به‌هجه‌ت هرۆرى | Evro News\nسه‌ره‌كى Authors Posts by به‌هجه‌ت هرۆرى\nدیتنه‌ك بۆ خوه‌نیشادانا شێلادزێ\nخوه‌نیشادانا شێلادزێ دو ئالی یه؛ ئاله‌ك نه‌رزازیبوونه ل سه‌ر تۆپبارانێن توركیا دژی خه‌لكێ سڤیل ل ده‌ڤه‌رێ ب به‌هانا هه‌بوونا چه‌كدارێن په‌كه‌كه یێ كو نه‌رازیبوونه‌كا د جهێ خوه دایه. ئالێ دی تێكده‌رانه و نه‌به‌رپرسیارانه بوو ژ ئه‌نجامێ چه‌پدانا ئاراسته‌یا خوه‌نیشادانێ و هێرشكرن بۆ سه‌ر له‌شكرگه‌ها توركیا و سۆتنا ئه‌مبۆلانس و ترۆمبێلان.\nخوه ڤه‌كێشانا سه‌ربازێن توركیا كاره‌كێ فه‌ره و دڤێت بهێته كرن، لێ دڤێت بزانین كو هاتن و خوه ڤه‌كێشانا توركیا ژ هه‌رێمێ كریاره‌كا سیاسیانه یا گرێدایی د ناڤبه‌را توركیا و حوكمه‌تا فیدراله و ب سۆتنا ترۆمبێله‌كێ توركیا نه ته‌نگاڤ دبیت و نه خوه ڤه‌دكێشیت!\nتوركیا وه‌لاته‌كێ هه‌ڤسوو و ده‌رگه‌هه‌كێ مه‌زن یێ گرێدانا هه‌رێمێ ب جیهانێ ڤه یه و پێدڤیه ئه‌ڤه ل به‌ر چاڤێن مه بیت، لێ مه‌ره‌م ئه‌و نینه به‌رگری ژ كریارێن وێ یێن دوژمنكارانه بهێته كرن. توركیا ب رێیا تۆپباران و بۆمبه‌رانكرنێن دوژمنكارانه یێن به‌رده‌وام كو ره‌نگه رۆژانه نه، زیانێن مه‌زن ل باشوور داینه:\nـ كوشتنا ده‌هان وه‌لاتیێن سڤیل.\nـ برینداركرنا هژمارێن زۆر یێن وه‌لاتیان.\nـ خرابكرنا ده‌هان خانیان.\nـ كوشتنا هژماریێن مه‌زن ژ مه‌رومالاتێ خه‌لكی.\nـ سۆتنا بێ هژمارا دونه‌مێن عه‌ردێ هه‌رێمێ ژ ئاقارێن چاندنێ و ژینگه‌ها سروشتێ چیایی. هه‌كه رۆژنامه‌ڤانه‌ك ل جهێن شووله‌ژێ ل دووڤ بچیت، دێ ئامارێن دروست و سه‌یر ژ ڤان زیانان په‌یدا كه‌ت.\nهه‌كه ب چاڤه‌كێ ڤه‌كری به‌رێ خوه بدین ڤێ بوویه‌رێ، دێ زانین كو ژ بلی ئالێ توركیا، ئالێ په‌كه‌كه یێ ژی سوچداره یا كو ب ناهه‌ق خوه ب سه‌ر ده‌ڤه‌رێ دادای و باره‌گایێن خوه لێ داناینه. ژ ناڤ ئاخا هه‌رێمێ كریاران دژی به‌رژه‌وه‌ندیێن توركیا دكه‌ت و خوه ل دۆرێن گوندان ل باشوور ڤه‌دشێریت و ئاسێ دكه‌ت و به‌هانێ دده‌ته توركیا تۆپباران بكه‌ت! د ئه‌نجام دا هه‌ر وه‌لاتیێن كوردن دبن قوربانی، ئه‌ڤجا په‌كه‌كه یی بن یان وه‌لاتیێن باشوور بن، ل ده‌ف توركیا كوردن و ئێكن.\nزێده‌باری هه‌بوونا هنده‌ك ئالێن كوردی یێن ناڤخوه‌یی و ده‌رڤه‌ی هه‌رێمێ د گه‌رمكرن و ئازراندن و هایدانا خوه‌نیشادایان دا و كه‌نالێن تلفزیۆنی ژی هه‌بوون خوه‌نیشادای هان ددان و دئازراندن، لێ ره‌نگه خه‌مساری ژ ئالێن ئێمناهیێ یێن ناڤخوه‌یی ژی هه‌بیت كو زوو رێ لێ نه‌گرتیه.\nبۆ دوباره نه‌بوونا ڤان بوویه‌رێن نه‌خوه‌ش و وێرانیێ كو خه‌لكێ گوندان ل باشوور كه‌فتینه ناڤبه‌را بزمارا په‌كه‌كێ وچه‌كۆچێ توركیا و ژ ئاقار و چیا یێن خوه بێ به‌هر بوویه، تنێ چاره‌سه‌ریه‌كا بنگه‌هین هه‌یه، ئه‌و ژی توركیا و په‌كه‌كه ب رێیێن ئاشتیانه و د چارچووڤێ ئاخا توركیا دا دانوستاندنان بكه‌ن و كێشه یێن خوه چاره‌سه‌ر بكه‌ن.\nپێدڤیه رێكارێن رووبرووبوونا گه‌نده‌لیێ بهێنه خورتكرن\nرووبرووبوون و نه‌هێلانا گه‌نده‌لیێ هند ب ساناهی نینه وه‌ك دهێته به‌حسكرن، رێكارێن به‌رفره‌ه یێن تاك و كۆمی و قانوونی یێن توكمه و رژدی پێ دڤێن، ب تایبه‌ت كو هه‌رێما كوردستانێ د چارچووڤێ وه‌لاته‌كێ نیڤ هه‌لوه‌شیای و گه‌نده‌ل دایه و ب ساناهی نینه ببیته خودان ده‌سه‌لاته‌كا ئابووی یا سه‌ربخوه. ب گۆره‌ی راپۆرته‌كا نه‌ته‌وێن ئێكگرتی، عیراق ل رێزبه‌ندا حه‌فتێ یه ژ ناڤ 180 گه‌نده‌لترین وه‌لاتێن جیهانی. گه‌نده‌لی ژ دیاردێن هه‌ره ترسناكه د ناڤ جڤاكان دا و ب تاوان و دوژمنه‌كێ كوژه‌ك دهێته نیاسین. ب شێوێ تاك یان كۆمی دهێته كرن و پتر ل وه‌لاتێن جیهانا سێیێ هه‌یه. ب گه‌له‌ك شێوه‌یان ژ ئالیێ هنده‌ك به‌رپرسێن حكومی و حزبی ڤه دهێته كرن. پۆست و پله‌یێن خوه بۆ به‌رژه‌وه‌ندی و مفا یێن تایبه‌ت ب كاردئینن، ب رێیا دزینه‌كا نهێنی یان رێڤه‌برنا هنده‌ك مامه‌له و كارێن نه‌قانوونی ل به‌رامبه‌ر وه‌رگرتنا هنده‌ك ده‌ستكه‌فتێن كه‌سۆكی یێن مادی و مه‌عنه‌وی. د ئه‌نجام دا كارتێكرنا نێگه‌تیف د به‌رژه‌وه‌ندی و مافێن گشتی و كه‌سێن دی دا دكه‌ت.\nگه‌نده‌لی كو هنده‌ك شێوێن وێ دبچووكن و هنده‌ك ژی دگه‌هن بهایێ ملیاران دۆلاران، هند به‌رفره‌ه بوویه هه‌موو قولاچكێن ژیانێ ڤه‌گرتینه و ب زه‌حمه‌ت ده‌ست ب سه‌ر دا دهێته گرتن. ب گوره‌ی راپۆرته‌كا نه‌ته‌وێن ئێكگرتی، ل ڤان وه‌لاتان سالانه یه‌ك ترلیۆن دۆلار ب به‌رتیل دهێته دان و 2.6 ترلیۆن دۆلار ب گه‌نده‌لی دهێنه مه‌زاختن كو یه‌كسانه ب 5% ژ سه‌رجه‌مێ داهاتێ جیهانێ.\nگه‌نده‌لی د گه‌له‌ك واران دا دهێته كرن كو د هه‌مان ده‌م دا دبن جۆرێن وێ: گه‌نده‌لیا سیاسی..گه‌نده‌لیا دارایی.. گه‌نده‌لیا جڤاكی ب رێكا توندوتیژی و پێلێنانا مافێن مرۆڤی ب گشتی.. گه‌نده‌لیا نیشتمانی ب رێكا خوه‌فرۆشی و خیانه‌تا وه‌لاتی..گه‌نده‌لیا كارگێری..گه‌نده‌لیا بازرگانی.. گه‌نده‌لیا بیروباوه‌ران ب رێكا به‌لاڤكرنا بیروباوه‌رێن توندره‌و و هاڤی ل ناڤ جڤاكی..گه‌نده‌لیا ره‌وشه‌نبیری كو وارێن ئه‌ده‌بی، هۆنه‌ری و میدیایی ب خوه‌ڤه دگریت و گه‌نده‌لیا له‌شكری. گه‌نده‌لی ب شێوێن؛ دزین، دره‌و، به‌رتیل، مرۆڤكانێ، واسته‌كاری، فێلكرن، پاشگوهكرنا یاسا و رێنمایان، به‌ره‌لایی و گرێبه‌ستێن بێ بنیات دهێته كرن. گه‌نده‌لی ل هه‌رێما كوردستانێ بوویه جهێ ترسێ. د سه‌ر پێنگاڤێن رووبرووبوونێ یێن ده‌سه‌لاتێ را ژی، گه‌نده‌لی به‌رده‌وامه و ده‌مارێن ژیانا جڤاكی ب شێوه‌كێ كوژه‌ك ڤه‌گرتینه و پتریا وان د ب په‌رده‌كا یاسایكرنێ ڤه دهێنه‌كرن كو ب ساناه ئاشكرا نابن. وه‌سا دبینم كوجدیه‌ته‌كا خورت و بنیاتی و زانستی د رووبرووبوونا وێ دا نینه. ئه‌گه‌ر ئالیێن ده‌سه‌لات ژ سه‌رۆكاتیێن یاسادانانێ و هه‌رێمێ و حوكمه‌تێ و دادوه‌ریێ نیاز و به‌رنامه و پێنگاڤێن جدی و كه‌تواری نه‌بن، ده‌ست ب سه‌ر دا ناهێته گرتن و ترسا وێ رۆژانه دێ مه‌زنتر بیت و جڤاك دێ به‌ر ب هه‌لوه‌شیانێ ڤه چیت. كێشه ئه‌وه درووشمێن سه‌رڤه‌یی یێن بۆ دژاتیا گه‌نده‌لیێ دهێنه بلندكرن پترن ژ پێنگاڤێن رژد یێن بۆ نه‌هێلانا وێ دهێنه هاڤێتن! ئانكو نه‌هێلانا گه‌نده‌لیێ راگه‌هاندنا شه‌ره‌كێ مه‌زن ژ هه‌موو ئالیان ڤه پێ دڤێت كو هه‌موو تاكێن جڤاكی هه‌ر ئێك ل جهێ خوه پێشمه‌رگه یێ نه‌هێلانا وێ بیت. هنده‌ك سه‌قا وهۆكارێن هاریكار و پشته‌ڤان بۆ په‌یدابوون و گه‌شه‌كرنا گه‌نده‌لیێ هه‌نه و پێدڤیه هه‌ر چ زووتره بهێنه چاره‌سه‌ركرن. چاره‌سه‌ركرنا ڤان رێكێن گه‌شه‌كرنا گه‌نده‌لیێ هه‌مان رێكێن دژاتی و نه‌هێلانا وێ نه، كو ئه‌ڤه نه:ـ لاوازیا بنه‌مایێن دیمۆكراسیێ. ـ نه‌بوونا دادپه‌روه‌ریا جڤاكی. ـ نه‌بوونا نیازا جدی یا رووبروو بوونا گه‌نده‌لیێ.\nـ رێ نه‌دانا سرووشتی ب ئازادیا راده‌ربڕین و رۆژنامه‌ڤانیێ.\nـ بجهنه‌ئینانا یاسان ب شێوه‌كێ راست. ـ لاوازیا رۆلێ زانكۆ و په‌یمانگه‌هان د به‌رهه‌ڤكرن و به‌لاڤكرنا ڤه‌كۆلینێن زانستی یێن تایبه‌ت ب رووبرووبوونا گه‌نده‌لیێ و ئاڤاكرنا جڤاكه‌كێ سڤیل ڤه. ـ به‌رزه‌بوونا ره‌ئیا گشتی یا جڤاكی. ـ بلندیا ئاستێ نه‌خوانده‌ڤانیێ ل ناڤ جڤاكی. دێ راستتر بیت هه‌كه بێژین نزمیا ئاستێ ره‌وشه‌نبیری و ژیاتیبوونێ ل ده‌ف تاكێ كوردستانێ. ـ تێكه‌لێككرنا پله و پۆستان ل گه‌ل كارێن بازرگانی. ـ لاوازیا گۆتارا دینی. ـ په‌یره‌ونه‌كرنا بنیاتێ (دانانا كه‌سێن هه‌ژی ل جهێن هه‌ژی). ـ په‌یره‌ونه‌كرنا ناڤه‌رۆكا مه‌ته‌لا مه‌زنان (نان بۆ نانپێژی و گۆشت بۆ قه‌سابی). ـ هه‌بوونا ره‌وشه‌كا ئالۆز یا سیاسی و ئابۆری ل هه‌رێمێ كو قه‌یران و بڕینا مووچه‌یان ژێ په‌یدا بوویه.ـ هه‌بوونا رێژه‌كا به‌رچاڤ یا هه‌ژاری و بێكاریێ د ناڤ جڤاكی دا. ـ نه‌بوونا شه‌فافیێ د داموده‌زگه‌هان یێن دارایی و داهاتێن وه‌لاتی دا. ـ پێشچاڤنه‌كرنا وان دۆسیێن گه‌نده‌لیێ یێن راده‌ستی دادگه‌هان دبن بۆ رایا گشتی.\nپێداچوونه‌ك ل دۆر مافێن ژنێ.. كێشه و چاره‌سه‌ری\nد سه‌ر بزاڤێن چڕ و سالانه یێن حوكمه‌تا هه‌رێما كوردستانێ را بۆ نه‌هێلانا توندوتیژیا دژی ژنان، د سه‌ر گوهۆڕینا قانوونا بارێ كه‌سایه‌تی را و ده‌رێخستنا هنده‌ك قانوونێن د خزمه‌تا ژنان دا، د سه‌رهه‌بوونا گه‌له‌ك یه‌كێتی و كۆمه‌له یێن ژنان را ل كوردستانێ، د سه‌ر هه‌بوونا گه‌له‌ك رێكخراوێن جڤاكا سڤیل را یێن به‌رگریێ ژ مافێن مرۆڤی و تایبه‌ت ژنان دكه‌ن، د سه‌ر پێكئینانا گه‌له‌ك كۆنفرانس و بزاڤێن به‌رده‌وام را ب ناڤێ پاراستنا مافێن ژنان و مه‌زاختنا ملیۆنان دیناران د ڤان رێیان دا، مخابن ب گۆره‌ی وان داتا یێن ژ ئالیێن شۆله‌ژێ ڤه ده‌ردكه‌ڤن، توندوتیژی ب شێوازێن جودا یێن جه‌سته‌یی، سێكسی و ده‌روونی ل هه‌مبه‌ر ژنان به‌رده‌وامه و د زێده‌بوونێ دایه.\nئه‌گه‌ر ب هووری ل دۆر ڤێ چه‌ندێ راوه‌ستین، دێ هێته هزرا مه كو بناس نه نیاز و چالاكینه، به‌لكو بناس بۆ شێواز و چاوانیا رێڤه‌برنا ڤان چالاكیان ڤه‌دگه‌رن. له‌و ب فه‌ر دبینم، لیژنه‌یه‌كا تایبه‌تمه‌ند ژ چالاكڤان و جڤاكناسان، شاره‌زا و خه‌مخۆرێن پێشكه‌فتنا ژنان بهێته پێكئینان، ب هووری ل دۆر هه‌ر تشتی راوه‌ستن و سه‌حكه‌ن هنده‌ك رێ یێن پتر كه‌تواری و گونجای ل گه‌ل جڤاكا مه بۆ رێڤه‌برنا هه‌وێن كێمكرنا توندوتیژیا دژی ژنان. د وێ باوه‌ریێ دا نینم كو توندوتیژی نه‌مینیت وه‌ك (نه‌هێلانا توندوتژیێ) بوویه درووشمێ حوكمه‌تێ د هه‌وێ دا، لێ د شیان دا یه ب رێژه یێن باش بهێته كێمكرن. كار بهێته كرن كو هه‌موو رۆژێن سالێ ببن رۆژێن رێز ل هه‌ڤگرتن و نه‌بوونا توندوتیژیێ نه‌ك ده‌مه‌كێ ده‌ستنێشانكری ب تنێ د سالێ دا.\nهه‌موو نڤیسه‌ر (نێر و مێ) د به‌حسكرنا كێشه‌یه‌كێ دا كو ناڤێ وێ كریه (كێشه‌یا ژنێ!) خوه ب هنده‌ك بابه‌ت و درووشمێن سار و بێ مفا ڤه‌دگرن و خوه نێزیكی بنیاتێ كێشه یێ و چاره‌سه‌ریێن بنیاتی ناكه‌ن، له‌وا به‌رده‌وام مه گوه ل هنده‌ك درووشمێن سار و كه‌ڤنار دبیت هه‌تا ژ ئالیێ چالاكڤانێن ژن ڤه ژی و دبێژن؛ دڤێت ژن و زه‌لام وه‌كهه‌ڤ بن. ئه‌ڤ كێشه‌یه كێشه‌یا ژنێ یه. ژن نیڤا جڤاكی یه و دایكا نیڤا دی یه. ژنێ خه‌بات كریه و قوربانی داینه. بێی حه‌زا گه‌له‌ك كچان دهێنه شوودان و… هتد ژ ڤان درووشمێن دلینی (عاتفی) ! وه‌سا دبینن رووكرنا ڤان درووشمان به‌سه بۆ كو خوه دیار كه‌ن خه‌م ژ مافێن ژنێ خوار و هه‌كه گۆتن، ئه‌و كێشه چاره‌سه‌ر بوو و پێ ئارام دبن!\nهه‌ر كه‌سه‌ك دبێژیت دڤێت رێز ل مافێن ژنێ بهێته گرتن و مافێن وێ ل گه‌ل مافێن زه‌لامی د وه‌كهه‌ڤبن، به‌لێ راسته. لێ دڤێت بزانین رێزگرتن چیه و چاوا دبیت؟! مافێن ژنێ چنه و د ده‌ست كێ دانه؟ ئه‌و ماف چاوا دهێنه ده‌ست و چاوا ل گه‌ل مافێن زه‌لامی وه‌كهه‌ڤ دبن؟ دیسا مافێن زه‌لامی چنه؟ دستوور و قانوون و دین و مه‌ده‌نیه‌ت چنه و هه‌موویان چ گرێدان پێكڤه هه‌یه؟ ژ به‌ر كو بێی زانینا ئه‌گه‌ران، چاره‌سه‌ری ژی نابن یان دێ ب زه‌حمه‌ت بن.\nئه‌ڤ كێشه‌یه، ئه‌وا ناڤ لێ كری (كێشه‌یا ژنێ !) كێشه‌یا گشت جڤاكی یه. یا ژن و زه‌لامان ب هه‌ڤرایه. ژ به‌ر كو زه‌لام ئاله‌كێ سه‌ره‌كی یه تێدا و پره‌نسیپێن قانوونێ بنیاتێن وێ نه. هه‌موو تێگه‌هێن جڤاكی و دینی ژی چ راسته‌وخوه چ نه‌راسته‌وخوه پێڤه دگرێدای نه و كار تێدا دكه‌ن.\nل دووڤ سه‌لیقه‌یا ڤان درووشمێن دلینی یێن ژن بۆ خوه دبێژن، زه‌لام ژی دشێت بێژیت؛ زه‌لام نیڤا جڤاكی یه و بابێ نیڤا دی یه ! زه‌لامی خه‌بات كریه و قوربانی داینه. د هه‌موو شۆره‌شان دا زه‌لام سه‌ركێش بوونه و پتر دبن قوربانی. زه‌لام ژی هه‌نه بێ ی حه‌زا وان ژ خواندنێ بێبه‌هر بووینه و بێ ی حه‌زا گه‌له‌كان ژی ژن بۆ هاتینه خواستن وه‌ك چاوا گه‌له‌ك كچ بێ ی حه‌زا وان هاتینه شوودان ! به‌لێ، ئه‌رێ ئه‌ڤ درووشمه به‌سن كو بێژین مه ئه‌ڤ كێشه‌یا جڤاكی پێشچاڤكر؟!\nئه‌ڤه هه‌موو كێشه و درووشمێن دلینی و سه‌رڤه سه‌رڤه نه و مرۆڤی ناگه‌هینن چو ئه‌نجامان. به‌لكو ئه‌ڤه خوه ڤه‌دزینه ژ گوهۆرینا كه‌تواری و راستیێن هه‌یی. ژ به‌ر كو ژن و زه‌لام دو ره‌گه‌زێن پێكئینانا خێزانێ و جڤاكی و وه‌لاتی نه. ره‌گه‌زێن هه‌ڤپشكێن زێده‌بوونێ نه. پێكڤه ئاڤاكه‌رێن خێزانێ و جڤاكی نه. كێشه یێن وان پێكڤه گرێداینه، كێشه یێن جڤاكی نه و ژ هه‌ڤ جودا نابن. ئه‌كتیڤ نه‌بوونا ره‌گه‌زه‌كی ژ وان، ئه‌گه‌رێ سه‌قه‌تبوونا جڤاكی یه.\nمه‌ره‌ما من، ژ ره‌گه‌زێ مێ نه ئه‌وه (وه‌ك دیتنا گه‌له‌ك نێرێن جڤاكی دبینن) ژن تنێ كارگه‌ها چێكرنا زارۆیان بیت و به‌س، به‌لكو هه‌ردو پێكڤه بنیاتێن دانان و رێڤه‌برنا هزرێ، پلانێ، سیاسه‌تێ، مافان و ئاڤاكرنێ بن. ژ به‌ر كو چو ملله‌ت بێی رزگاركرنا ژنان، رزگار نه‌بوونه. رزگاربوون ژی وه‌ك تێگه‌ه؛ وه‌كهه‌ڤی، دیمۆكراسی، مه‌ده‌نیه‌ت و ئازادی یه د هه‌ر واره‌كی دا.\nئه‌ڤجا كێشه ل كیڤه‌یه؟\nعلمانیكرن د بنیات دا په‌یره‌وكرنا زانستی (علم) یه د ئه‌رك و كارێن رێڤه‌برنێ دا نه‌ك هزرێن ئایدیولۆژی و كه‌ڤنار. د په‌یره‌وكرنێ دا ل سه‌ر زه‌مینی ب ئانكۆ یا ژ هه‌ڤجوداكرنا هه‌ردو ده‌سه‌لاتێن دینی و ده‌وله‌تێ دهێت كو گه‌له‌ك جوداهی ل ناڤبه‌را تێگه‌ه و ئه‌ركێن وان هه‌نه؛ دین وه‌ك گرێدانه‌كا تاكه كه‌سی ل گه‌ل خودای و ده‌وله‌ت ژی كۆمه‌كا پرنسیپێن پێكڤه گرێداینه بۆ رێڤه‌برنا كاروبارێن خه‌لكی یێن گشتی. دین كاره‌كێ (تاكی) یه و ئێدی خودا ل رۆژا قیامه‌تێ دێ حسابێ ل گه‌ل هه‌ر تاكه‌كی كه‌ت و ل دووڤ كارێن وی پێرابوونان ل گه‌ل كه‌ت و ئه‌و ئارێشه پاشخستیه بۆ وێ رۆژێ. یاسایێن ده‌وله‌تێ د كۆمی نه، یێن پێرابوونانه د ده‌مێ خوه دا بۆ رێڤه‌برنا ژیانا خه‌لكی ل سه‌ر روویێ ئه‌ردی.\nد سستمێ علمانی دا هه‌موو ماف ژێك دهێن ڤاڤارتن؛ مزگه‌فت، دێر، لالش، حوسه‌ینی و هه‌ر په‌رستگه‌هه‌كا دی، بۆ وان كه‌سانه یێن بخوازن خودای تێدا بپه‌رێسن و هه‌موو ئازادی بۆ ڤی تاعه‌تی هه‌یه.\nل ئه‌ورۆپا، ل ده‌مێ خوه (وه‌ك وه‌لاتێن رۆژهه‌لاتی و نوكه و مایتێكرنا مزگه‌فتان)، كنیشتێ مایێ خوه د هه‌موو كارێن مرۆڤی دا دكر، د سیاسه‌تێ، ئابوورێ، بازاری، ره‌وشه‌نبیریێ، خێزانێ، جلكان، خواندنێ، شوودانا كچان و هه‌موو ئازادیێن دی وه‌ك بنه‌ما یێن مافێ تاكه كه‌سی، له‌و ل وی ده‌می كێشه یێن جڤاكی، قه‌یرانێن ئابووری، شه‌ر و كوشتار، ئالۆزیێن جڤاكی زۆر بوون!\nئاقلمه‌ندێن وان یێن دینی و سیاسی ب هه‌ڤرا بڕیاره‌كا حه‌كیمانه دا و دین و ده‌وله‌ت ژ هه‌ڤ جوداكرن. دینێ مه‌سیحی د كه‌نیسه‌یان ڤه و دین و ئۆلێن دی ل په‌رستگه‌هێن وان یێن تایبه‌ت ڤه دهێن پاراستن. گه‌له‌ك رێز لێ دهێته‌گرتن و خه‌لك ئازاده چاوا ده‌ربرینێ ژێ بكه‌ت. كنیشته مایێ خوه د سیاسه‌ت و قانوونێ دا ناكه‌ت. دستوورێ ده‌وله‌تێ ژی ل په‌رله‌مانی دهێته دانان و ل ده‌ف حوكمه‌تێ و دادوه‌ریێ دهێته برێڤه‌برن و پاراستن. هه‌موو ده‌سهه‌لاتان سه‌ربخوه یا خوه هه‌یه ومایێ خوه د هه‌ڤ دا ناكه‌ن. قانوونێ ژی بۆ هه‌ر تاكه‌كی ب جوداهیا هزری و ره‌گه‌زی ڤه ب وه‌كهه‌ڤی برێڤه‌دبه‌ن.\nئه‌رێنی و نه‌رێنیێن دوبلاژا دراما بیانی\nدراما ب گشتی..كاره‌كێ هونه‌ری یێ پیرۆزه. ده‌رگه‌هه‌كێ كاریگه‌ر یێ دیاركرنا كێماسیان و ره‌خنه‌گرتن و گوهارتنا جڤاكی یه. دیسا ده‌رگه‌هه‌كێ گه‌هاندنا سیاسه‌تێ و ركلامكرن و به‌لاڤكرنا هزره‌كا تایبه‌ته.\n دراما كوردی، مخابن یا بێ خودان و بێ پشته‌ڤانه و مرۆڤ دشێت بێژیت كو نوكه نینه. ل به‌ریا چه‌ند سالان جهێ خوه هه‌بوو و نوكه ژی ناڤ و ئه‌كته‌ر و مۆزیكا وان د هزرا خه‌لكی دا ماینه. دڤیا نوكه و ب گۆره‌ی گوهارتنا ژیانێ و هه‌بوونا ده‌رگه‌هێن په‌یداكرنا تایبه‌تمه‌ندیێ دراما كوردی پێشكه‌فتبا نه‌ك پاشداچووبا!\nئه‌وا نوكه مرۆڤ تێبینی دكه‌ت، كۆمپانیێن دوبلاژێ جهێ گرۆپ و هونه‌رێ نواندنێ (ته‌مسیلێ) گرتیه. دراما توركی (ب پله ئێك) و هندی و ئیرانی ژی دوبلاژ دكن بۆ زمانێ كوردی. ڤێ چه‌ندێ ژی ئه‌رێنی و نه‌رێنیێن خوه هه‌نه.\nهنده‌ك خالێن ئه‌رێنی:\nڤاڵه‌هیا نه‌بوونا دراما كوردی پڕكریه كو خه‌لكی پێویستی پێ هه‌یه بۆ خوه ژبیرڤه‌كرنێ ژ به‌ر خه‌م و ئالۆزیێن رۆژانه یێن ژیان و ژیارێ.\nـ پشته‌ڤانی یه بۆ به‌لاڤكرنا زمانێ كوردی یێ شرین و چاندنا وی د هزرا خه‌لكی دا.\nـ ده‌ڤوكه‌كا سڤك یا زمانی دهێته بكارئینان كو بچووك و مه‌زن تێدگه‌هن و كارتێكرنا د چاندنا زمانی دا هه‌یه.\nـ هنده‌ك ئیدیه‌مێن كووڤی یێن زمانی كه‌هی كرینه و خه‌لك د ژیانا خوه یا رۆژانه دا ل شوونا یێن عه‌ره‌بی بكاردئینیت.\nبێگۆمانه ده‌ما خه‌له‌ك ل\nدووڤ خه‌له‌كێ هاته دیتن و بچووك و مه‌زنان لێ نێری، وه‌كو دیوانه‌كا مالباتی لێ دهێت و كارتێكرنا خوه یا راسته‌وخوه ل سه‌ر زارۆیان هه‌یه و گه‌له‌ك كه‌سێن دی ژی پێ كاریگه‌ر دبن ژ گه‌نج و ژن و زه‌لامان كو ژ ره‌وشتت و كولتۆرێ جڤاكا مه دوورن.\nـ شاش بكارئینانا هنده‌ك په‌یڤێن كوردی.\nـ بسته‌هیا بێرێزیكرن و لێخوڕینێ ل به‌رامبه‌ر دایكوبابان.\nـ په‌یوه‌ندی و دانوستاندنێن خێزانی تێكداینه ژ به‌ر كو ب درامایان ڤه مژوولن.\nـ كولتۆرێ فێل و دزی و دره‌وكرنێ د ناڤ خێزانێ و كارێن فه‌رمی دا.\nـ به‌لاڤبوونا نۆرمالیا هه‌بوونا مافیا یێ د كارێن گشتی و حكومی دا.\nـ به‌لاڤبوونا بسته‌هیا بكارئینانا چه‌كی و كێران ب شێوه‌یه‌كێ به‌رفره‌ه.\nـ هه‌بوونه‌كا ئاشكرا یا گه‌نده‌لی و سه‌خته‌كاریێ د ناڤ كارێن فه‌رمی دا.\nـ خیانه‌تا هه‌ڤژینیێ ل ده‌ف هه‌ردو ره‌گه‌زان ب شێوه‌یه‌كێ به‌رفره‌ه و ب ئاشكرا یی.\nـ دان و وه‌رگرتنا ره‌شوێ ب شێوه‌یه‌كێ به‌رفره‌ه د ناڤ كارێن حكومی دا.\nـ دوگیانبوونا كچان هێشتا ل مالا بابێ و گه‌له‌ك جاران ب نۆرمال دهێته دیتن و كچ شانازیێ ب دوگیانیا خوه دكه‌ن.\nـ بكارئینانا مادێن بێهوشكه‌ر ب شێوه‌یه‌كێ به‌رفره‌ه و هه‌تا ل زیندانان ژی.\nـ به‌لاڤكرنا گه‌له‌ك شێوێن گه‌نده‌لیێ و رێكێن پێرابوونا وان.\nـ رێكلامه‌كا زۆر یا جهێن گوزاری تێدایه كو ئه‌و رێكلام ب به‌رامبه‌ر پاره‌كێ مه‌زن دهێته كرن، لێ ب رێكا ته‌له‌فزیۆنێن مه و د ناڤ ڤان درامایان دا ب هه‌روه و ساناهی به‌لاڤ دبن.\nـ به‌لاڤكرنا ره‌وشه‌نبیریا تۆلڤه‌كرنێ ب هه‌ر بهایه‌كێ هه‌بیت.\nـ به‌لاڤكرنا هزرا نه‌ته‌وی یا وان وه‌لاتان، كو ب خواندن و شاره‌زایی ئیزافه‌ی دراما یێن خوه دكه‌ن و ب ساناهی دگه‌هینن مه.\nـ به‌لاڤكرنا نه‌ڤیانا ته‌خا زه‌نگین بۆ ته‌خا هه‌ژار كو د گه‌له‌ك درامایان دا ده‌ربازی نه‌ڤیان و ئێشاندنا وان دبیت.\nـ دایكوبابێن گه‌له‌ك كه‌سان دیار نینن گه‌له‌ك كه‌س ده‌ردكه‌ڤن بیژی نه و بابه‌كێ دی بۆ ده‌ردكه‌ڤیت!\nـ هه‌ڤڕكیێن كه‌سۆكی دهێنه ڤه‌گوهاستن بۆ ناڤ كارێن فه‌رمی و هه‌لویستێ پۆلیسان ب پاره دهێته كڕین.\nـ زیندان هێلینێن كوتله‌بازی و كارێن گه‌نده‌لیێ نه.\nـ زه‌نگین ب پارێ خوه ده‌سه‌لاتێ ل سه‌ر فه‌رمانێن هنده‌ك فه‌رمانگه‌هێن میری دكه‌ن.\nریفراندۆم میدیا.. شه‌رێ ده‌روونی.. ریكلام\nگه‌لێ كوردستانێ ل قۆناخه‌كا خه‌باتا خوه ل گه‌ل عیراقێ ژیایه و ئارمانج تنێ عیراقه‌كا دیمۆكراسی بوو. ل قۆناخه‌كێ ئوتونۆمی خواستیه، ل قۆناخه‌كێ فیدرالی خواستیه، نها ژی كو ره‌وشا جیهانێ و كوردستانێ و عیراقێ هاتیه گوهارتن و ره‌وش گونجایه بۆ خه‌ون و ئارمانجا مه‌زن كو سه‌رخوه‌بوونه، سه‌رۆكاتیا كوردستانێ بڕیارا ریفراندۆمێ دا وه‌ك باشترین رێك بۆ گه‌هاندنا ره‌ئیا گه‌لێ كوردستانێ بۆ ناڤه‌ندین جیهانی ب ئارمانجا سه‌رخوه‌بوونێ.\nگه‌لێ كوردستانێ ل هه‌موو قۆناخین ژیانا خوه قوربانیێن بێ وێنه داینه و به‌غدا هه‌ر وه‌ك جاران هه‌ڤدژه ل گه‌ل هه‌موو مافین گه‌لێ كوردستانێ. تشتێ گه‌شبین نها ئه‌وه كو ناڤه‌ندین ناڤده‌وله‌تى دهه‌ڤسۆزن ل گه‌ل ده‌رده‌سه‌ریێن گه‌لێ كوردستانێ و ئارمانجێن وی، لێ عیراق و وه‌لاتێن داگیركارێن كوردستانێ ب هه‌موو رێیان ئاسته‌نگان بۆ ریفراندۆمێ چێدكه‌ن و عیراق و ئیران ب تایبه‌تی بزاڤا ژناڤبرنا ڤێ خه‌ونێ دكه‌ن ژ به‌ركو وان دڤێت گه‌لێ كوردستانێ هه‌رده‌م كویله‌یێ وان بیت و بڕیار و ئیراده یا وی و سامانێن وی د ده‌ست وان دا بن.\nشه‌ڕێ ده‌روونی ئێكه ژ چه‌كێن دوژمنان یێن كوژه‌ك كو ب دیراسه‌ت و به‌رنامه كار بۆ دكه‌ن. چه‌كه‌كى زۆر كاریگه‌ره و زوو به‌لاڤ دبیت. مخابن زوو باوه‌ری ژێ دئێته‌كرن و گه‌له‌ك كه‌سێن ساده دكه‌ڤن بن باندۆرا ڤی چه‌كی و به‌لاڤدكه‌ن ژی.\nئه‌ڤ شه‌ره د هه‌موو وارێن ژیانێ دا دئێت بكارئینان، ب تایبه‌ت وارێن سیاسی و ئابووری. پتریا جاران ژی چو ژێده‌رێن ب هێز یێن فه‌رمی بۆ وی چه‌كی نینن. یان ژی ره‌نگه ل جهه‌كی هاتبیته گۆتن و د رێیا ڤه‌گوهاستنێ دا مه‌زن دبیت و ببیته ئه‌گه‌رێ چێكرنا قه‌یران و ئالۆزی و ترسێ د ناڤ جڤاكی دا، یان لڤینه‌كا له‌شكری ل جهه‌كی هه‌بیت و دوژمن ب شاره‌زایی دئێخن د خانا دژاتیێ دا ب ئارمانجا چێكرنا قه‌یرانان و ئالۆزى و ره‌ڤین ژ ده‌نگدانێ و ژناڤبرنا ڤێ پرۆسێ. وه‌ك ؛چێكرنا خه‌لایا كه‌لوپه‌لێن خوارنێ و پانزینێ و گرتنا سنۆران و شه‌رێ مه‌زن یێ حه‌شدا شه‌عبی دژی كوردستانێ كو ترس ل ده‌ف خه‌لكه‌كی چێكریه. زانایه ژی كو دوژمنان سه‌ربۆر و شاره‌زایه‌كا باش د ڤی واری دا هه‌یه. یا باش و راست ئه‌وه گه‌لێ مه باوه‌ری ب سه‌رۆك و سه‌رۆكاتیا گه‌لێ خوه بهێت كو هه‌موو رێك بۆ ریفراندۆمێ ئاسانكرینه و ئارامیا وێ دابینكرینه و دۆست و پشته‌ڤان ل جیهانێ بۆ په‌یداكرینه. دیسا مه باوه‌ری ب راستیا مافێن گه‌لێ خوه بهێته و مه باوه‌ری ب خوه ب خوه بهێت كو دێ گه‌هین ئارمانجێن خوه. مه باوه‌رى هه‌بیت ژی كو ره‌نگه ئاریشه ژى ژى ژێ په‌یدا ببن ژ به‌ر كو چو ده‌ستكه‌فت ب ساناهی و بێی قوربانی ب ده‌ست ڤه ناهێن. ئانكو د ڤێ رێیا پیرۆز دا خوه بۆ هه‌ر پێشهاته‌كێ ئاماده بكه‌ین. گه‌لێ كوردستانێ ژ ڤێ چه‌ندێ بیئاگه‌ه نینه و خوه‌راگرتن و سه‌ركه‌فتن یا بوویه سیمایه‌كێ وی یێ نه‌گوهۆر و ڤێ جارێ ژى دێ سه‌ركه‌ڤین.\nژ بلێ ناحه‌زان و خه‌لكێ ساده، میدیا یێ و تۆرێن جڤاكی رۆله‌كێ دیار د به‌لاڤكرنا شه‌ڕێ ده‌روونی یێ دوژمنان دا هه‌یه ب به‌لاڤكرنا ره‌ئی و نووچه یێن نه‌رێنی ل بن په‌ردا ئازادیا ده‌ربڕینا ره‌ئیێ! یا باش ئه‌وه میدیا خوه ژ به‌لاڤكرنا هه‌ر نووچه‌یه‌كی بده‌ت پاش یێ د خزمه‌تا ریفراندۆمێ دا نه‌بیت و بلا ڤان دو حه‌فتیان وێ ئازدایێ (ئه‌گه‌ر وه‌سا ببینن) ژ ده‌ست بده‌ن و تنێ وان بابه‌تان به‌لاڤ بكه‌ن یێن خزمه‌تا ریفراندۆمێ دكه‌ن.\nریكلامكرن بۆ ریفراندۆمێ كو ئه‌ركێ هه‌ر تاكه كه‌سه‌كی یه ل كوردستانێ، چ سه‌ربخوه بیت چ ل ناڤ ده‌زگه‌كێ حكوومی، حزبی، رێكخراوێن جڤاكێ سڤیل و جه‌ماوه‌ری دا كار بكه‌ت، پێویسته بزاڤا رازیكرنا خه‌لكه‌كێ ژ پل بكه‌ت و ریكلامێ بۆ ریفراندۆمێ بكه‌ت ب ئاخفتن، ب SMS، ب نامه‌یێن ئه‌لیكترۆنی و مالپه‌رێن تۆرێن په‌یوه‌ندیێن جڤاكی.\nبلندكرنا ئالایێ كوردستانێ ئێك ژ رێیێن پڕ گرنگه د ریكلامێ دا بۆ ڤێ پرۆسێ كو مخابن مرۆڤ هنده‌ك سستیێ د ڤی واری دا دبینیت، ژ بلى كیمیا فلیكس و لافیته و درووشمان ل جهێن جودا یێن بانیران. پێویست بوو هه‌ر بانه‌كی ئالایه‌ك لێ هه‌ژیابا و هه‌ر ترۆمبێله‌كێ ئالایه‌ل ل بانێ وێ هه‌ژیابا و باژێر د ناڤ ئالایان را مابان. پیویست بوو میدیایێ و ریكخستنێن پارتیان پێشوه‌خت ئه‌ڤ ره‌وشه‌نبیریێ به‌لاڤكربا. ئه‌ڤه دا بیته باشترین به‌رسڤ بۆ ناحه‌زان و دا به‌ره‌یێ ناڤخوه و خواستا ده‌روونی یا جه‌ماوه‌ری ب هێزئێخیت و به‌ره‌یێ دوژمنی لاوازكه‌ت.\nئێدی پێویسته بابه‌تێ ریفراندۆمێ و ریكلامكرنێ نه‌هێلین ب هیڤیا ده‌زگه‌هێن حزبی ب تنێ ڤه. به‌لكو ب ئێك ده‌ست بزاڤێ بكه‌ین. سه‌دان بازرگان و زه‌نگین هه‌نه ل بن سیبه‌را ئارامیا كوردستانێ و ب سایا خوونا شه‌هیدان كاركریه، پێویسته خوه ل ڤی بابه‌تی بكه‌ن خودان و خه‌ملاندنا باژێران ب ستۆیێ خوه‌ڤه بگرن.\nپێكڤه‌ژیان ل كوردستانێ گه‌له‌ك ره‌نگ و یه‌ك ئارمانج\nپێكڤه‌ژیان، ئانكو قه‌بوولكرنا یێ دی، كو سیمایێ هه‌ره بنیاتی یێ مرۆڤاتیێ یه. مه‌ره‌ما مه ژ پێكڤه‌ژیانێ، پێكڤه ژیانا ره‌نگ و ره‌گه‌زێن جودا، ئالیێن نه‌ته‌وی، دینی، ئۆلی و هزری یێن جودا.\nهه‌ر ژ ده‌ستپێكا هه‌بوونێ، گه‌له‌ك ره‌نگی، سیمایێ ژیانێ بوو. نووكه ژی هێمایێ بهایێن ژیانێ یه. خودایێ مه‌زن مرۆڤ ب ڤان جوداهیێن مه گۆتین داینه. له‌وا چ كه‌س و سیسته‌مان مافێ ژێ ستاندنا ڤان مافان نینه. هه‌ر ملله‌ته‌كێ سیسته‌مێ پێكڤه ژیانێ تێكدای، مافێن مرۆڤی و مرۆڤاتی تێكداینه. به‌رۆڤاژی ژی، هه‌ر جهێ ئه‌ڤ سیسته‌مه خوه‌دی كری، خوه‌شی ته‌ناهی و مافێن مرۆڤی پاراستینه. ئه‌ڤجا مرۆڤاتی پێدڤی ب پێكڤه‌ژیانا ئاشتیانه و گیانێ لێبوورینێ و ئازادیێن ئادیۆلۆژی و نه‌وته‌وی و ئۆلی و ده‌ربڕینا ره‌ئیێ و رێزگرتنا هه‌ڤدو و پاراستنا بهایێن مرۆڤاتی هه‌یه. پێدڤی ب هه‌ڤڕكیان و بێرێزكرن و بێ بهاكرنا یێ به‌رامبه‌ر و خرابكاریان و تێكدانا ژینگه‌هێ و بنپێكرنا ماف و ئازادیێن كه‌سۆكی نینه و ئه‌ڤ چه‌نده جهێ خوه‌ژی لێ ناكن. ئه‌ڤ یه‌كه، ملله‌تان پاشڤه دهێلت و برساتی و نه‌ساخی و كینێ و نه‌دادپه‌روه‌ریا جڤاكی په‌یدا دكت. ته‌خێن سه‌رده‌ست و ته‌خێن هه‌ژار په‌یدا دكت و یه‌كسانی و وه‌ك هه‌ڤیێ دكوژت. له‌وا پێدڤیه ره‌نگێن جودا و دیتنێن جودا، نه‌بنه هۆكارێن تێكدانا وێ هه‌مه‌ڕه‌نگیا خودای دایه مه و هه‌موو دین و ئۆل و په‌رتووكێن ئاسمانی و قانوونێن نێڤده‌وله‌تی ل سه‌ر ڤێ چه‌ندێ دكۆكن. پێدڤیه دانوستاندن و بزاڤا د هه‌ڤدو گه‌هه‌شتنێ دا، بنه‌ما و ستوونا پاراستنا هه‌مه‌ره‌نگیێ بیت.\nكوردستان، ژ مێژ دا، وه‌ڵاته‌كێ زه‌نگینه د هه‌موو ره‌نگێن پێكڤه ژیانێ دا. ئه‌ڤه ژی بۆ ئاشتیخوازیا خه‌لكێ كوردستانێ دزڤڕیت. ل دوورگه‌ها عه‌ره‌بی، پشتی خوه‌جهبوونا ئیسلامێ، نه‌هێلا چ دین و ئۆلێن دی ل وێرێ بژین، لێ خه‌لكێ كوردستانێ ب سینگه‌كێ فره‌ه هه‌مبێزا هه‌موو دین و ئۆل و نه‌ته‌وه‌یان كر، له‌وا كوردستان لاندكا ڤێ پێكڤه ژیانێ یه و ئالیه‌كێ وێ مزگه‌فت و ئالیه‌ك دێر و ئالیه‌ك لالشه. د خوه‌شی و نه‌خوه‌شیێن هه‌ڤدوو دا پشكدارن. پێكڤه به‌رخوه‌دان كریه و قوَربانی داینه و د پاراستنا ئازادیێ دا و د گه‌شه‌كرنا دیمۆكراسیێ دا هه‌ڤپشكن. حوكمه‌تێن دكتاتۆری یێن ده‌سه‌ڵاتدار ل عێراقێ به‌رده‌وام و ب پرۆگرام بزاڤا تێكدانێ ل ناڤبه‌را نه‌ته‌وه و ئۆلان ل باشوورێ كوردستانێ كریه و بزاڤێن نه‌هێلانا مۆركێن نه‌ته‌وی كریه و عه‌ره‌بكرن و ڤێكڕا به‌ردانا نه‌ته‌وه‌و ئۆلان ب شێوه‌یه‌ك رێكخستی كریه ئارمانجا خوه و نوكه‌ژی هه‌وێن بنبڕكرنا مه‌سیحیان و جاران ئێزدیان ل شنگال و مووسل و پارێزگه‌هێن دی دهێته كرن. دیسا كوردستان دبیته ئه‌و خانیێ هه‌موو ب هه‌ڤڕا و ب یه‌كسانی تێدا دژین.\nدرووشمێ سه‌ره‌كی یێ پێكڤه ژیانێ، وه‌كهه‌ڤی و رێز ل هه‌ڤگرتن و هه‌ڤئارمانجی و هه‌ڤپاشه‌رۆژی یه. ئانكو، ئه‌م گه‌له‌ك ره‌نگین، گه‌له‌ك نه‌ته‌وه و ئۆل و ده‌نگین، خودان گه‌له‌ك بیروباوه‌رین، لێ مه یه‌ك وه‌لات، یه‌ك ئارمانج، یه‌ك ئالا، یه‌ك سه‌رۆك و یه‌ك پاشه‌رۆژ هه‌یه. ئانكۆ ئه‌م دشێین ب گه‌له‌ك ره‌نگ و رێكان د یه‌ك وه‌ڵات دا بژین و ب یه‌ك ده‌ست و ب یه‌ك هه‌ست بۆ یه‌ك ئارمانج خه‌باتێ بكه‌ین.\nپێدڤیه بزاڤێ بكه‌ین ڤێ دیتنێ د سه‌رێ زاڕۆ و مه‌زن و ژن و زه‌ڵامان دا بچینین وهه‌تا د په‌یره‌وێ خواندنێ دا ژی هه‌بیت و وه‌ك مرۆڤ و هه‌ڤپشك د ژیانێ و ئارمانجێ دا به‌رێ خوه بده‌ینه هه‌ڤدو. پێدڤیه ئه‌م هه‌موو بزانین كو گه‌له‌ك ره‌نگی، سیمایێ هه‌ره ساخله‌م یێ گه‌شه‌كرنا دیمۆكراسی و دادپه‌روه‌ریا جڤاكی یه و كوردستانا مه ب هه‌مه‌ره‌نگیا مه یا جوانه.


مستەفا کازمی: کەس ژ بڕیارا دەولەتێ بلنتر نینە\nسەرهلدانا داعش سەرۆکوەزیران و سەرۆککۆمارێ عێراقێ کومکرن\n2388 جار خوێندراوەتەوە\nسەرۆکوەزیرێن عێراقێ ڕاگەهاند، هەیا نەهێلانا داعش دێ بەردەوام بین لسەر رووبرووبونا وێ، دبێژیت ژی، "کەس ژ بڕیارا دەولەتێ بلنتر نینە".\nمستەفا کازمی سەرۆکوەزیرێن عێراقێ د تویتەکێ دا ب زمانێ کوردی بەلاڤکریە، "ئەڤرۆ هێزێن مەیێن ئەسمانی یێن قەهرەمان هەلمەتەکا سەرکەفتیانە بۆ سەر جهێن تیرۆرستێن داعش ل ئەنبار ئەنجامدان، هەیا نەهێلانا داعش دێ بەردەوام بین".\nدبێژیت ژی، "خەلکەک هەیە دڤێن ب چەکی گەفان ل دەولەتێ بکەن، لێ دامەزراوە و گەل دێ بەرهنگاری وان بیت".\nدبەشەکێ دی یێ پەیاما خۆ دا مستەفا کازمی ئاماژە ب وێیەکێ کریە، "کەس ژ بڕیارا دەولەتێ بلنتر نینە".\nئەڤرۆ ژی، دەربارەی پێنگاڤێن رووبرووبونا پەلامارا داعش، نێچیرڤان بارزانی بڕیاردا، "ب هەماهەنگی دگەل حکومەتا هەرێمێ و ئالیێن پەیوەندیدار لەز د پێتڤیێن دا بهێتەکرن، بۆ داهاتی ژی پێتڤیێن دی یێن پێشمەرگەی بهێنە دابینکرن".\nئەو ژی د دەمەکێ دایە، چەکدارێن داعش هێرشیێن خۆ بۆ سەر چەپەرێن پێشمەرگەی زێدەتر کرینە و شەڤا دەربازبووی جارەکا دی ل سنورێ کەرکوکێ هێرشکرن و ب وێ سەدەمێ ژی چار پێشمەرگە شەهیدبوون و دەمێ زێدەتر ژ حەفتیەکێ ٢٢ پێشمەرگە و سێ وەلاتیێن سڤیل شەهیدبوون.\nدوهی ژی، جەمال مورتکە فەرماندەیێ سەربازی د دەما بەژداریکرن د بەرنامەیێ خەلک یێ ئێن ئاڕ تی دا گوت، "ڤالاتیا ئەولەهیێ و نەبوونا سوپایێ عێراقێ ل وێ دەڤەرێ و چەک و تەقەمەنی ل چەپەران هێجەتن".\nگۆهڕینێن ئەڤرۆ یین بهایێ دۆلاری


موستەفای سەید قادر: نابێ گۆڕان لە یەکێتیی نزیک بێتەوە . – WTARIKURD\nموستەفای سەید قادر: نابێ گۆڕان لە یەکێتیی نزیک بێتەوە .\nئاخۆ لەبەر چی بێ؟\nهەفتەی رابردوو بزوتنەوەی گۆڕان کۆبوونەوەیەکی ناوخۆیی ئەنجامدا.\nبەپێی زانیارییەکانی میللەت کە لەسەرچاوەیەکی ئاگاداری باڵای سیاسییەوە دەستی کەوتوە ، کۆبوونەوە ناوخۆییەکەی سەرکردایەتی بزوتنەوەی گۆڕان لە هەفتەی رابردوو ، تەوەرێکی تایبەت بووە بە هەڵسەنگاندنی پەیوەندییەکانی نێوان بزوتنەوەی گۆڕان لەگەڵ یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان دا .\nلەو کۆبوونەوە داخراوەدا ، سەرکردایەتی گۆڕان باسیان لە پەیوەندییەکانی گۆڕان لەگەڵ یەکێتیی نیشتمانیی کردوە و کۆبونەوەکانی پێشوتری نێوان یەکێتیی و گۆڕانییان هەڵسەنگاندووە.\nسەرچاوە باڵاکەی میللەت ، ئەوەی ئاشکرا کرد کە جگە لە موستەفای سەید قادر ، تەواوی سەرکردایەتی و هەڵسوڕاوانی باڵای کۆبونەوەکە و ئاگادار لە پەیوەندییەکانی نێوان یەکێتیی و گۆڕان ، کۆبونەوەکانیان لەگەڵ یەکێتیی بەرز نرخاندووە بەڵام موستەفای سەید قادر رای پێچەوانەی هەبووە.\nبەپێی زانیارییەکان ، موستەفای سەید قادر زۆر بە توندی دژی یەکێتیی و پەیوەندی لەگەڵ یەکێتیی قسەی کردووە.\nموستەفا کە وەزیری پێشمەرگەیە لەسەر پشکی بزوتنەوەی گۆڕان ، لە کۆبونەوەکەدا داوای کردووە پێویستە بزوتنەوەی گۆڕان لە یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان نزیک نەبێتەوە و راشیگەیاندوە لە هەر هەنگاوێکدا پێویستە رای پارتی دیموکراتی کوردستان بە هەند وەربگیرێت.\nموستەفای سەید قادر کە پێشتر ئەندامی مەکتەبی سیاسی ( ی. ن. ک) بووە ، لە کۆبونەوەکەدا بە بڕیار بەدەستدانی بزوتنەوەکەی راگەیاندوە کە نابێت گۆڕان هیچ هەنگاوێک بنێت کە ببێتە هۆی توڕەبونی پارتی و نابێت گۆڕان لە پارتی دور بکەوێتەوە.\nچاودێرانی سیاسی باوەڕیان وایە کە رەفتاری ئەم دواییەی موستەفای سەید قادر چەندین نیشانەی پرسیاری لەسەر خۆی دروست کردوە بەتایبەت لەوەتەی پۆستی وەزارەتی پێشمەرگەی وەرگرتووە کە پەیوەندی راستەوخۆی هەیە بە مەسعود بارزانی سەرۆکی هەرێمی کوردستانەوە . چاودێرەکان دەڵێن لێدوان و هەڵوێستی موستەفا لە رووداوەکانی ئەم دواییەدا هێندە گوماناوین کە بە سەرکردایەتی گۆڕانیش لێکنادرێتەوە .\nدکتۆر ئەحمەد میراودەلی : بەشی کورد لە مۆزەخانەی مافی مرۆڤ لە کەنەدا چی تێدایە ؟


دەروون بەرزی لێخوڕ - سعدی مرادی\nخانه/اندیشه/دەروون بەرزی لێخوڕ\nسعدی مرادی Send an email ۲۹ مرداد ۱۳۹۸\n۰ 447 خواندن این مطلب 1 دقیقه زمان میبرد\nـ ئەخلاقی بەرز هی هەرکەس بێ، لە هەر کوێدابێ، هەر بەرزەو هەر بەنرخە. لە ئیسلاما زۆر جەخت کراوەتەوە لەسەر ڕەوشتی بەرزو لایەق بۆیە پلەی بەرزی شایان دراوە بەوانەی ڕەوشت بەرزن کە ببنە هاوەڵ و نزیکترین کەس لە پێغەمبەر (دخ).\nجا ئێمەی مرۆڤ کاتێ هێوین زۆر نووڕماڵ ئیش ئەکەین بەس کاتێ دێینە بازارو دووکان و… ئاوای ڕوونی ناخمان ئەشڵەقێ‌و خۆمان ناشرین ئەکەین بەتایبەت کاتێ ئەبینە شۆفیر! چون لاساری بازێ دەبینین ئێمەش هەڵوێست ئەگرین بە قسەی ناڕێک یا… بۆیە دەم هەوێ چەن خاڵێک باسکەم”\n۱- خۆڕاگری یەکەمین و سەرەکیترین ڕەوشتی بەرزی شۆفیرە.\n// پێم باشە پۆلیسی یاسای هاتووچۆ گەواهی نەداتە ئەو بەرێزانەی دامەزراو نین لە ناخیانا واتە” تووڕەن، عەسەبین، کەلّەیین، زوو هەڵەچن، ڕەوانین، دەمارگرژن..\n✅ پێم باشە لە کاتی ئازموونی گەواهی‌دا دکتۆری ڕەوانشناسی لە ئامووزشگاکانا دانێن تا نەفەری دامەزراو و ڕەوانی دیاری بکات.\n– سفارشم ئەوەیە بەشێک لە وانەی وتنەوەی پەڕاوی ئازموون دابنرێ بۆ ڕەوشت بەرزی لێخوڕ( فەرهەنگی ڕانندگی).\n۲- چۆنیەتی لێخوڕینی ماشێن بۆ گەنج و پیر جیاوازە، یانی” ئەو خوێن گەرمی و چالاکیەی گەنج هەیەتی پیر نییەتی کەوابوو ئەبێ ئەم دوو بەرێزە لە ناوشەقاما چاودێری یەکتر بن، پەرۆشی یەکدی بن نەک هەڵوێستی ناشرین بنوێنن لە ئاست یەکدا. ئەبێ عوزر بۆ یەکتر دانێن وەک”\nـ پیرەو بێ حەوسەڵەیە، ئاگای لێی نییە، ناتوانێ، هۆشی نییە، جارزە، لەجێی باوکە و…هتد.\nـ یا خود بۆەنجەکە بڵێتن: جەوانەو نەزان، تازەکارە، فشاری دەڕوونی هەیە، ئەویندارە، حوڕەو بێ موبالات و..\n٭ گەر بە چاوی باوک‌و کوڕ، یا گەورەو بچووک سەیری یەک بکرێ لە ڕانندەگی‌دا بڕێک لە کێشەو گرفتەکان نامێنن.\n۳- کاتی پێکدادان (تەسادوف) دادەبەزن بە قسەی نەشیاو بە یەکتر! بەرخوردی ناشرین دەکەن! شۆکێرو کوتەک و چاقۆو…!!! بۆ یەکتر دێنن و شەڕێکی قورس ڕوو دەدا! لەسەر چی؟ لەسەر بێ حەوسەڵەگی و لووت بەرزیان و.. گەر چاو پۆشییان ببێ هەرگیز ئەوە ڕوونادات.\n٭ پێغەمبەر (دخ) ئەفەرموێ: انما الصبر عند الصدمه الاولی. یانی” سەبرگرتن کاتی پێکدادانی هەوەلە واتە لە سەرەتای کارەساتەکەوە خۆراگربە.\n۴- حورمەت و ڕێزی یەکتر دێتە ئاراوە، ئەوسات ڕانندگی تام بەخش دەبێت، هەواڵی هەڵەی شۆفیری نادرێ ( گذارشات تخلفات رانندگی).\n/// پووختەی وتە” چاودێری یەکتربین چون تۆی گەنجیش پیر دەبی و تێدەگەی لە دنیا.\nئاماده کردنی : سعدی مردادی – بانه\nروشنفکری دینی - بخش ششم\nروزه ، بازگشت به خویشتن است\nده سفارش قرآنی برای امامان مسجد\nبرادر دعوتگر.. قبل از اینکه پیاده شوی .. (یک توقفی کن)\nدەستکەوتی شارستانییەتی ئیسلامی و ڕۆڵی گرنگی لە ڕۆنسانسدا – به‌شی۱\nئاوه‌کانی ئاماژه‌پێکراو لە قوڕئاندا


The Birds 1963 | kurdsubtitle\nبەرهەمهێنان Alfred J. Hitchcock Productions\nدەرهێنەر Alfred Hitchcock\nئەكتەرەكان Suzanne Pleshette Veronica Cartwright Jessica Tandy Tippi Hedren Rod Taylor\nبڕوانە باڵندەکان نە،دەچێنن و دەدوورنەوە تەنھا خودا دەیانژیەنێت چەند فاکتێک دەربارەی فیلمیThe birds ی ئالفرێد ھیچکاک ١. ڕێکخراوی پاراستنی ئاژەڵان مەرجیان دانابوو تا کۆتایی کارکردن لەسەر فیلمەکە لەوێ بن تاوەکو چاودێری زیان گەیاندن بە باڵندەکان بکەن ٢. ئاڵفرێد ھیچکاک ھەرگیز ڕوونی نەکردەوە بۆچی باڵندەکان ھێرشیان دەکرد! ٣.کۆتا ھێرشی باڵندەکان ھەفتەیەکی پێچوو تا تۆمار بکرێت ٤.کۆبوونەوەی باڵندەکان لە کۆتایدا بێ مەبەست لە فیلمەکەدا دەرچوون ٥ ئەلفرێد ۆیستوێتی ھەستی تێرۆرکردن ڕوون بکاتەوە لە فیلمەکەی بەھۆی چەند باڵندەیەکەوە ٦. باڵندەکان نە ماڵی کراو بوون نە ڕاھێنراو بەھۆی ئەمەش بەھۆی برینداربوونی کەسێک ھیچکاک دەیان مڵیۆن دۆلاری قەرەبوو دا ٧. ھێرشی کۆتایی وای لە ئەکترێسی سەرەکی کرد چەند ھەفتەیەک لە ترسدا لە نەخۆشخانە بمێنبتەوە و دوای ئەوەش کاریگەری ئەو ترسە بەردەوام بوو لەسەری ٨.نەخۆشخانەیەکی تایبەت کراوە لە میانەی تۆمارکردنی فیلمەکە بۆ بەشداربووانی فیلمەکە چ بۆ کاریگەری ترس و چ بۆ برینداربوونیان ٩. ئەکترێسی سەرەکی ووتی : کۆتا دیمەنی ئەم فیلمە ئێجگار زۆر


چاره‌نووسی سووریا ئه‌مساڵ یه‌کلایی ده‌بێته‌وه - Mehr News Agency\n6 sermawezê 2016 - 17:34\nNews Code 6372\nجێگری سوپای قودس:\nچاره‌نووسی سووریا ئه‌مساڵ یه‌کلایی ده‌بێته‌وه\nجێگری فه‌رمانده‌ی هێزه‌کانی قودس جه‌ختی کرد: ئه‌مساڵ، ساڵی ڕوون بوونه‌وه‌ی چاره‌نووسی شه‌ڕی سووریایه و ئه‌ردۆغان له‌م شه‌ڕانه‌دا هیچ کاره‌یه.\nبه ڕاپۆرتی ئاژانسی مێهر، ئیسماعیل قائنی، جێگری سوپای قودسی ئێران سه‌باره‌ت به سووریا وتی: ئه‌مڕۆ ئێمه له سووریا لاو و فه‌رمانده‌ی وه‌هامان هه‌یه که ڕۆژی یه‌که‌می ئه‌م شه‌ڕانه ئه‌زموونێکی وه‌هایان نه‌بوو، به‌ڵام له سایه‌ی ڕاوێژکاری فه‌رمانده ئێرانییه‌کانی وه‌ک شه‌هید هه‌مه‌دانی، ئه‌م لاوانه ئێسته به باشی ده‌توانن ڕووبه‌ڕووی تیرۆر ببنه‌وه. ئێمه ئه‌زموونی ۸ ساڵ شه‌ڕی خۆمان له‌گه‌ڵ سه‌دام بۆ سووریا گواستووه‌ته‌وه.\nئه‌و جه‌ختی کرد: هه‌فته‌ی پێشوو لانی که‌م ۱۰ هه‌زار تیرۆریستی نوێیان ڕه‌وانه‌ی سووریا کردووه و ته‌نیا له یه‌ک هه‌فته‌ی ڕابردوو ۳۰ جار هێرشی خۆکوژی کراوه‌ته سه‌ر هێزه‌کانی سووریا. ئه‌مساڵ چاره‌نووسی شه‌ڕی سووریا یه‌کلایی ده‌بێته‌وه و ئه‌م شه‌ڕه درێژه‌ی ده‌بێت چون به پێی مان و نه‌مان داڕژاوه. هه‌ڵبه‌ت ئێمه درێژه به چالاکییه‌کانی خۆمان ده‌ده‌ین و شه‌ڕی خۆمان له به‌رانبه‌ر ئه‌واندا ڕاناوه‌ستێنین.\nئه‌م فه‌رمانده ئێرانییه وتی: له سووریا له لایه‌ن تیرۆریسته‌کانه‌وه مووشه‌ک به کاری دێت که ۱۰۰ هه‌زار دۆلار پاره‌ی کڕینیه‌تی. ئێمه له شه‌ڕی سووریادا هه‌رکات به‌ره‌وپێش چوونی باشمان هه‌بێت ئه‌مریکا داوای دانوستمان لێ ده‌کات، به‌ڵام دوای دانوستانه‌کان خۆی ڕێککه‌وتنه‌کان پێشێل ده‌کات.\nقائنی زیادی کرد: کاتی خۆی ئه‌ردۆغان وتی ئێمه به زووی له مزگه‌وتی ئۆمه‌وییه‌کان له دیمەشق نوێژی جه‌ژنی قوربان ده‌خوێنین، به‌ڵام نه‌هاته دی؛ ئه‌ردۆغان له شه‌ڕی سووریادا هیچ کاره‌یه، ئه‌و ته‌نیا ئامرازی ده‌ستی که‌سانی دیکه‌یه، شه‌ڕی سووریا شه‌ڕێکی یه‌کجار هه‌ستیاره.\nئه‌و له درێژه‌دا ئاماژه‌ی به ئه‌مریکا کرد و وتی: ئه‌مریکا له‌م چه‌ند ساڵه‌دا له سێ شه‌ڕی عێراق و ئه‌فغانستان و سووریا دۆڕاندوویه‌تی و ۳ هه‌زار ملیار دۆلاری بۆ ئه‌م ۳ شه‌ڕه‌ش خه‌رج کردووه، هه‌ڵبه‌ت ترامپ ده‌ڵێت ۵ هه‌زار ملیار دۆلار خه‌رج کراوه.\nئه‌و جه‌ختی کرد: ئه‌مریکا دوای شکست له عێراق و ئه‌فغانستان ده‌یه‌ویت به شه‌ڕی سووریا جارێکی دیکه خۆی ساخ بکاته‌وه، به‌ڵام ئه‌مه نایه‌ته دی. ته‌کفیرییه‌کان هه‌ر له کۆنه‌وه هه‌بوون و ئه‌مریکا ئه‌وانی دروست نه‌کردووه، به‌ڵام ئه‌مریکا له‌سه‌ر جه‌هلی ئه‌مانه په‌ره به ئاڵۆزی و شه‌ڕ له ناوچه‌که‌دا ده‌دات.


بانكی ناوەندیی عێراق: دۆلاری زیاتر دەخەینە بازاڕەوە – کوردی – RojNews.News\n10/06/2021 - 5:56:02 pm\nلەناو ئابووری, ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست\nبانکی ناوەندیی عێراق ڕایدەگەیەنێت: لەپێناو جێگیركردن و دانەبەزینی زیاتری بەهای دینار بەرامبەر دۆلار، بڕی دۆلاری زیاتر دەخەنە بازاڕەوە.\nئەمڕۆ بانکی ناوەندیی عێراق ڕاگەیەنراوێكی لەبارەی جێگیركردنی بەهای دینارەوە، بڵاو كردەوە و تێیدا هاتووە: بڕیاریان داوە، بڕی دراوی بیانی (دۆلار)ی زیاتر بخاتە بازاڕەوە بۆ بانک و کۆمپانیاکان، ئەمەش لەپێناو دابەزاندنی بەهای دۆلار و بەدەستهێنانی چەند ئامانجێکی دیكەی دارایی و ئابووری.\nبەگوێرەی ڕاگەیەنراوەكە، لەمەودوا بڕی زیاتری دۆلار دەدەنە بانك و كۆمپانیاكانی ئاڵوگۆڕی دراو بەپێی ئەو ڕیزبەندییەی بۆیان كردوون.\nبەپێی بڕیارەكەی بانكی ناوەندیی عێراق، كۆمپانیاكانی کۆمەڵەی (A) هەفتانە دوو ملیۆن و ٢٠٠ هەزار دۆلار، کۆمپانیاکانی کۆمەڵەی (B) ٧٥٠ هەزار دۆلاری هەفتانە و کۆمپانیاکانی کۆمەڵەی (C) ٧٠ هەزار دۆلاری هەفتانەیان دەدرێتێ.\nشارەزایانی بوارەكەیش بە میدیاكانیان ڕاگەیاندووە: ئەگەر بڕیارەكەی بانكی ناوەندیی جێبەجێ بكرێت، ڕۆڵی دەبێت لە بەرزكردنەوەی بەهای دینار بەرامبەر دۆلار.\nئەوەیش لەكاتێكدایە، لە دوای بڕیارەكەی بانكی ناوەندیی عێراق بۆ دابەزراندنی بەهای دینار بەرامبەر دۆلار لە مانگی كانوونی یەكەمی ساڵی ڕابردوو، ئەمڕۆ بەهای دۆلار ئاستێكی پێوانەیی تۆمار كرد و ١٠٠ دۆلار گەیشتە ١٥٠ هەزار و ٥٠٠ دینار.\nپەیەدە: دەستگیركردنی ئەندامەكانمان لەلایەن پەدەكەوە خزمەتكردنە بە دوژمن


فڕۆكەخانەی نێودەوڵەتی بەغدا مووشەكباران كرا – تۆڕی میدیایی خەڵک\n2020/08/14 - 9:41 PM\nشانەی ئەمنی عیراق بڵاویكردەوە، چەند كاتیۆشایەك ئاڕاستەی فڕۆكەخانەی نێودەوڵەتی بەغدا كرا.\nشانەی ئەمنی عیراق لە ڕاگەیەنراوێكدا ئاشكرایكرد، ئەمشەو سێ مووشەكی كاتیۆشا ئاڕاستەی ناوچەی فڕۆكەخانەی نێودەوڵەتی بەغدا كراوە.\nئەوەشیخستەڕوو: ئەو هێرشە مووشەكییە هیچ زیانێكی گیانی بەدواوەوە نەبووە.\nشانەی ئەمنی عیراق ئاماژەی بەوەشداوە: شوێنی هەڵدانی كاتیۆشاكان ناوچەی ڕەزوانیەی بەغدا بووە.\nبەغداشانەی ئەمنی عیراقعیراقفڕۆكەخانەی نێودەوڵەتی بەغداكاتیۆشا


۳ بیرۆکەی نایاب بۆ وێنەی ماکرۆ، بە تێچووی کەمتر لە ۱٥ دۆلار و بە هەر هاوێنەیەک! – کەی ئای تی ئێن\nفڕۆکەی بێ فڕۆکەوانی DJI Mavic 3-تایبەتمەندی تەواو، ووردەکاری، نرخ و کاتی بڵاو بوونەوە\nجۆراوجۆر 30, كانونی دووه‌م 2018\n۳ بیرۆکەی نایاب بۆ وێنەی ماکرۆ، بە تێچووی کەمتر لە ۱٥ دۆلار و بە هەر هاوێنەیەک!\nفۆتۆگرافی گرنگی و بەهای تایبەتی خۆی هەیە و هەر بەشێک لە بەشەکانی فۆتۆگرافی (ماکرۆگرافی بە نموونە) خولیای زۆرێک لە ئێمەیە، بەڵام پێویستی بە هاوێنەی گرانبەها هەیە (۱۰٥ ملم بە نموونە)، بەو هۆکارە زۆرینەی فۆتۆگرافەران و شەیدایانی بواری ماکرۆگرافی لەو بەشە ناوازەیە دابڕاون.\nکەی ئای تی ئێن لە سۆنگەی هەستکردن بە بەرپرسیارێتی زانستی و ئەخڵاقی پیشەیی تەکنەلۆژییەوە بە ئەرکی خۆی دەزانێت کە ۳ بیرۆکە و فێڵی بواری ماکرۆگرافی بخاتەڕوو کە کەمترین تێچویان هەیە لە پێناو دانەبڕانی فۆتۆگرافەران لەم بوارە سەرنج ڕاکێشە.\nبفەرموون ئێوەو بیرۆکەکان:\nبەکارهێنانی شوشەی قۆقزی گەورەکەر بە ئینگلیزی “Magnifier glass” بۆ گەورەکردنی ئەو ئۆبجێکتەی وێنەی دەگیرێت و دواتر چرکاندنی وێنە لە ڕێی کامێراوە.\nتێچووی ئەم بیرۆکەیە تەنیا ۱۰۰۰ دینارە بۆ کڕینی شوشەی قۆقزی گەورەکەر.\nپێچەوانە کردنەوەی ئەو هاوێنەیەی بەکاری دەهێنیت، ئەویش بە دوو ڕێگا.\nڕێگای یەکەم: پێچەوانە کردنەوەی هاوێنەکە و جێگیر کردنی لە ڕێی تێپ یاخوود لەزگەی دوو ڕوو.\nتێچووی ئەم بیرۆکەیە تەنیا ۲٥۰ دینارە.\nڕێگای دووەم: بەکارهێنانی ئەداپتەری گۆڕینی جەمسەر یاخوود بە ئینگلیزی “Lens Reversible Adapter” کە ڕێگات پێدەدات ئەو هاوێنەی بەکاری دەهێنیت بە پێچەوانەوە لە مۆنتی کامێراکەی ببەستیت. تێچوی ئەم بیرۆکەیە تەنیا ۱۰ دۆلارە.\nبەکارهێنانی ئێکستێنشن تیوب”Extension Tube” بۆ دوورخستنەوەی شوشەی یەکەمی هاوێنە لە هەستەوەری کامێراکە، بەمەش دەتوانین نزیکترین مەودا وەربگریت لە ئۆبجێکتەکەتەوە.\nتێچووی ئەم بیرۆکەیە تەنیا ۱٥ دۆلارە بۆ کڕینی ئێکستێنشن تیوب.\nتاگەکان بیرۆکە،چۆنیەتی فێرکاری ماکرۆگرافی


ئێران خەریکی دابەستنی سانتریفیوژگەلی پێشکەوتەترە - Mehr News Agency\nAP ١٣٩٨ Shahrivar ١٨ ٢٠:٢٧\nNews Code 28287\nسەرپەرەشتی ئاژانسی نێودەوڵەتیی وزەی ئەتۆمی؛\nئێران خەریکی دابەستنی سانتریفیوژگەلی پێشکەوتەترە\nسەرپەرەشتی ئاژانسی نێودەوڵەتیی وزەی ئەتۆمی ڕایگەیاند کە ئێران خەریکی دابەستنی سانتریفیوژگەلی پێشکەوتەترە.\nبە ڕاپۆرتی ئاژانسی هەواڵی مێهر بە گێڕانەوە لە ڕۆیتێرز، کرۆنێل فرووتا سەرپەرەشتی ئاژانسی نێودەوڵەتیی وزەی ئەتۆمی لە کۆبوونوەی ئەوڕۆ ئەنجومەنی حاکمان پشت‌ڕاستی کردووە کە ئێران خەریکی دابەستنی سانتریفیوژگەلی پێشکەوتەترە.\nئەنجومەنی حاکمانی ئاژانسی نێودەوڵەتی وزەی ئەتۆمیش لە دانیشتنی ئەوڕۆی خۆیان لە ڤیەن بە پشت‌ڕاست کردنەوەی ڕاپۆرتی ئێران بۆ ئاژانس، ڕایگەیاند کە ئێران ڕەوتی دابەستنی سانتریفیوژگەلی پێشکەوتەی دەست پێ کردووە.\nشایانی باسە، ئێران رۆژی ١٧ی خەرمانان بە ئاژانسی ڕاگەیاند کە بۆریی سانتریفیوژەکانی لە دوو هێڵی توێژینەوەیی و گەشەدا هەمدیسان دابەستۆتەوە بۆ ئەوەی زنجیرەیەکی ١٦٤ی سانتریفیوژگەلی IR۴ و زنجیرەیەکی ١۶۴ی IR۲m لە خۆ بگرێت.


فەرماندەی سوپای فەرەنسا: تا 2019 داعش تەواوی خاکی ژێردەستی لە سوریا لەدەستدەدات\nرێکخراوی "دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام" (داعش) لە تەواوی خاکی ژێردەستی دەردەکرێت کە پێشتر خۆی پێیدەوت "خەلافەت" پێش کۆتایی ئه‌مساڵ، فەرماندەی سەربازیی فەرەنسا فرانسیۆ لیکۆنتری پێنجشەممە (6 ئەیلول) رایگەیاند.\nتوندڕەوان، کە لە 2014 بڕێکی زۆر خاکیان لەژێردەستدابوو لە عێراق و سوریا، تەنیا بڕێکی کەمیان لەژێردەستدا ماوە لە پارێزگای دێرەزووری خۆرهەڵاتی سوریا لەنێوان رووباری فورات و سنووری عێراقدا، هەرچەندە لە بیابانی سوریاشدا ئامادەییان هەیە.\nئاژانسی فرانس پرێس رایگەیاند كه لیکۆنتری پێشبینیکرد "کۆتایی فەرمانڕەوایی خەلافەتی داعش پێش کۆتایی ساڵ، رەنگە لە کۆتایی پاییزدا بێت".\nفەرەنسا بەشێکە لە هاوپەیمانێتیەکی نێودەوڵەتی کە لە 2014وە شەڕی داعش دەکات و لەئێستادا پشتگیریی چەکدارانی کورد و عەرەبی هێزەکانی سوریای دیموکرات دەکات، لە شەڕیاندا بۆ دەرکردنی توندرەوان لە دوایین خاکی ژێردەستیان.\nلیکۆنتری دەربارەی هاوپەیمانێتیەکە وتی: "هەرکات خه‌لافه‌ته‌كه‌ی داعش له‌سه‌رخاك داڕما ... ئەوکات پرسیاری ئەوە دەکەین چۆن ئۆپەراسیۆنی ورەی خۆرسك دابڕێژینه‌وه."\nلە قسەکردنیدا بۆ رۆژنامەوانان، ئەو ژەنەراڵە پەیمانیدا ژمارەی هێزەکانی فەرەنسا کەمبکاتەوە -- كه لەئێستادا زیاد لە 1,000 سەربازن -- "تا بتوانم به‌زووترین كات".


فڕۆكەكانى هاوپەیمانان چاودێرى زیاتر دەخنە سەر جوڵەى داعش\nفڕۆكەكانى هاوپەیمانان كۆبونەوە سەربازیەكانى داعش لەدەوروبەرى كەركوک دەكەنە ئامانج، ئەوەش لەكاتێكدایە جم و جۆڵى چەكدارانى ئەو ڕێكخراوە لەو ناوچەیە زیادیكردووە.\nلیوا محەمەد قادر فەرماندەى میحوەرى داقوقى پێشمەرگە، بەدەنگى ئەمەریكاى ڕاگەیاند"داعشە گەڕاوەكانى موسڵ بۆ حەویجە وایكردوە جم و جۆڵەكانى داعش زۆر زیاد بكات."\nوتیشى"فڕۆكەكان لەسەر خەتن و لەهەر جێگەیەك پێویست بكات كۆبونەوە سەربازیەكانى داعش دەكەنە ئامانج."\nلەچەند ڕۆژى ڕابردودا فڕۆكەكانى هاوپەیمانان كۆبونەوەیەكى سەربازى داعشیان لەگوندى یەرغون ى باشورى كەركوک كردوەتە ئامانج، هەروەها ڕۆژى شەمەش 5 چەكدارى ترى قەناس بەدەستى ئەو ڕێكخراوەیان لە ڕۆژئاواى كەركوک بۆمب بارانكردوە، ئەمەش بەپێى زانیاریە هەواڵگیریەكانى پێشمەرگە.\nهاوكات لەگەڵ بەردەوامى بۆمباران كردنیان لەلایەن هاوپەیمانانەوە، چەكدارانى داعش لەجم و جۆڵ نەوەستاون و چالاكیەكانیان لەدانانى بۆمبى چێنراودا چڕ كردوەتەوە، بەتایبەت لەچەند شەوى رابردودا لەمیحوەرى خورماتو دوو ئەفسەرى پێشمەرگە بەهۆى بۆمبەوە گیانیان لەدەستدا.\nسەرلەبەیانى ئەمرۆش لەنزیك گوندى ئەلبومحەمەدى باشورى كەركوک بۆمب بە 5 پێشمەرگەدا تەقینەوە كەداعش لەنزیك خاڵێكى سەربازى دایاننابوو، بەو هۆیەوە پێشمەرگەیەك گیانى لەدەستداو 4 پێشمەرگەى تریش برینداربوون.\nلیوا عەبدولرەحمان موسڵح فەرماندەى پێشمەرگە لەسنورى زەرگەى خورماتو، بەدەنگى ئەمەریكاى راگەیاند"جم و جۆڵى داعش بەو فراوانیە لە ناوچەكە هۆكارەكەى ئەوەیە دەزانن حەویجەشیان لەبن دەست دەردەهێنرێت، بۆیە دەیانەوێت لەحەمرین جێ پێى خۆیان بەهێز بكەن."\nفرۆكەكانى هاوپەیمانان لەدوو حاڵەت دا زیاتر هێزەكانى داعش بۆمب باران دەكەن، لەحاڵەتى كۆبونەوەى سەربازى و پیلانى ئەو رێكخراوە بۆ ئەنجامدانى هێرش، هەروەها لەحاڵەتى هێرش كردنە سەر خاڵە سەربازیەكانى پێشمەرگەدا.


12:13 - 2022-06-23\nتۆ كەسێكی تایبەتی\nماوەیەك پێش ئێستا كتێبێكم خوێندەوە بە ناوی «تۆ كەسێكی تایبەتی» كە تیایدا ئاماژەی بۆ ئەو خاڵە كردبوو جیاوازییەكی زۆر لە ئەندامانی قابیلی بینینی مرۆڤەكان لەگەڵ یەكتردا هەیە. هەندێك لە ئێمە مێشكمان هێندەی دەنكە فاسۆلیایەك دەبێت و هەندێكیشمان مێشكمان هێندەی بتڵێكی ئاوپرژێن دەبێت. لە بەشی هێڵكاری و وێنەكاندا وێنەی ژمارەیەكی زۆر گەدە و جگەر نیشان درابوو كە هەر هەموویان جیاواز بوون لە یەك. تەنانەت ژمارەیەكی زۆر لە ئەندام و شێوازی گۆڕانیانی بە وێنە دەستنیشانكردبوو. لە بەشەكانی دیكەدا باسی سیستمی دەماری رەش و دەماری سوور و خانەكانی خوێن و غودە لە مرۆڤدا كرابوو، دەیگوت گەلێك جیاوازی لە مێشكی مرۆڤەكاندا هەیە، جۆر و ژمارەی خانەكانی بەشێكی مێشك لە هەر كاسەی سەرێكدا جیاوازە، بە جۆرێك كە دەتوانین بڵێین مێشكی تۆ زۆر تایبەتترە لە پەنجە مۆرەكانت. ئەمە هەموو نیشاندەری ئەوەیە كە هیچ كەسێك لە سەراپای جیهاندا لە تۆ ناچێت و تۆ كەسێكی تایبەتیت.\nلەناو ئەو نووسەرانەدا كە دەیانناسم، هەندێكیان عادەتیان وایە لە جێگایەكی تاریكدا وەكو كەرەڤانەیەك كە پەنجەرەكانی بۆیە كرابێت دابنیشن و دەنگی خۆیان تۆمار بكەن. هەندێكی تر كاتێك دەیانەوێت سەبارەت بە رۆمانێكی نوێ بیربكەنەوە سواری پاسێكی درێژ دەبن، گرنگ نییە پاسەكە بۆ كوێ دەچێت و كاتێك بە هەمان رێگەدا دەگەڕێنەوە بۆ ماڵەوە، پلۆتی رۆمانەكەیان دادەنێن. هەندێك بۆ رۆمانێك نزیكەی سێ مانگ بیردەكەنەوە، پاشان لە ژوورێكی تایبەتدا كە لەوانەیە لە كوشكێكی تەلەفۆن بچووكتر بێت، دادەنیشن و ماوەی سی سەعات بەبێ وەستان تایپ دەكەن، دواجار كاتێك لە ژوورەكە دێنەدەرەوە، رۆمانەكەیان تەواو كردووە.\nبەم پێیە تۆش دەبێت فێر بیت بە شێوازی خۆت بنووسیت، لە بێخەوە هەوڵ مەدە لاسایی شێوازی ئەوان بكەیتەوە. هەڵبەتە ناڵێم دەتوانیت هەر ئیشێك بكەیت كە حەزت لێیەتی، تۆ هێشتا ناچاریت پەیوەندیت لەگەڵ كەسانی تردا هەبێت. بەڵام بە رای من هیچ كەسێك ناتوانێت لە سەدا سەد پێت بڵێت چۆنچۆنی ئیشەكەت بكەیت. من رێساكانت فێر دەكەم بەڵام كاتێك بە تەواوی شارەزا بوویت دەتوانیت هەندێكیان بەكاربهێنیت و هەندێكیان فەرامۆش بكەیت.\nلە راستیدا توانای نووسەری یەكێك نییە، بەڵكو كۆمەڵێ توانایە، شێواز، خەیاڵ، توانای گێڕانەوە، دروستكردنی وێنە، بینای راست، ریتم و لەوانەیە كۆمەڵێك شتی تریش بێت كە كەس ناوی لێ نەناون. لەوانەیە تۆ گوێیەكی باشت هەبێت بۆ دیالۆگ، بەڵام وەسفی وێنەت لاواز بێت یان لەوانەیە پلۆتێكی لاواز بنووسیت، بەڵام گێڕانەوەت زۆر بەهێز بێت. یەكەم ئەركی تۆ ئەوەیە كە خاڵی لاواز و بەهێزی خۆت بدۆزیتەوە (هەندێك راهێنانی ئەم كتێبە بۆ تێگەیشتن لەم بابەتە یارمەتیت دەدات)، دەبێت لە قۆناغی دواتردا فێری ئەوە بیت كە زیاتر لەوەی دەیزانیت بیكەیت. لە بەشەكانی داهاتوودا سەبارەت بەو شارەزاییە جیاوازانەی كە نووسەرێك پێویستی پێیەتی قسە دەكەین، بەڵام دەمەوێت لە سەرەتادا سەبارەت بە چوار قۆناغ كە نووسەرێك تێیدەپەڕێنێت قسە بكەم.\nچوار قۆناغی گەشەكردنی هەر نووسەرێك\n1- تۆ بۆ خۆت دەنووسیت و چیرۆكەكانت زیاتر خەونی رۆژانەن كە بە گەلێ شێوەی جیاواز نێرگسیەتی تۆ تێر دەكەن. بەڵام ئەمانە ئەو چیرۆكانە نین كە پەیوەندی لەگەڵ كەسانی تردا دروست بكەن. (من دژی نێرگسیەت نیم، بەڵكو لەو باوەڕەدام لە حاڵەتی ئاساییدا، پێش ئەوەی كەسانی ترت خۆش بوێت دەبێت خۆتت خۆش بوێت، بەڵام بە رای من بۆ نووسەری نێرگسیەت بە تەنیا بەس نییە.)\n2- لەم قۆناغەدا هەوڵدەدەیت ئاستی سەرەتایی بشكێنیت و لەگەڵ كەسانی تردا پەیوەندی دروست بكەیت، بەڵام ئەدیتۆر، چیرۆكەكانت بە هیچ بە (رەشنووسێك) دەزانێت و دەڵێت هێشتا ناتوانیت چیرۆكێكی تەواو بنووسیت، چونكە بینای كارەكتەرەكەت ناتەواوە. لەم قۆناغەدا چیرۆكەكانت لەلایەن ئەدیتۆری گۆڤارەكانەوە رەتدەكرێنەوە.\n3- لەم قۆناغەدا چیرۆكی تەواو دەنووسیت یان لاساییكردنەوەت گونجاوە، بەڵام هێشتا لە رووی تەكنیكەوە كێشەت هەیە، كە ئاسایی لاوازی بینا و كارەكتەرسازییە.\n4- تۆ كێشەكان چارەسەر دەكەیت و بە بەرزكردنەوەی ئاستی خۆت لە ئاستێكی پڕۆفشناڵیدا ئیش دەكەیت (بۆ ئەم قۆناغە كۆمەڵێك شت هەن، بەڵام پاش ماوەیەك كە بەسەر نووسەریتدا تێپەڕی هەست بەوە دەكەیت كە ئیتر پێویستیت بە هاوكاری كەسانی تر نییە.)\nئەو كەسانەی درەنگ دەست بە نووسین دەكەن، قۆناغی یەكەم و لە هەندێ حاڵەتدا قۆناغی دووەم بە ئاسانی دەبڕن. من پێشنیاز دەكەم هەتا سەرەتای سی ساڵی واز لەوە بێنە ببیت بە نووسەر. بەڵام لە كاتی بڕینی ئەو رێگایەدا گەلێك كێشەت دێتەڕێ، ناكامی زۆر مەسەلەی تر كە منیش وەكو تۆ هەمبووە. من نزیكەی دوانزە ساڵ لە قۆناغی چوارەمدا بووم، بەڵام باشە هەندێ كات ئەم قۆناغە دەتوانێت ماوەیەكی كەمتر یان زیاتر لە سەفەرێك بەردەوام بێت، كە هەڵبەتە پەیوەندی بە تەمەن، ئەزموون، توانا، ئامانج و چانسی تۆوە هەیە.\nبەڕای من، لە كاتێكدا سەرقاڵی فێربوونی نووسینین، لە راستیدا بەرچنەیەك لە وشە دروست دەكەین. لە سەرەتادا بەرچنەكانی ئێمە بچووكن و هەوڵنادەین شتێكی زۆری تێبكەین. بەڵام پاشان بەرچنەكان بەهێزتر و گەورەتر دەبن. كەم كەم ئێمە شتی گەورەتر و زیاتر دەكەینە ناو بەرچنەكانەوە، بەڵام دووبارە وشەكان جێگای زیاتریان دەوێت و بەرچنەكە دەشكێنن هەتا ئەو شوێنەی كە ئێمە دەگەینە گونجاندنێك لە نێوان بەرچنەكە و كوالێتییەكەیدا. پاشان ئێمە لە كاتی گۆڕاندا بە شێوەیەك مامەڵە دەكەین كە چەقێكی هاوسەنگمان بۆ دروست دەكات و تیایدا بە شێوەیەكی غەریزەیی بەكاریدەهێنین. وەكو هەموو هونەرمەندان -هاوسەنگی هێز لە بەرامبەر قورسایی كێشدا- لە راستیدا بەرچنەیەك دەچنین كە بەرگەی هێشتنەوەی ئەو شتە بگرێت كە تێی دەكەین.\nكاتێ تەمەنم پانزە ساڵ بوو، چیرۆكێكم نووسی كە تیایدا پیاوێكی گەنج ئامێرێكی زیراكس دروست دەكات و كۆپی خۆی دەكات. یەكەم دیمەنیم نووسی كە پێنج جار لەسەر یەك دەیگوت: «ئێمە لێرەین» پاشان ویستم بیخەمە ناو كەشتییەكی ئاسمانییەوە بۆ ئەوەی رەفتاری سەركێشانە بكات. بەڵام شتێكی گونجاوم بە خەیاڵدا نەهات و چیرۆكەكە قەت تەواو نەبوو، چونكە من لە قۆناغی یەكەمی نووسەری واتە «خەونی نێرگسییەت»دا بووم. لە راستیدا لەوانەیە لاوێكی نێرگسی بووبێتم كە تەنیا دەمەویست لەگەڵ كەسێكدا قسە بكەم.\nدوو ساڵ دوای ئەوە، دوای چەندین هەڵە توانیم چیرۆكەكەم تەواو بكەم، لەسەر دوولاپەڕەی گەورە كە هەردوولای پڕ ببۆوە نووسیم. چیرۆكەكە دەربارەی خێرایی مردن بوو لە مەریخ، كە وردە وردە لە مێشكمدا گۆڕا بە خەیاڵ و شتێكی لە بابەتی كۆمپیوتەر كە لە شوێنی یادگاری مەریخییەكان دانرابوو. لە راستیدا وەكو تەڵەیەك وابوو كەشتیوانانی ئاسمانی بەرەو لای خۆی رادەكێشا. سەبارەت بەو یادگارییە بوو كە بەدیاندەهێنا بۆ ئەوەی خێرایی مردن لە مەریخ بدۆزنەوە. بەڵام راستی ئەوە بوو كە مەریخییەكان چەندین جار بە شێوەی جیاواز دەژیان. لە كۆتایی چیرۆكەكەدا ئەوە ئاشكرا بوو كە مەریخییەكان شەش پێیان هەبوو، بەڵام كەشتیوانان لەلای یادگارییەكانەوە چوار پێ زیاتریان نەدەدۆزییەوە، بەم پێیە نەیاندەتوانی بەدەنیان كۆنترۆڵ بكەن، هەربۆیە خۆیان وەكو شێوەی مرۆڤ لێدەكرد.\nپێم وایە ئەم كۆتاییە، زۆر تەنزئامێز و توانجئامێز بوو. ئەوەی دیارە ئەوەیە كە چیرۆكێكی كۆن و خراپ و سادە و پلە دوو بوو، كە تەنیا سەرەتا و كۆتایی هەبوو، بەڵام ناوەڕاستی نەبوو.\nكاتێ نۆزدە یان بیست ساڵ بووم، چیرۆكی زۆری لەو شێوەیەم دەنووسی. یەكێك لەوانە بە ناوی «رەشاییەكەی دەرەوە» بوو كە تیایدا ئەستێرەكان لە جیاتی گڵۆپ، شەقامەكانیان رووناك كردبۆوە. دڵنیام كە دەتوانیت كۆتایی ئەوە بهێنیتە بەرچاوت. لە راسیتدا ئەم چیرۆكە لاساییكردنەوەیەكی ناشیانەی ئەو بیرۆكەیە بوو كە پێشان «كلارك» زۆر بە جوانی لە چیرۆكی «نەوەد ملیار ناوی خودا»دا نووسیبووی. لەو زەمانەدا چیرۆكێكم نووسی دەربارەی ئەو توێژەرانەی كە خۆیان بەڕادەیەك بچووككردبۆوە تەنیا لە رێگەی میكرۆسكۆبەوە دەبینران و ئەو كێشانەی لەم پێناوەدا بۆیان دروست ببوو. لە راستیدا رێزگرتنێك بوو لەو توێژەرانەی كە بۆ یارمەتیدانی زانست ئیشیان دەكرد. بەڵام ئەم چیرۆكە بۆ من شكستێك بوو، چیرۆكێكی ئاسایی بوو كە تەنانەت لە چیرۆكی قۆناغی سێیەمیش درێژتر بوو.\nئەوەی لەم قۆناغەدا بەسەر من هات شتێك بوو كە بەسەر زۆربەی نووسەرانی گەنج دێت. نووسەرانی گەنج لە سەرەتادا هەوڵدەدەن چیرۆكی پلۆت ئاڵۆز بنووسن و كارەكتەرسازیی بە ئیشێكی قورس دەزانن، لە ئەنجامدا تەنانەت پلۆتیش باش بووە (كە بە دەگمەن روودەدات) دیسان چیرۆكێكی سەركەوتوو نابێت، چونكە كارەكتەرەكان گەمەی مناڵانن و كەس چاودێریی رەفتاریان ناكات.\nیەكەم چیرۆك كە من لە قۆناغی چوارەمدا نووسیم «بە یەك دەسرێژ نا» بوو كە لە ساڵی 1950 دا بڵاوبۆوە و كۆتاییەكی هەڵخەڵەتێنەری هەبوو، بەڵام چیرۆكێكی خراپ نەبوو، چونكە من كارەكتەرەكەم دەناسی و خۆشم دەویست. لەم چیرۆكەدا لە دیدارێكدا كە ژن و پیاوێك لە رێستورانێكدا هەیانە بڕیار دەدرێت جەنگی ئەتۆمی رووبدات، كە تیایدا هەموو مرۆڤەكان لەناو دەچوون. پیاوەكە، كارەكتەرێكی ناڕەسەن بوو كە تۆزێك دەشەلی و بەدەست نەخۆشییەكی قورسەوە ئازاری دەچێشت كە لە كۆتایی چیرۆكەكەدا بووە هۆی ئیفلیجبوونی دەست و پێی. هەر بۆیە ژنێك چاوێری دەكرد كە دوای ئیفلیجبوونی ئیتر ئامادە نەبوو چاودێری بكات. ژنەكە خۆشی كێشەی تایبەتی دەروونی هەبوو تەنیا كەسێك بوو كە ئامادەبوو لەگەڵیدا بژی. سەرەنجام پیاوەكە نەیتوانی قەناعەت بە ژنەكە بكات لەگەڵی بمێنێتەوە، كاتێ پیاوەكە كەوتبوو نەیدەتوانی لە شوێنی خۆی هەڵسێت ژنەكە بەجێی هێشت.\nسەرچاوە: داستان نویسی نوین ص 22-26\nتك، تك تێڕامان\nتفەنگ نائومێد نابێت!\nبۆ گەلی ئۆکرانی برا


چەند مانگێكە ڕۆژنامەنووس‌و چالاكانی بادینان لە زیندانن‌و ئازاد نەكراون. وێنە؛ ڕۆژ نیوز\nژمارەیەك ڕۆژنامەنووس و چالاكوانی بادینان، چەندین هەفتەیە كەسوكار و هاوڕێكانیان، بە پەرلەمانتارانی كوردستانیشەوە بەدوای وەڵامی ئەو پرسیارەوەن؛ بۆچی دەستگیركراون و بەڵگەكانی تۆمەتباركردنیان چین؟.\nوەڵامی ئەو پرسیارە لای كەسوكاری دەستگیركراوان و زۆرینەی پەرلەمانتارانیش نییە، كەمترین زانیاری لەسەر دۆسیەكانیان بڵاوكراوەتەوە و تەنانەت بەشێكیان هەر بێسەروشوێنن.\nبەپێی بەدواداچونەكانی پەرەگراف، لە مانگی ئابەوە تا سەرەتای تشرینی دووەمی 2020، زیاتر لە 100 كەس لە بادینان دەستگیركراون، لە نێویاندا ڕۆژنامەنوس، چالاكوان، مامۆستاو هاوڵاتی دیكە هەن، بەشێك لەوانە هێشتا لە زیندانەكاندان.\n"هێزێكی چەكداری دەمامكدار، بێ خۆ ناساندن، بە زۆر كوڕەكەیان ِراپێچكردم و ڕفاندیان، بە ئێستاشەوە هەر نەمزانی كام هێز و بۆچی كوڕەكەیان بردم، یان نازانم لە چ زیندانێك و لە كوێیە" محەمەد ئەمین، باوكی گوهدار زێباری بۆ پەرەگراف وای وت.\nگوهدار زێباری ڕۆژنامەنوس، لەگەڵ سێ هاوپیشە و چالاكوانی دیكەی بادینان، 22ی تشرینی یەكەمی 2020 دەستگیركران، تائێستا هیچ زانیارییەك لەسەر تۆمەتەكانیان و شوێنی دەستبەسەركردنیان، ئاشكرانەكراوە.\nمحەمەد داوای ئازادكردنی كوڕەكەی ناكات، ئەو لانیكەم بەپێویستی دەزانێت ئەگەر تاوانێكیشی كردووە، پارێزەری هەبێت یان وەك كەسوكار، بزانن لە كوێ زیندانیكراوە.\nئەو باوكە لە تاو كوڕەكەی ڕوویكردۆتە زۆر شوێن، بەڵام هێشتا پرسیارەكانی بێوەڵامن، باوكی گوهدار كە دانیشتوی قەزای ئاكرێ-ن، ئەمجارەیان داوای بەهاناوەهاتنی ڕێكخراوە بیانییەكان دەكات و دەڵێت "كوڕەكەمان لەسەر قسەی ڕاستیی دەستگیركراوە و داكۆكی لە مافی مووچەخۆران كردووە،.. ئەو پەیوەندی بە هیچ لایەنێكی نایاساییەوە نەبووە".\nسەرباری ڕەخنەو فشاری ناوخۆیی‌و ڕێكخراوە نێودەوڵەتییەكان بۆ كۆتاییهێنان بە دەستگیركردن‌و هەڵكوتانەسەر ماڵی ڕۆژنامەنو‌وس‌و چالاكان، بەڵام حكومەتی هەرێم گوێ بە فشارەكان نادات‌و تەنانەت كەمترین زانیاریی لەبارەی هەڵمەتەكانی دەستگیركردن‌و دۆخی ژیان‌و چارەنووسی چالاكانی دەستگیركراو بڵاودەكاتەوە.\nڕێبەر ئەحمەد، وەزیری ناوخۆی هەرێم چەند ڕۆژێك لەمەوبەر و لە وەڵامی ڕۆژنامەنووساندا دەربارەی دۆسیەی دەستگیركراوانی بادینان وتی، ڕێكاری یاساییان بەرانبەر گیراوەتەبەر و بەپێی بڕیاری دادگا دەستبەسەرن، جەختیكردەوە ئەوان ڕێگە بە "پیلان و تێكدانی ئارامی كوردستان و ئاژاوەگێڕیی" نادەن.\nجگە لە گوهدار زێباری، هەریەك لە شڤان سەعید، چالاكوان لە ناوەندی دهۆك و ئەیاس كەرەم، ڕۆژنامەنوس لە ئاكرێ و هارون عیسا، چالاكوان لە قەزای سێمێل بێسەروشوێنن.\nئەیهان سەعید، ڕۆژنامەنوس و برای شڤان سەعید بۆ پەرەگراف وتی، براكەی لەلایەن هێزێكی دەمامكدارەوە و لە كاتی خەودا ڕفێنراوە، "لەبەردەم منداڵەكانیدا هەڵیانكوتاوەسەر ماڵەكەیی و ڕفاندویانە، تائێستاش هیچ هەواڵێكی نییە، زۆر هەوڵمانداوە، بەڵام بێ سود بووە".\nبەوتەی ئەیهان بەشێك لە دەستگیركراوان؛ لە نێویاندا براكەی ئەو، كەس نازانێت تۆمەتەكانیان چین، "لەكاتێكدا ئەگەر تاوانباریش بن مافی هەبونی پارێزەریان هەیە، بەڵام پارتی لەبەر دروستكردنی ترس لەناو خەڵكیدا، كەسانی بێتاوان دەستبەسەر دەكات".\nبەشێك لە كەمتەرخەمییەكە، وەك ئەیهان سەعید دەڵێت، لە ئەستۆی لایەنە پەیوەندیدارەكانە، لە نێویاندا ئەوانەی بەناوی مافەكانی مرۆڤەوە قسە دەكەن.\nئەوە لەكاتێكدایە زیاتر لە سێ مانگە بەدەل بەرواری و ئومێد بەرۆشكی دوو چالاكوانی ناسراوی بادینان دەستگیركراون، نزیكەی دوو مانگیشە چارەنوسی ڕۆژنامەنووس شێروان شێروانی بە نادیاری ماوەتەوە.\nگوڵستان سەعید، جێگری لیژنەی داكۆكیكار لە مافەكانی مرۆڤ لە پەرلەمانی كوردستان بۆ پەرەگراف وتی "كاتێك سەرۆكی حكومەت هاتە پەرلەمان بە نوسراوێك ئاگادارمانكردەوە كە خۆپیشاندان‌و ناڕەزایی مافی سەرەكی هاوڵاتیان و چالاكوانانە، لەسەر دەستبەسەرەكراوەكانیش پرسیارمان كرد، بەڵام تائێستا وەڵام نەدراوینەتەوە".\nزیاتر لە مانگێك لەمەوبەر، ئەو پەرلەمانتارە پرسیاری ئاڕاستەی وەزارەتی ناوخۆ كردووە، ئەویش هەر بێوەڵامە.\n"نوسراوێكم كردووە بۆ سەرۆكایەتی پەرلەمان كە زیندانیكراوانی بادینان ڕوبەڕوی ئەشكەنجە بوونەتەوە، بەڵام هێمن هەورامی، جێگری سەرۆكی پەرلەمان لە وەڵامدا دەڵێت: بەڵگەت چییە؟، لەكاتێكدا منیش لەڕێی ڕایگشتییەوە دەیزانم، ئەگەرنا نازانم لە چ زیندانێكن" گوڵستان وادەڵێت.\nژمارەی یاسایی پەرلەمانتارانی كوردستان، لە نوسراوێكدا داوایان لە سەرۆكایەتی پەرلەمان كردووە دەستگیركردنی ڕۆژنامەنووس‌و چالاكانی مەدەنی لە هەولێرو دهۆك بخرێتە بەرنامەی كاری دانیشتنێكی پەرلەمانەوەو وەزیری ناوخۆ بانگهێشت بكرێت.\nشاخەوان ڕەئوف، سەرۆكی لیژنەی ناوخۆ و ئاسایش لە پەرلەمانی كوردستان بە پەرەگراف-ی وت "لیژنەكەمان بەردەوامە لە بەدواداچوون، بەشێك لە گیراوەكان لە ژێر لێكۆڵینەوەدان و بەشێكیش دانیان ناوە بە هەندێك شتدا، .. بەڵام نازانین لەسەرچی و بۆچی دەستگیركراون.. ئەوەی گرنگە لەسەر خەتین".\nئەو دەڵێت، بڕیارە بۆ ئەو دۆسیەیە سەردانی دهۆك بكەن، تا لەگەڵ لایەنە پەیوەندیدارەكاندا باسی دەستگیركراوەكان بكەن.\nهەڵمەتی دەستگیركردنی ڕۆژنامەنووس و چالاكوانانی بادینان، لە 19ی ئابی 2020ـەوە دەستیپێكرد، ئەوەش دوای خۆپیشاندانێكی ناڕەزایی، كە لە زاخۆوە سەریهەڵدا و هەرزوو گۆڕا بۆ بارگرژی و بەهۆی تەقەكردن و پێكداهەڵپژانەوە، چەندین كەس لە مەدەنی و پۆلیس برینداربوون.\nدەڤەری بادینان، لە مێژووی حوكمڕانی كوردیدا بەردەوام لە قازانج و هێزی پارتیدا یەكلابۆتەوە، پێش چەندین ساڵ یەكێتی و دواتریش یەكگرتوو، دوو ڕكابەری لاوازی ئەو حیزبە بوون، بەبێ زیادبون و هەڵكشان لە دەنگ‌و سەنگیاندا.


بنەمای ئینترۆپی چییە؟\nTuesday, 01.19.2021, 16:21\nبۆچی هەموو شتێک لەم گەردوونەدا بەرەو پشێوی و شێوان و مردن دەچێت؟\nپێناسەی بنەمای ئینترۆپی\nکەسمان لەخۆمان پرسیووە، بۆچی گەردوون و گشت کارلێکە فیزیکییەکان هەمیشە بە یەک ئاراستەن و هەردەم هەنگاوەکان لە ڕابردووەوە بەرەو دواڕۆژن؟ بۆ سەرلەبەری شتگەلەکان وێران دەبن و ئەوەی تێک دەچێ چاک نابێتەوە و ناگەڕێتەوە دۆخی جارانی، هەموو شتەکانیش لە ڕێکوپێکی و ڕێزبوونەوە دەگۆڕێن بۆ هەڕەمەکیی و پشێویی؟ بۆچی پەرداخێک چا و شیر بەتەواوی تێکەڵ بەیەک دەبن، بەڵام هەرگیز نابینین بە تێکدانی زیاتر بگەڕێنەوە دۆخی سەرەتاییان و هەریەک لە چایەکە و شیرەکە لە شوێنێکی جیاوازی ناو پەرداخەکە کۆببێتەوە و داببڕێت لەوەی دیکە؟ لەبەرچی بەردەوام گەرمی لە تەنە گەرمەکانەوە بەرەو تەنە سارەکان دەچێت، ئەستەمە بەپێچەوانەوە ڕوو بدات؟\nڕاڤە و وەڵامی هەموو ئەو پرسیارانە بەندن بە بنەمایەکەی هەرە سەرەکیی و بنچینەیی لە زانستدا کە پێی دەگوترێت ئینترۆپی.\nئینترۆپی (Entropy)، پێوەرێکە بۆ پلەی هەڕەمەکیی، یاخۆ نارێکی تەنۆلکە هەرە وردەکانی پێکهێنەی سیستەمەکانی دینامیکی گەرمیی (Thermodynamics). بەهاکەشی دەوەستێتە سەر گۆڕانی بڕی ئەو ماددەیەی کە هەیە، بەوەی چەندەی پشێوی و شێوان لە ناوەندێک پتر بێ و تەنۆلکەکان بە ئاراستە جیاجیاکاندا پەرتوبڵاوتر ببنەوە، هێندە ئینترۆپی زیاتر دەبێ، زێدەبوونی ڕیزبەندی و رێکوپێکیش، واتای کەمبوونەوەی ئینترۆپی دەگەینێت. فیزیازانی ئەڵمانی ڕودۆڵف کلاوسیوس (Rudolf Clausius: 1822 - 1888)، داهێنەری ئەم زاراوەیەیە کە لە وشەی (tropi) بە واتای گۆڕان خواستووە، لەبەرئەوەی پتر لە بواری وزە و گەرمیدا بەکار دەهێندرێ، بۆیە ویستوویەتی لە وشەی وزەش (energy) نێزیک بێت.\nدوو یاسای بنەڕەتی هەن لە یاساکانی دینامیکی گەرمیی کە لەسەر سیستەمە داخراوەکان پێڕەو دەکرێن، ئەو سیستەمانەی تێیاندا ئاڵۆگۆڕی وزە و ماددە و زانیارییەکان ئەنجام دەدرێن. دەکارین بڕوانینە گەردوون وەک سیستەمێکی داخراو، ئەمەش وا دەکات بتوانرێ ئەم دوو یاسایەی تێدا بەڕێوە بچێت. یاسای یەکەم دەبێژێت، بڕی وزە هەمیشە جێگیرە و بە نەگۆڕی دەمێنێتەوە (بنەمای پارێزرانی وزە)، ئەمەیە مەبەستی ئەوەی کاتێک دەگوترێت، وزە نە دروست دەکرێت، نە لەناویش دەچێت، تەنیا دەشێ لە شێوەیەک بۆ شێوەیەکی دیکە بگۆڕدرێت. یاسای دوومیش بەندە بە بنەمای ئینترۆپی کە دەڵێت، ڕێژەی ئینترۆپی لە سیستەمە داخراوەکان بەرەو زیادبوونە، تەنیا ئەو دەمە کەم دەبێتەوە، ئەگەر هاوکات لە سیستەمێکی دی بەرزتر ببێتەوە. یەک ئاراستەیی و پتربوونی ئینترۆپی بەتێپەڕبوونی کات، وای کردووە ئەو چەمکە ناو بنرێت بە تیری کات، چونکە بەردەوام بۆ پێشەوەیە، ئەوەشە یاسای دووەمی تێرمۆدینامیکی کردۆتە تاکە یاسایەکی فیزیایی کە تێیدا هاویەکی لە کاتدا نەیەتە دی.\nئینترۆپی چەمکێکی گەلەک گرینگە بۆ تۆژینەوە و تێگەیشتن لە ژمارەیەکی زۆری دیاردەکانی ئەم گەردوونەمان و ژیانی ڕۆژانەمان، هاوکات بنەمایەکی بنەڕەتییە لە زانستی فیزیا و کیمیا و چەندان بواری جیاجیای وەک، زانستی ئابووری و گەردوونناسی. بیرۆکەی ئینترۆپی لە سەرەتای سەدەی نۆزدەیەم دەستی پێکرد، پاشان پەرەی پێدرا و چەندان یاسا و هاوکێشەی ماتماتیکی لەخۆ گرت. ئینترۆپی دەربڕێنێکە بۆ ڕێژەی هاوسەنگبوون لە سیستەمەکان، بەگوێرەی ئەم بنەمایە گەرمی هەرگیز ناتوانێ لە تەنێکی ساردەوە خۆبەخۆ بچێتە یەکێکی گەرم، بەبێ ئەنجامدانی کارێک بۆ ئەم گوێزانەوەیە، چونکە پشێوی و هەڕەمەکیی لە تەنە ساردەکان کەمترە و ڕیزبوونی تەنۆلکەکان ڕێکوپێکترە. بەپێچەوانەوەش گەرمیی لە تەنە گەرمەکانی خاوەن هەڕەمەکیی بەرز، هەر لەخۆوە دەگوێزرێتەوە بۆ ساردەکان، تا گەیشتن بە هاوسەنگی گەرمیی لە هەردوو تەنەکاندا.\nلە هەموو سیستەمە تیرمۆدینامیکییەکان، لەبەر چەند هۆکارێکی وەک لێکخشاندن، گەرمی بەفیڕۆ دەچێت و بەهیچ شێوەیەک نەکارین ڕێی لێ بگرین. بۆیە بیرکردنەوە لە دروستکردنی ئامێرێکی خۆکار و هەمیشە جووڵاو کارێکی ئەستەمە، کەچی بەداخەوە هەندێک هەن باوەڕ بەمە ناکەن و بەردەوام هەوڵ دەدەن، شتێکی وا بەبەرهەم بهێنن. بۆ نموونە، زانراوە هەسارەی زەوی لە هەر چرکەیەکدا 128 پێتا جول (Petajoule = 10^15جول) وزەی بۆ دێت، بێگومان ئەمەش ژمارەیەکی یەکجار گەورەیە، بەڵام ئەوەی جێی سەرنجە، پاشان بەیەکسانی هێندەی بڕی وەرگیراو، لێیەوە دەردەچێت! مەبەست لەوەیە گۆڕانەکان دەوەستنە سەر جۆری وزەکان نەک قەبارەیان.\nچەمکی ئینترۆپی تێزێکی ئاڵۆز و ناوازەیە و تێگەیشتن لێی بەتەواوی، شتێکی سەخت و دژوارە، بۆیە پێویستە بۆ ئاسانکاری لە ڕوانگەی بواری دینامیکی گەرمیی و بیردۆزە ئەژمارەکییەکانەوە لێی بڕوانین. هەرچۆنێکی بێت لێرەدا هەوڵ دەدەین تا ئەو ڕادەیەی بۆمان بکرێ، بە شێوازێکی سادە و ساکار و نموونەی ناسراو ڕوونی بکەینەوە.\nیاساکانی دینامیکی گەرمیی\nکاتێک باڵۆنێکی پڕ لە هەوا بەرەڵا دەکەین، دەبینین بەخێرایی هەواکەی ناوی دێتە دەرەوە، باشە بۆ بەپێچەوانەوە هەوای دەرەوە کە هەرچەندە زۆر زیاترە لەوەی باڵۆنەکە، ناچێتە ناوی تا بەتەواوی پڕی بکات و بیتەقێنێت؟ یان بۆ ئەو دەمەی چایەکەمان لەسەر ئاگر دەهێنینە خوارەوە، پاش تۆزێک سارد دەبێتەوە و هەر بەگەرمی نامێنێتەوە؟ لێرەشدا ئاشکرایە کە وزە لە دەرەوە گەلەک پترە لەوەی ناو پیاڵە چایەکە. ئەم پرسیارانە لەگەڵ ئەوەی سادە و ساکار دێنە بەرچاو بەڵام کێشەیەکی گەورەن، چونکە ئێمە وایان دەبینین کردارەکان گشتیان بە ئاراستەیەک بەڕێوە دەچن کە پێیان ڕاهاتووین، بەبێ ئەوەی لە هۆکارەکانیان بپرسین کە بۆچی نابێ بە ڕێڕەوێکی دیکەدا بڕۆن؟ لە ڕاستیدا دەشێ هەموو ئەمانە ئاراستەی پێچەوانە وەربگرن، هەوای دەرەوە بچێتە ناو باڵۆنەکە، ئەگەری ئەوەش هەیە پیاڵە چایەکەمان هەرگیز سارد نەبێتەوە!\nبۆ ڕوونکردنەوە و بەدەستهێنانی وەڵامی گونجاو بۆ ئەم پرسانە، با سەرەتا لە یاسای یەکەمی دینامیکی گەرمییەوە دەست پێ بکەین، ئەوەی بەندە بە پارێزرانی وزە. بەوەی پیاڵەکەمان چەندە وزەی ون کرد، ڕێک هێندەی ئەو دەبێ هەوا وزە وەربگرێت، واتە ئەوەی شتێک ون دەکات، ئەوا بۆ یەکێکی دی دەچێت. ئینجا بهێنینە بەڕچاومان چەندە چا و قاوە و شتگەلی دیکەی تێدا سارد بۆتەوە؟ دیسانەوە دەیڵێین کە هەرچەندە هەوا وزەیەکی یەکجار زۆری لەوەی پیاڵە چایەکەمان لەخۆوە گرتووە، کەچی ئەو پیاڵە بچووکە بڕیار دەدا بڕە کەمە وزەکەی ببەخشێتە دەوروبەرەکەی، نەک وزەی دەرەوە چایەکە گەرمتر بکات. بۆ ڕاڤەی ئەمە یاسای دووەمی دینامیکی گەرمیی وەڵام دەداتەوە و دەڵێت: ئینترۆپی هەمیشە لە زیادبووندایە و هەموو شتێک لەم گەردوونەدا بەرەو پەرشبوون و بڵاوبوونەوەیە، هیچ کاتێک وزە نایەوێت لە شوێنێک پتر بێ لەوەی دیکە، پێویستە شتەکان هەردەم بەیەکسانی دابەش بن. پیاڵە چایەکەمان ڕاستە وزەکەی کەمە، بەڵام زۆر چڕترە (گەرمترە) لە وزەی دەوروبەرەکەی بەبەراورد لەگەڵ ڕووبەرێکی بچووکی هێندەی پیاڵەکە. پرسیارەکە ئەوەیە، ئەم دیاردەیەی بەرەو یەکسانیی بۆچی ڕوو دەدات کە لە سوودی ئێمەدا نییە؟ بەرژەوەندی ئێمە لەوەیە وزەی چڕ هەروەک خۆی بمێنێتەوە، تا بتوانین بەکاری بهێنین و ئیش و فەرمانێکی پێ ئەنجام بدین. ئەگەر کەسێک بیەوێت بیر بکاتەوە بۆ وەڵام دانەوە و بڵێ، باڵۆنەکە لەبەرئەوەی پەستان لە ژوورەوەی پتر بوو بۆیە بەتاڵ بووەوە، چایەکەش سارد دەبێتەوە بەهۆی ئەوەی پلە گەرمییەکەی بەرزە. لێرەدا ڕاستەخۆ دەزانین کە ئەو کەسە لەمەبەستی ئێمە تێنەگەیشتووە، چونکە بنچینەی پرسیارەکە ئەوەیە، بۆچی پەستانی بەرز دەبێ نزمتر ببێتەوە، گەرمیش هەمیشە بەرەو ساردبوونەوە بڕوات؟\nگرەوکردن لەسەر ڕێژەی ئەگەرەکان\nبۆ شارەزایی باشتر با بێین و پێکەوە یارییەک بکەین، وا دابنێ من گرەو لەگەڵ تۆ دەکەم لەسەر چەند دۆلارێک. لە یارییەکدا چوار دراوی کانزاییم هەیە و بۆ جارێک هەر چواریان پێکەوە هەڵ دەدەم و لێت دەپرسم: چەند دانەیان وێنە، چەندیشیان نووسین دەردەچێت؟ پێویستە لێرەدا تۆ بیر بکەیتەوە و گرەو لەسەر زیاترین ئەگەر بکەی. ئایە ڕێژەی ئەگەرەکان چەندە، بۆ دەرچوونی وێنە و نووسین لەم یارییەدا؟\n1- چوار جار دراوی وێنە، یان چوار جار دراوی نووسین، بۆ هەر یەکەیان تەنیا یەک شێواز هەیە: هەر چواریان وێنە، یان هەر چواریان نووسین.\n2- سێ وێنە و یەک نووسین، یان سێ نووسین و یەک وێنە، بۆ هەر یەکەیان چوار شێوازمان هەیە: یەکەم نووسین و سێیانەکەی دیکە وێنە، دووم نووسین و سێیەکانی دیکە وێنە، سێیەم نووسین و سێیەکانی دیکە وێنە، چوارەم نووسین و سێیەکانی دیکە وێنە. بەهەمان شێوە بۆ سێ نووسین و یەک وێنە.\n3- دوو وێنە و دوو نووسین، بە شەش شێواز ڕوو دەدات: یەکەم و دووەم وێنە و سێیەم و چوارەم نووسین، یەکەم و دووەم نووسین و سێیەم و چوارەم وێنە، یەکەم و سێیەم وێنە و دووەم و چوارەم نووسین، یەکەم و سێیەم نووسین و دووەم و چوارەم وێنە، یەکەم و چوارەم وێنە و دووەم و سێیەم نووسین، یەکەم و چوارەم نووسین و دووەم و سێیەم وێنە.\nکۆی گشتی ئەگەرەکان شازدەیە، لە هەنگاوی ژمارە 1دا یەک و یەک، لە ژمارە 2دا چوار و چوار، لە ژمارە 3دا شەش، کۆیان دەکاتە شازدە ئەگەر. واتە تۆ بتەوێ بەزیرەکانە یاری بکەی دەبێ هەنگاوی ژمارە 3 هەڵببژێریت، چونکە خاوەنی بەرزترین ئەگەرە کە دەکاتە شەش. ڕێژەی ئەگەرەکەش دەکاتە ژمارەی ئەگەرەکان لەسەر کۆی گشتی ئەگەرەکان کە یەکسان دەبێ بە 37٪ (6/16). کەچی بۆ نموونە، هەڵبژاردنی هەنگاوی ژمارە 1 بۆ وێنە و نووسین، ئەگەرەکەی تەنیا یەکە دەکاتە 6٪ (1/16)، بەمەش لە یارییەکەدا ئەگەری زۆرە کە بدۆڕێیت.\nئەی ئەو دەمەی یاریمان کرد بە 10 دراو؟ دەبێ بزانیت هاتنی وێنە، یان نووسین لە هەر دە دراو، یەک جارە و کەمترین ئەگەرە، بەڵام 5 وێنە و 5 نووسین، دەشێ بە 252 ڕێی جیاجیا بەدەست بێت. یاریکردنیش بە 50 دراو، هاتنی 25 بە 25 وێنە و نووسین، ئەگەرەکەی خۆی لە 100 ملیۆن ملیۆن شێواز دەدات. دواجار دەبێ بۆمان ڕوون ببێتەوە کە چەندەی ژمارەی دراوەکان پتر بکەینەوە، هێندە شێوازی دابەشبوونیان بەیەکسانی بەرزتر و بەرزتر دەبێتەوە. بوونی ژمارەیەکی زۆر لە شێوازی جۆراوجۆر بۆ ڕوودانی هەر دیاردەیەک، واتاکەی ئەوەیە دابەشبوونە هەڕەمەکییەکەی گەورەیە و ڕێکخستن و ڕێکوپێکی کەمترە، بەمەش ئەگەری ڕوودانی زیاترە. بەپێچەوانەوەش ڕاستە، دیاردە هەیە هەڕەمەکیی تێدا کەمە و ڕێکوپێکی زۆرە، دەرەنجام ئەگەری ڕوودانی گەلەک پترە.\nنموونەیەکی دیکە، ئەگەر بێین و دڵۆپێک مەرەکەب بکەینە ناو پەرداخێک ئاو، چاوەڕێی چی دەکەین؟ بێگومان دەبینین پاش تۆزێک ئەو دڵۆپە خۆبەخۆ و بەبێ دەست تێوەردانی ئێمە، بەشێوەیەکی یەکسان بە ئاوەکەدا بڵاو دەبێتەوە. ئەمەش نەک بەگوێرەی پێشبینی ئێمە، بگرە هۆکاری دیاردەکە لەوەدایە کە ژمارەیەکی لەڕادەبەر شێوازی جیاجیا هەیە بۆ بڵاوبوونەوەی ئەو دڵۆپە مەرەکەبە لەناو ئاوەکەدا، بەڵام تەنیا یەک شێواز، یان یەک ڕێ هەیە بۆ بڵاونەبوونەوە و جێگیربوونی ئەو دڵۆپە لە شوێنی خۆیدا. گشت بەشە بچووک و وردەکانی (گەردیلە) ئەو مەرەکەبە، ئازادن و دەتوانن بچنە هەر شوێنێک لەناو پەرداخەکە، تا بەتەواوی دابەش دەبن لە ئاوەکەدا. کەچی بۆ ئەوەی هەموو گەردیلەکانی مەرەکەبەکە دیسانەوە بێنەوە پاڵ یەک و لە خاڵێکدا ببنەوە بە یەک دڵۆپ، ئەوا یەک ئەگەر زیاتری نییە، چونکە ئەگەری دابەشبوون و بڵاوبوونەوە یەکجار بەرزترە لە ئەگەری ڕێکوپێکی و کۆبوونەوەیان لە یەک خاڵدا. بۆیە ئێمە هەمیشە بڵاوبوونەوەکان دەبینین و هەر ئەوەشە ڕوو دەدات، هەرگیز لە ژیانماندا ناتوانین جارێکی دی پێکەوەبوونیان ببینینەوە. ئەمە تەواو هاوشێوەی هەڵدانی دراوەکانە، بەوەی ئەگەری دابەشبوونیان بەیەکسانی لە هەموو ئەگەرەکانی دیکە پترە، مەرەکەبەکەش لە کۆتاییدا دەبێ لە گشت ڕووبەرە بچووکەکاندا دابەشبوونەکانی بەیەکسانی بێ، بۆ بەرپابوونی ئەو دۆخەی کە گەورەترین پشێوی و بەرزترین ئاستی هەڕەمەکیی تێدا دێتە کایەوە. ئەمە هەمان بیرۆکەی باڵۆنەکەمان بوو، هۆکاری هاتنە دەرەوەی هەواکەی زێدەیی پەستانە، پەستانی گازیش مانای چڕییەکەی دەگەینێت، واتە لێرەشدا وەک دڵۆپە مەرەکەبەکە، ئەو هەوایەی لەناو باڵۆنەکەیە، لە خاڵێکی دیارکراودا چڕبۆتەوە.\nگریمان لەناو باڵۆنەکەدا سێ گەردیلەی هەوا هەیە، هەمان ڕووبەری باڵۆنەکە لەدەرەوەدا یەک گەردیلەی تێدایە. ئەگەر پێت وابێ سێ گەردیلەکە لە شوێنی خۆیان و تاکە گەردیلەکە هەر لە دەرەوە دەمێننەوە، وەک ئەوەیە بڵێیت چوار دراوەکە سێیان وێنە و یەکێکیان نووسین دەبێ، ئەمەش وەک زانیمان ئەگەرێکی زۆر بەهێز نییە. ئێستە با سەرنج بدەینە ئەگەرەکانی دی، تاکە گەردیلەکەی دەرەوە بچیتە ژوورەوە لەگەڵ سێیەکەی ناوەوە کۆ ببێتەوە، هاوشێوەی هاتنی وێنە، یان نووسینە لە هەر چوار دراو کە بە یەک شێواز ڕوو دەدات و کەمترین ئەگەرە. هاتنی سێ گەردیلەکەی ناو باڵۆنەکەش بۆ دەرەوە، تا لەگەڵ ئەو یەک دانەیەی دەرەوە پێکەوە کۆببنەوە، وەک ئەوەی پێشوو نزمترین ئەگەرە. ئەی بەیەکسانی دابەشبوون چۆنە، واتە دووان لە ژوورەوە و دووان لە دەرەوە؟ ئەمە ڕێک وەک دوو وێنە و دوو نووسینی دراوەکەیە کە بە شەش ڕێی جیاجیا بەدەست دێ و خاوەنی بەرزترین ئەگەرە.\nئایە جگە لەم ئەگەرانەی باسمان کردن، هیچ ئەگەرێکی دیکە نییە؟ بێگومان هەیە و دەشێ ڕوو بدات، بەوەی کاتێک دەمی باڵۆنەکەمان دەکەینەوە، گشت گەردیلەکان لە شوێنی خۆیان بمێنن و هیچیان نەیێنە دەرەوە، بەڵام ئەمەیان ئەگەرەکەی لەڕادەبەدەر کەمە. ئایە دەکارین بپرسین ئەگەرەکەی چەندە؟ ئەو دەمەی لە دابەشبوونی یەکسانی 25 و 25ی پەنجا دراو دەدواین، گوتمان ئەگەرەکەی خۆی لە سەد ترلیۆن دەدات، لەڕاستیدا ئەمە هاوتای هیچ نموونەیەک نییە، چونکە ئێمە باسی ملیاران ملیار گەردیلە دەکەین کە بەندکراون لە ڕووبەرێکی بچووک، بۆیە دەکرێ بڵێین، ئەگەری مانەوەیان پێکەوە سفرە، یاخۆ هەر نییە. واتە کرانەوەی دەمی باڵۆنەکە و نەهاتنە دەرەوەی هەواکەی ناوی، ئەستەمە و هەرگیز ڕوو نادات، لەبەرئەوەی پێویستمان بە ژمارەیەکی بێکۆتا ساڵ، هەروەها بێکۆتا باڵۆن هەیە تا ئەگەرێکی وایان تێدا بدۆزینەوە.\nبا بێینە لای پیاڵە چایەکەمان، ئەمیش بە ترلیۆنان ترلیۆن تەنۆلکە لەخۆ دەگرێت، بۆیە دیسانەوە دەتوانین ببێژین، ئەگەری مانەوەیان و دابەشنەبوونیان هەر نییە، ئەمەشە هۆکاری ئەوەی هەرگیز نابینین پیاڵە چایەک هەتا هەتایە بمێنێ و سارد نەبێتەوە. بەڵام وەک ئاماژەمان پێی دا، دەشێ پاش ژمارەیەکی بێکۆتا ساڵ و ژمارەیەکی بێکۆتا لە پیاڵە چا، دانەیەکمان بەرچاو بکەوێ کە گەرمییەکەی خۆی پاڕاستبێ. باشە پرسیارێک، ئەی چۆن وەڵامی ئەو کەسە بدەینەوە کە دەڵێت، من دەتوانم چایەکەم بخەمە ناو ترمۆزێک و نەهێڵم سارد ببێتەوە؟ وەڵامی بەوە دەدرێتەوە کە ڕاستە پێت دەکرێ، بەڵام تۆ چایەکەت دابڕی لە هەوای دەوروبەرەکەی، واتە گەردوون لێرەدا بۆ چایەکە بووە ترمۆزەکە، چونکە ئەو ترمۆزە نازانێ شتێک لە دەرەوە هەیە بەناوی هەوا، بۆ ئەوەی تێیدا دابەش ببێت و ئاڵوگۆڕی گەرمییەکەی لەگەڵدا بکات، تەنیا لە ناوەوەدا گەرمییەکەی بەیەکسانی دابەش کردووە.\nدژەکردار و کەمکردنەوەی ئینترۆپی\nلەمانەوە بۆمان ڕوون دەبێتەوە ئینترۆپی هەمیشە بە ئاراستەی زیادبوونە، نابێ بەرەو کەمبوونەوە بچێت. گوتمانە کە هیچ کاتێک ناکرێ ساردیی شتە گەرمەکان سارد بکاتەوە، گەرمییش شتە ساردەکان گەرم بکاتەوە، یان باڵۆن بکەینەوە زیاتر پڕ ببێت، یاخۆ هەموو دراوەکان بەیەک هەڵدان ببنە وێنە؟ بەڵێ دەکرێ، بەڵام نەک خۆکار، بگرە بە دەستێوەردانی ئێمە، ئێمە دەکارین گشت دراوەکان بکەینە وێنە، یان نووسین، دەشتوانین هەوای پتر بخەینە ناو باڵۆنەکە. بەهەمان شێوە پێمان دەکرێ، بە دژەکردارێک مۆتۆڕێک بهێنین و هەوای گەرمی ناو بەفرگرە و ساردکەرەوەکانمان بۆ هەڵبداتە ناو هەواکەی دەوروبەرمان، بێگومان ئەمەش کردارێکی خۆبەخۆ نییە. کەواتە دەبێ من وزەیەک بخەمە کار و ئیشێک ئەنجام بدەم، بۆ ئەوەی بتوانم ڕێژەی ئێنترۆپی کەم بکەمەوە و ڕێکخستن و ڕێکوپێکی زێدە بکەم، تا ڕێژەی هەرمەکیی کەمتر ببێتەوە، بەڵام لەگەڵ ئەوەش دواجار ئینترۆپی گشتی هەر دەبێ پتر ببێت!\nبۆ تێگەیشتنێکی باشتر با بەردەوام بین لەسەر ئەم نموونەیەی بەفرگرە، دەبینین بەر لە داگیرساندنی، پلەی گەرمی ژوورەوە و دەرەوەی بەفرگرەکە یەکسانە. وای دابنێین لەناوەوەدا 2 جول وزە هەبێ، دەروەش وەک ئەو 2 جول بێت، ئەمە باشترین و بەرزترین ئاستی ئینترۆپییە کە باسمان کرد، کاری مۆتۆڕەکەش ئەوەیە، ئەو دوو جول لە وزەیە بهاوێتە دەروەی بەفرگرەکە، بۆ کەمکردنەوەی هەڕەمەکیی و زیادکردنی ڕێکخستن. پاش هەڵدانی ئەم دوو جولە لە وزە، ئێستە لە دەرەوەی بەفرگرەکە چووار جول لە یەک شوێندا کۆبۆتەوە و ئینترۆپی لەدەرەوە کەمتر بووە. لەڕاستیدا وا نییە، گەلەک هۆکاری دیکە کاریگەری هەیە، چونکە مۆتۆڕەکەشمان هەر بە وزە کار دەکات، بۆیە دەبێ بۆ ئەویش ڕێژەی ئینترۆپی بپێوین.\nئەگەر مۆتۆڕەکە 5 جول کارەبا وەربگرێ بۆ کەمکردنەوەی هەڕمەکیی بەفرگرەکە، خۆیشی هەرمەکیی پتر دەکات. لەبەرئەوەی ئەو پێنج جولەی وەردەگیرێت بۆ کارکردن و پەستانی گازی ساردکردنەوەکە (Freon)، هاوکات مۆتۆڕەکە و ڕادیاتۆری دەرەوەی بەفرگرەکە گەرم دەبن، بەمە گازەکەی فریۆنیش گەرم دەبێ، واتە پێنج جولەکە لە وزە ناتوندرێ هەمووی بۆ پەستانی گازی ساردکەرەوەکە بەکار بهێندرێت. یەک جول بە گەرمی مۆتۆڕەکە دەڕوات، دوو جولیش بۆ گەرمکردنەوەی گازی فریۆن، بەمەش ئەو پێنج جولەی هەمان بوو بۆ پەستانی گازەکە بۆ پێنج باڕ (Bar)، تەنیا دوو جول مایەوە بۆ پەستانێک بڕەکەی دوو باڕ بێت. بەمە سێ جول لە وزە لە دەرەوەی بەفرگرەکە، چووە پاڵ هەوای دوروبەر بۆ زیادکردنی ئینترۆپی. دەبێ ئەوەش بزانین کە هەرگیز مۆتۆڕێک، یان ئامێرێک نادۆزینەوە پێنج جول وەربگێڕێ بۆ پێنج یەکە لە پەستان و هیچی ون نەکات. ئەمە تەنیا لە یەک هەلومەرجدا دێتە دی، ئەگەر لە پلەی گەرمی سفری ڕەها کار بکات، بێگومان شتی واش ئەستەمە و ببڕای ببڕ ڕوو نادات. دەرەنجام پێویستە ئەوەمان لەبەرچاو بێ، هەر دەمێک ئێمە هەوڵی ئەوەمان دا کارێک بەڕێوە ببەین و لە ڕووبەرێکدا هەڕەمەکیی کەم بکەینەوە و ڕێکوپێکی بەدەست بهێنین، لە کۆتاییدا ئینترۆپی لە گەردوون پتر دەکەین، کەواتە لە هەموو بارێکدا ئینترۆپی گەردوون بەرەو زێدەبوونە.\nچۆن ڕێژەی ئینترۆپی دەپێوین؟\nدەکرێ بپرسین، ئایە ناتوانین سوودێک لەم دیاردەیەی ئینترۆپی وەربگرین؟ بێگومان دەتوانین ئەگەر بەپێچەوانەوە لێی بڕوانین، لەبری ئەوەی بزانین سیستەمێک هەڕەمەکیی پتر دەکات، یان کەمتر، بێین و سەیر بکەین، ئایە لەم سیستەمەدا ئینترۆپی پتر بووە، یان کەمتر؟ بەمەش بۆمان ڕوون دەبێتەوە ئەو سیستەمە خۆکار و سروشتییە، یان پێویستە کاری بۆ بکەین تا بکەوێتە ئیش.\nئینترۆپی، یاخۆ ئاستی هەڕەمەکیی بەو یاسایە دەپێورێ کە دەڵێت: S=kB*InW، واتە ئینترۆپی (S)، یەکسانە بە کۆی لێکدانی نەگۆڕی بۆڵتزمان (kB=1.38065*10^23جول/کلڤن) و لۆگاریتمی سروشتیی ژمارەی سەرهەڵدانی ئەگەرەکان (lnW). بە گوێرەی ئەم یاسایە پێوەندییەکی ئەرێنی هەیە لەنێوان ئینترۆپی و ژمارەی ئەگەرەکان، ئینترۆپی بەرز ڕاستەوخۆ واتاکەی زۆربوونی ئەگەرەکانە. بۆیە پیاڵە چایەکەمان ئاساییە سارد ببێتەوە، تا ئەگەرەکانمان بۆ زیاد بکات (ئەگەری دابەشبوون بەیەکسانی زۆرترین ئەگەر بوو)، بەمەش دەزانین بەشێوەیەکی سروشتی و خۆبەخۆ ڕوو دەدات. بەڵام بەفرگرەکە هەرگیز لەخۆوە خواردنەکەمان بۆ سارد ناکاتەوە، چونکە ژمارەی ئەگەرەکان و ئینترۆپی کەم دەکاتەوە، لەبەرئەوەش بوو ناچار بووین کە مۆتۆڕێک بهێنین ئیشمان بۆ بکات.\nدەشێ وەک ئامرازێکی پێشبینیکردن، یان بۆ جیاکردنەوەی درۆ و ڕاستیش بڕوانینە بنەمای ئینترۆپی. ئەو دەمەی کارلێکێکی کیمیاییمان هەبێ و بمانەوێت بزانین ئایە خۆبەخۆ ڕوو دەدات، یان نا؟ بۆ نموونە، ئەگەر کەسێک وتی من لوولەکێکم (بۆڕی) هەیە و هەوای تێدەکەم، لەلایەکەوە هەوای گەرم، لەلایەکەی دییەوەش هەوای سارد دێتە دەرەوە، بەبێ کارەبا و بەبێ هیچ سارچاوەیەکی دیکەی وزە. پاش سەرنجدان و پێوانەکردنی دەرەنجامی ئەمە، بۆمان دەرکەوت کە ئینترۆپی لە دەوروبەر پتر دەکات، بەمەش ڕاستگۆیی کەسەکەمان بۆ سەلمێندرا. لە ڕاستیدا ئەم جۆرە لوولەکە هەیە و ناو دەنرێت بە لوولەکی گێژاوەکی، یاخۆ گەردەلوولەکی (Hilsch vortex tube)، بەوەی ئەگەر هەوای پەستراوی تێ بکەی، لە سەرێکییەوە هەوایەکی گەرمی تا ڕادەی 200 پلەی سەدی، لەسەرەکەی دییەوەش دەگاتە (-50) پلەی سەدی، خۆبەخۆش کار دەکات بێ دەست تێوەردانی ئێمە.\nقەیرانی وزە و مردنی گەردوون\nلەگەڵ بوونی گرینگی و پێگەی بنەمای ئینترۆپی لە گەردووندا، کەچی بەداخەوە هۆکاری سەرەکیی قەیرانی وزەیە لەم جیهانەماندا. ئەو زێدەبوونە بنچینەی بەفیڕۆچوونی وزەیە، لەبەرئەوەی گشت کاتێک ئەو وزە چڕە بەسوودەی لە شوێنێکدا کۆبۆتەوە کە دەتوانین بەکاری بهێنین، ئەمەیان دێت و پەرتوبڵاوی دەکاتەوە. ڕاستە وزە بڕەکەی یەکجار زۆرە، بەڵام بە هەموو لایەکەوە دابەش بووە و ناتوانین هیچی پێ بکەین. ئاشکرایە پلەی گەرمی بە وزەی جووڵاوی تەنۆلکەکان پێناسە دەکرێ، تەنۆلکەی گەرم واتە بەخێرایی دەجووڵێت، تەنۆلکەی ساردیش، یان پلەی گەرمی نزم جووڵەیەکی لەسەرەخۆ نیشان دەدات.\nگریمان 3 جولمان هەبێ لەگەڵ 3 گەردیلە، لە سیستەمی یەکەمدا هەر سێ جول لەسەر یەک گەریلە کۆببێتەوە، لەوەی دووەمیش هەریەکەیان لەسەر گەردیلەیەک بێت، پێشتر زانیمان کۆبوونەوەیان لەسەر یەک گەریلە ئەگەری کەمە و تەنیا بە یەک شێواز دەبێ، لە دووەمیان دەشێ بە شەش رێ ڕوو بدات. باشە جیاوازییان چییە، لە کاتێکدا ئێمە دەزانین لە هەردوو سیستەمدا 3 جول هەیە؟ جیاوازییان زۆرە، لە یەکەم سیستەم سێ جول لەسەر یەک گەردیلەیە و پلەی گەرمی ئەو گەردیلەیە لە کۆی سیستەکەمەی دیکە پترە و دەکرێ ئیشی پێ ئەنجام بدەین. ئەوەی دووەم وزەکە دابەش بووەتە سەر هەموو گەردیلەکان و پلەی گەرمی نزمە و کارێکی زۆری پێ ناکرێت. مۆتۆڕی بەفرگرە بەردەوام وزەی کارەبایی وەردەگرێت تا لە ئینترۆپی ڕزگاری ببێت، خۆ ئەگەر ئینترۆپی بەرەو زیادبوون نەبووایە، ئەوا دەکرا بۆ ماوەک مۆتۆڕەکە ئیش بکات، تا شتەکانی ناوەوە سارد بکاتەوە، دوای ئەوە دەهاتین و کارەبامان لێی دەپجڕاند و ساردییەکە وەک خۆی دەمایەوە، پێویستی نەدەکرد مۆتۆڕەکە گشت کاتێک کار بکات. ئەو بەنزینەی ئۆتۆمبێلێک دەخاتە گەڕ، زۆربەی بەشێوەی گەرمی دەچێتە ناو هەوا و ئینترۆپی پتر دەکات، تەنیا بەشێکی بۆ خستنەگەڕی ئۆتۆمبێڵەکەیە.\nپاش هەموو ئەوانە ئەم ئینترۆپییە دەرەنجام دەبێتە هۆی لەناوچوونی گەردوون، چونکە ئێمە هەرچییەک بکەین دواجار وزە لەدەست دەدەین و دابەش دەبێتە سەر گەردوون، سەرلەبەری ئەستێرە و هەسارەکانیش ئەمەیان بەسەردا دێت و وزەی چڕ لە هیچ شوێنێک بوونی نامێنێت. ڕاستە بڕ و ڕێژەی وزەی گەردوون وەک خۆی دەمێنیتەوە، لەبەر یاسای پارێزرانی وزە، بەڵام وزەیەکی پەرتوبڵاوە و هیچ بەهایەکی نابێ. وزەی بڵاو واتە پلەی گەرمی نزمی تەنۆلکەکانی وەک نموونەکەی پێشوومان لەسەر 3 جول و 3 گەردیلەکە، ئەم کەمی پلەی گەرمییە مانای بوونی تەنۆلکەی جووڵە خاوەکان دەگەینێت، ئەمەش وا دەکات بەرەبەرە شتێک نەمێنێت لەم گەردوونەدا کە خاوەنی جووڵە بێت، نە لە ئاستی گەورە و نە لە ڕووبەرە بچووکە گەردیلەیی و وردتر لە گەردیلەکان، ئەم کردارەش ناو دەنرێ بە مردنی گەرمییەکی گەردوون (Heat death of the universe).\nفیزیای کوانتەم و دەرەنجامە ناوازە و سەرسڕکەرەکانی (بەشی پێنجەم)\nفیزیای کوانتەم و دەرەنجامە ناوازە و سەرسڕکەرەکانی (بەشی چوارەم)\nفیزیای کوانتەم و دەرەنجامە ناوازە و سەرسڕکەرەکانی (بەشی سێیەم)


بەختیار شارەزوریی: گەورەبونی شەقام و بچوک بونەوەی حیزب. – WTARIKURD\nئەگەر کۆمەڵگا پانتاییەک بوبێت، و حیزبەکان هاتبێتن هێڵی دەسەڵاتی خۆیان کێشا بێت، و هەر حیزبە و پانتاییەکی بۆ خۆی داگیرکردبێت. ئەگەر پێشتر حیزب جێی متمانەی بەشێك لەکۆمەڵگا بوبێت، و باوەڕی تاک وا بوبێت، کە بتوانن کار لەسەر دروشمەکانیان بکات. ئەوا ئێستا ئەوەی جێگەی پێکەنین و گاڵتەجاڕییە ئەو دروشمانەن کە حیزبەکان هەڵیان گرتبو.\nئەگەر پێشتر تاک پێی وا بوبێت کە بەدەنگی دەتوانێت دەسەڵاتەکان بگۆڕێت، ئەوا ئێستا لەساییەی دو حیزبی بێ ئەرزش دەنگی تاک هیچ ناکات جگە لە یارییەکی بێ تام.\nئەگەر پێشتر تاک باوەڕی بە دەنگدان بوبێت بەئۆپۆزسیۆن، کە کار لەسەر دامەزراوەیی بونی کۆی دەزگا نیشتمانییەکان بکات، ئەوا لەسایەی تاکتیک و سیناریوکانی ئەم دو حیزبەوە، ئەو ماکیاجەی بۆ خۆیان کردبویان، هەمان ماکیاجیان بۆ ئۆپۆزسیۆنیش کرد و ڕەنگی خۆیانیان کردە بەری.\nئەگەر هەوڵێک بوبێت لەلایەن گۆڕانەوە بۆ گۆڕێنی ئەم دۆخە و جێی هیوای شەقام بوبێت. ئەوا لەسایەی جاشایەتی و پاڵپشت بە هێزی بێگانە هەوڵەکانی بزوتنەوەی گۆڕانیش خرایە کۆڵانێکی داخراوەوە. ئێستا شەقام چی تر ئەو شەقامە نیە، کە پێشتر حیزبەکان کەرتیان کردبو، ئێستا لە سایەی حکومڕانییەکی مافیاوە دۆخێک خوڵقاوە، کە نەهامەتییەکان هەمو تاکێکی گرتوەتەوە، گەیشتوەتە ئاستی بژێوی تاک، بە جۆرێک کۆی کۆمەڵگا توشی داڕمانێک هاتوە. چیتر شەقام خۆی هەڵدەسێت خەتی دابەشکاری حیزبەکان لەسەر جەستەی خۆی دەسڕێتەوە، هەر شەقام خۆی دێت. دەموچاوی ناشیرنی حیزب لەسەر جەستەی خۆی دەردەکات. چونکە نەیان توانی کلتوری دەستاودەستکردن و سەروەری یاسا گەورەتر بکەن لە منداڵدانی حیزب، بە ڕیگایەکدا ڕۆشتن کە ڕێگای شکستی ئەم جۆرە مۆدیلە بو لە حیزب،\nتا ئێرا دەتوانین ناوی بنێن ململانێی شەقام و حیزب، لە داوی دەرکەوتنی کاریگەری دەرئەنجامەکانی شکستی ئەم دوو حیزبە لە ڕوی حکومڕانییەوە، دوای داکەوتنی دەمامکی دەموچاویان و خراپی بژێوی تاک. دواجار تاکەکان هیچ شوێنێک بەگۆڕەپانی خۆیان نازانن تەنها گۆڕەپانی شەقام نەبێت، بە جۆرێک کوڕانی حیزب حاشا لە حیزبەکانیان دەکەن و دەگەڕێنەوە لای دایکی شەقامیان، ئەمەش پشکی شێر بەر پارتی و یەکێتی دەکەوێت، لەبەر ئەوەی گۆڕان خۆی لە شەقامەوە دروست بوە. زوتر کوڕانی گۆڕان دەچنەوە ناو باوەشی شەقام، ئەگەر چی گۆڕان دەیویست یاساکانی گشتی بۆ هەمو تاکێک بێت بێ جیاوازی دەنگ و ڕەنگ ، بۆیە دەبینین کوڕانی گۆران ناتوانن لە شەقام هەڵبین، ئەوەی دەمێنێتەوە لە دەرەوەی دەنگی شەقام ئەو حیزبانەن کە خاوەنی دەستەڵات بون و ئەم شکستەیان بەرهەمهێناوە، دەرئەنجام شەقام زۆر گەورەتر دەبێت لە حیزب و دەبێتە یەک دەنگ، ئەگەر پێشتر ناڕەزایەتیەکان داینەمۆی بزوێنەری چەند حیزبێک بوبێت، ئەوا ئێستە ئەوەی جێگەی گەڵتەجاڕییە هەمو حیزبەکانن ، ئەگەر چی بزوتنەوەی گۆڕان ڕەخنەی خەڵک ئەوەیە کە بۆ ئەوەی ببێتە کوڕی شەقام دەبێت لەوە گەورەتر بێت کە ئێستە هەیە، دەیانەوێت گۆڕان ببێتە فشار بۆ دو حیزبی گەندەڵ، بەڵام کاتێک دەبینن لە ئاستی دۆخی دەست تێوەردانی دەرەکی و جاشایەتی ئەم دو حیزبەدا و جوڵاندنیان بە کۆنتڕۆڵەکانی تاران و ئەنقەرە هیچیان بۆ ناکرێت، ئەوا شەقام خۆی دێتە قسە و دەکەوێتە جوڵە.\nئەوەی گرنگە لە ئێستادا دەرئەنجامی حوکمڕانی ئەم دو حیزبە بوتە هۆی داڕمانی دۆخی بژێوی تاک لە دەنگ دەرانی خۆشیان، زۆر خوڕسکانە شەقام لە داواکارییەکانی مامۆستایانەوە بوتە شەقامێکی توڕە و شوێنێک بۆ ڕیسواکردنی حیزب، ئەوەی گرنگە ئامانجی ئەم خۆپیشاندانانە لە چوارچێوەیەکی بچوکدا قەتیس نەکرێت، دەبێت چوارچێوەی داواکارییەکان گەورەتر بکرێت بۆ مافە یاسای و گشتیەکان، تەنها لە چوارچێوەی موچەی مامۆستایاندا نەبێت، سنوری موچە ببڕێت بۆ هەمو ئەو داواکارییانە کە دەبێتە هۆی گۆڕینی ئەم حکومەت و دەستەڵاتە بە حکومەتێکی تەکنۆکراتی چاودێری کراو ، پێویستە لەوە بگەین ئیتر ئەوە حیزب نیە دەچێت بە قەڵەمێکی سور هەندێ لە جەستەی حیزب بۆ خۆی داگیر دەکات، چی تر شەقام خۆی دەتوانێت سنوری متمانە و دەسەڵاتی حیزب لەسەر جەستەی خۆی دیاری بکات، دەبێت لەوە تێ بگەین کە دەسەلاتی شەقام باڵا ترە لە هەمو ئەو سیناریو و گەڵتاجاڕییانە کە ئەم دو حیزبە دیکەن، گەورەترە لەوەی شەقام گوێ بۆ گۆرانی درۆزنەکان بگرێت، گەورەترە لەوەی بە دروشم ڕوی ڕەشی خۆیان سپی بکەنەوە.\nهەواڵی گەرم: پارتی پێشنیار دەکات بۆ گۆڕان.


بە ناوی سڵاولێکردنێکەوە ١٠٠ گورزییان لێدام.\nوەرگێڕانی لە ئەڵمانییەوە: هەڵۆ محەمەد\nمن کوردم خەڵکی باکووری سووریام، شاری قامیشلی.دوو مانگ پاش سەرهەڵدانی شۆڕشی سوریا،ناوم کەوتە نێو لیستی دەزگای سیخوڕی سورییەوە.لە مانگی ئەیلوولی ٢٠١١ دا،بەیانییەکەی ئۆتۆمبێلێک لەبەردەم دەرگای ماڵەکەماندا ڕاوەستا. "سەرکەوە پێویستە هەندێ شت هەیە لەگەڵتا باسی بکەین" ئەمەیان پێ وتم.من بە زیندانی برام بۆ زیندانی جۆراوجۆر.سەرەتای ٢٠١٢ منیان برد بۆ سەیناجە.ئیدی ئەوەی پێشهات کە پاسەوانەکان ناویان ناوە ئاهەنگی بەخێرهاتن.\nبە کابڵ لێیان داین،تا هەر یەکەی ١٠٠ جار بیرازکرا.پێموایە نێزیکی ٤ کاتژمێری خایاند.دواتر بردمیانە ژوورێکی بچووکەوە دوو بە یەک مەتر. تەوالێتێکی تێدا بوو. ئێمە ٧ کەس بووین،ناچاریان کردین خۆمان رووت دەینەوە. زۆر سارد بوو. سەیدنایە دەکەوێتە نێزیکی سنووری لوبنان و ناوچەیەکی شاخاویی ساردە.\nئێمە تەنیا دوو بەتانیمان پێ بوو.دەبوو بە چاودێریی و لەژێر فەرمانی ئەواندا بە نۆرە بخەوین.\nچەند هەفتەیەک دواتر، بەیانییەکی زوو کاتژمێری ٤ی بەیانی لە ژوورەکەم هێنامیانە دەرەوە. دەستتیان کرد بە جوێندانم،" کوردی کورێ قەحبە". ئیدی من وا هەستم کرد، کە لەناوم دەبەن، کەچی تومەز براکەم هاتبوو بمباتەوە بۆ ماڵەوە.\n"خەریکی ژیانی خۆت بە،تۆ ئازادکرایت". بەڕێوەبەری زیندانەکە ئەمەی پێ وتم. ئەو رۆژە ١٥/٥/٢٠١٣ بوو. شاندێکی کوردی هەوڵی ئازادکردنمی دابوو. دواتر توانیم هەڵبێم، بەرەو هەولێر لە عێراق و لەوێشەوە بەرەو دووسەلدۆرف بێم.\nسەرچاوە: گۆڤاری دێر شپیگلی ئەڵمانی. ژمارە ٧\_٢٠١٧.


ڕێگەی دوور و سەخت و قاقڕی وەرگێڕان – Dengekan\nbyKawan Muhamadpur\tSeptember 16, 2019\tGeneral, Opinion, Slider\nوتووێژی تایبەتی حەوتەنامەی سیروان لەگەڵ وەرگێڕی بوواری فەلسەفە، سەعید کاکی\nهەر وەک خۆی ڕایەک لە دانیشتنێکدا باسی کرد، “وەختێ بۆ یەکەم جار چاوم بە (مێژووی فەلسەفەی ڕاتلێج) کەوت، بەڕاست لێی تۆقیم!!”، ئەم تۆقان و ترسەی سەعید کاکی ڕەنگە لە نەستی بەکۆمەڵی(ناخود‌گاە جمعی) نووسەر و وەرگێڕی کوردەوە سەرچاوە بگرێت. واتە تۆقان و دڵەڕاوکە لە ڕێگەیەکی “دوور و سەخت و قاقڕ” بەناوی وەرگێڕانی کوردی. ڕەنگە هیچکەس نکۆڵی لەوە نەکا کە وەرگێڕانی-ئەویش وەگێڕانی دەقی فەلسەفی بۆ کوردی- کارێکی لە ڕادەبەدەر دژوارە، نەبوونی بنکە و داموودەزگای شیاو، نەبوونی\nپشتیوانی زانستی و پێگەیەک و پێوەرێک بۆ وەرگێڕ کە پشتی پێوە ببەستێ تەنیا سووچێ لەم ڕێگە دژوارەیە.\nسەعید کاکی ئەم ڕێگەیەی تا ڕادەیەک برێوە و بە وتەی خۆی وەک (مارکۆپۆلۆ) ئەم سەراوسەری کۆماری جیهانی فەلسەفەی بە چەندین ساڵ پێواوە، لە گەڕانەوەشدا گرینگترین سەرچاوەی مێژووی فەلسەفەی بە دیاری هێناوە، یان باشترە بڵێن، ئەم سەفەرەی بەزمانی کوردی بۆ ئێمە گێڕاوەتەوە، بەڵام نە لە زمانی خۆیەوە بەڵکوو لە زمانی فەیلەسووفە جیهانییەکانەوە، واتە بە کوردی پێمان دەڵێت: فەیلەسووفە جیهانییەکان چۆن باس لە فەلسەفە و چەمکەکانی دەکەن. ئەم گێڕانەوە و وەرگێڕانەی سەعید کاکی لانیکەم کەمێ لە دڵەڕاوکەی دۆخەکە کەم دەکاتەوە و ئێمە دەتوانین بڵێن سەرچاوەیەکی سەرەکیمان بە کوردی لە فەلسەفەی جیهانی هەیە و پێی دڵخۆش بین و بیکەینە پێگەیەک بۆ نووسین و وەرگێڕانەکانی‌تر، پێوەرێک بۆ ئەندێشە و بەرنامەکانی دواتر و هەوڵ بدەین پرسیاری‌تر لە پێناو بەرسازەکردنی جیهانێکی نوێ لە کۆمەڵگای کوردیدا بدۆزینەوە.\nسەعید کاکی خەڵکی یەکێ لە گوندە خۆشەکانی شاری (سەقز)ە و ماستەری فەلسەفەی هەیە. چەند ساڵ وەک مامۆستای فەلسەفە لە زانکۆکانی هەرێمی کوردستان بووە و جگە لە وەرگێڕانی دە بەرگی (مێژووی فەلسەفەی ڕاتلێج)، چەند وەرگێڕانی‌تری لەسەر ئێمانۆیل کانت، فەلسەفەی ئەخلاق و هەروەها فەلسەفەی هاوچەرخ هەیە. یەکێ لە تایبەتمەندییەکانی سەعید کاکی ماندوونەناسی و بەردەوام بوونییەتی، ئەوەندە “ماندوونەناس” کە ئەگەر لە نزیکەوە بیناسی یان بۆت باس کا چۆن کار دەکا، سەرت سووڕ دەمێنێت!، بەڵام هەرکەزانی تووشی سەرسووڕمان بوویت، خێرا بە قسەیەکی نەستەق و بەدەم پێکەنینەوە، تێتدەگەیەنێ: “لە ڕاستیدا کار کردن وەهایە و ئێمە لەبیرمان چۆتەوە کەواتە سەرسووڕمانی ناوێت”. بۆ ئاشنایی زیاتر لەگەڵ دۆخی گشتی وەرگێڕانی دەقی فەلسەفی بۆ کوردی و هەروەها وەرگێڕانەکانی بەرێزیان، وتووێژێکمان لە حەوتەنامەی سیروان لەگەڵ ئەم وەرگێڕە ساز کردوە کە دەتوانن لە درێژەدا بیخوێنەوە.\n*مێژوو و ڕەوتی وەرگێڕان بۆ کوردی وەک زۆربەی چەمکە ڕۆشنبیرییەکانی کورد، لەسەر خان و سەقامێکی تایبەت نەبووە، واتە خۆی وەرگێڕ بە هەوڵ و تێکۆشانی تاکەکەسی و، بە پشت بەستن بە توانستەکانی تاکییەوە، کاری وەرگێڕانی کردووە. بەڕای بەڕێزتان هۆی نەبوونی وەها ڕەوتێکی سەقامگیر و بەردەوام لەناو کورد-دا دەگەڕێتەوە سەر چی؟\nكۆمه‌ڵێك هۆكاری هه‌یه، نه‌بوونی زانكۆ و ناوه‌ندی ئاكادیمیكی و به‌گشتی نه‌بوونی زانسته مرۆییه‌كانه. هێنده به‌های پێنادرێت. وه‌رگێڕان بۆیه بووه به ئیشێكی تاكه‌كه‌سی زۆربه‌ی لقه‌كانی زانسته مرۆییه‌كان بوونیان نییه تا خوێندكاری فه‌لسه‌فه یان بوواره‌كانی دیكه په‌روه‌رده بكات. له وڵاتانی ئێمه هێشتا زانستە مرۆییه‌كان له دایك نه‌بووه، زانكۆش ناوه‌ندێك نییه مه‌عریفه به‌رهه‌م بهێنێت، سه‌یرێكی زانكۆی كه‌مبریج و ئۆكسفۆڕد و زانكۆكانی دیكه بكه جگه له‌وه‌ی زۆربه‌ی لقه‌كانی زانسته مرۆییه‌كانیان هه‌یه، بۆ خۆشیان داموده‌زگای چاپ و بڵاوكردنه‌وه‌یان هه‌یه و به به‌رده‌وامی كاری لێكۆڵینه‌وه ده‌كرێت.\nبۆیه زانكۆ و ناوه‌ندی بڵاوكردنه‌وه و سیمینار و گۆڤاری زانستی به‌هێزیان هه‌یه، ته‌مه‌نی هه‌ندێك له گۆڤاره‌كان سه‌دساڵی تێپه‌ڕاندووه! لایه‌نێكی دیكه‌ش ئازادییه، زانسته مرۆییه‌كان پێویستی به كۆمه‌ڵگه‌یه‌كی كراوه هه‌یه، بۆ ئه‌وه‌ی مرۆڤه‌كان سه‌ربه‌ستانه بیر بكه‌نه‌وه. بۆنموونه سه‌ده‌ی هه‌ژده به‌م دروشمه‌وه ده‌ستیپێكرد و ئێسته‌ش وته‌یه‌كی مه‌زنه كه‌سێكی وه‌كوو كانت وتبووی (بوێره بیر بكه‌وه). هه‌ر بۆیه له نه‌بوونی ئه‌م گرفتانه‌یه وه‌رگێڕان ده‌بێ به كاری تاكه‌كه‌سی و هه‌وڵی تاكه‌كه‌سی. ته‌نانه‌ت ناوه‌ندی وه‌ها به‌هێزیش نییه وه‌رگێڕ په‌روه‌رده بكات.\n*ئەگەر ئاوڕێک لەم مێژووە پچڕپچڕە بدەینەوە، یەکەم ئەزموونەکانی وەرگێڕانی دەقی فەلسەفی بۆ کوردی دەگاتەوە کەی و زیاتر لەسەر چ پاژێکی فەلسەفە وەستاوە؟\nكورد له بواری وه‌رگێڕانی ده‌قی فه‌لسه‌فی، ئه‌زموونێكی ئه‌وتۆی نه‌بووه، چل ساڵ تێناپه‌ڕێنێت. له حه‌فتاكانی زاینی د.حه‌مید عه‌زیز مێژووی فه‌لسه‌فه‌ی له زمانی ئاڵمانییه‌وه كردبوو به كوردی و چه‌ند تێكستێكی فه‌لسه‌فی كانتی كردووه‌ته‌وه به كوردی. له‌م دواییاندا د.محه‌مه‌د كه‌ماڵ ده‌ستی دایه وه‌رگێڕانی زۆربه‌ی ده‌قه فه‌لسه‌فییه‌كان به زمانی كوردی. به‌ڵام كورد ئه‌زموونێكی كرچوكاڵی له بواری وه‌رگێڕانی ده‌قه فه‌لسه‌فییه‌كان بۆ زمانی كوردی هه‌یه.\nله لایه‌كی‌تریشەوە كۆمه‌ڵێك ده‌ق كراوه به كوردی وەکوو میتافیزیكی ئه‌رستۆ، كۆماری ئه‌فلاتوون، یان كۆبه‌رهه‌مه‌كانی ئه‌فلاتوون له لایه‌ن ئاوات ئه‌حمه‌د سوڵتان له ئینگلیزییه‌وه كراوه. بوون و كاتی هایدیگه‌ر، بوون و نه‌بووی سارته‌ر، فینۆمینۆلۆجی ڕۆحی هێگڵ، ڕه‌خنه‌ی عه‌قڵی په‌تی و كردەكی كانت له ئاڵمانییه‌وه له لایه‌ن سۆران حه‌مه. ڕه‌وشتی سپینۆزا له ئاڵمانییه‌وه له لایه‌ن شاهۆ عوسمان…… جگه له‌وانەش، حه‌مید عه‌زیز كۆمه‌ڵێ كاری لە زمانی ئاڵمانییه‌وه كردوو به كوردی. هه‌ندێك كاریش له زمانی یۆنانییه‌وه كراوه به كوردی و جگه له‌مانەش له‌زمانی فه‌ڕه‌نسییه‌وه كار كراوه، دۆلۆز و فۆكۆ كاریان كراوه به كوردی. له زمانی عه‌ره‌بییه‌وه به لێشاو مێژووی فه‌لسه‌فه و سه‌رچاوه‌ی عه‌ره‌بی له بواری فه‌لسه‌فه له‌م (١٥) ساڵه‌دا له هه‌رێمی كوردستان كراون به كوردی. له بواری فیزیا و زینده‌وه‌رناسی و ڕۆمانه گه‌وره‌كانی دونیا كاری نایاب زۆر كراون به كوردی، به‌هۆی ئەوەی لە هەرێمی کوردستان سانسۆڕ له‌سه‌ر كتێب نییه، وه‌رگێڕ و نووسه‌ر ئازادن له نووسین و وه‌رگێڕانه‌كانیان.\n*ڕەنگە یەکێك لە باسە هەرە سەرکییەکانی وەرگێڕانی فەلسەفە بۆ کوردی، باس لە توانا و توانستی زمانی کوردی بێت. هەر وەک دەزانن بە گشتی دوو بووچوونمان لەم بارەوە هەیە، دەستەیەک دەڵێن فەلسەفە- بە تایبەت لەپاژە مۆدێڕنەکەی-ئەستەم و دژوارە بە کوردی بنووسرێت یان وەرگێڕێتەوە، (لەم دەستەیە هەمانە دەڵێت دژوار نییە بەڵکوو هەر ناکرێت)، دووه‌م دەستە، بە پاڵپشتی زاراوگەل و بن زاراوەکانی کوردی بەپێچەوانەوە بیر دەکەنەوە و دەڵێن بەکار کردنی بەردەوام لەسەر ئەم زمانە وەها کارێک دەرێت. ئێوە خۆتان ئەم باسە چۆن تاوتوێ دەکەن؟\nله وه‌ڵامی ئه‌م پرسیاره باشتر وایه له ئه‌زموونی گه‌لانی دیكه كه‌ڵكوه‌ربگرین. سه‌رده‌مانێك ئه‌ورووپییه‌كان به زمانی لاتینی و فه‌ڕه‌نسی ده‌یاننووسی، ئاڵمانییه‌كان به عه‌یبه‌یان ده‌زانی به‌زمانی خۆیان بنووسن. به‌ڵام ئه‌وه‌ی كه زمانی كوردی توانای وه‌رگێڕانی ده‌قه فه‌لسه‌فییه‌كانی نییه، زیاتر خۆ ده‌ربازكردن له به‌رپرسیارییه له ئاستی زمانی كوردی. ته‌مه‌ڵی و خۆ دزینه‌وه له كاری وه‌رگێڕان وه‌های كردووه بڵێن زمانی كوردی توانای نییه. زمان ده‌سكردی مرۆڤه، زمانی ڕه‌ها و كامڵ بوونی نییه.\nزمان به بیركردنه‌وه‌ی به‌رده‌وام گه‌شه ده‌كات. زمانێك کە جگه له هه‌ندێك شێعر و حه‌قایه‌ت تێنه‌په‌ڕیوه و له بازنه‌یه‌كی داخراو به بێ داهێنان ده‌سووڕێته‌وه، چۆن ده‌توانێ خاوه‌نی داهێنان بێت. زمانی كوردی ده‌توانێ له پتانسییەلە‌كەی خۆی كه‌ڵكوه‌ربگرێت. زمانی كوردی به هۆی ئه‌وه‌ی كه بن زاراوه‌ی زۆره، گه‌ر له سۆرانیدا كه‌می بێنیت، ده‌توانێ له كرمانجی ژوور و خوارو كه‌ڵک وە‌ربگرێت. وه‌رگێڕان جگه له‌وه‌ی كه پێویستی به باكگراوه‌ندی زانستی هه‌یه، ئه‌زموونی به‌رده‌وامیشه. هه‌ندێك چه‌مك و ده‌سته وشه هه‌یه له زمانه‌كانی دیكه، ئه‌زموونی ئه‌وانه و تایبه‌ت به‌وانه، زۆر جار وه‌رگێڕ ناتوانێ وشه به وه‌شه بیگوازێته‌وه، پێویسته به بێ ده‌سكاری بیگوازێنه‌وه ناو زمانی خۆمان و دواتر شه‌رحی بكه‌ین، به‌مه ده‌وترێت قه‌رزكردنی وشه له زمانی یه‌كه‌م بۆ زمانی مه‌به‌ست. زۆر جاریش ده‌كرێ به شێوه‌ی تێگه‌یشتنی وه‌رگێڕان بكه‌ین. لێره‌دا وه‌رگێڕ زیاتر له گه‌شتیارێك ده‌چێت کە ده‌یه‌وێ دوو كولتووری نامۆ له یه‌كتر، پێكه‌وه بناسێنێت. هاوشێوه‌ی ماركۆپۆلۆیه!.\n*ئەو باسە بە ئێمە دەڵێت وەرگێڕان یەکێك لە گرینگترین باسەکانە بۆ تێکەڵ بوون لەگەڵ پرسیارگەلی جیهانی، بەڵام بەتەنیا وەرگێڕان ناتوانێ شوێنگەی ئێمە (وەکوو کورد) لە ئەندێشەی جیهانیدا دیاری بکا. بەڕای ئێوە چۆن دەتوانین ئەم ئەندێشەیەی لە لایەن وەرگێڕانەوە بۆ ئێمە دێت، لەگەڵ کەلتوور و فەرهەنگی ڕۆشنبیریمان ڕێکی خەین و لانیکەم لە هەوڵی دەرکەوتێکی نوێ بۆ خۆمان بین؟ دەرکەوتەیەک کە گشت پاژەکانی زانستە مرۆییەکان بگرێتەوە؟ واتە پێویستمان بەچی هەیە تا سیاسەت و فەلسەفە و ماف و زانست و پرسیاری نوێ بەرهەم بێنین؟\nپرسیاره‌كه بڕێك ئاڵۆزه، من له چه‌مكی ئه‌ندێشه‌ی جیهانی تێناگه‌م! وه‌رگێڕ یان نووسه‌ر پێویست به‌وه ناكات بیر له ئه‌ندێشه‌ی جیهانی بكاته‌وه.\nزۆربه‌ی ده‌قه زانستییه‌كانی دونیا به ئینگلیزی ده‌نووسرێت، باشتر وایه كورد هه‌وڵی ئه‌وه بدات سه‌د ساڵ كاری وه‌رگێڕان بكات، بۆ دەو‌ڵه‌مه‌ندكردنی مه‌عریفه‌ی خۆی به‌زمانی ئینگلیزیش بنووسێت. به هۆی فره‌لایه‌نی پرسیارەکە، وه‌ڵامدانه‌وه‌شی بە چڕوپڕی گه‌لێك زه‌حمه‌ته. به لۆجیكی شیكاری پرسیاره‌كه لێك بده‌ینه‌وه پرسیاری یه‌كه‌م له‌گه‌ڵ پرسیاری كۆتایی یه‌كناگرێته‌وه. ئێمه ده‌بێ تا ئه‌و جێگه‌ی ده‌كرێت وه‌رگێڕان و نووسه‌رانێك په‌روه‌رده بكه‌ین، زۆربه‌ی زمانه زیندووه‌كانی دونیا فێر بكرێن و به نووسین و وه‌رگێڕان زمانه‌كه‌ی خۆیان دەو‌ڵه‌مه‌ند بكه‌ن. ئه‌م كاره كاتبه‌ره. زۆربه‌ی ئه‌م كارانه له ڕێگه‌ی ناوه‌ندی ئاكادیمیكی زانستییه‌وه ده‌كرێت، بتوانێ له‌گه‌ڵ زانكۆ گه‌وره‌كانی دونیا په‌یوه‌ندی ساز بكات و بتوانێ له ئه‌زموونی ئه‌وان كه‌ڵكوه‌ربگرێت. له بواری زانست و سیاسه‌ت و فه‌لسه‌فه و ئه‌ده‌بیات و…… ئه‌رووپییەکان ئه‌زموونێكی (٢٥٠٠) ساڵه‌یان هه‌یه و زیاتر له چه‌ندین زمانی زانستییان هه‌یه. به‌ڵام ئێمه ئه‌و ئه‌زموونه‌مان نییه، سه‌دان ساڵی ده‌وێ! هه‌مووی ئه‌مانه به سیسته‌م ده‌كرێت و به هه‌وڵی تاكه كه‌سی ناكرێت!.\n*با بێینەسەر ئەزموونەکانی بەڕێزتان لەسەر وەگێڕان، ئێوە جیا لەکاری بەنرخی (مێژووی فەلسەفەی ڕاتلێج) و چەند کتێبی تر، لە هەوڵی تەرجەمەی (مێژووی فەلسه‌فە)ی کاپلستۆن بوون، ئەوەندەی بیرم بێت، چەند بەرگیشتان لێ تەرجەمە کردەوە. کاپلستۆن جیا لە فەیلەسووف، قەشەیەکی کاتۆلیک بووە و بە گوێرەی کارناسان ڕواڵەتی ئاینی بەسەر ناوەڕۆکی کتێبەکەیەوە دیارە، بەڵام (مێژووی فەلسفەی ڕاتلێج) وەها نییە. ئایا بۆ وەگێڕانی کوردی وەهای بۆناچن کە کارەکەی کاپلستۆن سانا و ساکارتر بێت؟ ئەگەر دەکرێ جیاوازی وەرگێڕانی ئەم دووانەمان بۆ باس بکەن.\nئه‌م پرسیاره ڕێك په‌یوه‌ندی به كاره‌كه‌ی منه‌وه هه‌یه و وه‌كوو پرسیاری پێشوو نییه، كاری تیمێكی شاره‌زایه وه‌ڵامی ئەوەی پێشوو بدەنه‌وه!.\nكاتێك بکالریۆس(لیسانس) بووم عاشقی مێژووی فه‌لسه‌فه بووم، لام وابوو مێژوو بۆ ئێمه و به‌تایبه‌تی مێژووی فه‌لسه‌فه ڕێگه‌یه‌كه بۆ ده‌سپێكی بیركردنه‌وه و ناساندنی مێشكه گه‌وره‌كانی مێژوو، ئەوەی کە بە چ شێوازێك بیریانكردووه‌ته‌وه و كولتوورسازبوون و كۆمه‌ڵگایەکی عه‌قڵانییان ساز كردووه. مێژووی فه‌لسه‌فه چۆنیه‌تی پرسیاره‌كان و كێشه‌ی فه‌یلەسووفه‌كانمان بۆ ڕوون ده‌كاته‌وه و پرسیارمان بۆ ساز ده‌كات. بۆچی ئێمه بیرمان نه‌كردۆ‌تەوە؟ كێشه‌كانی ئێمه چییه؟. من به‌م شێوه‌یه مێژووی فه‌لسه‌فه‌م خوێندووه‌ته‌وه. مێژووی فه‌لسه‌فه‌كان زۆر و زه‌وه‌نده‌ن و هه‌ركامیان تایبه‌تمه‌ندی خۆیان هه‌یه، له بیرمان نه‌چێ مێژووی فه‌لسه‌فه لقێك له فه‌لسه‌فه‌یه و زۆربه‌ی وڵاتانی دونیا فه‌لسه‌فه‌كه‌یان به هێز ده‌خوێنرێت.\nله پێشدا (مێژووی فه‌لسه‌فه)ی ڕاسل-م خوێنده‌وه، کتێبەکە زمانێكی ساده و خۆشی هه‌یه، به‌ڵام زۆر زانستی نییه، هۆكاره‌كه‌ش ئه‌وه‌یه ڕاسل زۆر كه‌سی به فه‌یله‌سووف نه‌زانیوه و داوه‌رییه‌كی باشی نه‌كردووه. چونكه ڕاسل سه‌ربه ئه‌تۆمیزمی لۆجیكییه، وه‌كوو لقێك له فه‌لسه‌فه‌ی شیكاری،ئەو کەسانی وەک شۆپنهاوێر و هایدیگه‌ری به فه‌یله‌سووف نه‌زانیوه! دواتر (مێژووی فه‌لسه‌فه)ی مسته‌فا مه‌له‌كیان-م خوێنده‌وه، ئه‌ویش زۆر زانستی نه‌بوو، تەنیا لا‌په‌ڕه‌یه‌كی له‌سه‌ر هیگڵ نووسیبوو!!، هەڵبەت بۆ سه‌رچاوه‌ناسی و شیكردنه‌وه‌ی هه‌ندێك فه‌یله‌سووف باش بوو، به‌ڵام به گشتی ئاستی نزمه. دواتر (مێژووی فه‌لسه‌فه)ی ئیمیل بره‌یه-م خوێنده‌وه، مێژووی فه‌لسه‌فه‌یه‌كی فه‌ڕه‌نسه‌ییه و زۆر به باشی نووسراوه و به پێی سه‌ده نووسراوه و دوو به‌رگی فه‌لسه‌فه‌ی یۆنانه، به‌رگێكی سه‌ده‌ی ناوه‌ڕاسته و سه‌ده‌ی ١٧ و ١٨ و ١٩ و ٢٠ له لایه‌ن كه‌سانی زۆر پسپۆر كراوه به فارسی. خوێنه‌ر ده‌توانێ سوودی لێ وه‌ربگرێت. بره‌ییه(Émile Bréhier) بۆ خۆی فه‌یله‌سووف بووه و مێژووی فه‌لسه‌فه‌یه‌كی زانستی نووسیوه. له دونیای ئینگلیزی زمان مێژووی فه‌لسه‌فه به شێوازی جۆربه‌جۆر نووسراون.\nمێژووی فه‌لسه‌فه‌ی سه‌ده‌ی بیسته‌م یان مێژووی فه‌لسه‌فه‌ی نوێ…، به‌ڵام له ناو مێژوو فه‌لسه‌فه‌كان ئه‌وه‌ی ناوبانگی ده‌ركرده‌وه (مێژووی فه‌لسه‌فه)ی فریدریك كاپلستۆنه له (١١) به‌رگدا كۆكراوه‌ته‌وه. كاپلستۆن له لایه‌ن کڵێساوە ڕاده‌سپێردرێت مێژووێك بنووسێت بۆ ئه‌وه‌ی قشه‌كان ئاگایان له زانست و مه‌عریفه‌ی سه‌رده‌می خۆیان بێت و له مه‌عریفه دوور نه‌كه‌ونه‌وه. ئەم مێژووە له ئێراندا، له نۆ به‌رگدا بڵاو كراوه‌ته‌وه. به‌رگی (١٠) زۆر ده‌مێكه‌یه كراوه به فارسی و له بازاڕدا نه‌ماوه، ده‌زگای چاپ و بڵاوكردنه‌وه وایان ده‌زانی هه‌ر ئه‌م نۆ به‌رگه‌یه!.\nمن له وه‌ختی خۆیدا ئه‌و ده‌به‌رگه‌م هه‌موو ساڵێك جارێك ده‌خوێنده‌وه هه‌ندێك له به‌رگه‌كانم له‌گه‌ڵ ئینگلیزییه‌كه‌ی به‌راورد ده‌كرد. كه‌سانی شاره‌زا وه‌ریانگێڕاوه‌ته‌وه. بیست ساڵی پێچوو كراوه به فارسی!، تایبه‌تمه‌ندی ئه‌وه‌یه، چڕوپڕتر له بره‌ییه و مێژووه‌كانی دیكه نووسراوه و دیاره كاپلستۆن زانیاری قووڵی لەسەر مێژووی فه‌لسه‌فه بووه. گه‌ر سه‌رنجی بده‌یت ده‌زانی كاپلستۆن به‌رگێكی بۆ یۆنان ته‌رخانكردووه! به‌ڵام دوو به‌رگی له‌سه‌ر سه‌ده‌ی ناوه‌ڕاست نووسیوه، ئەمەی فه‌لسه‌فه نییه و لاهووته[تیۆلۆجییه].\nبه‌رگی (٤، ٥، ٦، ٨) زۆر به باشی نووسراوه و قووڵ نووسیویه‌تی، بەشی (کانت)ەکەی تایبه‌ت نوووسیوه و سه‌رچاوه ناسییه‌كی به پێزی هه‌یه و دیاره زۆری پێوه‌ی ماندوو بووه. به‌ڵام به‌رگه‌كانی دیكه‌ی هێنده به چڕوپڕی نه‌نووسیوه، فه‌لسه‌فه‌ی ئاڵمان و یۆنان و فه‌لسه‌فه‌ی هاوچه‌رخه‌كه‌ی چڕوپڕ نین. له به‌رگی (٨) بێرتراند ڕەسڵی به باشی لێكداوه‌ته‌وه و ڕاسڵ خۆی دانیپێدا ناوه.\nمن دوای چه‌ندین جار خوێندنه‌وه‌ی ئه‌م مێژووانه سه‌رنجی تێبینییه‌كانم ده‌دا، ئه‌وانه‌ی ڕه‌خنه‌گر بوون یان ئه‌وه‌ی دواتر كاپلستۆن خۆی باسی ده‌كات. له پێشه‌كی به‌رگی یەک (فه‌لسه‌فه‌ی یۆنان و ڕۆم) كاپلستۆن ده‌ڵێ، “نووسه‌ر ده‌بێت بۆ نووسینی فه‌لسه‌فه بیروبۆچوونی خۆشی ده‌رببڕێت”، بۆیه پرسیاره‌كان له‌م مێژووی فه‌لسه‌فانه‌دا، پرسیاری فه‌لسه‌فی نین، زیاتر پرسیاری كه‌سێكی ئایینیه!. زیاتر كه‌ڵكه‌ڵه و دڵه‌ڕاوكێی خۆیه‌تی وه‌كوو قشه‌یه‌ك نه‌ك فه‌یله‌سووفێك، بۆیه پرسیاره ئایینه‌كانی ئه‌و سێبه‌ر به‌سه‌ر پرسیاره فه‌لسه‌فییه‌كان ده‌کێشێت و زۆرجار له ته‌وه‌ره فه‌لسه‌فییه‌كان ده‌رباز ده‌بێت و ده‌ق به لاڕێدا ده‌بات. دواتر كاپلستۆن دان به‌م هه‌ڵه‌یه‌ی خۆی ده‌نێت و ده‌ڵێ “نووسه‌ر نابێ بۆچوونی خۆی له نووسراوه‌كاندا به‌كار بێنێت”.\nجگه له‌م مێژووانه، كۆمه‌ڵێك مێژووی فه‌لسه‌فه‌ی دیكه هه‌یه کە بەشێوازی بابه‌تی نووسراون، واتە له بابه‌ته‌كانه‌وه ده‌چنه ناو مێژووی فه‌لسه‌فه، یه‌كێكیان (مێژووی فه‌لسه‌فه)ی كه‌مبریجه، کە زۆر تایبه‌ته. مه‌به‌ست له بابه‌تی ئه‌وه‌یه، فه‌لسه‌فه‌ی یۆنانیان به‌م شێوه‌یه نووسراوە، ئاكار، لۆجیك، سیاسه‌ت، هونه‌ر، تیۆرییناسین، میتافیزیك له یۆنان و به‌م شێوه‌یه سه‌ده‌كانی دیكه‌یان لێكداوه‌ته‌وه و مێژووی فه‌لسه‌فه له نووسینی ئانتۆنی كێنی به شێوه‌ی مێژووی فه‌لسه‌فه‌ی كەمبریج نووسراوه، بابه‌ت پێوه‌ره و فه‌یله‌سووف پێوه‌ر نییه.\nبینه‌وه سه‌ر مێژووی فه‌لسه‌فه‌ی كاپلستۆن! كاتێك ده‌ستم دایه مێژووی فه‌لسه‌فه‌كه بڕیار بوو وه‌كوو گرێبه‌ستێك له لایه‌ن زانكۆی سه‌لاحه‌دین(هەولێر) وه‌ریبگێڕمه‌وه و بۆ ئه‌مه‌ش مامۆستا (ڕێبوار سیوه‌یلی) ده‌سپێشخه‌ر بوو، لە ڕاستیدا پێشنیاره‌كه له لایه‌ن ئه‌وەوە بوو. به‌ڵام هه‌ندێك له مامۆستاكان پشتگیرییان نه‌كرد!. له‌و ماوه‌یه‌دا سه‌رقاڵی وانه وتنه‌وه بووم، سه‌رچاوه‌كانم زۆربه‌یان خوێندبوو و ده‌مزانی كامه سه‌رچاوه بۆ وه‌رگێڕان باشه. مێژووی فه‌لسه‌فه‌ی ڕاتلێج له‌و كاته‌دا دوو به‌رگی له لایه‌ن ده‌زگای چشمه كرابوو به فارسی. دواتر ده‌زگای حێكمه‌ت ده‌ستیانكرد به وه‌رگێڕانی. من هه‌ر دوو وه‌رگێڕانه‌كانم هه‌بوو و ته‌نانه‌ت سه‌رچاوه ئینگلیزییه‌كه‌شی له‌به‌رده‌ستدا بوو. كاتێك به‌رگی (١٠)ی ڕاتلێج كرا به فارسی خوێندمه‌وه و به باشم زانی بیكه‌مه‌وه به كوردی.\nتایبه‌تمه‌ندی ئه‌م مێژووانه به به‌راورد له‌گه‌ڵ مێژووه‌كانی دیكه ئه‌وه بوو له ساڵی (١٩٨٠) ده‌سكرابوو به نووسینی و به شێوه‌ی تیمی كاری له‌سه‌ر كرابوو. دووبه‌رگی له‌سه‌ر فه‌لسه‌فه‌ی یۆنان بوو و هه‌ر به‌رگێكی لانیكه‌م لەلایەن ده كه‌سایه‌تی شاره‌زا و و پسپۆڕی یۆنانی نووسراوه و نووسراوه‌كان له لایه‌ن دوو ئیدیۆری سه‌ره‌كی زنجیره‌كه هه‌ڵه‌چنی كراوه و هه‌ركامیان بۆ خۆیان فه‌یله‌سووفن و خاوه‌ن كۆمه‌ڵێك به‌رهه‌می فه‌لسه‌فی نایابن، ئه‌و دوو ئیدیتۆره، (شانكه‌ر) فه‌یله‌سووفی زانست و (پاركینسۆن) پسپۆڕی فه‌لسه‌فه‌ی سپینۆزا و نووسه‌ری ئینسكلۆپیدیای فه‌لسه‌فه‌یه. ئه‌م نووسراوانه له كۆتایدا له لایه‌ن هه‌ڵه‌چنی سه‌ره‌كی و به‌ناویی ئه‌و پێشه‌كی بۆ نووسراوه.\nهه‌ڵه‌چنی سه‌ره‌كی به‌رگی یه‌كه‌م (سی.سی تایلۆر)، پڕۆفیسۆری خانه‌نشینی فه‌لسه‌فه‌ی یۆنان له ئۆكسفۆڕده. جگه له‌وه‌ش پێشه‌كی بۆ هه‌موو به‌رگه‌كان نووسراوه و به پێچه‌وانه‌ی مێژووه‌كانی دیكه بۆ هه‌ر به‌رگێك كۆڕۆنۆلۆجی دانراوه و هه‌موو ڕووداوه‌كانی ئه‌و سه‌ده‌یه بە كورتی تۆماركراوه!. جگه له‌وه‌ش بۆ هه‌موو به‌رگه‌كان فه‌رهه‌نگۆكی شیكارانه‌ی فه‌لسه‌فی دانراوه. شێوازی نووسینه‌كانیش وه‌هایه هه‌ر نووسه‌رێك له ناو ده‌قه‌كانی یۆنان به لێكدانه‌وه له بۆچوونی فه‌یله‌سووفه‌كان، بۆچوونه فه‌لسه‌فییه‌كانی له‌گه‌ڵ ئه‌م سه‌رده‌مه به‌راورد كردووه. خوێنه‌ر تێده‌گه‌یه‌نێ فه‌لسه‌فه‌ی ئه‌فلاتوون، ئه‌رستۆ، كانت، هیۆم، هایدیگه‌ر. چی ده‌ڵێین و پرسیاره فه‌لسه‌فییه‌كانینا چی بووه، كامه شوێن له‌م فه‌لسه‌فانه كۆن و كامه نوێیه و كامه پرسیاری فه‌لسه‌فی ماوه‌ی به‌سه‌رچووه. ئه‌م مێژووانه له چەشنی خۆیاندا بێ‌وێنه‌ن و له ماوه‌ی چوار ساڵدا هێنامەوە سەر زمانی كوردی.\nمێژووی فه‌لسه‌فه‌ی كاپلستۆن بۆ خوێندكارێكی ساڵی یه‌كه‌می فه‌لسه‌فه باشه، به‌ڵام ڕاتلێچ جگه له‌وه‌ی كه نوێیه، زۆربه‌ی فێرگه و ڕێبازه‌كانی سه‌ده‌ی بسته‌می به چڕوپڕی لێكداوه‌ته‌وه کە له سەرده‌می كاپلستۆن ناو نه‌بوون. له دوای كاپلستۆن فه‌لسه‌فه گۆڕانكارییه‌كی قووڵی به‌سه‌ردا هاتووه و بابه‌ته‌كانیش گۆڕدراون و ته‌نانه‌ت لێكۆڵینه‌وه‌ی باشتریشی له‌سه‌ر كراوه. دووبه‌رگی ڕاتلێج له‌سه‌ر یۆنانه، به‌رگێكی سه‌ده‌ی ناوه‌ڕاسته، به‌رگێكی عه‌قڵخوازی سه‌ده‌ی حه‌ڤده‌یه، به‌رگێكی فه‌لسه‌فه‌ی ئه‌زموونی و ڕۆشنگه‌رییه. به‌رگی ئایدیالیزمیی ئاڵمانییه‌كه‌ی زۆر تایبه‌ته و زانستیتر له به‌رگی (٧) كاپلستۆن نووسراوه. به‌رگی حه‌وته‌می ڕاتلێج سه‌ده‌ی نۆزده‌ی باشتر لێكداوه‌ته‌وه. له نایابترین به‌رگه‌كانی واته به‌رگی (٨) فه‌لسه‌فه‌ی قاڕه‌یی، له دونیای ئینگلیزی زماندا بێوێنه‌یه. به‌رگی (٩) و (١٠) هه‌موو فه‌یله‌سووف و ڕێبازه‌كانی سه‌ده‌ی بیسته‌می لێكداوه‌ته‌وه. له‌م زنجیره‌یه‌دا سێ به‌رگ بۆ فه‌لسه‌فه‌ی هاوچه‌رخ ته‌رخانكراوه، به‌ڵام كاپلستۆن به‌رگێكه. تایبه‌تمه‌ندی مێژووی فه‌لسه‌فه‌ی ڕاتلج له‌وه‌دایه، بۆ هه‌ر به‌رگێك به‌شێك بۆ زانست ته‌رخانكراوه، وردتر و قووڵتر و زانستییانه‌تر له مێژووه‌كانی دیكه نووسراوه.\nبەڕاستی کارێکی قورس و بەهێزە، دیارە وەرگێڕانی وەها کارێک بۆ کوردی دژواری و شەونەخوونی تایبەتی دەوێت!. لە وەرگێڕانی مێژووی فەلسەفەی ڕاتلێج، خۆتان وشەکانتان بە کوردی دادەرژت یان لە وەرگێڕانەکانی‌تریش کەڵکتان گرتوە؟ زیاتر مەبەستم چۆنییەتی پرۆسەی وەرگێڕان لای بەرێزتانە.\nمن له كاردا به ته‌واوه‌تی پڕاگماتیستم، به‌رده‌وام كار ده‌كه‌م، هه‌ست ده‌كه‌م بۆ مردن كات زۆر! ئه‌زموونی وانه وتنه‌م بوو و ده‌قه وه‌رگێڕاوه‌كانم ده‌خوێنده‌وه و جگه له‌وه‌ش حه‌مید عه‌زیز و محه‌مه‌د كه‌ماڵ و كه‌سانی دیكه‌ش كاری فه‌لسه‌فییان بوو و وه‌كوو سه‌رچاوه به‌كارم ده‌هێنا و پشتم به‌ستبوو به‌وان و له زۆر شوێنیشدا خۆم وشه‌م داتاشیوه.\nوه‌رگێڕ به‌ردوام وشه‌ی نوێ دێنێته ناو زمان و ئەوە شتێكی ئاساییه. وه‌رگێڕانی من به‌م شێوازه بوو، جگه له ئه‌زموونی مامۆستایه‌تی و هه‌روه‌ها خوێندنه‌وه‌ی به‌رده‌وام له بوواری فه‌لسه‌فەدا، بۆ وەگێڕانی ئەم کارە، ده‌قی وه‌رگێڕدراوی فارسی دەزگای (حكمت) و (چشمه)م له‌به‌رده‌ستدا بوو و سه‌رچاوه ئینگلیزییه‌كه‌شم به‌كارهێناوه. هه‌ر به‌رگێكم له سێ مانگ و نیو كردووه‌ته‌وه به كوردی و دراوه به هه‌ڵه‌چن و دواتر دیزاینه‌ر كاری له‌سه‌ر كردووه. ڕۆژێ زیاتر له ده سه‌عاتی بێوچان وه‌رگێڕانم كردووه. هیچ ئێش و كارێكم نه‌بووه جگه له وه‌رگێڕانی ئه‌م ده به‌رگه نه‌بێت. زۆر جار بۆ تێگه‌یشتن له بابه‌تێك له باوكگراوه‌ندی خوێندی خۆم و سه‌رچاوه‌كانی زانكۆ كه‌ڵكم وه‌رگرتووه و جاری وه‌ها هه‌بووه هه‌ندێك له چه‌مكه‌كان نامۆ بوون ناردوومه بۆ مامۆستاكان و به‌كه‌ڵكوه‌رگرتن له سه‌رچاوه‌كانی ئه‌وان چه‌مكه‌كانم داناوه‌ته‌وه.\nله ڕۆژهه‌ڵات كه‌سی وه‌هام نه‌ده‌ناسی زاڵ بێ به‌سه‌ر زمانی كوردی و كاری جدی له بواری فه‌لسه‌فه به كوردی هه‌بێت! كه‌سانێكه پاڵپشتی كاره‌كه بوون، له یه‌كه‌م هه‌نگاودا ده‌زگای جه‌ماڵ عیرفان به تایبه‌تی د.ته‌ها ڕه‌سووڵ زۆر پشتگیری كردم، دواتر د. محه‌مه‌د كه‌ماڵ له ته‌واوه‌ی ئه‌م به‌رگانه یارمه‌تیده‌رم بوو بۆ وه‌رگێڕانی ده‌سته‌وشه فه‌لسه‌فییه‌كان و وشه لاتینییه‌كان. له به‌رگی ده و فه‌لسه‌فه‌ی زمان. د. به‌ختیار سه‌جادی زۆر یارمه‌تیده‌ر بوو. سپاسی هه‌موویان ده‌كه‌م. هه‌روه‌ها ، كاك هاوار نه‌سره‌دین هه‌ڵه‌چنی به‌رگه‌كان و باخان ئه‌حمه‌د بۆ رێنووسی كوردی یارمه‌تیده‌رم بوون و سپاسی هه‌موویان ده‌كه‌م.\nباسی ئەوەتان کرد کە ئەزموونی وانە وتنەوەی فەلسەفە لە زانکۆ سەلاحه‌دینی هەولێرتان هەیە، ئایا بە شێوەی ئاکادیمی بەرنامە و پرۆگرامێک بۆ وەرگێڕانی دەقی فەلسەفەی بۆ کوردی لەم زانکۆیە یان بە گشتی زانکۆکانی هەرێم هەیە؟\nنه به‌داخه‌وه زمانی كوردی ئه‌زموونێكی وه‌های بۆ بوواری فه‌لسه‌فه نه‌ڕه‌خساوندوە، به‌داخه‌وه پلان و به‌رنامه‌یان نییه! زۆربه‌شیان نازانن فه‌لسه‌فه به‌ری به كوێوه‌یه!. ده‌زگای چاپ و بڵاوكردنه‌وه‌یان كه‌سانی دلسۆزی تێدایه، گرنگی به كاری فه‌لسه‌فی ده‌ده‌ن، له زانکۆکانی ڕانییه و هه‌ولێر فه‌لسەفه هه‌یه، به‌ڵام مامۆستای پسپۆڕ كه‌مه کە هەم زاڵ بێ به‌سه‌ر فه‌لسه‌فه‌دا و هەم زمانی كوردی بەباشی بزانێ! كێشه‌یه‌كی دیكه‌ش ئه‌وه‌یه، فه‌لسه‌فه ده‌بێ له ناوه‌ندی و دوو ناوه‌ندی[ده‌بیرستان] بخوێنرێت.\nله ته‌واوی خوێندنگه‌كانی دونیا جگه له‌م وڵاته دواكه‌وتووانه‌ی ده‌ورووبه‌ر نه‌بێ فه‌لسه‌فه به پلانداڕێژراو له خوێندنگه‌كان ده‌خوێنرێت و كتێبی باش و گۆڤاری تایبه‌تیان هه‌یه. گه‌ر سه‌یرێكی (ئایكۆن بوك) هه‌نگاوی یه‌كه‌م بۆ فه‌لسه‌فه[چاپی شیرازه هه‌ندێكی وه‌رگێڕاوه‌ته‌وه]) بكه‌یت، زیاتر له دووسه‌د سه‌رچاوه‌ی فه‌لسه‌فی بۆ منداڵانی ته‌مه‌ن (٨) ساڵ تاكوو مێرمنداڵی (١٥) ساڵان هه‌یه. نوسه‌ره‌كانیشیان مامۆستای ناوه‌ندین کە ئه‌م كتێبانه‌یان نووسیووه. به پێی هه‌ر ته‌مه‌نێك دونیایه‌ك كتێب و سه‌رچاوه‌یان هه‌یه. ته‌نانه‌ت سه‌یری كۆتاییه‌كانی سه‌ده‌ی ناوه‌ڕاست بكه‌یت هێنده كه‌ڵكه‌كه بوومیمه‌عریفه‌یان هه‌یه،بە (٣٠٠) ساڵی دیكه ناتوانین بیكه‌ینه‌وه به كوردی!. ئێمه زۆر له دواین!. به هه‌ندێك حیكایه‌ت و شێعری سه‌ره‌تایی زمان گه‌شه ناكات. ده‌بێت ته‌واوی بوواره‌كانی مه‌عریفه پێكه‌وه گه‌شه بكات. به داخه‌وه جگه له هه‌وڵی تاكه‌كه‌سی و كه‌سانی دڵسۆز نه‌بێت كه‌س كار ناكات. ئێمه خەوتووین و زەمانی زۆری ده‌وێ له‌م خه‌وه قورسه ڕاچڵه‌كێین.\n*وەکوو دواین پرسیار، پێشنیاری بەڕێزتان بۆ باشکردنی دۆخی وەگێڕان بە تایبەت وەرگێڕانی فەلسەفی چییە؟\nكرانه‌وه‌ی به‌شی فه‌لسه‌فه به زمانی كوردی، به‌كارهێنانی كه‌سانی شاره‌زا و پسپۆر له بوواری فه‌لسه‌فه و زمانی كوردی، جگه له‌وه‌ش ناوه‌ندێك بكرێته‌وه بۆ كار له‌سه‌ر وه‌رگێڕانی ده‌قه فه‌لسه‌فییه‌كان بۆ زمانی كوردی، ئه‌مه‌ش سه‌رمایه‌ی گه‌وره‌ی ده‌وێ. ئه‌مه ڕێگه‌یه‌كی بنه‌ڕه‌تییه، ئه‌گینا هه‌وڵه تاكه‌كه‌سییه‌كان ده‌مێنێته‌وه!.\nPrevious دوژمنی گه‌ل له‌نێوان ناوه‌رۆك و شێوه‌دا … حەیدەر عەبدولرەحمان\nNext دوو هۆنراوە بۆ مناڵان … فەرهاد ئەحمەد بەرزنجی


11:13 - 13 October 2021\nهەنگاو: هاووڵاتییەکی خەڵکی یەکێک لەگوندەکانی سنە کە مانگی ڕابردوو دەستبەسەر کرابوو، بۆ ماوەی ١٠ ڕۆژ نێردراوەتە مرەخەسی و پاشان دەبێ بە مەبەستی تێپەڕاندنی سزای پێنج مانگ بەندکران کە ٤ ساڵ پێش بە سەریدا سەپابوو، خۆی بە بەندیخانەی ناوەندیی سنە بناسێنێت.\nبەگوێرەی ڕاپۆرتی گەیشتوو بە ڕێکخراوی مافی مرۆڤی هەنگاو، ڕۆژی سێشەممە ٢٠ی ڕەزبەری ٢٧٢١ (١٢ی ئۆکتۆبری ٢٠٢١)، بێهرووز عەزیزی هاووڵاتیی تەمەن ٤٠ ساڵی خەڵکی گوندی مێراوی سنە، دوای ٣٥ ڕۆژ دەستبەسەر کران بە دانانی بارمتەی ١٠٠ میلیۆن تمەنی بۆ ماوەی ١٠ ڕۆژ مافی مرەخەسی پێدراوە و دوای ئەوە دەبێ بە مەبەستی تێپەڕاندنی سزای ٥ مانگ بەندکرانەکەی خۆی بە بەندیخانەی ناوەندیی ئەو شارە بناسێنێت.\nبێهرووز عەزیزی هاوڕێ لەگەڵ کەسێکی دیکەی خەڵکی گوندی مێراو بە ناوی ڕەسووڵ عەزیزیان تەمەن ٥٠ ساڵ ڕۆژی سێشەممە ١٦ی خەرمانانی ٢٧٢١ (٧ی سێپتامبری ٢٠٢١) لەلایەن هێزەکانی ئیتلاعاتی سپای پاسداران دەستبەسەر کرا.\nبە وتەی سەرچاوەیەکی ئاگادار، ڕەسووڵ عەزیزیان هیشتا دەستبەسەر و بێهرووز عەزیزی لەو ماوەی کە دەستبەسەر بووە لە مافی چاوپێکەوتن لەگەڵ بنەماڵە و هەروەها مافی هەبوونی پارێزەر بێبەش بووە.\nهەنگاو زانیویەتی کە بێهرووز عەزیزی دوای ١٠ ڕۆژ مرەخەسی دەبێ بە مەبەستی تێپەڕاندنی سزای ٥ مانگ بەندکران کە پێشتر بەسەریدا سەپابوو، خۆی بە بەندیخانەی ناوەندیی سنە بناسێنێت.\nبێهرووز عەزیزی ساڵی ٢٧١٧ (٢٠١٧) لەلایەن هیزە ئەمنییەکان دەستبەسەر و دوای مانگێک بە بارمتە ئازاد کرابوو. ناوبراو دواتر بە تۆمەتی هاوکاری لەگەڵ حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران سزای ٦ مانگ بەندکرانی بە سەردا سەپابوو.\nجێگای ئاماژەیە کە ناوەندە ئەمنییەکان تۆمەتی هاوکاری حیزبێکی کوردستانییان خستووەتە پاڵ هەر یەک لە بێهرووز عەزیزی و ڕەسووڵ عەزیزیان و دانیشتنی دادگای ئەم دوو کەسە لەم دۆسیەدا هێشتا بەڕێوە نەچووە.