سێو سوتان لێلیە یان لۆلۆ؟ – Standard Kurd\nلەلایەن ستاندار Posted on كانونی یه‌كه‌م 29, 2018 887 جار بینراوە 0 سەرنج\nلە ئەنجامی ئەو هەموو ڕوداوە تراژیدیانەی ڕۆژانە دەبینین و دەبیستین کە تەواو نامۆن بە داب و نەریتی بە کەسایەتی بە هەست و نەستی کورد بوون و کوردایەتی. دەحەپەسێ سەرسام دەبێ لە سەر کام دەرد کام مەینەت, کام پاشقۆڵ لێگرتن, کام دزی کام خیانەت, لەسەر ونکردنی کام جوانی کام ڕەحم کام بەزەی کام بەخشندەیی. کام میهرەبانی لەسەر نەمامی کام هەڵوێست و ئازایەتی کام خۆڕاگری کام فیداکاری و بابەت هەڵبژێری و بیربکەینەوەو شت بنوسی؟ لە چارێگە سەدەی ڕابردوو لە دێر زەمان خاوەنی گشت ئەم پیرۆزیانە بووین و پێی ناسرابووین , ئەم پیرۆزی و خەسلەتانە هەر هەموویان پیتی جوان بوون لە پێکهاتەی ناسنامەکەمان کە بە کەسایەتیمانەوە درەوشاوە بوون. زۆر دیار بوون. دوژمنانمان نەبە شمشێر نەشیرینی, نەبەکیمیا نە بە ئەنفالو نەبە ناپاڵم و نەیان توانی ئەم پیرۆزیانەمان لێدا ببڕن ئەم بەرگە پیرۆزەمان لەبەردا ببڕن. جێگەی داخە و تەواو شەرمە ئەم هەموو پیرۆزیانە دانە دانە کەوتونەتە بەر قەڵاچۆ کردن و هەڵ وەرین و بەڕیزە وەستاون بۆ سەربڕین. ئێمەش زۆر بێباکانە. نەفامانە لە دیار ئەم دیمەنە تراژیدیاو ئابڕۆبەرانە, بێ هۆشانە لەگەڵ ئاوازی کەناڵەکانیان هەڵدەپەڕین و سەمادەکەین یان ترسنۆکانەو تۆ فیدانە بە شەرمنی و سەرکزی بۆ سەربڕینی پیرۆزیەکان پرتەو بۆڵە دەکەین. یان هێواشی و بەبێ چرپە فاتیحاێک دادەین.\nتاکەی دەبێت فریو بدرێن؟ تاکەی ئەو چاویلکە جادوییە لە چاومان بکرێ هەڵبخەڵەتێن، تاکەی وێنەی ڕاستی لێمان ئاوەژو بکرێ، تاکەی ماری ژەهراویمان لەلا وەکو گوچانی عیسابێ، تاکەی ڕێگای هەڵەت و هەڵدێریمان لەلا پانتای بە هەشت و مێرگوزار بێت؟؟ تاکەی جلی پاسدار و جەندرمە و حەتەلامان وەکو بەرگی پیرۆزی شەهید و پێشمەرگەێکی زامدار بێت تاکەی کەلیەی گورک و هێرشی کەمتیارمان لەلا وەکو سەگی بەوەفا شوانی نەفەوتووی شەوانی شەوێنی پایز وابی ! ئەم کەناڵانە. ئەم T.V یانە ئەم کلکانە ئەم کەوا سوری بەردەم سوپای بێگانە بونەتە سوارەی حەمیدی بۆ داگیر کردنی وڵات بۆ ئابڕۆ بردنی کورد پێش قەرەوڵن لە هەڵپەدانە. باوا واهەستەنەکەین چەندرمە تەنها لە برادۆست و خواکورک و بلەو بارزانە بەڵکو بۆ هەر شوێنێک شەپۆلی بێ ئابڕۆیانە بگات ئالەو ماڵە چەندین جەندرمە چەند سۆزانێکی ڕوت و قوت شەوانە حەرەسمانە دلێک و چاو شاخمانە و تەچاڵ شەرمنە لە ئاستیانە… چۆن ڕەواییەکەی ڕێ تێدەچی و چ مرۆڤێکی ژیر بەو سەودایە ڕازی دەبێ کە لەجێی وەفا ناپاکی باوی بێ لە جێ دەستگیرانداری و زەواج تەلاق و جیابوونەوە مۆدیلی بێ. لە جێی ئەسڵو نەسەب بێ باوکی یان چەند باوکی دیار دەبێ و زۆر بڵاوبێ. لەجێ خانە دانی و میوان دۆستی کێشەی ژن و مێرد لە سەر گۆرەوی شوشتن و فڕێدانی خەسوو خەزور یان بێت. لەجێ گەورەی ژن و دانای ئافرەتی نمونەی وەک خانزاد و حەپسەخانی نەقیب ئەڤین خان و شاجوانەکانمان بێت. لە جێی کەواو ئێلەگ و سەڵتە و چارۆک. ڕوتی و نمایشی بزن ئاسابێ. ئەوەی زیاتر مایەی سەرسامیە ئەم تۆرانە شەداو و تەلەو تەپکانە بەسامانی گەل لە دژی کەلتور و پیرۆزیەکانی گەل پراکتیزە دەکرێن لەلایەن چەند بووکە شوشەێک چەند ڕۆبۆتێکی خۆماڵی دادەنرێن.\nئیدارە دەدرێ بۆیە ئەرکی هەریەکێکمانە هەندەری یەک بین چاوکراوە بین بە ئاگابین بەرامبەر بەم بێ ئابڕۆییە ئەم دیاردە تەواو نامۆییە. گەر بە مێژووی خۆمان و گەلانی دەوروبەرماندا کەمێک شۆربینەوە ئەو ڕاستیەمان بیردێتەوە کاتێک گەلان یەکتریان دەسوتاند ئێمە ئاگرمان دەپەرست بە پیرۆزمان ڕادەگرت کردبوومان بە هێمای ژیان و مان.\nکاتێک گەلان منداڵ و کچی خۆیان سەردەبڕی لە بن گلیان دەنان ئێمە بەگیانی خۆمان لە پارێزراوترین ئەشکەوت لەسەربەرزترین دارو پەسار منداڵەکانمان لە درندەو جانەوەر دەپاراست ….!کاتێک گەلان لەبەرامبەر سوپاێکی داگیر کەر سەرکردەێکی درندە و وەحشی و بەتفەڕ کچ و ژنیان دەکردنە خەڵات بۆ خۆ لادان لە مەرگ و کارەسات ئێمە بۆ پاراستنی شەرەف و پیرۆزی کچ و ژنەکانمان خۆمان فرێ دەدا بۆ سەر سەرە ڕمەکان و نوکی تیروکەوان و تیغی شمشیرەکان ناحەز و چاو چنۆکەکان. کاتێک گەلان ژن و کچیان دەکردە سەرچاوەی ژیان بۆ شەوگەڕی و مەی گێڕان و پشت شێلان کچ و ژنی ئێمە لەبەر هەتاو شان بەشانی باوک و برایان بۆ ژیان تێدەکۆشان .\nژنی ئێمە بوو ڕۆڵە بێ نازەکانی شەهیدانی بەڕوو سوری گەورەکرد فێری ڕێبازی پیرۆزی باوکی شەهید بووی دەکرد, هەر کچی کوردبوو بسکی ڕەشی قەترانی وەکو بەفری پیرۆزی قەندیلی سپی دەکرد لە دیار داک و بابی – خزم و کەسی. کچی کورد بوو دەبوو بەکۆمەڵگەی پتەوی چەندین ماڵی هەژار و بێ کوڕو کچی کوردبوو لە چەندین تەنگانە لە شەوە زەنگ هێرشی دەبرد دوژمنی دەتاساند شێرانە بەرگری دەکرد. بە ڕاستی گەر دژی ئەم دەهۆڵ کوت و زورنا ژەنینە ڕانەچڵەکێنی و بە ئاگا نەبین دەبێ گوێ هەڵخستوی دەنگی ئەلەرم بین . گەر دزی ئەم ڕەگاو ڕەنگیە ناحەزو دزیوانە کەبۆ یان هەناردە کردوین نەبین دەبێ مل کەچ و گوێ لە مستی کەلتوری گەلان چەینچ کەلەری ئەخلاقی ئەوان بین. بۆیە دەڵێم ئەوەی لەناو خێزانی کورد ڕودەدات بەرئەنجام سەقەتی پڕۆگرامی تیڤیەکانە بۆ هەموومان جێی ئەسەفە کە سێو دەسوتێ یان هەڵدەوەرێ بەڵام ئەمە لێلێیە لۆلۆ دارسێو سوتان، گڕگرتنی تەواوی دارستانە. لەبەر یەک هەڵوەشان و ترازانی خێزانی توکمەی کوردییە لە سەردەستی ئەم کەناڵە بێ ئابڕۆیانە پەخشی ژەهراوی و پڕ شەرمەزاری و لێوان لێو لە قین و ئەجێندای تورکیا و ناحەزانی گەلی کورد و کوردستانە.\nبڵاوکراوەی پێشووبیرت دەکەم قائید هاوڕێی چەندین ساڵەم\nبڵاوکراوەی نوێترسەرچاوەیەک: پارتی رەزامەندی لەسەر پرۆژەی یەکێتی بۆ پێکهێنانی حکومەت دەردەبڕێت\nئاسایشی سلێمانی ڕێگری لە نمایشکردنی فیلمێک دەکات\nPosted on كانونی یه‌كه‌م 30, 2019 0 472\nچەکدارانى داعش سەرۆک عەشیرەتێکى تریشیان کوشت\nPosted on كانونی دووه‌م 2, 2020 كانونی دووه‌م 2, 2020 0 228\nهاوکارەکەى سولەیمانى و مەهدى, چۆن کەوتە فریای دۆستەکانى؟\nPosted on كانونی دووه‌م 4, 2020 0 3335\nئەگەر ئەمریکا تەنازول نەکات، ناوچەکە روبەروى ڤێتنامێکى تر دەبێتەوە!!!\nPosted on كانونی دووه‌م 6, 2020 كانونی دووه‌م 6, 2020 0 280


كاركردن لە شوێنەوارێكی پارێزگای دهۆك لەلایەن بەڕێوەبەرایەتی شوێنەوارو زانكۆیەكی ئەڵمانی.\nزۆرێك لە شوێنەوارەكانی هەرێمی كوردستان، دەستی تاڵانی و دزینی پێگەیشتووە، بەتایبەت ئەو ناوچانەی سەخت و دوورن لە چاودێری هێزە ئەمنییەكان.\nسەرباری دادوبێدادی شارەزایان و لایەنە پەیوەندیدارەكانی شوێنەوار بەهۆی بازرگانی نایاسایی و تاڵانییەوە، بەڵام كەمترین كەس لەدەرەنجامی ئەو كردەوانەدا دەستگیركراون و خراونەتە زیندانەوە، هۆكاری ئەوەش بۆ لاوازی یاساكان دەگەڕێندرێتەوە.\nئاودێر لوقمان، شوێنەوارناسە و نمونەی زۆری لایە لە ڕوداوەكانی زیادەڕۆی و تێكدانی ناوچە شوێنەوارییەكان، یەكێك لەوانە گەلی دانیال-ە لە نێوان گوندی شوش و قەسرۆك لە قەزای ئاكرێ، كاتێك لەلایەن گروپێكی چەكدارییەوە هەوڵی دەرهێنانی شوێنەوارێك دراوە و خەڵكی گوندەكە پێیانزانیووە و بەرەو ڕویان ڕۆیشتون، چەكدارەكان هەڵاتون.\n"چەكدارەكان بەر لەوەی هەڵبێن تەقەیان لە خەڵكەكە كردووە، بەڵام دوای لێكۆڵینەوەكانی پۆلیسیش هیچ كام لەو كەسانە دەستگیرنەكراون".\nبەوتەی ئاودێر، لە دوو ساڵی ڕابردودا هەڵدانەوەی ناوچە شوێنەوارییەكان زیادیكردووە، ئەو ناوچە شوێنەوارییانەی گوماندەكرێت پارچەی گرانبەهایان تێدابێت هەڵدەدرێنەوە، یان دەتەقێنرێنەوە و پارچەكانی دەردەهێنرێن.\n"لەلایەن قاچاخچییەكانەوە بە شێوەیەكی قاچاخ مامەڵە بە پارچە شوێنەوارییەكانەوە دەكرێت، ڕەوانەی توركیا و ئێران دەكرێن، لەوێشەوە بەرەو وڵاتە ئەوروپییەكان، یاخود لە مۆزەخانەكانی ئێران و توركیا بە ناوی پارچەی شوێنەواری خۆیانەوە تۆماری دەكەن و باسی شوێنە ئەسڵییەكەی ناكەن" ئاودێر وای وت.\nهەرێمی كوردستان، لە ناوچەی میزۆپۆتامیای دەوڵەمەند بە شوێنەواردا هەڵكەوتووە و چاوی زۆر لە سەرە، زیاتر لە شەش هەزار ناوچەی شوێنەواری هەیە، كە هێشتا هەمویان تۆمارنەكراون.\nكەیفی مستەفا، بەڕێوەبەری بەڕێوەبەرایەتیی گشتیی شوێنەواری هەرێمی كوردستان بۆ پەرەگراف وتی "دەستدرێژی بۆ سەر ناوچە شوێنەوارییەكان و تاڵانكردنیان، لەلایەن مافیای شوێنەوار و دز و بازرگانانی شوێنەوارەوە ئەنجامدەدرێن، بەشێكیشی لەلایەن خەڵكی ئاساییەوەیە".\nلایەنە پەیوەندیدارەكانی شوێنەوار، داوای هێزێكی تایبەت بە پاراستنی ئەو ناوچانەیان لە وەزارەتی ناوخۆ و ئەنجومەنی وەزیران كردووە، بەڵام تائێستا ئەو داواكارییە جێبەجێ نەكراوە.\nكەیفی مستەفا دەڵێت، بەدەمەوەهاتنی پرسی شوێنەوار و پاراستنی ناوچە شوێنەوارییەكان، زۆر پێویستە، چونكە شوێنەوار شتێكە دووبارە نابێتەوە و بە دەستكاریی ناوچەیەكی شوێنەواری، مێژوی ئەو ناوچەیە دەسڕێتەوە.\nهەروەها گلەیی لە لاوازی یاسا بەركارەكان هەبوو بۆ ڕوبەڕوبونەوەی تاڵانكردنی شوێنەوار و سزادانی تۆمەتبارانی ئەو دۆسیەیە.\nهەرێمی كوردستان، كار بە یاسای شوێنەواری ژمارە 59ی ساڵی 1936ی هەمواركراوی ساڵی 1975ی عێراق دەكات، لە كاتێكدا عێراق ئێستا كار بە یاسای ژمارە 55ی ساڵی 2002 دەكات.\nبەپێی ئەو یاسایەی هەرێم كاری پێدەكات، ئەوانەی پارچەی شوێنەواری دەدزن، یان لای خۆیان دەیهڵێنەوە، یاخود بازرگانی پێوەدەكەن لەگەڵ ئەوانەی دەستكاری ناوچەی شوێنەواری دەكەن و زیانی پێدەگەیەنن سزاكانیان جیاوازە و لە هیچیاندا ناگاتە 10 ساڵ زیندانی.\nبەڵام لە یاسا بەركارەكەی عێراقدا، سزاكان قورستر كراون، لە چەند مانگ زیندانییەوە تێیدایە تا دەگاتە هەتاهەتایی و لەسێدارەدان.\nشوان هەورامی، شوێنەوارناس پێیوایە هۆكارەكانی زیادبونی دەستكاریكردنی ناوچە شوێنەوارییەكان زۆرن، بەڵام گرنگترینیان خراپیی باری ئابووریی دانیشتوانی هەرێمی كوردستانە، "خەڵكی هەوڵدەدات لەم ڕێگەیەوە پارە پەیدا بكات".\nكەمی و دوورەدەستیی دەزگا ئەمنییەكان لە ناوچە شوێنەوارییەكانەوە، هۆكارێكی ترە بەبڕوای شوان هەورامی و لەوەشدا، قاچاخچییەكان سوود وەردەگرن، جگە لە لاوازیی ڕۆشنبیریی خەڵك بەرانبەر شوێنەوار و گرنگیی پاراستنی.\nئەو شوێنەوارناسە بە پەرەگراف-ی وت "لە زۆربەی ئەو حاڵەتانەی لەلایەن هێزی چەكدارییەوە دەستدرێژی كراوەتە سەر ناوچە شوێنەوارییەكان، ناوچەكان كەوتونەتە شوێنی سەخت و شاخاوییەوە، ئەمەش لەبەر دوورییان لە ئاوەدانیی‌و درەنگ دەستگەیشتنی دەزگا ئەمنییەكانە، لەكاتێكدا ناوچە شاخاوییەكان گەلێك شوێنەواری گرنگی وەك مەزارگەی پادشا و كۆشك و قەڵا و تەلاری سەربازییان لەسەر دروست كراوە، كە شتی بەنرخیان تێدایە".\nبەپێی بەدواداچونی شوێنەوارناسان، دەستكاریكردن و هەوڵی تاڵانی، زۆربەی ناوچە شوێنەوارییەكانی گرتووەتەوە بەبێ جیاوازی.\nگردێك لە قەزای سەیدسادق كە شوێنەوارەو لەلایەن كەسانی نەناسراوەوە هەڵكەندراوە. وێنە؛ تایبەت بە پەرەگراف.\nلە ماوەی ڕابردودا، هێزێكی چەكدار چونەتەسەر قەڵای سەنگی سیاو لە ناوچەی هەورامان، ئەوەش وەك ئاودێر لوقمانی شوێنەوارناس باسیكرد، زیاتر لە پەنجا چەكدار بوون و لە شەوێكدا بەشێكی قەڵاكەیان تەقاندووەتەوە.\nهەروەها باسی لەوەكرد لە ناوچەیەكی تر چاڵی قووڵ هەڵكەندراوە بەسەر گرد و تەپۆڵكەكانەوە، بەتایبەت گرد و تەپۆڵكەكانی سەر بە قەزای سەیدسادق، كە لە هەندێكیاندا چاڵ هەڵكەندراوە زیاتر لە پێنج مەترە.\nدۆسیەی دەستكاری سەنگی سیاو لە هەورامان، وەك دۆسیەیەك چووەتە دادگا، بەڵام كەس بەهۆیەوە دەستگیرنەكراوە.\nكاروان ئیسماعیل، بەڕێوەبەری بەڕێوەبەرایەتیی شوێنەواری هەڵەبجە بۆ پەرەگراف وتی "سكاڵامان لەسەر دەستكاریكردنی ناوچەی شوێنەواریی سەنگی سیاو تۆمار كردووە و كەیسەكە لە دادگا بە كراوەیی ماوە، بەڵام تا ئێستا هیچ تۆمەتبارێك دەستگیرنەكراوە، ئێمە نازانین ئەو كەسانە كێ بوون كە دەستدرێژییان كردووەتە سەر ناوچە شوێنەوارییەكە".\nزیاتر لە 200 ناوچەی شوێنەواری لە سنووری پارێزگای هەڵەبجە هەیە، تا ئێستا 150 ناوچەیان تۆماركراون.\nئاودێر لوقمان، چەند نمونەیەكی دیكەی لە دەستكاری ناوچە شوێنەوارییەكان باسكرد، لە نێویاندا هەوڵی تەقاندنەوەی ئەشكەوتی هەڵامەتا لە چیای زاوا بەرامبەر دهۆك، هەڵكەندنی كڵێسەی مەسیحییەكان لە گوندێكی نزیك ئاكرێ و هەڵدانەوەی گۆڕستانێكی كۆن لە باوەنوری گەرمیان.\nئەو شوێنەوارناسە ئاماژەی بە ڕوداوێكی تر كرد لە ناحیەی ناڵپارێزی پێنجوێن، ئەویش هەڵكەندنی ناوچەیەك بووە لە گوندی یاسەماڵ لەلایەن ژمارەیەك چەكدارەوە بە حەفارە، بەڵام دواتر هەڵاتون.\nهێمن ئیبراهیم، بەڕێوەبەری ناحیەی ناڵپارێز لەسەر ئەو ڕوداوە بە پەرەگراف-ی وت "لە ناوەڕاستی ئایاری 2017 لە ناوچەی یاسەماڵ لەلایەن هێزێكی چەكدارەوە ئاگاداركراوینەتەوە، پاش ئەوەی چووینە شوێنەكە، چەكدارەكان هەڵاتبوون و دوو ئامێری سووتاویان لە شوێنەكەدا بەجێمابوو".\n"هەرچەندە بەڕێوەبەرایەتیی شوێنەواری سلێمانی دەڵێت ئەو ناوچەیە شوێنەواری نییە، بەڵام ئێمە پێداگریمان كرد كە ناوچەیەكی شوێنەوارییە".\nهێمن دەڵێت ئەوان ڕێكاری یاسایی خۆیان گرتەبەر و چاوەڕێن سەرووی خۆیشیان ڕێكاری پێویست بگرنەبەر و تۆمەتباران دەستگیر بكەن، چونكە ڕوبەڕوبونەوەی ئەو دیاردەیە وەك ئەو وتی، پێویستی بە ئیرادەیەكی یەكگرتوو هەیە.\nهەرچەندە ڕوداوەكانی دەستكاریكردنی ناوچە شوێنەوارییەكان زیادیانكردووە، بەڵام سزادان و دادگایی لەسەر ئەو دۆسیەیە دەرەنجامەكانی دیارنیە.\nهێمن نانەكەلی، بەڕێوەبەری چاكسازیی گەورانی هەولێر بۆ پەرەگراف وتی "تائێستا هیچ كەسێك لای ئێمە زیندانی نەكراوە كە بە تۆمەتی دزین یاخود دەستكاریكردنی ناوچەی شوێنەواری سزا درابێت"، ئاماژەی بەوەدا كە چەندین ساڵە هیچ كەسێك بە تاوانی پەیوەست بە شوێنەوار ڕەوانەی چاكسازییەكەی ئەوان نەكراوە.


Home›هەواڵ›جیهان›لێکۆڵینەوە لە کچەکەی ترەمپ و هاوسەرەکەی دەکرێت\nئیڤانکا و هاوسەرەکەی\nبە تۆمەتی خراپ بەکارهێنانی پارەی بەخشەران، نووسینگەی داواکاری گشتیی لە واشنتن-ی پایتەت لێکۆڵینەوە لەگەڵ ئیڤانکا ترەمپ و جاریت کۆشنێر-ی هاوسەری دەکات.\nلە بەڵگەنامەیەکدا کە تۆڕی هەواڵی CNN ئاشکرایکردووە، دەرکەوتووە رۆژی سێشەممەی رابردوو کچە گەورەکەی سەرۆکی ئەمریکا و هاسەرەکەی پێکەوە لێکۆڵینەوەیان لەگەڵ کراوە بە تۆمەتی بەفیڕۆدانی پارەی بەخشەران لەلایەن لیژنەی دانانی سەرۆکەوە لە ساڵی 2017دا.\nلێکۆڵینەوە دادییەکە بۆی دەرکەوتووە کە ئیڤانکا و جارید کۆشنێر بەشێوەیەکی ناڕەوا پارەی رێکخراوێکیان بە هەدەر داوە و بڕی یەک ملیۆن دۆلاریان بەخشیوەتە هۆتێلی ترەمپ لە هەفتەی دانانی دۆناڵد ترەمپ-دا لە ساڵی 2017 وەک سەرۆکی نوێی وڵات.\nلیژنەی لێکۆڵینەوە داوای لیستی خەرجییەکانی میلانیا ترەمپ خانمی یەکەمی ئەمریکاشی کردووە تا بزانێت لەو ماوەیەدا چەندی سەرف کردووە لەو بۆنەیەدا.\nده‌سته‌ى گه‌شتوگوزار پلانى رۆژانى جه‌ژن پێشكه‌ش به حكومه‌تى هه‌رێم ده‌كات


فرمێسک و پێکه‌نین (3)\nبه‌شی سێهه‌می بیره‌وه‌رییه‌کان\nهاوکاره‌که‌مان، ئه‌وه‌ی ناتوانم ناوی بێنم، یه‌کجار پیاوی چاک بوو. خه‌ڵکی گوندێکی بۆکان بوو. پیاوی وا قسه‌خۆشم که‌م دیوه. که‌مدوێنێش بوو. جاروبار نه‌با قسه‌ی نه‌ده‌کرد، به‌ڵام که قسه‌ی ده‌کرد هێنده ورد و داناردانار ده‌دوا، مرۆڤ هه‌ر حه‌زی ده‌کرد جارێ نه‌یبڕێته‌وه. کوتی جارێکی که چوومه‌وه ماڵێ، میوانی لێبوو. یه‌کیان مه‌لایه‌ک بوو. به‌خێرهاتنم کردن. مامۆستا له جوابمدا گوتی ”ئه‌دی. تووری ته‌ره‌غه‌ی به‌نێوبانگه“.\nلێره زیاتر بخوێنه‌وه\nفرمێسک و پێکه‌نین (2)\nبه‌شی دووهه‌می بیره‌وه‌رییه‌کان\nشه‌و له برایمم پرسی دێیه‌وه. کوتی ناتوانم، خوشکم له ماڵێ ده‌رکراوه. له گه‌ڵ زڕدایکم ناحاوێته‌وه، من بێمه‌وه پێشمه‌رگایه‌تی بێکه‌س ده‌مێنێته‌وه. ڕه‌سووڵ تاوێک وه‌ده‌ر که‌وت. که هاته‌وه بانگی کردمه ده‌ره‌وه، کوتی ”له ناو دێ ده‌ڵێن برایم چه‌که‌که‌ی کۆمه‌ڵه‌ی فرۆشتووه. پووڵی له کابرایه‌کی قه‌ره‌چی وه‌رگرتووه خوشکه که‌شمانی بداتێ“. هاتینه‌وه ژوور برایم سه‌ری داخست. ڕه‌سووڵ گوتی منیش نایه‌مه‌وه.\nفرمێسک و پێکه‌نین (1)\nله‌دایکبووی 1959، شێخاڵی\nدوایین مانگی پاییزی ساڵی 1338ی هه‌تاوی، سێپتامبری 1959، له شێخاڵی له دایک بووم. شێخاڵی، گوندێکی بچووکه، له په‌نا کێوی ”ئاڵمه‌ڵوو“، له به‌شی محاڵ له ناوچه‌ی موکوریان.\nله‌سه‌ر به‌رگه‌که‌ی به خه‌تێکی درشت نووسراوه ”گوڵشه‌ن“. له بن ئه‌ویش نووسراوه، ”چۆن فێری ئه‌م سێ زمانه ده‌بیت؟ کوردی، عه‌ره‌بی، فارسی\nله بابه‌ت فه‌ڕانسه، ته‌حقیقێکی باشم بۆ بکه بزانه فه‌ڕانسه‌ش هۆزێکی فه‌ڕه‌نگه، یان عه‌شیره‌تێکی دیکه‌یه و مڵکی خۆیان هه‌یه؟ ئه‌و کافربابه‌ی ناوی بوناپارته، کێیه و چ کاره‌یه؟\nله بابه‌ت ڕاگه‌یاندنی کشانه‌وه‌م له کۆمه‌ڵه‌ی زه‌حمه‌تکێشانی کوردستان، هاوڕێیانی ڕه‌وته جۆراوجۆره‌کانی کۆمه‌ڵه، کاردانه‌وه‌ی جیاوازیان بوو. هاوڕێیانی کۆمه‌ڵه‌ی زه‌حمه‌تکێشان، ئه‌م هه‌نگاوه‌ی منیان به ناوه‌خت و نابه‌جێ زانی.\nبه‌مجۆره کشانه‌وه‌ی خۆم له کۆمه‌ڵه‌ی زه‌حمه‌تکێشانی کوردستان ڕاده‌گه‌یه‌نم. به بڕوای من ده‌رفه‌تی چاکسازی له‌وحیزبه‌دا، له‌کیس چووه. له حیزبی تازه‌دا گۆڕانێکی هیوابه‌خش پێک‌نه‌هات.\nڕاسته، شه‌ڕ ته‌واو بووه، به‌ڵام کارنامه‌ی بیست ساڵی دوای شه‌ڕه‌که، نیشانی داوه، ته‌واوبوونی شه‌ڕه‌که، ته‌نیا له ئاستی ته‌قه‌وه‌ستاندایه، ئه‌گینا هه‌مان فه‌رهه‌نگی سیاسی که شه‌ڕی لێکه‌وته‌وه، ئێستاش درێژه‌ی هه‌یه.


سەرۆكی كۆمپانیای سامسۆنگ كۆچی دوایی كرد – wazho.net\nin جیهانی, سلایدشۆ, هەمەرەنگ, هەواڵ\nلی كون هی سەرۆكی كۆمپانیای سامسۆنگ لە تەمەنی 78 ساڵیدا كۆچی دوایی كرد.\nلەوبارەیەوە كۆمپانیای سامسۆنگ لە بەیاننامەیەكدا بڵاویكردوەتەوە، بە غەم و پەژارەیەكی زۆرە كۆچی دوایی لی كون هی سەرۆكی كۆمپانیای سامسۆنگ بۆ ئەلیكترۆنییەكان رادەگەیەنن.\nئەوەش هاتوە، سەرۆك لی لە رۆژی 25ی تشرینی یەكەمی 2020 لەناو خۆشەویستان و خێزانەكەیدا كۆچی دوایی كردوە، كە خاوەنی دنیابینییەكی راستەقینە بوە و كۆمپانیای سامسۆنگی لە كۆمپانیایەكی ناوخۆییەوە كردە جیهانی و پێشەنگ لە بواری داهێنان و هێزی پیشەسازی، میراتەكەشی هەمیشەیی دەبێت.\nلی كون هی توانی كۆمپانیای سامسۆنگ لە كۆمپانیایەكی سادەی كۆپیكردنی ئامێرە ئەلیكترۆنیەكانەوە بكات بە كۆمپانیایەكی زەبەلاحی جیهانی لەبواری پەیوەندییەكان و ئەلیكترۆنیات، لەساڵی 2014ەوە جەڵتەی دڵ لێی داوە و لەسەر جێگە بوە.\nناوبراو دەوڵەمەنترین كەسایەتی كۆریای باشور بوە و خاوەنی 20 ملیار و 700 ملیۆن دۆلار بوە، نرخی كۆی گشتی كۆمپانیاكەشی دەگاتە 300 ملیار دۆلار، هەمیشە بە فەرمانبەرەكانیشی وتوە “هەموو شتێكتان بگۆڕن جگە لە ژن و منداڵەكانتان”، كە ئەو رستەیەش بە یەكێك لە دروشمە گرنگەكانی دادەنرێت.\nپه‌رله‌مانی عیراق.. بازنه‌كانی هه‌ڵبژاردن له 16 پارێزگا په‌سه‌ند كران\nهەرێم و بەغدا لەسەر سەرژمێری گشتی كۆدەبنەوە


دڵسۆزانی ڕۆژهەڵاتی کوردستان لە هاوکارییەکانیان دژ بە کۆرۆنا بەردەوامن – کوردستان و کورد\nدڵسۆزانی ڕۆژهەڵاتی کوردستان لە هاوکارییەکانیان دژ بە کۆرۆنا بەردەوامن\nبەشێک لە دڵسۆزان و خەمخۆرانی ڕۆژهەڵاتی کوردستان بەشێوەی جۆراوجۆر لە هاوکاریکردنی خەڵک بەردەوامن.\nلەگەڵ سەرهەڵدان و تەشەنەسەندنی ڤایرۆسی کۆڕۆنا لە ئێران و کوردستان، خەمخۆرانی نیشتمان پێکهاتوو لە کەسایەتییەکان، ئەنجوومەنەکان، کەسانی دەوڵەمەند و دەستڕۆیشتوو، پزیشکان و لاوانی بەهەست و نیشتمانپەروەر بە هەر شێوەیەک کە بۆیان بلوێ هاوکاری و ڕێنمایی خەڵک دەکەن.\nئەوان لە ڕێگەی کۆکردنەوەی پارە و خواردەمەنی هاوکاری بنەماڵە هەژارەکان دەکەن و لەم کاتە هەستیارەدا بەفریایان دەگەن. پزیشکانی دڵسۆزی کورد لە ڕێگەی ڕێنمایی پزیشکی هاوکاریی نەخۆشەکان دەکەن و لە ڕێگەی تەلەفۆنەوە خەڵک پێوەندییان پێوەدەگرێ و لە دۆخی جەستەیی خۆیانیان ئاگادار دەکەنەوە و پزیشکەکانیش بۆ ئەوەی خەڵک لە ماڵەکانیان نەیەنە دەرەوە هەر بە تەلەفۆن ڕێنمایی نەخۆشەکان دەکەن.\nکۆمەڵێک گەنجی بە توانا و دڵسۆز لە شەقام و کۆڵانەکاندا تێکەلەیەکی دژ بە ڤایرۆس کە خۆیان کڕیویانە و سازیان کردووە، دەیدەنە خەڵک و لەو ڕێگەیەوە هاوکارییان دەکەن تا بتوانن پاکوخاوێنی دەستەکانیان ڕابگرن و لە هێندێک شوێن کۆڵان و شەقامەکان دەڕشێنن و لە چەند شارێک پێش ئەوەی ماشینەکان بێنە نێو شار تێکەڵەیەکی دژە ڤایرۆسیان لێدەدەن. لە هێندێک لە شارەکان خەڵک خۆیان ڕێگەکانیان گرتووە و ناهێڵن خەڵکی غەیری شارەکەی خۆیان بچنە نێو شار. ئەنجوومەنە مەدەنییەکان لە ڕێگەی جۆراوجۆرەوە هاوکاری و ڕێنمایی خەڵک دەکەن و داوا لە هاونیشتمانیان دەکەن کە دووکان و بازاڕ دابخەن و لە ماڵەکانیاندا بمێننەوە. پزیشک و پەرەستارانی کورد لەوپەڕی بێ ئیمکاناتیدا دوور لە ماڵ و مناڵیان لە نەخۆشخانەکان دەمێننەوە و بەوپەڕی دڵسۆزییەوە یارمەتی نەخۆشەکان و تووشبوانی کۆڕۆنا دەدەن. هێندێک کەسیش لە ڕێگەی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکانەوە هەواڵ و راپۆرتی تایبەت بە ڤایرۆسی کۆڕۆنا بڵاو دەکەنەە و خەڵک لە ڕووداوەکان ئاگادار دەکەنەوە و ڕینوێنی پزیشکان و کەسانی شارەزا لەوبارەوە بەخەڵک ڕادەگەیەنن.\nخەڵکی ڕۆژهەڵاتی کوردستان سەلماندوویانە کە هەمیشە هاوکار و یارمەتیدەر و پشت و پەنای یەکترن و بێ گوێدانە قسەی کاربەدەستان، ئەوان ئەرکی نیشتمانی و ئینسانی خۆیان بەجێدەگەیەنن.\nڕێژیمی کۆماری ئیسلامی هەمیشە گرفت و بەربەستی بۆ ئەو ئەنجوومەن و کەسایەتیانە پیکهێناوە کە دەیانهەوێ خزمەتی گەل و وڵاتەکەیان بکەن، بەڵام خەڵکی کورد ئازایانە لە بەرانبەریاندا وەستاونەتەوە و لەو بەربەستانە نەپرینگاونەوە.


پرسەنامەی من بۆ فرسەت سۆفی جیاواز دەبێت..\n1. لە ساڵی دوو هەزار، كە تازە لە هەندەران گەڕابوومەوە، ناسیم و پاشتریش لە هەفتەنامەی قوتابیان (ڕوانین)، زۆر چالاك بوو. یەكەم گفتوگۆی لەگەڵ ساز كردم و دەنگدانەوەیەكی زۆری هەبوو. نووسخەیەكی گۆڤارەكەی بۆهێنام و گوتی هەمووان تووڕەن، بەڵام ئەم تووڕەكردنە پێویستە بۆ گۆڕانكاری لە زانكۆكان. خۆشحاڵ بووم بەوەی لە بەردەم گەنجێكدام، كە بڕوای بە ملكەچی و مانەوە لەیەك دۆخدا نییە و دەیەوێت گۆڕانكاریی ڕوو بدات. نەك هەر ئەو، بەڵكو هەموو هاوڕێكانی لە یەكێتی قوتابیانی ئەو دەورە، بوونە شورایەك بۆ من و دەیانپاراستم. تەنانەت ئەو مەسئولانەش كە تووڕە دەبوون، ئەمان وەڵامیان دەدانەوە.\n7. هەرگیز لە خوێندنەوە دانەبڕا، لە نامە دەنگییەكانیدا و لە دیدارەكانماندا هەمیشە باسی كتێبی نوێی دەكرد و داوای دەكرد. ڕۆژ هەبوو یەك كتێبی دەخوێندنەوە، بەتایبەتی لە ڕۆژانی هەیینیدا. هونەرێكی بەرزی هەبوو لە كورتكردنەوەی كتێبدا و ئەمەشی لە ڕابردووی میدیاكارییەوە فێر ببوو، بە واتسئاپ بۆ هاوڕێكانی دەنارد، تا هیچ نەبێت هانیان بدات بۆ خوێندنەوە. هیچكاتیش بە سووكی و بێڕێزانە باسی كەسی نەدەكرد، بەڵام هەمیشەش ناڕازیی بوو، دەیوست بە خۆماندووكردن زۆرترین ڕەزامەندیی خەڵك بۆ كارەكەی بەدەست بهێنێت. سۆفی، كارئاسانی دەكرد و هیچ بڕوای بە بیرۆكراتییەتی ئیداری و ڕێگری دروستكردن نەبوو. ئەو نموونەی دەوڵەمەتمەدارێكی مۆدێرن و كراوە و دڵسۆز بوو.\n9. ئێمەی كورد مرۆڤێكی نموونەییمان لەدەستدا. د. فرسەت سۆفی، ئەو فرسەتێك بوو بۆ ئەم وڵاتە ویرانكراوە، ئەو پیاوی ئاوەدانیی و ئاشتیی و تەبایی بوو. ماڵئاوا هاوڕێی گوندیم، كە فێرتكردین گەیشتن بە ترۆپكی دەسەڵات كاری كارسازانە نەك گەمژەكان. سەرەخۆشیی لە كەسوكار و خزمان و خەڵكی دەڤەرە تێكۆشەرەكەت دەكەم، لە گوندێكی بچووكەوە، مرۆڤێكی گەورە بوویت.. هەرواش دەمێنیت بۆ من.


گیان لەدەستدانەکان بەهۆی ڤایرۆسی کۆرۆناوە ژمارەی قوربانیانی سارس تێدەپەڕێنێت\nچین ڕایگەیاند ژمارەی گیان لەدەستدانەکان بەهۆی ڤایرۆسی کۆرۆناوە گەیشتۆتە 811 کەس و بەوەش ژمارەی قوربانیانی نەخۆشی سارس لەسەر ئاستی جیهان تێدەپەڕێنێت.\nلە ماوەی دوو هەفتەی ڕابردوودا زۆربەی ئەو شارانەی کە پێشتر قەرەباڵغ بوون و خەڵکانێکی زۆریان تێدابوو ئێستا چۆڵ بوون، ئەمەش دوای ئەوەی ڕابەرانی حیزبی شیوعی فەرمانیان دەرکرد بە داخستنی هەندێک لەو شارانە و گەشتە ئاسمانیەکانیان ڕاگرت و کارگە و خوێندنگاکانیان داخست.\nڕۆژی دووشەممە زۆرێک لە کارگە و خوێندنگاکان بە داخراوی دەمێننەوە و کارمەندانی دامەزراوەکان لە ماڵەکانی خۆیانەوە کارەکانیان ڕادەپەڕێنن.\nڤایرۆسی کۆرۆنا تا ڕادەیەک زیانی گەیاندووە بە ئابووری چین و بازاڕەکانی جیهان. حکومەتی چین ڕایگەیاند لەگەڵ کاربەدەستانی گواستنەوەدا هەماهەنگی دەکات بۆ گەڕاندنەوەی کرێکاران بۆ سەر کارەکانیان لە پیشەسازییە گرنگەکانی وەکو خۆراک و دەرماندا.\nگروپی تایبەتی سەر بە ڤایرۆسی کۆرۆنا لە ئەنجومەنی دەوڵەتی چین وتی کرێکارەکان دەبێت بەسەرە بگەڕێنەوە سەر کارەکانیان نەک هەموویان پێکەوە، ئەمەش بۆ کەمکردنەوەی مەترسیەکان بە توشبوون بە ڤایرۆسەکە.\nلە چاوپێکەتنێکیدا لەگەڵ ڕادیۆی بی بی سی بەڕیتانیدا باڵیۆزی چین بۆ بەڕیتانیا لیۆ چیاو مینگ وتی ئەم ڤایرۆسە " دوژمنی مرۆڤایەتیە " بەڵام ئاماژەشی بەوەدا دەکرێت کۆنتڕۆڵ بکرێت و چارەسەر بکرێت و ڕێگە نەدرێت بڵاوببێتەوە.\nڕۆژی یەکشەممە داتاکانی لیژنەی تەندروستی نیشتیمانی چین دەریانخست ژمارەی گیان لەدەستدانەکان بەهۆی ڤایرۆسەکەوە ڕۆژانە گەیشتۆتە 89 کەس و ئەمەش ژمارەیەکی پێوانەییە و ژمارەی قوربانیان ڤایرۆسی سارس تێدەپەڕێنێت کە لە ساڵەکانی 2002 بۆ 2003 دا بووە هۆی گیان لەدەستدانی 774 کەس.\nبەپێی ڕاپۆرتە فەڕمییەکان ڤایرۆسەکە بە 27 وڵات و ناوچەدا بڵاوبۆتەوە و زیاتر لە 330 کەس لە دەرەوەی چین توشی بوون. دوو حاڵەتی گیان لە دەستدانیش هەبووە لە دەرەوەی چین، یەکێکیان لە هۆنگ کۆنگ و ئەوی دیکەیان لە فیلیپین، بەڵام هەردووکیان خەڵکی چین بوون.


لە دوای دەستگرتن بەسەر ئەفغانستاندا لەلایەن تاڵیبانەوە؛ کێ دەسەڵات دەگرێتە دەست؟\n16412 جار خوێندراوەتەوە\nچەکدارانی بزوتنەوەی تاڵیبان بێ روبەڕوبوونەوە چوونە ناو کابوڵی پایتەختی ئەفغانستانەوە و دەستیان بەسەر کۆشکی سەرۆکایەتیدا گرت. لە ئێستادا بزوتنەوەکە سەرقاڵی هەڵبژاردنی یەکێک لەو چوار سەرکردەیەن تا بیکەنە سەرۆکی وڵات.\nلە ئێستادا هەریەک لە مەلا هیبەتوڵا ئاخوند زادە و عەبدولغەنی برادەر و سیراجەدین حەققانی و یەعقوب محەمەد عومەر کوڕی مەلا محەمەد عومەر سەرکردەی پێشووتری تاڵیبان ململانێی گرتنەدەستی دەسەڵات دەکەن لە ئەفغانستان و بزوتنەوەکەش سەرقاڵی دەستنیشانکردنی یەکێکیانە بۆ ئەو پۆستە.\nمەلا هیبەتوڵا ئاخوند زادە لە دیارترین کاندیدەکانە، بەتایبەتی دوای ئەوەی ئەختەر محەمەد مەنسور سەرکردەی پێشووی بوزتنەوەی تاڵیبان لە هێرشێکی فڕۆکە جەنگییەکانی ئەمریکا لە پاکستان کوژرا، بزوتنەوەکە بە سەرکردەی خۆیان هەڵیان بژارد.\nعەبدولغەنی برادەر، کاندیدی دووەمە بۆ دەستگرتنی دەسەڵات لە ئەفغانستاندا. پێشتر فەرماندەیەکی سەربازی بزوتنەوەی تاڵیبان بووە. لە ساڵی ٢٠١٠ لە شاری کەراچی لە پاکستان دەستگیرکرا و دواتر بەهۆی فشارەکانی ئەمریکاوە لە ساڵی ٢٠١٨ ئازاد کرا.\nعەبدولغەنی برادەر بە عەقڵی دبلۆماسی تاڵیبان دادەنرێت و سەرۆکی شاندی دانوستانکاری بزوتنەوەکە بووە لەگەڵ ئەمریکا و بەهۆی گفتوگۆکانییەوە ئەمریکا و هێزە بیانییەکان لە ئەفغانستان کشانەوە. دواتر سەرۆکی شاندی دانوستانکاری بزوتنەوەکەبووە بۆ گفتوگۆکردن لەگەڵ حکومەتی ئەفغانستان کە شکستی هێنا.\nسێیەم کاندید، سیراجەدین حەققانییە، کەسی دووەمی ناو بزوتنەوەی تاڵیبان و سەرۆکی تۆڕی حەققانییەکانە لە ناو بزوتنەوەکەدا، کە لەم ساڵانەی دواییدا توندترین هێرشیان ئەنجامداوە بۆ سەر حکومەتی ئەفغانستان.\nلەلایەن خۆیەوە، ئیدارەی ئەمریکا تۆڕی چەکداری حەققانی خستبووە لیستی گروپە تیرۆرستەکانەوە و بە مەترسیدارترین گروپی دانان بەهۆی هێرشەکانی بۆ سەر هێزەکانی ئەمریکا و ناتۆ لە ئەفغانستان.\nهەرچی یەعقوب محەمەد عومەرە، سەرۆکی لیژنەی سەربازی بووە لە ناو بزوتنەوەی تاڵیبان، بەهۆی ئەوەی کوڕی مەلا محەمەد عومەرە، پێگە و هەژموونێکی تایبەتی هەیە و سەربازانی تاڵیبان رێزیکی تایبەتی لێدەگرن.\nئەمە لەکاتێکدایە، لەماوەی کەمتر لە ١٠ رۆژ، چەکدارانی بزوتنەوەی تاڵیبان هێرشەکانیان بۆسەر چەندین ویلات لە ئەفغانستان دەستپێکرد و لە کەمتر لە هەشت رۆژدا توانیان لە کۆی ٣٤ ویلایەت دەست بەسەر زیاتر لە ٢٠ ویلایەت و پایتەختەکانیاندا بگرن و چەندین ویلایەتیش بێ روودانی هیچ پێکدادان و شەڕێک کۆنتڕۆڵ بکەن. ئەمڕۆش ئەشرەف غەنی سەرۆکی ئەفغانستان دوای رازیبوونی لە دەستبەردانی دەسەڵات، دەستلەکارکێشانەوەی خۆی پێشکەشی حکومەت کرد و بە فڕۆکەیەکی ئەمریکی بەرە و تاجیکستان وڵاتی بەجێهێشت.


پیکی: دۆڕاندنەکەمان بە لیڤەرپووڵ وەک "شەوە" گرتووینی و هێشتا بەرینەداوین - Yariga.net یاریگانێت\nدەستپێك/ئیسپانیا/پیکی: دۆڕاندنەکەمان بە لیڤەرپووڵ وەک “شەوە” گرتووینی و هێشتا بەرینەداوین\nئیسپانیاچامپیۆنزلیگ - یۆرۆلیگ\nپیکی: دۆڕاندنەکەمان بە لیڤەرپووڵ وەک “شەوە” گرتووینی و هێشتا بەرینەداوین\nیاریگا- جێرارد پیکی یاریزانی بارسێلۆنا کرانە دەرەوەی وەرزی ڕابردوویان بەرامبەر لیڤەرپووڵ بە ‘دێوەزمە’ وەسف کرد و ڕاشیگەیاند کە تاوەکوو ئێستاش لە بیریان نەچۆتەوە.\nبەرگریکارە ئیسپانییەکە لە چاوپێکەوتنەکەیدا لەگەڵ ‘ئێل بایس’ گوتی: “شتێکی قورس بوو تا بتوانین لە ڕووی دەروونییەوە لێی ڕزگارمان بێت، سەرەڕای تێپەڕبوونی ڕۆژگار، هێشتا دۆڕاندنەکە لەبیر ناکەین. بەڵام دەبێت باش ببینەوە لەو دۆخە. نابێت خۆمان بەوە ئازار بدەین، بەڵێ لە قورسترین دۆڕاندنەکان بوو، بەڵام ئیتر ئەوە وەرزشە. شتەکە وەک “شەوە” وایە، ئەشێ دووبارە ببێتەوە، بۆیە دەبێت وانەی لێوە فێربین تا بتوانین چامپیۆنزلیگ بەدەست بهێنین.”\nهەر سەبارەت بەو یارییە، پیکی درێژەی پێدا و گوتی: “هەر لەگەڵ گۆڵی یەکەمدا، بیرمان لە یارییەکەی ڕۆما دەکردەوە. دوای گۆڵی دووەم، دیسان دووبارە بۆوە، ئەوە وا لە مێشکت دەکات لەکار بکەوێت. یاری کردن لە ئانفیڵدیش بۆ خۆی فشار و پاڵنەری زۆر دەهێنێت.”\nبۆ بیرهێنانەوە، وەرزی ڕابردوو لە یاریی پێش کۆتایی چامپیۆنزلیگ، لە یاریی چووندا بارسێلۆنا بە سێ گۆڵی بێ وەڵام شکستی بە ڕێدز هێنا. بەڵام کوڕانی کڵۆپ توانیان لە ئانفیڵد بە چوار گۆڵی خاوێن ڕیمۆنتادایەکی مێژوویی بەسەر بلاوگرانادا ئەنجام بدەن.\nبارسێلۆنا جێرارد پیکێ چامپیۆنزلیگ، لیڤەرپووڵ،\nلیستی یاریزانە بانگهێشتكراوەكانی بارسێلۆنا بۆ یاریەكەیان بەرامبەر دینامۆ كیێڤ


چارەسەرێك بۆ شەکرە دۆزرایه‌وه\n07:01 - 19/12/2021 3771 جار خوێندراوەتەوە\nپاش ١٥ ساڵ هەوڵ و کۆششی بەردەوام، دکتۆر دۆگلاس میڵتۆن، تەکنیکێکی چارەسەری بۆ جۆری یەکەمی نەخۆشی شه‌كره دۆزیوەتەوە و بوو بە باوکی چارەسەری ئەو جۆرەی شەکرە.\nنەخۆشی شەکرە دوو جۆری هەیە، جۆری دووەمیان پشت بە ئەنسۆلین نابەستێت، بەڵام جۆری یەکەمیان بە نەخۆشی گەنجان ناسراوە و پشت بە ئەنسۆلین دەبەستێت، لە جۆری یەکەمدا، خانەکانی پەنکریاس دەوەستن و لە بەرهەمهێنانی ئەنسۆلین دەکەون، لەبەر دوو هۆکار:\n١. هێرشی خانەکانی کۆئەندامی بەرگریی بۆی.\n٢. هۆکارە بۆماوەییەکان دەبنە هۆی گرفت بۆ جیناتەکانی ئەو خانەیە.\nدکتۆر دۆگلاس میڵتۆن زانایەکی زانکۆی هارڤاردی ئەمەریکیه، کوڕەکانی هەر لەمنداڵییەوە دووچاری هەمان ئەو جۆرەی نەخۆشی شەکرە هاتبوون، لەتاقیگەکەی خۆی زۆر پشکنینی بۆ دەکردن، توێژینەوەی لەسەر ئەنجام دەدان، لەکۆتایی گەیشت بە ئەنجام و چارەسەر.\nچارەسەرەکە بەبەکارهێنانی خانەرەگییە بنەڕەتییەکان دەبێت، وەک بوارێک بۆ دروستکردنەوەی ئەنسۆلینی تەندروست بۆ جەستە و ئەنجامدانی ڕۆڵ و ئەرکەکانی خۆی لە خوێندا.\nئەمە تەنها بیرۆکەیە و لەسەر کۆمەڵێک مشک تاقیکراوەتەوە، ئەنجامی سەرسوڕهێنەری بەدەستهێناوە. مشکەکان دووچاری شەکرە هاتبوون، بەوەرگرتنی ئەو چارەسەرە ئاستی شەکرەیان گەڕاوەتەوە ڕێژەی ئاسایی پێش تووشبوونیان، هەروەها هەمان ئەزموون لەسەر مرۆڤیش تاقیکراوەتەوە، تەنها لەسەر یەک مرۆڤ، دەرکەوتووە کە بەتەواوی چارەسەر بووە و نەخۆشیەکەی تێپەڕاندووە و جارێکی تر گەڕاوەتەوە بۆ ژیان.\nئەو چارەسەرە لەچوارچێوەی ئەزموونیدایە و بڕیارە لەسەر مرۆڤ بەشێوەیەکی فراوان ئەزموون بکرێت.\nبەپێی ئامارەکانی ڕێکخراوی تەندروستی جیهانی، لە ساڵی ٢٠١٩، تەنها دەرمانە بەکارهاتووەکان بۆ چارەسەری نەخۆشی شەکرە، ڕاستەوخۆ هۆکاری مردنی ١.٥ ملیۆن کەس بوون لە جیهان. لە ساڵی ٢٠١٢، ڕێژەی بەرزی گڵۆکۆز لە خوێن بووەتە هۆی مردنی ٢.٢ ملیۆن کەس.


هونەرمەند محەمەد شێخۆ دەنگێك لە نێو شۆرش و كوردایەتی\n11/3/2020 - 15:00\n31 ساڵ بەسەر كۆچی دوایی هونەرمەندی كورد محەمەد شێخو تێدەپەڕێت\nمحەمەد ساڵح شێخ مووس ئەحمەد، ناسراو بە محەمەد شێخو، یا بابێ فەلەك، ساڵی 1984 لە گوندی ( كرباوی) نزیك شاری قامشلوی رۆژئاوای كوردستان لە دایكبووە.\nشێخو، دەنگێك هەڵقۆڵاوی نێو ئازار و شۆرش و كوردایەتی، دوای 31 ساڵ لە مردنی، گۆرانییەكانی بە بەرزی لە رووحی هەر تاكێكی نەتەوەكەی ماوەتەوەو ئەستێرەكەی بە گەشاوەیی لە ئاسمانی هونەری كوردی دا دەدروشێتەوە .\nهونەرمەند محەممەد شێخو، ساڵی 1972سەردانی باشووری كوردستان دەكات و پەیوەندییەكی زۆر باش لەگەڵ هونەرمەندان (شەماڵ سایب، تەحسین تەها، محەمەد عارەف، عیسا بەرواری) دەبەستێ.\nبابێ فەلەك لە هەمان ساڵ سەردانی ناوچە ئازادكراوەكانی شۆرش دەكات و لە نزیكەوە بارزانی نەمر دەبینێ و، بەهۆی خۆشەویستی ئەو بۆ پێشمەرگەو بارزانی، ماوەیەك لەنێو شۆرشدا دەمێنێتەوەو دواتر عاشقی كچی پێشمەرگەیەك دەبێ بە ناوی (نەسرین) و ژیانی هاوسەرگیری لەگەڵ پێكدەهێنێت، شێخۆ خاوەنی چوار منداڵە بە ناوەكانی (فەلەك، ئیبراهیم، بروسك، بێكەس) ە.\n(گاڤا ئەز مرم) كۆتا گۆرانی هونەرمەند محەمەد شێخۆ بوو، ئەو هونەرمەندە گەورەی كورد 9 ی ئاداری 1989 دڵە گەورەكەی لە لێدان وەستاو، بەڵام بەرهەمەكانی ئەوییان بە زیندوویەتی هێشتووتەوە لە دڵ و هزری مرۆڤە ئازادیخوازەكانی كورد.\nن / رەمەزان هەرنی


ANF | سەبری ئۆک: دەوڵەت لە بەرخودانی ئیمراڵی ترسا بۆیە هەموو جۆرە ئەشکەنجەیەک ئەنجام دەدات\nسەبری ئۆک: دەوڵەت لە بەرخودانی ئیمراڵی ترسا بۆیە هەموو جۆرە ئەشکەنجەیەک ئەنجام دەدات\nسەبری ئۆک رایگەیاند، رەفتاری دەوڵەتی تورک بەرامبەر بە عەبدوڵا ئۆجالان رێبەری گەلی کورد قبوڵ ناکرێت. راشیگەیاند، "رێبەرایەتی لە شوێنێکی وەک ئیمراڵی ماوەى ٢٣ ساڵە بەرخودان دەکات. دەوڵەتى تورک لەو بەرخودانە دەترسێت، بۆیە هەموو جۆرە ئەشکەنجەیەک دەکات".\nپێنجشه‌ممه, 8 Apr 2021, 13:35\nسەبری ئۆک ئەندامی دەستەى بەڕێوەبەریی کۆما جڤاکێنی کوردستان (کەجەکە) بەشداری بەرنامەى "رۆژەڤی وڵات"ی ستێرک تیڤی بوو و شیکاریی گرنگی بۆ رۆژەڤەکان کرد و رایگەیاند، دەوڵەتی تورک لە رامان، فەلسەفە و بیری عەبدوڵا ئۆجالان رێبەری گەلی کورد دەترسێت، بۆیە دەیەوێت پەیوەندیی لەگەڵ رای گشتیدا بە تەواوەتی بپچڕێنێت.\nسەبری ئۆک سەرنجی خستەسەر بانگەشەکان لەبارەی ژیانی عەبدوڵا ئۆجالان رێبەری گەلی کورد، کە لە ئینتەرنێت بڵاوبوو بووەیەوە و وتی، "دەوڵەتی تورک هەموو هەواڵ و زانیارییەک لەسەر رێبەرایەتی بە پلان و بە حسابکردن بڵاودەکاتەوە. پێش ئێستاش هەواڵێکی لەو شێوەیەیان بڵاوکردبووە. بەو بڵاوکردنەوانە دەیانەوێت ئەوە ئاسایی بکەنەوە، بەڵام هەم بزووتنەوەکەمان و هەمیش گەلەکەمان ناڕەزایەتییەکی گەورەیان نیشاندا. دەوڵەت لە بەرامبەر ئەوەدا بێچارە کرا و بە ناچاری رێگای دا پەیوەندییەکی تەلەفونی دروست بکرێت. دەوڵەتی تورک باش دەزانێت، کە رێبەرایەتی بۆ گەلی کورد و گەلانی تورکیا چ مانایەک دەدات".\nئۆک رایگەیاند، عەبدوڵا ئۆجالان لە شوێنێکی وەک ئیمراڵی دا ماوەی ٢٣ ساڵە بەرەنگاری و بەرخودان دەکات و وتی، "دەوڵەتی تورک لەو بەرخودانە دەترسێت، بۆیە بە پێشێلکردنی یاساکانی خۆی و بە هەموو شێوەیەک ئەشکەنجە دەکات. سی پی تی چەند دووڕووانە جوڵایەوە، بەڵام لەمدواییانەدا سەرنجی خستە سەر گۆشەگیری و ئەشکەنجە لە ئیمراڵی و خواستی کۆتایی بەو گۆشەگیری و ئەشکەنجەیە بهێنرێت. ئەنجوومەنی ئەوروپا لەوباریەوە راگەیاندراوی بڵاوکردەوە. هەروەها ناڕەزایەتیی گەلی کورد لە دژی گۆشەگیری بە بێ وەستان بەردەوامیی هەیە. دەوڵەتی تورک سەرباری هەموو ئەوانە رێگا بە ئەنجامدانی چاوپێکەوتن نادات و بە شێوەی میزاجی رێگا بە قسەکردن لە رێگەى تەلەفونەوە دەدات و ئەوەش لە کاتی قسەکردن و لە ناکاودا دەپچڕێنێت. ئەوانە هەموویان کردارەکانی شەڕی تایبەتن.\nئێمە جارێکیتر دەڵێین، تاوەکو رێبەرایەتی ئازاد نەبێت گەلی کورد ئازاد نابێت، تورکیاش دیموکراتیک نابێت. دەوڵەتی تورکیش ئەوە باش دەزانێت. هۆکاری ئەو قەیرانانە، هۆکاری کردارە فاشیستییەکانی ئاکەپە – مەهەپە بەرامبەر بە گەلانی تورکیا و هەناسەبڕین لە کۆمەڵگە، بۆ رەفتار و نزیکایەتییان لە رێبەرایەتی دەگەڕێتەوە. تاوەکو رێبەرایەتی ئازاد نەبێت و کێشەى کورد چارەسەر نەبێت ئەو کێشانە بەردەوامییان دەبێت".\n"دەوڵەت لە لێواری داڕووخاندایە"\nسەبری ئۆک لە بەردەوامیی وتەکانیدا سەرنجی خستەسەر ناکۆکییەکانی ناو دەوڵەت و وتی، "لە بنەڕەتدا دەوڵەت لە لێواری رووخان و شکستدایە. ئێستا بە زۆر خۆی لەسەر پێ راگرتووە. دۆخی ئابووری و سیاسی لە بەرچاوانە. کۆمەڵگەش چووەتە دۆخیی بێچارەیی و بێ هیوایی. سەرباری هەموو ئەوانە دەسەڵاتی فاشیستیی ئاکەپە – مەهەپە باجێکی قورسی بەسەر کۆمەڵگەدا سەپاندووە و هەوڵ دەدات لەسەر دەسەڵات بمێنێتەوە. بێگومان لە دەرەوەی دەسەڵاتی ئاکەپە و مەهەپە هەندێک هێز و لایەن هەیە، کە دەڵێن 'ئەوە دەوڵەتی منە، من دەوڵەتم' و بەو شێوەیە دەنگی خۆیان بەرز دەکەنەوە. ئەو جەنەراڵ و ئەفسەرانەی هێزی دەریایی، کە راگەیاندراویان بڵاوکردەوە، لەو دەورووبەرە بوون. جگە لەو جەنەراڵ و ئەفسەرانەش هەندێک هێزی تر هەیە. ئەو هێز و لایەنانە دەڵێن، کە 'دەوڵەت هی ئێمەیە' و لەو دۆخە بێزارن، کە دەسەڵاتی ئاکەپە – مەهەپە بۆ دەوڵەتی دروستکردووە. مرۆڤ دەتوانێت ئەوانە وەک هێزی دەوڵەتپەرەست پێناسە بکات. یانی دەورووبەر و لایەنە کەمالیستەکان نایانەوێت دەوڵەت لە ژێر کاریگەریی تەریقەت و دەستە و قەوارەکاندا بێت".\n'کەس لەگەڵ رژێم رێکناکەوێت'\nئۆک رایگەیاند، کەس لەگەڵ رژێمی فاشیستی ئێستادا هەڵناکات و رێشناکەوێت و وتی، "هەموو کەس دەڵێت، کە دۆخەکە بەمشێوەیە بەڕێوەناچێت و بەردەوام نابێت. ئاکەپە هەموو ستراتیژیا و سیاسەتی خۆی بۆ سڕینەوەى بزووتنەوەکەی ئێمە تەرخانکردووە. سیاسەتی دەرەوەی، ئابوورییەکەى، سیاسەتی خۆی، سیاسەتی ناوخۆی و هەموو هەوڵەکانی بۆ کۆتایهێنان بە بزووتنەوەکەمان خستووەتەکار و بەڕێوەی دەبات. بێگومان لەبەر ئەوەى لەو بابەتەدا نەیانتوانی ئەنجام بەدەست بهێنن، باجی ئەوە لەسەریان قورس کەوت. ئێستا لە گۆڕەپانی نێونەتەوەیی دەیانەوێت بە هەندێک هەوڵ خۆیان لەسەر پێ بهێڵنەوە. بە خۆ تەنگاوکردن لە بابەتی رێککەوتنی مۆنترۆ (رێککەوتنی جموجوڵی ئازادی کەشتییەکان لە گەرووەکانی بۆسفۆر و داردانێل بۆ دەریای رەش و سپیی ناوەڕاست) دەیانەوێت هەندێک شت بکەن و دەیانەوێت خۆیان لەبەر دڵی ئەمریکا شیرین بکەن. لەمانایەکی تردا دەیانەوێت باج بە ئەمریکا بدەن بۆ ئەوەى سازشی لەگەڵ بکەن. ئەو جەنەڕاڵە خانەنشینانەش دەڵێن، ئەو رێککەوتننە بۆ تورکیا رێککەوتنێکی گرنگە. لەبەر ئەوە نیگەرانن لەوەى، کە لەگەڵ رووسیادا دۆخێکی نەخوازراو رووبدات. ئەگەرنا راگەیاندراوەکەیان بۆ دیموکراسی، ئازادی و مافەکانی مرۆڤ نییە لە تورکیا. ئەو دۆخە نیشانی دەدات، کە ناکۆکی و شەڕی ناوخۆی دەوڵەت زیادیکردووە.\nدوای ئەو راگەیاندراوەی کۆنە جەنەڕاڵەکانی هێزی دەریایی تورکیا، دەسەڵاتی ئاکەپە – مەهەپە ئێستاش بە سیاسەتی خۆ بە قوربانی زانین هەوڵ دەدەن، کە خۆیان لەسەر پێ رابگرن. بێگومان ئەوە درۆیەکی گەورەیە، چونکە ئەو قوربانی و زوڵملێکراوەی ئەوان باسی دەکەن، بوونی نییە. هیچ کودەتایەکیش لە گۆڕێدا نییە، بەڵام ناکۆکیی ناوخۆیی نێوانیان زیاتر بووە".\n"ئۆپۆزسیۆنی سەرەکی و بنەڕەتی لە تورکیا هەدەپەیە"\nسەبری ئۆک ئەندامی دەستەى بەڕێوەبەریی کەجەکە باسی ئەوەیکرد، لە تورکیا ئۆپۆزسیۆنی سەرەکی و بنەڕەتی هەدەپەیە و لەوبارەیەوە وتی، "ئەوەى بەڕاستی ئۆپۆزسیۆنی دیموکراتیکە، مافی ژنان، گەنجان و هەموو بەشەکانی کۆمەڵگە دەپارێزێت و نوێنەرایەتییان دەکات، هەدەپەیە. رژێمی فاشیستیی ئاکەپە – مەهەپە ئەوە دەزانن، بۆیە بەبێ وەستان و بە بەردەوامی هێرش دەکەنە سەر هەدەپە. حیزبەکانی تری وەک جەهەپە و ئییی پارتی ئەگەر بە راستی ئۆپۆزسیۆنبوونیان بکردایە، دەسەڵاتی ئاکەپە و مەهەپە نەیدەتوانی رۆژێک لەسەر دەسەڵات بمێنێتەوە. هەموو حیزبە سیاسییەکان پێکەوە کۆببنەوە و لە کۆنفرانسێکی رۆژنامەنووسیدا و لە راگەیاندراوێکدا بڵێن، ئاکەپە و مەهەپە وەک کارگەیەک و کێڵگەیەک وڵات بەڕێوەدەبات، لە چوارچێوەی بەرژەوەندییەکانی خۆیدا دەجوڵێتەوە، ناڕەزایەتی و هەڵوێستی خۆیان نیشان بدایە، دەسەڵاتی ئاکەپە و مەهەپە نایاندەتوانی رۆژێک بەرگە بگرن، بەڵام ئەوە ناکەن. بۆ ئەوە ناکەن؟ چونکە لە رۆحیاندا و لە رێگا و نەریتەکەیاندا کولتوری دیموکراسی نییە.\nبە تایبەتی لە کێشەى کورد و دیموکراتیکبوونی تورکیا زۆر دەترسن. ئەوەى لەو بابەتەدا بە بەرپرسیارانە دەجوڵێتەوە و هەڵوێستێکی ئازایانە و بوێرانەى هەیە هەدەپەیە. بۆیە هێرش نەماوە، کە نەیکەنە سەریان. لە دوایین هێرشدا عومەر فاروق گەرگەرلی ئۆغڵویان گرت. گەرگەرلی ئۆغڵو مرۆڤێکی شکۆمەند و رێزدارە، لە هەموو بارودۆخێکدا بەرگری لە مافەکانی مرۆڤ دەکات. بە دەستی پۆلیسێکی ئەشکەنجەکەر، کە گەرگەرلی ئۆغڵو تاوانەکانی ئاشکرا و بڵاوکردبووە، لە ماڵەکەى خۆیدا بە زۆر دەستگیر کرا. یانی دەوڵەت دەوڵەتێکی بەو جۆرەیە. ئامانجیان ئەوەیە، کە هیچ کەسێک یەک وتە لە دژی دەسەڵاتەکەیان نەڵێت. هەوڵ دەدەن، کە هەموو کەس بێدەنگ و بێ ئیرادە بکەن. زۆر گرنگ و شکۆمەندانەیە، کە هەدەپە ئەو بەرخودانە، ئەو هەڵوێستە و وەستانەوەى خۆی درێژە پێدەدات. دەبێت بڕوایان بە خۆیان هەبێت و درێژە بە هەڵوێست و وەستانەوەی خۆیان بدەن.\n' پێویستە دایە شەنیاشار بە تەنیا نەهێڵن'\nسەبری ئۆک تیشکی خستەسەر بەرخۆدانی بۆ 'دادپەروەری' بنەماڵەی شەنیاشار و وتی : " دایکێکی بەتەمەن لەگەل کوڕەکەیدا ٢٤کاتژمێر لە بەردەم بینای دادگە دادەنیشن و داخوازی دادپەروەری دەکەن. ئەو دایکە لە خۆ پرسیار دەکات دادپەروەری لەکۆێیە، لە ژێرعەرددایە. هاواری ئەم دایکە بنگەی ئازاری تەواوی کۆمەڵگەیە. ئەم بنەماڵەیە ناڕەزایەتی خۆیان بەم شێوەیە نیشان دەدەن. هەڵوێستێکی هێژا و بەشکۆیە. هەموو ڕێکخراوەکانی تێکۆشانی دیموکراسی، پارتی و هەرکەسێک کە بە خۆی دەڵێت' من مرۆڤم'، دەبێت خاوەنداریەتی لە بەرخۆدانی ئەم بنەماڵەیە بکات. دەبێت ئەم دایکە بە تەنیا نەهێڵن."\n' باشووری کوردستان و عێراق کێشەکانیان وەلاناوە، خۆیان سەرقالی شەنگال کردووە'\nسەبری ئۆک ئەندامی کۆنسەی بەڕێوەبەری کەجەکە لە کۆتایی قسەکانیدا تیشکی خستەسەر هەڕەشەکانی سەر شەنگال و وتی، " لە بەغداد، لە ناو بەڕێوەبەرئ باشووری کوردستان کێشەی قووڵی سیاسی، ئابوور و کۆمەڵایەتی هەیە. هەموو ئەو کیشانەیەن وەلاناوە و هەرێمی شەنگالیان کردووەتە کێشە ، ئامانجی ئەوان چییە؟ ئەگەر بەڕێوەبەری خۆسەری شەنگال بەردەوام بێت لە کارەکانی، دەسەڵاتی باشووری کوردستان لە عێراق چی لەدەست دەدەن؟ یان دۆخی ئیستای شەنگال چە مەترسییەکی لەسەر پەدەکە درووستکردووە؟ یان چە مەترسییەکی بۆسەر عێراق هەیە؟ هەزاران کەس لە کۆمەڵکووژیی دەرباز بوون، زووڵم و ستەمیان بینی و ئەو کۆمەڵکووژییە لەلایەن نەتەوەیەکگرتووەکانەوە بە فەرمی ناسێنرا. گەلۆ کۆمەڵەڵگەیەکی بەم رەنگە چە زیانی بۆ ئەوان دەبێت؟\nهێشتا بە هەزاران ژن و منداڵی ئێزدیی ڕفێندراون یان کراونەتە کۆیلە. ئەگەر من بم، بەناوی کۆمەڵگەی ئێزدیی لە حکومەتی عێراق لێپرسینەوە دەکەم.ئەگەر ئێوە خۆتان وەک دەوڵەت دەبینن بچن ئەو هەزاران ژن و منداڵە ڕفێندراوە بهێننەوە. من دەپرسم؛ ئەو حەیدەر شەشۆ کاتێک کە هێرش کرایە سەر شەنگال چی کرد؟ هێشتا هەزاران ژن و منداڵ بێسەرو شوێنن. با بچێت ئەون بهێنێتەوە. هەمان پرسیاریش ڕووی لە پەدەکەیە. هەموو ڕاستییەکان-یان وەلا ناوە. دەخوازن مێژوویی شەنگال چەواشە بکەن، کاتێک هێرش لەسەر شەنگال بوو کە وەک فەرمانی ٧٣ هەم پیناسە دەکرێت، بەغداد چی کرد، پەدەکە چی کرد؟ نامەوەێت لەسەر هێزی پێشمەرگە شتێک بڵێم. لەبەر ئەوەی کە بەفەرمانی پەدەکە هێزی پیشمەرگە ناچار بوون پاشەکشێ بکەن. هیچکەس کارێکی نەکرد. گەلۆ چە بوو، بۆ چی ئەوەندە قسەدەکەن و ڕاگەیەنراوی گێرە شێوێنانە دەدەن.بەم قسانە و ڕاگەیەنراوانە چیان دەست دەکەوێت؟ کۆمەڵگەی ئێزدیی تێری خۆی ستەمی بینیوە. ئیستاکە هەوڵ دەدەن هێدی هێدی بگەڕێنەوە سەر خاکی خۆیان و برینەکانیان سارێژ بکەن. تاکە شتێک کە دەیانەوێت ئەوەیە کە ئازادانە لەسەر خاکەکەی خۆیان بژین. ئەم داخوازیە هیچ مەترسییەکی بۆ پەدەکە و حکومەتی عێراق نییە.\n'با پەدەکە و حکومەتی عێراق کۆمەڵگەی ئێزدی ئازار نەدەن'\nلێرەدا یاری کردن و نادادپەروەری هەیە. پێش هەموو شتێک با حەیدەر شەشۆ بڵێت؛ چەند منداڵی ڕزگار کردووە، چەند ژنی لەدەستی داعش ڕزگار کردووە.هەمان پرسیار ئاراستەی پەدەکە و بەغدادیش دەکەم. با سەرەتا وڵامی کۆمەڵگەی ئێزدی، مێژوو و مرۆڤایەتی بدەنەوە. هەموویان لەبیر کردووە. سەرەڕای ئەوەی کە کێشەی زۆریان هەیە کە ناتوانن تێیدا دەربچن، تاکە بابەتی ئەوان بووتە شەنگال. ئەمە ناحەقیە. دەبیت ئەمە بوترێت. هەروەها ئەمە پلانی دەوڵەتی تورکیایە. ئەنجامی گووشار و هەڕەشەی دەوڵەتی تورکە. یان حکومەتی عێراق بلێت' دەوڵەتی تورکیا گووشار دەکات'، ئێوەش دەوڵەتن، عێراق سەروەری خۆی هەیە. یان ئەگەر ڕۆژێک بەغداد داگیر بکەن هەمان هەڵوێست دەنوێنن؟ ئەو شتەی کە ئێوە دەبێت بڵێن ئەوەیە، ' هیچ مافێکی نییە'. یان بە وتنی ناوی دەوڵەتی تورکیا بیانوو بۆ خۆتان درووست مەکەن. ئەو کات لە ئۆتۆریتەی دەوڵەت و نە سەروەرییەکەی دەمێنێت. هەمان شتیش لەسەر پەدەکە حوکم دەکات. هەر شوێنێکی باشووری کوردستان لەلایەن تورکیاوە داگیر کراوە.وەک ئەوەی کە تێرنابن، گەلۆ دەخوازن شەنگالیش داگیر بکەن؟ ئامانج لە ڕاگەیەنراوی گێرە شێوینانە چییە؟ ئەمانە هەموو هەڵەیە. بێگوومان کۆمەڵگەی ئێزدیی بەرخۆدان دەکەن. کۆمەڵگەی ئێزدیی لە کاتی هێرشی داعشدا چیای شەنگالیان بەرنەدا.هەر بۆیە ئیرادەی مانەوە ئیراوەی ئەوانە. بێگوومان ئەو کەسانەی کە چوون ئێمە لەوان تێدەگەین. هەندیک لە بی چارەیی و ترسدا چوون. بەڵام ئەوانەی کە لەوی مانەوە و بەرخۆدانیان کرد، بەدەلی گرینگیان دا. ئیستاکە دەخوازن کە بە ئازادانە بژین. ئەوان دەڵێن کە نە بەڕیوەبەری پەدەکە و نە دەسەڵاتی عێراق ناناسن. لێرەدا لە چوارچێوەی یاسایەکی ڕاستدا دەتوانین رێکبکەوین.\nگەلۆ هەوڵێکی شەنگالییەکان بۆ تێکبردنی باشووری کوردستان یان دەسەلای بەغداد هەیە؟ ئەی کیشە چییە؟ بە گۆشارەکانی دەوڵەتی تورک بەتەمان هەتاکوو کوێ بچن؟ دەولەتی تورک بەش بەحاڵی خۆی باشووری کوردستانی داگیرکردووە. گەلؤ شتێک لە دەستی پەدەکەدا ماوە کە لە دەرەوەی ئیرادەی دەوڵەتی تورکیا لە باشووری کوردستان بێژێت؟ سوج و تاوانە. ئەمە نەکەن. نە تەحریکیان مەکەن و نە بە بیانووی جیاواز ڕەوایی بە کارەکانی خۆتان بدەن. ئێوە سەروەی خۆتان هەیە. با هەڵویست و قسەی ئێوەش هەبێت. سەیر بکەن کۆمەڵگەی ئێزدیی تازەیە. هێشتا بەهەزاران کەسیان بێسەرووشوێنە. سەرەڕای ئەو هەموو ئەمانە دەتانەویت ئازارێکی تازەیان بدەن.بێگوومان کۆمەڵگە قەبووڵی ناکات.دەبێت ڕێز لە ئیرادەیان بگیردرێت."\nکەجەکە: جەژنی چوارشەمە سوری پیرۆزکرد\n"ئەگەر چەک دانێین پێمان دەڵێن، دەست لە ئێزدیبوونتان هەڵگرن، بۆیە ئێمە سەر دانانەوێنین"\nچالاکوانانی مانگرتوو لە مەخمور: بەرخودانی هەمەلایەنە بۆ ئازادی\nکۆمەڵەی رۆژنامەنووسانی دیجلە و فورات کۆنگرەی خۆی ئەنجامدا\nتەرمی زەینەب دایان گەریلای یەژاستار بەخاکسپێردرا


لەبەر گێراو لە پرتووکی رێبەر ئاپۆ\nپەیوەندی نێوان کۆمەڵگاو سروشت بوارێکە تادێت کۆمەڵناسی تێیدا قاڵ دەبێتەوە، هەرچەندە لەبواری گشتیدا کاریگەری ژینگە لەسەر کۆمەڵگا روون و کراوەیە. بەڵام لێکۆڵینەوەی بەشێوەیەکی زانستی و بوونی بە بابەتێکی فەلسەفی شتێکی نوێیە، دوای دەرکەوتنی ئەنجامی کارەساتەکانی کاریگەری سیستەمی کۆمەڵگا لەسەر ژینگە ئەم پەیوەندییە پەرەیسەندووە، کاتێک لێکۆڵینەوە سەبارەت بە سەرچاوەی کێشەکە بکرێت، ئەو سیستەمە باڵادەستانەی کۆمەڵگا رووبەڕوومان دەبنەوە کە بەشێوەیەکی زۆر مەترسیدار پێچەوانەی سروشت کەوتووتەوە، نامۆبوون بە ژینگەی سروشتی لەژێر ئەم ناکۆکییە ناوخۆییانەی کۆمەڵگا شاراوەیە کە هەزاران ساڵ بەردەوام بووە؛ لە میانەی نەکلابوونەوەی زانستی ئاشکرابووە کەچەندە ناکۆکییە ناوخۆییەکانی کۆمەڵگا و شەڕو پێکدادانەکانی پەرەبسەنێت بەو ئەندازەیەش پێچەوانە بوون بەرامبەر سرووشت زیادی کردووە. پارۆلای( دروشمی) ڕۆژگای ئەمڕۆمان زاڵبوون بەسەر سرووشت، بێڕەحمانە دەستبەسەرداگرتنی سەرچاوەکانی و چەوساندەوەیەتی. باس لە دڕەندەیی و کێویبوونی سروشت دەکرێت. مسۆگەر ئەمە هیچ راستییەکی نییە، لەو کێشانەی سەبارەت بە ژینگەوە دیارە، ئەو مرۆڤوی بەرامبەر هاو ڕەگەز و جۆری خۆی بووە بە دڕندە، بەرامبەر سروشتیش کەوتۆتە نێو دڕندانەترین ڕەوشەوە، هیچ جۆرە بوونەوەرێک بەئەندازەی مرۆڤ جۆرەکانی رووەک و ئاژەڵی لەنیو نەبردووە. بەو خێراییەی ئێستا درێژە بەکاری لەناو بردن بدات، ڕووبەرووی کێشەی مرۆڤێک دەبینەوە کەناتوانێت خۆی لەوە ڕزگار بکات هاوشێوەی دیناسۆر کۆتایی بە ڕەچەڵەکەکەی نەیەت. بە خێرایی زیادبوونی دانیشتوان و گەشەکردنەکەی و بەکارهێنانی تەکنۆلۆژیا بە شێوەیەکی خراپ، کەکردەوەی ڕووخێنەرانەی ئێسرای مرۆڤ وسنوورێکی بۆ دانەنرێت. دوای ماوەیەک کەزۆری پێناچێ ژیانی مرۆڤ دەگاتە قۆناخێک کەئیتر ناتوانێ بەردەوام ببێ.\nئەم راستینەیەش لە پێکهاتەی ناوەوەی کۆمەڵگا بەهۆی زیاد بوونی شەڕوپیکدادانەکان، شێوە هەرە مەترسیدارەکانی بەڕێوەبەرایەتی سیاسی، زیادبوونی بێکاری، کۆمەڵگایەکی لەمەعنەویات دابڕێنراو و مرۆڤایەیتەکی بەرۆبۆتکراو وەکو دیناسۆری لێدێت، تاوەکو بە شێوەیەکی راست فاکتەرەکانی ئەمجۆرە پیشکەوتنەی کۆمەڵگا دەستنیشاننەکرێت، ئەوا ناتوانرێ ڕوونگردنەوەی تیۆری راست و ڕێگاکانی چارەسەرکردنی شەڕە باوەکانی مەدەنییەت و چین و نەتەوەکان بدۆزرێتەوە. لەڕۆژگاری ئەمڕۆماندا کاتێک سۆسیۆلۆژی ناتوانێ بە ئەندازەی” ئایین ” یش وەڵامی کێشەو گرفتەکان بداتەوە، ئەوا لێپرسینەوەی کۆمەڵناسی، تەنانەت لێپرسینەوەی تەواوی پێکهاتە زانستییەکانیش دەکاتە ناچارەییەک. مادام زانست هێندە پێشکەوتووە، ئەی ئەم هەموو شێتایەتییە بۆچی؟ ئەگەر تەنیا ئاماری خوێناوی سەدەی بیستەم لەگەڵ تەواوی مێژووی مرۆڤایەتی بەراورد بکەین، هەموومان دەزانین چەندین قات زیاترە، کەواتە لە پێکهاتەی زانستیشدا کەموکوڕی و هەڵەی زۆر ڕشت و بەهێند لە ئارادایە، دەشێ هەڵەو چەوتییەکان لە دەستنیشانکردنی زانست نەبێت. لەوانەیە لە پێڕەو و شێوازی بەکارهێنان بێت، بەڵام زانست و زاناکان لەژێر باری بەرپرسیارێتی ڕزگار ناکات.\nئێرە شوێنی گفتەگۆکردنێکی وقووڵ سەبارەت بەم مەسەلە و تایبەتمەندێتیانە نییە. وەک قەناعەتی خۆم. پێگەی زاناکان و دەزگاکانیان، هەم لە بواری ئەخلاقی هەم باوەڕی زۆر لەڕەوشی وابەستەیی راهیبەکانی پادشاییەتیە سەرەتاییەکانی میسرو میزۆپۆتامیا پاشکەوتووترن و دوور لە گیانی بەرپرسیارێتین. پێخەمبەرەکان ئەمروود سەریانهەڵدا لە بواری ئاکار و باوەڕیدا ڕۆڵێکی مەزنیان لەگەشەکردنی مرۆڤایەتیدا بینی. ئەم ڕۆلە لایەنی پۆزەتیفی نەریتی راهیبەکانە. هەرچی ئەوەی ئەم زانایانە ئەنجامیانداوە کەلەژێر فەرمانی دەسەڵاتدان، بەردەوام ئامرازەکانی قڕکردن دەخەنە دەست شێتەکانی دەسەڵات و هەرە دواییش بۆمبای ئەتۆمی بەسەر مرۆڤایەتیدا تەقاندەوە، کەواتە هەڵەیەکی سامناک لە پەیوەندی نێوان دەسەڵات- زانستدا هەیە. وەک بەرهەمێکی کۆمەڵگا دەتوانین زانست بەبەهادارترین دەسکەوت هەڵسەنگێنین. بەڵام ڕێگاکردنەوەی لە پێش ئەو هەموو کارەساتانە هەرگیز ناتوانرێ ڕوونبگرێتەوە، هەر بۆیە زاناکان بە مشێوەیە پەسندناکەین، تەنانەت لێشیان نابوورین، تاوەکو ڕوونکردنەوەی ئەم ناکۆکییە لە پێشینەیە نەدۆزینەوە. ئەوە رەوشێکەو دەرکی پیدەکرێت کە بۆچی پیویستە لێپرسینەوە سەبارەت بە سۆسیۆلۆژی و زانستەکانی دیکە ئەنجام بدەین. تاوەکو سیستەم حیسابی ئەوە نەدات کە لە کوێ گەمەی مەزنی پەیڕەو کردووە و هەڵەی سەرەکیی ئەنجامداوەو ئاییندەی مرۆڤی خستۆتە ناو قۆناخێک کە پڕ لە نادیاری و لایەنی شاراوەیە، چەندەی دەمانەوێت باهێندە تیۆری و پراکتیکی ڕزگاری، ئازادی و یەکسانی پێشبخەین، لەئەنجامدا لەرەوشی ئاوکێشان بۆ ئاشی سیستەمی زاڵیی کۆمەڵگا ڕزگارمان نابێت. یەکێک لە بانگەشە گرنگەکانی بەرگرینامەکەم هەوڵی دەستنیشانکردنی ڕۆڵی ئەم ناکۆکییە سەرکییەیە لە بناخەکانی شارستانیەتی ئەوروپا. تاوەکو ئەم ناکۆکییە ڕۆشننەکرێتەوە ئەوا کەموکورتییە مەترسیدارەکانی دیکەی سیستەم بەناکامی دەستنیشان دەکرێت. سیستەمی ڕۆژئاوا لەهەموو سیستەمەکانی دیکە زیاتر لە خاڵە گرنگ و ژیانییەکاندا خۆی دەشارێتەوە، ئەم سیستەمە لەسەرجەم سیستەمەکانی دیکە زیاتر لە ڕێگای پڕوپاگەندەوە چەواشەکاری هزرو مەعنەویاتی پەرەپێداوە. ئەوە بەرکەنار بکەین کە نوێنەرایەتی ئازادترین چاخب بکات، سەلماندنی وەکو چاخێک کە پیشکەوتووترین کۆیلایەتی تێدا نیشان دەدرێت هێندە ئاستەم نابێت. هەر لەبەر ئەم هۆکارە بەپێویستم زانی کە شێوەکانی کۆمەڵگا بە گوێرەی خۆم لە یەکتر ببەستمەوە. بەقەناعەتی خۆم پەنام بۆ شێوازێکی واتاداری ڕوونکردنەوە بردووە.\nمەبەستەم لە کۆمەڵگای سروشی سیستەمی ئەو مرۆڤانەیە کە لەو سەردەمە زەمەنییە درێژخایەنەدا ژیاون کە بە دابڕانی لە جۆری مرۆڤی سەرەتایی( پریمێتەکان) دەستیپێکرد و تا دەرکەوتنی کۆمەڵگای پلەداری بەردەوام بوو. ئەم کۆ مرۆڤانە ژمارەکەیان لە نزیکی ٢٠-٣٠ کەس بوون و بەگشتی بە تیرەی سەرەتایی( قلان) بەناو دەکرێت، بەهۆی ئەو ئامرازە بەردینیانەی بەکاریان دەهێنا بە مرۆڤایەتی سەردەمی پالئۆ لیتیک( چاخی بەردینی کۆن) و نیئۆلیتیک( چاخی بەردینی نوێ) بەناو دەکرێت. ئەو بەرهەمە ئامادانەی نێچیرکردن لە سروشت دەستیان دەکەوێت خۆراکەکەیان پێکدێنێ، بەواتایەکی تر لەڕێگای بەرهەمە ئامادەکانی سروشت ژیان بەسەردەبەن. ئەمەش گوزەرانێکی هاوشێوەی جۆری ئاژەڵە نزیکەکانە. هەربۆیە باس لە کێشەیەکی کۆمەڵایەتی ناکەین. تیرە( تیرە بەراییە) کە بەردەوام لە لێگەڕیندا دەبێ، کە دۆزینەوە یان کۆی دەکاتەوە یا خود ڕاوی دەکات. چەندە دۆزینەوەی ئاگرو ئامرازەکان پەرەدەسەنێ بەرهەمەکانیش زیاد دەبێت، چەندە بەرهەم زیاد بکات بەو ئەندازەیەش وەک جۆر خێراتر گەشەدەکات و مەوداکەی لەگەڵ پریمیتەکان دەکرێتەوە. ڕێسا سروشتییەکانی پەرەسەندن و گەشەکردن دەستنیشان دەکات.\nکێشەیەکی سەبارەت بە کۆمەڵگا پێویستی بە روونکردنەوە هەبێت، دەشێ دەرهەق بە هزر و شێوازی گوزارەکردن بێت. لەکامە قۆناخی زهنییەتدا مرۆڤ شێوەی گرت بابەتێکە تایێستاش گرنگی خۆی پاراستووە. وەڵامی پرسیاری وابەستە بەمە گرنگە، ئایا پیویستە گرنگی لە پێشینە بدرێتە زهنییەت، یاخود پێکهاتە و ئامرازەکانی؟.\nئەم دوالیزمە لەژێر چەمکەکانی فەلسەفەی ئایدیالیزمی و ماتریالزمی شاراوەیە کە بە درێژایی مێژوو بەردەوام بووە. ئەوەی” کوانتۆم” و ” کۆزمۆس” وەک دوا ئاستەکانی زانست پێی گەیشتوون هەڵوێستی زۆر سەیرمان پێشکەش دەکەن. وەک بوارەکانی پارچە بچووکەکانی ئەتۆماڵت و فیزیای شەپۆلەکان، کوانتۆم کۆڕەپانی زۆر جیاواز تری کردۆتەوە. بە دەستنیشانکردنی وەکو سیستەمی هەست و بژاری ئازاد گەیشتووە تادەگاتە ڕێساکانی لەساتەوە ختێکدا بوون بە دوو شت، هەرگیز بەهۆی پێکهاتەی مرۆڤ ناتونرێ نادیاری بە تەواوی تێپەڕبکرێت. چەمکی ماددەی بێ گیان و قەبا بەتەواوەتی بەرکەنارکراوە. بەپێچەوانوە گەردوونێکی ئازاد و تادوا رادە زیندوو ڕووبەڕوومان دەبێتەوە. لێرەدا ئاڵۆزی و لوغزی ڕاستەقینە لە مرۆڤدایە، بەتایبەتیش لە دۆخی زهنییەت لە ئارادایە. باس لە کەوتنە ناو ئایدیالیزم و خودگەرایبووندا ناکەین. ناکەوینە ناو ئەو گفتوگۆ فەلسەفینانەی زۆر جار باسکراوەن. بەتەواوی دەرک بەوە دەکرێت کە سنوورەکانی کوانتۆم ڕێگای لە پێش ئەو هەموو هەمەڕەنگییەی گەردوونکردەوە.\nئیتر لەولاوەی پارچە بچوکەکانی ئەتۆم، ئەو ڕووداوانەی لە قۆناخی وردە- شەپۆلەکان ڕوودەدەن، سەرباری ئەوەی لەسەرەتا تایبەتمەندێتی” زیندوویی” هەیە، دەبینین کە هەموو جۆرەکانی بوومەوەری پێکهێناوە. کاتێک باسی هەستگەرایی کوانتۆم دەکەین مەبەستمان ئەمەیە. لە ڕاستیشدا دەشێ ئەو هەموو هەمەڕەنگییە سروشتییە تەنیا لە ڕێگای ژیرییەکی مەزن و بژاری ئازادییەوە فەراهەم ببێ. چۆن دەتوانرێ تائەم ڕادەیە رووەک، گوڵ، بوونەوەر و ژیری مرۆڤ لەم ماددە بێ گیان و قەبایە بئافرێنرێ؟ هەرچەندە بگووترێ کە زیندە چالاکییەکەی لەسەت بنەمای گەردەکان پیکهاتووە، تاوەکو ڕوونەکرێتەوە کە گەردەکان لە ئەتۆ پێکدین، ئەتۆمیش لە پارچە وردەکانی ئەتۆم، پارچەوردەکانیش لە سیستەمی شەپۆلە- وردەکان و تا دەگاتە دوایی، ئەوا بە شێوەیەکی تۆکمە ناتوانین هەمەڕەنگی سروشتی ڕۆشنبکەینەوە. دەتوانین هەمان شێوازی شیتەڵکاری سەبارەت بە کۆزمۆسیش ئەنجامبدەین. ئەو ڕووداوانەی لە دوا سنوورەکانی- گەرهەبێت- گەورەیی گەردوون ڕوودەدەن، هاوشێوەی ئەو روودادانەیە کەلە گۆڕەپانی کوانتۆم روودەدەن. لێرەدا چەمکێکی زیندووی گەردوون رووبەڕوومان دەبێتەوە. ئایا دەشێ خودی گەردوونیش لەمیانەی هزر و ماددەکەیەوە بوونەوەرێکی زنیدوونەبێ. ئەمە پرسیارێکە و تادێت لە بوونەوەرزانیدا گفتەگۆی دەرهەق دەکرێت. ئەو مرۆڤەی لە ناوەڕاستی کوانتۆم و کۆزمۆس وەساوە،” میکرۆکۆزمۆس” ی پیدەڵێن. ئەو ئەنجامەی دەرکەوتووە وەهای: گەر دەخوازی هەردوو قۆناخ، واتە ئەگەر دەخوازی لەکوانتۆم و کۆزمۆس تێبگەی مرۆڤ شیبکەرەوە، لە ڕاستیدا مرۆڤ بکەری بابەتیانەی هەموو تێگیوەیشتنەکانە.\nچەندە زانیاریمان هەبێت گشتی بەرهەمی مرۆڤە، لە کوانتۆم تاەوکو دەگاتە کۆزموس زانیاری تەواوی بوار و گۆڕەپانەکان لەلایەن مرۆڤەوە پێشخراوە. ئەوەی لە بناخەدا پێویستە بخرێتە ژێر ڕۆشنایی و لێکۆڵینەوەوە، قۆناخی تێگەیشتن ( دەرکپێکردن)ی مرۆڤە. لەواتایەکدا ئەمە مێژووی ٢٠ ملیار مرۆڤ میکرۆکۆزمۆسە. چونکە سیستەمی کوانتۆمی تێدا بەڕێوەدە چێت، لە پارچەکانی ئەتۆماڵت و شەپۆلەکان تادەگاتە پێشکەوتووترین زنیدە چالاکییەکانی DNA مێژووی پەرەسەندنی ماددە دەبینین، جگە لەمەش دەتوانرێ لە نزمترین پەرەسەندندکانی رووەک و ئاژەڵەکانەوە تا دەگاتە مرۆڤ مێژووی تەواوی قۆناخەکانی گەشەکردن ببینرێ. لە بواری زانستی زۆر چاک دەبینرێ کە کۆرپەلەیی مرۆڤ تەواوی قۆناخەکانی پەرەسەندنی زنیندەوەرزانی دووبارە دەکاتەوە و گەورە دەبێ، زۆر دواتر کۆمەڵگا، پەرەسەندن تەواو دەکات. هەر بۆیە کە دەڵێن مرۆڤ پوختەیەکی گەردوونە حوکمدانێکی زانسیتانەیە.\nگەر شرۆڤەکانمان سەبارەت مرۆڤ زیاتر بەرەو پێشەوە ببەین دەتوانی ئەم ئەگەر و شیمانانە مەزەندە بکەین: تەوای ئەو ماتریالانی( کەرەستە)ی مرۆڤی لێپێک‌هاتووە، ئەگەر تایبەتمەندێتییەکانی زیندوویی، هەستکردن و ئازادیی نەبووایە، ئەوا وەک گوزارەی کۆی تەواوی ئەم تایبەتمەندییانە مرۆڤ زیندوویی هەست و ئازادییەکەی، پەرەی نەدەسەند، شتێک کە خۆی بەبێ، شتێکی دیکەی لێ بەرهەم ناێی، ئەم دەستنیشانکردنە چەمکی ماددەی بێ گیان پووچدەکاتەوە، بێگومان ئەگەر ئۆرگانیزاسیۆن و کۆمەڵگەی جۆری مرۆڤ نەبووایە، بوونەوەری ( هۆشمەند) خاوەن زانیاری گەشەی نەدەکرد. بەڵام گەر تایبەتمەندێتی زانیاری، هەست پێکردن، واتاداری و ئازادیخوازی ئەم ماتریالانە نەبێ کە لە کۆمەڵگا و ئۆرگانیزاسێونەکان رۆڵ دەبینێ ئەوا زانیاریش بوونی نەدەبوو، شتێک لە ناوەڕۆکدا نەبێ بۆچی بخولقێنرێ؟ ئەم هەڵسەنگاندەنە نەتەواو وەک ڕەنگدانەوەیەکی ساکارانەی سروشتی دەرەوەیە، نەوەک شرۆڤەیەکی وەها واقیعی دەبینی کە مرۆڤ لە میانەی فیکرێکی هاوشێوەی دەسکارت بووە بەخاوەن زانیاری، بۆچوونی زیاتر نزیکی ڕاستی ئەوەیە کە تایبەتمەندێتییەکانی پێکهاتەی هەردوو قۆناخی کوانتۆم و کۆزمۆس لە مرۆڤیشدا دەژی، هەڵبەتە بەگوێرەی تایبەتبوونی خۆی ئەم یاسایانە بەڕێوە دەچێت. قۆناخەکان لە مرۆڤدا دەدرکێنێ و ئاماژەی پێدەکرێت. ئەو ئەنجامەی دەردەکەوێت، تێگەیشتنی تۆکمەی گەردوون بە تێگەیشتنی تۆکمەی مرۆڤ تپەڕ دەبێت. دادوەری بەناوبانی فەلسەفە” خۆت بناسە” ئەم ڕاستییە دێنێتە زمان. زانین یاخودناسینی خۆت بناخەی تەواوی زانینیەکانی دیکەیە. بەبێ ناسینی خۆت تەواوی زانیاییەکانی دیکە کە بەدەستی دێنی لەلادانێک بەولاوە زیاتر تێپەڕ ناکات. هەربۆیە بە بێ ناسینی خود تەواوی ئەو دەزگاو هەڵسوکەوتانەی لە کۆمەڵگای مرۆڤدا سەریهەڵداوە ناتوانێ لە بینینی ڕۆڵێکی لادەر و چەواشەکارانە ڕزگاری ببێت، ئەو زانیاریانەی پشت بە زانیاری خودی مرۆڤەوە نابەستێ، کارەکتەری چەوسانەوە، خوێناوی، ناکۆک و نائاسایی تەواوی ئەو سیستەمانەی کۆمەڵگا کە ڕێگای لە پێش دەکاتەوە، سەرچاوەکەی بۆ ئەم زانیارییە شلۆقە دەگەڕێتەوە. لە دۆخێکی وەهادا کاتێک دەڵێین بۆ قۆناخی گەشەگردنێکی سروشتییانەی پەسەندکراوی کۆمەڵگای مرۆڤ پێویستە سەرچاوەی خۆی لە زانیارییە تایبەتەکانی خودی خۆیەوە وەربگرێت، کەواتە باس لە سەرەکیترین ڕێسای گەردوونی و کۆمەڵگا دەکەین.لەسەر بنەمای ئەو ئەگەرانە دەتوانرێ چی لە بارەی پێکهاتەی گەهەری زانیاری مرۆڤی کۆمەڵگای سروشتی بگوترێت؟ بەلانی کەم مرۆڤی کۆمەڵگای سروشتی بەیەکەوە لەگەڵ ئەندامەکانی تیرە سەرەتاییەکەی(قلان) بە شێوەیەک گرێدراوی ڕێسای ژیانن کە بەبێ ئەو نابێت، بیر لە ژیانێکی دەرەوەی تیرە ناکاتەوە، دەتوانێ بێچیروانی بکات، تەنانەت دەتوانێ(هۆڤێتی) مرۆڤخۆریش بکات. بەڵام ئەمانە هەمووی لە پێناو گوزەرانی تیرەیە، ڕێسای ژیان لە ناو تیرەی سەرەتایی بە شێوەی” یان هەموو یان هیچ” تەواوی پیدراوە کۆمەڵایەتیەکان جەخت لەسەر ئەم تایبەتمەندێتییەی تیرە بەراییەکان دەکەنەوە. تیرەی سەرەتایی کۆی مرۆڤەکان و خودی کەسایەتییە. تاکەکان بەجیا لەوە ناتوانن بیر لەکەسایەتی و حوکمێکی تازە بکەنەوە، گرنگیی تیرە بەراییەکان لە یەکەمین و سەرەکیترین شێوازی بوونی مرۆڤ شاراوەیە. شێوەیەکی کۆمەڵگای بێ جیاکاری، بێ چێنن و بێ پلەدارییە و ئاشنای چەوسانەوە نییە، بەملیۆنان ساڵ بەردەوام بووە. ئەو ئەنجامەی لێدەردەکەوێت: وەک کۆمەڵگا پەرەسەندنی جۆری مرۆڤ بۆ ماوەیەکی درێژخایەن لە جیاتی پەیوەندییەکانی باڵادەستی پشت بە پرەنسیپت هاوکاری دەبەستێ. وەک” دایکێک ” کە سروشتی لە باوەشی خۆیدا گەورە کردووە لە بیری خۆیدا بە جێی دەکات، بەکبوون لەنێوان خۆیان و لەگەڵ سروشت بە بنچینە دادەنرێت. تەوتەم ڕەمزی هۆشیاری تیرەی سەرەتایی(قلان)ە. لەوانەیە تەوتەم یەکەمین ڕێسای بەبیرۆکەکردنی واتایی(داتاشراوی- مجرد) بێت. ئەو ڕێسایەی وەک ئایینی تەوتەمیش هەڵدەسەنگێنرێ یەکەمین پیرۆزی و سیستەمی تابۆش پێکدێنێ. تیرە لەبەهای سمبۆلی تەوتەمدا خۆی پیرۆز دەکات. لەم ڕێگایەوە بەیەکەم زاراوەی ئەخلاق دەگەم. زۆرباش لەوهۆشیارییەدان کە کۆی تیرە سەرەتاییەکان نەبێت ژیان بەردەوام نابێت. لەدۆخێکی وەهادا بوونەوەرە کۆمەڵایەتییەکان پیرۆزن، وەک شکۆدارترین بەها دەکرێن بەسەمبۆل و دەپەرسترێن. هێزی باوەڕی ئایینیش لێرەوە سەرچاوە دگرێت.ئایین دەبێتە یەکەمین فۆڕمی(بچمی) هۆشیاری کۆمەڵگا. لەگەڵ ئەخلاق یەکپارچەیە. هەنگاو بە هەنگاو لە هۆشیارییەوە بۆ باوەڕیەکی وشک دەگۆڕێ. ئیتر هۆشیاری کۆمەڵگا بەشێوەی پەرەپێدانی فۆڕمی ئایین دەبێت، ئایین بەم تایبەتمەندێتییەوە سەرچاوەی یەکەمین بیری سەرەکی کۆمەڵگا و نەریتە ڕیشەدار و ئەخلاقییەکەیەتی، کۆمەڵگای تیرەی بەرایی چەندە لەڕێگای پراکتیکەکەیەوە هۆشیارییەکەی گەشەبکات، بەردەوام ئەمە بەتەوتەم واتە بەتوانستەکانی خۆیەوە دەبەستێتەوە. هەرچی سەبارەی بە ڕاستینەی تەوتەمە کەوەک سەمبۆلێکە، چەندەی دەچێ ڕەوشی سەرەکەوتووی کۆمەڵەی(کۆی) مرۆڤەکان، بەردەوام پیرۆز کردنیش لەگەڵ خۆی دێنێ پیرۆز دەبێتە هێزی شتە پیرۆزەکە، هەرچێ پیرۆزییە دەبێتە هێزی کۆمەڵگا.\nپیرۆزیی ئەو هێزەی لەگەڵ کۆمەڵگا پێکهاتووە بەشێوەیەکی ئاشکراتر خۆی لە سیحربازیدا نیشاندەدات. سیحربازی تاقیکردەنەوەی بەهێز بوونی کۆمەڵگایە. چونکە ئاستی هۆشیاری کە لەئارادایە تەنیا بە شێوەی سیحربازی پراکتیزە دەکرێت. سیحربازی دایکی زانستیشە. ژن زانا و بیریاری ئەم شێوازەی کۆمەڵگایەکە بەردەوام چاودێری سروشت دەکات، لە ڕێیەوە ژیان دەدۆزێتەوە، لەدایکبوون(زاوزێ) دەناسێ. ژمارەی زۆری سیحرەبازە ژنەکان گوزارشتی ئەم ڕاستییەیە. وەک پیویستییەکی ژیانی کرداری ژن زۆر بەباشی ئاگاداری ئەو ڕووداوانەیە کە لەناو کۆمەڵگای سروشتیدا ڕوودەدەن. لەتەواوی ئەو پەیکەر و ئامرازانەی لەم قۆناخەدا بۆمان ماوەتەوە شۆێنپەنجەی ژن دربینرێ. قڵان( تیرەی بەرایی) یەکێتیەکە لە چواردەوری ژن- دایک پێکهاتووە. منداڵبوون و بەخێوکردنی ناچاری ڕەوشی باشترین کۆکەرەوەی بەرهەم و دایانێتی دەکات. منداڵ تەنیا دایک دەناسێ. هێشتا پیاو هیچ کاریگەرییەکی لەجۆری موڵکایەتی لەسەر ژن نییە. هەروەکو چۆن نەدەزانرا ژن لەکامە پیاو بووە بە دووگیان، بەڵام دەزانرا کە منداڵەکان لەکامە ژنن. ئەم ناچارییە سروشتییە هێزێکی کۆمەڵگای پشت ئەستوور بە ژن فەراهەم دەکات. لە خۆوەگرتنی کارەکتەری مێیینەیی زۆربەی بابەتەکانی کەم قۆناخە بەناو کراوەن، بەڵگەیەکی دیکەی ئەم ڕاستییەیە. جەنگاوەری و کاریگەری زاڵبوونی پیاویش کە زۆر دواتر پێشدەکەوێت، لە تایبەتمەندێتی ڕاوکردنی ئاژەڵە بەهێزەکانی ئەم وقۆناخە سەرچاوە دگرێت. تایبەتمەندێتی ڕاوکردنی ئاژەڵە بە هێزەکانی ئەم قۆناخە سەرچاوە دەگرێت. تایبەتمەندێتییە جەستەییەکان( فسیۆلۆژییەکان)ی پیاو زیاتر ناچاەی ئەوەی دەکات لەشوێنە دوورەکان لە نێچیر بگەڕێت، تیرە لە هەڕەشەو مەترسییەکان بپارێزێت. ئەم ڕۆڵانەی کە پێگەی دیاریکراو و یەکلایکەرەوەی نەبوو، ئەوەش ڕووندەکاتەوە کە بۆچی پیاو بەداخوراوی ماوەتەوە و بێگاریگەربووە، پەیوەندی تایبەت لەناو تیرە پێشنەکەوتووە، ئەوەی لە ڕێگەی کۆکردنەوەو ڕاوکردن دەستدەکەوێت هی هەمووانە. منداڵان موڵکی سەرجەم تیرەیە. نەپیاو نە ژن هێشتا نەکراوە بە موڵکی تایبەت، بەناوکردنی ئەم شێوازەی کۆمەڵگا بەکۆمۆنەی سەرەتایی بەهۆی ئەم تایبەتمەندێتی یە سەرەکیانەیەتی.\nوەک ئەنجام فۆرم و بچمی(قلان) تیرەی سەرەتایی: زەمینەی لەدایکبوونی کۆمەڵگا و یەکەمین زاکیرەو پێشکەوتنی بابەتە سەرەکیەکانی هۆشیاری و باوەڕی یە. ئەوەی وەک ئاسەوار لەدوای ماوەتەوە ئەو راستیەیە کە کۆمەڵگایەکی تەندروست و تۆکمە دەبێ بەژینگەی سروشتی و هێزی ژن پشت ئەستوور بێ: شێوازی بوون ودەرکەوتنی مرۆڤ لە میانەی هاوکاریەکی بەهێزی بێ فشارو چەوسانەوە بەدیهات. لەواتایەکدا مرۆڤایەتی ئاوێتەو پێکهاتەی ئەم بەها بنچینەییانەیە، مەزەندەکردنی لە ناو چوون و ونبوونی ئەم ئەزموونە کۆمەڵایەتییە ملێۆنان ساڵی خایاندووە بەهەڵەدا چوون و ناماقوڵیەوە. هەروکو چۆن هیچ شتێ کەسروشت لەناو ناچێت، ئەم مەیلە زیاتر بەشێوازی بوونی کۆمەڵایەتی بەردەوامی بە هەبوونی هێزی خۆی دەدات.\nتایبەتمەندێتیەکی گرنگ کەزانست دەستنیشانتکردووە ئەوڕاستیانەیە کەدەڵێ: پێشکەوتنێکی دواتر بێتە ئاراوە پەرەسەندنی پیش خۆی لە خۆووە دەگرێت. ئەمە ڕاست نییە کە دەڵێن دژەکان یەکتری لەناو دەبەن و وەها پەرە دەسێنن. ئەوەی لەم ڕێسایەی دیالێکتیکدا روودەدات، ئەوەیە تێز( بیرۆکە) و دژە تێز( دژە بیرۆکە) لەناو پێکهاتەیەکی دەوڵەمەندتری سەنتێز( کۆتێز) درێژە بەهەبوونی خۆیان دەدەن.\nپەرەسەندنی بەهاکانی قلان لەناو کۆتێزە نوێکانیشدا بەردەوام دەبێت. گەر لە ڕۆژگاری ئەمڕۆشماندا بابەتەکانی یەکسانی و ئازادی هێشتا لەنرخ و بەهای مەسەلە سەرەکیەکاندان ئەوا بۆ ئەمە قەرزاری راستینەی ژیانی تیرە سەرەتاییەکانین. تاوەکو یەکسانی و ئازادی لەرەوشێکی هۆشیاری و هۆشمەندیدا نەکرێن بەبابەتگەرایی، ئەوا بەدۆخی سروشتی خۆی لەناو شێوازی ژیانی تیرە بەاییەکان شاراوەیە. کاتێ یەکسانی و ئازادی لەدەست بدرێت ئەو بیرۆکانەی بەنهێنی لەبیری کۆمەڵگادا دەژین لەگەڵ بەسەرچوونی کات بە خێراییەکی زیاتر خۆیان دەپەیڤن و سەرلەنوێ و لەناستێکی بەرزدا وەک پرەنسیپە سەرەکیەکانی کۆمەڵگایەکی پێشکەوتوو خۆیان دەسەپێنن، چەندە کۆمەڵگا پەرەسەندنێکی راست نیشانی دەوڵەت و سیستەمی پلەداری بدات، ئەوا ئازادی و یەکسانی بە شێوەیەکی بێ ئامان ئەم دەزگایانە چاودێری دەکات. ئەوەی لە بنچینە( گەوهەر) دا کاری چاودێری ئەنجام دەدات خودی کۆمەڵگای(قلان) تیرەی سەرەتاییە.\nژن بوون بەواتای مرۆڤ بوونە لە دژوارترین دۆخ‌دا\nلەبەرگێراوی لە پرتۆکی رێبەر ئاپۆ ئەوکیشانەی ژن لە ناو کۆمەڵگادا بەدەستیەوە دەناڵێنێت بەر لە هەموو شتێک هەڵسەنگاندنی لە چوارچێوەی رەهەندەکانی کۆمە کۆمەڵگای مێژوویی گرنگ و بایەخدارە. کێشەی ژن کێشەیەکەسەرچاوەی سەرجەم…\nرێبەر ئاپۆژن بوون\nرۆژین هێژا سێدارە، کوشتن و قەتڵ‌کردنە. گوایە سزای مردن بۆ تاوانێکە کە لە لایەن دەوڵەتەوە پێکدێت. کۆتایی هێنان بە ژیانی تاوانبارێکە. کەسێک کە حوکمی کوشتنی فەرمی دەبێت، لە سێدارە دەدرێت.…


شاری زانکۆیی دێرینی گرۆنینگن لە باکوری هۆڵەندا، دانیشتوانەکەی یەکێکن لە زۆرترین بەکارهێنەرەکانی پاسکیل لە جیهاندا. گرۆنینگن نزیکەی 300،000 پاسکیلی تێدایە، بەڵام تەنها 75،000 ئۆتۆمبێل. نمونەیەکە بۆ ئەو شارانەی کە دەیانەوێت ئۆتۆمبێل کەم بکەنەوە و زیاتر پشت بە پاسکیل ببەستن وەک ئامرازی گواستنەوە. دانیشتوانی شارەکە نزیکەی 190،000 کەسن و زیاتر لە 50%ی هاتوچۆی رۆژانەیان بە پاسکیل دەکەن.\nچیرۆکی زیادبوونی پاسکیل لەم شارەدا دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی 1977. بەرپرسانی شار پلانێکیان بۆ شارەکە دانا و شارەکەیان کرد بە 4 بەشەوە و هاتوچۆی ئۆتۆمبێلیان لە بەشێکەوە بۆ بەشێکی تر قەدەغە کرد. لەبری ئەوە زۆریان لە خەڵک دەکرد کە بە رێگایەکی بازنەیی بە چواردەوری شارەکەدا لەنێوان بەشەکاندا هاتوچۆبکەن. یاساکە تەنها رێگەی بە پاسکیل دەدا کە لە نێوان 4 بەشەکەدا هاتووچۆبکات، کە بوو بە بناغەی ئەزمونی بەکارهێنانی پاسکیل بەبێ بوونی ناڕەزایی لە شارەکەدا.\nدوای تێپەڕبوونی 40 ساڵ بەسەر ئەو بڕیارەدا، تۆڕێکی رێگای پاسکیل تێکهەڵکێشی لاندسکەیپی شارەکە کراوە و ژمارەیەکی زۆر شوێنی وەستانی پاسکیل دروستکراوە. لەهەمانکاتدا عەرەبانەش هەیە بۆ ئەو کەسانەی کە دەیانەوێت کەرەسەکانیان لە دووکانەکانەوە بگوازنەوە بۆ ماڵەکانیان، هەروەها یاسای هاوبەشیکردنی پاسکیل هەیە، بۆ ئەوەی نەفەرەکان پاسکیلەکانیانان لەگەڵ خۆیاندا نەبەنە بە شەمەندەفەرەکان، دەتوانن لە پارکی ئەو بنکەیەدا بوەستێنن و کاتێک دەگەنە بنکەیەکی تر پاسکیلێک لەوێوە ببەن.\nرزگارکردنی شارەکە لە ئۆتۆمبێل چەندەها سوودی ئەرێنی هەبووە، ئەوانیش کەمکردنەوەی پیسبوونی ژینگە و کەمردنەوەی رێژەی رووداوە. لە فلیمێکی کورتدا لەسەر شاری گرۆنینگن لە گرنگی پلانی ئەم شارە ورد دەبینەوە کە زۆر بێدەنگە.


بەپێشنیاری ئەمریکا چین چاودێری کەشتییەکان لەکەنداودا دەکات\n- 8/6/2019 8:35:00 PM 4013 جار خوێندراوەتەوە\nلەسەر پێشنیاری ئەمریکا و لەچوارچێوەی پلانە سەربازییەکەی بۆ کەنداو، چین رێگەی پێدەدرێت چاودێری کەشتییە بازرگانییەکانی خۆی بکات لەئاوەکانی کەنداودا.\nرێگەی پێدەدرێت چاودێری کەشتییە بازرگانییەکانی خۆی بکات لەئاوەکانی کەنداودا\nبەپێی هەواڵێکی ئاژانسی رۆیتەرز، ئەمڕۆ سێشەممە باڵوێزی چین لەئیمارات رایگەیاندوە لەسەر پێشنیاری ئەمریکا و لەچوارچێوەی پلانە سەربازییەکەی بۆ کەنداو، چین رێگەی پێدەدرێت چاودێری کەشتییە بازرگانییەکانی خۆی بکات لەئاوەکانی کەنداودا.\nلەوبارەیەوە نی جیان باڵوێزی چین لەئیمارات بە رۆژنامەنوسانی راگەیاند، "ئەگەر دۆخەکە زۆر خراپ بێت، لەسەر پێشنیاری ئەمریکا، بیر لەچاودێریکردنی کەشتییە بازرگانییەکانی خۆمان دەکەینەوە لە ئاوەکانی کەنداودا."\nپاش روداوی دەستبەسەرداگرتن و هێرشکردنە سەر کەشتییە بازرگانی و نەوتهەڵگرەکان لەکەنداودا، لەئێستادا حکومەتی واشنتن لەهەوڵی راکێشانی وڵاتانی دیکەدایە بۆ ناو ئەو هاوپەیمانێتییە سەربازییەی کە پلانی بۆداناوە و بەناوی پاراستنی ئاسایشی کەنداو کاری لەسەر دەکات.\nئەوەش رون نیە کە ئایا ئەمریکا بەفەرمی پێشنیاری بۆ پەکین کردوە کە بیر لەچاودێریکردنی کەشتییەکانی خۆی بکاتەوە و بەو نەرمییە مامەڵە بکات، چونکە چین پەیوەندییەکی باشی وزەی لەگەڵ هەردو وڵاتی سعودیە و ئێراندا هەیە.\nلەبەر مەترسی ڤایرۆسی کۆرۆنا کۆمپانیای پیجۆ ستافەکەی لەچین دەکشێنێتەوە


میناتۆڕەکەی عەبداڵخان - بنکەی روناکبیریی گەلاوێژ :: Gelawej\nمحەمەد حەسەن- دەربەندیخان\nپاش نیوەڕۆم بە گونجاو زانی بۆ ڕەنگڕێژکردنی تابلۆکەم. قەڵەم و فڵچە و بۆیەکانم ئامادە کرد. ستاندەکەم هەڵگرت و لەتەنیشت پەنجەرەکە جێگیرم کرد. گەواڵەهەورێک لە باکووری ئاسمانی شارەوە مینا ئەستێرەیەکی کلکدار بەرەو باشوور کشا. کاتێک گەیشتە ئاستی ڕۆژ، تیشکە تیژ و بەهێزەکانی چون شمشێری جەنگاوەرێکی تەروادە کەلێنی خستە هەورەکەوە و کردی بە دوو کەرتەوە. سێبەری هەورەکە وەک تەمێکی تاریکی کاڵ، بەسەر خان و ئۆتۆمبیل و مرۆڤەکاندا کشا و هەموویانی تاریک کرد.\nلە شوێنێکدا خوێندومەتەوە، نازانم کام نووسەرە، بەڵام یەکێکە لە نووسەرە فەڕەنسییەکان، وتوویەتی: "لە ژیاندا ژیان پەیوەندی بە ئێمەوە نییە." چما پەیوەندی نییە؟ هەموو شتێک پەیوەندییەکی بە ڕابردووەوە هەیە، وەک ڕەگی گیایەک. هەورەکان یەکیان گرت. دنیا تاریک داهات. "ئەمڕۆش هیچ." وام وت.\nچەند ڕۆژێکە ئەمەوێ ڕەنگی تابلۆکەم تەواو بکەم، ئاستەنگ دێتەپێشەوە. ڕینکۆتەکەم کردەبەر و ملپێچە مۆرەکەم لە ملم ئاڵاند. دەرگای ژورەکەم کردەوە و خۆم لە گۆڕەپانێکدا بینییەوە، کە پاش چەند خولەکی تر دەمگەیەنێت بە چایخانەیەک و ئەم ساڵانەی دوایی بەردەوام ئەچمە ئەوێ. بۆ برادەرەکەم باس کردووە. دەیوت کە هاتمەوە لەو چایخانەیەدا یەک دەبینینەوە و قسەکانمان دەکەین. چەند ڕۆژێکە هاتووەتەوە، دەرفەت نەبووە یەکتر ببینین، بڕیارە ئەم ئێوارەیە لە چایخانەکە یەکتر ببینین. هەنگاوەکانم خاوخاو گوزەرەکەیان ئەبڕی، وەک هەمیشە چاوم کەوتە سەر تانکەرە سوتاوەکە، چەند مانگێکە لەوێدایە و کەس نایگوازێتەوە، نازانم شارەوانی کاری چییە، جا کێ لێرە کاری خۆی ئەزانێت؟! شۆفێرەکەی پیاوێکی عەرەب بوو، نەمدی، باشتر کە نەمدی، موسڵڵاویی بووە، لەناویدا بووبووە قەرەبرووت. زۆر بیرم لە دیمەنی سووتاوییەکەی کردەوە بیکەم بە کارێک، بەڵام بۆم نەکرا. کە من گەیشتم چەند سەعاتێک بوو ڕوویدابوو، چەند شەو دواتریش ئەو دیمەنە و حەشاماتەکە و قسەی ترسناکی خەڵک سەبارەت بە شۆفێری تەنکەرەکە، هەر دەهاتنەوە خەوم و بە دەم هاوارەوە لە ژورەکەمدا، خەبەرم دەبووەوە. باوکم جارێک لەبارەی ئەو ڕووداوەوە وتی: "هەندێک گەمژەیی خۆیان دەخەنە ئەستۆی قەزاوقەدەر، لە کاتێکدا نەزانی و بێعەقڵی خۆیانە."\nلە دەرگاکەوە هاتە ژوورەوە. چوارشانەیەکی بەخۆوەبوو، ئەسمەرێکی قژلوول. جانتایەکی ڕەشی بەشانەوەبوو. ناسیمەوە، بە ڕوانینە خێراکانی بە هەموو لایەکدا، ناوم ناوە چاو کونەپەپوو. نەمویست لەوە زیاتر پەرێشان و سەرگەردان بێت، بە دەمیەوە چووم، باوەشمان کرد بە یەکدا. مووی نەرمتر لە جاران و ڕووخساری گەشتر و باڵایشی ڕێکتر بوو، منیش قژم سپیتر، ڕووخسارم تێکشکاوتر و باڵام ماندووتر لە جارانە. لە یەکەم گرتنە باوشدا بۆنی ژنم کرد لە پێستی، لە دەم و هەناسەی. قسەی زۆرمان پێیە بۆ یەکتر، بەڵام نە من دەمزانم لە کوێوە دەست پێ بکەم، ئەویش وەک خۆم دەستەپاچەیە. لە پەیوەندی ئەدەب و نیگارکێشیدا وەستاین. چاوم کەوتە سەر ئەو دەستبەندە شینەی دەستی چەپی، هەستی کرد دەستبەندەکەی سەرنجی ڕاکێشاوم، بە بزەیەکی شەیتانانەوە وتی: "دیاریی ئاتینایە!"\nباسی شاری بوخارست و زانکۆکەی بۆ کردم، کە هەر بە ناوی شارەکەوەیە، باسی بەشەکەی بۆ کردم، وە باسی هەندێک لەو کەسانەشی کە لەوێ ناسیونی و خۆشی دەوێن. منیش وتم لێرە هیچ ڕوونادا، ژیان لێرە وەستاوە. باسی خۆم و کارەکانی خۆمم بۆ کرد، وتم تابلۆیەکم هەیە بۆم تەواو ناکرێت. وتی: "لەوەتەی تۆ ئەناسم و هاوڕێین هەر گیرۆدەی ئیشە تەواونەکراوەکانی خۆتی." باسی ئەم چایخانەیەم بۆ کرد، باسی تانکەرە سووتاوەکەش، وتم دواتر کە چووینە دەرەوە پیشانتی ئەیەم.\nئەو کاتەی هاوڕێکەم ناسی تازە دەستم فڵچەی گرتبوو، شێوازەکانی وێنەکیشانم نەدەناسی، هەر تابلۆی درەخت و سروشت و گوڵم ئەکێشا، ئەوانیش ئاسایی و ساکاربوون، هیچ هونەرێکیان تیانەبوو، دواتر کە هاورێکەم ناسی، ڕوخسارم ناسی، بۆ کێشانی، دەبوو سایکۆلۆژیا بخوێنمەوە و خۆم شارەزای ئەو مەجالە بکەم. وتی: "ئەبێت ئەوە بکەی، پاشان ڕوخسارەکان بکێشیت تاوەکو بگەی ناخ." دەستم کرد بە خوێندنەوەی فرۆید، لاکان و یۆنگ، پاشان سەیری خەڵکم ئەکرد، بۆ ئەوەی بتوانم ناخ و ڕووکار بدەم لە یەک و بیانکێشم. سەرەتا بە ڕەساس کارم ئەکرد، پاشتر بە ڕەنگی زەرد کارم کرد، زۆر زەق بوو لە تابلۆکانمدا، ڕۆژێک باسی ڕەنگی زەردی بۆ کردم، وتی هونەرمەندێک هەیە ناوی ڤانکوخە، هۆڵەندییە، لە ڕێگەی ئەوەوە ڤانکوخ و تابلۆکانیم ناسی، تابلۆی "گوڵەبەڕۆژە"ی بە دیاری بۆ هێنام. دواتر بۆیەی ڕۆنیم بەکارهێنا، بە بۆیەی ئاوی کارم کرد، ئاسانتر بە دەستمەوە هات، ڕۆنییەکە زیاتر ئەمێنێتەوە. خەریکە سەردەمی ڕۆنیش بەسەر دەچێت، جۆرەکانی پاستیل و ئاکریلیک ئێستا لەبرەودان. دەیان ڕەنگی جیاواز و ئامادەکراویان هەیە. هاوڕێکەم ئەگەرچی خولیای سەنتوورژەنینی هەبوو زۆرجار لە ژورەکەی خۆم سەنتووری بۆ دەژەندم، بەڵام لە ڕەنگیشدا بلیمەتێک بوو بۆ خۆی، هەر لە ڕێگەی ئەویشەوە شێوازی نیگارکێشانی کۆنی ئیسلامی و ئەوروپی و سەدەکانی ناوەڕاست و ڕێنیسانسیشم ناسی.\nچاییەکەی بەردەممان خەریکە تەواو ئەبێت، بیری هەموو ئەو ڕۆژانەی ئەخەمەوە، ئەویش پێئەکەنێت و ئەڵێت: "من هیچم نەکردووە، تۆ خۆت کوڕێک بووی هەر بۆ ڕەنگ و فڵچە خوڵقاوبووی..." چەند قسەی تریش ئەکا، بەڵام دەنگی لەناو تەقەی دۆمینە و زڕەی پیاڵە و هەرا و دەنگەدەنگی چایخانەکەدا نابیستم.\nبەردەوام بە تەلەفون کاروباری خوێندنەکەی خۆی و ژیانی ڕۆژانەیی بۆ باس کردووم. وتی: "دوو شت هەبوون بە تەلەفون نەموتوون." لە زانکۆی بوخارست، کە بیناکەی یەکێکە لە بینا کۆنەکانی ئەو شارە و مێژووییەکی درێژی هەیە، لە بەشی "زمانە بیانییەکان و وێژە" (faculty of foreign languages and literature) دەخوێنێ، زانکۆکە کەوتووەتە سەر شەقامی پیتەر مۆسک ١٣-٧. جاروبار کە تەنیا ئەبێت، سەنتوور ئەژەنێ. خولیای ئاواز و گۆرانی فۆلکلۆری هەیە. وتی: "شتی یەکەمیان، ئامادەکردنی بابەتێکە نزیکە لە کارەکەی تۆوە و ئەبێت هاوکاریم بکەی." وتم: "بەسەرچاو. ئەی دووەم، دووەم چییە؟" پێکەنی و وتی: "دووەمیش خۆت وردە وردە ئەیزانی."\nهاوڕێکەم وتی لە زانکۆ، لە لایەن مامۆستاکەی، ئاتیناوە، داوایان لێ کراوە کە هەر خوێندکارێک ئەبێت توێژینەوەیەک بنووسێت لەسەر "وێژە و تابلۆ". ئەم وتبووی من ئەگەڕێمەوە بۆ کوردستان و کە هاتمەوە ئەینووسم. مامۆستاکەی وتبووی هیچ نەبێ ئەم چەند ڕۆژە خۆت لەسەر بابەتەکە یەکلایی بکەرەوە. ئەمیش ڕازی بووبوو. ئەیوت ئەمزانی بۆ ئەوەی بووە هەر لە نزیکم بێت. پێش ئەوەی بێتەوە، چەند جارێک سەردانی مۆزەخانەی هونەر و کەلەپووری ڕۆمانی(The National Museum of Art of Romania) کردبوو، کە ئەکەوێتە سەر شەقامێکی گشتی بەرامبەرەکەی (Revolution Square) (مەیدانی شۆڕش)ـە. لەوێ ئارشیفی زۆر تابلۆی تەماشا کردبوو، دڵی چووبووە سەر هونەریی ڕۆژهەڵات. چەند تابلۆ سەرنجیان ڕاکێشابوو، لە هونەرمەندانی فارس: مانی و کەمال بەهزادی زۆر بەدڵ بووە. لە تورکەکانیش کاری ناسیح مەترەقچی و چەند تابلۆیەکی عەبدولجەلیل لەونیی زۆر لا جوان بوون. زۆر زەخرەفە و نەخشی عەرەب و ئازەریی بینیبوون، دەیوت هەموویان یەکپارچە توحفەن. بۆ کاری هونەرمەندانی کورد گەڕابوو، دەیوت لەبارەی میناتۆڕە کوردییەکانەوە بیستبووم، بڕیارم دابوو توێژینەوەکەم دەربارەی پەیوەندی میناتۆڕێکی کوردی بە وێژەوە بنووسم. گەڕامەوە ماڵەوە. کۆمپیوتەرەکەم پێکرد، سێرچێکی خێرام بەنێو تۆڕەکاندا کرد، شتێکی وام دەست نەکەوت. ڕۆشتمە حەمام و دوشێکم کرد. دوواتر ڕۆشتمە سەر جێگا و بە هەرجۆرێک بوو خەوم خزاندە نێوگلێنەم.\nیەکەمجار لە هۆڵی خوێندنی زانکۆ، لە وانەی زمانە دێرینەکاندا بینیم و عاشقی بووم. گەردن ڕێک و بلووری، سینگ بەرز و چاوسەوز، قژکاڵ و کەمەرباریک. لە دایکێکی بێلاڕووسی و باوکێکی بولگاریی کەوتووەتەوە. دوواتر کەوتە ناسینی خوێندکارەکان، منیشی ناسی، ئەو عاشقی خۆم نا، عاشقی ئەو شوێنە بوو لێوەی هاتبووم. دەیوت کوردستانم لە دەیان و سەدان کاری ڕۆژهەڵاتناسە ڕووسەکاندا خوێندووەتەوە و حەزم کردووە ڕۆژێک بیبینم، یان کەسێک لەوێ بناسم. دوواتریش پێم وت سەنتوورژەنم. بزەیەکی بۆ کردم و وتی: "ئیتر من و تۆ ئەبێت زوو زوو یەکتر ببینین." پەیوەندییەکەمان بە پەیوەندی ئاسایی مامۆستا و خوێندکارێک ئەڕۆیشت بەڕێوە، لە کافتریای زانکۆ دائەنیشتین و لە دەرەوەش پیاسەمان دەکرد و ئەچووینە سینەما، قاوەمان ئەخواردەوە، دزەنیگامان ئەگۆڕیەوە. هاوڕێکانم پلاریان تێ ئەگرتم.\nیەکەمجار لەگەڵی خەوتم، لە ژورە شپرزەکەی خۆم بوو، چارەکێک لە زانکۆکەمانەوە دوورە. پاش ڕامووسانێکی نیوکاتژمێری، وردە وردە کەوتینە یەکترداکەندن وەک پرتەقاڵێک، تاوەکو تەواو ڕووتبووینەوە و چووینە سەر سیستەکەمە. دووایی سەنتوورم بۆ ژەند، گۆرانییەکی عەباسی کەمەندیم بۆ وت: "تاقەتم تاقە لەژێر باری خەمانا گوڵەکەم، بکە ڕەحمێ بە دڵم چاکە تەڕەحوم بە غەریب." بە نیازی ڕۆشتن خۆی گۆڕی، نەمهێشت ستیانە سوورەکەی ببەستێ، بۆ خۆمم هەڵگرت. دەتوت خەو ئەبینم. پێی وتم هەر یەکەم ڕۆژ زانیم ئەگەینە ئێرە. وتم قەت بیرم لەم ڕۆژە نەکردبووەوە، بەڵام سەدان شەو بە خەیاڵ، هەر لەسەر ئەم سیستەمە، وەک ئێستا ڕووتم کردوویتەوە. وتم: "پیاوی ڕۆژهەڵاتی هێندەی بە خەیاڵ لەگەڵ مەعشوقەکەیدا ئەژی، لە حەقیقەتدا وا نییە، دوورە، دوورێکی کوژراو."\nبەیانیەکەی پێکەوە ڕۆشتین بۆ مۆزەخانە. هاوشانی یەک ئەگەڕاین، ئەو لەمێژبوو ئاشنای ئەم شوێنەبوو. من ڕەفەکانی لای ڕاست و ئەو ڕەفەکانی چەپ. هێندەی نەبرد پەروەندێکی بە دەستەوەبوو، بە چاوێکی گەشەوە بەرەوڕووم هات. چەند پەڕاوێکی سەوز بوو، دەیان میناتۆڕی ناوازە و وردم بەرچاو کەوت، لە هەر لاپەڕەکدا، بە دەوری میناتۆڕەکاندا چەند دێڕشیعر یان خەتی نەستەعلیقی تیا نووسرابوو، لە یەکێکیانا ئەم سێ پیتەم بەرچاو کەوت: "ع. خ. ب". مووچڕکێک بە جەستەمدا تێپەڕی. ئاتینا مێژوو و شوێن و ناوی تابلۆکانی خوێندەوە. وتی ئەمە میناتۆڕی هونەرمەندێکی کوردە لە سەدەی حەڤدە بە ناوی میر عەبداڵخان بەتلیسی.\nمیناتۆڕەکە وێنەی ئەسپسوارێکی لەسەر نەخشاوە، لە سەرۆکهۆز یان سەردار ئەچێت، ئەسپەکە سپییە و ئەسپسوارەکە کەوای سوور و شین و شەڕواڵی کوردیی قاوەیی لەبەرایە. کابراکە جڵەوی ئەسپەکەی گرتووە،بە ڕێگەیەکی بەردەڵاندا ڕێئەکا. ڕێگاکە لە هەردوو بەرەوە سەوزایی و گوڵوگوڵزار داگیری کردووە. ئەسپسوارەکە کڵاوێکی قووچی لە سەرایە. لە بەشێکی تری هەمان میناتۆڕدا پۆلێک سەرباز، یەکهەوا و هاوڕەنگ بە شوێنپێی ئەسپسوار و ئەسپەکەیدا ئەڕۆن. ئاتینا وتی: "ئەمانە دەچنە جەنگی تورکان." لە خوارەوە دوو دێڕ شیعر نووسراوە:\n"کــوکــل شــوق وژیــلــە شـــار انــیــارە کــلــشمدر\nخویان کاندیرن کوکروز اولوب پـازارە کـلشمدر"\nلە گۆشەیەکی تردا، ئافرەتێک ئەبینرێ، کە گۆزەیەک بە شانیەوەیەتی و بە ڕێگەیەکی سەختدا سەردەکەوێ. لە ڕێگەی ئاتیناوە توانیمان وێنەیەک لە میناتۆڕەکە بگیرین و هەر لە ڕێگەی ئەویشەوە بوو ئەم نووسخەیەمان لەبەرگرتەوە. ئاتینا وتی لە بەرگی چواری کتێبێکدا بە وردی باسی ئەم خانە کڵاوقووچە کراوە. هەر ئەو "سیاحەتنامە"ی ئەولیا چەلەبی پێناساندم و نووسخەیەکی کتێبەکەی بە زمانی ئینگلیزی بۆ هێنام.\nجانتا ڕەشەکەی دەست دایە، کتێبێکی دەرهێنا. وتی: "ئەمە دیاریی ئاتینایە. ئەو پێی ڕاگەیاندم باشترین سەرچاوەیە." کتێبی سیاحەتنامەکەی ئەولیا چەلەبی دەرهێنا. خەتی بەژێر چەند لاپەڕە و دێڕیدا کێشابوو. ئەم کتێبە ئەو کاتە نووسراوە کە ئەحمەد پاشا ئەبێتە والی دیاربەکر، ئەولیا چەلەبی گەڕیدە خزمەتکاری ئەحمەد پاشا ئەبێ، ئەو هەلەی بۆ ئەڕەخسێ لەگەڵ ئەحمەد پاشادا لە ئۆسکۆدارەوە بەرەو ناوچەی وان و دیاربەکر گەشتێک بکا. کاتێک لەگەڵ سوڵتان ئەحمەددا لە وانەوە ئەپەڕنەوە بۆ ناوچەی بەتلیس، دە ڕۆژێک میوانی میر عەبداڵخان ئەبن. هاوڕێکەم لێرەدا کتێبەکەی بەرز کردەوە و وتی با ئەم چەند دێڕەت بۆ بخوێنمەوە کە لە وەسفی خاندا نووسیویەتی: "شارەزای هەموو بوارێکە، دەستی داوەتە هەر شتێک بە دەستییەوە هاتووە، شاعیر، وێنەکێش و هونەرمەندە. لە زمانی عەرەبی، فارسی و تورکیدا سەرمەشقە." بابی ئەعزەم و دەسەڵاتدارانی ئەستەمبۆڵ پاش ئەو ڕاپۆرتە چڕوپڕەی ئەولیا چەلەبی، میر عەبداڵخان وەک مەترسییەک ئەبینن، کوردەکانی بەتلیسی لێ گاڵ ئەیەن و بە پارە و زێڕ فریویان ئەدەن و ئەیانکەن بەگژ عەبداڵخاندا، خان بە مورتەد و کافر ناو ئەبەن، ئەیکوژن و کۆتایی بە دەسەڵاتەکەی ئەهێنن. ئەو هەموو میراتە لە سەروەت و سامان، لە کاری هونەرمەندانە و تابلۆ و میناتۆڕ، تاڵان ئەکرێ و بە ناوی هەڕاجەوە، ئاسەواری ئەسڕنەوە، پاش مودەتێک هەڵاتن ئەیدۆزنەوە و لەناوی ئەبەن. ئەم میناتۆڕەش پاش چەندین ساڵ دەستاودەست و مانەوە، لە ڕێگەیەکەوە بەم مۆزەخانەیە فرۆشراوە. پاشتر ڕووی تێکردم وتی: "ئەبێت هاوکاریم بکەی لە شیکارکردنی ڕەنگ و ئاماژەکانی ئەم میناتۆڕەدا، بۆ ئەوەی بتوانم توێژینەوەکەم بنووسم."


وەزیری دارایی هەرێم وەڵامی نوسراوەكەی وەزیری دارایی عێراق دەداتەوە\nوەزیری دارایی و ئابوری حكومەتی هەرێمی كوردستان وەڵامی نوسراوەكەی وەزیری دارایی عێراق سەبارەت بە چارەسەركردنی كێشەی دارایی نێوان هەولێرو بەغدا دەداتەوەو دەڵێت: رازین بە ناوەڕۆكی نوسراوەكە.\nئاوێنە: رۆژی 19ـی ئەم مانگە، عەلی عەللاوی، وەزیری دارایی عێراق نوسراوێکی ئاڕاستەی مەسرور بارزانی، سەرۆک وەزیرانی هەرێمی کوردستان کرد کە چەند خاڵێکی لەخۆگرتوە بۆ چارەسەرکردنی کێشەی دارایی نێوان هەولێر و بەغدا.\nلە نووسراوەکەی وەزارەتی دارایی عێراقدا ئاماژە بەوە کراوە، وەزارەتی دارایی عێراق بڕی 400 ملیار دینار بۆ مانگی نیسان بۆ هەرێمی کوردستان خەرج دەکات، بەو مەرجەی لە رێكەوتی خەرجكردنی ئەو پارەیەوە نوێنەرانی حکومەتی فیدراڵی و نوێنەرانی هەرێمی کوردستان بچنە نێو گفتوگۆی چڕ بۆ گەیشتن بە چارەسەرێکی كۆتایی لەنێوان هەردولا کە لە 30 رۆژ زیاتر نەخایەنێت.\nلە نوسراوەكەی وەزیری دارایی عێراقدا هێما بۆ ئەوەش كراوە كە دیوانی چاودێری دارایی فیدراڵ بە هەماهەنگی لەگەڵ وەزیری دارایی عێراق و دیوانی چاودێری دارایی هەرێمدا هەڵدەستێت بە هەژماركردن و وردبینیكردنی داهاتی نانەوتیی هەرێمی كوردستان.\nئاوات شێخ جەناب، وەزیری دارایی و ئابوری حكومەتی هەرێمی کوردستان لە وەڵامی ئەو نوسراوەدا کە لە 19-5-2020 دەرچوە، رەزامەندی هەرێمی کوردستانی نیشانداوە لەسەر ناوەڕۆکی نوسراوەكەی وەزیری دارایی عێراق.\nداهاتی ٢٢ خاڵی سنوری عێراق بەهەدەر دەدرێت \nپلەی گەرما دادەبەزێت \nوەزارەتی دارایی: بەهیچ شێوەیەک ئامادەنین لە ژێر هیچ پاساوێكدا بڕیار و كاری نایاسایی بکەین


محەمەد عەبدە ئەمین\nهەرچەندە ئامانجی دەوڵەتی سیستەم دیموکرات زۆرن بەڵام هیچکامیان لە هێنانەدیی باشگوزەرانی بۆ هاووڵاتیان لەپێشتر نییە. ئەو ئامانجەیش چڕکارییەکی ئەوتۆی پێویستە کە بە حزبی باش نەبێت نایەتە دی. حزبی باشە لە سایەی سـستەمی دێموکراتیدا دەوڵەتی باش دادەمەزرێنێت.\nپاش هەموو هەڵبژاردنێک حزبێک (چەند حزبێک) دامودەزگای فەرمانڕەوایی دەگرێتەدەست (دەگرنەدەست). ئەگەر لە ماوەی کاربەدەستبووندا باشگوزەرانیی کۆمەڵگە گەشەبکات بەو شێوەیەی بەڵێندراوە بە دەنگدەران و گەل ئەوا گومان نییە ئەو حزبە یان حزبانە حزبی باشن، ئەگەر بە پێچەوانەوە بێت؛ باری کۆمەڵگە خراپ یان خراپتر ببێت، ئەوا بێگومان ئەو حزبە یان ئەو حزبانە حزبی خراپن.\nهەرچەندە وشەی دێموکراتی بە واتای (فەرمانڕەوایی گەل) دێت، بەڵام لە سیاسەتدا بە واتای ڕێگەدانە بە گەل نوێنەرانی خۆی هەڵبژێرێت لە ناو ئەو حزبانەی خۆیان پاڵاوتووە بۆ ماوەیەکی دەستنیشانکراو دامودەزگای دەسەڵات بەپێی دەستوری پەسەندکراو بەڕێوەببەن. بەو پێیە لە ئەنجامدا دەسەڵات ناکەوێتە دەست هەموو گەل، بەڵکو دەکەوێتە دەست ئەو حزبە یان ئەو حزبانەی زۆرینەی نوینەریان لە پەرلەمانەکەدا هەیە. ئەنجامی هەڵبژاردنیش هەمیشە لە دەستی دەنگدەراندایە (ئەگەر گزی ڕوونەدات). دەنگدەرانن بەرپرسیارێتی ڕەوشتیانەیان دەکەویتە ئەستۆ ئەگەر حزبی خراپ هەڵبژێرن. ڕێی تێدەچێت یەکەمجار دەنگدەران دەمیان چەوربکرێت، چاووڕاویان لێبکرێت، فریوبخۆن، بکەونەهەڵەوە یان سۆزیان بۆ لایەنێکی تایبەتی لەبەر هۆی تایبەتی بکەنە سەرپشک و ...هتد، بەڵام جاری دووەهەم ئەوەیان بەسەربێتەوە ئەوا ئەوانیش وەک حزبەکان دەکەونە خانە خراپەکەوە. واتە دەبنە دەنگدەرانی خراپ.\nدەنگدەران بەگشتی دەکرێن بە دوو بەشەوە. بەشێکیان ڕاستەوخۆ سەر بە حزبە جیاجیاکانن، بە ئەندام و لایەنگرەوە، بەشەکەی تر بێلایەنەکانن کە مافی دەنگدانیان هەیە. لە زۆربەی وڵاتانی سیستەمدیمۆکراتدا جەماوەری بێلایەنە بڕیاری سەرکەوتن و سەرنەکەوتنی لایەنەکانی بەدەستە لە هەڵبژاردندا، هەرچەندە بەکردەوە لە سیاسەتیشدا چالاک نییە، هەر کۆمەڵگەیەک ئەو کۆمەڵە بێلایەنەی کەموزۆر تیادا نەبێت ئەوا خواری و سەقەتییەکی تیادایە کە حزبە بەشداربووەکانی هەڵبژاردن بوونەتە هۆی؛ سا یان بەهۆی زۆرلێکردن یان دەمچەورکردن و دەستەمۆکردنی ئەو کۆمەڵە بێلایەنەوەیە، یان سۆزی بۆ لایەنێکی تایبەتی دەکاتە سەرپشک، یان بەهۆی دوورخستنەوەی لە دەنگدان لە ڕێگای تۆقاندن و بێهیواکردنی لە سیاسەت و لە هەموو سیاسییەک، یان تەنانەت بە پەیداکردنی رقوکینەیش لەلای بە مەبەستی لەبەرچاوخستنی خودی سیستەمە دیموکراتییەکە.\nئاواتخواستنی جەماوەر بۆ گەڕانەوەی دیکتاتۆر هەمیشە لە خراپی ئەو حزبانەیە کە دوای نەمانی دیکتاتۆرێک پرۆژەی بەڕێوەچوونی دێموکراتی دەکەوێتە دەستیان.\nــــ ئەو ئەنجامانەی لە سەروخواری ئێراقدا لەو بارەیەوە لە ڕووداندایە نەبوونی حزبی باشە کە ئەگەر هەبێت جگە لە کۆمەڵە جەماوەرە بێلایەنەکە بەشێکی کۆمەڵە بەلایەنەکەیش با حزبەکەی خۆیشی نەبێت، ئامادەیە باوەڕی پێی هەبێت و دەنگی پێبدات. ڕێگریکردن لە پەیدابوونی ئەو جۆرە حزبانە بەپێی بنەمای بەرژەوەندیی تایبەتی؛ ئاینی، مەزهەبی، خێڵەکی و بنەماڵەییە کە جەماوەرەکەی پێ گۆشدەکرێت. حزبی خراپ لە سیستەمی دیموکراتیدا بریتین لە تێکەڵەیەکی سەرلێشێواو (سەرلێشێوێنراو) کە بەپێی بنچینەی بنەمای بیروباوەڕی چەپخوازی و ڕاستخوازی لە ناویاندا ڕۆڵ نابینێت، بۆیە لە ئەنجامدا گەندەڵی و نابەرپرسیاری دەبێتە دیاردەی ناو کۆمەڵگەکە. تەنانەت ئەگەر بەرنامەی حزبێکیش ئاشکرا سەربە یەکێک لەو دوانە بێت و جەماوەرەکەیشی هاوباوەڕی بێت دەبینرێت لە سەرەوە (سەرکردە و ڕابەرەکانیان) دەستلەملان لەگەڵ لایەنە پێچەوانەکەیان ڕێککەوتوون و لە خواریشەوە (ئەندامەکانیان) لەوپەڕی ناکۆکییان. ئەم دووڕووییە نەک لای حزبەکانی ناو دەسەڵات ئاشکرایە بەڵکو لە حزبەکانی ناو پەرلەمانیشدا دەردەکەوێت. تەنانەت ئەو حزبە ناڕازییانەی ناو پەرلەمانیش ناڕەزاییەکانیان لەسەر بنەمای باوەڕی چەپڕەوی و ڕاستڕەوی دانەمەزراندووە. بۆیە دەبینرێت ناڕەزاییەکانیان هەر وەک ئەو ناڕەزاییانەن کە خودی حزبەکانی ناو دەسەڵات لێیدەدوین، چاوەڕێکراوەکانی چاکسازییەکانیشیان هەر هەمانن.\nهەتا پارە هەبوو باقوبریقی خۆشگوزەرانیی قەڵب زمانی جەماوەری لە ئاستی گەندەڵیدا بەستبوو. پاش لەبنهێنان و نەمانی پارە داڕمانەکان یەک لە دوای یەک دەستیانکرد بە دەرکەوتن. بۆ نموونە دەبینین چۆن لە بە‌غدا بارودۆخ تێکچوو؛ نەمانی حکومەتی سەربە زۆرینەی پەرلەمان، نەمانی پارە، تێکچوونی ئاساییش، داڕماندنی نرخی دراو، خراپبوونی باری بژێوی جەماوەر، تێکچوونی تەبایی نێوان حکومەت و هێزە چەکدارەکان، باوەڕنەمان بە دواڕۆژێکی باشتر و ...هتد ئەو دیاردە زەقانەن کە مەترسییان بۆ دواڕۆژ و چارەنووسی وڵاتەکە دروستکردووە. هەر بە هەمان شێوە لە هەرێمەکەی کوردستانیشدا گەلێک لەوانە یەک لە دوای یەک ڕوودەدەن. هەر چۆن شارەزایان لە دەوڵەتنەمان دەدوین لە ئێراقدا هەروەها لە هەرێمیشدا مەترسی نەمانی قەوارەی دەسەڵاتگەی کوردستانەکە کەوتۆتەوە. چۆن داڕمانی خێزانێک لە ناتەبایی ئەندامی بەڕێوەبەرەوە دەستپێدەکات، و دواڕۆژەکەی و ئەندامە بێدەسەڵاتەکانییەتی گەورەترین زیانیان لێدەکەوێت هەر بەو جۆرە هەردوو قەوارە ئێراقییەکەن ئەو زیانە لە جەماوەرە چاولەدەستەکە دەدەن. خوێندنەوەی بەرەودوا بۆ هۆکاری ئەم ئەنجامە ترسناکانە ئەوەمان پێدەڵێن، کە نەبوونی حزبی باشە کۆمەڵگەکەی گەیاندووەتە ئەم ئەنجامەی ئێستا. نالەبارییەکان وایانکردووە کەسانێکی ناڕازی بێ ــ حزب پەیداببن و بکەونە سەر شەقامەکان بۆ پێشاندانی ناڕازیبوونیان و داواکردنی مافە ئاساییەکانیان لە مووچە و خستنەبەردەستی دەرفەتی بژێوی. زۆرجار ئەو جۆرە راپسکانە بێ سەرکردەیانە سەرکێشییان تیادا ڕوودەدات و ئاسان ڕوو لە توندوتیژی دەکەن، ئەمە لەلایەک و لە لایەکی تر دەتوانرێت بە ئاسانی لەلایەن ناحەزانی جەماوەرە خۆراپسکێنەکە و دەسەڵاتە لێبێزراوەکەوە لە خشتەببرێت و بە پێچەوانە بەکاربهێنرێت. جەماوەری باش پێویستیی بە حزبی باش هەیە بۆ ئەوەی خواستەکانی بێنەدی. حزبی باش پێویست ناکات لە بەرەی ڕاست یان لە بەرەی چەپ بێت، گرنگ ئەوەیە مەرجی حزبی باشی تیادا بێت، ئیتر نوێنەری کام چین و توێژێکە ئەوە گرفت نییە. لە خوارەوە هەوڵدەدەم بۆچوونم سەبارەت بە حزبی باش، لە سایەی ڕژێمی دێموکراتیدا، لە گرنگەوە بۆ گرنگتر و گرنگترین ڕیزبکەم.\nنیشانەکەنی حزبی باش:\nچەکبەدەست (ميليشيا) ی نییە. هێزی پاراستنی وڵات و دەوڵەت تەنیا لە ئەستۆی هێزی سوپا و هێزی پۆلیسی ناوخۆی سەربە حکومەتی هەڵبژێردراودایە.\nخاوەنداری جومگەکانی بازارگانی ناکات. ئەو دەرفەتە بەتەواوی دەخرێتەدەستی کەرتە گشتی و تایبەتەکە. کۆمپانیای قازنجبەخش دانامەزرێنێت بۆ بەربەرەکانیکردنی کاسپکارانی کەرتی تایبەت و کۆکردنەوەی پارە بۆ حزبەکەی.\nسکرتێر (سەرۆک، ڕابەر)ەکەی لە لیستی کاندیدەکانی ئەنجوومەنی نوێنەراندا ناوی دەبێت و پاش بەدەستهێنانی دەنگی پێویست لە کۆبوونەوەکانی ئەنجوومەندا ئامادەبوونی دەبێت.\nیەک تاکە سەرۆک یان سکرتێری هەیە نەک دووان. ئەو جۆرە دیاردەیانە بۆ ڕازیکردنی تاکەکەسە وەک دروشمێکی دیار و پیرۆز کە ئەوە نیشانەی دیاردەی ناو حزبی باش نییە، یان بۆ رازیکردنی کۆمەڵێکی دەسەڵاتداری تایبەتە. یان بۆ خۆدزینەوەیە لە بەرپرسیارێتی ڕوودانی ئەو چەوتی و هەڵە چاوەڕیکراوانەی ڕوودەدات لەپێناو بەدەستهێنانی بەرژەوەندییە تایبەتییەکاندا، ئەو جۆرە حزبانە یەکێک لەو دوانە ئامادەدەکەن بۆ قوربانی پێدان و بێتاوانکردنی ئەوەکەی تر.\nدیاردەی گۆڕینی ڕابەر تیایدا ڕووئەدات؛ هەر کاتێک ڕابەری حزب (سەرۆک/سکرتێر) نەیتوانی لە ڕووی ژمارەی دەنگدەرانەوە لە هەڵبژاردنی گشتیدا دەنگی پێویست بەدەستبهێنیت، یان سەرکەوتنەکەی لە چاو هەڵبژاردنی پێشوویدا نوشوستی هێنا ئەوسا یان ڕابەرەکە خۆی وازدەهێنیت یان حزبەکە لە ڕێی بەستنی کۆنگرەوە هەوڵی گۆڕینی دەدات و لەبرێکی بۆ دەدۆزیتەوە. حزبی خراپ دیاردەی نەگۆڕینی ڕابەر تیایدا سەرەڕای نوشوستیهێنان ئاساییە.\nهاوبڕوایی لە نێوان ئەندامانیدا لە لایەک و لەلایەکی ترەوە لە نێوان سەرکردایەتی و ئەندامانیدا باڵدەکێشێت بەسەر هەموو کاروبار و دەربڕینی بیروبۆچوون لە چوارچێوەی شێوەی بیرکردنەوەی سەرەکیدا. هەر ئەندامێک بە ڕوونی و راشەکاوەیی هٶشیارە لەوەی حزبەکەی لە بەرەی ڕاستە یان چەپ.\nحزبی باش جگە لە باشگوزەرانی بۆ کۆمەڵگە پرسێکی تر ناکاتە پرسی هەرە سەرەکی لە پرۆگرامیدا، ئەگەر بیکات دەبێتە حزبی یەکپرسە. لە ڕژێمی دێموکراتیدا ئەو جۆرە حزبانە ئەگەر بۆ ماوەیەکیش هوریای جەماوەری هێزیان بداتێ پشوویان کورتە و داڕمان چارەنووسیانە.\nدیموکراتیی ناوخۆی حزب و دیوڕوونی (الشفافية) لە نێوان سەرکردایەتی و ئەندامانیدا بە شێوەیەکی ڕاشەکاوەیی ڕەنگدەداتەوە؛ هیچ نیشانەیەکی پرسیار لەلای ئەندامان سەبارەت بە کردەوە و دەربڕینی ڕابەرانیان بەبێ وەڵامنامێنێتەوە.\nلە کاتی زۆر دژوار و مەترسیداردا نەبێت لە هیچ کاتێکی تردا لەگەڵ بەرەی دژ (ڕکابەر)دا حکومەت پێکناهێنێت.\nزانپەروەری (العلمانية/ سێکولاریزم) ،کە بەردی بناغەی هەموو خاڵەکانی پێشووە، دەکاتە بنەمای باوەڕی لە پیکهێنای دەستووری وڵاتەکەدا.\nزانپەروەری ئەو بڕوایەیە کە دەستووری دیموکراتیی وڵاتێک دەیکاتە سـیستەمی دەسەڵاتداری بۆ بەرێوەبردنی کۆمەڵگە لەسەر بنچینەی بێلایەن لە ئایین، مەزهەب، نەتەوەگەری، ڕەوشتوخووی کۆمەڵایەتی یان هەر دیاردەیەکی گەرایەتیی تر کە مەترسی ئەوەی هەبێت توندڕەوی و دەمارگیری بهێنێتە کایە. ئەو جۆرە دیاردەیانە یاسا بەرپسیارێتی دەکات نەک پەیڕەوو و پرۆگرامی حزبیانە. ئازادیی مرۆڤ لە هەڵسوکەوت و سەربەستیی دەربڕیندا بە پەیرەوکردنی یاسابۆدانراوەکان بە پێی بڵاوکراوەی مافی مرۆڤ لە پرۆگرامیدا دەچەسپێنیت. بەکارهێنانی دیاردە و دروشمی ئاینی، نائاینی، خێڵگەرایەتی و هەموو ئا و نا ــ کانی تر لە دەرفەتە فەرمێکاندا نەشیاو و ڕێگەپێنەدراون، و هەموو بڕواخوازی، باوەڕخوازی و گەرایەتییەکانی تر لە چوارچێوەی مافی کەسیدا بۆ تاکە کەس بەپێی یاسا لە دەرەوەی دەرفەتی سیاسەتگەرایەتیدا ئازادن و ڕێگەپێدراون. تیایدا حزبە سیاسییە جەماوەرزۆرەکان بەرنامەی کاریان لەسەر بنچینەی باوەڕبوون بە دیموکراتیی زانپەروەرانە دادەمەزرێنن. بڕبڕە پشتی ئەو سـستەمەیش بەردەوامبوون و گەشەکردنی ئەو باشگوزەرانییەی کۆمەلگەیە کە حزبەکان بۆ گەیشتن بە دەسەڵاتی فەرمانڕەوایی سیاسی ڕکەبەرایەتیی لە پێناودا دەکەن. هێزی سەربازی تیایدا تەنیا لە پێناوی پارێزگاری لە وڵاتەکە و سیستەمەکەی ڕێکدەخرێت و بە هیچ جۆرێک ئامادە ناکرێت بۆ هێرشبردنە سەر وڵاتانی تر لەسەر بنەمای سۆزگەری ئاینی، مەزهەبی، نەتەوەخوازی یان ئابووری.\nوڵاتی سامانداری کەمژمارەی دانیشتوان و خاوەنی سـستەمی نازانپەروەر دەتوانێت باشگوزەرانی بۆ هاووڵاتییەکانی تا ڕاددەیەکی گونجاو و بۆ ماوەیەکی نەزانراو دابین بکات، بەڵام بەرزی و نزمیی ڕاددەی دەرامەت و سامانداری لە نێوان کەمینە و زۆرینەیدا لە ڕووی جۆری کەڵکوەرگرتن لە دەرفەتە بەردەستەکاندا لە نێوان چینە جیاجیاکانی کۆمەڵگەدا دەگاتە ڕاددەی نادادپەروەرانەی بێ بیانوو. ئەوەیش لەو ڕێگەیەوە کە گەندەڵیی بێلێپرسینەوە بە شیوەیەکی دیار و ئاشکرا خۆی دەخزێنیتە ناو بەرێوەبەرایەتییەکانی ئەو جۆرە کۆمەڵگەیەوە. هەر کۆمەڵگەیەکی دیموکراتیی زانپەروەر گەیشتبێتە راددەی باشگوزەرانی، حزبی نازانپەروەر تیایدا گەشەناکات. خۆ ئەگەر کۆمەڵگەکە هێشتا نەگەیشتبێتە ڕاددەی باشگوزەرانی، با سـستەمەکەی زانپەروەرانەیش بێت هێشتا مەترسیی ئەوە دەمێنێت بە شێوەیەک لە شێوەکان حزبێکی کۆنباو لە ڕیی هەڵبژاردنەوە دەسەڵات بگرێتە دەست، ئەوسا سـستەمەکە و دەستکەوتەکان بدەنە بەر پاچوپێمەڕەی بیانووی جۆراوجۆر و بیری جەماوەری پێ بشۆنەوە و تەوژمی تەکانەکان بەرەو باشگوزەرانی لەبارببەن، وەک ئەوەی لە تورکیای ئەمڕۆدا خەریکە دەقەومێت، هەروەها لە هەندێک وڵاتەکانی دەروخولیشیدا کە سـستەمی زانپەروەری تیایاندا یان هێشتا نەگەیشتووە بە ڕاددەی دابینکردنی باشگوزەرانی یان هەر نییە.


کارتی "شیعە"ی دەست کۆماری ئیسلامی و داهاتووی ئیران\nنەبی محەممەدی 11 / 11 / 2017\nڕێژیمی کۆماری ئیسلامیی ئێران بە کەڵکوەرگرتن لە "کارتی شیعە"، دەیان ساڵە سەرقاڵی پەلهاویشتن بۆ وڵاتانی دەورووبەری خۆیەتی. هەموو ئەم پڕۆژەیەیشی لە ژێر درووشمی "ناردنە دەرەوەی شۆڕش" درێژە پێ داوە. لە هەر کوێی ئەم جیهانەدا تاقم یان گرووپێکی شیعە مەزهەب هەبێ، ئەوە دەست و ڕۆڵی ئێران بوونی هەیە. ئێران خۆی بە قەییوم و خاوەنداری کۆمەڵگەی شیعە مەزهەب لە هەموو جیهان دەزانێ و لەم پێناوەشدا هەر جۆرە یارمەتی و پشتیوانێک بۆ تاقم و گرووپە توندڕەوەکانی سەر بەم مەزهەبە درێخی نەکردوە. لە بەرانبەریشدا توانیویەتی جیا لە کایەکردنێکی مەیدانی بەم کارتەوە، سەرنجی زۆربەی زۆری شیعە مەزهەبەکانی ڕۆژهەڵاتی نێوەڕاست بۆ لای خۆی ڕاکێشی و خۆی لەم پرسەدا بکاتە کانونێک لە پشتیوانی و مەرجەعییەت.\nحزووری بەرچاو و مەیدانیی کۆماری ئیسلامیی ئێران لە ناوچەکە و بە تایبەتی لە وڵاتانی سووریە، عێراق، یەمەن، لوبنان و.... هەر لە رێگەی کەلکوەرگرتن لەم کارتەوە بووە. ئەوەی کە بە درێژایی مێژوو دەسەڵاتی شیعەی سەفەوی و تەنانەت خودی خومەینیش لەم دواییانەدا خەونی پێوە دەبینی، ئێستا تا ڕادەیەک هاتوونە دی. شارەکانی کەربەل او نەجەف کە ناوەندی تاریخی و فکریی ئەم مەزهەبە بوون، ئێستا بە تەواوەتی لە ژێر دەسەڵات و هژموونیی ئێران دایە.\nبەڵام ئەوەی لەم پێوەندییەدا مەبەستمانە قسەی لە سەر بکەین، داهاتووی ئێران بە پێکهاتەی فرە مەزهەبییەوەیە. ڕێژیمی کۆماری ئیسلامیی ئێران کە لە ناوچەکەدا خۆی بە خاوەنداری کۆمەڵگەی شیعە مەزهەبی جیهان دەزانێ، لە وڵاتەکەیدا لە گەڵ چالشێکی گەورەی جیاوازیی مەزهەبیی بەرەوڕوویە کە ڕاستەوخۆ لە داهاتوودا دیاری دەکا کە ئەم کارتە (شیعە) دەتوانێ چ بەرهەمێکی بۆ ئەم وڵاتە لێ بکەوێتەوە. زۆربەی خەڵکی پەراوێزی ئێران لە ڕووی جوغرافیاییەوە سەر بەو نەتەوانەن کە لە ڕووی مەزهەبییەوە جیا لە جیاوازییان لە گەڵ مەزهەبی رەسمیی وڵات، بە جۆرێک دژبەری نیزامی کۆماری ئیسلامی ئێرانن و ئەمەیش چالشە گەورەکەی بەردەمی ئەم نیزامەیە.\nزۆربەی پێکهاتەی نەتەوەیی وڵاتی ئێران لە ڕووی مەزهەبییەوە سوننین و بە هیچ شێوەیەکیش موافقی ئەو زێدەڕەوییانەی دەسەڵاتی سیاسی _ مەزهەبیی تاران نین کە ئەم ڕێژیمە لە ناوچەکەدا دەیکا. بەتایبەت کە هێندێک لە سوننی مەزهەبەکانی ئێرانیش لە ڕووی هاوپێوەندی مەزهەبییەوە، پێوەندییەکی ڕۆحی و تا ڕادەیەکیش تەشکیلاتییان لە گەڵ وڵاتانی وەک عەرەبستانی سعوودی و پاکستان هەیە. هەمووی ئەمانە دەتوانن بۆ ئێران مەترسی و چالشی قووڵ بن.\nبۆیە ئەم فراوانخوازیانەی ئێران لە ناوچەکە بە کەڵکوەرگرتن لە کارتی شیعە و ڕاوەستان لە بەرانبەر دەوڵەتانی وەک عەرەبستانی سعوودی لە یەمەن و لوبنان و شوێنەکانی دیکە، دەتوانێ مەترسییەکان لە ناوخۆی وڵاتدا بۆ رێژیم جیدیتر و گرانتر و پڕتێچووتر بکا. ڕێژیمی کۆماری ئیسلامیی ئێران کە لە هاتنە سەر کارییەوە خەریکە لە پێناو وەدیهاتنی ئیمپراتۆرێکی شیعەدا لە ڕێگەی درووستکردنی هیلالی شیعەوە کار دەکا، بێ ئەوەی بە خۆی بزانێ خەریکە بە دیوێکی دیکەدا، کار بۆ لێکبڵاوکردنی پێکهاتەکانی ئێران و لە مەترسی خستنی "تەواویەتی ئەرزی"ی ئەم وڵاتە دەکا.\nهەرچەند ئێرانییەکان ئەم مەترسییانە زۆر باش هەست پێ دەکەن و ناڕازیین بەرانبەر بەوەیکە رێژیمی کۆماری ئیسلامی بەسەر ئەم وڵاتەیدا دەهێنێ، بەڵام کارکردنی ئەم رێژیمە لە سەر هەستی مەزهەبیی ئەو بەشە لە دەمارگرژانی خۆی کە تا ئێستا بە دەوریانەوەن، قودرەتی بڕیاردانی درووستی لە کوللی کۆمەڵگای ئێران سەندۆتەوە. بەڵام لە کۆتاییدا ئەوەی کە کۆماری ئیسلامی ئێران بەناوی پشتیوانی لە تاقم و گرووپە شیعەکانی ناوچەکە دەیهەوێ قەیرانخوڵقێنی لە ناوچەکەدا بکا و بە قەولی خۆی کێشە ناوخۆییەکانی پێ پەردەپۆش بکات، بە سەرنجدان بە بافتی کۆمەڵایەتیی کۆمەڵگای ئێران لە رووی جۆراوجۆری مەزهەبی و بیروڕای دێموکراتیکەوە، بە پێچەوانە دەشکێتەوەو ئەم وڵات و نیزامە لە ناوخۆ‌دا تووشی لێکترازان دەکا.


چین داواکان بۆ لێکۆڵینەوەی زیاتر لە سەرچاوەی ڤایرۆسی کۆرۆنا ڕەت دەکاتەوە\nچین داواکانی ڕێکخراوی تەندروستی جیهانی ڕەت کردەوە بۆ ئەنجامدانی لێکۆڵینەوەیەکی دیکە لە سەرچاوەی سەرهەڵدانی ڤایرۆسی کۆرۆنا، وتی چین پشتیوانی لە هەوڵە " زانستیەکان " دەکات بۆ دۆزینەوەی ئەوەی چۆن ئەم ڤایرۆسە سەریهەڵداوە، نەک هەوڵە " سیاسییەکان ".\nفشارەکانی سەر چین دووبارە زیادیکردەوە دوای ئەوەی ڕێکخراوی تەندروستی جیهانی داوایکرد لێکۆڵینەوەیەکی نوێ لە سەرچاوەی سەرهەڵدانی ڤایرۆسی کۆرۆنا ئەنجام بدرێت، کە سەرەتا لە شاری وهانی چین سەریهەڵدا و بووە هۆی گیان لەدەستدانی زیاتر لە چوار ملیۆن کەس لە سەرانسەری جیهاندا و ئابووری وڵاتانی پەکخست.\nلێکۆڵینەوەکانی تیمە نێودەوڵەتیەکەی ڕێکخراوی تەندروستی جیهانی کە لە مانگی یەکدا لە وهان دەستیپێکرد، شکستی هێنا لە دەرخستنی هۆکاری سەرهەڵدانی ڤایرۆسەکە.\nڕۆژی پێنجشەممە ڕێکخراوی تەندروستی جیهانی داوای لە چین کرد داتاکانی یەکەمین حاڵەتەکانی توشبوون بە ڤایرۆسەکە ئاشکرا بکات تاوەکو لێکۆڵینەوەکان لەسەر سەرچاوەی سەرهەڵدانی ڤایرۆسەکە زیندوو بکاتەوە.\nچین وەڵامی دایەوە و دووبارە جەختی لەوە کردەوە لێکۆڵینەوە سەرەتاییەکان بەس بوون و داواکردن بۆ داتای زیاتر بابەتێکی سیاسییە لەجیاتی ئەوەی داوایەکی زانستی بێت.\nجێگری وەزیری دەرەوەی چین ما ژۆکس بە ڕۆژنامەنووسانی وت " دژایەتی هەوڵی سیاسیی و پشتگوێخستنی ڕاپۆرتە هاوبەشەکە دەکەین." ڕاپۆرتە هاوبەشەکە لەلایەن تیمەکەی ڕێکخراوی تەندروستی جیهانییەوە بڵاوکرایەوە دوای سەردانەکەیان بۆ وهان لە مانگی یەکدا، وتیشی " پشتیوانی لە هەوڵی زانستی دەکەین."\nلە ڕاپۆرتەکەدا ئاماژە بەوە دراوە گواسترانەوەی ڤایرۆسەکە لە شەمشەمەکوێرەوە لەڕێی ئاژەڵێکی دیکەوە بۆ مرۆڤ دیارترین سیناریۆ بووە، لەکاتێکدا دزەکردنی ڤایرۆسەکە لە تاقیگەیەکی وهان " ئەگەرێکی دوور " بووە.\nما ڕەتی کردەوە لێکۆڵینەوەی نوێ ئەنجام بدرێت. وتی " دەرەنجام و پێشنیارەکانی ڕاپۆرتە هاوبەشەکەی ڕێکخراوی تەندروستی جیهانی و چین لەلایەن کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی و کۆمەڵگەی زانستیەوە دانیپێدانراوە."\nوتیشی " لەجیاتی ئەوەی لێکۆڵینەوەیەکی نوێ ئەنجام بدرێت، دەبێت کار لەسەر ئەو دەرەنجامانە بکرێت کە لە ڕاپۆرتەکەدا باس کراون."


ئەنجومەنی ئاسایشی نێودەوڵەتی ئیدانەی تەقینەوەكەی بەغداد دەكات\nئەنجومەنی ئاسایشی نێودەوڵەتی ئیدانەی تەقینەوەكەی چەند ڕۆژی ڕابردووی بەغداد دەكات و داوا لە وڵاتان دەکات چالاكانە پابەندبن بە هەماهەنگیی لەگەڵ حکومەتی عێراق.\nلە بەیاننامەیەكدا ئەنجومەنی ئاسایشی نێودەوڵەتی ڕایگەیاندووە،” ئیدانەی ئەو هێرشە دەکەین کە 19ی ئەم مانگە داعش لە تەقینەوەیەكدا لە بەغداد ئەنجامیدا، كە بووە هۆی كوژرانی 30 كەس و برینداربوونی 50 ی دیكە”.\nئەنجومەنی ئاسایش، پشتگیری خۆیان بۆ سەربەخۆیی و سەروەری و خاکی عێراق دووپاتكردووەتەوە.\nلە بەشێكی دیكەی بەیاننامەكە هاتووە، “لەسەر وڵاتان پێویستە بە هەموو شێوازێک بەرەنگاری هەڕەشەکانی تیرۆر بۆ سەر ئاشتی و سەقامگیریی جیهان ببنەوە و لەو ڕوانگەیەشەوە پشتگیری بۆ سەقامگیریی عێراق و شەڕی دژی تیرۆر دووپاتبكەنەوە”.\n19 ئەم مانگە تەقینەوەیەك لە بازاڕێكی میللی ناوچەی سەدری بەغداد ڕوویدا بەهۆیەوە 30 كەس كوژران و 50 ی دیكە برینداربوون.\nپەرلەمانی عێراق دووشەممە كۆدەبێتەوە و بودجە لە كارنامەیدا نییە\nبڕیارە پەرلەمانی عێراق ڕۆژی دووشەممە كۆببێتەوە، لە كارنامەی كۆبوونەوەكەدا بودجەی عێراق نییە و دەنگ لەسەر “پرۆژەیاسای كچانی ڕزگاربووی…


شێرزاد شێخانی: دوای بڕیاری دادگای ئیتحادی، چی پێویستە بکرێ؟ – WTARIKURD\nچی زوڵموزۆردایەک نەما ئەم دەسەڵاتەی هەرێمی کوردستان دژ بە میللەتەکەی خۆی نەکات، لەسەرووی ئەم دەسەڵاتەشەوە حکومەتەکانی پارتی دیموکراتی کوردستان کە لەساڵی 2005 ەوە تاکو ئەمڕۆش حوکمدارە تەنها دوو ساڵی کابینەکەی شەشەمی یەکێتی نەبێ کە ئەو دوو ساڵەش باشترین و خۆشترین سەردەمی حوکمڕانی کورد بوو بە شاهێدی زۆربەی خەڵکی کوردستان بە تایبەت لەرووی دابینکردنی مووچەو پرۆژەو خزمەتگوزارییەکان.\nزوڵموزۆرداری دەسەڵاتی پارتی هەموو سنوورەکی تێپەڕاند، هەر لەقۆڕخکردنی دەسەڵاتێکی رەهاوە، بۆ قفڵدانی دەرگای پەرلەمان و دەرکردنی وەزیرەکانی حکومەت، تا سیاسەتی فاشیلانەی ئابووری سەربەخۆ کە پاشەکەوتی مووچەو لێبڕینی لێکەوتەوە، لەوێشەوە بۆ سەرکوتکردنی ئازادییەکان و زیندانی وحوکمدانی دەیان وسەدان نەیاری دەسەڵات لەرۆشنبیرو رۆژنامەنووس وچالاکوان و تەنانەت نانبڕینی کۆمینتنووسانی فەیسبووکیش.\nئەمانەش هەموو بەلایەک، گرانی گەورە کە هەموو لایەنەکانی ژیانی گرتۆتەوە، زیادکردنی باجەکان بە شێوەیەکی قیاسی، قۆرخکردنی سێکتەرە هەستیارەکانی پەروەردەو تەندروستی ودەرمان وبازرگانی بەدەست کۆمپانیا حزبیەکان وبێبەشکردنی بازرگانان وخەڵکی کاسبکار. بۆ نەوتەکەش هەموومان بینیمان، نەتیجەی دەرهێنانو فرۆشتنی ئەو سامانە بۆ گیرفانی هەندێ بەرپرسی هەرێم و شەریکەکانیان لەکۆمپانیاکانی دەرەوەو، بەشی زۆریشی بۆ تورکیا بوو لەبەرامبەر پاراستنی دەسەڵاتی پارتی.\nدەرچوونی دوو بڕیاری زۆر گەورەی دادگای باڵای ئیتحادی بە رەتکردنەوەی کاندیدبوونی هوشیار زێباری و راگرتنی فرۆشتنی نەوتی هەرێم بەڵگەیەکی روونە کەوا هەم کورد بەم پەرتەوازەییەی خۆیەوە بەهاو رۆڵێکی ئەوتۆی نەماوە لەلای هێزە سیاسییەکانی عیراقدا، هەم رەتکردنەوەی ئەو وەهمەی پارتییە بە مەرجەعبوونی مەسعود بارزانی و رۆڵی گەورەی لەعیراقدا. بە تایبەتیش کە ئەم دوو بڕیارە زۆرتر دژی پارتی وسەرۆکەکەی بوون.\nئێستا کار لەکار ترازاوە، کورد ئەو پێگەو رۆڵەی جارانی لەپرۆسەی سیاسی عیراقدا نەماوە. قەناعەتم وایە مەسەلەکەش بەوەندە ناوەستێ. چونکى ئەو تەحەدایەی بەغدا بۆ هەرێم وپارتی شتی تری بەدواوەیە. من پێموایە لەداهاتوودا بڕیاری قوڕستریش دەدرێ، چ لەلایەن حکومەتی عیراقەوە، چ لەلایەن دادگای باڵای ئیتحادییەوە. هیچ بەدووری نازانم سبەی بڕیارێکیتر دەربکرێ هەرێم ئیلزام بکا بە رادەستکردنی سەرجەم داهاتی گومرگەکان و داهاتی ناوخۆییش. تەنانەت تەسەوڕی ئەوەش دەکەم لەمەولا بەغدا نەهێلێ بەرپرسی وڵاتانیش سەردانی هەرێم بکەن، دووریش نیە تەنانەت نوسینگەکانی حکومەتی هەرێمیش لەدەرەوە بخەنە سەر سەفارەتەکانی عیراقەوە.\nلەراستیدا دەسەڵاتی بەغدا لەکەمیندایە ، قسەکەی ساڵیک لەمەوبەری جنین بلاسخارتی نوێنەری نەتەوە یەکگرتووەکان ئێستا دێتە دی کە وتێ ( وا نەزانن ئەم دەسەڵاتەی هەرێم هەتا سەر بەردەوام ئەبێ ). ئەوەتا بەغدا وردە وردە دەسەڵاتەکانی هەرێم کەمتر ئەکاتەوە و دەسەڵاتی خۆی بەسەریدا ئەسەپێنێ.\nگومان لەوەشدا نیە کەوا هۆکاری بێدەنگی و خۆشحاڵی بەشێک لەخەڵکی کوردستانیش بەو بڕیارەی دادگای ئیتحادی هەمووی زادەی ئەو بێزاری وتووڕەییەی خەڵکە لەم دەسەڵاتە. تاکو دەسەڵاتی هەرێمیش نەیەتەوە سەر خۆی و دان بە شکستەکانی نەهێنی، میللەت هەر لێى تووڕەیە. بایکۆتی 79% دەنگدەران و بێدەنگی ئێستاشیان بەڵگەیەکی روونە لەسەر بێزاری خەڵک لەم بەڕێوەبردنەی دەسەڵات . بۆیە لێرەدا پێویستە چی بکرێ بۆ ئەوەی زەرەر لەنیوە بگەڕێتەوە ئەم دەسەڵاتە هەوڵبدات ئەمجارە بە جیدی وراستگۆیانە چارەسەرێکی بنەڕەتی بۆ کێشەو قەیرانەکانی هەرێم بدۆزێتەوەو چاکسازییەکی راستودروست پەیڕەو بکات بۆ خۆ رزگار کردن لەم تەنگژەیەو گێڕانەوەی متمانەی خەڵکەکەی.\nئەم خاڵانەی خوارەوە پێموایە وەکو چارەسەرێکی سەرەتایی ( ئینعاش )ی دڵی دەسەڵات ئەکات، با ئەم دەسەڵاتە وەکو نەعامە سەری خۆی نەخاتە ژێرعەرەزەوە یان بەقسەو وتاری هەندی چڵکاوخۆرو ماستاوچی هیچ لەبار نەبوو خۆی بخەڵەتێنێ. چارەسەرییەکان:\n1- لەبەر ئەوەی لەداهاتوودا حکومەتی عیراق دەست بەسەر داهاتە ناوخۆییەکانەوە دەگرێ کە ئەمەش لە دەقێکی دەستوردا بوونی هەیە، پێشنیار دەکەم بەر لەوە حکومەتی هەرێم بڕیارێک دەربکات بۆ لێخۆشبوون لەهەموو قەرزەکانی بەسەر هاوڵاتیانەوە ( پارەی ئاووکارەبا، قەرزی پێشینەکان ).\n2- کەمکردنەوەی هەموو جۆرە باجێک بەسەر کاسبکاران ( باج ورسومات، کڕیی موڵکی حکومی ) بەرێژەی 50%. چونکی لەمەحسەڵەدا ئەو پارانە هەموویان دەچنەوە خەزێنەی حکومەتی عیراقەوە.\n3- دابەزاندنی نرخی ئاوو کارەباش بۆ نیوەو زیاتریش.\n4- کەمکردنەوەی نرخی دەرمان وخزمەتگوزارییە تەندروستیەکان بە رێژەی 50% ، چونکی دیسان باجە گومرگیەکان دەچنەوە خەزێنەی بەغداوە.\n5- سەرفکردنی دەرماڵەی قوتابیان و فەرمانبەران وپلە بەرزکردنەوەی هەموویان، چونکی لەمەولا بەغدا بودجەی هەرێم دائەنێ و بارەکە ئەکەوێتە سەرشانی بەغداوە.\n6- لەجیاتی ئەوەی کەرتی کارەبا رادەستی کۆمپانیای حزب بکرێ، بدرێتە دەست کۆمپانیایەکی ئەمریکی یان ئەڵمانی بۆ ماوەی 25 ساڵ بۆ ئەوەی بە یەکجاری نەجاتیمان بێت لەم قەیرانە سی ساڵییەی کارەباوە.\nبەر لەوەی بەغدا دەست بەسەر هەموو دەسەڵاتە داراییەکانی هەڕیمدا بگرێ، پێویستە حکومەتی هەرێم بۆ یەکجاریش بێت لەبەرژەوەندی خەڵکە ڕەشورووتەکە ئەم بڕیارانە دەربکات و بەمەش هەم خەڵکی خۆی دڵخۆش ئەکات، هەمیش متمانەیان ئەگێڕێتەوە.\nبۆ خۆ خۆشەویست کردنیش لەبەرچاوی میللەت، پێویستە هەموو زیندانە سیاسییەکان ئازاد بکات وچیتریش هانا بۆ راوەدوونانی رۆژنامەنوسان نەبات و مەودای ئازادیەکانیش فراوانتر بکات.\nتۆ بڵێی لەسەرە مەرگیشدا بێت ئەم دەسەڵاتە تۆبەیەکی نەسووحە بکات. یان هەر بەملهووڕی خۆی بەردەوام ئەبێ. با چاوەڕوان بین.


حکومەت دەرمان لە کۆمپانیاکان دەکڕێت\n04:40 - 15/11/2021\nکۆمپانیاکان دەڵێن چیدی دەرمان نافرۆشنە نەخۆشخانەکانی سلێمانی، چونکە قەرزارن، جاران کۆمپانیاکان دەرمانیان لە حکومەت دەکڕی، کەچی ئێستا حکومەت چاوەڕوانی کۆمپانیایەک دەکات دەرمانی پێ بفرۆشێت.\nئەگەر حکومەت خۆی دەرمانی هاوردەکرد واتا لە رێگەی وەزارەتی تەندروستییەوە، ئەوا لە چەند روویەکەوە سوود بە خەڵک دەگەیەنێت و کەمتریشی تێدەچێت بۆ حکومەت، ئەگەر پاکەتێک حەب بە یەک دۆلار بێت لە دەرەوەی وڵات و حکومەت خۆی بیکڕێت، ئەوا تەنها پارەی کڕین و نرخی گواستنەوەکەی دەکەوێتە سەر و کوالیتی باشیش هاوردە دەکات، بەڵام ئەگەر لە کۆمپانیایەکی بکڕێت دەبێت سوودیش بداتە کۆمپانیاکە واتا بۆی دەبێتە دوو ئەوەندەی ئەو نرخەی کە خۆی دەتوانێت بیکڕێت.\nدەرمان و پێداویستییە پزیشکییەکان دەبێت لە هەموو کۆمپانیایەک تەواو بێت لای حکومەت هەر بمێنێت، کارەساتە رۆژێک بێت و کۆمپانیاکان دەرمانەکان بشارنەوە و خەڵک ناچار بکەن بە نرخی زۆرتر بیکڕنەوە، ئەرکی حکومەتە هێندەی پاشەکەوت کردبێت بۆ کاتی لێقەومان بەرگەی زیاتر لە ساڵ بگرێت.\nحکومەت ئەگەر خۆی کنترۆڵی دەرمان لە بازاڕدا بکات ئەوە ناهێڵیت هیچ کۆمپانیایەکیش یاری بە نرخەکان و کوالیتی دەرمانەکان بکات.\nدەچیتە هەندێک دەرمانخانە لە چەند کۆمپانیایەک دەرمان دەکڕێت و بە چەندین نرخی جیاواز دەیان فرۆشێتەوە و بە شان و باڵی هەمووشیاندا هەڵدەدات و نەخۆشی بێچارەیش هەر گوێ دەگرێت و سەر دەلەقێنێت.\nلەپاڵ هەر دەرمانێکدا چەند جۆرێکت دەخاتە بەردەم و خۆشی پێشنیاری ئەوەت بۆ دەکات کە خۆی دەیەوێت بیفرۆشێت و دەڵێت بەقسەی من دەکەیت ئەمەیان باشترە. ئەگەر ئەو دەرمانخانەیە لای وایە ئەم حەبە کە بە دوو هەزار دینارە و ئەوەی تریان بە هەشت هەزارە، ئیتر بۆچی خراپەکەش دەفرۆشێت؟ بۆچی ئەو دەرمانە دەکڕێت کە خراپترینە و هیچ کاریگەریی نابێت بۆ چاک بوونەوەی نەخۆشەکە؟ ئەگەر وانییە بۆچی دەڵێت ئەمەیان باش نییە و ئەمەیان بکڕە، ئیتر یان بە بیانووی ئەوەی ئەمەیان ئەڵمانییە یان ئینگلیزییە.\nئێستا ئوردنی و هیندی و تورکی و سوری و ئیرانیشمان هەیە، ئاخر سوریا لە ژێر کاول بووندایە ئیتر بۆچی دەبێت حەبی زەختی خوێن(ئینالاپڕیڵ) سورییەکەی لەبازاڕدا هەبێت؟ ئەوان نانیان بە باشی دەست ناکەوێت، کەچی دەرمان دروست دەکەن و دەینێرن بۆ هەرێم؟ پێویستە حکومەت چاو بەمەدا بخشێنێتەوە و سێکتەری تەندروستی زۆر هەستیارە و دەبێت بخرێتە ژێر کۆنترۆڵی زیاترەوە.