سەلاح حوسەین: دیموکراسی و گەشەکردن هەر خەونە یان پاشەرۆژی ئێمەشە؟ بەشی دووەم. – WTARIKURD\nنیازم وایە، بە زنجیرەیەک بڵاوکراوە، زانیارێکی بچوک لەسەر هەندێ ناوچەی جیهان، پێشکەشی ئێوەی بەڕێز بکەم. زوربەی نوسراوکان لە کتێبی (بۆچی خۆرهەڵاتی ناوەڕاست شکستی هێنا؟) وەرگیراون. ئەم باسانە پێویستیان بە توێژینەوەکردن و دەوڵەمەندکردن هەیە. سەرچاوەی داتاکان لە کتێبەکەدا دەستان دەکەوێت. داواکارم جێگەی قبوڵکردن و رازیبوونی ئێوەبن.\nروسیا و پاشماوه‌كانی قه‌یسه‌رییەت و سۆڤێت تیایدا\nروسیا له مێژووی كۆنیدا وڵاتێكی لاكه‌نار بوو، خاوه‌نی شارستانی كۆن و بوژاندنه‌وه‌ی سیاسی و كۆمه‌ڵایه‌تی نه‌بوو. ئه‌م وڵاته له رۆژئاوا و ناوەڕاستی ئه‌وروپا دواكه‌وتوتر و داخراوتر بوو. له سه‌رده‌می هه‌ڵمه‌ته‌كانی مه‌غۆلدا، وڵاته‌كه ده‌سه‌ڵاتێكی ناوه‌ندی به‌هێزی تیادا نه‌بوو، كه بتوانێ له هه‌ڵمه‌تی ئه‌وانه بیانپارێزێت. بێ شه‌ڕێكی ئه‌وتۆ مه‌غۆله‌كان توانیان له نێوان 1241-1502 كۆنترۆڵی وڵاته‌كه بكه‌ن و ده‌سه‌ڵاتداره خۆجییه‌كانی ملكه‌چی خۆیان بكه‌ن و به درێژایی ئه‌و ماوه‌یه باج و سه‌رانه‌یان لێبستێنن.\nروسایا له ساڵه‌كانی 1600دا هێشتا وڵاتێكی داخراو و دابڕاو و دواكه‌وتو بوو. هێنده بازرگانی و په‌یوه‌ندی له‌گه‌ڵ ده‌وروپشتدا نه‌بوو. شاره‌كانی بچوك بوون و ته‌نها 2% دانیشتوان له شاره‌كاندا ده‌ژیان و له به‌رامبه‌ردا 10-20% دانیشتوانی ئه‌وروپا له شاره‌كاندا ده‌ژیان. ئه‌و وڵاته له‌به‌ر لاوازی به ئاسانی نه‌یده‌توانی له رێگه‌ی ده‌ریاری ره‌شه‌وه، كه ده‌وڵه‌تی عوسمانی كۆنترۆڵی كردبوو، به ئازادی كاروباری بازرگانی بكات و له كاروباری بازرگانیدا ناچارده‌كرا باج و سه‌رانه‌ی زۆر بدات. هه‌روه‌ها له رێگه‌ی ده‌ریای به‌لتیكه‌وه، كه ده‌كه‌وێته نێوان روسیا و فنلندا و سكه‌ندناڤیا و پۆلۆنیاوه هه‌مان كۆسپی له‌به‌رده‌مدابوو<6 ل 378>.\nله كۆتایی ساڵه‌كانی 1600دا ده‌وڵه‌تی عوسمانی و سه‌فه‌وی، كه دراوسێی باشور و به‌شێك له رۆژئاوای وڵاته‌كه بوون، به‌ره‌و لاوازبوون ده‌چوون و سه‌رقاڵی شه‌ڕی ناوخۆ و ده‌ره‌كی بوون. ئه‌م زه‌مینه‌یه دەر‌فەتی بۆ هه‌ندێ فیوداڵ و دەستەبژێری به‌هێزی توندڕه‌وی روسیا دروستكرد، كه ساڵی 1682 ده‌وڵه‌تێكی ناوەندی فیوداڵی قه‌یسه‌ری ئه‌بسولیتست دامه‌زرێنن< به‌ندی سێ>.\nكه‌نیسه‌ی ئۆرتۆدۆكس له وڵاته‌كه‌دا به‌هێز و ده‌وڵه‌مه‌ند و خاوه‌ن زه‌ویوزاری زۆر بوو، بۆیه قه‌یسه‌ر دوای به‌هێزبوونی ده‌سه‌ڵاتی، دەر‌فەتی هێنا ده‌سه‌ڵاتدارانی ئه‌و كه‌نیسه‌یه بخاته ژێر كۆنترۆڵی خۆیه‌وه و ده‌ستبگرێت به‌سه‌ر زۆربه‌ی موڵك و سامانیاندا. به‌وه سوپایه‌كی به‌هێزی دروستكرد و به‌سه‌ر زۆربه‌ی فیوداڵی وڵاته‌كه‌دا زاڵ بوو، ناچاریكردن كه باج و سه‌رانه‌یه‌كی زۆری پێبده‌ن.\nزاڵبوون به‌سه‌ر ده‌سه‌ڵاتی ئاینی و فیوداڵه‌كاندا و ملكه‌چپێكردنیان، ده‌سه‌ڵاتی تاكڕه‌وی قه‌یسه‌ر و دەستەبژێری ده‌سه‌ڵاتداری زیاتر كرد و دەر‌فەتی به‌شداریكردنی ئه‌وانه‌ی له بڕیاری سیاسی و ئابوریدا زۆر لاوازكرد. ئه‌مه بوو به فاكته‌رێكی گرنگ بۆ دروست نه‌بوونی شورایه‌ك یان په‌رله‌مانێكی سه‌ره‌تایی له ده‌وڵه‌ته‌كه‌دا، كه تیایدا دەر‌فەت دروست بێت بۆ به‌شدارپێكردنی ژماره‌كی خه‌ڵكی زیاتر له بڕیارداندا.\nزیاتر له نیوه‌ی دانیشتوانی وڵاته‌كه مسكێن بوون. ئه‌وانه خاوه‌نی هیچ نه‌بوون و به‌زۆر به‌سترابوونه‌وه به زه‌وی كشتوكاڵیه‌كانه‌وه و ببونه به‌شێك له‌و موڵكانه. ئه‌و مسكێنانه نائازاد بوون، سه‌ره‌ڕای باج و رسوماتی زۆر، كه ئه‌كه‌وته ئه‌ستۆیان، ده‌بوایه هه‌فتانه به‌لایه‌نی كه‌مه‌وه سێ رۆژ بێگاریان بۆ فیوداڵه‌كان بكردایه<36 ل231>.\nكاروباری بازرگانی و پیشه‌سازی له‌ژێر چاودێری و كۆنترۆڵی قه‌یسه‌ردابوو. دامه‌زراندن و به‌ڕێوه‌بردنی كارگه‌یه‌ك یان هەر كارێكی بازرگانی له‌لایه‌ن هێزی سه‌ربازیی ده‌وڵه‌ته‌وه سه‌رپه‌رشتی ده‌كرا و به ره‌زامه‌ندی و مه‌رجی ئه‌وان به‌ڕێوه ده‌بران. ئه‌وانه كۆنترۆڵی هه‌موو كه‌سێكیان ده‌كرد، كه له‌و شوێنانه كاریان ده‌كرد به كرێكاره‌كانیشه‌وه. دەستەبژێری ئۆروستۆكراتی ده‌سه‌ڵاتدار هه‌میشه له به‌هێزبوون و به‌رزبوونه‌وه‌ی پێگه‌ی كۆمه‌ڵایه‌تی ئه‌و چینوتوێژه نوێیانه ده‌ترسان، كه بتوانن فشار بخه‌نه سه‌ریان و هه‌وڵی چاكسازی سیاسی و ئابوری بده‌ن و كۆنترڵیان له‌ده‌ست ده‌رچێ<2 ل228>.\nده‌وڵه‌تی قه‌یسه‌ری دژی هه‌موو بوژاندنه‌وه‌یه‌كی بازرگانی و پیشه‌سازی بوو، كه ترسی هه‌ڕه‌شه‌كردنی له‌سه‌ر ده‌سه‌ڵاتیان هه‌بوو، له‌به‌رئه‌وه ته‌كنیكی نوێ و پیشه‌سازی زۆر به خاوی گه‌شه‌ی ده‌كرد و ته‌نها ئه‌وانه‌ی ده‌گرته‌وه، كه له‌ژێر كۆنترۆڵی ته‌واوی درسته‌ڵاتداراندا بوو. بۆیه ئه‌و كه‌رتانه‌ی له‌و سه‌رده‌مه‌دا گه‌شه‌یانكرد سنورداربوون. ئه‌وانه‌ی گه‌شه‌یانكرد ده‌رهێنان و ئاماده‌كردن و هه‌نارده‌كردنی هه‌ندێ به‌رهه‌می سامانی سروشتی بوو، نمونه‌ی قیر، كه‌تان، ئاسن، ته‌خته بۆ دروستكردنی كه‌شتی. له‌به‌رئه‌وه‌ی ده‌رهێنان و پیشه‌سازیی ئاسن له‌ژێر كۆنترۆڵی ته‌واوی دەستەبژێری نزیك به قه‌یسه‌ر بوو، وڵاته‌كه له ساڵه‌كانی 1700 دا بووه گه‌وره‌ترین به‌رهه‌مهێنه‌ر و هه‌نارده‌كه‌ری ئاسن له ئه‌وروپادا.\nبۆ سه‌ركوتكردنی فیوداڵه‌كان و زیاتر ده‌سه‌ڵاتی ناوەندی به‌سه‌ر به‌رهه‌مهێنانی كشتوكاڵیدا و له‌هه‌مانكاتدا به‌هۆی ناڕه‌زایی و راپه‌رینی زۆری مسكیه‌نه‌كان، له ساڵی 1713وه ده‌سه‌ڵاتی قه‌یسه‌ری ده‌ستیكرد به چاكسازی له سیستمی فیوداڵیدا. بۆ ئاسانكردنی كۆنترۆڵی فیوداڵ و مسكێنه‌كان وڵاته‌كه‌یان دابه‌شكرد به‌سه‌ر 50 هه‌رێمه‌وه. له هه‌ر هه‌رێمێك پیاوێكی سه‌ر به‌قیسه‌ر تیایدا دانرا بۆ سه‌رپه‌رشتیكردن و سه‌ركوتكردنی هه‌موو ناڕه‌زاییه‌ك.\nله كاتێكدا له رۆژئاوای ئه‌وروپا له سه‌رتای ساڵه‌كانی 1700 وه رێگای شه‌مه‌نده‌فه‌ر و به‌كارهێنانی هێزی هەڵم تیایدا گه‌شه‌یكرد و به شێوه‌یه‌كی فراوان به‌كارده‌هێنرا، له روسیا ساڵی 1824 یه‌كه‌م هێڵی شه‌مه‌نده‌فه‌ر به‌درێژایی ته‌نها 16میل راكێشرا. ئه‌و هێڵه‌ش هه‌تا ساڵی 1842 به‌كار نه‌هێنرا و هه‌تا ئه‌وساش رۆژنامه‌كان لێیان قه‌ده‌غه‌كرابوو، كه له‌سه‌ر پێویستی راكێشانی هێڵی شه‌مه‌نده‌فه‌ر وتار بنووسن. كه ساڵی 1856 روسیا رووبه‌ڕووی ده‌وڵه‌تی عوسمانی و فه‌ره‌نسا و ئینگلته‌را له شه‌ڕی قه‌ره‌م شكا، ئنجا بڕیاریاندا به راكێشانی هێڵی شه‌مه‌نده‌فه‌ر له وڵاته‌كه‌دا. ئه‌و بڕیاره له پێناوی گه‌شه‌كردنی ئاڵوگۆڕی بازرگانی و پیشه‌سازی و به‌ستنی ناوچه‌كانی وڵاته‌كه‌وه نه‌بوو پێكه‌وه، به‌ڵكو به مه‌به‌ستی به‌كارهێنانی بوو له جموجۆڵی سه‌ربازیدا.\nهه‌ڵبه‌ته ترسی ده‌سه‌ڵاتدارانی ده‌وڵه‌تی قه‌یسه‌ری له‌مه‌دا ئه‌وه‌بوو، كه ناوچه جیاوازه‌كانی وڵاته‌كه به ئاسانی پێكه‌وه ببه‌سترێته‌وه و خه‌ڵكی به ئاسانتر جێگۆركێ بكه‌ن و په‌یوه‌ندی له‌گه‌ڵ یه‌ك ببه‌ستن و له هه‌مانكاتدا كۆنترۆڵی بازرگانی و به‌رهه‌مهێنانی پیشه‌سازی و كشتوكاڵیان له‌ده‌ست بچێت و چینوتوێژه نوێیه‌كان سود له‌وه وه‌ربگرن و به‌ره‌نگاریان بنه‌وه<25 ل 80>.\nداهاتی زۆری باج و گومرگ و كاروباری بازرگانی پیشه‌سازی و كشتوكاڵ بۆ خزمه‌تگوزاری گشتی و خوێندن و فێركردن و خۆشگوزاری خه‌ڵك به‌كار نه‌ده‌هێنرا. ئه‌وانه به‌شێكی بۆ به‌هێزكردنی سوپا و ده‌ستگا توندڕه‌وه‌كانی ده‌وڵه‌ت به مه‌به‌ستی كۆنترۆڵكردن و سه‌ركوتكردنی چینوتوێژه به‌رهه‌مهێنه‌ره بێ ده‌سه‌ڵاته‌كانی وڵات به‌كارده‌هێنرا. به‌شه‌كه‌ی تری بۆ خۆشگوزاری بنه‌ماڵه‌ی قه‌یسه‌ری و دەستەبژێری ئۆروستۆكراتی ده‌سه‌ڵاتدار ته‌رخانده‌كرا. بۆ دروستكردنی كۆشك و ته‌لار و سامان و به‌رهه‌می جوانی زێڕ و زیو و جلوبه‌رگی جوان و رابواردن و كۆنسێرت خه‌رج ده‌كران. شوێنه‌واری ئه‌وانه‌هه‌تا ئێستا جێگای سه‌رسوڕمانی ئه‌و میوانانه‌ن كه روو ده‌كه‌نه ئه‌و وڵاته.\nسیستمی به‌ڕێوه‌بردنی سنورداری ئه‌بسولیتستی قه‌یسه‌ری ئه‌و وڵاته، رێگه خۆشكه‌ر نه‌بوو بۆ گه‌شه‌كردن و به‌هێزبوونی چینوتوێژه نوێیه‌كان، كه به ئازادی به‌كاری بازرگانی و پیشه‌سازی هه‌ستن. ئه‌وانه دەر‌فەتی به‌شداریكردنیان نه‌بوو له بڕیاره سیاسی و ئابوریه‌كاندا، كه لە رێگه‌یه‌وه بتوان چاكسازی سیاسی و یاسایی بكه‌ن و شۆڕشی پیشه‌سازی تیایدا به‌رپابێت. ئه‌گه‌رچی جوتیار و كرێكاران له‌و وڵاته‌دا له ژێر سیستمێكی سه‌ربازیانه‌ی سروشت كۆیلایه‌تیدا كاریان ده‌كرد، به‌ڵام به‌هۆی پێویست بونیان له به‌رهه‌مهێنادا ژماره‌یان زیادی ده‌كرد و رۆڵێكی كاریگه‌ریان له كۆمه‌ڵگه‌دا په‌یداكردبوو. سیستمی قه‌یسه‌ری توانی بازرگان و خاوه‌ن كه‌پیتال و برژوا به لاوازی بهێڵێته‌وه، به‌ڵام نه‌یده‌توانی بێ كرێكار و جوتیاران كاروباری بۆ بەڕێوه بچێت<26 ل 29>.\nبه زیادبوونی به‌رهه‌مهێنان و جۆره‌كانی و زیادبوونی رۆڵی چینوتوێژه بێده‌سه‌ڵاته‌كان له‌و پرۆسه‌یه‌دا و له هه‌مانكاتدا زیادبوونی توندڕه‌وی ده‌سه‌ڵاتدارانی ده‌وڵه‌ت، له سه‌ره‌تای ساڵه‌كانی 1900 هه‌تا ده‌هات ململانێ و گرژی له نێوان ئه‌و دوو به‌ره‌یه‌دا زیادی ده‌كرد. شكستهێنانی قه‌یسه‌ر له شه‌ڕه‌كانیدا رووبه‌ڕووی ژاپۆن خێراییدا به پرۆسه‌كه. ئه‌و باره ناله‌باره دژواره پێویستی به گۆڕانكاری و چاكسازی هه‌بوو له سیستمه‌كه‌دا ئه‌گینا ته‌قینه‌وه و هه‌ره‌سهێنانی هه‌موو كۆمه‌ڵگه‌كه‌ی لێده‌كه‌وته‌وه. له ساڵی 1905 شۆرشی سیاسی و یاسایی روسی به‌رپابوو. زیاتر له 200هه‌زار كرێكار و خه‌ڵكی كاركه‌ری هه‌ژار و برسی رژانه سه‌ر شه‌قانه‌كانی شاری سان پێترس بۆرگ. ئه‌وانه داوای باشكردنی باری گوزه‌رانی خه‌ڵك و مه‌رجی كاركردنیان ده‌كرد و له‌هه‌مانكاتدا ده‌نگی داواكردنی چاكسازی سیاسی و یاسایی به‌رزبۆوه. سوپای قه‌یسه‌ر به‌ره‌نگاریان بووە‌وه و كه‌وتنه کۆمەڵکوژی و گرتن و ئازاردانی ژماره‌یه‌كی زۆریان. به‌سه‌دان كوژران و هه‌زاران برینداربوون. ئه‌م راپه‌رینانه كۆتاییان هات به دروستبوونی ئه‌نجومه‌نی كاركه‌ران، كه هه‌ڵگری داواكاریه‌كانی كرێكاران و جوتیاران بوون، ئه‌مانه هه‌وێنی دروستبوونی سۆڤێته‌كان بوون (ده‌سه‌ڵاتی كرێكار و جوتیاران). زۆربه‌ی سه‌ركرده‌كانیان خه‌ڵی رادیكاڵی رۆشنبیر و توێژه‌كانی برژوای بچوكی شاره‌كان بوون، كه له رێگه‌ی رێكخستن و سه‌ركردایه‌تی كرێكاران و جوتیاران ده‌یانویست قه‌یسه‌رێت بڕوخێنن و ده‌سه‌ڵات بگرنه ده‌ست. نوێنه‌رانی چینوتوێژه بازرگان و خاوه‌ن كه‌پیتاڵ و پیشه‌سازییه‌كان خۆیان له پارت و گروپی سیاسیدا رێكخست بوو. به‌هۆی لاوازی ئه‌و چینوتوێژانه نوێنه‌ره‌كانیان رۆڵێكی لاوازیان هه‌بوو له شۆڕشه‌كه‌دا<26 ل11>.\nئه‌م شۆڕش و ململانێیه بێسوود نه‌بوو. به‌ڵكو له كۆتاییدا په‌رله‌مانێك دروستبوو به‌ناوی دۆماوه. له دۆما‌دا بڕیاری چاكسازی سیاسی و یاسایی درا و مافی هه‌ڵبژاردن و پاراستنی موڵك و ماڵی خه‌ڵك درا. بڕیاری دامه‌زراندنی سیستمێكی به‌ڕێوه‌بردنی سیاسی و ئابوری به‌رفراوانتر درا. داوای باشكردنی باری ئابوری و گوزه‌رانی كرێكاران و جوتیاران و به‌شداریكردنیان له بڕیارداندا كرا. له‌گه‌ڵ ئه‌مانه‌دا ده‌سه‌ڵاتی قه‌یسه‌ر هه‌ر به‌رده‌وام بوو، له زۆربه‌ی بڕیاره‌كان تاكڕه‌وی ده‌كرد، ململانێی ئه‌و چینوتوێژ و هێزانه له‌پاڵ په‌رله‌مانێكی لاواز و ده‌سه‌ڵاتی قه‌یسه‌ریدا، به‌رده‌وامی بخۆوه بینی<52>.\nروسیای قه‌یسه‌ری له ساڵی 1914دا بوو به ته‌ره‌فێك له شه‌ڕی جیهانی یه‌كه‌مدا. هه‌وڵی سه‌رۆكی ئه‌و ده‌وڵه‌ته لاوازكردنی ده‌وڵه‌تی عوسمانی و كۆنترۆڵكردنی قه‌ره‌م و به‌لقان و ده‌ریای ره‌ش و خۆ گه‌یاندنه ده‌ریای سپی ناوەڕاست بوو. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی له‌گه‌ڵ ئینگلته‌رادا له‌و شه‌ڕه‌دا هاوپه‌یمان بوون، به‌ڵام هه‌میشه ناكۆك بوون له‌سه‌ر كۆنترۆڵكردن و دابه‌شكردنی ئێرانی قاجا‌ر له نێوا‌نیاندا <به‌ندی سێ>.\nبه‌شداریكردن له‌م شه‌ڕه‌دا هێنده‌ی تر باری خەڵكانی روسیای قورستر كرد. ده‌سه‌ڵاتداران زیاتر له جاران كه‌وتنه كۆنترۆڵكردن و ناچاركردنی خه‌ڵكی، كه زیاتر له جاران كاربكه‌ن و به‌رهه‌مهێنن. له كاتێكدا موچه و داهاتی خه‌ڵك كه‌می ده‌كرد، خواردن و شتی پێوستی ژیان گران ده‌بوون و له بازاڕه‌كاندا ده‌ست نه‌ده‌كه‌وتن. هه‌ژاری و برسێتی بڵاوببوەوه و خه‌ڵك له برسا و به نه‌خۆشی ده‌مردن. ژماره‌یه‌كی زۆر گه‌نجانی كاركه‌ر ته‌جنید كرابوون و له باتی به‌شداریكردن له به‌رهه‌مهێناندا یان ده‌كوژران یان ده‌بوون به‌بار به‌سه‌ر خه‌ڵكه‌وه. سه‌ربازه‌كان له تاو سه‌رما و برسێتیدا له ریزه‌كانی سوپا رایانده‌كرد.ئه‌مانه هه‌مووی ململانێی نێوان ده‌سه‌ڵاتی قه‌یسه‌ری و زۆرینه‌ی چینوتوێژ و پێكهاته‌كانی كۆمه‌ڵگه‌ی توندوتیژتر كردبوو.\nئۆپۆسوسیون له دوو به‌ره پێكهاتبوون، بازرگان و كه‌پیتالیسته‌كان و نوێنه‌ره‌كانیان لاواز بوون و رۆڵی گه‌وره‌یان نه‌بوو له رووی ئابوری و سیاسیه‌وه. بزووتنه‌وه‌ی كرێكار و جوتیار و گه‌نجه بێزاره‌كانی ریزه‌كانی سوپا، به‌هێزتر و زۆرتر و بێزارتر بوون. ئه‌وانه‌ی كه خۆیان به نوێنه‌ری ئه‌مانه‌ی دواتر داده‌نا له دوو باڵی سه‌رۆكی پێكهاتبوون. سۆسیال دیموكراته‌كان و بۆلشه‌فیه‌كان. سۆسیال دیموكراته‌كان داوای سیستمێكی به‌ڕێوه‌بردنی سیاسی و ئابوری به‌رفراوانیان ده‌كرد، كه له ڕێگه‌ی په‌رله‌مان و هه‌ڵبژاردنه‌وه چاكسازی سیاسی و ئابوری بكرێت و ئاشتیانه گۆڕانكاری له كۆمه‌ڵگه‌دا به‌ڕێوه بچێت. بۆلشه‌فیه‌كان رادیكالبوون و داوای خستنی قه‌یسه‌رێتیان ده‌كرد و دژی گه‌شه‌كردنی كه‌پیتالیستانه‌بوون و بڕوایان به په‌رله‌مان و سیستمێكی به‌ڕێوه‌بردنی به‌رفراوان نه‌بوو. ئه‌وانه ته‌نها خۆیان به نوێنه‌ری كرێكار و جوتیاران داده‌نا و خه‌ڵكانی تریان به هه‌لپه‌رست و دوژمنی ئه‌و چینوتوێژانه داده‌نا. ئه‌وه‌ی ده‌یانویست دامه‌زراندنی سیستمێكی یه‌ك پارتی بوو<٦ ل٣٨٤>.\nبه‌هۆی ئه‌و باره ناله‌باره و هه‌ژاری و برسێتی كرێكاران و جوتیاران، خه‌ڵكی چاوه‌ڕوانی گۆڕانكاریی خێرایان ده‌كرد. لاوازی ریفرومخوازه‌كان دەر‌فەتی دروستكرد، كه به‌لشه‌فییه‌كان پاڵپستی ئه‌و خه‌ڵكه بقۆزنه‌وه و ئوكتۆبه‌ری ساڵی 1917 ده‌ستیان گرت به‌سه‌ر ده‌سه‌ڵاتی سیاسیدا. دەستەبژێری ده‌سه‌ڵاتداری ئه‌و پارته ده‌سته‌ڵاتی سیاسی گرته ده‌ست و به ناوی دیكتاتۆری پرۆلیتاره‌وه، یه‌كێتی سۆڤێتیان دامه‌زراند.\nتوێژێكی ده‌سه‌ڵاتی ناو پارتی كۆمۆنیست ده‌ستیانگرت به‌سه‌ر ده‌ستگاكانی پارتی و ده‌وڵه‌تی سۆڤێتدا. هه‌تا ده‌هات به‌ره و تاكڕه‌وی ده‌ڕۆیشتن و یه‌ك له‌دوای یه‌ك ته‌سفیه‌ی ئه‌و خه‌ڵكانه‌یان ده‌كرد كه له‌ناو پارت و ده‌وڵه‌تدا بۆچوونی جیاوازیان هه‌بوو.سه‌رۆك حیزب رۆڵی قه‌یسه‌ری نوێی وڵاته‌كه‌ی ده‌بینی و ده‌سه‌ڵاتی ئه‌بسولیتستی خۆی هه‌تامردنی بۆماوه‌ی زیاتر له سی ساڵ سه‌پاند.\nسیستمی به‌ڕێوه‌بردنی ئابوری یه‌كێتی سۆڤێه‌ت له‌سه‌ر بنه‌مای قۆرخكردنی بازرگانی و پیشه‌سازی و كشتوكاڵی بوو له‌لایه‌ن ده‌ستگاكانی ده‌وڵه‌ته‌وه. ده‌وڵه‌تیش ئامرازێك بوو به‌ده‌ست دەستەبژێری ده‌سه‌ڵاتدارانی ئه‌و پارته‌وه. هه‌ربه‌ناوی ده‌وڵه‌تی كرێكاران و جوتیارانه‌وه ئه‌و چینوتوێژانه‌یان له ژێرسیستمێكی كارپێكردنی سه‌ربازانه رێكخستبوو. ئه‌وانه ده‌بوایه گوێرایه‌ڵی كوێرانه‌ی كادر و سه‌ركرده حیزبییه‌كان بوونایه. ئه‌و سه‌ركردانه رێگربوون له هه‌موو داهێنان و خوڵقاندێكی تازه، كه رۆڵی كاركه‌رانی له به‌رهه‌مهێناندا به‌هێز بكردایه. رێگربوون له گه‌شه‌كردنی ته‌كنیك و شێوازی كاركردنی نوێ. لادان له پلانی پارت و ده‌وڵه‌ت و بڕیاره‌كانی كادیره حیزبی و ده‌سه‌ڵاتداره‌كان به دژایه‌تی سۆسیالیزم و دیكتاتۆریه‌تی پرۆلیتاری و خیانه‌ت داده‌نرا. به‌ناوی خیانه‌تكردنه‌وه به ملوێنه‌ها خه‌ڵكیان كوشت و له‌ناوبرد یان دووریان خستنه‌وه بۆ سیبیریا<6 ل391>.\nداهاتی كه‌رتی كشتوكاڵی و كار و هیلاكی جوتیارانیان به‌هه‌موو شێوه‌یه‌ك به‌كارده‌هێنا بۆ به‌هێزكردنی پیشه‌سازی قورس، كه ده‌وڵه‌ت ده‌ستی به‌سه‌رداگرتبوو. پیشه‌سازیی قورس بریتی بوو له به‌كارهێنان و پیشه‌سازیی سامانه سروشتیه‌كانی وه‌كو نه‌وت و گاز و ئاسن، كه به‌شێكی زۆری به‌كارده‌هات له پیشه‌سازیی چه‌كی قورس و سوك و ئامرازی تری سه‌ربازی. به‌هۆی رێگرتن له كاری پیشه‌یی و به‌رهه‌مهێنانی ئازاد و خنكاندنی توانای خوڵقاندنی خەڵك، پیشه‌سازیی بچوك و ناوه‌ند، به‌رهه‌مهێنانی كاڵای پێویستی رۆژانه‌ی خه‌ڵك و خزمه‌تگوزاری و كه‌رتی ئاوه‌دانی زور به دواكه‌وتوویی و بچوكی مایه‌وه.\nهه‌تا كۆتایی شه‌ڕی دووه‌می جیهانی، بۆئه‌وه‌ی ده‌سه‌ڵاتداران بتوانن به ته‌واوه‌تی كۆنترۆڵی وڵاته‌كه‌و هاوڵاتییه‌كانی بكه‌ن، وڵاته‌كه‌یان به‌ته‌واوه‌تی له جیهانی ده‌ره‌وه دابڕی. خه‌ڵكی ئه‌و وڵاته هیچ په‌یوه‌ندی و زانیاری و ده‌نگوباسی ده‌ره‌وه‌ی سیستمه‌كه‌یان پێ نه‌ده‌گه‌یشت. ئه‌وه‌ی پێیان ده‌گه‌یشت پروپاگه‌نده و زانستی ناڕاست بوو، ده‌سه‌ڵاتداران به به‌رنامه له‌ناو خه‌ڵكدا بڵاویانده‌كرده‌وه.\nئه‌و ده‌وڵه‌ته به‌شداریكردنی له شه‌ڕی دووه‌می جیهانیدا به‌كارهێنا بۆ زیاتر كۆنترۆڵكردن و رێكخستنی كۆمه‌ڵگه و به‌هێزكردنی سوپا و پیشه‌سازیی چەك و ته‌قه‌مه‌نی و چه‌كی كۆمه‌ڵكوژ. ئه‌و پیشه‌سازی و شه‌ڕه وڵاته‌كه‌ی كرده یه‌كێك له به‌هێزترین وڵاتانی جیهان له رووی سه‌ربازییه‌وه.\nبه‌ناوی پشتگیریكردنی كرێكاران و چه‌وساوه و وڵاتانی دواكه‌وتووی جیهانه‌وه، پارته كۆمه‌نیسته‌كانی وڵاتانی تریان كرده ئه‌مبه‌سادۆر و بووقی پروپاگه‌ندەی خۆیان و كاركردن بۆ به‌رژه‌وه‌ندیه‌كانی ئه‌وان و كردنی هه‌ندێكیان به‌سیخور له پێناو دزینی زانیاری ته‌كنه‌لۆژی و زانستی له وڵاته كه‌پیتالیسته‌كاندا.\nپیشه‌سازیی چه‌ك، رۆڵێكی ناوه‌ندیی ده‌بینی له‌ژێرخانی ئابوری و مانه‌وه و گه‌شه‌كردنی وڵاته‌كه‌دا. له رێگه‌ی ئه‌و پیشه‌سازییه‌وه ده‌وڵه‌ته‌كه‌یان به‌هێزتر ده‌كرد و له‌هه‌مانكاتدا فرۆشتنی به ده‌ره‌وه ده‌بووه سه‌رچاوه‌یه‌كی ئابوری گرنگ بۆ ده‌وڵه‌ته‌كه. به‌ناوی هه‌نارده‌كردنی سۆسیالیزم بۆ ده‌ره‌وه و دژایه‌تیكردنی ئیمپریالیزم پشتگیری چه‌ندین ده‌وڵه‌تی دیكتاتۆریان ده‌كرت له جیهاندا، نمونه‌ی ئه‌وانه عێراق، سوریا، میسر، كۆریای باكور و كه‌مبۆدیا و وڵاته‌كانی بلۆكی سۆسیالیستی رۆژهه‌ڵاتی ئه‌وروپا.\nله رێگه‌ی ده‌سه‌ڵاتێكی ناوەندی حیزبی و ده‌وڵه‌تی به‌هێز و پیشه‌سازی و بازرگانی پێكردنی چه‌ك و ده‌رهێنان و فرۆشتنی سامانی سروشتی وه‌كو نه‌وت و گاز و ئاسنه‌وه. له رێگه‌ی چه‌وساندنه‌وه‌ی كرێكاران و جوتیاران و ئاستی نزمی مووچه و نیشته‌جێیی و خزمه‌تگوزاری و ئاوه‌دانكردنه‌وه‌ی وڵاته‌كه‌وه، هه‌تا شه‌سته‌كانی سه‌ده‌ی بیست ئابوری وڵاته‌كه گه‌شه‌كردنی به‌رده‌وامی به‌خۆوه بینی. ئابوری وڵاته‌كه ساڵانه 6% زیادی ده‌كرد، كه ببووه جێگه‌ی سه‌رسوڕمانی هه‌ندێ له‌شاره‌زا ئابورییه‌كانی وڵاته كه‌پیتالیسته‌كان<2 ل124>. به‌ڵام به‌هۆی سیستمی به‌ڕێوه‌بردنی سیاسی و ئابوری ئه‌بسولیتزمی وڵاته‌كه‌وه و خنكاندنی توانای داهێنان و خوڵقاندنی زۆربه‌ی خه‌ڵکی وڵاته‌كه و ته‌شه‌نه‌دانی گه‌نده‌ڵێكی بێسنوور له ده‌ستگاكانی ده‌وڵه‌ت و حیزبه‌كه‌دا، ئه‌و سیستمه له‌دوای شه‌سته‌كانه‌وه به‌ره‌و لاوازی و شكستهێنان و سیسبوون ده‌رۆیشت و ئه‌و گه‌شه‌كردنه‌ی تیادا وه‌ستا. ئه‌و شكسته به‌رده‌وامی به‌خۆوه بینی هه‌تا سیستمه‌كه ساڵی 1991 له‌سه‌ره‌وه هه‌تا خواره‌وه داڕما و له پاڵیشیدا ده‌وڵه‌ته‌كانی تری بلۆكی سۆسیالیستی رۆژهه‌ڵاتی ئه‌وروپا یه‌ك له‌دوای یه‌ك وه‌كو به‌فری به‌هارێكی دره‌نگ توانه‌وه<10، 6>.\nئه‌وه‌ی ئه‌و سیستمه له‌دوای خۆی به‌جێی هێشت وڵاتێكی دواكه‌وتوو و میله‌تێكی هه‌ژاری روسیا بوو. له‌و ده‌وڵه‌ت و سیستمه‌دا دەر‌فەتی دروستبوونی چینوتوێژی ئازاد نه‌بوو، كه له دوای داڕمانی ده‌وڵه‌ته‌كه بتوانن هێمنانه سیستمێكی به‌ڕێوه‌بردنی سیاسی و ئابوری به‌هێزی به‌رفراوانتر دروستكه‌ن. ئه‌وه‌ی هه‌بوو، كه بتوانێ ده‌سه‌ڵات له‌و ده‌وڵه‌ته گه‌وره‌یەدا بگرێته ده‌ست، توێژێكی كۆنی ئۆروستۆكراتی و گه‌نده‌ڵی پاشماوه‌كانی كادیری حیزبی و ده‌وڵه‌ت و سه‌ربازی و ده‌ستگاكانی سیخوری بوو. به‌ربه‌ره‌كانی و ململانێیە‌كە له‌و وڵاته‌دا هه‌تا ئێستا له نێوان له لایه‌كه‌وه چینوتوێژه نوێیه ئازاده‌كان و بزووتنه‌وه‌ی دیموكراتی و رێكخراوی كۆمه‌ڵگای مه‌ده‌نی و له‌لایه‌كی ترە‌وه پاشماوه‌كانی ده‌سه‌ڵاتدارانی ده‌ستگا كۆنه‌كانی پێشودا به‌رده‌وامه<17، 11>.\nهه‌ڵبه‌ته لێكۆڵینه‌وه و شیكردنه‌وه‌ی باسێكی واگرنگ، كه كاریگه‌ری هه‌بووه و هه‌یه له‌سه‌ر هه‌موو جیهان و به‌تایبه‌تی رۆژهه‌ڵاتی ناوەڕاست و كوردستان له ماوه‌ی زیاتر له حه‌فتا ساڵدا ناكرێ له چه‌ند دێرێكدا شیبكرێته‌وه. به‌ڵام لێره‌دا له‌به‌ر گرنگی باسه‌كه و په‌یوه‌ندی به لێكۆڵینەوەكه‌مانه‌وه، نه‌ده‌كرا ئه‌و باسه پشتگوێ بخرێت. ئه‌وه‌ی لێره‌دا په‌یوه‌ندی به لێكۆڵینه‌وه‌كه‌مانه‌وه هه‌یه چه‌ند خاڵێكه:\n1- له‌ژێر سایه‌ی ده‌وڵه‌تێكی به‌هێزی ناوەندیدا ده‌كرێ گه‌شه‌كردنی ئابوری هه‌تا ئاستێك و له هه‌ندێ بواردا بۆ ماوە‌یه‌كی مێژوویی سنوردار رووبدات. گه‌شه‌كردنی ئابوری له ژێر سیستمی قه‌یسه‌ری و سۆسیالیزمه‌كه‌ی روسیادا ئه‌و راستیه ده‌سه‌لمێنێ<2 ل91>.\n2- ده‌وڵه‌تێك كه تیایدا دەستەبژێرێكی ئه‌بسولیوتست ده‌ست به‌سه‌ر هه‌موو جومگه‌كانی ئابوری و سیاسیدا ده‌گرێت و به‌ته‌واوه‌تی توانای داهێنان و خوڵقاندن و بیركردنه‌وه‌ی ئازادانه‌ی خه‌ڵكه‌كه‌ی مراندبێت، به شكستهێنان و كه‌وتنی له پڕی دەستەبژێری ده‌سه‌ڵاتدار تیایدا و رماندنی ده‌وڵه‌ته‌كه، بۆشاییه‌كی سیاسی بۆ ماوه‌یك له وڵاته‌كه‌دا دروست ده‌بێت، كه كاتی پێده‌چێ و پێویستی به فاكته‌ری نوێی یارمه‌تیده‌ره هه‌تا چینوتوێژ و هێزی نوێی تیادا به‌هێزده‌بێت و ده‌كه‌وێته سه‌ر رێبازی گه‌شه‌كردن و پلورالیزم. رماندنی یه‌كێتی سۆڤه‌ت و عێراق و میسر نمونه‌ی ئه‌وه‌یه.\n3- یه‌كێتی سۆڤێت و بزووتنه‌وه‌ی كۆمۆنیستی جیهانی گرێدراو پێوه‌ی، میلله‌تان و وڵاتانی جیهانی سێیی چه‌واشه‌كرد و بووه فاكته‌رێك بۆ رێ لێگرتن و لاوازبوونی ئه‌و چینوتوێژ و هێزانه تیایاندا، كه له به‌رژه‌وه‌ندی و توانایاندا بوو رووی گرنگ و سه‌رەكی ببینن له گه‌شه‌كردنی ئابوری و سیاسی و سه‌ربه‌خۆیی ئه‌و وڵاتانه. لاوازكردن و رێگاگرتن له‌وانه رێگه‌ی بۆ به‌هێزبوونی تاقم و گروپی تاكڕه‌وی جیاواز خۆشكرد، كه بتوانن به پشتگیری ئه‌و ده‌وڵه‌ت و بزووتنه‌وه‌یه ده‌سه‌ڵاتی سیاسی له ژماره‌یه‌ك زۆر وڵات بگرنه ده‌ست و هه‌ر به‌شێوه‌ی یه‌كێتی سۆڤێت ره‌فتار بكه‌ن.\n4- شكستهێنانی ئه‌و بزووتنه‌وه‌یه بۆشاییه‌كی ئایدۆلۆژی له هه‌ندێ شوێنی دواكه‌وتووی جیهاندا دروستكرد. ئه‌و بۆشاییه له غیابی بوونی چینوتوێژ و هێزی نوێیی به‌هێزدا، فاكته‌رێكه بۆ دروستبوونی ئایدۆلۆژی توندڕه‌و و دروستبوونی رێكخراوی نمونه‌ی قاعیده و داعش.


بەڕێوەبەرایەتی پۆلیسی هەولێر ڕایگەیاند، خێزانێکی سێ کەسیان دەستگیرکردووە، کە دزیان لە چەندین کەس کردووە و جانتای ژنانەیان دزییوە، لەکاتی دەستگیرکردنیان دانیان بە تاوانەکاندا ناوە.\nپۆلیسی هەولێر لەبارەی دەستگیرکردنی ئەو خێزانە سێ کەسییەوە ڕایگەیاندووە، ” ئەو دایک و باوک و کچەی جانتا و مۆبایلی ئافرەتانیان دەدزی، دەستگیر کران”.\nپۆلیس ئاشکرایکردووە، ” بەشی پۆلیسی نەهێشتنی تاوان، نووسینگەی ڕۆژهەڵات، ژنێک و کچەکەی و هاوسەرەکەیان بە ناوەکانی (ب.ج.س) و (ز.ن.ع) و (ن.ع) بە تۆمەتی دزینی چەندین جانتای ئافرەتان و مۆبایل و کەرستەی دیکەی ناو جانتاکان، لەناو بازاڕ و شوێنە گشتی و جیاجیاکان دەستگیر کرد”.\nهەرسێ تۆمەتبارەکە، دانیان بە تاوانەکاندا ناوە و ، لە ئێستادا بە بڕیاری دادوەری لێکۆڵینەوە و بەپێی ماددە (446) لە یاسای سزادان، ڕاگیراون و دەستیش بەسەر کۆی کەلوپەلە دزراوەکاندا گیراوە.\nدهۆک.. بەهۆی ئاگرکەوتنەوە 300 خێمەی ئاوارەکانی کۆمەڵگەی شاریا سوتان\nهەواڵی پەسەندكردنی سزای چالاكوانانی بادینان لەلایەن دادگای پێداچوونەوەوە ڕەتدەكرێتەوە\nپارێزەرێكی دۆسیەی ڕۆژنامەنوس و چالاكوانانی بادینان ڕەتیدەكاتەوە، سزادانی پێنج چالاكوانەكە لەلایەن دادگای پێداچوونەوە بڕیاری كۆتایی لەسەر درابێت. بەشدار…\nوەزارەتی دارایی لەبارەی موچەی چەند فەرمانگەیەکەوە ڕونکردنەوەیەکی بڵاوکردەوە\nوەزارەتی دارایی و ئابوری هەرێم لەسەر موچەی بەڕێوبەرایەتییەکانی بەنداوەكانی هەرێم و رەگەزنامەی هەرێمی كوردستان ڕونکردنەوەیەکی بڵاوکردەوە. ڕونکردنەوەکانی وەزارەتی…


Thursday, 11.15.2012, 12:00\nجینۆساید لە یاساكانی رێكخراوی نەتەوە یەكگرتوەكان\nجینۆساید بەتەنیا كێشەیەكی سیاسی نیە بەلكو یاسایشە. هەربۆیە دەبێت لەم روانگەیەشەوە مامەلەی لەگەلدا بكرێت. جینۆساید وشەیەكی لاتینیەو لەزمانی یاساو سیاسەتدا بەكاردەهینرێ و بەواتای گەل كوژی دێت. لەبەر رۆشنایی ئەو راپۆرتانەی سەبارەت بە جینۆساید لەلایەن رژێمی نازیەوە بەتایبەت بەرامبەر بە یەهودیەكان كەبە هۆلۆكۆس ناسراوەو ئەنجامدراون، رێكخراوی نەتەوە یەكگرتوەكان لە سالی 1948 بریارێكی دەركرد سەبارەت بە رێگەنەدان و سزادانی ئەنجامدانی كۆمەل كوژی (جینۆساید). ئەم بریارە لە یاساكانی مافـی مرۆڤی رێكخراوی نەتەوە یەكگرتوەكاندا لە 9/12/1948 تۆماركراوەو لە بریاری 260 پەسەند كراوەو لە 12/1/1951 بوە بەیاسا. جینۆساید لەگشت خالەكانیدا پێناسەكراوە كە بەئامانجی وێرانكردنی سەرجەم یان بەشێكی نەتەوەیەك، كەمایەتیەك، رەگەزێك یان گروپێكی كۆمەلایەتی وئاینی ئەنجام بدرێت. لەناوبردنی عەمدی و نەخشەكێشراو بەرامبەر بەگەلێك، و گروپە كۆمەلایەتیەكان لەبەر رۆشنایی ئەو خالانەی كەئاماژەم پێدان. لە بەندى دووی ئەم پەیماننامەیەدا هاتووە:\nأ) ئەنجامدانی زیانی گیانی و رۆحی.\nب) كوشتنی ئەندامانی كۆمەلگا.\nج) بەعەمدەن شێوەیەكی تری ژیان بەسەر ئەو كۆمەلگایەدا بسەپینێت كە پێشتر دەزانرێت دەبێتە هۆی لەناوبردنی گیانیی سەرجەم یان بەشێكی كۆمەلگاكە.\nد) فەرمان دەركردن بۆ گرتنەبەری رێگاوشوێن بۆ رێگاگرتن لە مندال بوون.\nجینۆساید بە زۆروكەمی ژمارەی كوژراو پێناسە ناكرێ كە ئەو بكەرەی پێگوناهبار بكرێ بە كرداری كۆمەل كوژی. جینۆساید دەكری ئەنجام بدرێ بێئەوەی تەنیا یەك مرۆڤیش تێیدا بكوژرێت. ئەوە بە جینۆساید (گەل كوژی) دانانرێت ئەگەر ئامانجەكە لەوەدا نەبێت گروپێكی كۆمەلایەتی یان بەشێكی گەل وكۆمەلەكە وێران نەكری بەمەرجەكانی جینۆساید كردن ئیتر ژمارەی ئەوانە هەرچەندێك بن كە دەكوژرێن. لیرەدا ئاماژە بە چەند بەندێك ئەدەم سەبارەت بە گرنگی یاسای جینۆسایدی سالی 1948:\nلە بەندى یەكەمی ئەم پەیماننامەیەی ساڵی 1948 مەبەستە سەرەكیەكەى جینۆساید دەخاتەروو كە دەوڵەتانى ئەندام جەخت دەكەنەوە كە جینۆساید چ لە كاتى ئاشتى و چ لەكاتى جەنگدا بەتاوانێكى نێودەوڵەتى دەژمێردرێت. ئەوان بەڵَێن دەدەن كەبەر بە جینۆساید بگرن و ئەنجامدەرانى سزا بدەن.\nئەوەی پەیوەندی بە بەندى سێیەمی پەیماننامەكەوە هەیە و شیاوی سزادانە بریتیە لە:\n2-\tپیلان دانان بۆ جینۆساید.\n3-\tبزواندنى راستەوخۆو ئاشكرایانە بۆ ئەنجامدانى كوشتن.\n4-\tهەوڵدان بۆ ئەنجامدانى جینۆساید.\n5-\tبەشدارى لەكارى. جینۆساید.\nجینۆساید كردنی كورد لەپرۆسە جیاوازەكانیدا\nلە چوارچێوەى سیاسەتێكى دیاریكراودا تاوانەكان بەشیوەیەكی سیتماتیك ئەنجامدراون كە بریتین لە ئۆپەراسیۆنەكانی ئەنفال، كیمیاباران، ویرانكردنی گوندەكانی كوردستان، راگواستن، بەعەرەب كردن....،. ئەمانەش بە چەندین شێوە ئەنجامدراون.\n1)\tبەكارهێنانى چەكى كیمیایی و فسفۆری و بایۆلۆژی. ئەمە كە دەبێتە هۆى كۆمەڵكوژى مرۆڤ و قڕكردنى ئاژەڵ و باڵندەو ژەهراوى كردنى ئاووهەواو كەرەستەكانى ژیان.\n2)\tسەپاندنى مەرگ بەهەر جۆرێك بێت .\n3)\tوێرانكردنى دێهات و شارۆچكەو باغ و بێستان و سەرچاوەكانى ژیان .\n4)\tراگواستن لەدواى دیلكردن و بە كۆمەڵ كوشتنیان.\n5)\tراگواستن دەبێتە هۆى هەڵتەكاندنى ستراكتورى ئاسایشی ژیانى خەڵكى\nكوردستان. بنەماى ئابورى وێران دەبێت و پەیوەندیە كۆمەڵایەتیەكان تێكدەچن.\n6)\tئەنجامى ئەو كارانە دەبیتە هۆى شێواندنى بارى سایكۆلۆژى.\nئەم بەڵگەنامانە دەیسەلمێنێت كە گەلێك دوچاری جینۆساید بۆتەوە كە كوردیش بیبەش نەبووە لێی.\nگرنگی دۆسیەی جینۆساید بۆ كورد\nجینۆساید دۆسیەیەكی سیاسی ویاسایی گەورەو گرنگە بەدەست كوردەوە بۆ ئاسایشی نەتەوەیی لەسەر ئاستی نێوخۆو نێودەولەتی، هەروەها پێویستە بچێتە ناو بەرنامەی خوێندنی قوتابخانەو زانكۆكانەوەو چەندین سەنتەری لێكۆلینەوەو مۆزەخانە بۆ بواری جینۆساید دامەزرێنرێن و روداوی جینۆسایدكردنەكان و دۆكومینتەكان بكرێتە فیلم.\n(بەپێی دەستوری عێراق ، هەرێمی كوردستان بۆی هەیە لەبالیۆزحانەكانی عێراق نوسینگە بكاتەوە)\nبەپێی دەستوری عێراق هەرێمی كوردستان بۆی هەیە لەبالیۆزخانەكان و كۆنوسولگەریەكانی عێراق لەدەرەوە نوسینگە بكاتەوە. بوونی ئەم نوسینگانە كاریگەریەكی گەورەتری دەبێت بۆ كورد. لەبری ئەوە هەردوو حیزبە گەورەكە نوێنەری خۆیان لەدەرەوەی ئەم دەزگا دبلۆماسیانە داناوە كە لەراستیدا نوێنەرایەتی تەنیا حیزب و سەرۆك دەكەن. لیرەدا كۆمەلە كارێك بۆ بەرپرسە بالاكانی حیزب دەكریت كە ناتوانن لەناو بالیۆزخانەكانەو قونسولگەریەكاندا بیكەن، كەواتە ئەم كردارە، دوورە لەكاری موئەسەساتیەوە. دەولەتەكان بێگومان بەشێوازێكی تر مامەلە لەگەل ئەم دەزگا دبلۆماسیانەی وەك بالیۆزخانە و كۆنسولگەریەكان دەكەن وەك لەگەل نوێنەری حیزبێكی بێدەولەت. كورد دەتوانێت بەم رێگا دبلۆماسیەوە لەبواری جینۆساید ناساندنیشدا بەپێی دەستور چالاك بێت. بەلام بەبوونی ئەم نوێنەرایەتیە لەم دەزگا عێراقیە رەسمیانەدا كورد دەبێت دەست لەنوێنەرە حیزبیەكانی خۆی هەلبگرێت. كەواتە كامیان گرنگترە نەتەوە یان حیزب؟\nكەرەسەكانی بەنێودەولەتی كردنی جینۆساید\n(بریارەكانی دەولەتی عێراق)\nگرنگیەكی سیاسی و یاسایی هەیە لەسەر ئاستی نێودەولەتی كاتێك پەرلەمانی فەرەنسا كۆمەلكوژیەكەی توركیای بەرامبەر بە ئەرمەنەكان وەك جینۆساید ناساند. ئەرمەنەكان دەتوانن كار بەم ددانپێدانە بكەن لەسەر ئاستی یاسای نێودەولەتی بەتایبەت كە دەولەتی توركیا ددانی بە كۆمەلكوژی ئەم گەلە نەناوە كە لەنێو دەولەتەكەی خۆیدا دەژی. بەلام دەپرسم بۆچی ریكخراوی نەتەوە یەكگرتوەكان كاتی خۆی رژیمی سەدام حسینی مەحكوم نەكرد بۆ بەكارهینانی چەكی كیمیایی بەرامبەر بە خەلكیی مەدەنی بەتایبەت لە هەلەبجە. دادگای بالای تاوانەكانی عێراق بەیاسا ددانی بە چوار كەیسی گرنگدا ناوە كە بریتین لە ئەنفال، هەلەبجە، كوردە فەیلیەكان ، بارزانیەكان). كەواتە ئەوەی پێویستە كورد كاری لەسەر بكات بریتیە لە بەكارهێنانی ئەم دۆسیە یاساییە لەسەر ئاستی نێودەولەتی. بەواتا بۆ ئەم مەبەستە كەرەسەی خاو لەبەردەمدا هەیە، بەلام دەسەلاتی كوردی هەتا ئێستە كاری لەسەر نەكردوە بۆ بە نیودەولەتی كردنی ئەم كەیسە بۆ نمونە وەك ئەوەی یەهودیەكان كاریان پیكردوە. پرۆژەیەكی وەزارەتی شەهیدان و ئەنفال بۆ بە نێودەولەتی كردنی كەیسی جینۆساید خراوەتە بەردەم ئەنجومەنی وەزیران بۆ بریاردان لەسەری بەلام هەتا ئێستە بێ وەلام ماوەتەوە. بۆچی؟ لەبری دروستكردنی ئەنجومەنی ئاسایشی هەرێم كە ئەنجومەنێكی هەوالگری و سەربازیە بۆ پاراستنی حیزب و بنەمالە دەبوایە ئەم دەسەلاتە كاری لەسەر دروستكردنی ئەنجومەنێكی نەتەوەیی و نیشتمانی بكردایە كە كەیسی جینۆسایدیشی لەخۆ بگرتایە چونكە ئەمەیان پەیوەندی بە ئاسایشی نەتەوەییەوە هەیەو لەسەر ئاستی یاساكانی رێكخراوی نەتەوە یەكگرتوەكان كاری بۆ بكرایە.\nخوێندنەوەیەك بۆ چەمكی دەسەڵات (بەشی یەكەم)


ئەوەی خوارەوە زنجیرەیەک گوتارە لە هەشت بەش پێکهاتییە و لە بنەڕەتدا، بۆ ژن و کچانی کورد نووسراین. لەم زنجیرە گوتارانە، پێمباش بوو بەکورتی باس لە قۆناغەکانی ژیانی ژن بکەم و زانیاریی ورد لەسەر خەسڵەتەکانی ژیان و هەموو قۆناغەکان بەکورتی بنووسم، تیشکیش بخەمە سەر قۆناغە دیارەکان. دەبی ئەوەش بنووسم، کە هەر قۆناغێک لە ژیانی ژن یان کیژ، زۆر گرنگە و بەرپرسیارێتیێکی گەورەیە.\nژیانی ژن بەسەر چەند قۆناغێکدا دابەش دەکرێ:\n١- قۆناغی منداڵی.\n٢- قۆناغی باڵقبوون، خۆناسین یان پێگەیشتن (سن البلوغ)\n٣- قۆناغی پێگەیشتنى جەستە (کامڵبوون)\n٤- قۆناغی گواستنەوە: ئەم قۆناغە بەسەر پێش و دوای لە حەیزچوونەوە دابەش دەکەین:\n(premenopause and postmenopause)\n٥- قۆناغی پیربوون.\nقۆناغی منداڵی هەر لەڕۆژى لەدایکبوونەوە دەست پێدەکا هەتا دەگاتە تەمەنى 10 – 11 ساڵ بەردەوام دەبی. کاری گەرادروستکردن هێشتا وەردیار نەکەوتووە و ئەندامەکانی ناوەوەی کیژۆڵە فۆڕمیان وەرگرتییە، بەڵام هێشتا پێنەگەیشتوون. موو لەشوێنەکانی خۆی جارێ شین نەبوون، زێى (vagina) تەسکە، کورتە، منداڵدانی گچکەیە.\nپێویستە ئاگاداری تەندروستیی کیژ بین، چونکە لەو تەمەنە، لەوانەیە کۆمەڵێک کێشەی سووتانەوە (هەوکردن) وەدیار بکەون، کە پێویستە و دەبی لەکاتی خۆیان چارەسەر بکرێن. لەوانەیە گرێ و توورەگە (کیس) لەهێلکەدان و بۆڕیی هێلکەدان سەرهەڵبدەن، کە لە ڕێگای پشکنینى سۆنارەوە (وێنەگرتن بەشەپۆلەکانى دەنگ) وەدیار دەکەون. دەمەوێ دوو نموونە لەو نەخۆشییانەی کە تووشی کیژان دەبن لێرە باس بکەم. لەکاتی کارکردنم لە نەخۆشخانەی ژنان، ئەو ڕووداوەی خوارەوە ڕوویدا:\nکچێکی تەمەن 16 ساڵان، چەند جارێک، ناوە ناوە، ژانە زگێکی نەقۆرای دەگرت و هەموو مانگێک جارێک دووبارە دەبۆوە. لەکاتی پشکنین دەرچوو، ئەو کیژە زێى (vagina) نەبوو. ژانی مانگانەی زگیشی پەیوەندییان بە سووڕی مانگانەوە هەبوو، کە خوێنەکە ڕێگای دەرچوونی نەبوو و دەڕژایە ناو بۆشایى زگەوە (تجويف البطن). خوێن بەربوون بۆناو بۆشایی زگ (bleeding into the abdominal cavity) دەستی پێکرد و کیژە یەکسەر بۆ نەشتەرگەری ڕەوانەکرا و زێیەکی دەستکردیان بۆ دروست کرد، بەڵام لە پشکنینی وردتر دەرچوو، ئەو کیژە منداڵدانیشی uterus نەبوو، بەڵام لە هێلکەدانیدا، هێلکەی ساغ و پێگەیشتوو هەبوو.\nلە ڕووداوی دووەم: کچێکی نۆ ساڵان، بەشی خوارەوەی زگی دەهێشا. لەکاتی پشکنینی لە نەخۆشخانەدا، دەرچوو شێرپەنجەی لە هێلکەدانیدا هەیە. بۆ ئەو کیژە باشترین نەشتەرگەرییان لە بەشی گرێیە شێرپەنجەییەکانى نەخۆشخانەدا بۆ کرد و چارەسەری باشیان پێیدا و کیژە بە تەندروستیەکی باشەوە نەخۆشخانەی جێهێشت.\nئەگەر کیژ تەمەنی بچووکیش بێت، دەبی ئاگاداری بین و لەکاتی زگهێشان، بۆلای پزیشکی پسپۆری ببەین، بۆیە زۆر گرنگە هەر لە قۆناغی زووی منداڵیدا، ئاگاداری تەندروستی منداڵ بین و دەبی هەموو ڕێنماییەکانی پاکوخاوێنی پەیڕەوبکرێ، دەبی ئەندامەکانی زاووزێی کیژۆڵە بە پاکوخاوێنی رابگیرێن.


👫 ئارام شێخ محەمەد Kesayetîyekan\n📅 Katî tomarkrdin Feb 17 2010 10:48PM\n👁 Em babete 14,028 car bînrawe\nساڵ و شوێنی لەدایک بوون/ 1975 سلێمانی بڕوانامە/ ب [ Zortir... 👁] ✖ ✖ 2 6 ✔ 99% ✍ H.B. 17-2-2010 22:48:52\n📝 رونکردنەوەیەک بۆ رای گشتی لە ئارام شێخ محەمەدەوە 12-02-2018 Bellgenamekan\n📅 Katî tomarkrdin Feb 12 2018 4:38PM\n👁 Em babete 2,081 car bînrawe\nرونکردنەوەیەک بۆ رای گشتی بەپێویستی ئەزانم لەڕێی [ Zortir... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✔ 95% ✍ S.E. 12-2-2018 16:38:29\n📝 نامەی ئارام شێخ محەمەد بۆ حەیدەر عەبادی Bellgenamekan\n📅 Katî tomarkrdin Nov 2 2017 12:58PM\nبەڕێز د. حەیدەر عەبادی، سەرۆکی ئەنجوومەنی وەزیرانی [ Zortir... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✔ 93% ✍ H.B. 2-11-2017 12:58:13\n📝 وردەکاری کۆبونەوەکەی حەیدەر عەبادی و نوێنەرانی کورد بە سەرپەرشتی ئارام شێخ محەمەد لەسەر پشکی کورد لە بودجەی 2018 Bellgenamekan\n📅 Katî tomarkrdin Feb 1 2018 4:51PM\n👁 Em babete 8,229 car bînrawe\nئارام شێخ محەمەد و نوێنەرانی کورد لە پەرلەمانی عێر [ Zortir... 👁] ✖ ✖ 0 1 ✔ 99% ✍ S.E. 1-2-2018 16:51:27


ڕۆژی ژن بیرهێنەرەوەی بەردەوامی ڕەنجی ژنانی کوردستانە - كۆمه‌ڵه‌ی مافی مرۆڤی کوردستان\nکۆمەڵەی مافی مرۆڤی کوردستان، هەشتی ماڕس ڕۆژی ژن لە ژنانی جیهان و بەتایبەت لە ژنانی کوردستان پیرۆز دەکات و خەباتی ژنان لە پێناو ئازادی، مافی مرۆڤ و کۆمەڵگایەکی ئازاد و بایەخمەند لە مافی یەکسان ڕێز لێدەگرێت.\nلە ماوەی ساڵی ڕابردوو شایەتی بەردەوامی پێشێلکاری مافی ژنان، نادادوەری و نایەکسانی بووین و ژنان پتر لە هەر جار بوونەتە قوربانی کۆموڵگای پیاوسالار و سونەتی دژە ژن و سیاسەتگەلی دژە مرۆڤی حکوومەتگەلی دەسەڵاتگر.\nهەنووکە ڕێژەیەکی بەرچاو زیندانی سیاسیی، مەدەنی و مافی مرۆڤی ژن لە زیندانەکانی حکوومەتی ئێران ڕاگیراون.\nکۆماری ئیسلامی ئێران بە دەستبەسەری چالاکانی مەدەنی ژن نیشانی دا کە بەردەوامە لە سیاسەتی دژە ژنانەی خۆی و ئامادەی دانپێدانانی پێگەی یەکسان و مافی ئەم توێژە لە کۆمەڵگا نییە.\nزەینەب جەلالیان لە زیندانیانی سیاسیی کوردستانە کە پتر لە ١٥ساڵە لە زینداندایە و هەر دەم لەگەڵ گرانترین ئەشکەنجەی بەردەست لە لایەن حکوومەتی ئێرانەوە ڕووبەڕووی دەبێتەوە. هاوکات زارا محەممەدی و سوهەیلا حیجاب دوو زیندانی دیکەی کوردستانن کە تەنیا بە تۆمەتی فێرکاری و پەروەردەی زمانی دایکی و پارێزەری و چالاکی مەدەنی لە لایەن حکوومەتی ئێرانەوە بە زیندان مەحکووم کراون.\nجێی بیرهێنانەوەیە کە یاساکانی کۆماری ئیسلامی ئێران بەرەوامە لە سەر هەڵاواردن و پێشێلکاری مافی ژنان و جەختی لەسەر دەکاتەوە و هیچ گۆڕانێک لە چوارچێوەی باشترکردنی یاساکان نەهانووتە ئاراوە.\nکەلتوور و سونەتگەلی دواکەوتوو و کۆمەڵگای پیاوسالار لە هۆکارگەلی دیکە بوون بۆ هەڵاواردن و نکۆڵی لە مافەکانی ژنان و گەشەی پێدراوە. تەنیا لە یەکساڵی ڕابردوو دەیان ژن بە هۆکاری کوشتنی نامووسی کوژراون یان خۆیان کوشتووە.\nبەڵام سەرەڕای هەموو ئەم هۆکارانە، ژنانی کوردستان، پەرەیان بەو چالاکیانە داوە کە بە مافی خۆیانیان زانیوەو و بەردەوام بوون لە گۆڕەپانی خەبات بە تەرزێ کە سیاسەتگەلی حکوومەت لە چواچێوەی لاواز کردنی ژنان شکستی هێناوە و ژنان پتر لە هەر کاتێکی دیکە ڕوویان لە گۆڕەپانە جیاوازەکانی خەبات کردووە.\nکۆمەڵەی مافی مرۆڤی کوردستان وێڕای پیرۆزبایی ڕۆژی ژن لە ژنان، داوا لە کۆمەڵگای کوردستان دەکات لە چوارچێوەی ئازادی، یەکسانی و بەرابەری تەواوی کۆمەڵگا هەوڵ بدەن و تێبکۆشن بە خەباتی خۆیان کۆمەڵگایەکی ئازاد و دوور لە هەڵاواردنی ڕەگەزی بنیات بنێن.\n← Previous بە هۆی وەرگەڕانی ماشینێک 18 کۆڵبەر بریندار بوون\nموزەفەر ساڵح نیا لە لایەن ئیتلاعاتی هێزە ئینتزامییەکانەوە بانگهێشت و لێپرسینەوەی لێکرا Next →\nدەسبەسەری و نادیاربوونی چارەنووسی چالاکێکی مەدەنی کورد\nسنە/خۆکوژی ژنێکی ۲۷ ساڵ تەمەن


"هیچ" ه‌که‌ی ئه‌و سه‌ر\n“هیچ” ه‌که‌ی ئه‌و سه‌ر\nکات 27/02/1392 202 بازدید\nکۆڵانەکەی گەڕەکی ئێمە کە دەگەیشتە ئەو سەری خۆی، کتوپڕ ون دەبوو. کەس نەیدەزانی چی لێ بەسەردێ. هەر ئەوەندە بوو لەوێ دەسڕایەوە! وەک ئەوەی نیگارێک بێت منداڵێک لە سەر کاغەز کێشابێتی و ئەوسا پەشیمان بووبێتەوە و بە پاکونەکەی پاکی کردبێتەوە. بەڵام ئاخر دەگەیشتە کوێ؟ خۆ ناکرێ بگاتە “هیچ”. تەنانەت گەر “هیچ” یش بێت خۆی لە خۆیا دەبێ شتێک بێت. ئاخر “هیچ” یش بۆ خۆی شتێکە. شتێک وه‌ک دونیا و… وه‌ک کۆڵانه‌که‌ی ئێمه.\nوەک دەیانگوت زەمانی زوو خەڵک لەوێوە گوزەریان دەکرد. دەیانگوت نەک تەنیا کۆڵانەکە ون نەبوو، بەڵکوو دەگەیشتە هەندێ شوێنی دیکەیش، شوێنی وەک گەڕەکەکانی تر و باغەکانی دەورووبەری شار. بەڵام کتوپڕ ساڵێکیان کاتێک هەموو خەڵکی گەڕەک خەوتبوون، باڵندەیەکی سامناک و گەورە، باڵندەیەک وەک دەعبا ترسناکەکانی ناو چیرۆکەکان، بە نیوە شەو دێت و ئەوسەری کۆڵان دەخوا و بۆ هەمیشە قووتی دەدا و ونی دەکا. دەڵێن بۆ سبەی و رۆژەکانی دی وەک هەمیشە هەندێ لە خەڵکی گەڕەک بە بێ ئەوەی بە کارەساتی قووتدانی کۆڵانەکە بزانن، لەوێوە گوزەر دەکەن و ئیدی قەت ناگەڕێنەوە. لەوکاتەوە ترسێکی وەها خەڵکی گەڕەک دادەگرێ کە بۆ هەمیشە هات و چۆ لەوێوە کۆتایی پێدێنن. کۆڵانەکەی ئێمە بۆ هەمیشە بوو بە رێگایەکی بن بەست. رێگای بن به‌ستی به‌ره‌و “هیچ”.\nبەڵام کارەساتەکە هەر بەمە رانەوەستا. تەنیشت شوێنی ونبوونی کۆڵانەکە، خانوویەکی لێبوو. تاقە خانووی نزیک ئەوێ. دەیانگووت ئەوانەی لەو خانوویەدا دەژیان، دەیانزانی چ خەبەرە. دەیانگووت ئەوان پەنجەرەی وه‌هایان هەیە کە بە سەر شوێنی ونبوونەکەدا دەڕوانێ و هەر بۆیە هەموو شتێک دەبینن. بەڵام سەیر ئەوە بوو خەڵکی گەڕەکی ئێمە لە جیاتی ئەوەی بچن و لەو ماڵە بپرسن کە لە پشت پەنجەرەکەیانەوە چ دەبینن، رق و ترس و نەفرەتێکی سەیریان لەو خانووە و خێزانەکەی ناوی هەڵگرتبوو و تەرکی هەر جۆرە پەیوەندییەکیان لەگەڵا کردبوون. لەو کاتەوە هەم ئەو سەری کۆڵانەکە و هەم خانووەکە بوون بە رازێکی وەها گەورە کە نەدەکرا قەت بکرێنەوە.\nمن زۆر جار لە تەنیایی خۆمدا له خه‌ڵوه‌تی گه‌ڕه‌کدا دادەنیشتم و بیرم لەو سەری کۆڵانەکە دەکردەوە. هەر وەها بیر لەو تاقەخانووەی کە دەیتوانی بە سەر “هیچ” دا بڕوانێ و هیچه‌کان ببینێ. جاری وابوو کۆڵانەکەم وەک چۆمێک دەهاتە بەر چاو کە کتوپڕ دەگەیشتە قەڵبەزێک. قەڵبەزێکی بەرز و سپی سپی و کەفچڕ. لەو قەڵبەزانەی بە سەرمای جوانیان نەرم نەرم دەتتەزێنن. جاری وایش بوو وەک ئاسمانی پشت کێوەکان دەهاتە بەرچاوم، ئەو بەشەی کە نابیندرێ و کەچی هەیە، هه‌بوونێک به قه‌د هه‌موو بێکۆتاییه‌کان. شتێک لە دەروونمدا پێی دەگوتم کۆڵان نەک تەنیا تەواو نابێ، بەڵکوو لە راستیدا لەوێوە دەست پێدەکا!… کۆڵانی راستەقینە له‌وێ بوو.من دەبا رۆژێک، یان شەوێک بچم و لەوێوە گوزەر بکەم. من دەبا واز لە بیرکردنەوە لە “هیچ” و لەو کەسانەی کە رۆیشتن و قه‌ت نەهاتنەوە بێنم.\nسەرئەنجام ئەو رۆژە هات. ئەو رۆژە هەوا شتێک بوو لە نێوان باران و هەتاودا، هەربۆیە سەرتاسەری کۆڵانەکەی ئێمە بە بەشە ونبووەکەیشییەوە بووبوو بە پەلکەزێڕینە.هەموو شتێک وەها رەنگین هەڵگەڕابوو کە من بۆ چەند ساتێک رەنگی رەش و سپیم لەبیرچووەوە. رۆژێکی رەنگین و چۆڵ! ئارام هەنگاوم هەڵگرت و بەرەو ئەوسەری کۆڵان رۆیشتم. نەرم نەرم و بە کاوەخۆ. حەزم نەدەکرد بە جوڵەی زیاد، رەنگەکان بتارێنم. بیری ئەوەی کۆڵکەزێڕینە، “هیچ” یشی رەنگە رەنگین کردووە، بزەیەکی نادیاری ده‌خستە سەر لێوەکانم. بۆ یەکەم جار گەیشتمە بەر تاقەخانووەکە. جوانم لێم رووانی. شتێک بوو وەک هەموو خانووەکانی تری گەڕەک، بەڵام بێدەنگتر و…، نا راوه‌سته! خانووه‌که ته‌نیا نیوه خانوویه‌ک بوو! به دڵه‌راوکێیه‌وه لە بەر دەرگا نیوه‌کەیدا راوەستام. من پێش ئەوەی هەنگاو بنێمە ناو کۆڵانە ونبووەکەوە، دەبا لە دەرگای ئەم ماڵە بدەم و لە گەڵ دانیشتووانی قسە بکەم. چەند جار نیوه‌کێلونەکەم راوەوشاند. راوەستام. دیسان راموەشاندەوە. بە بێ ئەوەی دەنگی پێیەک بێتە گوێم، دووای ماوەیەک دەرگاکە کرایەوە. مرۆڤێکی نیوەم بینی،… یەک چاو، یەک دەست، یەک قاچ و یەک گوێ و نیوە روومەتێک. سه‌ر تا پێ، دووله‌ت. من که مه‌حوی ته‌ماشای دراوسێ سه‌یر و سه‌مه‌ره‌که‌مان بووم، نه‌مده‌زانی داخۆ بترسم، هه‌ڵێم یان…، به‌ڵام مامه‌وه و زۆر ئاسان وشه‌کان له زارم هاتنه ده‌ره‌وه، ئه‌و وشانه‌ی نیوه‌یان ون و نیوه‌یان دیار بوون:ـ من هاتووم بزانم،… بزانم داخۆ کۆڵانه‌که‌مان لێره‌وه ده‌گاته کوێ!\nنیوه‌جه‌سته‌که لێی رووانیم. نیوه‌روانین. ئه‌و که پێی سه‌یر بوو دووای ساڵانی ساڵ سه‌رئه‌نجام یه‌کێک له خه‌ڵکی گه‌ڕه‌ک جورئه‌تی پرسیاری تیا دروست بووبوو و رووی کردبووه ماڵه‌که‌ی ئه‌وان، به نیوه لێوه‌که‌ی نیوه بزه‌یه‌کی درکاند. داوای لێکردم بچمه ژوور. چوومه ژووره‌وه. به نیوه پلیکانه‌کاندا سه‌رکه‌وتم و چوومه نیوه ژووره‌که و له پشت نیوه‌په‌نجه‌ره‌یه‌ک رایوه‌ستانم. ئه‌وسا وتی نه‌ک له نیوه‌دیاره‌که‌وه، به‌ڵکوو له نیوه‌نادیاره‌که‌ی په‌نجه‌ره‌که‌وه‌وه له ده‌ره‌وه بڕوانم. روانیم. من له‌وێوه ئه‌و خانووبه‌ره و حه‌وشانه‌م بینی که که‌سیان تێدا نه‌ده‌ژیا. چۆڵ چۆڵ. ئه‌و خانووانه‌ی هیچ ره‌نگێکیان له خۆ نه‌ده‌گرت.ـ ئه‌ی مرۆڤه‌کان له کوێن؟به نیوه‌ئاماژه داوای لێکردم واوه‌تر بڕوانم. روانیم. بینیم ئه‌و سه‌ری کۆڵانه‌که له جیاتی ئه‌وه‌ی وه‌ک جاران بگاته گه‌ڕه‌که‌کانی تر یاخود باخه‌کانی ده‌ورووبه‌ری شار، ده‌گه‌یشتنه هه‌ندێ شوێنی سه‌یر. جوانتر روانیم، ده‌ریاکان، بیابانه‌کان و زنجیره شاخه یه‌ک له‌دوای یه‌که‌کانم بینی.ـ که‌واته ئه‌وان له‌وێن؟نیوه‌شانه‌که‌ی به نیشانه‌ی نه‌زانین به‌رزکرده‌وه. که‌واته ئه‌ویش نه‌یده‌زانی، ئه‌و ته‌نیا ده‌یتوانی شوێنه‌کانم نیشان بدات. وتی:ـ ئه‌وان له‌مێژه له‌وێن. هه‌ندێ که‌س بیابان هه‌ڵیگرتن، هه‌ندێ که‌س شاخ و هه‌ندێکی تر ده‌ریا.پرسیم:ـ داخۆ شه‌و و رۆژ لێره له خانووه‌که‌ی ئه‌ودا چۆنن؟ـ شه‌و و رۆژ لێره شتێکن وه‌ک خانووه‌که و وه‌ک من،… هه‌میشه نیوه!سه‌یرم کرده‌وه. ئه‌وسا له ژووره نیوه‌که و له‌وێوه له حه‌وشه‌که‌م روانییه‌وه. بیرم له بۆنه‌کان کرده‌وه. بۆنێک وه‌ک “هیچ” له هه‌ر که‌لێن و قوژبنێکه‌وه ده‌ده‌ڵا و لێم ده‌ئاڵا. سه‌قفی ژووره‌که وه‌ک هه‌ورێکی مه‌خمه‌ڵین له قه‌راخه‌کانیدا ده‌بوو به “هیچ”.بڕیارم دا بڕۆم. هه‌نگاوم هه‌ڵێنا، به‌ڵام رایگرتمه‌وه. ئه‌وسا له به‌ر ده‌رگای خانوویه‌کدا له ناو کۆڵانه ونه‌که‌دا منداڵێکی نیشان دام که دانیشتبوو و بیری له شتێک ده‌کرده‌وه. جوانتر سه‌رنجم دا. وتی:ـ ئه‌و منداڵه به جێماوه. ساڵانی ساڵه له‌وێیه. نه گه‌وره ده‌بێ و نه واز له بیرکردنه‌وه‌کانی دێنێ.ـ ده‌کرێ من لێره‌وه له‌م خانووه‌ی تۆوه تێپه‌ڕم و بچمه ئه‌وێ؟ـ نه، که‌س ئیتر ناتوانێ. ئه‌وانه‌ی ده‌گه‌نه ئێره، ئێره لای خانووه‌که‌ی من، ده‌بن به نیو. گه‌ر ته‌واو دیار بی ده‌بی به نیوه دیار و، گه‌ر ته‌واو ون بی ده‌بی به نیوه ون.کتوپڕ بیرێکی خۆش به مێشکمدا هات:ـ که‌واته ئه‌و منداڵه ده‌توانێ بێته ئێره و پێکه‌وه…؟\nله‌و رۆژه‌وه هه‌موو عه‌سرانێک به دزییه‌وه، کاتێک خه‌ڵکی گه‌ڕه‌ک به ده‌ره‌وه نین، من ده‌چم بۆ خانووی سه‌رسنووره‌که. له‌وێ من به نیوه‌یی له گه‌ڵ نیوه‌کوڕێک قسه ده‌که‌م که به جوانی شه‌وی ده‌عبا ترسناکه‌که و ونبوونی خه‌ڵکه‌که‌ی له بیره. ئه‌و منداڵه‌ی که بیرکردنه‌وه‌کانی بۆنی ده‌ریا و بیابان و شاخه دوورده‌سته‌کان ده‌دن و، که‌چی هێشتا نازانێ خه‌ڵکی کۆڵانه‌که‌ی ئه‌وان چییان لێ به‌سه‌رهاتووه‌و بۆ کوێ چوون.


کاكه مه‌م بۆتانی؛ ناسين و بيره‌وه‌رییه‌ك – كولتور مه‌گه‌زین\nئاشتی هەورامی و هۆشیاری بەدبەخت\n26/10/2016 2 min read0\nچۆن بزوتنەوەی گۆڕان تێپەڕێنین؟\n29/09/2016 5 min read0\nچارەنووسی پریمەرلیگ دوای برێکست\n25/06/2016 6 min read0\nسەباح ڕەنجدەر - هێڵکاریەکی قەرەنی جەمیل\nكاكه مه‌م بۆتانی: ناسين و بيره‌وه‌رییه‌ك\nهیچ چیرۆك و ڕۆمانێكی: (كاكه مه‌م بۆتانی: 10/1/1937 كۆیه – 25/10/2020 هه‌ولێر) كاركردی له‌سه‌ر چێژ و خولیای من نه‌بووه و سه‌رنجكێشیان نه‌كردووم، خودانه‌خواسته نه‌ك ئاگاداریان نه‌بووبم، نه‌ء. له هه‌ر كتێبيكیدا چه‌ند لاپه‌ڕه‌يه‌كیانم خوێندوو‌نه‌ته‌وه، وه‌كوتر نه‌متوانیوه ته‌واویان بكه‌م. ناوه‌ندی بینینیان بۆ نه‌ڕه‌خساندم، واته: زه‌مه‌نی كه‌سایه‌تی خۆم، كه‌سایه‌تی خوێنه‌ر، تا تاسه‌م بۆی هه‌بێت، واته: وه‌كو ئه‌ده‌ب دڵخوازی چێژ و خولیای من نه‌بووه. وه‌كوتریش هاوته‌مه‌ن و براده‌رم نه‌بووه، به‌ڵام كه به پشتگیری و په‌سندكردنی حزبی ده‌ستنیشان كرا بۆ سه‌رۆكی یه‌كێتی نووسه‌رانی كورد زۆرم به‌شایه‌سته‌زانی و به‌دامه‌زراندنیه‌وه ماندووببوو، ئه‌دیبى داهێنه‌ر ده‌ستنیشانكردن ڕه‌ت ده‌كاته‌وه و به هه‌ڵبژاردن و ده‌نگه‌وه دێته سه‌ر سه‌كۆ.\nبه‌هه‌ر حاڵ ئه‌م حاڵ و باره, كه‌وانه‌یه‌كی سیاسییه هی ئه‌وه نییه من قسه‌ی تێدا بكه‌م. په‌یوه‌ندی به به‌رپرسیاره‌تی نووسه‌ربوون و نووسینه‌وه هه‌یه.\nیه‌كێتی نووسه‌ران خزمه‌تێكی زۆری نووسه‌رانیان كردووه، چ ئه‌ندام و غه‌یره ئه‌ندام، كتێبیان بۆ زۆرینه‌یان چاپ كردووه، منیش له‌م خزمه‌تكردنه‌دا سوودمه‌ند بوویمه, كتێب بۆچاپكردن ڕێزلێنانێكی گه‌وره‌یه.\nله 16/9/2012 ته‌له‌فۆنێكم بۆ هات، وه‌ك براده‌رێكی نزیك دواندمی و گووتی: شاعیری شێوه بیركردنه‌وه قووڵ و به‌دیهێنه‌ری شیعر, سه‌رێكم لێ ناده‌ی كارێكم پێت ده‌بێت. منیش نه ژماره و نه ده‌نگه‌كه‌م نه‌ناسی. به‌شه‌رمه‌وه گووتم: بێ ئه‌ده‌بی نابێت گه‌ر بتوانم به‌ڕێزت بناسم. خۆی ناساند و گووتی؛ هه‌موو ڕۆژان جگه له ڕۆژانی پشوو له كاتژمێر چوار تا نزیكه‌ی حه‌وت له باره‌گای یه‌كێتی نووسه‌رانی كورد ده‌بم، چاوه‌ڕوانتم. دكتۆر هیمداد حوسێن)ی براده‌ریشت حه‌ز ده‌كات بتبینێ… منیش له كاتی خۆیدا چوومه خزمه‌تی و له‌پشت مێزه‌كه‌ی كتێبخانه‌یه‌كی بچووك هه‌بوو. گووتی؛ ئه‌م كتێبانه كتێبی دڵخوازی خۆمن. دوای ڕاهی كردنی ئیش و كاری ئێوه‌مانان ده‌یانخوێنمه‌وه. خودا له‌م ته‌مه‌نه ده‌رفه‌تێكی باشی بۆ ڕه‌خساندم تا بتوانم لێره به‌شێنه‌یی پرۆژه‌كانم ته‌واو بكه‌م.\nبۆ مه‌به‌ستی بانگردنه‌كه‌ی, هه‌ر ده‌یویست پێش گووتنی مه‌به‌سته‌كه‌ی دڵم ڕابگرێت و شێوه‌ی باری ده‌روونیيم بزانێ. گوتی میوانی یه‌كه‌مجار بۆت هه‌یه چه‌ند كتێبێك بۆ خۆت هه‌ڵبژێری. كه گووتی كتێبی دڵخوازی خۆمن دڵم نه‌هات ده‌ست بۆ هیچێكیان ببه‌م، به‌ڵام زۆر له ڕۆمانێكی: (سه‌لیم به‌ره‌كات) به وه‌رگێڕانی: (جه‌وهه‌ر كرمانج) وردبوومه‌وه.\nئه‌مه‌ی له‌ناو كتێبه‌كاندا ده‌رهێنا, گه‌وره‌یى نواند و له‌پێشی دانام, گووتی؛ قاوه ده‌خۆیته‌وه، یان چا. هه‌ر خۆشی وه‌ڵامی دایه‌وه شاعیران ئالووده‌ی قاوه‌ن, با قاوه بێت.\nدیار بوو دووربه‌دوور ده‌یزانی من چیرۆكه‌كانی: (عه‌بدوڵڵا سه‌ڕاج)م لا داهێنان و نوێبه‌خشین، باسوخواسی زۆرى نێوان خۆی و ئه‌وی گێڕایه‌وه و ده‌یویست لابه‌لا تاقیم بكا‌ته‌وه و ده‌مارم بگرێ، وه‌ك ده‌روونناسێك شێوه‌ی بیركردنه‌وه‌م بناسێت، گووتی؛ چیرۆكه‌كانی عه‌بدوڵڵا سه‌ڕاج زۆر خراپن… كه زانی له مه‌به‌سته‌كه‌ی گه‌یشتم، گووتی؛ نا، نا، له هه‌موومان چڕتر ده‌نووسێت. شێواز و فۆرمێكی زۆر نوێی له چیرۆكی كوردیدا زاڵ كرد.\nدیار بوو له‌گه‌ڵ دكتۆر هیمداد حوسێنیش ڕێك كه‌وتبوون, كه من هاتم ئه‌ویش بێت و به‌خێرهاتنم بكات و له دانیشتنه‌كه‌دا به‌شداری بكات… پێش ئه‌وه‌ی قسه له‌بابه‌ته مه‌به‌ستداره‌كه‌ی بكات، گووتی؛ ڕه‌نجده‌ر بیستوومه كوڕێكی خۆپارێز و هێمن و له‌سه‌رخۆ و به‌سه‌بر و پشوو درێژی. كتێبێكمان بۆ چاپ بۆ هاتووه، كه نامه‌ی ماجستێری كوڕی یه‌ك له شه‌هیده گه‌وره و له‌سێداره‌دراوه‌كانی كوردستانه. به‌ناونیشانی: ( ملامح سریالیة في شعر ادونیس و صباح ر‌نجدر ـ دراسه مقارنة ـ سه‌روه‌ر حه‌سه‌ن محه‌مه‌د) لێژنه‌ی چاپكردنی كتێبیش كتێبه‌كه‌یان به باش زانیوه و ڕێوه‌ڕه‌سمه هونه‌رییه‌كانمان ته‌واو كردووه، نه‌خشه‌سازی و به‌رگیشی بۆ كراوه، ته‌نانه‌ت چووه‌ته ڕيزی چاپخانه‌ش. یه‌ك له براده‌رانمان ناڕازییه و ده‌ڵێت سه‌باح ڕه‌نجده‌ر سڵاوم لێ ناكات. ئه‌م كتێبه‌ش له‌باره‌ی ئه‌وه، نابێت چاپ بكرێت. ئه‌گه‌ر چاپ بكرێت خۆم ده‌زانم چی و چی ده‌كه‌م، هه‌ڕه‌شه‌ی شه‌ڕی كردووه. بۆ ئه‌وه‌ی گرژی نه‌كه‌وێته ناومان، داوای لێبووردن ده‌كه‌ین، هۆكاری چاپنه‌كردنی ئه‌مه‌یه و به‌س… به‌ڵام به هیچ شێوه‌یه‌ك ناوی ناڕازییه‌كه‌ی نه‌هێنا، بۆ منیش گرینگ نه‌بوو بپرسم كێیه. جه‌ختی له‌وه ده‌كرده‌وه، كه زۆری به‌لاوه گرینگه دڵی هه‌موو لایه‌نه‌كان ڕابگرێ و باره‌كه یه‌كئاست بكات. منیش بزه‌یه‌كی ڕه‌زامه‌ندیم نواند و زۆر به ڕه‌زامه‌ندییه‌وه گووتم؛ هه‌موو كتێبی كوردی به‌هی خۆم ده‌زانم. هه‌ر كتێبێك چاپ بكرێ ئه‌وه ئه‌و كتێبه‌یه, كه به‌ڕێزت بۆ ئه‌و مه‌به‌سته بانگت كردووم.\nدكتۆر هیمداد حوسێن له یه‌كێتی نووسه‌راندا به‌رپرسی ڕۆشنبیری و چاپكردنی كتێب بوو، كه براده‌ری له‌مێژینه‌مه و هه‌میشه میهره‌بانی به‌رانبه‌رم نواندووه. بێ داوا و ئاگاداری من, به ئاگاداركردنه‌وه‌ی نووسه‌ری كتێبه‌كه، كتێبه‌كه‌ی بردبوو بۆ ( ئه‌كادیمیای كوردی). ئه‌مانیش له چاپێكی جواندا چاپیان كرد، له ئه‌نجامبینینی ئه‌م كارانه ده‌بێ بڵێین دنیا هێشتان خێری پێوه ماوه و ده‌توانین بۆی بژین.\nدوای دانیشتنه‌كه تا ده‌رگای حه‌وشه به پێكه‌نین و به‌خێر بێيت میوانی ڕه‌زاسووك به‌ڕێی كردم، كه ئۆتۆمبێله‌كه‌ی دیتم و ئۆتۆمبێلێكی زۆر ئاسایی بوو، گوتی: داوا بكه‌م ئۆتۆمبێلێكی له‌هی خۆم باشترت بۆ بكڕن. نازانم تانه بوو، یان… به‌هه‌ر حاڵ منیش به‌خاكه‌ڕاییه‌وه گووتم؛ به‌داوا نا، خودا یارم ده‌بێت به‌خۆم ده‌یكڕم.


ئەحکام و ئادابەکانى (جلسة الإستراحة) دانیشتن لەکاتی هەستانەوە بۆ ڕکاتەکانی تری نوێژ: ماڵپەڕی وەڵامەکان\nنوێژچۆنێتى نوێژئەحکام و ئادابەکانى (جلسة الإستراحة) دانیشتن لەکاتی هەستانەوە بۆ ڕکاتەکانی تری نوێژ\nئەحکام و ئادابەکانى (جلسة الإستراحة) دانیشتن لەکاتی هەستانەوە بۆ ڕکاتەکانی تری نوێژ\nئایا ئەحکام و ئادابەکانى (جلسة الإستراحة) دانیشتن لەکاتی هەستانەوە بۆ ڕکاتەکانی تری نوێژ چیە؟\n1-پێناسەکەی : بریتی یە لەدانیشتنێکی کەم لەنێو نوێژدا ، وپێی دەوترێت دانیشتنی ئیسراحەت چونکە لەدوای حەرەکاتەکانی نوێژەوە ئەنجام دەدرێن .\n2-جێگاکەی : لەکاتی هەستانە بۆ ڕکاتی دووەم یاخود چوارەم لەنوێژی سێ ڕکاتی وچوار ڕکاتیدا .\n3 - حوکمەکەی جێگای خیلافە لەنێو زانایاندا :\nبۆ چوونی یەکەم :\nپێی وایە سوننەتە ، ئەوەش بۆ چوونی کۆمەڵێکە لەهاوەڵان وەک( مالك بن الحويرث وأبو قتادة وأبو قلابة ) وجگە لەوانیش ، وەهەرەها بۆ چوونی کۆمەڵێکە لەتابعین وەک ( مسروق ومكحول وعطاء والحسن) ، وەهەروەها بۆ چوونی (الثوري وإسحاق)ـە، وە مەزهەبی( الشافعية)وە ڕیوایەتێکیشە لە (الحنابلة) وکۆتا شتە کە بەڕاجح دانراوە لەلای أحمد، ابن قدامة دەڵێت : ڕیوایەتەکان جیاوازن لەئەحمەدەوە کەئایا دادەنیشێت بۆ ئیسراحەت یاخود نا ؟\nلێوەی گێڕدراوەتەوە کەدانانیشێت ئەمەش هەڵبژاردەی خەرقی یە.\nوە ڕیوایەتی دووەم دەڵێت دادەنیشێت بۆ ئیسراحەت ئەمەش هەڵبژاردەی خەلالە و دەڵێت ئەبو عبد الله گەڕاوەتەوە بۆ ئەم بۆ چوونە ، واتە : وازی لەو بۆ چوونە هێناوە کەدەڵێت نابێ دابنیشێت بۆ ئیسراحەت ، وە الترمذي دەڵێت : وهەندێ لەزانایان کار لەسەر ئەمە دەکەن ، وەهەروها هاوەڵانی ئێمە لە ( أهل الحديث )کار بەمە دەکەن -، کەئەوەش مەزهەبی ( داود وابن حزم والشوكاني وابن باز والألباني)ـە ، وئەم فەرموودەیەیان کردووە بەبەڵگە ، مالك دەڵێت (أنه رأى رسول الله ﷺ يصلي فإذا كان في وتر من صلاته لم ينهض حتى يستوي قاعداً) رواه البخاري.\nواتە : پێغەمبەری خوای ﷺ بینی نوێژی دەکرد جا کاتێ بیویستایە هەڵسێتەوە لەنوێژەکەیدا بەرز نەدەبووەوە تاوەکو بەتەواوی دانەنیشتایە .\nوە ئیمامی ( البيهقي )، بابەتێکی تایبەت کردووە پێوەی ونوسیویەتی ( باب في جلسة الاستراحة والنسائي)، کەئەوەش ڕواڵەتی بابەتەکانی( البخاري والترمذي)ـە، البخاري دەڵێت : (باب كيف تعتمد على الأرض إذا قام من الركعة) ،پاشان فەرموودەکەی (مالك بن الحويرث)ی هێناوە .\nبۆ چوونی دووەم :\nپێی وایە سوننەت نی یە ، کەئەوە مەزهەبی ( ابن عمر وکوڕەکەی وابن عباس وابن مسعود وابن الزبير رضي الله عنهم ) وەهەروەها مەزهەبی ( الحنفية والمالكية) وبۆچوونێکی شافعیەکانیشە و بۆ چوونی ڕاستی مەزهەبی (الحنابلة)ـەکانە وزاهری هەڵبژاردەی ابن القيم ـە .\nو( الحنفية) ـەکان بەمەکڕوهیان زانیوە .\nوە مالکیەکان دەڵێن : ( گەر غەیری کەسانی موقەلیدی شافعی دابنیشن گەر بەئەنقەست بێت ئەوا (استغفر الله)دەکەن .\nجا ئەم فەرموودەیەیی وائلِ بن حُجْرٍ دەکەنە بەڵگە کە ( كان إذا رفع رأسه من السجدة الثانية استوى قائما) رواه البزار وضعفه النووي،\nواتە : پێغەمبەر ﷺ کاتێ سەری بەرز بکردبایەتەوە لەسەژدەی دووەم بەتەواوی بەرز دەبووەوە .\nوەهەروەها لەبەر ئەوەی نەگێڕدراوەتەوە لێی بەردەوام بوبێت لەسەری بەڵکو لەکاتێکدا ئەنجامی دەدا کەچوو بووە نێو تەمەنەوە .\nبۆ جوونی سێیەم :\nڕوخسەتێکە کەسێک ئەنجامی دەدات کەپێویستی پێی بێت وسوننەت نی یە ، لەپێغەمبەرەوە ﷺ نەگێڕدراوەتەوە تەنها لەفەروودەکەی مالك دا نەبێت ، خۆ ئەگەر سوننەت بوایە بەردەوام دەبوو لەسەری وەک باقی سوننەتەکانی تر ، وەفەرموودەکە بەوە لێک دەدرێتەوە کەبۆ کەسێکە کەتوانای نەبێت ، ئەمەش بۆ چوونی شافیعیەکانە وڕیوایەتێکە لە مەزهەبی ( الحنابلة وأبو إسحاق المروزي ) وەهەڵبژاردەی ( ابن القيم و ابن عثيمين)ـە .\nبۆ چوونی ڕاجح : ئەوەیە سوننەتە ، لەبەر ئەوەی لەسوننەتدا هاتووە هەروەک ئاماژەمان پێ دا ، جا بابەتەکە هەموو بۆ چوونەکان لەخۆ دەگرێت وهەموویان جۆرێک لەڕاستیان تێدایە ، بەڵام وەڵامی بەڵگەکانی تر بەم شێوەیە دەدرێتەوە :\n- ڕیوایەتەکەی مالیک لەهەمووی صەحیح ترە .\n- هەرچەند زۆر بەی ڕیوایەتەکان نەنەفی ونەئیسپاتی تێدا نی یە بەڵام ناکرێت ڕەدی سوننەتێکی سابت بدرێتەوە کەلەچەند هاوەڵێکەوە هاتووە وسابت بووە .\nـ ئیمامی النووي دەڵێت : " ئەمە پشت ڕاست دەکاتەوە پێغەمبەر ﷺ بە مالیکی فەرموو دوای ئەوەی کەهەستا ونوێژی لەگەڵ دەکرد وبیست ساڵ زانستی لێ وەردەگرد وئەوانەی کەلەدەوری بوون دەیان ویست بڕۆن بۆ لای کەس وکاریان: "اذهبوا إلى أهليكم ومروهم وكلموهم وصلوا كما رأيتموني أصلي"\nواتە : بڕۆنەوە بۆ لای کەس وکارتان وفەرمانیان پێ بکەن وقسەیان لەگەڵ بکەن ونوێژ بکەن هەروەک چۆن من دەبینم نوێژ دەکەم .\nهەموو ئەمانە لە بوخاریدا سابت بوون لەچەند ڕێگایەکەوە .\n- ابن حجر لە ( الدراية) دا دەڵێت : "بەنیسبەت بۆ چوونی هەندێکیان کەدەڵێن گەر سوننەت بوایە هەموو ئەوانەی باسی نوێژەکەیان کردووە باسیان دەکرد ئەمەش ئەوە دەگەیەنێت بۆ پێویستی کردوویەتی ئائەم بۆ چوونە جێی تێ ڕامانە ، چونکە هەموو سوننەتەکان هەموان کۆدەنگ نین لەسەری وهەموان نەیان گێڕاوەتەوە بەڵکو هەندێکیان لەهەندێکی تریان وەرگرتووە .\nوە هەر الحافظ بن حجر لە ( الدراية) دا : ( لەڕەدی ئەونەی کەپێیان وایە فەرموودەکە بەوە لێک دەدرێتەوە لەکاتی پیریدا ئەنجام دەدرێت) دەڵێت : ئەمە لێکدانەوەیەکه پێویستی بەبەڵگەیە .\n- ئێمە لەهیچ کارێک دەرناچین کە پێغەمبەر ﷺ لەنوێژدا ئەنجامی دابێت مەگەر بەبەڵگەیەکی صەحیح وصەڕیح نەبێت کەلێرەدا هیچ بەڵگەیەک بوونی نی یە .\n- گەر واش دابنێین تەعاڕوز ودژ یەکی بوونی هەیە لەنێوان ئیسبات ونەفی دا ، ئەوا ئیسپات لەپێشترە لەنەفی چونکە زیادەی عیلمی لەگەڵە .\n4- ئەندازەی دانیشتنەکە :\nبەوە دەبێت هەموو ئەندامێکی لاشە بگەڕێتەوە جێگای خۆی ، وە وتراوە : وەک دانیشتنی نێوان سەژدەکان ، وەهیچ بەڵگەیەک نی یە لەسەر دیاری کردن بەڵام ئەم دانیشتنە دانیشتنێکی سوک وکەم دەبێت .\n5- شێوازای دانیشتنی ئیسڕاحەت کردن جێگای خیلافە لەنێو زانایاندا :\n- گوتراوە : لەسەر پێی دادەنیشێت . و وتراوە لەسەر کۆتای ڕانی دادەنیشێت .\nڕاجح : دانیشتنە لەسەر پێی چەپ کەئەوەش ئەسڵە لەدانیشتندا لەنێو نوێژدا .\n6- ئایا کاتێ الله ٲکبر ی کرد بۆ بەرز بوونەوە لەسەژدە ودانیشت بۆ ئیسراحەت دووبارە بۆ بەرز بوونەوە الله ٲکبر بکات ؟\nالله ٲکبر ناکات ، ئەمە مەزهەبی حەنابیلەکانە .\nالله ٲکبر دەکات ، ئەمەش بۆ چوونێکە لەمەزهەبی حەنابیلەکان .\nڕاجح : بۆ چوونی یەکەمە ، چونکە دەبێتە زیاد کردنێک کەهیچ بەڵگەی لەسەر نی یە .\n7- گەر ئیمام نەیکات ئایا ئەوانەی لەدواوەن دەیکەن ؟\nجێگای خیلافە :\nنابێ ، وناکرێت ؛ چونکە پێچەوانە کردنی ئیمامە لەکاتێکدا ئیمام بۆ ئەوە دانراوە چاوی لێ بکرێت (إنما جعل الإمام ليؤتم به) متفق عليه، ئەمە هەڵبژاردەی ابن عثيمين.\nدەکرێت هەروەک ئەسڵ وایە بکرێت ؛ وە هەروەها چونکە موخالەفەیەکی کەمی ئیمامە وهیچ کاری گەری لەسەر شوێن کەوتنی ئیمام نابێت ، ئەمەش مەزهەبی شافعیەکانە .\nشوێن کەوتنی ئیمام لەپێش ترە لەدوا کەوتن لێی بۆ ئەنجام دانی کارێکی سوننەت ئەمەش هەڵبژاردەی ابن تيمية.\nبۆ چوونی نزیک لەحەقەوە بۆ چوونی دووەمە .\n8- گەر ئیمام هەستایەوە بۆ ئیسراحەت چ کاتێ الله ٲکبر دەکات بۆ هەستانەوە ؟\nکاتی بەرز بوونەوەی لەسەژدە ، ئەمەش بۆ چوونێکە لەلای ( الشافعية والحنابلة)ـەکان .\nکاتی بەرز بوونەوەی بۆ ڕاوەستان بەپێوە ، ئەمەش بۆ چوونێکی ترە لەلای ( الشافعية والحنابلة)ـەکان وەهەڵبژاردەی (المجد)ـە .\n(الله ٲکبر)ـەکە درێژ دەکاتەوە تاوەکو هەڵدەستێتەوە ، ئەمە قسەیەکی شافعیەکانە ، بەڵام ئەمە قورسیەکی تێدایە .\nبۆ چوونی نزیک لەحەقەوە : بۆچوونی دووەمە ؛ چونکە گەر (الله ٲکبر)ی کرد لەکاتی بەرز بوونەوەدا لەسەژدا ئەوا ئەوانەی لەدواوەین هەڵدەستنەوە وپێشی دەکەون ئەمەش دروست نی یە ، وە بەنیسبەت ئەوەی لەدواوەیە وئەوەش بەتەنها نوێژ دەکات کاتی بەرز بوونەوە لەسەژدە (الله ٲکبر)دەکەن هەروەک ئەسڵ بەو شێوەیەیە .\n9- هیچ دوعایەکی تایبەتی تێدا نی یە ، لەبەر نەبوونی بەڵگە .\n10- هەرکەسێک نەیکات لەبەر لەبیر چوون لەسەر بۆ چوونی ڕاستی زانایان سەژدەی هەڵە نابات وەک باقی سوننەتەکانی تر .\nبۆچی هەندێ لەوانەى کە لەسەر مەزهەبی (ئیمام مالک)ن دەست ناگرن لە نوێژدا؟ ئایا دوعای دەسپێكردنی نوێژ (دعاء الاستفتاح ) لەهەموو نوێژێكدا دەخوێندرێت یاخود تەنها لە نوێژە فەرزەكاندا ؟ ئایا لە تەحییاتى یەکەمدا صەڵاوات بدەین لەسەر پێغەمبەرى خوا صلى الله علیه وسلم؟ ئایا حوكمی وتنی بسم الله الرحمن الرحیم بەدەنگی بەرز چیە لە نوێژە جەهریەكاندا (بەیانی ومەغریب و عیشا) بۆ ئیمام؟ نوێژ كردن به دانشتنه‌وه و هه‌ستانه‌وه له كاتى ڕكوع\nسەردان: ١,١٠٢ بەش: چۆنێتى نوێژ\nپرسیاری دواترچەند ئەحکامێک تایبەت بە مانەوە لە مزگەوت (الإعتکاف)پرسیاری پێشتردونیا شوێنى پەلە کردنە لە ئەنجام دانی چاکەدا


6/2/2019 1:40:00 PM 7601 جار خوێندراوەتەوە\nلە خولی یانە پاڵەوانەكانی ئەوروپا و لە یاریی كۆتایی ئەو پاڵەوانێتییەدا یانەی لێڤەرپوڵ بە دوو گۆڵی بێ وەڵام لە یانەی تۆتنهامی بردەوەو بۆ جاری شەشەم لە مێژووی یانەكەدا نازناوی خولی یانە پاڵەوانەكانی ئەوروپایان بەدەست هێنا.\nدوای یارییەكەو لە لێدوانێكیدا یۆرگن كلۆپ ووتی.. من زۆر دڵخۆشم بۆ ئەو ئەو دەستكەوەتە بۆ یانەکەم و هاندەرانی لیڤەرپوڵ، تیپێکی بەهێزمان هەیە، چەند جارێک هەوڵماندا، لە کۆتایدا بوین بە پاڵەوان، خۆشترین شەوی وەرزشی منە.\nهەروەها راهێنەرەكەی لێڤەرپوڵ ووتی.. پێشتر تیپێکی ئاوا بەهێزتان بینیوە؟، بەراستی لێڤەرپوڵ ئەم وەرزە بێ وێنە بوو وەك بینیتان پریمەرلیگیشمان بە جیاوازییەكی زۆر كەم لەدەستدا، بەڵام دوای بردنی ئەم نازناوە وەرزێكی سەركەوتومان بەرێكرد.\nهەروەها كلۆپ لە درێژەی قسەكانیدا ووتی.. حەوت ساڵی لەدواى یەک لەگەڵ خێزانەکەم ئاهەنگم گێراوە بە میدالیای زیوەوە، بەڵام ئەمجارە بە میدالیای زێڕەوە ئاهەنگ ئەگێڕم، خێزانەکەم لە هەموو یارییەکی کۆتایی توشی دڵتەنگی و غەمباری دەبون، ئەمجارە شایستەی ئەوەن بە دڵخۆشییەوە بیانبینم.\n#تۆتنهام #چامپیۆنس لیگ #لیڤەرپوڵ


هێزەکانی حکومەتی سوریا بە پاڵپشتی هێزی ڕووسی و لە پاش چەند ڕۆژێک لە هێرشی ئاسمانی توانیویانە چەند ناوچەیەک کۆنترۆڵبکەن کە بۆ چەند ساڵێک بوو لە ژێر دەستی هێزەکانی ئۆپـۆزسیۆنی سوریادا بوون.\nڕامی عەبدولڕەحمان بەڕێوەبەری کۆمەڵی سوریا بۆ چاودێری مافەکانی مرۆڤ ئەمڕۆ پـێنجشەممە لە لێدوانێکیدا بۆ کەناڵی (فەڕەنسا 24)گوتی لە پاش بۆردومانێکی چڕی ئاسمانی، هێزەکانی حکومەت لە دوێنێوە پـێشڕەویـیان کردووە و شارۆچکەی کەفر نبودەی پارێزگای حەمایان کۆنترۆڵکردووە. گوتیشی هەتا ئێستا ژمارەی خەڵکی ئاوارە لەو ناوچانە گەیشتووەتە زیاتر لە 300 هەزار کەس و زۆربەیان ڕوویانکردووەتە ناوچە کشتوکاڵیـیەکانی باکوری پارێزگای حەما و باشوری پارێزگای ئیدلیب.\nڕامی عەبدولڕەحمان باسی لەوەش کرد هێزەکانی حکومەت بە یارمەتی هێزی ڕووسی هەوڵ دەدەن پـێشڕەوی بکەن بە ئاڕاستەی شاری خان شەیخون و ناوچەی ئەلهبیتی (الهبيط) باشوری پارێزگای ئیدلیب، بۆیە لە ئێستادا بە تۆپ و فڕۆکە لەو ناوچانە دەدرێن.\nئاماژەی بۆ ئەوەش کرد لە ماوەی 10 ڕۆژی ڕابردوو 1865 هێرشی ئاسمانی کراونەتە سەر ئەو ناوچانە و جگە لەوە 916 بۆمبی بەرمیلی، ئەوەی ئەنجومەنی ئاسایش قەدەغەی کردووە، لە لایەن هەلیکۆپتەرەکانی حکومەتەوە بەردراونەتەوە.\nپـێشتر هەر ئەمڕۆ کۆمەڵەکە لەسەر ماڵپەڕەکەی ڕایگەیاند ناوچەی " قلعة المضيق" و گوندەکانی دەوروبەری لە پارێزگای حەما لە لایەن هێزەکانی حکومەت کۆنترۆڵکراونەتەوە.\nهەموو ئەو ناوچانە لە ژێر کۆنترۆڵی گروپی هەیئەت تەحریر ئەلشام (بەرەی نوسرەی جاران) و چەند گروپـێکی دیکەی بچوکی وەک جەیش ئەلعزە و جەیش ئەلنەسر بوون.


پیلانە تیرۆریستییەکەى کۆمارى ئیسلامى لە دانیمارک چى بوو؟ | AvaToday\nپیلانە تیرۆریستییەکەى کۆمارى ئیسلامى لە دانیمارک چى بوو؟\nئەم پیلانەى کۆمارى ئیسلامى وەڵامى هێرشەکەى سەر مانۆڕە سەربازییەکەى سوپاى پاسداران بوو لە ئەهواز\nهەواڵگری دانیمارک کۆمارى ئیسلامی ئێران تومەتبار دەکات بەوەى " ئامادەکاری دەکات بۆ ئەنجامدانى کردەوەى تیرۆریستى دژى ئۆپۆزسیۆنى وڵاتەکەى".\nبەگووتەى ئەو دەزگایەى کۆپنهاگن " تاران ئەو هەنگاوەى وەک وەڵامێک بۆ هێرشەکەى کۆتایی ئەیلوولی ڕابردوو (ڕەزبەر)، دەکات، کە لە لایەن ژمارەیەک چەکدارەوە هێرش کرایە سەر مانۆرێکى سوپاى پاسداران". هاوکات ئەنتۆنیۆ گۆتیریس، ئەمینداری گشتى نەتەوە یەکگرتووەکان ڕایگەیاند "حزبوڵای لوبنانی، لە توانایدایە وڵاتەکەى بەرەو جەنگێکى وێرانکارى ببات"، داواشی کردووە "ئەو حزبە لەچەکدا داماڵێنن".\nڤین بۆرشن ئەندەرسن، سەرۆکى هەواڵگری دانیمارکی ڕوونی کردەوە " ئۆپەراسیۆنە هەواڵگرییەکانى ئێران بە تێروانینى ئێمە ئامادەکارى دەکات بۆ ئەنجامدانی هێرشێک لە دانیمارک". گووتیشى "ئامانجەکەى تاران دەستنیشانکردنى سێ کەسە، کەئەندامی بزوتنەوەى خەباتى عەرەبی بۆ ڕزگاریی ئەهوازە"، ئەمەش لە کاتێکدایە لە ٢١ تشرینى یەکەم (سەرماوەز)، بەپێی زانیارییەکانى هەواڵگری سوید، نۆرویژییەکى بە ڕەچەڵەک ئێرانى بە گومانى سیخوری بۆ ڕژێمى ئێران و ئامادەسازی بۆ ئەنجامدانى کردەوەى تیرۆریسى دەستگیر کردووە.\nلەکۆتاییەکانى ئەیلوولى ڕابردووش تاران هەریەک لە دانیمارک، هۆڵەنداو بەریتانیاى بەوە تۆمەتبار کردووە کە "داڵدەى لایەنگرانى گرووپە تیرۆریستیەکان دەکەن"، کەبەرپرسیارن لەکردەوەکانى ئەهواز. تایبەت بەو پرسەش ئەندرسن سامۆلسن، وەزیرى دەرەوەى ئەو وڵاتە ئەسکەندەناڤییە دەڵێت " ئەوەى ئێران ئەنجامیداوە بەتەواوى ڕەت کراوە"، هیماشی بەوە کردووە "حکومەتى وڵاتەکەیان وەڵامى تاران دەداتەوەو، لەگەڵ هاوبەشەکانیانیش تاوتوێی هەنگاوەکانى داهاتوو دەکەن".\nلەدواى 28 ئەیلوولی ڕابردووەوە (ڕەزبەر)، بەشێکى زۆری دانیمارک کەوتە ئامادەباشییەکى گەورەوە، بۆ ڕێگرى لەهەر کردەوەیەکى تیرۆریستى دژى هاوڵاتیە ئۆپۆزسیۆنەکانى ئێران لەو وڵاتە.


نێچیرڤان بارزانی : ھەلمەتێکی یەک ھەفتەی بۆ پاراستنی ژینگە راگەیاند\n2019-04-16 [09:40 AM]\nسەرۆکی حکوومەتی هەرێمی کوردستان داوای پاارستنی ژینگەی کوردستان دەکات و رایدەگەیەنێت، کە پێویستە پاراستنی ژینگە خەمی هەمووان بێت.\nرۆژی 7-4-2008، پەرلەمانی کوردستان رۆژی 16ـی نیسان (ساڵوەگەڕی کیمیابارانکردنی بالیسان، شێخ وەسانان و دۆڵی خۆشناوەتی)ی وەک رۆژی ژینگە ناساند.\nرۆژی 16-4-1987، رژێمی بەعس بۆ یەکەمجار لە کوردستان، بە چەکی کیمیاوی بالیسان و دۆڵی خۆشناوەتی کیمیاباران کرد و بەهۆیەوە 264 هاووڵاتی شەهید بوون و 400ـی دیکە بریندار بوون.\nسەرۆکی حکوومەتی هەرێمی کوردستان بە ئاماژەکردن بە وێرانکردنی گوندەکانی کوردستان لەلایەن رژێمی بەعسی عێراقییەوە، رایگەیاند، ھەزاران چەم و باخ و سەدان سەرچاوەی ئاو و بە گازی کیمیاوی و چەکی جۆراوجۆر و مین، پیس کران، کە تائێستاش کاریگەریی خراپیان لەسەر ژینگە جێماوە و ھۆکاری دەیان نەخۆشیی ترسناکن.\nنێچیرڤان بارزانی بە ئاماژەکردن بەوە ئاوەدانکردنەوەی گوند و ناوچە وێرانکراوەکان تا ئێستا وەک پێویست نەبووە، دڵنیایی دا کە کاروانی ئاوەدانکردنەوە راناوەستێ و بەردەوام دەبێت.\nلەبارەی رێگریکردن لە پیسبوونی ژینگەی کوردستان، نێچیرڤان بارزانی رایگەیاند، لە کوردستان هەنگاوی باش نراوە، وەک یاسای تایبەت بە پاراستنی ژینگە، دامەزراوەی تایبەت بە پاراستنی ژینگە و داخستنی پاڵاوگە نایاساییەکان.\nسەرۆکی حکوومەتی هەرێمی کوردستان داوای لە هاووڵاتییان کرد بەشداربن لە پاراستنی ژینگەی کوردستان و رایگەیاند، ”دەبێت پاراستنی ژینگە خەم و ئەرکی ڕۆژانەی ھەموو تاکێکی ئەم وڵاتە بێت“.\nنێچیرڤان بارزانی جەختی لەوە کردەوە، کە حکوومەت بە ستراتیژییەکی نیشتمانی بۆ پاراستنی ژینگە لە باخچەی ساوایانەوە تا زانکۆ، ھەوڵ دەدات باشترین ھۆشیاریی ژینگەیی لە دڵی تاکی کوردستان جێگیر بکات.\nنێچیرڤان بارزانی داواشی لە هاووڵاتییان کرد دار و درەخت بڕوێنن و رایگەیاند، ”وەرن پێکەوە بە پاراستنی سرووشت و ژینگە، ژیان لە کوردستان خۆشتر و جوانتر بکەین و با هەموومان چیرۆکی خۆشەویستیمان لەگەڵ دارێک، درەختێک یان گوڵێکدا هەبێت“.\nئەم هەواڵە 3763جار خوێندراوەتەوە


💬 باخەوانبم باشترە لەوەی چاوەڕوان، ئاو بتبا باشترە لەپردی نامەرد دان پەند و ئیدیۆم\n📅 کاتی تۆمارکردن May 11 2019 12:16AM\nلە پەندەکانی شێخ محەمەدی خاڵ، مامۆستا بەکر کانی هە [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 1 ✔ 72% ✍ ز.س. 11-5-2019 0:16:33\n💬 بدەن لە چڕو هەڵەموت و بەرد، بەڵام قەت مەدەن لەپردی نامەرد پەند و ئیدیۆم\n... [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✔ 70% ✍ ز.س. 28-10-2018 19:47:07\n💬 بدەی لە هەردێ ملتی تیا بشکێ، لەپردی نامەرد نەدەی دەست بەجێ پەند و ئیدیۆم\nلە پەندەکانی شێخ محەمەدی خاڵ، مامۆستا بەکر کانی هە [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 1 ✔ 72% ✍ ز.س. 14-5-2019 23:09:33\n🔤 پرد وشە و دەستەواژە\n... [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 1 0 ✔ 92% ✍ هـ.ب. 10-1-2011 14:30:18\n💬 پێم خۆشە لاشەم لە دوم بکێشم، بەڵام منەتی ناکەس نەکێشم پەند و ئیدیۆم\nپێم خۆشە لاشەم لە دوم بکێشم بەڵام منەتی ناکەس نە [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 9 ✔ 80% ✍ ز.س. 27-10-2018 23:10:51\n👁 ئەم بابەتە 5,406 جار بینراوە\n💬 لە پردی نامەرد قەت مەپەڕەوە، جەردە ڕووتت کا، با لەم بەرەوە پەند و ئیدیۆم\nلە پەندەکانی پیرەمێرد.  [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 6 ✔ 82% ✍ ز.س. 9-9-2019 10:11:43\n💬 لەئاو بدە بابتبا بەیە کجاری، لەپردی نامەرد مەدە بەناچاری پەند و ئیدیۆم\n📅 کاتی تۆمارکردن May 24 2019 6:52AM\nلە پەندەکانی شێخ محەمەدی خاڵ، مامۆستا بەکر کانی هە [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 7 ✔ 84% ✍ ز.س. 24-5-2019 6:52:40


كۆڤان حسێن | Evro News | Page 2\nحوكمڕانیا (بێ مووچه)..!\nبیرۆكراتیا حوكمه‌تێ هنده قه‌به بوویه و ساناهى نینه بۆ هیچ حوكمه‌ته‌كێ ب دروستى بشێت پێرابوونێن خوێن یێن قانوونى بكه‌ت، ئه‌ڤه ئاریشا كوردستانێ ب تنێ نینه، عیراق ژی و پڕانیا وه‌لاتێن (ریعى) ل سه‌ر په‌ترۆلێ راستى هه‌مان ئاریشێ بوونه، ئه‌ڤێ ل كوردستانێ وه كریه دابینكرنا مووچه‌ى ل پێشترین ئه‌ركێ حوكمه‌تێ بیت، درسته لێ شاشى و بێ به‌رنامه‌یا كوردستانێ و د رێژه‌دانا وێ ب سیسته‌مه‌ك ئیدارى هه‌لكان و پر خه‌رجى. وه‌كریه ئه‌م بووینه جڤاكه‌ك بكاربه‌ر و نه كاركه‌ر، یان ئه‌گه‌ر كاركه‌ر ژى بین بێ هیچ زه‌لالیه‌ك كاركه‌رین. ئانكو حه‌تا نوكه حوكمه‌تا كوردستانێ نزانیت چه‌ند ده‌رفه‌تێن كارى هه‌نه و یێن هه‌یین، نه د رێخستى و بێ بیمه و باجن. خورتكرنا كه‌رتێ تایبه‌ت و رێخستنا وى مه‌زنترین ده‌ستكه‌فت و ئه‌ركه حوكمه‌ت بكه‌ن، سه‌رباى رێخستنا داهات و سامانێ نه‌ته‌وه‌یى خوه. دنیا یا به‌ر ب بازارێ ئازاد و رێخستى ڤه دچیت و یركرنا سۆسیالستى بۆ ژیانێ هه‌ره‌س ئینا، حوكمه‌ت رۆلێ (سكرتاریێ) دبیت د ر ێخستنا ژیانێ و كارى و سێكته‌رێن وێ دا، نه‌ك حوكمه‌ت خودانا هه‌مى تشتى بیت و كارێن نوو بچنه خانا پرۆپاگه‌ندا سیاسى. وه‌لاتێن دیمۆكراسى دا حوكمه‌ت لاوازترین جومكێ ده‌وله‌تێ یه. هه‌تا مله‌ت ژ سته‌ما وێ پاراستى بیت و شه‌رعیه‌تا (بكارئینا) هێزێ و باندۆرێ لاوازكه‌ت. باشترین چاره‌سه‌رى بۆ كوردستانێ د رێخستنا هنده‌ك قانوونایه، ژبلى كۆمكرنا سامانێ گشى ل خه‌زینا ده‌وله‌تێ بازار و كار و بیمه و باج بێنه رێخستن و كه‌رتێ تایبه‌ت ب هێز بكه‌ڤیت و پشكدارى وه‌رارا جڤاكى و سیاسى ژی بیت، نۆرماله هه‌ر حوكمه‌ته‌ك ئه‌ركێ سه‌ره‌كی یێ وێ بۆ دابینكرنا مووچه‌یان، ئه‌ڤه مێژوو وه‌سا دیار دكه‌ت، هه‌ر ده‌مه‌كێ قه‌یرانه‌ك دیار دبیت ژ (كه‌سادا مه‌زن) ا هه‌ردو جه‌نگێن جیهانى و هتد.. ئانكو مله‌ت و حوكمه‌ت دڤیا هونه‌رێ ژڤراندنا پارا ل ناڤ وه‌لاتێ ئافرینن و كه‌رتێ تایبه‌ت بهێز و رێخستى، نه‌ك به‌دیلێ حوكمه‌تێ یه، لێ ته‌مامكه‌ره، نه‌مازه ل مه‌یدانا ئابوورى و بۆهژاندنێ دا. باوه‌رم كوردستانێ هنده خودان شیان هه‌نه ڤى وارێ ده‌وله‌مه‌ند بكه‌ن. یان عه‌یب نینه مۆدێلا وه‌لاته‌كێ ل ڤى وارێ ل كوردستانێ به‌رقه‌رار كه‌ن. ل گه‌ل خورتكرنا رۆلێ (بانكا). بێ كه‌رتێ تایبه‌ت ئه‌م هه‌ر رۆژ برسى و شه‌پلى نه. سیسته‌مێ ئیدراى ل كوردستانێ هێشتا یێ (ئێكه‌تیا سۆڤیێتى) یه و بازار (به‌رئه‌لایه) پشتراستم سامانێ كوردستانێ تێرا هندێ هه‌یه، ئاشێ ئابووریا كوردستانێ بگێریت ئه‌گه‌ر بێ مزایده و دوور ژ سیاسه‌تێ بهێته رێخستن. ل ڤێ جیهانا ڤه‌كرى دا ئه‌و شیانێن كه‌رتێ تایبه‌ت هه‌یین ده‌رفه‌تان بۆ كه‌دێ و داهێنانێ برۆخسینیت، هیچ حوكمه‌ته‌كێ نینن..ب ڤى ره‌نگى حوكمرانى دێ بێ مووچه بیت ب وێ رامانێ مووچه و ژیان دێ ل ئاقارێ گه‌شا ئابوورى بیت و حوكمه‌تێ دێ كێمترین پێگیری هه‌بیت بۆ دابینكرنا موچه‌یان..\nكازمى ئێكه‌م سه‌رۆك وه‌زیرێ عیراقێ یه، هیچ پاشخانه‌كا (ئیسلامى) نینه، پشى 2003 هه‌تا نوكه دیار نینه باوه‌رى ب ج فه‌لسه‌فا سیاسى هه‌یه، لێ مسۆگه‌ر وه‌ك كاراكته‌ره‌ك دیار ل ناڤ هندابوونه‌كا كاره‌سا سازا عیراقێ دا هه‌ولا دوباره هه‌ستانه‌ڤه‌یا عیراقێ دكه‌ت، ژ وێ كه‌فتنا پڕى ئازار، كاره‌كێ ساناهى نینه، لێ مه‌حال ژی نینه ئه‌گه‌ر بهێته پشته‌ڤانى كرن كو ئه‌و دچیته د خانه‌كا ب زه‌حمه‌ت دا، چونكو عیراقێ ژ راس هه‌مى بهایه‌كێ خوه ده‌ستێ (ئولیگارشێن) حوكمرانیێ هندا كریه. عیراق خوه ل سه‌ر بنگه‌هه‌كێ نا پالسه‌نگ ئاڤابوویه و تێدا سیاسه‌تكرن ساناهى نینه و راگرتنا پالسه‌نگێ ژی ل گۆر لۆژیكێ نوكه ئه‌سته‌مه. عیراقا سه‌نترال و جاره‌كا دى هه‌مى ملكه‌چى ئێك بریار و ئێك سه‌رۆك، ئێك سه‌ركرده ببن.سیته‌ما فیدرالى بۆ عیراقێ گونجایه، لێ هێشتا باوه‌رى ب دروستى بۆ هیچ لایه‌نه‌كى په‌یدا نه‌بوویه، كو هه‌رێمه‌كا دى ل گه‌ل كوردستانا ل عیراقێ ئاڤا بیت. ئه‌ڤه مه‌زنترین مه‌ترسیه بۆ شه‌رعیه‌تا سیاسى. دڤێت كازمى بشێت هنده‌ك پێنگاڤان بهاڤێژیت ل سه‌ر ئاستێ هنده‌ك پرسێن لاوه‌كى و نه گرن كلێ بخوه سه‌رۆك وه‌زیره‌ك ده‌مكى یه و بۆ قووناغه‌كا راگوهاستنێ لێ به‌ر ب كیڤه.؟! بۆ كوردستانێ سه‌ره‌دانه‌كا په‌هله‌وانى د میزانا سیاسه‌تێ دا هیچ تشته‌كێ نا گوهۆریت پڕسا كوردى ل عیراقێ 100 ساله قه‌د پڕسا ئابوورى نینه، هه‌تا ئابوور ژی ڤه‌رێژا سیاسه‌ته‌كا دیار كریه. باده‌كێن پرسا كوردى ب كازمى چاره‌سه‌ر نابن، به‌لكو دێ هینه ڤه گوهاستن بۆ قووناغه‌كا نه‌دیار یان كه‌فتنه‌كا نه‌چاڤه‌رێكرى وه‌ك 2003. لێ تشتێ نیمچه باش ئه‌وه كازمى وه‌ك رۆژنامه‌ڤانه‌ك ب خوه تێرا هندێ ئاگه‌هداره كوردستان ناڤه‌گه‌ریت قووناغێن به‌رێ و به‌غدا ژی كارتێن فشارێ ژبلى (بۆدجێ و مووچان) چ ڤێ نه‌مایه و ئه‌ڤ كارته ژی دێ سۆژیت ل بن گڤاشتنا بهێت یان حه‌قانیه‌تا پرسێ سۆتنا وێ مسۆگه‌ر دكه‌ت. خه‌لكێ كوردستانێ تێرا هندێ ڤێراگه‌هشتیه هه‌تا دبن نه‌خۆشترین بارێ ئابوورى دا. جاره‌كا دى ته‌سلیمى به‌غدا نابیت وه‌ك هنده‌ك ل به‌غدا داخوازا هه‌لوه‌شاندنا هه‌رێما كوردستانێ دكه‌ن, كوردێن عیراقێ ئاستێ ژیانا سیاسى و جڤاكى ئابووریا كوردێن پارچێن دى دبینن. لێ گڤاشتن ل سه‌ر سیاسه‌تا ناڤخوه. نۆرماله كوردستانێ مرۆڤه‌ك ئازا په‌یدا كریه و شانازیه ژی ل كوردستانێ ده‌نگێن نه‌رازیبوونێ هه‌بن، لێ قه ده‌نگێن روخاندنێ بۆ خاترا به‌غدا نابن…؟!\nتێك تۆك…(ته‌ماشا به‌ر ئاشا)..؟!\nوه‌ك میدیاكاره‌ك پشتى بابه‌تێ تیك توكێ د ناڤبه‌را چینێ و ئه‌مریكا دا گه‌رم بووى، من مه‌ره‌ق كر ببزانم تێك تۆك چیه و چى تێدا دهێته به‌لاڤ كرن. یا من دیتى و تێبینى كرى، راستى جیهانه‌كا نوى و پڕى خواندنه بۆ ئاستێ مرۆڤان و بۆ تێگه‌هێ مرۆڤان بۆ ئاره‌ستا مرۆڤان بۆ بهایێ مرۆڤان.بیاڤه‌كه ژ راست رویه‌كێ دى یێ مرۆڤا دیار دكه‌ت. قه‌د ناچیته خانا (میدیا) ئه‌لكترۆنى، به‌لكو دچیته قه‌واره‌كێ گه‌له‌ك نزمێ هنده‌ك كه‌س خوه هێژا ببینن كو تێدا بن. ئه‌ڤ پرسه گشتگیر نینه، لێ ئه‌ڤه یا زاله ب سه‌ر ڤى بیاڤى دا.چ مرۆڤه‌ك تازه په‌روه‌رده بوویه.چى ره‌نگه‌گ دى یێ دیتنێ هاتیه ئافراندن. ئاستێ هوشیارى و ریێ هندا چاوا تێدا دیار دبیت. كوردان ژ مێژه وه‌كێ ئێكى خوه گه‌له‌گ ئینابا ئاسته‌كێ نه نۆرمال ل گۆر پیڤه‌رێ جڤاكێ خوه دا بێژن فلان كه‌س بوویه (ته‌ماشێ به‌ر ئاشا) ئانكو یێ هه‌لوه‌شیاى یێ كریار و ره‌فتاره‌ك نه نورمال و ل جه و ده‌مه‌ك نه نۆرمال ب ئالاڤ و شێوه‌ك نه نۆرمال ده‌ربرینه‌كا نه نۆرمال دكه‌ت. هندى تێك تۆك هه‌یى یان تێدا ئه‌كتیڤ، نه ئه‌ون یێن من گۆتین، لێ ئه‌ڤه یا تێدا زاله. ژ راست مرۆڤ هاتنه ڤى ئاست و قه‌بارى؟ ژ راست به‌ر هه‌مێ ژیانا خۆش و هه‌تا راده‌كێ ئاسان ژ یا به‌رێ ئه‌ڤه یه؟ ئه‌رێ ئالاڤێن په‌یوه‌ندیێ و ئاسانیا ڤێرا گه‌هشتنێ، ئه‌ڤه ژى به‌رهه‌م ئینایه.كى دبێژیت ترامپ راست ناكه‌تن كو ئه‌ڤه گه‌فه ل سه‌ر مرۆڤایه‌تیێ؟ وه‌لاته‌ك وه‌ك ئه‌مریكا ڤێ ب گه‌ف بزانیت بۆ سه‌ر ئاسایشا نه‌ته‌وه‌ى یا خوه، ئه‌م ل كیڤه‌نه؟، گرتنا وێ یان قه‌ده‌غه نه چاره‌یه ته‌كنولوژیا دێ مینبه‌ره‌كا دى روخسینیت و قانوونا خورستى ڤالاهیێ قه‌بوول ناكه‌ت، دێ هه‌ر پڕكه‌ت لێ پرسیار ئه‌ڤه‌یه. ئه‌ڤه ئه‌مین هاتین ڤى ئاستێ هه‌ڕفتى و نزم ب رێژه‌كا مه‌زن.\nیا رست گه‌له‌ك د خه‌ما ڤى به‌ره‌بابێ سه‌رگه‌ردانێ كوردستانێ مه. یێ د خه‌ما وێ ڤالاتیا كلتوورى و دا ئه‌وا تێكستێن فه‌یسبۆكى و تێك تۆكێ دا دیار دبن. چ به‌رهه‌م هاتیه كه‌س گه‌هشتیه چ قووناغان بیركرنێ و دربرینێ. لێ ئه‌ڤه ئه‌نجامه لێ بخوه نزانم ئه‌نجامێ چیه!.\nبۆ پارێزگارێ دهۆكێ..\nدهۆك بوه‌یه سه‌ر نووچه‌یێ پڕانیا میدیا جیهانى، د ناڤ گێله‌شۆكا هێرشێن توركیا دا بۆ سه‌ر هه‌رێما كوردستانێ، سه‌ده‌م و هۆكار و ڤه‌رێژێَن وێ دیارن، دبیت به‌ر سنگگرتنا هێزكێ، مینا هێزا توركیا ب شیانێن خومالى ژده‌رڤه‌ى رێكه‌چاره‌یێن سیاسى و دبلۆماسی، ئه‌سته‌م بیت، دبیت. نه پالسه‌نگیا هێزێ و شیانان، رامانا هندێ نادتن ژ لایێ رۆمانسیا نه‌ته‌وه‌ى ڤه بێ هه‌لویستى هه‌یه یان خه‌مسارى باوه، لێ تشتێ من دڤێت بێژم، پاراستنا دهۆكێ ژ سه‌نگه‌ر و به‌ره‌یه‌كێ دیڤه‌یه دووره ژ سیاسه‌تێ و عه‌سكه‌رتاریه‌تێ و ده‌نگێ تڤه‌نگان. مه‌رم پاراستنا دهۆكێ یه ژ لایێ ساخله‌مى ڤه. وه‌ك دیار هه‌تا نوكه دهۆك د كاودانه‌كێ هه‌ره باش دایه ل سه‌ر ئاستێ كوردستانێ و عێاقێ، لێ ئه‌ڤ باشیه جهێ رێزێ یه و جهێ سه‌ر راوه‌ستیانێ یه و كێمترین ئاسانكارى سڤك وه‌رگرتن و خه‌مسارى و بێ ئاگه‌هیه‌ك ل جهه‌ك لاواز كاره‌سات دێ درست بیت. خه‌ریكه ئه‌م به‌ر ب پایزێ ڤه دچین و هێشتا ده‌رمان دیار نینه و ب تنێ هیڤى و داخوازى ئه‌وه ڤێ ره‌وشێ ل دهۆكێ بپارێزن و ئه‌ڤه د ڤى شه‌رى دا مه‌زنترین ده‌ست كه‌فته بۆ ئیدارا دهۆكێ و پرسێن دى یێن سیاسى و كێژه‌ڤانكا وێ ب روونشه‌كێ یان بریاره‌كێ چاره‌سه‌ر دبن. لێ شه‌رێ (تاعۆنا) سه‌رده‌مێ كورۆنایێ.شه‌ره‌ك ب هوشیارى و به‌رنامه یه. ب پلان و بریارێن وێره‌ك و دژواره, مانا دهۆكێ وه‌ك پارێزگه‌ه د ڤێ ره‌وشێ دا. هه‌تا جیهان سه‌رڤى ڤایرۆسى سه‌ربكه‌ڤیت باشترین پاداشت و دیاریه بۆ خه‌لكێ دهۆكێ.ئیدرا د ڤێ ره‌وشێ دا دڤیا دوورى هه‌مى (عاتیفه) و ئاسانكاریه‌كێ بیت.خه‌لك به‌حسى هنده‌ك خالێن لاواز دكه‌ن ل هاتن و چوونا ژده‌رڤه‌ى پارێزگه‌هێ. پیجه‌ك خه‌مسارى و پیجه‌ك ئاسنكاریا نه ل جێ خوه دێ دهۆكێ ب ده‌ردێ جهێن دى به‌ت.\nژیانا هه‌ڤوه‌لاتیان ژ هندێ گرنگتره بۆ خاترا كه‌سه‌كێ ڤایرۆس دزێ بكه‌ته ده‌ڤه‌را مه, یا هه‌تا نوكه هاتى كرن ئه‌نجام دیاره و جهێ رێزێ یه. لێ تنێ مه دڤێت دهۆك باشترین ئاست دابیت و كێمترین زیان هه‌بیت و یا باش دهۆكێ و ئیدارا وێ سه‌ربووره‌كا سه‌ده‌ریێ ل گه‌ل ڤێ ره‌وشێ په‌یدا كریه,بتنێ مه دڤیت دهۆك بمینیت ڤالا و وپاك و هه‌مى ئاریِیشێن دێ. دبیت چاره‌سه‌ربن ل گۆر هه‌لو مه‌رج و بریارێن وه‌خێ خوه….\nباوه‌رناكم هیچ حوكمه‌ته‌كێ هندى كوردستانێ ئیدیه‌مێ گه‌نده‌لیێ ل جهێ خوه و نه ل جهێ خوه بكار ئینابیت. حه‌تا وێ رادێ به‌رهنگاریا گه‌ندلیێ بۆ حوكمه‌تێ ب خوه بوویه كابووسه‌ك هزار بازبه‌ندا دخوینیت كا دێ كاره‌كێ كه‌ت ژی یان نه، ب كورتى گه‌نده‌لى سازیه‌كا مه‌زنه رهسپى و شاگرد و تیله و چه‌ته و هه‌تا (نڤیسكار و رۆژنامه‌ڤان) ژی هه‌نه، دبیت هنده‌ك ژ نه‌زانین تووش و تێكهه‌لى شاده‌مارا گه‌نده‌لیێ ببن و هنده‌ك ژی ب به‌رنامه و هنده‌ك ژی وه‌ك ئۆكسجینا خوه دزانن. شه‌ڕێ گه‌نده‌لیێ مسۆگه‌ر ب حوكمه‌تێ ب تنێ ڤه نائێت، ئه‌گه‌ر ئاماده سازیه‌كا سیاسى و جڤاكى بۆ نه‌بیت. كورد مرۆڤه‌ك ساده و خۆش باوه‌ره و گه‌نده‌لیا كوردى ژی هندا ڤه‌شارتى و نخافتى نینه، له‌ورا به‌رهنگاربوونا وێ خرابكرنا دونیایێ پێنه‌ڤێت هنده‌ك كه‌س و گرۆپ خه‌لك ئاشكرا ناڤێن وان و نیشانێن وان دبێژن.\nمه‌زنترین سه‌ركه‌فتن بر پررژێ به‌رهنگاریا گه‌نده‌لیێ ئه‌وه جارێ (ستۆب) كه‌ت هێدى ئه‌و بریار و ده‌رفه‌ت و ناڤونیشان و پله و پۆست و رهسپیاتى و مختاریا دبێته ئه‌گه‌ر بۆ گه‌نده‌لیى راگرن بوو. ئه‌و كه‌یسێن گه‌نده‌لیێ تازه و ئاشكرا چاره‌سه‌ر بكه‌ن. هنده‌ك گه‌نده‌ل ل كه‌رتێ گشتى یێ حكومی و كه‌رتێ تایبه‌تێ قوركاریێ هه‌ر پێدڤى ب دۆسه‌یا ناكه‌تن ئاشكرا ئه بخوه دیارن و كێمه‌كن لێ. ڤه‌هێلانا وانا زۆرا خرابه بۆ به‌نكێ باوه‌ریێ د ناڤ به‌را سازێن حوكمه‌تێ و جه‌ماوه‌رى دا. ئانكو ئاشكرا بێژین نه به‌ر ئاقله هنده‌ك د 10 سالادا یان كێمتر ژ هه‌ره ده‌وله‌مه‌ندێن كوردستانێ بن؟! و مووچێ وان ب زۆرى تێرا ژیانه‌كا نۆرمال بكه‌ت. هه‌ر چه‌نده ئه0ئه‌ڤ گۆتنا من ره‌نگه‌ك پۆپولیستى پێڤه دیاره، لێ بۆ جاره‌سه‌ریا گه‌نده‌لیێ هه‌مى جاران یاسا و بیروكراتیه‌ت. حه‌قیقه‌تێ هندا دكه‌تن یان گومانێ ل سه‌ر دروست دكه‌ت. گه‌نده‌لى تشتێ باش كه‌س ئینكارا هه‌بوونا وێ ناكه‌ت، لێ تشتێ خراب هێشتا به‌رهنگاربیبونا وێ نه‌بوویه ئیراده‌كا ساسى یا ب هێز ژ چارچووڤێ گشتاندنێ دامایه قه‌تیز و نه هاتیه هیركاریا و سه‌رناڤ و نیشانا دبیت ئه‌ڤه قووناغه‌كا دى بیت. لێ یا خاڤ و سسته و پێدڤى ب هنده‌ك سه‌ره‌ده‌ریا شۆره‌شگێرى هه‌یه. لێ دێ هه‌مى شیانێن حوكمه‌تێ و كارێ وان بێ بها و ده‌مكى بیت ئه‌گه‌ر جڤاك هێشتا واسته‌كاریێ و شریناهیێ و خه‌لاتكرنێ ب نۆرمال بزانیت. دێ هیَِشتا ئه‌سته‌م بیت وه‌ختا سۆپاسیا و پێزانینێ به‌لاش بده‌ینه كه‌سه‌كێ ئه‌ركێ خوه دكه‌ت. ل ڤى وه‌لاتێ ئه‌م ناڤبه‌را ئه‌رك و مافان دا هێشتا د سه‌رگێژیێ داینه. توكا گه‌نده‌لیێ هندا به‌رفره‌هه هه‌كه ئه‌م هیركه‌ین پتر یا ل سه‌ر جڤاكى هه‌لبه‌ت ژ بێده‌نگى و لاوازیا یاسایى و نه‌بوونا دووڤچوونێ…\nئه‌م (برسى) نه یان (مه‌ترسى)..نه ؟؟!!\nقه‌ت نه‌چوویه ئاقلێ من كو پرسا هه‌رێمێ و عیراقێ پرسه‌كا ئابوورى بیت، كلتووره‌كێ ب مخابنى ڤه ل ده‌ف مه سه‌رهلدایه ئه‌م خوه د كێشان دا سۆجبار دبینین و گه‌له‌ك (هه‌كه و منگرتیا) دكه‌ینه بهانه بۆ زۆره‌كا هاوكێش. راده‌یا گرێكه‌كا هه‌ست ب كێماسیكرنێ، خه‌ریكه زال دبیت وه‌ك هه‌ر تشتێ كوردستانێ (ره‌ش) بكین. بی جاره‌كێ ژی پرسیار بكه‌ین، ئه‌رێ ژ سالا1920 هه‌تا نوكه و ئه‌و هه‌مى مه‌ینه‌ته ژ به‌رهندێ بۆ مه(گاز) دفرۆت؟!. ژ راست بۆ هندێ بوو ئه‌م سه‌ر راستێن سامانێ وه‌لاتێ خوه بین.100 سالان هه‌مى داهاتێ كوردستانێ چوویه به‌غدا و چى هاتیه كوردستانێ ژ (ئه‌نفالان) پێڤه‌تر؟؟ راسته كوردستان ژ 1991 هه‌تا نوكه راستى هنده گڤاشتنان نه‌بوویه. راسته كوردستانێ وه‌ك هه‌مى وه‌لاته‌كێ تێرا خوه گه‌نده‌لى و خرابى هه‌نه، لێ د هه‌مان ده‌م تێرا خوه هند شانازى و ده‌ستكه‌فت ژی هه‌نه راسته (میزاجێ) ئابوورى و سیاسیێ مه نوكه ده‌رفه‌تێ ناده‌ت ببنین، لێ نه‌یارێن كوردستانێ قه‌نج هه‌ست ب وى ده‌ستكه‌فتێ كوردى دكه‌ن و وه‌ك گه‌ف بۆ سه‌ر ئاسایشا خوه دزانن، برسیكرن سیاسه‌ته‌كا كه‌ڤناره ژ نه‌چاریا خوه یا سیاسى ئالیه‌ك دژى یێ دى بكارئینایه. هه‌ر (تنازله‌كا) ژ برسا بێته‌كرن (ده‌مكى) یه، هه‌رگاڤا ده‌رفه‌ت روخسا مله‌تێن زیندى (تۆلێ) ڤه دكه‌ن. به‌غدا ب ئاگه‌هیا ئه‌نقه‌ره و ته‌هرانێ ده‌رفه‌ته‌كا زێرین بۆ روخسایه پترترین (تنازلان) ژ كوردان مسۆگه‌ر بكه‌ن. لێ هه‌تا كیڤه؟ برسیكرن و گڤاشتن هه‌تا سیڤاندا هه‌ره‌سێ. ئه‌نجامه‌كێ مسۆگه‌ر نینه بۆ دیالۆكا هاوسه‌نگ و شه‌ره‌فمه‌ندانه. بۆ ئاریشێن وه‌لاته‌كێ دبێژنێ عیراق كو هه‌مى (چه‌ك) ب هه‌مى رێیان دژى كوردستانێ بكارئیناینه. ژ من ڤه برسیكرنا مه یان هه‌تا (فه‌تساندنا) كوردستانێ و نه‌هێلانا وێ وه‌ك قه‌واره‌ك سیاسى دستوورى ئارمانجه ئه‌گه‌ر بۆ بچیته سه‌ر. ب حوكمێ جوگرافیا یێ كورد زورانبازیێ ل گه‌ل (3) نه‌ته‌وه‌ێن مه‌زن و خودان پاشبه‌نده‌ك (درنده) دكه‌ن. سه‌ركه‌فتن ب سه‌ر هه‌میان یان ئه‌سته‌مه یان پێدڤى لۆژیكه‌ك مه‌زن و خۆراگریه‌ك (ئه‌فسانه‌یى) ژ جه‌شنێ خۆراگریا (لینیگراد)؟ئه‌م نه برسى نه ب رامانا برسێ وه‌ك ئیدیه‌م به‌لكو ئه‌م (مه‌حتلین) ژ هنده‌ك پێدڤى و كه‌رستان. یا درست ئه‌م مه‌ترسینه د مه‌ودایێ درێژدا بۆ ئه‌ڤێن نوكه ل به‌غدا كو جارێ نه‌شێن ( ب تۆپ و فرۆكان) وه‌ك تركیا و ئیرانێ كوردان بكوژن. برسیكرن باشرین چه‌كه. سه‌ركه‌فتنا مه د ڤى شه‌ڕى دا ئێكگرتن و ئێك بریارى و خوه راست كرن و (ئیصلاحه). نه‌مازه ل ڤێ ره‌وشێ دنیا هه‌مى مژوولى ناڤخوه‌یێ خۆیه ژ ئه‌نجامێ كاره‌ساتا كۆرۆنایێ..\nما هه‌رێما كوردستانێ بۆ چیه..؟!\nئه‌ڤ پرسیارا رۆمانسیا كه‌ڤن د لۆژیكێ داكیركه‌رێن كوردستانێ دا، سه‌رده‌مانه‌كه كارى بۆ (شه‌رعیكرنا) ڤێ پرسیارێ دكه‌ن، هه‌ر ب تنێ پسیاره‌كا ژ ڤى ره‌نگى ل ناڤ كوردستانێ بئازرینن، مه‌زنترین ده‌ستكه‌فته. ئانكو بۆ چیه كوردان كیانه‌ك هه‌بیت. بۆ چیه ب زمانێ خوه زانستى وه‌ربگرن؟، بۆ چیه سازى و حوكمه‌ت و دادگه‌ه و له‌شكر هه‌بن, ئه‌ڤه یێن (مه) تێرا مه هه‌میان هه‌نه. ل بن ناڤێ برایه‌تیا ئیسلامى و جاران برایه‌تیا گه‌لان ب هزران سالان بووینه قوربانێ ڤێ به‌رسڤێ و ڤێ پرسیارێ. هه‌رێما كوردستانێ ب هه‌مى گه‌نده‌لى و خرابكارى و كێماسیێن خوه‌ڤه تاكه قه‌وارێ فه‌رمى و دانپێدایى 40 ملیۆن كوردایه ل ڤێ جیهانێ. قه‌ت ژ كه‌سه‌كێ پاشبه‌ندا وى ئیسلامى سیاسى رادیكال حێبه‌تى نینم وه‌لاتێ خوه به‌رامبه‌ر خه‌لكى كێم ببینیت، ئه‌و ئافریێ زاته‌كێ هه‌ڕفاندیێ چاڤترساندیێ خوه كێم زانێ كۆمه‌كا فاكته‌رایه. ئه‌گه‌ر مه ل كوردستانێ ژ راست داوا كارێ گشتى هه‌بیت و پیچه‌ك زاخێ تێدا هه‌بیت دیڤا ئه‌ڤه نۆرمال ده‌رباس نه‌بیت. ئه‌گه‌ر ژ راست مه (پارێزه‌ر) هه‌نه بۆ هه‌مى كاره‌كێ خۆبه‌خش كاردكه‌ن، دێ گرۆپه‌كێ فشارێ بۆ سكالا تۆمار كه‌ن. ئه‌ڤ هه‌رێمه رۆژانه ب هه‌مى كێماسیێن خوه‌ڤه دیار دبیت چه‌ند پاریه‌ك زڤر و ئاسته‌نگه‌كا مه‌زنه بۆ خودانێن ڤێ بیرۆكێ یان یێن ب زانین یان نه‌زانین بووینه خزمه‌كارێن ڤێ بیرۆكا (چنه) كرنا كوردستانێ.\nقه‌ت وێ خوه كێم ناسكرى (ئه‌لترناتیفا) هه‌رێمێ دیار نه‌كریه و ئه‌ڤه ژ پرسیارێ گرنگتره كا چ ره‌نگێ (پۆستالێ) هێژاى داگیركرنا وه‌لاتێ خوه دیتیه..؟ نه‌مانا هه‌رێمێ ئانكو ب درستى ئه‌نفال ڤه. ئانكو كورد هه‌مى ببن (پشتى كیش) و كۆلبه‌ر. مخابنى ل ڤى وه‌لاتى سه‌ده‌م چ بن، كه‌سان هه‌بن هه‌راجا روومه‌تا وه‌لاتێ خوه بكه‌ن و ل ڤى وه‌لاتى سیاسى و ئه‌كادیمى و چالاكڤان هه‌بن بێ ده‌نگ بن..\nهه‌ژمۆنا تركیا ب تنێ كاریگه‌رى ل سه‌ر كوردستانا عیراقێ نینه، دیسا كوردێن عیراقێ ب تنێ نینن نوكه دبنه قوربانى پاوانخوازیا تركیا، تركیا ژ كه‌نداڤى یا باكۆرێ ئه‌فریقیا هه‌تا ئه‌ورۆپا و ئاسیا ناڤین یا سیاسه‌ت و پرۆژه‌كێ (ئیمپراتۆرخوازى) ل به‌ر چاڤێن جیهانێ دهاژۆت و بۆ هه‌ر ده‌ستوه‌ردانه‌كا خوه، كۆمه‌كا بهانه و سه‌ده‌مان به‌رچاڤ دكه‌ت، پتریا وان یان پرسێن مێژووینه، په‌یوه‌ندى ب رابردویێ ئوسمانیان ڤه هه‌نه یان ده‌هان جوینان هنده‌ك هاوبیرێن خوێن (ئیخوانى) نه، لێ كوردستانا عیراقێ زق و زق باجا ڤێ سیاسه‌تا تركیا دده‌ت ب بهانا هه‌بوونا هێزێن پارتیا كریكارێن كوردستانێ. بخوه بهانه‌كا لاوازه و قه‌ت هندێ پرناكه‌ت شه‌رعیه‌تێ بده‌ته داكیركارى و هێرشكرنێ. په‌كه‌كه ده‌رئه‌نجامێ (100) سالێن ئینكارا سیاسه‌تا ئه‌نقه‌ره یه، په‌كه‌كه هه‌ر چه‌نده مه‌یدانا خه‌باتا وێ باكۆره كۆمه‌كا پرسان ل سه‌ر شێوه و خه‌بات و ئارمانجا وێ هه‌نه، لێ ب خوه ئاریشه‌كا ناڤخوه‌یا تركیا یه و ب رێیا سه‌ربازى چاره‌سه‌ر نابیت، تركیا و په‌كه‌كه دره‌نگ یان زوى، دڤیا بگه‌هنه وێ باوه‌ریێ شه‌ڕ شه‌ڕى دئافرینیت و پرسه چاره‌سه‌ر نابیت. پرسا په‌كه‌كێ ل سنۆرێن باشۆر نینه و تركیا ژی وێ راستیێ بزانیت هه‌تا هه‌تا ئینكار فایده ناكه‌تن، ب هه‌ر حالى ئه‌ڤه لۆژیكێ داگیركه‌رانه، چاوانیا به‌رسنگرتنا ڤێ تاوانا ب ناڤێ شه‌ڕێ تیرۆرێ دهێته كرن, پرسه‌كا ژدله. تركیا بێ ل به‌رچاڤكرنا هه‌مى یاسا و ل هه‌مى جهێن جیهانێ یا سیاسه‌ته‌كێ دهاژۆت. كه‌سێ شیانا هندێ نینه بزانیت هه‌تا كیڤه ده‌ستیر دایه ژ ئالێن زلهێزان ڤه بچیت، ئه‌ڤ سیاسه‌تا تركیا و ئه‌ڤ به‌رسڤدانا په‌كه‌كێ دى بازنێ گرتى دا پترى 40 سالا جهێ راوه‌ستیانێ یه, هه‌كه تركیا رازى نه‌بیت ژبلى چاره‌سه‌ریا سه‌ربازى ئه‌ڤه په‌كه‌كه دڤیا ته‌كتیكا شه‌ڕى بگوهۆریت ب وى چه‌كى تركیا ژێ ترسیت و نه‌چارى دانوستاندنان بكه‌ت. ئه‌ڤ شه‌ڕێ كلاسیكى بێ ئه‌نجامه و قوربانى ژ قه‌بارێ ئارمانجێ مه‌زنترن. تركیا هه‌مى چه‌كى هه‌مى شیانان، هه‌مى هێزا نه‌رم و زڤر ئێخستیه خزمه‌ت ئارمانجا خوه و هێشا په‌كه‌كه د بازنێ شه‌ڕێ (ملیتان و گه‌ریلا) دا قه‌تیس بوویه و ئه‌ڤه بۆ تركیا نموونه‌ترین و ئاساناترین شه‌ره.\nده‌مێ هندێ یه ژ راست باكۆر ژبێده‌نگیا خوه هشیار بیت و هێدى باشۆر و باكۆر باجا ڤى شه‌ڕێ بێ ئه‌نجام نه‌ده‌ت.\nكورۆنا مه‌رگێ مرۆڤایه‌تیێ..؟!\nقه‌ت گومانێ نابم ئه‌ڤه شه‌ڕه‌ك سیاسی بیت وه‌ك هنده‌ك بۆ دچن، قه‌ت جارا ئێكێ ژى نینه مرۆڤایه‌تى راستى په‌ژى و ئاتافه‌كا ژڤى ره‌نگى بیت، ئه‌گه‌ر به‌رێ ئالاڤێن په‌یوه‌ندیا لاواز بوون، ئه‌ڤ په‌ژیه هه‌تا دهات ل سنۆره‌كێ دا دمان، ناسكرنا ڤێ په‌ژیێ كارێ نۆشدار و بسپۆرانه، ل سه‌ر جڤاكى ب تنێ پێگێرى ب وان شیره‌تان ئه‌وێن سه‌لامه‌تیا گشتى دپارێزن، یا راست دڤیا خوه نه به‌عجینین، لێ دڤیا سڤك ژی وه‌رنه‌گرین، هه‌كه قه‌یرانا دارابى ڤه‌ده‌ر كه‌ین ئه‌ڤه كورۆنا پشتى داعشى (ته‌حه‌دایه‌كا) مه‌زنه بۆ جیهانێ ب گشتى بۆ كوردسانێ ب تایبه‌تى، چونكو ل سه‌نگه‌رێن پێشیێ نه، ڤێ په‌ژیێ دێ شینا خوه ل سه‌ر هه‌مى ئالێن ژیانێ هێلیت, مسۆگه‌ر دێ چاره هه‌بیت، لێ كه‌نگى و ل كیڤه و چه‌ند دێ بازار ل سه‌ر هێته‌كرن دێ كه‌ڤیته بن قانوونا مافێ مولكداریێ یان دێ ئه‌رزان و به‌ش بی بۆ هه‌مى كه‌سێ. ڤێ كورۆنایێ ده‌رگه‌هێن زۆر بابه‌تان ڤه‌كرینه، سه‌رئه‌نجام مه‌رم ژ هه‌بوونا هه‌مى ده‌ستهه‌لاته‌كێ سیاسى بۆ جڤاكى بیت هه‌تا ل ناڤ مالێ بیت، بۆ پاراستنا به‌رژه‌وه‌ندیا مرۆڤایه. ئه‌ڤجا پاراستنا مرۆڤان پیرۆزترین مه‌ره‌مه، جڤاك هه‌مى دڤیا میناكا چینێ مله‌ته‌ك ملیارى و پتر ب هێز و باوه‌رى و پێگیرى راستى ڤێ ئاتافێ بوون و خه‌ریكه سه‌ربكه‌ڤن. ئانكو تاكه هێزا مه پێگێریه ب وێ یا ده‌ستهه‌لاتێن ساخله‌میێ دبێژن. ژمن ڤه كورۆنا دووره ژ سیاسه‌تێ و مرۆڤا ئه‌تۆم و كیما دژى ئێك بكارئیناینه لێ (میكرۆب و ڤایرۆس) ب فه‌رمى جلكێن سه‌ربازان نه‌كرینه به‌ر. پشتراستم زانست دێ سه‌ركه‌ڤیت سه‌ر ڤێ ڤایرۆسێ هه‌كه هێزا مرۆڤانن هاریكار بیت. جڤاكێ كوردستانێ ئه‌ڤرۆكه داخواز كریه به‌رهنگارى ڤى شه‌ڕێ بیت یێ كو جیهان هه‌مى ڤه‌گرتى ب دسپلینه‌كا موكم ب رێنمایێن ساخله‌میێ.\nوه‌ك مێژوو ڤه‌دگێریت، پرانیا داهێنانان و په‌یداكرنا هه‌وجه‌یێن مرۆڤان ژ مالبچووكى، قه‌یرانان هه‌مان متاى درست بووینه، ئانكو قه‌یران فاكته‌ره‌كێ سه‌ركیێ سه‌رهلدانێ و داهێنانا گه‌له‌ك ژ پێدڤێن ژیانا ئه‌ڤرۆ بووینه، هه‌ر چه‌ند جهێ مه د لیستا داهێنانێ دا ل سه‌ر ئاستێ دونیایێ هه‌مابێژه نینه, لێ ئه‌ڤه هندێ نا گه‌هینیت، ئه‌م ژی هێدى بۆ قه‌یرانێن خوه ل ئه‌لترناتیفه‌كێ بگه‌رهێین بیرۆكراتیا حوكمه‌تا گه‌له‌كا ب له‌ز نینه بۆ چاره‌سه‌ركرنا پرانیا قه‌یرانان. ئه‌م قه‌نج قه‌یرانێن خوه ناس دكه‌ین و دبیت مه تێرا هندێ ژی ئه‌و كه‌س و شیان و هزره ژی هه‌بن هه‌ر چو نه نیڤ چاره‌كێَ بۆ هنده‌ك ژ قه‌یرانێن مه دابنن. ئه‌ڤ هه‌مى زانكۆ و زانستێ دهێته خواندن بۆ چیه، هه‌كه پشكه‌كا چاره‌سه‌ریێ په‌یدا نه‌كه‌ت، ئه‌ڤ سامانێ مه‌زنێ حوكمه‌تێ و بازرگانان بۆ چى یه گه‌ر ل وارێ چاره‌سه‌ریا دا نه‌هێته وه‌به‌رهێنان. راسته پشكه‌ك ژ قه‌یرانێن مه سیاسینه، لێ پشكه‌ك ژی نه سیاسینه، زانستى و ئابوورى نه نه‌مازه ئابوورا مالێ، ئابوورا سه‌رده‌مێ قه‌یرانێ. تشتێ جهێ حێبه‌تیێ ئه‌وه ل وارێ تیوه‌رى دا مه مه‌زنترین ژمارا كه‌سان هه‌یه، لێ د وارێ پراكتیكێ دا ئه‌م ل هنده‌ك وارا ل بن سفڕێ دانین، مله‌ته‌ك پێنچ ملیۆنى، 30 زانكۆ یێن هه‌یین، هه‌یڤێ ملیار دۆلاران بهاڤێته سویكێ، نه‌شێت پشكه‌ك قه‌رانێن وه ب داهێنانه‌كا كوردى چارسه‌ركه‌ت. به‌رئاقله ئه‌ڤه هه‌مى مه هه‌بن هێشتا كێم گاز و كاره‌با بین؟! هێشتا گلێش ئاریشا مه بیت؟! هێشتا حوكمه‌ته‌ك نه‌زانیت چه‌ند كه‌س ل وه‌لاتى كاردكه‌ن و چه‌ند بێكارن، به‌لێ ب داتاێن راستى؟ بۆ خه‌لكى قه‌یران خێر و به‌ركه‌ت بوونه و ژ ئازارێن خوه ئافراندن كریه بۆ مه, مخابن بوویه عه‌یبه و مزایدا سیاسى و فرسه‌تا شكاندنا ئێكودو و متایه‌كێ گه‌نگه‌شێ و چو دى نه..!\nنيشاندان123...19زێده‌تر لاپه‌ر 2 ژ 19


فۆڕمی تۆمارکردنی بابەت | ئاماری مانگی تەمموز: لە کوبانێ (685) ئەندامی چەتەکانی داعش کوژراون\nلە شەڕ و پێکدادانەکانی مانگی تەمموزی رابردوو لە نێوان شەڕڤانانی YPG/YPJ و گروپە چەتەکانی داعش لە هەرێمی کوبانێ (685) ئەندامی گروپە چەتەکانی داعش کوژراون، (6) تانک و گەلێک ئۆتۆمبیل و بارەگای چەتەکانیش تێکشکێندراوە. گروپە چەتەکانی دەوڵەتی ئیسلامی ئێراق و شام(داعش) لە مانگی تەمموز لە سێ قۆڵی رۆژئاوا، باشوور و رۆژهەڵاتی کانتۆنی کوبانی زیاتر لە (20) جار هێرشی کردوتە سەر هەرێمەکە. ناوەندی چاپەمەنی یەکینەکانی پاراستنی گەل(YPG) سەبارەت بە ئەنجامەکانی شەڕ و پێکدادانی مانگی تەمموز لێدوانیکیدا و ئاماری ئه و مانگەی بۆ رای گشتی بڵاو کردەوە. بە پێی ناوەندی چاپەمەنی YPG ئاماری مانگی تەمموز بەم جۆرەیە: - (406) ئەندامی گروپە چەتەکانی دەوڵەتی ئیسلامی ئێراق و شام(داعش) کە لە ناویاندا (5) ئەمیر هەبوو، کوژراون. لاشەی یەکێکیان لە دەست شەڕڤانانماندایە. هەروەها سەدان ئەندامی چەتەکانیش بریندار بوون. - (6) تانک و (17) ئۆتۆمبیلی چەتەکان تێکشکێندراوە. یەکێکیان هەڵگری دۆشکا بوو. هەروەها (11) ناوەندی چەتەکان لەگەڵ دوو ماتۆر سیکلێت تێکشکێندراون. - (2) تانک و (5) ئۆتۆمبیلی چەتەکان گورزیان لێدراوە و بی کاریگەر کراون. ناوەندی چاپەمەنی یەکینەکانی پاراستنی گەل(YPG) هەروەها رایگەیاند لە شەڕ و پێکدادانەکاندا هەروەها شەڕڤانانمان دەستیان بەسەر بڕێکی زۆر چەک و جبەخانەدا گرتوەئه و چەک و جبەخانەی دەستیان بەسەرداگیراوە وەهایە: 1- (14) چەکی کلاشینکۆف و (500) فیشەک 2- (3) چەکی جۆری ''بی کەی سی"، دوو سندوقی فیشەک، هەروەها (1500) فیشەکی دیکە و زنجیرەکانی. 3- دوو ئارپێجی، (6) موشەکی ئارپێجی و چەنتەیەک 4- (16) نارنجۆک 5- (3) ماتۆر سیکلێت 6- (3) دوربینی شەو 7- (2) بێ سیمی بچووک 8- دەمانچەیەک 9- (40) مەخزەن 10- چەنتەیەکی دەرمان ناوەندی چاپەمەنی YPG هەروەها راشیگەیاند کە گروپە چەتەکانی داعش بارهەڵگرێکی بۆمبرێژکراویان لە بازگەیەکی هیزەکانی YPG دا تەقاندوتەوە و لە ئەنجامدا (4) شەڕڤانی YPG گیانیان لەدەستداوە. بە پێی ئامارەکە، لە مانگی تەمموزدا (74) شەڕڤانی YPG و YPJ گیانیان لەدەستداوە. لەم رێژەیە (16) یان ئەندامی یەکینەکانی پاراستنی ژن(YPJ)، (56) یان یەکینەکانی پاراستنی گەل(YPG) و دوو کەسیش هاوڵاتی مەدەنی بوون. لە درێژەی لێدوانەکەدا هاتووە:'' لەم مانگەدا گروپە چەتەکانی داعش لە سێ قۆڵەوە(رۆژئاوا، رۆژهەڵات و باشوور) ەوە (20) جار بە چەکی قورسی وەکو تانک، تۆپ و هاوەن هێرشیان کردوە. لە شەڕ و پێکدادانەکاندا گروپە چەتەکان (3000) هاوەن و تۆپی جۆری (57) ئاراستەی گوندەکانی زۆرمێخار و بادیە کردوە. لەم مانگەدا شەڕڤانانمان لە دژی بارەگا و ناوەندەکانی گروپە چەتەکانی دەوڵەتی ئیسلامی ئێراق و شام(داعش) (8) چالاکیان ئەنجامداوە. شەڕڤانانمان یەکەمین چالاکیان لە رۆژی 13 ی تەمموز ئەنجامدا و لە ئاکامدا (7) ئەندامی چەتەکانی داعش کوژران، دەیان ئەندامی چەتەکان بریندار بوون و لاشەی (4) چەتە کەوتە دەست شەڕڤانانی YPG ەوە. لە چالاکییەکەدا هەروەها موشەکێکی ئارپێجی، چەکێکی بی کەی سی و کلاشینکۆفێکیش دەستیان بەسەردا گیرا. لە سەرجەم چالاکییەکانی YPG بە گشتی 040) ئەندامی چەتەکانی داعش کوژران، ئۆتۆمبیلێکی هەڵگری دۆشکای چەتەکان تێکشکیندرا. سەبارەت بە هەڵمەتی سەربازی YPG کە لە رۆژی 22 ی تەمموز لە دژی چەتەکانی داعش دەستیپیکردبوو، لە لێدوانەکەدا هاتووە:'' لە ئەنجامی ئۆپەراسیۆنەکەی کە لەلایەن شەڕڤانانماندا لە دژی بنکە و بارەگاکانی چەتەکانی داعش ئەنجامیاندابوو، (232) ئەندامی چەتەکانی داعش کوژراون. هەروەها سێ ناوەند، (11) ئۆتۆمبیل، سێ BMB و چەکێکی دۆشکای چەتەکان تێکشکێندراوە. هەروها بڕێکیش چەک لە شەڕ و پێکدادانەکاندا دەستیان بەسەرداگیراوە کە بریتییە لە : - سێ کلاشینکۆف - دۆشکایەکی جۆری (12.5) - ئارپێجییەک - دوربینێکی شەو ناوەندی چاپەمەنی YPG لە کۆتایی لێدوانەکەیدا دەڵێت:'' شەڕڤانانمان لە رۆژی 23 ی تەمموز گوندی چل ئۆغڵ و مەزرایەکی نزیکی گوندی بادیەی و لە رۆژی 31 ی تەمموزیش گردی زاگرۆس و مەلا بەرکلی لە گروپە چەتەکانی داعش پاک و رزگار کردوە".


پێش بەغدا، سیاسەتی نەوتی هەرێم سەرچاوەی شکستی داراییمانە\nفڕۆکەیەکی تورکی بە بەردەوامی بە ئاسمانی قەندیلدا دەسوڕێتەوە\nلێدوانی وەزارەتی دەرەوەى ئەمریکا لەبارەى داخستنی باڵێۆزخانەکەیان لە بەغدا\nلە چوارچێوەى ’ئۆپڕاسیۆنى بەتاوين’دا سەدان داواكراو دەستگيركران\nمیلیشیایەکى عێراق بە ’چەکى پێشکەوتوو’ هەڕەشە لە باڵیۆزخانەى ئەمریکا دەکات\nكازمی بە فوئاد حسێندا پەیامێكی بەپەلەی ناردووە بۆ ئێران\nحکومەت دۆسیەى زەوییەکانى مامۆستایانى زانکۆى سلێمانى یەکلاکردەوە\nدواى حەوت مانگ سلێمانى چاوەڕوانى گەیشتنى یەکەم فڕۆکەیە لە تورکیاوە\nمالیكى لەسەر هێرشكردنە سەر سيستانى لەلايەن ڕۆژنامەيەكى ئێرانيەوە هاتە دەنگ\nدودڵى ئێران لەنێوان ترامپ و بايدندا\nحکومەتى هەرێم پرسی بڕوانامەى دەرچووانى زانکۆکانى ناوچە جێناکۆکەکانى یەکلاکردەوە\nپارتى و یەکێتى و سەدرییەکان لە ’’ڕێککەوتن’’ نزیکن\nچوار سەرۆكايەتيەكە: لە حاڵەتى جەنگدا نین\nوەزارەتى ناوخۆى عێراق لیژنەیەک رەوانەى هەرێم دەکات\nوتەبێژى کازمى لە بارەى خۆپیشاندانەکانەوە رونکردنەوەیەکى بڵاوکردەوە\nشەش وەزارەت کار لەسەر کۆبۆنى زیرەکى بەشە خۆراک دەکەن\nمستەفا كازمی بۆ پزیشكان: ئابووری عێراق هیلاكی سێ شتە\nدهۆک بەرزترین ژمارەى مردنى بە کۆرۆنا لە عێراق تۆمارکرد\nبەرەی توركمانی عێراقی: لەگەڵ ئازەربایجانین دژی ئەرمینیا\n2020.04.27 - 16:40\nبیروڕا - ئالان م نوری\nچاوپێکەوتنی کەناڵی الشرقیة لەگەڵ وەزیری نەوتی عێراق، ثامر الغضبان، کە رۆژی 25ی نیسان پەخش کرا، بۆ بینەرانی هەرێمی کوردستان وەکو خوێکردن بە بریندا وابوو. چاوپێکەوتنەکە گەلێک سەردێڕی گرنگی هەبوو، بەڵام لە هەموویان گرنگتر بەلای بەندەوە خستنەڕووی ئەوە بوو کە لە ساڵانی 2010 بۆ 2018دا قازانجی کۆمپانیا بیانییەکانی نەوت، بە تێکڕا بریتی بوو لە دۆلارێک و چل ویەک سەنت بۆ هەر بەرمیلێکی بەرهەمهاتوو. هەروەها رایگەیاند کە لەو ماوەیەدا، تێکڕای پشکی ئەو کۆمپانیایانە بە قەرەبووی تێچوون و قازانجەوە بریتی بوو لە 14.3٪ ی تێکڕای فرۆشی نەوتی عێراق. بێگومان ئەم ژمارانە تەنها بۆ بەرهەمهێنانی نەوتی عێراق، جگە لە هەرێمی کوردستانە.\nئەی هەرێمی کوردستان؟\nدەسەڵاتدارانی هەرێمی کوردستان لە 2007ەوە بە رەسمی و زۆر پێش ئەوەش بە نارەسمی بڕیارێکی سیاسییان دا کە بەمەبەستی داڕشتنی سیاسەتێکی نەوتی سەربەخۆ، خۆیان لە عێراق جیا دەکەنەوە و بەبێ رەزامەندیی مەرکەز گرێبەستی دەرهێنانی نەوت لەگەڵ کۆمپانیاکانی نەوتی جیهاندا دەبەستن. بێ گومان ئەم هەڵوێستە، سەرەڕای لاوازیی بنەما یاساییەکانی، چ لە ئاستی عێراق و چ لە ئاستی یاسا و پەیمانە نێودەوڵەتییەکانی خستنە بازاڕی نەوت لە جیهاندا، سەرەڕای ئەمە ئاکامێکی زۆر خراپی لەسەر دانوستانەکانی عێراق لەگەڵ کۆمپانیا بیانییەکان لێکەوتەوە و هەرێمی کوردستانیش و عێراقیش هەریەکە بەجیا، لە دانوستاندا لەگەڵ کۆمپانیاکاندا، گرێبەستی خراپتریان لەوە دەستکەوت کە ئەگەر بە هەماهەنگی پێکەوە ئەو سەوا و مامەڵەیەیان بکردایە.\nسەرەڕای ئەوەی ئاشکرایە دانوستانکەرانی هەرێمی کوردستان، بۆ خۆیان و کۆمپانیای حیزب و بنەماڵەیان قازانجیان لە گرێبەستەکانی هەرێم کرد، بەڵام گریمان ئەوە پاڵنەری سەرەکیی بڕیارەکانیان نەبوو و بەڵکو لە راستیدا مەبەستیان داڕشتنی سیاسەتی نەوتی سەربەخۆ و دروستکردنی ژێرخانی ئابووری وسیاسیی سەربەخۆیی کوردستان بوو… راکێشانی کۆمپانیاکانی نەوت بۆ هەرێمی وڵاتێکی ئەندام لە نەتەوەیەکگرتووەکان و بەشدار لە زۆربەی هەرەزۆری سیستەمی دادوەریی جیهانی، بەبێ رەزامەندیی دەسەڵاتی مەرکەزی ئەو وڵاتە، دەسەڵاتدارانی هەرێمی "ناچار کرد" کە زۆر زیاتر لە عێراق بەخشندە بن لە گرێبەستەکانیاندا. لە بریی سیستەمی گرێبەستی خزمەتگوزاری کە لە عێراقدا باوە، پەنایان بۆ سیستەمێکی دیکە برد کە بە بەشداری لە بەرهەمهێنان ناسراوە.\nزۆر بوون ئەوانەی لەبەر بژێوییان، ئامادەبوون لەسەر شاشەی تەلەفزیۆنەکان بڵێن گرێبەستەکانی "سیاسەتی نەوتی سەربەخۆ"ی فوول کوردایەتی باشترن لە گرێبەستەکانی عێراق و ئەوەی لە هەرێمی کوردستان دەگوزەرێت دەبێت ببێت بە نموونە بۆ هەموو عێراق. کەمیش بوون ئەوانەی کە هاووڵاتیانی هەرێمیان لە ئاکامە مەترسیدارەکانی لەدەستدانی بڕیاری سەربەخۆ و هەرزانفرۆشتنی سامانی نەتەوەیی و لەوەڕاندنی گەندەڵی لە ئاستی زۆر ترسناکدا بەهۆی ئەو سیاسەتی نەوتی سەربەخۆیە ئاگادار دەکردەوە.\nبەراورد لە نێوان عێراق و هەرێم\nبە گریمانەی ئەوەی داتاکانی ثامر الغضبان راستن و دوا داتای کۆمپانیای دیلۆیت بۆ وردبینیی داتاکانی هەرێم راستن، با بزانین داتای تێکڕای 10 ساڵەی عێراق چۆنە لە ئاستی داتای چارەکی چوارەمی ساڵی 2018 ی هەرێمی کوردستان (وەک لە راپۆرتی دیڵۆیت ئەند توش دا هاتووە):\nتێکڕای قازانجی کۆمپانیاکانی نەوت، کە لە عێراقدا بەپێی گرێبەستی خزمەتگوزاری کار دەکەن، بۆ هەر بەرمیلێک نەوتی بەرهەمهاتوو، دەکاتە 1.41 $ و تێکڕای رێژەی شایستەکانیان (تێچوون + قازانج) بۆ داهاتی فرۆشی نەوتی عێراق، لەماوەی ئەو دەساڵەدا بریتی بوو لە 14.3٪. با بزانین حاڵی کوردستان چۆن بووە؟\nلە سێ مانگی تشرینی یەکەم، تشرینی دووەم و کانوونی یەکەمی ساڵی 2018 دا، کۆمپانیاکانی نەوت لە هەرێمی کوردستاندا 40 ملیۆن و 960 هەزار و 333 بەرمیل نەوتیان بەرهەم هێناوە. ئەم نەوتەش بە تەنکەر و بە بۆری و لە دەرەوە و لە ناوخۆدا فرۆشراوە و داهاتی فرۆشتنیشی بریتی بووە لە 2 ملیار و 149 ملیۆن و 809 هەزار و 755 دۆلار. لەبەر ئەوەی داتای تێچوون نەزانراوە، گریمان نزیکەی 60 سەنت بۆ هەر بەرمیلێک لە تێکڕای عێراق زیاترە و لە کوردستاندا 10 دۆلار بۆ هەر بەرمیلێکە. بەو پێیە پشکی نەوتی تێچوو لە فرۆشی نەوت دەکاتە 409 ملیۆن و 603 هەزار و 330 دۆلار، کە دەکاتە رێژەی 19.05٪ ی فرۆشی نەوت و ئەوەش بەشی کۆمپانیاکانە.\nبە تێچوون و قازانجەوە، کۆمپانیاکانی نەوتی هەرێمی کوردستان لەو سێ مانگەدا 782 ملیۆن و 195 هەزار و 553 دۆلاریان وەرگرتووە.(بۆ مەبەستی ئەم نووسینە ئەوە پشتگوێ دەخەین کە کۆمپانیاکانی نەوت بە گشتی لە وەرگرتنی شایستەکانیان رازی نین و هەموو ساڵێک لە راپۆرتی داراییاندا بە ناتەواو لە قەڵەمی دەدەن). کەواتە رێژەی شایستەکانیان لە کۆی فرۆش بریتی بووە 36.38٪. واتە پشکی کۆمپانیاکانی هەرێم لەو سێ مانگەدا زیاد لە دوو ئەوەندە و نیوی پشکی کۆمپانیاکانی دەرهێنانی نەوت بوون لە عێراق! ئەگەر گریانەی 19.05٪ تێچوون قەبووڵ بکەین، کە ئەوە بۆ خۆی زۆر زیاد ترە لە تێچوون لە عێراقدا، ئەوا قازانجی صافیی کۆمپانیاکانی نەوت لە هەرێمی کوردستاندا دەکاتە 17.33٪ ی داهاتی فرۆشی نەوتی هەرێمی کوردستان. ئەمەش دەکاتە 9.09 دۆلار بۆ هەر بەرمیلێکی بەرهەمهاتوو. ئەمەش ئەوە دەگەیەنێت کە کۆمپانیاکانی نەوتی هەرێم نزیکەی شەش ئەوەندە ونیوی کۆمپانیاکانی عێراق قازانج دەکەن و هێشتا ناڕازیشن!\nرەنگە یەکێک بڵێت، ئەمە ناهەقییە بەرامبەر هەرێم چونکە لە پارەی فرۆشی نەوت قەرز و قۆڵە دەدەینەوە و تێچوونی هەرناردەمان زیاترە. بەڵام ئەم ژمارانەی دیلۆیت ئەند توش پێش لێدەرکردنی قەرزوقۆڵە وجۆرەها مەسرەفی دیکە وپێش تێچووی تاریفەی ناردنی نەوت بە بۆری بە خاکی تورکیادایە. بەپیی راپۆرتەکەی ئاماژەمان پێداوە، پاش دانەوەی قەرز و قۆڵە و تاریفەی ناردن، حکومەتی هەرێمی کوردستان لە ئاکامی ناردنی نەوت، بە صافی، 784 ملیۆن و 760 هەزار و 994 دۆلاری بۆ ماوەتەوە کە دەکاتە رێژەی 36.5٪ی تێکڕای فرۆش. ئەمەش ئەوە دەگەیەنێت کە شایستە بۆماوەکانی هەرێم تەنها 0.12٪ ی لە شایستەی کۆمپانیاکان زیاترە.\nئەودوای پارەی فرۆش بۆ کوێ دەچێت؟\nلەبەر ئەوەی ژمارەکان بە ئەنقەسد لە راپۆرتەکەی دیلۆیت ئەند توشدا تێکەڵ کراون، ئەوەندەی دیارە ئەوەیە کە بڕی 355 ملیۆن دۆلار دراوەتەوە بە قەرز (سوود و مایە تێکەڵن). واتە نزیکەی نیوەی بۆماوەی بەشەفرۆشی حکومەتی هەرێمە! ئەمەش ئەوە دەگەیەنێت کە لەو سێ مانگەدا نزیکەی ⅓ ی داهاتی فرۆشی نەوتی هەرێم رۆیشتووە بۆ دانەوەی قەرز.\nنرخی باوی ناردنی نەوت بە بۆری لە جیهاندا 0.50 - 0.75 دۆلارە بۆ هەر 1000 میلێک بۆری بۆ هەر بەرمیلێکە. بەڵام بۆ گەیاندنی نەوتی هەرێم بە بەندەری جیهانی تورکی، حکومەتی هەرێمی کوردستان بۆ کەمتر لە 600 میل بۆری ، 3.45 یان داوە لەم سێ مانگەدا. واتە بڕی 135 ملیۆن و 581 هەزار و373 دۆلاریان داوە، کە دەکاتە 17.27٪ بۆماوەی بەشەفرۆشی حکومەتی هەرێم.\nجگە لەوە، ئەگەر سەیری راپۆرتی مانگەکانی نیسان، مایس، حوزەیران بکەین، کە هێشتا داتای هەناردەی تانکەری تێدا ئاشکرا کراوە، دەبینین کە بۆ هەر بەرمیلێکی نەوت کە بە تانکەر نێردراوەتە دەرەوەی کوردستان بە بەراورد بە فرۆشی بۆری، بە 5.54 دۆلار کەمتر فرۆشراوە. بڕی نەوتی فرۆشراویش لە ژێر سەردێڕی (هەناردەی نەوت بە تانکەر) بریتی بووە لە 408 هەزار و 757 بەرمیل لەو سێ مانگەدا. واتە تەنها لە جیاوازیی فرۆشدا، 2 ملیۆن م 266 هەزار و 149 دۆلارمان زەرەر لێکەوتووە. هەر لە ماوەی ئەو سی مانگەشدا، بەپێی راپۆرتەکە، حکومەتی هەرێمی کوردستان 20 ملیۆن دۆلاری کرێی پارێزەری داوە بەو کۆمپانیای پارێزەرانەی کە کەیسی دانە غازیان لە دژی حکومەتی هەرێم دۆڕاند!\nکاتی خۆی وەزیری نەوتی عێراق بە وەفدی هەرێمی وتبوو، نەوت فرۆشتن تەماتە و خەیار نییە. ئەوکات سەرانی هەرێم زۆر لەو قسەیە زویر بوون. بەڵام حاڵی دەستکەوتی فرۆشی نەوتی هەرێم و قەیرانی دارایی ئێستای وای لێکردووین خۆزگە بە لێهاتوویی فرۆشیاری خەیار و تەماتە بخوازین.\nکەوتنی حیزبەکان، هەرێمی سلێمانی وەک چارەسەری ڕزگار بوون\n2020.05.11 - 22:24\nئاستی گەشەی سیاسی لە هەرێمی کوردستان\n2020.04.28 - 17:39\n2020.09.27 - 17:31\nلێدوانى بانکى ناوەندى لەبارەى رەوانەکردنى پارە لەبەغداوە بۆ هەرێم\n2020.09.26 - 10:57\nنرخی زێڕ و تمەن زیاتر دابەزین


ئەمەریکا و تالیبان بەگژیەکدا دەچنەوە\nڕۆژی شەممە بەگژداچوونەوەیەکی دەگمەن لە نێوان نوێنەرانی هێزەکانی ئەمەریکا لە ئەفغانستان و یاخیبوانی تالیبان لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکاندا ڕوویدا لەسەر پرۆسەی ئاشتی چەقبوستووی ئەفغانستان.\nپاش وتووێژێکی درێژخایان لە پشت دەرگا داخراوەکان لە مانگی دوودا ئەمەریکا و تالیبان ڕێککەوتنێکیان مۆر کرد بەمەبەستی کەمکردنەوەی توندوتیژییەکان و هەنگاونان بەرەو وتووێژی نێوان تالیبان و حکومەتی ئەفغانستان، بەڵام لەو کاتەوە هێرشەکانی ئەو گروپە زیاتریان کردووە.\nسۆنی لەگێت گوتەبێژی هێزەکانی ئەمەریکا لە ئەفغانستان، بە ڕێگای تویتەر پەیامێکی ئاراستە گوتەبێژی تالیبان کرد و گوتی هێزەکانی ئەمەریکا خواستیان پرۆسەی ئاشتی بەرەوپێش بچێت، بەڵام ئەگەر ئەو گروپە چەکدارە بەردوام بن لە زیادکردنی هێرشەکانیان ئەوا وەڵام دەدەنەوە.\nلەگێت دەشڵێت " هێرش، هێرشی تر بەدوای خۆیدا دەهێنێت، لە کاتێکدا سەرکوت کردنیش، سەرکوتکردنی لێدەکەوێتەوە. ئەگەر توندوتیژییەکان کەم ناکرێنەوە، ئەو جا بەڵێ وەڵام دەبێت بۆیان".\nئەم تویتەش وای کرد زەبیحوڵا موجاهیدی گوتەبێژی تالیبان وەڵام بداتەوە و بەڵێت ڕێگەی چارەسەرکردن دەکەوێتە سەر جێبەجێکردنی ڕێککەوتنی دۆحا.\nموجاهدیش لە تویتێکدا بە لەگێتی گوت " بە لێدوانە بێ ماناکان و وروژێنەرەکان زیان بە باردۆخی ئێستا مەگەیەنە، ئێمە لای خۆمانەوە وابەستەی بەڵێنەکانین، تۆ ڕێز لە بەڵێنەکانی خۆتان بگرە."\nتالیبان دەڵێت ئەمەریکا حکومەتی ئەفغانستانی هان نەدوە بۆ جێبەجێکردنی بەندەکانی کە پێش ڕێککەوتنەکە ئاماژەی پێکرابوو، کە تیایدا داواکرابوو 6 هەزار زیندانی ئاڵوگۆر بکرێت، 500 هەزار ئەندامی ئەو گروپە یاخیبووە لەگەڵ هەزار سەربازی ئەفغانی.


پرسیاری دوێنێ ئه‌وه‌بوو كه ئێمه چین! ئه‌مڕۆ ده‌بێ بپرسین ئێمه كێین؟ ئه‌م دوو پرسیاره پێوه‌ندی به‌وه‌وه هه‌یه كه له دوای ڕێنیسانس و شۆڕشی پیشه‌سازی و زانیارییه‌وه، مرۆڤ چ جۆره یه‌كه‌یه‌كه. له شوێندا ده‌ژی و ئاماده‌یه یا له نا-شوێن له‌ناو سیستمدا ده‌جووڵێت یا ده‌ره‌وه‌ی سیستم؟ بێگومان سیستم لێره خێزان و ئۆفیس و ئه‌و ده‌زگایانه‌یه كه له‌ڕووی كاته‌وه مرۆڤی مۆدێرنه دیسپلین ده‌كات.\nدیدێك هه‌یه وای داده‌نێت له دوای شۆڕشی كاغه‌ز و گۆتێنبێرگه‌وه تاك به ته‌واوی له گرووپه كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كانی تر جیا كرایه‌وه و بوو به یه‌كه‌یه‌كی ئۆتۆنۆم، ئۆتۆنۆم واته تاك چۆن سه‌رقاڵی خۆی و دیوی ناوه‌وه‌ی خۆی بێت یا به‌رهه‌مهێنانی تاكگه‌رایی له ڕێی كاغه‌زه‌وه.\nله دوای شۆڕشی پیشه‌سازییه‌وه مرۆڤ توانی خێرایی به‌رهه‌م بێنێت، له ڕێی ماشێنه‌وه ده‌ستكاری چه‌مكی كات/زه‌مه‌ن و شوێن/ بكات. واته مرۆڤ كۆنتڕۆڵی ئه‌و ڕووبه‌ره ده‌كات كه ماشێن و ئامێره‌كان ئاماده‌ییان تێدایه هه‌یه.\nله كۆمه‌ڵگه‌ی زانیاریدا دۆخه‌كه شتێكی تره. دۆخێك ده‌ستكاری جۆری به‌رهه‌مهێنان و فۆڕمی ده‌وڵه‌ت و ناسیۆنالیزم ده‌كات. ده‌كرێت وای لێك بده‌ینه‌وه كۆمه‌ڵگه‌ی زانیاری پرسی سنووری یه‌كلا كرده‌وه و پیرۆزییه‌كانی لێ سه‌نده‌وه. ئه‌وه‌تا مێك لوهان له ڕسته به‌ناوبانگه‌كه‌یدا ده‌ڵێت: "ئێمه له گوندێكی جیهانیدا ده‌ژین". ئه‌م ده‌سته‌واژه‌یه ده‌مانباته‌وه بۆ هه‌ردوو چه‌مكی هاووڵاتی جیهانی و گوند.\nهاووڵاتی جیهانی به‌و مانایه‌ی ئێمه له پێوه‌ندییه‌كی ڕووبه‌ڕووه‌وه به‌ره‌و پێوه‌ندی له‌گه‌ڵ تاكێكی تر له‌وسه‌ری دنیاوه له‌ڕێی شاشه‌یه‌كی بچكۆلانه‌وه ده‌چین. گوندیش له پانتایییه‌كی جیۆگرافییه‌وه، له یه‌كه‌یه‌كی به‌رهه‌مهێنه‌ره‌وه بۆ یه‌كه‌یه‌كی زانیاری به‌خش و ئه‌لیكترۆنی یا له دۆخی نائاگاییه‌وه بۆ دۆخی ئاگایی.\nئاسایش و كۆمه‌ڵگه‌ی زانیاری\nیه‌كێك له پرسیاره ئاڵۆزه‌كانی ناو ژیانی مۆدێرنه پرسیاری ئاسایشه، ئاسایش چۆن به‌رهه‌م دێت؟ چۆن دابه‌شی ده‌كه‌یته‌وه؟ ژیانی مۆدێرنه به‌وه ناسراوه كه ئاڵۆز و پڕ له ململانێیه، دابینكردنی ئاسایش له‌ناو ئه‌و فۆڕمه‌ی ژیاندا پرۆسه‌یه‌كی سه‌خت و تێكه‌ڵه. وا دیاره كه ده‌وڵه‌ت وه‌ك دامه‌زراوه ئه‌كته‌رێكی گه‌وره‌یه له به‌رهه‌مهێنانی ئاسایش، به‌ڵام راستییه‌كه‌ی له دنیای مۆدێرنه‌دا له تاك و گرووپه كه‌مینه‌كانه‌وه تا ده‌گاته كولتوور و فه‌رهه‌نگ و بڕاند و كایه‌ی ئابووری و دیپلۆماسی و وه‌رزش، ئاسایش به‌رهه‌م دێنن و دابه‌شی ده‌كه‌نه‌وه!\n"هێنری كیسنجه‌ر" پێی وایه، هه‌موو ئه‌و هه‌ڵسوكه‌وت و ڕه‌فتارانه‌ی كۆمه‌ڵگه بۆ پاراستنی خۆی له مانه‌وه و بچووك نه‌بوونه‌وه ده‌یانكات، جه‌وهه‌ر و كرۆكی ئاسایشن. ئه‌م دیده زیاتر دیدێكی ڕیاڵیزمانه‌یه! كیسنجه‌ر خۆی باوكی قوتابخانه‌ی ڕیاڵ پۆڵه‌تیكسه و له روانگه‌ی قوتابخانه‌كه‌یه‌وه ئاسایش ده‌بینێت و دابه‌شی ده‌كاته‌وه و ده‌یبه‌ستێته‌وه به چه‌مكی زانیاری.\nله دنیای ئه‌مڕۆدا بڕێكی گه‌وره‌ی ئاسایش له‌ڕێی "نه‌رمه‌هێز"ـه‌وه به‌رهه‌م ده‌هێنرێت، نه‌رمه‌هێز به مانای ئه‌وه‌ی به‌بێ به‌كارهێنانی هێز ئارامی و دڵنیایی هه‌م بۆ ده‌وڵه‌ت و هه‌میش بۆ ئه‌ندام و گرووپه جیاوازه‌كانی ناو ده‌وڵه‌ت دیاری بكه‌یت. پرۆسه‌كه بریتییه له گۆڕینی دۆخی نائاسایش Desecuritizationیان ئه‌و پرسه‌ی كه به ئاسایش دانانرێت بێته گۆڕین و به ئاسایش دابنرێت! لێره‌وه فه‌رهه‌نگ و بازاڕ و كارخانه و میدیا ڕۆڵ ده‌بینن. فه‌رهه‌نگ به‌مانای ئه‌وه‌ی چۆن له‌ڕێی فه‌رهه‌نگه‌كه‌ته‌وه به‌وانی تر ده‌ڵێیت من یه‌كه‌یه‌كی ته‌واو پڕ له ئاسایش و ئارامیم.\nپرۆسه‌ی به ماكدۆناڵدكردنی دنیا یه‌كێكه له‌و نه‌رمه‌هێزانه‌ی ئاسایش به‌رهه‌م دێنێت. ڕاسته پرۆسه‌كه لیبڕاڵانه‌یه و له‌گه‌ڵ بازاڕ ده‌جووڵێت، به‌ڵام له زۆرینه‌ی شوێنه جیاوازه‌كانی دنیا ئاماده‌یی هه‌یه، ئه‌م ئاماده‌بوونه له ده‌ره‌وه‌ی خۆی ئاماده‌بوونی ئاسایشه بۆ ناوه‌وه‌ی یه‌كه سیاسییه‌كه.\nقه‌ته‌ڕ له‌ڕێی كه‌ناڵی جه‌زیره‌وه ئاماده‌یه، پێ ده‌چێت پرۆسه‌كه بریتی بێت له دابینكردنی ئاسایش له‌ڕێی ئاسمانه‌وه. ئه‌ڵمانیا له‌ڕێی (بی ئێم ده‌بلیو و مێرسدس و ئۆدییه‌وه)، دۆزینه‌وه‌ی بازاڕ له ده‌ره‌وه‌ی خۆت پرۆسه‌یه‌كه زیاتر ئاسایشی ناوخۆی پێ به‌رهه‌م دێت. ئه‌ڵمانیا كه‌ره‌سته‌ی جوانكاری كۆمپانیاكانی (بالێ و نێڤیا) به‌رهه‌م دێنێت، به‌ڵام نایه‌وێت ئاسایشی پێ به‌رهه‌م بێنێت!\nوه‌رزش كایه‌یه‌كی تری ناو ژیانی مۆدێرنه‌یه كه له‌گه‌ڵ كایه‌ی گشتی له پێوه‌ندیدایه، به‌ڕازیل یاریكه‌ر ده‌نێرێته ده‌ره‌وه به‌تایبه‌ت یانه ئیسپانییه‌كان، ده‌كرێت بڵێین وڵاتێكه ده‌یه‌وێت له‌ڕێی تۆپی پێوه ئاسایش به‌رهه‌م بێنێت. ڕووسیا ئه‌مساڵ له‌ڕێی جامی جیهانییه‌وه هه‌وڵی دا خۆی وه‌ك یه‌كه‌یه‌كی ته‌واو پڕ له ئارامی و ئاسایش پێشانی دنیا بدات.\nجه‌ژن و ڕووبه‌ری گشتی و كۆمه‌ڵگه‌ی زانیاری\nراستییه‌كه‌ی ده‌كرێت ئێمه جه‌ژن وه‌ك ڕووداو به پرۆسه‌ی مه‌سره‌فگه‌رایی و كرێخۆری ببه‌ستینه‌وه. فه‌رهه‌نگی مه‌سره‌فگه‌رایی دنیای ئێمه فه‌رهه‌نگێكی ده‌سته‌گه‌رایی و به كۆمه‌ڵه! ده‌سته‌گه‌رایی به‌مانای ئه‌وه‌ی ئێمه هه‌موومان به كۆمه‌ڵ و به‌یه‌كه‌وه پێوه‌ندی به ڕووبه‌ری گشتییه‌وه ده‌كه‌ین و زانیاری به‌ده‌ست دێنین و دابه‌شی ده‌كه‌ینه‌وه. هه‌موومان به‌یه‌كه‌وه ده‌چین بۆ سه‌یران، بازاڕ، ئیسكان، سه‌هۆڵه‌كه، مۆڵه مۆدێرنه‌كان و چایخانه و ئیسراحه‌تخانه‌كان! به‌ڵام له‌ناو ئه‌و ڕووبه‌ره گشتییانه‌دا دابه‌شبوون و پارچه پارچه‌بوونێكی گه‌وره ئاماده‌یی هه‌یه، پێ ده‌چێت به‌شێكی ئه‌م دابه‌شبوونه پێوه‌ندی به دنیای سه‌رمایه‌داری و بازاڕ و كۆمه‌ڵگه‌ی زانیارییه‌وه هه‌بێت.\nبازاڕ لێره وه‌ك بونیادێكی لیبڕاڵ ڕۆڵ ده‌بینێت له پرۆسه‌ی پارچه پارچه‌بوونه‌كه‌دا، له ئیسكان وه‌ك ڕووبه‌رێكی گشتی نرخی چایه‌ك ته‌نیا (٥٠٠) دیناری عێراقییه، به‌ڵام له كۆسته‌ریكا كافێ ئه‌م نرخه ده‌گاته ده ئه‌وه‌نده. ڕووبه‌ری گشتی له دنیای ئێمه‌دا به‌ته‌واوی ڕووبه‌رێكی مردوو و بێ زانیارییه! هیچ هه‌نده‌سه‌یه‌كی كۆمه‌ڵایه‌تی و ئابووری بونیاد و بكه‌ره‌كانی ناو ڕووبه‌ره‌كه به‌یه‌كه‌وه نابه‌ستێته‌وه. ڕاسته ئێمه به كۆمه‌ڵ ده‌جووڵێین و پێوه‌ندی به ڕووبه‌ری گشتییه‌وه ده‌كه‌ین، به‌ڵام راستییه‌كه‌ی هیچ پێوه‌ندییه‌ك له‌ناو ئه‌و ڕووبه‌ره‌دا به یه‌كتریمانه‌وه نابه‌ستێته‌وه و به‌یه‌كه‌وه‌مان نالكێنێت و له یه‌كترمان نزیك ناكاته‌وه.