ڕێزلێنانی مامۆستا عومەر مارف بەرزنجی – Zheen Archive Center\nڕێزلێنانی مامۆستا عومەر مارف بەرزنجی\nئەنجومەنی بەڕێوەبردنی بنکەی ژین، لەو ڕوانگەیەوە کە مامۆستا عومەر مارف بەرزنجی نووسەر و لێکۆڵەرەوەیەکی دیار و قەڵەم‌بەبڕشتی بواری ڕۆشنبیریی کوردییە و تا ئێستا کۆمەڵێک بەرهەمی ناوازەی پێشکەشی کتێبخانەی کوردی کردووە، ئەمڕۆ سێ‌شەممە ٨/ ١/ ٢٠١٩ “ڕێزنامە”یەکی قەدرزانیی لە پاداشتی مەعنەویی کار و بەرهەم و خزمەتەکانی بەڕێزیاندا پێشکەش‌کرد و هیوای لەش‌ساغی و تەمەن‌درێژی و بەرهەمی زیاتری بۆ خواست.\nژیان و بەرهەمەکانی\n* نووسەر کوڕی خوالێخۆشبوو (مەعروف ئەحمەد بەرزنجی ١٩٠٥ – ٤ / ٥ /١٩٧٠)یە. باوکـی یەکێک بووە لە خــوێندەوار و ڕووە ناســـراوەکانی بەرزنجە و ھاوەڵ و دۆســـتی نزیکی شێخ مەحموودی حەفید بووە، لە ساڵی ١٩٤٦ دا لە ئاواییی بەرزنجە لەدایک‌بووە، سێ پۆلی قۆناغی سەرەتاییی لە قـوتابخانەی بەرزنجە خوێندووە و دواتر بە ماڵەوە ھاتوونەتە سلێمانی و چووەتە قوتابخانەی مەڵکەندی، کە ئەو سەردەمە دەکەوتە گەڕەکی سابوونکەران. ساڵی ١٩٦٥ بووە بە مامۆستا و لە چەندین قوتابخانەی دەرەوە و ناوەوەی سلێمانی‌دا وانەی زمانی ئینگلیزیی وتووەتەوە، بۆ نموونە: ئیسکان ، قەشان ، ماوەت ، گێڵدەرە، قەمچووغە ، چەقژ ، وێڵەدەر، کانی پانکە ، مەولانا خالید ، ناوەندییرۆژھەڵاتی کوڕان ، ناوەندیی بابانی ئێواران، ناوەندیی پەیامی کچان ، ناوەندیی کوردستانی کچان، دواناوەندیی بناری کچان، ناوەندیی تووی مەلیکی کچان.\n* لە دەوروبەری شۆڕشی چواردەی تەمووزی ســــاڵی ١٩٥٨ دا، دەســتەیەک ھاوڕێ و قوتابی بوون، وەک شەھیدی قوتابیانی کوردستان محەمەدسدیق عەبدوررەحمان پێنجوێنـی و نەوشیروان مستەفا و قادر شەریفە کوردە و شەرەف محـێدین و بەکر حسێن و بەختیار عەزیز فەرەج و بەھادین عەلی حسێن و عەلی توانا و ڕەئووف حەسەن؛ ئەمانە پێکەوە بوونە ھاورێی سیاسەت و ھـۆگری خوێندنەوە و نووسین و ھاوەڵی کتێب، ئەمانە بێجگە لە بەختیار و ڕەئووف، ھەموویان سەر بە یەکێتیی قوتابیانی کوردستان بوون.\n* لە تەمــەنێکی مناڵییەوە خووی داوەتە خوێندنەوە و نووسین. یەکەم بەرھـەمی بڵاو کراوەی دەگەرێتەوە بۆ تەمەنی (١٣) ســـاڵی و لە ژمارە ٩٧ی ڕۆژی ٢٣ی تشرینی دووەمی ساڵی ١٩٥٩ی ڕۆژنامەی “پێشکــەوتن”دا بڵاوکراوەتەوە، کە لەو کاتەدا لە قۆناغی ناوەندیدا بووە. بابەتەکە بە بۆنەی سێیەم ساڵی کۆچی‌دواییی مەلیکی کوردستانەوە بووە.\n* لەناو بنەماڵەیەکی خوێندەوار و دۆسـتی کتێبدا پێ‌گەیشتووە، خوالێخۆشبووی باوکـی و ھـــەردوو براگەورەکـەی (عەبدولقادر مەعروف بەرزنجی) و یاساناسی خوالێخۆشبوو (عوســـمان مەعروف بەرزنجـــی) و مامـــۆستای خوالێخۆشبوو محەمەدلاو محەمەدعەلی بەرزنجیی پورزای، کە یەکێک بووە لە مامۆسـتا دەرکەوتووەکان و لە نووسەرانی گۆڤاری گەلاوێژ، دەوری دیاریان لە ھاندان و ڕێنماییکردنیدا بووە.\n* ساڵانی ١٩٦٠ – ١٩٦١، جگە لە بڵاوکردنەوەی بابەتی ئەدەبی و سیاسی، دەورێکی سەرەکیی بووە لە نووســین و بەرێوەبردنی گۆشەی “قوتابیانی کوردستان”ی ڕۆژنامەی “دەنگی کـــورد” کە لەشاری بەغداد لە لایەن عومەر جەلال حەوێزی‌یەوە بە ھەردوو زمانی عەرەبی و کوردی بڵاودەکرایەوە. لەو گۆشەیەدا کە بەناوی (ع . تینو) دەینوسی، چـــەندین بابەتی پەیوەندیداری سەبارەت بە خەبات و پێویستیی بوونــی “یەکێتیی قوتابیانی کــوردستان” بڵاوکردووەتەوە. تەنانەت لەکاتی بەستنی دووەم کۆنگرەی مامۆستایانی کورددا لە شەقڵاوە، کە لە ڕۆژی دووشەممە ڕێکەوتی ١٥ی ئابی ساڵی ١٩٦٠دا بەسترا، نووســەر یەکــەم کەس بووە کە لە ڕۆژنامەی “دەنگی کورد”دا و لە گۆشە تایبەتییەکەی “قوتابیانی کوردستان”دا و بە ناونیشانی “کۆنگــرەی مامۆستایانی کورد لە شــەقلاوە و لەم کۆنگرەیەدا سەرنجێک”، داوای بەستنی کۆنگـرەیەکــی بۆ\nقوتابیانی کــــوردستان کردووە و پێشنیارەکەیشی لە لایەن سەرکردایەتیی ئەو سەردەمەوە پەسەندکراوە.\n* نووسەر لەساڵی ١٩٥٩ بەدواوە لەم رۆژنامە و گۆڤارانەدا بەرھەمی بە زمانی کوردی و عەرەبی بڵاوکردووەتەوە، بابەتەکانیشی بەزۆری ســەبارەت بە لێکۆڵینەوە و ڕەخـــنەی ئەدەبین، وەک: پێشکەوتـن، ھەتاو، ژین، دەنگی کورد، ڕۆژی نوێ، بڕوا، ھیوای کوردستان، نووسەری کورد، ڕۆژی کوردستان، ھەولێر، بــرایەتی، پاشکـــۆی عیراق، دەفتەری کــوردەواری، بەیان، ڕۆشنبیری نوێ، بیری نوێ، کاژاو، مامۆستای کورد، کوردستانی نوێ، النور، التآخي، العراق، گوڵان العربي.\n* نووسەر جگە لە ناوی راستەقینەی خۆی، لە سەرەتاوە تا ئێستا بەم ناوانەیش بابەتی بڵاوکردووەتەوە : ع. تینو، ئارام، خوێندەوارێک، ئاراس، ئاسۆ، ع. بەرزنجی.\n* ساڵی ١٩٩٥ گۆشەیەکی تایبەتی بە ناونیشانی “بەڵگەی زیندوو” لە ڕۆژنامەی “کوردستانی نوێ”دا ھەبووە، گـــۆشەکە ڕۆژانی دووشەممە و ھەینی بڵاودەکرایەوە. دوای سی‌وشەش ئەڵقە، گۆشەکە ڕاگیرا و گۆشەیەکی مردوویان ھێنایە شوێنی. ساڵی ٢٠١٠ بابەتەکانی ئەو گۆشەیە کۆکرانەوە و بەناونیشانی بەڵگەی زیندوو بە پێشەکییەکەوە و لە کتێبێکی تاییبەتیدا بڵاو کرایەوە.\n* لە ساڵی ٢٠٠٦دا و بەبۆنەی یادی پەنجا ساڵەی کۆچی‌دواییی مەلیکی کوردستان و سەبارەت بە کتێبی “نوربەخشی”، کۆی شیعرەکانی مەلیکی کوردستان شێخ مەحموودی بەرزنجی، مەدالیای زێڕینی پێشکەش‌کراوە.\nبیبلیۆگرافیای بەرھەمەکانی نووسەر\n١ – لێکۆڵینەوە و بیبلیۆگرافیای چیرۆکی کوردی، لە چاپکراوەکانی کۆڕی زانیاری کورد، بەغداد، ١٩٧٨.\n٢ – لێکـــۆڵینەوەی ھونەری، یان ھەڵبزارکاندن ؟ لە بڵاوکـراوەکانی دەفتەری کوردەواری، چاپخانەی عەلا، بەغـداد، ١٩٧٨. (باسێکی ڕەخنەیییە سەبارەت بە ھەڵە و کەم‌وکووڕییەکانی کتێبی “چیرۆکی ھونەریی کوردی”ی حسێن عارف)\n٣ – سەرجەمی بەرھەمەکانی مارف بەرزنجیی شــەھید، کـۆکردنەوە و ساغـکردنەوە و پێشەکی و پەراوێز، بە ھــاوکاری و کۆششی ئەندازیار سامان مارف بەرزنجی، چاپخانەی ڕۆشنبیری، ھەولێر، ١٩٩٣.\n٤ – عوسمان مەعروف بەرزنجی، یاساناس و ڕۆشنبیر و مرۆڤ، سلێمانی، ١٩٩٧، (کـۆمەڵێ بابەتی جیاوازە بە بۆنەی کـــۆچی‌دوایی و چلەی عوسمان مەعرووف بەرزنجی‌یەوە ئامادەکراوە).\n٥ – مەحموودخانی دزڵی: شۆڕشگێڕی ڕۆژھەڵاتی\nکوردستان، بابەتێکـی مێژوویییە، چاپی یەکەم، سلێمانی ١٩٩٧، چاپی دووەم، سلێمانی ٢٠٠٢.\n٦ – برایم ئەحمەد لە کارە زانستی و ئەدەبییەکانی پرۆفیسۆر دکتور مـارف خەزنەداردا، چاپخانەی شڤـــان، سلێمانی، ٢٠٠٤.\n٧ – گۆران و ئەدەبی ئینگلیزی، چاپخانەی شڤان، سلێمانی، ٢٠٠٦.\n٨- نوربەخشی، شیعرەکانی مەلیکی کوردستان شێخ مەحموودی بەرزنجی، سلێمانی، چاپخانەی شڤان، ٢٠٠٦.\n٩- برایم ئەحمەد، کۆی بەرھەمە شیعرییەکانی، لە بڵاوکراوەکانی ناوەندی چاپەمەنی و ڕاگەیاندنی خاک، سلێمانی،٢٠٠٧.\n١٠ – فازیل موحەمەد عیرفان، کۆی بەرھەمە ئەدەبیەکانی، سلێمانی، چاپخانەی شڤان ، ٢٠٠٩.\n١١- بەڵگەی زیندوو، سلێمانی، چاپخانەی شڤان، ٢٠١٠.\n١٢ – تۆڵستۆی، ڕۆژنامەی ژین، ١٩٦٢.\n١٣ – دیوانەکەی پیرەمێرد، دەفتەری کوردەواری، ژ ٣، مایس و ئابی ١٩٧٠.\n١٤ – پشکۆ و ڕیالیزم، نووسەری کورد، خولی یەکەم، ژ ٦، مارت و نیسانی ١٩٧٢.\n١٥ – لەسەر زەردەخەنەیەک، گۆڤاری ھەولێر، ژ ١، س ٣، حوزەیرانی ١٩٧٢؛ ژ٣، س ٣، ئابی ١٩٧٢.\n١٦ – پشکۆ و چیرۆکی کوردی، ڕۆژی کوردستان، ژ ١، س ٢، ئابی ١٩٧٢.\n١٧ – پشکۆ و ڕەخنەی ئەدەبی، نووسەری کورد، خولی یەکەم، ژ ٨، مایسی ١٩٧٣.\n١٨ – ڕەخنەیەکی ئیفلیج و شیعری سیاسی، ڕۆژنامەی بیری نوێ، ١٩٧٢ (نووسینێکە سەبارەت بە بابەتێکی زانای ئەدەب خوالێخۆشبوو د. کامل حەسەن بەسیر).\n١٩ – پشکو و القضیة الکردیة، جریدة التآخي، العدد ١٣٢ – ١٤ أیلول ١٩٧٢.\n٢٠ – مەحمودخانی دزڵی و لاپەڕەیەک لە مێژووی کورد، ڕۆژی کوردستان، ژ ٤، س ٢، حوزەیرانی ١٩٧٣.\n٢١ – کاتێک کە گەرووی مەرگ ئەکەینەوە، ڕۆژنامەی ژین، ١٩٧٣ (کۆمەڵێ سەرنج و ڕەخنەیە سەبارەت بە کتێبی “لە گەرووی مەرگەوە”ی تاھیر ساڵح سەعید).\n٢٢ – پێشمەرگە لە چیرۆکی کوردی‌دا، ڕۆژنامەی ژین، ١٩٧٣ (کۆمەڵێ سەرنج و ڕەخنەیە لە باسێکی محەمەدی حەمەباقی).\n٢٣ – دوا وەڵامی من بۆ ھەندێ سەرنجی ئاڵۆزتر، ڕۆژنامەی ژین، ١٩٧٣ (وەڵامێکە بۆ محەمەدی حەمەباقی).\n٢٤ – القضیة الکردیة، التآخي، ١٩٧٣.\n٢٥ – ژانی گەل و سەرەتایەک لە ڕۆمانی کوردی، ڕۆژی کوردستان، ژ ٥، س ٢، تەمووزی ١٩٧٣.\n٢٦ – الروایة الکردیة و مخاض الشعب، جریدة التآخي، العدد ١٤٢٩ في ١٩٧٣/٩/٦.\n٢٧ – گۆران و ئەدەبی ئینگلیزی، ڕۆژی کوردستان، بەشی یەکەم، ژ ٤٢، تشرینی دووەمی ١٩٧٦؛ بەشی دووەم، ژ٥٠، تەمووزی ١٩٧٨.\n٢٨ – فی ذکری لطیف حامد البرزنجي، جریدة العراق، ١٩٧٧.\n٢٩ – بیبلیۆگرافیاکەی نەریمان و شەن‌وکەوێکی خۆمانە، بەیان، ژ ٤٦، کانونی دووەمی ١٩٧٨.\n٣٠ – گیروگرفتەکانی لێکۆڵینەوەی چیرۆکی کوردی، پاشکۆی عیراق، ژ ١٤، نیسانی ١٩٧٨.\n٣١ – سەعید کابان و یەکەم چووزەرەی ڕێزمانی کوردی، بەیان، ژ ٤٩، مایسی ١٩٧٨.\n٣٢ – تیشکێک بۆ سەر دیوانی مەحوی، ڕۆشنبیری نوێ، ژ ٦٨، حوزەیران و تەمووزی ١٩٧٨.\n٣٣ – عبدالواحد نوري في ذکراە الرابعة والثلاثین، جریدة العراق، العدد ٧١٧، ٣ تموز ١٩٧٨.\n٣٤ – عەبدولواحید نوری و ڕستێک وردەسەرنج، بیری نوێ، ژ ٣٠٥، ٢٦ ی ئابی ١٩٧٨ (ئەم بابەتە بریتییە لە ڕاستکردنەوەی\nھـــــەندێ ھــەڵەی ئەکــــرەم قەرەداغی و عیزەدین مستەفا ڕەسووڵ سەبارەت بە عــەبدولواحید نوری. بابەتەکـەیش بە ناوی\n٣٥ – پێڕەوکەکانی چیرۆکی کوردی و چەپکێ تیشک و بەسەرکردنەوە، ڕۆشنبیری نوێ، ژ ٧٠، ئەیلوول و تشرینی یەکەمی ١٩٧٨ (ئەم بابەتە بریتییە لە ڕاستکردنەوەی ھەندێ ھەڵەی ئەکرەم قەرەداغی سەبارەت بە چیرۆکی کوردی کە پێشتر لە ھەمان گۆڤاردا بڵاوی کردبووەوە).\n٣٦ – ڕاستکردنەوە و وەڵامی ڕستێک بیرورای تایبەتی، پاشکۆی عیراق، بەشی یەکەم، ژ٣٢، تشرینی دووەم و کانونی یەکەمی ١٩٧٩، بەشی دووەم، ژ ٣٣، کانونی دووەمی ١٩٨٠ (ئەم بابەتە وەڵامێکە بۆ وتارێکی فوئاد مەجید میسری کە سەبارەت بە کتێبی “لێکۆڵینەوە و بیبلیۆگرافیای چیرۆکی کوردی” کە لە ھەمان پاشکۆدا بڵاوی‌کردبووەوە).\n٣٧ – تێگەیشتنی ڕاستی و شوێنی لە رۆژنامەنووسیی کوردی‌دا، ڕۆشنبیری نوێ، ژ٧٨، کانوونی یەکەمی ١٩٧٩ (ئەم بابەتە سەبارەت بە کتێبەکەی دکتۆر کەمال مەزھەر ئەحمەدە)، دکتۆریش لە باسێکدا بە پەسەندەوە سەیری ئەم ڕەخنەیەی کردووە، (مجلة الثقافة، العدد ١٠، تشرین الأول، ١٩٨٠).\n٣٨ – بۆ ئەوەی ڕاستی بدرەوشێتەوە، پاشکۆی عیراق، ژ ٢٣، کانونی دووەمی ١٩٧٩ (ئەم بابەتە وەڵامێکە بۆ جەمشید حەیدەری سەبارەت بە نامیلکەی “لێکۆڵینەوەی ھونەری یان ھەڵبزرکاندن”).\n٣٩ – کاروانی شیعری نوێی کوردی و ڕستێک سەرنج، بەیان، ژ ٦٠، مارتی ١٩٨٠ (ئەم بابەتە پیاچوونەوەیەکی ڕەخنەگرا نەیە سەبارەت بە کتێبی “کاروانی شیعری نوێی کوردی”ی کاکەی فەللاح).\n٤٠ – ھیچ کامێکیان شیعری مەحوی نین، گۆڤاری کاژاو، ژ١، ١٩٨٤.\n٤١ – دیوانی سەفوەت و وچانێک لەلێر سێبەری دارەڕەش‌دا، نووسەری کورد، ژ٣، خولی سێیەم، تشرینی یەکەمی ١٩٨٥. (ئەم بابەتە سەبارەت بە کۆمەڵە شیعرەکەی خوالێخۆشبوو مەلا مستەفای حاجی مەلا ڕەسووڵە کە عیزەدین مستەفا ڕەسووڵ بە پێشەکییەکەوە چاپی کردبوو. بابەتەکە کۆمەڵێ ھەڵەی ئامادەکاری ڕاست‌کردبووەوە).\n٤٢ – نامەیەک بۆ مامۆستای کورد، گۆڤاری مامۆستای کورد، ژ٢٧، پایزی ١٩٩٥ .\n٤٣ – بەرکوڵێک بەرەو ھەواری ڕەخنە، کوردستانی نوێ، ژ ١١٦٢، دووشەممە، ١١ /١٢ / ١٩٩٥.\n٤٤ – ڕۆژنامەی پێشکەوتن و سەرچاوەی مێژوویی، کوردستانی نوێ، ژ١١٦٦، ھەینی، ١٥ / ١٢ / ١٩٩٥.\n٤٥ – ورد بیخوێنەرەوە، کوردستانی نوێ، ژ ١١٦٨، دووشەممە، ١٨ / ١٢ / ١٩٩٥.\n٤٦ – کەریم‌بەگی ھەمەوەند و کاپتان بۆند، کوردستانی نوێ، ژ ١١٧٢، ھەینی، ٢٢ /١٢ / ١٩٩٥.\n٤٧ – چەرچڵ لە کەریم بەگی ھەمەوەند دەدوێ، کوردستانی نوێ، ژ ١١٧٤، دووشەممە، ٢٥ / ١٢ / ١٩٩٥.\n٤٨ – گەورەیی پیرەمێرد و شارستانێتی ئەدەب، کوردستانی نوێ، ژ ١١٨٤، دووشەممە، ٨ / ١ / ١٩٩٦.\n٤٩ – چەپکێ نامەی شێخی نەمر، کوردستانی نوێ، ژ ١١٩٠، دووشەممە، ١٥ / ١ / ١٩٩٦.\n٥٠ – دووشاعیری گەورە و نامیلکەیەکی بچووک، کوردستانی نوێ، ژ ١١٩٤، ھەینی، ١٩ / ١ / ١٩٩٦.\n٥١ – حسێن ناظم و کۆنگرەی ئاشتی ساڵی ١٩١٩ لە پاریس، کوردستانی نوێ، ژ ١١٩٦، دووشەممە، ٢٢ / ١/ ١٩٩٦.\n٥٢ – گوڵی خوێناویی گۆران و گەشتەکەی زەینەب حەکیمی میسری، کوردستانی نوێ، ژ ١٢٠٠، دووشەممە، ٢٦ / ١ / ١٩٩٦.\n٥٣ – باکووری کوردستان و نامەیەکی مێژوویی ھێنری دۆبس، کوردستانی نوێ، ژ ١٢٠٣، سێ‌شەممە، ٣٠ /١ / ١٩٩٦.\n٥٤ – شاری ھەولێر و زمانی کوردی و حەفتا ساڵ لەمەوبەر، کوردستانی نوێ، ژ ١٢٠٦، ھەینی، ٢ / ٢ / ١٩٩٦.\n٥٥ – ئەنجومەنی نوێنەران و بانگەوازی ڕەفیق حیلمی، کوردستانی نوێ، ژ ١٢٠٨، دوو شەممە، ٥ / ٢ / ١٩٩٦.\n٥٦ – کورد و ھەلی مێژوویی و کوژانەوەی ھیوای نەتەوە، کوردستانی نوێ، ژ ١٢١٢، ھەینی، ٩ / ٢ / ١٩٩٦.\n٥٧ – فەرماندەی سوپای قەیسەری ڕووس نامە بۆ شێخی نەمری بەردەقارەمان دەنێرێ، کوردستانی نوێ، ژ١٢١٤، دووشەممە ١٢ / ٢ /١٩٩٦.\n٥٨ – شێخی نەمر وەڵامی مارشاڵ براتۆڤ دەداتەوە، کوردستانی نوێ، ژ ١٢١٨، ھەینی، ١٦ / ٢ / ١٩٩٦.\n٥٩ – چوار رۆژ دوای شەشی ئەیلولی ١٩٣٠، کوردستانی نوێ، ژ ١٢٢١، سێ شەممە، ٢٠ / ٢ / ١٩٩٦.\n٦٠ – شاعیری گەورە جەواھیری پیرۆزبایی لە گۆڤاری نزار دەکا، کوردستانی نوێ، ژ ١٢٢٢، ٢٦ / ٢ / ١٩٩٦.\n٦١ – تەخمیس و تەخبیسی شیعر و یادێکی مامۆستا نەجمەدین مەلا، کوردستانی نوێ، ژ ١٢٢٧، ھەینی، ١ / ٣ / ١٩٩٦.\n٦٢ – ڕۆژنامەی دەنگی کورد و گۆشەی قوتابیانی کوردستان، کوردستانی نوێ، ژ ١٢٥٧، دووشەممە ١٩٩٦/٤/٨.\n٦٣ – مارف جیاوک نوێنەری ھەولێر، کوردستانی نوێ، ژ ١٢٦٣، یەک‌شەممە، ١٥ / ٤ / ١٩٩٦.\n٦٤ – مەدالیای جەنگی کوردستان، کوردستانی نوێ، ژ ١٢٦٩، ھەینی، ١٩ / ٤ / ١٩٩٦.\n٦٥ – جەژنی ڕۆژنامەنووسی کوردی و کۆمەڵێ سەرنج، کوردستانی نوێ، ژ ١٢٦٩، دووشەممە، ٢٢/ ٤/ ١٩٩٦.\n٦٦ – بۆ خراینە پشت‌گوێ، کوردستانی نوێ، ژ ١٢٧٣، ھەینی، ٢٦ / ٤ / ١٩٩٦.\n٦٧ – ژیانی ڕاستەقینە، کوردستانی نوێ، ژ ١٢٧٧، دووشەممە، ٦ / ٥ / ١٩٩٦.\n٦٨- سێ ژمارەکەی ڕۆژنامەی بانگی حەق، کوردستانی نوێ، ژ ١٢٨٣، دووشەممە ١٣- ٥ – ١٩٩٦.\n٦٩ – شێخ عەبدولقادری گوللەنەبڕ، کوردستانی نوێ، ژ ١٢٨٧، ھەینی، ١٧ / ٥ / ١٩٩٦.\n٧٠– عوسمان عوزێری شاعیر و نووسەر و جوانەمەرگی لەبیرکراو ، کوردستانی نوێ، ژ ١٢٨٨، ھەینی، ١ / ٣ / ١٩٩٦.\n٧١ – لە تۆفیق وەھبی‌یەوە بۆ دکتۆر کەمال فوئاد، کوردستانی نوێ، ژ ١٢٩٢، ھەینی، ٢٤/ ٥/ ١٩٩٦.\n٧٢ – عوسمان چێوار ھونەرمەندی خێرنەدیو، کوردستانی نوێ، ژ ١٢٩٧، ھەینی، ٣١/ ٥/ ١٩٩٦.\n٧٣ – عەبدوڵڵا جەوھەر و ئاواتێکی بێدەنگ، کوردستانی نوێ، ژ ١٢٩٩، دوو شەممە، ٣ / ٦ / ١٩٩٦.\n٧٤ – کتێبەکەی ھامڵتن و ڕەوتی ڕۆژنامەنووسی کوردی، کوردستانی نوێ، ژ١٣٠٣، ھەینی، ٧ / ٦ / ١٩٩٦.\n٧٥ – مێجەر سۆن ئەفسەری سیاسی و ڕۆژھەڵاتناس، کوردستانی نوێ، ژ ١٣٠٩، ھەینی، ١٤ / ٦ / ١٩٩٦.\n٧٦ – ئیسماعیل حەقی شاوەیس خەباتکار و نووسەری بەدیمەن، کوردستانی نوێ، ژ ١٣١٣، دوو شەممە، ١٧ / ٦ / ١٩٩٦.\n٧٧ – بەرە و یادی سەدساڵەی ڕۆژنامەنووسی کوردی، (بەشی یەکەم)، پەیڤین، ژ ١، ١٩٩٧.\n٧٨ – بەرەو یادی سەدساڵەی ڕۆژنامەنووسی کوردی، (بەشی دووەم)، پەیڤین، ژ ٢، ١٩٩٧ (ئەم بەشە بەبێ ناو بڵاوکراوەتەوە).\n٧٩ – بین التوفیق العلمي والوجدان الادبي / علی ھامش گوران والادب الانگلیزي، مجلة گولان العربي، العدد ٣٧ حزیران ١٩٩٩\n٨٠ – تۆفیق وەھبی گەورەپیاو و زانای زمان و لێکۆڵینەوەی زانستی، گۆڤاری سلێمانی، ژ٢، تەمووزی ٢٠٠٠ (لەژێر سەردێڕی رۆڵە نەبەردەکانی سلێمانی – بەبێ ناو – بڵاوکراوەتەوە).\n٨١ – ماڵئاوایی پرۆفیسۆرێکی ئەندامی دەستەی نووسەران، گۆڤاری پەیڤین، ژ ١١ – ١٢، تەمووزی ٢٠٠١ (ئەم بابەتە سەبارەت بە کۆچی‌دواییی سەڵاحەدین حەفیدە بەبێ ناو بڵاوکراوەتەوە).\n٨٢ – مەسعوود محەمەد ئینسایکلۆپیدیای زمان و ئەدەب و کەلتووری نەتەوەیی، پەیڤین، ژ ١٣، مارتی ٢٠٠٢ (سەبارەت بە کۆچی‌دوایی مەسعوود محەمەد بەبێ ناو بڵاوکراوەتەوە).\n٨٣ – برایم ئەحمەد و ڕۆڵی لە چیرۆکی کوردی‌دا، پاشکۆی کوردستانی نوێ، ڕۆژی ٤ی نیسانی ساڵی ٢٠٠٢.\n٨٤ – پیرەمێرد و برایم ئەحمەد و شارستانێتی ئەدەب، ڕۆژنامەی کوردستانی نوێ.\n٨٥ – حەمەلاو بەرزنجی، مامۆستایەکی نموونەیی و خەباتکار و نووسەرێکی بەدیمەن، گۆڤاری سلێمانی، ژ ٤٥ س ٢٠٠٤.\n٨٦- شیعرێکی شیللی و تابلۆیەکی نەخشاوی ھەردی، ئەدەب و ھونەری کوردستانی نوێ، ژ٥١٣، ٥ شەممە ٢٠٠٦/١١/٣٠.\n٨٧- ھەردی و بۆچوونێکی ھەڵە، ئەدەب و ھونەری کوردستانی نوێ، ژ٥٤٤، ٥ شەممە، ١٩/٧/٢٠٠٧ (ئەم بابەتە وەڵامێکە بۆ دکتۆر عیزەدین مستەفا ڕەسووڵ).\n٨٨ – محەمەد ڕەسووڵ ھاوار.. شاعیر و مێژوونووسێکی کوردستانی، کوردستانی نوێ، ژ٤٤٣٦، ھەینی، ٢٠٠٧/١١/٣٠.\n٨٩ – دیوانی شیعر یان ئینسایکلۆپیدیای شێخ نوری شێخ ساڵح، کوردستانی نوێ، ژ٤٥٦٤، ٣ شەممە، ٢٠٠٨/٥/٦.\n٩٠- میھرەجانی حاجی قادری کۆیی لە ئارشیفی دکتۆر مارف خەزنەداردا، گۆڤاری سلێمانی، ژ ٩١، ئایاری ٢٠٠٨.\n٩١- چلەی بێخود لە ئارشیفی دکتۆر مارف خەزنەداردا ، گۆڤاری سلێمانی، ژ ٩٢، حوزەیرانی ٢٠٠٨.\n٩٢- فاضل محەمەد عیرفان.. مامۆستا و نووسەر و وەرگێڕ، کوردستانی نوێ، ژ٤٦١١، دووشەممە، ٢٠٠٨/٦/٣٠.\n٩٣- لە چلەی خاوەنی ویژدانێکی ئەدەبی‌دا، کوردستانی نوێ، ژ٤٦١٩، چوارشەممە، ٢٠٠٨/٧/٩ (ئەم بابەتە بە بۆنەی چلەی دکتۆر ئیحسان فوئادەوە نووسراوە).\n٩٤- یادی دەساڵەی بێکەس، لە ئارشیفی دکتۆر مارف خەزنەداردا، گۆڤاری سلێمانی، ژ ٩٦، تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨.\n٩٥- کۆمەڵەی سەربەرزی کورد، ١٩٣٠، ڕۆژنامەی کوردستانی نوێ، ژ ٤٨٠١، ڕۆژی پێنج‌شەممە، ١٩/٢/٢٠٠٩.\n٩٦- بۆ چلەی زانای ئەدەبی کوردی پرۆفیسۆر دکتۆر مارف خەزنەدار، ڕۆژنامەی کوردستانی نوێ، ژ٥٣٤٨، چوارشەممە، ٢٠١٠/١٢/٨.\n٩٧- بۆ ساڵیادی مامۆستا و نووسەر و وەرگێڕ شێخ کەریم باراوی، ڕۆژنامەی کوردستانی نوێ، ژ٥٤٤٨، ھەینی ، ٢٠/٥/ ٢٠١١.\nلە مێژووی ژیانی ئەدەبیدا کە لە ساڵی ١٩٥٩ بە واوە دەست‌پێ‌دەکا، کەمترین دیدار و چاوپێکەوتنی لەگەڵدا کراوە، کۆی چاوپێکەوتنەکان بریتین لە (٦) دیداری بچووک و دیدارێکی فراوانی گۆڤاری ڕامان، کە لە ساڵی ٢٠٠٧ ئازاد عەبدولواحید لەگەڵیدا سازی کردبوو ، ئەمیش سەرجەم چاوپێکەوتنەکانە:\n١- تۆمارێکی تایبەتی بە ڕەخنەی ئەدەبی: گۆڤاری بەیان، ژ ٥٥ ، حوزەیرانی ١٩٧٩، ئەم تۆمارە لە ئامادەکردن و سازدانی حەمەسەعید حەمە کەریم بوو ، سەبارەت بە ڕەخنەی ئەدەبی، پرسیار و وتووێژی لەگەڵ ئەمانەدا کردبوو: کەمال میراودەلی، کامەران موکری، دڵشاد مەریوانی، کەمال ڕەوف محەمەد، ئازاد عەبدولواحید، عومەر مەعرووف بەرزنجی، شوکریە ڕەسوڵ، ڕەئووف بێگەرد، ئومێد ئاشنا، محەمەد ئەمین پێنجوێنی، ئەحمەد سەلام ، ئەحمەد سەید عەلی بەرزنجی.\n٢- مامۆستا عومەر مەعروف بەرزنجی بۆ “لڤین”دەدوێت، گۆڤاری لڤین، ژ ١٠، تشرینی یەکەمی ٢٠٠٣، سازدانی لڤین.\n٣- سەبارەت بە بەرھەمە ئەدەبیەکانی برایم ئەحمەد، کوردستانی نوێ، ژ ٣٩٣٩، یەک شەممە ،٢٠٠٦/٤/٩، سازدانی محەمەد کەریم.\n٤- سەبارەت بە گۆران و کتێبی “گۆران و ئەدەبی ئینگلیزی”، ئەدەب و ھونەری کوردستانی نوێ، ژ ٤١٢٢، پێنج‌شەممە ، ٢٠٠٦/١١/١٦، سازدانی دانا فایەق.\n٥- ھەڤپەیڤینێکی فراوان لەگەڵ مامۆستا عومەر مەعروف بەرزنجیی باسکار ، گۆڤاری ڕامان ، ژ ١٢٧ ، خولی سێیەم، کانونی یەکەمی ٢٠٠٧، ئامادەکردن و سازدانی ئازاد عبدولواحید، ئەم دیدارە (٢٤) لاپەڕەی گۆڤارەکەی گرتووەتەوە.\n٦- دیدارێکی ئەدەبی، ڕۆژنامەی ڕۆشن، ژ ٤٥، ئازاری ٢٠٠٨ سازدانی فریاد محەمەد.\n٧- دیدارێکی ئەدەبی سەبارەت بە چیرۆکی کوردی، ڕۆژنامەی داھێنان، ژ ١٧٧، یەکشەمە ، ٢٠٠/٩/٧، سازدانی : ھیوا غەفور.


عێراق وەک دەربازەیەک بۆ لاوازکردنی سزاکانی سەر ئێران\nلە ١١ ئاداری ٢٠١٨ حەسەن روحانی سەرۆک کۆماری ئیران، بەسەرەدانێکی فەرمی گەیشتە بەغداو لەگەل بەڕپرسانی عیراق بەتایبەتیش هەر یەک لەسەرۆک کومارو سەرۆک وەزیران کوبووە. هەروەها لەنەجەفیش چاوی بەمەرجەعی بالای شێعەکان علی سیستانی کەوت.\nلەسەرەدانەکەیدا لە گەل لایەنی عێراقی، روحانی لەچەندین بواری گرنگی وەک نەوت وگاز، ئابووری، سیاسی، بازرگانی‌و کێشەی سنوور ومەسەلەی ئاسایش وتەندروستی، ڕێکەوتن‌و یاداشتنامەی لێک تێگەیشتنی واژووکرد. بەڕپرسانی ئێران ئاماژەیان بەوە کرد کە مەبەستییانە ئاستی ئالوگوری بازرگانی نێوان هەر دو دەۆلەت لە ١٢ ملیارد دولار بۆ ٢٠ میلیارد بەرزبکەنەووە. هەروەها هەردولا جەختیان لەسەر ئەوە کرد کە پەیوەندی نێوانییان پەیوەندییەکی مێژوی، دوستانەو ستراتیژی‌و دژێرخایەنن‌و بەهێز بونی ئەم پەیوەندییانەش فاکتەری هەرە سەرەکی دەبن بۆ دابین کردنی ئاشتی‌و سەقامگیری لەناچەکەدا.\nئەم سەردانەی رووحانی بە تایبەت لەم قوناغەدا کە ئیران لە ژیر گوشارو گەماروەکانی سیاسی، ئابووری ئەمریکادایە، هەڵگری زیاتر لە مەسێج و پەیامەکە بۆ ئەمریکا ودەۆلەتە نەیارەکانی ئێران لە ناوچەکەدا. لە لایەک ئیران دەیەویت بە ترەمپ و دەۆلەتانی عەرەبی سوونی بلێت، پەیوەندییەکانمان لە گەل عیراق پەیوەندی دڕێژخایەن و ستراتیژین و هیچ دەۆلەتێک ناتوانێت ئەم پەیوەندییانە تێک بدات. یان خود دووبارە عیراق و ئیران وەک سالانی پێش ٢٠٠٣ بەکژ یەکتردا ببەن. هەروەها ئێران مەبەستییەتی پێشان بدات کە لە رووی سیاسی، ئابووری، سەربازی و کلتوری، پێگەیەکی زۆر بەهێز و قولی لە عیراقدا هەیە و هەر هەولێک بۆ لاوازکردنی رۆل و پێگەکەیی لەم ولاتەدا رووبەرووی شکست دەبیتەووە.\nلەلایەکی تریشەوە، رووحانی لە ڕێگەی ئەم سەرەدانەووە، دەیەوێت وەلامی توندی هەۆلەکانی ئێدارەی ترەمپ بداتەووە کە دەیەوێت لە ڕێگەی دەۆلەتە دراوسییەکان ، بە تایبەتیش عیراق، گەمارووەکانی سەر ئیران توندتر و چالاکتر بکەت و خەڵکی ئیران لەسەر ئاستی ناوخۆی هان بدات، بۆ ئەوەی رژ‌ێمی ئیران برووخین. رووحانی لە ڕێگەی ئەو ڕیکەوتننانەی کە لە گەل لایەنی عیراقی واژوو کردووە، مەبەستیەتی عیراق وەک کورێدوریک بۆ خۆدەرباز کردن لە گەمارووەکانی ئابووری ئەمریکا بەکار بهێنێت و لێکەوتە خرابەکانی کەم بکاتەووە.\nبێگومان گەمەکەی ئێران لە ڕاکێشانی عیراق بۆ لای خۆیی، یان خۆد نەبوون بە بەشێک لە ئەجندەی ئەمریکا دژی ئێران سەرکەوتوو بووە. ئیران لە ڕێگەی سوود وەرگرتن لەو پەیوەندییە بە‌هێزانەی کە لە گەل عیراق هەیەتی، نەک هەر توانییەتی ئەو ولاتە لە چوونە ناو بەرەی ئەمریکا دوور بخات، بەڵکو ئەوەی ئێستا هەستی پێدەکرێت، ئەوەیە کە عیراق فاکتەریکە یان خود دەبیتە فاکتەریک بۆ لاواز کردن و بێ کاریگەرکردنی گەمارووەکانی سەر ئیران. بەڕپرسانی عیراقی بە ئاشکرا رایان گەیاندووە کە پابەندی سزاکانی سەر ئیران نابن. لە بەیاننامەی هاوبەشی نێوان عبدولمەهدی و رووحانی، جەخت لەسەر ئەوە کراویەووە کە عیراق نابیتە لایەنێک بۆ سەپاندنی گەمارووی ئابووری بەسەر ئیراندا. هەر بویەش زۆربەی ئەو ڕیکەوتن و لێک تیگەشتنانیە کە واژوو کراون، بە پێچەوانەی سیاسەتەکانی ترەمپە و زیان بە هەۆلەکانی دەگەینێت بۆ لاوازکردنی ئیران.\nلەسەر ئاستی سیاسیش، ئیران و هاۆپەیمانەکانی گەمەیەکی زیرەکانە دژی ئەمریکا دەکەن و دەمێکە دەسەلاتدارەکانی عیراقی نزیک لە ئیران، باسی ئەوە دەکەن کە چیتر رێگە بە هەبوون یان دروست کردنی بنکەی سەربازی بیانی لە عیراقدا نادەن و هیچ هێزێک بۆی نییە عێراق وەک بنکەێکی سەربازی دژی دراوستییەکان بەکار بهینێت. ئەم لێدوانەی بەرپرسەکانی عیراق، رتکردنەووە و وەلامدانەوەی لێدوانەکانی ئەم دوواییەی ترەمپە کە ئاماژەی بەوە کرد بوو کە بنکەی سەربازیمان لە عیراق بۆ چادیریکردنی کارو چالاکییەکانی ئیران بەکار دەهینێت. بویە ئێستا زۆربەری لایەنە شێعەکانی بە پاڵپشتی ئیران، مەبەستیانە لە رووی سیاسییەوە گورزیکی دێکە لە سیاسەتی ئەمریکا بوەشێنن. ئەویش لە ڕێگەی تیپەراندنی پرۆژە یاسایەک لە پەرلەمان بۆ دەرکردنی هیزەکانی ئەمریکا لە عیراقدا. ئەگەر ئەمەش سەربگرێت بێگومان کارێگەری لەسەر مانەووەی بەشیک لە هیزەکانی ئەمریکا لە سووریاش دەکات کە یەکیک لە مەبەستە سەرەکییەکان بریتییە لە ئێحتواکردنی ئیران و گروپە میلیشاکانی شێعە لەو ولاتەدا.\nبێگومان بەرپرسانی واشنتون لە سەرەدانی رووحانی بۆ عیراق و جموجولەکانی ئیران دژی ئەمریکا نێگەرانن و پێیان وایە کە ئیران فاکتەری هەرە سەرەکی ناسەقامگیری و شەری تایفییە لە عیراق و ناوچەکەدا. برایان هوک نۆینەری تایبەتی ئەمریکا بۆ کاروباری ئیران، لە دیداریکدا لەگەل کەنالی ئەلحرە، سەبارەت سەردانی رووحانی بۆ عیراق، ئاماژەی ئەوەی کرد کە ئیران مەبەستییەتی عیراق بکاتە پارێزگایەکی ئێرانی و ئەگەر باسی سەقامگیری بکرێت ئەوا بێگومان ئیران وەلام نییە. هوک ئاماژەشی بەوەی کرد کە ئیران دەیەویت عیراق بکاتە کورێدوریک بۆ رەوانەکرندی چەک وئەسلەحە بۆ هاۆپەیمانەکانی لە تەواوی ناوچەکەدا.\nترەمپ لەوتەی گەیشتووەتە دەسەلات، هەۆلی زۆری داووە سنورێک بۆ فراوانخوازییەکانی ئیران لە ناوچەکەدا دابنیت وعیراق نەبێتە ئەمرزاێک بەدەست ئیرانەوە بۆ ئاراستەکردنی سیاسەتەکانی لە ناوچەکەدا. یان خود بە لایەنی کەمەوە کارێک بکرێت کە عیراق سیاسەتیکی هاۆسەنگ لەسەر ئاستی ناوچەکە پراکتیزە بکات و دور بێت لە کاریگەرییەکانی ئیران. لە دوای سەپاندنی گەمارووەکانی سەر ئیرانیشدا، لە رێگەی کەنالی جوراوجورەوە، ئەمریکا هەۆلێداووە، کە عیراق نەبێتە پردێک بۆ خودەربازکردنی ئیران لە گەماروەکانی ئابووری. بەلام ئەوەی لە سەرەدانەکەی رووحانی تێبینی دەکرێت، ئەویە کە عیراق خۆی یەکلایی کردوتەووە، کە پابەندی سزاکانی ئەمریکا بۆ سەرئیران نابێت و هەنگاوەکانی ئێدارەی ترەمپیش، بۆ ئیحتواکردنی ئیران لە عیراقدا، دەرهاویشتە و دەرئەنجامی پێچەوانەی خواستەکانی لێکەوتوتەووە. هەموو ئەمانەش مانای وایە کە ئێستا سیاسەتی ترەمپ لە عیراقدا بۆ رووبەرووبونەوەی هەژموونی ئیران ولاواز کردنی لەبەردەم تەحەدیاتی گەورەدایە.


“تەڵاقەكان” بارام بەگ زیندودەكەنەوە/ پاش 23 ساڵا لەكۆچی دوایی، هێشتا سەرگوزشتەكانی ئەو پیاوە قسە خۆشە لەناو خەڵكیدا ماون – Rojpress| ڕۆژپرێس\n“تەڵاقەكان” بارام بەگ زیندودەكەنەوە/ پاش 23 ساڵا لەكۆچی دوایی، هێشتا سەرگوزشتەكانی ئەو پیاوە قسە خۆشە لەناو خەڵكیدا ماون\n“سێ بەسێ تەڵاقم كەوتبێت كورد بخەیتە ناو سندوقی ساردییەوە، یەك ریزیان تێدا نابینیت” رەنگە كاتێك نزیكەی چارەكە سەدەیەك بەر لەئێستا بارام بەگ ئەم سوێندەی خواردبێت، بۆ هەندێ كەس مایەی پێكەنین بوبێت، بەڵام ئێستا خەریكە بەشێكی بەرچاوی خەڵك بڕوا بەو “تەڵاقخواردنانەی” بارەم بەگ دەهێنن‌و جارێكی تریش فەیسبووك رەواج بۆ ئەو تەڵاقانە پەیدا دەكاتەوە.\nبارام نەجیب بارام، ناوی تەواوی ئەو پیاوەیە كە بە”بارام بەگ” ناسراوەو تەڵاقەكانیشی بوونەتە لۆگۆی ناسینەوەی، بارام بەگ ساڵی 1913 لەگوندی سۆسەكانی سەر بەشارەدێی تەوێڵە لەدایكبووە، سۆسەكان گوندێك بەتەنیشت تەوێڵەوە‌و بەسەوزایی دارگوێز‌و باخەكان داپۆشراوە.\nگوندەكەی بارام بەگ دەكەوێتە ڕۆژهەڵاتی باكووری هەرێمی كوردستان‌و هاوسنورە لەگەڵ رۆژهەڵاتی كوردستان، لەڕووی ئیداریەوە سەر بە قەزای (هەڵەبجە)یە سەر بە پارێزگای سلێمانی، دووری ئەم ناوچەیە بۆ پارێزگای سلێمانی (١٠٥)كیلۆمەترە.\nبارام بەگ وەك كەسایەتییەكی قسەخۆشی میللی كوردی هەمیشە بەوە دەناسرێتەوە كە بۆ هەر بۆ نەیەك سێ بەسێ تەڵاقی خواردووە، لەگەڵا ئەوەی چەند ساڵێك بەر لەئێستا خەریك بوو ئەو قسانەی بارام بەگ لەیادەوەری خەڵكدا كاڵدەبوونەوە، بەڵام لەسەردەمی فەیسبووكدا جارێكی تر هاتنەوە بەر مەیدان‌و كار گەیشتووەتە ئەوەی كەسێك كە دەیەوێت نوكتەیەكی نوێ بكات، ناوی بارام بەگی پێوە دەكات.\nیەكێك لەكەسە نزیكەكانی بارام بەگ كە خەمی كۆكردنەوەی قسەكانی لەكۆڵناوە، دەڵێت بارام بەگ پیاوێكی سادەبووە، كەسێك بووە لەگەڵ ئێش‌و ئازارەكانی خەڵك‌و دەروبەری بووە، هەمیشە ئەو قسانەی كردونی “هەموویان راست بوون‌و روویانداوە لەناو خەڵكدا رەنگدانەوەیان هەبووە”.\nفەرهەنگ دارا كە ئامۆزای بارام بەگە بەهاوڵاتی وت “ئەو توانی بەزمانێكی سادە‌و بەشێوازی پێكەنیناوی‌و كۆمیدیانە قسەكانی دەرببرێت، بەڵام بەشێك بوون لەواقیع‌و لەناو خەڵكدا باو بوون”.\nتەڵاقەكانی بارام بەگ جارێكی تر زیندودەبنەوە‌و ئەو تەڵاقانەی لەناو مەجلیسی بەگەكان‌و خانەدانەكانی بارام بەگ دەیخستن ئەمرۆ پەیجەكانی فەیسبوك‌و كۆبونەوەكانی گەنجان گەرم دەكەن.\nلەئێستادا چەندین و پەیج كراونەتەوە‌و تەڵاقەكانی بارام بەگ دادەنێن هەوڵدان بۆ دۆزینەوەی تەڵاقە راستەكانی بارام بەگ هەروا ئاسان نیە، هاوڵاتی هەوڵیدا لەم راپۆرتەدا لەزاری كەسە نزیكەكانی بارام بەگەوە تەڵاقەكانی بگێرێتەوە‌و لەپەیجە راستەقینەكەی خۆشیەوە تەڵاقەكان وەربگرێت.\nفەرهەنگ دارا لەگەڵ گێرانەوەی سەرگوزشتەی ژیانی بارام بەگ تەڵاقەكانی بارام بەگی دەكرد بەناو قسەكانیدا، فەرهەنگ وتی: كاتی خۆی لەكەلی چنار دەكەوێتە نێوان سۆسەكان‌و شۆشمێ لەنزیك تەوێلە، بارام بەگ لەوێ تاوڵە دەكات سەیر دەكەن ئاگرێك لەسۆسەكانەوە بەرز دەبێتەوە‌و دەڵێن ئەوە چیە، بارام بەگ لەكاتی تاوڵەكردندا دەبێت تەڵاق دەخوات ئەوە ماڵەكەی ئەوە سوتاوە بەبێ ئەوەی لا بكاتەوە بۆ شوێنی ئاگرەكە، حەمە رەزا بەگ یەكێك بووە لەبەگەكانی هەورامان، پیاوێكی ناردووە بۆ سۆسەكان بۆی دەردەكەوێت كە ماڵەكەی بارام بەگە سوتاوە لەو كاتەدا هەموو پێداویستیەكانی بۆ دابین دەكاتەوە، دوایی كە بارام بەگ دێتەوە خەڵك بۆ سەرخۆشی سەردانی دەكەن ئەویش تەڵاق دەخوات دەڵێت حەزم دەكرد پار بسوتایە، دەڵێن بارام بەگ بۆ ئەو تەڵاقە دەخۆیت ئەویش دەڵێت دەی من تائێستا كەی بەتانی ئەوەندە چاكم داوە بەخۆمدا.\nبارام بەگ سێ برای هەبووە بەناوەكانی حەمەمین بەگ، حەمە رەشید بەگ، كەریم بەگ، فەرهەنگ كە لێدوانی بۆ هاوڵاتیدا لەنەوەی حەمەمین بەگە.\nبارام بەگ یەكێك بووە لەو كەسانەی بەشداری شۆرشی ئەیلولی كردووە لەساڵی 1961 لەناوچەی هەورامان، پێشمەرگە بوون نەبوەتە رێگر لەبەردەم بارام بەگدا لەبارەی یەكریزی كوردەوە تەڵاق بخوات، بارام بەگ دەڵێت “تەڵاقم كەوتبێت كورد بخەیتە ناو سندوقی ساردییەوە یەك ریزیان تێدا نابینیت”. تا چەند ساڵی رابردوو ساردی شوشە دەخرایە ناو سندوقەوە‌و بۆ ئەوەی بپارێزرێن لەشكان.\nهەرچەندە بارام بەگ نازناوی بەگی هەڵگرتوە‌و لەبەگزادەكانی ناوچەی هەورامانە بەڵام هەژاری‌و هەستكردن بەئازارەكانی خەڵك بەشێك بووە لەژیانی بارام بەگ.\nبارام بەگ چەندین تەڵاقی لەبارەی هەژارییەوە ریزكردون دەڵێت “سێ بە سێ تەڵام كەوتبێت خوا فەقیری بەس بۆ قەرەباڵغی ناو بازار دروستكردووە”.\nیان پێیدەڵێن سەیارە هەرزان بووە و بۆ سەیارەیەك ناكڕێ، ئەویش دەڵێت “تەڵاقم كەوتبێ ئەگەر سەیارەیە ببێتە یەك دینار من ئەوكات تەنیا خاوەنی هەژدە پەنجایی ئەبم”.\nفەهەنگ دارا وتی “لەڕووی ئابورییەوە بارام بەگ ژیانێكی هەژارانەی هەبووە چونكە بژێوی ئەو لەسەر باخداری بووە”.\nبارام دوو ژنی هەبووە بەناوەكانی عائیشە‌و حەنیفە خان‌و 7 منداڵی هەبووە كە هەریەكە لەمامۆستا تاهیر‌و بەفراو‌و مامۆستا عەفاو لەژیاندا ماون‌و داودو ئامینە‌و شوكریە‌و محەمەد مردون.\nفەرهەنگ دارا بەهاوڵاتی وت “خەڵكی زۆر تامەزرۆیی بیستنی قسەكانی بوون لەناوچەكە‌و لەناو مەجلیسەكاندا باس لەقسەكانی كراوە لەئێستاشدا باسی قسەكانی دەكرێت‌و دڵنیاشم لەداهاتوودا جێگەی ئەم پیاوە ون نابێت”.\n“بەگزادەكانی شۆشمێ‌و لهۆن خۆشیان لەگەڵ ئەم پیاوە هاتووە بەردەوام گوێیان لەقسەكانی گرتووە‌و بانگیان كردووە بۆ مەجلیسەكانیان، بۆ ئاهەنگ‌و مەراسیم‌و مەجلیسی بەگزادەكانی لهۆن”. فەرهەنگ وای وت.\nهەورامان لە چەند بەش پێكهاتووە كە بریتین لە ژاوەرو، گاوەرو، داڵاهو، لهۆن، هەورامانی تەخت.\nهەورامانی لهۆن بەشێكی دەكەوێتە ناو باشوری كوردستان‌و بەشێكی تریشی دەكەوێتە رۆژهەلاتی كوردستانەوە، ئەم ناوچەیە لەرابردوودا لەلایەن بەگ‌و سانەكانەوە حكومكراوە‌و كە هەمیشە مەجلیسی بەگەكان لەلایەن بارام بەگەوە زیاتر گەرمكراوە.\nتەڵاق چەمكێكی ئاینیە‌و لەدیندا بە حەرامترین حەڵاڵ ناودەبرێت‌و ئەو پیاوانە دەبن بەخاوەنی تەڵاق كە هاوسەرگیری ئەنجام دەدەن، بەكارهێنانی بەباش نازانرێت‌و قەدەغەش وەكو سوێند بەكاربهێنرێت، بەڵام لەكوردەواریدا خەڵك وەكو سوێند‌و بۆ یەكلاكردنەوەی كێشەكان بەكاریدەهێنن.\nفەرهەنگ دارا هۆكاری بەكارهێنانی تەلاقی لەلایەن بارام بەگەوە بۆ ئەوە گەڕانەوە كە لەناوچەی هەورامان بەتایبەت تەوێڵە خەڵكی بەو شێوەیە راهاتوون ئەگەر تەنانەت ئاویش بخۆنەوە دەڵێن “تەڵاقم كەوتبێت ئاوم خواردەوە”، بەقسەی فەرهەنگ بەكارهێنانی وشەی تەڵاقیش لای بارام بەگ بەزۆری بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە، “دڵنیاشم هیچ تەڵاقێكی نەكەوتووە”.\nبارام بەگ بە تەڵاقەكانی پەیوەندییەكی راستەوخۆی لەگەڵ دەوروبەریدا دروستكردوە‌و تەڵاق چەكی دەستی بووە بۆ بەزمەكانی رۆژگار، رادیۆی قیسارە لەناوەڕاستی ساڵانی هەشتاكانی سەدەی رابردوو لەلایەن خەڵكەوە زۆر بەكاردەهێنرا، لەبارەی قیسارەوە بارام بەگ دەڵێت “سێ بە سێ تەڵاقم كەوتبێت لە سەر شاخی شنروێش بیت ئەگەر بتەوێ تەشویشی نەبێ ئەوە هەر ئەبێ ئەو ڕادیۆ قیسارەیە بەرز بكەیتەوە”، لەسوێندێكی تریشدا وتویەتی “سێ بە سێ تەڵاقم كەوتبێت ڕۆژی وا هەیە سەد جار لە باتی خەڵك تەریق ئەبمەوە”.\nهەروەها دەڵێت ” تەڵاقم كەوتبێت كەس ناشیرین نییە و هەموو كەس خۆی خۆی ناشیرین دەكات”. لەبارەی پیاوی بێ بەختیشەوە دەڵێت “پیاو كە نەگبەت بوو محەلەبی بخوات دانی دەشكێت”.\nبە تەڵاقەكانیدا دیارە بارام بەگ كەیفی بەتاوڵە‌و دۆمینە‌و بووە لەو بارەیەوە سەرگوزشتەی خۆشی لێدەگێڕنەوە، وەكو “تەڵاقم كەوتبێت هیچ لە 100ی دۆمینە باشترە”.\nلەبارەی ژنانیشەوە دەڵێت “سێ بەسێ تەڵاقم كەوتبێت ژن غەیبەتی لەكفتە پێ خۆشترە”.\nچەندین پەیج لەفەیسبوك بەناوی بارام بەگەوە كراونەتەوە بەڵام پەیجێكیان لەلایەن ئامۆزاكانی بارامە بەگەوە بەرێوەدەبرێت‌و هەوڵ دەدەن تەنها ئەو تەڵاقانە دابنێن كە هی بارام بەگن.\nفەرهەنگ دارا وتی “بارام بەگ خاوەنی كۆمەڵێك سەرگوزشتەیە وەكو بنەماڵەكەی لەرێگەی فەیسبوكەوە هەندێكمان بڵاوكردونەتەوە، هەندێك پەیجی تر بەناوی بارام بەگ كراونەتەوە ئێمە خۆشحاڵ دەبین كە هەموویان بێنەوە لای ئێمەیە، چونكە هەندێك تەڵاق هەن دورونزیك هی بارام بەگ نین”.\nفەرهەنگ لەگەڵ باسكردنی كاری پەیجەكەشیدا بەباسكردنی تەڵاقەكانی بارام بەگ درێژەی بەقسەكانی دا.\n“كاتی خۆی كە ماڵی كڕیوە لەهەڵەبجە خەڵك پێیوتووە بۆچی رۆشتویت بۆ ئەوپەڕی هەڵەبجە خانوت كڕیووە، تەڵاق دەخوات رۆژێك دەبێت ئەكەومە ناوەڕاستی شار دەی ئێستا بەزیادەوە ماڵەكەی كەوتوەتە ناوەڕاستی شار”.\nفەرهەنگ وتی “كاتی خۆی كەباسی هاتنی سەیارە كراوە تەڵاقی خواردوە رۆژێك دەبێت لەماڵی خۆتی ترست هەیە سەیارە بێتە ژورەوە”.\nفەرهەنگ بارام بەگ بەیەكێك لەحەكیم‌و قسە زانەكانی كورد ناوبرد‌و سوپاسی ئەو كەسانەشی كرد كە هەوڵیانداوە لەرێگەی شانۆ‌و چیرۆكەكەوە قسەكانی بەرجەستەبكەن.\nبارام بەگ كە تەڵاقەكانی كردویانەتە پیاوێكی ناسراو‌و رۆحەكەیان زیندو كردوەتەوە لە تەمەنی 76 ساڵیدا‌و لەساڵی 1989 لەهەڵەبجەی تازە كۆچی دوایكردووە‌و بەخاك سپێردراوە.\nبەشێك لەتەڵاقەكانی بارام بەگ\nجارێكیان لە كاتی تاوڵە كردندا بۆ زارێكی 6 بارام بەگ 14 جار زارەكەی هەڵدابوو بەڵام 6ی بۆ نەهاتبوو، ئەویش تووڕە دەبێت‌و تاوڵەكەی دادەخات‌و زارەكانیشی فڕێ داداتە سەر بانی چایخانەكەو دەڵێت: سێ بە سێ تەڵاقم كەوتبێت بڕۆن سەیری كەن ئیستا دوو شەشە!!\nتەڵاقم كەوتبێ كەس خاوەنی تەسبیحی دەستی خۆی نییە، یان لە كەسێكی بردووە یان كەسێك لێی ئەبات\nبارام بەك سێ بەسێ تە لاقی خواردووە تراكتۆر بە سەر شووشەیا بروات تەقەتەق ئەكات\nتەڵاقم كەوتبێ نەگبەتی گەورەی كورد لەو ڕۆژەوە دەستی پێ كرد كە بەدرۆیان وت سیاسەیت\nبارام بەگ سێ بەسێ تەڵاقی خواردووە كە یاپراخ قەت سارد نابێتەوە.. كە ساردیش بۆوە قەت گەرم نابێتەوە!\nسێ بە سێ تەڵاقم كەوتبێت خوێدانێك دەستناكەوێت بە باشی خوێی پێدابێت.\nتەڵاقم كەتبێ هەمو چایەك جگەرەی ئەوێ و هەموو جگەرەیەكیش چای ئەویت.\nسێ بەسێ تەڵاقم كەوتبێت عەلادین قاچی خۆی گەرم ناكاتەوە، جا چۆن قاچی من گەرم دەكاتەوە.\nسێ بە سێ تەڵاقم كەوتبێت ژن‌و مێرد قەت رێك ناكەون هەر نەبێت یە كێكیان سەرمایەتی‌و ئەوی تر گەرمایەتی.\nPrevious دۆکتۆر شەرەفکەندی سەبارەت بە مافی نەتەوایەتی دەڵێ:\nNext مصاحبه روزآنلاین با صلاح الدین خدیو حول امضای تفاهم نامه حدکا و کومله


له ئاکامی دوو ته‌قینه‌وه‌ی خۆکوژی له باکوری ڕۆژئاوای پاکسـتان 50 که‌س ده‌کوژرێن\nسه‌ربازانی پاکسـتانی له شوێنی ته‌قینه‌وه خۆکوژیـیه‌که‌ی غالانایدا بڵاوبوونه‌ته‌وه، دووشه‌ممه 6 ی دوازده‌ی 2010\nکاربه‌ده‌سـتانی پاکسـتان ده‌ڵێن دوو خۆکوژ خۆیان له ناوچه‌یه‌کی خێڵه‌کی باکوری ڕۆژئاوای وڵاته‌که ته‌قاندۆته‌وه و له ئه‌نجامدا به لایه‌نی که‌م 50 که‌س کوژراون و نزیکه‌ی 100 که‌سی دیکه برینداربوون.\nئه‌یاز گول په‌یامنێری ده‌نگی ئه‌مه‌ریکا له ئیسلام ئاباد ڕاپـۆرتی له‌و باره‌یه‌وه ناردووه و هاوکارمان حه‌یده‌ر که‌ریم به کوردی ئاماده‌ی کردووه.\nئه‌و په‌لاماره کوشـنده‌یه له ناوچه‌ی خێڵی موهمه‌ند ڕوویدا، له‌و شـوێنه‌ی که هێزه‌کانی ئاسایشی پاکسـتانی خه‌ریکی کرداری دژ به یاخیبوون بوون.\nشایه‌تحاڵه‌کان و کاربه‌ده‌سـتان ده‌ڵێن 2 په‌لامارده‌ری خۆکوژ به سواری ماتۆڕ و جلوبه‌رگی پـۆلیسه‌وه ئامێره‌کانیان له داموده‌زگایه‌کی حکومه‌تی له غالانای ته‌قانده‌وه که ناوه‌ندێـکی به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی هه‌رێمێـکی سـنووریـیه.\nگوتراوه ئامانجه‌که پـێـده‌چێت کۆبوونه‌وه‌یه‌کی نه‌ریتی کاربه‌ده‌سـتانی خۆجێی و ڕیش سپـیـیانی خێڵه‌کی بووبێت که خه‌ریکی باسکردن و سـازکردنی میلیشـیای دژ به تاڵیبان بوون.\nئه‌مجه‌د عه‌لی خان به‌ڕێوه‌به‌ری باڵای حکومه‌تی له ناوچه‌که که‌مێـک پاش ڕووداوی په‌لاماره‌که بۆ په‌یامنێران دووا و گوتی په‌لاماره‌کان زۆر کوشـنده بوون چونکه په‌لامارده‌ره‌کان چاکه‌ته‌کانیان پـڕ له گولـله کردبوو.\nنزیکه‌ی 100 که‌س برینداربوون و ده‌ڵێت هه‌ندێـکیان برینه‌کانیان زۆر سه‌خته. کاربه‌ده‌سـته‌که ده‌ڵێت پاسه‌وانانی ئاسایشی په‌لامارده‌رێـکیان له ده‌روازه‌ی سه‌ره‌کی شوێنه‌که گرت، به‌ڵام ئه‌و توانی خۆی بته‌قێنێته‌وه. کاروباری ئاسایشی توند له‌وێ بۆ کۆبوونه‌وه‌که دابینکرابوو.\nئه‌مجه‌د خان ده‌ڵێت شوێنه‌که تا ڕاده‌یه‌ک نیشـانه‌یه‌کی ئاسان بوو، چونکه بێ گومان کاتێـک خه‌ڵکێـکی زۆر سه‌ردانی شوێنێـک بکه‌ن ناتوانێت به ته‌واوه‌تی باری ئاسایشی بۆ مسۆگه‌ر بکه‌یت. هه‌ر له‌به‌ر ئه‌وه‌شه ئه‌و شوێنه کرایه ئامانج.\nڕیش سـپـیـیانی خێڵه‌کی پـۆلیس و کاربه‌ده‌سـتانی خۆجێی و 2 ڕۆژنامه‌وان له نێو ئه‌وانه بوون که له په‌لاماره‌که‌دا کوژران.


خاڵەکانی یاسای بودجەی ساڵی 2017 ی عێراق پەیوەست بە هەرێمی کوردسـتان\nپەرلەمانی عێراق ئەمڕۆ چوارشەممە پـرۆژە یاسای بودجەی ساڵی 2017 ی وڵاتەکەی پەسەندکرد، ئەمەش پاش مشتومڕێـکی زۆر لە بارەی چەندان خاڵی ناکۆکی لەسەر، لەوانە بەشە بودجەی هەرێمی کوردستان و موچەی پـێشمەرگە و حەشدی شەعبی شیعەکان و حەشدی وەتەنی سوونەکان.\nبەپـێی یاساکە بەشە بودجەی هەرێمی کوردسـتان بە ڕێژەی 17% ی تەواوی بودجەی عێراق پەسەندکرا و وەها دانراوە ڕۆژانە وڵاتەکە 3 ملیۆن و 750 هەزار بەرمیل نەوت هەناردەبکات، لەوانە 250 هەزار بەرمیل نەوتی هەرێمی کوردستان و 300 هەزار بەرمیل نەوتی پارێزگای کەرکوک.\nدوای جیاکردنەوەی 17% ی هەرێمی کوردسـتان، بەشە بودجەی هەر پارێزگایەک بەپـێی ڕێژەی دانیشتوانەکەی دەبێت.\nلە داهاتی ئەم نەوتە و داهاتەکانی تر 500 ملیار دینار تەرخانکراوە بۆ بیناسای و بوژاندنەوەی پارێزگاکان بەوانەشی هەرێمی کوردسـتان.\nهەروەها لە بودجەکە بەرنامەش بۆ خەرجکردنی ئەو پارانە دانراون کە عێراق بە قەرز وەریاندەگرێت. یەک لەوانە قەرزێکە لە ئاژانسی JICA ی ژاپـۆنی کە ملیارێـک و 500 ملیۆن دۆلارە. لەم پارەیە 300 ملیۆن دۆلاری تەرخان دەکرێت بۆ پـرۆژەکانی وەزارەتی نەوت و نیشتەجێ و ئاوەدانکردنەوە و سەرچاوە ئاویـیەکان و کارەبا و پـیشەسازی و تەندروستی و گواستنەوە و هەردوو وەزارەتی تەندروستی و کارەبای هەرێمی کوردسـتان.\nلە بڕگەیەکیدا باس لەوەش دەکرێت ئەو پارەیەی لە پـرۆژە کارەبای هەرێمی کوردسـتان دەمێنێتەوە کە بە 22 ملیۆن دۆلار مەزەندەکراوە، وەزیری دارایی دەسەڵاتی هەیە ڕەوانەی بکات بۆ پـرۆژەکانی ئاوی هەرێمی کوردسـتان، لەوانە پـرۆژەی ئاوی هەڵەبجە.\nلە خاڵێـکی مادەی 8 ی یاساکە دەڵێت بەشێـک لەو پارەیەی بۆ هێزەکانی پـیادەی لەشکری عێراق تەرخان دەکرێت، بۆ هێزەکانی پـێشمەرگە دەبێت کە لەوەش بەشێـکی بۆ موچەی پـێشمەرگە تەرخان دەکرێت، ئەوانەی ناویان لە لیستێـکدا دەبێت کە بە هەماهەنگی لەگەڵ فەرماندەیەتی هێزە چەکدارەکانی عێراق و وەزارەتی پـێشمەرگەوە ئامادە دەکرێت.\nدیوانی چاودێری دارایی فیدراڵی بە هەماهەنگی لەگەڵ دیوانی چاودێری دارایی هەرێمی کوردسـتان سەرچاوەی داهاتی فیدراڵی لە هەرێمی کوردسـتان دەسـتنیشان دەکەن لەگەڵ داهاتەکانیان و دەبێت وەزارەتی دارایی هەرێم مانگانە ئەو داهاتانە ڕەوانەی وەزارەتی دارایی حکومەتی فیدراڵ بکات. پاشان دەڵێت ئەگەربێت و دیوانی چاودێری دارایی هەرێم لەم بارەیەوە هاوکار نەبێت، ئەوا دیوانی چاودێری دارایی فیدراڵی بە هەماهەنگی لەگەڵ دەزگای گشتی باج و دەزگای گشتی گومرگ و لایەنە پەیوەندیدارەکان هەڵدەستن بە دەسـتنیشانکردنی داهاتەکانی فیدراڵی لە هەرێمی کوردسـتان.\nیاساکە دەشڵێت دەبێت حکومەتی هەرێمی کوردسـتان پابەندبێت بە ڕادەسـتکردنی داهاتی ئەو 250 هەزار بەرمیل نەوتەی هەرێم و 300 هەزار بەرمیل نەوتەی کەرکوک بۆ خەزینەی گشتی فیدراڵی و هەروەها موچەی فەرمانبەرانی هەرێمی کوردسـتان بدات لەو بەشە بودجەی 17%ی بۆ هەرێم تەرخانکراوە، بەڵام ئەگەربێت و حکومەتی هەرێم ئەمانە جێبەجێ نەکات، ئەوا حکومەتی فیدراڵیش پابەندی مەرجەکانی بەرامبەر هەرێمی کوردسـتان نابێت.\nلە مادەی 10 ی یاساکەدا دەڵێت بە بەشی بودجەی هەرێمی کوردسـتان و پارێزگاکانی دیکەی وڵاتەکە دەچنەوە لە پاش ئەنجامدانی سەرژمێری گشتی دانیشتوان لە ساڵی 2017 . دەشڵێت بەپـێی ئەو سەرژمێریـیە بەشی هەرێمی کوردسـتان و پارێزگاکانی دیکە لە بودجەی ساڵی 2018 دەسـتنیشاندەکرێت.\nمادەی 33 ی باس لە بڕینی 3.8% ی موچەی فەرمانبەران و خانەنیشینانی سەرانسەری وڵاتەکە دەکات و دەڵێت ئەو بڕە پارەیەی حکومەتی هەرێمی کوردستان لە فەرمانبەر و خانەنشینەکانی لەم بڕینە دەستی دەکەوێت دەبێت بۆ پـێداویستیـیەکانی هەرێم و هێزەکانی پـێشمەرگە تەرخان بکرێت.\nمادەی 54 ی دەڵێت دەبێت لایەنە پەیوەندیدارەکان پابەند بن دانانی بەشی پارێزگای کەرکوک بە پارەی پـترۆدۆلاریشەوە لە نێو حسابی پارێزگای کەرکوکدا.


بریا موسلیم ئەو نانەی لەگەڵ بارزانی نەخواردبا – مالا مه\nسه‌ره‌كی/گوتار/بریا موسلیم ئەو نانەی لەگەڵ بارزانی نەخواردبا\n688 2 خوله‌كان\nکونگەری شەشەمی پارتی یەکیەتی دیموکراتی(پە یە دە) لە ناوەڕاستی مانگی 9ی 2015 دا گیردرا. ئەو کونگرەیە لە راستیدا کونگرەی سەرکەوتن و شانازی بو.\nرۆژئاوای کوردستان لە ناو قەیرانی قوڵی سووریە و بەربەست و دوژمانایەتیکردنی بەردەوامی تورکیە و پیلانگێڕیەکانی کۆماری سیدراەی ئێرانیدا، بە باشی خۆی پاراست و سەرەنجی هەموو دونیای بو لای خۆی راکێشا و تەنانەت زلهێزەکانی دنیاش حیسابیان بۆ کرد.\nئەو سەرکەوتنانە بێگومان هەم بە بەرنامە و تەدبیر و پلانی باش و بە کەڵک و هەم بە فیداکاری و نەزم و تێکۆشان و ئازایەتی هاتوەتە ئاراوە.\nدیارە لە بەرخوەدانی کۆبانیدا سنورە دەسکردەکان بە تەواوی مانای خۆیان لە دەست دا و ئیتر جەسارەتی تێکدانی سنوور بو بە شتێکی ئاساێی و تەنانەت پارتی دیموکراتی کوردستان بە سەروکایەتی مەسعود بارزانیش بەپەلە دەستیان کردە پڕ کردنەوەی خەندەقی شەرمی خۆیان لە سەر سنوری روئاوا و باشور.\nلە ئەنجامی رێکخستنێکی توکمە و بە بونی لەشکرێکی ڕیکوپێکی سەربازی، روژئاوای کوردستان خێرا هەنگاوی خوبەڕیوەبەری هەڵهێنایەوە و لە سێ کانتۆن دا ، ژیانی رۆژانەی گەل کەوتە سەر رەاوڵی ئاساێی و سیستەم و دام و دەزگای ئیداری، یاساێی و پەروەردەێی کەوتنە گەڕ.\nدیارە هەموو ئەو شتانەی کراون جێگەی شانازین و هەموو کات پاراستومانن و پێمان وایە، یان لانیکەم من خۆم پێم وایە کە، دەسکەوت و دەسەڵات و هەلو مەرجی ئەو بەشەی کوردستان لە هەموو بەشەکانیتر هەستیارترە و دەکرێ مروڤ چاوی خۆی لە هێندێ لایەنی نەرینی و کەم و کوری بگرێ. بەڵام ئەمە بەو مانایە نیە کە بگەڕینەوە خاڵی سیفر و لە پێناو دەسەڵاتدا هەر هەمان تەجروبەی باشوری کوردستان دووبارە بکەینەوە.\nلە کاتی بەریوەچونی کونگرەکەدا، هاوسەروکانی پەیەدە بەشداری بەرنامە مێدیایەکان دەبون و بانگەشەی ئەوەیان دەکرد کە، بەرنامە و پەیڕەوی ئەو ڕیکخستنە، ڕیگە نادات کەس بۆ دوو دەورە زیاتر ببێتەوە سەروک و هاوسەروک.\nئەو قسانە لە هەلو مەرجی پاشاگەردانی و شەڕە کورسی باشوری کوردستان دا کە سەروک بۆ مانەوەی خۆی لەسەر کورسی دەسەڵات ئامادەیە هەموو جورە درویەک بکات و، هەمو جۆرە فێڵ و پیلانێک بگرێتەبەر، شتێکی نوێ لە سیاسەتی کوردی و تەمرینی دیموکراسی و دەستاودەست کردنی دەسەڵات بو. کە بێگومان لەلایەن دڵسۆزانی گەلەوە پێشوازیی لێدەکرێت.\nبەڵام زۆر بەداخەوە لە ئەنجام و کوتایی کونگرەکەدا، رێک پێچەوانەکەی راگەیەندرا و هەر دوو هاوسەروک بۆ جاری سێهەم دەسەڵاتیان وەرگرتەوە و بە حیلە شەرعیەک، ئەو بەندەی کە خۆپاڵاوتنی بۆ هاوسەرۆکی بۆ دوو جار بەرتەسک دەکرد،لە بەرنامە دا گوڕدرا. بەندێک کە وەک نوێنگەیەک لە دێموکراسی و پێشگرتن بە چەقبەستوویی چاوی لێدەکرا.\nدیارە ساڵح موسلم روڵیکی گرینگی گێرا لەو ماوەیەدا و کار و خەبات و تێکۆشانەکەی جێگەی رێزە، بەڵام بە بڕوای من هەڵبژاردنەوەی ناتوانی لەوە سەرکەوتوتری بکات. بویە دەکرا وەک ڕیزگرتنێک لە بەرنامەی حیزبەکە و ئەو دروشمانەی هەیەتی و ئەو قسانەی کە کردیان و ئەو بەڵینانەی کە بۆ گوڕانکاری لە سەروکایەتیدا بە خەڵکیان دا ، دەبوو موسلم وازی بهێنایە و مەیدانی بۆ بەکردەوە گەیاندنی بەڵێنەکان ئاواڵە کردبایەوە.\nبێگومان ساڵح موسلیم ئەیتوانی روڵی باشتر و کاریگەرتر بگێڕی، بەو شێوەیە کە لە روژئاوای کوردستان ناوەندێکی دیپلۆماسی بکردایەتەوە و بەرێز سالەح موسلیم ببایەتی سەروکی ئەو ناوەندە و درێژەی بە پێوەندی سیاسی، دیپلۆماسی، سەربازی و ئابوریەکانی خۆی بدایە.\nروژئاوای کوردستان خاوەن سیستەمی بەریوبەرییە و تاکە کەس روڵی زور تایبەت ناگێرێ تێدا و هەموو پێکەوە تەواوکەری یەکترن، ئەمەش وا دەکات کە ساڵەح موسلم نەتوانی خەونی دیکتاتوری دەسەڵاتداری ببینی، بەڵام بەردەوام بون لە پۆستی سەروکایەتی و گورانکاری لە بەرنامە و پەیڕەوی حیزبێک دا بۆ مانەوی کەس و کەسانێک لە دەسەڵات دا، پاشقولدانی دیموکراسیە و زێهنیەتی دیکتاتوری بەهێزتر داکات.\nبەر لە گرتنی کونگرەی شەشی پارتی یەکیەتی دیموکراتی(پەیەدە) ساڵح موسلم بو بە میوانی مەسعود بارزانی و باسی هێندێ شتیان کرد کە ئێمە هیچی لێ نازانین. لەوانەیە زوریش گرینگ نەبێ بیزانین.\nئەوەی بە گرینگیەوە چاوەڕوان ئەکرا ئەوەیە کە ساڵح موسلیم ببێتە ڕیخوشکەر بو مەسعود بارزانی کە واز لە کورسیەکەی بێنێ و لێگەڕی خەڵک ژیانێکی ئاسودەیان هەبێ، بەڵام بەداخەوە پێچەوانەکەی دەر چوو و مەسعود بارزانی کاریگەریی کردە سەر ساڵح موسلیم و هانی دا بۆ مانەوە لەسەر کورسی دەسەڵات.\nبریا ئەو نانەیان پێکەوە نەخواردایە و ئاوا روژئاوا نەبرایەتە ژیر پرسیاری دڵسۆزانی ئەو حەرەکەتەوە و دڕدونگی دروست نەبایە.


70%ی كارگەكانی سەرپێڵی زەهاو بە هۆی بوومەلەرزە وێران بوون\nعەبدولوەهاب سەهلئابادی سەرۆكی ژووری پیشەسازی و كانەكانی ئێران ئاشكرای كرد، سەرووی ٧٠%ی كارگەكانی سەرپێڵی زەهاو بە هۆی بوومەلەرزە رووخاون.\nبەگوێرەی "رادیۆ زەمانێ" ئەو بەرپرسە گوتوویەتی ژمارەی كارگەكانی سەرپێڵی زەهاو بریتی بوو لە ٩٠ كارگەی پیشەسازی و جگە لە وێرانبوونی ٧٠%ی ئەو كارگانە، لە یەكێك لە ناوچە پیشەسازییەكانیش چوار كەس مردوون و شەشی تر بریندار بوون.\nزیانەكانی ناوچە پیشەسازییەكان زیاتر مادی بوون، چونكە بوومەلەرزە لە كاتێكدا رووی داوە كە زۆرینەیان داخرابوون.\nلە ١٢ی ئەم مانگە بوومەلەرزەیەك بە گوڕی ٧.٤ لە سنووری نێوان باشوور و رۆژهەڵاتی كوردستان رووی دا كە زیانەكانی زیاتر بەر پارێزگای كرماشان كەوت و بە هۆیەوە سەرووی ٥٠٠ كەس گیانیان لە دەست دا و نزیكەی ١٠ هەزار كەسیش بریندار بوون.\nخەریكە هەفتەیەك بەسەر بوومەلەرزەكەی كرماشان تێدەپەڕێت، بەڵام هێشتا بەشێك لە خەڵكەكەی ناوێرن بۆ ماڵەكانیان بگەڕێنەوە و تیمەكانی فریاكەوتنی حكوومەتی ئێرانیش نەیانتوانیوە بەسەر دۆخەكەدا زاڵ بن و یارمەتی بە دەستی زیان لێكەوتووان بگەیەنن. ئەوەی یارمەتیدەری سەرەكیی لێقەوماوانە، خەڵكی رۆژهەڵاتی كوردستانە كە لە هەموو شار و گوندێك كەمپەینی كۆكردنەوەی یارمەتییان راگەیاندووە.


رووپێوی دیمۆگرافیای هەرێمی کوردستان راگەیاندرا\n13 ئەيلول/سبتمبر 2018\nوەزارەتی پلاندانانی حومەتی هەرێمی كوردستان و سندوقی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ کاروباری دانیشتووان و رێکخراوی نێودەوڵەتی کۆچ راپۆرتی رووپێوی دیمۆگرافییان لە هەرێمی کوردستان راگەیاند.\nبەپێی راپۆرتی رووپێوی ھەرێمی کوردستان، لەئێستادا رێژەی بێکاری بریتییە لە ١٠،٢ لەسەدا، هەروەها لەسەدا ٨٧ی خێزانەکان داھاتی مانگانەیان کەمترە لە یەک ملیۆن دینار و لەسەدا ٢٣ی دانیشتووانی ھەرێمی کوردستان سەرچاوەی داراییان لە بواری کشتوکاڵییەوەیە.\nوەزیری پلاندانان لە حکوومەتی هەرێمی کوردستان، عەلی سندی رایگەیاند، "زانیارییەکانی ئەم رووپێوە بناغەیەکیان بۆ کارەکانی ئامار لە داهاتوودا داناوە و هاوکاری حکوومەت دەکەن بۆ پلاندانانی باشتر و دابەشکردنی سەرچاوەکان بە شێوەیەکی رێکتر".\nعەلی سندی راشیگەیاند، "بەپێی راپۆرتی رووپێوەکە، ژمارەی دانیشتووانی ھەرێمی کوردستان بریتییە لە پێنج ملیۆن و ٧٥٥ ھەزار و ٤٣ کەس، داتاکان بەگشتی ئەوە نیشان دەدەن کە قەبارەی هەر خێزانێک بە گشتی بریتییە لە ٥.١ ئەندام".\nوەزیری پلاندانان ئاماژەی بەوەیشکرد کە لە کۆتایی ئەمساڵ دوو رووپێوی دیکە لە بوارەکانی تەندروستی و خوێندن بڵاودەکرێنەوە و کۆی تێچووی پرۆسەکە لە لایەن نەتەوە یەکگرتووەکانەوە دابینکراوە.\nلە راپۆڕتەکەدا هاتووە کە دانیشتووان بە شێوەیەکی گشتی لە رووی رەگەزەوە هاوسەنگ دەردەکەون و لە بەرامبەر هەر ١٠٠ پیاودا، ١٠٠ ئافرەت هەیە، لەگەڵ ئەمەشدا زۆرتربوونی مردنی پیاوان و کۆچکردن بۆ دەرەوەی وڵات لە گرووپی هەندێک تەمەندا دەرکەوتوون.\nلە بەشێکی دیکەی راپۆرتەکەدا ئاماژە بەوەدراوە کە هاوشێوەی هاوسەرگیری، منداڵبوون لەنێو ئافرەتاندا باوە، لەنێو ئەو ئافرەتانەی کە بۆیەک جاریش هاوسەرگیرییان کردبێت، کەمتر لەسەدا ٥ لە کۆتایی تەمەنی منداڵبوونەوە هیچ منداڵێکیان نەبووە، ئافرەتان لە سەرەتای تەمەنی ٢٠ ساڵییەوە و لە کۆتایی تەمەنی ٣٠ ساڵییەوە، یەکەم ئەزموونی منداڵبوونیان هەیە و بە تێکڕا هەر ئافرەتێک ٣ منداڵی دەبێت، ئەو ئافرەتانەی بڕوانامەی خوێندنیان بەرزترە، درنەگتر و کەمتر منداڵییان دەبێت.\nهەر لە کۆنفڕانسەکەدا، وەزیری پلاندانانی حکوومەتی هەرێمی کوردستان رایگەیاند کە بەپێی ئەنجامی رووپێوەکە، زیاتر لە ٤٠ لەسەدای دانیشتووان کە تەمەنیان لە نێوان ١٥ بۆ ٦٥ ساڵە، بەشێکی چالاکی هێزی کارن سەرەڕای ئەوە کەلێنی رەگەز بە تەواوی گەورەیە، واتا تەنها سەدا ١٥ی ئافرەتانی تەمەنی کارکردن، کاردەکەن بەراورد بە سەدا ٧٠ی پیاوانی تەمەنی کارکردن.\nلە رووپێوی ئامارەکەدا هاتووە کە سەدا ٣٦ی خێزانەکان داهاتی مانگانەیان کەمترە لە ٥٠٠ هەزار دینار و زیاتر لە ٥١ لەسەدایان تێکڕای داهاتی مانگانەیان لە نێوان ٥٠٠ هەزار تا یەک ملیۆن دینار دەبێت و ١٣ لەسەدای خیزانەکانیش داهاتی مانگانەیان لە سەرووی یەک ملیۆن دیناری عێڕاقییەوەیە.\nرووپێوی دیمۆگرافی لە هەرێمی کوردستان زانیاری گشتگیر لە بارەی دۆخی ئێستای دانیشتووان، داهات، خاوەنداریەتی خانوو، دەستی کار، کەرستەی ناوماڵ، خوێندەواری و ئاستی خوێندن دەخاتەڕوو. ئەم رووپێوە دیمۆگرافییە یەکێکە لە گەورەترین کارەکانی ئامارە کە لە ساڵی ١٩٨٧ بەدواوە ئەنجام دراوە، زانیاری لەبارەی ١٢ هەزارو ٦٩٩ خێزان کۆکردووەتەوە کە خێزانە نیشتەجێبووە هەمیشەییەکان و ئاوارەکان لە پارێزگاکانی هەولێر، دهۆک و سلێمانی گرتووەتەخۆ.


دوورنیگای خۆپیشاندانەكانی عێراق، زریان رۆژهەڵاتی – PMNews\nدوای ناوبڕێكی ئایینی لەبەر چلەی ماتەمی حسێن، 25ی ئەم مانگە شەقامی شیعە جووڵایەوە و ئەو رۆژەش وەك هەینییەكی خوێناوی لە مێژووی عێراقی نوێدا تۆماركرا.\nخواستە فرەڕەهەندەكانی خۆپیشاندەران، واتای رەتكردنەوەی سیستەمی سیاسی ئێستای وڵات دەدات. رێكارەكانی حكوومەت و هێزەكانی راگری دەسەڵاتیش كە لە بازنەیەكی سەركوتكردن و پێدانی ئیمتیازدا دەسووڕێنەوە، ناڕازییەكانیان ئارام نەكردووەتەوە.\nهۆكارەكانی رووداوەكانی ئێستا دەمێكە ئاشكران و هەر لە زووشەوە پێشبینی تەقینەوەی دۆخی عیراق دەكرا. بۆیە زیاتر لە باسكردن لە هۆكارەكان كە دەشێ تۆمارێكی گەورەی بۆ بنووسرێت، ئێستا ئەو پرسیارە گرنگە كە چی روودەدات؟ كاریگەرییەكانی ئەم خۆپیشاندانانە چین؟ ئایا رێگا بۆ گۆڕینی سیستەمی سیاسی دەكەنەوە یان ریشەی ناسەقامگیرییەكان قووڵتر دەكەن؟\nقەیران لە دوای قەیران!\nلەماوەی 16 ساڵی رابردوودا لە عێراق، قەیران بە قەیران دەڵێ خۆت لادە وا هاتم! هەرچەندە گەلێك قەیران تووشی عیراق بوون، بەڵام لە ریزی گرنگترینەكانیاندا، خۆپیشاندانەكانی ئەمدواییە چوارەمین و گەورەترین قەیرانێكە كە بەرۆكی سیستەمی سیاسی نوێی وڵاتی گرتبێت، ئەوەش قەیرانی رەوایی سیستەمەكەیە.\nئەو رێگایەی كە حكوومەت بۆ كۆنترۆڵكردنی ئەم قەیرانە هەڵیبژاردووە، بازنەیەكی پێدانی ئیمتیاز و سەركوتكردنە كە زەحمەتە بەشێوەی درێژخایەن سەربگرێت. نفووسی گەنج و روولەگەشەی شیعەی عێراق كە داوای كار و گوزەرانێكی باشتر دەكات، تەنها داواكاریی ئابووری نییە و خواستە سیاسییەكانیشی ریشەیەكی ناسیۆنالیستانەیان هەیە.\nپاكێجەكانی حكوومەت بۆ “ریفۆرم” كردەنی نایەنە بەرچاو. بەرلە هەموو شتێك لابردنی پشكپشکێنە كە زیاتر وەك ئامرازێك بۆ سەركوتكردنی داواكارییەكانی كورد و سوننە لەلایەن دەسەڵاتدارانی شیعی پێشخرا، كێشەیەكی گەورەی ناوخۆیی بۆ گرووپە شیعییەكان درووستدەكات. هەرلایەنێك هێزی سەربازی و پاڵپشتییەكی دەرەكیی مسۆگەر كردووە و بەوەش داوای بەشی خۆی دەكات. بەڵێنی دامەزراندن و دابەشكردنی پارە و زەوی بۆ دامركاندنەوەی ناڕەزاییەكانیش تەنها و تەنها قەبارەی دەوڵەتی رانتییەر بەهێز دەكات كە پارە دەدات بۆ كڕینی پابەندیی هاووڵاتیان! ئەمە دەتوانێت چارەسەرێكی كاتی بێت، بەڵام هیچكات ریشەیی نییە.\nرێكارەكەی تری حكوومەتیش كە سەركوتكردنە، لەوانەیە بەشێوەی كاتی رێگا بۆ كۆنترۆڵكردنی دۆخەكە خۆشبكات، بەڵام دواجار بێ ئەنجام دەبێت. لە دەیەی هەشتاكاندا زنجیرەیەك شۆڕشی نان ئەم ناوچەیەی گرتەوە كە لە لوبنان و ئوردن و میسر روویاندا. جگە لەوە، هەرچی بۆ سەردەمی كۆن دەگەڕێینەوە، هۆكاری ناڕەزاییەكانی خەڵك یان ئابووری یان سیاسییەكی تاكڕەهەند بوون.\nبۆ نموونە لەبەر نان یان لەبەر ناسنامە خۆپیشاندان و شۆڕش كراوە، بەڵام سەردەمی تازەی رۆژهەڵاتی نێوەڕاست سەردەمی وشیاربوونەوەی تاكەكانە و لێرەدا ئیدی ئایدیۆلۆژیا و دین ناتوانن رێگا لە خواستە مادی و سیاسییەكانی مرۆڤەكان بگرن و داواكارییەكانیش فرەڕەهەند بوون. لە 30 ساڵی رابردوودا، سەرەڕای سەركوتكاریی بەهێزی رژێمە سیاسییەكان، ژمارەی خۆپیشاندان و ناڕەزاییە جەماوەرییەكان لە رۆژهەڵاتی نێوەڕاست نەك كەمنەبوونەتەوە، بەڵكوو بەرەو زیادبوون رۆیشتوون و عێراقیش لەمە ریزپەڕ نابێت. لەماوەی 30 ساڵی رابردوودا، سەرەڕای سەركوتكاری، لانیكەم 36 خۆپیشاندان و ناڕەزایی گرنگ لە رۆژهەڵاتی نێوەڕاست روویانداوە كە زۆربەشیان لەم 10 ساڵەی دواییدا روویانداوە و ماوەی نێوان خۆپیشاندانەكانیش كەمتر بووەتەوە و ئەمەش نیشانەیەكی ئاشكرایە بۆ شكستی سیاسەتی سەركوتكردن.\nخۆپیشاندان و ناڕەزاییەكان لە رۆژهەڵاتی نێوەڕاست 1990-2019\nوڵات ساڵ ئەنجام\nمیسر 4 جار:2008، 2011- 2012و 2013، 2019 گۆڕینی رژیم و كۆنترۆلی دەوڵەت\nئێران 5جار: 1999،2009، 2017و2018،2019 كۆنترۆڵی دەوڵەت\nتوركیا 4جار: 1999، 2006و2007، 2013، 2015 كۆنترۆڵی دەوڵەت\nعێراق 6جار: 1991 كورد و شیعە، 1999، 2011هەرێمی كوردستان، 2013 سوننەكان، 2015-2019 شیعەكان بووەتە هۆكاری گۆڕینی سیستەم، ناسەقامگیری، بەردەوامیی هەیە\nسعودی 2جار:2010-2011، 2017 قوتەیف كۆنترۆڵی دەوڵەت\nیەمەن 2جار:2011، 2014-2015 جەنگی ناوخۆیی\nسووریا 3جار:1999، 2004، 2011 جەنگی ناوخۆیی\nئیمارات 2011 كۆنترۆڵی دەوڵەت\nئوردن 2جار:2011-2012، 2018 كۆنترۆڵی دەوڵەت\nلوبنان 4جار:2006-2008، 2011، 2015-2016، 2019 ناسەقامگیری، بەردەوامی هەیە\nعومان 2011 كۆنترۆڵی دەوڵەت\nبەحرەین 2جار:2011-2012 كۆنترۆڵی دەوڵەت\nجه‌نگی ناوخۆیی (جه‌نگی شیعه- سوننه، جەنگی كورد، ململانێی شیعی – شیعی) لەگەڵ جه‌نگی تیرۆر ( قاعیده- داعش) و ناڕه‌زایی جه‌ماوه‌ری (2011-2019) سێ فاكته‌ری گرنگی پایه‌داربوونی ناسه‌قامگیرییه‌كانی عێراقی تازه‌ن. ئه‌و سیانه‌ش وایانكردووه كه سیسته‌می سیاسی وڵات به‌ره‌و لێواری داته‌پین بڕوات و ئەگەری شكستهێنانی یەكجاری ده‌وڵه‌تیش زۆربێت.\nئەگەری نەمانی عادل عەبدولمەهدی وەك سەرۆكوەزیر لە جاران زیاتر بووە. بەڵام مەسەلەكە تەنها بە چارەنووسی ئەوەوە سنوودارنییە و بەهۆی تێكەڵاوبوونی تەسفییە حیساباتی سیاسی- ئایینی بە خۆپیشاندانەكان و هەبوونی چەك لە دەستی خەڵك و گرووپەكان، عێراق هەنگاوێكی دیكە لە ئەگەری هەڵگیرسانی دووەمین جەنگی ناوخۆیی شیعە نزیكبووەتەوە.\nئەگەر ئەم خۆپیشاندانانە بەردەوام بن، بەئەگەری زۆر داعش بەهێز دەبێتەوە. لەشكركێشییەكەی توركیا بۆ رۆژئاوای كوردستان و خۆپیشاندانەكانی عێراق كە وایانكردووە حكوومەت هێزە ئەمنییەكان بۆ كۆنترۆڵكردنی دۆخی شارەكان بگوازێتەوە، دەرفەتێكی زێڕینی بۆ داعش رەخساندووە. بەشێك لە گرووپە شیعییەكان دەیانەویت ئەم بابەتە بۆ ترساندنی خەڵك و لەو رێگایەشەوە كۆنترۆڵكردنی دۆخەكە بەكاربێنن. بەڵام سەرەڕای نییەتی ئەوان، ئەگەری بەهێزبوونەوەی داعش راستییەكی حاشاهەڵنەگرە.\nبەپێی ئامارەكانی وەزارەتی پێشمەرگە، لە ساڵی 2018 لە پێنج پارێزگای ناوچە ناكۆكی لەسەرەكاندا، داعش 456 پەلاماری هەبووە و لەئەنجامدا 1720 کوژراو و بریندار و رفێنراوی لێکەوتووەتەوە. هەروەها لە ماوەی هەشت مانگی 2019 شدا 181 پەلاماری هەبووە و لە ئەنجامدا 860 کەس کوژراو و بریندار و رفێنراون. ئەمەش دەریدەخات كە گوتارەكەی حەیدەر عەبادی سەرۆكوزەیرانی پێشوو سەبارەت بەو “نەسر”ەی كە بەسەر داعشدا سەركردایەتی كردووە، راست نەبوو.\nخاڵێكی دیكە ئەوەیە كە بەئەگەری زۆر لە حاڵەتی درێژەكێشانی خۆپیشاندانەكاندا، كۆچێكی دیكەی ناوخۆیی بەرەو هەرێمی كوردستان دەبینین ئەگەر هەرێم بە ئارامی بمێنێتەوە.\nبەهۆی لاوازیی سوپا، ئەگەری كودەتا كەمە. ئەگەری كودەتای حەشدی شەعبیش كەمە، چونكە هەموو گرووپە چەكدارە شیعییەكان تەبا نین و ئەگەر كارێكی وابكرێت ئەگەری شەڕی ناوخۆیی زیاتر دەبێت. بۆیە درێژەكێشانی خۆپیشاندانەكان و بێتوانایی حكوومەت بۆ كۆنترۆڵكردنی دۆخەكە، لەوانەیە رێگا بۆ ئەگەری دەستوەردانی راستەوخۆی ئێران یان دەوڵەتانی دیكە خۆشبكات وەك ئەوەی كە لە سووریا روویدا.\nدۆخی عێراق بەرەو نادیارییەكی زیاتر دەڕوات. ناسەقامگیریی عێراق زیانی گەورەی بۆ هەرێمی كوردستان هەیە، بەڵام پشتیوانیی زۆریش لە حكوومەت، لەم دۆخەدا باش نییە. باشتر وایە كورد لەم قۆناغەدا هەماهەنگییەكانی لەگەڵ سوننەی عێراق زیاتر بكات، چونكە لە ئەگەری وەرگۆڕانێكی كتوپڕدا مەرج نییە مافە دەستوورییەكانیان پارێزراوبن. جگە لەوە، هەرێمی كوردستان پێویستی بە یەكدەنگییەكی زیاتر هەیە بۆ هەموو ئەگەرەكانی پێش عێراق. لەو ڕووەشەوە كۆبوونەوەكەی سەرۆكی هەرێمی كوردستان لەگەڵ ئەحزاب گرنگ بوو كە دەكرێ درێژەی پێبدرێت.\n*توێژەر لە ناوەندی لێكۆڵینەوەی رووداو


Diplomatic Magazine | خۆپیشاندانەکانی عێراق و هۆنگ کۆنگ لەچیدا لەیەک دەچن؟\nئابوری عێراق ناتوانێت کێشەی ئەو هەموە گەنجە چارەسەر بکات. چونکە ئابوری نەوت پێویستی بە دەستی کار نیە. ئەمە هەتا بێت کەمتر دەبێت چونکە لەلایەک تەکنەلۆجیا و لە لایەکی تر کۆمپانیاکان کرێکاری بیانیان پێباشترە لە عێراقی، چونکە عێراقی کەلتوری ئیشکردنی نیە.\nنائومیدی و دابرانی زیاتر دروست دەبێت. داهاتوی عێراق وەک وڵاتانی ئەفریقای لیدێت، نایجیریا بۆ نمونە.\nئێران بە هێزتر دەبێت\nئەمریکا ئەگەر لە بەغدا دەرنەپەڕێنرێت، بچوک و لاواز و بێکاریگەرتر دەبێت. ئەگەر دەرپەڕێنرێت ئەوا زۆر شتی تر دەگۆرێت.\nناسیونالیزمی عێراقی کە سەدر دەیخرۆشاند، ئاراستەیەکی تر وەردەگرێت.


ئەو نیشانانە پێت دەڵێن کە خوراکی پێویست ناخۆی\n2018-01-29 [11:32 AM]\nھەریەک لەئێمە دەزانێت کە زۆرخۆری باش نیە وە بەپێچەوانەشەوە ئەگەر بێتو کەم بخۆی یاخود خۆراکی پێویست نەخۆی ئەوا ڕەنگە تەندروستیت ڕووبەڕووی مەترسی ببێتەوەو لەش نەتوانێت ڕێژەیەکی باش ڤیتامین وکانزا ی دەست بکەوێت.\n１-کەمی ئاستی وزە: کالۆری بەشێکە لەوزە کە جەستە بەکاری دەھێنێت بۆ زیندە چالاکیەکانی، کاتێک ڕێژەیەکی باش کالۆریت نەبو ئەو زۆربەی کات ھەست بەماندوبونێکی زۆر دەکەی .ھەروەھا ھەستی بێتاقتی و کەمی وزە و کەمی چالاکیت لا دروست دەکات.\n２- قژ وەرین: وەرینی قژەکان زۆر ناخۆشو بێزارکەرە. ئاساییە ئەگەر ڕۆژانە چەند تاڵێک بوەرێت بەڵام ئەگەر ھاتوو ھەستت بەوەرێنی ڕێژەیەکی زۆر کرد لەکاتی داھێنادا ئەوا ڕەنگە نیشانەی ئەوە بێت کە ڕێژەیەی پێویست خۆراک ناخۆی.\n３- برسێتی ھەمیشەی: ھەبونی برسێتی بەھەمیشەی یەکێکە لەنیشانە ھەرە دیارەکانی نەبونی خۆراکی پێویست. لێکۆڵینەوەکان ئەوەیان دەرخستوە ھەبونی ڕێژەی پێویستی کالۆری توانای کۆنترۆڵکردنی ھۆرمۆنی برسێتی و تێربونی ھەیە.\n４- نەبونی توانای سکپڕی: خوارکی باش ڕەنگە ڕۆڵی ھەبێت بۆسکپڕی خانمان. لەبەرئەوەی کەمی کالۆری دەبێتە ھۆی پچڕابنی ھۆڕۆمۆنەکان ئەمەش وادەکات کە توانی سکپڕی لای خانمان زەحمەت بێت.\n５- شێوازی خەوتن: خراپی شێوازی خەوتن دەبێتە ھۆی زیادبونی کێشی لەش بەپێی چەندین لێکۆڵینەوە. ھەرچەندە زۆر خۆریش ھۆکارە بۆ کەمخەوی. ھەست کردن بە برسێتیو نوستنی زۆر ھۆکاری سەرەکی کەمی وزەیە کە ئەمیش بەھۆی نەبونی کالۆری پێویستەوەیە.\n６- زوو ھەڵچون: ئەوکەسانەی کە ڕێژەی خۆراکی جەستەیان کەمە بەبچوکترین شت ھەڵ دەچن لەبەر ئەوەی ڕێژەی کالۆڕی لەجەستەدا پەیوەندی ھەیە بە ڕێژەی ھەڵچونەوە.\n７- ھەموو کات ھەست کردن بەسەرما: ئەگەر ھاتوو ھەمیشە ھەستت بەسەرما کرد ئەوا نیشانەی ئەوەی ڕێژەیەی پێویست خۆراک ناخۆی لەبەرئەوەی جەستە پێویستی بە سوتاندنی بڕێکی باش کالۆری ھەیە بۆ ئەوەی گەرمی جەستە دابین بکات.


بۆچوون / بیروڕا :: 11/09/2019\nنووسینى: موحسین عه‌بدولڕه‌حمان\nتیرۆر یاخود ترساندن و تۆقاندن به‌گشتى ئاڕاسته‌ى كه‌سێك یان كۆمه‌ڵێك ده‌كرێت له‌پێناو مه‌به‌ستێكى دیاریكراودا یان ده‌رئه‌نجامى هه‌ڵسوكه‌وتێكه. به‌ڵام سه‌یره‌كه له‌وه‌دایه كه پێناسه‌ى تورك بۆ تیرۆر جیاوازه له پێناسه و گۆشه‌نیگاى هه‌موو مرۆڤایه‌تى. به‌لاى توركه‌وه تیرۆر چه‌مكێكى دیاریكراوى نییه به‌ڵكو وشه‌یه‌كه هاوواتاى كورد. كورد واته تیرۆر و تیرۆریش واته كورد.\nله زوربه‌ى زۆرى نه‌ته‌وه جیاوازه‌كاندا وشه‌ى كورد واته ئازا. كه لاى ئه‌وان كورد ئه‌و واتایه نابه‌خشێت. كێ چوزانێ ره‌نگه ئه‌مه قه‌ره‌بووكردنه‌وه‌ى ئه‌وه بێت كه كورده ساسانییه‌كان كاتى خۆى به دانیشتوانى ناوه‌ڕاستى ئاسیایان وتووه تۆرانى، واته كۆچه‌ر.\nله‌م روانگه‌یه‌وه ئه‌مریكا و هه‌موو ئه‌وروپاش تیرۆریستن چونكه له كوردستانى رۆژئاوادا پشتیوانى له كورد ده‌كه‌ن به چه‌ك و هاوكارى دیكه دژى داعش و كۆمه‌ڵه تیرۆریستییه‌كان. هه‌روه‌ها به‌رده‌وامن له پاراستنى فیدراڵییه‌كه‌ى هه‌رێمى كوردستاندا كه ئه‌وان پێى ده‌ڵێن باكوورى خۆشه‌ویستمان.\nئه‌و توركانه زۆر سه‌یرن چونكه هێنده رقیان له كورده ئاماده‌ن خۆیان تووشى ته‌كلوهه بكه‌ن و له‌باتى هه‌موو وڵاته داگیركه‌ره‌كانى كوردستان شه‌ڕى دژى كورد ده‌كه‌ن. خۆزگه مه‌سه‌له‌كه هه‌ر لێره‌دا بمایه‌ته‌وه. تیرۆر له روانگه‌ى توركه‌وه ئه‌وه‌شى تێپه‌ڕاندوه كه ته‌نیا هه‌ر كورد و هاوپه‌یمانه‌كانى بێت. هه‌موو ئیسلامێكى غه‌یره توركى و ئیخوانچى ئیسلامێكى تیرۆریسته.\nسوڵتان ده‌ڵێت شتێك نییه ناوى كورد بێت و نیشتمانێك نییه پێى بگوترێت كوردستان. دیاره ئه‌ردۆگان په‌ندى له سوڵتانه‌كانى پێش خۆى وه‌رنه‌گرتووه و نازانێت كورد چ كانزایه‌كه چونكه به ده‌ردى بایده‌میر له‌به‌رده‌م په‌ڕله‌مانى توركیادا چه‌ند جارێك دوپاتى كرده‌وه كوردستان له‌ناو دڵاندایه.\nله روانگه‌ى تۆرانیزمه‌وه تیرۆریست كورده. ئه‌و تێكۆشه‌ر و خه‌باتگێڕه‌یه كه داگیركردنى كوردستانى له‌لایه‌ن توركه‌وه قبوڵ نییه. بۆیه باوه‌ڕم وایه تورك له ئه‌ردۆگانه‌وه بۆ هه‌موو ئه‌وانه‌ى به‌ناو توێژه‌ر و لێكۆڵه‌رن به‌ڵام له‌ڕاستیدا بوون به رۆبۆت و توتى و ته‌نیا قسه‌كانى سه‌رۆكه‌كه‌یان دووپات ده‌كه‌نه‌وه له‌ڕاستیدا تووشى كوردۆ فۆبیا بون، واته له وشه‌ى كورد زه‌نده‌قیان چووه.\nنیڵسۆن ماندێلا كاتێك كه مه‌دالیاى ئه‌تاتوركى ره‌د كرده‌وه گوتى ئه‌گه‌ر ده‌ته‌وێت تورك بناسیت، یه‌ك سه‌عات كورد به. ئه‌مه شایه‌تى كه‌سێكى بێ لایه‌نه. شایه‌تى ماندێلایه كه ئه‌ویش له روانگه‌ى ره‌گه‌زپه‌رسته‌كانه‌وه به تیرۆریستێكى گه‌وره ده‌زانرا. له‌به‌ر ئه‌وه پێویست ناكات كورد تووڕه ببێت یان خه‌فه‌ت بخوات ئه‌گه‌ر پێیان گوت تیرۆریست. چونكه نه‌ته‌وه‌یه‌كى ته‌واو و گه‌وره‌ترین ده‌وڵه‌ت له جیهاندا و پێشكه‌وتووترین كیشوه‌ر له قاموسى توركدا تیرۆریستن. ئه‌ردۆگان و داروده‌سته‌كه‌ى لێ ده‌ربچێت هه‌موومان تیرۆریستین. كه‌واته ئیتر تیرۆر مایه‌ى شانازى و نیشانه‌ى ستایشه نه‌ك شه‌رم و خۆبه‌كه‌مزانین.\nخالد ئەلقشتینی:: 2 رۆژ پێش ئێستا\nئه‌حمه‌د نور ئه‌لدین:: 7 رۆژ پێش ئێستا


بەهای دۆلار بەشێوەیەكی بەرچاو بەرزبووەوە – تۆڕی میدیایی خەڵک\n2018/06/13 - 5:06 PM\nبۆ ماوەی چەند ڕۆژێكە، بەهای دۆلار ڕۆژانە بەڕێژەیەكی دیاریكراو ئاڵوگۆڕی بەسەردا دێت و ئێوارەی ئەمڕۆ لەكاتی داخستنی بازاڕی دراوەكان بەهاكەی بەرزبووەوە.\nخاوەن نووسینگەیەكی ئاڵوگۆڕی دراو لە بازاڕی دۆلارەكەی سلێمانی بۆ (خەڵك) ڕایگەیاند، نرخی دۆلار چەند ڕۆژێكە ڕووی لە بەرزبوونەوە كردووە و ئەمڕۆ بەهای 100 دۆلار گەیشتە 120 هەزار و 650 دینار .\nوتیشی، “لە چەند ڕۆژی ڕابردوودا بەهای 100 دۆلار بۆ 119 هەزار و 500 دینار دابەزی و ئەوەش پەیوەندی بە قەبارەی دۆلار و خواست لەسەری لە بازاڕدا هەیە و دواتر بۆ چەند ڕۆژێكە بەرزبۆتەوە”.\nئابورىدۆلار و دراوسەرەتا\n2018/12/14 - 5:51 PM\nلەناوچەی شێراوای عەفرین لە ئەنجامی چالاكییەكدا ٥ سەربازی سوپای توركیا كوژران.\nیەپەگە لە راگەیەندراوێكدا ئاشكرایكرد “لە ڕۆژی ١٣ی كانوونی یەكەمدا لە گوندی كێمارێ-ی ناوچەی شێراوای عەفرین لەدژی سەربازانی سوپای توركیا چالاكی ئەنجامدا. بە پێی ڕاگەیەنراوەكە لەو چالاكییەدا ٥ سەربازی سوپای توركیا كوژراون”.\n2018/12/14 - 4:46 PM\nكۆڵبەرێكی خەڵكی ئورمیە بە هۆی هەرەسی بەفرەوە گیانی لە دەست دا و كۆڵبەرێكی دیكەش بە تەقەی ڕاستەوخۆ بریندار بوو.\nبەپێی ڕاپۆرتی ڕێكخراوی مافی مرۆڤی هەنگاو “ڕۆژی هەینی (٢٣ی سەرماوەزی ٢٧١٨ / ١٤ی دێسامبری ٢٠١٨)، تەرمی كۆڵبەرێكی خەڵكی ئورمیە كە دوو دوو ڕۆژ پێش كەوتبووە ژێر هەرەسی بەفرەوە، دۆزرایەوە”.\nناسنامەی ئەو كۆڵبەرە تەمەن ٣٥ ساڵە ”جەواد گولابی“ خەڵكی گوندی ”ملوانە“ سەر بە ناوچەی سۆما و برادۆستی ئورمیە ڕاگەیەندراوە.\nئەو كۆڵبەرە لاوە خێزاندار و باوكی منداڵێكیش بووە كە لە ناوچەی سنووری سێروو لە نێوان ڕۆژهەڵات و باكووری كوردستان گیانی لە دەست داوە.\nلەلایەكی دیكەوە، ڕۆژی پێنج شەممە ٢٢ی سەرماوەز، لە ناوچەی سنووری قوتوور هێزە چەكدارەكانی ئێران تەقەیان لە پۆلێك لە كۆڵبەران كردووە و لە ئاكامدا كۆڵبەرێك بە سەختی بریندار بووە.\nناسنامەی ئەو كۆڵبەرە ”هادی نێعمەتی“ تەمەن ٢٩ ساڵ ڕاگەیەندراوە كە پشت و ڕانی بە سەختی پێكراوە و بە مەبەستی چارەسەریی پزیشكی ڕەوانەی ناوەندە دەرمانییەكانی شاری تەورێز كراوە.


وا خەریکە دەچینە مانگی شوبات و هێشتا حکومەتى عێراق پڕۆژەیاسای بودجەى ساڵی 2020ی نەناردووەتەوە پەرلەمان، بەهۆی دەستلەکارکێشانەوەی سەرۆکوەزیرانیشەوە، حکومەتى کاربەڕێکەر ناتوانێت ئەو کارە بکات و لەئێستاداش پەرلەمان چووەتە پشووەوە.\nبڕیاردەری لیژنەی دارایی عێراق دەڵێت، تا ئەو کاتەی حکومەتێکی نوێ لە عێراق پێکدەهێنرێت و بودجەش لەلایەن پەرلەمانەوە پەسەند دەکرێت، ناردنی پارە و شایستە داراییەکانی حکومەتی هەرێمی کوردستان لەلایەن حکومەتی فیدڕاڵییە بەردەوام دەبێت.\nئەحمەد سەفار، بڕیاردەری لیژنەی دارایی عێراق کە هاوکات ئەندامی فراکسیۆنى پارتییە بە ناس کوردی ڕاگەیاند:”پەرلەمانی عێراق لە ئێستادا چووەتە نێو پشووی یاسایی خۆیەوە، ئەو پشووەش بە گوێرەی دواین ئاگادارکردنەوەی سەرۆکی پەرلەمانی عێراق بەردەوام دەبێت تا 3ى ئازاری داهاتوو، بۆیە ئێمە بەشداری لە دانیشتنی سبەینێی پەرلەمان عێراقدا ناکەین”.\nئەحمەد سەفار وتی، “پڕۆژەیاسای بودجە لەلایەن حکومەتی عێراقەوە تەواو کراوە، بەڵام حکومەتى کاربەڕێکەر ئەو دەسەڵاتەى نییە بینێرێتە پەرلەمان”.\nوتیشی، “تاوەکو حکومەتێکی نوێ لە عێراقدا پێکنەهێنرێت بودجە گشتی ڕەوانەی پەرلەمان ناکرێت”.\nبڕیاردەری لیژنەی دارایی پەرلەمانی عێراق جەختی لەوەشکردەوە کە “حکومەتی عێراق ئێستا کار بە بودجەی کاتی دەکات و بەردەوام دەبێت لە ناردنی ڕێژەی ئەو 12%ی کە بودجەی 2019دا دیاریکراوە تا ئەو کاتەی بودجەی گشتیی عێراق پەسەند دەکرێت”.\n“ئەو 453 ملیار دینارەی کە حکومەتی فیدراڵی لە بودجەی ساڵی 2019 دا ڕەوانەی هەرێمی کوردستانی دەکات بۆ پێدانی موچەی فەرمانبەران هەر بەردەوام دەبێت تائەو کاتەی پەرلەمان بودجەی گشتی پەسەند دەکات” ئەحمەد سەفار وای وت.\nئەحمەد سەفار ئەوەشی ڕاگەیاند کە “بودجەی عێراق 48 ترلیۆن دینار کورتهێنانی هەیە و عادل عەبدولمەهدیش نایەوێت بەرپرسیارێتی کورتهێنانی بودجەلە ئەستۆ بگرێت”.\nهاوکات ئەحمەد حاجی ڕەشید، ئەندامی لیژنەى دارایی پەرلەمانی عێراق و هاوکات ئەندامی فراکسیۆنى کۆمەڵ ڕایگەیاند، “تاوەکو 31ی 12 حکومەتى عێراق دەتوانێت پڕۆژەیاسای بودجە بنێرێت، واتە لەگەڵ دروستکردنی حکومەتدا ئەو کارە دەکرێت.”\nوتیشی، “ئەگەریش هەر نەیەت، هەرچەندە سەرپێچی یاسایە، ئەوە پەرلەمان دەنگ لەسەر خەرجییە داراییەکان دەدات لەجیاتی پڕۆژەیاساکە.”\nبەهۆی خۆپیشاندانەکانی بەغدا و چەند پارێزگایەکی دیکەوە و پەسندکردنی دەستلەکارکیشانەوەی عادل عەبدولمەهدی، سەرۆکوەزیرانی عێراق، پرۆژەیاسای بودجەی گشتی عێراق بۆ پەرلەمان نەنێردراکە بەپێی یاسا دەبوو لە ناوەڕاستی مانگی 10ی 2019دا پڕۆژەیاساکە بنێرێت.\nفيديو: لحظة سقوط صاروخ وسط المنطقة الخضراء على بعد أمتار من القوات الأمنية!\n20:47 پێنج شه‌ممه 26 ئادار 2020\n23:25 دوو شه‌ممه 30 ئادار 2020\n15:24 پێنج شه‌ممه 26 ئادار 2020\nپێ بە پێ.. بزانە لە سلێمانی چۆن پشکنینی ڤایرۆسی کۆرۆنا بۆ هاوڵاتیان دەکرێت\n19:42 سێ شه‌ممه 10 ئادار 2020\n09:00 دوو شه‌ممه 16 ئادار 2020\nنرخی نەوت لە بازاڕەکانی جیهاندا “بوو بەچەند”؟


مێژووی کێشه‌ی باوه‌ڕ به‌قه‌د مێژووی مرۆڤایه‌تیی خۆی کۆنه. هه‌تا ده‌رنه‌که‌وتنی گالیلیۆ هیچ که‌س باوه‌ڕی به‌وه نه‌بوو، که زه‌ویی چه‌قی گه‌ردوون نییه، هه‌تا ده‌رنه‌که‌وتنی ئالبه‌رت ئاینشتاین که‌س باوه‌ڕی به‌وه نه‌بوو، که کاتژمێر له هه‌موو شوێنێک وه‌ک یه‌ک ناڕوات. هه‌تا 20.07.1969که‌س باوه‌ڕی به‌وه نه‌بوو، که مرۆڤ بگاته سه‌ر مانگ. ده‌شێت تاوه‌کو سه‌ر شه‌قامه‌کانی باشووری کوردستانیش به لاشه نه‌ته‌نرێت، به‌شێکی گه‌وره‌ی هاووڵاتییانی کوردیش باوه‌ڕ به نه‌خۆشیی کۆرۆنا نه‌که‌ن. بۆچیی خه‌ڵک ساردبۆوه له‌وه‌ی که نه‌خۆشیی کۆرۆنا به هه‌ند وه‌ربگرن؟ بۆچیی به‌شێکی گه‌وره‌ی هاووڵاتییان ده‌ڵێن، فشه‌یه؟\nشیکردنه‌وه‌ی چه‌مکی فشه: له کولتووری باشووری کوردستاندا چه‌مکی فشه، وه‌ک گرنگیی پێنه‌دان وه‌رده‌گیرێت یاخود به‌هه‌ند وه‌رنه‌گرتن یاخود ده‌ره‌نجامێکی ناڕاست یان هه‌ڵه. هه‌روه‌کوو چۆن هه‌ندێک وشه له ئاخافتندا تاک خووی پێوه‌ده‌گرێت، ئه‌ویش به‌هۆی هه‌ژاریی گه‌نجینه‌ی زمانه‌وانییه‌وه، ئاوهاش فشه له به‌شێکی زۆری ئاخافتنه‌کاندا خوویه‌کی زمانه‌وانییه. بۆ نموونه ته‌نانه‌ت بێژه‌رێکی تێلێڤیزیۆنیش کاتێک خاوه‌نی گه‌نجینه‌یه‌کی زمانه‌وانیی ده‌وڵه‌مه‌ند نییه، بۆ ده‌ربازبوون له گفتووگۆیه‌کی ڕه‌وان ده‌ڵێیت، بابڵێین. ئه‌م بابڵێینه دیارده‌یه‌کی کولتووریی زمانه‌وانییه له باشووری کوردستاندا، که هێنده‌ی چه‌مکی فشه‌یه به‌کاردێت. له‌کاتێکدا کاتێک تاک ده‌ڵێ، بابڵێین له واتای ده‌ربڕینه‌که‌یدا ڕاستییه‌ک ڕه‌تده‌کاته‌وه.\nله ئه‌وروپادا هاوشێوه‌ی فشه، چه‌مکی فیاسکۆ به‌کاردێت، لێ فیاسکۆ واتایه‌کی تری هه‌یه وه‌ک له فشه‌ی کوردیی، ئه‌مه له‌کاتێکدا چه‌ند نووسه‌رێک چه‌مکی فیاسکۆ له‌بری فشه‌ی کوردیی به‌کاردێنن. فیاسکۆ چه‌مکێکی لاتاینه و به واتای لێکه‌وته‌وه‌یه‌کی هه‌ڵه دێت. ئه‌ڵمانه‌کان وشه‌ی فلاشه به‌کاردێنن، به واتای بتڵ. لێ کاتێک به که‌سێک ده‌ڵێیت بتڵ یان فلاشه، ئه‌وا مه‌به‌ستت له‌وه‌یه، که که‌سه‌که لێکه‌وته‌وه‌یه‌کی هه‌ڵه‌یه. کاتێک به تاکێک ده‌ڵێیت فیاسکۆ، به واتای لێکه‌وته‌وه‌یه‌کی هه‌ڵه، وه‌ک بتڵێکی سک قه‌ڵه‌و. هه‌ربۆیه زۆرجار ڕووده‌دات، کاتێک ڕه‌خنه له سیاسییه‌ک ده‌گیرێت یان له هه‌ر تاکێکی تر، به فیاسکۆ بانگ ده‌کرێت، لێ فشه و فشه‌که‌ری کوردیی خاوه‌نی واتایه‌کی ترن و له کولتوورێکی تره‌وه سه‌ریانهه‌ڵداوه.\nکێ ده‌ڵێ فشه‌یه؟ ئه‌وه‌ی خاوه‌نی ڕێگره‌سیۆنه، ڕێگره‌سیۆن قۆناغی پێش تووڕه‌بوونه، لێره‌دا تاک هه‌وڵی ئارامکردنه‌وه‌ی خۆی ده‌دات، هه‌تاوه‌کوو له سه‌رنه‌که‌وتنێکی تووشی تووڕه‌یی و نیگه‌رانیی نه‌بێت، هه‌تاوه‌کوو له ترساندا تووشی ڕۆچوون و وره‌به‌ردان نه‌بێت. له کولتووری کوردییدا ده‌ڵێین: ڕێوی ده‌می به هه‌ڵوژه‌که ناگات، بۆیه ده‌ڵێ ترشه. ئه‌م تێڕوانینه له چه‌ند وڵاتێکی ئه‌وروپاشدا به‌کاردێت، جیاوازیی تێیاندا هه‌ڵوژه‌که‌یه، له ئه‌وروپا ترێ به‌کاردێت و له کوردستانیش هه‌ڵوژه. ئه‌م ده‌ربڕینه له خوێندنی ده‌روونناسییدا کاری له‌سه‌ر ده‌کرێت و وه‌ک ڕێگره‌سیۆن پێناسده‌کرێت.\nئه‌وه‌ی ده‌ڵێ فشه‌یه، به‌شێکیان ئه‌وانه‌ن، که سه‌رکه‌وتنی کوردیان به‌سه‌ر نه‌خۆشیی کۆرۆنادا، له سه‌ره‌تای ده‌رکه‌وتنی نه‌خۆشییه‌که‌وه بینی. چه‌کی گه‌وره‌ی دژ به کۆرۆنا خۆپاراستنه، به‌ڵام نزمیی ئاستی ڕۆشنبیریی ته‌ندروستیی وه‌هایکرد، که به‌شێکی زۆری هاووڵاتییان باوه‌ڕ به نه‌خۆشییه‌که نه‌که‌ن. ئێستا ئه‌گه‌ر به تاکێک بڵێت، وێڕای ئه‌وه‌ی، که تۆ ئێستا ده‌ستیشت شتووه، لێ به میلیۆنه‌ها میکرۆب له‌سه‌ر ده‌سته‌کانتن، ئه‌وا باوه‌ڕ ناکات. لێ وه‌ره به پشکنینی زانستیی بۆی بسه‌لمێنه و له‌کاتی پشکنینه‌که‌دا وێنه‌ی ده‌سته‌کانی بگره و پیشانی بده، که چه‌ند میکرۆب له‌سه‌ر ده‌سته‌کانیه‌تی، ئه‌وا باوه‌ڕ ده‌کات، چونکه به چاوی خۆی ده‌یبینێت. کێشه‌ی بینین، کێشه‌یه‌کی گه‌وره‌ی باوه‌ڕه.\nئه‌وه‌ی ئامانجێکی سیاسییشی هه‌یه ده‌ڵێ فشه‌یه. ئه‌مجۆره خه‌ڵکانی مه‌ترسییدارن و ده‌ستیان به خوێنی هه‌زاره‌ها هاووڵاتیی سوور ده‌بێت.\nهه‌ندێک هه‌ن ئیمۆنن، به واتای خاوه‌نی ئه‌نتی شتۆفێکن له له‌شیاندا، خاوه‌نی ئه‌نتی ڤایروسێکن له له‌شیاندا، که له‌شیان خۆی به‌رهه‌میهێناوه، به‌شێک له‌مانه‌ش ده‌توانرێت به به‌شی فشه‌یه پۆلێنبکرێن، هه‌ربۆیه نه ئاماده‌ن خۆیان بپارێزێن و نه ئاماده‌شن کار بۆ ئه‌وه بکه‌ن، که خه‌ڵکانی تر بپارێزن. جیهان خاوه‌نی هیچ ئه‌زموونێک نه‌بوو له کۆڤید نۆزده‌دا، هه‌ربۆیه به‌شێکی ئه‌و زانیارییانه‌ی، که ڕێکخراوی ته‌ندروستیی جیهان له جیهاندا بڵاویکرده‌وه ڕاست ده‌رنه‌چوون، له سه‌روو هه‌موویانه‌وه، که پله‌ی به‌رزی گه‌رما ڤایرۆسه‌که له‌ناوده‌بات. وڵاتانی ئیسپانیا، ئیتاڵیا و به‌ڕازیل وڵاتانی گه‌رمبوون و له سه‌ره‌تای به‌هاردا گه‌وره‌تریین زیانی گیانییان پێکه‌وت. ئێستاش له ئێراق و کوردستاندا. یاخوود ئه‌و پشکنینه خێرایانه‌ی، که بۆ هاووڵاتییان ده‌کرێت، گه‌ره‌نتیی له سه‌دا سه‌دی نییه، که ڕاست بێت. چونکه ئه‌زموون ده‌ریخست، که پشکنینه‌کان به‌هه‌ڵه‌دا چوون. به‌رکه‌وته‌کان وه‌ک نه‌خۆشی کۆرۆنا ناونووس نه‌کران، چونکه پشکنینیان بۆ کرابوو، که نییانه، لێ کاتێک خوێنیان وه‌رده‌گرن و ده‌یپشکنن، ده‌بینن، که هه‌ڵگری ڤایرۆسی کۆرۆنان. نوێتریین ڕووداو، دکتۆرێکی ئه‌ڵمانیی بوو، که چه‌ندیین پشکنینی بۆ خۆی کردبوو، نێگه‌تیڤ ده‌رچوو بوو، لێ دواجار پشکنینی خوێنی ده‌کات و ڤایرۆسی کۆرۆنا له خوێنیدا ده‌دۆزنه‌وه.\nله نوێتریین خۆپیشاندانه‌کانی باشووری کوردستاندا، که نالۆگیکترین په‌رچه‌کرداری نه‌ک هاووڵاتییان بگره به‌شێک له سیاسییه‌کان بوو، چه‌نده‌ها منداڵمان به‌رچاوکه‌ت. به‌شێکی زۆری وڵاتانی جیهان له‌سه‌رو هه‌موویانه‌وه ئه‌مێریکا ڕه‌خنه‌یه‌کی زۆر له ڕێکخراوی ته‌ندروستیی جیهانیی ده‌گرن و تووڕه‌ن لێیان له ڕاست نه‌بوونی زانیارییه‌کانیان. بۆ نموونه، که کۆرۆنا ته‌نها تووشی پیره‌کان ده‌بێت. کۆرۆنا پیشانی جیهانی دا، که چه‌ند پیر ده‌کووژێت هێنده‌ش منداڵ و گه‌نج ده‌کووژێت. هه‌نووکه له چه‌ندیین وڵاتی جیهاندا، به‌تایبه‌ت فه‌ڕه‌نسا له چه‌ندیین منداڵدا به پشکنینی خوێن ڤایرۆسی کۆرۆنا دۆزراوه‌ته‌وه، له‌کاتێکدا منداڵه‌کان هیچ سیمپتۆمێک، هیچ نیشانه‌یه‌کی نه‌خۆشیی کۆرۆنایان پێوه دیار نه‌بووه. ئه‌م منداڵانه توانای تووشکردنی چه‌نده‌ها که‌سی تریان هه‌یه، چونکه نه‌خۆش دیارنین. لێ کاتێک تووشی ته‌شه‌نا (هه‌وکردن) ده‌بن، ده‌گه‌یه‌نرێنه نه‌خۆشخانه‌کان بۆ چاره‌سه‌رکردن. له نوێتریین هه‌واڵه‌کانی ته‌ندروستیی جیهاندا، فه‌ڕه‌نسا خاوه‌نی منداڵێکی زۆره، که تووشی نه‌خۆشیی کاواساکیی بوون.\nکاواساکیی نه‌خۆشییه‌کی ده‌گمه‌نه، نه‌خۆشیی هه‌وکردنی ئۆرگانه‌کانه. هه‌ندێک له زاناکان پێیانوایه، که نه‌خۆشییه‌که ده‌گه‌ڕێته‌وه بۆ دره‌نگ وه‌ڵامدانه‌وه‌ی سیستێمی به‌رگریی له‌ش، که له کاتی خۆیدا ئه‌نتی شتۆفێک به‌رهه‌مناهێنێت بۆ زاڵبوون به‌سه‌ر میکرۆئۆرگانیزمه‌کاندا، ئینجا ئه‌گه‌ر به‌کتریایه یان ڤایرۆس هیچ له باسه‌که ناگۆڕێت. کاواساکیی به شۆکی له‌شیش ناوده‌برێت. پشکنینه‌کان ده‌ریده‌خه‌ن، که ئه‌و منداڵانه هه‌ڵگریی ڤایرۆسی کۆرۆنان و هۆکاری ژه‌هراوییبوونیان، ده‌گه‌ڕێته‌وه بۆ کۆرنا. ئه‌م ژه‌هراوییبوونه کووشنده‌یه، ده‌شێت ئه‌گه‌ر به‌م نزیکانه له باشووری کوردستاندا ڕووبدات، ئه‌وا چ که‌سوکاری نه‌خۆشه‌که و چ هاووڵاتییانیش بڵێن، مردنی ئه‌و نه‌خۆشه هیچ په‌یوه‌ندیی به کۆرۆناوه نییه، به‌ڵکوو تووشی هه‌وکردنی ئۆرگانێکی جه‌سته‌ی ببوو.\nهه‌روه‌کوو چۆن خه‌ڵکانێک نه‌خۆشیی کۆرۆنایان پێ فشه‌یه، ئاوهاش خه‌ڵکانێک هه‌ن، که نه‌خۆشییه ده‌روونییه‌کانیان پێ فشه‌یه. چه‌نده‌ها سیاسیی خاوه‌ن نه‌خۆشیی ده‌روونییمان هه‌یه، چه‌نده‌ها تاکی تری خاوه‌ن نه‌خۆشیی ده‌روونییمان هه‌یه و خۆیان پێ نه‌خۆش نییه. ئه‌گه‌ر بێتو به چه‌ندیین ئارگوومێنتی زانستییش بۆیان ڕوونبکه‌یته‌وه، که نه‌خۆشن، ئه‌وا پێیان فشه‌یه، بگره خاوه‌نی دژه ئارگوومێنتیشن و ئه‌وان تۆیان پێ نه‌خۆشه. ئه‌م خه‌ڵکانه خاوه‌نی ئه‌نۆگسۆنۆسین، واتا پێیانوایه، که نه‌خۆش نین. لێ ته‌ماشا بکه، هه‌ر له‌به‌ر نه‌خۆشبوونی ئه‌مانه، ئه‌م نیشتیمانه تووشی چه‌ند کاره‌ساتی نه‌ته‌وه‌یی، کۆمه‌ڵایه‌تیی و فه‌رهه‌نگیی بووه.\nئه‌م فشه‌یه له مایکرۆفۆنی په‌یامنێری که‌ناڵه‌کانی تێلێڤیزیۆنیشدا ده‌بینین. بۆ نموونه په‌یامنێرێک و کامێرامانێک، سه‌رتاپای خۆیان جوان داده‌پۆشن، کاتێک له نه‌خۆشخانه‌یه‌کدا چاوپێکه‌وتن له‌گه‌ڵ نه‌خۆشێکی کۆرۆنادا ده‌که‌ن، که‌چی ده‌بینین مایکرۆفۆنه‌کانیان ڕووت و قووته، کامێراکانیان ڕووت و قووته. کاتێک له نه‌خۆشخانه‌کان دێنه ده‌ره‌وه ده‌ست له مایکرۆفۆنه‌کانیان ده‌ده‌ن، ده‌ست له کامێراکانیان ده‌ده‌ن، به‌بێئه‌وه‌ی پێشتر پاکی بکه‌نه‌وه. ئه‌م مایکرۆفۆن و کامێرایانه ده‌گه‌ڕێنه‌وه بۆ شوێنی کار، له‌وێ ده‌ستی چه‌ند په‌یامنێر و کارمه‌ندێکی تری به‌رده‌که‌وێت، به‌مشێوه‌یه له‌م نزیکانه‌دا کۆرۆنا ده‌گاته که‌ناڵه‌کانی تێلێڤیزیۆنیش.


ئەنتامیبا هیستۆلیتیکا - ویکیپیدیا، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد\nئەنتامیبا ھیستۆلیتیکا (بە ئینگلیزی: Entamoeba histolytica) مشەخۆرێکی یەک شانەیییە کە توشی ڕیخۆڵە ئەستوورە دەبێت و مرۆڤ تووشی نەخۆشی سکچوونی ئەمیبی دەکات، بە شێوەیەکی گشتی لەو ناوچانە دا دەردەکەوێ کە نزیکن لە ناوچەی خولگەیی و لەڕووی پاکو خاوێنی یەوە لە ئاستێکی باشدا نین٬و لە وڵاتە گەشەسەندووەکانیشدا دەردەکەوێ. ساڵانە بە نزیکەی ٩ ملیۆن خەڵک لە جیھاندا نیشانەکانی تووشبوون بە مشەخۆری Entamoeba Histotytica یان لێ بەدیار دەکەوێ.\n١ سووڕی ژیانی مشەخۆرەکە\n٢ نیشانەکانی نەخۆشییەکە\n٣ پشکنینی تاقیگەیی بۆ نەخۆشییەکە\n٤ ڕێگەگرتن و چارەسەری نەخۆشی سکچوونی ئەمیبی\nسووڕی ژیانی مشەخۆرەکە[دەستکاری]\n(Cyst)ەکانی مشەخۆری Entamoeba histolytica کە لە خواردنی پیسبوو بە مشەخۆرەکە دا ھەبوو دوای ئەوەی ئەم خۆراکە خورا لەلایەن مرۆڤەوە (Cyst)ەکان دەگۆڕێن بۆ (Trophozoite) لە ڕیخۆڵە باریکەو ئیجا دەچنە شوێنی مەبەست کە ڕیخۆڵە ئەستوورەیە.\nئەو مرۆڤە ڕۆژانە ملیۆنان Cyst لە ڕێگای پیسایییەرە فڕێدەدات و سووڕەکە بەوشێوەیە بەردەوام دەبێ ئەگەر چارەسەر نەکرێ. ماوەی ھەڵھاتنی نەخۆشییەکە جیاوازە لە کەسێک بۆ کەسێکی تر. نیشانەکانی نەخۆشییەکە لە ھەفتەیەک تا چوار ھەفتە دا دەردەکەوێ لە سەرەتای تووشبوونەوە.\nھەوکردنی ڕیخۆڵە - سکچوون - ئازار و گرژبووی ماسولکەکانی سک – لە قورس بوونی نەخۆشییەکە پیسایی نەخۆش خوێنی لەگەڵدا دەبێت و گرژبووی ماسولکەکانی سک زیاتر دەبێت – نەمانی ئارەزووی خواردن – دروستبوونی غازات – شەکەتبوون.\nلە ھەندێ کەسدا نیشانەکانی نەخۆشییەکە بەشاراوەیی دەمێنێتەوە.\nپشکنینی تاقیگەیی بۆ نەخۆشییەکە[دەستکاری]\nنەخۆشییەکە لە ڕێگەی پشکنینی پیسایی نەخۆشەکە دەست نیشاندەکرێ .(Cyst)ەکان یان (Trophozoite)ی مشەخۆرەکە لەژێر مایکڕۆسکۆپ بە دیار دەکەوێ.\nڕێگەگرتن و چارەسەری نەخۆشی سکچوونی ئەمیبی[دەستکاری]\nدەرمانی Metranidazole باشترین چارەسەرە بۆ نەخۆشی سکچوونی ئەمیبی بەڵام Cyst ەکان لەناو نابات بۆیە نەخۆشەکە پێویستی بە دەرمانی زیاتر دەبێت.\nڕێگەگرتن لە نەخۆشییەکە:-\nنەخواردنی خواردن و خواردنەوەی پیسبوو بە تایبەت ئەو سەوزانەی کە بە ئاوی زێراب ئاو دەدرێن.\nباش کوڵاندنی ئاو و جوان کوڵاندنی خواردن ڕێگر دەبێ لە تووشبوون بە نەخۆشییەکە.\nکتێبی Medical Microbiology and Infection at a Glance. نووسەرەرەکان: STEPHEN GILLESPIE & KATHLEEN BAMFORD. لاپەڕە ٣٤.\nکۆمنزی ویکیمیدیا، میدیای پەیوەندیدار بە ئەنتامیبا هیستۆلیتیکا تێدایە.\nوەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=ئەنتامیبا_هیستۆلیتیکا&oldid=822161»\nئەم پەڕەیە دواجار لە ٢٠:٠٠ی ١١ی ئابی ٢٠٢١ نوێ کراوەتەوە.


گۆڕان: پێناچێت كورد لەگەڵ زورفی دانوستانی پێكهێنانی حكومەت بكات – Standard Kurd\nگۆڕان: پێناچێت كورد لەگەڵ زورفی دانوستانی پێكهێنانی حكومەت بكات\nلەلایەن ستاندار Posted on نیسان 6, 2020 521 جار بینراوە 0 سەرنج\nدەرباز محەمەد ئەندامی خانەی راپەراندنی بزوتنەوەی گۆڕان لەبارەی پێكهێنانی حكومەتی نوێی عێراق رایدەگەیەنێت”لە یەکەم رۆژەوە، تا ئەمڕۆ، پەیامی کورد و ھەروه‌ھا پەیامی سوننەش ئەوەیە، نابێ و ناشێ، ئێمە ببین بە بەشێک لەململانێی نێوماڵی شیعە، بەتایبەت بۆ بابەتێکی پڕ بایەخ و ھەستیاری وەکو متمانەدان بە بەرزترین دەسەڵاتدار لە وڵات”.\nناوبراو لەوتارێكدا كە ئەمرۆ بڵاویكردۆتەوە نوسیویەتیشی ، کورد تا ئێستا چاوەڕوانی ماڵی شیعەیە، نەک خودی زورفی و پشتیوانەکانی،”بێگومان نە لەگەڵ بەڕێز زورفی و نە لەگەڵ ئەوانی دیکەش دەرگای گفتوگۆ دانەخراوە، بەڵام دانوستان نەکراوە و وابڕوا پێدەچێ دانوستان ھەر نەکرێ”.\nبەبروای ئەو بەشە زۆرەکەی شیعە، بەتایبەت فراکسیۆنەکانی فەتحى ھادی عامری، بەھەموو باڵەکانیەوە، دەوڵەتی قانونى نوری مالیکی، وەتەنییەی عەمار حەکیم، عەقد ی فالح فەیاز، كه ١١٠-١١٥ كورسى په‌رله‌مانیان هه‌یه، بە راشکاوی دژی زورفی وەستاونەته‌وە.\nهەروەها دەلێت ، لە بەرامبەردا، فراکسیۆنی سائیرون بێدەنگی بەواتای پشتیوانییان ھەڵبژاردووە، عه‌بادی و بەشێک لە فراکسیۆنەکەی بە ئاشکرا پشتیوانن. کە بەھەمووی لە نێوان ٧٠-٧٥ كورسییان ھەیە.\nبڵاوکراوەی پێشوویاداشتی دەركردنی لێبوردنی تایبەت بۆ زیندانیان ئامادە دەكرێت بۆ بڕیاردانی كۆتایی\nبڵاوکراوەی نوێترگەورەترین کوتلەی پەڕلەمانی پشتیوانی خۆی بۆ زورفی ڕاگەیاند


ژن‌و مێردێك له‌تارانه‌وه دێن‌و له‌سلێمانی گۆرانی ده‌ڵێن - ئاوێنه\nیه‌ڵدا عه‌باسی، خانمه هونه‌رمه‌ندی كورد له‌ئه‌سته‌نبوڵ ده‌ستگیرده‌كرێت\nژن‌و مێردێك له‌تارانه‌وه دێن‌و له‌سلێمانی گۆرانی ده‌ڵێن\nمریه‌م‌و ئاریا ده ساڵ پێش ئێستا له‌به‌شی په‌یمانگای هونه‌ره جوانه‌كانی شاری تاران یه‌كر ده‌ناسن، ده‌بنه دڵداری یه‌ك‌و ژیانی هاوسه‌ری پێكده‌هێنن، پێكیشه‌وه هه‌ر له‌ئێران ده‌بنه گۆرانی بێژ. ماوه‌ی دو مانگ ده‌بێت له‌ڕێگه‌ی هونه‌رمه‌ندێكی رۆژهه‌ڵاته‌وه به‌ناوی قاره‌مان نه‌قشبه‌ندی، هاتونه‌ته سلێمانی‌و ئێستا له‌ریستۆرانته پێنج ئه‌ستێره‌كان به‌رهه‌مه هونه‌رییه‌كانیان پێشكه‌ش ده‌كه‌ن.\nبە‌وته‌ی ئاریا، ئه‌وان گروپێكیان دروستكردوه به‌ناوی (ڤی ئای یی)و بۆ هه‌ر شه‌وه ئاهه‌نگێگ چوار سه‌د بۆ پێنج سه‌د دۆلار وه‌رده‌گرن.\nمریه‌می هاوسه‌ری ئاریا گۆرانییه‌كانی (هایده‌و مه‌هه‌ستی‌و گوگوش) ده‌ڵێته‌وه، هاوژینه‌كه‌شی بە‌ژه‌ندنی ئامێره موزیزكیه‌كان هاوكاریه‌تی. مریه‌م سه‌باره‌ت بە‌ئه‌زمونی خۆی له‌كوردستان وتی “خه‌ڵكی كوردستان ئاره‌زویان له‌گوێگرتنی هونه‌رمه‌ندانی قه‌دیمی فارس هه‌یه، بۆیه زیاتر ئه‌و گۆرانیانه ده‌ڵێمه‌وه. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا من زۆر حه‌زم له‌گۆرانی كوریه‌و ده‌مه‌وێت له‌داهاتودا گۆرانی كوردی بڵێم. بە‌هیوام له‌چه‌ند مانگی داهاتودا له‌شاره‌كانی دیكه‌ی كوردستانیش له‌شه‌وه ئاهه‌نگه‌كاندا به‌شداربم. ئاریای هاوسه‌رم هاوكارێكی باشی كاره هونه‌رییه‌كانمه، زۆر دڵخۆشم به‌كاره‌كانم”.\nوتیشی “له‌گه‌ڵ خوێندنی وانه‌ی موزیك له‌تاران گۆرانی هونه‌رمه‌ندانی قه‌دیمم وتۆته‌وه. له‌به‌ر ئه‌وه‌ی له‌ئێران لیژنه‌یه‌كی هه‌ڵسه‌نگاندنی كاره هونه‌ریه‌كان هه‌یه كه سه‌ر به‌ده‌سه‌ڵاتن، نه‌مویستوه به‌شداری بكه‌م. ده‌مه‌وێت له‌كوردستان درێژه‌به‌كاره‌كانم بده‌م. شاره‌زایه‌كی باشی ئامێری گیتاریشم هەیە. ماوه‌ی چه‌ند ساڵێك ده‌بێت وه‌ك مامۆستای وتنه‌وه‌ی وانه‌ی گیتار ده‌ست به‌كار بوم، بۆیه له‌زۆربه‌ی گۆرانییه‌كان‌و شه‌وه ئاهه‌نگه‌كاندا گیتار ده‌ژه‌نم. شاره‌زایی له‌ئامێری گیتاردا هاوكاریكی باشی به‌هره هونه‌ریه‌كانم بوه، به‌و هۆیه‌وه ده‌توانم له‌كاتی پڕۆڤه‌دا وه‌زن‌و قافییه‌ی ئه‌و گۆرانیانه به‌باشی بناسم كه ده‌یانڵێمه‌وه‌و به‌شێوه‌یه‌كی سه‌ركه‌وتوش پێشكه‌شیان بكه‌م”.\nقاره‌مان نه‌قشه‌به‌ندی كه له‌گه‌ڵ مه‌ریه‌م‌و ئاریا پێكه‌وه به‌شداری شه‌وه ئاهه‌نگه‌كان ده‌كه‌ن‌و به‌شێوه‌ی لایڤ گۆرانی ده‌ڵێن، ده‌ڵێت “من گۆرانییه كوردیه‌كان ده‌ڵێمه‌وه‌و ئاریاش بە‌ئامێره‌كانی مۆسیقا به‌شداره. مریه‌میش گۆرانیه فارسییه‌كان ده‌ڵێته‌وه. ئێمه ده‌مانه‌وێت دڵی خه‌ڵكی خۆش بكه‌ین‌و خزمه‌تی هونه‌ره‌كه‌مان بكه‌ین. من ئه‌وه‌م به‌پێویست ده‌زانی كه ئه‌و دو هونه‌رمه‌نده بێنه كوردستان، چونكه له‌كوردستان هونه‌رمه‌ندی عه‌ره‌ب له‌شه‌وه ئاهه‌نگه‌كاندت گۆرانییان ده‌وت‌و گۆرانی كوردیش ده‌وترا. ده‌بو گۆرانی بێژو گۆرانیی فارسیش هه‌بێت، چونكه خه‌ڵكی ئاره‌زوی ده‌كه‌ن. بۆیه بیرم له‌وه كرده‌وه ئه‌و دو هونه‌رمه‌نده بێنم‌و پێكه‌وه كاربكه‌ین”.\nنووسراوە لە 2018-04-25 4:51 pm


ئەندامانی میلیشیای کەتائیب حیزبوڵای سەر بە ئێران لە عێراق دەبینرێن. [وێنەکە لەسەر تۆڕە کۆمەڵایەتیەکان بڵاوکراوەتەوە]\nمیلیشیاکانی پشتیوان بە ئێران لە عێراق نفوزی خۆیان بەکاردەهێنن بۆ کێشانەوەی پارەی پارێزگاری لە خاوەنکاران، بەتایبەتی لەو ناوچانەی لەدەست رێکخراوی "دەوڵەتی ئیسلامی" (داعش) رزگارکراون، هاوڵاتیان و بەرپرسانی عێراق رایانگەیاند.\nهەڕەشەی بەردەوام لەم میلیشیانەوە، کە وەك باند کاردەکەن، وایکردووە ژمارەیەك عێراقی واز لە سەرچاوەی رزقی خۆیان بهێنن و شارەکانیان جێبهێڵن.\nدانیشتویەکی سەلاحەدین کە داوایکرد ناوی نەهێنرێت، لەترسی تۆڵەکردنەوە وتی عەسائیب ئەهل حەق بەتایبەتی "سەلاحەدینیان خنکاندووە" بەهۆی چڵێسییانەوە.\nبە دیارونای وت لە سەلاحەدین، میلیشیاکانی پشتیوان بە ئێران "دەستوەردەدەن له هەموو رەهەندێکی ژیانی خەڵك و ناچاریان دەکەن پارە بدەن بەپاساوی پاراستنی بەرژەوەندییەکانیان".\nئەندامانی کەتائیب ئیمام عەلی پشتیوان بە ئێران دەبینرێن لەم وێنەیەدا کە میلیشیاکە لەسەر ئینتەرنێت بڵاویکردۆته‌وە لە 24 تشرینی یەکەمی 2018.\nوتی: "هەمووکەس، لەنێویاندا جوتیاران، خاوەن رێستۆرانتەکان، پیشەوەران و تەنانەت دەستگێڕی شەقامەکان دەبێت بەشێك لە داهاتەکانیان بدەنە ئەم میلیشیانە." ئاماژەشیکرد بەوەی رەتکردنەوەی ئەمە دەکرێت ببێتە هۆی لەدەستچوونی ژیانیان.\nدانیشتویەکی موسڵ کە داوایکرد ناوی نەهێنرێت، بە دیارونای وت هەڕەشەکردنی میلیشیاکان هیچ بژاردەیەکیان بۆ ئەو و خاوەن دوکانەکانی دیکە "نەهێشتۆتەوە ئەوە نەبێت دوکانەکانیان دابخەن و بڕۆن بۆ هەڵاتن لەو فشارە".\nوتی: "ئەندامانی میلیشیاکان بەنێو بازاڕدا دەسوڕێنەوە تا بزانن هەر دوکاندارێك مانگی چەند پەیدادەکات بۆئەوەی خەمڵاندن بۆ ئه‌و پاره‌یه بكه‌ن كه مانگانە لێیان ده‌سێنن و دەکرێت بە سەدان دۆلار بێت."\nوتیشی: "وایانکردووە ژیانمان نەمێنێت و ئێمە و خێزانەکانمان چیتر هەست بە سەلامەتی ناکەین. داعش هۆکاری ئاوارەییمان بوو، ئێستاش هەست بە گوشار دەکەین لەم میلیشیانەوە کە فشارمان لێدەکەن دووبارە هەڵبێینەوە."\n'بێشه‌رمانه هەڕەشەکردن لە دانیشتوان'\nپەرلەمانتارێكی عێراقیی نەینەوا، حەسەن عەلا جەبوری، وتی لە پارێزگای نەینەوا، میلیشیا چەکدارە عێراقیەکان کە دڵسۆزی ئێرانن، چونکە پشتیوانی مادیانن، "بەشێوەیەکی توند هەڕەشە لە دانیشتوان دەکەن و ناچاریان دەکەن پارەی پاراستن (ئه‌تاوات) بدەن".\nبە دیارونای وت: "زۆربەی خەڵك لە ترسی ستەمی پیاوانی میلیشیاكان پارەدەدەن،" ئاماژەیکرد بەوەی خەڵك توڕەن لەوەی دوای شکستی داعش، هێزێکی دیکە شوێنی گرتۆتەوە.\nجەبوری وتی هێزەکانی عێراق کە لە پارێزگاکە کاردەکەن، باسیان لەم هەوڵی پارە لێسەندنانە کردووە بۆ حکومەتی فیدراڵ و ئاماژەیکرد بەوەی خودی خۆی چەندین جار لە پەرلەمان باسی لەم بابەتە کردووە.\nتاکە چارەسەری راستەقینە بۆ "نەهێشتنی میلیشیا و لایەنە چەکدارەکان لە شار و شارۆچکە رزگارکراوەکان" و بۆ روونکردنەوەی ئەوەی پۆلیسی عێراقی بەرپرسن لە جێبەجێکردنی یاسا "وه هیچ کەس لە سەروو یاساوە نیە".\nوتی: "ئەمە تاکە رێگەیە کە ده‌مانه‌وێت کێشەکەی پێ یەکلایی بکەینەوە."\nبەهەمانشێوە، سەرۆکی هاوپەیمانی قەرار، ئەسیل نوجەیفی داوایکرد ئەم "میلیشیا چەکدارە نەخوازراوانە" لە شارەکان لاببرێن و جەختیکردەوە لەوەی تاکە بوونی فەرمی دەبێت هی هێزە ئەمنیە عێراقیەکان بێت.\nبە دیارونای وت: "هیچ کیانێکی هاوشێوە مافی بوون و ئەنجامدانی چالاکی نایاسایی نیە کە مەدەنیەکان بکات بە قوربانی." ئاماژەیکرد به‌رۆڵی عەسائیب ئەهل حەق لە کارەساتی بەلەمەکەی ئەمدواییانەدا.\nنقومبوونی بەلەمێك کە لە دیجلە پەڕییەوە لە موسڵ -- رووداوێك کە نزیکەی 100 کەسی کوشت -- بووە هۆی راکێشانی سەرنج بۆ گەندەڵی كه ئه‌و ناوچانەی عێراقی تەنیوەتەوە كه میلیشیاکانی پشتیوان بە ئێران نفوزیان تێیاندا هەیە.\nمیلیشیاکان تەرکیز دەخەنە سەر ناوچە رزگارکراوەکان\nپسپۆڕێكی ستراتیژی، عەلا نەشوع بە دیارونای وت میلیشیا عێراقیەکانی پەیوەست بە سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی ئێران (پاسداران) -- بەتایبەتی عەسائیب ئەهل حەق و کەتائیب حیزبوڵا -- پشت بە سەندنی پارە دەبەستن بۆ ئۆپەراسیۆنەکانیان.\nوتی ئەم میلیشیانە لەنێو عێراقدا کاردەکەن، بەڵام "تەرکیز دەخەنە سەر ناوچە رزگارکراوەکان کە ئەمنیەتەیان لاوازە، بۆ خەڵەتاندنی خەڵك بەوەی بوونیان پێویست و دانەبڕاوە بۆ پاراستنی ژیانیان و پاراستنی ماڵ و موڵکیان".\nوتی: "ئەمە دواجار رێگەدەدات بەوەی دوای ماوەیەك هەڕەشە لە خەڵکی ناوچەکە بکەن بۆ لێسه‌ندنی پاره‌ی پاراستن یان دزینی سەرچاوەكان." ئاماژەیکرد بەوەش كه "هەندێك دەڵێن کە له‌سه‌دا 20ی ئابوری وڵات لە دەستی ئەم میلیشیانەدایە".\nنەشوع وتی ئەم میلیشیانە پارەی پاراستن کۆدەکەنەوە، چونكه‌پارەی خۆیان کەمبۆتەوە بەهۆی سزا سەپێنراوەکانی ئەمریکاوه بەسەر ئێرانداو شوێنپێهەڵگرتنی مامەڵە نایاساییە بانکیەکانی پەیوەست بە سەرچاوەی داراییانەوە.\nوتی: "لەئێستادا ئەم میلیشیانە هەڕەشەدەکەن و پارە دەسەنن لە خاوەنکارەکانی جوملەفرۆش لەگەڵ ئەوانەی کەرتی تایبەت و تەنانەت كاروكاسبیی مامناوەند و بچوك لەو ناوچانەی کە ئاسایشیان لاوازە."\nوتیشی داهاتی گەراجی گشتی و ئەوانەی نەخۆشخانەکان و ناوەندە بازرگانی و بارهەڵگرەکانیش لەلایەن ئەم میلیشیانەوە بەئامانجکراون.\nهه‌روه‌ها وتی كارمه‌ندانی شارەوانی و کەرتی گشتیش فشاریان لێدەکرێت بۆ پێدانی گرێبەست و تەندەر بەوانەی رەشوە و پارە دەدەن بە میلیشیاکان.\nهه‌ركه‌سێك پێت بڵێت ئه‌مه درۆیه، پێی بڵێ كه خۆی شه‌ڕانگێزه. من یه‌كێك له‌و كه‌سانه‌م كه میلیشیاكانی عه‌سائب بژێویمیان كردۆته ئامانج. هه‌فته‌ی بڕی 150,000 دیناریان سه‌پاندبوو به‌سه‌ر ئۆتۆمبیلی كیاكه‌مدا كه به‌كارمده‌هێنا بۆ كڕینی پێویستییه‌كانی ماڵه‌وه‌م. هه‌ر بۆیه‌ش فرۆشتم. ئه‌و كه‌سه‌ی ئه‌و پاره‌ی پارێزگارییه‌ی لێم وه‌رده‌گرت، سه‌ید زیایه، كه به‌رپرسی یه‌سره‌به له سه‌لاحه‌دین. ئۆتۆمبیله‌كه‌م فرۆشت و ته‌نانه‌ت ناوچه‌كه‌شم به‌جێهێشت. ژماره‌ی ته‌له‌فۆنی ئه‌و كه‌سانه‌م هه‌یه كه پاره‌كه‌یان كۆده‌كرده‌وه.\nئه‌مه راست نیه. ئه‌و میلیشیانه‌ی تۆ باسیان لێده‌كه‌یت شه‌ره‌فی تۆیان پاراستووه و خاكه‌كه‌ی تۆیان رزگاركردووه له‌كاتێكدا تۆ له‌گه‌ڵ هاوڕێكانتا له هه‌ولێر خه‌وتبوون. وته‌كانت ئاماژه به ته‌نها یه‌ك شت ده‌كه‌ن: كه تۆ وه‌ك نوسه‌ری ئه‌م وتاره سه‌ربازێكی "ده‌وڵه‌تی ئیسلامی" (داعش)ی شكستخواردوویت. خودا نه‌فره‌ت له تۆ ئه‌وانه بكات كه وه‌ك تۆ وان و هه‌موو ئه‌وانه‌ش كه پشتگیری له وته‌كانت ده‌كه‌ن، به حه‌قی محه‌مه‌د و ئالی محه‌مه‌د!\nبا یه‌كه‌مجار شه‌ره‌فی خۆیان بپارێزن ئه‌مجار بچن شه‌ره‌فی خه‌ڵكی تر بپارێزن.\n[شقڵیوپقڵی]. بۆ نابێت ئه‌وه په‌سه‌ندبكه‌ن؟ وه‌رن له موسڵ بیانبینن كه هه‌موو شتێكیان كۆنترۆڵكردووه؛ به‌شداری له هه‌ر پرۆژه‌یه‌كدا ده‌كه‌ن و هه‌وڵده‌ده‌ن پشكیان له كاروكاسبیی خه‌ڵكدا هه‌بێت، جا دوكانێك بێت یان هه‌ر شتێكی تر.\nئه‌وه ئه‌و به‌ناو میلیشیانه بوون كه قوربانییان به زۆر شت دا بۆ رزگاربوونی گه‌له‌كه‌مان له ده‌ست "ده‌وڵه‌تی ئیسلامی" (داعش) و كرده‌وه تاوانكارانه‌كانی. به‌هه‌رحاڵ پێده‌چێت هه‌ندێك كه‌س حه‌سره‌ت بخۆن بۆ داعش چونكه به‌رژه‌وه‌ندی و ده‌ستكه‌وتی هاوبه‌شیان هه‌یه له‌گه‌ڵیان. هه‌ربۆیه‌ش حه‌سره‌تیان بۆ ده‌خۆن و خه‌ڵك و نیشتمانیان به‌لاوه گرنگ نیه. شه‌ڕانگێزی له عێراق باڵه به‌هێزه‌كانی راكێشاوه بۆ هاریكاری له‌گه‌ڵ شه‌یتان تا گه‌ره‌نتیی پله و پایه و ده‌سكه‌وته‌كانی بكات. سیاسییه‌كی سه‌رده‌می پێشوو هاوكاری له‌گه‌ڵ توركیا ده‌كات دژی عێراق، چونكه ئه‌و وڵاته پشتگیری سه‌ربازیی ئه‌و ده‌كات. هه‌ربۆیه‌ش خۆی فشكرده‌وه و ده‌ستیكرده هه‌ڕه‌شه‌كردن و په‌یماندان و راگه‌یاندنی نه‌رێنی به هۆكاری تائیفیی ئه‌هریمه‌نانه، هه‌رچه‌نده كۆمه‌كی داعشی كرد له داگیركردنی پرێزگاكه‌دا و یارمه‌تیی دان بۆ هێرشكردنه سه‌ر شاره‌كه. هه‌روه‌ك ئه‌وه به‌س نه‌بێت بۆی، هێزه‌كانی توركیای هێنایه ناوه‌وه و هاوكاریی له‌گه‌ڵ پی كه‌ی كه‌ی كرد بۆ داگیركردنی به‌شێك له باكوری پارێزگاكه و دزینی نه‌وت و گازه‌كه‌ی و قاچاخچێتیكردن به كه‌له‌پوور و سوته‌مه‌نی و مادده هۆشبه‌ره‌كانه‌وه.\nوه‌ره ئه‌و میلیشیانه ببینه كه لێره هه‌مانه و ئه‌وسا قسه‌بكه.\nداعش و میلیشیا چه‌په‌ڵه‌كان هه‌موو كلكی ئێرانن. ئه‌ی خودایه نابودیان بكه له‌م مانگه پیرۆزه‌دا!\nدرۆ و ناوزڕاندن!\nئه‌مه راست نیه.\nدرۆزن! شه‌رمه‌زار بیت! حه‌شدی شه‌عبی پاداشتت ده‌داته‌وه.


Diplomatic Magazine | بایدن و ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، هەتا ئێستا!\nپاش دەست بەکاربونی لە چەند هەفتەی ڕابوردودا، بایدن کۆمەڵێک هەنگاوی ناوە لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست. یەکێک لە خەسڵەتە هاوبەشەکانی هەموو هەنگاوەکانی، توڕەکردنی زۆربەی هێزەکانە لە ناوچەکەدا. هەرچەندە دەنگۆی ئەوە هەیە کە ئێران و ئەمریکا لە دانوستاندان، بەڵام ئەگەر شیکاری بۆ لایەنە ئاشکراکەی پەیوەندی نێوان ئێران و ئەمریکا بکەین ئەوا بەرەو گرژی دەچێت نەک ئاساییبونەوە. چونکە بایدن دەیەوێت لە سەر ئەو بنەمایە کار بکات کە ترەمپ پێی گەیشت، ئێرانیش دەیەوێت ئەمریکا هەموو هەنگاوەکانی ترەمپ سفر بکاتەوە.\nلە هەمانکاتدا بایدن سعودیەی توڕە کردوە بە مامەڵەی لە گەڵ یەمەندا، هەروەها بە باسکردنی مافی مرۆڤ. پرسی مافی مرۆڤ ئەگەر بێتە ئاراوە بە جدیی ئەوا دەبێتە هۆی ڕوخانی سعودیە. وەک چۆن پێداگریی کارتەر لە مافی مرۆڤ شای تەفروتوناکرد. لە نێوان ئەمریکا و تورکیادا هیچ ئاماژەیک بۆ باشبونی دۆخەکە نیە، بگرە ئاماژەکان زیاتر بەو ئاقارەن کە ئاڵۆزتر دەبێت. هێزێک کە ڕەنگە زیاتر لە هەموو توڕەبێت ئیسرائیلە. ئیسرائیل دژ بە ئایدیای دانوستانە لە گەڵ ئێراندا. کە باسی ئەم هێزانە دەکەم، ئەمانە ئەو هێزانەن کە لە ناوچەکەدا بە هێند وەردەگیرێن. شوێنێکی وەک عێراق، نە دەوڵەتە نە هێز، بۆ نمونە.\nئێمە دەزانین لە سەردەمی ئۆباماوە ئەمریکا ئامانجێکی هەیە، ئەویش کشانەوە لە ناوچەکە. بەڵام ئەمریکا بۆ ئەوەی بکشێتەوە، پێویستی بە ئەوەیە کە سیستەمێکی هەرێمی لە ناوچەکەدا بهێنێتە ئاراوە. هەتا ئێستا ئایدیا جیاواز بەرهەم دێت بەڵام سەرکەوتو نەبوە. ئۆباما بڕوای وەهابوو کە دوو جەمسەری سوننە و شیعە دروست دەکات و لە نیوانیاندا جۆرێک لە نە شەڕ نە ئاشتی بەرهەم دێت. دیارە ئۆباما، وەک ڕۆشنبیرێک بە ئەوە ناسراوبوو کە تاقەتی خەڵکی نەبوو. ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستیش پێویستی بە ئەوەیە گوێبیستی زۆر لە قسەی هەلەق و مەلەق و سەرکردەی نەخۆش و هێزی نەخۆش تر بیت.\nپلانی ترەمپ وەهابوو کە ئیسرائیل بکاتە پۆلیسی ناوچەکە. هەندێک هەنگاوی نا لەم بارەوە، بەڵام کۆمەڵێک ڕێگری گەورە هەن لە بەردەم ئیسرائیلدا. ڕەنگە ئەگەر ئاشتی سوننە و ئیسرائیل زیاتر پەرە بسێنێت بتوانێت جەمسەرێک دروست بکات، لە ڕکەبەری جەمسەرەکانی تردا. کەمێک لە ئەو بۆشاییە پڕ کاتەوە کە پێی دەڵێن نەبونی هێزی عەرەبی لە ناوچەکەدا. بۆ سەردەمێکی زۆر عێراق ئەم ڕۆڵەی دەبینی.\nبەڵام هەندێک گەشەکردن هەیە دەبێت لە بەرچاو بگیرێت:\nیەکەم، هەتابێت ناوچەکە بایەخی بۆ ئەمریکا و خەڵکی ئەمریکا کەم دەکات.\nدووەم، ئەمە مانای وەهایە کە ئەمریکا و ئەمریکاییەکان کێشەیان نیە ئەگەر لە ناوچەکەدا ناسەقامگیری هەتا ئاستێکی زۆریش بونی هەبێت.\nسێیەم، ئەگەر ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بۆ ڕکەبەری چین گرنگە، ئەوا رەنگە کارتی گەورەی ئەمریکا ئەوەبێت کە بیکات بە ڕیشی چینەوە، کە ئەویش ئەمەی ناوێت.