواکان، که خۆیان حکومه‌تی فاشیستییان هه‌بووه، گرفتێکیان له‌گه‌ڵ ئه‌مه‌شدا نییه. ئه‌گه‌ر ده‌وڵه‌تی جه‌زائیر بلێت، که ئه‌و تاوانانه‌ی که به‌رده‌وام ڕوو ئه‌ده‌ن، له ژێر سه‌ری ئیسلامییه‌کاندایه، خه‌ڵکی باوه‌ڕ ده‌که‌ن، چونکه بینیویانه تاوانکاری له ئیسلامی سیاسیدا، له چ ئاستێکدایه.\nده‌مه‌وێ بڵێم، که ئه‌مانه له هه‌مان کاتدا باس و بابه‌تی تیۆریشن، به مه‌رجێک که، قاڵبێکی تیۆریشی پێ بده‌ین و یه‌کێک بڕوات و بڵێت، ئیسلام ئیتر هه‌ر ته‌نها ئه‌فیونی جه‌ماوه‌ر نییه، به‌ڵکوو بزووتنه‌وه‌یه‌کی ئیسلامیيه له سه‌ده‌ی بیسته‌مدا، که ده‌یه‌وێت ڕۆڵێکی دیاریکراو بگێڕێت.\n– سه‌باره‌ت به باسی بوون به ئۆپۆزیسیۆنی چالاک و به‌رچاو. گه‌لێک فاکتۆرمان هه‌یه، که ده‌کرێ بیانژمێرین: ئاکسیۆنه‌کان، ڕۆژنامه‌کان، که‌سایه‌تییه‌کان، چالاکییه‌کان، کۆبوونه‌وه‌کان، میتینگه‌کان، مانگرتنه‌کان، خۆپیشاندانه‌کان و… ئه‌مانه کۆمه‌ڵه کارێکن، که ده‌بنه مایه‌ی ئه‌وه‌ی خه‌ڵکی بڵێن، ئه‌مه حیزبێکی چالاکی ئۆپۆزیسیۆنه و یه‌کێکه له‌و هێزانه‌ی که له مه‌یدان دایه. فراوانبوونه‌وه‌ی هه‌ڵسوڕانی ته‌بلیغی، ته‌رویجی، سازمانده‌یی و ئاکسیۆنی، ئه‌مانه مه‌رجی بوونی حیزبه به ڕه‌وتێکی سه‌ره‌کی ئۆپۆزیسیۆن. ئێستا گشت که‌سێک ده‌زانێت، کۆمه‌ڵگای ئێران چه‌ندین پارتی سیاسی جۆراوجۆری تێدایه، به‌شێکی له ناوخۆ و به‌شێکی تری، به هۆی جێگا و ڕێگای خۆیانه‌وه له هه‌مبه‌ر ڕژێم، مه‌سه‌له‌ی ئاساییش و سه‌رکوت، له ده‌ره‌وه گرد بوونه‌ته‌وه. به‌ڵام مه‌رجێکی بنه‌ڕه‌تی ئه‌وه‌یه، که ئه‌م ئۆپۆزیسیۆنه به پله‌ی یه‌که‌م له ناوخۆ بخه‌مڵێ، ئێستا ئه‌مه خاڵێکی لاوازه، به‌ڵام نابێت زیاده‌ڕۆیی له‌مه‌دا بکرێت. ئه‌گه‌ر ئێوه له ده‌ره‌وه ببنه هێزی ئه‌سڵی ئۆپۆزیسیۆن، ئه‌گه‌ر ڕێکخستنه‌کانمان ٦٠ تا ٧٠ که‌سیان سه‌رقاڵی ئیش و کاری ناوخۆ بن و ئه‌وه‌ی ده‌مێنێته‌وه خه‌ریکی کاری ده‌ره‌وه بێت، هه‌موو که‌سێک ده‌نگی ئه‌م حیزبه ببیستێت، به یه‌ک وشه، ئێمه ده‌بینه به‌شێکی چالاکی ئۆپۆزیسیۆن. چونکه سبه‌ی، ڕۆژنامه‌یه‌کی ناوخۆ ده‌نووسێت: فڵان که‌س له حیزبی کۆمۆنیستی کرێکاری ئێران، بۆ کۆبوونه‌وه‌یه‌ک چووه و وه‌ڵامی “فه‌رخ نیگه‌هدار”ی داوه‌ته‌وه و ئابڕووی بردووه. یان فڵان که‌س بۆ ئه‌وێ ڕۆییشت و ئه‌وان ئاکسیۆنیان به‌رپاکرد، ٣٠٠٠ که‌سیان له مه‌یدانی فڵان کۆکرده‌وه و له دژی چاوپێکه‌وتنی خاته‌می له‌گه‌ڵ فڵان پایه‌داری ئه‌وروپایی قسه‌یان کرد و خه‌ڵکی بۆ ئه‌وێ چوون، ده‌ستیان وه‌شاند و خواردنی پیسیان له کاربه‌ده‌ستانی ڕژێم گرت و…\n– چۆن نیشانی بده‌ین، که ده‌توانین ڕابه‌رایه‌تی بکه‌ین؟ پێش هه‌ر شتێک، ده‌بێ نیشانی بده‌ین، که ڕابه‌ریمان هه‌یه. ده‌بێت ڕابه‌ری تۆ به ناونیشانی ڕابه‌ر بناسن. حیزبێک که له پشتی به‌ر‌دێکه‌وه یان له پشتی دیواره‌وه ڕاگه‌یاندنی نهێنی بڵاو ده‌کاته‌وه، ناتوانێت ڕابه‌ری که‌سێک بێت. سه‌رئه‌نجام، مرۆڤ به‌ر کاریگه‌ری مرۆڤ ده‌که‌وێ (نه‌ک تارمایی/ و. ک)، چ له‌سه‌ر ئاستی کارخانه، چ له‌سه‌ر ئاستی شار و چ له‌سه‌ر ئاستی کۆمه‌ڵایه‌تی. ئێوه ده‌بێ پۆسته‌ری گه‌وره‌تان هه‌بێت، تاوه‌کوو کاندیده‌کانی ئێمه بۆ شورای شۆڕشگێڕانه بناسرێن، یان بۆ ئه‌نجومه‌نی شار، یان بۆ ڕابه‌رایه‌تی یه‌کێتییه کرێکارییه‌کان و … ئێستا کاتی ئه‌وه‌یه که، هاوڕێیان، جوانترین وێنه‌ی خۆیان ئاماده بکه‌ن، تا ئێمه بتوانین چاپیان بکه‌ین و له ڕۆژنامه‌کانی ناوه‌وه بڵاوببنه‌وه. مه‌سه‌له‌ی ئه‌منی له ئارادایه؟ به‌ڵام ئه‌مه هه‌لومه‌رجێکی تازه‌یه. ئێمه هه‌ر هه‌موو له شۆڕشی ٧٩دا ئاماده بووین، بڕیاری ترسناک جێبه‌جێ بکه‌ین، هه‌موومان سه‌فه‌ری ترسناکمان کردووه و ژماره‌یه‌کی زۆر له هاوڕێیان، شه‌ڕی ترسناک و کاری سه‌ربازی و سه‌رسوڕهێنه‌ریان کردووه. به‌ڵام ئێستا بار و دۆخه‌که به جۆرێکه که، ئه‌م وێنانه پێویست بن. ئه‌وه ئاشکرایه که نامانه‌وێت زه‌برمان لێ بدرێت، په‌ته‌ڕی نه‌بووینه، به‌ڵام ده‌بێت ڕابه‌ريی له‌به‌ر ده‌ستی خه‌ڵکی دابنێیت. له به‌رامبه‌ر گو‌رزێک وێنه که، ئه‌وان به ده‌رک و دیواره‌کان، له‌گه‌ڵ بژی و بڕوخێکانی خۆیاندا، هه‌ڵی ده‌واسن، ده‌بێت ئێمه‌ش سه‌د به‌رابه‌ری ئه‌وان، وێنه‌کانی خۆمان، له‌گه‌ڵ بژی و بڕوخێکانی خۆماندا، به ده‌رک و دیواره‌کاندا، هه‌ڵبواسین. من ئه‌گه‌ر بژنه‌وم که له فڵانه شار گوتویانه، بژی هاوڕێ فڵان، هه‌روه‌کوو ئه‌وه‌ی که گوتویانه بژی محه‌مه‌دی ئاسنگه‌ران، ئه‌مه له‌و حاڵه‌تانه‌یه که من سه‌کۆکه له‌ژێر پای محه‌مه‌د ده‌رناهێنم! … به‌ڵکوو به دیارده‌یه‌کی له‌م جۆره خۆشحاڵ ده‌بم و پێموایه که ده‌بێت، ناوی زۆرێک له ئێمه بنووسن. له‌و بڕوایه‌دام، له هه‌ر جێیه‌ک که نفوزمان هه‌یه، ده‌بێ بڵێن، فڵانه‌که‌ست دێته‌وه یاد؟ له ژیاندا ماوه، سه‌رۆکی فڵانه سازمانه، ئه‌ندامی فڵانه کۆمیته‌یه، به‌رپرسی فڵانه که‌مپینه، ئاکتیڤیستی فڵانه ڕه‌وته و … ئه‌گه‌ر ڕۆییشتیت بۆ له‌نده‌ن، ده‌بێ یه‌که‌مجار ئه‌و ببینی و…\nکه‌سایه‌تییه‌کان، ڕابه‌ره‌کان، که‌سانێک که به ناونیشانی ڕوخساری به‌رجه‌سته‌ی کۆمه‌ڵایه‌تی که، لێهاتوویی گرتنی ده‌سه‌ڵاتی سیاسییان هه‌یه، ئه‌گه‌ر منی کرێکار له ئێران بێمه مه‌یدان، ئه‌وانه به‌و قسانه‌یانه‌وه، به‌و شکڵ و شێوانه‌یانه‌وه، به‌و سه‌ر و سیمایه‌یانه‌وه و به‌و سه‌رمه‌شقه سیاسی و کۆمه‌ڵایه‌تییه‌یانه‌وه، دێنه سه‌ر کار. ئه‌وانه خه‌ڵکانی واقیعین، نه‌ک ڕێکخراوگه‌لێکی سیاسی که له پشتى ناوێکی نهێنییه‌وه، ڕاگه‌یاندن ده‌ربکه‌ن. ئه‌وانه ته‌نانه‌ت ناوه‌کانیشان ئاشکرایه و ده‌زانیت، که له پشتی ئه‌م ناوه‌وه، چ مرۆڤێک، به چ ڕه‌فتار و خو و شکڵ و شێوه‌یه‌که‌وه هه‌یه. به کورتییه‌که‌ی، ده‌بێت، له ڕێگه‌ی خه‌ڵکانێکی واقیعییه‌وه، له به‌رمه‌یدان ده‌ربکه‌وین.\n– هه‌ڵوێستگیرییه‌کانی حیزب ده‌بێت هاوئاهه‌نگ و ورد بێت، وه‌ڵامده‌ره‌وه‌ی پرسه سیاسییه‌کان بێت. ئه‌گه‌ر ڕووداوێک هاته پێشه‌وه، ئه‌بێ هه‌ڵوێستێک وه‌ربگری، که به ده‌ردی ئه‌و خه‌باته بخوات. له‌م باره‌یه‌وه قسه‌یه‌کی زیاتر ناکه‌م، چونکه هه‌مان باسه کۆنه‌کانی ڕابه‌ری سیاسی و هه‌مان ئه‌و چه‌مکانه‌یه که قسه‌مان ده‌رباره‌یان کردووه.\n– له کۆتاییدا، ده‌بێت ده‌ستوبرد له کاردا هه‌بێت. ناکرێت ڕابه‌ری له پشتی کاروانه‌که‌وه بڵێت: ئه‌م کاره بکه‌ن، یان بڵێت: به بڕوای من، ده‌بێ ئه‌و کاره بکه‌ن! ده‌بێت ڕابه‌ری بۆ خۆی بچێته به‌رمه‌یدان. یه‌کێک له هاوڕێکان دوێنێ وتی، منی به‌رپرسی کۆمیته، ده‌بێت له کوێوه بزانم که، “موهاجیرانى” بۆ ده‌ره‌وه‌ی وڵات هاتووه؟ باشه! هه‌مان ئه‌و که‌سانه‌ی که، بڕیاره ئه‌و هه‌واڵه‌ت پێ بگه‌یه‌نن، ده‌بێت تۆ بۆخۆت، ئه‌وانی لی ئاگادار بکه‌یته‌وه! ئێمه ئه‌م خێراییکاره‌مان نییه.\nمن ده‌مه‌وێ قسه‌کانم به یه‌ک خاڵ کۆتایی پێ بهێنم، ئه‌ویش ئه‌وه‌یه، ده‌بێت چ وێنایه‌ک له‌سه‌ر خۆمان، ببه‌ینه نێو خه‌ڵکه‌وه؟ ئێمه ده‌بێت، وێنایه‌ک له مه‌ڕ حیزبی کۆمۆنیستی کرێکاری، وێنایه‌ک له‌سه‌ر به‌رنامه‌ی حیزب، سیاسه‌ت و تێڕوانینه‌کانی، که جێگای باوه‌ڕ بێت، له به‌رده‌می خه‌ڵکی دابنێین و به ماڵ، کارخانه و شه‌قامه‌کانی بگه‌یه‌نین.\nکه‌واته، ئه‌گه‌ر بمانه‌وێت ئه‌م وێنایه به چه‌ند خاڵێک له هزری خه‌ڵکیدا جێگیر بکه‌ین، ئه‌وا، ئه‌و نیشانانه چین، که ده‌بێت له مه‌ڕ حیزبی ئێمه‌وه، له هزری خه‌ڵکیدا بن؟\nبه بڕوای من، ده‌بێت بڵێن:\nحیزبی ڕادیکالیسته زێده‌ڕه‌وه‌کانه، به‌ڵام پێیان له زه‌وییه. وێنایه‌ک که ده‌بێت له هزری خه‌ڵکیدا بێت ئه‌وه‌یه، که بڵێن، ئه‌مانه ڕادیکاڵێکی زێده‌ڕۆن، به‌ڵام پێیان له زه‌وییه. ده‌زانن له باره‌ی چییه‌وه ده‌دوێن، هه‌وایی نین. ئامانجه‌کانیان گه‌لێک زێده‌ڕه‌وانه‌یه و ئێستا ده‌یانه‌وێت پراکتیزه‌ی بکه‌ن، به‌ڵام هه‌وایی نین. ده‌زانن پرۆسه‌ی واقیعی تێکۆشان چ که‌ند و کۆسپێک ده‌هێنێته پێشه‌وه، له باره‌ی ئاڵۆزترین مه‌سه‌له‌وه، دیالۆگ ئه‌که‌ن و شاره‌زان، شاره‌زای ئه‌وه‌ن، که بارێک له خاڵی ئه‌لیفه‌وه بۆ بێ ببه‌ن، وه‌لی هه‌میشه ده‌ڵێن، ئامانجی ئێمه ئه‌مه نییه به ته‌نها، ده‌مانه‌وێت، فڵانه مه‌سه‌له ڕیشه‌کێش که‌ین. له ئه‌ندازه به‌ده‌ر ڕادیکاڵن، ڕادیکاڵێکی کۆمه‌ڵایه‌تی، نه‌ک ڕادیکاڵێکی سیکتى و فیرقه‌یی. ده‌بێت وێنای خه‌ڵکی له‌سه‌ر ئێمه، ڕادیکالیزمێکی کۆمه‌ڵایه‌تی بێت. به بڕوای من، ده‌کرێت بیر له‌وه بکرێته‌وه که، چ کارێک بۆ نموونه، ڕادیکالیزمی ئێمه به‌هێز ده‌کات، یان وێنایه‌کی ناکۆمه‌ڵایه‌تی له‌سه‌ر ئێمه ده‌به‌خشێت، یان به پێچه‌وانه‌وه، به خه‌یاڵی خۆمان خه‌ریکین کۆمه‌ڵایه‌تی ده‌بینه‌وه، به‌ڵام له ڕادیکالیزمی خۆمان کورتده‌هێنین. ده‌بێت ئاگامان له‌وه بێت، که ئه‌و ڕه‌وته‌ی ئێمه به‌ره‌و ده‌سه‌ڵات ئه‌بات، ڕادیکاڵبوونمانه. ده‌بێت خه‌ڵکی بڵێن، ئه‌گه‌ر ئه‌وانه بێنه سه‌رکار، کۆمه‌ڵێک شت قه‌ده‌غه ئه‌که‌ن، خوا ده‌س به عومریانه‌وه بگرێت!\nده‌بێت ده‌وڵه‌تێک بێته سه‌رکار که بڵێت، ده‌بێت کچان بۆ قوتابخانه بنێردرێن. ئه‌گه‌ر نا، له که‌شوهه‌وایه‌کدا که ناردنی کچان ئاره‌زوومه‌ندانه بێت و گشت ڕۆژێکیش ئاخوند(مه‌لا) له‌بان سه‌ری خه‌ڵکیدا بێت، خه‌ڵکی کچه‌کانیان بۆ قوتابخانه نانێرن. ده‌بێت ده‌وڵه‌تێک بێت که، ئه‌گه‌ر ئاخوند خه‌ڵکی گه‌ڕه‌کی بێزار کرد، سکاڵا بنووسن تاوه‌کوو پێشی پێ بگرێ.\nئه‌م مۆدێرنبوونه زێده‌ڕۆیه له هه‌ردووک لا، له شێواز و له بیردایه. شێوازه‌كانی ڕه‌وتێکی مۆدێرن بۆ گه‌یشتن به ئامانجه‌کانی، ناکرێت شێوازگه‌لێکی دواکه‌وتوو، به‌سه‌رچوو و لاواز بن، ده‌بێ ئه‌وه ببینن، حیزبی کۆمۆنیستی کرێکاری به شێوه‌یه‌کی واقیعی، له خه‌ڵکانێک پێکهاتووه، كه له به‌کارهێنانی ئامێر و له کارکردن له نێو ده‌زگاکانی ڕاگه‌یاندن و کارکردن به که‌ره‌سته و پێداویستییه ئاڵۆزه‌کانی کۆمه‌ڵگای هاوچه‌رخدا شاره‌زان. ئه‌گه‌ر بیانه‌وێت له کۆمه‌ڵگایه‌کدا، به شێوه‌یه‌کی یاسایی خه‌بات بکه‌ن، ده‌زانن چ کارێک بکه‌ن، ئه‌گه‌ر بڕیاره خه‌باتی سه‌ر شه‌قامه‌کان بکه‌ن، ده‌زانن ده‌بێت چ کارێک بکه‌ن، ئه‌گه‌ر بیانه‌وێت له‌گه‌ڵ یه‌کێتییه‌کان په‌یوه‌ندی ببه‌ستن، ڕێیه‌که‌ی ده‌زانن، میکانیزمه‌کانی به‌ڕێوه‌بردنی کۆمه‌ڵگا ده‌ناسن، میکانیزمه‌کانی به‌ڕێخستنی ڕێکخراوه جه‌ماوه‌رییه‌کان ده‌ناسن، میکانیزمه‌کانی به‌ڕێخستنی ڕێکخراوه خێرخوازه‌کان ده‌ناسن. ئه‌گه‌ر ئێوه ڕه‌وتێکی تێکۆشه‌رن، که لوله‌کێشی ئاو ده‌وڵه‌ت بیکات و ئێوه ته‌نها ده‌وڵه‌ت ئاگادار بکه‌نه‌وه، به بڕوای من شانسێکی که‌متان هه‌یه، که ببنه دیارده‌یه‌کی له‌و جۆره.\n– له کۆتاییدا، به بڕوای من، تێکڕای ئه‌وانه‌ی که گوتم، چه‌ند به‌شێک له بزاڤی سۆسیالیزمی کرێکاری پێکده‌هێنن. ده‌مه‌وێ بڵێم، ئه‌مانه وێنایه‌کن له‌سه‌ر کۆمۆنیزمی کرێکاری و له‌سه‌ر چۆنیه‌تی پیاده‌کردنی مارکسیزم. ئه‌وه‌ی که ته‌نها به خه‌ڵکی بڵێین ئێمه مارکسیستین، به‌ڵام نه‌توانین کاریگه‌رییه‌کمان به‌سه‌ر زینده‌گی خه‌ڵکه‌وه هه‌بێت، هیچ شتێک ناگۆڕێت. یان تیۆری مارکسیستی و مه‌سه‌له‌ی ئه‌وه‌ی که ئێمه کۆمۆنیستین، خۆی له خۆیدا، ئه‌وه ده‌رناخات که، ئێمه ڕه‌وتێکی مۆدێرنین.\n– خه‌ڵکی بزانن که ئه‌م ڕه‌و‌ته له ڕاده به‌ده‌ر مرۆڤن، یانی، ئه‌مه ڕه‌وتێک نییه، که به تۆپزی، باری (نوێڵ) کۆمه‌ڵگا به ئاقارێکی دیاریکراودا ببات، هیچ که‌سێک له ژێر ده‌ست و پێی ئه‌م ڕێکخراوه‌دا، ناشێلرێت. هێز و ده‌سه‌ڵاتی ئه‌م ڕێکخراوه، له گه‌ییشتنی مرۆڤایه‌تییه به هێز و ده‌سه‌ڵات. ئه‌مه به چ جۆرێک نیشان ئه‌درێت؟\nبه بڕوای من، ئێمه له‌م ڕووه‌وه که‌موکوڕیمان هه‌یه. ئه‌وه ڕاسته که، ئێمه له نووسین و ئه‌ده‌بیاتماندا، داکۆکی له مرۆڤایه‌تی ئه‌که‌ین، به‌ڵام په‌یوه‌ندی واقیعی ئێمه له‌گه‌ڵ خه‌ڵکی، له‌سه‌ر ئه‌م بنه‌مایه نییه. من به‌م جۆره‌ی ده‌بینم. ئه‌وه‌ی که مرۆڤه‌کان خه‌مبار ئه‌که‌ین، فشاریان بۆ ئه‌به‌ین، ئه‌وه‌ی که، نه‌رمی و میهره‌بانیمان له‌گه‌ڵ خۆمان و یه‌کتریدا نییه، له زۆر جێگادا، به‌زه‌ییمان به مافه مه‌ده‌نییه‌کانی یه‌کتری و حورمه‌تی یه‌کتری نایه‌ته‌وه. به بڕوای من، ئه‌مه که‌موکوڕییه‌که، له ده‌ره‌وه ده‌بینرێت. له پلینۆمێکدا کێشه نییه، ده‌ڵێن، یه‌کترییان ئازار دا. به‌ڵام کاتێک له‌ده‌ره‌وه ته‌ماشا ده‌کرێت، خۆش نییه. به بڕوای من، بنه‌مای ئێمه، مرۆڤایه‌تی ئێمه‌یه، مه‌ده‌نییه‌تی ئێمه‌یه، ڕێزلێنانی مافه ڕه‌واکانی خه‌ڵکییه، ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر دژایه‌تی قوڵ و خوێنینیشمان له نێواندا بێت.\nسه‌رباری ئه‌وانه، په‌یوه‌ندی ئێمه له هه‌مان کاتدا، له ته‌ک خه‌ڵکیدا، په‌یوه‌ندییه‌که له‌سه‌ر بنه‌مای دۆستایه‌تی بنیات نراوه. من هه‌ر له ڕۆژی یه‌که‌مه‌وه گوتم، ئه‌گه‌ر دنیا به ده‌ستی ئێمه‌وه بوایه، ئه‌مڕۆکه ئێمه زۆر به‌خته‌وه‌ر ئه‌بووین. مه‌به‌ستم له به‌خته‌وه‌ری، ته‌نها به‌خته‌وه‌ری خۆت و خێزانه‌که‌ت نییه. به‌خته‌وه‌ری که‌سانێک که، نایانناسی، به‌خته‌وه‌ری که‌سانێک که، خۆشییان به تۆدا نایات، یان ساڵی پار له‌گه‌ڵ تۆدا شه‌ڕیان بووه، یان ڕه‌نگیان شێوه‌یه‌کی تره و نه‌ژاد و نه‌ته‌وه‌یان جیاوازه و دوو و سێ جاریش له‌گه‌ڵ نه‌ته‌وه‌که‌ی ئێوه به‌شه‌ڕ هاتوون. به‌خته‌وه‌ری مرۆڤه‌کان، ئه‌و به‌خته‌وه‌رییه و هه‌وڵدان بۆ خۆشبه‌ختی، خۆشگوزه‌رانی، ئاساییش، زه‌رده‌خه‌نه و پێکه‌نین و ئه‌منییه‌تی ژیانی مرۆڤه‌کان، ده‌بێت ڕۆژانه، له هه‌ڵسوکه‌وتی گشت ڕۆژێکمان خۆی بنوێنێ. ئه‌گه‌ر له دانیشتنێکدا به‌شداریمان کرد، کۆبوونه‌وه‌یه‌کمان ساز کرد، یان که‌سێکمان بۆ خانه‌ی حیزب بانگهێشت کرد، ئه‌گه‌ر له‌گه‌ڵ ئۆپۆزیسیۆنێکی خۆماندا په‌یوه‌ندییه‌کمان به‌ست، ئه‌گه‌ر ویستمان له‌گه‌ڵ یه‌کێکدا، به‌شداری پلمیکێکی سیاسی بکه‌ین، به کورتییه‌که‌ی له گشت هه‌ڵسوڕانێکماندا، پێویسته خۆی ده‌ربخات. ئه‌م حیزبه کۆمۆنیسته، به‌م مه‌زنییه‌وه، نابێت ته‌نها جه‌نگ بکات، به‌ڵکوو ده‌بێت له جێگایه‌کیشدا کۆمه‌ک بکات. بایه‌خی فیدراسیۆنی په‌نابه‌ران له‌وه‌دایه، که ڕوخسارێکی مرۆڤانه‌ی ئاوها پیشان بدات. ئه‌گه‌ر بڕیار بووایه، شورای په‌نابه‌ران ته‌نها لایه‌نگرانی خۆی له تورکیا ده‌ربکات، ئه‌م ڕوخساره نه‌ئه‌هاته‌دی، بایه‌خی کارکردن بۆ مافه‌کانی منداڵان، ئه‌گه‌ر ده‌ستی پێ بده‌ین، له‌وه‌دایه که، سه‌ربه‌خۆ له ڕه‌نگ و ڕه‌گه‌ز و خانه‌واده، داکۆکی له منداڵ و مافه‌کانی منداڵان ده‌کات، ئه‌مه داکۆکی واقیعی ئێمه، له مافه‌کانی منداڵانه. نه‌ک ئه‌وه‌ی بچین سوته‌مه‌نی بۆ خه‌بات له پێناوی شتێکی تردا په‌یدا بکه‌ین، گوایه ئه‌مه فێڵی خۆمانه. پێویسته ئێمه بڵێین، کارم هه‌یه و فه‌رمانيشم هه‌یه، به‌ڵام ئاماده‌م له پێناوی مافی منداڵدا، کوته‌کيش بخۆم، چونکه مه‌سه‌له‌یه‌کی واقیعیی منه.\n– بڵاوکراوه‌کانمان به چ زمانێک ده‌نووسرێن؟ به بڕوای من ئه‌مه گرنگه.\nبه‌ده‌سته‌وه‌دانی وێنایه‌کی مرۆڤدۆستانه‌ی به‌رجه‌سته و خۆشه‌ویست له حیزب، ئه‌رکی هه‌ر هه‌موومانه، به ته‌نها ئه‌رکی ڕابه‌رایه‌تی گشتيی نییه. له میانه‌ی په‌یوه‌ندییه‌کانی ڕۆژانه‌مانه‌وه، ئه‌م ئه‌رکه له‌سه‌ر هه‌موومانه. به بڕوای من، ده‌بێت کارێک بکه‌ین که، به‌هۆی خۆشه‌ویستی و ئاشنایی ئه‌ندامێکی حیزبه‌وه، هه‌ستی خۆشه‌ویستی بۆ ته‌واوی حیزب بهێنینه کایه‌وه. ڕه‌نگه ئه‌مه به وێنه‌ی وه‌عزێکی ئه‌خلاقی تێی بڕوانرێت، به‌ڵام به بڕوای من حیزبی عه‌بوس، تا ڕاده‌یه‌ک ده‌توانێت بچێته پێشه‌وه.\nله باسی سیناریۆی ڕه‌شدا، ئێمه چیمان گوت؟ گوتمان، له بار و دۆخی سیناریۆی ڕه‌شدا، ئه‌گه‌ر شوێنێک بکه‌وێته ژێر ده‌ستی ئێمه‌وه، له‌گه‌ڵ ئه‌و هه‌موو نه‌فره‌ته‌ی که له “ئیمپریالیزم” و ئه‌و بێزارییه زۆره‌ی که له به‌رامبه‌ر “به‌کرێگیراو”ه‌کانیدا هه‌مانه، هه‌ر یه‌کێک له پزیشکانی بێ سنوور، تا ئه‌گات به یونیسیف، ده‌کرێت حیسابمان بۆ بکه‌ن که، ئه‌گه‌ر ئه‌ته‌وێ شتێک به خه‌ڵکی بگه‌یه‌نی، ئێمه ڕێگا ئه‌که‌ینه‌وه. ئێمه بژێوی خه‌ڵکی به بارمته ناگرین. ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر بزانین، به هاویشتنی چه‌ند گوله تۆپێک بۆ ناوچه‌یه‌کی خه‌ڵکنشین، دوژمن ناچار به پاشه‌کشه ئه‌که‌ین، ئه‌و کاره ناکه‌ین. ده‌بێت ئه‌م وێنایه جێبکه‌وێت. له‌به‌ر ئه‌وه‌یه که، له شۆڕشه مه‌زنه‌کاندا، ئه‌م وێنایه له زه‌ینی خه‌ڵکیدا ئه‌بینی که ده‌ڵێن، ئه‌وانه مرۆڤگه‌لێکی پاک و شه‌ریفی کۆمه‌ڵن، ئه‌وانه قاره‌مانه‌کانی کۆمه‌ڵن. ئه‌گه‌ر که‌سانی سیاسی و ڕادیکاڵی ئه‌و کۆمه‌ڵگایه بن، به‌ڵام به‌شێوه‌یه‌کی واقیعی، له نێو دڵی خه‌ڵکی جێی خۆتان نه‌که‌نه‌وه، ئه‌شێت قازانجێکی هه‌بێت، به‌ڵام سه‌رئه‌نجام به جێیه‌ک ناگات و ده‌پوکێته‌وه.\nله ته‌واوی ئه‌و مه‌یدانانه‌ی که باسمكرد، ئێمه کۆمه‌ڵێک پێشڕه‌ویمان کردووه، به جۆرێک که ئێستا بتوانین چاوه‌ڕوانی ئه‌وه‌مان له خۆمان هه‌بێ که، حیزب له مه‌سه‌له‌ی ده‌سه‌ڵاتی سیاسیدا، ده‌خاڵه‌تی چالاکی ئه‌بێت. چه‌مکی ده‌سه‌ڵاتی سیاسی خه‌ریکه دووباره بێته‌وه به‌ر باس، کاتێک ده‌ڵێم، ده‌سه‌ڵاتی سیاسی، مه‌به‌ستم، ته‌واوی ده‌سه‌ڵاتی ده‌وڵه‌تیی نییه، مه‌به‌ستم، ڕاکێشانی چمکێکی لێفه‌ی ده‌سه‌ڵات و زۆرانبازییه له‌سه‌ری. ئه‌مه ئێستا له تواناماندایه. حیزبی کۆمۆنیستی کرێکاری له لایه‌نی جێگا و ڕێگای ڕێکخراوه‌ییه‌وه، به‌و ئاسته گه‌ییشتووه که، خۆی له‌به‌رده‌م دیدی گشتیدا نماییش بکات و خه‌ڵکی بیبینن که هه‌یه. حیزبی کۆمۆنیستی کرێکاری ئه‌وه‌نده که‌سی له‌گه‌ڵدایه که، بتوانێت له گه‌لێک له مه‌یدانه‌کاندا، جێگۆڕکێ به هێزه مادییه‌کان بکات. حیزبی کۆمۆنیستی کرێکاری ئه‌وه‌نده ڕاست و ڕه‌وایی له سیاسه‌ته‌کانیدا هه‌یه که، خه‌ڵکی بڵێن، ده‌بێ جێگا بۆ ئه‌م ڕاستییانه بکرێته‌وه.\nچه‌ند که‌موکورتییه‌کی بنه‌ڕه‌تیمان هه‌یه که من، هه‌ر له ڕۆژی یه‌که‌مه‌وه باسم کردووه و ئێستا دووپاتی ناکه‌مه‌وه. ده‌بێت ئه‌و که‌موکورتییانه چاره‌سه‌رێکیان بۆ بدۆزینه‌وه. به‌ڵام به‌هه‌ر حاڵ هاوڕییان، ئێمه له مانه‌وه‌ی ئه‌م نه‌ریته‌دا، ده‌توانین ڕۆڵمان هه‌بیت. ئه‌گه‌ر نه‌مانتوانی ده‌سه‌ڵاتیش به‌ده‌ست بهێنین و حیزبی کۆمۆنیستی کرێکاری توشی قۆرتێک هات، خه‌ڵکانێکی دیکه هه‌بن که، بیانه‌وێت درێژه به‌و نه‌ریته بده‌ن، تا به‌ڵکوو له بار و دۆخێکی تر و له درفه‌تێکی تردا، به‌رهه‌مێکی هه‌بێت. به‌ڵام ئامانجی ئێمه له‌م ده‌وره‌یه‌دا، ئامانجی ڕۆتینی هه‌میشه‌یی بزووتنه‌وه‌که‌مان، ئه‌وه‌یه که، ئه‌و ئامانج و ئاره‌زوو و هێڵه فکرییانه زیندوو ڕابگرین. ئامانجی ئێمه ئه‌بێت، هه‌ستانه سه‌ر پێ و هه‌نگاوهه‌ڵگرتنه‌وه ڕووه و ده‌خاڵه‌تکردن له چاره‌نووسی ده‌سه‌ڵاتی سیاسی بێت. لانی که‌م ده‌بێت له کێشمه‌کێش له‌سه‌ر چاره‌نووسی کۆمه‌ڵگادا، ده‌خاڵه‌ت بکه‌ین. ئه‌گه‌ر له من بپرسن، من ئه‌ڵێم، ده‌مه‌وێت به شێوه‌یه‌کی جیدی له زۆرانبازی ده‌سه‌ڵات له کۆمه‌ڵگای ئێراندا، ده‌خاڵه‌ت بکه‌ین ده‌خاڵه‌تێکی دیار و به‌رجه‌سته.\nئێمه له‌و جێوشوێنه قه‌رارمان گرتووه. ئه‌گه‌ر باسه‌که‌ی من گه‌ره‌کی بێت کۆبه‌ندییه‌کی بۆ بکرێت، ئه‌وا ئه‌ڵێم، ئه‌م ده‌وره‌ی یه‌ک دوو ساڵه، له مه‌ڕ په‌یوه‌ندی حیزبی کۆمۆنیستی کرێکاری به ده‌سه‌ڵاتی سیاسییه‌وه، یه‌کلاکه‌ره‌وه‌یه.\nده‌شێت هه‌نووکه، ژماره و ئامار و بارۆمێتره کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کان، ئه‌وه نیشان بده‌ن که، لێهاتوویی ئه‌وه‌مان نه‌بیت، بڕۆین ته‌واوی ده‌سه‌ڵات به‌ده‌ست بهێنین. من دڵنیانیم، ئه‌مه په‌یوه‌سته به‌وه‌ی که، له مانگه‌کانی ئایینده‌دا، چیمان به‌سه‌ر دێت … من نازانم بۆڵشه‌ویکه‌کان له شۆڕشی شوباتدا، به چ ئێنێرژی و توانستێک چوونه نێو شۆڕشی ڕوسیاوه؟ به‌ڵام ئه‌وه ده‌زانم که ئه‌وان، له ڕابه‌رییاندا، له تانوپۆیاندا، له په‌یوه‌ندییان به چینی کرێکاری ڕوسیاوه، ئه‌و پێداویستییانه- که ده‌رباره‌یان ئاخاوتم- یان هه‌بووه که بتوانن له وه‌رچه‌رخانێکی مێژووییدا ڕۆڵیان هه‌بیت. ئێمه له‌مه بێبه‌ش نین. ناڵێم که ئه‌توانین. نامه‌وێ له خۆڕا هه‌ست ببزوێنم، نامه‌وێ خۆمان بکه‌مه شێر. به‌ڵام ئه‌ڵێم، به شێوه‌یه‌کی ئۆبژه‌کتیڤ، کڵاوی خۆتان بکه‌نه قازی! هه‌ر که‌سێک کڵاوی خۆی بکاته قازی، ئه‌گه‌ر ئێمه له‌م جێگا و ڕێگایه‌دا ببینێ، ئه‌و چاوه‌ڕوانییه‌ی له ئێمه ده‌بێت که، له ئایینده‌ی سیاسی ئه‌و مه‌مله‌که‌ته‌دا، ئه‌و ڕۆڵه بگێڕین که، وه‌ک ده‌رئه‌که‌وێ تا ئێستا، هیچ حیزبێک ڕۆڵی وای نه‌بینیوه.\nچه‌پترین پارته‌کانی ئه‌م وڵاته، یان کۆمه‌ڵایه‌تی نه‌بوونه و ئه‌وانه‌ی که کۆمه‌ڵایه‌تی بوونه، وه‌کوو حیزبی توده، چه‌پ نه‌بوونه، یان کۆمۆنیزمی کرێکاری نه‌بوونه، ئه‌گه‌ر بووبێتیشن، ئه‌وا ده‌بێت کۆمیته‌یه‌ک پێکبهێنین، تاوه‌کوو بڕوات له‌وه بکۆڵێته‌وه بزانێت، ئایا ئه‌وانه کۆمۆنیزمی کرێکاری بوونه، یان نا؟\nئه‌مه ئه‌رکێکه له‌سه‌ر ئێمه‌یه، هوشیارانه و یه‌کگرتووانه، به نه‌خشه‌یه‌کی سیاسی واوه که، له‌سه‌ری پێکهاتبین و هاوئاهه‌نگ و زۆر چوست و چالاکانه، به ئاکامی بگه‌یه‌نین.\nهیوادارم که بتوانین، به‌م ته‌رزه له کۆنگره بچینه ده‌ره‌وه.\nتێبینی: ئه‌م وتاره له زمانی فارسییه‌وه کراوه به کوردی و له‌گه‌ڵ وه‌رگێڕانه عه‌ره‌بییه‌که‌شدا به‌راووردمان کردووه.\nله‌گه‌ڵ سوپاسی زۆرم بۆ ئه‌و هاوڕێیانه‌ی، کۆمه‌کیان کردم، به تایبه‌تی هاوڕێی ئازیز “سه‌عید ئه‌حمه‌د”، که به باسه‌که‌دا چووه و به سه‌رنج و تێبێنییه به‌نرخه‌کانی، وه‌رگێڕانه‌که‌ی به‌پێزتر کرد. سه‌رچاوه:\nوه‌رگێڕانی سالار ڕه‌شید


پێمخۆشبوو، هه‌ر له سه‌ره‌تای مشتومڕه‌كەتاندا له‌گه‌ڵتاندا بوومایه، به‌ڵام بەداخەوە، به‌هۆی بێبوارییەوە ئەو ھەلەم بۆ نەڕەخسا .. تا لە ئێستادا ئەو ھەلەم بۆ ڕەخسا و توانیم گشت كۆمێنته‌كانی به‌شداربووان بخوێنمەوە .. لێمببورن، گه‌ر بڵێم له گشتدا ئه‌مه خۆی، تێپه‌ڕاندنی گه‌ڕانه به‌دوای ئه‌لگۆیه‌كی نوێ بۆ ڕزگار بوون له سیسته‌می چینایه‌تی، چونكه ڕه‌وتی باسه‌كه بووەته ململانێیك له نێوان دوو ڕه‌وتی تئیۆری یان بڵێن فكری و سیاسی. هه‌روه‌هاش به‌و ئه‌ندازه‌ش نه‌چوونه‌ته سه‌ر خوێندنه‌وه‌ی مێژووی ململانێی چینایه‌تی تا ئه‌و ڕاده‌ی گێڕانه‌وه‌ی به‌سه‌رهاته‌كانی میژوویه‌ك خراوه‌ته پاڵ ڕه‌وتێكی سیاسی وه‌ك ئه‌وه‌ی هاوڕێ هه‌ژین ده‌ستنیشانیكردوه به (به‌لشەویكه‌كان) . هاوڕێیان با وەڵام و باسه‌كان له‌سه‌ر خودی میژووی ململانێی چینایه‌تی بێت و لێكدانه‌وه له ڕووداوه‌كان له ڕاڤه‌ی سیاسی تاقانه‌یی بهێنینه ده‌ره‌وه .. بەو مەبەستە، من ئەم چه‌ند پرسه ده‌خه‌مه به‌رده‌ستی ئێوە .. من گومانم له‌وه‌دا نییه، كه ئێوه‌ش له‌گه‌ڵ مندا كۆكن، كه ململانێی چینایه‌تی ڕه‌وتی میژووی مرڤایه‌تی ئاراسته ده‌كات.. گه‌ر وایه با چه‌ند پرسیارێك دژ به‌م بۆچوونه بكه‌ین، بۆ ئه‌وه‌ی خه‌یاڵمان ڕاچه‌ڵكێنین و بزانین به چی ده‌گه‌ین.\nباشه بۆ قۆناغی سه‌رمایه‌داری به دوای كۆتایی سه‌رده‌می كۆیه‌لایه‌تیدا نه‌هات؟ به‌ڵكو سه‌رده‌می فیوداڵی سه‌دان ساڵی ته‌مه‌ن كرد ئه‌و كاته قۆناغی سه‌رمایه‌داری له‌دایكبوو؟!\nبا بپرسین بۆ له هه‌ناوی شۆڕشی فه‌رنسادا چینێكی نوێ له‌دایكبوو، كه به هه‌موو مانه‌یه‌ك كه‌رسته‌ی ژیان و ململانێ جیاوازی هه‌بوو له‌گه‌ڵ ڕابردووی خۆی؟ به‌ڵام ئه‌م چینه (چینی بۆرجوازی) له شۆڕشی سپارتاكۆسدا هه‌ر بوونشی نه‌بوو؟\nبا بپرسین ڕه‌وتێكی سیاسی چۆن به ته‌نها توانی ئاراسته‌ی شۆڕشی چینێك له‌ناو به‌رێت وه‌ك ئه‌وه‌ی هاوڕێ هه‌ژین بۆ شۆڕش له ڕوسیادا ده‌یكات؟\nیان ده‌كرێت بڵێن ئایه بۆ ئه‌وه‌ی مرڤایه‌تی له قۆناغێكەوە بۆ قۆناغێكی زۆر جیاواز له پێشووی تێپه‌ڕێت، مه‌رج نییه چینێێك یان تویژێك كه به‌وه سه‌رده‌مه نامۆیه، له هه‌ناوی ئه‌و ململانێیهدا له‌دایكبووبێت ؟\nله ئه‌نجامدا، ناكرێت بپرسین كامه‌یه ئه‌و چینه‌ی، كه له قۆناغی سه‌رمایه‌داریدا سه‌ریده‌رهێناوه و خاوه‌نی جۆرێكی زۆر جیاوازتره له ژیانكردن له‌وه‌ی كە لە سه‌رمایه‌داریدا هه‌یه؟\nتكایە، كه‌س پێمنه‌ڵێت چینی كرێكارانه! چونكه ئه‌و چینه‌ی كه له هه‌ناوی چ لە قۆناغی كۆیه‌لایه‌تی و چی لە قۆناغی ده‌ره‌بگایەتیدا هه‌بوو به‌هیچ جۆرێك له‌ناو خودی ئه‌و سه‌رده‌مەدا له ململانێكەدا جیگه‌ی نه‌بوو. به‌واتایه‌كی تر، من پێموایه چینێك خۆی له ئاستێك و قۆناغێكی ململانێدا بوونی هه‌بوبێت، ناتوانێت خه‌ون و ئومێدی ژیانێكی جیاواز له‌و ململانێیه‌دا بهێنێته به‌رهه‌م وه‌ك ئه‌وه‌ی چۆن كۆیله‌كانی سه‌رده‌می ململانی له‌گه‌ڵ خاوه‌ن كۆیله‌كاندا، هه‌رگیز ئه‌نگیزه و شرۆڤه‌ی جوتیاره‌كانی سه‌رده‌می فیوداڵیان پێنه‌بوو، هه‌روه‌ك ئه‌وه‌ی هه‌ر ئه‌و جوتیاره ناڕازییانه‌ی سه‌رده‌می فیوداڵی، له كۆتایه‌كانی قۆناغه‌كه‌دا خاوه‌نی خه‌و‌نی دنیای سه‌رمایەداری نه‌بوون. ھەربۆیه لای من، وەڵام به‌م پرسیارانه وەڵامه به وجوودی ده‌وڵه‌ت خۆی یان فۆرمی ژیانكردن خۆی.\nمن پێموایه باكۆنین له ڕه‌خنه‌گرتن له فۆرمێك ئۆرگانیزه‌كراوی وه‌ك ده‌وڵه‌ت تێنه‌پڕی‌وه، چونكه ده‌وڵه‌ت ته‌حصیل حاصله نه‌ك بنه‌ما .. بۆ من چه‌نده تۆ دووژمنكار بیت له‌گه‌ڵ ئه‌م ئۆرگانهدا ھەبێت، زۆر بایەخدار نییه، چونكه كۆمۆنیسته‌كانیش ئه‌م ڕه‌ق و بیزاریه‌یان لێی هه‌یه. ئه‌وه‌ی بۆ من گرنگه ئه‌وه‌یه، ئایا ململانێی چینایه‌تی ئه‌م سه‌رده‌مه تا ئێستا توانیویتی جۆرێك له ژیانكردن بهێنێته به‌رهه‌م، كه ئه‌م فۆرمی ژیانكردنه تێپه‌ڕاندبێت و له‌ناوئاخنه‌ی خودی خۆیدا ناڵێم چینێك یان تویژێكی نوێ، به‌ڵكو هه‌ر جوڵەیه‌ك كه له ده‌ره‌وه ئه‌و ململانێیه‌دا گه‌رای هه‌بێت؟\nدوا شت، كه ماوه بیڵیم ئه‌وه‌یه، ده‌كرێت چینی كرێكار خاوه‌نی شۆڕش بێت، وه‌ك چۆن كۆیله‌كان و جوتیاره‌كان خاوه‌نی شۆڕش بوون، به‌ڵام گومانی گه‌وره‌م لەوە هه‌یه، كه چینی كرێكار هه‌ڵگری خه‌ونێكی تازه بێت بۆ مرۆڤاتی. بۆیه له ئه‌زمونی ڕوسیاشدا نه‌یانتوانی به سه‌ر فۆورمی ده‌وڵه‌تدا تێپه‌ڕ بكەنن، دواجار هه‌ر شكڵێكی تری سه‌رمایه‌داریان به‌رهه‌مهێنایە‌وە\nپاش دابڕانێک… دووبارە سڵاو لە هاوڕێیانی بەشدار بوو. وەک لە کۆمێنتەکەی پێشوومدا وتم، باسەکان هەندێک تێکەڵ و پێکەڵ بوون و لەسەر سکەی ئەسڵی دەرچوون و چەند بابەتی جیاواز ئیزافەکراوە بۆ مناقشەکە. بەم حاڵەوەشەوە من دەمەوێت بگەڕێمەوە سەر پرسیارێک کە لەپێشەوە هاوڕێ زاهیر هێنایەکایەوە؛ چۆن دەوڵەت لەناو دەبرێت؟ پاش وەڵامدانەوەی ئەم پرسیارە، لە ڕوانگەی خۆمەوە، دەگەڕێمەوە سەر بابەتە فەرعییەکان…. ئەم پرسیارە [ دەوڵەت چۆن لە ناوببرێ، یان چۆن لە ناودەبرێت؟ ]، پرسیارێکە کە جیاوازییەکانی مارکسیستەکان و ئانارکیستەکان لە مامەڵە لەگەڵ کێشەی بوونی دەوڵەتدا دیاریدەکات. هەڵبەت هەم لەناو مارکسیستەکان و هەم لە ناو ئانارکیستەکانیشدا، تێڕوانین و تێگەیشتنی جیاواز بۆ لەناوبردنی دەوڵەت بوونی هەیە. ئەوەندەی من لە بۆچوونەکانی مارکس و ئەنگلس تێگەیشتووم، ڕێگای لە ناوبردنی دەوڵەت، وەک ئامڕازێکی سەرکوتی چینی بۆرژوازی، شۆڕشی کۆمۆنیستییە. شۆڕشی کۆمۆنیستی لەڕوانگەی مارکس و ئەنگلسەوە، بریتییە لەشۆڕشێکی کۆمەڵایەتی کە لەئەنجامی گەشەکردنی ئابوریی و مێژوویی کۆمەڵگەوە ڕوودەدات. گەشەکردنی پەیوەندییەکانی بەرهەم‌هێنان لە هەر قۆناغێکدا، گەشەکردنی هێزەکانی بەرهەمهێنانی بەدوادا دێت. پەیوەندییەکانی بەرهەمهێنان، لە قۆناغی یەکەمدا، مەرجی گەشەکردنی هێزەکانی بەرهەمهێنانن، بەڵام لەقۆناغی دووەمدا هێزەکانی بەرهەمهێنان بەڕادەیەک گەشەدەکەن، کە ئیتر پەیوەندییەکانی بەرهەمهێنان، کە پێشتر مەرجی گەشەکردنیان بوون، دەبنەڕێگر لە بەردەمیاندا. ئەم ناکۆکییە لە ژێرخانی کۆمەڵگەدا، لەسەر ئاستی سەرخانیشدا ڕەنگدەداتەوە و کۆمەڵگە لەگەڵ قەیرانێکی ئابوریی، سیاسیی، کۆمەڵایەتی و فیکریدا بەرەوڕوو دەبێتەوە؛ ئەو قەیرانە ئەگەر نەگۆڕێت بە شۆڕشێکی کۆمەڵایەتی، ئەوا خولێکی نوێ لەگەشەکردن و بوژانەوەی سەرمایە [ لێرەدا سەرنجی من لەسەر ناکۆکی نێوان هێزەکانی بەرهەمهێنان و پەیوەندییەکانی بەرهەمهێنانی سەرمایەدارییە، نەک کۆمەڵگەکانی پێش لەسەرمایەداری ] دەستپێدەکاتەوە. شێوەی بەرهەمهێنانی سەرمایەداری ناتوانێت بۆ هەتا هەتایە لەم سرکڵە [ گەشەکردن – قەیران- گەشکردن ] دا بخولێتەوە. بۆیە بە ناچاری، لە دواشیکردنەوە ئەم سرکڵە دەشکێنرێت و شۆڕشی کۆمەڵایەتی دەستپێدەکات. ئەم شۆڕشە، هیچ شتێک نییە جگە لە شۆڕشی کۆمۆنیستی پرۆلیتاریا، واتە ئەو چینەی کە خۆی بەشێکە لە هێزە بەرهەمهێنەرە مادییەکانی شێوەی بەرهەمهێنانی سەرمایەداری. لەڕوانگەی مارکس و ئەنگڵسەوە، ڕوودانی ئەم شۆڕشە [ شٶڕشی کۆمۆنیستی ]، پێشمەرجی خۆیی هەیە. ئەوان دوو پێش مەرج لە کتێبی ئایدیۆڵۆژی ئەڵمانییەکەیاندا دیاریدەکەن؛ یەکەم، گەشەکردنی هێزەکانی بەرهەمهێنان و پەیوەندییەکانی بەرهەمهێنان لە چوارچێوەیەکی مێژوویی – جیهانیدا. دووەم، هوشیاری مرۆڤەکان دەربارەی کۆمەڵگەی کۆمۆنیستی داهاتوو، کە لەودا، خاوەندارێتی تایبەتی، دەوڵەت، چینە کۆمەڵایەتییەکان و نەتەوەکان لە نێودەچن و جیهان دەبێتە کۆمەڵگەیەک بۆ هەموو مرۆڤەکان. ئەوەی کە وتم تێڕوانینێکی گشتی و ئەبستراکی مارکس و ئەنگڵسە دەربارەی شۆڕشی کۆمۆنیستی کە دەوڵەت لە ناو دەبات، بەڵام لە ئاستێکی کۆنکرێتیشدا، ئەوان کۆمەڵگەی کۆمۆنیستی دابەش دەکەن بەسەر دوو قۆناغدا، هەروەک هاوڕێ زاهیریش لەسەرەوە ئاماژەیەکی ناڕۆشنی پێداوە؛ قۆناغی یەکەم، قۆناغێکە کە [دەوڵەت ] هێشتا بە مانای دەوڵەت لەناوناچێت. ئەم دەوڵەتە، ناو لێدەنێنن [ دەوڵەتی سۆشیاڵیستی – دیکتاتۆری پرۆلیتاریا ]. پێویستی ئەم دەوڵەتە چییە؟ ئایا ئەزمونی سۆڤیەت، کە بەردەوام هاوڕێ هەژێن و هاوڕێ زاهیر ئاماژەی پێدەکەن و یەکسانی دەکەن بە شکستی [ تیۆری دەوڵەتی پرۆلیتاریاکەی مارکس]، هەمان ” ئەزمونی کۆمۆنەی پاریس “ە، کە مارکس تێزی ” دەوڵەتی پرۆلیتاریا، یان دیکتاتۆری پرۆلیتاریا]ی لێ ئیستنتاجکرد؟…. ئەم باسە بەجێدەهێڵم بۆ سبەی شەو…. درێژەی دەبێت. تکایە ڕێگەبدەن ئەم باسە لەسەر ” دەوڵەت چۆن لە ناو دەچێت “، کە تەوەرەی سەرەکی جەدەلەکەمان درێژە پێبدەم و باسەکە لەسەر سکەی خۆی ڕابگرن تا دوا ئەنجامگیری خۆم دەنووسمەوە.\nهاوڕێ سیروان گەلێک بەخێربێت بۆناو ئەم جەدەلەو دڵنیاشم بە سەلیقەو ڕاو بۆچونەکانت ، جەدەلەکە بەرەوە پێشەوە تر دەبەیت. من هەندێک سەرنجم هەیە بەڵام کە ئەوەی هاوڕێ هەژێنم بینی ، لەوە دەکات کەم و زۆر یەک سەرنجمان هەبێت، هەر لەبەر ئەمەش من بەجێی دەهێڵم بۆ ئەو تاکو خۆمان لە بێوەختی و دووبارەکردنەوە بپارێزین. هاوڕێ تاهیر سەڵاوی گەرمم: من لێرەدا تاکو سەرنجەکانت دەنوسیتەوە یەک دوو شتێک دەڵێم بۆ ئەوەی شتەکانم بەسەردا کەڵەکە نەبێت. یەکەمیان، بە داخەوەم کە یا ژیان بواری مارکسی نەدا تاکو ئەو چەواشەیە لە مەسەلەی دەوڵەت بەگشتی و دیکتاتۆریەتی پڕۆلیتاری ن بەتایبەتی ەهێڵێلێت، یا خوود خۆی پێشبینی ئەوەی نەدەکرد کە ئەوەی کە لە بەرنامەی غۆتادا ، لەسەر دەوڵەت نووسیوێتی ، لە پاش خۆی دەبێتە کێشەیەکی گەورەو کارەسات بۆ هەر هەموو سۆشیلیستەکان و ئەوانی تریش بەجی دەهێڵیت. بەهەرحاڵ ئەوەندەی من هەستی پێبکەم مارکس لەگەڵ دەوڵەتدا نەبووە چونکە ئەو یەکەم پارتی و پاتگەڕایی نەخواستووە قەتیش لە ژیانیا سەر بە پارتێک نەبووە ، دووهەمیشیان ئەو ئەوەی ، کە وەکو تۆش یادت خستینەوە، کۆمۆنەی پاریسی بە دیکتاتۆریەتی پرۆلیتاری زانیوە نەک دەوڵەتێکی پڕۆلیتاری. کە من ئالەمەیاندا ناکۆکیم نییە لەگەڵ مارکس دا جگە لە ڕونکردنەوەی هەندێک شتەوە نەبێت . دووهەمیان ، من داوای لێبوردنتان لێدەکەم کە دوو مەسەلەم کێشکردبێتە ناو جەدەلەکەوە کە یەکەمیان قسە لەسەر چینی کرێکاران بوو کە من بە کەمایەتیم زانیوەو دەزانم ، ئەمەش هەر لەبەر دەوڵەت بوو کە ئەوە بڵێم وەکو پێشتر وتومە، کە دیکتاتۆریەتی پڕۆلیتارییەکەیان حوکمی کەمایەتی دەبێت. بەڵام سوپاس بۆ هەمووتان بە تایبەت هاوڕێ هەژێن کە لای من ئێستا ئەو کێشەیە حەلبووە. دووهەم کێشەی دەوڵەت، من بۆیە پێم لەسەر زیاتر لە سەر هەڵوەشاندنەوەی دەوڵەت دادەگرت ، تاکو چۆن کۆمەڵگەی کۆمۆنیزم، سۆشیالیزم ، بینا دەکرێت بێ دەوڵەت. ، چونکە من ئەوە بەگرنگ دەزانم کەگەر هەموومان دەرک بە مەترسی دەوڵەت بە هەموو چەشنەکانییەوە، دەوڵەتی پڕۆلیتاریش بە تانبەتی ، بکەین. خۆ گەر هاوڕا نەبین لەسەر ئەم هەنگاوەی یەکەم ، ساغکردنەوەی مەسەلەی دووهەم کە کۆمەڵگەی داهاتووە، زۆر گران، دەبێت، گەرچی ئەمەش ئەوە ناگەیەنێت کە نابێت قسەی لەسەر بکەین.\nدووبارە سڵاو لە هاوڕێیانی بەشداربوو … پێم وایە کە ئیدیتۆرەکەی فەیسبوک تەنها چەند سەد ووشەیەک زیاتر پۆست ناکات. بۆیە ناچارم بە دوو یان بە سێ جار درێژەی باسەکەمتان بۆ پۆست بکەم و دوا بەشیش لە شەوانی داهاتوودا پۆستی دەکەم. دوای ئەوە چاوەڕێی سەرنج و تێبینییە ڕەخنەییەکانی هاوڕێیان کاک زاهیر و کاک هەژێن و هاوڕێیان بەشداربووی دیکە دەکەم.\nلێرەوە دەست دەکەمەوە بە درێژەدان بە باسەکەم و بەم پرسیارانە دەستپێدەکەم؛ بۆچی شۆڕشی کۆمۆنیستی پرۆلیتاریا دەبێت قۆناغبەندی بکرێت؟ پێویستی، دەوڵەت و دیکتاتۆری پرۆلیتاریا لە ڕوانگەی شۆڕشی کۆمۆنیستییەوە چییە؟ ئایا ئەوەی کە لە سۆڤییەتدا بەڕابەرایەتی مەنشەفییەکان و بۆڵشەفییەکان ڕوویدا شۆڕشی کۆمۆنیستی پرۆلیتاریا بوو بەو چەمکەی کە مارکس و ئەنگڵس لە نووسراوەکانی خۆیاندا هێناویانەتەکایەوە؟.\nئەزمونی مێژوویی گۆڕانکاری لە شێوەکانی بەرهەمهێنان و فۆرماسیۆنە ئابوریی- کۆمەڵایەتییەکاندا پیشانیدەدات کە هیچ یەکێک لەشێوەکانی بەرهەمهێنان و فۆرماسیۆنە ئابوریی- کۆمەڵایەتییەکان لە ناکاو و کتوپڕ جێگۆڕێکیان نەکردووە. نە شێوەی بەرهەمهێنانی کۆیلەداری کتوپڕ جێگای خۆی چۆڵکردووە بۆ شێوەی بەرهەمهێنانی دەرەبەگایەتی و نە شێوەی بەرهەمهێنانی دەرەبەگایەتیش بە خێرایی و بە ئاسانی جێگای خۆیداوە بە شێوەی بەرهەمهێنانی سەرمایەداری. ئەم کێشەیە، ئەوە پێمان دەڵێت کە گۆڕانکاری لە شێوەکانی بەرهەمهێنانی کۆمەڵایەتیدا، بە ڕاستە هێڵێکی مێژووییدا نەڕۆیشتووە و هیچ یەکێک لە شێوەکانی بەرهەمهێنانی کۆمەڵایەتی نەیتوانیوە یەک شەوە شێوەی بەرهەمهێنانی پێش لەخۆی بەیەکجاری بسڕێتەوە. لەگەڵ سەرهەڵدانی هەر شێوەیەکی بەرهەمهێنانی نوێ لە منداڵدانی شێوەی بەرهەمهێنانی کۆندا، پرۆسێسێکی درێژخایەن لە گەشەکردن، گەورەبوون، پیربوون و پوکانەوەی توخمە پێکهێنەرەکانیان تێکچرژاون و لێکئاڵاون کە مێژووی کۆمەڵگەی مرۆڤایەتیان تووشی پێچاوپێچ و هەوراز و نشێوی سەیرو سەمەرەکردووە. ئەمەش بەو مانایەیە کە مێژووی کۆمەڵگەی مرۆڤایەتی بەڕاستە هێڵێکی بێ گرێ و گۆڵدا نەڕۆیشتوە و ناڕوات، بەڵکو بە ڕێگایەیەکی پڕ لە گرێ و گۆڵ و هەورازو نشێودا ڕۆیشتووە و دەڕوات.\nئەوە لە ئیرادەو توانای کەسەکان، چینە کۆمەڵایەتییەکان و تەنانەت دەوڵەتەکانیش، وەک ئۆرگانی زەبروزەنگ و ئامڕازی سەروچینایەتیدا نەبووە و نییە کە مێژوو بخەنە سەر ڕاستەهێڵێک کە خۆیان مەبەست و ئامانجیان بووە، واتە ڕەوتی گەشەکردنی مێژوویی کۆمەڵگە بخەنەدەرەوەی ئەو هێڵە پێچاوپێچ و پڕلە گرێ و گۆڵەی کە ناکۆکی نێوان پەیوەندییەکانی بەرهەمهێنان و هێزەکانی بەرهەمهێنان لە هەر فۆرماسیۆنێکی ئابوریی – کۆمەڵایەتیدا بۆ گەشەکردنی کۆمەڵگەی مرۆڤایەتی دیاریدەکات، . ئەوەش بۆمان ڕووندەکاتەوە کە مێژوویی مرۆڤایەتی خاوەنی یاسای گەشەکردنی خۆیەتی و ئەو یاسایانەش لەدەرەوەی ئیرادەی کەسەکان و چینە کۆمەڵایەتییەکانەو بەسەر بەخۆ لە ئیرادەو مەیلی ئەوان کاردەکەن و دەجوڵێنەوە. لە ناوبردنی یەکجاری دەسەڵاتی ئابوریی، سیاسیی و ئاینی دەرەبەگەکان و ئەرستۆکراتی، خواست و ئارەزووی چینی بۆرژوازی تازەپێگەیشتووی سەدەکانی ناوەڕاستی ئەوروپا بوو، بەڵام لەبەرئەوەی کە گەشەکردنی هێزەکانی بەرهەمهێنانی سەرمایەداری لە منداڵدانی پەیوەندییەکانی بەرهەمهێنانی دەرەبەگیدا بە ئاستێک لەگەشەکردن نەگەیشتبوو تا چوارچێوەی ئەو پەیوەندییانە تێکبشکێنێت کە ڕێگربوون لەبەردەمی گەشەکردنی زیاتریاندا، چینی بۆرژوازی توانای نەبوو کە خواست و ئامانجەکانی خۆ بەدیبهێنێت و پراکتیزەیان بکات. چینی بۆرژوازی لە ئەنجامی زنجیرەیەکی درێژ لە ئاڵوگۆڕ و گۆڕانکاری لە پەیوەندییەکانی بەرهەمهێنان و بازرگانیدا توانی وەک چینێکی کۆمەڵایەتی بێتە مەیدانی ململانێی ئاشکراوە لەگەڵ چینی دەرەبەگی دەسەڵاتداردا. ئەم چینە دەستیدایە خەباتێکی هەمەلایەنە لە دژی دەسەڵاتی دەرەبەگایەتی. ئامڕازی یەکاڵاکردنەوەی ئەو خەباتە پێکهێنانی دەوڵەتی نەتەوەیی و ڕێکخستنی پەیوەندییەکان و هێزەکانی بەرهەمهێنانی نوێ [ سەرمایەداری ]بوو لە چوارچێوەی دەوڵەتێکی نەتەوەییدا. دەوڵەتی نەتەوەیی، ئاڵۆزترین پێکهاتەی سیاسیی بوو کە دەبووایە نەک تەنها پاشماوەکانی دەسەڵاتی فیوداڵی پێڕابماڵێت، بەڵکو دەبووایە وەک شمشێرێکیش بەسەر ئەو چینە نوێیە [ پرۆلیتاریا ]وە ڕایبگرێت کە تازە لە منداڵدانی شێوەی بەرهەمهێنانی سەرمایەداریدا گەشەیکردبوو. چینی بۆرژوازی لەگەڵ ئەوەدا کە لەڕووی مێژووییەوە چینێکی لە ڕادەبەدەر شۆڕشگێربوو بەرامبەر بە سیستەمی دەرەبەگایەتی و لەهەر شوێنێک دەسەڵاتی سەقامگیر دەبوو، بێڕەحمانە پەیوەندییە ئابوریی، سیاسیی و کۆمەڵایەتییەکانی دەرەبەگایەتی لەبەریەکهەڵدەوەشاندەوە، یان لاوازی دەکردن، بەڵام بەو حاڵەشەوە پرۆسەی سەقامگیربوونی مێژوویی دەسەڵاتی ئابوریی، سیاسیی، کۆمەڵایەتیی و کڵتورییەکانی سەرمایەداری و چینی بۆرژوازی، چەندین سەدە درێژەی کێشا. جێگیربوونی سەرمایەداری وەک فۆرماسیۆنێکی ئابوری- کۆمەڵایەتی و مێژوویی، لەهەنگاوی یەکەمدا نەیتوانی کۆمەڵێک توخم و پاشماوەکانی شێوەی بەرهەمهێنانی دەرەبەگی لەناوببات و لە هەنگاوەکانی دواتردا ئەو پرۆسەیەی بەسەرئەنجامی یەکجاری خۆی گەیاند. لەم ئاستە لە باسەکەدا، من دەمەوێت بگەمە ئەنجامگیرییەکی کۆنکرێت دەربارەی گۆڕانی شێوەی بەرهەمهێنانی سەرمایەداری بۆ شێوەی بەرهەمهێنانی کۆمۆنیستی؛ شێوەی بەرهەمهێنانی سەرمایەداری، ئاڵۆزترین، تێکجرژاوترین و بە تواناترین شێوەی بەرهەمهینانە لە مێژوویی کۆمەڵگە چینایەتییەکاندا. ئەم سیستەمە سەرەڕای قەیرانە کوشندە دەورەییەکانی، توانای خۆ نوێکردنەوە و خۆ بوژاندنەوەی هەیە و تا ئێستا چەندین قەیرانی مەرگهێنەری تێپەڕکردووە. ئەم شێوە بەرهەمهێنانە، بە خێرایی و بەئاسانی جێگای خۆی نادات بەشێوەی بەرهەمهێنانی کۆمۆنیستی. ئەم پرۆسێسە درێژ خایەنە، بەڵام سەرئەنجامی هەیە و جێگۆڕکێکردنی بەشێوەی بەرهەمهێناینی کۆمۆنیستی حەتمییە،چونکەئەم شێوە بەرهەمهێنانە ناتوانێت بۆ هەتا هەتایە خۆی لەدەست حوکمی ئەو یاسا کوێرانە ڕزگار بکات کە لەدەرەوەی دەسەڵات و ئیرادەی چینی بۆرژوازی دەسەڵاتداری ئەمڕۆ خۆیان بەسەریدا سەپاندووە.\nئەمڕۆ هێزەکانی بەرهەمهێنانی سەرمایەداری بە ڕادەیەک گەشەیانکردووە، کە ئیتر گونجاندنیان لە شێوەی بەرهەمهێنانی سەرمایەداریدا مەحاڵە، بەڵام ئەوەی کە ئەم هێلکەیەی بەسەر پەتەکەوە ڕاگرتووە، دەوڵەتە. دەوڵەت، تەنها ئەو تەعریفە گشتییە نییەکە ئامڕازی چینێکە بۆ سەرکوترکردنی چینێکی دیکە، دەوڵەتی بۆرژوازی ئەمڕۆ پێویستی بە شیکردنەوەیەکی کۆنکرێتر و هەمەلایەنتر هەیە؛ دەوڵەت حیزبەکانە، دەوڵەت سوپایە، دەوڵە ڕاگەیاندن و میدیایە، دەوڵەت ڕێکخراوە پیشەییەکانە، دەوڵەت ئایدیۆڵۆژییە، دەوڵەت ئیستبداد، دیموکراسی و سیاسەتە، دەوڵەت ئاین و کڵتورە، دەوڵەت، پەروەردەوفێرکردنە، دەوڵەت نەتەوەو نیشتمانەو…. دەوڵەت ئەختەبوتێکە هەموو پەیوەندییە جۆراوجۆرەکانی ژیانی مرۆڤی هاوچەرخی بەخۆیەوە بەستۆتەوە. بەم حاڵەشەوە، دەوڵەت، ئامڕازێکە بۆ بەرگرتن بە ئاڵوگۆڕێکی نوێ کە دەبێت لە مێژووی کۆمەڵگەی جیهانیدا ڕوو بدات. ئەو ئاڵوگۆڕە، هیچ شتێک نییە جگە لە ڕزگارکردنی مرۆڤی بەرهەمهێنەر لە دیلێتی کرێ گرتەیی. ڕزگاربوونی مرۆڤی هاوچەرخ لە دیلێتی کرێگرتەیی، ڕزگارکردنی هێزە بەرهەمهێنەرە مادییەکانی کۆمەڵگەشە لەو تەوقەی کە پەیوەندییەکانی شێوەی بەرهەمهێنانی سەرمایەداری وەستاو لەسەر خاوەندارێتی تایبەتی لەگەردنیکردووە و نایەڵێت هێزە بەرهەمهێنەرە مادییەکانی کۆمەڵگە تا ئەو ڕادەیە گەشە بکەن کە گشت مرۆڤایەتی لەسایەیاندا بحەسێتەوە. بۆیە لە ناوبردنی دەوڵەتی بۆرژواکان، هەنگاوی یەکەمە بۆ ڕزگاری مرۆڤایەتی لە کۆیلەیەتی کرێگرتەیی. دەوڵەتیش، بەو پێکهاتە عەنکەبوتییەی ئێستایەوە لەناو ناچێت، مەگەر ئەوە مرۆڤی بەرهەمهێنەر و کۆیلەی کرێگرتە لەم ڕژێمەدا دەست بۆ شۆڕش و ڕاپەڕین ببات. شۆڕش و ڕاپەڕین، بە واتای لەناو بردنی دەوڵەتە، بەڵام ئەی دوای ئەمە چی؟ ئایا بۆرژواکان، دەست لە پلانگێڕی و خۆ سازدانەوە بۆ گرتنەوە دەستی دەسەڵات و دروستکردنەوەی [ دەوڵەت ] هەڵدەگرن؟! بێگومان، وەڵامەکە نێگەتیڤەو ئەزمونی کۆمۆنەی پاریس ئەم ڕاستییەی سەلماند. کۆمۆنەی پاریس، هیچ شتێک نەبوو جگە لە دەوڵەتی پرۆلیتاریا. دەوڵەتێک کە پایەی سەرەکی خۆی لەسەر دیکتاتۆری بۆسەرمایەداران و دیموکراسی بۆ زۆرینەی کۆمەڵگە داڕشت بوو. دووبارەبوونەوەی کۆمۆنەی پاریسێکی دیکە لە هەرشوێنێکی دنیادا، بە ناچاری هەمان تایبەتمەندی [ دەوڵەت بوون و دیکتاتۆری پرۆلیتاریا بوون] لەخۆی دەگرێت. تۆ هەر ناوێکی دیکەی لێبنێیت، لە ڕووی کارکردەوە هەمان شتە. ڕێگای دووەم بۆ گواستنەوە لە قۆناغی سەرمایەدارییەوە بۆ قۆناغی کۆمۆنیزم، جگە لە [دەوڵەتی پرۆلیتاریا ؛ یان دیکتاتۆری پرۆلیتاریا]بوونی نییە [ ئەگەر هاوڕێیان ئانارکیست ڕێگەی دووەمیان لایە، با پێشنیاری بکەن، ڕێگایەک کە جیاوازتر لە ئەزمونی کۆمۆنەی پاریس بێت ]. پرسیار ئەوەیە کە ئابوریی سەردەمی دەوڵەتی پرۆلیتاری چ جۆرە ئابورییەکە؟لە دیدگای مارکس و ئەنگلسەوە، ئابوریی ژێر دەسەڵاتی دەوڵەتی پرۆلیتاریا، ئابورییەکی کۆمۆنیستییە کە لە هەناوی کۆمەڵگەی سەرمایەدارییەوە هاتۆتە دەرەوەو بە ناچاری مۆرکی شێوەی بەرهەمهێنانی پێش خۆیی [سەرمایەداری ] پێوەیە،بەڵام لە قۆناغی گەشەکردنی دواتریدا، واتە قۆناغێک کە دەوڵەتی پرۆلیتاریش هەموو زەرورەتێکی خۆی لەدەستدەدات و دەوڵەت بۆ هەتاهەتایە لەناودەچێت، ئابوریی کۆمۆنیستی کۆمەڵگە لەسەر بناغەی تێزی [ لەهەرکەس بە پێی تواناییەکەی و بۆ هەکەس بەپێی پێویستییەکەی ] بینادەکرێت [ مارکس- ڕەخنە لە بەرنامەی گۆتا].\nبۆ ئەمشەو ئەوەندە دەتوانم و لێرەدا ناچارم باسەکە ڕابگرم بۆ شەوانی داهاتوو، کە وەڵامی دواپرسیاری سەرەوە [ ئایا ئەوەی کە لە سۆڤییەتدا بەڕابەرایەتی مەنشەفییەکان و بۆڵشەفییەکان ڕوویدا شۆڕشی کۆمۆنیستی پرۆلیتاریا بوو بەو چەمکەی کە مارکس و ئەنگڵس لە نووسراوەکانی خۆیاندا هێناویانەتەکایەوە یان شتێکی دیکە بوو؟] دەدەمەوەو دواتر گوێگر و خوێنەری سەرنج و ڕەخنەکانی هاوڕێ زاهیر و هەژێن دەبم لەسەر ئەوەی کە لەڕوانگەی خۆمەوە دەربارەی لەناوبردنی دەوڵەت وتومە.\nئایا ئەزمونی شکستخواردووی سۆڤیەت، بەڵگەیە بۆ شکستی تیۆری و تێزی ” دیکتاتۆری پرۆلیتاریا ” مارکس؟ ئایا ئەوەی کە لە ١٩١٧ی ڕوسیادا ڕوویدا” شۆڕشی کۆمۆنیستی” بوو بەو چەمکەی مارکس و ئەنگڵس لە کتێبی ئایدیۆڵۆژیای ئەڵمانی و مانیڤێستی کۆمۆنیستدا پێشنیاریانکردووە؟ با لە پرسیاری یەکەمەوە دەستپێبکەم. بە بڕوای من و ئەوەندەی کە سەرنجم داوەتە سەر سیاسەت و ئابوریی دوای شۆڕشی ئۆکتۆبەری ١٩١٧ی ڕوسیا، هەرگیز ” دیکتاتۆری پرۆلیتاریا” لە سۆڤیەتدا جێگیر نەبووە. واتە شۆڕشێک بە گەورەی و شکۆداری وەک شۆڕشی ئۆکتۆبەر، هەرگیز شۆڕشێکی کۆمۆنیستی نەبووە بەو چەمکەی کە من لە کتێبی ئایدیۆڵۆژی ئەڵمانیا، مانیڤێست و ڕەخنە لە بەرنامەی گۆتای مارکس و ئەنگلسدا خوێندوومەتەوە و لێیتێگەیشتووم. هەربەم هۆیەشەوە، ناتوانم بڵێم ئەو دەوڵەتەی کە بەدوای ڕوخانی ئیمپراتۆریەتی قەیسەر و سەرکەوتنی شۆڕش لە ڕوسیادا هاتە کایەوە، ” دەوڵەتی سۆشیالیستی سەردەمی گواستنەوە بووە بۆ قۆناغی کۆمۆنیزم”، واتە ئەو سەردەمەی کە ” دەوڵەت ” هەرجۆرە زەرورەتێکی مێژوویی خۆی لەدەستدەدات و کۆمەڵگە بە بێ بوونی دەوڵەت خۆی بەڕێوە دەبات.\nئەو چینە کۆمەڵایەتییەی کە پایەی بابەتی تیۆری ” دیکتاتۆری پرۆلیتاریا ” و “شۆڕشی کۆمۆنیستی ” مارکس و ئەنگڵسی لەسەر بنیاتنراوە، لە ڕوسیای سەردەمی قەیسەر تا ڕوخانی ئەو ڕژێمە لە ١٩١٧دا، ئەو چینە تا ئەو ئاستە گەشەی کۆمەڵایەتی نەکردووە کە بتوانێت وەک چینێک پەیامی مێژوویی خۆی بەسەرئەنجام بگەیەنێت و شۆڕشی کۆمۆنیستی بەرپا بکات. ئامارەکانی ئەو سەردەمە لەلایەک و دەقی نووسراوەکانی لینین، ترۆتسکی، بوخارین، پراوپراژنیسکی و باسەکان دەربارەی سیاسەتی ئابوریی نوێ ” نیپ ” و پرۆژەی پیشەسازیکردنی سۆڤیەتی ساڵانی ١٩٢٨ و بۆسەرەوە، هەموویان پێمان دەڵێن کە چینی کرێکار،لەڕووی کۆمەڵایەتی و چەندایەتییەوە لەو ئاستەدا نەبووە کە بتوانێت ” شۆڕشی کۆمۆنیستی ” بەرپا بکات. کۆمەڵگەی ڕوسیای سەردەمی قەیسەرو تا ساڵانی دوای شۆڕشی ئۆکتۆبەر، کۆمەڵگەیەکە کە ژێرخانەکەی لە کۆمەڵێک توخمی ئابوریی جیاواز [ سەرمایەداری، دەرەبەگایەتی و تەنانەت پەتریاکی ] پێکهاتووە. ئابوریی و ژێرخانێکی لەوجۆرە، کە تێیدا پەیوەندییەکان وهێزەکانی بەرهەمهێنان بە ئاڕاستەی سەرمایەداریدا گەشەی نەکرد بێت و لە ناکۆکیدا نەبن، ناتوانرێت شۆڕشی کۆمۆنیستی لەسەر بەرپابکرێت [ هەروەکو ئەوەی کە مارکس و ئەنگڵس لە کتێبی ئایدیۆڵۆژی ئەڵمانیدا ئاماژەی پێدەکەن و ناکۆکی نێوان پەیوەندییەکانی بەرهەم هێنان و هێزەکانی بەرهەمهێنان بە پێشمەرجی ماددی شۆڕشی کۆمۆنیستی دەزانن]. ئەو شۆڕشەی کە لە ڕوسیای ١٩١٧دا ڕوویدا، شۆڕشێکی گەلی و پۆپۆڵیستی بوو. سەربازان، جوتیاران، ووردە بەرهەمهێنەران، خوێندکاران و کرێکاران هێزی بزوێنەری بوون، بەڵام ئەم شۆڕشە گەلییە [ کە ووردە بۆرژوازی بەرفراوانترین بەشی کۆمەڵایەتی ئەو شۆڕشە بوو ] لە ژێر ناوی شۆڕشی کرێکاری و سۆشیالیستیدا ڕوویدا. ئەوەشی کە ڕابەرایەتی شۆڕش ئەو چین و توێژانەیکرد بۆ ئەم شۆڕشە، مەنشەفییەکان و بەڵشەفییەکان بوون و لەژێر ناوی مارکسیزم و بە ئیلهام وەرگرتن لە تیۆرییەکانی مارکس و ئەنگڵس،ئەو چین و توێژانەیان خستە قاڵبی حیزبییەوە بۆ ململانێ لەگەڵ دەوڵەتی ئیستبدادی و دیکتاتۆری قەیسەردا، کە سەرئەنجام بە ڕووخانی قەیسەر و گرتنە دەسەڵاتی سیاسیی و دەوڵەت لەلایەن بەڵشەفییەکانەوە کۆتایی پێهات….\nحیزبی بەڵشەفیک، ئەگەرچی توانی لە پێوەرێکی بەرینی کۆمەڵایەتیدا، چینی کرێکاری ساوای ڕوسیا لە دەوری سیاسەت و ئامانجەکانی کۆ بکاتەوە، بەڵام سەرەڕای هەموو نییەت پاکی، سەمپاثی و دڵسۆزییەکی ڕابەرانی بۆ ڕزگاری چینی کرێکار و دروستکردنی کۆمەڵگەیەکی کۆمۆنیستی، نەیدەتوانی حیزبی ئەو چینە بێت و بە ناچاری دەبووایە خۆی تەسلیم بە ڕەوەندێکی مێژوویی بکات کە لەدەرەوەی، مەیل و خواست و ئیرادەی ئەو، یاساکانی گەشەکردنی هێزەکانی بەرهەمهێنان و پەیوەندییە ئابوریی و ژێرخانییەکانی کۆمەڵگەی ڕوسیا بەسەریدا دەیسەپاند. شۆڕشی ئۆکتۆبەری ١٩١٧ نەیدەتوانی دەسەڵاتی سیاسیی بخاتە دەستی چینێک کە هەم لە ڕووی پێکهاتەی کۆمەڵایەتی و چینایەتییەوە کەمایەتییەکی کۆمەڵگەی ڕوسیای ئەو سەردەمەی پێکهێناوەو گەشەی مێژوویی نەکردووەو هەم هوشیاری دەربارەی شۆڕشی کۆمۆنیستی نەبووە. حیزبی بەڵشەفیک نەیدەتوانی ئەو بۆچوونەی مارکس و ئەنگڵس، کە لە مانیڤێستی حیزبی کۆمۆنیستدا بەیانیانکردووە [ کۆمۆنیستەکان بەرژەوەندیەکی جیاواز لە بەرژەوەندی پرۆلیتێرەکان نییە …- یان؛ کۆمۆنیستەکان پرەنسیپێکی تایبەت ناهێننەکایەوە کە بزووتنەوەی پرۆلیتاریا بخاتە چوارچێوەی خۆیەوە..- یان؛ کۆمۆنیستەکان لەخەباتی پرۆلیتاریای نەتەوە جیاوازەکاندا، ئەوان تەنها بەرژەوەندی گشت پرۆلیتاریای جیهان لەبەرچاو دەگرن] پراکتیزە بکات. حیزبی بەڵشەفیک، بە پێچەوانەی ڕێنماییەکانی مارکس و ئەنگڵس لە مانیڤێستدا؛ بەڵشەفییەکانی پرەنسیپێکی تایبەتیان هێنایە کایەوە کە بزووتنەوەی پرۆلیتاریای ڕوسیای خستە قاڵبی خۆیەوە؛ حیزب ئەو پرەنسیپەیە کە پرۆلیتاریای ڕوسیای لە قاڵبدا. مارکس و ئەنگڵس حیزبیان بە هۆکارێک بۆ بەرەوپێشبردنی خەباتی پرۆلیتاریا بە پێویست دەزانی، بەڵام هەرگیز حیزبیان بە مەرجی ڕزگاری پرۆلیتاریا و بەرپاکردنی شۆڕشی کۆمۆنیستی نەدەزانی. ئەوان یەکێتی کۆمۆنیستەکان و ئەنتەرناسیۆناڵی یەکەمیان، وەک یەکەمین حیزب و ڕێکخراوەی کۆمۆنیستی دروستکرد، بەڵام هیچ یەکێک لەو دوو ڕێکخراوە سیاسییەیان بە پیرۆز نەزانی و خۆشیان بەشداریان لە هەڵوەشانەوەیدا کرد. لێنین و بەڵشەفییەکان وایان نەکرد. ئەوان حیزبیان لە جوڵانەوەی پرۆلیتاریای ساوای ڕوسیا پێگرنگتر بوو. ململانێ حیزبییەکانی لینین و ئەوانی دیکە کە لەسەرەوەی حیزبی بەڵشەفی [ حیزبی کۆمۆنیستی دواتر ] دا بوون لەسەر ئینشقاق، یان یەکگرتوویی، لەسەر یەک ڕوانگەیی و یەک دروشمی حیزب، هەموویان بەو ئاکامە شکانەوە کە حیزب نەک پرۆلیتاریای ڕوسیا، بەڵکو گشت کۆمەڵگەی ڕوسیای خستە قاڵبی ئەو مەبادیئانەوە کە حیزبی بەڵشەفی دایهێنابوون. ئەم حیزبە سەرەڕای ئەوە کە پاڵپشتێکی لە بزووتنەوەی کۆمۆنیستی و پرۆلیتێری دنیا بەدەست هێنا، بەڵام تەنها بەرژەوەندی دەسەڵاتە ڕوسییەکەی خۆی لە بزووتنەوەی کۆمۆنیستی و پرۆلیتێری جیهانی بەلاوە گرنگتر بوو!. ئینشقاق دروستکردن لە ئەنتەرناسیۆناڵی دووەم و دروستکردنی ئەنتەرناسیۆناڵی سێهەم، کە خۆی تێیدا باڵا دەست بوو، نموونەیەکەو سەدان نموونەی دیکە لە بەرژەوەندی نەتەوەیی ڕوسیانەی حیزب و دەسەڵاتی بەڵشەفیکی لەبەردەستدان کە بەرژەوەندی جیهانی کۆمۆنیستی و پرۆلیتاری کراوە بە قوربانیان…. لەم ئاستە لە باسەکەدا، دەمەوێت بە ئەنجامگیرییەکی کۆنکرێتر بگەم؛ لەپێشەوە وتم، کە بەجیا لە نیەت و ئارەزووە کۆمۆنیستییەکانی ڕابەرانی بەڵشەفیک، کۆمەڵگەی ڕوسیا لەگەڵ کێشەو گرێ کوێرەیەکی بابەتی و مێژووییدا بەرەوڕوو بوو بوو. ڕژێمی قەیسەری نەیتوانی ئەو کێشەیە چارەسەر بکات و ئەو گرێ کوێرەیە بکاتەوە. ئەو کێشەو گرێ کوێرە بابەتی و مێژووییە، شتێک نییە جگە لە [ گەشەکردنی پەیوەندییەکان و هێزەکانی بەرههەمهێنان ] لە چوارچێوەیەکی سەرمایەداریدا. سیاسەتی داگیرکارانە و شەڕەکانی ڕژێمی قەیسەر لەگەڵ دنیای دەرەوەدا، هێزی کۆمەڵایەتی و فیکری کاری ڕوسیای لە بوارێکی نابەرهەمهێنی فراواندا بەگەڕ خستبوو؛ بواری سەربازی و چەکهەڵگرتن بۆ سوپا. ئەمە، ئابوریی ڕوسیای لەبواری گەشەکردنی پیشەسازی و تەکنەڵۆژیدا ئیفلیج و لاواکردبوو. لەبواری کشتوکاڵیشدا، پەیوەندییە ئاغاو ڕەعیەتییەکانی لە پێوەرێکی بەریندا هێشتبووەوە و کۆمەڵگەی ڕوسیا، کۆمەڵگەیەکە کە پێویستی بە گۆڕانکارییەکی ئابوریی و مێژوویی هەیە، بەڵام ڕژێمی قەیسەر ڕێگرە لەبەردەم ئەو ئاڵوگۆرە ئابوریی و مێژووییەدا. لەڕوانگەی مێژوویی کۆمەڵگەی ڕوسیاوە، دەسەڵاتی ٣٠٠ ساڵەی قەیسەر مەحکومە بە ڕوخان.\nمەنشەفییەکان و بەڵشەفییەکان ئەم کارەدەکەن و قەیسەر دەڕوخێنن. دواتر بەڵشەفییەکان دەسەڵاتی سیاسیی و دەوڵەت لەدەست دەگرن و دیکتاتۆری خۆیان بە ناوی دیکتاتۆری [ کرێکاران، جوتیاران و سەربازان ]ی ڕێکخراو لە شوراکاندا بەسەر کۆمەڵگەی ڕوسیادا دەسەپێنن. شوراکان، بەکردەوە شورای کرێکاران، سەربازان و جوتیاران نین [ هەرچەندە ئەوان هێزی پێکهێنەری شوراکانن]، بەڵکو شوراکان لەلایەن حیزبی بەڵشەفیکەوە، لەسەرەوەڕا کۆنترۆڵ کراون و بەرەو بەهێزکردنی دیکتاتۆریەتی حیزبی ئاڕاستە دەکرێن. دەوڵەتی سۆڤیەتاتی دوای شۆڕش، دەوڵەتی حیزب و سەرانی حیزبی بەڵشەفیکە. دەوڵەتی حیزبی بڕیارە سیاسیی و ئابورییەکان دەدات. ئەم دەوڵەتەلە ڕووی سیاسییەوە، هەنگاو بە هەنگاودەست دەکات بە پێشێلکردنی ئازادییەکانی هاوڵاتیان، تەنات بەشێک لەو ئازادیانەی کە چەندین ساڵ دروشمی قۆناغی ئۆپۆزسیۆنبوونی خۆیشی بوون لەسەردەمی قەیسەردا. لەڕووی ئابورییشەوە، دەوڵەتی بەڵشەفیکی دەست دەکات بە کردنەوەی گرێ کوێرە مێژووییەکەی ڕوسیا؛ لە چەند پلانی ئابوریی پێنج ساڵەدا، کۆمەڵگەی ڕوسیا لەڕووی پیشەسازییەوە دەباتە ئاستی وڵاتانی پیشەسازی پێشکەوتووی ڕۆژئاوا. دەوڵەت دەبێتە خاوەنی ئابوریی و پیشەسازییەکی بەهێز و گشت ئابوریی سۆڤیەت دەکەوێتە ژێر دەستی دەوڵەتی بەڵشەفیکییەوە، بەڵام ئەم دەوڵەتە ناتوانێت ئەرکی مێژوویی گەشەکردنی سەرمایەداری ڕوسی لە ئەستۆ بگرێت، مەگەر ئەوە کە کەسێکی دیکتاتۆری بەهێز سوکانەکەی لەدەست بگرێت؛ ئەو کەسە لە ناو حیزبی کۆمۆنیستدا ئامادەکراوە؛ ستالین. ستالین ئەو کاراکتەرە بەهێزەیە کە مێژووی گەشەکردنی سەرمایەداری دەوڵەتی دەیهێنێتە سەر شانۆکە. سەرمایەداری لە ڕوسیای دوای شۆڕشی ئۆکتۆبەردا نەیدەتوانی گەشەبکات، مەگەر ئەوە کە دەوڵەتێکی بەهێز زەمینە جۆراوجۆرەکانی بۆ بڕەخسێنێت و خۆی ببێت بە بەشێک لە پرۆسەی گەشەکردنەکە. دەوڵەتی کۆمۆنیستی دوای شۆڕش، تەنها بە ناو دەوڵەتی [ کۆمۆنیستی ] یە. ئەو دەوڵەتێکی سەرمایەدارییە و ئەرکی مێژوویی گەشەکردنی سەرمایەداریانەی ئابوریی ڕوسیا جێبەجێ دەکات. بۆ ئەوەی ئەم دەوڵەتەبە باشی و بەخێرایی ئەرکەکانی بەجێبهێنێت، دەبێت دیکتاتۆریەتی ڕوتی بێ پەردە لە وڵاتی سۆڤیەتدا پیادە بکات. ستالین ئەو کاراکتەرە مێژووییەیە کە ئەم دیکتاتۆریەتە سەرمایەدارنە لەنێوان دەوڵەت و حیزبدا ڕێک دەخات و یەکانگیری دەکات…. لەڕووی ئابورییشەوە، سەرەڕای بوونی کۆمەڵە هەرەوەزییەکان، کە پایەی کۆمەڵگەیەکی کۆمۆنیستین، بەڵام هەرگیز دروشمی لە [ هەرکەس بە بڕی کارەکەی ]، کە مارکس بە ئابوریی قۆناغی یەکەمی کۆمەڵگەی کۆمۆنیستی [ یان قۆناغی دیکتاتۆری پرۆلیتاریای ] دەزانێت، لە سۆڤیەتدا نەخرایە قۆناغی جێبەجێکردنەوە و بڕی زیادەی کاری هەر مرۆڤێکی کارکەری ئەو وڵاتە دەچووە سەر خەزێنەی دەوڵەتەوە و دەبووە سەرمایەی ژێر دەستی دەوڵەت. دەوڵەتیش، حیزبی کۆمۆنیست لەسەرەوەی ڕاوەستابوو. لێرەوە، دەگەمە ئەو ئەنجامە کە لە سۆڤیەتدا تیۆری ” دیکتاتۆری پرۆلیتاریا ” ی مارکس لە سۆڤیەتدا هەرگیز پراکتیزە نەکراوەو جێبەجێ نەکراوە. لەبەرئەوە،ئەزمونی شکست و داڕامانی سۆڤیەت،شکست و داڕمانی تیۆری ” مارکسیزم ” لە بواری شۆڕشی کۆمۆنیستی و دیکتاتۆری پرۆلیتاریدا نییە، بەڵکو شکست و داڕمانی سەرمایەداری دەوڵەتی و ئەو مۆدێلە لە دەسەڵاتی سەرمایەدارانەیە کە حیزبی بەڵشەفیک لە ژێر ناوی کۆمۆنیزم و مارکسیزمدا بۆ کۆمەڵگەی ڕوسیای داهێنا. ئەمە تێگەیشتن و خوێندنەوەی منە لەسەر ئەوەی کە لە سۆڤیەتدا ڕوویدا. لەم ڕووەیەشەوە هاوڕێیان دەتوانن بۆچوون و ڕەخنەکانیان بخەنە ڕوو. ئەم باسانە، هەرچەندە لە ڕوانگە و جیهانبینی جیاوازەوە بهێنرێنە کایە، بەڵام دڵنیام سودی باشیان هەیە، بە تایبەتی کە تا ئێستا چەپی عێراق و کوردستان نەیوێراوە، یان لە توانای تیۆریدا نەبووە کە لە دەرگای ئەمجۆرە باسانە بدات. لەگەڵ هیوای سەرکەوتن بۆ ئێوە.


یەكێتی دڤێ چ بریار بدە د كۆنگرەیێ دا – ىەرگەه – Bergeh\nیەكێتی دڤێ چ بریار بدە د كۆنگرەیێ دا\nBergeh Kurdistan On 06/09/2019 / نڤیسار\nیه‌كێتیا نشتیمانی یا کوردستانێ (یەكێتی) ل باشوورێ کوردستانێ رێخستنه‌ک گرینگ و دیرۆکی یه.\nیەكێتیێ ل باشوورێ کوردستانێ رۆلێن گرینگ یێن ئه‌رێنی و نه‌یێنی گێرانە.\nیەكێتیێ د ئه‌نجامێ دا ژی ب پارتیا ده‌مۆکرات یا کوردستانێ ڤه ئیراده‌یا دامه‌زرێنەر یا ده‌وله‌تا فه‌ده‌رال یا کوردستانێ نه.\nل باشوورێ کوردستانێ و ل ته‌ڤایی به‌شێن کوردستانێ دەما بەحسا سەرۆكان تێ كرن، سه‌رۆکێ یەكێتیێ مام جه‌لال تالابانی د رێزێ دا یه.\nمام جه‌لال تالابانی، د ده‌وله‌تا فه‌ده‌رال یا کوردستانێ دا ب سه‌رۆکێ ملی یێ کوردستانێ مه‌سعوود بارزانی ڤه بوویه خوه‌دیێ پرۆبله‌م ژی، لێ گه‌له‌ک ده‌مان ژی ب سه‌رۆک مه‌سعوود بارزانی ڤە لهه‌ڤکری بوون.\nیەكێتی ل هه‌موو به‌شێن کوردستانێ ژی، ژ سالێن 70 ێیان و ڤردا تێ شۆپاندن. ل به‌شێن کوردستانێ یێن دن هێز و که‌سێن ژ یەكێتیێ را پشتگر هه‌بوون، یێن کو ل دژی یەكێتیێ ژی هه‌بوون.\nد ده‌ستپێکێ دا شه‌رێ یەكێتیێ و پەدەکێ هه‌ر که‌س خه‌مگین دکر. له‌ورا ره‌وشا باشوورێ کوردستانێ و ته‌ڤگه‌را ملی یا باشوورێ کوردستانێ راسته راست باندۆر ل سه‌ر ته‌ڤگه‌را ملی یا بەشێن دن چێ دکر. ده‌ما کو پێوه‌ندیێن پەدەکێ و یەكێتیێ باش دبوو، باندۆر ئه‌رێنی دبوو. ده‌ما پێوه‌ندیێن پەدەکێ و یەكێتیێ باش نه‌بوون، د ناڤبه‌ینا وان دا شه‌ر دبوو، به‌ندۆرا وان نه‌گاتیف (نه‌یێنی) دبوو ل سه‌ر ته‌گڤه‌را ملی یا به‌شێن دن.\nلۆما ژی ده‌ما کو ل ئه‌مه‌ریکایێ د ناڤبه‌یا برێز مه‌سعوود بارزانی و مام جه‌لال تالابانی دا په‌یمان چێبوو، هه‌موو کورد کێفخوه‌ش بوون. وێ ده‌مێ ل جەم هه‌موو کوردان باوه‌ری چێبوو کو ل باشوورێ کوردستانێ قه‌وماندنێن ئه‌رێنی دێ بێن هۆلێ. د ناڤ پێڤاژۆیێ دا ژی وووسا بوو.\nلێ دەما کو پەدەکێ و یەكێتی بھێن بەراورد كرن، گه‌له‌ک ب هێسانی تێ ته‌سپیت کرن کو د ره‌وش و کیمیا و كه‌ره‌کته‌را یەكێتیێ دا گوهه‌رتنێن گه‌له‌ک گرینگ چێبوونە. به‌ریا مرنا مام جه‌لال تالابانی ده‌مه‌کێ ب ڤه‌قه‌تاندنا گۆرانێ و ب تایبه‌تی ژی پشتی کو مام جه‌لال تالابانی ژیانا خوه ژ ده‌ست دا، د یەكێتیێ دا گوهه‌رتنێن ئه‌ساسی و گرینگ هاتن رۆژه‌ڤێ.\nلۆما ژی ئه‌ز دبێژم کو یەكێتی به‌رێ تشته‌کی دن بوو و خوه‌دیێ كه‌ره‌کته‌ره‌که دن بوو؛ ئیرۆ یەكێتی خوه‌دیێ كه‌ره‌کته‌ره‌که جوودا یه. ب واته‌یه‌که دن، نوھا یەكێتی یا كەڤن نەمایە، یەكێتی یا یا نوو هه‌یه.\nیەكێتی به‌رێ رێخستنه‌که نیڤ جه‌بهه‌یی بوو، لێ هه‌ڤبه‌ش بوو. یەكێتی یا نوها نه یه‌کبه‌شه. نوها بوویه دو به‌ش و هه‌تا سێ به‌شێن گرینگ. نوها ئه‌ڤ به‌شێن وێ ب یەكێتی، ب گۆرانێ، ب گروپا به‌رهام سالح یا ئەداله‌ت و ده‌مۆکراسیێ تێن ب ناڤ کرن.\nیەكێتی یا به‌رێ ژ سێ گروپان پێک هاتبوو. یەكێتی ژ ئالیێ کۆمه‌له‌یا ره‌نچده‌ران، خه‌تا پان (گروپا مام جه‌لال)، بزووتنەوه‌یا سۆسیالیست یا کوردستانێ (گروپا عه‌لی عه‌سکه‌ری، در. خالد، شێخ حووسه‌ینی، عۆمه‌ر ده‌بابه) هات دامه‌زراندن.\nقۆناغا یەكێتی تێ دایە، کۆمه‌ل نینە. پرانیا ئه‌ندامێن کۆمه‌له‌یێ ب گۆران را ته‌ڤدگه‌رن. خه‌تا پان ب مرنا مام جه‌لال تالابانی و که‌مال خۆشناڤ، که‌مال فوواد، داوی هات، هه‌بوونا بزووتنەوه‌یا سۆسیالیست یا کوردستانێ دکارم ببێژم کو بن ئاڤ هه‌بوو، لێ د ژیانێ ده نه تشته‌ك بوو.\nلۆما ئه‌ز دبێژم کو یەكێتی یا که‌ڤن نینە و نەمایه.\nپشتی کو مام جه‌لال ژی ژیانا خوه ژ ده‌ست دا، هه‌ر ئه‌ندامه‌کی یەكێتیێ خوه وه‌ک سه‌رۆک دزانی. نوها د ناڤ یەكێتیێ دا 4 گروبێن ئه‌ساسی هه‌نه؛ گروپا مالباتا جه‌لال تالابانی، مالباتا ئیبراهیم ئه‌حمه‌د، گروپا کۆسره‌ت ره‌سوول، گروپا به‌رهام سالح. مالاباتا جه‌لال تالابانی و مالباتا ئیبراهیم ئه‌حمه‌د ب به‌رژه‌وه‌ندی گه‌له‌ک نێزکی هه‌ڤن. د مژارێن ستراته‌ژیک دا ب هه‌ڤ را ته‌ڤدگه‌رن.\nژ ئالیێ دن د سالا 2017ێ دا ژ یەكێتیێ گروپەكا خیانه‌تێ ده‌رکه‌ت، که‌رکووك ته‌سلیمی ده‌وله‌تێن کۆلۆنیالیست کر و بوو سه‌ده‌م کو که‌رکوەك بێ داگیر کرن.\nهه‌موو ئه‌ڤ ته‌سپیت و قه‌وماندنێن د ناڤ یەكێتیێ دا ده‌ردخە هۆلێ کو دڤێ یەكێتی کۆنگره‌یا گشتی بكە.\nهه‌زار مخابن د ناڤ یەكێتیێ دا کۆنگره پرسگرێکه‌ك گەلەك مه‌زنه.\nیەكێتی رێخستنا سه‌رۆکی یه. لۆما ژی بریارێن سه‌رۆک، یانی بریارێن مام جه‌لال تالابانی هه‌ر تشته‌ک بوو. ده‌م-ده‌م جیێ مام جه‌لال تالابانی کۆمیته‌یا سەرۆکاتیێ دگرت و بریارا وێ ده‌رباس دبوو.\nیەكێتی ده‌مه‌کی درێژه کو ژ بۆنا کۆنگره‌یێ ل دار نه‌خه گه‌له‌ک سه‌ده‌مان دیار دکه. ئه‌ڤ سه‌ده‌مان نه د جھێ خوە دانە. له‌ورا یەكێتی هه‌ر ده‌م خوه‌دیێ ده‌رفه‌ت بوو کو کۆنگره‌یێ ل دار بخه.\nلێ مژارا گرینگ ئه‌وه کو یەكێتی ژ بۆ کۆنگره‌یا خوە ساز بكە زێده ل هه‌ڤکری نینه.\nد ڤان رۆژێن داوی دا د مناقه‌شه‌یێن د ته‌له‌فزیۆنان و رۆژنامەیان دا تێن کرن و داخویانیێن به‌رپرسێن یەكێتیێ، بێن نرخاندن، گه‌له‌ک ئاشکه‌را ده‌ردکه‌ڤه هۆلێ کو یەكێتی دێ د ده‌مه‌که نێزک دا کۆنگره‌یا خوه گرێبدە.\nبلا کۆنگره‌یا یەكێتیێ ل نه‌ته‌وه‌یا کورد و ل ئه‌ندام و به‌رپرسیارێن وێ پیرۆز به.\nیەكێتی ده‌ما کو بریار دا کو کۆنگره‌یێ ل دار بخه دڤێ چه‌ند به‌رپرسیاری بده به‌ر چاڤێن خوه:\nبه‌رپرسیاریا یه‌کەمین: یەكێتی دڤێ باش بزانه کو رێخستنا به‌رێ نینه، رێخستنه‌که نوو یه. ب مه‌تدۆدێن به‌رێ نکارە پرسگرێکێن خوه چاره‌سه‌ر بکه و بریاران بگره. د یەكێتیێ دا پلورالیزما به‌رێ ژ هۆلێ رابوویه، نوها پلورالیزمه‌که ته‌ڤلهه‌ڤی و بێ پیڤان هاتیه رۆژه‌ڤێ.\nبه‌رپرسیاریا دویه‌مین: یەكێتی دڤێ ب مه‌سولیه‌تا ئیراده‌یا دامه‌زرێنەر یا ده‌وله‌تا فه‌ده‌رال یا کوردستانێ ته‌ڤبگه‌ره. ل گۆر وێ بریاران بگره و د کۆنگره‌یێ دا به‌رپرسیاریا خوه پێک بینه.\nبه‌رپرسیاریا سێیەمین: یەكێتی هه‌وجه‌داره کو گه‌له‌ک سیاسه‌تێن خوه د بەر چاڤان را ده‌رباس بکه و بریارێن نوو یێ ستراته‌ژیک بگره. ستاتوپارێز نه‌به.\nئه‌ڤ بریاران دڤێ چ بن؟\n1- یەكێتی د 1ێ حه‌زیرانا 1975ێ ل سوریێ ئاڤا بوو. لێ ئه‌و ب خوە خوه‌دیێ که‌ڤنه‌شۆپیه‌ك دووروودرێژه. لۆما ژی د ئه‌ڤ پێڤاژۆیا دووردرێژ، بوویه‌را 1966ێ ژی د ناڤ دا دڤێ نرخاندنا هه‌موو بوویه‌رێن د سه‌رێ یەكێتیێ دا ده‌رباسبوویه را پێک بینه.\n2- یەكێتی ژ سێ گروپێن سیاسی ئاڤا ببوو. نوها ئه‌و ره‌ئالیته‌یا وه‌ک من ل رێزێن ژۆرین ژی گۆت ژ هۆلێ رابوویه. لۆما دڤێ یەكێتی خوه ژ نووڤه ته‌عریف بکه. حقووقا رێخستنا خوه یا نوو و به‌رنامه‌یا خوه گۆر شه‌رتێن ده‌مێ چێ بکه.\n3- یەكێتی د ژیانا خوه دا زێده‌تر د بن باندۆرا ده‌وله‌تا ئیرانێ دا یه. ئیران بوو سه‌ده‌م کو ده‌مه‌کی درێژ به‌شداری بریارا ره‌فه‌راندووما سه‌رخوه‌بوونا کوردستانێ ببه. گه‌له‌ک هه‌لوه‌ستێن خوه یێن سیاسی د بن ته‌سیرا ئیرانێ دا دیار دکه.. ئه‌ڤ ژی زه‌رارێ دده به‌رژوه‌ندیا ملی یا نه‌ته‌وه‌یا کورد و کوردستانێ. لۆما دڤێ یەكێتی ل گۆر به‌رژه‌وه‌ندیا ملی یا نه‌ته‌وه‌یا کورد پێوه‌ندیا خوه یا ئیرانێ زه‌لال بکه.\n4- یەكێتی دڤێ خه‌تا خوه یا ملی زه‌لال بکه، ده‌وله‌تا کوردستانێ ژ بۆنا خوه بکه ئارمانج. ژ بۆنا کو ده‌وله‌تا کوردستانێ ئاڤا ببه سیاسه‌ت و ستراته‌ژیا خوه ته‌سپیت بکه.\n5- د ئۆكتوبەرا سالا 2017ێ دا ژ ناڤ یەكێتیێ گروپەك خیانه‌تکار ده‌رکه‌ت. که‌رکووك تەسلیم كر. دڤێ یەكێتی د ده‌ربارێ ڤێ گروپێ دا بریارا تەسفیه‌یێ بگره و وان ژ یەكێتیێ ده‌ربخه، ژ بۆنا دارزاندنا وان ژ دادگه‌هان را و ژ ده‌ستهلاتداریا سیاسی را، رێ ڤه‌که.\n6- گرینگترن پرسا ستراته‌ژیک ئه‌ڤه کو دڤێ یەكێتی بریارا ئەرتەشا ملی یا هه‌ڤبه‌ش بگره. پارتی ژ پێشمه‌رگه‌یان و ژ له‌شکه‌ران دوور بکه‌ڤن. پارتی ببن پارتیێن گه‌ل و سڤیل.\n7- یەكێتی ئه‌نداما ئه‌نته‌رناسیۆنالا سۆسۆیالیسته. یەكێتی خوه ژی وه‌ک رێخستنه‌کا سۆسیال ده‌مۆکرات ته‌عریف کر. هه‌زار مخابن یەكێتی چ وه‌ختا نه‌بوو پارتیه‌کا سۆسیال ده‌مۆکرات و چاندا ئه‌نته‌رناسیۆنالا سۆسیالیست جی ب جی نه‌کر. دڤێ یەكێتی ڤان پیڤانان بخه ناڤ كه‌ره‌کته‌ر و لاشێ خوه دا.


لە ساڵی ١٣٥٦ ک. ە. مەدرەسەی قورئان، کە دواتر گۆڕا بۆ مەکتەبی قورئان، دادەمەرزێنێت، بەم شێوە بزاڤی دینی خۆی دەست پێ دەکات. لە گەڵ ھەڵبوونی ئاگری شۆڕشی گەلانی ئێران، بە مەبەستی یەکخستنی ئەھلی سوننەتی ئێران و بەرگری لە سەرھەڵدانی دووبەرەکی لە ڕیزەکانی شۆڕشدا، کاری سەرەکی خۆی ھەڵدەسپێرێ و تا سەرکەوتنی شۆڕش لە ساڵی١٣٥٧، ڕێبەرایەتی ئەھلی سوننەی ئێران و ئەستۆ دەگرێت. چەن مانگ دوای سەرکەوتنی شۆڕش، گۆڕەپانی سیاسەت بەجێ دێڵێت و دەگەڕێتەوە بۆ سەر کاری سەرەکی خۆی لە مەکتەبی قورئاندا.\n^ |کتێبی دین و ئینسانhttp://maktabquran.org/ ٢٠ی ئازاری ٢٠١٥ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.\n^ "وەشانی ئەرشیڤکراو". Archived from the original on ٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧. Retrieved ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤. Check date values in: |accessdate=, |archivedate= (help) ٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.\n^ https://web.archive.org/web/20160409194247/http://trife-m.blogfa.com/ ٩ی نیسانی ٢٠١٦ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.\nمەکتەب قورئان  ١٣ی نیسانی ٢٠١٩ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.\nوەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=ئەحمەد_موفتیزادە&oldid=868861»\nئەم پەڕەیە دواجار لە ١٦:٤٩ی ٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ نوێ کراوەتەوە.


قەسرک، برادۆست - ویکیپیدیا، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد\nپۆتانەکان: 37°41′55.5″N 44°40′10.5″E / 37.698750°N 44.669583°E / 37.698750; 44.669583پۆتانەکان: 37°41′55.5″N 44°40′10.5″E / 37.698750°N 44.669583°E / 37.698750; 44.669583\nقەسرک گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری برادۆست، ناوچەی سۆما و برادۆست، شارستانی ورمێ، پارێزگای ورمێ، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.\nلە باکوورەوە لەگەڵ گوندی ئەخیانی ئەڤراز.\nلە باشوورەوە لەگەڵ گوندی ھەوسارا.\nبە پێی سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران لە ساڵی ٢٠٠٦دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (١٢٢) کەس و (٢٠) خێزان بووە.\nوەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=قەسرک،_برادۆست&oldid=901687»


پەڕاوی کیشلۆڤسکی: وێستگە گرنگەکانی ژیانی دەرهێنەر » DidiMn\nسەرەتا / ڕاپۆرت/سینەما / پەڕاوی کیشلۆڤسکی: وێستگە گرنگەکانی ژیانی دەرهێنەر\nدیدی من – سێنسس ئۆف سینەما (Senses of Cinema)\nدەرهێنەری مەزنی پۆڵەندی کریستۆڤ کیشلۆڤسکی، لە ٢٧ی حوزەیرانی ١٩٤١دا لە وارسۆی پۆڵەندا لەدایک بووە. لە بواری دروستکردنی فیلمی دۆکیۆمێنتاری، فیلمی درێژ و هەروەها فیلمی زنجیرەی تەلەفزیۆنیدا پێشەنگی سەردەمەکەی خۆی بووە، کارەکانی بریتی بوون لە گەشتکردن بە نێو بابەتە کۆمەڵایەتی و ئەخلاقییەکانی سەردەمی هاوچەرخی خۆی. کیشلۆڤسکی لە وارسۆ تەکنیکی شانۆی خوێندوە و ساڵی ١٩٦٨ خوێندنی شانۆ و کۆلێژی فیلمی لە شاری ”لۆدز”ی پۆڵەندا تەواو کردووە.\nفیلمسازێک کە هاوشێوەیی و پارادۆکس داگیریان کردووە، کارەکانی کیشلۆڤسکی بە ھێواشی و ساڵ دوای ساڵ لە تیشکخستنە سەر واقعی سیاسییەوە بۆ سەر بابەتگەلی کۆمەڵایەتی و پڕ تەمومژ، وەردەچەرخێ. ئەگەر لە نزیکترەوە ورد ببینەوە دەبینین لەگەڵ گۆڕینی شێوازی کارکردنیشیدا، هێشتا هەردوو شێوازی کارەکانی تیشک دەخەنە سەر ململانێکانی تاک بۆ خۆگونجاندن لە نێوان ژیانی ڕۆژانە و ئەفسانە کەلتوورییەکانی وەک پروپاگەندەی کۆمۆنیستەکان، پەندەکانی ئینجیل، یاخود دروشمەکانی شۆڕشی فەڕەنسی.\nئەگەر کارەکتەرانی نێو فیلمەکانی بە شێوەیەکی دەگمەن ئاگاییان لە بارەی ئایدۆلۆژیای کارەکانەوە هەبوایە، ئەوا بینەرانی ئاگاییەکی زۆر باشییان هەبوو. ئەوەش دەگەڕێتەوە بۆ لێهاتوویی کیشلۆڤسکی لە فیلمسازی و بەرنامەڕێژی کارەکانیدا. کیشلۆڤسکی وەک چیرۆکگێڕەرەوەیەکی سەرکەوتوو، لە ڕێی وردەکاری نێو دۆکیۆمێنتارییەکانییەوە، ژیانی ئاڵۆز و پڕ وڕێنەی پاڵەوانێکی وێنا دەکرد، ئەویش وەک پۆرترەیتێکی ژیان کە لە دەوری تێکوپێکنانی ڕەشبینانە و هاوسۆزی لەگەڵ خاڵی لاوازی مرۆڤدا دەسوڕێنەوە.\nپاش جەنگی جیھانی دووەم بە ھۆی بەرەنگاریی بەردەوامی باوکی لەگەڵ نەخۆشی سیلدا؛ خانەوادەی کیشلۆڤسکی بە چەندین شار و شارۆچکەدا لە جێگۆڕکێدا بوون، تا دەگەنە شوێنێک نەخۆشخانەی نەخۆشییەکانی سینگی لێیە لە ناوچە کۆمۆنیستەکانی پۆڵەندا، چونکە پارەیەکی کەمیان بۆ پاشەکەوتکردن هەبوو. دایك و باوکی کیشلۆڤسکی ئەو و خوشکەکەی دەنێرن بۆ نەخۆشخانەی منداڵانی تایبەت بە نەخۆشی سینگ، لەبەر ئەوە نا کە کیشلۆڤسکیش بە دەست لاوازی سییەکانییەوە دەیناڵاند، بەڵکو لەبەر ئەوەی بتوانن سوود لە ژووری نووستنی بێبەرامبەر و خۆراک وەربگرن. لەو ماوەیەدا کیشلۆڤسکی کاتێکی زۆری بە خوێندنەوەی کتێب و فێربوونی وانە لە بارەی ژیانەوە بەسەر بردووە.\nکیشلۆڤسکی خوێندکارێکی لاسار بوو، دەیویست وەک خەڵوزەوان دەست بە کارکردن بکات، چونکە یەکێک لە هاوڕێکانی خەڵوزەوان بوو، بۆیە باوکی ڕازی کرد بەوەی لە کۆلێژی ناوخۆیی ئاگرکوژاندنەوەدا ناونووسی بکات. بە پێی تێپەڕبوونی کات کیشلۆڤسکی دەستبەرداری بیرۆکەی بوون بە خەڵوزەوان دەبێت.\nباوکی کیشلۆڤسکی لە تەمەنی ٤٧ ساڵیدا بە هۆی نەخۆشییەکەیەوە کۆچی دوایی دەکات. یەکێک لە مامە دوورەکانی لە وارسۆ بەڕێوبەری کۆلێژی تەکنیکی شانۆ بووە، هەر بۆیە کیشلۆڤسکیش دەچێت و خۆی ناونووس دەکات. پاش ماوەیەک و لە حەزی زۆرییەوە بۆ شانۆ، بڕیار دەدات ببێتە دەرهێنەر، بەڵام بۆ وەرگیرانی لە پرۆگرامی دەرهێنەریدا، دەبوو لە چەند بوارێکی دیکەدا خوێندن تەواو بکات. بەو پێیەی کە دەرهێنەری فیلم لە دەرهێنەری شانۆوە نزیکە ئەو بەشە هەڵدەبژێرێت، بەڵام دوو ساڵی یەك بە دوای یەك لە ڕیزی تاقیکردنەوەکانی ”خوێندنگەی فیلمی لۆدز” شکست دێنێت و ناتوانێت بچێتە ئەو خوێندنگەیە.\nلەو ماوەیەدا بەردەوام خۆی برسی دەکرد و وا خۆی نیشان دەدا کە بارودۆخی دەروونی ناجێگیرە، بۆ ئەوەی خۆی لە خزمەتی سەربازی دوور بخاتەوە. کیشلۆڤسکی بە کۆمەڵێك کاری جۆراوجۆر پاڵپشتی دارایی خانەوادەکەی کردووە، لە کاروبارەکانی نووسینگەوە تا ئامادەکردنی جلوبەرگی شانۆیی کە لەوێوە کۆمەڵێك ئەکتەر دەناسێت کە دواتر کاری بۆ دەکەن.\nپاش سێیەم ھەوڵی ساڵانەی؛ لە کۆتاییدا کیشلۆڤسکی لە خوێندنگەی فیلمی لۆدز وەردەگیرێت ”لۆدز” یەکێك بوو لەو شارۆچکە کەمانەی پۆڵەندا لە ماوەی جەنگدا بە دوور بوو لە بۆمبارانکردن. خوێندنگەکە ساڵی ١٩٤٨ بۆ پروپاگەندەی ستالینی بونیاد نرابوو، بەڵام گەشەی سەند و ناوبانگێکی لیبڕاڵانەی وەرگرت لە ڕێی نمایشکردنی سینەمای جیهانی و کۆرسی تیۆرییەکانی فیلم، هەروەها بەرهەمهێنانی فیلمی دۆکیۆمێنتاری و ئەفسانەیی لە خۆ دەگرت. خوێندنگەکە توانای پیشەیی فیلمسازانی وەکو ”ئەندریێ مونك، ئەندریێ واجدە، ڕۆمان پۆڵانسکی، کریزستۆف زانوسی و یێرزی سکۆلیمۆوسکی”ـی سەرپێ خست.\nخوێندنی پرۆگرامەکانی خوێندنگەی ”لۆدز” یەکەم بەرکەوتنی جیدیی کیشلۆڤسکی بوو لەگەڵ سینەمادا، کیشلۆڤسکی لە گێڕانەوەی جاراندا دەڵێت ”هەندێک فیلم لە یادەوەریمدا ماونەتەوە، لەبەر هیچ نا، تەنها لەبەر ئەوە نەبێت کە جوانن. هەمیشە وتومە کە نامەوێت یاریدەدەری دەرهێنانی هیچ کەسێک بم، بەڵام ئەگەر کێن لۆچ داوام لێ بکات ئەوا بە خواستی خۆم قاوەشی بۆ دروست دەکەم.”\nپاش ماوەیەک کیشلۆڤسکی دەستبەرداری شانۆ بوو، خوێندنگەی لۆدز بۆ ئەو بووە سەرچاوەی پیشەی سینەمای کیشلۆڤسکی. پاش نووسینی نامەی دەرچوونەکەی بە ناونیشانی ”واقیع و فیلمە دۆکیۆمێنتارییەکان” کە تێیدا ڕوونی کردووەتەوە واقیع بەراورد بە خەیاڵ نامۆتر و درامیترە، ساڵی ١٩٦٨ لە گەرمەی گرژی سیاسی و بەرەنگاری خوێندکاریدا، خوێندنی لە خوێندنگەی لۆدز تەواو کرد.\nئەو ئەندامانەی لە نێو پارتی سیاسیی ئەو کاتە لە کێبڕکێدا بوون، ئایدۆلۆژیای خۆیان بەسەر چالاکییە کەلتووری و ناڕەزایەتییە خوێندکارییەکاندا دەسەپاند، لەو ماوەیەدا چەندین جولەکە لە پۆڵەندا دەرکران و تەنانەت هەندێکیان خوێندکارانی خوێندنگەی لۆدز بوون. کیشلۆڤسکی لەو بارەیەوە گوتویەتی ”لە ژیانمدا دوو جار دەستم داوەتە سیاسەت، ھەروەھا هەر دوو جارەکە زۆر بە خراپی لێی ھاتمە دەرەوە، یەکەمیان ساڵی ١٩٦٨ بوو کاتێک بەشداری ناڕەزایەتیی خوێندکارانی خوێندنگەی لۆدزم کرد. زۆر گرنگ نییە تەنها بەردم هاویشت و لە دەستی هێزە میلیشیاکان هەڵاتم.”\nکیشلۆڤسکی لە ساڵەکانی دوایی خوێندنیدا لەگەڵ ماریسیا ھاوسەرگیری کرد. بە درێژایی ساڵانی شەستەکان و حەفتاکان لە پۆڵەندا؛ فیلمە دۆکیۆمێنتارییەکان کاریگەریی فراوانیان بەسەر ئاڕاستەکردنی کۆمەڵگە و هاوڵاتییان هەبوو، لە دژی ئەو پروپاگەندانەی لە ناو پارتەکاندا بڵاو دەبوونەوە. ھەرچەندە چاودێرانی سانسۆرکردن هەوڵێکی زۆریان دا تا کۆنتڕۆڵی میدیاکان بکەن، بەڵام فیلمسازان و بینەران تۆڕێکی پەیوەندیی سەربەخۆیان پێک هێنا و لەو کاتەدا دۆکیۆمێنتاری ناوبانگی پەیدا کرد، بوو بە ئامرازی ڕەخنەگرتنی کۆمەڵایەتی، کیشلۆڤسکی خۆی دەڵێت ”لەو کاتەدا زەرورەتێکی پێناسەکردنی جیهان هەبوو کە بۆ ئێمە پڕ جۆشوخرۆش بوو. چەونکە دنیای کۆمۆنیستی جیهانی بەو شێوەیە پێناسە دەکرد کە دەبوو وا بێت نەک بەو جۆرەی کە لە واقیعدا هەبوو.”\nپاش ماوەیەک لە دروستکردنی ڕیکلامی بازرگانیی بۆ ڕێکخراوێک لە ”وارسۆ” کیشلۆڤسکی ساڵی١٩٧٠ فیلمی ”من سەرباز بووم”ی بۆ ستۆدیۆیCzolowka بەرھەم ھێنا، کە تایبەت بوو بە بەرهەمهێنانی دۆکیۆمێنتاری لە بارەی سوپاوە. کیشلۆڤسکی چاوپێکەوتنی لەگەڵ ئەو سەربازانەدا ساز کرد کە لە ماوەی جەنگدا توانای بینینیان لەدەست دابوو، داوای لێ کردن باسی خەونەکانیان بکەن.\nساڵی ١٩٧٠ بە ھۆی گرانی و قەیرانی مووچەوە ناڕەزایەتییەکی بەرفراوان سەری هەڵدا، ئەمەش بووە هۆی زیادبوونی ڕێژەی توندوتیژی کۆمەڵایەتی. کیشلۆڤسکی فیلمی ”کرێکاران؛ ھیچ لە بارەی ئێمەوە بە بێ ئێمە ١٩٧١” بە سیاسیترین فیلمی خۆی دادەنێت، چونکە چاوپێکەوتنێکە لەگەڵ کرێکارانی جیهان لە بارەی هیوا و ئاواتەکانیانەوە. هەروەها لە ڕێی پیشاندانی دۆخی هەنووکەی دەوڵەتەوە و ناڕەزاییە بەرفراوانەکانەوە، چینی دەسەڵاتدارانی شکاندەوە. بەڵام سانسۆرەکان داوایان دەکرد چەند بەشێکی فیلمەکە ببڕدرێت هەر بۆیە کیشلۆڤسکی فیلمەکەی بڵاو نەکردەوە.\nکیشلۆڤسکی لە ماوەی ژیانیدا دەستبەرداری چەند قۆناغێکی پیشەیی بووە، وەک دەستبەرداربوونی کۆلێژی ئاگرکوژاندنەوە لە سەرەتاکانی تەمەنیدا، پاشان دەستبەرداربوونی شانۆ، دواتر دەستبەرداری دروستکردنی دۆکیۆمێنتاری و لە کۆتاییشدا بەرهەمهێنانی فیلم بووە. بەڵام هەنگاونانی کیشلۆڤسکی لە دروستکردنی فیلمی دۆکیۆمێنتارییەوە، بۆ بوون بە فیلمسازی فیلمی درێژ، دەستبەجێ نەبوو، پێشتر لە ساڵی ١٩٧٣دا یەکەم فیلمی سەرکەوتووی دراماتیکی خۆی بە ناوی پیادەڕەوی وێستگە (Pedestrain Subway) بەرھەم ھێنا کە فیلمێکی سینەمایی ٣٠ خولەکی تەلەفزیۆنی بوو لە بارەی بەیەکگەیشتنەوەیەکی درەنگە شەوی ڕۆمانتیک.\nدوای ئەوەی کیشلۆڤسکی فیلمی (سێ ڕەنگەکە؛ سوور)ی تەواو کرد، ئیتر هیلاک بووبوو لە هەمان کاتدا فیلمی شینی مۆنتاژ دەکرد، فیلمی سپی ڕیکۆرد دەکرد و سیناریۆی فیلمی سووری دەنووسی. دوای تەواوکردنی فیلمەکە بێزاری خۆی لە سینەما وەک ناوەندێک بۆ خستنەڕووی ژیانی ناوەوەی مرۆڤ و دەروونی مرۆڤ دەربڕی و دەیگوت ”ئەدەبیات دەتوانێت ئەمە بکات، بەڵام سینەما ناتوانێت.” لە تەمەنی ٥٢ ساڵیدا خانەنشینبوونی خۆی لە بەرهەمهێنانی فیلم ڕاگەیاند. بەڵام ھێشتاش بەردەوام بوو لە وانەوتنەوە و دەستی کردبوو بە نووسینی سێینەیەکی دیکە. کیشلۆڤسکی بە شێوەیەکی چاوەڕواننەکراو، پاش تێپەڕبوونی بە نەشتەرگەرییەکدا لە نەخۆشخانەیەکی وارسۆ لە ١٣ی ئازاری ١٩٩٦دا کۆچی دوایی کرد، مردنی کیشلۆڤسکی ڕووداوێکی لەناکاو و تراژیدی بوو لە هەمان کاتدا نهێنیئامێز و پڕ گومان بوو کە کریستۆڤ خۆی بەدڵنیاییەوە حەزی پێ دەکرد.\ncibema, krystof kishlovsky,


ئاکەپە یەک لە دامەزرێنەرانی بۆ سەرۆکایەتی خۆی کاندید دەکات\nپارتی ئاکەپەی دەسەڵاتداری تورکیا ڕایگەیاند بن‌عەلی یەڵدرم یەک لە دامەزرێنەرانی ئاکەپە و هەروەها وەزیر گواستنەوە و گەیاندن و هاتوچۆی دەریایی کاندیدکراوە بۆ گرتنەوەی شوێنی ئەحمەد داوود ئۆغڵو لە سەرۆکایەتی پارتەکەدا.\nعومەر چەلیک گوتەبێژی پارتی ئاکەپە ڕۆژی چوارشەممە ئەمەی ڕاگەیاند پاش کۆبوونەوەی کۆمیتەی ناوەندی پارتەکەیان لە بارەگاکەی لە ئەنکەرە.\nچەلیک گوتی کاندیدکردنی یەڵدرم (تەمەن 60 سـاڵ)، پاش مشتومڕێکی زۆر لە نێو پارتەکەیان بڕیاری لەسەر دراوە. گوتیشی جگە لەوەی یەکێـکە لە دامەزرێنەرانی ئاکەپە، هەروەها کەسێـکی سەرکەوتووە و لە خەڵکەوە نزیکە.\nئەمڕۆ پـێنجشەممە یەڵدرم گوتی گرتنەدەستی سەرۆکایەتی پارتەکەی بۆ ئەو بەرپـرسیارێتیـیەکی گەورەیە و جێی شانازیـیەکی مەزنە.\nچاوەڕوان‌دەکرێت ڕۆژی یەکشەممە لە کۆنگرەی ئاکەپە دەنگ بدرێت لەسەر پەسەندکردنی بن‌عەلی یەڵدرم وەکو سەرۆکی پارتەکەیان. ناوبراو نزیکەی 20 ساڵە پەیوەندی توندی لەگەڵ ڕەجەب تەیب ئەردۆغان هەیە و بە کەسێـکی نزیکیشی دادەنرێت.\nبەپـێی پەیڕەوی ناوخۆی ئاکەپە دەبێت سەرۆکی پارتەکە سەرۆکایەتی حکومەتیش بکات، واتە شوێنی ئەحمەد داوود ئۆغڵوش دەگرێتەوە لە پـۆستی سەرۆک وەزیریشدا.\nئاژانسی دەنگ‌وباسی فڕانس پـرێس لە ڕاپـۆرتێـکیدا لەم بارەیەوە دەڵێت یەڵدرم ئەویش وەکو ئەردۆغان زۆر بە توندی لە دژی دەسـتپـێکردنەوەی وتووێژەکانی ئاشتیـیە لەگەڵ پەکەکە. هەروەها ئەرکی سەرەکیشی هەوڵدان دەبێت بۆ گۆڕینی دەسـتور بە شێوەیەک کە تیایدا حوکمڕانی وڵاتەکە لە سیستەمی پەرلەمانیـیەوە بکرێت بە سەرۆکایەتی و دەسەڵاتی زیاتر بخرێتە دەسـتی ئەردۆغانەوە.