ئەمەریکا دادگایی کەسێکی بە ڕەچەڵەک کۆسۆڤۆیی دەکات بە تاوانی پەیوەندیکردن بە داعش\nوەزارەتی دادی ئەمەریکا ڕایگەیاند کەسێکی ئەمەریکایی بە ڕەچەڵەک کۆسۆڤۆیی دادگایی دەکات کە لە ساڵی 2015 وە پەیوەندی بە داعش لە سوریا کردبوو و لەگەڵیاندا ماوەتەوە هەتا ئەو کاتەی لە ساڵی 2019 دەستگیرکراوە.\nوەزارەتەکە ئەمڕۆ پـێنجشەممە لە بەیاننامەیەکدا لەسەر ماڵپەڕەکەی ڕایگەیاند لیریم سلێمانی Lirim Sylejmani لە مانگی دووی ساڵی 2019 لە لایەن هێزەکانی سوریای دیموکراتەوە دەستگیرکراوە و ڕادەستی ئەمەریکا کراوەتەوە.\nمایکل شێرون بریکاری وەزیری داد گوتی ئەم هاوڵاتیـیە ئەمەریکایـیە ئەو وڵاتەی جێهێشت کە گرتیـیە خۆی و چووە ناو داعش لە سوریا، ئێستا لەسەر کردەوەکانی لە دادگایەکی ئەمەریکا دادگایی دەکرێت. گوتیشی کاربەدەستانی دادوەری ئەمەریکا هەتا ئەوپەڕی یاسا ڕێگە دەدات سزا دەسەپێنن بەسەر ئەوانەی جێی هەڕەشەن بۆ سەر وڵاتەکە.\nلیریم سلێمانی ساڵی 1999 کاتێک تەمەنی 23 ساڵ بوو و لە کۆمەڵکوژیـیەکانی ناو کۆسۆڤۆ ڕزگاری بوو، وەک پەنابەر لە ئەمەریکا وەرگیرا. پاشان هاوڵاتینامەی وەرگرت و لە زانکۆی ئیلینۆی ویلایەتی شیگاکۆ کۆلێجی ئەندازیاری بیناسازی تەواوکرد و خێزانی پـێکهێنا.\nناوبراو لە چاوپـێکەوتنێکی لەگەڵ ماڵپەڕی دیفێنس پـۆست باسی لە چۆنیەتی پەیوەندیکردنی بە داعش کردبوو. دەڵێت لە مانگی یازدەی ساڵی 2015 لەگەڵ هاوسەرەکەی و دوو منداڵەکەی لە ئەمەریکاوە چوون بۆ کۆسۆڤۆ و لەوێوە بەرەو تورکیا و لە شاری غازی عەنتاب کەسێکی قاچاخچی بە شەو بردوونی بۆ سەر سنووری سوریا و پـێی گوتوون بە ئاڕاستەی ئەو ئاگرە بڕۆن. دەڵێت کاتێک گەیشتوونەتە لای ئاگرەکە بینیویانە سەربازی تورکن و ئەوانیش کەوتوونەتە پشکنینی و 500 دۆلاریان لە گیرفانیدا دۆزیوەتەوە و بردوویانە و گوتویانە بڕۆن. دەشڵێت بەردەوامبوون لە ڕۆیشتن هەتا ئەندامێکی داعشیان بینیوە.\nناوبراو دەشڵێت هەر کە گەیشتوونەتە سوریا دەستبەجێ بۆ ماوەی مانگێگ ڕەوانەی موسڵ کراوە بە مەبەستی مەشق و ڕاهێنان لەسەر چەک. بەڵام جەختی کردووەتەوە بەشداری لە هیچ شەڕێکدا نەکردووە.\nپاش دەستگیرکردنیان لەلایەن هێزەکانی سوریای دیموکراتەوە، ناوبراویان بردووە بۆ زیندانی پـیاوان و ژن و منداڵەکەشی بۆ کەمپی تایبەت بە خێزانی چەکدارانی داعش. لە ئێستادا پەشیمانی خۆی لەسەر ئەو کارەی دەردەبڕێت و دەڵێت بە هیوای ژیانێکی باشتر ئەوەی کردبوو، بەڵام بە هەڵەدا چووبوو.


فیلمی سینەمایی ''سرتە لەگەڵ با'' لە زانکۆی تاران نمایش دەکرێ.\nفیلمی سینەمایی "سرتە لەگەڵ با" لە دەرهێنانی سینەماکاری کورد شەهرام عەلیدی و بە هاوکاری ئەنجوومەنی زانستی سینەمای زانکۆی تاران، کاتژمێر 4ی دوانیوەڕۆی رۆژی سێشەمە 31ی ئایار/ مەی لە هۆڵی ئاوینی لە کۆلێژی هونەرە جوانەکانی زانکۆی تاران نمایش دەکرێ.\nبە پێی راپۆڕتی بەڕێوەبەرایەتی راگەیاندنی گشتی کۆمپانیای "تاو فیلم"، بینینی فیلمی سینەمایی "سرتە لەگەڵ با" لە بەرنامەی سینەمایی "ئەنجوومەنی زانستی سینەمای زانکۆی تاران" بۆ هەمووان ئازادە و دانیشتنی لێکۆڵینەوە و هەڵسەنگاندنی پسپۆڕانە بە ئامادەبوونی شانۆکاری ناوداری کورد دکتۆر قوتبەدین سادقی وەکوو کارناس و رخنەگر و بە بەشداری سینەماکاری سنەیی شەهرام عەلیدی و هەروەها ئەکتەری ناوداری کوردستان و ئێران خاتوو مریەم بووبانی بەڕێوەدەچێت.\nفیلمی سینەمایی "سرتە لەگەڵ با" لە یەکەمین بەشداری نێونەتەوەیی خۆیدا سێ خەڵاتی سەرەکی لە بەشی پێشبڕکێی بەشی هەفتەی رەخنەگرانی شەست و دووەمین خولی فیستیڤاڵی نێونەتەوەیی فیلمی کانی 2009 لە وڵاتی فەرەنسا بەدەستهێنا و لە درێژەدا بە بەشداری لە فیستیڤاڵی جۆراوجۆری فیلم لە سەرتاسەری جیهان، کۆمەڵێک خەڵاتی گرینگی بۆ هەرێمی کوردستان بەدەستهێنا، لەوانە:\nـ خەڵاتی رەخنەگرانی لاوی هیندستان یا خەڵاتی "دەروازەی زێوی هیند" لە بەشی کێبڕکێی یازدەیەمین خولی فیستیڤاڵی نێونەتەوەیی فیلمی "مۆمبای" لە هیندستان.\nـ خەڵات و مەدالیای شانازی زانکۆکانی هەڵبژاردەی فەرەنسا لە بیستەمین خولی فیستیڤاڵی نێونەتەوەیی فیلمە مێژووییەکانی "پساک" لە وڵاتی فەرەنسا.\nـ خەڵاتی تایبەتی لێژنەی ناوبژیوانی شەشەمین خولی فیستیڤاڵی نێونەتەوەیی فیلمی "ئامازۆن" لە وڵاتی بەرازیل.\nـ خەڵاتی باشترین فیلم لە لایەن لێژنەی ناوبژیوانی زانکۆکانی براتیسلاوا لە یازدەیەمین خولی فیستیڤاڵی نێونەتەوەیی فیلمی "براتیسلاوا" لە وڵاتی ئیسلۆڤاکیا.\nـ خەڵاتی "دۆن کیشۆت" لە بیستەمین خولی فیستیڤاڵی نێونەتەوەیی فیلمی "ترۆمسۆ" لە وڵاتی نەرویج.\nـ خەڵاتی سەرەکی باشترین فیلم بۆ شەهرام عەلیدی و خەڵاتی باشترین ئەکتەری پیاوی بۆ ئەکتەری ناوداری سینەمای کوردستان عومەر چاوشین لە هەشتەمین خولی فیستیڤاڵی نێونەتەوەیی فیلمی "ئۆرۆعەڕەب" (ئێمال) Amal لە ئیسپانیا.\nـ خەڵاتی باشترین وێنەگرتن بۆ هونەرمەندی کرماشانی توورەج ئەسڵانی و باشترین ئەکتەر بۆ عومەر چاوشین لە یەکەمین خولی فیستیڤاڵی نێونەتەوەیی فیلمی "بەغدا" لە وڵاتی عێراق.\nفیلمی سینەمایی "سرتە لەگەڵ با" لە دوایین بەشداری نێونەتەوەیی خۆیدا رۆژی 26ی ئەپریل، بە ئامادەبوونی شەهرام عەلیدی، لە بەشی پێشبڕکێی سینەمای ئێران لە میانەی یەکەمین خولی فیستیڤاڵی نێونەتەوەیی فیلمی کیش لە هۆڵی کۆبوونەوەکانی نێونەتەوەیی دوورگەی کیش نمایشکرا.


نەیار و دارا | Roji Kurd ڕۆژی کورد\nHome فه‌رهه‌نگ و هونه‌ر نەیار و دارا\nنەیار و دارا\nلە ڕووژگارەیل زۊنێ دوگلە برا بۊن یەکێ دەوڵەمەن،یەکێ ڕۊتەڵ،برای ڕۊتەڵ هەر ڕووژ چێ بارێ چیلگ لە کۊە هاورد و فرەتەی ئڕا خەرجی مناڵێ،برای دوڵەمەنێ داشت ک هاوسایشێ بۊ،چەنێگۊ کاوڕێ گرتۊدە بەن، کاوڕە لە وەر دۊ ڕێ نەکرد. برای ڕۊتەڵ وەتە ژنە : دۊەتەگە ئەگەر ماڵ برام سەر کاوڕە بڕین و من لە ماڵ نەۊم بەشم ئەڵگرین وە بێ من نەخوەینەی. ژن وەت : ئەرێ پیاگە ئەی چ قسیەیگە بوود وە بێ تو لە گووشتە بخوەیم ، یا بڕشنیمەی یا کەیمەی ئاو گووشت وە یەکەو خوەیمەی. یەک دو ڕووژ گوزەیشت برای دەوڵەمەن سەر کاوڕە بڕی .\nبرای ڕۊتەڵ هەرچێ ملەقوتی کرد چەوێ لە قنجگێ گووشت نەکەفت. برا وەت هاتێ ئیمە لە هۊرێەو چۊم سوو ئڕامان تیەرن .\nئەی ڕووژ ئڕا چیلگ نەچێ ، لە ماڵ لە موودەی گووشت وسا.\nئەی ڕووژی گووشت ئڕایان کل نەکردن. ڕووژ سێم هەم چەوەڕێ گوووشت لە ماڵ وسا ئەمان کل نەکردن. دی ئاشازێ نەگرت چێیەو بان خانگەی ئەوانوو تەقەهڕ کرد وەت تا بانەو دەیشت بۊننەم خوڵکم بکەن ، تەقەهڕ خس لە بان ماڵ برا ، برارزاگەی هاتە ناو هسارە وەت : یە کییە لە بان ماڵە\nمەموو وەت منم ڕووڵە، برارزا دەنگ نەکرد و چێ وە ماڵەو.\nئەویش چێ لە بان کولاوەنجەو نووڕسە ناو ماڵ برا ، لەیرە دی شوون سەرپای کاوڕەیش نییە .\nئاخێ لە ناخێ دەرچێ…\nئێوارە وەتە ژن : دۊەتەگە دا دوانزە فەتیرە ئڕام درس بکە ، گوڵ سوو ئڕا منەی خودا چم ، توام لێ بپرسم ئڕا ڕزق ڕووزییم نیەید.\nژن وەت پیاگە یە چ قسیەگە ئۊشی\nئڕا خودا دیارە تو بۊنیدەی ، خودا خەیوییە ، پیاگ وەت : نە تا نەچم نەۊنمەوەی لە بان زەۊ نیەنیشم.\nپیاگ پڕ هەوانەی نان کرد و کڵاشەیل کردە پا و لە ماڵ داوەو\nدەیشت ، ڕێ کرد و ڕێ کرد لە منەی خودا ، چۊنەگ کڵاشەیلێ دڕیا . شەو لە ماڵ دەوڵەمەنێ خس ئڕا خەفتن . پیاگ دەوڵەمەن لێ پرسی : کوڕەگە ئڕا کوو چی وەی کڵاشەی دڕیاگەو ؟\nپیایگ ڕۊتەڵ وەت : ئڕا منەی خودا چم ، توام ڕزقم لێ بسێنم .\nپیاگ دەوڵەمەن وەت : کوڕەگە یە چوە ئۊشی ، هۊچ کەس تا ئێرنگە خودا نەیە. پیاگ ڕۊتەڵ وەت : نە بایەد بۊنمەوەی بزانم ئڕا ڕووزییم نیەی.\nپیاگ دەوڵەمەن لەیرە دی قسیەی وە گووش پیاگ ڕۊتەڵ نیەچوود دی هۊچ نەوەت . د کوت شەوار جفتی کڵاش نوو و جەڕەی پۊل نا ژۊەر سەر پیاگ تا شەوەکی ئەڵسێ بچوودەو ئڕا ماڵ و واز بارێ لەی کارە.پیاگ دەوڵەمەن شەوەکی ئەڵسا لەیرە دی پیاگ هێمان ها ناو جییە ، دەس نا پێیەو ئەڵسانەی .\nوەت : کوڕەگە یە چۊ نەچیدە\nڕۊتەڵ وەت : وەتم تیکەی نان و چایگ بخوەم و بچم لە شوون خودا بگردم .\nپیای دەوڵەمەن وەت : کوڕەگە کڵاشەیلە بکە پادوو پۊلە بنە گیرفاند و بچوەو سەر ژن مناڵەد.\nپیاگ وەت : نە من ڕووزییم لە خودا توام ، پیاگ دەوڵەمەن هەرچێ وەلێیا وەت وە گووش پیاگ ڕۊتەڵ نەچێ.پیاگ ڕۊتەڵ وەت: پەنج شەش گلە نان بەنە پیم تا بچم ، ئەوانیش نان دانە پێ و ئەۊیش نایەی ناو هەوانەو داوەو دەیشت.\nڕێ کرد و چێ تا ڕەسێ وە کۊەی وێنەی مانشت ، شەو لەورە مەنەی.\nد کوت شەوار بۊە دەنگ لۊلەی گورگ و قیژەی چەقەڵ .\nوەتە خوەی یە ئڕا چوە هاتم ، گیاندارەیل خوەنەم ، ئەی جار وەت نە کورە نیەخوەنم من ئڕا شوون خودا هاتمە . خودا لەیرە دی پیاگ ول کەر نییە وەتە جبرەئیل : پیاگێ ها لەو کۊە بچوو بزان چوەییە هەرچێ توای بەی پێ و هەر مرادێ دێرێ ئاسڵ بکە .پیاگ لەیرە نووڕس دی شەوقێ لە وێنەی مانگ درەوشێ ، دەنگ ئڵاورد و خوڕیا وەت : کییە ؟؟؟ دەنگ بکە ونە وەی گوڕزە شان کوڵد هەڕم .\nجبرئیل وەت : ڕخد نەچوو من ئڕا لای تو هاتمە ،بەو وەر بۊش بزانم وە شەوە لەی کۊەی پڕلە گیاندارە چوە کەی؟؟\nپیاگ وەت : لە منەی خودا گەردم ، توام لێ بپرسم ئڕا ئێقرە بەدبەختم ، ئڕا ڕزقم نیەی\nجبرئیل ک دی پیاگە ساف کافە وەت من خودام بۊش بزانم چوە لیم توای\nپیاگ وەت : پۊل توام ئڕا خەرجی ژن مناڵم\nجبرئیل وەت : لەی سانە هۊردە بکە هەوانەگەد گشتێ بوودە تڵا\nپیاگ ئڵاجەۊێ هات ئەمان لە ناو دڵەو وەت بیلا بکەمە ناو هەوانە بزانم ڕاس ئۊشێ ،\nلەی سان و کوچگە ئەڵگرت و کردە ناو هەوانە\nلەیرە نووڕسە ناو هەوانە دی ماڵگدە ڕاس ئۊشێ هەوانە پڕە لە تڵا ، دەس برد هێز هەوانە بەید و بخەیدە شانا لەیرە دی فرە قورسە،\nسەر ئەڵگرت و نووڕسە خودا و وەت: من یە پانزە ڕووژە ڕێ کەم تا دیمەسەدەو ئمجا چۊ تۊەنم پانزە ڕووژ یە بخەمە چەک شانا و وەرەو ماڵ بچم؟؟؟\nئە ڕاس ئۊشی لە در ماڵ ئەی تڵایلە بەی پیم.\nجبرئیل ک لای پیاگ خوەی وە خودا نیشان داۊد وەت : بچوەو ئڕا ماڵ\nسڕووکانێ ها دەر ماڵد هەفت کۊزە تڵا ها ژێرێ، بچوو هەناێ کەسێ نەۊ بدراران و بوەران ئڕا ماڵ …\nگوزەیشت و گوزەیشت تا پانزە ڕووژ ، پیاگ ڕەسی وە ماڵ ، لەی ئانە دو گلە ناخاڵە لەی دەیشتە نیشتۊن ،یەکلان وەت : پیاگە ک چۊد لە منەی خودا هاتەو ، چمان خودا دییەو؟؟ئەوەکە وەت: بەو بچیم کوڵ بگریم بزانیم چوە ئۊشێ ئڕا ژن مناڵەی ،پیاگ چێیەو ناو ، ژن هاتە پیرێیەو وە ڕشقەن وەت : چوە کردی پیاگە ؟ خودا دیدەو ؟؟\nپیاگ وەت : ئا دیمەوەی\nژن لەنوو وە ڕشقەنەو پرسی : چوە دا پید؟؟؟\nپیاگ وەت : وەت بچوو ژێر سڕووکانەی دەر ماڵدان بێرەو هەفت کۊزەی تڵا ها ژێرێ\nژن خەنس و وەت : کووڕەگە یە شێویایدە\nیە چ گەپێگە، کی خودا دییە ک تو بۊنیدەی\nپیاگ وەت : ئمشەو چم سڕووکانە دەمەو نیشاند دەم شێت بۊمە یا نە. پیالەی چای ئڕام بار.\nپیاگ چای خوارد و خەوێ بردەو…\nناخاڵەیل ک ئەی گەپە ئەژنەوین ئڕا خاتر ڕاس درووی د کوت شەوار ژێر سڕووکان دانەو لەیرە دین دا کۊزە ها تێ . دەر یەکلان دانەو دین پڕ وە پڕێ زەرداڵەس\nلە ئەمر خودا تڵا لە وەر چەو ناخاڵەیل بۊە زەرداڵە . یانیش لە قینا چێن هەر هەفت کۊزە ڕشاننە ناو کلاوەنجەی ماڵ پیاگ ڕۊتەڵ و واین ، پیاگ ڕۊتەڵ و ژن و مناڵەی لە دەنگ خشە هەڵپەرین ، لەیرە دین دەور کوانگ و ناو ماڵ پڕە لە تڵا\nپیاگ وەتە ژن : ژنەگە نەوەتم ودا دیمەسەو ، ئەوەسە خوەی تڵایلە هاوردەو ناو ، ژن و مناڵ و پیاگ لە ناو ئەی هەمگە تڵا خنجگە کردن ،\nلە خوەشی نەزانسن چوە بکەن….\nناخاڵەیگ ک شەو کۊزەی زەرداڵەیلە ڕشانە ناو ماڵ پیاگ ڕۊتەڵ شەوکی وەتە داڵگ : داڵگە وە بوونەی ئاگر هاوردنەو سەرێ بەی لە ماڵ هاوساگەمان بزان چوە کن. داڵگیش وەت : هەمرە چم.\nژن هاوسا هات ئڕا ماڵ پیاگ ڕۊتەڵ و وەت: ئڕا ئاگر هاتمە . ژن پیاگە چوود ئاگر بارێ ، ژن هاوسا وە دزییەو نووڕسە ناو ماڵ پیاگ لەیرە دی ناو ماڵ پیاگ ڕۊتەڵ پڕاوەپڕێ تڵاس هات و ئڕا کوڕ وەتەو ، کوڕ وە نک ناهمێد دا لە بان دەس…\nماڵ پیاگ ڕۊتەڵ چۊنە دەوڵەمەنەو بۊن هزار جار فرەتر لە برای دەوڵەمەن…..\nوە ناو خودای بێ وێنە\nمن زەینەب شەفیعی لە مانگ کیسەتەکن زمسان ساڵ 61 لە شار ئەیوان وە دی هاتمە. تەنیا تا دیپلم خوەنسمە.\nنزیکەی شەش مانگە وە شێعر و نۊسەری ڕۊ هاوردمە و مەیل فرەی وە شێعر و ئەدبێیات کوردی دێرم.\nPrevious articleڕووداوەکانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و دۆخی کورد\nNext articleوەزیرێکی ئیسڕائیلی: دەردێک بە ئێران بکەین کە قەت بیریان نەچتەوە.\nدامه‌زراندن و ده‌ستبه‌كاربوونی ته‌له‌ڤیزیۆنی یه‌كبوون تی ڤی “YEKBÛN TV” له لایه‌ن كورده‌كانی سۆڤییه‌ت\nنامه‌ی داواكاری ١٠٥ ڕێكخراو و ناوه‌ندی مافی مرۆڤی و ڕۆژنامه‌وانی كوردستانی بۆ ئازادكردن و هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی حۆكمی به‌ندكرانی “زارای نیشتمان”


هاشم ساڵح : ڕۆشنبیرە شەریفەکان کامانەن ؟ . – WTARIKURD\nهاشم ساڵح : ڕۆشنبیرە شەریفەکان کامانەن ؟ .\nباسکال بونیفاس، لە کتێبە نوێکەییدا هێرشدەکاتە سەر ئەو نووسەر و رۆژنامەنووسانەی کە راگەیاندنەکانی پایتەختی فەرەنسایان داگیرکردوە .\nوەرگێرانی : جیهاد موحەمەد\nئەم پرسیارە تووند و هەڵەشەیە دەخەمە روو : کێ دەتوانێت لەسەر رۆشنبیرە ئاژاوەچیی و ساختەچییەکان لە جیهانی عەرەبیدا کتێبک بنووسێت ؟ کێ بوێریی بونیفاسی هەیە بۆ نمایشکردنی ناوی ئەو جۆرە لە ڕۆشنبیران؟ تا ئێستا دایک کەسێکی وای دروستنەکردوە! لەبەر ئەوەی دەوڵەتێکی یاسایی نییە بۆ پاراستنیی کاتێک چاویی لێسوردەکرێتەوە و چەندین لایەن ئامانجیانە پاکتاوی بکەن! .\nجارێکیتر باسکال بونیفاس سەلماندیەوە کە ڕۆشنبیرێکی گەورەیەو ڕێز لە راستینە دەگرێت . حەق وایە فەرنسا شانازیی بەم جۆرە ڕۆشنبیرانەیەوە بکات . مەڵێن بوونی ئەم جۆرە رۆشنبیرە گەورانە کە ڕاستیی خۆشدەوێت و رێزی لێدەگرێت سروشتیی و ئاساییە ، نەخێر پێچەوانەکەی راستە ، چوونکە ژمارەی رۆشنبیرانی ساختەکارو چەواشەکار ، یان رۆشنبیرە ماکیاڤیلییگەراییەکان کە مەبەستییان کردوە بە پاساو بۆ ڕەفتارەکانیان زۆر زیاترن لە ژمارەی ڕۆشنبیرە پاک و بێگەرد و شەریفەکان .\nبێگومان رۆشنبیرێک نییە پێمان بڵێت من دژی ڕاستییم و ناشەریفم ! بە پێچەوانەوە خۆی زۆر بە ڕۆشنبیر و خەباتگێرێکی گەورە و شۆرشگێرێکی مەزن پیشاندەدات ، بەو پەڕی خۆ بە زلزانین و خۆ بە گەورەزانین بەسەر هەموو ئەوانەشدا کە گیانی خۆیان دەبەخشن و خۆیان و ژیانیان دەخەنە بەردەم ریسکەوە لە پێناوی خۆشەویستیی و ڕێزگرتن لە راستیی . بەمەش دەتوانن ساختەکاریی و چەواشەکاریی خۆیان بشارنەوە . ئەم کردەوانەش ڕاستییەکان دەسرێتەوە و ئەوی سوکە قورس دەبێت و ئەوی قورسە سوک دەبێت و سپی دەبێت بە ڕەش و ڕەش دەبێت بە سپیی .\nئەو پێوەرە کامەیە کە بتوانیین ڕۆشنبیری پاک و ڕۆشنبیری ناپاکیی پێ بپێویین ؟ تەنیا یەک شتە : ئەویش ، ئەو نرخ و لەسەرکەوتنەیە کە داوێتی لە پێناویی هەڵوێستەکانیدا . بۆ هەڵسەنگاندنی هەر شۆشنبیرێک دەبێت بپرسین ، ئایا ڕۆشنبیرییەکەیی و هەڵویستەکانی هیچ کەوتوە لە سەریی یان نا ؟ ئایا ساتێک لە ساتەکانی ژیانی کەوتوەتە بەردەم هەڕەشەلێکردن یان نا؟ ڕاستەوخۆ ـ خودی خۆی ـ تووشیی هیچ شتێک بووە ؟ جگە لە هەموو ئامانە ، قسەکردن و زۆربڵێیەتیی خۆش و ئاسانە و بە دەم هیچی تێناچێت ، هەرکەسێک دەتوانیت وەک گەورەترین خەباتگێر خۆی نمایشبکات ، دەشتوانێت بە گوتار و لێدوان ڕۆژنامەکان پربکاتەوە ، لە کاتێکدا لە یەکێک لە جوانتریین پایتەختی ئەوروپادا دەژیی و بە بێ ئەوەی هیچ زیانێکیی کردبێت و هیچ زیانێک بکات . ژیان و تەندروستی وەک خۆی بە خۆشیی و بەختیاریی دەباتەسەر و تووشی هیچ ریسک و دوژمنایەتییەک نابێت ، لەوانەشە خۆی دەوڵەمەندبکات و ببێت بە ملوێنەر لە پشتیی ئەم خۆ نمایشکردنانەیەوە ! خەڵکیش وا بیردەکەنەوە کە گەورەترین خەباتگێر و شۆرشگێرە لە مێژوودا ، تەنانەت وانەی ئەخلاق و نیشتیمان پەروەریی لێوە فێردەبن ! ئەمە حاڵەتی بەرزترین لوتکەی ساختەکاریی و چەواشەکاریی ڕاستییەکانە . لێرەوە دەگەینە ئەو حاڵەتەی کە بە مانای وشە پێیدەوترێت بێ ڕەوشتیی وئابرووبردن و بێ بەهاکردنیی فکریی سیاسیی . بەڵام خۆشبەختانە ئەم حاڵەتە هەموو خەباتگێڕ و شۆرشگێرە سیاسییەکان ناگرێتەوە. خەباتگێر و شۆڕشگێرە راستینەکان ئەوانەن کە بە بێ بەرامبەر کاردەکەن و هەوڵدەدن دژی سیستەمی گەندەڵ و ستەمکار و داگیرکار .\nئەوەی تێبینیدەکرێت ، بە درێژایی مێژوو ڕۆشنبیرە گەورەکان ئەوانە بوون کە راونراون و دەربەدەرکراون و تەنانەت توشیی پاکتاویی جەستەیش بوون . کاتێکیش کە دەمردن گیرفانیان بەتاڵ بووە و پەلێکی تێدا نەبووە. گەورەترین نموونەشیان سوقرات بوو ، کە گۆرا بۆ” بارادیغم ی مەزن ” لە ڕۆشنبیریی و وشەی ئازاد دا، واتا بوو بە ” نموونەیەکی باڵا ” یان سیمبولی گەورەی شەرفی فکر . سوقرات نەوەی زۆری هەبوو کە کەمتر نەبوون لە مەسیح ، یا جان جاک روسۆ، یان مارتن لوثەر و نیلسون ماندیلا … هتد . ئەرستۆ کاتێک هەستی بە ترسناکییکرد لە ژێر باڵی تاریکی رزگاری بوو ، ئەم گوتە بەناوبانگەی دەربریی : ” وازییان لێناهێنم چیتر تاوان بکەن بەرامبەر بە فەلسەفە ” .\nهەرچەندە لە مێژووی بەشەریەت وردبینەوە لە رۆژئاوا و لە رۆژهەڵاتدا ڕۆشنبیرێکی راستینە نادۆزینەوە کە لەسەر نووسینەکانی و کتێبەکانیی و هەڵوێستەکانی نرخی زۆری نەدابێت و زۆر لەسەری نەکەوتبێت . مەرج نییە پاکاتاوی جەستەیی کرابێت ! بەڵکو ئەگەر لەوەشکەمتر بەر شاڵاو و پەلامار کەوتبێت بەردەوام ئازاری پێگەیشتوە و بە رێکەوت رزگاریبووە لە کوشتن. ئەم جۆرە لە رۆشنبیران بە درێژایی چەندین ساڵ توشی راونان و تەنگەژە و ئازار و ئەشکەنجە بوون ، بە زیندانییکردن، یان بە شەریی دەرونیی و مەعنەویی لە رێگەی تۆمەت خستەنەپاڵ و جنێودان و سوکایەتیی و هەڕەشەکردنەوە تووشی شکستی دەکەن … هتد . چەندین جۆری چەوساندنەوە و شەریی فیزیکی و دەرونیی لەگەڵ دەکەن .\nبیرمەندی فەرەنسی ، میشیل سیر دەلێت : بیرمەندێکی گەورەیی ئەوروپیی نەبووە کە بە ئارامیی توانیبێتیی چاوی لێکبنێت پێش سەرکەوتنیی مۆدێرنە و دەوڵەتی یاسا .\nهەموو فەیلەسوفەکانی ئەوروپا نرخێکی گەورەییان دا و خەبات وتێکۆشانیان زۆر لەسەر کەوت ، هەر لە غیوردانو برینو وە تا دەکات بە غالیلۆ ، لەویشەوە بۆ دیکارت، کە لە دواجاردا دەرکەوت کە مردنەکەی بە کوشتن بووە نەک بە مردنێکی سروشتی ، بە پێچەوانەی ئەوەی کە حیکایەتە ڕەسمیەکان بۆ ماوەی سێ سەدەو نیو خەڵکیان پێ چەواشەکرد . تەماشاکەن چۆن ڕاستییەکان دەرکەوت دوای نزیکەی چوارسەد ساڵ ! ئەمەش بەو مانایە دێت کە ڕاستییەکان دەشاردرێنەوە ، دەسرێنەوە ، بەڵام نامرن و زیندودەمێنەوە ! ئێستا کاتی ئەوەیە بچینە ناوەڕۆکی بابەتەکەوە ، بزانین باسکاڵ چیی نووسیەوە و چیی دەڵێت لە ساڵی ٢٠١١ دا بە ناونیشانی : ” ڕۆشنبیرە چەواشەکارەکان .. سەرکەوتنی راگەیەندنەکان بۆ پێدانی هەواڵی درۆ و شاردنەوەی راستیەکان ” کتێبی دوەمی باسکاڵ کە لە پاریسدا چاپکرا و بڵاوکرایەوە بەم ناونیشانە ساکارەوە : ” ڕۆشنبیرە شەریفەکان “، یان ” ڕۆشنبیرە بیگەردەکان “، ئەگەر بمانەوێت وەک خۆی تەرجەمەی بکەین، کامانەن ؟.\nبونیفاس ، لە کتێبی یەکەمیدا هێرشێکی تووند دەکاتە سەر کۆمەڵێک نووسەر و ڕۆژنامەنووس کە روخساریی راگەیاندنەکان و شاشەی تەلەفزوێنەکانیان لە پایتەختی فەرنسادا قۆرخکردوە . یەکێک لەوانە ڕۆژنامەنووس ئەلکسەندەر ئادلێر بوو ، لێکۆرەوەی سیاسی و فریدریک ئانسێل و توێژەر فرانسوا هیزنبرغ و ، ڕۆژنامەنووسی جەزائیریی محەمەد سیفاوی و ، چەندینی تر جگە لە ( لیفی ) کەگەورە و سەرۆکەکەیان بوو . کە یەکێک بوو لە ڕۆشنبیرە چەواشەکارە گەورەکان لەو سەردەمەدا ، وە دیارترین ئەستێرەی نێو شاشەیی تەلەفزوێنیی فەرنسیی بوو .\nکێشەی گەورە لەوەدایە کە : ڕۆشنبیریی ڕاستینە هەندێک جار سەرکەوتوونابێت لە تەلەفزوێندا ، یان لەسەر شاشەکەن بە کەمیی نەبێت دەرناکەوێت ، یان خۆی نایەوێت خۆی دەربخات و ڕادەکات لە خۆ دەرخستن و خۆپیشاندان لە شاشەکانەوە . بەڵام ڕۆشنبیریی درۆزن و ساختەکار و چەواشەکار وەک پاڵەوان هەموو حەفتەیەک یان هەموو رۆژێک لە شاشەکانەوە دەردەکەوێت و وەک کەسی سەرکەوتووی نێو شاشەکان پیشاندەدریت !\nبۆ ئەوەی بە باشی لە هەڵوێستەکە تێبگەین : من نامەویت هێرش بکەمە سەر هنری لیفی و بیکەم بە بابەت بە هۆکارێک یان بە بێ هۆکار، ناشمەوێت چاکە و سودەکانی ئەفرۆزەبکەم و رەتیبکەمەوە . ئەمە هەڵوێستێکی نەشیاوە و بابەتییان نییە ، ئەوە باسکاڵە کە ئەو هێرشە دەکات نەک من . نەک هەرنامەوێت هێرش بکەمە سەری بەڵکو بە میتۆدە سەرنجڕاکێشەکانیش لە نووسینەکانیدا سەرسامم . زۆرجاریش بابەتەکانی لە گۆڤاری هەفتانەی” لوبوان ” دا دەخوێنمەوە . کتێبە گەوەرەکەشیم لەسەر سارتەر خویندوەتەوە ، هەندێک کتێبی ترییم خوێندوەتەوە و چێژم لێوەرگرتوە . بۆچی نەفیکردنی ڕاستیی ؟ بەڵام ئەوەی من تێبینیدەکەم زیاد لە پیویست سیاسییە ، وە میکاڤیللییگەراییەکی زۆر چالاکیی جددیە وەک بونیفاس دەڵێت .\nئەو ڕۆشنبیرە شەریفانەی کە بونیفاس لە کتێبە نوێکەیدا باسی لێوە دەکات ئەم ڕۆشنبیرانە دەگرێتەوە : ریجیس دوبریەی زۆر بە ناوبانگ ، جان بوبیرو تایبەتمەند لە عەلمانەیت و بروتستانیەتدا ، دۆست و هاورێم موحەمەد ئارگۆن . کە لەسەر دانەری ئەم پەرتوکە دەڵێت : ئەگەر من بیریی درۆزنانەم بەکاربهێنایە و گەشم پێبدایە ، یان لە وانە وتننەوە گشتیەکانمدا فێڵمبکردایە و جەماوەرم بەو فروفێڵانە قایلبکردایە لە دوای نووسینی کتێب و نووسینەکانی بونیفاس لە ڕووم نەدەهات لە ئاوێنەشدا سەیریی خۆم بکەم . بۆ هەتا هەتایە لای خەڵک خەجاڵەتیم دەکێشاو و لە ڕوومنەدەهات خۆم پیشانبدەم . ئەم قسانەی ئارگۆنیش نیشانەی پاکیی و بێگەردیی و شەرییفیەتییە لە فکردا.\nپێویستە لێرەدا ئاماژەش بە جان زیغلیری بیرمەندیی سویسریش بدەین کە هەموو تەمەنی خۆی لە پێناویی بەرامبەروەستانەوە و ڕەخنەگرتن لە عەلمانیەتی رۆژئاوادا بەسەربرد کە عەڵمانیەتێکی دۆرزنانەیە چوونکە وڵاتانی باشور برسیی دەکەن . هەروەها ئولیفییە مونجان وتیی : ڕۆشنبیرانی دەرەوەی شاشەکانی تەلەفزوێن رەگەزێکە خەریکە دەسرێتەوە و نامێنێت ئەگەر گەورەترین و بلیمەتتریین ڕۆشنبیرانێکیشبن لە جیهاندا !، ئادغارد موران ، تودوروف ، ستیفان هیسیل .. و چەندینیی تر . باسکال بونیفاس دیالۆگی لەگەڵ پانزە ڕۆشنبیردا بە قوڵییکردوە لەم کتێبە دەگمەن و گرنگەدا .\nکێ دەیەوێت پشوویی هاوینەی بەسەر بەرێت لەگەڵ کتێبدا ، نەک ڕاکردن بە دوای کچاندا ، با ئەم کتێبە بکرێت و بیخوێنێتەوە و پەخشی بکات و لەگەڵ خۆی بیبات بۆ کەنار دەریاکان و سەر لوتکەی شاخەکان .\nباسکال بونیفاس لە پرۆژەکەیدا دەڵێت : لەگەڵ لایەنی نەرێنیی گۆڕەپانی ڕۆشنبیریی فەرەنسیدا، من ویستومە لایەنە ئەرێنێکەشی پیشانبدەم . دەمەوێت بە نەوە خوێندەوار و بە دواداچووەکان بلێم : هەموو گەندەڵ نیین ! ڕاستە کۆمەڵە رۆشنبیرێکیی درۆزن و چەواشەکار و ساختەکار هەن کە زیانیان داوە لە شەرەفیی ڕۆشنبیریی و فکر . بەڵام کۆمەڵە رۆشنبیرێکی ڕێزداریش هەن کە شایستەی خۆشەویستیی و شانازیین . کەواتە ناکرێت هەموویان لە سەبەتەیەکدا دابنێین. ئەمە ستەمە . ناکرێت لە لایەکەوە برنار هنری لیفی دابنێین و لە لاکەی ترەوە واتا بە تەنیشتێوە ریجیس دوبریە یان ئادغار موران یان ستیفان هیسیل دابنێیین ، لە هەمان جێگە و شویندا !.\nئەوەی کە ڕۆشنبیرە گەورەکان تیاییدا هاوبەشن لەگەڵ جیاوازیی بیر و ئاراستەکانیاندا ئەوەیە کە بێ چەندوچوون ئەم گوتەیە ڕەتدەکەنەوە کە دڵێت : لە پێناوی ئامانجدا هەر ڕێگەیەک پاساوە . ڕۆشنبیریی بە بێ ئاکار یان بە بێ ئاسۆیەکی مۆراڵیی و مرۆیی فراوان یەک پول ناهێنێت ، هەروەها سیاسەتیش . بە مانایەکی تر ڕۆشنبیریی بە ڕەوشت و مۆراڵبەرز و خاوەن ئاسۆیەکی مرۆیی مکیاڤیلییانە کار ناکات ، وەک ڕۆشنبیرە هەلپەرستە چالاکەکانی نێو شاشەی تەلەفزوێنەکان .\nرۆشنبیریی گەوەرە، ئەوانەن کە بەردەوام بە ئاراستەیەکدا کاردەکەن و دەڕۆن دژ بە شەپۆلە باوەکە ، یان دژ بە ڕای گشتیی کە ئامرازەکانی ڕاگەیاندن و حەشاماتی میللی فەرنسیی گەشیپێدەن و لەگەڵیدا هانگاودەنێن . ڕۆشنبیری گەوەرە بەرژەوەندی کەسیی خۆیان ناخەنە سەرو بەرژەوەندیی گشتییەوە ، یان بەرژەوەندیی ڕاستیینەوە . ڕاستیینە لای ڕۆشنبیریی پاک و بێگەرد شتیکە کە هەستیپێدەکریت ، واتا دەتوانرێت مامەڵەی لەگڵدا بکرێت لە ژیاندا بە پێچەوانەی ڕۆشنبیرە هەلپەرستەکانەوە . بۆەیە ڕۆشنبیری گەورە ئامادەیە لە پێناوییدا گیانی خۆی بەختبکات .\nئاردغار موران توشی دەردەیسەریبوو بە هۆی بەرگریکردنی لە ڕاەوایەتی مافی فەلەستینیەکان و داواکاریی بۆ ئاشتییەکیی دادپەروەرانە و هەمیشەیی لە نێوان ئیسرائیل و فەلەستینیەکاندا، یان بە شێوەیەکی گشتیی لە نێوان عەرەب و یەهودیەکاندا . هەمان دەردیسەریش توشی بیرمەندی سیاسیی گەورە ستیفان هیسیل ـیش هات .\nلە دواجاردا ، ئەم پرسیارە تووند و هەڵەشەیە دەخەمە روو : کێ دەتوانێت لەسەر رۆشنبیرە ئاژاوەچیی و ساختەچییەکان لە جیهانی عەرەبیدا کتێبک بنووسێت ؟ کێ بوێریی بونیفاسی هەیە بۆ نمایشکردنی ناوی ئەو جۆرە لە ڕۆشنبیران ؟ تا ئێستا دایک کەسێکی وای دروستنەکردوە ! لەبەر ئەوەی دەوڵەتێکی یاسایی نییە بۆ پاراستنیی کاتێک چاویی لێسوردەکرێتەوە و چەندین لایەن ئامانجیانە پاکتاوی بکەن ! .\nسەرچاوە / الشرق الاوسط\nبەهرۆز جەعفەر : با قسەیەک لەسەر ئایندەى پارتى بکەین !.\nفەرەیدون بێوار : ژیانى 111 پەرلەمانتێر ، یەکسانە بە ژیانى 16 هەزار و 650 کەمئەندام .


temperatur بێژەکردن: چۆن temperatur بە ئەڵمانی, دانمارکی, نەرویژی بۆکماڵ, سویدی, ئەندۆنیزیایی, ئازەرباینجانی, نەرویژی نینۆرسک, ییدی, لوکسەمبورگی, پۆڵەندی بێژە بکەن\nچۆن گۆ دەکرێ temperatur\nبیستراوە: 12K جار\ntemperatur بێژە کردن بە ئەڵمانی [de]\ntemperatur گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن Vortarulo (نێر لە ئەڵمانیا)\ntemperatur گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن DagmarB (مێ لە ئەڵمانیا)\nدەتوانن باشتر بێژەی بکەن؟ یا بە زاراوەیەکی تر؟ بێژە کردنی temperatur بە ئەڵمانی\nهاوبەشکردنی بێژەی temperatur بە ئەڵمانی:\ntemperatur نموونە لە دەستەوشەیەک\nDie gleichschwebende Temperatur ist Voraussetzung für das Musizieren in allen Tonarten.\nDie gleichschwebende Temperatur ist Voraussetzung für das Musizieren in allen Tonarten. گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن Delphi (نێر لە ئەڵمانیا)\nDie Jahrringbreite ändert sich je nach Temperatur.\nDie Jahrringbreite ändert sich je nach Temperatur. گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن NicoMico (مێ لە ئەڵمانیا)\ntemperatur بێژە کردن بە دانمارکی [da]\ntemperatur گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن MajaLange (مێ لە دانمارک)\nدەتوانن باشتر بێژەی بکەن؟ یا بە زاراوەیەکی تر؟ بێژە کردنی temperatur بە دانمارکی\nهاوبەشکردنی بێژەی temperatur بە دانمارکی:\ntemperatur بێژە کردن بە نەرویژی بۆکماڵ [no]\ntemperatur گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن Tannarya (مێ لە نۆرویژ)\nدەتوانن باشتر بێژەی بکەن؟ یا بە زاراوەیەکی تر؟ بێژە کردنی temperatur بە نەرویژی بۆکماڵ\nهاوبەشکردنی بێژەی temperatur بە نەرویژی بۆکماڵ:\ntemperatur بێژە کردن بە سویدی [sv]\ntemperatur گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن ret001 (نێر لە سوێد)\ntemperatur گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن AnnCharlotte (مێ لە سوێد)\nدەتوانن باشتر بێژەی بکەن؟ یا بە زاراوەیەکی تر؟ بێژە کردنی temperatur بە سویدی\nهاوبەشکردنی بێژەی temperatur بە سویدی:\ntemperatur بێژە کردن بە ئەندۆنیزیایی [ind]\ntemperatur گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن njrgrimm (نێر لە ئیندۆنیزیا)\nدەتوانن باشتر بێژەی بکەن؟ یا بە زاراوەیەکی تر؟ بێژە کردنی temperatur بە ئەندۆنیزیایی\nهاوبەشکردنی بێژەی temperatur بە ئەندۆنیزیایی:\ntemperatur بێژە کردن بە ئازەرباینجانی [az]\ntemperatur گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن sevinc (مێ لە ئازەرباینجان)\nدەتوانن باشتر بێژەی بکەن؟ یا بە زاراوەیەکی تر؟ بێژە کردنی temperatur بە ئازەرباینجانی\nهاوبەشکردنی بێژەی temperatur بە ئازەرباینجانی:\ntemperatur بێژە کردن بە نەرویژی نینۆرسک [nn]\ntemperatur گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن ConlangFan (نێر لە نۆرویژ)\nدەتوانن باشتر بێژەی بکەن؟ یا بە زاراوەیەکی تر؟ بێژە کردنی temperatur بە نەرویژی نینۆرسک\nهاوبەشکردنی بێژەی temperatur بە نەرویژی نینۆرسک:\ntemperatur بێژە کردن بە ییدی [yi]\ntemperatur گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن yosl (نێر لە ئەڵمانیا)\nدەتوانن باشتر بێژەی بکەن؟ یا بە زاراوەیەکی تر؟ بێژە کردنی temperatur بە ییدی\nهاوبەشکردنی بێژەی temperatur بە ییدی:\ntemperatur بێژە کردن بە لوکسەمبورگی [lb]\ntemperatur گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن piral58 (نێر لە لوکسەمبورگ)\nدەتوانن باشتر بێژەی بکەن؟ یا بە زاراوەیەکی تر؟ بێژە کردنی temperatur بە لوکسەمبورگی\nهاوبەشکردنی بێژەی temperatur بە لوکسەمبورگی:\ntemperatur بێژە کردن بە پۆڵەندی [pl]\ntemperatur گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن macborow (نێر لە پۆڵەندا)\nدەتوانن باشتر بێژەی بکەن؟ یا بە زاراوەیەکی تر؟ بێژە کردنی temperatur بە پۆڵەندی\nهاوبەشکردنی بێژەی temperatur بە پۆڵەندی:\nوشەی: Grüß Gott, FC Bayern München, Krähe, ficken, döner\nداخوازی بێژە کردنی نوێ بێژە کردن بە: ئازەرباینجانی ئەڵمانی ئەندۆنیزیایی پۆڵەندی دانمارکی سویدی لوکسەمبورگی نەرویژی بۆکماڵ نەرویژی نینۆرسک ییدی


شاره‌زایه‌كی ئه‌مه‌ریكی: بۆ به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی داعش ده‌بێت پشت به پێشمه‌رگه ببه‌سترێت\nلێكۆڵه‌ر و پسپۆڕی كاروباری سه‌ربازی له واشنتن، مایكڵ پریجێنت\nلێكۆڵه‌ر و پسپۆڕی كاروباری سه‌ربازیی له واشنتن، مایكڵ پریجێنت، تایبه‌ت به كوردستان24 رایگه‌یاند، پێویسته له شه‌ڕی دژ به داعش، پشت به به‌هێزترین و تۆكمه‌ترین هێزی هاوپه‌یمان ببه‌سترێت، كه پێشمه‌رگه‌یه. گوتیشی: "پێویسته رێگری له پێشمه‌رگه نه‌كرێت و ئه‌گه‌ر په‌نا بۆ پێشمه‌رگه نه‌برێت. ئه‌وا ره‌وشی كه‌ركووك و ناوچه‌كان به‌ره‌و دوا ده‌گه‌ڕێته‌وه". له باره‌ی گرته ڤیدیۆییه‌كه‌ی ئه‌بوبه‌كر به‌غدادییشه‌وه گوتی: "به‌غدادی به جیهانی گوت هێشتا زیندووه".\nمایكڵ پریجێنت له میانی به‌شداریكردنی له ژووری هه‌واڵی كوردستان24، له باره‌ی ده‌ركه‌وتنی ئه‌بوبه‌كر به‌غدادی گوتیشی: "ئه‌م ڤیدیۆیه به‌ڵگه‌ی ئه‌وه‌یه، كه به‌غدادی له ژیاندا ماوه، ریشی ره‌نگ كردووه. له‌گه‌ڵ چه‌كێك له پشتییه‌وه‌یه‌تی. ده‌ریده‌خات له كاتی پشوودانه. به‌ڵام هێشتا چالاكه و له عێراق و سووریا و ئه‌فریقا داعش بوونی هه‌یه. ره‌نگه بگه‌نه بیابانه‌كانی ئه‌فریقاش".\nئاماژه‌ی به‌وه‌ش كرد، كه داعش تێكنه‌شكێندراوه. ئێمه ته‌نیا خاكمان له‌ژێر ده‌سه‌ڵاتی ده‌رهێناوه. ئه‌وه ته‌نیا قۆناغێكه له پرۆسه‌كه. هێشتا هزری ئه‌وان و سه‌ركرده‌كانیان له ژیاندا ماون. هێشتا كرده‌ی تیرۆریستی ئه‌نجام ده‌ده‌ن. شانه‌ی نووستوویان له ناوچه‌كان هه‌یه. بۆیه قۆناغی دووه‌م و سێیه‌می له‌ناوبردنی داعش ده‌بێت به‌رده‌وام بێت.\nهه‌روه‌ها گوتی: "داعش هاوشێوه‌ی قاعیده جموجۆڵی هه‌یه. كوشتن و هه‌راسانكردن هه‌ن. په‌لاماری جیاجیا ئه‌نجام ده‌ده‌ن. له نه‌ینه‌وا ده‌یانه‌وێت كرده‌ی تیرۆریستی ئه‌نجام بده‌ن. هێزه ئه‌منییه‌كان و حه‌شدی شه‌عبی له عێراق ده‌كه‌نه ئامانج. له به‌رامبه‌ر له‌ده‌ستدانی خاك، به‌غدادی داوای تۆڵه‌سه‌ندنه‌وه ده‌كات. له سووریا و سریلانكا په‌لاماریان هه‌یه".\nئاماژه‌شی بۆ ئه‌وه كرد، له عێراق سوننه په‌راوێز خراوه. هه‌ژموونی ئێران زیادی كردووه. ده‌بێت رێگری له پێشمه‌رگه نه‌كرێت، به تایبه‌تی له شنگال. پێشمه‌رگه له عێراق تۆكمه‌ترین هاوپه‌یمانی دژ به داعش بوون. ده‌بێت به‌رده‌وام له دژی داعش پشت به پێشمه‌رگه ببه‌سترێت.\n04 به ڤیدیۆ.. عێراقییه‌ك دایكی به پێخاوسی له ماڵ ده‌رده‌كات\n05 راگەیاندراوێک لە راگەیاندنی مەكتەبی سیاسیی پارتیی دیموكراتی كوردستان\n06 مۆڵەتی شۆفێری و ساڵیانەی ئۆتۆمبێل دەگۆڕدرێن


www.komalah.org - مانۆڕەکان بۆ گەرم کردنی بازاڕی هەڵبژاردن ده‌ست پێ ده‌كه‌ن\nلاپه‌ڕه‌ی سه‌ره‌کی | وتاری ڕۆژ | مانۆڕەکان بۆ گەرم کردنی بازاڕی هەڵبژاردن ده‌ست پێ ده‌كه‌ن\nمانۆڕەکان بۆ گەرم کردنی بازاڕی هەڵبژاردن ی مانگی داهاتوی کۆماری ئیسلامی، دەستیان پێکردووە. هەرا و هوریای ڕۆژانه له‌م بواره‌دا، دەرووست دەبێتە خۆراکی ئەرزیابیی و لێکدانەوەی هەواڵنێران و به‌ناو شاره‌زایانی سیاسیی. لەنێو سەرسورمانی گەلێک لەم شاره‌زایانه‌دا، ئەحمەدی نیژاد سەرەڕای تەوسیەی خامه‌نەیی خۆی کاندید دەکات تا بە ڕواڵەت دەژایەتی لەگەڵ " ڕێبەر" بکاتە پاڵپشتێک بۆ ئیعتیباری خۆی لەنێو خەڵکدا. ناوی ئیبڕاهیم ڕەئیسی بێزراو ترین کەسێک کە ته‌سه‌وری بكه‌ی، وەک کاندیدێک کە قه‌رار بێ به ڕەقیبی ڕووحانیی لە هەڵبژاردنی سەرۆک کۆماریدا، دێته گۆڕێ. بەم جۆرە هه‌ل بۆ تەبلیغ کردنی بیرۆكه‌ی هەڵبژاردن لەمابه‌ینی " خراپ و خراپتر"دا لە زەین و مێشکی ئەوانه‌ی کە گۆیا بڕیاریان داوە بەردەوام ئا‌مراز و سیا لەشکری بێ جیرە و مەواجبی ئەم جۆرە شانۆگەریانە بن، ده‌ڕه‌خسێت.\nئەوەیکە ناوەندەکانی کاریگەری ده‌سه‌ڵات واتە سەرانی سپای پاسداران و خامه‌نەیی سه‌رئه‌نجام چۆن بڕیار ده‌ده‌ن، گرێدراوە بە وەوە کە لە هەر دەورەیەکدا ڕژیم پێویستی بە چی هەیە. بە سه‌رنجدان بەو نیازانەیە کە لە هەر دەورەیەکدا کەسێکی دیاریکراو سەر لە سندووقەکانی دەنگدان دەردێنێ. بەڵام چوونكه پێویستە شانۆ گه‌رییه‌کە، کامڵ بێت و ئاڕاستەیەکیش پیشانی خەڵک بدرێت تا بێنه بەردەم سندووقەکانی ده‌نگدان.\nچاوگێڕانێکی خێرا بە سەر ئەو شانۆگەریانەدا کە بە ناوی هەڵبژاردن لە کۆماری ئیسلامیدا بەڕێوەچوون، نیشانی ئەدات کە هەر جارێک هاو تەریب لەگەڵ جیهەت گیری سیاسەتێک کە جێی سه‌رنجی بەیتی ڕێبەری و فەرماندەکانی سپای پاسداران بووە، هەوڵدراوە تا ئەو کاندیدە لە سندووقەکان سەرکەوتو بیتەدەرێ کە پێشتر تەوافوقی لەسەر کراوە و زیاترین خزمەت به به‌رژه‌وه‌ندی ئه‌وان ده‌كات."\nهەڵبژاردنی" ساڵی ١٣٨٨ نمونەیەکی بەرچاوی وەها سیاسه‌تێك بوو. نیازی ئەو كاتی کۆماری ئیسلامی، درووست كردنی قەیرانی ناوچەیی بوو، هاتنە دەری کەسێکی وەک ئەحمەدی نیژاد کە خامه‌نەیی ئەوی بە کەسێکی نزیکتر لە بۆچونەکانی خۆی ناساند، بەرهەمی وڵام بە نیازی ئه‌و سه‌رده‌میان بوو. دیمان کە ئەم نیازە بە تەقەلوب و فڕوفێڵێکی ئاشکرا و بەرین و سەرکوتی خوێناوی ناڕازیان بەم تەقەلوب و گزی کاریە، سەرئەنجام داسەپێندرا. یان مەسەلەن لە ساڵی ١٣٩٢ دا ئەم حاکمییەتە، بە لەبەرچاو گرتنی گوشاری گەمارۆکان و کۆمەڵیک گرفتی جیددی کە بەشوێن پەیگیری کردنی بەرنامەی هەستەییدا پێکهاتبوو، پێویستی بەوە بوو کە ئاڕایشی سیاسی بە چەشنێک تەنزیم بکات، کە سیاسەتی " نەرمی نواندنی قارەمانانە" لە بەرانبەر ئه‌مریکا و ڕۆژئاوادا بەڕێتە پێشێ و بۆ وڵام دانەوە بەم نیازە سیاسییە، ڕازی بوون بە هاتنە دەری ناوی ڕووحانی لە سندووقەکان. بەڵام بۆ شانۆگەری هەڵبژاردنی ساڵی ٩٦ ڕژیم توشی سەر لێ شێواویەکی ئاشکرا بووە. هێشتا بە دڵنیاییەوە ناتوانین باسی جیهەت گیریەکانی ئەوانه بکەین کە ئەرکی مۆهەندیسی کردنی هەڵبژاردنیان لە ئەستۆیە. سەر لێ شێواوی كاتێك ده‌رده‌كه‌وێت کە ڕژیم بۆ ئاشکرا کردنی کارتی سەرەکی و یان ناوەرۆکی سەرەکی فریوکاریەکانی، دەرفەتێکی زۆری بۆ نەماوەتەوە. هەڵبەت بە شناختێکی کە لە کۆماری ئیسلامی و شێوازە فریوکاریەکانی هەمانە، هێشتا دەبێ چاوەڕوانی کۆمەڵیک شانۆی جەنجاڵی تریش بین. ئەگەر هەر ئەو جۆرەی کە ئەحمەدی نیژاد لە رۆژی ناو نووسینیدا وتی، " هاتۆتە مەیدان تا هەڵبژاردنی دوو جەمسەری بکاتە سێ جەمسەری"، ڕواڵەتی مەسەلەکە ئەوەیە کە ڕەئیسی و رۆحانی و خۆشی لە سەروی ئەم جەمسەرانەدا حیساب کردوە. ئەگەر بە فەڕز ئەم سێ کەسە وەک بازیگەرانی سەرەکی شانۆی هەڵبژاردن حیساب بکەین، هەرکامە و تایبەت مەندی خۆی هەیە. رۆحانی وەک سیمایەک ناسراوە کە لە ماوەی چوار ساڵدا بەردەوام وەعدە و بەڵینی درۆینەی بە خەڵک داوە: باسی لە مەنشوری مافی هاوڵاتیی بوون کردووە، ئێرانی لە ڕیزی یەکەمی بەڕێوەبەرانی حوکمی ئێعدام لە دنیادا داناوە، تەنگی بە نووسەران و هونەرمەندان و چالاکانی مەدەنی هەڵچنیوە، دژی کرێکاری ترین لایەحەی قانونی کاری بۆ پەسند کران داوەتە مەجلیس، مافە سەرەتاییەکانی کەمینە نەتەوایەتی و مەزهەبیەکانی توندتر لە پێشوو پێشێل کردوە و دەیان خاڵی تر، وەها مۆرەیەک لە نەزەر ڕای گشتیەوە قاعیدەتەن وەک سوتاو بە حیساب دێت.\nبەڵام ئیبڕاهیم ڕەئیسی لە باری توانایی هێنانی خەڵک بۆ بەردەم سندوقەکانی دەنگدان لە رۆحانیش زیاتر جێی سرنجە. ئەگەر ئەحیانەن تەسمیمی سەرانی ڕژیم لەسەر ئەوە بێت کە ئەم دەورەیە ئەو سەر لە سندوقەکان دەربێنێ، بە واتای ئەوەیە کە ڕژیم ئەولەویەتی خۆی لەسەر سەرکوتی هەرچی زیاتری ناڕەزایەتیەکان بنیادناوە. ئیبڕاهیم ڕەئیسی لە ساڵی ١٣٨٣ وە بۆ ماوەی ١٠ ساڵ جێگری یەکەمی قوەی قەزاییە بووە و لە ساڵەکانی ٩٣ و ٩٤ یشدا دادستانی کوللی کیشوەر بوو. ئەو ١٧ ی مانگی ڕەشەمەی ساڵی ١٣٩٤ بە حوکمی خامنەیی وەک سەرپەرستی تەولیەتی ئاستانی قودسی ڕەزەوی یەکێک لە دەوڵەمەند ترین ناوەندەکانی تاڵان کردنی سەروەتی ئەم کۆمەڵگایە لە کۆماری ئیسلامیدا داندرا. بەڵام زیاترین بەشی بەرپرسیارەتیەکانی لە قوەی قەزاییەی کۆماری ئیسلامیدا بەسەر بردوە. ئەو لە سەرەتای دەیەی شەستدا لە پۆستە قەزایی- ئەمنیەتیەکاندا خەریکی کار بوو. لە جەریانی ئێعدا کرانی بە هەزاران کەس لە زیندانیانی سیاسی ساڵی ١٣٦٧ دا، لەگەڵ حسێنعەلی نەییری، موڕتەزا ئیشراقی و مستەفا پور محەممەدی لە ئەندامانی گوروپی ناسراو بە << هەیئەتی مەرگ>> بوون کە گەلێک جەنایەتی وەحشەتناکیان لە مێژووی کۆماری ئیسلامیدا تۆمار کردوە و بە هەزاران ئینسانی دیلیان بە جوخەکانی ئێعدام سپارد.\nتەکلیفی پێشینەی ٨ ساڵەی ئەحمەدی نیژادیش روونە. قەرار بوو پارەی نەوت بەرێتە سەر سفرەی خەڵک، زیاتر لە ٥٠ ملیۆن کەس لە خەڵکی ئەم وڵاتەی بردە ژێر هێڵی هەژاریەوە. ٨٠٠ ملیارد دۆلاری لە سەروەتی ئەم خەڵکە بەبێ حیساب و کیتاب بەربادا. لە ئاستی بیروڕای گشتی دنیادا وەک سەرۆک کۆمارێکی نەزان، کۆنەپەرست، درۆزن، شارەزا لە دروست کردنی قەیرانی ساختەگی و جەنجاڵی، جێگه و شوێنی خۆی چەسپاند. گەڕانەوە بۆ دەورانی ئەحمەدی نیژاد واتایەکی بێجگە لە داماوی و سەر لێ شێواوی ڕژیمی ئیسلامی لەم بوارەدا نییە. گشت ئەمانە نیشانی ئەدەن کە لە هەر شانۆگەریەکی هەڵبژاردندا، ئاڕاستەکانی ڕژیم و باڵی زاڵ تێیدا بۆ چارەسەر کردنی قەیرانەکان و ئەو بژاردانەی کە لەبەر دەمیدان، سنوردار تر دەبنەوە. ناکۆکی بنەڕەتی خەڵک لەگەڵ ئەم ڕژیمە بە ڕادەیەک قوڵە و نەفرەت لەم ڕژیمە ئەوەندە بەرینە، کە سەرکوت کردنی بە بوونە سەرۆک کۆماری ئینسان کوژێکی وەک ئیبڕاهیم ڕەئیسی و یان هێور کردنەوەی بە هەڵبژاردنی سیاسەتمەدارێکی گوێلەمستی وەک حەسەن رۆحانی، یان شەڕلاتانێکی وەک ئەحمەدی نیژاد مومکین نییە. چارەسەری ناکۆکی خەڵک بە ئیستبدادی دینی سەرمایەداری لە ئێران تەنیا یەک ڕێگا چارەی هەیە و ئەویش لادانی بێ شەڕت و مەرجی حاکمیەتی کۆماری ئیسلامیە. تەنیا ئەو کاتەیە کە ڕێگا بۆ هەڵێنانەوەی هەنگاوی دواتر لە بواری دابین بوونی ئازادی و ڕیفاه و ئاسایش و یەکسانی لەم کۆمەڵگایەدا خۆش دەبێت.


کوردیپێدیا - 📅 کڕۆنۆلۆژیای رووداوەکان - 07-03\n01020304050607080910111213141516171819202122232425262728293031 - 010203040506070809101112 - 2021202020192018201720162015201420132010200620052003200119961995199319911988198619851980197819751974195719511925\n📂 07 March ▾\nسەردانی پاپا بۆ باشووری کوردستان: 07-02-2020\n- بۆ یەکەمجار لە مێژوودا پاپای ڤاتیکان سەردانی باشووری کوردستانی کرد. پاپا فڕانسیس سەرلەبەیانیی ئەمڕۆ گەییشتە هەولێرهەولێر و لەلایەن بەرپرسانی باشووری کوردستانەوە پێشوازییەکی گەرمی لێکرا. پاشان پاپا چووە دەشتی نەینەوا و سەردانی قەرەقۆشی کرد. پاپا جاریکی تر گەڕایەوە هەولێر و بە عەنکاوەعەنکاوەدا تێپەڕی و سڵاوی لە کریستیانەکان کرد. پاش ئەوە پاپا چوو بۆ یاریگای نێودەوڵەتیی فرەنسۆ هەریری و لەوێ نوێژی بۆ کریستیانەکان کرد. نوێژەکانی پاپا و ئامادەبووان هەموویان بە زمانی بێگانە بوون و زمانی کوردی زۆر کەم بەکارهێنرا. پاپا لە کۆتاییدا سوپاسی هەموو کەمینەکان و کوردی کرد. پاپا بەبێ ئەوەی ناوی کوردستان بهێنێت و تەنانەت بە یەک وشەی کوردیش سوپاسگوزاریی خۆیی بۆ ئەو پێشوازییە مێژووییەی باشووری کوردستان دەرنەبڕی هەولێری جێهێشت بەرەو بەغدا گەڕایەوە. چاودێران ئەم سەردانە وەک سەردانێکی مێژووی و گرنگ دەبینن و بووە مانشێتی تەواوی راگەیاندنەکانی جیهان و کوردستان.\n📚 فایلی پەیوەندیدار: 53\n1. 👁 پارێزگاری هەولێر؛ سوپاسنامەیەک بۆ هەولێر\n2. 👁 پەیامی یەکێتیی دیموکراتی کوردستان سەبارەت بە 8ی مارس ڕۆژی جیهانی ژن\n3. 👁 ڕۆنکرن ژ مالباتا شێروان شێروانی\nلە چالاکییەکانی ئەمڕۆ: 07-03-2020\n- لە شاری هەولێرهەولێر، یەکەم حاڵەتی نەخۆشیی کۆرۆنا دیاریکرا کە ئافرەتێکی 33 ساڵەیە.\n- وتەبێژی وەزارەتی تەندروستی رایدەگەیەنێت، هیچ کەسێک لەکەسە نزیکەکانی ئه و ژنەی لە هەولێر توشی کۆرۆنا بووە هەڵگری ڤایرۆسەکە نین.\n- بەمەبەستی خاوێنکردنەوەی بازاڕی هەولێر بۆ پێشگرتن لە بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی کۆرۆنا و خۆپارێزی و پاراستن و سەلامەتی گیانی هاونیشتمانیان، تیمەکانی شارەوانی بە هەماهەنگی یەکەی خۆپارێزی تەندروستی هەڵمەتی رشاندنی پاککەرەوەی دژە ڤایرۆسیان لە شوێنە گشتییەکانی بازاڕی هەولێر ئەنجامدا.\n- ئامێرێکی پشکنینی خێرای ڤایرۆسی کۆرۆنا گەیشتە سلێمانیسلێمانی و لە نەخۆشخانەی شۆڕشی تایبەت بەپشکنینی ڤایرۆسەکە دانراوه و لە رۆژانی داهاتوودا دەکەوێتە کار.\n- فەرهاد ئەتروشی، پارێزگاری دهۆکدهۆک لە کۆنفڕانسێکی رۆژنامەوانیدا رایگەیاند، بۆ پاراستنی هاووڵاتییان لە کۆرۆنا، بڕیاری داخستنی سەرجەم هۆڵەکانی سینەما و وەرزش و مەلەوانی و سەنتەرەکانی جوانکاری و هۆڵی یاری منداڵانیان دەرکردووە.\n- بەهۆی سەختی برینەکەیەوە کوڕی ئه و پیاوەی دوێنێ لە چەمچەماڵچەمچەماڵ کوژرا، گیانی لەدەستدا.\n- دوکانێکی زێڕنگەر لە سۆرانسۆران، زیاتر لە 30 کیلۆ زێڕی لێ دزرا، قائیمقام دەڵێت دزەکان 500 مەتر تونێلیان لێداوە و دەیان فەردە خۆڵیان فڕێ داوە، تا ئێستا کەس دەستگیرنەکراوە و لێکۆڵینەوە لە رووداوەکە بەردەوامە.\n- فۆزا یوسف ئەندامی دەستەی هاوسەرۆکایەتیی پەیەدە لەبارەی ئەوەی، کە ئەسەد وتبوی دۆزی کورد خەون و خەیاڵە رایگەیاند ئەو قسەیە، بۆ تەواوکردنی ئەو قسەی ئەردۆغانە، کە دەڵێت 'تۆ بیری لێنەکەیتەوە نییە'. هەردووکیان لە خاڵی نکۆڵیکردندا گەیشتنەوە یەک.\n- لە 3 پارێزگای ئێران، (قوم، گەیلان و مازندەران) بەهۆی کۆرۆناوە باری نائاسایی تا ئەوپەڕی راگەیەندرا.\n- لە ئێران رۆژ بە رۆژ ڤایرۆسی کۆرۆنا زیاتر بڵاودەبێتەوە. لە ماوەی 24 کاتژمێری رابردوودا 21 کەسی تر گیانیان لەدەستدا. هاتوچۆی نێوان 17 پارێزگای ئێران قەدەغەکرا.\n- ژمارەی کوژراوانی میلیشیا چەکدارەکانی سەر بە تورکیا گەیشتە 117 کوژراو، کە لە شەڕ و پێکدادانەکاندا لە تەرابلوسی پایتەختی لیبیادا کوژراون.\n- بەگوێرەی هەواڵێکی ئاژانسی ئەنادۆڵی تورکی، رەجەب تەیب ئەردۆغانرەجەب تەیب ئەردۆغان، بڕیاریدا چیدیکە رێگەنەدەن هیچ پەنابەرێک لەسەر سنوورەکانی تورکیاوە بچنە نێو یۆنانەوە.\n1. 👁 ئافرەتان لە میدیادا: پیویستە هاوسەنگی بۆ ئەو ناهاوسەنگییە بگەرێندرێتەوە\n2. 👁 ئەنجومەنی باڵای خانمان بەبۆنەی رۆژی جیهانی ژنان پەیامێکی بڵاوکردەوە\n3. 👁 دەستەی پزیشکانی سلێمانی رەتی دەکاتەوە کارمەندەکانیان مانیان گرتبێت و روونکردنەوەیەکی بڵاوکردەوە\n4. 👁 ژنانی گەنجی تێکۆشەر: دەبینە هاوار و دەنگی ئەو ژنانەی کە بێدەنگن\n5. 👁 وەزارەتی پەروەردە پەیامێک ئاراستەی قوتابیان دەکات\n7. 👁 کەجەکە داوای لە هەموو ژنان کرد تێکۆشان بەهێز بکەن\nلە باغۆز شەڕڤانان 2 ژن و 6 منداڵی ئێزیدیان ڕزگار کرد\n- بەپێی ڕاپۆرتی گەیشتوو بە ئاژانسی هەواڵدەریی کوردپا، وەکوو نەریتی ساڵانی پێشوو، هاووڵاتییانی گوندی پاڵنگانپاڵنگان، ئامادەکاریان بۆ بەرێوەچوونی نەورۆزی ئەمساڵ لەو گوندە کردبوو، کە لە ژێرگوشاری ئیدارەی ئیتلاعاتی شاری کامیاران، ئەو ڕێوڕەسمەیان هەڵوەشاندەوە.\n- بە هۆی کەرەستەی چێ کراوی تەقەمەنی لە شاری بۆکانبۆکان لە ماڵێکدا، هاووڵاتییەک گیانی لە دەستدا و چوار کەسی دیکە بریندار بوون.\n- ئەمڕۆ لە شاری هەولێرهەولێر، بە نزیکبوونەوە لە 8ی ئادار ڕۆژی جیهانی ژنان، ژنان وەک چالاکییەک 6 هەزار واژۆ کە ماوەیەک بەرلە ئێستا لەلایەن ڕێکخراوی وادی ئەڵمانی کۆکرابوونەوە و لەگەڵ یاداشتێک ڕادەستی پارلەمانی هەرێمی کوردستان کرد.\n- بەبۆنەی هەشتی ئازار ڕۆژی جیهانی ژنان، لە شاری کەرکوککەرکوک، لەسەنتەری ڕۆشنبیری و ماڵی ڕۆشنبیری شارەکە چەندین چالاکی هونەری و جۆراو جۆر و پێشگانگا و کاری دەستی تایبەت بە ژنانی نەتەوە جیاوازەکان بەڕێوەچوون.\n- لە شارۆچکەی کەلارکەلار، گروپی کچانی فۆتۆگرافەری گەرمیانگەرمیان، بە ناونیشانی 'خەمی ئێمە و چاوی ئێوە'، پێشانگایەکی فۆتۆگرافیان کردەوە، تیایدا، خەم و ئازارەکانی ژنان و ئەو بەربەستانەی ڕووبەڕوویان دەبنەوە لەناو کۆمەڵگادا، نیشاندرا.\n- لە گوندی باغۆز-ی سەر بە شارۆچکەی هەجین-ی پارێزگەی دێرزوور، هێزەکانی سووریای دیموکراتی (قەسەدە) لە چوارچێوەی دوایین هەڵمەتی کۆتایی هێنان بە چەتەکانی داعشداعش بەردەوامن لە تۆمارکردنی سەرکەوتن.\nلەوچوارچێوەیەدا، شەڕڤانشەڕڤانانی قەسەدە 8 هاوڵاتی ئێزیدی دیکەیان ڕزگار کرد. زانرا 2 لە ڕزگارکراوەکان ژنن و 6شیشان منداڵن و ناوەکانی وەهان: ژنەکان/ تایسەر سلێمان و ئەدیبە موراد. منداڵەکان/ ئەیمەن خەلیل حەجی، دلبرین جەلەر، خەیری شەرەف، موسا هادی، ئایشە و ئیبراهیم.\n- بە گوێرەی سەرچاوەکانی هەواڵ لە ناوچەکە، بەیانیی ئەمڕۆ لەسەر ڕێگەی گوندی ترندێ لە خاڵێکی پشکنینی هێزەداگیرکەرەکان تەقینەوەیەک ڕوویدا. لە ئەنجامی تەقینەوەکە سەربازێکی تورکیا کوژرا و 2 ئەندامی گرووپی چەتەی فرقەی هەمزە بریندار بوون.\n- خەڵاتی سەرکەوتنی پارلەمانی بەریتانیا کە ساڵانە دەدرێتە کەسایەتیەک، ئەمساڵ لە ئاهەنگی نەورۆزدا کە ساڵانە لە پارلەمانی بەریتانیا ڕێکدەخرێت، بەخشرایە بەسیمە باشار هاوسەرۆکی ئەنجومەنی گەلی کورد لە بەریتانیا.\nخەڵاتی پارلەمانی بەریتانیا بەخشرایە ژنێکی کورد\n- بەبۆنەی رۆژی جیهانی ژنانەوە یەکێتی ژنانی کوردستان لانەی ئارام و تۆڕی نێودەوڵەتی بۆ توندوتیژی دژی ژنان لە سوید کۆنفرانسێک سازدەکات.\n- هاوسەرۆکی هەدەپەهەدەپەی ناوچەی تۆربالی دەستگیر کرا.\n- لەچوار چێوەی یادکردنەوەکانی 8ی مارس ڕۆژی جیهانی ژنان دا لەناوەندی پێکەوە ژیانی کورد و ئەڵمان هونەرمەند ئیسماعیلی ماملێ پێشانگایەکی فۆتۆگرافی دیکۆمێنتاری تایبەتی بەژنە تەوارە شۆڕشڤانەکانی کۆبانێکۆبانێ کردەوە.\n1. 👁 رایەڵەی وەرزشوانانی هەولێر بە تێکرا وازهێنانیان لە گۆڕان راگەیاند\n1. 👁 سەرۆکوەزیرانی بەریتانیا پێشوازیی لە د. ڤانیا عەبدوحەمید دەکات\nلە شارۆچکەی چەمچەماڵ گردبوونەوەیەک دژی ڕووداوەکانی شەنگال\n- سەرۆک وەزیرانی ئێڕاق، عەبادیعەبادی، سەردانی هەولێرهەولێر و سلێمانیسلێمانیی کرد و لەگەڵ پارتیپارتی و یەکێتییەکێتیدا کۆبووەوە.\n- لە ناوچەی رۆخانەی سەر بە شارەدێی لەیلانلەیلانی پارێزگای کەرکوککەرکوک چوار تەرم بە سوتێنراوی دۆزرانەوە و لێکۆڵینەوە لە روداوەکەش بەردەوامە.\n- لە شارەدێی سیروانسیروانی سەربە هەڵەبجەهەڵەبجە تەقینەوەیەک روویدا و هیچ زیانێکی ئەوتۆی لێنەکەوتەوە.\n- پێشمەرگەیەک بە ناوی (سیروان محەمەد) دانیشتوی شارەدێی کەڵەکچیکەڵەکچی سەربە شارۆچکەی شێخانشێخان لە پارێزگای دهۆکدهۆک لە بەردەم ماڵەکەی خۆی کوژرا.\n- لە شارۆچکەی چەمچەماڵچەمچەماڵ گردبوونەوەیەک دژی ڕووداوەکانی شەنگالشەنگال ئەجامدرا و هاوڵاتیان پشتگیری شەنگالیان کرد، بەڵآم کۆمەڵێک هەواداری پارتی لە کۆتایی گردبوونەوەکەدا هێرشیان کردەسەر بەشداربووان و بەو هۆیەوە ئەندامێکی دەستەی بەڕێوەبەری تەڤگەری ئازادیتەڤگەری ئازادی هەرێمی کەرکوک بریندار بوو.\n1. 👁 یەکێتی ئەوروپا 15 ملیۆن یۆرۆ دەداته عێراق و کوردستان\n- شەش کەس لەکادیرانی باڵای پارتی کرێکارانی کوردستان (پەکەکە) کە چەند سالێکە دەستگیرکراون، ئەمڕۆ لە گرتوخانەیەکی شاری ئامەد هەڵهاتن.\n- باڵیۆزانی ئەمریکا، بەریتانیا، کەنەدا، فەرەنسا، ئەڵمانیا، ئیتاڵیا و ژاپۆن لە عێراق لەگەڵ سەرۆکوەزیرانی هەرێمی کوردستان لە هەولێر کۆدەبنەوە. لە کۆبوونەوەکەدا نوێنەری یەکێتی و بانکی نێودەوڵەتیش بەشداری دەکەن و باس لە کێشەی دارایی باشووری کوردستان دەکەن.\n- بەهۆی هێرش و بۆردوومانەکانی چەکدارانی رێکخراوی تیرۆریستی داعش و بەرەی نوسرا و ئەحرار و ئەلشام بۆ سەر ناوچە کوردییەکانی شاری حەلەبی سوریا، 20 هاوڵاتی مەدەنی کورد شەهید بوون و بە دەیانی تریش بریندار بوون.\n- ناوەندی راگەیاندن و چاپەمەنی هێزەکانی پاراستنی گەل (هەپەگە) رایدەگەیەنێت، گەریلاکانمان لە بەرامبەر لەشکری تورکیا لە سێ بەرەوە لە چالاکیان ئەنجامداوە و بەوهۆیەوە 26 سەبازی تورکیا کوژران.\n1. 👁 هەناردە و داهات بەڕێژەیەکی بەرچاو دابەزی رێژەی هەناردەی نەوتی هەرێم بۆ مانگی 2ی 2016\n1. 👁 (Alan Xerraf (Çekdem Ferhad\n2. 👁 ئالان خەراف (چەکدەم فەرهاد)\n- تەقینەوەیەک لەنزیک مەڵبەندی ڕێکخستنی یەکێتی، لە قەزای خورماتووی سەر بە پارێزگای سەلاحەدین 25 بریندار و 2 شەهیدی لێکەوتەوە.\n1. 👁 ئیڤانا هۆفمان (ئاواشین تێکۆشین)\n2. 👁 خالید خەڵەف (دەمهات ئامەد)\n1. 👁 شانۆی هاواری کۆبانی\nرێکخراوی ئازادی ژنانی کوردستان\n- چەکدارێکی کوردی سەر بە رێکخراوی دەوڵەتی ئیسلامی لە عیراق و شام "داعش" لە شاری هەولێر دەستگیرکرا.\n- بە بۆنەی رۆژی جیهانی ژنان، رێکخراوی ئازادی ژنانی کوردستان، رێکخراوی ئازادی ژنانی کوردستان ئاهەنگێکی جەماوەریان لە بناری قەندیل رێکخست.\n1. 👁 کەریم ئەحمد عەبدوڵڵا - کەریمە ریشە\n- چەند چەکدارێک تەقەیان لە بنکەی پۆلیسی (عەدالەت)ی ناوشاری کەرکوک کرد و بەهۆیەوە پۆلیسێک کوژرا و سیانی تریش برینداربوون.\n1. 👁 راگەیەندراوی حکومەتی هەرێمی کوردستان سەبارەت بە پەسەندکردنی بودجەی 2013ی عیراق و فەرامۆشکردنی داواکاریەکانی هەرێم\n1. 👁 حەسەن جیهاد ئەمین\n1. 👁 بيان الجبهة الفيلية بمناسبة الذكرى السنوية العاشرة لصدور قانون الجنسية العراقية رقم (26) لسنة 2006\n- خوێندکارانی زانکۆی سەڵاحەدین لەبەردەم مۆزەخانەی هەولێر خۆپیشاندانێکیان سازدا، ئەم خۆپیشاندانە وەک ناڕەزاییەک بوو بۆ نەدۆزرانەوەی ئەو کەرەستە کۆنانەی کە ماوەیەک لەمەوبەر لە مۆزەخانەکە دزرابوو. خوێندکاران لە یاداشتێکدا رایانگەیاند کە پێویستە هەوڵی زۆرتر بدرێت بۆ دۆزینەوەی کەرەستەکان و دەستگیرکردنی تاوانبارانی ئەو دزییە.\n1. 👁 عومەر غەریب\n1. 👁 یادی راپەڕینە مەزنەکەی باشووری کوردستان و چەند پرسیارێک لە جەماوەر؟\n- ئەمڕۆ دادگایەکی تورکی بڕیاری 20 مانگ زیندانیی بەسەر رۆماننووسی بەنێوبانگی کورد یەشار کەمالدا دا، بەڵام بڕیارەکە بەبێ جێبەجێکردن بوو، بەتاوانی ئەوەی کە نێوبراو وتارێکی بەنێونیشانی هەوری رەش بڵاوکردووەتەوە لە دژی د.ت.\n- کوژرانی ئادور خۆشابا ئیشۆ لەلایەن چەند چەکدارێکەوە، نێوبراو ئاشوورییەکی ناوچەی بادینان بوو، کوشتنی بووە هۆی ناڕەزایی ئاشوورییەکان لە کورد، شایانی باسە تاوانبارانی ئەم کارە، بەردران.\n- بە بۆنەی یادی دووەمین ساڵڕۆژی راپەرینەکەی باشووری کوردستانەوە، یانەی میدیا لە ئەمستەردام کۆڕێکی دەربارەی راپەرینەکە بۆ هاوڕێ باخەوانهاوڕێ باخەوان سازکرد.\n1. 👁 لێکۆڵینەوەیەک لەسەر راپەڕینەکەی بەهاری 1991ی باشووری کوردستان\nئەمنە سوورەکە لە سلێمانی\n- تا 08-03، کاتژمێر 6.00 سەرلە بەیانی جەماوەری راپەڕیو و هپک، شاری سلێمانیسلێمانی و تەواوی ئۆردوگا و شارۆچکەکانی دەوروبەریشیان رزگار کرد.\n1. 👁 ئەریوان عومەر دەوڵەت\n2. 👁 تەحسین ئەسعەد\n3. 👁 جەمال مەحموود سەعید (هێڕش)\n4. 👁 رزگار قادر محەمەد\n5. 👁 سەروەر حسەین عومەر\n6. 👁 ڕەفیق عەزیز محەمەد (نەقیب ڕەفیق- جووتیار)\n7. 👁 کەمال شا محەمەد ئەمین\n1. 👁 عومەر دەوڵەت لەگەل شەهید ئەریوانی کوڕی\n2. 👁 ڕاپەڕینی ساڵی 1991\n1. 👁 شەماڵ عەباس عەلی - شەماڵی سەید عەباس - مفەوەز شەماڵ\n2. 👁 کەریم ئەحمد عەبدوڵڵا - کەریمە ریشە\n1. 👁 حوسێن عەلی مستەفا\n2. 👁 دیدار سادق ڕەشید\n3. 👁 دیندار سادق ڕەشید\n4. 👁 دیندار محەمەد فەرحان\n5. 👁 عەبدولباست ئیبراهیم محەمەد\n6. 👁 عەبدوڵڵا عەلی محەمەد\n7. 👁 هاشم سەعید ئەحمەد\n8. 👁 هاشم سەلیم\n- تا 08-03: جەلال تاڵەبانی و ئیدریس بارزانی لە ئێران کۆبوونەوە و رێکەوتنی ئاشتبوونەوەی گشتی و نەهێشتنی شەڕی براکوژییان مۆرکرد، بەیانێکی هاوبەشیشیان دەربارەی ئەو رێکەوتنە بە نێوی پارتی یەکێتییەوە دەرکرد.\n- هێزێکی گەورەی داگیرکەری ئێڕاقی کە پێک هاتبوو لە هەزاران سەرباز و جاش و بە پشتیوانیی تانک و فڕۆکە، هێرشیان کردە سەر نێوچەکانی سنووری تیپی 86ی دەشتی هەولێرهەولێری سەربە ینک، دوژمن لەو شەڕەدا زۆر دڕندانە کەوتنە گیانی دێهاتییەکان و زۆری لێ شەهیدکردن، جگە لە وێرانکردنی چەندین ماڵ و خانووبەرە، لە هەردوو گوندی ئازیانە و قەشقە پم رێ بە دوژمن دەگرن و هەرچەندە ژمارەیان 22 پم دەبێت و بەرامبەر 3000 سەرباز و جاش، ناهێڵن دوژمن بێتە پێشەوە و گوندەکان بڕوخێنێت، لە ئەنجامدا 2 پم شەهید دەبن کە یەکێکیان نێوی عەبدولباقی بارزانی بوو و 5 هاووڵاتیش لە پیاو و ژن و منداڵ شەهید دەبن.\n1. 👁 عەبدولباقی حەسەن حەمەدئەمین حەسەن (باقی بارزانی)\n2. 👁 موحسین حەمەد ساڵح حەمەد ئیلنجاغی\n- کۆچی دوایی عەلی خان لە شاری کاشان، نێوبراو پێشمەرگەیەکی کۆن و یەکێک بوو لە یاوەرانی بارزانی لە رەوەکەی مەهابادەوە بۆ یەکێتیی سۆڤیەت.\n1. 👁 تاهیر محەمەد موراد ناسراو بە هاوڕێ\n- پاش ئەوەی کە فڕۆکەکانی ئێڕاق ترسی دژی ئاسمانیی ئێرانیان لەلا نەمابوو، بە ئارەزووی خۆیان بەسەر گەڵالە و چۆمان و نێوچە رزگارکراوەکانی شۆڕشدا فڕک و هوریان بوو.\n- سەددام حوسەین نامەیەکی ئاڕاستەی بارزانی کرد، کە تێیدا نووسیبووی بەداخەوەیە لە نەهاتنی وەفدی پارتی لە مانگی فێبریوەریدا و دەیەوێت ئەمجارەیان یەکێک لە کوڕەکانی بارزانی بچێتە بەغداد بۆ گفتوگۆ.\n- چوونی دارا تۆفیق و ئیحسان شێرزاد بۆ بەغداد، کە پێشنیارەکانی بارزانییان پێ بوو بۆ د.ق، کە زۆربەیان دەربارەی نێوچەکانی کەرکوک و خودی شارەکە بوو، کە بەپێی پێشنیارەکە دەبوایە لە سنووری ناوچەی ئۆتۆنۆمیدا بمێنێتەوە.\n1. 👁 کارگەی چیمەنتۆی سەرچنار\n- کوژرانی عەلی رەزم ئارای سەرۆک وەزیرانی ئێران.\n- روودانی پێکدادانێک لە نێوان مریدەکانی شێخ سەعیدی پیراندا، کە بووە هۆی ئەوەی کە شۆڕشەکەی شێخ بە دوو هەفتە پێش کاتی دیاریکراو هەڵبگیرسێت.\n- بەرپابوونی شۆڕشە مەزنەکەی باکووری کوردستان بەسەرکردایەتیی شێخ سەعیدی پیران، کە بووە هۆی کوشتنی 50 هەزار سەربازی تورک.\n- ئەحمەد بەگی تۆفیق بەگ بووە پارێزگاری سلێمانی.\n| کاتی ئافراندنی لاپەڕە: 1,248 چرکە!


ئارام قادر سەردانی بەرهەم سالح دەکات\nدوای هەڵوەشانەوەی هاوپەیمانی بۆ دیموکراسی و دادپەروەری و دامەزراندنی هاوپەیانی نیشتمانی، بەرهەم سالح پێشوازیکرد لە ئارام قادر.\nنوسینگەی بەرهەم سالح لە بەیاننامەیەکدا ڕایگەیاند، “سەرۆک کۆمار د. بەرھەم ساڵح ئەمڕۆ چوار شەممە ٢٠٢٠/٧/٢٩ لە شاری سلێمانی پێشوازیکرد لە ئارام قادر سەرۆکی ھاوپەیمانیی نیشتمانی و سەبارەت بە دوا پێشھاتە سیاسییەکانی کوردستان و عێراق و ناوچەکە گفتوگۆکرا.\nهەروەها ئاماژەی بەوەشداوە، “لە دیدارەکەدا جەختکرایەوە لە گرنگی ھەماھەنگی لە نێوان ھەموو لایەنە سیاسییەکان بە ئاڕاستەی چارەسەرکردنی سەرجەم کێشەکان لە رێگای گفتوگۆی جددی لە پێناو ھێنانەکایەوەی ئارامی و خۆشگوزەرانی بۆ ھاووڵاتیان.\nنوسینگەی سەرۆککۆمار دەشڵێت، “لە دیدارەکەدا باس لە یەکخستنی ھەوڵەکان کرا، بۆ گەیشتن بە لێکگەیشتنی ھاوبەش لە نێوان لایەنەکان و دۆزینەوەی چارەسەری پێویست بۆ کێشە و قەیرانەکان بە ئاڕاستەی خزمەتکردنی خەڵک.\nدوای هەڵوەشانەوەی هاوپەیمانی بۆ دیموکراسی و دادپەروەری و گەڕانەوەی بەرهەم سالح بۆ ناو یەکێتی، وە دروستکردنی حزبێکی تازە بە سەرۆکایەتی ئارام قادر بەناوی هاوپەیمانی نیشتمانی، ئەمە بە یەکەم دیداری فەرمی نێوان ئەم دوو سەرکردەی پێشووی هاوپەیمانی بۆ دیموکراسی و دادپەروەری دادەنرێت.


من ئافرەتێكم زۆر حەز بە نوكتە دەكەم لەلاى برادەرەكانم زۆر سوعبەت و نوكتە دەكەم تاچەند من تاوانبارم ؟ : ماڵپەڕی وەڵامەکان\nئادابەکانمن ئافرەتێكم زۆر حەز بە نوكتە دەكەم لەلاى برادەرەكانم زۆر سوعبەت و نوكتە دەكەم تاچەند من تاوانبارم ؟\nمن ئافرەتێكم زۆر حەز بە نوكتە دەكەم لەلاى برادەرەكانم زۆر سوعبەت و نوكتە دەكەم تاچەند من تاوانبارم ؟\nنوكتە وتن و سوعبەت كردن دەبێت بە دوو بەشەوە: یان ڕاستە و حەقە یان ناڕاستە و درۆیە و تاوانە و وتەی نابەجێیە.\n1 ـ جا ئەگەر ڕاست و حەق بوو، ئەوا دروستە چونكە پێغەمەری خوا ﷺ فەرموویەتی: ((إنـي لأمزح ولا أقول إلاَّ حقاً)) صحيح الـجامع الصغير رقم: (2494).\nواتە: من سوعبەت دەكەم بەڵام هیچ ناڵێم ئیللا حەق و ڕاستی نەبێت.\nوە لە فەرموودەیەكی تردا هاتوە هاوەڵان وتیان بە پێغەمەری خوا ﷺ: (يا رسول الله إنك تداعبنا ؟ قال: إنـي لا أقول إلاَّ حقاً)) صحيح سنن الترمذي: (1990).\nواتە: ئەی پێغەمەری خوا تۆ سوعبەتمان لە گەڵدا دەكەیت ؟ فەمرووی: من سوعبەت دەكەم بەڵام هیچ ناڵێم ئیللا حەق و ڕاستی نەبێت.\nبۆ نموونە یەكێك لەو سوعبەتانەی پێغەمەری خوا ﷺ: (أتت عجوز إلى النبي ﷺ فقالت: يا رسول الله ادعُ اللهَ أنْ يدخلي الـجنَّة، فقال: يا أم فلانة إنَّ الـجنة لا تدخلها عجوز، قال: فولَّت تبكي، ففال: أخبروها أنَّها لا تدخلها وهي عجوز، إن الله تعالى قال: [إِنَّا أَنشَأْنَاهُنَّ إِنشَاء، فَجَعَلْنَاهُنَّ أَبْكَارًا، عُرُبًا أَتْرَابًا] ) سلسلة الأحاديث الصحيحة رقم: (2987).\nواتە: پیرەژنێك هات بۆ لای پێغەمەر ﷺ و وتی: ئەی پێغەمەری خوا ﷺ دوعام بۆ بكە لای خوا كە بمخاتە بەهەشتەوە، پێغەمەریش ﷺ فەرمووی: ئەی دایكی فڵانە بەهەشت پیرەژی تێ ناچێت، ئەویش ڕۆیشت بە گریانەوە، ئەنجا پێغەمەر ﷺ فەرمووی: هەواڵی بدەنێ كەوا ناچێتە بەهەشتەوە بە پیری، خوای پایەبەرز فەرموویەتی: ئێمە ئافرەتانی بەهەشتمان دروست كردووە، كراون بە كچە عازەب، خۆیان خۆشەویست دەكەن لای مێردەكانیان و هەمویان هاوتەمەنن.\nئەوەش بزانە سوعبەت كردنی ڕاست و حەق هەرچەندە دروستە بەڵام نابێت ببێتە پیشەی مرۆڤی ئیماندار و بە زۆری ئەنجامی بدات، چونكە زۆر سوعبەت كردن و نوكتە وتن پێكەنینی زۆری لە گەڵدا دەبێت، زۆر پێكەنینش دڵ ڕەق دەكات و دەیمرێنێت وەك پێغەمەری خوا ﷺ فەرموویەتی: ((ولا تكثر الضحك فإنَّ كثرة الضحك تـميت القلب)) صحيح الـجامع رقم: (100).\n2 ـ بەڵام ئەگەر سوعبەت و نوكتە وتن ناڕاست و درۆ و تاوان و نابەجێ بوو ئەوا حەرامە و نابێت لە موسڵمان بوەشێتەوە، چونكە ئاشكرایە (درۆ كردن، وتەی نابەجێ) حەرامە با ئەگەر بەرگی سوعبەت و نوكتەشی بە بەردا بكرێت.\nوە ئەگەر نوكتە وتن و سوعبەت كردنی درۆ بۆ ئەوە بێت دەوروبەر بهێنیتە پێكەنین ئەوا تاوانێكی زۆر ترسناك و گەورەیە، پێغەمەری خوا ﷺ فەرموویەتی: ((ويل للذي يحدث فيكذب ليضحك به القوم ويل له ويل له)) صحيح أبـي داود رقم: (4990).واتە: تیاچوون (یان دۆڵێك لە دۆڵەكانی دۆزەخ) بۆ ئەو كەسەی كە قسە دەكات و درۆ دەكات بۆ ئەوەی خەڵك بهێنێتە پێكەنین، تیاچوون (یان دۆڵێك لە دۆڵەكانی دۆزەخ) بۆی، تیاچوون (یان دۆڵێك لە دۆڵەكانی دۆزەخ) بۆی.\nوە ئەوەش بزانە هەندێك جار نوكتە و سوعبەت كردن گاڵتە كردنی تێدایە بە خوا و پێغەمبەر ﷺ و دروشمەكانی ئاینی ئیسلام ئەمەش كوفرە و مرۆڤـ لە دین دەردەكاتە دەرەوە.\nوەك خوای گەورە لە بارەی دووڕووەكانەوە فەرموویەتی: [وَلَئِن سَأَلْتَهُمْ لَيَقُولُنَّ إِنَّمَا كُنَّا نَخُوضُ وَنَلْعَبُ قُلْ أَبِاللّهِ وَآيَاتِهِ وَرَسُولِهِ كُنتُمْ تَسْتَهْزِؤُونَ، لاَ تَعْتَذِرُواْ قَدْ كَفَرْتُم بَعْدَ إِيمَانِكُمْ] [سورة التوبة: (65 ـ 66)] .\nواتە: ئەگەر پرسیاریان لێبكەیت، دەڵێن: ئێمە تەنها ڕاماندەبوارد و گاڵتەمان دەكرد، بڵێ: ئایا ئێوە بە خوا و ئایەتەكانی و پێغەمبەرەكەی گاڵتەتان دەكرد، بیانو مەهێننەوە ئێوە كوفرتان كردووە دوای باوەڕهێنان، واتە بەو گاڵتە و سوعبەتە لە ئیمان هەڵگەڕاونەتەوە و كافر بوونەوە.\nكەواتە دەبێت زۆر بە ئاگا بیت لە كاتێكدا كە سوعبەت یان گاڵتە یان یاری دەكەیت یان نوكتە دەڵێیت، جا بۆ ئەوەی تاوانبار نەبیت ئەوا دەبێت ئەم ئایەت و فەرموودانەت لە پێش چاو بێت.\nئادابەكانی پۆشینی جل و بەرگ کامانەن؟ ئادابەکانی هەڵسوکەوت کردن لەگەڵ دایک و باوکدا ئەو سونەت و ئادابانە چین کە لە کاتى خواردن و خواردنەوە دەبێ ئینسانى موسڵمان پەیڕەویان بکات؟ ئایا دروستە گاڵتە کردن لەگەڵ برادەر و ڕەفیقدا بەشێوەیەک لەیەک بدەن وجوێن بەیەک بدەن و قسەى ناشرین بە یەک بکەن بۆ گاڵتە؟ ئادابی میوان دارێتی و دەعوەت کردن\nسەردان: ٧,٥٠٦ بەش: ئادابەکان\nپرسیاری دواترمەرجەكانى قەبوڵ بوونى دوعا چى یە؟ ئەگەر داواى شتێك لەخوا بكەم قەبوڵ دەبێت؟پرسیاری پێشترمانگەکانی ساڵی کۆچی و ماناکانى


نانیش گران بوو – کۆمەڵە_رێكخراوی كوردستانی حیزبی كۆمونیستی ئیران\nنانیش گران بوو\nاکتبر 11, 2021 6\nڕاپۆرتەکان باس لەوە دەکەن کە لە شارەکانی ئێران هەموو جۆرەکانی نان گران بوون. بە وتەی مستەفا کێشتگەر، سەرۆکی ئیتحادیەتی نانەوایان لە شاری مەشهەد، نرخی نان لەم شارە ٤٣ لەسەد چووەتە سەرێ. هاوکات بە پێی ڕاپۆرتی هەواڵنێریی “مێهر”، بە وتەی ژووری پیشەکانی تاران، نانەواکان ڕەزایەتی دەوڵەتیان بۆ گران کردنی نرخی نان، بۆ نزیک ٥٠ لەسەد بەدەست هێناوە. محەممەد جەواد کەرەمی لە بەرپرسانی ژووری پیشەکانی تاران سەبارەت بە هۆکارەکانی گرانیی نان وتوویەتی کە: “هەزینەی بەرهەمهێنان لە ماوەی ساڵانی ڕابردوودا چووەتە سەرێ، کەوابوو ئاساییە کە شایەدی چوونەسەرەوەی قیمەتی نان بین”. گرانیی بەردەوامی کاڵا ئەساسییەکانی خەڵک، ژیانی ملیۆنان کەس لە هەژاران و بێبەشانی ئێرانی سەخت و سەختتر کردووەتەوە. لە باروودۆخێکدا کە بێکاریی بەرین، نائەمنی شوێنی کار، لەخوارێ بوونی حەقدەستەکان، چوونەسەرەوەی هەزینەی ئاو، بەرق، گاز، مەسکەن، پۆشاک، دەرمان، خواردەمەنی، توانای کڕینی زۆربەی خەڵکی هێناوەتە خوارێ و سەبەدی بژێوی خەڵک چکۆلە و چکۆەتر بووەتەوە، هەواڵی گران بوونی نانیش کە خۆراکی سەرەکیی خەڵکە، نیگەرانی و کێشەکانی زیاتر کردووە. خەڵک بۆ دابین کردنی پێداویستی سەرەتایی خۆراکیی خۆیان، ناچاربوون ئەو کاڵایانەی کە پێیان دەوترێ لۆکس، بەکاری نەهێنن. ماسی، گۆشتی سوور، گۆشتی مریشک بەجۆرێک گران بوون کە لە مانگدا یەک دوو جار دەکڕدرێن، یان بەگشتی لەسەر سفرەکان نەماون و یان ئەگەریش مابن بۆ پای مریشک کەم کراوەتەوە. بەهۆی گران بوونی نرخی هێلکە، تەنانەت ئەم کاڵا سەرەکییەش بۆ زۆرێک لە خەڵک بەزەحمەت دابین دەکرێت. حکوومەتی ئیسلامی کە خۆی بەرپرسی سەرەکیی هەژاریی خەڵک و گرانیی کۆنتڕۆڵ هەڵنەگری ئەمڕۆیە، بەنیازە بە خەتابار نیشان دانی نانەواکان، لەژێر باری بەرپرسایەتی شانی لابەرێت و ناڕەزایەتیی خەڵک دژبە گرانی و بەتایبەت گرانیی نان بەرەو نانەواکان بەرێت و خەڵک لەگیانی یەکتر بەردات. نانەواکان ڕەنگبێ تا ڕادەیەک لێرەولەوێ بەرپرسی ئەم گرانییە بن، بەڵام گرانیی بەردەوامی پێداویستییەکانی خەڵک و چکۆلە بوونەوەی سفرەی کرێکاران و خەڵکی بێبەش، لە سیاسەتی کۆنەپەرستانەی حکوومەتی ئیسلامییەوە سەرچاوە دەگرێت. نانەوایەک بە هەواڵنێریی ئیمنای وت: “قیمەتی نان بۆ بەکارهێنەران گرانە و ئێمە خۆشمان ئەم بابەتەمان قەبووڵە بەڵام نانەناواکانیش دەبێ دەلیلێکیان بۆ درێژەی چالاکیی خۆیان هەبێت. چونکە هەزینە برژاندنی نان، لە ئاو و بەرقەوە بگرە تا حەقدەست و ئیجارەی دووکان، هەر هەمووی بارێکی قورسە لەسەر شانی نانەواکان و قیمەتی ئێستا وڵامدەرەوە نییە”. ئەم نانەوایە لەدرێژەدا دەڵێ: ” خەرجی بنەماڵەش لەوێ ڕاوەستێ کە هەموو ڕۆژێ گرانتر لە ڕۆژی پێشوویە. کەوابوو بەم حاڵەوە نانەواکان چوون ئیمکانی درێژەی چالاکییان هەبێت. هەربۆیە چالاکانی ئێمە بڕیاریان دا کە داوای بردنەسەرەوەی ٥٠ لەسەدیی قیمەتی نان بکەن”. حکوومەتی ئیسلامی بە سیاسەتی هەڵە و ناکارناسانە لە بەشی کشت و کاڵ و ئاوداشتندا، زەربەی قورس و قەرەبوونەکراوەی لە ژینگەی ئێران و سەرچاوەکانی ئاو داوە و خاکی لەناوبردووە. هاتنە خوارەوەی ئاستی بەرهەمهێنانی ساڵانەی گەنم نموونەیەکیانە کە ڕاستەوخۆ پەیوەندیی بە سفرەی خەڵکەوە هەیە. جێگری سەرۆکی “بۆنیادی میلیی گەنمکارانی ئێران” باسی لە هاتنەخوارەوەی ٣٠ لەسەدیی بەرهەمهێنانی گەنم لە ئێران و نیوەبوونی ئاستی کرینی زەمانەتیی گەنم لە کەشاوەرزان کرد. ئەم بەرپرسە دەڵێت: “پێشبینی دەکرێت کە ئاستی نیهایی بەرهەمهێنانی ساڵانەی گەنم بگاتە ٥ ملیۆن تۆن”. ئاستی بەکارهێنانی ساڵانەی گەنمی ئێران نزیکەی ١٣ ملیۆن تۆنە و هەربۆیە چاوەڕوان دەکرێت دەوڵەت ناچار بە هاوردەکردنی ٨ ملیۆن تۆن گەنم لە ساڵی ١٤٠٠دا بێت. ناوبراو هاتنە خوارەوەی لەڕادەبەدەری بەرهەمهێنانی گەنم بۆ کەم بارانی دەگەڕێنێتەوە. بێگومان حکوومەتی ئیسلامی بەرپرسی ڕاستەوخۆ و سەرەکیی کێشە وگرفتی کاری، بژێوی، دەرمانی و ژینگەیی خەڵکی ئێرانە و نابێ ڕێگە بدرێت بەرپرسانی جەنایەتکاری ڕژیم ئاکامی کردەوە و سیاەسەتی کۆنەپەرستانە و دژە جەماوەریی خۆیان بخەنە ئەستۆی بەشەکانی دیکەی کۆمەڵگا و بەڵا سرووشتییەکانی وەک کەم بارانی. ڕژیمی ئیسلامی سەروەت و سامانی خەڵکی ئێران دەکاتە خەرجی سەرکوت و دیکتاتۆری لە ناوخۆ و تیرۆریسم و ماجەراجویی لە دەرەوەی وڵات، شەڕنانەوە و میلیتاریسم لە کوردستان، تاڵانکاریی بەرپرسانی نیزامی و ئەمنییەتی ڕژیم، پەرەپێدان و بەهێزکردنی تۆڕ و ناوەندە مەزهەبییەکان و ڕاهێنانی سەدان هەزار ئاخوندی بێ خاسییەت و مفتەخۆر. هەربۆیە سفرەی خەڵک هەموو ڕۆژێ چکۆلە و چکۆلەتر دەبێتەوە. ئەگەر خەڵک بۆ درێژەی ژیانی خۆیان ناچارن ماسی و مریشک لەسەر سفرەکانیان لابەرن، لەگەڵ گرانبوونی ٥٠ لەسەدیی نان بەڕاستی دەبێ چ بکەن و کامە کاڵای دیکە بخەنە جێگای؟ مانەوەی ڕژیمی ئیسلامی یانی لۆکس بوونی نان و ماسی و هێلکە لەسەر سفرەی خەڵک. ڕووخاندنی کۆماری ئیسلامی و دامەزراندنی نیزامێکی ئازاد، دیمۆکراتیک، خۆشبژێو و بەرابەر کە سەروەت و سامانی وڵات بۆ رێفاه و گەشەی کۆمەڵ بخاتە گەڕ و زانست و تێکنۆلۆژی بخاتە جێگەی خورافاتی مەزهەبی، پتر لە ڕابردوو بووەتە بابەتێکی یەکجار گرینگ لەپێناو ڕێفاه و ژیانی ئینسانیی خەڵکی ئێران.


سیاسەتی جیهانیبوونەوە \nجیهانیبوونەوە قەدەر نیە، سیاسەتە. لەم ڕووەوە، سیاسەتی دژایەتیكردن لەگەڵ چڕبوونەوەی دەسەڵات لە جیهانیبوونەوەدا مومكین و ئەگەردارە. دەبێت ئەم ئاڵتێرناتیڤە نێونەتەوەیی بێت و لەهەردوو ئەزموونی یەكێتیەكان و بزووتنەوە تازە كۆمەڵایەتیەكان، كەڵك وەربگرێت.\nزاراوە یان تێرمی "جیهانیبوونەوە" دەربڕی حەتمیەتی یاسا ئابووریەكانە. ئەمە پەچەیەكە بەسەر واقیعی سیاسیەوە. بەگشتی ئەمە واقیعێكی پارادۆكسیكاڵ و ناكۆكە كە پشتی بە سیاسەتی "سڕینەوەی سیاسەت" (depoliticisatio.) بەستووە.\nهەڕەشەی ئەم سیاسەتە بەخشینی پێگیەكی كوشندەیە بەو هێزە ئابووریانەی هیچ چەشنە كۆنتڕۆڵ و سنووردارێتیەكیان بەسەرەوە نیە. ئەمە سیاسەتێكە ملكەچی دەوڵەتەكان و نەتەوەكان لەو هێزە كۆمەڵایەتی و ئابووریانەوە دەستەبەر دەكات كە "ئازاد"ی كردوون.\nتێرمی "جیهانیبوونەوە" هاوكات ئەرێنی و نۆرماتیڤە. كۆی ئەو شتانەی گرتوویەتە خۆی بەدواهاتێكی بنەبڕانە، خورد و ورد، نەك لە حەتمیەتی ئابووری بەڵكو لە سیاسەتەوە هەیەتی و دەوڵەتانی لیبێڕاڵ و تانانەت سۆسیال دێمۆكراتەكانی زۆربەی وڵاتانی پێشكەوتووی ئابووریی ناچاركردووە دەست لە كۆنتڕۆڵی هێزە ئابووریەكان هەڵبگرن.\nلەباشترین حاڵەتدا، ئەم هێزانەیان بەڕەڵا كردووە تا لە "پشتی پەردە"ی دامەزراوە گەورە نێونەتەوەییەكانی وەك ڕێكخراوی بازگانی جیهانی، یان تۆڕە چەندنەتەوەییەكانی وەك ئەو تۆڕەی پەنجا كۆمپانی چەندنەتەوەیی (multinational companies) پێكهێناوە چڕببنەوە و لەڕێگەیەكەوە سەرجەمی ڕەوشەكان و ئامرازەكان، بۆنموونە ڕەوشە یاساییەكان (including legal)، پڕۆسەی داسەپاندنی خواستەكانیان بخەنەكار.\nپێویستە ڕووبەڕووی ئەم سیاسەتی ناسیاسیكردنەوە و سڕینەوەی دەسەڵاتە ( disempowerment) ببینەوە. بۆ ئەم كارە پێویستە سیاسەتی بیركردنەوە و كردار( thought and action) بدۆزینەوە؛ سیاسەتێك كە هاوكات ڕووبەڕووە لەگەڵ بزووتنەوە سیاسیەكان و یەكێتیەكان لە نزیك سنوورە نەتەوەییەكاندا، توانای ئەوەی هەبێت خۆی بانتر لە دەوڵەتە نەتەوەییەكان گەڵاڵە بكات.\nبەپلەی یەكەم، ئەم سیاسەتە كۆمەڵێك بەگژاچوونەوەی سیاسی درووستدەكات كە وادەردەكەوێت یەكتر وەلادەنێن، ئاشكرایە دەستەبەر نابن و بەرواڵەت ئەوەندەش هاوبەش نین، چ لەڕووی ڕەوشە زانستیەكەیانەوە و چ لەڕووی خەباتی سیاسی و باو و ئاشنایان لە ڕابردوودا.\nدووهەم، ئەو ڕێكخراو و دامەزراوە بەهێزانەی ئەمڕۆ لەڕووی ئابووری و سیاسیەوە بەسەر جیهاندا باڵادەست و زاڵن لێكنزیكیەكی سەیر لەنێوان هەموو فۆرمەكانی سەرمایە_ ئابووری، سیاسی، سەربازی، كولتووری، زانستی و تەكنۆلۆژیك_ بەدیبهێنن كە توانای زاڵبوون و باڵادەستی بنچینەیی و بێوێنەی هێمایینی هەبێت بەسەر كۆی ڕێگە و ئامرازەكانی پەیوەندی كە لەڕێگەیانەوە هێزە دژبەرەكان ڕای خۆیان باس دەكەن.\nپێویستە بەو ئەنجامە بگەین كە دەتوانین هەندێك ئامرازی پێویستی ئەم سیاسەتە لە ئاستی ئەورووپادا بدۆزینەوە ( لانیكەم تا ئەو شوێنەی ئینستیتویت و دامەزراوە ئابووریە ئەرووپیەكان كاریگەریەكی هۆ و بەرهۆییان لەسەر هێزە باڵادەستەكاندا هەیە لە ئاستی جیهانیدا). لەئەنجامدا، پێكهێنانی ئەورووپایەكی كۆمەڵایەتی یەكە، كە توانای ئەوەی هەبێت هێزە جۆراوجۆرەكان بەهەموو پۆلێنبەندیەكەوە لەپانتا نەتەوەیی و نێونەتەوەیەكان لەتەنیشت یەكتردا دابنێت و [خواستی یەكەمی] هەموو ئەو كەسانەیە كە خوازیاری خۆڕاگریەكی كاریگەرن دژی هێزە باڵادەستەكانی ئەم سەردەمە.\nهاوكاری بەبێ ئەوەی ببین بە یەك\nبزووتنەوە كۆمەڵایەتییەكان كە پێویستن بۆ خۆڕاگری بەهۆی ڕەگەكان، ئارەزووەكان و ئامانجە جۆراوجۆرەكان فرەچەشنن. جگە ئەمە ئەم بزووتنەوانە بەشێوەیەكی ئینكارنەكراو كۆمەڵێك [خاڵی] هاوبەشیان هەیە كە دەتوانین ناویان بنێین تایبەتمەندیە بنەماڵەییەكان.\nبەپلەی یەكەم، ئەم بزووتنەوانە لەبەرئەوەی پتر بەدواهاتی ئینكاری فۆرمگەلی نەریتیی جووڵانەوەی سیاسین، بەتایبەت ئەوەی لە حیزبە كۆمۆنیستیەكانی چەشنی سۆڤیەتدا باو بووە. بەگشتی ئەم بزووتنەوانە دژی هەرچەشنە مۆنۆپۆل و پاوانكردنی ڕێكخراوەكەیان لەلایەن كەمینەیەكەوەن و بنەبڕانە پشتیوانی لە بەشداری ڕاستەوخۆی كۆی پشكدارن و بەشدارنی جۆراوجۆر دەكەن و جەغدی لێ دەكەنەوە و لەم ڕووەوە هاوشێوەی نەریتی [خەباتە] ڕزگاریبەخشەكانن.\nئەوان پتر حەزیان لەو فۆرمانەی سیاسەتە كە پاڵنەر و دنەی فەردیان لە پشتە و پابەندە بە ئامرازێكی سووك و كارامەوە كە دەرفەت و ئەگەری ئەوە بە ئەندامەكانی بدات چالاكیەكانی خۆیان كۆنتڕۆڵ بكەن ( خاڵی بەرامبەری ئەو ماشێنە حیزبیانەی خەباتەكەیان لەبەر سەركردایەتیی سیاسیە).\nدووهەمین تایبەتمەندی هاوبەشی بزووتنەوە كۆمەڵایەتیەكان، شێوازی گونجاندنی لەپێشبوون [و گرینگی] پرسە كۆمەڵایەتیە دیاریكراوەكانی وەك ماڵ، پیشە و تەندرووستی و بێهداشتە.\nسێهەم تایبەتمەندی باوی ئەم بزووتنەوانە تامەزرۆییانە بۆ كرداری ڕاستەوخۆ، ئەو حەز و ئارەزووەی دەبێت ناڕەزایەتیەكان و داواكاریەكان خۆیان لە كردە چەشنئاسا و تیپیكاڵەكاندا ڕەنگبدەنەوە كە كاریگەری ڕاستەوخۆیان هەیە لەسەر پانتاكە.\nچوارەمین تایبەتمەندی و تایبەتمەندی هاوبەش ئەوەیە هاوبەستی و یەكێتی هێزی دنەدەر و بزوێنەری پاڵەكیە كە بوونی هەیە لە پشتەوەی بەشێكی گەورەتری ئەم بزووتنەوانەدا.\nئەم چەشنە هاوشێوەیی و وێكچوونانە لە ئامانجەكانی بزووتنەوە سیاسیە زۆر جیاوازەكاندا، ئەگەر لە یەكێتی تەواوەتیی بزووتنەوە جیاوازەكان بەو جۆرەی كە گرووپە خەبتكارە گەنجەكان جەخدی لێ دەكەنەوە، پێ لەسەر كەڵكداری جۆرێك هاودەنگی كردارەكان و خواستەكانی ئەم خەباتانە دەادەگرێت. ئەم جۆرە هاودەنگیە دەتوانێت تۆڕێك بێت كە بتوانێ بەشێوەیەك گرووپەكان و تاكەكان بخاتە تەنیشت یەكەوە كە هیچ گرووپێك بەسەر ئەویتردا زاڵ و باڵادەست نەبێت؛ تۆڕێك كە بتوانێت كۆی دەرفەتەكانی فرەچەشنی ئەزموونەكان، ئاسۆگەكان و بەرنامە و گەڵاڵەی گرووپەكان بگرێتە خۆی.\nكاركردی سەرەكی ئەم تۆڕە بۆ بزووتنەوە ڕاستەوخۆ كۆمەڵایەتیەكان جگە كردە پەرتەوازە و جیاكان، دابینكردنی ئەو [شتەیە] كە ئەم خەباتانە یەكجارەكی بكەوێتە داوی تەنگەلانی تایبەتمەندیەكانی بزووتنەوە لۆكاڵیە تایبەتەكانەوە ( هاوكات كە خۆیان لە چڕبوونەوەی بۆرۆكراسی دبوێرن). كەڵكی ئەمە ئەوەیە دەسەڵاتی ئەوە بە گرووپەكان دەبەخشێت زاڵبن بەسەر ناهاودەنگی چركەساتە ئاشكرا و نادیارەكان و هەروەها فۆرمە هێور و لەسەرەخۆكانی بوون بۆ ڕێكخستنیان پێویستە.\nهەموو تۆڕێكی لەم چەشنە دەبێت هەوڵبدات كۆمەڵێك ئامانجی هاوبەش پێناسە بكات كە بەرژەوەندیەكان و حەزی گرووپە جۆراوجۆرەكان بەریەك بكەون و یەكببڕن، كۆمەڵێك بەها كە جیا لەوەی تواناسازی و شێوازەكانی خۆی دادەسەپێنێت پێویستە كۆی ئەمانە قبووڵ بكەین و لە تەنیشت یەكتریان دابنێین.\nسیاسەتی نیۆلیبێڕاڵی جیهانیبوونەوە دەستی هەبووە لە لاوازكردن و بێهێزكردنی یەكێتیەكانیشدا. نادەقبەستوویی و نەوەستانی بەشێكی گەشەكەر لە پیشەی كرێكاران و پەرەسەندنی دابینكردنی كۆمەڵایەتی لەنێوان گرووپگەڵێكی كەمتر لە هێزی كاردا، كاریگەریەكی لەمپەرئاسای داناوە لەسەر هەر چەشنە كردەیەكی یەكدەست و یەكپارچە.\nئەمە دەریدەخات بووژانەوەی كردەی یەكێتیەكان چەندە دژوار و چەندە ناچارەكی و حەتمیە. ئەمە پابەندە بە وەرچەرخانی بەرپرسیارێتی و هەڵسەنگاندنی دووبارەی مۆدێلی ڕاگوێستنی هەڵاوێردی بێمەرج و هەروەها داهێنانی تەكنیكە نوێكانە كە پێویستە بۆ جووڵاندنی هێزی كاری پارچە پارچە و كەرت كەرت، بێ دڵنیایی و دژوار.\nوا ڕێكخراوێك دەتوانێت زاڵ بێت بەسەر ئەو تەفرەقە و ناكۆكیەی كە لە ئامانجەكان و نەتەوەكان و دابەشكاریی ناو بزووتنەوەكان و یەكێتیەكاندا بوونیان هەیە. دەبێت دانانی یەكێتیەكان لە دۆخی وتووێژ و باسی ئازاددا كاریگەریەكی ژیانبەخشی دوبارەی بكاتە سەریان.\nبوونی تۆڕێكی بەردەوام و كارامەی نێونەتەوەیی دەبێت بوار بۆ پەرەسەندنی بزووتنەوەی یەكێتیی نێونەتەوەیی خۆش بكات؛ بزووتنەوەیەك كە واز لەو ڕێكخراوە فەرمیانەی نوێنەری یەكێتیەكانن دەهێنێت و كۆی كردەكانی ئەو بزووتنەوانەی سەرقاڵن بە دۆخی تایبەت و سنووردارەوە یەكدەخات و یەكپارچەیان دەكات.\nكۆی ئەو سیاسەتانەی كە مەبەستی [وەستانەوە و] بەرچەكردارە بە جیهانیبوونەوە و خۆڕاگری دژی هەوڵدان بۆ "ناسیاسیكردنەوە"ی شێوازی حوكمڕانی و دەسەڵاتدارێتی، جگە پەرەسەندن و هاودەنگی بزووتنەوە نوێە كۆمەڵایەتیەكان و حەزكردن بە كار و چالاكی لە ئاستی ئەورووپادا، بووژانەوەی پانتا و بەستێنی نەریتیتری یەكێتیەكانیش گرینگە.\nئه‌م بابه‌ته 2992 جار خوێنراوه‌ته‌وه


لە ساڵی 2021 دا، 353 پێشێلکاری بەرامبەر بە رۆژنامەوان ئەنجام دراون Speda Tv\nحه‌سه‌ن فه‌یسه‌ل 16/01/2022 - 15:49 بڵاوکراوەتەوە لە كوردستانی\nسەنتەری میترۆ بۆ داکۆکیکردن لە مافی رۆژنامەنووسان لە میانی راپۆرتی ساڵانەی خۆیدا ئاماژە بەوە دەکات کە لە ساڵی ٢٠٢١ دا، ٣٥٣ پێشێلکاری بەرامبەر بە ٢٦٠ رۆژنامەوان و دامەزراوەی میدیایی ئەنجام دراون.\nئەمڕۆ یەکشەممە ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢، سەنتەری میترۆ بۆ داکۆکیکردن لە مافی رۆژنامەنووسان لە مەراسیمێکدا کە لە شاری سلێمانی رێکیخستبوو، راپۆرتی رەوشی ئازادیی رۆژنامەنووسی لە هەرێمی کوردستان بۆ ساڵی ٢٠٢١ بڵاو کردەوە.\nلە مەراسیمەکەدا راپۆرتی چاودێریی سەنتەرەکە بڵاو کرایەوە و تیایدا راگەیەندرا "لە ١٠ راپۆرتی رابردوودا لە ساڵەکانی ٢٠١١ بۆ ٢٠٢٢، دوو هەزار ٦٣٢ پێشێلکاری بەرامبەر بە دوو هەزار و ١٦٥ رۆژنامەنووس و کەناڵی راگەیاندن کراوە کە سێ لە کەیسەکانی ئەو ماوەیە، کەیسی تیرۆرن".\nلە راپۆرتەکەدا هاتبوو "وەک ژمارە، ئاستی پێشێلکاری بەرامبەر بە ئازادیی کاری رۆژنامەنووسی بەڕێژەی لەسەدا هەشت، بەراورد بە ساڵی ٢٠٢٠ کەمی کردووە، ئەوە مانای ئەوە نادات کە ژینگەی کارکردن بێخەوشە، بەڵام جۆری پێشێلکارییەکان گۆڕانکارییان بەسەردا هاتووە، ئەوەش بەکارهێنانی ماددەکانی یاسای سزادانی عێراقییە بۆ دۆسێکانی بڵاوکردنەوە و ئازادیی رادەربڕین."\nئامارەکانی تایبەت بە پێشێلکارییەکان لە ساڵی ٢٠٢١ دا، بەپێی سەنتەری میترۆ جیاوازن و بەپێی راپۆرتەکەی کە دەست سەنتەری میترۆ کەوتووە لە ساڵی رابردوودا، ٣٥٣ پێشێلکاری بەرامبەر بە ٢٦٠ رۆژنامەنووس و دامەزراوەی میدیایی کراوە، کە بەم شێوەیەی خوارەوەیە:\n- ١٨٩ رێگری و جیاکاری.\n- ٨١ هێرش و لێدان و سووکایەتی.\n-٢٥ دەستبەسەرکردن بەبێ بڕیاری دادگا.\n- ٢٥ کەیسی زەوتکردنی کەلوپەلی رۆژنامەڤانی.\n- ١٣ کەیسی هەڕەشەکردن.\n- حەوت کەیسی شکاندنی کەلوپەلی رۆژنامەڤانی.\n- یەک کەیسی تەقەکردن لە رۆژنامەنووسان.\n- چوار کەیس و حاڵەتی رۆژنامەنووسی حکومدراو بەدەر لە یاسای کاری رۆژنامەگەری.\n- دوو کەیسی هەڵکوتانە سەر و داخستنی بارەگای کەناڵەکان.


تێگەیشتن لە هێلەگ زەردەكان – پەیڤین\nIn تازەکان, تریبوونی ئازاد\nڕاستییەكە ئەوەیە ناكرێت هێلەگ زەردەكان بە چەمك و كاتیگۆرییە نەریتییەكانی شیكاریی سیاسیی لێكبدرێتەوە.\nئێنزۆ تراڤێرسۆ – 15ی شوباتی 2019\n[تێبینیی: كەمێك پێش ئێستا سایتی ڤێرزۆ ئەم كورتە نووسینەى تراڤێرسۆ، یەكێك لە خۆشەویستترین بیرمەند و مێژوونووسەكانی منی بڵاوكردەوە، منیش بەو بۆنەیەوە و قوڵبینیی تێگەیشتنی تراڤێرسۆ، حەزمكرد بیكەم بەكوردیی و لەگەڵ ئێوەدا بەشی بكەم، بۆیە خوێندنەوەى ئەم وتارە جەوهەری ئەم بزووتنەوەیە ڕووندەكاتەوە].\nچاودێران بەهۆى فۆرم، سیمبۆل و پراكتیكە ناباوەكانی هێلەگ زەردەكانەوە بەتەواوی تووشی سەرسوڕمان و سەرلێشێوان هاتوون. هەموو كەسێك ڕادیكاڵیزمی ناڕەزایەتییەكە، خەسەت و مەودا بەرچاوەكەى دەناسێتەوە، بەڵام بزووتنەوەكەیان لەزۆر ڕووەوە وەك بابەتێكی نامۆ و پۆلێن نەكراو دەمێنێتەوە، هەم بەشێوەیەكی ساویلكانە وەك ڕاگەیاندنی شۆڕش ئایدیالیزە كراوە و هەم بەشێوەیەكی نەزانانە وەك بەشێوەیەكی مەترسیدار و هێزەكیانە مۆركی “لایەنگری فاشیزم”ی لێدراوە. هێلەگ زەردەكان لە هەردوو بەرەى چەپ و ڕاستەوە پشتیوانیی دەكرێت، بەڵام بانگەشەی سەربەخۆییبوونی خۆیان دەكەن؛ ئەوان هیچ نوێنەرایەتییەكی سیاسیی یان “هێزێكی نوێ”ی سیاسیی قبوڵ ناكەن. ئەم ڕەتكردنەوەى هەر شێوازێكی نوێنەرایەتیكردن، هەم بەهێزیی و هەم لاوازیی ئەوان دەردەخات، لانیكەم لە كورت مەودادا.\nڕاستییەكە ئەوەیە ناكرێت هێلەگ زەردەكان بە چەمك و كاتیگۆرییە نەریتییەكانی شیكاریی سیاسیی لێكبدرێتەوە. ناكرێت ئەوان بەشێوەیەكی مەترسیدار وەك كۆنەپارێز، بزووتنەوەى “پۆژادیست” پیشان بدرێت. لەنێو یەكتربڕێكی سیاسییدا كە بەهۆى سەرهەڵدانی ترس لە بێگانە، ڕاسیزم و ناسیۆنالیزمی ڕادیكاڵەوە دروستبووە، هێلەك زەردەكان بەدوای قوربانیكردنی ئەویدیكەدا ناگەڕێن، تەنانەت داوای دەركردنی كۆچبەران و پەنابەرانیش ناكەن، و تەنانەت ئەوان خواستی پاراستنی ئەوەى بەشێوەیەكی گریمانەیی پێیدەگوترێت هەڕەشە لەسەر “شوناسی نەتەوەیی”یشیان نییە. بەپێچەوانەوە، ئەوان پرسی نایەكسانییە كۆمەڵایەتییەكان وەك هەڕەشەیەك بەرانبەر بە دیموكراسیی و پێكەوەژیانی كۆمەڵایەتیی دەبینن. بۆ ئەنجامدانی ئەمەش، ئەوان بانگەشە بۆ شوناسی قەومیی ناكەن بەڵكو بانگەشە بۆ شوناسی كۆمەڵایەتیی دەكەن. كاتێك میدیا چاوپێكەوتنیان لەگەڵ دەكات، ئەوان بەهیچ جۆرێك باس لە ڕەگ و ڕیشەیان ناكەن، بەڵكو پیشەكانیان دەردەخەن: كرێكار، پەرستار، مامۆستا، دوكاندار، شۆفێر، بێكار و هتد.\nیەكسانیی كۆمەڵایەتیی بەشێوەیەكی مێژوویی بەهای باڵی چەپە، بەڵام ئەوان سەر بە كولتووری چەپ نین؛ ئەوان نە سیمبۆلەكانی چەپ دەناسن – ئاڵای سوور لەنێو خۆپیشاندانەكانیان و كۆبوونەوەكانی سەر شەقامیان بوونی نییە – نە فۆرمەكانی ڕێكخستنی چەپیشیان وەرگرتووە. تەنانەت ڕاپەڕینەكەیان بەتەواوی لەدەرەوەى یەكێـتییە كرێكارییەكانەوەیە، سەرەڕای ئامادەییان، بەڵام یەكێتییەكی كەمیان لەگەڵ ئەواندا هەیە. ئەوان وەك چینێك ناجوڵێنەوە، وەك جەستەیەكی هۆمۆجێن و چوونییەك، بەڵكو بەپێچەوانەوە، وەك كۆمەڵێك، وەك جەستەیەكی پلوراڵ و ناچوونییەك دەجوڵێنەوە. لەنێوانیاندا، خەڵكانێكی ئێجگار زۆر هەن بۆ یەكەمجار لەژیانیاندا بەشداریی لە خۆپیشاندان یان كردەى ناڕەزایەتیدا دەكەن. سیمبولەكەیان ئاڵای سوور نییە، بەڵكو هێلەگێكی زەردە: ئەمە وایانلێدەكات لە جیهانێكدا ببینرێن كە مەحكومیكردوون دووربن لە چاوی گشتیی و ئازاری كۆمەڵایەتیی بچێژن. واپێناچێت ئەوان ئاگایان لە سیمبولیزمی سیاسیی ڕەنگی زەرد هەبێت، ئەو ڕەنگەى لە وەرچەرخانی سەدەى نۆزدەدا یەكێك لە پێكهێنەرەكانی “مافی شۆڕشگێڕانە”ی فەڕەنسیی دەردەبڕی، كە بەشێوەیەكی زۆر وردبینانەوە زییف شتێرنهێل لێكۆڵینەوەى لەسەركردووە. یەك سەدە دواتر، مانای ئەم ڕەنگە گۆڕانی بەسەردا هاتووە؛ ئەوە ڕەنگی سوورە كە بەزۆری بەهێزیی سیمبولیی خۆی لەدەستداوە.\nبەگوێرەى بۆچوونی هەندێك لە مێژوونووسان، ناڕەزایەتیی هێلەگ زەردەكان لەژێرناوی یەكسانیی و دادپەوەریی كۆمەڵایەتییدا “ئابووریی ئەخلاق”ی جەماوەر ئاشكرا دەكات (ئابووریی ئەخلاق ئەو چەمكەیە كە مێژوونووسی بریتانیی ئی. پی. تۆمپسۆن دایهێناوە بۆ پیشاندانی یاخیبوونی كۆمەڵایەتیی لە ساتی شۆڕشی پیشەسازیدا). ئەم بەراوردكارییە لەوانەیە گونجاو بێت، بەڵام دەشكرێت وەك ئاوێنەی دواكەوتنێكی گەورە و بەرچاوی سیاسیی لێكبدرێتەوە: دوو سەدەى مێژووی چەپ بەسانایی وەك ڕابردوویەكی بێكەڵك فەرامۆشكراوە، لەبیركراوە و فڕێدراوە. خۆپیشاندانی هێلەگ زەردەكان هیچ گەڕانەوە و ئاماژەیەكی بۆ شۆڕشی 1848، كۆمۆنەى پاریس، بەرەنگاریی یان ئایاری 1968ی تێدا نییە. لەبەرانبەردا، ئەوان هەندێك لە سیمبولەكانی شۆڕشی فەڕەنسا هەڵدەگرن: سانس-كلۆتس، مافەكانی مرۆڤ و هاووڵاتیان، لەقەنارەدانی پاشا و هتد. ئایا ئەوە مانای گەڕانەوەیەكە بۆ ناڕەزایەتیی كۆمەڵایەتیی بەرانبەر بە ڕژێمی كۆن؟ من نایزنم، بەڵام نوقسانی و نەبوونی یادەوەریی مێژوویی، بێگومان شەكەتبوون و لاوازیی زۆرێك لە سیمبولەكانی باڵی چەپ دەسەلمێنێت.\nلەلایەكی دیمەوە، هێلەگ زەردەكان بەگشتیی شتێكی كۆن نین و بەڵكو خەسڵەتی تەواو مۆدێرنانە پیشان دەدەن: بزووتنەوەكەیان لەڕێگای میدیای كۆمەڵایەتییەوە بونیادڕێژ دەكەن، فەیسبووك وەك ئامرازێكی دژە-زانیاریی دژی كەناڵەكانی تەلەڤزیۆن بەكاردەهێنن، و ئینتەرنێت وەك ڕێكخەرێكی دەستەجەمعیی بەكاردەهێنن (كە زۆر لە شۆڕشە عەرەبییەكانی 2011 دەچێت). ئەوان پروپاگەندەی دەوڵەتیان كە لەسەر لەناوبردنی ئەوان دامەزرابوو، گۆڕیوە بۆ كەمپینێك دژی توندوتیژیی پۆلیس. یەكێك لە دوایین خۆپیشاندانەكانیان لەلایەن چەندین لە هێلەگ زەردەكانەوە كرایەوە كە لەلایەن پۆلیسەوە بریندار و كەمئەندام كرابوون. ئەوان بانگەشەى میراتی شۆڕشی فەڕەنسیی دەكەن، بەڵام زۆرێك لە خەسڵەتەكانی بزووتنەوەكەیان پەیوەندییەكی بەرچاو لەگەڵ بزووتنەوەى داگیركردنی واڵ ستریت، بزووتنەوەی دژە-سگهەڵگوشین لە ئیسپانیا و وەستان لەشەودا (بزووتنەوەیەكی ناڕازیی فەڕەنسیی) پیشان دەدات.\nهەندێك لە ڕەخنەكان هێلەگ زەردەكان وەك دەركەوتەى فۆرمێكی نوێی پۆپۆلیزم دەبینێت. لەزۆر ڕووەوە، ئەمە ڕاستە، تا ئەو شوێنەى ئەوان دژی خەڵكانێكی نوخبەن لە دەسەڵاتدا: ماكرۆن وەك سەرۆكی “سۆپەر دەوڵەمەندان”، نوێنەرایەتیی نوخبەى دارایی دەكات. بەڵام لە هەمانكاتدا، ئەوان بەڕوون و ڕاشكاویی زۆرێك لە خەسڵەتەكانی پۆپۆلیزمی كلاسیكیی ڕەتدەكەنەوە، بۆ نموونە بەشێوەیەكی بەرچاو و دیار ناسیۆنالیزم و ڕابەرایەتیی كاریزمایی ڕەتدەكەنەوە. نە مارین لوپن و نە ژان لوك میلانشۆ ناتوانن نوێنەرایەتییان بكەن؛ ئەوان بەبەهێزییەوە بەرگریی لە پرەنسیپی خۆ-نوێنەرایەتیكردن دەكەن و شانازیی بە پیادەكردنی فۆرمێكی دیموكراسیی ئاسۆییەوە دەكەن. لەبەر ئەو هۆكارە، هەروەك ئاتین بالیبار باسی دەكات، هێلەگ زەردەكان فۆرمێكی “دژە-پۆپۆلیزم”یان داهێناوە: فۆرمێكی دیموكراسیی و ئاسۆیی، پێچەوانەى فۆرمی پۆپۆلیزمی ستوونیی و دەسەڵاتخوازانە؛ واتا پۆپۆلیزمی ئەكتەران نەك هەواداران.\nناكرێت پێشبینیی گەشەسەندنە گریمانەییەكانی داهاتووی هێلەگ زەردەكان بكرێت. هەموو ڕاپرسییەكان ئەوە پیشان دەدەن كە ئەوان بەتەواویی جەماوەریین و لەلایەن زۆرینەى گەورەى هاووڵاتییانی فەڕەنسییەوە پشتیوانییان لێدەكرێت، بەڵام ئەوان تەنها نوێنەرایەتیی بڕگەیەكی كۆمەڵگای مەدەنیی دەكەن و ڕێكی دەخەن. ئەم بڕگەیە بێگومان، بڕگە و بەشێ:ی گەورە، ناچوونییەك و لەڕووی تیۆرییەوە بێسنوورە، تەنها تا ئەو جێیەى ئەوان دەیانەوێت “خەڵك” بەرجەستە بكەن، بەڵام ئەوان ناتوانن بەتاقی تەنها [خەباتەكە] ببنەوە. پێویستە لەسەر بزووتنەوەیەكی سەركەوتوو بەشەكانی دیكەى كۆمەڵگای فەڕەنسی هەر لە كرێكارانی كرێگرتەى كۆمپانیا گەورەكان و كارمەندانی كەرتی گشتییەوە تا دەگاتە لاوانی پەراوێز و دەوروبەرەكانەوە، لەسەرووی قوتابخانە ئامادییەكان و خوێندكارانی زانكۆوە ڕێكبخات و مۆبیلیزەیان بكات. ئەگەر بە كاتیگۆرییەكانی گرامشی قسە بكەین، “بلۆكێكی نوێی كۆمەڵایەتیی” دژی نیۆلیبراڵیزم، هێشتا بوونی نییە. بەڵام ئەوەى ڕوونە، شكستی پڕۆژەكەى ئەمانوێڵ ماكرۆنە بۆ دروستكردنی “بلۆكی مێژوویی” هەژموونی نیۆلیبراڵیی لەپێناوی سەپاندنی نیۆلیبراڵیزمدا هەم لە مۆدێلی ئابووریی بۆ كۆمەڵگا و هەم لە مۆدێلی ئەنترۆپۆلۆژیدا بۆ هاووڵاتیان (مۆدێلێك كە بەكاربردن، خاوەندارێتیكردن، تاكگەرایی و كێبڕكێی دروستكردووە). كەمتر لە دوو ساڵ لە هەڵبژاردنی سەركەوتووانەى پیاوی ئاییندە – زیرەك، خوێندەوار (زۆر ڕۆژنامەنووسی ماستاوچیی وەك فەیلەسوف لەقەڵەمی دەدەن)، پڕ لە وزە و مۆدێرنیزەكەر – ماكرۆن بەخێرایی گۆڕا بۆ سیاسەتمەدارێكی تەواو ڕسوا و نەفرەتلێكراو: سەرۆكی “سۆپەر دەوڵەمەندان”. ناڕەزایەتیی كۆمەڵایەتیی هەنوكە بە بەهێزییەوە فەكوس لەسەر بەرگریكردن لە پێوەری هەڵگرتنی “باجی سامان” دەكات، ئەو باجەى كە بووە بە سیمبولی نایەكسانییە كۆمەڵایەتییەكان.\nماكرۆن وەك جۆرێكی پێشەنگی پێشكەوتن “سۆپەر دەوڵەمەندان” دەبینێت، وەك مۆدێلێك بۆ خەڵكی ئاسایی سەیریان دەكات. ڕوانگەى ئەو بۆ پێشكەوتن وەك جوڵەیەكی سروشتیی “ڕوولەخوار” لە دەوڵەمەندەوە بۆ خەڵكی هەژار، لەناو هەموو خۆپیشاندانەكانی هێلەگ زەردەكانەوە بووەتە بابەتی گاڵتە و پێڕابواردن. پڕۆژەكەى بۆ گۆڕینی فەڕەنسا بۆ نێو پایتەختی ئەوروپیی نیۆلیبراڵیزمی سەركەوتوو، شكستی خواردووە. بەهۆى دامەزراوەكانی كۆماری پێنجەمەوە كە زۆرینەیەكی گەورەی ناو پەرلەمانی بە ماكرۆن بەخشیوە، لەوانەیە ئەو خولەكەى خۆی وەك سەرۆك تەواو بكات، بەڵام ماكرۆنیزم شكستی هێناوە. پێدەچێت ماكرۆن لەپێشەوە وازی لە كۆتاییهێنان بە ناڕەزایەتییەكان لەڕێگای بەخشینەكان و ڕوونكردنەوەكانی كاریگەرییە ئیمتیازبەخشەكانی سیاسەتەكانی خۆی هێنابێت و بڕیاری دابێت لەپێناوی قەرەبووكردنەوەى نەبوونی ڕەوایەتییەكەى خۆى دەست بۆ سەركوتكاریی توندوتیژانە بەرێت. ئەمە مانای دوایین یاساكانی “دژەئاژاوە و فیتنە”یە كە “دۆخی نائاسایی” دووبارە ڕێكدەخاتەوە كە پێشتر دوای هێرشە تیرۆریستییەكانی 2015 دامەزرێنرابوو. بۆیە لەم ڕووەوە، نیۆلیبراڵیزمی “ژوپیتەریی” ماكرۆن، دەكرێت وەك فۆرمێكی بۆناپارتیزمی دەسەڵاتخواز پارێزگاریی لێبكرێت. بێگومان سەرۆكایەتییەكەی ئەو سەركوتكەرترین سەرۆكایەتییە لە فەڕەنسا لەڕۆژگاری ساڵانی شەڕی جەزائیرەوە تا ئەمڕۆ.\nشكستی ماكرۆنیزم وەك پڕۆژەیەكی كۆمەڵایەتیی، یەكێكە لە گەورەترین دەسكەوتەكانی بزووتنەوەى هێلەگ زەردەكان. بەبۆچوونی زۆرێكیان، مانای بزووتنەوەكەیان چووەتە سەرووی بانگەشەكانییەوە. بازنەكانی سەر شەقام زۆر زیاترن لە فۆرمەكانی كردە و ئاكسیۆن: ئەو بازنانە بوونەتە هەرێمەكانی پراكتیكە تازە كۆمەڵایەتییەكان كە تیایاندا خەڵك هەمیشە پێشتر خەڵك خوویان بەوەوە گرتبوو بە تەنها بژین و سەختییەكانیان وەك كێشە شەخسیی و فەردییەكان دەبینیی، ئێستا بەها دەستەجەمعییەكانی خۆیان دۆزیوەتەوە، وەك هاوپشتیی، یارمەتیدانی بەرانبەر و بەیەكەوەیی، كە ژاك ڕانسێر ناوی دەنێت: “دابەشكردنی هەستپێكراوەكان”. ئەوان دووبارە هەستكردنی بەكۆمەڵ و كۆمۆنیتییان دژی فەردگەرایی دۆزیوەتەوە. و ئەمەش كلیلی خۆ-ڕزگاركردنە.\nهەتا ئێستا، لە فەڕەنسا، پۆپۆلیزمی كۆنزەرڤاتیڤ، ناسیۆنالیزم و پۆپۆلیزمی پۆست-فاشیزم ئەڵتەرناتیڤی نیۆلیبراڵیزم بوو. بەڵام ئەمڕۆ هێلەگ زەردەكان وێنەى بوونێكی جیاوازتر دەكێشن، كە لەسەر یەكسانیی كۆمەڵایەتیی و دیموكراسیی ئاسۆیی دامەزراوە. ئەوان ئەزموونی فۆرمە تازەكانی نوێنەرایەتیی و پراكتیكە تازەكانی دەرفەتە دەستەجەمعییەكان دەكەن كە خەڵكانی ئاسایی بە زیرەكیی و توانای داهێنانی خۆیانەوە بەشداریی تێدا دەكەن، بەڵام هەروەها ساویلكەیی و پێشبڕیار و دەمارگیریی خۆشیان هەیە. نیشانەیەكی ئەم ناڕوونییەش ئەوەیە كاتێك ئەوان دەیانەوێت ببنە بزووتنەوەیەكی “دژەسیاسیی”، ئەمەش دەربڕینێكە كە چەندین مانای زۆر و ناكۆك بەیەكی هەیە. بزووتنەوەیەكی خۆڕێكخەری مەحروم لە هەر نەریت و یادەوەرییەكی مێژوویی، لە ئەزموونەكانی خۆی و لە هەڵەكانی خۆیەوە فێردەبێت؛ بزووتنەوەیەك كە وانەكان لە دەرەوە قبوڵ ناكات و كاتی دیاریكراوی خۆی هەیە بۆ فێربوون. بەداخەوە، من دڵنیا نیم كە ئەوان كاتێكی زۆریان هەبێت.\nتێگەیشتن لە هێلەک زەردەکان


کۆڵ بەنزڵ: قاعیدە لە بەرامبەر داعش دا، تێکۆشان و ململانێی هێزە جیهادییەکان لە( ئەفغانستان)ی تاڵیبان دا! – WTARIKURD\nهاتنەوە سەر حوکمی تاڵیبان، بەو خێراییە، لە ئەفغانستان دا بووە هۆی درووستکردنی ترس لەوەی ئەو وەڵاتە جاریکی تر دەبێتەوە بە پەناگەیەک بۆ میلیشیا ئیسلامییە توندڕەوەکان، کە دەیانەوێت کاری تیرۆر لەوەڵاتانی تر ئەنجام بدەن. جا کە تەماشایەکی مێژووی تاڵیبان دەکەین لە وەخۆگرتنی ئەو جۆرە گرووپە توندڕەوانە، ئەو ترسە لە تاڵیبان وەڕاست دەگەڕێت. بەڵام ئەو دوو بزووتنەوەیە، کە قاعیدەو داعشن، لە ناو ئەفغانستان دا لەسەر نفوز و دەسەڵات لە پێشبڕکێ دان. هەردووکیشیان ڕووبەڕووی چەندین تەگەرەی گەورە دەبنەوە لە کاتی بەکارهێنانی ئەفغانستان وەک مینبەرو سەکۆیەک کە ببێتە پاڵپشتییەک بۆیان و تاکو لەوێوە شەپۆلێکی تازە لە کاری تیرۆریستی دەست پێبکەنەوە.\nئەو گرووپانە لە نێو خودی خۆیاندا بە شێوەیەکی زۆر خەراپ دابەشبوون دەربارەی ئەوەی کە ئەفغانستانی ئێستای ژێر حوکمی تاڵیبان چ ڕۆڵێک دەگێڕێت لە جیهادی جیهانی دا. بە لای قاعیدەوە سەرکەوتنی تاڵیبان سەرکەوتنێکی گەورەیە و بەدیهاتنی بەڵێنی خودایە بە سەرخستنی باوەڕداران بەسەر بێباوەڕان دا. بەڵام بە لای داعشەوە بەهیچ شێوەیەک بەسەرکەوتن هەژمار ناکرێت، بەڵک و بەڵگەیەکی ترە لە ویستی تاڵیبان بۆ هاوکاری و هەماهەنگی لەگەڵ ئەمریکادا.\nخەلافەتی دواڕۆژ یان هاوپەیمانی ئەمریکیەکان؟\nلە ساڵی 2003 وە کە داعش پەرەی سەندو خەلافەتیشی لە ساڵی دواییدا ڕاگەیاند لەو ناوچانەی بەدەستیەوە گرتن لە عێڕاق و سوریا. لەولاوە قاعیدە هەوڵی ئەوەی دەدا کە خۆی وا نیشان بدات کە لە دوو گرووپەکەی تر مۆدێرن ترو گونجاوترە. قاعیدە خۆی بەدوور دەگرت لە بەکافردانانی موسڵمانەکانی ترو زیاتریش گرنگی دەدا بە ڕای گشتی لە جیهانی ئیسلامیدا. هەروەها قاعیدە پەیوەندییەکانی، کە لە مێژبوو هەیبوون لەگەڵ تاڵیبان، قوڵتر کردنەوە. پەیوەندییەکانی ئەو دوو گرووپە دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی 1996 کە تاڵیبان دەسەڵاتی لە ئەفغانستان بەدەستەوە گرت. ئەوەبوو کە تاڵیبان ڕێگای بە ئوسامە بن لادن دا کە لەوێ بمێنێتەوە لە ژێر پارێزگاریی تاڵیبان دا. ساڵی 2001 بوو پێش ڕوودانی 11ی سێپتەمبەر کە بن لادن بە ئاشکرا سوێندی خواردو بەیعەتی دا بە تاڵیبان بە ڕابەرایەتی مەلا عومەر وە داواشی کرد لە هەموو قاعیدەو ئەندامەکانی کە لە ناو ئەفغانستان دا بوون کە وەک و ئەو بکەن.\nقاعیدە لە ژێرڕابەرایەتی ئەیمەن ئەلزەواهیری، جێگری بن لادن، زۆرتر جەختی لە وەلاو دڵسۆزی بۆ تاڵیبان کردەوە. ئیماڕەتی ئیسلامی ئەفغانستان، کە ناوە فەڕمیەکەی تاڵیبانە، لە پروپاگەندەکانی قاعیدەدا وەک ئەوجێگایە باسی لێوە دەکرێت کە خەلافەتی ئیسلامی تێدا پێشبینی دەکرێت. ڕابەری تاڵیبانیش کە فەرماندەی باوەڕدارەکانە، تایتڵێکە کە لەلایەن خەلیفەکانەوە بەکار هاتووە وەک فیگەرو کەسایەتیەکی نیمچە خەلیفە وێنا دەکرێت. ئەو گۆڕانکاریە کاتێک سەری وەدەرنا کە داعش لە حوزەیرانی 2014 دا خەلافەتی ڕاگەیاند و فەرمانیشی دەرکرد کە تەواوی گرووپە جیهادییەکانی تر کە قاعیدەش لە نێویاندا بوو هیچی تر یاسایی نین. وەڵامی قاعیدە، بۆ ئەو بریارەی داعش بریتیبوو لە پێدانی مانایەکی تازە بە پەیوەندیەکانی لەگەڵ تاڵیبان و دەیان گوت کە تۆڕی قاعیدە لە پەیوەندی و پەیمانێکی نیمچە خەلافەتیدایە لەگەڵ تاڵیبان و لە ژێر چاودێری و پارێزگاری ئیماڕەتی ئەفغانستاندایە.\nڕێگایەک کە قاعیدە ئەمەی پێکردووە، جەختکردنیەتی لە سەر بەیعەتدان بە حاکمی تاڵیبان. بۆ نموونە قاعیدە لە هەواڵنامەیەکی 2014 یدا تازەکردنەوەی بەیعەتی ڕاگەیاند بۆ ئەمیری باوەڕداران، موجاهیدی جیهاد، مەلا محەمەد عومەر”خوا بیپارێزێت”. دوپاتی دەکاتەوە کە قاعیدەو تەواوی لقەکانی لە هەموو شوێنەکان سەربازن لە سووپای ئەودا. لە هەمان کاتدا ئەلزەواهیری بە ئاشکرا لە جیاتی هەموو تۆری قاعیدە بەیعەتی دایەوە بە هەردووک ڕابەرانی تاڵیبان کە لە دواییدا هاتن. لە ساڵی 2015 دا بەیعتی دا بە مەلا ئەختەر مەنسور و لە ساڵی 2016 دا بەیعەتی دا بە مەلا هەیبەتوڵا ئاخوندزادە. ئەلزەواهیری لە هەر پەیامێکیدا ( ئیماڕەتی ئیسلامی لە ئەفغانستان)ی وەک یەکەم ئیماڕەتی شەڕعی و درووست وێنا دەکرد کە لەدوای ڕوخانی خەلافەتی عوسمانی یەوە لە ساڵی 1924 وە هاتبێ. بە هەمانشێوە گرووپەکانی وابەستە بە قاعیدەوە ڕابەری تاڵیبانیان وەک دەسەڵاتی باڵای خۆیان دەبینی. بۆ نموونە کاتێک کە لە ئازاری 2017 دا ئەیاد ئاغالی، دژبەری مالی، پێکهێنانی لقێکی تازەی قاعیدەی لە ڕۆژئاوای ئەفریقا ڕاگەیاند، وەلای خۆی نەک هەر بۆ ئەلزەواهیری بەڵک و بۆ ئاخوند زادەش ڕاگەیاند.\nسەرکەوتنی تاڵیبان لە ئەفغانستان بە لای قاعیدەوە سەرکەوتنێکە وەک نەبەردو داستان وایە، بەڵام بە لای داعشەوە هەرگیز بە سەرکەوتن دانانرێت.\nئەوەش هەمووی بە پێچەوانە دەردەکەوێت لە گەڵ دەقی ئەو ڕێکەوتنەی کە لە مانگی فێبروەری 2020 دا لە نێوانی تاڵیبان و ئەمریکادا بەسترا. لەو ڕێکەوتنەدا تاڵیبان بەڵێنی دا کە هاوکاریکردنی بۆ قاعیدە بوەستێنێ و لە گەڵ حکومەتی ئەفغانستانیش بچێتە ناو گفتوگۆی ئاشتییەوە. هەرچەندە تاڵیبان ڕازی نەبوو بە بڕینی پەیوەندی لەگەڵ قاعیدە، وەک و ئەوەی کە لە هەندێک جاراندا وێنای بۆ کراوە، بەڵام بەڵێنیدا کە ئیترمیوانداری نەکات لە قاعیدەو گرووپەکانی ئەمسالی قاعیدە. هەروەها تاڵیبان بەڵێنی ئەوەشی دا کە نەهێڵێت ئەفغانستان بەکاربهێنڕێت بۆ هەڕەشە لە ئاساییشی ئەمریکا و هاوپەیمانەکانی.\nڕابەرایەتی باڵای قاعیدە، لەگەڵ ئەوەشدا، لەوە ناچێت کە بەو ڕێکەوتنامەیە ناڕەحەت بووبێت. ئەوەتا لە ئازاری 2020 دا ئەو گرووپە لە ڕاگەیەندراوێکیدا پیرۆزبایی خۆی ئاراستەی تاڵیبان کرد کە ئەمریکا بەڵێنی چوونەدەرەوەی دا لە ئەفغانستان. لەو ڕاگەیاندنەدا قاعیدە پێشوازی لە ڕێکەوتنی دۆحە کرد کە بە نێوەندگیری قەتەڕ ئیمزا کرا و بەسەرکەوتنێکی مێژوویی ناوی هێناو بانگەوازیشی لە تەواوی موسڵمانانی جیهان کرد کە چاو لە تاڵیبان بکەن لە ڕووی ئیلتیزامییەوە بە جیهاد. قاعیدە لەو بانگەوازەیدا ئیماڕەتی ئیسلامی ئەفغانستانی وەک ناوکی دەوڵەتی ئیسلامی، بە مانای دەوڵەتی خەلافەت، وێنا کرد کە بە پێی یاساو شەریعەتی خودا حوکم دەکا.\nلە کاتێکدا کە قاعیدە پەیوەندی لەگەڵ تاڵیبان بەهێز دەکرد، داعش تۆمەتی بە لاڕێدا ڕۆییشتنی دەدایە پاڵ تاڵیبان. لە دیدی (داعش)ەوە تاڵیبان لایداوە لە ئیسلامی ڕاستەقینە بە تایبەتی لە دوای مردنی مەلا عومەرلە ساڵی 2003 وە ئەو لادانە ڕووی لە هەڵکشان کرد. داعش پێی وایە تاڵیبان لە دوای مەلا عومەر کەمتەرخەم بووە لە جێبەجێکردنی شەریعەتی ئیسلام. داعش دەڵێ: تاڵیبان ڕووەو نەتەوەچیەتی ملی ناوە، لێبوردەو نەرمە لەبەرامبەر کەمایەتی شیعە لە ئەفغانستاندا و هەروەها کاری لەسەر بەستنی پەیوەندی لەگەڵ دەوڵەتانی کوفر کردووە کە لە نێویاندا لە گەڵ قەتەری موڕتەدو هەڵگەڕاوە لە ئیسلامە. داعش ڕەخنەی ئەوە لە تاڵیبان دەگرێت کە داواکاری داعشیان بە دامەزراندنەوەی خەلافەت ڕەتکردۆتەوە وهەروەها قاعیدە نەیهێشتووە هەوڵەکانی داعش سەربگرن بۆ درووست کردنی پارێزگایەک لە سەرخاکێک ، وەک و کە پێی دەگوترێت خاکی خوڕاسان، کە ناوچەیەکی مێژووییەو تەواوی ئەفغانستانی ئێستاش لە خۆدەگرێت. ئیتر لەو رۆژەوەو بە بەردەوامی تاڵیبان لە شەڕدا بووە لە گەڵ ئەو ویلایەتەی داعش کە پێی دەگوترێت خوڕاسان و لە هەندێک جارانیشدا ئەمریکا بە شێوەیەکی کاریگەرهاوکاری هەوایی تاڵیبانی کردووە.\nهەر لە دوای ڕاگەیاندنی ڕێکەوتننامەی 2020ی نێوان واشنتۆن و تاڵیبان، داعش ئەو ڕێکەوتنامەیەی بە بەڵگەیەکی تر لە ڕێ لادانی تاڵیبان وێنا کرد. بڵاوکراوەی فەڕمی داعش ئیدانەی تاڵیبانی کرد کە ئەمریکای کردە هاوپەیمانی تازەی خۆی. هەروەها داعش لە ڕێگەی قسەکەرەکەیەوە وتی کە ئەو ڕێکەوتننامەیە پەیوەندییەکانی نێوان ئەمریکاو تاڵیبانی، کە هەمیشە بەیەکەوە لە پیلاندا بوون لە دژی داعش، فەڕمی کردەوە. بە پێی قسەکانی ئەو وتەبێژەی داعش ئەو ڕێکەوتنامەیە تەنها پەردەیەک بووە بۆ پەیوەندییەکانی نێوان میلیشیای تاڵیبانی موڕتەد و هەڵگەڕاوە لە ئیسلام لە گەڵ خاجپەرستان دا.\nسەرکەوتنێکی کێشە لەسەر\nدوای ئاهەنگی ڕێکەوتنی تاڵیبان لەگەڵ ئەمریکا، بۆ ماوەی نزیکەی ساڵ و نیوێک قاعیدە هیج لێدوان و تەعلیقێکی لەسەر بارودۆخەکەی ئەفغانستان نەدا. تاڵیبان، بە پێی زانیارییەکانی وەکالەتی ئیستیخباڕاتی بەرگری، داوای لە قاعیدە کردووە کە چالاکیەکانی کەم بکاتەوەو پەیوەندییە درێژخایەنەکانی نێوان گرووپەکان دەرنەخا هەتا ئەمریکاو هاوپەیمانەکانی بە تەواوی لە ئەفغانستان دەچنەدەر. هەر بۆیەش کاتێ لە 31ی ئاب کە دواین سەربازی ئەمریکا لە کابوڵ هاتەدەر، قاعیدە هەستی بە ئازادی کردو چەند سەعاتێک دوای ئەوە بە فەڕمی ڕاگەیاندنێکی پیرۆزبایی بە بۆنەی ئەو سەرکەوتنە مێژووییەوە لە تاڵیبان و تەواوی کۆمەڵگای ئیسلامی دەرکرد.\nبە پێی ڕاگەیاندنەکە: ” ئەنجامی ئەوەی کە ڕوویدا لە ئەفغانستان، سەلماندی کە ڕێبازی جیهاد، نەک سازش و ئاشتبوونەوە، باشترین میتۆد بوو بۆ مامەڵە لەگەڵ دەوڵەتانی کافردا. بۆیە شکەستی ئەمریکا کۆتایی هێنا بە سەردەمی لووتبەرزی ئەمریکیەکان و ئەوروپیەکان لە ویست و ئارەزوویان بۆ داگیرکردنی خاکی موسڵمانان بە ڕێگای سەربازی. هەرچەندە قاعیدە نەیگوت کە دوژمنە دوورەکەی کە ئەمریکاو هاوپەیمانەکانیەتی بە تەواوی شکەستیان هێناوە، بەڵام پێناسەی قۆناغی داهاتووی کرد: ” وەک قۆناغاکێک کە زۆرتر جەخت دەکرێتەوە لە بڵاوکردنەوەی جیهاد لە نێو وەڵاتانی تر لە جیهانی ئیسلام دا. ” پشتیوان بە خوا سەرکەوتنی تاڵیبان ڕێگاکە پاک دەکاتەوە بۆ برا موسڵمانەکانمان تا بتوانن خۆیان ڕزگارکەن لە دەستی حوکمی تاغوتیانەی وەڵاتەکانیان کە بە پێی دەستوورو شەریعەتی ئیسلام حوکم ناکەن. هەروەها ڕێگای ڕزگار کردنی موسڵمانانی فەلەستینیش ئاسانتر دەکات لە دەستی داگیرکاری زایۆنی”.\nلە لایەن لقە لۆکاڵیەکانی وابەستە بە قاعیدەوە بە هەمان شێوە هەستی خۆشی دەربڕا.. قاعیدە لە نیوە دورگەی عەڕەبی و لقەکانی یەمەنی وابەستە بە قاعیدە هەنگاوەکانی تاڵیبانیان لە سازش نەکردن و دەستگرتن بە سەوابتی ئایینی ئیسلام بەرز نرخاند. “سەرکەوتن لە ئەفغانستان دا جێی شانازییە و پەل دەهاوێت بۆ لادانی حوکمی چەوسێنەرو سەرکوتگەران و دەرپەڕاندنی غوزات و داگیرکەران لە وەڵاتی موسڵماندا”. حراس الدین کە لقێکی قاعیدەیە لە سوریا دەڵێت ” سەرکەوتنی تاڵیبان نیشانی دا کە جیهاد تەنیا ڕێبازە بۆ گەییشتن بە سەرکەوتن و بەدەستەوەگرتنی دەسەڵات”. لقەکانی وابەستە بە قاعیدەوە لە باکوری ئەفریقاو ساحل لە بەیانێکی هاوبەش دا، خۆڕاگری تاڵیبانیان بەرز نرخاند و لە ڕاگەیەندراوەکەدا دەڵێن کە: ” تاڵیبان سەلماندیان کە ڕێبازی جیهاد تەنیا ڕێبازە بۆ جیهانی ئیسلامی کە لە ڕەزیلی و سەرشۆڕیی ڕزگاری ببێت و بگاتە ژیانێکی سەربەرزو پڕ لە شکۆ”.\nبەڵام بە لای داعشەوە ئەو بۆچوونەی کە پێی وایە تاڵیبان سەرکەوتنی بەدەست هێناوە لە ئەفغانستان دا جێی پێکەنینە. ئەوەی کە ڕوویدا لە دیدی داعشەوە: “بریتیبوو لەوەی کە ئەمریکا ئارەزوومەندانە دەسەڵاتی تەسلیم بە تاڵیبان کردو تاڵیبانیش بە فێعلی بوو بە بەکرێگیراوی ئەمریکا”. هەر لە دوای گرتنی کابوڵ لە لایەن تاڵیبانەوە لە ١٥ی ئاب، هەواڵنامەی هەفتانەی داعش لە گرنگی ئەو سەرکەوتنە سەربازییەی تاڵیبانی، کە خەڵکی تووشی شۆک کردبوو، کەم کردەوە. لە هەواڵنامەکەدا داعش نووسیبووی: “شتێکی ئاساییەو ئەنجامی ئەو ڕێکەوتنەی نێوان ئەمریکاو تاڵیبانە کە لە ساڵی پێشوودا لە دۆحە ئەنجام دراوە”. هەروەها داعش دەڵێت :”ئەمە هیچ نیە بێجگە لە گواستنەوەی دەسەڵات لە حاکمێکی بت پەرستەوە بۆ یەکێکی تری بت پەرست”. داعش دەڵێ ئەمە گۆڕینی حاکمێکی بتپەرستی بێ ڕیشە بە یەکێکی تری ڕیشداری بت پەرست. تاڵیبان پەیمانی بە ئەمریکا داوە کە جارێکی تر 11ی سێپتەمبەرێکی تر ڕوو نەدات و ئەمریکاش تاڵیبانی هێنایەوە سەر دەسەڵات و کابوڵیشی تەسلیم کردن بە بێ ئەوەی یەک فیشەکی تێدا بتەقێت.\nئێستا تاڵیبان لە دیدی داعشەوە بووەتە بەکرێگیراوێکی ئەمریکا\nهاوکارانی داعش لە تۆڕە کۆمەڵایەتیەکان تەنانەت پێش بڵاوکراوەکەی داعش هەمان ڕەخنەیان لە تاڵیبان گرت. یەکێک لە کەسە دیارەکانی داعش تێبینی کردووە کە ئەمریکا سەرکەوتوو بووە لە تێکدان و خەراپکردنی تاڵیبان لە ڕووی ئایینیەوە. ” خودا دەفەرموێت ئەوان، ئەگەر بتوانن، شەڕلە دژی ئێوە ناوەستێنن هەتاکو لە دین وەرتان نەگێڕن”( قورئان: 2:217). وە توانیویشیانە کە تاڵیبان لە ئایینەکەی خۆیان وەرگێڕن. زۆر ڕوونە کە دیدو بۆچوونەکانی قاعیدەو داعش پێکەوە هەڵناکەن. جا لێرەدا یا تاڵیبان بەرەو نەرمی ڕۆیشتووە لە بەرامبەر ئەمریکاو بەرژەوەندییەکانی زۆرتر لەوەی کە قاعیدە هیوایەتی، یاخود تاڵیبان زۆرتر بەلای توندڕەویدا ملی ناوە لەوەی کە داعش دەیەوێت باوەڕی پێ بکات.\nحەقیقەت ڕەنگە لە شوێنێکدا بێت لە ناوەڕاست. تاڵیبان وای پێباشە کە هەردووک لایەکەی هەبێت. لە لایەکەوە بەردەوامی بدات بە پەیوەندییەکانی لە گەڵ قاعیدەو لە لاکەی تریشەوە بەدەستهێنانی دانپێدانانی نێونەتەوەیی کە ئەوان حاکمی شەڕعی ئەفغانستانن. بە شێوەیەکی گشتی، بەرنامەو ئەجیندای تاڵیبان، لانی کەم بۆ خۆیان ئەو ئیدیعایە دەکەن کە وەک هی قاعیدە نییەو ناچێتە دەرەوەی سنووری وەڵاتەکەیان و بەرژەوەندییەکانیان لە ناو ئەفغانستان دا دەست پێدەکەن و هەر لەوێشدا کۆتاییان دێت. لە هەمان کاتدا تاڵیبان لە ماوەی 20 ساڵی ڕابردوودا پەیوەندی بەهێزی لەگەڵ قاعیدە بەستووە. لەوبارەوە ڕاپۆرتێکی نەتەوە یەکگرتووەکان ئاشکرای کردووە کە قاعیدە نزیکەی 500 کەسی لە ناو ئەفغانستاندا هەیەو بەسەر 15 پارێزگادا بڵاوی کردوونەتەوە. بە پێی ڕاپۆرتەکە قاعیدەو تاڵیبان لەسەر هەمان پەیوەندی دەمێننەوەو هیچ ئاماژەیەکیش نابینرێت کە بەرەو لێکترازان بڕۆن.\nهەرچەندە هەندێک لە قسەکەرانی تاڵیبان ڕەتی دەکەنەوە کە هیچ جۆرە پەیوەندییەکیان هەبێ لە گەڵ قاعیدە، هەتا یەکێکیان بوونی بەیعەتی هەر ڕەتکردەوە. تاڵیبان، وەکو تاڵیبان خۆی، زۆر سەرسەختانە هەرچەندە زۆریشی لەسەر کەوت بەڵام نەیویست ئیدانەی قاعیدە بکات. ئەو سەر ڕەقییەی تاڵیبان دەتوانرێت فاکتەرەکانی دیاری بکرێت. بۆ نموونە تاڵیبان و قاعیدە بۆ ماوەی 20 ساڵ بە یەکەوە لە یەک سەنگەردا دژی ئەمریکا جەنگاون و لەو بارەسەشەوە پەیوەندیی خوێنیان گەشە پێداوە. هەروەک کە ڕاپۆرتی نەتەوە یەکگرتوەەکان ئاماژەی پێداوە کە تاڵیبان و قاعیدە پەیوەندی ژن و ژنخوازی لە نیوانیان دا درووست بووە و هاوبەش و وەک یەکیش پێکەوە بوون لە خەبات دا. جا ئێستا ئەو پەیوەندییە زیاتر کۆنکرێتی و بەهێزتر بووە لە نێو نەوە و وەچەی دووەم دا. هۆیەکی تری لۆجیک و مەنتیقی کە ئەو پەیوەندییەی نێوان تاڵیبان و قاعیدە کۆتایی نایەت ئەوەیە کە ئیدانەکردنی قاعیدە دەبێتە هۆی گۆشەگیرکردن و لاتەریک کردنی ئەو باڵ و خەتە توندڕەوەی نێو تاڵیبان کە سیراجودین هەقانی و تۆڕەکەی لەگەڵ قاعیدە دەگرێتەوە.\nهەرچەندە پەیوەندییەکانی نێوان قاعیدەو تاڵیبان بەردەوامی هەیە، بەڵام تاڵیبان بەرژەوەندی زۆری لەوەدایە کە کۆنتڕۆڵی قاعیدە بکات. بە تایبەتی کە ئێستا تاڵیبان بەرەو ئەوە دەڕوات کە دانپێدانانی نێو دەوڵەتی بەدەست بێنێت..بۆیە کارێکی شێتانە دەبێت بۆ تاڵیبان ئەگەر بێت و ڕێگا بە قاعیدە بدەن لەوێوە هێرش بکەنە سەر ڕۆژئاواو وەڵاتانی موسڵمان. زەحمەت نییە کە پێشبینی سیناریۆیەک بکرێک کە تاڵیبان کۆمەکی دارایی و جێگاو ڕێگا بە قاعیدە بکات بۆ بەردەوامی بە کاروچالاکی و لە لایەکی تریشەوە نەیهێڵێت پەلامارو هێرشەکانی ئەنجام بدات. ئا لێرەدا جارێکی ترئەفغانستان دەبێتەوە بە بنکەو شوێنی حەوانەوە کە تێیدا قاعیدەو ڕابەرەکانی و ئەندامەکانیان دەتوانن، یەکتر بگرنەوە، پارەو کۆمەک کۆبکەنەوە، پروپاگەندە بڵاوبکەنەوە و هەروەها ڕێنمایی بۆ تۆڕە گەورەکانی تری وابەستە بە قاعیدە بڵاوبکەنەوە. بەڵام ئەو شوێنە جێگایەک نابێت کە بتوانن هێرش و پەلامارەکانیان ئەنجام بدەن. دووەمین هەوڵی تاڵیبان بۆ حوکم کردنی ئەفغانستان بۆ ڕاگرتنی بالانسە لە نێوان دەستگرتن بە مەبدەئو پڕەنسیبەکانی باڵی توندڕەوی تاڵیبان و دابین کردنی زەمانەتی مانەوەی تاڵیبان. پەیوەندییەکانی تاڵیبان لەگەڵ قاعیدە دەتوانرێت هەمان لێکدانەوەی بۆ بکرێت.\nڕێگایەکی دوور و درێژ بۆ هاتنەوە سەرخۆ\nگرنگ نییە تاڵیبان چ کۆمەکێکی پێدەکات، هێشتا قاعێدە ڕێگایەکی درێژی لەبەردەمە لە ڕێخستنەوەی ڕێکخراوە پەرش و بڵاوەکەی. گرفتەکە لە سەرێوە دەست پێدەکات، چونکە ڕابەری سەرەکی ئەو ڕێکخراوە لەم ساڵانەی دواییدا لە ناوبرا. لە 20ی ئابی 2020 یشدا ئەبو محمد ئەلمیسری، دووەمین ڕابەری قاعیدە، لە ناو شەقامەکانی تاران دا درایە بەردەسڕێژی گولە و کوژرا. هەر دوای دوو مانگی تر حسام ئەبو ئەلڕەوف، بەرپرسێکی باڵای تری قاعیدە، لە ئەفغانستان دا کوژرا. ژمارەیەکی بەرچاویش لە ڕابەرو بەرپرسی دیاری قاعیدە بەرەو سوریا ڕۆیشتن بە مەبەستی دۆزینەوەی جێگایەکی تری باش کە تێیدا سەلامەت بن. بەڵام لە سوریاشدا کەوتنە بەر هێرش و پەلاماری درۆنەکانی ئەمریکاو هەر جارەو یەکێکیان لیدەکوژرا. تا وای لێ هات یەکێک لە شارەزاو ئایدیۆلۆجیستەکەیان بڵێت: “سوریا بۆ ئێمە بۆتە شوێنێک کە تێیدا ڕاومان دەکەن”.\nئەوەی کە گرفتەکەی ئاڵۆزتر کردووە ئەوەیە کە ڕابەری ئایینی قاعیدە کە لە حەفتاکاندایە و دەنگ و باس بڵاو بووەتەوە کە نەخۆشە. بەڵام کتێبێک و ڤیدیۆیەک کە لە لەیەن ڕابەری قاعیدەوە دەرچوو ئەو هەواڵەی بەدرۆخستەوە کە ساڵی ڕابردوو باسیان لە مردنی زەواهیری دەکرد. بۆیە ڕوون نییە هەتا چەندی دیکە دەژی. سەیف ئەلعادل کە تەمەنی 61 ساڵەو جێگرەوەی زەواهیرییە بۆ ماوەی دوو دەیە دەبێت لە ئێران دا دەژی. وا دیارە کە حکومەتی ئێران ئەو ڕابەرەی قاعیدەو چەندینی دیکەش دەحەوێنێتەوە وهەندێک ئازادی پێداون لە ناو خۆدی ئێراندا هات و جۆبکەن، بەڵام ڕێگەیان پێنادات وەڵات بەجێبهێڵن. ئەو کارەی ئێرانیش بەمەبەستی بەکارهێنانیانە لە کاتی پێویستدا. بەڵام نیشتەجێبوونیان لە ئێران گرفتی گەورە بۆ قاعیدە دەخوڵقێنێت، چونکە ڕێکخستنی قاعیدە پێی وایە ئێرانی شیعە مەزەب دۆستیان نییەو دۆژمنی قاعیدەیەو بۆیە نیشتەجێبوونی ڕابەرەکانیان لە ئێران کارێکی باش نییە. جا ئەگەر عادل هەوڵی ئەوەی دا کە ڕێبەرایەتی قاعیدە لە ئێرانەوە بەدەستەوە بگرێت لە وانەیە تووشی ڕووبەڕووبوونەوە ببێت لە گەڵ هەندێک باڵی توند ڕەوی نێو قاعیدە. ئەو ڕابەرانەی قاعیدە کە ئێستا لە ئێرانن لەوانەیە بیر لە ڕۆیشتن بۆ ئەفغانستان بکەنەوە بەڵام ڕوون نییە ئاخۆ ئێران ڕێگەیان پێدەدا ئەو کارە بکەن یان نا.\nگرفتێکی تر ئەوەیە کە ڕابەرایەتی قاعیدە هێزو توانای فەرمان و کۆنتڕۆڵی بە سەر دەستەو گرووپەکانی وابەستە بە خۆیەوە نییە. قاعیدە ئەوڕۆ بریتیە لە تۆڕێکی گەورەو نامەرکەزییانە کاردەکات، دەستەو لقەکانی وابەستە بەخۆی لە باکوری ئەفریقاوە تاکو باشووری ئاسیا بە ڕاستەوخۆیی لە لەیەن بەرپرسە باڵاکانی ڕابەرایەتی قاعیدەوە کۆنتڕۆڵ ناکرێت. هەندێک لە شڕۆڤەکاران پێیان وایە ئەو نا مەرکەزیەی قاعیدە نیشانەی بەهێزییەتی، بەڵام بە بێ بوونی ناوەندێکی بەهێزو بەتوانا تۆڕی قاعیدە دەکەوێتە بەرمەترسی دابەشبوون و لەبەریەک هەڵوەشان. بۆ نموونە لە 2013 قاعیدە نەیتوانی ڕێ بگرێت لە دەوڵەتی ئیسلامی لە عێڕاق کە لقێکی وابەستە بەخۆی بوو لە جیابوونەوەو لە دواییشدا داعش درووست بکات و هێزی سەربازیش درووسست بکات. هەروەک لە 2016 قاعیدە نەیتوانی ڕێ لە جەبهەت ئەلنوسڕە بگرێت، کە لقێکی وابەستە بەخۆی بوو، کە پێڕەکەی ئەوان بەجێ نەهێڵێت.\nلە ناو دڵی ئەو گرفتەی کە قاعیدە تووشی دەبێت بریتییە لە جیاوازی ستراتیج کە لە نێوان ڕابەرایەتی سەرەکی قاعیدە و گرووپەکانی وابەستە پێی دا هەیە . هەرچەندە ڕابەرایەتی قاعیدە هەر لەسەر ئەو باوەڕەیە کە دەبێ جەنگی دوژمنی دووربکرێت کە مەبەستی ئەمریکاو ڕۆژئاوایە، بەڵام گرووپەکانی وابەستە بە قاعیدە چالاکییەکانیان تەنها لۆکاڵی دەبێت و هیزو توانای خۆیان سەرف ناکەن بە جەنگان لە دژی دوژمنی دوور کە مەبەستیان ئەمریکاو ڕۆژئاوایە.\nدەبێ ئەمریکاو هاوپەیمانەکانی ئاگایان لە خۆبێت و وریا بن نەباکو یەکێک یان هەردووک گروپەکە، واتە داعش و قاعیدە، بەهێزەوە بێنەوە مەیدان.\nجا سەیرەکە لێرەدایە کە ویلایەتی خوراسانی داعش کە بۆی هەیە دوژمنی تاڵیبان بێت و هەر لە سۆنگەی حوکمی تاڵیبانیشەوە زۆرترین سودی پێدەگات. داعش لە ئەفغانستان دا لەوانەیە تێدا بچێت و دیارنەمێنێت چونکە زۆر زەربەی خواردووە، بەڵام داعش بەوە ناسراوە کە ستراتیجێکی زۆر باش وتۆکمەی هەیە کە توانای ئەوەی هەیە لەو واقیعەی کە ئێستا هاتۆتە کایەوە وەبەرهێنانی تێدا بکات. بۆ نموونە داعش دەتوانێت خۆی وەک باڵی توندڕە و وێنا بکات و تاڵیبانیش وەک لایەنێکی مۆدێرن و خۆبەدەستەوەدەر بناسێنێت لە نێو موسڵمانان دا. ئەوەتا داعش لە هەواڵنامەیەکی دا دەڵێت: تاڵیبان بەرژەوەندی و جاسووس و سیخوڕەکانی خاچپەرستان دەپارێزن لە ناو فرۆکەخانەی کابوڵ دا.\nهەروەها داعش سوود دەبینێت لە چونەدەری ئەمریکا لە ئەفغانستان، چونکە هێزی هەوایی ئەمریکا نەی دەهێشت داعش هیچ دەسکەوتێک لە ناو ئەفغانستان دا بەدەست بێنێت. هەواداران و هاوکارانی داعش لە سۆشیال میدیا لێکدانەەکانیان ئاهوا بوو یاخود ئاهوا بارودۆخەکەیان دەبینی. هەروەک یەکێک لە هاوکارانی داعش بە شانازییەوە دەڵێت: سەربازانی خەلافەت لە خوڕاسان ئێستا لە باشترین بارودۆخ دان، چونکە هیچیترسوپای ئەفغانی نەماوە و تەواوی دامەزراوە حکومییە بتپەرستەکان و زوربەی سەربازەکانیان و سەرکردەەکانیان شکان و ئەفغانستانیان بەجێهێشت. هەروەها هیچیتر بنکەکانی ئەمریکا نەماون لە ئەفغانستان تا هاوکاری سوپای ئەفغان بکەن و لە بنکەکانیشەوە هێرش بکەنە سەر موجاهیدەکانمان. ئێستا تەنها تاڵیبانە موڕتەدەکان ماوون و ئەوانئیش بێ شک کۆتاییان پێدێت و چاوەڕێی دواڕۆژی خۆیانن جا یان بە گولەیەک کە کەلە سەریان دەپێکێت یان بە چەقۆیەک کە ملیان دەپەڕێنێت..\nهەرچەندە لە وانەیە داعش سوود ببینێت لە کەم بوونەوەی فشاری سەربازی لە ئەفغانستان دا، بەڵام ئەو گرووپە خەڵکی زۆر بەدوو ناکەوێت. بەشێکی لەبەرئەوەیە کە داعش وابەستەیە بە سەلەفیەتەوە کە ئیسلامی سوننی ڕاستەقینەیەو لە نێو ئەفغانستانیشدا کەمایەتییە چونکە مەزەهەبی حەنەفی تێیدا بڵاوە و ڕێبازی ئایینی ماتریدیدا تێیدا زاڵە. زوربەی ئەو جێگایانەی کە داعش وەک ناوچەی خۆی لێیان دەڕوانێت، ئەو شوێنانەن کە سەلەفیزم بە شێوەیەکی نائاسایی خەڵکی لێ کۆبۆتەوە. لەوانەشە داعش هەندێک لە توند ڕەوەکان لەدەوری خۆی کۆبکاتەوە لە پاێزگاکانی وەک کونارو نەنگارهار، بەڵام سەخت دەبێ کە بتوانێت زیاتر بۆ شوێنەکانی ترپەل هەڵباوێت.\nداعش و قاعیدە هەردووک لایان ڕووبەڕووی دژواری و زەحمەتی جیدی دەبنەوە لە کاتی هەوڵدانیان بۆ خۆسازدانەوەی خۆیان لە ئەفغانستان دا. گەڕانەوەی تاڵیبان باشترین هەل و فڕسەتە بەلای قاعیدەوە، لە ماوەی دەیەی ڕابردوودا، بۆ خۆپێکهێنانەوەو خۆ ڕێکخستنەوە، بەڵام لە مەوقیعێکی ئەوەندە باشدا نیە کە بتوانێت بە باشی ئەو هەلە بقۆزێتەوە. جا داعش لەمەودوا ڕۆڵێکی تێکدەرانە دەبینێت. بەڵام بۆ داعش زۆر سەخت دەبێ کە بتوانێت پشتیوانی ناوخۆیی بەدەست بێنێت و بتوانێت لە ڕووی هێزی مرۆیی و سەرچاوەوە خۆی بگەێنێتە تاڵیبان. لە هەمان کاتیشدا ئەمریکا بەردەوام دەبێ لە لاوازکردنی هەردووک گرووپی داعش و قاعیدە لە ڕێگەی لێدانیان بە دڕۆن. جا ئەمریکا لە لێدانی داعشدا ڕەنگە بە هاوکاری تاڵیبانیش ئەو کارە ئەنجام بدات. بەڵام هیچ کام لەمانە بۆ کەم کردنەوەی ئەو هەڕەشانە نییە کە ئەو دوو گرووپە جیهادییە لە سەر ئەفغانستان و جیهان و هاوسێکانیان دەیان بێت. بۆیە دەبێ ئەمریکاو هاوپەیمانەکانی وریاو بە ئاگابن لە ترسی گەڕانەوەی داعش و قاعیدە، یان لانی کەم یەکێکیان بۆ دەسەڵات. بەڵام جیهادییەکان چەندە سەرکەوتوو دەبن لە بەکارهێنانی ئەفغانستاندا شتێکە کە هەمیشە ڕوون و دیاردەبێت. جا بۆیە سەرکەوتنی ئەوانەش بە هیچ شێوەیەک جێی لەبیرکردن نییە.\nتێبینی: کۆڵ بەنزڵ لە پەیمانگای هۆڤەرە لە زانکۆی ستانفۆرد و هەروەها خاوەنی بلۆگی (جیهادیکە)یەhttps://www.foreignaffairs.com/articles/afghanistan-\nحەسەن ڕازانی: کێ داعش دەحەوێنێتەوە لە چیای قەرەچوغ؟ - 2021-10-21\nحەسە ڕازانی: لە یادی 16ی ئۆکتۆبەردا. - 2021-10-16