تەبەقی هێلکە.. داهێنانێک کە داهاتی ساڵانەی هەشت ملیار دۆلارە\nبەبێ ئەوەی درکی پێبکەین، هەندێک بیرۆکەی سادە هەن بوونەتە پێداویستیی سەرەکیی ژیانی ڕۆژانەمان، چیرۆکی سەرنجڕاکێش لە پشتیانەوە هەیە و بە ملیاران دۆلاریان لێوە بەدەست دێت.\nیەکێک لەو بیرۆکە سادانە تەبەقی هێلکەیە، کە بووە ڕێگەیەکی ئاسان و سەرەکی بۆ هەڵگرتن و پاراستنی هێلکە لە دوکانەکاندا.\nبەپێی ماڵپەڕی BBCـی بەریتانی، زیاتر لە سەدەیەک پێش ئێستا، خاوەن ڕۆژنامەیەکی کەنەدی بە ناوی جۆزێف کۆێل لە پشت بیرۆکەکەوە بوو.\nکۆیڵ دوای گوێگرتن لە دەمەقاڵێی نێوان خاوەن هۆتێلێک و جووتیارێک لەسەر شکانی نیوەی هێلکەکان لە کاتی گواستنەوەیان بە بارهەڵگرێک، بیری لە بابەتەکە کردەوە.\nکۆیڵ دەستیکرد بە دروستکردنی نموونەیەکی تاقیکاری بۆ پاراستنی هێلکەکان لە شکاندن، بە بەکارهێنانی پەڕەی ڕۆژنامەکان، تا گەیشت بەم تەبەقە هێلکەیەی ئێستا، کە لە کاغەزێکی ئەستوور و بەهێز دروستکراوە و شوێنی هەموو هێلکەکان جیاکراونەتەوە.\nساڵی ١٩١٩ کۆیڵ بڕیاری فرۆشتنی ئەو ڕۆژنامەیەی دا کە خاوەندارێتی لێ دەکرد و لە ئەمەریکای باکووردا دەگەڕا تاوەکو داهێنانە نوێیەکی، تەبەقی هێلکە، بفرۆشێت و بڵاوی بکاتەوە.\nپەیامی سەرەکیی کۆیڵ بۆ فرۆشیارانی هێلکە ئەمە بوو: “ئەم داهێنانە لە نرخەکەی زیاتر کەڵکی لێوەردەگریت”.\nبە پێی ماڵپەڕی BBC، هەرچەندە داهێنانێکی سەرکەوتوو بوو، بەڵام کۆیڵ دەوڵەمەند نەدەبوو ئەگەر بزنسمانێکی باش نەبووایە و زیرەکانە کارەکانی ئەنجام نەدایە.\nلە ئێستادا ساڵانە داهاتی بازرگانیکردن بە تەبەقی هێلکە دەگاتە ٨ ملیار دۆلار. بەهۆی زیاتر بەکارهێنانی هێلکە لە سەرانسەری جیهاندا، هێشتاش داهاتەکە لە بەرزبوونەوەدایە.\n٩ پرسیار لەبارەی تورکیا و سووریا و کوردانەوە؛ جیهان دوودڵ بوو لە پرسینیان\nئەوەی پێویستە لەبارەی چارەسەری قژ بە بۆتۆکس بیزانیت\nئەگەر بۆ قژێکی نەرم و درەوشاوە دەگەڕێیت و نازانیت بە چ ڕێگایەک پێیبگەیت، بەبێ ماندووبوون چارەسەرکردن بە بۆتۆکس…\nئەو منداڵەی لە ئەنجامی ڕەفتارێکی منداڵانەیدا دەکەوێتە بەر قین و قسەی ڕەقی دایک و باوکی، منداڵێکە هەموو گیانی…


بایدن كه‌پر ده‌كات و تره‌مپیش بار ده‌كات!\nیه‌كێك له هه‌ڵبژاردنه پڕ كێشه‌كانی ئه‌مه‌ریكا ده‌نگدانی ٢٠٢٠ـه، نه‌ك له‌به‌رئه‌وه‌ی كۆرۆنا/ كۆڤید – ١٩ سه‌رانسه‌ری دنیای تۆقاندووه و به‌هه‌زاران شوێنی گشتی داخستووه و ئابووری وڵاته‌كانی تووشی چه‌قین و به‌سته‌ڵه‌ك كردووه و سه‌دان هه‌زار قوتابخانه‌ش داخراون. نه‌خێر له هه‌ڵبژاردنی ئه‌م جاره‌ی ئه‌مه‌ریكا كۆڤید – ١٩ هانی خه‌ڵكی دا له‌ڕێی ده‌نگدانی پێشوه‌خته و ئه‌لیكترۆنی و پۆسته‌وه به‌ڕێژه‌یه‌كی جیاواز له هه‌ڵبژاردنه‌كانی تر به‌شداری ده‌نگدان بكه‌ن و مافی ڕه‌وای خۆیان له دیاریكردنی نوێنه‌ر و سه‌رۆكی وڵاته‌كه‌یان به‌كار بهێنن.\nململانێیه‌كی توند، ڕاشكاوی له‌ڕوو نمایش كرا. تره‌مپ وه‌ك دیارده‌یه‌كی نوێ له سه‌ركردایه‌تی ئه‌مه‌ریكادا كۆشا، ڕێباز و شێواز و بیركردنه‌وه و كه‌سایه‌تیی تایبه‌تی خۆی تاقی بكاته‌وه. گه‌یشتووه‌ته ئه‌وه‌ی تره‌مپ بڵێت من (بیرمه‌ند و كه‌سێكی عاقڵمه‌ندی جیاوازم له كه‌سانی تر)، بۆیه ئه‌و ئه‌نجامانه‌ی تره‌مپ به‌دۆڕاو وێنا ده‌كه‌ن، وایكردووه تره‌مپ بكه‌وێته ڕكه و لاملی دژی ئه‌نجامه‌كان پێشان بدات و داوای هه‌ژماركردنه‌وه‌ی ده‌نگه‌كان له هه‌ندێك ویلایه‌ت بكات. پێ ناچێت هه‌ژماركردنه‌وه‌ی دووباره‌ی ده‌نگه‌كان ئه‌نجامه‌كان له قازانجی تره‌مپ بن. تره‌مپ گه‌ره‌كێتی وه‌ك چۆن جۆرج بۆش له ئه‌لگۆری برده‌وه، ئه‌ویش به‌هه‌مانشێوه ئه‌نجامه‌كان به‌قازانجی خۆی هه‌ڵگێڕێته‌وه. فۆكس نیوز له‌سه‌ر زاری ئه‌و كه‌سه‌ی گوتبووی مردوویه‌ك ده‌نگی داوه، داوای بوردنی له ڕای گشتی كرد.\nدنیا چاوه‌ڕێی ئه‌وه‌یه تره‌مپ له ده‌ركه‌وتنێكی ته‌له‌ڤزیۆنیدا ڕاشكاوانه به‌پێی ده‌ستوور و نه‌ریت و چۆنیه‌تی ئاڵوگۆڕی ده‌سه‌ڵات دیموكراسییانه نه‌ریت بڵێت: "به‌ڵێ جۆ بایدن بردییه‌وه". مه‌رج نییه بڵێت "من دۆڕام"، چونكه ئه‌و هێشتا خۆی به براوه وه‌سف ده‌كات. ڕاستییه‌كه‌ی "دۆڕان" كرده و هه‌ستێكی نه‌گریس و ناخۆش لای هه‌ندێك كه‌س دروست ده‌كات. هه‌ندێك كه‌س به‌ئاسانی ئاماده نین، ته‌نیا پێشوازی له سه‌ركه‌وتنی ڕكابه‌ره‌كانیان بكه‌ن، نه‌ك دۆڕانی خۆیان.\nپوتینی سه‌رۆكی ڕووسیا كار ده‌كات پارێزبه‌ندی تاهه‌تایی بۆ خۆی له‌ڕێی گۆڕینی ده‌ستوور دابین بكات. بێگومان دوور نییه ئه‌ردۆغانیش بیر له هه‌مان شێواز بكاته‌وه. ئه‌م دیارده‌یه له وڵاته ئه‌وروپاییه دیموكراسییه‌كاندا ڕه‌تكراوه‌یه. منجڕی و خۆشۆڕكردنه‌وه‌ی تره‌مپ به‌و قسانه‌ی ده‌ڵێت "هه‌ڵبژاردن دزراوه، ساخته‌كاری كراوه" دۆخێكی نه‌رێنی دروست ده‌كات و ترس له‌سه‌ر به‌ئاشته‌وایی ئاڵوگۆڕی ده‌سه‌ڵات ده‌كات.\nدنیا چاوه‌ڕێیه تره‌مپ به تره‌مپیات و شێوازی تایبه‌تی خۆی بڵێت "به‌ڵێ؛ بایدن بردییه‌وه". هه‌رچه‌نده له‌دواین ڕۆژه‌كانی ده‌سه‌ڵاتیدا ئاماده نییه ئیداره‌یه‌كی بێ كێشه و گرفتی دارایی و سیاسی و دیبلۆماسی و ته‌ندروستی و په‌روه‌رده‌یی و پێوه‌ندیی نێوده‌وڵه‌تی بۆ بایدن جێ بهێڵێت.\nئه‌مه‌ریكییه‌كان له هه‌نگاوی یه‌كه‌مدا چاوه‌ڕێی هه‌نگاوی موژده‌به‌خشی ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ی كۆڤید – ١٩ و چاره‌سه‌ری كێشه‌ی ئابووری له جۆ بایدن ده‌كه‌ن. تره‌مپ كه بووه قوربانی كۆرۆنا، دنیایش چاوه‌ڕێی پێوه‌ندیی و دۆستایه‌تی نوێ و چاره‌سه‌ری گرفته نێوده‌وڵه‌تییه‌كان له بایدن ده‌كه‌ن. تره‌مپ ده‌یویست كۆرۆنا وه‌ك هێزێكی گرنگی ده‌نگدان بۆ بردنه‌وه به‌كار بهێنێت، به‌ڵام نه‌یتوانی ئه‌و پێكوته‌ش ڕابگه‌یه‌نێت كه به‌چه‌ند هه‌فته‌یه‌ك دوای ده‌نگدان ڕاگه‌یه‌نرا.\nتره‌مپ له سه‌ره‌تای ئه‌م هه‌فته‌یه بڕیاری كشاندنه‌وه‌ی به‌شێك له سوپاكه‌ی له ئه‌فغانستان و عێراق دا، ئه‌م دوو وڵاته ده‌بنه كێشه‌یه‌كی گه‌وره له به‌رده‌م جۆ بایدن و چۆنیه‌تی چاره‌سه‌ركردنی قه‌یرانه‌كان.\nكاتی ئه‌وه هاتووه، ئه‌نجامی دووباره هه‌ژماركردنه‌وه‌ی ده‌نگه‌كان هێمای دۆڕانی تره‌مپ ده‌ربخه‌ن. به‌كرده‌وه بایدن وه‌ك سه‌رۆكی ئه‌مه‌ریكا هه‌ڵسوكه‌وت ده‌كات و خه‌ریكی ده‌ستنیشانكردنی ئه‌ندامه‌كانی كابینه‌كه‌یه‌تی. كورد گوته‌نی "یه‌كێك كه‌پر ده‌كات و ئه‌وی تریش بار ده‌كات".\n(تره‌مپیات).. سیاسه‌ت كه‌سی تا سه‌ر به‌خێو نه‌كردووه!\nبادانه‌وه به‌ره‌و پڕۆژه‌ی مردن\nمیدالیایه‌كی ئه‌لیكترۆنی..كۆتایی به ونبوونی مۆبایله‌كه‌ت دێنێت\nماهیر و ئەحمەد ئاماده‌كارى بۆ پڕۆژەیەکی نوێ ده‌كه‌ن


ڕەوت و قۆناغەکانی چیرۆکی کوردی لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان … کاوان محەمەدپوور – Dengekan\nbyzahid rozhin\tMay 3, 2018\tGeneral, Literature, Slider\nبێ‌گومان یەکێک لە دژوارترین تەوەرەکانی ئەدەبیاتی کوردی، باسکردن لە ئەدەبی گێڕانەوەیی یا هەمان “ئەدەبیاتی داستانی”یە. ئەم دژواریە بەتایبەت لە ناو ئەدەبیاتی داستانی کوردستانی ئێران زیاتر زەق دەبێتەوە. ڕەنگە هۆی ئەم دژواریەش بگەڕەتێەوە ئەوەی کە بەداخەوە تا ئەمڕۆکە کتێب یان توێژینەوەیەکی شیاومان لەسەر ئەم بەشەی ئەدەبیات نەبوو و تەنانەت مێژووی ئاسایی ئەم ڕەوتە ئەدەبییەش پێناسە نەکراوە، دووهەم، لە ساڵانی پێشوودا بەشێک لە کتێبە داستانییەکانی نووسەرانی رۆژهەڵات، لەو دیوی کوردستان چاپ دەبوون و زۆر بە دەگمەن بەدەستی خوێنەری ناو ئێرانەوە دەگەیشتن. هەر بۆیە بەشیک لەو کتێبانە ئێستاکەش لەناو خەڵک نەناسراون. سێهەم، گوتاری زاڵی رۆشنبیری کوردی بە گشتی و بەتایبەت ئەدەبیاتی کوردی هەمیشە گوتارێکی “شیعری” بووە، ئەم گوتارە دەرفەتی خۆدەرخستنی بە “نەسر” و بەتایبەت ئەدەبی داستانی نەداوە، دیارە گوتاری زاڵ هەمیشە بێ ئەوەی بە شێوەی ئاسایی هەستی پێبکرێت، خۆی مانا و ڕەوتی فیکری بە شێوەی هێژمۆنی لەسەر نووسەر و خوێنەرەکانی دەسەپێنێت، ئەوەی کە ئەم گوتارە لە مێژووی ئەدەبی کورد-دا بوونی هەیە جیگەی ڕەخنە نییە!. بەڵام نەبوونی هیچ دیالەکتیکێک لە گوتارگەلی جیاواز و بەردەوام بوونی گوتاری شێعری لە گشت ئاسە ڕۆشنبیریەکانی کورد خۆی لە خۆیدا جێگەی ڕامان و سرنجی تایبەتە-ئەم باسە بۆ دەرفەتێکی تر دەگوازمەوە-.\nبەڵام لەمەڕ ئەدەبی داستانی کوردستانی ئێران، ئەتوانین لە چەند ڕوانگەوە پێناسەیەک بۆ پۆلێنکردنی ئەم ڕەوتە بکەین، وەکوو باس کردن لە شێوەی بەکارهێنانی تەکنیک‌گەلی گێڕانەوە و پەرژانەسەر زانستی گێڕانەوەناسیی (Narratology)، یان باسێک لەسەر نیشانەناسیی گێڕانەوەی ( Semiotics Narrative) و هێنانە ئارای بابەتی مۆدێلی گێڕانەوە و پلۆت (Plot) (گەڵاڵە)، بێ گومان ئەم پێناسانە زۆرن و بەپێی مێتۆد و قوتابخانەی زانستی جیاوازن.\nمن لەو وتارەدا، بەکورتی لە ڕوانگەی “کۆمەڵناسیی ئەدبی”یەوە و بە گریمانەی (لوسین گۆڵدمەن) ( Lucien Goldmann) سێ قۆناغ بۆ چیرۆکی کوردی لە رۆژهەڵاتی کوردستان پێناسە دەکەم. دیارە گۆڵدمەن وەکوو مارکسیستێک، ئەدەبیات لەمەڕ شێوەی هەڵسووکەوت و کاریگەریەکانی کاپیتالیزم ئەخوێنێتەوە، لە گریمانەی گۆڵدمەن خاڵی بەرچاو شوناس و کەسیەتی (کاراکتێر)ە. هەڵبەت بەر لەوەی باسی ئەم سێ قۆناغە بکەم، دەبێت ئاماژەیەک بەوە بدەم کە گریمانەکەی گۆڵدمەن بەشێوەی ڕێک و بێ دەستکاری ئەم مێژوویە پیناسە ناکات.\nئەمەش کێشەیەکە کە گشت ڕوانگە و گریمانەی زانستی مرۆیی رۆژئاوایی بۆ ئێمەی ڕۆژهەڵاتی-رۆژهەڵاتی جیهان- دەگرێتەوە، ئەم تەوەرە، باسێکی درێژخایەنە لەسەر فەلسفەی مێتۆد(Philosophical methodology) و فەلسەفەی گریمانەیی(Theoretical philosophy)زانست، کە دەێتەوە سەر ئەو گرفتە کە گشت گریمانەکانی ئەدەبی رۆژناوا پاڵپشتی مێژوویی لەسەر ڕەوتی ئەدەبیی خۆیانەوە هەیە، واتە ئەگەر فڵانە بیرمەند گریمانەیەک دەردەبرێت جیا لە پاڵپشتی زانستی و فەلسەفی، پاڵپشتێکی تری هەیە کە لەسەر مێژووی ئەدەبی و ئەزموونەکانی ئەدەبی خۆیانەوە زەق دەبێتەوە. ئێمەش ڕەنگە بتوانین بەتایبەت لە مۆدێلی گێڕانەوەدا و چۆنیەتی نواندنی پلۆت و چۆنیەتی فەزاسازی و بەکارهێنانی تەکنیکەکانی گێڕانەوە وەها گریمانەیەک تایبەت بەخۆمان پێک بێنین، هەڵبەت کارێکی زۆر ئەستمە و پێویستی بە ئارشیڤ سازی و مێژوونووسینەوە هەیە و دەبێت چەندین توێژەر و ئاکادێمیای لە پشت بێت.\nبەگشتی دەتوانین ڕەوتی چیرۆکی کوردی لە رۆژهەڵاتی کوردستاندا بە سێ قۆناغ دابەش بکەین، هەڵبەت ئەگەر زیاتر ورد ببینەوە، ئەم قۆناغانە – بەتایبەت لەم ساڵانەی دواییدا -هەرکامە بۆخۆیان بە چەند بەش پۆلێن دەکرێن، نابێت لەیادمان بەچێت کە چیرۆک پرۆژەیەکی ناتەواوە و لە هەر سەردەمانێک خۆی بە شێوەیەک بەرهەم دێنێ، بۆیە لەم پۆلێنکردنەدا لەگەڵ چیرۆک و ڕۆمانگەلێک بەرەوڕوو دەبینەوە کە ڕەنگە بەپێی ساڵی نووسینیان لە ڕیزی دەستە و قۆناغی دووەم یان سێیەمدا بن، بەڵام لەڕووی پێکهاتەی گێڕانەوەیی و زمان و ناوەرۆکی چیرۆک، بکەونەوە قۆناغی پێش، یان دوای خۆی.\nقۆناغی یەکەم: ریالیسمی کۆمەڵایەتی\nلوسین گۆڵدمەن بۆ ئەدەبی رۆژئاوا-هەڵبەت تا سەردەمانی خۆی- سێ قۆناغ پێناسە دەکا. گشت ئەم سێ قۆناغە لەمەڕ چەمکەکانی کاپیتالیزم و هەڵسووکەوتی ئابووری ئەو و کاریگەری ئابووری سیستەمی سەرمایەداری لەسەر مێشکی مرۆڤ دەگرێتەوە. گۆڵدمەن پێیوایە سەردەمی یەکەمی سەرمایەداری، ئابوورێک پێک دێنێت کە مرۆڤ بۆلای تاکەکەسی و (فەردییەت) ئەبات. شێوەی خۆجێی ئابووری و ئابووری ئازاد، کاریگەری حکوومەت کەمڕەنگ دەکاتەوە و ئیتر مرۆڤ خۆی وەک تاکێکی کۆمەڵایەتی لەگەڵ کێشە کۆمەڵایەتییەکان و بەتایبەت ئابوور بەرەوروو دەبێتەوە. وەها چەشنێک لە کارکردی سەرمایەداری، مرۆڤێک پێک دێنێت کە هەست دەکات ئیتر تەنیا و تەنیا خۆیەتی و دەبێت خۆی خۆی رزگار بکا، واتە هیچ خوایەک و هیچ حکوومەتێک نییە کە رزگاری بکات. بۆیە کاراکتێرێک کە لە ئەدەبیات بەرهەم دێت، کەسایەتییەکە بە کێشەگەلی تاکەکەسی و ئەم کێشانەش گشتیان لە ناو کۆمەڵگادا دەبینێتەوە و لە هەوڵی وڵام دانەوە یان چارەسەریان دێت. لێڕەدایە کە بە پێناسەی گۆڵدمەن، “مرۆڤی خاوەن کێشە”(Problematic Human) خۆ دەنوێنێت. مرۆڤێک کە کێشەی هەیە و لە حەولی چارەیەک بۆ کێشەکانییەتی. گۆڵدمەن دەڵێت: “ئەم کاراکتێرە/مرۆڤە، دەستپێکی ژانرێکی مۆدێڕن بە ناوی ڕۆمانە”. فەزایی وەها چیرۆکێک، چەشنێکە لە ریالیسمی کۆمەڵایەتی (Social realism). لە ئەدەبی جیهانی‌دا ڕۆمانەکانی باڵزاک و تۆلۆستۆی و… لەم خانەیەدا جێدەگرن.\nبەم پێیە، قۆناغی یەکەمی چیرۆکی کوردی لە ئێران. لە ساڵی 1320ی هەتاوی (1942ی زایینی)یەوە تا ساڵی 1372ی هەتاوی (1993ی زایینی) دەگرێتەوە، واتە قۆناغی دامەزراندن. جێگەی ئاماژەیە کە لە مێژووی ئەدەبی جیهانیدا، ڕۆمان پێش کورتە چیرۆک سەرهەڵدەدات بەڵام لە مێژووی ئەدەبی کوردی-لە گشت ناوچەکانی- ئەم ڕەوتە بەپێچەوانەیە. هۆی بە پێچەوانەبوونی ڕەنگە لایەنی زۆر بگرێتەوە کە لەم وتارەدا دەرفەتی باسکردنی نییە.\nقۆناغی یەکەمی چیرۆکی رۆژهەڵات بە نووسینی کورتە چیرۆکی (پێکەنینی گەدا)ی حەسەن قزڵجی دەست پێدەکات، لەم قۆناغەدا کەمترین چیرۆکی کوردی تێدا دەنووسرێت. لە پاش نووسینی (پێکەنینی گەدا) و بڵاوبوونەوەی لە یەکێک لە گۆڤارەکانی ئەو سەردەمە ئیتر تا ساڵی 1358ی هەتاوی (1980ی زایینی) هیچ چیرۆک و ڕۆمانی بڵاوکراوەمان نییە. هەڵبەت لە دوای ڕووخانی کۆماری کوردستان، ڕحیم قازی لە دەرەوەی وڵات یەکەمین ڕۆمانی کوردیی ڕۆژهەڵاتی کوردستان بە ناوی (پێشمەرگە) دەنووسێت و ساڵی 1339ی هەتاوی (1961ی زایینی) بڵاوی دەکاتەوە، ئیتر جیاواز لەم دوو کارە، هیچ کارێکمان نییە و بێدەنگییەکی سارد و سڕ بەسەر فەزای چیرۆکی کوردیدا سێبەر دەکێشێت، ئەم بێدەنگییە لە ساڵی 1358ی هەتاوی (1980ی زایینی) بە نووسینی کۆمەڵە چیرۆکی (ئاشەوان)ی مستەفا ئیلخانی‌زادە و دواتر نۆڤێلێتی تەنزی (باقەبێن)ی ئەحمەد قازی لە ساڵی 1360ی هەتاوی (1981ی زایینی) و، (بووکی گۆڕستانی کۆن)ی مەلا کەریم ڕاوچی لە ساڵی 1368ی هەتاوی (1989ی زایینی) دەشکێت، بەڵام هیچ یەک لەم چیرۆکانە ئەوەندە ئاستی پێکهاتەی داستانی و گێڕانەوەیان لەسەرێ نییە کە وەکوو دەقێکی شیاوی چیرۆک چاو لێبکرێن و کەموکۆڕیی بنەڕەتیان تێدایە، واتە هیچکام لەو سێ کارە نەیانتوانی لێهاتوویی حەسەن قزڵجی لە گێرانەوەدا بقۆزنەوە سەر چیرۆکی خۆیان و لانیکەم بتوانن لە ئەزموونی قزڵجی، یان تەنانەت ڕەحیم قازی بەهرە وەربگرن. هەر لە قۆناغی یەکەمدا بەشێکمان هەیە کە وا باشە ناوی بنێینە بەشی دووەمی قۆناغی یەکەم، ئەویش لەبەر بڵاوبوونەوەی ڕۆمانی (هاوارەبەرە)ی (فەتاح ئەمیری)یە لە ساڵی 1369ی هەتاوی (1991ی زایینی). ئەم ڕۆمانە بە بەراوردی سێ کاری پێشوو پێکهاتەی داستانی شیاوتری هەیە و هۆمێدمان پێ دەدات کە توانستەکانی چیرۆکی خۆمان دەربخەیەن. فەتاح ئەمیری دواتر لە ساڵی 1372ی هەتاوی (1993ی زایینی) ڕۆمانی (میرزا)ی لە درێژەی هاوارەبەرەدا دەنووسێت. دەتوانین تەوابوونی ئەم قۆناغە بە نووسینی ئەم ڕۆمانە ناوزەد بکەین.\nقۆناغی دووهەم: چیرۆکی مۆدێڕنیستی\nقۆناغی دووهەمی ئەدەبی لە ڕوانگەی گۆڵدمەن، هەڵگری چەشنێکی تر لە پێناسەی کاراکتێرە. سیستەمی کاپیتالیزم لە قۆناغی دووهەمی خۆیدا شێوەی کارکردی ئابووریەکەی لەسەر تاکەکەسی زەق نابێتەوە و چەشنێک لە تایبەتمەندی دەگرێتە بەر، واتە ئابوورێک کە تایبەت کراوەتەوە بە گرووپ یان برەندێکی(Brand) تایبەتەوە، ئیتر لە سیستەمی ئابووری ئەم قۆناغەدا، تۆ تاک نابینی، بەڵکوو لەگەڵ هەژمارەیەک ناو و گرووپ و برەندی ئابووری بەرەورووی، هەر بۆیە کاراکتێرێک کە لە چیرۆکی ئەو سەردەمەدا دەخوڵقێت بە ڕوانگەی گۆڵدمەن، وەک ئەوە دەچێت کە لە چارەسەری کێشەکانی کۆمەڵگا ناهۆمێد بووە و نازانێت هۆی کێشەکان چین تا بە شوێنیان کەوێت و چارەیان بکات- چوون سیستەمی ئابووری برەند، گشت چەمکەکان دادەبۆشێت-، چەشنێک لە سەرگەردانی و نیگەرانی بە هۆی نەناسینی “هۆی کێشەکان” لە دەروونی ئەم کاراکتێر/مرۆڤە پێک‌دێت، بۆیە زیاتر لەوەی باسی کۆمەڵگا بکا، باس لە دەروونی خۆی دەکا، وەک ئەوەی کێشە و قەیرانەکە لە ناو خۆیدا بێت.\nبە وتەی گۆڵدمەن لێڕەدا چیرۆکی (دەروونناسانە) دێتە ئاراوە، چیرۆکێک کە کاراکتێرەکانی سەرقاڵی یەکجار زۆریان لەگەڵ دەروونی خۆیانە و کەمتر وەهایە باسی جیهانی دەرەوە بکەن یان ئەگەر باسیشی بکەن، جیهانێکی تاریک و ڵێڵە و هەمیشە خەریکی ڕا کردن و دروو کەوتنەوە لەم جیهانەن. بۆیە زیاتر (مۆنۆلۆگ) ئەبیندرێت، فەزاسازی ئەم چەشنە چیرۆکە، فەزای سارد و سڕ و لێڵ و نامۆیە. ئەمە لایەنێک لە (چیرۆکی مۆدێڕنیستی)یە، واتە هاوتەریب لەگەڵ تاکبوون و خاوەن کێشە بوون-کە خسڵەتی بنەڕەتی چیرۆکە-لایەنێکی دەرووناسانەش بۆ کاراکتێر دێتە ئاراوە. ئەم چەشنە کەسایەتییە، لە قۆناغی دووهەمی چیرۆکی رۆژهەڵات‌دا بەدی دەکرێت. -هەڵبەت تەواو کۆ و گشت چیرۆکنووسەکان ناگرێتەوە، لەسەرەتا باسم کرد ڕەنگە گریمانەکەی گۆڵدمەن تەواو کۆ بۆ پێناسە کردنی چیرۆکی کوردی نەبێت بەڵام لایەنێکی زۆرمان بۆ روون دەکاتەوە-.\nقۆناغی دووهەم لە ساڵی 1372ی هەتاوی (1393ی زایینی)ییەوە دەست پێدەکا و تا ناوەڕاستەکانی دەیەی 80ی هەتاوی سەرەتای 2000ی زایینی درێژەی هەیە، دەتوانین دەسپێکی ئەم قۆناغە بە بڵاوبوونەوەی کۆمەڵە چیرۆکی (زریکە)ی عەتا نەهایی ناودێر بکەین. عەتا نەهایی لەم کۆمەڵە چیرۆکە و دواتر کۆمەڵە چیرۆکی (تەنگانە)دا هەوڵی داوە لە فەزا و پێکهاتەی ساکاری قۆناغی یەکەم دەرباز بێت و شێوەیەکی نوێ لە گێڕانەوەی چیرۆکی کوردی لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان دەستەبەر بکا، ئەم چیرۆکانەی عەتا نەهایی کە بە چەشنێک کاریگەریی ئەدەبی فارس، بەتایبەت (هووشەنگ گۆڵشیری)یان پێوە دیارە، بووژانەوەی چیرۆکی رۆژهەڵات لەو سەردەمەدایە. هەر لە قۆناغی دووەمدا، دوو ڕووداوی بەرچاومان هەیە کە جێگەی خۆیەتی باسی لێوە بکرێت.\nیەکیان دەگەڕێتەوە ساڵی 1375ی هەتاوی (1996ی زایینی) لە شاری بۆکان، دەستەیەکی پێنج کەسی لە چیرۆکنووسانی گەنج، کە ئەزموونی خوێندنەوەی چیرۆکی مۆدێرنیستییان هەبوو و لەگەڵ شێوازی چیرۆکنووسی جیهانی تاڕادەیەک ئاشنا بوون، کۆرێک پێکدێنن بەناوی (کۆڕی خۆر)، ئەم پێنج کەسە لە هەوڵی نوێکردنەوەی چیرۆک و دەربازبوون لە شێوە گێڕانەوەکانی قۆناغی یەکەم دان. ئەم پێنج کەسە کە هەموویان ئەزموونی چیرۆکنووسییان هەبوو، بریتین لە “بریا کاکەسووری، حەمەدئەمین شامحەمەدی، عەلی غوڵامعەلی، ڕەحیم عەبدولڕەحیم‌زادە و سولەیمان عەبدولڕەحیم‌زادە”. کۆڕی خۆر، دوو بوڵتێن لە چیرۆکی، نووسەرانی نوێ بڵاودەکەنەوە و لەسەر باسکردن لە چیرۆکی کوردی بەردەوام دەبن. بریا کاکەسووری یەکێک لە ئەندامانی سەرەکیی ئەم کۆڕە ساڵی 1377ی هەتاوی (1998ی زایینی) کۆمەڵە چیرۆکی (سیاسووت) بڵاودەکاتەوە، حەمەدئەمین شامحەمەدی هەر ئەو ساڵە کۆمەڵە چیرۆکی (قەڵا) بڵاودەکاتەوە و کۆمەڵە چیرۆکی (چارەنووسی تاپۆکان)ی سولەیمان عەبدولڕەحیم‌زادەش هەر لەم خانەدا جێگە دەگرێت. بەگشتی فەزای نووسینی ئەو دەستەیە فەزایەکە کە دێتە ژێرخانەی چیرۆکی مۆدێڕنیستی. پێکهاتە و فۆرمی پێچەڵاوپێچەڵ، سەرەکی بوونی مۆنۆلۆگ بە جێگەی دیاڵۆگ، وەسفی دەروونناسیی کەسایەتییەکان، وەسفی زۆریی فەزای داستان و ڕەخنە لە جیهانی بێ مانا و هەوڵێک بۆ دۆزینەوەی مانا، تێمی سەرەکیی فۆرم و پێکهاتەی ئەم چەشنە چیرۆکانە بوو. کاریگەریی کەسانێک وەکوو سادق هیدایەت، کافکا، سارتەر و سامۆئێل بێکێت بەسەر نووسراوەکانی ئەم دەستەیەوە دیارە.\nڕووداوی دووەمی قۆناغی دووەم دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی 1377ی هەتاوی (1998ی زایینی) کە کۆمەڵە چیرۆکی (مزگێنی)ی محەمەد ڕەمەزانی بڵاو دەبێتەوە. تەکنێکی نووسین و پێکهاتە و ڕاوێژی کاراکتێرەکانی ڕەمەزانی، چەشنێکی تایبەتە و لەسەر بەشێک لە چیرۆکنووسانی گەنجی ئەو سەردەمە کاریگەریی هەبوو. محەمەد ڕەمەزانی کە بەداخەوه جیا لەم کۆمەڵە چیرۆکە کاری تری بڵاو نەکردوە، یەکێک لە باشترین چیرۆکنووسانی ئێمە بوو کە ئێستا دەستی کێشاوەتەوە و زیاتر سەرقاڵی کاری وەرگێڕانە. ئەگەر فەتاح ئەمیری لە قۆناغی یەکەمدا لەژێر کاریگەریی ئەدەبیاتی (دەوڵەت ئابادی)دا بوو و عەتا نەهایی لە کۆمەڵە چیرۆکی (تەنگانە)دا لەژێر کاریگەریی گۆڵشیری، ئەوە محەمەد ڕەمەزانی لە (مزگێنی)دا هەوڵی سەربەخۆیی زیاتر دەدا کە لەم کاریگەرییەی چیرۆکی فارس کە ساڵانێک بوو لەگەڵمان بوو دەرباز بێت، بۆیە زیاتر پێکهاتە و فۆرمی نووسراوەکانی ڕەمەزانی بە چیرۆکی بیانی نزیکترە تا چیرۆکی فارسی. لە ناوەرۆکیشدا هەوڵی ئەوەی داوە مۆرکی کوردیی پێوە دیار بێت.\nقۆناغی دووەم بەدڵخۆشییەوە بەرهەمی زۆری تێدا چاپ بوو و ئیتر ئەو وەستان و بێدەنگییەی قۆناغی یەکەم بۆ هەمیشە نەما. هەر لەم قۆناغەدا، ناسر وەحیدی لە پێشدا ساڵی 1374ی هەتاوی (1995ی زایینی) کۆمەڵە چیرۆکی (خەوەڕاو) بڵاو دەکاتەوە و پاشان کۆمەڵە چیرۆکی (هاوار) و (خەونەکانی ئیقلیمی با) لە ساڵی 1376ی هەتاوی (1997ی زایینی)، دەنووسێت. ڕۆمانی (شاربەدەر)ی حسێن شێربەگی لە ساڵی 1377ی هەتاوی (1998ی زایینی) بڵاو دەبێتەوە و دوو ڕۆمانی (بڵیند و نەوی) خاتوو نەسرین جەعفەری و (هەزار ئەشکەوتی) عومەر مەولوودی لەو ساڵەدا چاپ دەبن. هەڵبەت ئەم دوو ڕۆمانە-(بڵیند و نەوی) و (هەزار ئەشکەوتی)- هەرچەند بەپێی ساڵی چاپ لەناو قۆناغی دووەم دان، بەڵام لەڕووی پێکهاتە و دەربڕینەوە زیاتر لە چوارچێوە و تایبەتمەندیی ڕۆمانی قۆناغی یەکەمدا پۆلێن دەکرێن. دەبێت ئاماژە بکەم، ئەمە بە هیچ شێوەیەک بە مانای کەموکۆڕ بوون بۆ ئەم دوو بەرهەم نییە، بەڵکوو مەبەستم لە پێکهاتە و شێوە داڕژشنی فەزای ئەم دوو ڕۆمانەیە، یانی وەک کارەکانی تر کاریگەریی چیرۆکی مۆدێڕنیستییان پێوە دیار نییە.\nقۆناغی سێیەم: فرە ژانر و پێکهاتە\nقۆناغی سێیەم، کەلە ساڵی 1385ی هەتاوی (2006ی زایینی)یەوە دەستی پێکردووە تا ئێستاش بەردەوامە، لەم قۆناغەدا لەگەڵ شێوازێکی جیاواز لە پێکهاتەی گێڕانەوە و ناوەرۆک و لەحن بەرەوڕوو دەبینەوە، بەڵام بەگشتی ئەم قۆناغە لە پێکهاتەی ساکاری قۆناغی یەکەم و جیهانی تەم و لێڵی قۆناغی دووەمدا لە زۆربەری بەرهەمەکان دەرباز بووە و نووسەرەکان هەوڵی ئەوەیان داوە ئاورێکی نوێ لە سووژەکانی کۆمەڵگای کوردی بدەنەوە، هەر لەپێناو ئەم مەبەستەشدا (فرەگوتاری، کاراکتێری جیاواز لە گشت چینەکانی کۆمەڵگا و چەند ڕەهەندی خوێندنەوەمان) هەیە، بۆ نموونە هەندێ نووسەر سەرنجی تایبەتیان بە توانستە گێڕانەوەیەکانی ئەدەبی زارەکی کوردی نیشان داوە، وەکوو عەتا نەهایی لە ڕۆمانی (گوڵی شۆڕان)دا کە تێمی چیرۆکەکەی لە بەیتی (لاس و خەزاڵ) وەرگرتووە و لەناو چیرۆکێکی ئەمرۆییدا دایدەڕێژێتەوە، واتە کەڵکوەرگرتن لە فۆلکلۆری کوردی بۆ بەرهەمهێنانی چیرۆکی مۆدێڕن، یان سەید قادر هیدایەتی لە ڕاوێژی مەزهەبی و خانەقایی کە لە مەحفلی دەروێشانەی کوردیدا ئەبیسترێت، بۆ گێڕانەوەی چیرۆکی (تۆقی عەزازیل) کەڵک وەردەگرێت و لە ڕۆمانی (گابۆڕ)دا تەکنیکێکی تایبەت لە بەکارهێنانی کەرەستەی (گێڕەوە) نیشان ئەدات کە لە جێگەی خۆیدا بێ وێنەیە. جیاواز لەم بەرهەمانە ئەتوانین بە سێ کۆمەڵە چیرۆکی بریا کاکەسووری بە ناوی (تابووتی تەمەن)، (سەفەرنامەی دۆزەخ) و (مەرگەژین) ئاماژە بکەین کە لە بەرهەمە بەرچاوەکانی کورتە چیرۆکی ئێمەن لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان. یەکێکی دیکە لە باشترین بەرهەمەکانی ئەو ساڵانەی دوای کۆمەڵە چیرۆکی (پاشای تەنیایی)یە لە نووسینی عەلی غوڵامعەلی، ئەم بەرهەمە بە باشی توانیویەتی فۆرمی کورتە چیرۆک بە پێکهاتەی بەهێز و زمانێکی سرنجڕاکێش نیشان دات. کۆمەڵە چیرۆکەکانی (پیاوێکی ریش خەنەیی) عەزیز مەحموودپووریش یەکێک لە بەرهەمە باشەکانی کورتە چیرۆکی ئێمەن لە قۆناغی سێیەمدا.\nلە قۆناغی سێیەمی ڕەوتی چیرۆکنووسیی ڕۆژهەڵاتی کوردستاندا ئەوە خاڵەی جێگەی تێرامانە، ئەوەیە کە هەمانە بە بنزاراوەیەکی تایبەت چیرۆکی نووسیوە، وەک سەراجئەددین بەناگەر، چیرۆکنووسی سنەیی لە کۆمەڵە چیرۆکی (چاوشارەکێ) و ڕۆمانی (قولولولوو)دا کە بە بنزاراوەی ئەردەڵانی دایڕشتووە. فەروخ نێعمەتپوور لە زمانێکی فەلسەفی بۆ گێڕانەوەکانی سوود وەردەگرێت، بەتایبەت لە ڕۆمانی (باڵندەی بریندار، ماسی سەرسام). یەکێکی دیکە لە ڕۆماننووسە باشەکانمان (شارام قەوامی)یە کە سێ ڕۆمانی بەناوەکانی (سوەیلا، بیربا و پاڵتاوشۆڕ)ی هەیە و کۆمەڵە چیرۆکێک بە ناوی (مێژووییترین زامی دایکم )کە لە بەرهەمەکانی پێشوویەتی، قەوامی یەکی لە باشترین نووسەرانی ڕۆژهەڵاتییە کە زانستێکی تایبەتی لەسەر پێکهاتەی چیرۆک و ڕۆمان هەیە و ئەم زانیاریەش لەسەر بەرهەمەکانی ڕەنگیداوەتەوە. کامران حامیدی لە سێ رۆمانی (زینوی بەتەم)، (گۆمی بەردەلانکێ) و (مان و نەمان) ڕەهەندەێکی جیاوازی لە ڕۆمانی مێژوویی بۆ رۆژهەڵات خوڵقاندووە، بریا کاکەسووری لە رۆمانی (چریکە و تاریکستانی ساڵە سپییەکان)دا لە تەکنیکی (مێتافیکشێن) بۆ گێڕانەوە سوودی گرتوە. مەنسوور حامیدی لە ڕۆمانی (دوورە دەراوی سوورە چۆم)دا هەوڵێکی شایانی بۆ ڕۆمانی پۆست مۆدێڕن داوە.\nلە کۆتاییدا جێگەی خۆیەتی ئاماژەیەکی گشتی بە نووسەرە گەنجەکان بکەم، کە لە ڕاستیدا دڵخۆشیی داهاتووی چیرۆکی کوردین لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان. یەک لەو کەسانە عەلی حوسێنی لە سەقز بە ڕۆمانی (کەتنگە) و (سەفەرەکانی شەوبا)یە کە ئەم دوایین ڕۆمانەی ساڵی 1396ی هەتاوی (2017ی زایینی) بڵاو کردەوە. ڕزگار لوتفی بەرگی یەکەمی ڕۆمانی (نیشتمان) و سێ کۆمەڵە چیرۆکی تا ئێستا بڵاو کردۆتەوە. خانم شەپۆل مەجیدپوور بە کۆمەڵە چیرۆکی (ئەو نامانەی هەرگیز نەخوێندارنەوە) لە پێشدا وەکوو دەنگێکی نوێی چیرۆکنووسی ژنان خۆی ناساند و لەم دواییانەدا سێ نۆڤێڵتی لە کتێبکدا بە ناوی (حکوومەت نیزامی) و چیرۆکێکی درێژ بەناوی (ملوانکەکانی دایکم) کە چیرۆکێکە بۆ منداڵان و ڕەخنە لە تەڵاق و جیایی خێزانەکان دەگرێت، بڵاو کردۆتەوە. خانمی پەری کەریمی‌نیا یەکێ لەو نووسەرە پڕ کارانەیە کە تا ئێستاکە. ڕۆمانی (هەموو ڕێگاكان دەچنەوە قڕەجار) و سێ کۆمەڵە چیرۆکی (کێ لە من و ڤیرجینیا وۆڵف دەترسێت)، (قاوەکان خراپ سەفەر دەکەن)و ( قەست و نییەتمە هەنارێک بسمیل بکەم)ی بڵاوکردۆتەوە. سەدیق ڕەسووڵی کۆمەڵە چیرۆکی (سەیدەوان)ی لە چاپ داوە کە چیرۆکی سرنج ڕاکێشی تێدان. هێمن عەبدوڵاپوور لەو گەنجە چیرۆکنووسانەیە کە داهاتوویەکی باشی بۆ پێشبینی دەکرێت. هێمن ساڵی 1391ی هەتاوی (2012ی زایینی) کۆمەڵە چیرۆکی (دەنگە دەنگی بێدەنگی) و ساڵی 1396ی هەتاوی (2017ی زایینی) کۆمەڵە چیرۆکی (با زۆر شت لەگەڵ خۆی نابا)ی بڵاو کردۆتەوە، هیوا قارەمانی ساڵی(2017) کۆمەڵە چیرۆکێکی بەناوی (نیار)ی بڵاو کردۆتەوە، کە زمانی گێڕانەوەیەکی تایبەتی هەیە، خانم چنوور سەعیدی لە سنە دوو کۆمەڵە مینیماڵی بەناوی (هەناسەی پێخەفە داخراوەکانی ئەبەدی) و( تەنیا خەمی گوڵە مێخەکەکانمە) تا ئێستا بڵاو کردۆتەوە. خانم سارا سادق‌زادە ساڵی 1395ی هەتاوی (2016ی زایینی)، ڕۆمانی (ئاسمانێکی بێ مەودا) و کۆمەڵە چیرۆکی (ئەم چیرۆکانە زۆر ژنانەن) بڵاو کردەوە.\nبێگومان چیرۆکنووسانی‌تر هەن کە دەرفەتی ئاماژە پێدانیان لەم وتارە کورتەدا نییە و ڕەنگە شێوەیەکی تایبەتیان بۆ گێڕانەوە- لانیکەم لە چیرۆکی رۆژهەڵاتدا- پێ بێت. ڕەخنە و خوێندنەوەی چیرۆکی هەر یەک لەو نووسرانەی لەم وتارەدا باسمانکرد وتار و دەرفەتێکی تایبەتی دەوێت و ڕەنگە نەتوانین بە وردی ئاماژە بە گشت لایەن و ڕەهەندەکانی گێڕانەوەی تاکەتاکەی ئەمانە بکەین.\n*ئەم وتارە بە فارسی لە سێ ژمارەی (1142، 1144 و 1150) رۆژنامەی (قانون)ی تاران، بڵاوکراوەتەوە.\nPrevious وەرگێڕانی کتێبێک و ڕاستکردنەوەی هەڵەیەک … نوری کەریم\nNext گه‌مه‌ی كه‌ره‌كان … هه‌وڵێكی گرنگ بۆ ساده‌كردنه‌وه‌ی نمایش شكۆ عومه‌ر


Home›هەواڵ›جیهان›بە پابەندبوون بە دووریی کۆمەڵایەتی سەرانی وڵاتانی کەنداو وێنەی یادگارییان گرت\nوێنەی سەرانی وڵاتانی کەنداو\nبەدر عەساکر بەڕێوەبەری نووسینگەی تایبەتی جێنشینی سعودیە وێنەیەکی سەرانی وڵاتانی بەشدار لە 41ەمین خولی ئەنجوومەنی باڵای هاریکاریی کەنداو بڵاو کردووەتەوە.\nوێنەکە لە هۆڵی مرایا لە پارێزگای عولا گیراوە و هاوشانی بن سەلمان جێنشینی سعودیە، شێخ تەمیم ئەمیری دەوڵەتی قەتەر و سەلمان بن حەمەد شانشینی بەحرەین و محەمەد بن راشد حاکمی دوبەی و فەهد بن مەحمود ئەمیری عوممان و نەواف سوباح ئەمیری کوێت دەبینرێن.\nسەرانی ئەو دەوڵەتانەی کەنداو لە وێنەکەدا پارێزگارییان لە دووریی کۆمەڵایەتیی کردووە و هەندێکیشیان ماسکیان بەستووە.\nبەستنی لوتکەکە، بە ئامادەبوونی شازادەی جێنشینی سعوودیە، محەمەد بن سەلمان دەبێت، دەبێتە مایەی یەکریزی وڵاتانی کەنداو بۆ بەدیھێنانی خواستەکانیان، میری قەتەر، تەمیم بن حەمەد ئال سانی سەرۆکایەتی شاندی وڵاتەکەی دەکات لە 41ەمین لووتکەی کەنداو. ھاوکات میری کوێتیش، نەواف ئەحمەد جابر سەباح سەرۆکایەتی شاندی وڵاتەکەی دەکات لە لووتکەی کەنداو لە سعوودیە.\nهەروەها جێگری سەرۆکوەزیرانی سوڵتانشینی عومان، فەھەد بن مەحمود ئال سەعید سەرۆکایەتی شاندی وڵاتەکەی دەکات بۆ بەشداریکردن، لەگەڵ جێنشینی بەحرێن، سەلمان بن حەمەد بن عیسا ئال خەلیفە سەرۆکایەتی شاندی وڵاتەکەی دەکات بۆ بەشداریکردن لە 41ەمین لووتکەی کەنداو.\nلە کۆبوونەوەکەدا ھەوڵدەدرێت قەیرانی کەنداو کە ماوەی سێ ساڵە درێژەی ھەیە، چارەسەر بکرێت


وتووێژ:مێزۆپۆتامیا - ویکیپیدیا، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد\nوەم وتارە ناوی کوردی نییە؟--چالاکWьтуwеж (٢٧ی ڕەشەمەی ٢٧١٢) ١٩:١٧, ١٧ ئازار ٢٠١٣ (UTC)\nچۆن ناوی کوردی نیە ئەمانە ناوەکانیەتی: (دۆڵی نێوان دوو ڕووبار، دۆڵی دوو ڕووبار، وڵاتی دوو ڕووبار، وڵاتی نێوان دوو ڕووبار)، بەڵام دۆڵی دوو ڕووبار لە ھەمووی زیاتر بەکاردێت. ھەرچەندە ئەوانەی تریش زۆر بەکاردێن و باویشن.--Ferxwaz (لێدوان) ٠٥:٣٧, ١٨ ئازار ٢٠١٣ (UTC)\nبەڵام مێزۆپۆتامیا باوترە! و هەرئەویش زێدەتر بەکاردێت! kushared (لێدوان) ٠٥:٥٤, ١٨ ئازار ٢٠١٣ (UTC)\nمام فێرخواز ئەم ناوانەی جنابت زۆر دوور و درێژن و بە ڕاستی ناچەسپێن. زمانی کوردی زۆر گەورەیە بەڵام کەس گوێ ناداتێ. ھەر لە موکریانی خۆمان وشەیەک ھەیە ناوی ھەندێک ئاواییشە و زۆر جوان مەبەستی «مێزۆپۆتامیا» دەگەیێنێ و ئەویش دووچۆمانە. دوو چۆمە (چەم) یەکیان دیجلە و ئەوی تریش فرات، ئانیش پاشگری جێگایە و بە تێکڕاتیی دەبێتە مانای مێزۆپۆتامیا و ھەر ئەو شتەی لە سەرەوە باس کرا: «وڵاتی دوو ڕووبار». بەڵام چی بکەین ئێمە لێرە دەستەڵاتی داتاشینی وشەمانە نییە دەنا دووچۆمان بەڕاستی پڕ بە پێستی خۆی بوو.--چالاکWьтуwеж (٢٨ی ڕەشەمەی ٢٧١٢) ٠٩:٥٢, ١٨ ئازار ٢٠١٣ (UTC)\nوەڵام بۆ "کاک محەمەد": کاکە دەڵێی میزۆپۆتامیا باوە!!! برا من کە پۆلی دووی ناوەندی بووم (کە ئێستا پێی دەڵێن ٨ی بنەڕەتی) بیرمە لە پەرتووکەکەمان نووسرابوو "دۆڵی دوو ڕووبار". خۆم وام خوێندوە. ئەسڵەن ھەر تا خۆم بە دوای ئەم وشەیە نەگەڕام نەمزانی مەبەستی دۆڵی دوو ڕووبارە چونکە من تەنیا بە کوردی و عەرەبی ئەم ناوەم دەزانی کە بە کوردی "دۆڵی دوو ڕووبار" و بە عەرەبی "وادی ڕافیدێن"ە.\nوەڵام بۆ "کاک چالاک": کاکە من ئەو ناوانەم دانەتاشیوە دەتوانی لە گوگڵیش بگەڕێت ھەمووی ھەیە. --Ferxwaz (لێدوان) ٠٨:١٤, ١٩ ئازار ٢٠١٣ (UTC)\nنا کاک فێرخواز گیان مەبەستم خۆم بوو، وتم وشەی دووچۆمان جوان بوو بەڵام داتاشراوە.--چالاکWьтуwеж (٢٩ی ڕەشەمەی ٢٧١٢) ٠٨:٥٤, ١٩ ئازار ٢٠١٣ (UTC)\nئێ کاکە ئەگەر وشە ھەبێت بۆ ھی نوێ داتاشین؟ لە جیاتی یەک چوار ھەیە من خۆم بە دۆڵی دوو ڕووبار خوێندومە ناوەکەش درێژ نیە وڵاتی دوو ڕووباریش ھەر کورتە.--Ferxwaz (لێدوان) ٠٧:٠٨, ٢١ ئازار ٢٠١٣ (UTC)\nسەیری ھەمبانەبۆرینەم دەکرد تووشی وشەی «ناوڕوان» بووم و ماناکەشی «مابەینی دوو چۆمان» (چۆم یانی چەم). Mesopotamiaیش بە یۆنان یانی [land] between rivers. وشەڕەتی ناوڕوان ئاشکرایە ناو + ڕۆ (رووبار) + ان (پاشگری شوێن). ئەمە وشەیەکی زۆر جوانە. بەڕاستی شیاوی ئەمەیە لە جیات مێزۆپۆتامیا دابنرێ. ئەگەر نا لانی کەم ئەمەش زیاد بکەین.--چالاک وتووێژ ١٥:٥١، ٢٦ی نیسانی ٢٠١٨ (UTC)\nوەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=وتووێژ:مێزۆپۆتامیا&oldid=571183»\nئەم پەڕەیە دواجار لە ١٥:٥٦ی ٢٦ی نیسانی ٢٠١٨ نوێ کراوەتەوە.


ئەمساڵ لە بارودۆخێکدا ڕێز لە ڕۆژی جیهانیی کرێکار دەگرین کە جیهان بەرەو گۆڕانکارییەکی قووڵ دەڕوات. پاندێمی کۆرۆنا، مۆدێل و شێوازی بەڕیوەبەرایەتی و ڕەوتی جیهانیبوونی خستووتە ژێر پرسیار و دەستکەوتەکانی نیزامی جیهانی ئێستا، نەیتوانیوە وڵامدەری دۆخی نوێ و قەیرانە گشتگیرەکان بێت. ئابووری جیهان بەرەو قەیران و ڕکودێکی گەورە دەڕوات و بەپێی بەراوەردەکان، جیا لەو کرێکارانەی کە ڕۆژانە حەقدەست وەردەگرن نزیکەی ٢٠٠ میلیۆن کرێکار لە داهاتوویەکی نزیکدا بێکار دەبن و ئاستی داهاتی سەدان میلیۆن کەسی دیکەش تا ڕێژەیەکی بەرچاو دادەبەزێت. بەپێی ڕاپۆرتی ڕێکخراوی نێونەتەوەیی کار، مووچەی نیوەی کرێکارانی جیهان کە زیاتر لە یەک میلیارد و شەسەد میلیۆن کەس دەخەمڵێندرێت، لەژێر کاریگەرییەکانی کۆرۆنا کەم دەبێتەوە. لەم قەیرانە ئابوورییەشدا زیاتر لە هەمووان، چینی کەم داهات و لاوازی کۆمەڵگا زەرەرمەند و هەژاران تووشی برسییەتی دەبن.\nئەم گرفتە جیهانییە، هاوتەریب لەگەڵ بارودۆخی تایبەتی ئێران کە لە ژێر دەسەڵاتی کۆماری ئیسلامیدا کڵافێکی تێکئاڵاو لە قەیران و کارەسات و کێشەیە، دەبێتە هۆی گوشارێکی لە ڕادەبەدەر بۆ سەر کرێکاران و چینی زەحمەتکێش و کەم داهات. بە دەیان میلیۆن شارۆمەندی ئێرانی لەژێر هێڵی هەژاریدان و زۆربەی کرێکاران سەرقاڵی کاری وەرزی، ڕۆژانە و دەستفرۆشین. یاسای دادپەروەرانە، ئەمنییەتی پیشەیی، سڵامەتی شوێنی کار، بیمەی بێکاری، خزمەتگوزاری و پشتوانەی دەوڵەتی بوونی نییە. سەندیکا و یەکییەتییەکانی سەربەخۆی کرێکاری ڕێگەپێدراو نین و کوالیتی ژیان و ئاستی داهات و بژێوی کرێکاران بە درێژایی ئەم چوار دەیەیە، تا هاتووە ڕووی لە خراپبوون کردووە. ڕێژەی بەرزبوونەوەی ئاستی حەقدەست لەگەڵ هەڵاوسان نایەتەوە و توانای کڕین و گوزەرانی کرێکاران دابەزیووە. ئەمساڵیش بە نەریتی ساڵانی پێشوو شۆرای باڵای کاری کۆماری ئیسلامی ئێران یەک لایەنە و بە بێ بەشداربوونی نوێنەری کرێکاران، تەنیا 21٪ حەقدەستی کرێکارانی بۆ ساڵی 1399 هەتاویی زیاد کردوە و ئەمە لەکاتێکدایە بەپێی ئامارە فەرمییەکان ئاستی هەڵاوسانی ساڵی پار 40٪ بووە، ئەمە بەواتای ئەوەیە کە سفرە و داهاتی کرێکاران نیوە کراوە. هاوکات لەگەڵ ئەمەش، چالاکانی مافی کرێکاری لە ئەگەری بە دواداچوون بۆ مافەکانیان لەگەڵ گوشار و گرتن ڕووبەڕوو دەبنەوە.\nسەرەڕای هەموو ئەمانە، بارودۆخی کرێکاران لە کوردستان زۆر زیاتر لەساڵانی ڕابردوو بەرەوە داڕمان ڕۆیشتووە. ڕۆانگەی سیاسی و ئەمنییەتی دەسەڵاتدارانی کۆماری ئیسلامی ئێران بەرامبەر بە کوردستان و گرینگی نەدان بە ژێرخانی ئابووری و پیشەسازیی لە پاڵ نەبوونی کارگە و کێڵگەی بەرهەمهێنەر، بارودۆخی ژیانی کرێکارانی کوردستانی سەدان قات خراوتر کردووە. بەپێی ئامارە فەرمییەکان کە بێگومان زۆر کەمتر لە ئاماری ڕاستەقینەیە، ڕێژەی مامناوەندی بێکاری لە سەرانسەری ئێران 10.6٪ ڕاگەیاندراوە کە پارێزگاکانی کوردستان لەوانە سنە بە ڕێژەی 20٪ لە پلەی یەکەمدا و پارێزگای ورمێ بە رێژەی 14.4٪ و کرماشان 17.8٪ بە زۆرترین ڕێژەوە پشکی شێریان وەبەرکەوتووە. ئەم سیاسەت و تێروانینەی دەسەڵات بۆ کوردستان، هۆکاری بەرزبوونەوەی بەرچاوی ڕێژەی بێکاری و هەژاری بووە و ئەمەش خەڵکی ناچار کردووە بۆ بژێوی ژیان ڕووبکەنە کاری پڕ لە مەترسی کۆڵبەری، بەڵام لە دوای سەرهەڵدانی کۆرۆنا و داخستنی سنوورەکان، تەنانەت ئەم ڕێگاشیان لێ بەستراوە.\nکومیتەی ناوەندیی کۆمەڵەی شۆڕشگێڕی زەحمەتکێشانی کوردستانی ئێران وێڕای پیرۆزبایی لەهەموو کرێکارانی ئێران و کوردستان بە بۆنەی ڕۆژی جیهانیی کرێکار، سیاسەتی هەڵاواردن و چەوساندنەوەی کرێکاران و سەرکوت و زیندانی کردنیان لە لایەن کۆماری ئیسلامییەوە مەحکووم دەکات و هیواخۆازە کرێکاران بە شێوەی یەکگرتووانە و سیستماتیک بۆ بەدەستهێنانی مافە ڕەواکانیان هەوڵ بدەن. بە دڵنیاییەوە ئێمەش وەک کۆمەڵە، پاڵپشت و پشتیوانیان دەبین بۆ مسۆگەر کردنی مافی کرێکاران و زەحمەتکێشان و بەردەوام دەبین و تێدەکۆشین بۆ بەدیهاتنی عەداڵەتی کۆمەڵایەتی و دادپەروەری و یەکسانیخوازی.\n١ی مەی ٢٠٢٠ی زایینی\n١١ی گوڵانی ١٣٩٩ی هەتاوی


نەتانیاهۆ: رانەهاتووم وەڵامی ئەردۆغان بدەمەوە\nYou are at:Home»بابەتی گشتی»عێراق و جیهان»نەتانیاهۆ: رانەهاتووم وەڵامی ئەردۆغان بدەمەوە\nBy nuche.net on\t 2017/12/10 عێراق و جیهان, گرنگ\nسەرۆکوەزیرانی ئیسرائیل، لە میانەی کۆنگرەیەکی رۆژنامەوانی بە بەشداری سەرۆکی فەرەنسا لە پاریس رایگەیاند: زۆریەک لە وڵاتانی عەرەبی باوەڕیان هێناوە، کە ئیسرائیل دوژمنیان نییە.\nبنیامین بەتانیاهۆ، سەرۆکوەزیرانی ئیسرائیل، لە کۆنگرە رۆژنامەوانیەکەی ئەمڕۆ، دوای دیدار لە گەڵ ئیمانۆئێل ماکرۆن، سەرۆکی فەرەنسا گوتی: ئیمانۆئێل ئێوە دۆستی ئێمەن، لەوەی، کە تیرۆریزمی دژ بە ئیسرائیلتان مەحکوم کرد، سپاستان دەکەین. ئێمە لە زۆریەک لە پرسەکان، لەوانە بابەتە ئەمنیەکان لەگەڵ ئەوروپا و وڵاتانی دیکەی جیهان، هاوکاری یەکتر بووینە، هەوڵەکانتان بۆ بەربەستکردنی نفوزی ئێران جێی پێزانینە.\nسەرۆکوەیزرانی ئیسرائیل لە بەشێکی دیکەی کۆنگرە رۆژنامەوانیەکە گوتی: کنێسێت و نوسینگە ئیداریەکانی ئێمە دەبێ لە ئۆرشەلیم بێت، ئەم شارە ناکرێ پایتەختی وڵاتێکی دیکە بێت، هەر زووتر ئەم شارە ببێتە پایتەختی ئیسرائیل، ئاشتی زووتر دێتە دی. لە گەڵ ماکرۆن رێککەوتین، تاکوو بەرەنگاری سەرچاوە سەرەکیەکانی توندوتیژی لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست ببینەوە. ئێران لە یەمەن، لوبنان، غەزە و عێراق، زیان بە سەقامگیری دەگەیەنێ. هیچ جۆرە هەڕەشەیەک لە دژی ئیسرائیل قبووڵ ناکەین. دەبێ سنورێک بۆ توندڕویەکان دابنرێت. ئێمە فەرەنسا بە گەورەترین شەریکی خۆمان دەزانین.\nنەتەنیاهۆ دەربارەی هەڵوێست و لێدوانەکانی رەجەب تەیب ئەردۆغان، سەرۆککۆماری تورکیا، گوتی: رانەهاتووم وەڵامی سەرۆکێک بدەمەوە، کە کوردەکان بۆردوومان دەکات، رۆژنامەنووسان دەخاتە زیندانەوە و لە بابەتی گەمارۆکان یارمەتی ئێرانی کردووە. ئەوردۆغان ئەو پێگەیەی نییە، کە نەسیحەت و ئامۆژگاری ئێمە بکات.\nسەرۆکوەزیرانی ئیسرائیل لەبارەی ئێرانەوە گوتی: رێگە بە ئێڕان نادەین پێگەی سەربازی خۆی لە سوریا جێگیر بکات، بە کردەوەش دەیسەلمێنن.\nسەبارەت بە پرۆسەی ئاشتی نێوان ئیسرائیل و فەلەستین، نەتانیاهۆ جەختی کردەوە، گرنگترین بابەت لە بارەی ئاشتی ئەوەیە، کە لایەنی بەرامبەر بۆ دەستپێکی گفتوگۆ و دانوستان، بەرامبەرەکەی بە فەرمی بناسێت، بەردەوام بە مەحمود عەباسم گوتووە، کە گفتوگۆ بکەن.


ئایا یۆکرەین وڵاتێکی گەندەڵ بوو بۆیە وای لێهات؟.. ئیدریس مستەفا – Dengekan\nbyEdris Mustafa\tMarch 7, 2022\tGeneral, Opinion\nباسێک بە بەڵگە و زانیاری نوسراوەوە…\n“ئەمەی لێرەدا دەیخوێننەوە لە وڵاتی یوکرەین بوونی هەبووە بەڵام رێژەی بەرزبوون و زیادبوونی ئاستەکەی لە دوای ساڵی ٢٠١٤ ەوە، ساڵی نفوزی دەسەڵاتی ئەمریکا و ئەوروپا، گەیشتۆتە چڵەپۆپە.”\nیەکەم: کاتێک لەگەڵ هاورێیەکی خۆمدا دەربارەی گەندەڵی وڵاتی یوکرەین قسەبکەم، گوتی (پێویستیم بە هیچ زانیاری و بەڵگەیەک نیە بزانم وایە یان نا، مادام لە کوردستانەوە خەڵک دەچون بە پەنجا گەڵام ماستەر و دکتۆرایان دەهێنایەوە ئەوە مانای ئەوەیە ئەو وڵاتە ئەوپەڕی گەندەڵی تێدایە.) ئەم قسەیەی ئەم هاوڕێیەم خەتمی مۆری لە راستیەکی بەڵگەنەویستدا.\nدووەم: لە دوای ٢٠١٤ەوە واتە لەو سالەوەی ئەمریکیەکان دەسەڵاتی سیاسی سیاسیان تێدا قایم کرد، داهاتی ساڵانەی یوکرەین ساڵ بە ساڵ هاتە خوار و گەندەڵی هەموو شوێنێکی تەنی. لەم رووەوە دوو نموونە باس دەکەم:\n١) بە پێی زانیاری Macrotrends کە وێبسایتێکی تایبەتە بە ئابوری و دارایی خشتەیەکی ئابوری وڵاتی یوکرەینی داناوە لە ساڵانی ١٩٨٧ تا ٢٠٢٠. خشتەکە GDPی یوکرەین واتە داهاتی ساڵانەی وڵاتی داناوە. تەنها لە ٢٠١٤ ەوە تاکو ٢٠٢٠ داهاتی ساڵانەی یوکرەین دابەزیوە و ساڵی ٢٠١٤ کە دوایین ساڵی دەسەڵاتی پرۆ-روسیەکان بوو بەرزترین ساڵی داهاتی یوکرەین بووە. واتە ساڵی ٢٠١٤ داهاتی ساڵی یۆکرەین ١٨٣ بلیۆن/ملیار دۆلاری ئەمریکی بووە بەڵام ساڵەکانی دواتر لە ٩١ بلیۆنەوە بووە و دواترین ساڵ کە ساڵی ٢٠٢٠ بووە ١٥٣ بلیۆن دۆلار بووە. ئەم ژمارانە لە کاتێکدایە کە ئەمریکا و ئەوروپا بەرهەمهێنانیان لە یوکرەیندا کردووە.\n٢) یەکێک لە هەرە رووداوە گەندەڵیەکانی وڵاتی یوکرەین بە (هەنتەر بایدن)ی کورەکەی جۆو بایدنی ئیستا سەرۆکی ئەمریکاوەیە لەو وڵاتەدا و بگرە لە ولاتی ئەمریکاش رووداوێکی شەرمهێنەرە و کۆماریەکان ئیستاش خەریکی لێکۆڵینەوەن لەسەری، هەنتەر بایدن، بەوهۆیەی باوکی ئەدەمە جێگری باراک ئۆباما بوو، لە رێگەی باوکیەوە بەرهەمهێنانی نەوتی لە یوکرەین دەست پێکرد. سەرەتا بە راوێژکاری ئابوری کۆمپانیانی نەوتی یوکرەین دەستی پێکرد کە مانگانە ٥٠ هەزار دۆلار ئەمریکی هەبوو کە لە وڵاتی یۆکرەین پێی دەدرا، لە کاتێکدا داهاتی ساڵانەی کەسێکی ژیان مام ناوەند Middle Class لە یوکرەین ٤٣٠٠ دۆلار بووە. بە کورتی ئەو چەند ساڵەی هەنتەر بایدن لەوێ بوو زیاتر لە ٨١ ملیۆن دۆلاری کۆکردەوە.\n٣) ساڵی ٢٠١٥ رۆژنامەی گاردیانی بەریتانی رایگەیاند کە:\n(یۆکرەین گەندەڵترین وڵاتی ئابوری ئەوروپایە.) لە یوکرەین وەک هەر وڵاتێکی تر کە دەستی ئەمریکا و ئەوروپای پێ گەیشتبێ دەسەڵات گەندەڵیان هێناوەتە سەر حوکم تاکو لەو رێگەیەوە وڵات وێرانتر بکەن. وڵاتانی وەک یوگسلاڤیای پێشوو، ئەفغآنستان، عێراق، لیبیا، وڵاتانی ئەمریکای لاتین و دواترینیان یۆکرەین نموونەی بەرجەستەی ئەو سیاسەتە گەندەڵیەی غەربن. لە یوکرەین لە ٢٠١٤ەوە چینێک لە دەسەڵاتی سیاسی پەیدابوون کە بوون بە ملیۆنێر و ملیاردێر وەک سەرۆکی پێشووتری یوکرەین بە ناوی پەترۆ پۆرەشینکۆ کە ئەمریکا بە بزنسمانێکی کارایان لە قەلەم دەدا. سەرۆکی ئێستای یۆکرەین ئەمریکا هێنایە سەر ناو گۆڕەپانی سیاسیەوە بۆ دوو مەبەست: یەکێکیان بۆ ئەوە بوو کە دیمەنی گەندەڵی سیاسیەکانی ولاتەکەی پێ بشارێتەوە هەر وەک چۆن لە عێراقدا کەسێکی وەک مستەفا کازیمیان هێنایە سەر شانۆی سیاسی. دووەمیان، بۆ ئەوەبوو کە بە دنیا بڵێن یوکرەین هێز و بیروباوەری فاشی و هیتلەریزمی تیانیە ئەوەتا سەرۆکی وڵات جووە. بەڵام لە راستیدا هیزی سیاسی لە یوکرەین هیزێکی تەواو نازیزمیە و ئەمەیان لە keس نەشاردۆتەوە و بگرە ئایدیۆلۆجیەکەیان کاریگەری بەسەر زۆربەی خەڵکی ئەو وڵاتەوە هەیە و نموونەش ئەو جیاوازیە رەگەزیە بوو کاتێک لەسەر سنورەکان کە نەیاندەهێشت غەیرە ئەوروپایی بچیتە بپەڕێتەوە پۆڵەندا. هەروەها جەندان نموونەی تری لەو جۆرە هەن دەرهەق بە غەیرە یوکرانیەکان کراوە و لە هەواڵەکاندا رۆژانە دەیانبینین.\nسێهەم: پیشەسازی سەکس لە یۆکرەین، رۆژنامەی گاردیان و ئۆفیسی مافی مرۆڤ لقی یوکرەین و چەندان رۆژنامە و میدیای تر باس لەوەدەکەن کە یوکرەین بۆتە وڵاتێکی پیشەسازی سەکس فرۆشتن و زۆربەی ئەو گەشتیارانەی روو لەو ولاتە دەکەن بۆ مەبەستی سەکس کردن دەڕۆن. ناتالیا ئەنتۆنۆڤای جورناڵست لە رۆژنامە گاردیان وتاریکی بڵاوکردۆتەوە بە ناوی: (بەخێر بێن بۆ کییەڤ، شاری ژنە جوانەکان و گەشەی پیشەسازی سەکس.) ژمارە و زانایاریەکانی تر لەم بارەیەوە زۆرن و من لێرەدا ئاماژەیان پێنادەم.\nبەم هۆیانەوە یوکرەین نەک هەر بوو بە گەندەڵترین و هەژارترین وڵاتی ئەوروپا بەڵکو بوو بە وێرانترین و پڕ شەڕترین و پڕ ئاوارەترین وڵاتی ئەوروپا و لەوانەشە ببێ بە چآوگی شەڕێکی جیهانی گەورەتر.\nئەو گەندەڵیە کە هەموو وڵاتی تەنی بوو یوکرەینی بەم رۆژە گەیاندا چونکە هیچ جومگەیەکی وڵات نەمابوو لەوانە جومگەی سیاسی و دەوڵەتی و حموکی کە گەندەڵی خراپ و بێ کەڵکی نەکردبێ. کاتێکیش ئەمە بوو ئیتر عەقڵ و حیکمەتی سیاسی لە وڵاتدا بوونی نامینێ و وڵات بەو فەتارەیەدا دەجێ کە ئیستا دەیبینین بە داخەوە.\nPrevious جەنگی روسیا و ئۆکرانیا جەنگێکی سەرمایەداری.. خۆشەوی کەمال\nNext ڕەگەز یان جێندەر و پرسیاری ژنان.. ن: مارتا لینا مۆڕۆو لۆویس وەرگێڕان لە ئینگلیزیەوە: هێمن ئەمانی


سه‌باره‌ت به بنه‌ماكانی نووسین | ئاژانس\nHome گشتی فەرهەنگ سه‌باره‌ت به بنه‌ماكانی نووسین\non: كانونی یه‌كه‌م 08, 2018 In: فەرهەنگNo Comments\nئاژانس- لاڤین عەبدوڵڵا\nده بنه‌مای نووسه‌ریه‌تی، ناوی ئه‌و كتێبه‌یه، كه «ئه‌لمۆر لیۆنارد» له‌م ساڵانه‌ی دواییدا به ئینگلیزی نووسیویه‌تی. ده‌رباره‌ی شێوازه‌كانی نووسه‌ریه‌تییه و پێشنیار و بۆچوون بۆ كه‌سانێك ده‌خاته ڕوو، كه ده‌یانه‌وێت ببنه نووسه‌ر، یاخود تازه‌نووسه‌رانێك كه هێشتا ڕێیه‌كه‌یان ڕووناك نابینن. كتێبه‌كه بۆ ئه‌هلی ئه‌ده‌ب، به گشتی، چێژبه‌خش و فێركارانه‌یه، كه لیۆرنارد به زمانێكی ته‌نز و پڕزانیاری، بنه‌ماكان ده‌خاته ڕوو.\nڕۆژنامه‌ی گاردییه‌نیش به په‌یڕه‌ویی له ئه‌لمۆر لیۆرنارد، ژماره‌یه‌ك نووسه‌ری دواندوون، كه ئه‌وانیش پێشنیاره‌كانی خۆیان خستووه‌ته ڕوو. له‌م ڕووه‌وه هه‌گبه‌یه‌ك باسوخواسی ئه‌ده‌بی به دی هاتووه، كه خوێندنه‌وه‌ی به‌ده‌ر له چێژ و فێربوون نییه.\nوه‌ك سه‌ره‌تا كورته‌یه‌ك له ده پێشنیاره‌كه‌ی ئه‌لمۆر لیۆرنارد وه‌رده‌گرین.\nیه‌ك: هه‌رگیز به وه‌سفی كه‌شوهه‌وا نووسینه‌كه‌ت ده‌ست پێ مه‌كه، به‌ڵام هه‌ندێك جاریش فه‌رق ده‌كات، ئه‌گه‌ر باری لۆپێز بیت، كه زیاتر له هه‌ر ئاسكمۆیه‌ك شێوه‌كانی وه‌سفی شه‌خته و به‌فر ده‌زانێت و له كتێبه‌كه‌ی- «خه‌ونه جه‌مسه‌رییه‌كان»ـدا به‌ر باسی ده‌دات، ده‌توانی هه‌رچه‌ندێك بته‌وێت ڕاپۆرتی كه‌شوهوا پێشكه‌ش بكه‌یت.\nدوو: خۆت له پێشه‌كی بپارێزه، چونكه جاڕسكه‌ره. به تایبه‌ت پێشه‌كییه‌ك كه پێشگوتار و پێشهاتی هه‌بێت. ئه‌مانه بۆ به‌رهه‌می ناچیرۆكی باشن. پێشه‌كی له ڕۆماندا شتێكی لاوه‌كییه و له شوێنێكی تر ویستت ده‌توانیت بیگونجێنیت. هه‌ڵبه‌ت بۆ جان شتاینبه‌ك جیاوازه؛ كتێبی «پێنجشه‌ممه‌ی شیرین» پێشه‌كییه‌كی جێی په‌سندی هه‌یه، چونكه یه‌كێك له كه‌سایه‌تییه‌كانی چیرۆكه‌كه له یاساوڕێسكانی زمان ده‌دوێت: «حه‌زم له گفتوگۆی زۆره له كتێبه‌كه‌مدا، به‌ڵام حه‌ز ناكه‌م كه‌س شێوه‌ی گفتوگۆكه‌ره‌كه‌م بۆ وه‌سف بكات. ده‌مه‌وێت خۆم له قسه‌كانییه‌وه شێوه‌ییم بۆ ده‌ربكه‌وێت.»\nسێ: بۆ به‌رده‌وامیی گفتوگۆ هه‌رگیز فه‌رمانێك جگه له «گوتی» به كار مه‌هێنه. پێكهاته‌ی گفتوگۆ سه‌ر به كه‌سایه‌تییه‌كانی چیرۆكه. فه‌رمانه‌كان فزوولیی نووسه‌رن. واز له «هاته قسه« و «دوا» و «به درۆوه گوتی» و ئه‌وانه بێنه. مێری مه‌كاری له شوێنێكدا گفتوگۆیه‌ك وا ده‌ست پێ ده‌كات: «خانم نوتقاندی.» كتێبه‌كه‌م دانا و چووم فه‌رهه‌نگم هێنا.\nچوار: بۆ هه‌مواركردنی فه‌رمانی «گوتی» هه‌رگیز ئاوه‌ڵكار به كار مه‌هێنه: «به قووڵی بیری كرده‌وه.» به‌كارهێنانی ئاوڵكار به‌م جۆره «یان ته‌قریبه‌ن به هه‌ر جۆرێك» گوناحی گه‌وره‌یه. نووسه‌ر له ڕاستیدا حه‌یای خۆی ده‌بات. وشه‌یه‌ك به كار ده‌هێنێت كه خه‌یاڵی خوێنه‌ر په‌رت ده‌كات و هاوسه‌نگیی گفتوگۆكه‌یش تێك ده‌دات.\nپێنج: ده‌ست به نیشانه‌ی سه‌رسووڕمانه‌وه بگره. له هه‌ر سه‌تهه‌زار وشه‌دا، ناچار نیت پتر له دوو-سێ دانه به كار بێنیت، به‌ڵام ئه‌گه‌ر وه‌كوو تۆم وۆڵف عوقده‌ی سه‌رسووڕمانت هه‌بێت، به ڕه‌تڵ بیخه سه‌ر لاپه‌ڕه.\nشه‌ش: له ده‌ربڕینی وه‌ك «له پڕ و بوو به قیامه‌ت» خۆت بپاریزه. به ئه‌زموون بۆم ده‌ركه‌وتووه ئه‌وانه‌ی زۆر له پڕ به كار ده‌هێنن، نیشانه‌ی سه‌رسووڕمانیش زۆر به كار ده‌هێنن.\nحه‌وت: به‌كارهێنانی شێوه‌زاره‌كان بێتام مه‌كه. ئێنی بروولێكس بخوێنه‌وه: كۆمه‌ڵه‌چیرۆكی مه‌ودای نزیك.\nهه‌شت: له وه‌سفی تێروته‌سه‌لی كاره‌كته‌ره‌كان به چاولێكه‌ریی له شتاینبه‌ك خۆت دوور بگره. له چیرۆكی «گرده‌كان وه‌ك فیله سپییه‌كان»ـدا ژنوپیاوه ئه‌مه‌ریكاییه‌كه چۆنن؟ «كچه‌كه كڵاوه‌كه‌ی داگرت و له‌سه‌ر مێزه‌كه‌ی دانا.» ئه‌مه ته‌نیا ئاماژه‌یه بۆ جۆری وه‌سف له كۆی چیرۆكه‌كه‌ی هه‌منگوه‌یدا.\nنۆ: تۆ مارگه‌رێت ئۆتوود نیت ئاخر، تا بتوانی دیمه‌نه‌كان به زمان بڕه‌نگێنیت، كه‌واته زۆر وه‌سفی جێیه‌كان و شته‌كان مه‌كه. مه‌گه‌ر ئه‌وه‌ی بته‌وێت ڕه‌وتی چیرۆكه‌كه‌ت ڕابگریت.\nده: هه‌وڵ بده ئه‌و به‌شه‌ی خوێنه‌ر نایخوێنێته‌وه خۆت لایبه‌ریت. خۆت كه ڕۆمان ده‌خوێنیته‌وه حه‌زت له كام به‌شانه نییه؟\nبنه‌ما و پێشنیاره‌كانی نووسه‌رانی گاردیا‌ن:\nوێنه‌ی نووسه‌ره خۆشه‌ویسته‌كه‌ت مه‌خه سه‌ر مێزی نووسینه‌كه‌ت، به تایبه‌ت ئه‌گه‌ر له خۆكوژان بێت.\nناوی كتێبه‌كه‌ت زوو هه‌ڵبژێره. ئه‌وه‌ی تر ئاسانه. چارڵز دیكنز به‌ر له‌وه‌ی «ماڵی یاسازه‌ده» بنووسێت ده‌یزانی ناوی «ماڵی یاسازه‌ده«ـیه.\nبا فه‌رهه‌نگێكت هه‌بێت، به‌ڵام له شوێنێكی دوور دایبنێ- له ژوورێكی ناو باخه‌كه، یان له پشت سه‌لاجه‌كه‌وه. كه دۆزینه‌وه‌ی ڕێیه‌كی دریژ و كاتی بوێت.\nبه دوای وه‌سوه‌سه‌كانت كه‌وه. متبه‌خه‌كه بشۆ. جله شۆردراوه‌كانت هه‌ڵخه. ئه‌مه‌یش جۆرێك توێژینه‌وه‌یه بۆ ڕۆمان.\nڕۆژانه ئه‌وكات ده‌ست له نووسین هه‌ڵبگره كه هێشتا ده‌ته‌وێت درێژه‌ی بده‌یتێ.\nگوێ له‌وه بگره كه نووسیوته. ئاهه‌نگێكی نه‌شاز له‌وانه‌یه هۆكار ئه‌وه بیت هێشتا كه‌سایه‌تییه‌كانتت باش نه‌ناسیون.\nبیر له‌وه نه‌كه‌یته‌وه هاوسه‌ر و ماڵومنداڵ زه‌ره‌ر له نووسینت ده‌ده‌ن. جه‌ی. گی. بالار هاوسه‌ره‌كه‌ی هه‌ر زوو گیانی سپارد و خۆی سێ منداڵه‌كه‌ی به‌خێو كردن.\nهه‌رگیز بیر له ده‌ستكه‌وته بازرگانییه‌كانی كاره‌كه‌ت مه‌كه. به چاپه‌ره‌كه‌م ده‌ڵێم: «خه‌ریكم كتێبێك ده‌نووسم زۆر جاڕسكه‌ره و كه‌ممشته‌رییه.» ده‌ڵێت: «ڕێك ئه‌وه‌م ده‌وێت.»\nپێت وا نه‌بێت ئه‌گه‌ر زۆر له باره‌ی نابۆكۆڤه‌وه جیكه‌جیك بكه‌یت ده‌بیت به نووسه‌ر.\nده‌فته‌ری یادنووست با هه‌بێت. خه‌می گه‌وره‌ی من ئه‌وه‌یه كه نیمه.\nواز له وه‌سفاندن بێنه. یه‌كجارم به كار هێناوه‌ة ئێستایش لێی په‌شیمانم.\nئه‌و كاته‌ی ده‌نووسیت با هیچ شتێك له كاتت نه‌گرێت، ئاسایی بێت به لاته‌وه ئه‌گه‌ر مه‌تبه‌خه‌كه پیسه.\nمتمانه‌ت به خوێنه‌ره‌كانت هه‌بێت، هه‌موو شتێكیان بۆ ڕوون مه‌كه‌وه.\nتا ته‌واوكردن واز له نووسینه‌كه‌ت مه‌هێنه.\nكاتێك خه‌ڵكی ده‌ڵێن ئه‌مه باش نییه، ته‌قریبه‌ن هه‌میشه له‌سه‌ر حه‌قن، به‌ڵام كاتێك ڕێك چاره‌سه‌ری كێشه‌كه‌ت پێ ده‌ڵێن، ته‌قریبه‌ن هه‌میشه به هه‌ڵدا چوون.\nته‌نیا هه‌ڵبژارده بخوێنه‌وه. خراپنووسین، له نووسراوی خراپ ده‌گریته‌وه- وه‌ك نه‌خۆشی.\nزۆر نه‌خشه مه‌كێشه. یه‌كسه‌ر بنووسه. به‌س به نووسین ستایلی خۆت ده‌دۆزیته‌وه، نه‌ك به خه‌ونی نووسین له سه‌رتدا.\nوه‌ك دوژمن بڕوانه نووسینه‌كه‌ت.\nله گرووپ و ده‌سته‌كان خۆت به دوور بگره، سوودی بۆ نووسینه‌كه‌ت نییه.\nله نێوان نووسین و پێداچوونه‌وه‌دا مه‌ودایه‌ك ده‌بێت هه‌بێت.\nخه‌ڵات و شانازییه‌كان له‌گه‌ڵ ئاكامی نووسینه‌كه‌تدا تێكه‌ڵ مه‌كه.\nبه كۆمپیوته‌رێك بنووسه به نێته‌وه په‌یوه‌ست نه‌بێت.\nكه ده‌ستت پێ كرد، كۆتایی پێ بێنه.\nله كاتی نووسیندا- مه‌ی، سێكس، مادده‌ی هۆشبه‌ر؛ قه‌ده‌غه‌ن.\nهه‌واڵه‌كان سه‌یر بكه و به‌ر له خه‌و گوێ له شوبێرت بگره.\nژیاننامه‌ی ئه‌و نووسه‌رانه بخوێنه‌وه كه شێت بوون.\nكه پشووت بوو فیلمێكی كۆنی ئینگمار بێرگمان ته‌ماشا بكه: ده‌مامك، یان سۆناته‌كانی پاییزی.\nبه دوای نه‌ناسراوییه‌كاندا بچۆ.\nتۆوی نووسینی هه‌ر نووسه‌رێك، به گشتی ژیانی خۆیه‌تی. كه‌واته یه‌كسه‌ر تۆوه‌كه‌ت به نووسینی ژیاننامه به فیڕۆ مه‌ده. زۆرمان هه‌یه.\nهه‌ر له سه‌رتاوه كۆتایییه‌كه‌ی دیاری مه‌كه.\nله سینه‌ماوه فێر به. به‌و جۆره‌ی خه‌ڵكی قسه ده‌كه‌ن، دایه‌لۆگ بنووسه.\nهه‌رگیز ئه‌وكات ده‌ست به كتێبه‌كه‌ت مه‌كه، كه حه‌ز ده‌كه‌یت. تۆزێك دوای بخه.\nڕۆمان هه‌رچه‌ند جوانتر و له‌به‌ردڵانتر بێت، كه‌متر سه‌رنجت ده‌چێته سه‌ر ته‌كنیكه‌كه‌ی، كه‌واته كونپشكنانه بخوێنه‌وه.\nبه‌رده‌وام كورتی كه‌وه: كه‌متر زۆرتره.\nڕێزی كاره‌كته‌ره‌كانت هه‌بێت، هه‌ره‌لاوه‌كییه‌كانیش.\nشانۆكه‌ت زۆر قه‌ره‌باڵغ مه‌كه. كه‌سایه‌تییه‌كانت ده‌بێت فه‌ردییه‌تی خۆیان هه‌بێت. وه‌ك تابلۆی مه‌سیحی هیرۆنیموس بووش.\nمه‌نووسێ به كارێكه‌وه كه ده‌زانی تێیدا سه‌ر ناكه‌ویت. كه به خراپی ده‌یخه‌یته‌وه تاكی مێزه‌كه‌ته‌وه، ده‌رشی بهێنیته‌وه هه‌ر خراپه.\nگوێ به قسه‌ی كه‌سێك مه‌ده كه گوێی ناده‌یتێ.\nقسه‌ی ئه‌وانه پشتگوێ بخه كه زه‌ینیان به مه‌سه‌له سێكسییه‌كانه‌وه خه‌ریكه.\nبه‌ڵام به‌ر له گاردییه‌ن و هه‌میشه ئه‌دیبان له باره‌ی نووسینه‌وه قسه‌ی خۆیان هه‌بووه. ئێرنست هه‌منگوه‌ی چیرۆكی وه‌ك شاخه‌سه‌هۆڵێك ده‌بینی، كه دوو به‌شی له ئاودایه و ته‌نیا به‌شێكی دیاره، خوێنه‌ر به‌و به‌شه ده‌بێت گریمانه‌ی به‌شه‌كانی تریش بكات. گارسیا ماركیز وه‌ك ئابڕوومه‌ندترین پیشه‌ی جیهان ده‌یبینی. ویلیام فۆكنه‌ر پێی وا بوو نووسه‌ر هه‌رگیز نابێت له كاره‌كه‌ی ڕازی بێت. هوشه‌نگ گۆلشیری ده‌یگوت نووسین سه‌بری ئه‌یووبی ده‌وێت. لای خۆیشمان «به‌ڕۆژ ئاكره‌یی» له وه‌ڵامی پرسیارێكی سه‌لاحه‌ددین كه‌ریمزاده‌دا گوتوویه‌تی: «بمره و باش بنووسه.» شێركۆ بێكه‌سیش ته‌نیا له‌و ڕۆژانه‌دا وه‌ڕز و خه‌مگین بوو كه ده‌یگوت: هیچم تیا نه‌نووسیوه.\nچارەنووسی 62 پێشمەرگە نادياره\nخۆكوژەكان و پڕۆسەی شۆردنەوەی مێشك


ناسا ده‌یه‌وێ رۆبۆتێكی دیكه بۆ گه‌ڕان به‌دوای ژیانی ده‌ره‌وه‌ی زه‌وی بنێرێت\n2017-02-12 [06:25 AM]\nله ساڵی 2016، ئاژانسی ناسای ئه‌مه‌ریكی 21 زانای راسپارد رۆبۆتێك بۆ نیشتنه‌وه له‌سه‌ر پاشكۆی موشته‌ری "ئه‌وروپا" دیزاین بكه‌ن و دروست بكه‌ن، زاناكان ئامانجه‌كان و شوێنی نیشتنه‌وه‌یان بۆ ئه‌م ئه‌ركه ئاماده‌كرد، دوای نزیكه‌ی هه‌شت مانگ له تاوتوێكردن، له كۆتاییدا ئه‌ركه‌كه‌یان ته‌واو كرد و راپۆرتێكیان بۆ ئاژانسی بۆشایی ئاماده كرد. ئه‌گه‌ر سه‌یری وێنه‌كه‌ی خواره‌وه بكه‌یت، ئه‌م رۆبۆته هه‌روه‌ك بۆكسێك وایه و چه‌ند قاچێكی هه‌یه بۆ ئه‌وه‌ی بگاته ئامانجه‌كانی خۆی كه گه‌وره‌ترین ئامانجی ئه‌وه‌یه ئاماژه‌كانی ژیانی ئه‌و مانگه له كاتی ئێستا و رابردوویدا ده‌ستنیشان بكات.\nزانایان بڕوایان وایه، به‌رگه به‌سته‌ڵه‌كه‌كه‌ی مانگی ئه‌وروپا ئوقیانوسێكه له خوێواوك، رووكه‌شه‌كه‌ی داپۆشتووه. هه‌روه‌ها بڕوایان وایه، ئه‌و ئوقیانوسه به‌ردی تێدایه و له‌بنی ئوقیانوسه‌كه ماده‌ی سیلیكۆنی تێدایه، ئه‌م ماده‌یه به سه‌رچاوه‌یه‌كی پێویست بۆ ماده و وزه داده‌نرێت، كه بۆ ده‌ركه‌وتن و به‌رده‌وامی ژیان پێویستن.\nپێشتر زانیاری له‌باره‌ی ئوقیانوسێكی دیكه‌ی ده‌ره‌وه‌ی زه‌وی هه‌یه، ئه‌ویش مانگی "ئینسیلادوس"ی هه‌ساره‌ی زوحه‌له، ئه‌و ئه‌ركه تازه‌یه‌ی بۆ ئه‌وروپا ئاماده ده‌كرێـت به جیهانێكی نمونه‌یی ده‌بێت ئه‌گه‌ر به دوای ژیان له ده‌ره‌وه‌ی زه‌وی بگه‌ڕێین.\nیه‌كێكی دیكه له لیستی ئامانجه‌كانی ئه‌و رۆبۆته ئه‌وه‌یه لێكۆڵینه‌وه له كانزا نا به‌سته‌ڵه‌كه‌كانی بارودۆخی هه‌وای "ئه‌وروپا" بكات.\nله كۆتاییدا بۆ ئه‌ركه‌كانی داهاتووی رۆبۆته‌كه، خه‌سڵه‌تی رووكه‌شی مانگه‌كه و كانزاكانی ژێرزه‌ویه‌كه‌ی ده‌یاری ده‌كات.\nئه‌م رۆبۆته كاتێكی زۆری ده‌وێت تاكو بۆ هه‌ڵدان ئاماده ده‌بێت، به‌شێوه‌یه‌ك دروستكراوه بۆ ئه‌وه‌ی به‌دوای نێرده‌ی پێشتری "ئه‌وروپا" بكه‌وێت كه بڕیاره له 2020 هه‌ڵ بدرێت.\nئه‌گه‌ر ئه‌م كاره به ئه‌نجام بگات، ده‌بێته یه‌كه‌م ئه‌ركی زانستی له‌وه‌ته‌ی 1970 كه ئه‌وكات رۆبۆتی ڤاكینگ بۆ مه‌ریخ نێردرا بۆ گه‌ڕان به‌دوای به‌ڵگه‌ی ژیان له جیهانێكی دیكه‌دا.\nئەم هەواڵە 93751جار خوێندراوەتەوە


مانیفێستۆی ژمارە ١٢ - قەڵەم\nدەریایەکم لە سەھۆڵ\nئیشم ساردکردنەوەی گەرمی عەشقی\nکە یاری خلیسکێنە\nلەسەر دڵم دەکەن!\nگرنگ ئەوەیە (با)یەک لە تەنیایمدا ھەڵکات..\nکێشە نییە خۆشم بەرێت!\nشەوێک کەبیر لە خۆکوشتن دەکەیتەوە\nکچێکی قژ ڕەش و چاو ڕەش و سپی پێست،\nبێتە جێی خەوەکەت و سەرجێیت لەگەڵ بکات،\nتۆ بیر لەخۆکوشتن دەکەیتەوە؟!\nشەوێک بەدیار تەماشاکردنی\nگرتە سێکسییەکانی مۆنیکا وە\nبە شەکەتی دەنویت و\nبەیانی دایکت وەخەبەرت دێنێ و\nبڕۆ بتڵی غازەکە بگۆرە و\nوایەری پچڕاوی تەلەفۆنکە ببەستەوە و\nپارەی کارەبای ئەم مانگەش ببە بۆ فەرمانگە!\nتۆ باشتر نییە خۆت بکوژێت، باشتر نییە؟!\nنەخشەی جیھان لەئاست خەیاڵەکانمدا زۆر بچوکە!!\nمن بیر لە برسێتی قەرەجێک دەکەمەوە\nکە ئاوی گوڵی باخچەکە دەدات!!\nزۆرکات لە خەیاڵمدا ئاواتم بە مەرگێکی ئارام خواستوە،\nئەمە یانی من مرۆڤێکم حەزم بەم جۆرە لە ژیان نییە!\nڕویەکی تری ئەم دێڕە ئەوەیە\nبیر لە گەورەیی دورگەیەک دەکەمەوە،\nخەیاڵەکانی من تێیدا،\nئەوەندەی زەوییە لەئاست خەیاڵەکانمدا!!\nپیاوێک ویستی بفڕێت،\nویستی ھەڵبێت لە خۆی!\nئەو پیاوەی بۆیەکەمجار ویستی بفڕێت،\nفڕی و فڕی و فڕی!\nئەو پیاوەی خەونی فڕینی لە خۆیدا کوشت،\nئێستا ئازاری باڵە شکاوەکانی وێرانیانکردووە!!\nنائارامییەکانم وەک پرچی خاتوونەکەم وەھایە\nتادێت درێژدەبن و\nھیچ تەوقەیەک توانای کۆکردنەوەیانی نییە.\nژیان پوچە و\nدۆخەکە پیس خراپە و\nبۆمن یانی ھەڵھاتن\nتۆ ھەرگیز تەماشای\nپڕوپاگەندە بازرگانییەکان دەکەی؟!\nمن دیقەتم داوە\nھەمویان لە ھەوڵی پەیامێک دان؟\nبۆ خۆشبەختترکردنی مرۆڤ!\nبەڵام لە چەرخێکداین\nزۆرترین مرۆڤ خۆکوژی دەکات!\nیان مرۆگەلێکی جۆراوجۆر\nبیریان لای خۆکوشتنە!!\nئەم شەو دێمە تەنیشت ماڵتان!؟\nبۆلای تۆ نا!؟\nعەشقی وایەرلێسەکەتان بووم!\nلە‌سە‌ر تە‌پۆڵکە‌یە‌ک وە‌ستاوم\nکە‌ڵکێکم لە‌م ژیانە‌دا نە‌بوو؟!\nدە‌نگێک لە‌وبە‌رمە‌وە دە‌ڵێت:\nنە‌بوو، نە‌بوو، نە‌بوو!!\nتە‌نیایی خراپ نییە\nئازارە‌کان بە‌ردە‌وامن و خراپ نین..\nلە‌دە‌رە‌وە‌ی ئازارە‌کان و تە‌نیایی،\nئۆقیانوسی مە‌زن ھە‌یە\nکە من و تۆ ھێشتا نە‌مان دیون!\nھە‌سارە‌ی مە‌زنتر لە‌خولگەکانی خۆیاندا ئارامن و\nمن و تۆ سە‌فە‌رمان بۆنە‌کردون!\nلە دە‌رە‌وە‌ی ھە‌سارە‌کان\nکاکێشانی تر بونیان ھە‌یە و\nخۆری ئە‌وێندە‌رمان نە‌دیوە!\nمن و تۆ خنجیلانە‌ین:\nوە‌ک تە‌نیایی و ئازارە‌کانمان!!\nلە بە‌رزایی تاریکییە‌کانی واقیعە‌وە\nقاچە‌کانم ھە‌ڵخلیسکان و بە‌ربومە‌وە!\nتا ئیستاش لە بۆشاییە‌کی فراواندا


ناساندنی زنجیرەی نوێی کادیلاک سکالید\n5/2/2020 04:16 PM\nزنجیرەی یەکەمی سکالید لە ساڵی 1998ـدا ناسێندرا. ئەم بەرهەمە هەر لە رابردووەوە، لەباری رواڵەت و تەکنەلۆژیاوە هاوشێوەی "شەوەرلێت تاهۆ" بووە بەڵام بە نرخێکی زیاترەوە لە ریزی ئۆتۆمبێلە بەرزەکاندا جێگیر کراوە. زنجیرەی سێهەم کە لەنێوان ساڵەکانی 2007 بۆ 2015 بەرهەم هاتن، خۆشەویستیی جیهانیی ئەم بەرهەمەی زیاد کرد. زۆرینەی کەسە بەناوبەنگەکان، بۆ نموونه گۆرانیبێژە راپەکان، یەک دانه لەم ئۆتۆمبێلەیان لە پارکینگی ماڵەوەیان هەبوو، هەڵبەت ئەم کارە باشترین رێکلام بوو بۆ کۆمپانیای بەرهەمهێنەر.\nزنجیرەی چوارەمی سکالید نەیتوانی سەرکەوتنەکەی پێشوو دووبارە بکاتەوە. زۆربوونی ئۆتۆمبێلە ئەڵمانییەکان و هاتنه مەیدانی کۆمەڵێک رکابەر بۆ نموونه "لینکۆڵن ناڤیگاتۆر/ Navigator"، مشتەرییەکانی کادیلاکی کەم کردەوە. ئێستا بۆ ساڵی 2020، زنجیرەی پێنجەمی سکالید با رواڵەت و تایبەتمەندیی نوێوە بەرهەم هاتووە و هیوادارە پێگە و شکۆی رابردوو دەسەبەر بکاتەوە.\nئەم وەشانە نوێیه لەڕاڵەتدا ئاڵوگۆڕێکی ئەوتۆی بەسەردا نەهاتووە، بەڵام ئەم گۆڕانه کەمە تا رادەیەک روخساری ئۆتۆمبێلەکەی گۆڕیوە. گڵۆپەکانی پێشەوە هەندێک باریک و بچووک بوونەتەوە کە لەگەڵ باقی بەشەکان هاوتەریب نییە. پێشەوە ئەم ئۆتۆمبێلە هەر ئەو روخسارە نەریتییەی کادیلاکی هەیە، واتە کۆمەڵێک هێڵی سپی و ڕەش کە لە کانزای کرۆم دروست کراوە بۆ ئەوەی بەشێکی زۆر لە پێشەوەی ئۆتۆمبێلەکە بگرێتەوە. ئەم کادیلاژ سکالیدە زیاتر لە رابردوو هەوڵی داوە چوارگۆشە بێت. تەنانەت هێڵەکانی سەر بۆنیتەکەش رێک و راست دیزاین کراون.\nبزوێنەری ئەم ئۆتۆمبێلە بە دوو شێوە دیزاین کراوە. یەکەمیان دیزڵییەوە واته بە گازۆلین ئیش ئەکات و جۆری دووهەم بزوێنەرەکەی بەنزینییە. بزوێنەرە دیزڵییەکە کە قەبارەکەی 3 لیترە و 6 سیلەندەری هەیە ئەتوانێ 277 ئەسپەهێز وزه و 623 نیۆتۆن‌مەتر زەبر بەرهەم بهێنێت و ئەمە بژاردەیەکی باشە بۆ ئەو کەسانەی حەز ئەکەن سووتەمەنییەکی کەمتر بەکاربێنن. جۆری دووهەم قەبارەکەی 6/2 لیترە و خاوەنی 8 سیلەندەرە کە ئەتوانێ 426 ئەسپەهێز وزه و 621 نیۆتۆن‌مەتر زەبر بخاتە بەردەستی سایەقەکەی و خێراییەکەی لەماوەی 6 چرکەدا بگەیەنێته 100 کیلۆمەتر. سەرجەم مۆدێلەکانی ئەم کادیکاک سکالید خاوەنی کێسی گێڕێکی 10 دانەیی ئۆتۆماتن و هاوکات هەر چوار تایەکە ئەسووڕێنەوە.\nنرخی ئەم زنجیرە نوێیەی کادیلاک سکالید نزیکەی 81هەزار دۆلارە.


ئیسرائیل نەوتی هەرزان لەکوردانی سوریا کڕیوە - دیدبان حقوق بشر کردستان ایران\nرۆژنامەی عبری یەدعوت ئاحارونوت رۆژی هەینی لەبابەتێکدا نووسی ئیسرائیل لەکێڵگە نەوتییەکانی ژێر دەسەڵاتی هێزەکانی کوردی سوریا سەر بە ئەمریکا نەوتی هەرزانی کڕیوە. لەم بابەتەدا گوتراوە ئیسرائیل\nلەکێڵگە و بیرنەوتییەکان کەلەژیر چاودێری هێزە کوردیەکاندایە لە باکووری رۆژهەڵاتی سوریا نەوتی هەرزانی کڕیوە. لەبابەتی رۆژنامەی ئیسرائیلی هاتووە کە هێزە کوردیەکان بە یارمەتی لانی کەم کەمتر لە هەزار سەربازی ئەمریکایی، یەک لەسەر چواری رووبە و ژمارەیەک ناوچەی ستراتژیان لەژێر دەستدایە. وەبیر دێنیتەوە کە هێزەکانی کورد لەباکووری رۆژهەڵاتی سوریا توانیویانە بەرژەوەندی ئاسایشی ئیسرائیل بە باشی دابین بکەن. ئەم میدیایە باسی ئەوەی کردووە کە بیرە نەوتەکانی هەڵکەوتوو لەم ناوچە نەوتییە هەرزان کڕدراون کە پێشتر لەکۆنترۆڵی سوریادا بوون و ئێستا وەک سەرچاوەی داهات لەلایەن هێزە کوردیەکانەوە کەڵکیان لێوەردەگیردرێت.\nنووسەر دەڵێت کە ئیسرائیل لەسەرەتای دەستپێکردنی قەیرانی ناوخۆیی سوریا دەرفەتی باشی هەبووە کە بۆ رووخانی سیستمی سوریا هەنگاو بنێت؛ بەڵام ئەم دەرفەتەی لەدەست داوە. ئەمە لەکاتێکدایە کە وڵاتانی رۆژئاوایی و ئیسرائیل لەگەڵ هاوپەیمانە ناوچەیەکانیان بەدەستپێکردنی قەیرانی سوریا هەموو هەوڵیان دا تا دەوڵەتی سووریا بڕووخێنن بەڵام سەرکەوتوو نەبوون.\nهەروەها لەگەڵ شکست هێنانی گرووپی تێرۆریستی داعش لەسوریا لەسەرماوەزی 1396، ئەمریکییەکان راستەوخۆ جێگرەوەی ئەم گرووپە بوون و رێک لەو کاتەش بەجێگای داعش دەستیان بە دەرهێنانی نەوت و دزینی نەوتی سوریایان کرد. بەدرێژایی ئەم ساڵانە ئەمریکا لەناوچەی رۆژئاوای ئاسیا بەتایبەت لەسوریا بۆتە بەڵا بۆ گیانی خەڵکی و سەرچاوەکانیان دەدزێت؛ کردارێک کە پێشتر داعش ئەنجامی دەدا.\nلەدوو ساڵی رابردوودا ئەمریکا بە هەناردنی هێز و کەرەستەی زیاتر بوونی خۆی لەناوچەی نەوتی سوریا بەهێز کردووە، بوونێک کە بۆتە هۆی دزینی زیاتری نەوتی خەڵکی ئەم وڵاتە. هێزەکانی دێمۆکراتیکی سوریا ملیشیاکانی سەر بە سەربازانی ئەمریکان کە لەرۆژهەڵات و باکووری رۆژهەڵاتی سوریادان. دەوڵەتی سوریا زۆرجار جەختی کردۆتەوە کە ئەم ملیشیایانە و ئەندامانی تێرۆریستی ئەمریکا لەرۆژهەڵات و باکووری رۆژهەڵاتی سوریا ئارمانجیان جگە لە تاڵانی نەوت نییە، و دەبێت بە بوونی نایاسایان کۆتایی بێنن. ئەمریکا گەلاوێژی رابردوو بەم بۆنەوە گرێبەستێکی لەگەڵ گرووپە کوردەکان لە باکووری سوریا واژۆ کرد. ئەم هێزانە سەر بە گرووپە تێرۆریستەکانی پەکەکەن.\nاسرائیل از کُردهای سوریه نفت ارزان خریده است\nبرچسب هااسرائیلخریدنکردهای سوریهنفت\nکرونا و ناامنی در اقلیم کردستان


کێ دەیکات، کێ دەیخوات ... نەجات عەبدول حەمید\nنەجات عەبدول حەمید\nمیللەتی کورد هەر لەسەرەتای مێژووەوە بە ئازایەتی و نەبەردی ناسراوە و هەر ئەو شەڕکردن و ئازایەتیەی وای کردووە کە بتوانێ بۆ ماوەی هەزاران ساڵ زمان و کەلتووری خۆی بپارێزێ. بەڵام زل هێزەکان ئەو ئازایەتیەیان بۆ بەرژەوەندی خۆیان بەکارهێناوە و لەدواییش بە کوردیان گوتووە سوپاس، بەڵام سوپاسەکە بێ پاداشت بووە.\nهەر لە شەڕی چاڵدیرانەوە بگرە تاکو شەڕی ئەمڕۆی داعش هەر ئەوە حاڵمان بووە.\nشەڕی چاڵدیران لە ساڵی ١٥١٤ لە نێوان سەفەویەکان و عوسمانیەکان لەناو جەرگەی ووڵاتی کوردستان ڕوویدا و زۆری شەڕەکە بە کورد کرا. کوردەکان هەڵیان بژارد کە پشتی عوسمانیەکان بگرن لەبەر ئەوەی عوسمانیەکان سوننە مەزهەب بوون و سەفەویەکان شیعە بوون و هەروەها لەبەر ئەوەی سەفەویەکان زۆر ستەمکاریان لە دژی کوردەکان کردبوو. عوسمانیەکان شەڕەکەیان بردەوە و بەمەش زۆربەی کوردستان کەوتە ژێر باڵی عوسمانیەکان و وەك پاداشت عوسمانیەکان ئۆتۆنۆمیان دا بە کورد و ئیعتیرافیان بە ئیمارەتە کوردەکانی ئەو کات کرد، بەڵام هەر ئەو عوسمانیانە بوون کە لە ساڵی ١٥٥٥ لەگەڵ سەفەویەکان پەیمانی ئەماسیایان بەست و بە ڕەسمی کوردستان دابەش کرا و سنووری نێوان هەردوو ووڵات دامەزرا. ئینجا چەند پەیمان و ڕێککەوتنی تری بەدوادا هات تاکو سەرەتاکانی سەدەی بیست، بەمە گرفتی کورد قووڵتر بوو.\nجارێکی تریش کورد بەکار هات لەلایەن عوسمانیەکانەوە بۆ جینۆساید کردنی ئەرمەنیەکان کە یەکەم قۆناغی لە ساڵی ١٨٩٥ دەستی پێکرد. عوسمانیەکان کوردەکانیان هاندا بۆ ئەم جینۆسایدە بە وادەی دەست بەسەردا گرتنی زەوی و زاری ئەرمەنەکان تاکو باری ئابووریان پێ باشتر بکەن، و هەروەها لەلایەکی دیکەوە بە بیانووی کوشتنی غەیرە دین.\nبەهەمان شێوە شێخ مەحمودی حەفید خۆی و هەزار لە شەڕکەری ئازای کوردی بەرەو بەسرا برد بۆ یارمەتیدانی عەرەبەکان لە شەڕیان لەگەڵ ئینگلیز لە سەرەتاکانی شەڕی جیهانی یەکەم. بەڵام لە دوای دامەزراندنی دەوڵەتی عیراقی و سەرۆکایەتیە یەك لە دوای یەکەکان ئەو چاکەی شێخ مەحمودیان هەر لە خەیاڵ نەما و بەڵکو بە بەکرێگیراوی ئینگلیز لەقەڵەمی دەدەن.\nئێستاش بە هەمان شێوە، کاتی کە داعش سەری هەڵدا کورد دڵنیا بوو کە ئەمانە بۆ کورد نەهاتوون و ئەوانە عەرەبی سوننەن و بۆ لابردنی شیعە هاتوون بەڵام مێزەکە وەرسووڕا و شەڕی ئێستای لێکەوتەوە.\nکورد لە جیاتی سوپای عیراق و دەوڵەتانی تری جیهان شەڕ لە دژی داعش دەکات بەو توانا سنووردارە و بێ چەکیەی، کورد تەنها بە ئازایەتی و شان و بازووی پێشمەرگە قارەمانەکانی شەڕ دەکات کە یەك لە دوای یەك لە مەیدانی جەنگ وەك گەڵای پاییز هەڵدەوەرێن.\nهەر بەپرسیارێکی نێو دەوڵەتی کاتی کە دێت بۆ کوردستان و دوای میوانداری کردنی و سمێڵ چەورکردنی بە پڵاو و برنجی کوردی دەڵێت پێشمەرگە زۆر ئازان و پێویستە چەکیان بۆ بنێرین.\nباشە ئەدی چەك ناردن و شەڕکردن نابێت دوا ئەنجامێکی هەبێت؟ ئێمەی کورد بۆچی ئەم شەڕە دەکەین کە کۆتاییەکەی دیار نەبێت، کە ڕووناکایی لەوبەری تونێلەکە بەدەرنەکەوێت، کە ئامانج و وادەی سەربەخۆیی تیا بەدی نەکرێت، کە کۆبوونەوەی ٢٢ی مانگی ڕابردوو لە لەندەن کە ٢١ دەوڵەت لەسەر ئاستی وەزیرانی دەرەوەیان بەشداریان تیا کردبوو بۆ دۆزینەوەی ڕێگاچارە بۆ بەزاندن و لەناوبردنی داعش هەر نەفەرێکی کوردی تیا بانگهێشت نەکرابوو و هەر ئاوڕیشیان لێنەدابوونەوە، کە ئۆردوگان بە هەموو هێز و توانایەوە ڕێگری دەکات لە دامەزراندنی ئۆتۆنۆمی بۆ کوردی ڕۆژئاوا.\nئایا ئێمەی کورد تاکەی ئەو شەڕی بە وەکالەت بۆ خەڵکی تر بکەین و دواییش بە سوپاسێك بەجێمان بهێڵن؟\nکورد پێویستی بە سوپاس نیە، پێویستی بە قسەی زل و زەبەلاح نیە، پێویستی بە کردارە. لەمەودوا دەبێت ووڵاتانی دەرەوە کرداریان هەبێت. تا کەی ووڵاتانی دونیا یەك لەدوای یەك سەربەخۆیی وەربگرن و ئێمەی کورد هەروا بمێنینەوە؟\nجارێك ئەفسەرێکی خەڵکی لیبیا پێی ووتم " ووڵاتانی ئەوروپی و ئەمریکا هەرگیز ناهێڵن ئێوەی کورد و ئێمەی ئەمازیغ سەربەخۆیی وەربگرین و ببین بە ووڵات چونکە سەلاحەدینی ئەیوبی لە ئێوە بوو و تاریقی کوڕی زیاد لە ئێمە بوو".


لە ماوەی 8 ڕۆژی ڕابردوو یەک ملیۆن حاڵەتی تووشبوونی نوێ بە نەخۆشی کۆرۆنا تۆمارکراوە\nبەپـێی ئامارە جیهانیـیەکان لە ماوەی هەشت ڕۆژی ڕابردوو یەک ملیۆن حاڵەتی تووشبوونی نوێ بە نەخۆشی کۆرۆنای جۆری کۆڤید – 19 تۆمارکرا، بەمەش کۆی گشتی ژمارەی تووشبوون بەم نەخۆشیـیە لە سەرانسەری جیهان گەیشتە زیاتر لە 9 ملیۆن.\nتێدرۆس ئادهانۆم بەڕێوەبەری گشتی ڕێکخراوی تەندروستی جیهانی WHO لەم بارەیەوە گوتی لە سەرەتای بڵاوبوونەوەی کۆڤید – 19 ، پاش زیاتر لە سێ مانگ ژمارەی تووشبووان گەیشتە ملیۆن کەس، بەڵام ئێستا تەنیا لە پاش هەشت ڕۆژ یەک ملیۆن حاڵەتی تووشبوونی نوێ تۆمارکراوە.\nئادهانۆم لە میانەی ڤیدیۆ کۆنفرانسێکەوە کە لەلایەن حکومەتی ئیمارەتی دوبەیەوە ڕێکخرابوو، ئەمەی ڕاگەیاند و گوتی پەتاکە هێشتا بە خێرایی لە جیهاندا بڵاودەبێتەوە.\nگوتیشی" دەزانین پەتاکە تەنیا هۆکاری قەیرانێکی تەندروستی نیـیە، بەڵکو هۆکاری قەیرانی ئابوری و کۆمەڵایەتی و تەنانەت لە زۆر وڵاتیش بووەتە هۆی قەیرانی سیاسیش." هوشداری ئەوەشی دا ئاسەواری خراپی ئەم پەتایە لە دەیان ساڵی داهاتوودا دەردەکەوێت.\nزیادبوونی ژمارەی تووشبووانی نەخۆشیـیەکە وەهای لە دەسەڵاتدارانی سعودیـیە کرد بڕیاربدەن حەجی ئەمساڵ جیاوازبێت و تەنیا ژمارەیەکی کەم لە خەڵکی سعودیـیە و ئەو بیانیانەی لە وڵاتەکەیاندا دەژین بۆیان هەبێت بەشداری لە فەریزەی حەجی ئەمساڵدا بکەن. ساڵی ڕابردوو نزیکەی 2.5 ملیۆن کەس فەریزەی حەجیان ئەنجام دا.\nئەحمەد ئەلتەیب شێخی ئەزهەر لە بارەی ڕاگەیاندنەکەی سعودیـیە گوتویەتی بڕیارێکی ژیرانەیە و شەرعیـیە بۆ پاراستنی ژیانی خەڵکی لەم پەتایە.\nبەپـێی ئامارەکانی ئەمڕۆی سێشەممەی زانکۆی جۆنس هاپگنز، هەتا ئێستا 472,683 کەس بەهۆی ئەم نەخۆشیـیەوە لە سەرانسەری جیهان گیانیان لەدەستداوە.


چوار ئەفسەری پۆلیسی فیدراڵی و دوو كارمەند كوژران\nچوار ئەفسەری پۆلیسی فیدراڵی كە ئێوارەی 15ی ئایاری 2019 لە ناحیەی ریاز كوژران\nچوار ئەفسەری پۆلیسی فیدراڵی و دوو كارمەند لە قەزای حەویجە كوژران، ئەوەش لە هێرشی ژمارەیەك چەكداری نەناسراو كە گوماندەكرێت سەر بە داعش بن.\nچوار ئەفسەرەكە كاتژمێر شەشی ئێوارەی چوارشەممە 15ی ئایاری 2019 كوژران، لە گوندی توم سیلان، سەر بە ناحیەی ریاز. دوو كارمەندەكەش لە روداوێكی تردا بەرەبەیانی ئەمڕۆ پێنجشەممە لە ناحیەی رەشاد، كە دەكەونە باشوری خۆرئاوای كەركوك.\nشانەی راگەیاندنی جەنگی لە بەیاننامەیەكدا لەسەر كوژرانی چوار ئەفسەرەكە، جەختدەكاتەوە لەوەی داعش بە ئەنجامدانی كردەوەكە هەستاون و هاتووە "هێرشە تیرۆریستییەكە بۆ سەر ئۆتۆمبێلێكی جۆری سلڤادۆری لیوای قەناس بەدەستی پۆلیسی فیدراڵی بووە لەناوچەی سیلان لە ناحیەی ریاز لە باشوری خۆرئاوای كەركوك".\nسەرچاوەیەك لە هێزە ئەمنییەكانی ناوچەكە كە نەیویست ناوی بڵاوبكرێتەوە، بە (كەركوك ناو)ی وت "چەكدارەكان كە هێرشەكەیان ئەنجامداوە سەر بە رێكخراوی داعشن و یەكەی قەناس بەدەستی هێزێكی پۆلیسی فیدراڵیان كردۆتە ئامانج".\nچەكدارەكان كە هێرشەكەیان ئەنجامداوە سەر بە رێكخراوی داعشن و یەكەی قەناس بەدەستی هێزێكی پۆلیسی فیدراڵیان كردۆتە ئامانج\nدوان لە ئەفسەرەكان پلەی رائید و نەقیبیان هەیە لەگەڵ دوو ملازم، هەر چواریان لە بۆسەی چەكدارەكانی داعشدا كوژراون.\nلە روداوێكی تردا بەرەبەیانی ئەمڕۆ پێنجشەممە 16ی ئایار، دوو كارمەندی پۆلیسی فیدراڵی كوژران، ئەوەش لە هێرشێكدا كە بەپێی راگەیاندنی لیوای 61ی فرقەی تایبەت ئەنجامدەرەكان داعش بون.\nشەوی 6ی ئایار، ژماره‌یه‌ك چه‌كدار هێرشیانكرده سه‌ر خاڵێكی سه‌ربازیی پۆلیسی فیدراڵی، ئه‌وه‌ش له گوندی كه‌ڵوڕ له رێگای نێوان كه‌ركوك-هه‌ولێر له ناحیه‌ی پردێ (ئاڵتون كۆپری-42كم باكوری كه‌ركوك)، بەهۆیەوە ئەفسەرێك و سێ كارمەندی پۆلیسی فیدراڵی كوژران.\nهێزه‌كانی پۆلیسی فیدراڵی، سه‌ر به وه‌زاره‌تی ناوخۆی عیراقین و له دوای روداوه‌كانی 16ی ئۆكتۆبه‌ری 2017وه ئه‌منیه‌تی به‌شێك له ناوچه‌كانی ده‌وروبه‌ری پارێزگای كه‌ركوكیان گرتۆته‌ده‌ست.\nئه‌و هێرشانە له كاتێكدایه، زیاتر له ساڵێك و نیوه كۆتاییهاتنی داعش له ته‌واوی عیراقدا راگه‌یه‌ندراوه، به‌ڵام هێشتا جموجۆڵی چه‌كداریی هه‌یه، به تایبه‌ت له ناوچه‌كانی جێناكۆك.\nروداوه‌كان هەروەها دوای كەمتر لە مانگێك دێن له په‌یامه‌كه‌ی ئه‌بوبه‌كر به‌غدادی، كه بۆ یه‌كه‌مجار له دوای ساڵی 2014و له‌وكاته‌ی له مزگه‌وتی گه‌وره‌ی موسڵ خه‌لافه‌ته‌كه‌ی راگه‌یاند، جارێكی تر له گرته‌یه‌كی ڤیدیۆیدا ده‌ركه‌وت و چه‌ند په‌یامێكی بۆ چه‌كدارانیی داعش و كۆمه‌ڵگه‌ی جیهان نارد.


ماڵی خوا و "مالى "شەیتان لە ئێرانی حەرام دەكرێ - VOK Radio\nماڵی خوا و "مالى "شەیتان لە ئێرانی حەرام دەكرێ\nماڵی خوا و شەیتان لە ئێرانی حەرام دەكرێ!\n١١ى ئادارى ٢٠١٧ ى زايينى\nلە سەردەمی ماد و مانی و ئاریاییەكانەوە هەتا هاتنی ئیسلام لە كاتی دەسەڵاتی ساسانییەكان، ئێران لە دۆخ و چاخی جیاوازی مێژوودا بەر هێرشی داگیركاری و كاولكردن كەوتووە. دەكرێ وەك نموونەی بەرجەستەیان ئاماژە بە (حملەی اعراب و فتوحات اسلام) و بەتایبەتی (حملەی مغول) بكرێ، كە هیچ بەزەییەكیان بە گەلانی ڕەسەن و شارستانییەتی ئەو وڵاتەدا نەهات، جگە لە كوشتاری دڕندانەی خەڵك و كاولكردنی ئاورگەو سووتاندنی پەرتووك و كتێبخانەكان، هاوردەكردنی بە لێشاوی توركی لێكەوتەوە، كە لە ئەنجامدا "آ‌ترپاسیان" كە زێدی كوردان بووەو مانای "پاسەوانی ئاگر" و "ئاورپارێزان" دەدا، كرا بە " آذربایجان"!\nمەبەست لەو پێشەكییە شرۆڤەی ژیۆپۆلیتیك و مێژووی كۆنی ناوچەكە نییە و لە تاقەتی ئەم نووسینە كورتەشدا نییە، بەڵكو گرێدانەوەیەكە بەوەی كە ئەگەرچی ئێران بەر هێرش و پەلاماری زۆر كەوتووە، بەڵام ئێرانی لەلای وڵاتانی دیكە سووك و ڕیسوا نەبووە. بەڵام مخابن لە ئێستادا جگە لەوەی كە پێگەی كورد لە وڵاتی خۆیدا داڕمێندراوەو ژینگە و ناسنامەی شێوێندراوە، ئێران و ئێرانییەكانش بە هۆی كارنامەی ڕەشی كۆماری ئیسلامی ئێرانەوە لە ئاستی جیهاندا بە چاوی سووك سەیر دەكرێن!\nبە درێژایی مێژوو ئێرانییەك ڕووی لە هەر وڵاتێ كردبێ، رێزی لێ گیراوە و حیسابێكیان بۆ شارستانییەتی وڵاتەكەی كرددوە، بەڵام لەوەتی كۆماری ئیسلامی ئێران لەدایكبووە، پێناسەیەكی تیرۆریستی هەبووەو لە ئاستی نێودەوڵەتاندا بە تیرۆریستپەروەری تۆمەتبار كراوە. ئەم ڕەوش و تێڕوانینە بەردەوام لە هەڵكشاندا بووە. بەتایبەتی لە ئێستادا كە مەزهەبگەرایی و زێدەخوازییەكانی بەرەی شیعە بە ڕابەرایەتی ئێران بووەتە هۆی سەرهەڵدانی بەرەی سوننەی زۆرینە و شەڕی خوێناویی نێوانیشیان لە سنوورێكدا قەتیس نەبووە.\nلەلای موسڵمانان ماڵی خوا لە "عەربستانی سعودیە"یە، بە درێژایی تەمەنی كۆماری ئیسلامی ئێرانیش ئەمریكا بە "شیطان بزرگ" ناوزەد كراوە!\nسەرۆكی ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا (دۆناڵد ترەمپ) سنووری وڵاتەكەی لە ئێرانییەكان داخست، هاكا ئال سعودیش كاری هاوشێوەی كردو ئێرانییەكان تەنانەت لە "حج"یش بێبەش بكا. بەمجۆرە ماڵی خوا و شەیتانیش لە ئێرانی حەرام دەكرێ!


پەرلەمانی توركیا دان بەوەدا دەنێت زەیتوونی عەفرین دەدزن\nهەفتەنامەی باس #456\nمەسرور بارزانی: داعش هێشتا هەڕەشەیەکی گەورەیە بۆ سەر ئاسایشی عێراق\nهاتوچۆی سلێمانی ئاگادارییەکی بۆ سەرجەم شۆفێران بڵاو کردەوە\nشوێنەوارەکانی ئایینی جوو لە کوردستان\n"سوپای ئازادی سووریا دەیدزێت و توركیاش بۆی دەفرۆشێت"\nکارزان گلی 19/11/2019 - 13:05 بڵاوکراوەتەوە لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست\nئەندام پەرلەمانێكی سەر بە (جەهەپە) لەناو پەرلەمانی توركیا بە دەنگی بەرز دەڵێت سوپای سووریای ئازاد و توركیا زەیتوونی عەفرین دەهێننە توركیا و لە توركیاشەوە هەناردەی دەرەوەی توركیای دەكەن و پارەكەش بۆ خۆیان دەبەن.\nلەناو پەرلەمانی توركیا گفتوگۆ لەبارەی بودجەی ٢٠٢٠ دەستی پێ كردووە، بۆیە ئونال چەڤیكۆز ئەندام پەرلەمانی جەهەپە بە دەنگی بەرز لەناو پەرلەمانی توركیا سوپای سووریای ئازادی بە دزینی زەیتوونی عەفرین تۆمەتبار كرد.\nئونال گوتی: "لە عەفرین سوپای سووریای ئازاد كە توركیا بە سوپای میللی توركیای دادەنێت، زەیتوونی عەفرین دەدزن و دەیهێننە توركیا، توركیاش بۆیان هەناردەی دەرەوەی توركیا دەكات و پارەكەیان دەداتێ".\nعەبدوللەتیف شەنەر ئەندام پەرلەمانی سەر بە ئاكەپە، بە توندی لەسەر ئەو گوتانە هاتە دەنگ و دانی بەوەدا ناوە, بەڵێ زەیتوونی عەفرین دەهێنرێتە توركیا و لە توركیاشەوە بۆ دەرەوە هەناردەی دەكەن.\nئەو ئاماژەی بەوەش داوە: "ئێمە زەیتوونی عەفرین بۆ پەكەكە بەجێ ناهێڵین و بە دڵنیاییەوە دەیهێنین بۆ توركیا، هەروەها ئەو سوپایەی تۆ بە دزی دەچوێنێ، ئەو سوپایە چەندین شەهیدی داوە بۆ توركیا".\nئونال لە بەشێكی تری قسەكانیدا رەخنەی توندی لە حكوومەتی ئاكەپە گرت، بەوەی بە شێوەیەك خۆیان دەردەخەن لە خاكی سووریا، كە هەموو دنیا دەزانێت توركیا نییەتی نییە سووریا بەجێ بهێڵێت و ئەمەش پێشێلكردنی خاكی سووریایە.\nئوغور ئایدەمیر ئەندام پەرلەمانی سەر بە ئەكەپە، ئەویش لەناو پەرلەمانی توركیا دانی بەوەدا نا كە زەیتوونی عەفرین لەلایەن سوپای سووریای ئازادەوە دەهێنرێتە توركیا و ئەوانیش بۆیان دەفرۆشن.\nئایدەمیر ئاماژەی بەوەش داوە، كە زەیتوونی عەفرین دەهێنرێتە توركیا و توركیاش بۆیان دەفرۆشێت، چونكە ئەگەر توركیا ئەو زەیتوونە وەرنەگرێت و بۆیان نەفرۆشێت، ئەی چۆن زەیتوونەكە دەبێتە پارە و هاووڵاتیانی عەفرین سوودی لێ دەبینن؟\nبەڵام ئوناڵ بڕوای بەو قسانە نییە و دەڵێت بەڵگەی لایە زەیتوونەكە دەدزرێت و بە هیچ شێوەیەك هاووڵاتیانی عەفرین سوودی لێ نابینن.\nعەفرین یەكێكە لەو شارانەی ڕۆژئاوای کوردستان کە بە زەیتوون دەوڵەمەندە، بەر لە بەرپابوونی شەڕی ناوەخۆ لە سووریا، بە تەنیا عەفرین زەیتوونی هەموو سووریای دابین دەكرد، بەڵام دوای ئەوەی سوپای توركیا و سووریای ئازاد پەلاماری ئەو شارەیان دا، سەدان دار زەیتوونیان سووتاند و لەناویان برد، بۆیە بەرهەمی زەیتوون لە عەفرین وەكوو جاران نییە، لەگەڵ ئەوەشدا دەتوانێت ببێتە سەرچاوەیەكی داهات بۆ هاووڵاتییانی شارەكە.\nئەندام پەرلەمانێكی پێشووی ئاكەپە: لە 2020 توركیا دەچێتە ناو هەڵبژاردنی پێشوەختەوە


سێدارە، کوشتن و قەتڵ‌کردنی فەرمی\n9 كانونی یه‌كه‌م, 2020\nسێدارە، کوشتن و قەتڵ‌کردنە. گوایە سزای مردن بۆ تاوانێکە کە لە لایەن دەوڵەتەوە پێکدێت. کۆتایی هێنان بە ژیانی تاوانبارێکە. کەسێک کە حوکمی کوشتنی فەرمی دەبێت، لە سێدارە دەدرێت. پێناسەی سێدارەش بە ئەندازەی راستییەکەی بەئێشە و هەرگیز شایانی پەسەندکردن نییە. هەرچەندە دڵ و رۆحی مرۆڤایەتی و کۆمەڵگاش ئەم کردەوە هۆڤانەیە پەسەند نەکەن، لە لایەن دەوڵەتەوە پێکدێت. بەڵێ ئەمە حەقیقەتی لەڤیاتانێکی خوێنمژە کە روخساری خۆی نیشان دەدات. لەڤیاتانی ئەمڕۆکە دەوڵەتی مۆدێڕنە و مۆدێڕنیتەی سەدەی ٢١ هێشتاش بە شێوەیەکی هۆڤانە ژیانی مرۆڤایەتی لەناودەبات.\nبەڵگەی هەرە کۆن سەبارەت بە سێدارە، مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ١٨٠٠ساڵ پێش زایین کە لە لایەن حەمەورابییەوە لە بابۆل دەرخراوە. لە یۆنانی کۆنیش‌دا سزای سێدارە بۆ هێندێک کەسان دەرخرا. ئەو کاتەش هەرە زۆر سزاگەلێکی وەک لەخاچدان، چوارمیخ‌کردن، بەردباران‌کردن، سووتاندن و سێدارە بەجێ دەکران بەڵام، لەدوای هاتنی ئایینی ئیسلام و بەگوێرەی یاسا ئایینییەکان لە ناوچەکانی ژێر دەستی عەڕەبە موسوڵمانەکان‌دا رێژەی سزای سێدارە پەرەی‌سەند.\nلە دوای شەڕی جیهانی دوویەمین، لە ئاکامی گوشاری کۆمەڵگا و رای گشتی لەسەر دەسەڵاتداران، لە دوای ئەرێ‌کردنی راپۆڕيتی مافی مرۆڤان رێژەی سێدارەکردن لە ئاستی جیهان‌دا بە شێوەیەکی بەرچاو دابەزی. زۆر لە دەوڵەتان سزای لە سێدارەدانیان لە دەستووری بنەڕەتی دەوڵەتەکەیان دەرخست بەڵام، هەتا ئێستاکەش لە گشتی جیهان‌دا سێدارە بەردەوام دەکات\nسێدارەکردن یەکێک لە سزا هەرە دژە مرۆییانەیەکانە کە کەسێک بە پشتگیری دەسەڵات و دەوڵەت بەسەر کەسێکی‌تر‌دا دەبڕێت و لە ئاکامی ئەودا گیانی کەسێک دەستێندرێت. ئێستاکە لە جیهان‌دا چین یەکەمین وڵاتە کە هەرە زۆر مرۆڤ تێیدا لە سێدارە دەدرێن. لە دوای چین وڵاتی ئێران لە پلەی دوویەم‌دا جێ دەگرێت کە ساڵانە ژمارەیەکی زۆر سێدارە پێکدێت بەڵام، ئەگەر دەگەڵ ژمارەی دانیشتوانی بەراوردی بکەین، ئێران دەبێتە وڵاتی یەکەم لەسەر ئاستی جیهان کە هەرە زۆر تێیدا سێدارە پێکدێت.\nسێدارە لە جیهان‌دا\nدەستەواژەی سێدارە لە زۆر کاتان‌دا تەنیا لەداردان وەبیر مرۆڤ دێنێتەوە بەڵام، بە هەمان‌شێوە کە لە سەرەتادا باسمان لێکرد بە واتای داسەپاندنی مردن یانی کۆتایی هێنان بە ژیانی مرۆڤانە. دەزانین کە هێشتاش لە زۆر لە وڵاتان سێدارە پێکدێت. بە گوێرەی وتەی رێکخراوی لێبوردنی نێونەتەوەیی ١٤٠ وڵاتی جیاواز دژبەری سێدارە و ٥٨ وڵاتیش سێدارە پەسەند دەکەن. سەرەتا سێدارە بە شێوەی گووللەباران و لە داردان لە مەیدانەکان‌دا پێک دەهات و ئێستاکەش هەمان شێوە لە لایەن دەوڵەتانەوە پێکدێت. سێدارە لە رێگاگەلێکی وەکوو: لەداردان، بەردباران کردن، گووللەباران کردن، سەربڕین بە شەمشێر، ژەهر لێدان، تەزووی کارەبا، سەربڕین بە گیۆتین، سووتاندن، لە خاچدان و شێوەگەلێکی تر پێدێت.\nدەتوانین بڵەین کە ئێستاکەش لە ئەمریکا، ئێران، چین، تورکیا، عەرەبستانی سعودی، ئەفغانستان، هیندوستان، ژاپۆن، ئێراق، مەجارستان، روسیە و زۆر لە وڵاتانی‌تر کوشتنی مرۆڤاکان بەم شێوازانە پێکدێت. لە ٩٨ وڵاتان سزای مردن لە بواری یاساییەوە سڕاوەتەوە. ٧ وڵاتیش تەنیا بۆ تاوانی جەنگ و لە هەلومەرجی دەگمەن‌دا سێدارەیان داناوە. لە ٣٥ وڵاتانیش بۆ ماوەی کاتی پێکنایات. بەڵام، ئێستاکەش لە ٥٨وڵاتان بە شێوەیەکی فەرمی لە یاسای دەوڵەت‌دا هەیە و مرۆڤەکان مەحکومی مەرگ دەکرێن. هەر رۆژ بە فەرمانی پاشا-خوداکانی جیهان، جەستە گەنجەکان بە شێوەگەلێکی جۆراوجۆر قەتڵ دەکرێن و مردن دەبێتە قەدەریان.\nسێدارە لە ئێران‌دا\nدەوڵەتی کۆماری ئیسلامی کەسانێک کە لە دژی یاساکانی دەوڵەت رادەوەستن لە ژێر ناوی مۆحارێب بە واتای کەسی دژ بە خودا، یاخود خەیانەت بە وڵات، مفسد فی الأرض، تیرۆریست، خەیانەتکار، سیخوڕ و…هتد سێدارە دەکات. هەڵبەتە ئەمانە کردەوەکانی دەوڵەتی داگیرکارە و سێدارە بۆ بێدەنگ‌کردنی گەل و پێشێل‌کردنی ئیرادەی ئەوان دەکات. لەم سۆنگەیەوە دەتوانین بڵەین کە ئەم سیاسەتە کە پێکدێت و وەکوو شەرێکی تایبەت بەڕێوەدەچێت، لەسەر کەسانێک کە گوایا بانگەشەی تاوانبار بوونیان بۆ دەکرێت سزای مردن دادەسەپێنن تاوەکوو کۆمەڵگا پەندی لێوەرگرێت.\nلێرەدا شتێک کە زۆر بە ئێشە ئەوەیەکە دەوڵەتی ئێران بنەماڵەی کەسانێک کە سیاسی نین و لە مەیدانەکان‌دا لەپێش چاوی خەڵک لە سێدارە دەدرێن، دێنێتە ئەو شوێنە تاوەکوو ببنە شایەتی لە سێدارەدانی منداڵەکانیان. ئەو کۆکردنەوەیەی گەل و نیشان‌دانی لە سێدارەدان، کۆیلێتی مەیدانی ئارێنا لە کاتی رومییەکان‌دا وەبیر مرۆڤ دێنێتەوە. ئەم کردەوەیە لە لایەن دەوڵەتەوە بۆ چاوترساندنی کەسانی‌تر و شکاندنی ئیرادە و ترساندنی بەرهەڵەستکاران پێکدێت. سەرەڕای هەموو ئەم کردەوانە پارەی سێدارە یان خەرجییەک کە بۆ سێدارە کردن کراوە لە بنەماڵەی ئەو کەسە دەستێننەوە. ئەمە چ جۆرە ویژدان و دادپەروەرییەکە کە سێدارەی کەسێک نیشانی دایک و باوکی دەدەن؟ هەموو ئەم کرەوانە کەلامی پاشای سەردەمی سەرمایەدارییە و بە پەردەپۆش‌کردن لەبن ناوی یاسای ئیسلامی کۆماری ئیسلامی روخسارێکی جیاواز لەخۆی دەگرێت بەڵام، لەخۆگری هەمان ناوەڕۆکە.\nرژێمی ئێران کە تەنانەت لە جەستەی بێ گیانی بەرهەڵەستکارانیشی دەترسێت، تەرمی زیندانیانی سیاسی ناداتەوە بە بنەماڵەکانیان و ئەم کەسانە لە گۆڕی بەکۆمەڵ‌دا بە شێوەیەکی شاراوە دەشارێتەوە. ئەیەتوڵڵا مۆنتەزێری کە لە سەرەتای هاتنە سەرکاری کۆماری ئیسلامی وەکوو دەستی راستی خومەینی بوو، لە پەرتووکەکەی‌دا کە لە ساڵی ٢٠٠٠دا سەبارەت بە شەڕی ئێران و ئێراق نوسیویەتی، ئاماژە بەوە دەکات کە لە ساڵی ١٣٦٧ تەنیا لە ماوەی دوو هەفتەدا ٣٨٠٠کەس لە سێدارە دراون و بە گشتیش بە فیتوای خومەینی ٣٠٠٠٠زیندانی سیاسی لە سێدارە دراون.\nئێران لە بابەتی سێدارەی ژنان‌دا لە جیهان‌دا لە پلەی یەکەم دایە. کۆماری ئیسلامی بە شێوەیەکی گشتی دژبەری هەموو ژنانە و ژنانی کورد بە شێوەیەکی تایبەت و بە هۆکاری سیاسی، سیاسەتە کوژێنەرەکانی لە ژێر ناوی مفسد فی‌الأرض و دژبەری ئەمنییەتی نەتەوەیی پێکدێنێت. زۆر لە ژنە سیاسەتمەدار و خۆڕاگرەکان لەلایەن دادگا رواڵەتییەکانی رژێمی کۆماری ئیسلامی سزای سێدارەیان بەسەردا بڕاوە. لە ساڵی یەکەمی شۆڕش و هاتنە سەر کاری کۆماری ئیسلامییەوە، ئامارێکی راستەقینەی ژنانێک کە سێدارە کراون لەبەر دەست دانییە. بەڵام، بە گوێرەی ئامارە هەییەکان زیاتر لە ٢٠٠٠ ژن لە سێدارە دراون.\nئەگەر تەنیا بڕوانینە ئەو چەند ساڵەی ئاخریش تابڵۆکە زۆر نەگۆڕدراوە. لە سەرەتای سەرۆک کۆماری روحانییەوە هەتا ئێستا ٥٠٠٠کەس لە سێدارە دراون. دەوترێت کە لەم ژمارەیەش ١٠٩ کەسیان ژنن. سەرەڕای ئەوەیکە لە کاتی هەڵبژاردنەکانی سەرۆک کۆماری، روحانی بە دروشمی ئازادی، دیموکراسی و یەکسانی بەڵێن‌گەلێکی زۆری بە ژنان دا و بە دەنگی ژنانەوە روحانی لە هەڵبژاردنەکان‌دا سەرکەوت بەڵام، بۆ باشترکردنی دۆخی ژنانی ئێرانی هیچ هەڵوێستێکی پراکتیکی نەنواند. لە کاتی هەڵبژاردنەکانی ساڵی رابردووی مەجلیسیش جارێکی‌تر هەمان سیاسەت سەبارەت بە ژنان بەڕێوەچوو. ئێستاکەش کە هەڵبژاردنەکانی سەرۆک کۆماری نزیکە؛ وشە و دەستەواژەگەلێک وەکوو دیموکراسی، مافی مرۆڤ، مافی ژنان و …هتد کەوتۆتە سەر زمانیان و بە شێوەیەکی رێکلامی بەکاریان دێنن.\nتەنانەت مافی کۆمەڵایەتی ژنە کاندیداکانیش دەخەنە بەرباس و دەیانهەوێت لە بابەتی ژن وەکوو ئامرازێک کەڵک وەرگرن. لە هەلومەرجێک‌دا کە لە ئێران و رۆژهەڵاتی کوردستان سەرەتا ژنان و هەڵبەتە هەموو کۆمەڵگا لەگەڵ کوشتن، خۆکوشتن، تیزاو پڕژاندن، توندوتیژی، دەستدرێژی و …هتد چ لە نێو خێزان‌دا و چ لەنێو رێکخراوە دەوڵەتییەکان هەتا شەقامەکان رووبەڕوو دەبنەوە، قسەکردن لەسەر ئەم بابەتانە هۆکاری سیاسی هەیە بەڵام، لە دوای هەڵبژاردنەکان هیچ گرنگییەک بەم بابەتانە نادەن. بەداخەوە لە سەرجەم ئامارگەلێک کە سەبارەتە بە توندوتیژی، ژن لە پلەی یەکەم‌دا جێگا دەگرێت. ئەم دۆخە هەم لەنێوان ژنانی ئێرانی و هەمیش ژنانی کورد بەردەوام دەکات. لەم بابەتانەدا راپەڕین، خۆڕاگری و خۆپێشاندان هەمیشە هەبووە و ژنان بە هەوڵدان و تێکۆشان هەرچەندە کەمیش بێت مافیان بەدەست هێناوە.\nهەرچەندە کە ئاگادارکردنەوە و مەحکوم کردنی وڵاتانی‌تر زۆر جاران هەبووبێتیش، لە ئاستێک دانییە کە سیاسەتەکانی دەوڵەت بگۆڕێت. هەروەها لەلایەن ٤٧ وڵاتی ئەوروپییەوە پێشێل‌کردنی مافی مرۆڤ کە لە لایەن دەوڵەتی ئێرانەوە لەسەر کۆمەڵگا و ژنان بەڕێوەدەچێت، مەحکوم کراوە. دەتوانین ئەم مەحکوم کردنە وەکوو وشیارکردنەوەیەکی ئەم وڵاتانەش لەقەڵەم بدەین بەڵام، بۆ کۆتاییهێنانی بەم کردەوانەی دەوڵەتی کۆماری ئیسلامی، تێرکەر نییە. چونکە لەساڵی رابردووی زایینییەوە زیاتر لە ٣٠٠ کەس لە سێدارە دراون. لەم ماوەی رابردووش‌دا لە ماوەی هەفتەیەک‌دا ٧کەس لە سێدارە دران.\nلە ئێرانیش‌دا ژنانێکی زۆر بە فەرمانی کۆماری ئیسلامی لە سێدارە دراون. ژنانێکی بەوێنەی زەینەب جەلالیان، سۆهەیلا قادری، رەیحانە جەباری، دۆکتور رۆیا تلوعی و شیرین عەلەمهولی بە حوکمی سێدارە سزا دران. بە هۆی کاردانەوەی کۆمەڵگا و لە ئاکامی تێکۆشان و خۆڕاگری ژنان‌دا هێندێک لەم حوکمانە لە لایەن رژێمەوە هەڵوەشێندرانەوە و وەرچەرخان بۆ زیندانی هەتاهەتایی. بەڵام، ژنی پێشەنگ، خۆڕاگر، فیدایی و قارەمان شیرین عەلەومهولی لە ژێر ناوی ژنێکی کورد کە ئەندامی حیزبە بەرهەڵەستکارەکانی رژێم بوو لە لایەن جەللادەکانی کۆماری ئیسلامییەوە لە سێدارە درا. رەیحانە جەبباریش کە بۆ پاراستنی خۆی لە بەرامبەر بە دەستدرێژی پیاوێک، ئەو بە چەقۆ دەکوژێت و چونکە شایەتێکی بۆ ئەم کارە نییە لە سێدارە دەدرێت. لە راستی‌دا ئەو تەنیا پاراستنی لە خۆی کردبوو بەڵام، چون دەوڵەت بە زیهنییەتی پیاوسالارییەوە، پاراستن لە پیاو و دەسەڵاتی پیاو دەکات، رەیحانە توانای پاراستنی خۆی نابێت. سزای زیناح بە گوێرەی یاساکانی دەوڵەت و ئایین بەردبارانە. دەزانین کە زۆر لە ژنان بە زیناح تاوانبار دەکرێن بەڵام، لە راستی‌دا دەستدرێژییان لەسەر دەکرێت. بەڵام بەداخەوە دەوڵەت خۆی کەڕ و کوێر دەکات و ژنانی بە وەێنەی رەیحانە بە مردن سزا دەدات.\nلە مێژوودا یەکەمین جار بەردباران لە مەیدانی یەهودییان و دواتر لە ئایینی مەسیحییەت کەڵکی لێ وەرگیراوە. دەوترێت کە رۆژێک حەزرەتی عیسا لە شوێنێک تێپەڕ دەبێت هێندێک کەس لەوێ کۆبوونەتەوە و بە تۆمەتی رووسپێتی، ژنێک بەرد باران دەکەن. هاوار دەکەن کە گوناحکارە لێی بدەن. حەزرەتی عیسا بانگ دەکات کە کامتان بێ گوناحە لێی بدات. کاتێک کە عیسا ئەم وتەیە دەکات ئەوانەی کە بۆ کوشتنی ئەو ژنە کۆبووبوونەوە؛ شەرم دەکەن و بەردەکانیان فڕێ دەدەن و دەڕۆن.\nئەم وتەیە بەسە بۆئەوەی بزانین گوناحکار کێیە؟ یاخود چ کەسێک پاکیزە نییە. ژنێک کە بە تاوانی سیاسی حوکمی سێدارەی بەسەردا دەسەپێندرێت گوناحکارە یان پاسەوانێک کە پێش لە سێدارە دەستدرێژی دەکاتە سەر ئەو ژنە گەنجە؟ گوایا بۆ ئەوەی ئەو ژنە باکیرەیە و پێویستە پاکیزەیی لێ بستێنن هەتاکوو نەچێتە بەهەشت بۆ ئەمەش ئالودەی دەکەن. لە هەموو ویژدانە وشیارەکان دەپرسین کێ ئالودەیە؟ ئەمە بە کام ئایین، بڕوا و یاسایەکەوە پاساو دەدرێت؟\nمنداڵان هێمای پاکی و ساکارین و بە دڵپاکی خۆیانەوە دەناسرێن. ئێران لە بابەتی سێدارەی منداڵان لە جیهان‌دا لە پلەی یەکەم‌دا جێگا دەگرێت. لە ساڵی ٢٠١٩دا ٩٠ منداڵ لە سێدارە دراون. رۆژێک نییە کە منداڵانی کۆڵبەر لەسەر سنوورەکان قەتڵ نەکرێن. رۆژێک نییە کە رەنج و زەحمەتی ئەوان نەچەوسێندرێتەوە. رۆژێک نییە کە لە رووداوی کاردا منداڵان گیانیان لەدەست نەدەن. کۆماری ئیسلامی بە سیاسەتە دژە مرۆییەکانی خۆیەوە منداڵان دەکاتە قوربانی سیاسەتەکانی خۆی و ئەوان بە تاوانی دزی، مادەی هۆشبەر، سیخووڕی ئالودە دەکات و دواتر ئەوان بە مەرگ سزا دەدات. زۆر لە ئەوان کاتێک کە دەچنە سەر سێدارە هێشتان نازانن کە کێ و بۆچی ئەوانیان هێناوەتە ئەوێ و دەیانهەوێت چی لەوان بکەن. وێڕای هەموو پاکییانەوە بیر دەکەنەوە کە رەنگە هێشتاش لە کایەیێکی منداڵانە دان و مردن بۆیان زۆر نامۆیە.\nئەگەر مرۆڤایەتی چاوەڕوانی مافی بەشەر بێت، زیاتر لەوانە بەسەری دێت. سەرەتا ئاماژەمان بە راستی دەوڵەت و کردەوەکانی کرد. کۆمەڵگای سروشتی بە دەستی دایکی پیرۆز بە دادپەروەری و ئاکارەوە بەڕێوە دەچوو و چۆمی مێژوو هەتا ئێستاش بەردەوامە. کاتێک کە هیارارشی دەسەڵاتی دەوڵەت وەک پیاوێکی نەخۆش لەسەر مرۆڤایەتی بۆتە بەڵا، پێوەر و یاسا ئەخلاقییەکانی کۆمەڵگا وەلادەنرێن و لەجیاتی ئەخلاق، یاسا جێگیر دەکرێت. ئەم یاسایە چەندە بۆ مرۆڤایەتی دەبێتە رێگە چارە و چەندە بەڵایە زۆر روون و ئاشکرایە. پێویستە جەخت لەسەر ئەم بابەتە بکرێتەوە کە شوێنێک کە دەوڵەت و یاسای دەوڵەت و دیموکراسی دەوڵەت هەبێت، لەوێ مافی مرۆڤ، کۆمەڵگا بوون، ئاکار، ژیانی یەکسان و ئازادی بوونی نییە. لەم سۆنگەیەشەوە کۆمەڵگا جارێکی‌تر خۆی دەسپێرێتە بوها کۆمیناڵ و ئەخلاقییەکان و پێویستە بە میراتەی راستەقینەی خۆیەوە بەڕێوەبچێت، نەک بە یاسای دەوڵەت و نە بە ماف و دیموکراسی هەڵخەڵەتێنەر و فێڵبازی!\nلە ئێران و رۆژهەڵاتی کوردستانیش یاسای دەوڵەتی داگیرکەری ئێران هیچ کاتێک پەسەند نەکراوە و بەردەوام لە دژی ئەم کردەوە دژە مرۆییانە چالاکی شەرمەزارکردن، هەڵمەت و کەمپەین پێکهاتوون و گەلانی ئێرانیش لە بەرامبەر بەم سیاسەتانە خۆڕاگرییان کردووە. بە تایبەت ژنان لەم راپەڕین و خۆڕاگرییانەدا هەمیشە پێشەنگ بوون. چونکە ئەوانەی لەم دۆخە زەرەر دەبینن ژنان و گەنجانن.\nماوەیەکە لە لایەن کەژارەوە هەڵمەتێک بە دروشمی" لە دژی سێدارە و قڕکردنی ژنان، کاتی پاراستنی ژیانی ئازادە" دەستی پێکردووە. ئەم هەڵمەتە بە ئامانجی کۆتایی هێنان بە سێدارە لە ئێران و کۆتایی هێنان بە قڕکردنی ژنانە هەتاکوو ئەم سیاسەتە چەپەڵانە کۆتاییان پێ بێت. چونکە لە پێش چاوی هەموو جیهان ئەم کردەوە دژە مرۆڤانەیە پێکدێت و کۆماری ئیسلامی کە بناغەکەی دەلەرزێت؛ بۆ ترساندنی کۆمەڵگا هەر رۆژ روو لەم رێگا هۆڤانە و دژە مرۆییانە دەکات. پێویستە کە ئێمە وەکوو ژنان بە پشتبەستن بە هێز و زانیاری زاتی خۆمانەوە هەڵسوکەوت بکەین. لەم سۆنگەیەشەوە ئێمەی ژنان ژیانی ئازاد و دیموکراتیک بوونیاد بنێین و ژیانی ئازاد بپارێزین و بەمشێوەش لە قڕکردن رزگارمان دەبێت.


بەحرەین زۆربەی ئەندامانی گروپێـکی شیعە دەسـتگیردەکات\nی مانگی شه‌ش ٠٨, ٢٠١٥\nبەحرەین دەڵێت گروپێـکی شیعەی دژە حکومەتی هەڵوەشاندووەتەوە کە لە پشـت چەند هێرشەکەوە بووە.\nئاژانسی دەنگ‌وباسی بەحرەین ڕایگەیاند ژمارەیەک لە ئەندامانی گروپی سەرایا ئەلئەشتەر ڕۆژی یەکشەممە دەسـتگیرکران کە لە سـاڵی 2012 وە لە لایەن دوو کەسەوە دامەزراوە بە مەبەستی تێـکدانی ئارامی بەحرەین لە ڕێگەی هێرشکردنە سەر هێزەکانی ئاسایش. گوتیشی دوو کەسەکە ئێسـتا لە ئێرانن.\nسـاڵی ڕابردوو بەحرەین ڕایگەیاند سەرایا ئەلئەشتەر و دوو گروپی دیکەی دژە حکومەت ڕێـکخراوی تێرۆرسـتین، ئەمەش لە پاش کوژرانی 2 پـۆلیسی بەحرەین و ئەفسەرێـکی ئیمارات بە تەقینەوەی بۆمبێـک. گروپی ئەلئەشتەر لە ڕێگەی تۆڕەکانی پەیوەندی کۆمەڵایەتی بەرپـرسیارێتی خۆی لەو تەقینەوەیە ڕاگەیاند.\nئاژانسەکە ناوی 14 کەسی بڵاوکردەوە کە دەڵێت ئەندامی سەرایا ئەلئەشتر بوون کە 12 یان دەسـتگیرکراون، بەڵام دوو دامەزرێنەرەکەی ئەحمەد یوسف سەرحان و جاسم ئەحمەد عەبدوڵڵا لە ئێرانن. گوتیشی ئەم دووانە کارئاسانیـیان بۆ 3 لە ئەندامانی گروپە کردبوو بچن بۆ عێراق و لەوێ لە لایەن حزبوڵڵاوە ڕاهێنانیان پـێکراوە لەسەر چەک و دروسـتکردنی بۆمب و خەڵک بە بارمتەگرتن. ئاماژەی بۆ ئەوە کرد ئەو سێ کەسە لە نێو دەسـتگیرکراوەکانن و دانیان بە تاوانەکانیان ناوە.\nبەحرەین ئێران تاوانباردەکات بە نانەوەی ئاژاوە لە وڵاتەکەی لە ڕێگەی ئۆپـۆزسیۆنی شیعەوە، بەڵام ئێران نکوڵی لێدەکات و دەڵێت تەنها پشـتیوانی لە مەسەلەی شیعەکانی بەحرەین دەکات کە زۆرینەن لەو وڵاتەدا.


هەروەها رەمەزان هەمیرخان، ناسراو بە كۆساری، كەسایەتی كاكەیی گوندی هاوار بە (كەركوك ناو)ی وت "كاتێك ئه‌نساروئیسلام هاتن گوندەكەمان به جێهێشت، له‌گه‌ڵ فكره‌كه‌یان رێكنه‌ده‌كه‌وتین، به‌و هۆیه‌وه خانوه‌كانمان بەهۆی باران و بەفرەوە روخان".\nئه‌نسارولئیسلام، مەرجی جزیەدان، شه‌ڕ، موسڵمانبون، یاخود بە جێهێشتنی شوێنه‌كەیان خستەبەردەم دانیشتووانی گوندی هاوار، "ئیتر شوێنه‌كه‌مان چۆڵكرد، به‌ڵام ده‌ستیان له مه‌زاره‌كان نه‌دا، یه‌ك په‌ڕۆی شه‌خسه‌كانیان لێنه‌كردبوە‌وه".\nكۆساری، وتیشی "كه‌م مانه‌وه، وتیان له دوای ته‌ختكردنی هه‌ورامان دێینه‌وه بۆ ئێوه، چونكه موڕته‌دن و ئێمە ئايینى تایبەت بە خۆمان هەیە".\nكاكەیی یاخود یارسان، ئاینێكی یەكتاپەرستییە و دەركەوتنی هاوكاتە لەگەڵ دروستبونی ئادەمیزاد لەسەر زەوی، زۆرینەی باوەڕدارانی كوردن، سوڵتان سه‌هاك: كوڕی شێخ عیسای به‌رزنجه دامەزرێنەر و نۆژه‌نكه‌ره‌وه‌ی ئایینی یارسانە.\nئەو له سه‌ده‌ی حه‌وته‌می كۆچی له به‌رزنجه له‌دایكبووه. پاشان له هاوارو شێخان لە هەردوو دیوی هەورامان لە هەرێمی كوردستان و ئێران ژیاوە و هه‌ر له‌وێوه ئایینه‌كه‌ی بڵاوكردۆ‌ته‌وه.\nوەكو نەریتێكی كاكەییەكان سمێڵم هێشتوەتە پەیوەستم بە ئایینەكەی خۆمانەوە، سمێڵ لای ئێمە وەكو شتێكی پیرۆز سەیر دەكرێت\nبه‌پێی به‌دواداچونه‌كان، 18 مه‌زارگه‌ی تایبه‌ت به ئایینی كاكه‌یی له عیراق هه‌ن، مەزارەكانی شاه خۆشین، سەید خامۆش، میر ئەسكەندەر و خەلیفە سمایل، لە گوندی هاوارن، لەگەڵ نشینگەیەك كە شوێنی وتاری پیاوانی ئاینی بووە و لە لوتكەی چیایەكدایە لە دەروازەی گوندەكە.\nكۆساری، وتی "هاوار تا ساڵی 1978 ئاوەدان بوو، دواتر راگوێزراین بۆ هه‌ڵه‌بجه"، زیاتر وتی "لە هەڵەبجە وتمان ئێمه كاكه‌ین، ئیسلام نین راستی خۆمان پێیانوتووه".\nئەكبەر كەریم، كەسایەتی گوندی هاوار لە هەڵەبجە فۆتۆ: معاز فەرحان\n"چەند نوسخەیەكی سەرئەنجاممان هەیە و چاپ نه‌كراوه، نابێت چاپی بكه‌ین، ئه‌گه‌ر چاپ بكرێت گۆڕانكاریی تێدا دروستده‌بێت". كۆساری كەسایەتیی كاكەیی لە گوندی هاوار وایوت.\nوتیشی "هه‌ر كاكەییەك سمێڵی نه‌بێت، وه‌ك موسڵمان وایه كه نوێژ نه‌كات".\nلەكاتێكدا زۆرینەی خەڵكى هەرێمی كوردستان لە ڕەوشەكە ناڕازین، كاكەییەكانی هاوار نە گلەییەكیان هەیە نە داواكارییەك.\nلە هەڵەبجە شوێنی كۆبونه‌وەی تایبەتییان نییە و ته‌نها هۆڵێكی پرسه‌یان هه‌یه، لە ناو هاوار گوڕستانێكی تایبەتیان هەیە، زۆرینەی مردوەكانیشیان لە هەڵەبجە بە تەنیشت گۆڕی موسڵمانەكان دەنێژن.


ڤان کۆخ بۆ تیۆ، نامەی دووەم » DidiMn\nسەرەتا / کتێب/نامه / ڤان کۆخ بۆ تیۆ، نامەی دووەم\nژیانی ڤێنسنت ڤان کۆخ لە چەند کاریکاتێرێکدا\nڤان کۆخ بۆ تیۆ، نامەی دووەم\nده‌ستنووسی نامه‌یه‌كی ڤان كۆخ\nدیدی من – مەکتەبە عامه\nڤان کۆخ لەگەڵ تیۆی برای لە ساڵی 1886دا کۆمەڵێک نامەی زۆریان ئاڵوگۆڕ کرد، کە داوای لە تیۆ کرد پەیوەندیی پێوە بکات و بێت بۆ پاریس. تیۆ باش دەیزانی کە باری دەروونیی براکەی چۆنە، هەر بۆیە ڕازی بوو کە بچێتە پاریس.\nڤان کۆخ زیاتر لە 700 نامەی لەگەڵ تیۆ ئاڵوگۆڕ کردووە، کە پەیوەندییەکی باش و بەهێز لە نێوانیاندا هەبووە. ڤان کۆخ لە نامەکانیدا باسی بارودۆخی خۆی و باری دەروونی و ژیانی خۆی و چالاکییەکانی بۆ تیۆی برای کردووە.\nئێوارەی ڕۆژی یەکشەممە، بەرواری 1890/7/27، ڤینسێنت ڤان کۆخ دەمانچەیەکی لەگەڵ خۆی برد و چووە ناو یەکێك لە کێڵگەکانی نزیك پاریس، لەوێ فیشەکێکی بە سەر دڵی خۆیەوە نا. بەڵام لەوێدا نەمرد؛ هێنرایەوە بۆ ماڵەوە و تیۆ ئاگادار کرایەوە. ئەو ماوەیەی کۆتایی ژیانی، هەمووی لەگەڵ تیۆی برایدا بەسەر برد. تیۆ دوای مردنی ڤان ئاماژەی بەوە کرد کە براکەی دەیویست خۆی بکوژێت و ئەو دێڕەی ڤان کۆخی دەگوتەوە، کە لە سەرەمەرگدا پێی گوتبوو: ”خەم شتێکی نەمرە و بۆ هەتاهەتایە دەمێنێت.“\nتیۆ، دوای شەش مانگ لە مردنی ڤان کۆخ کۆچی دوایی کرد و لە ئۆتراخت بەخاک سپێردرا، بەڵام لەساڵی 1914 خێزانەکەی داوای کرد کە ڕووفاتی تیۆ بهێندرێتەوە و لە پاڵ ڤان کۆخ بە خاك بسپێردرێت.\nلێرەدا هەندێك لەو نامانە دەخەینە ڕوو کە ڤان کۆخ بۆ تیۆی برای ناردووە و لە ڕێیانەوە دەکرێت درك بە بەشێك لە ژیانە پڕ نهێنییەکەی ڤان کۆخ بکەین، وەك یەکێك لە دیارترین هونەرمەندەکانی دنیای هونەر…\nجێگەی دڵخۆشیم بوو کە کتێبەکەی میتلیشیتت خوێندووەتەوە و بە باشی لێی تێدەگەیت؛ ئەم جۆرە کتێبانە فێرمان دەکەن کە خۆشەویستی وزەیەکی زیاترمان دەداتێ وەك لەوەی خەڵکی دەیزانن. ئەم کتێبە سەرچاوەی ئیلهامی من بوو. جوانترین بەشی ئەم کتێبە لای من، ئەمە بوو: ”هیچ ژنێک پیر نییە.“ ئەمەش مانای وایە ژن پیر نابێت، مەگەر ئەو کاتەی نەتوانێت کەسی خۆش بووێت.\nژنان بە تەواوەتی لە پیاوان جیاوازن، ئێمە هێشتا ئەوانمان نەناسیوە، بەڵکو تەنها ڕووی دەرەوەیان دەناسین. وەك گوتم، من دڵنیام لەوە.\nئـ حاڵی زۆر باشە، ئێمە ڕۆژانە پیاسە دەکەین . ئێرە شوێنێکی زۆر دڵگیرە، بە بڕوای من گەر مرۆڤ دوو چاوی کراوە و کەمێك هیوای هەبێت، ئەوا هەموو شوێنێك بۆ ئەو جوان و سەرنجڕاکێشە.\nلە سەرەتای ساڵی نوێوە دەگوازینەوە بۆ شوێنێکی گەورەتر. هیوام وایە ئێوە هەموو باش بن. من و ئـ زۆر باشین، تاکە شت کە نیگەرانم دەکات ئەوەیە ناتوانم ئیشێک بۆ ئـ بدۆزمەوە، لەبەر بچووکیی تەمەنەکەی. بە هەرحاڵ، لە هەموو بارێکدا ئێرە بۆ دەستکەوتنی کار لە هۆڵەندا باشترە.\nnama, Van Gogh,


سزادراوێک لە چاکسازی گەورانی سلێمانی خۆی خنکاند – کوردی – RojNews.News\n07/01/2022 - 6:16:08 pm\nسزادراوێک لە چاکسازی گەورانی سلێمانی خۆی خنکاندووە و ئێسته تەرمەکەی لە پزیشکی دادی سلێمانیە وتەبێژی پۆلیسیش هەواڵەکەی پشتڕاست کردەوە.\nسزادراوێک بە ناوی (ه.م) لە ناوچاکسازی گەورانی سلێمانی خۆی خنکاندووە، سەرکەوت ئەحمەد جگە لە پشتڕاستکردنەوەی هەواڵيکە ئاماژەی بەوەکرد کەیسەکە لەلایەن بنکەی پۆلیسی تاسڵوجەوە لێکۆڵینەوەی لێدەکرێت و ئەو زانیاری زیاتر لەلا نییە.\nبە وتەی ڕاگەیاندنی چاکسازی بۆ میدیاکان، ئەو بەندکراوە بە مادەی ٤٠٦ی یاسای سزادانی عێراقی ماوەی ٢٠ ساڵ زیندانی بەسەردا سەپێندراوە، خەڵکی شارۆچکەی ڕانیەیە و بەشی زۆری سزاکەی تەواو کردووە و تەنها دوو ساڵی ماوە ئازاد بکرێت.\nڕاگەیاندنی چاکسازی گەوران دەشڵێت: ئەو کەسە ڕۆژی پێشتر شەڕی کردووە و خراوەتە شوێنی جیاوازەوە بۆ لێکۆڵینەوە بەڵام ئەمڕۆ بە فانیلە عەلاگەکەی خۆی خۆی خنکاندووە. بە گوێرەی زانیاریەکان تەرمی ئەو بەندکراوە لە پزیشک یدادی سلێمانی توێکاری بۆکراوە و پۆلیس لێکۆڵینەوەی لە چۆنیەتی ڕووداوەکە و هۆکارەکەی دەستپێکردووە.\nکرێکارێک بە فیشەکێکی سەرچاوە نادیار کوژرا\nهەشت مووشەک ئاراستەی سەنگەرەکانی پێشمەرگە کران


بانگەشەی ئەوە دەکرێت کە ئەو تابلۆیەی کە شازادە بن سەلمان دوو ساڵ لەمەو بەر لە زیادکردنێکی ئاشکرادا بە بڕی ٤٥٠ ملیۆن دۆلار کڕی کە تابلۆیەکی هونەرمەندی بەناوبانگی ئیتاڵی لیۆناردۆ داڤینجیە تابلۆیەکی ساختە بێت.\nتابلۆکە تابلۆی مەسیحە. شارەزایانی بواری تابلۆ لەم بارەیەوە دوو بۆچونی جیاوازیان هەیە. هەندێک لە شارەزایان پێیوان وایە کە ئەم تابلۆیە تابلۆی لیۆناردۆ داڤینیجی نییە و هەندێکیش پێیان وایە کە هەتا ئێستاس نەزانراوە کە ئەم تابلۆیە کێ دروستی کردووە. موحەمەد بن سەلمان لەپێناو ئەم تابلۆیەدا ٤٥٠ ملیۆن دۆلاری خەرج کردووە.\nئەم تابلۆیە ناوی سەلڤادۆر موندیە و دوو ساڵ لەمەو پێش لەلایەن موحەمەد بن سەلمانەوە بە بانگەشەی ئەوەی کە وێنەی لیۆناردۆ داڤینجی بێت بە بڕی ٤٥٠ ملیۆن دۆلار کڕدراوە. ئەم تابلۆیە ڕیکۆردێکی نوێی بە ناوی خۆیەوە تۆمار کرد و ئەو بڕە پارەیەی کە پێی دراوە چووە مێژووەوە. بەڵام لە ئێستادا بانگەشەی ئەوە دەکرێت کە ئەم تابلۆیە تابلۆی لیۆناردۆ داڤینجی نییە و تابلۆیەکە لە نێو شوێنی وێنە کێشاندا کێشراوە و هەتا ئێستەش وێنە کێشەکە بە نەناسراوی ماوەتەوە.\nشارەزایانی بواری وێنە کێشان لە مۆزەخانەی لۆڤەر لە پاریس ڕایانگەیادن کە ئەو تابلۆیە لەلایەن لیۆناردۆ داڤینجیەوە نە کێشراوە. ئەم وێنەیە ناوی سەلڤادۆر موندیە بە واتای ڕزگارکەری دونیا و لە پێشووشدا گومان لەوەدا هەبوو کە ئەم تابلۆیە لەلایەن لیۆناردۆ داڤینجیەوە نەکێشرابێت.


بەپێی دەستوری عیراق زمانی (کوردی و عەرەبی) دوو زمانی فەرمین لە عیراقدا و دەکرێت لە دەزگای قانوندانان، حکومەت، دەزگای بیرۆکراتی، دەسەڵاتی دادوەری، ڕاگەیاندن، پەروەردە و ناوەندەکانی تر... هتد هەردوو زمانەکە بەکاربهێنرێت.\nئاساییە کوردێک لە پەرلەمانی عیراق زمانی عەرەبی نەزانێت! یان بەزمانی کوردی قسەبکات و دەبێت وەرگێڕی بۆ دابینبکرێت. یەکێک لە کێشەکانی عیراق نەبوونی ناسنامە و بەرهەم نەهێنانی ناسنامەیە! ناسنامە بەو مانایەی تا ئێستا ئەو گڕوپە جیاوازانەی کە لەعیراقدا دەژین و ئامادەن نەتوانراوە هاوبەشی گشتی و هەستی گشتی و یادەوەری گشتییان لەنێواندا دروستبکرێت و بەیەکترببەسترێنەوە!\nتا ئێستا کورد و عەرەب و شیعە و سوننە و پێکهاتەکانی تر خاوەن بونیادی کۆمەڵایەتی و سیاسی و مەزهەبی جیاوازن و هیچ کەناڵ و زمانێکی هاوبەش نییە بەیەکەوەیان بلکێنێت! با ئەندام پەرلەمانەکانی کورد لە پەرلەمانی بەغدا بە کوردی قسەبکەن و وەرگێڕییان بۆ دابینبکرێت!\nبا بەغدا پانتاییەک نەبێت بۆ هاوبەشبوون و لێکنزیکبوونەوە دەکرێت پانتاییەک بێت بۆ دەرخستنی جیاوازییەکان. دەکرێت عیراق بەرەو مۆدێڵی (دوو کیان و یەک جەستەی ماندوو و لاواز) ببرێت، عیراق منداڵێکی بێ دایک و باوکە و هەرگیز ناتوانێت ببێت بە خاوەنی ناسنامەی ڕاستەقینەی سیاسی خۆی! ناتوانێت ببێت بە خاوەن جەستە و پەیکەرێکی سیاسی و سەربازی بەهێز.


فۆڕمی تۆمارکردنی بابەت | جلی کوردی\nجلی کوردی، پۆشاکی نەتەوەیی خەڵکی کورد و کوردستانە. لە ناوچەیەکەوە بۆ ناوچەیەکی تر دەگۆڕێت، بەڵام بەگشتی خۆیی لە کراسی درێژ بۆ ژنان و ڕانک یان شەڕواڵدا دەبینێتەوە بۆ پیاوان. ئەم جلانە نەک تەنها بۆ خەڵکی کورد بەڵکو بۆ کوردستانییانی ناکوردیش تاڕادەیەک بە هەمان شێوەیە. بۆ نموونە ئاشووری و کوردە جولەکەکانیش هەر هەمان پۆشاکیان پۆشیوە.=KTML_Photo_Begin=https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2013/89147/0025.JPG=KTML_Photo_Alt=جلی کوردی=KTML_Style=width:25%;height:20%;float:right;=KTML_Photo_Target_Link=https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2013/89147/0025.JPG=KTML_Photo_End= ناوی پارچەکانی جلی کوردی لە شوێنێکەوە بۆ شوێنێک دەگۆڕدرێت، رانک و چۆغە، شەڕواڵ و مرادخانی، ستارخانی، شاڵ و شەپیلک، کەوا، سەڵتە، هێلەک و ئاوەڵ کراس، هەندێک لەو زاراوە و دەستەواژانەن کە بۆ جلی کوردی بەکاردێن. لە باشووری کوردستان هەموو ساڵێک لە رۆژی 10ی مانگی مارت رۆژی جلی کوردییە و خەڵکانێکی زۆر ئەم جلانە دەپۆشن. لە جەژنە نەتەوەییەکانی وەک نەورۆز و ئەوانی تردا ئەم جلانە زۆر بەشێوەیەکی بەرچاو لەبەردەکرێن. لە ئەدەبی کوردی، بەتایبەتی بەند و هۆنراوەکان پەسنی زۆری جلی کوردیی تێدایە. زۆر جار لە بەیتەکاندا رەنگی کراسی خانمان بووەتە پێناسی ئەو کەسە و بەندبێژەکە بەهۆیەوە بەندی بەسەردا گوتووە. لەگەڵ جلی کوردیدا هەندێک ئێکسسواری تایبەتیش هەیە، کە ئەوانیش رەنگدانەوەی مێژوو و کلتووری کوردین. بۆ نموونە خشڵ و سەروکڵاو بۆ ئافرەتان و بۆ پیاوانیش مشکی، جامانە، فەقیانە و خەنجەر و زۆری تر تەواوکەری ئەم جلانەن. زۆرێک لە بێگانەکان چ ژن، چ پیاو، کاتێک هاتوونەتە کوردستان، بە جلی کوردییەوە وێنەیان گرتووە و پێی سەرسام بوون.


یاداشتی ئەنجومەنی كۆلیجی زانستە مرۆڤایەتیەكان - College of Humanities | University of Sulaimani\nیاداشتی ئەنجومەنی كۆلیجی زانستە مرۆڤایەتیەكان\nposted Aug 17, 2016, 12:16 PM by Barham Khalid Ahmed\nب/ رەوشی خوێندنی ساڵی (2016-2017)\nئێمە وەك ئەندامانی كۆلیجی زانستە مرۆڤایەتیەكان سەبارەت بە رەوشی خوێندنی ساڵی نوێی خوێندنی (2016-2017) لە زانكۆی سلێمانی بە گشتی‌و كۆلیجەكومان بە تایبەتی، روونكردنەوەی خۆمان دەخەینە بەردەست بەرێزان ئەندامانی ئەنجومەنی زانكۆ. ئەمەش لەبەر رۆشنایی كێشەو گرفتەكانی ساڵی خوێندنی (2015-2016). جێگای سەرنجە ئەم رونكردنەوانەی ئێمە لە كاتێكدایە كە كۆتایی ساڵی خوێندنەو زانكۆ لەژێر فشاری خویندكاران‌و راگەیاندن‌و لایەنە سیاسیەكاندا نییە، هاوكات لە كاتێكدایە كە ماوەیەكی باش لەبەردەستدایە بۆ ئیشكردن لەسەر ئەم یاداشتە ئەویش مانگی تەموز‌و ئاب‌و ئەیلولە، كە دەكاتەپێش دەسپێكردنی ساڵی نوێی خوێندن. وێڕای ئەوەی لەم یاداشتەدا رەچاوی داواكارییەكان كراوە بەجۆرێك بەدەر نەبێت لە دەسەڵاتی بەرێزتان.\n· خۆ ئامادەكردنە بۆ روبوروبونەوەی ئەو قەیرانانەی كە ساڵی داهاتوو روبەروی زانكۆكەمان دەبێتەوە.\n· دۆزینەوەی رێگەچارەیە بۆ كێشەكانی زانكۆ لە سنوری دەسەڵاتی ئەنجومەنی زانكۆدا.\n· بەدەستهێنانی لامەركەزیەتی زیاترە بۆ زانكۆو كۆلیجەكان بە تایبەت لە بواری دارایدا.\n· دەربرینی باوەری مامۆستاو كارمەندانی زانكۆیە لەبەرامبەر سیاسەتی حكومەت بەرامبەر بە زانكۆ.\nپرسیاری یاداشتەكە: ئایا ئەو قەیرانەی كە زانكۆ لە بواری كاگێری‌و ئەكادیمیدا توشی بوو تەنها پاساوەكەی قەیرانی ئابوری هەرێمی كوردستانە؟ ئایا سیاسەتی حكومەت، زانكۆ روبەروی بەرزكردنەوە یاخود دابەزینی ئاستی ئەكادیمی دەكاتەوە؟ ئایا كارمەند‌و مامۆستایانی زانكۆ دەتوانن لەمە زیاتر هاریكارو یارمەتیدەری حكومەت بن لە زانكۆدا؟\nسێیەم: خوێندنی بەكالۆریۆس\nچوارەم: خوێندنی دكتۆراو ماجستێر\nیەكەم-كارگێری:مەبەست لە لایەنی كارگێری دەوامی فەرمی فەرمانبەران‌و ئەو مامۆستایانەیە كە ئیدارین‌و رۆژانە دەوام دەكەن. لەم بوارەدا زانكۆكەمان ساڵی پێشوو روبەروی قەیرانی چۆنیەتی مامەڵەكردن لەگەڵ كاتەكانی دەوامكردن بوەوە، بەهۆی قەیرانی دارایی‌و دواكەوتنی مووچەوە. وایلێهات هەفتانەو مانگانە رێنمایی دەدرا بۆ تەناوبی دەوامكردن‌و كورتكردنەوە كاتی دەوامكردن. تا لەكۆتایدا بەسەر دوو رۆژ دەوام‌و رۆژی سێ كاتژمێر كاتی كاركردنی رۆژانە، كۆتای هات. واتە كۆی گشتی دەوامكردنی فەرمانبەران لە هەفتەیەكدا لە 30 كاتژمێر هەفتانەو شەش كاتژمێر رۆژانە، دابەزی بۆ تەنها شەش كاتژمێر هەفتانە‌و سێ كاتژمێر رۆژانە. هاوكات لەبری ئەوەی فەرمانبەران پێش راگر‌و سەرۆك بەشەكان بێن‌و دوای ئەوان برۆنەوە بۆ ماڵەوە، هەریەك لە راگرو سەرۆكبەشەكان رۆژانە بووبوون بە دەرگاوانی فرمانبەران‌و پێش فەرمانبەر دەرگایان كردۆتەوەو دوای فەرمانبەر دەرۆیشتنەوە. جگە لەوە بەهۆی تەناوبی فەرمانبەرانەوە راگرو سەرۆكبەشەكان كاری فەرمانبەرەكانیان بەرێدەكرد، چونكە ئەوان هەموو رۆژێك دەوامیان دەكرد‌و فەرمانبەرەكە دوو درۆژ دەوامی دەكرد. خۆ ئەگەر فەرمانبەرێك كارێكی زیاتری لەو شەش كاتژمێرە لێداوابكردایە ، ئەوا پێویستی بە تەكلیف‌و پارانەوەی زۆر هەبووە تا كارەكەی كردووە. زۆر جاریش ئەو فەرمانبەرە باجی ئەو تەكلیفەی دەداو پاسی گواستنەوەی فەرمانبەران لەسەری نەوەستاو بەجێیهێشتووە. بۆیە فەرمانبەر بە پارەی خۆی رۆشتووەتەوەو هەندێك جار پارەی قەرز كردووە كە بگاتەوە ماڵەوەو ئەم حاڵەتە چەند جارێك لە كۆلیجەكەی ئێمەدا روییانداوە.\n1. پێگەی پۆستی راگرو سەرۆكبەش‌و یەكە ئیداریەكان لاواز بوو بە جۆرێك تاوانای لێپرسینەوەو متابەعەكردنی فەرمانبەرانیان نەماوە.\n2. فەرمانبەران حەزی ئیشكردنیان لەدەستداوەو بە شەش كاتژمێر توانای ئیشكردنی جددی نەماوەو شێوازی كارەكان پشتگوێخستن‌و هەڵەی كارگێری گەورەی دروست كردووە.\n3. دواخستنی نوسراوەكانی بەرهەم هێناوە بە شێوەیەك نوسراوەكان ماوەیەكی زۆر زیاتر لە كاتی خۆی دوادەكەوێت.\n4. ناوبانگی زانكۆی سلێمانی لەكەدار بووە لەچاو زانكۆ ئەهلیەكاندا بە شەش كاتژمێر دەوامكردن‌و داخستنی دەوامكردن لە دوای كاتژمێ 12ی بەیانییەوە. لەكاتێكدا زانكۆ ئەهلیەكان دەوامی ئاساییان (30-36) كاتژمێرە.\nدووەم-دارایی: بەهۆی قەیرانی ئابووریییەوە، نەسریەی كۆلیجەكان لە مانگانەوە كراوە بە ساڵانەو لەوەش زیاتر بووە بە نیوەی یەك مانگی ساڵانی پێشوو. ئەمە لە كاتێكدایە كە بینای كۆلیجەكان بە تایبەت لە كەمپی نوێی زانكۆ، چەند بەرامبەری بینای كۆلیجەكانە لە پێشووتر. هەروەها ستافی تەكنیكی لە ژمارەدا هەمان ستافی كەمپە كۆنەكەن. بۆ پركردنەوەی ئەم كەم‌و كورتیانە، مامستایان‌و فەرمانبەران بەشێوەی خۆبەخش یان پەیداكردنی یارمەتی لە كەسانی خێۆخواز كاروبارەكانیان بەریوە برد. هاوكات كارمەندانی زانكۆ بە گشتی‌و مامۆستای زانكۆ بە تایبەتی، بەهۆی بێ مووچەییەوە بارگرانییەكی دارایی گەورە كەوتۆتە سەر شانی كە ناتوانێت وەك مامۆستایەك لە زانكۆ كە بەرزترین ئاستی بیركردنەوەی هەیە لە كۆمەڵگە، ئەركی خۆی راپەرێنێت. هەربۆیەكارمەندان‌و مامۆستایان كە پێویستە بە تەوای خۆی تەرخانكردبێت بۆ كاری زانكۆ، رویانكردۆتە زانكۆ ئەهلیەكان یان كاری دور لە پیشەی زانستی لە بازاردا.\n1. خزمەتگوزاری لە بواری چاككردنەوەو گواستنەوی كەل‌وپەل‌و باخچەكان‌و سەلامەتی تەندروستی زۆر كەمی كردووە.\n2. توانای دابینكردنی كەلوپەلی قەرتاسیەو حبری پرێنتەرو جهازی كۆپیكردن كەم بووەتەوە.\n3. روو لە بازاركردنی مامۆستایان‌و كارمەندان پێگەی مامۆستای زانكۆ لە كۆموڵگەدا لاواز كردوە. ئاستیمامۆستاو زانكۆ لە روی ئەكادیمی دابەزیوە. هاوكات مامۆستا بە تواناكانی زانكۆی سلێمانی پشت لە زانكۆی خۆیان دەكەن‌و رودەكەنە زانكۆ ئەهلیەكان.\nسێیەم-خوێندنی بەكالۆریۆس: ساڵانە خوێندنی ئاسایی زانكۆ، بریتی بووە لە نۆ مانگ. بەڵام بەهۆی مانگرتنەكانی مانگی تشرینی یەكەمی 2015، مانگەكانی شوبات، ئازاری 2016، كاتی دەوامكردنی خوێندكارانی قۆناغەكانی چوارەم‌و سێیەم‌و دووەم، كەم بووەتەوە بۆ شەش مانگ. قۆناغی یەكەم لە حەوت مانگەوە بۆ كەمتر لە چوار مانگ كەمی كرد.\nكارگەریەكان:هەموو ئەمانە وایكرد كەمترین وانە بوترێتەوە. ئامادەنبونی خوێندكاران وەرنەگیرێت، چاوپۆشی بكرێت لە توێژینەوەی دەرچوون، پرسیاری تاقیكردنەوەكان لە ساڵانی پێشوو ئاسانتر بێت. بەمەش ئاستی خوێنكار زۆر زیاتر لەساڵانی پێشوو، دابەزیووە. كە دواجار كاریگەری لەسەر دابەزینی ئاستی ئەكادیمی زانكۆو كۆمەڵگەش دەبێت.\nچوارەم: خوێندنی باڵا: پێش سەرهەڵدانی قەیرانی ئابوری، لە وەزارەتی خوێندنی باڵاوە مەرج‌و رێنمایی زۆر دەرچوون بۆ خوێندنی دكتۆرا لە زانكۆدا. لە دوای سەرهەڵدانی قەیرانەوە چاوەروان دەكرا مەرجەكان سوكتر بن، بەڵام زیاتر بوون، بەجۆرێك بۆ ستڵی خوێندنی (2016-2017) لە كۆلیجەكەمان، لە كۆی (54) مامۆستای خاوەن هەڵگری بروانامەی ماجستێر تەنها (6) كورسی دكتۆرایان بۆ تەرخانكراوە. لەكاتێكدا ئەو مامۆستایانی كە پلەی زانستییان پرۆفیسۆرەو ئامادەن بە خۆبەخش وانەی دكتۆرا بڵینەوەو سەرپەرشتی دكتۆرا بكەن تەنها لە پێناو كردنەوی كورسی زیاتر، رێگەیان پێنادرێت كە پرۆپۆزەڵ پێشكەش بكەن.\nدوای وەرگرتنی خوێندكار لە دكتۆرا،كۆمەڵیك مەرجی ئەستەمیان بۆ دانراوە كە لەم بێ مووچەییەدا داوای نمرەی بەرزی ئایالس‌و تۆفڵیان لێدەكرێت كە هەریەك لەو تاقیكردنەوانە ئەگەر خوێنكارەكە بە جاری یەكەم دەربچێت بری (250) دۆلاری ئەمریكی لێوەردەگیرێت. هاوكات داوای بڵاوكردنەوە دوو توێژینەوەی لێدەكرێت لە گۆڤارە نێودەوڵەتییە ئاستبەرزەكاندا كە هەموو ئەمەش برێكی پارەی زۆری تێدەچێت كە لەم كاتەدا بارگرانییەكی زۆری مادییە بۆ خوێنكار. وێرای ئەمە ئەو مامۆستایەی كە دەیەوێت بە پارالێل بخوێنێت وەك چاوەروان دەكرێت جگە لەوەی پارەی لێوەردەگیرێت، هاوكات كاریگەری دەبێت بۆ كەمكردنەوەی ئەو موچە كەمەی كە وەریدەگرێت‌و مۆڵەتی بێ مووچە یان نیوە موچەی پێدەدرێت. هەموو ئەمانە وادەكات ئەو مامۆستایانەی كە هەڵگری بروانامەی ماجستێرن‌و ساڵی پار بەو هەموو قەیرانە دارایی‌و سیاسیەوە، كاری خۆبەخشیان كردووە بۆ ئەوەی دوامی زانكۆ رانەگیرێت‌و لە زۆربەی لیژنەی كارگێری‌و زانستی‌و تاقیكردنەوەكان بونیان هەبووە، حكومەت بەو مەرجە تەعجیزیانە وەڵامیان دەداتەوە. ئەمە بۆخۆی نائومێدكردنیانە بە زانكۆو حكومەت، هاوكات كاریگەری دەبێت لە دابەزینی ئاستی زانكۆیی ئەو مامۆستایانە كە لە بری ئەوی سەرقاڵی خوێندن بن، روودەكەنە بازارو زاكۆ دەكەنە ئیشی دووەم‌و سێیەمی خۆیان.\nهەرچی كورسی ماجستێرە، كۆلیجەكەمان (39) موعیدی تیادایە كە چاوەروانی خوێندنی ماجستێرن، هەروەها لە یەكەمەكانی بەشە زانستیەكانن‌و كۆنمرەكانیان لەسەروو 75%. لەكۆی ئەم ژمارەیە ئەنجومەنی زانكۆ رەزامەندی دەربریوە لەسەر كردنەوی تەنها (2) كورسی بۆ ئەمانە. ئەمە لە كاتێكدا لە كۆلیجەكەمان ئەم موعیدانە نەك كاری فەرمانبەری، بەرڵكو زۆرجار چاكەرەوەو حەماڵی‌و باخەوانی‌و كرێكاریشیان پێدەكەین، رۆرینەیان بێبەش دەبن لە خوێندنی ماستەر. بەڵام هاورێكانیان كە لە دەرەوەی زانكۆن‌و كۆنمرەیان لە 65% دەتواننن بە پارە بێنە ناو زانكۆو بخوێنن.\nهەرچی بەرزكردنەوەی پلەی زانستییە، بووە بە بەپارە، كە ئەوە وایكردووە مامۆستا داوای بەرزكادنەوی پلە نەكاتلە بەرزترین پلەوە بۆ نزمترین پلە.\n1. بێئومێدكردنی مامۆستایانی هەڵگری بروانامەی ماجستێر،كە ساڵی پار بەو هەموو قەیرانە دارایی‌و سیاسیەوە، كاری خۆبەخشیان كردووە بۆ ئەوەی دوامی زانكۆ رانەگیرێت‌و لە زۆربەی لیژنەی كارگێری‌و زانستی‌و تاقیكردنەوەكان بونیان هەبووە ، حكومەت بەو مەرجە تەعجیزیانە وەڵامیان دەداتەوە.\n2. كاریگەری دەبێت لە دابەزینی ئاستی زانكۆیی ئەو مامۆستایانە كە لە بری ئەوی سەرقاڵی خوێندن بن، رودەكەنە بازارو زاكۆ دەكەنە ئیشی دووەم‌و سێیەمی خۆیان.\n3. بێئومێدكردنی موعیدە یەكەمەكانی زانكۆیە، كە وادەكات حەز‌و خواستیان بۆ ئیشكرن‌و خوێندن‌و توێژینەوە لاواز دەكات، بەمەش لەدور مەودادا ئاستی زانكۆكەمانی پێدادەبەزێت لە روی زانستییەوە.\n1. حكومەتی هەرێمی كوردستان ، بەم شێوە كاركردنە كە بریتیە لە كارئاسانی بۆ كەمكردنەوەی ماوەی دەوامكردن‌و كەمكردنەوەی موچەو نەسریە، هەروەها دەركردنی رێنمایی زۆر بۆ دانانی بەربەست لەبەردەم خوێندنی باڵاو توێژینەوەدا، ئاستی زانستی‌و كارگێری زانكۆ حكومیەكان دوادەخات‌و پەكیان دەخات.\n2. حكومەتی هەرێم پێمان دەڵێت كە چارەسەركردنی قەیرانی زانكۆ بەستراوەتەوە بە چارەسەركردنی قەیرانی داراییەوە، بەڵام بەپێی ئەو راستیانەی سەرەو بە تایبەت لە بواری كورسی خوێندنی ماجستێرو دكتۆرادا، ئەوە دەردەخەن كە زۆر لە رێنمایی‌و بریارەكان پەیوەندی بە داراییەوە نییەو خوێندنەوەی ناتەندروستە بۆ پێشخستن‌و پەرەپێدانی زانكۆ.\n3. لەبەرامبەر ئەو هەموو رێنمایی‌و بریارانەی كە لە حكومەتەوە دێت بۆ زانكۆ، پێویست بوو ماف زیاتر بكرێت نەك كەم بكرێتەوە. هەربۆیە بە كەمكردنەوە مافی فەرمانبەر‌و موعیدو مامۆستا، حەماسەتی ئیشكردن‌و دڵسۆزی بۆ زانكۆ لاواز بووە. بەجۆرێك كاریگەری هەبووە لە بێ متمانەیی لە نێوان ئەوان‌و حكومەتدا.\n4. لە بری ئەوەی زانكۆ كۆنترۆڵی بازار بكات، لە ئێستادا بازار كۆنترۆڵی زانكۆی كردووەو خاوەن نمرەی نزم كە هاوكات خاوەن پارەكانن، دەهێنرێنە زانكۆ بروانامەیان پێدەدرێت‌و لە داهاتودا دەبنە كەسانی ئەكادیمی ئەم كۆمەڵگەیە، هاوكات عەقلە زانسیەكانی زانكۆ دەچنە بازارو كاری ناو بازار دەكەن‌و دور دەكەونەوە لە زانكۆ.\n1. ساڵی نوێ چاو بخشێرێتەوە بە موچەی كارمەندان‌و مامۆستایانی وانكۆ بە شێوەیەك كە بتوانین پارێزگاری لە تواناكانیان بكەین.\n2. بوجەی زانكۆ زیاتر بكرێت بە جۆرێك بتوانین خزمەتگوزاریە ناوخۆیەكانی زانكۆ پەكی نەكەوێت\n3. ئەو داهاتەی كە زانكۆ دەستی دەكەوێت بەشی هەرە زۆری بۆ زانكۆ بێت‌و خۆی دەسەڵاتی بەسەردا هەبێت.\n4. كارئاسانی بۆ خوێندنی باڵاو توێژینەوەی زانستی بكرێت بە جۆرێك هاندانی پێوە دیار بێت نەك بێئومێدی‌و ساردكردنەوەی كەسانی فێرخواز.\n5. ئەو داهاتەی كۆلیجەكەمان هەیەتی لە دوكانی ئیستنساخ‌و كافتری كۆلیج بخرێتە ژێر دەستی كۆلیجەكەمان تا كورتهێنانی نەسرییەی پێپر بكەینەوەو باشتر خزمەتی كۆلیجەكە بكەین.\n6. ئەو داهاتەی كە لە خوێندنی پارالێل پەیدا دەبێت بەشی هەرە زۆری بگەرێتەو بۆ كۆلیج بە جۆریك بۆ سودی مامۆستایان‌و كارمەندان بێت.\n7. رەزامەندی وەزارت وەربگیرێت بۆ گۆڤاری كۆلیج‌و سەنتەری زانستی كۆلیجەكەمان، چونكە كاریگەری گەورەی دەبێت لە سەر ئاستی زانستی كۆلیجەكە.\nئێمە لێرەدا رایدەگەیەنین پێش ئەوەی وەرزی مانگرتن دەست پێبكاتەوە، با بیر لە چارەسەری بەهێزترو باشتر بكەینەوە نەك هەر بۆ زانكۆ، چونكە ئەو بەهانانەی حكومەت رایدەگەیەنێت لە قەیرانی ئابوریدا، دەتوانێت خەڵكی ئاسایی پێرازیبكات، بەڵام مامۆستای زانكۆ كەسێكی ئاسایی نییەو دەزانێت كە ئەم هەرێمە قەیرانی دارایی نییە بەڵكو قەیرانی سیاسی‌و كارگێری هەیە. هەر بۆیە بەرای ئێمە ئەگەر چارەسەرێكی گونجاو نەدۆزینەوە ئەوا بێچمتمانەیی لە نێوان سەرۆكایەتی زانكۆ لەگەڵ كارمەندو مامۆستاكانیشی سەر هەڵدەدەن.\nئێمە پێشنیار دەكەین\n1. زانكۆ لە رێگای كەناڵە ئەكادیمیەكانی خۆیەوە. لە پاڵ حكومەت‌و لایەنە سیاسیەكان لە دروستكردنی بریاردا لەم هەرێمە بەشداربێت.\nلە رێگای راپرسییەوە رای زۆرینەی مامۆستاو كارمەندانی زانكۆ وەربگیرێت بۆ ئەوەی چۆن ئەم قەیرانە لە زانكۆدا تێپەرێنین.