مەرگی شێرکۆ بێکەس لە نێوان کوفرو ئیماندا – Denegkan\nمەرگی شێرکۆ بێکەس لە نێوان کوفرو ئیماندا\nbyعه‌لی\tAugust 28, 2013\tگشتی\nئەم وتارە نە ڕەخنەی ئەدەبیە و نە هەڵسەنگاندنی شاعیری گەورە بێکەسە؛ بەڵکو سەرنجێکی سۆسیۆلۆژیانەیە بۆ مەرگی کاک شێرکۆ و ئەو لێکەوتانەی لێکەوتەوە چ لای لایەنگرانی و چ لای نەیارانی پەڕگیر و ئادیۆلۆژست. هەمان ئەو تێڕوانیانە لێرەدا دەخرێنە ڕوو ئەشێ راستیش بن بۆ زۆرێک لە کاردانەوەکانی دی لای ئەو گروپە هەوادارو ئایدیۆلۆژستانە بۆ دیاردە و ڕووداوەکان لە ژیانی مەردومان لەم کوردستانەدا. واتە مەرگی ئەم شاعرەش هەروەک زۆریک لە کایە دابەشبوەکانی دیکەی کۆمەڵگەی کوردی بەسەر دینداری/بێدینی یان وردتر ئیسلامی /نائیسلامی کەوتە بەر ئەم هاوکێشە سەقەتەوە بگرە لەمەش زیاتر کەوتیشە بەر هاوکێشەیەکی ناشیرنی دیکە لەڕووی سیاسەوە ئەویش ئۆپۆزسیۆن/دەسەڵات. ئەم کورتە نوسینە هەوڵدانە بۆ خوێندنەوەی خێرای ئەو هاوکێشە بێمانایانەی گوتاری ئاینی و سیاسی ئەم دەڤەرەی ئێمە.\nلێرەدابەناچاری دەرگیر دەبین لەتەک دوو دوالیزمەدا ئەوانیش؛ شعر و ئاین و شعر و سیاسەت، ئیتر بە ئەنقەست بێت یان بە نەزانی ئەم دووانە زۆر تیکەڵ دەکرێن و جاری وا هەیە ئەوەندە مەلایەک و سیاسیەک دەم ئەکوتن لە شعر ئەوەندە شاعر قسەی خۆی نیە و رێک پێچەوانەکەشی راستە . دەرئەنجامەکەشی ئەو فەوازیە کە هەوموان گەواهیدەرین لە دوای ڕاپەڕینەوە؛ هەروا ناو بەناو لەسەر پارچە شعرێک دەکرێتە هەرا و بارگرژی سیاسی و کۆمەڵایەتی لێ دەکەوێتەوە. بەداخەوە شعرەکانی کاک شێرکۆ پشکی شێریان بەرکەوتوە لەمڕوەوە بەتایبەتی دوو پارچە شعری ئەم شاعرە (ورتە ورتێ و وەڵام یان سکاڵانامە ) بوونە هۆی نەفرەتی ئیسلامیەکان لە شیرکۆ بێکەس. بەجۆرێ هەر لە کاتی بڵاوبونەوەی (حەمە بچکۆلی بۆیاخچی) لە سەرەتای نەوەدەکانەوە تا ساتی مەرگەکەیشی وەک کەسێکی نەفرەتلێکراو و بێدین وێناکراوە لە ناوەندو ئەدەبیاتی ئیسلامی سیاسیدا.\nئەم پەیوەندیە ئاڵۆزەی نێوان شعر و ئاین کە واکەوتوەتەوە بەهۆی نوسینی شعرێکەوە شاعیرێک تەکفیر بکرێت هیچ نیە جگە دەرهێنانی جیهانی ئەدەب و شعر لە ئیستاتیکا و خەیاڵ و سپاردنی بە ئایدیۆلۆژیاو بوغزی سیاسی. واتە تۆ پەرە بە جۆریک لە جیهانبینی دەدەیت لەڕێگەی ئایدیۆلۆژیایەکەوە کە شەن و کەوی شتەکانت بۆ دەکات و هەروەها چاک وخراپ و راست و هەڵەت بۆ دەپاڵێوێ و دیاریی دەکات. لێرەدا پێوستمان بە سلاڤۆی ژیژکە بۆ خوێندنەوەی ئایدیۆلۆژیا و چۆنیەتی بەکاربردنی ئەم چەمکە بۆ بەرهەمهێنانی جیهانبینی. ژیژک لە میانی خویندنەوەی بۆ چەمکی ئایدیۆلۆژیا ، مارکس تێپەڕ دەکات بەتایبەتی خوێندنەوە بەناوبانگەکەی بەنێوی( ئایدیۆلۆژیای ئەڵمانی1846) کە لەگەڵ ئینگلێزدا نوسیویانە. لەوێدا مارکس پێداگیری لەسەر ئەوە دەکات کە مرۆڤ بەهۆی لەگەردن نانی ئایدیۆلۆژیا تووشی جۆریک لە هۆشیاری ساختە دەبێت و بەمەش توانای بینینی خودی واقع و راستیەکانی نامینێت. بەڵام ژیژک ئەولاوە تر دەڕوات هەڵبەت بە سوود وەرگرتن لە ئایدیاکانی جاک لاکانی گەورە دەروونشیکاری فەرنسی (١٩٠١-١٩٨١) ، ئەو پێیوایە مرۆڤەکان چونکە وابەستەی نەستەکانن ئیدی هەر نەستەکان ئەیبزوێنن بۆ وێناکردنی شتەکان لە واقیعدا. ئیدی لێرەدا ئایدیۆلۆژیا هیچ نیە جگە لە ئەرک بینین بۆ تەبریر هێنانەوەی ئاکارە کۆمەڵایەتی و سیاسەکان، واتە بونیادنانی راستی و واقیع لەڕێگەی باوەڕ و ئایدیۆلۆژیاوە. کەواتە لەڕێگەی ئەو باوەڕە نەستیەی هەتە تۆ دێت داوەری واقیع دەکەیت نەک لەڕیگەی خودی واقیع خۆیەوە. روونتر شیرکۆ بیکەس هونراوەیەک دەنوسێ فیسارە چیرۆکنوس بەرهەمێکی دیکە دادەهێنێت گرنگ نیە چەندە بەرهەمێکی داهێنەرانەیە یان چەند زمان خولقاندی تیادا کراوە یان وێنە هونەریەکانی چۆنن ، ئیتر ئابەم شێوەیە، بەڵکو گرنگ ئەوەیە تا چەند لەتەک ئەو راستیەدا یەکدێتەوە کە لای منە و ئایدیۆلۆژیاکەم پێداگیری لەسەر دەکات. واتە چەندە دەچێتە خانەی باشەکانی جیهانبینی من و چۆنیش دەکەوێتە بەرەی هەڵە و ناشیرینیەکانی دونیای من و جیهانبینی من.\nئاخر ئەگەر بەرچاوگیری ئایدیۆلۆژیایی نەبێت کەی ڕەوایە تۆ بەرهەم و داهێنانی شاعرێکی بەتوانا و بەئەزموون و زمان دۆڵەمەندی وەک شێرکۆ بەراورد بکەی بە شاعریکی کەم ئەزموون بەس تەنها لەبەر ئەوەی ئەم لە بەرەی ئایدیۆلۆژیای خۆتە و ئەوی دی لە دەرەوە. من خۆم و دەیان گەنجی دیکەی نێو ریزەکانی رەوتە ئیسلامیەکان لە سەرەتای نەوەدەکاندا ئەوەمان پێ وتراوە و بگرە توشی گێچەڵیش بووین هەر لەبەر ئەوەی شعری شێرکۆ دەخوێنینەوە و هی کریکار و جوتیار و کۆساری و.. هتد گرنگی پێ نادەین. دیسانەوە من دووپاتی دەکەمەوە کە کاری من بەراوردکردن نیە لە نیوان بەرهەمە ئەدەبیەکاندا و رێزم هەیە بۆ هەر شاعیریک بەڵام قسەی من لەسەر تەرازودانی ئایدیۆلۆژیە بۆ بەرهەمی ئەدەبی کە ئەمە کاری ڕەخنەی ئەدەبییە نەک کاری بڕواداری و هەڵاوێری ئایدیۆلۆژی.\nبەداخەوە هەمان شتیش راستە بۆ دابەش بوونی سەروەتی نەتەوەیی بەسەر حزبە ناسیۆنالست و عەلمانیەکان، بەجۆرێ زۆرجار گەورە شاعرێک یان داهێنەرو نوسەرێک هەر لەبەر ئەوەی لەبەرەی ئەوبەر بووە کەچی ئەمبەر نەفرەتی لێ کردوە و هەوڵەکانی نایدە گیراوە، ئەم دیاردیە زیاتر لەسەروبەندی شەڕی ناوخۆدا تەقیەوە و ڕووی ناوچەگەری پارتە کوردیە دەسەڵاتدار و بەشەرهاتوەکان بەچاکی دەرکەوت. رۆژگارێکی زۆر گەنجانی کورد دابەش بوو بوو بەسەر عەبدوڵا پەشێو و شێرکۆ بێکەس ، گوایا یەکێکیان پارتیە و ئەویدیان یەکیەتی، ئیدی لایەنگرانی ئەم نەک ئەویدیان بە شاعر نەدەزانی بەڵکو بە نەفرەتیشیان دەکرد.\nمەرگی شاعیری گەورەی کورد شیرکۆ بێکەس ئەو دابەشکردن و لایەنگیرییە ئایدیۆلۆژیەیی زەقتر کردەوە ؛ بەجۆرێ لەبری ئەوەی بۆنەی مەرگەکەی بکرێتە هەوێنی تەبایی نیشتمانی و وەک سەروەتی نەتەوەیی مامەڵە لەتەک ئەو شاعرەدا بکرێت، کەچی چ لەرووی سیاسیەوە ئەو پیاوەیان دابەش کرد لەنێوان موعارەزو دەسەڵات و چ لەرووی ئاینیەوە دیسانەوە دابەشیان کرد بەسەر بێ دین و دینداردا. روونتر گۆڕان وای پیشان دەدا کە کاک شێرکۆ دژی دەسەڵات بووەو گلەی هەبووە و ئەو لایەنەیان زیاتر زەقدەکردەوە و پارتەکانی دەسەڵاتیش بەتایبەتی یەکیەتی ئەیانویست ناسنامەی ئەندامیەتی یەکیەتی تۆختر کەنەوە. بەڵام ئەوەی زیاتر مایەیی نیگەرانی بوو دابەشکردنی ئەو پیاوە بوو بەسەر بەرەی بێدینی و کوفردا و هەروەها بێڕیزی کردنیکی زۆر بەرامبەر ئەم پیاوە لەلایەن هەوادارانی گروپە ئیسلامیەکان لە میدیا کۆمەڵایەتیەکاندا. من خۆم دەیان کۆمینتی نەشیاوم بینی دەربارەی ئەو شاعیرە نوسران بەجۆرێ نەک هەر داهێنانی ئەویان نادیدە دەگرت بەڵکو ئەوەشیان لێ دەخوینرایەوە کە کورد رزگاری بوو لە بێ ئیمان و دژە دینێک. خۆ لەسەر ئاستی فەرمیش ئەوا ڕووداوەکەی مزگەوتی گەورەی پاوە و وەڵامەکەی مەلا قادری وتارخوینی جومعە بۆ ئەو گەنجانەی ویستبویان مەراسیمیکی بۆ ڕێک خەن ،نمونەیەکە لە نەفرەتی پیاوانی ئاینی لەو شاعیرە. پاشان مەرگەکەیشی هەروا بە بێ دەنگی گوزەری کرد لە نێوەندی سیاسی و میدیایی پارتە ئیسلامیەکان ، تەنانەت لەبەر (بێدینیەکەی ) ئەوەشیان لەبیر چوو کە ئەو پشگیری ئۆپۆزسیۆن بوو لە هەندێ هەلوێستیدا. بەڵام چونکە وەسیەتننامەکەی جۆریک بوو لە شکاندنی هەندی مەراسیمی ئاینی تەقلیدی ، ئەمەیان باشتر ڕووپۆش کرا لە میدیاکانی ئیسلامیەکان و بە ئاشکرا برەو و بەو گوتارە دەدرا کە ناڕازیە لە جێ بەجێ کردنی وەسیەتنامەکەی.\nدواجار ئەوەی دەمەوێت دووپاتی بکەمەوە ئەوەیە لەلایەک ، شعر بەجێ بهێڵین بۆ کەسانی بواری خۆی و لەوە تێبگەین کە زمانی ئەدەب زمانی ئاسایی نیە و زمانی خەیاڵە، بەبینینی هەر دەستەواژەو دەربڕینێک کە بەڕووکەش دژە دین بێت ناکرێت تەکفیری نوسەرکەی بکەین. لەلایەکی دیکەشەوە بتوانین هەڵاویری ژیانی کەسیەتی وبەرهەمەکەی بکەین ، ئەگەر شێرکۆ ئاراستەیەکی سیاسی یان ئاینی هەبێت ناکرێت ئێمە بەم پێودانگە بەرهەمەکانیشی بپێوین. بەداخەوە لە میژووی ئاینەکان بەگشتی و ئیسلام بەتایبەتی قوربانی گەورە دراوە و بەهۆی تیکەڵکردنی ئەو دووبوارەی سەرەوە، ناوگەلێکی وەک حەلاج و سەهرەوەردی و ئەبوعەلای معەری، خەیام و دەیانی دیکە نمونەی ئەو قوربانیانەن کە کەوتونەتە بەر نەفرەتی تێگەیشتنی باوی دین هەشیان بووە لەم پێناوەدا ژیانی داناوە.\nPrevious جیهاد دڵپاک ، جیهانێکی پڕ له جوانی و داهێنان\nNext ئەنجومەنی پاراستنی ژینگە و مافە گشتییەکان …2


عەباسە، لە ئەفغانستان چ باسە؟!.. فازیل شـەوڕۆ – Dengekan\nbyFazil Sawro\tAugust 13, 2021\tGeneral, Opinion\nلەبەر پێگە ئیستراتیژی و بازرگانییەکەی، وەک سەرەڕێی قەتاری ئاوریشم، ئەفغانستانی حەشیمەت (٣٧) ملیۆن کەس، لە ناوەڕاستی ئاسیادا، لە دێرینەوە، تەماحکاران چاویان لەسەر بووە، ئەسکەندەری مەقدۆنی لە سەدەی چوارەمدا داگیری کردووە و لە سەدەی دەیەمیشدا بوون بە ئیسلام و مەغۆلییەکانیش لە قەتل و عام کردن و کاولکردنیدا تەقسیرییان بەو وڵاتە نەکرد.\nڕێک وەک زاراوەی کوردستان، ئەفغانستان ـ کە (٣٤) ولایەتە، واتا زێد و نیشتمانی ئەفغانییەکان، کە ئیمڕۆ (٦٢٪)ی دانیشتوانی پێکدەهێنن و پێیان دەڵێن (پشتوونی)، ئەوانی دی، لە (٣٧٪)ی تاجیک و (٩٪)ی هزارن و باقیەکەی قەم و قیلەی دیکەن. لە (٩٠٪)ی دانیشتووانەکەی سوونە مەزهەبن. ئەم وڵاتە (٦٥٢) هەزار کیلۆمەتر چوارگۆشەیە، دەوورە دراو بە (٦) وڵات، چونکە داخراوە و لەسەر دەریا نییە و هەمیشە شەڕی تێدابووە، باری ئابووری باش نییە گەرچی بەرهەمی کشتوکاڵی و نەختێ نەوت و گاز و زێڕ و زیوو و یۆڕانیومیشی هەیە.\nمیژووی هاوچەرخی ئەو وڵاتە، بە کۆتایی هاتنی حوکمی پاشایەتی محەمەد زاهیر شا، لە ساڵی ١٩٧٣ وە دەست پێدەکا، کە دوایین میراتگری بنەماڵەی حەمەشای دورانی بوو. لە شەستەکانی سەدەی ڕابردوودا، حزبی شەعبی نیشتمانیی ئەفغانی، کە ڕەوتێکی سەر بە مارکسیی چەپڕەبوو، تەواو بووژانەوە، باڵێکی ئەو حزبە لە ساڵی ١٩٦٧ کوتادایەکی سەربازی کردوو و محەمەد داودخان بوو بە سەرۆک وەزیران، بەڵام هەر حزبە ماڕکسییەکەی خۆی، بە ڕێبەرایەتی نوور محەمەد تراقی، بە توومەتی گەندەڵچییەتی، داودخان و خانەودەکەی لە سێدارەدا و ناوی وڵات بوو بو کۆماری دیموکراتی ئەفغانستان. ئەم ڕووداوانە بوونە هۆی هەڵگیرسانی شەڕی ناخۆ، بۆیە زوو یەکێتیی سۆڤیەتی ئەو کات، دوای ساڵێک بە پشتیوانی دەزگای زانیاریی (ک. ب. ج ) نزیکەی (٧٠٠) لە ئەفسەر و چەکدارانی خۆی، لە پۆشاکی ئەفغانیدا، ڕەوانەی کابول کردو وردە وردە ، حکومەتی سۆڤییەت خۆی خزاندە هەموو جوومگەکانی سەربازی و سیاسی و ئابووری و دیبلۆماتی ئەو وڵاتە، تا کار گەیشتە ئەوەی هێزی سەبازی خۆی بە تۆپ و تانک و فڕۆکە، بنێرێتە ئەوێ، بەوەش یەکەم قۆناغی شەڕی دەساڵەی نێوان ئەفغانە ئیسلامییە دژە شوعییەکان و هێزی سۆڤیەت دەستی پێکرد و بە هەزاران هەزار کوژراو بریندار لە هەردوو لا بوونە قوربانی و وڵاتیان کاولکرد.\nسەڕەرای ئەوەی کە یەکێتیی سۆڤیەت، دووەەمین هێزی سەربازی هەبوو لە جیهان، لە شۆباتی ١٩٨٩ ناچارکرا، بە نشووستی، هێزەکانی لە ئەفغانستان بکێشێتە و خۆی دوورە پەرێز نیشان بدا. لە لایەک سەربازەکانی یەکێتیی سۆڤییەت، لەو کەژ و شاخ و داخە عاسێیانەی ئەو وڵاتە شارەزا نەبوون و دەرەقەتی گەریللا ئیسلامییە موجاهیدەکانیان نەدەهاتن، کە وەک خاوەن باوەڕ و خاوەن خاک دەجەنگان، لە لایەکی دیکەوە، گەریللا موجاهیدەکان، بە ڕەزامەندی جیمی کارتەری سەرۆکی ئەمەریکا، چەک و جبەخانە و کۆمەکی زۆریان بۆ چوو، لە لایەن وڵاتانی سعوودیە و پاکستان و چیین و ئەمریکا، لە فیشەکەی ئاسایی بگرە تا مووشکەی دژە تانک و دژە فڕۆکە و چەکی پشکەوتوو، تەنانەت جەنگاوەریشیان لە وڵاتانی ئیسلامییەوە، وەک موجاهید بۆ ڕەوانە دەکردن. هەر ئەمەش بووە، سەرهەڵدانی بزووتنەوەی قاعیدە و دەرکەوتنی ئوسامە بن لادن، وەک سەرکردەیەکی دیاری ئەو گەریللایانەی دژی سۆڤیەت و حکومەتەکەی کابول دەجەنگان.\nدوای هەرسهێنانی یەکیتیی سۆڤیەت لە ١٩٩١، چەکدارانی بزووتنەوەی تاڵەبان، بە ڕێبەرایەتیی مەلا عومەر، توانیان دەست بە سەر تەواوی خاکی ئەفغانستان دابگرن بە کابولی پایتەختیشەوە و شەریعەتی ئیسلامی بکەن دەستووری ئەو وڵاتە. بەڵام کاتێک بزووتنەوەی قاعدە، لە ساڵی ١٩٩٨، دوو تەقینەوەکەی سەفارەتەکانی ئەمەریکای لە تەنزانیا و کینیا ئامانجامدا و لە نێوان ٤٠٠ بریندارو سووتاو دا، ٢٢٤ کوژراو لە ئەمەریکییەکان و غەیرە ئەمەرکی هەبوو، هاوکێشەکان سەرلەبەر ئاوەژوو بوونەوە و بێڵ کلنتۆنی سەرک کۆماری ئەمەریکا، ئەفغانستان و سودانی دایە بەر مووشەکی کرۆزی دوورهاوێژ و دەروازەی شەڕ و پێکدادانێکی خوێناوی لە نێوان خەڵکی ئەفغان و ئەمەریکا و هاوپەیمانییەکانی خرایە سەرپشت. تا ئەم ساتەوە ئەو شەڕە هەر بەردەوامە!\nشەڕی سەربازیی ئەمەریکا لە ئەفغانستان، لە مێژووی نوێدا، بە درێژترین شەڕی ئەمەریکا دادەنرێت کە (٢٣) ساڵە بەردەوامە، دوای شەری (١٤) ساڵەی ڤێتنام(١٩٦١ – ١٩٧٥) و شەڕی (٩) ساڵەی عێراق (٢٠٠٣ – ٢٠١١) ، زۆر لەسەربازەکانی ئەمەریکا لەو نەوەنە کە لەسەردەمی ئەو شەڕەدا لە دایک بوون!\nهێڕشە فڕۆکەوانییەکانی بزووتنەوەی قاعیدە لە ١١ی سپێتەمبەری ٢٠٠١، بۆ سەر تاوەرەی بازرگانی جیهانی و مۆڵگەی پنتاگۆن و چەند بنکەیەکی دیکەی ئەمەریکی، کە بوونە هۆی کۆژرانی (٢٩٩٦)کەس و برینداربوونی نزیکەی (٢٥) هەزاری دیکە، جگە لە زەرەرو زیانە مادییەکان، ئەمەریکای تووشی کاردانەوەیەکی هیستیری کرد و قۆناغێکی سەخت و خوێناویی لەو دۆژمنکارییە دەستی پێکرد.\nجۆرج دەبلیوو بوش، بە فەرمی ئیعلانی شەڕی کرد لە گەڵ ئەفغانستان و هاوپەیمانییەکی جیهانی لە گەڵ (٤٢) وڵات پێکهێنا. ئەمەریکا، ناوی عێراق و ئێران و کۆریایی باکوریشی خستبووە نێو دۆسیەی سێ شەیتانە شەڕانییەکان. بە هەموو هێز و جەبەرووتی خۆیان کەوتنە پەلاماردانی جەنگاوەر و خەڵکی سیڤیلی ئەفغانستان، سەرەتا هەر دە تا بیست هەزار سەربازێکی شەڕکەری مەشقپێکراویان ڕەوانەی ئەو وڵاتە کرد، بەڵام چونکێ ڕۆژ دوای ڕۆژ، شەڕ و پێکدادەنەکان دژوارتر و خوێناویتر دەبوون و نە حکومەتی ئەفغانی و نە ئەمەریکا دەروەستی موجاهیدە جەنگاوەرەکان نەدەهاتن، سەرەڕای باڵادەستییان لە چەکی پێشکەتوو و توانا و هێز، هەستان بە ناردنی هێزی سەربازی زۆرتر بۆ ئەو وڵاتە، سەرۆکایەتیی هەردوو بووش (باوک و کوڕ) کۆتاییان هات، ئەو شەڕە کۆتایی نەهات، تا وای لێهات باڕاک ئۆباما لە ساڵی ٢٠١٢ نزیکەی (١٠٠) هەزار سەربازی ڕەوانەی بەرەکانی شەڕ کرد لەو وڵاتە. کاتێک دۆناڵد ترمپ بوو بە سەرۆکی ئەمریکا، گوتی” بابە، ئەو شەڕە نێو خێڵ و تایفەکانی ئەو وڵاتەیە، ئێمە چیمان لەوان داوە، دەبێ هێزەکانمان بکشینینەوە و کوڕی خۆمان بۆ خەڵک بە کووشت نەدەین”، جا وردە وردە هێزەکانی لەو وڵاتە کشاندەوە، کە جۆو بایدن، لە دوایین هەڵبژاردن دەرچوو و جێگەی ترەمپی گرتەوە، ژمارەی هێزەکانی ئەمەریکا، لەوێ هەر (٢٥٠٠) چەکدارێک مابوونەوە.\nکاتێک بایدن پێش نزیکەی مانگێک، بریاری کشانەوەی تەواوی هێزەکانی خۆی دا لە ئەفغانستان، چەکدارانی بزووتنەوەی تاڵەبان، زۆر بە حەماسەتەوە دەستیان کرد بە هێڕشکردن و چالاکیی چەکداریی لە ناوچەکانی خۆیان، تا بەگوێرەی دواین ڕاپۆرتی (CNN)، تا ١٢ی ئەم مانگەدا، توانیویانە (٦٥٪)ی خاکی ئەفغانستان بخەنە ژێر دەسەڵاتی خۆیان. سوپای ئەفغانییەکان، ئەگەرچی هێزی ئاسمانی ئەمەریکی پشتیوانیان دەکات و ڕۆژانە بۆمبارانی ئەو شاخ و داخ و شارانە دەکەن، زۆر ورەیان دابەزیووە و بە هاسانی، لە زۆر شوێن بێ شەڕ خۆ دەدەن بەدەستەوە و ئاڵای سپی هەڵدەکەن.\nدەزگای هەواڵگەری ئەمریکا پێشتر، وای مەزەندە کردبوو بە (٦) مانگ، چەکدارانی تاڵەبان تەواوی ئەفغانستان بگرنەوە، بەڵام هەر ئیمڕۆ، دەڵێ ڕەنگ بێ (٩٠) ڕۆژی دی نەبا و کابولی پایتەخت بکەوێتە ژێر دەستی تاڵەبان.\nئەگەرچی، گفتوگۆیەکی ساردوسووڕ، لە قەتەڕ لە نیوان نمایندەی حکومەتی ئەفغانی و نوێنەرانی تاڵەبان هەیە، بەڵام پێناچی بگەنە ئەنجامێک خیری هەمووانی تێدا بێ و ئاوێک بەو ئاگرە دابکات.\nدوایین پرسیاریان، لە بایدنی سەرۆکی ئەمەریکا ئەوەبوو:( ئەگەر تاڵەبان، هەموو ئەفغانسانی گرت، هەڵوێستت چی دەبێ؟)\nلە وەڵامدا گوتی:(ئێمە، بریاری کشانەوەی هێزەکانی خۆمان لەو وڵاتە داوە، بەبێ هیچ “ئەگەر و مەرجێک”!)\nئێمڕۆ، کە هەوالەکانی ئەو وڵاتە خێر لە خۆ نەدیوە، بوونەتە مانشێت و سەردێڕی دەنگ و باسەکان، قسە و باسی زۆر دەکرێ. لێکدانەوەکان فرە ئاواز و نەغمە و بۆچوونن. ئەوەی کە گومانی تێدانییە ئەوەیە، ئەمەریکا بە هەماهەنگی وڵاتانی ڕۆژاوا، دەیەوێت دەست لە ئەفغانستان و چەند ناوچەیەکی دیکەی ڕۆژهەڵاتی ناوەند هەڵگرێ و پتر سەرقاڵی ڕووبەرووبۆنەوە بەرپەرچدانەوەی پەرەسەندن و گەشەسەندنی هێزی وڵاتە ئابوورییە بەهێزەکەی چیین بێ. ئەو دەزانێ نەوتەکە هەر بۆ خۆیەتی و نایەوێ ڕۆڵەکانی خۆی لە پێناوی بەرژەوەندی بێبەرهەمی یان کەمبەرهەمی وڵاتانی دیکەدا بخاتە مەشەقەت و مەرگەساتەوە.\nبایدن، وەک سیاسییەکی کارامە و شارەزا، وای تێگەیشتووە، کە کێشەکانی ئەفغانسان و عێراق و سوریا و یەمەن و لیبیا، کێشەی ناوخۆیی نێوان پێکهاتەکانی خۆیانن، دەبێ هەر خۆشیان هەوڵی چارەسەرکردنیان بدەن.\nتاوەکو ئیمڕۆ، (٢٤٠٠) سەربازی ئەمەریکی و (١١٠٠)ی هێزی ناتۆ لە ئەفغانستان کوژراون و بە هەزارانیش بریندار بوون. بە ددان پێنانی خۆیان، بە (٧) سەرۆک کۆماری یەک لە دوایەکی ئەمەریکا، تا ئیمڕۆ نەیانتوانیووە، هیچ گۆڕانکارییەکی جەوهەری لەو وڵاتەدا بکەن و هیچ سەرکەوتنێکی سەربازیی یان دیپلۆماتییان تۆمارنەکردووە، جگە لە کووشتنی ئوسامە بن لادن!\nژمارەی قوربانییەکانی ئەفغانی بە (٢٦٠) هەزار کەس مەزەندە کروان و بە نزیکەی یەک ملیۆن بریندارو پەککەوتە و بێسەروشووێن. نزیکەی (٤) بۆ (٥) ملیۆن ئاوارە و دەردەدەریشیان هەیە. کەم وڵات هەیە پەناهەندە و ئاوەرەیی ئەفغانی نەگەیشتبیتێ. لە مالوێرانی و کاولکاری شار ودێ و داڕمانی باری ئابووری و دابەزینی ئاستی خوێندن و داتەپینی کەرتی تەندرووستی و لەبەریەک ترازانی جومگە کۆمەڵایەتییەکان هەر باس ناکرێن. پتر لە نێوەی قوربانییەکانی ئەو وڵاتە، ژن و منداڵ و خەڵکی سڤیلی بێ دەسەڵاتن. بەداخەوە کە چۆڕاوگەی خوێنەکەش هەر بەردەوامە.\nپرسیارە، ئاڵۆزەکە ئێستا ئەوەیە، ئەگەر ئەفغانستان دیسان بوو بە ئەمارەتێکی ئیسلامی، ئایا وەکو جاری یەکەم دەبێتەوە مۆڵگەی ئیسلامییە توندڕەوەکان و بنکەی هێڕشکردنە سەر وڵاتانی دیکە؟ وڵاتەکانی دەرودرواسێ هەڵویستیان چی دەبێ؟ ئەو ئیماراتە هەر لە نێو چوارچیوەی ئەفغانستاندا دەبێ، یان وەک بەهاری عەرەبی تەشەنەدەکات و پڕشکی دەپەڕێتە وڵاتانی دیکەش؟ ئایا خەڵکی ئەو وڵاتە دوچاری ئەبلوقەی دەرەکی دەبنەوە یان هێندێ وڵاتی وەکو هیندستان و ئێران و قەتەر…. بە فەرمی ددانی پێدادەین وەک حکومەتێکی سەربەخۆ؟ ئەدی نەتەوە یەکگرتوەکان هەڵوێستی چی دەبێ؟\nئایا ئەمارەتی نوێی ئەفغانستان، چ کاریگەرییەکی دەبێ لەسەر پەیوەندیی نێوان ئێران و ئەمەریکا و تورکیا و سعودیە و قەتەر، هەریەکەی بەجیا؟\nئەگەرچی ئایندەی ئەو وڵاتە ڵێڵە و دیار نییە، بەڵام ئەوەی دیارە ئەوەیە کە کێشەی ئەفغانستان تەنها بە ئەقڵمەندی و لێکتێگەیشتن و قبوڵکردنی یەکدی چارەسەر دەکرێ. ئەزموونی شەڕی (٢٥) ساڵەی دوایی سەلماندی کە دوو وڵاتە زڵهێزەکەی جیهانیش هیچ هێمنی و ئارامی و خۆشگووزەرانییەکیان بەو وڵاتە نەبەخشی. جگە لە خوێنڕشتن و ماڵوێڕانی.\nئیمڕۆ، بۆ هەر دووسەر نەفەری ئەفغانی، مینێک چاندراوە و بای دووجاران قڕکردنی کۆی خەڵکی ئەو وڵاتە چەک و جبەخانە ئامارکراوە. ئەگەر هەموو وڵاتانی جیهان دەستی کۆمەک و یارمەتی بۆ ئەو وڵاتە درێژ بکەن، چونکە کاوکارییەکە هێندە گەورەیە، پێویستی بە شەش حەوت ساڵێکە تا لەسەر پێی خۆی ڕاوەستێتەوە. خەڵکەکەشی بیست سی ساڵییان دەوێ، تا ئاسەوارە ناخۆشەکانییان لە دەرووندا دەسڕێتەوە و ناخۆشییەکانیان لەبیر دەچێتەوە. خەڵکێکی زۆر دەست و قاچیان پلاستیکە و دەروونیان پشێووە و نەخۆش و زامدارن.\nهێندێک لە کوردەکان و عیراقییەکانیش، دووبارە بوونەوەی شانۆگەرییەکەی ئەفغانسان، لە عێراق بە دوور نابینن، چونکە تاکو ئێستا داعش و پشتیوانەکانی لە ناوەچەکە هەن و خەریکی خۆ خڕکردنەوەن و کەش و هەوای ئەو دوو وڵاتیش لە زۆر ڕووە وێکدەچن. شیکەرەوەیەکی سەربازیش گوتویەتی، تاکو ئێستا سوپای عێراق بە تەواوەتی هەڵنەستاوەتەوە سەر پێ و دووبارە بوونەوەی ڕووداوەکانی ساڵی ٢٠١٤ بەدوور نازانێت!\nPrevious تره‌یله‌ری فیلمی سینەمایی “ئەزموون” لە دەرهێنانی شەوکەت ئەمین کورکی بڵاوکرایه‌وه\nNext رەگەزپەرستانی تورکیا داوای کوشتنی پەنابەرانی سوریا دەکەن.. رەزا شوان


👁 ئەم بابەتە 2,643 جار بینراوە\n👁 ئەم بابەتە 3,710 جار بینراوە\n☂ سوپای پاسداران پارت و رێکخراوەکان\n📅 کاتی تۆمارکردن Jan 26 2011 9:12PM\n... [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 0 0 ✔ 60% ✍ هـ.ب. 26-1-2011 21:12:10\n🌳 سوپای پاسداران ژینگەی چیای شاهۆ لەناو دەبات ژینگەی کوردستان\n📅 کاتی تۆمارکردن Oct 12 2018 9:47AM\nسوپای پاسداران نزیکەی 10ساڵە بە ئۆپەراسیۆنە جیاجیا [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 2 0 ✔ 99% ✍ هـ.ب. 12-10-2018 9:47:50\n📝 سوپای پاسداران هێرشە تێروریستەکەی بۆ بنکە و بارەگاکانی حیزبی دیموکراتی کوردستان لە ناو خاکی هەرێمی کوردستانی گرتە ئەستۆ بەڵگەنامەکان\n📅 کاتی تۆمارکردن Sep 23 2018 7:52PM\nلە ڕاگەیەندراوی سوپای پاسدارانی ئێران کە ڕۆژی یەکش [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 1 ✔ 95% ✍ م.ب. 23-9-2018 19:52:49\n📝 سوپای پاسداران وردەکاریی هێرشەکەی کۆیە بڵاودەکاتەوە بەڵگەنامەکان\n📅 کاتی تۆمارکردن Sep 9 2018 12:18PM\nدەقی راگەیێندراوەکەی سوپای پاسداران لەدوای کردەوە [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 1 ✔ 91% ✍ هـ.ب. 9-9-2018 12:18:10\n📅 کاتی تۆمارکردن Jun 30 2019 10:31PM\nلە پیرانشاری ڕۆژهەڵاتی کوردستان سوپای پاسداران و ح [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 1 ✔ 93% ✍ ج.ع.ئـ. 30-6-2019 22:31:43\n📅 کاتی تۆمارکردن Jan 20 2020 11:31PM\nپەڕینەوەی سوپای پاسداران و هێنانیان بۆ ناو خاکی با [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 3 0 ✔ 99% ✍ ج.ع.ئـ. 20-1-2020 23:31:35\n📝 کوشتنی دوو شارومەندانی کورد لە لایەن سوپای پاسداران بەڵگەنامەکان\n📅 کاتی تۆمارکردن Apr 30 2018 12:12PM\n👁 ئەم بابەتە 2,866 جار بینراوە\nبەردەوامی کوشتنی شارومەندانی کورد لە لایەن سوپای پ [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 1 1 ✔ 99% ✍ م.ب. 30-4-2018 12:12:25


لە بۆردومانێكی هاوپەیمانی عەرەبی 22 منداڵی تری یەمەنی كوژران – knwe.org\nسەرەکی » دۆسێ » لە بۆردومانێكی هاوپەیمانی عەرەبی 22 منداڵی تری یەمەنی كوژران\nنەتەوە یەكگرتووەكان ئیدانەی دەكات\nلە بۆردومانێكی هاوپەیمانی عەرەبی 22 منداڵی تری یەمەنی كوژران\nرەوتەكان- بەشی هەواڵ\nبەرپرسێكی باڵای نەتەوە یەكگرتووەكان، ئیدانەی كوژرانی 22 منداڵ و چوار ژنی كرد كە لە هێرشێكی ئاسمانی هاوپەیمانی عەرەبی بە سەركردایەتی سعودیە لە یەمەن لە 23ی ئابی 2018 ئەنجامدرا.\nئەو ژن و منداڵانە دەیانویست هەڵبێن لەو شەڕەی لە ناوچەی درەیهیمی باشووری بەندەری حودەیدە بەرپابوو، كاتێك هێرشێكی ئاسمانی ئۆتۆمبێلە نەفەرهەڵگرەكەی كردبوونە ئامانج.\nمارك لوۆك، یاریدەدەری سكرتێری گشتی نەتەوە یەكگرتووەكان بۆ كاروباری مرۆیی رایگەیاندبوو، بۆردومانێكی تر لە 23ی ئابی 2018دا بووە مایەی كوژرانی چوار منداڵی تر.\nئەمەش دوای چەند هەفتەیەك بوو لە كوژرانی زیاتر لە 40 منداڵ لە بۆردومانێكدا كە ئۆتۆمبێلە نەفەرهەڵگرەكەیانی لە باكووری پارێزگای سەعدە كردبووە ئامانج.\nهاوپەیمانی عەرەبی بە سەركردایەتی سعودیە كە پشتوانی لە حكومەتی یەمەنی دەكات لە دژی چەكدارە حوسییەكان، هیچ كۆمێنتێكی لەسەر هێرشەكەی ئەم دواییە، بڵاونەكردبۆوە.\nهاوپەیمانی عەرەبی پێداگرە لەسەر ئەوەی كە بە ئەنقەست مەدەنییەكان ناكاتە ئامانج، بەڵام رێكخراوە مافپەروەرەكان هاوپەیمانییەكە بە بۆردومانكردنی بازاڕ و خوێندنگە و نەخۆشخانەكان و ناوچەكانی جێنیشتەجێی هاوڵاتیان، تۆمەتبار دەكەن.\nچی لە حودەیدە روودەدات؟\nهەواڵەكە یەكەمجار لەلایەن میدیاكانی سەر بە حوسییەكان بڵاوكرایەوە و میدیاكان دیمەنێكیان خستبووەڕوو كە دەڵێت، قوربانیانی هێرشەكەی ئەم دواییەن.\nلوۆك لە بەیاننامەیەكدا لە 24ی ئابی 2018 رایگەیاندبوو، قوربانییەكان لەو شەڕە هەڵاتبوون كە لە دەوروبەری بەندەری حودەیدە بەرپابوو كە لەلایەن حوسییەكانەوە دەستی بەسەرداگیراوە.\nئەو بەرپرسەی نەتەوە یەكگرتووەكان، داوای ئەنجامدانی لێكۆڵینەوەیەكی بێخەوش و سەربەخۆی كردبوو لەو هێرشە ئاسمانیانەی كە دەكرێنە سەر یەمەن. راپۆرتێكی رێكخراوی «هیومن رایتس وۆچ» لە هەمان رۆژدا، هاوپەیمانی عەرەبی بە سەركردایەتی سعودیە، تۆمەتبار كردبوو بەوەی كە رێگربووە لە ئەنجامدانی لێكۆڵینەوەیەكی سەربەخۆ لەو جۆرە رووداوانە.\nهێرشەكە لەلایەن رێكخراوی (یۆنسێف)ی سەر بە نەتەوە یەكگرتووەكان و رێكخراوەكانی ترەوە ئیدانەكرابوو.\nلە مانگی حوزەیرانی رابردوو، ئەو هێوانەی لەلایەن سعودیەوە پشتیوانیان لێدەكرێت، ئۆپەراسیۆنێكی سەربازییان بۆ كۆنترۆڵكردنەوەی حودەیدە دەستپێكرد، رێكخراوە مرۆییەكانیش لەو دەمەدا هۆشدارییان دابوو لە روودانی كارەساتێكی مرۆیی.\nبەندەرەكە، تاكە رێڕەوە بۆ هاتنەناوەوەی یارمەتییەكان بۆ ئەو ناوچانەی لەژێر دەستی حوسییەكاندان لە یەمەن.\nسەرەتای مانگی ئاب چی رەیدا؟\nهێرشە ئاسمانییەكان لە یەمەن شتێكی نوێ نین، بەڵام ئەو بۆردومانەی ئۆتۆمبێلی خوێندكارە منداڵەكانی كردە ئامانج كە لە نۆی ئابی 2018 بۆ سەیران رۆیشتبوون، تەوژمێكی فراوانی رەخنە و ئیدانەی نێودەوڵەتی بەدوای خۆیدا هێنا.\nنەفەرهەڵگرەكە لە بازاڕێكدا وەستابوو كاتێك كرایە ئامانج و تێیدا دەیان منداڵ كوژران.\nلەو دەمەوە، رێكخراوەكانی مافی مرۆڤ رەخنە لە رۆڵی ئەو حكومەتانە دەگرن كە چەك دەدەنە سعودیە، ئەوەش دوای ئەوەی نەتەوە یەكگرتووەكان باسی لەوەكردبوو كە بۆمبە بەكارهاتووەكان لەلایەن ولایەتە یەكگرتووەكانەوە بە سعودیە فرۆشراوە.\nهاوپەیمانی عەرەبی كە لە دژی حوسییەكان شەڕ دەكات، لەلایەن ولایەتە یەكگرتووەكان و بریتانیا و فەرەنساوە كۆمەكی لۆجیتی و هەواڵگری پێدەگات.\nجێرمی هانت وەزیری دەرەوەی بریتانیا، بەرگری لە پەیوەندییەكانی وڵاتەكەی كردبوو لەگەڵ سعودیە و بە «هاوپەیمانێكی زۆر زۆر گرنگ» ریازی وەسفی كردبوو.\nجەنگی یەمەن بۆچی؟\nیەمەن بەهۆی ململانێكانەوە كاولكارییەكی فراوان بەخۆوەدەبینێت، بە تایبەت لە سەرەتای ساڵی 2015 كاتێك حوسییەكان دەستییان گرت بەسەر بەشێكی فراوان لە خۆرئاوای وڵاتەكە و عەبد رەبە مەسنور هادی سەرۆكی یەمەنییان ناچار كرد، بەرەو دەرەوەی وڵاتەكە هەڵبێت.\nدوای ئەوەی حوسییەكان دەستییان گرت بەسەر سەنعای پایتەخت، ئیمارات و سعودیە و حەوت وڵاتی تری عەرەبی، دەستوەردانیان لەو وڵاتەكەدا كرد لەپێناو گێڕانەوەی «حكومەتی شەرعی» بۆ پایتەخت.\nبەپێی نەتەوە یەكگرتووەكان، نزیكەی 10 هەزار كەس كە سێیەكیان مەدەنین كوژراون، و 55 هەزار كەسی تریش لە شەڕەكاندا برینداربوون.\nزیاتر لە 22 ملیۆن یەمەنی لەئێستادا پێویستیان بە یارمەتی مرۆیی هەیە كە نزیكەی 11 ملیۆنێیان منداڵن و 400 هەزاریان دووچاری بەدخۆراكی بوون، بەهۆی شەڕەكان و ئەو گەمارۆیانەی لەلایەن هاوپەیمانی عەرەبی بە سەركردایەتی سعودیەش بەسەر ناوچەكاندا دەسەپێنرێن، گەورەترین باری نائاسایی خۆراكی لە جیهانی لە یەمەن دروستبووە، ئەوەش وایكردووە نەخۆشی كۆلێرا بڵاوببێتەوە و گومانی توشبوونی ملیۆنێك كەس لە وڵاتەكەدا بێتەئارا.


ئێران ڕێگە بە چ هاووڵاتیەکی عێراقی دەدات سەفەر بکات - Mehr News Agency\nAP ١٣٩٩ Shahrivar ٢٥ ١٠:١٩\nئەنجومەنی باڵای تەندروستی عێراق ڕایگەیاند؛\nئێران ڕێگە بە چ هاووڵاتیەکی عێراقی دەدات سەفەر بکات\nبە پێی دوایین فەرمانی دەرکراو لەلایەن ئەنجومەنی باڵای تەندروستی عێراقەوە، بڕیار درا لە ئەم هەفتەوە سەرجەم ڕێڕەوە سنوورییەکانی ئێران و عێراق بۆ بازرگانی کردن بگەڕێنەوە سەر حاڵەتی ئاسایی.\nبە ڕاپۆرتی ئاژانسی هەواڵی مێهر، بە پێی دوایین فەرمانی دەرکراو لەلایەن ئەنجومەنی باڵای تەندروستی عێراقەوە، بڕیار درا لە ئەم هەفتەوە سەرجەم ڕێڕەوە سنوورییەکانی ئێران و عێراق بۆ بازرگانی کردن بگەڕێنەوە سەر حاڵەتی ئاسایی.\nئێستا لە ڕێڕەوە سنوورییەکانی کۆماری ئیسلامی ئێران لەگەڵ هەرێمی کوردستان چالاکی بازرگانی هەیە، بەڵام هاتوچۆ موسافر بە هۆی تەشەنە سەندنی ڤایرۆسی کۆرۆنا قەدەغەیە.\nبە گەێرەی دوایین هەواڵەکان تا رێکەوتی ١٧ ی خەرمانان، چالاکی بازرگانی ڕێڕەوە باشوورییەکانی مێهران، خەسرەوی و شەلەمچە لە دوو ڕۆژ لە هەفتەوە، بۆ چوار تا پێنج ڕۆژ لە هەفتە زیادی کردووە و ڕێڕەوی سنووری سوومار و چەزابە وەکوو ڕابردوو دوو ڕۆژ لە هەفتە چالاکی دەکەن.\nلە سەرجەم سنوورەکان بە پێی بڕیاری ئەنجومەنی باڵای عێراق، کەسانی ئاسایی ئیزنی هاتوچۆیان لە ئەو سنوورگەلە نییە، جگە کەسانێک کە هاوژینیان ئێرانی بێت، کەسانێک کە دایکیان ئێرانی بێت، کەسانێک کە پێشتر دانیشتووی ئێران بوون، بازرگانگەلێک کە دەیانەوێت سەفەری بازرگانیان بۆ ئێران هەبێت، سەرمایەدانەرە عێراقییەکان، خوێندکارەکان، شۆفێری عێراقی بارهەڵگرەکان، کەسنێک کە دۆسیەی پزیشکیان لە لای پزیشکی ئێرانی بێت.


هەموو ڕاپرسیەکان سەرکەوتنی ئەردۆغان لە هەڵبژاردنی سەرۆکایەتی تورکیا دوپاتدەکەنەوە – ئیسلامی\nسه‌ره‌تا/ جیهانی ئیسلامی/هەموو ڕاپرسیەکان سەرکەوتنی ئەردۆغان لە هەڵبژاردنی سەرۆکایەتی تورکیا دوپاتدەکەنەوە\n94 ده‌قه‌ی خوێندنه‌وه 1\nبەگوێرەی ڕاپرسییەکان بێت ڕەجەب تەیب ئەردۆغان سەرۆکی ئێستای تورکیا لە خولی یەکەمی هەڵبژاردنی سەرۆکایەتیدا سەرکەوتنی مسۆگەرە و ڕوونیش نییە کە هەڵبژاردنی سەرۆکایەتی پێدەنێتە قۆناغی دووەمەوە یان نا، چونکە هەندێک لە ڕاپرسییەکان پاڵپشتی بۆ ئەردۆغان تیایاندا نزیکەی ٥٠٪.\nبەگوێرەی ڕاپرسییەکی سەنتەری لێکۆڵینەوەی (ئۆ ئاڕ سی)، ئەردۆغان ٥٣.٤٪ی دەنگی دەنگدەران بۆ هەڵبژاردنی سەرۆکایەتی لە قۆناغی یەکەمی هەڵبژاردنی سەرۆکایەتی بەدەستدەهێنێت، ئەم ڕاپرسییەش لە نێوان ٢٨ی ئایار بۆ ١ی حوزەیران ئەنجامدراوە لە ٣٧ پارێزگای تورکیا و بە بەشداری سێ هەزار و ٤١٠ کەس.\nکاندیدەکانی سەرۆکایەتی تورکیا بۆ بەدەستهێنانی سەرکەوتن لە هەڵبژاردنی سەرۆکایەتی تورکیادا پێویستە ٥١٪ی دەنگی دەنگدەران مسۆگەر بکەن.\nبەگوێرەی هەمان ڕاپرسی موحەڕەم ئینجە کاندیدی پۆستی سەرۆکایەتی لە پارتی گەلی کۆماری (جەهەپە) بە بەدەستهێنانی ٢٤٪ی دەنگی دەنگدەران لەدوای ئەردۆغانەوە دێت.\nڕاپرسییەکەی (ئۆ ئاڕ سی) ئاماژە بەوە دەکات، مێراڵ ئاکشینەر کاندیدی ئیی پارتیش ١١.٥٪ و سەڵاحەدین دەمیرتاش کاندیدی پارتی دیموکراتی گەلان (هەدەپە)ش ٨٪ی دەنگەکان و تەمەل کەرەمۆلۆغلو کاندیدی پارتی سەعادەت ٢.١٪ی دەنگەکان بەدەستدەهێنێت.\nبەگوێرەی ڕاپرسییەکی تر کە لەلایەن (Remres Research)ەوە ئەنجامدراوە، ئەردۆغان زۆرترینی دەنگەکان لە قۆناغی یەکەم بەدەستدەهێنێت، و ئاماژەی بەوەش کردووە کە پێدەچێت هەڵبژاردنی سەرۆکایەتی پێبنێتە خولی دووەمەوە چونکە هیچکام لە کاندیدەکان لە خولی یەکەمدا ٥١٪ی دەنگەکان بەدەستناهێنن. بەگوێرەی ڕاپرسییەکە، ئەردۆغان ٤٢.٢٪ و ئینجە ٢٤.٦٪ و ئەکشینەر ١٦.٩٪ و دەمیرتاش ١٢.٣٪ و کەرەمۆلۆغلو ٣.٨٪ و دۆغو پێرینجەک کاندیدی پارتی وەتەن (ڤی پی) ٠.٢٪ی دەنگەکان بەدەستدەهێنن.\nئەم ڕاپرسییە دەڵێت، ئینجە لە قۆناغی دووەمی هەڵبژاردنی سەرۆکایەتیدا ٤١.٩٪ی دەنگەکان بەدەستدەهێنێت و ئەردۆغانیش ٤٢.٢٪ی دەنگەکان بەدەستدەهێنێت، و سەرکەوتن بۆ ئەردۆغان دەبێت.\nڕاپرسییەکی تر کە لەلایەن کۆمپانیای لێکۆڵینەوەی (ئەی ئاند جی)یەوە ئەنجامدراوە، ٥٥-٦٠٪ی دەنگدەران متمانەی خۆیان بە ئەردۆغان دەبەخشن، بەمەش قۆناغی دووەمی هەڵبژاردن بەڕێوەناچێت چونکە زیاتر لە ٥١٪ی دەنگدەران دەنگیان بە کاندیدێکی سەرۆکایەتی داوە.\nڕاپرسییەکی تریش کە لەلایەن (Gezici Research)ئەوە ئەنجامدراوە دەریدەخات، ئەردۆغان ٤٦٪ی دەنگەکان و ئەکشینەر ٢٥-٢٧٪ی دەنگەکان بەدەستدەهێنێت، و ئەکشینە پێش ئینجەی کاندیدی جەهەپە دەکەوێت.\nهەفتەی ڕابردوو ئەکشینەر ئەوەی وت کە ئەگەر ئینجە کاندیدی جەهەپە بێت بۆ پۆستی سەرۆکایەتی ئەوە ئەو ناتوانێت سەرکەوتن بەدەستبهێنێت. ئەوەش لەکاتێکدایە کە هەریەکە لە جەهەپە و ئیی پارتی و پارتی سەعادەت و پارتی دیموکرات هاوپەیمانییەکیان بۆ هەڵبژاردنی پەرلەمانی پێکهێنا بەڵام کاندیدەکانیان بۆ پۆستی سەرۆکایەتی جیا بوو. ئینجەش لە بەرامبەر لێدوانەکەی ئەکشینەردا وتوویەتی کە ئەگەر ئەکشینەر بچێتە قۆناغی دووەمی هەڵبژاردنی سەرۆکایەتییەوە ئەوە پاڵپشتی دەکات بەڵام لە بەرامبەر وەرگرتنی پۆستی جێگری سەرۆکدا.\nبڕیارە ٢٤ی حوزەیران هەڵبژاردنی سەرۆکایەتی و پەرلەمانیی تورکیا بەڕێوەبچێت و لە دوێنێ ٧ی حوزەیرانیشەوە دەنگدان لە وڵاتانی دەرەوە دەستیپێکردووە و تا ١٩ی حوزەیران بەردەوامیی دەبێت.\nڕەجەب تەیب ئەردۆغان کاندیدی (هاوپەیمانی گەل)ە کە لەلایەن پارتی داد و گەشەپێدان (ئاک پارتی) و پارتی بزوتنەوەی نەتەوەپەرست (مەهەپە)وە پێکهێنراوە.\nهاوکات موحەڕەم ئینجە کاندیدی پۆستی سەرۆکایەتی پارتی گەلی کۆماری (جەهەپە)یە، هەرچەندە حزبە ئۆپۆزسیۆنەکان هەوڵیاندا کە کاندیدێکی هاوبەشیان هەبێت بۆ پۆستی سەرۆکایەتی بەڵام هەوڵەکانیان شکستی هێنا و هەر حزبە و کاندیدی خۆیی بۆ ئەو پۆستە دیاریکرد.\nمێراڵ ئاکشینەر سەرۆکی ئیی پارتیش کاندیدی ئیی پارتی-یە بە کۆکردنەوەی ٥٠٠ هەزار ئیمزا و تەمەل کەرەمۆلۆغلو کاندیدی پارتی سەعادەت و سەڵاحەدین دەمیرتاشیش کاندیدی پارتی دیموکراتی گەلان (هەدەپە)یە.\nدوای بەسەربردنی ٢٨ ساڵ لە زیندانەکانی ئیسرائیلدا زیندانییەکی فەڵەستینی گیانی لەدەستدا


چاكسازی و گەشە لە لیستەوە بۆ حزبێكی بێ ئایدۆلۆژیا |\nHome ڕاپۆرت چاكسازی و گەشە لە لیستەوە بۆ حزبێكی بێ ئایدۆلۆژیا\nئاژانس- ئارام مەحموود ئەحمەد\nبزاڤی چاکسازی و گەشە دوای ئەوەی لیستەکەی لە هەڵبژاردنەکانی ساڵی 2013 بە پێی ئەو داتایانەی کۆمیسیۆنی باڵای هەڵبژاردنەکان بڵاوی کردەوە تەنها (1323) دەنگی هێنا و سەرکەوتوو نەبوو هیچ کورسییەکی پەرلەمانی کوردستان بە دەست بێنێت، لە شاری هەولێر وەكو حزبێكی سیاسی خۆی ڕاگەیاند، بەڵام تا ئێستا مۆڵەتیان لە حكوومەتی هەرێم وەرنەگرتووە.\nلە بارەی مۆڵەتی بزاڤەکەوە، محەمەد بازیانی ڕێکخەری گشتیی بزاڤی چاکسازی و گەشە بۆ ״ئاژانس״ وتی: ״تا ئێستا بە ڕەسمی لەسەر کاغەز مۆڵەتمان بە دەست نەگەیشتووە، بەڵام مومارەسەی تەواوی كاری خۆمان دەکەین. هەموو ڕێوشوێنێکی یاساییمان تەواو کردووە و تەنیا هەندێک کاری ڕۆتینی ماوە״.\nگرفتە ناوخۆییەکان و کشانەوەی بەشێک لە ئەندامان\nلە سەرەتای درووستبوونی لیستی چاکسازی و گەشە و دوای ئەوەی لیستەکە نەیتوانی لە هەڵبژاردنەکاندا سەرکەوتن بە دەست بێنێت، ژمارەیەک لە ئەندامانی لیستەکە کشانەوە، کە بەشێکیان ڕەخنەی توندیان لە چاکسازی و گەشە و ڕێکخەرەکی هەیە.\nد. عەبدولفەتاح ئەندامی لیستەكە بوو، هۆکاری کشانەوەی لە لیستەکە دەگێڕێتەوە بۆ ئەوەی بەرچاوی ڕوون نەبووە و بە ״ئاژانس״ی ڕاگەیاند، ״بەر لە کێشە ناوخۆییەکان وازم لێ هێنا، چونکە بەرچاو ڕوون نەبووم״. لای خۆیەوە هیوا جەعفەر ئەندامی پێشووی ڕەخنە لە چاکسازی و گەشە دەگرێت و دەڵێت: ״ئەو ڕەخنەیەی لە لیستەکە هەمبوو ئەوە بوو، کە من بەرپرسی پەیوەندییەکان بووم و دەبوو پەیوەندییەکان لە ڕێگەی منەوە بێت، بەڵام هەستم کرد وەک بەشی پەیوەندییەکان پشتگوێ خراوین و سەردانی چەند حزبێک کراوە و ئێمەی لێ ئاگادار نەکراوینەوە״.\nخاڵێکی تر کە بووەتە هۆی کشانەوەی هیوا جەعفەر بە وتەی خۆی ئەوە بووە، کە ״خەڵکانێک دەهاتنە ناو لیستەکەوە و دەبوونە کاندید، ئێمە نەماندەزانی ئەو کەسانە کێن، ئەمەش لە کاتێکدایە دەبوو هەموو ئەندامانی دەستەی دامەزرێنەری لیستەکە بزانن ئەو کەسە کێیە دێتە ناو لیستەکە و کاندید کراوە. تا مانگێک بەر لە هەڵبژاردنەکانیش چەندین کەسی نوێ لە لیستەکەدا کاندید کرابوون، ئێمە نەماندەزانی کێن״.\nهەروەها ناوبراو ئاماژەی بە ئەوە کرد، کە ״ئەو لیستە لەسەر ڕێڕەوی خۆی لای داوە و تەنیا بەناو چاکسازی بوو، چونکە چاکسازی وا نابێت تۆ خەڵکی خۆت پشتگوێ بخەیت، هەروەها هیچ پارت و ڕێکخراوێک نابێت دەستەی دامەزرێنەران پشتگوێ بخات، بەڵام هیچ کاتێک سەرۆکی لیستەکە ناوی دەستەی دامەزرێنەرانی نەدەهێنا، بەڵکو ناوی چەند کەسێکی دیاریکراوی دەهێنا״.\nهیوا جەعفەر لە درێژەی گلەییەكانیدا وتی: ״لە سلێمانی د. عەبدولفەتاح و مەلا محەمەد پێنجوێنی وا هەست دەکەم ستەمیان لێ کراوە، بە هۆی نادیاریی ئایدۆلۆژیا و سەرچاوەی داراییەوە ناپاکییان لەگەڵدا کرا. ئەوان لە هەر لیستێکی تردا بوونایە دەنگیان دەهێنا، بەڵام لەبەر ئەوەی خەڵک نەیدەزانی ئەم لیستە ئایدۆلۆژیا و بەرنامەی چییە و سەر بە چی وڵاتێکە و پشتیوانیی داراییان کێیە؟ لەبەر ئەوە دەنگیان نەهێنا״.\nلە بارەی کشانەوەی ئەندامانی چاکسازی و گەشە بازیانی وتی: ״هەر کەسە و پاساوی خۆی هەبوو، چونکە ئێمە لە هەڵبژاردنەکانی کوردستاندا وەک پێویست دەنگمان نەهێنا و سکاڵامان لەسەر ئەنجامی ژماردنی دەنگەکان تۆمار کرد. لە کوردستان هەڵبژاردن شەفاف نییە، ئێمە بەنیاز بووین کورسی بە دەست بێنین. پاشان کۆمەڵێک لەو هاوڕێیانەی لەگەڵماندا بوون، بۆ لیستەکە لەگەڵماندا بوون نەک حزب، چونکە هەندێک لەوانەی لەگەڵماندا بوون هیچ بڕوایان بە حزبایەتی نەبوو، چونکە ئەگەر باوەڕیان بە حزب هەبوایە لەگەڵ حزبی تر بەشدار دەبوون. لەبەر ئەوە کاتێک ئێمە بڕیارمان دا ببین بە حزب ئەوان باوەڕیان وا نەبوو بەشدار بن״.\nپاڵپشت و سەرچاوەی دارایی نادیار\nهەموو حزب و ڕێکخراوێک کە درووست دەبێت پێویستی بە پاڵپشتیی دارایی بۆ بەردەوامیی کارەکانی هەیە، ئەمەش بۆ لیست و بزاڤی چاکسازی و گەشە ڕاستە و دەوترێت تورکیا و پارتی دیموکرات یارمەتیی دارایی ئەم بزاڤە دەدەن، بەڵام محەمەد بازیانی ڕێکخەری بزاڤەکە ئەوە ڕەت دەکاتەوە.\nلە بارەی پاڵپشتیی دارایی ئەو بزاڤەوە د. عەبدولفەتاح وتی: ״ئەوانەی لە سلێمانی بووین هیچ پشتیوانییەکی داراییمان وەرنەگرتووە، بەڵام ئەگەر بەرپرسەکە، سەرۆکەکە شتێکی وەرگرتبێت ئێمە ئاگادار نین״. هەر لەو بارەوە مەلا محەمەد پێنجوێنی ئەندامی پێشووی لیستی چاکسازی و گەشە بۆ ״ئاژانس״ وتی: ״لە کاتی هەڵبژاردنی ساڵی 2013 کە ئەو لیستە بۆ بەشداری لە پەرلەمان درووست بوو، بڕیار بوو هەرکەسە تێچووی ڕیکلامەکانی خۆی بیکات، لەو کاتەدا لە هەولێر محەمەد بازیانی ئەنجوومەنێکی دارایی بۆ شاری هەولێر درووست کردبوو، بڕیاریش بوو هەموو پارێزگایەک ئەنجوومەنی تایبەتی خۆی هەبێت بۆ خەرجییەکانیان״.\nلە بارەی ئەوەی دەوترێت تورکیا و پارتی دیموکرات پاڵپشتیی دارایی بزاڤی چاکسازی و گەشە دەکەن، پێنجوێنی وتی: ״ئاگاداری ئەو کەینوبەینانە نیم کێ پاڵپشتی دارایی دەکات، ئێمە وەک پارێزگای سلێمانی بە پاکی کردمان، بەڵام بازیانی سەردانی تورکیای کردووە״.\nهەر لەو بارەیەوە هیوا جەعفەر وتی: ״هەست دەکەم ئەگەر لە ڕووی ئایدۆلۆژیای لیستەکەوە هەستی پێ بکەیت لەوانەیە سەرچاوەی داراییەکەیت بۆ ڕوون بێتەوە، لیستەکە (گەشە)یە و ئەو ناوە لە کوێوە هاتبێت سەرچاوەی داراییەکەش لەوێوە هاتووە، هەرچەندە من نامەوێت بوختان بە کەس بکەم، بەڵام لە ڕووی سەرچاوەی داراییەوە هیچ شتێک ئاشکرا نەبوو، لەبەر ئەوە زانیاریم نییە.״\nوەک ناوبراو ئاماژەی پێ کرد لەگەڵ ناوی (چاکسازی و گەشە) نەبووە و هۆکارەکەشی بۆ ئەوە گێڕاوەتەوە، کە لە داد و گەشەپێدانی تورکیاوە نزیک بووە، وەک بەرپرسی بەشی پەیوەندییەکان ئاگاداری یەکەم سەردانی محەمەد بازیانی وەک سەرۆکی لیست بۆ تورکیا نەبووە.\nمحەمەد بازیانی ڕێکخەری بزاڤی چاکسازی و گەشە سەبارەت بە سەرچاوەی دارایی وتی: ״حزبە تەقلیدییەکان بە تایبەتی حزبە بچووکەکان کە تازە درووست دەبن سەرچاوەی دارایی یەکێک لە گرفتە گەورەکانیانە، بەڵام کاری ئێمە وەک بزاڤی چاکسازی و گەشە کارێکی خۆبەخشانەیە و پشتمان بە خۆمان بەستووە، ئەمە شتێکی تازەیە، چونکە ئێمە بارەگای زۆرمان نییە بۆ ئەوەی تێچوونێکی زۆر بکەوێتە سەرمان.״ بەڵام بازیانی ڕەتی کردەوە تورکیا پاڵپشتیی داراییان بکات و ڕایگەیاند: ״ئەوە قسەگەلێکی بێبنەمایە و لە کوردستان قسە زۆر دەکرێت، بەڵام ئێمە تەحەدای هەموو لایەنێک دەکەین و ئێمە خۆڕسکین لە کوردستان.״\nلە بارەی ئەوەی ئایا دۆستایەتیی بزاڤی چاکسازی و گەشە لەگەڵ تورکیا پاڵپشتیی داراییشی لەگەڵدایە؟ بازیانی وتی: ״ئێمە دۆستی سەرجەم پارتەکانین لە تورکیا و لە هەر وڵاتێکی تر بێت. ئەوان ئەزموونێکی سەرکەوتوویان هەیە״.\nگرفتی دارایی و بڕیاری دادگا\nمحەمەد بازیانی گرفتی دارایی لەگەڵ ژمارەیەک لە ئەندامانی هەبوو. ئەندامێکی لیستەکەش ڕایگەیاند، کە سکاڵای لەسەر ناوبراو تۆمار کردووە، بەڵام نەیتوانیوە لە دادگا سکاڵاکە بباتەوە.\nمەلا محەمەد پێنجوێنی کە ئەندامی لیستی چاکسازی و گەشە بووە، بۆ ״ئاژانس״ باسی لە تۆمارکردنی سکاڵاکەی کرد و وتی: ״لە سەروبەندی هەڵبژاردنەکاندا هاتن شتێک پارەیان وەرگرت، کە دوای هەڵبژاردنەکان بیدەنەوە و بە شایەتیی د. عەبدولفەتاح و دکتۆر نایف و چەند برادەرێکی تر بڕیار بوو ئەو پارەیە هەولێر وەک قەرز لە سلێمانی وەرگرێت״.\nناوبراو لە درێژەی وتەکانیدا وتی: ״دوای هەڵبژاردنەکان بە محەمەد بازیانیم ڕاگەیاند، تۆ بەڵێنێکت دابوو، ئەویش وتی بەسەرچاو پەلە مەکە ئینشائەڵڵا دەیدەینەوە، ئیتر هەر ئەو ئینشائەڵڵایە بوو کە کردی״.\nهۆکاری سکاڵاکەشی لە دادگا بۆ ئەوە گێڕایەوە، کە بازیانی پێی وتبوو: ״بڕۆ چیت لە دەست دێت بیکە، بڕۆ سکاڵام لەسەر تۆمار بکە״. پێنجوێنی وتیشی: ״ئێمە لەسەر داوای خۆی چووین سکاڵامان لەسەر تۆمار کرد. بەڵام دوای چەند دانیشتنێکی دادگا هات و سوێندی خوارد من ئەو پارەیەم وەک قەرز وەرنەگرتووە و بۆ لیستەکە خەرجم کردووە. دیار بوو ئەو قسەیە هیچ بنەمایەکی نەبوو، چونکە ئەگەر وا بوایە دەبوو دینارێکی بۆ ئێمەش خەرج بکرایە. ئەوە هەر من نیم، برادەرانی تریش لەو لیستەدا هەبوون هیچی بۆ خەرج نەکردوون. ئیتر پارەکەی برد و ڕۆیشت، ئیتر خۆی و خوای خۆی، چونکە هیچ وەسڵێکی خەرجیی نەبوو، کە بڵێت من پارەکەم بۆ ئەم شتانە خەرج کردووە״.\nبۆ وەڵامی ئەم وتانەی پێنجوێنی، بازیانی لە وەڵامی ڕۆژنامەی ״ئاژانس״ وتی: ״ئەو سکاڵایە لەسەر من و دکتۆرێک بوو، بەڵام پارێزەرەکەی ئێمە بەڵگەکانی خۆی پشکەش کرد و بردییەوە. مەلا محەمەد دەستبەسەریش کرا، چونکە کارێکی نایاسایی کرد و لەناو دادگادا گرتەی ڤیدیۆیی تۆمار کرد و دادوەریش فەرمانی ڕاگرتنی دەرکرد״.\nبازیانی ڕەتی کردەوە پارەی پێ درابێت و وتی: ״پارە بە ئێمە نەدراوە بەڵگەشمان ئەو بەڵگانە بوون، کە بۆ دادگامان بردن، کە ئەو پارەیەی بۆ لیستەکە داوە وەک هەموو ئەندامەکانی تر. پارەکە بە کەسی نەدرابوو بە ئێمە، بەڵگەکانیش سەلمێنەر بوون و لە دادگاش سکاڵاکەی نەبردەوە״.\nحزبێك بێ ئایدۆلۆژیا\nیەکێک لەو خاڵانەی هیوا جەعفەر لە بارەی لیسەتەکەوە باسی دەکات بریتی بووە لە ئایدۆلۆژیا و وتی: ״ئایدۆلۆژیا زۆر گرنگە، بەڵام ئایدۆلۆژیای ئەو لیستە دیار نەبوو. نەماندەزانی ئەم لیستە ئیسلامییە، یان عەلمانییە، یان چییە؟ هەروەها نەماندەزانی کێ پاڵپشتی دارایی ئەو لیستە دەکات. دەمویست لیستەکەمان کوردستانی و هەڵقوڵاوی کوردستان بێت و لە لایەن هیچ وڵاتێکەوە پشتیوانی نەکرێت، لە لایەن خەڵکێکەوە یاریمان پێ بکرێت، چونکە ئێمە وا درووست ببووین بۆ چارەسەری کێشەی خەڵکی کوردستان، نەک بۆ شتی تر״.\nبەڵام محەمەد بازیانی ڕایەکی تری هەیە و دەڵێت: ״بزاڤی چاکسازی و گەشە وەک لەو بڵاوکراوانەی بڵاومان کردوونەتەوە، لەسەر بنەمای هاووڵاتی بوون پێک هاتووە. واتا ئێمە گرنگی بە هاووڵاتی دەدەین. لای ئێمە حزب واتا خزمەتکاری. ئەندامانیشمان جیاجیان، هەیانە پابەند بە ئایینەوە و هەمانە نییەتی، بەڵام گرنگ ئەوەیە هاووڵاتییە ئێمە لەسەر بنەمای هاووڵاتیبوون کار دەکەین״.


یەکەم بڕیاری دادگای نێودەوڵەتی، دەرگا بە ڕووی ئازادکردنی هاوڵاتیە دەستبەسەرەکان دەکاتەوە – بزاڤی خزمەت\nهاوکات لەگەڵ ئەو ڕۆژەی ئێردۆغان، “پاکێجی ڕێفۆرمی دادگایی” ڕاگەیاند، کە هیچ کاریگەریەکی ئەوتۆی نابێت و جگە لە دەستی دەستی کردن بە ڕۆژئاوا هیچی تری تێدا نیە، بڕیارێکی مێژوویی لە نەتەوەیەکگرتوەکان دەرکرا؛ کە کاریگەریەکی گرنگی بەسەر ژیانی دەیان هەزار هاوڵاتی زیندانی و نانبڕاوکراوی تورکیاوە دەبێت.\nلیژنەی کۆمیسیۆنی مافەکانی مرۆڤی سەر بە نەتەوە یەکگرتوەکان، لە بڕیاری ٢٩٨٠- ٢٠١٧، پێشێلکردنی مافی هەریەک لە عیسمەت ئۆزچەلیک و تورگای کەرەمانی تۆمار کرد، کە لە ماوەی ڕابردوودا لە وڵاتی مالیزیا، لەلایەن دەزگای هەواڵگریەوە ڕفێندران.\nهەروەها بڕیارەکە ئەوەمان پشان دەدات، کە دادگای دەستوری تورکیا، چیدی لەلایەن نەتەوەیەگرتوەکانەوە، وەک مەرجەعێکی کاریگەر بۆ بڕیاریی یاسایی نابینرێت و، لە هەمان کاتدا بەرنامەی بایلۆک و پارە دانان لە انکی ئاسیا، بە بەڵگەی پێویست بۆ دەستبەسەرکردنی هاوڵاتیان ئەژمار ناکات.\nبەم شێوەیە پاساوی دەستبەسەرکردنی هاوڵاتیان و نابڕاوکردنیان بە هۆی پارەدانان لە بانکی ئاسیا و بەکارهێنانی بەرنامەی بایلۆکەوە، للایەن دادگایەکی نێودەوڵەتیەوە پوچەڵ کرایەوە.\nپێش ئەوەی بچمە سەر خاڵە گرنگەکانی ئەم بڕیارە، دەبێت ئاماژە بە خاڵێکی زۆر گرنگ بکەم، هەرچەندە لیژنەکە ناوی “کۆمیسیۆن”ی مافەکانی مرۆڤی هەیە، بەڵام دەبێت ئەوە لەبیر نەکەین، کە ئەم لیژنەیەش چەشنی دادگای مافەکانی مرۆڤی ئەوروپا، دادگایەکی نێودەوڵەتیە.\nهەر بڕیارێک لەم دادگایەوە دەربچێت، ڕاستەوخۆ تورکیای پێوە پابەند دەبێت. واتە شانسی نادیدەگرتنی بڕیارەکانی ئەم لیژنەیەی نیە.\nئەم بڕیارەی کۆمیسیۆنی مافەکانی مرۆڤی نەتەوەیەکگرتوەکان، دوای ئەوە دەرکرا، کە دوو مامۆستا بە ناوەکانی عیسمەت ئۆزچەلیک و تورگای کەرەمان، لەلایەن دەزگای هەواڵگری تورکیاوە(میت)، لە وڵاتی مالیزیا، ڕفێندران.\nوەک لای هەموو کەسێک ئاشکرایە، ئەم دوو مامۆستایە، لە ساڵی ٢٠١٧، لەلایەن دەزگای هەواڵگری تورکیاوە(میت)، لە وڵاتی مالیزیا ڕفێندران و پاش ئەوەی لە تورکیا بردرانە بەردەم دادگا، بڕیاری دەستبەسەکردنیان بۆ دەرچوو.\nئێستا کۆمیسیۆنی مافەکانی مرۆڤی نەتەوەیەکگرتوەکان، بڕیاری لەسەر پێشێلی مافەکانی هەریەک لەو دوو مامۆستایە داوە و، ماوەی ١٨٠ ڕۆژیشی خستۆتە بەردەمی تورکیا، هەتا پابەندبوونی خۆی بەو بڕیارەوە، جێبەجێ بکات.\nهەروەها بڕیاری نەتەوەیەکگرتوەکان ئاماژە بەوەش دەکات کە شێوازی دەستگیرکردنی هاوڵاتیەکان بە شێوەیەکی کەیفی ئەنجامدراوە، بەو هۆیەوە داوا لە تورکیا دەکات، قەرەبووی ماددی هەردوو مامۆستاکە بکاتەوە.\nلە بڕیارەکەدا ئەوە بیر تورکیا هێنراوەتەوە کە واژۆی لەسەر جاڕنامەی جیهانی مافەکانی مرۆڤ کردووە دەڵێت” دەوڵەتی تورکیا، پێویستە هاوڵاتیەکان ئازاد بکات و لە هەمان کاتدا بە هۆی ئەو پێشێلکاریەی بەرامبەر مافی هاوڵاتیەکان ئەنجامیداوە، پێویستە قەرەبوی ماددیان بکاتەوە”.\n“تورکیا پێویستە پابەندی بڕیارەکە ببێت”\nیەکێک لەو تایبەتمەندیانەی ئەم بڕیارەی لەسەرەوە ئاماژەمان پێداوە، ئەوەیە ئەمە یەکەم بڕیاری نەتەوەیەکگرتوەکانە کە سەبارەت بە هاوسۆزانی خزمەت دەریکردبێت. ئەگەرچی پێشتر سەبارەت بە ٩ حاڵەتی پێشێلکاری، بڕیارێکی تری دەرکردوە، بەڵام لە ڕووی پێویستی پابەندی تورکیا بەو بڕیارانەوە، جێگەی مشتومڕ بوون.\nبەڵام لەم بڕیارەیاندا، تورکیا پێویستە پابەندی خۆی بە بڕیاری ئەم دادگا نێودەوڵەتیەوە پشان بدات. بە دەربڕینێکی تر، ئەمە یەکەم جارە کە دادگایەکی نێودەوڵەتی، بڕیارێکی ڕاشکاوانە سەربارەت بە هاوسۆزانی بزاڤی خزمەت دەربکات.\n“باری نائاسایی پاساو نیە”\nبە گوێرەی بڕیاری ئەم دادگایە، تەواوی ئەو بڕیارانەی دادگاکانی بە پاساوی باری نائاسایی وڵات. سەبارەت بە نانبڕاوکردنی هاوڵاتیان و زیندانیکردنیان دەرکراوە، بە بڕیارێکی نایاسایی ئەژمار دەکرێت.\nتورکیا هەتا ئێستا بە پاساوی باری نائاسائی وڵات ئەم بڕیارانەی دەرکردوە و لە بەردەم دادگا نێودەوڵەتیەکانیشدا هەمان پاساوی پشان داوە. بەڵام وەک دەبینین لەم بڕیارەی نەتەوەیەکگرتوەکاندا، پاساوەکەی تورکیا قبوڵ نەکراوە.\nلێرەدا جێگای وەبیرهێنانەوەیە، کە لە بڕیارێکی هاوشێوەی دادگای مافەکانی مرۆڤی ئەوروپادا، سەبارەت بە دەستبەسەرکردنی ئاڵپاسلان ئاڵتان، ئاماژە بە هەمان خاڵ دەکات و ئەوە ڕادەگەیەنێت کە باری نائاسایی وڵات، نابێتە پاساوی پێشێلکردنی مافی هاوڵاتیان.\nبەم شێوەی دادگا نێودەوڵەتیەکان، بەهانەی ڕژێمەکەی ئێردۆغانیان پوچەڵکردەوە، کە وەک پاساوێک بۆ پشتگوێخستنی مافی هاوڵاتیانی تورکیا بەکاری دەهێنا و ئەوەیان ڕاگەیاند کە هاوڵاتیان بە شێوەیەکی نایاسایی و ناحەقانە دەستگیرکراون و، ناکرێت ئەم جۆرە بڕیارانە بخرێنە چوارچێوەی ئەو ڕێکارانەی لە کاتی باری نائاسایی وڵاتدا دەگیرێنە بەر.\nبە دەربڕینێکی تر، تەواوی ئەو حاڵەتی دەستبەسەرکردنی هاوڵاتیانەی کە لە چوارچێوەی پاساوی باری نائاسایی وڵات ئەنجامدراوە، لە داهاتوودا دەخرێنەوە بەردەم دادگا و، تورکیاش توانای بازدان بەسەریدا نابێت.\n“دادگای دەستوری تورکیا، بە ڕێکارێکی یاسای ناوخۆی تورکیا ئەژمار نەکرا”\nلەم بڕیارەی کۆمیسیۆنی نەتەوەیەکگرتوەکاندا، ڕەهەندێکی زۆر گرنگ هەیە کە پەیوەندی بە ژیانی دەیان هەزار هاوڵاتی ستەمدیدەی تورکیاوە هەیە.\nکۆمیسیۆنەکە تانەیەکی گرنگی تورکیای ڕەتکردەوە کە دەڵێت” ئەم هاوڵاتیانە هێشتا پەنایان بۆ دادگای دەستوری تورکیا نەبردووە و تەواوی ڕێکارە ناوخۆیەکانیان نەگرتۆتە بەر”، ئاماژە بەوە دەکات کە دادگای دەستوری تورکیا، لە بابەتی هاوسۆزانی م.فەتحوڵڵا گولەندا، بڕیاری بابەتیانەی نەداوە و نەیتوانیوە لە کاتی پێویستدا وەڵامی داواکاریەکان بداتەوە.\nواتە کۆمیسیۆنەکە، دادگای دەستوری تورکیا بە ڕێکارێکی پێویستی یاسایی ئەژمار نەکرد، کە دەبێت هاوڵاتیانی ستەمدیدەی تورکیا پێیدا تێپەڕێن.\nبە گوێرەی کەسانی شارەزای بواری یاساش، ئەم بڕیارەی نەتەوەیەکگرتوەکان، دەیان هەزار هاوڵاتی تری تورکیاش دەگرێتەوە، کە بە پاساوی باری نائاسایی وڵات، لە کارەکانیان دوور خراونەتەوە، یاخود زیندانی کراون.\nتەواوی ئەو هاوڵاتیانەی بۆ ماوەیەکی دوور و درێژ دەستبەسەرکراون و هیچ بڕیارێکی دادگاییان لەسەر دەرنەچووە، دەتوانن بە هەمان شێوە، پەنا بۆ دادگا نێودەوڵەتیەکان ببەن.\nوەک لای هەموو کەسێک ئاشکرایە، دادگای مافەکانی مرۆڤی ئەوروپا، هەر هاوڵاتیەکی تورکیا پەنای بۆ ببات، بە پاساوی ئەوەی” ڕێکارە ناوخۆیەکان و دادگای دەستوری نەگیراوەتە بەر”، داوای هاوڵاتیان ڕەت دەکاتەوە.\nدوای ئەم بڕیارەی کۆمیسیۆنی نەتەوەیەکگرتوەکان، داگای مافەکانی مرۆڤی ئەوروپاش پێویستە ڕێکارێکی نوێ بۆ خۆی بگرێتە بەر.\n“بەکارهێنانی بەرنامەی بایلۆک و بانکی ئاسیا ناکرێتە پاساوی دەستبەسەرکردن”\nلایەنێکی تری گرنگی ئەم بڕیارە کە پەیوەندی بە ژیانی دەیان هەزار هاوڵاتیەوە هەیە، ئاماژە کردنێتی بە بەکارهێنانی بەرنامەی بایلۆک و پارە دانان لە بانکی ئاسیا. لە بڕیارەکەدا ئاماژە بەوە دەکات، کە پارەدانان لە بانکی ئاسیا، بەکارهێنانی بەرنامەیەکی تایبەت بە پەیوەندی تۆڕە کۆمەڵایەتیەکان، بە تاقی تەنیا ناکرێتە پاساوی دەستبەسەرکردنی هاوڵاتیان.\nلە بەشێکی نوسراوی بڕیارەکەدا هاتووە” بەکارهێنانی ئامرازێکی پەیوەندی، ناکرێتە بەڵگەی تاوانبارکردنی هاوڵاتیەک”.\nبەم شێوەیە؛ ئەم بڕیارە دەبێتە دەرگایەکی کراوە بە ڕووی تەواوی ئەو هاوڵاتیانەی کە بەکارهێنانی بەرنامەی بایلۆک و پارەدانان لە بانکی ئاسیا، کراوەتە پاساوی پێشێلکردنی مافەکانیان و، دەتوانن لە دادگا نێودەوڵەتیەکاندا، مافە زەوتکراوەکانیان بەدەست بهێننەوە.\nمامۆستایەکی نێجیری: منداڵە بێتاوانەکان ئازاد بکەن


ڕانانێك بۆ كتێبی سێ توێژینه‌وه‌ی مێژوویی … سه‌دیق سه‌عید ڕواندزی – Dengekan\nbySadiq Said Rwandze\tMay 22, 2018\tGeneral, Opinion, Slider\nڕژێمه‌یه‌ك له‌دوای یه‌كه‌كانی عێراق،به‌حیاوازی سیسته‌م و قۆناغی سیاسییانه‌وه، هه‌میشه حزبی شیوعییان وه‌ك مه‌ترسییه‌كی گه‌وره‌و كاریگه‌ر بۆسه‌رپێگه‌و ده‌سه‌ڵاتی خۆیان بینیوه.ئه‌م مه‌ترسییه، به‌بڕوای من له‌دوو ڕوانگه‌وه سه‌رچاوه‌ی گرتووه. یه‌كه‌میان حزبی شیوعی حزبێكی چه‌پ و پێشكه‌وتنخوازبووه. كه‌بیری چه‌پیش هه‌میشه مه‌ترسییه بۆ سه‌ربیری دوا كه‌وتوو ده‌سه‌ڵاتی كۆنه پارێزو نادیموكراسی، به‌وپێیه‌ی وه‌ك بزووێنه‌ری شۆرشه كۆمه‌ڵایه‌تی و قیكرییه‌كان ده‌بینرێت. ڕوانگه‌ی دووه‌میشیان له‌وه‌و سه‌رچاوه ده‌گرێت كه‌ئه‌م حزبه حزبی چینی چه‌وساوه‌كان بووه كه‌دیموگرافیای سه‌ره‌كی عێراقیان پێك هێناوه.\nبۆیه چه‌ند ئه‌و چینه هوشیار بێته‌وه، به‌مافه‌كان، ئه‌وه‌نده پێگه‌ی ده‌سه‌ڵات له‌عێراق لاوازتر ده‌بوو. بۆیه ده‌بینین به‌درێژایی مێژووی عێراق ئه‌وحزبه ڕووبه‌ڕووی ڕاوه‌دوونان و قه‌ده‌غه‌كردنی كاری سیاسی و له‌سێداره‌دانی سه‌ركرده‌كانی و جۆره‌ها ئه‌شكه‌نجه‌ی نامرۆڤانه به‌رامبه‌ر ئه‌ندامه‌كانی بۆته‌وه. كتێبی (سێ توێژینه‌وه‌ی مێژوویی) كه سێ توێژینه‌وه له‌خۆ ده‌گرێت و ئه‌و توێژینه‌وانه‌ش هه‌ریه‌كه‌یه‌بان له‌چه‌ند پاژو به‌شێكی سه‌ربه‌خۆ پێكهاتوون، ئه‌و كتێبه‌یه كه‌له‌یه‌كێك له‌توێژینه‌وه‌كانیدا، به‌كورتی و پوختی له‌مێژووی بیری چه‌پ له‌عێراق و سه‌ره‌تاكانی دروستبوونی حزبی شیوعی ده‌دوێت.\nتوێژینه‌وه‌ی یه‌كه‌می ئه‌وكتێبه باس له سه‌ره‌تاكانی بیری چه‌پ ده‌كات له‌عێڕاقدا. به‌پێی ئه‌وتوێژینه‌وه‌یه له ده‌ساڵه‌ی دووه‌می سه‌ده‌ی بیسته‌می ڕابردوودا، بیری چه‌پ له‌عێراقدا له‌شێوه‌ی تاكه‌كسی ده‌ركه‌وتووه.ئه‌میش سه‌ره‌تا ژماره‌یه‌ك ڕۆشنبیرو كه‌سه‌یاتی له ڕێگه‌ی خوێندنه‌وه‌وه‌ئاشنای ئه‌و بیره ده‌بن و به سه‌ره‌تاكانی بیری چه‌پگه‌رایی له‌عێراقدا ئاوێته ده‌بن. ئه‌م كه‌سایه‌تییانه، ته‌نها له‌شێوه‌ی كه‌س و گرووپی بچووك بوونه نه‌ك شانه‌یه‌كی ڕێكخراوه‌یی دیسپلین كراو.\nئه‌م كه‌سانه ڕاپۆرتێكیش ئاماده‌ده‌كه‌ن و بۆ لیلینی به‌رزده‌كه‌نه‌وه له‌سه‌ر ڕه‌وشی سیاسی عێڕاق. دواجاریش بڵاوكراوه‌یه‌ك ده‌رده‌كه‌ن. گه‌رچی دواجار هه‌وڵی ئه‌وه ئه‌ده‌ن ئه‌و بیره له‌تاكه‌كه‌سییه‌وه بگوازنه‌وه نێو ڕێكخراوو حزبێك، به‌ڵام كاره‌كه‌یان به‌هۆی هه‌ڵومه‌رجی سیاسی ئه‌وكات سه‌رناگرێت و دواجاریش خۆیان بڵاوه‌ی لێده‌كه‌ن و له چاڵاكی ئه‌وه‌ستن. له‌دوای ئه‌و گرووپه تێكۆشه‌رێك به‌ته‌نها له ساڵی 1932دا له‌شاری ناسرییه یه‌كه‌م بانگه‌وازی شیوعی بڵاوده‌كاته‌وه. ئه‌ویش هاوڕێ فه‌هده. كه ئه‌وكات كرێكار بووه له كارگه‌یه‌كی به‌فر. بێگومان فه‌هد چونكه كرێكاربووه‌و له نزیكه‌وه له ئازاوو مه‌ینه‌تییه‌كانی ئه‌وچینه تێگه‌یشتووه، ئیدی ئه‌مه كاریگه‌ریه‌تی له سه‌ر هزرو بیركردنه‌وه‌ی دا ئه‌نێت.\nبۆیه ده‌كرێ بڵێین ئه‌مه به‌سه‌ره‌تای ڕێكخستن و زه‌مینه‌سازی بۆ دامه‌زراندنی حزبێكی چه‌پ له‌عێراق دابنێین به‌نێوی حزبی شیوعی عێڕاق له‌ئازاری ساڵی 1934دا. یه‌ك ساڵ دوای دامه‌زراندنی به‌شێك له سه‌ركرده‌وه تێكۆشه‌ره‌كانی له‌ساڵی 1935ده‌گیرێن و به‌مه‌ش ئه‌م حزبه له ده‌سپێكی كاری خۆیدا كاریگه‌ریه‌تی خۆی ده‌رده‌خات و له‌لایه‌ن ڕژێمی پاشایه‌تییه‌وه ڕووبه‌ڕووی قه‌ده‌غه‌ی سیاسی ده‌بێته‌وه. ئیدی به‌درێژایی ئه‌ومێژووه حزبی شیوعی له قۆناغه جیاوازه‌كاندا، به‌شداری ڕاپه‌ڕینه جه‌ماوه‌رییه‌كان و بزووتنه‌وه كۆمه‌ڵایه‌تیه‌كان ده‌كات. له ڕێگه‌ی بڵاوكراوه‌كانیشی هه‌وڵی هوشیاركردنه‌وه‌ی كۆمه‌لگه ده‌دات.\nئه‌م حزبه ده‌بێته داكۆكیكارێكی سه‌رسه‌ختی كرێكاران و چه‌وساوه‌كانی عێڕاق. ڕژێمی پاشایه‌تیش ئه‌مه‌به‌مه‌ترسی بۆ سه‌ر خۆی ده‌زانێت.بۆیه به‌رده‌وام هه‌وڵی له نێو بردنی سه‌ركرده‌و ڕێبه‌ره‌كانی ده‌داو تا دواجاریش هاوڕێ فه‌هدو چه‌ند سه‌ركرده‌یه‌كی تر له سێداره‌ده‌دات. ئیدی ئه‌ومێژووه درێژه‌ی ده‌بێت و له سه‌رده‌می به‌عسدا ده‌گاته ترۆپكی دڕنده‌یی.سه‌باره‌ت به‌و به‌شه‌ی كوردستانیش له‌عێراقدا، ئه‌وا نووسه‌ر ئاماژه‌ی بۆئه‌وه‌كردووه كه تاساڵی 1943 هیچ بنكه‌و ڕێكخراوێكی حزبی شیوعی له‌باشووری كوردستان بوونی نه‌بووه. له‌وساڵه‌دا یه‌كه‌م بنكه‌ی شیوعی دامه‌زراوه یه‌كه‌م كه‌سیش كه بۆته ئه‌ندام كه‌سێك بووه به‌ناوی (مه‌لا شه‌ریف). ئه‌و كه‌سه به‌شداری كۆنفرانسی حزبی كردووه‌و له‌ساڵی 1945 بۆته ئه‌ندامی سه‌ركردایه‌تی.به‌بڕوای من ئه‌مه بایه‌خی ئه‌و حزبه به‌كوردو نه‌ته‌وه‌ی كورد ده‌رده‌خات گه‌رچی خۆی حزبێكی ئه‌نته‌ر ناسیۆنالی بووه.\nبۆیه‌شه له‌یه‌كه‌م هه‌نگاودا كوردێك ده‌چێته نێوه‌ندی بڕیاردانی ئه‌و حزبه.له‌نێوان ساڵانی سه‌ره‌تای سییه‌كان و تاكو سه‌ره‌تای ساڵانی په‌نجاكان، حزبی شیوعی تاكه ڕێكخراوی سیاسی و نهێنی بووه چاڵاكی ئه‌نجامداوه. بابه‌تێكی دیكه‌ی نێو ئه‌و كتێبه، باسێكه له‌باره‌ی بیری چه‌پ له شاری ڕواندز له‌ده‌ساڵی كۆتایی سییه‌كان تاكو چله‌كان. ئه‌م بابه‌ته بۆمن هه‌م جێگه‌ی هه‌ڵوه‌سته‌كردن بوو، هه‌میش جێگه‌ی خۆشحاڵی بوو وه‌ك ڕواندزییه‌ك.\nنووسه‌ر له‌وباسه‌یدا باس له سه‌ره‌تاكانی ئاشنابوونی ڕواندزییه‌كان به‌بیری چه‌پ له ساڵانی سییه‌كان ده‌كات. نووسه‌ر ئاماژه بۆ ئه‌وه ده‌كات كه‌له قه‌زای ڕواندز به‌رله ڕاگه‌یاندنی پارتی هیوا، چه‌ند كه‌سایه‌تییه‌كی تێگه‌یشتوو چوونه‌ته ڕێزی كۆمه‌ڵه‌ی داركه‌ر له ساڵی 1937. دواتر ئه‌و كۆمه‌ڵه‌یه نامێنێت و به‌دامه‌زراندنی پارتی هیوا،لقێكی ئه‌و پارته له ڕواندز ده‌كرێته‌وه. چه‌ند كه‌سایه‌تییه‌ك وه‌ك:_( شێخ سلێمان و میر محمه‌د ده‌رگه‌ڵه‌یی و وه‌هاب ئاغاو سه‌بری نه‌جیب ) چه‌ندانی تر كه به‌تێكڕایی ژماره‌یان ده‌گاته سی و سێ كه‌س، ده‌بنه ئه‌ندام له‌پارتی هیوا.به‌شێك له‌و كه‌سایه‌تییانه هه‌ڵگری بیری پێشكه‌وتنخوازانه‌ی چه‌پ بوون، بۆیه دواتر ده‌بنه ئه‌ندامی حزبی شیوعی.\nبه‌كردنه‌وه‌ی كتێبخانه‌ی پێشكه‌وتنیش له‌لایه‌ن عه‌لی مه‌كته‌به له‌ساڵی 1943، ئه‌وه‌نده‌ی تر زه‌مینه‌ی بڵاوبوونه‌وه‌و گه‌شه‌كردنی بیری چه‌پ و شیوعیه‌ت ده‌ره‌خسێت.چونكه بڵاوكراوه‌كانی حزبی شیوعی له وڵاته‌كانی دیكه‌ی وه‌ك لوبنان و ئوردن و میسری بۆ ده‌هات. به‌م شێوه‌یه ورده‌ورده ئه‌و بیره چه‌كه‌ره ده‌كات له‌نێو ڕواندزییه‌كان. له هه‌ڵبژاردنی ساڵی 1947 دا ڕواندزییه‌كان شه‌ش پاڵێوراویان ده‌بێت بۆ هه‌ڵبژاردنه‌كانی عێراق له‌و شاره‌دا، كه زۆرینه‌ی ده‌نگیش به ده‌ست دێنن. به‌ڵام دواجار حكومه‌تی عێراق له‌به‌رژه‌وه‌ندی خۆی ده‌ستكاری ده‌نگه‌كان ده‌كات و ئه‌وه ده‌نێرنه نوێنه‌ران كه مه‌به‌ستییانه.یاخود به‌دڵی حكومه‌تی نوری سه‌عید بوونه. به‌م شێوه‌یه ڕواندزییه‌كان له چوارچێوه‌ی پارتێكی چه‌پدا ده‌ست به‌جموجۆڵی جه‌ماوه‌ری و چاڵاكی سیاسی و هزری ده‌كه‌ن.\nته‌نانه به شدارییه‌كی كاراش ده‌بینن له‌و خرۆشانه جه‌ماوه‌رییه‌ی كه‌به‌ڕاپه‌ڕینی كانوونی دووه‌می 1948 ناسراوه، كه‌زۆربه‌ی شارو شارۆچكه‌كانی عێراقی گرتۆته‌وه. ڕواندزیش یه‌كێك بووه له‌و شارانه.بێگومان ئاشنابوونی ڕواندزییه‌كان به‌بیری چه‌پ و بڕوابوونیان به شیوعیه‌ت،نیشانه‌ی كرانه‌وه‌ی هزری و كۆمه‌ڵایه‌تی دانیشتووانی ئه‌و شاره ده‌گه‌یه‌نێت. به‌تایبه‌تیش له سه‌رده‌مێكدا، كه‌سه‌رده‌می دواكه‌وتوویی كۆمه‌ڵایه‌تی وهه‌ژموونی بیری ئایینگه‌رایی بووه. په‌یوه‌ندیكلردن به حزبی شیوعی له ساڵانی سییه‌كاندا ده‌رخه‌ری ئه‌و ڕاستییه‌یه كه ڕواندزییه‌كان، كه‌سانی هوشیارو تێگه‌یشتوو بوونه. كه‌سانێك بوونه تێڕوانینێكی پێشكه‌وتنخوازانه‌یان بۆ كۆمه‌لگه‌و تاكه‌كان و ژیانی سیاسی و ڕێكخراوه‌یی هه‌بووه. ئه‌م شاره‌كه‌زۆرجار به‌شاری هونه‌رمه‌ندان و ڕۆشنبیران ده‌ناسرێت، له‌خۆوه ئه‌وشوناسه‌ی پێنه‌دراوه.\nبه‌ڵكو ئه‌مه ڕه‌گێكی مێژوویی دوورتری هه‌یه.چ پێشتر به‌ده‌رچوونی زاری كرمانجی و چاپخانه‌ی حوزنی، چ دواتریش به‌ئاشنا بوونی بیری چه‌پ به‌وشاره. ئه‌وسه‌رده‌مه سه‌رده‌مێكی كۆنپارێزو دواكه‌وتوو بوو. به‌ڵام له‌په‌راوێزی ئه‌مه‌دا له ڕواندز چه‌ندین رۆشنبیرو كه‌سایه‌تی په‌یوه‌ندی به‌حزبی شیوعی ده‌كه‌ن و ده‌بنه ئه‌ندام له‌و حزبه. یاخود هاوڕێیه‌ك درك به‌وه بكات له چله‌كاندا، په‌رتووكخانه له‌و شاره بكاته‌وه ئه‌مه هێمایه‌كه بۆ هوشیاریی و پێشكه‌وتنخوازی كه‌سانی ئه‌و شاره، كه ئێستاش به چه‌ندین تایبه‌تمه‌ندی كۆمه‌ڵایه‌تی و په‌روه‌رده‌یی جیا ده‌كرێته‌وه له شاره‌كانی تر. له‌توێژینه‌وه‌ی سێیه‌میشدا، نووسه‌ر باس له‌ده‌سه‌ڵاتی میر محمه‌د ده‌كات و چه‌ند ڕووێكی شاراوه‌ی ئه‌و ده‌سه‌ڵاته ڕوونده‌كاته‌وه. ئه‌مه‌ش له‌ڕووی مێژوویه‌وه گرنگه. بۆ ئه‌وه‌ی خوێنه‌ران به‌گشتی و ڕواندزییه‌كانیش به‌تایبه‌تی به‌دیوێكی دیكه‌ی ده‌سه‌ڵاتی ئه‌و میرنشینه ئاشنابن. له‌میانه‌ی خوێندنه‌وه‌ی ئه‌و كتێبه‌دا ئه‌م سه‌رنجانه‌م لا دروست بوون:_\n*ئه‌م كتێبه، كتێبێكی كورت، پوخت و چڕه كه‌نووسه‌ره‌كه‌ی به‌كه‌مترین نووسین و ده‌ربڕین هه‌وڵی داوه زۆرترین زانیاری به خوێنه‌ران بگه‌یه‌نێت. خوێندنه‌وه‌ی گرنگه به‌تایبه‌تیش بۆ ڕواندزییه‌كان.\n*له‌ڵاپه‌ڕه 86دا ئاماژه به پاشكۆی یه‌كه‌م كراوه كه‌چه‌ند وێنه‌یه‌كی فه‌هد له‌خۆ ده‌گرێت.به‌ڵام نه‌پاشكۆكه نه وێنه‌كان بوونیان نییه.\n*هه‌ندێك هه‌ڵه‌ی چاپ و ڕێنووسم له‌كتێبه‌كه كه‌وتنه به‌رچاو.\n*له‌ڵاپه‌ڕه 92دا نووسه‌ر باس له‌وه‌ده‌كات كه‌یه‌كه‌م كورد له باشووری كوردستان بۆته ئه‌ندام له حزبی شیوعی عێڕاقی مه‌لاشه‌ریفی هه‌ولێری بووه له ساڵی 1944. به‌ڵام له شوێنێكی دیكه‌ی كتێبه‌كه‌دا باس له‌وه ده‌كات كه‌برایم ئه‌حمه‌د یه‌كه‌م كه‌س بووه بۆته شیوعی له ساڵی 1937. به‌بڕوای من ده‌بووئه‌وه له‌ڕووی مێژوویی ساغ بكرێته‌وه. چونكه ئه‌مه توێژینه‌وه‌ی زانستییه. مامۆستاش زۆر له‌من شاره‌زاتره‌و ده‌زانێت توێژینه‌وه‌ی زانستی ئه‌گه‌رو گومان هه‌ڵناگرێت. به‌ڵكو ئه‌رگۆمێنت و ساغكردنه‌وه‌و بۆچوونی زانستییانه له‌خۆ ده‌گرێت. دواجار ده‌ستخۆشانه له نووسه‌ری كتێبه‌كه ده‌كه‌م. كتێبه‌كه‌ی شایسته‌ی به‌سه‌ر كردنه‌وه‌یه.\n*په‌راوێز/سێ توێژینه‌وه‌یی مێژوویی/نووسینی مه‌غدید حاجی/ چاپی یه‌كه‌م 2018 هه‌ولێر…\n*ئه‌م بابه‌ته له‌هه‌فته‌نامه‌ی(ڕێگای كوردستان)ژماره(1227)ی ڕۆژی 15-5-2018بڵاوكراوه‌ته‌وه…\nPrevious دروست كردنی بینه‌ر له شانۆی كوردی دا … حه‌یده‌ر عه‌بدولڕه‌حمان\nNext لە نوێوە ! … مەولود ئیبراهیم حەسەن\nناوی کتێب : ئەدەب و ئایدیۆلۆژیا … نووسەر : ناڵە حەسەن\nنەورۆزی بەرازەکە یان بەرازی نەورۆزەکە.. شــەوڕۆ\nلەمەڕ مانگرتن.. وێلادیمێر ئلیچ لێنین.. وەرگێڕان: هیوا ئەمانی\nیاده‌وه‌ری كۆڵان كۆڵان گێڕانه‌وه …64 … كه‌ریم كاكه\nگه‌نده‌ڵی و سته‌م … به‌ختیار محه‌مه‌د\nبەبۆنەی یەکی ئایارەوە.. ڕێکخراوی بەدیلی کۆمۆنیستی لە عێڕاق\nکێ هەواڵی شارم بۆ دێنێتەوە؟ .. شیعری: ستیڤان شەمزینی\nJun 29, 2022\tClosed


دی مستۆرا: دیمەشق هەلێكی زێڕینی لەدەستدا – Knwe.org\nسەرەکی » دۆسێ » دی مستۆرا: دیمەشق هەلێكی زێڕینی لەدەستدا\nمەبەستی وتوێژەكانی جنێڤە\nستیڤان دی مستۆرا نێردەی تایبەتی نەتەوە یەكگرتووەكان بۆ سوریا پێیوایە، دیمەشق هەلێكی زێڕینی لە دوایین گەڕی وتوێژەكانی جنێڤی تایبەت بە سوریای لەدەستداوە.\nدیمستۆرا لە 14ی كانوونی یەكەمی 2017 رایگەیاندبوو»دانوستانێكی راستەقینە ئەنجامنەدراوە، و وەفدی حكومەتی سوریا خواستی راستەقینەی نەبووە بۆ دیالۆگ، و بە داخەوە تەنیا لەبارەی تیرۆرەوە وتوێژی كردووە».\nئەم قسانەی دی مستۆرا دوای كۆتایی گەڕی هەشتەمی وتوێژە ناراستەوخۆكانی جنێڤی تایبەت بە سوریا بوو لەنێوان هەردوو وەفدی حكومەتی سوریا و ئۆپۆزسیۆنی سوریا.\nنێردەی تایبەتی نەتەوە یەكگرتووەكان بۆ سوریا دەڵێت، وێڕی زۆری ئەو هەوڵانەی لەلایەن تیمەكەیەوە خرانەگەڕ، دەنوستانێكی راستەقینەیان دەستەبەر نەكردووە.\nبە وتەی دلا مستۆرا»لەكاتێكدا ئۆپۆزسیۆن بۆ یەكەم جار یەكگرتوو بوو، و لەسەر زۆرێك لە بابەتەكان رێكەوتبوون لەنێو خۆیاندا، وەفدی حكومەت تەنیا جەختی لەسەر یەك بابەت كردەوە».\nسەبارەت بە هەنگاوەكانی داهاتوو، دی مستۆرا رایگەیاندبوو، دەیەوێت باسەكە لەگەڵ ئەنتۆنیۆ دی مستۆرا سكرتێری گشتی نەتەوە یەكگرتووەكان و ئەنجومەنی ئاسایش تاوتوێ بكات، لەگەڵ ئەوەشدا هوای خواستبوو بانگەشە بۆ گەڕێكی نوێ بكرێت لە جنێڤ لە مانگی داهاتوو.\nدی مستۆرا رەتیدەكاتەوە «بێ ئومێد» ببن، بەپێویستیشی دەزانێت چارەسەرێكی سیاسی بۆ ململانێكانی سوریا بدۆزرێتەوە كە لە ساڵی 2011وە بونەتە مایەی كوژرانی 340 هەزار كەس.\nگەڕەكانی پێشوو وتوێژەكانی جنێڤ هیچ ئاكامێكی وەهایان نەبووە، لەگەڵ ئەوەشدا هەردوولا رووبەڕوو یەكترییان نەبینیوە.\n«دەبێت ئۆپۆزسیۆن دەستبەرداری رۆیشتنی ئەسەد ببێت»\nبەشار جەعفەری سەرۆكی وەفدی حكومەتی سوریا بۆ وتوێژەكانی جنێڤ، داوای لە وەفدی ئۆپۆزسیۆنی سوریا كردبوو، دەستبەرداریی مەرجی وازهێنانی سەرۆك بەشار ئەسەد ببێت لە دەسەڵات لە سەرەتای قۆناغی گواستنەوەی سیاسی لە سوریا.\nجەعفەری رەتیكردبۆوە وەفدی حكومەت بەردەوام ببێت لە دانوستانەكان تا ئۆپۆزسیۆن بەیاننامەكەی ریاز هەڵنەوەشێنێتەوە.\nلای خۆیەوە ناسر حەریری وەفدی ئۆپۆزسیۆنیش لە پرێس كۆنفرانسێكدا رایگەیاندبوو كە لەو دانوستانانەدا هاوبەشییان نییە و حكومەتەكەی سەرۆك بەشار ئەسەدیش ئاستەنگ لەبەردەم دانوستانەكان دروست دەكات و هەموو دانوستانەكان رەتدەكاتەوە، گوشارەكانی روسیاشی لەو بارەیەوە بە هۆكار بۆ ئاستەنگ لەبەردەم وتوێژەكانی جنێڤدا وەسفكردبوو.\nمۆسكۆ هواخوازە، «كۆنگرەی دیالۆگی نیشتمانی سوریا» لە سوچی بۆ چارەسەركردنی ململانێكان لە سوریادا رێكبخات.\nوەفدی حكومەتی سوریا رەتیدەكاتەوە بەشێوەیەكی راستەوخۆ وتوێژی ئاشتی لەگەڵ وەفدی ئۆپۆزسیۆندا ئەنجامبدات كە پێداگری لەسەر مەرجی وازهێنانی سەرۆك بەشار ئەسەد دەكاتەوە لە دەسەڵات.\nبەشار جەعفەری سەرۆكی وەفدی سوریا بۆ وتوێژەكانی جنیڤ كە لەژێر چاودێری نەتەوە یەكگرتووەكاندا بەڕێوەدەچێت، داوای لە وەفدی ئۆپۆزسیۆنی سوریا كردبوو دەست لە مەرجی وازهێنانی سەرۆك بەشار ئەسەد ببن لە دەسەڵات لە سەرەتای قۆناغی گواستنەوەی سیاسی لە سوریا.\nرەتیشیكردبۆوە وەفدی حكومەت بەردەوام ببێت لە دانوستانەكان تا ئۆپۆزسیۆن بەیاننامەكەی ریاز هەڵنەوەشێنێتەوە.\nئۆپۆزسیۆنی سوریا «لەلایەن وڵاتانی خۆرئاوا و سعودیەوە پشتیوانی دەكرێت» لەلایەن وەفدی حكومەتی سوریاوە بەوە تۆمەتبار كرابوو كە ئەو هەڵوێستەی بۆ لەباربردنی پرۆسەی دانوستانە، رەتیشكردبۆوە دیمەشق بیەوێت پرۆسەی سیاسی دووچاری شكست ببێت.\nهەڵوێستە دژ بەیەكەكانی حكومەت و ئۆپۆزسیۆن\nجەعفەری لە دوای دانیشتنی لەگەڵ ستیڤان دی مستۆرا نێردەی تاییبەتی نەتەوە یەكگرتووەكان بۆ سوریا رایگەیاندبوو»كەس ناتوانێت گوشار لەسەر ئێمە دروست بكات، و خۆپارێزین بەرامبەر بە لێدوانەكانی نێردەی نێودەوڵەتی سەبارەت بە هەژمونی روسی، و پێمان وایە ئەو لێدوانانە راستگۆیی نێردەی نێودەوڵەتی وەك نێوەنگیرێكی بێ خەوش لەكەدار دەكات».\nپێشتر دی مستۆرا لە دیمانەیەكی لەگەڵ كەناڵی «ئار تی ئێس»ی تەلەفیزیۆنی سویسری، داوای لە روسیا كردبوو حكومەتی سوریا رازی بكات بە قۆستنەوەی هەلی گەیشتن بە رێكەوتنی ئاشتی و كۆتاییهێنان بەو جەنگەی بۆ ماوەی 7 ساڵ دەچێت لە سوریادا هەیە.\nدوو هەفتە لەمەوبەر گەڕی هەشتەمی وتوێژەكانی ئاشتی جنێڤ بەبێ هێنانەدی هیچ پێشكەوتنێك، كۆتایی پێ هات.\nلە مانگی رابردوودا، ئۆپۆزسیۆنی سوریا بۆ مەبەستی گەیشتن بە هەڵوێستێكی یەكگرتوو بەر لە وتوێژەكانی جنێڤ لە ریازی پایتەختی سعودیە كۆبووەوە.\nلە دوای كۆبوونەوەكەش ئۆپۆزسیۆن بەیاننامەیەكی دەركرد و تێیدا رایگەیاندبوو»قۆناغی گواستنەوە بەبێ دەستهەڵگرتنی بەشار ئەسەد و دەستوپێوەندەكەی و رژێمە سەركوتكاری و خۆسەپێنەكەی لە دەسەڵات، ناكرێتە بچێتەسەر».\nهەر لە بەیاننامەكەدا هاتبوو»بەشداربوانی كۆبوونەەوەكە پشتوانی لە پرۆسەی سیاسی بە پاڵپشتی نەتەوە یەكگرتووەكان دەكەن كە رێگە بە سوریا دەدات دەست بچێتە قۆناغی گواستنەوەی ریشەییەوە، لە سیستمێكی سەركوتكارییەوە، بۆ سیستمێكی دیموكراتی كە تێیدا هەڵبژاردنی ئازاد ئەنجام دەدرێت».\nكۆبوونەوەكە كە زیاتر لە 140 ئەندامی ئۆپۆزسیۆنی سوریا بەشدارییان تێدا كرد و سوپای ئازادی سوریاش لایەنێك بوو، حكومەتی سوریایان بە رێگرتن لە هێنانەدی پێشكەوتن لە وتوێژەكانی پێشووی جنێڤدا، تۆمەتبار كرد.


رێگە بە "هاوردەکردنی 16 تانكەر بەنزینی خراپ" بۆ سلێمانی درا\nدوو لە تانکەرەکان، وێنەکە لە ئەکاونتی د. غالب محەممەد لە فەیسبووک وەرگیراوە\nسەرۆكی لیژنەی نەوت و وزەی ئەنجوومەنی پارێزگای سلێمانی رایدەگیێنێ، سەرەڕای ناڕەزایی دەربڕینیان، بەڵام رێگە بە هاوردەکردنی 16 تانكەر بەنزینی خراپ دراوە. دەشڵێت: "وەك سەرۆكی لیژنەی نەوت و وزە بۆ رێگەگرتن لە هاوردەکردنی ئەو بەنزینە ئەوەی پێمكرا كردم، بەڵام هەر رێگەیان دا".\nد. غالب محەممەد، سەرۆكی لیژنەی نەوت و وزەی ئەنجوومەنی پارێزگای سلێمانی کە لەسەر پشکی بزووتنەوەی گۆڕان پۆستەکەی وەرگرتووە، بە (تۆڕی میدیایی رووداو)ی راگەیاند، شەوی رابروو 27-8-2017، لە خاڵی سنووری باشماخەوە 16 تانكەر بەنزینی خراپ هاوردەی شاری سلێمانی کراون.\nبە گلەییەکی زۆرەوە هەروەها گوتی: "رێگری زۆرم كرد ئەو بەنزینە نەهێنرێتە سلێمانی، بەڵام دیارە دەستێك لەسەرووی هەموومانەوە كاردەكات بۆئەوەی بەنزینی خراپ هاوردەبكرێت".\nسەرۆكی لیژنەی نەوت و وزەی ئەنجوومەنی پارێزگای سلێمانی، چەند لایەنێك بە كەمتەرخەم دادەنێت لە رێگەدان بە هاوردەكردنی ئەو بەنزینە خراپە، ئەوانیش: "بەڕێوەبەرایەتیی نەوت و كانزاکانی سلێمانی، بەڕێوەبەری ئاسایشی پێنجوێن، پارێزگار و سەرۆکی ئەنجوومەنی پارێزگای سلێمانی".\nگوتیشی: "دووجار بە نووسراو داوام لە سەرۆکی ئەنجوومەنی پارێزگا کردووە لەسەر ئەو كارە نایاسایانە بەڕێوەبەری بەڕێوبەرایەتیی نەوت و كانزاکانی سلێمانی بانگهێشی ئەنجوومەن بكات، بەڵام نەیكردووە".\nئەندامەكەی ئەنجوومەنی پارێزگای سلێمانی بەشێك لە بەرپرسانی یەكێتی بە رپرسیار لەو كارە دەزنێ، چونكە خۆیان لەو جۆرەكارانە بێدەنگ كردووە.\nهەر سەبارەت بەو پرس، پێشتر شاخەوان بەكر، بەڕێوەبەری گومرگی باشماخ بە (رووداو)ی راگەیاندبوو، بەپێی نووسراوێك كە ئاراستەی کراوە، ئەو 16 تانكەرە لە پشكنین دەرچوونە، بۆیە رێگە بە هاتنەناوەوەیان دراوە.\nبەپێی ئامارەكانی لیژنەی نەوت و وزەی ئەنجوومەنی پارێزگای سلێمانی، لەماوەی 3 مانگی رابردوودا رێگری لە هاوردەکردنی 563 تانكەر بەنزینی خراپ كراوە، كە دەكاتە 14 ملیۆن لیتر بەنزین.\nنیشانەکردن : بەنزین, سلێمانی\n2516 ژمارەی بینین


نوسینی: ئالان ئاغا باجەلان\nدوو ڕوو بەو کەسە دەوترێت کە شتانێک پێشان دەدات کە لە ناخەوە وانیە، بەڵام جووت کەسایەتی ئەوەیە کەهەر جارێک کەسایەتیەکی خۆی پیشان دەدات بەپێ پێداویستی کارەکەی وقازانجی تاکە کەسی خۆی.\nبەڕاستی زۆرێک لە ئێمە گیرۆدەی ئەم حاڵەتە ناهەموارە دەرونیە بوینەتەوە، چی لە کەسایەتی خۆمان یان لە بەرامبەر زۆرینەی هەرە زۆری تاکەکانی ناو کۆمەڵگا. هەمووان بانگەوازی ئایینی دەکەن خۆیان بە خاوەن بەها باڵاکان پێشاندەدەن وخۆیان پێ باشترینە، ئەگەر لەمزگەوتەکان یان شوێنە پیرۆزەکان بڕوانیین دەبینین پڕن لە نوێژ خۆێن، لە ڕمەزاندا بە ڕۆژوون، ئینکاری خراپە دەکەن، مەدح وسەنای خۆیان دەکەن بەزمان وبەڵێن بێ عەیب وبێ کەم کورتین، بەڵام کە دێنە سەر واقیع دەبینین کردەوەیان پێچەوانەی نمایش وپەیمانیانە.\nیان کاتێک کەسێکی بەرپرس دەبینین بانگەوازی دادپەروەری وکوردایەتی وخزمەتی نیشتیمان وقوربانیانی شەهید و ئەنفال و کیمیا باران دەکات، بەڵام کاتێک دەرفەتی بۆ دێتە پێشەوە بەقودرەتی قادر هەموو شتێکی لە بیر دەچێتەو! دارایی و پلە و دامەزراندن و پاداشت تەنها لە خزمەتی خۆی و کەسە نزیکەکانی بەکاردەهێنێت! بەمانای ووتە دەبێتە کەسێکی گەندەڵ و هەموو شتێک لە بیر دەبات.\nیان ئەو کەسانەی لە ناو میدیا و سۆشیاڵ میدیا خۆیان بە فریشتە دەردەخەن ونیشانی خەڵک دەدەن ڕەخنە لە چاک وخراپ دەگرن وخۆیان لە هەموو کەس پێ باشترینە. بەڵام لەناخەوە گەنیون وئەگەر کەسیان لێ بەدیار نەبێت ئەوەی خودا پێ ناخۆشە ئەنجامی دەدەن بەبێ ئەوەی تۆزقاڵێک شەرم وحەیا بیانگرێت. هەر لە دەربارەی ئەمانەی سەرەوە کە باسم لێ کردن ووتەیەکی زۆر جوان هەیە دەڵێت: (هەمووان خۆیان بە چاک و بێ تاوان نیشان دەدەن؛ ئەی باشە خراپەکاران لە کوێن؟)\nئەمریکا کە عێراقی داگیر کرد خۆێندنەوەیەکی باش وپێش وەختەی بۆ کەسایەتی تاکی عێراقی نەکردبوو هەر بۆیە ئەمریکا وهاوپەیمانەکانی تووشی شۆک ودەردەسەریەکی زۆر بوون ونەیاندەزانی چۆن هەڵسوکەوتیان لەگەڵ بکەن، بۆیە ئیدارەی پۆڵ بریمەر شکستی هێنا ونەیانتوانی ئاشتی وئاوەدانی لە عێراق بەرپا بکەن. بۆ بەرچاوو ڕوونی زیاتر حەز دەکەم هەندێک لە نووسین وتوێژینەوەکانی زانای کۆمەڵ ناسی عێراقی دکتۆر عەلی وەردی بخەمە ڕوو دەربارەی سیفات وچۆنیەتی بیرکردنەوە، وکۆمەڵێک هۆکاری کۆمەڵایەتی ودەروونی لەگەڵ خودی خۆمان وبێگانەکاندا. عەلی وەردی پێ وایە تاکی عێراقی بەدەست جووت کەسایەتی ودژ وپێچەوانەوە دەناڵێنێت، هاوڵاتی عێراقی زۆر حەزی لە هێنانەوەی پەندی جوان وبریق وگەورەیە، بەڵام لە واقعی ڕۆژانەیدا زۆر لێ بە دوورە، خۆش ویستنی نشتیمانی بەلادا شتێکی زۆر پیرۆزە، بەڵام هیچ خزمەتێکی ناکات. زۆر خۆیان تێوە دەگلێنن بە ئاینزا بەڵام کەم پەیوەست بە ئاینەوەن. پڕ بە دەم هاواری دادپەروەری ولێ خۆشبوون وبەبەزەیی بوون دەکەن، بەڵام لەگەڵ ئەوەدا زۆر بەخێرایی بڕیاری لێدان وهەڕەشە وئەزێت لە کەسی بەرامبەر دەدەن. بەمەیان ناچێتە قاڵبی دوو ڕوویی بەڵکۆ دەچێتە قاڵبی جووت کەسایەتی. بەلای وەردیەوە ئەمش بۆ سێ هۆکاری دەگەڕێنێتەوە: (شارستانی، کۆمەڵایەتی، دەروونی).\nکاتێک سەیری ژێنگەی هەڵکەوتەی عێراق دەکەین دەبینین لە کۆندا خاوەن شارستانیتێکی گەورە بووە، لە مێژوودا تاوەکۆ ئێستا لە هاوشانیدا بیابانێکی گەورە هەیە. کە دەشتەکیەکان تێدا دەژیان، ئەوانیش شوێن وجێگای خۆیان بەجێ هێشت وهاتنە ناو شاردا. بۆیە لە شار دوو چین نشتەجێ بوون. چینێکی دەشتەکی حەز بەشەڕ؛ وچینێکی کشتوکاڵی ملکەچ. ئەمەش کاریگەری خراپی کردە سەر تاکی عێراقی وای لێکرد دوو بەهای کۆمەڵایەتی لە خۆی هەلبگرێت. کاتێک بەرامبەری کەسێکی لە خۆ بەرزتر وبەهێزتری دەگرت ملکەچ دەبوو وفزەی لێ نەدەهات؛ بەڵام کاتێک بەرامبەری کەسێکی لەخۆ بچوکتر ولاوازتری دەگرت زاڵ دەبوو بەسەریەوە. ئەمەش بەزۆری لەسەردمی عەباسیەکاندا ولەدوای ئەوانیش لە ناو عوسمانیەکاندا ڕووی دەدا، تاوەکو ڕۆژگاری ئەمڕۆشمان بەدێ دەکرێت.\nکۆمەڵگای عێراقی لە ڕووی کۆمەڵایەتیەوە دابەشبووە بەسەر شێوازەکانی ژیاندا لەوانەش جیاوازی لەنێوان ژن ومێرد ومنداڵدا. هیچ ووڵاتێک بەقەد عێراقدا ئەم ئەم دابەش بوونە تێدا بەدی ناکرێت. منداڵانی عێراقی بەزۆری ژیانیان لەناو کۆڵان وگەڕەک دا بەسەر بردووە هەر ئەمەش وای لێ کردووە ببنە خاوەی گروپی شەڕ کەری زۆر گەورە. بۆیە نەریەتی شانازی کردن بە هێز، توانای زاڵ بوون، دەمارگیری گەڕەک بڵاو بویەوە. بۆیە منداڵ کە دەگەڕایەوە بۆ ماڵ داوای لێ دەکرا هۆشمەند و بەڕێز ولەسەرخۆ بێت، بەڵام کاتێک لەگەڵ باوکیدا دەچوو بۆ چایخانە خەڵکی بەزیرەک و ڵێهاتوو و حەق نەخوراوو باسیان دەکرد و سەنایانن دەدایەوە و داوایان لێ دەکرد وابێت وا هەڵسوکەوت بکات، هەر ئەمەش وای لێکرد کە ببێتە خاوەن دوو کەسایەتی جیاواز. یەکێکیان لەماڵەوە ئەوەی دیکەیان لە دەرەوە.\nهەموو هۆکارێکی کۆمەڵایەتی هۆکارێکی دەروونی لێدەکەوێتەوە، بۆ نموونە کاتێک باوک داوا لە منداڵەکەی دەکات کەسێکی بەڕەوشت وئاکار جوان بێت، هەروەها دەیخاتە بەر خوێندن ومامۆستای تایبەتی بۆ دەگرێت تاەکو باشتر فێر ببێت، وە وەسیەتی مامۆستاکانی دەکات وپێیان دەڵێت: ئەم منداڵەی من ئەسپەردەی ئێوەی دەکەم ئیسقانی بۆ من و گۆشتی بۆ ئێوە بێت.\nئەمەش وای لێدەکات خاوەن دوو کەسایەتی بێت یەکێکیان بەڕەوشت ولەسەر خۆ؛ ئەوەی دیکەیان توندڕەو وحەق سێن. ئەمەش وای لێدەکات گەشەی دوو ڕوویی تێدا زیادتر بێت. داوای دوورکەوتنەوەی ئافرەت لە پیاوان دەکات بەقسە، بەڵام بەکردەوە دەبێتە هۆی توشبوونی بە توندڕەوی وشاردنەوەی کەبتی جینسی. ئەمانەش کاریگەری بەسەردا دروست دەکات، وای لێدەکات خراپی بارودۆخی ووڵات بخاتە ئەستۆی کەسانی دیکە بەبێ ئەوەی ئاماژە بە خۆی بدات. ڕەخنە لە فەرمانبەرانی دەوڵەت دەگرێت وەک وایە ئەوانە لەسەر مەریخەوە هاتبێتن، ڕەخنە لە کەسی غەیبەتکار ومشاغب ودرۆزن دەگرێت، خۆشی هەموو سیفەتەکانی هەڵگرتووە. یەکێکی تر لە هۆکارەکان زمانە، ئەوەیە ئێمە بە دوو جۆر زمان قسە دەکەین یەکێکیان زمانی فەرمی پاڕاوە لە شوێنی فەرمی وکۆبوونەوەکان پێ دەدوێن؛ یەکێکی دیکەیان زمانی بازاڕی لەناو کۆڵانە و لە بازاڕ پێ دەدوێن.\nئەم تووێژینەوە گرنگە لە ساڵانی پەنچاکای سەدەی ڕابردوودا کردویەتی بۆ ئێستاش گونجاوە. ئەو پێ وایە ئێمە زیاتر جووت کەسایەتین تاوەکو دوو ڕوو بین. بەڵام من ئەوە دەڵێم ئەگەر بهاتبایە نووسەر لە ڕۆژگاری ئەمڕۆدا زیندوو بایە بەبێ دوو دڵی رێک دوو ڕوویی وچەندین خەسڵەتی خراپی دیکە دەخستە پاڵ زۆرینەمانەوە. مەبەستم لەم دوو ڕوویی ئەمڕۆماندا چیە؟ هەمووان قسە دەکەین بەڵام جێبەجێ ناکەین، پەیمان دەدەین تاوەکو سەری نابەین، ئەگەر هاتوو ئەمانەتێک لە لاماندا دابنرێت دەست پارێزی لێ ناکەین وبەشی خۆمانی لێ دەبەین وەکۆ خۆی ڕادەستی خاوەنەکەی ناکەین! ئەمە ئەگەر هەمووی نەبەین. بۆیە من ئیزافە دەخەمە سەر تووێژینەوەکەی وەردی ودەڵێم: ئێمە جگە لە جووت کەسایەتی لەناو دوو ڕووییشدا نوقم بوین...


قوباد تاڵەبانی جگە لەمیرات چی دەستكەوتووە؟\nقوباد تاڵەبانی تەنھا لەبانكەكانی (ئەمریكاو توركیا) خاوەنی (16) ملیار دۆلاری كاشە كە بەمیرات لە(مام جەلال تاڵەبانی) باوكیەوە بۆی بەجێماوە.\nھەموو ئەو ڕێستۆرانت و ئۆتێل و شوقەی سەكەنی و كۆشكانەی كە لەتوركیا لەسەر ناوی مام جەلال تاڵەبانی ھەبوون ئێستا خراونەتە سەر ناوی قوباد تاڵەبانی كوڕی. ھەروەكو ئەو دەستەڵاتەی كەبەمیرات نەبوایە ھەرگیز بەم عەقڵیەتەوە پێی نەدەگەیشت.\nئەم زانیاریانە لەگرنگترین و بەناوبانگترین خەربەردەری عەڕەبیەوە بڵاوكراونەتەوە. كە ماڵپەڕی (Alarabiya-news). ئینجا ئەگەر قەرار وایە بڕوا بەدەزگایەكی ڕاگەیاندنی وا نەكەن پێویستە بچنەوە ئەشكەوت و پێستەی حەیوان لەخۆ ئاڵێنن. چونكە العربیة سێیەم موعتەریفترین دەزگای ڕاگەیاندنە لە شرق الأوسط.\nسایتی HaberAktuel بەرلەوەفات كردنی دەنوسێت: جەلال تاڵەبانی لەوڵاتی توركیا خاوەنی بەرژەوەندی ئابوری زەبەلاحەو وەبەرھێنان لەبوارەكانی گەشت و گوزارو نیشتەجێكردن دەكات. ئێستاش كوڕەكەی ئیدامەی پێدەدات.\nقوباد تاڵەبانی بەشەخسی تەنھا لەئەمریكا (7.6) ملیار دۆلاری كاش لەسەر حسابەكەیەتی.\nیەكێكە لەپیاوانی كارەو سەرمایەگوزاری گەورە دەكات لەوڵاتانی (ئیسڕائیل و ئێران و بریتانیا).\nلەعێڕاقیش سەھمی لەگەڵ گروپی شەریكەكانی (قەیوان و بەڕێز)دا ھەیە. دەستھاتی ساڵانەی بە ملیۆنان دۆلار دەخەمڵێنرێت.\nماڵپەڕی (IraqToday) دەنوسێت: قوباد تاڵەبانی لەو (2) ملیار دۆلارەش بەشە میراتی بەردەكەوێت كە لەدوای وەفاتی تاڵەبانی باوك لەوڵاتی بەریتانیا دەگوازرێتەوە سەر ناوی میراتگرەكانی.\nھەر دیسان ماڵپەڕی (Onedio)ی توركی دەنوسێت: قوباد تاڵەبانی بەشەریكی لەگەڵ نێچیرڤان بارزانی كە بەھۆی ڕێكەوتنی خێزانی نێوان حزبەكانیان لەیەكتری نزیك بوونەتەوە ساڵی ٢٠١٤ (8.4) ملیار دۆلار دەگوازنەوە فەڕەنساو سویسڕاو ئەڵمانیا.\nبێ شك لەو پارەیەش بەشی قوباد تاڵەبانی لە (3.5) ملیار دۆلار كەمتر نیە.\nبەپێی ھەواڵی ماڵپەڕی خبر العربیة، ھێرۆ ئیبڕاھیم ئەحمەد دایكی قوباد تاڵەبانی (9) ملیار دۆلار لەسەر ناوەكەی تۆماركراوە. دیسان ئەو پارەیەش ھەردەگەڕێتەوە گیرفانی ئەو كاك قوبادەی كە خەڵكانێ لەبێ ئاگایی كردەوەكانی بە (مامی بچوك) ناوی دەبەن.\nمامی بچوك تەنھا لەحەملەی ھەڵبژاردنی ئەمساڵدا سەدان بەڵێنی قەبە قەبەی دەرخواردی خەڵكی ساویلكە داوەو دیماگۆجی گەیاندە ئەوپەڕی.\n-ئاخر ئەوە درۆ نیە دەڵێت: زامنی ئاشتی و دیموكڕاسی یەكێتیە؟\nئەگەر وایە بۆچی فەرمانبەران لەزۆنەكەی سەوز بەدەستڕێژی گوللە شەھید دەكرێن كاتێ داوای مافە ڕەواكانیان دەكەن؟\n-ئەدی ئەوە درۆ نیە دەڵێت: دەنگمان پێبدەن كەركوك دەگێرینەوە؟\nخۆ كەركوك گەڕابۆوە بۆچی لەمست بەغدادیان كردەوە؟\n-درۆ لەوە گەورەتر چیە بڵێت: دادگەری لەداھات دەستەبەرەكەین؟\nئەگەر وایەو یەكێتی زامنی عەدالەتە ئەم ھەموو سامانەی بەچی كۆكردۆتەوە؟\nچارەگە سەدەیەكە دەدزن، دەبڕن، تاڵان و بڕۆ دەكەن ئیتر عەدالەت لەچیدایە؟\nحەیف ئەوەیە نازناوی (مام) بەھۆی ئەو دزو تاڵانچیە خەریكە نابوت و ناشرین دەبێت كەچی لەبنەڕەتدا بەھۆی خۆشەویستی بەكەسی پایەبەرزو گەورەو بەڕەوشت دەوترێت (مام).\nسەیر لەدزینی ئەم ھەموو سەروەت و گەندەڵی و فاشل بوونەدا نیە بەڵكو عەجیب و غەریبە ھێشتا خەڵكێ ھەبێت دروشمە درۆیینەكانیان بەرز بكەنەوە بێ ئەوەی سەرنج لەژیانی خۆی و دەوروبەری بدات و كردارە چەوتەكانی ئەوانیش ببینێت.\nخەڵەفاوی لەوە زیاتر دەبێ چی بێت؟ بەگیرفان و ژیانی بەتاڵ و حەتاڵ، بەئایندەیەكی تاریكەوە ھێشتا لەبەردەمی ئاغای گەندەخۆر ھەڵپەڕن.\nمسعود بارزانی كە گوتی (ھەڵپەڕن) ڕێك لەگەڵ ئێوەی ھەواداری بنەماڵەكەی خۆی ماڵباتی تاڵەبانی بوو، كاتێ بەدوو چاوی خواپێداوەوە ھەرچی كارو گوفتاری بەدە دەیبینن كەچی ھێشتا ھەر ھەڵدەپەڕن لەبەردەمی ئەو پەرچەمەی كە لەسێبەریدا پێشێلی یاسا دەكرێت و موقەددەساتی گەل دەشكێنرێت.\nھەربۆیە بەسە ئیتر ساویلكەیی، دەتێبگەن تكایە.\nچیتر ھەڵمەپەڕن بۆ ئەوسەرانەی بەسەرسەری سەری خاك و خەڵكیان لەقوڕنا.


لە سلێمانی ڕێكاری توند بۆ خۆپارێزی دەگیرێتەبەر - تۆڕی میدیایی خەڵک\nقائیمقامی سلێمانی لەگەڵ لیژنەكانی سلێمانی كۆدەبێتەوە و ڕایدەگەیەنێت؛ لەپێناوی پاراستنی تەندروستی گشتی پێویستە شوێنەكان پابەندی مەرج و ڕێنماییەكانی كاركردن و ڕێكارەكانی خۆپارێزی بن لە بەستنی دەمامك و بەكارهێنانی ماددەی پاكژكەرەوە، بەپێچەوانەوە ڕێكاری یاسایی لەدژیان دەگیرێتەبەر.\nلەشكر حەمید، سەرۆكی لیژنە هاوبەشەكانی قائیمقامیەتی سلێمانی بۆ (خەڵك) ڕایگەیاند، كە قائیمقامی سلێمانی لەگەڵ لیژنەی باڵا و لیژنەكانی سەلامەتی و ئارایشتگاكانی قائیمقامیەتی سلێمانی كۆبۆتەوە و جەختی لە پابەندبوون بە ڕێكارەكانی خۆپارێزی كردۆتەوە.\nلەشكر حەمید وتیشی، “قائیمقامی سلێمانی جەختی كردۆتەوە لە پاراستنی تەندروستی گشتی و ڕایگەیاندووە، پێویستە شوێنەكان پابەندی مەرج و ڕێنماییەكانی كاركردن و ڕێكارەكانی خۆپارێزی بن و كارمەندانی سەرجەم شوێنەكان دەمامك ببەستن، هەروەها ڕۆژانە مادەكانی پاكژكردنەوە لەشوێنەكانیان بەكاربهێنن”.\nئاوات محەمەد ڕاشیگەیاندووە، “كاری سەرەكی لیژنە هاوبەشەكانی قائیمقامیەتی سلێمانی، پاراستنی تەندروستی گشتییە، هەر بۆیە بەشێكی زۆری پشكنین بۆ ئەو كاڵا و شمەك و خواردەمەنییانەی ڕۆژانە لیژنەكان ئەنجامی دەدەن لەڕوی تەندروستییەوەیە”.\nبە وتەی لەشكر حەمید، “قائیمقامی سلێمانی لیژنەكانی ڕاسپاردووە، لەكاتی سەردانەكانتان بۆ شوێنەكان لێپرسینەوە لەوانە بكەن، كە پابەندی ڕێكارەكانی خۆپارێزی نابن، بەپێچەوانەوە سەرپێچیكاران ڕووبەڕووی ڕێكاری یاسایی بكەنەوه”..


:: PM:03:30:28/07/2021 \nرەنگە رۆژێك لە رۆژان دایك و باوك و پزیشكان رێنوێنی ئەوەیان كردبێ كە نابێت رێژەیەكی زۆری شیرینی و نوقڵ بخۆرێت، چونكە زیانی گەورە بە ددان و پووك دەگەیەنن و دەبنە هۆی كلۆربوون و رەشهەڵگەڕانی ددانەكان، بەڵام ئەوانە هەموو ئەو خۆراكانە نین كە پێویستە وریایان بیت.\nكەمكردنەوەی خواردنی شیرینی و شوشتنی ددان باشترین چارەسەرییە\nبەپێی راپۆرتێكی ماڵپەڕی ئێزگەی دەنگی ئەڵمانیا "دۆیچ فیلە"، پزیشكان وریایی لە خواردنی چەند جۆرێك خواردن دەدەن كە دەبێ لە زیانەكانیان بۆ ددان و پووك وریا و ئاشنا بین، هاوكات كەمكردنەوەی خواردنیان و شوشتنی ددان و پووك لە ماوەیەكی كورت دوای خواردنیان، باشترین چارەسەرییە، وەك ئەو خۆراكانەی خوارەوە:\n*شیرینی، دەبێتە هۆی كلۆربوونی ددان، چونكە رێژەیەكی زۆری شەكری تیادایە و بە ددان دەنووسێت، وا باشترە ئەو جۆرەیان بخۆی كە رێژەی شەكری كەمە.\n*گەنمەشامی، رەنگە خۆراكێكی تەندروست بێت، بەڵام هەندێك جار هەوكردنی پووك دروست دەكات بەهۆی چوونی بۆ نێوان ددانەكان، هەروەها شكانی ددانیش دروست دەكات، ئەگەر نەكوڵاو بێت.\n*میوەی وشككراوە، سەرچاوەیەكی باشی ریشاڵەكانە، بەڵام هاوكات كارەساتە بۆ ددان، چونكە جیا لەوەی شەكرێكی زۆری تیادایە، بە ددانەكان دەنووسێ و بە زەحمەتیش لادەچێت.\n*قاوەی بەستوو، ئەگەر رۆژانە چەندجارێك بیخۆی دەبێتە هۆی كلۆربوونی ددان، شەكری تیادایە و رێگری لە كاری لیك دەكات بە پاراستنی ددانەكان، بۆیە زۆرخواردنەوەی كاری لیكەرژێنەكان پەك دەخات لە پاراستنی ددان لە بەكتریا.\n*چەرەزات، زۆرخواردنی چەرەزات دەبێتە هۆی هەوكردنی توندی ددان و پارچەكانی لەناو كەلێنی ددانەكان دەمێنێتەوە، بۆیە وا باشترە دوای خواردنی چەرەزات بۆ ماوەی دوو خولەك ددانەكانت بشۆیت.\n*ئاوی لیمۆی گەرم، باشترین شتە بۆ كەمكردنەوەی كێش، بەڵام ددان لەناو دەبات، چونكە ترشی بەهێزی تیادایە و چینی مینای ددان لەناو دەبا و تووشی هەستیاریان دەكات.\n*پارچەی بەستوو، خەڵكێك هەیە حەز بە خواردنی بەفر یان پارچەی ئاوی بەستوو دەكات، ئەوانە زیان بە مینای ددان دەگەیەنن و دەشبنە هۆی شكانی ددانەكان.\n*خواردنەوەی وزەبەخش، رێژەیەكی زۆری شەكر و ترشەكانیان تیادایە و ددان بە چینێك دادەپۆشن كە بەتێپەڕبوونی كات كەلێن و بۆشایی لە پووك و نێوان ددانەكان دروست دەكەن و دەبنە هۆی كلۆ‌وربوونی ددانەكان.\n*مێوژ و شوكولاتە، ئەوانەیش كلۆربوونی ددان دروست دەكەن، بەهۆی شەو رێژە زۆرەی شەكر و نووسانی بە ددانەكانەوە.\n*لەتی پەتاتە یان جبس، خەڵكێكی زۆر حەز بە خواردنیان دەكات، بەتایبەتی منداڵ و رواڵەكان، ئەو بە نیشاستە دەوڵەمەندە كە دواتر دەبێتە شەكر و لە نێوان ددانەكان دەمێنێتەوە و دەبێتە هۆی كلۆربوونیان.


لەبارەی چۆنیێتی مامەڵەکردن لەگەڵ ئاژەڵە ماڵییەکان لە دۆخی خۆڵباریندا، وەزارەتی تەندروستیی هەرێمی کوردستان ئاماژەی بەوە کرد، پێویستە هاونیشتمانیان تێکەڵی ئاژەڵە ماڵییەکانی وەک، سەگ و پشیلە "نەبن و مامەڵەیان لەگەڵدا نەکەن، چونکە ئەو تۆز و خۆڵە لەگەڵ فەرووی ئاژەڵەکان کێشە دروست دەکات."\nرۆژی دووشەممە، 23ـی ئایاری 2022، خۆڵبارینێکی چڕ هەرێمی کوردستانی گرتەوە. وەزارەتی تەندروستیی هەرێمی کوردستان لە راگەیێندراوێکدا هۆشداریی بە هاونیشتمانیاندا کە "بۆ کاری زۆر پێویست نەبێت" نەچنە دەرەوەی ماڵەکانیان. وەزارەتی تەندروستیی رێنمایی هاونیشتمانیانیش دەکات کە لە کاتی بوونی "هەر دۆخێکی نەخوازراو" دەتوانن پەیوەندی بە هێڵی گەرمی ژمارە 122 بکەن.\nرۆژی یەکشەممە 22ـی ئایاری 2022، عامر جابرى، گوتەبێژی کەشناسی و بومەلەرزەزانى عێراق بە تۆڕى میدیایی رووداوى راگەیاند، لە شەوی یەکشەممە 22ـى ئایارەوە، شەپۆلێکى خۆڵبارین عێراق دەگرێتەوە کە لە رۆژئاواوە هەڵدەکات و سەرەتا لە بەغدای پایتەخت چڕدەبێتەوە. لە 23ـى ئایار دەگاتە پارێزگاکانى دیکەی نێوەڕاست و باشوورى عێراق و هەریەک لە پارێزگاکانى سلێمانى و هەولێر دەگرێتەوە.\nرێنماییەکانی وەزارەتی تەندروستیی بۆ هاوڵاتیان.\n1- داخستنی دەرگە و پەنجەرە و پاککردنەوەی شوێنی خۆڵبارین بە تایبەت بۆ ئەو کەسانەی لە ماڵەوەن.\n2- لە کاتی چوونە دەرەوە دەمامک ببەسترێت و رووپۆشی خۆت و شوێنی مانەوە بکەی بە بەردەوامی.\n3- دەرگە و پەنجەرە دابخە ئەگەر بۆ دۆخی زۆر پێویست نەبێت مەچۆرە دەرەوە.\n4- زۆر خواردنەوەی شلەمەنی بە تایبەت لە کاتی شۆفێری و چوونە دەرەوە هەوڵبدرێت هەوای نێو ئۆتۆمبێل بکرێتەوە.\n5- خواردنی میوە و سەوزە بە بەردەوامی.\n6- تێکەڵ نەبوونی هاونیشتمانیان و مامەڵە نەکردنیان لەگەڵ سەگ و پشیلە کە لە ئێستادا لەلایەن هاونیشتمانیان گرنگی زۆری پێدەدرێت، چونکە ئەو تۆز و خۆڵە لەگەڵ فەرووی ئاژەڵەکان کێشە دروست دەکات.\n7- لە کاتی بوونی هەر دۆخێکی نەخوازراو هاونیشتمانیان دەتوانن پەیوەندی بە هێڵی گەرمی ژمارە 122 بکەن.\nهەینى رابردوو شەپۆلێکى دیکەى خۆڵبارین لە عێراق هەڵیکرد و تاوەکو رۆژی یەکشەممە 22ـى ئایار بەردەوام بوو. لە مانگى نیسانى ئەمساڵەوە زیاتر لە هەشت شەپۆلى خۆڵبارین عێراقى گرتووەتەوە.\nرۆژی یەکشەممە، بەهۆی شەپۆلی خۆڵبارینەوە سەرۆکوەزیرانی عێراق بڕیاریدا کە رۆژی دووشەممە لە عێراق پشووی فەرمی بێت.\nبەگوێرەی وەزارەتی تەندروستیی خۆڵبارین چەند کاریگەرییەکیان لەسەر تەندروستی مرۆڤ هەیە کە ئەمانەن:\n1- دەبێتە هۆی هەستیاری و پێڵووی چاوەکان سووردەبنەوە و تووشی خوران دەبن.\n2- هەستیاریی لوت و بە تایبەتیش نێوپۆشی لوت سوور دەبێتەوە تووشی هەوکردن دەبێتەوە، بەمەش گیرانی لوت دروست دەبێت و کەسەکە تووشی تەنگەنەفەسی دەبێت.\n3- گوشاری خوێن و خوێنبەربوون و هەوکردنی گوێچکەی نێوەڕاست، زۆر جار دەرئەنجامی ئەم خۆڵبارینەیە و کاریگەری دروست دەکات لەسەر ئەو کەسە.\n4- ئەو کەسانەی کێشەی هەناسەتووندیی و رەبۆیان هەیە لەگەڵ ئەم خۆڵبارینە نیشانەکانیان زیاد دەکات.\n5- زۆر جار دەبێتە هۆی خورانی پێست و سووربوونەوە و نەخۆشیی ئێکزیما.\n6- کاریگەری لەسەر کۆئەندامی هەناسەدان و سییەکان دروست دەکات و بەمەش کەسەکە تووشی کۆکە و پژمین و ناڕەحەتی زۆر دەبێت، چونکە ئەو دەنکۆڵانە هەڵگری میکرۆب و بەکتریان.


گردبونەوەكە دژی پێشێلكاریی بوو، كەچی پێشێلكارییان بەرامبەر كرا\nدیالە/ 20ی شوباتی 2022/ گردبونەوەی ژمارەیەك لە رۆژنامەنوسان و چالاكانی خانەقین لەبەردەم دادگای قەزاكە. فۆتۆ: كەركوك ناو\nژمارەیەك لە رۆژنامەنوسانی خانەقین لە پارێزگای دیالە چونە بەردەم دادگای قەزاكە و ناڕەزاییان نیشاندا لە دژی خراپی دۆخی رۆژنامەنوسان و ئازادی رادەربڕین لە قەزاكەیان، بەڵام لەبەردەم دادگا رێگرییان لێكرا.\nئەو رۆژنامەنوسانە 20ی شوبات گردبونەوە و تیایدا داوایان لە دادگای خانەقین كرد، هەڵوێستی هەبێت دژی زیادبونی پێشێلكارییەكانی بەرامبەر بە رۆژنامەنوسان، كە پێیانوایە ئامانج لێی "بەرتەسكردنەوەی ئازادی رادەربڕینە" لەو قەزایە.\nعەباس ئەرکەوازی، پەیامنێری کەناڵی ئاسمانی بەغدادیە لە خانەقین، بە (كەركوك ناو)ی وت "بەشێوەیەکی بەردەوام رۆژنامەنوسانی خانەقین دەستگیردەکرێن و تەشھیریان پێدەکرێت، لەگەڵئەوەشدا راپێچی دادگا دەكرێن، بەبێ ئەوەی لایەنە پەیوەندیدارەکان ھیچ ھەڵوێستێکیان ھەبێت لە بەردەوامی ئەو پێشێلکارییانە".\nعەباس ئەرکەوازی وتیشی "لە ماوەی یەك ھەفتەدا دوو ئاگادارکردنەوەم بۆ ھاتووە بۆ ئامادەبون لەبەرەم دادگا".\nلە ماوەی یەك ھەفتەدا دوو ئاگادارکردنەوەم بۆ ھاتووە بۆ ئامادەبون لەبەرەم دادگا\nیەكێك لەو سكاڵایانەی لەسەر ئەو رۆژنامەنوسە تۆماركراوە، لەلایەن ئیدارەی خوێندنگەیەكەوە بووە، ئەوەش دوای ئەوەی عەباس ئەركەوازی، لە راپۆرتێكیدا ئاماژەی بەوەداوە كە لەو خوێندنگەیە توندوتیژی بەرامبەر بە خوێندكاران دەكرێت.\n"راپۆرتەكە باس لە ئەشکەنجەدانی قوتابییەک دەكات لەلایەن مامۆستاكەیەوە... ئیدارەی خوێندنگەكەش داوای یاساییان لەسەر تۆماركردوم"، ئەركەوازی وای وت.\nجەختیشیكردەوە "ئێمە لەبەردەم دادگا گردبوینەتەوە، بۆ ئەوەی ھەموو لایەک بزانن کە چۆن پێشێلێکاری دژ بە رۆژنامەنوسان دەکرێت و ئازادی رادەربڕین بەرتەسككدەكرێتەوە".\nبەپێی ئاماری چالاكوانان و لقی خانەقینی سەندیكای رۆژنامەنوسانی كوردستان، لە سەرەتای ساڵی 2020ەوە تا كۆتایی ئەیلولی 2021، لانیكەم حەوت چالاكوان و رۆژنامەنوس روبەڕوی دادگا كراونەتەوە. ئەمساڵیش تائێستا یەك دوو حاڵەت هەبووە.\nلە دەستپێکی گردبونەوەکەی 20ی شوبات-دا، کارمەندێكی پۆلیسی پاسەوانی دادگای خانەقین، رێگری لە رۆژنامەنوسان كرد وێنە بگرن و وتی "دادوەر وێنەگرتنی لەبەردەم دادگا قەدەغە كردووە".\nپۆلیسی دادگای خانەقین رێگریی دەكات لەوەی رۆژنامەنوسان روماڵی گردبونەوەی رۆژنامەنوسان بكەن\nراژان ماجد، رۆژنامەنوسی ئامادەبوی گردبونەوەكە، وتی "گردبونەوەكەمان بۆ ئەوەیە ئەو پەیامە بگەیەنین كە پێشێلكاریی بەرامبەر بە رۆژنامەنوسانی خانەقین بەردەوامە و ئامانج لێی بەرتەسككردنەوەی ئازادی رادەربڕین و كاری رۆژنامەوانییە".\nوتیشی "رێگریی پاسەوانی دادگا لە وێنەگرتنی ئامادەبوانی گردبونەوەكە راستی قسەكەی ئێمە دەسەلمێنێت لەوەی ئاستەنگ لەبەردەم كاری رۆژنامەنوسیدا هەیە".\nتەواوی ئەو سكاڵایانەی لە دوو ساڵی رابردودا لەسەر رۆژنامەنوسان و چالاكانی مەدەنی خانەقین تۆماركراون، لەلایەن سەندیكا و فەرمانگە حكومیی و كەسانی حزبییەوە بووە و سكاڵاكان بەپێی ماددەی 433و 435ی یاسای سزادانی عیراقی بون.\nئەو دوو ماددەیە تایبەتن بە ناوزڕاندن و سوكایەتیكردن لەڕێی تەلەفون، یان دەزگاكانی راگەیاندن، لە حاڵەتی سەلماندندا تۆمەتبار غەرامە و زیندانیدەكرێن.\n(كەركوك ناو)، نەیتوانی هەڵوێستی دادگای خانەقین بزانێت لەسەر ئەو پرسە و رێگە بە چونە ژورەوەی رۆژنامەنوسان بۆ ناو دادگا نەدرا.\nشەپۆلی "بێدەنگكردن" لە خانەقین\nرۆژنامەنوسان و چالاكوانان راپێچی دادگا دەكرێن


ساڵی 1998 بووم بە مامۆستا، بەڵام بەشێوەی محازر. كاتێك لەگەڵ مامۆستا سەمیرە، بەڕێوەبەری ناوەندیی بێخاڵ-ی كچان رێككەوتین وانەی بۆ بڵێمەوە، دەمزانی كە ئەوەی بە نیازم خۆمی بۆ تەرخان بكەم نەك ژیانم دابین ناكات، بەڵكو ژانەسەری زیاترە، بەڵام پسپۆرێتییەكەم وابوو دەبوو ببم بە مامۆستا.\nبەڕێوەبەرەكە پێی وتم: وانەی دینار و 250 فلس وەردەگریت، ئەویش لەكاتی خۆیدا نییە، دەشێت دوو مانگ دواتر یان سێ مانگ دواتر وەریبگریت. كارەكە ناچاری بوو، بەڵام ئەبێت جدیش بم، چونكە نەوەیەك چاوەڕێی دەستی منە. لەهەمانكاتدا تێگەیشتم ئەم پیشەیە لە بنەڕەتەوە سوك كراوە.\nدواتر ساڵی 1999 هەوڵی دامەزراندنم دا، پسپۆڕییەكەم (فیزیا) بوو پێویستییەك بوو بۆ زۆربەی خوێندنگاكان و لە زۆر خوێندنگاكانی كوردستان مامۆستای فیزیا نەبوو، بەڵام ئەوەی سەیر بوو ئەبوو واسیتەیەكم هەبوایە ئەوكات دامەزرام.\nهەموو مامەڵەیەكم تەواوكرد، بردم بۆ بەڕێوەبەرێتی پەروەردەی سلێمانی، كەچی لە كاتی تۆماركردن، خانمێكی بەڕێز فایل و وەرەقەی توڕدا، وتی: كوا، پشتگیری "مەڵبەند"؟.\nزۆر توڕە بووم، بە تووڕەیی وتم "ئێ خۆ من ناچم كۆبوونەوەی حزبی بكەم، ئەچم وانە بە چوار خوێندكاری داماوی ئەو قەزا و ناحیەیانە ئەڵێمەوە"!\nدیار بوو كەس ئەم وەڵامەی نەدابۆوە، وتی "دەبڕۆ ئەوە فایلەكەت، تەعین ببە". خۆ قسەكەی ئەو تەواو بوو، تا تەزكییەی مەڵبەندم نەبرد، دانەمەزرام. ئەمجارەش تێگەیشتم بە ئارەزوو ئەم پیشەیە سووككراوە.\nكە بووم بە مامۆستا، سەیری یەكەم موچەم كرد، نزیك 5 دینار لە موچەكەم بڕاوە، لە خاتوو سێوە خزر بەڕێوەبەری قوتابخانەی تابینی كچان-م پرسی، ئەمە چییە بۆ بڕدراوە؟\nوتی: ئەوە نەسریەیە بۆ ئەندامبونی یەكێتی مامۆستایانی كوردستان.\nوتم: ئێ من ئەندام نیم.\nوتی: ئەندام نیم نییە، بویت بە مامۆستا ئەبێت ئەندام بیت و ئیلزامییە، لە پەروەردەوە ئەو پارەیەی لێدەرەكەن و ئەینێرن بۆ یەكێتی مامۆستایان.\nئەمجارەش زانیم ئەم پیشەیە بەئاشكرا ئەتك ئەككرێت.\nمن نازانم ئێستا ئەو بڕیارە ماوە یان نا بوون بە ئەندام ئیلزامییە، بەڵام ئەوەندە ئەزانم كە یەكێتی مامۆستایانی كوردستان ماوە و هێشتا نەڕوخاوە، هەرچۆن بێت مامۆستایانی خۆپیشاندەر داوای مووچە ئەكەن تاكە رێكخراوێكیش نوێنەری ئەوان بێت یەكێتی مامۆستایانە.\nسەرئەنجامی ئەم قسانە ئەوەیە لەدوای ئەو زنجیرە خۆپیشاندانەی كە ساڵانی رابردوو، ئەم چەند رۆژەش كرا، مادام خۆپیشاندانی مامۆستایان بووە بە كەرەستەی ململانێی نێو حزبە سیاسییەكان و یەكێتی مامۆستایانی كوردستان كە سەندیكایەكە بۆ داكۆكیكردنی مامۆستایان دەنگ و نوزەی نەماوە، ئەوا بە هەزاران مامۆستا دەستگیربكرێت جگە لە هەناسە ساردی بۆ مامۆستایان هیچ سوودێكی نییە و لە بنەڕەتییشەوە مادەم كردیان بە كاڵایەكی سیاسی، دڵنیایی ئەدەمە مامۆستایان یەك هەنگاو مافیان ناڕواتە پێشەوە. ئەگەر یەكێتی مامۆستایان، داكۆكیكار بوایە ئەوا بێ هیچ سڵكردنەوە نوێنەرەكانیان پێش خۆپیشاندەران دەكەوتن و ئەو كارتەیان لەدەستی حزبەكان ئەسوتان.\nبۆیە ئەمجارەش تێگەیشتم ئەم پیشەیە لەلایەن یەكێتی مامۆستایانی كوردستانەوە سوككراوە.