ئێستا ئیتر دایکم وەک ئێوارەکەی شینگێڕانی سەر قەبران ناگریت. بە دڵشکاوییەوە لەلای سەرووی کێلەکەی گۆڕی باوکم دادەنیشێت و گوڵەکانیدەوری کێلەکەی ئاودەدات. ئەگەر چۆڕی ئاوی زیادی مایەوە، ئەوا بەردەسپپەکانی سەر سینگی گٶڕەکەشی پێدەشواتەوە. من و خوشکە چکۆلەکەشمبەدیار دایکمەوە هەڵدەتووکەین و بە بێدەنگی لەچاوەکانی رادەمێنین. کە دایکم ناگریت ئێمە زۆر خۆشحاڵ دەبین. نازانم بۆ! رەنگە لەوە دەترسین کەرۆژێک بەدەم گریانەوە ئەو چاوە هەنگوینیانەی دایکم قاڵ ببنەوە و بە لاجانگیدا دڵۆپ دڵۆپ هەڵوەرێن!\nیەکەم ئێوارەی گریانی دایکم بوو کە رێمان لەم گۆڕستانە کەوت. دایکم وەک شۆڕەبییەک بەسەر ئەم کێلەدا کەوت. گریا، هەر گریا، دەیقیژاند ودیسان دەگریایەوە. سەری بەسەر گۆڕەکەی باوکمدا دەکرد و بەدەم لاواندنەوەوە هەر دەگریا. کە سەری هەڵهێنا، بە لاچاویدا قوڕاو دەچۆرایەوە وچاوەکانیشی سوور سوور هەڵگەڕابوون. وەک قەترانی خوێن. دیسان سەری بەسەر خاکەکەدا دەکردەوە و تێر تێر بۆنی پێوە دەکرد. بەدەم گریانەوەبە مامی دەگوت: “درۆیە! برا راست ناکەن! کوا ئەم خۆڵە بۆنی ئەوی لێدێت؟ بەخوا وا نییە! درۆمان لەگەڵ دەکەن!” ئەوجار هەموومان تێکڕا دەگریان. مامم دەیگوت: “بیکەن بۆ خاتری خوا بە سەبری بگرین!”. منیش لە ترسانا هەنیسکم دەخواردەوە. بە دڵەراوکێەوە سەیری گریانی دایکم دەکرد و لەبەری دەپاڕامەوە کە بە ئارامی بگری. دایکم شێتانە دەیقریشکاند و بە هەردوو دەستەکانی خۆڵی بەسەر خۆیدا دەکرد. ئەو رۆژە هەر ئێمە لەوێنەبووین، خەڵکی دیکەش پۆل پۆل لەدەوری بستە خاکێک ئاڵابوون کە پێیان گوتوین گۆڕی باوکمانە و تێکڕا شین و شەوپۆڕیان دەکرد. لە خوادەپارامەوە کە ئەو رۆژە خۆر زوو ئاوابێت و بچینەوە بۆ ماڵەوە. حەزم دەکرد بچمەوە ژووری حەوشەکەمان و دڵنیا ببمەوە کە سێوەکان بەدارسێوەکەمانەوە ماون.\nئیتر دایکم وەک ئەو رۆژانە ناگریت. لە جاران کەمدوێتر بووە. بە بێدەنگی لە بەردەسپییەکانی سەر خاکی باوکم رادەمێنێت و بە حەسرەتەوەهەناسەیەکی سارد هەڵدەکێشێت. هەست دەکەم هەناوی هەڵقرچاوی بەم هەناسانە فێنک دەکاتەوە. کپ و بێدەنگ. هێندە بێدەنگ دەبێت کە دەڵێیبەردێکی گرانە و لەسەر سینگی من کەوتووە. ئەم رۆژانە زۆر شتمان لێ بزر بووە. وەک جاران نەماوە. زۆر جار بیری لێ دەکەمەوە و حەز دەکەمبزانم کە ئەم شتانە بۆ وا زوو بزر بوون. زۆر سەیرە!\nلە خوار گۆرستانەکەوە کابرایەکیشی لێیە کە لەسەر بەردێک دانیشتووە، گوڵێکی بەدەستەوەیە و سیگار بە سیگار دادەگیرسێنێت. وەک هەمیشەدووکەڵێکی خەست لەسەر سەری مۆڵ دەخواتەوە. جارجار سەیرێکی ئێمە دەکات و دیسان سەر دادەخاتەوە و وەکوو کوورەخانە دوکەڵی لێ بەرزدەبێتەوە. حکایەتی کابرای دووکەڵ و گوڵەکەی دەستی ماوەیەکە هاتوەتە نێو ژیانمان. وەک هەمیشە لە خوار گۆرستانەکە و هەر لەو شوێنە، لەسەربەردێک دادەنیشێت و سیگار بە سیگار دادەگیرسێنێت. دوکەڵ بەسەر سەریەوە لەنگەر دەگرێت و لە قانگی دووکەڵی سیگارەکەیەوە جار جارسەیرمان دەکات. کە دایکم چاوی پی دەکەوێت، گورج هەڵدەستێت، دەستمان دەگرێت، ناهێڵێت لە خەڵکی دیکە دوا کەوین و، بە پەلە لە گۆرستانەکەدوور دەکەوینەوە. لە ئاوڕدانەوەکانی دڵنیا دەبوومەوە کە دوکەڵ و سەیرکردنی ئەم کابرایە، دایکمی هەراسان کردووە. دەترسێت. زوو زوو دەنگماندەدات و بە خێرایی بەرەو مینیبووسەکە دەمانبات و بە پەلە سوارمان دەکات. لەم کاتەدا پڕ بەدڵ حەزم دەکرد خوا کارێک بکات من زوو گەورە بم، ببمبە پیاوێکی بە قەڵافەت و بەهێز، جا ئەودەم ئەگەر چاوم بە پیاوێکی دووکەڵاوی کەوت کە گوڵێکی بەدەستەوەیە و لەسەر قەبران سیپە بۆ خەڵکدەنێتەوە، بیگرم و هەر بەو دەستانەم دەست بخەمە بینەقاقای و بیخنکێنم. دایکم لە پەنجەرەی مینیبووسەکەوە چاوی بۆ سەر خاکی باوکم دەگێرا وئێمەش لە سیلەی چاوی دایکمانەوە دەمانبینی کە کابرای دووکەڵ، بەسەر گۆڕی باوکماندا شۆڕ بووەتەوە. هەتا مینیبووسەکە لەو شوێنە دووریدەخستینەوە، هەر دەمان بینی کە وەک کێلێک لە تەنیشت گٶڕەکەی باوکمان چەقیوە و دوکەڵ لەسەریەوە هەڵدەستێ. کە حەوتووەکەی دی هاتینەوە، بینیمان دەستە گوڵێک بە ژاکاوی لەسەر سینگی گۆڕەکەی باوکم داندراوە. دایکم سەیرێکی کرد و بە بێ وازی پێی وتم کە لەسەر گۆڕەکە لایبەم و منیش بە ڕقەوە تووڕم هەڵدا. کە لام کردەوە، هەمیس کابرای دووکەڵ بوو کە لە شوێنی جاران دانیشتبوو. بە باوەش دووکەڵی لێ بەرز دەبێتەوە وجارناجار سەیری ئێمە دەکات و سەری دادەخاتەوە. وەک سێبەر بەدوامان دا دەهات. کە دەهاتین بەدوامان دا پەیدا دەبوو، کە دەرۆیشتین بەدواماندا دەهات، بەڵام کە دەگێشتە سەر گۆڕەکەی باوکم، وەکوو کێلێک دەچەقی و ئەو دووکەڵە نەفرەتاوییە لەسەر سەری مۆڵی دەخواردەوە. ئەمجارەش لەپەنجەرەی مینیبووسەکەوە دەمان بینی، بەڵام ماوەیەکە دایکم بە بێزارییەوە سەیری ناکات. کە دوور دەکەوتینەوە و کابرای دووکەڵ لە چاومان بزردەبوو، دایکم بە بێدەنگی لە ناو گۆمی بیرکردنەوەدا نوقم دەبوو. هەستم دەکرد بیر لە کابرای دوکەڵ دەکاتەوە. زۆر دڵ گران دەبووم. پێم خۆش بووحکایەتی کابرای دوکەڵ وەک شتەکانی دیکە لە ژیانماندا بزر ببێت، تەواو بێت و واز لە دڵەراوکەی ئێمە و خەڵوەتی دەوری گۆڕەکەی باوکمان بێنێت.\nئەم ئێوارەیەش کە گۆرستانەکەمان بەجێ هێشت، کابرای دووکەڵ هەر وەک جاران بوو بە کێلێک و لەسەر گۆڕی باوکم چەقی. وەک کوانوویسەربانی ماڵان دووکەڵ لەسەریەوە هەڵدەستا. لەولاترەوە هەورێکی رەش بەرەو گۆرستان دەخوشی. زریانێکی سارد کابرای دوکەڵی لە ناو تەپوتۆزدابزر کرد و دڵۆپ دڵۆپ باران بەسەر شووشەی مینی بووسەکەدا دەکەوت. کە گێشتینەوە ماڵەوە، باران بە گۆزە دەباری، هەور دەیگرماند و شووشەیپەنجەرەکامان دەلەریەوە. خوشکە چکۆلەکەم وەک چۆلەکەیەکی ترساو لە باوەشی دایکمدا گرمۆڵەی کردبوو، منیش بیرم لە چاوە واق وڕماوەکانیدایکم دەکردەوە. ئەم حاڵەتانەی چاوی دایکم هەمیشە دەیترساندم. هەستم دەکرد شتێکی بەدوادا دێت، شتێکی یەکجار ناخۆش. ئەو شەوە دایکم بە تەما نەبوو بخەوێت، یان رەنگە نەیدەتوانی بخەوێت. بە نائارامی بە ژوورەکەدا دەگەڕا، تاوێ لەبەردەم پەنجەرەکە رادەوەستا و سەیری بارانی دەکردکە زریان بە دەرو دیواری مالەکانیدا دەدا. دەمزانی کە دایکم سەیری باران دەکات، بەڵام دڵنیا بووم لەوە کە ئەو باران نابینێت. سەیر دەکات، بەڵامنایبینێت. لە پەنجەرەکە دوور دەکەوتەوە و لێفەی لەسەرمان هەڵدەدایەوە کە دڵنیا بێت ئێمە خەومان لێ کەوتووە. کە دایکم لێم نێزیک دەبووەوە،چاوەکانم دەقونجاند. کە لێفەکەی بەسەرما دەدایەوە، چاوەکانم هەڵدەهێنایەوە و لەبن لێفەوە سەیری لێزمە ئاوی بارانم دەکرد کە بە شووشەیپەنجەرەکەدا شۆڕ دەبوونەوە. یادی ئەو رۆژە بەهارییە دەکەوتمەوە کە رەنگی شکۆفەی دارسێوی حەوشەکەمان بەسەر حەوشە و ماڵەکەماندا کەوتبوو. خوشکە چکۆلەکەم بانگی دایکمی دەکرد: “دایە، دایە، دارەکەمان گوڵی کردووە!” دایکم بە دەم بزەوە دەیگوت: “ئەزیزم، ئینشائەڵا گوڵی دیکەشبەرێوەیە! گوڵێکی پاییزی!” خوشکەکەم پرسی: “ئەویش سێو دەردەکات؟” دایکم بە پێکەنینەوە و لە کاتێکا لەبن چاوەوە سەیری منی دەکرد وتی: “بەڵێ! سێوێکی زۆر زۆر گەورە!”، لەو کاتەدا بە تاسەوە چاوی لە شکۆفەی دارسێوی حەوشەکەمان بڕی بوو.\nدایکم دڵنیای کردبووینەوە کە کاتێ ئەم شکۆفانە بوون بەسێو و سێوەکانیش پێگەیشتن، باوکمان دەگەرێتەوە لامان. هەموو بەیانییەک من وخوشکەکەم بەدیار شکۆفەکانەوە دادەنیشتین و چاوەرێی سیومان دەکرد. سێوی سوور، یان رەنگە زەرد. سێوی گەورە.\nکە شنەی با بە حەوشەکەماندا دەگەڕا، شکۆفەکان لە لقی دارەکە بەردەبوونەوە و بە هێوڕی بەسەر عەرزیدا دەرژان و بۆنیان بە بۆنی خاکەوە دەکرد. ئەو بەهارە شکۆفەکان زووتر هەڵوەری بوون. هاوینەکەشی بەخێر نەبوو. هەر زۆر زوو زریانێکی گەرم هەڵی کرد و بە نێو دەر و کۆڵانی شاردا لوولیخواردەوە و سێوەکان زووتر لە وادەی خۆیان هەڵوەرین. دایکم دەی گوت: “حەیف!” من و خوشکیشم هەراسان دەبووین کە نەکا باوکم بەسەرحەوشەیەکی رووت و سارددا بکەوێت. لەبەر خوا دەپارامەوە کە سێوەکان هەڵنەوەرێن و بەشی هاتنەوەی باوکمانی پێوە بمێنێتەوە.\nکاتێک لەگەڵ دایکم چووین بە دوای باوکماندا، هێشتا چەند دانە سێو بە سەر پەلی دار سێوەکە مابوونەوە. دایکم شانەی بە پرچی خوشکمدا دەهێناو منیش بەرگێکی جوانم لەبەر کردبوو و لەبن دارەکە سەیری سێوە زەردەکانم دەکرد. کە خاڵم لە دوامان هات، من چاوم هەر لە سێوەکان هەڵنەبڕیبوو. رۆیشتین و لە رێدا هەر لەبەر خوا دەپارامەوە کە زریان هەڵنەکات و سێوە زەردەکان بەر نەداتەوە. لەبەر درگای زیندان راوەستاین، چاوەرێمانکرد. دایکم جارجار سەری بە دەربیجەیەکدا دەکرد و پرسیارێکی دەکرد و دەگەڕایەوە لامان. زەمان هەر دەهات و خاو دەبووەوە و ترپەی دڵیدایکیشم خێراتر دەبوو. من و خوشکم لەبن سێبەری دیوارەکە دانیشتبووین و بازەڵێنمان دەکرد کە دەنگێک لە دەربیجەی ژوورەکەوە بانگی دایکمیکرد. دایکم و خاڵم لە درگایەکی سووەوە چوونە ژوورەوە و ئێمەش وەک دارسێوی حەوشەکەمان چاوەرێی سێوێکی زۆر زۆر گەورەمان دەکرد.\nکاتێک دایکم هاتەدەر، رەنگی روخساری گۆڕا بوو، وەک سێوەکانی حەوشەکەمان زەرد زەرد هەڵگەڕا بوو. بە بێدەنگی توند توند دەستی ئێمەی گرتو بەداوی خۆێدا پەلکێشی کردین. خاڵم دەتگوت ئەژنۆی شکاوە، جانتایەکی بەدەستەوە بوو و هێواش هێواش بەدواماندا دەهات، درگای ماشینەکەیکردەوە، جانتاکەی دایە دەست دایکم و ئەویش لەسەر کۆشی خۆی داینا. دایکم کاغزێکیشی بەدەستەوە بوو. بە زەحمەت توانیم وەشەیەک وژمارەیەک بخوێنمەوە؛ “گۆڕستانی … ژمارە ٣٦٧ …”. خۆشکم تێنەدەگێشت، منیش! سەری دایکم وەک سێوەکانی حەوشەکەمان بە ملییەوە لارببوەوە، دەستەکانیشی سارد سارد وەک پەلی دارسێوەکەمان دەلەرزین. ترسام. زۆر زۆر ترسام کە نەکا نەرمە بایەک سەری ئەمیش بەربداتەوە. بەسڕی و سووڕمانەوە زەنجیری جانتاکەی کردەوە و خوشکم وتی: “ئەوە خۆ سەعات و عەینەکەکەی باوکمە!”. ئیتر دایکم قوڕگی گریانی تەقییەوە ودایە پڕمەی گریان. ئێمەش گریان، نەک لەبەر ئەوەی کە زانیومانە چی قەوماوە، بەڵکە لەبەر ئەوەی کە دایکم دەگریا و دڵنیاش بووین کە حەتمەنشتێک قەوماوە کە سەلماندنەکەی زۆر زۆر ئەستەمە.\nبە دەم باران و خەیاڵەوە خەوم لێکەوتبوو. نازانم دایکم ئەو شەوە خەوی لێکەوت یان نا. بەیانی زوو بە دەنگە دەنگی مام و خاڵەکانم لە خەو هەستام کەدەوری دایکمیان دابوو، هەستم دەکرد بەتەمان دایکم لە بڕیارێک پەشیمان بکەنەوە. دایکم وەک هەمیشە و وەک شاخێکی سەخت لەسەر بڕیاریخۆی راوەستابوو. لێیان نێزیکتر بوومەوە و بینیم کە دایکم پاچ و پێمەرەیەکی بەدەستەوەیە، چاوەکانی تەژی لە پاڕانەوەن و لە ناو ئاپۆرەی کەس وکاریدا راوەستاوە. دڵم داچڵەکی. نازانم بۆ لە نەکاو بیرم بۆ لای دارسێوەکە چوو! دارێک کە بەر رانەگرێ، بۆ تەندوور باشە! بە پەلە خۆم گەیاندەحەوشەکەمان و لە بن دارسێوەکە راوەستام. باران هەروا بە خوڕەم دەباری. ئێستا ئیتر دارسێوەکە گەڵاکانیشی هەڵوەری بوون. یادی شکۆفەکانیئەو رۆژە بەهارییە و سێوەکانی دەم زریانی گەرمی هاوین، دڵتەنگی کردبووم. شتەکان بۆ وا زوو بزر دەبن؟ کە بیرم لە بزر بوونی دارسێوەکەشدەکردەوە، ئارام و قەرارم لێ هەڵدەگیرا. دڵنیا بووم بۆ بەهارێکی دی ئەم دارسێوە شکۆفەی زیاتر دەردەکات. شکۆفەکان دەبن بە سێو، سێوی سووریا زەرد. خۆ قەرار نییە هەموو ساڵێک هاوینەکەی بە زریانێکی گەرم دەست پێبکاتەوە. ئەگەر وابا تاقە سێوێکیش لەم دنیایەدا دەست نەدەکەوت بۆخواردن.\nهەور دەیگرماند، باران بە ئاسمانەوە تەندوورەی دەخواردەوە و بەسەر دار و بەردی ئەم شارەدا دەرژا. کەس بە دەرەوە نەبوو. خەڵکی شار خۆیان لەژوورەکانیان خزاندبوو. دووکەڵی سۆبەی ماڵان وەک هەڵمێکی خاو بە ئاسماندا بڵاو دەبووەوە. کەس نەیدەزانی ئەم هەموو هەور و بارانە لە کوێیەوەدێت. خاڵم ماشینەکەی لەبەر درگا راگرتبوو و ئاوی باران وەک چۆمێک بە ژێر ماشینەکەیدا دەرۆیشت. هەموومان سوار بووین. نازانم بەو پاچ وپێمەڕانەوە چۆن جێگامان بووەوە! کە بەسەر پردەکەی نێو شاردا تێپەڕین، بینیمان کە چۆمەکە هەستاوە. ئەگەر باران هەروا بێ بڕانەوە ببارێت، لافاوئەم شارە لەگەڵ خۆی دەبات. کەس نازانێ بۆ کوێی دەبات، رەنگە بۆ شوێنێکی زۆر دوور. شوێنێک کە ئیتر کەس نەیبینێتەوە. کاتێک لە گۆرستانەکەنێزیک بووینەوە، هەورەکان کەمێ تەنکتر ببوونەوە و بارانیش دڵۆپ دڵۆپ لێرەو لەوێ دەکەوتن. دنیا چۆڵی چۆڵ بوو، هەر ئێمە بووین و قەبرەکان، ئەوقەبرانەی کە بەریز لەبن ئەم بارانەدا راکشا بوون. بیرم کردەوە ئەگەر نەمامی دارسێوێک لەسەر گۆڕەکەی باوکم بچەقێنین، رەنگە بۆ ئەم بەهارەشکۆفە دەر بکات. باوکم حەزی لە پشکووتنی شکۆفەی دارسێوی حەوشەکەمان دەکرد. بە پشتێنەکەی خۆی جۆلانەیەکی بە دارسێوەکەوە هەڵدەواسیو من و خوشکمی بەنۆرە سوار دەکرد و پاڵی پێوە دەناین. دەیگوت جۆلانەکردن ئێستا خۆشە! هەر بەراستی خۆش بوو. کە توند پاڵی پێوە دەناین، دەتگوت ختیلکەمان دێت، لەشمان سووک دەبوو و لە خۆشیان قاقا پێدەکەنین. تاوێ لێمان دوور دەکەوتەوە و لەسەر لێواری پیلکانەکان دادەنیشت وسەیری دەکردین. ئێستا ئیتر شکۆفەکان بەسەرماندا دەبارین و باوکم بە بزەلێدانەوە شاگەشکەی ئەم تێکەڵاوییە دەبوو. تێکەڵبوونی ئێمە ودارسێوەکە، جۆلانێ و ختوولکەی شادی، قاقای پێکەنین و ئەو شکۆفانەی بەسەرماندا هەڵدەوەرین.\nلە تەنیشت گۆرستانەکە، لە ماشێنەکە دابەزین و چاومان بە دەور و بەری گۆڕستانەکەدا گێڕا. کەس دیار نەبوو، چۆڵ و بێدەنگ. رەشە با هەورەرەشەکانی لەسەر شار کۆ دەکردەوە و دنیا لەبەر چاوماندا لێڵ و لێڵتر دەبوو. کە یەکەم پاچیان لە گۆڕی باوکم دا، دڵنیا بوومەوە کە جەماعەت بۆناشتنی نمامی دارسێو نەهاتوون. بە مەراقەوە حەزم دەکرد حیکایەتەکانی قەدیم وەراست گەڕێن و باوکم بە زیندووی لەبن ئەو گۆڕە بێتەدەر. خۆزگەوابێت، زۆرم وەڕەسی دەکرد. نازانم چی رووی دا کە وای کرد ئیتر باوکمان لە نێوانمان نەمێنێت، هەر لەپشت دیوارە شووشەییەکانی زیندانەوەبیبینین و بە تەلەفۆن گوێمان لە دەنگی بێت. باران نمە نمە دەباری و منیش چەترێکم هەڵدا بوو و سەیری جەماعەتم دەکرد. لە نەکاو مامم وتی: “هێواش! راوەستە، ئەوە دەستی دەرکەوت.” دایکم بە خێرایی بازی دایە نێو گۆڕەکەی. وەک ئەوەی دەست بۆ پەپوولەیەک ببات، بە هێوڕی دەستیبرد بۆ دەستی باوکم. بە ئارامی گڵەکەی لەسەر ئەو دەستە سپییانە لا دەدا کە ئێستا رەش رەش هەڵگەرابوون. باوکم دەستی وەک مشتێک گرێدابوو. دایکم سەرەداوی زەنجیرێکی ئاڵتوونی بینی کە لەبن پەنجەکانیەوە دیار بوو. دەستی رەق ببوو، بە ئاسانی نەدەکراوە. دایکم ویستی بەتۆبزی قامکەکانی پێ بکاتەوە. مامم بە دەم گریانەوە وتی: “مەکە، توخوا مەکە. گوناحمان دەگاتێ!” دایکم نەدەگریا، هەر دەیویست ئەو زەنجیرەئاڵتوونییە لە مستی دەر بێنێت. هەستم دەکرد دایکم شتێکی لێ بزر بووە کە وەها شێتانە بۆی دەگەڕا. رەنگە شتێک بێت کە قەت بیری نەدەهاتەوە. سەرەداوی زەنجیرەکەی گەرت و یەک بە خۆی رایکێشا. ئێستا ملوانکەیەکی ئاڵتوونی لە دەستیدایە کە سێوێکی ئاڵتوونی پێدا هەڵواسراوە. جەماعەتدایانە پڕمەی گریان، منیش. دایکم وەک خوودارەکان بۆ لای سەری چوو. بە چنگان گڵی لەسەر سەری لادا. سەرەتا پەرۆیەکی شین دەرکەوت، ئەوجار قژی ئاڵۆزکاوی ئافرەتێک دەرکەوت کە گوێ و گوارەکانی داپۆشی بوو.\nکەس گریانی لە بیر نەما، منیش. خاڵم پیلی دایکمی گرت و بە راکێش راکێش لە گۆڕەکەی هێنایە دەر. دایکم بە حەپەساوییەوە سەیری گەردانەئاڵتوونییەکەی دەکرد کە سێوێکی ئاڵتوونیی بچکۆلانەی پێوە بوو. بە بێدەنگی زاری داپچڕا بوو و هەر بە چاو قسەی لەگەڵمان دەکرد. ئێمەش سەرمانبەسەر گۆڕەکەدا کرد کە لەچکەیەکی شین و قژێکی ئاڵۆزکاو لەناو قوڕ و گڵدا دەرکەوتبوون. بۆن و دووکەڵی جگەرەیەک لە نەکاو بەناوماندا بڵاوبووەوە. کابرای دووکەڵ بە بێدەنگی لەپشت سەرمان راوەستا بوو. هەراسان بووم. بە پەلە باوەشم بە دایکمدا کرد. وەها توند دایکم لە باوەش گرتبووکە هیچ دەستێکی ئەم دنیایە نەتوانێ لە باوەشم بکاتەوە. کابرای دووکەڵ بە کۆخە کۆخ بەنێو جەماعەتدا رێگایەکی کردەوە و بەرانبەر من و دایکمراوەستا، چاوێکی لە نیگا حەپەساوەکانی دایکم کرد و بزەیەکی دوکەڵاوی بەرووی دایکمدا لێدا. لەو بزانەی کە ئەمرۆ لەسەر روخساری خەڵک پەیدادەبن و وەک سێوە زەردەکانی حەوشەکەمان بەدەم زریانێکەوە هەڵدەوەرن. بەرو گۆڕەکە رۆیشت، پشوویەکی راگرت و بە نیگایەکی مێهرەبانەوەسەیری لەچکە و قژی ئاڵۆزاوی کچەکەی کرد. سیگارێکی دیکەی بە سیگارەکەی داگیرساندەوە و بە دووکەڵ هەموومانی قانگ دا. پێمەرەکەی لەدەست خاڵم وەرگرت و ئارام ئارام گۆڕەکەی داپۆشیەوە. لەلای لاقەکانییەوە دەستی پێکرد و کە گێشتە لای سەری، بە ئارامی چووە ناو گۆڕەکە و بەپەنجە لەرزۆکەکانی، دەوری روخساری پاک کردەوە و لەچکەکەی لە سەروچاوی پێچایەوە. ئەوجار ئارام ئارام بە گڵ دایپۆشی. کەس تاقەتی نەبوویارمەتی بدات. رەنگە ئەوێش حەزی نەدەکرد کەس یارمەتی بدات. تا بە ئەوکاتە هەستم نەکردبوو کە پرچی کابرای دووکەڵ چەندە سپییە. کە تەواوبوو سیگارێکی دیکەی داگیرساندەوە و پشتی لە جەماعەت کرد و وەک چۆلەکەیەکی خوساوی بەر باران، پاڵی بە کێلی گۆڕەکەوە دا.\nهەموومان لە بێدەنگیدا و لەبن نمە نمی ئەو بارانە پاییزییەوە سەیری کابرای دوکەڵمان دەکرد. دایکم وشک هەڵاتبوو. هەستم دەکرد ئێستا بیر لەوهەمووە فرمێسکانە دەکاتەوە کە بە خۆڕایی بەسەر ئەم خاکەدا رشتبووی. ئیتر دڵە گەورەکەی شکا! کاس ببوو. بە بێ جووڵە لەو گۆڕە راما بوو کەئیتر بەردە سپییەکانی لەسەر نەماون. چاوە هەنگوینییەکانی وەها لەو خاکە چەقی بوون کە من پێم وابێت ئیتر لەگەڵی نایەنەوە بۆ ماڵ. ئەو چاوانەی کە قەرارە لەمەودا تاسەی خاکێک بکەن بۆ گریان. لە نەکاو تەکانێکی وەبەر خۆی دا، بە هێمنی ملوانکە ئاڵتوونییەکەی لەسەر کێلی گۆڕەکە بەجێهێشت، دەستی منی گرت و بەرەو ماشێنەکە رۆیشتین. دیسان باران بە خۆڕمەم دەستی پێکردەوە. لە شووشەی ماشێنەکەوە خێرا خێرا ئاوڕم لەگۆرستانەکە و کابرای دووکەڵ دەدایەوە کە بە ئارامی لە ژیانمان بزر دەبوون.


به‌ختیار شاره‌زوری: ئه‌گه‌ر بۆچوونێک هه‌بێت دۆخێکی نائاسایی هه‌یه ئه‌مه پاساوێکه به ئه‌و ده‌ستوره‌ی نه‌خراوه‌ته ده‌نگدانه‌وه.\nواده‌ی سه‌رۆکایه‌تی کۆتایی‌هات، به‌ڵام تائه‌وده‌مه‌ی لایه‌نه‌کان ده‌گه‌نه چاره‌سه‌ر ئایا سه‌رۆک ئه‌توانێت له‌کاره‌کانی به‌رده‌وامبێت، ئه‌گه‌ر ئه‌توانێت چی ڕێگای پێ ده‌دات؟\nئایا ئۆمێدی ئه‌وه‌هه‌یه له‌ڕێگای یاساوه چاره‌سه‌ربکرێت، یاخوود ئه‌گه‌ر لایه‌نه سیاسیه‌کان پێداگری له‌سه‌ر داوای خۆیان بکه‌ن ئه‌چێته ئه‌و ئاسته‌ی به‌هێز و چه‌ک یه‌کلابکرێته‌وه.\nڕۆڵی ووڵاتانی گه‌وره له‌ناوچه‌که بۆنموونه وڵاته‌یه‌کگرتوه‌کانی ئه‌مریکا بۆ یارمه‌تیدانی یه‌کلاکردنه‌وه‌ی ئه‌م پرسه چۆن ده‌بێت، ئه‌م قه‌یرانه ده‌ستی ئه‌وانی تێدایه یاخوود ئه‌وان ده‌بنه هۆی چاره‌سه‌ر؟\nهێزیێکی وه‌ک ئه‌مریکا پشتیوانی ئازادی و سه‌روه‌ری یاسا ده‌کات که‌وتۆته نێوان ئه‌م لایه‌نه سیاسیانه‌ی کوردستانه‌وه، پرسه‌کانیش به‌ره‌و ئاراسته‌ی ئه‌وه ده‌چێت له‌یاسا ده‌رچێت و به‌سازان چاره‌سه‌ربکرێت، ئه‌گه‌ر له‌ده‌ره‌وه‌ی یاسابێت ئه‌مریکا چۆن ئه‌م نێوانگیریه ده‌کات؟\nله‌مباره‌یه‌وه ده‌نگی ئه‌مریکا گفتووگۆی له‌گه‌ڵ به‌ختیار شاره‌زوی نوسه‌رو چاودێری سیاسی کردوه.\nشاره‌زوری ده‌ڵێت، شه‌ڕی داعش هیج کاریگه‌ری له‌سه‌ر ململانێ سیاسیه‌کان نیه و هیچ پاساو نیه ئه‌م شه‌ڕی داعش بکرێت به‌ده‌مامکێک له‌وڕێگه‌یه‌وه یاسا شکێنی بکرێت.\nده‌شڵێت ئه‌گه‌ر به‌هه‌رجۆرێک بیانه‌وێت دوباره سه‌رۆک هه‌ڵبژێرنه‌وه ده‌بیت له‌په‌رله‌مان بڕیارێکی نوێی بۆ ده‌رکه‌ن.\nهه‌روه‌ها ده‌ڵێت هێزو چه‌ک له‌مکاته‌دا ڕێگانیه بۆ جاره‌سه‌ی ململانێکان، به‌رژه‌وه‌ندیه‌کانی وڵاتانی وه‌ک ئه‌مریکا و بریتانیا له‌ناوچه‌که زۆر له‌وه‌گه‌وره‌تره ڕێگابده‌ن شه‌ڕ دروستبێت. له‌نێوان هیزه‌کانی ناوچه‌که چ ئێران و تورکیاو ئه‌مریکا ڕێکه‌وتنێک هه‌یه بۆ بچووککردنه‌وه‌ی هیزێکی وه‌ک داعش بۆ چوارچێوه‌ی خۆی.\nده‌شڵێت له‌سه‌رتای ئه‌م ململانێیه‌وه ئاماژه‌ی به‌کارهێنای هێز ده‌رکه‌وت به‌هێنانی هامه‌ر بۆ هه‌وڵێر و هه‌ڕه‌شه‌و مه‌ترسی هه‌بوو په‌ڕله‌مان داگیربکرێت، باڵام بریتانیا و ئه‌مریکا هاتنه ناو هاوکێشيکه‌وه و ڕێگری کرا بگاته لێواری شه‌ڕی ناوخۆ.\nووریا کاڵێ گفتووگۆی له‌گه‌ڵ به‌ختیار شاره‌زوی نوسه‌رو چاودێری سیاسی کردوه.\nگفتووگۆ له‌گه‌ڵ به‌ختیار شاره‌زوری


حکوومەت و نیشتمان تێکەڵ بە یەکدی مەکەن!\nنووسینی: "ڕابێرت فێسک" (١٩٤٦-٢٠٢٠)*\nوەرگێڕانی لە عەرەبییەوە: د. سەردار قادر\nئایا دەزانن کە ماڵی عەرەبەکان لەوپەڕی پاکژیدان، بەڵام شەقامەکانیان پێچەوانەى ماڵەکانیانە. هۆکارەکەى ئەوەیە کە عەرەبەکان هەست بەوە دەکەن کە خانوو و ماڵێکیان هەیە، بەڵام هەست بەوە ناکەن کە نیشتمانێکیان هەبێت. ئایا هەر بەڕاست بۆیە شەقامەکانمان پیس و بۆگەنن، چونکە هەست ناکەین کە نیشتمانێکمان هەیە؟\nئەى باشە هۆکارەکە چییە؟\nئەوە دەگەڕێتەوە بۆ دوو هۆکار:\nیەکەم: ئێمە چەمک و تێگەیشتنمان بۆ نیشتمان و حکوومەت تێکەڵی یەکدی کردووە، وای دەبینین کە هەردووکیان یەکن؛ ئەمەیش لە خۆیدا کارەساتە. حکوومەت بریتییە لە کارگێڕییەکى سیاسی بۆ وادەیەکی کورت لە تەمەنى نیشتمان؛ هیچ حکوومەتێک تا سەر نامێنێتەوە، بەڵکوو دەڕوا و دەگۆڕێت.\nبەڵام نیشتمان بریتییە لە مێژوو، جوگرافیا و ئەو خاکەى کە ئێسک و پروسکی باوان و باپیرانمانى لەخۆ گرتووە؛ ئەو درەختانەیە کە بە ئارەقەى ئەوان پاراو بوون. نیشتمان هزر و كتێبە؛ نەریت و ئاکارە.\nهەر بۆیە هەموو کەس مافی ئەوەى هەیە کە ڕقی لە حکوومەت بێتەوە و خۆشی نەوێت، بەڵام مافی ئەوەى نییە کە ڕقی لە نیشتمان بێتەوە. کارەساتی لەوەیش گەورەتر ئەوەیە، کاتێک حکوومەت و نیشتمان تێکەڵی یەکدی دەکەین، وای بۆ دەچین کاتێک نیشتمان خەسارەت و تەلەف بکەین، بەو کارەمان گوایە تۆڵە لە حکوومەت دەکەینەوە؛ بە شێوەیەک بڵێی کە نیشتمان هیی حکوومەتە و هیی ئێمە نییە.\nباشە پەیوەندیى حکوومەت بەو شەقامەوە چییە کە من و تۆ پێیدا دەڕۆین و تێ دەپەڕین؟ پەیوەندیی حکوومەت چییە بەو زانکۆیەى کە تێیدا مناڵەکەى من و تۆ فێرى زانست دەبن؟ پەیوەندیی چییە بەو نه‌خۆشخانە‌ی کە چارەسەرى خێزانەکەى من و تۆى تێدا دەکرێ؟ ئەو شتانە موڵکی ئەوانە نییە کە بەڕێوەى دەبەن و سەرپەرشتى دەکەن، بەڵکوو موڵکی ئەوانەیە کە بەکاری دەهێنن و لێی سوودمەند دەبن. ئێمە لە ڕاستیدا بەو شێوەیە تۆڵە لە نیشتمان دەکەینەوە، نەک لە حکوومەت؛ حکوومەتەکان بە شێوەیەکی تر سزا دەدرێن، ئەگەر ئێمە بەڕاستى نیشتمانمان خۆش دەوێت.\nدووەم: هۆکارى دووەم ئەوەیە، کە کەلتوورى خاوەندارێتى و موڵکی گشتی لامان ونە و نیمانە؛ تەنانەت بەو شێوەیەى کە جۆرێک لە شیزۆفرینا و دژوارى لە کەسێتیماندا هەیە. هەر ئەو کەسەى کە تەنانەت ئاودەستى ماڵەکەى زۆر بە پاکژى ڕادەگرێ، هەر ئەو کەسەیە کە خۆڵ و خاشاک فڕێ دەداتە ناو ئاودەستى گشتى لەسەر شەقامەکان و فەرمانگەکان. هەر ئەو کەسەى کە لەسەر مێز دادەنیشێ لە ماڵەوە و دەیپارێزێ، کەچى هەر ئەو کەسەیە کە ناوى خۆى لەسەر کورسیی دانیشتنى قوتابخانە و زانکۆ هەڵدەکۆڵێ.\nئەو باوکەى کە داوا لە کوڕەکەى دەکات بەوەى بە سیسته‌مى ماڵەوە پابەند بێت، هەر خۆیشیەتى کە تاقەتى نییە و پابەند نابێ لە ڕیزێکدا بوەستێ تا نۆرەى دەگاتێ. ئەو دایکەى کە ڕازی نییە تەنیا یەک وانەیش لە کوڕەکەى بە زایە بڕوات لە زانکۆ، هەر ئەویشە کە لە دەوامى فەرمانگەکەى، خۆى دەدزێتەوە و ڕا دەکا!\nپوختەى گوتە ئەوەیە:\nپێمان خۆش بێت یان نا، حکوومەت نیشتمان نییە؛ گرفتەکانیشمان بە وێرانکردنی نیشتمان، لەگەڵ حکوومەت چارەسەر نابن. ئەو گەلەى کە تۆڵە لە نیشتمان دەکاتەوە بەوەى کە حکوومەتێکی خراپی هەیە، شایەنى حکوومەتێکی باشتر نییە. پێشکەوتن و بەرەوپێشچوونمان بەوە پێوانه ناکرێ، کە ئێمە تا چەند باخچەى ماڵەکانمان پاکژن، بەڵکوو بەوە پێوانە دەکرێ و دەردەکەوێ کە تاچەند پاکژیى باخچە گشتییەکان دواى دانیشتن و حەسانەوەمان تێیاندا، دەپارێزێن.\nئەگەر لە حاڵى خۆمان تێڕامێنین، دەبینین کە خۆمان دوژمن و ناحەزى خۆمانین، بەوەى کەس هێندەى خۆمان خراپە دەرهەق بە نیشتمانەکەمان ناکات، بەقەدەر ئەوەى کە خۆمان دەیکەین. بەڕاستى دروستیان گوتووە: مرۆڤ پێویستى بە شەقامى پاکژ نییە، تا ڕێزلێگیراو بێ، بەڵام ئەوە شەقامەکانن کە پێویستیان بە خەڵکانى بەڕێز هەیە تا بە پاکژى بمێننەوە.\n* "ڕابێرت فێسک" (Robert Fisk) لە 28ى کانوونی یەکەمى ساڵی 2018 ئەو وتارەى بڵاو کردۆتەوە. یەکێکە لە ڕۆژنامەنووسە هەرە بەناوبانگەکانى جیهان؛ ئەوەى کە زۆر باش خەڵکی ڕۆژهەڵاتى ناوەڕاست دەناسێ، سی ساڵ لەناویاندا ژیاوە و لە بەیرووت نیشتەجێ بوو. ئەو پەیامنێرى ڕۆژنامەى ئیندپێندێنتى بریتانی بوو لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و یەکێکیشە لە ڕۆژنامەنووسە دەگمەنەکان. لە ساڵى 1983 لە زانکۆى ترینیتی لە دیبلن لە پسپۆریى زانستە سیاسییەکاندا بڕوانامەى دکتۆراى وەرگرتووە، لە هەمان کاتدا چوار بڕوانامەى دکتۆراى فەخرى لەلایەن هەر یەک لە زانکۆکانى: Kent، Trinity College، Ghent، St Andrews، پێبەخشراوە. خەڵاتى ڕێزلێنانى Lannan Cultural Freedom Prize ، Premi Godó de Periodisme وەرگرتووە. ئەو لە 12/7/1946 لە شانشینی یەکگرتووى بریتانیا لەدایک بووە و لە 30/10/2020 لە دبلن کۆچی دواییی کردووە.\n« به‌جیهانیبوون به‌ڕێوه‌بردنی قه‌یرانه‌كان »


ئایدیۆلۆجی - ویکیپیدیا، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد\n(ڕەوانەکراوە لە ئایدۆلۆژیاەوە)\nئایدیۆلۆجی ، بیروبڕوا ، ئایدیۆلۆژیا (یۆنانی: Ιδεολογία؛ واتە "بڕواناسی" ، Ιδεο "ڕا، بڕوا" + λογία "ناسین، زانست")لە زمانی فەڕەنسەدا بریتییە لەIdee بە مانای تێڕوانین و بیروبۆچوون ؛Logie بە مانای ناسین.\nئایدیۆلۆجی چەمکێکی زۆر گران و ئاڵۆزە، بەڵام دەتوانین بە کۆمەڵێک بیر و ڕا پێناسەی بکەین کە دەبنە سەرچاوە بۆ ڕوونکردنەوەی کار، ئاکار، چالاکی و چاوەڕوانییەکانی تاک و کۆمەڵگای مرۆڤ.\nلە زاراوەی سیاسیدا بریتییە لە فەلسەفەیەکی سیاسی و کۆمەڵایەتی کە تێیدا کردە و بیر بە یەک ئەندازە گرنگییان ھەیە. ئایدیۆلۆجی سیستەمێکی ھزرییە کە ھەم دەخوازێ جیھان شەرح بکات، ھەم ئاڵوگۆڕی تێدا بەدی بھێنێت. بە واتایەکی تر ھەر ئایدیۆلۆجیایەک شێوازێکی خەیاڵی لە کۆمەڵگا بە دەستەوە ئەدا و لە لایەنگرانی دەوێ ئەو شێوازە بچەسپێنن.\nئەم زاراوەیە یەکەم جار لە شۆڕشی فەڕەنسە و لە لایەن دێستۆت دۆتراسی (١٨٣٦-١٧٥٤) بیرمەندی فەڕەنسی، لە ساڵەکانی ١٧٩٦ و٩٨ بەکار برا.\nبۆ ئەم زاراوە چوار لێکدانەوەی ھەیە:\nمەبەستی تراسی: واتە «ھزر ناسی» یان «زانستی ھزرەکان»\nشێوازی کۆمارخوازی لیبڕاڵ\nواتای ئیفلیجی فیکری و ئاکاری و ھەروەھا جۆرێک لە ڕادیکاڵیزمی ترسناک\nھەندێ مێژووونووسی فەلسەفە، سەدەی نۆزدەیان بە «سەردەمی ئایدیۆلۆجی» ناو بردووە. ھۆی ئەم ناولێنانەش بۆ پەرێشانی ھزر وبیرگەلێک دەگەڕێتەوە کە دەکرێ بە ئایدیۆلۆجیک پێناسە بکرێن.\nئایدیۆلۆجی جاری وایە مانای پوختە دەبەخشێ و ھەندێ جاریش مانای ناپوخت ؛ واتا ناپوختەکەی بریتییە لە: ھەر جۆرە بیرۆکەیێک کە لە سەر (کردە) چەق دەبەستێ یان ھەر تەقالایەک بۆ نزیک بوونەوە لە کێشە سیاسییەکان لە ژێر تیشکی دەزگایەکی ئایدیۆلۆجیدا. بەڵام مانا پوختەکەی ھەمان شرۆڤەی تراسییە کە پێنج تایبەتمەندی لە خۆ دەگرێ:\n١. ئایدیۆلۆجی ، تیۆرییەکی تۆکمەیە لە بارەی مرۆڤ، کۆمەڵگا و جیھانەوە.\n٢. بۆ سیستەمی سیاسی-کۆمەڵایەتی، پرۆگرامێکی گشتی ئاراستە دەکات.\n٣. گەیشتن بەم پرۆگرامە، ھەڵگری خەباتێکی تایبەتە.\n٤. بۆ گەیشتن بە ئامانجەکانی، بێجگە لە ھاندانی خەڵک، لایەنگری ڕاستەقینە و سەرسپاردەی دەوێت.\n٥. زیاتر لە ھەوڵی ڕەشایی جەماوەرە، ھەرچەن لە بەڕێوەبردنی ڕۆشنبیرانیشدا دەورێکی تایبەت دەگێڕێ.\nبەم پێودانگە دەکرێت زۆر سیستەمی فیکری بە ئایدیۆلۆجی بدەینە قەڵەم. مارکس لە ھەندێ لە وتارەکانی تافی لاوییدا، بە تایبەت لە کتێبی «ئایدیۆلۆجی ئەڵمانی»، ئایدیۆلۆجی بە واتایەکی دزێو و جنێواوی ناو دەبات. ئەو لەم کتێبەدا بە «زڕە وشیاری یا وشیاری درۆ» لێکی دەداتەوە؛ واتە ئایدیۆلۆجی کۆپلە مەرامێکە کە خەڵک خۆیانی پێ فریو دەدەن و وێنایەکی ناڕاست لە جیھان دەئاخنێتە مێشکیانەوە. مارکسییەکانی سەدەی بیستەم کە مانا دزێوەکەی ئایدیۆلۆجییان پشت گوێ خستووە، بۆ مارکسیزم وەک ئایدیۆلۆجی ئەڕوانن و بە «ئایدیۆلۆجی چینی کرێکار» ناوی دەبەن؛ کە بە بڕوای ئەوان ھەڵگر و لەخۆگری راستییە ھەمیشەییەکانی مرۆڤ، جیھان و مێژوون.\nفەرھەنگی زانستی سیاسی ، ئەحمەد شەبانی\n^ فەرھەنگی ئێتیمۆلۆژیی سەرھێڵ\nوەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=ئایدیۆلۆجی&oldid=471144»\nدواجار لە ٠٤:٠٦ی ٨ی شوباتی ٢٠١٦ دەستکاری کراوە\nئەم پەڕەیە دواجار لە ٠٤:٠٦ی ٨ی شوباتی ٢٠١٦ نوێ کراوەتەوە.


فرسەت سۆفی و مووچەخۆران و هەولێریەکان\nدانا میرزا رەفیق\nThursday, 06.18.2020, 0:27\nدەسەڵاتی کوردی چەند ساڵیک بەر لە ئێستا کاتێک کەوتە نێو قەیرانی داراییەوە بە شوێن دەرەچەیەک ئەگەڕا تاوەکوو ڕزگاری ببێت. ئەو دەرەچەیە دەبێت لە سەر حیسابی خۆیان نەبێت، بە هیچ جۆرێک نابێت کاریگەری لە سەر گیرفانیان دروست کات. دەسەڵات پارەی زۆرە دەتوانن مووچەی فەرمانبەران بدەن. ئەمە قسەی من نیە قسەی خۆیانە، یەیکێک لەبەرپرسە باڵاکان وتی پارەکان لە ژێر زەمینەکان دەربهێنن. لەم کەینوو بەینەیا دوو پەڕلەمانتاری پێشوو تر مەشرعێکی زۆر نائەخلاقیان پێشکەشکرد. ئەوانیش (پارێزگاری ئێستای هەولێر فرسەت سۆفی و ئەندام پەڕلەمانتارێکی یەکیەتی بوو ن، ئەمەیان ئێستا لە کەنەدایە).\nمەشروعەکەیان ئەوە بوو (بۆ ڕزگار بوون لەو قەیرانە پێویستە مووچەی فەرمانبەران کەم بکرێتەوە). بەداخەوە لە کاتی خۆیدا ڕیگەی لێنەگیرا. ئێستا ئەو مەشروعە وەها ڕەگی داکوتاوە کە دەرهێنانی ئەتوانم بڵێم مەحاڵە (تا ئەمانە مابن). ئەو ئاوەی ئەو دوو ئەندام پەڕلەمانتارەیی پێشوتر ڕشتیان هێندە ڕێگایەکی خراپی دروستکردوە هەرکاتێک حوکمەت کەوتە قەیرانی داراییەوە دەچێتە سەر ئەو ڕێگایەو پەلاماری موچەی فەرمانبەران ئەدات. پێش ئەو مەشروعە کەمکردنەوەی مووچەی فەرمانبەران نەک تەنها لە بەرنامەیاندا نەبوو بەڵکوو هەر نەشیاندەزانی ئەوە چیە.\nئایا کێ بەدەرەجەی یەکەم بەرپرسیارە لەو هەموو نەهامەتیەی بەسەر موچەخۆراندا هاتووە؟\nبێگومان خاوەنی مەشروع بەرپرسیارە. (پارێزگاری ئێستای هەولێر و ئەندام پەڕلەمانتارەکەی پێشووتری یەکیەتی). بەو کارەیان خزمەتێکی زۆری دەسەڵاتیان کردوو ملیۆنەها دۆلاریان بۆ سەیڤ کردون، لە هەمانکاتیشدا هەزارەها مووچەخۆریان توشی نەهامەتی کردوە. گەر ئەو مەشروعە شەیتانیە نەبووایە ئێستا بارودۆخی موچەخۆران بە شێوازێکی دی دەبوو.\nمن فاڵگرەوە نیم نازانم لە داهاتوو چی ڕوو ئەدات بەڵام تەجرووبەی ژیان فێری کردوین دەبێت حەزەر بکەین لە کەسێک کە ڕابوردوی باش نەبووە. مادام جارێک بە مووچە خۆرانیەوە داوە بۆیە ئەگەرێکی زۆری هەیە جارێکی دی و دوو جاری تریش.. هەمان کاری شەیتانی دووبارە بکاتەوە.\nفرسەت سۆفی ئێستا کە پارێزگاری هەولێرە، هەولێریەکان بەدەرەجەی یەکەم ئەرکێکی ئەخلاقیان ئەکەوێتە سەرشان بۆ ئەوەی بەجدی ئیشی لەسەر بکەن، فشاربکەن کە ئەم کابرایە دوور بخەنەوە بەرلەوەی زەرەرەێکی دی بدات.\nبەڵێ ڕاستە کورد شتی زوو لە بیر ئەچێتۆ. ئەم کابرایە بە هیچ جۆرێک باس ناکرێت. بەڕاستی سەیرە! دەبێت لێکۆڵینەوە بکرێ لەسەر سایکۆلۆژی مرۆڤی کورد. دەبوایە لەو کاتەوە دەیەها کامپین و........ بگیرایەتە بەر بۆ دوورخستنەوەی.\nلە کۆتاییدا دەمەوێ ئەوە بڵێم ئەو مەشروعە خزمەت بە گەشەی ئابوری Economic growth نەکردوەو نایکات. چونکی (بەکەم کردنەوەی مووچە پارە لە بازاڕ کەم ئەکات، پارە کەمی کرد جوڵەی ئابوری دائەبەزێ -کڕین و فرۆشتن کەم ئەکات-، جوڵەی ئابووری دابەزی ئابووری وڵاتیش دائەبزێ). ئەمە زیاتر بۆ وڵاتێک ئەبێت کە ئابوری هەبێت. تەنانەت بۆ ئەو وڵاتانەشی ئابوریان نیە کەم کردنەوەی موچە ڕیگایەکی باش نیە. مستەفا کازمی وتی عێراق (بەهەرێمی کوردستانیشەوە) ئابورری نیە. کە ئابوری نیە ئەی ئیدی ئەو هەموو ڕاوێژکارە ئابوریانەتان بۆچیە؟ وابزانم لێتان تێکچووە لە نێوان ڕاوێژکاری ئابوری Economic Advisor لە گەڵ ژمێریاری Accounting . ئەوانە دەوری ژمێریاری دەبینن.


جاڕنامەو گەردوونی مافەکاو مرۆڤی – هەورامان\nیانە ویر جاڕنامەو گەردوونی مافەکاو مرۆڤی\nهۆرگێڵنەر : موختار کەریمی\nڕۆ 1948.12.10 گلێرەوبیەی گردی ڕێکوزیاو نەتەوە یۆگێرتەکا جە کۆشکەو (Palais de Chaillot) جە شاروو پاریسی جاڕنامەو گەردوونی مافەکاو مرۆڤیش بە 48 دەنگێ جە گردوو 58 دەنگانە پەسەند کەرد و بە ویرووڕاو گردی جەهانیش یاونا. ئی گەڵاڵەنامە بەرهەموو شەڕوو دووهەموو جەهانی بێ و پەی یەکەمین جاری ئا مافا کە مافێ چەنە نەسنیای گرد مرۆڤیەنێ، جە ئاستوو جەهانینە جاڕشا پەی دریا. مافێ چەنە نەسنیای مرۆڤی ئا مافە بنەڕەتیانێ کە هینەو گرد مرۆڤیەنێ تەنیا بە بۆنەو مرۆڤ بیەیشەو. ئی مافا جەهانیەنێ و سنور نمەشناسا و مرۆڤ هەر یاگێوەنە کە بۆ،ئی مافاشا هەنێ و ئەرکوو دەسەڵاتەکان کە پاێزناشا و بە بێ ئیلاو ئەولا بەراشا ڕاوە. چەسپنای مافەکاو مرۆڤی پیمانە و بنەمایە گرینگەنە پەی ئەرەمەرزنای قەوارێوە کارئامەی کۆمەڵایەتی دێمۆکراتیک جە ئاستوو وەڵاتی و جەهانینە و هەرپاسە بەیۆوەژیوایە ئاشتیوازانە بەینوو مرۆڤەکا ویشانە.\nهەرچن ئی جاڕنامە جە ماوەو ئەرەمەرزنایشەنە تا ئیسە بە شێوازێوە ئەرێنی شۆنەماش سەروو کۆمەڵگاو مرۆڤایەتی نیاینەرە، و تەنانەت بڕێوە جە وەڵاتە ئەندامەکا جە عانوو پەسەندکەردەی یاساو بنەڕەتی وێشا کەڵکشا چی مافا هۆرگێرتەن، بەڵام بەگردی بەشێوە فرەو ئی مافا سەروو کاغەزیوە مەنێنێوە و فرەو جارایچ پاشێل کەرەکاشا بە بێ سەزا بەرێ مشا و بێ شەرمانە درێژە بە ئی پاشێلکاریە مدا. ئینەیچ ئەڵبەتە هۆکارێ تایبەتێ وێش هەنێ. یۆ چا هۆکارە گرینگا نەبیەی پشتیوانی یاسایی و دادوەرین جە ئاستوو جەهانینە. ئی جاڕنامە تائیسە نەبیەن بە ڕێکەوتنامێوە یاسایی-دادوەری دلێ ڕێکوزیاو نەتەوە یۆگێرتەکانە و دادگاێەوە دەسەڵاتبەدەسە و تایبەتە پەی پەیجۆری و شۆنیرەلوای پاشێلکەرا تائێسە نەمەرزیاینەرە.\nئەرەمەرزنای دادگایەوە تایبەتە پەیوازش بە ئەوەگژیایەوە سیاسی-کۆمەڵایەتی وەروەڵا جە ئاستوو جەهانینە هەن. پەی ڕێکوستەی ئی ئەوەگژیایە پەیوازما پانەیە هەن کە وێما ئی مافا خاستەر بشناسمێ و بشناسمێچشا بە کۆمەڵگاو وێما و کەرمێچشا بە بەشێوە جە فەرهەنگوو وێما. سەروو بنەماو ئی پەیلوایە منێچ بەش بە حاڵوو وێم بە خاسم زانا کە ئی جاڕنامەیە هۆرگێڵنووە سەروو زوانی هەورامی و وزووش وەروو دەسوو شمەی وانەری ئازیزی.\nوەڵێنەو ڕێکوزیاو نەتەوە یۆگێرتەکا:\nپاجۆرە کە ددانپۆرەنیای بە ئاوڕوو ڕێزوو هەرپاسە مافە یەکسانوو چەنە نەسنیایە کاو ئەنداماو کۆمەڵگاو مرۆڤایەتی بنەماو ئازادی و دادپەروەری و ئاشتین،\nپاجۆرە کە ددانپۆرە نەنیای و بێ ڕێزی کەردەی بە مافکاو مرۆڤی،هێڕشێ دڕندانێ چامنێش چەنە بیەنێوە کە ویژدانوو مرۆڤایەتیشا زامدار کەردەن، ئەرەمەرزنای دنیایەوە کە چاگەنە مرۆڤەکێ تەرسەو بەروستەی ویرو پەیلوایشا نەبۆ، پێسەو بەرزتەرین ئامانجو مرۆڤی دریان قەڵەم،\nپاجۆرە کە پەیوازەن کە مافوو مرۆڤی جە ڕاو دەسەڵاتوو یاسایەو پارێزیۆ تا مرۆڤ ناچار نەبۆ پیسەو دمایین ئامرازی دژ بە بێدادی و چەوسیایەو سەرهۆر بدۆ و شۆڕش کەرۆ،\nپاجۆرە کە پەیوازەن کە پێوەندی دۆسانەو بەینوو نەتەوەکا پەرەش پەنە دریۆ،\nپاجۆرە کە خەڵکوو وەڵاتاو سەر بە نەتەوە یۆگێرتەکا باوەڕوو وێشا بە مافە بنەڕەتیەکاو مرۆڤی، بە یاگێ و ڕێزوو تاکوو مرۆڤی و بە مافی یەکسانوو ژەن و پیای جە دەستووروو نەتەوە یۆگێرتەکانە دووبارە کەردەنەو و بڕیارشا دان کە یاردیدەرێبا پەی وەڵکەوتەی کۆمەڵایەتی و ڕەخسنای هەلوومەرجی باشتەرو ژیوای بە ئازادیە فرەتەرەو،\nپاجۆرە کە دەوڵەتە ئەندامەکێ بە ئەرکوو وێشا زانان کە بە هەمکاری ڕێکوزیاو نەتەوە یۆگێرتەکا پەی ڕێزگێرتەی و چەسپنای مافەکاو مرۆڤی و ئازادیە بنەڕەتیەکا هەوڵێ بدا،\nپاجۆرە کە ئەنەیاوایە هەمبەش چی مافاو و ئازادیا پەی چەسپنای و بە یاگێ ئاردەیشا بایەخێوە یەکجار گەورەو گرنگش هەن، گلێرەوبیەی گردی ڕێکوزیاو نەتەوە یۆگێرتەکا جاڕ پەی ئی گەڵاڵەنامەیە، پێسەو ئاواتووئامانجێوە هەمبەشوو گردوو خەڵکەکا و نەتەوەکا مدۆ، تا گردوو تاکەکا و ڕێکوزیایە کۆمەڵاەتیەکا دایمە ئی جاڕنامەشا ویرەنە بۆ و هەوڵێ ئانەیە بدا کە جە ڕاو پەروەدەو فێرکەدەیەو ڕێزگێرتەی چی مافا و ئازادیا پەرە بسانۆ و بە ڕاچارێ بەردەوامێ نەتەوەیی و ناونەتەوەیە، ددانپۆرەنیای و ڕاوەبەردەی شۆندارو ئی مافا،چە دلێ وەڵاتە ئەندامەکانە و چە دلێ ئا وەڵاتانە کە ئینانی چێروو دەسەڵاتیشانە، دابین کریۆ.\nمرۆڤەکا بە ئازادی جە ئەداێ بیەنێ و جە ماڤ و ڕێزەنە پێسەو یۆینێ. گردشا ساحیوو ژیری و ویژدانینێ و مشۆ چەنی یۆترینی بە گیانێوە برایانە هۆرزووکەوت کەرا.\nگرد یۆ مافوو کەڵک هۆرگێرتەی جە گردوو ئی مافاو و ئازادیاشە هەن کە چی گەڵاڵەنامەنە دیاری کریاێنێ بە بێ جیاوازی ڕەگەزی، ڕەنگوو پۆسی، جنسی(نێرووما)، زوانی، ئایینی، ویروو پەیلوای سیاسی یا هەر پەیلوایەوەتەری،بنچینەی نەتەوەیی یا کۆمەڵایەتی،سەروتوسامان،شۆنەو جە ئەدابیەی وە یا هەر ئاستوو باروودۆخێوەتەری.\nوە هەرپاسە ویەر بە هیچ جیاوازیەوە سەروو بنەماو یاگێ و باروودۆخی سیاسی و دادوەری وەڵاتێو یا ناوچێوە، کە مرۆف سەر پاگەینە، نمەدەریۆ. ئیتر تۆفیر نمەکەرۆ ئا وەڵاتە وەڵاتێوە سەر بەوێ بۆ، بێ دەوڵەت بۆ، چێرو چەمداری و ڕاوەبەردەی لایەنێوەتەرینە بۆ یا وێڕاوەبەر (خودمختار) بۆ.\nگرد یۆ مافوو ژیوای، ئازادی و ئاسایش و پاریزیای تاکەکەسیش هەن\nهیچ مرۆڤێو نمەبۆ جە کۆیلایەتی یا بە گرێدریای ئابووری کەسێوەتەرەنە مەنۆوە. کۆیلایەتی و مامەڵەی کۆیلایەتی بە هەر شێوازێوە کە بۆ، قەدەخەن.\nهیچ مرۆفێو نمەبۆ گنۆ وەروو ئازارێ(ئەشکەنجە)ی وە یا وەروو هۆرزووکەوتێوە نامرۆفیانە و جەنایەتکارانەی، یان سوکایەتیش پەنە کریۆ و بە زۆرەملی سەزا دریۆ.\nگرد یۆ، وە جە گرد یاگێوەنە، مافوو پارێزیای و بەڕەسمی ئەشناسایش پێسەو تاکێوە داراو مافی هەن.\nگردوو مرۆفەکا وەراوەروو یاساێوە پێسەو یۆینێ و بە بێ جیاوازی مافوو پاێزیایشا هەن جە لاو یاساێوە. گردشا هەرپاسە مافوو پارێزیایشا وەراوەروو هەر هۆرزوو کەوتێوە جیاوازی وزیەوە هەن کە ئی مافا،کە چی گەڵاڵەنامەنە ئامێنێ، پاشێل کەرۆ وە یا وەراوەروو هەر هۆرنیای و خێزنایە کە بۆ بە هۆکاروو ئی جیاوازی وستەیە.\nگرد یۆ مافوو پارێزیای دادوەرانەیش هەن وەراوەرو دادگای پێوەندیدارێ دلێ وەڵاتینە دژ پا کردەوا کە مافە بنەڕەتیەکاو ئادی،کە جە یاسای بنەڕەتی یا جە یاساکاتەرینە پەیش وەرچەم گیریاینێ، پاشێل کەرا.\nهیچ مرۆفێو نمەبۆ سەرەڕویانە قۆڵبەس کریۆ، وزیۆ گێرتەیخانە، یان شاربەدەر(وەڵات بەدەر) کریۆ.\nگرد یۆ بە یەکسانی چەنی کەسانێ تەری مافوو پەیجوری سکاڵاکەیش هەن جە دادگاێوە سەربەوێ و بێلایەنە، بە شێوازیوە شیا و ئاشکرا. تەنیا دادگاێوە چیمنێ پەیش هەن جە بارەو مافوو ئەرکوو ئا کەسیە و هەرپاسە جە بارەو تاوانێوە کە دریاێنە پاڵش، بڕیار بدۆ.\nهەر کەس کە بە تاوانێوە تاوانبار کریابۆ،مشۆ بە بێتاوان بژماریۆ هەتا ئا عانە کە تاوانەکێش جە پەیجورێەوە دادوەری ئاشکرا، کە گردوو شەرتوومەرجەکاو پارێزگاری جە وێش پەیش دابینێ کریاێبا، سەروو بنەماو یاساێ سەلەمیاێ بۆ.\nهیچکەس نمەبۆ بە بۆنەو ئەنجام دای یان ئەنجام نەدای کردەوێوە، کە جە عانوو ئەنجامەکەینە بە پاو مافە نەتەوەیی و ناونەتەوەییەکا بە تاوانە نەشناسیاێبۆ، تاوانبار کریۆ. وە هەرپاسە نمەبۆ سەزاێەوە قورستەرە جە سەزای شیاو ئا عانیە کە تاوانەکێ ئەنجام دریاێنە، پەیش دەسنیشان کریۆ.\nبە هیچ شێوازێو نمەبۆ جە ژیوای تایبەتی، ژیوای بنەماڵەیی، یاگێ ئەرەنیشتەی و نامەنویستەی کەسێوەنە وێهۆرقۆڵتنای سەرەڕویانە وە یا سووکایەتی بە نامێ و نامداری و ئاوڕویش کریۆ. گرد یۆ مافوو وێپارێزنای یاسایانەیش هەن وەراوەروو ئی جۆرە هێڕشا و سوکایەتیاوە.\nگرد کەس مافوو ئاماولوای ئازادانەی دلێ وەڵاتی وە هەرپاسە مافوو دیاری کەردەی یاگێ ئەرەنیشتەیش دلێ ئا وەڵاتینە هەن.\nگرد کەس مافوو بە جیائاستەی گرد وەڵاتێوەش، بە وەڵاتەکەو وێچشەو، هەن و تاوۆ بە ئازادانەیچ گێڵۆوە پەی وەڵاتوو وێش.\nهەر مرۆفێو مافوو ئانەیشە هەن کە جە وەراوەروو ڕاوەنیای و ئازاردای جە وەڵاتەکاتەریەنە داواو پەنابەری کەرۆ و دریۆیچش پەنە.\nئی مافە بەڵام نمەدریۆ بە کەسێوە کە بە بۆنەو تاوانێوە ناسیاسیە و یا تاوانێوە کە چەنی ئامانج و یاساکاو نەتەوە یۆگێرتەکا نەگونجیۆ و پی بۆنەوە کەوتە بۆ وەروو پەیجوری یاسایی.\nگرد یۆ مافوو هاموەڵاتیبیەیش هەن.\nهیچ کەس نمەبۆ سەرەڕویانە جە مافوو هاموەڵاتیبیەی و یا جە مافوو فاڕای هاموەڵاتیبیەی بێ بەش کریۆ.\nگرد ژەنوو پیایەو پەنەیاوا، بە بێ جیاوازی ڕەگەزی، هاموەڵاتی و یا ئایینی مافوو شووکەردەی و ژەن ئاردەیشا هەن و تاوا بنەماڵێوە هامبەش بنیایۆوە. جە عانوو هەمسەرگیری و جە ماوەو ژەنووشوویی و جە کاتوو جیابیەیەۆ مافی یەکسانشا هەن.\nهەمسەرگێری مشۆ بە ئازادانە و رەزامەندی تەماوو هەردوی لایا بە ئەنجام یاوۆ\nبنەماڵە کۆڵەکێ سروشتییە و بنەڕەتییەو کۆمەڵگەینە و مشۆ هەم جە لاو کۆمەڵگەیوە و هەم جە لاو دەوڵەتیوە پشتیوانیش چەنە کریۆ.\nگرد یۆ، بە تەنیا یان بە کۆمەڵ مافوو مڵکداریەتیش هەن.\nنمەبۆ کەسێو سەرەڕویانە جە مافوو مڵکداریەتی بێ بەش کریۆ.\nگرد یۆ مشۆ مافوو ئازادی ویرکەردەیەو و ئایین و ویژدانیش بۆ. ئی مافە، مافوو ئازادی ئەوەفاڕای ویرووپەیلوای و ئایینیچ، و هەرپاسە ئازادی بەروستەی پەیلوای و بە یاگێئاردەی مەراسمە ئایینیەکا، بە تاک یان بە کۆمەڵ، چەنی کەسانێ تەری، بە ئاشکرا یا جە چوارچێوەو ژیوای تایبەتینە، وە هەرپاسە فێربیەیچشا گێرۆوێ.\nگرد یۆ مافوو ئازادی بەروستەی ویرووپەیلوایش هەن و مشۆ مەترسیش جە بیەی ویرووپەیلواو وێش نەبۆ و جە بەدەس ئاردەی و وەڵاکەردەیەو زانیاری و ویرووپەیلوای، بە بێ وەرچەمگێرتەی سنورەکا و بە کەڵک هورگێرتەی جە ئامرازێ تایبەتێ ئازاد بۆ.\nگرد یۆ مافوو ئازادی گلێرەوبیەی و ئەرەمەرزنای کۆڕووکۆمەڵێش پەی مەبەستێوە ئاشتیوازانەی هەن.\nنمەبۆ کەسێوە بە ناچار بە کۆڕووکۆمەڵێوەرە گرێ دریۆ.\nگرد یۆ مافوو بەشداری جە قەوارە پەنەدای و ڕاوەبەردەی وەڵاتوو ویش هەن، جا ڕاسەو وێ بۆ یا جە ڕاو کەسانێوە کە ئازادانە هۆرش چنیەبا.\nگرد یۆ ،جە هەلوومەرجێوە پێسە یۆی، مافوو بەدەس ئاردەی هەرمانێ و وەرپەرسایەتیش جە گردوو هەرمانگە گردیەکاو وەڵاتەکەیشەنە هەن.\nواستەی و بڕیاروو خەڵکی بنەماو دەسەڵاتوو حکوومەتین. ئی واستەیوبڕیارە مشۆ جە هۆرچنیایەوە دەورەیی و بێ فرتووفێڵ بەروزیۆ. هۆرچنیایەوە کە گردین و گردیۆ مافوو هۆرچنیەی پێسەو یۆیش هەن و بە دەنگدایەوە نهێنی یان بە شێوازیوە کە ئازادی دەنگدای دابین کریابۆ، ملۆڕاوە.\nگرد یۆ پێسەو ئەننامێوەو کۆمەڵگەی مافوو ئاسایەشی کۆمەڵایەتیش هەن و پەیش هەن بە یارمەتی وڕاوەشکەری جە دلێ وەڵاتینە (نەتەویی) و هەمکاری ناونەتەوەیی جە مافی ئابووری، کۆمەڵایەتی و فەرهەنگیەوە کە شایانوو یاگێ و ئاستوو مرۆڤایەتیش،و هەرپاسە پەیواز پەی گەشەکەردەی ئازادانەی کەسایەتیچش بۆ، بە وەرچەم گێرتەی داموودەزگا و ڕێکوزیایی و سەرچەمەکاو ئا وەڵاتیە، کەڵک هۆرگێرۆ.\nگرد یۆ مافوو ئانەیشە هەن کە هەرمانەش بۆ، هەرمانەکێش بە ئازادانە هۆرچنۆ، شەرتوومەرجێ دادپەروەرانێ و یاگێ ڕەزامەندیش پەی دابین کریا و جە وەراوەروو بێ هەرمانینە پشتیوانیش چەنە کریۆ.\nگرد یۆ، بە بێ جیاوازی، مافوو مزەی (هەقەدەسی) یەکسانیش هەن پەی هەرمانێ یەکسانێ.\nهەر کەسێو کە هەرمانە کەرۆ، مافوو مزێوە (هەقەدەسێوە) دادپەروەرانەیش هەن. پی مزەیە مشۆ بتاوۆ بژیۆو وێشوو بنەماڵەێش، پاجۆرە کە شایانوو پلەوپایەو مرۆڤین، دابین کەرۆ و ئەگەر پەیواز بۆ، جە یارمەتی کۆمەڵایەتی، پێسەو تەمامکەروو بژیوو ڕوانەیش، بەهرەمەند بۆ.\nگرد یۆ پەی پارێزنای بەرژەوەندیەکاش مافوو ئەرەمرزنای ڕێکوزیای پێشەیی (سەندیکا)یش هەن، یا بتاوۆ بۆ بە ئەنناموو ئا جۆرە ڕێکوزیایا کە هەنێ.\nگرد یۆ مافوو ئەوەسەیای و وەختی ئازاد و بە تایبەت مافوو سەعاتکارێوە سنورداروو گونجیا و هەرپاسە موڵەتی دەورەیی و مزەدریایش هەن.\nگرد یۆ مافوو بەهرەمەندی جە ژیوایەوە گردپەسەن (ستاندارد)یش پەی دابین کەردەی لەشساقی و وەشگوزەرانی وێشو بنەماڵەیش، بە تایبەت پەی دەس کەوتەی واردەمەنی، جلووبەرگ، یانەومەکان، چارەسەری پزشکی، دەواودەرمان و خزمەتکوزاری کۆمەڵایەتی هەن، و هەرپاسە مافوو ئانەیشە هەن کە جە ماوەو بێ هەرمانی، نەوەشی، سەقەتی، بێوەگی، پیری و یا چا عانانە کە کەرەسە پەیوازەکاو ژیوای ڕوانەیش جە دەس مشا، بە بێ ئانەیە کە ویش هۆکاروو ئی جە دەس دایە بۆ، جە یارمەتیە کۆمەڵایەتیەکانە کەڵک هۆرگێرۆ.\nئەداێ چەنی زاڕٶڵەکاشا مافوو وەیکەردەی و پشتیوانی تایبەتیشا هەن. گردوو ئا زاڕٶڵا، چە ئانیشا کە هینەو ژەنووشوویەنێ و چە ئانیشا کە هینەو ژەنووشوویە نیەنێ، مافوو وەیکەردەی و داکۆکی کۆمەڵایەتی یەکسانشا هەن.\nگرد یۆ مافوو بەهرەمەندی جە پەروەردەو و فێربییەیش هەن. پەروەردە و فێرکەردەی بە لای کەمەوە جە سەرەتایی و بنەڕەتینە مفتەن. وانای سەرەتایی ناچارین( ئێجبارین). وانای فەنی و پێشەیی مشۆ پەی گرد کەسی دەس پەنەیاوا بۆ و گرد یۆ مشۆ بە شێوازیە یەکسان و بە پاو توانایی و بەڵێمەتیش جە وانای بەرزی جە زانکۆەکانە بەهرەمەند بۆ.\nئامانجوو پەروەردەی و فێرکەردەی مشۆ گەشەکەردەی گردلایەنەو کەسایەتی مرۆڤی و هەرپاسە بەهێز کەردەی ڕێزگێرتەی جە مافەکاو مرۆڤی و ئازادیە بنەڕەتیەکا بۆ. پەروەردەو و فێرکەردەی هەرپاسە مشۆ پەرە بە جەیۆئەنەیاوای، ڕەواداری (تۆلەرانس) و دۆسایەتی بەینوو گردوو نەتەوەکا و ڕەگەزەکا و باوەڕمەندە ئایینیەکا بدۆ و یاردیدەروو چالاکی نەتەوە یۆگێرتەکا بۆ پەی پارێزنای ئاشتی جە ئاستوو جەهانینە.\nبە پلەو یۆهەمی ئەداو تاتە مافوو هۆرچنیەی جۆروو پەروەردەی و فێرکەردەیشا هەن پەی زاڕۆڵەکاشا\nگرد یۆ مافوو بەشداری ئازادانەیش جە ژیوای فەرهەنگی کۆمەڵگاینە هەن و مشۆ جە ویەرە هونەری و فەنی و زانستیەکانە بەشدار بۆ و جە دەسکەوتەکایچشانە بەهرەمەند بۆ.\nگرد یۆ مافوو پشتگێری چا قازانجە مادی و مەعنەویاشە هەن کە بەرهەموو هەرمانەی زانستیانێ و وێژەیی و هونەریە وێشەنێ.\nگرد یۆ مافوو داواکاری قەوارێوە کۆمەڵایەتی و ناونەتەوەی پاسنەیشە هەن کە گردوو مافوو ئازادیدەکاو ئی جاڕنامەیە جە چوارچێوەو ئا قەوارەینە دابێنێ کریا و بریا ڕاوە.\nگرد یۆ تەنیا جە وەراوەروو کۆمەڵگایەوە ئەرکش گنۆ سەروو شانەی، کە چاگەنە گەشەی گردلایەنەی کەسایەتیش مسۆگەر کریابۆ.\nگرد تاکێو عانوو کەڵک هورگێرتەی جە مافوو ئازادیەکاش تەنیا ملکەچوو ئا سنورانە کە یاسا بە ئامانجوو پارێزنای و ڕێزگێرتەی جە مافوو ئازادیەکاو کەسانێتەری دیاریش کەردێنی. ئی سنوورا هەرپاسە پەیوازیە دادپەروەرانێ و ئەخلاقیە و ڕێکووپێکی کۆمەڵگەی و وەشگوزەرانی گردی جە کۆمەڵگایەوە دێمۆکراتیکەنە وەرچەم گێرا.\nئی مافاو ئازادیا نمەبۆ جە هیچ ویەرێوەنە دژایەتی ئامانجوو بنەماکاو ڕێکوزیاو نەتەوە یۆگێرتەکا کەرا.\nهیچ خاڵێوەو ئی جاڕنامەیە نمەبۆ بە جۆرێو لەیەک دریۆوە کە مافێوە چامنە بدۆ بە دەوڵەتێوە، کۆمەڵە کەسانێوە یان بە کەسێوە کە پێ پاساوەو دەس بە هەرمانێوە یان هۆرزووکەوتێوە کەرا کە ئامانجشا پاشێل کەردەی و دلێنەبەردەی مافێ و ئازادیە پەسەند کریایەکاو ئی جارنامەیە بۆ.\nموختار کەریمی، ئاڵمان، 10.12.2012\nنویسیای وەڵین یانەنە چارەسەرو ویٛ ورنای وەختو لەمپەڕینە\nنویسیای دمایین پلووره‌وارانێوه\nزیاتەر جە ویر\nڕوٙمانەو”چنارەی” چاپ و پەخشە بیە\nڕوٙمانەو “چنارەی” چاپ و پەخشە بیە لاپەلو فەیسبوک کاکە حمەڕازا بەهمەنینە وەڵاو …\nژەهری کیمیایی سروشتیNatural chemical poison\nژەهری کیمیایی سروشتیNatural chemical poison بڕێ جە ژەهرەکیمیایەکان بە شیٛوەی سروشتیٛ هەنیٛ…\nهەورامان ڤاتیکانو زەمانی\nبە بەهانیٛ ئامای وەهاری و ساڵیٛ تازیٛوە خاس ویرما، ئەوسا ئەد٘ام (چەنی مەرد٘او شمە خو…\nجیاوازی ناوه‌ند گرایی و ڕاوه‌به‌ری ئازادی (مه‌ركه‌زی و لامه‌ركه‌زی) به‌شو دویٛ …\nکوٙیار ڕەوف …\nLoad More In ویر


محمود عەباس ئیدانەی خۆیی کرد – ئیسلامی\nسه‌ره‌تا/ دونیا/محمود عەباس ئیدانەی خۆیی کرد\n421 ده‌قه‌ی خوێندنه‌وه 1\nمحمود عەباس دوای ئەوەی تۆمەتبارکرا بەوەی کە لێدوانی دژ بە جولەکەی داوە داوایلێبوردنی لە لێدوانەکانی کرد و ئیدانەی دژایەتیکردنی جولەکەشی کرد.\nعەباس دوای ئەوەی لە لێدوانێکیدا کۆمەڵکوژیی هۆڵۆکۆستی خستە ئەستۆی خودی جولەکەکان، بەرپرسانی ئیسرائیلیی ڕەخنەی توندیان لێگرت، جگە لەوەی ئەمریکا و بەریتانیا نیگەرانیی قوڵی خۆیان دەربڕی.\nبنیامین نەتانیاهو سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل لە تویتێکدا لە ئەکاونتی تویتەرەکەیەوە لەبارەی لێدوانەکەی عەباسەوە نوسی “ئەو پێشتر هەر نکۆڵیکار بووە لە هۆڵۆکۆست و هەمیشەش هەر نکۆڵیکار دەبێت”.\nئەمڕۆ هەینی محمود عەباس داوای لێبوردنی کرد لە لێدوانەکانی و ووتی “دژایەتی جولەکە لە هەر شێوەیەکدا بێت ڕەتدەکاتەوە” و ئاماژەی بەوەش کرد “هۆڵۆکۆست تاوانێکی زۆر ناپەسەندی مێژووە”.\nسەرەڕای ئەوەی پێشتر لە لێدوانەکانیدا جولەکەکانی تۆمەتبارکرد بە ئەنجامدانی هۆڵۆکۆست بەڵام عەباس لە ڕاگەیەندراوی ئیدانەکردنەکەیدا ئیدانەی هەموو جۆرە دژایەتیکردنێکی جولەکەی کرد، بەوەش عەباس ئیدانەی خودی خۆیی کرد.\nبەرپرسانی ئیسرائیل وادەردەکەوێت کە داوایلێبوردنەکەی عەباسیان قبوڵ نییە و لەناویاندا ئاڤیگدۆر لیبرمان وەزیری بەرگری ئیسرائیل داوایلێبوردنەکەی ڕەتکردەوە و لە تویتەرەکەیەوە ڕایگەیاند “ئەبو مازن (محمود عەباس) نکۆڵیکارێکی نەگبەتی هۆڵۆکۆستە، کە دکتۆرایەکی لە نکۆڵیکردنی هۆڵۆکۆستدا هەیە و کتێبێکیشی لەسەر نکۆڵیکردنی هۆڵۆکۆست نوسیوە. دەبێت بەو شێوەیە ڕەفتاری لەگەڵدا بکرێت و داوایلێبوردنەکانی قبوڵکراو نیین”.\nئەو لێدوانانەی وەزیرە ئیسرائیلیەکەش بە ئاماژەکردن بووە بۆ تێزی دکتۆراکەی محمود عەباس کە لە ساڵی ١٩٨٢دا بە ناونیشانی (دیوەکەی تر: نهێنی پەیوەندی نێوان نازیزم و زایۆنیمز) نوسیویەتی.\nعەباس ئاماژەی بەوە کردووە “لە سەدەی ١١وە تا ڕوودانی هۆڵۆکۆست لە ئەڵمانیا، ئەو جولەکانەی کە چوونەتە ڕۆژئاوا و ڕۆژهەڵاتی ئەوروپا هەموو ١٠ بۆ ١٥ ساڵێک کۆمەڵکوژکراون، بەڵام بۆچی ئەمە ڕوویداوە؟ ئەوان دەڵێن لەبەر ئەوەیە کە ئەوان جولەکە بوون”، لە درێژەدا عەباس دەڵێت “سێ کتێب لەلایەن جولەکەکانەوە نوسراون وەکو بەڵگە کە دوژمنایەتی دژ بە جولەکەکان بە هۆکاری دین و بیروباوەڕیان نەبووە بەڵکو بەهۆی ئەو کار و بەرژەوەندی کۆمەڵایەتی و بانکییەوە بووە”.\nفەڕەنسا دانی بەوەدا نا لە باکووری سوریا هێزیی سەربازیی هەیە\nوەزیری بەرگری ئەمریکا: لە سوریا ناکشێینەوە و مانەوەمان گرنگە


هەڵبژاردنی تێپەڕوشە - پێنج هەڵە کە زۆربەی بەکارهێنەران دەیکەن!\nهەڵبژاردنی تێپەڕوشە شتێکە کە هەمووی ئێمە نیازمان پێدەبیت. بێگومان هەمووی ئێوە هەژماری جۆراوجۆرو لەسەر سایتی جۆراوجۆر هەیە. بۆ هەژماریش پێویستە کە یەک تێپەڕوشە هەڵبژێرین. شتێک کە زۆربەی بەکارهێنەران بەداخەوە چاوپۆشی لێدەکەن هەڵبژاردنی تێپەڕوشەی باش و بەهێزە. لە ڤیدیۆی خوارەوە بۆتان باسی ئەو هەڵانە دەکەم کە بەکارهێنەران دەیکەن لە کاتی هەڵبژاردنی تێپەڕوشە. ئەو هەڵانە دەبن بە هۆکاری هەک بوونی هەژماری بەکارهینەران لە دنیای ئینتێرنێت. ئێوە ئەگەر گرینگی نەدەن بە ئەمنییەتی هەژمارەکانی ئینتێرنێتی خۆتان بێگومان زانیارییەکانتان لە مەتەرسی دانە بەهۆی هەڵبژاردنی تێپەڕوشەی لاواز.\nلەم ڤیدیۆیە بۆتان باسی ٥ هەڵەی زۆر گەورە لە کاتی هەڵبژاردنی تێپەڕوشە دەکەم. ئێوە بە پێشگیری لەو هەڵانە دەتوانن هەژماری خۆتان بپارزن و نیگەرانی هەک‌بوونی هەژمارەکانی خۆتان نەبن. هەروەها چەند بەرنامەی باش تایبەت بە بەڕێوەبردنی تێپەڕوشەو پێ دەناسێنم تاکوو تێپەڕوشەکانی خۆتان بە باشی ڕاگرن.\nهەڵسەنگاندنی بەهێزبوونی تێپەڕوشە\nلەسەر ئەم سایتانە ئێوە دەتوانن تێپەڕوشەی خۆتان هەڵسەنگێنن کە لە بواری ئەمنییەتی چەندە بەهێز و باشە. ئەڵبەتە تێپەڕوشەی ڕاستی خۆتان لەسەر ئەم سایتانە تاقی مەکەنەوە بەڵام دەتوانن شتێک نزیک بە تێپەڕوشەی خۆتان بنووسن تاکوو تێبگەن کە تێپەڕوشەکەتان بەهێزە یان نا.\nئەوەی بزانن کە پێویست ناکات ئێمە هەموو تێپەڕوشەکانی خۆمان لە مێشکدا ڕاگرین. بە بەرنامەکانی تایبەت بەو کارەی کە پییان دەڵێن (Password Manager) بە ئاسانی دەتوانی سەدان تێپەڕوشەی بەهێز هەڵبژێرین بێ ئەوەی نیگەران بین کە ئایا لەبیرمان دەچنەوە یان نا.\nلە خوارەوە لینکی ئەم بەرنامانە دەبینن جا ئێوە بەپێی نیازی خۆتان یەکدانەی لەسەر سیستێمی خۆتان دابمەزرێنن.\nزور زور شتکی باش بو. دستت خوش بیت


نوسینی: سولماز دوروودی\nهەموو مرۆڤێک ئەبێ مافی بڕیاردان لەسەر جەستە و لەشی خۆی هەبێ. ئیمکانی ئازادی بڕیاردان لەسەر لەباردنی مناڵ یەکێکە لە مافە سەرەتایی و سەرەکیەکانی ژنان .\nسکپڕبوونی نەخوازراو و لەباربردنی مناڵ دیاردەیەکی ناخۆشە و بڕیارێکی قورسە بۆ خێو کە بەتایبەت بۆ ژنان گوشارێکی ڕۆحی و جەستەیی زۆر گەورەیە، بۆیە زۆر گرنگە هەوڵ بۆ کەمکرانەوەی لەباربردنی مناڵ بدرێ بەڵام ئەو کارە نەک لە ڕێگەی قەدەغە کردن و ئەستەمکردنی پرۆسەی لەباربردنی مناڵ بەڵکوو دەبێ لەڕێگەی زانیاری پێدان بە ژنان و پیاوان لەبارەی چۆنیەتی بەرگرتن لە دروسبوونی مناڵ و دابینکردنی پێویستییەکانی ئەو کارە بە شێوەیەک کە نەبێتە گوشارێکی ئابووری یان کۆمەڵایەتی لەسەریان، بکرێ.\nمافی لەباربردنی مناڵ بە شێوەی یاسایی بەشێکە لە مافەکانی مرۆڤ و لە چوارچێوەی مافی ژیانی تاکە کەسی و مافی لەشساغی مرۆڤدا دەگونجێ. قەدەغەکردنی لەباربردنی مناڵ نەبووەتە هۆی کەمکردنی ئەنجامدانی کارەکە بەڵکوو لەباربردنی مناڵ بە شێوەیەکی نایاسایی و لە ژێر دەستی کەسانی ناشارەزا و بە کەرەستەی نەشیاو و لە شوێنی نەگونجاو دەکرێ و زۆر جار دەبێتە هۆی زیانی هەتاهەتایی بۆ جەستە و ڕۆحی دایکەکە. ڕاپۆرتەکانی ڕێکخراوی جیهانیی تەندروستی باسی لەباربرانی نائەمنی ساڵانە بیست میلیۆن مناڵ و خەسارەکانی ئەو کارەساتە بۆ سەر ئەو بیست میلیۆن ژنە دەکا کە دەبنە قوربانی قەدەغە بوونی لەبەر بردنی منداڵ لە وڵاتانی جیهان. هاوکات ڕاپۆرتەکان باس لە مردنی ١ میلیۆن ژن بەو هۆیەوە دەکەن.\nبەدەستهێنانی مافی لەباربردنی منداڵ بە شێوەی یاسایی کە ئێستە لەو وڵاتانەی ژنان تا ڕادەیەکی باش لە مافەکانیان بەهرەمەندن، ئاسان نەبووە و خەباتی بۆ کراوە و یەکێک بووە لە دەستکەوتەکانی شەپۆلی دووەمی بزووتنەوەی فێمینیستی.\nلەو ولاتانەی کە دین و ئایین دەسەڵاتی باڵایان هەیە لە دانانی یاسادا بە ئاشکرا ئەو مافەی ژنان پێشێل ئەکرێت، گرێدرانی یاساکان بە ئایین و دەسەڵاتێکی باڵاتر لە مرۆڤ وادەکا سەرپێچیکردن لە یاساکان سزای قورسی هەبێ و سزاکەش تەنها ئەو کەسە ناگرێتەوە کە بڕیاری لەباربردنی منداڵەکەی داوە بەڵکوو ئەو کەسانەش ئەگرێتەوە کە کارەکە ئەنجام دەدەن، بۆ نموونە لە ناوچەی ژێر دەسەڵاتی کۆماری ئیسلامیی ئێران کەسانێک کە وەکوو دوکتور و پەرستار یارمەتیی لەباربردنی منداڵ بە شێوەی نایاسایی بدەن سزای تا ٥ ساڵ زندانیان بۆ دەبڕێتەوە، لە وەها دۆخ و شوێنهایەکدا هەوڵ بۆ سڕینەوەی ئەو یاسایانە زەحمەتترە و قوربانیدانی زیاتری دەوێ.\nبە وتەی کارمەندانی دەزگاکانی تەندروستی لە ئێران دەسڕاگەیشتن بە کۆندۆم و حەبی جڵەوگیری و ئەو شتانەی کە بۆ بەرگرتن لە سکپڕبوون بەکاردەبرێت قورستر کراوەتەوە و تەنانەت مەسەلەی دانی زانیاری لە بواری خۆپاراستن لە سکپڕبوون لاوازتر کراوە و دەکرێ بڵێین ڕاگیراوە. هاوکات لەگەڵ هەموو ئەو بەربەستانە تێستی غربالگەری کە بریتییە لە تێستێک کە لە سێ مانگی یەکەمی سکپڕبوون بۆ ئەوەی بزانرێ مناڵەکە سڵامەت یان نە ڕاگیراوە. لە ڕێگەی مێدیاشەوە هەموو جۆرە رێکلامێک کە باس لە چۆنیتیی بەرگرتن لە مناڵبوون یان باس لەوەی کە مناڵی کەم باشترە راگیراوە. هەموو ئەم بڕیارانەش دوای هەوڵ بۆ زیادکردنی ژمارەی دانیشتووانی خەڵک لە ئێران دەستیان پێکردووە. لەوەتی کۆماری ئیسلامی لە ئێران حکوومەت ئەکات بەردەوام لەم جۆرە بڕیارانەیان داوە بە شێوەی سیستماتیک دەخاڵەتیان لە ژیانی تایبەتی خەڵدا کردووە.\nئەم یاسایانە لە حاڵێکدایە کە ئاماری فەقیری و هەژاری لەو وڵاتە لە ئاستێکی بەرزدایە و باری ئابووری خەڵک بۆ بەخێوکردنی مناڵ لەبار نییە، قوتابخانە بەو رێژەیە کە پێویستە نییە، دەسڕاگەیشتن بە دەواو دەرمان لە ئێران ئاسان نییە و زۆر جاریش هەر دەست ناکەوێت. دانانی ئەم یاسایانە و لەم جۆرە بڕیارانە دەیان و سەدان گرفتی نوێ بۆ خەلک لەو وڵاتە دروست دەکات. دیسان لەم باسەش بەهۆی نەبوونی هۆشیاری و نەبوونی مافی هەڵبژاردن بۆ دروستکردنی منداڵ و نەبوونی مافی یاسایی لەباربردنی منداڵ، ژنانن کە زیاترین زەرەر دەبینن. بە دانران و جێبەجێکرانی ئەم جۆرە یاسایانە کۆمەڵگا بەرەو کۆنەپارێزی و ژن ئازاری زیاتر دەبەن.\nکۆنترۆڵ کردنی ژنان لەلایەن ڕژیمی ئیسلامی ئێرانەوە شتێکی تازە نییە و هەر لەسەرەتای هاتنەسەرکاریانەوە بەردەوام و بە شێوەی سیستماتیک هەوڵی داخستنی هەموو دەرگاکان بە ڕووی ژنانیان داوە و هەموو شێوەیەکیان بۆ کۆنترۆڵکردنی کردنی ژنان، بۆ بەرتەسک کردنی ئەرکەکانیان بە کاری مناڵ و ماڵ و ئەو کار و ئەرکانەی لە دنیای پیاوسالار بە کاری "ژنانە" ناسراون، گرتووتەبەر. کۆماری ئیسلامیی ئێران وەکوو دەسەڵاتێکی دژە مرۆڤ و لە ئاستێکی بەرزدا دژە ژن دەورێکی بەرچاوی لە زەوت کردن و پێشلکردنی مافە سەرەتاییەکانی ژناندا بووە و هەوڵی داوە کۆمەڵگا بکاتە زیندانێکی گەورە بۆ ژنان و بەر بە پێشکەوتن و ژیانی ئازادیان بگرێ. لێ ئەستاندنەوەی مافی لەباربردنی منداڵ بە شێوەی پارێزراو یەکێکی دیکە لە هەوڵەکانی ئەو دەسەڵاتە بۆ ژێردەستە هێشتنەوەی ژنانە.\n28 سێپتەمبر رۆژی جیهانی یاسای لەباربردنی مناڵ بە شێوەی پارێزراوە. لەم ڕۆژە و لە هەموو ڕۆژەکانی دیکەدا هەوڵی خۆمان بۆ دەستەبەرکردنی ئەو مافە درێژە پێدەدەین.\n"ژنان خۆیان بڕیاردەدەن کەی ئامادەن منداڵیان بێ و چەند منداڵیان دەوێ و مافی خۆیانە زانیاریی پێویستیان هەبێ بۆ بڕیاردان لەسەر ئەو بابەتانە و بە هیچ شێوەیەک نابێ ئەو مافەیان لێ زەوت بکرێت. (کۆنڤانسیۆنی مافەکانی ژنان. ڕێکخراوی نەتەوەیەکگرتووەکان)"


2019-11-01 [04:07 AM]\nلە بیست و هەشتی مانگی ئابی ڕابردوودا ژمارەیەك لە كەسایەتی و هاووڵاتیانی شاری بەسڕا سەردانی سەرۆك بارزانیان كرد. پێشتریش شاندی خەڵكی پارێزگاكانی باشووری عێراق سەردانی سەرۆك بارزانیان كردبوو. ئەوان گلەیی زۆریان لە نەبوونی خەدەمات و گوزەرانی خەراپی خەڵكی هەبوو. سەیر لەوەدا بوو بەسڕا كە دەوڵەمەندترین شاری جیهانە ئاوی خواردنەوەی بۆ دانیشتوانی نەبوو. ئەوان زۆر بە ڕوونی باسیان دەكرد كە خەڵكی باشووری عێراق چیتر تەحەمولی نەماوە.\nخۆ هاووڵاتیانی باشوور لە هەڵبژاردنەكانی پێشوودا پەیامیان بە دەستەڵاتدارانی عێراق دا. كەمترین ڕێژەی بەشداربوون تۆمار كرابوو و لە هەندێ شوێن لە 11% تێپەڕی نەكردووە. لەم بەشدارییە كەمە ڕا پێشبینیی ئەوە دەكرا كە ڕۆژێك بێت باشوور و بەغدا بەسەر سیستەمی سیاسی تاییفییەكەی عێراقدا بتەقنەوە.\nكە ڕژێمی پێشوو ڕووخا، بڕیار وا بوو عێراقی نوێ عێراقی فیدڕاڵی دیموكراتی بێت و تێیدا هەموو لایەك مافی پارێزراو بێت و دەستووریش حاكم بێت. بەڵام بینیمان لە بری ئەوە دەرگەی تۆڵەسەندنەوە لە سووننە و بێبەشكردنی كورد و پێشێلكردنی دەستوور كرایەوە و سیستەمێكی هەتا سەر ئێسقان فاسید و تاییفی خرایە سەر پێ و عێراق بووە شوێنی دەستێوەردانی دەرەكی و تەڕاتێنی بەرژەوەندیی بیانییەكان.\nئەو ناڕەزایی و گرژییەی ئێستا لەناو شەقامی شیعەدا هەیە دە ساڵ بەر لە ئێستا لەناو شەقامی سووننەدا هەبوو كە بە هاتنی داعش شێوەكەی گۆڕا و دواجار بە ئاوارەبوون و ماڵوێرانی و ڕووخانی ئیرادەی سیاسیی سووننە كۆتایی هات و حەشد بوو بە حاكمی موتڵەقی جیۆگرافیای سووننە.\nهەر لە سەرەتاوە كورد كێشەی لەگەڵ عێراقی نوێدا هەبوو. دەستوور پێشێل كرا و چارەنووسی ماددەی 140 بە نادیاری مایەوە. كار گەییشتە ئەوەی دەستەڵاتدارانی بەغدا قووتی خەڵكی كوردستانیان بڕی. لووتكەی ناڕەزایەتیی كوردستان لە عێراقی نوێدا خۆی لە ڕیفراندۆمی سەربەخۆیی دیتەوە. لە بری گوێگرتن لەو ناڕەزایەتییە ڕەوایە، عەبادی بە حەماقەت و كەلەرقی وەڵامی دایەوە و بۆ ڕێگەگرتن لە ڕیفراندۆم پشتی بە گەلەكۆمەكێی ئیقلیمی و ناپاكی هەندێ كورد بەست.\nعێراقی نوێی فاسیدی تاییفی ڕێگەی سەركوتكاری بۆ ناڕەزایەتیی كورد و سووننە گرتەبەر. ئێستا شەقامی شیعە لە چەشنی كورد و سووننە لە عێراقە فاسیدە تاییفییەكە ناڕازییە. لە ڕاستیدا ئەوەی لە باشوور دەگوزەرێ ڕیفراندۆمی هاووڵاتیانی شیعەیە بەڵام بەشێوەیەكی جیاواز لە كورد. ئەوانیش وەك كورد و سووننە تەنگیان پێ هەڵچنراوە و ناتوان چیتر بەرگە بگرن. چیتر قسەی خۆش و نمایشەكانی موقتەدا و پەیامەكانی مەرجەعییەت و قسەی پاڵەوانانی سەركوتكردنی سووننە و كورد شەقامی شیعی هێور ناكاتەوە. دەستێوەردانی دەرەكی و كۆدەتا و زەبروزەنگیش دادی ئەوانە نادات كە پازدە ساڵە دەستیان لە خەراپەكاری و گەندەڵی و تایفەگەریدا هەبووە.\nعێراقی نوێ پێویستی بە سەرلەنوێ داڕشتنەوەیە. داڕشتنەوەیەك كە وەڵامێكی واقعیانە و ڕاست و دروستی یاخیبوونی سووننەكان و ڕیفراندۆمی كوردستان و شۆڕشی شەقامی شیعە بداتەوە. ئەگەر هەر دەستكارییەك لە سیستەمی سیاسی و دەستووردا بكرێت پێویستە لە بەرژەوەندیی كورد و سووننە و شیعەدا بێت. هەر سێ پێكهاتە ئازار دراون و ناڕازین. ئەگەر هەوڵ بدرێت لەسەر حیسابی پێكهاتەیەك خەڵكی تر ڕازی بكرێت ئەوە عێراق دەگەڕێتەوە چوارگۆشەی یەكەم و ئەم سووڕە بێكۆتاییە بەردەوام دەبێت.


بەردەوامیی دەسبەسەر کردنی هاونیشتمانیانی کورد لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان – خۆڕاگری\nHomeهەواڵبەردەوامیی دەسبەسەر کردنی هاونیشتمانیانی کورد لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان\nلە درێژەی ڕەشبگیری و دەسبەسەرکردنی هاونیشتمانیان و چالاکانی سیاسی و مەدەنی لە کوردستان لەلایەن هێزەکانی کۆماری ئیسلامییەوە، لە چەند ڕۆژی ڕابردوودا دوو هاووڵاتیی کورد لە شارەکانی سەردەشت و کرماشان دەسبەسەر کراون و بۆ شوێنێکی نادیار ڕاگوێزراون. هەروەها هاونیشتمانییەکی خەڵکی بۆکانیش، بە ١٠ ساڵ بەندکران حوکم دراوە.\nبەپێی ڕاپۆرتی ناوەندی دێموکراسی و مافی مرۆڤی کوردستان ، ڕۆژی شەممە ٤ی خەزەڵوەر هاووڵاتییەکی کورد بە ناوی “حەسەن هاشمی” تەمەن ٢٦ ساڵ و خەڵکی کرماشان لەلایەن هێزەکانی ڕێژیمەوە دەسبەسەر کراوە و بۆ شوێنێکی نادیار ڕاگوێزراوە.\nلایەنێکی ئاگادار ڕایگەیاندووە کە بنەماڵەی ناوبراو هەوڵی زۆریان داوە کە شوێن و هۆکاری دەسبەسەر بوونی ناوبراو بزانن بەڵام تا ئێستاش بێ ئاگان.\nهەر لەو پێوەندییەدا ڕۆژێک پێشتر، ”هیوا حسێنی” خەڵکی ناوچەی سەردەشت و تەمەن ٢٧ ساڵ، لەلایەن هێزەکانی کۆماری ئیسلامییەوە دەسبەسەر و بۆ شوێنی نادیار ڕاگوێزراوە.\nلە هەواڵێکی دیکەدا و بەپێی ڕاپۆرتی ڕێکخراوی مافی مرۆڤی هەنگاو، چالاکێکی ئایینی بە ناوی ” سەید ئارام ئیسلام زادە” خەڵکی بۆکان لەلایەن دەزگای قەزایی بۆکانەوە بە تۆمەتی چالاکی لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکاندا دەسبەسەر و بە ١٠ ساڵ زیندان حوکم دراوە.\nناوبراو ڕۆژی یەکشەممە ١٢ی جۆزەردانی ١٣٩٨ی هەتاوی لەلایەن هێزەکانی ئیدارەی ئیتلاعاتی بۆکانەوە دەسبەسەر و ئێستاش لە بەندی زیندانیانی عەقیدەتی_سیاسیی زیندانی ناوەندیی ورمێدا، ماوەی حوکمەکەی بەسەر دەبا.\nهاوکات لەگەڵ دەسبەسەر کردنی ئەو چالاکە ئایینییە، چالاکێکی سیاسی بەناوی “سەلام مەردان” کە ساڵێکی لەمەوبەر لەلایەن هێزە ئەمنییەکانی کۆماری ئیسلامییەوە دەسبەسەر کرابوو، ئێستاش لە زیندانی ناوەندیی ورمێدا بەسەر دەبا و هیچ هەواڵێک لە بارودۆخی ناوبراو لەبەر دەستدا نییە.\nدەستبەسەر کرانی دوو هاووڵاتی و ئازادی بەندکراوێکی سیاسی


چی لە فەرەنسا روودەدات؟ – Knwe.org\nسەرەکی » راپۆرت » چی لە فەرەنسا روودەدات؟\nد. لوئەی جاف*\nلە ماوەی چەند رۆژی ڕابردوو، لە چەندین شاری گەورەی فەرەنسا و بە تایبەتی لە پاریس، خۆپیشاندان دژی بەرزبوونەوەی نرخی سوتەمەنی دەستی پێکرد. لە ئەنجامدا خۆپیشاندەران کە لە کاتی خۆپیشانداندا (هێلەکی زەرد) دەپۆشن، لە خۆپیشاندەرەوە وبوون بە بزوتنەوەیەکی کۆمەڵایەتی ناڕازی لە سیاسەتەکانی حکومەتی فەرەنسا و دەسەڵاتداران.\nهێلەک زەردەکان کێن ؟\nلە ڕووی سۆسیۆلۆجیەوە، پێکهاتە و باکگراوندی ئەم گروپە جیاوازن. لە ڕووی درامەتەوە، کەسانی چینی هەژارو چینی مامناوەندی لە خۆ دەگرێ. لە ڕووی ئاڕاستەی سیاسیەوە، کەسانی چەپڕەو (لایەنگرانی چەپی چەپ، سۆسیالیست و سۆسیال دیموکرات)، کەسانی مۆدێرات (موعتەدلەکان) و ڕاستڕەوە توندڕەوەکان لە خۆ دەگرێ. بەشە زۆرەکەی ئەم بزوتنەوە کۆمەڵاتیە دەیانەوێ بە شێوەیەکی ئاشتیانە داواکانیان بگەیەنن بە حکومەت لە چوارچێوەی یاساکانی خۆپیشاندان. بەڵام کەمینەیەکی هێلەک زەردەکان هەیە کە ناتوانن کۆنتڕۆڵی توڕەیی خۆیان بکەن و لە ڕێی زەبر و زەنگ و توندوتیژی خۆیان نمایش دەکەن.\nداواکارییان چییە ؟\nلە سەرەتادا هۆکاری سەرەکی خۆپیشاندانەکان لە سەر بەرزبوونەوەی نرخی سوتەمەنی بوو، بە تایبەتی نرخی بەنزین. بەڵام دروشمەکانی خۆپیشاندانان دەربڕینی ناڕەزایەتیەکانی بەرزبوونەوەی نرخی بەنزینی تێپەڕاندو باس لە دادپەروەری کۆمەڵایەتی، ململانێی چینایەتی و پاراستنی بەرژەوەندی خاوەن نفوز و سەرمایەداران دەکات. یەکێک لەو دروشمانەی کە بەرزکراوەتەوە دەڵێت، فەرەنسا پاڵەوانی جیهان لە تاکس وەرگرتن، وەک ئاماژەیەک کە فەرەنسا تەنها پاڵەوانی جیهان نیە لە تۆپی پێ بگرە پاڵەوانیشە لە سەپاندنی تاکس و زەریبە لە سەر هاووڵاتیان بە تایبەتی چینی مامناوەندی.\nهەڵوێستی دامودەزگاکانی فەرەنسا\nحکومەتی فەرەنسا دەڵێت کەوا دەرگای کراوەیە بۆ گفتوگۆ لە گەڵ نوێنەرانی هێلەک زەردەکان. سەرۆکی حکومەتی فەرەنسا ئیدوارد فیلیپ، لە تەلاری حکومەت (ماتینیۆن)، پێشوازیکرد لە دوو نوێنەری ئەو بزوتنەوەیە بەڵام یەکێکیان پاشەکشەکرد لە بەر ئەوەی حکومەت نەیویست کۆبوونەوەکە تۆمار بکرێت.\nحزبی دەسەڵات (بزوتنەوەی ئۆن مارش لاریپیبلوک)، داوای گفتۆگۆ دەکات لە گەڵ هێلەک زەردەکان. لە هەمان کاتدا دەستگیرکردنی ئەوانەی سەیارەو دوکانەکان دەسوتێنن. وە پێیوایە لە ماوەی پێشۆ پەیامە چاکسازیەکانی حکومەت بە باشی نەگەیندراون بە فەرەنسیەکان.\nلە سەر ئاستی حزب و سەندیکاو ڕێکخراوەکانی تری فەرەنسا، هەڵوێست و بۆچوونی جیاواز هەیە لە سەر ڕووداوەکان و چۆنێتی مامەڵەکردن لە گەڵ هێلەک زەردەکان و داواکاریەکانیان. حزبەکانی ئۆپۆزیسیۆن بە تایبەتی چەپی چەپ، حکومەت تاوانبار دەکەن لەوەی کار دەکات لە بەرژەوەندی سەرمایەداران و هاوکاری مادیان دەکات، لە هەمان کاتدا داوای تاکسی زیاتر دەکات لە چینی مامناوەندی و یارمەتی هەژاران کەمدەکاتەوە. سەرەڕای هەوڵدان بۆ قۆزتنەوەی ڕووداوەکان لە بەرژەوەندی خۆیان، تا ئێستا هیچ حزب و ڕێکخراوێک نەیتوانیوە داواکاری هێلەک زەردەکان ئاڕاستە بکەن بۆ بەرژەوەندی خۆیان.\nزەردی مادی و مەعنەوی\nسەرهەڵدانی بزوتنەوەی هێلەک زەردەکان و دروستبوونی ئاڵۆزی لەم کاتەدا کە بەرەو پشوو و یاد و جەژنەکانی سەری ساڵ دەڕۆین، زەردێکی مادی و مەعنەوی لە فەرەنسا داوە. لە لایەک، هاتووچۆی گەشتیاران کەمدەکاتەوە و بەو هۆیەوە ئوتێل و ریستۆرانت و قاوەخانەکانی پاریس ئیشیان کەمدەبێتەوە. لە لایەکی ترەوە، ئەو توندوتیژیە و ئاگردانی سەیارەو دوکانەکانی پاریس، وێنەی پاریس ناشیرین دەکات لە دەرەوەو وەکو شارێکی نا سەقامگیر وێنادەکرێت. هەر بۆیە سەندیکاکانی ئوتێل و ریستۆرانت و قاوەخانەکانی پاریس لە هەوڵدان حکومەت فەرەنسی هەر زوو پێکبێت لە گەڵ هێلەک زەردەکان بۆ ئەوەی گەشتیاران نەترسن و بۆ سەری ساڵ بتوانن بێن بۆ پاریس.\nهێلەک زەردەکان شەممە و یەک شەممەی داهاتوو دێنەوە بۆ خۆپیشاندان دەڵێن بەردەوام دەبن تا حکومەت سیاسەتەکانی دەگۆڕێت و داواکانیان جێبەجێدەکات.\n*نوێنەری ی ن ک لە فەرەنسا.


فستیڤاڵی \_"ژەنینی نەرمە نای\_" لە بۆکان بە‌ڕێوە چوو\n16:50 - 14 خەرمانان 2714\nکوردستان میدیا: دووهەمین فستیڤاڵی ژەنینی نەرمە نای بۆ ماوەی دوو رۆژ لە ساڵۆنی سیمورغی شاری بۆکان بە بەشداری هۆنەرمەندانی کورد لە زۆربەی شارەکانی کوردستانی ئێرانەوە، بەڕێوەچوو.\nبەپێی راپۆرتی ماڵپەری کوردستان میدیا، رێوڕەسمی کرانەوەی ئەم فستیڤاڵه بە گۆرانیبێژی هونەرمەندانی کورد بە ژەنینی دووئامێریی دەهۆل و زوڕنا ، زەرب و دووزەلە، زەرب و نەرمە نای، لەلایەن هونەرمەندانی شارەکانی مەهاباد، نەغەدە، سنە، ئیلام و خوراسانی باکوور، بەرێوە چوو.\nلە یەکەم بەشی ئەو فستیڤاڵەدا کە تایبەت بە ئامێرەکانی ژەنین وەکوو نەرمە نای، دووزەلە و زووڕنا بوو، لاوانی هونەرمەندانی سەرووی تەمەن ٢٣ ساڵ لە شارەکانی بانە، بۆکان، سنە، سەردەشت و سەقزەوە بەشدارییان لە کێبڕکێی ئەو فستیڤاڵه‌دا کرد.\nلە درێژەی فستیڤاڵەکەدا و کێبڕکێی تەمەن ژێر ٢٣ ساڵ، بۆ یەکەمین جار نەشمیل عالەمی خەڵکی سقز، پگا کشاوەرز خەڵکی سنە و موژگان سەعیدی خەڵکی نەغەدە و زیلان رەحیمی لە شاری بۆکانەوە بە ناوی بەشدار بووانی ژن لە بەشی کێبرکێی ئەم فستیڤاڵەدا، بەشدارییان کرد.\nبەپێی راپۆرتی گەیشتوو لە ساڵونی بەرێوەچوونی فستیڤاڵی ژەنینی نەرمە نای، لە نێوان بەشە جۆراوجۆرەکانی ئەو فستیڤاڵەدا، هونەرمەندانی کوردی بەشدار لەو فستیڤاڵەدا بە ژەنین و خوێندنی گۆرانییە فۆلکلۆرەکان فستیڤاڵەکەیان زیاتر دەڕازاندەوە.\nبەشی کۆتایی ئەو فستیڤاڵی بە خوێندنەوەی پەیامێک لەلایەن عەلی ئەکبر مورادی هونەرمەندی کرماشانی تەرخان کرابوو.\nلە کۆتایی‌دا،هەیئەتی داوەران لە بەشی ژێر ٢٣ساڵ، بەریزئارام مەحموودی و موژگان سەعیدی وەکوو کەسانی یەکەم و دووهەم هەڵبژارد و لە بەشی سەرووی ٢٣ ساڵیشدا شێرکۆ شەمامی لە بانە و خالید مروەتی لە سەقز پلەی یەکەم و دووهەمیان بە دەست هێنا.\nلە درێژەی فستیڤاڵەکەدا، هونەرمەندە پیشکسوەتەکانی کامیاران، شیروان، سەقز، مەهاباد، سنە، بجنوورد، شنۆ و کرماشان بە ژەنینی دوو ئامێریی زەرب و نەرمەنای، دایرە و دووزەلە، تەک ژەنینی دیوان و دوو ئامێری ژەنینی زوڕنا ودەهۆل بەشدارییان کرد.\nیەکێک لە هاووڵاتییانی بەشداربوو لە ساڵونی سیمورغی بۆکان لە وتووێژ لەگەڵ هەواڵنێری ماڵپەری کوردستان میدیا لە زاری بەرێوەبەرانی فستیڤاڵی ژەنینی نەرمە نایەوە رایگەیاند، کە ئیدارەی ئیرشادی ئیسلامیی هیچ یەک لە تێچووی بەرێوەبردنی ئەو فستیڤاڵەی لە ئەستۆ نەگرتووە و تەواوی تێچووی ئەو فستیڤاڵە لەلایەن بەرێوەبرانی ئەو فستیڤاڵەوە دابین کراوە.


KHABAT media - بەرێوەچوونی سیمینارێكی هاوبەش لە لایەن ناوەندی ژنانی رۆژهەلات بە بۆنەی 8ی مارس.\nبەرێوەچوونی سیمینارێكی هاوبەش لە لایەن ناوەندی ژنانی رۆژهەلات بە بۆنەی 8ی مارس.\nمێژووی ناردن : Wednesday, March 08 @ 20:29:45 UTC\nخەباتمێدیا: لەدوای كۆبوونەوەی رۆژی یەكشەممە 8ی رەشەممە، ناوەندی ژنانی رۆژهەلات لە بارەگای ناوەندی سازمانی خەبات و بریاری بەرێوەبردنی هەنگاوی هاوبەش بە بۆنەی٨ی مارس رۆژی جیهانی ژن، ڕۆژی سێ شەممە ۱۷ی ڕەشەممە ی 1395ی كۆچی خۆری ناوەندی ژنانی رۆژهەڵات لەشاری هەولێر، سێمینارێكی هاوبەشیان لە ژێر ناوی “یەكدەنگی ژنان،یەكەم هەنگاوە بۆ مسۆگەر بوونی مافەكانمان”، بەڕێوەبرد.\nسەرەتای سیمینارەكە بە راگرتنی دەقیقەیێك بێدەنگی بۆ رێزگرتن لە روحی شەهیدان دەستی پێكرد و پاشان خاتوو زێنەب حسێنی بەرپرسی یەكەمی رێكخراوی ئافرەتانی خەبات ی كوردستان بەخێرهاتنی میوانەكانی كرد و ریزبەندی بەرنامەكانی پێش كەش كرد. پاشان پەیامی هاوبەشی ناوەندی ژنانی ڕۆژهەڵات لە لایەن خاتوو سوهەیلا قادری، سكرتێری یەكیەتیی ژنانی دێموكراتی كوردستانەوە خوێندرایەوە.\nسیمینارەكە لە سێ پانێل پێكهاتبوو كە یەكەم پانێل‌لە لایەن خاتوو فاتمە عوسمانی، سكرتێری یەكیەتیی ژنانی دێموكراتی كوردستانی ئێران، لە ژێرناوی “خەسارناسی بزوتنەوەی ژنان لە رۆژهەڵاتی كوردستان” پێش كەش كرا.\nلە پانێلی دووەمی سیمینارەكەدا خاتوو فەریبا محەممەدی،سكرتێری رێكخراوی ئاسۆی ژنی كورد، باسەكەی خۆی لە ژێر ناوی “ئاوڕدانەوەیەك لە سیاسەتی حیزبەكان بەرامبەر بە پرسی ژن”دا پێشكەش كرد.\nدوایین پانێلی سیمینارەكە باسێك بوو لە ژێرناوی “ئەركی رێكخراوەكان و چالاكیی ژنان” كە لەلایەن خاتوو كەوسەر فەتاحی، ئەندامی ڕێبەریی كۆمەڵەی ژنانی رۆژهەڵاتەوە پێشكەش كرا.\nلە هەركام لەو پانیلانەدا ئامادەبووان بۆچوون و سەرەنجەكانی خۆیان باس كرد و بەشدارییان لە باسەكاندا كرد و لە لایەن كۆرگیرانەوە وەلامیان درایەوە.\nناوەندی ژنانی رۆژهەلات بریتین لە:\nرێكخراوی ئافرەتانی خەبات ی كوردستان\nیەكێتی ژنانی دیموكڕاتی كوردستانی ئێران


ڕۆحانی: ئەو ڕێگایەی تورکیا هەڵیبژاردووە هەڵەیە\n09.10.2019 02:17 PM\nحەسەن ڕۆحانی، سەرۆک کۆماری ئێران\nسەرۆک کۆماری ئێران ڕایگەیاند، ئەو بڕیارەی تورکیا داوێتی بۆ هێرشکردنی سەر رۆژئاوای کوردستان بڕیارێکی هەڵەیە و دەبێت بە بڕیارەکەیدا بچێتەوە.\nحەسەن ڕۆحانی سەرۆک کۆماری ئێران ئەمڕۆ چوارشەممە ڕایگەیاند، لەبارەی ناوچەی ئارام لە سووریا پێویستە ڕێگە و بڕیاری درووست بدرێت.\nوتیشی، ئێمە وەک سەرۆکی هەرسێ وڵاتانی ئێران، ڕووستا و تورکیا ڕاشکاوانە باسمان لەوەکرد تەنیا بە کشانەوەی ئەمریکا لە ناوچە و هاوکاریی وڵاتانی دیکە و ئامادەبوونی سوپای سووریا لە سنوورەکانی باکووری سووریا و باشووری تورکیا، ئاسایشی ناوچەکە دابین دەبێت.\nئاماژەی بەوەشکرد، بڕیاری ئێستای تورکیا و ڕێککەوتنەکانی پشت پەردە لە بەرژەوەندیی ناوچەکەدا نییە، هەر بۆیە داوا لە وڵاتی دۆست و برامان تورکیا و دەوڵەتەکەی دەکەین کە لەوبارەیە وردبینانەتر بڕوانێت و بە بڕیارەکەیدا بچێتەوە.\nسەرۆک کۆماری ئێران ئاماژەی بەوەشکرد، ئێستا لە دۆخێکداین کە دەبێ ناوچەکە بەرەو ئاسایش و ئاشتی ببەین هەر بۆیە بڕیاری ئێستای تورکیا بە زیانی ناوچەکەیە.\nئێران خستەخوارەوەی فڕۆکەیەکی بێ فڕۆکەوانی راگەیاند\nبومەلەرزەیەکی بەهێز لە ئێران رویدا و پێنج کەس گیانیان لەدەستدا\nئاژانسی وزەی ئەتۆم داوایەك ئاراستەی ئێران دەكات \nرۆحانی: قۆناغی چوارەمی کەمکردنەوەی پابەندیمان بە ڕێککەوتنی ئەتۆمی دەستپێدەکەین\nگەشتە ئاسمانییەکانی ئێران بۆ نەجەف و بەغدا ڕاگیرا\nئێران بۆ هاوڵاتیانی: سەردانی عێراق مەکەن\nئێران: کوشتنی بەغدادی لەلایەن ئەمریکاوە کارێکی گەورە نیە\nئەحمەد شاملوو شاعیرە سپییەکەی ئێران


دوورکەوتنەوەی جوتیار لە زەوی، سەرەتایەکی ترسناکە لە دوورکەوتنەوەی هەموو جۆرە ئینتیمایەکی نەتەوەیی و نیشتیمانی.\nیەک لەو هەڵانەی کۆمەڵی ئێمە بە بەڕێوەبەرانی وڵاتیشەوە تێیکەوتووە، دوورکەوتنەوەیە لە ئینتیمای نیشتیمانی و نەتەوەیی. ئەمە لەو کاتەوە دەستیپێکردووە، کە گرنگی بە داهاتی نیشتیمانی و سەرمایە نەتەوەییەکان خراوەتەوە ژێر پرسیار و بەرەبەرە بەهاکان لە دەست دەدرێن.\nلە کاتێکدا حکومەت باس لە گرنگیدان بە داهاتی ناوخۆیی دەکات، یەک لەم سەرچاوانەش کشتوکاڵە، بەڵام جوتیاران لە کاتی پێگەیشتنی بەروبومەکانیان، نازانن چیلێبکەن و بۆیان ساخ نابێتەوە!! بەداخەوە سەندیکا و وەزارەتی کشتوکاڵیش، خۆی ناکاتە خاوەن و ئەوەی بینیمان لە گەڵ هاندانی جوتیاران بۆ چاندنی زەوییەکانیان، هیچ پلان و ستراتیژێکیان نەبووە بۆ ساخکردنەوە و وەرگرتنی ئەو بەرهەمانەی کە نەتوانرا لە بازاڕ بفرۆشرێن. هاوکات دەبێت جۆرێک لە هاوسەنگی لە نێوان هاتنی بەرهەمی بیانی و خۆماڵی بکرێت. ئایا بۆ ساڵی داهاتوو جوتیاران بە پشت بەستن بەکام پلانە زەوییەکانیان دابچێننەوە و لەوە نەترسێن، کە رەنج بە خەسار دەبن؟\nبە راستی، کاتی ئەوەهاتووە کاربەدەستانی وڵات، بەرژەوەندییە نەتەوەیی و نیشتیمانییەکان، بخەنە پێش بەرژەوەندی حزبی، چونکە بەپێچەوانەوە تەمەنی حوکمڕانییان درێژتر نابێت. بۆ هەموومان دیار و ئاشکرایە، کە رەوشی جیۆپۆلەتیکی هەرێمی کوردستان جۆرێکە، کە هەمیشە لە ژێر هەڕەشەی داخستنی سنور، گەمارۆدان و لاوازکردندایە. بۆیە پلانی گرنگیدان بە بەرهەمی ناوخۆیی، دەبوایە لە گرنگترینەکان بوایە. ئێستاش دەکرێ بە پلانەوە کار بۆ بوژانەوەی ئەم سەرچاوانە بکرێت. دەبێت درک بەوە بکەین، کە کاتێک خەڵك بەرژەوەندییان بە خاکەوە نەما، هەموو جۆرە ئینتیماکانیان لاواز دەبێت و بەداخەوە خۆمان (بە ئاگا یان بێ ئاگا) پیلانی داگیرکاران جێبەجێ دەکەین!\nدەبێ لەوە تێبگەین، کە سەردەمێک جوتیاران ئامادەبوون، لە سەر پارچە زەوییەک بکوژرێن، لەبەرئەوە بووە، کە ئەم پارچە زەوییە سەرچاوەی دابینکردنی بژێوی ژیان و بەرژەوەندی ئەوان بووە. کاتێك هاندان بۆ گەڕانەوە و گرنگیدا بە بەرهەمی ناوخۆ هەیە، دەبێ ئەم زەوییانە بگەڕێنرێنەوە ئەم دۆخە و بۆ بەرژەوەندی چەند بازرگانێک، درێژە بە هێنانی بەرهەمی بیانی نەدرێت.\nحکومەت لە زیادکردنی سەرچاوەی داهات سەرکەوتوو نابێت، ئەگەر گرنگیدان بە مۆسیقای بیانی، درامای بیانی، کاڵا و بەروبومی بیانی بدات، لە وێوە بۆ داهاتی بیانی. ئەمە زەنگێکە ئاگادارمان دەکاتەوە، کە کۆمەڵگە بە خاک نامۆ دەبێت، چونکە بۆ بەسترانەوەی مرۆڤ بە خاکەوە، دانوستانێکی دیالەکتیکی هەیە. ئایا چۆن سودی لێوەردەگیرێت و چۆن چاودێری دەکرێت؟ کەواتە جۆرێک لە بەرژەوەندی مۆراڵی و بەرژەوەندی ماتریاڵی، پەیوەستە بە داهاتی خۆماڵی و زەوی.\nهەر میللەتێک بە کۆمەڵێك شت دەناسرێتەوە و تایبەتمەندی خۆی هەیە، وەک (ئاڵا، سنور، کلتور، مۆسیقا، هونەر و شانۆ)، کە مۆرکێکی خۆماڵی هەبێت. کاتێک هەموو ئەوانە لاوازکران و کلتوری بیانی سەردەست کرا، گەنجێک لە جیاتی مۆسیقای کوردی چێژی لە مۆسیقای تورکی و عەرەبی وەرگرت، ئەوە نەمانی ئینتیما لێرەوە دەست پێدەکات.\nئەگەر کورد بەم قەیرانە، رانەچڵەکێت و بۆ گرنگیدان بە کەلەپور و کلتوری خۆماڵی نەگەڕێتەوە، نەک ناتوانێ مۆرک و ناونیشانێکی خۆماڵی هەبێت، بەڵکو ئەوەشی هەیە لە دەستی دەدات.\nئەوەی کە ئەمڕۆ جوتیاری کورد توشی بووە، وێڕای بێ پلانی حکومەت، نا هوشیاری تاک و نەبوونی هوشیاری نەتەوەییە. ئەی بۆچی تاکی کورد تەماتە و سەوزەی بیانی دەکڕێت، لە کاتێکدا بەرهەمی خۆماڵی، کە هەم لە رووی نرخ و هەم لە رووی تەندروستییەوە بەهای بەرزترە. لە کاتێکدا فڕۆکەکانی ئەوان ئێمە بۆردومان دەکەن، زیانی گیانی و ماڵیمان لێدەدەن، لە جیاتی وزەی نەتەوەیی خەڵک بەرز ببێتەوە و دۆی ئێرانی لە جیاتی دۆی خۆماڵی و لە جیاتی ئاوەتەماتەی خۆماڵی، ئاوەتەماتەی تورکی دەکڕین!!\nدەبێت حکومەت گرنگی بە دروستکردنی کارگا و سایلۆیەکان بدات، بۆ ئەوەی بتوانێت بەرهەمی جوتیاران بە شێوەیەکی تەندروست و لە کاتی خۆیی وەربگرێت. بۆچی دایکان و داپیرەمان، ساڵانە دەیانتوانی بە بەرهەمی ناوخۆ، ساوەر، دۆشا و پێداویستییە خۆراکییەکان دروستبکەن، بەڵام ئێمە بەدوای خواردنی لە قتوکراوین، کە ئاسایشی خۆراکیشمان لە مەترسیدایە و جۆرەها نەخۆشیمان بۆ دروست دەکات. وێڕای دڵەڕاوکێی ماوە بەسەرچوونیان، بۆچی لە نانی تیری تەندروستەوە خەریکی خواردنی سەمونی تورکی و نانی ئێرانین؟!\nوێرای هەموو ئەوانە، لە بەردەم هەڕەشەی تەکنەلۆژیا و گلۆبالین، ئەگەر ئاوا بڕیۆین و بەرگری لە بەرهەمی خۆماڵی نەکەین، ئەوا وەک مۆرکی خۆماڵی لە ناودەچێن و شتێک بەناوی کلتور و بەهاکان نامێنێت!\nلێرەوە بانگەوازی لە هەموو خەڵکی هوشیار و نەتەوەپەرست دەکەم، ئەگەر رەوشی نامۆیی هەموو جۆرە ئینتیمایەکی نیتشتیمانی ئەوها بەردەوام بێت، ئەوە هەموومان لەم خاکەی بە روباری خوێن پارێزراوە، لە دەستی دەدەین. لە"ئێمە دەبینە بێگانەو، بێگانە دەبێتەوەو خاوەن ماڵ".


رەخنەی ئەدەبی لەسەر شانۆ و ڕۆمانی دوایین هەناری دنیا - جام کوردی\nرەخنەی ئەدەبی لەسەر شانۆ و ڕۆمانی دوایین هەناری دنیا\nلەم ڕۆژانەی ڕابردوو نمایشی شانۆی (دوایین هەناری دنیا) لە هۆڵی سایەی تاران پێنج ڕۆژ نمایش کرا و پێشوازی زۆری لێکرا، بڕیار دراوە بۆ جاری دووەم نمایش بکرێتەوە. بەو بۆنەیەوە، هەر یەکە لە دەرهێنەر و نووسەری شانۆنامەکە ئیبراهیم پۆشت‌کوهی، ئارش سەنجابی، وەرگێڕی ڕۆمانەکەی بەختیار عەلی، هەروەها ئارش دادگەر و عەلی‌رەزا بەهنام لە ڕوانگەی ڕەخنەی ئەدەبی لەسەر ڕۆمانەکە دواون.\nنمایشی "دوایین هەناری دنیا" لەسەر بنەمای ڕۆمانی هەمان ناونیشانی نووسەر بەختیار عەلی، وەرگیراوە. ڕۆمانەکە ڕوانینێکی ئاشتیخوازانە و دژەجەنگی بۆ ژیانی مرۆڤایەتی لە دنیایەکی پڕ لە ترس و توندوتیژی هەیە.\nئەم ڕۆمانە لە ئێڕاندا دوو جار چاپ کراوە و پێشوازییەکی زۆری لە لایەن خۆشەویستانی ئەدەبەوە لێکراوە؛ بۆیەش لە کافەی کتێبی تاران لە ڕوانگەی "هەڵسەنگاندنی وەرگرتنی شانۆ" لە ڕۆماندا خوێندنەوەی بۆ کراوە کە لێرەدا تەنها بیروڕای میوانان گواستراوەتەوە.\nئارش سەنجابی (وەرگێڕی ڕۆمانی دوایین هەناری دنیا)\nواتاکان وشە بە وشە ناگوازرێنەوە\nکاتێک کە بۆ یەکەم جار، ئیبراهیم پشت‌کوهی، وێنەکانی نمایشی شانۆکەی پێشان دام، وتم دڵنیابە گەر هۆڵێکی گەورەتریش دەبوو ئەوە هەر پڕ دەبوو. ڕام وایە کە هێزێکی باش لە دەرهێنەر پشت‌کوهی و شانۆکارەکانیدا هەیە و دەقی کتێبەکەش کۆمەڵە لایەنگرێکی هەیە.\nنمایشی شانۆیەکی جادوویی لەسەر پەردە زۆر گرنگە، چونکە ئێمە ناتوانین وێنەکان خەیاڵ کەین. بە نمایشی شانۆکەی ئیبراهیم پشت‌کوهی، لەو ڕۆمانەدا دەتوانم بڵێم کارێکی ڕیالیزمی جادووییم بینیوە، وەک وەک ئاماژەشی پێکردبوو کە ئەمە زۆرتر کاری خۆیەتی تا دەقی ڕۆمانەکە.\nدەرهێنەری شانۆ توانیویەتی بە تێگەیشتنێکی قوڵ کۆمەڵە گەنجێکی پڕهێز لە دەوری خۆی کۆ بکاتەوە و وای لە شانۆکەدا ڕێکخستوون کە هەموو کەس چێژی لێ وەرگرێ.\nمن پرسیار دەکەم ئایا کەسێک کە ڕۆمانەکەشی نەخوێندبێتەوە دەتوانی چێژی لێ ببینێ و بە شیویەکی سەربەخۆ فەزا و کەسایەتیەکان درک بکات؟ دەتوانم بڵێم بەڵێ؛ دەتوانێت لەو نمایشکارانە و دیمەکانی درک بە شتەکان بکات. بە گشتی دەتوانم بڵێم، جگە لەوەی کە من وەرگێڕی ئەم ڕۆمانە بم یا نە، یەکێک لە باشترین شانۆی ساڵم بینیوە و وەک تەماشاچی چێژی باشم لێ بینیوە.\nهەڵبەت ئەم چەند ساڵەی ڕابردوو هەندێک کە ڕۆمانی "دوایین هەناری دنیا" دوور کەوتمەوە و زەقی ڕۆژانی سەرەتام نییە کە ڕۆمانەکەم وەردەگێڕا. بیرم دێ ئەو کاتە چەند کتێبێکی لە کوردییەوە کرابوون بە فارسی کە سەرکەوتوو نەببوون. سێ دانە من وەرگێڕانم بۆ کردبوون و نەدەفرۆشان.\nدوای ئەوە هاورێیەک دوایین هەناری دنیای پێ پێشنیار کردم و دەستم پێ کرد و هەشت مانگ کاری ویست، دەمویست بزانم بەڕاستی بۆشایی نێوان ئەدەبیاتی کورد و فارس چییە؟ لەوبارە ڕاوێژم بە دۆستان دەکرد و باسی هەندێ هۆکارم دەکرد کە هاوڕێکانم لەگەڵم کۆک نەبوون.\nیەکێک ئەوە بوو کە وەرگێڕانی وشە بە وشە لە کوردیەوە بۆ فارسی، یەک ناگرێتەوە، بە دڵی من ئەو زمانەی بەختیار عەلی لە فارسیدا گەر وشە بە وشە بکرابایە زمانێکی وشکی دەبوو. دەمەوێ وێنەی ئەفسەرێکی لێکۆلەر لە ڕۆمانەکەدا باس بکەم. نمونە "بە چاوێکی ناشیرین تەماشای دەکرد"، ئەمە لە کوردیدا واتای فەرهەنگی هەیە، بەڵام لە فارسیدا "ناشیرین" بە واتای "بەد"، نیە و من لە فارسیدا (چشمهای آلودە)م، بەکارهێنا کە واتا فەرهەنگییەکەی دەگوازێتەوە و وشە بە وشەش نییە.\nدیسان ئەوەی من چاوەڕوانم دەکرد نەبوو. لەگەڵ شەمس لەنگەرودی چەندین جار لە قالبی ڕەخنە ئەدەبی قسەمان لەسەر کرد، ئیتر کتێبەکە فرۆشاوە و چاپیش کرایەوە. کاتێک مەریوان هەڵەبجەیی لە لایەن بڵاوکراوەی – ثالث- وەرگێڕانێکی باشتری بۆ کرد، پێم خۆش بوو و گوێشم لێ دەبوو کە وەرگێڕانێکی باشە. خۆشحاڵم کە ئەدەبیاتی کوردی هاتۆتە ئەو ئاستە و لایەنگری هەیە.\nرای من وایە کە ئەم ڕۆمانە دەچێتە ڕیزی قوتابخانەی ڕیالیزمی جادووییەوە کە جیایە لە ئەدەبیاتی"گابریل گارسیا مارکیز". زمانی ڕەوانترە و باس ئەو بابەتانە دەکات کە ڕۆژهەڵاتی دنیا بۆ ئێمە ئاشنان و لە ڕۆحی ئێمە نزیکن و دوای ئەمە لە ئێران ئەم شێوازە کاریگەری لەسەر چەندین نووسەر دانا. جاران کە باسی دیاردەی شەپۆلێ ڕەوانی خەیاڵی دەروونمان دەکرد، ئێستا بەرهەمەکانی لە واقعدا هەن. دوایین هەناری دنیا شاکاری بەختیار عەلی‌یە، بەڵام بەرهەمی ناوازەی تریشی هەیە، وەک "شاری مۆسیقارە سپییەکان" و هەروەها ئێوارە پەروانە کە چاوەڕوان ناکەم بەم نزیکانە چاپ بێت.\nعەلیڕەزابەهنام (نووسەر و ڕەخنەگر)\nلە ئێراندا ئەم شێوازە ٢٠ ساڵە بوونی هەیە و لە ریالیزمی جادووییش جیایە بە هۆی جوگڕافیای جیاواز رۆژهەڵات لە ئەمریکای لاتین\nرۆمانی دوایین هەناری دنیا کە بە بڕوای ئەم ڕووداوێکە لە ئەدەبیاتی کوردی. هەرچەندە من ئەدەبیاتی کوردیم زۆر نەخوێندۆتەوە و هەر ئەوەندەم خوێندۆتەوە کە بڵێم تێڕوانینی بەختیار عەلی کاتێک کە خەریکی نووسینی ڕۆمان بووە، ئەوە ڕوانگەیەکی واقعی نەبووە. هەرچەند ئارەش سەنجابی وتی کە دوای ئەم کتێبە، نووسەری فارس پێی کاریگەر بوون، بەڵام من باوەڕم وایە کە زیاتر لە ٢٠ساڵە بەر لە چاپی ئەم ڕۆمانە لە ئێران و ١٠ساڵ بەر لە نووسینیشی، ئەوە ئێمە ڕۆمانی "ژنانی بەبێ پیاو" کە شەهرنووش پارسی پور، نووسیویەتی هەمان بووە، کە تیایدا لەگەڵ واقعیەتەکان لە ململانێدا بووە.\nلە ئەدەبیاتی فارسی پێش لەوە شێوازی بەرهەمەکانی ئیبراهیم گوڵستان، غولام موحسێن ساعدی بوونیان هەبووە. بە هۆی ئەوەی کە زارەوەی ترمان بۆ ئەو شێوازانە نییە، بە ڕیالیزمی جادوویی بەناویان دەکەین، گەرنا ئەوە جیاوازیان لەگەڵ ڕیالیزمی جادوویی هەیە، لەبەر ئەوە وڵاتی ئێمە جیاوازی زۆری لەگەڵ ئەمریکای لاتین هەیە.\nلەو جوگرافیای ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا مامەڵە لەگەڵ واقعیەتەکان جیایە بە بەراود لەگەڵ وڵاتانی ئەمریکای لاتین. لەبەر ئەوەی دەبێت گوزارشت لە واقعیت بکات، نووسەرانی ئێمە لەژێر کاریگەری جەمسەری ڕۆژهەڵات و سەردەمی شەڕی سارد دان و هەموو نووسەڕەکان لەژێر کاریگەری ڕیالیزم دان، بەڵام ڕوانگەکان بۆ ڕیالیزم جیان. لەوانەیە نووسەر بێت خۆی سانسۆڕیک لەسەر بەرهەمەکەی دانێت و شتانێکی سەیر و سەمەرەی لەناودا جێ بکاتەوە و لە هەندێ شوێن ناتوانێ.\nلەبارەی دوایین هەناری دنیاش کە قەیرانەکە بە شێوەیەکە ناکرێت وشە بە وشە بیگوازیەوە و خوێنەر تا کۆتایی ڕووداوەکان تاقەتی هەبێت. دراماکان تا ئەو ئاستە بەربڵاون کە مەجبورین ناوێکی تریان لەسەر دانێین. کارێک کە بەختیار عەلی دەیکات ئەوەیە کاتێک کە خەیاڵی کرد دەینووسێت. نمونە بەشەکانی "محەمەدی دڵ‌شووشە" کە ئاماژە بەوە دەکات کە وشیار بن، ئەمە خەیاڵە.\nئەم کەسایەتیە بەڕاستی دڵ‌شووشە نەبووە، بەڵام ناوێکە لە شێوەی سودفە لەسەری دانراوە، ئەوە لە کاتێک دایە کە ڕۆمانەکانی ئەمریکای لاتین شتی وا ڕوو نادات.\nسەبارەت بە وەرگرتنی شانۆ لە ڕۆمانەوە دوو شێوە مامەڵەکردن هەیە. کاتێک یەک درامای واقعیمان هەیە و بۆ ئەوە دەبێ بچیە لای دیالۆگەکان و کەسایەتیە جۆراوجۆرەکان. بەڵام کاتێک بۆ لای ئەو نووسراوانە دەچێت کە وێنە دەکێشن، ئەوە لەسەر هێڵی فەزا و شوێنن.\nگەر هەر بەشێکی ڕۆمانی دوایین هەناری دنیا بخوێنێەوە، ئەوە وێنەی و شوێنی بۆ دەکێشێت کە دەتوانرێت، خەیاڵ بکرێن. ڕۆمانەکەی بەختیار عەلی لەو ڕوانگەیەوە دەوڵەمەندە و دیمەنەکان بە شێوەی خەیاڵی هەستپێکراو دەکێشێت نەک بە شێوەی واقعی.\nتا ئەمڕۆش لەسەر دەستی ئیبراهیم پشت‌کوهی، وەرگرتنی سەرکەوتومان لە ڕۆمانەوە بۆ شانۆ بینیوە، جا چ لە بەرهەمەکانی خۆی وەک چیرۆکی کورت" کاتێک دەگەڕیمە دوو چاقەکانم بە هەڵواسراوی ماونەوە"، کە لە یەکەمین هەنگاویدا کردی بە شانۆ؛ چ لە بەرهەمەکانی شکسپیر و ڕۆمانەکانی "وەک ئاو وەک چکلێت" و هەروەها دوایین هەناری دنیاش.\nشێوازی کارەکانی پشت‌کوهی، زیاتر وێنەکان وەردەگرێ و دواتر لە ڕێگەی شانۆ، مۆسیقی و فەرهەنگی باشووری ئێران بۆ سەر زمانی فەرهەنگی فارسی وەرگێڕانیان بۆ دەکات.\nبە پێی ئەو ناسینەی کە لە دەرهێنەر هەمە پێم وایە باشترین کاری هەڵبژاردووە و دوایین هەناری دنیا دەتوانرێت بە پێی ئەوە خوێندنەوەی بۆ شانۆ هەیە، بەرهەمێکی سەرکەوتوویە.\nئارەش دادگەر (دەرهێنەری شانۆ)\nبۆ وەرگرتنی شانۆ لە رۆمانەوە نەقشەرێگامان پێویستە\nمن ڕۆمانی دوایین هەناری دنیام نەخوێندۆتەوە، بەڵام پێم وایە ئیبراهیم پشت‌کوهی هەمان ئەو کارەی کردووە کە (١٠)ساڵە گروپی شانۆ ئێمە دەیەوێ ئەنجامی بدات و فراوان کار بکات.\nکارەکانی زیاتر وەرگرتنی درامان. لەو دەیانەی دوایی دەستکەوتی ئێمە لە شانۆی درامیدا کەم بووە و ئەوەش یەکێک لەو هۆکارانەیە ئەوەیە کە ئەدەبیاتی دراماتیکی لە ئیران گەشەی نەکردووە، چونکە ئێمە هێشتا هاوڵاتی بە ئەژمار نایەین لە چینی کارگەر، مامۆستا و ئەندازیار مامەڵەمان لەگەڵ دەکرێت.\nمن گەر لە شانۆدا باسی پزیشکان بکەم، ئەوە کۆمەڵگای پزیشکی هێڕش دێنێ و دەڵێن ئێوە کەسایەتی ئێمە دەبەیتە ژێر پرسیار. لە کاتێدا کە لە کۆمەڵگایەک کە یاسا سەروەرە و دەبێ هەموومان وەک یەک بین، بەداخە کاری ڕیالیستی زەربەی لە شانۆی ئێران داوە.\nئەوە کە کاتێک دایە کە هەموو ژیانی ڕیالیزمی دەکەن بە بنەمای کارەکانیان و لە زاراوەکانی وەک ڕیالیزمی ناحەز، ڕیالیزمی ئاپاڕتمانی و کۆمەڵایەتی، سود وەردەگرن تا گوزارشت لە کێشەکانیان بکەن. بەڵام لە بابەت شانۆوە ڕێگا نادەن کە شانۆکەمان ببێتە شانۆیەکی ناونەتەوەیی. چۆن ئێمە ناوچەیی بیر دەکەینەوە و ناوچەیی کار دەکەین، وەرگرتنی شانۆ بۆ ئێمە لە ڕۆمانەوە کارێکی ئاسان نییە.\nقەراریش نییە، وەک خۆی ڕۆمان وەرگرین بۆ شانۆ، ئەوکات دەبێ ئێمە بچین ڕۆمان بخوێنینەوە. شانۆ دەبێت وەک نەقشەڕیگا بێت و ئێمە بگەیەنێتە ئامانج بەرەو ڕێگا نادیار و نەناسراوەکان...\nبۆ نمایشی شانۆ دەبێت سێ هەنگاو ببڕین؛ ڕۆمانەکە کە هەیە و هەنگاوی وەرگرتنی چیرۆک لە ڕۆمانەکە و پرۆڤەش سێیەمین هەنگاوە. هەنگاوی سێیەمین دەبێت لە ڕۆمانەکەش دوور بێت، بەڵام خودی ڕۆمانەکەیە.\nلەراستیدا ئەوەی ڕۆمانەکە نایڵێت شانۆ دەیڵێت و ئەوەی دەنووسرێت و نابینرێت دەخرێتە بەردەم دیدە.\nئیبراهیم پشتکوهی (دەرهێنەر شانۆی دوایین هەناری دنیا)\nشانۆ وەک ئاو و دەریا... لەگەڵ شاگردەکانم پڕۆڤە دەکەم\nگەورەترین مامۆستای شانۆی من شکسپیرە. هیچ کات نە بۆ هێچ زانکۆیەک چووم و نە مامۆستایەک هەبووە، بەڵام خۆم بە شاگردی تەواوی مامۆستاکانی شانۆ دەزانم. گروپی ئێمە لە باشووری ئێرانەوە یا خود لە بەندەر عەباسەوە سەری هەڵدا، واتا لە لێوارەکانی دەریا.\nئێستا دوو بابەت هەیە؛ یەکێک جادوو و ڕئالیزمی جادوویی کە لەبارەیەوە قسە کرا و هەندێک لە کارەکانی ئێمە بە هۆی هەڵکەوتەی جوگرافی دەرنەکەوت.\nسەرەتا هەر دەقێکم دەنووسی، پێشی پێدەگیرا، دوایی بە ناوی سیما نەهەنگ پەردەم دادەڕشت و ڕەخنەم دەنووسی.\nشانۆ ژانرێکی زیندوویە و گەشە دەکات. من شانۆی "مەکبەس" و نهێنیم تێکەڵ بەیەکرد ەکرد - مەكبەس بەرهەمی شکسپیر- زۆر دەستکاری ناونیشان دەکەم، بەڵام بە هۆی ئەوەی دوو ڕۆمانی "وەک ئاو بۆ چکلێت و دوایین هەناری دنیا"، خاوەن ناونیشانێکی جوان بوون دڵم نەهات بیانگۆڕم.\nشایەد لەوبارەوە مرۆڤێکی خۆپەرەست بم، بەڵام هەندێک لە دۆستان نووسەر بە من دەڵێن بۆ ناونێشان بۆ کارەکانمان دانێ! من ناوی یەکێک لە شانۆکانم دانا "تەنها سەگی یەکەم دەزانی کە بۆچی دەقرووسکێنێ مەکبەس".\nئێمە لە گروپی شانۆدا دوو تریولۆژیمان هەیە، یەکێکیان بە پێی ڕۆمانەکانە و دووەمیان بە پێی بەرهەمەکانی شکسپیرە. کاری دوایی من "تەنها سەگی یەکەم..." کە ئێستا نمایش نەکراوە. هەروەها لە (تۆفان)ی سکسپیر شانۆی "تەنها پشیلە جنداوییەکان دەقیژێنن میراندا"-م وەرگرتووە، کە چوار شانۆکاری ڕەش و یەک کچی سپی لە شانۆکەدا ئامادەن.\nلە هۆمۆزگان کۆمەڵیک شانۆکاری جیاوازمان هەیە، لە ئەفریقا، هێند، پرتوگاڵ و ئێران و لە ناو عەرەبیشدا.\nئەگەر وێنەکانی دوایین هەناری دنیا ببینن، ئەوە هەست بەو ڕەنگینیە نەتەوەییە دەکەن. خوا لە بەرانبەر ئەم بەربەستانەی کە هەیە، ئەوە کۆمەڵێک تایبەتمەنی‌تری پێداوم. شانۆی "ئاو بۆ چێکلت" بە پێی هەمان پێوەرەکانی جیاوازی و ڕەنگینی دەرمهێناوە.\nسەبارەت بەوەی کە ژیانێکی ناریالیستی و ڕیالیزمی جادووییمان هەیە. باسی غولام موحسێن ساعدی دەکەم. کاتێک هات بۆ باشووری ئێران چیرۆکی "ئەهلی هەوا"ی سەبارەت بە هورمزگان نووسی.\n"ترس و لەرزەکان"ی بخوێننەوە. ساعدی بەرلەوەی مارکیز بناسرێت، ئەم کارانەی کردوون. بەرهەمی "باڵندەکان لە ژێرخاندا" بخوێننەوە. بە ڕای من ئێمە لەسەر میراتی ڕابردوو هەنگاو دەنێین، کە ئەمڕۆ قسەی لەسەر دەکەین.\n"ئاریان مینوشکین"، دەڵێت: "تەنها شتێک کە ئەمڕۆ شانۆ ڕزگار دەکات، گەڕانەوەیە بۆ دراما گەورەکانە. نامەوێت فاڵ بۆ کەس بگرمەوە، چۆن بارودۆخی خۆم گروپە شانۆکەم دیارە؛ بەڵام دوو کەسیش کە لە پشت مێزەوە دانیشن و قسە بکەن، ئەوەش بۆ من چێژی نییە. پێم خۆشە ئەم دوو کەسە ببم بۆ دەریا و لەگەڵیان بدوێم. من شانۆ وەک ئاو و دەریا... لەگەڵ شاگردەکانم پڕۆڤە دەکەم.\nسەرەڕای قەیرانەکانی ئابووری کە داوێنی هەموومانی گرتووە، لە پارێزگاکانی دیکە لە تاران بە شێوەیەک کەسانیتر هەن کە لەسەر شانۆ کار دەکەن. دوای ماوەیەک دادەڕمێن، چۆن بژێویژیانیان دابین نابێت. لە ڕێگەی شانۆ بژێوی ژیان دابین ناکرێ و دوای ژیانی هاوبەش مەجبوورن بچن بە دوای کاریتردا.\nشانۆکارێکمان کە ڕۆڵی "ماما ئێلنا"ی دەگێڕا، بەم هۆکارانە لەدەستمان چوو و من داوام لە خاتوو ڕویا نەونەهالی کرد ئەم ڕۆڵە بگێڕێت. ئەم بەڕێزە بە گەورەیی خۆی هات بۆ باشووری ئێران و لەگەڵ گروپی ئێمە پڕۆڤەی کرد و ئەم شانۆیەمان دوای سێ ساڵ بەر لە ئێستا دووبارە لە هۆڵی ئێرانشار نمایش کردەوە و بڕیارە دەورێک بە شارەکانی باکوور و مەشهەددا بڕۆیی و نمایش بکەین.\nئاواتی من بۆ گروپی شانۆی خۆم و هەموو شانۆکارانی ئێران ئەوەیە کە شانۆکەیان لەسەراسەری ئێراندا دەنگ بداتەوە. دەرهێنانی شانۆی دوایین هەناری دنیا لە ڕۆمانەکە، بۆ ئەو سەردمە دەگێڕیتەوە کە شانۆنامەیەکمان هەبوو کە لەگەڵ ژمارەی شانۆکارەکانمان یەکی نەگرتەوە.\nهاوڕێکانم کە زیاتر نووسەر و شاعیرن. جارێک ئەبوتراب خوسرەوی پێمی گوت: "ئاواتم ئەوەیە کە دەست لە شانۆ بەردەی ڕۆمان بنووسی." من سەروکەلەم لەگەڵ ئەدەبیات زۆر هەیە. کاتێک ڕۆمانی "دوایین هەناری دنیا" وەک دەرهێنەر بخوێنیەوە، هەست پاڵتان پێوە دەنێت کە شانۆی لێ دەرهێنن.\nبۆ نمونە، ڕۆمانی وەک "ئاو بۆ چکلێت" دوای هەشت ساڵ دوای خوێندنەوە، بڕیارم دا کە بیکەم بە شانۆ بەڵام بۆ دوایین هەنار یەکسەر بڕیارم دا و وتم دەمەوێت کاری لەسەر بکەم و ئەم دوو وەرگێردراوەش هەیە و بە هەر دوو وەرگێڕەکەم وت وەفام بۆ هیچتان نابێت و نەشمبووە. هەر وەک وەفام بۆ مەکبەسی شکسپیر نەبووە، تەنها وەفام بۆ شانۆیە. پەردەی ئەم شانۆیە عارەبانەیەکە. (گاری) و تەواوی ڕوداوەکانیش هەر لەناو عارەبانەکەدا ڕوو دەدات کە هی سریاسی یەکەمە.\n"ئینکاب"، ڕستەیەکی بۆ دراماتورژەکان هەیە و دەڵێت: دڕاماتورژی، دەستدرێژییە بۆ سەر دەقەکە، بەڵام دەستدرێژیەکی بە هەستەوە."\nمن ئاشق‌ئاسا دوایین هەناری دنیام خۆش دەوێت، بەڵام هەندێ دیمەن لە شانۆنامەکەدا هەن کە کە ڕۆمانەکەدا نین، بەڵکو دەرهاویشتەی پەردە و دیمەنن، چۆن شانۆی ئێمە جەغت لەسەر دیمەن دەکاتەوە.\nگەرچی ئەدەبیات و دیالۆگەکان ڕۆڵی سەرەکیان لە شانۆکەدا هەیە و هەروەها مۆسیقا و دیزاین، بەڵام من تەنها بە دیمەن لە شانۆ تێدەگەم. شانۆ هۆنەرێک بۆ گوێگرتن نییە، بۆ دیتنیش تەنها نییە، بەڵکو بۆ تەواوی هەستەکانی مرۆڤە؛ ئەمەش خاڵی بەهێزی شانۆیە کە هەموو هونەرەکاندا لە خۆیدا کۆ دەکاتەوە.\nلە سەردەمی ئەمڕۆدا ڕاگەیاندنی جۆراوجۆر هەن. سینەما کە دێوی پیشە و هونەرە و هەروەها تەلەفزیۆن و کەناڵە ستەلایتەکان و لە ئێستاشدا موبایل...، بەڵام دیسان شانۆ درێژە بە ڕەوتی خۆی دەدات، چونکە لەگەڵ گەوهەری مرۆڤ دەدوێت، بە وتەی گرتوفسکی"شانۆ چنگ لە ڕۆحی دێرینی بەشەر دەدات".\nباوەڕم وایە گەر لە هونەردا شێتی نەبوو، بە کامڵی ناگات. کاتێک کتێبێک دەخوێنەوە یا شانۆیەک تەماشا دەکەن، هەموو شتێک تەواوە بەڵام خوێن ناجۆڵێ و سڕ دەبین، شێتتان ناکات.\nبەرهەمێکیش جوانە کە کاتێک مرۆڤ لێی دادەبڕێ، لەناو ژیان و مێشکیدا بەردەوامی بە خۆی بدات و ئارامیتان لێ هەڵگرێ و ئەمەش هەمان ئەو شتەیە کە لە دوایین هەناری دنیادا هەیە.\nهەموومان دەزانین کە گەلی کورد چەندیان بە درێژایی مێژوو ڕەنج و قوڕبەسەری کێشاوە، بەڵام بەختیار عەلی لە بەرهەمەکەیدا ناناڵێنێ و ناکڕوزێتەوە. وڵات و خەڵکەکەی مەزلووم و بەدبەخت پێشان نادات. ئێمە وەک ئەو مرۆڤانە دڵسۆز نین. لەگەڵیان دەگرین و گەڵیان ئاشق دەبین.\nئەشق لە ڕۆمانەکەدا دەبینین، کە ئەمڕۆ دنیادا نییە. باگڕاوەندی نێوان ئەم ڕۆمانە و ئاو بۆ چکلێت، جەنگ و ئەشقە؛ کە هەر دوو نووسەر باوەڕمان وایە، دواجار ئەشق سەر دەکەوێت. هەمان شت کە لە دوایین هەناری دنیادا دەببینرێت و لە ڕۆمانی ئاو بۆ چکلێت ئەشقی خوشکان سپیە، ئەشقی تینا و باوکی.\nشێوەی سێیەمی ئەم تریلۆژیە، ڕۆمانی "خوای شتەبچوکەکان"، بەرهەمی نووسەرێکی هێندیە. ئەگەرچی بەختیار عەلی کارێکی گەورەی کردووە، بەڵام بە پێی ئەزموون ئەوە دەڵێم کە وەرگرتن و دەق‌ئاوێزان‌کردن لە نووسەرە گەورەکان مەحکوم نییە بە شکەست.\nئێوە چۆن دەتوانن لەسەر "هاتوهاوار و توندوتیژی" کار بکەن؟ مەگەر ئەوەی دیسان پەنا بۆ هاتوهاوار و توندوتیژیتر بەرن، بەڵام چۆن لە ئەدەبیاتدا لەگەڵ خودی وشە لە ململانێ دایین، ناتوانن وشە بکەن بە دیمەن. دەبێت بە وشەکان جیهانی خۆتان دروست بکەن؛ شانسی ئێمەش لە وەرگرتننی شانۆ لە دەقەکاندا ئەوەیە وەفامان بۆ دەقە ڕەسەنەکە نییە، ئێمە جیهانی خۆمان لە ڕۆمانەوە دروست دەکەین و لە هەمانکاتدا هەمان کاری ڕۆمان دەکەین بە دیمەن.\n***سەرچاوە: ئێران تئاتر – وەرگێڕان: سەلاح حوسێن پور\nتاران بەختیار عەلی دوایین هەناری دنیا ئیبراهیم پشت‌کوهی عەلیڕەزابەهنام ئەمریکا ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست محەمەدی دڵ‌شووشە ئێران تئاتر شکسپیر\nئەمریکییەکان بۆ ترەمپ: کوشتنمان ڕابگرە!