تۆ ژنم بەسەربێنە منیش شوو دەكەمەوە – پەڕە 2 – Knwe.org\nسەرەکی » وتار » شیلان ده‌رگه‌ڵه‌یی » تۆ ژنم بەسەربێنە منیش شوو دەكەمەوەپەڕە 2\nتۆ ژنم بەسەربێنە منیش شوو دەكەمەوە\nدیسان لە بەرنامەیەكی تری كرچی كەناڵێكی كاڵ، ژیانی دوو هاوسەری تر خرایه دۆخێكی نەخوازراو.\nكچۆڵەیەک لە شەقامێك مۆبایل دەداتە دەست پیاوێكی تەمەن سەروو 50 ساڵ و داوای لێ دەكا پەیوەندی بە ژنەكەیەوە بكا و بڵێ:\nئەو كچەی لەگەڵمە دەیهێنم، (مەبەستی بێژەرەكەیە) كچەش بە ژنی كابرا دەڵێ:\nوا من شوو بە كاك ….ی هاوسەرت دەكەم، تۆ رازیت؟\nتۆ سه‌یری ئه‌م ده‌ربڕینه كه ده‌ڵێ شوو بە (كاك….) ده‌كه‌م، ئه‌مه ده‌ربڕینی كچه بێژه‌یه‌كه‌یه، ئاخر شو به كاك كردن ده‌بێت؟ بەهەرحاڵ، دەنگی ژنە بەرزدەبێتەوە، زۆر بە بێ ئومێدی و وەك پەرچەكردارێكی توند دەڵێ: با ئەو ژن بێنێ منیش شوو دەكەمەوە.\nبێژەرەكە دەڵێ: خۆ بەیانی كە بوومە هەوێت نایەی دەست لە قژم بنێی و شەڕبكەیت؟\nژنە، دیسان بێ منەتی خۆی دەردەبڕێ لەو ژن هێنانەی پیاوەكەی و دەڵێ: نەوەڵا حاشا، هەر نامەوێتەوە.\nنەزانیی پیاوەكە لەوەدابوو، بۆ بردنەوەی 50 هەزار دینار گاڵتە بە هەستی ژنەكەی بكات. خستیە بەرچاوی دۆست و ناحەز و لەلایەكی تریش نرخی خۆی لای ژنەكەی دیاركرد.\nخۆ لەوانەیە لانیكەم 25 ساڵێك بێ هاوسەربن و خۆشی و تاڵی ژیانیان بەیەكەوە چه‌شتبێت، كەچی بەو شێوەیەش كەوتنە پلارگرتن و یەخەدادڕین لەیەكتر. ئەوە جگە لە هەڵوێستی مناڵەكانیشیان لای هاوڕێکانیان، چاو و زمانی هاوڕێ و هاوپۆلەكانیان چیان پێ دەڵێن؟\nلە کۆمەڵگه‌یەكی پیاوسالاری وەك كۆمه‌ڵگه‌ی ئێمە، كەی پیاو قبوڵی كردووە ژن بە گاڵتەش پێی بڵێ (تۆ ژن بێنی منیش شوو دەكەمەوە)، كەی ژن پەرچەكرداری بە ئاسایی و ئاسانی لێ وەرگیراوە؟\nدڵنیام ژنەكەی رووبەروو ئەوەی پێ گوتبایە په‌رچه‌كردارێكی توند و زبری ده‌نواند.\nمن ئەو كەناڵانە بە كەم ئەزموون نازانم لە بواری راگەیاندن، بەڵكو بە پسپۆر لە خوێندنەوەی سایكۆلۆجیەتی بینەریان دەزانم، كار لەسەر خاڵە لاوازەكانی كۆمەڵگه‌كەیان دەكەن، باش دەزانن كەرامەتی ژن ئەوە هەڵناگرێ بە گەرمی و بێ كاردانەوە پێشوازی لە هەوێداریی بكات، بۆیە ئەوەیان قۆزتەوە و كردیانە باسێك بۆ راكێشانی سەرنجی بینەر بۆ بەشەكانی تری بەرنامەكەیان.\nبەڕێوەبەر و حزبی سپۆنسەری ئەو كەناڵانە بەمەبەست كۆمەڵێك لەوجۆره له بێژەر كه ئاستی هۆشیاری ئاگاییان له ئاكار و به‌رپرسیارێتی میدیای له ئاستی پێویستدا نییه، لە هەموو ڕوێکەوە بەكاردێنن بۆ پێکانی ئامانجەكانیان، گرنگ نییە چەندە خوازراو یا بێزراون، گرنگ ترازاندنی شیرازەی خێزانی كوردی و بازاڕ گەرمییانە.\nئەوانە بە بەرنامەیەكی تۆكمە ئیش دەكەن، راستە لەوانەیە بێژەر و ستافەكە تەنها دەركەوتن و بژێوی خۆیان بەلاوە گرنگ بێ، بەڵام نازانن ئەوان به‌و كاره‌یان دەست بۆ تێكدانی بچووكترین یەكەی كۆمەڵیش ده‌به‌ن كە خێزانە.\nرۆژێك لە ژن دەپرسن حەزت لە پیاوی كام وڵاتە، رۆژێك حەزت لە( كوێ)ی جەستەی خۆتە و رۆژێكیش بە پرسیارێكی بێ مانا پەیوەندی خێزانی دوو هاوسەر دەخەنە مەترسی و بەبەرچاوی خەڵكیشەوە.\nتێبینیم كردووە، ئه‌و جۆره به‌رنامانه به مه‌به‌ست پێشكه‌ش ده‌كرێن كه ته‌نیا له پێناو خەریككردنی خەڵك بە شتی لاوەكی، بۆ ئەوەی بینەر ئاگای لە قەیرانەكان نەمێنێ دەبێ بە كۆمەڵێك بەرنامەی لەو شێوەیە سڕبكرێ، لەوەشدا تا ڕاددەیەك سەركەوتووبوونە. لێره‌دا ئه‌وان واده‌كه‌ن له بێ ئاگاییه له ئاكار و به‌رپرسیارێتی كاری میدیایی یان به مه‌به‌ستێكی دیاریكراوه، به‌ڵام خۆ وه‌زاره‌تێك هه‌یه به‌ناوی رۆشنبیری كه به‌شێك له به‌رپرسیارێتییه‌كه‌ی جۆرێك له سانسۆركردنی ئه‌رێنی ئه‌و كه‌ناڵانه‌یه له پێناو دروست نه‌بوونی مه‌ترسی له‌ناویاندا مه‌ترسی تێكچوونی ئاشتی كۆمه‌ڵایه‌تی، بۆ سه‌ندیكای رۆژنامه‌نووسانیش به هه‌مان شێوه به‌شێك له ئۆباڵی ئه‌و جۆره كاره میدیاییانه‌یان ده‌كه‌وێته ئه‌ستۆ كه لێیان نه‌پرسیوه‌ته‌وه.


بریندارێکی دیکه ی کاره ساتی سه ر ده شت گیانی له ده س دا !\nبه رواری 6 ی ڕێبه ندان ، کاک عه بد اڵه زا ره عی ، خه ڵکی شاری سه ر ده شت له پاش 20 ساڵ ده ردی جه سته و ئازاری ده رونی که به هۆی بۆمبا شیمیا ییه کانی ڕێژیم ڕوخاوی سه دام حۆ سه ین تووشی بو ، گیانی له ده س دا .\nڕێژیمی ئیران که وه ک تمساح بۆ گه لی کورد فرمیسک ده ڕژنێیت ، هیچ هه نگاوێکی جیدی بۆ بریندارانی کاره ساتی شاری سه ر ده شت هه ڵنه گرتوه . سه رده شت ی هه میشه بریندار وه ک یه کمین شؤینی تاقی کردنه وه ی چه کی کۆ مه ڵ کۆژ ی ڕێژیمی فاشیستی به عس و دو هه مین باژاری بۆمبارانکراوی بۆمبا شیمیا ییه کانی ده ستکردی زل هێزانی جیهانییه که خۆیان به پشتیوانی مافی مرۆڤ له قه ڵه م ده ده ن !\nچاک -کۆ میته ی ڕۆژ هه ڵاتی کوردستان ، سه ره خۆشی خۆی به بنه ماڵه ی کاک عه بد آله زارعی ڕا ده گه ێنێت و جارێکی دیکه به بنه ماڵه ی هه مو گیانبه ختکردوانی گه لی کورد له ڕۆژ هه ڵات به ڵێن ده دات که بۆ ڕا کێشانی تاوانبارانی ژنۆ سایدی گه لی کورد بۆ مه حکه مه ییکی ئا شکرا هه ڵسوران و تێکۆشانی خۆی درێژه پێ بدات .\nچاک – کۆمیته ی ڕؤژ هه ڵات\n11ی ڕێبه ندانی 2707


لەبەر ئەم رەفتارانە جیهانی سێیەم گەشەكردنی هێواشە – Knwe.org\nسەرەکی » زانست » لەبەر ئەم رەفتارانە جیهانی سێیەم گەشەكردنی هێواشە\nئەوانەی لە وڵاتانی جیهانی سێیەم یان ئەو وڵاتانەی تازە گەشەدەكەن دەژین، چەند تایبەتمەندییەكیان هەیە، كە رەنگە زۆر جار ئەو تایبەتمەندییە شتێكی نەرێنی بێت و یەكێك بێت لە هۆكارەكانی دواكەوتنی بەشێكی زۆری كۆمەڵگەكانی جیهانی سێیەم .\nدكتۆر مەحمود سەریعولقەلەم مامۆستای زانكۆ لە ئێران و شارەزا لە بواری گەشەپێدانی مرۆیی و زانستە سیاسییەكان بە چەند خاڵێك ئەو تایبەتمەندییانەی خستۆتەڕوو كە وای لە هەندێك لەو وڵاتە تازەگەشەكردووانە كردووە رەوڕەوەی پێشكەوتنیان سست بێت یان هەرگیز بەرەو پێش نەچێت، ئەو تایبەتمەندییانەش بریتین لە؛\n1- تووڕە دەبن، پاشان، رەنگە بیر بكەنەوە.\n2- پرسیاركردن بە كارەساتێكی كەسێتی دادەنێن.\n3- بۆ رێكخستنی كارە لەپێشینەكانیان سەریان لێدەشێوێت.\n4- زۆر هەوڵدەدەن بۆ سەلماندنی خۆیان.\n5- كاتێك قسە بۆ كەسانی تر دەكەن، كەسە گوێگرەكان لە خۆیان بە كەمتر دەزانن.\n6- سەركەوتن تەنها لە بەدەستهێنانی پارەدا دەبیننەوە.\n7- زۆر بڕوایان بە هەرەمی ماسلۆ نییە، كە هەڕەمێكە لە لایەن زانای دەروونناسیی ئەمریكی ( ئەبراهام ماسلۆ)وە دانراوە و بریتییە لە ریزبەندی پێداویستییەكانی مرۆڤ، ئەو زانایە پێیوایە بۆ ئەوەی مرۆڤ تووشی پشێوی دەروونی نەبێت، پێویستە بە پێی ئەو ریزبەندییە پێداویستییەكانی تێر بكات.\n8- گۆڕان و شكستهێنان وەك یەك دەبینن.\n9- خۆیان دوور دەخەنەوە لە ستایشكردنی ماندووبونی ئەوانیتر.\n10- چێژ لەوە دەبینن هەماهەنگی نەكەن لەگەڵ ئەوانی تر.\n11- كۆنترۆلكردنی ئەوانی دیكەیان بۆ گرنگە.\n12- زۆر حەزیان لەوەیە خۆیان لە بابەتی كەسانی تر هەلبقورتێنن.\n13- زۆر بەكەمی زانیارییان هەیە لەبارەی سروشتی مرۆڤەكانەوە.\n14- بە دەگمەن نەستی خۆیان دەتەكێنن ( خۆیان پاك دەكەنەوە لە بابەتە پوچ و بێبایەخەكان).\n15- شایەنی ئەوە نین پشتیان پێببەسترێت و بە هۆشیارییەوە ئەو كارەدەكەن.\n16- ژیانیان لە ناو دژیەكییەكاندا بەسەر دەبەن.\n17- بۆ بەدیهێنانی شتێك، كارەكانیان بۆ سەد بەش دابەش ناكەن.\n18- بێڕێزی بە زانا و هەڵكەوتووەكانیان دەكەن و ناچاریان دەكەن كۆچ بكەن.\n19- هیچ ئەزمونێكیان نییە، كارەكان بە ماوەیەكی درێژ رادەپەڕێنن.\n20- گرفتارن بە دەست چەندین پاڵنەرەوە.\n21- بۆ سوود وەرگرتن لە گوزارشتەكان كەم دیقەتن و وریا نین.\n22- پلان دانان و خەیاڵپڵاوی لایان یەكسانە.\n23- زۆر ئارەزوویان لە یەكسانكردنی مرۆڤەكانە ( حەز بە جیاوازی ناكەن).\n24- هەڵەكانیان چەندین جار دووبارە دەكەنەوە.\n25- ئاستی هەڵەكردنیان زۆر بەرزە.\n26- كاتێك لەسەر كورسییەك هەڵدەستن، كورسییەكە ناخەنەوە شوێنی خۆی.\n27- لە شارەكانیان هێشتا رەفتارە شارستانییەكان زۆر كەمە.\n28- بە هەڵە خۆ نواندنیان لەلا دەبێتە متمانە بە خۆبوون.\n29- لە رادەبەدەر لە خۆیان رازین.\n30- لەبەر ئەوە گەشە ناكەن.\nسەرچاوە: تێلیگرام مجلە علمی آموزش


بەرکوڵێک لە مێژووی شۆڕشی سەربەخۆیی و شەڕی ناوخۆی ئەمریکا – پەڕە 2 – Knwe.org\nسەرەکی » دۆسێ » بەرکوڵێک لە مێژووی شۆڕشی سەربەخۆیی و شەڕی ناوخۆی ئەمریکاپەڕە 2\nبەرکوڵێک لە مێژووی شۆڕشی سەربەخۆیی و شەڕی ناوخۆی ئەمریکا\n«شۆڕشی ئەمریکا سەرەتایەک بوو،هێشتا تەواو نەبووە». W.Wilson\nھاتنی کۆلۆنی ئینگلیز و پەیوەندییان بە وڵاتی دایکەوە\nبەرلەوەی ساڵی 1492 Christoph Colombosکیشوەری ئەمریکا بدۆزێتەوە، ئەمریکای باشوور و مەکسیک 100 ساڵ زیاتر بوو لەژێر چنگی ئیسپانی و پورتوگالییەکاندا بوون. ھەر ئەمەش وایکرد ئینگلیز و فەرەنسی لە ئەمریکای باکووردا بەدوای دۆزینەوەی پێگەیەک بۆ خۆیاندا بگەڕێن. فەرەنسییەکان لەسەرەتاوە ئامانجییان بریتیی بوو لەوەی ھاوردەی پێستی ئاژەڵ بکەن و بازرگانی خۆیان پەرە پێبدەن. بۆ ئەم مەبەستە گورجوگۆڵانە لەگەڵ دانیشتوانە رەسەنەکەدا، رێکەوتن دەکەن و بۆ جموجوڵەکانیان رەزامەندی ھیندە سوورەکان وەردەگرن. ئەگەرچی یەکەی نیشتەجێبوونیان دروست دەکرد، بەڵام لە ئامانجییاندا ستراتیژی کۆلۆنیالی تێدا نەبووە.\nئینگلیزەکان بە پێچەوانەوە، پێدەچێت لەیەکەم چرکەساتەوە، نەخشەی داگیرکارییان لە مێشکدا هەبوو بێت.\nلە سەدەی17 ەوە ئینگلیز لە ئەمریکا نیشتەجێ بوون. سێ وێستگەی ناوچەکانی کۆلۆنیالیزمی ئینگلیزی بریتیین لە: کۆلۆنییەکانی چاندن لە باشوور، کۆلۆنی Neuengland، کۆلۆنی لە ناوەڕاستی ئەتڵەنتیک. «سێ جۆر کۆلۆنی» ھەبوون: کۆلۆنی خاوەندارێتی، واتە کۆمەڵەیەک یان بنەماڵەیەک دەکرا بە خاوەنی، بریتین لە: Pennsylvania ,Delaware ,Rhode Island کۆلۆنی پاشایەتی، واتە پاشاخاوەنی بوو، و سەرپەرشتی دەکرد و ھەڵسوکەوتی پێوە دەکرد، بریتین لە: New Hampshire,Massachusetts ,New York,New Jersey,Virginia ,North & South Carolina,Georgia\nحاکم و بەرپرسی ئەم کۆلۆنییانە ھەر پاشای عەرشی بەریتانی بوو، خاوەن بڕیار خۆی بوو، زۆری ئەم کۆلۆنییانەی بەخشییە بەگزادەکان و سێ وەزارەتی دەوڵەتی بەریتانیای مەزنیش«وەزارەتی بازرگانی، دارایی و کۆمسیۆنی گومرگ» لەم کاروبارەدا هەبوون و خاوەنی بڕیار بوون.\nکۆلۆنی: مەبەست لەو یەکە نیشتەجێیانەیە کە ئینگلیزە کۆچکردووەکان یاخود ھێنراو و راوەدوونراوەکان لە کەناری دەریای ئەتڵەنتیک لە باکووری ئەمریکا دروستیان کرد و تێیدا نیشتەجێبوون و پاشان بوونە بەردی بناخەی دروستبوونی ئەمریکای ئەمڕۆ.\nخەسڵەتێکی دیاری ئەم کۆلۆنییە ئینگلیزییانە بریتییە لە:(ئینگلیز لەچاو دەوڵەتەکانی تردا درەنگ وەخت دەستیان کرد بە داگیرکردنی ئەمریکا، ئینگلیز لێرە خۆی بە خاوەن خاک و موڵک ھاتۆتە بەرچاو و رەفتاری کردووە، پاشای عەرشی بەریتانی خۆی سەرپەرشتی بەشێکی زۆری کۆلۆنییەکانی کردووە و هەروەها خۆی راستەوخۆش بەشێکی بەخشیووە بە کەسە نزیکەکانی خۆی.\n(ئینگلیزەکان بەرەو کەناری رۆژھەڵاتی رووباری میسیسپی ھاتن و ھەواریان لێ ھەڵخست ، وەک ناوچەیەکی بەپیت و بەرەکەت و نزیک دەریای ئەتڵەنتیک، بۆ بازرگانی کردن و بە ئاسانی هاتوچۆکردن و مانەوەی پەیوەندییان بە وڵاتی دایکەوە).\nساڵی 1606 سەرەتا بەناوی نەجیبزادە و بازرگانەکانییەوە 120 کەسێک بەسواری سێ کەشتی ھاتنە ئەمریکا و خێرا «کۆمپانیای ڤێرجینیا»یان دامەزراند، بەناوی پاشاژنی Elisabeth l وەک رێزێک ناونرا ڤێرجینیا. ئەم کەشتییانە بەرەو ئەمریکا کەوتنەڕێ لەوێ لە ناوچەی Chesapeakte-Bay لای شاری Jeamestown گیرسانەوە و شارەکەیان دروست کرد. بەو کۆیلانەی کڕیبوویان خەریکی چاندنی تووتن و لۆکە بوون لە باشووری Carolinas پاشان دەستیان بەچاندنی برنجیش کرد. کەوتنە بازرگانیکردن لەگەڵ وڵاتانی ئەوروپادا. بەتایبەت دەوڵەتەکانی باشوور بە بازرگانییەوە خەریک بوون لەڕێی بەندەری Chareston کە گەورەترین شار بوو لە رۆژئاوا، خەڵکێکی زۆریش بە راوەماسی و ئاژەڵدارییەوە سەرقاڵ بوون. خاوەن کێڵگەی گەورە گەورەی خۆیان بوون.\nئینگلیزە ھاتووەکان لێرەدا بە کۆلۆنیالەکان ناویان دەبەم، کە خاوەنی کێڵگەی گەورە گەورە بوون، توانییان Virginia Aristokratie دروست بکەن و زاڵ بن بەسەر سپی پێستەکانی ئەم ناوچەیەدا. ئەم ململانێیە زۆر درێژەی کێشا، ھەتا دواتر بەھۆی زیادبوونی کۆیلە رەش پێستەکانەوە ململانێی ئەم دوو دەستەیە کەم بۆوە و بە ھەردوو کەوتنە وێزەی رەشپێستە کۆیلەکان. لە شارێکی وەک ڤێرجینیا ژمارەی سپی پێست 42,000 ھەزار و رەش پێست 16,000 ھەزار کەس بوون. ساڵی 1700 سپییەکان بوون بە 260,000 و رەشەکان بوون بە 190,000 ھەزار کەس.\nلە سەردەمی کۆلۆنیالیستیدا بەگشتی نزیکەی 300,000 ھەزار کۆیلەی رەش پێست راپێچی باکووری ئەمریکا کران، بەجۆرێک لە ھەر13 دەوڵەتە دامەزرێنەرەکەدا لە نێو سێ ملیۆن دانیشتواندا لە ھەر شەش کەس یەکێکیان کۆیلە بوو. لێرە سیاسەتی کۆلۆنیالیستی نیشتەجێبوون/استطاني یان لە ستراتیژیدا جێگیرکرد و ویستیان ئەم دەڤەرە بکەنە نیشتمانی خۆیان. بەریتانیا ئەو دەم ژمارەی دانیشتوانی 6,5 ملیۆن بووە، پاشان نزیکەی دوو ملیۆن زیاتری بەرەو ئەمریکا کۆچیکرد بوو. نزیکەی سێ یەکی کەشتییەکانی بەریتانیا لێرە دروست دەکران، کەرەسەی خاویان لێ دەردەهێنا و دەبرد، بەتایبەت لۆکە و تەختە. عەرشی پاشایی کۆنتڕۆڵی تەواوی ژیانی کۆلۆنییەکانی بەدەست بوو. رێگەی بەهیچ لایەن و وڵاتێک نەدەدا، بازرگانی لەگەڵ کۆلۆنییەکاندا بکات، کەشتی هیچ وڵاتێکیش بۆی نەبوو لەم بەندەرانەدا بوەستن. تەنانەت کۆلۆنییەکان بۆیان نەبوو لە ئامێری پێشکەوتوو سوودمەند بن، بەرهەمەکانیان زیاد بکەن و بفرۆشن، رێگڕی لە دروستکردنی کارگە و بە پیشەسازی بوون دەکرا، هەر بۆیە ئەم خاڵە گرنگانەی ئابووری و بازرگانی لە دواجاردا دەبێتە کێشەی بنچینەیی نێوان کۆلۆنیییەکان و وڵاتی دایک.\nئەوانەی لەوێوە ھاتبوون سەرەتا گروپێکی ئایینی بوون ناسراو بە Puritanen کە مەزھەبێکی نزیک بە کالڤینیستەکانن و لە نێوان پرۆتستانتی و کاسۆلیکییە. گروپێکی زۆر توندو و داخراو و ئامانجیان پاککردنەوەی کلێسای ئەمریکا بوو لە رەگەزەکانی کاسۆلیکی. شایانی باسە لە ئینگلتەرا کلێسای ئینگلیزی ھەیە Charch of England و تایبەتمەندی خۆی ھەیە. ئەم پوریتانییانە خوێندەوار و پێشکەوتوو و زیرەک و دەوڵەمەندبوون توانای ئابوورییان بەھێز بوو.\nبە کورتی و کرمانجی وەک دەردەکەوێ ئامانج و ھۆکاری بازرگانی و ئایینی لەپشت ھاتنی ئینگلیزەوەیە بۆ ئەمریکا. بەڵام زوو نیەت و مەرامی داگیرکاریشیان لێ بەدیار کەوت.\nلەتەک کۆمپانیای ڤێرجینادا کۆمەڵە و گروپی تریش ھاتن و دروست بوون، کە دەستیان کرد بە نیشتەجێبوون و ئاوەدانی و شاری Jamestown یان دروستکرد. ئینگلیزەکان لەگەڵ ھاتنیاندا، کۆیلەیەکی رەشپێستی زۆریشیان ھێنا، چونکە دەبێ بزانین ئەم رێگای گەیشتن بە ئەمریکا بۆ ھەر کەس کراوە نەبوو. زۆریش لەم رەشپێستانە خۆشحاڵ بوون، کە ھاتوونەتە ئەمریکا کار دەکەن. بەڵام چ کارێکی زەحمەت بوو! لەنێو کێڵگەی تووتن و پەموو و برنج دا بە قرچەی گەرما و سەختی سەرما.\nئەم پۆریتانییانە زۆر خۆشحاڵ بوون بەوەی دەتوانن لەم نیشتمانە نوێیەدا پەیڕەوی یاساو رێساکانی ئایینزاکەی خۆیان بکەن. سەرەتا بە ھیچ جۆرێک ئامانجیان بریتیی نەبووە لە دروستکردنی دەوڵەت! بەڵکو پێیان باش بوو، وەک کۆلۆنییەکی ئینگلیزیی بمێننەوە و وابەستەییان بە تاجی پاشایەتی بەریتانیای مەزنەوە بمێنێت، ھەموو ئەرکێکی نیشتمانی راپەڕێنن. بەڵام دەیانویست لێرە سەربەستانە بە دابونەریتی ئایینەکەی خۆیان بژین. زۆری پێ نەچوو کۆمەڵێک یەکەی نیشتەجێبوون/ کۆلۆنییان دروستکرد و ژمارەیان چووە 20,000 ھەزار کەس. بەتایبەت حاکمی کۆلۆنییەکان John Winthrop بوو 1630-1649 دەسەڵات بەدەست بوو. تەنانەت ساڵی 1636دروستکردنی زانکۆی بەناوبانگی Harvard کە کۆنترین زانکۆیە ھی جێ پەنجەی ئەمانە.\nپاشای بەریتانیا بەھۆی سەرکەوتنیان بەسەر ھۆڵەندییەکاندا لەشەڕی کەشتی دەریاییدا لە ساڵی 1664-1667 ئەو ناوچانەی ھۆڵەندییەکانی لێبوو، بەتایبەت دەوروبەری ھەردوو رووباری Hudson,Delaware و ھۆڵەندای نوێ و بەندەری ئەمیستەردامی نوێ، دەستیان بەسەردا گرت و پاشان بەخشیی بە برای خۆی میری York کە دواتر شار و دەوڵەتی New Yorkی لێ دروست بوو.\nچیرۆکیPennsylvania، وەک فۆرمێکی کۆلۆنییەکی خاوەنداری خۆیی، پاشای عەرش ناوچەیەکی فراوانی لەنێوان New York& Maryland بەخشییە William Penn کە ئەندامی کۆمەڵەی ئایینی Quakerی ئینگلیزی بوو، بۆ خۆی دژی شەڕ و ھەموو دەسەڵاتێکی دنیایی بوو و خۆی بۆ چاکسازی کۆمەڵایەتی تەرخان کرد. Penn دروستکردنی شاری پەنسلڤانیای کە بەناوی خۆیەوە ناونراوە بە «تاقیکردنەوەیەکی پیرۆز» دانا. باوەڕی بە پێکەوە ژیان و کۆکردنەوەی فرەڕەنگ و فرە باوەڕی خەڵکەکە بوو. سروشتی ئەم دەڤەرەش کە تێکەڵییەکی لە خەڵکی جۆراوجۆر تێدا بوو، ئەم سیاسەتەی دەخواست. ئەم بیروبۆچوونانەی پێن کاریگەریی زۆری لەسەر خەڵک و ناوچەکە بەتایبەت کۆچپێکراوەکان ھەبوو. ھەر بەم ھۆیەوە ئەم شارە بووە ناوەندێکی ئابووری بەھێز و زۆر لە ئەوروپاییەکان روویان تێکرد، بۆ نموونە سێ یەکی ئەڵمان بوون.\nبەم پێیە دوای وێستگەکانی کۆلۆنیالیزم لەباشوور، ئینگلیزەکان بەرەو باکووریش ھاتن بۆ دەم کەنار. ساڵی 1620 یەکەم پاپۆڕی بەریتانی ناسراو بە mayflower گەیشتە نیوە دوورگەی Cape Cod نزیک Boston لە ئێستای Massachusetts لە ئەمریکا و 41 کە خێزانی خاوەن مەزھەبێکی تایبەت ھەڵگرتبوو. ئەمانە بەھۆکاری ئایینی دەبوو ئینگلستان جێ بھێڵن. بەخەونی ئەوەی کە یەک یاسا بە یەکسانی حوکمیان بکات، نەک وەک ئەوەی لە ئەوروپا جیاوازی گەورە ھەبوو لە نێوان پاشا و میردا، کە ئەمانە خاوەنی ماف و دەسەڵاتی زیاتر بوون لە بەرانبەر خەڵکی رەشۆک دا.\nھیندە سوورەکان وەک دانیشتوانی رەسەنی ئەمریکا (Indianer (Native Americans، لەسەردەمی کۆلۆمبوس دا ژمارەیان نزیکەی 6-10 ملیۆن دەبوو. سێ ملیۆنیان لە رۆژھەڵاتی رووباری مسسپی Mississpi دەژیان.\nزۆریان بە ھاتنی ئەم ئەوروپاییانە کە ھەڵگریی نەخۆشی و پەتای جۆراوجۆر بوون نەخۆش کەوتن و مردن. لە سەرەتادا بەھۆی ئەوەوەی کە وڵاتەکان پانوبەرین بوو، بەھاتن و نیشتەجێبوونی ئەمانە رازی بوون. کەچی ئەم کۆچکردووانە ھەر زوو بوونە داگیرکەر و خاوەن ماڵ و ئەمانیان کردە بێگانە «نامرۆڤانەترین ھەڵسوکەوتیان لەتەکدا کرا، تەنانەت لە ساڵی 1924 دوای کۆتایی یەکەم جەنگی جیهانی ئینجا بە فەرمی کرانە ھاوڵاتی ئەمەریکی».\nجەوھەری کێشەکە ئەوەیە ئەم ھێزە کۆلۆنیالیستە! بەھەڵە یان بە تاکتیک لە مەسەلەکە تێدەگەن و وا دەزانن، یان باشترە بڵێم وا لەخۆیان دەڕوانن، کە ئەم وڵاتە ئیدی ھی خۆیانە و مافیان ھەیە بە ئارەزووی خۆیان ھەڵسوکەوتی تێدا بکەن. گروپی نیشتەجێکراو بە ئارەزووی خۆیان ھەڵسوکەوت لەگەڵ زەویوزارەکەدا دەکەن و خۆیان کاروباری خۆیان بەڕێوە دەبەن و یاسا بۆ خۆیان دادەنێن و کاری پێدەکەن. بە کورتی خۆیان دەکەنە خاوەن ماڵ و چ ھەقێکیان بەسەر ھیندەسوورەکانەوە نابێ و ھیچ ھەژمارێکیان بۆ ناکەن.\nئەم کۆلۆنییانە راستە ھەر سەر بە بەریتانیا بوون، بەڵام سەربەخۆ دەژیان چونکە لێک دوور بوون و کەشێکی ئازادیان بۆ خۆیان خوڵقاند بوو، بەڵام کاتێک ئەم نیەت و مەبەستەی داگیرکردنیان لێ ئاشکرا دەبێت و زیاد لە بەڕەی خۆیان پێ رادەکێشن، ئیتر دانیشتوانە رەسەنەکە لە نیەتی خراپیان حاڵی دەبن، دەنگی ناڕەزایی بەرزدەکەنەوە و شەڕ و ھەرای زۆر لە نێوانیاندا روو دەدات. لە ئاکامدا گروپی نیشتەجێکراو بە پشتیوانی سوپای پاشای بەریتانیای مەزن، کە تەیار و پۆشتەتر و خاوەن چەک و تەقەمەنی پێشکەوتوو بوون و شارەزای شەڕ بوون، بەخێرایی زاڵ دەبن بەسەر دانیشتوانە رەسەنەکەدا، بەھۆی ئەم شەڕانەوە گرانی و برسێتی بڵاودەبێتەوە و زۆر کەس دەکوژرێ. ئەمریکای باشوور زیاتر پیشە و کاریان بە تووتن و برنج و لۆکەوە گرێ درا بوو. بەزۆری کار بە کۆیلەکان دەکرا، واتە لە 9 ملیۆن کەس 4 ملیۆن کەس کۆیلە بوو، کە ژیانێکی پڕ زەحمەت و قورس و ناخۆشیان بەسەر دەبرد.\nکۆلۆنییەکان، کۆچپێکراو و کۆچبەران و وڵاتی دایک\nئەم گروپە کۆلۆنییانە، کاریان بەوە گەیشت زۆر بەھێز و جێگیر بوون و تەواو بەم نیشتمانە دڵخۆش بوون، بەتایبەتی ئازادیی ئایینەکەی خۆیان ھەبوو و کاریان پێدەکرد. بەڵام حکومەتی پاشایی نیشتمانی دایکیان بەریتانیای مەزن لەبەر چەند ھۆیەک، وازی لێ نەدەھێنان و بۆ بەڕێوەبردنی ئیمپراتۆرەکەیان و پڕکردنەوەی خەزێنەکەیان، داوای پارە و باج و گومرگی زیاتریان دەکرد، ھاوکات بایەخی کەرەستەی خاوی ئەمریکا بۆ ئەوروپا و پەرەسەندنی ژمارەی دانیشتوانی بە بازاڕێکی باش بۆ ساخکردنەوە قەبڵێندرا، بەتایبەت لە دیدی پاشای عەرشی بەریتانیای مەزنەوە.\nئەوە بوو 1651 پاشا بڕیاریدا تەنیا کەشتییە ئینگلیزییەکان و ھەروەھا ھی کۆلۆنییەکان بۆیان ھەیە شمەک بھێننە وڵاتی دایکەوە. بەمەش رێی لە ھۆڵەندییەکان گرت بازرگانی لەگەڵ باکووری ئەمریکادا درێژە پێبدەن. بڕیارێکی تری ساڵی 1688 بریتیی بوو لەوەی بەناوی Dominion of New England ھەموو کۆلۆنییەکان، یەکەنیشتەجێکانی نێوانی Massachusetts,New Jersey بخرێنە سەر یەک. ئەم بڕیارە بەھۆی شەڕی ناوخۆیGlorious Revolution ی ساڵی1688/89 جێبەجێ نەکرا و بگرە ئەم ھەلە بووە مایەی شلبوونەوەی گرێی وابەستەیی نێوان کۆلۆنییەکان و وڵاتی دایک، بەواتایەکی دیکە وردە وردە رزگاربوون لەژێر کۆنتڕۆڵی لەندەن، کە لە مێژوودا ناسراوە بە فەرامۆشکردنێکی ساغڵەم/ salutary Vernachlassigung ھەروەھا بەریتانیا ھەوڵیدا تەواوی کۆلۆنییەکان بکەنە کۆلۆنی تاجی پاشایەتی. واتە حاکمەکانیان لەلایەن پاشاوە دیاری بکرێ و یاسایان راستەوخۆ لە لەندەنەوە بۆ دەرچێت. بەکورتی ھەوڵی زۆریاندا بۆ کۆنتڕۆڵکردنی تەواوی خەڵک و ناوچەکە. بەم پێیە پەیوەندییەکان تا دەھات ئاڵۆزی تێدەکەوت و بەتایبەت لە باسەکانی دارایی و باجداندا مافی عادەتی ئینگلیزی Common law ھەر بەرقەرار بوو.\nلێرەدا دەستەیەکی خوێنەوار ھاتنە پێشەوە و کەوتنە دانوستانی فیکری لە شێوازێکی رۆشنگەرییدا کە ھەڵکەوتووترین کەسایەتی ئەم رۆشنگەرییە Benjamin Franklin بوو. چەک و تەقەمەنی لە فەرەنسا دەکڕی بۆ سەربەخۆخوازەکانی دەنارد، لە بواری کارەبادا داھێنانی ھەیە و دیپلۆماتکارێکی لێوەشاوە بووە و رۆڵێکی گەورەی گێڕا لە مێژووی سەربەخۆیی ئەمریکادا.\nسەدەی ھەژدەیەم کۆلۆنییەکان درێژەیاندا بە بازرگانی خۆیان لەگەڵ وڵاتی دایکدا، بەمەرجی ئەوەی شمەکی تایبەت تەنھا لە ئینگلتەرا بفرۆشرێ و ئەوی تریش بەڕێی ئینگلتەراوە بفرۆشرێ. بەو پێیە ھەندێک کەرەستە بۆ فرۆشتن قەدەغەیان لەسەر دانرا بوو، تاوەکو لەبازاڕدا ساخکردنەوەی کەرەستە و کەلوپەلی ئینگلیزی زیانی پێنەگات. ھاوکێشەی بازرگانی نێوان کۆلۆنییەکان لەگەڵ وڵاتی دایکدا، تا دەھات تێکدەچوو و خراپتر دەبوو. ئەمە جگە لەوەی لەھەر کێشە و شەڕێکی بەریتانیادا لە وڵات و لە ئەمریکا کۆلۆنییەکان بەشدار دەبوون و لایەنگری عەرشی پاشای ئیمپراتۆرێتی ئینگلیز بوون. بۆ نموونە لە شەڕی حەوت ساڵەی نێوان «ئینگلیز دژی فەرەنسا و ئیسپانیا»دا، ساڵی1756-1763 کە لە ئەمریکا بە Frech and Indian war ناسراوە رۆڵیان گێڕا. لە ئاکامی ئەم ھۆکارانە و بەتاڵی خەزێنەی لەندەن، پاشا وایکرد گوشاری باجدانی قورس بخاتە سەر کۆلۆنییەکان. کۆلۆنییەکان لە بەرانبەری ئەم داواکارییەدا بەرگرییان کرد و ھەوڵییاندا خۆیان قوتار بکەن، لەژێر ھەژموون و چەپۆکی قورسی یاسا و حوکمەکانی وڵاتی دایکدا.\nشۆڕش و شەڕی سەربەخۆیی\nبەھۆی گۆڕانی سیاسەتی کۆلۆنیالی بەریتانییەوە لەدوای 1673 و کۆنتڕۆڵکردنی تەواوی کۆلۆنییەکان و گوشار بۆھێنانیان، زەمینەی قۆناغێکی نوێ لە پەیوەندی نێوان کۆلۆنییەکان و وڵاتی دایک ھاتە ئاراوە و تا دەھات ھەنگاوی بەرەو شەڕ ھەڵگیرساندن خۆشتر دەبوو. سەرکەوتنەکانی ئینگلیز لەشەڕە بێ بڕاوەکانیدا، ئەرکێکی گرانی دارایی خستبووە سەرشانی پاشا، بەتایبەت لەڕووی داراییەوە، بۆیە دەیویست بەشێکی تێچووەکانی شەڕ ھەواڵەی سەرشانی کۆلۆنییەکان بکات. ئەوانیش دژ بەم بڕیار و ھەڵوێستە وەستانەوە، بە دەربڕینێکی تر مەرجیان دیاریکرد و داوای تایبەتمەندی خۆیان کرد، بەڵام عەرش ھیچی بۆ نەدەسەلماندن!.\nھەنگاوی سەرەتایی بریتیی بوو لە زیادکردنی«باج» لەسەر دانیشتوانەکە، کار بەڕادەیەک گەیشت دانیشتوانەکە بەرگەی ئەم داوا قورسانەیان نەدەگرت و کەوتبوونە تەنگانەیەکی تەواوەوە. بۆیە وردە وردە بیرۆکەی یاخی بوون لە بڕیاڕی پاشای نیشتمانی دایک سەریھەڵدا و کەس بەدەم داواکارییەکەیەوە نەچوو. پشتگوێ خستنی ئەم داوایەی پاشا بووە مایەی رووبەڕووبوونەوە و شەڕ و ھەرای زۆر لەگەڵ سەربازەکانی بەریتانیدا.\n– بەریتانیا ساڵی 1763 دوای کۆتایی شەڕەکانی نزیکەی 100,000ھەزار سەربازی لە کۆلۆنییەکان جێگیرکرد، دیارە بۆ پاراستنیشیان لە ھیندە سوورەکانیش. بەڕاگەیەندراوێکی پاشایی سنوورێکیان کێشا لەنێوان خەڵکی خاوەن خاک و کۆچپێکراوەکاندا کە کرانە خاوەن خاک.\n– یاسای شەکر، واتە گومرگی، لە ساڵی 1764ەوە لەسەر شەکری ھاوردە و خواردنی شەوچەرەیی ھێنایە پێشەوە، کە زیانی بە کارخانەکانی ئەمەریکی گەیاند.\n– یاسای دراوی، لە ساڵی 1764 ھێنایە پێشەوە. دەبوو پارەی کاغەزی کۆنتڕۆڵ نەکراو و پرسگیری زیادبوونی ھەڵاوسان لەلایەن کۆلۆنیییەکانەوە سنووردار بکرێت. ھەروەھا چیدی کاغەزی نەقدی بانکی بۆ پڕکردنەوەی قەرز بەکار نەھێنرێ.\n– یاسای تۆمارکردن لە ساڵی 1765 بۆ پشتیوانی ھێزە بەریتانییەکانی دەرکرا.\nـ یاسای باجی مۆر، ساڵی 1765 باج لەسەر ھەموو جۆرە چاپکراوەکان بەرزکرایەوە، ئەوانەی بڕیار بوو لەڕێی بیرۆکراتی بەریتانییەوە بەدەست بھاتنایە.\nسەرەتا ساڵی 1764 شتێکی وا رووی نەدا و بەرەنگارییەکی یەکگرتوو و بەرچاو فۆرمەلە نەبوو. بەھۆی ئەوەی کە کۆلۆنییەکان گرفتاری قەیرانی ئابووری و کێشمەکێشی سنوورەکانیان لەگەڵ ھیندە سوورەکاندا و کێشەی ناوخۆیان بوون .دوای ساڵێک ئەوجا دەنگی ناڕەزاییەکان بڵندتر بوونەوە، بەتایبەت لەسەر باجدان و داوای لەکارخستنی ئەم بڕیار و یاسایانەیان کرد. دەستیان کرد بە خۆپیشاندان و بڕیاری بایکۆتی کەلوپەلی ھاوردەی بەریتانیاندا، ھاوکات بانگەوازیان کرد بۆ یەکگرتوویی و پشتیوانی و ھەرەوەرزی نێوان خۆیان و تا دەھات داواکانی کۆلۆنییەکان ناوەڕۆکێکی سیاسی بەخۆیەوە دەگرت\nدوای بگرەوبردە و رووبەڕووبوونەوەی زۆر و بەکارھێنانی زەبروزەنگ لە ھەردوو لاوە و رادیکاڵ بوونی ھەڵوێستەکان، ھاوکاریی و یەکگرتوویی نێوان ئەمریکاییەکان بووە نەخشی رۆژگار، لە ئاکامدا کۆلۆنییەکان داوای باج دان دەبەستنەوە بە مەرجێکی سیاسی گرنگەوە، کە ئامادەن باج بدەن!، بەڵام پێویستە نوێنەرایەتیان لە پەرلەمانی بەریتانی ھەبێت و بەشداری بڕیاردان بکەن. No Taxation Without Representation..\nدیارە ئەمە بووە ئاڵەنگارییەکی گەورەیە بەڕووی حکومەتی پاشایەتی بەریتانیای مەزن و پاشای خاوەن شکۆدا. بۆیە ساڵی 1767 بڕیار دەدات باجی سەر زۆر شت کەم کاتەوە، بەڵام باجی سەر «چا» و «شووشە» زیاتر دەکات. چا خواردنەوە و پێداویستییەکی گرنگی رۆژانەی خەڵکەکە بوو. کەواتە گوشارە ئابوورییەکان رەھەندی شەڕی دەسەڵاتیشیان وەرگرت، بەو پێیەی بەریتانیا پێی وا بوو، حاکمی سەر زەوییە و ھەر بڕیارێک بدا دەبێت جێبەجێ بکرێ و چی بوێت بەدەستی بێنێت.\nبۆ رووبەڕووبوونەی ئەم ھەڕەشە و گوڕەشانە، کۆلۆنییەکان بیر لە بەرەنگاریی دەکەنەوە. رێکخراو پێک دێنن و ئامادەکاری دەکەن بۆ بەرگریکردن. سەربازە ئینگلیزەکان بە زیاتر گوشارھێنان دۆخەکە ئاڵۆزتر دەکەن. دەرئەنجام کێشە و پەیوەندییەکان توندتر دەبن و زەمینەی رووبەڕووبوونەوە بەتەواوی خۆش دەبێت. حکومەتی بەریتانی رێگەیدا بە کۆمپانیای چای رۆژھەڵاتی ھیندی، کە کەوتبووە قەیرانێکی داراییەوە، چاکەی لەژێر ناوی پێدانەوەی گومرگی ھاوردەی ئینگلیزی راستەوخۆ لە کۆلۆنییەکان لەبری بەپێی رێکارەکانی بازرگانی وڵاتی دایک بیفرۆشێت، کە بەھۆی قاچاخچییە کۆلۆنییەکانەوە، کارەکان خراپ بوون، ساڵی 1773 سێ کەشتی چاهەڵگر دەگاتە بەندەری شاریBoston. حکومەتی بەریتانی بەهۆی گرژییەکانەوە نایەڵێت بارەکانیان داگرن و دەیەوێت ناچاریان بکات بگەڕێنەوە بۆ بەریتانیا. لەم کاتەدا 60 کەسێکی ئەمەریکی لە رێکخراوی کوڕانی ئازادی/Sons of Liberty جلوبەرگی ھیندەسوورەکان لەبەر دەکەن و لە تاریکی شەودا پەلاماری پاپۆڕەکان دەدەن و تەواوی چاکە 342 سندوق، فڕێ دەدەنە ناو دەریاوە.\nئەم رووداوە ناسراوە بە Boston Tea Partyلەئەنجامی ئەم پەلاماردانە 5 سەربازی ئینگلیزی کوژران، ئەمەش شکۆی حکومەتی بەریتانی بریندار کرد، بۆیە سەرەتا بڕیاری داخستنی بەندەری Boston داو پەکخستنی سیاسی کۆلۆنی Massachusetts . کۆلۆنییە ئەمەریکییەکان ئەم بڕیارەی حکومەتی بەریتانیان مەحکوم کرد و ناویان نا «مامەڵەیەکی چاوەڕواننەکراوی قورس» بۆیە ھەموو کۆلۆنییەکان بڕیاری ھەرەوەرزیی و پشتیوانی کۆلۆنی ناوبراویاندا.\nپاشا لەشکرێکی زۆر و پۆشتە و تەیاری نارد بۆ سەر کۆلۆنییەکان. لەم کات و ساتەدا پاییزی 1774 ھەر 13 دەوڵەتەکەی کۆلەنییەکان داوای بەستنی یەکەم «کۆنگرەی کیشوەرەکەیان»کرد لە فیلادیفیا بۆ گفتوگۆکردن لەسەر بارودۆخەکە و ئامادەکاریی پێویست بۆ بەرەنگاری کردن. 12 کۆلۆنییان ئامادە بوون و بەیاننامەیەکیان دەرکرد و داوای مافی «ژیان، ئازادی، موڵکایەتی خۆیی»یان کرد و لێرەشدا بەھیچ جۆرێک ئاماژە بە باس و داوا و وشەی «سەربەخۆیی» نەدرا، بەڵکو داواکرا جەماوەر خۆی چەکدار بکات. بڕیاردرا بە حوکمی دەرەکی و بێگانە رازی نابن!. ئەوەی جێی سەرنجە سەرجەمیان بەیەکگرتوویی بڕیاری شەڕکردن دەدەن و ھێزەکانیان دەسپێرن بە جەنەڕاڵ George Washington لەشکرێکیان لێ پێکبھێنێت، ناوبراو خاوەنی ئەزموونێکی زۆر بوو، پاشان دەشبێتە یەکەم سەرۆکی ئەمریکا لە مێژوودا، شەڕ لە نیسانی 1775 دا لەنێوان ئەم دوو سوپایەدا شەڕ لە Lexington,Concord دروست دەبێت، بەتایبەت دوای ئەوەی کە ھێزە بەریتانییەکان دەیانەوێ دەست بگرن بەسەر حەشارگەیەکی چەکی کۆلۆنییەکان. ئیدی لێرەوە یەکەم پریشکی بڵێسەی شەڕی سەربەخۆیی بەرز دەبێتەوە. کە پاش ماوەیەکی کەم لە کۆنگرەی دووەمی کۆنگرەی کیشوەر/ Kontinentalkongress بانگەوازی بۆ دەکرێ. نوێنەرانی ھەر 13 دەوڵەتۆکەکە بڕیاری بەرەنگاری دەدەن بەسەرکردایەتی جۆرج واشنتۆن، لە بەرانبەر ئەمە دەستبەجێ پاشا George III بڕیاری ئابڵوقەدانی کۆلۆنییەکان دەدات و رێگریان لێ دەکات. دیارە بەریتانییەکان تەیار و پۆشتەتر و مۆدێرنەتر بوون بە چەکی پێشکەوتوو سوپای مەشق پێکراو و بە ئەزموون، بەڵام کۆلۆنییەکان زۆری جووتیار و کاسبکار و پیشەوەر بوون› بەڵام بەھێز و خاوەن ئیرادەبوون و دەیانزانی بۆ ئازادی شەڕ دەکەن.\nگرنگترین بەڵگەنامەکانی بزاڤی سەربەخۆیی\nبەیاننامەی ساڵی 1776 ی Thomas Paines“ Common Sense“ئەم بەیاننامەی Paines نزیکەی 150,000ھەزار جار چاپکراوە، بە بوێرییەوە ھێرش دەباتە سەر پاشای بەریتانیا و عەرشەکەی بە لاواز و بێ توانا و ستەمکار لەقەڵەم دەدات. بەم پێیە ئەم بەیاننامەیە لەگەڵ خۆیدا ھەوێنی سەربەخۆیی ئەمریکا لەبەریتانیا دێنێت. بەیاننامەی Thomas Jefferson ھەر 13 کۆلۆنییەکە بڕیاری سەربەخۆیییاندا و جەختیان کردەوە کە مافی مرۆڤ شیاوی دەست لێوەردان نییە لە:«یەکسانی، ئازادی، ژیان و ھەوڵی بەختەوەری»دا، واتە مافە سروشتییەکان. بە کورتی ئەم ھەڵوێستانە کۆلۆنییەکانی گەیاندە باوەڕی جیابوونەوە لە وڵاتی دایک. دەبێت ئەوە بگوترێ ئەم دروشم و داوایانەش لە ئەمریکا بەر لە 13 ساڵ پێش شۆڕشی گەورەی فەرەنسا راگەیەندراوە. هەڵبەت دووری کۆلۆنییەکان لە وڵاتی دایکەوە و کەمی نوێنەرایەتی ئینگلیز تاڕادەیەک هاوکاری زەمینە خۆشبوونی شۆڕش بوون.\nئەم دیکۆمێنتە رەوایەتی سەربەخۆیی وەک «سەروەرییەکی خودی» بەخشییە ئەمریکاییەکان، تا وای نیشانبدەن کە ھەموویان دژی پاشایەتی نین. ھەروەھا تا بتوانن ھاوپەیمانێتی لەگەڵ ھێزە گەورەکانی دەرەوەدا بکەن، بەتایبەت فەرەنسا. لە سەرەتا وا چاوەڕوان دەکرا و دیاربوو، کە سوپای ئینگلیز شەڕەکە بباتەوە، چونکە نابەرانبەری پێوە دیار بوو. لەبەر ئەوەی بەریتانیا خاوەنی گەورەترین دەسەڵاتی سەربازی بوو لەسەر رووی زەوی و بەردەوام ھێزی نوێیان بەھاناوە دەھات و پاشای بەریتانیا خۆی راستەوخۆ سەرپەرشتی شەڕی دەکرد. بەریتانیا لەلایەن زۆر سەربازی ئەڵمانی بەکرێگیراو و بەشێکی ئەمریکاییەکانەوە پشتیوانی لێدەکرا.\nلەم لاشەوە کۆلۆنییەکان بەسەرکردایەتی ئەرستۆکراتی خاوەن کێڵگەی چاندن George Washington ، کە ئەفسەری پێشووی بەریتانی بوو خۆیان رێک خست، خۆی سەرکردایەتی شەڕی بەریتانیای دەکرد. ئەفسەرێکی پروسیایی ئەڵمانی بەناویF.W.von Steuben، یارمەتییەکی زۆری واشنتۆن و ئەمەریکییەکانی دەدا و مەشقی بە سەربازەکان دەکرد. ھەروەھا شەیپووری کیشوەر! کە بۆ کۆلۆنییەکان لێدرابوو، ھەموو بەدەنگییەوە ھاتنە ناو شەڕەوە بۆ بەرگری لە نیشتمان .\nجۆرج واشنتۆن خۆی لەشەڕی بەرەیی دەبوارد و زیاتر شەڕی گەریلایی دەکرد. ئینگلیزەکان ناچار بوون ناوچەیەکی زۆر بخەنە ژێر کۆنتڕۆڵی خۆیان و بۆ ئەم ئامانجەش بەردەوام داوای یارمەتی زیاتر لە وڵاتی دایک بکەن. واشنتۆن چەند شەڕێکی دۆڕاند و یەکەم سەرکەوتنی لە نزیک ڕووباری Delaware لە ساڵی 1776 دا بەدەست ھێنا. لەم کاتەدا فەرەنساش کە مێمڵێکی ئینگلیز و لە تۆڵەی شستەکەیان لە شەڕی حەوت ساڵەدا، سەرەتا بە پشتیوانی لۆجیکستی بەدەنگ کۆلۆنییەکانەوە ھات و دواتر ئیسپانیا و ئەوجا ھۆڵەندەش ھاتنە ھانایانەوە. دوا داستانی شەڕی مەیدانی و ئاوی لە شاری دورگەیی Yorktown بوو لە ساڵی 1781دا. بەم تێکشکانە بەریتانیا لەسەرکەوتن بێ ھیوا بوو، بەم شێوەیە بەریتانیا مەزن دۆڕا و لە «کۆنگرەی ئاشتی پاریس»دا لە 1783 دا دانیان نا بە سەربەخۆیی کۆلۆنییە ئەمریکاییەکان، بەم جۆرە دەبوو تاجی پاشایەتی ناوچەی نێوان Appalachen& Mississippi بداتە وڵاتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا. کەنەدا لە باکوور بە بەریتانی مایەوە و فلۆریداش درا بە ئیسپانیا.\nئەوەی زۆر گرنگە لێرەدا ئاماژەی پێ بدەین، لەناوەڕاستی شەڕەکەدا ھەر 13 دەوڵەتەکە کۆبوونەوەیەکی تریان کرد بڕیاری«سەربەخۆیی» دەوڵەتی خۆیان لە 4-7-1776 دا کە ئێستاش ئەو رۆژە بە فەرمی جەژنی نەتەوەیی ئەمریکایە.\nئەم شۆڕشە خوێناوییە، کە زەبر و زەنگ و چەکی مۆدێرنی تێدا بەکارھات، کوشتارێکی زۆری لێکەوتەوە، بۆیە یەکەم گۆڕانکاری بنچینەیی لە داڕشتنەوەی ژیانی کۆمەڵایەتی و سیاسی و یاسا و رێساکاندا کرد. جیاواز لە شۆڕشی فەرەنسی ئەم لە وڵاتی دایک جیابۆتەوە. واتە یەکەم بزاڤی سەربەخۆیی کۆلۆنی و جەنگ شۆڕشە کە بووە مایەی سازدانی شوناسی ئەمەریکی و کۆتایی ھێنا بە شوناسە بچووکەکانی فیرجینیایی و بۆستۆنی و فلادیڤیایی و ھتد. تاڕادەی خوڵقاندنی نەتەوە ھەنگاوی نا! بەڵام دیارە – دیدی ئێمە لەسەر نەتەوە جیاوازە لەوەی لەم کۆنتێکسەدا ھاتووە، کە ناتوانین بڵێین دەوڵەت دروستکەری نەتەوەیە! لێرەشدا\nراگەیاندنی سەربەخۆیی رەھەندێکی گەردوونی لێ دەدرەوشێتەوە:\n* مافی مرۆڤ مافی ھەر کەسێکە، وەک ئەوەی شۆڕشگێڕە فەرەنسییەکان مافی مرۆڤ و ھاووڵاتیانی چەسپاند. بەمەش زەمینەیەکی نوێ بۆ پێکەوە ژیانی مرۆڤەکان خەمڵێندرا.\n* بیروڕای ئازاد دروست بوو.» ھەر کەسێک» مافی ھەیە خاوەن قسە بێت و خاوەن بڕیار بێت و بەشداری لە ھەردووکیاندا بکات.\nجیاوازییەکی تری لە شۆڕشی فەرەنسی، ئەوەیە لایەنی کاراکتەری شۆڕشی کۆمەڵایەتی مۆرکێکی بەھێزی نەبوو، ئەویش بەھۆی نەبوونی یاسا و رێسایەکی کۆمەڵگەیی کە نازناوی بەگزادەیی و لەناوبردنی ئیمتیازاتی گەورە لەئارادا نەبوو. ھەروەھا «گۆڕینەوەی ھێزە بەڕێوەبەرەکان» بەو پێیەی %70 دەزگا و بەڕێوەبەرایەتییە پاشاییەکان لەدەستدران، واتە ئەو شوێنانەی کە تاجی پاشاییەتی بەخشیبوونی بە کەسانێک یاخود کەسانێکی لێ دانابوون نەمان. بەواتایەکی تریش لایەنگرانی پاشایەتی دەرپەڕێندران و کۆچیانکرد بەتەواوی وڵاتدا بڵاوبوونەوە.\nبێگومان دەستەبژێری کۆلۆنییەکان لە ئەمریکا ھەڵگری مەشخەڵی شۆڕش و پڕۆسەی سەرکەوتنن. باوکانی سەرەکی وەک «جۆرج واشنتۆن، تۆماس جێفەرسۆن» بەزۆری ئەندامی ئەرستۆکراتی خاوەن کێڵگەی چاندن بوون. ئاگاداری باری ژیان و گوزەران بوون لە مەترسییەکانی سیاسەتی ئیمپریالی وڵاتی دایک تێگەیشتبوون. بۆیە جەختیان لەسەر خڕکردنەوە و مۆبیلیزەکردنی جڤاکی دەکردەوە، تاوەکو پشتیوانی لای بەشێکی فراوانی خەڵک بەدەست بھێنن، تا دۆخەکە دینامیکێکی خۆی دەبێت و دەتوانێت لەسەر پێ خۆی راوەستێت.\nتیشکی رووناکی شۆڕشی ئەمریکا بەشێکی زۆری جیھانی رووناک کردەوە. بیروڕاو بۆچوونەکانی تیۆری دەوڵەتی مۆنتیسکۆ/ Montesquieu ی فەرەنسی بەسەر دەستووری ئەمریکا کاریگەری گەورەی ھەیە.\nبەر لە ماڵئاوایی لەم بڕگە گرنگەی شۆڕش، پێویستە ئاماژە بدەین بە چەند خاڵێکی تریش، کە مێژووی ئەم شۆڕشە لە شۆڕشەکانی دیکە جیا دەکاتەوە، ئەویش بریتییە لەو دروشم و دەستکەوتە ھەرە گرنگانەی مێژووی مرۆڤایەتی. ناوەڕۆکی راگەیاندراوەکەی سەربەخۆیی، کە جێفەرسۆن دایڕشتووە، بە ھەناسەیەکی John Locke انە نووسراوە، کە ئەو دەمە لیبڕالترین بیرمەندی سەردەم بووە. لەم دەروازەیەوە بەشێوەیەکی زیرەکانە زەمینە و رەوایەتی یاسایی و فیکریی بۆ سەربەخۆیی ئەمریکا ھێنایەوە و توانی بەریتانیای مەزن و بگرە جیھانیش بە پرسی سەربەخۆیی خۆیان قایل بکەن و ببنە دیفاکتۆی حاشاھەڵنەگر. هەروەها بیروڕای لیبڕاڵەکانیThomas Hobbes یش قورسایی خۆیان لەسەر فەرهەنگی شۆڕش و دەستکەوتەکانی هەبوو. رەھەندێکی تری ئەم شۆڕش و سەربەخۆخوازییە، بریتییە لە بنەما و دروشم و ناوەڕۆکی: یەکەم؛ ھەموو مرۆڤەکان بە یەکسانی دروست بوون و لە دایک بوون، دووەم؛ ھەموو مرۆڤەکان مافی بێ دەستکاریکردنیان ھەیە. سێیەم؛ ھەموو مرۆڤەکان مافی ژیانیان ھەیە، مافی ئازادییان ھەیە و مافی ھەوڵیاندانیان بۆ بەختەوەریی ھەیە. چوارەم؛ حکومەت لەلایەن خەڵکەوە ھەڵدەبژێردرێت، کاتێک خەڵک بزانێت حوکمەتەکەی خراپە خەڵک دەیگۆڕێ. ئەرکی حکومەتە پشتیوانی لەم مافانە بکات و فەراھەمیان بکات.\nلە فیدڕاڵی دەوڵەتەوە بۆ دەوڵەتی فیدڕاڵی\nھەر لە سەروبەندی شەڕی سەربەخۆییدا، کۆلۆنییەکان دەستووری خۆیان ھەبوو، جۆرێکیش لە فیدڕاڵی دەوڵەتی پەیوەندی شل لە نێوانیاندا ھەبوو. لەگەڵ راگەیاندنی دەستووری ساڵی 1787دا بوونە دەوڵەتێکی فیدڕاڵ. سەرۆک کۆمار بەشێوەیەکی دیموکراتی ھەڵدەبژێردرێت. پەرلەمانیش دەبێت بە دوو بەشەوە. ئەوەی جێی مشتومڕ بوو نوێنەرایەتی دەوڵەتە بچووکەکان بوو، ھەروەھا دەوڵەتەکانی باشوور بەو ژمارە زۆرەی کۆیلەکانیانەوە. سیستەمێک لە Checks and balances دەبوو پێکەوە کارکردنی تاکەتاکەی ئۆرگانەنەکانی دەستوور مسۆگەر بکات و رێگری بکات لە خراپ بەکارھێنانی دەسەڵات. دەستوور چارەسەرێکی پراگماتیکی بوو.\nلێرەدا 11دەوڵەتۆکە لە ھەر 13 دەوڵەتەکە لە نێوان 1776-1780 دا لەسەر راسپاردەی «کۆنگرەی کیشوەر» دەستوورێکیان نووسی لەسەر بنەمای «پرەنسیپی سەروەرێتی گەل»Massachusetts ساڵی 1780 دەستوورەکەی لەلایەن خەڵکەوە لە چوارچێوەی ناسراو بە Town Hall Meetings پەسەند کرا. ئەم دەستوورە کۆنترین دەقە و ئێستاش کاری پێدەکرێت. ماف لە پلەیەکی بەرزدا ناوەڕۆکی دەستوورەکەیە، بەس گەل دەتوانێت دەستوور بگۆڕێت نەک زۆرینەی پەرلەمان. لەلایەن زۆر لە دەوڵەتۆکەکانەوە پێشنیازکرا شتی نوێ بۆ دەستوور زیاد بکرێ و فراوانتر و دەوڵەمەندتر بکرێ. دواتر لە 12-6-1776دا، Virginia Declaration of Rights، دەستوور دەرچوو کە ھاووڵاتی دەپارێزێت لە بەرامبەر دەسەڵاتی دەوڵەتدا و رەوایەتی بە سیستەمی کۆماری دەبەخشێت، پاشان کەتەلۆگی مافی مرۆڤ راگەیەندرا، کە گوشاری بۆ سەر سیستەمی کۆیلایەتی ھێنا، کە لە دەوڵەتانی سەروو ھێڵی Mason- Dixon -Linie لە نێوان Pennsylvania & Maryland قەدەغەی بکەن.\nساڵی 1777 کار لەسەر یاسای کۆنفیدڕاڵی کرا بۆ رێکخستنی پەیوەندی نێوان دەوڵۆتەکەکان. لێرەدا ترس و دڵەڕاوکێیەکی زۆر لەسەر دەسەڵاتی ناوەندی ھاتە کایەوە، بە چ شێوەیەک بێت مەترسی دروست نەکات! بۆیە فیدڕاڵی دەوڵەتۆکەیەکی شلیان پێ باش بوو، کە ناونرا The United States of America. لەم سیستەمەدا ھەر دەوڵەتۆکەیەک تاڕادەیەکی باش پاڕێزگاری لە دەسەڵاتی خۆی دەکات، بەڵام بۆ دەرەوە دەزگایەک پێویست بوو. لەسەر گۆنگرێسKongress رێکەوتن، کە شوێنی نوێنەرایەتی تەواوی دەوڵۆتەکە پەرلەمانییەکان بێت. ھەر دەوڵەتۆکەیەک دەنگێکی ھەبێت بۆ پێکھێنانی زۆرینەش پێویست بە دەنگی 9 دەوڵەتۆکە ھەبوو.\nھەڵبژاردنی یەکێک لە ئەندامانی کۆنگرێس بە سەرۆک، ئەو کەسە مافی نوێنەرایەتی تەواوی ھەیە. بەڕەزامەندی گشت لایەک لە 1781 ئەم دەستوورە کەوتە کار، دیارە گۆنگرێس کۆمەڵێک مافی تری گرنگی ھەیە «بڕیادان لەسەر شەڕ و ئاشتی، دانانی ھێزە چەکدارەکان، ناردن و پێشوازی شاندەکان، وەرگرتنی قەرز، دەرکردنی پارە و رێکخستی ھەرای سنووری نێوان دەوڵەتۆکەکان».دوای سەرکەوتنی شۆڕش بەسەر بەریتانیادا تووشی کۆمەڵێک گرفتی سیاسی و ئابووری بوونەوە تا ناچار بوون لە 17-9-1787 دا دەنگ بە دەستوورێکی نوێ بدەن.\nبە کورتی دەسەڵات لە نێوان یاساداڕێژەر و جێبەجێکەر و دادوەریدا بە چاکترین شێوە دابەش بووە، ھەر لایەک سەربەخۆیی تەواو و دروستی خۆی ھەیە، لەبەر رۆشنایی دەستوور و یاسادا ھەڵسوکەوت دەکەن. فیدڕاڵی لەچاو کۆنفیدڕاڵیدا تا دەھات بەھێزتر دەبوو و دەسەڵاتی زۆر شتی دەگرتە دەست. دەزگا گرنگەکان «گۆنگرێس و ئەنجوومەنی نوێنەرایەتی و ئەنجومەنی پیران»ن. ھەڵبەت کێشە و ئاڵۆزی نێوان دەوڵەتۆکەی گەورە و بچووک و باکوور و باشوور بە کۆیلەکانەوە تا دەگەیشتنە رێکەوتن زۆر کێشەی گەورەی لێکەوتۆتەوە. لێرەدا پرەنسیپی Checks and Balances ھاوسەنگی پێدەھاتە کایەوە. بەکورتی پرسی دەستوور، وەک بەیاننامەی سەربەخۆیی بە ئاسانی لەسەری پێک نەھاتن، بەڵکو کێشە و بەرەی زۆری تێکەوتوو و زۆری پێچوو تا لەسەری رێکەوتن. دوا دەوڵەتۆکە Rhode Island بوو ساڵی1790 رازی بوو بەدەستوورەکە. لێرەدا پرسی ھەڵبژاردنی George Washington لە شوباتی 1789 بە یەکەم سەرۆک و دەوڵەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا ساز بوو. ئیدی دۆلار وەک دراو چاپ کراو و بانک دامەزرێندرا. تۆماس جێفەرسۆن وەک کۆماریخواز بووە وەزیری دەرەوە و دواتر لەسەر سیاسەتی دەرەکی بیروبۆچوونی جیاواز بوو، وەک ئۆپۆزیسیۆنێک دەھاتە بەرچاو و بزاڤێک بەناوییەوە دروست بوو. کە شۆڕشی فەرەنسا سەریھەڵدا ئەمانە مەیلداریان بۆ شۆڕشەکە ھەبوو، بەشێکی تری حکومەت پێیان باش بوو لەگەڵ بەریتانیا رێکبکەون، بۆئەوەی پەیوەندییەکان ئاسایی بکەنەوە و کەشتییەکانی بازرگانی بە سەلامەتی ھاتوچۆ بکەن و ئینگلیز رێگرییان لێ نەکات.\nئینگلیز وازی لە گێچەڵ و رێگری و پەلاماری کەشتییەکان ئەمریکا نەدەھێنا، بۆیە لەسەردەمی سەرۆک کۆماری ئەمریکاJames Madison 1809-1817 شەڕ دژ بە بەریتانیا گەورە راگەیەندرا. بەریتانیا 1814 پەلاماری ئەمریکایدا و توانی پایتەخت بگرێ، حکومەتەکە ھەڵات. دواتر بەشێوەیەکی ئاشی چارەسەری کێشەکان کرا و ئاشتی بەسەرکەوتن لەقەڵەمدرا، تاوەکو ساڵی1815 Andrew Jackson گورزیدا لە بەریتانییەکان. بەم پێیە شەڕی دووەمی سەربەخۆییان کرد. ئەم کۆمارە ساوایە سەرەتا پایتەختەکەی لە فلۆریدا بوو، دواتر گوێزرایەوە بۆ واشنتۆن. ھەتا دەھات سەقامگیر دەبوو و گوزەرانیشی باش دەبوو، بەڵام ھیندە سوورەکان، کۆیلەکان و ژنان ھێشتا بێ بەش بوون لە تەواوی مافەکانیان. لە بەیاننامەی سەربەخۆییدا سەربەخۆیی و سەروەرییان روون کردەوە. دەبوو دەوڵەتە نوێ دروستکراوەکان دەستوورێکیان بدرێتێ و ھەروەھا ماف و شێوازی پەیوەندییان پێکەوە روون بکرێتەوە، تاوەکو پێکەوە خۆڕاگرن بەرەنگاری بەریتانیای مەزن بن. ھەر لەسەر بنەمای ئەم دەستکەوتە گەورانە بوو، دواتر دەستووری ئەمریکا بە تێروتەسەلی گەڵاڵە کرا و نووسرایەوە.\nئەمریکا بووە یەکەم دەوڵەتی دیموکراتی لە جیھاندا و پاشان گەورەترین دەسەڵات تا ھەڵکشا بۆ سوپەر دەسەڵات و یەکەم زلھێزی جیھانی . ئەم شەڕە نزیکەی چارەکە ملیۆنێک کەس خوێنی پێ بەخشی، بۆیە ئەو ئازادییە بێ ھاوتایەی لێ بەرھەم ھاتووە، کە ئێستاش بایەخی لەدەست نەداوە و هێشتا بێوێنەیە. شایانی وتنە سەرباری زۆر شت و گۆڕانکاری، هێشتا سیما و تایبەتمەندی باکوور و باشوور جیاواز بوو:\nباکوور: بە پیشەسازیبوونێکی خێرای دەڤەرەکەی بەخۆیەوە دیت، کەمبوونەوەی بایەخی کشتوکاڵ تێیدا زەق بۆوە. بەڕادەیەک چوارقاتی باشوور کارگە و کۆمپانیا لە باکوور ھەبوو. گورجوگۆڵانە بونیاتی ژێرخانی بە تۆڕبەندی ھێڵی ئاسن کرا، کە دوو ھێندەی باشوور بوو. پاراستنێتی/ProtecBtionism. گەشەکردنی دانیشتوان و بەشارستانی بوون«لەدەمی ھەڵگیرسانی جەنگدا 22 ملیۆن دانیشتوان بوو»، دەستەی ھەڵبژاردەی سەرمایەداری پیشەسازی، کۆمەڵگەیەکی یەکسان و تاکگەرا. بەرھەمھێنان، دیسپلین و زیرەکێتی. سەروەرێتی دەسەڵاتی ناوەندی.\nباشوور: چاندنی لۆکە و کێڵگەی کشتوکاڵ. گەشەکردنێکی لاوازی ژێرخان. بازرگانی ئازاد. زیادکردنی ژمارەی دانیشتوان بەستی و لەدەمی ھەڵگیرسانی جەنگدا 9 ملیۆن دانیشتوان و لەوانەش 4 ملیۆنی کۆیلەبوون. ئەستۆکراتێکی کشتوکاڵی، کۆمەڵگەیەکی باوکایەتی/ پاتەرنالیستی ھەڕەمی، سوارچاکێتی، شانازی بەخۆکەر و خاوەن ئابڕوو. سەربەخۆیی تاکە تاکەی دەوڵەتەکان.\nشەڕی ناوخۆ 1861-1865 و ئازادکردنی کۆیلەکان\nبە نزیکەیی ساڵی 1830 بزاڤێکی دژە کۆیلایەتی لە باکووری ئەمریکا سەریھەڵدا بەناوی Fugitive Slare Act بڵندگۆکەشی William Lloy بوو، لەم پێناوەدا ساڵی 1831 دەستیکرد بە دەرکردنی گۆڤاری بەناوبانگیLiberator شایانی باسە ساڵی 1796 «یەکێتی» لەنێوان 13 دەوڵەتۆکەکەدا دروستبوو. ئەم دەوڵەتانە: بریتی بوون لە Vermonts 1791 Kentuckys 1792,Tennessees 1796بە دروستبوونی ئەم سێ دەوڵەتۆکەیە ھاوسەنگی پەیدا بوو لە نێوان 8 دەوڵەتەکەی باکوور، کە کۆیلەیان تێدا نەبوو، لەگەڵ 8 دەوڵەتەکەی باشوور کە خاوەن کۆیلە بوون.\nئەم دۆخە وا مایەوە تا ساڵی 1812-1819 Missouri,Louisiana کە لە رۆژئاوای Mississippi بوون ھاتنە ناو یەکێتییەکەوە، کە لەساڵی 1854 دروستببوو. ساڵی 1850، کالیفۆڕنیا داوای کرد وەک دەوڵەتێکی ئازاد بێتە ناو یەکێتییەکەوە. ئیتر بەتەواوی ھاوسەنگی نێوان ھەردوو بەرەی دەوڵەتی بێ کۆیلە و دەوڵەتی کۆیلەدار دروست بوو. بەھەموو مانای وشەیەک کێشەی کۆیلەکان و کۆیلایەتی ھەمیشە دەبووە چەقی هەرا و باسەکان، بەتایبەتی دوای ئەوەی Dred Scott کە کۆیلەیەکی خەڵکی Missouri بوو، بانگەشەی ئەوەی دەکرد کەوا ئازاد کراوە، بەڵام دادگا بە بیانووی ئەوەی«كۆیلەکان ھاووڵاتی نین» و ئازاد لە ئەمریکا ئازادبوونیان نییە، داواکەی رەتکرایەوە. ئەم باسە مشتومڕ و ھەرایەکی گەورەی بەدوای خۆیدا ھێنا. ھەڵبژاردن ھاتە پێشێ، کۆمارییەکان داوای ھەڵوەشانەوەی سیستەمی کۆیلایەتییان دەکرد، بەتایبەت کە دەیانزانی لە باشووردا ھیچ پێگەیەکیان نییە. ئەوەبوو لینکۆلن 40% ھێنا و وەک دەنگی زۆرینە تەواوی باکووری مسۆگەر کرد. کاتێ «Abraham Lincoln» ی کاندیدی کۆمارییەکان ساڵی 1860بەسەرۆک ھەڵبژێردرا، بە وتەیەکی ناو ئینجیل دەستی پێکرد:«ماڵێکی پەرتەوازە و دابەشکراو ناتوانێ خۆی ڕاگرێ».\nدیموکراتەکان بە دوو کاندید بەشداری ھەڵبژاردنیان کرد، یەکێک بۆ باکوور و یەکێکیش بۆ باشوور. ئەمەش ئەو ھەڵە زەقە بوو کە تێیکەوتن و بووە ھۆی دۆڕاندنیان لە ھەڵبژاردنەکەدا. لینکۆلن ھەڵبژاردنەکەی بردەوە، بێ ئەوەی یەک تاکەس لە باشووریش دەنگی پێ دابێت. دەنگی ناڕەزایی لە بەشێک لە دەوڵەتەکانی باشوور بڵند بۆوە. دەستبەجێ کارۆلینای خواروو/ South Carolina وەک پرۆتێستێک لە یەکێتییەکە/Union کشایەوە. دواتریش دەوڵەتۆکەکانی تر «Mississippi,Florida,Alabama,Georgia Louisiana,Texas» یش کشانەوە و پێکەوە دەوڵەتانی کۆنفیدراڵی ئەمریکا/ Confederte states of America یان دروستکرد و بەسەرۆکایەتی Jefferson Davis ی خاوەن کێڵگەی چاندی پەموو، و سیستەمەکەیان بەدەستوورێکی «کۆنفیدراڵی» و پەیوەندی نەرم لەگەڵ یەکتردا و ناوەندێکی لاوازدا ھاتە کایەوە. ئەم هەنگاوەش بووە مایەی هەرا و کێشە و ئەوە بوو یەکەم فیشەکی شەڕی ناوخۆ لە خوارووی کارۆلینا لە 12-4-1861 تەقێندرا.\nلەڕاستیدا کێشەی باکوور و باشوور ھەر پرسی کۆیلەکان نەبوو، جیاوازی ئابووری و سیاسی و جڤاکیش ھەبوون. بە کورتوکرمانجی: ئامانجی جەوھەریی شۆڕش ئەوە بوو» ئایندەی ئەم وڵاتە چۆن داڕێژرێت و ئەمریکا بەرەو کوێ ببرێ؟. لینکۆلن لەم ڕووەوە قسەیەکی بەناوبانگی ھەیە:« من گەر یەکێتییەکە/ Union رزگار بکەم، ھەموو کۆیلەکان رزگار دەکەم، ئەگەر بێت و تاکە کۆیلەیەک رزگار نەکەم».\nوەک ئاماژەمان پێدا باکوور پێشکەوتوو بوو بە پیشەسازی و باشوور ھەژار و خەریک بوون بە کشتوکاڵ.\nلینکۆلن دژ بە ھەنگاوی کشانەوەی دەوڵەتۆکەکان لە «یەکێتی»یەکەیان وەستایەوە و رایگەیاند پارچەکردنی «یەکێتی/ فیدڕاڵ»یەکەیان شیاوی قبوڵ کردنییە. ئەوە بوو لە دواجاردا بەشەڕ ئەو مەسەلە یەکلایی کرایەوە. دوای شەڕێکی سەخت و خوێناوی سەرباری باڵادەستی زۆری باکوور، بە زەحمەت توانیان شەڕەکە ببنەوە و یەکێتییەکەی نێوانیان راگرن و ھاوشانی رووداوەکان کۆیلەکان ئازاد بکەن، کە دوو ئامانج بنەڕەتی نێو شەڕەکە بوون: دوای کۆتایی ھاتنی شەڕ باشوور ناچارکرا کۆیلەکان ئازاد بکات و رەش پێستەکان ھەمان مافی سپییەکانیان ھەبێت. ئەوجا دەست بە بونیاتکردنەوە کرا.\nستراتیژی شەڕەکە بریتی بوو لەم ھاوکێشەیە: باشوور دەبێت خۆڕاگری بکات، تاوەکو باکوور شەکەت دەبێ ئەوجا شەڕ یەکلایی بکرێتەوە. باکوور بۆ ئامانجی راگرتن و پاراستنی«یەکێتی»یەکە پێویست بوو باشوور داگیر بکات. لینکۆلن ئابڵوقەی دەریایی بەندەرەکانی باشووری کرد بۆ ئەوەی جموجوڵە بازرگانییەکان راگرێ، ھەروەھا رێگە بگرێ لەھاتنی ھێز و بژێوی بۆ ھێزەکانی باشوور.\nدەرئەنجام کوشتارێکی بێ شومارکرا 600 ھەزار کوژراو و 400 ھەزار بریندار. باشوور تەواو کاول بوو. لە شارێکی وەک Virginia نزیکەی 25 جار شەڕ بەرپا بوو. ئەوەی لە شەڕەدا کرا:1- ھەردوو خەڵکێکی زۆریان چەکدار کرد بۆ شەڕ کردن.2- یەکەمجار بوو چەکی مۆدێرین و پێشکەوتوو لەشەڕدا بەکار بێت. سەرھەڵدانی پیشەسازی و بوونی تۆڕی رێگەی ئاسن و گواستنەوەی بە لێشاوی سەرباز بە شەمەندەفەر بۆ بەرەکانی شەڕ، ھۆکارێکی تری کوشتارە زۆرەکەیە. سەرەتای ساڵی 1830 نزیکەی 20km کیلۆمەتر رێگەی ئاسن ھەبوو. پاش 10 ساڵ بوو بە 53,000km و پاش 20 ساڵ دوای ئەوە 1860 بوو بە خاوەنی 44,800km ھێڵی ئاسنین.3- باکوور بۆ ماوەیەکی دوورودرێژ بەدەست سەرکردەی ناکارامەوە بوو، بەڵام باشوور خاوەنی سەرکردەی ھەڵکەوتوو، وەک جەنەڕاڵ Robert E.Lee خاڵێکی بێ مانا لای باشوورییەکان ئەوە بوو بەھۆکاری راسیستی، رێگەیان نەدا بە کۆیلە رەش پێستەکان بەشداری شەڕ بکەن، چونکە پێیان وابوو:\n* ئەوانە نابێت ھاوشانی خۆیان لەسەنگەرەکاندا بەرگری بکەن، پێکەوە خوێنیان بڕژێت.\n* باشوورییەکان ھەستی خۆشەویستی وڵاتیان زۆر بەھێز بوو، بۆیە بە ئاگایی و ھوشیاری و گەرموگوڕییەوە داکۆکییان لێکرد، باوەڕیشیان بەسەرکەوتن ھەبوو.\nباکوورییەکان زۆر یەکگرتوو نەبوون، زۆر شەڕیان دەکرد و بەزەحمەت سەرکەوتوو دەبوون. بۆ نموونە لە ناوچەکانی Antietam,New Orleans بەڵام دواجار شەڕی یەکلاکەرەوە لە 1863 لە ناوچەی Gettysburg کرا. کاتێک ھێزەکانی جەنەڕاڵ Lee نزیکەی 28,000 ھەزار کەسیان لێکوژرا و باکوورییەکانیش 23,000 لێکوژرا، دواجار باشووریەکان خۆیان دا بەدەستەوە. دواجار لە کۆتایی ھاتنی شەڕدا، لینکۆلن وتارێکی بەناوی Gettysburg Address دا و داوای ئاشبوونەوەی راگەیاند و ھیوای خواست خوێنی قوربانییەکانیان بێتە ھەوێنی دروستکردنی نەتەوەیەک لە ئازادی و دیموکراسیدا بژی.\nھۆیەکانی دۆڕاندنی باشوور\nـ توانای مرۆیی و ماتریالی باڵادەستتر بوو بەشێوەیەکی باش رێکخران، لە بەرامبەردا جیاخوازەکان داوای ئازادکردنی کۆیلەکان و گرێدانیان بە ھێزەکانەوە نەبوو.\n1- پاراستنی یەکێتی ئەمریکا و ئازادکردنی کۆیلەکان دروشمی سەرەکی باکوور بوون. ئەوەبوو لینکۆلنLincoln لە1-1-1863لە راگەیاندنی Emancipation Proclamation دا ئازادبوونی ھەموو کۆیلەکانی بڵاوکردەوە. سەرۆک بەمە پشتیوانی لە داوای جەماوەری ناوخۆ کرد و رێگەی بڕی لە دەوڵەتەکانی باشوور لەوەی دانپێدانی دەرەکی و نێونەتەوەیی بەدەست بھێنن.\nـ «دییبلۆماتی لۆکە»ی باشوور گوایە پیشەسازی ناوخۆی بەریتانیا لەسەر لۆکەی باشووری ئەمریکا وەستاوە. ئەم رووداوانەش دەبێتە ھۆی دەستێوەردانی دەرەکی، بەتایبەت چاوەڕێ بوون لەشەڕەکەدا بەهایانەوە بێت!، چونکە باکوور گەمارۆی کەشتییەکانی بەریتانیایان دابوو. ئەم ھیوایە شکستی ھێنا، ئەمریکا یەدەگی زۆر بوو، لەگەڵ ھیندە سوورەکان و وڵاتی میسردا رێکەوتنی لەسەر ھاوردەکردنی لۆکە ھەبوو.\n2- تێچووی جەنگ لەسەر باشوور بە ھۆی پرسی باج و پارەی کاغەزەوە، خراپ کەوتەوە و زۆر کەوت لەسەریان و باری ئابوورییان داڕما و بەرگەی درێژەکێشانی جەنگییان نەدەگرت.\n1- کۆتایی پێھێنانی کۆیلایەتی لە وڵاتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا دا.\n2- پاراستنی «یەکێتی» نێوان دەوڵەتۆکەکان کە پێکیانھێنابوو.\n3- جەختکردنەوە لەسەر سەروەرێتی فیدراڵی بەسەر تاکە تاکەی دەوڵەتەکاندا.\n4- وێرانکردنی ئابووری باشوور و تازەکردنەوەی چوارچێوە جڤاکی و سیاسییەکەی.\n5- ئازادکردنی دینامیکێتی ئابوورییەکی نوێ.\nدوای کۆتایی شەڕی ناوخۆ، ئەبرەھام لینکۆلن بەچەند رۆژێکی کەم لەلایەن کەسێکی لایەنگری کۆنفیدڕاڵی/ باشوورەوە کوژرا!!. ھەموو دەوڵەتۆکەکانی باشوور بڕیاری پەسەندکردنی نەھێشتن و قەدەغەکردنی کۆیلایەتییان کرد، بەڵام ئەم دیاردەیە و رەگەزپەرستێتی بنەبڕ نەبوو!.\nدیارە سەرباری شەڕی ناوخۆ و یاسا و بڕیاری قەدەغەکردنی کۆیلایەتی، ھێشتا نەتوانراوە بەتەواوەتی کۆتایی بەم دیارەدەی رەگەزپەستێیتیە قێزەونە نامرۆڤانەیە بھێنرێت. بەتایبەت بەیارمەتی Black Codes رەشپێستەکان دەچەوسێندرانەوە و مافی ھەڵبژاردنی شوێنی کاریان نەبوو، بۆیە کۆنگرێس گەڵای 14 بڕیاری سەرباریی بۆ دەستوور دا و کە گرنگترینییان ئەوەیە: ھەر منداڵێک لە ئەمریکا لە دایک بێت خاوەنی ھەموو مافێکە و ئەمریکاییە و ھیچ کۆسپ و تەگەرە و جیاوازییەک نابێتە رێگری بەردەم ژیانی. ھەمووکەس یەکسانن لەبەردەم یاسادا. بەم جۆرە رەشپێست و کۆیلەکان بەردەوام بوون لەسەر خەبات بۆ مافەکانیان و بەداخەوە ھەتا ئێستاش بە ھەمووی مافەکانیان نەگەیشتوون. وەک دەزانین گروپ و رێکخراوی دژە رەشپێست و راسستیش لە بەرانبەردا سەریھەڵدا و دیارترینیان Ku-Klux-Klan کە ساڵی1867 دروستبوو، لەلایەن پێشەنگەکانی جەنگەوە، بەنھێنی دروستکرا و بەڕێوە برا.\nهەرچۆنێک بێت کۆیلەکان ئازادکران، بەڵام ئازاد نەبوون، ئەمریکا بەو ھەموو ئازادی و خۆشگوزەرانییەی خۆیەوە ھێشتا نەیتوانیوە، بەتەواوەتی کۆمەڵگەیەکی ھارمۆنی ساز بدات. ئیتالیایی و چینییەکان و کاسۆلیکەکان و جولەکەکانی ئەوروپای رۆژئاوا ھێشتا پارێزگاری لە شوناسی خۆیان بەر لە ھی ئەمریکایی دەکەن.Chinatown,LittleItaly ناوچەی دیکەش بەرچاو دەکەون، کۆیلەڕاگرتن دوو رەھەندی«ئایینی و رەگەزپەرستی» ھەبووە.\nئەگەر بە وتەیەکی هانا ئارێنت دەست پێبکەین: «شۆڕش بریتی نییە لە گەڕانەوەی دۆخی پێشتر، وەک گەڕانەوەی ئەستێرەکان، بەڵکو بریتییە لە دەستپێکێکی تەواو نوێ. شۆڕش بریتییە لە لە دایکبوون، لە دایکبوونیش واتە دەستپێکێکی تر، هەموو دەستپێکێکی تازەش بریتییە لە کرۆکی ئازادی». ئەوا پێناسەی شۆڕشمان بۆ روون دەبێتەوە.\nئەوەی لێرەدا لە میانەی شۆڕشدا ناسراوە، کۆلۆنییە ئەمریکاییەکان لە بنەڕەتدا خەڵکی ئەمریکا نین و پێکهاتەیەکی شێوە کۆلۆنیالیستین، کە دواجار خۆشیان بەڕووی دەسەڵاتی ناوەندی دەوڵەتی دایکی خۆیان لە دوورایی هەزاران کیلۆمەترەوە لە پێناوی «ئازادی»دا دەجەنگ و بڕیاری سەربەخۆیی و خۆقوتارکردن لە چنگی هەژموونی قورسی «ئایینی و ئابووری»دەدەن. واتە ئەم پێکهاتە کۆلۆنییە نیشتمانێکی داگیرکراو نەبوون، تا بە شۆڕش رزگاریان بێت، بەڵکو جەنگێکیان بەرپاکردووە لە فۆڕمی شۆڕشدا، کە ئازادی کرۆک و ناوەڕۆكێتی، بەدەستەکەوتی تری گەورەی هێنانی مافی مرۆڤ و یەکسانی و بەدەستهێنانی بەختەوەری بۆ گشت مرۆڤەکان و پاراستنی شکۆ و ئابڕووی هاووڵاتی لەئاست دەسەڵاتی ناوخۆشدا. ئەمەش پڕاوپڕ مانای ئەو گۆڕانەیە کە شۆڕش دەیخوڵقێنێ.\nشۆڕشەکە ئایدۆلۆژیایەکی دیاری کراوی نییە و بۆ سیستەمێکی نەخشە بۆ کێشراویش هەوڵینەداوە، رەهەندی کۆمەڵایەتیشی نییە، بەوەی خۆی بە نوێنەری دەستەوتاقم و توێژێ بزانێت. کاتێکیش شۆڕش سەردەکەوێت، لەناوەوە رووبەڕووی کێشەی ناوخۆ دەبێت و جیابوونەوەیەکی نوێ دێتە بەردەم شۆڕشگێڕان و بەناچاری بە زەبری چەک و توندوتیژی چارەسەری ئەم «شەڕە نێوخۆییە» دەکرێت.\nکەواتە شۆڕشگێڕە سەرکەوتووەکان فریای ئەوە نەکەوتوون خۆیان بەری شۆڕش بچننەوە و بیخۆن و ببنەوە بە ستەمکارێکی نوێ، رووبەڕووی بڕیاری جیابوونەوەی کۆمەڵێک دەوڵەتۆکە دەبنەوە کە بەو «یەکێتی»یە رازی نین، کە لەسەری پێکهاتوون.\nدەبێت ئەوەش بڵێین کەوا هەموو مافە بنەڕەتییەکانی مرۆڤ لە ئامانجەکانی شۆڕش و بنەماکانی دەستووردا ئاماژەیان پێدراوە، ئەمەش گەورەترین وەرچەرخانی مێژووییە بە سوودی مرۆڤ، وەک مرۆڤ بەڕەنگ و بنەچەی جیاوازەوە هێنایە کایەوە. مافەکانی تر مرۆڤ لە یەکسانی و دادپەروەریی و خاوەندارێتی و شکۆمەندی هێنایە پێشەوە، بێ جیاوازی ئەو مرۆڤە لە هەر پلەو پۆست و دەسەڵاتێکدا بێت.\nبەم پێیە بیروڕامان هاوجووتی گوتەیەکی بێردنارد شۆ دەبێتەوە کە دەڵێت:» ئازادی وەک هەناسەدان وایە بۆ نەتەوەکان».\nئەمە شەڕی ناوخۆی ئەمریکا چ مانا و فەلسەفەیەکی سیاسی و ئایدیۆلۆژی پێوە نالکێ بۆ رەوایەتی بەخشین بە دیاردەی «شەڕی ناوخۆ» وەک بەشێک لە بەناو شۆڕشگێڕەکانی جیهانی سێیەم، دەیانەوەی بە قەدوباڵایدا ببڕن. بەواتایەکی تر لەم نموونانەوە رەوایەتی وەرگرن بۆ کوشتنی براکانی خۆیان. ئەمە شەڕی حزبایەتی و توێژ و دەستەی دیاریکراو نەبوو، لەسەر فکر و ئایدیۆلۆژی، بەڵکو شەڕێک بوو لەسەر گۆڕەپانی پاراستنی «یەکێتی» نێوان کۆلۆنییەکان، بەواتای یەک پارچەیی جوگرافیای سەرزەمینێکی دیاریکراو.\nشاراوە نییە، مێژووی ئەمریکا چەندین لایەن و خاڵ و لاپەڕەی سپی و رەشی تری تێدایە، سەدەیەکیشە زلهێزی جیهانییە و لەڕووی ئابووری و سەربازی و زانست و تەکنەلۆژیا و سیاسەتەوە، کاریگەری لە هەموو بوارەکانی ژیاندا بەسەر تەواوی گۆی زەوییەوە دیارە.\nچەند وتەیەکی ناوداران دەربارەی ئازادی و ئەمریکا\n– ئازادی ژیان وا لە دڵی بازرگانی و مامەڵەدا، لە عەقڵ و رۆحی مرۆڤ دا، بۆیە پێویستە رۆژانە قازانج بکات و سوودی پێبگات و نوێ بێتەوە، دەنا وەکو گوڵێکی لێ دێت، کە لە رەگی ژیانی خۆی دەبڕدرێتەوە و وشک دەکات و ھەڵدەوەرێتDwight D. Eisenhawer.\n– ھەرگیز رێگە نەدەیت ئازادیت لەدەست بچێتJ.Adison.\n– ئازادی ھەمیشە ترسناک و بڤەیە، بەڵام ئەوە زامنترین شتە کە ئێمە دەمانەوێتH.E.Fosdick.\n– لەھەر شوێنێک ئازادی بژی ئەوێ نیشتمانمەBenjamin Franklin.\n– ئەو شەماڵەی لە چیاکاندا بە نێو ئاسمانی فراواندا ھەڵیکردووە، ئەو ھەوایەی لە کەنەداوە بەناو مەسیکۆ و لە پاسیفیکەوە بۆ ئەتڵەنتیک ھەڵی کردووە بە لوورە لوور دێ، ھەمیشە فوو دەکەنە پیاوانی ئازادFranklin D. Rooselvelt.\n– ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا تاکە وڵاتە کە رۆژی لە دایکبوونی بەناوبانگەJ.G.Blaine.\n– ئەمریکا میلۆدییەکە، پێویستە پێکەوە بیچڕینGerald Stanley Lee.\n– من بەختەوەرم بەوەی ئەمریکاییم، کە بەلایەنی کەمەوە، دەزانم کەوا ئازادم. من ئەو پیاوانە لەبیر ناکەم کە لەم رێیەدا مردن و ئەم مافەیان بە من بەخشیووەLee Greenwood.\n– ھاووڵاتیانی خۆشەویستی ئەمریکاییم: پرسیار مەکەن کەوا وڵات دەتوانێ چی بکات بۆ ئێوە!، بپرسن داخۆ ئێوە دەتوانن چی بکەن بۆ وڵاتەکەتان. ھاووڵاتیانی جیھانم: پرسیار مەکەن ئەمریکا دەتوانێ چی بۆ ئێوە بکات، بەڵکو ئێمە پێکەوە دەتوانین چی بکەین بۆ ئازادی مرۆڤەکانJohn .F. Kennedy.\n– با ھەموو نەتەوەکان بزانن، ئایا باشی ئێمە دەخوازن یاخود خراپەمان، ئێمە ھەموو نرخێک دەبەخشین، ھەر ئەرک و بارێک بخەینە سەرشانمان، ڕووبەڕووی ھەر تەنگانەیەک ببینەوە، پشتیوانی ھەموو دۆستانمان دەکەین، بەرەنگاری ھەر دوژمنێک دەوەستینەوە، بۆئەوەی مانەوە و ژیان و سەرکەوتنی ئازادی مسۆگەر بکەینKennedy.\n– ئەوانەی گەوھەری ئازادی بۆ بەدەستھێنانی ئاسایشێکی کاتی لەدەست دەدەن، نە شایستەی ئازادی و ئاسایشن و نە ھیچیان بەدەست دێنن.\n1-هانا ئاڕێنت شۆڕش و ئازادی و. لە ئەڵمانییەوە – بەکر عەلی\n2- USA. Christine Metzger 2008\n3- 3USA- von der Kolonien zur globalen Supermacht Matthias Ehm 2011\n4- Die Geschichte der USA Wolfgang Jager /Cosuelsen Verlag 2015\n5- Geschichte der USA Alexander Emmerich. 2013\n6- Geschichte der USA Horst Dippel. 2015\n7- Nationsbildung im 19j.h USA,Polen, Deutschland in Vergleich Eugen Kosle 2016\n8- Der Amerikanische Burgerkrieg.1861-1865 UDO Sautter 2009


ئایا دروستە قوربانی کردن و عەقیقە کردن پێکەوە بکرێن و یەک مەڕ بۆ هەردووکیان سەرببڕدرێت ؟ : ماڵپەڕی وەڵامەکان\nحەج و عومرەقوربانى كردنئایا دروستە قوربانی کردن و عەقیقە کردن پێکەوە بکرێن و یەک مەڕ بۆ هەردووکیان سەرببڕدرێت ؟\nئایا دروستە قوربانی کردن و عەقیقە کردن پێکەوە بکرێن و یەک مەڕ بۆ هەردووکیان سەرببڕدرێت ؟\nلەمەزهەبی حەنبەلیەکاندا دروست و ڕەوایە یەک مەڕ سەرببڕدرێت بۆ هەردوو مەبەستەکە ، ئەویش بەکارکردن بەقیاس ، بەبەڵگەی ئەوەی ئەگەر هاتوو جەژن کەوتە ڕۆژی هەینیەوە ، ئەوا بۆ هەردووکیان تەنها یەک خۆشۆردن ئەنجام دەدرێت .«الإنصاف» للمرداوي (٤/ ١٠١).\nبەڵام ئەوەی ئاشکراو ڕوونە ئەوەیە کە دروست نیە لەبری هەردوو مەبەستەکە تەنها مەڕێک سەربڕدرێت ، چونکە دوو مەبەست و دوو شتی جیاوازن و پێکەوە گرێنادرێن لەکارێکدا ، مەگەر هاتوو بەڵگەیەک هاتبێت ، بۆیە هیچ بەڵگەیەکیان لەسەر نەهاتووە ، چونکە پێغەمبەری خودا (ﷺ) دەفەرموێت : «إِنَّمَا الأَعْمَالُ بِالنِّيَّاتِ، وَإِنَّمَا لِكُلِّ امْرِئٍ مَا نَوَى» مُتَّفَقٌ عليه.\nئەمەش بەو واتایە دێت کە بۆ هەریەک لەکارێک نیەتێکی پێویستە ، ئەمەش بنچینەو بنەوایەکە لەهەموو کارێکدا ، مەگەر بەڵگەیەکی ڕوون هاتبێت ، وە قیاسیش لەپەرستشەکاندا جێگەی بەڵگە ناگرێتەوە ، عیلمیش لای خودایە ..\nشێخ محمد علی فركوس\nقوربانى به چى ده‌كرێت و ته‌مه‌نى قوربانى ئەبێ چەند بێ؟ قوربانى باوک بۆ منداڵ دانەوەى قەرز لەپێشترە لە قوربانى کردن ئایا قوربانی (واجب)ه له‌سه‌ر موسافر و ئافره‌تیش؟ چ كاتێ دروست نىیه گۆشتی قوربانی هه‌ڵبگیرێت ؟\nسەردان: ٣,٢٣٠ بەش: قوربانى كردن\nپرسیاری دواترئەو کەسەى کە مردوو دەشۆرێ واجبە دواى خۆش بشوات یان سوننەتە؟ خێرى شۆردى مردوو چۆنە؟پرسیاری پێشترئایا ئەگونجێ کەسێک ببێ بە چاوی خۆیەوە؟ واتە چاوى کاریگەرى لەسەر خۆیشى هەبێ؟


ئەم خۆراکانه دڵەڕاوکێ کەم ئەکەنەوە\n27/10/2019 06:08 PM\nسترێس و دڵەڕاوکێ جگە لەوەی باری دەروونی ئاڵۆز ئەکات، تەندروستی جەستەش ئەخاتە مەترسییەوە. دەرمانی کیمیایی بۆ ئەم گرفتە زۆرن بەڵام خۆراک و جۆری خواردنیش ئەتوانێ بەڕادەیەکی بەرچاو ئەم کێشەیه کەم بکاتەوە. لە درێژەی ئەم باسەدا لەگەڵ چەند نموونە لەم خۆراکانه ئاشنا ئەبین.\nلە پێکهاتەی بامیەدا مادەیەکی تێدایه به ناوی "فوولات" کە یەکێک لە جۆرەکانی ڤیتامین Bـە و "دۆپامین" یان هەمان هۆرمۆنی شادیهێنەر بەرهەم ئەهێنێت. ئەم هۆرمۆنه هەستێکی چێژبەخش به مرۆڤ ئەبەخشێت و دڵەڕاوکێ لەناو ئەبات.\nئەو ئەنتی ئۆکسیدەنتەی کەوا لە پێکهاتەی کاکاودا بوونی هەیه ئەبێته هۆی ئارامی دەمارە خوێبەرەکان. ئەم بابەتەش هۆکارێکە بۆ دابەزینی فشاری خوێن و ئاسان کردنی سووڕی خوێن لە دەمارەکان و دواجار ئارامی مرۆڤ.\nهەندێک جار کە تووشی دڵەڕاوکێ ئەبین حەز ئەکەین پەتاته و به گشتی ئەو خۆراکانه بخۆین کە کاربۆهیدراتیان تێدایه. ئەم بابەته پێی ئەگوترێ "برسیەتی هەست". واته ئەو کاتانەی کە خواردن نەک به مەبەستی دابین کردنی وزەی لەش، بەڵکوو بۆ ئارامی باری دەروونی بەکار ئەهێندرێت.\nپرتەقاڵ و هاوشێوەکانی خاوەنی مادەیەکن بەناوی "میواینۆزیتۆل". ئەم مادەیەش یەکێکیتر لە جۆرەکانی ڤیتامین Bـە و کارکردی رووکەشی خانەکان، ماسولکەکان و خانەکانی مێشک پەیوەندی به بوونی ئەم مادەیەوە هەیه.\nگوێز و کیوی و گێزەر و چای سەوزیش هەر کامیان به جۆرێک مرۆڤ لە بەرانبەر سترێس و دڵەڕاکێدا ئەپارێزن


گەشتی (كوردستانی نوێ) بۆ ماڵی فیرعەونەكان و قیبلەی گەشتیاران – Knwe.org\nسەرەکی » زانست » گەشتی (كوردستانی نوێ) بۆ ماڵی فیرعەونەكان و قیبلەی گەشتیاران\nگەشتی (كوردستانی نوێ) بۆ ماڵی فیرعەونەكان و قیبلەی گەشتیاران\nیادگار عەلی – قاهیرە\nوێنەكان: یادگار عەلی – دلێر عەباس\n(مۆزەخانەی میسر) یەكێك لە گەورەترین و دیارترین مۆزەخانەكانی جیهان. دەكەوێتەی بەری باكوری شاری قاهیرەـی پایتەخت و نزیك بە مەیدانی تەحریر. مێژووی دروستكردنی بۆ ساڵی (1835) دەگەڕێتەوە و پێشتر ئەو شوێنە باخچەیەك بەناوی (ئەزبەكی) بووە. كۆمەڵێك پارچە شوێنەواری جۆراوجۆری تێدابووە، دواتر بەچەند قۆناغێك بۆ هۆڵی دووەمی خستنەڕوو لە (قەڵای سەڵاحەدین) گواستراونەتەوە.\nلەكاتی كردنەوەی مۆزەخانەیەك لە نزیك كەناراوەكانی نیل (ناوچەی بولاق) بۆ نمایشكردنی پارچە شوێنەوارییەكان، زانای شوێنەوارناسی میسری بەڕەگەز فەرەنسی (ئۆگەست مارییت) كە ئەوكات لە مۆزەخانەی (لۆڤەر) لەپاریس كاری دەكرد، چەند پارچە شوێنەوارێكی نمایش كرد. ئەو دەمە هەموو پارچە شوێنەوارییەكانی ئەو ناوچەیە؛ لەبەردەم مەترسی لەناوچوون بوون بەهۆی دروستبوونی لافاو. بەو هۆیەشەوە بۆ پاشكۆیەك لە كۆشكی (خدێوی ئیسماعیل) لە جەیزە گواسترانەوە. لەپاش ئەویش؛ زانایەكی تری شوێنەوارناسی میسری بەناوی (جاستۆن ماسپێرۆ) هات و لەساڵی (1902) و لەسەردەمی (خدێوی عەباس حیلمی دووەم) مۆزەخانەی میسر لە ناو دڵی قاهیرە بۆ كۆكردنەوەی پارچە شوێنەوارییەكان كرایەوە.\nمۆزەخانەی میسر بەیەكێك لەو مۆزەخانە دێرینانە ئەژماردەكرێت كە بۆ خەڵك دروستكراوە، پێچەوانەی هەموو ئەو مۆزەخانانەی تر كە پێشووتر هەبوون و تەنها تایبەت بوون بە چین و توێژێكی دیاریكراو. لەم مۆزەخانەیەدا؛ زیاتر لە (180) هەزار پارچەی شوێنەواری كۆكراوەتەوە و پارێزراون، گرنگترینیان؛ ئەو كۆمەڵە شوێنەوارانەن كە لە گۆڕستانی پاشاكان و شوێنكەوتووانیان لەخێزانەكانی ناوەڕاست لە (دەهشور) و لەساڵی (1894) دۆزراونەتەوە. هەر لەم مۆزەخانەیەدا؛ گەورەترین كۆمەڵە شوێنەواری جیهان هەیە كە گوزارشت لە هەموو قۆناغەكانی مێژووی كۆنی میسر دەكەن.\nمۆزەخانەی میسر لەلایەن تەلارسازی فەرەنسی (مارسیل دورنۆن) لەساڵی (1897) دیزاین كراوە. لە یەكی نیسانی (1897) بە ئامادەبوونی (خدێوی عەباس حیلمی دووەم) سەرۆكوەزیرانی ئەوكاتی میسر و هەموو وەزیرەكانی حكومەت بەردی بناغەی دانراوە. پرۆژەكە لەلایەن پسپۆرێكی ئەڵمانی بەناوی (هێرمان گرابۆ) تەواو كراوە. لە تشرینی یەكەمی (1903) دامەزراوەی شوێنەواری ئەوكاتی میسر ئەندازیاری تەلارسازی ئیتالی (ئەلیساندرۆ بارازنتی)، وەك بەڕێوەبەری كارەكانی مۆزەخانەكە دامەزراند، ئەوە لەكاتێكدا بوو كە لە 9ی ئازاری (1902)ـەوە كلیلی مۆزەخانەكەی رادەستكرابوو. لەقۆناغێكی دواتردا؛ كۆمەڵێك پارچەی شوێنەواری لە كۆشكی (خدێوی ئیسماعیل) لە جیزەوە بۆ مۆزەخانە نوێیەكە گوازرانەوە، لەو پرۆسەیەشدا؛ پێنج هەزار رەوڕەوەی دارین بەكارهات و پارچە شوێنەوارییە گەورەكانیش لەڕێگەی دوو شەمەندەفەرەوە گواسترانەوە كە بە (19) جاری هاتن و رۆیشتن لەنێوان جیزە و كۆشكی نیل بووە. بارهەڵگری یەكەم (48) تابووتی بەردینی لەخۆگرتبوو، كێشەكەی بە زیاتر لە هەزار تۆن مەزەندە كراوە. هێشتا ئەو پرۆسەی گواستنەوەیە جۆرێك لەشپرزەیی پێوە دیاربووە، هەرچەندە تا (13ی تەمموزی 1902)یشی خایاندووە.\nلە (15ـی تشرینی دووەمی 1902) مۆزەخانەی میسر لە قاهیرە بەشێوەیەكی رەسمی كراوەتەوە. مۆزەخانەكە شێوازی نمایشكردنی پارچە شوێنەوارەكانی بەشێوەی هۆڵی كراوە رێكخستووە. ئەوەی گرنگی پێدراوە ئەوەیە كە شوێنەوارەكان بەپێی جۆری بابەتەكانیان جیاكراونەتەوە، ئەوەش لەبەر هۆكارێكی تەلارسازی كە پەیكەرە مەزنەكان لە نهۆمی یەكەم پۆلێنكراون، لەوانەش تابۆتە بەردینە دۆزراوەكان كە كێشەكانیان زۆرە، ئەوانەش بەپێی ریزبەندی مێژوویی ریزكراون و لەیەكدی جیاكراونەتەوە، تائێستاش رۆژانە كارمەندانی مۆزەخانە پارچە شوێنەوارییەكان بەپێی بابەتەكان ڕیز دەكەن و خاوێنیان دەكەنەوە.\nمۆزەخانەی میسر بەیەكەمین مۆزەخانە دەژمێردرێت كە پڕ پڕە لە پارچەی شوێنەواری و زۆرجار وەك گەنجینەیەك بۆ هەڵگرتن و كۆكردنەوەی پارچە شوێنەوارییەكانیش دەبینرێت. زانای شوێنەوارناس (ماسپیرۆ) باوەڕی وابوە، مۆزەخانەكە وێنەیەكە لە گۆڕستان یاخود پەرستگای فیرعەونەكان، هەموو سووچی دیواری مۆزەخانەكەی بۆ تابلۆی كێشراو یاخود هێمای هێرۆگلوفی تەرخانكراوە، چونكە میسرییەكانی ئەو سەردەمە لەماڵەكانیان زیاتر ئەو جۆرە تابلۆ و هێمایایانەیان هەڵواسیوە و جۆرە تایبەتمەندییەكە، ماڵە میسرییەكانی ئەوكات و ئێستاشی پێدەناسرێتەوە.\n34 جار بینراوە\nئاشكراكردنی نهێنییەكانی سێگۆشەی بەرمۆدا\nگەورەترین ئێسكی دەیناسۆر لە زیادكردنێكی ئاشكرادا دەفرۆشرێت\nهەندێک لە خواردنەکان پڕاوپڕن لە ژەهری سپی


man بێژەکردن: چۆن man بە ئینگلیزی, هوڵەندی, ئەڵمانی, ئیتالیایی, کورمانجی, نەرویژی بۆکماڵ, لاتڤیانی, سامی باکووری, فلەمی, ییدی, سویدی, دانمارکی, ئۆکسیتان, وۆلۆف, ئافریکانس, هەنگاری(مەجاری), ئەڵمانی خوارین, گالیسی, وەنیزی, ڤۆلاپوک, چیکی, لۆمبارد بێژە بکەن\nچۆن گۆ دەکرێ man\nبیستراوە: 4.1M جار\nman بێژە کردن بە ئینگلیزی [en]\nman گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن Slick (نێر لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا)\nman گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن itiwat (مێ لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا)\nman گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن SeanMauch (نێر لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا)\nman گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن Matt3799 (نێر لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا)\nman گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن imscotte1 (نێر لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا)\nman گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن LadCoply (نێر لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا)\nman گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن mocha2007 (نێر لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا)\nman گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن ManHub (نێر لە بەریتانیا)\nman گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن enfield (مێ لە بەریتانیا)\nman گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن eggypp (نێر لە بەریتانیا)\nman گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن harbour1971 (مێ لە بەریتانیا)\nman گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن hibbadivaz (مێ لە بەریتانیا)\nman گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن adgje (نێر لە کەنەدا)\nman گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن Outhere (نێر لە ئوسترالیا)\nman گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن Downunder1au (نێر لە ئوسترالیا)\nman گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن greengobbie92 (نێر لە ئوسترالیا)\nدەتوانن باشتر بێژەی بکەن؟ یا بە زاراوەیەکی تر؟ بێژە کردنی man بە ئینگلیزی\nهاوبەشکردنی بێژەی man بە ئینگلیزی:\nman نموونە لە دەستەوشەیەک\nHe will not come on vacation with the guys. He is a family man now. گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن Kochanyk (مێ لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا)\nWatch out for Beltram: always chatting up the girls--he is a ladies' man, all right. گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن Kochanyk (مێ لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا)\nThe new senator is man of the hour--lots of ideas,hardworking, moderately ambitious. گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن Kochanyk (مێ لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا)\nSome nations want a leader who can be called a man of the people. گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن Kochanyk (مێ لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا)\nIt's hard to know what he thinks; he is a man of few words گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن Kochanyk (مێ لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا)\nThe man is drinking beer گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن jayeffsb (نێر لە فەڕەنسا)\nNowhere Man (Beatles song) گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن SherryRitter (مێ لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا)\nhuman beings گۆکردنی human beings [en]\nhumankind گۆکردنی humankind [en]\nmankind گۆکردنی mankind [en]\nhumanity گۆکردنی humanity [en]\nrace گۆکردنی race [en]\nfolk گۆکردنی folk [en]\npartner گۆکردنی partner [en]\nlover گۆکردنی lover [en]\nspouse گۆکردنی spouse [en]\nman بێژە کردن بە هوڵەندی [nl]\nman گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن gjvermeire (نێر لە بەلژیکا)\nman گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن Vilseledd (نێر لە هۆڵەندا)\nman گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن Meranii (مێ لە هۆڵەندا)\nman گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن PhvanRijthoven (نێر لە هۆڵەندا)\nman گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن Akki (نێر لە هۆڵەندا)\nدەتوانن باشتر بێژەی بکەن؟ یا بە زاراوەیەکی تر؟ بێژە کردنی man بە هوڵەندی\nهاوبەشکردنی بێژەی man بە هوڵەندی:\nDie man kijkt elk woord na: hij is een echte controlfreak گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن riaatje (مێ لە بەلژیکا)\nDe man die zijn haar kort liet knippen گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن Sahdia (مێ لە هۆڵەندا)\nman بێژە کردن بە ئەڵمانی [de]\nman گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن Bartleby (نێر لە ئەڵمانیا)\nman گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن Libelle123 (مێ لە ئەڵمانیا)\nدەتوانن باشتر بێژەی بکەن؟ یا بە زاراوەیەکی تر؟ بێژە کردنی man بە ئەڵمانی\nهاوبەشکردنی بێژەی man بە ئەڵمانی:\nIn Hamburg sagt man "tschüüß". گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن firmian (نێر لە ئەڵمانیا)\nIn Hamburg sagt man "tschüüß". گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن Orator_Loquens (نێر لە ئوتریش)\nMan hat mir zuviel abkassiert گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن schlauwieeinfuchs (نێر لە ئەڵمانیا)\njeder گۆکردنی jeder [de]\nein گۆکردنی ein [de]\neinmal گۆکردنی einmal [de]\nnur گۆکردنی nur [de]\nirgendeiner گۆکردنی irgendeiner [de]\nirgendwer گۆکردنی irgendwer [de]\nman بێژە کردن بە ئیتالیایی [it]\nman گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن AZ85 (نێر لە ئیتالیا)\nدەتوانن باشتر بێژەی بکەن؟ یا بە زاراوەیەکی تر؟ بێژە کردنی man بە ئیتالیایی\nهاوبەشکردنی بێژەی man بە ئیتالیایی:\nman بێژە کردن بە کورمانجی [kmr]\nman گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن Enhar (نێر لە تورکیا)\nدەتوانن باشتر بێژەی بکەن؟ یا بە زاراوەیەکی تر؟ بێژە کردنی man بە کورمانجی\nهاوبەشکردنی بێژەی man بە کورمانجی:\nman بێژە کردن بە نەرویژی بۆکماڵ [no]\nman گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن FredrikMH (نێر لە نۆرویژ)\nدەتوانن باشتر بێژەی بکەن؟ یا بە زاراوەیەکی تر؟ بێژە کردنی man بە نەرویژی بۆکماڵ\nهاوبەشکردنی بێژەی man بە نەرویژی بۆکماڵ:\nman بێژە کردن بە لاتڤیانی [lv]\nman گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن meerweib (مێ لە لاتڤیا)\nدەتوانن باشتر بێژەی بکەن؟ یا بە زاراوەیەکی تر؟ بێژە کردنی man بە لاتڤیانی\nهاوبەشکردنی بێژەی man بە لاتڤیانی:\nMan vienalga گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن meerweib (مێ لە لاتڤیا)\nMan der jebkura diena. گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن meerweib (مێ لە لاتڤیا)\nman بێژە کردن بە سامی باکووری [sme]\nدەتوانن باشتر بێژەی بکەن؟ یا بە زاراوەیەکی تر؟ بێژە کردنی man بە سامی باکووری\nهاوبەشکردنی بێژەی man بە سامی باکووری:\nman بێژە کردن بە فلەمی [vls]\nman گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن KoenMohamed (نێر لە بەلژیکا)\nدەتوانن باشتر بێژەی بکەن؟ یا بە زاراوەیەکی تر؟ بێژە کردنی man بە فلەمی\nهاوبەشکردنی بێژەی man بە فلەمی:\nman بێژە کردن بە ییدی [yi]\nman گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن yosl (نێر لە ئەڵمانیا)\nدەتوانن باشتر بێژەی بکەن؟ یا بە زاراوەیەکی تر؟ بێژە کردنی man بە ییدی\nهاوبەشکردنی بێژەی man بە ییدی:\nman بێژە کردن بە سویدی [sv]\nman گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن tomo (نێر لە سوێد)\nman گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن AnnCharlotte (مێ لە سوێد)\nدەتوانن باشتر بێژەی بکەن؟ یا بە زاراوەیەکی تر؟ بێژە کردنی man بە سویدی\nهاوبەشکردنی بێژەی man بە سویدی:\nI Tammerfors har man beslutat att utöka kollektivtrafiken med ett nytt spårvagnsnät. گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن apecat (نێر لە فینلاند)\nMan är vad man äter. گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن Downunder1au (نێر لە ئوسترالیا)\nman بێژە کردن بە دانمارکی [da]\nman گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن PepsiMaGs (مێ لە دانمارک)\nدەتوانن باشتر بێژەی بکەن؟ یا بە زاراوەیەکی تر؟ بێژە کردنی man بە دانمارکی\nهاوبەشکردنی بێژەی man بە دانمارکی:\nMan kan anskue problemet fra flere synsvinkler. گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن olfine (نێر لە دانمارک)\nHvordan anvender man produktet? گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن CMunk (نێر لە دانمارک)\nman بێژە کردن بە ئۆکسیتان [oc]\nman گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن fabre (نێر لە فەڕەنسا)\nدەتوانن باشتر بێژەی بکەن؟ یا بە زاراوەیەکی تر؟ بێژە کردنی man بە ئۆکسیتان\nهاوبەشکردنی بێژەی man بە ئۆکسیتان:\nman بێژە کردن بە وۆلۆف [wo]\nman گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن ilimaan (نێر لە سێنیگال)\nدەتوانن باشتر بێژەی بکەن؟ یا بە زاراوەیەکی تر؟ بێژە کردنی man بە وۆلۆف\nهاوبەشکردنی بێژەی man بە وۆلۆف:\nman بێژە کردن بە ئافریکانس [af]\nman گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن melder319 (مێ لە ئەفریقای باشوور)\nman گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن Heidio (مێ لە ئەفریقای باشوور)\nدەتوانن باشتر بێژەی بکەن؟ یا بە زاراوەیەکی تر؟ بێژە کردنی man بە ئافریکانس\nهاوبەشکردنی بێژەی man بە ئافریکانس:\nDie man se liggaamsbou is effe vreemd گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن emare (نێر لە ئەفریقای باشوور)\nman بێژە کردن بە هەنگاری(مەجاری) [hu]\nman گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن Blanka71 (مێ لە هەنگاریا)\nدەتوانن باشتر بێژەی بکەن؟ یا بە زاراوەیەکی تر؟ بێژە کردنی man بە هەنگاری(مەجاری)\nهاوبەشکردنی بێژەی man بە هەنگاری(مەجاری):\nman بێژە کردن بە ئەڵمانی خوارین [nds]\nدەتوانن باشتر بێژەی بکەن؟ یا بە زاراوەیەکی تر؟ بێژە کردنی man بە ئەڵمانی خوارین\nهاوبەشکردنی بێژەی man بە ئەڵمانی خوارین:\nBliev man sitten. گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن Bartleby (نێر لە ئەڵمانیا)\nman بێژە کردن بە گالیسی [gl]\nman گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن UxiaTesouro (مێ لە ئیسپانیا)\nدەتوانن باشتر بێژەی بکەن؟ یا بە زاراوەیەکی تر؟ بێژە کردنی man بە گالیسی\nهاوبەشکردنی بێژەی man بە گالیسی:\nman بێژە کردن بە وەنیزی [vec]\nman گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن ness1 (نێر لە ئیتالیا)\nدەتوانن باشتر بێژەی بکەن؟ یا بە زاراوەیەکی تر؟ بێژە کردنی man بە وەنیزی\nهاوبەشکردنی بێژەی man بە وەنیزی:\nman بێژە کردن بە ڤۆلاپوک [vo]\nman گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن slin (نێر لە ئەڵمانیا)\nدەتوانن باشتر بێژەی بکەن؟ یا بە زاراوەیەکی تر؟ بێژە کردنی man بە ڤۆلاپوک\nهاوبەشکردنی بێژەی man بە ڤۆلاپوک:\nman بێژە کردن بە چیکی [cs]\nman گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن Anfin (نێر لە کۆماری چێک)\nدەتوانن باشتر بێژەی بکەن؟ یا بە زاراوەیەکی تر؟ بێژە کردنی man بە چیکی\nهاوبەشکردنی بێژەی man بە چیکی:\nman بێژە کردن بە لۆمبارد [lmo]\nman گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن dakrismeno (نێر لە ئیتالیا)\nدەتوانن باشتر بێژەی بکەن؟ یا بە زاراوەیەکی تر؟ بێژە کردنی man بە لۆمبارد\nهاوبەشکردنی بێژەی man بە لۆمبارد:\nman بێژە نەکراون لە:\nman تۆمارکردنی گۆکردنی man [an] دەزانن چۆن "man" بێژە بکەن؟\nman تۆمارکردنی گۆکردنی man [cy] دەزانن چۆن "man" بێژە بکەن؟\nman تۆمارکردنی گۆکردنی man [es - es] دەزانن چۆن "man" بێژە بکەن؟\nman تۆمارکردنی گۆکردنی man [es - latam] دەزانن چۆن "man" بێژە بکەن؟\nman تۆمارکردنی گۆکردنی man [es - other] دەزانن چۆن "man" بێژە بکەن؟\nman تۆمارکردنی گۆکردنی man [eu] دەزانن چۆن "man" بێژە بکەن؟\nman تۆمارکردنی گۆکردنی man [ka] دەزانن چۆن "man" بێژە بکەن؟\nman تۆمارکردنی گۆکردنی man [te] دەزانن چۆن "man" بێژە بکەن؟\nman تۆمارکردنی گۆکردنی man [vro] دەزانن چۆن "man" بێژە بکەن؟\nman تۆمارکردنی گۆکردنی man [gil] دەزانن چۆن "man" بێژە بکەن؟\nداخوازی بێژە کردنی نوێ بێژە کردن بە: Gilbertese ئاراگۆنی ئافریکانس ئەڵمانی ئەڵمانی خوارین ئۆکسیتان ئیتالیایی ئیسپانی ئینگلیزی باسکی تەلوگۆ چیکی دانمارکی سامی باکووری سویدی فلەمی ڤۆرۆیی ڤۆلاپوک کورمانجی گالیسی گورجی لاتڤیانی لۆمبارد نەرویژی بۆکماڵ هەنگاری(مەجاری) هوڵەندی وەنیزی وۆلۆف ویڵزی ییدی


بارزانی رێبەرێک ژیانی بە گەلەکەی بەخشی\nئه‌نجومه‌نی دادوه‌ری لیستی ئاماری راگیراوان و زیندانیه‌كان كه ئازاد ده‌كرێن بۆ سه‌رۆكایه‌تی هه‌رێم ده‌نێرێت\nڕاگەیاندراوێک لە وەزارەتی تەندروستیەوە\nنەخۆشخانەێکی ٢٥٠ قەروێلەی لە شاری ھەولێر تایبەت بە کۆرۆنا ئامادە دەکرێ\nپه‌يامى سه‌رۆكى هه‌رێمى كوردستان له يادى جينۆسايدكردنى كوردانى فه‌يليدا\nئاریانا ئیراهیم: پێویستە لەم باردۆخەی ئێستادا کەسانی پسپۆر و شارەزا پلانی میدیایی دابرێژن\n2020-03-14 [09:13 AM]\nمەلا مسته‌فا بارزانی له ڕۆژی 14/3/1903 له گوندی بارزان هاتووه‌ته دنیاوه، شۆڕشگێڕ و سیاسه‌توانێكی به‌ناوبانگی كورد بوو. له‌كۆماری مه‌هاباددا ڕۆڵی هه‌بوو، له‌ساڵی (١٩٤٦)ه‌وه ڕێبه‌ری پارتی دیموكراتی كوردستان بوو. له‌ساڵی ١٩٦١دا شۆڕشی ئه‌یلوولی دژ به‌حكومه‌تی ناوه‌ندیی ئه‌وكاته‌ی عێراق ده‌ستپێكرد.\nژیانی مسته‌فا بارزانی\nله‌ساڵی 1906 له‌ته‌مه‌نی سێ ساڵیدا، له‌به‌ندیخانه‌ی موسڵ له‌گه‌ڵ دایكیدا زیندانیكراوه. له‌نێوان ساڵی 1917-1919 شێخ ئه‌حمه‌د بارزانیی برا گه‌وره‌ی له‌گه‌ڵ شێخ عه‌بدولڕه‌حمان شه‌رناخیدا، بۆ كاروباری شۆڕش ده‌ینێرێته كوردستانی توركیاو له‌وێ له(موش) چاوی به‌شێخ عه‌بدولقاهری نه‌هری و شێخ سه‌عیدی پیران ده‌كه‌وێ.\nشێخ عه‌بدولسه‌لام باپیری مسته‌فا بارزانی له‌ساڵی ١٨٧٢دا مردووه و كوڕه‌كه‌ی به‌ناوی شێخ محه‌مه‌د بووه به‌سه‌رۆكی هۆزی بارزان. مسته‌فا بارزانی پێنجه‌مین و دوایین كوڕی شێخ محه‌مه‌د بووه له‌ڕۆژی ١٤ی ئازاری ١٩٠٣دا له‌گوندی بارزان له‌دایك بووه. ساڵی ١٩٠٤ باوكی مەلا مسته‌فا مردووه‌و برا گه‌وره‌كه‌ی، عه‌بدولسه‌لام بووه‌ته سه‌رۆكی هۆزی بارزان.\nخه‌باتی سیاسی و چه‌كداری مسته‌فا بارزانی\nله‌ساڵی 1919 به‌فه‌رمانی شێخ ئه‌حمه‌د به‌سه‌رۆكایه‌تی هێزێكه‌وه ده‌چێته هاواری شۆڕشی شێخ مه‌حموودی نه‌مر، به‌شێك له هێزه‌كه له‌دۆڵی (بیاو)وه به‌شه‌كه‌ی دیكه‌ش له‌ناوچه‌ی (باڵه‌كه)وه ده‌ڕۆن. له‌ڕێگا تووشی شه‌ڕی عه‌شیره‌ته دۆسته‌كانی ئینگلیز ده‌بێت و چه‌ندین شه‌هید ده‌ده‌ن، تا به‌رایی هێزه‌كانی ده‌گاته ناوچه‌ی سلێمانی، شۆڕش كۆتایی دێت و شێخ مه‌حمود خۆیشی به‌دیل ده‌گیرێت.\nله‌نێوان ساڵی 1920-1921دا له‌گه‌ڵ هێزێكدا ده‌چێته هاواری (ئه‌ندارێك) پاشای ئه‌رمه‌نیه‌كان له توركیاو پاشاو چه‌ندین ئه‌رمه‌نیش له‌كوشتاره‌كه‌ی ئه‌رمه‌نیه‌كانی توركیا ڕزگارده‌كه‌ن و ئه‌ندارێك پاشا و خێزانه‌كه‌شی ده‌گه‌یه‌ننه سوریا و خۆشیان تا ده‌گه‌نه‌وه زاخۆ (14) شه‌هید ده‌ده‌ن.\nڕۆژی 9/12/1931 له‌ڕاپه‌ڕینی یه‌كه‌می بارزاندا، له‌شه‌ڕی (به‌رقی به‌گ)دا، به‌هه‌شتا بارزانیه‌وه سوپای ده‌وڵه‌تی شكاندو زیانی (126) كوژراوی به‌دوژمن گه‌یاند به‌رامبه‌ر به‌پێنج شه‌هید. هاوكات رۆژی 22/6/1933 كه حكومه‌تی توركیا شێخ ئه‌حمه‌د بارزانی ده‌گرێ و ته‌سلیم به‌حكومه‌تی عێراقی ده‌كاته‌وه، مسته‌فا بارزانی به‌خۆی و خێزانه بارزانییه‌كانه‌وه، به‌یارمه‌تی برا كورده‌كانی توركیا خۆی ده‌رباز ده‌كات‌و ده‌گه‌ڕێته‌وه ناوچه‌ی بارزان، حكومه‌تی عێراقیش ناچار ده‌كات له‌كۆتایی ئابی ساڵی 1933دا شێخ ئه‌حمه‌دی بارزانیش ئازاد بكات و بیگێڕێته‌وه بارزان.\nله‌ناوه‌ڕاستی ساڵی 1936دا، كه بۆ وتوێژ ده‌چێته موسڵ له‌وێ ده‌ستبه‌سه‌ر ده‌كرێ‌و له‌لای موته‌سه‌ریفی ئه‌وسای موسڵ ده‌رمانخوارد ده‌كرێ، به‌موعجیزه له‌مه‌رگ ڕزگاری ده‌بێت پاش دوو هه‌فته‌ی بێهۆشی، هه‌ر له‌كۆتایی ئه‌و ساڵه‌دا خۆی‌و شێخ ئه‌حمه‌دی برا گه‌وره‌ی‌و هه‌موو خێزانه بارزانیه‌كان ده‌گوێزرێنه‌وه بۆ به‌غداو شاره‌كانی دیكه‌و له‌وێ ده‌ستبه‌سه‌ر ده‌كرێن.\nله‌ڕۆژی 12/7/1943 بارزانی نه‌مر پاش چه‌ندین ساڵ ده‌ربه‌ده‌ری و ده‌ستبه‌سه‌ری، به‌یارمه‌تی حزبی هیواو چه‌ند كه‌سانێكی نیشتمانپه‌روه‌ر له‌سلێمانی ده‌ربازده‌بێ‌و ده‌گاته (شنۆ)ی ڕۆژهه‌ڵاتی كوردستان.\nهه‌ردوو حكومه‌تی عێراق و ئێران، هه‌ریه‌كه‌یان (50)هه‌زار دینار پاداشت بۆ سه‌ری بارزانی ته‌رخانده‌كه‌ن، به‌ڵام بارزانی له‌رۆژی 28/7/1943 ده‌گه‌ڕێته‌وه ناوچه‌ی بارزان و له‌ماوه‌ی دوو مانگدا زیاتر له‌دوو هه‌زار پێشمه‌رگه‌ی لێ كۆده‌بێته‌وه‌و شۆڕشی 1943-1945 بارزان ده‌ستیپێكرد.\n2/10/1943 شه‌ڕی به‌ناوبانگی (شانه‌ده‌ر).\n12/10/1943 شه‌ڕی به‌ناوبانگی (خێرۆزۆك).\n6/11/1943 شه‌ڕی به‌ناوبانگی (گۆڕه‌توو).\n10/11/1943 شه‌ڕی به‌ناوبانگی (مه‌زنه).\n29/11/1943 ده‌ستپێكردنی وتووێژ له‌گه‌ڵ حكومه‌ت.\n15/1/1945 لیژنه‌ی (ئازادی) پێكدێنی.\n25/8/1945 شه‌ڕ ده‌ستپێده‌كاته‌وه.\n5/9/1945 شه‌ڕی به‌ناوبانگی (مه‌یدان مۆریك) له‌م شه‌ڕه‌دا به‌رامبه‌ر به‌پێنج شه‌هید، ده‌وڵه‌ت (80) دیل‌و (480) كوژراو به‌جێده‌هێڵێت.\n11/10/1945 كشانه‌وه بۆ ڕۆژهه‌ڵاتی كوردستان.\n29/4/1946 شه‌ڕی به‌ناوبانگی (قاراوا) له‌ناوچه‌ی سه‌قزو به‌رگریكردن له‌كۆماری كوردستان، له‌م شه‌ڕه‌دا (80) سه‌ربازو ئه‌فسه‌ری سوپای ئێرانی كوژران‌و (120)یشیان لێ به‌دیل گیرا به‌بێئه‌وه‌ی هێزه‌كانی بارزانی هیچ زیانێكیان لێبكه‌وێت.\n15/5/1946 شه‌ڕی گه‌وره‌ی (مل قه‌ره‌نی) یا (مامه شاه).\n16/8/1946 پارتی دیموكراتی كوردستانی عێراقی دامه‌زراند.\nهه‌فته‌ی یه‌كه‌می ڕۆژی 3/1947 شه‌ڕی (نه‌لۆس).\n13/3/1947 شه‌ڕی به‌ره‌ی (شنۆو نه‌غه‌ده).\n24/3/1947 شه‌ڕی (قارنه) له‌ناوچه‌ی خانه.\n25/3/1947 شه‌ڕی هه‌ڤرس ـ هه‌له‌ج) ناوچه‌ی مه‌رگه‌وه‌ڕ.\n3/4/1947 شه‌ڕی نێرگێ (به‌ری زه‌ر). بارزانی خۆی به‌سووكی له‌م شه‌ڕه‌دا برینداربوو.\n19/4/1947 دێته‌وه ناو خاكی عێراق.\n25/5/1947 ده‌گاته گوندی (با) له‌باكووری كوردستان.\n27/5/1947 ده‌گاته گوندی (جێرمێ) له‌ڕۆژهه‌ڵاتی كوردستان.\n9-11/6/1947 شه‌ڕی چیای (سوسز)و ده‌شتی (ماكۆ)، ئه‌م شه‌ڕه سێ شه‌وو سێ ڕۆژ به‌رده‌وامبوو به‌بێ وه‌ستان، سوپای ئێران تۆپ‌و فڕۆكه‌و تانكیان تێدا به‌كارهێنا، به‌ڵام بارزانییه‌كان شكاندیانن‌و جگه له‌سه‌دان كوژراو (271) كه‌سیشیان به‌دیل گرتن.\nله‌ڕۆژی 18/6/1947دا، بارزانی نه‌مر دوا كه‌سی هێزه‌كه‌ی بوو له‌ئاوی (ئاراس) په‌ڕیه‌وه چووه نێو خاكی سۆڤێته‌وه.\n29/9/1947 بارزانی نه‌مر له‌شاری (نه‌خچه‌وان)ی كه‌ناری ئه‌رمینیاوه گوێزرایه‌وه بۆ شاری (ماكۆ)ی پایته‌ختی كۆماری ئازه‌ربایجان.\n19/1/1948 له‌كۆنفرانسێكی گشتیدا كه هه‌موو كورده ئاواره‌كانی كوردستانی عێراق‌و ئێران ئاماده‌یبوون، سه‌ركردایه‌تی سیاسی هاوبه‌ش بۆ بزوتنه‌وه‌ی كوردایه‌تی هه‌ڵبژێردراو بارزانی به‌سه‌رۆكی ئه‌و سه‌ركردایه‌تییه هه‌ڵبژێردرا.\n29/8/1948 خۆیی‌و هه‌ڤاڵانی له(باكۆ)وه ده‌گوێزرێنه‌وه بۆ شاری (تاشقه‌ندی) پایته‌ختی كۆماری ئۆزبه‌كستان.\n13/3/1949 بارزانی له‌هه‌ڤاڵانی داده‌بڕن‌و خۆیی‌و ته‌نها دوو هه‌ڤاڵی ده‌به‌ن بۆ شاری (چه‌مبای) له‌سه‌ر ده‌ریاچه‌ی ۆرال‌و له‌وێ ده‌ستبه‌سه‌ر ده‌كرێ.\nڕۆژی 1/10/1951 ده‌گه‌ڕێته‌ه‌وه تاشقه‌ند.\nله‌مانگی ئایاری ساڵی 1953 (ستالین) ده‌مرێ‌و (خرۆشۆف) دێته سه‌ركار، بارزانیی ده‌گوێزرێته‌وه (مۆسكۆ)و چه‌ندجارێكیش چاوی به(خرۆشۆف) ده‌كه‌وێت.\n6/10/1958 پاش شۆڕشی ته‌ممووزو زیاتر له‌دوانزه ساڵ ده‌ربه‌ده‌ری گه‌یشته‌وه به‌غدا.\nله‌سه‌ره‌تای 1960 به‌یه‌كجاری گه‌ڕایه‌وه بارزان.\n11/9/1961 شۆڕشی ئه‌یلوول ده‌ستی پێكرد.\n11/3/1970دا ئۆتۆنۆمی بۆ كوردستانی عێراق به‌ده‌ستهێنا.\n29/9/1971 ناحه‌زانی كوردو كوردستان پیلانێكی مكۆم و نه‌خشه بۆ كێشراوی وردیان بۆ نایه‌وه، به‌موعجیزه لێی ڕزگاربوو.\nله‌ئاداری ساڵی 1974 ده‌ستیدایه‌وه شه‌ڕی به‌رگری.\nله‌ئاداری 1975 له‌ئه‌نجامی ڕێكه‌وتنه ناوزڕاوه‌كه‌ی جه‌زائیرو ئه‌و پیلانه نێوده‌وڵه‌تییه‌ی كه دژ به‌شۆڕشی ئه‌یلوولی مه‌زن كرا، به‌خۆیی و سه‌دان هه‌زار كوردی عێراقه‌وه چووه‌وه رۆژهه‌ڵاتی كوردستان.\n1/3/1979 له‌ویلایه‌ته یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا به‌نه‌خۆشی شێرپه‌نجه كۆچی دوایی كرد.\n5/3/1979 له‌سه‌ر وه‌سیه‌تی خۆی له‌ڕۆژهه‌ڵاتی كوردستان له‌شاری (شنۆ) له‌سه‌ر سنووری كوردستانی عێراق‌و كوردستانی توركیا ئه‌سپه‌رده‌ی خاكی پیرۆزی كوردستان كرا.\nله‌ڕۆژی 6/10/1993 ته‌رمی نه‌مران مه‌لا مسته‌فا بارزانی‌و ئیدریس بارزانی كوڕی له‌ڕێوڕه‌سمێكی شكۆداردا گه‌ڕێنرانه‌وه بۆ باشووری كوردستان، كه له‌پێنجوێنه‌وه تاسلێمانی‌و هه‌ولێرو ناو په‌رله‌مانی كوردستان‌و تا به‌خاكسپاردنیان له‌بارزان، به‌سه‌دان هه‌زار كه‌س له‌هه‌موو چین‌و توێژو كه‌رتی كۆمه‌ڵایه‌تی‌و پیاوانی ئایینی‌و كه‌سایه‌تی كورد توركمان‌و ئاشووری‌و عه‌ره‌ب له‌پێشوازیدا بوون\nئەم هەواڵە 892جار خوێندراوەتەوە


من لە رەقە بووم - 12\nغه‌زوه و شه‌ڕ، هەم حەزم لێی بوو هەم دەترسام\nمارسى 2015 گه‌ڕامه‌وه بۆ ڕه‌قه، جارێكى تر له‌گه‌ڵ هاوڕێكانمدا له جێگایه‌كدا كۆبووینه‌وه. دیدارگه‌لی چێژبه‌خشمان پێكه‌وه هه‌بوو، هه‌میشه له‌و پێكه‌وه‌بوونه‌ماندا مه‌ڕێك یان بزنێكمان ده‌كرده قوربانى و سه‌رمان ده‌بڕی. هاوڕێكه‌م ئه‌بو شه‌هید، له خه‌ڵكى عه‌وامه‌وه نزیك بوو و له‌و خه‌ڵكه عه‌وامه‌ى كه له ڕیفی بڵاو بووبوونه‌وه، مه‌ڕ یان بزنێكى قوربانیى بۆ ده‌هێناین.\nڕۆژگارمان به‌م شێوازه ده‌گوزه‌راند. به ڕۆژدا له یه‌كتر جیا ده‌بووینه‌وه و شه‌وان هه‌مدیسان له ده‌ورى یه‌كتر كۆ ده‌بووینه‌وه. له‌و شه‌ودانیشتنانه‌مان، له هه‌ر باس و خواسێكه‌وه قسه و باسمان ده‌كرد، به‌ڵام به‌زۆری قسه‌كردن له‌باره‌ى كوشتن و كه‌سانێك كه ئه‌وانمان بە كافر و مورته‌د ده‌زانى، خۆمان دوور ده‌خسته‌وه. بڕیارێكى نه‌نووسراو له‌نێوان شه‌ڕكه‌راندا هه‌بوو. نرخ و بایه‌خى هه‌ر شه‌ڕكه‌رێك به‌و شه‌ڕ و غه‌زواتانه‌ى تیایدا به‌شداریی كردبوو و له‌گه‌ڵ ڕێژه‌ی ئه‌و كوشت و كوشتاره‌ى كه ئه‌نجامی دابوو، ده‌پێورا!\nبه‌ڵام چیرۆكه‌كانى شه‌ڕه‌كانمان، كه پڕ له خوێن و سه‌ربڕین بوون، به‌و پاساوه‌ى كه نه‌بێته ڕیا و ڕیابازى، له‌باره‌یه‌وه له‌نێوانماندا قسه‌ى له‌سه‌ر نه‌ده‌كرا. توونسییه‌كان هه‌میشه له ڕیزى یه‌كه‌مى شه‌ڕه‌كاندا ئاماده ده‌بوون و به حوكمى ئه‌وه‌ى كه له‌پێشه‌وه بوون، له ڕیزى ئه‌و ده‌سته و تاقمانه بوون، كه ئۆپه‌ڕاسیۆنى بێ سه‌روشوێنكردنى شاراوه به‌هۆی ئه‌وانه‌وه ئه‌نجام ده‌درا!\nبه‌پێى یاسا، هه‌ر كه‌سێك كه ئه‌سیرێكى ده‌گرت، مافی له‌پێشینه‌ى كوشتنى ئه‌و ئه‌سیره‌ى هه‌بوو. زۆر شه‌ڕ بوون كه توونسییه‌كان له‌ودا به‌شدارییان كردبوو و پشكى شێریان له‌م باره‌یه‌وه هه‌بوو. پێده‌چێت شه‌ڕى سه‌یته‌ره‌كردن به‌سه‌ر فڕۆكه‌خانه‌ى سه‌ربازیى (ته‌به‌قه) له ئۆگۆستى 2014 باشترین نموونه‌ى ئه‌م شه‌ڕانه بێت. ئه‌و ڕۆژه‌ى كه زیاتر له هەزاران نه‌فه‌ر له سه‌ربازانى ئه‌سیربووى حكوومه‌تى سووریا له‌نێوان گووته و بێژه‌ى لااله‌الاالله و ته‌كبیراتى جۆراوجۆر، به خوێنساردیى ته‌واوه‌وه كوژران و له‌نێو بران. له‌و ڕووداوه‌دا توونسییه‌كان زۆرترین ژماره بوون، كه له‌و ده‌ستگیركراوانه‌یان كوشت. ئه‌م كوشتاره ساڵێك پێش له هیجره‌تى من بۆ ڕه‌قه ڕووی دابوو. ئه‌و ڕۆژانه هه‌روه‌ها ده‌یان نه‌فه‌ر له سه‌ربازانى حكوومه‌تى سووریایان به‌پێى په‌تى و ڕووت و قووت هێنا و له ڕیزێكدا دایان نیشاندن و له‌پشته‌وه فیشه‌كیان به‌سه‌ریانه‌وه نا. له‌باره‌ى هیچ كام له‌م شتانه قسه‌مان نه‌ده‌كرد. ئه‌مه یاسای شه‌ڕ بوو، كه هه‌زاران نه‌فه‌ر بۆ به‌شداریكردن له‌ودا هاتبووین. (ئه‌گه‌ر نه‌كوژیت، ده‌تكوژن.)\nبه‌هه‌رحاڵ، بۆ من قسه‌گه‌لی تر جگه له قسه‌كردن له‌باره‌ى قوربانییه‌كانى جه‌نگ خۆش بوون. له‌گه‌ڵ بوونى قۆناغی ئارامى كه له‌و كاتانه‌دا ده‌مگوزه‌راند، بیری محەمەدئەلزین یان هه‌ر ئه‌و ئه‌بو ده‌جانه‌ى توونسی وه‌كوو (خوره‌یه‌ك) كه‌وتبووه گیانمه‌وه. له‌و ڕۆژانه‌دا محەمەدئەلزین به هۆكارێكى نادیار له یه‌كێك له به‌ندینخانه‌كانى ده‌وڵه‌تى خه‌لافه‌ت له ڕه‌قه‌دا زیندانى بوو. ئه‌بو ده‌جانه له وه‌چه‌ى یه‌كه‌مى كه‌سانى كاریگه‌ر له دامه‌زراندنى سه‌ره‌تاى ڕێكخراوه‌كه له شام (پێش له ڕاگه‌یاندنى فه‌رمیى ده‌وڵه‌تى خه‌لافه‌ت له مانگى ڕه‌مه‌زانى 2014) بوو. هه‌ر كاتێك له‌باره‌ى مه‌ته‌ڵی ونبوون و (گرتنى ئه‌و) پرسیارم ده‌كرد، به‌س بێده‌نگى و وه‌ڵامنه‌دانه‌وه‌ى كه‌سه‌كه‌ى به‌رامبه‌رم ده‌ست ده‌كه‌وت. سه‌رسوڕهێنه‌رتر له هه‌مووى، ئه‌و بێده‌نگییه بوو كه هه‌ندێك له فه‌رمانده‌كانى توونس له‌مباره‌یه‌وه هه‌یانبوو. هۆكارى به‌ندكردنى محەمەدئەلزین بۆ من بووبووه جێی گومان، به‌ڵام له‌ڕاستیدا ده‌ستگیركردنى ئه‌بو ده‌جانه‌ى توونسی بە یه‌كه‌مین شێواز له‌م جۆره ده‌ستگیركردنانه له ده‌وڵه‌تى خه‌لافه‌تدا دادەنرا.\nشتێك كه گومان و شوبهه‌ى منى زیاتر ده‌كرد، ئه‌و بێده‌نگییه موتڵه‌قه بوو، كه ده‌یانویست له‌باره‌ى هه‌ر جۆره ونبوون و نه‌مان یان ده‌ستگیركردن له هێزه‌كانى ده‌وڵه‌تى خه‌لافه‌تدا ده‌بێت هه‌بێت. بابه‌ته‌كه‌ش بۆ هه‌مان ڕووگه‌ى په‌یڕه‌ویكردنى بێ ئه‌ملاولا ده‌گه‌ڕایه‌وه، كه فه‌رمانده و شه‌ڕكه‌رانى ده‌وڵه‌ت له‌به‌رامبه‌ر خه‌لیفه ئه‌بوبه‌كر به‌غدادیدا هه‌یانبوو و هه‌ر جۆره ڕه‌خنه‌یه‌كیان به شێوازێكى موتڵه‌ق ڕه‌ت ده‌كرده‌وه. ڕاسته منیش بۆ ئه‌بوبه‌كر به‌غدادى بایه‌خم داده‌نا و ئه‌وم به ڕابه‌رى خۆم ده‌زانى، به‌ڵام له گه‌وره زانینى ئه‌ودا تا سنوورى په‌رستن و پیرۆزى ئه‌و هه‌نگاوم نه‌ده‌نا، ڕێك به‌پێچه‌وانه‌ى زۆر كه‌سانی تر له ده‌وڵه‌تى خه‌لافه‌تدا. ئه‌م بابه‌ته‌شم به ڕوونى له زۆر له گفتوگۆكانمدا ده‌بینى. ئه‌م بابه‌تى په‌یڕه‌وكردنى بێ ئه‌ملاولایه، به‌ربه‌ستێك له‌به‌رامبه‌ر هه‌ر جۆره ڕه‌خنه‌گرتنێك له هه‌ندێك هه‌ڵه‌كارى، كه ده‌وڵه‌تى خه‌لافه‌ت ده‌یكرد، دادەنرا.\nبوونى ئه‌م هه‌ڵانه له ده‌وڵه‌تى خه‌لافه‌تدا، هه‌مان ئه‌و (كه‌شفكردنه) بوو كه له‌و ده‌ترسام. بۆ دڵدانه‌وه‌ى خۆم هه‌وڵم ده‌دا بابه‌ته‌کە بچووكتر پیشان بده‌م و ئه‌و كۆمه‌ڵێك ڕه‌فتار و ڕای شه‌خسی له ڕوانگه‌مدا دابنێم، كه گوناحه‌كه‌ى له به‌غدادییه‌وه نییه. ده‌مگوت ئه‌وه‌ى كه ڕوو ده‌دات ناگاته گوێى شێخه‌وه!\nئه‌و زوڵم و سته‌مكارییانه‌ى كه ده‌مبینى، هه‌مان ئه‌و زوڵمانه‌ى كه هه‌ندێك له فه‌رمانده‌كانى به‌ره‌و به‌ندیخانه‌كانى ده‌وڵه‌تى خه‌لافه‌ت و كارى هه‌ندێكی تریانى به لابردنیان كێشابوو، به‌دواى یه‌كدا له زه‌ینمدا پرسیاریان دروست ده‌كرد. به چاوه‌كانى خۆم درۆكردنى هه‌ندێك و هه‌وڵدانیان بۆ گه‌یشتن به هێز و پلانداڕێژییان بۆ گه‌یشتنه ئامانجى شه‌خسیی قازانج ویستانه‌م ده‌بینى. خوایه‌گیان مه‌گه‌ر ده‌بێت ئێره ده‌وڵه‌تى خه‌لافه‌ت بێت؟!\nله‌وكاته‌دا، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ى كه ئه‌م پرسیارانه‌م هه‌بوو، نیگه‌رانیشیان ده‌كردم! نه‌مده‌ویست كه ئه‌م پرسیارانه‌م هه‌بێت! من كه له‌به‌ر خاترى ده‌وڵه‌تى خه‌لافه‌ت خۆشه‌ویستترین حه‌ز و خولیاكانم كه هه‌مبوون، له وڵاتى خۆماندا دامنابوو و بۆ ئێره كۆچم كردبوو، هه‌زاران كێلۆمه‌ترم بڕیبوو (نه‌ده‌بوو ئاوا پرسیار و گومانێكم تووش ده‌بوو)، نه‌مده‌ویست ئه‌وه‌ى كه له ده‌وربه‌رم رووی ده‌دا باوه‌ڕ پێ بكه‌م. نه‌مده‌ویست باوه‌ڕ به‌وه بكه‌م، كه هه‌موو ئه‌مانه خه‌یاڵات بووه و من ئه‌م هه‌موو خه‌یاڵاته‌م باوه‌ڕ كردووه!\nهه‌وڵم دا ئه‌م بیروخه‌یاڵاتانه (كه ئه‌وكات بە وه‌سوه‌سه‌ى شه‌یتانیم ده‌زانین) له‌بیر بكه‌م. هه‌وڵم ده‌دا وه‌كوو هه‌موو موهاجیره‌كانی تر، له ڕه‌قه‌ى پایته‌ختى خه‌لافه‌تدا بژیم.\nله ئه‌نته‌رنێت به‌شى هه‌واڵه‌كانم، به هه‌موو زمانه‌كان له‌باره‌ى خۆمان و له‌باره‌ى ڕه‌قه سه‌یر ده‌كرد. ئێمه بووبووینه جێى سه‌رنج و ڕوانینى دونیا. له ئێمه ده‌ترسان. زۆر كات، مه‌وداى زۆر له‌نێوان ئه‌و قسانه‌ى كه له‌باره‌ى ئێمه‌وه ده‌كران و دۆخێك كه ئێمه به‌ڕاستى تیایدا بووین، هه‌ست پێ ده‌كرد. مه‌ودایه‌كى گه‌وره كه له‌نێوان ته‌مومژى ڕاگه‌یه‌ندراوى تێكه‌ڵاو به شه‌ره‌فمه‌ندى و شانازییه‌وه، كه له ده‌ورى ئێمه دروست بووبوو، له‌گه‌ڵ هه‌ندێك دیمه‌نى ده‌رد و ڕه‌نجى ڕۆژانه كه ده‌مانبینى.\nمن خۆم له گه‌ڕه‌كى (بنكه)، هه‌میشه بینه‌رى ئێش و ژانى گشتیى خه‌ڵكى ڕه‌قه بووم. ڕیزى دوور و درێژیان له‌به‌رامبه‌ر جێگایه‌ك كه ده‌وڵه‌ت پێی ده‌گوت: (چێشتخانه‌ى یارمه‌تیدان). ڕیزى ڕه‌شپۆشی ژنانى عه‌وامم ده‌بینى، كه ناچار كرابوون په‌چه لێ بده‌ن، له ڕیزێكى دوور و درێژ به قاپی خاڵى له چاوه‌ڕوانیى سه‌ره‌هاتنیان بۆ وه‌رگرتنى كه‌مێك برنج یان شله ده‌وه‌ستان. ئه‌و ڕیزه ڕه‌شپۆشه‌ى كه به درێژایی شه‌قامه‌كه‌دا ده‌كێشرا و شتێك جگه له شه‌ڕكردنى منداڵانى برسی، كه له‌گه‌ڵ دایك و باوكانیان بوون و هاتبوون، بێده‌نگییه‌كه‌ى نه‌ده‌شكاند.\nئه‌و ڕۆژه كاتێك به‌و گه‌ڕه‌كه‌دا تێپه‌ڕیم، هه‌وڵم ده‌دا كه ئه‌م ڕیزه دوور و درێژه نه‌بینم. من خۆشییه‌كانى ڕه‌قه و خه‌فه‌ته‌كانیم ده‌چه‌شت، له‌گه‌ڵ ژیانى بۆردومانكردنى ڕۆژانه و هه‌رچییه‌ك كه له شاردا بوو، خوو و عاده‌تم كردبوو.


قوباد تاڵەبانی: رێگا بەهیچ زیادەڕەوییەک نادەین - تۆڕی میدیایی خەڵک\nقوباد تاڵەبانی رایگەیاند، رێگا بەهیچ زیادەڕەوییەک نادەن و ئەوەشی کراوە بەهەموو توانایەکیانەوە رووبە‌ڕووی دە‌بنە‌وە.\nئەمڕۆ یەکشەممە ٢٢ی ئایاری ٢٠٢٢ قوباد تاڵەبانی، جێگری سەرۆکی ئەنجومەنی وەزیران سەردانی سەرۆکایەتی شارەوانی سلێمانی کرد و بەئامادەبوونی لەیلا عومەر سە‌رۆكی شارە‌وانی، لەگەڵ لیژنەی ڕووبەڕووبونەوەی زیادەڕەوی بۆ سەر موڵک و ماڵی گشتی لەسلێمانی کۆبووە.\nلە کۆبوونەوەکەدا قوباد تاڵەبانی رایگەیاند، رێگا بەهیچ زیادەڕەوییەک نادەین و ئەوەشی کراوە بەهەموو توانایەکمانەوە رووبە‌ڕووی دە‌بینە‌وە و هەموو لایەنەکانم دەستکراوە کردووە بۆ سزادانی توندی کەسانی زیادەڕەوكار و خۆشم پاڵپشتی راستەوخۆیان دەبم.\nدواتر لیژنەی رووبەڕوبوونەوەی زیادەڕەوییەکان نەخشەی هەموو ئەو زیادەڕەوییانەی نمایش کرد کە پۆلێنی ئەو زیادەڕەوییانەی تێدا خراونەتەڕوو لە سنوری پارێزگای سلێمانی بەمەبەستی چارەسەرکردنیان.\nقوباد تاڵەبانی، سلێمانی


ڕه‌خنه‌گرانی " نه بـپـرسه و نه بیڵێ" ی ئه‌مه‌ریکا ئاهه‌نگ ده‌گێڕن\nژماره‌یه‌ک سه‌ربازی ئه‌مه‌ریکایی، (ئه‌رشیفی وێنه)\nڕه‌خنه‌گرانی ڕێبازی له‌شـکری ئه‌مه‌ریکایی مشـتومڕ له‌سه‌ر که به "Don't Ask, Don't Tell" ناسراوه واته " نه بـپـرسه و نه بیڵێ" ئاهه‌نگ ده‌گێڕن سه‌باره‌ت به بڕیاری هه‌ڵوه‌شـاندنه‌وه‌ی.\nڕۆژی شه‌ممه سیناتی وڵاته یه‌کگرتووه‌کانی ئه‌مه‌ریکا به 65 ئه‌رێ و 35 نه‌رێ ده‌نگیان دا بۆ هه‌ڵوه‌شـاندنه‌وه‌ی ئه‌و ڕێبازه، ئه‌مه‌ش پاش ئه‌وه‌ی زوویه‌کی هه‌فته‌که ئه‌نجومه‌نی نوێنه‌رانیش هه‌مان هه‌نگاویان نا. ڕێبازه‌که به‌سه‌ر هاوجنسبازانی ناو له‌شـکری سه‌پاندبوو که هه‌سته سێکسیـیه‌کانیان به نهێنی بهێڵنه‌وه، ئه‌گه‌ر نا ئه‌وا له له‌شـکر ده‌رده‌کرێن.\nڕۆژی شه‌ممه سه‌رۆک ئۆباما له ڕاگه‌یاندنێـکدا گوتی یاساکه ئاسایشی نیشـتیمانی وڵاته‌که به‌هێز ده‌کات، کاتێـک بنه‌ما بنچینه‌یـیه‌کان ده‌پارێزێت ئه‌وه‌ی ئه‌م وڵاته‌ی له‌سه‌ر دامه‌زراوه. ئه‌و پـێشـبینی ده‌کات له‌م هه‌فته‌یه‌دا یاساکه مۆربکات.\nجێی ئاماژه پـێـکردنه نزیکه‌ی 14 هه‌زار سه‌ربازی ئه‌مه‌ریکایی له خزمه‌تی له‌شـکری به پـێی یاسای " نه بـپـرسه و نه بیڵێ" ده‌رکراون له‌وه‌تای له سـاڵی 1993 وه له سه‌رده‌می سه‌رۆک بێل کلنتنه‌وه ده‌رچووه.\nوه‌زیری به‌رگری ئه‌مه‌ریکا ڕۆبه‌رت گه‌یتس پـێشوازی له په‌سه‌ندکردنی به‌رنووسه‌که کرد، به‌ڵام گوتی ئه‌م سیاسه‌ته نوێـیه ده‌سـتبه‌جێ جێبه‌جێ ناکرێت.


هێرشی هێزە ئەمنییەتییەکان بۆ سەر دەروێشەکانی گونابادی\n2018-02-05 | 10:54:55\nلە نێوان دەروێشەکانی گونابادی و هێزە ئەمنییەتی و لیباس شەخسییەکانی ڕێژیمی کۆماری ئیسلامیی ئێران، تێکەڵچوون ڕووی داوە.\nپاش ئەوەی هێزە ئەمنییەتی و لیباس شەخسییەکانی ڕیژیم ویستوویانە هێرش بۆ سەر ماڵی جەمسەری تەریقەتی گونابادی ببەن، تێکەڵچوونێکی توند لە نێوان دەروێشەکانی گونابادی و ئەو هێزانە ڕووی داوە.\nڕۆژی یەکشەممە ١٥ی ڕێبەندانی ١٣٩٦ی هەتاوی، لە نێوان دەروێشەکانی گونابادی و هێزە سەرکوتکەرەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران، کە بە مەبەستی دەستبەسەر کردنی دوکتور نوورعەلی تابەندە، گەورەی تەریقەتی گونابادی چووبوونە بەر ماڵی ناوبراەوە، تێکەڵچوونێکی توند ڕووی داوە.\nئەو تێکە‌ڵچوونە پاش ئەوە هاتووەتە ئاراوە، کە دەروێشەکانی گونابادی پێشتر پولیسی ١١٠ی تارانیان لە کۆبوونەوە و هاتووچۆی هێزەکانی ئەمنییەتی و لیباس شەخسییەکان، لە بەرماڵی نوورعەلی تابەندە، ئاگادار کردبووەوە، بەڵام پولیسی تاران هیچ کارێکی نەکردبوو.\nپۆلێک لە لایەنگرانی نوورعەلی تابەندە توانیان هێزە ئەمنییەتی و لیباس شەخسییەکانی ڕێژیم لەو شوێنە دوور بکەنەوە و چەندین ماتۆڕی ئەو چەکدارانەیان تێکشکاندووە.\nتەریقەتی گونابادی لە ئێراندا قەدەغە کراوە و پەیڕەوانی بەردەوام بە تۆمەتی جۆراوجۆر لە لایەن ڕێژیمەوە زیندانی دەکرێن.\nویلایەتە یەکگرتووەکانی ئامریکا و ڕێکخراوەکانی نێودەوڵەتی داکۆکی لە مافی مرۆڤ، هەڵسوکەوتی ڕێژیمی ئێران بەرانبەر بە پەیڕەوانی گونابادی و کەمینە نەتەوەیی و ئایینییەکانی ئێران بە پێشێلکردنی مافیان دەزانن و مەحکوومی دەکەن.\nلە دوایین ڕاپۆرتی وەزارەتی دەرەوەی ئامریکادا، ئاماژە بە بارودۆخی پەیڕەوانی تەریقەتی گونابادی لە ئێران کراوە و ئامریکا ڕایگەیاندووە، کە بەردەوام دەنگی ئەو کەس و لایەنانە دەبێت، کە لە ئێران و تەنانەت سەرانسەری جیهاندا بۆ ژیانێکی ئازاد و بەختەوەرانە تێدەکۆشن.


كاتێك عوزر لە قەباحەت گەورەترە!!!\nیەكێك لە خاڵە درەوشاوەكانی ئەدەبی كوردی، چیرۆك و بەسەرهاتە سەیرو سەمەرە و پڕ لە حیكمەتەكانی (هەیاس و سوڵتانە). بەسەرهاتێكی زۆر خۆش و ماناداری نێوان (هەیاس و سوڵتان)هەیە، پێم وایە رێك پڕ بە پێستی ئەم مەسەلەی گەندەڵی و نەوت دزی و ناشەفافیەیە، كە دواجار پەنا براوە بۆ كۆمپانیایەكی ژمێریاری.\nدەڵێن جارێك (هەیاس)دەڵێ قوربان جەنابی سوڵتان دەزانی هەندێ جار عوزر لە قەباحەت گەورەترە؟(سوڵتان)پێدەكەنێ و دەڵێ هەیاس من بڕوام بەشتی وانیە. چۆن عوزر لە قەباحەت گەورەتر دەبێ؟هەیاس دەڵێ قوربان رۆژێك پێت دەسەلمێنم.\nئیتر رۆژگار هات و رۆیشت،رۆژێك (سوڵتان)لە قادرمەكانی كۆشكەكەی دەهاتە خوارەوە، (هەیاس)یش دەست دەبات بۆ لەشی (سوڵتان)، سوڵتان هاواردەكات ئای هەیاس ئەوە چیە؟\nهەیاس دەڵێ قوربان ببورە بەخوا نەمزانی جەنابتی وامزانی خێزانتە!!!\nكە ئەم قسە دەبیستێ سوڵتان پەلاماری خەنجەرەكەی دەدات و دەیەوێ هەیاس بكوژێ.هەیاس توند دەستی سوڵتان دەگرێ و دەڵێ قوربان، پێم نەوتی هەندێ جار عوزر لە قەباحەت گەورەترە؟!!! ئینجا سوڵتان تێدەگات.\nحكومەتی هەرێمش دوای 9 ساڵ لە تەڕاتێن كردنی لە بواری نەوتدا، تازە بە تازە گرێبەست لەگەڵ كۆمپانیای (دیلۆیت)ئیمزا دەكات كە وردبینی بكات لە داهاتی نەوت،كە خودی ئەم كۆمپانیایە 5 كەیسی یاسایی لەسەرە و تۆمەتبار كراوە بەگەندەڵی!!!\nجارێ هەر تەنها پەنا بردن بۆ كۆمپانیای ژمێریاری، دان نانە بە بوونی ناڕوون و گرفتی زۆر لەم بوارەدا، بۆیە مەبەست لە كۆمپانیا هێنان بۆ سپی كردنەوەی وێنەی تەڵخ و شێواوی دەسەڵاتە و هیچی تر.\nئومێد دەكەین كە بەدەر لە تۆمەتبار كردنی بە گەندەڵی، (دیلۆیت) لە بەرامبەر سەفقەیەكی زەبەلاحی ماددی، بە دەسەڵات نەڵێ قوربان فەرموون ئێوە بینوسن و ئیمزاكەشی لەسەر خۆمان!!!\nلە راستیدا نەك بەراورد بە وڵاتانی ئەوروپا، بەڵكو بەراورد بە وڵاتانی عەرەبیش، كێشەی ئێمە ئەوەیە لە وڵاتانی عەرەبی بەتایبەت وڵاتانی كەنداو، كەداهاتی نەوتیان زۆرە، بێ گومان خۆیان بەئارەزووی خۆیان گەندەڵێ تیا دەكەن،بەڵام ناهێڵن میللەت برسیبێ و بەشی قوتی خەڵكیش دەدەن. بەڵام لەم وڵاتەی ئێمە وەك ئەم مەسەلەیە وایە كە دەڵێن(كابرایەك دوای ماندووبونی چەندین مانگ، گەنمەكەی پێدەگات و ئیتر دواجار خەرمان سور دەكات و حازر دەبێ بۆ كۆكردنەوە و باركردن. نیوە شەو دزێك دەچێ بە چەندین وڵاخ و گوێنیەوە، ئیتر هیچ بۆ كابرای خاوەن خەرمان ناهێڵێتەوە، لە بەرەبەیان كە خاوەن خەرمان دەچێ سەیر دەكات كابرا دز، گەسكی پێیە و شوێنی خەرمانەكە گەسك دەدەات، بۆ ئەوەی بایی چولەكەیەكیش گەنمی لێنەمێنێ، لەبەر خۆشیەوە هەر دەڵێ پاك پاك پاك بە پاكی، واتا گوناهە ئەم چەند دەنكە گەنمەش بمێنێ و نەیدزی)\nهیوادارین مەسەلەی (دیلۆیت) و نەوت و گەندەلێ، ئەنجامی روون و باشی هەبێ و، دواجار عوزر لە قەباحەت گەورەترنەبێ و، ئیتر دەسەڵاتدارانیش دوو دەنكە گەنم لەسەر خەرمانەكە بهێڵنەوە بۆ میللەت و هەمووی گەسك نەدەن و بە پاكی هەمووی نەبەن.


1พงศ์กษัตริย์ 14 TNCV - یەکەم پاشایان 14 KSS\nیەکەم پاشایان 14:1-31\nپەیامی ئاحییا لە دژی یارۆڤعام\n1لەو کاتەدا ئەبیای کوڕی یارۆڤعام نەخۆش کەوت. 2یارۆڤعام بە ژنەکەی گوت: «هەستە و شێوەی خۆت بگۆڕە هەتا نەزانن کە تۆ ژنی یارۆڤعامیت و بڕۆ بۆ شیلۆ، ئەوەتا لەوێ ئاحییا پێغەمبەری لێیە، ئەو دەربارەی من گوتی کە دەبمە پاشای ئەم گەلە. 3لەگەڵ دەستت دە نان و هەندێک کێک و گۆزەیەک هەنگوین ببە و بڕۆ لای، ئەو پێت ڕادەگەیەنێت کوڕەکە چی لێدێت.» 4ژنەکەی یارۆڤعامیش بەو جۆرەی کرد و هەستا و چوو بۆ شیلۆ، چوو بۆ ماڵی ئاحییا.\nئاحییاش نەیدەتوانی ببینێت، چونکە بەهۆی پیرییەوە چاوەکانی کز ببوون. 5یەزدانیش بە ئاحییای فەرموو: «ئەوەتا ژنەکەی یارۆڤعام دێتە لات تاکو شتێکت لەبارەی کوڕەکەیەوە لێ بپرسێت، چونکە نەخۆشە. تۆش لە وەڵامدا ئەمە و ئەوەی پێ بڵێ. کە دێتە ژوورەوە، خۆی بە کەسێکی دیکە نیشان دەدات.»\n6ئەوە بوو کە ئاحییا گوێی لە دەنگی پێی بوو لە دەرگاکەوە دەهاتە ژوورەوە، گوتی: «ژنەکەی یارۆڤعام، وەرە ژوورەوە. بۆچی وا شێوەی خۆتت گۆڕیوە؟ من نێردراوی هەواڵێکی ناخۆشم بۆ تۆ. 7بڕۆ و بە یارۆڤعام بڵێ: یەزدانی پەروەردگاری ئیسرائیل ئەمە دەفەرموێت: ”لەنێو گەل پایەبەرزم کردیت و تۆم کردە فەرمانڕەوای ئیسرائیلی گەلەکەم. 8پاشایەتییەکەم لە بنەماڵەی داود سەندەوە و دامە تۆ، تۆش وەک داودی بەندەم نەبوویت، ئەوەی کاری بە ڕاسپاردەکانم کرد و ئەوەی بە هەموو دڵییەوە دوام کەوت، بۆ ئەوەی تەنها ئەوەی لەبەرچاومدا ڕاستە بیکات. 9بەڵام تۆ لە هەموو ئەوانەی پێش خۆت زیاتر خراپەت کرد و چوویت خودای دیکەت لەگەڵ بتە داڕێژراوەکان بۆ خۆت دروستکرد، تاکو پەستم بکەیت، هەروەها منیشت پشتگوێ خست.\n10«”لەبەر ئەوە، بنەماڵەی یارۆڤعام تووشی کارەسات دەکەم. هەموو نێرینەیەکی بنەماڵەی یارۆڤعام لە ئیسرائیل بنبڕ دەکەم، جا کۆیلە بێت یان ئازاد. پاشماوەی بنەماڵەی یارۆڤعام دەسووتێنم، هەروەک چۆن تەپاڵە هەتا تەواو دەبێت دەسووتێنرێت. 11هەرکەسێکی یارۆڤعام لەناو شار بمرێت سەگ دەیخوات و هەرکەسێکیش لە دەشتودەر بمرێت باڵندەی ئاسمان دەیخوات. ئەوە فەرمایشتی یەزدانە!“\n12«تۆش هەستە و بگەڕێوە ماڵەکەت، کە پێ دەخەیتە ناو شارەکە کوڕەکەت دەمرێت. 13هەموو ئیسرائیلیش شیوەنی بۆ دەگێڕن و دەینێژن، چونکە تەنها ئەم لە نەوەی یارۆڤعام دەچێتە ناو گۆڕ، لەبەر ئەوەی یەزدانی پەروەردگاری ئیسرائیل لە هەموو بنەماڵەی یارۆڤعام تەنها لە ئەودا چاکەی بینی.\n14«یەزدان خۆی پاشایەک بۆ ئیسرائیل دادەنێت کە ماڵی یارۆڤعام بنبڕ دەکات. ئەمە ڕۆژەکەیە! بەڵێ، ئەمە ڕۆژەکەیە. 15یەزدان لە ئیسرائیلیش دەدات، وەک قامیشێک کە چۆن لەناو ئاو دەلەرێتەوە. ئیسرائیل لەم زەوییە چاکە ڕیشەکێش دەکات کە داویەتییە باوباپیرانیان و بۆ ئەوبەری ڕووباری فورات پەرتەوازەیان دەکات، لەبەر ئەوەی ستوونە ئەشێراکانیان14:15 ستوونە ئەشێرا: هێمای خواژنە. بڕوانە یەکەم پاشایان 11:5. دروستکرد و یەزدانیان پەست کرد. 16خودا ئیسرائیل ڕادەست دەکات بەهۆی گوناهەکانی یارۆڤعام و گوناهەکانی ئیسرائیل کە ئەو هۆکاری ئەنجامدانیان بوو.»\n17ئینجا ژنەکەی یارۆڤعام هەستا و ڕۆیشت، چوو بۆ تیرزە. کاتێک گەیشتە بەردەرگای ماڵ کوڕەکە مرد. 18ناشتیان و هەموو ئیسرائیل شیوەنی بۆ گێڕا، هەروەک یەزدان لە ڕێگەی بەندەی خۆی، ئاحییای پێغەمبەرەوە فەرمووی.\n19ڕووداوەکانی دیکەی پاشایەتی یارۆڤعامیش کە چۆن جەنگاوە و چۆن پاشایەتی کردووە، لە پەڕتووکی کاروباری ڕۆژانەی پاشاکانی ئیسرائیل تۆمار کراون. 20یارۆڤعام بیست و دوو ساڵ پاشایەتی کرد، ئینجا لەگەڵ باوباپیرانی سەری نایەوە. ئیتر نادابی کوڕی لەدوای خۆی بوو بە پاشا.\nپاشایەتی ڕەحەڤەعام لە یەهودا\n21ڕەحەڤەعامی کوڕی سلێمان، کە نەعمای عەمۆنی دایکی بوو، لە تەمەنی چل و یەک ساڵی لە یەهودا بوو بە پاشا. حەڤدە ساڵ لە ئۆرشەلیم پاشایەتی کرد، ئەو شارەی یەزدان لەناو هەموو هۆزەکانی ئیسرائیل هەڵیبژارد هەتا ناوی خۆی تێدا دابنێت.\n22گەلی یەهوداش لەبەرچاوی یەزدان خراپەکارییان کرد، ئینجا بەو گوناهانەی کە کردیان لە باوباپیرانیان زیاتر ئیرەیی یەزدانیان وروژاند. 23هەروەها ئەوانیش نزرگەی سەر بەرزایی و بەردی تەرخانکراو14:23 بەردی بە ستوونی دانراو بۆ پەرستن. بڕوانە دواوتار 16:21-22. و ستوونە ئەشێراکانیان لەسەر هەر گردێکی بەرز و لەژێر هەر دارێکی سەوز بۆ خۆیان دامەزراند. 24تەنانەت پیاوی لەشفرۆشیش لە نزرگەکانی خاکەکە هەبوو، هەموو نەریتە قێزەونەکانی ئەو گەلانەیان کرد کە یەزدان لەبەردەم نەوەی ئیسرائیل وەدەرینان.\n25لە پێنجەمین ساڵی پاشایەتی ڕەحەڤەعام، شیشەقی پاشای میسر هێرشی کردە سەر ئۆرشەلیم. 26گەنجینەکانی پەرستگای یەزدان و کۆشکی پاشا و هەرچی هەبوو بردی، هەموو قەڵغانە زێڕینەکانیشی برد، کە سلێمان دروستی کردبوون. 27لەبەر ئەوە ڕەحەڤەعام پاشا لە جێی ئەوانە قەڵغانی بڕۆنزی دروستکرد و دایە دەستی سەرکردەی پاسەوانەکانی دەروازەی کۆشکی شاهانە. 28هەر کاتێک پاشا بۆ پەرستگای یەزدان دەچوو، پاسەوانەکان قەڵغانەکانیان هەڵدەگرت و پاشان دەیانگەڕاندەوە ژووری پاسەوانەکان.\n29ڕووداوەکانی دیکەی پاشایەتی ڕەحەڤەعام و هەموو ئەوەی کردی لە پەڕتووکی کاروباری ڕۆژانەی پاشاکانی یەهودا تۆمار کراون. 30بەردەوام جەنگ لەنێوان ڕەحەڤەعام و یارۆڤعام هەبوو. 31ئیتر ڕەحەڤەعام لەگەڵ باوباپیرانی سەری نایەوە و لەلای ئەوان لە شاری داود بە خاک سپێردرا، نەعمای عەمۆنی دایکی بوو. ئەبیای کوڕی لەدوای خۆی بوو بە پاشا.\nKSS : یەکەم پاشایان 14


auto بێژەکردن: چۆن auto بە ئینگلیزی, ئەڵمانی, فەڕەنسی, ئیسپانی, ئیتالیایی, هوڵەندی, باسکی, چیکی, لوکسەمبورگی, فلەمی, ئەڵمانی سویس, ڕۆمانیایی, پۆرتووگالی, دانمارکی, سلۆڤاکی, لاتڤیانی, پۆڵەندی, ئیستۆنی, بۆسنی, ئەڵمانی خوارین, سیربیایی, کرواتی, کاتالانی, فینلاندی بێژە بکەن\nچۆن گۆ دەکرێ auto\nauto بێژە کردن بە ئینگلیزی [en]\nauto گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن goats (مێ لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا)\nauto گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن Spatzile (مێ لە ئوسترالیا)\nauto گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن northernMan (نێر لە بەریتانیا)\nauto گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن mooncow (نێر لە بەریتانیا)\nauto گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن enfield (مێ لە بەریتانیا)\nدەتوانن باشتر بێژەی بکەن؟ یا بە زاراوەیەکی تر؟ بێژە کردنی auto بە ئینگلیزی\nهاوبەشکردنی بێژەی auto بە ئینگلیزی:\nauto نموونە لە دەستەوشەیەک\nYour feet have stunk up my auto. گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن (لە )\nauto بێژە کردن بە ئەڵمانی [de]\nauto گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن Thonatas (نێر لە ئەڵمانیا)\nauto گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن firmian (نێر لە ئەڵمانیا)\nauto گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن Bartleby (نێر لە ئەڵمانیا)\nauto گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن mawis (نێر لە ئەڵمانیا)\nauto گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن Germanizor (نێر لە ئوسترالیا)\nauto گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن trysix (نێر لە ئەڵمانیا)\nدەتوانن باشتر بێژەی بکەن؟ یا بە زاراوەیەکی تر؟ بێژە کردنی auto بە ئەڵمانی\nهاوبەشکردنی بێژەی auto بە ئەڵمانی:\nAber was, wenn das Auto mal aussetzt? گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن (لە )\nDas ist nicht mein Auto. گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن (لە )\nmit dem Auto fahren گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن (لە )\nautomobil گۆکردنی automobil [de]\nkraftfahrzeug گۆکردنی kraftfahrzeug [de]\nKraftwagen گۆکردنی Kraftwagen [de]\nPersonenkraftwagen گۆکردنی Personenkraftwagen [de]\nwagen گۆکردنی wagen [de]\nUntersatz گۆکردنی Untersatz [de]\nOfen گۆکردنی Ofen [de]\nSchlitten گۆکردنی Schlitten [de]\nauto بێژە کردن بە فەڕەنسی [fr]\nauto گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن FrenchForAll (مێ لە فەڕەنسا)\nauto گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن Cindou (مێ لە فەڕەنسا)\nدەتوانن باشتر بێژەی بکەن؟ یا بە زاراوەیەکی تر؟ بێژە کردنی auto بە فەڕەنسی\nهاوبەشکردنی بێژەی auto بە فەڕەنسی:\nautomobile گۆکردنی automobile [fr]\nbagnole گۆکردنی bagnole [fr]\nberline گۆکردنی berline [fr]\nCabriolet گۆکردنی Cabriolet [fr]\ncarriole گۆکردنی carriole [fr]\ncharrette گۆکردنی charrette [fr]\nchignole گۆکردنی chignole [fr]\ncoche گۆکردنی coche [fr]\nFiacre گۆکردنی Fiacre [fr]\nauto بێژە کردن بە ئیسپانی [es]\nauto گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن alina (مێ لە ئەرژەنتین)\nauto گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن Popocatepetl (نێر لە مەکسیکا)\nauto گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن ald533 (نێر لە مەکسیکا)\nدەتوانن باشتر بێژەی بکەن؟ یا بە زاراوەیەکی تر؟ بێژە کردنی auto بە ئیسپانی\nهاوبەشکردنی بێژەی auto بە ئیسپانی:\nMi auto es un Peugeot 307. گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن (لە )\nestoy seguro que le fascinara el auto گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن (لە )\ndocumento گۆکردنی documento [es]\nescritura گۆکردنی escritura [es]\nacta گۆکردنی acta [es]\nexpediente گۆکردنی expediente [es]\ncausa گۆکردنی causa [es]\nautomóvil گۆکردنی automóvil [es]\nvehículo گۆکردنی vehículo [es]\ncarruaje گۆکردنی carruaje [es]\ncarro گۆکردنی carro [es]\nauto بێژە کردن بە ئیتالیایی [it]\nauto گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن Heracleum (نێر لە ئیتالیا)\nauto گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن Paola0075 (مێ لە ئیتالیا)\nدەتوانن باشتر بێژەی بکەن؟ یا بە زاراوەیەکی تر؟ بێژە کردنی auto بە ئیتالیایی\nهاوبەشکردنی بێژەی auto بە ئیتالیایی:\nHo aggiustato la sua auto. گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن (لە )\nDall'anno scorso ho cambiato auto. گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن (لە )\nauto بێژە کردن بە هوڵەندی [nl]\nauto گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن DirkJ (نێر لە هۆڵەندا)\nauto گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن corienb (مێ لە هۆڵەندا)\nauto گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن Marjolijn (مێ لە هۆڵەندا)\nauto گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن MeesterArnoud (نێر لە هۆڵەندا)\nدەتوانن باشتر بێژەی بکەن؟ یا بە زاراوەیەکی تر؟ بێژە کردنی auto بە هوڵەندی\nهاوبەشکردنی بێژەی auto بە هوڵەندی:\nKun jij auto rijden? گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن (لە )\nDe auto staat voor het stoplicht. گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن (لە )\nauto بێژە کردن بە باسکی [eu]\nauto گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن txopi (نێر لە ئیسپانیا)\nدەتوانن باشتر بێژەی بکەن؟ یا بە زاراوەیەکی تر؟ بێژە کردنی auto بە باسکی\nهاوبەشکردنی بێژەی auto بە باسکی:\nauto بێژە کردن بە چیکی [cs]\nauto گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن pest (نێر لە کۆماری چێک)\nauto گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن Andryska (مێ لە کۆماری چێک)\nauto گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن Mili_CZ (نێر لە کۆماری چێک)\nدەتوانن باشتر بێژەی بکەن؟ یا بە زاراوەیەکی تر؟ بێژە کردنی auto بە چیکی\nهاوبەشکردنی بێژەی auto بە چیکی:\nneměli auto گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن (لە )\nauto بێژە کردن بە لوکسەمبورگی [lb]\nauto گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن piral58 (نێر لە لوکسەمبورگ)\nدەتوانن باشتر بێژەی بکەن؟ یا بە زاراوەیەکی تر؟ بێژە کردنی auto بە لوکسەمبورگی\nهاوبەشکردنی بێژەی auto بە لوکسەمبورگی:\nDat ass mengem Schwoer säin Auto گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن (لە )\nauto بێژە کردن بە فلەمی [vls]\nauto گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن KoenMohamed (نێر لە بەلژیکا)\nدەتوانن باشتر بێژەی بکەن؟ یا بە زاراوەیەکی تر؟ بێژە کردنی auto بە فلەمی\nهاوبەشکردنی بێژەی auto بە فلەمی:\nauto بێژە کردن بە ئەڵمانی سویس [gsw]\nauto گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن boreas93 (نێر لە سویسڕا)\nدەتوانن باشتر بێژەی بکەن؟ یا بە زاراوەیەکی تر؟ بێژە کردنی auto بە ئەڵمانی سویس\nهاوبەشکردنی بێژەی auto بە ئەڵمانی سویس:\nauto بێژە کردن بە ڕۆمانیایی [ro]\nauto گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن sorin333 (نێر لە ڕۆمانیا)\nدەتوانن باشتر بێژەی بکەن؟ یا بە زاراوەیەکی تر؟ بێژە کردنی auto بە ڕۆمانیایی\nهاوبەشکردنی بێژەی auto بە ڕۆمانیایی:\nauto بێژە کردن بە پۆرتووگالی [pt]\nauto گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن WolfOfNight (نێر لە بەڕازیل)\nauto گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن Leomar (نێر لە بەڕازیل)\nدەتوانن باشتر بێژەی بکەن؟ یا بە زاراوەیەکی تر؟ بێژە کردنی auto بە پۆرتووگالی\nهاوبەشکردنی بێژەی auto بە پۆرتووگالی:\nO auto do processo está legitimado. گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن (لە )\nalegoria گۆکردنی alegoria [pt]\ncomédia گۆکردنی comédia [pt]\npeça گۆکردنی peça [pt]\nprocesso گۆکردنی processo [pt]\npleito گۆکردنی pleito [pt]\nação گۆکردنی ação [pt]\nauto بێژە کردن بە دانمارکی [da]\nauto گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن CMunk (نێر لە دانمارک)\nدەتوانن باشتر بێژەی بکەن؟ یا بە زاراوەیەکی تر؟ بێژە کردنی auto بە دانمارکی\nهاوبەشکردنی بێژەی auto بە دانمارکی:\nauto بێژە کردن بە سلۆڤاکی [sk]\nauto گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن medusa0902 (لە سلۆڤاکیا)\nauto گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن TheProfessor (نێر لە سلۆڤاکیا)\nدەتوانن باشتر بێژەی بکەن؟ یا بە زاراوەیەکی تر؟ بێژە کردنی auto بە سلۆڤاکی\nهاوبەشکردنی بێژەی auto بە سلۆڤاکی:\nauto بێژە کردن بە لاتڤیانی [lv]\nauto گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن yyylv (نێر لە لاتڤیا)\nدەتوانن باشتر بێژەی بکەن؟ یا بە زاراوەیەکی تر؟ بێژە کردنی auto بە لاتڤیانی\nهاوبەشکردنی بێژەی auto بە لاتڤیانی:\nauto بێژە کردن بە پۆڵەندی [pl]\nauto گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن dowieczora (نێر لە پۆڵەندا)\nدەتوانن باشتر بێژەی بکەن؟ یا بە زاراوەیەکی تر؟ بێژە کردنی auto بە پۆڵەندی\nهاوبەشکردنی بێژەی auto بە پۆڵەندی:\nNa miłość boską! Kupcie sobie nowe auto, bo to wam się już rozpada! گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن (لە )\nauto بێژە کردن بە ئیستۆنی [et]\nauto گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن allaraz (نێر لە فینلاند)\nدەتوانن باشتر بێژەی بکەن؟ یا بە زاراوەیەکی تر؟ بێژە کردنی auto بە ئیستۆنی\nهاوبەشکردنی بێژەی auto بە ئیستۆنی:\nauto بێژە کردن بە بۆسنی [bs]\nauto گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن Amirbasic (نێر لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا)\nدەتوانن باشتر بێژەی بکەن؟ یا بە زاراوەیەکی تر؟ بێژە کردنی auto بە بۆسنی\nهاوبەشکردنی بێژەی auto بە بۆسنی:\nauto بێژە کردن بە ئەڵمانی خوارین [nds]\nدەتوانن باشتر بێژەی بکەن؟ یا بە زاراوەیەکی تر؟ بێژە کردنی auto بە ئەڵمانی خوارین\nهاوبەشکردنی بێژەی auto بە ئەڵمانی خوارین:\nauto بێژە کردن بە سیربیایی [sr]\nauto گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن Milan (نێر لە سربیا)\nدەتوانن باشتر بێژەی بکەن؟ یا بە زاراوەیەکی تر؟ بێژە کردنی auto بە سیربیایی\nهاوبەشکردنی بێژەی auto بە سیربیایی:\nauto بێژە کردن بە کرواتی [hr]\nauto گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن marko75 (نێر لە کرواتیا)\nدەتوانن باشتر بێژەی بکەن؟ یا بە زاراوەیەکی تر؟ بێژە کردنی auto بە کرواتی\nهاوبەشکردنی بێژەی auto بە کرواتی:\nauto بێژە کردن بە کاتالانی [ca]\nauto گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن poniol (نێر لە ئیسپانیا)\nدەتوانن باشتر بێژەی بکەن؟ یا بە زاراوەیەکی تر؟ بێژە کردنی auto بە کاتالانی\nهاوبەشکردنی بێژەی auto بە کاتالانی:\nauto بێژە کردن بە فینلاندی [fi]\nauto گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن JoyJoy (مێ لە فینلاند)\nدەتوانن باشتر بێژەی بکەن؟ یا بە زاراوەیەکی تر؟ بێژە کردنی auto بە فینلاندی\nهاوبەشکردنی بێژەی auto بە فینلاندی:\nvuokrata auto گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن (لە )\nauto بێژە نەکراون لە:\nauto تۆمارکردنی گۆکردنی auto [pap] دەزانن چۆن "auto" بێژە بکەن؟\nauto تۆمارکردنی گۆکردنی auto [szl] دەزانن چۆن "auto" بێژە بکەن؟\nداخوازی بێژە کردنی نوێ بێژە کردن بە: ئەڵمانی ئەڵمانی خوارین ئەڵمانی سویس ئیتالیایی ئیسپانی ئیستۆنی ئینگلیزی باسکی بۆسنی پاپیامەنتۆ پۆرتووگالی پۆڵەندی چیکی دانمارکی ڕۆمانیایی سلۆڤاکی سیربیایی سیلیزیایی فلەمی فەڕەنسی فینلاندی کاتالانی کرواتی لاتڤیانی لوکسەمبورگی هوڵەندی