لە ئیسلامی داعشەوە بۆ ئیسلامی ئاشتی بونیادنانی دونیابینیەکی مرۆڤدۆست\nد. جه‌لال حه‌سه‌ن موسته‌فا\nکردەوەکانی داعش، هەر لە کوشتن و سوتاندنی نەیاران و جیاوازینەکردن لە نێوان مناڵ و ئافرەت و بێ چەک و چەکدار و هەڕەشەی داگیرکردنی جیهان..هتد، جێی ناڕەزایی زۆرینەی مسوڵمانانە (بە جیاوازی بۆچون و مەزهەبیانەوە). کۆمەڵگای نێودەوڵەتی و ئاینداران و مولحیدەکانیش هەریەک بە شێوازی جیاوازی خۆیان دژایەتی ڕەفتارەکانی داعشیان کردووە بەنامرۆڤانە لە قەلەمیانداوە. ئەوەی ڕوونە لە ئەکادیمیادا ئەوەیە کە هەر ڕەفتارێکی مرۆڤ و یان گروپێک بەقوڵی وابەستەیە بەو تێڕوانین و دونیابینیەی هەیانە لە هەمبەر دەق و مرۆڤ و خوا..هتد. کەواتە لەم لێکۆڵینەوەیەدا دەپرسین، ئایا ڕەفتارەکانی داعش هەڵقوڵاوی چ دونیابینیەکە؟ ئایا ڕەگەکانی هاوچەرخن یان کۆنن؟ ئایا چۆن دەکرێت دین ئەو کەمینە داعشیە دروست نەکات؟ ئایا دەکرێت تێڕوانینی و دونیابینیەکی وامان بۆ دین هەبێت کە ئیمکانیەتی بەرەو داعش چوون لە نێوان خەڵکی دینداردا بەرەو ئاستێکی زۆر نزم بەرێت؟\nلە ڕێی وەڵامی ئەم پرسیارانە و چەندین وردە پرسیاری ترەوە، دەمانەوێت هەنگاوی سەرەتایی بنێین لە ڕێی دونیابینیەکی نوێدا کە توندوتیژی لە ئایندا وەدەرنێ و مرۆڤدۆستی شوێنی بگرێتەوە.\nدونیابینی داعش لەسەر چۆنیەتی مامەڵەکردنی لەگەڵ دەق و خوا و مرۆڤدا بونیادنراوە. لە ڕووی ئۆنتۆلۆجیەوە، داعش وا دەبنێت کە سەرچاوەیەک هەیە بۆ ئەوەی کۆی ژیانی مرۆڤ لە هەموو کات و شوێنێکدا ڕێکبخات (ئەویش قورئان سونەتن) بە گەڕانەوە بۆ بۆچونی سێ جیلی پێشینی یەکەم، ئەوەی کە گوزه‌راوە لەو ژیانی ئەو سێ نەوەیەدا ترۆپکی بەهاکانی ئیسلامە و ناکرێت کەم و زۆر لێی لابدرێت. لە ڕووی ئێپستمۆلۆجیەوە، داعش وای دەبینێت کە ڕاستی (حەق) لە بۆچون و دونیابینی ئەودایە و هەر گروپێک بەدەر لەم دونیابینیەی ئەو بێت بە گومڕایی لە حەقلادان دادەنرێت. لای داعش، بەهای مرۆڤ و مرۆڤایەتی لە ڕیزی دواوەن بەراورد بە ئەولەویاتەکانی تریان وەک جێبەجێکردنی فەرمانی خوا و پەیوەستبون بە بۆچونی پێشین. لای ئەمان دەبێت جیاوازیە دینیەکان لە ناوببرێن و یەکڕەنگی دینی دامەزراو لەسەر دونیابینی ئەوان شوێنی بگرێتەوە، هەر دژایەتیەکی ئەم دونیابینیە دەرچوونە لە حەق و هەموو دەرچونێکیش لە حەق گومڕاییە و هەموو گومڕاییەکیش لە ئاگرادیە. لەم دونیابینیەی ئەواندا، ئاساییە دروستکردنی یەکڕەنگیی دینی لە ڕێی هێرشکردن و کوشتن و بڕینەوە بێت، لای ئەمان کوشتنی مرۆڤ لە پیناو یەکڕەنگی دینیدا شوێنکەوتنی ئەمری خوایە و جێگەی شانازیە و بکوژ بۆ بەهەشتە و کوژراویش بۆ دۆزەخ.\nلێرەدا پرسیاری گرنگ ئەوەیە کە بناغەکانی ئەم دونیابینیەی داعش چيیە و لەسەر چی بونیادیان ناوە؟ بناغەی سەرەکی ئەم دونیابینی و تێڕوانینیەی داعش بریتیە لەمامەڵەکردن لەگەڵ دەق (ئەوەی ئەوان ناوی دەنێن قورئان و سوننەت) لە دەرەوەی سیاقی دەق خۆیی و بەپارچەپارچەکراویی و بەبێ لێکدانەوەی ئامنجی بنەڕەتی هاتنی دین. ئەوان تێڕوانینیان وایە کە خوا دەقی ناردووە و دەبێت پەێڕەو بکرێت پێبەپێ و هەنگاو بە هەنگاو. پێشیانوایە تێگەیشتنی ئەوان بۆ دەق یەکسانە بە دین خۆی. داعش بڕوای بە پارچەپارچەی دەقەکانە و بڕوای بەوە نيیە ئامانجێک لە پشت هاتنی دین و دروستکردنی ئادەمیزادەوە هەبێت غەیری وابەستە بوون بە دروشمه دینیەکان بە تێگەیشتنی خۆیان. ئامانجی دین لای ئەوان ئەوەیە کە دەبێت پەیڕەو بکرێت و خوا بپەرسترێت و ئەمانەش دەبێت بسەپێنرێن. لە سەپاندنی دەقدا گونجان و کەلتور و ئاستی ڕۆشنبیری بەرامبەر گرنگ نیيە چونکە دین بۆ هەموانە و ئەحکامەکانی بەسەر هەمواندا دەبێت بسەپێنرێت و لەمەشدا نابێت چاوپۆشی لەکەس بکرێت. ئەوان دەڵێن ئەوان ڕزگاربون و ئەوانی تریش هەموی گومڕا، گومڕاش دەبێت بکوژرێت ئەگەر نەیاتە ڕیزی یەکڕەنگیەکەی ئەوان. لای داعش پەیامی دین بەم شێوەیە:\nخوا= دروستکەری مرۆڤە و دەزانێت چ پەیامێک بۆ مرۆڤ باشە\nپەیام= تێگەیشتنی ئەوان بۆ پەیام\nسەپاندن= بەکارهێنانی توندوتیژی و زۆرکردنە\nئەو دەقانەی داعش پشتی پێ دەبەستێت بۆ بونیادنانی دونیابینیەکەی خۆی قورئان و فەرمودەیە بە تێگەیشتنە ڕوکەش و سادەکەی خۆیان. لای داعش بەهای فەرمودە لە قورئان کەمتر نيیە بۆ ئەوەی دونایبینی خۆتی لەسەر بونیاد بنێیت، چونکە ئەویش ڕوونکەرەوەی قورئانە. ئەوان وای دەبینن قورئان ناڕوونە و پێویستی بە فەرمودەیە تا بیناسێنێت. ئەم دوو سەرچاوەیە لای ئەوان زەمان و مەکان کاریگەریی بۆ سەر ماناکانیان نیيە. باشترین تێگەیشتنیش بۆ ئەم دوو سەرچاوەیە سێ نەوەی یەکەمی ئیسلامە و ناکرێت قسە لە ئاستی قسە و تەئویلەکانی ئەواندا بۆ دەق بکرێت. لای ئەوان، ئیسلام لە ڕێی جێبەجێکردنی ئەحکامەوە عیزەت و گەورەیی خۆی دەردەخات. ئەحکام دەبێت بسەپێنرێت، دز دەستی دەبڕێت و ئافرەتی زیناکار و پیاوی زیناکار ڕەجم دەکرێن و عەرەقخۆر جەلدەی لێدەرێت و نوێژنەکەر دوای سێ جار ئاگادارکردنەوە دەکوژرێت و...هتد. ئامانجی دین و مەبەستی سەرەکی بریتیە لە دابەزاندان و جێبەجێکردنی ئەم حوکمانە بەبێ دوودڵی. ڕەنگە خوێنەر لێرەدا ئەو پرسیارەی بە مێشکدا بێت کە ئایا ئەو بنەمایانەی بونەتە سەرچاوەی تێڕوانینی داعش هەمان بنەماکانی تێڕوانینی مسولمانانی تر نین؟ بە مانایەکی تر، خۆ مسوڵمانانیش بەگشتی، ئەهلی سوننە بەتایبەتی، پشت دەبەستن بە قورئان و سوننە و جێبەجێکردنی ئەحکامی دینی بە ئەرکی سەرشانی خۆیان دەزانن و لای ئەوانیش ئەو سێ نەوەیەیی یەکەم باشترین ڕەنگدانەوەی ئیسلام بوون؟ ئایا هەر مسوڵمانان نەبوون کە بەرامبەر بەیەک هەمان ڕەفتارەکانی داعشی ئێستایان بەکارهێناوە؟\nئێمە لێرەدا دەبێت دان بەوەدا بنێین کە سەرچاوەی ڕەفتارەکانی داعش ڕەگی لە مێژووی ئیسلامی و ئەدەبیاتی نوسراوی مسوڵماناندا هەیە. ئەم جۆرە لە تێڕوانینن بۆ دەق و خودا و مرۆڤ ئیمکانیەتی potential ی ئەوەی تێدایە کە توندڕەوی هاوشێوەی داعش بەرهەم بهێنێت، بەڵام ئیمکانیەتی ئەوەشی تێدایە کە نموونەیەکی تا ڕادەیەک میانڕەو بەرهەم بهێنێت ئەگەر یەک پێکهێنەری فیکرە داعشیەکە لابەرین کە ئەویش، "سەپاندن" ە. ئەوەی دەیبینین ئەوەیە کە سەڕەرای بونی هەمان بناغەی تێڕوانین بۆ دەق و خودا و مرۆڤ، کەچی داعش کەمینەیەکی کەمە و مسولمانی بێباوەڕ بە توندوتیژیەکانی داعش زۆرینەن. هەندێک دەق لە قورئان و فەرمودەدا هەن کە داعشیەکان کردویانەتە سەرچاوەی تێڕوانینیە توندەکانی خۆیان، هەندێک دەقی تری قورئان و فەرمودەش هەن کە بونەتە سەرچاوەی میانرەوی زۆرینە. واتە لێرەدا مەسەلەک بریتیە لە جەختکردنەوە لەسەر کۆمەڵێک ئایەت و فەرمودە زەقکردنەوەیان یان کاڵکردنەوەیان. ئەوەی شیاوی ئاماژەیە ئەوەیە کە ئەوانەی هەڵدەستن بە زەقکردنەوەی ئەو دەقانەی هانی توندوتیژی دەدەن زیاتر ئەو تاک و گروپە سیاسیانەن کە ئیسلام بەکاردەهێنن بۆ گەیشتن بە دەسەلات. ئەوانەی دەقی هاندەر بۆ توندوتیژی زەقدەکەنەوە زیاتر سیاسیەکانن.\nهێڵکاریەکە ئەوەمان بۆ روون دەکاتەوە کە ئەم جۆرە تێڕوانینە باوە بۆ دەق ئیمکانیەتی ئەوەی تێدایە کە گروپ و تاکە وابەستەکان بەرەو هەر ئاڕاستەیەک ببات. ئەوەی کە گرنگە ئەوەیە کە ئایا سیاسیەکان دەیانەوێت کام ئاڕستە هەلبژێرن. بۆ نموونە، بزوتنەوەی ئیسلامی ئێستا و بزوتنەوەی ئیسلامی ساڵی نەوەدەکان جیاوازیان زۆرە لەم ڕووەوە. لە کاتێکدا پێشتر بزوتنەوە زۆر توندوتیژ بوو لە مامەڵەی لەگەڵ ئەو حیزبانەی ناویان نابوون عەلمانی، ئێستا هەمان بزووتنەوە دۆستی هەمان ئەو حیزبانەیە کە سەردەمانێک بۆ خوێنی یەک تینو بوون.\nئەم تێروانینە چەند گرفێکی سەرەکی هەیە:\nلەگەڵ ئەوەدا کە دەکرێت ئەم گروپ و کەسانە بەرەو ئاشتیخوازی هەنگاو بنێن، بەڵام ترسێکی جدی لە ئارادایە کە ئەم هەنگاوەیان کاتی بێت و لە حاڵەتی لاوازیاندا بێت. هەندێک لە بزاڤە ئیسلامیەکان وای دەبیننن کە لە قۆناغی لاوازیدا دەکرێت موجامەلەی سیاسی لایەنەکانی بەرامبەر بکرێت، بەڵام لە حاڵەتی تەمکیندا (دەسەڵاتداریدا) دەبێت مامەڵەت لەگەڵیاندا بگۆڕیت و تێڕوانینی خۆتیان بەسەردا بسەپێنیت.\nگرفتێکی تر ئەوەیە کە من ناوم ناوە گرفتی 'ئیمکانیەت-Potential'. مەترسی ئەم تێڕوانینە لەوەدایە کە ئیمکانیەتی چوون بەرەو توندڕەویی تێدایە. واتە بە دووری مەبینە کەسێک یان گروپێک لە پیناو جێبەجێکردنی حوکمێکدا دەست بداتە کاری توندوتیژی.\nگرفتێکی تری سەرەکی ئەم تێڕوانینە ئەوەیە کە پێیوایە دروستکردنی یەکڕەنگی دینی داواکاریەکی خوداییە، بۆیەش هەڵگرانی ئەم تێروانینە لە توندڕەوان و میانڕەوانیش هەر لە هەوڵدان بۆ ئەم ئامانجە بەڵام هەریەک بە ئیمکانیات و ئامڕازەکانی بەردەستی.\nلێرەدا پرسیاری گرنگ ئەوەیە کە بۆچی و چ توخمێک لەم تێڕوانینەدا زۆر مەترسیدارە؟ ئەوەی کە بەشێکی زۆری هەڵگرانی ئەم تێڕوانینە کودەکاتەوە بە هەردوو ئاڕاستەکەیەوە ئەوەیە کە دەیانەوێت یەکڕەنگی دروست بکەن و فرەڕەنگی ئاینی نەهێڵن. مەترسیەکە ئەوەیە کە باوەڕنەبوون بە فرەڕەنگی مەترسی بۆ سەر مرۆڤایەتی و قڕکردنی جیاوازیەکان هەیە. ئەوانەی لە مێژوودا هەوڵی قڕکردنی ئەوانی تریان داوە گرفتی سەرەکیان ئەوەبوە کە لە بنەڕەتدا پێیانوابووە کە ئەوان لەوانی تر باڵاترن و بۆیەش یان دەبێت ئەوانی تریش بێنە ئاستی باڵای ئەوان یان دەبێت بەقڕکردن وەڵامیان بدرێتەوە. بوونی وەها تێڕوانینێک دەیکاتە ئەرک بەسەر هەمووانەوە کە وێڵی دوای تێروانینێک بن کە باوەڕی بەفرەیی و فڕرەنگی هەبێت، تێروانینێک کە مرۆڤدۆستی بکاتە بنەڕەتی کارکردنی نەک یەکڕەنگی و یەکباوەڕیی. تەنها بە هەوڵدان بۆ بونیادنانی ئەم تێروانینە نوێیە دەتوانین پەیامی پشت ئاین تێبگەین و مرڤدۆستی بکەینە مۆرکی زاڵی ناو ئەم تێروانینە نوێیە.\nگرفتی سەرەکی ئەم تێڕوانینە باوە ئەوەیە کە دژە لەگەڵ پەیامە گشتیەکانی قورئاندا. تەنها یەک نموونە دەهێنمەوە. قورئان کاتێک باسی فرەڕەنگی دەکات، دەیکاتە حەتمەیەتێکی ژیان (وَلَوْ شَآءَ رَبُّكَ لَجَعَلَ ٱلنَّاسَ أُمَّةً وَاحِدَةً وَلاَ يَزَالُونَ مُخْتَلِفِينَ/ هود ١١٨). واتە ئەگەر خوا ویستی لەسەر بوایە خەڵکی هەمووی دەکردە یەک نەتەوە، بەڵام ئەوەتا تا ئێستاش هەر جیاوازن. لە ئایەتێکی تردا هاتووە (وَلَوْ شَاءَ اللَّهُ لَجَعَلَهُمْ أُمَّةً وَاحِدَةً وَلَٰكِن يُدْخِلُ مَن يَشَاءُ فِي رَحْمَتِهِ ۚ وَالظَّالِمُونَ مَا لَهُم مِّن وَلِيٍّ وَلَا نَصِيرٍ/ الشوری-٨). واتە، ئەگەر خوا ویستی لێبوایە ئەوا دەیکردنە یەک نەتەوە، بەڵام کێی ویست لێبێت دەیخاتە سایەی ڕەحمەتی خۆیی و ستەمکارانیش سەرپەرشتیار و پشتگیریان نیيە. لە چەندین ئایەتی تریشدا جەخت لەسەر حەتمیەتی فرەڕەنگی کراوەتەوە، بۆ نموونە ئایەتی ٩٣ی سورەتی النحل و سورەتی الزخرف ئایەتەکانی ٣٣ و ٦٠. بۆیەش هەر باوەڕ و تێڕوانینێک بناغەی خۆی لەسەر بڕواهێنان بە فرەڕەنگی ئاینی دانەمەزراندبێت دژە بە بنەماکانی قورئان.\nگرفتێکی تری گەورەی ئەم تێڕوانینە باوە ئەوەیە کە زۆر کەم ئەو چەمکانەی تێدا چەسپێنراوە کە دەبنە هۆی خۆشگوزەارنی مرۆڤایەتی، هێندەی دروشم و شەعائیرە دینیەکان زەقکراونەتەوە هێندەی ئەوە چەمکە ئینسانیەکان ونکراوە. بۆ نمونە کاتێک بە مسوڵمانێکی خاوەن تێڕوانینی باو دەڵێی پایەکانی ئیسلام کامانەن ڕاستەوخۆ دروشمە باوەکانت پێ دەڵێت (نوێژ و ڕۆژ و حەج و زەکات)، لە کاتێکدا ئەمانە تەنها ئامڕازێک بوون بۆ بەهێزکردنی باوەڕی مسوڵمانان بە چەند چەمکێکی تری ئینسانی و ئەمەش بەڕونی لە قورئاندا بەدەر دەکەوێت. بۆ نموونە نوێژ بەپێی دەقی قورئانی وەسیلەیەکە بۆ خۆدورخستنەوە لە کارێک کە کۆمەڵگا بە شیاوی نازانێت و لێی رازی نيیە و هاندەرێکیشە بۆ چاکەکردن لەگەڵ خەڵکانی تردا. واتە نوێژ وەسیلەیەکە تا پێت بڵێت کە تۆ پێویستە لەگەڵ خەلکانی تردا باش و بەڕەوشت بیت چونکە تۆش و ئەوانیش بەندەن و کڕنوش بۆ هەمان خوا دەبەن و کەستان لە کەستان گەورەتر نیيە، مەگەر بەوەی زیاتر لەگەڵ خەڵکیدا باش بن. واتە کاتێک نوێژ وەک وەسیلەیەک ناتوانێت بەم کارەی خۆی هەستێت ئیتر دەبێتە کۆمەڵە جوڵەیەکی وەرزشی و خویەکی ڕۆژانە. لەگەڵ ئەمەشدا چەندین چەمک، کە بەدیهێنانیان ئامانجی سەرەکی هەموو دینەکانە، ونکراوە و گرنگیەکی زۆر کەمی پێدراوە لە فیقه و ئەدەبیاتی ئیسلامیدا. لەگەڵ ئەوەی قورئان، بۆ نموونە، وەدیهێنانی داپەرەوەریی بە فەرمانێکی ئیلاهی دادەنێت کەچی هێندەی قسە و لێکۆڵینەوە لەسەر هۆکارەکانی دەستنوێژ شکاندن کراوە، نیو هێندە چەمکی دادپەرەوەریی لێکۆڵینەوەی لێنەکراوە لە ئەدەبیاتی ئیسلامیدا.\nگرنگە ئەو پرسیارە لە خۆمان بکەین کە بۆچی ئەو چەمکە ئینسانیانەی کە لە قورئاندا هەبوون و پێغەمبەرانیش هەوڵیان بۆ چەسپاندنیدا ونکران و کاریان لەسەر نەکرا و لە جێی ئەوان هەندێ وەسیلە و چەمکی تر زەقکرانەوە؟ ڕەنگە وەڵامی ئەم پرسیارە لێکۆڵینەوەی زیاتری بوێت، بەڵام بە کورتی من دوو خاڵ بە بنەڕەتی دەبینم:\nدەسەڵاتی سیاسی بە کۆمەڵیک ئەزمەی قوڵدا تێپەڕی لە دوای مردنی پێغەمبەر، هەر لە شەڕی ناوخۆ و کوشتار و جیاوازی لەبابەتی خەلافەت و ... هتد. بەڵام کاریگەرترین قەیرانی دەسەڵاتی دوای پێغەمبەر بریتی بوو لە دەستگرتنی ئەمەویەکان بەسەر دەسەڵاتدا. لێرەوە دەسەڵات چووە دەستی بنەماڵەیەک. سیاسیەکانی بنەماڵەی ئەمەوی زیرەکبون لەوەدا کە خەڵکیان سەرقاڵی کۆمەڵێک بابەتی عەقیدەیی و فیقهی کرد لە پێناو درێژەدان بە حوکمی خۆیان. هەر گرنگیدانێک بە چەمکەکانی دادپەروەری و مرۆڤدۆستی لە زیانی ئەمەویەکان و دەسەڵاتە سیاسیەکانی دوای ئەوانیش تەواو دەبوو، بۆیەش بەردەوام جەخت لەسەر دروشمە پەرستشیەکان دەکرا و چەمکە بنەڕەتیەکانی دین فەرامۆش دەکران.\nکەلتوری عەرەبی حیجاز و جەزیرەی عەرەبی لە دوای وەفاتی پێغەمبەر هێندەی لەباردا نەبوو گەشە بە چەمکە بنەڕەتیەکانی وەک داپەرەوری و یەکسانی مرۆڤەکان بدات چوانکە پەرەپێدانی ئەم جۆرە چەمکانە کەسانی ئینتلێکچواڵ و ژینگەیەکی هاوکاری دەوێت. خۆ ئەگەر تاک و تەرا کەسانێک سەری هەڵدابێت کە باسیان لەم چەمکانە کردبێت ئەوا هەندێک جار بێزراو بوون لەناو خەڵکیدا و فیکرەکانیان بە نامۆ و قێزەون لە قەڵەم دراون.\nلە بەشی یەکەمی ئەم بابەتەدا باسێکی بنەما سەرەکیەکانی ئیسلامی داعشیمان کرد، گەیشتینە ئەو بەرەنجامەی کە ئەولەویاتی ئەم جۆرە تێڕوانینە دروستکردنی یەکڕەنگیەکی ئایینی و مەزهەبیە. لەم بەشەدا، باس لە پەڕینەوە دەکەین لە ئیسلامە توندڕەوکەی داعش و هاومەشرەبەکانیان بۆ ئیسلامێک کە بەرهەمهێنەری ئاشتیخوازی و مرۆڤدۆستی بێت. لە ڕێی وەڵامدانەوەی دوو پرسیارەوە دەچینە ناو کرۆکی ئەم بابەتەوە کە ئەمانەن، ئایا ڕاگوزەریی لە ئیسلامی داعشەوە بۆ ئیسلامی ئاشتی ڕێی تێدەچێت؟ ئایا چۆن هەنگاو بنێین بۆ هێنانەکایەی ئیسلامێکی ئاشتیخواز کە ئیمکانیەتی بەرەو توندڕەوبونی لە سفر نزیک بێت؟ ئایا دەکرێت ڕاگوزەریی بکرێت لە ئیسلامێکی داعشیەوە بۆ ئیسلامێکی هێمن و ئاشتیخواز؟\nهەرچەندە ڕەنگە زەحمەت بێت لە ماوەیەکی کەمدا ڕاگوزەریەکی کاریگەر بکرێت، بەڵام خودی ڕاگوزەریی رێی تێدەچێت و موستەحیل نییە. زۆر گرنگە بۆ ڕاگواستن لە بناغە بنەڕەتیەکانی ئیسلامی توندڕەوەوە دەست پێبکەین، واتە دەبێت لە پێشدا بگەڕێینەوە بۆ ئەو بنەڕەتانەی کە ئەم ئیسلامە توندە بەرهەم دەهێنێت، پاشان هەوڵی گۆڕینی بدەین. بە مانایەکی تر، هەتا ئێمە نەزانین توندڕەوی ئیسلامی لە کوێوە دروست دەبێت، ناتوانین بگوازینەوە بۆ ئیسلامی هێمن. زۆر زەحمەتە بناغەی تێڕوانینێکی نوێ بۆ دین و خوا و مرۆڤ بێتەکایەوە، ئەگەر بە وردی دیراسەی تێڕوانینە باوەکانمان نەکردبێت. ئەوەی لە تێروانینی باودا گرفتی گەورەیە ئەوەیە کە ئیمکانیەتی دروستکردنی داعشی تێدایە و مرۆڤدۆستی تێیدا زەق نیە، بەڵکو لە هەندێ حاڵەتدا مرۆڤ پێگەیەکی زۆر نزمی هەیە تێیدا. مرۆڤ و مرۆڤدۆستی نەبوونەتە بنەڕەتێک لە بنەڕەتەکانی ئەو تێروانینە باوە. دەبێت تێڕوانینی نوێ ئەم گرفتانە تێپەڕێنێت و مرۆڤدۆستی بکاتە سەنتەر و چەقی خۆی. کاتێک دەوترێت مرۆڤدۆستی، ئەوا داننان و مامەڵەی دروست لەگەڵ فرەیی دەبێتە بەشێکی بنەڕەتی لەو تێروانینە. ئیتر مرۆڤەکان بە جیاوازی ڕەنگ و زمان و کەلتور و بیروڕایانەوە وەک یەک تەماشا دەکرێن. هەرکەسێک تاوانبار بێت دەبێت سزای خۆی وەرگرێت، جا لەهەر تیرە و زمان و دین و مەزهەبێک بێت. لێرەوە بەهای مرۆڤ بەرز دەبێتەوە و مرۆڤکوژی بێ بەها دەکرێت. ئەو دەقانەی توندوتیژیان لەسەر بونیادنراوە دەکرێت ئاشتیخوازی و هێمنیشیان لەسەر بونیادبنرێت، واتە دەقەکان مادەیەکی خامن بەڵام تێگەیشتنەکانی ئێمە مانا دەدات پێیان.\nیەکەم کارێکی گرنگ لێرەدا بکرێت (تەنها بواری باسکردنی ئەم کارەمان هەیە لەم نووسینە دوو بەشیەدا) بریتییە لە دوبارە پێناسەکردنەوەی چەند چەمکێکی بنەڕەتی لە ئەدەبیاتی ئیسلامیدا وەک: ئیسلام و ئیمان و وەلائوبەرا و حوکمی خوا و کوفر و بەندایەتی و چەند چەمکێکی تر. ئەم چەمکانە کراونەتە بناغە بۆ دروستکردنی یەکڕەنگیەکی ئاینی. هەڵگرانی فیکرەی یەکڕەنگی ئاینی پێیانوایە کە فەرمانێکی خوایی جێبەجێ دەکەن، لە کاتێکدا وەک لە بەشی یەکەمی ئەم باسەدا ئاماژەمان پێدا، دروستکردنی یەکڕەنگی دژە بە چەند ئایەتێکی قورئانی. لێرەدا دەتوانین بڵێن یەکڕەنگی ئاینی، بناغەی یەکەم و ئامانجی سەرەکی تێروانینی باو بۆ ئیسلام، نە فەرمانێکی خواییە و نە ئامانجێکی دروستیشە، بە مانەیەکی تر هەر لە بنەڕەتەوە وەها ئامانجێک هەڵەیە. جا ئەگەر بناغەی بینایەک بە هەڵە نەخشەی بۆ بکێشرێت، ئەوا ئەوەشی لەسەری بونیاد دەنرێت هەر هەڵە دەبێت. ئەوەی لەسەر هەڵە بونیادنرابێت هەر هەڵەیە. بەڵام دەکرێت بە پێناسەدانەوە بەو چەمکانەی سەرەوە جارێکی تر سیمایەکی مرۆڤدۆستانە بدەینەوە بە دین، وەک ئامڕازێکی کۆکردنەوەی مرۆڤایەتی لەسەر چەمکەکانی لێبوردەیی و و ئاشتی مامەڵەی لەگەڵ بکەین. هەریەک لەو چەمکانەی لە سەرەوە ئاماژەمان پێیداوە گرنگی خۆی هەیە لە ئیمکانیەتی بەرەو توندوتیژی بردنی ئاییندا، بۆیەش پێویتسمان بە دوبارە پێناسەکردنەوەیان هەیە. من لێرەدا هەوڵ ئەدەم لە دووبارە پێناسەکردنەوەی یەکێک لەو چەمکانە کە "ئیسلام"ە بکۆڵمەوە، پاشان سەیر بکەین کە دوبارە پێناسەکردنەوەکە چ کاریگەریکی دەبێت لەسەر ئاشتی و فرەیی و پێکەوەژیان.\nلە تێروانینی باودا، ئیسلام بریتییە لە شاهێدیدان بەوەی کە خوا تاک و تەنهایە و موحەمەدیش نێردراوی خوایە، نوێژکردن، زەکاتدان، ڕۆژوگرتن، و حەجکردن لە کاتێکدا توانات بەسەریدا بشکێت. ئەمانە بە پایەکانی ئیسلام و پێناسەکەی ناسراون. ئەم پێناسەیە بۆ ئیسلام لە فەرمودەوە وەرگیراوە (سەیری سەحیحی موسلیم و جامیعی تیرمیذی و سونەنی ئەبی داود بکە). ئەوانەی ڕیوایەتی ئەم فەرمودانەیان کردوە زۆرن، بەڵام لە هەندێکیاندا پایەی تری بۆ زیادکراوە و پایەی تری لێ کەمکراوەتەوە. لە سەحیحی ئیبن و خوزەیمەدا سێ پایەی تری بۆ زیادکراوە کە ئەوانیش عەمرە و خۆشۆردن لە لەشپیسی و دەستنوێژگرتنێکی تەواوە. کەچی لە موستەخرەجی ئەبی عوانەدا ئیسلام بریتیە لەوەی ملکەچ بکەیت بۆ خوا و نوێژ بکەیت و حەج ئەنجام بدەیت. لای ئەبو عوانە ئەمە کرۆکی ئیسلامە. بەڵام لێرەدا، با لەم جیاوازیە بگەڕێین لە دیاریکردنی پایەکانی ئیسلامدا لە فەرمودە و پشت ببەستین بە تێڕوانینی باو. گرفتی سەرەکی لەم تێڕوانینە باوەدا دوو شتە:\nیەکەم: ئەم پێناسەیە بۆ ئیسلام جیاوازە لە ئەو پێناسەیەی قورئان بۆ ئیسلامی کردوە (دواتر لە چەمکی ئیسلام لە قورئاندا دەکۆڵینەوە).\nدووەم: خودی تێڕوانینەکە ئاساییە، واتە ئاساییە کە ئەمانە پێنج پایەی ئیسلام، یان پێناسەکەی بن. بەڵام ئەوەی ئاسایی نییە ئەو بەرەنجامانەیە کە دروست دەبن لە ئاکامی نەبونی ئەم پێنج پایەیە لە مرۆڤەکاندا. لە فەرمودەیەکدا کە لە صەحیحی بوخاری و موسلیمدا هاتوە چارەنوسی ئەوانە دیاریکراوە کە وابەستە نابن بەم پێنج پایەیەی ئیسلامەوە. دەقی فەرمودەکە دەڵێت (أمرت أن أقاتل الناس حتى يشهدوا أن لا إلهإ لا الله، وأن محمدا عبده ورسوله، فإذا شهدوا أن لا إله إلا الله، وأن محمدا رسول الله، وصلوا صلاتنا، واستقبلوا قبلتنا، وأكلوا ذبيحتنا، فقد حرمت علينا دماؤهم وأموالهم إلا بحقها) و ئیمامی ئەحمەدیش ئەم ڕیوایەتەی کردوە (أمرت أن أقاتل الناس حتى يشهدوا أن لا إلاه إلا الله وأن محمدا رسول الله ويقيموا الصلاة ويؤتوا الزكاة فإذا فعلوا ذلك عصموا مني دمائهم وأموالهم إلا بحق الإسلام وحسابهم على الله تعالى). کورتەی مانای ئەم فەرمودانە ئەوەیە، کە خوا فەرمانی بە پێغەمبەر کردوە کە بجەنگێ لەگەڵ خەڵک تا ئەو کاتەی شایەتومان دەهێنن و نوێژ دەکەن بەو شێوازەی ئێمە دەیکەین و زەکات دەدەن و ڕوودەکەنە قیبلەی ئێمە. هەرکات خەڵکی ئەمانەیان کرد ئەوجا خوێنیان حەرامە بە حەقی خۆی نەبێت. 'نەوەوی' لە شەرحی فەرمودەکەی ناو بوخاریدا بۆچونی وایە کە پێغەمبەری خوا بۆیە رۆژ و حەجی ئاماژە پێنەداوە، چونکە ئەو کەسەی بەڕۆژو نابێت سزاکەی بەندکردن و برسیکردنە و حەجیش فەرزێکی لەسەرخۆیە و یەکسەر ئەنجام نادرێت. نەوەوی پێیوایە کە هەرکەسێک ئەو واجباتانە تەرک کات ئەوا جائیزە بکوژرێت و شەڕی دژ بکرێت وەک چۆن ڕێگر و چەتە و زەکاتنەدەر و کەسێک ئاو نەدات بە تینویەک و پیاو و ئافرەتی هاوسەرداری زیناکەر و کەسێک جومعەکردنی واز لێهێنابێت و وازی لە دەستنوێژگرتن هێنابێت و کەسێک لەگەڵ ئەوەی دەسەڵاتی هەیە، بەڵام قەرزەکانی ناداتەوە شەڕیان لەگەل دەکرێت و دەکوژرێن (بگەڕێنەوە بۆ شەرحی ئەم حەدیسە لە ئەربەعینی نەوەویدا). لە (فتح الباري)دا، ئیبنوحەجەری عەسقەلانی بۆچونێکی تری هەیە لە شەرحی ئەم فەرمودەیەدا. ئیبنوحەجەر لەسەر زمانی ئیبنودەقیقی عید دەنوسێت کە جیاوازی هەیە لە نێوان (قتل و مقاتلة). واتە دەکرێت کەسێک ئەو مەرجانەی ناو فەرمودەکەی تێدابێت موقاتەلەی (شەڕی) لەگەڵ بکەیت، بەڵام مەرج نییە قەتل (کوشتن)ی حەڵاڵ بێت. بەڵام ئەم بۆچونەش گرفتی زۆری تێدایە، چونکە ئەگەر شەڕ لەگەڵ کەسێکدا بکرێت کە ئەو مەرجانەی فەرمودەکەی تێدانییە، ئەوا ئەگەرێكی زۆری هەیە کەسەکە بکوژرێت، یان لە شەڕەکەدا ئەو بەرامبەرەکانی بکوژێت. بۆیە هەرچەندە لە ڕووی زمانەوانیەوە جیاوازی هەیە لە نێوان موقاتەلە و قەتلدا، بەڵام لە ڕووی عەمەلیەوە، بەرەنجامەکانی هەردوکیان لە یەکتری نزیکن. پوختەی قسە لەم بارەیەوە ئەوەیە کە بەرەنجامی پەیوەست نەبون بەو پایانەی ئیسلامەوە کە لە تێڕوانینی باودا هەن، خاوەنەکەی توشی مەترسی لەناوچونی ژیانی دەکات. واتە لەم فەرمودەیدا هیچ کەسێک پارێزراو نابێت ئەگەر دینێکی یان بیروباوەڕێکی جیاوازی هەبێت.\nپێناسەکردنەوەی چەمکی 'ئیسلام'\nبەڵام ئەگەر جارێکی تر پێناسەی ئیسلام بکەینەوە بەو شێوەیەی کە لە قورئاندا هاتوە و مەبەست و مەغزاکانی شیکار بکەین، ئەوا دەکرێت بناغەی ئیسلامێکی ئاشتیخوازی لەسەر دابمەزرێنین. چەمکی ئیسلام لە قورئاندا جیاوازیەکی بنەڕەتی و بەرچاوی هەیە لەو پێناسە باوەی بۆ ئەم چەمکە کراوە و لە شەرحی فەرمودەکاندا ڕونکراوەتەوە. چەند ئایەتیك لە قورئاندا ئاماژە بە مانای ئیسلام و مسوڵمان دەکەن لە قورئاندا. من هەوڵ ئەدەم بەشێک لەو ئایەتانە لێرەدا شیکار بکەم و پاشان کاریگەریی ئەم دوبارە پێناسەکردنەوەیە لەسەر فرەڕەنگی و پێکەوەژیان ڕوون بکەمەوە.\nچەمکی ئیسلام و ڕەگە زمانەوانیەکانی لە چەندین شوێنی قورئاندا هاتون. لە کۆی ئەو ئایەتانەی ئاماژە بەوچەمکە دەدەن، من لێکۆڵینەوە لە هەندێکیان دەکەم. بە وردبونەوە لەو ئایەتانەی باسی چەمکی ئیسلام دەکەن دەگەینە ئەو بەرەنجامانەی کە ئیسلام لە قورئاندا بریتییە لە:\nملکەچکردن و ڕازیبون بەوەی کە خوایەکی تەنها و تاک بوونی هەیە.\nملکەچبون و ڕازیبون بەوەی کە کۆمەڵێک کەس هەبوون کە خوا پەیامی پێداناردون تا بەها ئینسانیەکان گرنگی پێبدەن و زیندویان بکەنەوە لە ناو کۆمەڵێک مرۆڤی تردا.\nئەم دوو مەرجە لە هەر گروپێک یان نەتەوەیەک یان تاکێکدا هەبوبێت، قورئان بە (مسلم) مسوڵمان ناوزەدی کردون. کەواتە ئەو گروپ و نەتەوانەی ئەمڕۆ وەک مسوڵمان ناویان دەرکردوە، ئەوانە تاکە گروپ و نەتەوەی مسوڵمان نین، بەڵکو درێژکراوەی چەندین گروپ و نەتەوەی مسوڵمانی پێش خۆیانن. هەرچەندە نوێژ و ڕۆژو و شەعائیرەکانی تری گروپ و نەتەوەکانی تر لە گروپ و نەتەوە مسوڵمانەکانی ئێستا ناچێت، بەڵام هەمویان هەر بە مسوڵمان ناوبراون لە قورئاندا. بۆ ئەوەی دروستی ئەم بۆجونەی خۆم بسەلمێنم ئەوا دەگەڕێمەوە بۆ قورئان و چەندین ئایەت وەک بەڵگە دەهێنمەوە. یەکەمین پێغەمبەر کە نوح بووە، لە قورئاندا بە مسوڵمان ناوی هێنراوە (فَإِنْ تَوَلَّيْتُمْ فَمَا سَأَلْتُكُمْ مِنْ أَجْرٍ إِنْ أَجْرِيَ إِلَّا عَلَى اللَّهِ ۖ وَأُمِرْتُ أَنْ أَكُونَ مِنَ الْمُسْلِمِينَ یونس-٧٢)، واتە نوح بە گەلەکەی وت (ئەگەر پشتیش لە پەیامەکەم بکەن خۆ من داوای پارەم لێنەکردون، پاداشتی من لای خوایە و فەرمانپێکراوم کە مسوڵمان بم). ئیبراهیم هەر وەک مسوڵمان خۆی ناساندوە، لە قورئاندا هاتووە دوعای کردوە کە نازناوی مسوڵمانی هەبێت (رَبَّنَا وَاجْعَلْنَا مُسْلِمَيْنِ لَكَ وَمِن ذُرِّيَّتِنَا أُمَّةً مُّسْلِمَةً لَّكَ وَأَرِنَا مَنَاسِكَنَا وَتُبْ عَلَيْنَا ۖ إِنَّكَ أَنتَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ/ البقرة-١٢٨)، واتە (خوایە بمانکەیتە کەسانێک ملکەچ و مسوڵمان بۆ تۆ و نەوەکانیشمان مسوڵمان بکەیت و شوێن و ڕێی خۆمان نیشان بدەیت و تەوبەمان لێوەرگریت، بە ڕاستی تۆ تەوبە وەردەگریت و بەبەزەییت). نەک هەر ئەم دوو پێغەمبەرە، بەڵکو زۆرێک لەو کەسایەتیانەی ناو قورئان بە هەمان مانا ئاماژەیان بە مانی مسوڵمان و ئیسلام داوە. لە ئایەتی ١٣٢ ی سورەتی ئەلبەقەرەدا دا هاتووە کە (وَوَصَّىٰ بِهَا إِبْرَاهِيمُ بَنِيهِ وَيَعْقُوبُ يَا بَنِيَّ إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَىٰ لَكُمُ الدِّينَ فَلَا تَمُوتُنَّ إِلَّا وَأَنتُم مُّسْلِمُونَ)، واتە (بەم شێوەیە ئیبراهیم و یەعقوب وەسیەتیان بۆ نەوەکانیان کردوە کە خوا دینی بۆ پاڵفتەکردون، بۆیەش تەنها بە مسوڵمانی بمرن). تەنانەت فیرعەونیش پێش خنکانی هاواری دەکرد کە مسوڵمان بوە (حَتَّىٰ إِذَا أَدْرَكَهُ الْغَرَقُ قَالَ آمَنتُ أَنَّهُ لَا إِلَٰهَ إِلَّا الَّذِي آمَنَتْ بِهِ بَنُو إِسْرَائِيلَ وَأَنَا مِنَ الْمُسْلِمِينَ / یونس-٩٠). پێغەمبەر یوسفیش گوێڕایەڵی وەسیەتەکەی باوکی کرد و داوای کرد خوا بە مسوڵمانی بیمرێنێت و بیگەیەنێت بە زنجیرەی پیاوەچاکەکانی پێشو (رَبِّ قَدْ آتَيْتَنِي مِنَ الْمُلْكِ وَعَلَّمْتَنِي مِن تَأْوِيلِ الْأَحَادِيثِ ۚ فَاطِرَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ أَنتَ وَلِيِّي فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ ۖ تَوَفَّنِي مُسْلِمًا وَأَلْحِقْنِي بِالصَّالِحِينَ/ یوسف-١٠١). بەلقیسیش کاتێک بەرفراوانی و بەهێزی دەسەلاتی سولەیمانی بۆ دەردەکەوێت دەڵێت کە پێشتریش مسولمان بون (فَلَمَّا جَاءَتْ قِيلَ أَهَٰكَذَا عَرْشُكِ ۖ قَالَتْ كَأَنَّهُ هُوَ ۚ وَأُوتِينَا الْعِلْمَ مِن قَبْلِهَا وَكُنَّا مُسْلِمِينَ/ النمل-٤٢). دوا نموونەشم لەم بارەیەوە باسی عیسایە کاتێک هەست بە بێباوەڕیەک دەکات لە نێوان هاوەڵەکانیدا (فَلَمَّا أَحَسَّ عِيسَىٰ مِنْهُمُ الْكُفْرَ قَالَ مَنْ أَنصَارِي إِلَى اللَّهِ ۖ قَالَ الْحَوَارِيُّونَ نَحْنُ أَنصَارُ اللَّهِ آمَنَّا بِاللَّهِ وَاشْهَدْ بِأَنَّا مُسْلِمُونَ/ ال عمران-٥٢) بەلام هاوڕێکانی وتیان کە شاهێد بە ئەوا ئێمە مسوڵمانین.\nوەک وتمان هەمو ئەم ئایەتانە ئیسلامەتی بە دوو مەرجەوە دەبەستن کە لە سەرەروە ئاماژەم پێداون، کە بە کورتی بریتین لە ملکەچبوون بۆ بونی خوا و ڕەوانەکردنی پێغەمبەران لەلایەن ئەوەوە. بەڵام ڕەنگە هەندێک ئەو پرسیارە بکەن کە بۆچی لە قورئاندا چەمکی ئیماندار (مؤمن) بەکارهاتوە بەرامبەر بەوانەی باوەڕیان بە پێغەمبەرایەتی موحەمەد هەبوە؟ ئایا چ جیاوازیەک هەیە لە نێوان ئەم دوو چەمکەدا لە ڕوانگەی قورئانەوە؟ بەڵی ڕاستە چەمکی 'مؤمن' و ڕەگە زمانەوانیەکانی چەندین جار لە قورئاندا هاتوە. لە ڕاستیدا جیاوازی سەرەکی نێوان (ئیماندار و مسوڵمان) ئەوەیە کە ئیماندار مەرجێکی سێیەمی هەیە بەدەر لەو دوو مەرجەی کە مسوڵمان هەیەتی، ئەویش باوەڕهێنانە بەو پێغەمبەرانەش کە لە دوای یان لە پێش یان هاوکات لەگەڵ پێغەمبەری خۆیانەوە هاتون. واتە بە نیسبەت ئەوانەوە کە باوەڕیان بە پێغەمبەرایەتی موحەمەد هێناوە، خۆیان ئیماندارن کەچی مەسیحیەکان مسوڵمانن، بەڵام مەسیحیەکان ئیماندار نین، چونکە باوەڕیان بە پێغەمبەرایەتی موحەممەد نییە. بە نیسبەت مەسیحیەکانەوە خۆیان ئیماندارن، بەڵام جولەکەیەک ئیماندار نییە و تەنها مسوڵمانە، چونکە باوەڕی بە پێغەمبەرایەتی عیسا نییە. کەواتە دەکرێت کەسێک مسوڵمان بێت بەڵام ئیماندار نەبێت، بەوەی کە باوەڕی بە یەکێک لە پێغەمبەرەکان نییە (دەکرێت چەمکی ئیمان و ئیماندار لە قورئاندا بە جیا لێکۆڵینەوەی لەسەر بکرێت).\nئەم پێناسەکردنەوەیە بۆ چەمکی ئیسلام و مسوڵمان لە ڕوانگەی قورئانەوە کاریگەری بەرچاوی دەبێت لەسەر پێکەوژیان و فرەڕەنگی ئایینی و هەنگاوێک دەبێت بۆ ڕەتکردنەوەی یەکڕەنگی ئایینی. چۆن؟ کاتێک یەکێک لە ئێمە بڕوای وایە کە زاراوەی مسوڵمان تەنها تایبەت نییە بەخۆی و گروپ و نەتەوە و گەلەکەی، بەڵکو درێژ دەبێتەوە لە نوحەوە تا موحەممەد، ئەوکات تێڕوانینی بۆ گروپ و نەتەوە و گەلەکانی تر دەگۆڕێت. تێڕوانینەکەی ئەوە دەبێت کە مرۆڤایەتی و ئاینەکانی هەمویان سەرچاوەیان یەکە و لە دوو مەرجە سەرەکیەکەی مسوڵمان بوندا هاوبەشن. ئەم تێڕوانینە هاندەر دەبێت بۆ بینین و جەختکردنەوە سەر خاڵە هاوبەشەکانی نێوان ئایینەکان و بینینی یەکتر وەک زنجیرەیەکی یەکپارچەی مێژویی. ئەم تێڕوانینە یارمەتیدەریش دەبێت بۆ بەهێزکردنی پێکەوەژیانی ئایینەکان، چونکە پەیڕەوانی ئایینەکانی تر بە دوژمن نابینێت، بەڵکو وەک بەشێک لە پێکهاتەی دەرونی و کۆمەڵایەتی خۆی دەیانبینێت. ئەم تێڕوانینە کاریگەر دەبێت لەسەر دەرونی پەیڕەوانی ئایینی ئیسلام و بەرەو مامەڵەکردنێکی برایانەیان دەبات لەگەڵ پەیڕەوانی ئایینەکانی تردا.\nبه ئه‌منیكردن چیه و چۆن پرسه سیاسیه‌كان ده‌گۆڕێن بۆ پرسی ئه‌منى؟\nلێكه‌وته‌كانی كشانه‌وه‌ی هێزه‌كانی ئه‌مەریكا له‌سه‌ر هه‌رێمی كوردستان\nشێوازی شه‌ڕكردنی داعش؛ له سه‌رهه‌ڵدانه‌وه بۆ دوای خیلافەت


نێچیرڤان بارزانی سەرۆکێ هەرێما کوردستانێ د پەیامەکێدا دەربارەی هێرشا شەڤا دەربازبووی یا داعش بۆ سەر هێزێن پێشمەرگەیێ کوردستانێ ڕاگەهاند "تەکەست ژ پێتڤیا بلەزکرن ل هەڤبەندیا دناڤبەرا پێشمەرگە و ئارتێشا عێراقێ ل وان ناڤچەیان دکەم".\nئەڤرۆ چارشەمبی، نێچیرڤان بارزانی سەرۆکێ هەرێما کوردستانێ دەربارەی هێرشا شەڤا دەربازبووی داعش ل تویتەکێدا ئاماژە ب وێ یەکێ دا، "ب توندی ئیدانا هێرشا شەڤا دەربازبووی یا تیرۆرستێن داعش ل سنورێ کفری دکەم".\nئەو یەک ژی بەرچاڤکر، "تەکەست ل پێتڤیا بلەزکرن ل هەڤبەندیا دناڤبەرا پێشمەرگە و ئارتێشا عێراقێ ل وان ناڤچەیان دکەم".\nشەڤا دەربازبووی، گروپێ چەکداریێ داعش هێرشکرە سەر هێزێن پێشمەرگە ل هەردوو گوندێن بەلەگە و هۆمەربەل ل نێزیک باژێرکێ نەیجول و ژ سەدەما وێ یەکێ ژی دوو پێشمەرگە برینداربوون، کو پشتی دەمەکێ ژ بویەرێ ئێکێ ژیانا خۆ ژدەستدا.\nژ ئالیەکێ دی ژی، شەڤا دەربازبووی رێڤەبەرێ ئاسایشا باژێرکێ کۆکس ل گەرمیان بو ئێن ئاڕ تی ڕاگەهاند، ژمارەیەکا چەکدارا لسەر پرا حەلوان ل باکورێ باژێرکێ جەلەولا، هێرشکرە سەر ئارتێشا عێراقێ و ژ سەدەما وێ یەکێ دوو سەرباز بریندارن.\nشەڤا ئێکێ ڤێ مەهێ ژی، چەکدارێن داعش ل سنورێ پردێ و ل نێزیک گوندێ قایەباشی، هێرشکرە سەر دوو سەنگەرێن سەربازی یێن پێشمەرگە ویەرهنگاربوون دناڤبەرا هێزێن پێشمەرگە و چەکدارین داعشدا درستبوو، کو تێدا شەهید و بریندار ل رێزێن پێشمەرگەدا کەفتن.\nئەو ژی ل دەمەکیدایە، ل بەشەکێ ل ناڤچەیێن عێراقێدا ژ سەدەما نەبوونا هەڤبەندی دناڤبەرا هێزێن ئەولەهیێ و هەبوونا فرەهێزا ل ناڤچەیێ دا، بوویە سەدەما وێ چەکدار و بتایبەتی چەکدارێن داعش چالاکی و لڤینان زێدە بکەن و وێ بۆشایێ بکاربینن و هێرشێ بکەنە سەر گوند و باژێرکێن سنوری، کو ل هێرشێ دا، بەدەر ل هێزێن ئەولەهیێ، وەلاتی ژی بەرهنگاری رەڤاندن و کوشتن و برینداربوونێ دبن.


کـــــــــــــــــاردۆخ : دەمڕاس و سەماکەری عرووبە . – WTARIKURD\nکـــــــــــــــــاردۆخ : دەمڕاس و سەماکەری عرووبە .\nفەلسەفەی پاش ئاخۆڕی داگیرکراویی\nزۆڵە کوردی بێ ئابڕوو\nدەنێرمە سەر هۆڕەی بەڕوو ( هەژار )\nلە شەڕی بەرگریی یەوە بۆ شەڕی ڕزگاریی و شەڕی نیشتمانیی\nکورد وەک نەتەوەێکی کەون ئارا ژ مێژدا و لە دێرزەمانەوە ملی لە ملی مێمڵ و مڵۆوزمە مێژوویەکانی ژیانی مرۆڤایەتی خۆی ناوەو ئەوەتا پاشی هەزاران ساڵ هێژ ژی سەربەرز و سەرکەوتووانە درێژە بە ژیانی جەنگاوەرانەی خۆی ئەدات. دوور لە دەمارگرژی و خۆهەڵکێشان، تەنیا بە پشت بەستن بە ڕاستیە حاشاهەڵ نەگر و تۆمارکراوەکانی مێژوو، دەشێین ببێژین کە کورد گەلێک هێزی پەلاماردەر و داگیرکاری بە قەبارە بچووک و زلەوە لە سەر ئاخی خۆی تێکشکاندوە و دەسەمۆی کردوون و لە ئاکامیشدا بە پشت بەستن بە فەرهەنگی ڕەگ و ڕیشە و بنچ داکوتراوی خۆی لە قووڵایی مێژودا، بون و هەر مانی خۆی پاراستوە و هەتا ئیمڕۆی هێناوە. بوونی کورد و کوردستان بە تاقی تەنیا لە دۆخی ئیمڕۆدا بەڵگەن بۆ ئەم ڕاستیە نکوولی هەڵنەگرە. کوردستان بۆتەی قاڵ بوونی مرۆڤایەتی بووە و کێ بە هەر مەبەستێک رووی تێکردبێ، تێیدا گرساوەتەوە و لەو بۆتەدا تواوەتەوە و قاڵی خەڵکەکەی بووە .\nئەگەر واز لە مێژووی زۆر دوور بێنین و تەنیا مێژووی یەک دوو سەدەی ڕابردوو لە بەرچاو بگرین ئەوە لۆمان دەرئەکەوێ کە هیچ شکانێکی سەربازی و چەکداری نەیتوانیوە کە چۆک بە کورد دابدات و فەرهەنگی جەنگاوەرانە و پێشمەرگانەکەی کز و لاواز بکات. ئەم خوو و داب و نەریتی پێشمەرگانە، چاوگە و چاوکانی بزاڤی کوردایەتی بە کاکڵ و ناوەرۆکی ئازادی و ڕزگاریخۆازانە و هەروەهاش مرۆڤانە بووە و ئێستاش هەر ماوە و زیندوە و لە کڵپەدایە .\nبا ئەوەی کە ئەم تایبەتمەندیە جەنگاوەورانەی کورد لە کوێوە و لە چیەوە و چۆن و بۆ سەری هەڵداوە وهۆ وهۆکارەکانی چین دابنێین لۆ کیژ و کۆڕانی خورت و گەنجی لەمەمانان بیر و چاو تیژتر و ژووری فێرگە و زانکۆ و زانستگاکانی کوردستان .\nکورد چەند جار لە سەدەی ڕابردوودا دەستی دایە شەڕی بەرگری و و لە ژمارەیەکیش لەو شەڕی بەرگریەدا گەیاندیە شەڕی ڕزگاری کە هەر لەو ئاستەدا مایەوە بۆ ماوەیەک و پاشان تێکشکا. شۆڕشی خۆیی بوون و ئاگری و سمکۆ و قەدەم خێر و لەم دووایانەشدا شۆڕشی بارزانی گەورە هەتا ئاستی شەڕی ڕزگاری هەڵیاندا و قۆناخی شەڕی بەرگریان تێپەڕاند. کورد بە گشتی لە شەڕی بەرگریدا هەمیشە سەرکەوتوو بوە و تایبەتمەندی و شێوە و شێواز و ئاستی هونەری و تەکنیکی شەڕی بەرگری لە بەرژەوەندی کوردا بووە و فەرهەنگی خۆڕاگری و جەنگاوەرانەش هەوێن و ئامیانی زاڵ بوون و باڵادەستی کورد بووە. تەنانەت و یان بە تایبەتیش جوغرافیای کوردستان و باردۆخی سیاسی و کۆمەڵایەتی و چینایەتی و ریزبەستی هێز و دابەش بوونیان لە ناو کۆمەڵگای کوردەواری بە تێکرا هۆکاری یارمەتیدەری کورد بوون لە قۆناخی شەڕی بەرگری دا. هەر بۆیەش زۆربەی زۆری شەڕی بەرگری لە تێکرای کوردستان بە خێرایێکی بەرچاو گەیشتوونەتە قۆناخی شەڕی ڕزگاری. شۆڕسی شیخ سەعید و شۆڕشی بارزانی گەورە نموونەی هەرە زەق و بەرچاوی ئەم دیاردەیەن. ئەڵبەت پێویستە ئاماژە بەوەش بکرێت کە بارودۆخی جیهانی و لەویش گرینگتر ناوچەیی کە خۆی ڕەنگدانەوەی دۆخە جیهانیەکەیە و ڕاستەوخۆ کار ئەکاتە دیاردە ناوچەییەکان ، ئەو هەل و دەرفەتەی بۆ شۆڕشی بارزانی گەورە خوڵقاند کە بە خێرایێکی کەم وێنە بگاتە قۆناخی شەڕی ڕزگاری لە کوردستان. هەر ئەم هۆکارە دەرەکیە ( بۆ کوردستان ) لە شۆڕشی سمکۆ و شێخ مەحموود دا دەوریان هەبوو و بووە هۆی ئەوە کە کورد ڕاستەوخۆ یان زۆر بە خێرایی بگاتە قۆناخی شەڕی ڕزگاری و لە شۆڕشی کوردایەتی شێخ مەحموود سمکۆدا و تا ڕادەیەکیش شؤڕشی ئاگری تەنانەت بۆ یەکەم جار لە سەدەی ٢٠دا گەیشتە قۆناخی شەڕی نیشتمانیی .\nبۆ خوێندنەوەی تەواوی بابەتەکە کلیک بکەرە سەر … دەمڕاس و سەماکەری عرووبە


حه‌وت لاوی فه‌له‌ستینی له كه‌رتی غه‌ززە كوژراوە - 2005-01-04\nله‌شكری ئیسرائیلی به تانك و زرێ پۆشه‌وە هێرشیان كردۆته سه‌ر كێڵگه‌یه‌كی ناوچه‌ی باكوری غه‌ززە و له ئه‌نجامدا حه‌وت لاوی فه‌له‌ستینی كوژراوە و شه‌شی تریان لێ بریندار بووە.\nكاربه‌دەستانی نه‌خۆشخانه‌ی فه‌له‌ستینیش گوتویانه قوربانیه‌كان ته‌مه‌نیان له نێوان 11 بۆ 17 ساڵ بووە. شایه‌تحاڵی ڕووداوەكه‌ش دەڵێن لاوەكان له كێڵگه‌یه‌كی چیلك دا كاریان دەكرد كاتێك به تانك و زرێپۆش هێرشیان كراوەته سه‌ر.\nله‌شكری ئیسرائیلی دەڵێت ئامانجی هێرشه‌كه‌یان ئه‌و چه‌كدارانه بووە كه چه‌ند هاوەنێكیان بۆ نیشته‌جێیه‌كی جوله‌كه‌كانی نزیك ئه‌و ناوچه‌یه ناردووە. هه‌ر هه‌مان له‌شكر دەڵێت وا دەردەكه‌وێت زۆربه‌ی قوربانیه‌كان سه‌ر به گروپی چه‌كدارانی حه‌ماس بووبن.\nله لایه‌كی ترەوە له غه‌ززە، كاندیدی سه‌رۆكایه‌تی مه‌حمود عه‌باس گوتویه‌تی ئه‌و قوربانیانه به دەستی دوژمنانی زایۆنیست شه‌هید كراون. ئه‌مه‌ش ڕاگه‌یاندنێكی توند و چاوەڕوان نه‌كراو بوو كه له به‌ڕێز عه‌باسی نه‌رمڕێ بیبسترێت.


وەرگێڕانی لە ئینگلیزییەوە: شاهین کەریمی\nسروشت و بنەمای جیهانی ئیسلامی هاوچەرخ، لە بابەت جوڵانەوەی سیاسی کە بانگەشەی ئیسلامێکی ڕاستەقینە دەکات چیە؟ ئەم جوڵانەوانە زیاتر لە ڕۆژئاوادا بە "ئیسلامی توندڕەو" ناسراون، بەڵام من ئەو دەستەواژەم پێ باشترە کە لە جیهانی عەرەبدا بە کارت دێت: "ئیسلامی سیاسی". ئێمە جوڵانەوەیەکی سیاسی نابینین، بە گشتی هەموو ئەو گرووپانە زۆر لەیەکەوە نزیکن، بەڵام هەندێ شتیان سەرەتایی و ڕوونە، بۆ وێنە: ڕێکخراوەیەکی سیاسی کە ئامانجی دەسەڵاتی وڵاتە، نە کەمتر و نە زیاتر. داپۆشینی ئەو ڕێکخراوەانە بە ئاڵای ئیسلام، ئاسان و ئۆپۆرتۆنیسمێکی(انتهازی)یەکی سادەیە. ئیسلامی سیاسی دوژمنی ڕزگاری ئایینیە. ئەو خوازیاری ملکەچی و بێدەسەڵاتیە نەک ڕزگاری و ئازادی.\nئیسلامی سیای مۆدێڕن لەلایەن ڕۆژهەڵاتناسە بەریتانیەکان کە لە خزمەت کۆلۆنیالیزم لە هێنددا بوون داهێنرا و لەلایەن مەودودی لە پاکستان وەرگیرا و برەو پێدرا. چەمکی ئەو ئیسلامە زیاتر بەو مانایە بوو کە موسوڵمانی باوەڕدار تەنها لە ژێر حکومی ئیسلامدا بژیت – بەشداری بۆ دابەشکردنی هێند – چونکە ئیسلام ڕێگە بە جیایی ئایین و دەوڵەت نادات. ئەو ڕۆژهەڵات ناسانە زۆر ئاسان لە بیریان کرد کە لە ئینگلتەرەش لە سەدەی سێزدەهەمدا ڕێک وەها بیرۆکەیەک لەسەر مەسیحیەت هەبوو.\nجادوی دوژمنایەتی لەگەڵ ڕزگاری\nئیسلامی سیاسی حەزی لەو ئایینە نیە کە بانگەشەی بۆ دەکات و هیچ پێشنیارێکی ئایینی و کۆمەڵایەتی ڕەخنەگرانەی نیە. ئەوەی دەیبینین "ڕزگارییەکی ئایینی" نیە بەو شێوەی کە لە ئەمریکای لاتین ڕوویدا. ئیسلامی سیاسی دوژمنکاری ڕزگاری ئایینی دەکات. بەرگری لە ملکەچی و تەسلیم دەکات نەک ڕزگاری و هەستان. مەحمود تەهای سودانی تەنها ڕۆشنبیریکی ئیسلامی بوو کە لە تێکۆشانەکانیدا هەوڵی دا داکۆکی لە خاڵی ڕزگاربوون لە تەعبیری خۆی لە ئیسلام بکات. حوکمی لە سێدارەدان و جێبەجێ کردنی سزاکەی لەلایەن دەسەڵاتی خارتوومەوە، لەلایەن هیچ کام لە گرووپە توندڕەو و میانڕوە ئیسلامیەکانەوە پرۆتێستۆ نەکرا. لەلایەن هیچ کام لەو ڕۆشنبیرانەی کە خۆیان بە "ڕێنێسانسی ئیسلامی" پێناسە دەکەن و یان ئەو کەسانەی خوازیاری دیالۆگ لەگەڵ ئەو جوڵانەوانەن، بەرگری لێ نەکرا. تەنانەت لە سێدارەدانەکەشی لە میدیا ڕۆژئاواییەکانەوە باس نەکرا.\nپەیامی "ڕێنێسانسی ئیسلامی" خوازیاری ئایینگەرایی نیە و قەت ناگەڕێتەوە بۆ دەقە ئایینیەکان. بۆ بیرمەندانی ئیسلامی سیاسی، شوناسی کۆمەڵگایەکی ئیسلامی وەک ڕەگەز لە ڕێگەی بۆماوەییەوە دیاری دەکرێ نەک لە ڕووی قەناعەتێکی بەهێز و تاکیی هەر کەسێکەوە. پرسەکە ئەوەیە: داکۆکی لەسەر "شوناسی بە کۆمەڵ" و ئیتر هیچ. بۆیە دەستەواژەی ئیسلامی سیاسی زۆر گونجاوە بۆ داڕشتنی وەها جوڵانەوەیەک. سەعودیا وڵاتێکە بەبێ دەستور، وڵاتێکە کە بانگەشەی ئەوە دەکات کە شەریعە تەواوە بۆ بەڕێوەبردنی وڵات. لە ڕاستیدا خانەدانی سەعودی دەسەڵاتی ڕەهای پاشایەتی یان عەشیرەییەکی تەواویان هەیە.\nئیسلامی سیاسی تەنها حەزەکانی ژیانی هاوچەرخی موسوڵمان لەخۆ دەگرێ، واتە تەنها ئەو ڕواڵەت و ڕێوڕەسمانەی کە ڕێزێکی ڕەها دەخوازێ. لە هەمان کاتدا خوازیاری گەڕانەوەیەکی تەواو بۆ ئەو ڕێسا تایبەتی و گشتیانەی کە دوو سەدە لەوە بەر کە لەلایەن دەسەڵاتدارێتی ئەو سەردەمە لە ئمپراتۆرییەتی عوسمانی و ئێران لە ناوەندی ئاسیا پەیڕەو دەکرا. ئیسلامی سیاسی بڕوای وایە، یان نیشان دەدات کە بڕوای وایە، کە ئەو حوکمڕانیە، حوکمرانی "ئیسلامی ڕاستەقینە" بوو، واتە ئیسلامی سەردەمی پێغەمبەر. بەڵام ئەمە گرینگ نیە، ئیسلام بە تەواوەتی ڕێگە بەم تەعبیرە لە شەرعیەت بۆ بەڕێوەبردنی دەسەڵات دەدات. واتە هەر شێوەی کە بۆ ئیسلامی سەرەتایی بە کار هاتووە، بۆ سەردەمی مۆدێڕن بەکاری دێنن.\nلەم ڕووەوە ئیسلام ڕەسەن و سەرەتایی نیە. مەسیحیەتیش بەر لە مۆدێرنە هەر ئەو کارەی کردووە بۆ مانەوە لە چوارچێوەی سیاسەت و خانەی دەسەڵاتدا. هەر کەسێ تۆزێک ئاگاداری و دیدی ڕەخنەگرانەی هەبێ مێژووی ڕاستەقینەی ئەو گوتارە بۆ شەرعیەت پێدانی خۆی لە سیستەمی ڕاستەقینەی کۆمەڵگا دەناسێتەوە. مەسڵەحەتی ئیسلامی سیاسی لەوەدا نیە. ئەو هیچ گریمانەیەکی شیکاری یان ڕەخنەگرانەی لەو سیستەمانە نیە. ئیسلامی سەردەم تەنها ئادیۆلۆژیایەکە پشتبەستووە بە ڕابوردوو، واتە ئادیۆلۆژیایەک کە پێشنیاری گەڕانەوەیەکی پاک و سادە دەکات بۆ ڕابوردوو و ڕێک بۆ سەردەمی بەر لە دۆڕان و تەسلیمی موسوڵمانەکان بۆ گەشەی سەرمایەداری و کۆلۆنیالیزمی ڕۆژئاوایی. ئەو ئایینە – ئیسلام، مەسیحیەت یان هەر ئایینێکی تر- تەعبیرێکی کاردانەوەیی، واتە ڕێچکەیەکی ناڕوون و نالۆژیکە، کە تەعبیرەکانی تر وەکو چاکسازی یان تەنانەت شۆڕش وەلا نانێ. جگە لەوەی کە گەڕانەوە بۆ دواوە دڵخواز نیە (ئەو خەڵکەوەی کە ئیسلامی سیاسی خۆی بە گوتەبێژیان دادەنێ خوازیاری ئەو گەڕانەوە نین)، زۆر روونە کە ئەوە نامومکینە. بۆیە ئەوەی جوڵانەوەی ئیسلامی سیاسی پێکیدێنێ، ڕەتی دەکاتەوە کە پرۆگرامێکی ڕێک و پێکی هەبێ، ئەمە ڕێک بە پێچەوانەی ئەوە کە لە ژیانی سیاسیدا باوە و دەبێ ببێ. سەبارەت بە پرسیاری ڕێک(کۆنکرێت) لە سەر ژیانی کۆمەڵایەتی و سیاسی، ئیسلامی سیاسی دروشمێکی بەتاڵ دووپات دەکاتەوە: ئیسلام ڕێگە چارەیە. کاتێ دەکەونە تەنگانەوە، نوێنەرانی ئیسلامی سیاسی قەت توشی هەڵە نابن لە هەڵبژاردنی وەڵامێک کە گونجاو بێت لەگەڵ لیبراڵ کاپیتالیزمدا، بەو شێوەی کە پەرلەمانی میسر ئازادییەکی ڕەهای بەخشی بە خاوەن موڵکەکان و هیچ مافیک بە ڕەعیەتەکان(ئەو کەسانەی لەسەر زەویەکان کار دەکەن) نەدرا. لە هەوڵە سەرنەکەوتووەکانیان بۆ بەرهەمهێنانی "ئابوورییەکی سیاسی ئیسلامی"دا داهێنەری گوتارەکە (سەرچاوە مادییەکەی لەلایەن سەعوییەوە دابین کرابوو) تەنها توانی قەبایەکی ئایینی بکاتە بەر بنەما سەرەتاییەکانی لیبرالیزمی ئەمریکایی.\nدیکتاتۆریەتی مێزەربەسەر لە ئێران\nکۆماری ئیسلامی ئێران یاسا گشتیەکان بەڕێوە دەبات. سەرەڕای ئەو تێکەولێکەی بۆتە هۆی سەرکەوتنی، واتە: سودی بینی لە گەشەسەندنی خێرای جوڵانەوەی ئیسلامی و هاوکات خەباتی عەلمانی و سۆسیالیستی دژ بە دیکتاتۆریەتی شا کە هاوپەیمانی ئەمریکا بوو. لە ڕووخاندنی شادا، هەڵسوکەوتە سەیروسەمەرەکانی مەلاکان بەهۆی بەشدار(شەریک)ەکانی دژ بە ئەمپریالیستەوە، داپۆشرا و ئەوە بووە هۆی ئەوەی شەرعیەتێکی زۆر بەدەست بێنن کە لەدەرەوەی سنورەکانی ئێران زۆر دەنگی دایەوە. وردە وردە ڕژێم نیشانی دا لێهاتوو نیە بۆ فەراهەم کردنی ڕابەرییەک کە پێوسیتە بۆ گەشەسەندنێکی کۆمەڵایەتی و ئابووری بەهێز و داهێنەرانە. دیکتاتۆرییەتی پیاوە میزەربەسەرە ئایینیەکان، کە دەسەڵاتی لە کاپسەوە (کودەتا و تێکنۆکراتەکان) بەدەستەوە گرتبوو، وڵاتی بۆ ئاستێکی وێران و داڕماوی ئابووری دابەزاند. ئێران کە خۆبەزلزانیەکەی وای لێکردبوو کە وەک کۆریای باشوری لێبێت، ئێستە لەڕیزی "وڵاتانی جیهانی چوارەمدا" جێی خۆش کردووە.\nکەمتەرخەمی باڵی ڕاستی توندڕەوی ڕژێم بۆ کێشە کۆمەڵایەتیەکان بووە هۆی ئەوەی کە چینی مامناوەند و خوارەوەی کۆمەڵگا داوای "ڕیفۆرم" بکەن و ئامانجەکەشی هێورکردنەوەی توندییەکانی دیکتاتۆرییەتی ئایینی بوو، بەبێ ئەوەی کە دەستکاری پڕینسیبە بنەڕەتیەکان بکات، واتە مۆنۆلپۆل کرانی دەسەڵاتی سیاسی. پەرەسەندی کارەساتی ئابووری کۆماری ئیسلامی بووەی، هۆی ئەوەی کە "ڕیفۆرمیستەکان" پێداچوونەوەی کرداری لەسەر هەڵوێستی "دژە ئیمپریالیستی" خۆیان بکەن. ئەوان خەریکن ئێران بهێننەوە پەراوێزی گەمەی ئیمپرلیزمی کۆمپرادۆر. سیستەمی ئیسلامی سیاسی لە ئێران گەیشتۆتە بازنەیەکی داخراو. هەموو ئەو هەوڵە سیاسی و کۆمەڵایەتیانەی خەڵکی ئێران پێوەی خەریکن، لەوانەیە بە یەکجار لەلایەن ویلایەتی فەقیهەوە، کە لە سەروو هەموو دامەزراوە سیاسی و کۆمەڵگای مەدەنیەوەیە، ڕەت بکرێتەوە.\nلە کۆماری ئیسلامی ئێراندا دەرکەوتووە کە هیچ سیستەمێکی سیاسی تر جگە لە سیستەمی تاکە حیزبی دیکتاتۆری مۆنۆپۆل کراو لەلایەن مەلاکانەوە دەرفەتی بوونی نیە. بەردەوام هەڵسەنگاندنی هەڵە لە نێوان حیزبە ئیسلامیەکان و حیزبە دیموکراسیە مەسیحیەکانی ئەوروپادا کراوە ( دیموکرات مەسیحیەکان بۆ پەنجا ساڵ دەسەڵاتداری ئیتاڵیایان کردووە، بۆ حیزبێکی ئیسلامی حوکمڕانی جەزایر و میسر نەکات؟). بەڵام لە کاتی دەسەڵاتداریەتیدا، دەسەڵاتێکی ئیسلامی، دەستبەجێ و لێبڕاوانە هەموو ئۆپۆزیسیۆنێکی سیاسی مۆڵەت پێدراو (یاسایی) دەسڕێتەوە.\nحوکمڕانی ئایینی نئۆلیبڕاڵ\nئەگەر ئیسلامی سیاسی تەننها میتۆدی نئۆلیبڕالیزم بێت، نیشاندانی ئەمەکدارییان بۆ بازاڕ، بێ سنورە و شێوەیەکی ڕەها دیموکراسی ڕەت دەکەنەوە. لە ئیسلامی سیاسیدا یاسایی ئایینی، واتە شەریعە، وەڵامی هەموو شتەکانی لە پێشدا ئامادە کردووە، لەم ڕووەوە مرۆڤ لە داڕشتنی یاساکان ڕزگاری بووەوە و – پێناسەیەکی کرچ و کاڵ بۆ دیموکراسی – و ڕێگە بە ئێمە دەدات بۆ تێگەیشتنێکی ئیلاهی لە یاساکان. ئەو جۆرە گوتاری ئایدۆلۆژیایانە ڕاستیەکان نابینێ و مێژووی ڕاستەقینەی کۆمەڵگای ئیسلامی لەبەرچاو ناگرێ کە ناچار بوون یاسا دابڕێژن. واتە بەو مانایە تەنها چینی دەسەڵاتدار ئەو مافەیان هەیە و شیاوی وەرگێڕان و تەفسیر کردنی شەریعەیان هەیە. نمونەیەکی ڕەها لەو دەسەڵاتداریەتیە ئوتوکراسیە(حکومەتی ڕەهای سەرکوتگەر) سەعودیایە، ولاتێکە کە دەستوری نیە و دەسەڵاتەکەی بانگەشەی ئەوە دەکات قورعان ئەڵترناتیڤە(بەدیل) بۆ هەموو شتێک. لە ڕاستیدا خانەدانی سەعودی دەسەڵاتێکی ڕەهای پاشایەتی و عەشیرەییان هەیە.\nئیسلامی سیاسی هاوچەرخ وەک ئەوەی بەداخەوە زۆر جار بانگەشەی بۆ دەکەن دەرەنجامی خراپ بەکار هێنانی عەلمانیەت نیە. جگە لە سۆڤیەتی پێشوو، هیچکام لە کۆمەڵگا موسوڵمانەکانی سەردەمی مۆدێڕنە عەلمانیەکی ڕاستەقینە نەبوون، چ بگات بە تاوانکارییەکی بوێرانەی ئیلحادی و هێرشبەرانە بەرانبەر بەوان.\nپشتگیری ئیسلامی سیاسی لەلایەن ڕۆژئاواوە لە ڕێگەی چەکدارکردنی سەرسوڕهێنەر، یارمەتی ئابوری و مەشقی سەربازی نوێنەرەکانیان بووە. لە ئەفغانستاندا بیانوو ئەوە بوو کە دژ بە کۆمۆنیزم شەڕ دەکەن، بەڵام بەڵام هەڵسوکەوتی قێزەونی ئیسلامیەکان(داخستنی قوتابخانەی کچان کە لەلایەن کۆمۆنیستی ترسناکەوە کرابووەوە) نەبووە هۆکاری شەرمەزاری، نە لەلایەن حکومەتەکان و نە لەلایەن ڕێکخراوە فێمێنیستیە ڕۆژئاواییەکانەوە.\nئیسلامی سیاسی جگە لە جێخستنی کاپیتالیزمی کۆمپرادۆر شتێکی تر نیە. ئەونەی پێیان دڵێن "میانڕەو" بنەمایەکی ترسناک دادەڕێژن کە هەڕەشە لەخەڵک دەکات توندوتیژی "ڕادیکالەکان - توندڕەوەکان – تەنها خزمەت بە ناسەقامگیری دەکات و بەر دەگرێ لە چەسپاندنی دەسەڵاتی کۆمپرادۆر کە گونجاوە بۆ داڕشتنی "میانڕەوی" خۆشەویستی ڕۆژئاوا (نمونەی ئێران زۆر بەرچاوە). پشتگیرییە نەگۆڕانەکانی وڵاتانی سێ قۆڵی لایەنگری ئەمریکا (ئەمریکا، ئەوروپا و ژاپۆنەوە) بۆ دۆزینەوەی ئەم ڕێگە چارە زۆر تەبایە لەگەڵ خواستی ئەوان بۆ داسەپاندنی نئۆلیبڕاڵی بە جیهانی بوو، بۆ ئاسانکاری هەژمونی سەرمایەی چەند نەتەوەیی.\nپێکهاتەیەک لە نئۆلیبڕالیزمی ئابووری و حکومەتی تاک ڕەهەندی سیاسی زۆر گونجاوە لەگەڵ چینی کۆمپرادۆری زاڵ کە لە ڕێگەی بەڕێوەبردنی سەرمایەداری هاوچەرخێ پەراوێزییەوە هێز وەردەگرێ. حیزبە ئیسلامیەکان ئامرازی ئەو چینەن. ئەمە تەنها لە مەڕ ئیخوان ئەلموسلەمین ڕاست نیە، بەڵکو هەروەها بۆ ڕێکخراوە میانڕەوەکان و ئەوانەشی نزیکن لە سەرمایەداری ڕاستە. هەروەها ڕاستە بۆ ئەو ڕێکخراوانەی بە نەهێنی خەریکی کاری تێرۆریستین. هەردووکیان سودبەخشن بۆ ئیسلامی سیاسی و هێزەکانیشیان تا ئاستێکی زۆر بە ناو ئەو هێزانەی توندوتیژی بەکار دێنن و ئەوانەی دەخزێنە ناو دامەزراوەکانەوە ( بەتایبەت خوێندن، دادگا، میدیاکان، ئەگەر دەرفەتیان هەبێ پۆلیس و هێزی چەکدار) دابەش بووە. بۆ هەموو ئەو گرووپ و چالاکوانانە یەک ئامانج هەیە: بەدەست هێنانی دەسەڵاتی وڵات. بەڵام ڕۆژی پاش سەرکەوتن "میانڕوەکان" باس لە گوتار (دەستەواژە) ی "ڕادیکال - توندڕەوانە" ناکەن. ڕێک پاش شۆڕشی ئێران مەلاکان، دەستیان کرد بە کوشتاری باڵی چەپی چەکدار (فەداییان و موجاهدین) کە هەوڵیان دابوو بۆ گرێدانی خۆشەویستیەکەیان و ئامانجە سۆسیالیتیەکانیان لەگەڵ پەرەپێدانێکی پتەوی ئیسلامی سیاسی. بەبێ فەداییان و موجاهدین شۆڕشی "ئیسلامی" توانایی سەرکەوتنی نەبوو. لەو کاتەوە مەلاکان دەستیان کردووە بە دامەزراندن و مەشق پێکردنی ملوێنان تیرۆریستی سیاسی لە ناو لۆمپەنەکاندا بۆ چەسپاندنی کردنی دەسەڵاتی خۆیان.\nئەو چوارچێوەی هەیە بۆ دەسەڵاتی کۆمپرادۆر دژ بە جوڵانەوەی ئیسلامی سیاسی، سەرمایەداری نەتەوەیی هەرێمایەتی، گوێ لە مستی بەجیهانی بوونی نئۆلیبڕالیزمە. چینی کۆمپرادۆر، ئەگەرچی هەدیەی هەڵبژاردنی پەرلەمانیان پێیە و بانگەشە بۆ فرە حیزبی دەکەن، بەڵام دیموکرات نین و بەردەوام بیانوی ئیسلامی تیرۆریزم دەکەن بۆ چەسپاندنی سەرپێچی بەئانقەستیان لە دیموکراسی (وەک لە جەزایر ڕوویدا).\nشەڕی نێوان کۆمپرادۆرەکان و ئیسلامیەکان، تەنها بەریەککەوتنی باڵەکانی چینی دەسەڵاتدارە، واتە ململانێ بۆ دەسەڵاتەو ئیتر هیچ، بە گوتەیەکی تر نێوان سەرکۆکەکان و موشتەرییەکانیان. بە پێی هەلومەرجەکە شێوازی بەریەککەوتنەکە لە توندوتیژی خەستەوە(بۆ وێنە جەزایر) دەگۆڕێ بۆ دیالۆگ، وەک لە میسر، کە حکومەت دانوسانی ڕاستەوخۆ لەگەڵ ئیخوان ئەلموسلەمین دەکات. هەر دوولایەنەکە لە بەریەککەوتنەکەدا کەڵک لە هەڵخراندنی هەستی خەڵک لەڕووی ئیسلامیەوە وەردەگرن بۆ بەدەست هێنانی بەرژەوەندی خۆیان و هەروەها سەلماندنی ئەمەکداری سیاسی خۆیان، کەڵکی لێ وەردەگرن. سەرلێشێواوی سیاسەتی پۆپۆلیستی هاوچەرخ وێکچووییەکی زۆری لەگەڵ نموونەکانی پێشوو هەیە کە لەسەر ناسیۆنالیزمی پۆپۆلیست داڕێژرابوو ( ناسر، بوومێدینی، لێباس). دەرەنجامەکانی ئەم جارە لەو تێگەشتنەوە سەرچارە دەگرێ کە بە هۆی وێرانکاری نئۆلیبڕالیزم لە چینی کۆمپرادۆر کردویەتی ڕوویداوە.\nئەوەی لە دونیای ئیسلامدا دەبێتە هۆی سەرلێشواوییەکی خۆشەویست، بە هۆی شەرمنیە لەڕادەبەدەرەکەیەتی هیچ ڕەخنەیەکی بچوکی تێدا نیە، واتە ئەو شتەی کە چەپ پێشتر لە بەڕێوەبردنی ناسیۆنالیزمی پۆپۆلیستیدا ئاماژەی پێکردووە. سەرمایەداری دەسەڵاتدار بەمانای عەلمانیەت نیە. لەڕێگەی جێبەجێ کردنی زۆرێک لە یاسا ئیسلامیەکانەوە، بەتایبەت لە بواری خێزاندا، کە فێڵێکە لە ڕاستی، وا نیشان دەدەن کە "ئیسلامیە". ئەو دەرەنجامانەی بەهۆی ڕێککەوتنی ناچارییەوە بەدەست دێن، هەژمونی نئۆلیبڕاڵی و دژە دیموکراتیان بەسەرەوە. ئەو هێزە زلهێزە نێودەوڵەتیە سیاسیانەی کە ئەمریکا پێشڕەوەییان دەکات، هیچ ناسازگارییەکیان لەگەڵ ئەو دەسەڵاتانەی ئیسلامی سیاسی مومارەسەیان دەکات، نیە. ئەمە مامەڵەیەکی مەزن لە سەر دووفاقی (دووڕوویی) بەرگری ڕۆژئاوا لە دیموکراسی و ئەوەی بانگەشەی بۆ دەکات، دەخاتە ڕوو، واتە بە پێچەوانەی هاوکێشەی ئادیۆلۆژیایانەی ڕۆژئاوایە واتە :"بازاڕ " و "دیموکراسی". لەڕاستیدا ئەم دووانە لە بنەماکاندا لە بەریەککەوتندان.\nدوو گوتاری نئۆلیبرالیزمی بەجیهانیبووی کاپیتالیزم و ئیسلامی سیاسی بەر یەککەوتنیان نیە و تەواوکەری یەکترن. ئایدۆلۆژی "کۆگەرایی" ئەمریکی ڕێگەی شێوازی هەنووکەیی کە تارمایی دەخاتە سەر ویژدان(دادپەروەری) و خەباتی کۆمەڵایەتی، و گۆڕینی هەموو ئەو شتانە بۆ چەمکێک بەناوی "شوناسی" کۆ، کە لە خۆیدا ئەوان دەسڕێتەوە، بووە گشتی و خۆشەویست بوو. ئەم ئایدۆلۆژیایە زۆر بەباشی لە ستراتیژی هەیمەنەی سەرمایەدا گۆڕدرا، چونکە خەبات لە پانتایی دژایەتی ڕاستەقینەی کۆمەڵگاوە دەگوێزێتەوە بۆ دونیایەکی خەیاڵی وەکو کەلتوری، نامێژوویی و ڕەها، واتە ئەو شوێنەی کە ئیسلامی سیاسی ڕێک خۆی "کۆگەراییە". دیپلۆماسی گرووپی جی٧ بەتایبەتی لەلایەن ئەمریکاوە بۆ پشتگیری ئیسلامی سیاسی دیاری دەکرێن. بۆ وێنە جی٧ لە جەزایرەوە قەرز دەدات بە میسر. لە ئەفغانستاندا ئەمریکا لەبەرانبەر دیکتاتۆری ترسناکی کۆمۆنیستدا بە ئیسلامیەکانی ئەفغانستانی دەوت "خەباتگێڕانی ئازادی"، لە حاڵێکدا حکومەتی کۆمۆنیستی ئەفغانستان لە ڕاستیدا ڕۆشنبیرانە، مۆدێڕن، نەتەوەیی و دیکتاتۆرییەکی پۆپۆلیستی بوو کە بوێرانە قوتابخانەی بۆ کچان کردبووەوە. ڕابەرانی ڕۆژئاوا دەزانن کە ئیسلامی سیاسی ئەمەکداری – بۆ ئەوان – هەیە، بۆیە خەڵک بێ پەنا دەکەن و لە ئەنجامدا ڕێگە بۆ بەکۆمپرادۆرکردنی ئەو کۆمەڵگایە بە ئاسانی، خۆش بکەن.\nلە ڕووی فەلسەفەی ڕەشبینانەنەوە دەتوانین بلێین ئەمریکا چۆن دەتوانێ کەڵکێکی تر لە ئیسلامی سیاسی وەربگرێت. ئەو ڕژێمە ذرندانەی ئیسلامی سیاسی ئیلهام بەخشیەتی – بۆ وێنە تاڵەبان – تەنها شێواز نیە، بەڵام دەکەوێتە خانەی لۆژیکی پرۆگرامەکەی ئەوانەوە و ئەگەر پیویست بێ هەموو کاتێ ئیپریالیزم دەتوانێ کەڵکی لێ وەربگرێ. تایبەتمەندی "بێڕەحمی" بەرانبەر بە خەڵک کە یەکەمین قوربانی ئیسلامی سیاسین، برەو پێدانی ترسی ئیسلامی (ترس لە ئیسلام) یە، واتە ڕێگە خۆش کردنە بۆ وەرگرتنی "ئاپاڕتایدی جیهانی"، بە گوتەیەکی تر دەرەنجامی ناچاری و لۆژیکی پەرەسەندنی جەمسەریانەی هەمیشەیی سەرمایەداری.\nئەوانەی ڕۆژئاوا پێی دەوتن "ئەفغانیەکانی خەباتکارانی ئازادی" (لەڕاستیدا شەقاوە مەشق پێکراوەکانی سیا) و "خۆبەخشەکان" (جەزایری، میسری و موسوڵمانەکانی تر) ئێستە ڕۆڵێکی دیاریکەریان لە کردەوە تیرۆریستیە سەربازیەکان لە هەموو جیهاندا، لەوانە شارە گەورەکانی ئەمریکا، هەیە.\nئەوانەی ڕۆژئاوا پێی دەوتن "ئەفغانیەکانی خەباتکارانی ئازادی" (لەڕاستیدا شەقاوە مەشق پێکراوەکانی سیا) و "خۆبەخشەکان" (جەزایری، میسری و موسوڵمانەکانی تر) ئێستە ڕۆڵێکی دیاریکەریان لە کردەوە تیرۆریستیە سەربازیەکان لە هەموو جیهاندا، بۆ وێنە شارە گەورەکانی ئەمریکا، هەیە. پشتگیری بۆ ئیسلامی سیاسی کێشەی پەنابەری سیاسیشی شێواندووە، کە لەلایەن ئەمریکا، بەریتانیا و ئەڵمانیاوە پێیان بەخشراوە و دەرفەت بۆ میلیشیاکانی ئیسلامی سیاسی ڕەخساندووە لە دەرەوەی وڵات ڕێکخستنی خۆیان بکەن و فەرمان بدەن و ئەمەش زۆرترین سودبەخشی و کەمترین مەترسی بۆ ئەوان(میلیشیاکان) هەیە.\nهاوڕێیەتی ئایدۆلۆژیایانە لە نێوان هێزەکانی ڕۆژئاوا و ئیسلامی سیاسیدا کەمپەینێکی بێ کۆتاییە شەرعیەت پێدانە لە میدیاکانی ڕۆژئاوا، بەتایبەت لە شوێنێک کە دەچێتە سەر جیاوازی بەلاڕێدابەرانەی میانڕەوەکان و توندڕەوەکان، یان پاڕانەوەی داوێن پاکی بۆ فرەکەلتوری، بۆیە هەر وەک هەموان دەزانن ئەو شتە زۆر بۆ ئەمریکا بەڕێزە.\nهاوڕێیەتی ئایدۆلۆژیایانە لە نێوان هێزەکانی ڕۆژئاوا و ئیسلامی سیاسیدا کەمپەینێکی بێ کۆتاییە شەرعیەت پێدانە لە میدیاکانی ڕۆژئاوا، بەتایبەت لە شوێنێک کە دەچێتە سەر جیاوازی بەلاڕێدابەری میانڕەوەکان و توندڕەوەکان، یان پاڕانەوەی داوێن پاکی بۆ فرەکەلتوری، بۆیە ئەوە هەر وەک هەموان دەزانن زۆر بۆ ئەمریکا بەڕێزە. وەها "ڕێزێک"بۆ "کۆمەلگایەکی" جیاواز زۆر بەسودە بۆ مەبەستەکانی نئۆلیبڕالیسم و بەجیهانی بوون، چونکە گوزارشت لەسەر هیچ بەریەککەوتنێک لە جیهانی ڕاستەقینەدا ناکەن. ئەو "کۆمەڵانە" گەمەکە بۆ نئۆلبیڕالیزم دەبەن بەڕێوە، باسەکان دەگۆڕن و کاتێ دینە ناو باسەکانەوە، باسەکە لە گرفتە کرداری و ڕاستەقینەوە دەگۆڕن بۆ پانیاییەکی خودایی و بێ ئازاری خەیاڵی کەلتووری.\nئیسلامی سیاسی لەو هێزانەیە کە هیچ دوژمنایەتیەکی لەگەڵ ئیمپریالیزمدا نیە و تەواو بە پێچەوانەوە خزمەتگوزارێکی تەواوە. ئەم فاکتەرە ڕێگر نابێ لەبەردەم بیرمەندە ڕۆژئاواییەکان و بەڕێوەبەرانی فکردا بۆ بەکار هێنانی ئەوان، هەر کاتێ پێویست بێ، دەگەڕێنەوە بۆ ڕۆمانە دوورو درێژەکانیان لەسەر ئیسلام وەک دوژمنێکی بێڕەحمی واشنگتۆنی مۆدێڕن و "بەریەککەوتنە کەلتوورییەکان" کە زۆر بەڕێزە بۆ ساموئێل هانتیگتۆن و خاوەن کارەکانی لە سیا. وەها شەڕێک تەنها لە پلانێکی خەیاڵیدا دەردەکەوێ. بەڵام لە دونیای ڕاستەقینەدا قوربانیانی ئەو "کۆمەڵگایانەی" کە بەناو ئیسلامی سیاسی نوێنەرایەتیان دەکات کەوتونەتە ژێر ژیانێکی مەترسیدارەوە. شەڕی ئایدۆلۆژیایانە لەوە بەدوا پۆششێکی ترە بۆ دەست تێوەردانە سیاسی و سەربازییەکانی ئەمریکا و هاوپەیمانە ملکەچەکانی، کە هەرکاتێ پێویست بێ ئەو شەرە دروست دەبێ.\nئێمە نابێ سەرسام بین بەوەی کە ئەمریکا خۆشحاڵە بە خزمەتگوزاری ئیسلامی سیاسی بۆ بەئەنجام گەیاندنی پرۆژەی هەژمونی ئەمریکا بەسەر جیهاندا. جگە لە حەماس لە فەلەستین و حیزبوڵا لە لوبنان(بەر لە ١١ سێپتەمبەر) و تاڵەبان (پاش ١١ سێپتەمبەر) هیچ کام لە جوڵانەوەکانی ئیسلامی سیاسی وەک دوژمنی واشنگتۆن خۆیان نیشان نەداوە. بە تیررۆریست دانانی چالاکیەکانی حیزبۆڵا و حەماس بەر لە ١١ سێپتەمبەری لەلایەن دەزگای دەوڵەتی ئەمریکاوە شتێکی ڕێکەوت بوو لە جوغرافیای سیاسیدا، چونکە هەر دووکیان دژ بە ئیسڕائیلن کە هەر وەک دیارە لە سیاستەکانی ئەمریکادا لە سەرو هەموو شتێکەوەیە. حەماس و حیزبوڵا تەنها نمونەی ئیسلامی سیاسین کە دژ بە دارگیرکاری سەربازی دەرەکی شەڕ دەکەن، بەڵام ئەوانی تر توندوتیژییەکەیان تەنها هاوڵاتیانی خۆیان دەگرێتەوە. جگە دوو مۆرال(ڕەوشت)ی و دووڕووی ئەتوانین چاوەڕێی چیتر لە ئیمپریالیزم بین؟\nپاش ١١ی سێپتەمبەر\nئایا هێرشی ١١ی سێپتەمبەر، واشینگتۆن ناچار دەکات بۆ پێداچوونەوەی هاوپەیمانیەتیەکی لەگەڵ ئیسلامی سیاسی.\nهاوکاری دیپلۆماسی و دەزگای زانیاری لەگەڵ ئێران و سودان شتی تر دەڵێن. بەڵام ئێمە ناتوانین ئەوە لەبیر بکەین کە ڕووداوی ١١ی سێپتەمبەر لە کاتێکی زۆر گونجاودا بوودا کە ڕێگەی بە ئەمریکادا بۆ داکوتانی سنگی خۆی لە ناوچەیەکی دەوڵەمەند لە ڕووی نەوتەوە لە ناوەڕاستی ئاسیا ، واتە ئەو ناوچەی کە زۆر لەبارە بۆ خولێکی تری لەشکر کێشیەی ژیرانە کە ڕۆژئاوا خۆی هەڵدەقورتێنێتە ڕوسیا، چین و هێندستان. ئەمە ئامانجێکی ستراتیژی ڕاگەیەندراوی ئەمریکا لە دە ساڵی ڕابوردوودا بوو. سەدام حسێن خزمەتێکی زۆر باشی ئەمریکای کرد بۆ دامەزراندنی هەمیشەیی سەربازی ئەمریکا لە خەلیجدا. ئۆسامەش دەتوانێ هەمان دەور بۆ ئەمریکا ببینێ بۆ سیاسەتی ئەمریکا لە ناوەڕاستی ئاسیادا. کەس ناتوانێ حاشا لەو دووفاقیەتە بکات کە پیلانی سیا و موسادی هاوپەیمانی بڕوا پێکراوی، لە هەمان ئاراستەدا بوون. بۆ بەردەوام بوون و پەرەپێدانی هەژمونیەکەی، ویلایەتە یەکگرتووەکان دەبێ گرینگیەکی زۆر بداتە دەست تێوەردانە سەربازییەکانی. ئێمە لە ترسی خۆمان ئەوە لە بیر دەکەین.\nسەمیر ئەمین لە ساڵی ١٩٣١ لە میسر لە دایک بووە و دۆکتۆرای لە ساڵی ١٩٥٧ لە پاریس وەرگرتووە. بەڕێوەری فۆرۆمی تیەر مۆندە، دامەزراوەی توێژینەوەی داکار لەسێنەگاڵ بوەە. ساڵی ٢٠١٨ لەپاریس کۆچی دوایی کردوە. نوسەری چەندین کتێبە لەوانە کەڵەکەبوون لە ئاستی جیهانیدا، ڕەخنەیەک لە تیۆری پەرەنەسەندن (١٩٧٤)، خراپ پەرەسەندن، ئاناتۆمی هەڵەی جیهانی (١٩٩٠)، ئمپراتۆریەتی تێکەولێکە (١١٩٢)، دووبارە خوێندەوەی پاش شەڕی جیهانی، سەفەرێکی ڕۆشنبیریی (١٩٩٤)، سەیرکەرانی سەرمایەداری، ڕەخنەیەک لە مۆدێلی ڕۆشنبیرانەی ئێستا (١٩٩٨).


📅 18-11-1980 ڕاکەوت و ڕووداو\n👁 ئی بابەتە 15,040 جارێ وینیان\n- شەهیدبوونی فەتاح محەمەد ئەمین (فەتاح ئاغا) لە حا [ زیاتەر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 5 ✔ 92% ✍ هـ.ب. 30-8-2010 11:21:28\n📅 1975 ڕاکەوت و ڕووداو\n👁 ئی بابەتە 7,618 جارێ وینیان\n- بە پێی راپۆرتێکی کۆمەڵەی پشتگیریی گەلانی چەوساوە [ زیاتەر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✔ 99% ✍ هـ.ب. 30-8-2010 11:20:21\n📷 ئاهەنگی دەرچوونی خولی کادێرانی یەکیتی نیشتمانی کوردستان 1980 وینە و پەنەجناس\n📅 کاتوو تۆمارکەردەی Aug 11 2015 12:37PM\n👁 ئی بابەتە 37,726 جارێ وینیان\nئەرشیفی: شەهاب عوسمان ئەم وێنەیە دەرچوونی خولی کا [ زیاتەر... 👁] ✖ ✖ 0 1 ✔ 84% ✍ م.ب. 11-8-2015 12:37:17\n☂ پارتی دیموکراتی کوردستان پارت و ڕیکڤزیاکێ\n📅 کاتوو تۆمارکەردەی Apr 1 2019 10:29AM\n👁 ئی بابەتە 6,928 جارێ وینیان\nپێناسە و مێژوو و رێکخستنی حزب: ناو: پارتی دیموکرا [ زیاتەر... 👁] ✖ ✖ 2 499 ✔ 99% ✍ ز.س. 1-4-2019 10:29:14\n📕 جەمیل رەنجبەر ئەو شاعیرەی رۆژێ بێ تێکۆشان نەژیا! پەڕتووکیانە\n📅 کاتوو تۆمارکەردەی May 4 2018 11:07AM\n👁 ئی بابەتە 2,456 جارێ وینیان\nئامادەکردنی: عەبدوڵڵا سلێمان (مەشخەڵ) 2018 [ زیاتەر... 👁] 📕 ✖ 1 1 ✔ 99% ✍ م.ب. 4-5-2018 11:07:15\n📷 جەمیل رەنجبەر و مامۆستا کەمال عەبدولکەریم (پیرە) و مامۆستا محەمەد وەستا بەکر و حەمید کەریم شانە لە نێرزەنگ ساڵی 1980 وینە و پەنەجناس\n📅 کاتوو تۆمارکەردەی Jun 30 2016 12:08AM\n👁 ئی بابەتە 6,842 جارێ وینیان\n... [ زیاتەر... 👁] ✖ ✖ 0 0 ✔ 78% ✍ م.ب. 30-6-2016 0:08:17\n📕 چەپکێک گوڵی سوور بۆ چلەی شاعیر و پێشمەرگەی کورد مامۆستا جەمیل رەنجبەری شەهید پەڕتووکیانە\n📅 کاتوو تۆمارکەردەی Nov 18 2016 11:16PM\n👁 ئی بابەتە 10,023 جارێ وینیان\n28-12-1980 [ زیاتەر... 👁] ✖ ✖ 0 0 ✔ 76% ✍ هـ.ب. 18-11-2016 23:16:01\n📕 دیوانی جەمیل رەنجبەر پەڕتووکیانە\n📅 کاتوو تۆمارکەردەی Dec 18 2011 9:08PM\n👁 ئی بابەتە 14,002 جارێ وینیان\nئامادەکردنی: جەوهەر کرمانج سلێمانی - 2007 [ زیاتەر... 👁] 📕 ✖ 0 0 ✔ 99% ✍ هـ.ب. 18-12-2011 21:08:19\n📕 راز و سکاڵا پەڕتووکیانە\n👁 ئی بابەتە 7,488 جارێ وینیان\nجەمیل رەنجبەر سلێمانی - 1968 [ زیاتەر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✔ 60% ✍ هـ.ب. 10-6-2012 16:51:49\n📄 رەنجبەر؛ دووتوێیەکی تایبەتە بەیادی 36 ساڵەی شەهیدبوونی شاعیر و پێشمەرگە جەمیل رەنجبەر ڤەڵاڤە\n📅 کاتوو تۆمارکەردەی Nov 17 2016 10:46PM\n👁 ئی بابەتە 8,914 جارێ وینیان\nکوردستان نوێ 09-08-2016 [ زیاتەر... 👁] ✖ ✖ 1 1 ✔ 92% ✍ هـ.ب. 17-11-2016 22:46:56


ھونەر وزانستی جوانی لای کارل مارکس\nمارکسیزم رەھەندێکی فەلسەفی تەواوی داوە بەتێگەیشتن لەھونەر وزانستی جوانی ئیستاتیکی . بەڵام بەھۆی زاڵی بنچینەکانی فەلسەفە ودیالیکتیکی مارکس لەسەر شۆرش ودونیا بینی بۆ سیستەمی ژیانی مرۆڤ. بەشێوەیەکی رون گەڵاڵە نەکرابو . تاکو ساڵی ١٩١٧ پێش ھەڵایسانی شۆرشی ئۆکتۆبەری روسیا .\nچونکە نە کارل ھینگرخ (مارکس)ونە ھاوکارەکەی فرێدرێک ئانجلس. بیردۆزی تایبەتیان بە (زانستی جوانی )دانەنابو.\nبەڵکو لەچوارچێوەی بنچینەکانی ماتریالیزمی دیالیکتیک زانستی جوانی لەخۆ گرتبو.\nجۆرج بیلیخانۆف لەساڵی ١٩١٢ لەکتێبی (ھونەر وژیانی کۆمەڵایەتی) دژی ھونەر لەپێناو ھونەر بو چونکە بنەمای ئەو بیرۆکەیە تێروانینی فکری کاپیتاڵیزم بو .و بلیخانۆف بۆراستکردنەوەی ئەو تێگەیشتنە لە ھونەر وزانستی جوانی دەڵێ ناکرێ ھونەر و ژیان لێک داببرین . ئەو پێی وایە کارێکی ھونەری بنیادنراو لەسەر بنەمای چەواشەی فکری بێ گومان بەمردوی لەدایک دەبێ .وکارێکی ھونەرمەندی بەھرەداری بەئەزمون وتاقیکراوە لە کایەکە بێ گومان کارەکەی بەزیندویی دەمێنێتەوە.لەھەست و ویژدانی بینەر وکاریگەری لەسەر جێ دەھێڵێ. لەپاش مارکس . بلیخانۆف توێژینەوەی لەسەر(زانستی جوانی )کرد بێ گومان لەسەر بنەمای ماتریالیزمی دیالیکتیک .\nبۆیەکەم جار بلیخانۆف توانی تەواوی بیرۆکەکە کۆکاتەوەو بیلکێنێ بە سۆسیالیستی زانستی لە روسیا .ئەویش بۆخۆی وەچەرخانێک بو لەتێروانینی جیاواز بۆ ھونەر و زانستی جوانی..\nبلیخانۆف پێی وابو ھونەر و ئەدەب روڵ و دەروازەیەکە بۆ ئاراستەکردنی ژیانی گەلان .\nوبەرپرسە لەوەچەرخانە مێژویەکانیان . بێ گۆمان ئەم خوێندنەوەی بلیخانۆف زۆر نزیکە لەراستیەوە . ولەوتەیەکیدا دەڵێ ئەونە بەس نیە ئێمە بڵێین ھونەر وئەدەب وێناکردنی ژیانمانە بەڵکو دەبێ بزانین کەچۆن ھونەر وئەدەب گوزارشت لەژیان دەکات . ودەبێ لەدینامیکیەتی دیالیکتیکی ئەو لایەنە تێبگەین.\nپاش بلیخانۆف چەندین بیرمەندی دیکە ھاتنە سەر ھێڵ و تێروانینی خۆیان نوسی لەوانە فلادیمێر ئیلیتچ ئۆلیانۆف (لینین)\nئەو ھەستا بەدارشتنەوەو رێکخستنەوەی ئەو لایەنەوە.و چەسپاندی بەئەدەبیاتی سیاسەتی دەوڵەت بەوەش تێروانینی مارکس بۆ ھونەر چوە بواری جێبەجێ کردن وەک روانینێکی جیاواز وھەر ئەوەش کاریگەری دورو درێژی ھەبو لەسەر زانستی جوانی لەتەواوی جیھان بە ئەوانەی دژی فکری مارکسیش بون . بەمەش مارکس لەدوریانێکی گرینگی مێژویی . ئاراستەی فکری فەلسەفی لەمفھومی زانستی جوانی وھونەر ی کرد .\nبەوپێیەی تەواوی لایەنەکانی زانستی یاساکان و پەیوەندی جوانی گرێدەدات بە ژینگەی خۆی و چواردەوری دەرەکی. جگە لە توێژینەوەی ئاڵوگۆری پەیوەندیەکیانی کۆمەڵگا جیاوازەکان ھەمو دیاردەی چالاکیە جوانەکانیان کە خۆی لەھونەر دا دەبینێتەوە .مارکس نەک ھەرپێی وابو ھونەر زمانی ھاوبەشی گەلانە بەڵکو دەکرێ کاریگەری گەشەی مەعریفی و وشیاری ھەبێ لەسەر تاکەکان و لەوسۆنگیەوە ھونەری یاخی وشۆرشگێر دەرگایەکی رێکخستنەوەی جەماوەری دەبێ بۆ داخوازیە شەرعیکانیان .\nدەبێ ئەو پرسیارە بوروژێنین ئاخۆ ھونەر وزانستی جوانی لەناو میلەتی ئێمەدا شۆربۆتەوە بۆ شەقام . تاکەکان چۆن دەروانن لە و کایەیە ئاخۆ وەک بابەتێکی تەرفیھی یاخود وەک زانستێکی پێویست بۆ ژیانی ھاوچەرخ لێی دەروانن .\nروی فەلسەفی ودیالیکتیکی بابەتەکە چەند کاریگەری لەسەر خودی ھونەرمەند دروست کردوە.\nئاخۆ خودی ھونەرمەند بەرپرس نیە لەپەرەنەسەندنی پەیوەندی نێوان ھونەرمەند و وەرگر یاخود سیستەمی سیاسی ومەنتەڵێتی خێڵەکی بەرپرسە .یان ھەردوکیان بەیەکەوە من ئەم وڵامی ئەم پرسیارە بۆ ئێوە بەجێ دەھێڵم .


ئیمارەتی نهێنی داعش لە کوێیە؟هه واڵده ری ئال و به ێت (ع)\nئیمارەتی نهێنی داعش لە کوێیە؟\nFebruary 18, 2021 - 11:05 AM کۆدی هه واڵ : 1116474 سه ر چاوه : Mehrnews Link:\nئەندامی کۆمیسیونی ئاسایش و بەرگری پارلەمانی عێراق ئەمڕۆ سێشەمە ڕایگەیاند: سەدان داعشی جنایەتکار هەموو مانگێ لە ڕێگای سنوورەکانی سووریاوە دێنە ناو عێراق.\nبه پیی هه وال ده ریی ئالو به یت(ع) ـ ابنا ـ بە گویرەی ئەلسوومەرییە، عەبدۆلخالق ئەلعەزاوی ڕایگەیاند: سەدان داعشی جنایەتکار هەموو مانگێ لە ڕێگای سنوورەکانی سووریاوە دێنە ناو خاکی عێراق.\nئەو وتیشی: ئوردووگای ئەلهەول بۆتە ئەمارەتی نهێنی داعش چونکوو زۆرترین ژمارەی داعشی تێدایە و ئافەتی زێدەڕۆیی بۆ منداڵان و تازەلاوان دەگوازێتەوە و ئەمەش ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دەخاتە دۆخێکی مەترسیدارەوە.\nداعش وەک ئامێری هەڕەشەی ئاسایش\nئەلعەزاوی داکۆکی کرد: وڵاتە گەورەکان لە مانەوەی داعش وەکوو ئامێرێک بۆ هەڕەشەی ئاسایش و سەقامگرتنی وڵاتەکان پشتیوانی دەکەن. بەشێکی گرینگی ئاسایشی عێراق لە پێناو کۆنترۆڵی سنووری هاوبەش لە گەڵ سووریا و کۆتایی هێنان بە هەوڵەکان بۆڕەخنەی داعشیەکان و دۆزینەوەی چارەسەر بۆ لابردنی ئوردوگای ئەلهەول و دوور کردنەوەی مەترسی زێدەڕۆییە.\nئوردوگای ئەلهەول لە پارێزگای حەسەکە لە باکووری سووریا دایە. ئاوارە و بنەماڵە و خزمەکانی داعشی تیدایە و گەورەترین ئوردووگای بنەماڵەی داعشییەکان دێتە ئەژمار کە لە ژێر دەسەڵاتی هێزەکانی دیموکراتی سووریا (قەسەدە) دایە.\nداخوازیی بۆ مانەوەی هێزەکانی ئەمریکا\nئازاد کردنی چەند گرووپی تیرۆریستی داعش لە چەند مانگی ڕابردوو لەم ئوردووگایە، دیسانەوە نیگەرانی سەبارەت بە جووڵانەوە لە سنوورەکانی باکوور و ڕۆژاوای عێراق لە گەڵ سووریا ساز کردووە وهەندێک لە کارناسانی ئاسایش لە بوونی مەرجی پێویست بۆ پەرەسەندنی داعش لەم ئوردووگایە باس دەکەن.\nئەم دواییانە نیگەرانی لە بەرهەم هێنانەوەی پێکهاتەی داعش لە لایەن ئەمریکاوە زۆرتر بۆتەوە بۆیە داخوازییەکان بۆ کۆتایی هێنان بە بوونی هێزە سەربازییەکانی ئەمریکا لە عێراق زیادی کردووە.


ژاوەژاوی سەردەم: جولیان بارنز – sulyon.com\n[ژاوەژاوی سەردەم: جولیان بارنز ]\nMuzîk March 25, 2021\nڕۆمانەکە بە شێوەیەکی کارامە باس لە ئاڵۆزی پەیوەندی “شۆستاکۆڤیچ” و “ستالین” دەکات، لەگەڵ لێهاتوويی لە نوسینەکانیاندا.\nلە ٢٨ ی کانوونی دووەمی ١٩٣٦ دا، ڕۆژنامەی “پراڤادا” هەڵسەنگاندنی بۆ چێژبەخشترین ميوزیکی سەدەی بیستەم ڕێکخست. “شێواوی بوون لە بری میوزیک،” وتارێکی بێ ناونیشان، بەڵام زۆرێک گومانیان وابوو کە “ستالین” خۆی ڕێکخەری بووە؛ تەنها دیکتاتۆرێک دەتوانێت لەو هەموو هەڵە ڕێزمانیانە خۆی دەرباز بکات.\nدوو ڕۆژ پێشتر لە ئۆپێرای “خاتوو ماکبێس” لە ناوچەی میتسینسکدا هاتە دەرەوە. دیمیتری، “شۆستاکۆڤیچی” ئاوازدانەری بە ترسەوە بەجێهێشت. لەو کاتەوە ئەم کارەی لەلایەن جیهانەوە ستایشی لێ دەکرێت، بەڵام ئێستا پیاوە ٢٩ ساڵە سەرکەوتووەکە بە پێچەوانەوە دژی وەستاوە و ئەو دەڵێت: “ئەمە بە هۆی ئەوە نیيە کە ئۆپێراکە ناسەربەخۆ و بێزارکەرە و خەڵکی پیایدا هەڵدەدەن، ئایا ئاماژە بەوە کراوە کە ئەمە ختوکەدانێکی هەستی لە ڕێ لادەرانەی بۆرجوازیيە لەگەڵ شێتگەرایی موزیکی دەمارگیرانە؟ دەرفەتێکە بۆ هونەرێکی بێ خەوش و ڕاست کە دەتوانێت ئەو مرۆڤانە بەرزبکاتەوە کە کاتیان بە فیڕۆچووە بە نەگونجان و ناتەباییان لەگەڵ فۆڕمالیزمدا، “یاریەکی بلیمەتانەی ژیر کە ڕەنگە زۆر بە خراپی کۆتایی پێ بێت.”\nنامەکە بە تەواوی ژیانی شۆستاکۆڤیچی گۆڕی، وازی لەمە هێنا و دەستی بە نوسینی کتێبی یاداشتنامە کرد. لەبارەی هەموو ئەو هێرشانەی لەلایەن حیزبەوە دەکرانە سەری، کاری لەسەر ئەوە دەکرد کە چۆن بتوانین دەربازببین لەو تیرۆرەی کە بەڕێوەیە. لە ئێستادا ئەوان تەنها هەڵسەنگاندن بۆ میوزیکەکانی ناکەن؛ لە ژاوەژاوی سەردەمدا دەیخوێنینەوە. “جولیان بارنزی” ڕۆماننووس، ئاوازدانەرانی جیهانى دووبارە دەژیێنێتەوە، “بەڵام ڕەخنەگریيەکە، لەبارەی بوونی خۆیەوە”.\nلە یەکەم ساتی کتێبەکەدا، ئیمە لەگەڵ “میتیا” دادەنيشین کە شەو لە دوای شەو چاوەڕێ دەکات. بە تەواوی خۆی گۆڕیوە و لە ڕاڕەوی بینای شوقەکەیدایە، چاوەڕێیە تاکوو بیبەنە خانووە گەورەکە بۆ لێپرسینەوە. ئەو خۆی پێشتر لەوێدا بوو، بەڵام داواکەرەکەی دەستگیر کراوە؛ ئێستا ئەو بە ترسەوە چاوەڕێی داواکارێکی دیکە دەکات.\nلە کۆتاییدا نایەت، وە لە کاتێکدا زۆرێک لەوانەی کە نزیکی ئەون ون دەبن. ساڵی ١٩٣٠ ی بەسەر دەبات، سەمفۆنیاى چواری وەلانا کە زەحمەت بوو، برەوی بە سەرکەوتنەکانیدا لە پێنجدا، لەژێر ناونیشانی “هونەرمەندێکی سەرکەتووی سۆڤیەت وەڵامی ڕەخنەگری دەداتەوە.” پێش ئەوەی کۆتايی پێ بێت، بەشداربووان بۆ ڕێزلێگرتنی هەڵدەستنە سەر پێ؛ کۆتا پێشوازی ماوەی کاتژمێرێکی خایاند.\nچیرۆکی شۆستاکۆڤیچ و دایەلۆگە دوورودرێژەکەی زۆر جار بە توانایەکی زۆرەوە گووتراوە، بەڵام هێشتا بە ناڕوون و ناشرین و بێ ئەنجام ماوەتەوە. کە زۆرێک لە ژیان و کارەکانی ئەم هونەرمەندە ڕێژەی توانج لە ڕاستەقینەبووندا ئەوەیە، کەوا ژێرنووسی سەمفۆنیاکە بە قوورسی دەتوانی بیخوێنیتەوە. خود کۆنتڕۆڵكردنێکى گاڵتەجاڕیانە یاخود خۆ ڕیسواکردنێکی تەواوەتی؟ ئایا ئەم بیرۆکانە هێشتا دەکرێت لە کۆمەڵگایەکی ڕێکدا وردوخاش بکرێت لەلایەن دوورودرێژترین تاقیکردنەوەی دیکتاتۆریانە لە مێژوودا. هەندێک ئەوەیان بینیووە کاتێک هونەرمەند بووەتە قاڵبی بەرجەستەکاريی ئاوازدانەری سۆڤیەت؛ کاربەدەستێکی ڕژێم. هەندێکی تر باس لەوە دەکەن کەوا لە ناو میوزیکەکانیاندا بەرهەڵستیکردنی نهێنیانە و گاڵتەجاڕی بوونی هەیە، تەنها ئەگەر بزانی چۆن گوێیان لێ بگریت.\nژاوەژاوی سەردەم ئەو پێگە جێگرە ڕەت دەکاتەوە، کارێکی کورتە تێکەڵکردنی جوانی و ڕەوشت لە ئاڵۆزیيەکی گەورەدا پیشاندەدات.\nستراتیژیەتی “بارنز” بۆ وتووێژکردن پچڕپچڕە، وەک کارەکەت ڕۆژانەیە کە دەشێت بەش بەش بێت، یاخود بێزارکەر بێت. یانیش دەمارگیرانە بێت کە بە ڕۆمانی مێژوویانە ناو دەبرێت. دەشێت ئەستوور بێت و کاتەکانیشی بە وردی تێدا بێت. بیرخەرەوەن و پەڕەکانی هێڵیيان تێدا نیيە، دەفڕێت بە ناو کاتە جیاوازەکانی کارە درێژ و بە بەرهەمەکانی شۆستاکۆڤیچ. ناوەندێکی سەرگوزەشتەیە بە تەواوی ڕوون نیە، هەندێک جاریش نادیارە، بەڵام بە قوڵی دروستکراوە وەک ڕۆحیەتێکی ڕۆژئاوايی.\nسێینەی “١٩٣٦، ١٩٤٨، ١٩٦٠، ١٩٤٨ ” بوو کاتێک ستالین پەیوەندی پێوە کرد و داوای لێ کرد تاکوو هونەری ئازادی سۆڤیەت لە کۆنفڕانسی ئاشتیى لە ئەمریکا پێشکەش بکات. دیمتری هێندە چاونەترس بوو کە ڕێكکەوتن لەگەڵ “هێڵمسان”ی گەورەدا بکات. پرسیاری ئەوەی لێ کرد کە دەتوانێت چی بکات کە هەندێک لە کارەکانی هێشتا بە قەدەغەکراوی ماونەتەوە؟ بەهۆی بوێریيەکەیەوە قەدەغەکردنەکە بە خێرایى ڕەتکرایەوە، خەڵاتکرا بەوەی وتەیەکی ئامادەکراو بخوێنێتەوە لە هۆتێلی پارۆکێتڕوم لە واڵدۆرف- ئەستۆریا(نیویۆڕک).\nلە کاتی وتارەکەدا، گوێى لە خۆیەتی سەرکۆنەی “ئیگۆر ستاڤینسک”ی دەکات، ئەو ئاوازدانەرەی کەوا وەک باشترینی سەدە ڕێزی لێ دەگرت.” دواتر بە مراڤینسکی دەڵێت، ئەوە ناخۆشترین ساتی ژیانی بووە.\nوە لە ١٩٦٠ دا بوو بەشداری کرد، یاخود ناچارکرا بەشدار ببێت لە پارتی کۆمۆنیستدا. ڕێكکەوتن لەگەڵ بیرۆکراتەکاندا کە “شۆستۆڤسکیەکی دڵخۆشیان” دەویست. کاربەدەستان لەگەڵ “گوێیەکی ئاسای بۆ میوزیک، بەڵام تۆنێکی باش کاتێک باسەکە دێتە سەر هێز. ”\nتا چ ڕادەیەک موزیکی خراپ ئاوازدانەری باش ڕێگەی پێ دەدات؟” دەنگە سەرگوزەشتە پیرۆزەکە پرسیار دەکات. وە چەندێک دڵنیایە کەوا مانای شاراوە و گاڵتەی میوزیکی بۆ ئامادەبووان ڕوون دەبێت؟ وێنای ئەوەت کردووە کە تۆ تیشکی ڕوناکی بنەوشەیی پەخش دەکەیت، بەڵام چی ئەگەر شکستی هێنا لە گەیشتنی، چونکە لە دەرەوەی ئەو بوارەیە کە بۆ هەموو کەس ئاشنایە.\nڕەنگدانەوەی ناکۆکيیەک لە نووسینی چیرۆکی خەیاڵی مێژوویيدا، “دەیڤد میشێڵ” ئاماژە بەوە دەدات “هەتا زیاتر دەفتەری یاداشتەکەت بە میوەی لێکۆڵینەوە پڕ بکەیت، ئەوە بە دڵناییەوە زیاتر شاراوە دەبێت” بارنز لەوانە نەبوو کەوا لێکۆڵینەوەکانی بشارێتەوە. هەر چۆنێک بێت، لە ڕۆمانی پێشوویدا خەڵاتی The Man Booker-prize” “بۆ ڕۆمانی The sense of ending 2011″” (هەستکردن بە کۆتایی ٢٠١١) بردەوە، لەگەڵ پاڕچەیەکى زۆر بچووکی بابەتی خەیاڵى. کە بچووکترین کار دەتوانێت زریانێک لە پرسیاری تیۆری هەڵبکات، ژاوەژاوی سەردەم پڕە لە وردەکاری مێژوویی. بە خێرایى لە دیمەنێکی سەرسامکەرەوە بۆ دانەیەکی دیکە دەچێت، لاربوونەوەیەک لە سەرنجڕاکێشیەوە بۆ بێبایەخ بوون. لە نیویۆرک ئاوازدانەرەکە دەچێتە دەرمانخانەیەک بۆ کڕینی هەندێک ئازار شکێن، ١٠ خولەک پاش ئەوە ڕێکخەری فرۆشگاکە دەبیندرێت خەریکی چاککردنی هێمای پەنجەرەکەیە: ” فرۆشگای دیمیتری شۆستاکۆڤیچ لێرەیە.”\nنرخەکەی بچوککرنەوەیەکی تەواوەتی شوێنەکانی دیکەیە، کارەکتەرەکانی دیکە، بەتایبەت ژن، بە گەورەی ژمارە سفر دەخوێندرێنەوە. کە ژاوەژاوی سەردەم دەردەکەوێت وەک جولیان بارنز بیرۆکەی گشتی نووسی لەبارەی ژیانی شۆستاکۆڤیچ، کە بە دڵنیاییەوە وایە. بەڵام هەندێکجار ڕەنگە کەسەکە حەز بەوە بکات ئەوە لەبیر بکات، تاکوو زیاتر تەمومژمی گێڕانەوە ڕوو بدات. وەک لەوەی بە تەواوی ئۆرکێسترایەک بێت.\nپاشان، میوزیکی چامبەرمان هەیە، زنجیرەیەک لە پێشەکی زبر etude or tone poems” “تۆنێکی ناساز وەک هەر شتێکی دیکە لەم ژیانەدا. چ شتێک کە من زۆر دڵم پێيى خۆشە، ئەو ڕێگایەیە کە کتێبەکە دەمانگێڕێتەوە بۆ خودی میوزیک خۆی. ئەو داهێنانە مەزنەی سەدەی بیستەم کە هەموو شتێک لەخۆ دەگرێت و بەڵام هیچ شتێک دڵنیا ناکاتەوە، ئەگەر شۆستاکۆڤیچ بەناوبانگ بێت بەوەی کە هیچ شتێکی لەبیر نەکراوی بە ئاشکراو نەگوتووە، ئەوا وشەکانی بۆریس پاستەرناک شایەنی بەبیرهاتنەوەیە لە پاش گوێگرتنی لە سەمفۆنیاى پێنج: “ئەو ڕۆشت و هەموو شتێکى گوت، بەڵام بەو هۆیەوە هیچ کەس شتێکی لەو نەکرد.”


لە کوژرانی ڕۆژنامەنووسی عەرەبستانی لە تورکیا، شوێن پەنجەی تیرۆریزمی دەوڵەتیی ڕژێمی سەعوودی پێوە دیارە - SAHAR KURDISH (Sorani)\nلە کوژرانی ڕۆژنامەنووسی عەرەبستانی لە تورکیا، شوێن پەنجەی تیرۆریزمی دەوڵەتیی ڕژێمی سەعوودی پێوە دیارە\nOct 08, 2018 15:10 Asia/Tehran\nعەرەبستانی سەعوودی و ونبوونی نادڵخوازی جەمال خاشقجی\nتەرمی جەمال خاشقچی Jamal Khashoggi، ڕۆژنامەنووسی ناڕازیی عەرەبستانی لە یەکێک لە ناوچەکانی ئەستەمووڵی تورکیا، دۆزراوەتەوە.\nجەمال خاشقچی ڕۆژنامەنووسی ناڕازیی عەرەبستانی\nڕۆیترزیش پێشتر، بە گێڕانەوە لە هەندێک لە کاربەدەستانی تورک نووسیبووی کە "جەمال خاشقچی" ڕۆژنامە نووسی سەعووودی لە کۆنسوولخانەی عەرەبستان لە ئەستەمووڵدا کوژراوە.\nخاشقچی سێشەممەی ڕابردوو لەگەڵ دەزگیرانەکەی بۆ تاپۆ کردنی زەواجەکەی سەردانی کۆنسوولخانەی عەرەبستانی کردبوو کە تا ئێستا ئیدی نەگەڕاوەتەوە.\nلەحاڵێکدا کە عەرەبستان بانگەشەی ئەوە دەکات کە ئەم ڕۆژنامەنووسە لە کۆنسوولخانەکەی چووەتە دەر و دواتر ڕفێنراوە، حکوومەتی تورکیا ڕایگەیاندووە بە پێی زانیارییەکان، خاشقچی هەروا لە بینای کۆنسوولخانەکەدایە.هەندێک لە سەرچاوە هەواڵییەکان گوتوویانە کە خاشقچی، بەهۆی ئەشکەنجەوە کوژراوە.\nناوی "جەمال خاشقچی" ڕۆژنامەنووسی ناڕازی و ڕەخنەگری ڕژێمی سەعوودی لە پێڕستی ئەو کەسانەی بووە وا ڕژێمی سەعوودی پێ و شوێنی گرتووە بەمەبەستی دەسبەسەرکرانی هەر بۆیە لە ترسی قۆڵبەستکرانی لە دەرەوەی عەرەبستاندا دەژیا.\nجەماڵ خاشقچی لە ساڵی 2003دا، بە فەرمانی وەزارەتی ئەمن و ئاسایشی عەرەبستان لە سەرنووسەریی ڕۆژنامەی وەتەن وەلانرا و لە ساڵی 2010 پاش گەڕانەوەی دووبارەی ناچار بوو خۆی لەکار بکشێتەوە، ئەو دواتر لە ڕۆژنامە و ڕاگەینەرە نێودەوڵەتییە عەرەبیەکاندا ئیشی کردووە. خاشقچی لە سێپتەمبەری 2017دا بەهۆی هەندێک بابەتی ڕەخنەگرانەی لە حکوومەت، ناچار بووە خاکی عەرەبستان بەجێ بێڵێ و دواتر لە سێشەممەی حەفتەی ڕابردووش کوژراوە.\nژێدەرە عەرەبستانییەکان لە حاڵێکدا باسی چوونەدەری خاشقچی لە کۆنسوولخانەکەیان دەکەن کە کەس تەنانەت دەزگیرانەکەشی، نەیاندیتووە کە جەماڵ لەوێ بێتە دەر. لەلایێکی دیکەوە سەرچاوە ئاسایشییەکانی تورکیا لەسەر ئەم خاڵە پێیانداگرتووە کە دیتنەوەی فیلمی کامێڕا ئاسایشییەکان، چوونەدەری خاشقچییان تۆمار نەکردووە. هەروەها ئەم ژێدەرانە لەسەر ئەو باوەڕەن کە ئەو بە دەستی گرووپێکی 15 کەسی لە کۆنسوولخانەکەدا کوژراوە و دواتر تەرمەکەی لەوێ براوەتە دەر.\nئەم ڕووداوانە نیشان دەدەن کە عەرەبستان، کۆنسوولخانەکانی خۆی لە تورکیا و وڵاتانی دیکە کردووە بە شوێنێکی فەرمی بۆ بەڕێوە بردنی هەڵمەتی تیرۆر. بابەتێک کە پێشتریش لە ڕووداوگەلێکی وەکوو کارەساتەکەی 11ی سێپتەمبەری ئەمریکا سەلمابوو و ساڵانێکی زۆرە کە کۆڕ و کۆمەڵە ئاسایشییەکان، پەرۆشی دەورگێڕانی عەرەبستانی سەعوودی و پاڵپشتی ئەو وڵاتەن لە تاقمە تیرۆریستییەکان و کەسانی تووندئاژۆ لە سەرانسەری جیهاندا.\nئێستا بە دەرکەوتنی لایەنە جۆربەجۆرەکانی کوژرانی خاشقچی، پێدەچێ کاتی ئەو گەیشتبێت کە کۆمەڵگای جیهانی و تورکیا کاردانەوە پیشان بدەن، لە ئاست چالاکییە شاراوە و هاوتەریبەکانی عەرەبستان کە بە بەهرە وەرگرتن لە ڕێکخراوە دیپلۆماتیکەکانی خۆی بەڕێوەیان دەبات. بێدەنگی لە بەرامبەر ئاوەها کردەوەگەلێک بە مانای بەئاوەڵا هێشتنەوەی دەرگایە بۆ چالاکی ئازادی تیرۆریزمی دەوڵەتی.


شێرزاد شێخانی: كوردستان یا نەمان، یان ئەنتەرنێت و كارەبای بەردەوام. – WTARIKURD\nئەوەی لەم رۆژانەدا رویدا ئاشبەتاڵ بو بەهەمو مانای وشەوە. لێرەوە وەكو هەمو جارانی پێشوو دەبێ جارێكتر دەست بە خۆئامادەكردن بكەینەوە بۆ شۆڕشێكی تر. ئەوەتا جارێكی تریش سەركردایەتی كورد فەشەلی خۆی دوپاتكردەوەو وەكو میزی حوشتر سەد ساڵیتر گەرایەوە دواوە، بەمەش بۆمان دەركەوت كە كورد چۆن هەمیشە سەركردەی نەبوە، هەر واش بێ سەركردە ئەمێنێتەوە,.\nبەدرێژایی سەد ساڵی رابردو شۆڕش و راپەڕینمان كرد، هیچمان بەهیچ نەكرد. چارەنوسی خۆمان دایە دەست سەركردەی بازرگان و بەرژوەندخوازو خۆپەرستو عەشرەت پەرست و ، سەركردەی نەخوێندەوار، نوخبەیەكی سیاسی خودپەرست، قیادەیەكی عەسكەری فشۆل و دواكەوتو وكۆلەوار، چینێكی رۆشنبیری چڵكاوخۆرو كۆیلەو گێل و نەفام. دكتۆرای شەهادە مزەوەر، سەركردەی دامەن پییس، كادیری حیزبی چەقۆكێش، پەرلەمانتاری بۆكس وەشێن !.\nدەریایەك خوێنی میللەتمان بەخشی، هیچ خێزانێك نیە بەدرێژایی قۆناغەكانی خەباتی نەتەوەیی كورد قوربانی نەدابێ، باوكو كوڕو برا بونەتە سوتەمەنی ئەم هەمو جەنگە یەكلەدوای یەكانەی قیادەی كوردی.. كوڕی هەژار خۆی بەكوشتدا، كوڕی نوخبەیەكی سیاسی بۆگەن و عەشرەت و خێڵی دواكەوتو بونەتە وەزیرو كاربەدەستی دەوڵەت !..پێشمەرگە لەسەنگەرو بەرەكانی جەنگدا خوێنی رژا، نەوتو پارەو سامانی میللەت سەركردەو كوڕو كوڕەزاكانیان لەمەلهاكانی ئەوروپا شەوە سورەكانیان پێڕازاندەوە!. پێشمەرگە نان و فیشەكی پێنەبو، بەڵام بەفرۆكە قەحپەی روسیو لوبنانی و ئۆكرانی بۆ بەرپرسان هاتۆتە مەزرەعەكانیانەوە!.\nشۆڕش میللەت كردویەتی بەخوێنی رۆڵەكانی ئاودراوە، بەڵام بەرەكەی پیاوی گەندەڵ و دزو جەردە خواردویانە!.\nسەد ساڵ شۆڕشمان كرد، بیستو شەش ساڵ حوكمرانی سەربەخۆمان كرد، ملیاران دۆلارمان دەسكەوت، چەندین حكومەت هاتن و رۆشتن، بەڵام كارەبامان پێ چاك نەكرا، رێگاوبانمان خراپتر بون، نەوتی زستانمان پێنەدرا، هەژاری و بێكاریمان چارەسەر نەكرد، پێشمەرگەمان پێ یەكنەخرا، تەنانەت ئێستا ئاوی خواردنەوەشمان پێ دابیناكرێ.. ئیدارەیەكی فاشیل، ئابورییەكی داتەپی و، چارەنوسێكی رەش، ئاییندەیەكی تاریك، ئەمانە بەگشتی بەرهەمی ئەم هەمو شۆڕش و قوربانیدانی میللەتەكەمان بو.\nدوای ئەم ئاشبەتاڵ و شكستە گەورەیەش چاوەڕێی چی بكەین؟. شۆڕشێكیتر یا راپەرینێكی تر بۆ دەسەڵاتێكیتری گەندەڵ و نەزان؟! ئەوانەی هێشتا لەخوێن تێر نەبون ئەیانەوێ جارێكیتر ئەم گەنجە جوانانەمان بكەنە قوربانی حوكمێكی دیكتاتۆرو خۆپەرست؟.\nگەنجی ئێستا ئەنتەرنێتی ئەوێ، كارەبای بەردەوامی ئەوێ شەو بەدیار مەعشوقەكەی دانیشێ و چاتی بۆ بكات. ئەو بەلایەوە گرنگ نیە كەپكی حەمەد ئاغاو چییای سەفین و سەیتەرەی پردێ بەدەست كێوەیە، هاوڵاتی خانوە قوڕەكانی قالاوەو پۆتیناوە بەلایەوە گرنگ نیە جۆرج بۆش و فرانسوا هۆلاند لەسەر ئەرزی كام فرۆكەخانەی كوردستان دائەبەزن، بەقەدەر ئەوەی لای گرنگە زستانی ئەمساڵ نەكەوێتە ژێر هەڕەشەی لافاوی بارانەوە.\nئازایەتی ئەوە نیە گەنجی وڵاتت بنێریتە بەرەكانی پێشەوەی جەنگ لەپێناو كوردستان یان نەمان، خۆشت لەپشت چیاو سەنگەرەكانی دواوە بەدوربین تەماشای بەرەكانی شەڕ بكەیت، ئازایەتی ئەوەیە بێیتە سەر شاشەو بڵێی داوای لێبوردن لەمیللەتەكەم ئەكەم شكستم هێنا.\nهەمو مرۆڤێك لەدونیا حەزی لەئاشتی و ژیانی ئارامە، ئێمەی میللەتی كورد لەزەمانی باب و باپیرانمانەوە چاومان بەشەڕو ئاشوب كردۆتەوە، كاتی ئەوە هاتوە واز لەو عەقلییەتە شەڕانگێزییە بێنین بە خەباتی مەدەنیانە داوای مافی رەوای خۆمان بكەین. كێ لەم گەنجانەی ئەمڕٍۆ ئامادەیە بچێتەوە شاخ بۆ خەبات لەپێناو كۆمەڵێك گەندەڵ و دزو جەردەو خوێنخۆری میللەت؟.\nبەسە ئیتر ئەم هەمو خوێنرشتنەی گەنجەكانمان، بەسەر ئیتر هەتیوكردنی منداڵەكانمان، بەسەر ئیتر جەرگ سوتاندنی دایكانمان، بەسە ئیتر بارزگانی كردن بە خوێنی میللەت..خاكی كوردستان هاوار ئەكا، تێر بوم لەخوێن، بەسە ئیتر.


ڕۆژی جیهانیی شیری دایک - SAHAR KURDISH (Sorani)\nڕۆژی جیهانیی شیری دایک\nJul 31, 2018 17:55 Asia/Tehran\nلێکۆڵینەوەیەک دەریخستووە شیری دایک گرنگترین خۆراکە بۆ منداڵ و چەندین سودی تەندروستی هەیە.\nلە یەکەمی مانگی ئووتی 1990ی زایینی، ڕێکخراوی تەندرووستی جیهانی، لە جڤینێک لە شاری فلۆرانسی ئیتالیادا، جاڕنامەیێکی لە پێناو پاڵپشتی لە هەنگاوی تێرکردنی منداڵان بە شیری دایک بڵاو کردەوە، بۆیە هەموو ساڵێک لە یەکەم تا حەوتەمی ئووتی، وەکوو حەوتەی جیهانی شیری دایک ناودێر کردووە.\nشیری دایك 200 ماده‌ی خۆراكی تێدایه\nشیری دایک باشترین و تۆکەمترین خۆراکە بۆ منداڵان تا تەمەنی شەش مانگی و تا ئەو تەمەنە منداڵ پێویستی بە هیچ شتێکی دیکە تەنانەت ئاویش نییە.\nشیری دایک ئانتی بادییەکی یەگجار بە هێزە کە منداڵ لە بەرامبەر زۆر نەخۆشی وەک شەکرەی منداڵان، نەخۆشییەکانی دڵ، کۆئەندامی هەرس، شێرپەنجە، کێشەی هەناسەدان وچڵک و عفونەت و ... دەپارێزێ. جگەلەوەش کاریگەری هەیە لە سەر تەرکیز و بیر وزەینی منداڵ. ئەو منداڵانەی شیری دایک دەخۆن بە بەراورد لەگەڵ ئەو منداڵانەی شیری ئیشک یا شیری مانگا دەخۆن کەمتر تووشی گرفتی رەفتاری دەبن و لە گەوەرسالیش کەمتر تووشی قەڵەویی و بەرزبوونەوەی زەختی خوێن و کۆلۆسترۆڵی خوێن و زۆر نەخۆشی دیکە دەبن.\nشیری دایك ، باشترین خۆراكە بۆ منداڵ\nشیاوی باسە دوای تەمەنی دووساڵان دەبێ منداڵ لە شیر بکەینەوە لەبەر ئەوەی زۆرێک لە تایبەتمەندییەکانی لە دەست دەدا و جگەلەوەش رێگە لە ئیشتیای منداڵ بۆ خواردنی خۆراکی دیکە دەگرێ.\nبۆ چه‌ندین ساڵه زانایان هه‌وڵی ئه‌وه‌یان داوه ئه‌وه بسه‌لمێنن كه بۆچی شیری دایك باشترین خۆراكه بۆ منداڵ و دواتر به‌م ئه‌نجامه گه‌یشتن كه شیری دایك 200 ماده‌ی خۆراكی تێدایه كه یارمه‌تی سیستمی به‌رگری له‌ش ده‌دات و دەبێتە هۆی گه‌شه و ته‌ندرووستی له‌شی منداڵ. شیری دایك خاوه‌نی چه‌ند پێكهاته‌یه‌كه كه به ئاسانی ناتواندرێت كۆپی بكرێت و جێگره‌وه‌یه‌كی بۆ دابنرێت.\nڕێکخراوی تەندرووستی جیهانی\nشیر پێدان به منداڵ مه‌ترسی تووش بوون به هەناسە سواری و هه‌ستیاری و قه‌ڵه‌وی و جۆره‌كانی شێرپه‌نجه‌ی تایبه‌ت به قۆناغی منداڵی دوور ده‌خاته‌وه. سووده‌كانی ئه‌م شیر پێدانه به هه‌مان شێوه بۆ دایكانیش گرنگی هه‌یه.\nبایەخی شیری دایک لە ئیسلامدا\nلە حاڵێکدا ساڵانێکی زۆر نییە کە مافی منداڵان و بابەتگەلێکی وەکوو جاڕنامەی مافی مرۆڤ و کۆنوانسیۆنی مافی زارۆکان، سەرەنجی هەمووانی بەرەو لای خۆی ڕاکێشاوە، ئایینی پیرۆزی ئیسلام چەند سەدە لەمەو پێش سەبارەت بە مافی زارۆکان قسەی کردووە. ڕەسووڵی خۆشەویستی ئیسلام (د.خ) سەبارەت بە بایەخی شیری دایک بۆ تێر کردنی منداڵان فەرموویەتی: "هیچ شیرێک بۆ منداڵ، باشتر لە شیری دایک نییە."\nدرۆیەکی گەورەی دیکە لەکارنامەی ترەمپ؛ بڵابوونەوەی وێنەکانی رەسەدكردنی پاپۆری "باکسێر"ـی ئەمریکا لەلایەن سپای پاسداران


وەزارەتی گەنجینەی ئەمریكا رایگەیاند، بە هۆی پەیوەندیان بە پیشەسازی پیترۆكیمیایی ئێرانەوە سزای بەسەر ژمارەیەك كەسایەتی و كۆمپانیادا سەپاندووە.\nلە راگەیەنراوێكی وەزارەتی گەنجینەی ئەمریكادا هاتووە، ئێران داهاتی پیترۆكیمیاییەكەی تەرخان دەكەن بۆ نانەوەی پشێوی لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و پاڵپشتی دارایی لە گروپە توندڕەوەكان.\nباسی لەوەشكردووە، پێنج كەس كە دوانیان خەڵكی چین و سەنگافورەن و ئەوانی تر ئێرانین لەگەڵ هەشت كۆمپانیا كە چواریان ئێرانین و ئەوانی تر لە سەنگافورە و چین تۆمار كراون، بە هۆی پێشێلكردنی سزاكانی سەر كەرتی پێترۆكیمیایی ئێرانەوە، دەخرێنە لیستی رەشی سزاكانەوە.\nئەمریكا دوای ئەوەی لە ساڵی 2018دا لە رێككەوتنی ئەتۆمی كشایەوە، سزاكانی بەسەر ئێراندا سەپاندەوە و بە هۆی ئەو سزایانەوە، حكومەتی تاران بەرەوڕووی گەورەترین قەیران بووەتەوە و بەهای دراوی نیشتمانیەكەی بۆ نزمترین ئاست دابەزیوە.\nواشنتۆن جەخت لەوەدەكاتەوە، بەردەوام دەبێت لە توندكردنەوەی فشارەكانی لەسەر تاران تا ئەو كاتەی ناچار دەبێت بە دانوستان و گەیشتن بە رێككەوتنێكی گشتگیر لەسەر كۆی دۆسیەكانی ئەتۆمی، موشەكی و كۆتاییهێنان بە دەستوەردانەكانی لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست.


وەزارەتی دەرەوەی عێراق باڵوێزی خۆی لە ئێران بانگهێشت کردەوە - Mehr News Agency\n20 rezberê 2018 - 14:59\nNews Code 21819\nوەزارەتی دەرەوەی عێراق باڵوێزی خۆی لە ئێران بانگهێشت کردەوە\nوتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی عێراق ڕایگەیاند کە باڵوێزی ئەو وڵاتە لە تاران بە هۆی هەڵسوکەوتی نابەرپرسانە لە گەڵ هاووڵاتیانی عێراقی، بانگهێشتی بەغدا کراوە.\nبە ڕاپۆرتی ئاژانسی هەواڵی مێهر بە گێڕانەوە لە "السومریه"، ئەحمەد مەحجووب وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی عێراق ڕایگەیاند کە باڵوێزی ئەو وڵاتە لە تاران بە هۆی هەڵسوکەوتی نابەرپرسانە هەمبەر بە هاووڵاتیانی عێراقی، بانگهێشتی بەغدا کراوە.\nڕاشیگەیاند: وەزارەتی دەرەوەی عێراق بە داخەوەیە بۆ ئەو جۆرە کردارانەی باڵوێزی عێراق لە تاران لە گەڵ هاووڵاتیانی عێراقی و بەو پێیە ئیبراهیم جەعفەری وەزیری دەرەوەی عێراق بە پەلە ناوبراوی بانگهێشتی ئەو وڵاتە کردووە.\nمەحجووب ئاماژەی بەوەش دا: لێکۆڵینەوەی پێویست و تەواو هەنگاوگەلی یاسایی لەبارەی هەڵسوکەوتی باڵوێزی عێراق لە ئێران گیراوەتە بەر. وەزارەتی دەرەوەی عێراق داوا لە تەواو باڵوێزخانە و ناوەندگەلی دیپلۆماسیی عێراق لە وڵاتە جۆربەجۆرەکان دەکات کە لە خزمەتی هاووڵاتیانی عێراقی بن.\nوتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی عێراق وتیشی: باڵوێزی عێراق لە تاران-یش دەبوو وەک ناوەندە دیپلۆماسییەکانی دیکە لە خزمەتی هاووڵاتیانی عێراقیدا بێت.\nشایانی باسە، ڕاجح مووسەوی باڵوێزی عێراق لە تاران پاش هەڵسوکەوتی نەشیاوی لە گەڵ گرووپێکی عێراقی، کەوتە بەر شاڵاوی ڕەخنەگەلێکی بەربڵاو لە لایەن هاووڵاتیانی عێراقییەوە.\nڕاجح سابر مووسەوی


خێچی ئه ژنۆ کان | دکتر نادر مطلبی زاده\nنه شته رگه ری چاکسازی گۆشه ی ئه ژنۆ به ئامانجی به رگری له سوانه وه ی ئێسکی مه فسه ڵ له و نه خۆشانه ی که توشی ئێش بوون به هۆی ئه م خێچی گۆشه یه وه و هێشتا به شێوه ی ته واو له ناو چونی ئێسک دروست نه بووه که ڵکی لێ وه‌رئه گیرێت.ماوه ی خولی چاک بونه وه به گشتی نزیکه ی ۳-۵ مانگه.چه ند شێوازێ بۆ ڕاست کردنه وه بونیان هه یه که هه ڵبژاردنی شێوه که له لایه ن پزیشکی چاره سه‌ره‌وه گونجاو له گه ڵ پله ی گۆشه که، به‌ربڵاوی ئێسک،وزه ی له ش و پیشه ی که سه که هه ڵ ئه بژێردرێت. ئه م نه شته رگه‌ریه به شێ؟وه‌یێکی له به ر چاو له چاک بونه وه‌ی ئێشی ئه ژنۆدا کاریگه ره.\nشێوازی هه‌ڵبژێردراوی ئێمه که ڵک وه رگرتن له ئینته رلاکینگ نه یله(interlocking nail) که له چاو شێوازه کانیتر به ڕێژی یێه کی له به ر چاو باشتره.ئه ڵبه ته له حاڵه تی زۆر سه ختتر شێوازی ئیلیزارۆف و تیلۆر شێوازه هه ڵبژێردراوه کانی ئێمه ئه بن.\nزیاتر خێچی ئه ژنۆکان به شێوه ی ئیکس(ژنووالگۆم) که متر له ته‌مه‌نی سه‌روتر ئه بێته هۆی ئێش له ئه ژنۆکان دا و کاتێ ئه بێت چاک سازی بۆ بکرێت که له حاڵه تی وه ستان دا کاتێ ئه ژنۆکان به یه که وه‌لکاونمه‌سافه‌ی مه چه کی هه دو پێ له گه ڵ یه ک زۆرتر له ۷،۵ سانتیمه تر بێتبه شێوه‌ی به ربڵاو بۆ چاککردنی ئه م کێشه یه پێویست به ئه ستئۆتۆمی ئێسکه کانی ڕان بونی هه یه.سه ره ڕێی ئه وه‌ی که له زۆربه ی حاڵه ته کان چۆکی که وانه‌کراو(ژنووارۆم)کێشه له ناوچه ی ئێسکی قاچه وه ئه بێت چاک بکرێت.\nبه زۆری دوای نه شته رگه‌ری چاککردنی ئه ژنۆی که‌وانه کراو به شێوازی تایبه ت به م سه‌نته ره ،پێویست به فیزیۆسۆراپی و گه‌چ تێگرتن بونی نیه زۆرتر دو ڕۆژ له دوای نه شته‌رگه‌ری که سه که ئه توانێت به گۆچان بڕوات به ڕێدا و دوای سێ مانگ گۆچانه که وه لا بنێت.هه روه‌ها به سه‌رنج به وه‌ی که پێست زیاتر ۷-۸ میلیمه تر له شوێنی بڕینی ئێسکه که لێ نابێته وه شوێنی نه شته‌رگه‌ری کراو که متر له شیوازی هاوکارانیترمان که له پلکی ئهستئۆتۆمی سود وه‌رئهگرێن و نزیک به ۱۰ سانتیمه تر پێسته که ده بڕدرێت ده‌بێت.\nپاش چک بونه وه‌ی شوێنی ئه ستئۆتۆمی به ته‌واوی ئه کرێت وه‌رزشی قورس (به گشتی ۸-۱۰ مانگ دوای نه شته‌رگه‌ریه که)گونجاو له‌گه‌ڵ سه‌ختی خێچیه ڕاست کراوه که ،له یه ک بۆ سێ سانتیمه تر به به ربڵاوی به درێژایی ئێشکه که و له ئه نجامدا باڵای که سه‌که زیاد ده‌کات.\nله زۆرێک له حاڵه تی خێچی ئه ژنۆکان به ئێش له شوێنی هێڵی مه فسه‌ڵی هاوڕێیه که دوای ڕاست کردنه وه‌ی گۆشه ،ئه م ئێشه ش لا ئه برێت.و ئه‌ڵبه ته به تایبه ت له باره ی ئه ژنۆی که وانه یی یا ژنۆوارۆم دڕه نگ چاک کردنه وه‌ی گۆشه ئه گه ر به هێز بێت ئه بیته هۆی سوانه وه‌ی ئێسکی مه فسه‌ڵی.\nپرسیاره باوه کان له بواری چاره‌سه‌ر کردنی خێچی ئه ژنۆ\nخولی چاک بونه وه‌ی دوای نه شته‌رگه‌ری چه ندی پێ ئه چێت؟ له به یانی ڕۆژی نه شته‌رگه‌ریه وه ئه کرێ کێش دانرێت که ئه ڵبه‌ته له دو بۆ سێ مانگی یه‌که‌م پێویست به گۆچان ئه کات.\nئایا پێویست به گه چ تێگرتن ئه کات؟ نه خێر له هه ندێ کاتدا له دار(جبیره) سود وه‌ر بگیرێت.\nچه ند ڕۆژ دوای نهشته‌رگه‌ری پێویست به ناوخۆیی(داخلی)له نه خۆشخانه بونی هه یه؟ به گشتی یه ک ڕۆژ پاشتر به ر ئه بێت.\nتا چه ند ئه گه ر هه یه به م نه شته‌رگه‌ریه ئێشی نه خۆشه که که م بێته وه؟ ۸۰-۹۰ له سه‌د پێنج ساڵی یه که م و ۷۰-۸۰ له سه‌د له ده ساڵی یه که م هیوا به که م بونه وه‌ی ئێش هه یه.\nئایا بواری حزور له شوێنی کار به ده‌ست ئه که وێت؟ به پێی جۆری کاره‌که فه‌رق ئه کات به به ر بڵاوی له پیشه که‌م جوڵه کان دوای یه ک مانگ ئه‌کرێ ده‌ست پێ بکرێت به کار به ڵام له کاره قورسه‌کان دا ۴بۆ۶ مانگ کات پێویسته.\nئایا فیزیۆ سۆراپی پێویسته؟ نه به ته‌نها ڕاهێنان له سه‌ر ئه‌و وه‌رزشانه ئه کرێت وا هاوکاری زۆر به چاکبونه وه ی خێراتر ئه کات.\nئایا پێویست به به کار هێنانی ده‌رمان ئه کات؟ له شێوازی پین و ڤایبه‌ر گڵاس به‌ڵێ به شێوه‌ی له به ین به پرانی پێویست به به کارهێنانی ئانتی بایۆتیکه کان ئه کات.


ژنان ژیاتر له پیاوان جه‌ڵته لێیان ده‌دات - Mehr News Agency\n4 tîrmehê 2016 - 13:23\nNews Code 4165\nلێکۆڵەران هۆشدارییان دا؛\nژنان ژیاتر له پیاوان جه‌ڵته لێیان ده‌دات\nخوێندنەوە نوێیەکان دەریانخستووە که ناڕێکی بەربڵاوی لێدانی دڵ، ناسراو بە فیبرلیلاسیۆنی دەماری کە دەبێتە هۆی جه‌ڵته، لە ژناندا زۆرتر بەرچاوە تا پیاوان.\nبە راپۆرتی ئاژانسیهه‌واڵی مێهر، لێکۆڵەرانی زانکۆی ئایوا لە توێژینه‌وه‌یه‌کدا، یەک ملیۆن نەخۆشی تووشبوو بە فیبریلاسیۆنی دەمارییان خستۆتە ژێر چاوەدێری و بەم ئه‌نجامه گەیشتن کە ژنان ۲۳ لەسەد زیاتر لە پیاوان بە بۆنەی نەخۆشیی جه‌ڵته‌وه کەوتوونەتە نەخۆشخانەوە.\nدوکتۆر گانشیام شێنتا، ئەندامی گرووپی لێکۆڵینەوە، لەم بارەیەوە دڵێت: دەسکەوتەکانی ئێمە نیشانی دەدات که ژنان لە بەراورد لەگەڵ پیاوان ، رەوتی دەرمانیی کەمتر وەردەگرن و بە وتەیێکی تر جیاوازیی رەگەزایەتی لە پرۆسەی پێشگری لە جه‌ڵته لە ژناندا بوونی هەیە. لەم رووەوە زیاتربوونی جه‌ڵته لە نێوان ژناندا بە بۆنە بیۆلۆجیی ئەوانەوە نیە.\nلەم لێکۆڵینەوە ۱٥ ساڵەدا،دەستیان داوەتە تاوتوێکردنی جه‌ڵته‌ی ئیسکمیک، کە باوترین جۆری جه‌ڵته‌یه و بە هۆی راوەستانی هاتوچۆی خوێن بۆ مێشکە.\nشێنتا لە درێژەدا رایگەیاندووە: بەڵگەکان لە سەرانسەری دنیادا نیشان دەدات کە ژنانی تووشبوو بە فیبریلاسیۆنی دەماری کەمتر لەوه‌ی کە بۆ بەرگری لە جه‌ڵته پێویستیانە، دەوای خاوکەرەوەی خوێن وەردەگرن. لە راستیدا لە سەدا ۳۰ی ژنان لەم ده‌رمانانه سوود وەردەگرن، لە حاڵێکدا بەشی پیاوان لە سەدا ٦۰ده‌بێت


ئازادیی هەڵبژاردنی فێرگا پەڕاوێزیی زیاد دەکات - Radio Sweden Kurdish - ڕادیۆی سوید - Radyoya Swêdê | Sveriges Radio\nئازادیی هەڵبژاردنی فێرگا پەڕاوێزیی زیاد دەکات\nبڵاو کرایه‌وه onsdag 27 februari 2013 kl 09.50\nلێکۆڵینەوەیەکی نوێ لە زانکۆی ئوپسالا و ستۆکهۆلمەوە نیشانی داوە ئازادیی هەڵبژاردنی فێرگا پەڕاوێزیی و جوداسازیی لەنێوان ئەو فێرخوازانەدا دەنێتەوە کە پاشخانیان جیاوازە. بەڕای پرۆفێسۆر بو مالباری لە زانکۆی ستۆکهۆلم دایکوباوکان منداڵەکانیان نانێرنە ئەو فێرگایانەی دەکەونە ناوچە پەڕاوێزەکان کە بە گیرۆدەی کەموکورتی و کێشەی کۆمەڵایەتیی ناسراون ئەمەش بۆ نموونە دەبێتە هۆی لێکدابڕانی فێرخوازانی بەڕەگەز سویدی و بیانی.\n- زیاتر چینی مامناوەندی سوود لە مافی هەڵبژارندی فێرگای ئازاد وەردەگرن و زۆربەی کاتیش دایک و باوک بەئاگاییەوە ئەو فێرگایانە هەڵنابژێرن کە فێرخوازانی لە پاشخانی کۆمەڵایەتی و ئێتنیکی جوداوە هاتوون. بو مالمباری پرۆفێسۆر لە ئینستیتیوتی جوگرافیای کلتوری لە زانکۆی ستۆکهۆلمەوە دەڵێت، جاری وا هەیە دایک و باوک منداڵەکانیان دەنێرنە فێرگایەکی دوور لە ماڵی خۆیان کە فێرخوازانی بیانی تێدا نییە.\nمالمباری یەکێکە لە ئەنجامدەرانی لێکۆڵینەوەیەکی نوێ بە هاوکاریی زانکۆی ئوپسالا و ستۆکهۆلم کە نیشانی داوە ئازادیی هەڵبژاردنی فێرگا پەڕاوێزیی و جوداسازیی لەنێوان ئەو فێرخوازانەدا دەنێتەوە کە پاشخانیان جیاوازە. بەڕای پرۆفێسۆر بو مالباری لە زانکۆی ستۆکهۆلم دایکوباوکان منداڵەکانیان نانێرنە ئەو فێرگایانەی دەکەونە ناوچە پەڕاوێزەکان کە بە گیرۆدەی کەموکورتی و کێشەی کۆمەڵایەتیی ناسراون و چڕبیانین ئەمەش بۆ نموونە دەبێتە هۆی لێکدابڕانی فێرخوازانی بەڕەگەز سویدی و بیانی.\nلێکۆڵینەوەکە هێشتا بڵاونەکراوەتەوە و بەشێکە لە پرۆژەیەک بە ناوی جوگرافیای نوێی فێرگا سویدییەکان (den svenska skolans nya geografi )، بۆ گەیشتن بەو دەرئەنجامە نامەی ڕاپرسی نێردراوە بۆ 5000 خێزان لە چەند کۆمۆنێکی جوددا لە سویددا:\nخێزانەکان داوایان لێ کرابوو باس لە هۆکار و هاندەری هەڵبژاردنی فێرگای منداڵەکانیان بکەن. زۆرینە شوێنی فێرگاکە و نزیکی لەماڵەوە گرنگ بووە بۆیان، بەڵام ئەو خێزانانەی لە ناوچە دەوڵەمەندەکانی شارەگەورەکان دەژین و نزیک لەو ناوچانەن کە بە گیرۆدەی کێشەی کۆمەڵایتی ناسراون و چڕبیانین دووریی فێرگا بۆیان گرنگ نییە،\n- پرۆفێسۆر مالمباری دەڵێت کاتێک سەبارەت هەڵبژاردنەی فێرگاکان لە دایکوباوکەکان دەپرسی زیاتر کوالیتی واتا چۆنییەتی بەلایانەوە گرنگە بەڵام گەر ئەو وەڵامە ورتر شی بکرێتەوە دەگەینە ئەو دەرئەنجامەی کە مەبەستیان لە چۆنییەتی تێکەڵی فێرگاکەیە واتا چ جۆرە گروپێکی کۆمەڵگە و کام پاشخانی ئێتنیکی تێدایە.\nئەم جۆرە مەیلە بۆ نموونە لە شاری ئودێڤاللا هەست پێکراوە نمونەیەک ئەم دایکەیە کە لە شوێنێکی دەوڵەمەند بەڵام نزیک ناوچەیەکی هەژار دەژی.\n- باوکم نزیکی ئەو فێرگایە دەژی کە حەزئەکەین کچەکەمان لێی بخوێنێ، گەشتووینەتە ئەو باوەڕەی کە هەرچەندە دوورە بەڵام کچەکەمان دەخەینە ئەو فێرگایە.\nسەبارەت بە هۆکاری ئەو بڕیارەیان دەڵێت.\n- گەر کچەکەمان بچێتە ئەو فێرگایانەی لە ناوچە چڕبیانییەکانە لەوە ئەترسین بەپێی پێویست یارمەتی نەدرێت و خوێندنەکەی بە ئاسایی تێ نەپەڕێت، ئەویش لەبەرئەوەی کە ڕەنگە مامۆستا هەر فریای ئەو فێرخوازانە بکەون کە بۆ نموونە زمانی سویدی باش نازانن،.\nبەڵام کەسیكی دیکە سوفیا ئولوفسۆنە هەر لە دانیشتووی شاری ئودێڤالایە بەنیاز نییە منداڵەکەی لە فێرگاکەی بگوازێتەوە و دەڵێت خۆ ناکرێت هەموو منداڵێکی سویدی لەو فێرگایانە بگوێزینەوە کە منداڵی بیانی زۆر تێدایە.\n-من پێموایە تێکەڵەی پاشخانی فێرخوازان دەبێت مایەی دەوڵەمەندی ئەزموون و بواری هەڵبژاردن بەرفراوانترە بەڵام لایەنێکی خراپی ئەم تێکەڵییە ئەوەیە کە دەبێتە هۆی ئەوەی کەسانێک منداڵەکانیان نا نێرنە ئەو فێرگایانە.\nئەم پرسە مامۆستایەکی فێرگای ئودێڤالای نیگەران کردووە و دەڵێت زۆربەی دایکوباوکان هەرچەندە نزیک لە فێرگاکەمانن کەچی منداڵەکانیان نانێرنە لای ئێمە، ئەو مامۆستایە دەڵێت نیگەرانی ئەوەم کە ئەم جۆرە کردارە جوداسازیی لەنێوان فێرخوازانی بەڕەگەز سویدی و بیانی دەنێتەوە. فێرخوازانی ئەو فێرگایە خۆشیان نیگەرانن و دەڵێن گەر فێرخوازی سویدی لەگەڵمان بخوێنن ئێمەش سویدییەکی باشیان لێوە فێر دەبین.\nفێربوونی سویدییەکی باش بۆ دابینکردنی داهاتووە ئەو فێرخوازانە دەڵێن خۆ ناتوانیت بە زمانێکی سویدیی بازاڕەوە ناتوانیت داوای کارێک بکەیت کە بۆ نموونە پێویستی بە زمانێکی پاراوە.


ساسانییەکان فارس نەبوون، بەڵکوو کورد بوون (2 - 2)\nنوسینی: د. مەهدی کاکەیـی وەرگێڕانی: جۆ ولیام لە بەشی یەكەمی ئەم بابەتە، هەشت بەڵگەمان خسته ڕوو، بۆ سەلماندنی کوردبوونی ساسانییەکان. لەم بەشەدا بەردەوام دەبین لەسەر دەستنیشانكردنی بەڵگەی تر. 9. زاراوەی هەورامی، هەمان زمانی پەهلەوییە کە زمانی ساسا\nساسانییەکان فارس نەبوون، بەڵکوو کورد بوون (1-2)\nنووسینی: د. مەهدی کاکەیـی وەرگێڕانی: جۆ ولیام زۆربەی هەرە زۆری مێژوونووسانی ڕۆژهەڵات و ڕۆژئاواش ساسانییەکان بە فارس لەقەڵەم دەدەن، لە کاتێکدا سەرچاوە باوەڕپێکراوە مێژووییەکان بەبێ دوودڵـی دەیسەلمێنن کە ساسانییەکان کوردن. دەبێت مێژووی دێرینی گەلی\nمەڵبەندە کوردنشینەکان پێش دەرکەوتنی ئایینى ئیسلام؛ هەرێمی فارس\nهەرێمی فارس هەرێمی فارس، سەرباری ئەوەی لە ڕووی جوگرافیاوە كەوتبووە دەرەوەی خاكی كوردستان و ئەوپەڕى باشووری خاكی ئێران، بەڵام چەندین ناوچەی كوردنشینى تێدابوو. لە بەری خۆرهەڵاتى هەرێمەكە هەرێمی كرمان و لە خۆرئاواى هەرێمەكانی خوزستان و ئیسفەهان و لە\nمەڵبەندە کوردنشینەکان پێش دەرکەوتنی ئایینى ئیسلام؛ هەرێمی ئاران\nهەرێمی ئاران ئەم هەرێمە كە (ڕان)یشى پێ دەگوترا، بەڵام زیاتر بە (ئاران) ناسرابوو، كەوتبووە باكوورى هەرێمى ئازەربایجان و خۆرئاواى هەرێمی ئەرمەنستان و باكوورى خۆرهەڵاتى هەرێمی جزیرە. لە سەردەمێكی كۆنیشەوە بە مەڵبەندێكی كوردنشین ناسرابوو. مێژووی نیشتە\nمەڵبەندە کوردنشیینەکان پێش دەرکەوتنی ئایینى ئیسلام؛ هەرێمی ئازەربایجان\nکوردستان و کورد لە قۆناغی مێژووی سەدەکانى ناوەڕاستدا؛ هەرێمى ئازەربایجان هەرێمى ئازەربایجان، یان بە واتا مێژووییەکەی (ئازەربایگان) یەکێکی دیکە بوو لە مەڵبەندە کوردنشینەکان لە قۆناغی مێژووی کۆن و سەدەکانى ناوەڕاستدا، لە ڕووی جوگرافییەوە کەوتبووە با\nگوتی/گوتییەکان: باوە گەورەی گەلی کورد\nنووسەر: فاتیح عەبدوڵا شوانی، توێژەری مێژووی دێرین و خوێندکاری دکتۆرا لە زانکۆی (ئیرلانگن-نۆرمبێرگ)/ ئەڵمانیا لە کوردستانی کۆندا دوای ئەوەی خەڵکی گوندەکانی چەرمو و بێستانسوور ژمارەی دانیشتوانیان زیادی کرد، خەڵک بەرەو باشوور و رۆژئاوا رۆیشتن، ئەوانە\nمەڵبەندە كوردنشیینەكان پێش دەركەوتنی ئایینى ئیسلام؛ هەرێمی چیا\nب. هەرێمى چیا مـەبەست لـە (هەرێمى چیا) ئـەو ناوچە بەرفراوانە بوو كە كەوتبووە بـەرى خۆرهەڵاتى هەرێمەكانى (خۆراسان، ئیسفەهان) و باكوورى خۆرهەڵاتى هەرێمەكانى (فارس و خوزستان). لە بەرى باكووریشەوە ناوچەكانى دەیلەم و دەریاچەی خەزەر بوو. لە باشووریشەوە\nشا ئاترۆپاتی کورد (ماد)\n180 ساڵ پاش داگیرکردنی خاکی کورد و نەتەوەکانی تری ناوچەکە و جیهان و ڕووخاندنی ئیمپراتۆریی ماد (میدیا) لەلایەن دەوڵەتی پارسیی هەخامەنشییەوە لە ساڵی (550 پ.ز) بەهۆی خیانەتی هارگۆس، سوپاسالاری سوپای ئیمپراتۆریی ماد (میدیا) و هەندێ ژەنەڕاڵ و سەربازی سو\nمەڵبەندە كوردنشیینەكان پێش دەركەوتنی ئایینى ئیسلام؛ هەرێمی جزیرە\nئا: هەرێمى جزیرە مەبەست لە هەرێمى جزیرە، ئەو ناوچە بەرفراوانە بووە كە كەوتبووە كەنار و نێوانی بەرى باكوورى هەردوو ڕووبارى (دیجلە و فورات) و ناوچەكانى (جزیرە، مووسڵ، ئامەد)ی دەگرتەوە. لە بەری باكووری خۆرهەڵاتى هەرێمەكانی (ئاران و ئەرمەنستان) و لە ب


تەندروستی هەرێم؛ لەماوەی 24 كاتژمێری ڕابردوودا تەنها 2 حاڵەتی مردن لە سلێمانی تۆماركراوە – تۆڕی میدیایی خەڵک\n2021/01/11 - 5:03 PM\nوەزارەتی تەندروستی هەرێم ئاشكرای دەكات ، كە لە 24 كاتژمێری ڕابردوودا 126 حاڵەتی تووشبوون بە كۆرۆنا تۆماركراوە و 2 كەسیش گیانیان لەدەستداوە، كە هەردوو حاڵەتەكە لە سلێمانی تۆماركراوە.\nوەزارەتی تەندروستی حكومەتی هەرێم لە ڕاگەیەنراوێكدا ئاماژەی بەوەكردووە، 4142 پشكنین ئەنجام دراوە و دەركەوتووە لە هەولێر 17 كەس و سلێمانی 34 كەس و لە گەرمیان 1 كەس و دهۆك 73 كەس و ڕاپەڕێن 1 كەس تووشی كۆرۆنا بوون.\nئاشكراشی كردووە، كە 970 كەس چاكبوونەوە و 2 كەسیش گیانیان لەدەستداوە كۆی گشتی مردن بە كۆرۆنا گەیشتە 3426 كەس .\nڕۆژهەڵاتی كوردستان؛ لەماوەی دوو ڕۆژدا 11 خوێندكاری كورد دەستگیركراون


دیمەنەکە بەم جۆرەیە\nئەوەی سەیری بارو دۆخی ئەمڕۆکەی ھەرێم بکات دیمەنێکی تەواو بەد دەبینێت کە ھێڵە سەرەکییەکانی بەم شێوەیەیە:\n١- بوونی سەرۆکێکی نایاسایی و ناشەرعیی ئەگەرچی ھیچ بەھانەیەکی یاسایی و سیاسیی و ئەخلاقیی بۆ درێژەدان بە سەرۆکایەتییەکەی لەئارادا نییە، کەچی ھاوکات سەرجەمی پرۆسە و دەزگا سیاسییەکانی کوردستانی پەکخستوە. ئەوەشی ئەم توانای پەکخستنەی بەم پیاوە بەخشیوە لۆژیکی ھێزە و بەس، لۆژیکێکی ڕووتی ھێز یان لۆژیکی ھێزێکی ڕووت.\n٢- بەکردەوە پارتی دیموکراتی کوردستان بەگشتیی و بنەماڵەی بارزانی بەتایبەتی، ھەموو دەزگا و پێگە سیاسیی و ئەمنیی و سەربازیی و ئابورییە گرنگ و بنەڕەتییەکانی ھەرێمیان لەژێردەستدایە. ئەو شوێنانەشی کە لەژێر دەست و دەسەڵاتی ئەواندا نییە، زۆربەی جار، بە لۆژیک و خەیاڵ و عەقڵیەتی ئەوان ئاراستەدەکرێت و بەڕێوەدەبرێت. تاقە دەزگایەک کە تیایدا بارزانی و حیزبەکەی زۆرایەتیان تیادا لەدەستدا و بەرەو ئەوە دەڕۆشیت بەپێی ویستی ئەوان نەجوڵێتەوە، پەرلەمان بوو. ئەویشیان بێبیرکردنەوەیەکی زۆر و بە لۆژیکی ھێز پەکخست.\n٣- لە ھەرێمدا دەزگای سەرۆکایەتی ھەرێم چەقی قورسایی سیستمە سیاسییەکەیە و دۆخێکی خولقاندوە ئەوەی بارزانی وەک شەخس بیەوێت و خەونی پێوەببینێت، ئەم دەزگایە دەتوانێت بیکات بە واقیع. لانیکەم لە ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتی بارزانی خۆیدا. بەم مانایە ئەم دەزگایە بەشێوەیەکە بۆشایی و فاسیلەیەک ناھێڵێتەوە لە نێوان سایکۆلۆژیای بارزانی و ئەو واقیعە سیاسییەی کە ئەم سایکۆلۆژیایە دەتوانێت دروستیبکات.\n٤- بەرەیەک لە ھێز لە دەرەوەی پارتیدا دروستبووە کە بەمانا ڕاستەقینەکەی بەرە بەرەنین. ئەوان خاوەنی یەک پرۆژە بوون لە پەرلەماندا بەڵام کە پەرلەمان پەکخرا، بە پرۆژەکەی ئەوانیشەوە، لەباتی ڕۆڵی ڕووبەڕووبوونەوە و بەگریکردن لە پرۆژەکەیان و لە پەرلەمان خۆی، ڕۆڵی ناو بژیوانێکی کۆمیدییان ھەڵبژارد. بەشێکی بەرچاوی ئەم بەرەیە نایەوێت ڕۆڵێکی شێلگیر و یەکلاکەرەوە ببینێت لە گۆڕینی ئەو دۆخەدا کە پارتیی و بارزانی دروستیانکردوە و کۆمەڵگای ئێمەیان بەو ھەموو قەیران و نەھامەتییانەی ئەمڕۆکە گەیاندوە.\n٥- ئەم بێکرداریی و لاوازییەی بەرەی دەرەوەی پارتی پابەستی ئەوەیە کە بەشێک لە ئەندامانی ئەم بەرەیە نەک ھیچ قازانجێک لە دەسکاریکردنی دۆخەکەدا نابینن، بەلکو بەردەوامیدان بەوەی ھەیە بەردەوامیدانە بەو پێگەیەی ئەوان لەپاڵ تاکڕەوێتی دەسەڵاتی پارتیدا بۆ خۆیان و بنەماڵە و کەس و کارە نزیکەکانیان دروستکردوە. ھاوکات ھەندێک لەم ھێزانە ھێندە دابەش و ناکۆکن کە ناتوانن خاوەنی سیاسەتێکی ناوەکی یەکگرتوو بن. ڕۆڵی ناوبژیوان بەشێکە لەو پینەوپەڕۆکردنە سیاسییە و لەم ئیتھازیەتە ھەمەلایەن و کەم وێنەیە کە لەئارادایە.\n٦- ھەم بەشێکی زۆری بڕیارەکانی بارزانی و ھەم بڕیارەکانی بەرەکەی بەرامبەر بە بارزانی لەدەستی خۆیاندا نییە. وەکچۆن ئەردۆگان ئەوەی بیەوێت بە بارزانی دەکات، ئاواش ھەندێک لەلایەنەکانی بەرەکەی تر لەژێر کاریگەریی ئێراندان. ئەمەش وادەکات بڕیاری ناوەکیی لە کوردستاندا نەک بڕیارێکی سەربەخۆ نەبێت، بەڵکو تەواو لەژێر ڕەحمەتی خواستی ھێزە ئیقلیمییەکاندا بێت. بۆیە لەھەموو گفتوگۆ ناوەکییەکاندا ئێران و تورکیا وەک دوو چاوی دەرەکی و وەک دوو دەمی خاوەن ئەمر، ئامادەبن.\n٧- لەم دۆخەدا گەرچی بارزانی وەک سیفەتی ھەمیشەیی خۆی بێدەنگە، بەڵام بەردەوام نوێنەرە پلە دە و پلە یازدەکانی خۆی بۆ لای لایەنە جیاوازەکانی دەرەوەی پارتی ئەنێرێت. لە ھەگبەی ئەم نوێنەرانەشدا ھەموو شتێک ھەیە، تەنھا ویستێکی ڕاستەقینەی دەسکاریکردنی ئەو دۆخە نەبێت کە لەسەرەوە ھێڵە گشتییەکانیمان کێشا. درێژەدان بە گوێگرتن لەم نوێنەرانە درێژەدەانە بە لۆژیکی ھیچ نەکردن و ھێشتنەوەی دۆخەکە بەوجۆرە.\n٨- ھەموو ئەم شتانە وادەکات شتێک لە ھەرێمی کوردستندا بەناوی سیاسەتەوە بوونی نەمابێت، سیاسەت بەمانای چالاکیی ڕێکخستن و بەڕێوەبردنی ”ژیانی گشتیی“ کۆمەڵگا. ئەوەی لەباتی سیاسەت و لە شوێنی سیاسەتدا ئامادەیە، بیرکردنەوەی گروپە دەستڕۆیشتوەکانی ناو ھەرێمە، لە پێگە و قازانج و خواستە تایبەتەکانی خۆیان.\n٩- ئەو دۆخەی سەرەوە کۆمەڵگای ئێمەی لەبەردەم کۆمەڵێک ھەڕەشەی گەورەدا داناوە، لە ھەڕەشەی ئابوریی و ھەژارکەوتنێکی خێراوە بیگرە، بۆ ھەڕەشەی قۆناغی دوای داعش کە قۆناغی لاوازبوونی پێگەکانی ھەرێم دەبێت لەناو ھاوکێشە سیاسییە تازەکانی ناوچەکەدا. بە ئەگەری دروستکردنی دەوڵەتێکی سونیی لەژێر دەسەڵاتێکی سونیی داعشئاسای خەفیفدا، ھاوڕێ بە ئەگەری بەبەھێزبوونی دەسەڵاتی میلیشیا شیعییەکان لە عێراقدا و پلانی ئێران بۆ کۆنترۆڵکردنی تەواوی عێراق.\n١٠- ھەموو ئەمانە وادەکەن قۆناغی دوای داعش قۆناغی کێشە و گرفتی ھێجگار گەورەتر و ترسناکتر بێت لەو کێشانەی ئەمڕۆکە لەئارادان. ھەرچییەک لەمڕۆدا فریای کۆمەڵگای ئێمە بکەوێت، ئەو ڕیفراندۆمە بێمانایە نابێت کە پارتی وەک موقەدەسێک بە ھەمووانی دەفرۆشێت و لە واقیعیشدا جگە لە بازادان بەسەر چارەسەکردنی کێشە ڕاستەقینەکانی ھەرێمدا ھیچ مەبەستێکی تری لەپشتەوە نییە.


شێرپەنجەی خوێن - ویکیپیدیا، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد\nتووشبوویەکی نەخۆشی شێرپەنجەی خوێن\nشێرپەنجەی خوێن (بە ئینگلیزی ئەمریکی: Leukemia) یان (بە ئینگلیزی بەریتانی: Leukaemia) بریتییە لە دروستبوونی شێرپەنجە لەو خانانەی کە خوێن دروست دەکەن. بەشێوەیەکی ئاسایی ھەموو خانەکانی خوێن (خڕۆکە سوورەکان، خڕۆکە سپییەکان، پەڕەکانی خوێن) لە مۆخی ئێسکەوە دروست دەبن، ھەموو خانەیەکی خوێن دوای تەواوبوونی تەمەنی خۆی تێکدەشکێت و دەفەوتێت، بەڵام لەو کەسانەی کە دووچاری شێرپەنجەی خوێن دەبن پرۆسەکە بەم شێوەیەی لێدێت: مۆخی ئێسک خانە و خڕۆکەی نائاسایی دروست دەکات، ئەم خانانەش بریتیین لە خانەی شێرپەنجەیی. ئەم خانە شێرپەنجەییانە سیفەتێکی نەخوازراویان ھەیە ئەویش ئەوەیە کە تێک ناشکێن و نافەوتێن و بڵاودەبنەوە بەناو خانە ئاساییەکانی دیکەی خوێن و دەبنە کۆسپ لەبەردەم ئیشی خڕۆکە ئاساییەکانی خوێن. لە ساڵی ٢٠٠٠دا ٢٥٦٠٠٠ کەس توشی شێرپەنجەی خوێن بوون کە ٢٠٩٠٠٠ کەسیان مردن بەھۆی ئەو نەخۆشییەوە تەنیا لە ساڵی ٢٠٠٨ لە ئەمریکا ٤٤٬٢٧٠ حاڵەت دەست نیشانکرا. کوڕ زیاتر توشی ئەم نەخۆشییە دەبێت بە بەراورد لەگەڵ کچ. جۆن ھوگز بێنت و ڕۆدۆلف ڤیرکۆ لە ساڵی ١٨٤٥دا نەخۆشی شێرپەنجەی خوێنیان دۆزییەوە، ئەو دوو زانایە لە ساڵی ١٩٦٢ چارەسەری کیمیاییان بەکارھێنا بۆ چارەسەری نەخۆشی شێرپەنجەی خوێن و سەرکەوتووبوون لە کارەکەیان.\n٣.٤ چارەسەری کیمیایی\n٥ دەست نیشانکردن\n٥.١ ڕێگاکانی دەست نیشانکردن\nشێرپەنجەی خوێن بەگوێرەی ئەوەی کامیان زووتر و خێراتر گەشەدەکات و خراپتر دەبێت دابەش دەکرێت، ئەویش یان درێژخایەنە کە لەسەرخۆ گەشەدەکات و خراپ دەبێت، یان کورت خایەن دە بەخێرایی گەشەدەکات و خراپ دەبێت، ھەروەھا سێرپەنجەی خوێن دابەش دەکرێت بەگوێرەی خۆری ئەو خانە خڕۆکە سپییەی کە شێرپەنجەی لێ دروست دەبێت، لە خانەی لیمفی خوێن یان لە خانەی مایلۆیدەوە دروست دەبێت.\nلۆکیمیای لیمفی درێژخایەن (Chronic lymphocytic leukemia: CLL) کاردەکاتە سەر لیمفە خانەکان و بەھێواشی گەشەدەکات، ھەموو ساڵێک ١٥٠٠٠ کەس توشی ئەم جۆرە لە شێرپەنجەی خوێن دەبن. ئەو کەسانەی توشی ئەم جۆرە لە شێرپەنجەی خوێن دەبن تەمەنیان لە سەرووی ٥٥ ساڵەوەیە، ھەرگیز لە منداڵدا ڕوونادات.\nلۆکیمیای مایلۆدی درێژخایەن (Chronic myeloid leukemia: CML) کاردەکاتە سەر خانەکانی مایلۆید و بەھێواشی گەشەدەکات، ھەموو ساڵێک ٥٠٠٠ کەس توشی ئەم جۆرە لە شێرپەنجەی خوێن دەبن، ئەم جۆرە لە شێرپەنجەی خوێن لە کەسانی پێگەیشتوو لە تەمەندا ڕوودەدات.\nلۆکیمیای لیمفی توند (Lymphoblastic) کاردەکاتە سەر لیمفە خانەکان و بەخێرایی گەشەدەکات، ھەموو ساڵێک ٥٠٠٠ کەس توشی ئەم جۆرە لە شێرپەنجەی خوێن دەبن. ئەم جۆرە لە شێرپەنجەی خوێن بە شێوەیەکی سەرەکی لە منداڵدا ڕوودەدات، تا ڕادەیەکیش لە گەورەشدا ڕوودەدات.\nلۆکیمیای مایلۆیدی توند (Myeloid leukemia) کاردەکاتە سەر خانەکانی مایلۆید بەخێرایی گەشەدەکات، ھەموو ساڵێک ١٣٠٠٠ کەس توشی ئەم جۆرە لە شێرپەنجەی خوێن دەبن، ئەم جۆرە لە شێرپەنجەی خوێن لە منداڵ و گەورەشدا ڕوودەدات.\nجۆرێکی دیکە لە شێرپەنجەی خوێن ھەیە، بەڵام دەگمەنە و بەھێواشی گەشەدەکات، پێی دەوترێت خانەی لۆکیمامی قژن (Hairy cell leukemia).\nلەڕاستیدا تا ئێستا بەتەواوی نەزانراوە ھۆکاری سەرەکی توشبوون بە شێرپەنجەی خوێن چییە و نەشزانراوە بۆچی ھەندێک کەس توشی شێرپەنجەی خوێن دەبن و ھەندێکی دیکە توش نابن، بەڵام ھەندێک ھۆکاری مەترسیدار ھەیە کە ئەگەر توشبوون بە شێرپەنجەی خوێن زیاتر دەکەن، ئەم ھۆکارانەش لە جۆرێکەوە بۆ جۆرێکی دیکەی شێرپەنجەی خوێن دەگۆڕێت.\nھەندێک ھۆکاری مەترسیدار ھەیە کە ئەگەر توشبوون بە شێرپەنجەی خوێن زیاتر دەکەن، ئەم ھۆکارانەش لە جۆرێکەوە بۆ جۆرێکی دیکەی شێرپەنجەی خوێن دەگۆڕێت. بەڵام بوونی یەکێک یان زیاتر لەو ھۆکارانە مانای ئەوە نییە کە ئەو کەسە توشی شێرپەنجەی خوێن دەبێت، بەڵام ئەوانە ھۆکاری مەترسیدار و یاریدەدەرن. کەسی وا ھەیە ئەو ھۆکارانەشی تێدایە و توشی شێرپەنجەی خوێنیش نابێت.\nئەو کەسانەی بەر تیشک دەکەون ئەگەری توشبوونیان بە شێرپەنجەی خوێن زیاترە، وەک ئەوانەی بەر بۆمبی ئەتۆمی دەکەون کە بڕێکی زۆر لە تیشکی لێوە دەردەچێت، بۆ نموونە ئەوەی لە ژاپۆن ڕوویدا لە جەنگی جیھانی دووەم، ئەو کەسانەی بەر تیشکی بۆمبی ئەتۆمی دەکەون ئەگەری توشبوونیان بە شێرپەنجەی خوێن زیاترە بە تایبەتی ئەگەر لە منداڵیدا بەریان بکەوێت ھەروەھا ئەو تیشکەی کە بۆ چارەسەرکردنی نەخۆشی شێرپەنجە بەکاردێت ئەگەری توشبوون بە شێرپەنجەی خوێن زیادەکات.لێکۆڵینەوە نوێیەکان دەریانخستووە گرتنی تیشکی ڕێی بۆ بەشەکانی لەش وەک تیشکی گرتنی سنگ و شوێنەکانی دیکە بە تیشکی ئێکس ڕای، ئەگەر توشبوون بە شێرپەنجەی خوێن زیاتر دەکات، بەتایبەتی ئەگەر زۆر بەکارببرێت.\nئەو کەسانەی جگەرە دەکێشن ئەگەری توشبوونیان بە شێرپەنجەی خوێن زیاتر دەبێت.\nئەو کەسانەی ئیش لەناو بەنزین و لەگەڵ و بەنزین کاردەکەن ئەگەری توشبوونیان بە شێرپەنجەی خوێن زیاتر دەبێت.\nئەو کەسانەی کە چارەسەری کیمیایی وەردەگرن بۆ نەخۆشی شێرپەنجەی خوێن، ئەگەری توشبوونیان بە شێرپەنجەی خوێن زیاتر دەبێت وەکو لەوەی کەم بکاتەوە.\nئەو کەسانەی کە مەغۆلیان (down syndrome) ھەیە ئەگەر توشبوونیان بە شێرپەنجەی خوێن زیاتر دەبێت.\nئەو کەسانە کە لە خێزانەکەیاندا کەسێک ھەیە دووچاری شێرپەنجەی خوێن بووە، ئەگەری توشبوونیان زیاترە.\nخانەی شێرپەنجەیی لە خوێندا ھەروەک ھەر خانەیەکی دیکەی ئاسایی خوێن دەتوانێت ھاتوچۆ بکات بە ھەموو شانە و خانەکانی لەشدا، نیشانەکانی نەخۆشییەکە کە پەیوەندی ھەیە بە ژمارەی ئەو خانە شێرپەنجەییانەوە. ئەو کەسانەی نەخۆشی شێرپەنجەی خوێنی درێژخایەنیان ھەیە لەوانەیە ھیچ نیشانەیەکی نەخۆشییەکەیان تێدا دەرنەکەوێت، بەڵام پزیشک لەکاتی پشکنینی ڕۆتینی دەیدۆزێتەوە، بەڵام ئەو کەسانەی کە نەخۆشی شێرپەنجەی خوێنی کورتخایەنیان ھەیە، ئاساییانە دەچن بۆ لای پزیشک چونکە ھەست بە نەخۆشی دەکەن، ئەگەر مێشک توشبوو ئەوا نەخۆش ئەم نیشانانەی دەبێت: سەرئێشە ،ڕشانەوە، توانای ماسولکەکانی لەدەست دەدات ،پەرکەم. ھەروەھا شێرپەنجەی خوێن کاردەکاتە سەر ئەندامەکانی دیکەی وەک: کۆئەندامی ھەرس، گورچیلەکان، کۆئەندامی ھەناسە، دڵ. لە بڵاوترین نیشانەکانی شێرپەنجەی خوێن بریتییە لە:\nئاوسان و گەورەبوونی لیمفە خانەکان بە تایبەتی لە مل و بنباڵ، بەبێ بوونی ئازار.\nبوونی تا و ئارەقکردنەوە لە شەودا.\nزوو زوو توشی ھەوکردن دەبن.\nھەستکردن بە ھیلاکی و لاوازی.\nخوێن بەربوون لە پووک، دەرکەوتنی پەڵەی سوور لەژێر پێست.\nئازار و ناڕەحەتی و ئاوسان لەناو سک (ئاوسانی سپڵ و جگەر).\nدابەزینی لەپڕی کێشی لەش بەبێ بوونی ھۆکارێکی دیاریکراو.\nبوونی ئازار لە ئێسک و جومگەکانی لەشدا.\nئەم نیشانانە مەرج نییە تەنھا لە شێرپەنجی خوێندا ھەبن، بەڵکو لە چەندین نەخۆشی دیکەی لەشدا ڕوودەدەن، تەنیا پزیشک دەتوانێت دڵنیا ببێت.\nھەندێکجار پزیشکی نەخۆشی شیرپەنجەی خوێن لەکاتی پشکنینی ڕۆتینی بۆ نەخۆش دەیدۆزێتەوە، ھەر کاتێک نەخۆش ھەستی کرد یەکێک لە نیشانەکانی تێدایە ئەوا پێویستە بە زووترین کات سەردانی پزیشکی تایبەت بکات بۆ دڵنیابوون.\nڕێگاکانی دەست نیشانکردن[دەستکاری]\nپشکنینی سەرەتایی، لەم پشکنینەدا پزیشک دەگەڕێت بەدوای گەورەبوونی لیمفەکان و سپڵ و جگەر.\nپشکنینی خوێن، بۆ زانینی ژمارەی خڕۆکە سپییەکان ،خڕۆکە سوورەکان، پەڕەکانی خوێن، ئەم پشکنینە دەکرێت (CBC) , لە شێرپەنجەی خوێندا ژمارەی خڕۆکە سپییەکان زۆر زۆر زیاددەکات، بەڵام ژمارەی خڕۆکە سوورەکان و پەڕەکانی خوێن کەمدەکات.\nبایۆپسی: (Biopsy) ,بایۆپسی بریتییە لە وەرگرتنی پارچەیەک لە لەشی زیندوو بۆ دیاریکردنی جۆری نەخۆشی، لەم تاقیکردنەوەیەدا پزیشک پارچەیەک شانە لە مۆخی ئێسک لە ئێسکی حەوز یان ھەر ئێسکێکی دیکە وەردەگرێت (بەنجی ناوچەیی بۆ ئەو ناوچەیە دەکرێت کە پارچەکەی لێوەردەگیرێت بۆ ئەوەی ئازاری نەبێت) ,پاشان پارچەکە دەنێرێت بۆ پزیشکی پاسۆلۆجیست بۆ دیاریکردنی جۆری شێرپەنجەکە. (ئەم ڕێگایە ڕێگایەکی زۆر وردە لە دیاریکردنی شێرپەنجەدا).\nگرتنی تیشکی ئێکسی سنگ X-Ray کە تێیدا ئاوسانی لیمفەکان دەردەخات.\nسایتۆگێنەتیکس، لەم تاقیکردنەوەیەدا پزیشکی پاسۆلۆجیست لەو پارچەیەی بۆی نێردراوە بۆ پشکنین کە لە مۆخی ئێسک وەرگیراوە، لەو پارچەیەدا دەگەڕێت بۆ بوونی کرۆمۆسۆمی نائاسایی کە لە ھەندێک جۆری شێرپەنجەی خوێندا ھەیە. بۆ نموونە بوونی کرۆمۆسۆمی فیلادیلفا لە شێرپەنجەی خوێنی جۆرمی CML.\nچارەسەری شێرپەنجەی خوێن بەگوێرەی قۆناغی شێرپەنجەکە و جۆرەکەی دەگۆڕێت، ھەروەھا بەگوێرەی تەمەنی نەخۆشەکە و بوونی خانەی شێرپەنجە لە شلەی CSF. مەرج نییە کە جۆرێک چارەسەر بۆ کەسێک باش بێت ئیتر بۆ کەسێکی دیکەش باش بێت، واتا جۆری چارەسەرەکە بەگوێرەی جۆری شێرپەنجەکە دەگۆڕێت، بەگشتی ئەم جۆرە چارەسەرانە بەردەستن: چارەسەر بە تیشک ،چارەسەری زیندەیی (بایۆلۆژی)، چارەسەری کیمیایی، نەشتەرگەری یان لابردنی سپڵ لەکاتی ئاوسانی و چاندنی مۆخ. لەوانەیە کەسی توشبوو یەکێک یان زیاتر لەو چارەسەرانەی بۆ بکرێت، چارەسەر بە نەشتەرگەری و تیشک شێرپەنجە لادەبات لە شوێنی خۆی، بەڵام چارەسەر بە کیمیایی و ھۆرمۆن بەھۆی دەرمانەوەیە کە دەکرێتە ناو سوڕی خوێنەوە و بەو شێوەیە چارەسەری شێرپەنجەکە دەکات. چارەسەرکردنی شێرپەنجەی خوێن کاری یەک پسپۆر نییە، بەڵکو کاری کۆمەڵێک پسپۆرە وەک پسپۆری شێرپەنجە، پسپۆری چارەسەری تیشک، پسپۆری نەشتەرگەری، پسپۆری دەروونی، لەکاتی چارەسەری کیمیاییدا نەخۆش پێویستی بە چارەسەری یارمەتیدەر و ئازارشکێن و ئەنتیبایۆتیک ھەیە و پێی دەدرێت.\n^ شێرپەنجەی خوێن لەزیادبووندایە، لە گۆڤاری زانستی سەردەم ژمارە ٤۵ لاپەڕە ۱٤٤\n^ شێرپەنجەی خوێن لەزیادبووندایە، لە گۆڤاری زانستی سەردەم ژمارە ٤۵ لاپەڕە ۱٤۵\n^ ھەڕەشە بایلۆجی و کیمیاییەکان، چاپی دووەم. دەزگای سەردەم. ساڵی ۲۰۰۳ ,لاپەڕە ۷۱\n^ ھەڕەشە بایلۆجی و کیمیاییەکان، چاپی دووەم. دەزگای سەردەم. ساڵی ۲۰۰۳ ,لاپەڕە ۸۹\n^ ھەڕەشە بایلۆجی و کیمیاییەکان، چاپی دووەم. دەزگای سەردەم. ساڵی ۲۰۰۳ ,لاپەڕە ۹۱\n^ ماڵپەری کانسەرڤیک، جۆرەکانی شێرپەنجە - شێرپەنجەی خوێن ،پێداچوونەوەی نەخۆشخانەی شاھانەی مالبۆرن، کۆمەڵەی ئاسۆک. ٢٠ی ئازاری ٢٠١٧ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.\n^ ماڵپەری کانسەرڤیک، جۆرەکانی شێرپەنجە - شێرپەنجەی خوێن ،پێداچوونەوەی نەخۆشخانەی شاھانەی مالبۆرن، کۆمەڵەی ئاسۆک. ٢٠ی ئازاری ٢٠١٧ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە. پەڕەی دوو\n^ ماڵپەری کانسەرڤیک، جۆرەکانی شێرپەنجە - شێرپەنجەی خوێن ،پێداچوونەوەی نەخۆشخانەی شاھانەی مالبۆرن، کۆمەڵەی ئاسۆک. ٢٠ی ئازاری ٢٠١٧ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە. پێداچوونەوەی گشتی\n^ ماڵپەری شێرپەنجەی خوێن ،خۆپاراستن و چارەسەرکردن - بەشی یەک ١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٣ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.\n^ ماڵپەری شێرپەنجەی خوێن ،خۆپاراستن و چارەسەرکردن - بەشی دوو ٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٣ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.\nوەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=شێرپەنجەی_خوێن&oldid=767054»\nئەم پەڕەیە دواجار لە ١٦:٥٦ی ٢٥ی ئازاری ٢٠٢١ نوێ کراوەتەوە.