ANF | دروشمەکانى ژنان لە شەقامەکانى کۆلنی ئەڵمانیا دەنگی دایەوە\nدروشمەکانى ژنان لە شەقامەکانى کۆلنی ئەڵمانیا دەنگی دایەوە\nچالاکییەکانى ٨ی ئادار بە حەماسەت و خرۆشانێکى زۆر گەورەوە پیرۆزکران. لە زۆرێک لە شارەکاندا هەزاران کەس بەشداریی چالاکییەکانى رۆژی جیهانیی ژنانیان کرد.\nدووشه‌ممه, 9 Mar 2020, 08:41\nرێپێوانى ٨ی ئادار رۆژی جیهانیی ژنانى زەحمەتکێش لەلایەن پلاتفۆرمی ژنانى ٨ی ئادارەوە لە شاری کۆلنی ئەڵمانیا رێکخراوە و زیاتر لە ٤ هەزار ژن بەشدارییان تیادا کرد. ژنان کاتژمێر ١٥:٠٠ی دوێنێ ئێوارە لە رۆنکاپلاتز کۆبوونەوە و پێش دەستپێکردن بە رێپێوانەکەیان بە دەم گۆرانییەوە سەمایان کرد و گۆڤەندیان گێڕا.\nتیپی گۆڤەندی کۆلن بە ناوی هیلالی زێڕین گۆڤەندیان گێڕا و لە گۆڕەپانەکەدا دروشمی "ژن، ژیان، ئازادی" دەنگی دەدایەوە. ژنان دواى ئەوەی کۆبوونەوە پۆستەرێک کە لەسەری نووسرابوو "بلۆکا فیمینست، ژن لە ئەرک و چالاکیدان" کردەوە و بەرەوە چلۆدڤیگپلاتز دەستیان بە رێپێوانکرد.\nلە رێپێوانەکەدا ژنانی کوردیش بەش و یەکەى تایبەت بە خۆیان دروستکرد. ئاڵاکانى بزووتنەوەى ژنانی کورد لە ئەوروپا و وێنەکانى ٣ ژنی شۆڕشگێڕی کورد (سارا، رۆژبین و رۆناهی)، کە لە پاریس تیرۆرکران بە درێژایى چالاکییەکە بەرزکرابوونەوە.\nژنان کە بە شەقامە قەرەباڵغەکانی کۆڵندا رێپێوانەکەیان ئەنجام دەدا دروشمەکانی "ئێمە زۆر توڕەین"، "ئێمە رێگا بە فاشیزم نادەین"یان دەوتەوە. لە چالاکییەکەدا سڵاو بۆ شۆڕشی رۆژئاوا نێردرا و بە شۆڕشی هاوبەشی ژنان دەستنیشانکرا.\nدواى رێپێوانێکى ٣ کاتژمێری کۆبوونەوەیەکی جەماوەری رێکخرا و چەندین وتە پێشکەشکران. لە وتەکاندا جەخت لەوە کرایەوە، کە بۆ ژیانێکى جوان و یەکسان دەبێت یەکێتیى نێوان خۆیان بەهێز بکەن و ئەوەش ناو بنێن "سەردەمی ژن".\nپلاتفۆرمی ژنانی ٨ی ئادار سڵاوی تایبەتیشیان بۆ شۆڕشی رۆژئاوا نارد.\nچالاکییەکە لە دواى پێشکەشکردنی وتەکان و ئاهەنگگێڕان کۆتایی پێهات.


یۆنانیـیەکان ناڕەزایی خۆیان لە بەرامبەر نەخشەی پەرلەمانتارێکی تورکیا دەردەبڕن\nچەند کەشتیەکی هێزی دەریایی فەڕەنسا و یۆنان لە دەریای ناوەڕاست\nیۆنانیـیەکان ناڕەزایی خۆیان دەربڕیوە لە بەرامبەر پەرلەمانتارێکی تورکیا کە لە ڕێگەی تویتەرەکەیەوە نەخشەیەکی وڵاتەکەی بڵاوکردووەتەوە و تیایدا قوبرس و بەشێکی یۆنان و باکوری سوریا و باکوری عێراق و ئەرمینیای بە بەشێک لە خاکی وڵاتەکەی داناوە.\nمەتین کولونک، ئەندامی پارتی ئاکەپەی دەسەڵاتداری تورکیا ماوەی دوو ڕۆژە لەسەر تویتەرەکەی چەند جارێک نەخشەکەی داناوەتەوە و لەگەڵیدا هوشداری بە یۆنانیـیەکان دەدات لە ئاکامی مەترسیـیەکانی هەڵگیرساندنی جەنگ.\nدەشڵێت ئێستا تورکیا بە گیانی ساڵی 1071 وە گەڕاوەتەوە مەیدان و هەنگاوی گەورە بەرەو پـێشەوە دەنێت و ڕوو لە سوریا و دەریای ناوەڕاست و ئەفریکا دەکات. دەڵێت میللەتی تورکیا لە ساڵی 1938 وە نووستبوو و ئێستا لەو خەوە هەستاوە.\nیۆنانیـیەکانیش وەک کاردانەوەیەک بە توندی لە ڕێگەی تویتەرەکانیانەوە وەڵامیان داوەتەوە.\nئەمە هاوکاتە لەگەڵ ئەو مانۆڕە لەشکریـیەی فەڕەنسا و یۆنان و قوبرس و ئیتالیا لە ڕۆژهەڵاتی دەریای ناوەڕاست دەستیانپـێکردووە.\nحامی ئاکسۆی، گوتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی تورکیا لە ڕاگەیاندنێکدا گوتی ناردنی فڕۆکەی لەشکری فەڕەنسا بۆ بەشی یۆنانی قوبرس پـێشێلکردنی پەیماننامەی تایبەتە بە کۆنترۆڵکردنی دورگەکە. گوتیشی هەڵوێستی فەڕەنسا هانی یۆنان و قوبرس دەدات بە شێوەیەکی مەترسیدار گرژیـیەکان لە ناوچەکە زیابکەن.\nڕۆژی چوارشەممە یۆنان ڕایگەیاند، پاش ڕێکەوتنی دەریایی لەگەڵ ئیتالیا، بڕیاری داوە ئاوی دەریای ژێر دەسەڵاتی خۆی لە دەریای یۆنان لە 6 میلەوە بۆ 12 میل زیابکات. تورکیاش دەڵێت ئەگەربێت و ئەسینا هەنگاوێکی هاوشێوە بنێت لە ئاوەکانی ڕۆژهەڵاتی یۆنان ئەوا وەکو ڕاگەیاندنی جەنگ دەبێت.


کۆتایی بارزانی یان کۆتایی سیستمێکی سیاسیی؟\nدەست لەکار کێشانەوەکەی بارزانی، بەھۆی فشاری دەرەکییەوە، خاڵێکی پۆزەتیڤە لە ڕووی ھەوڵدان بۆ سەرلەنوێ بیناکردنەوەی شێوازی پێکھاتەی دەسەڵات لە ھەرێمدا. بەڵام بە ھیچ مانایەک نەک کۆتایی شتەکان نییە، بەڵکو ھێشتا سەرەتایەکی قابیلی باوەڕپێکردنیش نییە. کەسێک بە وردی نامەکەی بارزانی بخوێنێتەوە چەندان کەلەبەری گەورەی تێدا دەدۆزێتەوە سەبارەت بە ئایندەی سیستمە سیاسییەکەی ھەرێم.\nئەوەی ھەرێم پێویستی پێیەتی تەنھا گۆڕانی سەرۆکەکەی نییە، کە لەڕووی یاساییەوە چەندان ساڵە دەسەڵاتەکانی نایاساییە و بەزەبری ھێز خۆی سەپاندوە، بەڵکو گۆڕانێکی بێچەندوچونی سیستمە سیاسییەکەیە لە ”سیستمی سەرۆکایەتیی“ەوە بۆ ”سیستمی پەرلەمانی“. بەمەش ڕێگرتن لەوەی بڕێکی زۆری دەسەڵاتەکان لەدەستی کەسێکدا کۆببێتەوە بەبێ ئەوەی میکانیزمیی بەھێز و کاریگەر لەئارادابێت بۆچاودێریکردن و لێپرسینەوە لەو کەسە و لە شێوازی وەگەڕخستنی دەسەڵاتەکانی. بەڵام سیستمی پەرلەمانی کاتێک مانای دەبێت کە لانیکەم دوو شتی سەرەکیی لەھەرێمدا ڕووبدات: یەکەم، کۆتاییھێنان بە دەسەڵاتی ”مەکتەبی سیاسیی“ەکان و ئەو ھەڵقانەی تری دەسەڵات کە لەدەرەوەی دەزگا رەسمییەکانی حوکمڕانیی و لەدەرەوەی پەرلەمان خۆیدا، ئامادەن و کاردەکەن. دووھەم، کۆتاییھێان بەوەی پەرلەمان تیپی چوارەم و پێنجەمی دەسەڵات و بڕیاردان و سیاسەتکردن بێت لە ھەرێمدا و لەزۆر کاتیشدا ئیشی ئەوەبێت بڕیارەکانی مەکتەبی سیاسیی حیزبەکان جێبەجێبکات. سیستمی پەرلەمانی کاتێک مانای ھەیە کە ھەموو گەمەکەرە سیاسییەکان لەناو پەرلەماندا ئامادەبن و لەوێدا بەپێی یاسا پەرلەمانییەکان ململانێکانیان، بکەن.\nخاڵێکی گرنگی تر بۆئەوەی سیستمی پەرلەمانی بتوانێت سەروەربێت و کاربکات، ئەوەیە سیستمی داوەریی ئازادبێت، شتێک ئەمڕۆ پێچەوانە ھەرە ناشیرین و ھەرە تاڵەکەی لە ھەرێمدا ئامادەیە. سیستمی داوەریی ئەمڕۆکەی ھەرێم لە ژێر دەسەڵاتی پارتە سیاسییەکان و ئەندامانی مەکتەبە سیاسییەکان و دەسەڵاتی بەرپرسە سیاسیی و سەربازییەکانی تردایە.\nبەکورتی وازھێنانی مەسعود بارزانی، سەرەڕای گرنگییەکەی وەک ڕووداوێکی سیاسیی، کاتێک مانای دەبێت کە سەرەتای پرۆسەیەکی ھەمەلایەنی سەرلەنوێ داڕشتنەوەی سیستەمە سیاسییەکەی ھەرێم بێت، سەرەتای بەخۆداچووەوە و لێپرسینەوەیەکی سیاسیی و یاسایی و ئەخلاقییش بێت لە کاری ئەو نوخبە سیاسییەی کە چارەکەسەدەیەکە حوکمڕانە و ئەو گاڵتەجاڕییە گەورەیەی لە کوردستاندا دروستکردوە کە ناوی ”حکومەت“ و “سەرۆکایەتی“ی و ”ئەزموونی حوکمڕانیی“ ھەرێمە. بارزانی بکەری ژمارە یەکی سەرجەمی شکستەکانی ناو ئەم ئەزموونە سیاسییەیە. لە شکستی سیاسیی و سەربازییەوە بیگرە، بۆ شکستیی ئابووریی و ئەخلاقیی، بە تێپەڕین بەناو شکستیی ئیقلیمیی و نێودەوڵەتیی و ناوخۆییشدا. وازھێنانی بارزانی کاتێک مانای ھەیە کە کۆتایی بارزانیزم بێت وەک یەکێک لە فۆرمە ھەرە ناشیرین و ھەرە گەندەڵەکانی سوڵتانیزمی سیاسیی لە ھەرێمدا.


كەركوك.. سبەینێ كرایە پشوو – تۆڕی میدیایی خەڵک\n2020/03/03 - 11:54 PM\nپارێزگاری كەركوك بڕیاریدا دەوامی سبەینێی دامودەزگا حكومییەكان بكرێتە پشووی فەڕمی.\nبەپێی بڕیارێكی پارێزگاری كەركوك، سبەینێ پشووی فەڕمی دەبێت لە سەرجەم دامودەزگاكان جگە لە فەرمانگەكانی تەندروستی و هێزە ئەمنییەكان.\nپارێزگاری كەركوك ڕوونیشیكردووتەوە، بڕیارەكە لە سەر ڕاسپاردەی شانەی بەرەنگاربوونەوەی قەیرانەكان و لە پێناو پاراستنی سەلامەتی هاووڵاتییانە.\nلە بڕیارەكەدا هاتووە كە دەوامی كەرتەكانی نەوت، كارەبا، ئاو، شارەوانی و ئاوەڕۆ و بانكەكان بە ڕێژەی 50% دەبێت.\nپارێزگاری كەركوكڤایرۆسی كۆرۆناكەركوك\nسه‌رۆك، 100 هه‌زار دۆلاری به‌خشی\nبەڕێوەبەری دیوانی وەزارەتی تەندروستی: شوێنی داخراو بۆ نوێژی هەینی مەترسییە بۆ سەر موسڵمانان


ی مانگی ده ١٤, ٢٠٢١\nڕەوشی بڵاوبوونەوەی شەپۆلی چوارهەمی ڤایرۆسی کۆرۆنا لە ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتی بەڕێوەبەرایەتی خۆسەر لە باکور و ڕۆژهەڵاتی سوریا کەوتۆتە ئاستێکی مەترسیدارەوە.\nبەپێی دەستەی تەندروستی 50٪ ی تاقیکردنەوەکانی PCR ئەرێنین و ژمارەی ڤاکسینی دژە کۆرۆناش زۆر کەمە.\nبێریڤان دێرویش جێگری هاوسەرۆکایەتی دەستەی تەندروستی لە هەرێمی جەزیرە\nبێریڤان دێرویش جێگری هاوسەرۆکایەتی دەستەی تەندروستی لە هەرێمی جەزیرە بە دەنگی ئەمەریکای ڕاگەیاند " هەتا ئێستا ژمارەیەکی زۆر کەمی ڤاکسینی کۆرۆنا گەیشتووەتە دەستمان تەنها 55 هەزار ڤاکسین گەیشتووە بە ئێمە. ئەم ژمارەیەک زۆر کەمە تەنانەت بەشی کارمەندانی تەندروستیشی نەکرد."\nبە گوێرەی بەرپرسانی تەندروستی لە هەرێمی جزیرە، لە کۆتایی مانگی نۆدا زۆرترین ڕێژەیتاقیکردنەوەی ئەرێنی تۆمارکراوە. هەروەها ڕێژەی ئەو کەسانەی کە لە باکور و ڕۆژهەڵاتی سوریا بەهۆی ڤایرۆسی کۆرۆناوە گیانیان لەدەستداوە بە بەراورد لەگەڵ سەرەتای مانگی ڕاردوو حەوت هێند زیادی کردووە.\nشیندار لۆقۆ، بەرپرسی ژوری لێکۆڵینەوەی مانگی سووری کورد لە شاری قامیشلو\nڕایگەیاند، کە لە کۆتایی مانگی نۆ و سەرەتای مانگی دەدا ڕێژەی تاقیکردنەوە ئەرێنییەکان لە 51٪ تێپەڕیوە.\nلەلایەکی ترەوە کەرەستەی پێویستی تاقیکردنەوەی PCR بە شێوەیەکی بەرچاو کەمیان کردووە بۆ تا ئەندازەیەک کە بەرپرسان دەڵێن ئەگەر لەو ئاستە بەردەوام بێت ئەوا دوو نییە ژووری چاودێری کۆرۆنا لە کاربکەوێت.\nلەلایەکی ترەوە نەخۆشخانە تایبەتەکانی کۆڤید 19 لە هەرێمەکانی بەرێوەبەرایەتی خۆسەر پڕبوون لە نەخۆش و ژمارەی قەرەوێڵەکانی نەخۆشخانە بەشی نەخۆشەکان ناکەن. بەڕێوەبەری نەخۆشخانەی ژیانی تایبەت بە کۆڤید-19 لە قامشلۆ ڕۆوا عەبدولعەزیز بە دەنگی ئەمەریکای وت " بەرزترین ئاستی نەخۆشەکان لە مانگی نۆ بوو ئەو کاتە 151 کەس لە نەخۆشخانەکە لە بەشی چاودێری ڕژد مابوونەوە، بۆیە ئێمە بەشەکانی تریشمان بۆ ئەو مەبەستە بەکار هێنا."\nڕۆوا عەبدولعەزیز بەرپرسی نەخۆشخانەیەکی کۆرۆنا لە قامشلۆ\nبە پێی داتای دەستەی تەندروستی لە هەرێمەکانی بەڕێوەبەرایەتی خۆسەردا هەتا 11 ی ئەم مانگە 30 هەزار و 569 کەس توشی کۆرۆنا بوون کە لەو ژمارەیەدا 2 هەزارو 261 کەس چاکبوونەتەوە و 1،038 کەسیش گیانیان لەدەستداوە.


تاڵیبان نمایشێکی سەربازیی لە کابوڵ ئەنجام دەدات\nهێزەکانی تاڵیبان نمایشێکی سەربازییان لە کابوڵ ئەنجامدا، ئەوەش بە بەکارهێنانی ئەو چەک و ئوتومبێلە سەربازییە ئەمەریکی و هێلکۆپتەرە ڕوسییانەوە کە دوای کۆنتڕۆڵکردنەوەی ئەفغانستان دەستی بەسەرداگرتن.\nتاڵیبان کە بۆ ماوەی بیست ساڵ وەکو هێزێکی یاخیبوو شەڕییان کرد، ئێستا ژمارەیەکی زۆر لەو چەک و کەلوپەلە سەربازییانە بەکاردەهێنن کە دوای کۆنتڕۆڵکردنەوەی ئەفغانستان دەستی بەسەرداگرتن.\nوتەبێژی وەزارەتی بەرگری تاڵیبان لە ئەفغانستان ئینایەتوڵا خوارەزمی وتی نمایشەکە پەیوەست بوو بە دەرچوونی 250 سەربازی مەشقپێکراوی نوێوە.\nکۆمەڵێک لە ئوتومبێلی زریپۆشی ئەمەریکی لەجۆری ئێم117 بەشدارییان لە نمایشەکەدا کرد کەبە هێواشی بە شەقامی سەرەکی کابوڵدا دەڕۆیشتن، هێلیکۆتەرەکانیش کە لە جۆری ئێم ئای 17 بوون لە پێشیانەوە دەفڕین. زۆرینەی سەربازەکان چەکی ئێم 4 ی ئەمەریکیان پێبوو.\nزۆرینەی ئەو چەکانەی ئێستا تاڵیبان بەکارییان دەهێنێت ئەو چەکانە بوون کە ئەمەریکا دابووی بە هێزەکانی حکومەتەکەی پێشووی ئەفغانستان، لە هەوڵیدا بۆ ئەوەی سوپایەکی نیشتیمانی ئەفغانی دروست بکات تاوەکو بتوانێت دژی تاڵیبان بجەنگێت.\nبەڵام ئەو هێزانەی حکومەت بەخێرایی شکان، هاوکات سەرۆکی وڵاتەکەش هەڵهات، بەمەش تاڵیبان توانی دەستبەسەر سەرجەم بنکە سەربازییەکان و چەک و کەلوپەلە سەربازییەکاندا بگرێت.\nبەپێی ڕاپۆرتێکی ساڵی ڕابردووی پشکنەری گشتی بۆ دووبارە بونیادنانەوەی ئەفغانستان، حکومەتی ئەمەریکا لە ساڵی 2002 ەوە تاوەکو ساڵی 2017 بە بڕی زیاتر لە 28 ملیار دۆلار چەک و تەقەمەنی و ئوتومبێل و فڕۆکە و سیستمی چاودێری و کەلوپەلە سەربازییەکانی دیکەی داوە بە حکومەتی پێشووی ئەفغانستان.\nهەندێک لە فڕۆکەکان هەڵهاتن بۆ وڵاتانی دراوسێی ئەفغانستان، بەڵام تاڵیبان توانی دەست بەسەر فڕۆکەکانی دیکەدا بگرێت، تاوەکو ئێستا نەزاندراوە چەند فڕۆکەیان هێشتا کاردەکەن.\nکاتێک هێزەکانی ئەمەریکا لە ئەفغانستان کشانەوە، زیاتر لە 70 فڕۆکە و کۆمەڵێک ئوتومبێلی زریپۆشیان لەناوبرد، هەروەها سیستمی بەرگری ئاسمانیشیان لە فڕۆکەخانەی کابوڵ لەکارخست.


پـۆلیسی پاكسـتان وێنه‌ی كه‌سـێـك بڵاو ده‌كاته‌وه كه گومانی لێده‌كرێت ته‌قینه‌وه‌كانی كه‌راچی ئه‌نجام دابێت\nی مانگی ده ٢٠, ٢٠٠٧\nپـۆلیسی پاكسـتانی وێنه‌یه‌كی ته‌قێنه‌ره خۆدكوژه گومان لێـكراوه‌كه‌ی بڵاوكردۆته‌وه كه ده‌سـتی هه‌بووه له كوشتنی به‌لایه‌نی كه‌م 139 كه‌س له كاتی گه‌ڕانه‌وه‌ی سه‌رۆك وه‌زیری پاكسـتانی به‌نازیر بۆتۆ له ڕۆژی پـێـنجشه‌ممه بۆ وڵات.\nده‌زگاكانی میدیای پاكسـتانی چه‌ندین وێنه‌ی سه‌رێـكی بڕاوی بڵاوكردۆته‌وه كه هی پـیاوێـكه پـۆلیس ده‌ڵێت له‌وانه‌یه له هێرشه كوشـنده‌كه‌دا بۆ سه‌ر كاروانه‌كه‌ی خانم بۆتۆ له كه‌راچی به‌رپـرسـیاربێت. كاربه‌ده‌سـتان ده‌ڵێن ئه‌وان هه‌روه‌ها خه‌ریكی لـێـكۆڵینه‌وه‌ن له لیسـتێـك له شـیانی كه‌سـانێـكی گومان لێـكراوی تر.\nلایه‌نگره توڕه‌كانی خانم بۆتۆ بۆ بێزاری ده‌ربڕین دژ به هێرشـه‌كان تایه‌ریان سـووتاندووه و به‌ردیان هاویشـتۆته ئه‌و ماشـێـنانه‌ی كه به گه‌ڕه‌كه‌كانی شـاری كه‌راچیدا تـێـپـه‌ڕ ده‌بوون.\nخانم بۆتۆ وتی ئه‌و ده‌یزانی توشی هه‌وڵـدانی تێرۆركردن ده‌بێت له كاتی گه‌ڕانه‌وه‌یدا بۆ كه‌راچی، به‌ڵام ئه‌و بڕیاره‌ی دابوو ڕێـگه نه‌دات ئه‌و جۆره هێرشـانه پـلانه‌كانی بگۆڕێت.\nخانم به‌نازیر بۆتۆ به په‌یامنێرانی گوت كه حكومه‌ته‌كانی بـێـگانه ئاگاداریان كردۆته‌وه له‌وه‌ی چوار تیمی تێرۆركردن نیازیان هه‌یه هێرش بكه‌نه سه‌ری، له نێوانیان تیمه خۆدكوژیـیه‌كانی تاڵیبان و ئه‌لقاعیده.


هێرشی ئیسڕایل بۆ سه‌ر غه‌زه\nخۆپێشاندانی فه‌له‌ستینیه‌کان له سنوری ئیسرایل - که‌رتی غه‌زه، 13ی جولای 2018ی زاینی\nله وه‌تا خۆپێشاندانه‌کانی 30 مانگی مارس ده‌وری 130 فه‌له‌ستینی که زۆربه‌یان بێ چه‌کن کوژران.\nله‌شکری ئیسڕایل گه‌وره‌ترین هێرشی ئاسمانی له هه‌ڵمه‌تێک بۆ سه‌ر غه‌زه له رۆژی شه‌مه دا ده‌ست پێکرد که وه‌تا ساڵی 2014 وێنه‌ی نه‌بووه له ده‌مێکدا ملیتانه‌کانی حه‌ماس ده‌یان موشه‌کیان هاویشته نێو ئیسڕایل، دوای ئه‌وه‌ی چه‌ندین حه‌وتوو گرژی له سنوور دا هاتۆته پێش.\nهیچ لایه‌نێک زیانی گه‌وره‌ی گیانی و داراییان ڕاپۆرت نه‌کردووه، و ئیسڕایل گوتی هێرشه‌کان بۆ سه‌ر شوێنه‌کانی له‌شكری بووه و هوشداری به خه‌ڵکی غه‌زه داوه که خۆیان له شوێنه‌کانی دیاریکراو دووربخه‌نه‌وه.\nفه‌رمانده‌ی له‌شکری ئیسڕایل جاناتان کانریکۆس گوتی هێرشه‌کانی ئه‌وان بۆ سه‌ر 40 ئامانجی حه‌ماس و بگره تونێله‌کان، ناوه‌نده‌کانی ته‌داروکاتی له‌شکری و سه‌رکردایه‌تی گوردانه‌کانی حه‌ماس بوو. ئه‌و گوتی ئه‌و زیادبوونه‌ی توند وتیژی ئاکامی هاویشتنی به‌رده‌وامی موشه‌کان له لایه‌ن حه‌ماسه‌وه‌یه.\nئه‌و گوتی: "په‌یامی ئێمه بۆ حه‌ماس ئه‌وه‌یه که ده‌توانین هه‌وڵی خۆمان به‌هێزتر بکه‌ین ئه‌گه‌ر پێویست بێت. ئه‌وه‌ی حه‌ماس ده‌یکات زیاتر خۆیان له هه‌ڵدێر نزیک ده‌که‌نه‌وه. حه‌ماس ده‌بێت تێبگات که ئه‌وه بۆ ئه‌وان سه‌رئه‌نجامی به دواداده‌بێت."\nئیسرایل له ئه‌م حه‌وتووانه‌ی دوایی هوشداری به حه‌ماس داوه که له ده‌مێکدا هیچ ناخوازێت خۆی تووشی ئه‌و شه‌ڕه بکات که وای کرد له ماوه‌ی ڕابردوودا سێ جار شه‌ر بێت به‌ڵام قه‌بوولی ناکات هه‌ولی ملیتانه‌کانی حه‌ماس درێژه‌یان هه‌بێت که سنوور ببه‌زێنن.


حكوومەتی توركیا پەلەیەتی تا لە رێگەی كوتانی هاووڵاتیانییەوە دۆخی كۆمەڵاتی و ژیان ئاسایی بكاتەوە، تاوەكوو ئێستاش ١٨ ملیۆن كەس لە تەواوی توركیادا كوتانی دژە كۆرۆنایان وەرگرتووە. وەزارەتی تەندروستیش داوا لە خەڵك دەكات بڕۆن خۆیان بكوتن.\nبە گوێرەی ئەو زانیارییانەی وەزارەتی تەندروستی توركیا بڵاوی كردووەتەوە، لە تەواوی توركیادا ١٨ ملیۆن كەس كوتانی دژە كۆڕۆنای وەرگرتووە، لە باكووری كوردستانیش پڕۆسەكە بە باشی بەڕێوە دەچێت، بەڵام لە ئیستانبۆڵ وەكوو پێویست نییە.\nئاژانسی (سپوتنیك) بڵاوی كردووەتەوە، لە ئیستانبۆڵ، ٢٥٠ هەزار كەس نۆرەیان هاتووە تا خۆیان بكوتن، بەڵام نەهاتوون بۆ كوتان. وەزیری تەندروستیش هۆشداری دەداتە ئەو كەسانە، كە بارودۆخەكە مەترسییە، بۆیە بەبێ دوو دڵی پێویستە خۆیان بكوتن.\nكەمالەدین ئایدن شارەزا لە ڤایرۆسە كوشندەكان، قسەی بۆ تەلەڤزیۆنی (TRT) كردووە و، دەڵێت هیچ مومكین نییە، كەسێك خۆی كوتابێت و پاشان تووشی كۆرۆنا ببێتەوە، ئەوەی باس دەكرێت درۆیە و بڕوای پێ مەكەن.\nئەو دەڵێت: ”ئەوەی خۆی بكوتێت، دوای یەك هەفتە لەڕووی دەروونییەوە هەست دەكات هەنگاوێكی زۆر چووتە پێش و ترسی تووشبوونی بە كۆرۆنای نامێنێت. ئەوەی دەڵێت دوای كوتانیش تووشی كۆرۆنا دەبمەوە هیچ بنەمایەكی نییە. لە توركیا بە داخەوە ٧٥٪ی هاووڵاتیان بڕوایان بە كوتان هەیە، بۆیە گرنگە وەزارەتی تەندروستی و لایەنی پەیوەندیدار، ئەو رێژەیە بگەیەننە ١٠٠٪، چونكە ژیان ئاسایی دەكاتەوە و مەترسی مردن كەم دەكاتەوە“.\nلە باكووری كوردستان، هاووڵاتیان وەكوو پێویست خۆیان دەكوتن، بە تایبەت ئەوانەی تەمەنیان لەسەرووی ٦٠ ساڵانەوەیە.\nبە گوێرەی زانیارییەكانی میدیاكانی توركیا، دابەشكردنی دۆزی كوتانی كۆرۆنا لە توركیا بە شێوەیەكی عادیلانە بەسەر هەموو شارەكانی توركیا دابەش دەكرێت. لە باكووری كوردستان، ژمارەی پێكوتە زۆرە و رۆژانەی هەزاران كەس روو لە بنكە تەندروستییەكان دەكەن بۆ كوتانی خۆیان.\nلەگەڵ هەموو ئەمانەدا، توركیا لەڕووی تووشبوون بە كۆرۆنا لە لوتكەیە و رۆژانە زیاتر لە ٥٠ هەزار كەس تووشی كۆرۆنا دەبێت و زیاتر لە ٢٠٠ كەسیش بە كۆرۆنا گیان لە دەست دەدات، بۆیە وەزارەتی تەندروستی داوا لە هاووڵاتیان دەكات بە پەلە خۆیان بكوتن.


بلینکن دەگاتە دۆحە\nوەزیری دەرەوەی ئەمەریکا گەیشتۆتە دۆحە، پایتەختی قەتەر بۆ وتووێژکردن لەسەر قەیرانی ئەفغانستان لەگەڵ قەتەرییەکاندا پاش ئەوەی تاڵیبان دەستیگرت بەسەر ئەفغانستاندا.\nبە ماوەیەکی کەم پێش گەیشتنی ئەنتۆنی بلینکن، کاربەدەستێک ئاشکرای کردوە کە 4 هاوڵاتی ئەمەریکایی، ئەفغانستانیان جێهێشتووە بە ئاگاداری تاڵیبان، ئەمەش یەکەم پرۆسەی گواستنەوەی ئەمەریکایە پاش تەواو بوونی کشانەوە مشتومڕ لەسەرەکەی لەشکری ئەمەریکا لە ئەفغانستان.\nئەو چوار هاوڵاتییە ئەمەریکاییە لە ڕێی زەمینیەوە گواستراونەتەوە و دیپلۆماتانی ئەمەریکایی پێشوازییان لێکردون، بەپێی لێدوانی گەورە کاربەدەستێکی ئەمەریکایی بەڵام ناڵێت چوونەتە چ وڵاتێک، تەنها ئەوەندە نەبێت کە دەڵێت "تاڵیبان تەگەرەی نەخستۆتە بەردەمیان."\nوەزیری بەرگری ئەمەریکا، یاوەریی ئەنتۆنی بلینکن وەزیری دەرەوە دەکات لەم سەردانەیدا کە بە سەردانی گەورەترین کاربەدەستی ئەمەریکایی دادەنرێت بۆ ناوچەکە، لەوەتای ڕۆژی 15ی مانگی 8ەوە کە تاڵیبان دەستیگرت بەسەر ئەفغانستاندا.\nبلینکن، بڕیارنەبوو لە دۆحە لەگەڵ هیچ نوێنەرێکی تاڵیباندا کۆببێتەوە، بەڵام دان تۆمپسن، کاربەدەست لە وەزارەتی دەرەوەی ئەمەریکا دەڵێت واشنتۆن پەیوەندی دەبێت لەگەڵ ئەو ڕێکخراوە ئیسلامییەدا و دەشڵێت "بە مەبەستی دڵنیابوون لەوەی پەیامی ئێمە بە ڕوونی و ئاشکرایی دەگاتە لای تاڵیبان."\nبەر لە گەیشتنی بلینکن بۆ دۆحە؛ وەزارەتی دەرەوەی ئەمەریکا لە ڕاگەیەندراوێکدا دەڵێت "ئێمە سوپاسگوزاری وڵاتی قەتەرین بۆ هاوکارییە تۆکمەکانی لە پەیوەندی بە ئەفغانستانەوە."


ئێمە نه‌ك کار له‌سه‌ر ده‌رهێنانی ڕه‌گوڕیشه‌ی گه‌نده‌ڵی ناکه‌ین ، به‌ڵکو له ناخی منداڵان و نه‌وه‌ی منداڵانیشماند ئه‌و تۆوه ده‌ڕوێنین | Zaher Baher\nئێمە نه‌ك کار له‌سه‌ر ده‌رهێنانی ڕه‌گوڕیشه‌ی گه‌نده‌ڵی ناکه‌ین ، به‌ڵکو له ناخی منداڵان و نه‌وه‌ی منداڵانیشماند ئه‌و تۆوه ده‌ڕوێنین\nمن ده‌زانم که ڕه‌گوڕیشه‌ی گه‌نده‌ڵی سیسته‌مه‌که‌یه و ڕونتریش هه‌بوونی ده‌سه‌ڵات و مه‌یلی ده‌سه‌ڵاتخوازییه. به‌ڵام لێره‌دا به پێویستی ده‌زانم که ڕوی ده‌مم بکه‌مه سه‌رجه‌می ئه‌وانه‌ی که دادو بێدادیانه دژی گه‌نده‌ڵی و به‌ڵام خۆشیان له ئه‌وانی دیکه که‌متر گه‌نده‌ڵنین.\nگه‌ر به واتا فراونه‌که‌ی گه‌نده‌ڵی بگرین هه‌ستده‌که‌م له‌ناو کوردانی باشوردا به‌وانه‌ی که له ناو خودی باشوردا ده‌ژین و ئه‌وانه‌شمان که له ده‌ره‌وه‌ی ده‌ژین ژماره‌ی ئه‌وانه‌مان که گه‌نده‌ڵنین ، زۆر زۆر که‌من.\nگه‌نده‌ڵی هه‌ر خونکی کردن و سه‌رشۆڕکردن نییه بۆ پارچه زه‌وییه‌ك ، بۆ موچه‌یه‌کی زیاد، بۆ زیادکردنی موچه‌که، بۆ به‌ده‌ستهێنانی پله‌و پایه‌یه‌ك ، بۆ ناسینی به‌رپرس و ده‌سڕۆیشتویه‌ك ، ئیشکردن به‌ڕه‌ش ، هه‌بوونی دوو خانووی شاره‌وانی . گه‌نده‌ڵی دۆکردنه ، ساخته و فێڵکردنه، دووڕویه‌تییه، خۆبه‌زلزانین و پۆزلێدانه، ئاره‌زوی گردکردنه‌وه‌ی پاره و په‌یداکردن و پاراستنی خاوه‌ندارێتییه. له‌مانه‌ش زیاتر کارکردنه له‌سه‌ر پێگه‌یاندن و په‌روه‌ده‌کردنی منداڵانمان و بردنیان به‌ره‌و ئه‌و ئاڕاستانه‌ی سه‌ره‌وه‌یه ، هه‌وڵنه‌دانه له په‌روه‌ده‌نه‌کردنی نه‌وه‌یه‌کی ناگه‌نده‌ڵدا ، تاکو کۆمه‌ڵێکی ناگه‌نده‌ڵ به‌ده‌ستبهێنین.\nله کوردستان و ده‌ره‌وه‌یشیدا ده‌می هه‌رکه‌س ده‌که‌یته‌وه باسی گه‌نده‌ڵی ده‌کات، باسی فڵان و فیسار ده‌کات که چه‌ندێك گه‌نده‌ڵن ، به‌ڵام خۆی لێده‌رده‌کات. خۆ گه‌ر گه‌نده‌ڵی هه‌ر نه‌وه‌ی سه‌رده‌می بگرتایه‌ته‌وه ، ئه‌وه به تۆپینی ئه‌م نه‌وه‌یه ، گه‌نده‌ڵی تا ڕاده‌یه‌ك سنوری بۆ ده‌کێشرا.\nکێشه‌که لێره‌دا  به‌رده‌وامیدانه به نه‌رێتێك هه‌م که‌ڵچه‌ر و هه‌م سیسته‌مه‌که‌ش پشتگیری ته‌واوی ده‌که‌ن . هه‌ر که‌سێک ده‌بینیت له هه‌وڵی ئه‌وه‌دایه که پاره‌یه‌کی نه‌ختینه یا خانوویه‌کی زیاد له‌خۆی هه‌بێت ، که لێیشی ده‌پرسیت بۆچی ئه‌مانه ده‌که‌یت ، له وه‌ڵامدا ده‌ڵێت ئاخر چۆن؟!! ئه‌ی منداڵه‌کانم؟ ئه‌ی ئه‌گه‌ر به‌یانی خۆم مردم ؟ “خۆ ده‌بێت منداڵه‌کانم شتێکیان هه‌بێت ، شتێکیان بۆ به‌جێ بمێنێت” وه‌کو ئه‌وه‌ی کاتێك که باوکی  خۆی مرد، شتی زۆری بۆ به‌جێمابێت.\nئاخر تۆ هه‌ر له ئێستاوه چه‌ند هه‌زار دۆلارێك یا پاوه‌ندێك بۆ منداڵه‌که‌ت به جێبهێڵیت ، منداڵه‌که‌ت چۆن ده‌توانێت له هه‌ستی منداڵی خێزانێکی هه‌ژاری هیچ له‌دوا به‌جێنه‌ماو بگات؟ ئاخر گه‌ر تۆ خانویه‌كی زیاد له خۆت بۆ منداڵه‌که‌ت له پاش خۆت به‌جێبهێڵیت ، یا خانویه‌کی بۆ دروست بکه‌یت، مناڵه‌که‌ت چۆن له موعاناتی منداڵه هاوته‌مه‌نه کرێچییه‌که‌ی تێده‌گات؟ له‌وه‌ی گه‌ڕێ چۆن هاوکاری ده‌کات له هه‌وڵ وکۆششی دژی خاوه‌نخانوو ئیمتیازه‌کانی خاوه‌نخانوو. گه‌ر تۆ ئێستا زه‌مانه‌تی لایه‌نێکی گه‌وره‌ی ژیانی بکه‌یت ، چۆن منداڵه‌که‌ت ئیمتیازدار نابێت؟ چۆن ته‌قدیری کارکردن و چاوبڕینه ڕه‌نجه‌شانی خۆی ده‌کات؟ به‌رده‌وامی به‌م شێوه ڕه‌فتاره چۆن چاوه‌ڕوانی ئه‌وه ده‌که‌یت که گه‌نده‌ڵی بنه‌بڕ بکه‌یت ؟ به‌مه‌ی که ده‌یکه‌یت ، پاشکۆیی خێزانی بره‌و پێده‌یت، سوپاسگوزاری منداڵ بۆ خانه‌واده به‌رهه‌مده‌هێنیت، خۆشه‌ویستی به مه‌رجوبه‌ند دروستده‌که‌یت، نه‌وه‌یه‌کی گه‌نده‌ڵ ده‌خولقێنیت که خۆی به توێژاڵێکی جیا ده‌بینێت و له ده‌ره‌وه‌ی بازنه‌ی به‌شی زۆری هاوته‌مه‌نانی ده‌بێت و ئه‌ویش به ڕؤڵی خۆی له هه‌وڵی دروستکردنی نه‌وه‌یه‌کی دیکه‌ی گه‌نده‌ڵدا، ده‌بێت.\nPrevious postئەوەی سمێڵی سوور بوو هەمزاغا نییە\nNext postئیدی کاتی ئه‌وه هاتووه که ده‌رس وه‌رگرین:


admin – پەڕە 2 – Hawpshti\nتشرینی یه‌كه‌م 23, 2021\tLeave a comment\nهاوکات لەگەڵ پێشکەوتنەکانی موقاومەتی ئێران لە دادگاییکردنی تاوانکار (حەمید نوری) لە وڵاتی سوید، که ئێستا بە هۆی دەوری کارای موجاهیدینی خەلق خێراییەکی بەرچاوی بە خۆیەوە گرتووە و بووەتە هەڕەشەیەکی جیددی بۆ سەر رژێمی ئیران و کرێگرتە ناسراو و نەناسراوەکانی ئەم رژێمە و هەروەها هاوکات لەگەڵ هەوڵدانی ئەم رژێمە بۆ لە باربردنی ئەم پێشکەوتن و گەشەسەندنانەی Read More »\nتوندوتیژی بەرامبەر ئافرەتان دیاردەیەکی نامۆ نییە ساڵانه له ناو کۆمەڵگە جۆراوجۆرەکانداو بەتایبەتی لەو کۆمەڵگەیانەدا که ئایین و پیاوسالاری دەوری سەرەکی هەیه، به دەیان دیمەنی دڵتەزێن له چەشنی کوشتنی ژنان به بیانوی پاراستنی ناموس روو دەدەن که ویژدانی هەر مرۆڤێک دەهەژێنێ. Read More »\nبزوتنەوەی شورایی بۆ ئیدارەدانی شورایی…\nئەگەر دەتەوێت کەسێکی بێ نرخ نەبیت پشت لەخەمی خەڵک مەکە ئەمە یەکێک لە وتە جوانەکانی کارڵ مارکسە. جوانی وبەنرخی مرۆڤ لەوەدایە کە دڵسۆزبێت بۆ تێکۆشانێکی باشتر بۆهێنانەدی ژیانێکی باشتر بۆمرۆڤەکان بەتایبەتی تێکۆشانی دڵسۆزانە بەردەوام لەناو ئازارو کێشە وناخۆشییەکانی هەژاران وچەوساوەکاندا ئەنجام بدرێت، بۆئەوەی ژیانیان لەچەوسانەوە و نایەکسانی وکاری قورسی تاقەت پڕوکێن ڕزگاربکرێت، Read More »\nتشرینی یه‌كه‌م 22, 2021\tLeave a comment\nو : نه‌ژاد عزیز سورمێ:\nیا قه‌حپه‌خانه‌یه‌ك بینێژم . Read More »\nبایکۆتی هەڵبژاردن درێژەی ناڕەزایەتیەکانە و هەنگاوێکی گرنگە بۆ ڕاماڵينی دەسەڵات!\nوەک ئەوەی هەمووان دەیزانین ڕێژەی بەشداری خەڵک لەم هەڵبژاردنە نزمترین ئاستی بەخۆیەوە بینی لە چاو سەرجەم هەڵبژاردنەکانی تر. ئەمە ئەو ڕاستیەی نیشاندا خەڵک نەمتمانەی بەحیزبە قەومی و دینیەکانە نەبە پەرلەمان هەڵبژاردنەکەیان و نە بەم پرۆسە سیاسیە گاڵتەجاریەیان . هیچ کات هەڵبژاردن لە عێراق و کوردستاندا بەبێ ساختەکاری و تەزویر نەکراوە لەلایەن حیزبەکان و میلیشیاکانیانەوە. Read More »\nخەڵکی کوردوستان لە سیناریۆی ئەمجارەی هەڵبژاردندا حیزبە بنەماڵەیی و خێڵەکیەکانی تووشی شۆک کرد.!\n(بایکۆتی بە کۆمەڵی خەڵک بۆ دەنگدان شکستی بە سیناریۆی هەڵبژاردن هێنا)\nهەڵوێستی ئەم جارەی خەڵکی کوردوستان لە بەرامبەر سیناریۆی هەڵبژاردندا، ئەو قسەو گوتانەی بەدرۆ خستەوە کە دەیان گوت جەماوەرو خەڵک هیچی پێناکرێت لەبەرامبەر ئەو دەسەڵاتەدا. یان دەیان گوت دەسەڵات هیچ ترسێکی لە جەماوەر نییەو خەڵک بچێت بۆ دەنگدان و نەچێت ئەو دەسەڵاتە هەر وەک خۆیەتی و مێش میوانی نابێت. بەڵام بایکۆتی ئەمجارەی خەڵکی بەشمەینەتی کوردوستان و تەنانەت بەشێکی زۆری هێزی چەکدارو ئاساییش و پۆلیسیشی، کە ڕاستەوخۆ گرێدراوی ئەو دەسەڵاتەبوون گرتەوە، سەلماندی کە هەر کات خەڵک بیەوێت دەتوانێت شکست بە سیناریۆیەکانی دەسەڵات بهێنێت. Read More »\nشکست هێنان بەهەڵبژاردن، بەشێک بوو لە بزوتنەوەی نارەزایەتی جەماوەری بۆ ڕاماڵینی دەسەڵات!\nبەرواری ١٠ ی ئۆکتۆبەر، هەڵبژاردنی پێش وەختە بۆ پەرلەمانی عێراق لەسەرتاسەری عێراق بەڕێوە چوو. دیارە ئەم هەڵبژاردنە لەئاکامی ڕاپەرین و بزوتنەوەی فراوانی جەماوەری لە عێراقدا بەسەر دەسەڵاتی سیاسی بۆرژوازیدا سەپێنرا. سەرەتا حکومەتی توشی هەڵوەشانەوە کرد و پاشانیش حکومەتی ناچار کرد دەست ببات بۆ هەڵبژاردنی پێش وەختە. Read More »\nئەو هۆیانەی وەک ئاماژەن کە خۆری بزووتنەوەی گۆڕان بەرەو ئاوا بوون دەڕوا!\nتشرینی یه‌كه‌م 18, 2021\tLeave a comment\nسەرەتا دەمەوێت ئەوە بڵێم کە: من شاگەشکە نابم لە خۆشیدا بە ئاوابوونی خۆری هیچ لایەن و هێزێکی سیاسی لەم کوردوستانەدا کە سەردەمانێک خەڵکێکی زۆری داماوو بەیشمەینەت و ستەمدیدەو تووڕە لە دەسەڵاتی لە گەڵدا بووبێت،. بۆ نموونە گۆڕان کە سەردەمانێک زۆرینەی خەڵکی وەزاڵە هاتوو لەدەست دەسەڵاتی خۆیی، Read More »\nە یادی ١٦ی ئۆکتۆبەردا\nلە یادی ١٦ی ئۆکتۆبەردا\nچەند دێڕێک لەسەر ئەمڕۆ کە ١٦ی ئۆکتۆبەرە و یادیەتی.\nئەنجامدەرانی ١٦ی ئۆکتۆبەرهەر ئۆکتۆبەرچیەکان\nئەنجامدەرانی ٣١ی ئابیش تەنها سی ویەک ئابچیەکانن\nچەند دێڕێک لەسەر ئەمڕۆ کە ١٦ی ئۆکتۆبەرە ویادیەتی. هەروەها چەند دێڕێکی تریش دەربارەی مێژوویەکی ترکە پێشتر خوڵقێنراوە دەنووسین کە، بە بڕوای من، یەکسانە بە ١٦ی ئۆکتۆبەر.\nئەم مێژووەو چەندین مێژووی تر جا یان یەکسان بەو مێژووە، یاخود قێزەونترکە لە کوردوستاندا خوڵقێنراوون. Read More »\nبڵاوکراوەی دەنگی کرێکار ژمارە 26


رژێم لانی كەم 9 كەسی لەسێدارە دا\nرژێمی دیكتاتۆری ئاخوندی لانی كەم 9 بەندكراوی لە گرتووخانەكانی گەوهەردەشتی كەرەج، ورمێ و هەمەدان لەسێدارە داوە.\nبە پێی راپۆرتەكان، بەرەبەیانی رۆژی چوارشەممە 21 پووشپەری 1396، رژیم لە گرتووخانەی گەوهەردەشتی كەرەج لانی كەم 6 بەندكراوی ئێعدام كرد.\nناوی چوار لەو ئێعدام كراوانە بریتین لە: محەمەد هەمەوەند، حەمید ئیسلامی، محەمەد شێرزاد و مێهرداد ساحێبی ئەفشار.\nلە چەند رۆژی رابردوودا رژێم لە گرتووخانەی گەوهەردەشتی كەرەج 13 بەندكراوی بەمەبەستی جێبەجێ كردنی حوكمی ئێعدام بۆ ژووری تاكەكەسی راگواستبوو.\nلەلایەیكی دیكە رۆژی چوارشەممە 21ی پووشپەر، هێزەكانی رژیم حوكمی نامرۆڤانەی ئێعدامی بەندكراوێكی بەناوی برزوو شێخی لە بەندیخانەی ورمێ جێبەجێ كرد. هەروەها لە گرتووخانەی هەمەدانیش حوكمی ئێعدامی دوو بەندكراوی دیكەی جێ بەجێ كرد كە یەكیان ناوی سەمەد عەبدولیە.\nڕێکه‌وت: 2017-07-12 17:51:37


بەڕێوەچوونی سمینارێک لەسەر ڕۆڵ و بیر و هزری دوکتور قاسملوو – کوردستان و کورد\nبەڕێوەچوونی سمینارێک لەسەر ڕۆڵ و بیر و هزری دوکتور قاسملوو\nسێ ڕێکخراوی گەشەی لاوانی کوردستان، یەکیەتیی خوێندکارانی دێموکراتی کوردستان و یەکیەتیی نەتەوەیی خوێندکارانی کورد ڕۆژی دووشەممە ڕێکەوتی ٢١ی پووشپەڕ، بەبۆنەی ٣٢هەمین ساڵوەگەری شەهیدکرانی دوکتور قاسملوو سمینارێکیان لە سەنتەری لاوانی کۆیە بەڕێوە برد.\nسەرەتای سمینارەکە بە خوێندنەوەی سروودی نەتەوایەتی ”ئەی ڕەقیب” و ڕاگرتنی چەند ساتێک بێدەنگی بۆ ڕێزگرتن لە گیانی پاکی شەهیدان دەستی پێکرد.\nدواتر لەلایەن ”سرور ڕێواز” پێشکەشکاری سمینارەکە بەخێرهاتنی گەرمی هەموو بەشداربووان بەتایبەت ”دوکتور هۆشمەند عەلی”، دوکتور ”هەژار ڕەحیمی” و دوکتور ”ئاسۆ حەسەنزادە” کرا.\nپاشان پەیامی هاوبەشی یەکیەتیی خوێندکارانی دێموکراتی کوردستان، یەکیەتیی نەتەوەیی خوێندکارانی کورد و ڕێکخراوی گەشەی لاوانی کورد لەلایەن خاتوو ”سەرگوڵ شابازی” سکرتێری گشتیی یەکیەتیی نەتەوەیی خوێندکارانی کوردەوە پێشکەش کرا.\nلە بڕگەیەکی دیکەی ئەو سمینارەدا دوکتور ”هۆشمەند عەلی” باسێکی لەسەر”ڕۆڵی دوکتور قاسملوو لە بزاڤی ڕزگاریخواریی ڕۆژهەڵاتی کوردستان” پێشکەش کرد.\nناوبراو لە باسەکەیدا وتی: لەسەر هەڵسەنگاندنی ڕۆڵی دوکتور قاسملوو دەبێ بە ئاگاهییەوە ئەو سەردەمەی کە دوکتور قاسملوو تێیدا ژیاوە و نەک بە ڕوانگەی ئەمڕۆوە واتا دوای ڕوخانی بلۆکی سوسیالیستی و گۆڕانی جیهان، لێکدانەوەمان هەبێ.\nدوکتور ”هوشمەند” خەباتی دوکتور قاسملووی بەسەر دوو قۆناغی سەردەمی ڕێژیمی پەهلەوی و ڕێژیمی کۆماری ئیسلامی دابەش کرد کە لە هەر دووکیاندا ڕۆڵی گەوری کاریگەری هەبووە.\nپاشان دێکۆمێنتێک لەسەر ژیان و کەسایەتیی دوکتور قاسملوو پێشکەش بە ئامادەبووان کرا.\nلە بڕگەیەکی دیکەی سمینارەکەدا دوکتور ”ئاسۆ حەسەنزادە” باسێکی لەسەر ”میراتی مەعنەویی دوکتور قاسملوو لە بەردەم تێپەڕینی کات و گۆڕانی هەلومەرج” پێشکەش کرد.\nناوبراو باسی لەوە کرد کە دوكتور قاسملوو نوێنگه‌ێ دۆزی ڕه‌وای نەتەوەی خۆی بوو و بۆ ئه‌مڕۆ بۆ داهاتوو بووەته سه‌رچاوه‌ی شوناس و جینایه‌تی تێرۆركردنی و ژیانی دوکتوور قاسملوو دینامیزمی خه‌باته. ژیانی دوكتور قاسملوو خۆلاسه‌یه‌كی مه‌سه‌له‌ی كورده به گشتی و هه‌موو هه‌وڵی ئه‌وه بووه كه له ژیانی سیاسی دا ئه‌و پاڕامێتره بێ ڕەحمانه بگۆڕێت كه مه‌سه‌له‌ی كورد لەگەڵیان ده‌رگیره .\nدوکتور ”ئاسۆ” لە باسەکەیدا وتی: ”دوكتور قاسملوو خه‌باتێكی فڕە ره‌هه‌ندی له كه‌سایه‌تی خۆیدا كۆ كردبۆوه. ئه‌و دێموكرات بوو سەركرده بوو پێشمه‌رگه بوو دیپڵۆمات بوو. شه‌خسییه‌تی قاسملوو پردێكی پێوه‌ندی بوو له‌نێوان ته‌زادده‌كانی دنیای كورده‌واری و دونیای مۆدێڕن ”.\nپاشان لەو سمینارەدا دوکتور ”هەژار ڕەحیمی” باسێکی لەسەر ”ڕەنگدانەوەی هزری دوکتور قاسملوو لەسەر بارودۆخی سیاسیی هەنووکەیی کورد” پێشکەش کرد.\nدوکتور ”هەژار” باسی لەوە کرد کە یادکردنەوەی دوکتور قاسملوو هەموو ساڵێک خاوەن گرینگی خۆیەتی و تێرۆری دوکتور قاسملوو وەبیرهێنەرەوەی زوڵمێکە کە ویژدانی هەموومانی بریندار کردووە و پەڵەیەکی نەنگە بەنێوچاوانی کۆمەڵگای مرۆیی و کۆمەڵگای پێشکەوتوو و دێموکراسیخوازی دنیا .\nناوبراو باسی لەوە کرد کە دوکتور قاسملوو کۆمەڵێک پرەنسیپ و بنەما و بەهای هێناوەتە نێو کایەی سیاسی کە بە چاوی جیهان‌شەمول سەیری دەکرێت و یادی قاسملوو وەبیر‌هێنانەوەی نەریتێکی شوڕشگێرییە.\nهەروەها دوکتور ”هەژار” وتی: ”دوکتور قاسملوو مرۆڤێکی تەواو شوڕشگێرە و کە چەمکەکانی بە ئینسانی کردووە و لە قالبی ئیدئۆلۆژیدا قەتیسی نەکردووەتەوە”.


ده‌قی وتاری سه‌رۆک ئۆباما له باره‌ی سوریاوه\nڕۆژی سێشه‌ممه سه‌رۆکی وڵاته یه‌کگرتووه‌کانی ئه‌مه‌ریکا براک ئۆباما وتارێـکی له باره‌ی ڕه‌وشی سوریاوه پـێشـکه‌شکرد و تیایدا باسی له کۆمه‌که‌کانی ئه‌مه‌ریکا بۆ خه‌ڵـکی ئه‌و وڵاته کرد و گوتی ئه‌مه‌ریکا پـشـتیوانی له گه‌لی سوریا ده‌کات له‌م شه‌ڕه‌ی له دژی ڕژێمی به‌شـار ئه‌سه‌د.\nئه‌مه ده‌قی وتاره‌که‌یه:\nڕژێمی سته‌مکاری ئه‌سه‌د وا به درێژایی نزیکه‌ی دوو سـاڵه شه‌ڕێـکی دڕندانه له دژی گه‌لی سوریا به‌رپاکردووه و تیایدا که‌سـانی بێ‌تاوان له پـیاو و ژن و منداڵی له نێو ماڵه‌کانیان و له ڕیزه‌کانی به‌رده‌م نانه‌واخانه‌کان و زانکۆکاندا ده‌کوژێت.\nبۆ ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ی ئه‌م دڕنده‌یه‌تیـیه، وڵاته یه‌کگرتووه‌کانی ئه‌مه‌ریکا له‌گه‌ڵ وڵاتانی دیکه له سه‌رانسه‌ری جیهان، داواده‌که‌ن سنوورێـک بۆ ڕژێمی ئه‌سه‌د دابنرێت و به‌ره‌و قۆناغێـکی گواستنه‌وه هه‌نگاو بنرێت که بـبێته مایه‌ی هێنانه دی سوریایه‌ک که تیایدا هه‌موو خه‌ڵکه‌که‌ی مافه‌کانیان پارێزراوبێت و به ئاشتی و دیموکراسی بژین.\nئێمه کارمانکردووه بۆ گۆشه‌گیرکردنی ئه‌سه‌د و ڕژێمه‌که‌ی، سزامان سه‌پاندووه به مه‌به‌سـتی ڕاگرتنی سه‌رچاوه‌کانی دابینکردنی پاره و پـول بۆی، دانیشـمان ناوه به ئۆپـۆزسیۆنی سوریا وه‌ک نوێنه‌ری شه‌رعی گه‌لی سوریا، داوامانکردووه ئه‌نجامده‌رانی تاوانه قێزه‌وه‌نه‌کان ڕووی به‌رپـرسیارێتی بکرێنه‌وه، هه‌روه‌ها کۆمه‌کی مرۆیـیامان بۆ ئه‌و سوریـیانه دابینکردووه که ئه‌وپه‌ڕی پـێویسـتیدان.\nئه‌و که‌ره‌سـتانه‌ی ڕه‌وانه‌ی ده‌که‌ین ڕسته‌ی " له ئه‌مه‌ریکا دروسـتکراوه" یان له‌سه‌ر نیـیه، به‌ڵام ده‌بێت ئه‌و ڕاستیـیه بگوترێت، ئه‌م یارمه‌تیـیانه‌ی پـێشـکه‌ش ده‌کرێن له لایه‌ن گه‌لی ئه‌مه‌ریکاوه‌یه. کۆمه‌کی ئه‌مه‌ریکایی مانای خۆراک و ئاوی پاکه بۆ ملیۆنه‌ها سوریایی. کۆمه‌کی ئه‌مه‌ریکایی مانای داوده‌رمانه بۆ سه‌دان هه‌زار که‌سی نه‌خۆش له دیمه‌شق و ده‌رعا و حومس. هه‌روه‌ها مانای دابینکردنی کوتانه له دژی نه‌خۆشی بۆ منداڵانی سوریایی. کۆمه‌کی ئه‌مه‌ریکایی مانای دابینکردنی پـێداویسـتیـیه‌کانی زسـتانه بۆ زیاتر له نیو ملیۆن که‌س له حه‌له‌ب و حومس و دێر ئه‌زور. ئێمه له‌گه‌ڵ هاوپه‌یمان و دۆسته‌کانمان کارده‌که‌ین بۆ گه‌یاندنی یارمه‌تیـیه‌کان بۆ ده‌سـتی ئه‌وانه‌ی پـێویستیان پـێی هه‌یه.\nئه‌مڕۆش هه‌نگاوێـکی دیکه ده‌نێـین. بڕیارم دا به به‌های 155 ملیۆن دۆلار کۆمه‌کی دیکه‌ی مرۆیی بۆ گه‌لی سوریا و ئاواره‌کانی له‌تاو توندوتیژی هه‌ڵاتوون پـێشـکه‌ش بکرێت. لێرده‌دا، ده‌مه‌وێت ڕاسته‌وخۆ بۆ خه‌ڵـکی سوریا قسه بکه‌م. ئه‌م کۆمه‌که نوێـیه بریتـیـیه له جلوبه‌رگی زیاتری گه‌رموگوڕ بۆ منداڵان و هه‌روه‌ها ده‌رمان بۆ که‌سـانی به ته‌مه‌ن و ئارد و گه‌نم بۆ خێزانه‌کانتان و په‌تۆ و پـێڵاو و سۆپا بۆ ئه‌وانه‌ی له بینا زه‌رپـێـکه‌وتووه‌کاندا کۆبوونه‌ته‌وه. کۆمه‌که خزمه‌تگوزاری ته‌ندروسـتیش ده‌گرێته‌وه بۆ ئه‌وانه‌ی دووچاری توندوتیژی سێکسی بوونه‌ته‌وه و هه‌روه‌ها دابینکردنی نه‌خۆشـخانه‌ی گه‌ڕۆک بۆ برینداره‌کان. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی ئێمه کارده‌که‌ین بۆ دانانی سنوورێـک بۆ ئه‌و توندوتیژیانه‌ی له‌دژتان ده‌کرێت، ئه‌م کۆمه‌کانه بڕێـک له‌و پـێداویسـتیـیه به په‌لانه‌تان بۆ دابین ده‌کات که ڕۆژانه پـێویسـتان پـێیانه.\nبه‌م کۆمه‌که کۆی به‌های یارمه‌تیـیه مرۆیـیه‌کانی ئه‌مه‌ریکا بۆ سوریا ده‌گاته 365 ملیۆن دۆلار، به‌مه‌ش ده‌بینه ئه‌و وڵاته‌ی زۆرترین یارمه‌تی مرۆیی پـێشـکه‌ش به گه‌لی سوریای کردبێت. ئه‌مڕۆ، هه‌روه‌ها داوا له کۆمه‌ڵی نێوده‌وڵه‌تی ده‌که‌م له چوارچێوه‌ی دوایـین بانگه‌وازی مرۆیـیانه‌ی نه‌ته‌وه یه‌کگرتووه‌کاندا، هه‌وڵی زیاتر بده‌ن بۆ یارمه‌تیدانی ئه‌و سوریایـیانه‌ی له ئه‌وپه‌ڕی پـێویسـتیدان.\nئێمه هیچ گومانێـکمان له‌وه‌دا نیـیه که ڕۆژانی داهاتوو هه‌ر زۆر سه‌ختر ده‌بن، به‌ڵام ئه‌وه‌ی ڕوونه ڕژێم لاوازتر ده‌بێت و کۆنترۆڵی ناوچه‌ی زیاتر له‌ده‌سـت ده‌دات. ئۆپـۆزسیۆنیش زیاتر به‌هێز ده‌بێت. زۆربه‌ی سوریایـیه‌کان به‌رگری له سه‌ربڵندی خۆیان ده‌که‌ن. ڕژێمی ئه‌سه‌دیش به‌ره‌و کۆتایی ده‌ڕوات. خه‌ڵکی سوریاش هه‌لی ئه‌وه‌یان ده‌بێت ئاینده‌ی خۆیان ده‌سـتنیشـان بکه‌ن، وه وڵاته یه‌کگرتووه‌کانی ئه‌مه‌ریکا هه‌میشه دۆسـتیان ده‌بێت.


مرۆڤ لە کۆنەوە بە دوای شێوازی ژیان و چۆنیەتیی بەڕێوەبردنییەتی، بۆیە لە پەنا توخمه پێکهێنەرەکانی دیکەی ناسنامه، شێوازی ژیانیش وەک کۆمەڵە ڕەفتارێک، یەکێک لە توخمەکانی ناسنامه و پێگە و جێگەی تاک و کۆمەڵگە دیاری دەکات. ناسنامه‌ی کۆمەڵایەتی لەناو کۆمەڵگەی کلاسیکی، زیاتر بە شێوەیەکی گرێدراوییە و لە قەبیلە و تائیفە جیا نییە، بەڵام لەناو کۆمەڵگەی مۆدێرندا ناسنامه‌ی کۆمەڵایەتی بەپێی چین و توێژی کۆمەڵایەتی و شێوازی ژیان دیار دەبێت. لە نیوەی دووەمی سەدەی بیستەم چەمکی شێوازی ژیان، بووە سەرنجگەی کۆمەڵناسان. ماکس ڤێبێر یەکەمین کەسە کە ڕیشەی پێشکەوتنی ڕۆژاوا لە شێوازی ژیانی هەڵقووڵاوی ناو ئەخلاقی پرۆتستاندا دەبینێتەوە. (وبر، 1394) بەدەر لە پڕۆژەی مارکسیستی، کە بەجیهانیبوونی فەرهەنگی وەک ئیمپیریالیزمی فەرهەنگی دەناساند، لە سەردەمی بەجیهانیبوونی فەرهەنگدا شێوازی ژیانی مۆدێرن هاتۆتە ناو کۆمەڵگەی کلاسیکی و ناسنامه‌ی تووشی گێژەو کردووە و دیاردەیەکی وەک "ناناسنامه"ی (Anonymity) هێناوەتە ئارا؛ واتا تاک تێیدا نە سۆبژەیە و نە ئۆبژە (Subject and Object). جاران سەرچاوەکانی ناسنامه بریتی بوون لە نەتەوە و ئایین، بەڵام ئێستا شێوازی ژیانیش وەک فەرهەنگ بۆتە بەشێکی گرینگ و کاریگەری ناسنامه. بە جۆرێک کە بەجیهانیبوون وای کردووە کە ڕەنگاوڕەنگیی جۆری ژیان توانای هەڵبژاردەی زۆر بخاتە بەر دەستی خەڵک و دواجار فەرهەنگێکی چل پارچەیی و ناسنامه‌یه‌ک لەسەر بنەمای جیاوازیی تاکەکان دروست بێت. ئەم پێچەڵپێچییە ئەم پرسیارە تۆخ دەکات کە ئایا بەجیهانیبوون وەک سەرچاوەیەکی نوێ کاریگەریی لەسەر ناسنامه و شێوازی ژیان هەیە؟ گریمانەی سەرەتایی ئەوەیە کە نەبوونی سیاسەت و بەڕێوەبردنی شێوازی ژیان چاڵێکی ونکەری بۆ ناسنامه هەڵقەندووە کە لە داهاتوودا لێکەوتەکانی باشتر وەدەردەکەون. لە بەرانبەردا گریمانەی ڕکابەر ئەوەیە کە دەکرێ لەناو شەپۆلە جیهانگرەکانی بەجیهانیبوون خۆ لە نەرێنییه‌كان بپارێزرێت و بە پاراستنی ناسنامه، گۆڕانی ئەرێنی بەسەر شێوازی ژیاندا بێت.\nبە هاتنی تەکنەلۆژیا و گۆڕانی کۆمەڵایەتی، هاوتەریب لەگەڵ پێشکەوتن چەندین گرفت بۆ مرۆڤایەتی دروستبوون؛ یەکێک لەوانە خەمۆکی بوو کە تێیدا زانستی دەروونناسی گەشەی کرد. لەم دەیەی دواییشدا ئاراستەی تیۆرەکانی کۆمەڵایەتی بەرەو واری شێوازی ژیان و بەکارهێنانی کاڵا و فرەهەڵبژاردەییی ستایلدا ڕۆیشتوون کە کاریگەرییان لەسەر شێوازی ژیان و ناسنامه‌ی تاک و کۆمەڵگە هەیە. بە خوێندنەوەیەکی نوێ لە مێژووی زەینی پەرەسەندن، دەبینین کە هەر سەردەمەی بابەتێک بۆتە ڕۆحی یاری و دژایەتیی زەمانە؛ سەردەمێک زەینی یۆنانی/ نایۆنانی، مەسیحی/ نامەسیحی، پێش مۆدێرن/ مۆدێرن، ئۆرتۆدۆکس/ ڕادیکاڵ و لەم سەردەمەدا مۆدێرن/ پۆستمۆدێرن ئەو گەمەیان گێڕاوە (ستاری، 1394). لەناو یاریگەی ئەم یارییە بە بۆچوونی گیدنز ئێستا جیهان لە جیاتی ئەوەی پێ باوێتە ناو هەواری پۆستمۆدێرن، بەرەو سەردەمێک دەڕوا کە لێکەوتەکانی مۆدێرنیتە ڕیشەییتر و جیهانیتر بوونە. (گیدنز، 1385: 30) شەپۆلی خوڕێنی بەجیهانیبوون تەنانەت ئەو کۆمەڵگەیانەی گرتۆتەوە کە نەگەیشتوونەتە قۆناغی مۆدێرنیتە. لەم کۆمەڵگەیانە جۆرە مۆدێرنیزەیەکی ئامرازی لە ڕێی بەجیهانیبوون هاتووە کە داب و نەریتەکانی نەگۆڕیوە و سوننەتە کلاسیکیيەکان جێی خۆیان نەداوەتە زانستی عەقڵانی، بەڵکوو تەنیا دامەزراوە کۆمەڵایەتییەکان گەشەیان کردووە و بەجیهانیبوون تێیدا پتر ڕەوی گرتووە. (گیدنز، 1382: 325) بە واتایەک، لەم جۆرە کۆمەڵگەیە دەکرێ بە پارەی نەفت شتی نوێ بکڕدرێت و بەرگی مرۆڤ و شار نوێ بکرێتەوە بەڵام بەستێنی پەروەردەی مرۆڤ بەم شێوەیە بەئاسانی ناکرێت و زانستی سیاسەتی گەره‌کە.\nلە کۆمەڵگە کلاسیکی و گوازراوه‌كان ئەم دۆخە بەهۆی نەبوونی زانستی سیاسەت و بەڕێوەبردن شڵەژانێکی ناسنامه‌یی ساز کردووە. بە جۆرێک کە بە دیدی ناسیۆنالیستەکان، لیبراڵیزمی تاکایەتی، کە بەرهەمی مۆدێرنیزمە، بنەمای خانەوادەی تووشی لەرین و لەرزین کردووە و ئارامیی هەڵگرتووە و داری لە ڕۆحی ڕەسەنایەتیی خانەوادە داوە و ناسنامه‌ی نەتەوایەتیی تووشی خەش کردووە. پەیوەندیی نێوان خەڵک لەم دۆخەدا مانادار نییە و زیاتر ئەشیای دەوروبەری وەک سیمبول و مۆدێلگەرایی و خۆدەرخستن بۆتە پێناس و ناسنامه‌ی تاک. دواجار کۆمەڵگە لە شێوەی چینایەتی بەرەو شێوەی کۆمەڵەکی دەڕوات. لە ئاکامدا تاک تووشی نەخۆشیی خەمۆکی دەبێت و هەست بە پووچی دەکات. چونکە لاوان لێرەدا وەک بەکارهێنەرێکن کە هەڵبژاردەیەکی عەقڵانی وەک کاری ئابوورمەندانەیان نییە، بەڵکو ڕەفتاری ئەوان دەبێ لەناو زانستی کۆمەڵناسی وەک بەکارهێنەرێکی گەنج هەڵسەنگێندرێ کە تەنیا مەبەستیان سوودی ئابووری نییە بەڵکوو ڕەفتاری ئەوان بەپێی هەڵسوکەوتی خەڵکی دیکەیە. هەروەک ژان بودریار دەڵێت تاکەکان تەنیا لەبەر پێویستبوون شتێک بەکار ناهێنن. (رحمت آبادی و آقابخشی، 1385: 237)\nلەم سەردەمە لەناو کۆمەڵگە بەجێماوەکاندا هاوکێشەی نێوان پەرەسەندنی ئابووری و شێوازی ژیان و چۆنێتیی بەکارهێنان لاسەنگە و لەناو کۆمەڵگەی لاوان جۆرە ژیانێکی دیکەی کردۆتە ئامانج کە زیاتر مۆدێلگەرایی و لەشگەرایی نیشانەی کەسایەتیی ئەوانە. جاران مرۆڤ بەدەستی مرۆڤ دەورە دەدرا و بەکار دەهات، ئێستا مرۆڤ بەدەستی ئەشیاوە داڵدە دراوە. بە جۆرێک کە هاجون چانگ بە دروستبوونی مەکینەی جلشۆر دەڵێ "شۆڕشی مەکینەی جلشۆری"؛ چونکە بە دروستبوونی ئەو مەکینەیە ژنان کاتی زۆرتریان بۆ گەڕایەوە و کات بووە هۆی بیرکردنەوە و پێشکەوتنیان. (چانگ، 1399) ئەمە لایەنی ئەرێنیی بابەتەکەیە، بەڵام لە کۆمەڵگە پێشنەکەوتووەکاندا کاڵای مۆدێرنە تەنیا ڕواڵەتێکی مۆدێرنیزمی ئامێریانەی ساز کردووە و ماکی مۆدێرنیتە بەهۆی نەبوونی سیاسەتی فەرهەنگی بەتاڵە. ئەم تەونە کۆمەڵگەی لاوانی کوردستانیشی تەنیوە و نەوەی نوێی ئەم کۆمەڵگەیە بەهۆی لاوازیی زانستی بەڕێوەبردن زیاتر تووشی قەیرانی ناسنامه بووە و تەنانەت ئەگەر ڕاپرسییەکیان لە نێواندا بکرێت دەتوانین بڵێین بەشێکی زۆریان بێئامانجن و ناسنامه و کەسایەتیی خۆیان لە شمەک و ئەشیای دەوروبەریاندا دەبیننەوە.\nتیۆری ئانتۆنی گیدنز\nبەجیهانیبوون وەک دیاردەیەکی جیهانگر لە ڕووی چۆنایەتی و چەندایەتییه‌وه بابەتی هەڵبژاردنی شێوازی ژیانی خستۆتە ژێر کاریگەریی خۆی. بۆیە ئاراستەگیریی کۆمەڵناسیی هاوچەرخ بەرەو لای گرینگیدان بە بابەتی بەکارهێنان و چالاکییەکانی شێوازی ژیان دەڕوات و ناسنامه‌ی تاکی و کۆیی شکڵ دەدات. بە گوتەی گیدنز جۆراوجۆری و بەریناییی مەیدانی هەڵبژاردنی ستایل بۆتە سەرەکیاتی شێوازی ژیانی ئێستا (گیدنز، 1382: 119) و شێوازگەلی جۆراوجۆری ژیانی پەیدا کردووە. ئەم بابەتە لەوە سەرچاوە دەگرێت کە مۆدێرنیتەی ئەم دوایییە هەلومەرجێکی هێناوەتە ئاراوه بۆ ئه‌وه‌ی تاک و کۆمەڵگە لە کەشێکی جیهانی لەگەڵ یەکتر بکەونە ئاڵوێر. لە دیدی ئەو لە جیهانی ئێستادا سوننەت زیاتر واتای خۆی لەدەست داوە و ژیانی ڕۆژانە لەسەر بنەمای کایەی دیالێکتیکی جیهانی و ناوچەیی ساز دەبێت. لە ڕاستیدا هەرچەندی سوننەت پێگەی خۆی لەدەست دەدات و ژیانی ڕۆژانە لەسەر بنەمای دیالیکتیکی ناوچەییی جیهانی ساز دەبێتەوە، تاکەکان زیاتر دەتوانن لە نێوان شێوازەکانی ژیان، شێوازێکی تایبەتی هەڵبژێرن. (گیدنز، 1382: 120) لە دیدی ئەو بەجیهانیبوون و ئاوەژووبوونەوەی ناسنامه‌ی تاک دوو جەمسەری دیالیکتیکن لە نێوان فەکتی ناوچەیی و فەکتی جیهانی کە لەناو دۆخ و هەلومەرجی جیهانیدا چۆتە پێش. بە ڕای ئەو گۆڕانگەلێک کە لەناو ژیانی تایبەتی تاکەکان هاتۆتە دی، گرێدراوییەکی زۆر بەرین و ڕاستەوخۆی لەگەڵ پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکاندا هەیە. ئاستی کاتی و شوێنی هەڵقووڵاوی مۆدێرنیتە وەها بەرین بووە کە بۆ یەکەم جار لە مێژووی مرۆڤایەتی، خود و کۆمەڵگە لەناو کەشی جیهانی پەیوەندییەکاندا لە بەرانبەر یەکتر قیت بوونەتەوە. (کسل، 1383: 424)\nماکی شێوازی ژیان\nبەپێی وشەناسی، شێوازی ژیان چۆنێتیی دید و بۆچوون و ئاراستەی ڕەفتاری تاک و گرووپ و کۆمەڵگەیە. دەتوانین بڵێین نموونەی ڕەفتاری کۆیی دەبێتە شێوازی ژیانی کۆمەڵگە (حضرتی و سلمانی، 1395) نەک بەپێی گوتەی چاپین، (1395) کە شێوازی ژیان بە پێگەی کۆمەڵایەتی و چینایەتی دادەنێت. ئەگەرچی بە بۆچوونی زۆر کەس شێوازی ژیان پێناسەیەکی کۆک و ڕوونی نییە، بەڵام بەگشتی دەتوانین بڵێین، شێوازی ژیان کۆمەڵە ڕەفتارێکە کە تاک دەیانگرێتە بەر کە نەک هەر پێویستییەکانی دێنێتە دی بەڵکوو وێنەیەکی تایبەتی لەو کەسە دەخاتە ڕوو و بۆی دەبێتە جۆرە ناسنامه‌یه‌ک لە بەرانبەر خەڵکدا. (رحمت آبادی و آقابخشی، 1385: 237) بە دیدی ماکس ڤێبێر کۆمەڵگەی مرۆیی بەرهەمی پەیوەندیی نێوان ئەندامانییەتی و ڕیشەی ئەم پەیوەندییە لەناو شتە هاوبەشەکانیاندایە؛ بەڵام ئەم هاوبەشییە بە مانای نەبوونی جیاوازی نییە لە نێوان تاکەکانی ناو کۆمەڵگەدا. ئەم جیاوازییانە دەبنە هۆی ئەوەی کۆمەڵگەیەک هاوکات لەگەڵ هەبوونی یەک ناسنامه، چین و توێژگەلی جۆراوجۆر بن.\nناسنامه‌ی تاک، پەیوەندیی بە خود و چۆنێتیی ژیانی تایبەتییەوە هەیە، بەپێچەوانەی ناسنامه‌ی کۆمەڵایەتی کە لەسەر وێکچوونەکان وەستاوە، ناسنامه‌ی تاک پێداگری لەسەر تایبەتمەندی و جیاوازییەکانی تاک دەکات. (گیدنز، 1382: 326) هەروەها کۆمەڵە خوو و نەریت و ئاراستەیەکە کە جۆرە یەکگرییەک دێنێتە کایەوه و جگە لە بەردەوامیی ئاسایشی تاک، پەیوەندیی نێوان هەڵبژاردە لاوەکییەکان لەناو نموونەیەکی ڕێکخراودا دابین دەکات. (گیدنز، 1382: 121) بەپێی پێناسەی گیدنز شێوازی ژیان کۆمەڵەیەکی کۆکی ڕەفتار و چالاکیی تاکە لەناو ژیانی ڕۆژانەیدا. واتا شێوازی ژیان دەبێتە کارکردی ڕۆژانە؛ ئەم کارانە لەناو پۆشین، خۆراک و شێوازی کار و هاموشۆ لەگەڵ دۆستان دەردەکەون کە ناسنامه‌ی تاک دیاری دەکەن. کەواته شێوازەکانی ژیان کۆمەڵە نۆڕم، شێوەی ڕەفتار، حەز بۆ هەر شتێک لەخۆ دەگرێت و پەیوەندیی بە ویست، بۆچوون و ڕەفتاری تاک و گرووپ و فەرهەنگەوە هەیە. تەنانەت دەکرێ بڵێین فەرهەنگیش تەنیا بریتی نییە لە کۆمەڵە نەریت و باوەڕێک، بەڵکوو فەرهەنگ چۆنێتیی و شێوازی ژیانە. لەو بارەوە زیمیل پێی وایە فەرهەنگ هەمان شێوازی ژیانە بەڵام لە چوارچێوەی کەش و کاتی تایبەتی تاک و کۆمەڵێکدا. بەپێی بۆچوونی زیمێل شێوازی ژیان کۆمەڵە کردارێکی ئاڵۆزە کە تاکەکانی ناو کۆمەڵگەیەک بەپێی حەزی دەروونی خۆیان، لە ڕێی ئەو هەوڵەی کە بۆ هاوسەنگی لە نێوان کەسێتیی زەینی و ژینگەی واقعی و مرۆییی خۆیان دەیدەن، هەڵی دەبژێرن. (حضرتی و سلمانی، 1395) لە ئێستادا ئەم دەستەواژە مەیدانێکی بەرینتر لەخۆ دەگرێت و وەک چەمکێکی کۆمەڵناسی جێی سەرنجە و بۆتە بەشێک لە کاری سیاسەتسازیی دەوڵەت.\nپێوەرەکانی شێوازی ژیان\nبەپێی گۆڕانی سەردەم و نزیکبوونەوەی فەرهەنگەکان لە یەکتر و زۆربوونی جۆری هەڵبژاردنی ستایل، دوو جۆر پێوەری ماددی و مەعنەوی، شێوازی ژیانی خەڵک دیاری دەکەن: یەکێکیان بە چەند پرسیارێک وەدەر دەکەون و بەگوێرەی حەزی تاک بۆ هەڵبژاردنی جۆرەکانی فیلم، سەفەر، خۆشگوزەرانی، ئاوات و خولیاکان و... جۆرە ناسنامه‌یه‌ک دەخاتە ڕوو. ئەوەی دیکە فیزیکییە و هەر لە چۆنێتیی مۆدی پرچ، خەمڵان، کۆنتڕۆڵکردنی لەش، دەربڕینی وشەکان، خوو، ڕاگرتنی ئاژەڵی ناوماڵ، نموونەی بازاڕکردن و کڕین و... ناسنامه‌یه‌ک دەخرێتە ڕوو. لەو بارەوە گیدنز تیشک دەخاتە سەر کار و پیشەی تاکەکان کە چۆن کاریگەرییان لەسەر شێواژی ژیانی ئەوانەوە هەیە. ئەو ئاماژە بە لەش و سیمای ڕواڵەتی دەکات وەک توخمێکی سەرەکیی ناسنامه‌ی تاک. (گیدنز، 1382) شایانی باسە ئەم پێوەرانە بەپێی گۆڕانی کۆمەڵایەتی، گۆڕانیان بەسەردا دێت.\nشێوازی ژیانی کوردەواری\nبەو پێیەی فەرهەنگ کۆڵەگەیەکی سەرەکیی ناسنامه‌یە، سەرچاوەکانی پێکهێنەری ناسنامه‌ی کوردەواری بەپێی مێژوو دابەشی چەند قۆناغ و سەرچاوەیەک دەکرێن کە پێکەوە تەواوکەری ناسنامه‌ی تاک و کۆمەڵگەی کوردین: 1) ژیاری کەونارای کوردی، 2) کەلتووری ئیسلامی و 3) فەرهەنگی جیهانی. ئارکیتایپی (کەونەنموونەی ڕەسەن و ڕیشەدار) کەونارای کوردەواریی ماد و زەردەشتە کە فەرهەنگێکی وەک نموونەی نەورۆز و ئایینی ڕەفتاری لێ ماوەتەوە. فەرهەنگی کوردی-ئیسلامی یەکێکی دیکەیە لە سەرچاوە کەلتوورییەکانی شێوازی ژیان. لە دوای هاتنی ئیسلام زۆر شتی کوردەواری بەپێی شەرع و ڕێبازی ئیسلامی دەکرێت؛ وەک میرات، هاوسەرگیری و جیابوونەوە و...، هەروەها سەرچاوەیەکی تەواو فەرهەنگی وەک کەلتووری جیهاننیشتمانی (Homeland) هەیە کە لە هەموو گۆشە و کەنارێکی ژیانی ڕۆژانەدا دەبیندرێت. هەر یەک لەم سەرچاوانە ئەگەر بە دیدگەی زانستی بەڕێوە نەبرێن لاڕێ دەبن و بە بەهێزبوونی هەر یەک لەم سەرچاوانە سەرچاوەی دیکە تووشی کزبوون دەبێت. بۆ وێنە ئەگەر کەلتووری ئیسلامی بەرەو لای عەقڵگەرایی و ڕێگەی سێیەم نەهاژۆترێ، بە داعشیزمێک کۆتاییی پێ دێت کە ناسنامه‌ی نەتەوەییی بەلاوە بەڵایە. هەروەها ئەگەر نیگای گەڕانەوەی تیژ بۆ دەوڵەتی ماد هەبێت ناسیۆنالیزمێکی توندڕەوی ناپێشکەوتوو ساز دەبێت. بە هەمان شێوە ئەگەر سیاسەتێکی ڕەسەن بۆ بڵاوکردنەوەی فەرهەنگی پەسندی جیهانی دانەندرێت، کەلتوورێکی جیهانیی بێئامانج دەبێتە باو و کاریگەریی نەرێنیی لەسەر ناسنامه و گەشەسەندن دەبێت.\nلەناو سەرچاوەی فەرهەنگی جیهانی، خێراییی بەجیهانیبوونی فەرهەنگ گۆڕینی بەها و دیدگە و نۆڕمەکانی پێوەیە و کاریگەریی لەسەر شێوازی ژیان و پڕۆسەی ناسنامه، بەتایبەت لەناو لاوانی کورددا، هەیە. نەوەی ئێستای کۆمەڵگەی کوردی، دوو نەوەی کۆن و نوێ پێکەوە دەبەستێتەوە؛ واتا نەوەی کلاسیک و نەوەی مۆدێڕن دەگەیه‌نێتە یەکتر. ئەم نەوەیە هەردوو سەردەمی بینیوە؛ واتا هەم هورزەل و مێشێنەی سەربانان و مەزرەقانێی کوڕگەل و مۆریانێ و پێنجووکانێی کیژان، هەم گەمەی ئۆنلاین و دیجیتاڵی وەک پلێستێشن و پۆبجیی ناو تۆڕە کۆمەڵایەتییەکانیان بینیوە و لەناو گرووپی تۆڕە کۆمەڵایەتییە پڕغەوغاکانی وەک کلاب هاوس هەرایانە. ئەم نەوەیە پاشماوەی نەوەی کلاسیکن و میوانە سەرەتایییەکانی جیهانی گوندی ڕواڵەتی مۆدێڕنن. ئەگەر پێیەک باوێینە ئەوبەری زەندۆڵی کۆمەڵایەتی، دەبینین کە جیاوازیی بابەکان لەگەڵ باپیران کەم بوو و ئەو گۆڕانەی کە دروستیش دەبوو وردەوردە و چاوەڕوانکراو و پەسەند بوو. بەڵام لەناکاو بە گڕەی ماتۆڕی پیشەسازی و تەکنەلۆژیا و دواتر دونیای پاش مۆدێرن و بەجیهانیبوون، دەرز و مەودایەکی بەرین کەوتە نێوان باب و کوڕ و دایک و کچ کە کاریگەریی لەسەر شێوازی ژیان داناوە و دیاردەگەلێکی نوێ و ئاڵۆزی هێناوەتە ئارا.\nبە واتایەک، عەقڵێکی کلاسیک و مۆدێکی نوێ بۆتە خڵتەی پێناسەی کۆمەڵگە پێشنەکەوتووەکان، یان وا باشترە بڵێین مۆدێرنیزمی فیزیکی هاتووە و تێمای مۆدێرنیتە دیار نییە و مۆدێرنیزاسیۆنیش وەک پڕۆژە بزرە. کەشێک ساز بووە وەک ئەوە وایە "ماکی سوننەتی، ڕووکەشێکی ناسکی مۆدێرنی بەسەردا کێشرابێ کە بە قەولی فرانس دێ واڵ (Frans de Waal) جۆرە شارستانییەتێکە کە بە پتێک دەقەڵشێت." (برگمن، 1399: 20) بەم ڕەوتە ئاڵۆزە سازەی کۆمەڵایەتیی کوردی، کە لەسەر بناغەی کەلتوور و ئابوورییەکی کلاسیکی بینا کرابوو، تووشی گۆڕان کرد. ئەمە لە کاتێکدایە کە کۆمەڵگەی کوردستان وەک کۆمەڵگەکانی مۆدێرن توانای لەجێدانانی سیستەمێکی نوێی، لەسەر بنەمای مۆدێرنیتە، نییە و لە ڕووی ناسنامه هێشتا نەکەوتۆتە ناو قۆناغی گوێزه‌ره‌وه‌ی گەییو و کامڵ. (نایبی و محمدی تلور، 1392)\nناسنامه‌ی جیهاننیشتمانی و ناسنامه‌ی نەتەوەیی\nوەک گوترا، کوردەواری ناسنامه‌یه‌کە کە پێستێکی چەندلایی هەیە و لەناو ڕابردوو و ئێستا و داهاتوودا پێناسە دەکرێت. ئەم ناسنامه‌یە چەند لاچینە؛ چینێکی پێش ئیسلامە و چینێکی دوای ئیسلامە و چینی نوێی ڕۆژاوایییە کە ئەویش دابەشی سەردەمی مۆدێرن و پاش مۆدێرن دەبێت. لە فەرهەنگی ڕۆژاواییدا زۆر شتی وەک دێموکراسی، ئازادی، جلوبەرگ و... هاتۆتە ناو ژیانی تاکی و کۆمەڵەکیی کوردان. لە پۆستمۆدێرندا کە گۆڕان زۆرە و هیچ شتێک ڕەها نییە، ئەویش کاریگەریی لەسەر ناسنامه و فەرهەنگی کوردی داناوە. لە هەمووی هەستیارتر، لە دونیای گلۆبالیزەبوودا ناسنامه بۆتە ناسنامه‌یه‌کی چل پارچەیی و بەجیهانیبوون ناسنامه‌یه‌کی نێوانفەرهەنگی و پلۆراڵی هێناوەتە ئارا و لە ئاکامدا دیاردەی دووجیهانیبوون باڵی بەسەر کۆمەڵگەدا کێشاوە و جیهانی تاکی دابەشی سەر دوو جیهانی ڕواڵەت و واقعی کردووە کە کاریگەرییەکەی لەسەر شێوازی ژیان زۆر ئاشکرایە.\nسەرەکیترین کاریگەرییەکەی لەسەر فەرهەنگە و چەندین وردەفەرهەنگی ساز کردووە. لە ئاکامدا ناسنامه‌ی نەتەوەیی خەریکە لەناو ناسنامه‌ی جیهانیدا بتوێتەوە. لە کاتێکدا دەکرا ڕووی هەڕەشەی پلۆرالیزمی ناسنامه بگۆڕدرێت و لە ڕێی فەرهەنگی جیهانی و مافی مرۆڤ پتر پرسی نەتەوەییی کورد تۆخ بکرێته‌وه. لایەنی مەترسیدارتری ئەم دابەشکارییە ئەوەیە کە دووجیهانیبوون تاکی لەناو خۆیدا ئیزۆلە کردووە و بەردەوام پۆمپاژی زانیارییەکی بێبنەمای نامیتۆدی دەرخواردی تاک دەدات و کاتی دەگرێت و کەڵکی نابەجێی لێ وەردەگرێت. بەرەنجام گفتوگۆ تێک چووە و هەست کز بووە و پەیوەندیی خەشاوی بووە و چەندین جۆرە پەیوەندیی جیاواز هاتۆتە ئارا کە شێوازی ژیان و ناسنامه‌یه‌کی نامۆی نوێی بە دیاری هێناوە.\nجیهانیبوونی فەرهەنگ و سیاسەتی شێوازی ژیان\nلەناو گوتارەکانی کۆن گۆڕانی سیاسی لەناو سێ بازنەی پارێزگاری، چاکسازی و شۆڕشدا دەخولاوە، بەڵام لە دونیای پۆستمۆدێرندا شتگەلی وەک جیاوازی، گۆڕان، جۆراوجۆری، ناسنامه‌ی چەندچینی، جیاوازیی خستۆتە نێوان سیاسەتەکانی سەردەمی پێش مۆدێرنیتە و دوای مۆدێرنیتە. هەروەک کیت نەش ئاماژە دەکات، لە جیهانی پۆستمۆدێرنی ئێستادا سیاسەت بەهۆی سیاسەتی ناسنامه و سیاسەتی جیاوازی و سیاسەتی نوێی کۆمەڵایەتی بەرگی فەرهەنگی پۆشیوە و دەستەواژەیەکی وەک فەرهەنگیی بوونی سیاسەت هاتۆتە ئاراوە. گەشەی فراوانی واری فەرهەنگی لەناو بەستێنی پۆست-فۆردیسم و سەرمایەداریی بەکارهێنان (Consumer capitalism) و سەرمایەداری چەندنەتەوەیی، ڕەهەندی نوێی سیاسی و هزری سیاسی وەک سیاسەتی نوێی هێناوەتە ئارا. (نش، 1388) بە واتایەکی دیکە لە پێناسەی چییەتی و ئانتۆلۆژیای دەوڵەت لە دیدی ئیستۆن (David Easton) دەچینە مەیدانی کاری دەوڵەت لە ڕووی کارکردی (وه‌زیفی). بەجیهانیبوونی فەرهەنگی، خستنەڕوو و خواستی گۆڕیوە و کاریگەریی لەسەر ئاستەکانی کۆمەڵایەتی داناوە. سەتەلایت، وێبلاگە ئینترنێتییەکان و تەنانەت مۆبایل، کاڵای فەرهەنگیی ڕاکێشەر دەخاتە ڕوو و لاوان، بەهۆی هەلومەرجی تەمەن و پۆتانسیێلە دەروونی و فیزیکییەکان، هان دەدات. دەوڵەت و سیاسەت بە گوتار و نۆڕم و زەمینەسازی بۆ مرۆڤسازی، ڕۆڵیان هەیە لە هەڵبژاردنی شێوازەکانی ژیان. لە بەرانبەردا بێسیاسەتی یان سیاسەتی پۆپۆلیستی و کێشدار لە داهاتوودا گرفتی ناسنامه دەنێتەوە. بە گوتەی هابێرماس (Jürgen Habermas) هێزەکانی بازاڕ هەموو شتێک دەکەنە شتی فرۆشیاری و بەکارهێنەرانە؛ ئەوان بە چیرۆکگەلی ئامانجدار و شۆیە دیکیۆمێنتییەکان (Documentary show) و مەسرەفگەراییی سیاسی، کۆماری دیموکراتیک دەگەیه‌ننە ئاستێکی عاتیفیی نزم. (Good, 2055: 2-25) لەم بازاڕە ئاڵۆزەدا کە کۆمەڵگە بەرەو شەوستان دەڕوات و سەرچاوەکانی پەروەردەیی فراوان دەبن و ڕیکلام و سیمبول دەبنە ڕێکخەری ڕەفتاری فەرهەنگی، ناکرێ بۆ نموونە بە سیستەمی سیاسیی ئۆلیگارشیی سوننەتی بزاوت بکرێت.\nسیاسەتی فەرهەنگی وەک گریمانەیەک کەم و زۆر لە هەموو وڵاتێکدا هەبووە. بۆ وێنە، لە وڵاتانی لیبراڵ پشتگوێ نەخراوە. نازییەکان هونەری مۆدێرنیان لەسەر بنەمای فەرهەنگی یۆنانی تڕۆ دەکرد. یەکێتی سۆڤیەت لەسەر بنچینەی دروستکردنی مرۆڤی سۆسیالیستی لەناو ئەدەبیات و هونەر و ناوەندە فەرهەنگییەکان سیاسەتی فەرهەنگییان دانا. سۆسیال دیموکراتەکانی ئەوروپای ڕۆژاواش سیاسەتی تایبەت بە خۆیان پەیڕەو دەکرد. بەڵام گوتاری بازاڕی ئازاد لە وڵاتانی سەرمایەداری باو بوو و پشتیوانی لە هونەر و بەرهەمی فەرهەنگی دابەزی و بازاڕ بووە بنەمای ڕکابەری. گوتارێکی دیکە، ئایدیاکانی هابێرماس بوون لە واری گشتی و کۆمەڵگەی مەدەنیدا. ئەم گوتارە پتر بە دوای دروستکردنی شارۆمەندیی فەرهەنگییە. بە دیدی هابێرماس ڕوانگەکانی سیاسەتدانان بۆ مۆدێرنیتە، کۆمەڵگەی سەرکێش، کۆمەڵگەی زانیاری، کۆمەڵگەی شەبەکەیی، حوکمڕانی و حکوومەت، سیاسەتەکانی ژیان، هەموویان دیاریکەری بڕیاری خەڵکن. بڕیار بۆ ئەوەی چ شتێک وەک نۆڕم، خزمەتگوزاریی کۆمەڵایەتی بەکار بێت، پەیوەندیی بە سیاسەتدانانەوە هەیە. بەڵام لە بێئامانجی و بێنەزمیدا دامەزراوە نامۆکان دەبنە جڵەوکێشی کۆمەڵگە. (مک گوئیگان، 1378: 143-95)\nلاوازیی سیاسەتی فەرهەنگی\nبەشێکی شێواوبوونی ناسنامه، بۆ لاوازیی زانستی سیاسەت دەگەڕێتەوە. کاتێک دیاردەی فرەهەڵبژاردەییی ستایل و بەکارهێنان دەبێتە ناسنامه‌ی تاک، پێویستە سیاسەتی فرەهەڵبژاردەییی گونجاو بخرێتە ڕوو بۆ ئەوەی خواست لەسەر نۆڕمە باشەکان زۆرتر بێت. ئەگەر زانستی سیاسەت لە ناوەندەکانی پەروەردەیی و میدیاکاندا کز بوو و کاری پەروەردە تەنیا بە مامۆستا سپێردرا و سیاسەتی میدیا بە ڕاگەیاندنکار سپێردرا، ئەوا مەیدانی زانستی سیاسەت بەرتەنگ دەبێتەوە و ئاستی کارەکان لێڤڵێکی نزمۆکەی دەبێت. بەپێی سەرچاوەکانی ڕێکخەری ناسنامه، بە دیدی زیانناسی پەرەسەندن و بە پاراستنی ڕەسەنایەتی، دەبێ بیر لە پێشکەوتن بکرێتەوە نەک بەبێ بەرنامە و سیاسەت کاری فەرهەنگی بە میدیاکاران بسپێردرێت و میدیاکاران هەموو نەریتێکی بیانی بێننە ناو ماڵەکان. پێویستە ئەو فەرهەنگە ئەرێنییانەی کە خزمەت بە واری پێشکەوتن دەکەن بێنە ناو کۆمەڵگە؛ بۆ وێنە ماندوونه‌ناسیی ئه‌ڵمانییەکان و فەرهەنگی خوێندنەوەی ژاپۆنییەکان بە شێوەیەکی ئاگایانە نیشانی تاک بدرێت. دەبێ هەوڵ بدرێت هەندێک نەریتی جوانی کوردان وەک فەرهەنگی پێکەوەژیان و زبارە، کەلتووری کوردی تاو بدات و بچێتە ناو فەرهەنگی جیهانییه‌وه. بەڵام بەهۆی نەبوونی زانستی سیاسەت، سیاسەتدانەرانی میدیایی نەک هەر لەم کارەدا لاوازن، تەنانەت فەرهەنگی تەندروستی و شێوازی خۆپاراستن لە نەخۆشییەکانیان بۆ گرینگ نەبووە، لە کاتێکدا پێشگیریکردن لە زۆر نەخۆشی بە گۆڕینی شێوازی ژیان ڕەنگە چارە بکرێت. لە ڕاستیدا، خانەوادەی کوردی پێویستی بە توێژینەوەی جددی هەیە و، پێویستە شێوازی ژیان لەگەڵ ناسنامه‌ی کوردی کۆک بێت کە لەناو چاڵگەی دووجیهانیبووندا ون بووە؛ دەبێ بۆ هەڵبژاردنی فەرهەنگی جیهانی هەر لە خواردن، بەرگ، ڕەفتار و... بیر لە نۆڕمە ئەرێنییەکان بکرێتەوە و بە سیاسەتی هەڵبژاردن فەرهەنگی تێکۆشان لە ژاپۆنییەک وەربگیرێت نەک خورافاتی ناو ئایینی شینتۆ. پێویستە بە بەرنامەیەکی دوورئامانج کتێبگەلی پەرەسەندنی تاک وەربگێڕدرێنە سەر زمانی کوردی نەک تەنزی تاڵ و فەرهەنگی پەستی دوور لە عەقڵانییەتی ئاکادیمیکی میدیاکان، کە جیاوازیی نێوان کەشی تایبەتی و کەشی گشتی نازانن، فێری خەڵک بکرێت.\nلە سەردەمی فرەپەیوەندیی جیهانی و دروستبوونی دووجیهانیبوون و پلۆرالیزمی فەرهەنگی و کایەی ئەشیای دەوروبەری مرۆڤ، شێوازی ژیان گۆڕانێکی خێرای بەخۆیەوە بینیوە؛ بە جۆرێک کە سنوورەکانی فەرهەنگ و ناسنامه‌ی گۆڕیوە و درزێک کەوتۆتە نێوان ناسنامه‌ی تاک و ناسنامه‌ی پێناسەکراوی کۆمەڵگە. بۆیە تیۆریسیەنەکانی واری کۆمەڵناسی و سیاسی لە وڵاتانی پێشکەوتوو تیۆرگەلێکیان بۆ دیاردە نوێیەکان داناوە.\nلە ڕاست گریمانەی پرسیاری ختۆکەیی، دەگەینە ئەو دەرەنجامەی کە نەبوونی سیاسەت و بەڕێوەبردنی شێوازی ژیان سەری لە ناسنامه شێواندووە. بێ گومان ڕێگە لە شەپۆلی هەوسارپساوی گلۆبالیزەیشن ناگیرێت، لە هەمان کاتدا ناکرێ بەبێ سیاسەت و بەرنامە لەناو گێژەوی بەجیهانیبووندا گێژ بخۆینەوە و نەزانین ئەو شەپۆلانە کۆمەڵگە بەرەو کوێ دەبەن. بۆیە پێویستە بە سیاسەتی هەڵبژاردەیی سوود لە لایەنە ئەرێنییەکانی وەربگیرێت و لایەنە نەرێنییەکانی کۆنتڕۆڵ بکرێت. لە جیاتی ئەوەی بێئاگایانە ئەم شەپۆلانە شێوازی ژیانی تاکی کورد ئاراستە بکەن، پێویستە بە بەرنامەی زانستی و بە کەلکوەرگرتن لە بەجیهانیبوون، ناسنامه و فەرهەنگی کوردی تاو بدرێت و بەهێز بکرێت. کورت و پوخت، باری هەڕەشە بگۆڕدرێت بۆ هەلی پێشکەوتن، کە ئەویش بە پسپۆڕانی زانستی و سیاسەتی فەرهەنگیی ژیرانە و لۆژیکانە دێتە دی.\nلە هەر سەردەمێکدا بەپێی دەردی ئەو سەردەمە کەسانێک ئەرکی ڕزگارییان گرتۆتە بەر؛ لە سەردەمێک خەباتی چەکداری بووە ئەرکی بەئاگایانی خۆبەختکاری کورد؛ لە سەردەمێک ڕووناکبیرانی کورد کە هەستیان بە بۆشاییی سیاسی کرد "ژێ-کاف"یان دانا؛ زەمانێک کە زمان لە مەترسیدا بووە هەژارێک زمانی کوردیی دەوڵەمەند کرد؛ لە سەردەمێک ئەنیستیتۆی کوردی خزمەتێکی پێویستی بە کوردان کرد. ئێستا بە دیاردەی مەسرەفگەرایی و شێوازی ژیان، بەتایبەتی لەناو جوگرافیایەکدا کە ئەرتەشی سایبێری تەمای توانەوەیان بۆ ناسنامه‌ی کورد تەنیوە، دەبێ خەم لە ناسنامه و فەرهەنگسازی بخورێت. بۆ ئەم مەبەستە پێویستە ناوەندی ستراتیژیی بەرژەوەندییەکانی کورد دابندرێت. ناوەندێکی ئاکادیمی بۆ ژیاندنەوەی شێوازی ژیان و لێکۆڵینەوەی ئەم پرسە، پێویستیی هەنووکەیە. ئەم وتارە تەنیا ورووژاندن و ئاژنینی پرسێکی هەستیار بوو بەبێ ئەوەی ئامارێکی هێشوویی یان میتۆدێکی، بۆ وێنە دۆڵفی بۆ لێکۆڵینەوە، گرتبێتە بەر. پێویستە لە ناوەندێکی ئاکادیمی، شێوازی ژیان وەک دیاردەیەکی کۆمەڵایەتی کاری ئاکادیمیکی لەسەر بکرێت؛ ئەگەر ئەم کارە بە شێوەیەکی زانستییانە و بە پشتیوانیی دەسەڵات نەکرێت، پۆپۆلیزمی گەلفریو ئەم دۆخە ئاراستە دەکات. لێرەدا مەبەست ئەوە نییە بتوانرێ شێوازی ژیان بۆ خەڵک لە سەردەمی گولوباڵدا دیاری بکرێت، چونکە ئێمە خۆمان نازانین چەند ساڵی داهاتوو چ جۆرە شێوازێکی ژیان بۆ خۆمان هەڵبژێرین؛ بەڵام دەکرێ ئاستی تێگەیشتن و وریایی لەناو کۆمەڵگەدا بەرز بکرێتەوە و زەمینەی هەڵبژاردنی باشترین شێوازی ژیان و بەستێنی مرۆڤسازی فەراهەم بکرێت.\nبرگمن، روتگر (1399)، آدمی؛ یک تاریخ نویدبخش، ترجمه مزدا موحد، تهران: فرهنگ نشر نو.\nچانگ، ها-جون (1399)، 23 گفتار درباره سرمایەداری؛ پیرامون نکاتی کە آنها را بروز نمیدهند، ترجمە ناصر زرافشان، تهران: مهر ويستا.\nحضرتی، مرتصی و گودرز سلمانی (1395)، نظریههای سبک زندگی در حوزە جامعەشناسی، کنفرانس بینالمللی مطالعات اجتماعی فرهنگی و پژوهش دینی، رشت (ISC).\nرحمت آبادی، الهام و حبیب آقابخشی (1385)، سبک زندگی و هویت اجتماعی جوانان، فصلنامه علمی پژوهشی رفاه اجتماعی، سال پنجم، شماره 20.\nستاری، سجاد (1395)، تاریخ ذهنیت توسعه در غرب (فهمی نو از یونان باستان تا روزگار آستان)، فصلنامه علمی پژوهشی سیاستگذاری عمومی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، دوره 2، شماره 1، بهار، صص 163-139.\nكسل، فيلپ (1383)، چکیدە آثار گیدنز، ترجمه حسن چاوشیان، تهران: نشر ققنوس.\nگیدنز، آنتونی (1382)، تجدد و تشخص جامعه و هویت شخصی در عصر جدید، ترجمه ناصر موفقیان، تهران: نشر نی.\nمک گوئیگان، جیم (1378)، بازاندیشی در سیاست فرهنگی، نعمت الله فاضلی و مرتضی قلیچ، تهران: دانشگاه امام صادق.\nنایبی، هوشنگ و ستار محمدی تلور (1392)، تأثیر سبک زندگی بر هویت اجتماعی (مطالعە تجربی جوانان شهر سنندج)، مجله جامعەشناسی ایران، دورە چهاردهم، شمارە 4، ص 131-152.\nنش، کیت (1388)، جامعەشناسی سیاسی معاصر، ترجمە محمد تقی دلفروز، تهران: نشر کویر.\nوبر، ماکس (1394)، اخلاق پروتستانی و روح سرمایەداری، ترجمه مرتضی ثاقب فر، تهران: جامی.\nGood, L (2005), “Jurgen Habermas: Democracy and public sphere”, Ann Arbor.


زمانی دایک و پرۆسەی فێربوون – Giareng\nزمانی دایک و پرۆسەی فێربوون\nلە 28 شوبات , 2019\nچەند بڕگەیەک لە سەر زمان و فێربوون!\nI – لە هیندی کۆنەوە، هەتا سەردەمی ئەنتیک، لە سەردەمی ڕۆشەنگریی هەتا ئێستا، فەیلەسووفان و بیرمەندان، بیریان لە زمان کردۆتەوە و بە زمان باسیان لە زمان کردووە. بەرچاوترین تێگەیشتنی گشتی فیلسووفانی کۆن ئەوە بوو، “زمان، مرۆڤ لە زیندەوەرانی تر جیا دەکاتەوە”، هەر ئەوان گووتویانە ” ئیمکانی بە ئینسانبوون، لە زماندا کۆ بۆتەوە”، هەروەها گوتراوە “حەقیقەت لە ڕێگای زمانەوە دەردەکەوێ”، ئەوەش گوتراوە کە درۆکردن تەنیا لە ڕێگای زمانەوە، مێسەر دەبێ. زمان پرسیاری فەیلەسووفان بووە و فەیلەسووفانی سەردەمی نوێ، “هەبوون و دەرکەوتنی بوون، لە بوونی زماندا دەبینن” و پێناسەی دەکەن.\nلە لایەنی بیۆلۆژیی، ئینسان و زیندەوەرانی تر زۆر لە یەک جیاواز نیین، جیاوازی لە بیرکردنەوە، تاقیکردنەوە و ڕاگوێستنی تاقیکردنەوەکانە، کە لە ڕێگای زمانەوە سەر دەگرێ. تاقیکردنەوە و بەکارهێنانی تاقیکردنەوە، لە لای زیندەوەرانی جگە لە مرۆڤیش هەیە، بەڵام نازاندرێ کە ڕاگوێستنی تاقیکردنەوە لە ناو ئەواندا، لە تاکەوە بۆ تاک، چۆن سەر دەگرێ؟!\nهەبوون، ” دا- بوون”، کەسایەتی، پێناسە و ناسنامەی مرۆڤ، بە بوونی زمانەوە بەستراوەتەوە، زمان کەسایەتی، پێناسە، ناسنامە، دەردەخات! بەم پێیە، هەبوونی مرۆڤ لە بوونی زماندا خۆی دەنوێنێ!\nفێربوون (Learn, Lernen ) پرۆسەیەکی سرووشتی یە و بە بوون، دەست پێدەکا و گرێدراوی بوونی زمانە. مەبەست لە زمان، دیاردەیەکی ئەوپەڕی “مادە”یە، کە گرێدراو لە گەڵ مێشک لە ڕێگای دەنگ، پەیڤ، ڕستە و سیستەمی نیشانەکان، مانا بە “شتەکان” و “ناشتەکان” واتە مادە و نامادە، دەبخشێ! مێشک دەوری سەرەکی لە هەردوو پرۆسەی فێربوون و پرۆسەی پێکهاتنی زمان و مانابەخشین بە نیشانەکان، دەگێڕێ. سیستەمی نیشانەکان، پەیڤ، گووتن، دەربڕین، بەرهەمی بیرکردنەوەیە، کە سەرئەنجامی کاری هاوبەشی لایەنەکانی مێشکی ئینسانە و پرۆسەی بە ملیۆن ساڵانی لە پشتە.\nئینسان بۆی ڕوون نەبۆتەوە کە، ئەو کەی و چۆن “زمانی ئاخاڤتنی” دۆزیوەتەوە. بەڵام ڕوونە کە دوازدە هەزار ساڵ بەر لە ئێستا یەکەم نیشانەکانی نووسین دۆزراونەتەوە و لە سەر خشتی گڵ نەخشێندراوە کە لە مێزۆپۆتامیا( ناوچۆمان) دیتراوەتەوە!\nبنەچەکی کورد هەر ناوێکیان بووبێ، یەک لە خەڵکانی ناوچۆمان( مێزۆپۆتامیا) ویەک لەو گرووپە گەڕۆکانەی نیشتەجێبووی ئەو دەوەرە بوون. زمانی ئەوان ڕەنگدانەوەی سرشتی خۆیان و سرووشتی ژینگەیان بووە و چۆنیەتی ژیان، پیشە، ئەرک، هەست و تێگەیشتنی ئەوان و بۆچوونیان لە ژیان و جیهان و کائینات و دەرەوەی جیهانی مادی، دەردەخات، کە لە دەنگ، پەیڤ و ڕستەی زمانی ئەواندا خۆی نوواندووە.\nدێمۆکریتی یۆنانی “زمان، لە پێوەندی دەنگ و شت دا دەبینێ”. بەرد، دار، ئاسمان، زەوی، گوڵ، گیا، ناوگەلی کوردین، کە پێوەندی دەنگ و شتەکان دەردەخەن. ناوهێنانی هەر کام لەو وشانە، مانا و حاڵەت لە مێشکی بیسەری زمانەکدا، پێک دەهێنێ. قورسکە قوروسک، لوورە لوور، هاسکە هاسک، نوزە نوزە، جوجکەجوک، قوولە قول تەنیا وێنەیەکی گچکەیە لە ڕەنگدانەوەی دەنگ، حاڵەت و سرووشت لە زمانی کوردی-دا.\nزمان تەنیا کەرەسەی پەیڤینی نێوان مرۆڤەکان و کەرەسەی کۆمۆنیکاسیۆن نییە. سرووشت بە گشتی و پارەکانی سرووشت، بوونی خۆیان لە ڕێگای دەنگەکانیانەوە دەردەخەن. زمانی ئێمەی ئینسان، تەنیا چەشنێکە لە کۆمەڵەی زمانە نەناسراوەکانی باقی زیندەوەران. دەنگ و زمانی سرووشت و پێکاتەکانی، بۆ ئێمە نەناسراو ماوەتەوە، سرووشت دایکە و زمانی دایک و بوونی زمانی دایک، زمانی سرووشتی و سرشتی هەر ئینسانێکە.\nمرۆڤ زمانی دایک فێر دەبێ و ئاوێتەی گیان و هەست و تێگەیشتن و سرشت و سرووشتی دەبێ، وەک زمانی باڵندەکان، دۆلفینەکان و هەر گیاندارێکی تر، وەک زمانی ئاو، با، وەرینی گەڵای دار.\nهەرگەڵایێ کە لە دارێ دەوەرێ\nنووسراوێکە بە ناخۆش خەوەرێ\nتاو هەناوی نییە وا مات و پەشێو\nلەشی زاماری دەکێشێتە نشێو\nڕۆژپەڕە ساردە کزەی بای زریان\nکاتە بۆ ژینی لە دەسچوو گریان\nزمان تەنیا یەک چەشنی نییە و زیندەوەران و گوڵ وگیا هەر کام بە پێی چۆنیەتی بوونیان دەدوێن. وەرینی گەڵا ناخۆش خەبەرە و دەرکەوتنی لە وەرزی بەهار خۆش خەبەرە. خەبەر لە ڕێگای زمانەوە دێت و دەچێ. گەڵا بە دەرکەوتنی لە وەرزی بەهار خەبەرێک و وەرینی لە وەرزی پاییز خەبەرێکی ترە.\nزمان بە بێ مێشک کوتە گۆشتێکە لە ناو زار، دەزگایەکی دەنگدەرهێنانە لە ناو قوڕگ. زمان ناسێنەر و مایەی بوونی هەر تاکێک و هەر کۆمەڵە کەسێکە. منی تاک لە ڕێگای زمانەوە بوونم دەنوێنم، گەر زمانی گووتنم نەبێ، بە زمانی لەش، جەستە، حاڵەت و ڕواڵەت خۆم دەنوێنم، خۆم دەردەخەم. زمانی جەستە، زمانی گووتن، زمانی دەربڕین، ئیمەی مرۆڤ دەناسینن. میاو میاوی زیندەوەرێکی وەک پشیلە مانای ئەوەیە کە من هەم، من لێرەم، من بوونم هەیە! بوونی زمان، نیشانەی بوون و هەبوون و دابوونە!\nمێشک تەنیا ئەندامی ناو جەستەی زیندەوەرانە کە بوون وەک زیندەوەر دەگەیینێت، کە مێشک پرۆسەی بوونی خۆی لە ناو منداڵدانی زیندەوەران بە ئینسانەوە بردە سەر، جەستە گیانی وەبەر دێ، بە کامڵبوونی مێشک، دەنگ، پەیڤ لە تەمەنی حەوت مانگان لە ناو منداڵدان دەگاتە گوێ و مێشکی منداڵ، واتە بەر لەوەی منداڵ لە دایک ببێ دەنگی دایک دەگاتە منداڵ و لە گەڵی ڕادێ و خووی پێدەگرێ و ئەوەی دەیبیستێ لە مێشکیدا تۆمار دەکرێ و دەبێتە بنەمای زمان، کە بە زمانی دایک پیناسە کراوە. زمانی دایک، هەمان “ناوەندی زمانە” کە لە مێشکدا شکڵ دگرێ و بە ناوەندی زمان لە ناو مێشکدا ناسراوە. زمانی دایک گرێدراوی بوونی دایک و منداڵە، کە پاش لە دایکبوون بەردەوام دەبێ و دەربڕیی هەست و نەست و بیروهزری زیندەوەرێکە بەناوی مرۆڤ.\nدابڕان لەو پرۆسەیە، بێ بەریکردنی منداڵ لەو پرۆسەیە، بە هەر هۆیەک و جێگرکردنی زمانێکی تر بە جێگای زمانی دایک، شوێنی زمانی دایک کە بەر لە هەر شت گرێدراوی هەست و نەستی دایک و منداڵەکەیە، پڕ ناکاتەوە، هەرچەند ڕەنگە ئەو منداڵە گەلێک زمان جگە لە زمانی دایک فێرببێ.\nئەم دابڕانە بە دەگمەن لە ناو زیندەوەرانی دیکەدا ڕوودەدا و بگرە ڕوو نادا، هیچ باڵندەیەک بە دەنگ و نەوایەک جگە لە دەنگ و نەوای خۆی نادوێ. توێژینەوەکان دەریدەخەن کە سیستەمی دەنگی گەلێک لە زیندەوەرانی جگە لە ئینسان، لە چەشنی خۆیدا زمانی ئاخافتنە.\nزمانی دایک بۆ فێربوونی زمان بنەما و بەیسی سەرەکییە. لە ناو مێشکی ئینسان تەنیا یەک ناوەندی زمان هەیە و بۆ هەر زمانێک ناوەندێک نییە و ستروکتوری سەرەکی زمان یەکە و زمانەکان کە لە پەیڤ و دەنگ و ڕستە پێکهاتوون لەو ستروکتورەدا جێدەکرێنەوە، کە جیاوازی لە کودی زمانەکان و دەنگ و چۆنیەتی داڕشتن و بەکارهێنان و هەروەها چۆنیەتی بەکارهێنانی زمان وەک پلە گۆشت، قوڕگ، ژییەکان و ورگ دایە، نەک لە جیاوازی ناوەندی زمان لە ناو مێشک.\nنووسەری ئەم دێڕانە کە بەساڵان لە گەڵ دەنگ، زمان و ڕاهێنانی دەنگ و چۆنیەتی دەنگ و بەکارهێنانی، پیشەیی مامەڵەی کردوە، ئەوە دەسەلمێنێ کە جیاوازی کود و دەنگ و شێوەی بەکارهێنانی قورگ و ژییەکان و ورگ لە کاتی پەیڤین بە هەر زمانێ، گرێدراوی زمانی دایکە، واتە کارتێکردنی زمانی دایک تەنیا لایەنی هەست و تێگەیشتن و دەربڕیین نییە و لە سەر پەیڤین بە زمانەکانی تریش کارلێتێکردنی دەمێنێ، مەگەر ئەوەی بۆ بێڕەنگکردنی کارتێکردنی زمانی دایک لە سەر پەیڤیین بە زمانی تر، تەکنیکی ڕاهێنان بەکاربهێندرێ و ئاگایانە مامەڵە لە گەڵ بەکارهێنانی زمان بکرێ.\nپێچەوانەی ئەم مامەڵەکردنە لە گەڵ زمانی دایک، کە منداڵ لێی بێبەری کرابێ، بە هەمان شێوە دەمێنێ، واتە گەر منداڵێکی کورد پاش لە دایکبوون، لە گووتن و پەیڤین بە زمانی دایک بێبەری کرابێ و زمانی فارسی و ترکی و عاڕەبی و هەر زمانێکی تر، جێگەی زمانی دایکی گرتبێتەوە و دواتر بگەڕێتەوە سەر فێربوونی زمانی دایک، جگە لە نووقسانی لایەنەکانی دەروونی، پەیڤین و گووتن و بەکارهێنانی زمانی دایک، کارتێکردنی زمانی بێگانە بە سەر ئاخافتن و تێگەیشتن و دەربڕینی هەست و بۆچوونیدا، دەمێنێ.\nزمانی دایک کە ڕەنگدانەوەی کەسایەتی، هەست و نەست و فەرهەنگی هەر منداڵێکە، دەوری سەرەکی لە پرۆسەی گەشەساندن و دەرکەوتنی لێهاتوویی منداڵ و پرۆسەی فێربوون دەگێڕێ. ئەو منداڵەی کە لە کاتی چوون بۆ باخچەی منداڵان و خوێندنگە لە زمانی دایک جیا دەکرێتەوە و بێ بەری دەکرێ لە گرنگترین تاقیکردنەوەی ژیان، واتە دەربڕینی هەست و تێگەیشتن و خۆدەرخستنی “خۆ” لە ڕێگای زمانی دایک، دووچاریی گرفتی شاراوە دەکرێ، کە لە کەسایەتی کەسەکەدا ڕەنگدەداتەوە و دەور دەگێڕێ!\nلە کوردستان و ئەو شوێنانەی زمانی ترکی و فارسی و عاڕەبی لە باخچەی منداڵان و خوێندنگە بە سەر منداڵی سێ ساڵان و شەش ساڵان، داسەپێندراوە و زمانی دایک یاساخ کراوە، منداڵ نە تەنیا بەرەو چەشنێک لە خۆبێگانەبوون دەبردرێ، بەڵکوو بەرەو تێکدان و بریندارکردنی هەست و ڕەوان دەکێشرێ، بە بێ ئەوەی منداڵ خۆی هەست بەو کێشە بکات.\nمنداڵ لەو بارودۆخەدا لە لایەن بنەماڵە و لە لایەن دەرسوێژ و سیستەمی بەناو”پەروەردە” دەکەوێتە ژێر زەخت و تەوژم، بۆ ئەوەی ئەو زمانانە بە باشی فێرببێ، بەشکم ڕۆژێک لە ڕۆژان لە ناو سیستەمی ئەو وڵاتانە، داهاتووی دڵخواز پەیدا بکات. ئەم پرۆسەیە لە لایەن سیستەمی سیاسی ئەو وڵاتانە و تەنانەت بنەماڵەکان ئاسایی وەرگیراوە. ئەوەش سیاسەتێکە کە سەت ساڵە پەیڕەو دەکرێ و لە لاێکی تر “بارودۆخێکە” کە هەرکام لە ئێمە خۆمان لە گەڵی ڕاهێناوە!\nئەو پرۆسەیە کە بە هیچ لەونێک ئاسایی نەبووە، بەرهەمهێنەری” ترسە”، کە هەر لە ڕۆژانی سەرەتای باخچەی منداڵان و خوێندنگە لە گەڵ منداڵەکە، گەورە دەبێ، هەمیسان بە بێ ئەوەی منداڵ هەست بەو گرفتە بکات. ئەو ترسە پێش بە فێربوون و هەست بەئازادیکردن بۆ فێربوون، دەگرێ. ئەم ترسە بە شێوەی شاراوە عەمەل دەکات و دەبێتە هۆی پێکهاتنی “بلۆک” لە مێشکدا و بلۆکەبوونی مێشک، مانای داپچڕانی پێوەندی دوو لایەنی ڕاست و چەپی مێشکە، کە بۆ فێربوون لە هەر مرۆڤێکدا پێویستە. ئەو منداڵە و ئەو بنەماڵانەی کە بەرهەمی ئەو سیستەمانن، ناتوانن مرۆڤگەلێکی ئازاد بن. ئازادی مرۆڤ لە ئاخافتن بە زمانی دایکەوە دەست پێدەکات، گەر ئەو ئازادییە وەرگیرا، دەکرێ باس لە زەوتکردنی کەسایەتیش بکرێ!


interviews-june1122-karasu-kirmanciyanavin – KCK-Info\n١١ حوزەیران ٢٠٢٢\nمستەفا قەرەسوو ئەندامی دەستەی بەڕێوەبەریی کۆما جڤاکێن کوردستان (کەجەکە / KCK) وەڵامی پرسیارەکانی ئاژانسی هەواڵی فورات (ANF)ی دایەوە و بەشی دووەم و کۆتایی چاوپێکەوتنەکە بەم شێوەیەیە.\nلە عێراق گێژاوی سیاسی و بۆشایی سیاسیی پەرەی سەندووە. لە دۆخێکی لەو جۆرەدا هێرش کرایە سەر شەنگال و هەرێمەکانی پاراستنی مەدیا، ئەوە چ واتایەک دەگەیەنێت؟\nقەیران و بۆشایی سیاسیی لە عێراق بەردەوامە. ئەوەش بەهۆی لاوازیی مێشکی دێموکراسییەوە لەعیراقدا. سەقامگیری و ئارامیی سیاسی، کە پشتبەستوو بێت بە بنەمای عەقڵ و ئاوەزی سیاسی دێموکراسی دەرنەکەوتووە و گەشەی نەسەندووە. شێوازی ناسیونالیستی و نەتەوەپەرەستی و مەزهەبپەرەستی و تایفەگەریی بوونەتە هۆی دابەشبوونی سیاسی. یەکێک لەهۆکارە سەرەکییەکانی ئەم دۆخە ئەوەیە، کە عێراق بووەتە مەیدانی جەنگ بۆ زۆرێک لە هێزە بیانییەکان، چونکە هێزێکی سیاسی دێموکراتیکی بەهێز و کاریگەر نییە. لەبەر ئەوەش گەل باوەڕی بە سیاسییەکان نەماوە. هەر خۆی سەدا ٨٠ی گەل لەهەڵبژاردنەکەدا دەنگیان نەدا. نەک تەنیا لە عێراق، بەڵکو بارودۆخێکی هاوشێوە لە باشووری کوردستانیش دا هەیە. پارتی (پەدەکە)، کە زۆرترین پەرلەمانتاری لە باشور هەیە، تەنها سەدا ١٥ی دەنگەکانی گەلی باشوری بەدەست هێناوە. ئەو بەڕێوەبەرییە، کە ئێستا لە عێراق ئێستا نوێنەرایەتیی ئیرادەی گەل ناکات لەسەر کارە. لەبەر ئەوەش ئەوان زۆر لاوازن. دەوڵەتی تورکیاش ئەم لایەنە لاوازەی عێراقی قۆستووەتەوە و بۆ خۆی بەکاریدەهێنێت.\nدەوڵەتی تورک پارتی دیموکراتی کوردستان (پەدەکە) بۆ خۆی و پارتی دیموکراتی کوردستان (پەدەکە)ش دەوڵەتی تورک وەک ئامرازێکی گوشار دژی عێراق بەکاردەهێنن. عێراق ئێستا لە ژێر هەڕەشە و گوڕەشەکانی دەوڵەتی تورک و پارتی دیموکراتی کوردستان (پەدەکە)دا سیاسەتەکانی بەڕێوەدەبات، بۆیە بەرامبەر بە داگیرکاریی دەوڵەتی تورک بۆ سەر هەرێمەکانی پاراستنی مەدیا بێدەنگە، تەنانەت لە شەنگالیش ئەو هەنگاوانە دەنێت، کە تورکیا و پارتی (پەدەکە) پێیانخۆشە و ئەوان ڕازی دەکات. ئەگەر عێراق هەندێکجار بەرامبەر بە دەوڵەتی تورک ناڕەزایەتیش نیشان بدات، ئەو ناڕەزاییەتییە بەجدی نابینرێت. مالکی کاتێک سەرۆک وەزیران بوو ڕەخنەی لە دەوڵەتی تورک گرت و لە دژیان وەستایەوە، بەڵام تەیب ئەردۆغان پێی وت، تۆ کێیت، هەبوون و ئاستی تۆ چییە؟ عێراق چەندینجار داوایکردووە، دەوڵەتی تورک هێزە سەربازییەکانی لە باشیک بکشێنێتەوە، بەڵام دەوڵەتی تورک داواکەی عێراق ڕەتدەکاتەوە و دەڵێت، “من لەگەڵ پارتی (پەدەکە) ڕێککەوتوم”، یان پێشتر ڕێککەوتنم کردووە. کاتێک هەڵسەنگاندنی بۆ دۆخی عێراق بکرێت دەبێت ئەو دۆخەش لە بەرچاو بگیرێت و تێگەیشتنی بۆ هەبێت.\nدەوڵەتی تورک و پارتی (پەدەکە) سوود لە نیگەرانییەکانی ئەمریکا سەبارەت بە ئێران وەردەگرن، لە سیاسەتی پەیوەندیدار بە عێراق پشتیوانیی ئەمریکایان بە دەستهێناوە. کازمی وەک سەرۆک وەزیران لە ژێر کاریگەریی ئەمریکا و بە ناوی بەڕێوەبردنی پەیوەندیی لەگەڵ دەوڵەتی تورک و پارتی (پەدەکە)، بەرامبەر بە هێرش و داگیرکەرییەکانی دەوڵەت تورک بێدەنگە، هەروەها بە ناوی پاسەوانانی سنوورەوە لە ناوچە سنوورەکان هەنگاو بۆ تەنگاوکردنی گەریلا دەنێت. کازمی سەرەڕای بێدەنگی بەرامبەر هێرشەکانی دەوڵەتی تورک بۆ سەر شەنگال، بە پشتیوانیی دەوڵەتی تورک و پارتی (پەدەکە) هێرش دەکاتە سەر هێزەکانی ئیدارەی خۆبەڕێوەبەری شەنگال. بەکورتی بارودۆخی عێراق دەرفەتێکی گونجاوە بۆ داگیرکارییەکانی دەوڵەتی تورک و هاوکارییەکانی پارتی (پەدەکە).\nهەر خۆی پارتی (پەدەکە) سیاسەتەکانی لەسەر بنەمای پەیوەندی لەگەڵ عێراق دا نییە، بەڵکو لەسەر بنەمای پەیوەندی لەگەڵ دەوڵەتی تورکدایە. ئەم سیاسەتە هەم زیان بە کورد و هەم بە عێراق دەگەیەنێت. ئەو هاوکارییە لەلایەکەوە پرۆسەی دیموکراتیزەکردنی عێراق زیاتر ئاڵۆز و قەیراناوی دەکات، چونکا دەبێتە هۆی بەهێزکردنی هێزەکانی دژ بە دێموکراسی و ئازادی. وەک ئەوەی هیچ هێزێک نەبێت بەناوی عێراقەوە سیاسەت بکات. هەر هێزێکی سیاسی بە کاریگەری لە هێزە جیاوازەکانەوە کاردەکات. کاتێک هەڵسەنگاندن بۆ بارودۆخی عێراق و خەبات بۆ ئازادی گەلی کورد کرا دەبێت ئەم ڕاستییە ببینرێت.\nلە پێش هەموو شتێکەوە ڕۆڵی ناتۆ و وڵاتانی ڕۆژئاوا لەم شەڕەدا چییە؟ لەم کاتەدا، کە هەوڵ دەدرێت ناوچەکە و جیهان دووبارە دیزاین بکرێنەوە و شەڕی وزە بەڕێوەدەچێت، پێویستە چی بکرێت؟\nئەمریکا و ئینگلتەرا و ناتۆ بە هەموو شێوەیەک پشتگیری دەوڵەتی تورکیا دەکەن بۆ لەناوبردن و پاکتاوکردنی پەکەکە. فەرمان بۆ لێدان و خەڵات بۆ دەستگیرکردنی هەڤاڵانمان جەمیل بایک و موراد قەرەیلان و دوران کاڵکان نیشانی دەدات، کە دەیانەوێت پیلانگێڕیی نێونەتەوەیی دژ بەو سێ هەڤاڵەمان تەواو بکەن. ئەوانەی داوای لێدانیان لە دژی ئەو ٣ هەڤاڵە کردووە بێشک بە هەر شێوەیەک بێت پشتگیریی دەوڵەتی تورک دەکەن، هیچ لایەنێک بۆ تێنەگەیشتن لەو بابەتەدا نەماوەتەوە. سوپای تورک هەموو دەرفەتەکان و تواناکانی ناتۆ بەکاردەهێنێت و لەو ڕووەوە شەڕی ئێمە شەڕی دژ بە ناتۆیە.\nدەوڵەتی تورک جار نا جارێک ڕەخنە لە پەیوەندیی ئەمریکا و ناتۆ دەگرێت، ئەوەش بۆ ئەوە دەکات، کە گوایە ئەو شەڕە بە هێز و توانایی خۆی ئەنجام دەدات. لە بنەڕەتدا دەیەوێت وەک ئەوەى خۆی چۆن لە دژی گەلی کورد و پەکەکە و گەریلا شەڕ دەکات، ئەو دەوڵەت و هێزانەش وەک خۆی ئەو شەڕە بکەن و وەک خۆی بەشداریی تیادا بکەن. خۆی ئەگەر پشتیوانیی لە ناتۆ و ئەمریکا وەرنەگرێت ناتوانێت ئەم شەڕە بەڕێوەببات و لە ماوەیەکی کورتدا شکست دەهێنێت و دەڕووخێت. کارەکتەری کەسایەتیی داگیرکەر، دواکەوتوو، بکوژ و دوژمنی دیموکراتیکی دەوڵەتی تورک بە پشتیوانیی ئەو هێزانە بەردەوامە. ئەگەرنا ئەو سیستمە دواکەوتوەی دەوڵەتی تورک لەبەر یەک هەڵدەوەشێت، ناتوانێت لە دژی هێزە دیموکراسیخوازەکان و تێکۆشانی ئازادیی گەلی کورد بوەستێتەوە.\nئەمریکا و ئینگلتەرا و ناتۆ دەیان ساڵە کاریگەرییان لەسەر ژیانی سیاسی، سەربازی، ئابووری، فەرهەنگی و کۆمەڵایەتیی تورکیا هەیە. لەلایەکی دیکەوە تورکیا ماوەی ١٥٠ ساڵە پەیوەندی بە ئەوروپاوە هەیە، لەبەر ئەوەش بۆ بەها و بەرژەوەندییەکانیان لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا ڕۆڵ بە تورکیا دەدەن. بێگومان ڕۆڵی تورکیا لەئاستی جەنگی سارددا نییە. بە پەیوەندیکردن بە هێزە جۆراوجۆرە نێونەتەوەییەکانەوە دەیەوێت لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا درێژە بە بەرژەوەندییەکانی خۆی و ئەوانیش بدات. لەم چوارچێوەیەدا لەگەڵ عەرەبەکاندا لە پەیوەندیدایە، ئیسرائیل، کە لە پەیوەندیی تورکیا لەگەڵ رۆژئاوا خاوەن کاریگەرییەکی بەرچاو و گرنگە، پشت بە دەوڵەتی تورکیا دەبەستێت و هەندێک گۆڕانکاری لە ستراتیژییەتی بەرهەمهێنانی سیاسەتی خۆی لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا کردووە.\nئێستا گرنگی بە پەیوەندی لەگەڵ عەرەبەکاندا دەدات. ئێستا باس لە ئاشتی ئیبراهیمی دەکەن. بێگومان ئیدی کورد لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا هێزێکی گرنگە. بە کورتییەکەی ئەگەر گرنگیی تورکیا بە ئەندازەی سەردەمی جەنگی سارد نەبێت، بەڵام هەر گرنگییەکەى بەردەوامە. ئەمەریکا و ناتۆ و ئینگلتەرا پەیوەندی لەگەڵ تورکیا بە گرنگ دەزانن و پشتگیری لە دەوڵەتی تورک دەکەن، تەنانەت ئەگەر لە ئاستی پێشووشدا نەبێت. ناکرێت چاوەڕێ بکرێت مۆدێڕنیتەى کاپیتالیستی بۆ بەرژەوەندییەکانیان لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا لە سیاسەتیاندا ڕەوشت و ویژدان و دادپەروەری ڕەچاو بکەن. بەبێ ئەوەی باس بکرێت، “بۆچی ئەمانە دەکەن”، بۆیە دەبێت تێکۆشان بە بەهێزی و پێداگرانەتر بەڕێوەبچێت و ئەو پەیوەندییانە لەناوببرێن و تێکبشکێنرێن.\nچونکە هەلومەرجی جەنگی جیهانی سێیەم، وەک هەلومەرجی سەردەمی جەنگی سارد نییە، هەرچییەک بێت ئەگەر تێکۆشان بەڕێوەببرێت و هەر پشتیوانییەک لە دەوڵەتی تورکیش بکرێت، ئەوا هەر بە دڵنیاییەوە تێکۆشانی کورد سەردەکەوێت. کوردستانی ئازاد و ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستی دیموکراتیک دروست دەکرێت. ئاشکرایە کورد بە پشتیوانیکردن لە گەلانی ئەوروپا و جیهان پێشکەوتنی بەرچاوی بەخۆیەوە بینیوە. ئەو پشتیوانییە ئەمڕۆ بووەتە گوشار بەسەر دەوڵەتی تورکەوە و زۆری لێدەکات. بەو هۆیەوە دەوڵەتی تورک زەحمەتی و دژواری دەکێشێت و لەوەدا، کە داواکارییەکانی بە ئاسانی بە ئەوروپا و ناتۆ بداتە قبوڵ کردن.\nبێگومان لە سەردەمی ئێستادا گرنگی وزە زیادی کردووە. ژیانی ڕۆژانە بەبێ بەکارهێنانی وزە بوون و مانای نییە. پێویستیی وزە لە بوارەکانی کشتوکاڵ و پەیوەندی و بوارەکانی تر و لە لایکی دیکەوە، پێویستی کۆمەڵگا و ژیانی ڕۆژانە بە وزە زۆر زیادیکردووە. وڵاتانی مۆدێرنیتەی سەرمایەداری سەرباری هەوڵیان بۆ وزەی جێگرەوە، بەڵام هێشتا پێویستییان بە یەدەگ و سەرچاوەکانی وزەی کلاسیکی بۆ وەبەرهێنان هەیە. لەبەر ئەوە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست هێشتا گرنگترین بواری وزەی جیهانە. تورکیا بە بەکارهێنانی دۆخی جوگرافی خۆی لە نێوان رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و ئەوروپادا دەیەوێت ببێتە هێڵی وزەی نێوان ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و ئەوروپا.\nدەوڵەتی تورک دەیەوێت ئەم دۆخە بەکاربهێنێت. ئەوروپاش دەیەوێت تورکیا بەجۆرە بەکاربهێنێت، کە ئەندامی ناتۆیە و پەیوەندی بە یەکێتیی ئەوروپاوە هەیە، بەڵام ئەم دۆخە وەک ئەوەی لەسەر کاغەز دەردەکەوێت ئاسان نییە. یان دەیانوت: “لەم دۆخەدا دەستی تورکیا بەهێز دەبێت” ئەوە هەڵسەنگاندنێکە کەم دەهێنێت، چونکە تورکیا تاکە ڕێگا نییە بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ هێڵەکانی وزەدا. تورکیا دەتوانێت دۆخی خۆی بەکاربهێنێت، بەڵام زەحمەتە خۆی لەلای ئەوانی تر قبوڵ و پەسەند بکات، بەڵام ڕەنگە ئەوروپا تورکیا زیاتر بە خۆییەوە ببەستێەوە و رەنگە ئەوەش خواستی لە پێشینەى خۆی بێت.\nتورکیا هاتنی داهات لەو رێگەیەوە بە گرنگ دەبینێت. تورکیا دەیەوێت ئەوە بکاتە ڕێککەوتن بۆ پاکتاوکردن و لەناوبردنی تێکۆشانی ئازادیی گەلی کورد. ڕەنگە ئەوروپاش لە بابەتی هێڵی وزەدا، کە داواکانی خۆی و بەرژوەندییەکانی تیادا بەدی بێت سازش لەگەڵ تورکیا بکات و داواکانی تورکیا قبوڵ بکات. ئەو سازەش بۆ ئەوە دەکەن، کە زیاتر بتوانن تورکیا بەکاربهێنن. دەبێت ئێمەش چاودێریی ئەو پرۆسە بکەین، بازرگانی و سات و سەودای قێزەون ڕیسوا بکەین. دەبێت هەموو کەس بزانێت، هێڵێکی لەو شێوەیە، کە لە دژی تێکۆشانی ئازادیی گەلی کورد بخرێتەکار، پارێزراو نابێت.\nئەردۆغانی فاشیست هەڕەشەکانی بۆ داگیرکردنی ڕۆژئاوا دووپات کردەوە. فاشیزمی ئاکەپە – مەهەپە چەند ناوچەیەکی باکوری و ڕۆژهەڵاتی سوریای داگیرکردووە، مەبەست و ئامانجی لە هێرشێکی داگیرکاریی نوێ چییە؟\nدەسەڵاتداریەتی فاشیستی ئاكەپە ـ مەهەپە ئازادی كوردان لەرۆژئاوای كوردستان لەدژی سیستەمی داگیركەر و قڕكەری خۆی وەكو مەترسیەكی دەبینێت. لەوە دەترسێت كە كورد لەسوریادا ئازاد ببن و ببنە خاوەن ژیانێكی دیموكراتیك و ئازاد و بۆ باكوری كوردستانیش ببنە نمونەیەك. یەكانە هۆكاری هێرشەكانیش ئەمەیە. شتێك بەناوی كێشەی ئاسایشی و ئەمنی بوونی نییە. رۆژئاوای كوردستان هەڕەشە نییە بۆ سەر توركیا. توركیا ئاسایش و ئەمنی رۆژئاوا و سوریای تێكداوە و خراپ دەكات. بەرپرسی سەرەكەی چارەسەرنەكردنی كێشەی سوریا، توركیایە. دەسەڵاتداریەتی فاشیستی ئاكەپە ـ مەهەپە نە تەنیا هەڕەشە لە سوریا و رۆژئاوای كوردستان دەكات، هەڕەشە لەئاسایش و ئارامی سیاسی رۆژهەڵاتی ناوین بەگشتی دەكات. ئەگەر لەرۆژهەڵاتی ناوین دیموكراسی و ئازادی پێكبێت، باش دەزانێت كە ئەوا ئەو سیستەمە دسپۆت و دیكتاتۆرەی لەتوركیادا هەڵوەشێت. رۆژئاوا هەڕەشە نییە لەئاسایشی توركیا، بەڵام هەڕەشەیەكە لەسەر زیهنیەتی قڕكەر ـ فاشیست.\nنزیكبوونەوەی ناتۆ، ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا و ئەوروپا كە دەڵێین”ئێمە گۆمانەكانی توركیا لەمەڕ ئاسایش و ئەمنی توركیا تێدەگەیەن”، چەمكێكی سیاسی قڕكەر و شەرمێكی مەزنە. گوایا ناتۆ بۆ گۆمانەكانی توركیا رێگایەكی هاوبەش بدۆزێتەوە! مەبەستیان لەرێگەیەكی هاوبەش ئەوەیە كە ببنە پشتیوانی توركیا لەشەڕی دژ بەكورداندا. نزیكبوونەوەیەكی بەمشێوەیەی ناتۆ لەهەڕەشەكانی توركیا، بەپێچەوانە نیشاندانی راستیەكانە. جیهان هەموو شاهێدی دەدەن كە توركیا بەو هێرشانەی بۆ سەر رۆژئاوا و سوریا ئاسایش و ژیانی گەلانی تێكۆپێكداوە. بەسەدان هەزار مرۆڤ بەهۆی هێرشە داگیركاریەكانی دەوڵەتی تورك لەشوێن و واری خۆیان ئاوار بوونە.\nدەوڵەتی تورك لەرۆژئاوا و سوریا دیمۆگرافی دەگۆڕێت و قڕكردن پێكدێنێ. ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا، ناتۆ و ئەوروپا و روسیا لەجێگەی ئەوەی ئەم راستیە ببینن و هەڵوێستێكی جددی لەبەرامبەر بەتوركیا نیشان بدەن، بەهۆی پەیوەندیەكان و بەرژەوەندیەكانیان لەگەڵ توركیا دەڵێین”ئێمە كێشەی ئاسایشی توركیا تێدەگەین” و داگیركەری رەوا دەكەن و دەنە و هان دەدەن. ووتنەوەی ئاسایشی توركیا تەنیا درۆیەكی ساختەیە كە لەلایەن ئەو هێزانەوە دووبارە دەكرێتەوە. دەبنە هاوبەشی ئەو پێچەوانەكردنەوانەی توركیا. لەبەرامبەری ئەم هەڵوێستە كێ بەقسەی ئەو وڵاتانە باوەڕ دەكات! ئەوانەی كە لەبەرامبەر بە تاوان و هێرشە نامرۆڤیەكانی دەوڵەتی تورك هیچ هەڵوێستێك نیشان نادەن، لەئۆكرانیا و شوێنەكانی تری جیهان باسی مافی مرۆڤ دەكەن و دەڵێن؛ ئەوان لەدژی هێرشی داگیركەرین. ئاخۆ كێ باوەڕی بەو قسانە هەبێ! هاوبەشی ئەو تاوانن پێش هەر كەس، ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا، ئەوروپا و ناتۆیە. لەداگیركردنی عەفرینیش تاوانباری سەرەكی روسیایە.\nویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا و روسیا ئەو لاوازیەی دەوڵەتی تورك لەبەرامبەر بەكوردان و رۆژئاوا باش دەزانن، بۆیەش دەیانەوێت سیاسەتی خۆیانی پەیوەست بەتوركیا لەسەر پشتی كوردان و رۆژئاوا بەرێوە ببەن.\nرێبازی سیاسی تەیب ئەردۆغان لەمێژووی دیبلۆماسیدا وەكو رێبازی چەقەڵ دەنرخێندرێت. لەشوێن دەرفەت دەگەڕێت و رۆژانەییە. ئەمەش جارناجارێك دەبێت قازانج بكات، بەڵام ئەو سیاسەتەی پشت ئەستۆر نەبن بە ستراتیژیەتێكی دوورمەوداوە، هەمیشە دەتوانن كاریگەریەكی پێچەوانەش بەجێ بهێڵن. زۆر جاریش پێچەوانەوە دەبنەوە. تەیب ئەردۆغان حیسابی ئەوە دەكات كە لەناو ئەو هەلومەرجەی ئۆكرانیادا، دەوڵەتی روسیا و ئەمریكا بێدەنگ بمێننەوە. هەر گۆڕانكاریەك لەسوریا و باكوری سوریا، هاوسەنگی سیاسی دەگۆڕێت و ئەمەش كاریگەری لەسەر روسیا و ئەمریكا لەو وڵاتەدا دەكات. بۆیەش ئەمریكا و روسیا چۆن چاویان لەجمۆجوڵەكانی یەكدیە و یەكتر دەخوێننەوە، هەر هێزێكی سیاسیش بەوشێوەیە ئەوان دەبینن. لەبەر ئەوەش ئەگەر هەر هێرشێك پێكبێت، هەم روسیا و هەم ئەمریكا لەو هێرشانە وەكو بەرپرس ببیندرێن.\nئاكەپە ـ مەهەپە بۆ ئەوەی لەسەر پێ خۆیان بمێننەوە، چاویان لەسەركەوتنێكی دەرەوەی سنورە بۆ ئەوەی كاریگەری لەسەر سیاسەت و كۆمەڵگەی توركیا دروست بكات. ساڵی ٢٠٢١ هێرشی كردە سەر هەرێمەكانی پاراستنی مێدیا، بەڵام نەیتوانی ئەنجامێك بەدەست بهێنێت. لە ١٧ی نیساندا هێرشیان كرد، بێ ئەنجام بوون. رۆژانە زەبری قورس لەسەر دەستی گەریلاكان دەخۆن، لەبەر ئەوەش هێرشی داگیركاری لەتوركیا بووەتە شوێنی لێپرسینەوە. بەشێوەیەكی ئاشكراش نەبێت، لێپرسینەوەیەكی بەمشێوەیە هەیە. تەیب ئەردۆغان سەركەوتنێكی لەوێدا بەدەست نەهێنا، ئێستاش دەیانەوێت بەبەكارهێنانی قەیرانی ئۆكرانیا لەرۆژئاوا شتێك بەدەست بهێنن. بیر لەوە دەكەنەوە دەسكەوتی كوردان لەرۆژئاوا لەناو ببەن و بەمشێوەیەش لەسیاسەتی ناوخۆییدا بەكاری بهێنن. خۆی لەخۆیدا بەرەی ئۆپۆزسیۆنیش دەڵێن، هۆكاری سەرەكی هێرشی داگیركاری بۆ بەردەوامكردنی دەسەڵاتداریەتی ئاكەپە ـ مەهەپەیە. لەلایەكی تر لەرای گشتیدا دەڵێن، پشتیوانی ئەم هێرشە بكەن، لەلایەكی ترەوە دەڵێن ئەم هێرشە بۆ پاراستنی دەسەڵاتداریەتیە. هێنانی زمانی شتێكی بەمشێوەیە نیشان دەدات كەدەسەڵاتداریەتی لاواز بووە. ئەگەر هێرشی داگیركاری شكست بهێنێت، ئۆپۆزسیۆن بڵێن بۆ مانەوەی دەسەڵاتداریەتی خۆیان سەربازانمانیان رووبەرووی مردن كردەوە.\nئاكەپە دەیەوێت لە رۆژئاوا هەرێمی نوێ داگیر بكات و بەمشێوەیە بچێتە پرۆسەی هەڵبژاردنەوە. بەڵام خەڵكی رۆژئاوا و باكوری سوریا بەو ئەزموونەی لەداگیركاری عەفرین و سەرێكانی و گرێ سپی وەریانگرتووە، تا كۆتایی بەرخۆدان بكەن. هێرشێكی نوێ بەواتای شەڕێكی درێژخایەن بێ. لەئەنجامی ئەم شەڕەدا دەسەڵاتداریەتی ئاكەپە ـ مەهەپە زەرەر بكەن، ئەوەشی قازانج بكات، پێش هەر كەسێك گەلی رۆژئاوا و باكوری رۆژهەڵاتی سوریا و هەموو گەلی توركیا و گەلانی رۆژهەڵاتی ناوین بن. دەسەڵاتداریەتی فاشیستی ئاكەپە ـ مەهەپە لەشوێنە داگیركراوەكانی تریش دەربخرێن. هێرشێكی نوێ بەمسۆگەری ئەنجامێكی وەها لێ بكەوێتەوە.\nپێش دەستپێكردنی شەڕی روسیا ـ ئۆكرانیا، ناتۆ دەستی بەبەهێزكردنی سیاسەتی خۆی كرد. دەوڵەتی توركی فاشیستیش دەیەوێت ئەمە وەكو دەرفەتێك بۆ خۆی بنرخێنێت. دەوڵەتی تورك بەسیاسەتی بێ ئەخلاقانەی خۆی لەبەرامبەر بەئەندامیەتی فینلاند و سۆوید بۆ ناو ناتۆ لەبنەڕەتدا چی دەوێت؟\nلەم بابەتەدا دەیەوێت بۆ بەشداریكردنی سۆوید و فینلاند بۆ ناو ناتۆ بەو پەیوەندیانەی دەیەوێت روسیا زیاتر تەنگەتاو بكات. خۆی لەخۆیدا هەڕەشەیەكی روسیا لەسەر فینلاند و سۆوید نییە. هێزێكی وەهاشی نییە كە لەئێستادا شتێكی وەها بكات. بەشێوەیەكی رۆژانە بۆ تەنگەتاوكردنی روسیا، بۆ ئەوەی هەموو ئەوروپا بخاتە ژێر چەتری ناتۆوەوە، بابەتی چوونی هەر دوو وڵاتیان بۆ ناو ناتۆ كردووەتە رۆژەڤ. ناتۆ دەكەنە كارتی ئاسایشی ئەوروپا. پێشتریش لەسەر ئەو بابەتانە گفتوگۆ كراوە. پاش ئەوەی روسیا دەستی لەئۆكرانیا كێشایەوە، بابەتی چوونی هەر دوو وڵاتی فینلاند و سۆوید بۆ ناو ناتۆ زۆتر پێكبێت.\nچۆنكە بۆ ئەندامیەتی وڵاتێكی لەناو ناتۆدا دەبێت لەلایەن هەموو وڵاتانی ئەندامەوە پەسەند بكرێت. ئەردۆغانی قەچەڵی سیاسی دەیەوێت سود لەم رەوشە وەربگرێت. پێوان ئەرێكردنی هەموو ئەندامەكانە، بەڵام پاشخانێكی وەهاش هەیە كە ئەگەر لەلایەن زۆرینەی ئەندامانەوە پەسەند كرا، ئەوا ئەندامیەتی وڵاتێكی رەت ناكرێتەوە. لەرەوشێكی وەهادا ئەوەی لەبەرامبەر بەمەوە ناڕەزایەتی نیشان بدات، دەبێت بەشێوەیەك لەشێوەكان دەركەوێت. خۆی لەخۆیدا نابێت، شتێكی وەها لەژێر گۆشاری تەنیا وڵاتێكیدا بهێڵنەوە. بەڵام توركیا دەڵێت، باوەڕ ناكەم و دەستم لێبەرنادەن، لەبەر ئەوەش هەڕەشەی وەها دەكات. توركیا بەشێوەیەكی ئاشكرا دەیەوێت تەنازۆلی بۆ بكەن. دەڵێت؛ من چۆن چۆنی بیردەكەمەوە، چۆن سیاسەت بەرێوە دەبم، دەبێت هەموو وڵاتانی ناتۆش بەمشێوەیە بكەن و دەیەوێت ئەمەش بسەپێنێت.\nدەوڵەتی تورك دەڵێت كاروچالاكی یاسایی كوردان قەدەغە بكەن. دەیەوێت ئەوەی ئەو لەتوركیا بەرێوەی دەبات، وڵاتانی ئەوروپاش بەهەمانشێوە هەڵسوكەوت بكەن. چۆنكە ئەو زیاتر لەدە هەزار سیاسەتمەداری لەكۆنجی زیندانەكان كردۆوە. كاتێك سێ كەس دەكەونە ناو كۆڵانێكی هێرش دەكەنە سەریان و بەبیانۆی سیاسی دەستگیریان دەكەن و دەیانخەنە زیندانەوە. ئاخۆ ئەو شتەی توركیا دەیكات، ئەو وڵاتانەش دەتوانن بیكەن و وەها بن؟ ئەگەر وەها نزیك ببنەوە ئەوا ببنە توركیایەك بەسەركێشی دەسەڵاتداریەتی ئاكەپە ـ مەهەپە. لەبەر ئەوەش ناتوانن بۆ هەر شتێكی توركیا بڵێن بەڵێ. خۆی لەخۆیدا سۆویدیش لەناودا هەموو وڵاتانی ئەوروپا گۆشار لەكوردان و دامەزراوە دیموكراتیكەكانیان دەكەن. ئەوەش لەبەر خاتری دڵی توركیادا دەكەن. رەنگە ئەو گۆشارانە هەندێكی تر زیاتر بكەن، بەڵام ناتوانن بەهەر شتێكی توركیا رازی ببن و وەكو توركیا بكەن.\nتوركیا لەم بابەتەدا دەیەوێت كەمێكیش بووە هەندێ ئەنجام بەدەست بهێنێت. بەڵام ئەوەی كە بەئەساسی دەیەوێت لەم هەڕەشانە بەدەستی بهێنێت، ئەو گەمارۆیەیە لەبابەتی فرۆشتنی چەكە بەتوركیا، ئەوەش لەلایەن سۆوید و ژمارەیەك لەوڵاتانی ئەوروپاوەیە. هەندێ لەكەل و پەلە سەربازیەكان نافرۆشنە توركیا. چۆنكە توركیا ئەو كەل و پەلانە بۆ هێرشی داگیركاری و سیاسەتی شەڕئەنگیزی بەكاریان دێنێت. بۆ گۆشار خستە سەر گەلانە. لەلایەكی تر توركیا بۆ ئەو فرۆكە بێ فرۆكەوانانەی كە هەمیشە پێیاندا هەڵدەدا، دەیەوێت كامێرا و هەندێ كەل و پەلی تری بەكۆالیتەی بڵندتر وەربگرێت. هۆكاری سەرەكە كە سۆوید و فینلاند دەكاتە رۆژەڤیش ئەوەیە. نەتەنیا لە سۆوید و فینلاند، لە ژمارەیەك لەوڵاتانی ئەوروپا، ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا و كەنەداش هەڕەشە دەكات كە گەمارۆی چەكی لەسەر هەڵبگرن. یەكێك لەو هەڕەشانەش فرۆتنی فرۆكەی ئیف ـ 16یە بەتوركیا. دیارە لەم بابەتانەدا ویستی تەنازۆلكردنی هەیە. خۆی لەخۆیدا كڕین و فرۆتنێكی چەپەڵ دەكەن. ئەمەش كڕین و فرۆتنێكی هەرە پیسی ئەم چاخەیە. دەبێت ئەم راستیە ئاشكرا بكرێت. هێزە دیموكراسیخوازەكان لەئەوروپا، ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا و وڵاتانی دیكە دەبێت بكەونە جموجۆڵەوە.\nوڵاتانی ئه‌وروپا و وڵاتانی دیكه به پێدانی ئه‌و چه‌كانه‌ی توركی داوایان ده‌كات نابێت ببنه هاوبه‌شی دسه‌ڵاتداری ئاكپه- مه‌هه‌په كه بۆ پاكتاوكردنی كوردان و دوژمنایه‌تی له‌گه‌ڵ دیموكراسییه. به‌پێی ئێمه ناتۆ هێزێكی شه‌ڕه كه له دژی گه‌لانه، له دژی هێزه شۆڕشگێڕه دیموكراتیك و دیموكراسیه، له دژی هێزی سۆسیالیسته كه به‌رامبه‌ر مۆدێرنیته‌ی سه‌رمایه‌داری تێده‌كۆشن. خۆی له خۆیدا دروستبوونی له دژی سۆسیالیزمه. ئێمه ده‌توانین ره‌خنه له ریال سۆسیالیزم بگرین، به‌ڵام ناتۆ له بنه‌ڕه‌تدا دژی هێزه سۆسیالیسته راسته‌قینه‌كان، له دژی هزری سۆسیالیستی، له دژی پڕۆژه‌كانی سۆسیالیزمه. ئێستا هێزێكی ریال سۆسیالیزم بوونی نییه. پاساوی دامه‌زراندنی له ئارادا نه‌ماوه، به‌ڵام هێشتاش ناتۆ به‌رده‌وامه. ئێمه دژی بوونی ناتۆین، نابێت هیچ هێزێكی سیاسی شانتاژی ده‌وڵه‌تی تورك قبوڵ بكات. توركیا ده‌یه‌وێت سه‌رجه‌م وڵاتانی ئه‌وروپی بكاته هاوبه‌شی تاوانه‌كانی. له‌به‌ر ئه‌وه گه‌لی كورد به‌و وڵاتانه و ناتۆ ده‌ڵێت هاوبه‌شی تاوانه‌كانی توركیا.\nده‌وڵه‌تی توركی فاشیست هه‌م له ناوه‌وه و هه‌م له ده‌ره‌وه شه‌ڕێكی گه‌وره به‌ڕێوه ده‌بات. له ئه‌نجامیشدا قه‌یرانی قورسی سیاسی، كۆمه‌ڵایه‌تی و ئابوری روویانداوه. ئێوه هه‌ڵوێستی ئۆپۆزسیۆنی توركیا له به‌رامبه‌ر ئه‌وه چۆن هه‌ڵده‌سه‌نگێنن؟ ئایا ده‌توانن سه‌رچاوه‌كانی كێشه ده‌ستنیشان بكه‌ن؟\nتوركیا له هه‌موو روویه‌كه‌وه له قه‌یراندایه. هۆكاری ئه‌م شه‌ڕه له دژی تێكۆشانی ئازادی گه‌لی كورده. هه‌ر چی قه‌یران و كێشه لێكۆڵینه‌وه‌ی له‌باره‌وه بكرێت ئاشكرای ده‌كات كه هۆكاری ئه‌م كێشه‌یه‌ی كورد و شه‌ڕی تایبه‌تی چه‌په‌ڵه له دژی كوردان. تاكو ئه‌و راستیه نه‌بینرێت، به‌رهه‌ڵستییه‌كی راسته‌قینه ناتوانرێت ئه‌نجام بدرێت. خۆی له خۆیدا كاتێك كه قه‌یرانی ئابوری و گرانی هاته رۆژه‌ڤه‌وه، شێفی فاشیست وتی، ‘ئێوه نازانن نرخی فیشه‌كێك چه‌نده‌یه’. قه‌یرانی ئابوری له‌و قسه‌یه باشتر ناتوانرێت به ئاشكرا بگێڕدرێته‌وه و گوزارشتی لێبكرێت. كاتێك كه قه‌یران و هۆكاری كێشه‌كه ده‌ستنیشان نه‌كرێت، ئه‌و كاته به‌رهه‌ڵستییه‌كی كاریگه‌ریش ناتوانرێت ئه‌نجام بدرێت. یاخود ئه‌م به‌رهه‌ڵستییه ئابورییه بۆ چاره‌سه‌ركردنی قه‌یران نه‌بێت، ته‌نیا بۆ دانیشتن له شوێنی ده‌سه‌ڵات بێت. ئۆپۆزسیۆن به‌شێك له خراپیه‌كانی ده‌سه‌ڵات نیشان ده‌دات. به‌ڵام له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ناتوانێت هۆكاره‌كه‌ی ده‌ستنیشان بكات، له‌ناو گه‌لدا نابێته جێگه‌ی بڕوا. پێویسته مرۆڤ له ئۆپۆزسیۆن بپرسێت، ئه‌گه‌ر ئێوه ببنه ده‌سه‌ڵاتدار په‌یوه‌ست به پرسی كورد چ سیاسه‌تێك ده‌گرنه‌به‌ر؟ ئه‌گه‌ر له پرسی كورددا هه‌ڵوێست و لۆژیكێكی چاره‌سه‌ریی دیموكراتیك نه‌بێت، ئه‌وانه‌ی دواتر ده‌بنه ده‌سه‌ڵاتدار هه‌مان سیاسه‌ت په‌یڕه‌و ده‌كه‌ن. له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌وانه‌ی ئه‌م ده‌سه‌ڵاتدارییه‌یان له‌ناو بردووه ئۆپۆزسیۆنی فه‌رمی نین. مێزه‌كه بۆ شه‌ش كه‌س نییه. ئه‌م ده‌سه‌ڵاتدارییه به تێكۆشانی گه‌ل و هێزه دیموكراتیكه شۆڕشگێڕه‌كان ده‌ڕوخێت. لێره‌دا رۆڵی سه‌ره‌كی بۆ بزوتنه‌وه‌ی ئازادی كورد و گۆڕه‌پانی دیموكراتیكی رادیكاڵه.\nبه ته‌نیا به بنه‌ما گرتنی كێشه‌كانی ئابووری رێبازێكی راستی به‌رهه‌ڵستی نییه. بێگومان قه‌یرانی ئابووری قوڵه، كاریگه‌ری ده‌كاته سه‌ر گه‌ل. له‌و رووه‌وه به ته‌شهیركردنی ده‌سه‌ڵاتداری كێشه ئابوورییه‌كان ده‌توانن چاره‌سه‌ر بكرێن. به‌ڵام تا توركیا دیموكراتیك نه‌بێت، كێشه‌ی كورد، كێشه‌ی عه‌له‌وییه‌كان و كێشه‌كانی تر له‌سه‌ر بنه‌مای دیموكراتیك بوون چاره‌سه‌ر ناكرێن پێویسته ده‌ستنیشان بكرێت كه كێشه ئابوورییه‌كانیش چاره‌سه‌ر نابن. واته گرنگه كه دیموكراتیكبوون و به‌رنامه‌ی دیموكراسی دیاری بكرێت. هه‌ڵوێستێكی جیا له‌وه ئۆپۆزسیۆن ناكاته ئۆپۆزسیۆن. به وتنی ‘من ته‌نیا كێشه ئابوورییه‌كان چاره‌سه‌ر بكه‌ن، رێگری له چه‌وتییه‌كان بكه‌م’ خه‌ڵه‌تاندنی گه‌له، جگه له‌وه هیچ واتایه‌كی دیكه‌ی نییه. له‌به‌ر ئه‌وه‌ی دیموكراسی نه‌بێت كێشه ئابوورییه‌كانیش چاره‌سه‌ر نابن، رێگری له گه‌نده‌ڵی و چه‌وتیش ناگیرێت. بێگومان وه‌ك ژیانی سیاسی و كۆمه‌ڵایه‌تی پێویسته ژیانی ئابووریش دیموكراتیك بێت. ئه‌مانه له‌یه‌كتر جیا ناكرێنه‌وه. ئه‌وه‌ی سه‌ره‌كیه دیموكراتیككردنی گۆڕه‌پانی سیاسی و كۆمه‌ڵایه‌تیه. كاتێك ئه‌وه كررا گۆڕه‌پانی ئابوری خۆی له خۆیدا دیموكراتیك ده‌بێت.\nبه‌كورتی ئه‌گه‌ر ده‌خوازرێت له گۆڕه‌پانی سیاسی، كۆمه‌ڵایه‌تی، ئابوری، كولتوری، په‌روه‌رده، وه‌رزش و هتد چاره‌سه‌ریه‌كی بۆزرێته‌وه به‌ر له هه‌موو شتێك ده‌بێت كایه‌ی سیاسی و كۆمه‌ڵایه‌تی دیموكراتیك بكرێت. تا ئه‌و كاته‌ی سیستمێكی دیموكراتیكی پشت ئه‌ستور به كۆمه‌ڵگای دیموكراتیكی رێكخراو نه‌ئافرێنرێت، هیچ كێشه‌یه‌ك چاره‌سه‌ر نابێت. ئه‌گه‌ر دیموكراسی به‌ڕێوه‌بردنی گه‌ل بێت ئه‌و كاته ده‌بێت ئامانجه‌كه ئافراندنی به‌ڕێوه‌به‌ری گه‌لی كۆمه‌ڵگای دیموكراتیك بێت كه گه‌ل تێیدا خاوه‌نی مافی قسه‌كردن و بڕیار بێت.\nله نێوان هه‌وڵه‌كانی هێزه نێونه‌ته‌وه‌ییه‌كان بۆ به‌رفراوانكردنی داگیركاری له رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست، ته‌واكردنی قڕكردنی كوردان و هێرشه‌كانی سه‌ر په‌كه‌كه په‌یوه‌ندییه‌كی چۆن هه‌یه؟ ئایا په‌كه‌كه و ئایدۆلۆژیای رێبه‌ری گه‌لی كورد عه‌بدوڵا ئۆجالان له‌به‌رده‌م پلانه‌كانی ئه‌واندا به‌ربه‌سته، هه‌ر بۆیه هێرش ده‌كه‌نه سه‌ری؟\nبه‌ر له هه‌موو شت ده‌بێت مرۆڤ ئه‌وه ده‌ستنیشان بكات. له نێوان پاكتاوكردنی په‌كه‌كه و قڕكردنی كورداندا په‌یوه‌ندی راسته‌وخۆ هه‌یه. ئه‌وانه‌ی راستی دوژمن، راستی كوردان و راستی په‌كه‌كه تێناگه‌ن ده‌كرێت كه ئه‌مه وه‌ك بیركردنه‌وه‌یه‌كی سۆبژێكتیڤ هه‌ڵبسه‌نگێنن. كاراكته‌ری دوژمنی ئێستا، ئه‌و هێرشانه‌ی ده‌یكات و ئه‌و به‌رخودانه‌ی ئێمه له به‌رامبه‌ری نیشان ده‌ده‌ین، گه‌وره‌ترین نیشانه‌ی ئه‌و راستیه‌یه. له‌به‌ر ئه‌وه‌یه ده‌وڵه‌تی تورك له‌م ئاسته‌دا دوژمنایه‌تی گه‌لی كورد ده‌كات، سیاسه‌ته‌كانی خۆی هه‌موویان به‌م چوارچێوه‌یه به‌ڕێوه‌ده‌بات، بۆ پاكتاوی په‌كه‌كه سازش بۆ هه‌موو هێزێك ده‌كات و توركیایان پێشكه‌ش ده‌كات. له‌به‌ر ئه‌وه‌یه كه ناتوانێت خۆی به‌رامبه‌ر به ناو و هه‌بوونی كوردان بگرێت، به‌ڵام نۆكه‌ری كوردی بۆ خۆی كردووه‌ته په‌یوه‌ندییه‌كی بنچینه‌یی. ئه‌گه‌ر رێبه‌رێكی وه‌ك رێبه‌ر ئاپۆ كه راستی دوژمن، راستی كوردان، راستی رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست و جیهان به باشی ده‌بینێت نه‌بووایه، تێكۆشانێك كه كوردانی له قڕكردن رزگار كردووه نه‌ده‌گیرایه به‌ر. لایه‌نی هه‌ره به‌هێزی رێبه‌ر ئاپۆ و په‌كه‌كه ئه‌وه‌یه كه دوژمن باش ده‌ناسن. جیاوازی په‌كه‌كه و ته‌واوی رێكخراوه كوردییه‌كان ئه‌مه‌یه. هه‌ر له رۆژی یه‌كه‌مه‌وه راستی دوژمنی ده‌ستنیشان كرد كه ده‌وڵه‌تی تورك ده‌یه‌وێت كوردستان بۆ بڵاوبوونه‌وه و داگیركاری نه‌ته‌وه‌یی تورك بۆ خۆی بكاته گۆڕه‌پانێك.\nده‌سه‌ڵاتداری ئاكه‌په-مه‌هه‌په بۆ ئه‌وه‌ی له‌سه‌ر پێ بمێنێته‌وه ئه‌وه‌نده هێرش ده‌كاته سه‌ر په‌كه‌كه و بۆ ئه‌وه‌ش پشت به سیاسه‌تی پاكتاوكاری تورك ده‌به‌ستێت. خۆی له خۆیدا بۆ پاراستنی ده‌سه‌ڵاتداری خۆی نه‌یده‌توانی ته‌واوی تواناكانی توركیا بخاته خزمه‌تی ئه‌م شه‌ڕه‌وه. ئۆپۆزسیۆنی به‌هێز به‌رامبه‌ر بوه‌ستایه. به‌ڵام پشت به سیاسه‌تی پاكتاوكه‌ر و نه‌ریتی ده‌وڵه‌تی و ئه‌و هێرشانه ده‌كات. سه‌رباری ئه‌وه‌ی كه ئۆپۆزسیۆن ده‌زانێت كه هۆكاری رۆژانه‌ی ئه‌و هێرشانه هه‌وڵدانه بۆ درێژه‌دان به ده‌سه‌لاتداری ئاكه‌په- مه‌هه‌په‌ش كاتێك كه ته‌یب ئه‌ردۆغان له‌وانی پرسی ‘ئێوه پشتیوانی له هێرشه‌كانی ده‌ره‌وه‌ی سنوور ده‌كه؟ ‘ئه‌وانیش وه‌ڵامی ‘ئێمه پشتگیری ده‌كه‌ین’یان دایه‌وه.\nپشتگیری هێزه نێونه‌ته‌وه‌ییه‌كان بۆ ده‌وڵه‌تی تورك په‌یوه‌ندی به هاوسه‌نگییه‌كانی سه‌ده‌ی ٢٠ كه دروست بوون و ئه‌و ستاتۆیه‌ی كه پشت به قڕكردنی كوردان ده‌سپێرێت، هه‌یه. هێزه نێونه‌ته‌وه‌ییه‌كان له پرسی ستاتۆی سه‌ده‌ی ٢٠دا كه پشتی به قڕكردنی كوردان به‌ستووه هیچ گۆڕانكارییه‌كی بنچینه‌ییان له‌و سیاسه‌ته‌دا نه‌كردووه. هێزه ناونه‌ته‌وه‌ییه‌كان كه به‌ریتانیا سه‌ركێشاین ده‌كات، له به‌رامبه‌ر هێشتنه‌وه موسڵ و كه‌ركوك له عێراق، رێگه‌یان به توركیا دا كه له ناو سنووره‌كانی خۆیدا كوردان پاكتاو بكات. ئه‌و په‌یمانه‌ی لۆزانی پێده‌وترێت، له بنه‌ڕه‌تدا پشتی به‌وه به‌ستووه. ئه‌و سیاسه‌ته ئه‌مڕۆش نه‌گۆڕدراوه. ئه‌نجامی خۆجێیی ئه‌و سیاسه‌ته ئه‌وه‌یه كه به په‌ده‌كه ده‌وترێت، بۆ ئه‌وه‌ی تۆ هه‌بیت ده‌بێت تۆ پشتگیری له قڕكردنی كوردان له باكور بكه‌یت. له‌به‌رامبه‌ر ئه‌وه‌ی په‌ده‌كه له شارێك، دوو شار باڵاده‌ست بێت، بووه‌ته پشتیوان و پارێزه‌ری هه‌ره گه‌وره‌ی سیاسه‌تی قڕكاری ده‌وڵه‌تی تورك.\nله‌پشتگیری هێزه نێونه‌ته‌وه‌ییه‌كان بۆ هێرشه‌كانی ده‌وڵه‌تی توركی پاكتاوكه‌ری كۆلۆنیالیست، سیاسه‌ته‌كانی توركیا و رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست كه له سه‌ده‌ی ٢٠ به‌دواوه خاوه‌نی كاریگه‌رییه‌كی زۆر گرنگه. ئه‌و سیاسه‌ته نه‌گۆڕدراوه. به‌ڵام به تێكۆشانی په‌كه‌كه به‌ربه‌ست له‌به‌رده‌م ئه‌م سیاسه‌ته‌ی ئه‌و هێزانه دروستبووه. له‌به‌ر ئه‌وه‌ش له تێكۆشانی ئێمه توڕه ده‌بن. له‌به‌ر ئه‌وه‌ی تا ئێمه تێبكۆشین له‌پێشه‌وه توركیا له ناوچه‌كه ناتوانێت سیاسی خۆی به گوێره‌ی خۆی په‌یڕه‌و بكات. توركیا كێشه‌ی خۆی هه‌یه. هه‌ر بۆیه داوای ئاگربه‌ستی یه‌كلایه‌نه له ئێمه ده‌كه‌ن، كه هیچ واتا و وه‌ڵامێكی نییه. ئه‌مه به شێوه‌ی جیاجیا ده‌سه‌پێنن. به‌و پشتگیرییه‌ی له توركیای ده‌كه‌ن ده‌یانه‌وێت گوشار له ئێمه بكه‌ن كه ده‌ست له تێكۆشان هه‌ڵبگرین.\nبێگومان بیرده‌كه‌نه‌وه كه ئایدۆلۆژیای رێبه‌ر ئاپۆ له‌به‌رده‌م سیاسه‌تی ئه‌وان له‌سه‌ر هه‌رێمه‌كه ده‌بێته ئاسته‌نگ. ئه‌وان نایانه‌وێت رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست به‌راستیش دیموكراتیك ببێت. له‌به‌ر ئه‌وه‌ی له‌ناو دیموكراسی راسته‌قینه‌دا ناتوانن به گوێره‌ی خۆیان نۆكه‌ر بۆ خۆیان بدۆزنه‌وه. رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاستی به‌دیموكراتیك بوو پێویستی به په‌یوه‌ندی سیاسی یه‌كسانه. ئه‌وان ناتوانن ئه‌وه‌ی ده‌یانه‌وێت به‌سه‌ر كۆمه‌ڵگا و وڵاتانی دیموكراتیكدا بیسه‌پێنن. له‌به‌ر ئه‌وه له دژی پاڕادایمی كۆمه‌ڵگای دیموكراتیك ئیكۆلۆژیك و ئازادی پارێزی ژنانی رێبه‌ر ئاپۆ تێده‌كۆشن. كۆنفیدراڵیزمی دیموكراتیك كه پشت به كۆمه‌ڵگای دیموكراتیك و رێكخراو ده‌به‌ستێت و ئازادی ژن سیستمی ژیانی كۆمه‌ڵایه‌تی و سیاسیان ده‌هه‌ژنێت، سیستمێكی دیموكراتكی ئاڵترناتیڤه. له‌به‌ر ئه‌وه له دژی رێبه‌ر ئاپۆ و په‌كه‌كه پشتگیری له ده‌وڵه‌تی تورك ده‌كه‌ن. بۆ ئه‌وه‌ی هزری رێبه‌ر ئاپۆ له ناو كورداندا باڵا ده‌ست نه‌بێت، پشتگیری له هێزێكی نادیموكراتیكی وه‌ك په‌ده‌كه ده‌كه‌ن.\nبه‌ڵام ئیتر نه‌ك قه‌واره‌ی رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاستی سه‌ده‌ی ٢٠، نه رژێمی توركی ئێستا و نه په‌ده‌كه‌ش به‌م جۆره ناتوانن خۆیان له‌سه‌ر پێ بگرن. ئێمه قوربانی قورسیش بده‌ین ئێمه ئه‌و هێرش و پلانانه‌ی ئه‌و هێزانه پوچه‌ڵ ده‌كه‌ینه‌وه، كوردستان ئازاد و رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاستی دیموكراتیكیش پێكده‌هێنین.


نوێنەرایەتی لە بەریتانیا – نوێنەرایەتی حکومەتی هەرێمی کوردستان\nنوێنەرایەتی لە بەریتانیا\nبەخێربێن بۆ ماڵپه‌ڕي نوێنه‌رايه‌تي حکومه‌تي هه‌رێمي کوردستان له به‌ريتانيا\nنوێنه‌رايه‌تي حکومه‌تي هه‌رێمي کوردستان له به‌ريتانيا پردي په‌يوه‌ندييه له نێوان ڕه‌وه‌ندي کورد و حکومه‌تي هه‌رێمي کوردستان.\nنوێنه‌رايه‌تي حکومه‌تي هه‌رێمي کوردستان هه‌وڵ ده‌دات بۆ دروستکردني په‌يوه‌ندييه‌کي به‌هێز له‌گه‌ڵ دام و ده‌زگاکاني به‌ريتانيا و په‌رله‌ماني ئه‌و ووڵاته. هه‌روه‌ها کارده‌کات بۆ به‌هێزکردني په‌يوه‌ندييه‌کان له ڕووي بازرگاني و په‌روه‌رده و که‌لتوور و بنيادناني بنه‌مايه‌کي باش بۆ داهاتووێکي گه‌ش. له‌هه‌مان کاتدا ئێمه خزمه‌تي ڕه‌وه‌ندي کورد له به‌ريتانيا ده‌که‌ين و خزمه‌تگوزارييه‌کاني کۆنسوڵگه‌ري بۆ کۆمه‌ڵگاي کوردي له‌و ووڵاته دابين ده‌که‌ين.\nحکومه‌ت و په‌رله‌ماني به‌ريتانيا:\nنوێنه‌رايه‌تييه‌که‌مان توانيوييه‌تي په‌يوه‌ندييه‌کي باش له‌گه‌ڵ وه‌زاره‌ت و دام و ده‌زگاکاني حکومه‌تي به‌ريتانيا درووست بکات. له هه‌مان کاتدا په‌يوه‌ندييه‌کي تۆکمه‌مان هه‌يه له‌گه‌ڵ په‌رله‌ماني ئه‌و ووڵاته و په‌رله‌مانه‌کاني هه‌رێمه‌کاني وێڵز و سکۆتله‌ندا و ئێرله‌نداي باکوور. به‌شێوه‌يه‌کي به‌رده‌وام سه‌رداني دوو لايه‌نه‌مان سازداوه له نێوان ئه‌و په‌رله‌مانانه و په‌رله‌ماني کوردستان، چونکه ئێمه وه‌ک هه‌رێمێکي تازه پێگه‌ييشتوو له بواري ديموکراسي له‌و بڕوايه‌داين که ده‌بێت سوود له سيسته‌مي سياسي به‌ريتانيا وه‌رگرين و گه‌شه به دام و ده‌زگاکانمان بده‌ين.\nنوێنه‌رايه‌تييه‌که‌مان له نزيکه‌وه چاودێري پێشڤه‌چوونه‌کاني بواري سياسي له به‌ريتانيا ده‌کات و مامه‌ڵه له‌گه‌ڵ پێشهاته‌کان ده‌کات. ئێمه به به‌رده‌وامي بۆنه و چالاکي جيا جيا له ته‌لاري په‌رله‌ماني به‌ريتانيا و سه‌نته‌ره‌کاني توێژينه‌وه‌ي سياسي و ڕێکخراوه ناحکومييه‌کان سازده‌که‌ين که تيايدا سياسه‌توانان و په‌رله‌مانتاران و ڕۆژنامه‌نووسان و پياواني کاري به‌ريتانيا و ڕه‌وه‌ندي کوردي داوه‌ت ده‌که‌ين، هه‌روه‌ها له بۆنه‌کاني تريش که له په‌رله‌مان به‌ڕێوه‌ده‌چێت به‌شداري ده‌که‌ين. نوێنه‌رايه‌تييه‌که‌مان ساڵانه سياسه‌توانان و په‌رله‌مانتاران و ئه‌نداماني ئه‌نجومه‌ني لۆردەکان و ديپلۆماتکاراني جيهاني و ڕۆژنامه‌نووسان و که‌سايه‌تييه کوردستانييه‌کان داوه‌ت ده‌کات له پێشوازييه‌کي ساڵانه که له ناو ته‌لاري په‌رله‌ماني به‌ريتانيا به‌ڕيوه‌ده‌چێت. نوێنه‌رايه‌تي حکومه‌تي هه‌رێمي کوردستان له به‌ريتانيا هه‌روه‌ها له کۆنفڕانسي ساڵانەي هه‌ر سێ پارته سياسييه‌که‌ي به‌ريتانيا به‌شداري ده‌کات. ئه‌و کۆنفڕانسانه زۆر گرنگن بۆ ئێمه چونکه له نزيکه‌وه ده‌توانين سه‌رکرده‌کاني ئه‌و پارتانه ببينين و له بازنەي درووستکردني بڕيار له پارته‌کان نزيك ببينه‌وه.\nئێمه حکومه‌تێکي کراوه و ديموکراتين. بڕوامان به گرێداني هاوپه‌يمانييه‌تي به‌هێز هه‌يه له‌گه‌ڵ ديموکراتيخوازان له جيهان و کار بۆ ئه‌وه ده‌که‌ين که په‌يوه‌ندييه‌کي پێشکه‌وتوو و باشمان هه‌بێت له‌گه‌ڵ ووڵاتاني دراوسێ. له‌م ڕووه‌شه‌وه نوێنه‌رايه‌تي حکومه‌تي هه‌رێمي کوردستان له به‌ريتانيا چالاکانه له گه‌ڵ لايه‌نه ديپلۆماسييه‌کاني به‌ريتانيا و بياني کار ده‌کات. چاوپێکه‌وتني به‌رده‌وام له‌گه‌ڵيان ئه‌نجام ده‌ده‌ين. هه‌روه‌ها  له‌گه‌ڵ باڵيۆز و نوێنه‌ره‌کاني ديپلۆماتي ووڵاتان و به‌رپرساني نێوده‌وڵه‌تي کۆبوونه‌وه‌ي به‌رده‌وام سازده‌که‌ين بۆ به‌هێزکردني په‌يوه‌ندي هه‌رێمي کوردستان له‌گه‌ڵ ئه‌و لايه‌نانه له هه‌موو ڕووه‌کانه‌وه.\nبازرگاني و وەبەرهێنان:\nئابووري هه‌رێمي کوردستان له‌م ساڵانه‌ي دواييدا به‌شێوه‌يه‌کي به‌رچاو پێشوه‌چووني به‌خۆوه بينيوه. له دواي ساڵي 2003 و دواي ده‌يه‌ها ساڵ له سته‌م و تێکدان و پشتگوێ خستن و دوورخستنه‌وه‌ي کوردستان له جيهاني ده‌ره‌وه که له‌لايه‌ن ڕژێمه‌کاني پێشووي عيراق له دژي کورد په‌يڕه‌و ده‌کرا توانيمان به شێوه‌يه‌کي گه‌وره ئابوري هه‌رێمه‌که‌مان به‌ره‌و پێشه‌وه ببه‌ين. ئێمه له‌و بڕوايه‌داين که بازاڕي ئازاد و ڕێگه‌خۆشکردن بۆ وه‌به‌رهێنه‌ران به شێوه‌يه‌کي يه‌کسان باشترين ڕێگه‌ن بۆ بره‌و دان به‌و پێشکه‌وتن و گه‌شه‌سه‌ندنه.\nبۆ وه‌ده‌ستهێناني ئه‌و ئامانجانه‌ش نوێنه‌رايه‌تي حکومه‌تي هه‌رێمي کوردستان هه‌ڵده‌ستێت به سازداني سيميناري تايبه‌ت و دابينکردني زانياري تێر و ته‌سه‌ڵ له‌مه‌ڕ چۆنييه‌تي ئه‌نجامداني کار و بيزنيس و چۆنييه‌تي سه‌رداني کوردستان. ئێمه له هه‌مان کاتدا هاريکاري پێشکه‌ش به شانده بازرگانييه‌کان ده‌که‌ين ئه‌وانه‌ي که له به‌ريتانياوه ده‌چنه‌وه کوردستان. هه‌روه‌ها له نزيکه‌وه کارده‌که‌ين له‌گه‌ڵب ده‌زگاکاني بازرگاني و وه‌به‌رهێناني به‌ريتانيا و ڕۆژهه‌ڵاتي ناوه‌ڕاست و وه‌به‌رهێنان له باکووري ئێرله‌ندا و چه‌ندين ده‌زگاي تري بازرگاني. ساڵانه چه‌ند جارێك گه‌شتي بازرگاني بۆ کۆمپانيا به‌ريتانييه‌کان سازده‌که‌ين بۆ کوردستان که کاردانه‌وه‌ي گه‌وره‌ي له‌سه‌ر بواري ئه‌و هه‌رێمه کردووه.\nئێمه کاري به‌خشيني ڤيزه ناکه‌ين بۆ ئه‌و که‌سانه‌ي که ده‌چنه کوردستان، به‌ڵام ئامۆژگاري پێشکه‌ش ئه‌و که‌س و لايه‌نانه ده‌که‌ين ده‌رباره‌ي پێداويستييه‌کاني به‌خشيني ڤيزه سه‌رداني هه‌رێمي کوردستان.\nبۆ زانیاری زیاتر لەسەر وەبەرهێنان دەتوانن دەقی یاسای وەبەرهێنانی کوردستان بخوێننەوە لەم لـیـنـکـە\nخوێندني باڵا و که‌لتوور:\nنوێنه‌رايه‌تي حکومه‌تي هه‌رێمي کوردستان له به‌ريتانيا په‌يوه‌ندي تۆکمه‌ي هه‌يه له‌گه‌ڵ زانکۆکاني به‌ريتانيا ،بۆ سوود وه‌رگرتن له شاره‌زاييه‌کاني ئه‌و زانکۆيانه. حکومه‌تي هه‌رێمي کوردستان پڕۆگرامێکي تايبه‌تي هه‌يه بۆ پێشکه‌شکردني يارمه‌تي دارايي بۆ ئه‌و قوتابيانه‌ي که له خوێندني باڵا لێکۆڵينه‌وه و توێژينه‌وه‌کان و زانسته کۆمه‌ڵايه‌تييه‌کاني په‌يوه‌نديدار به پرسه کوردييه‌کان پێشکه‌ش ده‌که‌ن. له‌و بواره‌شه‌وه ڕێککه‌وتنێکمان هه‌يه له‌گه‌ڵ زانکۆي ئێکزيته‌ر بۆ پشتگيري له نامه‌کاني خوێندني باڵا ئه‌وانەي که له‌سه‌ر کوردستان و پرسه کوردييه‌کان پێشکه‌شکراون، هه‌روه‌ها هاريکاري پێشکه‌ش ده‌که‌ين به‌و قوتابيانه‌ي که ده‌يانه‌وێت زماني کوردي فێر ببن. ئێمه له هه‌مان کاتدا هاني دام و ده‌زگاکاني به‌ريتانيا ده‌ده‌ين بۆ ئه‌وه‌ي په‌يوه‌ندي به‌هێز له‌گه‌ڵ زانکۆ و کۆليژه‌کاني کوردستان ببه‌ستن.\nنوێنه‌رايه‌تي حکومه‌تي هه‌رێم له به‌ريتانيا کارده‌کات بۆ به‌ره‌وپێش بردن و به‌هێزترکردني په‌يوه‌ندي و لێکتێگه‌يشتن له‌نێوان گه‌لاني به‌ريتانيا و کوردستان له‌ڕێگاي پته‌وکردني په‌يوه‌ندي که‌لتووري نێوان هه‌ردوولا. هه‌روه‌ها پشتگيري ده‌کات له بۆنه که‌لتوورييه‌کاني کوردي که له به‌ريتانيا به‌ڕێوه‌ده‌چێت، وه‌ک فيستيڤاڵه هونه‌ري و که‌لتوورييه‌کان و ئه‌و پێشانگايانه‌ي که لێره به‌ڕێوه‌ده‌چێت.\nله هه‌مان کاتدا ئێمه ساڵانه هه‌ڵده‌ستين به سازداني کۆڕ و سيمينار له ته‌لاري په‌رله‌ماني به‌ريتانيا بۆ يادکردنه‌وه‌ي کاره‌ساته‌کاني ئه‌نفال و کيميابارانکردني هه‌ڵه‌بجه که تيايدا پسپۆڕ و سياسه‌توان و ڕۆژنامه‌نووسي به‌ريتانيا و جيهاني داوه‌ت ده‌که‌ين. هه‌روه‌ها هاريکاري کۆمه‌ڵه و ڕێکخراوه کوردييه‌کان ده‌که‌ين که له چه‌ندين شاري جيا جياي به‌ريتانيان بۆ يادکردنه‌وه‌ي ئه‌و کاره‌ساتانه.\nله به‌ريتانيا کۆمه‌ڵگايه‌کي کوردي گه‌شه‌سه‌ندوو ژيان به‌سه‌ر ده‌بات. ئێمه په‌يوه‌ندييه‌کي باشمان هه‌يه له‌گه‌ڵ که‌سايه‌تي و کۆمه‌ڵه و ڕێکخراوو و ده‌زگاکاني کوردي له شوێنه جياجياکاني ئه‌و ووڵاته. به شێوه‌يه‌کي به‌رده‌وام ديدار و کۆبوونه‌وه له‌گه‌ڵيان ئه‌نجام ده‌ده‌ين و گوێ له داواکارييه‌کانيان ده‌گرين به‌مه‌به‌ستي به‌ره‌وپێشبردني کار و چالاکييه‌کانيان. ئێمه به به‌رده‌وامي هاني کۆمه‌ڵگاي کوردي له به‌ريتانيا ده‌ده‌ين بۆ ئه‌وه‌ي ببنه به‌شێکي چالاك له ژياني ڕۆژانه‌ي ئه‌و ووڵاته، هه‌روه‌ها هانيشيان ده‌ده‌ين که په‌يوه‌ندييه به‌هێزه‌که‌شيان له‌گه‌ڵ کوردستان بپارێزن.\nنوێنه‌رايه‌تي حکومه‌تي هه‌رێمي کوردستان له به‌ريتانيا خزمه‌تگوزاري کونسوڵگه‌ري پێشکه‌ش به ڕه‌وه‌ندي کوردي له‌و ووڵاته ده‌کات. له نێو ئه‌و خزمه‌تگوزارييانه‌شدا بريکارنامه ( وکالة) به هه‌موو جۆره‌کاني، به‌رحه‌ياتي (ژياننامه) و پشتگيري له دۆکيومه‌نته‌کان و بڕوانامه‌کان و به‌ڵگه‌نامه و دۆکيومه‌نته‌کاني کۆمپانياکان ده‌کات.\nئێمه پاسه‌پۆڕت نابه‌خشينه هاووڵاتيان. بۆ ئه‌م مه‌به‌سته تکايه په‌يوه‌ندي بکه‌ن به باڵيۆزخانه‌ي عيراقي فيدڕاڵ. بەڵام دەتوانين داواي ڤيزەتان بۆ بکەين بۆ چوونە ژوورەوە بۆ ناو هەرێمي کوردستان\nکارکردن وه‌ک به‌شێک له عيراق:\nنوێنه‌رايه‌تي حکومه‌تي هه‌رێمي کوردستان له به‌ريتانيا پەيوەنديەکي باش و دۆستانە و هەماهەنگي کردني هەيە لەگەڵ باڵوێزخانەي عێراق لە بەريتانيا . نوێنەرايەتي حکومەتي هەرێم لە بەريتانيا به‌شێکه له فه‌رمانگەي په‌يوه‌ندييه‌کاني ده‌ره‌وه‌ي حکومه‌تي هەرێمي کوردستان که باره‌گاکه‌ي له هه‌ولێري پايته‌ختي هه‌رێمه. ئه‌و فه‌رمانگه‌يه له نزيکه‌وه کارده‌کات له‌گه‌ڵ وه‌زاره‌تي ده‌ره‌وه‌ي حکومه‌تي فيدڕاڵي عيراق بۆ بره‌ودان به په‌يوه‌ندييه‌کاني ده‌ره‌وه‌ي هه‌رێم و عيراق.