هه‌ڵاواردنی ئه‌رێنی…… مایرۆن وینێر/ وه‌رگێڕ: ئیبراهیم ئیسماعیل‌پوور – Denegkan\nهه‌ڵاواردنی ئه‌رێنی…… مایرۆن وینێر/ وه‌رگێڕ: ئیبراهیم ئیسماعیل‌پوور\nمایرۆن وینێر/ وه‌رگێڕ: ئیبراهیم ئیسماعیل‌پوور\nهه‌ڵاواردنی ئه‌رێنی به به‌رنامه و سیاسه‌ته‌کانی ده‌وڵه‌ت و دامه‌زراوه ناده‌وڵه‌تیه‌کان ده‌گوترێ، که بۆ قه‌ره‌بوو کردنه‌وه‌ی ناهاوسه‌نگیه‌کانی نێوان گرووپه‌کانی ره‌گه‌زی، زمانی، جنسی و چینایه‌تی له رێگای ره‌خساندنی ده‌رفه‌ت و پێ به‌خشینی پێگه‌ی تایبه‌ت به تاکه‌کان له سه‌ر بنه‌مای ئه‌ندام‌بوونیان له گرووپه‌کاندا دێته ئاراوه. سازوکاره‌کانی هه‌ڵاواردنی ئه‌رێنی بریتین له: یاسا و ڕێسا و مێتۆده‌کانی به‌ڕێوه‌بردن، ئه‌مره دادوه‌رییه‌کان و خۆ تێهه‌ڵقورتاندنه گشتییه‌کان و ده‌ست پێشخه‌ریه‌جۆراوجۆره‌کانی تاکی، بۆ مسۆگه‌رکردنی به‌رژه‌وه‌ندیه تایبه‌تیه‌کانی حکوومه‌تی و ناحکوومه‌تی ـ وه‌کوو ناونووسی له قوتابخانه‌کان و زانکۆکان، وبۆپیشه‌کان، پله پێ به‌خشین،پێدانی وامی بێکاری و مافی خاوه‌نداریه‌تی ـ له سه‌ر بنه‌مای ئه‌ندامه‌تی له گرووپه تایبه‌ته‌کانی قه‌ومی، ره‌گه‌زی، و گرووپه‌کانی تردا به مه‌به‌ستی به‌رانبه‌ری زیاتر له نێوان ئه‌م گرووپانه‌دا. که وابوو تایبه‌تمه‌ندی بنه‌ڕه‌تی هه‌ڵاواردنی ئه‌رێنی، ئه‌وه‌یه که له پێناوی تاکه‌کاندا، به هۆی به‌سترانه‌وه‌یان به‌گرووپه تایبه‌ته‌کانه‌وه، کۆمه‌ڵه تێکۆشانێک بێته ئاراوه. ئامانجی هه‌ڵاواردنی ئه‌رێنی که‌م‌کردنه‌وه‌ی مه‌ودای نێوان نه‌دار و ده‌وڵه‌مه‌ند نییه، به‌ڵکوو لابردنی خه‌ره‌نده له نێوان گرووپه‌کاندا.\nکه‌ڵک وه‌رگرتن له ده‌سته‌واژه‌ی هه‌ڵاواردنی ئه‌رێنی له ده‌یه‌ی 1960 له ویلایه‌ته یه‌کگرتووه‌کان هاتۆته ئاراوه. هه‌رچه‌ند وڵاته‌کانی تریش (وه‌کوو کانادا، هۆله‌ندا و سویس) توخم‌گه‌لێک له هه‌ڵاواردنی ئه‌رێنی‌یان له‌خۆ گرتووه، به‌ڵام بێجگه له سیاسه‌ته‌کانی پێوه‌ندی‌دار به هه‌ڵاواردنی ئه‌رێنی له ویلایه‌ته یه‌کگرتووه‌کان به‌ربڵاوترین و ته‌واوترین سیاسه‌ته‌کان له هێند، سریلانکا و مالزی ره‌چاو کراون. ئه‌م به‌رنامانه به ناو لێنانێ وه‌ک خۆپارێزی (امتناع)، هه‌ڵاواردنی قه‌ڕه‌بوویی، هه‌ڵاواردنی ئه‌رێنی و سیاسه‌ته‌کانی هه‌ڤیاز (ترجیحی)، به ئه‌م باوه‌ڕه‌ی سیاسه‌ت‌دانه‌رانه‌وه پشت ئه‌ستووره که جیاوازی نێوان گرووپه‌کان، به‌رهه‌می ئاکامی هه‌ڵاواردن یا خۆ سه‌رکوتکاری گرووپێکه به دژ گرووپێکی تر. یان به ئاکامی به ئانقه‌ست پێش گرتن به دابه‌شکردنی دادوه‌رانه‌ی سه‌رچاوه‌کانه‌وه به‌ستراوه‌ته‌وه. یاخۆ به‌رهه‌می بارودۆخێکی مێژووییه که‌بوونه‌ته هۆی زاڵبوونی گرووپێک به سه‌ر گرووپێکی تردا. ئه‌م جیاوازییانه زۆر جار پایه‌دارن و له به‌ره‌یه‌که‌وه بۆ‌به‌ره‌یه‌کی تر ده‌گوێزرێنه‌وه. ئه‌م جیاوازییانه هێندێ جار مانه‌وه‌یان له سۆنگه‌ی میراتی رابردووه‌وه‌یه، به‌ڵام بڕێ جاریش به هۆی وجوودی به‌ربه‌ستی به‌هێز له به‌رانبه‌ر ده‌رفه‌تی هاوسه‌نگ‌دا دێنه ئاراوه. کاتێ که جیاوازییه‌کان له به‌ره‌یه‌که‌وه بۆ به‌ره‌یه‌کی تر ده‌گوێزرێته‌وه، وا دانانمان ئه‌م بۆچوونه‌یه که ئاسته‌نگ‌گه‌لێکی ده‌ره‌کی دێنه ئاراوه.\nئه‌وانه‌ی ده‌یانه‌وێت کۆمه‌ڵگایه‌کی ناره‌گه‌زییان هه‌بێت و ره‌نگی پێست و چینی کۆمه‌ڵایه‌تی و قه‌ومیه‌ت سه‌رنجی که‌س رانه‌کێشێ، له‌م دیارده‌یه ناڕازین و له‌گه‌ڵ هه‌ڵاواردنی ئه‌رێنی‌دا نین. چوونکه ئه‌م دیارده‌یه ده‌بێته هۆی ئه‌وه که سه‌رچاوه‌کان به پێی شوناسی ره‌گه‌زی، چینایه‌تی، جنسی و قه‌ومی دابه‌ش بکرێن. سه‌ره‌ڕای ئه‌مانه‌ش، که‌سانێک له‌وه نیگه‌رانن که ره‌خساندنی ده‌رفه‌تی تایبه‌ت بۆ چوونه زانکۆ و قوتابخانه پیشه‌ییه‌کان و هه‌روه‌ها وه‌ده‌ست‌هێنانی پیشه‌کان که به پێی ئه‌ندام بوون له گرووپه‌کاندا مسۆگه ر ده‌کرێن، ده‌بنه هۆی دابه‌زینی به‌هره و پێگه‌ی تاک. هه‌ر به‌م هۆیه‌وه ئه‌م تاقمه دژ به هه‌ڵاواردنی ئه‌رێنین و به به‌ڵگه‌ش سه‌لماندوویانه که ئه‌م جۆره سیاسه‌تانه له سه‌رکه‌وتنه‌کانی تاک که‌م ده‌که‌نه‌وه و له لایه‌کی تریشه‌وه له تاکی کۆمه‌ڵ چینێکی هه‌ڵنه‌بژێردراو و وره له‌ده‌ست‌داو پێک دێنن. ئاستی هێزی رکه‌به‌ری (رقابت) له به‌شی پیشه‌سازی و له زانکۆکاندا دێنێته خوارێ و که‌م‌کردنه‌وه‌ی کارلێهاتوویی حکوومه‌تیشی به‌دوادا دێت.\nمادده‌ی 7ی «یاسای مافی مه‌ده‌نی ویلایه‌ته یه‌کگرتووه‌کان» یه‌که‌م یاسا بوو که له ساڵی 1962دا ده‌سته‌واژه ی هه‌ڵاواردنی ئه‌رێنی که‌ڵکی وه‌رگرت. به پێی ئه‌م یاسایه، ئه‌و خاوه‌ن کارانه‌ی که سیاسه‌تی هه‌ڵاواردنیان ره‌چاو کردووه، ئه‌شێ بۆ قه‌ره‌بووکردنه‌وه‌ی هه‌ڵه‌که‌یان له یاسای هه‌ڵاواردنی ئه‌رێنی په‌ێڕه‌وی بکه‌ن. ساڵێک دواتر سه‌رکۆماری ئه‌و کات لیندۆن ب. جانسۆن فه‌رمانی دا که بۆ وه‌رگرتنی فه‌رمانبه‌ر و پله پێ‌به‌خشین به لایه‌نه‌کانی هاوپه‌یمان له‌گه‌ڵ حکوومه‌ت، ئه‌شێ هه‌ڵاواردنی ئه‌رێنی ره‌چاو بکرێت. ته‌نانه‌ت ئه‌وانه‌ش وا له سیاسه‌تی هه‌ڵاواردن په‌یڕه‌وییان نه‌کردووه، هه‌ر ناچار کران که ئه‌م ده‌ستووره به‌ڕێوه به‌رن. له سه‌ره‌تای ده‌یه‌ی 1970دا له کاتی سه‌رکۆماری نیکسۆن «کۆمیسیۆنی ده‌رفه‌ت بۆ‌پیشه‌ی هاوسه‌نگ» به پێی سیاسه‌تی دابه‌شکاری «سهمیه‌بندی»، یان ئامانجه رێژه‌ییه‌کان، بۆ به فه‌رمانبه‌رکردنی که‌مینه‌کان هه‌نگاوی تایبه‌ت هه‌ڵگیرا. هه‌ڵاواردنی ئه‌رێنی له ویلایه‌ته یه‌کگرتووه‌کان مانه‌یه‌کی دوولایه‌نه‌ی به خۆیه‌وه گرت. بۆ هێندێ له خه‌ڵک، به واتای تێکۆشانی ئه‌رێنی و چالاکانه بوو، بۆ دامه‌زران و پله پێ‌به‌خشین به‌که‌مینه‌کان و هه‌روه‌ها کۆتایی هێنان بوو به سیاسه‌ته‌کانی هه‌ڵاواردن. تێکۆشانی زانستگاکان، شه‌ریکه‌کان و حکوومه‌ته‌کان بۆ له سه‌ر کار دامه‌زرانی که‌مینه‌کان و ژنان و هه‌روه‌ها دانانی به‌رنامه‌ی تایبه‌ت بۆ باشترکردنی کارلێهاتوویی که‌مینه‌کان و ده‌رفه‌ت ره‌خساندنی کێ‌به‌رکێ بۆ ئه‌وان له بازاڕی کاردا، به‌شێک بوون له هه‌ڵاواردنی ئه‌رێنی. له لای که‌سانێکی تر، واتای هه‌ڵاواردنی ئه‌رێنی وه‌ده‌ست‌هێنانی ئه‌و ئاکامه پێویستانه بوو که له رێی به‌ش بۆ دیاری کردنه‌وه‌وه مسۆگه‌ر ده‌کران. ئه‌م مشت و مڕانه له دادگاکانی وڵاته‌وه دزه ده‌که‌نه دیوانی باڵا. (کێشه‌ی به‌رپرسانی زانستگای کالیفۆرنیا له‌گه‌ڵ باک 1978). له دێیویس زانکۆی پزشکی زانستگای کالیفۆرنیا بۆ خوازیارانی ره‌ش‌پێست شازده به‌شی خستبووه لاوه. ئالێن باک، سپی‌پێستێک بوو که نمره‌کانی له‌و شازده‌که‌سه ره‌ش‌پێسته زیاتر بوو، به‌ڵام وه‌ک خوێندکار وه‌رنه‌گیرابووو. هه‌ربۆیه شکایه‌تی کرد و خۆی به به‌ش‌خوراو و ماف‌پێ‌شێل‌کراو زانی. له نۆ دادوه‌ره‌که‌ی دیوانی به‌رزی وڵات پێنج که‌سیان ده‌نگیان به‌وه‌دا که بۆ ناو نووسینی خوێندکار و وه‌رگرتنیان له زانکۆ، ئه‌شێ ره‌گه‌ز وه‌به‌رچاو بگیرێ. له هه‌مان کاتدا، پێنج که‌س له‌و نۆ دادوه‌ره ده‌نگیان به‌وه‌دا که دابه‌شکاری له لایه‌ن زانکۆی پزشکییه‌وه به پێی ره‌گه‌ز، په‌سه‌ند نییه. ئه‌و تاقمه وه‌رنه‌گرتنی خوازیارانی پزشکی‌یان به هۆی ره‌گه‌زه‌وه به دروست نه‌زانی. ئه‌م بڕیاره به باشی، دوو لایه‌نه بوونی هه‌ستی خه‌ڵکی ویلایه‌ته یه‌کگرتووه‌کان له هه‌مبه‌ر هه‌ڵاواردنی ئه‌رێنی نیشان ئه‌دات. له لایه‌ک له سه‌ر بنه‌مای لێوه‌شاوه‌یی و کارلێهاتوویی ،ده‌رفه‌تی یه‌کسان بۆ هه‌مووان بڕه‌خسێ و له لایه‌کی تریشه‌وه پێویستی هه‌بوونی هه‌ڵاواردنی ئه‌رێنی بۆ‌قه‌ره‌بووکردنه‌وه‌ی نادادوه‌ریه‌کانی مێژوویی و لابردنی کۆسپی سه‌ره‌ڕێی ده‌رفه‌ته یه‌کسانه‌کان له سه‌ر رێی ره‌ش‌پێسته‌کان له ئارادا بێت.\nهێند، مالزی، سریلانکا\nبه‌رله دانانی به‌رنامه‌کانی هه‌ڵاواردنی ئه‌رێنی له ویلایه‌ته یه‌کگرتووه‌کان، له یاسای بنه‌ڕه‌تی ساڵی 1950ی هێند، دیاری کردنی به‌ش‌گه‌لێک بۆ نه‌جسه‌کانی به‌رگین (که به کاسته‌کانی به‌رنامه‌دار به ناوبانگن) و هۆزه‌کان (هۆزه به‌رنامه‌داره‌کان) پێشنیار کرابوو. کاسته‌کانی به‌رنامه‌دار که 15 له سه‌دی حه‌شیمه‌ت و هۆزه به‌رنامه‌داره‌کان که 7 له سه‌دی دانیشتوانی ئه‌م وڵاته پێک دێنن، به رێژه‌ی حه‌شیمه‌تیان له په‌رله‌مانی نه‌ته‌وه‌یی و دامه‌زراوه‌کانی تردا ده‌بوونه خاوه‌نی کورسی. له بۆ چوونیان بۆ‌قوتابخانه و زانکۆ و زانستگاکانی پزشکی و ئه‌ندازیاری و دامه‌زرانه ده‌وڵه‌تیه‌کان، به‌ش‌گه‌لێکیان بۆ ده‌ست‌نیشان ده‌کرا. به پێی یاسای بنه‌ڕه‌تی، چینه دواکه‌وتووه‌کانی تر که حکوومه‌ت دیاری ده‌کردن، له بڕێک سه‌رپشکی تایبه‌ت به‌شدار ده‌کران. ئه‌ندامانی چینه په‌سته‌کانی تر، که بڕێکیان له راستیدا ده‌وڵه‌مه‌ندن، به ئه‌ندامی ئه‌م گرووپه دێنه ئه‌ژمار. دواتر ده‌وڵه‌تی هێند به‌شه‌کانی ئه‌م تاقمه‌ی بۆ چوونه زانستگا و دامه‌زرانه ده‌وڵه‌تیه‌کان زیاتر کرد، که راده‌ی به‌شی ئه‌م کۆمه‌ڵه به 27 له‌سه‌د گه‌یشت. به گشتی، نزیک به نیوه‌ی وه‌رگیراوانی ناوه‌نده فێرکارییه‌کان و دامه‌زراوانی ده‌وڵه‌تی له‌و چین و هۆزانه هه‌ڵبژێردراون که 75 له سه‌دی حه‌شیمه‌تیان لێ دروست ئه‌بێت. له مالزی و سریلانکا، ئامانجه‌کانی هاتنه‌کایه‌ی سیاسه‌ته‌کانی ئه‌رێنی بریتی بوو له: سوودبه‌خشین به جڤاته زۆرینه‌کان، که خۆیان له هه‌مبه‌ر که‌مینه‌دا به بێ‌به‌ش ده‌زانی. له مالزی، ده‌وڵه‌تی بن‌ده‌سه‌ڵاتی مالاییه‌کان خوازیاری «مافی تایبه‌ت» بۆ مالاییه‌کانه که زۆریینه‌یه‌کی به ژماره نابه‌رچاویان هه‌یه. که‌مینه‌ی به ره‌چه‌ڵه‌ک چینی له سه‌ده‌ی نۆزده‌هه‌می زایینی‌دا کۆچیان کردۆته مالزی و له‌وێ توانیبوویان له‌و بازاڕه ئازاده‌ی که ئینگلیزیه‌کان پێکیان هێنابوو، سوود وه‌ربگرن. کۆمه‌ڵگای مالایی به دوو گرووپ دابه‌ش ده‌کرا: چینێکی چکۆله و ئاغه‌واتی، و چینی گه‌وره و نه‌دار و نه‌خوێنده‌وار و لادێیی. پاش ئاژاوه‌کانی ساڵی 1969 که تێیدا مالاییه‌کان و چینییه‌کان به شه‌ڕ هاتن «حکوومه‌ت سیاسه‌تی ئابووری نوێی» ئاراسته کرد تا بتوانێ گه‌شه‌ی ئابووری خێراتر بکات و به‌رژه‌وه‌ندی تایبه‌تی بۆ مالاییه‌کان مسۆگه‌ر بکات. دامه‌زرانی مالاییه‌کان له به‌شی خزمه‌تکارییه‌کانی ده‌وڵه‌تی‌دا له به‌رانبه‌ر نامالاییه‌کاندا به‌رێژه‌ی چوار به یه‌ک بوو. له بۆ چوونه زانستگاش، مالاییه‌کان له پله‌ی سه‌رتردا بوون. رێخۆشکه‌ری بۆ زۆرکردنی به‌شی مالاییه‌کان له کۆمپانیاکاندا پێش‌بینی کرا، و بۆ پشتیوانی کردن له گوندنشینانی مالایایی له به‌رنامه‌ی نیشته‌جێیی هه‌ردی وامی کشت‌وکاڵ و پشتیوانی نرخ که‌ڵک وه‌رگیرا.\nله سریلانکا، ئه‌و حکوومه‌ته‌ی که له ده‌ست سینهالیاییه‌کاندا بوو، له ساڵی 1956دا تێکۆشا که له جێی زمانی ئینگلیزی، زمانی سینهالی بکاته زمانی فه‌رمی. (سینهالییه‌کان 75 له سه‌د و که‌مینه‌ی تامیل زمان 18 له سه‌دی دانیشتوانی ئه‌م وڵاته پێک دێنن) له که‌متر له یه‌ک ده‌یه‌دا مووچه‌خۆرانی تامیلی ده‌وڵه‌ت، به هۆی نائاشنابوونیان له‌گه‌ڵ زمانی سینهالی، له 50وه بۆ 15 له سه‌د دابه‌زی. تاقیکارییه‌کانی دامه‌زراوه فێرکارییه‌کانی باڵا، هه‌روا به دوو زمانی تامیلی و سینهالی به‌ڕێوه ده‌چوو. به‌ڵام ده‌وڵه‌ت بڕیاری دا نمره‌کان به جۆرێک ستاندارد بکات که راده‌ی ده‌رچوانی تامیلی و سینهالی له‌گه‌ڵ رێژه‌ی حه‌شیمه‌تیان به‌رانبه‌ر بێت. ناڕه‌زایه‌تی تامیلییه لاوه‌کان له سیاسه‌ته‌کانی ده‌وڵه‌ت ئه‌و کاته زیاد ده‌کات که ده‌رفه‌ته سازکراوه‌کان له سه‌ر به‌هره‌ی تامیلییه‌کان که‌م ده‌بێته‌وه. سیاسه‌تی هه‌ڵاواردنی ئه‌رێنی ده‌وڵه‌ت ده‌بێته هۆ که سینهالییه‌کان له‌م دیارده‌یه وه‌کوو که‌ره‌سه‌یه‌ک بۆ وه‌ده‌ست‌هێنانی هێزی سیاسی خۆیان و سنووردارکردنی ده‌رفه‌تی تایبه‌ت به تامیلییه‌کان که‌ڵک وه‌رگرن. پاش ماوه‌یه‌کی کورت لاوانی تامیل ده‌ستیان دایه چه‌ک و داوای ده‌وڵه‌تی سه‌ربه‌خۆی تامیلیان له دوورگه‌که‌دا کرد.\nئامانجی ئه‌م سیاسه‌ته:\nبنه‌مای تێکۆشان به‌قازانجی تاکه‌کان، به هۆی پێوه‌ندیان به گرووپه دیاری کراوه‌کانه‌وه، له هه‌موو به‌رنامه‌کانی هه‌ڵااردنی ئه‌رێنی‌دا هاوبه‌شه. به‌م حاڵه‌ش، له بواری سیاسه‌تی هه‌ڵاواردنی ئه‌رێنی‌دا دوو شێوه هه‌یه: شێوه‌یه‌ک که به ده‌رفه‌ته‌کانه‌وه به‌ستراوه‌ته‌وه، و شێوه‌یه‌کیش که ئاکامه‌کان وه‌ربه‌رچاو ده گرێ. شێوه‌ی یه‌که‌م هه‌ڵاواردنی ئه‌رێنی‌یه بۆ په‌ره‌پێدانی ده‌رفه‌ته‌کان. هه‌موو ئه‌و سیاسه‌تانه‌ی که ئامانجیان لابردنی هه‌ڵاواردنه، وه‌کوو هه‌ڵاواردنی ناویستانه و دیاری‌کردنی هه‌ل‌ومه‌رجی دامه‌زراندن و ناپێوه‌ندی‌دار به پیشه‌وه که له سه‌ر که‌مینه‌کان شوێنی ناشایست داده‌نێ، له‌م چوارچێوه‌دا خۆ ده‌بیننه‌وه. ئه‌م سیاسه‌ته‌ی هه‌ڵاواردنی ئه‌رێنی، هه‌ر ئه‌و ئامانجانه ده‌پێکێ که به سه‌رنج‌دان به ره‌گه‌ز و قه‌ومییه‌ت ده‌یه‌وێ راده‌ی تاکه‌کانی خاوه‌ن هه‌ل‌ومه‌رجی دامه‌زران زۆرتر بکات. ئه‌و به‌رنامه فێرکاری و پیشه‌یانه‌ی که کارلێهاتوویی کرێکاران په‌ره پێ ئه‌دا و ئه‌و به‌رنامه بووژێنه‌ره‌وانه‌ی که له خوێندنی باڵادا بۆ ئه‌و خوێندکارانه داده‌نرێ که نائاماده‌ن و له‌م رێگه‌وه خۆیان به ئه‌وانی تر ده‌گه‌یه‌ننه‌وه، یارمه‌تی‌دانی ماڵی به‌و که‌سانه‌ی که به‌هره‌ی خوێندنیان هه‌یه به‌ڵام توانای ماڵیان که‌مه، وام پێدان به‌و فه‌رمانبه‌رانه‌ی که له ناوچه به‌ش‌خوراوه‌کاندا کار ده‌که‌ن و به‌ستنی گرێبه‌سته ناراسته‌وخۆکان له‌گه‌ڵ که‌سانی پێوه‌ندی‌دار به که‌مینه‌کان، له‌م سیاسه‌تانه‌ن که ئاماژه‌یان پێ کرا. ئامانجی ئه‌م سیاسه‌تانه ده‌ست پێ راگه‌یشتنی باشتر به خوێندن و پیشه بوو. ئه‌م سیاسه‌ته حه‌و جێی به ده‌سبه‌کاربوونه ئه‌رێنییه‌کانی زانستگاکان، ده‌وڵه‌ت و به‌شی تایبه‌تی هه‌یه بۆ وه‌رگرتنی ئه‌و که‌سانه‌ی که پێشتر به‌ش‌خوراو بوون. له سه‌ر ئه‌وه‌ش پێداده‌گیرێ که ئه‌و که‌سانه‌ی که ئه‌م سیاسه‌ته‌یان له سه‌ر به‌ڕێوه ده‌چێ، ئه‌شێ ئه‌ندامی کۆمه‌ڵگا ده‌ست‌نیشان کراوه‌کان بن. شێوه‌یه‌کی تری سیاسه‌تی هه‌ڵاواردنی ئه‌رێنی جه‌خت ده‌کاته سه‌ر ئه‌و ئاکامانه‌ی که له سه‌ر بنه‌مای به‌شه دیاری‌کراوه‌کانن. ئه‌م سیاسه‌تانه بۆ سه‌ر ئاکام ده‌گه‌ڕێنه‌وه. رێبازی ئه‌م سیاسه‌تانه، گه‌ره‌نتین بۆ دابه‌ش‌کردنی دادپه‌روه‌رانه‌ی ده‌رفه‌ته‌کانی خوێندن، دامه‌زران له سه‌ر کار، داهات، و سه‌روه‌تی نێوان گرووپه‌کانی قه‌ومی و ره‌گه‌زی به رێژه‌ی حه‌شیمه‌تیان. به پێی ئه‌م بۆچوونه، هه‌ڵاواردنی ئه‌رێنیه، له باشترین حاڵه‌تیدا ئه‌شێ هه‌موو گرووپه‌کان، به رێژه‌ی حه‌شیمه‌تی خۆیان، له زانستگاکان و قوتابخانه پیشه‌ییه‌کان، له ناوه‌نده یاسا دانه‌ره‌کان، له ئاستی باڵای ده‌زگای ئیداری، پزشکی، ماف، په‌روه‌رده و فێرکردن و بازرگانی و نوێنه‌رایه‌تی هه‌بوونیان هه‌بێت. له‌م مێتۆده‌دا، رێبازه‌کان ده‌ست‌نیشان ده‌کرێن و تا ئه‌و کاته‌ی که ئاماده‌بوون و نوێنه‌رایه‌تی شیاو حاسڵ نه‌بێت، رێبازی هه‌ڵاواردنی ئه‌رێنیش حاسڵ نابێت. له‌و وڵاتانه‌ی که به‌رنامه‌ی هه‌ڵاواردنی ئه‌رێنی به‌ڕێوه چووه، دابه‌شکارییه‌کان زۆرترین دژایه‌تیان دروست کردووه. هۆی ئه‌مه‌ش ئه‌وه‌یه که به‌شه‌کان بۆچوونی یه‌کسان‌بوونی ده‌رفه‌ته‌کان بۆ هه‌مووان خه‌وشدار ده‌کات و مه‌ترسی که‌م‌بوونه‌وه‌ی کارلێهاتوویی دامه‌زراوه‌کانی به دواوه‌یه. سیاسه‌ته‌کانی هه‌ڵاواردنی ئه‌رێنی خه‌رجی ماڵی و مه‌عنه‌وی هه‌یه. ئه‌وانه له نێوان به‌شداربووان و به‌شدارنه‌بوواندا دژایه‌تی دروست ده‌که‌ن؛ دیاری‌کردنی شوناسی که‌سه‌کان له سه‌ر بنه‌مای ره‌گه‌ز و ئایین، زمان و چینی کۆمه‌ڵایه‌تی به‌هێز ده‌که‌ن. سیاسه‌تمه‌داران هان ئه‌ده‌ن تا له‌م رێگه‌یه‌وه گرووپه‌کان له‌گه‌ڵ یه‌کدا کۆ که‌نه‌وه. تاکه‌کانیش بۆ ئه‌وه هان ئه‌ده‌ن که له‌سه‌ر داخوازی و شوناسی گرووپ جه‌خت بکه‌ن. ده‌بنه هۆی ئه‌وه‌ی که گرووپه جیاوازه‌کان خوازیاری ئه‌وه بن که ئه‌وانیش له به‌رنامه باشتره‌کاندا بگونجێندرێن. هه‌ڵاواردنی ئه‌رێنی ده‌توانێ سیاسه‌تێک بۆ باشترکردنی بارودۆخی که‌مینه بێ‌به‌شه‌کان بێت. به‌ڵام ئه‌گه‌ری ئه‌وه‌ش هه‌یه که ببێته که‌ره‌سه‌یه‌ک، که چینه کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کان به یه‌کگرتنی ژماره‌یی بتوانن هێزی خۆیان به سه‌ر که‌مینه سه‌رکه‌وتووه‌کاندا بسه‌پێنن. سیاسه‌ته‌کانی هه‌ڵاواردنی ئه‌رێنی ئه‌غڵه‌ب دوو ئامانج ده‌پێکن که هه‌ندێ جار دژ به یه‌کن. ئه‌م دوو ئامانجه بریتین له: که‌م‌کردنه‌وه‌ی نایه‌کسانییه‌کان و که‌م‌کردنه‌وه‌ی ناته‌باییه قه‌ومییه‌کان. باشترین رێگا بۆ دوورکه‌وتنه‌وه له حاڵه‌تی دووهه‌م ئه‌وه‌یه که هه‌ڵاواردنی ئه‌رێنی به‌رهه‌می ره‌وتێک بێت که له‌ودا له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی سوود به گرووپێک ده‌گه‌یه‌نین، که‌مترین خه‌سار به گرووپه‌کانی تر بگات. له‌م حاڵه‌ته به‌م کاره بۆ تاقمێک به‌رژه‌وه‌ندی تایبه‌ت به‌رهه‌م دێت و له هه‌مان کاتیشدا ده‌بێته هۆ که هه‌مووان ده‌رفه‌تی یه‌کسانیان وه‌چنگ که‌وێ.\nسه‌رچاوه: دایره‌المعارف دمکراسی ـ ناشر کتابخانه‌ی تخڵڵی وزارت امور خارجه ـ 1383\nPrevious سەپاندنى یاساى فرەژنى ، هێرشیكى درندانەى دەسەڵاتدارانى بزوتنەوەى كوردایەتییە بۆ سەر ژنان!\nNext حیزب و زەرورەتى گۆڕان…..رەزا جەبار


نوێکردنەوەی باجەکانی ترەمپ برازیل و ئەرجەنتینیشی گرتەوە - هيوای کۆرد\nشەهرام نازری كۆنسێرتەكەی له توركیا هەڵوەشاندەوە 43 خوله‌ك ago\nHome هەواڵ جێهان نوێکردنەوەی باجەکانی ترەمپ برازیل و ئەرجەنتینیشی گرتەوە\nنوێکردنەوەی باجەکانی ترەمپ برازیل و ئەرجەنتینیشی گرتەوە\non: كانونی یه‌كه‌م 02, 2019 In: جێهان, هەواڵ\nدۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ویلایەتە یەکگرتوەکانی ئەمریکا فەرمانی کرد بە کاراکردنەوەی باجەکانی سەر برازیل و ئەرجەنتین بۆ هاوردەی ئاسن و ئەلەمنیۆمی ئەو دو وڵاتە.\nترەمپ سەبارەت بە بڕیاری نوێکردنەوەی باجەکانی سەر ئەو دو وڵاتە وتی” برازیل و ئەرجەنتین ڕوبەڕوی کەمبونەوەیەکی ئێجگارگەورە دەبنەوە لە بەهای دراوەکانیان و کەمبەهای دراوەکانیان و کەمی نرخی باجی هەناردەکانیان زیان بە جوتیارە ئەمریکیەکان دەگەیەنێت”.\nلایخۆیەوە جایر بۆلسانارۆ، سەرۆکی برازیل لەو باریەوە وتی” ئابوری ئەوان(ئەمریکا) زۆر گەورەترە لە هی ئێمە، بە هیچ جۆرێک بەراورد ناکرێت، باوەڕناکەم ئەو بڕیارە پەرچەکردار و تۆڵە بێت”.\n” پەیوەندی تەلەفۆنی پێوە دەکەم و داوای لێدەکەم سزامان نەدات، ئابوری ئێمە لە بەرهەمی خاوی کشتوکاڵیەوە سەرچاوەی گرتوە، ئەوە تەنها شتێکە کە هەمانە” بۆلسانارۆ وای وت.\nساڵی رابردو، دۆناڵد ترەمپ بڕیاریدا بە زیادکردنی باجی هەناردەی ئاسن و ئەلمنیۆمی برازیل بە رێژەی لەسەدا 25، زۆرترین رێژەی هەناردەی بازرگانی برازیل لە2018 دا ئاسن بو کە لەسەدا 3.7 ی هەناردەی ئەو وڵاتەی پێکدەهێنا و ئەمریکا گەورەترین هاوردەکاری ئەو بەرهەمەی برازیل بو.\n“3 مووچەكەی ئەمساڵیان هەر نەدا و خواردیان”\nتەل ڕفعەت.. 11 هاولاتی سڤیل شه‌هیدبوون


یەک لە پێنج خوێندکاری ئامادەیی دووچاری دەستدرێژی سیکسی دەبێت - Radio Sweden Kurdish - ڕادیۆی سوید - Radyoya Swêdê | Sveriges Radio\nwêne: Janerik Henriksson/TT\nیەک لە پێنج خوێندکاری ئامادەیی دووچاری دەستدرێژی سیکسی دەبێت\nبڵاو کرایه‌وه torsdag 12 november 2015 kl 15.06\nنزیکەی یەک لە پێنج خوێندکاری فێرگەی ئامادەیی دووچاری دەستدرێژی سیکسی بووە، وە کچان سێ بەرابەری کوڕان زێدەتر ذووچاری ئەوە دەبن.\nئەمە لوگوێن ڕاپرسیەک سەبارەت بە دەستدرێژی و چەوسانەوە کە ٦هەزار خوێندکاری پۆلی سێی ئامادەیی وەڵامیان داوەتەوە. ئەمەش کردەوەی وەکوو خۆڕووتکردنەوە لەبەردەم ئەو خوێندکارانە، دەستدرێژیکردن، وە دەستدرێژی سیکسی بەتەواوی. زۆربەی جارەکان ئەم کردەوانە لەلایەن کەسێکی هاوتەمەن ئەنجامدەدرێن. یولیا، کە ١٨ ساڵە خوێندکاری پۆلی سێی ئامادەییە.\nیولیا دەڵێ زۆر جار شتی وەها ڕوودەدات. دوایین جار کە لەکلابێک بوم هەستم کرد کە کەسێک لەدواوە دەستی بۆ سمتم برد. بەڵام کاتێک کە ئاوڕم دایەوە کەسێک لەوێ وەستابوو و گوێی لەگێلی دابوو، زۆر سەختە کە بزانی کە کێیە و بتوانی ڕووبەڕوویان ببیەوە. ئەوەش ناخۆشە.\nبەشیکی زۆر ئەم دەستدرێژیانە بەبێ ئاگاداریبوونەوەی گەورەساڵان ڕوودەدات. تەنها یەک دەیەی خوێندکارانی دووچاربوو لەم ڕاپرسیەدا دەڵێ ئەم کردەوەیان بە پۆلیس یا خزمەتگوزاریی کۆمەڵایەتیی ڕاگەیاندووە. بەشی زۆریان بۆ کەسێکیان باسکردووە، زۆربەی جارەکان بۆ هاوڕێیەکیان.\nئەم ڕاپرسیەلەلایەن زانکۆکانی لوند و لینشۆپینگەوە ئەنجامدراوە و لەلایەن دامەزراوەی خانوی گشتیی منداڵان پێیان ڕاسپێردراوە. کارل-یۆران سڤێدین پروفیسۆری بوواری دەرونناسی لاوانە لە زانکۆی لینشۆپینگ، وە ئەو باس لەوە دەکات کە دوو سێیەی ئەوانەی کە دووچاری دەستدرێژی دەبن طووشی کێشە دەبن. لەپەیوەندیەدا دەڵێ بەو شیوە جیددیە کە بەشی هەرە زۆریان تووشی کێشە دەبن. تا دەستدرێژیەکە سەختتر بێت کێشەکان زیاتر دەبن. کێشەکانیش هەم سەبارەت بە باوەڕبەخۆیی هەم سەبارەت بە تەندروستی دەرونیین.


موته‌كی ده‌ڵێت ئێران ئاماده‌ی كۆبوونه‌وه‌كه‌ی عێراق ده‌بێت\nئێران ده‌ڵێت به‌شـداری كۆنفرانسی نێوده‌وڵه‌تی تایبه‌ت به عێراق ده‌كات، كه بڕیاره ڕۆژی شه‌ممه‌ی داهاتوو له به‌غدا سـازبدرێت.\nڕۆژی چوارشه‌ممه له تاران وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ی ئێران مه‌نوچه‌هر موته‌كی له كۆنگره‌یه‌كی ڕۆژنامه‌وانیدا ڕایگه‌یاند كه‌وا جێـگره‌كه‌ی بۆ كاروباری یاسایی و نێوده‌وڵه‌تی عه‌باس ئاراغچی سه‌رۆكایه‌تی شـاندی ئێران ده‌كات له كۆبوونه‌وه‌كه‌دا.\nپـێشـتر ئێران ئاماژه‌ی دابوو به‌وه‌ی به‌شـداری له‌و كۆبوونه‌وه‌یه‌دا ده‌كات به‌ڵام به‌هه‌ندێ مه‌رجه‌وه.\nپـێشـبینی ده‌كرێت كۆنفرانسی به‌غدا سه‌نگی بخاته سه‌ر دۆزینه‌وه‌ی ڕێـگه چاره‌یه‌ك له پـێناو سه‌قامگیركردنی عێراقدا. بڕیاریشه كۆنفرانسه‌كه به به‌شـداری دراوسـێـكانی عێراق و پـێنج ئه‌ندامه هه‌میشـه‌یـیه‌كه‌ی ئه‌نجومه‌نی ئاسایشی نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كان سـازبدرێت كه بریتین له وڵاته یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا و به‌ریتانیا و فه‌ره‌نسا و چین و ڕوسـیا.\nبه‌ڵام هه‌تا ئێسـتا ڕوون نیـیه ئایا ئه‌مریكا دانوسـتاندنی ڕاسـته‌وخۆ له‌گه‌ڵ ئێران و سوریادا له‌میانه‌ی كۆنفرانسه‌كه ئه‌نجام ده‌دات یان نا. واشـنتۆن ئه‌و دوو وڵاته به ده‌ستـتێوه‌ردان له كاروباری عێراق تاوانبار ده‌كات.


زمانی کوردی و مەترسییەکانی دەوروبەری – کوردستان و کورد\nزمانی کوردی و مەترسییەکانی دەوروبەری\nلەم دواییانەدا، بە دیاری‌کراوی سەپاندنی حوکمی دە ساڵ زیندان بە سەر “زارا محەممەدی”، مامۆستای زمان و ئەدەبیاتی کوردی و بە دوای ئەویشدا بڵاوکردنەوەی وتووێژێک بە زمانی فارسی لە سەر زمانی کوردی لە هەواڵدەریی مێهر، دیسان پرسی زمانی کوردی و مافی خوێندن بە زمانی زگماک لە کۆمەڵگەی فرە نەتەوەی ئێران و بە تایبەت کۆمەڵگەی کوردستان، بەڕۆژ کردەوە.\nزمانی کوردی بە سەر چوار زاراوەی سەرەکییدا دابەش بووە و ئەم چوار بەشەش پتر لە سێسەد ژێرکۆ و بن‌زاراوەیان لێ دەبێتەوە، کە لەم ڕووەوە زمانی کوردی یەکێک لە دەوڵەمەندترین زمانەکانی هێند و ئورووپایی بە ئەژمار دێ. سەرەڕای ئەم دەوڵەمەندییە و ژماری زۆری ئاخێڤەرانی ئەم زمانە بەڵام ئێستاش لەگەڵ کێشە و کەند و کۆسپی زۆر بەرەو ڕووە. بەشێکی بەرچاوی ئەم کێشانەی بەر دەمی زمانی کوردی ڕیشەی مێژووییان هەیە و زمانی کوردی بە هۆی نەبوونی دەوڵەتێکی سەربەخۆ کەوتوەتە ژێر کاریگەریی زمانی عەرەبی -کە ئایین ڕۆڵێکی سەرەکیی گێڕاوە. لەم پێوەندییەدا، هەرچەند ناسیۆنالیزمی دەمارگرژانەی عەرەبی بە تایبەتی لە سەدەی بیستدا یەکێکی دیکە لە هۆکارە گرینگەکان بووە-، زمانی فارسی و تورکییش -کە ئەمان زیاتر بە هۆی بیری تەسکی فاشیستی و سیاسەتی ئاسیمیلە بووە-؛ بەڵام سەرەڕای ئەم کێشانە زمانی کوردی بە هۆی جوغرافیای کوردستان و جۆراوجۆریی زاراوە و بن‌زاراوەکانی و هەروەها هەوڵی پەرچەکردارانەی خەڵکی کورد توانیویەتی پێش بە لە نێو چوونی خۆی بگرێ.\nلەم بابەتەدا هەوڵ دەدرێ باس لە کێشەکانی بەر دەم زمانی کوردی لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان بکرێ، کە بە هۆی دراوسێیەتیی لەمێژینەی دوو نەتەوەی کورد و فارس و هەروەها خوشکایەتیی ڕەگەزیی ئەم دوو زمانە ئاستی کارتێکەری و کاریگەریی دوو لایەنەیان لەسەر یەکتر بە بەراورد لەگەڵ بەشەکانی دیکەی کوردستان زۆرترە. جێی خۆیەتی لێرەدا ئاماژە بەوەش بکرێ کە بە هۆی باڵادەست بوونی نەتەوەی فارس و دەسەڵاتداریی سەدان ساڵەی ئەم نەتەوەیە بە سەر کورددا، ئەم تێڕوانینە ناڕاستە هەیە کە پێیان وایە هاوبەشیی ئەم زمانانە لە سۆنگەی ڕەخنە کردنی زمانی فارسی و کاریگەری وەرگرتنی زمانی کوردییەوەیە؛ کە بە دڵنیاییەوە وا نییە و ئەم کارتێکەرییانە دوو لایەنەن و پێویستە پسپۆڕانی زمان زیاتر لەم بارەوە کار بکەن.\nنەتەوەی کورد بە شێوەی گشتی و لە هەر چوار بەشەکەیدا لە پرۆسەی دەوڵەت-نەتەوە بەجێ و بێ‌بەش ما، نەبوونی دەسەڵاتێکی خۆجێیی و سەربەخۆ بە واتای ئەمڕۆییەکەی کاریگەریی نەرێنیی سیاسی، کۆمەڵایەتی، ئابووری و کولتووریی زۆری لەسەر کورد دانا کە بەشێکی هەرە زۆری ئەوانە هەتا ئەمڕۆش بەردەوامە. یەکێک لە کاریگەرییە نەرێنییەکان لە بواری کولتوورییدا بوو کە بە هۆی نەبوونی دەسەڵاتێک کە باس کرا، لە ڕووی زمانییەوە گەلی کوردی بە زمانی ناوەندەوە دەبەستەوە و بە کار نەهێنانی زمانی کوردی لە کاروباری ئیداری و فەرمییدا ئەم زمانەی پتر پەراوێز خست و لە دەقی دوور خستەوە؛ ئەم پەراوێزکەوتنەش ڕێگەی بە هاتنی زمان و وشەگەلی بێگانە دا.\nئەمانەی کە بە کورتی لە سەرەوە باس کران، بەشێک لە مەترسییە دەرەکییەکانی سەر زمانی کوردی بوون، لێرەدا ئاوڕێکیش لە مەترسییە نێوخۆییەکان دەدەینەوە؛ پێویستە ئاماژە بە دوو ڕوانگەی لێك جیاوازی نێوخۆیی لە مەڕ زمانی کوردییەوە بکرێ. ڕوانگەیەک لە سەر ئەم بڕوایەیە کە زمانی کوردی دەبێ ستانداردێکی دیاری‌کراو و گشت‌گیری هەبێ و بەشی فەرمی و بە تایبەت میدیایی ئەم زمانە بەو زاراوە ستانداردە -کە جارێ هیچ لایەک لە سەری ساغ نەبوونەتەوە- بئاخڤێن. بنەمای ڕوانگەی ئەم کەسانە زۆرتر لەسەر لایەنە سیاسییەکانی زمانە و پێیان وایە زمان و زاراوەی یەک‌دەست دەبێتە هۆی پێک‌هاتنی نەتەوەیەکی یەک‌دەست و لەم ڕێگەیەوە دەکرێ نەتەوەسازی بکرێ. ڕوانگەی دەستەی بەرامبەر ڕێک بە پێچەوانەیە و دژایەتی لەگەڵ ئەم بۆچوونە دەکەن، لایەنگرانی ئەم ڕوانگەیە پتر جەخت لەسەر لایەنە زانستییەکانی زمان دەکەنەوە و باوەڕیان وایە یەک‌دەست کردنی زمان بە واتای وردە وردە لە نێو بردنی زاراوەکانی دیکەیە و ئەمەش زەبری کاریگەر لە دەوڵەمەندیی زمان دەدا و، زیاتر دەست بە داوێنی زمانی بێگانەیان دەکا؛ چونکە لە سەرچاوە پەنگ‌خواردووەکەی نێو زمانی خۆیان غافڵیان دەکا. بە کورتی دەکرێ بڵێین دەستەی یەکەم وەک هەڕەشەیەک -بە تایبەت لە هاوکێشە سیاسییەکاندا- سەیری ئەم جۆراوجۆرییەی زمانی کوردی دەکەن و، ئەوانی دییش وەک دەرفەتێک بۆ بەهێزتر بوونی زمانەکەیان.\nبەدەر لەوەی کە کام یەک لەم ڕوانگانە ڕاستن و کام یەک هەڵە، بەڵام ئەم جیاوازیی بۆچوونە لە لایەن دوژمنانی گەلی کورد و لایەنی دەسەڵاتداری ناوەندگەراوە وەک مەجالێک قۆستراوەتەوە. ئەوان بەڕوونی لەم کەلێنە کەلکیان وەرگرتوە و لەم ڕێگەیەوە ڕەخنەیان کردوەتە نێو زمانی کوردییەوە. جیاکردنەوەی زاراوەی لەکی لە زمانی کوردی و ناساندنی وەک زمانێکی سەربەخۆ بە ٣٠ هەزار وشەوە و، بینینی خەونێکی دیکەی لەم چەشنە بۆ زاراوەی هەورامی و ناوهێنانی وەک زمانێکی سەربەخۆ بەشێک لەم شەڕە نەرمەیە کە بەدژی زمانی کوردی لە لایەن حکوومەتی ناوەندییەوە بەڕێوە دەچێ. ئێمە کە بەشێک لە خەباتەکەمان لە تەنیشت خاکدا بۆ زمانەکەمان بووە، دەبێ باشتر لە هەر کەسێک ئەوە بزانین کە پەراوێز خستن و وردە وردە لە بیر چوونەوەی زاراوە و زمانێک بە واتای لە نێو بردنی بەشێک لە فەرهەنگ و کولتوور و مێژوو و چیرۆکی بە کار هێنەرانیەتی. جا بۆیە پێویستە لەم بارەیەوە بە وشیاری و دەروەستییەکی نەتەوەییەوە هەنگاو بنێین و کەمترین خەسارەکانیش نەهێڵین ڕوومان تێ بکا. دەکرێ بە تێ‌فکرینێکی بنەڕەتی، بە سەنتێزێکی باش بگەین.\nلێرەدا دەبێ ئاماژە بە ڕۆڵی هێزە سیاسییەکان بکرێ وەک چۆن لە ڕابردوودا و ئێستاش لەسەر بڵاوکردنەوە و پەرەپێدانی بەکارهێنانی زمانی کوردی لە گۆڤار و ڕۆژنامە و تەنانەت دانانی قوتابخانە لە سەردەمی کۆمار و … کاریان کردوە و خزمەتی زمانی کوردییان کردوە؛ ئێستاش دەبێ پێش لە هەموو شتێک هاوسەنگییەک لە نێوان ئەم دوو ڕوانگە سەرەکییەی کە ئاماژەی پێ کرا پێک بێنن. بۆوەی هیچ کام لە بۆچوونەکان و هیچ زاراوەیەک فیدای بۆچوونەکەی دیکە و زاراوەیەکی تر نەکرێ.\nکاتێک باس لە زمانی کوردی دەکەین نابێ لە دەوری کەسانی خەمخۆر و دڵسۆزی ئەم زمانە غافڵ بین. ئەوەی کە کەسانێک پێیان وایە پەرەدان بە زمانی کوردی و دانانی فێرگە و کلاسەکانی تەنیا دەبێ ئەرکی کەسانی زمان‌زان و پسپۆڕی خاوەن بڕوانامە بێ و تەنیا ئەوان مافی چالاکیی لەم بوارەیاندا هەیە، وەدوا خستنی پرۆسەی گەشەی زمانی کوردییە. ئێمە لەم قۆناغەدا پێویستمان بەوەیە منداڵ و کوڕ و کاڵی ئەم نیشتمانە و ئەوانەی وا میراتگری داهاتووی ئەم زمانەن فێری نووسین و خوێندنی زمانی دایکیان بن و ڕێژەی بە کار هێنەرانی زمانی کوردی بەرینە سەرەوە. ئەم ئەرکەش لە نەبوونی شوێنی فەرمی و قوتابخانەکان دەکەوێتە سەر شانی ئەنجومەن و ڕێکخراوە خەڵکییەکان و کەسانی دڵسۆز. بە خۆشییەوە سەرەڕای زەبر و زەنگ و سەرکوت و ڕێگە پێنەدان لە لایەن حکوومەتەوە، ئەم ئەرکە بە پیرۆزانەترین شێوە بەڕێوە دەچێ و ئێمە ڕۆژانە شاهیدی دامەزرانی یەک لە دوای یەکی ئەم ناوەندانەین. کاتێک کە زمانی کوردی گەیشتە ئەو ئاستەی کە لە بواری چاپەمەنی و بڵاڤۆک و کتێبدا کەوتە کێبەرکێ لەگەڵ زمانی زاڵ بەسەر وڵاتدا، واتە گەیشتە ئەو ئاستە لە گشتگیری، ئەم جار ڕێگە بۆ کەسانی پسپۆڕ و شارەزای زمانیش دەکرێتەوە کە بێن و ڕێک و پێکییەک و سازمانێک بەم چالاکییانە بدەن.\nئێمە پێویستە لە بازنەی گلەیی کردن لە حکوومەتی ناوەندی بۆ نموونە کۆماری ئیسلامی، خۆمان درباز بکەین و بەو باوەڕە بگەین کە ئەوان لە هەمبەر زمانی ئێمەدا ئەرکی خۆیان بەجێ دێنن؛ ئەی ئێمە چۆن دەبێ ئەرکی خۆمان بەجێ بێنین و ئەرکەکانمان چیین؟ وڵامی ئەم پرسیارە سادە دیارە و دەبێ هەر تاکێکی کورد لە ئاست خۆی پارێزەری زمانەکەی بێ. پاراستن و بەهێز و دەوڵەمەندتر کردنی ئەم زمانە ئەرکێکی نەتەوەییە لە پاوانی چینێکی تایبەتدا نییە؛ هەموومان لە بەرامبەریدا ئەرکدارین.


بارزانی و گێڕانەوەی كەركوك بۆ خاڵی سفر\nلەهەموو دونیادا كاتێك حیزبێك دەچێتە هەڵبژاردنەوە دەست دەكات بەداڕشتنی چەند خاڵێكی ستراتیجی، وەتا پلانی داهاتوو (مانیفێستۆ)ی خۆی بۆ خولی داهاتووی پارلەمانی بەیان دەكات كەخاڵ بەخاڵ ڕوون و ئاشكران.\nبۆچی دەیانەوێ بچنە پارلەمان و دەسەڵاتەوە.\nبەڵام بارزانی لەكاتی ووتاردانی لەبەردەم بەربێژێری حیزبەكەی لەهەولێر، جگە لەپیاهەڵدان بەشان و باڵی پارتی، كۆی ووتارەكەی خاڵی بوو لەپلانی چوارساڵی داهاتووی حیزبەكەی لەعێڕاق.\nستراتیجی پارتی و، ووتارەكەی مەسعود بارزانی، بۆ چوار ساڵی داهاتووی\nكاركردن لەناوپارلەماندا، ”بەتایبەت دەربارەی خاك و سنوری ماددەی ١٤٠ی دەستور، خاڵی سفری وەرگرتبوو”\nنەبوونی دیدگایەیەكی ڕوون و ئاشكرای كوردانە، كەئایە، بۆ پدك داوی ڕیفراندۆم و ئەهەموو بانگەشەی بەناوی سەربەخۆیی نەتەوەویی، دژ بەعێڕاق كەدەیگێڕا لەڕابردوو، بۆ بایدایەوە؟ چی لەڕەوشەكە گۆڕاوە؟ تا ڕوەو بەغدا دیسانەوەبەڕێ بكەوێ؟\nبۆ پارتی و بارزانی\nلەووتارەكەیاندا، بەووشەیەكیش باسی كەركوك و ماددەی ١٤٠ی دەستوریان نەكرد؟ كەكێشەی جەوهەری كورد، بەدرێژای مێژووی بنیادنانی عێڕاق، تەنهاخاك بووە.\nئەوەی زیاتر ئاماژەیی پێدا، شەراكەت و دەسەڵاتی سیاسی بوو، لەكاتێكدا لەزۆربەی حوكمەتەكانی ڕابردووی عێڕاقیشدا، وەك ئێستا زیادو كەم، وەزیرو كاربەدەستی كورد، لەبەغدادبونیان هەبووە.\nتەنانەت خودی وەزیری دەرەوە، هۆشیار زێباری، سوپاسالاری عێڕاق، بابەكر زێباری، بەرپرسی فیرقی ئاڵتونی سوپای عێڕاق و دەیان كەسی نزیك لەبنەماڵەی بارزانیی و پارتی هەبون و، تەمسیلی سیاسی عێڕاقیان كردوە لەسەر ئاستی جیهان و ناوخۆ، ئیدی لەوە زیاتر بەشداری سیاسیی و شەراكەت دەبێ چیبێ؟\nخودی مەسعود بارزانی، دوو برای وەزیری سەردەمی ڕژیمەكەی سەدام بون و دواتر هەربەدەستی ڕژێمی بەعس كوژران.\nكەواتە هەمیشە كورد، بەجۆرێك لەجۆرەكان، بەشداری سیاسی و ئامادەی هەبووە لەبەغداد.\nئەوە باسی دوای٢٠٠٣و ڕوخانی دەسەڵاتی بەعس هەرمەكەن، كەخودی بارزانیی و تاڵەبانی، دەسەڵاتی ڕەهایان هەبوو، لەو بەغداد.\nئێستاش دوای ئەنجامی هەڵبژاردن (پدك) تانانەت، چاوی بڕیوتە كورسی سەرۆك كۆماری عێڕاقی خۆیان گوتەنی، شۆڤێنی!\nدەربارەی پارەو بودجەش، ئەمیش زیادو كەم، لەناوەندەوە نێردراوە، بۆ هەرێم، بەڵام ئێوە بەسەر كەركوك و خاكی كوردستاندا، باز دەدەن و هەموو ئامانجەكە بۆتە ئەوەی، كەچەند پارەو بودجە لەبەغداد وەردەگرن.\nئەوەی دەبیندرێت و دەخوێندرێتەوە، لە ئەجندای (پ،د،ك)دا و حوكمەتەكەی مەسرور بارزانیدا، بێ خەم و بون وپشت گوێ خستنی ناوچە دابڕاوەكانن، بەتایبەت كەركوك.\nتەنانەت سەرۆك وەزیران، هێشتا بۆ جارێكیش سەری بەغدای نەداوە، كەتایبەت بێت، بەپرسی كەركوك و ناوچە كوردوستانییەكان.\nبەڵكو تەنها ئامانجیان شەنگال و دەرپەڕاندنی هێزە نزیكەكانی (پ،ك،ك) بووە لەوناچەیە، بۆ ئەوەی دڵی توركیا نەڕەنجێ.\nلەجێ ئەوەی بارزانی بڵێ، هیوادارم كورد یەكگرتوبێت و كەركوك و ناوچە كوردوستانییەكان بگەڕێنەوە، بەڕۆڵی پارلەمانتاران، دەڵێ، هیوادارم پارتی بەحیزبی ژمارە یەك بمێنێتەوە!\nئێ خۆ نزیكەی چوارساڵە، پارتی حیزبی یەكەم بووە، لەهەرێم و لەبەغدا، ئەی كوا گەرانەوەی خاك و كوا ئاوەدانی و خۆشگوزەرانی و موچەی خەڵك؟\nلەو كاتەی عادل عەبدول مەهدی، كرا بەسەرۆك وەزیران، لەدوای ١٦ئۆكتۆبەرەوە، چانسێكی دیكە بۆ كورد ڕەخسا، كەلانی كەم پارێزگارێكی كورد، بۆ كەركوك دەبنێرتەوە، بەڵام پارتی دیموكراتی كوردستان، بەبیانوی داگیركردنی كەركوك و نەهێشتنی بەشداری ئەندامانی ئەنجومەنی پارێزگای كەركوك، ئەو دەرفەتەشی فەشەل پێهێنا، چونكە بۆ ئەوان عەرەبێكی شۆڤینی باشترە نەك كوردێكی غەیری حیزبەكەیان.\nسەردەمێكیش ڕاگەیاندنەكانی پدك، شەو و ڕۆژ دژایەتی نەجمەدین كەریمی، پارێزگاریان دەكرد، تائەوكاتەی لەپارتی نزیك نەببوەوە. بەڵام لەوەتەی ڕاكان سەعید، پارێزگارێكی سەپێندراوە، ڕاگەیاندنی نزیك لەپدك، مێش میوانیان نیە.\n1 كێ جاسوسە؟\n2 خیانەت بەلایڤ


دەزگای لوتکە: خێزانێکی کورد بە پاسپۆرتی دیپلۆماسی ساختە چوونەتە ئەڵمانیا\nدەزگای لوتکە ڕایگەیاند، پۆلیسی فیدڕاڵی ئەڵمانیا جۆرێکی نوێی قاچاخی دۆزییەوە کە بۆتە مایەی سەرسوڕمانی هەمووان، ئەمەش پاش ئەوە دێت کە ڕۆژی هەینی خێزانێکی چوار کەسی باکوری عێراق بە فڕۆکەی تایبەت لە فڕۆکەخانەی شاری میونخ نیشتنەوە. سەرەتا وەک نوێنەر خۆیان ناساندبوو، بەڵام دواتر دەرکەوت کە بڕی شەست هەزار یۆرۆیان داوە بە قاچاخچی بۆ ئەوەی لە ئیستەنبوڵەوە بیانگەیەنێتە ئەڵمانیا.\nدەزگای لوتکە بڵاویکردەوە، ڕۆژی دوو شەممە پۆلیسی فیدراڵی ئەڵمانیا ئاشکرایکردووە کە باوک و دایکەکە تەمەنیان ٤٩ ساڵ و ٤٤ ساڵە و منداڵەکانیشیان تەمەنیان ٧ و ١٢ ساڵە و دانیشتووی باکوری عێراقن، هاوکات بەپێی زانیاریەکانی دەزگای لوتکە ئەم خێزانە کوردن و خەڵکی هەرێمی کوردستانن.\nهەر بە ووتەی خۆیان، ئەم خێزانە لە ترسی باوکی ئافرەتەکە هەڵهاتوون کە وویستوویەتی خۆی و منداڵە کچە ٧ ساڵانەکەی خەتەنەبکرێن، هەر بۆیە باوانەکە خانووەکەیان فرۆشتووە و هەڵهاتوون و چوونەتە تورکیا و لەوێ بڕی شەست هەزار یۆرۆیان داوە بە قاچاخچیەکی سوری بۆ ئەوەی بگەنە ئەڵمانیا.\nسەرەتا باوکەکە هەوڵیدابوو کە بڕوا بە ئەفسەرەکان بهێنێت کە ئەوان نوێنەرن و دەیانەوێت بچنە دورگەی دۆمینیکا، بەڵام بەڵگەنامەکانیان و چیرۆکەکەیان پێچەوانەی ئەمانە بوو.\nدەزگای لوتکە ئەوەشی ڕاگەیاندووە،هیچ کام لە ئەندامانی خێزانەکە نەیانتوانیوە بە زمانی دیپلۆماسی قسە بکەن کە ئەوانیش فەرەنسی و ئینگلیزیە، ئەمەش زیاتر ئەفسەرەکانی خستبووە گومانەوە. وە لە ئێستادا خێزانەکە لە سەنتەرێکی چاوەڕوانی دەمێننەوە تا ئەو کاتەی ئەنجامی داوانامەکانیان دەردەچێت.


حکومەتى هەرێم لەبارەى دەستگیرکردنى چەند گەشتیارێکى هەرێم لە تورکیا راگەیەندراوێکى بڵاوکردەوە\n14:30 هه‌ینی 19 ته‌موز 2019\nحکومەتى هەرێمى کوردستان، لەبارەى دەستگیرکردنى چەند گەشتیارێکى هەرێمى کوردستان لە ناوچەیەکى گەشتیارى وڵاتى تورکیا بەهۆى ئەوەى ویستوویانە بە ئاڵاى کوردستانەوە وێنەبگرن، راگەیەندراوێکى بڵاوکردەوە.\nلەراگەیەندراوەکەى حکومەتى هەرێمدا، ئاماژە بەوە کراوە، ئاڵای ھەرێمی کوردستان، ئاڵایەکی دەستوورییە لە ناو عێراقدا و پێشتریش لە فرۆکەخانەکان و ھۆلەکانی پێشوازی لە تورکیا دانراوە بۆ پێشوازیکردن لە شاندەکانی ھەرێمی کوردستان.\nبەگوێرەى راگەیەندراوەکە، سەرۆکی حکومەتی هەرێمی کوردستان ویڕای دەربڕینی نیگەرانی لەو رووداوە ، لایەنە پەیوەندییدارەکانی هەرێمی کوردستانیشی راسپارد کە لە گەڵ بەرپرسانی تورکیا قسە بکەن، تاوەکو بە زووترین کات گەشتیارانی هەرێمی کوردستان ئازاد بکرێن.\nدەقی راگەیێندراوەکەی حکومەتی هەرێمی کوردستان:\nئاشکرایە ئاڵای ھەرێمی کوردستان، ئاڵایەکی دەستوورییە لە ناو عێراقدا و پێشتریش لە فرۆکەخانەکان و ھۆلەکانی پێشوازی لە تورکیا دانراوە بۆ پێشوازیکردن لە شاندەکانی ھەرێمی کوردستان.\nبۆیە سەرۆکی حکومەتی هەرێمی کوردستان ویڕای دەربڕینی نیگەرانی لەو رووداوە ، لایەنە پەیوەندییدارەکانی هەرێمی کوردستانیشی راسپارد کە لە گەڵ بەرپرسانی تورکیا قسە بکەن، تاوەکو بە زووترین کات گەشتیارانی هەرێمی کوردستان ئازاد بکرێن.\nگەشتیارانى هەرێم لە تورکیا\nحکومەتى هەرێم تاوتوێی دابینکردنى نەوت بۆ هاوڵاتییان دەکات نەوتەکەى بەغدا بەشى هەرێم ناکات


ئەنەکەسە ئامادەکاریێن لدارخستنا کۆنگرەیا خوە دکە - دارکا مازی\nئەنجوومەنا نشتیمانی یا کورد ل سووریێ (ئەنەکەسە) ئامادەکاریێن لدارخستنا چارەمین کۆنگرەیا خوە دکە. بریارە ئەنەکەسە د ھەیاما 45 رۆژان دا، کۆنگرەیا خوە یا 4ێ لدار بخە.\nئەندامێ دەستەیا سەرۆکاتیا ئەنەکەسێ «فەیسەل یووسف» بەشداری بولتەنا رووداوێ بوو و دا زانین کو وان بریار دایە د دەما کێمتر ژ مەھەک و نیڤێ، کۆنگرەیا 4ێ یا ئەنەکەسێ ئەنجام بدن و گۆت: “ئەم ل گەل ئالیێن بەرپرس د پەیوەندیێ دا نە ژ بۆ کو کۆنگرەیا خوە ل قامشلۆ لدار بخن.”\nدەربارێ ئامادەکاریان دا «فەیسەل یووسف» گۆت کو ژ سالا 2017ێ ڤە ژ ئالیێن “چەکدارێن سەر ب پارتیا یەکیتیا دەمۆکراتیک (پەیەدێ)” ڤە ئاستەنگی ل بەر وان ھەیە کو کۆنگرەیا خوە ساز بکن و وھا دۆماند : “ژ ھەموو ھەرێمێن رۆژئاڤایێ کوردستانێ دێ ئەندام، کەسێن سەربخوە و ئاکادەمسیەن بەشدار ببن. ئامادەکاری بەردەوامن و ژ بۆ ڤێ یەکێ دانووستاندنێن مە بەردەوامن.”\nفەیسەل یووسف تەکەز کر کو ھەندەک ناکۆکی د ناڤبەرا دو پارتیێن ناڤا ئەنەکەسێ دا ھەبوون، لێ ب چارەسەریەکێ کو ھەردوو ئالی رازی بن، داوی ل وێ ناکۆکیێ ھاتیە.\nئەندامێ دەستەیا سەرۆکاتیا ئەنەکەسێ، دەربارێ ئەگەرا ھەبوونا چ گەرەنتیەکێ ژ بۆ ئەنجامدانا کۆنگرەیێ دا گۆت، ئەو دێ ل سەر بنگەھا گەرەنتیا بەرێ یا ئامەریکا کو دڤێت ئەنەکەسە ب ئازادی کارێ خوە بکە، کۆنگرەیا خوە ئەنجام بدن.\nفەیسەل یووسف ھەروھا دا زانین کو ئەو ئامادە نە د بن چاڤدێریا ئامەریکایێ دا ل سەر دیالۆگا کوردی-کوردی بەردەوام بن.\nکۆنگرەیا سێیەمین د 16 خزیرانا 2015ێ دا ل قامشلۆ ھاتبوو سازکرن. ئەنەکەسە ژ دەستپێکا دامەزراندنا خوە دا خوە بەشەک ژ ئۆپۆزسیۆنا سووریێ دبینە.


ئەوەی ڕوویدا – Politic Press\nئەوەی ڕویدا، ئەنجامی بەڵێن شكاندنوو ئەو بێمتمانەییە بوو كە ماوەی چەند ساڵێكە لە نێوان هەرێم و ناوەندبوونی هەیەو لەم دواییانەش ڕوویان لەزیادبوون كردووە.\nبەش بەحاڵی خۆم دەمێكە بانگەوازی ئەوە دەكەم؛ كە ئەو سیاسەتەی هەرێم لە بەرامبەر ناوەند پەیڕەوی دەكات؛ بۆشایی گەورەی ئەمنی، ئابوری، سیاسی و دیبلۆماسی دروست ئەكات و كاریگەری نەرێنی لەسەر پەیوەندی دوولایەنە بەخراپی جێدەهێڵێت و زیانی دوور مەودای لێدەكەوێتەوە؟! دوێنێ شەو لە پەرلەمانی عێراق، دەرئەنجامی فەشەلی سیاسیمان دییەوە بەتایبەت؛\nسیاسەتی فاشلی نەوتی حكومەتی هەرێمی كوردستان، كە لەنیعمەتەوە بۆ خەڵكی هەرێم خەریكە دەبێتە نیقمەت\nلایەنێكیتر ئەوەیە لەم شانۆسیاسییە ڕوویدا ئەوەیە؛ سەركردایەتی سیاسی لەهەرێم، بەشێوەكۆنەكە لەگەڵ پرۆسەی سیاسی مامەڵەدەكەن؛ لەوەنەگەیشتوون كە هاوكێشەكە سەرلەبەری گۆڕاوە! چونكە ئێستا دۆخێكیتر لەپرۆسەی سیاسی دەگوزەرێت. زۆرینەی هەڵوێستەكان لەناو پەرلەمانی عێراق یەكلادەكرێنەوە و پابەند بوونی پێش وەخت وەك جاران نەماوە لەبەردەم دیاریكردنی هەڵوێستی نوێنەرانی ناو ئەنجوومەنەكە؛ بەوجۆرە هەر ئەوە تاكە ئەڵتەرناتیڤنییە كەلۆبی سیاسی تەنها لەگەڵ سەركردەسیاسییەكان بكرێت.\nلەدۆخێكدا ئەگەر لەگەڵ سەرۆكی حزب و سەرۆك فراكسیۆنەكانیش رێككەوتن واژوو بكرێت لە پرۆسەی یەكلایكردنەوەدا، هاوكێشەیەكیتر خۆی دەسەپێنێت؛ كەئەوەنییە تۆ لەسەری ڕێككەوتوویت!\nبەداخەوە باس لەوەشدەكەم نوێنەرانی كورد لە ئەنجوومەنی نوێنەران؛ هێندە بەهێز نین كە دەرئەنجامی دیالۆگ و ڕێككەوتنەكان لەبەرژەوەندی هەرێم یەكلایبكەنەوە؛ ئەوەی ڕوویدا چاوەڕوانكراوبوو؛ نەمانی متمانە هەرئەمەی لێبەدی دێت.\nفراتەکانی کوردایەتی بە کۆتا نایەن


داوا لە ئەلمانیا دەكرێت فرۆشتنی چەك بە توركیا رابگرێت\n2018-01-24 [09:50 AM]\nحکومەتى ئەڵمانیا روبەڕووى چەند داواکارییەک بووەتەوە بۆ وەستاندنى هەناردەکردنى چەک بۆ تورکیا، دواى ئەو راپۆرتانەى باسیان لە وەکرد کە سوپاى تورکیا لە هێرشکردنە سەر عەفریندا تانکى لیوباردى ئەڵمانى بەکارهێناوە.\nبەپێی میدیاکانى ئەڵمانیا، ژمارەیەک لە سیاسەتمەدارانى ئەڵمانیا داوایان کردووە هەر گرێبەستێکى فرۆشتنى تانک بە تورکیا هەیە رابگیرێت.\nئەو مشتومڕە دواى دوو هەفتە دێت لە کۆبوونەوەى وەزیرانى دەرەوەى تورکیا و ئەڵمانیا، کە تێیدا جەختیان لەسەر بەرەوپێشبردنى پەیوەندییە دوو قۆڵییەکانى هەردوو وڵات کردەوە، دواى گرژبوونى پەیوەندییەکانیان لەساڵانى رابردوودا.\nبەپێی راپۆرتەکان، بەرلین لەئان و ساتى رەزامەندى نواندندایە لەسەر داوایەکى تورکیا بۆ کڕینى چەک لە کۆمپانیاى راينميتالى ئەڵمانى بەئامانجى باشکردنى سیستمى بەرگرى تانکى لیوبارد ٢ بەشێوەیەک کە زیاتر بەرگەى تەقینەوە بگرێت.\nهەرچەندە پێدەچێت تورکیا ئەو جۆرە تانکە ئەڵمانیەى لەدژى داعش بەکارهێنابێ، بەڵام بەپێی میدیاکانى ئەڵمانیا شارەزایانى بەرگرى دەڵێن وێنەکانى ئەم دواییەى ئۆپەراسیۆنى لقى زەیتون دەریدەخات کە ئەو جۆرە تانکە دژى شەڕڤانانى کورد بەکارهێنراوە.\nسیاسەتمەدارانى چەپ و راستى ئەڵمانیا لەئێستادا دژایەتى خۆیان بۆ گرێبەستى گەشەپێدانى تواناى ئەو تانکانە نیشانداوە، داوایان لە حکومەت کردووە هەڵوێستى خۆى روونبکاتەوە لەبارەى هێرشى تورکیا بۆ سەر عەفرین.\nئەم هەواڵە 1567جار خوێندراوەتەوە


نووچە نێت | ڕاستگۆیی بێ لایەنی| شەفیقى حاجى خدر: وەرگێڕان لە جیهانی کتێبی کوردییدا لە قۆناغى هەوڵى تاکەکەسیدایە\nJune 2022 22 - 23:41:58\nهەڵگورد مەسعود: تایبەت بە نوچەنێت\nشەفیقى حاجى خدر، لەدیمانەیەکى تایبەت لەگەڵ نوچەنێت، ئەزموونى خۆى لەبوارى وەرگێران باس دەکات و دەڵێت، "وەرگێڕان لە جیهانی کتێبی کوردییدا هەوڵێکی تاکەکەسییە، لە سەر حیسابی کاتی تایبەتی و تەندروستی خۆیەتی، لەبەرانبەردا وەک کار، وەک پیشە هیچی وەهای لێبەرهەم ناهێنێ."\nژمارەى ئەو کتێبانەى تاوەکو ئێستا لە هەردوو زمانى ئینگلیزى و هۆڵەندییەوە شەفیقى حاجى خدر وەریگێڕاون بۆ سەر زمانى کورد گەیشتۆتە (22) بەرهەم، لەنێو ئەو ژمارەیەدا چەند بەرهەمێکى تایبەتە بە ئەزموونى سیاسى ئیسرائیل. سەبارەت بە کارکردنى لەسەر مێژووى ئەو وڵاتە گووتیشى، "بیرەوەریی سەرکردایەتی ئەوان، خوێندنەوە و تێڕامانی زۆر هەڵدەگرێ، هەر هیچ نەبێ، ئەگەر بەراوردی بکەی بە شۆڕش و بزووتنەوە چەکدارییەکانی کورد و سەرکردایەتییەکەی، زۆر شت بۆ خوێنەر دەردەکەوێ."\nدەقى دیمانەکەى شەفیقى حاجى خدر لەگەڵ نوچەنێت:\nنوچەنێت: دەرگاى پرسیارەکان بەم پرسیارە دەکەینەوە، ماوەیەک چەند بەرهەمێکى یەک بە دواى یەکدا بۆ سەر زمانى کوردى وەرگێڕا، بەڵام ئەم ماوەیەكە هەست دەکرێت تۆزێک لەسەر خۆتر کارى وەرگێڕان دەکەى و ساڵانە بە نزیکەیى یەک بەرهەمى چاپکراوت هەیە؟\nشەفیقى حاجى خدر: تا ئێستا 22 کتێبیم لە هەردوو زمانی هۆڵەندی و ئینگلیزی وەرگێڕاون و بڵاوبوونەتەوە. خۆ ئەگەر سەیری ڕیزبەندی کاتەکەیان بکەی، دەکرێ پرسیارێکی هاوشێوەی ئێوەی لێهەڵبهێنجێندرێ، بۆ وەڵامیش، هەر دەکرێ بۆ کات و دەرفەت بگەڕێینەوە، بەوەی دەکرێ لە ساڵێکیاندا زیاتر لە دوو وەرگێرانم چاپکردبێ، کەچی لە ساڵی دیکەدا یەک بەرهەم، یان هیچم نەبووبێ. بێگومان بارودۆخی ژیان و گوزەرانی وەرگێڕ، پاشان کێشمەکێشی خودی دەستکەوتنی کتێبی شایستە و وەرگێڕان، ئینجا و لەدوای هەمووشیانەوە بگرەوبەردەی دۆزینەوەی دەزگای چاپ و سپۆنسەر، ئەمانە هەمووی بەسەریەکەوە هۆکاری کەمی و زۆری وەرگێڕانن. هەر بۆ نموونە، ساڵێک دەبوو کتێبی هێڵێک بە نێو لممدا وەرگێڕابوو، لێ دەرفەتی چاپبوون نەهاتبووە پێشەوە، تا دواتر کتێبدۆستی خۆشەویست د. تەها ڕەسوڵ ئەرکی لەچاپدانەکەی گرتە ئەستۆی خۆی، ئیدی جەمال عیرفان بە چاپێکی نایاب خرایە سەر ڕەفەی کتێبخانەی کوردی.\nبا لێرەوە، لەو پرسیارەی بەڕێزتانەوە، شتێک بڵێم، یان باشتر وایە خۆم پرسیارێک بکەم و وەڵامیشی بدەمەوە، ئایا لەو کتێبانەی وەرتگێڕاون لە هیچیان پەشیمانی؟ یان لە هیچیان پەلەت تێدا کردووە، کە دەتخواست بە شێوەیەکی دیکە بووبایە؟ بۆ بەرسڤەکە، کورت و پوخت دەڵێم، نەخێر لە هیچیان پەشیمان نیم، خۆزگە زووتر و دەستم پێکردبا، کە دەستیشم پێدەکرد، خۆزگە چڕتر و پڕتر بام، بەڵام دەکرێ بڵێم لە یەک شت پەشیمانم، ئەویش ئەوەیە، دەبووایە هەر وەرگێڕانێکم بەر لەچاپکردن، نیشانی زیاتر لە دۆستێک و خەمخۆرێک دابووایە، تا تووشی ئەو هەڵەی تایپ و ڕێنووس نەبووبایەم.\nهەر بەڕاستی پرسی هەڵەچنی، دەردێکی کوشندەیە، من پێی لێدەنێم، بە خۆم ناتوانم هەڵەکانی خۆم بگرم، لەوانەیە هەندێکیش کەمتەرخەم بووبم، لەوەی تائێستا وەرگێڕانەکانم، هەرهیچ نەبێ بەراییەکان، بە کەمترین فلتەری هەڵەچنیدا تێپەڕیون. لێ ئێستا خۆشبەختانە دەستەیەک لە خۆشەویستانم، کە لێزانن خۆبەخشانە بەسەر دەستنووسەکانمدا دەچنەوە، ئیدی چاکەی کەم هەڵەیی، بۆ ئەوان دەگەڕێتەوە.\nنوچەنێت: جەنابت چەند کتێبێکت لەسەر ئەزموونى ئیسرائیل وەرگێڕا، کە پێکهاتووبوو لە ژیانى سیاسى و بیرەوەریی چەند سەرکردەیەکى ئیسرائیل یاخود ئەوانەى دەستیان لە دامەزراندنى دەوڵەتى ئیسرائیلى هەبووە، لەوانە: داود بنگۆڕیۆن، گۆڵدا مایەر، میناحێم بێگن، کارکردنت لەسەر مێژوو و ئەزموونى ئیسرائیل کۆتایی هاتووە یان ئەگەر بۆت بگونجێ هێشتا کتێبى دیکە ماوە وەریبگێڕى؟\nشەفیقى حاجى خدر: ئەمە یەکێکە لەو پرسیارانەی زۆر دەکرێ، پرسیارێکی ڕەواشە. دەستپێکی وەرگێرانم کتێبێک بوو لەبارەی کار و چالاکییەکانی دەزگای مۆساد بەناوی (نهێنییەکانی مۆساد)، دوای ئەویش کتێبەکەی بنگۆریۆن و گۆلدا مایەری بەدواداهات، هەرچی دوو کتێبە نازدارەکەی مناحیم بێگن بوون، چەند ساڵێک دوای ئەوان بوون.\nمن بۆ خۆم سەرەتا وەک خوێنەرێکی تاسەمەند، بە ژیاننامە و ئەزموونی سەرکردایەتیکردن و شێوەی خەباتیان کارانگاز بووم. بەرلەوەی بێمە هۆڵەندا و زمانەکەیان فێرببم، کەم تا کورتێکم لەبارەی گەلی جوو و سەرکردەکانیان خوێندبووە و بیستبوو، بەڵام لە لاڕێوە، واتە لە ڕێی زمانی عەرەبییەوە، بێگومان ئەدەبیاتی عەرەبیش بە شێوازێکی بابەتیانە باسی ئەوان ناکا. کاتێکیش ڕاستەوخۆ لەزمانێکی دیکەی بابەتیانە باسی ئەوانم خوێندەوە، پێیان سەرسام بووم، پێموابوو ئەزموونی ئەوان دەهێنێ لای ئێمەش بخوێندرێتەوە، هەرهیچ نەبێ سیاسەتبازەکانمان بیبینن و سوود لە ئەزمونەکەیان وەربگرن، بۆ ئەوەی ببێتە دەرس و عیبرەت، لێ گەلۆ، کوا ئەوان ئەوەندە کتێب دەخوێننەوە تا بایەخی بزانن!\nبیرەوەریی سەرکردایەتی ئەوان، خوێندنەوە و تێڕامانی زۆر هەڵدەگرێ، هەر هیچ نەبێ، ئەگەر بەراوردی بکەی بە شۆڕش و بزووتنەوە چەکدارییەکانی کورد و سەرکردایەتییەکەی، زۆر شت بۆ خوێنەر دەردەکەوێ، شتگەلی وەک یەک ڕیزی، ستراتیژی نەتەوەیی، حەڕامکردنی شەڕی ناوخۆ، یەک ستراتیژی و فرە تاکتیکی، خۆنەویستی و حیکمەت، لێهاتووی و لێزانی سەرکردەکانیان و پێشبینییان بۆ ڕەوتی رووداوەکان، دڵسۆزییان بۆ نەتەوەکەیان و کۆمەڵێ خاسیەتی دیکە، کە بووە هۆی ئەوەی ئەوان لەماوەی 30 ساڵدا (لە جاڕنامەی بلفۆرەوە لە 1917 تا جاڕدانی دەوڵەت لە 1948) دەوڵەت ڕابگەیەنن، کەچی لای ئێمە ڕەوتی ئەو جووڵانەوە و شۆڕش و ڕاپەڕینانە وەک خولخلۆکێکی مێژوویی هەر بەدەوری خۆماندا دەسووڕێنەوە و ئەنجامیش هەر نوشست و نسکۆ وئینجا تێهەڵچوونەوە بووە...\nلە سەرێکی دیکەوە، چەمکی نەتەوە، توخمەکانی، ئامادەیی مادی و مەعنەوی بۆ دروستکردنی قەوارەی سیاسیی لەبۆتەی دەوڵەتدا، یەکانگیریی سەرکردایەتی و بنکردایەتی، چۆنیەتی و جۆری پەیوەندییە نێوخۆیی و نێودەوڵەتییەکانیان، ئاستی خوێندەواری و هۆشیاری تاک و سەرکردەیان، هەموو ئەمانە هی ئەون ئیرەییان پێبردرێ و خۆزگە بخوارزێ قەیرانی بەردەوامی سەرکردایەتی و کەلێنەکەی لە ئایندەدا پێ پڕ بکرێتەوە. وەرگێڕانی ئەم کتێبانە بۆ ئەوەبوو، بەڵکو لای خوێنەر پرسیار لەسەر ڕەوتی ڕووداوەکان مێژووی نزیک بوروژێنرێ، پرسیاری ڕەخنەرانە.\nکاتێک من دەستم بە وەرگێڕانی کتێب لەبارەی ئیسرائیلەوە کرد، بۆ کتێبخانەی کوردی، لە باشوور شتێکی گرنگ بوو، چونکە دەستپێکێک بوو لە زمانێکی دیکەوە ڕاستەڕاست یاداشتەکانی سەرکردەکانیان بکرێنە کوردی، هەرزوو کاردانەوەی ئەرێیانەی لێکەوتەوە، ئەمە بۆ من مایەی خۆشحاڵی بوو.\nهێشتا شتی ئەوان زۆر ماون بکرێنە کوردی. بەداخەوە مەیدانی وەرگێڕانی کوردی، تاهڕەهەندی و تاکەکەسییە، بۆیە وەرگێڕێک هەرچەندە دەرفەتی هەبێ و کارامەش بێ، دەرەرقەت نایەتە بۆشاییە پێویستییەکە پڕ بکاتەوە. ئەم کارە دەزگای وەرگێڕانیکی ئاراستەکراوی تواناداری پێویستە.\nهەرچی دەربارەی هەوڵی تاکەکەسی خۆم هەیە، نیازم هەیە کار لەسەر کتێبی دیکەش بکەم، هەرهیچ نەبێ لە بارەی هۆلۆکۆستدا.\nنوچەنێت: وەرگێڕانەکانت لە نێوان بیروەرى و لێکۆڵێنەوەى سیاسى و میژوویى، بیرەوەرییەکان دەخوڵێتەوە، کارکردنى شەفیقى حاجى خدر بەمشێوەیە بۆچى دەگەڕێتەوە؟\nشەفیقى حاجى خدر: بەڵی، تەوەری وەرگێرانەکانم تائێستا وەک باستان کردووە دابەشبووەتە سەر مێژووی سیاسیی کورد، سیاسەت و بیرەوەری سەرکردەکانی جوو و دەزگا هەواڵگرییەکەی و ڕۆمان.\nنازانم بڵێم چی، لێ هەڵبەت ژینگەی پێگەیشتنی من و پاشخانی خوێندەواری و سیاسیی و ئاواتەکانم، ڕۆڵی خۆیان لەوبارەدا گێراوە.\nلەپێشدا دەبێ ئەوە بڵێم، ئەز وەرگێڕێکی پیشەمەند(پرۆفیشیۆنال) نیم. بە ڕێکەوت بوومەتە وەرگێڕ. لەدوای دەرچوونم لە کوردستان، لەپاش کارەساتی ئابی ١٩٩٦ و گیرسانەوەم لە هۆڵەندا، بەناچاری فێری زمانی هۆڵەندی بووم، دوای فێربوونی زمانەکە، دەروویەک بۆ من لەسەر زانیاری لە ڕێی زمانە نوێیەکە بوویەوە. ئیدی لەوێوە یەکەمین هەوڵی وەرگێڕانم دا، پاشان دۆست و برادەرانم پەسەندیان کرد، لە ڕێی ئەوانەوە دنەدرام یەکەمین کارم وەک کتێب، کە پێشتر ئاماژەم بۆکرد، چاپ بکەم. دوای بڵاوبوونەوەی کتێبەکەش، کاردانەوەیەکی باشی هەبوو، ئیدی خوێنەر وای لێکردم لەسەر کتێبی دیکەشی بەدوادابێ تا کار گەیشتە ئێرە.. دەنا پاشخانی زانکۆیی من شتێکی دیکە بوو (دەرچووی ساڵی ١٩٨٨ی کۆلێژی قانونم لەبەغدا)، هەرچەندە لە نێوەی دووەمی هەشتاکانەوە هەڵوەدای نووسینم کەوتبووەسەر، ئەوەبوو دوو سێ بابەتی دووردوردێژی قانونیم لە گۆڤاری ڕۆشنبیری نوێ بڵاوکردنەوە، هەروەها با ئەوەش بڵێم، کاتی خۆی وەک زۆربەی ئەوانەی لەبواری نووسین کاریان دەکرد، دەستم لە شیعریش وەردا، وا بزانم ١٩٨٧ بوو جارێکیان گۆڤاری بەیان یەک دوو پارچە هۆنراوەی بڵاوکردمەوە، بەڵام دواتر بۆم دەرکەوت کەفوکوڵێکی هەرزاکارانە بوو، هەر نەبووم بە شاعیر!\nنوچەنێت: بەو پێیەى بەردەوام چاودێرى هەواڵى وەرگێڕانەکانت دەکەم و هەندێ لە دیمانەکانیشت دەخوێنمەوە، هەست دەکرێ کێشەى زۆرت هەیە لە چاپکردنى کتێبەکانت، ئەوە ڕاستە؟\nشەفیقى حاجى خدر: دەستتان خۆش بۆ ئەم پرسیارە، بەڵێ هەر بەڕاستیش وایە، زۆر جاران گوتوومە ئەگەر وەرگێڕان خۆی لۆلۆ بێ، بەڵام لێلێیەکی دورودردێژ و ناخۆشییشی هەیە، ئەویش بەزمی چاپکردن و ساغکردنەوەیەتی.\nپێشتر ئاماژەیەکم پێدا، وەرگێڕان لە جیهانی کتێبی کوردییدا هەوڵێکی تاکەکەسییە، لە سەر حیسابی کاتی تایبەتی و تەندروستی خۆیەتی، لەبەرانبەردا وەک کار، وەک پیشە هیچی وەهای لێبەرهەم ناهێنێ. بۆیە کاتێک بابای وەرگێڕ دەقێکی پێ جوان و پەسەند دەبێ، دوای خۆخەریککردنێکی زۆر دەیکاتە کوردی، ئینجا کێشەی چاپکردن بەرۆکی پێدەگرێ. بەداخەوە دەزگای چاپ لە کوردستان گشتگر و توانادار و ئاراستەکراو نییە، کە وەک دەزگای نەتەوەیی، وەک دەزگایەکی فەرمی لەکاردا بێ، بۆیە بە ناچاری نووسەر یان وەرگێڕ دەبێ پەنا بباتە بەر توانستی ماددیانەی خۆی، کە ئەمەش زۆر دەگمەنە، ئیدی دەبێ هانا بباتە بەر کتێبفرۆشییەک یان دەزگایەک کە کتێب وەک بزنسێک چاپ بکا، لەمەشیاندا بەحوکمی ئەوەی خوێندنەوەی کتێب نەبووەتە کلتوور، بۆیە ساغکردنەوەی کتێب کێشەیە، ئیدی ئەم دۆخە تاڕاددەیەک بۆتە مۆتەکەیک و پەیوەندی نێوان دەزگای چاپ و وەرگێڕەکە لەبەری دەناڵێنێ. من لە ئەزموونی خۆمەوە قسەدەکەم، بۆیە دەڵێم چاپکردن ئیشێکی نەوەک هەر تاقەتپڕوکێنە بەڵکو هەندێک جار ئەگەر ئاگات لەخۆت نەبێ مایەی ساردکرنەوەشە.\nبۆ مایەی خۆشبەخیتم، لەو چەند ساڵانەی دواییدا، تاڕاددەیەک کێشەی چاپم کەمتر بووە، چونکە کەسانێک هەن پاڵپشتی کتیبەکانیان کردووم ئەوسا کەسەکە دەزگای چاپی هەبێ یان نەیبی.\nنوچەنێت: کامە بەرهەم زیاتر لە هەموو بەرهەمە چاپکراوەکانت هەستت کردووە لە لاى ڕۆشنبیران و بەتایبەتى خوێنەران گرنگى زۆرى پێدراوە؟\nشەفیقى حاجى خدر: لە پێشەوە لە شوێنێک کورتە ئاماژەیەکم بۆ پرسیارێکی هاوشێوە کردووە، بەوەی لە هیچ وەرگێڕانێکم پەشیمان نیم و هەموویانم خۆش دەوێن. بەڵام حوکمدانەکە زیاتر بۆ خوێنەر دەگەڕێتەوە. خۆ ئەگەر تیراژی کتێب و گەڕی چاپ و نەمانی کتێبەکە لە کتێبخانەی کوردیدا بکەینە پێوەر، خۆشحاڵم بەوەی بەشێوەیەکی خاکەڕاییانە بڵێم چەند کتێبێکم چاپی دووەم و سێهەمیشیان کراوە، هەروەها چاپی دووەمی کتیبی دیکەم لە ڕێیە، بێجگە لەوەش هەندێ لە کتێبەکانم لە بازاڕی کتێبفرۆشییدا نەماون، نیازی چاپکردنەوەیانم هەیە، چاوەڕێی دەرفەتێک دەکەم. هەروەها ئەگەر لەسەر نووسین و پۆستی سۆشێال میدیاش بکەینە پێوەر، دیسان بە سوپاس و خاكەڕاییانە بۆم هەیە بڵێم، زۆر لە وەرگێرانەکانم شتی باش و زۆریان لەسەر نووسراوە، تەنانەت ڕۆمانەکانی خانووەکەی مزگەوتی، خەتی بزماری، زۆربای ئێرانی و کچانی دووکەڵ و ئاگر، هەریەکەیان زیاتر لە ٦٠ پۆستیان لەسەرکراوە. بە ڕانان و خوێندنەوە.\nنوچەنێت: ئایا هیچ کتێبێکى نووسراوى خۆت هەیە؟\nشەفیقى حاجى خدر: بەداخەوە تا ئێستا وەک نووسین کتێبی چاپکراوم نییە، تەنیا چەند نووسین و توێژینەوەیەکی قانونی سیاسی نەبێ، کە لە ڕۆژنامە و گۆڤارەکاندا بڵاوکراونەتەوە. بەتەمابووم کۆیانبکەمەوە و دەستکارییان بکەم و لێیان زیادبەکەم تا وەک کتێبێک چاپ ببێ، بەڵام بەداخەوە تەمبەڵی لە لایەک و وەرگێڕانەکان لە لایەکی دیکەوە، لێنرگەڕان. هیوادارم لەداهاتوودا ئەو کتێبەم کە لای خۆم ناوم لێناوە (دەوڵەتی قانون) لەپاڵ وەرگێرانەکان، ڕوناکیی چاپ ببینێ.\nنوچەنێت: ماوەى چەند ساڵێکە، کتێبخانەى کوردى ژمارەیەکى زۆرى کتێبى وەرگێڕدراوى تێیدا دەبینرێت و ئێستا چەند کتێب دەنووسرێ لە هەرێمى کوردستان، ڕەنگە زێدەڕۆیى نەبێت ئەگەر بڵێم ئەوەندەش وەردەگێڕدرێتە سەر زمانى کوردى. هەندێ وەرگێڕەکان گەنجن، ئێوە چۆن سەیرى ئەم کارە دەکەن و کامە وەرگێڕ لاى تۆ پەسندە یاخود توانیویەتى سەرکەوتوو بێت؟\nشەفیقى حاجى خدر: ئەوە ڕاستە لەم یەک دوو دەیەی دواییدا لە ڕووی چەندایەتییەوە، کتێبی کوردی بە نووسین و وەرگێڕانەوە ژمارەیان بەرەو هەوراز ڕۆیشتووە. وەرگێڕانیش وەرچەرخانێکی بەرچاوی بەخۆیەوە بینیوە، بەڵام هێشتا وەک پێویست نییە. کاتێک ئەم ڕەوشە لەگەڵ کتێبخانەی نەتەوە دراوسێکان بەراورد بکەین، ئەوسا دەبینین کتێبخانەی کوردی لەچاو ئەوان لەبارەی نووسین، بەتایبەتیش لەبارەی وەگێڕانەوە چەندە کڵۆڵە. لای ئێمە وەرگێڕان هەوڵی تاکەکەسییە، لای ئەوان دەزگای گەورە و خاوەن بودجەی قەبە بەکارەکە هەڵساون. ئەوان زۆر لەمێژە دەستیان پێکردووە و بەسەدە پێش ئێمە کەتوون. هەرچەندە هەڵکشانی ژمارەی وەرگێڕان لەم یەک دوو دەیەی دواییدا بەرچاوە، بەڵام هێشتاش لەئاستی چاوەڕوانی و پێویستی نییە. من لێرەوە دەستخۆشی لە گەنجەکانمان دەکەم، هیوادارم ئەوەی نەوەی پێش ئێمە و نەوەی ئێمە پێیان نەکرا، ئەوان بیکەن. لێ لێرەدا حەزم لێیە شتێک بڵێم، تا بکرێ خۆیان لە وەرگێڕانی دەستی دوو دووربخەنەوە، واتە لە زمانی یەکەم و ماکەوە وەربگێڕن، نەوەک وەرگێڕانی وەرگێڕدراو.\nنوچەنێت: دەکرێ دواین ئەو کتێبەى ئێستا کارى لەسەر دەکەین یاخود تازەترین پڕۆژەى وەرگێڕانت بۆ نوچەنێت ئاشکرا بکەى؟\nشەفیقى حاجى خدر: بەڵێ، لەم رۆژانە وەرگێڕانێکی دیکەم بڵاودەبێتەوە، کتێبێکی مێژووی گرنگە بەناوی (شای ئێران؛ کوردی عێراق و شیعەی لوبنان لە ١٩٥٨-١٩٧٩). ئەم کتێبە باسی قۆناغێکی هەستیاری پڕ لێکەوتەی کارەساتبار دەکا. هەر بەندێکی ئەم کتێبە لە دوو نیوە پێکهاتووە، نیوەی یەکەم باسی خۆمان، باسی کورد دەکا، نیوی دووەم باسی شیعەی لوبنان دەکا.\nلە ئێران بە پلەی یەکەم بڕیار بەدەستی محەممەدڕەزاشای پەهلەوەییەوە بووە، ئیدی کتێبەکە بە بەڵگەی حاشاهەڵنەگرەوە ئەوەمان بۆ دەخاتەڕوو، چۆن شای ئێران لە ڕێی دەزگای ساواکەوە و دوای ڕووداوەکانی گۆڕانکاریی سیاسی عێڕاق واتە شۆڕش/ کودەتای ١٤ی تەممموزی ١٩٥٨، ئێران بەدوای هەڵوێزنینی سەرەداوی سیاسەتێکی نادەوڵەتیانەی خۆی لە عێراق و ئێران دەکەوێ. لە عێراق بۆ ئەوەی هەوڵ بدا گۆڕانکارییەکانی عەبدولکەریم قاسم و ڕەوتی جڵەوبکا، هەلبەت شای ئێران لە ترسی ڕەوتی کۆمۆنیزم لە شوێنی خۆی هەستی بە مەترسی کردووە، لە کوردیش باشتری نەدۆزیەوە تا بتوانێ گوشار بخاتە سەر حکوومەتەکەی قاسم و پاشان حکوومەتە یەک لەدوای یەکەکانی هەردوو عارف و ئەحمەد حەسەن بەکر و سەددام حوسێن، لە ئەنجامیشدا چۆن لە ئازاری ١٩٧٥ شا تاکلایەنە و بێ پرسی هاوپەیمانەکانی بڕیاری ئاشتبوونەوە لەگەڵ عێراق دەدا، کورد بە سنوورە ئاویەکەی یەکاوی عەرەب(شطالعرب) دەفرۆشێ.\nئەوەی شایانی باسە لەم قۆناغە مێژوویەدا نەوەک هەر شای ئێران و دەزگای ساواک دەکەونە گەڕ، بەڵکو مۆسادی ئیسڕائیلیش هاوکاریی جدییان دەکا، بەرژەوەندی ئیسڕائیلیش لەوەدا بووە دەستوپێی سوپای عێراق ببەستێتەوە، کەچی لە ئامانجی کۆتاییدا هەر شای ئێران بۆ ماوەیەکی کورت قازانجی لە فرۆشتنی کورد کرد. ساواک و مۆساد هەوڵی جدی دەدەن تا ئەمریکا و سی ئای ئی بێننەسەر خەت، دواجار شای ئێران لە ١٩٧٢ لەوەدا سەردەکەوێ سەرۆکی ئەمریکا بێنێتە ڕایێ تا یارمەتی کوردان لە ڕێی ئێرانەوە بدا. بەم جۆرە هەر سێ لایەن، بە سێکوچکەیی ساواک و مۆساد و سی ئای ئەی ئەو گەمەیە سیاسییانەیان کرد، کە بۆ کورد بە کارەسات شکایەوە.\nلەهەمان کاتیشدا شای ئێران تەونی پەیوەندی لەگەڵ شیعەکانی لوبنان ڕادەچێنێ. بەڵام ئەوەی سەرنجڕاکێشە، سەید موسا سەدر دەبێتە سەرکردەیەکی لێهاتوو، کارێکی وەها دەکا پێگەی شیعەکان بگۆڕێ. هەرچەندە لە ئەنجامدا لەسەر بانگهێشتی معەمەر قەزافی دەچێتە لیبیا، ئیدی گەشتێکی چوون و بێ هاتنەوە دەبێ، بەڵام شیعەکان لەو نێوەدا قازانج دەکەن و دەبنە سێکوچکەی حوکمڕان لە لوبنان.\nهەر بڕگەیەکی ئەم کتێبە بە بەڵگەیەک (بە شێوەیەکی سەرەکی ڕاپۆرتەکانی ساواک) پاڵپشتە.\nلەبارەی ناوەڕۆکی کتێبەکە و ئەو ڕاو و بەرەنجامانەی باسکراوە، لەوانەیە نووسەر لە ڕێی بەڵگەنامەکانی ساواکیشەوە سەرچیخ چووبێ، کەچی دواجار خوێندنەوەی قۆناغەکە لە چاوی دەزگای هەواڵگیری ئێران بە ڕوونی لە دووتوێی ئەم کتێبەدا دەردەکەوێ. بێگومان وەرگێڕ بەهیچ شێوەیەک لە ناوەڕۆکەکەی بەرپرسیار نییە. چونکە وەرگێڕ لە کارەکانیدا دەبێ بە پلەی یەکەم بۆ گەیاندنی پەیامی نووسەر، لایەنی دەستپاکی سەرمەشق بێ


هاوسەرۆكی یەكێتی ڕایدەگەیەنێت، تا رادەیەک یەکێتی ئاگاداری مەلەفی نەوتە، بەڵام ئاگاداری گرێبەستی 50 ساڵە لەگەڵ توركیا نییە و دەشڵێت، حکومەت ئەو پارەیەی نییە کە بتوانێت موچە دابینبکات بۆیە چارەسەری قەیرانی دارایی لە بەغدادە.\nبافڵ تاڵەبانی، هاوسەرۆکی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان لە چاوپێکەوتنێکیدا لەگەڵ ژمارەیەك لە میدیاكانی كوردستان چەندین پرسی تایبەت بە دۆخی سیاسی و ئابوری هەرێمی كوردستانی خستەڕوو، تیشكیشی خستەسەر قەیرانی دارایی هەرێم و چۆنیەتی چارەسەركردنی، نەخشەڕێی چارەسەری هەندێك لە كێشە و ئاستەنگەكانیش ئاشكراكرد.\nبافڵ تاڵەبانی، لە وەڵامی ئەوەی لەدوایین کۆبوونەوەی سەرکردایەتیی یەکێتی، وتراوە بەر لە کۆتایی ساڵ چەند بڕیارێکی نوێتان دەبێت لەبارەی پرۆسەی سیاسیی کوردستان. مەبەستتان لەو بڕیاری کۆتاییە چییە؟ ئەوە کارتێکی فشارە و هەڕەشەیە بەرامبەر پارتی وتی، “نەخێر ئەمە هەڕەشە نییە بەرامبەر کەس، ڕەنگە شتێک ببیستن شتێکی باش بێت، ئێمە بەرنامەیەکمان هەیە لەگەڵ هەموو حیزبەکانی کوردستان، یەکێک لەو شتانە ئەوەیە کە لەگەڵ پارتی دیموکراتی کوردستان کۆبووینەتەوە بۆیە تاوەکو کۆتایی ساڵ چاوەڕێی شتی باش دەکەم و چاوەڕێی شتی خراپ ناکەم”.\nسەبارەت بەوەی بارودۆخی ژیانی خەڵک زۆر خراپە، ئێوە لەبارەی نیگەرانییەکانی خەڵک چ وەڵامێکتان هەیە؟ هاوسەرۆكی یەكێتی وتی، “بەڕاستی ئەمە کێشەیە، ئێمە دەبێت بۆ خەڵک کاربکەین خەڵک بەلای ئێمەوە گرنگە، ئێمە باوەڕمان بە بەرنامەیەکی چاکسازییە كە قوڵتر بێت لەوەی حکومەت هەیەتی. بۆیە بەڕاستی کاتی ئەوە هاتووە واز لە ململانێ بێنین و پشتیوانی یەکدی بین. ئێمە وەکو یەکێتی دەزانین کە بارودۆخەکە بەرەو خراپی دەڕوات تەنیا لە کوردستان وا نییە و لە هەموو عێراق وایە”.\nلە وەڵامی ئەو پرسیارەش كە لەنێو حکومەت بەشدارن، زۆرجار لە بەیاننامەی مەکتەبی سیاسیی گلەیی و گازندەکان تیمەکەی خۆتان لە حکومەت دەگرێتەوە؟ هاوسەرۆكی یەكێتی وتی، “نەخێر تیمی ئێمە لە حکومەت بەشێکە لە حکومەت و گلەیی ئێمەش لە هەموو حکومەتە، مام جەلال خوا عەفوی بکات، خۆی دەیگوت لە منەوە دەستپێبکەن و رەخنەم لێبگرن”.\nدەربارەی ئەوەی حکومەتی هەرێمی کوردستان گرێبەستی 50 ساڵەی هەیە لەگەڵ تورکیا، ئایا ئاگاداری ئەو گرێبەستەن؟ بافڵ تاڵەبانی وتی، “وەڵامی ئەو پرسیارە زۆر ئاسانە، ئێمە ئاگامان لەو رێککەوتنە نییە وەکو یەکێتی نیشتمانیی کوردستان”.\nڕوونیشیكردەوە، “بۆچوونی من وایە کە تا رادەیەک یەکێتی ئاگاداری مەلەفی نەوتە، بەڵام زۆر گرێبەست هەیە وەک یەکێتی نیشتمانیی کوردستان نەمانبینیوە. بەگشتی ئاگامان لە هەندێک شت هەیە، بەڵام هەمووشتێک نا. لەسەر ئەوەش لەگەڵ برادەرانی پارتی دادەنیشین”.\nسەبارەت بە پرسیارێكی میدیاكارانیش بەوەی ئایا چارەسەری ئەم قەیرانە چییە لە هەرێمی کوردستان؟ بافڵ تاڵەبانی دەڵێت، “چارەسەری قەیرانی دارایی لە بەغدایە، حکومەت ئەو پارەیەی نییە کە بتوانێت موچە دابینبکات، بۆیە پێویستە حکومەت ئیشەکانی خۆی بکات و زیاتر بڕواتە پێشەوە و نابێت ئێمە زۆر چاوەڕێی بەغداد بکەین و هەموو رۆژێک لە دەرگای بەغداد بدەین. بۆیە دەبێت ئێمە خۆشمان زیاتر فشار بکەین و ناشتوانین ئاوا بەردەوام بین. بۆیە باشیرین شت ئەوەیە کە هەموو حیزبەکان بەیەکەوە دانیشین و چارەسەری کێشەکە بکەین”.\nلە پرسی تایبەت بە قاچاخچییەتی و زیادبوونی لە سنوری سلێمانی و تۆمەتباركردنی حزبەكەی و هەندێك لە بەرپرسەكانی بەو پرسە، هاوسەرۆكی یەكێتی دەڵێت، “ئەمەیان غەدرە و وانییە، مافیا لە سلێمانی و هەولێر و زۆر شوێن دروستبووە، ئێمە لیژنەمان دروستکردووە لەگەڵ بەرپرسان و تیمەکانی دیکە کۆبوونەوەم کردووە و لیستێکی گەورەمان حازرکردووە هەر کەسێ ئەو کارانە بکات دەچینە سەریان و دەستگیریان دەکەین، ئینجا زۆر بەتوندیش سەر بە هەر لایەنێک بن دەیانگرین و حیساب بۆ ئەوانە ناکەین. بەڵێ لیژنەمان پێکهێناوە و ئاگاداری کارەکان دەکەین. سەبارەت بە قاچاخچییەتی دڵنیاین کە هەیە و لە هەموو مەرزێک ئەو شتانە ڕوودەدات، لەوەیە دەیان و زیاتر بیری نەوت هەبێت داهاتەکەی دەگەڕێتەوە بۆ شەخس. دڵنیایین لەملا و لەملا هەندێک مەرز هەبێت کە حکومەتی هەر لێنییە، وەک یەکێتی حەزدەکەین بەزووترین کات حکومەت دابنیشێت و دۆخەکە باشتر بکات و چارەسەری بکات”.\nهەروەها سەبارەت بە پرسی دوو ئیدارەیی دەڵێت، “گاڵتەم بە دوو ئیدارەیی دێت، ئەو هەموو شەهید و خوێنەمان ڕشت بۆ ئەوە نەبوو کوردستان بکەینە دوو ئیداریی، من باوەڕم بە دوو ئیدارەیی نییە. لەبەرئەوە ئێمە لەبەرنامەماندا نییە”.\nسەبارەت بەو پرسیارەی کاتێک سوپای عێراق گەڕایەوە نێو کەرکوک، بە ڕێککەوتن کرا و خۆشت ئاماژەت پێدا، چی دەڵێی لەبارەی ئەوە؟ بافڵ تاڵەبانی دەڵێت، “نەخێر ڕێککەوتن نەبوو، ئێمە دانیشتین پێش ئەوەی هێرشەکە بکرێتەسەر کەرکوک، لەگەڵ ئەمریکا و بەریتانیا و عەبادی قسەمان کرد. ئێمە دەمانویست مەعەسکەر کەیوان پڕبکەین لە هاوپەیمانان و کورد و عیراقییەکان بچنەوە نێو سەربازگەکە واژۆی سەرکردایەتییەکان لەسەر ئەوەبوو و باش دەزانی ئەوەبوو بابەتەکە، چووم بۆ کۆبوونەوەکەی دوکانیش بەڵام قەناعەتیان نەکرد لەسەر ئەوەی من دەمەویست. من دووبارەم کردەوە کە هێرش دەکرێت. بەداخەوە ئەو هێزە دەیەویست هێز لە کەرکوک دەربکات. بۆیە پێشمەرگەی من دەبابە پانیکردەوە. لەوێ شەڕێک کرا و ئێمە پێماننەکرا. لەبەرئەوە ئێمە ڕێککەوتنمان لەگەڵ بەغدا نەکردووە و ئەوەی دەڵێ ڕێککەوتن کراوە وانییە”.\nهەروەها دەربارەی هەڵوێستتان لەسەر عەسکەرتارییەتییەی کەرکووک چییە؟ هاوسەرۆكی یەكێتی ئاماژە بەوەدەكات، “زانیمان دۆخەکە لە کەرکوک وایلێدێت، بەڵام چەند حیزبێک هاوکارمان نەبوون. بۆیە چەند کەسێک هاوکارمان نەبوون کە نەجمەدین کەریم لە پارێزگار بمێنێت، بەڵام بەداخەوە هەڤاڵان نەهاتنە پێشەوە”.


ڕووبەڕوو نەبوونەوەی تیرۆریستەکان لە سووریا ئەمنیەتی ناوچەکە دەخاتە مەترسی - Mehr News Agency\nAP ١٣٩٧ Mehr ٤ ٢١:٠٥\nNews Code 21959\nشەمخانی لە کۆبوونەوەی ئەمنیەتی ناوچەکە:\nڕووبەڕوو نەبوونەوەی تیرۆریستەکان لە سووریا ئەمنیەتی ناوچەکە دەخاتە مەترسی\nبەرپرسی ئەنجومەنی ئاسایشی نیشتمانی ئێران وتی: ئەمڕۆ هەزاران تیرۆریست لە سووریا و وڵاتانی ناوچەکە ماوە و ڕووبەڕوو نەبوونەوەی تیرۆریستەکان ئەمنیەتی ناوچەکە دەخاتە مەترسی.\nبە ڕاپۆرتی ئاژانسی مێهر، عەلی شەمخانی، بەرپرسی ئەنجومەنی ئاسایشی نیشتمانی ئێران وتی: بەردەوام بوونی دانوستانی سازێنەر ڕۆڵی باشی هەیە لە ئاشتی و خۆشگوزەرانی ناوچەکە.\nئەو سەبارەت بە هێرشە تیرۆریستییەکەی ئەهواز وتی: ئەم کارە تیرۆریستییە نیشانی دا کە پشتیوانی کردن لە تیرۆریستەکان هێشتا درێژەی هەیە و جارێکی دیکە ئاشکرای کرد کە دووفاقیەتی لە شەڕی دژ بە تیرۆریستەکان بوونی هەیە. لە لایەکەوە پشتیوانی لە تیرۆریستەکان دەکەن و لە لایەکی دیکەش بە بیانۆی شەڕی دژ بە تیرۆر وڵاتانی ناوچەکە داگیر دەکەن.\nشەمخانی وتی: ئەمڕۆ هەزاران تیرۆریست لە سووریا و وڵاتانی ناوچەکە ماوە و ڕووبەڕوو نەبوونەوەی تیرۆریستەکان ئەمنیەتی ناوچەکە دەخاتە مەترسی. ئەمریکا پاەندەی شەڕی داعش دەکات بەڵام باڵفڕەکانیان بە دەیان جار فەرماندەکانی داعشیان لە کاتی گەماڕۆکان لە سووریا و عێراق ڕزگار کرد.\nشایانی باسە لە کۆبوونەوەی ئەمنیەتی ناوچەکە نیکۆلای پاتروشێف، سەرۆکی ئەنجومەنی ئاسایشی ڕووسیا، ئاجیت دۆوال، ڕاوێژکاری ئەمنیەتی نیشتمانی هێند، حەمدۆڵا موحب، ڕاوێژکاری ئەمنیەتی نیشتمانی ئەفغانستان و دانگ جینگ وەی بەرپرسی ئەمنیەتی نیشتمانی چین بەشداریان کرد بوو.


ڕاپەرین؛ بڕیارێک درا لەبارەی منداڵی نۆبەرەوە\n02.12.2019 12:53 PM\nتەندروستی ڕاپەرین ڕایدەگەیەنێت: چیتر ڕێگەنادرێت بەو دایکانەی منداڵی نۆبەرەیان دەبێت و پێویستیان بە نەشتەرگەرییە لە نەخۆشخانە ئەهلییەکان نەشتەرگەرییەکەیان بۆ ئەنجام بدرێت.\nلە ڕاگەیەندراوێکدا، بەڕێوەبەرایەتی گشتی تەندروستی راپەڕین ئاماژەی بۆئەوە کردووە، ئەو دایكانەی منداڵی نۆبەرەیان دەبێ و پێویستیان بە نەشتەرگەریه، دەبێ لەڕێگەی لیژنەی تایبەتمەندەوە لەنەخۆشخانە حکوومییەکان نەشتەرگەریان بۆ بکرێت.\nدەشڵێت: چیتر رێگە نادرێت بەهیچ شێوەیەک ئەو دایکانە رەوانەی نەخۆشخانە ئەهلییەکان بکرێن.\nداواشی لە نەخۆشخانە حکومییەکانی دەڤەری راپەڕین کردووە، سەبارەت بەو ژنانەی کە پێشتر بە ئاسایی منداڵیان بووە و نەشتەرگەری مندڵبوونیان بۆنەكراوە، ئەگەر پێویستیان بە نەشتەرگەری بوو، بەهەمان شێوە پێویستە رەوانەی لیژنەی تایبەتمەند بكرێت لە نەخۆشخانە حكومییەكان.\n15701 جار بینراوە


سەرۆك بارزانی رۆلەكا تایبەت دلەیزە – ىەرگەه – Bergeh\nسەرۆك بارزانی رۆلەكا تایبەت دلەیزە\nBergeh Kurdistan On 22/01/2019 / سیاسی\nسه‌رۆک بارزانی ژ بۆ باشتركرنا ڕه‌وشا کوردستانێ، ب تایبەتی باشوورێ كوردستانێ، ژ بۆ نێزیکبوونا هێز و ئالیێن سیاسی و ژبۆنا رێكخستنا ناڤمالا كوردی، ھەڤدیتن و دیدارێن خوە چڕ كرنە. بارزانی دخوازە كوردستانەكە بھێز ھەبە كو دەما گوھەرتنێن چاڤەرێكری چێ دبن، بكاربە دەستكەتیێن ھەنە بپارێزە.\nهه‌ڤدیتنێن سه‌رۆک بارزانی:\n1- ڕۆژا دووشه‌مێ 21.01.2019 ێ ل سه‌لاحه‌دینێ، سه‌رۆک مه‌سعود بارزانی پێشوازیا محه‌مه‌د حاجی مه‌حموود سه‌کره‌ته‌رێ گشتیێ پارتیا سۆسیالیستا ده‌مۆکراتا کوردستانێ کر.\nد هه‌ڤدیتنێ دا ڕه‌وشا سیاسیا باشوورێ کوردستان، عیراق، ناڤچه‌یێ و پێشهاتێن داوی و گوهه‌رتن و هه‌ڤکێشه‌یێن ل سەر ئاستا عیراق و ھەرێمی نرخاندن.\nهه‌ر د ڤێ جڤینێ دا په‌یوه‌ندیێن ناڤبەرا ھەولێر و به‌غدا و هه‌ولێن چاره‌سه‌رکرنا کێشه‌یان گووتۆبێژ كرن و بیر و ڕامان ل ھەڤ گوھارتن. هه‌روها په‌یوه‌ندی و زه‌روره‌تا یه‌کده‌نگیا ئالیێن سیاسیێن هه‌رێمێ و گاڤێن پێکانینا کابینه‌یا نوو یا حکومه‌تا هه‌رێما کوردستانێ خستن به‌ر به‌حس و گوفتووگۆیان.\n2- ڕۆژا دووشه‌م 21.01.2019 ێ ل سه‌لاحه‌دینێ، سه‌رۆک بارزانی پێشوازیا ئه‌یاد عه‌لاوی سه‌رۆکێ ئیتیلافا وه‌ته‌نی یا عیراقی کر.\nد هه‌ڤدیتنێ دا د ده‌ربارێ ڕه‌وشا ئەمنی وسیاسیا عیراقێ و په‌یوه‌ندیێن د ناڤبه‌را هه‌ولێر و به‌غدایێ گووتۆبێژ كرن و تەكید ل سەر چارەسەركرنا پرسێن ھلاویستیێن ناڤبەرا ھەر دو ئالیان دا ھەنە ب دیالۆگ و ل گور دەستوورا بنگەھین بێن چارەسەر كرن.\nپێشهات و گوهه‌رتنێن ھەرێمی ژی مژاره‌که دن یا هه‌ڤدیتنا د ناڤبه‌را سه‌رۆک بارزانی و ئه‌یاد عه‌لاوی دا بوو.\n3- ڕۆژا یه‌کشه‌م 20.01.2019 ێ ل سه‌لاحه‌دینێ، سه‌رۆک بارزانی پێشوازیا مامۆستا سه‌لاحه‌ددین به‌هاددین ئه‌میندارێ گشتیێ یه‌کگرتۆیا ئیسلامیا کوردستانێ کر.\nد هه‌ڤدیتنێ دا ڕه‌وشا سیاسیا باشوورێ کوردستان و عیراق و ناڤچه‌یێ و پێشهاتێن داوی و گوهه‌رتن و هه‌ڤکێشه‌یێن ل ئاستا عیراق و ناڤچه‌یێ نرخاندن.\nهه‌ر د ڤێ جڤینێ دا د ده‌ربارێ په‌یوه‌ندیێن ھەولێر و به‌غدا و هه‌ولێن ژ بۆ چاره‌سه‌رکرنا کێشه‌یان ب رێیا دانووستاندنان بەحس كرن. د ڤێ هه‌ڤدیتنێ دا تەكید ل سه‌ر باشتركرنا تێكەلیێن ناڤبەرا ئالیێن سیاسێ و ب تایبەتی په‌یوه‌ندیا د ناڤبه‌را هه‌ر دوو ئالیان دا و هه‌ولدانێن ژ بۆ ده‌سته‌به‌رکرنا یه‌ک گۆتاری و ته‌بایی یا ل کوردستانێ و ب هێزکرنا سازی و دامه‌زراوه‌یێن هه‌رێما کوردستانێ کرن


چی ده‌گێڕینه‌وه بۆچی ده‌گێڕینه‌وه؟!.. سه‌دیق سه‌عید ڕواندزی – Dengekan\nbySadiq Said Rwandze\tAugust 6, 2021\tGeneral, Literature\nچه‌ند سه‌رنجێك له باره‌ی كتێبی (به‌رلین) ی داستان به‌رزان\nهه‌موو گێڕانه‌وه‌یه‌ك، به‌هایه‌كی زمانی، مێژوویی، فه‌رهه‌نگی و ئه‌ده‌بی نییه. به‌ڵكو گێڕانه‌وه ئه‌و كاته به‌های ده‌بێت، كه په‌یوه‌ست بێت به‌و ڕووداوانه‌ی ڕوویانداوه و له گێڕانه‌وه‌یاندا، شوێنێك له هزر و یاده‌وه‌ری ئێمه ده‌گرن. ئه‌گه‌ر هه‌موو ڕووداوێك، سه‌فه‌ر و گه‌شتی تایبه‌تی بۆ ئه‌وروپا و بینین و به‌ركه‌وتنێكی ئاسایی به ژیان و جوگرافیای ئه‌وروپا، شایه‌نی گێڕانه‌وه بن و كه‌رسته‌ی گێڕانه‌وه بن، بێگومان ئێستا نیوه‌ی كورد یاداشتنووس ده‌بوو. له ئه‌ده‌بی فۆلكلۆری كوردیدا، له داستان و حیكایه‌تی میللیدا، ته‌نها ئه‌و چیڕۆكانه گێڕدراونه‌ته‌وه، كه زه‌مه‌ن له دوای زه‌مه‌ن، له ڕێی كرداری گێڕانه‌وه ماونه‌ته‌وه و به‌هایه‌كی مێژوویی و ئستاتیكییان هه‌یه. بۆ نموونه:_ كه باسی شیرین و فه‌رهاد ده‌كرێت، وه‌ك داستانێكی خۆشه‌ویستی، گێڕانه‌وه په‌یوه‌سته به‌و خۆڕاگریی و قوربانیدانه‌ی فه‌رهاد له پێناو شیرین ده‌ینوێنێت و كێوی بێستوون كون ده‌كات. ئه‌وه‌ی هێز و وزه‌ی مانه‌وه به گێڕانه‌وه‌كه ده‌دات، خودی عه‌شقه‌كه‌یه. مه‌گه‌ر ئێمه ڕۆژانه و له مێژووشدا، په‌یوه‌ندی خۆشه‌ویستی نێوان هه‌ردوو ڕه‌گه‌زه‌كه نابینین؟ بۆچی له ڕووی مێژووییه‌وه نه‌ماونه‌ته‌وه و ناگێڕدرێنه‌وه؟ چونكه شایه‌نی گێڕانه‌وه نین. كه باسی سه‌رده‌می شاخ و شۆڕشی ده‌كه‌ین، گێڕانه‌وه لێره‌دا په‌یوه‌سته به باسكردن و گێڕانه‌وه‌ی ئه‌و شوناسه به‌رگریی و قاره‌مانیه‌تییه‌ی كه پێشمه‌رگه له شاخ نواندوویه‌تی. باسكردنی پێشمه‌رگه و سه‌رده‌می شاخ، باسكردنی كه‌سه‌كان نییه، به‌ڵكو باسكردنی ڕووداوێكی مێژوویی گه‌وره‌یه، كه به‌های زه‌مه‌نی و سیاسی و شۆڕشگێری خۆی هه‌یه و له ڕێی گێڕانه‌وه‌وه ئه‌وانیتر پێی ئاشنا ده‌بن. خه‌سڵه‌تێكی دیكه‌ی كرده‌ی گێڕانه‌وه، به زه‌مه‌نیكردنه، به‌و مانایه‌ی، ئه‌و گێڕانه‌وه‌یه ده‌كرێ له هه‌موو زه‌مه‌نێك و وه‌ك كرده‌یه‌ك بگه‌ڕێینه‌وه سه‌ری. له ڕاستیدا ئه‌وه‌یه سیحری گێڕانه‌وه، وه‌ك كردارێكی زمانی و هزریی و مێژوویی. ئه‌گه‌ر له دووتوێی ده‌قێكدا، ئه‌و به زه‌مه‌نیكردنه بوونی نه‌بوو، ئه‌وا گێڕانه‌وه تا ئه‌و شوێنه بڕ ده‌كات كه خوێنه‌ر كتێبه‌كه ته‌واو ده‌كات و ئیدی ده‌چێته په‌راوێزی مێژوو. به‌ڵام سیحری گێڕانه‌وه‌ی هه‌ر ڕووداوێك، له ماناو گرنگی خودی ڕووداوه‌كه دایه له ڕووی مێژووییه‌وه. وه‌ك سه‌ره‌تا ئاماژه‌مان پێكرد، هه‌زاران ساڵی دیكه، داستانی شیرین و فه‌رهاد بگێڕدرێته‌وه، نه له گێڕانه‌وه ده‌كه‌وێت، نه له ڕووی مێژووییشه‌وه ون ده‌بێت. چونكه ئه‌و ڕووداوه وه‌ك داستانێك، هێزی گێڕانه‌وه‌ی تێدایه. كه‌واتا چییه‌تی گێڕانه‌وه گرنگه، نه‌ك چۆنییه‌تی گێڕانه‌وه. با زمانی گێڕانه‌وه‌ی بیۆگرافیایه‌ك، ڕووداوێك و به‌سه‌رهاتێك، زۆر له ئاستێكی هونه‌ری و ئستاتیكی باڵاو جوانیش دابێت و ببێته جێی سه‌رنجی خوێنه‌ریش، به‌ڵام دوا جار، ناوه‌ڕۆكی ڕووداوه‌كه به‌ها و مانای هه‌یه و ده‌بێت، نه‌ك چۆنییه‌تی گێڕانه‌وه‌ی ڕووداوه‌كه.. گێڕانه‌وه‌ی هه‌ر ڕووداوێك، دواجار پانتایه‌ك له ڕووبه‌ره گشتییه‌كه ده‌گرێت و ده‌بێته ڕووبه‌رێك بۆ ناسینه‌وه‌ی ئه‌دگاره‌كانی نه‌وه‌یه‌ك و زه‌مه‌نێك و شوێنێك. ده‌شێ له ڕێی گێڕانه‌وه‌ی یاده‌وه‌رییه‌كانی كه‌سێك له زه‌مه‌نێكی دیاریكراودا، به‌رگه‌لێك ڕووداوی مێژوویی، سیاسی و كۆمه‌ڵایه‌تی بكه‌وین و له په‌راوێزی ئه‌و ڕووداوانه‌وه، خاسییه‌ته‌كانی نه‌وه‌یه‌كی ڕۆشنبیری، یان سیاسیمان بۆ ده‌ربكه‌وێت، كه پێشتر پێی ئاشنا نه‌بوو بین. بۆیه گێڕانه‌وه، كرده‌یه‌كی دووسه‌ره‌یه و هه‌ر ته‌نها بگێڕه‌وه ڕۆڵی تێدا نابینێت، به‌ڵكو بۆ گێڕه‌ڕه‌وه‌ش تیایدا به‌شداره. بۆیه گێڕه‌ڕه‌وه، ده‌بێ بزانێت چی ده‌گێڕێته‌وه؟ ئایا ئه‌وه‌ی ده‌یگێڕێته‌وه، مانایه‌ك و به‌هایه‌كی بۆ بگێڕه‌وه هه‌یه؟ لێره‌وه‌شه هێزی كرده‌ی گێڕانه‌وه ده‌رده‌كه‌وێت. بێگومان هه‌ڵه‌یه‌كی كوشنده ده‌كه‌ین، ئه‌گه‌ر پێمان وابێت، ده‌شێ هه‌موو شتێك بگێڕینه‌وه، هه‌ڵبه‌ته له‌به‌ر ئه‌وه نا كه ناتوانین، له به‌ر ئه‌وه‌ش نا، كه نه‌كرێته تیمه‌ی نووسین، به‌ڵكو زۆر به ساده‌یی له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ده‌بێ بزانین ئه‌وه‌ی ده‌یگێڕینه‌وه، شوێنێك له هزری خوێنه‌ر ده‌گرێت و هیچ به‌هاو بایه‌خێكی بۆی هه‌یه؟ ئه‌گه‌ر كرده‌وه و ڕه‌فتارو چه‌له‌حانێ و گه‌مه و گاڵته‌ی منداڵی و دۆڕان و شكسته‌كانی عه‌شق و دڵشكانه زۆر كه‌سی و تایبه‌تییه‌كانمان، شایه‌نی گێڕانه‌وه و كه‌رسته‌ی گێڕانه‌وه بن، وه‌ك ئه‌وه‌ی (داستان بارزان) تێی گه‌یشتووه، بێگومان ئه‌وكات هه‌موو كورد داستاننووس و ڕۆماننووس ده‌بوو. چونكه هیچ مرۆڤێك له‌و جوگرافییایه‌ی خۆمان نییه، ڕووداوێكی كه‌سی و تایبه‌تی نه‌بێت و به جۆرێك له جۆره‌كان، نیگه‌رانی و دڵشكاندنێكی له‌و ژیانه نه‌بێت. له گێڕانه‌وه‌دا، ڕووداوه زۆر كه‌سی و تایبه‌تییه‌كان بۆ خوێنه‌ر، هیچ به‌هایه‌كی نییه، به‌ڵكو ئه‌وه‌ی به‌لای ئه‌وه‌وه گرنگه، ناسینه‌وه‌ی ئه‌دگاره مێژوویی و زه‌مه‌نێك و شوێنێك و قۆناغێكی ژیانی گشتی و كۆمه‌ڵایه‌تیه‌كه‌یه. بۆیه‌شه گه‌ر سه‌رنج له یاداشتنامه‌ی هه‌موو ئه‌و كه‌سانه بده‌ین كه ژیانی خۆیان گێڕاوه‌ته‌وه بۆ نموونه (مسعود محه‌مه‌د و هه‌ژار و موكریانی) و گه‌لێك نووسه‌ری دیكه‌ش، خوێنه‌ر به‌ر جۆره‌ها مه‌عریفه و زانیاریی جۆراو جۆر ده‌كه‌وێت و ڕووبه‌رێكی گه‌وره‌ی له نادیاری ژیانی سیاسی و ئه‌ده‌بی و كۆمه‌ڵایه‌تی ئه‌و كاتی بۆ ده‌رده‌كه‌وێت. هه‌ر ئه‌مه‌شه وا ده‌كات ئه‌م یاداشتانه، تا هه‌تایه له هزر و یاده‌وه‌ری خوێنه‌ران بمێنه‌وه و نه‌كه‌ونه په‌راوێزی مێژوو. له یاداشتدا، گێڕانه‌وه هێلێكی ئاسۆیی هه‌یه و په‌یوه‌سته به زه‌مه‌ن، مێژوو، شوێن، ڕووداو. به پێچه‌وانه‌وی ئه‌و گێڕانه‌وه‌یه‌ی كه له ڕۆماندا هه‌یه و ده‌كرێ به هۆی ته‌كنیكه‌وه گۆڕانی به سه‌ر دابێت. بۆیه خوێنه‌ر كه یاداشت ده‌خوێنێته‌وه، واتا مێژوو ده‌خوێنێته‌وه، ڕووداو ده‌بیستێت. یاداشت ئه‌وه نییه وه‌ك به‌شێكی زۆری نووسه‌رانی ئێمه، به حه‌سانه‌وه‌ی ڕۆخ ده‌ریا و بینینی كچه چاوشین و پرچ زه‌رده‌كانی ئه‌وروپا تێی گه‌یشتوون و دواتر ده‌یكه‌نه كتێب و نووسین و خۆیانی پێیه‌وه هه‌ڵده‌كێشن. ئه‌مه كاری نووسه‌ره بێ فیكر و هه‌ژار و داماوه‌كانه، كه شتێكییان نییه بۆ نووسین و بۆ گێڕانه‌وه. به داخه‌وه ئه‌وه ئێستا بۆته مۆدێل له دنیای نووسینی ئێمه و ته‌نانه‌ت نووسه‌رانێكی گه‌نج، شه‌ڕی نێو كۆڵان و چه‌له‌حانێی منداڵی ده‌نووسنه‌وه و بێ شه‌رمانه‌ش ناوی ده‌نێن یاده‌وه‌ری و یاداشت و ڕۆمان. وه‌ك ئه‌وه‌ی ئه‌وان، ڕۆڵێكی گه‌وره‌ی مێژوویی و نه‌ته‌وه‌یی و شۆڕشگێڕی و سیاسی و ئه‌ده‌بییان گێڕا بێت. ده‌كرێ گه‌شتی ژیانمی مه‌سعود مه‌حه‌مه‌د، كه مێژووی سه‌د ساڵی وڵاتێك باس ده‌كات، به‌راورد بكه‌ی به كتێبی (به‌رلین كتێبی په‌ناهه‌نده‌یی من) و هه‌ردووكیشیان ناویان بیره‌وه‌ری بێت؟ كه یاداشته‌كانی عه‌لی وه‌ردی ده‌خوێنینه‌وه، شاره‌زایی سایكۆلۆژیای تاكی عێراقی و سۆسیۆلۆژیای ئه‌و كۆمه‌ڵگه‌یه به گشتی ده‌بین. واتا ده‌زانین چییه ئه‌وه‌ی ده‌گێڕدرێته‌وه و مه‌به‌ست له گێڕانه‌وه‌ی چییه. یه‌كێك له خه‌سڵه‌ته دیاره‌كانی نه‌وه‌ی هه‌فتاكان و هه‌شتكانی ڕۆشنبیریی كوردی ئه‌وه‌یه، كه نه‌وه‌یه‌كه كه‌رسته‌یه‌ك و یاده‌وه‌رییه‌كی به هێزو به به‌های هه‌یه بۆ گێڕانه‌وه و بشێ بیگێڕێته‌وه و ته‌نانه‌ت شانازیشی پێوه بكات. ئه‌و نه‌وه‌یه، كه نه‌وه‌ی كتێب و سیاسه‌ت و شۆڕشگێڕیی و خه‌بات بوو، نه‌وه‌یه‌كه ده‌وڵه‌مه‌ند له ڕووی یاده‌وه‌ریی و ڕووداوه كه‌سی و تایبه‌تی و گشتییه‌كان. ئه‌م نه‌وه‌یه، كه بوونه‌وه‌ری ڕاسته‌قینه‌ی نێو كتێبه‌كان بوون، گه‌لێك خاسیه‌تی ئه‌ده‌بی و هونه‌ریی و سیاسییان هه‌یه، كه له په‌راوێزییه‌وه قۆناغه‌كه و سه‌رده‌مه‌كه‌ش ده‌ناسینه‌وه. بۆیه كه یاده‌وه‌ری ئه‌و نه‌وه‌یه ده‌خوێنینه‌وه، ئاشنای مێژووێكی گه‌وره له كایه‌ی سیاسی و ئه‌ده‌بی و شۆڕشگێڕیی و ژیانی كۆمه‌ڵایه‌تی ده‌بین. به‌و پێیه‌ی ئه‌وه‌ی ده‌گێڕدرێته‌وه، خود نییه، به‌ڵكو بابه‌ته، كه له ڕاستیدا هه‌ر ئه‌وه‌شه، كه‌رسته‌ی ڕاسته‌قینه و به به‌های گێڕانه‌وه‌ی یاده‌وه‌ری. چونكه خود، ته‌نها بگێڕه‌وه‌یه و بابه‌ته‌كه ڕووبه‌ری گێڕانه‌وه‌كه‌ن و خوێنه‌ریش بۆ گێڕه‌ڕه‌وه‌یه، لێره‌وه‌ش ڕایه‌لێك ئێمه به ڕابردوو ده‌به‌ستێته‌وه. خوێنه‌ر بۆچی ڕابردوو ده‌خوێنێته‌وه؟ بۆچی ده‌گه‌ڕێته‌وه سه‌ر زه‌مه‌نی دوێنێ؟ بێگومان بۆ ئه‌وه‌ی بزانێت چی ڕوویداوه و ڕووبه‌ره سیاسی و كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كه‌ی ژیان چۆن بووه. لێره‌وه‌ش گه‌ر سه‌رنج بده‌ین ده‌بینین، هه‌موو گێڕانه‌وه‌كانی نه‌وه‌كانی پێشووتر، گێڕانه‌وه‌ی گشتین و تایبه‌تی و كه‌سی نین. ئه‌و نه‌وه‌یه، له‌لایه‌كه‌وه هه‌م ڕۆڵێكی له ژیانی ئه‌و كاتدا هه‌بووه و هه‌میش ئاگایانه و ڕۆشنبیرانه، ده‌زانێت كه هه‌موو شتێك به‌های گێڕانه‌وه‌ی نییه و ناكرێت نووسین هێنده بێ ئه‌رزش و بێ ناوه‌ڕۆك و بێ به‌ها بكرێت. هه‌ر ئه‌مه‌ش جیاوازی نێوان نه‌وه‌ی هه‌فتاكان و هه‌شتاكان، له‌گه‌ڵ ئه‌و نه‌وه‌یه‌ی دوای ڕاپه‌ڕین و به دیاریكراویش ده‌یه‌ی دوو هه‌زاره‌كان . نه‌وه‌ی نوێی دوای ڕاپه‌ڕین، نه هێزی گێڕانه‌وه، نه كه‌رسته‌ی گێڕانه‌وه‌ی نییه. نه‌وه‌یه‌كه یاده‌وه‌ریه‌كی لاوازی هه‌یه و هیچ پێگه‌یه‌كی سیاسی، هزری، ئه‌ده‌بی و هیچ داهێنانێكی گه‌وره‌ی ئه‌وتۆی نییه، بشێ بیكاته كه‌رسته‌ی گێڕانه‌وه. به ده‌ربڕینێكی تر، ئه‌و نه‌وه‌یه له ڕووی (ڕووداو) وه، هێنده نه‌وه‌یه‌كی هه‌ژاره، بۆیه گێڕانه‌وه‌ش له‌و بابه‌ت و ڕووداوه ساده و بێ ماناو بێ ئه‌رزشانه ده‌بینێته‌وه، كه خوێندنه‌وه‌یان نه‌ك بایه‌خی نییه بۆ خوێنه‌ر، به‌ڵكو كه له خوێنه‌وه‌یان ده‌بێته‌وه، قێز له نووسین و وشه‌ش ده‌كاته‌وه. بۆ ئه‌وه‌ی بگێڕینه‌وه، ده‌بێ كه‌رسته‌یه‌كی گه‌وره‌ی گێڕانه‌وه‌مان هه‌بێت. به ته‌نها زمانی گێڕانه‌وه، به‌س نییه بۆ ئه‌وه‌ی نووسینه‌كانمانی پێ بڕازێنینه‌وه، به‌ڵكو ناوه‌ڕۆك، په‌یام و ڕووداوه‌كان گرنگن. چونكه دواجار هه‌موو گێڕانه‌وه‌یه‌ك په‌یوه‌سته به كات و شوێن و له‌وه گرنگتریش ڕووداوێكه‌وه. ده‌شێ ڕووداو به ڕوحی گێڕانه‌وه بزانین. به‌ڵام بێگومان هه‌موو ڕووداوێك نا، چونكه ژیان پڕه له ڕووداو، به‌ریه‌ككه‌وتن و بینین، ئه‌گه‌ر ئه‌مانه هه‌موویان هێز و مانای گێڕانه‌وه‌یان تێدا بێت، ئه‌وا ئه‌رزش و به‌های ڕووداوه گه‌وره ڕاسته‌قینه و نه‌مره‌كان نامێنێت. بۆیه ده‌بێ بزانین چی ده‌گێڕینه‌وه، به‌هانه‌یه‌كمان بۆ گێڕانه‌وه هه‌بێت. له‌و ڕوانگه‌یه‌شه‌وه كاتێ له خوێنه‌وه‌ی كتێبی (به‌رلین كتێبی په‌ناهه‌نده‌یی من) كه(داستان به‌رزان) نووسیویه‌تی بوومه‌وه، ئه‌و پرسیاره‌م له خۆم كرد، به ڕاست من چیم خوێنده‌وه؟ نووسه‌ری كتێب چیمان بۆ ده‌گێڕێته‌وه؟ ئایا ئه‌وه‌ی گێڕاویه‌تییه‌وه شایه‌نی ئه‌وه‌یه خوێنه‌ر گوێی لێ بگرێت؟ ئه‌م كتێبه باس له ساته‌كانی به‌رككه‌وتنی نووسه‌ر به ژیانی په‌ناهه‌نده‌یی و به تایبه‌تیش خێزانی ده‌كات. كاتێ ناونیشانی كتێبه‌كه ده‌بینین، بیرمان بۆ ئه‌وه ده‌چێت كه ناوه‌ڕۆكی كتێبه‌كه، باسێكی گرنگی فه‌لسه‌فی، په‌روه‌رده‌یی و هزری خۆرئاوایه. یاخود باس له كێشه و گرفته‌كانی ژیانی په‌ناهه‌نده‌یی، له ئاستی كولتووری، ڕوحی په‌روه‌رده‌یی ده‌كات. بۆیه نووسه‌ر به ئاگایانه ئه‌و ناونیشانه‌ی بۆ كتێبه‌كه‌ی داناوه، بۆ ئه‌وه‌ی سه‌رنجی خوێنه‌ر ڕابكێشێت و به‌و ناونیشانه جوانه‌وه، فریوی بدات تا كتێبه‌كه‌ی بخوێننه‌وه. به‌ڵام كاتێ ده‌چینه قووڵایی ناوه‌ڕۆك و ڕسته و ئاماژه‌كانی نێو كتێبه‌كه، به داخه‌وه گاڵته‌جارییه‌ك به ناوی گێڕانه‌وه ده‌بینین، كه خوێنه‌ر شه‌رم ده‌كات باس و بابه‌تی له‌و شێوه‌یه به ناوی یاداشتنامه بخوێنێته‌وه. نووسه‌ری كتێبه‌كه، چونكه فۆكسی له سه‌ر شته بچووك و بێ ئه‌رزشه‌كانه، ئیدی خه‌یاڵی گێڕانه‌وه‌شی له چوارچێوه‌ی ئه‌و بچووكییه تێ ناپه‌ڕێت. ئه‌م كتێبه، به‌سه بۆ ئه‌وه‌ی بزانین نووسه‌ری كتێبه‌كه، چۆن له ژیانی په‌ناهه‌نده‌یی گه‌یشتووه و چی ئه‌زموون كردووه له‌و ژیانه، ئایا ده‌ره‌نجامی به‌ركه‌وتنی خۆی وه‌ك تاكێكی خۆرهه‌ڵاتی به كولتووری خۆرئاوا، توانیویه‌تی داهێنانێكی گه‌وره بكات و له‌و كتێبه‌ی خۆیدا بیخاته ڕوو؟ با سه‌رنج له ناوه‌ڕۆكی كتێبه‌كه بده‌ین، كه خۆی باشترین وه‌ڵامه بۆ ئه‌و پرسیاره‌ی ئێمه. با بزانین، (داستان به‌رزان) كه بنووسانێكی زۆر، به ده‌نگێكی دیار و به توانای نه‌وه‌ی دوای ڕاپه‌ڕینی ده‌زانن، له كتێبه‌كه‌ی خۆیدا چیمان بۆ ده‌گێڕێته‌وه؟ داستان ده‌نووسێت:( سه‌رم بۆ ته‌ماشایه‌كی كێر و گونم نه‌وی ده‌كه‌م، سه‌ره‌كه‌ی نووساندووه به به‌شی پێشه‌وه‌ی سیفۆنه‌كه‌وه، هه‌ر یه‌ك له گونه‌كانیشم به پشته‌وه‌یدا شۆربوونه‌ته‌وه، دیاره به گشتی بێ تاقه‌تن. من حه‌ز ناكه‌م ئه‌وان به‌و غه‌مگینییه ببینم، چۆرێك زه‌یتی زه‌یتوون، له نێو له‌پی ده‌ستی ڕاستم ده‌سووم، مه‌ساجێك بۆ شان و ملی ده‌كه‌م ( مه‌به‌ستی چووكییه‌تی) ده‌یلاوێنمه‌وه، له پی ده‌ستمی بۆ ده‌كه‌م به بۆڕییه‌كی ته‌سك و كه به ئاسته‌م بتوانێ هاتووچۆی تیا بكات و ده‌ستم دێنم و ده‌به‌م، گه‌رمتر له نێو له پم ده‌یكوشم، سوور هه‌ڵده‌گه‌ڕێت و به‌شێوه‌ی قارچكێك هه‌ڵده‌تۆفێت، تاكو درێژییییه‌كه‌ی ده‌گاته نۆزه‌ده سانتیمه‌تر و ڕه‌پ و قینج ده‌رده‌كه‌وێت. لا 86 و 87) ئه‌گه‌ر وه‌ك كرده‌ی گێڕانه‌وه، بڕوانینه ئه‌و بابه‌ته، ئه‌وا ده‌بێ پرسیار بكه‌ین كه ئاخۆ ئه‌و حاڵه‌ته چ گرنگییه‌كی هه‌یه بۆ خوێنه‌ر؟چی نوێی پێ ئاشنا ده‌كات؟ بێگومان لێره‌دا ئه‌وه ده‌رده‌كه‌وێت كه هه‌موو گێڕانه‌وه‌یه‌ك به‌های نییه. گێڕانه‌وه ئه‌و كاته شوێنی خۆ و جێگه‌ی خۆی ده‌گرێت، كه ڕووداوێكی گه‌وره هه‌بوو. ئه‌وه‌ی داستان ده‌یگێڕێته‌وه، له دیمه‌نی بێ به‌های پۆڕنۆیه‌ك ده‌چێت، كه كه‌سانێكی تێنوو به سێكس كه بۆته گرێی ده‌روونی لایان، وه‌ك نووسه‌ری كتێبه‌كه سه‌یری ده‌كه‌ن. بڕوام وایه، ئه‌و بێ ڕتووشییه له‌باسكردنی سێكس، گرێیه‌كه لای نووسه‌ری كتێب و ڕێكه‌وت نییه، چونكه ئه‌و له شیعره‌كانیشدا، گرنگییه‌كی زۆر به‌و دیمه‌نه پۆڕنۆیانه ده‌دات. بۆ نموونه له شیعرێكیدا له كۆمه‌ڵه شیعری (ئه‌ستێره‌كان برینی مرۆڤن) ده‌نووسێت:\nده‌مه‌وێت ده‌ست له مووه‌كانی به‌رت بده‌م\nبه‌ر ته‌ڕایی نێوان ڕانه‌كانت بكه‌وم\nلیكی ده‌مت كه له سه‌رم ده‌بوویت\nده‌تكاییه نێو ده‌ممه‌وه. زۆرجار بیری لێ ده‌كه‌مه‌وه.\n. ئه‌م جۆره له گێڕانه‌وه، ده‌ریده‌خات كه به‌شێكی زۆری ئه‌و نه‌وه‌یه، چ یاده‌وه‌ریه‌كییان هه‌یه تا بیگێڕنه‌وه. به‌ڕاست ئه‌م باسه بێ ئه‌رزش و سووك و بێ به‌هایانه، شایه‌نی ئه‌ون وه‌ك یاده‌وه‌ری بنووسرێنه‌وه؟ گریمان كه‌سێك، هه‌رزه‌كار و مێرمنداڵێك و قوتابییه‌كی بچووكی قۆناغی بنه‌ڕه‌تی، یان كه‌سێكی نزیكی نووسه‌ر، به ڕێكه‌وت ئه‌و كتێبه بێ به‌هایه‌ی ده‌ست كه‌وت و خوێندییه‌وه، چی لادروست ده‌بێت؟ فێری چ جۆره په‌روه‌رده‌یه‌كی ده‌روونی، سێكسی و كۆمه‌ڵایه‌تی ده‌بێت؟ ده‌كرێت نووسه‌رێك له كتێبدا، خوێنه‌ر فێری (ده‌ستپه‌ڕ لێدان بكات؟!). دوای ئه‌وه‌ی ده‌ستی به خووه‌كه كرد، با بزانین نووسه‌ری كتێبه‌كه كه ده‌گاته ئۆرگازم و تۆواوه‌كه‌ی فڕێ ده‌دات، چ گاڵته‌جاڕییه‌كی دیكه، به ناوی گێڕانه‌وه‌ی یاداشته‌كانی ده‌نووسێت:( له ناكاو، ئاوێكی خه‌ستی هه‌ڵبزركاو، له كێرمه‌وه ده‌كه‌م به ده‌م و چاوی هه‌موو ئه‌وانه‌ی به خۆیان و تیره‌كانییان، به خۆیان و گوێزانه‌كانییانه‌وه، دێنه به‌رچاوم، ده‌یكه‌م به ده‌م و چاوی دوایین ژنی ژیانم، به‌و ڕۆژگاره ته‌نگه. لا 88) جۆره نه‌خۆشییه‌ك هه‌یه، ئه‌گه‌ر هه‌ڵه نه‌بم سادیزمی پێ ده‌گوترێت و تیایدا مرۆڤ، چێژ له‌و دیمه‌نه ڕقاویی و خوێن و ئازاردانانه به تایبه‌تیش له سه‌رووبه‌ندی پرۆسه‌ی سێكسیدا ده‌بینێت. نووسه‌ری ئه‌م كتێبه‌ش، چێژ له‌وه ده‌بینێت، كه تۆواوه‌كه‌ی بكاته ده‌م و چاوی ژنه‌كان و مرۆڤه‌كان، وه‌ك ئه‌و سووكایه‌تییه‌ی گه‌لێك جار، له دیمه‌نه پۆڕنۆییه‌كاندا، ده‌یبینین و ده‌كه‌وێته به‌رچاومان. جیاوازییه‌كه له‌وه‌دایه، كه له‌ویان به وێنه و له‌میان به نووسین، وێنه‌كان ده‌بینین و ده‌خوێنینیه‌وه، به‌ڵام دواجار هه‌ردووكییان له یه‌ك خاڵدا یه‌كده‌گرنه‌وه، ئه‌ویش ڕوئیاو عه‌قڵییه‌ته‌كه‌یه بۆ سێكس و ژن. مرۆڤ بگاته هه‌ر بارێكی ئاڵۆزی ده‌روونی و تووڕه بوونێك، هێشتا نابێ ئه‌و مافه به خۆی بدات، سووكایه‌تی به مرۆڤ و ژن له ژێر ناوی گاڵته‌جارییه‌ك به ناوی یاداشت بكات. گه‌وره‌ترین سه‌رمایه‌ی ژیان مرۆڤه. مه‌گه‌ر ئێمه بۆ چی ده‌گێڕینه‌وه و بۆ كێی ده‌گێڕینه‌وه؟ مه‌گه‌ر مرۆڤ له نووسین و ئه‌ده‌ب گه‌وره‌تر نییه؟ نووسه‌ر به‌رده‌وام ده‌بێت له باسكردنی ئه‌و دیمه‌نه پۆڕنۆیانه و ئه‌مجاره‌یان ده‌نووسێت:( به ڕاستی ئه‌و ده‌ستپه‌ڕانه‌ی به هۆی شامپۆ و سابوونه‌وه لێم ده‌دان، چێژێكی خۆشتریان هه‌بوو، وه‌ك ئه‌وانه‌ی به هۆی تف و لیكی خۆمه‌وه. لا 132) هه‌روه‌ها ده‌نووسێت:_( بۆ یه‌كه‌م جار قوزی ئافره‌تم له وێنه‌دا بینی، بوونی تۆپه‌ڵه مووێكی ڕه‌ش كه ته‌واوی قووزه‌كه‌ی داپۆشیبوو. لا 133) به ڕاست ئه‌م قسه بازاڕییانه، هی ئه‌وه‌ن بكرێنه كتێب و به ناوی یاداشته ڕۆمان چاپ و بڵاو بكرێنه‌وه؟ ئایا ئه‌م بابه‌ته بازاڕییانه، شایه‌نی ئه‌وه‌ن خوێنه‌ر كاتی خۆیانی بۆ ته‌رخان بكات؟ دواجار ده‌بێ داوای لێبووردن له خوێنه‌ره سه‌نگینه‌كانی ماڵپه‌ڕی سه‌نگینی ده‌نگه‌كان بكه‌م، كه من ئه‌و قسه بازاڕییانه‌م بۆ گواستونه‌ته‌وه. به‌ڵام گرنگه هه‌موومان بزانین، ئه‌و نه‌وه‌یه‌ی دوای ڕاپه‌ڕین، چی هه‌یه بۆ مانی بگێڕێته‌وه؟ چی ده‌گێڕیته‌وه تاكو پێناسه‌ی خۆیمان بۆ بكات؟ ئایا یاده‌وه‌رییه‌كانی شایه‌نی نووسینه‌وه و گێڕانه‌وه‌ن؟!\nپه‌راوێز: ناوی كتێب، به‌رلین كتێبی په‌ناهه‌نده‌یی من، نووسینی: داستان به‌رزان، بڵاوكراوه‌ی: یاسه‌مین، چاپی یه‌كه‌م _سلێمانی 2021.\nPrevious “ڕۆمانی کوردی لە نێو ڕەوت و دیدە جیاوازە کانی ئەدەبی جیهانی، لێکەوتە و کاریگەرییەکانی”.. دڵشاد کاوانی\nNext بۆچی فەلسەفە لە یۆنان سەریهەڵدا؟.. ئەردەڵان عەبدوڵڵا


ئەو گۆڕانکاریانەی کە کۆرۆرنا لە جیهاندا دروستی کردوون؟\n12:31 - 05/02/2021\nئەو گۆڕانکاریانەی کە کۆرۆرنا لە جیهاندا دروستی کردوون؟\nساڵێک بەسەر لە بڵاوبوونەوەی پەتای کۆرۆنا لە جیهاندا تێدەپەڕێت. لەم نیوانەدا زیاتر لە 100 ملیۆن کەس تووشی ئەم پەتایە بوون و زیاتر لە 2 ملیۆن و 220 هەزار کەسیش بەم ڤایرۆسە مردوون. پەتای کۆرۆنا ژیانی خەڵکی ەسەرتاسەری جیهاندا و لە هەموو ئاسەتەکاندا بە تەواوی گۆڕی.\nکۆبوونەوە بە رەچاوکردنی دوری کۆمەڵایەتی\nئەو کەسانەی لە وێنەکەدان، دانیشتووی سەنگاپورەن و لە شوێنێکی کراوەدا سەرقاڵی سەیرکردنی فیلمن. ئەم حاڵەتە بەراورد ناکرێت بە ساڵۆنەکانی سینەما پێش بڵاوبوونەوەی پەتای کۆمەڵایەتی، بەڵام بۆ عاشقانی فیلم سەرەڕای رێگرییەکان دژی بڵاوبوونەوەی کۆرۆنا رازین بەم جێگایە.\nنائومێدی لە ئەفریقای باشور\nلەنیوان وڵاتانی کیشوەری ئەفریقادا، زۆرترین توشبوو لە ئەفریقای باشورە. تا ئێستا ملیۆنێک و 400 هەزار توشبوو بە کۆرۆنا لەم وڵاتەدا تۆمارکراوە. ئەوەی بارودۆخەکەی لەئەفریقای باشوردا دژوارترکردووە، هەبوونی نەوەیەکی نوێ و جۆڕێکی گۆڕاوی ڤایرۆسی کۆرۆنایە لەم وڵاتە و ئەمیش وەک جۆری گۆراوی بەریتانی توانا بڵاوبوونەوەی زیاتر و توندتر توشبوونی کەسەکانی هەیە.\nکۆرۆنا لە ڕۆژانی گەرمی هاویندا\nلە ئێستادا لە ئوسترالیا هاوین باڵادەستە و خەڵک لە لە گورمای هاویندا حەزیان لە مەلە کردنە. دەسەلاتدارانی ئەم وڵاتە، بەمەبەسەتی رێگریکردن لە بڵاوبوونەوەی زیاتری ڤایرۆسی کۆرۆناداواین لە خەڵک کردووە کە رێننامیە تەندروستییەکان و بەتایبەت دوری کۆمەڵایەتی رەچاوبکەن. لە مانگی ئەیلولی ساڵی رابردوەوە تاوەکو ئێستا ژمارەی توشبووان لەم ولاتەدا بەرەو کەمبوون دەچێت.\nپرسە و خەمباری بۆ مردووان\nبەرازیل یەکێکە لەو وڵاتانەی دنیا کە زۆرترین ڕیژەی توشبوون بە پەتای کۆرۆنای تێدایە. وێنەکە، وێنەی کلۆ ئەندریا گەنکالۆسی 16 ساڵانە، کە خەڵکی ماناووسە و دایکە 39 ساڵانەکەی بەم پەتایە لەدەستداوە. تا ءێستا لە بەرازیل زیاتر لە 224 هەزار کەس بە ڤایرۆسی کۆرۆنا گیانیان لەدەستداوە. زۆرێک لە رەخنەگران ژائیر بۆڵسۆنارۆی سەرۆک کۆماری راستڕەوی ئەم وڵاتە بە بەرپرسی ئەم بارودۆخە کارەساتبارە دەزانن.\nوێنەکە، ژمارەیەک خزمەتگوزاری دەرمانن لە یەکێک لە ناوچە داخراوەکانی هۆنگ کۆنگ، بەرێکەوتوون تاوەکو پشکنینی کۆرۆنا بۆ خەڵک بکەن. بەرپرسانی هۆنگ کۆنگ لەگەڵ زیادبوونی ڕیژەی توشبووان لە هەندێک ناوچەی شاردا، بەبەێ ئاگادارکردنەوەی پێشوەختە کەرەنتینەیان راگەیاند و رێگری توندیان گرتە بەر.\nجۆرێکی دیکەی کۆنسێرت\nلە کاتێکدا لەم رۆژانی پەتایەدا، زۆریك لە بەرنامە و رووداوەکان بەشێوەی ئۆنلاینن، بەڵام گرووپی رۆکی "فلێمینگ لیپز" کۆنسێرتێکی جیاوازی بۆ هەوادارانی رێکخست. بەشداربووانی کۆنسێرتەکە بڵقی پلاستیکی گەورەیان لەسەرکردبوو و بەبەێ هیچ نیگەرانییەکی توشبوون بەم ڤایرۆسە توانیان گوێ لەو موزیکە بگرن کە بە دڵیانە و چێژ لە کۆنسێرتەکە ببینن.\nدەنگی ئۆرگ لەکاتی کوتان بە پێکوتە\nکڵێساکانیش لە ماوەی بڵاوبوونەوەی پەتای کۆرۆنادا رووبەڕووی چەندین کێشە بوونەتەوە و بە رەچاوکردنی مەترسی بڵاوبوونەوەی کۆرنا شوێنەکانی بەڕیوەچوونی دۆعا و بۆنە ئاینییەکان و پەرستش داخرابوون یان زۆر بە سنورداری دەکرانەوە. لەم ڕۆژانەدا کەشوهەوایکڵێساکان لە بارن بۆ کوتان بە پێکوتەی دژە کۆرۆنا، کەسەکان لەگەڵ خۆکوتانیاندا، گوێیان لە دەنگی ئۆرگەکانی کۆرۆنا دەبێت. وێنەکەش کڵێسای لیچفیڵدە لە بەریتانیا.\nرۆشنای لە کۆتای تونێلەکەدا\nئامی عیزەت کە خەڵکی میسرە، کێکێکی دروستکردووە و لەسەری نوسیووە پێکوتەی کۆرنا و خوات لەگەڵ پەتای کرۆنا. ئەو بەنیازە کێکەکەی لەناو توشبووانی کۆرۆنا لە یەکێک لە نەخۆشخانەکانی قاهیرەدا دابەش بکات. پرۆسەی کوتان بە پێکوتە لە میسر بە خاوی بەڕیوەدەچیت، بەڵام بۆ زۆرێک تاکە ڕێگە کۆتای هاتنی پەتای کۆرۆنایە.


شاهید عەلەوی: دابەش کردنی ناعادڵانەی بوودجە هۆکاری بەرین بوونەوه‌ی هەژاری لە ناوچە هەژارنشینەکانە\n15:10 - 14 سەرماوەز 2713\nئاژانسی کوردپا لە دیمانەیەکی تایبەتیدا لەگەڵ شاهید عەلەوی*، بەشێک لە دیاردەی وەرگرتنی پارە لە قوتابییانی هێناوەتە بەرباس.\nکوردپا: وەرگرتنی پارە لە قوتابیان لە قوتابخانە حکوومییەکان، رێگە پێدراو و یاساییە یان نیشانەی ئەوەیە کە قوتابخانەکان بەرەبەرە دەچنە کەرتی تایبەتەوە؟\nشاهید عەلەوەی: بەپێی یاسای بنەرەتیی وڵاتی ئێران خولی پەروەردەی گشتی بۆ ئەو منداڵانی کە دەبێ بخوێنن ، بەخۆڕاییە و وەزارەتی پەروەردە بەپێی دۆخی ئەو قوتابخانانە ئیزنی ئەوەی نییە کە بۆ دابین کردنی خزمەتگوزاری و ئیمکاناتی خوێندن پارە لە بنەماڵەی قوتابییان وەربگرێت. ئەمەش جگە لەوەی کە لەیاسای گشتریی وڵاتدا هاتووە، لە یاسای و وەزارەتی پەروەردە و قوتابخانەکانیشدا ئاماژەی پێکراوە، بەڵام لە کردەوەدا قوتابخانە دەوڵەتییەکان بە بیانووی جۆراوجۆر و بەشدار کردن دایک و باوکی قوتابیان لە پرۆسەی خوێندندا و لەژێر ناوی بەڕێوەبردنی خوڵی فێرکاریی غەیرە دەرسی، پارە لە دایک و باوکی قوتابییان ئەدسێنن.\nیەکێکی دیکە لە هۆکارەکانی فشار بۆسەر بنەماڵەی قوتابییان ئەوەیە کە دەیانهەوێ قوتابخانەکان بخەنە چوارچێوەی کەرتی تایبەتەوە، هەروەها ددەبێ قوتابخانەکان لەسەر بنەمای \_"دابین کردنی ئیمکاناتی خوێندن بۆ سەرجەم هاووڵاتییان\_" رادەستی کەرتی تایبەت بکرێت. لێرەدا دەسەڵات دەیهەوێ کە تێچووی پرۆسەی خوێندن بخاتە ئەستۆی بنەماڵەی قوتابییان، لە هەمان کاتیشدا دەیهەوێ هەیمنە و هێژمۆنیی خۆی بەسەر ناوەرۆکی وانەکان و سیستەمی خوێندندا بهێڵێتەوە. هەڵبەت جیا لە رەوتی بە کەرتی تایبەت کردنی خوێندن لە قوتابخانەکان دەبێ ئەوە لە بەرچاو بگرین کە پەروەردە و بارهێنان شوێن و پێگەی تایبەتیی خۆی نەدۆزیوەتەوە، بۆیە لەو حاڵەتانەدا کە حکوموەتی ئێران بەرەوڕووی قەیران دەبێتەوە، وەزارەتی پەروەردە زۆرترین فشاری دەکەوێتە سەر شان کە ئەمەش راستەوخۆ داوێنی بنەماڵەی قوتابییان دەگرێتەوە.\nکوردپا: لەماوەی چەند ساڵی رابردوودا وەرگرتنی پارە لە قوتابییان لە ناوچە کوردنێشنەکانی ئیران رووی لە زیادبوون کردووە و سەرنجی میدیاکانیشی بۆلای خۆی راکێشاوە. ئایا لە ناوچەکانی دیکەی ئێرانیش ئەم رەوتە لە ئارادایە یان ئەوەی کە باری گوزەران و ئابووریی بنەماڵەکانیشی بەرەو خراپتر بوون بردووە؟\nشاهید عەلەوی: بەهۆی ئەوەی کە لە ناوچە دەولەمەندەکانی ئێران بنەماڵەکان دۆخێکی ئابووریی باشتریان هەیە، رێژەیەکی زیاتر لە منداڵان لە قوتابخانە ناحکوومەییەکان سەرقاڵی خوێندنن و بەهۆی ئەویە کە قوتابخانە حکوومییەکان رێژەیەکی کەمتر منداڵان وانەی تێدا دەخوێنن و لە ئەنجامدا تێچووی قوتابخانەکانیش کەمتر دەبێت و ئەم قورساییەش لەسەر شانی بنەماڵەکانیش کەمتر دەبێت. هەڵبەت ئەشێ ئەم خاڵە لەبەر چاو بگرین کە لەو ناوچانە بەهۆی ئەوەی کە هێندێک لەبنەماڵەکان کە باری ئابووریی باشیان هەیە، یارمەتیی باش بە قوتابخانەکان ئەدەن و ئەمەش دەبێتە هۆی ئەوە کە فشارێکی کەمتر بەرەوڕووی بنەماڵەی قوتابییە هەژارەکان ببێتەوە. هەڵبەت لەناوچە پڕ داهاتەکانیش کۆمەڵێک شوێنی پەراوێز خراو هەیە کە چەندین قات دۆخی ئابووریی خراپتـریان لە ناوچە هەژارنشینەکان هەیە، بەڵام ئەگەر بگەڕێمەوە سەر پرسیارەکەی ئێــوە پێویستە ئاماژە بەوە بکەم کە ناوچە هەژارنێشنەکانی وەکوو کوردستان، ئیلام، کرماشان، سیستان و بەلووچستان، هورموزگان و ئازەربایجان بەگشتی لە ناوچە پەراوێزخراوەکان، بەهـۆی ئەوەی کە توانای ئابووری و ماڵیی خەڵک بە بەراورد لەگەڵ ناوچە پڕداهاتەکان یەکجار کەمترە، بۆیە فراوانیی حەشیمەتی قوتابییان لە قوتابخانە حکوومەییەکان و بەو پێیەش تێچووی خوێندیش یەکجار زۆرترە جگە لەمەش، دابەش کردنی ناعادڵانەی بوودجە کە دەبێتە هۆی بەرین بوونەوەی هەژاری و لەسەر بوودجەی پەروەردە و بارهێنانیش کاریگەریی دەبێت و بەو هۆیەشەوە کێشەی قوتابخانەکان پەرە دەستێنێت و لە ئەنجامدا ئەم کێشەیە بەرەوڕووی قوتابخانەکان دەبێتەوە و بنەماڵەکانیش بە شێوەی جۆراوجۆر ناچار دەبن کە بەشێک لە تێچووی پەروەردەیی منداڵەکانیان بگرنە ئەستۆ.\nکوردپا: پێناسەی ئێوە بۆ یارمەتیی دڵ بەخواز و بەشداری دایک و باوکی قوتابیان چییە؟\nشاهید عەلەوی: یارمەتیی دڵخوازانەی دایک و باوک بە قوتابخانە ئەو چاوبەستنە شەرعیەیە کە بۆ رەوایی دان بە ئەستاندنی پارەی زۆرەملی لە بنەماڵەکان، ئەنجام ئەدرێت. یارمەتیی دڵخوازانە بە قوتابخانەکان مانای ئەوەیە کە بنەماڵەکان تەنیا بۆ باشتربوونی دۆخی قوتابخانەکان یارمەتی ماڵیی قوتابخانەکان دەکەن. بۆ نموونە دایک و باوکی قوتابییەک کە پشپۆڕی و شارەزاییان لە بوارێکی تایبەتیدا هەیە کە دەتوانن لە قوتابخانەکان قوتابی رابهێنن یان یارمەتیی ماڵی بدەن بە قوتابخانەکان. ئەوەی ئێستا لە قوتابخانەکان خەریکە روو ئەدات، هەرچەند بە هاوکاری و یارمەتیی هاووڵاتییانی لەقەڵەم ئەدەن، لە راستیدا نە دڵخوزانەیە و نە بەشداری کردنی خەڵکە لە پرۆسەی خوێندن و یارمەتی گەیاندنە بە قوتابخانەیە!!! بنەماڵەی قوتابییان بە شێوەی جۆراوجۆر لە چوارچێوەی سەیر و سەمەرەدا و لەسەر داوای ناچاریی بەرپرسی قوتابخانەکان، ماوەبە ماوە بڕە پارەیەک بە قوتابخانەی منداڵەکانیان بدەن.\nکوردپا:مامۆستای قوتابخانەکان چ رۆڵێکیان لە ئەستاندنی پارەی نایاسایی لە بنەماڵەی قوتابیان هەیە؟\nشاهید عەلەوی: بەپرسی قوتابخانەکان بە نوێنەرایەتیی ئیدارەی ەروەردە و بارهێنان راستەوخۆ بەرپرسیارەتیی وەرگرتنی پارە لە بنەماڵەی قوتابیان بە ئەستۆ دەگرن. ئەو مامۆستایانەی کەلە قوتابخانەکان ئەرکەکەیان تەنیا وانە وتنەوەیە بە نیسبەت یارمەتیی دڵخوازانەی هیچ بەرپرسیارەتیەکیان ناکەوێتە ئەستۆ و لە ئەنجامدا تاقە کەرێک کە دەتوانن بیکەن ئەوەیە کە بە مەبەستی وەرگرتنی پارە، قوتابییان لە بنەماڵەکانیان هان بدەن. بەڵام لە کردەوەدا مامۆستاکان هیچ بەرپرسیارەتییەکیان ناکەوێتە سەرشان. وەرگرتنی پارە بە یارمەتیی بەپرسی قوتابخانەکان ئەنجام ئەدرێت، بەڵام بەداخەوە نابێ لەبیر بکەین بەپرسی قوتابخانەکان بۆ دابین کردنی تێچووی قوتابخانەکان بە ناچاری دایک و باوکی قوتابیان ناچار ئەکەن کە یارمەتیی قوتابخانەکان بکەن.\nمن بەرپرسیارەتیی ئەخلاقیی وەرگرتنی یارمەتی لە دایک و باوکی قوتابیان بە هەڵوێستی بەرپرسی قوتابخانەکان نازانم و هەر چەند پێشموایە هێندێک لە بەرپرسان بەوپەڕی لێزانییەوە دەیانهەوێ بۆ کۆکردنەوەی داهات، فشار لەسەر شانی بنەماڵە کەم داهاتەکان کەم بکەنەوە، بەڵام بەگشتی ئەم بەرپرسیارەتییە بۆ سیستەمی پەروەردە لە ئاستی هەرە سەرەوەدا و سیستەمی سیاسی دەگەڕێنەوە کە سیستەمی پەروەردە لەلایەن سیستمەی دەسەڵات و حکوومەتەوە هیچ گرینگیەکی پێ نادرێت و لە ئاکامدا بودجەی شیاو و پێویستی بۆ تەرخان ناکرێت.\n(شاهید عەلەوی خەڵکی شاری سەقز و ئەندامی پێشووی کانوونی مامۆستایانی کوردستانی ئێرانە)


عێراق وردەكاری هێرشی فڕۆكە جەنگییەكانی لە خاكی سووریا بڵاوكردەوە\n22/4/2018 - 18:36\n36 چەكداری ڕێكخراوی تیرۆریستی داعش كوژراون\nسەنتەری ڕاگەیاندنی ئەمنی لە سوپای عێراق ئەمڕۆ یەک شەممە وردەکاری هێرشە ئاسمانییەکانی فڕۆکە جەنگییەکانی عێراقی لە دژی داعش لە ناوخۆی سوریا ئاشکرا کرد.\nگوتەبێژ بەناوی ناوەندی ڕاگەیاندنی هێزە چەكدارەكانی عێراق، لە ڕاگەیەنراوێكدا وردەكاری هێرشی فڕۆكە جەنگییەكانی عێراقی لە سنووری خاكی سووریا بڵاوكردەوە، كە بەوهۆەوە 36 چەكداری ڕێكخراوی تیرۆریستی داعش كوژراون.\nعەمید یەحیا ڕەسوول لە ڕاگەیەنراوێكدا ئاشكرای كرد، فڕۆكە جەنگییەكانی عێراق لە جۆری ئێف – 16 چەند گورزێكیان لە ناو خاكی سووریا ئاراستەی بنكە و بارەگەكانی تیرۆریستانی داعش كردووە، كە بوونەتە مەترسی بۆ سەر سنوورەكانی عێراق و سووریا.\nوەک لە بەیاننامەکەدا ئاماژەی پێکراوە، ڕۆژی 19ی نیسان هێزی ئاسمانی عێراق لە ڕێگەی فڕۆکەی جەنگی ئێف 16وە هێرشی کردە سەر بنکە و بارەگایەکی چەکدارانی داعش لە ناوخۆیی سوریا، کە مەترسی بوون لەسەر ئاسایشی عێراق.\nزیاتر گوتی، هێرشەكە بە پشت بەستن بە زانیاری وردی هەواڵگری ئەنجام دراوە، كۆبوونەوە و چالاكییەكانی داعش لە ناوچە سنوورییەكانی سووریا بە وردی كراونەتە ئامانج و بە تەواوی بۆردمان كراون، هەڵمەتە ئامانجەكانی خۆی بە تەواوی پێكاوە.


له‌لایه‌ن: ڕێزدار ئەحمەد - به‌روار: 2021-04-07-02:56:00 - کۆدی بابەت: 4260\nپشت بە خودا بەستن و پشت بە خۆ بەستن\nمیراتگرەکان لە چینی نێرینە\nکوڕی کوڕی مردووەکەیە، هەرچەند کوڕی کوڕ بەرەو خوارتریش بێ.\nبرای مردووەکەیە، جا لە یەک دایک و باوک بن، یان دایک، یان باوکیان جیا بێ.\nکوڕی برای مردووەکەیە هەرچەند کوڕەبرایەکەش بەولاوە بەرەو خوارتر بێ.\nمامی مردووە، جا لە یەک دایک و باوک بن، یان هەر دایکیان جیا بێت.\nکوڕی مامی مردووەکەیە، هەر چەند مام و ئامۆزایەکە دووریش بن.\nمێردی ئافرەتەکە مردووەکەیە.\nئازادکەری کۆیلە مردووەکە.\nمیراتگرەکان لە چینی مێینە\nکیژە کوڕی مردووەکەیە، هەرچەند کوڕەکە بەرەوخوارتریش بێ.\nداپیرەی مردووەکەیە، هەرچەند داپیرەکە بەرەو سەرەتریش بێ.\nخوشکی مردووەکەیە، جا لە یەک دایک و باوک بن، یان دایک، یان باوکیان جیا بێ.\nژنی مێردە مردووە.\nئازادکەری کۆیلە مردووەکەیە.\nئەو میراتگرانەی بە هیچن کەسێک بێبەش نابن لە میرات\nڕۆڵەی مردووەکە، جا نێر بێ یان مێ بێ.\nئەو پێنجانە بە هیچ کەسێک بێبەش نابن، بەڵام وا ڕوو ئەدا بەشیان کەم ئەبێتەوە ژن و مێرد بە تەنها مارەبڕین و میرات لە یەکتری ئەگرن، کەوابوو مەرج نییە بلوغیان بووبێ، یان مێردەکە لێی ببێتە زاوا، بەڵام ئەگەر بە یەکجاری تەڵاقی دابوو، ئەوە هیچیان میرات لە یەکتری ناگرن، هەروەها کۆرپەی ناو زگ میرات ئەگرێ، بەو مەرجەی لە کاتی مردن لە ناو زگدابێ و بە زیندووییش بێتە دەرەوە.\nئەو جۆرە کەسەی میرات ناگرێ بە هیچ جۆرێک\nئەو کۆیلەیە لە دوای مردن ئازادی دراوەتێ.\nئەو کۆیلەیە کە لە گەورەی خۆی منداڵی.\nئەو کۆیلەیە کە نوسراوی ئازادکردنی دراوەتێ.\nمیراتگری کوندەیە، واتە هەر کەسێک یەکێکی یەکێکی تر بکوژێ، جا بە هەڵە بێ، یان بە قەسدی بێ، بە هەق بێ، یان بە ناهەق بێ، ئەوە نابێ میرات لە کوژراوەکە بگرێ.\nئەو کەسەیە کە لە ئایین وەرگەڕابێ و بوبێتە کافر.\nئەوانەی ئایینیان لێک جیاوازە میرات لە یەکتری ناگرن، وەکو موسوڵمان و کافر.\nمەرجە بۆ میراتگرتن، ئەبێ میراتلێگیراوەکە پێش میراتگرەکە بمرێ، واتە ئەگەر بە یەکەوە مردن، یان نەمانزانی کامیان کامیان پێش کامیان مردووە، وەک مردنی بە کۆمەڵی بە لافاو و سوتان و ئۆتۆمبێل، ئەوانە هیچیان میرات لە یەکتری ناگرن، هەروەها ئەوەی زووتر ئەمرێ میرات لەو کەسە ناگرێ کە لە دوای خۆی ئەمرێ.\nنزیکترین عەسەبە واتە ئەو میراتگرانەی بەشی دیاریکراویان بۆ دانەندراوە، کوڕی مردووەکەیە، ئینجا ئەگەر مردووەکە کوڕی نەبوو، کوڕی کوڕی مردووەکەیە، هەرچەند بەرەوخواریش بێ، ئینجا ئەگەر کوڕی کوڕ نەبوو، باوکی مردووەکەیە، ئینجا لە دوای باوک، باوکی باوکی مردووەکەیە، ئینجا لە دوای باپیر، برای مردووەکەیە کە لە دایک و باوک بێ، ئینجا برای مردووەکەیە کە تەنها لە باوکی بێ، ئینجا کوڕی برای مردووەکەیە لە دایک و باوکی، ئینجا کوڕی برای مردووەکەیە تەنها لە باوکی، ئینجا مامی مردووەکەیە، بەو شێوەیەی لە مامی کە تەنها لە باوکی بێ، ئینجا کوڕی مامی مردووەکە، بەو شێوەیەی لە کوڕی برادا باسمان کردن، ئەوانە گشتیان پێیان ئەگوترێ، عەسەبە، واتە یان گشت میراتەکە ئەبەن، یان ئەوەی لەبەر میراتگرەکان ئەمینتەوە، جا کەم بێ، یان زۆر (عن ابن عباس -رضي الله عنهما-: قال النبی ﷺ: ألحقوا الرائض بأهلها فما بقي فلأولی رجل ذکر) رواه الشیخان، پێغەمبەر ﷺ فەرمووی میراتگرەکان بەشی خۆیان بدەنێ، ئینجا ئەوەندەی مایەوە، بیدەنە نزیکترین میراتگری نێرینە، جا ئەگەر ئەو عەسەبانە نەبوون، ئەو گەورەیەی کۆیلەی ئازاد کردووە، عەسەبەیە ئینجا میراتگرە نێرینەکانی ئەو.\nئینجا ئەگەر ئەوانەی باسمان کردن هیچیان نەبوون، میراتەکە ئەدرێتە (بیت المال)، جا ئەگەر (بیت المال) نەبوو، یان کاربەدەستەکان خائین و ستەمکار بوون، ئەوەندە میراتەی ماوەتەوە، دووبارە ئەدرێتەوە ئەو میراتگرانەی بەشیان بۆ دیاریکراوە (جگە لە ژن و مێرد) جا ئەگەر هیچ میراتگرێک نەبوو، میراتەکە ئەدرێتە (ذوی الأرحام)، واتە خزمی لە بەرێ، وەکو باوکی دایک و، داپیرەی بێبەش لە میرات و، کیژ و کوڕی کیژ و، کیژەکانی برا و، کیژ و کوڕی خوشک و، کوڕەکانی برای لە دایکی و، کیژی مام و، خوشکی دایک و، خوشکی باوک و، خاڵی مردووەکە، ئینجا ئەگەر ئەو جۆرە خزمانەیش نەبوون، میراتەکە بۆ بەرژەوەندی موسوڵمانان سەرف ئەکرێ، کەوابوو دوو پیاوماقوڵی دادپەروەری ئەو شوێنە ئەم کارە ئەخەنە ئەستۆی خۆیان و جێبەجێی ئەکەن.\nکتێبی ڕۆژی پرشنگدار (متن فتح القریب) لە دانانی عبداللە عبدلالعزیز هەرتەلی\nبابه‌ته په‌یوه‌ندیداره‌كان به : میراتگرەکان\nپەیوەندی ڕەوشت بە بیروباوەڕەوە\nهۆیەکانی پەروەردەکردنی ڕەوشت


ئەوەی کۆماری ئیسلامی دەیخوازێ و ئەوەی ڕۆژئاوا خۆ لە دیتنی دەپارێزێ – KDPmedia\nHomeوتارئەوەی کۆماری ئیسلامی دەیخوازێ و ئەوەی ڕۆژئاوا خۆ لە دیتنی دەپارێزێ\nڕێبەرانی دنیا بە دڵفراوانییەکی زۆرەوە سیاسەتێکیان بەرامبەر ئێران ڕەچاو کردوە کە بێ‌ئاکامە. کاتی خۆی ئامانجە سەرەکییەکانی شۆڕشی ئیسلامیی ١٩٧٩ بە ڕوونی لە لایەن ئایەتوڵڵا خومەینی باسیان کرا، واتە لە نێو بردنی دێموکراسی، شێوەی ژیانی ڕۆژئاوایی و سەپاندنی ئیسلامی شێعە بەسەر دنیادا.\nلێکۆڵینەوە لە سیاسەتی ٤١ ساڵەی کۆماری ئیسلامی ڕاستییەکی بەهێز ئاشکرا دەکا، ئەویش ئەوەیە کە ئەو ڕێژیمە هیچکات ئەو ئامانجانەی وەلا نەناون و ئەوان هێشتا پرەنسیپی سەرەکی بۆ هاندانی ڕێژیمن. ئەوە ڕاستییەکە کە ڕۆژئاوا خۆ لە دانپێدانانی دەبوێرێ.\nخومەینی نووسی: “ئێمە دەبێ شەڕ بکەین، تا گشت گەندەڵی و ملهوڕییەک دژی یاسای ئیسلامی لە نێو دەچێ.”\nسەرەڕای پەتای جیهانیی ڤیرووسی کۆرۆنا و کاریگەرییەکەی لەسەر ئێران، تەنانەت بە گوێرەی ڕاپۆرتی خۆیشیان کاریگەرییەکی خراپی هەبووە، بەڵام لەوانەیە لە ڕاستییدا لەوەش خراپتر بووبێ، لایەنە توندئاژۆکانی نێو ڕێژیم، هاوتەریب لەگەڵ ئامانجە ڕاستەقینەکەیان، زەختی خۆیان پاراستوە. لە ١٤ی ئاوریل، پیاوانی چەکدار بۆ ماوەیەکی کورت لە گەرووی هۆرموز دەستیان بەسەر پاپۆڕێکدا گرت کە ئاڵای هۆنگ کۆنگی هەڵدابوو و ستافەکەی چینی بوون.\nڕۆژی دواتر، ١١ بەلەمی سەر بە هێزی دەریاوانیی سپای پاسداران لە پاپۆڕی سەربازیی وڵاتە یەکگرتووەکان نزیک بوونەوە کە لە ئاوە نێونەتەوەییەکاندا خەریکی ڕاهێنان لەگەڵ هێلیکۆپتەری سەربازی بوون. پاپۆڕەکانی وڵاتە یەکگرتووەکان چەند جار لە ڕێگەی ڕادیۆییەوە هۆشدارییان پێ دان، هۆرنیان بۆ لێ‌دان و بە ئامێری هەرانانەوە، دەنگەدەنگیان ساز کرد. بەلەمە ئێرانییەکان پاش نزیکەی کاتژمێرێک شوێنەکەیان جێ هێشت.\nلە ١٩٧٩ بەم لاوە دنیا بەرەوڕووی گیروگرفتی سەرچاوە گرتوو لە ڕێژیمی ئێران بوونەوە. لە ٤١ ساڵی ڕابردوودا ئێران بەردەوام یا بۆخۆی ڕاستەوخۆ، یا بەدەستی میلیشیا بەکرێگیراوەکانی وەک حیزبوڵڵا و حوسی، تاقمێک بۆمب دانان، هێرشی مووشەکی، مرۆڤکوژی و ئاکاری تێرۆریستییان لە خۆرهەڵاتی نێوەڕاست و لە سەرانسەری دنیا بەڕیوە بردوون. دەیان ساڵە، ئێران بەهەمان شێوە هەوڵی لێبڕاوانەی داوە کە وزەی ئەتۆمی بەرهەم بێنێ، بەو ئامانجە، ئەگەرچی بە ئاشکرا ددانی پێدا نەناوە، کە بتوانێ چەکی ئەتۆمی دروست بکات.\nوێناچێ ڕێژیمی ئێستا ئەو ئامانجەی وەلا نابێ. لە ٢٠١٥، لە هەوڵێکدا بۆ لە پەلوپۆ خستنی بەرمانە ئەتۆمییەکەی، ئەندامانی هەمیشەیی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەگەڵ ئاڵمان ڕێککەوتنێکیان لەگەڵ ئێران واژۆ کرد. بێ‌گومان هەموو بەشدارەکان، لە نێویاندا سەرۆک کۆماری وڵاتە یەکگرتووەکان، باراک ئۆباما، باشترین مەبەستیان هەبوو. بەو ڕێککەوتنە، کە بووە هۆی دەسکەوتێکی مەزنی ئابووری بۆ ئێران، ئەوان پێیان وابوو خولیا ئەتۆمییەکانی ڕێژیمیان بۆ لانی‌کەم ١٥ ساڵ وەستاندوە و دنیایان کردۆتە شوێنێکی ئەمینتر. جگە لەوە ئەوان لەو بڕوایەدا بوون کە هەنگاوێکی گرینگیان بەرەو ئاسایی کردنەوەی پێوەندییەکان و گەڕاندنەوەی ئێران بۆ نێو کۆڕی وڵاتان هەڵگرتوە.\nئەوان هەڵە بوون. با لە زمانی سەرۆک کۆماری وڵاتە یەکگرتووەکان، کە لە ٨ـی ژانویەی ٢٠٢٠ قسەی دەکرد، بگێڕمەوە: “دوای ڕێککەوتنە گەمژانەکەی کە لە ٢٠١٥ واژۆ کرا، و ١٥٠ میلیارد دۆلاریان پێ درا، باسی ئەوەش ناکەم کە ١.٨ میلیارد پارەی نەغد بوو، ئێران دوژمنایەتیی زیاتر بوو. لە جیاتی ئەوەی بە وڵاتە یەکگرتووەکان بڵێن “سپاس″، ئەوان هاواریان کرد “بمرێ ئەمریکا”. لە ڕاستییدا ئەوان ئەو ڕۆژەی کە ڕێککەوتنەکە واژۆ کرا هاواریان کرد “بمرێ ئەمریکا”. دوایە ئێران دەستی کرد بە تەڕاتێنی تێرۆر، بە پشتیوانیی داراییەک کە لە ڕێککەوتنەکە گیری کەوتبوو، لە یەمەن، سووریە، لوبنان، ئەفغانستان و عێراق جەهەننەمیان دروست کرد. ئەو مووشەکانەی شەوی ڕابردوو بە ئێمە و هاوپەیمانەکانمانییەوە نان، بەو داراییانە کڕابوون کە بەڕێوەبەرایەتیی پێشوو پێیانی گەیاند.”\nدنیای شارستانی لە کوێ هەڵەی کرد. هەڵەکە هەمان هەڵە بوو کە دنیا بەرامبەر بە ئادۆلف هیتلێر کردی. کاتێک کە، بۆ یەکەم جار لە ١٩٢٥ کتێبی ماین کەمف [خەباتی من، کە هیتلێر نووسیویەتی. و.] چاپ کرا، هیچ کەس نەیخوێندەوە، ئەگەر خوێندیشیانەوە، کەس لەو بڕوایەدا نەبوو کە ئەو شتانەی گوتوونی بە مەبەستەوە بوون. بەڵام ئەو فەلسەفەی کە بیری سیاسیی هیتلەر لەسەریان دامەزرابوو لەوێدا باسیان کرابوو، بە عالەم ئاشکرا، چەند ساڵ پێش ئەوەی کە بگاتە پلەیەک تا جێبەجێیان بکا. ئەگەر سیاسەتوانان، یا دروستکەرانی بیروڕا، بە جیدییان وەرگرتبا، نەیان‌دەهێشت هیتلێر بگاتە ئەوپەڕی دەسەڵات. ئەو هەرگیز نەی‌دەتوانی ببێتە سەرۆکی ئاڵمان.\nئەو هەڕەشەیەی ئێران لە دنیای خاوەن شارستانیی دەکا بە تەواوی لەگەڵ ڕێژیمی شۆڕشی ئیسلامی دێتەوە کە خەڵکەکەی لە ١٩٧٩ خوازیاری بوون. ئایەتوڵڵا خومەینی، کەسایەتیی سەرەکی بۆ ئاراستەی نوێی ئێران، لە دێسامبری ١٩٧٩ بوو بە ڕێبەری گەورە. فەلسەفەی ناوبراو، کە نەی‌دەشاردەوە و ٤٠ ساڵ لەمەو پێش لە بارەیدا نووسیبووی، دەیخواست کە یاسای شەریعەت دەستبەجێ لە نێوخۆدا بەڕێوە بچێ و سیاسەتێکی دەرەوە بەڕێوە بچێ کە ئامانجەکەی بڵاو کردنەوەی ئیسلامی شێعە لە سەرانسەری دنیا، بە هەر شێوەیەک کە بکرێ، بوو.\nئەو ڕای گەیاند: “ئێمە شۆڕشی خۆمان هەناردەی سەرانسەری دنیا دەکەین. تا هاواری ‘لا الە الا اللە’ لە هەموو دنیا بڵاو نەبێتەوە، خەبات درێژەی دەبێ.” یا دیسان: “دامەزراندنی دەوڵەتێکی ئیسلامی لە سەرانسەری دنیا مەزنترین ئامانجی شۆڕشە.”\nهەوڵدان بۆ ئەو ئامانجە بنەڕەتییەی شۆڕشی ئیسلامی، دەوڵەتی سەرقاڵ کردوە یا ڕاستەوخۆ یا بە دەستی میلیشیا بەکرێگیراوەکانی، کە هەلی بۆ ڕەخساندوە تا خۆی لە وەئەستۆ گرتنی بەرپرسایەتی بدزێتەوە، لە زنجیرەی ئاکاری تێرۆریستی، وێرانی و مرۆڤکوژیی کە نە تەنیا بەرەوڕووی ئامانجی ڕۆژئاوایی کراونەوە، بەڵکوو دژی موسوڵمانانی غەیرە شێعەش بۆتەوە. خومەینی ڕای گەیاند: “کوشتنی کافران، یەکێک لە نایابترین ئەرکەکانە کە خودا بۆ مرۆڤانی تەرخان کردوە.”\nئەو لەبارەی ئامانجی سەرەکیی ڕێژیم زۆر بە ڕوونی دەدوا: “ئێمە ئامانجی خۆمان دیاری کردوە کە بڵاو کردنەوەی دەسەڵاتی ئیسلام و سەرکوتی فەرمانڕەوایی داگیرکەرانی دنیایە.”\nئەوە دوژمنایەتیی لێبڕاوانەی ئێران دژی عەرەبستانی سعوودی سوننی شی دەکاتەوە. پاشایەتیی عەرەبستان کە دوو لە پیرۆزترین شارەکانی ئیسلام، مەککە و مەدینە، لە نێو سنوورەکانیدا هەڵکەوتوون، خۆی بە ڕێبەری دنیای ئیسلام دەزانێ، ئیدیعایەک کە بە توندی لە لایەن ئێران خستراوەتە ژێر پرسیار. ڕێژیم، عەرەبستانی سعوودی وەک ڕکابەری مەزن لە ڕوانگەی سیاسی و، هەروەها دینی و هێژمۆنیی ناوچە سەیر دەکا. لە ١٩٨٧، ئایەتوڵڵا خومەینی ڕای گەیاند کە مەککە لەدەست “تاقمێک بێ‌دین”دایە.\nعەرەبستانی سعوودی بە هەمان شێوە وڵام دەداتەوە. لە ٢٠١٨، شازادەی جێگرەوەی سعوودی، محەممەد بین سەلمان، ڕای گەیاند کە ڕێبەری گەورەی ئێران، ئایەتوڵڵا خامنەیی “ڕووی هیتلێری سپی کردۆتەوە […] هیتلێر هەوڵی دا ئورووپا داگیر بکا. ڕێبەری گەورە هەوڵ دەدا دنیا داگیر بکا.”\nترامپ پەیتا پەیتا حاشای کردوە کە مەبەستی گۆڕینی ڕێژیم بێ، ئەو دەڵێ دەیهەوێ تەنیا پاشەکشە بە چالاکییە تێرۆریستییەکانی ئێران بکا و وتووێژی نوێ لە بارەی ڕێککەوتنێکی نوێی ئەتۆمی ئامانجیەتی. ئەگەر ئەوە لە کۆتاییدا بە ئابلۆقەی چڕ لە لایەن وڵاتە یەکگرتووەکان بێتە ئاراوە، زۆر شتێکی باش دەبێ. بەڵام سەیر کردنی ڕاستییەکان بە چاوی ئاوەڵا دەری دەخا کە ژیانی ڕاستەقینە لەگەڵ ئەو ڕێژیمە شتێکی مومکین نییە. ڕێبەرانی دنیا دەیانهەوێ باوەڕی پێ بکەن بەڵام ناتوانن، یا نایانهەوێ بیبینن کە ئەوە حاشا کردن لە ئامانجی سەرەکیی ڕیژیمی شۆڕشگێڕی ئێرانە، واتە هۆی سەرەکیی بوونی ئەو ڕێژیمە.\nئەوانە وشەی دامەزرێنەری ڕێژیمن، یەکەم ڕێبەری گەورە، ئایەتوڵڵا خومەینی: “ئێمە دەخوازین ببینە هۆی وشکبوونی ڕیشەی زایۆنیزم، کاپیتالیزم و کۆمۆنیزم لە سەرانسەر دنیا. ئێمە دەمانهەوێ ئەو کارە بکەین کە خودای پڕتوانا دەخوازێ، ئەویش تێك‌شکاندنی ئەو سیستمانەیە کە لەسەر ئەو سێ بنەمایە دامەزراون و، بڕەو بە حکوومەتی ئیسلامیی پێغەمبەر بدەین.”\nڕه‌گه‌زپه‌رستی، په‌ڵه‌یه‌كی ڕه‌ش به نێوچاوانی مرۆڤایه‌تییه‌وه


كوشتنی ماسیفرۆشێك شەقام دەجوڵێنێت : چاوی گەل\nكوشتنی ماسیفرۆشێك شەقام دەجوڵێنێت\nنوسەر : chawigal لەبەرواری : تشرینی یەکەم - 31 - 2016\nوەك ناڕەزایی لەبەرامبەر كوشتنی كاسبكارێكی ماسیفرۆش لەلایەن پۆلیسی مەغریبەوە، بە سەدان كەس لە هاوڵاتیان مەغریب لە شاری ریباتی پایتەخت رژانە سەر شەقامەكان.\nلەچەند رۆژی رابردودا بەشێوەیەكی نامرۆڤانە هاوڵاتیەكی مەغریبی ماسیفرۆش لەلایەن هێزەكانی پۆلیسەوە دەستگیركراو دواتر خرایە ناو ئوتومبیلی خۆڵ‌و گیانی لەدەستدا، ئەوەش ناڕەزایی‌و توڕەبونی جەماوەریی لەو وڵاتە بەدوای خۆیدا هێنا.\nبەگوێرەی قسەی میدیاكانی مەغریب، هێزەكانی پۆلیس دەستیانگرتوە بەسەر جۆرێكی تایبەت لە ماسی كە (موحسین فیكری)ی خاوەنی بوە، لەكاتێكدا كە راوكردنی ئەو جۆرە ماسییە قەدەغە بوە لەم وەرزەدا، خاوەنی ماسییەكانیش بەرەو ئەو ئوتومبێلی خۆڵە هەنگاوی ناوە، كە ماسییەكانیان تێدا فڕێداوە، پاشان لەناو ئوتومبیلەكەدا موحسین فیكریی ماسیفرۆش گیان لەدەستداوە.\nهاتوم بۆ ئێرە بۆ دەربڕینی پشتیوانی لەو پیاوەی كە كوژراوە و هەروەها بۆ دەربڕینی هاوخەمی بۆ سەرجەم خەڵكی مەغریب، لەبەرئەوەی ئەوەی كە بەسەر فیكری هاتوە، دەكرێ بەسەر هەر كەسێكدا ڕوبدات، نەك تەنها لە شاری حەسیمە، بەڵكو تەنانەت لە ڕیبات یاخود كازابلانكاش. دەسەڵاتداران بەشێوەیەكی دڕندانە مامەڵە لەگەڵ ئێمە دەكەن و توندوتیژن لەگەڵمان.\nیەكێك لەو كەسانەی كە بەشداری خۆپیشاندانەكەی ئەمڕۆی كردبو وتی: بەلای منەوە، ئەوەی لە شاری حەسیمە رویداوە نەدەبو لە ساڵی 2016دا ئەم جۆرە لە كوشتنی خەڵكی لەلایەن پۆلیسەوە روبدات، باو و باپیرانمان بەكاریاندەهێنا، بەڵام ئێمە نابێ بەكاری بهێنین. ئێمە ناكرێت چیتر ئەم جۆرە مامەڵەیە قبوڵ بكەین.\nخۆپیشاندەرێكی تر دەڵێت” هەمو جارێ ئەوان یەكێك لە ئێمە دەكوژن لەناو چینی هەژارترین خەڵكیدا لە وڵات. كوشتنی ئەو پیاوە بەو جۆرەی كە كردیان نایاساییە. دەسەڵاتداران هەمیشە بەروبومی سەرچاوە دەریاییەكان دەدزن بەشێوەی نایاسایی‌و كەسیش هیچ ناڵێت‌و روبەڕوی هیچ لێپرسینەوەیەكیش نابن. كوشتن هەمیشە روبەڕوی ئەو كەسانە دەبێتەوە كە زۆر كەمن، ئەوانیش كەسانی راستگۆن، هەرلەبەر ئەوەشە ئەمڕۆ لێرەم بۆ دەربڕینی ناڕەزایی.\nعەبدوڵا لیفناتسا سەركردەیەكی رێكخراوەییە لە باڵی چەپەكان، ئەو رایگەیاند، خەڵك بەجددی خەمبارەو ناتوانن چیتر بەبێدەنگی بمێننەوە. لەماوەی 5 بۆ 6 ساڵی رابردودا، ژمارەیەكی زۆر لە خەڵكی وەك خوێندكارو كرێكارو چالاكوانان لەژێر ئەشكەنجەی توندی پۆلیسدا گیانیان لەدەستدا لەچوارچێوەی چالاكییەكانی 20ی شوبات. ئەمڕۆ لێرەین بۆ ئەوەی بڵێین چیتر ئەو كوشتنانە قبوڵ ناكەین.\nئەو روداوە هاوشێوەی روداوی خۆسوتاندنەكەی (محەمەد بو عەزیزی) دەستگێڕە تونسییەكەیە، كە لە ساڵی 2010دا پاش تێكشكاندنی عەرەبانەی دەستگێڕییەكەی لەلایەن پۆلیسەوە خۆی سوتاندو دواتر شۆڕشی “بەهاری عەرەبی” لێكەوتەوە.\nگیانلەدەستدانی (فیكری) لە رۆژی هەینی لە شاری حەسیمەی مەغریب، ناڕەزایی توندی بەدوای خۆیدا هێناوە، بەتایبەت لە تۆڕە كۆمەڵایەتییەكان، محەمەدی شەشەم پادشای مەغریب داوای كردوە لێكۆڵینەوەی بەپەلە لە روداوەكە بكرێت.


بەوێنە: لە نێو بازاڕی سلێمانی ئامادەكاری بۆ گۆڕینی ئاڕاستەی شەقامەكان دەكرێت – تۆڕی میدیایی خەڵک\nبەوێنە: لە نێو بازاڕی سلێمانی ئامادەكاری بۆ گۆڕینی ئاڕاستەی شەقامەكان دەكرێت\n2019/01/30 - 1:00 PM\nبەڕێوەبەرایەتی هاتووچۆی سلێمانی لەسەر شەقامەکان ئامادەکارییەکانی بۆ گۆڕینی ئاڕاستەی چەند شەقامێک تەواو کردووە.\nئەو بەربەستانەی لە نێوان بەشێک لە شەقامەکان داندرابوون، لەئێستادا لابراون، ئەمەش وەک ئامادەکارییەکە بۆ گۆڕینی ئاڕاستەی بەشێک لەشەقامەکانی سلێمانی.\nمەبەست لەم بڕیارە ڕێکخستنی زیاتری هاتووچۆی ناوشار و کەمکردنەوەی قەرەباڵغییە لەناو شاری سلێمانی.\nئەم بڕیارە لەبەرواری 1\_2\_2019 بۆ ماوەی چوار ڕۆژ دەخرێتە بواری جێبەجێکردنەوە، ئەگەر سەرکەوتوو نەبوو، ئەوا شێوازی هاتووچۆی ئەو شەقامانە وەک پێشر لێدەکرێتەوە.\nبەم شێوازە ئاڕاستەی بەشێک لە شەقامەکانی ناوشار دەگۆڕدرێن:\n1. شەقامی مامۆستایان (بەردەم قائیمقامیەت) لە گۆڕەپانی سلێمانی پاڵاس بەیەک ئاراستە و بە چوار لەین سەردەکەوێتە سەرەوە بۆ فلکەی یەکگرتن.\n2. شەقامی حەمدی (قەنات) لە فلکەی یەکگرتن بەیەک ئاراستەو چوار لەین دەڕوات بەرەو فلکەی فریاکەوتن.\n3. شەقامی پیرەمێرد، لە فلکەی یەکگرتن بەرەو گۆڕەپانی سەرا دەبێتە یەک ئاراستەو بە چوار لەین ئوتومبیل دێتە خوارەوە.\n4. شەقامی مەولەوی، جوڵەی ئوتومبیل تیایدا پێچەوانە دەبێتەوەو لە گۆڕەپانی سەرا بەرەو گۆڕەپانی سلێمانی پاڵاس دەبێتە یەک ئاراستە.\nكۆبونەوەی مەكتەبی سیاسی یەكێتی دەستیپێكرد


جەنابى سەرۆكى حكومەت: بۆچى عەباسى وەلیتان دەركرد؟ – Denegkan\nجەنابى سەرۆكى حكومەت: بۆچى عەباسى وەلیتان دەركرد؟\nbyڕێبوار\tMay 19, 2008\tگشتی\nئیتر لەمەودوا هیچ كەس نیە ڕووى قسەمانى تێكەین. فاشیزمى متبوو كە لە غەفڵەتى ساڵانى پێشوودا نەماندەبینى، خۆى لە دەركردنى بێحورمەتانەى پڕۆفیسۆر عەباس وەلیدا بەجۆرێكى زۆر ئاشكرا ناساندەوە. من ناتوانم لەدواى ئەم ڕەفتارەى هەندێ لە پیاوانى ئەنجومەنى وەزیران و حەوزەى سەرۆكى حكومەت، كە نازانین بە چ پلەیەكى خوێندەواری ئەو هەموو دەسەڵاتەیان وەرگرتووە،……….\nPrevious هۆلۆکۆست…..وه‌رگێرانی شێرزاد هه‌ینی\nNext لە كوردستانى گەندەڵدا ، نازانم رێکخراوى مەدەنى خەریکى چین ..!؟