Kurdipedia - 📅 出来事の年表 - 09-03\n01020304050607080910111213141516171819202122232425262728293031 - 010203040506070809101112 - 2021202020192018201720162015201420132011201020041995199419911989198819871986198119791975197419701964196319591949193219211897\n📂 09 March ▾\nلە چالاکییەکانی ئەمڕۆ: 09-03-2021\n1. 👁 تۆڕی پاراستنی تەندروستی گشتی سەرکۆنەی توندی ڕەفتارێکی ناتەندروستی سەرۆک وەزیران و کوڕەکەی دەکات\nبازیان، مەراسیمێک بۆ شەهید شنیار کاوە بەڕێوە چوو\n- سزای 9 ساڵ و نیو سزای زیندانی بەسەر سەلچوک مزراکلی هاوسەرۆکی شارەوانی گەورەی ئامەدئامەد دا سەپێندرا.\n- دانیشتنی دادگایی هەر یەک لە گولتان کشاناکگولتان کشاناک و سەباحەت تونجەلسەباحەت تونجەل بەڕێوە چوو. لە دانیشتنی دادگاییەکەدا، بڕیاری درێژکردنەوەی ماوەی گرتنی هەر یەک لە گولتان کشانانک و سەباحەت تونجەل درا و دادگاییەکە دوا خرا.\n- 12 کەسی دیکە لە لوڕستانلوڕستان و کرماشانکرماشان بەهۆی تووشبوون بە کۆرۆنا گیانیان لەدەستدا و ژمارەی تووشبووانیش گەیشتە 377 کەس. دوایین ئامارەکانی کۆرۆنا لە رۆژهەڵاتی کوردستان بەمشێوەن: پارێزگای لوڕستان 151 کەس؛ پارێزگای ورمێورمێ 69 کەس؛ پارێزگای سنەسنە 66 کەس؛ ئیلامئیلام 47 کەس؛ پارێزگای کرماشان 44 کەس.\n- لە شارۆچکەی بازیانبازیانی سەر بە سلێمانیسلێمانی مەراسیمێک بۆ گەریلای یەژا-ستار شنیار کاوە ناسراو بە سارینا ساریا بەڕیوە چوو کە لە ئەنجامی هێرشێکی فڕۆکە جەنگییەکانی دەوڵەتی داگیرکەری تورکدا لە خواکورک شەهید بوو.\n- ئێوارەی ئەمڕۆ فڕۆکەکانی تورکیا چەند بەرزاییەکی دۆڵی باڵەیانیان لە سنووری شارۆچکەی قەسرێقەسرێ بۆردوومانکرد و بەهۆیەوە خانووی هاونیشتمانییەک لە گوندی ماونان رووخاوە.\n- نەخۆشخانە تایبەتەکەی رووبەڕووبوونەوەی ڤایرۆسی کۆرۆنا لە سلێمانی تەواو بوو. ئەو نەخۆشخانەیە توانای چاودێرییکردن و چارەسەری 65 نەخۆشی هەیە و لە سەرەتای هەفتەی داهاتووشەوە هەر نەخۆشێک پێویستی بە چاودێریی وردبێت، لەوێ دەمێنێتەوە.\n- ئەنجوومەنی باڵای رووبەڕووبوونەوەی کۆرۆنا لە کۆبوونەوەی ئەمڕۆی ئەنجوومەنی وەزیراندا بڕیاریدا لە رۆژی چوارشەممە 11-03-2020 تاوەکو 26-03-2020 لە سەرجەم دامودەزگاکانی هەرێمی کوردستان، جگە لە هێزەکانی پێشمەرگە، ئاسایش، ئاسایشی ناوخۆ و دامەزراوەکانی تەندروستی، بکرێتە پشووی فەرمی.\n- بە سەرپەرشتی ئازاد تۆفیقئازاد تۆفیق پارێزگاری هەڵەبجەهەڵەبجە و بە ئامادەبوونی قائیمقامی هەڵەبجە و تیمەکانی تەندروستی و بەرگری و شارستانی و شارەوانی و هێزەکانی پۆلیس و ئاسایش و لایەنە پەیوەندیدارەکان، بە بەشداری تیمەکانی ژووری رووبەرووبونەوەی ڤایرۆسی کۆڕۆنا، هەڵمەتی پاکردنەوەی پارێزگای هەڵەبجە و ناحیەکانی بە مادەی تایبەت دەستی پێکرد.\n- تەندروستی هەڵەبجە هەموو ئەو دەنگۆیانە رەتدەکاتەوە کە حاڵەتی ڤایرۆسی کۆرۆنا لەهەڵەبجە تۆمارکرابێت و راشیدەگەیەنێت: جێگەی داخە هەواڵی ناڕاست و دوور لە سەرچاوەی راست و دروست و بێ بنەما بەناوی حاڵەتی تۆمارکراوی ڤایرۆسی کۆرۆنا بڵاودەکەنەوە.\n- دوو سەربازی ئەمریکی لە شەڕی دژی داعشداعش لە قەرەچووغی مەخموورمەخموور کوژران و 5ی تریش بریندابوون.\n- عەلی باباجان، یەکێک لە دامەزرێنەرانی ئاکەپە، پارتێکی بەناوی پارتی دیموکراسی و هەنگاو-دەڤا، دامەزراندووە و بڕیار وایە ڕۆژی چوارشەمە مۆڵەتی کۆتای پێبدرێت و بەفەرمی دامەزراندنی پارتەکەی ڕابگەیەنێت.\n1. 👁 هەپەگە کاروانێکی سەربازی سوپای تورکی تێکشکاند: 79 سەرباز کوژران\n2. 👁 وەزارەتی دارایی روونکردنەوەیەکی لەبارەی دابەشکردنی مووچە بڵاوکردەوە\n1. 👁 دانەیەک لە دەیان ئەو کەلەبچەیانەی کەلەناو ئەمنەسوورەکەدا لالەیان جەلادە دڕندەکانی ڕژێمی بەعسی ڕووخاوەوە بەکارهێنراون\nسوپای تورک و چەتەکانی گوندی مەیرەمین لە شەرا بە چەک قورس بۆردوومان دەکەن\n- هێزی دژەتیرۆری عێراق دەستگیرکردنی پێنج باندی سەر بەگروپی تیرۆریستی داعشداعشی لە کەرکوککەرکوک راگەیاند.\n- رێکخراوی جەماوەری خورماتووخورماتوو لە چوارچێوەی کەمپەینی ژیان بۆ خورماتوو لە مزگەوتەکانی هەولێر بڕی 27 ملیۆن دیناری کۆکردەوە. ئەندامێکی رێکخراوەکەش دەڵێت، ئەو پارەیەی لە مزگەوتەکانی هەولێر بەو پارەیە خانووە تەقێندراوەکانی دروستدەکەنەوە.\n- لە بەرەی شەرا-وە، شەڕڤانانی یەپەگەیەپەگە و یەپەژەیەپەژە چالاکییەکی کاریگەریان دژی سوپای تورک و چەتەکانی ئەنجامدا و چەندین سەرباز کوژراون، لە بەرەی بلبلێبلبلێشەوە شەڕێکی سەخت ڕوودەدات.\n- لە دەوروبەری گردی قازلقە و گوندی کەفەرسەفر-ی سەر بە شارۆچکەی جندرێسجندرێس لە عەفرینعەفرین، شەڕێکی سەخت لەنێوان شەڕڤانانی یەپەگە و یەپەژە و سوپای تورکیای داگیرکەر و چەتەکان لە ئارادایە. هاوکات، فڕۆکە جەنگییەکانی سوپای تورکیا ناوچەکە بۆردوومان دەکەن.\n- لە دەوروبەری گوندی بوکێ-ی ناوچەی بلبلێ لە ئەنجامی شەڕێکی سەختدا 10 سەربازی سوپای تورکیا کوژراون.\n- ئاژانسی هەواڵی هاوار بڵاوی کردەوە، کە لە ماوەی چوار ڕۆژی ڕابردوودا 313 سەربازی سوپای تورک و چەتەی سەربە تورکیا کوژراون لە میحوەرەکانی جندرێس و شەرا و بلبل.\n- جێگیری یەکەمی سەرۆک کۆماری ئێران ئاشکرای کرد، وڵاتەکەی سێ ملیار دۆلار (3.57 تریلیۆن دینار) وەک گرەنتی بانکی دەخاتە بەردەستی عێراق و جەختیش لەسەر بەهێزکردنی پەیوەندییە ئابوورییەکانی نێوان هەردوو وڵات دەکاتەوە.\n- سەرۆکوەزیرانی عێراق ئومێدەوارە سووریا دابەش نەبێت و هۆشداریشدەدات لە ئەگەری گۆڕینی سنووری وڵاتانی ناوچەکە.\n- بەرپرسێکی وەزارەتی دادی سوید رایگەیاند، داواکەی تورکیایان بۆ رادەستکردنەوەی ساڵح موسلیمساڵح موسلیم پێگەیشتوە، بەڵام موسلیم وڵاتەکەی جێهێشتوە.\n1. 👁 إحصائية العمليات القتالية في عفرين خلال 24 ساعة 09-03-2018\n2. 👁 قەسەدە ئەنجامی شەڕ و بەرخۆدانی 24 کاتژمێری ڕابردووی عەفرینی ئاشکرا کرد 09-03-2018\n1. 👁 ئەمین رەزایی\n1. 👁 Bawer Bagir (Rojhat Devrim)\n2. 👁 آفشين عفرين (شيرين رشو)\n3. 👁 ئەمیرخان ڕەخیدە\n4. 👁 برخدان شيروي (محمد عبدو عربو)\n5. 👁 دلبرين قامشلو (محمود محمد)\n6. 👁 سيبان جيا (عبد الرحمن داود)\n7. 👁 شفان جيا (هوزان رشو)\n8. 👁 كردستان رنكين (دنيا عبدو)\n9. 👁 كولبهار هيلين (فلك أحمد)\n10. 👁 محەمەد سیدۆ\n11. 👁 موردم آكر (جودي علي)\n12. 👁 موليدة محمد (كريلا سترك جيا)\n1. 👁 بەپێی ئاماری نەتەوەیەکگرتووەکان، نزیکەی پێنج هەزار کەس عەفرینیان جێهێشتوە\n2. 👁 جەنگی بازرگانی نێوان هەرێم و بەغدا و ئەگەری داتەپینی ژێرخانی ئابوری کوردستان\n3. 👁 رێژەیا فەرمانبەرێن ژن لناڤ دامودەزگەهێن میری ل سنۆرێ پارێزگەها دهۆک بتنێ 6% یە\n4. 👁 لە چوار ڕۆژدا 313 چەتە و سەربازی سوپای تورک لە سنووری عەفرین کوژراون\n5. 👁 لە کەرکوک رۆژانە 600 بۆ 700 تەن زبڵ و خاشاک فڕێدەدرێت\n6. 👁 نۆ هەزار ئاوارەی خورماتوو لە گەرمیان ماونەتەوە\n7. 👁 کڵاشی ئێرانی وەستاکانی هەورامانی نیگەرانکردوە\nیەبەشە، دوومنداڵ و کچێکی مێردمنداڵی ئێزدییان لەئەنجامی ئۆپەراسیۆنێكی تایبەتدا لەدەست چەتەكانی داعش رزگار كرد\n- مەولود چاوش ئۆغلو لە لێدوانێکی رۆژنامەوانیدا رایگەیاندئەگەر یەپەگەیەپەگە لە شاری مەنبەجمەنبەجی سوریا نەکشێتەوە هێرشدەکەینە سەری و پێشتریش بە راشکاوانە ئەوەمان وتووە و پاڵپشتی و هاوکاریی روسیاش بۆ یەپەگە لە مەنبج یان هەر شوێنێکی تر کێشە بۆ تورکیا دروست دەکات.\n- مەکتەبی سیاسی یەکێتی نیشتیمانی کوردستانیەکێتی نیشتیمانی کوردستان راگەیەندراوێکی بڵاوکردەوەو رایگەیاند، چیتر ناکرێ و نابێت خوێنی ڕۆڵەی کورد بەدەستی کورد بڕژێت.\n- بەگوێرەی هەواڵێکی کۆمەڵەی مافی مرۆڤی کوردستان، ئەمرۆ لە چەندین شاری رۆژهەڵاتی کوردستان خۆپیشاندانی ناڕەزایی مامۆستایان بەرێوەچووە، ئەو مامۆستایانە بەرامبەر بە دۆخی نالەباری ژیان و هەروەها ڕێزنەگرتن لە پێشەی مامۆستایان ناڕەزاییان نیشاندا.\n- شەرڤانانی یەکینەکانی بەرخۆدانی شەنگالشەنگال- یەبەشەیەبەشە، دوومنداڵ و کچێکی مێردمنداڵی ئێزدییان لەئەنجامی ئۆپەراسیۆنێکی تایبەتدا لەدەست چەتەکانی داعشداعش رزگار کرد، کە خەڵکی گوندی کۆچۆکۆچۆن-ن لە باشوری رۆژئاوای شەنگال.\n- یەکینەکانی پاراستنی گەل هەریەکە له چەکدارانی ئۆپۆزسیۆنی سوریا و گرووپە ئیسلامییە تیرۆریستەکانی ئەو وڵاتەی تۆمەتبارکرد بە بۆردوومانکردنی گەڕەکی شێخ مەقسودی سەر بەشاری حەلەب بەچەکی کیمیاویی.\n- کارگێرێکی مەڵبەندی سێی یەکێتی نیشتیمانی کوردستان ئاماژە بەوەدەکات، درەنگانی دوێنێ شەو بۆ جاری سێیەم ئۆتۆمبێلێکی ناسراوی جۆری لاندگرۆزەر، تەقەی لە مەڵبەندی سێی یەکێتی لە هەولێر کردووە.\n- یەشار کایا، سیاسەتڤانی ناسراوی کورد و سکرتێری پێشووی پارتی دیموکراتی DEP، لە شاری هەولێر کۆچی دوایی کرد.\n- داعش بەسێ کاتیۆشا بۆردوومانی شنگالی کرد، بەڵام هیچ زیانێکی گیانی لێنەکەوتووەتەوە.\n- شەڕڤانانی هێزەکانی سوریای دیموکراتیک شەوی رابردوو لە ئۆپەراسیۆنی رزگارکردنی ناوچەکانی رۆژئاوای چیای کزوان و باکووری رۆژهەڵاتی رەققە 4 گوند و 3 کێڵگەیان لە دەستی داعش رزگارکرد و تیرۆریستێکیان دەستگیر‌کرد.\n- دادگای دووەمی شاری ئەرزروم لە باکووری کوردستان سزای 5 ساڵ زیندانی بە سەر سەحەر ئاکچنار بایار پەرلەمانتاری پێشووی هەدەپە سەپاند.\n- گروپێک چەکداری نەناسراو ئێوارەی ئەمڕۆ هەشت کەسیان رفاند لەسەر رێگەی نێوان بەغدا – دیالە کە سیانیان کوردن‌و ویستبوویان لەبەغداوە بەرەو خانەقین بگەڕێنەوە.\n- لە تەقینەوەی ئۆتۆمبێلێکی بۆمبڕێژکراودا لە سەر رێگای سەرەکی کەرکوک - سلێمانی، ئێوارەی ئەمرۆ دوو کارمەندی هێزەکانی دژە تیرۆر و ئاسایشی شەهید بوون و دووی تریش برینداربوون.\n- فڕۆکە جەنگییەکانی تورکیا چوارجار بارەگاکانی پەکەکەیان لە گوندی کەشانی شارەدێی باتیفای سەر بە شاری زاخۆ بۆردوومانکرد و زیانی بە گوندنشینان گەیاند.\n- لە شارۆچکەی گەڤەشی سەر بە پارێزگای وان لە باکووری کوردستان، شەش چالاکوانی کورد دەستگیر کران و دوو لە دەستگیرکراوەکان هاوسەرۆکانی پارتی دیموکراتی گەلان و پارتی هەرێمی دیموکرات بوون لە شارۆچکەکە.\n- لە شارەدێی شاوێسی سەر بە شاری هەولێر، منداڵێکی تەمەن 4 ساڵ کاتێک خەریکی یاریکردن بووە، ژمارەیەک سەگ پەلاماریان داوە و بەهۆی سەختی برینەکەی گیانی لەدەستدا.\n🖇 リンクされたアイテム: 12\n1. 👁 سەرۆکوەزیرانی هەرێمی کوردستان سەرەخۆشی لە بنەماڵەی کایا دەکات\n1. 👁 یەشار کایا\n1. 👁 (Ferîd Mihemed (Mazlum\n2. 👁 (Mustafa Xelîl (Rustem Cudî\n3. 👁 بەختیاری ئاساییش\n4. 👁 شوان ؟\n5. 👁 فريد محمد (مظلوم)\n6. 👁 فەرید محەمەد (مەزڵوم)\n7. 👁 مستەفا خەلیل (ڕۆستەم جودی)\n8. 👁 مصطفى خليل (رستم جودي)\n1. 👁 تورکیا ئاماری کۆچبەرە خنکاوەکان بڵاودەکاتەوە\n2. 👁 لە ماوەی سێ ساڵدا 184 هاوڵاتی کورد لە پارێزگای کرماشانی رۆژهەڵاتی کوردستان بەهۆی مینەوە بوونەتە قوربانی\nئۆتۆمبێلێکی گواستنەوەی چیمەنتۆ\n- نیوەڕۆی ئەمڕۆ لە کاتی کارکردن لە پڕۆژەیەکدا لە ناحیەی وارماوە، ئۆتۆمبێلێکی گواستنەوەی چیمەنتۆی ئامادەکراو وەردەگەڕێت و بەهۆیەوە کرێکارێکی بە رەگەز ئێرانی دەکەوێتە ژێر خۆڵەوەو گیان لەدەست دەدات.\n1. 👁 بەختیار ئیلنجاغی\n1. 👁 ساڵانە حکومەتی هەرێم شەش ملیار دۆلاری لە مەرزەکان دەستدەکەوێت\n2. 👁 ساڵی رابردوو 50 ئافرەت لەهەرێمی کوردستان کوژراون\n3. 👁 لە 6 ملیۆن دۆنم زەوی کشتوکاڵیی هەرێم، ملیۆن و نیوێکی زیادەڕەویی کراوەتە سەر\n4. 👁 لەم مانگەدا 420 تەن هاوکاری مرۆیی لە هەولێرەوە گەیێندراونەتە سوریا\n- لە کۆبوونەوەی ئەمڕۆی سەرۆکی هەرێمی کوردستان لەگەڵ بەرپرسان و نوێنەرانی کورد لە بەغدا، بڕیار درا بەرپرسە کوردەکانی ناو حکومەت عیراق بانگبکرێنەوە بۆ هەرێم.\n- لە شارۆچکەی مێرگەسوورمێرگەسوور لەرووداوێکی هاتوچۆدا، ئۆتۆمبیلێک لەسەر رێرەوی خۆی لادەدات و دەکەوێتە سەربانی ماڵێکەوە.\n1. 👁 راگەیەنراوی کۆبوونەوەی سەرۆکی هەرێمی کوردستان لەگەڵ نوێنەرانی فراکسیۆنە کوردستانیەکان لە حکوومەتی فیدراڵ و ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق\n1. 👁 سلێمانی: لەماوەی 2 مانگدا 7 کرێکار گیانیان لەدەستداوە\n1. 👁 غەنی بلووریان\n1. 👁 Aras Ezîz Ebidulllla\n2. 👁 سەگڤان عەبدولحەکیم\n3. 👁 میخائیل سیمۆنەڤیچ لازەریف - لازاریف\n1. 👁 ئامینە دەوڵەتی کوردی بە خەون دەچوێنێت\n- بەبۆنەی ئیمزاکردنی دەستووری کاتیی ئێڕاقەوە، لە زۆربەی شارەکانی خۆرهەڵات خۆپیشاندان روویدا و پێکدادان لەنێوان جەماوەر و پاسداراندا روویدا و دەیان کەسیش گیران.\n1. 👁 جاسم رەحیم شەمزین عەزیز کاکەیی - حاکم جاسم کاکەیی\n- هونەرکاری وێنەکێش عەزیز سەلیم ئەحمەد، بووە پەنابەر لە فینلاند.\n- کوژرانی دوو فەرمانبەری نەتەوە یەکگرتووەکان لە شاری سلێمانی.\n- لە شاری هەولێرهەولێر، سەرلە ئێوارە، کۆبوونەوەیەکی بەپەلە سازکرا و هەر زووش بڵاوەی لێکرا.\n- شارۆچکەی کۆیەکۆیە رزگارکرا.\n1. 👁 سەڵاح عەباس عەلی رۆستەم - سەڵاح عەباس زەمۆ\n1. 👁 محەمەد شێخۆ\n1. 👁 مەلا عەلی بیارە\n1. 👁 حەسەن حوسێن تەمرخان\n2. 👁 عوسمان سەبیح مەلا یەحیا\n3. 👁 عەبدوڵڵا سەبیح مەلا یەحیا\n1. 👁 ئیسماعیل ئیبراهیم عەلی\n2. 👁 غازی مەهدی حەسەن عەلی ناسراو بە هیوا\n3. 👁 محەمەد یوسف سلێمان جەلال\n- حەسیب دوانزە ئیمامیحەسیب دوانزە ئیمامی و 23 هاوڕێی تری لە گوندی مەلا هۆمەر شەهید دەبن.\n1. 👁 بەشدار سەید قادر\n- مەلا مستەفا بارزانی و هەندێک لە سەرانی پارتی لە کوردستانەوە چوونە تاران بۆ بینینی شا.\n- محەمەد سەید عەلی حافز لە نزیک شانەدەری دەکەوێتە ناو گەمارۆ و ئابلۆقەی ئەو هێزەی بەعسەوە و بواری دەرچوونی نابێت، لە دوورەوە داگیرکەران داوای لێدەکەن خۆی بەدەستەوە بدات تا گیانی سەلامەت بێت، بەڵام ئەو هەر لەوێدا بە دەمانچەکەی دەستی خۆی دەکوژێت.\n1. 👁 محەمەد سەید عەلی حافز\n- گەڕانەوەی ئیدریس بارزانی و وەفدەکەی پارتی، بێ ئەوەی هیچ چارەیەک بۆ کیشەکە دۆزرابێتەوە.\n- د.ق رایگەیاند، کە مافی ئۆتۆنۆمی دەداتە کوردەکانی باشوور.\n1. 👁 شەقامی پیرەمێرد - سلێمانی\n1. 👁 ئەمیری کووەیت داوای مۆڵەت لە مەلیک فەیسەڵی یەکەم دەکات تا سەردانی کوردستان بکات\n1. 👁 غرب کردستان (کردستان سوریا)\n- عەشیرەتی گەردی هێرشیان کردە سەر شاری هەولێرهەولێر و قەڵاتی هەولێریان گرت و(کاکل ئاغا)ی سەرۆک عەشیرەتیان بە زەبری هێز لە بەندیخانە ڕزگار کرد کە لەلایەن رژێمی تۆرانی عوسمانی بە ناڕەوا دەستگیرکرابوو.\n| ページ生成時間：1,404 秒（秒） ！


دوای چارەگە سەدەیەك فرۆشتنی کتێبی کوردی، کتیبخانەی (میدیا) لە ئیستانبوڵ دادەخرێت\nكولتور و هونەر 19/05/2022 - 11:41 کارزان گلی\nماوەی 25 ساڵە، سەلاحەدین بولوت لە شەقامی ئیستیقلال لە ئیستانبوڵ كتێبی كوردی دەفرۆشێت، بەڵام ئێستا كتێبخانەكەی كە ناوی (میدیا)یە دادەخات و لە پەیامێكیشدا دەڵێت: ”كتێبخانەی میدیا، ماڵی كوردە، خەزینەیەكی كولتوورییە، تكاتان لێ دەكەم خۆتان بكەنە خاوەنی“.\nلە ساڵی 1996، بولوت ئەو كتێبخانەیەی لە شەقامی ئیستیقلال لە ئیستانبوڵ كردەوە، بە هەزاران كتێبی كوردی لێیە و یەكەم كەسە كە زیاتر لە 25 ساڵە تەنیا كتێبی كوردی دەفرۆشێت.\nوەكوو ئەوەی خۆی قسەی بۆ ئاژانسی (دیوار)ی توركی كردووە، بەهۆی كرێی دوكانەكەی مانگانە لە سێ هەزار لیرەوە بووەتە 12 هەزار لیرە، بۆیە ناتوانێت كرێیەكە بدات و ناچارە كتێبخانەكە دابخات.\nبەگوێرەی گوتەی خۆی، ئەگەر تا 1ی تەمووز هیچ ڕێگەچارەیەك نەدۆزرێتەوە بۆ كرێی دوكانەكەی بە یەكجاری دایدەخات.\nئەو دەڵێت: ”لە ساڵی 1990 هاتمە ئیستانبوڵ، چەندین كاری جۆراوجۆرم كردووە، بەڵام هەموو كاتێك بیرم لەوە كردووەتەوە، دەبێت ئەو خەونەم بێتە دی، كە دوكانێكی كتێبفرۆشتن لە ئیستانبوڵ بكەمەوە و تەنیا كتێبی كوردی تێدا بفرۆشم؟ لە ئیستانبوڵ هەر ڕۆژنامەیەك، یان كتێبێك و تەنانەت ئەگەر لە ڕۆژنامەیەكدا یەك لاپەڕە یان دوو لاپەڕەی بە زمانی كوردی تێدا نووسرابێت، وەكوو ڕۆژنامەیەكی كوردی وەرمگرتووە و لە دوكانەكەمدا فرۆشتوومە و هەڵمگرتووە. هەر كتێبێكیش كە لە توركیا قەدەغە كرابێت و كوردی بووبێت، چووم كتێبەكانم کڕیوە و هەڵمگرتوون. لە 1996 تا 1999، پۆلیس مانگانە دوو تا سێ جار هاتوون و هەڵیانكوتاوەتە سەر دوكانەكەم و پشكنیویانە، بزانن كتێبە كوردییە قەدەغەكراوەكان لای من هەن، چەند جارێكیش دەستبەسەر كراوم. هەندێك كتێب هەبوون نەمدەفرۆشتن، بەڵام وەكوو دیاری پێشكەشی خوێنەرانم كردووە و زۆرم خۆش دەوێن''.\nكتێبخانەی (میدیا) وەكوو ماڵی كوردی هەر چوار پارچەی كوردستان بووە، وەكوو ئەوەی بولوت باسی دەكات، بۆ یەكەم جار ئەو وای كردووە كە نووسەرە كوردەكان كتێبەكانیان لەو كتێبخانەیە بفرۆشن و لەگەڵ خوێنەرەكانیاندا یەكتری ببینن و ئیمزا لەسەر كتێبەكان بكەن.\nبولوت پێی وایە، ئەگەر خوێنەری كورد لە ئیستانبوڵ كتێبی كوردیی لێ بكڕن، ئەو دووچاری ئەوە نابێتەوە بە ناچاری كتێبخانەكە دابخات، بەڵام وەكوو ئەوەی باسی دەكات، ئەو قوتابی و خوێنەرە كوردانەش ناحەقیان نییە كە لە كتێبخانەی میدیا كتێبی كوردی ناكڕن، چونكە پێشتر كتێبی كورد قەدەغە بووە و بۆ نووسینی تێزەكانیان نەیانتوانیوە سوود لە كتێبخانەی میدیا ببینن.\nبولوت داوا لە كوردپەروەران و سەرمایەدارانی كورد دەكات، خۆیان بكەنە خاوەنی ئەو كتێبخانەیە و لە داخستن ڕزگاری بكەن، چونكە خەزینەیەكی گەورەی كولتووری كوردە و بەداخستنی زیانێكی گەورە بەر كتێبی كوردی دەكەوێت لە توركیا.


سە‌میناری دووە‌می (بارودۆخی عێراق بە كام لادا دە‌چێت؟) بە‌ڕێوە‌چوو\nڕۆژی سێشە‌ممە ٢٠١٩/١٢/٢٤ ئە‌نستیتۆی توێژینە‌وە و گە‌شە‌پێدان- كوردستان IRDK ، لە ژێر ناونیشانی (بارودۆخی عێراق بە كام لادا دە‌چێت؟) بە‌شی دووە‌می سە‌مینارە‌كە‌ی بە‌ڕێوە‌برد.\nلە دانیشتنە‌كە‌دا ھە‌ر یە‌ك لە سكرتێری گشتیی حزبی شیوعی كوردستان (د.كاوە مە‌حمود) و ئە‌ندامی پێشووتری پە‌رلە‌مانی عێراق (مە‌سعود حە‌یدە‌ر) و مامۆستای زانكۆ (د.عومە‌ر نورە‌دینی) بۆچوون و شیكاریی خۆیان لە‌سە‌ر بارودۆخی ئێستای عێراق و بزووتنە‌وە ناڕازییە‌كانی نێو عێراق و ئایندە‌ی ئە‌و ناڕە‌زایە‌تییە دە‌ربڕی.\nلە سە‌رە‌تای سە‌میناردا (د.كاوە مە‌حمود) باسی لە پێویستیی بە‌كارھێنانی میتۆدێك كرد بۆ بینینی ھە‌موو دیمە‌نە‌كانی كێشە‌ی عێراق. پێشیوایە دە‌بێ بۆ بینینی كێشە‌كانی عێراق سە‌رجە‌م مێژووی سیاسیی عێراق ببینرێت و سە‌رجە‌م كێشە سیاسی و ئابوری و كۆمە‌ڵایە‌تییە‌كان لە‌بە‌رچاوبن.\nپێیوابوو : ئە‌و دۆخە دیاریكراوە‌ی عێراق، پە‌یوە‌ندی بە گۆڕانكارییە‌كی گە‌ورە‌ی كۆمە‌ڵایە‌تی و سیاسیشە‌وە ھە‌یە. بریتییە لە پە‌رە‌سە‌ندنێكی ناھاوسە‌نگ و بە‌شێكیشە لە گۆڕانكارییە‌كانی جیھان. لە‌و دۆخە‌دا گوتاری كینە (الخگاب الكراهیە) ھە‌م لە جیھاندا و ھە‌م لە عێراقدا پە‌رە‌یسە‌ندووە. ئە‌وە‌ش لە عێراقدا بە ڕوونی لە ململانێی نە‌تە‌وە‌یی و تائیفیی عێراقدا ڕە‌نگیداوە‌تە‌وە. ھاوكات لە خۆپیشاندانە‌كان گوتارێكی پۆپۆلیستیش ھە‌یە. بێگومان لە‌و دۆخە‌دا لە ئابورییە‌كی كرێخۆردا (الاقتصاد الریعی)، كە ناتوانێت گە‌شە‌پێدانی پە‌ردە‌وام بڕە‌خسێنێ، كۆمە‌ڵێ توێژی پە‌راوێزخراو درووستدە‌بن، كە ڕە‌نگدانە‌وە‌ی نیولیبرالیزمی سە‌رمایە‌دارییە، ئە‌مە ھە‌رچە‌ند دیاردە‌یە‌كی جیھانییە بە‌ڵام لە عێراقدا خە‌ستە.\nئە‌م دیاردە‌یە نابێت لە پاشخانی دە‌وڵە‌تی عێراق داببڕێنرێت كە بابە‌تە‌كە كێشە‌یە لە نە‌بوونی دە‌وڵە‌تی نیشتمانی كە بە‌شێوە‌ی سرووشتی و ڕە‌نگدە‌رە‌وە‌ی ھێزە كۆمە‌ڵایە‌تییە‌كان درووستبووبێت، بۆیە بە‌ردە‌وام قە‌یران درووستدە‌بێت، ئە‌وە‌ش كێشە‌ی شە‌رعییە‌تی سیاسی درووستدە‌كات، ناڕازیبوون و پە‌رچە‌كردار بە‌رانبە‌ر دە‌سە‌ڵاتی سیاسی درووستدە‌كات. لێرە‌دا كێشە‌ی دە‌ستە‌بژێری سیاسی لە بە‌رجە‌ستە‌كردنی شە‌رعییە‌تی سیاسیدا درێژبۆتە‌وە بۆ نە‌بوونی شە‌رعییە‌تی سیاسی بۆ سیستە‌می سیاسیش. بۆیە دە‌بینین عادل عە‌بدولمە‌ھدی ھێندە‌ی لە‌سە‌ر داوای سیستانی دە‌ستی لە‌كاركێشایە‌وە، ھێندە لە‌سە‌ر داوای خە‌ڵك نە‌بوو، لێرە‌دا بە گە‌ڕانە‌وە بۆ میتۆلۆژیای ئاینی، عادل عە‌بدولمە‌ھدی خۆی دە‌كاتە ئیسماعیل و سیستانی كردە ئیبراھیم.\nلە‌م چوارچێوە‌یە‌دا د.كاوە مە‌حموود كۆمە‌ڵێ شیكردنە‌وە‌ی بۆ سیستە‌می تە‌وافوقی و دە‌ستوور و سیستە‌می ئیداریی عێراق و پە‌یوە‌ندیی نێوان ناوە‌ند و ھە‌رێمی كوردستان كرد.\nلە‌بە‌شی دووە‌می سە‌میناردا مامۆستای زانكۆ (د.عومە‌ر نورە‌دینی) باسی لە‌وە‌كرد كە دە‌ستە‌بژێری سیاسیی ھە‌ر كۆمە‌ڵگە‌یە‌ك خاوە‌ن توانا و دە‌سە‌ڵاتێكی فراوانە كە دیارترینان درووستكردنی بڕیاری سیاسیی ناوخۆ و دە‌رە‌كییە. ئە‌و دە‌ستە‌بژێرە سیاسییە‌ی لە دە‌سە‌ڵاتی سیاسیی عێراقدایە و شیعە تێیدا زاڵدە‌ستە، خاوە‌ن كۆمە‌ڵێ تایبە‌تمە‌ندییە. دە‌ستە‌بژێرێكی ئە‌وتۆیە كە ھێز لە ئاین و ئاینزایی وە‌ردە‌گرێت، ڕوونیشە كە ئە‌و ئاراستە ھزرییە ھە‌ڵوێست درووستدە‌كات. خاڵێكی دیكە‌دا ئە‌وە‌یە شیعە بە درێژایی مێژوو لە پێگە‌ی بە‌رھە‌ڵستكاری و دژایە‌تیكردنی دە‌سە‌ڵاتدا بووە، بۆیە ئە‌زموونێكی باشی دە‌سە‌ڵاتگێڕانیان نیە. (لیو شتراوس) دبێژێت لە مێژوودا ئاین یان تراژیدیا گە‌ل و نە‌تە‌وە‌كان یە‌كدە‌خات. لە لای شیعە تراژیدیا ھە‌میشە وە‌كو بیرە‌وە‌ری ئامادە‌یی ھە‌بووە و ئە‌وە‌ش لە‌و ساڵانە‌ی دواییدا لە عێراقدا تۆڵە‌كردنە‌وە‌ی لە سوننە‌كان لێكە‌وتۆتە‌وە. دە‌شبینین كە لە‌دوای ٢٠٠٣ە‌وە شیعە ئە‌و جۆرە بیركردنە‌وە و پڕۆسە مێژووییە تێناپە‌ڕێنن.\nخاڵێكی دیكە ئە‌وە‌یە نە‌ك ھە‌ر دە‌وڵە‌ت دە‌خە‌نە خزمە‌تی ئاینە‌وە، بە‌ڵكو زیاتر لە‌وە‌ش دە‌یخە‌نە خزمە‌تی مە‌زھە‌بە‌وە. بۆیە لە‌و دە‌رفە‌تە مێژووییە‌ی لە دوای ٣٠٠٣ە‌وە ھاتە‌كایە‌وە ئە‌و دە‌ستە‌بژێرە سیاسییە نە‌یتوانی دە‌وڵە‌تی مۆدێرن دامە‌زرێنێت. لە‌گە‌ڵ ئە‌وە‌دا ئە‌و دە‌ستە‌بژێرە لە دە‌رە‌وە‌ڕا نێردرایە نێو عێراقە‌وە، بۆیە گوتار و كاریگە‌ری و دە‌سە‌ڵاتی دە‌رە‌كی لە عێراقدا دە‌چە‌سپێنن. بۆیە ئاراستە‌ی سیاسیی عێراق لە ناو شیعە‌كانیشدا لە‌ت بووە لە نێوان شیعە‌ی عێراق و ئێراندا.\nئێستا شە‌قامی عێراقی بە‌رانبە‌ر ئە‌و دە‌ستە‌بژێرە ناڕازییە و بە‌رە‌نگاری دە‌نوێنێت. بۆیە ھە‌ردوولا پشتیوانیی ناوخۆیی و دە‌رە‌كیشیان ھە‌یە و جوڵانە‌وە‌كە‌ش نیشتمانی نیە و رق و كینە‌ی تێدایە. ئە‌وە‌ی پێشبینی دە‌كرێت ئە‌وە‌یە ئە‌و خۆپیشاندانانە نابنە ھە‌وێنی نوێبوونە‌وە‌ی عێراق، بە‌ڵام مە‌رجە‌عییە‌تی نە‌جە‌ف سە‌ربە‌خۆیانە بە‌رانبە‌ر مە‌رجە‌عییە‌تی قوم خۆی ڕادە‌گرێت و ھە‌ژموونی ئێران لە عێراقدا كە‌مدە‌بێتە‌وە.\nلە‌بە‌شی سێیە‌می سە‌میناردا (مە‌سعود حە‌یدە‌ر) باسی لە‌وە كرد قوڵایی گە‌ندە‌ڵی لە عێراقدا لە دوای شە‌ڕی عێراق-ئێران دە‌ستیپێكرد و گە‌ندە‌ڵییە‌كی زۆر كە‌وتە نێو دامە‌زراوە‌كانییە‌وە. دوای ٢٠٠٣ كۆمە‌ڵێ حزبی دیكە كە سە‌رە‌كیترینیان شیعە و كورد بوون بە‌شداریان لە پێكھێنانە‌وە‌ی عێراق كردە‌وە. حزبە شیعە‌كانی عێراق ھە‌ڵە‌ی گە‌ورە‌یان كرد لە دامە‌زراندنی سە‌دان ھە‌زار كە‌س لە دامودە‌زگاكانی عێراقدا.\nدە‌سە‌ڵاتی عێراق لە‌سە‌رە‌تادا ترسی زۆریان لە‌و خۆپیشاندانانە ھە‌بوو، ترسیان ھە‌بوو ئە‌و خۆپیشاندانانە‌ی بە ناوی "خۆپیشاندانانی برسییە‌كان" بوو دە‌سە‌ڵاتی سیاسی بڕووخێنێت، بە‌ڵام دواتر كۆمە‌ڵێ ئە‌جێندا و ھێزی دە‌رە‌كی كە‌وتە نێوییە‌وە. سوریا بۆ ڕووسیا و ئێران یە‌كلابۆتە‌وە، بۆیە ئە‌مریكا دە‌ست لە عێراق بۆ ئێران بە‌رنادات. بە‌تایبە‌ت كە دە‌ركە‌وتووە عێراق ٣٠٠ ملیار بە‌رمیل نە‌وتی ھە‌یە جگە لە وزە‌ی گاسی زۆر. ھە‌روە‌ھا پێگە‌یە‌كی جیۆپۆلە‌تیكی باشی ھە‌یە بۆ دە‌وڵە‌تان.\nمە‌رجە‌عییە‌ت لە‌گە‌ڵ ئە‌وە‌دایە حوكمی عێراق ھە‌میشە لە‌لایە‌ن شیعە‌وە بێت، بە‌ڵام لە پێھە‌ستانی دە‌ستە‌بژێری شیعە ناڕازییە. ئێستا ماڵی شیعە دابە‌شبووە لە نێوان عێراق و ئێراندا. شیعە باڵادە‌ستە‌كانی عێراق لە خۆپیشاندان دە‌ترسن و لە‌وە‌ش دە‌ترسن سە‌رۆكوە‌زیرانێكی نوێ زیان لە دە‌سە‌ڵات و ھە‌ژموونی ئێران لە عێراقدا بدات، بۆیە سە‌قامگیریی سیاسی لە عێراقدا قورسە. كوردیش تا ئێستا ھە‌ڵوێستێكی باشی ھە‌بووە و پشتیوانیی لە داخوازییە‌كانی خەڵك كردووە و نە‌بۆتە لایە‌نداری ھێزە سیاسییە‌كانی عێراق. بە بۆچوونی من باشترین شت بۆ ئە‌م دۆخە‌ی عێراق ھە‌ڵبژاردبی پێشوە‌ختە، چونكە ئە‌و كابینە‌یە لە ٢٠١٨ە‌وە شە‌رعییە‌تێكی بە‌ھێزی بە‌ھۆی كە‌میی بە‌شداریی سیاسیی خە‌ڵكە‌وە بە‌دە‌ستنە‌ھێناوە. لە‌لایە‌كی دیكە‌وە ئارامیی بە‌غدا بۆ ئێستای ھە‌رێمی كوردستان كارێكی پێویستە و واش دە‌بینرێت ھە‌رێمی كوردستان دە‌یە‌وێ ھێزە‌كانی عێراق لێكتر نزیكبكاتە‌وە.\nباشترین كار بۆ عێراق ئە‌وە‌یە دە‌وڵە‌تی عێراق بە كردە‌یی بكرێتە فیدڕاڵی، وە كورد بە خوێندنە‌وە‌ی تێڕوانینی سوننی-شیعی خۆی ئامادە‌بكات بۆ گۆڕانكارییە‌كان لە دە‌ستووردا، چونكە لە ئایندە‌شدا بێت گۆڕانكاری لە دە‌ستووردا دە‌كرێت. لە‌بارە‌ی خۆپیشاندانی پێشوە‌ختیشە‌وە، بۆ ھاتنە‌كایە‌ی سە‌قامگیری لە عێراقدا وا باشە ئە‌و پڕۆسە‌یە ئە‌نجامبدرێت.\nبە‌شێكی دیكە‌ی سە‌مینار بۆ بیروڕا و سە‌رنج و ڕە‌خنە‌ی ئامادە‌بوان كە پێكھاتبوون لە سیاسە‌تمە‌دار و ئە‌كادیمی و نووسە‌ران تە‌رخانكرا و دواتریش ھە‌رسێ قسە‌كە‌ری سە‌رە‌كی وە‌ڵامیان دانە‌وە.


ئامنەستی وەزارەتی دەرەوە و بەرگری لەسەر پێشمەرگە هێنایە دەنگ - Radio Sweden Kurdish - رادیۆی سوید Radyoya Swêdê | Sveriges Radio\nئامنەستی وەزارەتی دەرەوە و بەرگری لەسەر پێشمەرگە هێنایە دەنگ\nبڵاو کرایه‌وه torsdag 21 januari 2016 kl 14.14\nوەزارەتی دەرەوە و بەرگری سوید سەبارەت بەڕاپۆرتەکەی ئامنەستی لەسەر پێشمەرگە بەیاننامەیەک بڵاودەکەنەوە.\nوەزیری دەرەوە مارگۆت ڤاڵستروێم و وەزیری بەرگری پێتەر هولکڤیست ئاماژە بەناوەرۆکی ئەو ڕاپۆرتە کە ڕێکخراوی نێونەتەوی ئامنەستی لەسەر پێشمەرگە بڵاویانکردۆتەوە دەدەن.\nڕێکخراوی نێونەتەوەی ئامنەستی کە داکۆکی لە مافەکانی مرۆڤ دەکات لە دواتن ڕاپۆرتیدا تیشکی خستۆتەسەر ئەوەی کە هێزەکانی پێشمەرگە لەباکوری عێراق تاوانی جەنگیان ئەنجامداوە و هەستاون بەئەنجامدانی پاکتاوی نەتەوەیی. ئەمە لەکاتێکدا کە وڵاتی سوید لەڕێگەی ڕاهێنەری سەربازییەوە مەشق بە هێزەکانی پێشمەرگە دەکات و لە جەنگی دژی ڕێکخراوی تیرۆریستی دەوڵەتی ئیسلامی بەداعش ناسراو هاوکاری هێزەکانی پێشمەرگە دەکات.\nلە ڕاپۆرتەکەی ئامنەستیدا هاتووە کە پێشمەرگە لەپاش کۆنترۆڵکردنەوەی ئەو ناوچانەی کە پێشووتر لەلایەن داعشەوە دەستیان بەسەرداگیرابوو بەشێوەیەکی بەرچاوە هەستاوە بەدەرکردنی عەرەبە سوونە مەزهەبەکان لەو ناوچانەدا. ئامنەستیش تیشکی خستۆتەسەر ئەوەی کە ئەو کارە ئەنجامدانی تاوانی جەنگە.\nهەریەکە لە مارگۆت ڤاڵستروێم و پێتەر هولتڤیست وەزیرانی دەرەوەو بەرگری سوید لە بەیاننامەکەیاندا ڕایانگەیاندوو کە ڕاپۆرتەکەی ئامنەستتی جێگەی بایەخ پێدانەو باسیان لەوەکردووە کەئەوان بەوەری بەو ڕاپۆرتەدا دەچنەونە.\nلەهەمانکاتدا جەختیان لەسەر ئەوە کردۆتەوە کە وڵاتی سوید لەجەنگی دژ بەڕێکخراوی تیرۆریستی داعشدا چاکالاک دەبێت، بەڵام بەهیچ جۆرێک ڕێگە بەئەنجامدانی تاوانی جەنگ نادات و ئەو کارانەش جێگەی لێبوردن نییە.\nهاوکات لەبەیاننامەکەیاندا ئاماژەیان بەچاکی هێزەکانی سوید لە مەشقپێکردنی کردووە کە بەشێکە لە هاوکارییە نێونەتەوەیە مرۆییەکان.\nجێگەی باسە ئەم بەیاننامەی لە هەریەکە لەمەڵپەڕی سەرەکی وەزارەتی دەرەوە و بەرگری سوید بڵاوکراوەتە.


عەلمانیەكان چەند جۆرن و حوكمى شەرع دەربارەیان چى یە؟: ماڵپەڕی وەڵامەکان\nبیروباوه‌ڕعەلمانیەكان چەند جۆرن و حوكمى شەرع دەربارەیان چى یە؟\nعەلمانیەكان چەند جۆرن و حوكمى شەرع دەربارەیان چى یە؟\nعەلمانیەت دوو جۆرە:\nیەكەم: عەلمانیە بیروباوەڕیەكان، ئەوانەى كە دەزانن عەلمانیەت بە واتاى بێ دینى دێت و باوەڕیشیان پێیەتى وبەرگریشى لێدەكەن وهەوڵى بڵاوبونەوەشى دەدەن، ئەوانە توشی كوفری گەورە بوون ئەگەر تەوبە نەكەن ونەگەڕێنەوەو واز لەو عەلمانیەتە كوفرە نەهێنن ئەوە بەهەشت نابینن و شوێنیان دۆزەخە پەنا بەخوا.\nدووەم: عەلمانیە بەرژەوەندچییەكان، ئەوانەى كە باوەڕیان بە ئیسلام هەیەو بێ دین نین و باوەڕیشیان بە عەلمانیەت نیە، كە لا دینیە. بەڵام شوێن عەلمانیەكان كەوتوون تەنها لە ڕواڵەتدا نەك بە بیروو باوەڕ، بە نیەتی پاك یان بە نەزانی، وە یان لە ترسان یان لە برسان، وە یان لەبەر وەدەسخستنى پلەو پایەو دەسەڵات وكورسى وماڵ وسامان.\nنابێت ئەم جۆرەى دووەم وەكو یەكەم سەیر بكرێت؛ چونكە جۆرى یەكەم كوفرى بیروباوەڕە و لە دین پێى دەردەچێت، بەڵام جۆرى دووەم: كوفرى عەمەلى یەو تاوانێكی گەورەیە بەڵام خاوەنەكەى پێى لە دین دەرناچێت.\nلە لایەن بەڕێز مامۆستا [عبدالطيف] ه وه وەڵام دراوەتەوە\nهه‌ڵوێستى ئه‌هلى سوننه چیه ده‌رباره‌ى بابه‌تى ته‌كفیر؟ ئایا سەر نەوى كردن و خۆ دانەواندن لە كاتی گەیشتن بە كەسێكی بەساڵاچوودا جائیزە؟ ئایا دروستە سەلام لەکەسانى كافر و بێ باوەڕ بكەین؟ ئه‌و ڕێگا ڕاسته كامه‌یه كه خواى گه‌وره فه‌رمانى پێ كردووین به‌وه‌ى له‌سه‌رى بڕۆین و نه‌هى لێكردووین له‌وه‌ى لێى لا بده‌ین؟ جولەکەکان لە چ شتێکدا کەوتوونەتە هەڵەو سەر لێشێواوییەوە ؟\nسەردان: ٢,٠٣٥ بەش: بیروباوه‌ڕ\nپرسیاری دواترنوێژى به‌یانیانم ده‌چێت ئایا چى بكه‌م باشه بۆئه‌وه‌ى نوێژه‌كه‌م نه‌چێت ؟پرسیاری پێشترخۆ خەریك كردن بە دۆمینە و شەترەنج باشه یا سەیركردنى ناموسى موسڵمانان ؟


’’هێزە ئەمنییەکان دەیشارنەوە’’\nمەحمود ئەحمەدی نەژاد، سەرۆک کۆمارى پێشووى ئێران ئەنجامدانی ئۆپراسیۆنێکی نهێنی ئیسرائیل لە تاران پشتڕاست دەکاتەوە کە بەڕێوەبەری پێشووی مۆساد پێشتر ئاشکرای کرد و دەڵێت، "دەزگا ئەمنییە گەندەڵەکانى ئێران" ڕاستییەکان لە خەڵکى دەشارنەوە.\nمەحمود ئەحمەدى نەژاد لە میانەى بەشداریکردنى لە مێزگردێکی (کڵەب هاوس)دا ڕایگەیاندووە، لەسەر دەزگا ئەمنییە گەندەڵەکانى ئێران پێویستە ئەوە ڕوون بکاتەوە ڕۆڵى چى بووە لە کوژرانى زانا ئەتۆمییەکان و تەقینەوەى وێستگەى نەتنزى ئێراندا.\nئاماژەى بۆ ئەوەشکردووە، ئیسرائیلیەکان هاتوونەتە تۆرقۆز ئاباد و ئەو کارەیان ئەنجامداوە و چەندین بەڵگەشیان لەگەڵ خۆیاندا بردووە.\nئەحمەدى نەژاد وتووشیەتى، ئەو بەڵگەنامانە لە کۆگاى نوسینگەى سەرۆکى ڕێکخراوى سیستمى ئاسمانییدا بووە، چونەتە ژوورەوە و کۆگاکەیان کردووەتەوە و بەڵگەنامەکانیان بردووە و مافیاکانى دەزگا ئەمنیەکانیش ئەو ڕوداوەیان شارودووەتەوە و زانیارى دروناڕاستیان داوە بە وەزیر بەوەى کە ڕوداوێکى دزى ئاسایى بووە.\nدەشڵێت، بەڵگەنامە دزراوەکان گرنگ و ئەوانە بنەمای ئەمنیى وڵاتن و ئیسرائیلەکانیش هاتوون و دزیوویانە و دەبێت مافیا ئەمنییەکان ئەوە ڕوون بکەنەوە کە لەخەڵیکان شاردووەتەوە چونکە ئەوان نەیانزانیووە تاوەکو ئیسرائیل دزینى ئەو بەڵگەنامانەى ئاشکرا کردووە.\nپێشتر بەڕێوەبەرى پێشووى دەزگاى هەواڵگریی مۆسادى ئیسرائیل زانیارى لەسەر پرۆسەیەکى نهێنى لە ناو تارانى پایتەختى ئێراندا ئاشکرا دەکات کە تێیدا دەستیان بەسەر ئەرشیفى ئەتۆمى ئێراندا گرتووە.\nئەحمەدى نەژاد: من نەمهێشت خەزووری خامنەیی بچێت بۆ ئیسرائیل\n2021.06.22 - 08:53


ⓘ جلی کوردی\nشارستانی ساینقەڵا یان شاھیندژ ، یەکێک لە شارستانەکانی ئێرانە کە لە پارێزگای ورمێ ھەڵکەوتووە. ناوەندی ئەم شارستانە شاری ھەڵۆژینە. ئەم شارستانە ھاوسنورە لە باکورەوە لەگەڵ شارستانی میاندواو و لە باشوورەوە لەگەڵ شارستانی سەقز و لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ شارستانی تیکاب و لە ڕۆژاواوە لەگەڵ شارستانی بۆکان. پێش ئەوەی ببێتە شارستان، شارستانی ساینقەڵا ناوچەیەک ناحیە - پەخش بووە لە شارستانی مەراغە. دوای دەرچوونی یاسای پاشایەتی دەستووری لە ئێران لە ساڵی ١٩٠٦دا یاسایەک دەرچوو بەناوی یاسای دروست کردنی ویلایەتەکان کە ئێران بووە چوار ویلایەت ئازەربایجان یەکێک بوو لە ویلایەتەکان، لە ساڵی ١٩٣٧دا ئێران بووە دە وی ...\nعەبدوڵڵای کوڕی ئەبوقەحافەی کوڕی عوسمانی کوڕی کەعبی تەیمی ئەبوبەکری سدیق ، یەکێک لە ھاوەڵانەی کە لە سەرەتادا ئیسلام بوون لە ھۆزی قوڕەیش و ھاوڕێیەتی پێغەمبەر محەمەدی کوڕی عەبدولڵای کرد لە سەرەتای ئیسلامەوە و لەوانە بوو کە زۆر نزیک بوون لێوەی، و یەکەم خەلیفەی ڕاشدینە و یەکێکە لەو دە کەسەی کە مژدەی بەھەشتیان پێدراوە لەلای سونە، لە دایک بووە لە ساڵی ٥٧٣ز دوای ساڵی فیل بە سێ ساڵ، یەکێکە لە گەورە و دەوڵەمەندەکانی قوڕەیش، و لەوانە بوو کە بت پەرستی ڕەت کردەوە لە سەردەمی نەفامیدا، و حەنیفی بووە لەسەر ڕێبازی ئیبراھیم، و باوکی عائیشەی خێزانی پێغەمبەر بووە و بە ھەموو شێوەیەک پشتگیری کردووە لە بانگەوازد ...\nلێکۆڵەر کۆنان بریتییە لە زنجیرەیەک مانگا کە لە لایەن گۆشۆ ئۆیاماوە نووسراوە. ئەم مانگایە کراوە بە زنجیرەیەک ئەنیمێ و ئۆڤا و فیلمی ئەنیمێ و یاری ڤیدیۆ و کۆمەڵێک شتی تری ژاپۆنی. مانگاکە لە ١٨ی حوزەیرانی ساڵی ١٩٩٤ دەستی پێکرد مانگاکە لە ٨ی کانوونی دووەمی ١٩٩٦ لە ژاپۆن کرا بە ئەنیمێ. یرەی یەکەم لە ٨ی کانوونی دووەمی ١٩٩٤ پەخشکرا، زنجیرەکان بە ڕیزبەندی پەخشکران تا گەیشتن بە زیاتر لە ٨٧٦ زنجیرە، و بەمەش پلەی پێنجەمی "خشتەی زۆرترین ئەنیمێکان لە ڕووی ژمارەی زنجیرەکانەوە" ی بەرکەوت. ھەروەھا ئەم زنجیرەیە ٢١ فیلمی لەسەر دروستکراوە، کە ھەمان نووسەری ڕەسەن، گۆشۆ ئۆیاما، ھەموویانی نەنووسیوەتەوە، بەڵکو نو ...\nسەددام حوسێن عەبدولمەجید ئەلتکریتی کەسایەتیی سیاسیی عێراقی بوو، لە ماوەی ١٦ی تەممووزی ١٩٧٩ تا ٩ی نیسانی ٢٠٠٣ پێنجەمین سەرۆککۆماری عێراق بوو. سەددام ئەندامی سەرکردایەتیی حیزبی بەعس بوو، کە دواتر لقی عێراقی لێ جیاکرایەوە. بیروباوەڕی ئەو حیزبە تێکەڵەیەک بوو لە عەرەبیی قەومی و سۆسیالیزم. سەددام ڕۆڵی سەرەکی ھەبوو لە کودەتای ١٩٦٨ی عێراق ، کە بەھۆی ئەم کودەتایەوە حیزبی بەعس دەسەڵاتی گرتەدەست، و حکوومەتی عەبدولسەلام عارفی لە دەسەڵات ھێنایەخوارەوە. سەددام وەک جێگری سەرۆک و ژەنەڕاڵ ئەحمەد حەسەن بەکر کاری دەکرد، لەو کاتەدا چەندین گرووپ وایان دانابوو کە دەست بەسەر حکوومەتدا بگرن، بەڵام سەددام ھێزێکی ئ ...\nزەینەب جەلالیان زیندانییەکی سیاسیی کوردە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان کە بە کۆنترین زیندانی سیاسیی ژن لە ئێران پێناسە دەکرێت؛ ھەروەھا قورسترین سزاشی لەناو ژنە زیندانییەکانی ئێراندا ھەیە. تۆمەتی ئەندامییەتی پژاک و بەزاندنی نایاسایی سنوور خراوەتە پاڵ زەینەب و سەرەتا بە ساڵێک زیندان و سێدارە مەحکووم بوو کە دواتر بۆ زیندانی ھەتاھەتایی کەم بۆوە. زەینەب تاوەکوو ئێستا مافی مەرەخەسی پێ نەدراوە.\nکڵاو و جامانە جەمەدانی.\nڕانک و چۆغە چۆخە، کەواپانتۆڵ، شاڵ و شەپک، کورتەک و شەرواڵ.\nفەقیانە، لەوەندی، ئەنگوچک شێوازی تایبەتی قۆڵی کراسی کوردییە.\nکەوا کەوێ، خەفتان.\nژێرکراس ئاوەڵ کراس\nسەرو بەست لاگیرە و پڵپڵ و لەرزانە.\nسرکەیی ھەوری خانمانی کەلھوڕی زیاتر بەکاریدەھێنن.\nگوڵ یەخە حەت حەتۆکە.\nپشتێن و شیتەکی تایبەت کە بە ئاڵتون و زیو و مروو و قوماش درووست دەکرێت بۆ سەر جلی خانمان.\n1. ڕۆژی جلوبەرگی کوردی\nلە ھەرێمی کوردستان ڕۆژێک تایبەت کراوە بە پۆشینی جلوبەرگی کوردی ئەو ڕۆژەش ڕۆژی ١١ی ئازاری ھەموو ساڵێکە کە ئەوەش لەسەر خواستی کەسەکە دەمێنێتەوە و بەئازادانە دەی پۆشێت ئەو ڕۆژەش زۆربەی قوتابخانە و کۆلێژ و پەیمانگا و دامودەزگا حکوومی و تایبەتییەکان دەگرێتەوە.\nئەم پەڕەیە ڕوونکردنەوە و ئاراستەکردنە بۆ چەند وتارێکی هاوشێوە لە ناودا و جیا لە ناوەڕۆکدا، کە ڕەنگە ئەمانەی خوارەوە بگرێتەوە: مەمکەبەند، جلی ژێرەوەی ژنان سوخمە، بەشێک لە جلی ژنانی کورد\nھەوری یان گوڵوەنی لەچکێکی کۆنی خەڵکی کورد لە وڵاتەکانی ئێران و عێراقە. ئەم جۆرە لەچکە لە ھەموو ناوچەکانی کوردستان بەدی دەکرێت، بەتایبەت لە ناوچەی کرماشان و لە ناو لەکەکان و لوڕەکانیشدا.\nکڵاش پێڵاوێکی دەستچنە کە لە کوردستان و بە تایبەت ھەوراماندا بە کاردەھێنرێت. زۆرتر پیاوان کڵاش لە پێ دەکەن بەڵام بۆ ژنانیش کڵاش ھەیە کە خورییەکەی کەمێک جیاوازیی ھەیە و بەشێوەی سۆل و بە شێوەی جۆراوجۆریش دەچنرێ. کڵاش لە دوو بەش پێک د‌ێت، بەشی یەکەمی ژێرەوەیە کە لە پەڕۆ دروست دەکرێت و بەشی دووەمیشی پێی دەگوترێت سەرە کە لە دەزوویەکی ئەستوور لە لۆکە دروست دەکرێت و پەرگی پێ دەگوترێت.\nWikipedia: جلی کوردی


ستراتیژی ئەمریکا بۆ شەڕی داعش لە عێراق\nکاندیدانی سەرۆکایەتی پارتی کۆماری و دیموکرات بیرورای زۆر جیاوازیان لەسەر چەندان مەسەلەی سیاسی هەیە ، هاوکات هەموان هاوڕان لەسەر پێویستی وڵاتەیەکگرتوەکانی ئەمریکا بۆ ئەوەی رۆڵ لە تێکشکاندنی گروپی دەوڵەتی ئیسلامیدا بگێڕێت. ئەمەش واتای ئەوەیە کە پێدەچیت وڵاتەیەکگرتوەکانی ئەمریکا رۆڵێکی گرنگی لە ماوەی چەند ساڵانی داهاتودا لە عێڕاقدا ببینێت ، جا گرنگ نیە چ پارتێک لە هەڵبژاردنی گشتی ئەم وڵاتەدا لەمانگی یازدەدا سەرکەوتن تۆمار دەکات.\nکینث پۆلەک ؛ ئەندامی باڵا لە بواری سیاسەتی دەرەکی لە ئینستیتوتی بروکینز دەڵێت؛ هەرە گرنگترین شت کە پێویستە سەرۆکی داهاتوی ئەمریکا تێبگات کاتێک ستراتیژی ئەمریکا دەداڕێژێت ئەوەیە کە جەنگی عێڕاق بوو توانای دایە گروپی دەوڵەتی ئیسلامی پێشەرەویەکانیان لەو وڵاتەدا بەدەست بێنێت. دەشڵێت هەربۆیە دەبێت وڵاتەیەکگرتوەکانی ئەمریکا سەرو سەودا لەگەڵ شەڕی تائیفی بەربڵاوی نێوان سونەکان و شیعەکان بکات.\nکێنث پۆلەک دەشڵیت دەبێت وڵاتەیەکگرتوەکانی ئەمریکا رێکەوتنێکی هاوبەشیکردنی دەسەڵات لە نێوان گروپە جیاوازەکاندا دەستەبەر بکات ، بۆ ئەوەی هەموو لایەنەکان بەشداریەکی یەکسانیان لە حکومەتی نوێی عێراقیدا هەبێت. ناوبراو گوتیشی ئاشتەوایی سیاسی نیوان سونە و شیعەکان و هەروەها چارەسەرێک بۆ مەسەلەی کوردەکان ، کلیلی راستەقینەی کێشەکانن.\nژەنەڕالی خانەنشین مایکڵ باربێرۆ جێگری پێشوی سوپا سالار بۆ هەڵەمەتە ستراتیژیەکان دەڵێت گەورەترین ئاستەنگ بۆ بەزاندنی گروپی دەوڵەتی ئیسلامی ، دۆزینەوەی رێگەیەکە بۆ هاندانی دانیشتوانی سونەی عێراقی بۆ رەتکردنەوەی ئەو گروپە.\nجەنەراڵ باربێرۆ دەڵیت هاوڵاتیانی سونە بڕوایان وانیە کە حکومەتی عێراقی لە بەرژەوەندی ئەوان کاربکات ، هەبۆیە یەکەم شت کە پێویستە ئەنجامیبدات ، سونەکانە رازیبکات لەگەڵ حکومەتی بەغدا کاربکەن. ئەمەش بە نەناردنی هیزی شیعە بۆ ناوچەکانیان. رایان کرۆکەر باڵویزی پێشوی ئەمریکا بۆ عێراق لە سەردەمی بەرێوەبەرایەتی بوشدا لەگەڵ ئەم بۆچونەدا هاوڕایە و دەڵێت گروپی دەوڵەتی ئیسلامی رێشەی لە عێڕاق داکوتیبوو لە رێگەی قۆستنەوەی شکستی حکومڕانی و تەریک کردنی دانیشتوانی سونەی وڵات ، کە بەشی زۆری لە ئاکامی سیاسەتەکانی تایفەگەری نوری مالیکی بوو.\nئەو سێ پسپۆرە هاوڕان لەسەر ئەوەی کە رێنومایکردنی عێراق بۆ دەربازبوونی لە جەنگی نێوخۆ ، پێویستی بە رۆڵی ئەمریکا هەیە لە داڕشتنی رێکەوتنێکی نوێ هاوبەشکیکردنی دەسەڵات لە نێوان پارت و لایەن هەمە جۆرەکانی شیعە و سونەکان.\nئەمریکاییەکان پشتیوانی لە رەوانەکردنی هێزی زەمینی ئەمریکای بۆ عێراق ناکەن . هاوکات شارەزایان چەند بژارەیەکی دیکەیان پێشکەش کردوە بۆ یارمەتیدانی عێراق بۆ ریشەکێشکردنی ملیتانانی دەوڵەتی ئیسلامی لەو وڵاتەدا.\nژەنەراڵ باربێرۆ دەڵیت دەبێت وڵاتەیەکگرتوەکانی ئەمریکا پشت بە هێزی ئاسایشی عێراقی ببەستێت ئەوانەی پێشەواییان لە رزگارکردنی شاری رومادی کردوە. تەنها کار کە بتوانێت شکست بە داعش بدات، هێزێکی چالاکی زەمینیە ، هەربۆیە دەبێت مەشق و راهێنان لە سەر ئاستێکی بەرز بە هێزەکانی ئاسایشی عێراقی بکرێت و بەچاکی پڕ چەک بکرێن. هاوکات باربێرۆ جەختی کرد لەوەی کە پێویست بە راوێژکارانی ئەمریکای لە بەرەکانی پێشەوەدا هەیە ، وەک هەبوونی کارمەندانی هەواڵگری و پشتیوانی لۆژستی و هەوڵی زیاتر بۆ دەستنیشانکردنی ئامانجەکانی داعش.\nپسپۆڕان کۆکن لەسەر ئەوەی کە ناکرێت وڵاتەیەکگرتوەکانی ئەمریکا دەستبەرداری رۆڵی خۆی لە عێراق ببێت، هەربۆیە پێویستە ئەمریکا ستراتیژێکی گونجاو بۆ دیاریکردنی رۆڵی خۆی لە ئایندەی عێراقدا هەبێت. هەروەها کارێکی گرنگە کە سەرۆکی نوێی ئەمریکا لە رویی سیاسیەوە رۆڵی زیاتری لە عێراقدا هەبێت بۆ ئەوەی یارمەتی عێڕاقیەکان بدات لە زاڵبوونیان بەسەر کێشە و نەبوونی متمانەی نێوانیان.\nپسپۆران ئاماژەی ئەوە دەدەن کە ئاستەنگێکی دیکە ، خۆی لە بنیاتنانی توانکانی حکومەتی عێڕاقیدا دەبینێتەوە بۆ دابینکردنی خزمەتگوزاریە سەرکیەکان بۆ هاوڵاتیانی.\nرایان کرۆکەر باڵوێزی پێشوی ئەمریکا بۆ عێراق دەڵێت هەر کەسێک بڕاوی وابووبێت کە رێکەوتنی ئەتۆمی ئێران مزگێنی سەردەمێکی نوێی ئێرانێکی نەرمتر لە هەرێمەکەدا دەدات ، ئەو بۆچونە ناژیرانەیە. ئەوەی تۆ ئێستا لە عێراقدا بەدیدەکرێت ، هەمان ئەو پالانەیە کە ئێران لە سەرەتای ساڵانی هەشتاکاندا دایدەڕشت. رایان کرۆکەر ئاماژەی بە پێویستی رێگریکردن لە فراوانبوونی رۆڵ و هەژمونی ئێران لە عێراق دا.


كرۆكی ڕاستەقینەی بیری نیچە چی یە؟ یــان: ئەوە چی یە كە نیچە ناوی دەنێت ''فەلسەفە''؟ - بنکەی روناکبیریی گەلاوێژ :: Gelawej\nكرۆكی ڕاستەقینەی بیری نیچە چی یە؟ یــان: ئەوە چی یە كە نیچە ناوی دەنێت ''فەلسەفە''؟\nوتار Oct 28, 2021\nنوسینی: ئالان بادیۆ\nوەرگێڕانی: دەشتی مەحمود\nبە بڕوای من زۆر گرنگە كە تێبگەین كە بۆ نیچە ئەوەی ناوی دەنێت ''فەلسەفە'' نە ڕاڤەكردنە، نە شیكاركردنە، و نە تیۆریشە. ئەوكاتەی فەلسەفە ڕاڤەكردن، شیكاركردن، و تیۆرە، هیچ نییە جگە لە نوسخەیەكی تری ئاین. ئەو نوسخەیەی كە لەژێر هەیمەنەی فیگەری نهیلیستی پیاوی ئاینی دایە. نیچە لە كتێبی دژە مەسیح-دا ڕایدەگەیەنێت كە فەیلەسوف ''گەورەترینی تاوانكارەكانە''. پێویستە ئەو راِگەیاندنەی نیچە بەجدی وەربگرین.\nنیچە فەیلەسوف نییە بەڵكو دژەفەیلەسوفە. ئەم دەربڕینە واتایەكی دەقیقی هەیە: نیچە بەرانبەر ئەندێشەی نیهیلیستی فەلسەفە دەوەستێتەوە، ئەكتێكی پێویستی تەواو ئەرێنی سەرڕێدەخات. ئەو ڕۆڵەی كە نیچە بۆخۆی دیاری دەكات بریتی نی یە لە زیادكردنی فەلسەفەیەك بۆ سەر فەلسەفەكانی تر. لەبری ئەوە، ڕۆڵی نیچە ڕاگەیاندن و خوڵقاندنی ئەكتێكی بێ پێشینەییە، ئەكتێك كە لە ڕاستیدا فەلسەفە وێراندەكات. ڕاگەیاندنی ئەكتێك، هەروەها خوڵقاندنیشی: بە واتای ئەوە دێت كە نیچەی دژەفەیلەسوف بەڕاستی لەپێش خۆیەوەیەتی. ئەوەش بەدەقیقی لە سترانی ''دەربارەی فەزیلەتی بچوككەرەوە'' لە كتێبی زەردەشت وەها دووا-دا دەڵێت: زەردەشت خۆی وەك ڕەچەشكێنی خۆی دەناسێنێت:\nلەنێو ئەو خەڵكەدا پێشڕەوی خۆمم، لە كۆڵانە تاریكەكاندا گزنگی خۆمم.\nلە دەرەنجامدا فەلسەفە ئەو شتەیە كە فەیلەسوف گەواهی لەسەر دەدات. یــان، بەشێوەیەكی وردتر: ئەكتی فەلسەفی ئەوەیە كە فەلسەفە، هەرچۆنێك بێت هاوڕووداوە لەگەڵی و تەنیا دەتوانێت ڕایبگەیەنێت.\nدەستبەجێ، ئێمە لەناو كرۆكی لێكۆڵینەوە لە نیچە-داین. لەبەرئەوەی ناوازەیی نیچە بەتەواوەتی لەناو تێگەیشتنی بۆ ئەكتی فەلسەفی دایە. یــان، ئەگەر زمانی خۆی بەكاربهێنین، لە تێگەیشتنی بۆ هێزی فەلسەفی دایە. بە واتایەكی تر، لە دژە-فەلسەفە دا.\nئەم ئەكت و هێزە لە چ پێكدێت؟\nبەهۆی نەكردنی ئەم پرسیارە لە دەستپێكی هەر لێكۆڵینەوەیەك لە نیچە، دۆلۆز و هایدیگەر بەشێوەیەك تاقانەیی موتڵەقی نیچەیان نەپێكاوە، ئەو ناوازەییەی كە لە كۆتاییدا لەژێر ناوی شێتی-دا هەم خۆی بەرجەستە دەكات وە هەم خۆیشی لەناو دەبات.\nدۆلۆز لە كتێبەكەیدا نیچە و فەلسەفە بەم شێوەیە دەستپێدەكات: '' پڕۆژەی گشتی نیچە بریتی یە لە ناساندنی هەردوو چەمكی مانا و بەها بۆناو فەلسەفە.'' ئێستا، من لەو باوەڕەدام كە ئەكتی فەلسەفی بەپێی نیچە بەهیچ شێوەیەك شێوەی پڕۆژە یاخود بەرنامە وەرناگرێت ــــ بەڵكو، وەك لە ناونیشانەكەی سارا كۆفماندا، دەردەكەوێت، دەكرێت پێی بگوترێت تەقینەوە. بۆ نیچە ناساندنی چەمكەكانیش پرس نییە. لەبەرئەوە ناوی ڕووداوی فەلسەفی هیچ شتێك نابێت جگە لە فیگەرێك، و لە كۆتاییدا ناوێكی تایبەت. تایبەتی ڕووداو چەمكەكە لە گشتی بوون دادەماڵێت. بەم داماڵینە، ڕووداو لە تەموومژی ناوی تایبەتدا جەخت لە خۆی دەكاتەوە. بیری فەلسەفی نیچە لەناو تۆڕێكی سەرەتایی حەوت ناویدا جێگیربووە: مەسیح، یان لەخاچدراو، دایۆنیس- ئەریادنە، قەشە پۆڵ، سۆقرات، ڤاگنەر، زەردەشت، وە لە كۆتاییدا نادیارترینی ناوەكان، ناوی ''نیچە''، یە كە هەموو ئەوانی تر كۆدەكاتەوە.\nبێگومان، دۆلۆز ئاگادار بووە بەو ناوانە، واتای ناوەكانیان ڕاڤەدەكات. دەتوانین هاوشێوەی دۆلۆز نیشانی بدەین، و لەناو ئەو زنجیرە ناوانەدا لە چەندین هێما و هێزی ناوەكان تێبگەین، هەڵسەنگاندنیان بۆ بكەین بەپێی تۆڕی چالاك بوون و بەرپەرچدانەوە. بەڵام لەو بارەدا، تۆڕی ناوە تایبەتەكان گەڕێندراوەتەوە ناو تێگەیشتنی گشتی، و تاقانەیی نیچەش لەناو لێشاوێك لە ڕاڤەكردن تواوەتەوە. ئەوەی لە خوێندنەوە بەهێزەكەی دۆلۆزدا نی یە ئەوەیە كە: لەناو تەموومژی ناوە تایبەتەكەدایە كە نیچە كەتەگۆری هەقیقەتی خۆی بنیات دەنێت. كەتەگۆری حەقیقەت لە ڕاستی‌دا ئەو شتەیە كە ئەكتی حەیاتی دەداتەپاڵ بێ‌مانایی(مانا هەڵنەگری) یان بەهاهەڵنەگری قسەی كۆتایی نیچە "مانا" نییە بەڵكو پرسی نەكردەیی نرخاندنە.\nناوە گشتییەكەی باڵاترین ئەكت، ئەوەی كۆتایی بە كۆیلایەتیی مەسیحی دەهێنێت، بریتی یە لە ''ئاوەژووكردنەوەی هەموو بەهاكان،'' یان هەڵسەنگاندنەوەی هەموو بەهاكان. بەڵام ئاوەژووكردنەوەی هەموو بەهاكان خۆی بەهایەكی نی یە. ئاوەژووكردنەوەی هەموو بەهاكان لە [پڕۆسەی] هەڵسەنگاندنەكە داشكێنراوە. بەدڵنیاییەوە، ئەوە تەنیا خودی ژیانە دژ بە نەبوون و هیچێتی؛ وەك ئەوەی نیچە لە كتێبی ئاوابوونی بتەكاندا، دەڵێت، كە ئەوە ئەكسیۆمێكی یەكلاكەرەوەیە:\nبەهای ژیان ناخەمڵێندرێت.\nبۆئەوەی لە نیچە تێبگەین، پێویستە كە جەخت لەسەر ئەو خاڵە بكەینەوە كە هەڵسەنگاندن، بەهاكان، و مانا هەموویان توشی شڵەژان دەبن لە ڕێگەی ئەو پشكنینەی ئەكتەكە ڕێكی دەخات. لەبەرئەوە ئەوكاتە چیدی پرسیاری بەهاكان و مانا لە ئارادا نییە، پرسەكە دەبێتە ئەوەی كە چالاكانە تێیدەپەڕێنێت و ئەمە [ئەو پرسەیە] كە فەلسەفە هەمیشە ناوی ناوە ''هەقیقەت''.\nبە بۆچونی من لێرەدایە كە هایدگەر ناتوانێت تێبگات كاتێك پێیوایە بەرنامەی بیری نیچە بناغەیە بۆ بەهای نوێ. ئێمە دەزانین كە نیچە بەها كۆنەكان شیكار دەكات وەك سەركەوتنێكی ئیرادەی نەبوون یان هیچێتی. بەهاكان بەهۆی بنەمایەكەوە بوونیان هەیە ئەوەش بۆ نیچە باڵاترین بنەمایە، ئەویش ئەوەیە كە مرۆڤ ئیرادەی نەبوون[و هیچێتی] بەسەر نەبوونی ئیرادەدا هەڵدەبژێرێت. بۆ هایدیگەر، نیچە، لە ڕێگەی هەڵگەڕاندنەوەی/ ئاوەژووكردنەوەی بەها كۆنەكان، لە ڕێگەی پێشكەشكردنی نیوەڕۆی قبوڵكردن بەسەر و دژ بە ئیرادەی نەبوون، لە ڕاستیدا لە هەوڵی زاڵبوون بەسەر نهیلیزمدایە. ئێستا، هایدیگەر دەڵێ لەو ڕێگەیەوە، بەهۆی ئیرادەی زاڵبوون بەسەر نیهیلیزمدا، بیری نیچە خۆی جیادەكاتەوە لە كرۆكی نهیلیزم، كە لە ڕاستیدا ئیرادەی نەبوون نییە. ئەوە لەبەرئەوەی بۆ هایدیگەر، ئەگەر نهیلیزم ئیرادەی نەبوون بێت، ئەوا لە كرۆكدا لێی تێدەگەین لە ڕێگەی فیگەری سوبێكتەوە. بەڵام لە ڕاستیدا نهیلیزم لە فیگەری سوبێكتدا نی یە: نهیلیزم بریتییە لە مێژووی نادیارمانەوەی خودی بوون وەك ڕاستی مێژوویی. نهیلیزم فیگەرێكی مێژوویی بوونە. ئەوەیە كە لەناو بەرنامەی بیری نیچەیی بە نادیاری-دەمێنێتەوە، كە پێكدێت لە زاڵبوون بەسەر نهیلیزمدا. وەكو هایدیگەر دەڵێت: ''ئیرادەی زاڵبوون بەسەر نهیلیزمدا [كە هایدیگەر وابەستەی دەكاتەوە بە نیچە] خۆی ناناسێت، لەبەرئەوەی خۆی لە بەڵگەی كرۆكی نهیلیزم دەردەكات، كە وەك مێژووی بە نادیاری-مانەوە دەیبینێت، لەبەرئەوە ڕێگری لە خۆی دەكات بەرامبەر ئەوەی كە بزانێت چی دەكات.''\nئایا نیچە لە ڕاستیدا نائاگایە بەوەی كە دەیكات؟ خۆمان لەناو گەڕانەوە بۆ پرسیاری ئەكت دەبینینەوە. پێویستە بەو پرسیارە دەست پێ بكەین كە ئایا ئەوە ئەكتی نیچەییە خۆی وەك زاڵبوون، لە شێوەی میتافیزیكی سوبێكتدا، نیشان دەدات. من پێم وایە كە لێرەدایە، لەلایەن هایدیگەرەوە، ڕەخنەیەك دەخرێتەڕوو كە نیچە بە هیگڵی دەكات، پێش ئەوەی بڕیاری بەسەردا بدەن. لەبەرئەوە من لەو باوەڕەدام بۆ نیچە ئەكتەكە بریتی نی یە لە زاڵبوون. بەڵكو ئەكتەكە ڕووداوە و ئەو ڕووداوە پچڕانێكی موتڵەقە، [پچڕانێكە] كە ناوە تایبەتە تەموومژاوییەكەی نیچەیە.\nبەهۆی ئەو گرێدانەوەوەیە لەنێوان ئەكتێك بەبێ تێگە یان بەرنامە و ناوێكی تایبەت، كە تەنیا بەڕێكەوت خۆیەتی، پێویستە ئاماژە بكەین بەو ناونیشانە بەناوبانگەی یەكێك لە بەشەكانی كتێبی ئەوە پیاوەكەیە:'' بۆچی من چارەنوسم.'' من چارەنوسم لەبەرئەوەی، بە ڕێككەوت، ناوە تایبەتەكە ''نیچە'' ناڕۆشنی خۆی دەبەستێتەوە بە پچڕانێكی بێ بەرنامە یان بێ تێگەوە.\nمن ئەوەندە بەهێزم مێژووی مرۆڤایەتی دابەشبكەم بۆ دوو.\n(نامەیەك بۆ شانۆنوسی سوێدی ئوگوست سترنبێرگ، ٨ی كانونی یەكەمی ١٨٨٨).\nمن فەیلەسوف وەك تەقینەوەیەكی تۆقێنەر دەبینم كە هەموو جیهان دەخاتە مەترسییەوە. (ئەوە پیاوەكەیە)\nئەكتی نیچە وەك دژە-فەیلەسوف، كە خۆی تێیدا پەیامبەرە، ئەكتەرە، و ناوە، ئامانجی هیچ نی یە جگە لە دابەشكردنی مێژووی جیهان بۆ دوو بەش.\nمن بەو ئەكتە دەڵێم سیاسەتی‌زاگە ، بەشێوەیەك كە هەوڵدەدات هەموو مرۆڤایەتی بە پلەیەكی ڕادیكاڵتر لە مەزەندەی سیاسیی شۆڕشگێڕانە بگات. سیاسەتی‌زاگە، ئەركی فەلسەفی باو لە دۆزینەوەی ڕیشەیی بۆ سیاسەت دیاری ناكات. لۆجیكەكە، جارێكی تر لۆجیكی ململانێ یە، نەك لۆجیكی باڵادەستی ڕیشەیی. ئەكتی سیاسەتی‌زاگە خودی ئەكتە فەلسەفییەكەیە، بەشێوەیەك تەقینەوەی مێژوویی خۆی بەشێوەیەكی كاریگەر و تایبەت پیشانی دەدات، كە شۆڕشی سیاسی تایبەت ڕاستەقینە نەبووە، یان دروست نەبووە.\nئەوە بەدوای ئەوەوە دێت كە لە سیاسەتی‌زاگەیی نیچەیی وشەی سیاسەت هەندێجار وەرگیراوەتەوە و چەسپاوە، وە هەندێجار بێ بەهاكراوە، بەخەسڵەتی بەرزونزمبوونەوەوە. لە ڕەشنوسی نامەیەكدا بۆ جۆرج براندێس (ڕەخنەگری دانیماركی) لە كانونی یەكەمی ١٨٨٨، نیچە دەنوسێت:\nئێستا چووینەتە ناو سیاسەتی گەورەوە، تەنانەت ناو سیاسەتێكی زۆر گەورەوە... من خۆم بۆ ڕووداوێك ئامادە دەكەم، كە بەهەموو ئەگەرەكان، مێژوو دابەش دەكات بۆ دوو نیوە، بەشێوەیەك پێویستمان بە ساڵنامەیەكی نوێ دەبێت، ١٨٨٨وەك ساڵی یەكەم.\nلێرەدا نیچە لاساییكردنەوەیەكی شۆڕشی فەڕەنسی پێشنیار دەكات. نیچە، وشەی ''سیاسەت'' وەك ئاڕاستەیەكی بنەڕەتی فەلسەفە دادەنێت. لەوە زیاتر، ئەو لاسایكردنەوە هەتا ئەو ئاستە دەڕوات كە وێنەی تۆقاندن (فەرمانڕەوایی ترس سەردەمی شۆڕشی فەڕەنسی)-یش دەگرێتە خۆی، كە نیچە بەبێ هیچ دوو دڵییەك وەریدەگرێت. زۆر دق هەیە كە گەواهی ئەوە دەدەن. با ئەو نامەیەی بۆ فرانز ئۆڤەربێك (خواناسی پرۆتێستانتی و هاوڕێی نیچە) وەربگرین كە لە ٤ی كانوونی دووەمی ١٨٨٩ نوسیویەتی، نیچە ڕایدەگەیەنێت:\nدەمەوێت هەموو دژە-سامییەكان بكوژم...\nلەلایەكی ترەوە، لە نامەیەكیدا بۆ جۆن بۆردۆ (نوسەری فەڕەنسی) لە ١٧ی كانوونی یەكەمی ١٨٨٨، وشەی سیاسەت جێگای ڕەخنەیە:\nنوسینەكانم پڕن لە تێگەیشتنی ئەوەی كە دەركەوتە بێبەزەییەكانی حساباتی سیاسەتی هاوچەرخ سەلمێنەری ئەوەن كە جگە لە هەڵەی حسابی هیچی تر نین.\nهەروەها، لە نامەیەكی ڕەشنوسیدا بۆ ولیامی دووەم (فریدریك ولیامی دووەم، قەیسەری ئەڵمانیا- پاشای پروسیا) نیچە دەنوسێت:\nتێگەی سیاسەت بەتەواوەتی لەناو شەڕی ڕۆحەكان‌دا تواوەتەوە، هەموو وێنە-بەهێزەكان پارچە پارچە بوون، ــــ شەڕی وا ڕوودەدەن ، كە هەرگیز پێشتر ڕوویان نەداوە.\nئەكتی دژە-فەلسەفەی نیچەیی، وەك ڕووداوێكی سیاسەتی‌زاگە خەسڵەتی وەرگرتوە و پرسی مێژوویی-سیاسی هەندێجار لە فیگەری لاساییكردنەوەیەی فراواندا، هەندێجاریش لە فیگەری توانەوە تەواوەتی لەپێشچاو دەگیرێت. بەتەواوەتی ئەو ئەڵتەرناتیڤەیە كە ڕەوایەتی بەو ئەكتە وەك سیاسەتی‌زاگە دەدات.\nئەگەر ئەكتەكە سیاسەتی‌زاگە بێت ئەوكاتە فەیلەسوفەكە سەرو-فەیلەسوف دەبێت.\nنامەكەی بۆ ڤۆن سیدلێتز (نوسەر و هونەرمەندی ئەڵمانی) لە شوباتی ١٨٨٨:\nجێگای سەرسوڕمان نی یە كە من یەكەم فەیلەسوفی سەردەمم، لەوانەیە تاڕادەیەك لەوەش زیاتر. وەك شتێكی یەكلاكەرەوە و بارگران لەنێوان دوو هەزارەدا وەستاوم.\nنیچە لەسەرو هەموشتێكەوە ناوی ڕێكەوتی شتێكە، شتێكی وەكو ڕاپەڕینێكی كوشندە چارەنووسساز، ڕاپەڕینی سیاسەتی‌زاگەیی، كە لەنێوان دوو هەزارەدا وەستاوە. بەڵام، ئامانجەكانی ئەو ئەكتە چین؟ خاڵی داخوازی چی یە؟ وە لە كۆتاییدا، ڕووداوی دژە-فەلسەفە چی یە كە لە سیفەتدا سیاسەتی‌زاگەیە؟\nبۆ ئەوەی باس لەو كێشەیە بكەین، دەبێت لە ڕووی سیاسییەوە ڕاڤەی ڕەخنەی نیچەیی بۆ شۆڕش بكەین. ئەو ڕەخنەیە پێك دێت لە گوتنی ئەوەی كە لە بنەڕەتدا شۆڕش شوێنی خۆی نەگرتووە. ئەوەی كە پێویستە لێی تێبگەین ئەوەیە كە وەكو شۆڕش ڕووینەداوە بەشێوەیەك كە سیاسەتی‌زاگە دەیبینێت. شۆڕش ڕووینەداوە، لەبەرئەوەی مێژووی جیهانی بەسەر دوو بەشدا دابەش نەكردووە، چونكە بەها كۆنەكانی دام ودەزگا مەسیحییەكانی بە دەستلێنەدراوی هێشتووەتەوە. لەگەڵ ئەوەشدا، ئەو یەكسانییەی كە شۆڕش بانگەشەی دەكرد زیاتر نەبوو لە یەكسانی كۆمەڵایەتی، یەكسانییەك وەك ئایدیای یەكسانی بوون لەگەڵ ئەوی تردا. وە ئەو یەكسانی یە، لە دیدی نیچەدا، هەمیشە بەهۆی بوغزەوە دەبزوێت.\nلە دژە-مەسیح دا ئەوەی خوارەوە دەخوێنینەوە:\n''یەكسانی ڕۆحەكان لەبەردەم خودا،'' ئەو درۆیە، ئەو پاساوە بۆ ڕقی هەموو ئەقڵ-بوودەڵەكان، ئەو تێگەیشتنە وێرانكەرە كە لەكۆتاییدا بوو بە شۆڕش، ئایدیای مۆدێرن و پوكانەوەی سەرەكی ڕێكخستنی كۆمەڵایەتی تەواوی جیهان- داینەمایتی مەسیحییە.\nبۆ نیچە پرسەكە بەهیچ شێوەیەك ئەوە نییە كە لە بەرانبەر داینامیتی مەسیحییەتدا، حیكمەتێك بخاتەڕوو. جەنگ دژ بە مەسیحییەت جەنگە لەنێوان توپهاوێژەكان، یان لەنێوان تیرۆریستەكان. لە تیشرینی یەكەمی ١٨٨٨، نیچە بۆ ئۆڤاربێك دەنوسێت:\nئەمجارە ــــ وەكو تۆپهاوێژێكی لێهاتوو ــــ چەكە قورسەكانم دەردەهێنم. لەوە دەترسم، مێژووی مرۆڤایەتی بۆ دوو نیوە بتەقێنمەوە.\nلەبەرئەوە سیاسەتی‌زاگە داهێنانی تەقینەوەیەكی نا-مەسیحی یە.\nئێستا، لەم وێستگەیەوەیە كە نیچە دەبێت كەسایەتی خۆی بكاتە قوربانی، لەبەرئەوە ئاشكرایە كە خۆی تەرخان دەكات بۆ كۆسپی ڕادیكاڵی هەر جۆرێ لە سیاسەتی‌زاگە. بەڵام تەنانەت قوڵتر و دڵسۆزتر خۆی بۆ تەرخان دەكات، لەبەرئەوەی نیچە سیاسەتی‌زاگە وەك لۆژیكی بونیادنان و دامەزراندن پێناسە نەكردوە بەڵكو وەكو ڕادیكاڵبوونی ئەكت پێناسەی كردوە.\nلێرە هەموو شتێك دەكەوێتە سەر تێگەیشتنی نیچە بۆ ڕووداوی سیاسەتی‌زاگە، ئەو ڕووداوەی كە تێیدا دژە-فەلسەفە مێژووی جیهان دابەش دەكات بەسەر دوو بەشدا.\nپێویستە بگوترێت كە لەو خاڵەدا ئەو ڕووداوە سەركەوتوو نابێت لە جیاكردنەوەی خۆی لە بەیانكردن و جاڕدانی خۆی. بەشێوەیەكی وا فەلسەفەییانە بەیان كراوە كە ئەگەری خودی بەیانكردنەكە بەتەنیا سەلمێنەری ئەوەیە كە مێژووی جیهان دابەشكراوە بۆ دوو بەش. بۆچی ئەوە وایە؟ لەبەرئەوەی ئەو ڕاستییەی كە لە سیاسەتی‌زاگەدا ئیش دەكات ڕێك ئەوەیە كە قەدەغەیە، وە قەدەغەكردنیش یاسای مەسیحییە بۆ جیهان. تێپەڕاندنی ئەو قەدەغەكردنە، وەك بەیانكردنەكە سەلماندی، بەسە بۆئەوەی كەسێك باوەڕ بە دابڕانێكی موتڵەق بهێنێت.\nڕۆژێك فەلسەفەی من سەردەكەوێت، لەبەرئەوەی تا ئێستا هیچ كەسێك نەبووە بەشێوەیەكی بنەڕەتی جگە لە هەقیقەت شتێكی تری قەدەغە كردبێت. (ئەوە مرۆڤەكەیە)\nبەڵام لەناكاو بەو پێیەی ئەوەی كە نیچە (ڕایدەگەیەنێت)، خودی ڕووداوەكەشە؛ [هەر بۆیەش] ئەو بەڕوونی لەناو بازنەیەك‌دا گیردەخوات. پێشتر ئاماژەم بەوەدا كە نیچە دەڵێت: "ئامادەكاری بۆ ڕووداوێك دەكەم"، بەڵام بە تێپەڕبوونی كات، ئامادەكاری بۆ ڕووداو، زیاتر لە ڕووداوەكە نزیك دەبێتەوە [و دەبێتە بەشێكی جیانەبووە لێی] و ناجێگیری لەنێوان دووربوون و نزیك‌بوون كە ئەدگاری نیچەیە لەمەوە سەرچاوە دەگرێت. ڕاگەیاندنی ڕووداو جیهان ئاوەژوو دەكاتەوە، بەڵام ئەوەی كە ئاوەژوو دەبێتەوە، ڕێك ئەو شتەیە كە ڕووداوەكە ڕایدەگەیەنێت.\nزانینی ئەوەی كە بەو نزیكانە دەبێت باسی قورسترین تەحەدا بۆ مرۆڤایەتی بكەم كە ڕووبەروویان دەبێتەوە، [هەربۆیە] بە پێویستی دەزانم كە بڵێم من كێم. (ئەوە مرۆڤەكەیە)\nئەو كتێبە بۆ ژمارەیەكی زۆر كەمە. تەنانەت لەوانەیە هیچ كامێكیان لە ئێستادا نەژیەن. (دژە مەسیح)\nلەلایەكەوە چاوەڕوانی ڕادیكاڵانە ناچارم دەكات، وەك تەنیا بوونێكی سەلمێنراو خۆم بەیان بكەم. لەلایەكی ترەوە، وەك پێگەیەك كە دڕدۆنگی پرسیاری زانین وەلادەنێت كە ئاخۆ گەواهیدەرێكی ئەو ئەكتە تا ئێستا لە دایك بووە یان نا. بە بڕوای من ئەو بازنەیە بازنەی هەر سیاسەتی‌زاگەییە بەهەر شێوەیەك بێت. لەبەرئەوەی ڕووداوەكەی وەك مەرج تێدا نییە، لەبەرئەوەی لێی تێدەگات ــــ یان بانگەشەی تێگەیشتنی دەكات ــــ لە ئەكتی خودی هزرین، ناتوانێت جیاكاری بكات لەنێوان واقیع و بەیانكردنەكەی خۆی. خودی فیگەری زەردەشت ئاماژە بەو بازنەیە دەكات و ئاوازێكی ناڕوونی سەیر، بە كتێبەكە دەبەخشێت پەیوەست بە پرسیاری زانینی ئاخۆ زەردەشت فیگەری كاریگەری ئەكتەكەیە یان پەیامەكەیە، بەشێوەیەكی ڕوون و سادە. ڕووداوی سەرەكی لەو بارەیەوە سترانەكەیەتی بەناونیشانی ''سەبارەت بە ڕووداوە گەورەكان.'' ئەو سترانە دیالۆگێكە لەنێوان زەردەشت و سەگی-ئاگر. بەڵام كێ سەگی-ئاگرە؟ بەزوویی، دەردەكەوێت كە سەگی-ئاگر هیچ نییە جگە لە قسەكەرێك، بریكارێك، یان ئەكتەری شۆڕشی ڕووداوی سیاسی، و یاخی بوون، و زریانی بە كۆمەڵ. با بەشێك لە دیالۆگەكەی لەگەڵ سەگی-ئاگر بخوێنینەوە.\nئێوە هەمووتان حەزدەكەن بۆ ''ئازادی'' ببۆڕێنن: بەڵام من باوەڕم بەو ''ڕووداوە گەورانە'' نەماوە، هەركاتێك بە بۆڕە و دوكەڵ دەورەدرابن. باوەڕبكە ئەی هاوڕێ دۆزەخییە دەمبەهەراكەم! ڕووداوە گەورەكان‌ــــ پڕدەنگترین نا، بەڵكو خامۆشترین ساتەكانی ئێمەن. جیهان بە دەوری خوڵقێنەرانی هەراوهۆریادا ناسوڕێتەوە، بەڵكو بە دەوری خوڵقێنەرانی بەها نوێكاندا دەسوڕێتەوە؛ سوڕانەوەیەكی بێدەنگ. دانی پێدابنێ، كاتێك هەرا و دوكەڵت دەڕەوێتەوە، ڕوون دەبێتەوە كە شتێكی وەها ڕووینەداوە. چ قەیدی هەیە ئەگەر شارێك مۆمیابكرێت و پەیكەرێك بەقوڕدا بچێ!\nلێرەدا ناكۆكییەكە، لەنێوان هەرا و بێدەنگی دایە. هەراكە سەلمێنەری دەرەكیبوونی ڕووداوە سیاسییەكەیە. بێدەنگییەكە، جیهانێك دووگیان بە بێدەنگی، لەبری ئەوە ناوی كارەكتەری نەسەلمێندراو و نەچەسپیووی ڕووداوی سیاسەتی‌زاگەیە. ڕاگەیاندنی سیاسەتی‌زاگە، ڕاستەقینەیی خۆی لە دەست دەدات لەبەرئەوەی ڕاستەقینەیی هەر ڕاگەیاندنێك، كرۆكی خودی ڕووداوەكەیە. لەبەرئەوە لەو خاڵی ڕاستییەوە، كە تێیدا نییە و ناتوانێت ئامادەبوون و ڕاگەیاندنەكەی لەیەكتر جیابكاتەوە، بەوشێوەیە نیچە بەپێویستی دەزانێت كە خۆی بناسێنێت. وە ئەوەشە كە پێی دەگوترێت شێتێتی ئەو. شێتی نیچە لەوە پێكدێت، كە پێویستە خۆی وەكو خوڵقێنەری هەمان جیهان دابنێت كە تێیدا ڕاگەیاندنی بێدەنگانە دەخاتەڕوو، و تێیدا هیچ شتێك بوونی ئەو دوولەتبوونەی [مێژووی جیهان] (ناسەلمێنێت). بەشێوەیەك نیچە لەهەردوو بەشەكەدا ئامادەیی هەیە؛ نیچە ناوەكەیە، نەك تەنیا بۆ ڕاگەیاندنی ڕووداوەكە ، نەك تەنیا ناوی دابڕانەكەیە، بەڵكو لە كۆتاییدا نیچە ناوی خودی جیهانەكەیە.\nنیچە لە ٤ی كانوونی دووەمی ١٨٨٩، خۆی ''نیچە'' وەكو ناو دادەنێت:\nدوای ئەوەی – ئەم "دوای ئەوەی" پێویستە – بەشێوەیەكی چەسپیوو خرایەڕوو كە لە ڕاستیدا من جیهانم خوڵقاندووە.\nسیاسەتی‌زاگەی ڕاستگۆیانە، بەشێوەیەكی شێتانە تارمایی[ئافراندنی] جیهان دەردەخات، لەبەرئەوەی سیاسەتی‌زاگە دۆخی نادڵنیاییە لەنێوان پێشبینیكراو و ڕاستی‌دا. سیاسەتی‌زاگە بەشێوەیەكی ناشیانە لاسایی نادڵنیایی ناوەكییانەی خودی ڕووداوەكە دەكاتەوە؛ ئەوە ئەو نادڵنیاییەی كە لە فیگەری سوبێكتێكدا خۆی دەردەخات. ئەو ڕاگەیاندنە پڕ لە ئێشە كە لە كۆتا نامەیدا بۆ یاقوب بوكهارتدا (مێژوونوسی سویسڕی بواری هونەر و كەلتوور) هاتووە لە ٦ی كانوونی دووەمی ١٨٨٩، كە دوای ئەوە هیچ شتێكی تری نییە:\nلە ڕاستیدا، پێم باشترە كە پرۆفیسوربم لە [زانكۆی] بازل نەك خودا بم؛ بەڵام تا ئەو ڕادەیە سەرەڕۆ نەبووم تا خودپەرستی تایبەتم بگەیەنمە ئەو جێگایە كە بەهۆی مامۆستایەتی زانكۆوە خۆم لابدەم لە خوڵقاندنی جیهان.\nبەڵێ لە ڕاستیدا ئەو دەقە، دەقێكی شێتییە، بەڵام شێتییەك كە لە نەبوونی ڕاستییەوە دێت، ئەو كاتەی ڕاگەیاندنی [ڕووداو] شكست دەهێنێت. ئەو تەنگانەیە لە سێ قۆناغدا هەڵوێست وەردەگرێت: ئامانجی دابڕانی ڕادیكاڵی سیاسەتی‌زاگە، لەر ڕاستیدا خوڵقاندنی جیهانێكە، خوڵقاندنی جیهانێكی تر، جیهانی قبوڵكردن، جیهانێك كە لە ڕاستیدا چیتر جیهانی كۆن نییە، وە مرۆڤێك كە چی تر مرۆڤی كۆن نییە [ و مرۆڤێكی نوێیە] و ئەو مرۆڤە ناوی ''مرۆڤی باڵایە.'' بەڵام بۆ خوڵقاندنی ئەو جیهانە، پێویستە هەموو مرۆڤێك لەلایەن خوڵقاندنەكەیەوە دەستی بەسەردا بگیرێت. تەنیا ئەو هەموو مرۆڤە گەواهی دەركەوتنی مرۆڤی باڵا دەدات. وە ئەوەی كە پێی باشتر بووە، یان باشتر دەبوو، ئەوەیە كە پرۆفیسۆرەكەی بازل دەستی بەسەردا بگیرێت و بەهۆی ئەو ڕووداوە نەسەلمێندراوە تێبپەڕێندرێت. بەڵام لەبەرئەوەی شتەكە بەو شێوەیە نییە، لەبەرئەوەی ئەو هەڵبژاردە ڕەوایە نەسەلمێندراوە، پاڵەوانی دژەفەلسەفەیی ناچاركراوە بە ڕاگەیاندنی ئەوەی؛ كە ئەو جیهانە دەخوڵقێنێت. ئەوەی كە ئەو؛ ئەو جیهانە دەخوڵقێنێت، نەك ئەوەی كە بەهۆی دەركەوتنی سەركەوتوانەی جیهان، دەستی بەسەردا گیرابێت. كەواتە ئەو جیهانە بەرنامەیەكە، بەڵام بەرنامەیەك كە پێشخۆی دەكەوێت. كەواتە هیچ كەس بەندی ئەو بازنەیە نییە. لە كۆتاییدا بۆ ئەوەی بازنەكە بشكێنێت ئەوا پێویستیمان بە بێلایەنی ئەفسانەی خوڵقاندنێكی تەواوەتی هەیە، نەك تەنیا بۆ جیهانە نوێ-یەكە بەڵكو بۆ جیهانە كۆنەكەش.\nلەم خاڵەدا، هیچ شتێك نییە، جگە لە شێتی.\nبەهۆی چییەوە خودی سیاسەتی‌زاگە (توشی) شكست دەبێت؟ بەهۆی زەرورەتی حەتمی سیاسەتەوە. [زەرورەتی] سیاسەت، كە (خۆڕاگری) دەخوازێت؛ كە دەزانێت ڕاگەیاندنی ڕووداو بێ‌مانایە؛ كە [دەزانێت] تاك دەبێت بەڕێكەوت بیركاتەوە و ئەكت بنوێنێت لە دۆخێكدا كە ناتوانێت هەڵبژێرێت. [زەرورەتی] ئەو سیاسەتەی كە مەجبورە لە هزری دووكەرتكردنی مێژووی جیهان دەستبشۆرێت. سیاسەتێك كە ڕازییە ــــ كە بەئەندازەیەك زۆرە و زۆر سەختە ـ لەگەڵ وەفاداربوونی بەرامبەر بە هەندێ بواری نوێ.\nبەهەمان شێوە، دژە-فەلسەفە لە ڕێگەی بەردەوامی و بەرهەڵستی فەلسەفە توشی هەمان دابەش بوون دەبێت.\nفەلسەفە، كە دەزانێت ئەكتەكەی، وەك ئەكتێكی هەقیقەت، هێزی لەناوبردنی بەهاكانی جیهانی نییە. هەروەها كاری نەرێنی توانای توانەوەی لەناو قبوڵكردنی دایۆنیسی مەزن نییە.\nئایا ئەوە بە واتای ئەوە دێت كە هێزی نیچە، ڕاستگۆی و قوربانی دانی لەپێناو هیچدا بووە؟ ئایا ئایدیای سیاسەتی‌زاگە گەوجییەكی بەتاڵ و بێهوودەیە؟ نەخێر من پێم وانییە.\nلەبەرئەوەی نیشانەیەكی زێدە گرنگ لە نیچەدا بوونی هەیە. نیشانەیەك دەربارەی پرسیارێكی گرنگ، دەربارەی هەر فەلسەفەیەك. پرسیار دەربارەی پەیوەندی لەنێوان ئاگایی و هەقیقەت. دەربارەی پرسیاری مانا و هەقیقەت، من پێم وایە كە سێ تێڕوانینی سەرەتایی بوونیان هەیە. یەكەم، تێڕوانینی ئایدیای بەردەوامی بەهێز لەنێوان مانا و هەقیقەت لەخۆدەگرێت؛ بەم تێڕوانینەیان دەڵێم ئاین. تێڕوانینێكی تر هەیە كە تاكلایەنانە هەیمەنەی مانا بنیات دەنێت و هەوڵی لەناوبردنی تێروانینی ئاینی دەدات. ئەمەش هەوڵدان و كۆششی نیچە یە. دواجار تێڕوانینی فەلسەفی-مان هەیە. ئەم تێڕوانینە لە دژە-فەلسەفە[واتە لە تێڕوانینی دووەم] دابڕاوە، لەبەرئەوەی بەهۆی ڕەخنەی عەقڵانییەوە هاوكات هزرینی حەقیقەت دەپارێزێت و گەشەی پێدەدات. تێڕوانینی فەلسەفی لە ئاینیش دابڕاوە، چونكە ڕەتی دەكاتەوە كە هەقیقەت لەگەڵ مانا یەكسان بێت و تەنانەت بەخۆشییەوە ئەوە ڕادەگەیەنێت كە لە هەموو هەقیقەتێكدا هەمیشە شتێكی بێ‌مانا[ماناهەڵنەگر] بوونی هەیە.\nبەڵام ئەوەی بەشێوەیەكی مێژوویی ڕوودەدات، تێڕوانینی دووەمە، كە تێڕوانینی دژەفەلسەفەییە، هەمیشە شوێن بە تێڕوانینی سێیەم دەگرێت؛ [واتە] تێڕوانینی فەلسەفە، بەرەو مۆدێرنیتەی خۆی. دژەفەلسەفە، فەلسەفە بەئاگا دەهێنێتەوە. دژەفەلسەفە پەژارەكانی مانا و مەترسی دۆگمایی هەقیقەت نیشان دەدات. فێرمان دەكات كە دابڕان لەگەڵ ئاین هەرگیز كۆتایی نەهاتووە. بۆیە پێویستە جارێكی تر ئەو ئەركە دووبارە بكەینەوە. پێویستە كە، هەقیقەت بۆ جارێكی تر و هەمیشە بە دونیایی بكرێت.\nنیچە لەسەر هەق بوو كە لەو باوەڕەدابوو دەبێت ئەركی سەرەتایی بە دژەمەسیح ناوبنرێت. نیچە لەسەر هەق بوو كە خۆی بە دژەمەسیح ناو ببات. نیچە لە ڕۆڵەكەیدا وەك دژەفەیلەسوفی ڕادیكاڵ، فەلسەفەی بەرەو ئەركی مۆدێرنی خۆی ئاڕاستەكرد. لە پاش نیچەوە، ئێمە دەبێت ئەوەی كە ئەو وەك ئەركی فەلسەفە دیاریكرد، بپارێزین:[ئەركی] دوبارە داڕشتنەوەی "پرسیاری هەقیقەت" لە دابڕانی‌دا لەگەڵ مانا. نیچە لە [مەترسییەكانی] هێرمینۆتیك ئاگادارمان دەكاتەوە.\nلەم‌سۆنگەوە لەو باوەڕەدام كە نیچە كەسێكە پێویستە لەیەك كاتدا لێی تێبگەین، بیدۆزینەوە، و لە دەستی بدەین. پێویستە لە هەقیقەت-دا لێی تێبگەین، لە ئارەزووی ئەكتەكەدا لێی تێبگەین. پێویستە بیدۆزینەوە، وەك كەسێك كە هانی بابەتی هەقیقەت بەرەو خواستێكی نوێ دەدات، وەك كەسێك كە تێڕوانینی فەلسەفیان ناچار دەكات بۆ ئەوەی فیگەرێكی نوێی هەقیقەت و دابڕانێكی نوێ لەگەڵ مانادا دابهینێت. لە كۆتاییدا، بێگومان پێویستە لە دەستی بدەین، لەبەرئەوەی پێویستە دژەفەلسەفە لەدەست بدەین؛ كاتێك هەموو شتێ گوترا و كرا، یان ئەوكاتەی فەلسەفە فەزای خۆی بنیاتنا، پێویستە لەبەرچاو ون ببێت.\nئەم لێ‌تێگەیشتنە، ئەم دۆزینەوەیە، ئەم لە دەستدانە: زۆرجار هەستیان پێ دەكەم پەیوەست بە هەموو گەورە دژەفەیلەسوفانی سەدە؛ لە نیچەدا، لە ڤیتگنشتاین‌دا و لە لاكان‌دا. لەو باوەڕەدام هەرسێكیان ــ بەڵام بێگومان كەیسی نیچە زیاتر دراماتیكی یە ــ هەموویان لە دواین ساتدا بۆ فەلسەفە خۆیان كردە قوربانی. لە دژەفەلسەفەدا جوڵەیەكی خۆكوژی بوونی هەیە، یان خۆبێدەنگكردنێك هەیە، لەپێناو ئەوەی كە شتێكی پێویست، بە فەلسەفە ببخەشرێت. دژەفەلسەفە لە كۆتاییدا هەمیشە ئەركی فەلسەفە، یاخود دەرفەتی نوێ لە فیگەری ئەكتی نوێدا دیاری دەكات. دەتوانین ئەوەش لە شێتی نیچە، تووناتوونی نامۆیی ڤیتگنشتاین و بێدەنگی كۆتایی لاكان هەست پێ بكەین. لە باری هەرسێكیاندا دژەفەلسەفە، شێوەی میرات وەردەگرێت. دژەفەلسەفە، شتێك لەودیو خۆیەوە، بەو شتە دەبەخشێت كە شەڕی لە دژ دەكات. فەلسەفە هەمیشە میراتگری دژەفەلسەفەیە.\nلەبەرئەوەیە كە من زۆر كاریگەربووم بە یەكێك لە كۆتا نامەكانی نیچە بۆ براندێس، بەو دەقە پاسكاڵییەی نیچە، كە ڕاستەوخۆ بۆم دەدوێ دەربارەی ئەو تاقانەیی و پەیوەندییە ئاڵۆزەی گەورە دژەفەیلەسوفی سەدە.\nكاتێك منت دۆزیەوە، تێگەیشتن لە من جوامێرییەكی گەورە نییە: [بەڵكو] ئەوكات تەحەداكە، ئەوەیە لەدەستم بدەیت ...\nلە ڕاستیدا، تەحەداكە بۆ هەموومان و ئەو تەحەدایەی كە داوای ئافراندنمان لێدەكات؛ دۆزینەوە و تێگەیشتن لە نیچە نییە. بەڵكو تەحەداكە فەهمكردنی ئەوەیە كە چۆن لەڕووی فەلسەفییەوە، لە دەستی بدەین.


چه‌كدارانی سه‌ر به تورکیا لە سوریادا له‌لایه‌ن روسیاوه بۆردومان ده‌كرێت\n2020-10-26 [05:33 AM]\nبۆردومانکردنەکانی روسیا، هاوپەیمانە سەرەکییەکەی ڕژێمی سوریا بوونەتە مایەی کوژرانی 78 چه‌كدار کە تورکیا پشتیوانییان دەکات لە باکوری ڕۆژئاوای سوریادا.\nچاودێرێک دەڵێت، ئەم ڕووداوە خوێناویترینیانە لەوەتای هەشت مانگ لەمەوبەرەوە کە ئاگربەست ڕاگەیەندراوە.\nزیاتر لە 90 کەسیش بریندارن لەم بۆردومانەی فڕۆکە جەنگییەکانی روسیا کە بنکەیەکی مەشق و ڕاهێنانی فەیلەقی شام کرابووە ئامانجی ئەو هێرشە ئاسمانیانە، وەک ڕێکخراوی سوریایی بۆ چاودێری مافەکانی مرۆڤ ڕایگەیاندووە.\nلە سەرەتای مانگی 3دا ئەو ئاگربەستەی لە نێوان مۆسکۆ و ئانکەرەدا مۆرکرا بووە مایەی ڕاگرتنی هێرشەکانی لەشکری ڕژێمی سوریا بە پشتیوانی روسیا، بۆ سەر دوا پێگەی سەرهەڵداوان لە ئیدلب.\nبەهۆی ئەو هێرشانەی مانگی دوازدەی ڕژێمی سوریاوە، زیاتر لە یەک ملیۆن کەس ئاوارەبوون و ئەمەش بە یەکێک لە خراپترین کارەساتە مرۆییەکان دادەنرێت لەو شەڕە ناوخۆییەی 9 ساڵە لە سوریادا بەردەوامە.\nڕامی عەبدولڕەحمان، سەرۆکی ڕوانگەی سوریایی بۆ چاودێری مافەکانی مرۆڤ، ئەم بۆردومانەی ئەمڕۆ دووشەممەی بە خوێناویترین ڕووداو ناودێرکردووە، لەوەتای کارکردن بە ئاگربەستەکەوە.\nبەرەی ڕزگاری نیشتمانی، کە ڕێکخراوێکی چەترییە، ئانکەرە پشتیوانی دەکات و بنکەی لە ئیدلبە، فەیلەقی شام بەشێکیەتی، بە ئاژانسی دەنگ و باسی فڕانس پرێسی ڕاگەیاندووە "هێرشە ئاسمانییەکانی روسیا یەکێک کە پێگەکانی گرتۆتەوە و زیانی گیانیش هەبووە." وە هیچ زانیاری و وردەکارییەکی زیاتری نەداوە.\nسەیف ڕەعد، وتەبێژی بەرەی ڕزگاری نیشتمانی، ناڕەزایی دەربڕیوە بەرامبەر ئەو هێرشە ئاسمانیانەی روسیا و دەڵێت "فڕۆکە جەنگییەکان و هێزە سەربازییەکانی ڕژێمی روسیا بەردەوام پێشێلی ڕێککەوتنی روسیا و تورکیا دەکەن چونکە بنکە سەربازییەکان و گوند و شارۆچکەکان دەکەنە ئامانج."\nلەو یەک ملیۆن کەسەی لە هەرێمی ئیدلب بەهۆی هێرشەکانەوە ئاوارە بوون، زیاتر لە 200 هەزار کەسیان گەڕاونەتەوە زێدی خۆیان لەو کاتەوەی ئاگربەستەکە کەوتە بواری جێبەجێکردنەوە.\nوەک سەرۆکی ڕوانگەی سوریایی بۆ مافەکانی مرۆڤ باسی دەکات " هێرشە ئاسمانییەکانی روسیا ناوبە ناو پێگە لەشکرییەکان دەکەنە ئامانج بەوانەشەوە کە تورکیا پشتیوانییان دەکات."


چیڕۆکە شیعرەکانی فایق بێکەس بۆ منداڵان.\nچیڕۆکە شیعری منداڵان، جۆرێکی گرنگە لە جۆرەکانی شیعر بۆ منداڵان. دوو هونەرن لە هونەرێکدا ئاوێزانی یەکتری بوونە. شیعرە و چیڕۆکیشە، بە واتا دووڕەگە. لە رووخساردا شیعرە و لە ناوەڕۆکیشدا چیڕۆکە. بنەما سەرەکییەکانی شیعر و چیڕۆکیشی تێدایە. وەکو چیڕۆک بریتییە لە:کەسایەتی یا پاڵەوان (مرۆڤ، ئاژەڵ، باڵندە)، پێشەکی، رووداو، فۆرم، ناوەڕۆک، گرێ، کۆتایی. وەکو شیعریش بریتییە لە: جوانی و شیرینیزمان، شێوازی هۆنینەوەی ئاسان،کێش و سەروای سووک و ناسک، ترپە وموزیک. هەمووشیان چیڕۆکێک دەگێڕنەوە. بە زۆریش چیڕۆکێکی ئەندێشەییەزیاتر لەوەی کە چیڕۆکێکی ریالیزمی بێت. هەر چیڕۆکە شیعرێکیش مەبەستێک یا زیاتردەگەیەنێت. مەبەست و ئامانجی شاعیرانینووسەری چیڕۆکە شیعر بۆ منداڵانی کورد، لە پاڵ چێژ و خۆشی بەخشین پێیان، ئامانجیشیانهۆشیاری کردن و رۆشنبیری کردن و رێنمایی کردن و ئاراستەکردن و پەند فێرکردن و سوود بەخشینە بە منداڵانی کوردمان.\nئێمە لە مانگی (دێسەمبەر/٢٠١٩) دا، لەژێر ناوی (چیڕۆکە شیعر لە ئەدەبی منداڵانی کورد)دا، نووسینێکمان بڵاوکردەوە، تێیدا باسمان لە چیڕۆکە شیعر لە ئەدەبی منداڵانی کورد کردووە. ئاماژەشمان بە ناوی چەند شاعیرێکی ناسراوی کوردمان کردووە، کە چیڕۆکە شیعریان بۆ منداڵان نووسیون. چەند نموونەیەکی چیڕۆکە شیعری کوردیشمان بۆ منداڵانی کورد نووسیوە. بۆیە لەمە زیاتر درێژە بە چیڕۆکە شیعر نادەین.. دێینە سەر سەرناوی نووسینەکەمان(چیڕۆکە شیعرەکانی فایق بێکەس بۆ منداڵانی کورد).\n(فایـق بێكه‌س) شاعیرێکی کورد و کوردستان پەروەری دلێر و بوێر وقسە لە رووبوو، بە کوێرەوەری و مەینەتی ژیا، بەڵام بە سەربەرزی شکۆداری سەری نایەوە. بێکەس لە ساڵی (١٩٣٣) تا ساڵی (١٩٤٨) واتا تا ساڵی کۆچکردنی، مامۆستایی قوتابخانەی سەرەتایی بوو، لە قوتابخانەکانی (بازیان و تەوێڵە و هەڵەبجە و سلێمانی) دا، وانەی بە قوتابیانی کورد وتۆتەوە و فێری سروودی کوردی کردوون رۆحی کورد و کوردستان پەروەری خستۆتە دڵیانەوە.\nفایق بێکەس لە تەمەنی (٤٣) ساڵیدا، لە رۆژی ( ١٨/دێسەمبەر/١٩٤٨) کۆچی دوایی کرد. لە گۆڕستانی (سه‌یوان) لە شاری سلێمانی بە خاک سپێرا.\nپاش مردنی بە چەند رۆژێ، لە لایەن حکومەتی رەگەزپەرست و کۆنەپەرستی ئەو سەردەمەی عێراق، فەرمانی لە ئیش دەرکردن و گرتنیدەرچووە.\nفایق بێکەسی نەمر، منداڵانی کوردیشی لە شیعرە جوانەکانی بێبەش نەکردوون. وەک مامۆستایەک و شاعیرێک، تێکەڵ بە جیهانی پاکی منداڵانی کورد بووە و لە نزیکەوە لە خواست و هـیوا و راز و نیازی پاکیان تێگەیشتووە. لێیان تێگەیشتکە چەند تامەزرۆی شیعری ناسک و سروودی نیشتمانی و چیڕۆک وچیڕۆکە شیعری جوانو خۆشن. بێکەس تێکڕا(٢٠) شیعر و چیڕۆکە شیعر و ئۆپەرێت و سروودی بۆ منداڵانی کوردمان نووسیوە. لەو ژمارەیە (٥) یان چیڕۆکە شیعرن. یەک ئۆپەرێتیشی تێدان. کە لە ساڵانی سییەکانی سەدەی رابردوودا نووسیویانی. بە داخەوە کە تەمەنی بێکەس کورت بوو، ئەگینا زۆرتری بۆ منداڵانی کوردمان دەنووسی. منداڵانی کوردمان هەموو رۆژێک، لە کاتی ریزبوونی پێش چوونە پۆلەوە، لە قوتابخانەکانی کوردستاندا، بە ئەوپەڕی رێز و شکۆدارییەوە، بە چڕینی سروودی (خوایە وەتەن ئاواکەی... چەند دڵگیر و شیرینە)یادی شاعیری گەورەی نیشتمان پەروەرمان (فایق بێكه‌س) ی نەمەر دەکەنەوە.\nفایق بێکەس لە خۆ تاقیکردنەوەی لە بواری نووسینی چیڕۆکە شیعر بۆ منداڵانی کورد سەرکەوتووە.. نووسینی چیڕۆکە شیعر بۆ منداڵان، کارێکی هەڕەمەکی و ئاسان نییە، شاعیرێک گەر توانایەکی بەرزی هۆنینەوەی نەبێت و شارەزای بنەماکانی چیڕۆکی منداڵان نەبێت، ناتوانێت چیڕۆکە شیعرێکی ناسک و جـوان بۆ منداڵان بنووسێت.\nدێینە سەر چیڕۆکە شیعرەکانی فایق بێکەس بۆ منداڵانی کورد. ئەمانە ناوی هەر پێنج چیڕۆکە شیعرەکانێتی(تەمەعکـاری، يەکـێتی، جـووتێ کـۆتر و بۆقـێک، شـێرۆ و مـار،هـەرەوەزی) ئۆپەرێتەکەشی بە ناوی (شـوان و مه‌ڕه‌كـانی) یەوەیە. وەکو نموونە لەم نووسینەماندا، سێ لە چیڕۆکە شیعرەکانی و ئۆپەرێتەکەی فایق بێکەس دەنووسین.\nشـێرۆ و مـار.\nبێکەس لە دوا دێری ئەم چیڕۆکە شیعرەدا، بە روونئ مەبەستەکەی نووسیوە.. بە ناوی باوکی شێرۆوە، کە گوێی لە ئامۆژگاری بگرێت و پەند و وانە وەربگرێت و جارێکی تر نەکەوێتە هەڵەوە.. لە دیوانەکەیدا نووسراوە وەرگێڕاوە، ئەماژە بەوەش نەکراوە کە لە چ زمانێکەوە وەریگێڕاوە. بەڵام من ئەم چیڕۆکە، بە چیڕۆکێکی رەسەنی فۆلکلۆری کوردیمان دەزانم. جارێک بە ناوی (مارەکەی شێخ هۆمەر) ەوە دەیگێڕنەوە، کەلەم چیڕۆکەدا مارەکە لە ناو کۆمەڵە دڕکەزییەکدا پەپکەی کردووە، شێخ هۆمەری جووتیار نازانی ماری تێدایە، ئاگر بە دڕەکە زییکەوە دەنێ تا بیسووتێنێ، مارەکە کە گەرمی پێدەگات، خۆی بە شەنەکەی شێخ هۆمەردا هەڵدەواسێ و خۆی بە ملییەوە دەئاڵێنێ، تا پێوەی بدات، رێوییەک دێت و دەبێت بە قازی و شێخ هۆمەر لەو مارە رزگاردەکات و مارەش دەکوژرێت. هەر ئەم چیڕۆکە لە دەقێکی تردا (مارەکەی مام هۆمەر)ە، کە لە چلەی زستاندا لە ناو بەفردا،لە سەرما سڕبووە، مام هۆمەر دەیخاتە باخەڵیەوە تا گەرمی بێتەوە.مارەکە کە گەرمیبۆوە،ویستیبە مام هۆمەرەوە بدات.لێرەشدا قازی رێوییەکە و مام هۆمەر رزگار دەکات. مارەکەش دەکوژرێ و سزای بێ ئەمەکی و نیاز خراپی خۆی وەردەگرێت. کەواتە پاڵەوانی ئەم چیڕۆکە مام (هۆمەر)ە. بێکەسی نەمر وەکو چیڕۆکە شیعر دایڕشتووە، ناوی پاڵەوانەکەشی (شێرۆ) یە، رەنگە فایق بێکەس بۆ خۆشەویستی لە جیاتی ناوی (شێركو) ی کوڕی لە جیاتی ناوی مام، یا شێخ (هومه‌ر)ناوی شێرۆی داناوە. فریاڕەس و قازییەکەشی باوکی شێرۆیە. ئەمەش شتێکی ئاساییە و لە چیڕۆکی گەلانی جیهانیشدا، نووسەران چیڕۆکێ فۆلکلۆرییان، بە چەند دەقێکی جیاواز نووسیون. بەڵام دەقەکەی فایق بێکەس و دوو دەقەکەی تریش، هەر هەمان ناوەڕۆکیان هەیە. بەدکاریش هەر مارەکەیە، هەمان مەبەستیش دەدەن بە دەستەوە.\nمەبەستی ئەم چیڕۆکە شیعرە ئەوەیە: نابێ مرۆڤی دڵپاک و چاکەخواز و خۆشباوەڕ و سۆزدار و بە بەزەیی، هێندە بڕوا بە مرۆڤی بەدکار و نیاز گڵاو و نەیار و بێ ئەمەکبکا و بەزەیی پێدا بێتەوە، گەر لە تەنگانەشدا بوو. چونکە ئەو کەسە بەدخووانە کە کەوتە شێنەیی، لە جیاتی سوپاس و پێزانین و پاداشت، بە خراپە و ناپیاوی وەڵامی چاکە و پیاوەتی دەدەنەوە. گەرچی کورد دەڵێ:"هەر چاکە چاکە" ئێمەی کورد لە پاڵ ئەم دروشمەدا زۆر زیانمان لێکەوتووە، دوژمنانی گەلەکەمان، لە کاتی لاوازییان و تەنگانەیاندا، هەمیشە دڵپاکی و خۆشبڕوایی کوردیان قۆستۆنەتەوە.کە کەوتوونەتە شێنەیی و بەهێزبوونە، گەورەترین زیان و زەبر و تاوانیان دەرحەق بە کوردکردوون. بە نامەردی و ناپیاوەتی، پاداشتی پیاوەتی کوردیان داونەتەوە.. بە دەیان نموونەمان لەم بارەیەوە هەیە.\nوا دیارە نووسەری رەوانشاد، مامۆستا (مسته‌فا نه‌ریمان) ئاگای لەوە نەبووبێت، کە بێکەس ئەو چیڕۆکە شیعرەی نووسیوە. مامۆستا نەریمانیش هەر هەمان چیڕۆکی بە چیڕۆکە شیعر هۆنیوەتەوە، لە ژمارە (٤)ی گۆڤاری (ده‌نگی گێتی تازه) بەرگی پێنجەم، ساڵی سێیەم، لە (١٩٤٦) بە ناونیشانی (رۆڵە: چاکە بۆ نەیار مەکە)بڵاوی کردۆتەوە.\nئەمە چەند دێڕێکە، لە چیڕۆکە شیعرەکەی مامۆستا مستەفا نەریمان:\nمامۆستا نەریمانیش، کۆتایی چیڕۆکە شیعرەکەی، هەر بەو مەبەستە کۆتایی پێدەهێنێت، کە سپڵە و خراپەکار کە لێرە (مارەکەیە) نرخی بەدکاری و بێ ئەمەکی خۆی وەردەگرێ و تیادەچێت. مەبەستیش وریاکردنەوەی منداڵانە کە بە ئاگابن لە کەسانی چاکە پێنەزان.\nبەڵام پێویستە ئاماژەش بەو راستییەش بدەین، کە هەمان چیڕۆک، بە هەمان کۆتایی و مەبەست، یەکێکە لە چیڕۆکە ئەفسانەییەکانی (ئێزوپ: ٦٢٠ـ ٥٦٤ پ.ز) ی یۆنانی بە ناوی (جووتیار و مار) ەوەیە.کەڵە ئەفسانەنووسی فەرەنسیش (جان دی لاڤـۆنتین: ١٦٢١ـ ١٦٩٥) ی لە ئێزوپەوەوەری گرتووە و بە چیڕۆکە شیعر دایڕشتووە. ژمارە (١٤٩)یە لە چیڕۆکە شیعرەکانی لاڤـۆنتین.\nمیری شاعیرانی عەرەبیش (ئەحمەد شەوقی : ١٨٦٨ ـ ١٩٣٢) کە بە رەسەن کوردە. زۆر سەرسامی چیڕۆکە شیعرەکانی (لاڤـۆنتین) بووە و کاری تێکردوون. بەشی هەرە زۆری چیڕۆکە شیعرەکانی بۆ منداڵان، لە لاڤـۆنتینەوە وەریگرتوون. بە زمانی عەرەبی بە چیڕۆکە شیعرەوە بۆ منداڵانی عەرەبی هۆنیونەتەوە.\nبێکەس لە دوو دێڕی کۆتایی ئەم چیڕۆکە شیعرەشدا، مەبەستەکەی و پەندوەرگرتنی بە جوانی دیاری کردووە. خۆزگە وشەی (دزی)ی تێدا نەبوایە، چونکە وشەگەلێکی وەک (دزی، درۆیکرد، فێڵێ کرد، کوشتی،هەڵیخەڵەتاند،...) لە ئەدەبی منداڵاندا، بە وشەی نەرێنی دەزانرێن. گەرچی ئەم وشانە رۆژانە لەناو خەڵکیدا بەکاری دەهـێینن وئاساییە بەلایانەوە.. بەڵام با منداڵان لە منداڵییەوە فێری ئەم وشانە نەبن و پێیان ئاشنا نەبن.\nلە چەند دەقێکی ئینگلیزیدا، لە جیاتی وشەی دزی (ده‌ستیان كه‌وت) یا (دۆزیانه‌وه) وە، لە بری (دزی) بەکارهێنراون. هەر لە هەندێ دەقی ئینگلیزیدا لە باتی (سەلکێ پەنیر) یش(نانێك) یا (كێكێك) نووسراوە. لە جیاتی بوو به (شه‌ڕیان)(بوو بە هەرایان) یا بوو بە(ناخۆشیان)یا (رێکنەکەوتن)بەکارهێنراون.بەڵام هەمان کۆتایی و مەبەستیان داوە بە دەستەوە. کە ناکۆکی و مشتومڕ و رێنەکەوتن و نەسازان گەمژەییەوە. زیان و پەشیمانی و رووڕەشییانبە دواوەیە. پەشیمانیش بێ سوودە. لایەنی سێیەمیش لەم ناکۆکی و شەڕانە سوود وەردەگرێت.. هەر وەکو چۆن مەیموونەکە کە لایەنی سێیەمە سوودی لە ناکۆکی و رێنەکەوتنی دوو پشیلەکە وەرگرت و سەلکە پەنیرەکەیانی خوارد.\nئەم چیڕۆکە یەکێکە لە چیڕۆکەکانی ئەفسانەنووسی جیهانی بۆ منداڵان (لاڤـونتین)ە. بەڵام بێکەس بە چیژێکی کوردی و بە شێوازێکی ناسکتر لە لاڤۆنتین دایڕشتووە.\nئایا پێتان وا نییە، کە هەردوو حیزبە دەسەڵاتدارەکەی باشووری کوردستان، وەکو دوو پشیلە دزەکەی سەلکە پەنیرەکەی ئەم چیڕۆکە شیعرە نین..؟؟ کە سامانی گەلەکەمانیان دزیون و لەسەر دابەشکردنیمشتومڕ و شەڕ و شۆڕیانە؟ داگیرکەرانی کوردستانیان کردوون بە قازی بە ناوبژیکەری خۆیان! کە( تورکیا و ئیران و عێراق)ن، ئەوان سەلکە پەنیرە دزراوەکەیان دەخۆن، واتا سامانی دزراوی گەلەکەمان، لە سایەی نۆکەری و خۆدانە پاڵی تورکیا و ئێران و عێراق. سامانی باشووری کوردستان، بە تاڵانی دەبەن و دەیخۆن. رووڕەشیش بۆ هەردوو حیزبە دەسەڵاتدارەکە ماوەتەوە و دەمێنێتەوە.. گوێشیان لە برسێتی و کوێرەوەری و ژیانی سەختی گەلەکەمان نییە.\nشوان و مەڕه‌کانی.\nئەم ئۆپەریتەشیعرەی فایق بێکەس بۆ منداڵانی قۆناغی باخچەی منداڵان و بو قۆناغی سەرەتاییش لەبارە، ئۆپەرێتێکی کورت و سووک و ئاسانە. منداڵانی کوردمان دەتوانن بە ئاسانی لەبەری بکەن. دەشتوان بە کۆمەڵ ئەم ئۆپەرێتە بکەن بە یارییەکی خۆش. گورگ هێمایە بۆ هاری و زورداری و چاوچنۆکی.. یا مەبەست لە گورگ، دەسەڵاتی زۆردار وستەمکارە. مەڕيش هێمایە بۆ گەلێکی ژێردەستەی بێ دەسەڵات. کە لەلایەن دەسەڵاتداری زۆردار و ستەمکارەوە سەرکوت و دەمکوت دەکرێ و دەچەوسێنرێتەوە.\nفایق بێکەس لەپەرتووکی (القراءة المصورة :خوێندنه‌وه‌ی وێنه‌دار) ئەم ئۆپەرێتەی وەرگرتووە. بەڵام بە تام و چێژێکی کوردییەوە، لە زمانی عەرەبییەوە، وەرگیڕاوە بۆ سەر زمانی کوردیمان. هێندە جوانی هۆنیوەتەوە، هەست بەوە ناکرێت کە وەرگێڕاوبێ.\n١ـ دیـوانی فایـق بێکەس.. محەمەدی مەلا کەریـم.. چاپی دووەم.. سلـێمانی.. ٢٠١١.\n٢ـ (بدایات القصة الشعریة في ادب الاطفال وتطورهـا.. دکتورە طاهـرە داخـل طاهـر).\n٣ـ چاوپێخـشانێک بە مێـژووی ئەدەبی منـداڵان.. رەزا سـاڵح.. کەرکـووک.. ٢٠١٥.\n٤ـ ئەدەبی منداڵان لە گۆڤاری گەلاوێژ. ئەحمەد سەید عەلی بەرزنجی. سلێمانی ٢٠١٠.\n٩\_٦\_٢٠٢٠ - نەرویج


بۆ نەهێشتنی قەلەقی ئەم کارانە ئەنجام بدە\nقەلەقی شتێکە کە هەریەک لەئێمە ڕۆژانە توشی دەبین، هیچکەس ناتوانێ بەبێ قەلەقی ژیان بەسەر بەرێت هەندێ جار قەلەقی یارمەتیت دەدات بۆ ئەوەی هەنگاو بنێیت بەرەو ئەمانجەکانت هەندێک جاریش نێگەتیڤە و کاریگەری خراپ لەسەر جەستە بەجێدەهێلێت.\nئەم چەند ڕێگا یارمەتی نهێشتنی قەلەقی دەدەن:\n１- خواردنەوەی پەرداخێک شەربەتی پڕتەقاڵ: شەربەتی پرتەقڵ بەسودە بۆ هەموکەس هەروەها توانایەکی باشیشی هەیە لەنەهێشتنی دڵەڕاوکێ و قەلەقیدا لەبەرئەوەی هەر خۆراکێک ڤیتامین C لەپێکهاتەیدا هەبێت یارمەتی نەهێشتنی قەلەقی دەدات.\n２- هەواکردنە باڵۆنەوە: یەکێکی دیکە لەڕێگا کاریگەرەکانی نەهێشتنی قەلەقی هەواکردنە باڵۆنە لەبەرئەوەی کاتێک هەوا دەکرێتە باڵۆنەوە وات لێدەکات کە هەناسەی قوڵ هەڵبکێشی ئەمەش یارمەتی نەهێشتنی قەلەقی دەدات.\n３- کارەکەت بخەرە سبەینێ: ڕێگایەکی دیکە بۆ چارەسەرکردنی قەلەقی ئەوەیە کە هەرکارێکت هەبو وازی لێبهێنەو بیخە سبەینێوە چونکە لەوانیە بۆ سبەی بیرۆکەی باشت دەست بکەوێت لەچارەسەرکردنی هەرکێشەیەک کە هەتە.\n４- یارییەکی منداڵان بخە ناو گیرفانتەوە: ئەگەر دەتەوێت بەئاسانترین ڕێگا لەقەلەقی رزگارت بێت ئەوا یارییەکی منداڵان بخە ناو گیرفانت وابیربکەوە کە تۆمنداڵی ئەمەش یارمەتی نەهێشتنی قەلەقی دەدات.\n５- لەبەیانیاندا شۆفان بخۆ: شۆفان یەکێکە لەخواردنە زۆر گرنگەکان لەبەیانیاندا بەهۆی ئەوەی ڕێژەی کٶڵسترۆڵ دادەبەزێنێت، سەرچاوەیەکی باشی وزەیە هەروەها چەندین کانزای بەسودی تێدایە کە یارمەتی دابەزاندنی پەستانی خوێن دەدەن و حاسانەوەت پێدەبەخشن.\nسەرچاوە: Life hackz\nئه‌م بابه‌ته 1943 جار خوێنراوه‌ته‌وه\nبۆ یەکەمجار خۆپیشاندان دەچێتە بەردەم ماڵی تاڵەبانی لە سلێمانی


گۆڤارێکی فەرەنسی هەرایەکی گەورە لە دژی ئەردۆغان دەنێتەوە – Knwe.org\nسەرەکی » راپۆرت » هه‌واڵ و سیاسەت » گۆڤارێکی فەرەنسی هەرایەکی گەورە لە دژی ئەردۆغان دەنێتەوە\nهەفتەی پێشوو گۆڤاری «Le point لو پوا» واتە « خاڵ، نوقتە» کە یەکێکە لە گۆڤارە ناسرا و گەورەکانی میدیای فەرەنسا، هەرایەکی گەورەی لەدژی تورکیاو سەرۆکەکەی نایەوە. هەمیشە ئەم گۆڤارە کاریگەریی گەروەی بەسەر ژیانی سیاسیی و ئابووری و کۆمەڵایەتی و فەرهەنگی فەرەنساوە هەبووە و خاوەنی پێگەیەکی بەهێزیشە لەناو میدیای جیهانیدا. کاتێک هەفتەی پێشوو بەرگی گۆڤارەکەی وێنەیەکی رەجەب تەیب ئەردۆغانی سەرۆکی تورکیای دانابوو، تێیدا بە هیتلەر و دیکتاتۆر شوبهاندبووی.\nرەخنەی توند لە سیاسەتەکانی ئەردۆغان\nجگەلەوەش راپۆرتێکی درێژی لە بارەی سیاسەتەکانی ئەردۆغان لەبەرامبەر گەلی کورد و دراوسێکانی و ئەوروپای خستبووە روو. هەموو سیاسەتەکانی ئەردۆغانی بە دیکتاتۆریی و فاشیستانە وەسف کردبوو. هەرئەمەش وایکرد کە چ لەتورکیا و چ لە دەرەوەی ناڕەزایی گەورە لە دژی ئەم گۆڤارە دروستبێت، تەنانەت لە فەرەنساش هەوادارنی ئەردۆغان، پەلاماری کۆشكەکانیان دا، کە ئەم گۆڤارەیان بڵاوکردۆتەوە، هەر ئەمەش وایکرد کە سەرۆکی فەرەنسا بێتە دەنگ و بەرگری لە گۆڤارەکە بکات.\nگۆڤاری لوپوا یەکێکە لە گۆڤارە ناسراوەکانی فەرەنسا و لەساڵی 1972 دامەرزاوەو هەفتانەش نزیکەی 450 هەزار نوسخەی لێدەفرۆشێت. ئەم گۆڤارەوە لەجیهاندا وەکو گۆڤاری « تایم» ئەمریکا و «شپیگلی» ئەڵمانیا، خاوەنی پێگەیەکی بەهێزە و هەموو جیهان ڕێزی لێدەگرێت، هەرئەمەش وایکرد کە هەموو تورکەکان تووڕە بکات، چونکە هیچ کاتێک گۆڤارێکی وا ناسراو، رەخنەی توندی لە تورکیا و ئەردۆغانەکەی نەگرتووە.\nنەمانی ئازادی بیڕورا و پێڕەوکردنی سیاسەتێکی دیکتاتۆرانە\nگۆڤارەکە لە راپۆرتەکەیدا تیشکی خستۆتە سەر سیاسەتە ناوخۆیی و دەرەکییەکانی ئەردۆغان و پارتەکەی. لەمبارەیەوە دەڵێت: ئەردۆغان و پارتەکەی « پارتی دادو گەشەپێدان» دەیانەوێت رژێمێکی ستەمکاریی و دیکتاتۆریی هاوشێوەی هیتلەر لە تورکیادا دروست بکەن. دەشڵێت: لەئێستادا هەموو سیمایەکی سیستەمی دیموکراتی نەماوە و زیاتر شێواز و میتۆدی دیکتاتۆریان پێڕەو دەکرێت.\nهەڕەشە لە ئەوروپا دەکات\nپاشان گۆڤارەکە دەڵێت: ئەردۆغان وەکو هیتلەر، هەڕەشەیەکی گەورەیە بۆ سەر ئەوروپا، لە هەمانکاتیشدا ئەردۆغا‌ن بەوە تاونبار دەکات، کە پەیوەندی بەو ئیسلامەییە توندڕەوانەوە هەبووە، کە کاری تیرۆریستیان لە ناو فەرەنسا ئەنجام داوە.\nوەکو هیتلەر سیاسەت دەکات\nپاشان لوپوا سیاسەتەکانی ئەردۆغان بە سیاستەکانی هیلتەر شوبهاندووە، لەمەشدا هەوڵیداوە، خاڵە هاوبەشەکانی نێوان هیتلەر و ئەردۆغان کۆبکاتەو،ە بە تایبەتی سیاسەتەکانی بەرامبەر بە گەلی کورد، کە بە سیاسەتێکی فاشیستانە وەسف کردووە.\nسیاسەتی فاشیستانە بەرامبەر بە کورد\nلە راپۆرتەکەدا زۆر بەووردی باسی سیاستەکانی ئەردۆغان دەکات لەبەرامبەر گەلی کورد لە تورکیا و دەڵێت: ئەردۆغان سیاسەتێکی فاشیستانە بەرامبەر بە گەلی کورد لەناو تورکیادا پێڕەو دەکات و کورد بە رەگەزێکی کەمتر لە مرۆڤ دادەنێت. دەشڵێت: ئەمە هەمان سیاسەتی هیتلەرە کە دژی رەگەزی نائەڵمانیەکان پێڕەوی دەکرد.\nهەروەها لە درێژەی راپۆرتەکەدا تیشکی خستۆتە سەر هێرشی داگیرکاری سوپای تورکیا لە عفرین و دەڵێت: تورکیا پەلاماری شاری عەفرینی داو کۆمەڵێک پێشێلکاری گەورەی لەدژی گەلی کورد لەو شارە کردووە. دەشڵێت: تورکیا لەکاتێکدا کوردەکانی سوریا بەتیرۆریست وەسف دەکات، کەچی خۆی هاوپیەمانی لەگەڵ کۆمەڵێک گرووپی تیرۆریستی ئیسلامی توندڕەو بەستووە.\nلە پاش بڵاوبونەوەی گۆڤارەکە ناڕەزایی گەورەی لەناوەوەو دەرەوەی تورکیا لێکەوتەوە، حکومەت و میدیاکانی نزیک لە ئەردۆغان، هێرشی توندیان کردە سەر گۆڤارەکە، لە هەمانکاتیشدا لەناو فەرەنساشدا، تورکە هەوادارەکانی ئەردۆغان ، پەلاماری هەندێک کۆشكیان دا، کە بەرگی گۆڤارەکەیان بڵاوکردبوەیەوە و ناچاریان کردبوون کە گۆڤارەکە نەفرۆشن.\nماکرۆن بەرگری کرد\nلە پاش ئەوەی گۆڤارەکە رووبەروی فشاری گەورە بوویەوە، ناچار ئیمانوێل ماکرۆنی سەرۆکی فەرەنسا هاتە مەیدان و بەرگری لە گۆڤارەکە کرد. لەمبارەیەوە لە پۆستێکیدا لە سەر واڵەی تایبەتی خۆی لەسەر تۆڕی تویتەر ماکرۆن رایگەیاند: ئێمە بە هیچ شێوەیەک ڕازی نابین لافیتەی بەرگی گۆڤاری لوپوا لەکۆشکەکان لاببرێت، چونکە ئەمە بەدڵی دوژمنانی ئازادیی نییە جا لە فەرنسا بێت یان لەدەرەوە بێت. دەشڵێت: ئازادی رۆژنامەگەری هیچ نرخی نییە، بەبێ ئەویش مانای دیکتاتۆری دەبەخشێت.\nگرژییەکانی نێوانیان زۆرتر دەکات\nجێگەی ئاماژیە لە پاش داگیرکردنی شاری عەفرینەوە لەلایەن تورکیاوە، فەرەنسا ناڕەزایی دەربڕیی و بە ناردنی چەند یەکەیەکی سەربازی سوپای فەرەنساش بۆ رۆژئاوای کوردستان، هێندەی تر ئەردۆغان و حکومتەکەی دژی فەرەنسا وەستانەوە، هەتاوەکو ئێستاش پەیوەندییەکانی نێوانیان گرژی زۆرتری تێکەتووە.\n1,027 جار بینراوە


ئیمان عه‌بدوڵا فۆتۆ: عه‌مار عه‌زیز\nیه‌كه‌مجار چه‌كدارانی داعش تیروپشكیان كرد بۆ كچه رفێنراوه‌كان؛ ناوی من بۆ پیاوێكی ته‌مه‌ن 40 ساڵ ده‌رچوو\nله ژیانی ژێر ده‌سته‌یی داعشدا، خه‌ونی گه‌وره‌ی ئیمان ئازادیی بوو، به‌وه‌ش گه‌یشت و هه‌ر نه‌وه‌ستا، تا كچانی تری هاوئایینیی رزگاربكات.\nكه‌م كۆڕ و كۆنفرانس هه‌بوو، ئه‌و كچه ئێزیدییه به گێڕانه‌وه‌ی رۆژانی تاڵی دیلیه‌تی خۆی به‌شداری تێدانه‌كات، ته‌نیا له پێناو یه‌ك ئامانجدا؛ هانی جیهان بدات له ئاست رفێراواندا بێده‌نگ نه‌بن.\n"دوای رزگاربونیشم، به‌رده‌وام بووم له ژیان و چه‌ند مانگێك له نوسینگه‌ی رزگاركردنی رفێنراوانی ژێر ده‌ستی داعش كارمكرد" ئیمان وای وت.\nئیمان عه‌بدوڵا ئیلیاس (18 ساڵ)، له تشرینی دوه‌می 2019دا، یه‌كێك بوو له براوه‌كانی خه‌ڵاتی جیهانی دایكه تێرێزا وه‌ك به‌شێك له نوسینگه‌ی رفێنراوان، ئه‌وه‌ش به‌هۆی بێده‌نگنه‌بونی به‌رانبه‌ر داعش و هه‌وڵه‌كانیه‌وه بۆ ئاشته‌وایی.\nئه‌و خه‌ڵاته نێوده‌وڵه‌تییه؛ ده‌زگای هارمۆنی فوه‌نده‌یشن، ساڵانه له هیندستانه‌وه ده‌یداته ئه‌و كه‌سانه‌ی رۆڵیان هه‌بووه له ئاشتی، پێكه‌وه‌ژیان و دادپه‌روه‌ریی كۆمه‌ڵایه‌تیدا.\nئه‌و رێگه‌یه‌ی ئیمان-ی به خه‌ڵاته‌كه گه‌یاند، چیرۆكی راوه‌ستانی بوو دژ به رابردوویه‌كی پڕ له توندوتیژی و خوێناویی، ئه‌ویش سه‌رده‌می په‌لامار و حوكمڕانی داعشه.\nمه‌رجی ئازادكردنم له‌به‌ركردنی 102 ئایه‌تی قورئان بوو\nدوو خوشك و دوو برا، له‌گه‌ڵ دایك و باوكیاندا له 3ی ئابی 2014 كه‌وتنه ده‌ستی داعش، كاتێك نیشته‌جێی گوندی ته‌لقه‌سه‌بی قه‌زای شنگال بون له خۆرئاوای نه‌ینه‌وا.\nئیمان له 15 مانگدا سێجار له‌لایه‌ن داعشه‌وه كڕین و فرۆشتنی پێوه‌كرا.\n"یه‌كه‌مجار چه‌كدارانی داعش تیروپشكیان كرد بۆ كچه رفێنراوه‌كان؛ ناوی من بۆ پیاوێكی ته‌مه‌ن 40 ساڵ ده‌رچوو به ناوی جه‌عفه‌ر، به ئه‌بو كه‌ره‌م بانگیان ده‌كرد و كه‌سێكی زۆر خراپ بوو، ده‌ستدرێژی كرده‌سه‌رم".\nدوای پێنج رۆژ، چه‌كداره‌كه‌ی داعش ئیمان به چه‌كدارێكی تر ده‌فرۆشێت، به هه‌زار دۆلار، "ئه‌ویش له ئه‌بو كه‌ره‌م خراپتر بوو، ژنه‌كه‌یشی له خۆی خراپتر، تا زۆری لێكرد و منیان فرۆشته‌وه به كه‌سێكی تر".\nئه‌بو ئه‌حه‌مه‌د، سێیه‌م كڕیاری ئیمان بوو، پزیشكێكی خه‌ڵكی نه‌ینه‌وا بوو له نێو داعش، له‌ماڵی ئه‌وه‌وه، یه‌كه‌م هه‌نگاوی ئازادیی ئیمان ده‌ستیپێكرد.\n"مه‌رجی ئازادكردنی منی به سته‌وه به له‌به‌ركردنی 102 ئایه‌تی قورئان، له مانگێك و چوار رۆژدا مه‌رجه‌كه‌ییم به‌جێهێنا، 102 ئایه‌تی قورئانم له‌به‌ركرد و ئازادی كردم".\nئیمان له مه‌راسیمی دابه‌شكردنی خه‌ڵاتی دایكه تێرێزا له هیندستان\nئیمان و خێزانه‌كه‌ی، دوای ساڵێك و سێ مانگ له دیلی رزگاربون و به‌هاوكاری نوسینگه‌ی رزگاركردنی رفێنراوانی ئێزیدیی، قه‌زای ته‌له‌عفه‌ری ژێرده‌ستی داعشیان به‌ره‌و دهۆك به‌جێهێشت.\nئه‌و نوسینگه‌یه سه‌ر به حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستانه، دۆسیه‌ی زیاتر له شه‌ش هه‌زار رفێنراوی ئێزیدی لایه، له كچ و ژن و منداڵ، كه هێشتا چاره‌نوسی نزیك به نیوه‌یان نادیاره.\nئیمان له‌گه‌ڵ رزگاربونیدا، نه‌یتوانی ده‌سته‌وه‌ستان بێت به‌رانبه‌ر رفێنراوانی تری هاوئاینیی، ده‌یویست هه‌م شه‌ڕانگێزی داعش به دنیا بناسێنێت و هه‌میش له‌گه‌ڵ گێڕانه‌وه‌ی مه‌ینه‌تی كچانی ئێزیدیدا، رێگه‌یه‌ك بۆ هاوكاریكردنیان بدۆزێته‌وه.\nله ساڵیادێكی روداوه‌كانی ئابی 2014ی شنگال، ئیمان بۆ یه‌كه‌مجار چیرۆكه‌كه‌ی خۆی باسكرد، له‌وێدا و راسته‌وخۆ، نێچیرڤان بارزانی سه‌رۆكی ئه‌وكاتی حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان پشتگیری بۆ هه‌نگاوه‌كانی ئه‌و و نوسینكه‌ی رفێنراوان نیشاندا.\nهیچ شتیكی دنیا نیه كه‌مێك له ئازاری رۆژانی ژێرده‌سته‌یی داعش كه‌مبكاته‌وه\n"وتارێكی جوان و رێكوپێكم پێشكه‌شكرد، سه‌رنجی ئاماده‌بونی ساڵیاده‌كه‌ی راكێشا"، ئه‌وكات ئیمان له نوسینگه‌ی رزگاركردنی رفێنراوان بوو، كه دواتر و به‌هۆی خوێندنه‌وه وازیهێنا.\nئێستا ئیمان خوێندكاره له قۆناغی 11ی زانستیی، له زانكۆی ئه‌مریكی له كوردستان – دهۆكیش كۆرسی فێربونی زمانی ئینگلیزی ده‌خوێنێت، تا باشتر به‌سه‌رهاتی كچانی ئێزیدی به دنیا بناسێنێت.\n"هه‌ستێكی زۆر خۆش بوو خه‌ڵاتی دیكه تێرێزام وه‌رگرت، هه‌رچه‌نده هیچ شتیكی دنیا نیه كه‌مێك له ئازاری رۆژانی ژێرده‌سته‌یی داعش كه‌مبكاته‌وه، به‌ڵام لانیكه‌م واده‌كات خه‌مه‌كانم بۆ سه‌ركه‌وتن بگۆڕم" ئیمان وای وت، كه بڕیاریداوه كۆڵنه‌دات و هێشتا پێیوایه له سه‌ره‌تای رێگه‌كه‌دایه.


ڕۆژی خواردنی سێملا - Radio Sweden Kurdish - رادیۆی سوید Radyoya Swêdê | Sveriges Radio\nڕۆژی خواردنی سێملا\nبڵاو کرایه‌وه tisdag 24 februari 2009 kl 17.47\nئه‌مڕۆ دوا سێ شه‌ممه‌ی مانگی فێبریواریه‌و له سوید به سێ شه‌ممه‌ی چه‌ور فێتتیسداگ (Fettisdag) ناوده‌برێت. ئه‌م ڕۆژه له مێژوودا دواڕۆژی پێش ده‌ستپێکردنی ڕۆژووگرتنی مه‌سیحیه‌کانه تا ئه‌و ڕۆژه‌ی یادی مردن و هه‌ڵسانه‌وه‌ی عیسا ده‌کرێت، ئه‌و ڕۆژه له سوید به پۆسک (Påsk) ناوده‌برێت.\nئه‌مڕۆ دوا سێشه‌ممه‌ی مانگی فێبریواریه‌و له سوید به سێشه‌ممه‌ی چه‌ور فێتتیسداگ (Fettisdag) ناوده‌برێت. ئه‌م ڕۆژه له مێژوودا دواڕۆژی پێش ده‌ستپێکردنی ڕۆژووگرتنی مه‌سیحیه‌کانه تا ئه‌و ڕۆژه‌ی یادی مردن و هه‌ڵسانه‌وه‌ی عیسا ده‌کرێت، ئه‌و ڕۆژه له سوید به پۆسک (Påsk) ناوده‌برێت. پێشتر ته‌نها له‌و سێ شيممه‌یه‌ی که ڕێکه‌وتی 40 ڕۆژ پێش ڕۆژی پۆسکه خه‌ڵکی بۆیان هه‌بوو سێملا بخۆن، به‌ڵام پاشتر گۆڕا و هه‌موو سێ شه‌ممه‌یه‌ک له‌ماوه‌ی 7 حه‌فته‌ی پێش پۆسک، به‌پێی ترادیشونی مه‌سیحیه‌کان، ده‌کرا سێملا بخورێت. له حاڵی حازریشداو له‌گه‌ڵ کاڵ بوونه‌وه‌ی ڕۆژه ئاینیه‌کان له به‌رنامه‌ی ڕۆژانه‌ی خه‌ڵکیدا، سێملا له کۆتایی مانگی دیسێمبه‌ره‌وه ده‌فرۆشرێت.\nئه‌ی سێملا چیه؟\nسێملا (Semla) جۆرێکه له شیرینی له شێوه‌ی سه‌مونێکی بازنه‌یی بچوک به‌ڵام به‌رز له هه‌ویرێکی شیرینی ،زۆرجار، پڕ له هێل دروست ده‌کرێت، پاشان به‌شی سه‌ره‌وه‌ی سه‌مونه‌که وه‌ک سه‌ره مه‌نجه‌ڵێک ده‌بڕدرێت و ناوه‌ڕاستی سه‌مونه‌که پڕ ده‌کرێت له هه‌ویری باده‌م و خامه که جۆرێکی چه‌ورو خه‌ستتره له شیر، به‌سویدی گرێده (Grädde)، داده‌پۆشرێت، پاشان ئه‌و به‌شه ته‌نکه بڕدراوه له سه‌مونه‌که ده‌نرێته سه‌ر گێده‌که و ئاماده‌یه بۆ خواردن.\nله‌زۆربه‌ی دوکانی نانو شیرینی فرۆشه‌کان ته‌نانته بازاڕه‌کانی خواردن فرۆشی، گه‌ر ئه‌مڕۆ چاو بگێڕن به‌دڵنیاییه‌وه به‌رچاوتان ده‌که‌وێت. هه‌ندێک جار سێملا و کۆی ووشه‌که، سێملور به‌سویدی، له‌گه‌ڵ شیری گه‌رم ده‌خورێت له‌و حاڵه‌ته‌دا پێی ده‌وترێت هێتڤێگ (Hetvägg). جێی باسه وشه‌ی هێتڤیگ و سێ شه‌ممه‌ی چه‌ور که ڕۆژی خواردنی سێمله‌یه، به‌پێی مێژووناسانی سوید کوشتاری خۆی کردووه! گوایا له ساڵی 1771دا و له‌م ڕۆژه‌دا پادشای ئه‌وکاته‌ی سوید ئه‌دۆلف فرێدریک، جگه له خواردنه‌وه‌یه‌کی زۆری شامپانیاو خواردنه ده‌ریاییه‌کان ئه‌وه‌نده‌ی سێملا خواردوه، تا گیانی له‌ده‌ستداوه! دیاره سێمله خۆشه به‌ڵام نه‌که‌ن وه‌ک پادشا ئه‌دۆلف فرێدریک بیخۆن!


Tuesday, 05.12.2020, 22:10\n(بەشی یەکەم: گونجانی گەردوون بەرەو ئاراستەی پەیدابوونی ژیان)\nبنەمای ئەنترۆپی، یان بنەمای مرۆیی (Anthropic principle)، ئەو بۆچوونەیە کە پێی وایە، گەردوون بە هەموو یاسا و ڕێساکانی بە جۆرێکی تایبەتی هاتۆتە کایەوە، بەشێوەیەکیش بەڕێوە چووە تا ڕێخۆشکەر و گونجاو بێت بۆ پەیدابوونی ژیانێکی ژیر. بەگوێرەی ئەم بنەمایە دیاردەکانی وەک، نەگۆڕی هێزی بەکێشکردن، بارگەی کارەبایی پرۆتۆن، بارستایی ئەلکترۆن و نیترۆن و ئەو جیهانە سروشتییەی کە تێیدا دەژین، شتگەلەکن زۆر بەوردیی نەخشەکێش کراون، ئەگەر بڕی هەر یەکێکیان بە ڕێژەیەکی یەکجار کەمیش بگوڕدرێ، ئەوا ژیانی مرۆڤایەتی ئەستەمە بمێنێت.\nلەبەر بوونی واتایە جۆراوجۆرەکانی ئەم بنەمایە، هەندێک لە بواری زانست و فەلسەفەدا گفتوگۆی لەسەر دەکەن، کەچی زۆریش هەن بۆ بابەتی نالۆژیکیی، یان ئەوەی پێی دەگوترێت (زانستی ساختە) بەکاری دەهێنن. بنەمای ئەنترۆپی گەلەگ جاریش یەک دەگرێتەوە لەگەڵ تێزێکی دیکە کە پێی دەگوترێت، نەخشەسازی ژیر (Intelligent design)، ئەوەی پێی وایە نەک تەنیا ژیان، بگرە سەرلەبەری گەردوون دەستکردی نەخشەساز و داهێنەرێکی ژیرە. ئەمانە دەبێژن، گەردوون و زیندەوەرەکان لەلایەن هێزێکی لە ئاسابەدەرەوە، بەبوونی چەند مەبەست و ئامانجێکەوە دروست کراون، چونکە ئەو ئاڵۆزی و ڕێکوپێکییەی لە یاسا و ڕێساکانی سروشت و پێکهاتەی ئەندامەکانی لەشی زیندەوەراندا هەن، دەبێت هێزێکی ژیر و بەتوانای لە پشتەوە هەبێت.\nتا ئەمڕۆکەش گەلەک کەس پێی وایە کە مرۆڤ باشترین و چاکترین بوونەوەرە، سەرلەبەری گەردوونیش لەپێناو مرۆڤدا دروست کراوە. ئەم تێگەیشتنە لە کۆنەوە لە کۆمەڵگەکاندا پارێزراوە، کاتێکیش ئاینەکان پاڵپشتی ئەم بیرۆکەیەیان کردووە، ئەوا بەپیرۆز کراوە و پتر چەسپاوە.\nلەم چەند دێڕەدا هەوڵ دەدەین ڕوونی بکەینەوە، ئەگەر ئاین لایەنگری ئەم بنەمایە بێت، ئایە زانستیش پاڵپشتی لێ دەکات؟ هەروەها دەمانەوێ بزانین، بنەمای ئەنترۆپی چۆن دەستنیشان دەکرێت؟ کێ پێی وتین کە پێویستە گەردوون هەموو ئارەزووەکانمان بەجێ بگەینێت و خۆشگوزەرانیمان بۆ دابین بکات؟\nبهێنە بەرچاوت لە گەشتێکدا لە هۆتێلێک دابەزیت، پەلەت بوو شێوە و کەرستەی ژوورەکەت ببینیت، پاشان چوویتە بەلەکۆنەکە تا سەیرێکی دیمەنی دەرەوە بکەیت لە نهۆمی هەشتەمەوە. لە بەدبەختی، هەرکە دەستت خستەسەر ئاسنی بەلەکۆنەکە، شکا و خۆت بینییەوە کە بەخێراییەکی زۆر بەرەو شەقامەکەی خوارەوە بەردەبیتەوە. هاوار دەکەیت، بەڵام لەبەر شتێک کە نازانی چییە؟ هەست بە کەوتن و شکانی ئێسکەکانت ناکەیت، نەخێر، بگرە لەبری ئەوە خۆت لەناو نوێنێکی گەورە و نەرم دەبینیتەوە! لەو هەموو ئۆتۆمبێلە بارهەڵگرەی کە ئەگەری ئەوەیان هەبووە بکەویتە سەریان، تەنیا کەوتیتە سەر بارهەڵگرێکی کراوەی پڕ لە دۆشەکی کۆن کە لە کارگەیەکی نێزیک لەو شوێنەوە هاتبووە دەرەوە. لێرەدا دەشێ بپرسین، بۆچی گشت مەرجەکان پێکەوە هاتنەدی بۆ ڕزگاربوونت؟\nگەلەک جار زاناکانی گەردوونناسیش هەمان پرسیار دەکەن دەربارەی بوونی ژیان لە هەسارەی زەویدا، بە پێڕەویکردنی بنەمای گۆڵدیلۆکس (Goldilocks principle)، ئەوەی کە دەڵێت: بۆچی هەموو هەلومەرجی پەیدابوونی ژیان لە زەویدا هەن؟ هاوشێوەی ئەمە لە بنەمای ئەنترۆپیدا ڕوو دەدات بە پرسیارێکی گەورەتر: بۆ گەردوون تەواو گونجاوە بۆ سەرهەڵدانی ژیان؟\nهەرچەندە بنەمای ئەنترۆپی لەمێژە چەندان کەس ئاماژەیان پێی داوە، بەڵام بۆ یەکەم جار وەک تێزێکی زانستی لە ساڵی 1973 لەلایەن زانای گەردوونناسی براندۆن کارتەر بە بۆنەی 500 ساڵ تێپەڕبوون بەسەر ڕۆژی لەدایکبوونی کۆپەرنیکۆس پێناسە کرا. کارتەر پێی وایە کە ڕێکەوتە ئەنترۆپییەکان بەشێکن لە پێکهاتەی گەردوون، هیچ پێوەندییەکیشیان بە بوونی بەخت نییە.\nکارتەر دوو شێوازی ئەم بنەمایەمان دەخاتە بەردەست؛\nبنەمای ئەنترۆپی لاواز: ڕاڤەی ڕێکەوتی ئەنترۆپی، شتێکی سادە و بەڵگەنەویستە، واتە ئەگەر گەردوونەکەمان نەگونجاو بووایە بۆ ژیان، ئێمەش بوونمان نەدەبوو بێین و لێرەدا لەو پرسە بدوێین، بۆیە خودی پرسیارکردنەکەمان شتێکی نالۆژیکییە.\nبنەمای ئەنترۆپی بەهێز: لەمەیەندا کارتەر پەنا دەباتەبەر بیرۆکەی بنەمای کۆپەرنیکۆس (Copernican Principle)، ئەوەی کە دەڵێت، زەوی و مرۆڤ خاوەنی هیچ شتێکی ناوازە و نائاسایی نین. لەبەرئەوەی ئێمە لە گەردوونێکی گونجاوین بۆ ژیان، کەواتە تەنیا ئەو گەردوونانەش بوونیان هەیە کە بشێن ژیان لەخۆ بگرن. خۆ ئەگەر ئێمەش خاوەنی هۆشمەندی و ژیریی نەبوونایە، لە تواناماندا نەبوو بوونی ئەو ئاڵۆزییە و ڕێکخستن و گونجانەی جیهان بۆ ژیانمان هەست پێ بکەین.\nزاناکانی گەردوونناسی گەیشتوونەتە دەیان بیروڕا و بۆچوونی جۆراوجۆر کە لەسەر بنەمای ئەنترۆپی دامەزراون. وەک بنەمای ئەنترۆپی هاوبەشایەتی کە لە فیزیای تەنۆلکەییەوە (کوانتەم میکانیکس) سەرچاوەی گرتووە، ئەوەی دەبێژێت، گەردوون ئەو دەمە گەردوونێکی ڕاستەقینەیە کە بکارین لێی بڕوانین. کوانتەم میکانیکس کە تازە ببووە بیردۆزێکی ناسراو، هەندێک لە فیزیازانان وایان دەزانی ئەمەیان دیسانەوە مرۆڤ دەهێنتەوە ناو دیمەنەکان. ئەو زانستە نیشانی داین کە فۆتۆن بە شێوازێکی گەلەک ناوازە ڕەفتار دەکات، چونکە ئەو دەمەی کەسێک هەبێ بڕوانێتە فۆتۆن، ئەوا ڕەفتارەکەی تەواو جیاواز دەبێ لەوەی کە کەس نەبێ سەیری بکات. ئەمەش یەکێک بوو لەو مەتەڵانەی کە زاناکانی سەرسام کردبوو، هەرچەندە تا ئێستەش بەتەواوی یەکلایی نەبۆتەوە، بەڵام ئەوەی لێرەدا گرینگە ئەو چاودێرە با مرۆڤیش نەبێ، هەر کاریگەری دەبێ لەسەر ڕەفتاری فۆتۆن، بۆ نموونە ئەگەر تاکە ئەلیکترۆنێکیش بێت کە لەو ناوەدا تێپەڕێت.\nدۆگڵاس ئادمزیش لە کتێبەکەیدا (The Salmon of Doubt)، باس لە گۆمێکی (ئەستێڵ) بچووک دەکات، کاتێک بەئاگا دێت و بیر دەکاتەوە: "ئای چەندە جیهانێکی جوان و ناوازەیە کە من تێیدام، گەلەک گونجاوە بۆم، تەواو وەک ئەوەیە کە تایبەت بۆمن دروست کرابێ."\nئەم بیرۆکەیە هەرچەندە سادە و گاڵتەئامێزیش بێت، بەڵام لەناخیدا هەڵگری تێڕوانینێکی قووڵە بۆ جیهان. گۆمۆکەیەک لەخەو هەڵدەستێت و جیهانێکی نموونەیی دەبینێت کە تەواو گونجاوە لەگەڵ ژیانی ئەو، وەک گۆمێکی بچووک. لەبەرئەوەی ئەو گۆمە لە چیرۆکەکەدا هۆشمەندە، بۆیە دەتوانێت دەوروبەری خۆی ببینێت و شوێنی خۆی دیار بکات، پاشان وای لێ دێت بیرۆکەکەی دەگوازێتەوە بۆ قۆناغێکی دیکە و دەڵێت، ئەم جیهانە هەمووی لەپێناوی مندا دروست بووە. هاوشێوەی ئەمە بەڵام لە دیمەنێکی گەورەتردا ئێمەی مرۆڤیش دەپرسین: بۆچی هەسارەی زەوی گشت شتێکمان پێ دەدات کە ڕزگار ببین و لە ژیاندا بمێنینەوە؟ یان لەبەرچی گەردوون هەموو پێداویستێکی تێدایە (بە نموونە: پێکهاتنی کاربۆن) کە بوونی ئێمە دەیخوازێت؟\nبەڵام دەکرێ بپرسین، ئەم بنەمایە لەسەر چی بنچینەیەک دامەزراوە کە وای دابنێت، نەگۆڕە فیزیکییەکانی گەردوون بەتایبەتی داڕێژراون بۆ هاتن و بوونی مرۆڤ؟ ئایە ناشێ گەردوون هیچ پێوەندییەکی بە بنەمای ئەنترۆپی نەبێ، پەیدابوونی مرۆڤی ژیریش (هۆمۆساپیەن)، تەنیا ڕووداوێکی پێشبینی نەکراو بێت؟\nزانای ناوداری کۆچکردوو ستیڤن هۆکینگ، لە کتێبەکەی (کورتەیەک لە مێژووی کات – ساڵی 1988)دا ئاماژە بە کۆمەڵێک نەگۆڕی فیزیکی دەدات کە لەگەڵ بنەمای ئەنترۆپی یەک دەگرێتەوە. هۆکینگ وای دەبینێت، ئەگەر وزەی فرەوانبوونی گەردوون، ئەوەی کە رێژەی خێرایی فرەوانبوونی گەردوون دیار دەکات، پاش یەک چرکە لە تەقینەوەی مەزن، بە بڕی بەشێک لە سەد هەزار ملیۆن ملیۆن بەش کەمتر بووایە، ئەوا گەردوون دادەتەپییە ناو خۆی پێش ئەوەی بگاتە ئەو قەبارەیەی کە ئێستە هەیەتی. بەگوێرەی ئەم گوتەیە، بە گۆڕینێکی زۆر بچووک ئەو تەقینەوەیە مەزنە دەبووە هەرەسهێنانێکی تووند و بەهێز.\nبۆ ڕوونکردنەوەی ئەم گوتەیەی هۆکینگ پێویستە ئاماژە بەوە بدەین کە پەرەسەندنی گەردوون بە هاوکێشەکانی زانای فیزیکی ئەلێکساندەر فریدمان (Alexander Friedmann)، ئەوەی لە ساڵێ 1922 دای ڕشت، پێناسە دەکرێت. فریدمان بیردۆزی ڕێژەیی گشتی ئەینیشتاینی لە هاوکێشەکانی بەکار هێنا بۆ پێشبینی فرەوانبوونی گەردوون. لەو کاتەدا ئەمەیان بیرۆکەیەکی شۆڕشگێڕانە بوو، بە جۆرێک کە ئەینیشتاینیش وای بۆ دەچوو، ئەم هاوکێشانە لەڕووی ماتماتیکییەوە کێشەدارن، کەچی ئێستە بووەتە بەشێکی بنەڕەتی لە گەردوونناسی. ئەو هاوکێشانە چۆنەتی بەرەو پێشەوەچوونی گەردوونمان بۆ بەدەر دەخەن، لە چرکە یەکەمکانی تەقینەوەی مەزن و قۆناغە هەرە سەرەتاییەکانی هەڵئاوسانی گەردوون (inflation). گەلەک ئەگەری جۆراو هەن بۆ هاوکێشەکانی فریدمان، هەریەکەیان دەکرێ جۆرە گەردوونێک بهێننە بەرهەم، هەندێک لەوانەش هاوشێوەی گەردوونی ئێمە بێت، ئەوانەی دیکەش جیاواز بن، بەشێکیان تەنیا بۆ ماوەیەکی کورت بمێننەوە، چەندانێکیش لەو گەردوونانە هەرگیز گەلەستێرە و ئەستێرەکان تێیاندا دروست نەبن.\nزانای فیزیای ئەمریکاییش ڕۆبەرت دیکی لە ساڵی 1961دا، بابەتێکی پێشکێش کرد وەک لایەنگیرییەک بۆ بنەمای ئەنترۆپی. ئەو دەمە ئاماژەی بەوە کرد کە تەمەنی گەردوون نێزیکەی 14 ملیار ساڵە، ئەمەش تەمەنێکی نموونەییە، نە زۆر گەورەیە و نە زۆر بچووک، بگرە بەتەواوی گونجاوە. ئەگەر تەمەنی گەردوون بچووکتر بووایە، واتە تەقینەوەی مەزن لە کاتێکی نێزیکتر بووایە، ماوەی پێویست بۆ بەیەکداچوونە ناوەکییەکان و بەبەرهەمهێنانی توخمی قورستر لە هایدرۆجن و هیلیۆم لەئارادا نەدەبوو، کەواتە کاربۆن، ئۆکسیجن، نایترۆجن، ئاسن و ئەوانەی دیکە بوونیان نەدەبوو، بەمەش هیچ هەسارەیەکی بەردینی بە قەبارەی زەوی نەدەهاتە چێبوون. کاتێکیش تەمەنی گەردوون گەورەتر بووایە، زۆربەی ئەستێرەکان ببوونە قەزەمە ئەستێرە سپی و سوورەکان، هەموو سووتەمەنییەکانیان لەدەست دابوو، ڕووناکییەکەشیان کوژابووەوە، ئەمەش لەسەر بنچینەی پۆلێنکردنی ئەستێرەکانە بەگوێرەی تایبەتمەندییە شەبەنگییەکانیانەوە. کەواتە گشت کارلێکە بنەڕەتییەکانی کە بارستایی، وزە، هێزی بەکێشکردن، دوورکەوتن و ڕاکێشانە کارۆموگناتیسییەکان، هێزە ناوەکییە بەهێز و لاوازەکان لەخۆ دەگرێت، هاوسەنگ دەبوون و نەدەکرا ماددە، پاشانیش ژیان بەبەرهەم بێت.\nبێگومان چەندانێک لە زاناکان کۆک و هاوڕا هاوڕا نین، لەو گریمانەیەی هەلومەرجە سەرەکی و بنەڕەتییەکانی کە پشتەوانی لە بوونی ژیان دەکەن، هەموویان تا ڕادەیەکی یەکجار زۆر هەستیار و ورد بن. لێرەدا زانای فیزیای ئەستێرەناسی فرێد ئادمز بەرپەرچی ئەم بۆچوونانە دەداتەوە و دەڵێت، نیشانەکانی ئەو گەردوونەی ئێمە تێیدا دەژین، دەشێ لەبەر گەلەک هۆکار جیاواز بێت، هاوکات بتوانێ ئەستێرە بهێنێتە کایەوە و ژیان پەیدا ببێت.\nئەم بنەمایە لە دوو شێوازەکەی لاواز و بەهێزیدا وەک پێشتر لێی دواین، وامان لێ دەکات کە شێوازە لاوازەکەی تا ڕادەیەک بە پرسێکی لۆژیکی دابنێین. چونکە پێی وایە ئەو دیاردانەی کە لە گەردووندا دەیان بینین، ئەوانەن کە بوونی ئێمەیان لەسەر بەندە. واتە ئەگەر ئەو نەگۆڕانە بەو شێوەیە نەبووانە کە هەن، ئێمەش لێرە نەدەبووین تا ببنە کێشە بۆمان. بەڵام بەهێزەکەیان شتێکی دیکە، لەبەرئەوەی لە ناخیدا هەڵگری هێمایەکی ئاینییە بۆ بوونی خواوەندێک، ئەمەش جێی باوەڕی هەمووان نییە.\nئایە ئەو بنەمایە بەشێوازە بەهێزەکەی کردارێکی هەرەمەکییە؟ ئەم بابەتە گەلەک زانا بایەخیان پێی داوە وەک ئەینیشتاین، کاتێک دەپرسێت، دەبێ هەڵبژاردەیەکی دی هەبێ بۆ ئەوەی گەردوون بەشێوەیەکی دیکە بووایە لەوەی ئێستە؟ ئایە ئەو تایبەتمەندییە جۆراوجۆرە فیزیکییەی گەردوون وەک، خێرایی تیشک، بارگەگری ئەلیکترۆن و پرۆتۆن، بەتەواوی جێگیر و نەگۆڕن، یان جێگرەوەیان هەیە؟ ئێمە تا ئێستە نازانین، بەڕێوەچوونی گەردوون بەمەی کە هەیە تاکە شێوازە، یان نا، چونکە هی گەردوونی دیکەمان تاقی نەکردۆتەوە؟\nشتێکی سەیر و نامۆ دێتە بەرچاومان ئەگەر بیر لەوە بکەینەوە، ئێمە دەرنجامی کردارێکی هەڕەمەکی ڕووت بین. خۆمان لە هەسارەی سێیەمی دوور لە خۆر بینییەوە، ئەوەی خاوەنی بڕێکی گونجاوە لە ئۆکسیجن، ئاو، پلەی گەرمی و چەندان هەلومەرجی دیکە. پتریش جێ سەرسڕمانە کە خۆشبەختانە زەوی زەبەلاحێکی گازی نییە، درێژی و کورتی باڵای مرۆڤەکانیش نابنە کێشە، چونکە هەمیشە پێیەکان هێندە درێژیان هەر دەبێ، تا بچەسپێن لەسەر ڕووی زەوی.\nفەیلەسووفی ئینگلیزی نیال شانکس پێمان دەڵێت، ئەو بابەتە وەک کاغەزی یاری پۆکەرە، کاتێک بێین و بە ئارەزووی خۆمان و بە هەڕەمەکی تێکیان بدەین. ئەگەری ڕیزبوونی گشت کاغەزەکان بەدوای یەکدا بەڕاستی چەندە؟ هاتنی کاغەزی یەکەم یەکسانە بە 1 دابەشی بکەیتە سەر ژمارەی کاغەزەکان (52). بۆ دوو ژمارە بەڕاستی 1/52 * 1/52 = 1/ 2652، تەنیا بۆ شەش ژمارەی یەکەم دەکاتە نێزیکەی ١٥ ملیار! ئەی باشە ئەگەری هاتنی هەر هەموو 52 کاغەزەکە بەتەواوی یەک بەدوای یەک چەندە؟ ئەوەی زۆر گرینگە بیزانین، هەرچەندە ئەو ئەگەرە ژمارەیەکی لەڕادەبەر و بێکۆتاش نێزیک بێت، بەڵام دیسانەوە دەشێ ڕوو بدات. هاوشێوەی ئەگەری پێش و پاشی ڕووداوێکی گەلەک سادەیە، وەک پێشبینی کردنی شوێنی کەوتنی تۆپی یاری گۆڵفە، پێش ئەوەی یاریکەرەکە لێی بدات. پێویستمان بە دەرئاسایەکە بۆ زانینی ئەوەی لە کوێدا تۆپەکە دواجار جێگیر دەبێت، بەڵام دەرەنجام لە کوێ بێ، بۆمان نابێتە شتێکی ناوازە و دەرئاسا، لەبەرئەوەی یاریگەی گۆڵف گونجاوە بۆ جووڵەی تۆپەکە، هەر دەشبێت لە دواییدا لە شوێنێک جێگیر بێت. ئەمەش تەواو وەک سەرسامبوونمانە لەوەی کە لە گەردوونێکین ڕێ دەدات بە بوونمان. بە ڕای نیال شانکس، هەر دەبووایە لە کۆتاییدا لە شوێنێک جێگیر ببین کە زیاتر گونجاو بێت بۆمان، چونکە گەر لە شوێنکی دیکە بووینایە، ئەوا لە سەرەتاوە بوونمان نەدەبوو تا سەرسام بین.\nفیزیازانی چەندان ڕاڤەی دیکە دەخاتە بەردەستمان، وەک ئەوەی بە گریمانەی (فرەگەردوونی) ناسراوە، لەمەیاندا پێداچوونەوەیەک لە ئارادایە بۆ ئەگەرەکانی پێش و پاشی ڕووداوەکان. زانای فیزیای گەردوونناسی مارتن ڕییس دەڵێت:" گەردوون و فرۆشگەی جلوبەرگ خاڵێکی هاوبەشیان هەیە، تۆ کاتێک دەچیتە ناو فرۆشگەیەکی گەورە کە ژمارەیەکی زۆر جلوبەرگی جۆراوجۆری تێدا بێت، پێت سەیر نابێ ئەگەر جلێکی گونجاو و پڕبەبەرت بدۆزیتەوە. هاوشێوەی ئەمە، بوونمان لە گەردوونێک کە بەتەواوی گونجاو بێت بۆمان لەنێو ئەو هەموو گەردوونانە، پێویستی بە سەرسامبوونمان نییە."\nبەرانبەر بەمەش شانکس پێی وایە، ئەوەی گریمانەی فرەگەردوونەکان بە بنەمای ئەنترۆپی دەیکات، هەمان ئەو کاریگەرییەی گریمانەی کۆپەرنیکۆسە لە ڕوانینی زەوی وەک چەقێکی نەگۆڕی گەردوون. پاش کۆپەرنیکۆسیش، کیپلەر و گالیلێیۆ و هی دی، زانیمان کە زەوی تەنیا هەسارەیە لەناو چەندان هەسارەی دیکە، لە گەلەستێرەیەکیش لەناو چەندان گەلەستێرەدا. کاتی خۆی کۆپەرنیکۆس وای بۆ دەچوو کە خوولگەی هەسارەکان شێوە بازنەیەکی نموونەیین، لەلای گالیلیۆش وابوو، تا ئەو دەمەی زانای ماتماتیک و ئەستێرەناسی کیپلەر دەری خست کە شێوەکەی هێلکەییە، نەک بازنەیی. بەکورتی گەردوونیش بەهیچ شێوەیەک بەتەواوی ڕێکوپێک نییە، بەڵام وەک لەشی مرۆڤە، تا ئەو ڕادەیە گونجاوە کە بوونمان مسۆگەر بکات.\nکوانتەم میکانیکس جارێکی دی ڕاڤەیەک بۆ یەک لە مەتەڵەکانی بنەمای ئەنترۆپی دەخاتە ڕوو کە زۆر لە گریمانەی فرەگەردوونی ناوازە و سەرنجڕاکێشترە. ئەمەیان دەڵێت، چی ڕوو دەدات ئەگەر هەڵبژاردنێکی سروشتی وەک ئەوەی لە تیۆری پەرەسەندنی دارویندا هەیە بۆ گەلەستێرەکان، یانیش گەردوونەکان پێڕەو بکرێن؟ بەوەی کامە گەردوون ئەگەر سەرهەڵدانی ژیانی تێدا پتر بێت، ئەویان زیاتر شیاوی چەندجارەبوونەوە هەبێ. هەر کاتێک ئەمە ڕاست بێت، وا دەکات بە بەراورد بەو گەلەستێرانەی کە ژیانیان تێدا پەیدا نابێت، ژمارەیەکی زۆریش گەلەستێرە هەبن کە ژیان لەخۆیان دەگرن، هەلومەرجی پتر بەدەستەوە دەدەن بۆ بوونی ژیانەکانی وەک ژیانی ئێمە.\nزانای فیزیازانی لی سمۆلن، لەسەر بنچینەی ئەم بیرۆکەیەی هەڵبژاردنی سروشتی گەردوونی، بۆچوونێکی نوێ دێنێتە کایەیە و دەڵێت: گەردوونیش پابەندە بە بنەمای هەڵبژاردن، سروشت ئەو گەردوونانە هەڵدەبژێرێ کە ئەگەری مانەوەیان پترە لەوانی دیکە. هەروەها دەبێژێت، ئەمڕۆکە چەندان بیروڕای زانستی هەن، پێمان ڕادەگەینن کە گەردوون لە چاڵە ڕەشەکانەوە (Black hole) پەیدا بووە، هەڵبژاردنی سروشتیش ئەو گەردوونانە پەسند دەکات کە زیاترین چاڵی ڕەشیان تێدایە، ئەمانەش ئەگەری بەبەرهەم هێنانی گەردوونەکانیان لەوانەی دی پترە. گەردوونی ئێمە پڕە لە چاڵە ڕەشەکان، بۆیە هەڵبژاردنی سروشتی ئەمەیانی پێ باشتر بووە، لەبەرئەوەشە ئەو گەردوونەی ئێمە بوونی هەیە. ئەم زانایە بە پشتبەستن بە دواترین زانیاری گەردوونناسی پێمان ڕادەگەینێت کە دەشێت ئەو گەردوونەی ئێمە تاکە گەردوون نەبێ، تەقینەوەی مەزنیش ڕووداوێکی تاک و ناوازە نییە، بگرە دیاردەیەکی چەندجارەی بێسەرەتا و بێکۆتای یەک لە دوای یەکە، هەرجارەی لە ماوی نێوان ئەوەندە ملیار و ملیار ساڵەدا ڕوو بدا، پاشان ببێتە هۆی هاتنەکایەی ژمارەیەکی بێسنوور لە گەردوونەکان، گەردوونی ئێمەش یەکێکیان بێت.\nگشت ئەو ئەگەر و ڕاڤانەی بنەمای ئەنترۆپی دەیان وروژێنێت، ئەگەرچی هیچ دانەیەکیش لەو وەڵامانە هەڵنەبژێرین، بەڵام ئەم بنەمایە گەلەک یارمەتی ئێمەی داوە بە بیر و هۆشێکی فرەوانەوە بڕوانینە شتگەلێکی زۆر لەخۆمان دوورتر و مەزنتر. لەگەڵ ئەوەش هەستکردنمان بەوەی کە چەقی گەردوون نین، نابێ وامان لێبکات بێهیوا ببین و هەست بەبچووکی بکەین، چونکە هەسارەکەمان و گەلەستێرەکەمان و گەردوونەکەمان ژیانیان لەخۆ گرتووە، پاشانیش هەبوونایەتییەکەمان، ئێمەش ئەمەمان دەوێت و لە هەمووی گرینگترە بۆمان.\nئەمەی سەرەوە بەشی یەکەمی بابەتێکە لە نووسینێک بەناوی (زانست و چەند پرسێکی ئاینی)


بیرکردنەوە؛ لە زەمەنی (دوای-راستی) دا – KurdRawm\nیەکێک لە خاسیەتەکانی سیاسەت لە وڵاتە قەیراناویی و دەسەڵاتخوازەکانی ئەم ناوچەیە، بەرهەمهێنانی زۆرترین توندوتیژیی زمانەوانیی و دەربڕین و بەرزترین وروژاندنی سۆزداریی و گۆشکردنی جەماوەرییە لە رێگای دەستبەردار بوون لە پرسیار و لێکدانەوەی ئەقڵانی، دوورکەوتنەوە لە ئەقڵانییەتی تاکەکەسی و چوونە پاڵ ئەقڵ و رەفتار و پەرچەکرداری جەماعی و جەماوەریی. لە کۆمەڵگاکانی هاوشێوەی ئێراق و کوردستان، قەیران لە چۆنیەتی مامەڵەکردن لەگەڵ قەیراندا هەیە، ئەقڵیەتی خوێندنەوە و تێگەیشتنی ناواقیعی بۆ قەیران و سیاسەت وایکردووە دەرچوون لە قەیران قورس بێت و بارگرانی کێشەکانیش لەسەر خەڵک و سیستەم چەند بەرابەر بێت.\nلە سەردەمی دوای راستیدا( The Post truth) ئەوەی بەدرۆی دەزانین ڕەنگە ڕاست بێ، ئەوەش کە بەڕاستی دەزانین ڕەنگە درۆ بێ. دواجار کەس نازانێ ڕووی ڕاستی و درۆ کوێیە، هەر لە بنەڕەتەوە شتێک نیە بەو ناوانە، ئەوەی هەیە بریتییە لە خەیاڵ و باوەڕی ئێمەی مرۆڤ. ئێمە تەنها پێمانوایە، بەڵام نازانین خۆیان وان یان نا! مرۆڤایەتی بەگشتی لە قۆناغی دوای ڕاستی و ڕاستگۆییدا دەژی، هەموو ئەوەی دەیبینی و دەیبیستی، ئەگەر بە پێچەوەوە بۆی بڕوانی لەوانەیە شتێکت بۆ دەربکەوێ!! بۆ نمونە دوژمنەکان لەوانەیە بە تەنها هەڕەشە نەبن بۆ سەر یەکتر، بەڵکو ئەکرێ مایەی مانەوە و ژیان و هێزی یەکتریش بن.\nرەخساندنی کۆمەڵگایەکی باشتر و ژینگەیەکی باشتر بۆ ژیان؛ پێویستی بە بیرکردنەوەی زیاتر و بەرهەمهێنانی پرسیاری زیاتر هەیە. سیاسه‌تی باش ده‌توانێ وا له خه‌ڵك بكات كه‌متر ئازار بكێشن و باشتر بژین، سیاسه‌تی خراپ وا له خه‌ڵك ده‌كات زۆرتر چاوه‌ڕوان بن و زیاتر ئازار بكێشن. مرۆڤ بۆ ژیانێكی باشتر، رێگاكان دەگۆڕێت و رێگای تر تاقی دەکاتەوە، بەڵام ئەوەی پێویستە بکرێت گۆڕینی بیركردنه‌وه و تێڕوانینە بۆ ژیان و بۆ رووداوەکان، دروستکردنی زۆرترین پرسیارە لەسەر دیاردەکان. بۆ نمونه؛ دروستبوون و لێكهه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی حزبه‌كان، له‌دایكبوونی هه‌موو حزبێكی تازه و دابه‌شبوونی خه‌ڵك و ده‌نگده‌ره‌كانیان، ته‌نها تاقیكردنه‌وه‌ی رێگایه‌كی تر و ره‌نگێكی تر و ده‌موچاوێكی دیكه‌یه، چونكه تێگه‌یشتنمان بۆ ژیان و بوونی خۆمان ناگۆڕن، به‌ڵكو باوه‌ڕمان به‌و كه‌س و كاره‌كته‌رانه ده‌گۆڕن كه كۆنتڕۆڵی ژیانی ئێمه‌یان به‌ده‌سته‌وه‌یه، ته‌نها گواستنه‌وه‌ی ئیمتیاز و توانایی و ده‌سه‌ڵاته له گروپێكه‌وه بۆ یه‌كێكی تر.\nچی ده‌توانێ ئازاره‌كانی مرۆڤێك كه‌مبكاته‌وه؟ چۆن ده‌توانین باشتر بژین؟ وڵامه‌كه‌ی لای خۆمانه! ئه‌و كورده‌ی له رێگای داهێنانێكه‌وه بیر له چاره‌سه‌ركردن و بنه‌بركردنی كێشه‌ی كاره‌با ده‌كاته‌وه، ئه‌و ده‌رمانسازه‌ی خۆی به دۆزینه‌وه‌ی چاره‌سه‌ریی بۆ شێرپه‌نجه ته‌رخان كردووه، ئه‌و ئه‌ندازیاره‌ی بیر له دابینكردنی سه‌رچاوه‌ی وزه‌ی به‌دیلی نه‌وت و گاز ده‌كاته‌وه، ئه‌و سه‌رمایه‌داره‌ی ئاوه‌ر له داهێنانه‌كانی ئه‌وان ده‌داته‌وه و له‌سه‌ر ئه‌م خاكه گه‌شه‌ی پێده‌دات، ئه‌وانه‌ن ده‌توانن ژیان له‌سه‌ر ئه‌م سه‌ر زه‌مینه باشتر بكه‌ن، ئازاره‌كان كه‌متر بكه‌نه‌وه و كورد بكه‌ن به فریادره‌سی مرۆڤایه‌تی نه‌ك بار به‌سه‌ر مرۆڤایه‌تییه‌وه. هیچ نیشتیمانێك به‌بێ ئه‌م تێگه‌یشتنه گه‌شه ناكات، هیچ رێگایه‌ك باشتر نییه له‌و رێگایه‌ی كه ئازار كه‌مده‌كاته‌وه و خۆشگوزه‌رانیی زیاد ده‌كات.\nبۆ ئێمە کە لە زەمەنی (دوای-راستی) دا دەژین، وتن و نەوتنی راستییەکان، نە هیچ بەهایەکیان هەیە و نه هیچیش لە تێگەیشتنی ئێمە بۆ جیهان دەگۆڕن. هیچ راستییەکیش بوونی نیە، چونکە لە بنەمادا خەڵک چیتر چاوەروانی بیستنی چیرۆکی زیاتر نین. مرۆڤی دوای-راستی، هەزار و یەک شەو گوێ شلناکا بۆ حیکایەتخوانێک تا بیگەیەنێت بەراستی یان کۆتایی چیرۆکەکەی بۆ باسبکات. هەموو ئەوەی دەیبینین یان دەیبیستین و ئەنجامی دەدەن، یەک شت کۆیان دەکاتەوە؛ ئەویش گۆرانکارییە، مرۆڤی ئەم سەردەمە لە راستی زیاتر، پێویستی بە گۆرانکارییە و لە بەهاش زیاتر پێویستی بە خۆگونجاندن و داهێنانە. شۆرشەکانی ئەمڕۆ هیچ پاڵەوانێکیان نییە، گۆڕانکارییەکان هیچ رابەرێکیان نییە، چونکە هیچ کەس هیچی نییە بۆ وتن، ئیتر حیکایەتخوانێک نییە خەڵکی گوێ بۆ چیرۆکەکانی بگرن. زەمەنی (دوای-راستی) زەمەنی دوای چیرۆکە، چونکە ئیتر هیچ پاڵەوانێک بوونی نیە!\nزانین و دانپێدانان بەوەی کە نایزانین هەروەک سۆکرات ناوی بردووە بریتییە لە “دانایی”. خوێندنەوە و پێناسەکردنی جیهانیش تەنها لەريگای ئەوەندەوە کە دەیزانین؛ نەزانییە. زانین و تێگەیشتنی ئێمە بۆ ئەوەی کە لەدەوروبەماندا روودەدات، رەنگە بەشێک بێت لە چییەتی و حەقیقەتی رووداو و دیاردەکان؛ بەڵام هەمووی نیە، بۆیە زۆر زەحمەتە هەموومان یەک تێگەیشتن و دونیابینیمان هەبێت، بەڵام دەتوانین یەک دونیامان هەبێت بە تێگەیشتنی جیاوازەوە، بەو مەرجەی بتوانین جیاوازییەکان قبوڵ بکەین و لەسەر بنەمای ئەوەی کە دەیزانین حوکم بەسەر ئەوانیتردا نەدەین کە ئەوەی ئێمە نازانن، یان نایەنەوێت بیزانن. زانین بەبێ دانپيدانان بە نەزانین، دەبێتە فاشیزم و توندرەوی و تیرۆرکردنی بەرامبەرەکەت.\nئاین و مەزهەب و تەواوی ئایدۆلۆژیاکان؛ له بەڵێن و ئیدیعای بەدیهێنانی یەکسانی و حورمەت بۆ مرۆڤایەتی هاوبەشن، لە وەدینەهاتنیشیدا هەموویان وەک یەک مرۆڤیان دووچاری نائومێدی و هەلاکەت کردۆتەوە. مرۆڤایەتی زۆری گوێ لەوە بووە کە چۆن ژیانی بۆ دەکەن بە بەهەشت؛ بەڵام زۆر کەمی لەو هەوڵانە بینیوە کە لە ئازارەکانی کەم دەکەنەوە! دواجار هەموو ئایدۆلۆژیاکان، هەموو جیاکارییە مەزهەبی و ئاینییەکان لەبەردەم ئیرادە و خواستی مرۆڤ بۆ ژیانێکی شایستەو بەڕێز، شکست دەهێنن.\nمرۆڤ به‌ستراوه‌ته‌وه به‌و بارودۆخه‌وه كه تیایدا ده‌ژی، بوونه كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كه‌ی زاڵه به‌سه‌ر خه‌سڵه‌ته بایه‌لۆژییه‌كانیدا. شامپازی و گۆریلا، كه‌نگه‌ر و گورگ، یان زه‌رافه و حوشتر؛ له جیهانی ئاژه‌ڵه‌كاندا، ناتوانن وه‌ك یه‌ك بژین یان له‌گه‌ڵ یه‌كتریدا كارلێك بكه‌ن، چونكه خه‌سڵه‌تی بایه‌لۆژی هه‌ریه‌كه‌یان ئه‌وان له‌یه‌كتری جودا ده‌كاته‌وه، به‌ڵام بوونیان وه‌ك ئاژه‌ڵ یه‌كیان ناخات؛ به‌و مانایه‌ی ناسنامه‌ی ئاژه‌ڵبوون و جه‌نگه‌ڵنشینی ناتوانێ ئه‌وان له ده‌وری یه‌كتری كۆبكاته‌وه، ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر هه‌ره‌شه‌ی سروشت و مرۆڤیش له‌سه‌ریان ئه‌وه بخوازێت. به‌ڵام مرۆڤه‌كان له‌رووی بایه‌لۆژییه‌وه یه‌ك گروپن و له‌رووی كۆمه‌ڵایه‌تیشه‌وه توانایی كارلێك و خۆگونجاندیان هه‌یه. له‌نێوان ئه‌ڵمانی، ئینگلیز، كوردێك و عه‌ره‌بێك و جوله‌كه‌یه‌كدا هیچ رێگرییه‌كی بایه‌لۆژی نییه بۆ ئه‌وه‌ی له‌گه‌ڵ یه‌ك هه‌ڵبكه‌ن، یان یه‌ك جۆر ژیان و شێواز بژین؛ بارودۆخی ژیان و بوونه كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كه‌یان نه‌بێت. مرۆڤه‌كان؛ كاتێك ناتوانن له‌گه‌ڵ یه‌كتریدا هه‌ڵ بكه‌ن، یان رقیان له یه‌كه، كاتێك توركێك یان فارس و عه‌ره‌بێكی ره‌گه‌زپه‌رست له به‌رامبه‌ر كوردێك رق هه‌ڵده‌گرێ؛ له‌به‌ر ئه‌وه نیه كه ئه‌وان گیا خۆرن و ئێمه گۆشتخۆر؛ له‌به‌ر ئه‌وه‌ش نیه كه ئێمه ناتوانین خاڵی هاوبه‌ش و كۆك له‌نێوانماندا هه‌بێت، به‌ڵكو له ئه‌نجامی ئه‌و بارودۆخه سیاسی و ژیاریی و وجودیه‌یه كه چ ئێمه وه‌ك كورد و چ ئه‌وان وه‌ك غه‌یره كورد تیایدا ده‌ژین. مێژووی مرۆڤایه‌تی پره له گۆرانكاریی، به‌ڵام ئه‌وه‌ی گۆرانی به‌سه‌ردا هاتووه، مرۆڤ نه‌بووه، به‌ڵكو خودی مێژوو و دۆخی ژیانی مرۆڤ بووه. وەدیهێنانی گۆڕانکاری، دروستکردن و بزواندنی مێژوو؛ پێویستی بەوە نیە خەڵک بیر بکەنەوە، بەڵکو دەبێ وا لە خەڵک بکات کە باوەر بهێنن و متمانە بکەن و دواجار رەفتار بکەن. کۆمەڵگای پێشکەوتوو، یان دواکەوتوو، پەیوەندی بە خەڵکەکانیەوە نیە، پەیوەندی بەو بیرکردنەوە تاکەکەسیانەوە هەیە کە سەرکردایەتی خەڵك دەکەن، بیردەکەنەوە، باوەڕ و بەها بەرهەمدێنن، دامودەزگا دروست دەکەن و خەڵک لەسەر شێوازی بیرکردنەوە و رەفتار باردێنن.خەڵک، گشت یاخود عەوام ناتوانن بزوێنەری مێژوو بن، بەڵام وەک سوتەمەنی بەکاردەهێنرێن. ئەوانەی گۆڕانکارییان لە مێژوودا وەدیهێناوە تاکەکان بوون، بەڵام وایان لە عەوام گەیاندووە کە ئەوە خەڵکن هێزو بازوی مێژوون، چونکە خواست بۆ دروستکردن و گۆڕینی مێژوو تاکەکەسییە، بەڵام وەدیهێنان و بەگەڕخستن و باوەڕهێنان بەو خواستە؛ ئیشی خەڵک و عەوامە. ئەو نوسەرانەی لەسەر باش ستایشی عەوام دەکەن و لەسەر خراپ سەرکۆنەی دەکەن؛ لەوانەیە درکیان بەوە نەکردبێ کە بیرکردنەوە (کردەیەکی تاکەکەسییە) باوەڕهێنان و پەیڕەویکردن (کردەیەکی جەماعییە).\nوەرگێڕان نە کارگەهەکا پيشەسازى یا گوهۆرینا پیت ...\nبەناوی ژیانەوە هاتین