پەروەردە و فەلسەفەی پەروەردە\nزاهید حەسەن- سۆما سەرحەد 23, 11, 2018\nزاهید حەسەن، مامۆستای بنەڕەتی\nسۆما سەرحەد، مامۆستای باخچەی منداڵان\nلە مێژووی دووری كۆمەڵگه‌ی مرۆڤایەتییەوە تاكوو ئێستا، پەروەردە مەڵبەند و ناوەندی پێگەیاندنی مرۆڤەكان بووە. لە شارستانییەته دێرینەكانی بابلی و میسری و یۆنانی و ڕۆمانی و فارسیدا پەروەردە وەك چالاكییەكی گرنگ بوونی هەبووە و، پێیان وا بووە پەروەردە گەورەترین شۆڕشی بەردەوامی مرۆڤایەتییە. لەگەڵ گۆڕان و پێشكەوتنی كۆمەڵگه‌كاندا پەروەردەیش گۆڕاوە و میكانیزم و ئامانجەكانیشی بەردەوام دەگۆڕێت. لە كۆمەڵگه‌ی مرۆڤایەتیدا مەبەستی پەروەردە دروستكردنی مرۆڤە لە باشترین شێوەدا و، ئەركی پێگەیاندنی مرۆڤە بە ئاكاری بەرز، بەرپرسیارێتیی كۆمەڵایەتی، زانستی قووڵ و هۆشیاریی گشتی. پەروەردە وەك دەزگه‌یەكی كۆمەڵایەتی، بە دەزگه كۆمەڵایەتییەكانی تر دەبەسترێتەوە، ئاڵوگۆڕ و كارلێك دەكات لەگەڵیان و، هێزە مرۆیییە هەمەچەشنەكان دەبەخشێتە كۆی كۆمەڵگه و دامودەزگەكانی ناویشی. ڕژێم و دەزگەكانی كۆمەڵگه‌یش پێداویستییە ڕۆشنبیری و كه‌لتووری و كۆمەڵایەتی و سیاسی و ئابوورییەكان بە پەروەردە دەبەخشن. واتە پەروەردە بە جیاوازیی بارودۆخی مێژوویی و شارستانیی هەر كۆمەڵگه‌یەك جیاوازە؛ بۆیە دید و تێڕوانینی جیاواز بۆ پەروەردە هەیە و، زۆر قوتابخانە و لێكدانەوە بۆ فەلسەفەی پەروەردە و كاری پەروەردەیی، بوونیان هەیە. ئێمە دەمانەوێت لە چوارچێوەی ئەم وتارەدا تیشك بخەینە سەر چەمكی پەروەردە، مێژووی پەروەردە، فەلسەفەی پەروەردە و ئامانجەكانی فەلسەفەی پەروەردە.\nپەروەردە پرۆسەیەكی دێرین و فرەڕەهەندە و، سیستەمێكی گشتگیر و فراوان و بەردەوامە و، كارێكی مەودادوور و ئاڵۆز و بەیەكداچووە؛ دوورە لە هەر هەڵسەنگاندن و تێڕوانینێكی سادە و سەرپێیانە. پەروەردە یەكێكە لە میكانیزمەكانی مانەوە و بەردەوامیی كه‌لتوور و زانیاری و شارستانییەت، لە ڕێگەی گواستنەوەی كۆی فیكر و مەعریفە و كه‌لتوور بۆ نەوەی داهاتوو.\nپەروەردە كلیلی دەستپێكی ژیان و بەردەوامیی گوزەران و ژیاری مرۆڤایەتییە. پەروەردە بۆتە زانستێكی سەربەخۆ و، لە ئێستادا بە پێوەری ژیار و ئاستی گەشە و پێشكەوتنی گەلانیش دادەنرێت. هیچ نەتەوەیەك یان كۆمەڵگه‌یەك ناتوانێت لەگەڵ كاروانی شارستانیی جیهان ڕەوت بكات و درێژە بە مانەوەی خۆی بدات، ئەگەر خاوەنی پەروەردەیەكی تۆكمە و پێشكەوتوو و دیموكراتییانە نەبێت.\nپەروەردە ئەو كردەوە و چالاكییەیە كە لە ڕێگەیەوە زانست و لێزانی و لێهاتوویی و، چۆنێتیی هەڵسوكەوت و ئاكاری شیاو فێری تاك دەكات. ئامانجی، بەكۆمەڵایەتیكردنی تاكە. پەروەردە هەوڵ دەدات بۆ دەستەبەركردنی تاك و جیاوازییەكانی و پێگەیاندنی هاووڵاتیی چاكەخواز، پێگەیاندنی مرۆڤ لە ڕووی ئاوەز و جەستە و دەروونی و سۆزداری و ئاكارییەوە، بە پابەندكردنی بە چەندین فاكتەری كۆمەڵایەتی، نەتەوەیی، ئایینی، ئابووری، سیاسی و زانستییەوە. بەمەیش تاك بۆ ژیانی ناو كۆمەڵگه ئامادە دەكرێت. هەروەها ئەركی سەرەكیی پەروەردە، گواستنەوەی مۆركی هەڵسوكەوتەكانە لە كۆمەڵگه‌وە بۆ تاك و، گونجاندنی تاكیش لەگەڵ ژینگەی كۆمەڵگه‌دا. لێرەیشەوە تاكێكی نۆرماڵی كۆمەڵایەتیی لێ هەڵدەكەوێت، كە ڕێز لە ژیان و مرۆڤایەتی دەگرێت.\nبەكورتی، دەكرێت بڵێین پەروەردە بە مانا فروانەكەی بریتییە لە هەموو هەنگاوەكانی كاری چاكە و باشە و، سوودگەیاندن بە دەوروبەر و ژینگە و كۆمەڵگه، دروستكردنی نەوەیەكی تەندروست و قازانجبەخش، گەڵاڵەكردنی هەموو هەست و بیرێكی باش و بڵاوكردنەوەی بەسەر تەواوی تاكەكاندا.\nپەروەردە پرۆسەیەكی تەمەندرێژ و دێرینە؛ هاوتایە لەگەڵ بوونی مرۆڤدا. لە بەرەبەری مێژوودا پەروەردە بەم شێوەی ئێستا ڕێكخراو و ڕێكوپێك نەبووە؛ پرۆسەیەكی نافەرمی بووە و، بە شێوەیەكی ناڕاستەوخۆ لە لایەن خێزانەوە ئاراستە كراوە و، لە ڕێگەی ئەزموون و لاساییكردنەوە بووە. خێزانیش ڕێگه و شێوازی تایبەتی خۆی لە پەروەردەكردندا جێبەجێ كردووە و بەپێی ئاستی تێگەشتن و دونیابینیی خۆی پەروەردەی منداڵی كردووە. ئامرازەكانی فێربوون بریتی بوون لە: نەریتەكان، سیسته‌می بەهاكان، هونەرەكانی بەرهەمهێنان وەكوو ڕاوكردن، كشتوكاڵ، چنین و هتد.\nلە شارستانییەتەكانی "بابل" و "میسری دێرین"دا بایەخ بە فێربوونی ئایینی و هونەری و پەیكەرتاشی و تەلارسازی و فێربوونی نووسین و خوێندنی سەرەتایی دراوە. لە شارستانییەتەكانی "هیندی" و "چینی"یشدا گرنگی بە لایەنی مەعریفی و ڕەفتاری تاك دراوە، بەتایبەتی چینی ئەرستۆكراتەكان.\nلە سەردەمی "یۆنانی كۆن"دا پەروەردە زیاتر پێش كەوت كە پەروەردەی ئایینی و فەلسەفی و سیاسی و سەربازی و فێركردن و ڕاهێنانی "وتاردان" لەخۆ دەگرێت. لە تێڕوانینی ئەفڵاتۆندا پەروەردە و فێركردن خاوەنی چەندین تایبەتمەندیی تایبەتی دیاریكراون. ئەفڵاتۆن لە وتوێژی كتێبی "كۆمار"دا سیستەمی فێركردنی لە سێ قۆناغدا چارەسەر كردووە: یەكەمیان هاوشانی قۆناغی فێركردنی سەرەتایییە لە چەرخی هاوچەرخدا. بنەماكانی ئەم قۆناغە ڕاهێنانی جەستە و موزیكە؛ واتە گەشەكردنی لاشە و گیان (ڕۆح)، لە كاتێكدا ئەم دووانە لەباریاندایە پێك بێن. ئەفڵاتۆن پێی وایە ئەوەی شایەنی بەڕێوبردنی منداڵە تاكوو ببێتە پێشەنگی منداڵ، ئەو كەسە نییە كە فێری ئەفسانەی بكات، بەڵكوو ئەوەیە كە توانای هەیە خۆشویستنی جوانی تێدا بچێنێت و لەگەڵیدا بسازێ. بیرۆكەی سازاندن (پێكهاتن) شوێنێكی تایبەتی لە كتێبی كۆماری ئەفڵاتۆندا گرتووە. سازاندن و گونجاندن لە نێوان چینەكاندا بەدەستهێنانی دادپەروەرییە لەسەر ئاستی دەوڵەت. گونجاندن لە نێوان بەشەكانی جەستە، بەختەوەریی تاكە. مادام تاك لە فێركردندا مەبەستە، ئەوا گونجاندن لە خۆیدا بەندە لەسەر میكانیزمێكی دیاریكراو، كە فێربوونی موزیك و پەروەردەكردنی جەستە، بناغەكەیەتی.\nلە شارستانییەتی ئیسلامیدا پەروەردە ڕەهەندێكی تەواو ئایینی وەردەگرێت؛ لە مزگەوت و حوجرەدا جێبەجێ دەكرێت و زانستە شەرعییەكانی ئیسلام و ئاكار و ڕەفتاری ئیسلامی فێری تاك و كۆمەڵگه‌یش دەكرێت. لە سەدەكانی ناوەڕاستدا پیاوانی ئایینی و كەنیسە كۆنتڕۆڵی كۆمەڵگه دەكەن و، پرۆسەی پەروەردە بۆ چەسپاندنی بنەماكانی ئایینی مەسیحی و بەهێزكردنی دەسەڵاتی كەنیسە جێبەجێ دەكەن.\nلە دوای شۆڕشی ڕۆشنگەری و پیشەسازی، ڕۆژاوا بایەخ و گرنگیی زۆری به پەروەردە داوە. ئه‌وان توانییان سوود لە زانست و مەعریفە و فەلسەفەی شارستانییەتەكانی یۆنان و ئیسلامی وەربگرن. لێرە بەدواوە پەروەردە شێواز و میكانیزمی نوێی وەرگرت و پەروەردەی نەریتی و كۆن بایەخی خۆی لەدەست دا. دامەزراوەی پەروەردە و فێركردن دامەزران و، چوارچێوەی كارگێڕی و ڕێكخستنی كارگێڕی و هونەری بۆ ڕێكخستن و بەڕێوەبردن و ئاراستەكردنی پەروەردە هاتنە دامەزراندن.\nلە دونیای هاوچەخدا پەروەردە بەرپرسە و ڕۆڵی سەرەكی دەگێڕێت لەو شۆڕشە زانستی و تەكنه‌لۆژییەی بەرپایە و، جیهانی هاوچەرخ پەروردە و ئاراستە دەكات كە لەگەڵ ئامانج و خواستەكانی كۆمەڵگه‌دا بگونجێت.\nلە پەروەردەی كۆن یان چەند دەیەیەك پێشتر، پەروەردە تەنیا كاری ناو قوتابخانە بووە و، هەندێ جاریش تەنیا پرۆسەی فێربوون بووە؛ بەڵام پەروەردە زیاتر لەوە دەگەیەنێت و گرنگییەكی ژیانی هەیە بۆ كۆمەڵگه و تاك، بۆ مانەوەی كۆمەڵگه و گەشەی تاك. بەڵام لە پەروەردەی هاوچەرخدا پەروەردە وەك سامانێكی گشتی تەماشا دەكرێت و كارێكی بەكۆمەڵی كۆمەڵگه‌یە؛ دەزگه كۆمەڵایەتییەكانی تریش بەشدار دەبن و ڕۆڵیان تیایدا دەبێت. پەروەردە، بووە بە یه‌كێ له پێداویستییە سەرەكییەكانی ژیانی هاوچەرخ؛ پەروەردە، بووە به بەرپرسیارێتی و ئەرك و پڕۆژەی دەوڵەتەكان. فەلسەفەیەكی پەروەرده‌یی لە پشت پڕۆژەی پەروەردەوە بەرقەرارە و تیۆریزەی بیردۆزی پەروەردەیی دەكات و ئامانج و مەبەستە دوورەكانی دیاری دەكات و چارەی كێشە و ئاریشە و ڕێگرییەكانی پەروردە دەكات.\nفەلسەفە بەهەموو پێناسە جیاوازەكانییەوە، بریتییە لە تێگەیشتنی ڕاستەقینەی سروشت و ژیان، دوور لە شیكردنەوە ئەفسانەیییەكان. فەلسەفە زانستێكە پشت بە یاسا زانستییەكان و شیكردنەوەی لۆژیكیی دیاردەكان دەبەستێت؛ بۆیە بە زانستی ڕاستی، یان زانستی ڕاستییەكان دەناسرێت.\nفەلسەفەی ڕاست و بەسوود ئەو فەلسەفەیە كە دەتوانێت خوێندنەوەی ڕاست بۆ كۆمەڵگه بكات، كێشەكانی دیاری بكات و، وێنەی كۆمەڵگه‌یەكی تەندروستمان نیشان بدات كە بیكەینە ئامانج و هەوڵ بۆ دابینكردنی بدەین. فەلسەفەی دروست و بەسوود ئەو فەلسەفەیە كە نەخشەی ڕێگەمان بۆ دیاری دەكات، كه چۆن كۆمەڵگه‌یەكی نەخۆش و نادروست، بگۆڕین بۆ كۆمەڵگه‌یەكی ساغ و دروست.\nئامرازی سەرەكی و كاریگەر بۆ جێبەجێكردنی ئەركەكانی فەلسەفە، بریتییە لە پرۆسەكانی پەروەردە و فێركردن. تەنیا لە ڕێگەی پەروەردە و فێركردنەوە دەتوانین برینەكانی كۆمەڵگه ساڕێژ بكەین و ئامانجەكانی فەلسەفەی دروست و بەسوود بەدەست بێنین. كەوابوو پەروەردە و فێركردن ئامرازی سەرەكیی جێبەجێكردنی بۆچوونە فەلسەفییەكانن، گەر تاكە ئامراز نەبن.\nئەو چالاكییانەیە كە لە ئەنجامی پێكەوەگرێدانی پەروەردە و فەلسەفە دەست دەكەوێت و، پەروەردە دەبێتە ماددەیەكی فەلسەفی و هزری؛ دەكەوێتە ژێر ئەزموون و ڕەخنە و هەڵسەنگاندن و ڕاستكردنەوە. بۆیە پەروەردە كایەیەكی مەعریفی و فەلسەفییە.\nفەیلەسووفی گەورەی بریتانی "هەربەرت سپنسەر" (Herbert Spencer) دەڵێت: "پەروەردەی ڕاستەقینە، لە ڕێی فەلسەفەیەكی ڕاستەقینەوە نەبێت نابێتە پرۆسەیەكی باش و، ڕۆڵی خۆی لە كۆمەڵگه‌دا بەدروستی ناگێڕێت." بەم جۆرە، فەلسەفە و پەروەردە پەیوەندییەكی توندیان پێكەوە هەیە. فەلسەفە سنوورەكانی ڕوانینە بۆ مرۆڤ و ژیان؛ پەروەردە چۆنێتیی پراكتیزەكردنی ئەو ڕوانین و دیدەیە لە ژیانی مرۆڤەكاندا.\nفەلسەفەی پەروەردە، جێبەجێكردنی فەلسەفەی تیۆرییە بەسەر بوارەكانی پەروەردەدا، یان كۆمەڵێك ئەگەر و پێشنیارە كە لە دیدی فەلسەفییانەوە دەڕوانێتە سروشتی مرۆڤ و كۆمەڵگه‌كەی. ئەگەر پەروەردە ئامرازی ژیانی كۆمەڵگه و، هۆكاری بەردەوامی و گۆڕانە كۆمەڵایەتییەكان بێت، ئەوا خودی بوونی خۆی لە فەلسەفەیەكەوە وەردەگرێت. لە ژیانی مرۆڤدا فەلسەفە نموونەی بەرزترین ئاستی پرۆسەی بیرلێكردنەوەیە. پەروەردەیش نموونەی بەرزترین پرۆسەی كاركردن و چالاكییە. فەلسەفە دەبێتە ڕێپیشاندەری پەروەردە؛ بەم پێیەیش دەبنە دوو شتی لێكدانەبڕاو.\nئەدەبیاتە پەروەردەیییەكان لەسەر ئەوە كۆكن، كە فەلسەفەی پەروەردە یەكێكە لە زانستە فەلسەفییەكان، كە گرنگی بە توێژینەوە لە هەڵوێستە پەروەردەیییەكان و شیكردنەوە و دیاریكردنی بنەما سەرەكییەكانی بواری پەروەردە دەدات. بە مانایەكی تر فەلسەفەی پەروەردە، بنەما و چییەتی و ئامانج و ڕەوش و ناوەرۆكی پەروەردە دەسازێنێت. بەم شێوەیە فەلسەفەی پەروەردە بیردۆزی پەروەردەیییە كە لە بیردۆز و بیرە فەلسەفییەكانەوە هەڵقووڵاوه و، پەیوەندییەكی ڕاستەوانە لە نێوانیاندا سەر هەڵدەدات. بەو پێیەی ڕەوش و ئامانجە پەروەردەیییەكان و پراكتیزەكردنی، وابەستەیە بەو ڕوانگە فەلسەفییەی كە پەروەردەكارانی هەر كۆمەڵگه‌یەك لەسەری كۆك دەبن، كاری فەلسەفەی پەروەردە دەبێتە جێبەجێكردنی بنەما فەلسەفییەكان لەسەر پرۆسەی پەروەردە.\nلێرەوە دەكرێت بڵێین پەیوەندییەكی ئۆرگانیی بەهێز هەیە كە وا دەكات گرنگی بە فەلسەفەی پەروەردە بدرێت، چونكە فەلسەفە تەنیا لە ڕووی تیۆرییەوە جیهان و مرۆڤ دەناسێنێت، كاریگەری لەسەر ڕەفتارمان دروست دەكات، مەیل و ئارەزووی نوێیش دروست دەكات؛ بەڵام لە لایەنی پراكتیكدا ئەوە پەروەرده و فێركردنە كە ئەم مەیلە مرۆیییانەی لە فەلسەفەوە دەستمان كەوتوون بەهێز دەكات و، لایەنی كردەییی فەلسەفەكان تەواو دەكات؛ هاوكات پەیوەندیی نێوان مامۆستا و قوتابی و خوێندكار و خوێندنگه‌كەی ڕێك دەخات و، لە ڕێی ئامانجەكانەوە هاوكاریی خوێندكار دەكات بۆ دۆزینەوەی ڕێی نوێ و سوودوەرگرتن لە تیۆرییەكان و زانستە جۆربەجۆرەكان. كەواتە ئاشكرایە دیدگه تیۆری و فیكری و فەلسەفییەكان كاریگەریی گەورە لەسەر ڕەوشی پەروەردە جێ دەهێڵن و كار دەكەنە سەر ڕەفتاری مرۆڤ. بۆیە چەندێك دروستیی جێبەجێكردنەكان گرنگ بێت، لەوە گرنكتر ئەو دید و ڕوانگە پەروەردەیانەیە كە لە تیۆرە فەلسەفییەکانەوە وەرگیراوە. ڕوانگە فەلسەفییە جیاوازەكانن كە پرۆسەی پەروەردە و ڕەفتاری مرۆڤەكانی كۆمەڵگه‌یەك لە خوێندنگه و دواتر لە كۆمەڵگه‌دا ئاراستە دەكەن. كەواتە كۆمەڵگه‌یەك بیەوێت نەوەیەكی دیموكرات و ئازاد و خاوەن بەها و ئاكار و لێهاتوویی بنیات بنێت، دەبێت ڕوانگەیەكی فەلسەفیی بۆ پەروەرەی نەوەكانی هەبێت.\nفەلسەفەی پەروەردەی ئەوەمان پێ دەڵێت، كە نەبوونی ڕۆشنبیریی دایك و باوك بە واتای پەروەردەیەكی ناتەندروست دێت. ئەمەیش باوەڕی زۆربەی ئەو كەسانەیە كە لە بواری فەلسەفەی پەروەردەییدا دید و تێڕوانینیان هەیە؛ چونكە دایك و باوك ئەو دوو كەسەن كە وێستگەی سەرەتاییی پەروەردەی منداڵن. جا ئەگەر ئەوانە ئاستی ڕۆشنبیرییان نزم بێت، ئەوا گومان لەودا نییە كە پەروەردەیشیان لە ئاستێكی نزم و سادەوە دەبێت. زۆر جار بە هۆی ئەوەی ئاستی ڕۆشنبیریی دایك و باوك نزمە، منداڵ تووشی كۆمەڵێ گرفتی دەروونیی ئاڵۆز دەكەنەوە، لەوانەیش گرفتی شەڕەنگێزی، قوربانیی دەستی شەڕه‌نگێزەكان، گۆشەگیری، بێمتمانەیی و...، كە بە هۆی پەروەردەیەكی هەڵەوە دەدرێت بە منداڵەكانیان. زانا سایكۆلۆژییەكان ئەم ڕەفتارانەی دایك و باوك كە بە هۆی ناڕۆشنبیرییانەوە دەیگرنە بەر، بە كارێكی مەترسیدار بۆ سەر ژیانی منداڵان ئاماژە پێ دەدەن.\nلە هەموو وڵاتە پێشكەوتووەكاندا داینگەكان و باخچەی منداڵان و قوتابخانەكان گرنگترین شوێنن كە دەبێت حكوومەت چاودێرییان بكات و گرنگییان پێ بدات، بەتایبەت داینگەكان؛ چونكە یەكەم وێستگەیە كە فەلسەفەی پەروەردەییی ئەو وڵاتە دەكەوێتە بواری جێبەجێكردنی، بەو مەبەستەی كە تاكێك بەرهەم بێنێت كە ئەو كۆمەڵگه‌یە پێویستیی پێی هەیە. بۆیەیش دەبێت ئەو كەسانە وانەی تێدا بڵێنەوە كە ئاستی زانیاری و ڕۆشنبیرییان زۆر بەرز بێت.\nئامانجەكانی فەلسەفەی پەروەردە\nدیاریكردنی ئامانجە پەروەردەیییەكان كارێكی گەورە و گرانە، چونكە ئامانجەكانی پەروەردە گشتی و گشتگیرن و ڕوون و نەمرن و درەنگ گۆڕانیان بەسەردا دێت. ئامانجەكان هەم پێوەر و هەم چارەنووسی پرۆسەی پەروەردە دیاری دەكه‌ن. لێرەدا چەند ئامانجێكی گرنكی فەلسەفەی پەروەردە دیاری دەكەین، وەكوو:\nبەرەوپێشبردن و پاراستنی كه‌لتووری كۆمەڵگه و، گواستنەوەی ئەو داب و نەریتە باش و كه‌لتوورە بەپێز و مەعریفە قووڵە بۆ نەوەكانی داهاتوو.\nنەهێشتنی نەخوێندەواری و بەرزكردنەوەی ئاستی ڕۆشنبیریی تاكەكانی كۆمەڵگه.\nكاركردن بۆ بەهێزكردن و پەرەسەندنی كەسایەتیی تاك و كارلێككردنی لەگەڵ كۆمەڵگه‌دا.\nپەرەسەندنی گیانی نیشتمانی و ئامادەكردنی تاكێكی دڵسۆز بۆ خاك و نیشتمان.\nپەروەردەكردنی تاك لەسەر بنەمای ئازادی و یەكسانی و ڕێزگرتن لە یاسا و داەزراوەكانی دەوڵەت.\nپێكهێنان و بەخشینی تاكی خاوەن وزە و لێهاتوو و پسپۆڕ بە كۆمەڵگه.\nبەهێزكردنی گیانی كرانەوە و تێكەڵاوبوون و یارمەتی و هاوكاری لەسەر ئاستی نەتەوە و مرۆڤایەتی.\nبەخشینی توانای بیركردنەوە و هۆشیاری و هەڵسەنگاندن بە تاك.\nهاندان و دروستكردنی دەرفەت بۆ تاكی كۆمەڵگه بۆ گەیشتن بە مەعریفەیەكی دروست.\nكەواتە فەلسەفەی سیستەمی پەروەردە و فێركردن، دروستكردنی نەوەیەكی هۆشیار و پڕزانست و زانیاری و، پێگەیاندنی گەنجێكی چاونەترس و نیشتمانپەروەرە و، هێنانەكایەی كه‌لتوورێكی مۆدێرن و، دوورخستنەوەی كۆمەڵگه‌یە لە هەموو جەهل و نەزانی و تاریكییەك.\nپەروەردە پرۆسەیەكی بەردەوامی مرۆڤایەتییە و، هاوكاتە لەگەڵ بوونی مرۆڤ. لە كۆمەڵگه بەرایییەكانەوە تا دونیای هاوچەرخ، پەروەردە خەم و هیوای مرۆڤەكان بووە بۆ بەردەوامیی ژیان و شارستانییەتییەكان. لە هەموو قۆناغە مێژوویییەكاندا مرۆڤ هەوڵی بەجێگەیاندنی پەروەردەكردنی نەوەكانی داوە. هەر كۆمەڵگه‌یەك بە شێوازی په‌روه‌رده‌ی پەسەند و دڵخوازی خۆی پەروەردەی بەئەنجام گەیاندووە. زۆر بیرمەند و نووسەرانی دونیا قسەوباس و لێكۆڵینەوەیان لە پەروەردە كردووە، تیۆریزەی چەندین بیر و تیۆرییان كردووە بۆ ڕێكخستنی پرۆسەی پەروەردەیەكی تەندروست و، چەندین ئامانجی خێرا و دوورمەودا بۆ ئاسوودەیی و پێشكەوتن و هۆشیاریی تاك و كۆمەڵگه، دیاری كراوە.\nكۆمەڵگه‌ی ئێمە _كۆمەڵگه‌ی كوردی_ پێویستی بەو بۆچوونە فەلسەفییانەیە كە لە ناخی كۆمەڵگه‌كەمانەوە هەڵقووڵابێت؛ بەو بۆچوونە بوێرانەیە كە دەرمانی دەردەكانمان بكات و كێشەكانمان چارەسەر بكات، وەك چۆن لە هەمان كاتدا پێویستمان بە سیستەمێكی پەروەردە و پرۆگرامێكی فێركردن هەیە، كە لە تونایدا بێت لە بواری پراكتیكدا بۆچوونە فەلسەفییە دروست و بەسوودەكان جێبەجێ بكات.\nدواترین لەلایەن زاهید حەسەن- سۆما سەرحەد\nپەروەردە و ستەمكاری\nپەروەردە و جوانی\nشانۆی منداڵ: ڕێگه‌یەكی سەردەمییانە لە پەروەردەكردنی منداڵاندا\nڕۆڵی پەروەردە لە بەدیهێنانی پرسی دیموكراسی لە كۆمەڵگەدا\nڕۆڵی خێزان لە پەروەردەكردنی منداڵدا


داڕمانی بەربەستەکان و گەڕانەوە بۆ رۆژهەڵات\n14:19 - 8 پووشپەڕ 2715\nگۆڕانکارییەکان زۆر خێرا و چاوەڕواننەکراون. دەیەی رابڕدوو بە سەرەتای پرۆسەی گۆڕانی سیاسی لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست دادەنڕیت. گۆڕانکاری لە ناوچەیەک که زۆر بە ئاسانی دیکتاتۆرەکان تێیدا دەسەڵات بە دەستەوە دەگڕن و رژێمەکانیان بەڕەنگاری نۆرم و ترێندە جیهانییەکان دەبنەوە. دەتوانرێت بەشێک لەم گۆرانکارییانە ببەسترێتەوە بە چەندین فاکتەری جیاواز وەکو نەبوونی هاوسەنگی نێوان دەوڵەت و نەتەوە (واتە نەبوونی یەک نەتەوە یاخود پێکهاتە لە چوارچێوەی سنووری ئەم دەوڵەتانەدا و پەراوێزخستنی کەمینەکان)، یاخود نادادپەروەری کۆمەڵایەتی، سیاسی و ئابوووری.\nکوردستانیش وەکو وڵاتانی تری رۆژهەڵاتی ناوەڕاست بەدوور نەبووە لەم گۆڕانکارییانە و بە تایبەتی لە دەیەی رابڕدوودا بەشێوەیەکی خێرا هاوسەنگی و هاوکێشەی دەسەڵات لەو رژێمانەدا کە کوردستانی بەسەردا بەشکراوە لە گۆڕاندان.\nزاتی ئەم گۆڕانانە لە کوردستان پەیوەستن بە یەکەوە و بەشێوەیەک تەواوکەری یەکترن. ئەگەر گۆڕانکاری بونیادی سیاسی، ئابووری و کۆمەڵایەتی لە کوردستان بۆ رابڕدوویەکی نە چەندان دوور و رووخانی رژێمی عێراق بگەرێنینەوە، ئەوا دەبینین کە لەگەڵ رووخانی ئەم رژیمە کیانێکی بەهێزی کوردی گەشەی سەند. لە لایەکی ترەوە رووخانی ئەم رژیمە بوو بەهۆی دروستبوونی پرۆژەی ئیسلامی توندەرەو لە کۆتاییدا پەدیدەیەک بەناوی داعش کە بەرهەمی ئەم گۆڕانە خێرایانە بوو سەری‌هەڵدا. هاتنی داعش وتەحەداکردن لە سنوورەکانی سایکس پیکۆ یارمەتیدەر بوو لە بەهێزبوون و خۆگرتنی کیانێکی کوردی‌تر لە رۆژئاوای کوردستان سەرەڕای توندوتیژی و کارە قیزێونەکانی داعش بەرامبەر بە کورد. لە میانەی ئەمەدا ئەفسانەی خۆڕاگری کورد و کۆبانی دروستبوو. ئەفسانەیەک کە جگە لە پێشاندانی کورد وەکو هێزی دژه تاریکی بوو بەهۆی تەحەدا کردن لە دەسەڵاتی ئەدۆگان لە تورکیا. لەراستیدا ئەوەی لە کۆبانی روویدا، گەمارۆ خستنی کۆبانی لەلایەن داعش لەلایەک و تورکیا لەلاکەی تر کاریگەرییەکی زۆری هەبوو لەسەر بەهێزبوونی پێگەی کورد لە تورکیا و زیادبوونی دەنگی کورد و هەدەپە لە هەڵبژاردنەکانی تورکیادا.\nلەسەر بنەمای ئەم پرێمیسانە، ئیستدلالێک زۆرپەرە دەسەنێت و زاڵ دەبێت کە کرۆکی گۆڕانکارییەکان وەکو هێلێکی راست وایە و هاوکات لەگەڵ سەرکەوتنی بەرەبەری کورد لە باکوور، رۆژئاوا و باشوور بەهەمان شێوە ئەمانە کاریگەرییەکی ئەوتۆیان دەبێت لەسەر گۆڕانی هاوسەنگی و هاوکێشەکان تەنیا پارچەیەک لە کوردستانی گەورە کە بۆ ماوەی دوو دەیەیە پەراوێز خراوە. بۆیە پرسیاری سەرەکی ئەوەیە کە ئایا گۆڕانکارییەکان بەگشتی و سەرکەوتنی هەدەپ بە تایبەتی دەتوانێت کاریگەری لەسەر هەرێمی دەسەڵاتی پەکەکە و دواتر لەسەر رۆژهەڵاتی کوردستان دابنێت؟ ئایا گۆڕانکارییکان کە کاریگەری خۆیان لەسەر پارچەکانی تری کوردستان دانەوه، دەبنە هۆی زیندووکردنەوەی جارێکیتری شۆرش لە رۆژهەڵات؟\nپەکەکە و لە دەستدانی شەرعییەتی چەکداری\nشەری شۆرشگیرانە تەنیا وەلامێکی لۆژیکی و ناچارانەیە بۆ دۆخی سیاسی، ئابووری و کۆمەلایەتی لە دژی رژێمە داگیرکەرەکانی کوردستاندا. بەداخەوە خاوەن نیعمەتی چەندین بەدیلی جیاواز نیین. ئیمە رووبەرووی زەرورەتێکی سیاسی بووینەتەوە، ئەویش شەری چەکدارییە. پارتە شۆرشگێرییە کوردییەکان لە قۆناغ و شوێنی جیادا شەرعییەتی خۆیان لەناو خەڵکدا لەرێگەی جەنگی چریکی و چەکداری وەرگرتووە و لە کاتێکدا ئازادی رووی تێکردوون ئەم شەرعییەتە بە قۆناغی گواستنەوەدا شەرعییەتێکی نیمچە دێموکراسی وەرگرتووە. باشووری کوردستان نموونەیەکی بەرچاوی گواستنەوەی شەرعییەتی چەکدارییە بۆ دێموکراسییەکی مەشروع.\nئەوەی لە باکووری کوردستاندا خەریکی روودانە نموونەیەکی تره لەهەمان شێوە قۆناغی گواستنەوە لە باشووری کوردستان و بەرەبەرە شەرعیەتی یاخیبوون، لە شاخبوون، شۆڕشگێر بوون وخەباتی چەکداری لە چوارچێوەی باکووری کوردستاندا لە پەکەکە دەستێنێتەوە. بەم شێوەیە پەکەکە چیتر تێروانینێکی فکری بەهێز و توانای جەزبکردنی تاکی کوردی لەمەڕ پرسی کورد لە باکوور بۆ چیاکانی باشووری کوردستان نامێنێت. هەرچەندە پەکەکە هەوڵیداوە بۆ ئەوەیکە پرۆژەیەکی مۆدێرن لە پێکەوەژیان لە کۆمەڵگەیەکی نوێ پێشکەش بە نەوەی نوێ بکات، بەڵام ئەمە سنوورداربۆتەوە بۆ باکوور و رۆژئاوای کوردستان و بناغەیەکی پتەوی سیاسی، فکری و کۆمەڵایەتی لە رۆژهەڵات و باشووریش نییه. بۆیە پەکەکە دوو ئەلتەرناتیڤی لەبەردەمە، یەکێکیان ئەوەیە کە مەحکوومە بە لاواز بوون و ناچارە پەیوەست بێت بەم پرۆسەی دانانی چەک و لەوانەشە بۆ مانەوەی باڵی چەکداری پەکەکە هێزی چەکدارییەکانی زۆرتر بەرەو رۆژئاوا بجووڵێنێت بۆ پارێزگاری کردن لە کیانی سیاسی کوردی مەوجوودوە یاخود لووله تفەنگەکانی بەرەو رۆژهەڵات شۆر بکاتەوەو و خەباتێکی چەکداری نوێ لە دژی رژێمی ئێران دەستپێبکات.\nلە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ رەزا ئاڵتون بەرپرسی پەیوەندییە دیپلۆماسییەکانی پەکەکە بە روونی ئاماژەی بەوە کرد کە بە سەرکەوتنی پرۆسەی ئاشتی لە باکوور ئیتر پەکەکە چەکەکانی بەرەو رژێمی ئێران دەسوڕێنێت. جەمیل بایەکیش لە تازەترین ئاخاوتنی بۆ بی‌بی‌سی جەختی لەسەر ئەوە کردۆتەوە کە هیچ پەیوەندییەکان لەگەڵ ئێران نەماوە. هەرچەندە ئەم ئارگۆمێنتانە زۆر بەهێز نین بۆ ئەوەی لە داهاتوویەکی نزیکدا ببن بە پاڵنەری سەرەکی بۆ هەڵگیرسانی خەباتێکی نوێی چەکداری پەکەکە لەگەڵ رژێمی ئێران بین. په‌كه‌كه‌هه‌روه‌ها له‌رێگه‌ی پژاكه‌وه‌و بۆ به‌هێزكردنی هه‌ژموونی خۆی له‌رۆژهه‌ڵات هه‌وڵده‌دات كه‌خود مه‌شروعییه‌كی هاوشێوه‌ی رۆژئاوا به‌خۆی بدات، به‌ڵام به‌دووباره‌جووله‌پیكردن هێز و جیگیربوونه‌وه‌ی حیزبه‌نه‌ریتییه‌كانی رۆژهه‌ڵات ئه‌م گفتمانه‌ی په‌كه‌كه‌هاوشێوه‌ی پارته‌كانی سه‌ر به‌په‌كه‌كه‌له‌باشوور به‌ره‌و لاوازی ده‌روات. بۆیە پەکەکە بەمشێوەیە پێگەکەی لە رووی چەکدارییەوە لاواز دەبێت و لە هەمان کاتیشدا شەرعییەتی هەڵگرتنی چەک و بوونی لە شاخەکانی سنووری رۆژهەڵات و باشوورلە نێو ڕای گشتی دا لەدەست دەدات.\nگەڕانەوە بۆ رۆژهەڵات\nپەراوێزبوونی حیزبە‌کانی رۆژهەڵات سەرەکیترین مەترسی بووە بۆ سەر ئەو رێکخراوانە. هەوڵەکان لەم دواییەدا بۆ جوولەپێکردنی هێز بۆ سەر سنوورەکانی رۆژهەڵات هەرچەندە سیستماتیک و تۆکمە نەبووە بەڵام تاڕادەیەک سەرکەوتوو بووە لە وروژاندنی ڕای گشتی لە رۆژهەڵات و بەخشینی تروسکایەک بە نەوەی نوێ. ئەگەر حیزبێکی چەکداری بەشێوەیەکی تۆکمە رێکخراو نەبێت ئەوا جەماوەری بەهیچ شێوەیەک ناتوانن هێز و توانایی خۆیان لە خەبات لە دژی دوژمندا پێشان بدەن. باشترین شوێن بۆ رێکخستنی چەکداریش ئەوە چیاکانن. ماهیەتی گشتی ئامانجەکانی کوردی رۆژهەڵات وپێویستی زاڵبوون بەسەر سرووشتی دەستپێشخەری و بەردەوامی شەڕی چەکدارانە بانگەشە بۆ یەکگرتنی هەموو رێکخراوە سیاسیەکانی رۆژهەلات دەکات.\nهەرچەندە پەکەکە لەلایەن حیزبە رۆژهەڵاتییەکانەوە بە یەکێک لە بەربەستەکانی بەردەم جوولەپێکردنی هێز دادەنرێت، بەڵام دەبێ زۆر بە وریایی مامەڵه لەگەڵ پەکەکە بکرێت. نابێ لە یادبکرێت کە ئەم هێزە بەشێکە لە دیسکۆرسی نیشتمانی و لەهەمان کاتدا لەرووی کارامەیی ئەزموونی سەربازییەوە خاوەن توانایەکی زۆرە.\nمەبەست ئەوەیە کە دەبێ چاوەڕوان بکرێت کە پەکەکە ئەجێندا و دیسکۆرسی خۆی لەگەڵ سەرکەوتنەکانی کورد لە باکوور ئەپدەیت بکاتەوە و بزانڕیت کە دوای پێکهاتنی حکوومەت لە تورکیا ستراتیژی پەکەکە بەرەو چ ئاقارێک دەروات. لە هەمان کاتیشدا بە سەرکەوتنی کورد لە هەڵبژاردندا پەکەکە چیتر ناتوانێت کەڵک لە هێندێک پاساو وەڕبگڕێت بۆ دروستکردنی بەربەست لەبەردەم حیزبەکانی رۆژهەڵات کە پێشتر بەکاریدەهێنان. بەم شێوەیە سنوورەکان زۆرتر ئاوەلە دەبن بۆ جوولەپێکردن و سەقامگیرکردنی هێزی چەکداری حیزبەکانی رۆژهەڵات.\nئەم جوولەپێکردنەی هێز دەبێت بەرەبەرە بێت و بە میدیاییکردنی لە بەرژەوەندی حیزبەکاندا نییە. تێگەیشتن و پێگەیشتنی شۆرشگێرانە حیزبەکان لە دوژمنی دڕندە جیادەکاتەوە. ئەمە دەتوانڕێت بگوازرێتەوە بۆ ئەو ناوچانەی کە حیزبەکان خاوەن پێگە و نفوزی سیاسین بۆ ئەوەی لەم رێگەیەوە بتوانرێت زۆرترین هێز و وزە بۆ لای حیزبەکان بکێشرێن. حیزبێکی سیاسی کاتێک بەشێوەیەکی واقیعی بە شۆرشگێری راستەقینە دادەنرێت کە توانای رێکخستنی جەماوەر و مەشق پێکردنی کادڕەکانی هەبێت. بەم شێوەیە دەبێت ئۆرگانەکانی هێزی سیاسی خەڵک لەسەر رێکخستنی کۆمەڵگا و هۆشیارکردنەوەی کۆمەڵگا بنیاد بنێت.\nلە کۆتاییدا دەتوانین بەو دەرئەنجامە بگەین کە بەرەبەرە رێگەکان خەرێکن هەموار دەبن بۆ دووبارە هەڵگیرسانەوەی بڵێسەی شۆرش. پاڵنەر و ئەنگیزەکان زۆرن. بوونی ئێرادەیەکی هەمەلایەنە هاوکات لەگەڵ رێبەرایەتییەکی شۆڕشگێر و کارامه دەتوانێت حیزب و تاکی کورد لەم قەتیس مانەوەیە رزگار بکات و لەپێناو بەرژەوەندی کورد لە رۆژهەڵات کەڵک لەم هەلە مێژووییانە وەربگڕێت.


شۆرش خالید ئاژگەیی\nلە دونیای دەروون ناسی و سایکۆلۆژیادا باوک بە یەکێک دەگوترێ چوارچێوەو دیسیپلین بە ژیانت دەبەخشێ.\nلە رووی بایۆلۆژیەوە باوک ئەو کەسەیە تۆ ھەڵگری نیوەی جیناتی ئەوی.\nئەگەر باوکێکی باش و بەرپرسیار و مێھرەبانت نەبووە، مانای ئەوە نیە تۆ ناتوانی مرۆڤێکی مێھرەبان و باش بە گشتی و باوکێکی ئەرکناس و خۆشەویست بیت بە تایبەتی.\nگرینگ ئەوەیە تۆ چوارچێوەیەکی پتەو بە ژیانت ببەخشی و خاوەنی کۆمەڵێک ئاکارو رەفتارو ھەڵسوکەوتی جوان بیت و پابەند بیت بە کۆمەڵێک پرەنسیپ و نۆرمی جوان و بەھادارەوە.\nباوک ئەو کەسەیە ئەشێ ئیلھامبەخشی تۆ بێت، یارمەتیدەر و دەست نیشانکەری رێچکەی گەیشتن بە ئامانجەکانت بێت، چەترێکی رووبەرفراوانی کۆکەرەوەی خێزان و چوارچێوەیەکی کۆمەڵایەتی بەھێز و خاوەن پرەنسیپ و ئامانجی دیاری کراو بێت.\nباوک ئەو بکەرە کۆمەڵایەتیەی ھەرەمی دەسەڵاتی خێزانە، کاتێک ئەندامانی خێزان پێویستیان پێیەتی ئامادەیی ھەیە. کاتێک یەکێک دەکەوێ، ھەڵیدەگرێتەوە، کاتێک بەرەو ئەنجامدانی تاوان و ھەڵەکردن ھەنگاو دەنێی لە ئاکامی ھەڵەکان ئاگادارت دەکاتەوە و رێگەت پێ دەدا دووبارە خۆت بدۆزیەوە.\nباوک شکۆ و کۆلەگەی سەرەکی بنەماڵەیە...ئەو کەسەیە لە لوتکەی بێدەنگیدا نیگەرانی داھاتووتەو کاتێک دڵی دەشکێ، ھەست و ئازارەکانی دەشارێتەوە، بۆیەش ھیچ یەکێک لە ئەندامانی خێزان ھەستی پێ ناکەن.\nباوک ئەو ئینسانەیە کاتێک تۆ ئەسرین دەبارێنی، تووند تووند لە باوەشت دەگرێ تا تۆ فرمێسکەکانی ئەو نەبینی و ھەست بە ئازارەکانی نەکەی.\nباوک ئەو مرۆڤەیە کاتێک تۆ سەرکەوتن بەدەست دێنی، ئەو بەھۆی تۆوە لە لوتکەی شانازیکردندا وەک ئەستێرەی مانگی شەوی چواردە ئەدرەوشێتەوە.\nباوک ئەشێ ئەو کاراکتەرە چالاک و پاڵپشتە مەعنەویەی ژیان و خێزان و کۆکەرەوەی جیاوازیەکان و بەخشین و دابەش کردنی خۆشەویستی بێت بە گشت ئەندامانی خێزانیەوە بێ جیاوازی.\nھەڵبەت دەشکرێ باوکێکی نابەرپرسیارو توندوتیژ و دەمشڕو شەق وەشێن و دیکتاتۆرێکی دڵرەق و تاکڕەوو بێ موبالات و بەڵایەک بێت، ھەم بۆ خۆی و ھەمیش بۆ خێزان و دەورووبەرەکەیەوە.\nباوک ئەو ئایکۆنە جوانە مەعنەویەی خێزانە، لە چەشنی یەکەیەکی باڵای ئیداری، توانای ئیدارە کردنی خاووخێزانی ھەیە و بۆ دابین کردنی ژیان و گوزەران و ھەلومەرجی گونجاوی ژیانی منداڵەکانی ئامادەی گشت قوربانیدان و فیداکاریەکە.\nئەگەر ئەوڕۆ بەھۆی سەرقاڵ بوونتەوەو بە ئاڵنگاری و تەنگوچەڵەمەکانی ژیان و دۆخی نالەباری دارایی و کۆمەڵایەتیەوە وەک پێویست باری سەرەنجت نەخستۆتە سەر باوکەوە، رنگە سبەی درەنگ بێت و فریای ھیچ گرینگی پێدانێک و دەربڕینێکی سۆزداری بۆ باوک نەکەویت یا وەک من لە غەریبیدا ھەواڵی کۆچی دوایی ببیسی و تا ئەبەد بەو خەفەتەوە بژی.\nمرۆڤ لەھەر تەمەنێکدا باوکی بمرێ، ھەست بە ھەتیوکەوتن دەکات و بۆشاییەکی گەورە دەکەوێتە پانتای ژیانیەوە، بە ھیچ کەس و شتێک پڕ و قەرەبو ناکرێتەوە.\n1 دونیای یۆتۆپیای ئێمە زادەی خەیاڵە\n2 نوسەری داهێنەر\n3 نووسینەوەی مێژوو ئەمانەت و بەرپرسیارەتیە\n4 فەوزای مێدیا\n5 قورسایی زمانی مێدیا\n6 مەعریفەی نوێ وەک کەرەستەیەکی تازە لەکایەی ژیاندا\n7 دونیای پوتین\n8 پەیامی موشەکەکان\n9 حەقیقەتی حیکایەتی ژیان\n10 ئیمپراتۆریەتی پوتین\n11 ئەفسانەی غوربەت\n12 رێ کردن تا دوا وێستگە\n13 پچڕانی زەمەن\n15 بەیانیتان باش\n16 مرۆڤ و کاپیتالیزم\n17 یوتۆپیای تاراوگە\n18 ئاراستەیەکی نوێ یان جەنگی ئایدیۆلۆژیا؟\n20 ساڵێكی تریش تێپەری...\n21 وەھم و حەقیقەت\n22 بکەری کارتۆنی\n23 جەنابی راوێژکار\n24 ئەمرۆش تێپەڕی...\n25 ساتژمێرو حەقیقەت\n27 (دادە – پەری)\n28 دامەزراوەکانی کۆمەڵگای مەدەنی\n29 ریفۆرمیست‌و ئایدۆلۆژیای ریفۆرمیستی\n30 سەرکێشیەکانی ترامپ\n31 رۆژئاواو ئیسلامۆفۆبیا\n32 مرۆڤی تاک رەھەندو فرە رەھەند


📅 1923 رێکەوت و رووداو (کڕۆنۆلۆژیا)\n👁 ئەم بابەتە 3,094 جار بینراوە\n- دامەزرانی کۆماری کوردستانی ئۆتۆنۆمی لە یەکێتیی س [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✔ 96% ✍ هـ.ب. 30-8-2010 11:19:56\n📅 1940 رێکەوت و رووداو (کڕۆنۆلۆژیا)\n👁 ئەم بابەتە 5,765 جار بینراوە\n- ساڵانی چلەکان: گیرانی عەبدولڕەحمان زەبیحی و محەم [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✔ 90% ✍ هـ.ب. 30-8-2010 11:20:02\n📅 1942 رێکەوت و رووداو (کڕۆنۆلۆژیا)\n- ئیبراهیم ئەحمەد بووە حاکم. - هێرشی د.ا بە 2 هەز [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✔ 94% ✍ هـ.ب. 30-8-2010 11:19:35\n📅 1943 رێکەوت و رووداو (کڕۆنۆلۆژیا)\n👁 ئەم بابەتە 10,385 جار بینراوە\n- لەدایکبوونی نووسەر ئەمیری حەسەن پوور لە شاری مەه [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✔ 99% ✍ هـ.ب. 30-8-2010 11:18:58\n📅 1952 رێکەوت و رووداو (کڕۆنۆلۆژیا)\n👁 ئەم بابەتە 10,038 جار بینراوە\n- راپەڕینی جووتکارانی ناوچەی بۆکان، لە دژی دەرەبەگ [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✔ 99% ✍ هـ.ب. 30-8-2010 11:20:05\n📅 1953 رێکەوت و رووداو (کڕۆنۆلۆژیا)\n👁 ئەم بابەتە 10,763 جار بینراوە\n- هونەرمەندی گۆرانیبێژ محەمەدی ماملێ، دەستی کرد بە [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✔ 98% ✍ هـ.ب. 30-8-2010 11:19:06\n📅 1970 رێکەوت و رووداو (کڕۆنۆلۆژیا)\n👁 ئەم بابەتە 6,460 جار بینراوە\n- گیرانی عەبدوڵڵا ئوجەلان و بەسەر بردنی 7 مانگ لە [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✔ 99% ✍ هـ.ب. 30-8-2010 11:20:19


فالح فەیاز: ئەمریكا خۆی بەسه‌ر جیهاندا سەپاندووەو سەروەریی وڵاتان پێشێل دەكات\nفالح فەیاز، سەرۆكی دەستەی حەشدی شەعبی رایگەیاند، ئەمریكا خۆی بەسه‌ر جیهاندا سەپاندووەو سەروەریی وڵاتان پێشێل دەكات‌و شكۆی گەلان دەشكێنێت.\nئاوێنه: دوێنێ پێنجشه‌ممه، وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا عەبدولعەزیز محەمەداوی، ناسراو بەئەبو فەدەک، سوپاسالاری حەشدی شەعبیی خستە لیستی تیرۆرەوە. ئەبو فەدەك، یەكێكە لەدیارترین سەركردەكانی كەتائیبی حیزبوڵای عێراقەو فەرماندەی ئۆپەراسیۆنەكانی ئەو رێکخراوە بووە کە ساڵی 2009وە لەلایەن ئەمریکاوە خراوەتە لیستی تیرۆرەوە.\nله‌به‌رامبه‌ردا فالح فه‌یاز هێرشده‌كاته سه‌ر ئه‌مر‌یكاو رایگه‌یاند، سه‌پاندنی سزا به‌سه‌ر "ئه‌بوفدك"دا، پێشێلكاری سه‌روه‌ری عێراق و دامه‌زراوه ره‌سمییه‌كانییه‌تی.\nله‌به‌یاننامه‌یه‌كدا فالح فەیاز کە لەلایەن ئەمریکاوە سزای بەسەردا سەپێنراوە، رایگەیاند، ئه‌وانه‌ی به‌رگری له خاك و پیرۆزییه‌كانی خۆیان ده‌كه‌ن بۆیان گرنگ نییه بێگانه‌كان به‌خراپه باسیان بكه‌ن یان بیانخه‌نه لیستی سزاكانه‌وه.\nوتیشی: ئه‌وانه خراونه‌ته لیستی كه‌رامه‌ت و شه‌ره‌ف له لایه‌ن مه‌رجه‌عیه‌ت و گه‌له‌كه‌یان و ناویان له لیستی رزگاریخوازان و به‌رگریكاران له خاك و شكۆ له ناودارترین داستانی عێراقی هاوچه‌رخ تۆمار كراوه.\nراشیگەیاند، ئەمریكا خۆی بەسه‌ر جیهاندا سەپاندووەو سەروەریی وڵاتان پێشێل دەكات‌و شكۆی گەلان دەشكێنێت.\nرونیشیكردۆته‌وه، حه‌شدی شه‌عبی به‌شێكه له دامه‌زراوه‌ی ره‌سمیی سه‌ربازی عێراق. فه‌رمان له فه‌رمانده‌ی گشتیی هێزه چه‌كداره‌كان ،مسته‌فا كازمی وه‌رده‌گرێت و له ژێرباری سه‌رجه‌م چوارچێوه یاساییه‌كانی ده‌وڵه‌تی عێراقه.


دایك وباوکایەتی و پەیوەندی نێوان دوو هاوسەر -\nکۆمەڵکا رێنوێنی وڕاوێژ پیشەکەشی خێزانەکان دەکات بو پشتیوانی لە دایکایەتی وباوکایەتی، پەروەردەی منداڵ و پەیوندی دوو هاوسەر.\nهیچ کەس پیویست ناکات بە تەنیا بمێنێتەوە\nهیچ کەس پیویست ناکات بە تەنیا بمێنێتەوە، تەنانەت ئەگەر خزم وکەس یارمەتیشی نەدەن. سەرەڕای ئەوە سەرپەرشتکار (تەماشای فەرهەنگۆك بکە) linkki sanastoon هەمیشە لێپرسراوە بە پلەی یەکەم لە منداڵەکەی. منداڵ مافی هەیە کە پەیوەندی نزیکی لەگەڵ هەردوو دایك و باوکی هەبێت تەنانەت لە کاتی جیابوونەوەیشیاندا.\nمنداڵ کە خوارتەمەنە جێگاوڕێگای لە گەورەساڵان لاوازترە، بۆیە کۆمەڵگا لێپرسراوە لە دابین کردنی خۆشگوزەرانی و گەشەکردنی مندال. لەبەر ئەوە لە فنلەندا لە یاسادا پەیمان دراوە کە مافەکانی منداڵ دابین و بەرەپێش ببرێت.


Home›هەواڵ›ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست›دەستەی پەیوەندییەکانی عێراق: رێکاری یاسایی لە دژی کۆڕەک تلیکۆم دەگرینەبەر\nدەستەی راگەیاندن و پەیوەندییەکانی عێراق هۆشداری دەداتە کۆمپانیای کۆڕەک تلیکۆم، بە هۆی پابەندنەبوونی بە چارەسەرکردنی کێشە هەڵپەسێردراوەکان و سەرپێچییەکانی لە رووی باج و نوێ نەکردنەوەی مۆڵەتەکەی.\nلە راگەیەنراوێکی دەستەکەدا هاتووە: وەک لایەنێکی رێگەپێدراو و چاودێر بە سەر کۆمپانیاکانی پەیوەندییەوە چەندین جار لە بارەی پێشێلکارییە یاسایی، تەکنیکی و داراییەکانەوە هۆشدارییان داوەتە کۆمپانیای کۆڕەک تلیکۆم.\nراشیگەیاندووە: سەرباری چەندین کۆبوونەوە، بەڵام ئەو کۆمپانیایە هیچ هەنگاوێکی بۆ چارەسەرکردنی کێشەکان و کۆتاییهێنان بە سەرپێچییەکان نەناوە.\nئاشکراشی کردووە، رێوشوێنی دیکەی یاسایی لە دژی ئەو کۆمپانیایە دەگرنە بەر، بە پێی ئەو رێکارانەی لە گرێبەستی پێدانی مۆڵەتدا دیاریکراون.\nهاوکات جەختیشی کردوەتەوە، کە دەستەی راگەیاندن و پەیوەندییەکانی عێراق دەیەوێت دڵنیا ببێتەوە لەوە مافی بەشداربووانی کۆڕەک تلیکۆم بە پێی ئەوەی لە گرێبەستی پێدانی مۆڵەتدا هاتووە، بۆ سودمەندبوون لە تۆڕەکانی دیکەی پەیوەندی تەلەفونی عێراق پارێزراو دەبێت.\nئاماژەی بەوەشکردووە، لە رۆژانی داهاتوودا رای گشتی لە رێکارەکانیان بەرامبەر بە کۆڕەک ئاگادار دەکەنەوە، کە بە گوێرەی یاسا و لە پێناو پاراستنی سامانی گشتی و دەستەبەرکردنی مافی بەکاربەراندا دەبێت.


ئەپێک بۆ دیاریکردنی شوێن و چاودێری کردنی جموجوڵەکانی منداڵەکەت – تۆڕی میدیایی خەڵک\nئەپێک بۆ دیاریکردنی شوێن و چاودێری کردنی جموجوڵەکانی منداڵەکەت\n2018/12/28 - 4:17 PM\nماڵپەری Cerberus ئەپڵیکەیشنێکی نوێی بۆ ئەو کەسانە بەردەست خستووە، کە دەیانەوێت چاودێری منداڵەکانیان بکەن. ئەپڵیکەیشنی (Cerberus Child Safety) کە تایبەتە بە چاودێریکردنی منداڵان لەلایەن باوکانەوە، لە رێگەی ئەم ئەپڵیکەیشنەوە دەتوانی شوێنی جوگرافیی منداڵەکەت دیاری بکەیت، ھەروەھا چاودێریی ئەو ماڵپەرانەش بکەیت، کە منداڵەکەت دەیانکاتەوە.\nئەم ئەپڵەیشکەنە جگە لەوەی کە دەتوانیت چاودێرییەکی منداڵەکەت بکات، ھەفتانە راپۆرتی تایبەت لەسەر کۆی گشتیی ئەو چالاکییانەت پێ دەدات، کە منداڵەکەت ئەنجامی داون، ھەروەھا دەتوانرێت ئەو ماڵپەرانەش دەستنیشان بکات، کە منداڵەکە سڕیویەتیەوە.\nبۆ دابەزانی ئەم ئەپڵیکەیشنەوە پێویستە ھەژمارێک لە Cerberus دروست بکەیت، دواتریش پێویستە ئەپڵیکەیشنەکە لە سەر ھەردوو مۆبایلی زیرەکی خۆت و منداڵەکەت دابەزێنیت.\nلینکی داونلۆدکردنی ئەپەکە\nئەم هۆکارانە بزانە و کەسی تووشبوو بەمادەھۆشبەرەکان بە ئاسانی بناسەوە


ئه‌وسه‌قزیه‌ی که‌دایک و بابی بانه‌یی بن با هه‌ر له که‌لێخان نیشته‌جێبێت\nئازیزان، خۆشه‌ویستانی مامه قاله!\nزوڕ به شانازی ده‌زانم که له لایه‌ن داده‌نه‌سرت، هاوسه‌ری به‌ڕێز مامه‌قاله و هه‌روها منداڵ و خزم و که‌س و کار و ئه‌ندامانی بنه‌ماڵه‌ی مامه قاله، ئه‌و ئه‌رکه‌م پێ سپاردراوه که له‌م کۆڕی یاده‌دا سپاس و ڕێزمان بۆ به‌شداری و هاوده‌ردی و دڵسوزی هه‌موو ئێوه‌ی به‌ڕێز و هه‌موو ئه‌و ئازیزانه‌ی که چ به به‌سه‌رکردنه‌وه، یان به تلیفون و نامه، یان به نووسین و په‌خشان له بڵاوکراوه گشتیه‌کاندا، ڕێزیان له یادی خۆشه‌ویست، پیری سه‌نگه‌ر، مامه قاله‌ی ده‌باغی گرتووه، ده‌ربڕم.\nحه‌ق وایه پێش هه‌مو شتێک، ئیمه‌ش وه‌ک بنه‌ماڵه‌ی دڵ به‌ماته‌می مامه قاله، پرسه و سه‌ره خۆشی خومان ئاره‌سته‌ی هاورێیان و هاوسه‌نگه‌رانی مامه له حیزبی دێمۆکراتدا بکه‌ین و سپاسی بێ پایانی خۆمان به‌رامبه‌ر به‌و هاورێیانه که ئه‌و هه‌مو ئه‌رک و ماندووبوونه‌یان وه‌ئه‌ستۆگرتوه ده‌ربرین.\nهه‌روه‌ها سه‌ری ڕێزو سوپاسمان بو هه‌مو خه‌ڵکی کوردستان به تایبه‌ت بو خه‌ڵکی شاره‌کانی سه‌قز و بانه و بوکان و مه‌اباد و سنه داده‌نه‌وێنین که وا به به‌ربڵاوی وبه کۆمه‌ڵ به‌شداری ماته‌مینی کۆچی دوایی مامه قاڵه بوون.\nڕه‌نگدانه‌وه‌ی به‌ربڵاوی کۆچی دوایی پیری هه‌میشه کۆچه‌ری ئاواره‌ی هه‌ندران و ڕاده‌ی به‌شدارانی کۆڕی ماته‌مینی ئه‌و گه‌وره پیاوه، باشترین ئاوینه‌یه بۆ ناسینی که‌سایه‌تی و بیرو بۆچوونی ئه‌و به‌ڕێزه.\nبه‌ڕاستی چ به‌ڵگه‌یک باشتر له به‌په‌ڕۆشی و هاوده‌ردی کۆمه‌ڵانی هه‌مو پارچه‌کانی کوردستان ده‌توانێت سه‌ڵمێنه‌ری ئه‌و ڕاستیه بێت که له دڵه گه‌وره‌که‌ی مامه‌قاله‌دا کوردستان دابه‌ش‌نه‌کرابوو و ئه‌و ئینسانه نیشتمانپه‌روه‌ره له هه‌موو پارچه‌کانی کوردستان دا هاوڕێ و دۆست و ئاشنای هه‌بوو.\nمامه دێمۆکراتێکی ڕاسته‌قینه، دڵفراوان و دژی وشکه ته‌عسوب بوو، هه‌ربۆێه جگه له هاوسه‌نگه‌رانی ناو حیزبه‌که‌ی خۆی، له نێو زۆربه‌ی ڕێکخراو، حیزب و کومه‌ڵه کوردستانیه‌کاندا دۆست و هاوڕێی هه‌بوو و له نێو ماته‌مدارانی ئه‌و ئازیزه‌دا لایه‌نگرانی هه‌موو بیر و بۆچوونێک ده‌بیندرێت.\nمامه‌ی نیشتمانپه‌روه‌ر‌ی دێمۆکڕات، له ماوه‌ی 70 ساڵ خه‌باتی بێ وچان و پڕ له شانازی خۆیدا هه‌میشه بایه‌خێکی تایبه‌تی به پێداویستی به‌شداری هه‌موو توێژ و چینه‌کانی کۆمه‌ڵگای کورده‌واری له خه‌باتی نه‌ته‌وه‌یی‌دا داوه و به ده‌یان جار لێمان بیستوه که وتوویه‌تی که به بێ به‌شداری به‌شی هه‌ره زۆری خه‌ڵک به ئاکام‌گه‌یشتنی ئه‌م خه‌باته زۆر دژوار و نامومکین ده‌بێ. هه‌ر بۆیه چ له‌م کوڕه ماته‌مینه‌دا و چ له بڵاوکراوه گشتیه‌کاندا، له نێو ئه‌وانه‌ی وا داخ و په‌رۆشی خۆیان له دواسه‌فه‌ری مامه ده‌ربڕیوه، نوێنه‌رانی هه‌مووچین و توێژه‌کانی کۆمه‌ڵ وه‌دی‌ده‌کرێت.\nلاوی ڕۆشنبیری سه‌رده‌می کۆمار، له ته‌واوی ته‌مه‌نی دورو درێژ و پڕ له شانازیدا، پێشکه‌وتوخواز و عه‌داڵه‌تجو مایه‌وه. مامه باوڕێکی تایبه‌تی به یه‌کسانی ژن و پیاو و به هێزی داهێنه‌ری لاوان بوو، هه‌ر بۆیه ئازیزی هه‌موو ئه‌و ژن و لاوانه‌ش بوو که ده‌یان‌ناسی و ساتێک له گه‌ڵیدا هه‌ڵسوو که‌وتییان بووه.\nجگه له‌م ڕاستیانه، بۆ ئێمه وه‌ک خزم و بنه‌ماڵه‌ی مامه قاله، له ده‌ستدانی مامه، له ده‌ستدانی دڵسوزو خۆشه‌ویستیک بوو که گه‌رچی پیری، دووری وغه‌ریبی ده‌ست و باڵی به‌ستبوو، به‌ڵام له هه‌موو کاتێکدا به دڵ و به گیان، به ده‌رد و خه‌می هه‌موانه‌وه بوو و به دڵسۆزی و به ڕێنوێنیه جوانه‌کانی هه‌موو هه‌وڵی ئه‌وه بوو که یارمه‌تیده‌رێک بێ بۆ چاره‌سه‌رکردنی گیروگرفته‌کان.\nمامه گیان! ئه‌تۆ، که هه‌ر چه‌ند ڕوژ جارێک، شێعری دێم و دێمی ماموستا هێمن‌ت دووپات ده‌کرده‌وه، به داخ و خه‌میکی بێ‌سنوره‌وه، زۆر دوور له سنووره‌کانی کوردستان، ته‌سلیمی خاک کرای، به‌ڵام  باش ده‌زانین که ئێستا ڕوحی پاک و سووک و به‌رزه‌فڕت، سنووره‌کان ده‌بڕێ و به سه‌ر مێرگ و چیاکانی کوردستان دا ده‌فڕێت و توونیه‌تی غووربه‌تی ده‌یان ساڵه‌ت، به ئاوی زوڵاڵی کانیاوه‌کانی نیشتمان ده‌شکێنیت.\nبه‌ڕاستی، چ غه‌م له مردن، بۆ ئه‌و که‌سه‌ی که به ڕۆژان و به ساڵان یادی له دڵ و بیری سه‌دان و هه‌زاران کوردی نیشتمانپه‌روه‌ردا ده‌مێنێت!\nچه غه‌م له مردن، بۆ ئه‌و که‌سه‌ی که ڕوڵه‌ی کۆمه‌ڵه‌ی ژ. ک.  و کۆمار و ڕێبواری بێوچانی ڕێگای ڕزگاری کوردستان بووه.\nچه غه‌م له مردن، بۆ که‌سێک که گفتوقسه خۆشه‌کانی هه‌تا هه‌تایه، به‌زه به سه‌ر لێوی هه‌ر که‌سێک دێنێت که ساتێک له مجلیسی‌دا دانیشتبێت و گۆی‌بیستی بیره‌وه‌ریه‌کانی بووبێت.\nئازیزانی مامه قاله، ئیزنم بده‌ن له لایه‌ن بنه‌ماڵه و خزم و که‌س و کاری مامه قاله‌وه، جارێکیتر سپاسی به‌شداربوونتان بکه‌م و سه‌ری کوڕنۆش بۆ گه‌وره‌یتان، بۆ دڵسوزیتان و بۆ هاوده‌ردیتان دانه‌وێنم.\nچه‌ند وێنه له مامه قاڵه\nفه‌رمووتان ... 1\nساڵی نوێ تان لێ پیرۆز بێت\nساڵی نوێ تان زۆرزۆر زۆر لێ پیررۆز بێت\nفه‌رمووتان ... 0\nئه‌ی بێ وه‌فا، چۆن خۆت گۆڕی\nحه‌تا به خه‌ون نات ناسمه‌وه!\nفێمینیزم و گرفتی ژنی کورد\nله‌یلا له سایتی دیمانه دا ئه‌م پرسیاره‌ی هێناوه‌ته گۆر که " ئایا فێمینیزم ڕێگه‌یه‌كی باشه بۆ چاره‌سه‌ركردنی گرفتی ژنی کورد".\nمن هه‌میشه به شانازیه‌وه خۆم به ئه‌ندامی ئه‌و جووڵانه‌وه دیموکراتیکانه زانیوه که بو گه‌یشتن به یه‌کسانی ڕاسته‌قینه‌ی ژن و پیاو خه‌بات ده‌که‌ن و به پێی توانا بشداری بووم. له‌گه‌ڵ ئه‌ویش به هۆی کارکردنی چه‌ندین ساله له ڕێکخراوه سیاسیه‌کاندا له سه‌ر ئه‌وباوره‌م که هه‌ر ئیسمێک، فێمنیزمیشمیشی له‌گه‌ڵ، له ده‌رونی خویدا هه‌ڵگری دوگماتیسم و ته‌عه‌سوبه و ده‌توانێ وه‌ک ئامرازیکی ئایدولوجیک له‌ده‌ست لاینگرانی ده‌روێش مه‌سله‌ک و بیركورت و مه‌لڕه‌ق دا به‌ته‌واوی دژی ئامانجه‌کانی بنه‌ره‌تی خۆی عه‌مه‌ل بکات. هه‌ربویه ئێستا که ده‌مه‌وه ڕای خوم سه‌باره‌ت به‌م پرسیاره ده‌ربڕم ، به باشی ده‌زانم که به ڕاشکاوی بڵیم که من نه‌ک وه‌ک فێمنیستێک، به‌ڵکوو وه‌ک ئینسانیکی دیموکراتخواز که باوه‌ڕێکی قوڵم به مافی ژن و به یکسانی سه‌د له سه‌د و بێ هیچ چه‌شنه ئه‌ما و ئه‌گه‌ری ژن و پیاو هه‌یه ئه‌م چه‌ن دێره ده‌نووسم.\nفێمینیزم هه‌روه‌ک هه‌مو بۆچوون و جوڵانه‌وه‌یکی پێشکه‌وتووخواز که بۆ نه‌هیشتنی نابه‌رابه‌ری نێوان ژن و پێاو و پێکهێنانی کۆمه‌ڵگه‌یه‌کی دێموکرات و پێشکه‌وتوو هه‌وڵده‌ده‌ن ده‌توانن و ده‌بێ به‌شداری چالاکی خه‌باتی چاره‌سه‌رکردنی گرفتی ژنی کورد بن. له ڕاستیدا پرسیاره‌که دیتوانی و ده‌با ئاوا گه‌ڵاله کرابات که " چۆن ده‌توانرێت له فێمینیزم بۆ چاره‌سه‌ركردنی گرفتی ژنی کورد که‌ڵک وه‌ڕگیریت" یان " به چه چه‌شنێک فێمینیسته‌کان ده‌توانن ده‌ورێکی سه‌ره‌کی له چاره‌سه‌ركردنی گرفتی ژنی کورد بگێڕن".\nباوه‌ڕهینان به به‌رابه‌ری ژن و پێاو له به‌رابه‌ر یاسا و مافی به‌رابه‌ر بۆ که‌ڵک وه‌رگرتن له هه‌موو بنه‌ما و ئیمکاناتی کۆمه‌ڵگه پێش هه‌مو شتیک ئه‌مریکی کۆلتوریه که په‌یوه‌ندی ڕاسته‌وخۆی هه‌یه به ڕاده‌ی پێشکه‌وتوویی کۆموڵایه‌تی و فه‌رهه‌نگی. کوسپی سه‌ره‌کی سه‌ر ڕێ ژنی کورد، بۆنمونه له باشوری کوردستان، نه له‌گه‌ڵ داموده‌سگا حکومه‌تیکان به‌ڵکو له گه‌ڵ داب و نه‌ڕیتی دواکه‌وتوو و پێاوسالارانه‌یه. هه‌ربۆیه خه‌بات بۆ نه‌هیشتنی بێسه‌وادی و په‌ره پێدانی زانست و به‌ره‌و پێش بردنی ئابووری، کۆمه‌ڵایه‌تی کوردستان ده‌توانی به‌شیکی به‌رچاوی خه‌بات بۆ چاره سه‌ر کردنی گرفتی ژنی کورد بێت. به‌داخه‌وه خه‌بات بۆ ئاڵوگوری کۆڵتوری زۆر درێژ خایه‌نتره له خه‌باتی سیاسی و پشوو سواریکی زیاتری پێویسته.\nفێمینیستی کورد هه‌ر وه‌ک هه‌ر تێکوشه‌رێكی تری پێشکه‌وته‌خواز ته‌نیا ئه‌وکاته ده‌توانی سه‌رکه‌وتوو بێت که به هه‌ڵساندنکی بنه‌ره‌تی و زانستیانی کۆمه‌لگه‌ی کورده‌واری کوسپه سه‌ره‌کیکان ده‌ستنیشان کات و هیزو توانی پێویست بۆ له به‌ین بردنیان لێک گڕیدا. له‌م ڕێگایه‌دا ڕێخستنی سمینار و کۆنفرانس و بڵاو کردنه‌وی لێکۆلینه‌وه‌ی زانستی که بناغه‌ی له سه‌ر ئامار و فاکتای ڕاسته‌قینه‌ی بیت و له کۆمه‌ڵگای کورده‌واری وه‌رگیرابیت ده‌توانی که‌ره‌سه و یارمه‌تیده‌ری زۆر باش بیت.\nهه‌روه‌ک باسم کرد ده‌بی گرفتی سه‌ره‌کی ئه‌وڕۆی ژنی کورد ده‌سنیشان کرێت و خه‌بات بۆ له‌نێو بردنیان یه‌ک کاسه کریت، بۆ ئه‌وی بۆچونی خوم له‌م بابه‌ته‌و ڕون که‌مه‌وه له کوتایی ئه‌م نووسراوه دا لیستێک له ئه‌و گره‌فتانه‌ی که به‌ڕای من گرفتی سه‌ره‌کی ئه‌مڕۆی ژنی کوردن به پێی گرنگ بوونیان له لای من پێشکه‌ش ده‌که‌م:\n1. بێسه‌وادی و نزمی تێگه‌ێشتنی ژنانی کورد له مافه سروشتی و یاسایه کانی خویان.\n2. ناساندی ژن به ناموسی پیاو و هه‌مو ئه‌و گرفتانه‌ی که ڕیشه‌یان له‌م بۆچونه‌دایه وه‌ک قه‌تلی ناموسی.\n3. به‌زۆر به شودان\n4 . مافی چه‌ن ژنی بۆ پێاو.\n5. نابه‌رابه‌ری له وه‌رگرتنی میرات و که‌م ده‌سه‌ڵاتی له به‌ڕیوه بردنی ئابوری خیزان.\n6. بێ ده‌سه‌لاتی ژن له مه‌سه‌له‌ی ته‌لاق و په‌روه‌رده‌ی منداڵ به‌تایبه‌ت دوای جودا بوونه‌وه.\nفه‌رمووتان ... 3\nساڵی 1987 به‌ڕێز شه‌هید دۆکتور قاسملو له پراگ، پێته‌ختی چکسله‌واکی، له‌سه‌ر داوا و هه‌وڵی به‌رێز عه‌زیز مه‌حه‌مه‌د، سه‌رۆکی حیزبی کمونیستی ئێراق، چاوپێکه‌وتنێکی ده‌گه‌ڵ عه‌لی خاوه‌ری، سه‌رۆکی حیزبی توده ئێران، ده‌بێت. به‌ڕێز مامه غنی ئه‌ندامی ئه‌وکاته‌ی ده‌فته‌ری سیاسی حێزبی توده له‌کاتی دیداره‌که‌دا نیشته‌جێ هه‌مان هوتێل ده‌بێت که چاوپێکه‌وتنه‌که، له‌وێدا به‌ڕێوه‌ده‌چێت.\nساڵی 1988 له‌سه‌ر سنووری ئێران و ئێراق هاوڕێ عه‌زیز مه‌حه‌مه‌د چونیه‌تی ئه‌م دیداره‌ی به‌م چه‌شنه باس کرد:\nدوای هه‌وڵ و ته‌قه‌لایکی زۆڕ، توانیمان ویزای سه‌فه‌ری پراگ بۆ قاسملو جۆر که‌ین،" ده‌زانن که دوای ڕوداوه‌کانی ساڵی 1967 له پراگ، قاسملو ڕێگای هاتووچووی وه‌ڵاته کومونیستییه‌کانی لێ بڕابوو". هۆی سه‌ره‌کی ئه‌م سه‌فه‌ره دانیشتنێک بوو ده‌گه‌ڵ عه‌لی خاوه‌ری. ئێمه پێمان وابوو که دوای گیرانی ڕابه‌رانی حیزبی توده و به له‌به‌رچاوگرتنی هه‌ل و مه‌رجی نوێ ، کاتی ئه‌وه‌یه که دیموکرات و توده لاپه‌ڕه‌یه‌كی نوێ له په‌یوه‌ندی و هاریکاری بکه‌نه‌وه. هه‌ر له‌و هوتێله‌ی که لێی نیشته‌جێ بووین، دیداره‌که‌مان ده‌سپیکرد. ئه‌من بوخۆم دوای ده‌ربڕینی خۆشحالی خۆم به‌و کۆبوونه‌وه و‌تم که به بۆچوونی ئێمه له یه‌ک نیزیک بوونه‌وه‌ی دێموکرات و توده پێداویستێکی زۆر گرنگی ئه‌م کاته‌یه و هیچ لایه‌کیان بۆیان نییه خۆ له‌م ڕاستییه بپاڕێزن. ئه‌من وتم که ئێمه هه‌موو ئه‌رکێکمان گرته سه‌رشان تا هۆکار وده‌رفه‌تی ئه‌م دانیشتنه پێکبێنین. ئێستا، به‌دوای دانیشتنی ئه‌مڕو، ئه‌رکی ئێمه ته‌واو ده‌بێت و ئه‌من به‌جێتان دێڵم تا ئێوه به ڕاحه‌تی و به‌تێرو ته‌سه‌ری پێکه‌وه بدوێن. هیوادارم به ئه‌نجامیکی باش و دووستانه بگه‌ن. دوای ئه‌وه، من ژووری دانیشتنه‌که‌م به‌جێ هێشت. قاسملو و خاوری چه‌ند کاتژمێرێک به ته‌نهایی پێکه‌وه دووان. دوای کوتایی دانیشتنه‌که‌یان، که دیار بوو به ئه‌نجامیکی ڕوون نه‌گه‌یشتبوو، خاوری ڕایگه‌یاند که بۆ ئه‌رکێکی حیزبی ده‌بێت بڕوا به‌ڵام به‌زووترین کات ده‌گه‌ڕێته‌وه. به هه‌ر شێوه‌یه‌ک بوو، دوو سێ ڕۆژی تریش قاسملومان له پراگ ڕاگرت، به‌ڵام له خاوری چ خه‌به‌رنه‌بوو. ئه‌و هه‌موو هه‌وڵ و ته‌قه‌لای ئێمه‌ش به‌فیڕۆ چوو. نازانم حیزبی توده خه‌ریکی چی بوو. بۆ هیچ کوردیکیان نه‌هینابوو بۆ ئه‌و کۆبوونه‌وه. به‌تایبه‌ت که غه‌نی هه‌ر له‌و هوتێله بوو.\nساڵی 1989 له شوێنی ده‌فته‌ری سیاسی حێزبی دیموکرات، به‌ڕێز دوکتور قاسملو نه‌قڵی ئه‌م دیداره‌ی به‌م چه‌شنه باسکرد:\nله سه‌فه‌ری پراگ هه‌ڵێک پێک هات تا ده‌گه‌ڵ خاوه‌ری دانیشتنێکمان بێت. خاوه‌ری و‌تی که ڕابردوو هه‌ر چی بوو، بوو! وه‌رن با سه‌رله نوێ بناغه‌ی په‌یوه‌ندییه‌کی تازه دانێین. پێم وت زور باشه ئیمه‌ش باسی هیچ ناکه‌ین هه‌ر ئه‌وه‌نده نه‌بیت که ئیوه ڕاتانگه‌یاندووه که قاسملو 10 میلیون دلاری له ناتۆ ورگرتووه ده‌بێ ئه‌وبابه‌ته بۆ خه‌ڵک ڕوون که‌نه‌وه. یان بڵین که ئه‌و هه‌واڵه هه‌ڵه بووه یان بڵین که چۆن ده‌گه‌ڵ حزبێک که پاره‌ی له ناتۆ وه‌رگرته په‌یوه‌ندی ده‌گرن. خاوری حاشای کرد که خه‌به‌ری له چۆنیه‌تی ئه‌و هه‌واله بووبێت و وتی که " هی سه‌ر ده‌می من نه‌بووه". وتم به‌م وته‌یه‌ش ڕازیم و هه‌ر ئه‌وه‌نده ڕابگه‌یه‌نن که ڕابه‌رایتی نوێی حیزبی توده ئاگای له‌و هه‌واڵه نیه و دوپاتی ناکاته‌وه، به‌سه. به‌ڵام ئیمه ناتوانین بێ ئه‌وی ئێوه هه‌ڵویستێک به‌ڕامبه‌ر به‌و تومه‌ته بگرن بناغه‌ی په‌یوه‌ندی نوێ دانێین. خاوه‌ری له دانه‌وه‌ی وڵامێکی ڕوون به‌و ویسته خوی پاراست و به‌وجۆره به‌ئاکامێک نه‌گه‌یشتین. سه‌یر ئه‌وه بوو که ڕۆژی دوایی، غه‌نیم له رێستورانی هوتله‌که دیت، به دیتنی من سه‌ری سووڕما. لام سه‌یر بوو که ئاگاداری چاوپیكه‌وتنی من و خاوه‌ری نه‌بوو. وتی ئه‌ندامی ده‌فته‌ری سیاسی حزبی توده‌یه! پێم و‌ت کاکی به‌ڕێز له بیرته ئه‌وکاته‌ی که ئه‌ندامی ده‌فتری سیاسی حزبی دیموکرات بووی و نه‌ده‌هاتی بۆ دانیشتنه‌کانمان، ده‌هاتمه ماڵه‌وه بۆلات و به وردی هه‌موو هه‌واڵ و باسی حیزب و ده‌فته‌ری سیاسیم بۆ ده‌گێرایه‌وه. ده‌بیخۆ ده‌ی، ئه‌وه من ده‌گه‌ڵ ڕابه‌ری حیزبه‌که‌ت باسی کوردستان ده‌که‌ین و تۆی کوردی ئه‌ندامی ده‌فته‌ری سیاسی هه‌ر ئاگاشت لێ نییه!\nسالی 1990 له کابول، پێته‌ختی ئه‌فغانستان، له عه‌لی خاوه‌ری نه‌قڵی ئه‌و دیداره‌م پرسی و‌تی:\nله پراگ ئه‌من له سه‌ر داواو پێداگرتنی عه‌زیز مه‌حه‌مه‌د ده‌گه‌ڵ قاسملو دانیشتم و هه‌وڵیشم دا ڕێگای نیزیک بوونه‌وه ده‌گه‌ڵ دێمۆکرات خۆش که‌م، به‌ڵام به‌داخه‌وه قاسملو داوای "تۆبه‌نامه‌ی" ده‌کرد و ڕێ نه‌که‌وتین. پرسیم داوای دێموکرات به ڕوونی چی بوو، وڵامی نه‌دامه‌وه، به‌ڵام وتی هیواداره که دووباره ده‌رفه‌تێکیان بۆ هه‌ڵکه‌وێت و به چاوپێکه‌وتنی دووباره و سێ باره "گیروگرفته‌کان" که‌م که‌نه‌وه و له‌نێویان به‌رن . پرسیم خۆ ده‌ڵین کاک غه‌نی هه‌ر له‌و هوتێله بووه که ئێوه و قاسملو له‌وێداچاوپێکه‌وتنتان بوو، کاک غنی وه‌ک کوردێکی ئه‌ندامی ده‌فته‌ری سیاسی به‌شداری کۆبوونه‌وه ده‌گه‌ڵ حیزبی دیموکراتی کوردستان نه‌بووه. خاوه‌ری وتی که وه‌بیری نایه‌ت که غه‌نی له‌و شوێنه بووبێت و به‌ڵکوو دڵنیاشه که له شوینێکی تر "مه‌موریت و کاری" بووه.\nساڵی 1995 له ستۆکهوڵم پێته‌ختی سوید کاک غه‌نیم بینی و چونیه‌تی دیداری پراگم لێ پرسی. و‌تی که باشی له‌بیر نه‌ماوه، به‌ڵام قاسملوی له پراگ دیوه و نانخواردنێکیان پێکه‌وه بووه و به‌تێرو ته‌سه‌لی باسی بیره‌وه‌ری کۆنیان کردووه و به‌خوشی لێک جودا بونه‌ته‌وه. پرسیم ئه‌رێ قه‌ت ده‌گه‌ڵ خاوه‌ری، باسی ئه‌و دا‌نیشتنه و هۆی بێخه‌به‌ری و به‌شدارنه‌بوونت تێیدا، هێناوه‌ته گۆڕ  یان له دانیشتنی ده‌فته‌ری سیاسی دا باست لێکردووه؟ به‌داخه‌وه کاک غه‌نی له وه زیاتری له بیر نه‌ما‌بوو. وێ نه‌ده‌چوو که خاوری ئه‌و چاوپیکه‌وتنه‌ی حه‌تا بۆ ده‌فته‌ری سیاسی باس کردبێت و "گوزارشی" دابێت.\nپتر له 15 ساڵ له‌و دیداره و له بیستنی ئه‌و ڕه‌وایه‌تانه تێپه‌ریووه، هه‌ر بۆیه نه‌قڵه‌کان ئه‌وه‌یه وا من له بیرم ماوه و ده‌ق به ده‌ق گفتی ئه‌و به‌ڕێزانه نییه. دیاره دوور نیه هه‌ست و بۆ چوونی منیش کاری کردبێته سه‌ر بیره‌وه‌رییه‌کان و بابه‌ته‌کانم" وا له بیر" بیت که خۆم پێم خۆشه. به‌ڕای من:\n1. هاوری عه‌زیز مه‌حمه‌د وه‌ک کوردیک هه‌ڵویستی دژی جووڵانه‌وه‌ی کوردی حزبی برا"حزبی توده‌ای" زۆر بۆ گران بوو و ده‌یویست به‌هه‌ر چه‌شنیک بێت ئه‌م دوو لایه‌نه پێکه‌وه ئاشت بکاته‌وه.\n2. ئامانجی سه‌ره‌کی دوکتور قاسملو له سه‌فه‌ری پراگ دانیشتن له‌گه‌ڵ حیزبی توده نه‌بوو به‌لکو ئه‌و ئه‌م دیداره‌ی به هه‌لێک زانی بۆ زیندو کردنه‌وه‌ی په‌یوندی خوی و حزبی دیموکرات له‌گه‌ڵ وڵاتانی سوسیالیستی ئه‌وکات. دۆکتور قاسملو بۆ خوی قامکی له‌سه‌ر ئه‌وڕاستیه دانا و وه‌تی که داوای ویزای مسکویشی کردوه و گه‌شبینه به دواڕۆژی ئه‌و په‌یوه‌ندیانه.\n3. کورده‌کانی ئه‌ندامی حیزبی توده هه‌ڵویستی توندیان بۆ له‌سه‌ر سیاستی حیزب له کوردستان و داوای لێکۆڵینه‌وه و ئالوگۆڕی بنه‌ره‌تیان له‌م بوواره‌دا ده‌کرد. عه‌لی خاوه‌ری بێ ئه‌وه‌ی باوڕی به‌دروستی ئه‌و ڕه‌خنانه بێت هیوادار بوو له ڕێگای دیداری پراگ و ڕێکه‌وتن له گه‌ڵ دۆکتور قاسملو پێشی په‌ره سه‌ندنی ئه‌و ناڕه‌زایه‌تیانه بگرێت. دیاره له‌و پێوه‌ندیه دا ئه‌وه‌نده به ئه‌ندامانی کوردی ناو حیزب ناباوه‌ر بوو که حه‌تا کاک غنی ئه‌ندامی ده‌فته‌ری سیاسیشی ئاگاداری ئه‌و چاوپێکه‌وتنه نه‌کرده‌بوو.\nتا سالی 1992 نێزیک به سه‌د له سه‌دی کوردکانی ئه‌ندامی حیزبی توده ئه‌م ڕێکخراوه‌یان به‌جێهێشت.\nفه‌رمووتان ... 6\nنان و به‌رف !\nچ به‌فریک ده‌باری ئه‌م به‌یانیه!\nعه‌رز به‌خوی نه‌ده‌گرت به‌ڵام ره‌نگی زستانی زۆر به ڕوونی پێوه دیاربوو.\nقه‌یدی ناکات، با ببارێت. زۆری نه‌ماوه! هاکه‌زا دیت به‌هاری مه‌ش به خوشی و به سڵامه‌تی گه‌یشته به‌ره‌وه! له خۆمه‌وه ناڵێم، هه‌واڵ و تێستی هه‌موو رادوینه‌کان و تلویزیونه‌کانم بیستووه، دیتووه و خوێندووه‌ته‌وه و بۆچوونی که‌ش و هه‌وای پتر له 5 گۆاریشم چاولێکرده‌وه.\nزۆر ئاره‌زوی گه‌رما ناکه‌م. ته‌نیا تاوم ده‌وێت. تاسه‌ی دیتنی ته‌شتی خۆر له چه‌قی ئاسمان دا چه‌قاوه‌ته دڵم. دوای پتر له 5 مانگ سه‌رما وتاریکی ده‌خوازم وه‌ک هاووڵاتیه سویدیه‌کانم خۆم له به‌رهه‌تاو هه‌ڵخه‌م.\nفه‌رهادی هاوریم که نیشته‌جه‌ی فه‌رانسه‌یه ده‌ڵیت. له به‌ر کلیسای " دڵان" ( یان ناویکی نزیک له دڵان، کلیسایکه زۆر خۆشه له به‌رزایی ته‌پۆڵکه‌یک له پاریس که ده‌بی به سه‌دان پیلکان دا سه‌ر که‌وی تا په‌ی بگه‌ی و ته‌واوی پاریسشی لێوه دیاره)، به‌ڵێ فه‌رهادی هاوڕێم ده‌ڵی که له به‌ر ئه‌و کلیسادا ناسینه‌وه‌ی توریستی سویدی و باقی سکاندیناویا زۆر هاسانه. ئه‌وان نه تماشای نه‌قش و نگاری جوانی کلیسا ده‌که‌ن و نه گوێده‌ده‌نه مه‌نزه‌ره‌ی جوانی پاریس. ته‌نیاپشت به کلیسا روویان له روژه و به چاووی قوونجاووه به‌ئارامی و زۆر ئاشقانی ڕوو به تاو سه‌ر ده‌جوڵێنن.\nجا با خۆر وه‌ده‌رکه‌ویت شه‌رته له بانیژه‌ی 5 نه‌هومی ژووره‌که‌م له سه‌ر ته‌نافی جله‌کاندا، خۆم له به‌ر ته‌شتی گه‌شی تاوهه‌لخه‌م و واز نه‌هێنم تاوشک وشک ببمه‌وه. ئه‌ونده وشک که دڵوپێک ئاو له هه‌موو جه‌سته‌مادا نه‌مێنی. هه‌ر وه‌ک نانی ره‌ق. ئه‌و نانه ڕه‌قه خۆشه‌ی دایکم هه‌ڵی ده‌خستو سازی ده‌کرد.\nسپی سپی وه‌ک سوید !\nحه‌رامبێت به‌قه‌ت ته‌ڕه‌ماشێکیش ڕه‌نگی به‌هاری پێوه دیارنییه ئه‌م وڵاته.\nبه‌فره له سه‌ر به‌فر چین له سه‌ر چین خۆیان راکێشاوه و گالته به تیشکی چه‌ن ده‌ره‌جه ژێر سفری ڕۆژی بێ هێز و تاقه‌ت ده‌که‌ن.\nئای که چه‌ن تاسه‌ی نه‌ورۆزی وه‌ک خه‌ڵکه‌که‌ی گه‌رم و به تینی سه‌قز ده‌که‌م!\nئێسته نازانم چونه به‌ڵام ئه‌وکاته‌ی که من غه‌ریبیه‌که‌م تنیا تا تاران بڕی ده‌کرد، هه‌مو خزم و که‌س و کار و منیشی له گه‌ڵ له هه‌ر شوینیک ببوینای به ئوتووبوس یان به ماشین به گاری یان به ته‌یاره بۆ نه‌وڕۆز ده‌بوا حه‌تمه‌ن خۆمان بگینینه‌وه سه‌قز و پیکه‌وه حێژن بگرین و تا درێژه‌ی شه‌و له سه‌ربان یان له به‌ر درگا به‌ده‌ور ئاگری نه‌ورۆز دا هه‌لبه‌ز و دابه‌زکین و تقه و فیشه‌که‌شیته وه‌حواخه‌ین.\nماڵتانه! ئیستا که بیری لی ده‌که‌مه‌وه پیر له 30 ساڵه نه‌ورۆزی سه‌قزم نه‌دیوه. ده‌ک نه‌مینی زه‌مانه.\nئه‌ی ئه‌وانه‌ی قه‌ت له‌بیرم ناچنه‌وه\nنه‌ورۆز و ساڵی تازه‌تان زۆر زۆر زۆر لێ پێرۆز بێت!\nدوو لاقه !\nله گه‌ڵئه‌وه‌ی که دنیام به‌گشتی پی پووچه، هه‌میشه به گه‌شبینیه‌وه چاوم له ژیان و له مێژوو و له دوا ڕۆژی مرۆڤ و مرۆڤایه‌تی کردووه، به‌ڵام ماوه‌یکی نه‌زۆرکورته که هه‌ستده‌که‌م ره‌شبینی پتر و پتر بیر و ڕام داگیرده‌کات و به‌ته‌وای جی به گشبینی لێژ‌کردووه. له‌وش زیاتر ئه‌ویه که پێشتر قه‌ت حه‌زم له قسه‌ی بی ئه‌دبانه‌نه‌بووه، بڵام نایشارمه‌وه ماوه‌یکه گه‌رجی به‌س لای خوم به‌لام زور قسه‌ی ناخوش دیته سه‌ر زارم.\nئه‌وکاته‌ی دانشجو بووم له کتێبێکی ده‌رسیدا خوێندمه‌وه که مروڤ هه‌ر 20 ساڵ به‌قه‌ت هه‌مو مێژوی خوی شتی تازه و نوێ دروست ده‌کات " ئیختراع و ئیکتشاف". به‌ڕای من ئه‌م حوکمه ئه‌مرۆیش هه‌روا ڕه‌وایه و مروڤایتی هه‌روا به‌ره‌وپێشه‌وه هنگاوی شێرانه "یان دێوانه" ده‌هاوێژی. نه‌ک هه‌ر له‌به‌ر ئه‌وی سه‌روکارم له گه‌ڵ کامپیوترو تکنۆلۆژیدایه، به‌ڵکو به‌پی ئه‌وهه‌مو خه‌به‌رانه‌ی که به‌گشتی له ڕۆژنامه و ڕاگه‌یاندنه‌گشتیه‌کاندا بڵاو ده‌بێته‌وه ئاگادارم که هه‌ر ڕۆژ ده‌یان ئیختراع تازه رووده‌دا و ده‌یان تکنۆلۆژیای نۆێ دێته ئاراوه. ده‌وری به‌ره‌و پیش چوون هێنده تونده که ئه‌مرۆ هه‌ر ده‌سکه‌وتیکی زۆر نوێی بوو نمونه هی دووساڵ له‌مه‌و پێش به‌ته‌واوی کۆن و دێمۆده دێته به‌ر چاو.\nبه‌ڵام هه‌ر له ده‌ورانی زانکو دا دیسان له کتیبیکدا" دوریش نیه هه‌مان کتیبی پێشو بێت" خوێندمه‌وه که کۆلتور یان ستروکتووری کۆمه‌ڵایه‌تی و تکنۆلۆژی دوباڵی" لاقی" به‌ره‌و ێیش چونی مروڤایه‌تین. هه‌ر لیره‌شدایه که ده‌ردی گه‌شبینی و ره‌شبینی ئه‌ز ده‌ست پێده‌کات.\nتا چه‌ندساڵ له‌مه‌و به‌ر باوریکی قوڵم به‌وی بوو که ئه‌و مروڤه‌ی که له به‌رده‌داریه و خوی گه‌یاندوه‌ته دنیای پڕ له ئازادی و دموکراسی سه‌رده‌م، حه‌تمه‌ن ده‌توانی رۆژی له ڕۆژان بوو هه‌میشه زۆره‌ملی، دیکتاتوری، نه‌زانی، دواکه‌وتوویی، برسیه‌تی و نا به‌رابه‌ری ڕیشه‌کێش کات و ... .\nبه‌ڵام زور له مێژه که هه‌ر ڕؤژ دوای بیستنی هه‌واڵه‌کان به خوده‌ڵێم هه‌نگاوێ به‌ره‌و پاش. مه‌به‌ستم ته‌نیا ڕۆژه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست نییه به‌ڵکو هه‌مو شوینیکی ئه‌م ئه‌رده به ئاسیا، ئافریقا، ئامریکا و بگره ئو‌روپایشه‌وه.\nده‌زانم لێم حاڵین که چیده‌ڵێم و که‌س فاکتا و نمونه‌ی کونکرتی پێویست نییه بۆیه زۆڕی له سه‌رناروم به‌س ئه‌وه‌نده که ماوه‌یکه تنیا به وتنی "هه‌نگاوی بۆ پاش" رازی نابم و زور گفتی ناخوشیش ده‌خه‌مه پاڵی. ئه‌وه‌نده‌یش لێم حاڵیه زۆر دۆست و براده‌ریشم توشی ئه‌م ده‌رده بوون.\nسه‌ره‌رای ئه‌ویش من که زور ساڵ سه‌رم به دیالکتیک و شه‌ری دژبه‌یه‌که‌کان قاڵ بووه بریکیش له‌وه ده‌ترسم که ئه‌گه‌ر دوولاقی مرڤ هه‌روا لێک زیز بن و لیک دوور که‌ونه‌وه هه‌نده‌ی پێنه‌چی که ناوو گه‌ڵی مروڤایتی به‌ته‌وای لێک داقڵه‌شی و ئاسه‌واری به دنیاوه نه‌مێنێت و ببێت به جی گالته و مه‌زحه‌که‌ی جڕوجانه‌وه‌رانی دوای ئێمه.\nفه‌رمووتان ... 2\nله سه‌ره‌تای هاتنه سه‌رکاری ڕژیمی اسلامی له ئێران، بازاری لێککۆبوونه‌وه و ده‌مه‌چه‌قه و وتوووێژی به‌کۆمه‌ل له شه‌قام و کۆلانی شاره‌کان و به‌تایبه‌ت له تارانی پێته‌خت زۆر گه‌رم بوو. کاتی وا بوو که له پێش زانسگای تاران به هزاران که‌س له ده‌یان گروپی گه‌وره و چکۆله‌دا لێک ده‌هاڵان . هه‌ر گروپێک سه‌ری به باسیک گه‌رم بوو و بابه‌تیکی رۆژیان هه‌ڵده‌سنگاند و شیده‌کرده‌وه. نوێنه‌ران و قسه‌بێژانی ڕیکخراوه سیاسیه کانیش دیاره به گه‌رم و گووڕی له‌م کۆبوونه‌وانه‌دا بشدار ده‌بوون و خه‌رێکی ته‌بلیغ و "فروشتنی" بۆچوونی سیاسی حیزبه‌که‌یان بوون. له‌و ڕۆژانه‌دا حیزب اللهیه‌کان که زۆر حه‌زیان له لێکۆلینه‌وه و وتوووێژ نه‌بوو درووشمێکی زۆر سه‌یریان ده‌دا. ئه‌وان له گروپی چه‌ندکه‌سیدا به‌ناو حه‌شامه‌تی خه‌ڵکدا ده‌هاتن و ده‌چوون و ده‌یان نه‌ڕاند: "جمع نشید تفرقه میافته". واته: کۆمه‌بنه‌وه چه‌نبه‌ره‌کی دێنێت.\nنازانم بۆ کاتی باسی یه‌کگرتنی دوو ئیداری باشووری کوردستانم بیست له پڕئه‌م دووروشمه‌م هاته‌وه یاد. خۆ له مێژه ئاواته‌خوازی ئه‌و یه‌کگرتنه‌وه‌م و به بیستنیشی له خوشیدا دوو ده‌ورێک هه‌لپه‌ڕیم. تۆ به ئاکامی ترسیکی دابنی له تیکچوونی ئه‌و وه‌زعه هه‌رکاتیک بنی دڵم ده‌له‌رزینی.\nPS: ئه‌رێ ڕاتان سه‌باره‌ت به پێکهاتنی به‌ره‌ی کوردی له ناووه له کوردستانی رۆژ هه‌لات "جه‌ماعه‌تی ئاغای ئه‌ده‌ب" چییه. ناشوکری نه‌بی خۆ له‌ده‌ره‌وه چه خه‌به‌ر نییه!\nکام هاوڕێ بێ\nهه‌وری ڕه‌شم بۆ دا‌بێژێ!\nهێشتا پتر له 5 خولی بۆ نوێ بوونی ساڵ مابۆ که سوور سوور، سوورتر له هه‌ر ڕنگی سوورێک، بۆم ده‌رکه‌وت که ساڵی تازه ساڵی خۆمه.\nڕه‌نگه له‌م ساڵه دا له ئێراق کورد زۆر ده‌سکه‌وتی تازه وه‌ده‌ست بێنێت یان چییان وه‌ده‌سته‌وه نه‌مێنێت. ڕنگه له‌ئه‌م ساڵه‌دا له‌ئێران بۆمبای ئه‌تۆمی تاقی که‌نه‌وه یان ڕێگای نه‌وت فروشتنیشیان لێبگیریت. ڕنگه نه‌خۆشی زۆر زه‌خڵه‌ت دنیا داگرێت یان توی ئیدز له ئافریقا بنه‌بڕبێت... به‌ڵێ ڕنگه له چاره‌نووسی ساڵی 2006 دا زۆرڕووداوی خۆش و ناخۆش ڕه‌دیفکرابێت. به‌لام چۆن زه‌ق ده‌زانم خۆر رۆژی جارێک وه ده‌ور زه‌ویدا ده سووڕێت واش لێم ڕوونه که ئه‌م ساڵه ساڵی خۆمه.\n5 خۆل پێش نوێ بوونی ساڵ له‌گه‌ڵ میوانه‌کانم ، شامپاین وه‌ده‌سته‌وه، له سه‌ر پردێکی پیش ماله‌که‌مان تێکه‌ڵاوی منداڵ و گه‌وره‌ی هاوسێ و دراوسێ سه‌یری ته‌قینه‌وه‌ی تقته‌قه و بریقه و زریقه‌ی فشفشه‌مان ده‌کرد که له‌پڕ ڕێبواریک له گوێما چریکانی (به سوییدی) ساڵی تازه‌ت لێ پێروز بێت. یه‌ک ڕاست موچڕکێک له ته‌وقی سه‌ر تا بنی پێمی داگرت و بێ سێ و دوو چه‌قییه دڵم که  ئه‌م ساڵ ساڵ خومه!\nساڵی تازه له هه‌موو لایه‌ک پێروز بێت به‌تایبه‌ت له تۆ!\nدۆعام بۆ بکه، خه‌ونه‌که‌م ڕاست بێت و وه‌بیرت بێت ئاخری ساڵ لێم بپرسی ساڵه‌که‌م چۆن بۆ و چی قه‌وما!\nماموستایه‌ک به شاگرده‌که‌ی ده‌ڵێ بنووسه خه‌یار. ده‌نووسێت منار. ده‌ڵێ بیخوێنه‌وه. ده‌ڵێ چنار. مامۆستا ده‌ڵێ 3 هه‌ڵه‌ت هه‌یه، نمره‌ت 17.\nله گه‌ڵ سپاس بۆ ئه‌و خۆشه‌ویسته‌ی وا هه‌ڵه‌کانمی ڕاست کردۆ‌ته‌وه و به‌وهیوایه‌ی بتوانم کوردیه‌که‌م چاکترکه‌م.\nبا که‌لیخان لووتکه‌یک بێت بۆ رووانینن به سه‌ر شاره جوانه‌کانی سه‌قز و بانه و با چایی خانه‌یک بێت بوو ساتێ حه‌سانه‌وه و دوو قسه‌ی خۆش.\nهه‌موو لاێک زوور زوور به خێربێن!\nفه‌رمووتان ... 4\nپڕ به دڵ به‌خێراتنتان ده‌کات


سندووقە ڕەشەکەی ڕێژیم مرد + تەکمیلی\nدووشەممە, 09. 1. 2017\tکوردستان میدیا\nعەلی‌ئەکبەر هاشمیی ڕەفسەنجانی یەکێک لە گەوره بەرپرسانی خوێنڕێژی ڕێژیمی ئێران و تێرۆریستی نێودەوڵەتی، لە تەمەنی ٨٢ ساڵیدا مرد.\nهەواڵدەرییەکانی ڕێژیمی ئیسلامیی ئێران ڕۆژی یەکشەممە ڕێکەوتی ١٩ی بەفرانباری ١٣٩٥ی هەتاوی، لە ڕاپۆرتێکدا بڵاویان کردەوە کە؛ عەلی‌ئەکبەر هاشمیی ڕەفسەنجانی، سەرۆکی کۆڕی دیاریکردنی بەرژەوەندییەکانی ڕێژیمی ئیسلامیی ئێران، لە یەکێک لە نەخۆشخانەکانی تاران بە هۆی ڕاوەستانی دڵیەوە مرد.\nئەکبەر هاشمیی بێهرەمانی، ناسراو بە عەلی‌ئەکبەر ھاشمیی ڕەفسەنجانی، ڕێکەوتی ٣ی خەرمانانی ١٣١٣ی هەتاوی لە شاری ڕەفسەنجان سەر بە پارێزگای کرمان لەدایک بووە، ناوبراو کەسایەتی ئایینی و سیاسەتمەداری ڕێژیمی ئێران بوو کە بە ناسنامەی ڕێژیمی ئێران ناوبانگی هەبوو.\nئەو تێرۆریستە بەناوبانگە لە کاتی زیندووبوونیدا دوو جار سەرۆک کۆماریی ڕێژیمی ئێرانی بە دەستەوە بووە و لە سەردەمی دەسەڵاتداریی خۆیدا گەورەترین جینایەت و تێرۆری لە جیهاندا بە تایبەت دژی نەتەوەی کورد ئەنجام دا.\nناوبراو یەکەمین سەرۆک مەجلیس و چوارەمین سەرکۆمار و دووهەمین سەرۆکی مەجلیسی خیبرەگانی ڕێژیمی ویلایەتی بوو کە بە یەکێک لە نیزیکترینەکانی خومەینی دەناسرا؛ لە هەمان کاتیشدا ناوبراو بە یەکێک لە سەرۆک باندە پڕمەترسییەکانی قاچاخ و تاڵانی ئاسەوارە مێژووییەکان لە ئێران دەناسرا.\nلە ساڵی ١٣٩٢ی هەتاویدا، بۆ چوارەمین جار خۆی بۆ بەناو هەڵبژاردنی سەرکۆماری پاڵاوت، بەڵام لەلایەن شۆرای نیگابانەوە ڕەدی شیاوی کرا.\nڕەفسەنجانی باوکی تێرۆریزم، لە ماوەی شەڕی ٨ ساڵەی عێراق و ئێراندا، یەکێک لە فەرماندە دیارەکانی سپای تێرۆریستی پاسدارانی ڕێژیمی ئێران بوو و دەیان هەزار کەس لە بەرەکانی شەڕی زێدەخوازیی ڕێژیم بە بڕیاری ناوبراو کوژران.\nعەلی‌ئەکبەر هاشمیی ڕەفسەنجانی، یەکێک لەو بەرپرسە جەللادانەی ڕێژیمی ئێران بوو کە دەستی لە بەرنامەداڕێژیی تێرۆری ڕێبەرانی گەلی کورد وەک دوکتور سادق شەرەفکەندی و و دوکتور عەبدولڕەحمان قاسملوودا هەبووە و لە لایەن دادگای ئاڵمانەوە بە ئەنجامدانی تێرۆری نێودەوڵەتی ناسێندرا و لە لایەن پۆلیسی ئینتێرپۆلەوە داوای دەستبەسەرکرانی کرابوو.\nڕەفسەنجانی هەروەها لە چەندین تێرۆری نێودەوڵەتی وەک پەروەندەی "ئامیا"دا دەستی هەبووە.\nئەو تێرۆیستە بەناوبانگە لە کوشتنی جیابیران، ئێعدامی بە کۆمەڵ و دەیان کردەوەی تێرۆریستی و جینایەتکارانەدا دەستی هەبووە.\nخوشحاڵیی خەڵک لە مردنی ڕەفسەنجانی\nبڵاوبوونەوەی هەواڵی مردنی ڕەفسەنجانی لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکانیشدا بەشێوەیەکی بەرچاو ڕەنگی داوەتەوە، کە لە زۆربەیاندا خوشحاڵیی جەماوەر بەرچاوە؛ لە تۆڕی کۆمەڵایەتی فەیس بووکدا هاووڵاتییان بە دانانی وێنەی سەرەوخواری ڕەفسەنجانی و دانانی ستاتوسی وەک : "یاخوا بەخێر بێی ساڵی ٢٠١٧!، تێرۆریستان دەمرن هیوادارم تێرۆریش دەگەڵیان بچێتە بن گڵ، ڕەفسەنجانیش بە بێ دادگایی کران مرد، کۆسە خوێن مژەکە تۆپی، سه‌رده‌می ڕاسانی گه‌ل و نخرۆبوونی تێرۆریستان، سندووقە ڕەشەکەی نیزامی ویلایی فت بوو، مەرگی دیكتاتۆرێك چەند خۆشە" و دەیانی دیکەی لەم چەشنە خوشحاڵیی خۆیان دەربڕیوە.\nلەهەندێک حاڵەتیشدا بە دانانی گۆرانی و فیلمی شاد و هەڵپەڕکێ هەڵوێستی خۆیان پیشان داوە کە جێگەی تێڕامانە.\nجاری خوێندراوه: 1393


کاردانەوەی ڕوسیا و چین بەرامبەر کۆبوونەوەکەی ترامپ و کیم – زاگرۆس پۆست\nماڵەوە / جیهان / کاردانەوەی ڕوسیا و چین بەرامبەر کۆبوونەوەکەی ترامپ و کیم\nکاردانەوەی ڕوسیا و چین بەرامبەر کۆبوونەوەکەی ترامپ و کیم\nسێ شه‌ممه 12 حوزه‌یران 2018\tجیهان, هەواڵ 52 جار خوێنراوه‌ته‌وه\nلە یەکەم کاردانەوەدا بەرامبەر کۆبوونەوەکەی ترامپ و کیم، سەرۆکی لیژنەی کاروباری نێودەوڵەتی لە پەرلەمانی ڕوسیا و وەزیری دەرەوەی چین پێشوازیان لە کۆبوونەوەکە کرد.\nقوستەنتین کۆساچۆڤ سەرۆکی لیژنەی کاروباری نێودەوڵەتی لە ئەنجومەنی فیدڕاڵی ڕوسیا لەو بارەیەوە وتی، کۆبوونەوەی ئەمریکا و کوریای باکوور باشترەوە لەوەی هەڕەشەی شەڕ کردن لە گەڵ یەک بکەن.\nهەروەها وتی هەردوولا ئەوپەڕی پێداگری دەکەن لەسەر داواکارییەکانیان، ئەمریکا دەیەوێت کوریای باکوور لە چەکی ئەتۆمی پاک بکاتەوە، کۆریای باکوریش دەیەوێت دڵنیایی پێبدرێت لە دەستوەرنەدان لە کاروباری ناوخۆیی وڵاتەکەی.\nناوبراو ڕوونیشیکردەوە، کوریا نایەوێت هەمان چارەنووسی لیبیای سەردەمی قەزافی هەبێت، کە دوای ئەوەی لە هەوڵەکانی دەستخستنی چەکی ئەتۆمی ، هێز کۆکرایەوە و لەناوبرا.\nهەر لە چوارچێوەی کاردانەوەکان، وانگ یی وەزیری دەرەوەی چین پێشوازی لە لوتکەی نێوان دونالد ترامپ و کیم جۆن ئۆن کرد و بە پێویستی زانی، میکانیزمێک بۆ چەسپاندنی ئاشتی لە نیمچەدوورگەی کوریا دابنرێت، کە بەرژەوەندییە ئەمنییەکانی کۆریای باکور بهێنێتەدی.\nئەمە لە کاتێکدایە، هەردوو سەرۆکی ئەمریکا و کۆریای باکور لە وڵاتی سەنگاپور کۆبوونەوە و یاداشتێکی گشتگیری هاوبەشیان واژۆکرد، بە وتەی سەرۆکی ئەمریکاش، لەناوبردنی بەرنامە ئەتۆمییەکەی کۆریای باکور زۆر بەخێرایی دەستپێدەکات.


حودەیدە گەورەترین شەڕی جەنگی یەمەن – پەڕە 3 – Knwe.org\nسەرەکی » دۆسێ » حودەیدە گەورەترین شەڕی جەنگی یەمەنپەڕە 3\nئەنجومەنی ئاسایش نیگەرانە\nحودەیدە گەورەترین شەڕی جەنگی یەمەن\nئەنجومەنی ئاسایشی نێودەوڵەتی، داوای كردووە، بەندەری ستراتیژی حودەیدە كە لەلایەن چەكدارانی حوسییەوە دەستی بەسەرداگیراوە لە یەمەن بە كراوەیی بمێنێتەوە، ئەمەش هاوكاتە لەگەڵ ئۆپەراسیۆنە سەربازییەكانی هاوپەیمانی عەرەبی بە سەركردایەتی سعودیە كە لەو ناوچەكانی خۆرئاوای ئەو وڵاتە بەرپاكراوە.\nئەنجومەنی ئاسایشی نێودەوڵەتی لە 14ی حوزەیرانی 2018، لە كۆبوونەوەیەكی نائاساییدا كە بریتانیا بانگەشەی سازدانی كردبوو، رایگەیاندبوو»ئەندامانی ئەنجومەنی ئاسایش كۆكن لەسەر پێویستی هێشتنەوەی بەندەری حودەیدە بە كراوەیی، تا قەیرانی مرۆیی لە یەمەن هێندەی تر روو لە خراپوون نەكات».\nهێزەكانی هاوپەیمانی عەرەبی بە سەركردایەتی سعودیە، بەرەو بەندەری سەرەكی یەمەن پێشڕەوییان كردبوو، ئەوەش لە گەورەترین شەڕی (جەنگی یەمەن) كە بۆتە مایەی دروستكردنی خراپترین قەیرانی مرۆیی لە جیهاندا.\nعوبێد سالم زوعبی باڵێوزی ئیمارات لە نەتەوە یەكگرتووەكان، لە جنێڤ لە رۆژنامەوانانی راگەیاندبوو، هێزەكانی هاوپەیمانی هیچی وەهایان نەماوە بچنە فڕۆكەخانەی شارەكە.\nشەڕی بەندەری حودەیدە\nشەڕ و پێكدادانەكانی نێوان هێزەكانی حكومەت (لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی دانپێدانراوە) و لەلایەن هاوپەیمانی عەرەبی بە سەرۆكایەتی سعودیەوە و ئیمارات، پشتیوانیان لێدەكرێت، لەگەڵ حوسییەكان (لەلایەن ئێرانەوە پشتیوانیان لێدەكرێت)، بۆ دەستگرتن بەسەر بەندەری حودەیدەی ستراتیژی لە خۆرئاوای ئەو وڵاتە، چڕبوونەوە.\nبەپێی راپۆرتەكان لە یەمەن، 13 چەكداری حوسیی و 9 سەربازی هێزە حكومییەكان كە لەلایەن هاوپەیمانی عەرەبیەوە پشتوان لێدەكرێت، كوژراون.\nنەتەوە یەكگرتووەكان رووبەڕووی ئاستەنگ دەبێتەوە لە هەوڵەكانی بۆ بەدوورگرتنی ئەو بەندەرە كە بە شادەماریی ژیان لە بەمەن دادەنرێت و لە رێگەیەوە یارمەتیییە خۆراكییەكان بە بەهای 8.4 ملیۆن دۆلار دەگاتە دانیشتوانی ئەو وڵاتە كە خەریكە رووبەڕووی مەترسی برسێتی دەبنەوە.\nئەنجومەنی ئاسایشی نێودەوڵەتی سەرلەنوێ نیگەرانی خۆی بەرانبەر بە چارەنوسی مەدەنییەكان لە یەمەن دەربڕیبوو.\nنزیكەی هەشت ملیۆن كەس رووبەڕووی مەترسی برسێتی بونەتەوە لەو وڵاتەدا كە جەنگ لەبەریەكی هەڵوەشاندووە، ئەو شارە كەنارئاوەش بە شوێنێكی ستراتیژی دادەنرێت بۆ گەیاندنی زۆربەی یارمەتییە دەرەكییەكان و پاشان بەسەر ئەو ناوچانەدا دابەش دەكرێت كە لەلایەن چەكدارە حوسییەكانەوە كۆنترۆڵكراون.\nسەبارەت بە داواكەی سوید بۆ راگرتنی دەستبەجێی هێرشەكانی سەر حویدەیدە، پشتیوانی تەواوەتی دروست نەبوو تا گوشاری زیاتر بكرێتە سەر ئەنجومەنی ئاسایش.\nڤاسیلی نیبنسیا نوێنەری روسیا لە نەتەوە یەكگرتووەكان رایگەیاندبوو»دەبێت هەموو لایەنەكان پابەندبن بە یاسا نێودەوڵەتییەكان».\nشەڕی حودەیدە یەكێكە لە گرنگترین ئەو شەڕانەی كە تا ئەنجازەیەكی گەورە ململانێكان لە یەمەن یەكلایی دەكاتەوە، بە تایبەتیش كە تاكە رێگەی نێوان حوسییەكان و جیهانی دەرەوەی دەپچڕێنێت، رەنگە تەواوی ئەو رێگانەش بەڕوویاندا دابخرێت كە لێوەی كۆمەكەكانیان پێدەگات.\nئەمەش بەیەكەم جار دادەنرێت كە هێزە حكومییەكان بە پاڵپشتی هاوپەیمانی عەرەبی كە زۆربەی وڵاتەكانی كەنداو بەشدارن تێیدا وەها پێشڕەوی بكەن، ئەمەش لەپێناو دەستگرتن بەسەر شارێكی سەرەكی لە یەمەن كە ژمارەیەكی زۆری حوسییەكانی تێدایە.\nگەورەترین شەڕ لە یەمەن\nهەر لەو چوارچێوەیەدا، لە 14ی حوزەیرانی 2018، سەرۆك عەبد رەبە مەنسور هادی كە لە سعودیە دەژی، گەیشتبووە عەدەن، ئەمەش لە دوای زیاتر لە ساڵێك، بە یەكەم سەردانی ئەو پیاوە دادەنرێت بۆ ئەو شارەی كە دەكەوێتە باشووری یەمەن.\nعەدەن لە ساڵی 2015وە پایتەختی كاتی حكومەتی یەمەنییە.\nهادی رایگەیاندبوو»سەركەوتنیان لە حودەیدە، كۆتایی تێكشكاندنی تەواوەتی دەبێت بەسەر كودەتادا، دەروازەیەكیش بۆ كۆنترۆڵكردنەوەی پایتەختە رفێنراوەكەیان و هەنگاوێكی گەورەیە بۆ سەپاندنەوەی هەژموونی دەوڵەت بەسەر بست بە بستی نیشتمان».\nهەر لەو دەمەدا، ئاژانسی دەنگوباسی ئیمارات (وام) ئاماژەی بە كۆنترۆڵكردنی ناوچەكانی دەوروبەری فڕۆكەخانەی حودەیدە كردبوو لەلایەن هێزە حكومییەكان و باسی لە «بەدیلگرتن و كوشتنی دەیان حوسی»یش كردبوو.\nلەگەڵ ئەوەشدا ئاژانسەكە باسی لە كوژرانی چوار سەربازی وڵاتەكەش كردبوو، بەبێ ئەوەی وردەكاریی زیاتر لەبارەی كوژرانەكەیانەوە بخاتەڕوو.\nسەرچاوە پزیشكییەكان لەو ناوچانەی ئۆپەراسیۆنەكەی تێدا بەڕێوەدەچێت رایانگەیاندبوو، لە ئەنجامی بۆردومانەكانی هاوپەیمانی عەرەبی، 22 چەكداری حوسی كوژراون.\nسەرچاوەكان لە هاوپەیمانی عەرەبیەوە رایانگەیاندبوو كە لە 13ی حوزەیراندا 18 هێرشی ئاسمانی لەلایەن هاوپەمانییەوە كراوەتە سەر پێگەی حوسییەكان لە دەوروبەری حودەیدە.\nحوسییەكانیش لە وەڵامدا رایانگەیاندبوو كە بە موشەك كەشتییەكی جەنگی سەر بە هێزەكانی هاوپەیمانی عەرەبییان تێكشكاندووە، هەرچەندە تەئكید لەسەر رووداوەكە نەكرابۆوە.\nلە 14ی حوزەیران، پیاوان و ژنان لەو ناوچانەی لە شاری حودەیدە دەستی توندوتیژییان پێنەگەیشتبوو، ریزییان بەستبوو كە یارمەتییە مرۆییەكان لە رێكخراوە خێرخوازەكان وەربگرن.\nنەتەوە یەكگرتووەكان دەڵێت، 22 ملیۆن یەمەنی پێویستییان بە یارمەتی مرۆیی هەیە، ژمارەی ئەوانەش كە هەڕەشەی برسێتییان لەسەرە رەنگە بگەنە ئەو ژمارەیە، گەر دۆخەكەش باشنەكرێت لەگەڵ كۆتایی ئەمساڵدا ژمارەكە 18 ملیۆن كەس تێدەپەڕێنێت.\nنەتەوە یەكگرتووەكان دەڵێت، بەردەوام دەبێت لەسەر پێشكەشكردنی یارمەتییە مرۆییەكان. لیز گراندی رێكخەری رێكخراوی كاروباری مرۆیی لە یەمەن، لەو بارەیەوە رایگەیاندبوو»ئێمە لەوێیین و یارمەتییەكان دەگەیەنین. حودەیدە بەجێناهێڵین».\nبەو هێرشە كە شرۆڤەكاران لەبارەیەوە دەڵێن گەورەترین شەڕە تاوەكو ئێستا لە جەنگی یەمەن، مەترسی ئەوەی لێدەكرێت ببێتە مایەی كوژرانی ژمارەیەكی زۆر لە دانیشتوانی شارەكە كە ژمارەیان 400 هەزار كەس دەبێت.\nخاچی سور كارمەندەكانی لە یەمەن دەكێشێتەوە\nهەر لەو چوارچێوەیەدا و بەهۆی ئاڵۆزبوونی زیاتری دۆخی یەمەن لە ئەنجامی شەڕی حودەیدە، لیژنەی نێودەوڵەتی خاچی سور، زیاتر لە حەفتا كارمەندی بیانی خۆی لە یەمەن پاشەكشەپێدەكات، ئەوەش بەو هۆیەی دەڵێت، رووبەڕووی « هەڕەشە و تۆقاندن بونەتەوە لەلایەن لایەنە ناكۆكەكانی ئەو وڵاتە».\nئەو لیژنە فریاگوزارییە نێودەوڵەتییە لە سەرەتای مانگی حوزەیرانی 2018 رایگەیاندبوو، 71 كارمەندی خۆی بەهۆی رووداوە ئەمنییەكان و هەڕەشەكانەوە، لە یەمەنەوە بۆ جیبۆنی گواستۆتەوە.\nلیژنەكە داوای لە هەموو لایەنە ناكۆكەكانی یەمەن كردبوو، كە سێ ساڵە لە دژی یەك شەڕ دەكەن، گرەنتی ئەمنی بۆ دابین بكەن تا بتوانێت درێژە بە كارەكانی بدات لە پێشكەشكردنی یارمەتی و هاوكاریی لە بواری چاودێری پزیشكی و ئاو و خۆراك، هۆشداریشی دابوو لەوەی كە هەوڵەكانی بە پاشەكشەپێكردنی كارمەندانی كاریگەرییان لەسەر دروست دەبێت.\nخاچی سوری نێودەوڵەتی پێشتر دۆخی مرۆیی لە یەمەندا بە «كارەساتبار» وەسفكردبوو، پاش ئەوەی 3 كارمەندی رێكخراوەكە لەو وڵاتە رفێنران كە یەكێكیان تونسی بوو و لە پایتەختی یەمەن رفێنرابوو.\nماری كلیر فغالی، وتەبێژی لیژنەی خاچی سوری نێودەوڵەتی رایگەیاندبوو، تائێستاش نزیكەی 450 كارمەندی رێكخراوەكە لە یەمەندان كە دەیان كەسیان بیانین.\nخاچی سور لە بەیاننامەیەكدا رایگەیاندبوو:»لەئێستادا و لەم چەند هەفتەیەی رابردوو، چالاكییەكانی رووبەڕووی ئاستەنگ و هەڕەشە و بەئامانجگرتنی راستەوخۆ بونەتەوە، هەوڵێكی بەهێزیش بەدی دەكەن كە دەیەوێت رێكخراوەكەیان لە ململانێكاندا بەكاربهێنرێت».\nكارمەندێكی لوبنانی لیژنەی نێودەوڵەتی خاچی سور، لە 21ی نیسانی رابردوو، لەكاتی سەردانی یەكێك لە گرتوخانەكان لە شاری تەعزی باشووری خۆرئاوای یەمەن، بەدەستی ژمارەیەك چەكدار نەناسراو كوژرابوو كە تەقەیان لە ئۆتۆمبێلەكەی كردبوو.\nخاچی سور لە بەیاننامەكەیدا رایگەیاندبوو:»لەكاتێكدا وەفدەكەیان لە یەمەن رووبەڕووی چەندان هەڕەشەی جۆراوجۆر بۆتەوە، لە پاش كوژرانی یەكێك لە كارمەندەكانیان، ناتوانن مەترسی زیاتر قبوڵ بكەن. ئاسایشی كارمەندەكانیان كە رووبەڕووی هەڕەشە و تۆقاندن دەبێتەوە لەلایەن لایەنە ناكۆكەكان، بۆ ئەوان بە مەرجی پێشینە دادەنرێت لەپێناو درێژەدان بە كارەكانیان، ئەو مەرجەش هەرگیز سازشی لەسەر ناكەن گەر بڕیار بێت لە یەمەندا بمێننەوە».\nلە 2015وە هاوپەیمانی عەرەبی بە سەركردایەتی سعودیە و ئیمارات، بەشداریی لە جەنگی دژ بە یاخیبووە حوسییەكاندا دەكات كە دەگوترێت سەر بە ئێرانن و لە ساڵی 2014وە دەستییان بەسەر سەنعای پایتەخت و ناوچەیەكی فراوانی یەمەندا گرتووە.\nلای خۆیەوە نەتەوە یەكگرتووەكان رایگەیاندبوو، بەنیاز نییە كارمەندەكانی خۆی لەو وڵاتە پاشەكشەپێبكات. ینس لایركە، بەرپرسی نوسینگەی نەتەوە یەكگرتووەكان بۆ رێخستنی كاروبارە مرۆییەكان رایگەیاندبوو:»دەكرێت تەئكید لەسەر مانەوەی كارمەندانی نەتەوە یەكگرتووەكان (نێودەوڵەتییەكان و ناوخۆییەكان) بكەنەوە لە یەمەن و لە پێنج ناوچە مەیدانییە چالاكەكە (عەدەن و حودەیدە و ئیب و سەعدە و سەنعا)».\nهەر لەو چوارچێوەیەدا دامەزراوەی بەندەرەكانی سەر رۆخی دەریای سور لە یەمەن رایگەیاندبوو»لەم ماوەیەی دواییدا هێزێكی نەناسراو پەلاماریی كەشتییەكی سەر بە نەتەوە یەكگرتووەكانی دابوو لە بەندەری حودەیدە».\nلەگەڵ نزیكبوونەوەی هێزەكانی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی بەسەركردایەتی سعودیە لە بەندەری حودەیدە، ئاژانسە فریاگوزارییەكان ترسی ئەوەیان هەیە، شەڕێكی گەورە دروست ببێت و ئەو شادەمارە گرنگە لەگەڕبخات كە ژیانی چەندان ملیۆن هاوڵاتی یەمەنی لەسەر بەندە كە بەدەست برسێتییەوە دەناڵێنن.\nبەپێی دوایین پێشهاتەكانی شەڕو پێكدادانەكانیش لە حودەیدە، هێزەكانی هاوپەیمانی عەرەبی بە سەركردایەتی سعودیە چوونەتە نێو فڕۆكەخانەی شارەكە و قەیرانی مرۆییش لە وڵاتەكەدا تا دێت قوڵتر دەبێت.


فەڕەنسا یاسای نوێی کۆچکردنی پەسەندکرد - The Migrant Project\nدواین هەواڵەکان مەکدۆنیای باکور 211 کۆچبەری دۆزییەوە کە ئاخنرابوونە بارهەڵگرێکەوە نزیکەى 60 منداڵ لەناو ئەو 276 کۆچبەرەدا بوون کە لەناو بەشی داخراوی کەشتییەکدا لە ئاوەکانی تورکیا دۆزرانەوە شەپۆلی کۆچبەران بۆ یۆنان بۆ زیاتر لە نیوە کەمبووەتەوە یۆنان کەرەنتینەکردنی کۆچبەرانی تاوەکو 5ی تەموز درێژکردەوە لێبوردنی نێودەوڵەتی: پۆلیسی کرواتیا توندوتیژی مەترسیدار لە دژی کۆچبەران بەکاردەهێنێت\nفەڕەنسا یاسای نوێی کۆچکردنی پەسەندکرد\nکۆچبەرانى ئەفریقی بێ ماڵ و حاڵ لەسەر کورسی و لە نزیک کەمپێکى کۆچبەران لە باکوری فەڕەنسا دانیشتوون. ٥ی ئایاری ٢٠١٧.\nڕۆژی ٢٢ی نیسانی ٢٠١٨، ئەنجومەنى نیشتمانی فەڕەنسا یاسایەکی کۆچکردنی پەسەندکرد کە پڕۆسەى داواکاری مافی پەنابەرێتى خێراتر دەکات بەشێوەیەک دێپۆرتکردنەوە خێراتر دەکات و سزای یەک ساڵ زیندانی ئەوانەش دەکات کە بە نایاسایی داغڵی فەڕەنسا دەبن.\nیەک هەفتە بەر لە پەسەندکردنی یاساکە، ئێدوارد فیلیپ، سەرۆک وەزیرانى فەڕەنسا رایگەیاند، پێویستە یاساکە وڵات “لەو بارودۆخە دەربهێنێت کە تێیدا بە شێوازێکى خراپ بەخێرهاتن لەوانە کراوە کە نەدەبوو بکرێت و ئەو کەسانەش نەگەڕێنرانەوە کە مافی ئەوەیان نەبوو لە فەڕەنسا بمێننەوە.”\nیەکێک لە ئامانجەکانى یاساکە، دەستبەسەرکردنی یاسایی ئەو کەسانەیە کە مافی پەنابەرێتییان ڕەتدەکرێتەوە کە ماوەکەى زیاتر لە ١٣٥ رۆژ.\nئامانجێکى دیکە کورتکردنەوەى ئەو ماوەیەیە کە کۆچبەر دەتوانێت داواکاری مافی پەنابەرێتى پێشکەش بکات لە ١٢٠ ڕۆژەوە بۆ ٩٠ رۆژ.\nئەوانەى مافی پەنابەرێتییان ڕەتکراوەتەوە جارێکى تر ناتوانن داوای مۆڵەتى نیشتەجێبوون بکەن و تەنها ١٥ رۆژیشیان هەیە کە تانە لە بڕیارەکە بدەن و هاوکاری داراییش دەکرێن ئەگەر بە ویستى خۆیان بڕیار گەڕانەوەى بدەن بۆ وڵاتەکانیان.\nجێرارد کۆلۆمب، وەزیرى ناوخۆ دەڵێت ئامانجی یاساکە بۆ “باشتر کۆنتڕۆڵکردنی” کۆچکردنە بەوەى شەش مانگ دانراوە بۆ پێشکەشکردنی داواکاری مافی پەنابەرێتى و ئاسانکاری بۆ دیپۆرتکردنەوەى ئەو کۆچبەرانەش دەکرێت کە بە کۆچبەری “ئابوری” ناسراون.\nپارتی چەپڕەوی ڕکابەر ڕەخنەى لە کەمکردنەوەى ماوەى وەرگرتنى سکاڵای ئەو کۆچبەرانە گرتووە کە مافی پەنابەرێتییان ڕەتدەکرێتەوە و رایگەیاند کە کۆچبەران کاتی تەواویان نابێت بۆ بەرگریکردن لە خۆیان.\nڕێکخراوی هیومان ڕایتس وۆچ دەڵێت، کورتکردنەوەى ماوەى کۆتایی پێشکەشکردنی داواکاری مافی پەنابەرێتی کاریگەری خراپی دەبێت لەسەر “پەنابەران کە لەوانەیە زۆربەیان نەتوانن ئەو کارە ئەنجام بدەن.”\nساڵی ڕابردوو، فەڕەنسا وەرگرتنى ١٠٠ هەزار داواکاری مافی پەنابەرێتى تۆمارکردووە کە ئەوەش بۆ ساڵی سێیەمە لەسەریەک ژمارەکە زیاد دەبێت سەرباری ئەوەى ڕێژەکە لە کیشوەری ئەوروپا کەمتر دەبێتەوە. ڕاوبۆچوونی ڕاپرسییە نوێیەکانیش پشتگیریی سەپاندنی یاسای توندتر دەکەن بۆ دیاردەى کۆچکردن.\nلەکاتی گفتوگۆکردنی یاساکەدا لەلایەن پەرلەمانتارانەوە، نزیکەى ١٠٠ چالاکوان لە پارتی ڕاستڕەوە توندڕەوەکان کە خەڵکی فەڕەنسا و هەنگاریا و دانیمارک و نەمسا و بەریتانیا و ئەڵمانیا و ئیتاڵیا بوون بەربەستێکى تۆڕی پلاستیکییان دانابوو لە سنوری ئاڵپ وەک سمبولی دانانی بەربەست بۆ هاتنەژوورەوەى پەنابەران لە ئیتاڵیاوە.\nچالاکوانەکان ئاڵای “بەرگریی بکەن لە ئەوروپا”یان بەرزکردبووەوە و بانەرێکیان دانابوو کە بە ئینگلیزی لەسەری نوسرابوو “سنور داخراوە، ناتوانین ئەوروپا بکەیتە نیشتمانت، ڕێگا نییە، بگەڕێرەوە بۆ نیشتیمانەکەت.”\nTMP – 20/02/2019\nکەمترین داواکاری مافی پەنابەرێتی لە ئەوروپا پێشکەشکراوە کە نزمترینە لە 2008ەوە\nوەزیری ئاسایشی بۆسنە داوای زیندانیکردن و دیپۆرتکردنەوەى کۆچبەران دەکات\nلە نێوان ڕق و هاوسۆزیدا؛ کۆچبەران لە ئەوروپا چۆن مامەڵەیان لەگەڵ دەکرێت\nیەکێتی ئەوروپا پارە دەداتە کۆچبەرانی کەمپەکانی یۆنان ئەگەر خۆبەخشانە بگەڕێنەوە وڵاتانی خۆیان\nکۆچبەران لەسەر سنوری تورکیا-یۆنان گیریان خواردووە.. “لەناو سەگەکاندا بەجێهێڵراوین”\nیۆنان دەیەوێت کۆچبەران بخاتە کەمپێکی “داخراو و دورەدەست”\nلە ماوەى چوار ڕۆژدا زیاتر لە 100 کۆچبەر لە ئاوی دەربەندی ئینگلیزیدا دەستگیرکراون\nبەرپرسانی فەڕەنسا و هۆڵەندا 23 قاچاخچییان دەستگیرکرد


لە رۆژی جیهانی زمانی دایکدا، ئاوڕدانەوێک لەزمانی کوردی – KDPmedia\nHomeهەواڵلە رۆژی جیهانی زمانی دایکدا، ئاوڕدانەوێک لەزمانی کوردی\n21/02/2021 هەواڵ, وتار\nخوێندن بە زمانی دایک، یەکێک لە مافە بنچینەییەکانی\nمرۆڤە و لە مێژە ئەو مافە لە ئاستی نێوو دەوڵەتیدا دانی پێدانراوە . کەچی بەداخەوە سەرەڕای ئەو دانپێنانە نێوو دەوڵەتیانەش، منداڵانی کورد لە سێ بەشی رۆژهەڵات، باکوور و رۆژئاوایی کوردستان ، تا ئێستا دەرەتانی ئەویان بۆ پێکنەهاتوە لە قوتابخانە بە زمانی کوردی بخوێنن . هەڵبەت دوای ئەوەی رۆژئاوی کوردستان کەوتە دەست لایەنەکانی کوردی، هێندێک هەنگاوو بۆ فێرکردنی زمانی کوردی هەڵگیراوە، بەڵام ئەو هەنگاوانە لە ئاستێکی سەرەتاییدان . لە رۆژهەڵاتی کوردستاندا، ئەگەرچی هەتا ئێستا کۆماری ئیسلامی نەیهێشتوە کە زمانی کوردی لە قوتابخانەدا “تدریس ” بکرێ، بەڵام بە شێوە نافەرمی بە هیمەتی چالاکانی ئەو بوارە هێندێک هەنگاوی باشی بۆ هەڵێندراوەتەوە . ئەو هەنگاو و کارانەی فێرکاران سەرەڕای زەخت و زۆری کۆماری ئیسلامی هاویشتویانە، مژدەبەخشن و دەکرێ وەک سەرەتایی قۆناغێکی نوێ لە بواری فێر کردن و ڕاهێنانی زمانی کوردی بە نێوو بکرێ . لە باکوری کوردستان بە داخەوە هەم لە رووی یاساییەوە و هەم لە باری نایاساییەوە، فێرکردن و پەروەردەی زمانی کوردی، بە نیسبەت سێ بەشەکەی دیکەی کوردستان لە دۆخێکی خەرابتردایە . دەگەڵ ئەوەی هەتا ئێستاش خوێندن و نووسین کوردی لە قوتابخانەدا لەلاین دەوڵەتی تورکییە وەک دەڵێن ” یاساغە “، بەڵام لە رووی نایاسایشەوە بەداخەوە هەوڵێکی جیدی بۆ فێرکردن و نووسینی زمانی کوردی لە لایەن چالاکانی فەرهەنگی کورد بەرچاوو ناکەوێ .\nدەکرێ بڵێن ئەمڕۆ ویست و داوخوازی خوێندن بە زمان کوردی لە رۆژهەڵاتی کوردستان، زیاتر لە سێ بەشەکەی دیکەی کوردستان بۆتە ویستێکی سەرەکی کۆمەڵانی خەڵک . ئەو پەرئەستاندنەش لە هەڵمەتی پشتیوانی خەڵک لە زارا محەمەدی و باقی فێرکارانی دیکەی بواری خوێندن و نووسینی کوردی بە روونی دەردەکەوێ . بە گشتی دوو پاڵنەری بنەرەتی هەیە بۆ ئەوەی خوێندن و نووسینی کوردی بۆتە دروشمی سەرەکی و گشتی خەڵکی رۆژهەڵاتی کوردستان . یەکەم؛ دەگەڕێتەوە بۆ باگراوەندی فێرکردنی زمانی کوردی لە دوو سەردەمی کۆماری کوردستان و هەروها پاش شۆڕشی گەلانی ئێران . وەکی دەزانین پاش هاتنە سەرکاری کۆماری ئیسلامی، رۆژهەڵاتی کوردستان بۆ ماوەی چەند ساڵێک لەلایەن هێزە سیاسییەکانی کوردو یەک لەوان حیزبی دێموکراتی کوردستان ئیدارە دەکرا و بەرێوە دەچوو . لە سایەی ئەو هەلومەرجە دێموکراتیکەدا بوو کە کۆڕی پەروەردە و فێر کردنی زمانی کوردی لەلایەن حیزبی دێموکرات و لایەنەکانی دیکە دامەزرا و، لە زۆربەی ئاواییەکان ماموستای شۆڕش خوێندن و نووسینی کوردیان فێری بەشێکی بەرچاوی منداڵانی گوندە ئازادەکان کرد . ئێستا ئەو جیلە کە لەو دەورەیەدا منداڵ بوو، تەمەنیان لەنێوان ٣٠ تا ٣٥ ساڵ دەبێ کە زۆربەیان فێری کوردی نووسین و خوێندنەوە بوون . بێجگە لەو هەوڵانەی کە لەلایەن هێزە سیاسیەکانی کوردەوە بۆ فێر بوونی زمانی کوردی پاش شۆڕشی گەلانی ئێران درا، پاش گێرانەوەی کوردستانیش لەلایەن هێزەکانی کۆماری ئیسلامیەوە، بە هیمەت و فیداکاری فێرکاران وفێرخوازانی کورد و پشتیوانی خەڵک، چەند ناوەندێکی کوردی دامەزرا و ئەرکی فێر کردن و خوێندن بە زمانی کوردی لە شارو گوندەکانی کوردستان و بە شێوەی نافەرمی بەرێوە برد .هەوڵ و تێکۆشانی فێرکارانی کوردی رۆژهەڵاتی کوردستان لەسێ دیەی رابردوودا، سەرەڕای زەبروزەنگی کۆماری ئیسلامی دژی چالاکانی ئەوبوارە دەکرێ وەک رێنسانسێکی فەرهەنگی نێوودێر بکرێ .\nدوهەم؛ دوهەم هۆکاری ئەویکە دروشمی خوێندن بە زمانی کوردی ئەمڕۆ لە کوردستانی رۆژهەڵات بۆتە شتێکی گشتگیر، هەبوونی چەند شاعێر، نووسەر و زمانەوانی بڵیمەت و هەڵکەوتوو لەو بەشەی کوردستان و لە دوو دەورەی کۆمار و پاش کۆماردایە . ئەو شاعێر و ئەدیب و زمانەوانانە مەزنانەی کە لە دوو سەردەمی کۆمار و پاش کۆماردا ژیان، توانیان ڕێچکەی کۆماری کوردستان بۆ خزمەت بە فەهەنگ و زمانی کوردی بگوێزنەوە بۆ جیلەکانی داهاتوو . کە ئەوانە دەکرێ وەک کۆڵەکەی پەرەپێدان و پاراستنی زمانی کوردی بە نێوو بکرێن . و هەر لەسایەی بیری تیژی کوردایەتی و زاڵ بوون بە سەر رێزمانی کوردی ئەو بەشە لە ئەدیبانی کوردایە کە، زمان وئەدەبی کوردی لە رۆژهەڵاتی کوردستان بۆتە سەرچاوەی ئەدبی رەسەنی کوردی تەنانەت بۆ بەشەکانی دیکەی کوردستانیش . دەگەڵ ئەوەی سیاسەتی ئاسمیلاسۆنی نەرمی فەرهەنگی کۆماری ئیسلامی دژی زمانی کوردی بە شێوازی جۆراوجۆر خۆی نواندوەو دەنوێنێ، بەڵام بەربڵاوی و بارستایی بیری نەتەویی و ناسیونالیستی لە نێوو شاعێران، نووسەران، زمانەوانان و خەڵکی رۆژهەڵاتی کوردستان قەڵغانێکی فەرهەنگی بە هێزی بۆ پاراستنی فەرهەنگ و ئەدەبی کوردی پێکهێناوە . رۆژهەڵاتی کوردستان لە مێژە نیشانیداوە کە سەرچاوەی بیری کوردایەتی و زمان و ئەدبیاتی رەسەنی کوردە . و لەو بوارەدا دەوری پێشاهەنگ بۆ بەشەکانی دیکە دەگێڕێ .\nبا لە ساڵرۆژی رۆژی جیهانی زمانی دایکدا، هەزاران\nسڵاوو بنێرین بۆ ماموستا و فێرکارانی وەک زارا محەمەدی کە لە پێناوو پەرەپێدان بە زمانی کوردیدا، کەوتنە بەندیخانەکانی دەوڵەتی ناوەندی ویان بە سەخاوەتەوە گیانیان بە نیشتیمان بەخشی .\nکاک مراد مێهرەبان لەکاتی وانە ووتنەوە لە قوتابخانەی شۆرش


Sunday, 01.02.2022, 18:01\nوڵاتی وێڕان و خاپوور دووبارە بونیاد دەنرێتەوە. خانووبەرەی لافاولێدراو ساز دەکرێتەوە. بوومەلەرزە شارێک وێڕان دەکا بەڵام بە پێی گوزەریی رۆژگار ئەو شارە سەرلەنوێ دەبێتەوە بە شار. وڵاتێکی دەبێتە وێرانە کە هزر و مێشکی دانیشتوانی ئەو خاکە بەرەو پووکانە بچێ. وڵات کاتێک خاپوور دەبێ کە پارێزەرانی ئەو وولاتە لە زمان و دیرۆک و کولتوری خۆیان بێگانە و نامۆبکرێن!\nباشووری کوردستان وەک بەرهەڵێخێکی لێهاتووە کە هەر ئان سووکە لافاوێکی سیاسیی دایقرمێنێ و هیچ شتێک لە سەر جێگای خۆی نەمێنێ. سیاسەت لەو بەشە لە وڵات وێنەی لێفەی مەلا نەسرەدینی بە سەرهاتووە کە هەر گۆشەیەکی بە دەست بازەرگانێکی بێ موڕاڵە کە رەحم بە هیچ پیرۆزییەکی ئەو نیشتمانە ناکات. نەوت و گومرگ و دزیەتی دەستیان داوەتە یەک کە دووبنەماڵە لە جیاتی کێبەرکێی سیاسیی بۆ باشتر بەڕێوەبردنی وڵات ئەنجام بدەن، بە پێچەوانە خەریکی سووککردنی مافە رەواکانی نەتەوەی کوردن.\nلەشاری سلێمانی شەقامێک هەیە ناویان ناوە، سەهۆلەکە. من نازانم ئەو ناوە چۆن لەو شەقامە نراوە و مێژوەکەی بۆ چی دەگەرێتەوە. بەڵام دەزانم ئەو شەقامە بۆتە کایەی منداڵە ورکە و گەنجیی خێڕ نەدیتوو دوور لە بیرکردنەوە. ئەو شارە لە جیاتی ئاوەدانی هیدی هێدی بەرەو وێرانیی هەنگاو دەنێ. بەغداش زۆر زیرەکانی لە دوورەوە تەماشاکەرە و بە خشکەیی تاک وبنەماڵەی بە رەگەز عەڕەب هەناردەی ئەو شارە دەکا، یانی ئەوەی سەددام نەیتوانی بیکا، دەسەڵاتدارانی ئیستێی بەغدا دەیکەن.\nدوای سەری ساڵی زایینی بۆ یەکەجار لاهور جەنگیی خۆی گەیاندە تاقیگەی شەقامی سەهۆڵەکە تا پەیام بداتە کوڕەکانی تاڵەبانی کە :من هەم ولایەنگرم هەیە!وێنەکێشانی پەیتا پەیتای گەنجەکانم وەک کەسانێکی گیرۆدە بە ماددەی هۆشبەرهاتە بەرچاوکە دەگەڵ لاهوریان دەکێشا!\nلاهور ڕۆیی و نمایشی خۆی دا. زۆری نەخایاند بافل لۆمپەن، کوڕی جەلال تاڵەبانی کە ئەو رووداوەی بیست، بە سەیارەی دزیەتی کە بەپارەی ئەو گەنجانە کڕاوە، خۆی گەیاندە شەقامی سەهۆلەکە!سێلفی گرتن دەگەڵ ئەویش وەبەر نەدەکەوت!ئەو گەنجانەی کە هیوا و ئاواتی دوارۆژیی نیشتمانن، وەک منداڵێکی ٧ ساڵە کەوتبوو شوێن سەیارەی بافلە حۆل!بژی بژیان بۆ دەگووتەوە.\nشەقامی سەهۆلەکەم وەک تاقیگای مشکی دووپێ هاتە بەرچاوی کە بەنۆرە دەبرێتە ناوژووری تاقیگا تا ئاستی وشیاریی نەتەوەیی گەلێکی لەسەرتاقی بکەنەوە کە دوای نەمانی حیزبی بەعس و سەددام حوسێن، ئەوە حاڵ و رۆژیەتی.


سەرکردەیەکی پەکەکێ سیاسەتا ئۆجەلان ب ب رەنگێ رەش د نەرخینە - دارکا مازی\nگەشەدانێن کۆنگرەیێ دویەم نیشان دا کو ئۆجالان خوە وەکە تەڤاھیا پەکەکێ دبینە و پێدڤییە ھەر تشت ل گۆری وی بهێتە پلان کرن. ئێدی پێدڤیا وی ب تێکلیا لگەل رێھەڤالان نەما. خوە خوەدیێ سازیا رێبەرتیێ ددیت. سەرنج نە ل سەر پارتی و ئارمانجا تێکۆشینێیە، ل سەر وی ب خوەیە. ئەڤ یەک سەرکردەیێ پەکەکێ «ئیبراھیم ئایدن» د پرتووکا خوە یا «ڤەنگما» دا تەکەز کریە.\nگەلۆ ئیبراھیم ئایدن کییە ؟!\nئیبراھیم ئایدن یەک ژ ئەندامێن پەکەکێ یێن ھەری کەڤنارە. د سالا 1972یێ دا لگەل عەبدوللا ئۆجەلان ل ئەنقەرەیێ ھات گرتن. حەقی قەرار، کەمال پیر و شۆرەشگێرێن دن یێن کوردستانێ ل مالا ئۆجالان لگەل ئۆجالان دا ھەڤدیتن پێک ئانین. ئیبراھیم ژ ئەنقەرەیێ دچە دیلۆکێ، ل ئەنستیتویا پەروەردەھیا مامۆستایان کار دکە و بەشداری خەباتێن رێخستنکرنا کۆما شۆرەشگەرێن کوردستانێ دبیت.\nپشترا ژ دیلۆکێ دچە ئامەدێ. ل گەل ھەر یەک ژ پارێزەر «مەحموود بلگل و سەلیم چورووککایا» دمینە. دەما د شارەداریا ئامەدێ دا دخەبتی خەباتێن خوەیێن رێخستنی بەردەوام دکرن و بەریا بویەرا 12ێ ئیلۆنێ دەرکەت دەرڤە.\nدەمەک درێژ ل شامێ دمینە. وەکە کۆردیناتۆرێ پەکەکێ ل ئەورۆپایێ تەڤدگەرە و ژ ئەورۆپایێ ل سەر شامێ را دەرباسی باشوورێ کوردستانێ دبە. ل ڤر ژ پەکەکێ دەرکەت و خوە سپارت پەدەکێ.\nئیبراھیم ئایدن ھەتا سالێن 1980 – 1985ێ د ناڤا پەکەکێ دا بوو و ھەموو ھوورگلیێن پەکەکێ دزانە. دەما کو ھوون پرتووکێ بخوینن، بێ گومان ھوونێ گەلەک تشتێن کو وە ھەتا نھا نەدزانین بزانن.\nوەک تێ زانین پەکەکە خوەدی دیرۆکەکا ژ دەرەوانە. ئەزێ تەنێ ل سەر بەشەک ژ پرتووکا «ئیبراھیم ئایدن» بئاخڤم و نەرینا وی ل سەر ئۆجەلان و زانیارێن ل پشت پەردەی وەکو د پرتووکا خوە دا نڤیساندیە ژ بۆ خەلکێ مە بەرچاڤ کم:\nئیبراھیم ددەت دیارکرن کو ئۆجەلان سەرۆکاتیا خوە و رێبەرتیێ ل پێش پەکەکێ دخە. ژ بەر کو ھەموو ناڤەندێن دەستھلاتداریێ د دەستێن خوە دا کۆم کربوون، ناسنامەیا خوەیا راستین د کۆنگرێ دویەم دا ئاشکەرا دکر. ب ئایدۆلۆژیەک کو سەدەما ھەبوونا گەلێ کورد و پەکەکێ ب خوە ڤە گرێ بدە، یان ژی ژیان ب وی دبە یان ژی نینە. ل گۆر ئۆجەلان نابە دەزگەھێن پەکەکێ هەبن، پێدڤییە ھەر بریارەک ل جەم ئۆجەلان بە و نابە چ سازی بێنە دامەزراندن و ببن خوەدی بریار. ئۆجەلان د ھەڤپەیڤینا ب سەرۆکێ رێخستنا «کورتولوش» ئانکو «ماھر ساین» ڤان رامانان ب رەنگەکی دوور، شک و گومانا خوە ژ پەیڤا «سازیێ» تینە زمان. وسا دبێژە: “تو دبێژی سازیەک، ل شوونا ھەبوونا سازیەکێ، دڤێ زێدە باوەری پێ نەیێ….. سازیێن مە ژی ھەنە، ئەز وان زێدە جددی ناگرم…. تو دبێژی قەی ژ فەرماندارێن کو د دیرۆکێ دا پر ب باندۆر بوونە خوەدی پارتی، کیژان سازی ھەیە؟ تو دبێژی قەی ئەو ھەیە، راستە، ئەو چەپە.”\nئۆجالان ژی باوەری ب پارتیا خوە نایێ. بێباوەریا خوە ب نەچوونا باشوورێ کوردستانێ نیشان دا، تەڤی کو دەما ژ سووریێ دەرکەت ژ ئالیێ پارتیێ ڤە ھاتبوو ڤەخواندن ژی، رۆژەکێ ژی لنگێ خوە نەهاڤێت خاکا باشوور و تەنێ ب پەیامێن دوور بەشداری کۆنگر و کۆنفەرانس و جڤینان بوو.\nژ بلی تونەکرنا سازییان، ئۆجەلان ئاخڤتنا سەرکردەیێن پەکەکێ ژی ھەر وسا پووچ دکرن.\nد جڤینان دا ئۆجەلان ل سەر مژارێن بیردۆزی، سیاسی و لەشکەری د ئاخڤی. ژ بلی ڤێ، نرخاندنێن پر گشتی ل سەر ھندەک کێماسیان دکر. وی د ئاخافتنێن خوە دا چ کەس ب لێڤنەدکر. وی ئەڤ کار رادەستی چەند پێخواسێن دن کر بوو. میناک دەما «سایمە ئاشکن»، دیار کری کو ل لوبنان و سووریایێ ھەڤالێن کەچ ژ خوەندنێ تێن دوورخستن و ژ بۆ سەرەراستکرنا ڤێ ھەلوەستێ ئاخڤی. دووران کالکانێ کو چ تشت ژ وی نەدھات خوەستن ژی بەرسڤ دا، و دەست ب ئاخافتنێ کر کو ھەڤالێن خوە یێن کەچ کرن ئارمانج.\nکەسێن کو د رێبەرتیێ دا یێن نەما دکارن ئۆجەلان بشۆپینن وەکە “خاین و سیخور” ھاتن تاوانبارکرن، و ب تایبەتی کادرۆیێن کو پرسیار دکرن و ھەول ددان ئانالیز بکن. ژ ئالیێ دن ڤە، وی دخواست کو کۆمیتەیەک ناڤەندی پێک بینە، نە کو ھزر بکە. تەنێ گۆتنا ئۆجەلان ب دارێ زۆرێ بمەشینە. مافێ کادرۆیێن پەکەکێ تونەبوو و تونەیە کو بفکرن… ب ڤان رێبازان تەڤاھی کۆنسەیا پەکەکێ ھاتە دامەزراندن.\nدۆسیەیا کۆنگرەیێ پەکەکێ رادەستی ئۆجالان ھات کرن، تەڤی پرۆتۆکۆلا 15 ناڤێن ژ بۆ ھلبژارتنا ئەنجومەنا رێڤەبەریێ ھاتبوون نڤیساندن. د داخویانیێ دا عەبدوللا ئۆجالان، دوران کالکان، جەمیل بایک (جوما)، عەلی حەیدەر قەیتان، ئیبراھیم ئایدن، عەلی چەتینەر، چەتین گونگۆر، کەسیرە یلدرم، محەمدە کاراسونگور، مەعسوم کۆرکماز، سەلاحەدین چەلیک ئەندامێن سەرەکە، عیسمەت دۆگرو، ئالی ئۆزانسۆی. ئۆمۆرجان (تەرزی جەمال) داخویاند کو ئەو وەک ئەندامێن جیگر ھاتن ھلبژارتن. محەمەد کاراسونگور و مەعسۆم کۆرکمازێن کو د لیستەیا ئەنجومەنێ دا جھ گرتن، ژ بەر کو ل باشوورێ کوردستانێ بوون و عەلی ئۆموورجان د قادا پەروەردەھیا تایبەتا ژ 25 کەسان پێک دھات، نەکارین بەشداری کۆنگرەیا پەکەکێ یا دویەم ببن.\nچەتین گونگۆر، ئیسمەت دۆگرو، س. کاراکوش، شەنای، سایمە ئاشکن، سەلمان ئۆمۆرجان، ئەڤین (کۆد) و چەند ھەڤالێن وانیێن دن کو ناڤێ وان نایێ زانین، د لێکۆلینێن ئەورۆپی دا بوون. ژ ئالیێ دن ڤە ئیبراھیم ھات وەزیفەدارکرن کو د ئەنجاما شەر و پەڤچوونێن ناڤا ئیسرایل و لوبنانێ دا، پەکەکە ڤەکشینا وان ل ھەرێمێ بەر ب سووریەیێ ڤە بچە. ئیبراھیم ئەڤ ھەڤال ل حەلەب، عەفرین و کۆبانێ ب جھ کرن و ل ور پەروەردەیا خوەیا سیاسی و لەشکەری دۆماند.\nل حەلەبێ کەچێن ناڤ پەکەکێ دا د مالەک ب کرێ دا بوون، ل دەردۆرا عەفرینێ نێزی بیست کادرۆیێن پەکەکێ د مالەکا مەزن دا ھاتن بجھکرن. بەرپرسیاریا ڤێ کۆمێ دابوون عەلی ئۆزانسۆی. ب ھەمان ئاوایی د بن بەرپرسیاریا موراد کارایلان دا دەرباسی کۆبانی بوون. ب پلان بوو کو کارایلان ل ڤر بوو. سەرپێھاتیێن خوە ژ بۆ ئەندامێن پەکەکێ دگۆتن و ب تایەبت یێن د وارێ قاچاخچیتیێ دایێ ل سەر سینۆرێ باکوور و رۆژئاڤایێ کوردستان کو وی باش ناس دکر. ئەڤ یەک ژی ئیبراھیم د پرتووکا خوە دا تەقس کریە و بەردەوامی د ئاخڤە و دبێژە دەما کو موراد کارایلان (جەمال) ئەو بر مالا کو لێ دمان، وی دیت کو ئۆدە تژی ماینێن تەقەمەنییە. وی پەکەکە ھینی راکرنا ماینان دکر و ژ بۆ ئەولەکاری و بکارئانینا زەڤیێن ماینکری بەرپرسیار بوو.\nئیبراھیم دیار دکە چاوا ھەول دانە کو جوانێن کوردستانا سووری ژی تەڤلی ڤان چالاکیان بکن. د ڤی واری دا پەکەکێ پشتگرییەکە مەزن ژ کوردێن ل رۆژئاڤا دیت. د رۆژێن داوی یێن نیسانا 1983یێ دا دەما کو ئیبراھیم ئایدن ژ کۆبانی ڤەدگەریا حەلەبێ، جەمیل بایک (جومعا) کو ژ شامێ ھاتبوو سلاڤ کر و گۆت دڤێ ئەو ڤەگەرە شامێ و ئۆجالان ل بەندا وییە.\nدەما ئیبراھیم ژ جەمیل بایک پرسی کا چ بوویە، گۆت: “چەپەلن، مرۆڤێن بێشەرەف، دەما دچن ئەورۆپایێ خوە شاش دکن. ھەم سەمیر ھەم ژی شۆرەش ل گۆری مەژی و شێوازا ژیانا خوە تەڤدگەرن، نە ل گۆری خەباتا رێخستنی یا پارتیێ.” وی ژمار بەردەوام دکر. ل سەر پرسا “چما ئیبراھیم ئایدن”، وی بەرسڤ دا “ئەو دخوازە کو ھوون بچن ئالمانیا”. دەستپێک و دەستوەردانا یەکەما دۆزێن کو وێ د دیرۆکا پەکەکێ دا ب ناڤێ ‘بوویەرا سەمیرێ’ دەست پێ بکە. ب ڤی رەنگی سیاسەتا خوە د مەشاندن، چ مرۆڤێ نە ل گۆری نەرینا ئۆجەلان با، ب بێشەرفی بێتە خویا کرن د ناڤ کۆنسەیا پەکەکێ دا.\nئیبراھیم ئایدن ب گۆتنا کو ئەو نە ئالیگرێ چوویینێ یە، دەست ب ئامادەکاریێن خوەیێن ژ بۆ پرۆسەدورێن بورۆکراتیکێن پێویست کر، ژ بەر کو ئەڤ بریارا پارتیێ بوو، ئەو دێ ل گۆری وێ کار کەت، ژ بەر کو ب ھزرکرنا کو بریارێن شاش ب یەک ئالیکرنا بارگرانیێ دبە. ئەو ژ ئاگاھیێن ل سەر بوویەرێن دوور بوو و نەدزانی.\nژ بەر ڤێ سەدەمێ، ھەلوەستا وی زەلال دبیت د پرتووکا وی دا و دبێژە : پێویستە زنجیرا بوویەرێن کو ئەم و پەکەکە ب ڤی ئاوایی گھاندنە قۆناغەکا وەکە بوویەرا سەمیرێ، بەریا دەستوەردانا ئەورۆپایێ، بهێتە راڤەکرن، دا کو مژار باشتر بهێتە فامکرن.


ئایا پەلکەزێڕینە لە کۆتا وێنەی بڵاوکراوەی مارس دەرکەوتووە؟ – Daily Kurdistan\nبێرنی مادۆف، ساختەکاری بەناوبانگی دۆلار لە زیندان گیانی لەدەستدا\nئەمریکا چەند سزایەکی نوێی بۆ روسیا ئامادەکردووە\nئایا پەلکەزێڕینە لە کۆتا وێنەی بڵاوکراوەی مارس دەرکەوتووە؟\nلە بەشی هەمەڕەنگ 8 ڕۆژ پێش ئێستا\t29 جار بینراوە\nکەشتییە نوێیەکەی ناسا لەسەر مارس، بە ناوی پێرسێڤەرانس، لە کۆتاییدا ئەو هەلیکۆپتەرە بچووکەی بۆ هەسارەی سوور هەڵیگتبوو، دەستی بە فڕین کرد.\nوردەکارییەک لە شێوەی پەلکەزێڕینە لە باکگراوندی وێنەکەدا بینراوە، کە ئاژانسی بۆشایی ئاسمان لە ئەکاونتی تویتەرەکەی خۆیدا بڵاویکردەوە، بەکارهێنەرانی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکانی کاردانەوە و سەسوڕمانیان هەبوو بەرامبەر بەو وێنەیە.\nهەندێک لە بەکارهێنەران پێیان وابوو کە پەلکەزێڕینەی سەر مارسیان بینیوە، و ئەوانی تر مشتومڕیان لەسەر ئەوە دەکرد کە شێوەکە بەهۆی کریستاڵی سەهۆڵەوە بووە لە هەورەکان بەڵام کەسانێک گومانیان لە لێنسی کامێراکە دەکرد.\nدکتۆر مارشاڵ شێپەرد پسپۆڕی کەش و هەوا کە سەرۆکی پێشووی کۆمەڵەی کەشناسی ئەمریکییە بۆ ئاشکراکردنی نهێنی وێنەکە قسەی لەگەڵ دوو پسپۆڕ کرد.\nیەکێک لەو پسپۆڕانە لیزا مەی ئەندامی پێشووی بەرنامەی مارسی ناسا و تەکنەلۆجیای کۆمپانیای بۆشایی ئاسمان لۆکهێد مارتن بوو. مەی وتی هیچ بارانێک لەسەر مارس نەباریوە، تەنیا هەوری هەڵمی ئاو و سەهۆڵبەندی ئاو لە لوتکەی کەش و هەوادا هەیە.\nزاناکە وتی لەو بڕوایەدایە پەلکەزێڕینەکە بەهۆی کامێرای ئۆتۆمبیلەکەوە بووە.\nدەیڤ لاڤیری زانا و رۆبۆتیست لە بارەگای ناسا وتی “بە دڵنیاییەوە پەلکەزێڕینە نییە تەنها ڕەنگدانەوەی لێنزی کامێراکەیە”.\n955 جار بینراوە 2 جار ئەمرۆ بینراوە\nپێشوو کیم جۆنگ ئون: بە سەختترین کاتی مێژووی وڵاتەکەماندا تێدەپەڕین\nدواتر وێنەی دەریاچەیەکی کوردستان دەگاتە قۆناغی کۆتایی پێشبڕکێیەکی ناسا\nترەمپ هەوڵەکانی دوورخستنەوەی بە کودەتا ناودەبات\nئەمڕۆ تڕەمپ قودس بە پایتەختی ئیسڕائیل دەناسێنێت\nئەمریکا; بڕی 35 هەزار دۆلار لە تووشبوویەکی کۆرۆنا وەرگیراوە\nڕێکخراوی قەدەغەکردنی چەکی کیمیایی: لە شاری ئیدلیب گازی کلۆر بەکارهێنراوە\nوێنەی دەریاچەیەکی کوردستان دەگاتە قۆناغی کۆتایی پێشبڕکێیەکی ناسا\nوێنەی دەریاچەی وان کە لە بۆشاییەوە وەرگیراوە گەیشتووەتە کۆتایی پێشبڕکێیەکی فۆتۆگرافی ئۆنلاین ...


قه‌ده‌غه‌کرانی نیونه‌ته‌وه‌یی بۆمبه هێشووییه‌کان - Radio Sweden Kurdish - رادیۆی سوید Radyoya Swêdê | Sveriges Radio\nقه‌ده‌غه‌کرانی نیونه‌ته‌وه‌یی بۆمبه هێشووییه‌کان\nبڵاو کرایه‌وه tisdag 20 maj 2008 kl 16.05\nڕۆژی ڕابردوو نوێنه‌رانی ١٥٠ وڵاتی جیهان له دوبلین پێته‌ختی ئیرله‌ند کۆبوونه‌وه تا له جڤینێکی دوو هه‌فته‌ییدا، ڕێککه‌وتننامه‌یه‌ک له سه‌ر قه‌ده‌غه‌بوونی نێونه‌ته‌وه‌یی له سه‌ر بۆمبه‌کانی ناودێر به klusterbomber، که پێکهاتووه له چه‌ند بومبی بچووکتر و مه‌ودایه‌کی فراوانی ته‌قینه‌وه‌یان هه‌یه بنووسن.\nله‌م ناوه‌دا هه‌ندێ وڵات هه‌ن که ده‌ڵێن ئه‌م جۆره بۆمبانه ده‌بێ به ته‌واوی قه‌ده‌غه بکرێن، که‌چی وڵاتی وا هه‌ن که ده‌ڵێن با ڕیزپه‌ڕێکیش هه‌بێت. هه‌ڵوێستی سوید له سه‌ر ئه‌و بۆمبانه زۆر ئاشکرا نییه. حوکوومه‌ت به بێ هیچ گومانێکه‌وه ده‌ڵێ که له‌گه‌ڵ قه‌ده‌غه‌کردنی نێونه‌ته‌وه‌یی بۆمبه هێشووییه‌کانه به‌ڵام هێشتا دڕدۆنگن له سه‌ر ئه‌وه‌ی ئاخۆ ئه‌مه ئه‌و بۆمبانه‌ش بگرێته‌وه که له سه‌ر ئه‌و فڕۆکه یاسانه‌ی سوید سازیان ده‌کا، هه‌ن و پێیان ده‌گوترێ (Bombkapsel 90).\nفرانک بێلفراگ سکرتێری دیوانی به‌رزی وه‌زاره‌تی ده‌ره‌وه‌ی سوید (kabinettssekreterare) ده‌ڵێ ئێمه له‌م پێناوه‌دا داواکاری سیاسه‌تێکی زۆر دڵئاوه‌ڵه‌ین. به‌و مانایه که ده‌بێ ئه‌و بۆمبانه‌ی زیانی گه‌وره به خه‌ڵکی مه‌ده‌نی ده‌گه‌یێنن مه‌منووع بکرێن. ئێمه له وه‌ته‌ی ڕه‌وتی ئۆسلۆ له هاوینی ساڵی ١٩٩۳ بۆ ئاشتیی نێوان ئیسرائیل و فه‌له‌ستین ده‌ستی پێکرد. ئێمه هه‌ر ئه‌و سیاسه‌ته‌ش له ئه‌نجومه‌نی نه‌ته‌وه یه‌کگرتووه‌کان، ڕه‌چاو ده‌که‌ین.\nبه‌ڵام مانای زیانی گه‌وره به خه‌ڵکی مه‌ده‌نی گه‌یشتن چییه؟\nئه‌م پێناسه‌یه، کۆبوونه‌وه‌ی دوبلین ده‌یکات. هه‌ر ئه‌م پێناسه‌کردنه‌ش پرسیاری سه‌ره‌کیی کۆبوونه‌وه‌کانه.\nبه‌ڵام سوید خۆی چۆن پێناسه‌ی زیانی گه‌وره به خه‌ڵکی مه‌ده‌نی گه‌یشتن ده‌کات؟\nمرۆڤ هێشتا خاڵی هاوسه‌نگی نادۆزێته‌وه له نیوان ئه‌و پێداویستییانه‌ی بۆ کاروباری پاراستن هه‌مانه و مافی نیونه‌ته‌وه‌یی ئینسانی. ئیمه دواهاتی گه‌لێ ناخۆشمان له به‌کارهێنانی بۆمبه هێشووییه‌کان هه‌یه، بۆ نموونه له شه‌ڕی لوبنان.\nسوسیالدیمۆکراته‌کان پێشتر پێشگیرییان له (Bombkapsel 90) کردووه و به به‌شێکی جیانه‌کراوه له پاراستن دژی هێزه‌کانی داگیرکه‌ریان داناوه. به‌ڵام ئه‌و حیزبه ئێستا بایداوه‌ته‌وه. ئوللێ تورێل (Olle Torell) ئه‌ندامی په‌رله‌مان له حیزبی سوسیال دیمۆکرات، یه‌کێ له‌و که‌سانه‌یه که له جڤینی دوبلیندا به‌شدار ده‌بێت. ئه‌و ده‌ڵێ حیزبه‌که‌ی لایه‌نگری قه‌ده‌غه‌کرانێکی ته‌واوی هه‌ر جۆره بۆمبێکی هێشووییه. ئه‌وه‌ی که ئێمه له‌گه‌ڵ حوکوومه‌ت له سه‌ری پێکنه‌هاتووین، ئه‌و ڕیزپه‌ڕییه‌یه که ئه‌وان ده‌یانه‌وێ.\nئوللێ تورێل، سیاسه‌تی حوکوومه‌تی ئێستای سویدی به دووڕووانه وه‌سف کرد.\nفرانک بێلفراگ سکرتێری دیوانی به‌رزی وه‌زاره‌تی ده‌ره‌وه‌ی سوید ده‌ڵێ من سیاسه‌تێکی دووڕووانه‌یه ناناسم که سوید کردبێتی ئێمه گوتوومانه که له‌م پێناوه‌دا داواکاری سیاسه‌تێکی زۆر دڵئاوه‌ڵه‌ین که له‌م کۆبوونه‌وه‌یه‌دا له سه‌ری ڕێککه‌وتن بکرێت.\nشاره‌زایانی سوپایی، (Bombkapsel 90) به بۆمبێکی هێشوویی داده‌نێن که میکانیزمێکی خۆته‌قێنی تێدا دانراوه بۆ ئه‌وه‌ی پێشی ته‌قینه‌وه‌ی دواتری بگرێت. به گوێره‌ی قسه‌کانی فرانک بێلفراگ، حوکوومه‌ت هێشتا هه‌ڵوێستی له سه‌ر ئه‌وه نه‌گرتووه که ئاخۆ (Bombkapsel 90) یا (BK 90) ش وه‌ک بۆمبێکی هێشوویی سه‌یری بکرێت و قه‌ده‌غه‌ی نێونه‌ته‌وه‌یی له سه‌ر بێت، یان نا. ئوللێ تورێل (Olle Torell) ئه‌ندامی په‌رله‌مان له حیزبی سوسیال دیمۆکرات، ده‌ڵێ ئێمه ده‌بێ به جیهان نیشان بده‌ین که وڵاته‌که‌مان له سه‌ر قه‌ده‌غه‌کردنی ئه‌و چه‌کانه‌دا دوودڵییه‌کی نییه ته‌نانه‌ت بێتوو ئه‌و بۆمبانه‌ش که خۆمان\nبه‌رهه‌میان دێنین، بکه‌ونه به‌ر ئه‌و قه‌ده‌غه‌یه‌وه. چونکه وڵاتی دیکه‌ش هه‌یه که ده‌ڵێن با هه‌موو ئه‌و بۆمبانه‌ی دی قه‌ده‌غه بکرێن به‌ڵام نه‌ک ئه‌وانه‌ی ئێمه. به‌ڵام ئێمه ده‌توانین له‌م ناوه‌دا وێنه‌یه‌کی باش بین بۆ ئه‌و وڵاتانه‌ش. ئێمه پێشتر سه‌رۆکایه‌تیی ئه‌و ولاتانه‌مان ده‌کرد که دژی چه‌ککردنی جیهانی بوون به‌ڵام ئێستا به‌ره‌و ئه‌وه ده‌چین که له‌ده‌ستی بده‌ین. با بێته‌وه بیرمان که ئێمه له ڕێککه‌ووتننامه‌ی ناودێر به ئوتاواش، بۆ قه‌ده‌غه‌کردنی چاندنی مینی تاکه‌که‌س، ده‌وری پێشه‌نگمان گێڕا.


نووچەوان - PRESS.ROOM\nنووچەوان بە کەسێک دەوترێ کە کاری گواستنەوەى زانياريەكان بێت بە شێوەيەكى ئەكاديمى و كارەكەى لە ژوورى هەوڵ بێت، کەسێکە سەبارەت بە ڕووداوەکان، پێشھاتەکان و گۆڕانکارییەکان زانیاری کۆ دەكاتەوە و دواتر پەخشى دەکاتەوە.\nنووچەوان ستافى نووچەنامەيە، ڕەچاوى بنەماكانى كارى ڕۆژنامەوانى دەكات و پشت دەبەستێت بە شێوازێكى ئەكاديمى بۆ نووسينى نووچە.\nنووچەوان جوڵانەوە ئەكاديمى و نا ئەكاديميەكانى زانكۆى كۆيە ڕووماڵ دەكات و دەيخانە بەردەستى وەرگر، بە مەبەستى سوودوەرگرتن لێى.\nنووچەوان لە نووچەكانيدا جەخت دەكاتە سەر ئەم پرسيارانەى خوارەوە:\nپێويستە نووچەوان ئەم زانياريانەى خوارەوە لە ڕاپۆرتەكەيدا بەرجەستە بكات لە پێناو هەواڵێكى زيندو و قسەكەر.\nناونيشانى سمينارەكە چى يە؟\nزانيارى لەسەر ئەو كەسەى سمينارەكەى كردووە بەم شێوەيە:\nژمارەى توێژينەوە بڵاوكراوەكان\nژمارەى پەرتوكە چاپ كراوەكان\nچەند ساڵە مامۆستاى زانكۆيە\nچ وانەيەك دەڵێتەوە؟\nپێويستە لەو كەسە پرسيار بكرێت:\nگرنگترين خاڵەكانى ئەم سمينارە چى يە؟\nچ بيرۆكەيەك لە پشت ئەم سمينارەوە هەبوو؟\nچ داواكاريەكت لە ئامادەبووان هەيە؟\nلە كوێ كراوە؟ ناوى شوێنەكە و هۆڵەكە و فاكەڵتييەكە.\nناوەڕۆكى بابەتەكە، ئەم بابەتە باسى چى دەكات؟ بۆچى گرينگە؟ مەبەستەكانى چيين؟\nئامادەبووان و بەشداربووان كێن؟ چەند كەس بەشدارى كردووە؟ پێگە و شوێنيان لە زانكۆدا چى يە؟\nدوو بەشداربووى سمينارەكە ئەم پرسيارانەى خوارەوەيان لێ بكرێت:\nسمينارەكە چۆن بەڕێوەچوو؟\nچ تێبينييەكت هەيە؟\nئايا پەيامى سمينارەكە بە تەواوى گەيشتووە؟\nهەوڵ دەدەى دووبارە بەشداربى لە سمينارى هاوشێوە؟\nلەسەر ئەم كەسانە پێويستە ئەم زانياريانە وەربگيرێت:\nئەگەر خوێندكار بێت:\nناوى سيانى، قۆناغى خوێندن، بەش ، فاكەڵتى.\nئەگەر مامۆستا بێت:\nچاوپێكەوتن: بڵاوكردنەوەى توێژينەوە لە گۆڤارى Impact Factor يان گۆڤارى نێودەوڵەتى\nناونيشانى توێژينەوەكە چى يە؟\nچۆن بوو ئەم بابەتەت بۆ توێژينەوە هەڵبژارد؟\nئايا هيچ چيرۆكێكى تايبەتى هەيە؟\nگرنگترين ئەنجامەكانى توێژينەوەكەت چى بوو؟\nناوەڕۆك و پوختەى توێژينەوەكە چى يە؟\nلە توێژينەوەكەدا چ خاڵێكت بۆ ڕوون بۆتەوە كە جێى سەرنج بێ؟\nئايا ئەم توێژينەوەيە دەتوانێ هاوكاری بونيادنانى ژێرخانى زانستى بێ؟\nئايا ئەم توێژينەوەيە کارایی هەنووکەیی لە پرسەکانی کوردستانی هەیە؟\nچەن توێژەرلە توێژينەوەيە بەشدار بوونە؟\nتێ چووی توێژينەوەکە چەن بووە؟\nخاڵێكت داناوە بۆ كۆتايى ئەم بابەتە يان توێژينەوەى ترى لەسەر ئەنجام دەدەى؟\nبازنەى خوێنەران و سوودمەندانى ئەم توێژينەوەيە كێن؟\nناوى ئەو گۆڤارەى توێژينەوەكەى تێدا بڵاوكراوەتەوە؟\nشوێنى دەرچوونى گۆڤارەكە؟ وێب سایتەکەی\nلە ژمارەى چەنددا ئەم توێژينەوەيە بڵاوكراوەتەوە؟\nئایا گۆڤارەکە لە تۆمسۆن رویتێرز لیست کراوە؟\nئایا گۆڤارەکە ئیمپەکت فەکتۆری هەیە؟\nئایا بابەتێکی ترهەیە کە پێت خۆش بێت ئاماژە پێ بکەی؟\nئایا هەندی وێنەی تایبەتی هەیە بۆ ئەم ڕاپۆرتە بەکار بێنین؟\nئەم زانياريانە پێويستن:\nئیمەیلی زانکۆیت چییە؟\nلاپەڕەی زانکۆی کۆیەت؟ (TAP)\nچاوپێكەوتن بۆ گفتوگۆى نامەى ماستەر\nئەم زانياريانە پێويستە تۆمار بكرێن:\nماستەرنامەكە بە ناوى چى يە؟\nلە چ بەشێكە؟\nئەم بەشە ژمارەى مامۆستا و خوێندكارەكانى چەندن؟\nسەر بە چ فاكەڵتييەكە؟\nناوى ئەندامانى ليژنەى گفتوگۆ\nئەو پرسيارانەى پێويستە لە خوێندكارەكە بكرێن:\nبۆچى ئەم بابەتەت هەڵبژارد بۆ توێژينەوە؟ گرنگترين هۆيەكانى؟\nئامانجت چى بوو؟\nچيت بۆ دەركەوت لە توێژينەوەكەت؟\nئەو پرسيارانەى پێويستە لە سەرپەرشتيار بكرێن:\nبۆچى ئەم بابەتە گرنگ بوو بۆ توێژينەوە؟\nئەم نامەيە دەتوانێت هاوكاربێت لە بونيادنانى سەربارى زانستى (إضافةى علمي)؟\nئايا ئەنجامەكانى توێژينەوەكە چۆن بوون؟ هيچ شتێكى نوێتان بۆ دەركەوت؟\nچەند خوێندكارى ماستەر و دكتۆرات هەبووە؟\nئايا ئاستى توێژينەوەكان بەراورد بە ساڵانى ڕابردوو گۆڕاوە؟ چۆن؟\nچ شێوازێكى نوسينى پەراوێز (reference system) بۆ ئەم توێژينەوەيە بەكارهاتبوو؟\nپەيامى جەنابتان بۆ خوێندكارانى داهاتوو چى يە؟\nپرسيارەكانى ئەندامى ليژنەى گفتوگۆ:\nئاستى ئەم توێژينەوەيە چۆن بوو؟ بۆچى؟\nئايا ئەم بابەتە لێكۆڵينەوەى ترى پێويستە يان گەيشتە خاڵى كۆتايى؟\nئەم توێژينەوەيە دەتوانێت چ سوودێك بگەيەنێت؟\nگەشتى زانستى خوێندكاران :\nناوى گەشتە زانستيەكە چى يە؟\nگەشتەكە بۆ كوێ يە؟\nڕۆژ و كاتى سەردانەكە.\nژمارەى خوێندكاران، قۆناغ و ستافى ئەكاديمى لە مامۆستا و فەرمانبەر.\nپێويستە مامۆستا و سەرپەرشتيارى گەشتەكە ئەم زانياريانە ببەخشێت بە نووچەوان :\nئەم گەشتە زانستيە بە چ ئامانجێك ڕێكخراوە؟\nئايا وانەى پراكتێكى چەندە سوودى بۆ خوێندكاران هەيە؟\nئايا تێكەڵاوى خوێندكاران و كاردانەوەيان چۆن بوو لە گەشتەكەدا؟\nئايا چەندە پەرۆشن بۆ دووبارەكردنەوەى ئەم گەشتانە؟\nپێويستە خوێندكارێكى بەشداربوو ئەم زانياريانە ببەخشێت بە ڕێپۆرتەر :\nچ سوودێك وەرگرت لەم گەشتە؟\nپێت خۆشە ئەم گەشتانە دووبارە بكرێتەوە؟ بۆچى؟\nگرنگترين خاڵى سەرنج ڕاكێش چى بوو لە گەشتەكەدا؟\nبيرت لەوە كردۆتەوە توێژينەوەيەك ئەنجام بدەى لەسەر ئەم بابەتە؟\nناو و قۆناغى خوێندنى


مێشكی عەرەب … هەندرێن شێخ راغب – Dengekan\nbyDenegkan\tAugust 8, 2020\tGeneral\nعەرەب كێشەیەكی هەیە، لەسەرەتاوە تێ ناگات، هەتا كۆتایی، ئەوكاتیش زۆر درەنگە، لەكۆتاییدا لەشتەكان تێدەگات، سەرەتا بەهەموو هێزی خۆتەوە لە بناگوێی هاوار بكە تێ ناگات.\nئەوكاتەی توركیا پەلاماری عەفرینیدا، پەیج‌و لاپەڕەی ئەنتەرنێتی دەوڵەتە عەرەبیەكان پڕبون لە ستایش‌و حەماسەتی پشتگیری ئەردۆغان‌و سوپاكەی، جەژنیان گرتبوو بەهۆی لەناوبردنی كورد. چەندە هاواریان كرد ئەمە نەخشەیەكی ناسیۆنالیستی‌و رەگەزپەرستی توركە لەبەرگی ئیخواندا، خزمەت نیە بە ئیسلام‌و ئاشتی ناوچەكە، تكایە عەرەب گوێ بگرە. ئەوان زیاتر حەماسەتیان دەگرت. بەس پڕۆژەی (گاپ) بەسە بۆ ئەوەی هەرچی عەرەبە دژی توركیا بێت، چونكە ئەم پڕۆژەیە روباری دیجلەو فورات دەگرێتەوەو عەرەب لەبێ ئاویدا دەخنكێت..لێرەدا بە ژمارەو داتا رونی دەكەینەوە:\nرۆژهەڵاتی ناوەڕاست‌و تایبەت دەوڵەتە عەرەبیەكان، وشكترین‌و بێ ئاوترین ناوچەی جیهانن، گەشەی دانیشتوانی ئەم ناوچەیە لەهەموو جیهان زیاترە كە 3% ساڵانە،”ڕووباری فوڕات بەگشت لقەكانیەوە حەوزێكی گەورەی دروست كردووە كە 000،444 كیلۆمەتری چوارگۆشە داگیردەكات. لەم ڕووبەرە گەورەیەدا بەنزیكەیی نیوەی دەكەوێتە خاكی عێراقەوە كە دەكاتە ٤٦٪ و ڕێژەی ٣٣٪ لەناو خاكی توركیایە وئەوەش كە دەمێنێتەوە كە دەكاتە 19٪ دەكەوێتە خاكی سوریا. بەهەمان شێوەش ڕووباری دیجلە لەگەڵ هەموو لقەكانیەوە ڕووبەری ٣٨٧،٦٠٠ كیلۆمەتری چوارگۆشەی ئاودار كردووە، بەجۆرێك كە سێیەكی حەوزی ڕووبارەكە واتا 75٪ دەكەوێتە خاكی عێراقەوە و ڕێژەی ١٥٪ دەكەوێتە توركیا، و ڕێژەی ٠،٣ دەكەوێتە سوریا.لەم ژمارانەوە ئەوەمان بۆ دەردەكەوێت كە بەشی هەرە زۆری ئاوی هەردوو ڕووبارەكە و حەوزی نێوان دوو ڕووبارەكە دەكەوێتە خاكی عێراقەوە. نزیكەی نیوەی ڕووبەری ئاوی ڕووباری دیجلە و سێیەكی ڕووبەری ئاوی ڕووباری فوڕات لە ناو خاكی عێراقدایە”. توركیا ئەم ئاوە لە عەرەب دەگرێتەوەو پێنج پارێزگای ناوەڕاست‌و باشوری عێراق كە دەكاتە شەش ملیۆن كەس بەتەواوی بێ ئاو دەبن‌و دەبێت چۆڵ بكرێن، بەپێی زانیاریەكانی نەتەوەیەكگرتوەكان بەهۆی سیاسەتەكانی توركیاوە شەش ملیۆن هاوڵاتی عەرەبی عێراق دەبێت ئاوارە بن‌و كۆچ بكەن. زۆنگاو‌و هۆرەكان وشك دەبن‌و شارو كشتوكاڵ‌و ئاوەدانی لەپێنج پارێزگای عێراق نامێنێت، كەچی عەرەب دژی كوردەو هەلهەلە بۆ هاتنی سوپای توركیا لێ دەدات.\nپرۆژەی گاپ ناوێكی توركیە، بیرۆكەی پرۆژەكە بۆ هەفتاكانی سەدەی پێشوو دەگەرێتەوە كە رووبەری پرۆژەكە نزیكەی لە (10%) رووبەری گشتی توركیا پێك دەهێنێت ، تێچوونی پرۆژەكە لە نێوان (6% بۆ 9%) بوودجەی گشتی توركیایە. پرۆژەی گاپ جگە لەوەی گەورەترین پرۆژەی ئاوی توركیایە و یەكێكشە لەپرۆژە گەورەكانی جیهان( بە چوارەم گەورەترین بەنداوی جیهان ئەژماردەكرێت) ، پڕۆژەی (GAP) پێكدێت لە ٢٢ بەنداوی گەورە و ١٩ وێستگەی هایدرۆلیكی و ٢ تونێلی ئاودێری. 13 پرۆژەی سەرەكیی كە حەوتیان لەسەر رووباری (فورات) و شەشیان لە رووباری (دیجلەوە)، پرۆژەی گاپ هەردوو رووبارەكە دەكاتە یەك و بە كۆكەرەوەی ئاوی فورات و دیجلە دادەنرێت، بەشێوەیەك لە (80%) پشت بە ئاووی رووباری فورات و لە (20%) پشت بە ئاوی رووباری دیجلە دەبەستێت. پرۆژەكە دەبێتە هۆی سرینەوەی (340 ) شار و شاروچكە و گوندشین وە دەست بەسەراگرتنی (200) شوێنەواری مێژووی كوردی.\nتوركیا شەڕێكی ستراتیژی گەورە بەئاو دەكات، سەرەتای نەودەكانی سەدەی رابردوو، نەجمەدین ئەربەكان گوتی: ئێمە وا دەكەین لە داهاتوودا یەك بەرمیل ئاو بە یەك بەرمیل نەوت بە دەوڵەتانی عەرەب بفرۆشین. بەڵام بڕوا ناكەم هێشتا مێشكی عەرەب ئەم قسەیەیان بیستبێت؟.\nئێستا توركیا لە سوریا، عێراق، لیبیا، سۆمال، سودان، یەمەن، قەتەر، چەندین ناوچەی دیكە لەبەرنامەی دان، بنكەی سەربازی‌و هێزی خۆی بەربڵاوكردۆتەوە، كە لەداهاتودا عەرەب دەكاتە پاشكۆی خۆی. بۆیە گرنگە بپرسین ئایا عەرەب مێشكی كەی تێدەگات پڕۆژەكە زۆر مەترسیدارە بۆ كیانی عەرەبی؟\nكە چارەسەری زۆر باش هەیە، ئەگەر عەرەب بتوانێت كاریان لەسەریان بكات:\nیەك: پێویستە لە عێراق عەرەب كێشەی كەركوك‌و دارایی‌و بودجەو نەوت و وزە لەگەڵ كورد چارەسەر بكات.كوردیش هەرێمی كوردستان رێك بخاتەوەو شەفافیەت‌و نەزاهەتی داهات و خەرجیەكان وەك خۆی جێبەحێ بكات. ئەوە بزانێت نەمانی موچەو جوڵەی بازاڕو بژێوی خەڵك خەونی سیاسی كورد لەبار دەبات.\nوە پێكەوە بلۆك بەندی توند دروست بكەن.. هەرچەندە ئەم قسەیەی خۆم پێچەوانەی زۆربەی نوسینەكانی دیكەمە لەسەر عێراق، بەڵام بەشكم عەرەب هەستی كردبێت‌و كوردیش ئەوە بزانێت هەرێمی كوردستان بەم جۆرە ئیدامە نادرێت؟.\nدوو: پێویستە دەوڵەتانی عەرەب، توركیا لەسوریا دەربكەن، بەتایبەت لە عەفرین‌و ئیدلەب، قۆناغەكە وا دەخوازێت، مەبەست خزمەت كردنی بەشار ئەسەد‌و كورد نیە، قۆناغی ئەمنی قەومی وا دەخوازێت.\nسێ: گرنگە لە لیبیا هەیمەنە‌و بونی توركا كۆتایی پێ بهێنن، ئەمەش پڕۆژەی گەمارۆدانی عەرەب لەلایەن توركیاوە كۆتایی پێ دێنێت.\nچوار: پشتیوانی ئۆپۆزسیۆنی توركی‌و كوردی ناوخۆی توركیا بكەن لەهەڵبژاردنی داهاتوو، لەروی ماددی‌و مەعنەوی.\nپێنج: لە ئەنجومەنی ئاسایش‌و نەتەوەیەكگرتوەكان، بیست‌و دوو نوێنەریان هەیە، دنیایەك دەوڵەتیان هەیە، دەتوانن دبلۆماسیانە كاری جدی بكەن.\nشەش: پشتیوانی كورد بكەن لە سوریا‌و عێراق‌و شان بەشانی بوەستن. چونكە كورد دەتوانێت لەسنورەكانەوە گەمارۆی ستراتیژی توركیا رابگرێت، ئەمەش دەرفەتێكی باشە بۆ ئەمنی قەومی عەرەبی.\nبۆ داتاو ئامارەكان سودم لەم سەرچاوانە وەرگرتوە:\nسەرچاوە:1- ئاسایشی ئاو لە عێراق و هەرێمی كوردستان و لێكەوتەكانی، قارەمان موحەمەد حەسەن\n2-ئاسایشی ئاو لە هەرێمی كوردستان و كاریگەری وڵاتانی دراوسێ ( پڕۆژەی گاپ بەنمونە، د.یونس عەلی\nناوەندی كوردستان بۆ توێژینەوە لەململانێ و قەیرانەكان\nPrevious کتێبی شیعری:پەنجەکانم بە سێدارەی گەردنتەوە … پشتیوان لوقمان\nNext بە بێ دەق دڵی شانۆ لێ نادات … عەبدولڕەحمان عەزیزی\nتوندتر گرێدانی ئێستا بە هەزار و پێنج سەت ساڵی بەر لە ئێستا.. کەنعان مەدحەت\nبه‌ره‌نگاربوونه‌وه و مل نه‌دان بۆ پێكهێنانی سواره‌ی حه‌میدییه … ڕه‌سوڵ بۆسكێنی\nMay 31, 2018\tClosed\nگه‌شمه‌رگی پێشمه‌رگه فەرماندە شه‌هریار …. دڵشاد تاقانه\nماڵان …. مارف عومه‌ر گوڵ