فەرهەنگی گەلان: ڕزگارکردنی ژیانی منداڵانی مینگی\nکارۆ و هەمەر (Karo & Hamar) لەگەڵ شەش خێڵی دیکەی زۆر دوور لە شارستانییەتی سەردەم، لە خوارووی دۆڵی ئۆمۆ، لە باشووری ڕۆژئاوای ئەسیوپیا Ethiopia دەژین. بەهەموویان ژمارەیان نزیکەی ٢٠٠ هەزار کەسە. بە گوێرەی کاغەزە فەرمییەکان لە ئەسیوپیا 103 ملیۆن کەس دەژیت، 64 نەتەوە و گروپی ئێتنی هەن و بە 90 زمان قسە دەکەن. هەندێک لەو زمانانە، لەلایەن گروپی بچوک بچوک قسەی پێدەکرێ. ئەمهاری، زمانی فەرمی ئەسیوپیایە و نوێنەرایەتی 26.9٪ی دانیشتوان دەکا، جگە لەوە زمانەکانی: ئۆرۆمۆ 5.34٪، سۆمالی 2.6% تیگرینی 1.6% سیدام 1.4% گوڕاگی 5.2%.. هتد، قسەی پێدەکەن. زمانی دووەمیش لە ئەسیوپیا ئینگلیزییە.\nخێڵی کارۆ و هەمەر، بە شوانداری و کشتوکاڵ دەژین. لێرە نەک تەنیا پارە و کارەبا، بەڵکو جلوبەرگ و پێڵاویش نییە. ژنەکان بە تیلمە پەڕۆک یان بەرامپیلێک کەمێک خۆیان دادەپۆشن، پیاوانیش بەهەمان شێوە. خێڵی کارۆ لە جۆرە کەپرێک دەژین، بە دار و قامیش دروستکرایە، سەری بە پووش داپۆشترایە و لە گومبەت دەکا. ئەوان لە هەموو جیهان دابڕاون و وادەزانن، جیهان پێکهاتییە لە خۆیان و دانیشتوانی دۆڵی ئۆمۆ یان هەرێمەکە. ئێستاش وەک سەدەکانی ناوەڕاست دەژین، قوتابخانە نییە و لە هەبوونی هیچ ئایینێکی ئاسمانی ئاگادارنین، بەڵام بڕوایان بەوە هەیە، کە یەک خودای گەورە هەیە، ئەوانی لە سروشت دروستکردییە. ئاری لالێ، کە پاسەوانی دەرگایە لە گوندی دووس دەڵێ: خێڵی کارا بڕوای بە سێ شت هەیە: باران، دانەوێڵە لەگەڵ ئاژەڵداری. باران لای ئەوان پیرۆزە و لەوکاتەی باران دەباری لەوبڕوایەدان، خودا ئاوڕێکی لێداونەتەوە و خێر و بەرەکەتی بۆناردوون.\nلەناو ئەم خێڵە پەیوەندی خێزانی و کۆمەڵایەتی زۆر بەهێزە و خێزان بۆ ئەو خێڵە لە هەموو شتێگ گرنگترە، ئەگەر ماڵێک خواردنی نەبێ، ئاساییە بۆ ماڵی دراوسێ بچێ، ئەگەر منداڵێک دایک و باوکی نەمینێ، خێزانێک هەڵیدەگرێتەوە و پەروەردەی دەکا. لەم کۆمەڵگایە سەرەتاییە، ژن زۆر هیلاک و ماندوون. ئەوان خواردن دروست دەکەن، ئاو دەهێنن و کاروباری ماڵەوە ڕادەپەڕێنن، هەندێکجار بۆ هێنانی ئاو دەبی چەندین کیلۆمەتر بڕۆن. Dore Akir پاشای گوندی بوس (Bus)ە هەروەها لێرە ئەنجومەنی پیران هەیە، پاسەوانی دەرگای گوند هەیە و هەر هەمووشیان پیاون. ئاری لالێ، یەک لە گەورەپیاوانی گوندە دەڵێ: بەگوێرەی قسەی پیرەپیاوانی ئەم خێلە، پێشتر باو و باپیران لە چیاکان ژیاون و رۆژێک گایەک لە گاڕان دادەبڕێت و بزر دەبی، پاش ماوەیەک دەگەڕێتەوە دەبینن، نیوەی لەشی لەقوڕ سواقدرایە. خەڵکی گوند دەگەڕێن، بۆئەوەی بزانن ئەم گایە لەکوێ بەقوڕ بووە. پاش گەڕانی زۆر، ڕووباری ئۆمۆ دەدۆزنەوە و لەوکاتەوە، بڕیاردەدەن لەچیاکان بێنەخوار و لەو دەشتە و لەسەر ڕووباری ئۆمۆ بژین.\nفیلم و کتێب و نووسین و توێژینەوە زۆر لەسەر ژیان و دابونەریتی ئەم خێڵانەی دۆڵی ئۆمۆ نووسرایە و تۆمار کرایە، بەڵام لە هەموویان سەرنجڕاکێشتر فیلمی دەکومێنتی: Omo Child: The River and the Bush، لە ساڵی 2015 بەرهەم هێندرایە و کۆمەڵێک خەڵات و یەک لەوان خەڵاتی باشترین فێستیڤالی:\n( (Oceanside International Film Festivalوەرگرتییە.\nلەم فیلمە باس لە منداڵانی مینگی - Mingi دەکا. مینگی بە زمانی کوردی دەکاتە منداڵی (بیژی - زۆڵ)، کە لە فەرهەنگی کارا و هەمەر، دەبی ئەو منداڵانە بکوژرێن. Dore Akir پاشای خێڵی کارایە و دەڵێ: مینگی زۆر دەمێکە هەیە و دابونەریتێكی کۆنی ئێمەیە. سێ جۆر مینگی هەیە: کچی مینگی، ئەو کچانەن پێش شوکردن منداڵیان دەبی، ژنی مینگی، ئەو ژنانەن منداڵەکانیان لەلایەن گەورەپیاوانی گوند قبوڵناکرێ، ددان مینگی، ئەو منداڵانەن ددانی یەکەمیان لە پدوی سەرەوە دێ. لە هەرسێک حاڵەت دەبی منداڵەکان بکوژرێن، بۆئەوەی نەعلەت، شەڕ و ناخۆشی بەسەر خێلی کارا نەباری، بۆ ئەوەی وشکە ساڵی و گرانی و نەهامەتی ڕوو لە گوند نەکا. کوشتنی منداڵی مینگی لە ئەفسانەیەکی کۆن سەریهەڵداوە. دەگێڕنەوە منداڵێکی مینگی دەمری، دەینێژن و دەبینن پاش ماوەیەک زەویەکە ژەهراوی بووە و تەواوی ئەندامانی خێزانەکە دەمرن. لەوکاتەوە بڕیاردەدەن، هەموو منداڵێکی مینگی بکوژن، بۆئەوەی هیچ بەدبەختییەک ڕوو لەوان نەکا.\nلەم کۆمەڵگایە پیاو دەتوانی کۆمەڵێک ژن لەگەڵ کۆمەڵێک کچی برادەری هەبێت و لەگەڵ هەر هەمووشیان بخەوی. سێکس لەگەڵ کچی بێمێرد ئازادە و هیچ لێپێچینەوەیەکی لەسەر نییە. کوڕ و کچ بە ئارەزووی خۆیان ڕادەبوێرن و هەر هەمووشیان دەزانن، منداڵەکان دەبی بکوژرێن، لەگەڵ ئەوەش لەسەر ئەمجۆرە ژیان و ڕابواردنە بەردەوامن.\nبە بردنی منداڵ لە کۆشی دایک، چیرۆک تەواو نابێت و ئێش و ئازارەکان بەردەوامن، بەڵام دیسان بەدوای هیچ چارەسەرێک ناگەڕێن و لەسەر هەمان ژیان بەردەوامن. لەڕاستیدا ناشوێرن دەستکاری دابونەریتی هەزار ساڵە بکەن.\nLabuko Zino Guna کوڕی گەورەی بەناوی: Lale Labuko بۆ خوێندن بۆ گوندێکی دوور دەنێرێ، هەموو گەورەپیاوان دژی دەوەستن، بەڵام بەقسەی کەس ناکا. لالێ لابوکۆ خوێندن تەواو دەکات و دەبێتە مامۆستا، ئێستا دەیەوێ کوشتنی منداڵی مینگی ڕابگرێ. ئەو دەست بە خەباتێک دەکا، بەدووری نازانێ ژیانی خۆی لەسەر دابنێ، چونکە زۆر گرانە بڕوایان پێبکا، کە ئەو منداڵانەش وەک هەموو منداڵەکانی دیکەن و هیچ جیاوازییان نییە. لالۆ لابوکۆ خۆی لە تەمەنی 15 ساڵی زانیویەتی منداڵی مینگی لە گوندەکەیان هەیە و دوو خوشکی ئەویش پێشتر مینگی بووین و کوژراین. ئەم چیڕۆکە شێتی دەکات و دەیەوێ ئەم دابونەریتە کۆنە ڕابگرێ. هەوڵدەدا، پشتیوانی لەناو گەنج و پیرەپیاوان دروست بکا، باوکی خۆی ڕازیبکا، لەم خەبات و هەڵمەتەی یارمەتی بدا. لەپێشدا قسە لەگەڵ برادەرێکی خۆی بەناوی Lale Biwa دەکا و قناعەتی پێدەکا، کە کوشتنی منداڵی مینگی لەزیان زیاتر هیچ قازانجی نییە. خێزانی Lale Biwa لەگەڵ خێزانی براکەی لەهەمان کات زگیان پڕبووە، کوڕی ئەو ددان مینگی دەرچوو، کوشتیان و کوڕی براکەشی ئێستا گەورەبووە و جحێڵە... Lale Biwa داخ لە کوشتنی کوڕی خۆی دەخوا و لەکاتی گێڕانەوەی ئەم چیڕۆکە غەمبارە، فرمێسک لەچاوەکانی دێنە خوار و بەڵێن دەدا، بە هەموو شێوەیەک لەم خەبات و ڕیفۆرمە یارمەتی مامۆستا Lale Labuko ی برادەری بدا.\nLale Labuko لە شەوێکی ساڵی 2007 گوێی لە گریان دەبی، بەیانییەکەی لە دایکی دەپرسێ: دوێنێ شەو چ ڕوویدا؟ دایکی بۆی ڕووندەکاتەوە، کە منداڵی ئامۆزاکەی مینگی بووە و کوشتوویانە، هەر لەو بەیانی بە خۆی و خێزانی بڕیاردەدەن، لە داهاتوو منداڵانی مینگی وەربگرن و پەروەردەیان بکەن. دوای ماوەیەکی کورت، مامۆستا لالێ ئاگادار دەکرێتەوە، کچێکی مینگیان لە دارستان فڕە دایە. پاش چەند کاتژمێرێک دەگاتە دارستان و کچەکە هێشتا لەژیاندایە، هەڵیدەگرێتەوە و لەگەڵ خێزانەکەی پەروەردەی دەکەن. دایکی منداڵەکە زۆری پێخۆشە کچەکەی زیندووە، بەڵام نایەوێ پەروەردەی بکا، چونکە دابونەریت ڕێگای پێنادا. ئێستا هەموو گوند چاوەڕێن، چ کارەساتێک تووشی مامۆستا ببێت، بەڵام هیچ ڕوونادا. لەماوەیەکی کورت، چوار منداڵ هەڵدەگرنەوە، ناچارن خانووێک بۆ ژیانی خۆیان پەیدا بکەن. ئێستا لالێ شەش منداڵی رزگار کردییە، منداڵی خۆشی هەیە و لەگەڵ ئەوەش هێشتا منداڵی مینگی وەردەگری.\nئێستا منداڵەکان کەمێک گەورەبووین و بە ئۆتۆمبیلەکەی دەچێتەوە گوندی (دوس)، پیشانیان بدا، کە ئەو منداڵانە هیچ جیاوازییان لەگەڵ منداڵەکانی دیکەی ئەوان نییە. خەڵک سەریانسوڕدەمینێ و تێناگەن، کە چۆن ئەو منداڵانە بەڵایان بەسەر نەهێناون و لە منداڵی ئاسایی دەکەن. پیرەپیاوان هەڕەشەی لێدەکەن، ئەگەر جارێکی دیکە لێرە Lale Labuko بیبیننەوە دەیکوژن. لالێ دەترسێت و بۆ ماوەی دوو مانگ ناچێتەوە لایان، لەم دوو مانگە 11 منداڵی مینگی دەکوژن.\nجارێکی دیکە مامۆستا Lale Labuko لە 14ی دێسێمبەری 2011 تەواوی کوڕ و پیاوەکانی گوندی بوس کۆدەکاتەوە، بۆئەوەی بڕیاربدەن، زیاتر منداڵی مینگی نەکوژن. ئەمجارە نوێنەری حکومەت و ڕێکخراوی منداڵپارێزانیش (Omo Child)یش ئامادەبوون. پیرەپیاوان دەترسان غەزەب بۆ گوند بگەڕێتەوە و بەڵای گەورەیان بەسەربێت. لەم کۆبوونەوەیە، بڕیارێکی زۆر گرنگ درا، کە زیاتر منداڵی مینگی نەکوژن. ئەمە بۆ مامۆستا لالێ، زۆر گرنگ بوو و سەرکەوتنێكی مەزن بوو. لەو ڕۆژەوە منداڵی مینگی نەدەکوژران، بەڵام دەبردرانە دارستان و لەوێندەر جێدەهێڵدران و دەمردن و تەیروتوار منداڵە فڕێدراوەکانی دەخوارد.\nکۆبوونەوەیەکی دیکە لەگەڵ گەورەپیاوانی گوند دەکەن و لەم کۆبوونەوەیەی، Lale Labuko ڕووی لە گەنجان دەکات و دەڵێ: من زیاتر پارەم نییە، تاقەتم نەما، منداڵەکانی ئێوە گەورە و پەروەردە بکەم، دەبی خۆتان خەمی خۆتان بخۆن، چونکە ئێوەن ژنەکان ئاوس دەکەن. هەر لەم کۆبوونەوەیە، پیرەپیاوێک، دارێکی درێژی لەدەستە، لەپێش پیاوەکانی دانیشتوو، کە لە پەرلەمانی سەردەم دەکا، دێت و دەچێت و زۆر بە تورەیی و جددی قسان دەکا: ئێوە لەوبڕوایەدان، ئەو جیلەی ئێستا باشە؟ پێشتر دەمانتوانی نهێنییەکانمان بپارێزین، ئێستا ئەوە نەمایە. ئێستا قسە لەسەر هەموو شتێ دەکرێ. من هیچ بڕوام بەو جیلەی ئێستا نەمایە. پێشتر کۆبوونەوەکانمان لەسەر کشتوکاڵ و مەڕداریبوو، ئێستا بۆتە جنس... فەرهەنگی من ڕێگام پێدەدا ئەمجۆرە منداڵانە بکوژرێن... ئەو لەسەر قسەکانی بەردەوام دەبێت: خێڵەکانی دیکە بە ڕێگای خۆیان مینگییان ڕاگرت، دەبی ئێمەش ڕێگایەکی خۆمان بۆ ڕاگرتن بدۆزینەوە.\nهەموو پیاوەکان، بە پێوە لەبەردەم دانیشتووان دێن و دەچن، دارێکیان لەدەستە و قسەدەکەن. ئەوەی دەیانەوێ بە ئازادی دەیڵێن، کەس لە گوتنی ڕای خۆی ناترسێ، ماستاو بۆیەکتر ساردناکەنەوە و خەڵک گوێ لەقسەکانیان دەگری تا ئەو کاتەی هیچی بۆ گوتن نامینێ، کەسێکی دیکە دەستپیدەکاتەوە. من سەیری ئەم گفتوگۆ گەرم و چارەنووسسازە دەکەم و بیر دەکەمەوە، کە ئەوان هیچ لە فەرهەنگی یۆنان و رۆم شارەزانین، ئاگایان لە دیموکراتییەت نییە، لەگەڵ ئەوەش بە جوانترین شێوە پەیڕەوی ئازادی ڕادەربڕین و بنەماکانی دیموکڕاتییەت دەکەن. من بەو دانیشتن و ڕاستگۆییەی ئەوان سەرسامم، بەو شێوە قسەکردنە جوانانەیان سەرسامم، بەتایبەتیش لەوکاتەی پیرەپیاوێک دەڵێ: ئێوەی پیرەکان دژی ئەم ڕیفۆرمەن و دەتانەوێ لە کوشتن بەردەوامبن... دەبی بیربکەنەوە، ئایا مینگی کۆمەڵگا بریندار دەکا یان یارمەتی دەدا؟ من چەندی بڵێی لە ئێوە توڕه‌م. مینگی هەموو ژیانی منی داگیرکردییە. خەڵكی ئێمە خواردنی بەش ناکات و وەک پیرەپیاو، واجبی منە چارەیەک بۆ ئەمە بدۆزمەوە. ئێمەی پیرەپیاوان دەبی بڕیارێک بۆ داهاتووی خێڵی خۆمان بدەین، دەبی بۆ ژن و منداڵەکانمان باسبکەین، لەم کۆبوونەوەیەی ئەمڕۆ باس لە چ کرا، چ بڕیارێک درا. هەر لەم کۆبوونەوەیە بڕیاردرا، دەرگای پێش گوند لاببەن، چونکە لەوکاتەی منداڵی مینگییان دەکوشت، دەبوایە دایکی منداڵ بهێنن و لەبەردەم ئەم دەرگایە لە گوناح پاکی بکەنەوە.\nئێستا، هەموو دانیشتوانی گوندی دوس لە نزیک دەرگای گوند کۆبوونەوە، مەڕێکیان هێنا و کردیانە قوربانی. Dore Akir مەلیکی گوند گوتی: بڕیارماندا، مینگی نەهێڵین، بەڵام بۆئەوەی بڕیارەکەمان قبوڵبکرێ و تێبگەین، کە بەڕاستی بڕیارێکی دروستمان دایە، داوا لەخودا دەکەین، خێر و بەرەکەتی خۆیمان بە باران بۆبنێری... پێنج خولەک ڕەتی نەکرد، بارانێک باری، هیچ پیرەپیاوێک لەژیانی ئەو بارانەی نەبینیبوو... ئەوە بەڕاستی موعجیزە miracle - بوو.\nبەمشێوەیە کوشتنی منداڵی مینگی لە دۆڵی ئۆمۆ قەدەغەکرا، بەڵام هێشتا هەمان دابونەریت لەلایەن 50 هەزار کەس لەناو شەش خێڵی ناوچە بەردەوامە.


باشترین نمونەی مامۆستا\n- 1/31/2019 3:06:00 PM 21837 جار خوێندراوەتەوە\nوانەبێژی تەنها كار نیە، بەڵكو شێوازێكە لە سۆز و پەرۆشی، تەنانەت شێوازێكە لە ژیان.\nدەوترێت كاریگەری مامۆستا لەسەر فێرخواز، دو بۆ سێ هێندەی وانەكان و قوتابخانە كاریگەری لەسەر فێرخوازان هەیە.\nئەگەر یادی ساڵانی قوتابخانەمان بكەینەوە، بە دڵنیایەوە ئەو وانەبێژەی كە هەمیشە هاندەری سەرەكیمانبوە لە ئەنجامدانی ئەرك و چالاكیەكاندا، دەستبەجێ دێتەوە یادمان، چونكە كاریگەری وانەبێژێكی باش بە سەختی لە یادەوەری تاكەكاندا دەسڕدرێتەوە.\nئەم وێنانەش نمونەی نۆزدە وانبێژ یان مامۆستامان نیشاندەدەن، كە گۆڕانكاری گەورەیان لە یادەوەری فێرخوازەكانیاندا بەجێهێشتوە.\n1.وانەبێژێكی قۆناغی دوەمی بنەرەتی لە ئۆكلاهۆما، رێگەی بە قوتابیەكانیداوە بەهرەكانیان بە وێنەكێشان لەسەر كراسە سپیەكەی دەرببڕن.\n2.فێرخوازێك، ناچاربوە منداڵە چوار مانگانەكەی بۆ وانەكەی بباتە ژورەوە، لەكاتی وانەكەدا منداڵەكەی بێزاربوە و دەستیكردوە بە گریان، ئەم مامۆستایەش بڕیاریداوە منداڵەكە هێوربكاتەوە و تەواوی وانەكەی بەم شێوەیە بڵێتەوە.\n3.نەخشەی پێ نەبوە، بۆیە خۆی كێشاویەتی.\n4.كینسی فرێنچ، كە وانەبێژی منداڵانی خاوەنپێداویستی تایبەتە، تەواوی پۆلەكەی بۆ ئاهەنگی هاوسەرگیریەكەی بانگهێشتكردوە.\n5.وانەبێژی وانەی كیمیا، هاوشێوەی پاڵەوانی سەرەكی فیلمی (Breaking Bad) جلەكانی پۆشیوە.\n6.بەهۆی ئەوەی قوتابیەكەی روبەروی گاڵتەپێكردن بوەتەوە، وانەبێژێكی وڵاتی بەرازیل، ستایلی قژی خۆی بۆ شێوەی ستایلی قژی قوتابیەكەی گۆریوە و پێی وتوە "ئەمرۆ منیش وەكو تۆ جوانم"\n7.وانەبێژێكی وانەی فیزیا، بەم شێوەیە تاقیكردنەوەی فیزیایی ئەنجامدەدات\n8.قوتابیەكەی لە دوای كارەساتی گەردەلولەكەی ئۆكلاهۆما لەناو رزگاربواندا دۆزیەوە.\n9.وانەبێژی قوتابخانەیەك، "دۆڵابی دڵنیایی" بۆ ئەو فێرخوازانە داناوە كە توانای كڕینی بەرهەمەكانی پاكوخاوێنی و جلوبەرگیان نیە.\n10.كارل شنایدەر، وانەبێژی قوتابخانەیەكی بنەڕەتیە و هەمو رۆژێك فێرخوازە بچوكەكانی دەباتەوە ماڵەوە.\n11.یەكێك لە فێرخوازەكانی لە دەسشۆر جگەرەدەكێشێت، بە دڵنیاییەوە توشی سوپرایز دەبێت بە بینینی ئەم دیمەنە.\n12.دەڵێت "وانەبێژی مێژوی ئێمە لە وانەبێژەكانی ئێوە جوانتر"\n13.دو وانەبێژی كارۆلاینای باكور، گروپێكیان بۆ ئەو قوتابیانە دروستكردوە كە لە هەمو ژیانیاندا باوكیان نەبینیوە و وەكو باوك رەوشتی جوانیان فێردەكەن و ئامۆژگاریاندەكەن.\n14.وانەبێژێكی زیندەوەرزانی رێگای تایبەت بە خۆی هەیە بۆ وتنەوەی وانەكەی.\n15.وانەبێژێكی منداڵانی خاوەنپێداویستی تایبەت لە فلۆریدا دەڵێت، هەمو وانەیەكی بە ستایشكردنی یەك بە یەكی قوتابیەكانی بۆ ماوەی دە خولەك دەستپێدەكات، دەڵێت ئەم تاقیكردنەوەیە لە بەرزكردنەوەی ئاستی باوەربەخۆبون و خودخۆشویستنیان كاریگەریەكی گەورەی هەبوە.\n16. وانەبێژی مێژوو، باش دەزانێت چۆن وانەكە لای فێرخوازەكانی خۆشەویستبكات.\n17.راجیش كومار، لەژێر پردێكی نیودلهیدا، قوتابخانەی بێبەرامبەری بۆ ئەو منداڵانە كردوەتەوە كە هەژارن و توانای خوێندنیان لە قوتابخانەكاندا نیە.\n18.ئەو وانەبێژە غاناییەی لەسەر تەختەرەش وانەی مایكرۆسۆفت-ی بە فێرخوازەكانی وتەوە، ژمارەیك كۆمپیوتەری بۆ قوتابخانەكەی پێبەخشرا.\n19.ئەم قوتابیە ئێرانیە توشی نەخۆشی شێرپەنجە بوە، مامۆستاكەی هەمو رۆژێك لە نەخۆشخانە سەردانیدەكات، تا هەمو وانەكانی رۆژانەی بۆ راڤەبكات.


ANF | 'سیاسەتی ئاکەپە توندوتیژیی دژ بە ژنان ئاسایی دەکاتەوە'\n'سیاسەتی ئاکەپە توندوتیژیی دژ بە ژنان ئاسایی دەکاتەوە'\nدیلان دیرایەت تاشدەمیر وتەبێژی ئەنجوومەنی ژنانی هەدەپە ڕایگەیاند، لە سەردەمی دەسەڵاتی ئاکەپەدا توندوتیژیی دژ بە ژنان گەیشتە بەرزترین ئاست و وتی، "هۆکاری دەستدرێژی، توندوتیژیی دژی ژنان و منداڵان، سیاسەتی حکومەتە، کە پیاوان دەیپارێزن".\nدووشه‌ممه, 9 Sep 2019, 11:12\nلە تورکیا ڕۆژ بە ڕۆژ توندوتیژی لەدژی ژنان زیاتر دەبێت. بەپێی ئامارەکانی "پلاتفۆرمی ئێمە کوشتنی ژنان ڕادەگرین (کەجەدەپە - KCDP)" لە ساڵی ٢٠١٣ دا ٢٣٧ ژن، لە ساڵی ٢٠١٤دا ٢٩٤ ژن، لە ساڵی ٢٠١٥دا ٣٠٣ ژن، لە ساڵی ٢٠١٦ دا ٣٢٨ ژن، لە ساڵی ٢٠١٧دا ٤٠٩ ژن و لە ساڵی ٢٠١٨دا ٤٤٠ ژن لە تورکیا کوژراون. هەروەها لە ٧ مانگی ساڵی ٢٠١٩دا ٢٤٥ ژن کوژراون. لە ٨ی ئابدا ژنێک بە ناوی ئەمینە بولوت کە کوژرا و وتبووی 'من نامەوێ بمرم' ئەوەش جارێکی دیکە هەبوونی توندوتیژیی ئاشکراکرد. بێجگە لە ئەمینە بولوت لە هەفتەیەکدا ٣ ژنی تر کوژران. ٢ ژن بە قۆرسی بریندارکران. ژنان دەستیان بە خۆپیشاندانکرد و ڕایانگەیاند، پێویستە پەیمانی ئەستەنبوڵ و یاسای ژمارە ٦٢٨٤ جێبەجێبکرێت.\n'توندوتیژی لە دژی ژنان لەگەڵ دەسەڵاتی ئاکەپە زیایکرد'\nدیلان دیرایەت تاشدەمیر وتەبێژی ئەنجوومەنی ژنانی هەدەپە لەبارەی توندوتیژی لەدژی ژنان بە ئاژانسی هەواڵی فورات (ANF)ی ڕاگەیاند، لە تورکیا ڕۆژ بە ڕۆژ توندوتیژی لەدژی ژنان زیاتر دەبێت. لە تورکیا هەموو ڕۆژێک ئێمە بە هەواڵێکی کوشتنی ژنان لەخەوهەڵدەستین. لە تورکیا شێوەی توندوتیژی لەدژی ژنان گۆڕاوە و مرۆڤ دەتوانێت وەک وەحشیگەری لە قەڵەمی بدات. لە سەردەمی دەسەڵاتی ئاکەپەدا توندوتیژی لە دژی ژنان گەیشتە بەرزترین ئاست. هۆکاری دەستدرێژی، توندوتیژی لەدژی ژنان و منداڵان سیاسەتی حکومەتە کە پیاوان دەیپارێزن. ئەو دۆخە توندوتیژی لەدژی ژنان ئاسایی دەکاتەوە. کوشتنی ژنان لەهەمانکاتدا ڕووی ڕاستی سیاسەتی ئاکەپە دەردەخات.\n'دەوڵەت دەیەوێت ژنان لە ماڵەوەدا زیندانی بکات'\nتاشدەمیر وتیشی، دەوڵەت نایەوێت ژنان لە ناو کۆمەڵگادا ببنە خاوەنی پێگەی خۆیان. قەیرانی ئابووری، یاسای چەوت، سیاسەتی شەڕ، سیاسەتی پەروەردە و تەندروستیی چەوت، توندوتیژی لە دژی ژنان زیاد دەکەن. لەهەمانکاتدا پیاوی دەسەڵاتداریش هەوڵدەدات، هەموو مافێکی سیاسی، ئابووری و کۆمەڵایەتیی ژنان کۆنترۆڵ بکات و ژن لە ماڵەوە زیندانی بکات. دۆخەکە توندوتیژی زیاتر دەکات. بەرپرسانی حکومەت بە ناوی ژنانەوە بڕیار دەدەن، کە دەبێت چەند منداڵیان هەبێت. ئیرادەکەیان لێدەستێنن. مەحکومی ژیانی ماڵەوە و بێدەنگییان دەکەن. لە لایەک توندوتیژی زیاتر دەبێت و لە لایەکی دیکە بەرپرسیارانی توندوتیژی سزانادرێن. ئەمەش رێگە بۆ زیادبوونی توندوتیژی دەکاتەوە.\n'ژنان لە هەموو ڕوویەکەوە ڕووبەڕووی توندوتیژی دەبنەوە'\nتاشدەمیر ئاماژەی بەوەشدا، بەرپرسیاری هەموو جۆرەکانی توندوتیژی کە لەدژی ژنان بەکاردەهێنرێت پیاوی دەسەڵاتدارە. ژنان ڕووبەڕووی زۆر جۆری توندوتیژی دەبنەوە و وتی، " ژنان ڕووبەڕووی توندوتیژی دەروونی، ئابووری، فیزیکی و جۆرەکانی دیکە دەبێتەوە. پیاوان کاتێک تووشی قەیرانی ئابووری دەبنەوە، توندوتیژی لە دژی ژن و منداڵەکانی بەکاردەهێنن. پێویستە بەرلەهەموو شتێک کۆمەڵگا لە ڕووی زایەندییەوە پەروەردە بکرێت. بەرپرسانی حکومەت نایەکسانیی زایەندی دەپارێزن. دەسەڵاتی پیاو ڕەوا نیشاندەدەن و وەک بەشێک لە ئایینی ئیسلام نیشانی دەدەن. لە دژی ئەو عەقڵیەتە پێویستی بە پەروەردەیەکی بنەڕەتی هەیە. بەپێی عەقڵیەتی دەسەڵات، ژنی باش، دایکی باش و منداڵی باش، ئەو کەسانەن کە لە دژی توندوتیژی لەماڵەوە خۆیان بێدەنگ کردووە. لە لایەکی ترەوە لەناو کۆمەڵگادا بێئەخلاقی بڵاودەکەنەوە. پێویستە عەقڵیەتی پیاوسالاری و زایەندپارێزی بگۆڕدرێت. پێویستە پیاوان لە سەر بناغەی یەکسانی ژن و پیاو خۆیان بگۆڕن.\n'پەیمانی ئەستەنبوڵ بە خەباتی ژنان بوو بە ڕۆژەڤ'\nتاشدەمیر ڕاشیگەیاند، پێویستە بۆ بەرەنگاربوونەوەی توندوتیژی لە دژی ژنان، لە هەموو بوارەکانی ژیاندا، ژنان خۆیان ڕێکبخەن. پێویستە ژنانی فیمینیست، رێکخراو و بزوتنەوەکانی سەر بە ژنان لە هەموو ڕوویەکەوە لە دژی عەقڵیەتی توندوتیژ خەبات بکەن و وتی، " وەک بزووتنەوەى ژنانى ئازاد (تەژەئا - TJA) لە کوردستان و تورکیا دەستمان بە کەمپینێک کرد و ژنان لە هەموو جێگەیەک لە دەوری کەمپینەکەمان کۆبوونەوە. پێویستە ئۆپۆزسیۆن و حکومەتیش ئەرکی خۆیان جێبەجێبکەن. سیاسەتی حکومەت نەک ناتوانی توندوتیژی لە دژی ژنان کەم بکاتەوە، بەڵکو دەبێتە هۆی زیادبوونی توندوتیژی. ئاستی توندوتیژی لە دژی ژنان لەساڵی ٢٠٠٢ و تا ئێستا لە زیادبووندایە. حکومەت پەیمانەکانی پاراستنی مافەکانی ژنان پێشێل دەکات کە خۆشی ئیمزایکردووە و پەلاماری دەستکەوتەکانی ژنان دەدات. لە ساڵی ٢٠١٤دا بە ڕەنجێکی گەورەی ژنان، پەیمانی ئەستونبوڵ بوو بە ڕۆژەڤ و بەهۆی بە هێزیی ژنانەوە پەیمانەکە قبوڵکرا، بەڵام لە ئێستادا حکومەت پەیمانەکە پێشێل دەکات و بەپێی بەرژەوەندیی خۆی یاساکان دەگۆڕێت.


هاوردیانه‌ى كار و جیاوازى فره‌یگ نه‌یریگ وه‌ل ناو(سنغار) ك له‌نویساننه‌یل بابلى و ئه‌فسوونه‌یل سۆمه‌رى دوینریاوه‌و ئه‌و ناوه‌سه ك ئاشووریه‌یل هاوردیانه‌ى كار.\nقسه‌یگ تر هه‌س ك گوایا بنه‌ڕه‌ت ناوه‌گه چووگه‌وه ئه‌را سوڵتان(سه‌نجه‌ر كوڕ مه‌لكشا كوڕ ئه‌لب ئه‌رسه‌لان كوڕ داوود كوڕ مكائیل كوڕ سه‌لجووق) ك له‌ساڵ (477ك) له شار سنجار له‌دایگ بویه. وه‌لى قسه‌یگ تر هه‌س ك ئویشیگ: بنه‌ڕه‌ت ناوه‌گه چووگه‌وه ئه‌را ئه‌وه‌ك گوایا كه‌شتیه‌گه‌ى (نوح) سڵام خودا له‌لى له‌وه‌ختیگ وه جه‌وه‌ڵ سنجارا په‌ڕیه‌سه‌وه داگه له كوچگیگ له‌شیوه‌ى دگان و ئه‌ویش وتگه: ئى دگانه ئه‌زیه‌تمان كرد(سن جار علینا).\nشار سنجار(شه‌نگاڵ) كه‌فیگه خوه‌رئاوارى كوردستان عراق وه دویرى 120 كیلۆ مه‌تر له خوه‌رئاواى شار موسڵ. زوورم مه‌ردمه‌گه‌ى شه‌نگاڵ كوردن. ناوچه‌ى شه‌نگاڵ وه‌رجه هه‌زاران ساڵ مه‌یدانیگ بویه ئه‌را كیشمه‌كیش ژیار یا حزاره‌یل و دویاى ئه‌وه‌یش ئمپراتۆره‌یل. ئى شاره له‌سه‌رده‌م كویه‌ن كه‌فته‌سه ژیر ده‌سڵات هیزه‌یل فره‌یگ له‌وانه‌یش: رۆمانیه‌یل ك گرینگى یا ئه‌همیه‌ت فره‌یگ دانه‌سه شاره‌گه له‌ڕوى قایمكردنیه‌وه ك ئه‌وسا وه‌پى وتیان زافه‌ران، چوینكه ناوچه‌یگ كیشمه‌كیش ناونى ڕووم و فارسه‌یل بویه.\nدویاى زاڵبوین سه‌لجووقیه‌یل له‌بان خلافه‌ت عه‌باسى، موسڵ وه‌گشتى كه‌فته ژیر ده‌سڵات سه‌لجووقى و له‌وانه‌یش نسێبین و سنجار، چوینكه سنجار له‌بان ولایه‌ت موسڵ بوى. له ده‌وروه‌ر ساڵ 1516یش له‌وه‌ختیگ سنجار كه‌فته ژیر ده‌سڵات عوسمانیه‌یل یه‌كیگ بوى له‌شاره‌یل گرینگ یاموهم ناوچه‌گه جویر باقى شاره‌یل تر كوردستان و تویش ده‌یه‌ها جه‌نگ و كیشمه‌كیش هات وه‌ده‌س هیزه‌یل عوسمانیه‌وه. شه‌نگال شوونیگ دڵگیر و جوان بویه‌و چه‌ن شوونه‌واریگ له‌تى كه‌فیگه وه‌رچه‌و، هه‌ر له‌وه‌ر ئه‌وه‌یش بیگانه‌یل چه‌و بڕینه‌سه بانى له‌وه‌خت داگیر كردن ناوچه‌گه. ئیسه‌یش جویر ئه‌وه‌ك ئاشكراو دیاره ئى شاره یه‌كیگه له‌و شاره‌یله ك حكوومه‌ت به‌عس مه‌ردمه‌گه‌ى ئاواره‌و ته‌عریب كرد و ساڵه‌یل فره‌یگه له‌هه‌رێم كوردستان داوڕیاگه‌و ئیسه‌یش چه‌وه‌ڕى ئه‌وه كریه‌یگ وه گووره‌ى ده‌ستوور و مادده‌ى 140 له‌نوو بایگه‌وه ئه‌را باوه‌ش هه‌رێم كوردستان.


ڕۆژی 5ی كانونی دووەم\n- ڕۆژی 5ی كانونی دووەمی ساڵی 842ی زایینی، خەلیفەی دەوڵەتی عەباسی (موعتەسەم بیللا) كۆچی دوایی كردووە كە یەكێك بوە لە خەلیفە بەهێزەكان و هەوڵی زۆری داوە بۆ فراوانكردنی دەسەڵاتی موسڵمانەكان.\n- ڕۆژی 5ی كانونی دووەمی ساڵی 1477، جەنگێكی خوێناوی لە ناوچەی نانسی ڕوویدا و تێیدا (چارلزی) پاشای بۆرگۆنیا كوژرا كە ناوچەیەكی دەوڵەمەند بوو دەیەویست سەروەریی بەدەست بهێنێت بەو هۆیەشەوە خاكی بۆرگۆنیا بووە بەشێك لە فەرەنسا.\n- بە هۆی جەنگی نێوان ئەمریكایی و بەریتانییەكان ڕۆژی 5ی كانونی دووەمی ساڵی 1846، ئەنجومەنی نوێنەرانی ئەمریكا بڕیاریدا ناوچەی (ئۆریگۆن) هەموو پەیوەندییەك لەگەڵا بەریتانیادا بپچڕێنێت.\n- یەكێك لە گەورەترین پاپۆڕەكانی سەدەی نۆزدە كە ناوی (سانفرانسیسكۆ) بوو ڕۆژی 5ی كانونی دووەمی ساڵی 1854 لە ئاوەكانی زەریای ئەتڵەنتیكدا ژێرئاو كەوت كە بەهۆیەوە 300 كەس لە سەرنشینەكانی گیانیان لە دەست دا و ئەوەش بە ڕووداوێكی گەورە لە قەڵەم درا و ئەوروپای تووشی شۆك كرد.\n- ڕۆژی 5ی كانونی دووەمی ساڵی 1896، زانای كیمیازان (فیلهلم كۆنراد ڕۆنتگن) جۆرێك لە تیشكی دۆزییەوە كە دواتر بە تیشكی سینی ناسرا و لە بواری پزیشكیدا سودێكی زۆری بە مرۆڤ گەیاندووە.\n- ڕۆژی 5ی كانونی دووەمی ساڵی 1905، (عوسمان سەبری) تێكۆشەری كورد لە گوندی (نارنجیەی ئادیمان)ی باكوری كوردستان لە دایك بووە كە ڕۆڵێكی گەورەی هەبووە لە پتەوكردنی بیری نەتەوایەتی و نیشتمانپەروەریی لەلای خەڵكی باكوری كوردستان.\n- دوای چەندین ساڵا جەنگ و كوشتار و پاش ئەوەی پەنەما سەربەخۆیی ڕاگەیاند، سەرئەنجام ڕۆژی 5ی كانونی دووەمی ساڵی 1909 كۆڵۆمبیا دانی بە سەربەخۆیی پەنەمادا نا.\n- ڕۆژی 5ی كانونی دووەمی ساڵی 1911، یانەی وەرزشیی زەمالیكی میسری دەمەزراوە كە یەكێكە لە یانە بەناوبانگەكانی وڵاتانی عەرەبی و خاوەنی چەندین خەڵاتی ناوخۆیی و هەرێمایەتییە.\n- ڕۆژی 5ی كانونی دووەمی ساڵی 1919، پارتی نازیی ئەڵمانیا دامەزرا كە بیرێكی ڕەگەزپەرستانەی هەبوو دواتر دەسەڵاتی ئەو وڵاتەی گرتە دەست و بوە هۆی سەرهەڵدانی جەنگی دووەمی جیهانی.\n- ڕۆژی 5ی كانونی دووەمی ساڵی 1925، (نیلی تایلی ڕۆس) وەكو حاكمی ویلایەتی (وایۆمنگ)ی ئەمریكا هەڵبژێردرا كە یەكەم ژن بوو لە مێژووی ویلایەتە یەكگرتووەكاندا ئەو پۆستە وەربگرێت.\n- ڕۆژی 5ی كانونی دووەمی ساڵی 1926، هەریەكە لە (عێراق و توركیا و بەریتانیا) ڕێككەوتن لەسەر ئەوەی ویلایەتی موسڵا ببێتە بەشێك لە خاكی عێراق.\n- ڕۆژی 5ی كانونی دووەمی ساڵی 1927، شاعیری گەورەی گەلی كورد (سلێمان نەزیفی) لە شاری ئامەد (دیاربەكر)ی باكوری كوردستان كۆچی دوایی كردووە و كۆمەڵێك بەرهەمی بەپێزی لە پاش خۆی بەجێهێشتوە.\n- ڕۆژی 5ی كانونی دووەمی ساڵی 1928، (زولفیقار عەلی بۆتۆ)ی سەرۆكی پێشووتری پاكستان لە دایك بووە كە یەكێك بوە لە سەركردە دیارەكانی پاكستان و رابەرایەتیی جیابوونەوەی ئەو وڵاتەی كردوە لە هیندستان.\n- ڕۆژی 5ی كانونی دووەمی ساڵی 1940، یەكەم تاقیكردنەوە بۆ شەپۆلی (ئێف ئێم) بۆ گواستنەوەی لەرەی ڕادیۆ بە سەركەوتوویی ئەنجامدرا.\n- ڕۆژی 5ی كانونی دووەمی ساڵی 1947، هونەرمەندی كۆمێدیی میسری (ئەحمەد بدێر) لە دایك بووە كە بەشداریی لە چەندین بەرهەمی هونەریدا كردوە.\n- ڕۆژی 5ی كانونی دووەمی ساڵی 1948، یەكەم فیلمی ڕەنگاوڕەنگی دكیۆمێنتاری لەلایەن كۆمپانیای (وارنەر برزەرس)ەوە بەرهەمهێنراوە.\n- وێڕای ململانێی سەدان ساڵەی نێوان هەردوو مەزهەبی كاسۆلیكی و ئەرسەزۆكسی مەسیحی، سەرئەنجام ڕۆژی 5ی كانونی دووەمی ساڵی 1964، بۆ یەكەمجار هەردوو پاپای ڤاتیكان و بەتریاركی كلێسای ئیغریقی لە شاری قودس چاویان بە یەكتری كەوت و دواتر كۆبوونەوە.\n- ڕۆژی 5ی كانونی دووەمی ساڵی 1969، هونەرمەند و گۆرانیبێژی ئەمریكی (مارلین مانسن) لە دایك بووە.\n- ڕۆژی 5ی كانونی دووەمی ساڵی 1972، (ڕیچارد نیكسۆن)ی سەرۆكی ئەمریكا بڕیاریدا بە پێشخستنی بەرنامەی كەشتیی ئاسمانی ئەوەش وەكو كاردانەوەیەك لە بەرامبەر هەوڵەكانی یەكێتیی سۆڤێت.\n- ڕۆژی 5ی كانونی دووەمی ساڵی 1980، لەلایەن كۆمپانیای (هۆلیت باكارد)ەوە یەكەم ئامێری ژماردنی دەستی واتە (حاسبە) دروستكراوە.\n- ڕۆژی 5ی كانونی دووەمی ساڵی 1997، هێزەكانی ڕوسیا خاكی چیچانیان بەجێهێشت كە بۆ بەرەنگاربوونەوەی چەكدارەكانی چیچان و پشتگیریكردن لە حكومەتی ناوخۆیی ئەو وڵاتە چووبوونە خاكی چیچانەوە.\n- ڕۆژی 5ی كانونی دووەمی ساڵی 2005، (عەبدوڵڵا ئۆجەلان)ی سەرۆكی دەستگیركراوی پارتی كرێكارانی كوردستان لە زیندانی ئیمیراڵییەوە ڕایگەیاند، پێویستە پەكەكە و یەكێتیی نیشتمانی و پارتی دیموكرات پێكەوە كار بۆ دروستكردنی ناوچەیەكی دیموكراتی نمونەیی بكەن لە باشوری كوردستاندا.\n- ڕۆژی 5ی كانونی دووەمی ساڵی 2007، هونەرمەند و ئەكتەری ناوداری میسری (سوعاد نەسر) كۆچی دوایی كردووە كە بەشداریی لە چەندین فیلم و درامادا كردووە.\n- ڕۆژی 5ی كانونی دووەمی ساڵی 2011، (جۆن بۆنەر) وەكو سەرۆكی ئەنجومەنی نوێنەرانی ئەمریكا هەڵبژێردرا.\n- ڕۆژی 5ی كانونی دووەمی ساڵی 2011، هونەرمەند و ئەكتەر و شانۆكاری بەناوبانگی گەلی میسر (محەمەد دەفراوی) لە تەمەنی 79 ساڵیدا كۆچی دوایی كردووە.


بەرزبوونەوەی نرخی زێڕ و خراپی ئابووری لە دنیادا، زۆربەی ھاووڵاتییانی كوردستان و عێراق ھەلەكەیان قۆستەوە و زێڕەكانیان كردە پارە، بازرگانان و زێڕنگرانیش ڕاستەوخۆ ئەو زێڕەی دەستیان دەكەوت دەیانكڕییەوە و بەهەلیان دەزانی ھەناردەی توركیا و دوبەیان ده‌كرد، بەڵام بڕیارێكی كازمی زێڕنگەرانی تووشی زیانی زۆر كرد و عێراقیش پێى وایه بڕیاره‌كه هه‌وڵێكه بۆ باشتركردنى یەدەگى ئاڵتون.\nبەپێی داتاکانی ئەنجوومەنی جیهانی بۆ ئاڵتون، بۆ مانگى ئاب عێراق توانیویەتى شوێنى خۆى لە پلەى 38 مینی جیهان لەڕووی بوونی یەدەگى ئاڵتون بپارێزێت. بەپێی ڕیزبەندی ئەنجوومەنەکە، عێراق ئێسته لەناو وڵاتانی عەرەبی لە پلەى پێنجەم دێت لەدواى هەر یەکە لە سعوودیە و جەزائیر و لبنان و لیبیا بۆ یەدەگى ئاڵتون.\nئاماژە دراوه، یەدەگى ئاڵتونى عێراق گەیشتووەتە 96.3 تۆن کە دەکاتە ڕێژەى 8.8% پارەکانى ترى و لە ساڵى 2018 کۆتا جار بڕى 6.5 تۆنى کڕیووە. ئەوەیش ڕوونکراوەتەوە، تێکڕاى ڕێژەى کڕینى ئاڵتون لەلایەن ئەو وڵاتانەوە لە مانگى ئابدا گەیشتووەتە 27.2 تۆن، تورکیا 19.4 تۆن، قەتەر 3.1 تۆن، هیندستان 2.8 تۆن، کازاخستان 1.9 تۆن، ڕێژەى تێکڕاى فرۆشتنیش 17.7 تۆن بووە.\nسه‌رباز حاجی فه‌رهاد باڵه‌كی سه‌رۆكی ئه‌نجوومه‌نی زێڕنگران و خاوه‌نی زێڕنگری سه‌رباز ڕاگه‌یاند، ئێسته له هه‌رێمى كوردستانه‌وه به پێى ئه‌و بڕیاره‌ى كه دراوه جگه له به‌غدا هیچ شوێنێكى ترى عێراق بۆى نییه زێڕ هه‌نارده بكات ئه‌وه زیانى زۆرى له هاووڵاتییان و زێره‌نگران داوه.\nئاشكراى كرد، له بازاڕه‌كانى كوردستان به‌تایبه‌ت زێره‌نگره‌كان پاره‌یان نه‌ماو و كه‌مترین زێڕ ده‌كڕدرێت چونكه زێڕه‌نگر ناتوانێت زێره‌كانى هه‌نارده‌ى توركیا و ئیماڕات و وڵاتانى تر بكات وه‌ك پێشتر.\nڕوونى كرده‌وه، بڕیاره‌كه پێویستى به پێداچوونه‌وه هه‌یه و پێویسته حیسابێك بۆ هاووڵاتییان و زێڕه‌نگرانى كوردستان بكرێت.\nپێشتر ھەندرێن وەرتی وتەبێژی سەندیكای زێڕنگران ڕاگه‌یاندبوو، "پێویسته بەشێك لە باجی كەرتی تایبەت و حكوومەت بۆ كڕینەوەی زێڕی ناوخۆ تەرخان بكرێت، ڕەنگە لە چەند ساڵی داھاتوودا بڕێك یەدەگی زێڕ بۆ حكوومەتی ھەرێم دابین ببێت".\nلە ھەرێمی كوردستان 1800 شوێنی زێڕنگەری ھەیە كە 667 كەوتووەنەتە سنووری ھەولێر. بەگوێرەی ئامارەكانی سەندیكای زێڕنگەران لەماوەی سێ ساڵی رابردوودا نزیكەی 75 تۆن زێڕ ھاوردەی كوردستان كراوە و 70% ئەو زێڕەیش بۆ شارەكانی ناوەڕاست و باشووری عێراق نێردراوە. لە ھەشت مانگی ئەمساڵیش كەمترین زێڕ ھاوردەی كوردستان كراوە.\nئه‌نوه‌ر تۆكڵۆ مامۆستا ئابوورى له زانكۆى ده‌ریاى ڕه‌ش له تڕابزۆن ڕاگه‌یاند، دوای سەرهەڵدانی ڤایرۆسى کۆرۆنا، بۆ پاراستنی سەرمایەى زۆربەی بانکەکان له دنیادا وڵاتان یەدەگەکانیان بە زێڕ دەوڵەمەند کرد، به‌ڵام عێراق تازه كه‌وتووه‌ته‌ى خۆى و ئاگادارى ئه‌و هه‌وڵه جیهانییه‌یه.\nزیاتر وتى، توركیا به‌بێ ماندبوون به پاره‌یه‌كى زۆر هه‌رزان و به ئاسانى له به‌غدا و هه‌ولێر و سلێمانى و چه‌ند وڵاتاێكى تریشه‌وه توانى له‌ماوه‌ى هه‌شت مانگى ڕابردوو 192 تۆن زێڕ بکڕێت و بێتە ڕێزی پێشەوەی کڕیارانی زێڕ له ناوچه‌كه.\nئاشكراى كرد، عێراق به‌و پاره‌یه‌ى هه‌یه ده‌بوو به‌لایه‌نى كه‌م له دواى سعوودیه‌وه بێت به‌ڵام ئێسته له پله‌ى 38ى دینادایه كه ئه‌مه له داهاتوودا زیانى زۆر به‌و وڵاته ده‌گه‌یه‌نێت.\nعێراق به بیانووى ئه‌وه‌ى یه‌ده‌گى زێڕ له وڵاته‌كه‌ى زیاد ده‌كات بڕیارى قه‌ده‌غه‌ى ناردنه ده‌ره‌وه‌ى زێڕى داوه له هه‌موو سنوور و شاره‌كانه‌وه جگه له به‌غدا نه‌بێت ئه‌ویش ده‌بێت بزانرێت چه‌ند هه‌نارده ده‌كرێت ده‌بێت ئه‌وه‌نده‌یش هوارده بكرێته‌وه. ئه‌مه جگه له‌وه‌ى زێره‌نگران ڕۆژانه بۆ ئه‌و ناردنه‌یان بۆ به‌غدا چه‌ندان هه‌زار دۆلار ده‌بێت پاره‌ى ته‌ناهى و ئه‌مانه‌ت و گواستنه‌وه بده‌ن و ئه‌وانه‌ى قازانجیان كردووه ته‌نیا زێڕه‌نگرانى به‌غدان.\nجگه له ساڵانی 2013، 2014، 2015 و 2018 له سه‌ره‌تای ئه‌م سه‌ده نوێیه‌وه هه‌موو ساڵێك به رێژه‌یه‌ك نرخی زێڕ به‌رز بووه‌ته‌وه.\nساڵی 2020 له‌و ساڵانه بووه كه به‌رزبوونه‌وه‌كه به‌رچاو بووه و نزیكه‌ی 27% له به‌های زێڕ هه‌ڵكشاوه. له ساڵی 2018 به‌های زێڕ به رێژه‌ی 2% دابه‌زی، له ساڵی 2015 به‌های زێڕ به رێژه‌ی 10% و له ساڵی 2013 به رێژه‌ی 28% دابه‌زی. ساڵی ڕابردووش ساڵێكی گونجاو بوو بۆ به‌های زێڕ و نزیكه‌ی 20% له به‌هاكه‌ی هه‌ڵكشا.\nزێڕ له‌و جۆره كانزایانه‌یه كه هه‌ر جۆره ته‌نگژه‌یه‌ك له ئابووری دنیا بێته كایه‌وه، به‌هاكه‌ی روو له زیادبوون ده‌كات. كۆرۆنا یه‌كێك له‌و هۆكاره گرنگانه بوو كه نرخی زێڕی به‌رز كردووه‌ته‌وه، چونكه وه‌به‌رهێنه‌ران متمانه‌یان به بازاڕه‌كان نییه و له جیاتی وه‌به‌رهێنان بكه‌ن، سه‌رمایه‌كانیان به زێڕ ده‌پارێزن


گۆڕانکاری بە کێ دەکرێ ؟ – Standard Kurd\nگۆڕانکاری بە کێ دەکرێ ؟\nلەلایەن ستاندار Posted on تشرینی یه‌كه‌م 6, 2019 401 جار بینراوە 0 سەرنج\nڕێبوار خلیل هیدایەت\nکە لە دید و بۆچوونی خەڵکی کوردستان وورد دەبیتەوە دەربارەی خۆپێشاندانەکانی ناوەڕاست و باشور ، دابەش بوونێکی ڕوون و ئاشکرا دەبینی بەسەر دوو بەرەدا .\nبەرەیەک لەگەڵ خۆپیشاندانەکانە بەبێ پرسیار کردن لەوەی کێ هەڵسوڕێنەری ئەو خۆپێشندانانەیە و ئایا خۆپێشاندانە یان شۆڕش و ڕاپەڕین ؟ لە دوای ئەو حکومەتە کێ دێتە سەرحوکم ؟\nبەشەکەی تر ترسی لە خۆپیشادانەکان هەیە و بەرچاوی ڕووا نیە لەوەی لە ئەگەری ڕوخانی ئەو حکومەتە هەرێمی کوردستان قازانج دەکات یان زیان .\nبەشی یەکەم زۆربەی هەوارانی گۆڕان و یەکێتی و بەشێکی ئیسلامیەکان و چەپەکان لەخۆ دەگرێ .\nگرفتی ئەو بەشە ئەوەیە هەرچی پارتی و هەوادارانی پارتی بڵێن ئەوان دژن و تەنانەت ئەگەر ڕەئیەکی ئێمە لەوان نزیک بێ تا سنوری تاوانبار کردن بە خیانەت دەڕۆن .\nبەشەکەی تر هەوادارانی پارتی و بەشێکی هەواردارە میانڕەوەکانی حزبەکانی ترە .\nڕاستە پارتی و هەوادارانی لە کڵاوڕۆژنەی بەرژەوەندی حزبەکەیان سەیری ڕووداوەکان دەکەن بەڵام جار جار بەرژەوەندی پارتی و هەرێمی کوردستان هاوتەریب دەبێ .\nبەڕای من دەبێ کورد دابنیشێ هەڵسەنگاندنێکی واقعی فرەڕهەند بۆ ڕووداوەکان بکات و هەموو ئەگەرەکان لێک بداتەوە بە ئەگەری گۆڕانکاری باش و دروست بوونی حکومەتێکی مەدەنی خزمەتگوزارەوە تا ئەگەری گەڕانەوەی حوکمی عەسکەر و داعش و بەعسیەکان بۆ سەر تەختی دەسەڵات .\nمن خۆم پێم وایە عێراقیەکان بە حاکم و مەحکومەوە گەندەڵ و فاسد بوونە و جێگۆڕکێی کەسەکان هیچ لە دۆخەکە ناگۆڕێ ئەگەر خراپتریشی نەکات .\nنمونەش بۆ گەندەڵی هاوڵاتیان ئەو هەموو ساختە و فرت و فێڵەیە کە لە بازاڕی کار بازرگانی دا هەیە .\nمیللەتێک ئەگەر بنەما ئەخلاقیەکانی تێدا کاڵ بووبێتەوە زۆر زەحمەتە هەڵسانەوەی ئەگەر ڕیفۆڕم لە تاکی ئیسانەکان نەکرێ و لەسەر بنەمای ڕاست بنات نەنرێتەوە .\nئەڵبەت کە باسی ئەخلاق دەکەین مەبەستمان ئەخلاق بە مانا گشتیەکەی لە دەست پاکی و ژینگەدۆستی و نیشتیمانپەروەری ومرۆڤ دۆستی و عەدالەت خوازی .\nبڵاوکراوەی پێشووعێراق و گەنجەکانی\nبڵاوکراوەی نوێترپیاوان و ژنان یەکسان نین جیاوازن


کریستین هـێڵگە رابەری چیرۆکنوسانی منداڵانی ئیسلەندایە.. رەزا شوان – Dengekan\nbyRaza Shwan\tJanuary 2, 2021\tGeneral, Kids Literature\nخاتو (کـریستین هـێڵگە گـۆنـاسدوتـێر) بەناوبانگـترین و خۆشەویسترین چـیرۆکـنوسی منـداڵانە لە ئیسلەنـدا. بە رابـەری چـیرۆکنوسانی چـیرۆکی منـداڵان ناسراوە. کـریستین هێڵگە لە (٢٤/ نۆڤـەمبەر/١٩٦٣) لە شاری (ریكیافـیك) ی پایتەختی ئیسلەنـدا لەدایک بـوە. لە منـداڵـییەوە هـۆگـری خوێنـدنەوە و نوسین بـوە.\nکریستین هێڵگە، لە ساڵی (١٩٨٣) قۆناغی خوێندنی ئامادەیی لە داقوتابخانەی ئامادەیی ریکیافـیک تەواو کرد. لە سـاڵی (١٩٨٤) دا لە (زانکـۆی به‌رشـلونه)ی ئیسپانی و لە (١٩٨٥) دا لە (زانكۆی ئیسلەنـدا) زمانی ئیسپانی خوێنـد. دواییش لە ساڵی (١٩٨٧) دا لە (زانکۆی یۆتا) لە (سۆڵت لیک ستی) لە ولایەتە یەکگرتوەکانی ئەمریکادا بڕوانامەی بەکالـۆریـۆسی لە (راگەیـانـدن و لە زمـان و ئـەدەبی ئیسـپانی) دا وەرگـرت. لە سـاڵی (١٩٩٤) یشدا، له قـوتابخـانه‌ی ئیسلەنـدا، بـڕوانـامەی (رابـەر) یی وەرگـرت.\nماوەیەک وەکو رابەرێکی گەشت و گوزار کاری رابەری ئەو تـۆریستانەی دەکرد کە بۆ گەشتکرن دەهاتن بۆ ئیسلەندا. بۆ ماوەیەکیش کاری میوانداری لە ناو فرۆکەیەکی هێڵی ئاسمانی ئیسلەنـدادا کرد. ماوەیەکیش پەیـامنێری هەواڵی تەلەفـزیـۆنی ئیسلەنـدا بـو. لە ساڵی (١٩٨٧-١٩٨٨) وەکو پێشکەشکارێکی هەواڵ و بەرنامە، لە ئێـزگەی رادیـۆ و تەلەفـزیۆنی ئیسلەندا کاری کرد. بۆ مـاوەی (١٢) ساڵیش وەکو رۆژنامەنوسێک، بەبێ دابڕان کاری رۆژنامەگەری کرد. بە شێوەیەکی سەرەکی و تایبەتیش لە بەشی نوسینی هەواڵەکـانی رۆژانـەی دەرەوە، لە کەنـاڵی دوی تەلەفـزیۆنی ئیسلەنـدا کـاری دەکـرد.\nکـریستین لە ساڵی (١٩٩٧) ەوە تا ئەمـڕو، چـیرۆک و رۆمـان بـۆ منـداڵان دەنـوسێت. یەکەمین چیرۆکی بۆ منداڵان لەژێر ناوی ( بیـنای من زۆر خـۆشـتم دەوێ) لێرەوە و لە میانەی ئەم چیرۆکەوە ناوبانگی دەرکرد. تا ئێستا زیاتر لە چل رۆمان و کورتە چیرۆکی بـۆ منـداڵان نوسـیون و چاپیکـردون و بڵاویکـردونەتەوە. گـەلێ بابـەتی خوێنـدنەوە و پەروەردەیی بۆ پرۆگرامەکانی خوێندنی قوتابخانەکانی ئیسلەنـدا نوسیوە. گەلێ بابەت و سیناریـۆشی بۆ تەلەفـزیۆنەکـان و کورتە فـیلمە سینەماییەکان نوسـیوە.\nکریستین لەم بارەیـەوە دەڵێـت:”ئـەوە رابـردوە کە ئێـستا فـێردەکات کە بـەرەو داهـاتـو هەنـگاو بنێـت. بۆیـە پێـویستە هەمـو چـیرۆکە کۆنەکـان بەسەربکەینەوە و لە ژیـانـدا بیانپارێـزین. بە شێوە و شـێوازێکی نوێ بیانگـێڕینەوە و بیانگەیەنینە نەوە تازەکان”\nکریستین هـێڵگە، وەکو چیرۆکنوسێکی بەتوانـا و سەرکەوتـو، وەکو رابەرێـکی بـواری چـیرۆکی منـداڵان، خـۆی سەلمانـد و ناسانـد. کەسایەتی و کارەکتەرەکانی چـیرۆکەکانی هەمیـشە خەیـاڵکەری باشـن. نـاوەڕۆکی بابەتەکـانیشی بە شـێوازێکی زیـرەکـانە و بە زمـانێکی تـەڕ و پـاراو و ناسک و شـیرین داڕشـتون. لایەنی چەڤـەنگیـشی پشتگـوێ نەخستوە. منداڵان و گەورەکان لە خوێندنەوەی چیرۆکەکانی چێژێکی زۆر وەردەگرن.\nکریستین دەڵێت:” پەرتـوکی ئەوتۆ دەنوسم، کە بۆ هەمـو کەسانی خـێزان بگونجـێن”\nکریستین هێڵگە، لە نوسینێکیدا، کە لە ئینتەرنێتدا بڵاوی کردۆتەوە، دەڵێت:” بازدان لە رۆژنـامەوە بـۆ خەیـاڵ، لە گـێڕانەوەی چـیرۆکی راستیـیەوە بۆ داهـێنانی، قـورس نیـن. چونکە چـیرۆک لە هەمو شوێنێکـدا بە دورمانەوەیە. چـیرۆکەکان بە درێـژایی شـەو و رۆژ بەناو خەڵکیدا گوزەردەکەن. خەڵکی بە بەردەوامی چیرۆک دەگێڕنەوە. ئەم کارەش لە دو کەس زیـاتـری نـاوێـت. چـیرۆکخـوان و گوێگـری دەوێـت”\nکریستین هێڵگە، تا ئەمڕۆش، نوسینی هەمە بابەتە بۆ گۆڤـار و رۆژنامەکان دەنـوسێت.\nکریستین هێڵگە لە ساڵی (٢٠١١)ەوە تا ئەمڕۆ، ئاگاداری شەڕی ناوخۆی سوریا هەیە، کە بە هـەزاران کەسی بێـتاوان و بێـدەرتـانی سوریا، لە کورد و لە عـەرەب، بـونـە بە قـوربـانی و بـاجی ئەم شـەڕە خوێناوییە دەدەن. بە هەزاران خـێزان، بە تایبەتیش کورد، بە زۆر لە زێـدی خۆیان دەرکران، یا لە ترسان سەری خۆیان هەڵگرتن و ئاوارەبونە و بـونە بە پەنـابەر لە وڵاتـانی ئەوروپا و وڵاتـانی تری جیهـان. بۆ ئەوەی بە ئاسودەیی و بێترس بـژین. تەنانەت چەنـد خـێزانێکی سـوری گەیشتونـەتە ئیسلەنـداش.\nکریستین هێڵگە، لە چـیرۆکی “ئیسماعـیل” دا، کە لە ساڵی (٢٠١٧) دا نوسیـوێتی، کە ئیسماعـیل کارەکتەرێکی مێردمنـداڵی خەیـاڵی هەڵهاتـوی شاری “حەڵـەب”ی سوریایە. بوە بە پەنابەر لە ئیسلەنـدا، کریستین لە میانەی ئیسماعـیلەوە، باس لە کوێـرەوەری و نەهـامەتییەکانی پەنـابەرانی سوریا دەکات. باسیش لە خـێزانێکی پەنـابەری سـوریا لە ئیسلەندا دەکات، کە چـۆن تێکەڵ بە کۆمەڵگایەکی تـازە بوە و چـۆن هەڵدەکات و خۆیان دەگونجێنن و خۆیـان پێکـدەهـێن.\nکریستین هـێڵگە دەڵێت:” خۆم نەچومەتە ناو کەمپی پەنابەران، بەڵام ئیسماعیل و کەس و کاری ئیسماعیل لە هەمو گۆشەکانی شەقامەکانی ئەوروپادا دەبیـنم” دەشڵیت:”هـێشتا چـیرۆکی ئیسماعـیل تـەواو نەبـوە و ماوێـتی کە زیـاتری لەسـەر بنـوسـم”\nکریستین هـێڵگە، لە ماوەی کارکردن و نوسین بۆ منداڵان، چەنـدین رێزلێنان و خەڵاتیان لە ئیسلەنـدا و لە وڵاتـانی باکوری ئەوروپـادا پێشکەشیان کردون، بـۆ ئەو پەرتـوکـانەی کە بۆ منـداڵان نوسیویـن و چاپیکـردون، لەو خەڵاتـانـەش:\nچەنـد جـارێک خـەڵاتی پەرتـوکی ساڵ بـۆ منـداڵانی تەمەن (٦-١٢) سـاڵان، لە لایـەن ئەنجومەنی فـێرکاری ریکیافـیکی لە ئیسلەنـدا پێشکەشیان کرد. هەر لە ئیسلەندا چەند جارێکیش خەڵاتی باشترین پەرتوکی ساڵ بۆ منداڵان پێشکەشیان کرد. خەڵاتی وڵاتـانی رۆژئـاوای باکوری ئەوروپـا بۆ ئـەدەبی منـداڵان پێشکەشکیان کـرد. خـەڵاتی نوسـینی باشترین سیناریۆی بۆ کورتە فیلمێک وەرگرت. لە لایەن پەرتوکخانەکانی قوتابخانەکانی وڵاتانی باکوری ئەوروپـاشەوە خـەڵاتی باشـترین پەرتـوکیان پێبەخـشی.\n() بۆ نوسینی ئەم بابەتە سودم لە چەنـد سایتێکی ئینگـلیزی و نەرویـجی وەرگرتـوە. () ئیـسلەنـدا یەکـێکە لە دەوڵەتـانی باکـوری ئەوروپـا. روبـەرەکەی (١٠٣) هـەزار کیلۆمەتـری دوجـایە. ژمارەی دانیشـتوانی (٣١٠) هـەزار کەسن. خـاوەنی کـۆنتـرین پەڕلـەمـانە لە جـیهـانـدا. بە گـڕکـان بەناوبانگە و کانیاوی کانـزایی ئـاوگەرمی زۆرە.\n(*) پایتـەخـتی ئیسلەنـدا (ریکـیافـیک) ە. پـارەکەشی نـاوی (کـرۆنە).\nنەرویـج: ١/ ١/ ٢٠٢١\nPrevious مۆبایل.. سەلام عومەر\nNext لەقینی بەردەكان” و شكانی دڵەكان.. نووسینی: دلێر كەریم


حكومەتی هەرێمی كوردستان نامەیەك بۆ كۆنگرێسی ئەمریكا دەنێرێ\n2019-10-15 [06:04 AM]\nرۆژی چوارشەممەی رابردوو، چەند کاژێرێک دوای دەستپێكردنی هێرشی توركیا بۆ سەر رۆژئاڤا، نووسینگەی حكومەتی هەرێمی كوردستان لە واشنتن ئیمەیڵێكی بۆ ئەندامانی كۆنگرێس نارد و لە دوایین گۆڕانكارییەكان ئاگاداری كردوونەتەوە و داوای لێكردوون گوشار لە سەرۆكی وڵاتەكەیان بكەن بە بڕیارەكەیدا لەبارەی كشانەوەی هێزەكانی ئەمریكا لە باكووری سووریا بچێتەوە.\nلە بەشێك لە نامەكەدا كە كۆپییەكی دەست ماڵپەڕی (دەیلی بیست)ی ئەمریكی كەوتووە، هاتووە "كوردی سووریا هیچ شوێنێكیان نییە بۆی بچن و ئەمە نیشتمانی باوباپیرانیانە. بۆ كورد ئەمە پرسی مەرگ و ژیانە. ئەوان ناچار دەبن بەرگری لە خۆیان بكەن و لە هەڵمەتی دژی داعش خاو ببنەوە".\nبەشێك لە پلانی توركیا لەو هێرشە راگواستنی ئەو سێ ملیۆن كۆچبەرە سوورییەیە كە لە سەرەتای دەستپێكردنی شەڕی نێوخۆی سووریاوە روویان لە توركیا كردووە. نامەكە هۆشداری دەدات كە هێرشەكەی توركیا خەڵكی كورد ناچار دەكات ناوچەكانیان جێبهێڵن و پەنابەری عەرەبی سووری بهێننە شوێنیان، ئەمەش رێگە بۆ سەرهەڵدانەوەی داعش دەكاتەوە و زەمینەی شەڕێكی ناوچەیی بەرفراوانتر دەهێنێتە ئاراوە.\nنووسینگەی نوێنەرایەتیی هەرێمی كوردستان هۆشداری داوە "ئەمە كارەساتێكە پەرەدەستێنێ. بۆیە لە بەرژەوەندیی هەموو لایەنەكانە رێ لە روودانی بگرن، چونكە هێشتا كات بەدەستەوە ماوە و واشنتن تاكە ئەكتەرە لەم هاوكێشەیەدا كە دەتوانێ رێ لەو كارەساتە بگرێ. ئەم گوشارەی ئێستای كۆنگرێس كاری خۆی دەكات و ئەگەر بەردەوام بێ، ئەوە چانسێكی باش هەیە بۆ ئەوەی سەرۆك ترەمپ وا لێبكات بڕیارەكەی بگۆڕێ".\nهێرشی سەر رۆژئاڤای كوردستان دوای پەیوەندییەكی تەلەفۆنیی شەوی یەكشەممەی هەفتەی رابردووی نێوان دۆناڵد ترەمپ، سەرۆكی ئەمریكا و هاوشانە توركەكەی رەجەب تەیب ئەردۆغان هات. نامەكە بۆ هەموو ئەندامانی ئەنجوومەنی نوێنەران چووە كە تێیدا داوایان لێدەكرێ لە پرێس كۆنفرانسەكاندا ئامادە بن، بیروڕای خۆیان بۆ رۆژنامەكان بنووسن، لە ئەنجوومەنی نوێنەران و پیران باسی ئەو هێرشە بكەن و هانی ترەمپ و ئەردۆغان بدەن دۆخەكە هێور بكەنەوە.\nحكومەتی هەرێمی كوردستان ساڵانێكی زۆرە هاوشێوەی دەوڵەتەكان لە واشنتن كاری لۆبی دەكات، بۆ ئەوەی دەنگی بە سیناتۆر و ئەندامانی ئەنجوومەنی نوێنەران بگات و پەرە بە بەرژەوەندییەكانی هەرێمی كوردستان لە ئەمریكا بدات. بەڵام ئەو سیاسەتكارە دیموكراتەی كە نامەكەی بە (دەیلی بیست) داوە، دەڵێ: "ئەم نامەیە بە تایبەتی زۆر خەماوییە و راشكاوانە باسی ئەوە دەكات كە چی دەگوزەرێ و چ شتێك دەكرێ رووبدات".\nكورد لە پێنج ساڵی رابردوودا بەشدارێكی كارای شەڕی دژی داعش لە عێراق و سووریا بووە، ئەوە هۆكارێك بووە بۆئەوەی كۆنگرێسمانەكانی هەردوو پارتی سەرەكیی ئەمریكا دژی بڕیاری ترەمپ لەبارەی كشاندنەوەی هێزەكانی ئەمریكا هەڵوێستی توند بنوێنن.\nرۆژی پێنجشەممەی رابردوو، جۆن شیمكس، ئەندامی كۆماریی ئەنجوومەنی نوێنەران لە ئیلەنۆی، رایگەیاند كە چیدی پشتگیریی ترەمپ ناكات، هۆكارەكەشی بۆ سیاسەتی كۆشكی سپی لەبارەی سووریا و كاریگەرییەكانی لەسەر كورد گەڕاندەوە. رۆژێك پێشتر، سیناتۆری كۆماری لیندسی گراهام و سیناتۆری دیموكراتەكان كریس ڤان هۆڵین پڕۆژەیەكیان خستەڕوو كە ئەگەر تێپەڕێ سزای توندی بۆ بەرپرسان و دامەزراوە باڵاكانی توركیا داناوە.\nبەرپرسێكی كورد كە ناوی ئاشكرا نەكراوە، بە ماڵپەڕە ئەمریكییەكەی راگەیاندووە لە پلانیاندایە "ئەپدەیت"ی زیاتر لەبارەی بارودۆخەكە بۆ كۆنگرێس بنێرن، هەروەها كاتێك ئەم هەفتەیە كۆنگرێس لە پشووی دوو هەفتەیی خۆی گەڕایەوە، كۆبوونەوەیان لەگەڵ رێكدەخەن. بەرپرسەكە جەختی لەوە كردەوە كە "سەرۆك ترەمپ پەیامی زۆر بەئازاری لە كۆنگرێسەوە بەدەست دەگات".\nكاربەدەستە كوردەكە پێشبینی ئەوەش دەكات كە ئەو ناڕەزایەتییە نیشانەیەكی باشە بۆئەوەی هەڵمەتی گوشار ئەنجامی دەبێ، بە تایبەتی ئەو گوشارەی كە لەلایەن دۆستان و هاوپەیمانانی سەرۆكەوە دەكرێن.


نێچیرڤان بارزانی سەرکەوتو بووە؟\nلەسەرو بەندی وەرگرتنی پۆستی سەرۆکی هەرێمدا، گروپێکی تێکەڵ لەکوتلەی حزب‌و وەزیری موستەفیدو میدیای (یەکەمی بێڕکابەر)، خەریکی تەرویجدانن بەو بیرۆکەیە کە گوایە نێچیرڤان بارزانی لەڕابردودا، سەرۆک وەزیرانێکی سەرکەوتوو بووە و دەتوانێت لەپۆستی داهاتووشیدا، پۆستی سەرۆکی ھەرێم، سەرکەوتوبێت. بەڵام:\nیەکەم: ئەگەر قسەکە لەسەر سەرکەوتن بێت، ئەکرێت بڵێین نێچیرڤان بارزانی لە ڕواڵەتدا سەرکەوتو بووە، توانیویەتی خۆی وەک کەسێکی سەردەمییانە نمایشبکات، کە شانبەشانی شیکپۆشی و ڕەفاهیەت و خۆشگوزەرانیەکانی سیاسییە مدیاییەکانی دونیای هاوچەرخ هەنگاودەنێت. بەشێوەیەک ئەم پیاوە زیاتر وەک نمایشکارێکی جوانپۆش دەربکەوێت تا ئەوەی سەرۆکی میللەتێکی چەوساوە و سەرۆکی وڵاتێکی نەوتی کە توانیبێتی لانیکەم لە چلەی زستاندا تەنەکەیەک نەوت بۆ ئەو خەڵکەی حوکمیان دەکات دابین بکات.\nلەبوارێکی ترشیدا ئەکرێت بە دەستکەوت و سەرکەوتن بۆی حسابکرێت: بواری دەستبڵاوی و هەڵڕشتنی پارەیەکی بێشومار بۆ زۆرێک لە وەزیرو بەرپرسەکانی کابینە یەک لەدوای یەکەکانی، تا ئاستی چاو بەرەوژێ پێکردنیان و کڕین و گۆرینی ئینتمای سیاسیان، ئەمەش لەبەرژوەندی خۆی و حزبەکەی. هاوکات لەوەشدا سەرکەوتوبووە کە میدیایەکی موسریف و زەبەلاح بۆ ئارایشت و جوانکردنی خۆی دابمەزرێنێت بەپارەی سەرەو نوگمکراوی خەڵک، بەشێوەیەک ئەم میدیایە ڕەشی بۆ بکات بەسپی و سپی بۆ بکات ڕەش. بە کورتی ناوبراو وەک پیاوێکی جوان پۆش و موسریف و وەک کەسێک ھەندێک لە وەزیری حیزبەکانی تر بکڕێت، کەسێکی سەرکەوتووبووە.\nدووەم: خۆ ئەگەر قسە لە دەوڵەتداری بێت، ئەوا شکست و سەرکەوتن پێوەری خۆی هەیە. هەموو کارێکیش بەئەنجامەکەیدا هەڵسەگاندنی بۆ دەکرێت. دوای نزیکەی بیست ساڵ نێچیرڤان بارزانی حکومەتێکی قەرزار و قاسەیەکی بەتاڵ و ئابورییەکی داتەپیو و ناڕوونیەکی گەورە لە داهاتی گشتی جێدەهێڵێت. چەند ساڵێکە حکومەتی ھەرێم بودجەی گشتی نییەو ئەگەر بەغداد نەبێت توانای دابینکردنی نیو مووچەشی نیە بۆ فەرمانبەرەکانی. هیچ دەزگایەکی چاودێریش نییە لە داهات و خەرجی بپرسێتەوە. حکومەتێک خاوەنی هیچ پڕۆژەیەکی ستراتیجی و تەنانەت خزمەتگوزرای گشتی ئەوتۆش نییە. بەو شێوەیەش باس لە کەوتنەژێر قەرزێک ده‌كرێت كه بەبیست ملیارد دۆلار ده‌خه‌مڵێنرێت. ئەمە لەکاتێکدا ڕۆژانە دەیان هەزار بەرمیل نەوت ڕەوانەی بازاڕەکانی جیهان دەکات، تائێستاش نەمانزانی ئەم (دەوڵەتمەدارە) چەند ساڵە لەگەڵ ئاشتی هەورامی نەوت ئەکڕێت یان ئەیفرۆشێت؟!\nسێیەم: سیاسەتی ئابوریی سەربەخۆ دەکرێت وەک کارەستاویترین پڕۆژەی نێچیرڤان بارزانی و حوکمڕانییەکەی تەماشابکرێت کە تا دەیان ساڵی تریش خەڵکی کوردستان لە ژێر بار و لێکەوتە خراپەکانی دەرناچن. بەهەموو پێوەرێک ئەم شکستە چارەکە سەدەیەک خەڵکی گەڕاندەوە دواە. ئەگەر کوردستان نەبوایە، ئەوا نێچیرڤان و حکومەتەکەی نەک هەر لەکار دەخران، بەڵکو وەک بەڵایەکی نیشتمانییش دەخرانە ناو قەفەزی دادگاوە.\nچوارەم: گەندەڵی، بەهەدەردانی ماڵی گشتی، بەرتەسککردنەوەی ئازادییەکان، ململانێی بەردەوامی هەرێم و بەغداد لەسەر نەوت و سەرەنجامیش سزادانی خەڵکی کوردستان، بڕیاری چارەکە موچە و مامەڵەکردنێکی نامەدەنیانە لەگەڵ خۆپیشاندەران و مامۆستایان لە هەرە سیما دیارەکانی حوکمڕانی نێچیرڤان بارزانییە. وێڕای ئەوە بەهایەکی بۆ پەرلەمان و دەسەڵاتی چاودێریکردن و داداگاکان و داواکاری گشتی نەهێشتەوە. نەک خۆی، بەڵکو ڕێگەی نەدا وەزیرەکانیشی بۆ لێپێچینەوە بچنە پەرلەمان، بەوەش گلۆپی سەوزی بۆ هەڵکردن بۆ برەودان بەگەندەڵی و سەرپێچیکردنی یاسا.\nپێنجەم: یەکێک لەگەورەترین ئابڕوبەرییەکانی سەردەمی حوکمڕانی نێچیرڤان بارزانی: ڕازیبونی بوو بەدەرکردنی وەزیرەکانی بزوتنەوەی گۆڕان لە کابینەی هەشتەم و بەئاشکرا بوو بە بەشێک لە پرۆسەی بێڕێزیکردن بەرامبەر بەدامەزراوەی پەرلەمان و سەروەری یاسا لە کوردستان. وێڕای کشانەوەی وەزیرەکانی کۆمەڵ و یەکگرتووش لە حکومەت، لەکۆی پێنچ هێزی سیاسیی تەنها پارتی و یەکێتی مانەوە. بەڵام بۆ درێژەدان بە حکومەتە فاشیله‌کەی، زۆرینەی وەزارەتەکانی بەوەکالەت بەڕێوەبرد.\nشەشەم: ڕوون و ئاشکرایە پەیوەندی خوێن و خێزان و بنەماڵە (تەوریسی سیاسی)، ڕۆڵی سەرەکیان ھەبوە لە ھاتنەپێشەوەی نێچیرڤان بارزانی و سەرجەم دەرگاکانی بەڕوودا کراوەتەوە. توانیویەتی لەو ڕێیەوە دەستبەسەر سەرچاوەکانی داهاتدا بگرێت و زۆرێک لەکایەکانی تریشی بۆ مسۆگەر کردوە. وێڕای ئەم دەستکراوەی و ئەو ماوە زۆرەی لەبەردەمیدا بوو، ناوبراو کە جێگری سەرۆکی پارتیش بووە، بەڵام شکستی خوارد بە هەموو پێوەرە نێودەوڵەتییەکانی حکومڕانیی باش (شەفافیەت، سەروەری یاسا، کۆنترۆڵکردنی گەندەڵی، لێپرسینەوە، عەدالەت و حكومه‌تی هاوڵاتیی، حکومەتی وەڵامدەرەوە، بەشداری پێکردن، لێوەشایی لە بڕیارو کرداردا).\nحەوتەم: لە هەمووی کارەساتتر، لەبری خەڵک و چین و توێژە جیاوازەکان هەڵسەنگاندن بۆ سەردەمی حوکمڕانی نێچیرڤان بارزانی بکەن، بەوپێەی هەموو هەنگاو و بڕیارەکانی نێچیرڤان بارزانی لە ژیان و گوزەرانی ئەواندا ڕەنگیداوەتەوە، کەچی کۆمەڵێک وەزیری موستەفید ئەو ئەرکەیان داوە بە سەرشانی خۆیانداو کەوتونەتە شایەتیدانی ناهەقی. ئەمە جگە لە کەناڵە (یەکەمە بێڕکابەرەکەی ) خۆیشی.\nهەشتەم: مەولود باوەموراد و ڕێباز حەملان دەڵێن: نێچیرڤان بارزانی لە حکومەتدا دەوڵەتداریی دەکات نەک حزبایەتی. زەحمەت نەبێت دەرکردنی چوار وەزیر و سەرۆکی دەستەیەک و چەندین ڕاوێژکار و بەڕێوەبەری گشتی‌ی لەسەر دەستی نێچیرڤان بارزانی، دەوڵەتداریی بو یان حزبایەتی؟


ل وارگەھا مەخموور فرۆکەیێن بێ فرۆکەڤان ل کێ دا و پەکەکێ کی تاوانبار کر؟ - دارکا مازی\nل وارگەھا مەخموور فرۆکەیێن بێ فرۆکەڤان ل کێ دا و پەکەکێ کی تاوانبار کر؟\nرۆژا ئەینیا دەرباسبوویی ژ ئالیێ سیھا (فرۆکەیێن بێ فرۆکەڤان)یێن گرێدایی ئارتێشا ترکیا ل دژی کامپا مەخموورێ ئێریشەک ھاتبوو ئەنجام دان. ئێریش د ھەمان دەمێ دا ل دو قادێن وەکی سەرشۆکێ، د ناڤبەرا چار خانیێن کو کادرێن پەکەکێ لێ دمان پێکھات و چ زیانێن جانی چێنەببوون. پشتی چالاکیێ، ل سەر ناڤێ پەکەکێ و وارگەھا مەخموورێ داخویانیەک ھاتە بەلاڤکرن. د ڤێ داخویانیێ دا، وەکی ھەر جارێ، پەدەکە ھاتە تاوانبار کرن. یەک ژ کەسێن کو ئەڤ داخویانیە دای ئەندامێ ھەڤسەرۆکێ مەجلیسا گەل یا مەخموورێ حەجی کاچان بوو.\nحەجی کاچان چ گۆت؟\nحەجی کاچان، د ھەڤپەیڤینا خوەیا کو د رۆژنامەیا ئۆزگوور پۆلیتیکا دا ھاتیە بەلاڤکرن دا گۆت کو “بەرپرسیاری و ھەڤکاریا نەتەوەیێن یەکبوویی، ئیراقێ و ب تایبەتی ژی پەدەکێ د ھەموو ئێریشێن کو پێشەرۆژێ دا بھێنە کرن دا ھەیە.” د ڤان سالێن داوی دا، گۆتنێن حەجی کاچان ب گۆتنێن پەکەکێ، کو یەکانە ئارمانجا وان دژمناتیا پەدەکێ یە، ل ھەڤ تێن. دەما کو نەتەوەیێن یەکبوویی و دەولەتا ئیراقێ ل کامپا حەجی کاچان لێ بەرپرسیار بوون، و ھەر چەند بەرپرسیاریا فەرمی یا پەدەکێ ل ھەمبەر کامپێ نەبیت ژی، ھەول دا کو پەدەکێ بکەتە ئەنجامدەرێ تاوانێ. داخویانیێن ب ڤی رەنگی د مەدیایا پەکەکێ دا وەکی ستێرک تیڤی و رۆژ نیوس و مالپەرێن دی دا ھاتنە بەلاڤکرن.\nلێ بەلێ، د راستیێ دا، میکانیزمەکا زانیاری و ئیستیخباراتی یا گەلەک جێگیر ل کامپا مەخموور کار دکەت، کو ب چ رەنگا پەیوەندی لگەل پەدەکێ دا نینە. ھندەک بوویەر دهێنە ڤەشارتن، ھندەک ژی خەلەت تێنە راگھاندن. یەک ژ وان بوویەران ئەوە یا ل سەر بەرپرسێ کامپێ کو گەریلایەک کەڤنە و ژ بۆ پەکەکێ گرنگە روودای، ئەوژی بوویەرا در. حسێنە.\nبوویەرا در. حسێن چیە؟\nد 6ێ خزیرانێ دا فرۆکەیێن بێ فرۆکەڤان یێن ئارتێشا ترکیا ئێریش کرە سەر کامپا مەخموورێ. دەربارێ ئێریشێ دا ب هیچ رەنگەکێ ژ لایێ پەکەکێ ڤە چ داخویانی نەھاتنە دایین. تەنێ مەجلیسا گەلا مەخموورێ داخویانی دا و گۆت کو بریندار ھەنە. لێ بوویەر نە وەکو کو ھاتیە ڤەگۆتن بوو. د بوویەرێ دا کەسایەتیەکێ کو کێم د ھاتە ناسکرن لێ ژ بۆ پەکەکێ گەلەک گرنگ ھاتە ئارمانجکرن، ئەو ژی در. حسێن ئانکو سەلمان بۆزکر بوو.\nدر حسێن وەکی ناڤەکی گرنگ دهێتە ناسین، کو خوەندەکارێ فاکولتەیا پزشکی یا زانینگەھا دیجلەیێ بوو، د سالا 1993یێ دا تەڤلی پەکەکێ بوو و پاشێ ھەم ل ترکیێ ھەم ژی ل ئەورووپایێ تەڤلی کارێن رێخستنێ ببوو. ب راستەراست خەباتێن جەمیل بایک یێن ل سەر خەتا سلێمانی و کەرکووکێ دمەشاندن و ھەمان دەم در. حسێن، کارێن ئابۆری یێن ل دەڤەرا شنگالێ ژی ئەنجام ددان. ئانکو، وی د وارێن ئابۆری و دیپلۆماتیک دا گەلەک کار ب رێڤە دبرن، لێ ئەو نە سەرباز بوو. جەمیل بایک، ژ بەرکو کامپا مەخموورێ بوویە نەڤەندا ئیداری یا شاندن-ھاتن و چوونا قەندیل، سلێمانی، کەرکووک، شنگالێ، لەوما ژی ئەو وەکی بەرپرسێ کامپێ وەزیفەدارکر. پشتی گەھشتنا وی یا مەخموورێ د ناڤا 10 رۆژان دا، ئەو ژ لایێ فرۆکەیێن بێ فرۆکەڤان یێن ترکیا ڤە دهێتە ئارمانجکرن. پەکەکە و شاخێن وێ دیسا وەکو ھەرجار پەدەکە تەوانبار کر و گۆت ھوون ژ مرنان بەرپرسیارن. لێ بەلێ، راستی گەلەک جودا بوو.\nئەڤ بوویەرا در. حسێن سێ گەنجێن مەخمووری یێن کو د کامپێ دا دژییان پلان کر بوو. جھێ در. حسێن، ڤان گەنجا دا بوو ترکان و فرۆکەیێن بێ فرۆکەڤان چالاکی ئەنجام دابوو. ئەڤ ھەرسێ کەسە خەباتکارێن پەکەکێ بوون و ھەردەم لگەل رێڤەبرێ کامپێ دا کار دکر. ئەم ڤان ناڤان ژ بەر مالباتێن وان بەلاڤ ناکەین. گەر پێویست بیت، ئەم دکارین پەیوەندیێن وان لگەل رێڤەبرێن پەکەکێ و خوە لگەل رێڤەبرێن ژن دا ئاشکەرا بکەین.\nیەک ژ ڤان کەسان ھەردەم دچوو ترکیێ و دھات. ژ گوندەکێ قلابانێ یە. سالەک بەرێ ل کامپێ ھاتە گرتن و راگھاند کو پەیوەندیێن وی لگەل دەولەتا ترک دا ھەنە. د ھەڤدیتنا دادگەھێ و پلاتفۆرما ل وارگەھێ پێک ھاتی دا، بریارا بەردانا وی ھاتە دایین. رزا ئالتوون ب خوە فەرمان دا کو کەس دەستێ خوە نەکەتە ڤی گەنجی. گەلۆ بۆچی رزا ئالتوون خواست کەسەکێ کو سیخوری ژ بۆی ترکان کریە بهێتە ئازادکرن؟\nد دەربارێ ڤێ مژارێ دا پەکەکێ چ داخویانیەک ژ بۆ رایا گشتی و گەلـێ مەخموورێ نەدا. پەکەکێ دیسا پارتیا دەمۆکراتا کوردستانێ ب ڤێ بوویەرێ تاوانبار کر. حەجی کاچان دیسا دەرکەتبوو و پەدەکە تاوانبار کربوو. لێ بەلێ، دەما کو ئەم بەرێ خوە ددەینە ناڤەرۆکا بوویەرێ، ئەو تشتێ روودای هەموو ب وێ سۆسیۆلۆژییا کو پەکەکێ ئافراندی ڤە گرێدایی بوو.\nگەنجێن مەخموورێ لەشکەریێ ژ بۆ ئارتێشا ترک دکەن\nگەلێ مەخموور ئەو گەلە کو پشتی سالا 1994ێ ژ باکورێ کوردستانێ کۆچی باشوورێ کوردستانێ کرنە. ژ بەر ئەجیندایا سیاسی یا پەکەکێ رێگری ل ئاساییبوونا ژیانا کامپێ دهێتە کرن. لێ ب راستی، ژییانا پەنابەرێن وارگەھێ ئەو فێری ڤێ رەوشێ کرنە. ب راستی، ڤان مرۆڤان ژخوە رەوشا پەنابەریا خوە ژ زوویڤە وەندا کرنە. نھا، پرانیا مالباتێن ل کامپێ چوونە ترکیایێ و ناسنامەیێن خوە وەرگرتنە. ھەیا زارۆکێن ل ماخموورێ ژدایک بوونە ژی ل نفووسا ترکیایێ ھاتنە تۆمارکرن. پرانیا ڤان گەنجان چوونە لەشکەرییا دەولەتا ترک کریە و ڤەگەرییانە کامپێ. گەلەکان ژی لەشکەریا خوە ب پارا کریە. ل مەخموورێ دەستێ کێ ل کورکا کێ دایە نە دییارە.\nھەر رۆژ، ل بەر دەریێ کۆنسۆلخانەیا ترکا ل ھەولێرێ، ب دەھان مەخمووری ل بەندێ نە کو دانووستاندنان بکەن، پاساپۆرتێن دەمکی وەرگرن، ناڤێن زارۆکێن خوەیێن نوو تۆمار بکەن.\nباندۆرا پەکەکێ ل سەر کامپێ\nب راستی، کامپا مەخموورێ ژ سالا 1994ێ هێرڤە د ناڤا گەریلا دایە. لێ بەلێ پشتی ئێریشێن داعشێ یێن سالا 2014ێ، پەکەکێ ژ بۆ کو ل شنگالێ ھەتا خانەقینێ، کو ژێرا دهێتە گۆتن کەمبەرا ناڤین، ل ھەرێما مەخموورێ گەلەک ھێزێن لەشکەری ھاتنە بجیھ کرن. ئەڤ ھەژمارە ل دۆرا 300 کەسا دهێنە تەخمینکرن. وەکی دی، کامپا پەکەکێ ژ بۆ کادرۆیێن خوە و ھێزێن خوەپاراستنێ یێن کو ژ ترکیایێ ئانینە ژی وەکی قادا پەروەردەھیێ دهێتە بکارئانین. ژ بەر ڤێ یەکێ وارگەھ ژ واتەیا وێ ھاتە دوورخستن، لێ دخوازن کو ھەر کەس مینا پەنابەرەکێ بهێتە دیتن.\nدەولەتا ترکا کو دخواست ب ھەر ئاوایی مەخموور بهێتە بەلاڤ کرن، ب ڤێ بەهانەیێ و سەدەمێ ئێریشی کامپێ دکەت.\nکامپا ماخموور سیفەتێ کامپا پەنابەران ژ دەست دا.\nنەتەوەیێن یەکبوویی ژ بەر کارووبارێ پەکەکێ یێن ل کامپا مەخموورێ و ژ بەر کو پرانیا خەلکێ دچوون و دھاتنە ترکیێ، ژ کامپا مەخموورێ ڤەکێشیا. ھەموو سازیێن ئیراقێ دزانن کو کامپا مەخموورێ تەنێ ژ بۆ ئەجیندایێن سیاسی یێن پەکەکێ دهێتە بکارئانین. دەولەتا ئیراقێ ژ ھەموویان پتر ڤێ یەکێ دزانیت، لێ ژ بەر ئەنیا شیعا و تێکلیێن خوە یێن پەکەکێ نکاریت تشتەکێ بێژیت. د ئەنجامێ دا وارگەھ دهێتە بۆمبەباران کرن. پەکەکە گەلەک کەیفخوەشە کو ژ ڤێ تەقینێ ژ بۆ خوە مادەیێن پرۆپاگاندایێ بدەست خستن.\nدکارین ببێژین کو کامپا مەخموورێ دەمەک درێژە وەکی مەرتالێ زندی دهێتە بکارئانین. کەسێن وەکی حەجی کاچان ئایا سەرۆکێ مەجلیسا گەلە، ژ ڤێ گەلەک باش مفا وەردگریت. ب پیچەکا ھەولدانا، ب چەند ئاخافتنێن دژی پەدەکێ کرن، ژ بۆ وان دبیتە دەرگەھێ دەرفەتێن ئابۆری. ژ بەر ڤێ یەکێ، ئەو د دەربارێ بەرژەوەندیێن گەل دا داخویانیان نادەن. ئەو پرسگرێکێن راستین یێن کامپێ ئاشکەرا ناکەن. تشتا سەرەکی کو پیدڤییاتیا کامپا مەخموورێ پێ ھەی ئەڤەیە کو خوە ژ ناڤەندا ئەجیندایا پەکەکێ یا سیاسی و لەشکەری دەربێخیت و خوە نەکەتە سەربازەکێ ھێسان کو ژ بۆ ھەر دەڤەرەکێ ڤە بھێتە کێشان.


◄ ئەنجام: 773 تۆمار دۆزرایەوە، لاپەڕە 1 لە 78 ژمارەی تۆمار لە لاپەڕەیەکدا: 🗐 1 🗐 5 🗐 10 🗐 25 🗐 50 🗐 100\nئیبراهیم فەقێ وەرگێڕانی: کەمال عەلی چاپی نوێ 201 [ زۆرتر... 👁] 📕 ✖ 0 1 ✔ 99% ✍ هـ.ب. 10-6-2012 16:51:49\n👁 ئەم بابەتە 10,456 جار بینراوە\nشونتا گریمس وەرگێڕانی لە ئینگلیزییەوە: میدیا عەبد [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 1 0 ✔ 99% ✍ ز.س. 20-8-2018 21:29:44\nنووسینی: ولیەم شەیکسپیر وەرگێڕانی: ئەبوبەکر شیوە [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 9 ✔ 90% ✍ ز.س. 6-8-2019 13:37:54\nنووسینی: ولیەم شەیکسپیر وەرگێڕانی: ئەبوبەکر شیوە [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 14 ✔ 90% ✍ ز.س. 6-8-2019 13:37:54\nنووسینی: ولیەم شەیکسپیر وەرگێڕانی: ئەبوبەکر شیوە [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 5 ✔ 90% ✍ ز.س. 6-8-2019 13:37:53


چۆن خۆت لە شێرپەنجەی مەمک دەپارێزی\n2019-07-30 [01:29 AM]\nیەکێک لەو نەخۆشیانەی لەم سەردەمە گەشەی سەندووە بریتیە لە شێرپەنجەی مەمک، پێویستیشە خانمان وریای خۆیان بن و خۆیان بپارێزن لە تووشبوون بەم نەخۆشییە .\nپێویستە بۆ خۆپاراستن لە تووشبوون بە شێرپەنجەی مەمک رەچاوی ئەم خاڵانەی بکەیت .\n• دوور کەوتنەوە لە جگەرە کێشان و نێرگەلە کێشان، چونکە کاریگەری راستەوخۆیان ھەیە لەسەر تووشبوونی ئافرەتان بە شێرپەنجەی مەمک .\n• دوور کەوتنەوە لە خواردنەوەی مەی، ئەگەر ھەتا ئەوانەی کەمێکیش دەخۆنەوە ئەوا کاریگەرییەکی خراپی لەسەر تەندروستیان ھەیە .\n• پارێزگاری کردن لە کێشێکی تەندروست، چونکە ئەوانەی کێشیان زیاد دەبێت زیاتر رووبەرووی ئەو نەخۆشیە دەبنەوە، بەتایبەتی ئەو خانمانەی تەمەنیان لەسەرووی ٤٥ ساڵە.\n• ئەنجامدانی راھێنانی وەرزشی، توێژەران تەئکیدیان لەوە کردووتەوە کە ئەنجامدانی راھێنانی وەرزشی کاریگەرییەکی زۆری لەسەر تەندروستی مرۆڤ ھەیە و ئەمەش وا دەکات لەلای خانمان سوودی بۆ تەندروستیان ھەبێت و دووریان بخاتەوە لە تووشبوون بە شێرپەنجەی مەمک، لەبەر ئەمە پێویستە رۆژانە بەلایەنی کەم کاتژمێرێک وەرزش بکەن و بەتایبەتی وەرزشی سینگ .\n• شیردانی سروشتی، ئەو خانمانەی ھاوسەرگیریان کردووە، پێویستە شیری سروشتی بە منداڵەکانیان بدەن ، چونکە ئەم کارە دووریان دەخاتەوە لە تووشبوون بە شێرپەنجەی مەمک .\n• دوور کەوتنەوە لە وەرگرتنی جۆرەھا چارەسەری ھۆرمۆنی، بەتایبەتی بۆ ئەو ئافرەتانە گەیشتوونەتە تەمەنی سەروو ٤٥ ساڵ\n• دوور کەوتنەوە لە شوێنە پیسەکان و شوێنی تیشک گرتن (اشعە) ، چونکە ئەمانە کاریگەرییان لەسەر خانمان زیاترە و ئەگەری توشبوونیان بەم نەخۆشییە زیاتر دەکات .\n• خواردنی خۆراکێکی تەندروست ، گەر خانمان سیستەمێکی خۆراکی تەندروستیان پەیرەو کرد ئەوا بەدوور دەبن لەم نەخۆشییە ، وەک خواردنی میوەجات و سەوزەوات و چەرەزات و ماسی و دوور کەوتنەوە لە خواردنی گۆشتی سوور بەرێژەیەکی زۆر و دوور کەوتنەوە لە خواردنی زۆر چەور .\nئەم هەواڵە 11269جار خوێندراوەتەوە


Saturday, 07.20.2019, 21:29\nدەقی پرۆژەکە لەگەڵ گەڵاڵەی قۆناغەکە:\nبەرێز / جێگری سكرتێری گشتی (ی.ن.ك)\nبەرێزان/ ئەندامانی مەكتەبی سیاسی‌و سەركردایەتی\nبەرێزان/ ئەندامانی ئەنجومەنی ناوەند\nبەرێزان/ ئۆرگانەكانی یەكێتی\nسڵاوێكی هەڤاڵانەتان پێشكەش بێ‌و بەهیوام ئەم بۆچونانەم وەكو پەیامێك بەوردیی بخوێننەوەو بڕیاری پێویستی دەربارە بدەن. پەیامەكە، پەیامی پەرۆشیمە بۆ دەربازكردنی یەكێتی لەم قەیرانەی تێیكەوتووە. بۆیە بەراشكاویی پەنجەم خستۆتە سەر برینەكان، چونكە ئەمە تاقە رێگای دۆزینەوەی چارەسەرە. پینەوپەڕۆ، یان سیاسەتی رازیكردن‌و خاترگرتن، شكستیان خواردو سەرەنجامی رازیكردنی تەكەتولەكانیشمان بینی!!\nحەوت مانگ پێشتر دەستم بە نوسینی ئەم بۆچونانە كردووە، بەڵام لەبەرئەوەی یەكێتی لەدانوستاندن بوو، رامگرت. بەڵكو بتوانن سیاسەتی هاوسەنگی لەحكومەتی كوردستاندا سەربخەن، ئێستا كە بەوشێوەیە دانوستانی پێكهێنانی سەرۆكی پەرلەمان‌و حكومەتتان دوای (9) مانگ بگرەو بەردە، یەكلاكرایەوە، بەبێ ئەوەی ئەزیەت بكێشن تەنانەت سەیری یەك سیڤی (200) هەڤاڵ‌و خاوەن بڕوانامە بكەن، كە ئومێدەوار بون یەكێتیەكەی مام‌و شەهیدان، پاداشتی خەبات‌و تواناكانیان بداتەوە. لەهەمووش ناخۆشتر ئەوەیە، كۆمیتەیەكی مەكتەبی سیاسی دوو ساڵە تەتەڵەی داخوازی كادرەكان دەكات. بەم كارە، گومانتان لای یەك ئەندامی یەكێتی نەهێشتەوە كە بڕیاری تەكەتولتان، زۆر لە هەموو ئۆرگان‌و كەسانی بەتواناو ئۆرگانە شەرعیەكان لا گرنگترە. كە دۆخی یەكێتیش وای بەسەرهێنرا، ئیتر كاتی ئەوەیە، منیش، هاوكاتی داوای هەزاران ئەندامانی یەكێتی بۆ بەستنی كۆنگرە، قسەی خۆم لەفۆرمێكی هەڵسەنگاندن‌و رەخنەدا دەرببڕم.\nپەیامێك لەبری پرۆژەیەك\nیەكێتی، توێژینەوەی زۆری ناوێ، ساغی بكەینەوە، لە چ دۆخێكی سیاسی‌و جەماوەری‌و حزبایەتیدایە. تەنها ئاماری دەنگدەرانی یەكێتی لەچەندین هەڵبژاردندا، وەكو پێشەكی بەسن هەتا تێبگەین، پێگەی یەكێتی، سەرەنجامی بێزاری خەڵك لەرەفتاری نابەجێ‌و سیاسەتی نەخوازراو، چەند لاواز‌و ئایندەشی، چەند مەترسیدارترە. فەرموون دیقەتی رێژەكان بدەن.\nسامپڵی دوو هەڵبژاردنی عێراق:\nیەكەم: ساڵی (2014) دەنگی یەكێتی (847711) بووە.\nدووەم: ساڵی (2018) دەنگی یەكێتی گەیشتۆتە (617144) واتا (230567 دووسەدو سی هەزارو پێنج سەدو شەست‌و حەوت) دەنگ دابەزیوە.\nسامپڵی دوو هەڵبژاردنی كوردستان:\nیەكەم: ساڵی (2013) دەنگی یەكێتی (350500) بووە.\nدووەم: ساڵی (2018) دەنگی یەكێتی (319912) بووە. واتا (30588) دەنگ دابەزیوە، ئەمە لەكاتێكدا لەماوەی ئەو چوار ساڵەدا، چوار نەوەی تر مافی دەنگدانیان هاتۆتە سەر كۆی دەنگدەرانی هەرێمی كوردستان‌و عێراق.\nدیارە، ئەم هەڵبەزو دابەزە، لە رێژەی دەنگدەران، هۆی بابەتی‌و خۆیی هەیە. پێویستە رونیان بكەینەوە. هۆیە بابەتیەكان، پرۆسەیەكە خۆبەخۆ دەخەمڵێ‌و كەمتر، كاریگەری فاكتەرە خۆییەكانی لەسەرە. ئەوەی بۆ یەكێتی هەمیشە چارەنوسساز بووە، هۆكارە خۆییەكانی حكومەت‌و سیاسەتی حزب‌و حزبایەتیە. بۆیە جەخت لە هۆكارە خۆییەكان دەكەینەوەو بەس.\n- لەباری ئابوریەوە؛ حكومەتەكان، نەك سەركەوتوو نەبون لە دەستەبەری ژێرخانی ئابوری تۆكمە، بەڵكو چەندین كابینە جەزرەبەیان لە بونیاتنانی ژێرخانی ئابوری داوەو كابینەی هەشت‌و ئێستاش كابینەی (9)شیان خستە ژێر باری ملیارەها دۆلار قەرزو بانكەكانیان بەتاڵ كردو پرۆژەكانیان چوار ساڵ راگرت‌و پاشەكەوتی موچەیان بەناچاریی كردە مەینەتی موچەخۆر. لە حكومەت‌و پەرلەمانێكدا یاسا سەروەر بێ‌و چاودێری قەیران بكرێ، دەبوایە كابینەی (7) بدرێتە دادگا نەك پاداشت بكرێ. بەرەنجامی سەرجەم ئەو سیاسەتە ئابوریە شكستخواردووە دەركەوت كە: شكستی حكومەتەكانە لە زیادكردنی داهاتی خۆماڵی، لەچاودێریكردنی بازاڕی ئازاد، لە بەملیاردێربونی توێژێكی مشەخۆر، لەسەر حسابی بەرخۆر. لە سیاسەتی دەروازەی كراوە بۆ هاوردەو لاوازكردنی شمەكی هەناردە، دەستەبەرنەكردنی كارەباو بەرەڵڵایی لە بازاڕی دەرمانی بەسەرچوو..تاد.\nكورتیەكەی: سیاسەتی ئابوری كوردستان لەدوای رێكەوتنی نەوت بەرامبەر بە خۆراك لەعێراقدا (986) پستبەستن بووە بە وەرگرتنی پارەی مۆڵی عێراق‌و پاشان بودجە‌و سەرفكردنێكی بەبێ پرۆژەی زیادكردنی داهات! بەڵكو وەرگرتنی بودجە، كرایە بنەمای سیاسەتی ئابوری لەسەر حسابی، بوژاندنەوەی بازاڕی ناوخۆیی. بۆیە، یەك چارەكە سەدەیە سەرفیاتی حكومەت، زۆر زیاتر بووە لەداهاتی زێدە مەسرەف. واتا: نەهێشتنی پاشەكەوتی دارایی‌و دەستەبەری دراو. سەرەنجام بینیمان، دوای فشاری حكومەتی ئیتیحادی لەسەر هەرێم‌و داشكانی نرخی نەوت لەبازاڕەكانی جیهاندا، ئابوری كوردستان داڕما. داڕمانەكەش بازاڕی كوردستانی ئیفلیج‌و گیرفانی موچەخۆری بەتاڵ كرد. ئاكام، ناڕەزایی بێڕادەی جەماوەر دژی حكومەت وروژاو ناڕەزاكان هەڵیانكوتایە سەر بارەگاو فەرمانگەو ئەزمونەكەشمان لەروخان نزیك كەوتەوە. بەڵام بە راوێژی پسپۆڕان، سیستەمی بایۆمەتری‌و كۆنترۆڵكردنی موچەو داهات‌و سەرف تاڕادەیەك رێكخرایەوە، كە كارێكی ئیداری‌و ئابوری سەركەوتوو بوو. دۆخەكەش تاڕادەیەك دەرباز كرا. بەڵام دەریشكەوت، گەندەڵی، مشەخۆری، دزی، تەخشان‌و پەخشان، دامەزراندنی سەدان هەزار موچەخۆر بێ‌بنەما، كۆمپانیای گومڕایی‌و بەرتیلخۆریی، بەخشینەوەی پلەو پۆستی (حزبایەتی-خزمایەتی) دەست بەسەرداگرتنی ئەرزی كشتوكاڵ، بەردەڵانی (سەخەری) دارستان..تاد، دەركەوت، ئەو دیاردە قێزەونانە، لەهەناوی حكومەت‌و سیستەمی حوكمڕانیدا، چ كارەساتێكی دوچاری ئابوری وڵات كردبوو. كە سەرەنجام، بەشی زۆری باجی ئەو سیاسەتە ئابوریەو، ئەو نەهامەتیەی حوكمڕانی هاوڵاتی‌و، موچەخۆرو، سەرمایەدارو كۆمپانیاكانی كوردستان‌و پرۆژە خزمەتگوزاریەكان دایان. بەتایبەتی لە دەڤەری سەوزدا. بەڵام مشەخۆرەكانی بەرپرسیار لەو كارەساتە، نەك سزا نەدران، بەڵكو لەو میحنەتە ئابوریەی گەلەكەشماندا، كە سەدان هەزار موچەخۆر لەبەردەمی بانكەكان، داماو داماو بۆ موچەكانیان رێچكەی برسێتیان دەبەست، كەچی دزی‌و فزی، زیاتر دەكرا. دزی بچوك، تەشەنەی سەند بۆ تاڵانی گەورەی نەوت فرۆشتن‌و ژێربەژێر رێكەوتن لەگەڵ ئەم كۆمپانیا‌و ئەو پایتەخت. تا كاریان گەیاندۆتە ئەوەی بەشێكی سەیتەرەكان بە قۆنتەرات دراوون. كۆمپانیا نەماوە سەرانەیان لێنەسێنن. بەمەشەوە نەوەستاوون، ئێستا تاڵانی تریشیان داهێناوە، ئەویش شكاندنی بۆریە نەوتەكان‌و، شەوانیشیان كردۆتە قەڵای فرۆشتنی كاروانی تەنكەرە نەوت بۆ سەر سنورەكان‌و پاڵاوگە ئەهلیەكان. كەچی هەموو ئەو كارەساتانەو كاریگەرییە نالەبارەكانی لەسەر خەڵك، بەبێ كەمترین لێپێچینەوە، سەرانی گەندەڵی ئەژدیهائاسا، هەر سەری گەندەڵەو لە پەیكەرەی حكومەت‌و كۆمپانیاكاندا زیاد دەكەن.\nبیرتانە لەكۆبونەوەی مەكتەبی سیاسی وتم: هیچ نەبێ بەقەد پارتی گەندەڵ‌و دزەكان سزا بدەین، هەر باشە. بەشێكتان پێكەنین‌و بەشێكیشتان بەسەرسوڕمانەوە سەیرتان كردم.\nسیستەمی حوكمڕانی‌و حكومەت\nیەكێتی، لەدوای یەكەمین هەڵبژاردنەوە، حكومەتی هەڵبژاردو پارتیش سەرۆكایەتی پەرلەمان. لەهەموو كابینەكاندا، یان سەرۆك یاخود جێگری سەرۆك‌و بەشێكی كابینەكەمانمان هەبووە. لەدوو كۆنگرەو سێ پلینیۆمدا، باسی سەرەكیمان، گۆڕینی سیستەمی حوكمڕانی‌و دامەزراندنی حكومەتی توانامەندە. بەڵام بەداخەوە، دوای هەموو ئەو بڕیارانەی كۆنگرەو پلینیۆم‌و راگەیەندراوی كۆبونەوەكانی سەركردایەتی‌و مەكتەبی سیاسی، هەروەها نوسینی چەندین پرۆژەو نەخشەڕێگا، لەبەر زاڵكردنی جەمسەرەكانی تەكەتول، هێشتا یەكێتی، هەڵوێستێكی راستەقینەی بۆ گۆڕینی سیستەمی حوكمڕانی نەك نەبووە، بگرە نەشمانتوانیووە جومگە سەرەكیەكانی هێزی چەكدارو ئاساییش یەكبخەین، بەڵكو پەرتەوازەتر كراوون‌و هێزی چەكداری تایبەتیش، چەندین بەرامبەر، پەرەیان پێدراوە. تەنانەت رەخنەكانیشمان لە پشكە حكومەتی پارتی، هێندە شەرمنانەیە، كە هەرگیز ناتوانێ جیاوازی‌و پاكی یەكێتی‌و راستگویەتی لە دژایەتی گەندەڵی، بەرامبەر پارتی دەربخات. چونكە سەدان بەڵگە لای پارتی لەسەر گەندەڵەكانی یەكێتی‌و دەڤەری سەوزو شیرینی نەوت هەیە، ئەمانە بەشی زۆری مەكتەبی سیاسی‌و سەركردایەتیان ناچار كردووە، تەنها بۆ دەستكەوتی خۆیان پێ دابگرن‌و بەس!! بۆیە:\n- سیستەمی حوكمڕانی كەمترین گۆڕانكاریان تێدا كراوە.\n- هێزەكانی چەكدار، پەرتەوازەو پەیوەندی تایبەتیان بەهێزتر بووە.\n- چەكی هێنراوی قاچاغ‌و، بازاڕی چەكی ناشەرعی، هەتا هاتووە زیادی كردووە.\n- كەلێنی گەورە گەورەی تێپەڕاندنی تاوان‌و، تاڵان‌و، پەراوێزخستنی یاسا، فراوانتر دەكرێ.\n- یاسا، تەنها لەسەر خەڵكی بێكەس، سەروەرە، وەكوتر، یاساو رێسا، رۆژانە ئەتك دەكرێن، كە حاكم‌و پۆلیسیش بڕیاری گرتنیان دەردەكات، تاوانباران خۆیان دەدەنە پەنای ئەم‌و ئەو بەرپرسیار لەناو حزبەكان. یان لەنێوان هەولێرو سلێمانیدا تەراتێن دەكەن. پشكی یەكێتی لەم دیاردە دزێوەدا، لەناو رای گشتیدا زەق بۆتەوە.\nزۆرجار هەوڵمانداوە، دۆخی سیستەم‌و حوكمڕانی‌و سەروەری یاسا، پاكسازی‌و چاكسازی بكەین، لە كۆبونەوەكاندا بڕیارمان لێداوە، پرۆژەو بەرنامەمان نوسیووە، لەكۆبونەوەكانی پارتیدا، باسمان كردوەو پرۆژەكانمان پێشكەش كردوون، تەنانەت بەرنامەی گرتنی تاوانبارانمان هەبوو. بەڵام:\n- كە لەگەڵ پارتی باسەكانمان دەكردو داكۆكیمان لەسەر پرۆژەكان دەكرد، لەهەمان كاتدا بەتەسریحی نابەجێ‌و، كۆبونەوەی لاوەكی‌و، تەكەتولی ناو سەركردایەتی، وەفدی مفاوەزات ناچار رادەوەستاو تەنانەت، لەكۆبونەوەكاندا، بە موزایەدەی زادەی هەلپەرستی، قەرزارباریش دەكراین.\nحزب نییە لەرۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا، هێندەی یەكێتی بەرپرسەكانی ئاشكراو نهێنی، تەسریح بدەن‌و، رای گشتی چەواشە بكەن‌و، بەرنامەی حزبەكە تێكبدەن‌و، بوختان هەڵبەستن. باوەڕیش ناكەم، حزبێك هەبێ، بە پارەی دەزگاكانی، بەئەندازەی یەكێتی سایتی نهێنی‌و پەیچی سەیروسەمەرەی شكاندن‌و تومەت هەڵبەستنی هەبێ!! هەمووشی بۆ تەكەتولەكان دەكرێ نەك بۆ یەكێتی.\nحكومەتێك نەتوانێ لەم دەڤەری سەوزەدا، كۆنترۆڵی ئەم دۆخە ئابوری‌و تەراتێنەی بەشێكی بەرپرسانی یەكێتی لەبواری كۆمپانیاكان‌و بازرگانیدا بكات، هۆكەی تەنها بۆ دەسەڵاتی یەكێتی هاوكات دەسەڵاتی حكومەت دەگەڕێتەوە. ئەگینا هۆی دیكەی نییە. بەشە دەسەڵاتی حوكمڕانی یەكێتی، چ ئەوانەی سەرۆك وەزیران‌و جێگرانی بوون، چ ئەوانەی لە وەزارەتی ناوخۆو پێشمەرگەدا، كاربەدەست بون. بۆ یەك جاریش پێیان لەسەر سزای گەندەڵ دانەگرتووە. لەبەرامبەر روداوە كارەساتبارو چارەنوسسازەكانیشدا، یەك وەزیر دەستبەرداری پۆستەكەی نەبووە.\nدەسەڵاتی سیاسی یەكێتیش، هاوشانی ئەو دەسەڵاتە حكومییەی هەیە، خۆی لەخۆیدا، هاودەسەڵاتەو سایەی دیاردە دزێوەكانیشە. نایشارمەوە: لەسایەی حكومەتەكانی كوردستاندا، گەندەڵی بەردەوام پەرەی سەندوەو گەندەڵكارانیش، هەتا ئێستا، بەشێكی دانەبڕاوی تەكەتولن‌و جەمسەری سەیرو سەمەرەی ناو ناكۆكیەكانن!! باندو تاوانبارەكانیشیان، داڵدەدراوی سەرانی تەكەتولن. ئاسایش‌و پۆلیسیش، دادو بێدادێتی بەدەستیانەوە.\nچۆن رێی تێدەچێ، لەناو ئۆرگانە باڵاكانی یەكێتیدا، لەسەر هیچ پێشێلكارییەك، تاقە بەرپرسێك سزا نەدرابێ؟ تاقە باندێك نەگیرابێ. چۆن دەتوانین، بڕوا بەخەڵك بهێنین، كە یەكێتی، لە (دە-پانزە) ساڵی رابوردودا، تاقە بەرپرسێكی تیادا نەبووە شایەنی سزای حزبی‌و لێپێچینەوەی یاسایی بێ؟! كەچی، كاتێك تەكەتولەكان بیانەوێ پۆست‌و پلەكان دابەش بكەن، یان پیلان بگێڕن، بەئاسانی یەكدەگرنەوەو بڕیارەكانیان سەردەخەن! تەنانەت بۆ سزادانیش، بەدەست‌وبردن!! لەناو كۆبونەوەی سەركردایەتیدا بەرتیل دەدرێتە چەندین ئەندامان‌و سەیارەیان بۆ دەكڕن‌و سەفتە دۆلاریان دەدەنێ، هەتا دەست هەڵبڕن بۆ بڕیارەكان.\nهەموو ئەندامێكی سەركردایەتی‌و ئۆرگانێك، یەكەمین ئەركی، پابەندبونێتی بە پەیڕەوی ناوخۆ لەژیانی حزبایەتیدا. بەداخەوە، لەدوای سێهەمین كۆنگرەوە، مەترسیدارترین پێشێلكاری پەیڕەوی ناوخۆ كراوەو دەكرێ. پێشێلكاری، هاوكات شێواندنی ژیانی حزبایەتی، گەیەندراوەتە رادەیەكی ترسناكی، وەكو:\n- مەرجەعیەتی حزبایەتی‌و مەركەزیەت، نەماوە.\n- چاودێری كادرو ئۆرگان‌و سەركردەكان، نەماوە.\n- جێبەجێكردنی پرنسیپی سزا و پاداشت، نەماوە.\n- لێپرسینەوە لە كەمتەرخەم، هەلپەرست، تاوانبار، ئۆرگان‌و پۆستی سەرنەكەوتوو، نەماوە.\n- دەستەگەری، هەتا هاتووە تەشەنەی سەندووەو، تەكەتولەكان لەبری سزا، پاداشت دەكرێن.\n- زۆربەی ئۆرگانەكان، وەكو فەرمانگەی فەرمانبەرانیان لێهاتووەو هەفتەش تێناپەڕێ، پلەی تەكەتول‌و پۆستی واسیتە، بەرزنەكرێتەوە.\n- داخوازی شەخسی جێگەی بەرنامەی پەروەردەكردن‌و ئەرك راپەڕاندنی گرتۆتەوە.\n- جیاوازی لەنێوان دڵسۆزو هەلپەست، خاوەن پرنسیپ‌و بێ پرنسیپ، مۆڕاڵ‌و رێزی هەڤاڵ، ئەوەندە كاڵ بۆتەوە، نەبێتەوە.\n- رەوشتی بەرزی حزبایەتی‌و پەیوەندی هەڤاڵانە، كراونەتە قوربانی پیلانگێڕی‌و هەوەسبازی!\n- موزایەدەی سیاسی جێگەی راستگۆیی لەراگەیاندن‌و رەخنەی بونیاتنەرانەی گرتۆتەوە.\n- كۆبونەوەكان، پرنسیپ‌و نرخی بڕیاردانیان نەماوە. چونكە پێشوەخت، لەكۆبونەوە لاوەكیەكاندا، هەموو رێكەوتنێكی ژێربەژێر دەكرێ‌و تەكەتولەكانی بەرژەوەندییە جۆراوجۆرەكان، بڕیار دەدەن.\n- ئەندامان بەردەوام واز لە ریزەكانی یەكێتی دەهێنن‌و تاك‌و تەرا دێنە ریزی یەكێتی. ئەویش لە یەك دوو دەڤەرەی تایبەتی ناوچە كێشەلەسەرەكان.\n- خاوەن سەفتە دۆلارەكان، سەرقاڵی قوڵكردنی گیانی دەستەگەری‌و، كڕینی ویژدانی كادر‌و، كردنەوەی دەیان سایت‌و پەیجی پیاهەڵدانی ئەم‌و ئەون‌و شكاندنی هی ترن.\n- بۆتە باو لەناو كادراندا، كە هەڵگەڕانەوە لەیەكێتی‌و دژایەتی یەكێتی، سودی زیاترە لەدڵسۆزیی بۆ یەكێتی.\n- لەهەمووش خراپتر، زۆربەی سەركردایەتی‌و مەكتەبی سیاسی، نمونەیەكی جوانی پاراستنی پرنسیپەكان‌و بەهای حزبایەتیان، لەساڵانی رابوردودا، پێشكەش نەكردووە. بەڵكو جەزرەبەشیان لێداوە.\nزیاتر لە (50) جار، لەكۆبونەوەكانی مەكتەبی سیاسی‌و سەركردایەتی‌و دانیشتن لەگەڵ جێگری سكرتێری گشتی‌و كارگێڕدا، باسی ئەو دیاردانەم كردووە. بەڵام نەك گوێم لێنەگیراوە، بەڵكو بە نەخشە، ئەو دیاردە دزێوانە پەرەیان پێدراوە. تەنانەت بە جێگری سكرتێری گشتیم وتووە: یەكێتی وای بەسەردێ، نەتوانن هێزەكانیشتان بەكاربهێنن (شایەتەكانم ماوون). ناچار بوم، لە سێ وتاردا، یەكەمیان بەناونیشانی (دۆخێكی ئاڵۆزو ئەنجامێكی نالەباری هەڵبژاردن) لەمێژووی (18/10/2013) لەچاودێر بڵاوكردەوە. سودی نەبوو. دووەمیشیان (2015) بەناونیشانی (ئازادی‌و ئازادی حیزبایەتی) هەر لە چاودێردا بڵاوكرایەوە، بێهودە بوو. سێهەمیشیان هەر لەچاودێردا بەناونیشانی (گوزەرانی كەسوكاری شەهیدان‌و قەیرانی ئابوری‌و یەكێتی) رۆژی (19/12/2016) بڵاوكردەوە.\nپەیوەندی یەكێتی‌و لایەنەكان\nمەخابن، لەژێر فشاری سیاسەتی موزایەدەخوازی، بەڵام لەناوەرۆكدا، هاوئاهەنگ لەگەڵ نەیارانی یەكێتی، چەند هەڤاڵێكی مەكتەبی سیاسی، پێش هەڵبژاردنی پەرلەمانی كوردستان لە(21/9/2013) زانیاری هەڵبەستراویان لەسەر پێگەو كاریگەری یەكێتی دەدایە جەنابی مام، دوای رەتكردنەوەی چەندین جار لەلایەن مام جەلال‌و چەند هەڤاڵێكی مەكتەبی سیاسیش، كە لە هاوپەیمانی پارتی بچینە دەرەوە، دواجار لەكەركوكدا بڕیار درا، لە لیستی هاوپەیمانی لەگەڵ پارتی دووربكەینەوەو سەربەخۆ دابەزین، زۆربەمان سواری شەپۆلی راپۆرتی هەڵە بوین‌و سوربوین لەسەر خەیاڵپڵاوی. سەرەنجامی تەواوی هەڵبژاردنەكانیش، دوای دەرچونمان لەهاوپەیمانێتی پارتی، بینی، كە تا ئێستاش باجەكەی دەدەین. تەنانەت لەناو حكومەت‌و لەهاوكێشە سیاسی‌و ئیقلیمیەكەشدا. هاوسەنگی تێكچووەو یەكێتی پاشەكشەی كردووە. لەبەرامبەردا، نەمانتوانی، هیچ لایەكی دیكە، بەئەندازەی پارتی، سەرەڕای ناكۆكیەكانمان بكەینە دۆستی سیاسیمان. هاوپەیمانی لەگەڵ پارتی سودی بۆ ئەزمونەكەمان‌و پارتی‌و یەكێتیش هەبوو. كەچی دۆستایەتی لایەنەكانی تر، كێشەی جۆراوجۆریان لێدەكەوتەوە. بەڵكو لایەنەكان، لاوازبونی ئێمەیان لەهەڵبژاردندا، دەقۆستەوە، هەتا بەتەواوەتی بمانڕوخێنن. خۆپیشاندانەكانی 17/ی شوبات‌و ناڕەزاییەكانی دوای ئەوەو ئاڕاستەی راگەیاندنی لایەنەكان بۆ نابوتكردنی حكومەتی هەرێم، بەتایبەتی یەكێتی، گومان ناهێڵن، كە دوركەوتنەوەمان لە رێكەوتنی ستراتیژی، هەڵەیەكی ستراتیژی بوو.\nلەبەرامبەردا، هەر ئەوانەی پێیانوابوو، دوركەوتنەوە لە پارتی، نزیكمان دەخاتەوە لە گۆڕان، لەژێرەوەو لەسەرەوە، رەنجێكی كەمیان نەدا، قسەكانیان بهێننەدی. بەڵام سەرنەكەوتن. بینیمان گۆڕان، لە قۆناغی یەكەمدا، هەر هاوپەیمانییان لەگەڵ پارتیدا هەڵبژارد، نەك یەكێتی. تەنانەت كۆنفرانسەكەشیان بردە هەولێر! بەش بەحاڵی خۆم گومانم نەبوو كە گۆڕان هەر ئەو سیاسەتە پەیڕەو دەكات، بەڵام ترۆتسكیەكانی ناو یەكێتی تێنەدەگەیشتن.\nلەدوای 17/ی شوبات، هەوڵێكی زۆر درا، سیاسەتێكی هاوسەنگ لەنێوان پارتی‌و گۆڕان پەیڕەو بكەین. ئەم سیاسەتە جیاواز بوو لەوەی، لەگەڵ گۆڕان بەرەیەك بۆ لاوازكردنی پارتی دروست بكرێ.\nیان بەقسەی پارتی بكەین، دژی گۆڕان!\nهەمیشە وتومانە، نە لەگەڵ پارتی بین دژی گۆڕان‌و نە لەگەڵ گۆڕانیش بین دژی پارتی. باری تایبەتمەندی دەڤەری سەوز، ئەم سیاسەتەی دەویست. هەروەها كوردستانیش.\nنەدەچووە هزرم، گۆڕان، بتوانێ سیاسەتی خۆی، لە سیاسەتی تێكشكاندنی یەكێتیەوە بۆ هاوپەیمانی ستراتیژی، لەگەڵماندا بگۆڕێ. چونكە گۆڕینی ستراتیژی گۆڕان، لەدوژمنایەتیەوە بۆ هاوپەیمانێتی یەكێتی، زەمینە سیاسیەكەی نەڕەخسابوو. تا ئەوكاتەش (90%)ی راگەیاندنیان دژی یەكێتی بوو.\nكاتێك، لە روداوەكانی 17/ی شوباتیشدا، پارتی شەوێكیان لەپڕ هێزی بۆ سەر گۆڕان نارد، یەكەمین كەس، بەندە، لەكۆبونەوەی مەكتەبی سیاسی، دژی بوم. بەمەش نەوەستام، سەعات دووی شەو چوومە پارێزگای سلێمانی‌و لەگەڵ ملازم عومەرو نەوزادی نوری بەگ، كۆبونەوە هەبوو، هەڤاڵان كۆسرەت‌و د.بەرهەم‌و دلێری سەید مەجید لەوێ بون، ئەو شەوە بڕیار بوو، بەیانیەكەی گۆڕان، خۆپیشاندانی گەورە بكەن، پێش من چی قسە لەسەر كێشەكان كرابوو، نەگەیشتبونە ئەنجام، ناچار بە ملازم عومەرم گوت: لەگەڵ كاك نەوشیروان قسە بكەن، با رێكەوتنی سەراپایی بكەین. گوتی رێكەوتنی چۆن؟ گوتم: لەسەر هەموو كێشەكان قسە بكەین‌و چارەسەر بدۆزینەوە. تەنانەت گوتم: ئێستا ئامادەم خۆم بچمە لای كاك نەوشیروان (دەشمانزانی ئەو شەوە، لە گردەكە نەماوەو چۆتە ماڵی دۆستێكی خۆی). پەیامیشمان بۆ كاك نەوشیروان نارد كە ناهێڵین پارتی بێتە سەریان.\nهەڤاڵان زۆربەیان (نەك هەمویان) ئەمەیان پێ خۆشبوو. هەر ئەو شەوە كاك دلێری سەید مەجیدمان ناردە لای كاك نەوشیروان‌و دۆخەكەمان ئارام كردەوە. دوای ئەمە، بەندەو هەڤاڵ هێرۆ و دلێری سەید مەجید، سەردانی رێكخەری گشتی گۆڕانمان كردو زەمینەمان بۆ سەردانی وەفدی گۆڕان بۆ لای مام جەلال خۆشكرد‌و لەو كۆبونەوەیەدا، لەماڵی مام لێكتێگەیشتن ئیمزا كرا. لە نوسینی لێكتێگەیشتنەكەدا، دێڕێكی تیابوو سەبارەت بە یەكخستنی فراكسیۆنەكانی پەرلەمانی كوردستان، رازی نەبوین، چونكە دەمانزانی كێشەكان لەنێوان پارتی‌و هەردوولامان قوڵتر دەكات. بۆیە مام پێیگوتن: ئێمە دەمانەوێ گۆڕان‌و پارتیش ئاشتبكەینەوە. نەك ئێمەش لەگەڵیاندا تێكبچین! بۆ ئەم كۆبونەوەیە بەڕێزان سالار عەزیزو قادری حاجی عەلی رۆڵێكی بەرچاویان لەناو گۆڕاندا هەبوو.\nئەوكاتە، باش باش هەستم پێ‌دەكرد، هەبون لەناو یەكێتیدا لێكنزیكبونەوەكەیان پێناخۆشبوو. كەچی پروپاگەندەیان دژم بڵاودەكردەوە، گوایە دژی نزیكبونەوەی گۆڕان‌و یەكێتیم. تەنانەت كە هێزی پارتی دەهاتنە سەر گۆڕان، ئەو جوامێرانە ناڕاستەوخۆ پێیانخۆشبوو!! بەڵام دەشمزانی كە سەردانی رەوانشاد نەوشیروان دەكەن، ماستاویان بۆ خەست دەكردەوە.\nتاڕادەیەك، متمانە لەنێوان یەكێتی‌و گۆڕان گەڕایەوە، هەتا گەیشتە ئەوەی وەفدی هاوبەش، گەڵاڵەنامەیەكی (19) خاڵییان بۆ رێكەوتن ئامادەكرد. بەڵام مەخابن، شەوی پێش پەسەندكردنی رێكەوتنەكە لەئەنجومەنی سەركردایەتی (5) خاڵ، لەلایەن وەفدەكەی یەكێتیەوە، بەبێ باسكردنی لە مەكتەبی سیاسیش، خرابوەوە سەر رێكەوتنەكە، من ئەمەم بە پیلان دەزانی. تەنانەت لەدانیشتنێكدا بەئامادەبونی دلێری سەید مەجید، كاك نەوشیروان فەرمووی، ئێمەش لەو خاڵانە نیگەرانیمان هەبوو، بەڵام وەفدەكەی یەكێتی سوور بون لەسەر چەسپاندنی. بێگومان گۆڕانیش پێیان خۆشبووە ئەو خاڵانە بخرێنە سەر رێكەوتنەكە، ئەگینا رەتیان دەكردنەوە. لەبەر زیادكردنی ئەم خاڵانە، پاشەكشەم لە رێكەوتنەكە كرد، بەڵكو مەترسیم هەبوو، سەرەنجام، دوو ئیدارەیی‌و دوو هێزی چەكداریش دروستبێتەوە. بۆیە، سەرەڕای هەوڵێكی زۆر، بەشداری مەراسیمی ئیمزاكردنەكە لە(17/5/2016 - گراند میلینیۆم) نەبوم.\nلێرەدا شایەنی باسە بڵێم: ئەو هەوڵەی دامان بۆ ئاشتەوایی نێوان گۆڕان‌و یەكێتی، هەتا گەیاندمانە لێكتێگەیشتنی دەباشان، پرۆسەكە بەقۆناغ بەردەوام بوایە، دڵنیام هەردولامان یەكمان دەگرت. بەڵام مەخابن، ئەوانەی لەناو هەردوو لادا، رەهەندی ستراتیژی هاوكێشەكانیان نەدەخوێندەوەو بە رق‌و كاردانەوە سیاسەتیان دەكرد. ئەمانە پرۆسەی یەكخستنی هەردوولایان كردە قوربانی تێنەگەیشتنیان لە هاوكێشەكان. تەنانەت دەشترسان، دوای یەكخستنی هەردولامان، پێگەی خۆیان لەق بكرێ. لەئاكامیشدا، یەكخستنی پرۆسەی یەكێتی‌و گۆڕانیان لەژێر پەردەی نزیكبونەوە لە گۆڕان لەبار برد، رێكخەری گشتی بزوتنەوەی (گۆڕان)یش گومانی لەتەواوی هەڵپەكان هەبوو، بۆیە لەكۆبونەوەكەی گراند میلینیۆمدا، وتی: (عیبرەت لە جێبەجێكردندایە) لەدوا سەرەنجامیشدا هەردوولامان ناچاربوین، یەكلایەنە لاوازتر لەگەڵ پارتیدا لەم حكومەتەشدا رێكبكەوین. پارتیش، دوای ئەوەی بۆی دەركەوت (حكومەتی بنكەفراوان!!) سەرناكەوێ، گۆڕانی وەدەرنا. پێش وەدەرنانی گۆڕانیش، لەكۆبونەوەیەكی داخراوداو لەكۆبونەوەیەكی ئاشكراشدا، بە رێكخەری گشتی گۆڕان‌و وەفدەكەیانم گوت: پارتی دەرتاندەكات. گوتیان ناتوانن. گوتم دەیكەن. كاكە عومەری سەید عەلی گوتی: گەر پارتی وایانكرد ئێوە چی دەكەن، وتم: دژی دەبین. بەڵام لەگەڵ پارتی لەسەر ئێوە تێكی نادەین. دژیشی بوین.\nپەیوەندی یەكێتی‌و پارتی\nپەیوەندی یەكێتی‌و پارتی، لەشۆڕشدا، ئاڵۆز بوو، یەكێتی دوای شەهیدكردنی حەمە غەفور ئاغجەلەری، برایم عەزۆو هاوڕێكانی، حەسەن خۆشناو و هاوڕێكانی، هەروا، كارەساتی هەكاری، هەقی بوو بەرگری لەخۆی بكات. بەڵام كە یەكێتی دوای روخانی شا باڵادەست بوو، هەوڵی چارەسەر كەوتە گەڕ.\nئەوەی مایەی قوڵترین نیگەرانییە، تەنانەت لەدوای راپەڕینیش، كە تازە لە كارەساتی ئەنفال‌و كیمیاباران دەربازمان بوبوو، برینە قوڵەكانی شەڕی ناوخۆی شۆڕشمان فەرامۆشكردو هەڵپەی دەسەڵاتخوازی حزبایەتی، ئاگری شەڕێكی دیكەیان خۆشكردو نوسەرانی هەلپەرستیش، لەهەردوولاماندا باوەشێنی گەشانەوەی ژیلەمۆكانی بەرپابونەوەی شەڕەكە بون.\nشەڕی ناوخۆی دوای راپەڕین، لە شەڕی ناوخۆی شۆڕش، زیانی زۆرتر بە شكۆی نەتەوەكەمان گەیاند. كە شەڕ هەڵگیرسا، زۆر دژی بوم. ساڵی (1994-1995) لەگەڵ عارف تەیفورو شەهید سەعد عەبدوڵڵا كراینە بەرپرسیاری پەرەنەسەندنی شەڕ بۆ ناو هەولێر، چەندین جار، گیانبازیمان دەكرد، بۆ دامركاندنەوەی شەڕ لەناو گەڕەك‌و بازاڕەكانی هەولێر. چیرۆكی تاڵم لایە، كە فەرماندەی هەردوولا، بۆ تاڵانی‌و دەستكەوتی شەڕ، چۆن شەڕەكەیان گەرمتر دەكرد. دەیانیش كرانە قوربانی تاڵانی. بەداخەوە، هەبون ئەوكاتەش بەوە تاوانباریان دەكردم، كە گوایە شۆڕشگێڕێتیەكەی جارانم لەشەڕدا نەماوە. هەروەكو، هەرگیز ویژدانمان لەخوێنی باشترین قوربانیەكانی شەڕدا، لەخوێن نەژەنیبێ!\nبیرمە، كە شەڕ بە قینی حزبایەتی‌و فیتی ئیقلیمی‌و دەسیسەی حكومەتی عێراق، لەگرێژنەی ئەقڵ دەركراو هەولێرمان كۆنترۆڵ كرد، كورتبینەكان پێیانوابوو، تازە یەكێتی سەركەوت‌و پارتی ژێركەوت. من هەر نیگەران بوم. لەدانیشتنێكدا لەكۆیە، عەرزی مام جەلالم كرد كە:\nسەردانی كاك مەسعود بكەو چارەسەرێك بۆ كێشەی هەولێر بدۆزنەوە. با پارتی هانا بۆ عێراق نەبات‌و جەزرەبەمان لێ نەدەن. ئەوكاتەش زانیاری ورد هەبوو، مەكتەبی سیاسی پارتی، سەردانی بەغدادو موسڵیان گەرمە. مام فەرمووی:\nمەلا بەختیار كاتی نییە، چونكە زۆرینەی فەرماندەو مەكتەبی سیاسی دژی هەنگاوی وان. بۆ پێكەنین زاراوە نەشیاوەكەی بەكارهێنا، گوتی: پێماندەڵێن باڵە حیزەڵەكە!\nبەداخەوە، پارتی ئێرانی كردە بیانوو، هانای بۆ عێراق بردو كارەساتی 31/ی ئاب قەوماو دەرس وەرنەگیرا. ئەوانەی مام‌و مەكتەبی سیاسییان تێگەیاندبوو، ئەمریكا بەهانامانەوە دێن، زانیاریەكانیان هەڵە بوو. تەنانەت ئەوكاتە بیرمە داوای سزای مەحكەمەی عەسكەریان دەكرا. كە یەكێتی باسكی ئەستور بوەوە، (1997) شەڕی تریش رویدا. لەو شەڕەشدا من نیگەران بوم لەئاكامە عەسكەرییەكەی. لەسەر نەخشەی شەڕەكەش، كە لە شاخ‌و دێهاتەكانەوە دەویسترا پارتی بشكێندرێ، دەمگوت: ئەم نەخشەیە سەرناگرێ‌و هێزەكەمان لەشەڕەكەدا دەپروكێن؟ ئەمجارەش پارتی پەكەكەی كردە بیانوو، توركیاشی هێنایە سەرمان، لەكاتێكدا فڕۆكەكانی توركیا سەنگەر سەنگەر لێیدەداین‌و هەڵیدەكەندین، دەركەوت، سیاسەتی ئێرانیش وا نەبوو، شەڕی ئیقلیمی لەبەر یەكێتی بەرپا بكات.\nدوای ئەم كارەساتانە، ئینجا باڵی شەڕخواز ئارام بونەوەو لەوساوە، كێشەكانی ناو یەكێتی، بەئەقڵیەتی تەكەتول‌و ئۆباڵ خستنە ئەستۆی یەكترو زاڵبون لەناو یەكێتیدا، هەتا هاتووە قوڵتر كراوە. تا رادەی بەهێزكردنی هێزی چەكداری تایبەتی بۆ ستراتیژی تایبەتی.\nلەبیرەوەریماندا، هەلپەرستان، لەمێژووماندا، هەمیشە رۆڵێكی ناجوامێرانەیان، لەناو ریزەكانمان‌و لە گەرمتركردنی روداوە نەخوازراوەكاندا، گێڕاوە. ئەوەندەی سەركردە لاوازو كادرەكانی تەكەتول، یەكێتییان دوچاری كێشەی گەورە گەورە كردووە، قەت، دوژمنانی یەكێتی، ئەمەیان بەسەردا نەهێناوە. دەتوانم بەدڵنیاییەوە بڵێم: كنەی هەلپەرستی، هۆیەكی سەرەكی تێكدانی نێوان هەڤاڵانی سەركردایەتی‌و ئۆرگانەكان بون لە شاخ‌و شاردا. بەڵكو هاندەری ئەنجامدانی تاوانی نامرۆڤانەش بون.\nهەلپەرستان، لەناو قوڵكردنەوەی كێشەكاندا، بەردەوام دەتوانن مەرامەكانیان بەدیبهێنن. ئەمە خەسڵەتی هەلپەرستییە لەناو تەواوی حزب‌و حكومەتەكاندا. هیچ دەرفەتێكیش بەئەندازەی كێشە ناوخۆییەكان، بازاڕی هەلپەرست گەرم ناكات.\nهەلپەرست لەناو یەكێتیدا، لە پێگەو جێگەی جیاوازدا، خۆیان قایم كردووە. بەڵكو شوێنێك نەماوە پێگەیان پتەو نەكردبێ‌و بەرژەوەندییانیان دابین نەكردبێ. ئەوەی لەناو هیچ پارتێكی سیاسی ناوچەكەدا روی نەداوە، لەناو یەكێتیدا لە لوتكەوە بۆ دامێن رویدا. ئەمەش، دڵنیام ئاسەواری ترسناكی لەسەر ژیانی حزبایەتی‌و سەنگی یەكێتی لەناو رای گشتی‌و روناكبیراندا دەمێنێتەوە.\nدڵنیام كە هەموتان دڵنیان، رای گشتی‌و سەرجەم هەڤاڵانی یەكێتی، وردو درشتی رەفتار، كردار، سات‌و سەودای پلەدارو پۆستدارەكان دەزانن، بەڵكو ناسنامەی كەسایەتیان لەویژدانیاندا، وا چەسپیووە، هیچ چەواشەكارییەك، بڕوایان بەرامبەر دیاردە دزێوەكان‌و بەرپرسە دزەكان، ناگۆڕێ. باشترین بەڵگەش ئەوەیە كە:\nبا هەموو بەرپرسێك، دیقەت لە رێژەی دەنگەكانی كاندیدە خزمەكانیان‌و، كاندیدە تەكەتولەكانیان‌و، كاندیدە موچە تایبەتیەكانیان بدەن، بزانن رێژەی دەنگەكانیان چەند لەهەڵبژاردنەكاندا، مایەی نەمانی متمانەی دەنگدەرانی یەكێتییە، بەو كاندیدانە!! هەروا، رێژەی دەنگی ئەندامانی مەكتەبی سیاسی‌و سەركردایەتی، لەهەڵبژاردنەكانی عێراق‌و كوردستاندا، زۆر كەمترە لە رێژەی دەنگی ئەو كاندیدانەی سەركردایەتی نەبون.\nكاندیدی خزم خزمێنەو، كاندیدی تەكەتولەكان، لە سنوری مەڵبەندەكانداو، لەناو هێزەكانی پێشمەرگەو چەكداری دەڤەری سەوزدا، رێژەی دەنگەكانیان بەڵگەی دابەزینی متمانەی ئەو دەنگدەرانەیە بە لیستی یەكێتی‌و كاندیدی تەكەتول‌و خزم‌و بنەماڵە. ئایە:\n- هیچ كەسێكتان لەخۆتان پرسیووە، لەهەڵبژاردنی پەرلەمانی كوردستان، لەناو سەنتەری سلێمانیدا، تاقە كاندیدێكی شارەكە، بۆچی متمانەی وەرنەگرتووە؟ هەڤاڵ زیادو سەلمە دەرچون، خەڵكی سەیدسادق‌و چەمچەماڵن.\n- هیچ كەسێكتان لەخۆتان پرسیووە، لەناو تەواوی هێزەكانی پێشمەرگەو ئاساییش‌و پۆلیسدا، بۆچی سەپاندنی كاندیدی كورەكان‌و تەكەتول‌و خزمەكانتان، بەهەوڵی بێوچان‌و پارە هەڵڕشتن‌و فشاری دەرونی، یەكێتی شەرمەزار دەكەن؟\n- لەخانەقین كە قەزایەكە دەتوانرێ شێركۆ میروەیس دەربچێندرێ بۆ پەرلەمان‌و پیلانی لایەنەكانیش نەبوایە (تایبەت دەنگەكانی هاودیدەكان!!) سۆزان مەنسوریش دەردەچێنرا. بەڵام لەگەرمیاندا، سێ قەزاو (26) ناحیە‌و سەدان گوند هەن، نەتوانراوە تاقە كاندیدێكی پەرلەمانی عێراق دەرچێنرێ!\n- بۆچی لەهەولێری پایتەختدا، دوو هەڵبژاردنە ناتوانرێ دو كاندید زیاتر سەربخرێ؟\nئەو رێژانە، ئاماژەی بێمتمانەیی جەماوەری یەكێتییە، بە دەسەڵاتدارو بەرپرسانی یەكێتی، سەرەنجامی رەفتارو كردارە زیانبەخشەكانیانە بە یەكێتی‌و رێبازی مام جەلال كە هەمیشە فەرمویەتی: (یەكێتییەكان دەبێ دەست‌و دەم‌و داوێن پاك بن).\nدیاردە هەرە زیانبەخشەكان\nدیاردە هەرە زیانبەخشەكان لەدوای راپەڕینەوە، سەریهەڵدابێ‌و كرابێتە سیاسەتی باوی چەند بەرپرسێك، ئەمانەی خوارەوەن، كە ژیانی حزبایەتییان نەهێشتووەو بەرە بەرە یەكێتییان گەیاندۆتە ئەم دۆخە ترسناكە.\nیەكەمیان: لە كۆنگرەكاندا؛ پەیڕەویكردنی سیاسەتی تەسكیەو بە تەسكیە دەرچواندنی چەندین سوپەر سەركردە. بۆ نموونە:\nلەیەكەمین كۆنگرە، بێ رێساو لەژێر هەڕەشەی جیابونەوەو، (گوایە!) دروستكردنەوەی كۆمەڵەی رەنجدەران‌و، بە پیلانی كەمكردنەوەی دەسەڵاتەكانی مام جەلال، دوای (11) رۆژ لە گوێزە گوێزەی كۆنگرە لەنێوان (هەولێر-سلێمانی) سەرەنجام، چەندین سەركردە كە پێشتر خەونیان بە ئەندام مەڵبەندەوە دەبینی، هەلیان بۆ رەخسا، ناكۆكیەكان بقۆزنەوە بۆ سەركردایەتی‌و مەكتەبی سیاسی.\nدووەمین كۆنگرە، سێ جەمسەر، ناكۆكیەكانیان قوڵبوبون، دەستەگەری «هەڤاڵ كۆسرەت، هی رەوانشاد نەوشیروان‌و هێڵی گشتی یەكێتیش (مام)». لەترسی تەقینەوەی كێشەكان، بۆ یەكەمین جار لەمێژووی تەواوی حزبەكانی رۆژهەڵات، سەركردایەتی لەیەكەم دانیشتندا هەڵبژێردراو (7) سەركردایەتیش، بە تەسكییە دەرچێنران!\nسێهەمین كۆنگرە؛ مام جەلال خۆی لە كێشەكان دووردەخستەوەو تەكەتولەكانیش تەراتێنیان لەناو كۆنگرەدا دەكردو هۆڵی كۆنگرە، لیستباران كرا. سەرەنجام، دیسان، بەتەسكییە، دوو هەڤاڵ دەرچێنران. (5)یشیان بە گزیی (200) دەنگیان بۆ قۆپیە كرا (سەرجەم سیناریۆكە دەزانم). (400) كەسیش بە دەسەڵاتی سكرتێرو جێگرەكەی هێنرانە ناو كۆنگرەو تەلقینیش كرابون دەنگ بە كام لیست بدەن.\nئاسەواری نالەباری ئەو سێ كۆنگرانە، ئێستاش بەیەكێتیەوە دیارە. هەرە خراپەكەیان، حەڵاڵكردنی تەكەتولە. تەنانەت (پەیمانی ئاكار)یش، كرایە قوربانی ئاكارە خراپەكانی ناو یەكێتی.\nدەمانویست بە «پەیمانی ئاكار» لایەنی كەم، رەوشتی هەڤاڵێتی‌و ژیانی حزبایەتی بگێڕینەوە ناو ماڵی یەكێتی؛ یەكەمین جار كە باسی پەیامەكەم لەگەڵ (سەرۆك مام جەلال)دا كرد، بەخەمساردییەكەوە، رازی بوو. تومەزە، جەنابی، باشتری دەزانی، كە تازە پەیمانی ئاكار، ئاكارە خراپەكان راستناكاتەوە.\nلەدوای سێهەمین كۆنگرەوە، مام جەلال هێندە فریاكەوت ئۆرگانەكانی لە كارگێڕەوە بۆ مەكتەبەكان، خستەوە سەر رێڕەوی خۆیان. دوای هەڵبژاردنی مەكتەبی سیاسی، كە هەندێكیان بە لەقەلەق متمانەیان لەناو كۆنگرەو لەناو سەركردایەتیدا وەرگرت، بەندە، بەدەنگی حەڵاڵی خۆم لەناو كۆنگرە (بەبێ ئەوەی یەك دەنگی حەرامم وەرگرتبێ‌و یەك كەسی ناشەرعیشم هێنابێتە ناو كۆنگرە) پێنجەم دەنگم هێنا. لەناو سەركردایەتیشدا، دەنگێكی زۆرم بۆ مەكتەبی سیاسی‌و، لەناو مەكتەبی سیاسیشدا لە(19) دەنگ (18) دەنگم بۆ بەرپرسیاری كارگێڕ هێنا.\nئەركی كارگێڕ، جێبەجێكردنی بڕیارەكانی سەركردایەتی‌و مەكتەبی سیاسی بوو. تەواوی بڕیارەكانمان جێبەجێ دەكرد. بەڵكو لەدوای نەخۆشكەوتنی مام جەلال، تەنها كارگێڕ زۆرترین كات دەوامی دەكردو زیاترین ئەركیشی رادەپەڕاند. چ ئەركی ناوخۆی یەكێتی‌و، چ ئەركەكانی پەیوەندی‌و، دیپلۆماسی. جگە لە ئەركەكانی تریش، لەكاتی هەر روداوێكی چاوەڕوانەكراو، یان ئەركێكی لەناكاو.\nمن، لەویژدانی یەكەیەكەتان دەپرسم.. دوای ئەم هەموو ماندوبونە. پاش ئەوەی نەمانهێشت دوای نەخۆشكەوتنی مام جەلال‌و كاك كۆسرەت‌و بێتاقەتی هەڤاڵ هێرۆ، پێشتریش نەخۆشكەوتنی كاك جەبار فەرمان‌و كەمال فوئاد، كارە حزبیەكان پەكیان بكەوێ‌و زیاتر لە (11) سەعات رۆژانە ئەركمان رادەپەڕاند.\nدوای ئەوەی نەمانهێشت، كە «ناوەندی بڕیار» دامەزرا، ناكۆكیەكان بتەقنەوەو كوشتنی ئەندامانی یەكێتیش بخرێتە سەر خەرمانەی بەدبەختیەكانمان.\nدوای ئەوەی، هەوڵێكی زۆر درا لەلایەن هەندێك هەڤاڵەوە، دوو ئیدارەیی دروست ببێ‌و لەمەشەوە، هێزی پێشمەرگە بكرێتەوە دوو هێزو سەرەنجامیش، ئەگەری شەڕی ناوخۆ بقەومێتەوە.\nدوای ئەوەی رۆڵمان بینی، بۆئەوەی نە لەگەڵ پارتیدا بین دژی گۆڕان‌و نە لەگەڵ گۆڕانیش بین دژی پارتی‌و رەنجی زۆرمان دا، یەكێتی هاوسەنگیی بپارێزێ‌و میحوەری چارەسەریش بێ.. سەرەنجامی هەوڵی بێوچانی كارگێڕ، توانیمان قەناعەت بە پارتی بكەین، لەگەڵ گۆڕاندا ئاشتبێتەوەو سەرۆكی پەرلەمان‌و وەزیرەكانیان بگێرێتەوە. لەسەر ئەم سیاسەتانەش، ئەمریكاو بەریتانیاو فەرەنساو سۆسیال ئینتەرناسیۆنال‌و نەتەوە یەكگرتوەكان سوپاسیان كردین.. تەنانەت كۆنگرەی پارتە سۆسیالستەكانی دەوڵەتانی رۆژئاواو پارتە سۆسیال دیموكراتەكانی وڵاتانی عەرەبی‌و كۆنگرەی لاوانی وڵاتانی رۆژهەڵاتمان لەبەرئەو متمانەیە هێنایە سلێمانی.\nدوای ئەو هەموو رەنجە، كە بۆ یەكێتی‌و یەكێتی ناو یەكێتی دامان. هەر ئەوكاتە وتارێكم بەناونیشانی (هەلومەرجی بابەتی‌و یەكێتی ناو یەكێتی) لەژمارە (402)ی چاودێردا لە (7/1/2013) نوسی. كەچی پاداشتی ئەو هەموو پەرۆشی‌و رەنجە ئەوەبوو، ئەوانەی لەدەوری ماڵی (مام جەلال) كۆبوبونەوە دەیانووت: مەلا بەختیار نەبوایە (16) كەسەكەی ناوەندی بڕیارمان دەردەكرد. ئەوانەی ناوەندی بڕیاریش دەیانگوت: مەلا بەختیار نەبوایە، ماڵی مام جەلالمان تەفروتونا دەكرد. هەردوولاش هێزی ئامادەكردبوو، بۆ جێبەجێكردنی بریارەكانیان. قسەی هەردولایان راست بوو. ئێستاش پەشیمان نیم لەو هەڵوێستەم. ئەوانە باجی پیلانەكانیان دەدەن، كە نایانەوێ چوارەمین كۆنگرە ببەستین!!\nچاكەی هەڤاڵانەو چاكەی پاراستنی گیانی پاكی رێبازەكەی مام جەلال بەوەتان داینەوە، بەشێكی دەوروبەری هەڤاڵ هێرۆ، لەگەڵ گروپەكەی د.بەرهەم‌و بە پەسەندی هەڤاڵ كۆسرەت (كارگێڕی مەكتەبی سیاسی)تان، وەكو تاقە ئۆرگانی باڵا، پیلان لێگێڕا. ماكی ئەم پیلانە ئەوانە گێڕایان كە هاوسۆزی دامەزراندنی (هاوپەیمانی)و لایەنگری بردنەوەی (سەرۆكەكەی) بون بۆ سەرۆكی عێراق لەهەڵبژاردندا. لەكاتی جیابونەوەكەشدا، ئەوانە بە یەك وشەش، بەرگرییان لەیەكێتی نەكرد، بەڵكو هەوڵیشیان دەدا، خەڵك دەنگیان پێ بدات!!\nیەكێتی، لەناو ئەم هەموو رەفتارو كرداری ناحزبیانە، لەوپەڕی پێشێلكاری پەیڕەوی ناوخۆ، ئەو هەموو لادان‌و بادانە لە رێبازی مام جەلال. ئەو هەموو گەندەڵییەو شكستەی هەڵبژاردنەكان، لەكاتێكدا ژیانی حزبایەتی نەماوە، ئێوەی باڵادەست، ئەركی ترتان نەبوو جگەلەوەی بە پیلان، كارگێڕ هەڵبوەشێننەوە؟! تەنها ئەوەندە دەڵێم: هەم یار باقی‌و هەم سوعبەت باقی!!\nدۆخی دوای كێشەكان\nچارەسەرنەكردنی ئەو كێشانە، نەك هەر دۆخی حزبایەتی، شێواندووە. بەڵكو مۆراڵی سیاسی‌و پەیمانی هاورێیەتیشی تێك‌وپێك داوە. دیسپلین‌و پرنسیپ نەماوە. كادرو ئۆرگانە ماندوەكان، وشیارەكان، پەرۆشەكان، شێر بە گوێ بگرن، ئەگەر تەكەتول نەبن یان غەدریان لێ دەكرێ، یاخود پەراوێز دەخرێن، تەنانەت وایلێهاتووە، لەشارێكی وەكو كەركوك، چاودێریی شۆڤێنیەكی وەكو راكان جبوری، دژی كورد، لەسەر تاوانەكانی ناكرێ، بەڵام چاودێریی ئەو كادرو ئەندامانە دەكرێ، كە بەبێ پرسی بەرپرسانی كەركوك، سەردانی دۆست‌و هەڤاڵانی تر بكەن.\nساڵەهایە لە كێشەی چارەسەرنەكراوی نێوان سەركردە باڵاكانی یەكێتی‌و كوڕەكانیان ترساووم. ئەم كێشانە، رەگەزەكانی بۆ دوای راپەڕین‌و دوای دەسەڵات گرتنەدەست، فۆرمێكی ستراتیژێكی دیكەی تەكەتولی ناوخۆیی بۆ داڕێژراوە. بەرە بەرە، هێزی جۆراوجۆری بۆ دامەزراوە. پارەو پێگەی بۆ دابینكراوە. بوغزاندن‌و گەوجاندنی بۆ چێندراوە. ناوبەناو، هاوپەیمانیەكانی بۆ گۆڕدراوە. سەرانیشیان، بەپێی دابینكردنی پۆست‌و پارە، ئەمسەرو ئەوسەری تەكەتولەكان تاقیدەكەنەوە.\nیەكێك لە زیانبەخشترین ناكۆكیەكان، ناكۆكی نێوان ه.كۆسرەت‌و كوڕەكانی لەلایەك، ماڵی مام جەلالیش لەلایەكی دیكەوە. رەنجی فەرهادم دا نێوانیان چاك‌و چاپوك بكەم. بەڵام هەلپەرستانی دەوروبەریان، زیرەكتر بون لە تێكدانیان. خۆشیان ساز بون گوێ لە هەلپەرستان بگرن. هەمیشە ئەو پرسیارەم لەخۆم كردووە كە بۆچی هەڤاڵان كۆسرەت‌و هێرۆ رێكناكەون؟ سەرەنجام دەگەیشتمە ئەو باوەڕە، مێمڵ‌و هەلپەرستەكان رێگرن. دابەشكردنی پۆستەكان‌و چۆنایەتی هێنانەوەی بەشێكی كەمی (هاودیدەكان!!) ئەو بۆچونەی منیان، زیاتر بۆ بەرجەستە كردم.\nهەتا سەرۆك مام جەلال مابوو، ئەم كێشە ناوخۆییە، بەریان پێ گیرا. دوای نەخۆشكەوتن‌و مردنی مام، كێشەكانی بن گۆمی تەكەتول سەرئاو كەوتن. لەوساوە، هەتا هاتووە، كێشەكان قوڵتر بون‌و باشترین دەرفەتیش رەخسا، ئەوەی بەدرێژایی مێژووی یەكێتی، هەلپەرست‌و هەڵپەكەر، نەیانتوانی لە بونی مامدا بیكەن، لەدوای مام بۆیان كرا. بەڵام لەسایەی مام جەلالیشدا، ئەم تەكەتولانە كنەیان كردبوو، خۆیان بۆ هەلی دوای مام مەڵاس دابوو. لەخۆڕا نەبوو, كە جاری یەكەم مام نەخۆشكەوت‌و لە عەمان (19) رۆژ چارەسەر دەكرا، لەكوردستان هەڵپە هەڵپە دەستیپێكرد كە شوێنی بگرنەوە. بیرمە مام چاك بوبوەوە، لەژوری چارەسەرەكەی بانگی كردم، فەرموی: مەلا بەختیار بیستوتە جرت‌وفرت بۆ شوێنگرتنەوەم دەستیپێكردووە؟ گوتم: بەڵێ. فەرموی: هیچ نەبێ با دوای مردنم ئەمەیان بكردایە، ئاخر بێوەفایی بەم رادەیە؟! ئەوەبوو كە گەڕایەوە، تەواوی پۆستەكانی حكومەتی گۆڕی.\nدوای سەرۆك مام جەلال\nئێمەی رۆژهەڵاتی، زیاتر لە رۆژئاوایی، كە گەورەمان دەمرێ، وەفاو سۆز داماندەگرێ. بەڵام لەناو یەكێتیدا، كوت‌و مت پێچەوانەكەی رویدا. جارێ (مام) لەسەرەمەرگدا بوو، جێگرێكی، كە مام دروستیكرد، هاوپەیمانی دامەزراند. دوای بەخاكسپاردنی، كە سەدان هەزار هاوڵاتی ژیانئاواییان لێكرد، یەكێتیەكەی (مام) كەوتە بەر هەڵمەتی پۆپۆلیستی پۆستپەرستی. لایەنی كەمی مۆراڵی تیادا رەچاونەكرا. بەڵام لەم ململانێ سەختەشدا، بۆ دەربازكردنی یەكێتی، لەهەڵبژاردنی پەرلەمانی عێراقدا، ناچار رێگەی جۆراوجۆر گیرایەبەر! هەتا رادەی نیگەرانی كاندیدەكان لەگۆڕینی ریزبەندیی ناوەكانیان لەكاتی ساغكردنەوەی دەنگەكان بۆ سەرخستنی كاندیدی تەكەتولەكان. پۆپۆلیستەكان، كە شكستیان خوارد، واقی سیاسییان ورما!! گۆڕان‌و نەوەی نوێ دەرگای پۆستبازییان بۆ نەكردنەوە. تەنها مایەوە ماڵە بابان. بۆ زۆر كەسی شارەزا، هیچ جێگەی سەرسوڕمان نەبوو، سیناریۆی ژێربەژێر بۆ شكستخواردوترین پرۆسەی یەكخستنی دوو لایەن، رێكبخرێ، ئەگەر وا نییە، هیچ نەبێ لایەنی كەمی هاودیدەكان‌و هیچ نەبێ ئەندام پەرلەمانێكی دوو پەرلەمانتارەكەیان دەهاتنە ناو یەكێتی.\nئەگەر پرۆسەی یەكخستنەكە، سروشتی ئەنجامبدرایە، وەكو یەكگرتنەوەكانی تر، دڵخۆشی لێدەكەوتەوە. بەراوردی بە پێشوازیەكەی یەكگرتنی (ئاڵای شۆڕش)و یەكێتی ناكەم، كە لە یاریگای سلێمانیدا، هەزاران كەس ئاهەنگیان بەئامادەبونی (مام)و ئێمەمانان بۆ گێڕا، بەڵكو بەراوردی دەكەم بە، پێشوازیەكەی حزبی (ئایندە) كە هۆڵی شەهید شازاد جمەی دەهات لەباوەش بۆكردنەوەیان. بەڵام رۆژی هاتنەوەكەی سەرۆكی هاودیدەكانمان لە مەكتەبی سیاسی لەبیرە، دەتگوت: تەعزیەیە! بۆیە، سەرجەم پرۆسەكەم پێ هەڵە بوو. ئەنجامەكەشی بە زیان گەڕایەوە. سەرەنجامی هەڵبژاردنی پەرلەمانی كوردستانیش، دوای هاتنەوەی بەشێكی هاودیدەكان بۆ پلەو پۆستەكان (نەك لەبەر بیروباوەڕ) سەلماندی كە یەكێتی لەروی پرنسیپی سیاسی‌و متمانەی حزبیەوە، چ جەزرەبەیەكی بەركەوت! هەر دەشبوو ئاوا بێ، چونكە تەواوی سیناریۆی دامەزراندن‌و گەڕانەوەی بەشێكی هاوپەیمانی‌و پۆست پێبەخشینیان، لە گەمەی سێرك دەچوو، نەك یەكخستنی سیاسی!!\nلە هێنانەوەی بەشێكی كەمی (هاودیدەكان)دا، تەنها دەمەوێ ئەم راستییانە بۆ مێژوو بڵێم:\n- سەرۆكەكەیان هەتا توانی مانۆڕی كرد، وەكو كاندیدی سەربەخۆ، بكرێتە كاندیدی سەرۆك كۆمار. بەندە پێمداگرت: ئەگەر نەیەتەوە ناو یەكێتی بەرەسمی، بەیاننامەی دژ دەردەكەم. ئەوەبوو هەڤاڵان: عیماد، ئەرسەلان، بافڵ‌و لاهور، پێیانراگەیاند دەبێ بێتەوە ناو یەكێتی. ناچار، بۆ یەكەمین جار، دوای ئەم هەڕەشەیە، لەناو (هاودیدەكان)یدا، رایگەیاندبوو، دەڕۆمەوە ناو یەكێتی‌و نامەی هاتنە ریزی یەكێتی بە دەست خەت نوسیبوو. بەبێ ئەوەی لەكۆبونەوەی سەركردایەتی‌و مەكتەبی سیاسیش باسی بكات، ناوی جێگری دوەمی سكرتێریشتان پێدایەوە. پاساوی هێنانەوەیتان بیردەخەمەوە:\n- ئایە تێزی هێنانەوەكە، وا نەبوو گوایە پێگەی سیاسی‌و دەسەڵاتدارێتی‌و جەماوەری یەكێتی، بەهێز بكرێ؟\n- ئەوانەی تێزی هێنانەوەیان بەو چەشنە پەسەند دەكرد، نەیاندەگوت: (140) هەزار دەنگدەری هاوپەیمانی دێنە پاڵ دەنگدەرانی یەكێتی؟\nدەی با پێكەوە، دوای دەركەوتنی ئەنجامی هاتنەوەكەو ئەو تێزە بێ پێزە، شەن‌وكەو بكەین‌و هەندێ راستی دیكەشی بخەینەسەر، هەتا بزانین، چەند تێزەكە راست دەرچووە؟ چەندیش قرچۆك بووە؟\n- لەهەڵبژاردنی دوای هاتنی (هاودیدەكان) لەو (140 هەزار) دەنگەی (هاوپەیمانی) لەعێراقدا هێنابویان، لەهەرێمی كوردستان (114.777) دەنگی بەدەستهێنابوو، نەك دەنگەكان نەچوونە سەر دەنگی یەكێتی بۆ پەرلەمانی كوردستان، بەڵكو لەماوەی چوار مانگ لەهەڵبژاردنی پەرلەمانی كوردستاندا، پەنجا هەزار دەنگیش كەممان كرد. بیریشتانە، كە لەژێر فشاردا هێنامانەوە، نەك خۆی دەنگی نەدایە لیستی یەكێتی، بەڵكو بەیاننامەیەكیشی دەرنەكرد، هاودیدو هاوپلەخوازەكانی دەنگ بەیەكێتی بدەن.\n- لەسەر ئاستی عێراق؛ نە هێزەكانی شیعە، وەكو جاران لەگەڵماندا ماوون‌و نە سوننەكانیشمان، كردۆتە دۆست.\n- لەباشوری كوردستان؛ پەیوەندیمان لەگەڵ تەواوی حزبە سیاسیەكانی كوردستان پاشەكشەی كردووە. لەگەڵ پارتی‌و گۆڕان، خراپتریش بووە.\n- لەبەشەكانی كوردستان؛ باكور سۆزی جارانیان لەگەڵماندا نەماوە، رۆژئاوا لێمان زویرن. رۆژهەڵات بێڕادە ناڕەزاییان بەرامبەرمان هەیە.\n- لەسەر ئاستی دیپلۆماسی؛ سەرۆكی عێراق یەكێتییە، بەڵام سلێمانی بۆتە هەواری خاڵیی لەهاتنی گەورە دیپلۆماتكاران. لە جەژنی نەورۆزدا، دەویسترا، سەفیرو كونسڵەكان داوەتی سلێمانی بكرێن، ئەویش سەرینەگرت!!\n- لەسەر ئاستی حكومەتی عێراق، یەكێتی پەیوەندییەكی تۆكمەی لەگەڵ بەغداد نییە. هەتا پارتی رازی نەبوو، وەزیری داد، دانەنرا. ئەویش بەپێی پێناسەی پارتی دانرا.\n- ناوچە كێشەلەسەرەكان؛ هێشتا، ئاسەواری نالەباری 16/ی ئۆكتۆبەر بەخراپیی ماوە. یەك دەسەڵاتی عەسكەری لەو شارانەدا نەكراونەتە مەدەنی. دەیان هەزار دۆنم ئەرزی جوتیاری كوردستان داگیركراوە. زیاتر لە (11) هەزار خێزانی تەعریب، بەئاشكرا، هێنراونەتە ناو كەركوك‌و دەوروبەری.\n- سەرۆكی عێراق، چاكی كرد سەردانی لێقەوماوانی موسڵی كرد. بەڵام چاكتر وابوو، پێشتر، سەردانی كەركوكی كردبا. كە تائێستاش نەیكردووە. هیچیشی پێنەكراوە بۆ سارێژكردنی بچوكترین برینی خەڵكەكەی‌و دانانی پارێزگار.\nئێستا كاتێتی بڵێین: ئەنجامەكان پێمانناڵێن، هەق بوو ئەو دەستكەوتەی كاك نێچیرڤان بارزانی دابووی بە بافڵ، دوو ساڵ سەرۆكی حكومەت بەرمان بكەوێ‌و وەزیرێك‌و پارێزگاری كەركوك‌و، وەزارەت‌و پۆستی زیاتر لەبەغداد‌و كوردستان، ئایە هەق بو یەكێتی باشتر نەبوو هەموو ئەو دەستكەوتانە نەكەینە قوربانی پۆستێك، كە لەدۆخی عێراق‌و ناوچەكەدا، دەسەڵاتەكانیشی ناتوانێ بەكاربێنێ.\nوەكو تر، هەڤاڵان!\nئەم زاتە، یەكێتییە، سەردانی توركیا دەكات. دیارە توركیا مافی خۆیانە میوانە باڵاكان بەپێی پرۆتۆكۆڵ ببەنە سەر گۆڕی كەمال ئەتاتورك. بەڵام ئایا میوانەكان مەرجە بچنە سەر گۆڕەكەی؟ سەردانی گۆڕی سەربازی ون‌و ئەم جۆرە گۆڕەی سەرۆكەكان، بەپێی جۆرێك لە پرۆتۆكۆڵی سەردانی سەرۆكەكانە. پێی دەڵێن سەردانی دەوڵەتی (زیارە دولە) نەك هەموو جۆرە سەردانێك، كە سەرۆكی عێراق لەم هەلومەرجە، دەبوایە خۆی لەو جۆرە سەردانە بپارێزێ، هەتا بەناچاریی نەیبەنە سەر گۆڕەكەی ئەتاتورك. كە سەدان هەزار كوردی شەهید كردووە. باكوری كوردستانیشی كاول كردووە، شێخ سەعیدی پیران‌و هەڤاڵەكانی لەسێدارە داوە. دەپرسم:\n- بۆچی نیلسۆن ماندێلا، دەتوانێ خەڵاتی توركیا رەتبكاتەوە، لەبەرئەوەی كورد دەكوژن؟\n- بۆچی میر حوسێنی موسەوی، سەرۆك وەزیرانی پێشوتری ئێران، رەتیكردۆتەوە بچێتە سەر گۆڕی ئەتاتورك؟\n- بۆچی مام جەلال، وەكو سەرۆك كۆمار، نەچووە سەر گۆڕی ئەتاتورك؟\nئیتر نازانم، بۆ كوت‌ومت لەم دۆخەدا كە فڕۆكەو سوپای توركیا، دوو بەشی كوردستان بۆردومان دەكەن‌و ئازادیخوازانی كوردستان شەهید دەكەن، سەرۆكی عێراق، تاجەگوڵینەی كڕنوشبردن بۆ گۆڕی ئەتاتورك دادەنێ. نازانم لەو چركەساتەدا، (سەرۆك!) ئۆجەلان‌و دەمیرتاش‌و زیاتر لە (25) هەزار كوردی زیندانیكراو، سەدان هەزار شەهید، پتر لە (500) هەزار زیندانی سەر بیروباوەڕی توركیا، لەكاتی تاجەگوڵینە دانانەكەدا، لەبیر بوە؟\nعەبدوڵڵا پەشێوی شاعیر، تاجەگوڵینە لەسەر گۆڕی سەربازی ونی كوردستان ئاوا دادەنێ:\nكە وەفدێ دەچێتە شوێنێ\nتاجە گوڵینەیەك دێنێ.\nئەگەر سبەی، وەفدێك بێتە وڵاتی من،\nكوانێ گۆڕی سەربازی ون؟\nلەكەناری هەر جۆگەیێ\nلەسەر سەكۆی هەر مزگەوتێ\nلەبەر دەرگای، هەر ماڵێ\nلەسەر گابەردی هەر شاخێ،\nلەسەر درەختی هەر باخێ،\nلەم وڵاتە، لەسەر هەر بستە زەمینێ،\nلەژێر هەر گەزە ئاسمانێ،\nمەترسە! كەمێك سەرت داخە و\nتاجە گوڵینەكەت دانێ!)\nئەم شیعرە، لەویژداندا نەمرە. ئەو سەردانانەش، بۆ سەر گۆڕی تاوانباران، ئازاری ویژدانی نەتەوەیەك دەدات. كە بەشێكی مەكتەبی سیاسی‌و سەركردایەتی، لەبەر ئەم دۆخەی یەكێتی، لەبەرامبەر ئەم هەڵسوكەوتە خۆپەرستیەدا، رازییە.\nیەكێتی‌و دەسەڵات‌و قۆناغەكە\nیەكێتی، قۆناغی سەختی زۆر بڕیوە، مێژوویەكی جوانی هەیە (سەرەڕای شكست‌و هەڵەكان). لەقۆناغەكانی رابوردودا، بەحوكمی خەباتی رزگاریخوازی، گەلەكەمان لەهەڵەكانی دەبوارد. بەڵام ئەگەر دیقەت بدرێ، لەدوای سەركەوتن‌و حوكمڕانی، ساڵ بەساڵ، لێبوردەیی خەڵك بەرامبەر دەسەڵات، كەمبۆتەوە. چونكە، خەڵك لەشۆڕشدا قوربانی داوە بۆ ئامانجەكان، دوای سەركەوتن، ئامانجی كۆمەڵایەتی‌و ئابوری، دەبێتە پێوەر بۆ دابینكردنی مافەكان.\nئەگەر، روداوەكانی دوای راپەڕینی (1991) هەڵبسەنگێنین، دەبینین، هەركاتێك گەلەكەمان، یان یەكێتی، دوچاری شكست، یان پیلانگێڕی هاتبێ، خەڵك بەگشتی‌و ئەندام‌و پێشمەرگەكانی بەتایبەتی، ئەركی دڵسۆزانەیان تا رادەی قوربانی بەردەوام راپەڕاندووە. بەڵام كاتێك دۆخەكە ئارام بۆتەوە، داخوازی‌و ناڕەزایی خەڵك پەرەی سەندووە، تا گەیشتە رادەی خۆپیشاندان‌و جیابونەوەو سەرهەڵدانی رەوتی جودا جودا. هۆی سەرەكی دابەزینی رێژەی دەنگدەرانیش لەهەڵبژاردنەكاندا، تۆڵەسەندنەوەیانە لەو بێ‌بەڵێنیەی بەرامبەریان كراوە. هاوكات، دژایەتی ئەو دیاردە ناپەسەندانەشە، كە بونەتە مایەی بێزاری رای گشتی، لەناو دەسەڵاتدارێتیدا گەندەڵی لەهەموو روداوێك زیاتر ناخی خەڵك، دژی دەسەڵات بریندار دەكات.\nبینیمان، لە (15) ساڵی رابوردودا، زۆرترین ناڕەزایی تەقینەوەو بەرفراوانترین رەخنەش لەیەكێتی‌و بەرپرسانی گیراوون. هۆیەكەش، تەنها رەفتارە نابەجێكان‌و دیاردە قێزەونەكانە. هەرە زەقیشیان، گەندەڵی‌و تاڵانی‌و سەرانەسەندنە لە كۆمپانیاو سەرمایەدارەكان. بەڵام نەمزانیووە لەبەرامبەر ئەو هەموو دیاردە خراپانەدا، راستگۆیەتی هەبێ، بۆ چارەسەر، یان بۆ ئاشتكردنەوەی خەڵك، تەنانەت، لەدوای دوو جیابونەوەش (گۆڕان‌و هاوپەیمانی) هێشتا، پێداچونەوە بەهەڵەكان‌و راستكردنەوەی بۆچونەكان، نەكرانە پرۆگرامی هەڵسانەوەی یەكێتی‌و چاكسازی‌و پاكسازی. لەو ماوەیەشدا، زۆرمان وت، بەڵام گوێتان نەگرت‌و زۆریشمان نوسی، بەڵام دێڕێكیشی كاریگەری نەبوو. ئەمە جگەلەوەی هەزاران وتارو چاوپێكەوتن لەلایەن نوسەرو رۆژنامەنوس‌و سایتەكانەوە، دژمان نوسراوون‌و گوتراوون، دیسان، بێهودە بون.\nتازە یەكێتی متمانەیەكی زۆری لەدەست داوە. ئاسانیش نییە رای گشتی، بەتایبەتی نەوەی دوای راپەڕین، باوەڕ بە راستكردنەوەی هەڵەكان، لە مەودای ئەم ساڵانەدا بكەن.\nبەراشكاویی دەیڵێم: لایەنی كەم، یەكێتی، دوای بەستنی كۆنگرەی گۆڕانكاری، دوو ساڵ كەمتری ناوێ هەڵەكانی راستبكاتەوە؛ رەخنەلەخۆی بگرێ. دژایەتی گەندەڵی بكات. كێشەی خەڵك چارەسەر بكات. بەرپرسە لەبەرچاوكەوتووەكان‌و كاربەدەستە مشەخۆرەكان، دوربخاتەوە.. سەرەڕاش گومانم هەیە، سەنگ‌و سۆزی یەكێتی، بگاتە قۆناغی دڵنیابون. ئەمە جگە لەوەی، هێشتا لەوباوەڕەدا نیم، لێبڕان هەبێ بۆ ریشەكێشكردنی گەندەڵی‌و چاكسازی‌و بەرنامەی دادپەروەری. ئیرادەی وا لەدوریشەوە، لەناو زۆربەی مەكتەبی سیاسی‌و سەركردایەتی یەكێتیدا نابینم.\nهەتا ئیرادەی گۆڕانكاری‌و چاكسازی‌و دژایەتی راستەقینەی گەندەڵی‌و هەلپەرستی لەناوماندا دروست نەبێ، دڵنیابن، خۆری شكۆمەندی یەكێتی، زیاتر ئاوا دەبێ. ئیرادەی گۆڕانكاریش، بە هیچ چەشنێك بە پینەو پەڕۆ، یان بە پۆست گۆڕین‌و سەرخستنی تەكەتولێك بەرامبەر تەكەتولێكی دیكە، نایەتەدی. بەڵكو تەكەتولگێڕیی زیاتر متمانەی خەڵك بە یەكێتی لاواز دەكات‌و ریزەكانی یەكێتیش زۆرتر لەیەك دەترازێنێ.\nسەركردەكانی تەكەتول، هەرگیز دڵیان بەو هێزە خۆش نەبێ كە لەبەر پارەو كاری تایبەت لەدەوریاندا ماوون. بەدڵنیاییەوە، یەكێتی وەكو ئێستای بمینێ، ئەو هێزانە، بەشێكی بەرچاویان دوردەكەونەوەو بەشێكیشی هەڵدەگەڕێنەوە. بێگومانم كە ئەم هەلومەرجە لەكوردستان‌و عێراقدا دەگۆڕێ، ئیتر هیچ بەرپرسێك بە هێزە تایبەتیەكەی، ناتوانێ تەراتێنی تەكەتول بكات‌و هەڕەشەی پێ بكات بڕیارەكانی بسەپێنێ.\nتەنانەت بەدوری نازانم، گەر دۆخی یەكێتی، لەم دۆخەدا بمێنێتەوە، روداوی نەخوازراوی چاوەڕواننەكراویش، رووبەڕوی بەرپرسەكان بێتەوە.\nناشیشارمەوە، لەوباوەڕەم، ئەگەر یەكێتی چارەسەری كێشەكانی نەكات‌و، متمانە نەگێڕێتەوەو ریزەكانی تۆكمە نەكاتەوە، بەدەستی خۆمان دەبینە مایەی بەهێزتربونی پارتی‌و لایەنە نەیارەكانی تریشمان. لەحاڵەتی واشدا، تا دوو هەڵبژاردنی ئایندە، یەكێتی پاشەكشە دەكات بۆ چوارەمین لایەن. پارتی لەدەڤەری سەوزیشدا پێشدەكەوێ بۆ یەكەمین لایەن. ئەمە، لەكاتێكدا، ئەگەر كێشەی چاوەڕواننەكراویش، لەناوماندا نەقەومێ!!\nكۆنگرە، ئەگەر لەدوای راپەڕینەوە، ویستگەی پیاچونەوەو داڕشتنەوەی سیاسەتی یەكێتی بوبێ. بەدڵنیاییەوە، چوارەمین كۆنگرە، دوڕیانی هات‌ونەهاتی یەكێتییە. یان كۆنگرەی گۆڕانكاری، یاخود كۆتاییپێهێنانی رۆڵی مێژوویی یەكێتی. زۆربەی سەركردەكان، بەشی زۆری تەمەنیان بەخشیوەتە كوردستان‌و یەكێتی. ئێستا، كاتی هاتووە، بێ‌دوودڵی، چارەنوسی یەكێتی، بكرێتە بنەما بۆ بەستنی كۆنگرەی گۆڕانكاری.\nباوەڕ بكەن، ئاسانە بە پیلان كۆنگرە ببەسترێ. دەشتوانرێ سەدان لەو كەسانە بهێنرێنە كۆنگرە، كە پلەیان وەكو پەشمەك، بەبێ شایستەیی خەباتی حزبایەتی پێبەخشراوە، بەڵام ئەم چەشنە كۆنگرەیە، كۆنگرەی رۆبۆتەكانە.. نەك كادرە شایستەكان.\nكۆنگرەی بێ دیالۆگ، كۆنگرەی بێ ئازادی، كۆنگرەی دەستەمۆكراوی بێ ململانێ، تەنها كۆنگرەی پارتە سەرۆك دیكتاتۆرەكان‌و حزبەكانی دەسەڵاتە دژە دیموكراسیەكانە.\nوڵاتان‌و دەسەڵاتی چوارەم، چاوی چاودێرییان تێبڕیوین. ئێستا لەسەر هێڵی سوری لەدەستدانی سەنگ‌و متمانەین، ئەگەر بێتو كۆنگرەی مردووش ببەستین، گومانتان نەبێ یەكێتی لەسەر تاتەشۆری شارەوانی، شۆڕدەكەینەوە!!\n- گوناحە، ئەوانەی لە شەڕو كارەسات نەترساوون، ئێستا، لە كۆنگرەی ئازاد بترسن.\n- گوناحە، ئەوانەی چەندین جار لە مەرگ گەڕاونەتەوە، ئێستا، لەبەر بەرژەوەندی تایبەتی پاساوی بەستنی كۆنگرەی خۆسەپاندنەوە دابتاشن.\n- گوناحە، حزبێك، سەرقافڵەی شەهیدەكانی شیهابی شێخ نوری‌و هاوڕێكانی، عەلی عەسكەری‌و هاوڕێكانی، ئارام‌و هاوڕێكانی، شێخ حسێنی یەزیدی‌و هاوڕێكانی‌و هەزاران شەهیدش كەژاوەی نەمریی بێ.. ئێستا بەدیار ترسی بێناغەو لێبوكی سیاسیەوە، بۆ بەستنی كۆنگرە، دۆش دامابێ!!\nساڵێكە، هەڵمەتێكی دەرونی بەرپاكراوە هەتا مەترسی بخرێتە ناو ئۆرگانەكان بۆ بەستنی كۆنگرە. ئەم پروپاگەندە دەرونییە، سەراپا پێچەوانەی راستییە بابەتیەكانەو لەبەرژەوەندی بەرژەوەندخوازەكانە، كە بە هیچ چەشنێك نایانەوێ ئازادی لەناو كۆنگرەدا بۆ گۆڕانكاری هەبێ.\nمام جەلال‌و كۆنگرە\nبا ئاوڕێك، لە مامی رابەرمان لەسەر كۆنگرە بدەینەوە. مام.. هەرگیز، لە هیچ كۆنگرەیەكدا، لایەنگری لیستی تەوافقی نەبووە. زۆرترین ئازادی لەناو كۆنگرەكاندا هەبووە. تا ئەوڕادەیە، لەیەكەمین كۆنگرەدا، زۆرترین دەسەڵاتیان لێسەندەوە رازی بوو. لە دووەمین كۆنگرەشدا، لیستی تەوافقی قبوڵ نەكرد. بەڵكو هەتا كۆنفرانسە لۆكاڵیەكان نەبەسترا بۆ هەڵبژاردنی نوێنەرانی كۆنگرە، رازی نەبوو، كۆنگرە ببەسترێ.\nلەناو كۆنگرەكانیشدا، دوای خوێندنەوەی راپۆرتی سیاسی، لە لیژنەكان‌و لەناو هۆڵەكەدا، مام مەگەر پرسیاری لێكرابا، ئەگینا ئازادی لە هیچ ئەندامێكی كۆنگرە زەوت نەدەكرد.\nئەو سیاسەتەی مام لەناو كۆنگرەكاندا، سیاسەتی زۆرترین بوار رەخساندن بۆ كادرو ئەندامانی كۆنگرە، نابێ دوای مام جەلال، پێچەوانەكەی پەیڕەو بكرێ، رێبازی مام جەلال، تەنها هزرو سیاسەت نییە. بەڵكو رێسای خەباتی حزبایەتی‌و رێوشوێنی دیالۆگی ناو كۆنگرەو پلینیۆمەكانیشە.\nسەیر بكەن، لەناو كۆنگرەكاندا، زیاتر لە (100) ئەندامی نوێی سەركردایەتی هەڵبژێردراوون، لای مام ئاسایی بووە، گەرچی رەنگە نیوەشیانی بە شایستە نەزانیبێ.\nچ مەعقولیەتێكی تێدایە، لە شاخدا بیرمان لە كۆنفرانسی تەوافقی نەكردبێتەوە. لە سێ كۆنگرەی دوای راپەڕین، لە بونی مام دا، كۆنگرەی تەوافقی نەبەسترابێ، كەچی لەم سەردەمەی جیهانگیری‌و ئازادی فراواندا، دوای ئەوەی كێشەكانی یەكێتی‌و گرفتەكانی دەسەڵاتدارێتی دەیان بەرامبەر جاران زیادیان كردووەو ریزەكانی یەكێتی لێكترازاوون، تازە تازە، بیر لەوە دەكرێتەوە، بە پینەوپەڕۆ، كۆنگرەی تەوافقی ببەسترێ، هەتا سەرجەم سەركردایەتی ئێستاو لەپاڵیشیا، لیستێكی تەكەتولە جیاوازەكان، بخرێنە ناو سەركردایەتیەكی فراوان!!\nلەگەڵ لێكتێگەیشتنم (تفاهم) دژی پیلانگێڕی‌و دوژمنایەتی ئەم‌و ئەووم.. سەرەڕای ئەوەی ناكۆكی زۆریش لەنێواندا هەبێ. با هەموان ئازاد بین. بەڵام هیچ هەڤاڵێكیش، ناكرێ، سەروی پرنسیپ‌و بەدەر بێ لە ئیرادەی ئازادی ئەندامانی كۆنگرە.\nئەگەر، زۆرینەی كۆنگرە، بە سەركردەیەك یان چەندین سەركردە رازی نابن، چەند شەرمەزاریە، بە فرت‌و فێڵ، یان بەهۆی قۆزتنەوەی كێشەكانی ناو یەكێتیەوە، بەشەرتی چەقۆ لەناو كۆنگرەدا بیانەوێ خۆیان دەربچێننەوە!!\nبەهیوا، یەكێتی، بەوشیاری سەركردە پەرۆشەكان‌و هەڵوێستی كادرو ئەندامانی، بەرەو كۆنگرەی گۆڕانكاری، دوا بڕیاری مێژوویی بدات. كۆنگرەیەك، خەمی كەسوكاری شەهیدان بڕەوێنێتەوە، پێشمەرگەكان ئاسودە بكات‌و متمانە بۆ یەكێتیەكەی مام جەلال بگێرێتەوە.\nیادی (42) ساڵەی گەڕانەوەی مام جەلال بۆ كوردستان هاوکات پرۆژەکە گەڵاڵەیەکیش لەخۆدەگرێت کە ئەمەی خوارەوە دەقی گەڵاڵەکەیە: گەڵاڵەی..\nئەركەكانی قۆناغمەلا بەختیار\nگۆڕانکارییەکانی سەردەم، روداوەكان، دیاردەكان، دەركەوتە‌و كێشەكان، گەڵاڵەی ئەركەكانی قۆناغ دەكەنە بنچینەی سیاسەت‌و بیركردنەوە. لەڕوانگەی ئێمەوە، ئەركەكانی قۆناغ، ئەمانەی خوارەوەن:\n- نوسینی دەستوری مەدەنی هەمیشەیی گەلپەسەند.\n- چەسپاندنی سیستەمی هاوچەرخ بكرێتە سیستەمی پەرلەمانی-دیموكراسی.\n- دادپەروەری، بكرێتە بنچینەی یاساو پەرەپێدانی مەدەنیەت‌و ئازادی‌و سەربەستیەكانی ژن.\n- ریشەكێشكردنی گەندەڵی‌و لێپێچینەوەی یاسایی، لە گەندەڵكار‌و سزادانیان.\n- داڕشتنی سیاسەتی رۆشنبیری بكرێتە سەرچاوەی نەمانی ئەندێشەی توندوتیژی دینی‌و دونیایی.\n- گۆڕینی فەلسەفەی پەروەردە، بەرەو فەلسەفەیەكی مۆدێرنی هاوچەرخی تەواو.\n- چەسپاندنی سیستەمی بانكی‌و گێڕانەوەی متمانە بۆ بەرهەمهێن‌و بەكاربەر، بەشێوەیەك ئاشتەوایی هاوسەنگی كۆمەڵایەتی دەستەبەر بكات.\n- چاودێریكردنی بازاڕو كۆمپانیاكانی كوردستان‌و بێگانە، كە سودیان بۆ ژێرخانی ئابوری بێ.\n- دەستەبەركردنی تەندروستی كۆمەڵ‌و رزگاركردنی سێكتەری تەندروستی لە قاچاخچیەكانی دەرمانی ئێكسپایەر، كە سەرچاوەی نەخۆشیە كوشندەكانن.\n- چەسپاندنی سیستەمی سۆسیال‌و دابینكردنی گوزەرانی هاوڵاتی، لە باشوری كوردستاندا. بەناوچەكانی دەرەوەی سنوری هەرێمیشەوە.\n- خەبات بۆ دادپەروەری چینایەتی-كۆمەڵایەتی، بكرێتە بنچینەی ئەركە سۆسیالیستیەكان.\n- دژایەتی نەریتی باوكسالاری‌و سوربون لەسەر قوڵكردنی خەباتی یەكسانیخوازی.\n- پەروەردەكردنی لاوان بە گیانی مەدەنی‌و رەخساندنی هەلەكانی پێگەیاندن‌و تێگەیاندن.\n- دوژمنایەتی مادەی هۆشبەرو بەرپاكردنی هەڵمەتی فراوانی ریشەكێشكردنی.\n- ژینگەپارێزیی، ئەركێكی چارەنوسسازی هەموو لایەكە، لەپێشەوەیاندا، یەكێتی.\n- گێڕانەوەی ژیانی حزبایەتی‌و پەروەردەی سۆسیال-دیموكرات‌و دژایەتی هەلپەرستی‌و چاودێری چۆنیەتی جێبەجێكردنی بەرنامەو بڕیاری یەكێتی، لە حكومەت‌و لەناو خەڵكدا.\n- پابەندبون بە پەیڕەو و پرۆگرامی یەكێتی، لە لوتكەی ئۆرگانەكانەوە، بۆ پۆلەكان.\n- دانانی رێسای سزا و پاداشت، بۆ كادرو ئەندامانی چالاك‌و كەمتەرخەم.\n- كاراكردنی راگەیاندن، بەپێی رۆژگاری سۆسیال میدیاو شۆڕشی پەیوەندیەكان.\n- بەستنی كۆنگرەی رێكخراوە دیموكراتیەكان‌و سەربەخۆیی كاری (رێكخراو-سەندیكا) لەچوارچێوەی ستراتیژی یەكێتی-دیموكراسیداو كۆتاییهێنان بە سیاسەتی بەرەیی.\n- كردنەوەی دەروازەكان بۆ توانامەندەكان‌و بەبێ راوێژكردن لەگەڵیاندا، لەسەر پرسەكانی، یاسایی، ئابوری، كۆمەڵایەتی‌و ئەكادیمی، هیچ بڕیارێك نەدرێ.\nئەركی بەستنی كۆنگرە\n- (6) ساڵ لە وادەی بەستنی كۆنگرە تێپەڕیوە. پاساوی دواخستن نەما. دەسەڵاتی بەستنیشی لای ئەنجومەنی ناوەندە.\n- گرنگیی وادەی بەستنی كۆنگرەو جێبەجێنەكردنی بڕیارەكانی ئەنجومەنی ناوەند، لەمەودوا، ئۆرگانەكان، دەخاتە ژێر بەرپرسیارێتی مێژووییەوە.\n- كۆنگرە، دووربخرێتەوە لەهەموو جۆرە رێكەوتن‌و بڕیارێكی نادیموكراسی مەترسیدار!\n- هەڵبژاردنی دیموكراسیانەی دیاریكردنی ئەندامانی كۆنگرە، دوور لە تەكەتول.\n- لیژنەكانی هەڵسەنگاندنی پەیڕەو، پرۆگرام، ئابوری، سیاسی‌و حوكمڕانی، پێویستە ئاوێتەیەك بێ لە كادری بەتوانای حزبی‌و توانامەندە خاوەن بڕوانامەكان.\n- لیژنەی باڵای ئامادەكاری كۆنگرە، لەنوێنەرایەتی ئۆرگانە باڵاكانی یەكێتی پێكبێ.\n- داوای دادوەری بێلایەن بۆ سەرپەرشتی كۆنگرە بكرێ‌و رێگەش نەدرێ، هیچ دەزگایەكی تایبەتی لەناو هۆڵی دەنگداندا، چاودێری پرۆسەی دەنگدان بكەن.\n20ی تەمموزی 2019