Беларускае рыцарства — Гісторыя Беларусі\nГалоўная » Вайсковая справа » Беларускае рыцарства\nАсноваю войска Вялікага Княства Літоўскага на працягу некалькіх стагоддзяў заставалася ўсеагульнае апалчэнне, якое называлася паспалітым рушаннем. Паводле закону вайскова-абавязанымі былі ўсе мужчыны, што валодалі зямлёй. Апрача таго, кожны шляхціч выстаўляў добра ўзброеных і навучаных ваяроў. Іх колькасць вызначалася велічынёй зямельных уладанняў. Бараніць краіну выпраўляўся адзін ваяр ад васьмі гэтак званых службаў (служба была роўная дзвюм сялянскім гаспадаркам). Дробны шляхціч, які не меў сялянаў, ішоў у войска толькі сам. Ад княжання Вітаўта адметную частку нашага войска складалі беларускія татары. Часам узброеныя сілы дзяржавы папаўняліся аддзеламі прафесійных наймітаў-іншаземцаў.\nПастанову пра пачатак ваенных дзеянняў і скліканне паспалітага рушання прымаў вальны Сойм. Па ўсіх наветах рассылаліся вялікакняскія ганцы з загадамі-ўніверсаламі, дзе паведамлялася пра месца і час вайсковага збору.\nГістарычныя дакументы сведчаць, што ў 1528 г. Віленскае ваяводства давала ў шляхоцкае войска 3605 коннікаў, Троцкае – 2861, Падляшша -1747, Полацак – 709, Пінск -111… Тады сама князь Юрый Алелькавіч Слуцкі выстаўляў 433 кавалерыстаў, Канстанцін Астрожскі – 426, князі Сангушкі -170. Населеная продкамі сучасных летувісаў Жамойць пасылала на вайну 1855 коннікаў. У татарскім войску Вялікага Княства тады налічваліся 673 конныя ваяры.\nКожны павет выстаўляў сваю харугву. Злучаныя харугвы ваяводства ўзначальваў кашталян. Пасля адыходу шляхты з рушаннем на вайну за парадак у паветах адказвалі адмысловыя службовыя асобы – войскія.\nЯк і арміі большасці краінаў тагачаснай Еўропы, паспалітае рушанне складалася з дзвюх асноўных частак – капійнікаў і стральцоў. Баявая адзінка з аднаго цяжкаўзброенага рыцара, які спецыялізаваўся выключна ў рукапашным баі, а таксама некалькіх стральцоў з лёгкім узбраеннем называлася кап’ём. Колькасць ваяроў у кап’і залежала ад фінансавых магчымасцяў землеўладальнікаў. Часам сустракаліся коп’і з адных капійнікаў або з адных стральцоў. Капійнікі і стральцы маглі быць коннымі або пешымі, але галоўная роля ў войску належала кавалерыі.\nАдналязовы меч – корд быў у XVI ст. зброяй конных рыцараў ВКЛ\nПра падрыхтоўку нашых продкаў-ліцьвіноў да вайсковай службы ў паэме «Песня пра зубра» піша выдатны беларускі паэт XVI ст. Мікола Гусоўскі. У мірны час баявым станам рабіліся «бязмежныя пушчы і кожнае поле», дзе ваяры практыкаваліся ў коннай яздзе, валоданні мячамі, шаблямі і дзідамі, стральбе з лукаў і арбалетаў.\nШабляй і стрэламі цэляць у вешкі…\nКаманду над сабраным агульнадзяржаўным войскам прымаў гетман. Існавалі пасады найвышэйшага (вялікага) і палявога гетмана. Іх маглі займаць толькі падданыя Вялікага Княства. У сярэдзіне XVI ст. пасада найвышэйшага гетмана стала пажыццёвай і ён ператварыўся фактычна у вайсковага міністра: не толькі камплектаваў войска, але і распараджауся яго фінансамі, адказваў за стан памежных замкаў, меў права суда і смяротнага пакарання падначаленых.\nАрбалеты пачатку XVII ст.\nДа зброі блізкага бою належала клінковая, дрэўкавая і і абуховая. Сярод клінковай найбольш пашыраныя былі адна-, паўтара- і дзвюхручныя мячы. Разам з імі выкарыстоўваліся карацейшыя і адналязовыя цесакі і корды. 3 часоў Вітаўта ў Вялікім Княстве вядомыя шаблі, якім спачатку належала галоўнае месца ў арсенале беларускіх татараў. Дакументы XVI ст. паведамляюць, што шаблі па распаўсюджанасці ўжо займалі другое месца пасля корда ва ўсёй кавалерыі. Ваяры добра валодалі кінжаламі, шпагамі і канчарамі – мячамі з доўгім кантовым клінком-джалам, прызначаным для прабівання панцыраў.\nВельмі пашыранай наступальнай дрэўкавай зброяй і ў конных, і ў пешых ваяроў былі дзіды (коп’і) розных тыпаў: рагаціны, вошчапы, суліцы. У баі з цяжкай варожай конніцай найбольшы эфект давалі алебарды. Гэта было ўдалае спалучэнне дзіды, сякеры і крука, прызначанага для сцягвання кавалерыста з каня. Побач з алебардамі на ўзбраенні знаходзіліся бердышы і «партызаны» (пратазаны) – своеасаблівыя дзіды з доўгім і шырокім двухлязовым зрэзнем.\nАбуховая зброя складалася з сякераў, чаканаў, кляўцоў (баявых молатаў для прабівання панцыраў), кісцянёў (баявых цапоў), булаваў, перначоў (булаваў з сталёвымі пёрамі). Важнай часткаю баявога арсенала традыцыйна заставаліся лукі і арбалеты (самастрэлы).\nАд варожых куляў і ўдараў ваяра абаранялі разнастайныя панцыры, шаломы і шчыты-тарчы.\nАпрача кавалерыі і пяхоты нашае войска славілася артылерыяй. У сярэдзіне XVI ст. у Вільні дзейнічала вядомая ў Еўропе людвісарня (гарматня), дзе за дзень маглі вырабіць 18 гарматаў, што стралялі чыгуннымі ядрамі. Іншая славутая людвісарня знаходзілася ў Нясвіжы. Шмат якія з нясвіжскіх гарматаў, што вылучаліся сваімі баявымі характарыстыкамі, мелі нават свае назовы («Гідра», «Сава»).\nВойска нашай дзяржавы было ўзброенае нароўні з арміямі іншых еўрапейскіх краінаў. Жаўнеры мелі агняпальную зброю – ручніцы і аркебузы, а таксама ручную халодную, якая падзялялася на некалькі відаў.\nПартрэт выдатнага вайсковага дзеяча ВКЛ Мікалая Радзівіла Чорнага, Тыцыян 1550 г.\nПравы і абавязкі рыцараў, якія не складалі асобнага стану, а былі заможнейшай часткаю шляхты, рэгламентаваліся законам. Найперш ваяры мусілі клапаціца пра ўзбраенне. Рыцар меў права выехаць у іншую дзяржаву (апрача непрыяцельскай) «дзеля прымнажэння славы». Побач з ідэаламі роўнасці і ўзаемадапамогі рыцарскі кодэкс патрабаваў падтрымліваць царкву, бараніць слабых, шанаваць жанчыну, дэманстраваць асабістую мужнасць, а таксама дбаць пра адукацыю і навуку. Правілы не дазвалялі забіваць праціўніка ззаду. Пячатка ганьбы клалася на таго, хто ў двубоі конны забіў пешага або узброены – бяззбройнага. Найгалоўнейшымі з рытуалаў былі цырымонія рыцарскага пасвячэння і турніры. Асабліва часта турніры, ладжаныя паводле класічных еўрапейскіх правілаў адбываліся ў Вільні за гаспадаром Жыгімонтам Аўгустам. У 1547 г. на вялікія рыцарскія спаборніцтвы ў сталіцу Вялікага Княства з’ехаліся арыстакраты з дзесяці краінаў. У турнірных міжбоях выступаў сам вялікі князь.\nВандроўных ваяроў з берагоў Дзвіны, Дняпра і Нёмана можна было бачыць пры дварах манархаў розных дзяржаваў. Шмат хто з нашых рыцараў браў удзел у заходнееўрапейскіх турнірах. Турнірныя гербоўнікі мелі асобныя раздзелы, прысвечаныя рыцарству Вялікага Княства Літоўскага.\nТырольскі герцаг Фердынанд у 1581 г. намерыўся стварыць у фамільным замку музей «еўрапейскай славы». Ён звярнуўся да самых знакамітых рыцараў з просьбаю прыслаць сваю зброю. У іх лік трапілі нашы суайчыннікі Радзівілы – Мікалай Руды і Мікалай Чорны. Цяпер іх парадныя панцыры экспануюцца ў Венскім гістарычным музеі.\nШляхта нашай дзяржавы лічыла сябе нашчадкамі ваяўнічых, вольных і ўдачлівых сарматаў якія за тысячу гадоў да гэтага былі ўладарамі велізарных еўрапейскіх абшараў і кідалі выклік самому Рыму. Новыя сарматы кіраваліся дэвізам «Жыццё – Айчыне, гонар – нікому». Сёння ўяўленне пра рыцараў Вялікага Княства Літоўскага дае асобны гістарычны жанр жывапісу – так званы сармацкі партрэт.\nТрадыцыі беларускага рыцарства належаць не толькі гісторыі. Цяпер у адным Менску дзейнічае блізу пятнаццаці рыцарскіх клубаў а ў краіне іх болей за трыццаць. Яны рэгулярна бяруць удзел у святкаванні гадавінаў Грунвальдскай і Аршанскай перамог. У Менску, Наваградку, Нясвіжы адбываюцца міжнародныя рыцарскія фэсты. Разам з турнірамі ў іх праграму ўваходзяць бугурты (штурмы абарончага ўмацавання), спаборніцтвы лучнікаў і арбалетнікаў конкурсы старадаўніх строяў.\nПасля смерці Сцяпана Батуры вялікім князем літоўскім і каралём польскім быў абраны Жыгімонт Ваза – сын караля Швецыі Юхана і Кацярыны, дачкі Жыгімонта […]


Зміцер Казлоў: Буду займацца тым, чым і раней займаўся – Свабоду палітвязьням!\nБлогер Зміцер Казлоў (“Шэры Кот”) распавёў сайту palitviazni.info пра сваё знаходжанне ў СІЗА, пераслед і будучыя планы.\n“У любы момант могуць ізноў кінуць за краты, – кажа Зміцер. – Напэўна, выкарыстаюць нейкі зручны момант, калі патрэбна будзе ізаляваць перад якімі-небудзь святамі ці перад выбарамі…”\nЗміцер Казлоў быў затрыманы 25 студзеня, на наступны дзень у судзе Аршанскага раёна яго асудзілі за заклікі да ўдзелу ў акцыі 7 снежня і адправілі адбываць 15-суткавы арышт, адсядзеў 25 сутак, паведамляе spring96.org.\nПадчас знаходжання пад вартай яго асудзілі яшчэ пяць разоў, і на кожным судзе ён атрымліваў новыя 15 сутак. Агулам блогер атрымаў 105 сутак арышту.\n– Дваццаць пяць сутак у ізалятары часовага ўтрымання – гэта, безумоўна, складана, хаця многія кажуць, што ў параўнанні з Мінскам у Оршы ўмовы ўтрымання больш цывілізаваныя, – кажа Зміцер Казлоў. – Я чытаў, што Паўлу Севярынцы, напрыклад, забаранялі на Акрэсціна паперу і асадкі, а ў нас у гэтым плане ніякіх забаронаў не было.\nШто датычыцца харчаванне, то звычайнае для такіх устаноў. Давалі есці, каб не памерлі, але ж зразумела, што не ў рэстаран патрапіў.\n– Спачатку ўтрох знаходзіліся ў камеры, якая разлічана на чацвярых, затым былі ўдвух. Публіка таксама звычайная – тыя, каго адправілі на суткі за п’янкі, дробныя крадзяжы, нейкія сямейныя скандалы. Людзі ў розныя сітуацыя трапляюць.\n– Чым займаліся амаль месяц за кратамі?\n– Хадзіў па крузе, чытаў кнігі, быў у роздумах. Калі пачалі лісты прыходзіў, то адказваў.\n– З ізалятары вас на суды вас вазілі?\n– Ужо праз некалькі дзён, як прывезлі ў ІЧУ, мне прынеслі спачатку два пратаколы, а затым яшчэ тры. У суме ж атрымалася шэсць пратаколаў за ўдзел у акцыях і заклікі да ўдзелу ў іх. Па ўсіх шасці судзілі, і я прысутнічаў на судах. Вазілі туды пад канвоем.\n– Хто яшчэ быў на судах?\n– Я, суддзя, сакратар суда і канвой. З грамадскасці пра іх ніхто не ведаў, і нават я даведваўся пра пачатак працэса ў апошні момант. Сядзіш у камеры, прыходзіць дзяжурны і кажа: “Казлоў, збірайся на чарговы суд”.\n– Адвакат вас не наведваў?\n– 14 студзеня прыйшла жанчына, якую адправіў віцебскі праваабаронца Павел Левінаў, каб тая пацікавілася, колькі на мяне складзена пратаколаў і за што. Інфармацыя пра мяне была супярэчлівая, а я, натуральна, нічога напісаць на волю з гэтай нагоды не мог. Такую карэспандэнцыю проста не прапусцілі б.\n– Штрафы таксама вам прысудзілі?\n– Я дакладна ведаю, што тры штрафы ў мяне ўжо былі яшчэ да таго, як патрапіў у ізалятар.\n– На вас засталося “вісець” яшчэ 80 сутак адміністрацыйнага арышта…\n– Так, у любы момант могуць ізноў кінуць за краты. Праўда, праваабаронцы кажуць, што проста так гэта рабіць не будуць, а выкарыстаюць нейкі зручны момант, калі патрэбна будзе ізаляваць перад якімі-небудзь святамі ці перад выбарамі.\n– Якія вашы далейшыя планы?\n– Буду займацца тым жа, чым і раней – наведваць нейкія мерапрыемствы, праводзіць прамыя трансляцыі. Праўда, ужо цвёрдых планаў не складзеш, бо, як ужо казаў, закрыць могуць у любы час.\n– Акрамя відэаблогерства чым-небудзець яшчэ займаецеся?\n– Гэтая справа займае ўвесь мой час, таму на нейкую іншую працу яго проста не застаецца. Відэаблогерства – гэта маё і хобі, і вобраз жыцця, і сродак для існавання.


З моладдзю пра моладзь\nЗ 21 па 25 чэрвеня ў Нацыянальным дзіцячым адукацыйна-аздараўленчым цэнтры “Зубраня” праходзіць XIV Міжнародны маладзёжны форум “Дружба без межаў”. За час правядзення форуму з 2005 года яго ўдзельнікмі сталі больш за 800 чалавек з 20 краін блізкага і далёкага замежжа. У гэтым годзе ў мерапрыемстве бяруць удзел прадстаўнікі 13 краін: Азербайджана, Беларусі, В’етнама, Камеруна, Кітая, Кыргызстана, Латвіі, Літвы, Расіі, Сірыі, Таджыкістана, Туркменістана, Украіны.\nУ насычанай праграме форуму — урачыстая цырымонія ўскладання кветак “Мы памятаем!” на стэле “Мінск — горад-герой”, экскурсія па Беларускім дзяржаўным музеі гісторыі Вялікай Айчыннай вайны, форум-сустрэчы, пляцоўкі па абмене вопытам, сустрэчы з прадстаўнікамі маладзёжных грамадскіх аб’яднанняў, Інстытута кіраўніцкіх кадраў Акадэміі кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь, прадстаўніком ЮНІСЭФ у Рэспубліцы Беларусь доктарам Рашэдам Мустафа Рарварам, наведванне Беларускай АЭС, фарсайт маладзёжных сацыяльных праектаў “Час дзейнічаць”, выстава-прэзентацыя нацыянальных культур “Шматколерная палітра”, касцёр Дружбы, этнакультурныя праграма “Зямля пад белымі крыламі”. Гэта далёка не ўвесь пералік спраў і мерапрыемстваў пяцідзённага знаходжання моладзі ў нашай краіне.\n22 чэрвеня на XIV Міжнародным маладзёжным форуме “Дружба без межаў” стаў асаблівым днём. У гэты дзень НДЦ “Зубраня” наведаў Міністр адукацыі Рэспублікі Беларусь Ігар Васільевіч Карпенка. Ігар Васільевіч прыняў удзел у цырымоніі адкрыцця, на якой падчас прывітальнага слова падкрэсліў значнасць дыялогу паміж маладымі людзьмі розных краін і пажадаў самага галоўнага — захавання міру, за які змагаліся нашы продкі. Цырымонія адкрыцця перайшла ў сустрэчу з удзельнікамі форуму “Размова з моладдзю пра моладзь”. Падчас сустрэчы прадстаўнікі розных краін змаглі атрымаць адказы на пытанні, якія іх цікавяць, унесці прапановы па арганізацыі і рэалізацыі маладзёжных праектаў, абмеркаваць асноўныя напрамкі маладзёжнай палітыкі Рэспублікі Беларусь. Пералік пытанняў быў сапраўды шырокі і разнастайны: адукацыя ў Беларусі, працаўладкаванне моладзі, арганізацыя вольнага часу маладых людзей, патрыятычнае выхаванне, фарміраванне пазітыўнага стаўлення да сямейных каштоўнасцей, стварэнне ўмоў для сацыяльна значных і грамадскіх ініцыятыў, пралік запатрабаванасці спецыялістаў заўтрашняга дня, інклюзіўная адукацыя.\nНягледзячы на свабодную і нязмушаную абстаноўку, сустрэча прайшла прадуктыўна, удзельнікі форуму былі ўражаныя разгорнутасцю і глыбінёй атрыманых адказаў. На памяць аб праведзенай сустрэчы ўдзельнікі форуму ўручылі Ігару Васільевічу памятны знак “Ганаровы ўдзельнік Міжнароднага маладзёжнага форуму “Дружба без межаў”.\nЗавяршыўшы размову з удзельнікамі форуму, Ігар Васільевіч сустрэуўся з дзецьмі і кіраўнікамі Сірыйскай Арабскай Рэспублікі, якія адпачываюць у НДЦ “Зубраня” ў рамках рэалізацыі Міжнароднай беларуска-сірыйскай змены “Ад сэрца да сэрца”. Пасля прагляду відэафільма аб знаходжанні дзяцей у нашай краіне Ігар Васільевіч звярнуўся да ўсіх прысутных: цёплыя і душэўныя словы, якія гучалі ў адрас сяброў з далёкай Сірыі не маглі пакінуць абыякавымі, а ўручэнне падарунку парадавала дзяцей не менш за ветлівыя адносіны. Удзельнікі Міжнароднай беларуска-сірыйскай змены таксама падрыхтавалі для Міністра адукацыі падарунак: канцэртную праграму, на якой прадэманстравалі свае таленты. Завяршылася сустрэча традыцыйнай памятнай фатаграфіяй.\nКацярына ШАРКЕЛЬ, намеснік дырэктара НДЦ “Зубраня” па вучэбна-метадычнай рабоце для прэс-цэнтра Міністэрства адукацыі.


Гарадзенцы пра Ўкраіну: «Славяне з аднаго боку, фашысты — з другога», «Лукашэнка мог бы ўсё ўрэгуляваць»\n22 чэрвень 2014, 10:36\nЧым, на вашу думку, скончыцца супрацьстаяньне на ўсходзе Украіны? Якім чынам Беларусь магла б спрыяць урэгуляваньню гэтага канфлікту? Апытаньне ў Горадні.\nСпадарыня: «Канечне, хацелася б, каб быў мір, каб усё-ткі яны дамовіліся мірным шляхам. Але наколькі я разумею, усходняя Україна ўсё-ткі хоча свабоды. Хоча менавіта адлучыцца, напэўна, а надалей нават ня ведаю — можа нават да Расеі далучыцца».\nАпытаньне з Горадні пра Ўкраіну 21 чэрвеня 2014\nМужчына: «Хочацца, каб усё было добра, але ж...»\nСталы мужчына: «Ня ведаю, там трэба, напэўна, усё разбамбіць і ўсё з зямлёй зраўнаць, каб усё роўна ў іх было, каноплі можна пасеяць».\nКабета: «Па-мойму, Беларусь зусім неяк ня ўдзельнічае. Усё-ткі мяжа з Украінай. Я ня ведаю, чым мы можам дапамагчы, але такога нэўтралітэту трымацца не зусім правільна».\nСпадар: «Украінцы, вядома, супакояцца рана ці позна, прыйдзе свой час. Яны ўжо супакойваюцца».\nМаладая жанчына: «Мір будзе ўсё-ткі, але нічога добрага я цяпер ня бачу: ваююць, лепей бы спынілі гэта ўсё. Як любая дзяржава, заўсёды за мір выступае, можа ўнесьці свой уклад Беларусь, як усе астатнія. Мы ж нармальныя людзі, хочам міру».\nСталы мужчына: «Не, ня будзе міру, таму што фашызм і з гэтым, мне здаецца, заўсёды так будзе. Таму што супрацьлеглыя сілы: славяне з аднаго боку, фашысцкая ідэалёгія з другога боку».\nДзяўчына: «Мір будзе ва Ўкраіне, трэба пачакаць у часе».\nСпадар: «Па тэрмінах сказаць нельга, прадказаць — калі, гэта будзе складана».\nЖанчына сталага веку: «Мне здаецца, ня трэба лезьці ва ўкраінскія справы, яны самі вырашаць. Толькі ў якасьці міратворцаў. Ён мудры правіцель, Лукашэнка, ён захоча гэта ўсё ўрэгуляваць, ну калі зможа».\nСпадар: «Спробы заўсёды — нядрэнна. Мы, ясна, утаргацца туды ня будзем, беларусы, самі. А калі Ўкраіна пажадае нейкіх міратворчых дзеяньняў, Лукашэнка, каб некаму дапамагчы, нібыта не адмаўляў ніколі».


Туркменістан адкрывае паветраную прастору для эвакуацыйных рэйсаў з Афганістана\nГалоўная » Артыкулы апошніх навін » Апошнія міжнародныя навіны » Апошнія навіны Туркменістана » Туркменістан адкрывае паветраную прастору для эвакуацыйных рэйсаў з Афганістана\nАпошнія навіны Афганістана • Авіякампанія • аэрапорт • Авіяцыя • Апошнія міжнародныя навіны • Галоўныя навіны падарожжаў • Урадавыя навіны • правы чалавека • навіны • Бяспека • турызм • транспарт • Навіны турыстычнага провада • актуальныя • Апошнія навіны Туркменістана • Розныя навіны\nУ гэтай сітуацыі, выконваючы свае міжнародныя абавязацельствы, у тым ліку тыя, што вынікаюць з міжнароднага гуманітарнага права, Туркменістан прадаставіць сваю паветраную прастору для перавозкі гэтых асоб самалётамі замежных дзяржаў.\n15 жніўня талібы ўвайшлі ў Кабул і ўсталявалі поўны кантроль над горадам.\nЗаходнія краіны эвакуіруюць сваіх грамадзян з Афганістана.\nТуркмэністан дазваляе палётам эвакуацыі Афганістану праходзіць праз яго паветраную прастору.\nПрэс -служба МЗС Туркменістана апублікавала сёння заяву, у якой абвясціла, што ўрад Туркменістана прыняў рашэнне аб адкрыцці паветранай прасторы краіны для эвакуацыі рэйсаў замежных грамадзян з Афганістана.\n«Як вядома, некаторыя краіны пачалі эвакуацыю сваіх грамадзян, якія знаходзяцца ў Афганістане. У гэтай сітуацыі, выконваючы свае міжнародныя абавязацельствы, у тым ліку тыя, якія вынікаюць з міжнароднага гуманітарнага права, Туркменістан забяспечыць сваю паветраную прастору для перавозкі гэтых асоб самалётамі замежных дзяржаў », - гаворыцца ў заяве МЗС.\n15 жніўня ўвайшла радыкальная групоўка "Талібан" Кабул без усялякага супраціву і на працягу некалькіх гадзін усталяваў поўны кантроль над сталіцай Афганістана. Прэзідэнт Афганістана Ашраф Гані збег з краіны, нібыта ўзяўшы з сабой 169 мільёнаў долараў дзяржаўнай казны.\nЗ тых часоў віцэ -прэзідэнт Афганістана Амрула Сале абвясціў сябе часовым прэзідэнтам краіны, заклікаючы да ўзброенага супраціву талібам.\nЗаходнія краіны эвакуіруюць сваіх грамадзян і супрацоўнікаў пасольства.


Сучасныя два пласта лёгкага сталёвага структура кадра дом\nLight steel villa house, its main material is hot-dip galvanized steel strip by cold-rolling technology synthesis of light steel keel, after accurate calculation plus support and combination of accessories, to play a reasonable bearing capacity, at the same time to adopt factory prefabricated components, on-site module installation practices, effectively improve building efficiency.\nпрадукт Light steel villa house\nБудова Light steel keel structure\nДзверы Aluminum alloy door\nАкно Акно з алюмініевага сплаву\nПрацягласць жыцця 50 гадоў\nWe have professional sales personnel to provide you with detailed product introduction, drawings and quotations; кваліфікаваныя інжынеры і рабочыя, каб зразумець прагрэс і якасць вырабу прадукцыі. У частцы пасляпродажнага продажу, мы можам дамовіцца, каб інжынеры ішлі непасрэдна на замежныя будпляцоўкі для ўстаноўкі і падрабязнага кіраўніцтва.\nФошань Box Модульны дом ТАА з'яўляецца акцыянернай кампаніяй, якая спецыялізуецца на вытворчасці, продаж, the processing of mechanical and manual sandwich panels. In addition, it also provides a one-stop service ranging from design, manufacturing and installation of prefabricated house and container house. With a land area of over 20000 m2, the company has many production lines of color steel sandwich panels, а таксама розныя дапаможныя збудаванні.\nКампанія прытрымлівалася рыначна арыентаванай палітыкі развіцця ў пошуках поспеху якасці, the efficiency with management and growth with technology.\nQ1: What’s the minimum order quantity (MOQ)?\nA2: Дэталёвы чарцёж будаўніцтва і ўстаноўка будуць прадстаўлены.\nТэгі：Сучасныя кантэйнерныя дамы, Modern Modular Homes\nСтандартнага памер зварачнага дома кантэйнера гарбату з малаком магазін\nКаркасны T дом жыве дома з падвойным нахілам\nСэндвіч-панэлі з унутранай і знешняй аздаблення борце вілы


Магілёўскі сайт: «Антысталініст - гэта заўсёды русафоб» | Правы чалавека ў Магілеве\nBy mspring 06.01.2017 06.01.2017 НЕЗВЫЧАЙНАЕ\nТых, хто не можа зразумець грандыёзнасць асобы Сталіна, аўтар публікацыі, размешчанай на mogilev.by, называе “убогай чарнінай”.\n6 студзеня. Магілёў. Ігар Лазоўскі\nМагілёўскі партал Mogilev.by апублікаваў 4 студзеня артыкул «Антысталініст – гэта альбо малапісьменны дурань, альбо падлюга. Трэцяга не дадзена», у якім абвінаваціў навукоўцаў і грамадскіх дзеячаў у дыскрэдытацыі Іосіфа Сталіна. Матэрыял выклікаў вялікі рэзананс – на момант публікацыі гэтага тэксту пад ім налічвалася амаль тры дзесяткі каментароў.\nПост напісаны з прарасейскіх пазіцый. Аўтар дазваляе сабе параўнаць Сталіна з выратавальнікам, які шляхам “найменшага зла” здолеў зрабіць шчаслівай цэлую краіну:\n«Сталін мысьліў эпохамі, народамі і кантынентамі. У гэтага чалавека было дзвесце пяцьдзесят мільёнаў дзяцей, якіх за некалькі стагоддзяў іншаземнага рабства давялі да такога стану, што без такога бацькі як Сталін яны былі асуджаны на тое, каб служыць гноем для ўгнаення глебы Заходняй цывілізацыі. Зло? Да, робячы дабро, Сталіну давялося зрабіць шмат так званага “зла”, чым ён выратаваў краіну ад яшчэ большага – сапраўднага – зла. Правільна і адэкватна ацэньваць палітычную рэальнасць немагчыма, валодаючы светапоглядам мільёнаў хатніх інтэрнетаўскіх прыдуркаў».\nТых, хто не можа зразумець грандыёзнасць асобы Сталіна, аўтар публікацыі называе “убогай чарнінай”:\n“Як Сталіна ўспрымае стандартная чарніна? Вось, сядзіць велізарны Сталін і, час ад часу, пазіхаючы, загадвае каго-небудзь расстраляць. Ім бескарысна тлумачыць, што абсалютнай улады не бывае, што існуе Рэальная Рэчаіснасць, што ўбогія гандляры ў прынцыпе не здольныя адэкватна ўспрымаць і ацэньваць такіх асобаў як Сталін”.\nУ канцы чалавек, які напісаў артыкул, прыходзіць да высновы, што “рускія не проста памятаюць Сталіна, яны лічаць яго адной з самых выбітных асобаў у гісторыі Расіі. Мала таго – яны жадаюць яго вяртання. Ведаеце чаму? Рускія хочуць Справядлівасці”.\nАдзначым, што арыгінальных матэрыялаў на сайце mogilev.by практычна няма – у асноўным гэта перадрукі з іншых рэсурсаў. Мяркуючы па загалоўках, рэдактар mogilev.by актыўна падтрымлівае ідэю Рускага свету і распаўсюджванне яе ў Беларусі.\nTagged: Tagged: Иосиф Сталин/Іосіф Сталін/рускі свет/русский мир/сми/СМІ\nPrevious post: 11 студзеня – лекцыя “Правы чалавека і анархізм”\nNext post: Мы запускаем новы праект – «Депутаты.Могилев»


Maksim Aliesin @al.maks on Instagram\nMaksim Aliesin @al.maks\nHello from Miensk, Biełaruś! ⚪🔴⚪\nдва бакі Будапешту ў жніўні: прыгожы горад, заліты сонцам і напоўнены мноствам эмоцый фэстываль @szigetofficial #budapest #budapestgram #budapeststreets #34travel #withgalaxy #withgalaxys9 #samsungbelarus\nмясцовая тэма #budapest -- руін барс. @szimplakert адзін з іх. уявіце двухпавярховы будынак, у кожным пакоі якога -- асабісты бар ці проста месца са сваім афармленнем. усе сцены у роспісах, якія пакінулі людзі, паміж паверхамі -- маленькая аранжарэя, і гэта пад рускамоўныя песні, артыстаў якіх і тут ня ведаюць 🙃 @karavan budapest -- гэтая такая "песочница" ці "вуліца ежа", толькі у маштабы адной вуліцы.\nгэты #budapest уначы нагадвае маленькі Парыж. людзі на вуліцах, шумныя кампаніі ў барах. жывы горад\nпаехаць у Будапешт на фэстываль #Sziget і палюбіць гэты горад. неверагодна прыгожая архітэктура, якая сумяшчае старадаўнія замкі і сучасныя будынкі. утульныя вулачкі, па якіх ня толькі з асалодай шпацыраваць, але і з камфортам можна ездзіць на ровары ці самакаце. увогуле, #budapest застанецца месцам, куды хочацца вяртацца.\n🇺🇦 упершыню быў у сталіцы нашых паўднёвых суседзяў. упершыню на выходныя ў траўні. упершыню ездзіў на фунікулёры. упершыню паспрабаваў хумус (@humhum.kiev 🖤 эстэтычная і гастранамічная любоў да вас). Кіеў—горад з шчыра добрымі і адкрытымі людзьмі, якім заўсёды цікава з табой пагутарыць #kyiv #ukraine #34travel #oldcities #samsungbelarus #galaxys9 #withgalaxy\nпрацягнем. Турын. "спакойны і ціхі горад у якім можна знайсці ўсё неабходнае для жыцця" іменна такія думкі былі ў мяне праз гадзіну знаходжання ў горадзе. нечакана ўбачылі парад матацыклаў (апошні здымак у серыі) — усе магчымыя Vespa і Harley Davidson. было вельмі гучна! #34travel #streetphotography #turin #streetsofturin\nнастаў той момант, калі фатаздымкамі з вандровак хочацца падзяліцца. тут першая серыя з Мілана, калі мы з сябрам Антонам паехалі ў Турын (будуць фатакарткі потым) на футбольны матч, але яго перанеслі, а квіткі ўжо набылі.. таму проста паехалі глядзець на Мілан і Турын. і гэтыя гарады захапляльныя! #34travel #streetphotography #urbanjungle #milanstreetstyle #streetsofmilan\nновы месяц і новы CreativeMornings! прыходзьце ў гэтую пятніцу, слухайце цікавага спікера (тэма гэтага месяца — COMMUNITY, спікерам будзе Аліна Доўгіх — адна з заснавальніц EventSpace) і знаёмцеся! 🙂 #minsk #creativemornings


Google знайшоў гэтае слова ў інтэрнэце толькі адзін раз, а яно жыве ў нашым рэгіёне | Рэгіянальная газета\n4.02.2017 20:49 ,AЎТАР(Ы): Віктар ШУКЕЛОВІЧ, belsat.eu\nУ Жупранах. Фота belsat.eu.\nНайбольш любіла бабка Зося аповеды пра каханне – "хто, калі, як і з кім любіўся". Гэтак сталічныя дактары і пацыенты мелі магчымасць паслухаць гісторыю, якая адбылася шмат гадоў таму ў вёсцы пад Ашмяною.\n– Быў неяк пасля вайны адзін хлопец добрага роду, са шляхты. І пачаў ён хадзіць да адной мужычкі, але надта з твару харошай. І моцна ён кахаўся, але матка ягоная надта не хацела, каб ён мужычку ў хату прывёў. Узяла сякеру, прынесла, паклала перад ім на парог і будзе казаць: "Сячы матцы ў галаву альбо грудзі, але не бяры мужычкі". Той хлопец мусіў маткі слухацца, бо раней з гэтым строга было, не цяперака, што дзеці бацькоў нагамі піргаюць. Але прайшло троху часу, і матка тая памярла. І хлопец думаў ужо ў сваты да сваёй прысухі ехаць, але той ужо ў галаве ўсё паперастаўлялася, бо пачалі калхозы рабіць, і яна ўжо думала, каб лепей замуж выйсці за якога прадсядацеля.\n– Бабушка, а вы по-белорусски говорите? Что-то не верится. А что это значит "міжджэць"? – пыталіся ў менскім шпіталі.\n"Міжджэць" – роднае слоўца як для бабкі Зосі, гэтак і для мяне, сотні разоў чутае ад мясцовых людзей у маіх Жупранах. "Аж міжджэў, каб у госці да свата заехаць", – могуць так сказаць. Альбо: "Аж міжджэла дзяўчына на танцы ісці". Яно дапамагае акрэсліць вельмі вялікае жаданне: "міжджэць" – вельмі хацець.\nФіксуе гэтае слоўца Слоўнік беларускіх гаворак паўночна-заходняй Беларусі і яе пагранічча. Даследнікі пачулі "міжджэць" у вёсцы Малі Астравецкага раёну і далі яму тлумачэнне як "карцець".\nСлоўнік падае прыклад ужывання гэтага слова таксама ў любоўным кантэксце: "Аж міжджыць – як хоча жаніцца, так хацеў яе браць".\nGoogle ва ўсім сеціве знайшоў гэтае слова толькі адзін раз – у Інтэрнэт-слоўніку расейска-беларускіх адпаведнікаў Алега Мінкіна. Там "міжджэць" тлумачыцца як "патрабаваць нешта ныццём". І сапраўды, дзіця, да прыкладу, можа міжджэць, каб яму далі ласунак або завезлі на беларускамоўны ранішнік у Менск.\n"Міжджэць" – гэта, безумоўна, прадаўняе нашае слова, якое мае балцкае паходжанне. Можа, жупранскае "міжджэць" мае супольнае паходжанне з сучасным літоўскім "myžčioti – падсікваць, сікаць малымі порцыямі". Магчыма, некалі словаў з балцкім радаводам было ў Жупранах і болей, але іншыя старыя выразы прызабыліся, а такое, падавалася б, слова нізкага стылю засталося.\n"Міжджэць", пэўна, прынеслі ў Жупраны шматлікія стагоддзі таму назад паўдзікія індаеўрапейскія плямёны. А цяпер іх паўтарае бабка Зося, едучы на абед бульбяныя аладкі.\nХведзя / +\nШто адбываецца ў Маладзечне на Цэнтральнай плошчы падчас пратэсту супраць Дэкрэту №3 (Анлайн)\nПайшоў з жыцця мовазнаўца Зміцер Саўка


13 студзень 2006, 10:40\nКанчатковыя высновы наконт спэцыфічнага, так бы мовіць, палітычна-геаграфічнага дзяленьня Беларусі можна будзе зрабіць толькі пасьля падсумаваньня вынікаў выбараў. Але сёньня – пасьля размоваў з прадстаўнікамі розных ініцыятыўных групаў – можна канстатаваць: такога выразнага падзелу не існуе. Прыкладам, у штабах Гайдукевіча, Казуліна, Мілінкевіча, Фралова гавораць, што збор подпісаў ідзе раўнамерна па ўсёй краіне. А выключэньнем выступае толькі сталіца, дзе, зразумела, колькасьць падпісантаў найбольшая. Вось меркаваньні на гэты конт патэнцыйнага кандыдата на прэзыдэнта Сяргея Гайдукевіча і кіраўніка выбарчага штабу Аляксандра Мілінкевіча Сяргея Калякіна:\n(Гайдукевіч: ) "У прынцыпе, збор подпісаў ідзе так: што ў Берасьцейскай, што ў Гомельскай, што ў Магілёўскай абласьцях – розьніцы практычна ніякай".\n(Калякін: ) "Прынцыповай розьніцы ніякай няма. Няма такога яўнага прыярытэту".\nУсе ініцыятыўныя групы, акрамя Сяргея Скрабца, нават пры адносна раўнамерным зборы подпісаў большыя посьпехі маюць у Менску. А вось у прыхільнікаў арыштаванага экс-дэпутата сталіца толькі на чацьвертым месцы, гаворыць кіраўнік ініцыятыўнай групы Сяргей Галаганюк:\n(Галаганюк: ) "У нас самыя ўдарныя рэгіёны гэта: Гарадзенская вобласьць (перадусім Ліда), потым ідуць Магілеў, Менск, Гомель..."\nСяргей Скрабец балятаваўся ў дэпутаты Палаты прадстаўнікоў мінулага скліканьня менавіта ў Лідзе, дзе ён рос і дзе добра ведаюць яго сям’ю. Таму тут у Скрабца такая папулярнасьць. Па-другое, ягоная ініцыятыўная група складаецца ўсяго з паўтары сотні чалавек. А, згодна з законам, зьбіраць подпісы могуць толькі сябры групы. Зразумела, што добра папрацаваць у сталіцы ім проста не хапае фізычных сілаў.


Перавагі выкарыстання бамбукавых панэляў з чырвонага дрэва для бамбукавай агароджы камерцыйнага класа - AWC BAMBOO\nпраглядаў:0 Аўтар: Рэдактар сайта Час публікацыі: 2020-12-10 Паходжанне:сайт\nКалі вы хочаце трывалы плот, досыць трывалы, каб не было сабак і дзяцей, і пры гэтым эстэтычна і просты ў абслугоўванні, вам варта падумаць пра выкарыстанне бамбукавага плота. Бамбукавая агароджа - плот з нізкім утрыманнем, які выдатна глядзіцца ў любым двары. Гэта моцна, прыгожа і вельмі даступна. Вось як пабудаваць уласную агароджу з бамбука.\nПачніце з рыцця адтуліны для каркаса, якое будзе атачаць сталёвы дрот. Адмерайце даўжыню патрэбнага плота з канца ў канец. Выкарыстоўвайце ўзровень, каб зямля была роўнай. Пастаўце пілу на стол, каб пераканацца, што плот прамы, і адзначце, дзе вы будзеце свідраваць адтуліны для слупоў і парэнчаў. Для замацавання слупоў у зямлі будуць добра працаваць чатыры цалевыя шрубы. Дрэва з чырвонага дрэва пры разразанні трохі пашырыцца, таму для гэтага кроку вы можаце выкарыстоўваць дзве-тры дошкі замест адной.\nПасля таго, як вы зрабілі замеры для агароджы, вы можаце набыць гатовыя бамбукавыя панэлі плота. Панэлі будуць таго ж памеру, што і сталёвая дрот, якая будзе ісці вакол панэляў. Іх можна набыць у крамах для дома. Перад устаноўкай пераканайцеся, што яны апрацаваны для абароны ад іржы. Вы таксама можаце ўсталяваць бамбукавыя панэлі з чырвонага дрэва самастойна, але лепш наняць тых, хто мае досвед у агароджы з бамбука.\nДалей вы захочаце афарбаваць бамбукавыя панэлі. Гэта надасць яму насычаны, натуральны выгляд. Магчыма, вы захочаце афарбаваць усю панэль у адзін колер, альбо паспрабуйце некалькі розных адценняў. Аднак майце на ўвазе, што чым святлей пляма, тым лягчэй яно знікне. Калі вы вырашылі выкарыстаць больш за адно афарбоўванне, вы хочаце пераканацца, што выкарыстоўваеце трывалае афарбоўванне, такое як эпаксідная фарба.\nКалі вы, нарэшце, будзеце гатовыя ўсталяваць агароджвальныя панэлі з чырвонага дрэва і бамбука, вы захочаце атрымаць цэнавыя прапановы ў некалькіх розных пастаўшчыкоў. Звярніце ўвагу, што не ўсе фехтавальныя кампаніі аднолькава адзначаюць свае цэны, таму можна чакаць розніцы ў цэнах. Акрамя таго, калі вы атрымліваеце каціроўкі ад некалькіх кампаній, вам трэба папрасіць пісьмовыя прапановы ў кожнай кампаніі з указаннем коштаў. Такім чынам вы напэўна будзеце ведаць, што атрымліваеце найлепшую здзелку. Затым вы можаце даследаваць у Інтэрнэце, каб знайсці лепшую цану для ўзроўню бяспекі, якую вы хочаце ўсталяваць.\nУсталёўваць бамбукавыя панэлі з чырвонага дрэва - вецер. Яны зроблены з аднаго кавалка дрэва і распрацаваны, каб збліжацца, як кавалкі галаваломкі. Іх лёгка ўсталяваць, але яны таксама дастаткова трывалыя, каб не дапускаць жывёл. Пры правільнай ўстаноўцы плот нават не з'явіцца, калі ён не выкарыстоўваецца. Вы можаце ўсталяваць гэтыя бамбукавыя панэлі ў любым месцы вашай уласнасці, дзе вы хочаце не дапускаць жывёл. Калі вы жывяце ў сельскай мясцовасці, магчыма, вы захочаце паразмаўляць з прафесіяналам, перш чым паспрабаваць самастойна.


Эўропа больш не зацікаўленая ў пашырэньні?\n19 студзень 2006, 19:31\nВячаслаў Ракіцкі, Прага Учорашнія дэбаты ў Эўрапейскім парлямэнце паказалі, што энтузіязм адносна пашырэньня Эўразьвязу затухае. Традыцыйна моцны прыхільнік далучэньня да Зьвязу новых краінаў, Эўрапарлямэнт завастрае сваю ўвагу на эўрапейскай палітыцы суседзтва.\nЗьмены ў настроі Эўрапейскага парлямэнту відавочныя. Яшчэ год таму ён заклікаў Эўрапейскую камісію і дзяржавы-сябры вызначыцца адносна пэрспэктывы сяброўства для Ўкраіны. Атрымалі падтрымку свайго жаданьня ўвайсьці ў Эўразьвяз Малдова і краіны Каўказу. Цяпер аднак парлямэнт гаворыць толькі пра права асобных краінаў на сяброўства ў няпэўнай пэрспэктыве.\nЗамест гэтага ўдакладняецца праграма эўрапейскага суседзтва. Аўтар учорашняга паведамленьня пра гэтую палітыку Чарльз Тэнак падкрэсьліў, што палітыка суседзтва ня ёсьць альтэрнатывай сяброўству.\n(Тэнак: ) “Я не лічу эўрапейскую палітыку суседзтва нерухомай доўгатэрміновай альтэрнатывай поўнаму сяброўству ў Эўразьвязе для эўрапейскіх дэмакратычных краінаў, кшталту Ўкраіны і Малдовы, якія выказалі жаданьне і маюць права зьвярнуцца з просьбай прыняць іх у блёк. Паведамленьне паказвае на шляхі прызнаньня іх эўрапейскіх памкненьняў”.\nЭўрапейская палітыка суседзтва дае магчымасьць дзяржавам-суседзям, ад Марока да Ўкраіны, улучна з Малдовай і краінамі Каўказу, мець больш шчыльныя сувязі з Эўропай.\nУ эканамічным пляне – атрымаць доступ на рынкі, а гэта і новыя працоўныя месцы. У галіне палітыкі – магчымасьць ствараць аб’яднаньні з суседнімі краінамі на падставе агульных падыходаў да вялікага кола пытаньняў – ад арганізаванай злачыннасьці і гандлю людзьмі да аховы навакольнага асяродзьдзя.\nАднак гэтыя перавагі могуць тычыцца толькі тых краінаў, якія захоўваюць стандарты Эўрапейскага Зьвязу у галінах правоў чалавека, дэмакратыі, заканадаўчых нормаў. Таму Эўрапейскі Зьвяз, як гаворыцца ў паведамленьні, можа прыпыняць ці скарачаць дапамогу краінам-суседзям і нават скасоўваць пагадненьні аб супрацоўніцтве. Так, для Ўкраіны і Малдовы плянуецца спрашчэньне візавай дапамогі, а для краінаў Міжземнамор’я – супрацоўніцтва ў рыбалоўным бізнэсе.\nАдначасна ў паведамленьні высоўваюцца пэўныя патрабаваньні для краінаў-суседзяў Эўразьвязу. Так, Турэччына і Армэнія павінны дасягнуць прагрэсу ў адкрыцьці мяжы паміж імі. Румынія і Ўкраіна абавязаны вырашыць сваю тэрытарыяльную спрэчку ў Чорным моры. Армэнія і Азэрбайджан дамагацца ўрэгуляваньня Нагорна-Карабахскага канфлікту.\nУ 2007 годзе эўрапейская палітыка суседзтва будзе мець свой бюджэт, а ў пэрспэктыве плянуецца пашырыць гэтую палітыку на Сярэднюю Азію.\nШто тычыцца Беларусі, дык у паведамленьні ўтрымліваецца заклік да краінаў-сяброў Эўразьвязу і Эўрапейскай камісіі павялічыць падтрымку грамадзянскай супольнасьці й апазыцыі.


Каваленку адправілі ў псіхіятрычнае аддзяленне калоніі “Віцьба–3” | Новы Час\nКаваленку адправілі ў псіхіятрычнае аддзяленне калоніі “Віцьба–3”\nДзень волі быў апошнім днём, які палітвязень Сяргей Каваленка правёў у мінскай турме на вуліцы Валадарскага. Ноччу 26 сакавіка яго этапавалі ў псіхіятрычнае аддзяленне бальніцы пры калоніі “Віцьба-3, што знаходзіцца недалёка ад Віцебска. Там Каваленку збіраюцца прымусова карміць.\nГэту навіну сёння паведамілі ў адміністрацыі мінскай турмы маці вязня Лідзіі Каваленка і намесніку старшыні партыі КХП-БНФ Юрасю Беленькаму.\n«Нам сказалі, што ў іх няма іншага выйсця, каб вывесці яго з галадоўкі, акрамя накіравання ў такі шпіталь, каб пасля на падставе пэўнага дыягназу ўжыць метады прымусовага харчавання. Класці Сяргея ў цывільны шпіталь міліцыянты адмовіліся, хаця мы настойвалі менавіта на такім варыянце», — паведаміў Беленькі.\nУ турме на Валадарцы актывіст КХП-БНФ прабыў амаль месяц, з 29 лютага. Галадоўку на знак пратэсту супраць свайго прысуду (2 гады і 1 месяц калоніі) Сяргей Каваленка з перапынкамі вядзе з 19 снежня 2011 года. За гэты час ён страціў каля 35 кг вагі.


Агнешка Рамашэўская-Гузы: «Мы прайшлі доўгі шлях, як габрэі на чале з Майсеем»\nЗ Агнешкаю Рамашэўскаю-Гузы, дырэктаркаю тэлеканалу «Белсат», з нагоды пятых угодак дзейнасці незалежнага тэлеканалу паразмаўляў Сяргей Пеляса.\n«Белсат» працуе ўжо пяць гадоў. Чым сённяшні «Белсат» адрозніваецца ад створанага пяць гадоў таму? Што працуе па-старому, а што змянілася?\nПа-першае, «Белсат» зрабіўся нашмат больш прафесійным. Мы прайшлі вельмі доўгі шлях, як габрэі на чале з Майсеем праз Чырвонае мора, з таго часу, калі пяць гадоў таму ў эфіры з’явілася нашая першая гадзіна трансляцыі. Сёння нават цяжка ўявіць сабе тыя часы. Тое, што мы ведаем і ўмеем сёння, і нашыя ўяўленні пра тэлебачанне на самым пачатку – гэта два розныя светы. У гэтым сэнсе мы прынцыпова адрозніваемся. Але ў мяне зусім няма адчування, што цяпер працуе нейкі іншы «Белсат». Я лічу, што гэта абсалютна той самы тэлеканал. У мяне ёсць такое правіла, якое вынікае крыху з майго характару, а крыху з маіх асабістых развагаў, – я не зусім люблю змяняць каманды, што склаліся. Я думаю, што гэта няшмат дае. Калі замена працаўніка не абавязковая, то я аддаю перавагу працы з тымі людзьмі, з якімі ўмею працаваць і якія ўмеюць працаваць са мною. Зладжаны калектыў – гэта нешта большае за каманду, якая штораз абнаўляецца. Я не з тых, хто імкнецца ўвесь час замяняць дэталі ў машыне, таму сёння большасць людзей на «Белсаце» – гэта тыя, што і пачыналі. Вядома, на сённяшні момант колькасць працаўнікоў павялічылася, аднак засталіся і тыя, якія працавалі, каб у эфір выйшла нашая першая гадзіна трансляцыі, каб гледачы маглі пабачыць сем хвілінаў інфармацыйнага выдання.\nЦяпер шматлікія тыя працаўнікі зрабіліся добрымі аператарамі, а тады ў іхных у руках трэслася камера. Здаралася, што некага здымалі на камеру без вуха. Але ў персанальным значэнні гэта тыя самыя людзі. Акрамя таго, на «Белсаце» засталася тая самая атмасфера. Я перакананая, што гэта той самы «Белсат», з якога мы пачыналі.\nПасля пяці гадоў працы знойдуцца, напэўна, такія моманты, якія глыбока запалі ў памяць, смешныя і сумныя?\nЛёс «Белсату» ўвесь час быў вельмі складаны. Такая асаблівасць гэтай ініцыятывы, можа, таму, што яна пачалася знізу. Аматары тэорыі змовы могуць уяўляць сабе гэта па-рознаму, але гэта сапраўды была ініцыятыва знізу, таму, напэўна, яна мела столькі перашкодаў пры ажыццяўленні. Ідэя тэлеканалу не была ў адмысловых інтарэсах нікога. Гэта далёка не так, што нейкая палітычная сіла або фінансавая карпарацыя была зацікаўленая ў незалежным тэлебачанні. Моцны партнёр дапамагае толькі тады, калі атрымлівае пэўную карысць. Нам жа трэба было спраўляцца самім, таму цяжкіх момантаў было вельмі шмат.\nШто датычыць станоўчых момантаў, якія я памятаю, то іх таксама шмат. Напрыклад, гэта момант першай трансляцыі, з’яўленне надпісу «Белсат» у эфіры. Трэба сказаць, што да гэтай пары ў мяне ў вачах з’яўляюцца слёзы, калі я ўспамінаю, як мы выходзілі ў эфір. Памятаю, як Міша Янчук закрычаў, замахаўшы сціснутымі кулакамі: «О, так!» Мне ўспамінаюцца сустрэчы з рознымі цікавымі людзьмі. У маёй памяці таксама нашыя імпрэзы, як правіла, вельмі прыемныя. Я памятаю ўсе імпрэзы ў розных выданнях, і, як правіла, усе яны пакінулі добрыя ўспаміны, што чарговы раз даводзіць, што нават чыста па-людску гэтая ініцыятыва сябе апраўдала, бо калі не забываюцца нейкія супольныя імпрэзы – гэта вельмі добры знак. Былі таксама даволі страшныя рэчы, якія адначасова паказвалі сілу каналу. Да прыкладу, у 2009 годзе наступіў вельмі сур’ёзны крызіс, звязаны з выдаленнем мяне з тэлеканалу. Я вельмі добра памятаю, як тут з’явіліся а 18:00 практычна ўсе працаўнікі каналу, белсатаўцы трымалі варту над тым, што было вынікам супольных намаганняў. Гэта было незвычайна, бо ўсе сабраліся літаральна за гадзіну. Трэба адзначыць, што гэта быў страшны момант, але ён адначасова сведчыў, што мы будзем змагацца і пераможам. І мы перамаглі, як высветлілася.\nКалі не было палітычнага апірышча, а «супраціўленне матэрыі» было настолькі вялікае, то дзякуючы чаму – або нягледзячы на што – паўстаў «Белсат»?\nПа-першае, была вострая неабходнасць, каб нешта такое з’явілася. Гэта не звязанае з якою-небудзь канкрэтнай асобаю. Гэта было патрэбна людзям, і гэта была першая ўмова.\nДругая прычына ў тым, што цяпер наступіў вялікі прагрэс у плане тэхнічных сродкаў, якія выкарыстоўвае тэлебачанне. На сённяшні момант усё значна прасцей. Гэта чарговая прычына, чаму існаванне каналу сталася магчымым.\nТрэцяя прычына заключаецца ў імпэце групы людзей, якія верылі, што гэта будзе магчыма. Спачатку гэтых людзей была меншасць. Большасць лічыла іх вар’ятамі, ідэалістамі або летуценнікамі, якія нічога не дамогуцца. Акурат дзякуючы запалу ўсё атрымалася.\nЯшчэ адною прычынаю было шчаслівае супадзенне. Можна нават сказаць, што тады запалілася мая шчаслівая зорка.\nТак склалася, што мяне лёс або Бог дабраславіў на гэты шлях і я мела кантакты з рознымі палітычнымі сіламі ў Польшчы. Гэта ўнікальная магчымасць і даволі ўнікальнае разуменне сітуацыі. Зразумець беларускі стан рэчаў мне дапамагла мая ўласная біяграфія.\nА пасля я тлумачу яе іншым, і мне здараецца пераканаць людзей. Часам я задумваюся над пытаннем: калі на шляху столькі перашкодаў, то якім чынам усё ўдалося? Удалося галоўным чынам дзякуючы польскаму міфу «За вашу і нашу свабоду» – хіба выключна з гэтае прычыны.\nСамо стварэнне «Белсату» – ужо важнае дасягненне. А ці ёсць іншыя, пра якія варта згадаць?\nСамае важнае дасягненне «Белсату» заключаецца ў тым, што ён ператварыўся ва ўстанову – гэта нешта большае за сродак масавай інфармацыі, гэта ўжо ўстанова, што дзее ў шэрагу вымярэнняў. У ёй розныя асобы могуць рэалізаваць свае праекты пры падтрыманні «Белсату» – гэта і ёсць галоўнае дасягненне. Мы стварылі свой брэнд і ўвесь час працуем над яго ўзмацненнем.\nДругое дасягненне, якім я асабіста вельмі ганаруся, – гэта ўзровень нашай інфармацыі ды яшчэ тое, што нам удалося ў значнай ступені захаваць аб’ектыўнасць. Вядома, нехта можа мець прэтэнзіі да нашай інфармацыі.\nНас не ўспрымаюць у якасці тэндэнцыйных, звязаных з некім. Гэта вельмі цяжкое і важнае дасягненне, вынікі якога праяўляюцца ў кантактах з людзьмі.\nЧарговае важнае дасягненне – стварэнне вялікага калектыву ў Беларусі.\nІ яшчэ адно дасягненне культурніцкага характару – гэта нашыя дакументальныя стужкі, якія, на маю думку, зрабіліся пераломнаю з’явай у беларускай культуры. Некаторыя стужкі – гэта сапраўды выдатныя рэчы для гісторыі, культуры і адукацыі.\nМне падаецца, што прагляд 5-гадовага даробку сапраўды можа ўразіць, гэта вялікае дасягненне, якога нам ніхто не перакрэсліць і не адбярэ.\nТэлебачанне перадае вобразы і прадугледжвае іх прагляд. Як вы ўяўляеце сабе гледачоў у Беларусі? Хто глядзіць «Белсат», дзе жывуць гледачы і хто яны такія?\nКім пераважна ёсць нашыя гледачы, вынікае з адмысловых даследаванняў. Большасць тут складаюць жыхары мястэчак, у параўнанні з прадстаўнікамі вялікіх гарадоў. Нашыя праграмы глядзяць, натуральна, і ў буйных населеных пунктах, але глядач «Белсату» паходзіць пераважна з сельскай мясцовасці. Да аўдыторыі належаць інтэлігенцыя, дробныя прадпрымальнікі, а часам чыноўнікі. Адзін з самых важных момантаў – тое, што мы скіраваныя не толькі на апазіцыю. Мы не вядзем трансляцыю толькі для эліты ў Менску. Прынамсі, мы не павінны працаваць толькі для іх. Мы стараемся падаваць інфармацыю проста, лёгка і зразумела. Напэўна, мы не сродак масавай інфармацыі для кожнага працаўніка сельскай гаспадаркі. Для калгасніка мы цяжкае медыя. Мы паказваем нашыя праграмы для звычайнага нармальнага чалавека – для сярэдняга класу, які нараджаецца, для бізнесоўцаў, інтэлектуалаў, пенсіянераў. Для гэтых людзей мы культурніцкая альтэрнатыва. Мы не прапаноўваем нейкіх супердзівацкіх формаў. Мы не павінны апярэджваць сваіх гледачоў.\n«Белсат» з самага пачатку пазіцыянуе сябе яе першы незалежны тэлеканал для Беларусі. Чым ёсць гэтая незалежнасць? Ад каго ён незалежны?\nПачнем ад таго, што не варта быць незалежным ад здаровага сэнсу. Па-першае, «Белсат» незалежны ад уладаў. Ад уладаў Беларусі ён цалкам незалежны. У гэтым сэнсе ён на другім канцы ў стасунку да дзяржаўнага тэлебачання. Усё тое, чаго не паказвае дзяржаўнае тэлебачанне, можна паглядзець на «Белсаце». Тэлеканал таксама незалежны ў стасунку да беларускіх палітычных сілаў. Часта ў краінах, дзе ёсць праблемы з дэмакратыяй, медыі вядуць палітычную барацьбу і звязваюцца з пэўнымі палітычнымі сіламі. У мяне ёсць пачуццё, што мы незалежныя ад іх. Мусіць быць таксама незалежнасць ад спонсараў. Нас фінансуюць польскі ўрад ды іншыя замежныя партнёры. Досвед паказвае, што нашыя спонсары не маюць ніякіх адмысловых патрабаванняў да нашых праграмаў. Такіх, якія выходзяць па-за рамкі 12 каштоўнасцяў, якія мы самі прынялі. Падазраю, што калі б мы прэзентавалі нейкія вельмі крайнія погляды, то, магчыма, нехта б да мяне звярнуўся, але цягам пяці гадоў ніхто не звяртаўся. Даю слова. Аднойчы папрасілі паказаць інтэрв’ю з міністрам Сікорскім – і ўсё. Добра было б, калі б усе нацыянальныя тэлеканалы былі настолькі незалежныя, як «Белсат». Гэта эфект працы каманды. Незалежнасць – гэта калі ты абапіраешся на прынцыпы, а не на дырэктывы. Дырэктыва кажа, як ты мусіш паводзіцца ў канкрэтнай сітуацыі. Прынцып падказвае табе, што ўвогуле трэба паводзіцца так або іначай.\nКалі гавораць пра «Белсат», то часам гучыць слова «прафесіяналізм». Адныя кажуць, што «Белсат» – прафесійны тэлеканал. А іншыя, якія крытыкуюць, сцвярджаюць, што гэта непрафесійнае тэлебачанне. Як Вы разумееце тэлевізійны прафесіяналізм?\nПрафесіяналізм – гэта прафесіяналізм. Гэта тое, што ў гэтай прафесіі можна знайсці найлепшага.\nЦі мусіць журналіст атрымаць журналісцкую адукацыю?\nАбсалютна не мусіць. Мусіць навучыцца прафесіі, рамяству. У вучэльні гэтаму рэдка можна навучыцца. Але можна навучыцца пасля яе. А гэта вельмі адмысловая прафесія.\nЧаму Польшча падтрымлівае «Белсат»? Ці ёсць у гэтым свой інтарэс?\nІнтарэс ёсць. Беларусь – сусед Польшчы. Мы не ўцячэм у Партугалію. Мы асуджаныя на гэтае суседства. А ў Польчшы вельмі нестабільны сусед, бо дыктатарскія краіны не стабільныя, і доказам тут служаць падзеі ў Паўночнай Афрыцы. Здавалася, што палітычныя рэжымы там вельмі стабільныя. Дыктатарскія рэжымы нібыта стабілізавалі гэтыя краіны, каб еўрапейцы маглі ездзіць туды на курорты і загараць.\nЯны прэзентаваліся як стабільныя.\nДакладна. Пасля чаго ўсё распалася, і ніхто не ведае, што з гэтым фактам рабіць. Так што калі суседняя дзяржава дыктатарская, то гэта не вельмі карысна. Значна больш карысна, каб побач з намі была дзяржава, якою кіруюць прынамсі адносна дэмакратычна, і дзяржава, прыязная да нас. У польскім інтарэсе і тое, каб там былі нармальныя стасункі ў грамадстве. У гэтым сэнсе сродкі ўздзеяння ЕЗ і Польшчы на беларускі рэжым вельмі абмежаваныя. Цяжка сабе ўявіць лепшы праект, чымся той, які ўплывае не на ўлады, а на грамадства, звяртаецца да яго, а не да ўлады. І гэта польскі інтарэс, каб Беларусь у будучыні была прыязная і дэмакратычная. А як гэта разаўецца далей – гэтага ніхто не ведае. Польская прымаўка кажа: чалавек страляе, але Бог кулі носіць.\nЧаму Вы заняліся менавіта гэтым праектам? Ці ёсць асабістыя прычыны?\nВельмі часта вырашае выпадковасць. Я аказалася ў патрэбным месцы ў патрэбны час. Акрамя таго, у Польшчы 2/3 людзей маюць продкаў, якія паходзяць з усходу. Па бацьку, Збігневе Рамашэўскім, нітка абрываецца на дзедзе. Я даследавала гэту справу. Знайшла сваякоў пад Семятычамі і ў Беластоку на Падляшшы. Прозвішча Рамашэўскі вельмі распаўсюджнае ў Літве і Беларусі. Так што вельмі магчыма, што мае карані адтуль, але абарваліся, бо мой дзед загінуў у канцлагеры падчас вайны, калі майму бацьку было пяць гадоў.\nКалі казаць пра больш канкрэтныя прычыны, то я лічу, што мы мусім вяртаць тое, што атрымалі. Палякам дапамагалі, а цяпер палякі могуць дапамагчы іншым. Тут рэч таксама ў здольнасцях. Я не вельмі добра малюю і не ўмею спяваць, але маю здольнасць заражаць людзей ідэямі, а таксама ў мяне ёсць унікальны досвед. Так склалася, што я нарадзілася ў гэтай краіне, выхоўвалася ў такой, а не іншай сям’і, і так склалася маё жыццё. Грэх не выкарыстаць гэтага досведу, які пасуе для працы на «Белсаце». Гэта адна з прычынаў, чаму я гэта раблю.\nПяць гадоў за плячыма. Якія найбольшыя выклікі стаяць сёння перад «Белсатам»?\nНатуральна, далейшае развіццё. Праект зрабіўся вялікім і развіваецца далей. Трэба пільнаваць, каб захаваць якасць і каманду. Развіццё і ўзмацненне структуры ў вельмі цяжкіх умовах і пры адсутнасці ўпэўненасці ў тым, што можа здарыцца ў Беларусі, – гэта сур’ёзны выклік. Чарговы выклік – гэта стабілізацыя арганізацыі ды фінансаў цягам бліжэйшых гадоў. Гэта пытанне, быць ці не быць «Белсату». Гэта настолькі вялікая і складаная ўстанова, што яна не можа функцыянаваць у сталай няўпэўненасці. Нам трэба стабільнае падтрыманне, найлепей еўрапейскае, але прынамсі міжнароднае, у большай меры, чымся сёння. А пасля можна толькі марыць, што яшчэ можна зрабіць. Серыял, новыя фільмы, ток-шоу. Ідэяў хапае. Але галоўнае заданне на сёння – узмацніць структуру, каб пры пашырэнні яна не разбурылася, і атрыманне саліднай фінансава-арганізацыйнай базы.\nЦі можна сабе ўявіць, што будзе адбывацца з «Белсатам» праз пяць галоў?\nЯ думаю, што «Белсат» будзе працаваць праз пяць гадоў. Цяжка сказаць, што адбудзецца ў Беларусі цягам наступных пяці гадоў. Можа шмат што здарыцца.\nЦягам апошніх пяці здарылася не вельмі шмат…\nГэта праўда, але гэта не значыць, што так будзе заўсёды. Магчыма, «Белсат» будзе не вельмі адрознівацца ад таго стану, у якім ён сёння, дай Божа, амін. Можа, таксама ў сітуацыі зменаў, «Белсат» станецца пачаткам першага незалежнага тэлеканалу ў Беларусі. Але для мяне гэта будзе эпілог. Тады ўжо не я буду ствараць гэты тэлеканал. Гэта будзе момант, калі дзіця пакіне гняздо, і ў такі момант кожная маці вельмі перажывае, але так бывае. А я пашукаю іншай справы для сябе. Хаця на сёння праца ў «Белсаце» не дае мне сумаваць. Увесь час нешта адбываецца.\nДля дасвечанага журналіста ёсць шмат справаў. Напрыклад, палітыка.\nГэтага я хутчэй не планую ў бліжэйшай будучыні. Хаця, вядома, ніколі не трэба казаць ніколі.\nЧаго Вы хацелі б пажадаць гледачам і камандзе «Белсату»?\nГледачам зычу, каб жыццё ў Беларусі зрабілася лягчэйшым і больш прыемным. Думаю, што яно вельмі цяжкое. Гэта бачна па тварах людзей на вуліцах. А камандзе – каб нам разам удалося ўзмацніць і развіць структуру. І далейшай прафесіяналізацыі.\nСяргей Пеляса, рэдактар, Белсат


Сяргей Пузанкевіч: Гурэнка сказаў, быццам футбалісты выказаліся за рускую мову, але ў іх ніхто не цікавіўся - Мова Спартова - Блоги - Tribuna.com\nСяргей Пузанкевіч: Гурэнка сказаў, быццам футбалісты выказаліся за рускую мову, але ў іх ніхто не цікавіўся\nТеги Динамо Брест Белшина Михаил Хлус Торпедо-БелАЗ болельщики ФК Гомель Сергей Пузанкевич Сергей Гуренко беларуская мова БАТЭ Футбол\nДавайце пагуляем у асацыяцыі. БАТЭ — Анатоль Капскі і Дзмітрый Ліхтаровіч, мінскае "Дынама" — Юрый Чыж і пастаянныя адстаўкі трэнераў, "Шахцёр" — Юрый Вяргейчык… А з чым асацыюецца жодзінскае "Тарпеда", чацьвёртая каманда Беларусі па выніках сезону-2014? З галоўным трэнерам Ігарам Крывушэнкам і — правільна! — беларускамоўным дыктарам Сяргеем Пузанкевічам. Ён для аўтазаводцаў даўно стаў велічынёй, якую ў дакладных навуках часам пазначаюць скарачэннем "const". Карэспандэнт pressball.by сустрэўся з легендарным жодзiнскiм прэс-аташэ і паразмаўляў пра "Тарпеда", чэмпіянат Беларусі, традыцыі футбола, заўзятараў, ну і, вядома ж, родную мову.\nЯк усё закруцілася\nСяргей, як усё закруцілася?\nУ сэнсе, любоў да футбола… У нашым гарадку футбол — адна з нешматлікіх забаваў. Разам з сябрамі класе ў чацвертым завіталі на матч. Спадабалася. Прыйшоў у секцыю Пятра Іванавіча Міхеева. Адзаймаўся паўтара месяцы. Тады таксама трэніраваліся Алег Кубараў, Міхаіл Хлус, Віталь Лясун, Саша Міхальчанка – усе яны пайшлі ў вялікі футбол. А я зразумеў, што знакамітым гульцом не стану, і на гэтым мая кар’ера завяршылася. Але вялізнае жаданне быць як мага бліжэй да футбола засталося. На старэнькім стадыёне "Тарпеда" я назіраў за працай дыктара. Генадзь Барысавіч Окунеў заўсёды прыходзіў загадзя, падключаў мікрафончык у разетачку, а я сядаў у пары радоў за ім і назіраў.У 93-м добра знаёмы мне яшчэ з дзяцінства Вадзім Бразоўскі прапанаваў стаць дыктарам на нашым стадыёне.\nПры якіх абставінах?\nЦікавая гісторыя. Едзе аднойчы каманда з Брэсту, прайграла мясцовым дынамаўцам. Настрой не самы лепшы. Галоўны трэнер на той час Іван Іванавіч Кавалёнак гаворыць у аўтобусе: "Вось у берасцейцаў ўсё як у людзей. Стадыён нармальны, дыктар беларускамоўны…" Тады якраз быў пачатак 90-х, велізарная цікавасць да роднай мовы, уздым самасвядомасці. А ў Жодзіна дыктарам працаваў азербайджанец, які з акцэнтам абвяшчаў склады каманд. І тут Бразоўскі кажа Кавалёнку: "У мяне ёсць сябра, настаўнік у школе, на мове шпарыць як трэба і футбол ведае".Так мяне і запрасілі быць дыктарам. Прычым у 93-м, калі мяне прымалі на працу, карыстанне беларускай мовай было адной з умоваў. Ужо ў канцы 90-х была спроба "перакласці" мой голас на рускую, але я заўпарціўся. На гэты конт у мяне ёсць жарт, ці як я кажу "шутка гумару". Я ім сказаў: "Будзеце плаціць мне ў расійскіх рублях па курсе 1 да 1 з беларускім — адпрацую матч на рускай мове. Заплаціце ў амерыканскіх далярах зноў жа па курсе 1 да 1 з беларускім рублём — папрацую па-ангельску. А раз не жадаеце мне з такой канвертацыяй плаціць, то я па-ранейшаму буду працаваць на роднай мове". І ўсё — пасля таго пытанні зніклі. Ну а прэс-аташэ я стаў пры Якаве Міхайлавічы Шапіра. Яму спатрэбіўся афіцыйны работнік клуба з такімі функцыямі, і мне прапанавалі заняць вакансію.\nДа гэтага вы служылі ў арміі.\nО-о, гэта надта цікавы перыяд! Прызваны ў савецкую армію я быў у 83-м годзе восенню. Ужо з прызывам звязаны смешны эпізод. А тады забіралі "ў боты" прама з вучобы. І вось мне, студэнту другога курса, прыходзіць позва, паводле якой трэба з’явіцца на службу 11-га лістапада. У ваенкамаце я кажу, што 11-га не прыду. А трэба ж разумець — савецкі час, усё строга, а тутака нейкі салабон вушасты такое кажа. Палкоўнік пагражае, што пасадзіць, а я яму тлумачу, што 11-га не прыду, бо 18 гадоў мне будзе толькі 15-га чысла. Ну, раз я вырашыў пажартаваць, то і палкоўнік не адстаў. Узяў і выправіў 11-е чысло на 15-е, так сваё 18-годдзе я сустрэў на прызыўным пункце.Служыў я у ваенна-касмічным комплексе, які тады яшчэ так не называўся, а "вучэбку" праходзіў у Сімферопалі. Служба ў сакрэтнай часці, 30 км да Усурыйска, 30 км да Кітаю. І зусім без звальненняў, а куды там у звальненні хадзіць?! Я быў камандзірам аддзялення антэншчыкаў, мы трымалі сувязь з пілатуемымі касмічнымі караблямі. Тое, што людзі слухаюць, як касманаўты гавораць з Зямлёй, — гэта і былі мае функцыі, забяспечыць такую сувязь. Даваў падпіску на некалькі год аб сакрэтнасці інфармацыі.Армія дала мне вельмі шмат у плане псіхалогіі, потым навыкі спатрэбіліся ў школе (я працаваў настаўнiкам). Я зразумеў, што нельга ўсіх людзей часаць пад адно, да кожнага трэба мець індывідуальны падыход.\nЗдараецца такое, што нехта ў горадзе вас не пазнае?\nБывае, бывае. Хаця праз мяне як настаўніка прайшлі многія, у тым ліку футбалісты "Тарпеда". З апошніх прыкладаў — Ілля Алексіевіч. Увогуле 6-я школа Жодзіна знакамітая на футбольныя кадры. А ў горадзе мяне часцей пазнаюць, чым не. Прычым гэтая папулярнасць гуляе як са знакам "+", так і са знакам "-".Напрыклад, у суботу "Тарпеда" прайграла, а ў нядзелю не хочацца нават выходзіць на вуліцу. Спыняюць людзі і запытваюць: "Сяргей, ну як жа так прайгралі?" На гэты конт маю ўжо дзяжурны жарт: "Ну вы ж бачыце, што мяне на замену не выпусцілі. Далі б згуляць, дык "Тарпеда" выйграла б". Жодзіна – горад невялічкі. Чым ён жыве? Тут можна паставіць пытанне, хто і што кім жыве. Альбо горад заводам, альбо завод горадам. Паміж гэтымі словамі можна паставіць знак роўнасці. БелАЗ – горадаўтвараючае прадпрыемства, калі на заводзе праблемы, гэта адбіваецца на ўсім. Калі завод працуе спраўна — зноў жа па горадзе можна адчуць. Ну і блізкасць Мінска. Многія маладыя працуюць там, але праблемы таго ж БелАЗа адлюстроўваюцца нават на тых людзях, якія не маюць ніякага дачынення да завода. Зараз кажуць пра тое, што сацыяльная сфера БелАЗа пяройдзе гораду, але, на мой погляд, гораду будзе вельмі цяжка ўтрымаць тое, што ўтрымлівае завод. Па маіх дадзеных, бюджэт аднаго стадыёна "Тарпеда", за які адказвае БелАЗ, большы за гарадскі бюджэт на ўвесь спорт горада. І таму нас вельмі хвалюе гэтая сітуацыя. Міжнародныя матчы ў Жодзіне праводзіліся, але велізарнага ажыятажу сярод мясцовых жыхароў не выклікалі. Чаму? Некалькі абставінаў. Што датычыцца гульні Беларусь — Японія. У кантракце быў прапісаны час 15.15 у працоўны дзень, ну і як тут сабраць поўны стадыён?А вось за матч з Чарнагорыяй мне сапраўды сорамна. Не дапрацавалі. На гульню з чарнагорцамі я сам расклеіў каля 100 афіш па горадзе. Але можна было больш якасна прывабіць людзей на арэну. Калі б жодзінец — а я яго лічу менавіта жодзінцам — Ян Цігараў асабіста заклікаў бы гараджан на матч, людзі б ведалі, на каго ім можна прыйсці. Што замінае беларусам наведваць стадыёны рэгулярна? Шмат фактараў. Сёння ў чалавека, напрыклад, больш магчымасцей цiкава правесцi час. Назаву яшчэ адзiн з асноўных. На матчах чэмпіянату БССР па 5 тысяч гледачоў збіралася. І гэта было звычайнай з’явай. Але трэба ведаць, што ў тыя гады больш за 50% гульцоў каманды былі мясцовыя, вось людзі і хадзілі на сваіх. Футбалісты гулялі ў адным клубе па 10, па 15 гадоў, такога цяпер немагчыма сабе ўявіць! Ідзе футбаліст дадому пасля паразы, а яго каля пад’езду сустракаюць мужыкі і пачынаюць чыхвосціць, ды так, што гульцам часам сорамна было ў вочы гэтым мужыкам глядзець. А цяпер у клубе старажыламі лічацца Часноўскі, Шчагрыковіч, Васькоў, Яцкевіч, якія правялі ў "Тарпеда" па тры гады. І іх ужо лічаць сваімі. Вось калі яны яшчэ гадоў пяць будуць гуляць, то і людзей на трыбунах стане больш. Мець як мінімум 1-2 сваіх хлопцаў вельмі важна. На іх будуць хадзіць, іх будуць вылучаць з усяго складу ў размовах, і любіць будуць больш. А большасць сучасных футбалістаў ходзяць з каманды ў каманду амаль штогод, дык на каго людзям глядзець? Ці варта дазволіць алкаголь на трыбунах? Размова ідзе пра культуру піцця. Свіння паўсюль знойдзе, дзе выкачацца. Напіўся чалавек на трыбунах, страціў адэкватнасць — вывядзіце яго са стадыёна. І людзі будуць бачыць, што піць на стадыёне дазваляецца, аднак існуюць акрэсленыя рамкі паводзінаў, якія пераступаць нельга. Забараняючы, мы заганяем людзей піць у падваротні.Дык хай той, хто хоча выпіць таго ж піва, вып’е яго на трыбуне на матчы, чым злы вып’е ў горадзе і пачне выплёскваць свой негатыў на іншых. Тыя ж жодзінскія мужыкі часам прыходзяць да касы стадыёна, бачаць цэннік "20 тысяч" і вырашаюць скінуць па такой суме, але не на квіткі, а на бутэльку. А калі б існавала магчымасць ужыць крыху алкаголю на трыбуне і культурна паглядзець матч, усё было б лепш.\nУсім вядома, што большасць футбалістаў "Тарпеда" жыве ў Мінску. А хто не паддаўся на агні сталіцы і абраў Жодзіна?\nУ гэтым годзе ўсе трое ўкраінскіх легіянераў здымалі тут кватэры. Раней жылі іспанцы. Жыве ў горадзе Арцём Васькоў са сваёй сям’ёй. Нават сказаў: "якімі ж мы былі дурнямі, калі жылі ў Мінску! Тут так спакойна!" Дзіцяці Арцёма прыладкавалі ў садок. Пакуль партнёры едуць да Ўручча, а потым дабіраюцца ў свае мінскія кватэры, Арцём праз 15 хвілін пасля трэніроўкі ўжо дома.\nУ мінулым сезоне "чорна-белыя" ледзь не заваявалі бронзавыя медалі. Ці лунае ў жодзінскім паветры расчараванне ад чацвертай пазіцыі?\nПачну з агульнай атмасферы, якую выклікала гульня каманды. На апошнія матчы прыходзілі цэлымі сем’ямі, бабулі і дзядулі з унукамі, на атрыбутыцы клуба. У крамах прадавачкі размаўлялі паміж сабой пра футбол! Неверагодна! Добрая гульня жодзінцаў на другім этапе вярнула на трыбуны нават тых людзей, якія там даўно не былі. А што тычыцца эмоцый, то расчараванне ёсць у мяне асабіста. Я як прэс-аташэ ў чацверты раз стаў чацвертым. Задумваешся аб нейкім праклёне. Але ўсе гэтыя месцы ўспрымаліся па-рознаму. У 2005-м не выходзіць з памяці апошні матч з МТЗ-РІПА, калі нам забіў Жапалэу, а гол Зуева не залічыў Дупанаў. У 2007-м абгулялі той жа МТЗ, але і "Гомель" з "Шахтай" перамаглі ў гасцях, і мы засталіся на 4-м месцы. Тады заўзятары высыпалі на поле, бо яшчэ не ведалі астатнія вынікі. Тое чацвертае месца было прагрэсам, але я запомніў вочы Валодзі Бушмы, які па заканчэнні гульні спытаў: "Сяргей, няўжо мы зноў чацвертыя?" Гэтым разам я лічу, што "Тарпеда" зрабіла ўсё, што ад яго залежала. Ігар Крывушэнка другі год працуе з камандай і прадэманстраваў, што з гэтым калектывам можна дабівацца поспеху. Некаторыя футбалісты клуба шчыра выказваліся ў прэсе пра фінансавыя запазычанасці клуба перад імі. Сітуацыя ўжо ў мінулым? Практычна ўсе клубы вышэйшай лігі маюць нейкія запазычанасці перад сваімі футбалістамі. І ўлетку шмат казалі пра праблемы ў "Тарпеда". Жодзіна пайшло па цяжэйшым шляху — сёлета клуб не атрымаў ні капейкі бюджэтнага фінансавання, бо летась не выканаў славутыя 20%. Клуб заплаціў усе зарплаты, прэміяльныя, бонусы за мінулагодняе пятае месца. А гэта немалыя грошы. Старыя даўгі цалкам выплацілі, аднак накацілі новыя праблемы. Тым не менш, ёсць цвёрдае слова генеральнага дырэктара, што ўсе грошы будуць. Падзел на шасцёркі выклікаў палеміку. На вашу думку, ці трэба было праводзіць розыгрыш па такой схеме надалей? Калі толькі збіраліся першы год згуляць па такой схеме, я быў упэўнены, што такі падзел не патрэбны. Аднак у выніку мяне ўзрадавала, які інтарэс выклікалі матчы на другім этапе. Зрэшты, "Тарпеда" двойчы гуляла менавіта ў першай шасцёрцы, ня ведаю, што я сказаў бы, калі б мы апынуліся ў другой. Вячаслаў Глеб даў даволі скандальнае інтэрв’ю "Прессболу", у якім засяродзіўся на грашовых пытаннях "Тарпеда" і на сваім браце, якога не выклікалі ў зборную. Вячаслаў цяпер заўсёды не шукае словы ў кішэні ці ёсць і больш эмацыйныя людзі ў камандзе? Слава, так бы мовіць, прадукт індывідуальны. Мы і самі яго на 100% не ведаем. Ён пастаянна адкрывае новыя таямніцы. Такіх футбалістаў, якія прама аб усім кажуць, у камандзе не павінна быць многа, іначай хто будзе тады гуляць? (смяецца). Перад пачаткам сезона былі на прыёме ў генеральнага дырэктара БелАЗа, і калі ён запытаў, ці ёсць у каго-небудзь да яго пытанні, то яны знайшліся толькі ў Славы Глеба. Ну а яшчэ ў "Тарпеда" ёсць чалавек, згадваючы якога, часта жартуюць з мяне. Кажуць, што хутка я сваю працу страчу, бо ёсць замена. Я кажу пра Васіля Хамутоўскага. Цудоўны суразмоўца, які ўмее гаварыць, ніколі не адмаўляецца ад інтэрв’ю. Канфлікт у гэтым сезоне быў з фанацкім сектарам. Не сумняюся, вы ведаеце аб гэтым куды больш за іншых… Лічу, што тая праблема не каштавала выедзенага яйка. На гасцявы кубкавы матч у Гарадзею прыехалі нашы фанаты. Каманда прайграла ў серыі пенальці. Футбалісты ў роспачы падышлі да сектару, і пачулі ў свой адрас, "хто яны такія на самай справе". Каманда не стала маўчаць, і ў сваю чаргу закранула словамі фанатаў. Адсюль і пачаўся незразумелы мне байкот матчаў з боку фан-сектару. Я сустракаў некаторых актыўных заўзятараў у горадзе і казаў ім, што так ніхто не робіць. Дамовіліся пра сустрэчу з камандай.І вось тэлефануе мне дырэктар клуба і напаўжартам пытаецца, ці справімся мы з фанатамі, бо каля 100 чалавек маюць прыйсці на трэніроўку. Запэўніваю яго, што ўсё будзе ў парадку. У выніку размова адбылася, трывала яна хвілін 15. У адным баку каманда, у другім фанаты. Вынікам стала тое, што лідэры фанатаў паціснулі руку галоўнаму трэнеру. Вельмі прыгожа павёў сябе Арцём Васькоў. Паўабаронца выйшаў наперад і сказаў: "Хлопцы, вы ж мяне ведаеце, я жыву ў Жодзіне, сярод вас. Калі нешта не так — сустракайце мяне, біце!" На гэтыя словы заапладзіравалі і самі фанаты, і футбалісты. На наступны дзень усе бакі атрымалі станоўчыя эмоцыі, хоць "Тарпеда" і прайграла "Шахцёру". Фанаты ўбачылі самаадданасць футбалістаў ад 1-й да 90-й хвіліны, а каманда пачула магутную падтрымку з сектару. Ігар Крывушэнка стаў адным з найлепшых трэнераў сезону. Але ён цікавы журналістам яшчэ і прэс-канферэнцыямі. А раней быў Вадзім Бразоўскі. Хто яшчэ з трэнераў запомніўся вам нетрывіяльнымі "прэсухамі"? Безумоўна, Якаў Шапіра. Мы з ім на пару пастаянна жартавалі. Аднойчы я папрасіў яго прынесці сшытак, куды ён занатоўвае свае крылатыя выразы. Ужо пасля яго смерці выявілася, што такі сшытак сапраўды існаваў, яго прынёс мне сын Якава Міхайлавіча. "Прэсухі" ў Шапіра былі проста неверагоднымі! Пытаецца аднойчы журналіст: "што здарылася з Дзянісам Каролікам?" Адказ трэнера: "У яго страсенне мозга. Але гэта добра". Ва ўсіх выкаціліся вочы, што ж ён кажа? А Шапіра дадае: "…бо гэта сведчыць аб тым, што ў маіх футбалістаў ёсць мазгі". Альбо ягоная фраза пасля перамогі над "Дырыдай" Уладзіміра Курнева: "Лягчэй знайсці яўрэя-аленевода, чым дачакацца, пакуль "Дарыда" пераможа "Тарпеда". Дарэчы, за ўвесь час свайго існавання "Дарыда" так і не здолела перамагчы жодзінцаў. Шапіра быў супермэнам, чалавекам, які на дзесяць год апярэдзіў свой час. А то і болей. Вельмі цікавым быў Алег Кубараў, яго цяжка разгаварыць, але па знаёмстве ён робіцца досыць адкрытым чалавекам. З Бразоўскім працаваць было лягчэй за ўсіх, бо мы знаёмыя з дзяцінства. Нельга забыць пра Сяргея Гурэнку. Здаралася, я прасіў яго не надта праяўляць эмоцыі адразу пасля гульняў, паказваў яму знакі на прэс-канферэнцыях. Увогуле, на прыкладзе Гурэнкі ясна, што прэс-канферэнцыі нельга праводзіць адразу пасля матчу, трэнеры не паспяваюць адысці ад падзей і спакойна разважаць пра гульню, часам кажуць нешта на эмоцыях.\nМова і традыцыі\nНекалькі гадоў таму "Тарпеда" насіла чырвона-сінія колеры. Чаму так здарылася і як адбылося вяртанне да чорна-белых?\nВельмі проста. Чорна-белыя колеры — гістарычнае спалучэнне для "Тарпеда". Але калі ў каманду прыйшоў Якаў Шапіра, колеры змяніліся на чырвона-сінія. Справа ў тым, што Шапіра верыў у розныя прымхі, астралогію. А паколькі спонсараў для каманды шукаў пераважна сам трэнер, колеры неўзабаве сапраўды былі змененыя. Так цягам шасці сезонаў "Тарпеда" выступала ў чырвона-сініх футболках. Ужо потым Шапіра пайшоў у іншы свет, і кіраўніцтва змянілася. Алег Кубараў гуляў яшчэ за чорна-белае "Тарпеда", таму вярнуліся да гістарычных колераў. А з эмблемай усё было так. Паклікаў мяне дырэктар клуба і сказаў рабіць усё што хачу, але каб эмблема адпавядала чорна-белым колерам клуба. Мы селі разам з цяперашнім менеджарам па маркетынгу Віктарам Глушко прыдумляць новы герб. Пакідаць на ім толькі чорны і белы колеры было б непрыгожа, і таму я прапанаваў "падфарбаваць" аранжавым. Прыношу на зацвярджэнне дырэктару, а той запытвае, навошта там аранжавы колер. Я кажу — яскрава выглядае. Так і застаўся ён на афіцыйнай эмблеме каманды, у нас нават трэці камплект формы быў аранжавы.\nА атрыбутыка тады актыўна стваралася?\nТак, у мяне недзе яшчэ ляжыць вымпел клуба ў чырвона-сініх колерах. Шапіра ўмеў прыдумляць розныя цікавыя рэчы. Выпусцілі мы спецыяльныя хусткі, якія трэба было павязваць на шыю. Такі сабе дрэс-код каманды. І ўвесь калектыў ехаў на матч у гэтых хустках на шыі, у тым ліку і сам Якаў Міхайлавіч. Ого! У Наваполацку мы паспрачаліся на 300 даляраў. Шапіра сказаў мне, што аддасць гэтыя грошы, калі я пагалю галаву, а бараду з вусамі пафарбую напалову ў чырвоны, а напалову ў сіні колер і прахаджу ў гэтым два тыдні. Жонка спачатку з энтузіязмам успрыняла гэтыя словы, але потым узгадала, што ў яе неўзабаве дзень нараджэння. А куды з такім "рознакаляровым" мужам пойдзеш? І ўсё-ткі я зрабіў гэта. А на паголеную галаву павязаў гэтую тарпедаўскую хустку як бандану і так ад таго моманту хадзіў. Але ў гэтай вясёлай гісторыі даволі сумны канец. Шапіра перад гульнёй быў у шоку, як і ўся каманда. Ён адвёў мяне ў бок і запытаў, няўжо я сур’ёзна сабраўся прахадзіць два тыдні з такой знешнасцю. Я сказаў, што так. Тады ён папрасіў, каб я на наступны дзень усё гэта змыў, а пасля матчу ён аддасць мне грошы. Аднак якраз на той гульні з Якавам Міхайлавічам здарылася бяда, з інфарктам яго адвезлі ў бальніцу. Я ў суседнім пакоі назіраў, як яму ўжо ўручную заводзілі сэрца, але гэта, на вялікі жаль, не дапамагло. Доўгія гады я не ўспамінаў пра гэтую гісторыю, але цяпер штогод на турніры памяці Якава Міхайлавіча я павязваю на галаву чырвона-сінюю бандану, гэта мая даніна памяці вялікаму трэнеру… Ці не сам Шапіра прыдумаў ідэю таго календару, на якім уся каманда была голай і прыкрывала свае важныя месцы мячамі? Ён. Сустракае мяне напярэдадні: "Сяргей, купляй заўтра "Прессбол" — "А што будзе?" — "Убачыш". А там надрукаваны вось такі каляндар! Яшчэ на календары быў слоган: "Всегда стоять и так держать!" Гэтым фотаздымкам Шапіра хацеў прыцягнуць увагу да клуба. Не адзін тыдзень у горадзе аб гэтым гаманілі. Быў яшчэ адзін — з сярэднявечнай зброяй. Але і па сёння, калі я паказваю новы плакат "Тарпеда" ў той жа федэрацыі, адусюль чуюцца падколкі: "А дзе ж вашы голыя?" Шапіра быў вельмі крэатыўным чалавекам. А чаго варты танец усёй каманды пасля выхаду ў вышэйшую лігу? Футбалісты цэлы месяц яго рэпетавалі, каб потым пасля матчу прадэманстраваць гледачам, усе былі ў шоку! Нават да цяперашняга часу ніхто нічога падобнага не зрабіў! Той самы каляндар з "голым"\nТарпеда Вяртанне беларускай мовы ў футбол паволі адбываецца ўжо некалькі гадоў, аднак ці можна казаць пра істотныя зрухі наперад?\nЦяпер усё залежыць ад добрай волі кіраўніцтваў клубаў. Для мяне праца менавіта па-беларуску даўно стала традыцыяй, ад гэтага адступіць нельга. Выдатна, што федэрацыя накіравана ў гэты бок. Мне давялося двойчы працаваць дыктарам на "Барысаў-Арэне" падчас матчаў нацыянальнай зборнай.Я адразу сказаў: "Вы ж разумееце, што я буду рабіць абвесткі на беларускай мове?" А мне: "Так нам па-беларуску і трэба!" Я быў прыемна здзіўлены гэтым. З дыктарам з Гомеля я асабіста знаёмы, у веданні беларускай мовы і непасрэдна дыктарскай працы ён стаіць значна вышэй за мяне. Мала хто заўважае, што беларускую мову выкарыстоўвае і дыктар у Брэсце — ён пажылы чалавек, аднак ад 90-х гадоў і па сёння карыстаецца беларускім словам. Хачу падкрэсліць і працу бабруйскай "Белшыны". Я магу пажадаць хлопцам толькі адно — не спыняцца на гэтым, а надалей прапагандаваць нашу мілагучную мову. І мінскае "Дынама" стараецца. Калі раней я быў ледзьве не адзіным, хто працаваў дыктарам на беларускай мове, то цяпер яна гучыць на многіх стадыёнах краіны. Вельмі добра, калі мне пасля інтэрнэт-трансляцый, якія я каментую, тэлефануюць і ўказваюць на памылкі. Патэлефанаваў нават сябра з-пад Жлобіна і па пунктах расклаў мне, дзе і ў чым я памыляўся. Мовы стала больш, і гэта трэба развіваць, пашыраць. А мае каронныя фразы пайшлі ў народ, на вуліцы часам кажуць: "ДзякуйЗаГульню, прывітанне!"Але не магу забыць і негатыў. Цяпер гісторыя Беларусі ў школах выкладаецца на рускай мове, гэта нонсэнс! Трэба вяртацца да таго, што гісторыя і геаграфія Радзімы павінны весціся выключна на беларускай мове. Цяпер да людзей дайшло, што мова — не праява нейкай вясковасці ці апазыцыйнасці, а прыкмета таго, што чалавек шануе сваю родную зямлю. Жодзінскае "Тарпеда" нядаўна славілася на ўсю Беларусь тым, што прозвішчы футбалістаў на майках падпісваліся на роднай мове. Каманда магла нават гуляць кепска, аднак пра "Тарпеда" дзякуючы мове ўсё адно гаварылі. Хто ўсё-ткі вырашыў адмовіцца ад беларускай мовы на футболках? Гэта мая недапрацоўка, бо я мусіў пераканаць кіраўніцтва клуба ў тым, што нам не толькі важна адраджаць мову, але і ў тым, што яна стала сапраўднай "фішкай" нашай каманды. Па беларускай мове "Тарпеда" пазнаюць. З 2007 па 2011 гады мы гулялі з надпісамі па-беларуску, прычым за гэта рашэнне прагаласавала большасць заўзятараў на афіцыйным сайце клуба. Потым Сяргей Гурэнка сказаў мне, што футбалісты выказаліся за рускую мову, але маё асабістае апытанне паказала тое, што такога апытання перад усёй камандай ніхто не ставіў. Перад гэтым сезонам ужо дырэктар клуба Міхаіл Яўгенавіч Хлус сказаў, што трэба па-руску. На жаль, я не пераканаў яго, хаця Крывушэнка быў ня супраць. Трэба было пажартаваць у размове з дырэктарам. Варта было сказаць яму: "Добра, напішыце і сваё прозвішча на рускай мове". А потым спытаць у футбалістаў: "Хлопцы, чым вы думаеце? Як вы можаце падпісваць кантракты з дырэктарам па прозвішчы Хлус, перакладзіце гэтае слова на рускую мову, няўжо ня страшна?!"Так, мова, на якой падпісаны прозвішчы, не прымусіць каманду гуляць лепш ці горш, але я веру, што мы вернемся да беларускамоўнага напісання, гэта наша "фішка". Можна сказаць, ува мне сядзяць дзве стрэмкі, адна — гэта чацвертае месца, другая — тое, што прозвішчы гульцоў падпісаны не на роднай мове.\nНебезпадстаўна можна сцвярджаць, што вяртанне роднай мовы павінна пачынацца са школы. Ці можна разглядаць у гэтым кантэксце футбол?\nНа яго прыходзяць дзеці, чуюць голас Сяргея Пузанкевіча і ўжо не ўспрымаюць мову як нешта такое, што можна чуць толькі па радыё… Калі мы хочам застацца незалежнай краінай, іншага шляху, акрамя вяртання беларускай мовы, у нас няма! Школа толькі адзін з інструментаў развіцця мовы. І футбол толькі адзін з інструментаў, ён паступова прыходзіць да нашай мовы. Я ні ў школьныя, ні ў студэнцкія гады на беларускай мове не размаўляў, ды і вольна размаўляць стаў толькі недзе на трэці год выкладання ў школе. Дзеці актыўна падказвалі мне, дзе я раблю памылкі. А ўжо ў канцы 90-х я часам "тармазіў", калі трэба было сказаць нейкае рускае слова, бо думаў ужо на беларускай. Мая жонка выкладала ў школе хімію на беларускай мове. Чалавек, які гаворыць на беларускай мове не дасць Бацькаўшчыну ў крыўду. Нельга адмаўляць і сучасных абставінаў, бо як толькі па-беларуску загаворыць прэзідэнт, мовай імгненна пачнуць карыстацца чыноўнікі ўсіх узроўняў і любога паходжання. Пакуль жа мы давялі краіну да такога стану, што адбываецца скарачэнне колькасці настаўнікаў беларускай мовы, такога не павінна быць.


Будзьма беларусамі! » Як пачынаецца «эра Марзалюка». 20 пытаньняў і адказаў пра падручнікі гісторыі Беларусі\n21.08.2018 | Грамадства Адукацыя\nЗь беларускім гісторыкам, кіраўніком праграмы публічнай гісторыі Эўрапейскага каледжу «Liberal Arts» Аляксеем Братачкіным Радыё Свабода разбіраецца, як мяняліся падручнікі гісторыі Беларусі за апошнія 30 гадоў, што азначае «эра Марзалюка» ў гістарыяграфіі, чаму вяртаецца савецкі тэрмін «усенародная барацьба» ў гісторыі Другой сусьветнай вайны і дзеля чаго сярод рэкамэндаваных герояў у падручніках зьявіліся праваслаўныя сьвятары.\nАляксей Братачкін нарадзіўся ў 1974 годзе. Працуе з тэмамі гістарычнай памяці і публічнай гісторыі. Суаўтар кніг «Пасьля савецкага марксізму: гісторыя, філязофія, сацыялёгія і псыхааналіз у нацыянальных кантэкстах (Беларусь, Украіна)» (Вільня, 2013) і «Шляхі эўрапеізацыі Беларусі: паміж палітыкай і канструяваньнем ідэнтычнасьці (1991–2010)» (Менск, 2011).\n1. Як мяняліся падручнікі гісторыі Беларусі — ад Абэцэдарскага да бел-чырвонага-белага са сьцягам на вокладцы\nСамы знакаміты савецкі падручнік гісторыі Беларусі — аўтарства Лаўрэнція Абэцэдарскага, які пачаў кар’еру гісторыка яшчэ за сталінскім часам. У гэтым падручніку гісторыя Беларусі разглядалася як частка агульнай савецкай гісторыі, вывучалі яе факультатыўна.\nПадыходы да таго, як вучыць гісторыю, сталі мяняцца адразу пасьля распаду СССР. У 1993 годзе ў першым жа нумары «Беларускага гістарычнага часопісу» выходзіць публікацыя Міхася Біча пра «нацыянальную канцэпцыю гісторыі і гістарычнай адукацыі». Фактычна ў 1993 годзе з афармленьнем, як яе сталі называць, «нацыянальна-дзяржаўнай канцэпцыі гісторыі» і пачалася грунтоўная інстытуцыяналізацыя гісторыі Беларусі як важнага школьнага прадмету, а не як няважнага факультатыўнага, як гэта было ў СССР.\nУ 1994–1995 гадах выйшлі «Нарысы гісторыі Беларусі» ў 2 частках. Гэта была першая спроба стварыць пасьля распаду СССР нацыянальны наратыў, уключаючы тое, што раней называлі «белымі плямамі гісторыі», пра што не казалі ў СССР, і прапанаваць грамадзтву больш-менш завершаную вэрсію гісторыі Беларусі. Гэта была спроба злучыць мэтадалягічны нацыяналізм (разгляд гісторыі з гледзішча нацыі) з трансфармаваным савецкім марксізмам. Там было шмат элемэнтаў савецка-марксісцкай мэтадалёгіі, напрыклад клясавыя пытаньні, але разам з тым там ішлося пра рэпрэсіі, нацыянальны рух і гэта далей.\nДалей зьявіліся знакамітыя «бел-чырвона-белыя» школьныя падручнікі. Па іх я пасьля ўнівэрсытэту і выкладаў гісторыю ў школе ва Ўруччы.\n2. З чаго пачыналася незалежная гістарыяграфія 1990-х\nУ 1993 годзе ў выкладаньні гісторыі быў зроблены акцэнт на «нацыянальнай дзяржаўнасьці і яе станаўленьні». Задача — паказаць, што мы мелі ўласную гісторыю, праз апісаньні інстытутаў улады, нацыянальны рух, гісторыі і біяграфіі тых людзей, якіх раней ігнаравалі. З гэтага пачалася незалежная гістарыяграфія 1990-х, гісторыкі атрымалі на час аўтаномію ад дзяржавы. Шэраг дасьледнікаў, напрыклад Тацяна Астроўская, якая цяпер працуе ў Нямеччыне, лічаць, што нацыянальная гістарыяграфія 1990-х зрабіла вельмі шмат, каб звычайныя школьнікі нават цяпер ведалі, што такое ВКЛ, Полацкае княства, зьвярталі ўвагу на дзеячоў, раней ігнараваных, як браты Луцкевічы і гэтак далей.\nУ гэтай нацыянальнай гістарыяграфіі было вельмі шмат антыкаляніяльнага настрою. Гэта натуральна, бо мы толькі што былі часткай вельмі спэцыфічнай імпэрыі ХХ стагодзьдзя — СССР. Антыкаляніялізм павінен быў пераўтварыцца ў посткаляніялізм, стаць больш рэфлексіўным, але тут здарыўся 1994 год.\n3. Калі гістарычнымі аргумэнтамі вялася палітычная барацьба\nПасьля прыходу да ўлады Аляксандра Лукашэнкі адбылося тое, што нямецкі дасьледчык Райнэр Лінднэр назваў гістарызацыяй палітыкі ці палітызацыяй гісторыі. Адначасна ён прапанаваў тэзіс — раскол культуры гістарычнай памяці ў Беларусі, бо лічыў, што 1994–1995 гады — гэта пэрыяд, калі гістарычныя аргумэнты сталі максымальна шырока ўжывацца ў палітычнай барацьбе, у прыватнасьці паміж Аляксандрам Лукашэнкам і ягонымі праціўнікамі. У выніку перамогі Лукашэнкі адбыўся раскол гістарычнай памяці і зьявіліся два канкурэнтныя наратывы (пра што казаў ня толькі Лінднэр, але і Генадзь Сагановіч, і іншыя гісторыкі).\nАдзін наратыў зарыентаваны на савецкую кансэрватыўную традыцыю, у ім акцэнт зроблены на ХХ стагодзьдзі, беларускай савецкай дзяржаўнасьці і Вялікай Айчыннай вайне. Гэта цэнтральнае месца памяці ў рамках такога наратыву.\nДругі наратыў, больш працяглы, ахоплівае Полацкае княства, Вялікае Княства Літоўскае, Рэч Паспалітую. У ім задаецца пытаньне пра суб’ектнасьць беларусаў, гаворыцца пра каляніяльныя практыкі.\n4. Ці мяняўся за 24 гады кіраваньня Лукашэнкі погляд на гісторыю\nТрансфармацыя дагэтуль працягваецца, яна зьвязаная з палітыкай, з тым, што можна назваць посткрымскай сытуацыяй. Раскол гістарычнай памяці — два канкурэнтныя наратывы з рознымі героямі і рознымі сьвятамі (25 сакавіка і 3 ліпеня) стаў непакоіць і грамадзкасьць, і ўладу, але розным чынам. Узьнікае пытаньне кансэнсусу ў грамадзтве наконт гістарычных падзей.\nАляксандар Лукашэнка і яго ідэолягі з другой паловы 2000-х распачалі апрапрыяцыю апазыцыйнай рыторыкі. Гэта стала адбывацца і з гістарычным наратывам. Раптам у 2008 годзе ў «СБ. Беларусь сегодня» праходзіць «круглы стол», зьвязаны з гісторыяй БНР, далей гэтая тэндэнцыя пачынае нарастаць і дасягае піку пасьля крымскіх падзей. У гэтым рэчышчы ў ВНУ ў 2019 годзе замест курса «Гісторыі Беларусі» будзе ўводзіцца курс «Гісторыі беларускай дзяржаўнасьці».\n5. Што такое курс «Гісторыі беларускай дзяржаўнасьці»\nУ 1993 годзе зьявілася «нацыянальна-дзяржаўная канцэпцыя», у якой сярод іншага распавядалася гісторыя дзяржаўных інстытутаў. Нейкія інстытуты разглядаліся як «чужыя», каляніяльныя, нейкія як «свае». А зараз хочуць вырашыць унутраныя і зьнешнія палітычныя задачы. Унутры краіны — ліквідаваць раскол гістарычнай культуры і стварыць не супярэчлівы наратыў — ад Полацкага княства да сёньняшняй Беларусі. Яны жадаюць пазбавіцца цалкам ад рыторыкі 1990-х, зь яе акцэнтамі на нацыянальным адраджэньні, «нацыі», каляніяльных матывах і г. д. Для зьнешняя гледача — падкрэсьліць «аўтаномію» ад Расеі, «мы разам, але толькі побач».\nГалоўны фокус зробяць на інстытутах улады і іх «эфэктыўнасьці», незалежна ад іх «паходжаньня». У гэтым сэнсе сталінскі рэжым, напрыклад, ня будуць разглядаць з пункту гледжаньня, ці зьнішчаў ён нацыяналізм і нацыянальную культуру, а будуць разглядаць як рэжым, які быў «здольны правесьці мадэрнізацыю». Галоўная каштоўнасьць — сама ўлада, ня людзі.\n6. Хто сёньня зьяўляецца «галоўным гісторыкам»\nЁсьць такі кансэрватыўны інстытут як школьная гістарычная адукацыя, ёсьць гістарычная адукацыя ў ВНУ. Ёсьць асобныя акадэмічныя інстытуты, якія займаюцца гісторыяй, і ёсьць гісторыкі з амбіцыямі. І некаторыя з гэтых гісторыкаў уключаныя ва ўладныя структуры. І найперш гэта Ігар Марзалюк(дэпутат Палаты Прадстаўнікоў — РС), які, як мне падаецца, сёньня зьяўляецца «галоўным» гісторыкам, у тым сэнсе, што ў яго найбольшыя рэсурсы для лабіраваньня пэўных ідэй. Ён дастаткова актыўны.\nБыла «эра Гігіна», калі гэты гісторык праз свой удзел у тэлевізійным ток-шоў арганізоўваў легітымацыю прарасейскага погляду на гісторыю. Сёньня — «эра Марзалюка». Гэта дыстанцыяваньне ад дакрымскай сытуацыі, больш акуратнае і хітрае выбудоўваньне гістарычнай палітыкі. Гэта імкненьне «аўтанамізаваць» гістарычны наратыў і ад расейскага ўплыву і ад іншых «варожых» уплываў, але рабіць гэта будуць рэспэктабэльна, нібыта без палітычнай патрэбы, «акадэмічна».\n7. Якога ўзросту аўтары школьных падручнікаў па гісторыі\nСёлета яшчэ застаюцца старыя падручнікі для старэйшай школы, 10-11 клясы, напісаныя ў 2012 годзе. Адзін з аўтараў гэтых падручнікаў — рэтраградны гісторык Яўген Новік, які адзін зь першых у 1998 годзе разам з калегамі выдаў двухтомнік гісторыі Беларусі, і надаў легітымнасьці рэжыму Аляксандра Лукашэнкі. Новік — фактычна адзіны аўтар падручніку, дзе апісваецца гісторыя Беларусі ад 1917 году (!) і да канца Другой сусьветнай вайны, па 1945 год. Яўгену\nНовіку — 79 гадоў.\nДругі падручнік, які цяпер выкарыстоўваўся і выкарыстоўваецца ў школах, гэта падручнік Віталія Фаміна, Сяргея Панова і Надзеі Ганушчанкі. Фаміну — 91 год, ён нарадзіўся ў 1927 годзе. Новік напісаў дысэртацыю па гісторыі камсамолу, Фамін напісаў дысэртацыю па гісторыі прафсаюзнага савецкага руху. Гэты савецкі бэкграўнд вельмі адчуваецца ў стылістыцы гэтых падручнікаў. Што цікава, Фамін прымаў удзел у зьяўленьні «бел-чырвона-белых падручнікаў», але потым таксама застаўся ў сыстэме.\nЦяпер выпускаюцца новыя школьныя падручнікі, некаторыя для сярэдняй школы 6, 7, 8, 9 клясы, выдадзеныя ў 2017-2018 гадах. Іх піша ўжо больш маладое пакаленьне, хаця звычайна ў калектыве ёсьць нехта вельмі заслужаны з рэгаліямі.\nАдкуль бяруцца аўтары? Гэта Інстытут гісторыі НАН РБ, гістарычны факультэт БДУ, той жа Новік — гэта БГУІР (там ён раней працаваў), Фамін — з БДПУ, ёсьць людзі з РІВШ. У якасьці рэцэнзэнтаў працуюць звычайна людзі ня зь менскіх інстытуцый.\n8. Як праходзіць конкурс на школьныя падручнікі па гісторыі\nУвесь працэс стварэньня падручнікаў, абвяшчэньня конкурсу толькі фармальна выглядае празрыстым. На сайце Нацыянальнага інстытуту адукацыі вісяць абвесткі пра тое, што праводзіцца конкурс падручнікаў, каб забясьпечыць новыя праграмы, каб у 2019-20 гадах выйшлі новыя падручнікі.\nКаб падрыхтаваць падручнікі, патрэбная дастатковая колькасьць часу. Аўтары павінны здаць на конкурс адзін з разьдзелаў і потым дапісваць усё астатняе. Ёсьць пэўныя структуры ў Нацыянальным інстытуце адукацыі, у Мінадукацыі, дзе знаходзяцца людзі, якія ўсё гэта чытаюць і прымаюць рашэньні. Нідзе немагчыма знайсьці поўны склад гэтых камісій, ніколі не вывешваюцца стэнаграмы абмеркаваньня. Працэс паўзакрыты. Цяпер выйшаў адзін з падручнікаў для школы пад рэдакцыяй гісторыка Вароніна. Адначасна я бачу, што гэты ж гісторык рэцэнзуе другі школьны падручнік. Крыху выглядае як «міжсабойчык».\n9. Якую літаратуру рэкамэндуюць вучням\nУ падручніках па гісторыі ёсьць сьпісы літаратуры, якая выкарыстоўваюцца ў якасьці рэкамэндацый для вучняў. Яны абмежаваныя працамі людзей з вышэй пералічаных інстытуцый. Мы ня знойдзем там увогуле нікога зь незалежнай гістарыяграфіі. Але там ёсьць адна спасылка на папулярную кнігу Ўладзімера Арлова. Мы ня знойдзем нікога з замежных аўтараў, хаця кнігі па беларускай гісторыі выдаюцца за межамі Беларусі і перакладаюцца (хоць і часткова) у рамках праектаў, якія робяць Булгакаў і «Архэ», напрыклад. Гэта ўсё проста адсутнічае. Няма ніякага намёку на тое, што аўтары, якія пішуць гэтыя падручнікі, надаюць увагу чаму-небудзь акрамя таго, што адцэнзуравана ці супадае з мэйнстрымнай гістарыяграфіяй на дадзены момант.\n10. Чаго ня будзе ў новых падручніках гісторыі\nСёлета і летась былі мэтадычныя рэкамэндацыі, як скараціць праграму, якія тэмы зь яе прыбраць. Яшчэ ў 2015 годзе выйшлі мэтадычныя ўказаньні, якія тэмы не разглядаць у падручніках пра гісторыю ХХ-га стагодзьдзя. Там не разглядаецца спэцыяльна тэма пра беларускі нацыянальны рух і яго кірункі. Не разглядаецца калябарацыя падчас Другой сусьветнай вайны. Не разглядаюцца прапановы па альтэрнатыве калектывізацыі наркома земляробства Прышчэпава ў 1920-х гадах. У гісторыі ХІХ стагодзьдзя пра Каліноўскагагаворыцца, але не разглядаюцца яго «Лісты з-пад шыбеніцы». Што да ХХ-га стагодзьдзя, я магу толькі меркаваць, што прыбіраюцца разьдзелы, зь якіх можна было зразумець, што падзеі маглі бы разьвівацца альтэрнатыўна. У праектах праграм некаторыя тэмы з вышэй пералічаных усе ж застаюцца, але мы ня ведаем, якія там зробяць акцэнты.\n11. Што зьменіцца ў выкладаньні гісторыі Беларусі\nЗгодна праектам праграмаў падручнікаў, якія выйдуць у 2019-2020 гадах, зьменіцца сам прынцып выкладаньня. Раней быў храналягічны прынцып, цяпер ён будзе тэматыка-храналягічны. Напрыклад, ёсьць тэма — «Культура Беларусі», і ў рамках гэтай тэмы на працягу 5-6 урокаў мы гаворым пра ўсю культуру ад першабытнасьці да Лукашэнкі. Прапаноўваецца 5 вялікіх тэмаў для вывучэньня.\nПры гэтым уводзяцца два ўзроўні вывучэньня гісторыі — базавы і падвышаны. Базавы — гэта 35 урокаў у год, раз на тыдзень урок гісторыі Беларусі, і ён, як напісана ў мэтадычных указаньнях, арыентаваны на падзейны і храналягічны шэраг. Трэба будзе проста запамінаць імёны і падзеі. Падвышаны ўзровень разьлічаны на тэарэтычнае засваеньне матэрыялу. Гэта 87 гадзін у год у старэйшай школе.\n12. Чаму найноўшая гісторыя ў падручніках гісторыі безальтэрнатыўная\nКалі мы гаворым пра нейкія гістарычныя пэрыяды, заўсёды важна, каб у вас было сапраўды абʼёмнае гістарычнае мысьленьне, каб уяўляць усе альтэрнатывы таго, што магло бы быць. У гэты бок нашы падручнікі ня рухаюцца. У ЭЗ гэта называецца мультыпэрспэктыўнасьць, калі на адну і тую ж падзею глядзяць з розных пэрспэктываў. У нас гэта ігнаруецца.\nАсабліва гэта бачна на прыкладзе сучаснасьці. Гэта пачалося ў старых праграмах і цяпер канчаткова завяршылася. У сучасных падручніках пра падзеі 1990-х і 2000-х расказваюць наступным чынам: 1990 год, 27 ліпеня — гэта Дэклярацыя незалежнасьці, потым Белавескія пагадненьні, а наступная дата, якая там згадваецца, гэта 1994 год. Асноўны акцэнт робіцца на тое, што было пасьля 1994 году. Усе «рэфэрэндумы», «прэзыдэнцкія выбары», «Усебеларускія сходы» апісваюцца як «умацаваньне палітычнай сыстэмы».\n13. Як распавядаецца пра гісторыю адраджэньня пачатку 1990-х?\nКалі ідзе размова пра пачатак 1990-х, то гаворыцца пра тое, што гэта быў крызіс, а потым усе наладзілася. Уся гісторыя гэтага кароткага пэрыяду «правальваецца», зьнікае адчуваньне альтэрнатывы. Нам быў «наканаваны» Лукашэнка! У Празе я бачыў выставу з прыгожай назвай «Перакрыжаваньні чэскай дзяржаўнасьці». Яна паказвае, што ў пэўныя часы быў пэўны выбар. Адбылося тое, што адбылося. Чаму? Думайце самі. У Беларусі інакш, атрымліваецца, што альтэрнатывы прыбіраюцца, і выбудоўваецца лінія існаваньня сёньняшняга рэжыму ў прывязцы да гісторыі ранейшых дзяржаўных інстытутаў. Самім тэрмінам «адраджэньне» не будуць карыстацца ні ў палітычных, ні ў навуковых мэтах.\n14. Чаму ў новыя падручнікі вярнулі стары савецкі тэрмін «усенародная барацьба»?\nПры аповедзе пра падзеі Другой сусьветнай вайны ў падручнікі гісторыі вярнуўся тэрмін «усенародная барацьба». Гэты тэрмін быў у 1970-я гады часткай савецкай ідэалягемы, што ўсе супраціўляліся нямецка-фашысцкім захопнікам. У 1990-я нават работнікі музэяў, музэю ВАВ радаваліся, што гэтую тэрміналёгію прыбралі, што погляд на вайну станавіўся больш разнастайным. Мы разумеем розныя матывы людзей, гаворым пра калябарцыю і гэтак далей. Цяпер ізноў вяртаецца «усенародная барацьба».\nГэта гаворыць нават не пра вяртаньне савецкай вэрсіі, гэта гаворыць пра фокус на вайне. Вайна канчаткова пераўтвараецца ў міт, канчаткова сакралізуецца, цэмэнтуецца як ядро гісторыі, якое нам важнае, каб прасоўваць нешта. І асобныя тэрміны ўжо не нясуць ніякай нагрузкі, гэта як частка рытуалу. Мэтадычныя рэкамэндацыі 2015 году гавораць пра тое, дзе браць герояў для грамадзтва зараз — гэта зноў толькі падпольшчыкі, партызаны, салдаты Чырвонай арміі.\n15. Як пасол Сурыкаў вярнуў прыстаўку «Айчынная» да вайны 1812 году\nДругі тэрмін, які вярнуўся — Айчыннай вайна 1812 году. Цяпер ужо былы пасол Расіі Сурыкаў шэсьць гадоў таму паказаў «мяккую сілу». Ён умяшаўся ў гістарычную палітыку і сказаў: «Национальная академия наук Беларуси почему-то зачеркивает слово “отечественная” в войне 1812 года, это же слово зачеркивается и в некоторых белорусских учебниках. Нас это очень огорчает».\nАдначасна з гэтай заявай Сурыкава ў БДУ адбывалася гістарычная канфэрэнцыя, і ў друку зьявілася інфармацыя, што ўдзельнікі канфэрэнцыі лічаць, што ўсё ж размова павінна ісьці пра вайну 1812 году, без «айчыннай». А цяпер бачым, што ў новых праектах падручнікаў для старэйшай школы вяртаецца тэрмін «Айчынная вайна 1812 году». Магчыма, гэта лявіраваньне ў адносінах з Расеяй.\n16. Чаму няма сацыяльных групаў, а ёсьць толькі «народ» і «улада»\nРазам са студэнтамі я дасьледаваў школьныя падручнікі па гісторыі ХХ стагодзьдзя і прыйшоў да высновы, што ў іх вельмі шмат расповедаў пра дзяржаўныя інстытуты і вельмі мала расповеду пра грамадзтва. Калі гаворыцца пра грамадзтва 1920-30-х гадоў, выкарыстоўваюцца савецкія падыходы, марксісцкая савецкая мэтадалёгія, гаворыцца пра «нэпманаў», «рабочых», «буржуазію», «сялян».\nУ найноўшай гісторыі адзінае, што мы можам знайсьці пра грамадзтва, гэта словы «народ», паняцьці «электарат», «субʼекты гаспадараньня». У беларускіх падручніках нібыта апісваецца беларускае грамадзтва, але яго там няма, таму што яно не структурыявана, не паказана зь якіх сацыяльных груп яно складаецца, не паказана, што гэтыя групы могуць мець розныя сацыяльна-культурныя і гістарычныя інтарэсы. Гісторыя не паказана як сацыяльная гісторыя, яна паказаная, як звыш пэрсаналізаваная гісторыя ўлады і абагульненага, схематызаванага, абстрактнага «грамадзтва».\n17. Каго лічыць героямі\nУ беларускай школе ёсьць факультатыў «Гісторыя Беларусі ў імёнах і падзеях». Ён зьмешчаны на сайце Нацыянальнага інстытуту адукацыі. Якія там прыведзеныя героі? Гэта ўсяго тры жанчыны — Рагнеда, Эўфрасіньня і Барбара Радзівіл. Далей таксама цікава: Кастусь Каліноўскі, напрыклад, згадваецца выключна як прыхільнік ідэі сацыяльнай справядлівасьці (увесь нацыянальны кантэкст зьнік з розных прычынаў). Што да 20 стагодзьдзя, то ў якасьці заданьня прапаноўваецца характарыстыка мэнталітэту беларускага народу на прыкладзе жыцьця дзеда Талаша. Шагал — прапаноўваецца аднаўленьня яго імя як «брэнду беларускага грамадзтва».\nПятро Машэраў. Архіўнае фота.\nМазураў, Машэраў, Мележ, Шамякін, Адамовіч, Быкаў, Караткевіч, Мулявін, Савіцкі, Лукашэнка — такая пасьлядоўнасьць апісаньня важных гістарычных фігураў у другой палове 20 стагодзьдзя.\n18. Як зьявіліся сярод рэкамэндаваных герояў праваслаўныя сьвятары\nЗьяўляюцца новыя фігуры герояў — праваслаўныя сьвятары. Я мог бы высунуць тэзіс пра клерыкалізацыю адукацыі, таму што зьмест падручнікаў па гісторыі зараз узгадняецца з прадстаўнікамі праваслаўнай царквы. Пагадненьне паміж Мінадукацыі і праваслаўнай царквой працуе. Я ўдзельнічаў у падвядзеньні вынікаў аднаго гістарычнага конкурсу і ў працах школьнікаў з розных рэгіёнаў заўважыў, што вельмі многія пішуць пра сьвятароў і іх маральнае аблічча ў патасным духу. Сапраўды там былі гераічныя гісторыі, але як гэта стасуецца з наяўнасьцю мноства канфэсій у Беларусі і іншымі фактамі? Фіксацыя на сьвятарах спалучаецца з савецкім дыскурсам, калі гавораць пра Другую сусьветную вайну. У праекце школьнай праграмы напісана: «удзел сьвятароў ва ўсенароднай барацьбе».\n19. Ці называецца савецкі лад аўтарытарным ці таталітарным?\nТэрміналягічныя «фокусы» пачаліся ў 2005 годзе і працягваюцца ў новым кантэксьце. У школьных курсах сусьветнай гісторыі гаворыцца пра тое, што ў міжваенны пэрыяд у Эўропе зьявіліся аўтарытарныя рэжымы. А ў гісторыі Беларусі гаворыцца пра тое, што ў міжваенны пэрыяд склалася «савецкая грамадзка-палітычная сыстэма». Гэты тэрмін быў прыдуманы для «нармалізацыі» савецкай гісторыі, каб не дыскутаваць пра тое, што яна зь сябе ўяўляе.\n20. Як пераасэнсаваны распад СССР?\nСпачатку многія разглядалі распад СССР як катастрофу. Але калі разглядаць гэта як катастрофу, то тады незразумелая легітымнасьць рэжыму Лукашэнкі, які зьявіўся фактычна пасьля «катастрофы». І нябожчык Якаў Трашчанок (выкладчык гісторыі ў Аляксандра Лукашэнкі — РС) сказаў, што «распад СССР быў катастрофай, але катастрофай непазьбежнай». Такім чынам сёньня выбудоўваецца больш даўгая гісторыя, акцэнт якой зьмешчаны з аналізу прычынаў і грамадзкіх настрояў да апісаньня неабходнасьці прадухіляць пагрозы стабільнасьці ўлады.\nДзень вышыванкі ад БРСМ. 2017 год.\nУ 2003 годзе ў афіцыйных гісторыкаў, якія фармулявалі ідэалёгію беларускай дзяржаўнасьці, была галоўная задача, — легітымізаваць існы палітычны рэжым у вачах беларускага грамадзтва. Была вынайдзена свая «тэорыя» грамадзянскай супольнасьці — гэта афіцыйныя прафсаюзы, БРСМ і вэтэраны. Легітымацыю аформілі, цяпер стаіць задача — забясьпечыць гістарычную працягласьць, зьвязаць сучаснасьць з мінулым і стабілізаваць гістарычны наратыў, у тым ліку для зьнешняга гледача. Так пачалася прамоцыя нібыта новай «гісторыі беларускай дзяржаўнасьці», якая павінна павысіць ляяльнасьць будучых грамадзянаў (студэнтаў, школьнікаў) да ўлады.\nЯкія можна зрабіць агульныя высновы пра новыя падручнікі і праекты праграм? Найперш у іх назіраецца моцная ідэалягізаванасьць разьдзелаў, зьвязаных з сучаснасьцю — зьнікаюць падзеі пачатку 1990-х, у нашай гісторыі болей «няма альтэрнатывы» ні ў мінулым, ні ў будучым. Што тычыцца ў цэлым ХХ стагодзьдзя — Другая сусьветная вайна канчаткова пераўтвараецца ў кананічны і апошні міт, і «усенародная барацьба» выглядае як сымбаль гэтага зьмярцьвеньня.