Дата My Pet » Як атрымліваць задавальненне ад Вашага першага\nпа Кацярына Манрэаль\nЯк атрымліваць задавальненне ад Вашага першага\nапошняе абнаўленне: красавік. 03 2020 | 2 мін чытання\nЗанадта шмат разоў новыя пары overthink першае спатканне. Яны гуляюць розныя сцэнары ў іх галовах пра тое, што патэнцыйна можа адбыцца і працаваць на сябе да ашалеласці, перш чым яны на самой справе атрымалі разам. Асноўная ідэя атрымання ведаць іншага чалавека займае задняе сядзенне, каб турбавацца пра тое ці не, яны робяць добрае ўражанне – яны дакранаючыся іх твар занадта шмат, занадта шмат кажу, не кажу дастаткова, і гэтак далей.\nПершае спатканне павінна быць час знаёмства з іншым чалавекам і слухаць і рэагаваць на тое, што яны кажуць,. Як вы можаце слухаць іншага чалавека, калі вы пераходзіце за тое, што вы збіраецеся сказаць і тое, што вы ці не рабіць, пакуль ён ці яна кажа? Калі вы думаеце пра гэта, вы на самой справе марнаваць ваш час сканцэнтраваны на сабе і забываючы, што асноўная ўвага павінна быць на іншага чалавека. Вы праводзіце ўвесь дзень з сабой; Дайце сабе перапынак і правесці час з кімсьці іншым.\nТак, Вы павінны выйсці з вашай галавы і засяродзіцца на сапраўдным моманце. Што ён кажа, што вы можаце ставіцца да? Што яна робіць, што вы хацелі б ведаць больш пра? Яшчэ адна добрая ідэя, каб памятаць, што гэта яго першае спатканне занадта, і ён, хутчэй за ўсё, гэтак жа, як нервовая, як вы. Ён забудзьцеся адкрыць дзверы для вас? Ці не цягнуць ваш крэсла? Няўжо яна толькі, здаецца, казаць пра сябе і не прашу вас пытанні? Калі вы бачыце гэтыя выпадкі з пункту гледжання, што іншы чалавек нярвуецца занадта, гэта проста, каб пайсці і ўбачыць, дзе рэшту ночы можа прывесці.\nКалі вы нервуецеся аб непрыемны пах з рота, захаваць некаторыя манетныя двары ў сумачцы або ў кішэні. Было б добра мець некаторую Kleenex або насоўку з вамі, а. Вам не трэба, каб прывесці ўсю аптэчку, але з некалькі рэчаў з вамі або побач з вамі дапаможа паставіць вас больш нязмушана.\nГалоўнае, каб усё гэта праводзіць час з вашай Дата весела і атрымліваючы асалоду ад сваёй кампаніі. Жыццё бывае, а часам і нешта не так, як планавалася. Калі вы трымаеце адкрыты розум (і сэрца) вы можаце звярнуць з тым, што адбываецца. Гэта можа быць першае спатканне многіх. Паслабцеся і атрымлівайце асалоду ад!\nЛепшыя парады для вялікай пацалунак якая адчувае сябе проста выдатна\nПарады для знаёмства з труць і іншых мабільных прыкладанняў\n5 Правілы Будучы Wingman


Аперацыя «Саюзны абаронца» — Вікіпедыя\nАперацыя «Саюзны абаронца»\nВерталёт «Апач» ВПС Вялікабрытаніі на ўзлёце з HMS Ocean During, 29 ліпеня 2011.\n23 сакавіка — 31 кастрычніка 2011\nШарль Бушар Муамар Кадафі†\n5 600 вайскоўцаў НАТА, да 200 самалётаў, да 20 караблёў, 20 подводных лодак каля 30 000 вайскоўцаў і апалчэнцаў, каля 500 беларускіx ваенных саветнікаў і наймітаў\n1 F-15E (небаявая страта), 1 беспілотнік MQ-8 збіты, 21-35 забітых байцоў SAS, 3 галандскіх ваеннаслужачых былi ўзяты ў палон. 1 900 адзінак тэхнікі знішчаны або пашкоджаны, 600 адзінак артылерыі знішчаны або пашкоджаны, 16 адзінак авіяцыі знішчаны або пашкоджаны, каля 440 будынкаў уключаючы грамадзянскія знішчаны пры налётах, вялікая колькасць забітых сярод салдат рэгулярнай арміі, апалчэнцаў і мірных жыхароў.\nад 700 да 1 400 мірных грамадзян загінулі\nАперацыя «Саюзны абаронца» (англ.: «Unified Protector») — сумесная аперацыя НАТА і міжнароднай кааліцыі ў Лівіі. Гэта першая аперацыя НАТА супраць адной з найбуйнейшых арабскіх краін на Афрыканскім кантыненце, і першая не па ініцыятыве Злучаных Штатаў Амерыкі.\nЗ лютага 2011 года ў Бенгазі, на ўсходзе Лівіі, пачаліся акцыі пратэсту супраць праўлення тагачаснага лідара Лівіі Муамара Кадафі. Дэманстрацыі пасля распаўсюдзіліся па ўсёй краіне, а колькасць ахвяр з кожным днём пачала расці. У адказ на гэта Савет Бяспекі ААН прыняў 26 лютага 2011 рэзалюцыю 1970, у якой выказаў заклапочанасць з нагоды сітуацыі, якая склалася ў краіне і наклаў эмбарга на пастаўкі зброі ў Лівію.\nПасля прыняцця рэзалюцыі 1970, НАТА актывізавала сваю дзейнасць у Міжземным моры. Сістэма далёкага радыёлакацыйнага выяўлення і папярэджання АВАКС падавала НАТА падрабязную інфармацыю аб рухах у лівійскім паветранай прасторы. Пасля таго, як сітуацыя ў Лівіі значна пагоршылася, 17 мая 2011 Савет Бяспекі ААН прыняў рэзалюцыю 1973, у якой асудзіў парушэнні правоў чалавека, у тым ліку адвольныя затрыманні, гвалтоўныя знікненні, катаванні і пакаранні смерцю. Рэзалюцыя таксама зацвердзіла актыўныя меры, у тым ліку беспалётнаую зону, а таксама дазваляла інтэрвентам выкарыстоўваць усе неабходныя меры для «абароны грамадзянскіх асоб і населеных раёнаў».\nЗ прыняццем рэзалюцыі Савета Бяспекі ААН некалькі членаў ААН прынялі неадкладныя ваенныя дзеянні для «абароны грамадзянскіх асоб» у рамках аперацыі «Odyssey Dawn». Гэтую аперацыю, якая не была пад камандаваннем і кантролем НАТА, было праведзена шматнацыянальнай кааліцыяй на чале са Злучанымі Штатамі Амерыкі.\n31 сакавіка 2011 Альянс таксама далучыўся да аперацыі ў Лівіі і прыняў адзінае кіраванне міжнародных ваенных намаганняў. Аперацыю назвалі — «Саюзны абаронца» (англ.: «Unified Protector»).\n1 Вайна ў Лівіі\n2 Пачатак інтэрвенцыі\n4 Ход аперацыі\nПад уплывам рэвалюцый у Тунісе і Егіпце (2010—2011) супраць 42-гадовага кіравання лідара Лівійскай Арабскай Джамахірыі Муамара Кадафі пачалося паўстанне. Пратэсты перараслі з акцый пратэсту ў сілавое супрацьстаянне пасля інцыдэнту, які адбыўся ў горадзе Бенгазі 16 лютага. Натоўп, у лютасьці арыштам аднаго з праваабаронцаў, сабраўся каля будынка мясцовай адміністрацыі, патрабуючы яго вызвалення. Падчас дэманстрацыі, у якой прынялі ўдзел каля 600 чалавек, гучалі заклікі да адстаўкі ўрада. Пратэстоўцы кідалі ў бок праваахоўнікаў бутэлькі з запальнай сумессю. Падчас сутыкненняў пацярпелі 38 чалавек. Па адной з версій, дэманстранты былі сваякамі зняволенага Абу-Саліма, якія загінулі ў выніку падаўлення бунту 29 чэрвеня 1996 года, а арыштаваны праваабаронца прадстаўляў іх інтарэсы. Як следства, улады вызвалілі з турмы Абу-Саліма і 110 членаў «Ісламскай групы лівійскай барацьбы».\nНа наступны дзень адбыліся масавыя акцыі па ўсёй краіне, а асноўныя супрацьстаяння засяродзіліся ў гарадах Бенгазі, Аль-Байда, Зінтан, Рыджбані і Дэрне. Пасля жорсткага падаўлення з боку паліцыі загінулі ад 17 да 59 дэманстрантаў.\nАнтыўрадавыя хваляванні ў Бенгазі перараслі ва ўзброены мяцеж. Кіраўнік МУС Лівіі генерал арміі Абдул Фатах Юніс парваў з Кадафі і заклікаў войска пераходзіць на бок пратэстоўцаў. Як вынік гэтага, узброеныя сілы Лівіі фактычна падзяліліся на часткі, якія перайшлі на бок паўстанцаў, і тыя, якія засталіся ў падпарадкаванні ўрада, які знаходзіцца ў Трыпалі. Авіяцыяй быў нанесены ўдар па мяцежнай ваеннай базе ў Бенгазі.\n20 лютага міжнародная супольнасць ўзарвала «інфармацыйная бомба» (па ацэнцы расійскай газеты «Комсомольская правда»), згодна з якой лівійскія ўлады расстралялі дэманстрацыю пратэсту з кулямётаў. Паводле паведамлення тэлеканала Аль-Джазіра са спасылкай на лівійскіх праваабаронцаў, загінулі каля 200 чалавек, каля 800 атрымалі раненні.\nУ канцы лютага Кірэнаіка, Бенгазі і Табрук перайшлі пад частковы кантроль мяцежнікаў. Лівійскія ўлады пакінулі спробы вяртання кантролю над рэгіёнамі. 26 лютага мяцежнікі абвясцілі ў Бенгазі часовы ўрад Лівіі на чале з былым міністрам юстыцыі краіны Мустафой Мухамедам Абдэль-Джалілем.\nПачатак інтэрвенцыі[правіць | правіць зыходнік]\nАсноўны артыкул: Інтэрвенцыя ў Лівіі\n21 лютага 2011 пасол Лівіі Ібрагім Дабашы, які перайшоў на бок апазіцыі ўлады Кадафі, звярнуўся да ААН з просьбай ўстанавіць забарону на палёты на тэрыторыі Лівіі, каб адрэзаць Трыпалі (галоўны горад сіл Кадафі) ад паставак зброі і наймітаў, а таксама засцерагчы грамадзянскае насельніцтва ад паветраных удараў.\n17 сакавіка Савет Бяспекі прыняў рэзалюцыю дзесяццю галасамі «за» пры пяці ўстрымаліся (Бразілія, Расія, Кітай, Індыя і Германія). Бразілія, Расія, Кітай і Індыя не падтрымлівалі ваенную аперацыю супраць суверэннай краіны, тады як ФРГ не хацела ўдзельнічаць у якой бы там ні было ваеннай аперацыі супраць Лівіі, але лічыла, што нешта варта рабіць. Найбольш актыўнымі ў прыняцці рэзалюцыі ў тэрміновым парадку апынуліся Францыя і Вялікабрытанія, таксама ішла падтрымка ад ЗША і Лівана.\n19 сакавіка ў 16:00 па GMT 19 самалётаў ВПС Францыі вылецелі ў зону горад Бенгазі з заяўленай мэтай «абароны насельніцтва горада ад сіл Кадафі». У 16:45 і 16:59 самалёты знішчылі некалькі адзінак бронетэхнікі, пачаўшы аперацыю. Францыя дзейнічае ў двух галінах: па-першае, каб «забяспечыць беспалётную зону», па-другое, каб «абараніць ад нападаў грамадзянскае насельніцтва». У той жа дзень баявыя вылеты пачалі здзяйсняць амерыканскія і брытанскія самалёты. Абстрэл ракетамі Тамагаўк (114 штук) па сістэмах СПА таксама здзейснілі брытанскія і амерыканскія караблі і падлодкі\nПаўночнаатлантычны альянс НАТА прыняў рашэнне аб прыняцці камандавання міжнароднай ваеннай аперацыяй ААН у Лівіі ад ЗША і ўпаўнаважыла Стратэгічнае камандаванне АУС НАТА ў Еўропе на ваенныя дзеянні ў Лівіі. Камандуючым аперацыі прызначаны Вярхоўны галоўнакамандуючы аб’яднаных узброеных сіл у Еўропе Джэймс Ставрыдыс (ВМС ЗША), намеснікам вярхоўнага галоўнакамандуючага канадскі генерал Шарль Бушар (ВПС Канады), камандуючага саюзнымі ваенна-марскімі сіламі італьянскага віцэ-адмірала Рынальда Веры, а камандуючы саюзнымі ваенна-паветранымі — генерал-лейтэнант Ральф Джодыс (ВПС ЗША).\n24 сакавіка: сіламі 6 знішчальнікаў (2х Rafale і 4х Mirage 2000D) ВПС і ВМС Францыі, ўзброенымі ракетамі SCALP GP, праведзены налёт на лівійскую авіябазу ў 250 кіламетрах на поўдзень ад узбярэжжа Міжземнага мора. Каля 14:30 CET самалётамі Rafale і Mirage 2000 у ходзе патрулявання паветранай прасторы Лівіі быў знойдзены самалёта лівійскай ВПС Г-2 Галеб. Адразу пасля яго прызямлення на авіябазе блізу горада Місурата ён быў знішчаны ракетай «паветра-зямля». У той жа дзень ВМФ Вялікабрытаніі нанeслі ракетамі «Тамагаўк», запушчанымі з борта падлодкі HMS Triumph, удары па мэтам СПА Лівіі. Таксама самалёты кааліцыі нанеслі бомбавы ўдар па авіябазе Себха ў 620 кіламетрах на поўдзень ад Трыпалі.\n26 сакавіка: ВПС Францыі нанеслі некалькі паветраных удараў па мэтам ў раёне гарадоў Эль-Зінтан і Місурата, знішчыўшы на стаянках па меншай меры 5 лёгкіх штурмавікоў Г-2 Галеб і два ўдарныя верталёты Мі-35.\n27 сакавіка: знішчальнікі F-16 ВПС Даніі знішчылі некалькі установак САУ на поўдзень ад Трыпалі. Тым часам чатыры CF-18 Hornet ВПС Канады знішчылі склад з узбраеннем ў 92 кіламетрах на поўдзень ад Місураты.\n30 сакавіка: самалёты міжнароднай кааліцыі нанеслі ўдар па калоне лівійскіх урадавых войскаў, якія надыходзілі ў напрамку горада Адждабія. Паўстанцы, якія спяшаліся схавацца ад суперніка ў Адждабіі, убачыўшы наступствы авіяўдару, пачалі святкаваць і страляць у паветра.\n8 красавіка: самалёты НАТА нанеслі ракетныя ўдары па ваенных арсеналаў, якія належаць лаяльным Муамару Кадафі сілам. Бамбардзіроўцы падвергнуліся ваенныя склады, размешчаныя ў 15 кіламетрах на паўднёвы ўсход ад горада Зінтан. Як паведаміў адзін з жыхароў горада, у раёне ваенных складоў адбылося не менш за 14 выбухаў, паўстаў моцны пажар. Пасля ракетнага ўдару, нанесенай авіяцыяй НАТА, паўстанцы паспрабавалі наблізіцца да складоў, каб ацаніць вынікі бамбардзіроўкі, аднак лаяльныя Кадафі вайскоўцы не далі ім наблізіцца, адкрыўшы агонь з гранатамётаў.\n10 красавіка: авіяцыя краін НАТА падбіла 25 танкаў урадавых войскаў у Лівіі.\n25 красавіка: у выніку бамбаванняў авіяцыяй НАТА Трыпалі, пашкоджана рэзідэнцыя Кадафі.\n1 мая малодшы сын Кадафі Сейф аль-Араб і трое ўнукаў, загінулі 2011 года ў выніку авіяўдару ВПС НАТА па яго дома ў Трыпалі.\n5 мая: у выніку налёту авіяцыі НАТА, было знішчана некалькі верталётаў узброеных сіл Лівіі падчас іх перавозкі.\n10 мая: ў 2 гадзіны ночы па мясцовым часе авіяцыя НАТА нанесла серыю ўдараў па Трыпалі. Паведамлялася, што меркаванай мэтай авіяўдараў была рэзідэнцыя Кадафі. У выніку бамбаванняў былі пашкоджаныя некалькі будынкаў, якія не маюць ваеннага прызначэння.\n24 мая: авіяцыя НАТА правяла ў Трыпалі шырокамаштабнае бамбаванне, паведамляецца аб мінімум 20 авіяўдараў і 150 пацярпелых. Увечары таго ж дня ў Трыпалі былі чутныя выбухі ад яшчэ 6 авіяўдараў.\n4 чэрвеня: у 18:30 ВПС НАТА нанеслі авіяўдары па ўсходнім прыгарадзе Лівіі — Таджура, дзе знаходзіцца ваенная база Кадафі.\n7 чэрвеня інтэрвентамі было здзейснена каля 60 авіаналетаў на Трыпалі. У гэты дзень Кадафі выступіў са зваротам да народу. На наступны дзень прашлі новыя бамбардзіроўкі сталіцы.\n15 чэрвеня: пасля перапынку пачаліся новыя бамбардзіроўкі Трыпалі.\n16 чэрвеня: заходняя кааліцыя выпадкова нанесла ўдар па сілах паўстанцаў.\n19 чэрвеня: падчас чарговай бамбардзіроўкі Трыпалі сіламі заходняй кааліцыі, загінула 7 мірных жыхароў.\nЖнівень—лістапад: інтэрвенты ўдзельнічаюць у бітве за Трыпалі і Сірт. У гэтых баях вялікія страты панес брытанскі SAS.\n20 кастрычніка: адбылося забойства Муамара Кадафі.\n↑ 2,0 2,1 2,2 «Gadhafi Asks Obama To Call Off NATO Military Campaign»// CTV News[en], 6 April 2011. Retrieved 27 August 2011.\n↑ باب العزيزية بقبضة ثوار ليبيا(недаступная спасылка)\n↑ Без Каддафи Ливия погрузилась в политический кризис Архівавана 5 студзеня 2012.\n↑ 8,0 8,1 Суд над русскими «наемниками» в Ливии возмутил Москву // RT, 5 июня 2012\n↑ 11,0 11,1 11,2 11,3 На стороне Каддафи воюют белорусские партизаны(недаступная спасылка) — Комсомольская правда, 6 апреля 2011\n↑ 12,0 12,1 Источник: освобожденный из плена в Ливии белорусский военный прибыл в Минск\n↑ Летало ли белорусское оружие в Ливию и Кот-д'Ивуар? Архівавана 30 лістапада 2018. — Tut.by, 2 марта 2011\n↑ Белорусские снайперы защищали Каддафи в Ливии? Архівавана 24 ліпеня 2020.\n↑ Спецназ войск НАТО активно действует в Дамаске и Алеппо Архівавана 13 снежня 2018.\n↑  NATO no fly zone fact sheet\n↑ Nato to control no-fly zone after France gives way to Turkey (нявызн.) , guardian.co.uk (25 March 2011). Праверана 5 June 2011.\n↑  United Nations Security Council Resolution 1973\n↑ Лівійська опозиція стверджує, що взяла під контроль місто. Поліція і військові переходять на бік демонстрантів//Newsru, 18.02.2011 р.\n↑ Група офіцерів лівійської армії закликала до повалення Каддафі//Lenta.ru,22.02.2011 р.\n↑ Западная коалиция нанесла авиаудар по группе ливийских оппозиционеров - Новости Политики - Новости Mail.Ru Архівавана 30 мая 2015.\n↑ Трыпалі штурмаваў спецпрызн НАТF і наёмнікі(недаступная спасылка)\n«Operation UNIFIED PROTECTOR Command and Control» — North Atlantic Treaty Organization website\n«Commando Solo PSYOP/MISO Radio Broadcasting in Libya, 2011» Архівавана 7 лютага 2012. — PsyWar.Org website\nУзята з "https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Аперацыя_«Саюзны_абаронца»&oldid=4094807"\nАпошняе змяненне старонкі адбылося 06:44, 31 сакавіка 2022.


МЕНСК.BY (рас. Минск) - Як бы вы цяпер напісалі па-беларуску дыктоўку?\nЯк бы вы цяпер напісалі па-беларуску дыктоўку?\n9 лістапада па ўкраінскім радыё прагучала Дыктоўка нацыянальнага адзінства, якую прапанавалі напісаць усім грамадзянам Украіны. Мерапрыемства было прымеркаванае да Дня ўкраінскай мовы. Са словаў віцэ-прэзідэнта Нацыянальнай радыёкампаніі Украіны Лявонція Дацэнкі, "за парты паселі дарослыя і дзеці, а мэтай дыктоўкі было не толькі праверыць веды і пісьменнасць, але і кансалідаваць нацыю".\nПісьмовыя працы правераць у чатыры этапы — ад раённых журы да агульнаукраінскага. Тыя, хто лепш за ўсіх напішуць дыктоўку, атрымаюць прэмію ад 400 да 1400 долараў.\nУ нас правядзенне такой акцыі на дзяржаўным узроўні ўявіць сабе цяжка. Нават падчас Дзён беларускага пісьменства ў гарадах, дзе яны святкуюцца, дамінуе не беларуская, а руская мова.... Што доўга пералічваць усе дыскрымінацыі: белмова выконвае дэкаратыўна-рэзервацыйную функцыю ў галінах культуры і адукацыі, але і там яна не ў асаблівым фаворы! Што ўжо казаць пра тое, каб беларускую мову абавязкова ведалі кандыдаты ў прэзідэнты і ў дэпутаты!\nУ Беларусі хутчэй у 2007 годзе актыўна далучацца да Расіі што да святкавання Года рускай мовы. Пуцін нядаўна заявіў: "2007 год мы правядзём як Год рускай мовы — і ў Расіі, і паўсюль у свеце, дзе ведаюць, любяць і цэняць рускую мову". Дастаткова згадаць, што прэзідэнт Беларусі неаднойчы казаў пра тое, што "руская мова — гэта і нашая мова" і якая яна вялікая (не тое, што бедная беларуская).\nШто да перспектываў беларусізацыі, то, выступаючы на прыканцы мінулага года перад студэнтамі вну Магілёўшчыны Аляксандр Лукашэнка заявіў: "З цягам часу неабходна падымаць і беларускую мову, але рабіць гэта трэба спакойна, без надрыву, усплёску і рэвалюцыяў".\nАле калі той час прыцягнецца?\nАднак давайце ўявім-умарым сабе, што і ў нас улады вырашылі правесці Дыктоўку нацыянальнага адзінства — дзеля праверкі пісьменнасці насельніцтва і папулярызацыі белмовы.\nЦікава, як бы народ напісаў гэтую дыктоўку? Як бы вы асабіста напісалі яе?\nДарадца міністра адукацыі па сувязях са СМІ і грамадскасцю, загадчык кафедры стылістыкі і літаратурнага рэдагавання журфака БДУ, доктар філалагічных навук Віктар Іўчанкаў не ўзяўся прагназаваць, як шмат памылак нарабілі б нашыя грамадзяне, пішучы дыктоўку. Але пры гэтым ён выказаў меркаванне, што і беларускамоўнае наша насельніцтва, і рускамоўнае напісала б яе больш пісьменна, чымсьці дыктоўку па-руску.\n"Усё-такі беларуская мова — мова карэннай нацыі, дый руская мова на тэрыторыі Беларусі не зусім руская. Часта гэта "трасянка". Мне здаецца, нават інтуітыўна беларусы шмат што напісалі б правільна", — сказаў Віктар Іўчанкаў у інтэрв'ю "Беларускім навінам".\n2006-11-10 09:40:05\t Версия для печати


Госьці на Свабодзе – Галіна Сіўчык і Вячаслаў Сіўчык<b/>\n15 сакавік 2007, 09:55\nРадыё Свабода Званіце зараз (8-017) 266-39-52! На вашыя пытаньні адказваюць Галіна і Вячаслаў Сіўчыкі.\nУчора мы паведамлялі, што суразмоўцам слухачоў Радыё Свабода стане адзін з герояў Плошчы Каліноўскага – Вячаслаў Сіўчык. Аднак пры канцы дня яго, як і Вінцука Вячорку, нечакана арыштавалі.\nТады мы дамовіліся, што замест сына ў эфіры будзе ягоная маці. Ад раніцы і да вечару яна чакала Вячаслава ў судзе. Ніхто не спадзяваўся на апраўдальны прысуд. Аднак у апошні момант прыйшло паведамленьне: Вячорку і Сіўчыка вызвалілі са спэцпрыёмніка-разьмеркавальніка на Акрэсьціна, ня выставіўшы пакуль ніякіх абвінавачаньняў. Абодвум уручылі на 23 сакавіка позвы для разгляду адміністрацыйнай справы.\nТакім чынам, заўтра суразмоўцамі слухачоў Радыё Свабода будуць адразу два чалавекі – Вячаслаў Сіўчык, адзін з герояў сакавіка-2006, і ягоная маці.\nСпадарыня Галіна, дарэчы, была на Плошчы разам са сваімі сынамі, старэйшым Вячаславам і малодшым Кастусём Лукашовым, ад першага і да апошняга дня існаваньня намётавага лягеру.\nЗараз яна на пэнсіі. Раней шмат гадоў працавала ў Акадэміі навук, займалася спэктральным аналізам. Перастала займацца навукай пасьля таго, як нарадзілася дачка-інвалід. Неўзабаве ўладкавалася ў школу, выкладала фізыку. Гадзінаў мела няшмат: больш займалася выхаваньнем траіх дзяцей.\nКалі яны падрасьлі, прыйшла ў Інстытут сацыялёгіі, дзе займалася успрыманьнем школьнікамі чарнобыльскіх праблемаў.\nАпошнія 10 гадоў прысьвяціла індывідуальнай праваабарончай дзейнасьці. Старэйшы сын, Вячаслаў, дзясяткі разоў затрымліваўся міліцыянтамі. Малодшы, Кастусь, пасьля мінулагодніх сакавіцкіх падзеяў доўгі час правёў у СІЗА, а тры тыдні таму быў асуджаны на два гады зьняволеньня з адтэрміноўкай на два гады.\nГаліна Сіўчык уваходзіць у суполку жонак і маці тых, каго перасьледуе рэжым.\nЗараз сяброўкі падтрымліваюць яе ў зьвязку з чарговым арыштам Вячаслава.\nГаворыць спадарыня Галіна:\n– Ні я, ні сям’я Вячоркі ня можам высьветліць лёс сваіх дзяцей...\n– А зараз дзе вы?\n– Каля суду.\n– Сёньня ў нас 14-е чысло, 12.00... – Так, поўдзень, але яшчэ дакладных зьвестак так і не атрымалі. Учора пад’ехалі прадстаўнікі АБСЭ і ў РАУСе Савецкім напалохаліся, паведамілі, што вывезьлі на Акрэсьціна. Але ж там сказалі, што няма...\nЛюдзі ў пагонах ня маюць права насіць пагоны, калі яны маняць!\nШто да сына, Вячаслава Сіўчыка, дык яму 45 гадоў, нарадзіўся ў Менску. Па адукацыі геоляг. У 1995-1998 гадох адказны сакратар управы БНФ, пасьля сакратар управы БНФ, старшыня камісіі Сойму БНФ па сувязях з рабочым рухам. 30 кастрычніка 1999 г. быў абраны намесьнікам старшыні БНФ "Адраджэньне" і Партыі БНФ. 11 студзеня 2003 году рашэньнем Сойму БНФ выключаны з партыі БНФ “за дэструктыўную дзейнасьць... і непадпарадкаваньне рашэньням Сойму”. Ініцыятар стварэньня шэрагу грамадзкіх арганізацыяў ("Малады фронт", Беларускі жаночы рух "За адраджэньне Айчыны", іншых). Цяпер спадар Сіўчык узначальвае рух беларускай салідарнасьці “Разам”.\nПасьля "Чарнобыльскага шляху" ў 1996 годзе, у якім узялі ўдзел звыш 50 тысячаў чалавек, ягоныя арганізатары – Юры Хадыка і Вячаслаў Сіўчык – былі затрыманыя. Яны адразу ж абвясьцілі галадоўку ў сьледчым ізалятары на Валадарцы. Галадоўка, што цягнулася 23 дні, скончылася перамогай – Хадыку і Сіўчыка вызвалілі з-пад варты.\nПасьля мінулагодніх прэзыдэнцкіх выбараў на мітынгу 20 сакавіка Вячаслаў Сіўчык абвясьціў пра першыя намёты на Кастрычніцкай плошчы і заклікаў прысутных заставацца тут. Пасьля гэтага займаўся арганізацыяй жыцьця ў намётавым гарадку. 23 сакавіка яго жорстка зьбілі спэцназаўцы: патрапіў у трэці менскі шпіталь з чэрапна-мазгавой траўмай. Аднак суду ўдалося пазьбегнуць, калі пасьля выпіскі з дапамогай паплечнікаў уцёк на аўтамабілі ад супрацоўнікаў МУС. Калі вярнуўся з Украіны, апынуўся ў турме на Акрэсьціна, дзе адсядзеў 15 сутак.\nВось што Вячаслаў Сіўчык гаворыць пра тыя падзеі:\n– Плошчы Каліноўскага – гэта гераічны нацыянальна-вызвольны чын беларускага народу, які ўжо назаўжды ўвайшоў у яго гісторыю. Я вельмі спадзяюся, што працяг плошчы – будзе!\nДарэчы, на гэтай самай плошчы ў 2003 годзе ён арганізаваў пікет з нагоды візыту Ўладзімера Пуціна, каб той папрасіў прабачэньня ў беларускага народу за сваю прапанову ўвайсьці ў склад Расеі ў якасьці губэрніі. Яшчэ праз год, 25 сакавіка 2004, зноў жа на плошчы Вячаслаў Сіўчык прыкаваў сябе ланцугом да аднаго са слупоў, пратэстуючы супраць беззаконьня рэжыму.\nПытаньні Галіне і Вячаславу Сіўчыкам можна задаваць і загадзя: на кругласутачны тэлефон-аўтаадказьнік (8-017) 266-39-52, праз SMS (391-22-24) ці электронную пошту (rferl.minsk@gmail.com).


13.04.2016 Крыніца: Прэс-служба ГА "Беларуская асацыяцыя журналістаў", фота Belprauda.org Сюжэт: Дыфамацыя\nРазам з тым суддзя Юлія Блізнюк прызнала мінчука псіхічна хворым і вынесла пастанову накіраваць яго на прымусовае псіхіятрычнае лячэнне. Інфармацыю пра гэта ГА “БАЖ” паведаміла памочніца старшыні Мінскага гарадскога суда Анастасія Шыльвян.\n– Віна Лапіцкага нібыта заключалася ў тым, што напрацягу апошніх гадоў ён рассылаў электронныя паведамленні ў розныя органы дзяржаўнай улады, у якіх нібыта былі знойдзеныя абразы, – расказаў прэс-службе ГА “БАЖ” праваабаронца Алег Волчак, які прысутнічаў на працэсе.\nНа думку Волчака, судовае рашэнне, вынесенае за адзін дзень, не з’яўляецца абгрунтаваным і адэкватным.\nАдметна, што разам з пастановай суддзя вынесла прыватнае вызначэнне на адрас ТАА “Тут Бай Медиа”, на партале якога зарэгістраваная электронная паштовая скрыня, з якой Лапіцкі рассылаў уласныя паведамленні. Суддзя прадпісала ТАА “Тут Бай Медиа” спыніць доступ да электроннай паштовай скрыні з поўным яе выдаленнем.\nПа словах Алега Волчака, бок абароны збіраецца абскардзіць вынесенае рашэнне, на што мае 10 дзён.\nЗакрыты ўладамі праваабарончы цэнтр "Вясна" 12 красавіка выступіў з заявай з нагоды судовага рашэння, пратэстуючы супраць крымінальнага пераследу за дыфамацыйныя формы выказвання меркавання.


В Поставах открыли памятник погибшим лётчикам и журналистам\n19 кастрычніка ў вёсцы Вілейты, што на беларуска-літоўскай граніцы, не было мяжы смутку і жалю. Тут, за некалькі соцень метраў ад месца крушэння пагранічнага верталёта AS 355 NP Ecureuil Асобнага авіяцыйнага атрада Рэспублікі Беларусь, прайшло адкрыццё памятнага знака трагічна загінулым. Мінуў год, як неба забрала да сябе прафесійных лётчыкаў і таленавітых тэлевізіёншчыкаў — падпалкоўніка Ігара Скварцова, маёра Андрэя Пякарскага, журналістку Юлію Шатэрнік, аператара Віталія Прачкоўскага, памочніка аператара Сяргея Шамалава.\nУ адкрыцці памятнага знака ўдзельнічалі родныя і блізкія загінулых, кіраўніцтва Дзяржаўнага пагранічнага камітэта Рэспублікі Беларусь і Пастаўскага раённага выканаўчага камітэта, асабовы склад Асобнага авіяцыйнага атрада. Пад на дзіва блакітным небам не было канца ўспамінам пра той чорны кастрычніцкі дзень.\n— Год назад на гэтым месцы адбылася вялікая трагедыя, — з болем гаварыў начальнік авіяцыйнага аддзела галоўнага аператыўнага ўпраўлення Дзяржаўнага пагранічнага камітэта Рэспублікі Беларусь палкоўнік Пётр Фёдаравіч Жураўскі. — Выконваючы свой прафесійны абавязак, загінулі нашы выдатныя лётчыкі і журналісты тэлерадыёвяшчальнай арганізацыі “Саюз”. Упэўнены, экіпаж змагаўся да канца. Няма сумненняў у прафесіяналізме пастаўскіх лётчыкаў — гэта былі вопытныя, кампетэнтныя ў сваёй справе людзі. Неадольныя сілы неадольных абставін прывялі да трагедыі. Няхай памятны знак будзе вечным успамінам пра гэту жудасную падзею і дарагіх людзей, якіх яна ад нас забрала.\nПерад прысутнымі выступілі старшыня Дзяржаўнага пагранічнага камітэта Рэспублікі Беларусь палкоўнік Аляксандр Дзмітрыевіч Баечка, старшыня Пастаўскага райвыканкама Віктар Сяргеевіч Гутараў, старшыня Пастаўскай раённай арганізацыі ветэранаў органаў пагранічнай службы Рэспублікі Беларусь палкоўнік запасу Мікалай Іванавіч Харчанка. Усе яны выказалі спачуванні блізкім загінулых і паўтарылі думку: у верталёце знаходзіліся лепшыя.\nНастаяцель храма Свяціцеля Мікалая Цудатворца айцец Валерый асвяціў памятны знак і памаліўся аб супакаенні душ загінулых экіпажа верталёта і членаў тэлерадыёвяшчальнай арганізацыі “Саюз”. Пасля пад гукі аркестра Смаргонскай пагранічнай групы да памятнага знака былі ўскладзены вянкі і кветкі.\nМінута маўчання. Сціхла жалобная музыка, але толькі не плач людскіх душ. Яго ўзмацняюць гукі верталёта, які кружыць над прысутнымі і падае гукавы сігнал… Мітынг скончаны.\nПадыходжу бліжэй да памятнага знака. Ён сімвалізуе верталёт. У цэнтры — камень з шасціканцовым крыжам, ад яго ў пяці кірунках разыходзяцца гранітныя “лопасці”. На іх канцах па крузе размяшчаюцца камяні з прозвішчамі загінулых. Вечны палёт…\n“Андрэй Пякарскі,” — чытаю на адным з іх, а на душы балюча ад успамінаў. Незадоўга да трагедыі менавіта з гэтым маладым лётчыкам і менавіта на верталёце маркі Ecureuil я ўзнялася ў неба над Пастаўшчынай. Сёння з камяком у горле перачытваю артыкул, які стаў вынікам майго вандравання пад аблокамі.\n“Хоць за плячыма 10 гадоў стажу і больш за 450 гадзін у паветры, хваляванне перад палётам заўсёды прысутнічае, — гаварыў тады Андрэй. — Ніколі не ведаеш, як павядзе сябе машына. У паветры можа здарыцца любая непрадбачаная сітуацыя, і ад лётчыка патрабуецца імгненная рэакцыя. Часам усё вырашаюць секунды”.\nХто вінаваты ў трагедыі — секунды, тэхніка або чалавечы фактар, — сёння не скажаш. Спецыяльна створаная камісія, якая расследавала здарэнне, не змагла ўстанавіць прычыны крушэння верталёта. Такая пастанова вынесена Следчым камітэтам Рэспублікі Беларусь яшчэ 7 сакавіка.\nСа слоў камандзіра Асобнага авіяцыйнага атрада падпалкоўніка Алега Васільевіча Яромы, самая верагодная прычына катастрофы — адказ авіяцыйнай тэхнікі, магчыма — вытворчы недахоп. Верталёт не абсталяваны сістэмай чорных скрыняў, таму ўстанавіць сапраўдныя прычыны гібелі экіпажа яшчэ больш складана.\nБацька загінулай журналісткі Юліі Шатэрнік, Мікалай Яўгеньевіч, падчас свайго выступлення на адкрыцці памятнага знака заўважыў:\n— Абвінавачваць кагосьці ў іх гібелі, разважаць над прычынамі трагедыі бессэнсоўна. Відаць, такі лёс у нашых дзяцей…\nСветлая ім памяць.


запаволіць працэс старэння праз Collamask? Па якой прычыне купля акупілася? Мужчыны паведамляюць пра гісторыі поспеху\n7.6/10 0:18 Lutz Barker\nКалі мы давяраем шматлікім водгукам, якія ў цяперашні час публікуюцца, многія энтузіясты могуць спыніць старэнне, Collamask. Таму не дзіўна, што гэты прэміум-прадукт становіцца ўсё больш папулярным.\nЯшчэ раз, шмат карыстальніцкага досведу Collamask што Collamask вам спыніць старэнне, але гэта гучыць занадта добра, каб на самой справе было праўдай. Менавіта таму мы Collamask і вынік, яго прымяненне і дазоўку дакладна. Усе канчатковыя вынікі можна знайсці ў гэтым артыкуле.\nСродак заснавана на натуральным рэцэпце, які выкарыстоўвае вядомыя законы прыроды. Collamask быў створаны як найменш магчымыя непрыемныя пабочныя эфекты, а таксама эканамічна эфектыўны.\nАкрамя таго, поўная купля з'яўляецца канфідэнцыйнай, без рэцэпту лекара і зручнага ў Інтэрнэце - купля ажыццяўляецца ў адпаведнасці з звычайнымі стандартамі бяспекі (сакрэтнасць SSL, абарона дадзеных і г.д.).\nСпалучэнне інгрэдыентаў Collamask добра збалансавана і заснавана галоўным чынам на наступных асноўных інгрэдыентах:\nУ цэлым, можна сказаць, што эфект складаецца не толькі з кампанентаў, але і ад колькасці арганізаванай дазоўкі.\nНа шчасце, карыстальнікам Collamask не трэба турбавацца аб Collamask - наадварот, Collamask самыя інгрэдыенты вельмі сканцэнтраваны ў святле бягучых вынікаў.\nНезлічоныя ацэнкі і меркаванні пакупнікоў пра прадукт паказваюць, што гэтыя шматлікія перавагі пераўзыходзяць:\nВы зэканоміць дарогу ў аптэцы і сумную размову пра рэцэпт амаладжэння\nІнструменты, якія дапамагаюць амаладжэнню, часта можна замовіць толькі па рэцэпце лекара - Collamask можаце набыць Collamask простым і недарагім спосабам у Інтэрнэце.\nЗ-за дыскрэтнага онлайн-замовы, ніхто не павінен чуць пра вашу праблему\nПерш за ўсё, Collamask можна зразумець, гледзячы на незалежныя вынікі даследаванняў і ўважліва паглядзеўшы на ўласцівасці лекаў.\nМы ўзялі на сябе гэтую задачу: Перад тым, як вымераць уздзеянне з дапамогай аглядаў і вопыту карыстальнікаў, давайце паглядзім, што кампанія распавядае пра Collamask :\nДадзеныя аб уплыве Collamask паступаюць ад кампаніі ці іншых крыніц, а таксама адлюстраваны ў даследаваннях і аглядах.\nЯкія сітуацыі выклікаюць перспектыву выкарыстання Collamask ні ў якім разе?\nГэта абставіны, якія сведчаць пра тое, што перспектыва не павінна ўжываць гэты прадукт: вы яшчэ маладыя. Не варта марнаваць грошы для ліквідацыі праблемы.\nКалі гэтыя аспекты не ўдакладняюцца, каб пераканацца, што пералік магчымых цяжкасцяў не закране вас, і вы зможаце выразна сказаць: "З гэтага моманту я буду працаваць над жыццёвай энергіяй і маладосцю, і гатовы зрабіць што-то для гэтага!" дарэчы, таму што зараз настаў час дзейнічаць.\nТут Collamask прадстаўляе аптымальныя шанцы на поспех, каб убачыць доўгатэрміновыя вынікі.\nЦі ёсць у вас якія- Collamask пабочныя эфекты, якія можна Collamask ад Collamask?\nCollamask на прыродныя механізмы, якія пастаўляюцца з выкарыстаннем кампанентаў.\nТакім чынам, існуе супрацоўніцтва паміж прадуктам і целам, што ў значнай ступені выключае спадарожныя абставіны.\nЦі ёсць шанец, што першае спажыванне адчувае сябе крыху нетрадыцыйна? Магчыма, гэта зойме час, каб эфект сапраўды адчуваў сябе добра?\nКаб быць сумленным, вам трэба прывыкнуць, і дыскамфорт у пачатку можа быць праблемай.\nСправаздачы спажыўцоў прадукту даказваюць у тым жа сэнсе, што падобныя абставіны звычайна не бываюць.\nБезумоўна, самы бяспечны шлях, каб даведацца больш пра шмат пераваг Collamask - гэта паглядзець на заявы кампаніі.\nДумка аб дазоўцы на дадзеным этапе прыводзіць да багатых высноў. Кампанія ясна заяўляе, што ў вас няма ніякіх перашкод пры ўжыванні артыкула на хаду, на працы ці дома.\nМенавіта гэта сведчыць меркаванне карыстальнікаў сотняў канчатковых спажыўцоў.\nУ прыведзеным апісанні, а таксама аб прысутным онлайн-прысутнасці вы маеце магчымасць вывучыць усе рэчы, якія маюць дачыненне да артыкула доўгатэрміновыя і эфектыўныя\nСотні карыстальнікаў паведамляюць, што пры першым ужыванні вы маглі зарэгістраваць вялікую дапамогу. Часта бывае, што ўжо праз некалькі тыдняў можна адзначыць ўражлівы вопыт.\nУ Collamask даследаванняў Collamask часта казалі, што Collamask мае рашучы эфект, які спачатку доўжыцца толькі на працягу кароткага часу. Пры выкарыстанні на працягу доўгага перыяду часу вынікі стабілізуюцца, так што нават пасля заканчэння выкарыстання вынікі з'яўляюцца пастаяннымі.\nБольшасць з іх нават пасля некалькіх гадоў толькі вельмі добра паведамляюць пра прадукт!\nПа гэтай прычыне не трэба быць занадта спакушаным справаздачамі аб выпрабаваннях, калі абяцаюць вельмі хуткія вынікі. У залежнасці ад кліента спатрэбіцца нейкі час.\nЦалкам мэтазгодна даведацца, наколькі задаволены і іншыя мужчыны. Аб'ектыўнае меркаванне аб эфектыўнасці робіцца бесстароннім рашэннем па-за межамі.\nУ нашым аналізе Collamask цячэ галоўным чынам да і пасля параўнанняў, аглядаў і высноў карыстальнікаў. Менавіта гэтыя цікавыя вынікі мы глядзім на тое ж самае:\nАгульны досвед працы з Collamask - гэта агульнае здзіўленне. Мы назіраем за такімі прадуктамі ў выглядзе таблетак, паст, а таксама адхіленых сродкаў, ужо набылі шмат ведаў і праверылі нас. Collamask рашучы станоўчы характар, як і ў выпадку з Collamask, рэдкі.\nГэта далёка не падыходзіць толькі для амаладжэння, але і лёгка прыняць\nCollamask - Наша дакладнае рэзюмэ\nАд эфектыўнага складу да задаволеных меркаванняў кліентаў да поспехаў, якія заяўляе вытворца.\nТак што калі вы зацікаўлены ў гэтым пытанні, Collamask рэкамендуецца. Калі ласка, звярніце ўвагу, што вы купляеце Collamask толькі з зыходнага Collamask. Вы ніколі не можаце быць упэўнены, што вы атрымліваеце ад правераных правайдэраў.\nВялікі козыр: яго лёгка ўключаць у паўсядзённае жыццё.\nУ цэлым, можна сказаць: Прадукт перакананы на ўсіх узроўнях, і таму тэст абавязкова рэкамендуецца.\nУ сувязі з тым, што за апошнія некалькі месяцаў я шырока даследаваў і пратэставаў мноства прадуктаў, мой выснову заключаецца ў тым, што гэты прадукт добра на рынку, як не плюс ультра.\nРаней добрая інфармацыя перад пачаткам:\nЯ не магу падкрэсліць гэта: сродак прававой абароны ніколі не трэба заказваць з альтэрнатыўнай крыніцы харчавання. Мой калега, пасля маёй прапановы, нарэшце-то выпрабаваць прадукт з-за перспектыўных вынікаў выпрабаванняў, падумаў, што адзін з іншых прадаўцоў знаходзіць арыгінальны прадукт. Вынік быў расчараванне.\nУсе прадукты, якія я набыў, прыведзены з пералічаных ніжэй спасылак. Таму мой савет заключаецца ў набыцці артыкулаў з пералічаных крыніц, бо гэта дазволіць вам непасрэдна атрымаць доступ да арыгінальнага вытворцы.\nАтрыманне прадукту ў іншым месцы ў Інтэрнэце можа быць лёгка дрэнна.\nКалі вы вырашылі паспрабаваць Collamask, калі ласка, пераканайцеся, што, калі вы ходзіце па крамах, вы сапраўды карыстаецеся звязанымі намі пакупкамі - там вы атрымліваеце найлепшыя выдаткі, без рызыкі, а таксама ананімныя працэсы замовы і гарантуеце сапраўдны прадукт.\nГэта, безумоўна, мэтазгодна, каб атрымаць большы аб'ём, таму што эканомія выдаткаў такім чынам з'яўляецца лепшым, і вы зэканоміць раздражняльнае дадатковае. Гэта звычайная практыка, паколькі працяглы ўжыванне з'яўляецца найбольш перспектыўным.


Ці чуеце нас Вы? — у снах, адкажэце.\n— Мам, а сёння кіно — пра вайну!..\nПяць капеек таксама каштуе…\n— Пяць капеек, сынок?.. Я знайду,\n— Мам, а колькі падушачкі з мёдам?\n— Ці пакінуў што бацька з палучкі?\n— Мам, а што ён зашыў там, пад сподам?\n— Мам, а хопіць на сцёрку і ручку?\n— Бацьку ты пра кіно не кажы:\nў клубе зноў з яго будуць смяяцца…\n— А чаму ён крычыць там, скажы,\n— Наш вярнуўся, памог, пэўна, Бог,\nВасямнаццаць, як бацьку, было…\nпазліпаліся — ледзь адарваць…\n— Мам, чаму яны ў чыстай талерцы,\n— Мам, ну як мне цябе супакоіць,\nЛя вакна нас ізноў непакоіць —\nбацька плача ў тым клубе й крычыць…\n6 траўня адзначае 80-годдзе Уладзімір Сцяпана-віч Ліпскі.\nУладзімір Ліпскі — аўтар больш як сямідзесяці кніг прозы, публіцыстыкі, казак для дзяцей, нязменны рэдактар часопіса «Вясёл-ка». Ён падзяліўся ўспа-мінамі свайго ваеннага дзя-цінства і прапановай, з якой звярнуўся ў Менгарвы-канкам.\n— Калі пачалася вайна, мне быў адзін год і адзін ме-сяц. Пра падзеі мне пазней распавядала маці. Парты-занскі разведчык уляцеў у вёску на кані і скамандаваў: «Хутчэй ратуйцеся, ідзе ня-мецкі карны атрад!» Мама загарнула мяне ў посцілку, а астатнім загадала: «Чап-ляйцеся за мяне”, — і пабеглі! Бацька зняў са сцяны аб-разак, узяў з печы чыгунок бульбы і ўхапіў даёнку, каб падаіць карову, якая пас-вілася паблізу. Усё астатняе кінулі. Нашы Шоўкавічы згарэлі датла. Усё лета, во-сень, зіму мы жылі ў лесе ў зямлянках, куранях і толькі вясной вярнуліся на папя-лішча. Я плакаў, і мне, ма-лому, было не шкада ні хаты, ні хлява, а было шкада ца-цак, якія згарэлі. (Калі я рас-павядаю пра гэты выпадак дзецям, вочкі ў іх набрынь-ваюць слязьмі.)\nПотым бацька збуда-ваў маленькую хатку, дзе месціліся дарослыя і дзеці. Карова нарадзіла цялятка, і мы ўзялі яе ў хатку на нека-торы час, грэліся ля кароўкі і пілі малачко.\nУ мяне застаўся шрам на назе, і бацька на-гадаў мне пра іншы выпа-дак. Калі ў мяне распухла нага, ён непрыкметна ляс-нымі сцяжынамі адвёў мяне ў партызанскі атрад. (Ён моцна рызыкаваў: пры не-асцярожным кроку і малей-шым шолаху галінкі ў нас маглі стрэліць вартавыя.) Там мне зрабілі аперацыю, і рана загаілася.\nПотым шмат думаў і разважаў, што мог быць забітым пры любым выпад-ку, бо ў вёску неаднаразова прыходзілі немцы. Размова ў іх часам была вельмі ка-роткая…\nУсё менш застаецца сведкаў тых трагічных і гера-ічных часоў.\nТаму ў мяне нарадзі-лася ідэя стварыць помнік-мемарыял дзецям вайны ва ўшанаванне подзвіга мале-нькіх пакутнікаў і памоч-нікаў дарослых, хто перанёс увесь цяжар вайны.\nМемарыяльны ком-плекс я прапаную стварыць у скверы каля Опернага тэ-атра, недалёка ад помніка Марату Казею. Туды маглі б прыходзіць школьнікі з на-стаўнікамі, вывучаць адпа-ведныя тэмы па гісторыі, ускладаць кветкі.\nВарта было б абве-сціць конкурс, запрасіўшы студэнтаў, будучых архітэк-тараў і скульптараў. З лістом я звярнуўся ў Менгарвы-канкам. Магчыма, разам мы дагрукаемся з такой прапановай да тых, хто пры-мае адпаведныя рашэнні.\nЯ быў ініцыятарам выдання кнігі «Я помню ўсё» . Мы рабілі яе з Міко-лам Чарняўскім. Туды ўва-йшлі ўспаміны Анатоля Вярцінскага, Генадзя Бураў-кіна, Рыгора Барадуліна і іншых пра ваеннае дзяцін-ства. Асобнікі кнігі я ўручаў дзецям у Музеі Вялікай Ай-чыннай вайны.\nУ апошнім нумары «Вясёлкі» я надрукаваў апа-вяданне «Салдацкае пісь-мо». Пакуль мама пайшла ў краму, хлопчык апрануў пі-лотку, загарнуўся ў плашч-палатку, напісаў матулі ліст: «Мама, я пайшоў на фронт! Не хвалюйся, вярнуся з Пе-рамогай!», — і залез у шафу, як у свой танк. Матуля пры-йшла дадому, прысела на канапу, прачытала ліст і за-плакала. Хлопчык не ведаў, што мама не гуляе ў вайну, а бачыла на свае вочы паку-ты людзей…\nДа майго юбілею дзіцячыя бібліятэкі краіны абвесцілі конкурс. Дзеці, з якімі я сябрую ўсё жыццё, малявалі малюнкі, пісалі ве-ршы. Прыдзецца мне за-стацца маладзейшым, чым у пашпарце, да таго моман-ту, як скончыцца эпідэмія, калі я змагу запрасіць усіх на сапраўдную юбілейную вечарыну!\nЗапісала Эла Оліна,\n“Мы не можам адмяніць парад. Проста не можам”\n3 траўня Прэзідэнт Беларусі Аляксандр Лукашэнка правёў нара-ду па пытаннях мерапрыемстваў да Дня Перамогі і эпідэміялагічнай сіту-ацыі, перадае прэс-служба Прэзі-дэнта.\n… Гаворачы аб мерапрыем-ствах у гонар 75-годдзя Перамогі, Аляксандр Лукашэнка падкрэсліў глыбокае ідэалагічнае і эмацыяна-льнае значэнне параду.\n— Павінен сказаць, што мы не можам адмяніць парад. Проста не мо-жам. Я доўга над гэтым думаў. Вядо-ма, гэта эмацыйная, глыбока ідэалагіч-ная рэч. Трэба памятаць, што тыя лю-дзі (удзельнікі вайны. — Заўвага.) паміралі, можа быць, і ад вірусаў, ін-шых хвароб. Але яны гэта не адчувалі часам і пра гэта не думалі. І паміралі яны дзеля нас, як бы гэта пафасна ні гучала. І падумайце, што скажуць лю-дзі. Можа, не адразу, праз дзень, праз два пасля гэтага, — скажуць, што спу-жаліся, — заявіў кіраўнік дзяржавы.\nПры гэтым Аляксандр Лука-шэнка папярэдзіў арганізатараў, што калі будзе прынята гэтая прапанова, то «нікога цягнуць на гэтае мерапры-емства не трэба».\n— Не хочуць людзі, баяцца, берагуць здароўе — мы гэта зразуме-ем. Дастаткова сёння жадаючых — тысячы і тысячы людзей хочуць, каб гэтае мерапрыемства прайшло, — падкрэсліў беларускі лідар.\n— Удзельнікаў вайны засталося зусім няшмат. Яны разумеюць, і мы павінны іх зберагчы. Хоць яны і пер-шымі запатрабавалі, каб іх прывезлі на гэтае мерапрыемства. Зразумела, што ім ужо за 90. Падумаем, як з імі быць. Я прытрымліваюся сваёй так-тыкі — старых трэба паберагчы. Мы ўсе бачым, што ўсе гэтыя інфекцыі перш за ўсё чапляюцца за старых, хоць хварэюць і маладыя. Таму нікога на гэта масавае мерапрыемства цягнуць не трэба, — сказаў Прэзідэнт.\n— Мяне вельмі хвалюе, што людзі не ўхваляць, калі мы, спалохаў-шыся, разыйдземся па норах. І наогул, Беларусь — гэта жывы помнік той вайны. І я думаю, што ў гэты дзень тут маглі б прысутнічаць прадстаўнікі ўсіх дзяржаў, — дадаў беларускі лідар.\nАляксандр Лукашэнка ў су-вязі з гэтым адзначыў, што асобныя расійскія дэпутаты і сенатары таксама выказалі жаданне наведаць парад у Менску.\n— Мы вітаем гэта. Няхай пры-язджаюць. Калі трэба для гэтага вы-дзеліць сродкі сувязі, мы забяспечым. У нас аэрапорт адкрыты. Думаю, мы з кіраўніцтвам Расіі дамовімся пра пералёт жадаючых пабываць у нас. Мы ад нашых сяброў і братоў не за-крываем дзверы, — запэўніў кіраўнік дзяржавы.\nУ цэлым Аляксандр Лукашэн-ка ўпэўнены, што парад — гэта не самае небяспечнае з пункту гледжання эпі-дэміёлагаў і вірусолагаў мерапрыем-ства.\n— Таму што яно будзе аргані-завана як мае быць. Пра гэта мы паз-ней скажам. Можа быць, і з трыбуны гэтага параду, — сказаў ён.\nКіраўнік дзяржавы звярнуў увагу, што ні ў мінулыя, ні ў наступ-ныя святы і выхадныя дні абмежа-ванняў у краіне не ўводзілася, і людзі самі вырашалі, дзе ім быць…\nНацыянальны імунітэт — не метафара, а рэальны сродак\nУ гісторыі Беларусі не раз здараліся эпідэміі чумы, халеры, «гішпанкі» іншых пошасцяў. У тыя часы медыцына была значна сла-бей развіта. Але людзі звярталіся да Вышэйшых сілаў з просьбай аб дапамозе, аб выбаўленні ад хваробы. Прыкладам можа слу-жыць касцёл св. Роха на Залатой горцы ў Менску, сродкі на які складалі на знак падзякі святому Роху за выбаўленне ад халеры, насыпаўшы цэлую горку залатых манет.\nСёння мы маем высокатэх-налагічную развітую медыцыну і спадзяёмся, што яна дапаможа. Але ці не павінны мы павышаць сваю духоўнасць, умацоўваць ве-ру, падымаць дух, звяртаючыся да прыкладаў у беларускай гісторыі і літаратуры? З гэтымі пытаннямі мы звярнуліся да вядомага гісто-рыка, пісьменніка і паэта, аўтара больш 30 кніг прозы, вершаў, эсэ і гістарычных нарысаў, спадара Уладзіміра Арлова.\n— Эпіграфам да гэтага ад-казу я ўзяў бы нядаўнія словы міт-рапаліта Тадэвуша Кандрусевіча пра тое, што трэба маліцца так, ні-бы ўсё залежыць толькі ад Бога і рабіць так, нібы ўсё залежыць то-лькі ад нас.\nУзгадайма найперш нашага знакамітага доктара Францішка Скарыну. Ён бліскуча здае экзамен у Падуанскім універсітэце, пер-шым з усходніх славян атрымлівае навуковую ступень доктара меды-цыны і неўзабаве, не адракаючыся ад лекарскай практыкі, бярэцца за пераклад Бібліі, каб даць свайму народу «броні духоўныя».\n— Як Вы лічыце, ці можам мы ўмацаваць наш імунітэт, звяртаючыся да беларускай мо-вы, літаратуры? Бо нездарма сказаў наш класік: » Не пакідайце мовы нашай беларускай, каб не ўмёрлі!» Магчыма, беларускасць, закладзеная ў падсвядомасці, абароніць нас, як ген нашай на-цыі, ген жыцця?\n— Я пагаджаюся з тымі, хто лічыць, што паняцце «нацыяналь-ны імунітэт» — не метафара, а рэ-альны, магутны (калі гэты імунітэт сапраўды выпрацаваны) сродак супрацьстаяння як эпідэміі духоў-най кшталту ўсюдыіснай заразы «русского мира», так і эпідэміі ві-руснай. Калі мы ўсведамляем сябе нацыяй, а нашу краіну — сваім до-мам, які мусім пакінуць дзецям і ўнукам, мы, безумоўна, адчуваем нязмерна большую адказнасць за сябе і бліжняга, чым адчувае ата-мізаванае насельніцтва.\nМове разам з агульнанацы-янальнай гістарычнай памяццю тут належыць неацэнная роля. Так, гістарычна Беларусь ніколі не была, а значыць, і не будзе мона-моўнай, як не была і монакан-фесійнай або монанацыянальнай, аднак менавіта беларуская мова ёсць тым «цэментам», які змацоў-вае нас у нацыю. Не было б яе — не існавала б і нашай дзяржаўнасці. Улюбёныя апанентамі гэтай думкі прыклады некаторых іншых еўра-пейскіх дзяржаваў або Лацінскай Амерыкі, тут не спрацоўваюць, але гэта ўжо тэма для іншай раз-мовы.\nКарацей кажучы, калі б не існавала беларускай мовы, не існавала б і нашых расейскамоў-ных, хоць і беларускацэнтрычных суайчыннікаў. Адкуль бы ўзялася тады гэтая іхняя «цэнтрычнасць»?\n— Якія творы ў сусветнай і беларускай літаратуры для Вас з’яўляюцца жыццясцвярджаль-нымі? Што Вы перачытваеце ў гэты час?\n— Пералік можа атрымацца фантастычна доўгі. У мяне вялікая бібліятэка з некалькіх тысяч тамоў. Як на цяперашні час, калі мноства кніг нескладана знайсці ў інтэр-нэце, такі кнігазбор выглядае праз-мерным і прымушае мяне раз-по-раз шчодра дзяліцца з публічнымі і школьнымі бібліятэкамі. Але ас-нову бібліятэкі захоўваю, бо гэта якраз тыя самыя жыццясцвярджа-льныя творы, пра якія вы пыта-ецеся. Мне шкада з імі развітвацца, бо некалі яны фармавалі мае све-табачанне, светаразуменне і све-таўяўленне. Зрэшты, працягваць уплываць на гэтую трыяду і цяпер. Напрыклад, у дні эпідэміі я ўпе-ршыню і з асалодаю прачытаў раман Мілана Кундэры «Неўміру-часць».\nПаколькі я ўжо пачынаю адказваць на частку Вашага насту-пнага пытання, працягну. Пера-чытваю цяпер «Досведы» фран-цузскага філосафа XVI стагоддзя Мішэля Мантэня, дарэчы, ства-ральніка шанаванага мною жанру эсэ. Перагортваю старонкі Бібліі ў перакладзе Васіля Сёмухі. Перад гэтым заглыбляўся ў выбраныя мясціны чытанага раней выдат-нага рамана сучаснага літоўскага пісьменніка Рычарда Гавяліса «Ві-ленскі покер». Па-беларуску кніга шматфарбна загучала, дзякуючы Паўліне Вітушчанцы, дачцэ Сер-жука Вітушкі, колішняга старшыні легендарнай менскай «Талакі». Рэ-камендую гэты раман кожнаму, хто любіць Вільню і добрую літа-ратуру з глыбокай рэфлексіяй.\nРаю таксама звярнуцца да «Чарнобыльскай малітвы» Свят-ланы Алексіевіч. У час эпідэміі гэ-тая кніга нагадвае кожнаму, што чалавецтва зноў памылілася (бу-дзьма спадзявацца, не фатальна), лічачы сябе валадаром прыроды.\nЖыццясцвярджальна гу-чыць увогуле кожная таленавітая кніга. Некаторыя мае знаёмыя ка-рыстаюцца вольным часам, каб перачытваць улюбёныя рэчы Ула-дзіміра Караткевіча. Тым, хто яш-чэ не ведае, хачу сказаць, што ня-даўна выйшаў новы, 18-ты том цяперашняга 25-томніка Карат-кевіча. Кніга неверагодна жыцця-сцвярджальная і абсалютна неча-каная! Яе склалі 600 малюнкаў на-шага класіка, дзе вы знойдзеце і біб-лійныя сюжэты, і адметную велі-кодную паштоўку, і партрэты ка-легаў ды сяброў, і галерэю герояў пісьменніка. Сярод гэтых герояў знайшлося месца славутаму зай-цу, што варыць піва. Хай бы дас-ціпны малюнак з апетым Каратке-вічам чатырохлапым піваварам натхніў айчынных півавараў на заснаванне піўнога фэсту. Такая імпрэза магла б стаць часткаю будучага вялікага фэсту, што рых-туецца да сёлетняга 90-годдзя пісьменніка і павінен стаць тра-дыцыйным. Гэты ж каранцін-самаізаляцыя некалі, мабыць, скончыцца.\n— Над чым Вы працуеце ў перыяд самаізаляцыі, чым пад-трымліваеце сябе і сваіх родных?\n— А працую я цяпер най-больш над падрыхтоўкай да друку новага, ужо чацвёртага выдання маіх «Імёнаў Свабоды». Гэта над-звычай важная для мяне кніга. Цяпер у ёй будзе 366 герояў. Бу-дзеце чытаць з яе штодня па кароткім аповедзе — хопіць акурат на цэлы год, нават на высакосны. Сярод маіх герояў і гераіняў — асобы знакамітыя і тыя, чыіх імё-наў вы не знойдзеце ў энцыклапе-дыях. Але ўсіх аб’ядноўвае зма-ганне за свабоду ў самых розных яе вымярэннях, а таксама — імк-ненне жыць у вольнай незалежнай Айчыне. З кімсьці мне выпала быць добра знаёмым, хтосьці жыў у іншую эпоху, ды кожны нечым паўплываў на мой характар, на мой светапогляд, урэшце на тое, што я стаў пісьменнікам. Зямныя шляхі гэтых людзей завяршыліся, аднак доўжацца ў маёй памяці.\nУ новым выданні семдзесят новых герояў, пачынаючы ад Мі-хала Клеафаса Агінскага і Уладзі-слава Сыракомлі і сканчваючы нашымі сучаснікамі: Васілём Сё-мухам, Юрыем Хадыкам, Міхалам Анемпадыставым, Наталяй Са-нько…\nНовыя старонкі прысвеча-ны паўстанцам і паўстанкам 1863 года — Зыгмунту Серакоўскаму і ягонай жонцы Апалоніі з роду Да-леўскіх (яе найцікавейшыя ме-муары ў перакладзе Станіслава Судніка друкаваліся ў «Нашым слове»), Людвіку Звяждоўскаму, нарачонай Кастуся Каліноўскага Марыі Ямант, Зыгмунту Мінейку, які пазней стаў ганаровым грама-дзянінам Грэцыі. Самі за сябе га-вораць беларускаму чытачу імё-ны Барыса Кіта, Ніла Гілевіча, Ва-лерыя Маракова, Алены Кіш.\nКалі ўжо згадаў гэтую на-родную мастачку, дадам, што но-вымі героямі кнігі сталі яе пра-фесійныя калегі Віктар Маркавец, Гаўрыла Вашчанка, Людміла Руса-ва. Мяне вельмі ўразілі лёсы інша-думцаў, а затым савецкіх паліт-вязняў Браніслава Ржэўскага і Сяргея Ханжанкова. У ліку новых герояў літаратары Уладзімір Жыл-ка і Мойшэ Кульбак, Алесь Ліпай і Таццяна Зіненка, Пятро Васючэн-ка і Уладзіслаў Ахроменка, педагог і краязнавец Алесь Белакоз, мова-знаўцы Зміцер Саўка і Марыя Лу-кашук, гісторык і грамадскі лідар з Баранавічаў Віктар Сырыца.\nНазваць усіх ў гэтым невя-лікім інтэрв’ю я проста не магу, але ўспомню яшчэ адно імя — ма-стак, шматгадовы выкладчык ма-ладзечанскай мастацкай школы Васіль Лазоўскі. Мне пашчасціла высветліць, што менавіта ён пры-вёз на векапомныя менскія Дзяды 1988 года бел-чырвона-белы сцяг, які тады быў публічна ўзняты ў Бе-ларусі ўпершыню за некалькі дзе-сяцігоддзяў забароны.\nУ кнізе шмат трагічных лё-саў, але для мяне яна гучыць ап-тымістычна. Яна гаюча свед-чыць: нас — нязмерна болей, чым здаецца ў хвіліны паняверкі і рос-пачы. Няхай мае «Імёны», якія павінны выйсці ў Бібліятэцы Ра-дыё Свабода, стануць аптыміс-тычнымі і для вас!\nТакую ж ацэнку неабходна даць адказам апытваных на трэцяе пытанне анкеты: «Назавіце, калі ласка, тры найвялікшыя палітыч-ныя, культурныя ці гістарычныя дасягненні сваёй гісторыі». На-званы былі садраўды вялікія падзеі з гісторыі і культуры Беларусі: ут-варэнне Вялікага Княства Літоў-скага, кнігадрукаванне, Статут 1588 г., утварэнне Рэспублікі Бе-ларусь (1991 г.).\nСтаноўчую ацэнку трэба даць і адказам апытваных на шос-тае пытанне анкеты: «Назавіце, калі ласка, тры падзеі ці ідэа-логіі, якія прычынілі найбольш шкоды Вашай краіне». Усе апыт-ваныя такімі падзеямі, ідэалогіямі назвалі перш за ўсё камунізм, балышавізм, Вялікую Айчынную вайну, русіфікацыю. Усё гэта на-столькі ўжо сёння стала вядомым, што яго не назваць проста немаг-чыма.\nЗроблены вышэй аналіз адказаў студэнтаў і выкладчыкаў гістарычнага факультэта БДУ на пытанне праведзенай анкеты да-зваляе зрабіць наступныя прапа-новы:\nТрэба як найхутчэй зняць з выкарыстання ў сярэдняй і вы-шэйшай школе савецкія камуніс-тычныя падручнікі. Яны і сёння робяць з беларускай моладзі ман-куртаў. Сваім ідэалагічным зме-стам, матэрыялам яны прапаган-дуюць «развіты сацыялізм», «са-вецкую рэчаіснасць», «дасягненні савецкай улады і камуністычнай партыі», фальсіфікуючы гісторыю Беларусі, максімальна замоўчва-ючы “залаты век” Беларусі, яе вя-лікіх палітычных і культурных дзе-ячоў часоў Вялікага Княства Лі-тоўскага. Лепш пакінуць школу без падручнікаў, чым прымушаць моладзь карыстацца гэтай ідэала-гічнай атрутай.\nНастаў час выкарыстаць усе магчымасці, каб вызваліць ся-рэднюю і вышэйшую школу ад старых выкладчыкаў, загартава-ных савецкай камуністычнай ідэ-алогіяй. Для гэтага трэба выкары-стаць у першую чаргу Закон аб пенсіянерах, які дазваляе ўсіх пен-сіянераў звальняць з працы. А сярод выкладчыкаў школы, асаб-ліва вышэйшай, яшчэ вельмі шмат пенсіянераў. Гэтыя выкладчыкі праводзяць урокі, чытаюць лекцыі з тым самым зместам, які быў у іх 10-20 гадоў назад. Максімальнае вызваленне школы ад гэтых вы-кладчыкаў — гэта вельмі важная ўмова новага выхавання моладзі ў духу беларускасці, нацыяналь-най культуры, традацый, звычаяў.\nНеабходна максімальна хутчэй забяспечыць сярэднюю і вышэйшую школу падручнікамі, напісанымі і надрукаванымі на беларускай мове з новым гіста-рычным, палітычным, эканаміч-ным, культурным зместам, які ад-люстроўвае сапраўдную гісторыю Беларусі — гэтай стрэйшай, а ў свой час і найвяліішай еўрапейскай дзяржавы. У сярэднія і вышэйшыя навучальныя ўстановы Беларусі штогод паступае 15 млн. падручні-каў. На вялікі жаль, нават выдадзе-ныя на беларускай мове, яны ма-юць стары змест, старыя прыкла-ды, узятыя з былой Савецкай Са-цыялістычнай Рэспублікі Бела-русь. Такому напрамку падрых-тоўкі новых падручнікаў трэба паставіць заслон і друкаваць пад-ручнікі асабліва па гуманітарных навуках з новым зместам. Гэта ад-на з важнейшых умоў фарміраван-ня нацыянальнай свядомасці ў ву-чнёўскай моладзі.\nДля выхавання моладзі ў нацыянальным духу, павышэння інтарэсу да нацыянальнай куль-туры і прапаганды апошняй ма-юць вялікае значэнне і старыя на-цыянальныя музеі. Трэба выпра-цаваць агульнабеларускую пра-граму адбудовы, рэстаўрацыі му-зеяў, бібліятэк у цэнтрах былых бе-ларускіх княстваў, асабліва «забы-тых», “запушчаных», такіх як Ту-раў, Друцк, Крэва, Свіслач і інш.\n2. Гісторыя Беларусі ў адказах гомельскіх студэнтаў і выкладчыкаў\nСгудэнты-гісторыкі, як і іх выкладчыкі, уяўляюць з сябе не толькі шараговых носьбітаў-спа-жыўцоў гістарычных ведаў, але перш за ўсё актыўных прафесій-ных вытворцаў і распаўсюджваль-нікаў гэтых ведаў у грамадстве. Таму сістэма гістарычных каштоў-насцей, уласцівая адказаўшым на пытанні анкеты, не толькі прад-стаўляе ўзровень і змястоўнасць іх светапогяяцу, але і дэманструе рэальнае становішча гістарычнай навукі на шляху да стварэння на-цыянальнай канцэпцыі гісторыі.\nСтварэнне пэўнай сістэмы каштоўнасцей здзяйсняецца звы-чайна на падставе валодання ін-фармацыяй аб ацэньваным аб’ек-це. Таму падаецца цікавым, што большасць апытаных студэнтаў і выкладчыкаў выяўляе цікавасць да гісторыі Беларусі. Так, 79,1% першакурснікаў, 50,9% пяцікурс-нікаў і 85,7% выкладчыкаў упэў-неныя ў сваім веданні айчыннай гісторыі, а 60% студэнтаў і 57,1% выкладчыкаў мае вялікую прафе-сійную зацікаўленасць у ёй.\nЦікава, як рэспандэнты ацэ-ньваюць свае веда гісторыі краін, у кантэкст якіх геапалітычна ўклю-чана Беларусь. Гісторыю Расіі до-бра ведаюць 74,4% апытаных пер-шакурснікаў, 82,6% пяцікурснікаў і 85,7% выкладчыкаў, гісторыю Польшчы — 34,9% першакурснікаў, 50% пяцікурснікаў і 71,4% выклад-чыкаў. Толькі 32,6% студэнтаў 1-га курса і 34,8% — 5-га заявілі аб добрым веданні гісторыі Украіны, толькі 18,6% першакурснікаў і 17,4% пяцікурснікаў адзначаюць гэта ў дачыненні да гісторыі Літвы. (Адпаведныя лічбы для Латвіі — 4,6% і 13%). Дрэнныя веды па гіс-торыі суседніх краін (апрача Расіі і ў пэўнай ступені Польшчы) тлу-мачыцца ў беларускіх студэнтаў найперш карыстаннем неарганіч-най для Беларусі расійска-савец-кай канцэпцыяй гісторыі. У межах яе суседнія з Беларуссю краіны (як і сама Беларусь) не разглядаліся ў якасці гістарычных суб’ектаў, а толькі як пэўныя тэрыторыі пад-парадкавання. Гэтае сцвярджэнне ўскосна падмацоўваецца тым, што гісторыю палітычных супер-нікаў Расіі — СССР: Францыі, Гер-маніі, Вялікабрытаніі большасць пяцікурснікаў і выкладчыкаў доб-ра ведае. Згодна з той жа канцэп-цыяй гістарычных суб’ектаў у сту-дэнтаў фарміруецца і шэраг най-больш цікавых аб’ектаў вывучэн-ня: Расія (48,3% усіх студэнтаў), ЗША (23,6%), Францыя (12,1%), Ангяія (15,7%), Германія (13,5%).\nВажнай падставай для ўтва-рэння нацыянальна-гістарычнага мыслення з’яўляецца фарміраван-не ўстойлівай сістэмы геапаліты-чных прыярытэтаў існавання дзяр-жавы і нацыі. Такія прыярытэты былі вызначаны рэспандэнтамі ў выглядзе пераліку краін, з якімі Беларусі варта найперш падтрым-ліваць прыяцельскія адносіны; Ра-сія — 63% апытаных студэнтаў, ЗША — 51,7%, Германія — 48,3%, Украіна — 32,6%, Польшча — 25,8%, Францыя і Японія — па 14%. Такім чынам, геапалітыка Беларусі ва ўяўленні гомельскіх студэнтаў му- сіць мець характар сінтэзу «рэаль-най» геапалітыкі («Не шукай ся- броў далёка, а ворагаў блізка») з арыентацыяй на сусветныя па- літычна-эканамічныя цэнтры. Ці-кава, што прыярытэт Расіі ў зносі- нах з Беларуссю асабліва падкрэс-лены ў адказах пятага курса і вы-кладчыкаў (адпаведна 76,1% і 100% апытаных), у той час, як пер- шакурснікі выказалі перавагу ад-носінам з ЗША (55,8%) і Польш-чай (41,9%). Можна меркаваць, што геапалітычнае зацікаўленне рэспандэнтаў ужо толькі часткова вызначаецца пануючай у мінулым савецкай канцэпцыяй гісторыі, а таксама агульным ідэалагічным кантэкстам. Зацікаўленасць у кан-тактах з Расіяй, Украінай і Польш-чай грунтуецца пэўным чынам на гістарычнай прыязнасці да на-родаў гэтых краін за дапамогу Беларусі ў XIX-XX стагоддзях, што адбілася ў адказах студэнтаў і вы-кладчыкаў (57,3% студэнтаў пры-знаюць рэальнай такую дапамогу з боку рускіх, 41,6% — з боку ўкраін- цаў, 12,4% — з боку палякаў).\nКультурна-пазнаваўчы ін-тарэс рэспандэнтаў выяўляецца пры адказе на пытанне аб жаданні наведаць тую ці іншую краіну. Найбольшую цікавасць для сту-дэнтаў і выкладчыкаў у гэтым ас-пекце ўяўляюць: Францыя (61,8% студэнтаў), Італія (56% студэнтаў, 42,9% выкяадчыкаў), ЗША (48,3% студэнтаў). Мяркуем, што такі змест інтарэсу вынікае з цікавасці да культурных і ўвогуле гуманітар-ных здабыткаў пададзеных краін, і толькі часткова — з іх палітычнай вагі.\nГістарычны інтарэс як складовая частка нацыянальна-гістарычнай свядомасці можа быць выкліканы літаратурнай за-цікаўленасцю. Аб гэтым свед-чыць і нашае даследаванне: пісь-меннікі, называныя часцей за ін-шых у ліку любімых — гэта гіста-рычныя пісьменнікі. Так, 22,5% апытаных студэнтаў назвалі Ул. Караткевіча (і ягоныя раманы «Каласы пад сярпом тваім», «Чор-ны замак Альшанскі»), 16,9% — В. Быкава, 14,6% — А. Салжаніцына («Архіпелаг Гулаг»), М. Булгакава («Майстар і Маргарыта») і Г. Сян-кевіча («Крыжакі») назвалі па 10,1% студэнтаў. Відавочны ўплыў гістарычнай прозы на гістарыч-ную свядомасць студэнтаў пачы-наецца яшчэ па-за межамі ВНУ (аб гэтым сведчаць адказы перша-курснікаў) і не спыняецца на яго заканчэнні (57,1% выкладчыкаў прызнаюць уплыў Ул. Каратке-віча, 42,9% — В. Быкава). Немала-важным падаецца і тое, што В. Бы-каў, як і Ул. Караткевіч — пісьменнікі з выдатна праяўленай нацыяна-льна-гістарычнай беларускай са-масвядомасцю. Адпаведна 100% і 95,4% першакурснікаў чыталі іх кнігі.\nНацыянальная канцэпцыя гісторыі — гэта не толькі новае ба- чанне гісторыі Беларусі, але перш за ўсё сінхранізацыя сусветнага гістарычнага працэсу і сістэмы на-цыянальных культурных каштоў-насцей такім чынам, што гісторыя Радзімы будзе адначасова і мадэл-лю сусветных заканамернасцей, і прызмай для іх разглячу, і гумані- стычнай сэнсастваральнай сукуп-насцю для кожнага носьбіта нацы-янальнага светапогляду.\nПрыкметы гуманізацыі на-вуковай метадалогіі можна заўва-жыць у адказах гісторыкаў на пы-танне аб важнасці пэўных грамад-скіх працэсаў. Так, важнасць рэлі-гій для гісторыі свету адзначаюць 72,1% першакурснікаў, 93,5% пя-цікурснікаў і 85,7% выкладчыкаў. Гэтак жа высока ацэнена і дзей-насць вялікіх людзей: 81,4% пер- шакурснікаў, 89,1% пяцікурс-нікаў, 100% выкладчыкаў. 78,3% студэнтаў пятага курса пазначылі ў адказах важнасць развіцця школ і барацьбы за правы чалавека. Зна-чна менш рэспандэнтаў падкрэс- ліла традыцыйную для марксісц-кай гісторыяграфіі барацьбу кла-саў: 55,8% студэнтаў першага ку-рса, 58,7% — пятага, 57,1% выклад-чыкаў. Гэта найбольш нізкія па-казчыкі ва ўсёй шкале адказаў. Аднак насцярожвае той факт, што толькі 41,9% першакурснікаў ра-зумеюць важнасць утварэння на-цыянальных дзяржаў. Пры агуль-най тэндэнцыі да прыярытэту гуманістычных каштоўнасцей та-кая пазіцыя можа разглядацца як неразуменне гуманістычнай накі-раванасці дзяржаўнага будаўні-цтва. (Магчыма, факт выкліканы рэакцыяй на міжнацыянальныя ўзброеныя канфлікты ў Новай Еўропе.)\nСучасная беларуская гісто-рыяграфія паставіла пад сумнен-не абгрунтаванасць ужывання тэрміна «Кіеўская Русь», які дэ-фармаваў і значна звужаў прасцяг айчыннай гісторыі. Аднак адказы гомельскіх студэнтаў і выкладчы-каў сведчаць аб яшчэ моцнай ука-ранёнасці ў гістарычнай свядо-масці міфа аб адзіным дзяржаў-ным утварэнні трох усходнесла-вянскіх народаў. Так, 44,2% пер-шакурснікаў і 85,7% выкладчыкаў лічаць Кіеўскую Русь пачаткам гісторыі Беларусі. У той жа час 45,7% пяцікурснікаў не згодныя з такім меркаваннем. Большасць апытаных прызнае Кіеўскую Русь пачаткам гісторыі Расіі і Украіны. Такім чынам, міф аб дзяржаўным адзінстве рускіх, украінцаў і бела-русаў не пераадолены гісторы-камі Гомельскага ўніверсітэта.\nНаступны гістарычны міф, з якім сутыкаецца разняволеная беларуская свядомасць — ідэя аб безумоўна станоўчым выніку да-лучэння Беларусі да Расіі, і як яго найноўшы варыянт, далучэння да СССР. У нашым выпадку адмаў-ляюць станоўчыя вынікі, сцвяр-джаючы затрымку развіцця Бела-русі пры першым «уз’яднанні» ўсяго 20,1% першакурснікаў і 37% студэнтаў-выпускнікоў, пры дру-гім «уз’яднанні» — усяго 20,1% пер-шакурснікаў і 30,4% выпускнікоў. Кансерватызм студэнцкай свядо-масці, што выступае тут вынікам трацыцыйнага прарасейскага прыярытэту (магчыма, і рэгіяна-льнага гомельскага паходжання), можа стаць сур’ёзнай перашкодай на шляху пабудовы недагматыза-ванай гісторыі Радзімы.\nНовая, гуманістычная па-радыгма гістарычнага разумення ўключае ў разгляд грамадскія фак-тары і культурныя дамінанты, на-яўнасць якіх у развіцці народаў ці ігнаравалася, ці дагматычна вы-значалася як негатыўны факт ма-рксісцкім грамадазнаўствам. Перш за ўсё гэта тычыцца ўздзе-яння рэлігій на гісторыю народаў. Раней мы засведчылі цікавасць рэспандэнтаў да рэлігій як да важ-нейшых чыннікаў гісторыі. Уда-кладняючы гэтую тэзу, студэнты і выкладчыкі абсалютнай больша-сцю вызначаюць хрысціянства за безумоўна станоўчую каштоў-насць беларускай гісторыі (адпа-ведна 95,4% для 1 курса, 100% для 5-га, 85,7% для выкладчыкаў). Інакш ацэньваюць апытаныя гіс-тарычныя ролі асобных хрысціян-скіх плыняў, існаваўшых на Бе- ларусі. Большасць апытаных адна-значна станоўча ацэньвае ролю праваслаўнай царквы (79% — 1 курс, 71,7% — 5). Такая ацэнка карэ- люецца з аднясеннем рэспандэн-таў да праваслаўнага веравы-знання (83,7%) і фіксуе традыцый-ную каштоўнасць большасці на-сельніцтва Беларусі, каштоўнасць, якую пэўным тэндэцыйным чы-нам выкарыстоўвала і марксісц-кая гісторыяграфія. Рэспандэнты вызначаюць таксама вялікую ро-лю праваслаўя ў развіцці культуры Беларусі, Літвы, Польшчы, Укра-іны ХVII стагоддзя (83,7% і 76,1%).\nСтарэйшыя жыхары Мен-ска, удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны, былыя вязні канцлагераў і дзеці вайны, якія ў гэтым годзе не могуць наведваць святочных ве-чарын і канцэртаў, падзяліліся сваімі ўспамінамі і ўражаннямі па тэлефоне.\n— Я сустрэў Дзень Перамогі ва Усходняй Прусіі, недалёка ад Кё-нігсберга. Быў паранены і знахо-дзіўся ў шпіталі. Але хутка вызда-равеў і вярнуўся на радзіму. Вай-ну я прайшоў сувязістам. Нарадзі-ўся ў вёсцы Лекараўка Заслаў-скага раёна Менскай вобласці. Трыццаць гадоў працаваў у Мен-ску на велазаводзе, завод мяне не забывае. А з маёй жонкай Зінаідай Васільеўнай я пражыў разам каля 70 гадоў!\n— Ваенныя гады мы правялі на акупаванай тэрыторыі. Фашы-сты адчынілі канцэнтрацыйны ла-гер на тэрыторыі аэрадрома па-блізу ад Магілёва.\n23 чэрвеня 1944 года пача-лася аперацыя «Багратыён» па вы-зваленні Беларусі. Пасля цяжкіх баёў на рэках Проня і Бася войскі 2-га Беларускага фронта выйшлі да Магілёва. У раёне нашай вёскі нямецкія войскі аказвалі моцны супраціў, ішлі гарачыя баі.\nУ час абстрэлаў нас, хлап-цоў, засыпала зверху зямлёй, і мы засталіся ў жывых. Вёска была ўжо напалову спаленай. Раніцай 27 чэрвеня савецкія войскі вызва-лілі яе ад фашыстаў.\n27 чэрвеня па ўсім фронце ад Шклова да Быхава ішло фар-сіраванне Дняпра. Магілёў нашы войскі занялі 28 чэрвеня 1944 го-да…\nУ мірны час я быў спецыя-лістам па электроніцы, працаваў на прадпрыемстве радыёэлек-троннай прамысловасці «Белвар».\n— Выдатна памятаю дзень у красавіку, калі нас вызвалялі нашы войскі з канцлагера, які знаходзіўся недалёка ад Вены ў Аўстрыі. Мы радаваліся, падкідвалі адзін аднаго ў паветра!\n9 мая мы сустрэлі ўжо ў да-розе, цягніком нас адправілі да-дому. А вярнуліся мы з матуляй на папялішча! Ні кала, ні двара, выжывай, як можаш. Нашу вёску Міхалькі Гомельскай вобласці фа-шысты спалілі да шчэнту. Але ж мы выжылі! Я пераехала ў Менск да сястры, вучылася ў школе, ад-працавала ўсё жыццё на заводзе імя Леніна. А потым, на пенсіі, яшчэ 25 гадоў — у першым кліні-чным шпіталі. Выгадавала трох да-чок, дапамагла ім атрымаць вы-шэйшую адукацыю. Упэўнена, што мы перажывем каронавірус, бо перажывалі і больш цяжкія ча-сы. Жадаю ўсім здароўя!\nМарк Васільевіч Масла-коў, 1927 г.н.\n— Мы жылі ў Магілёўскай вобласці ў Краснаполлі. Нас вы-звалілі ў верасні 1943 года. Да гэ-тага мне давялося пазмагацца ў партызанах з лета 1943 года. Мо-ладзь і падлеткі сышлі ў лясы. У адной з партызанскіх аперацый я здабыў вінтоўку, якая паслужыла мне яшчэ доўгі час, калі я ахоўваў калгасных коней на стайні. Пасля вызвалення я працаваў у прамы-словым камбінаце, навучыўся ста-лярнай справе, вырабляў мэблю. Пайшоў у войска і там асвоіў спе-цыяльнасць радыёмеханіка.\nЮліян Юліянавіч Ступа-кевіч, 1937 г.н.\n— Наша вёска Навасёлкі зна-ходзілася ў Шчучынскі раёне Га-радзенскай вобласці недалёка ад Нёмана. Памятаю, як ішлі баі на другім баку Нёмана, як выганялі немцаў, вызвалялі нашу мясцо-васць.\nПасля вызвалення ў вёсцы адкрылі школу, і я пайшоў у пер-шы клас. Даводзілася шмат праца-ваць, нарыхтоўваць кармы, дагля-даць жывёлу. У хуткім часе мо-ладзь заахвоцілі паехаць на будоў-лю сталіцы.\nПасля службы ў войску я адбудоўваў Менск. 43 гады ад-працаваў у будаўнічым трэсце № 1. Наш трэст будаваў дамы на Камароўцы, у Чыжоўцы, і ў іншых раёнах сталіцы. Двойчы я атры-моўваў званне лепшага будаўніка трэста. Будавалі мы 1-шы і 5 клі-нічныя шпіталі ў Менску. У паз-нейшыя гады давялося папраца-ваць ў Лівіі на будаўніцтве вайско-вых гарадкоў.\nУсё жыццё жыву з Богам, чытаю Біблію, не выхожу на вулі-цу без малітвы, бо я нарадзіўся ў сям’і праваслаўнага святара, мой малодшы брат — святар.\nЗ жонкай Нінай Аляксееў-най мы пражылі больш за 60 га-доў, выгадавалі сына і дачку. Жа-даем усім добрага здароўя, бера-гчыся і быць уважлівымі!\n— Валянціна Іванаўна Са-лавей, 1939 г.н.\n— Некалькі гадоў запар я выходжу 9 мая на плошчу Пера-могі з партрэтамі родных. Дзень Перамогі быў для іх найвялікшым святам!\nМае бацькі Іван Трафімавіч Салавей і Вольга Аляксееўна Мі-хайлоўская былі медыкамі. Да вай-ны мы жылі ў вёсцы Урэчча Слу-цкага раёна. Мама і тата працавалі ў мясцовай бальніцы, з пачаткам вайны сталі членамі падпольнай арганізацыі, перадавалі медыка-менты ў партызанскі атрад, і по-тым сышлі ў любанскія лясы. Ма-ленькай дзяўчынкай я знаходзілася разам з імі ў партызанскім атрадзе № 5 імя Лазо брыгады № 64 імя Чкалава, зведала голад і холад. Нават у часы вайны тата быў ве-льмі прынцыповым і патрабава-льным да пытанняў гігіены, у яго ў атрадзе ніхто не захварэў на тыф, ён вельмі дбайна даглядаў пара-неных, аказваў дапамогу мясцо-вым жыхарам.\nУ чэрвені 1944 года атрад злучыўся з 64 партызанскай бры-гадай пад кіраўніцтвам М.М. Ро-зава і 100 брыгадай пад кіраўні-цтвам А. І. Шубы.\nГэтыя падраздзяленні ра-зам з вайсковымі часткамі 30 чэр-веня вызвалілі Слуцк. Тата вызва-ляў горад, а мама засталася ў лесе даглядаць параненых. Яна моцна хвалявалася за іх і за сябе, бо была цяжарнай. Праз тры месяцы нара-дзіўся мой брат Валодзя. Мой тата і доктар Аляксей Іванавіч Шуба надоўга засталіся добрымі сяб-рамі.\nУ мірны час я скончыла медыцынскі інстытут у Пяцігорску і ўсё жыццё працавала фармацэў-там у розных аптэках Менска. Усім жадаю моцы і здароўя!\nЯк уплывае крызіс, звязаны з каронавірусам, на творчых асо-баў?\nГэта пытанне мы задалі ма-стаку, пісьменнікам, даследчыцы, артысту.\n— На мяне крызіс ніяк не ўплывае! Я ўпэўнены, што мы яго пераадолеем, бо Беларусь пера-адольвала і не такія выпрабаванні, і яна ЖЫВЕ!\nПасля майго вызвалення з пасады старшыні Беларускага са-юза мастакоў, у мяне з’явілася шмат часу на творчую дзейнасць. З раніцы я пехатой іду ў май-стэрню, шмат малюю, пішу. З’яві-ліся новыя графічныя працы.\nРыхтую да выдання дзве кнігі: кнігу паэзіі і вялікую па аб’ё-ме кнігу прозы. У кнігу прозы ўво-йдуць дзве аповесці і раман. Апо-весць будзе мець назву «Спаліць Эрмітаж», яна прысвечана гісто-рыі мастацтва. Гэта будзе свайго роду лекцыя пра сучасных маста-коў. У п’есе дзейнічае лектар, ульт-расучасныя мастакі, узгадваюцца Пабла Пікаса, Казімір Малевіч, Язэп Драздовіч.\nКрызіс адмяніў дзве мае персанальныя выставы ў Эстоніі і Славакіі і пяць маіх сур’ёзных па-этычных вечарын, якія мелі ад-быцца ў Купалаўскім музеі ў Мен-ску, Гомелі і ў Оршы, а таксама ў Маскве і ў Зорным гарадку. Між іншым, у Зорным гарадку ціка-вяцца беларускай паэзіяй! Там працуе шмат беларусаў, тэхнічныя супрацоўнікі, жонкі касманаўтаў, персанал, які абслугоўвае запуск касмічных караблёў.\nВеру, што ўсе сустрэчы ад-будуцца пазней. Купалаўскі тэатр перанёс паэтычную вечарыну на восень.\n— Каронавірус не пе-рашкаджае мне думаць і працаваць. Працую дома за друкарскай машынкай. На-радзіліся новыя старонкі, прысвечаныя Міхасю Стра-льцову. Будзем рыхтавацца да юбілею Вітольда Бялыніц-кага-Бірулі.\nМастацтва мацней-шае да вірус!\n— Працягваю апрацоў-ваць нататнікі Рыгора Івана-віча Барадуліна. Працую нам 8-ым томам «Дзённікаў і запісаў». Сёмы том выйшаў у выдавецтве «Кнігазбор» накладам ў 60 асо-бнікаў, паступіў у бібліятэкі кра-іны і быў падораны мной асобам, якія цэняць творчасць народнага паэта. Том ахапіў падзеі 1996-97 гадоў. Дамаглася па-ціхаму па-трапіць у бібліятэку і здабыць не-абходныя мне кнігі праз абане-мент.\n— Працую над новым ды-скам для дзяцей на вершы Аляксея Пысіна. Музыканты па-асобку займаюцца сваімі праектамі. Зна-ходзімся ўвесь час на прыродзе, каб уцячы ад дрэнных думак. На Нёмане вельмі добра, у лесе спя-ваюць салаўі, цінькаюць сінічкі, скачуць зайчыкі і бегаюць казулі. Я ўжо не аднойчы купаўся ў Нё-мане. Людзі прыязджаюць да нас, каб некуды схавацца ад горада. Месяц жылі і адпачывалі ў нас у асобным дамку ўдзельнікі Еўра-бачання Naviband Ксенія і Арцём Лук’яненкі з маленькім сынам.\nСотні нямецкіх бальніц стварылі рэзервовыя магутнасці для прыёму і ля-чэння хворых, інфікаваных каронавірусам, і адмянілі ўсе нетэрміновыя аперацыі. Цяпер ім востра не хапае пацыентаў.\nПандэмія COVID-19 заспела Італію знянацку. Многіх тады шакавалі тэлекадрамі з італьянскіх лякарняў: пацыенты ў калі-дорах, аддзяленні інтэнсіўнай тэрапіі пера-поўненыя, апаратаў штучнай вентыляцыі лёгкіх катастрафічна не хапае, медперсанал гераічна выбіваецца з сіл. Каб прадухіліць такое развіццё падзей, у Германіі з самага пачатку наладзілі ўсю сістэму аховы зда-роўя на адпор каронавірусу SARS-CoV-2 і масавае лячэнне інфікаваных ім пацыентаў.\nАле цяпер у нямецкіх клініках скла-лася парадаксальная сітуацыя: усе плана-выя аперацыі адменены, колькасць ложкаў у аддзяленнях інтэнсіўнай тэрапіі павялі-чана, а масавага наплыву пацыентаў з COVID-19 усё няма. У выніку бальніцы пустуюць, нясуць фінансавыя страты, лека-ры і медсёстры ад няма чаго рабіць сядзяць па хатах, назапашваючы «адмоўныя» га-дзіны, якія ім калі-небудзь давядзецца адпрацоўваць.\nВось дадзеныя на раніцу 28 кра-савіка, якія са спасылкай на адзіны рэгістр усіх нямецкіх бальніц (DIVI-Intensivregister) прыводзіць анлайн-выданне Zeit.de. Агуль-ная колькасць ложкаў у аддзяленнях інтэн-сіўнай тэрапіі ва ўсіх 1160 нямецкіх баль-ніцах — 32 394. Занятыя пацыентамі з COVID-19 — 19337. Пустуюць — 13 057, то-бок 40%. Ёсць, праўда, рэгіянальныя адрозненні. Але толькі ў двух нямецкіх гарадах — Шаўмбург у Ніжняй Саксоніі і Зонеберг у Цюрынгіі — у аддзяленнях інтэнсіўнай тэрапіі бальніц няма свабодных месцаў. Затое яны ёсць у суседніх гарадах, да якіх не больш за 20 кіла-метраў.\nКолькасць «звычайных» пацыентаў ва ўсіх нямецкіх шпіталях рэзка скарацілася, у некаторых — у два разы. А пацыенты, за лячэнне якіх плацяць бальнічныя касы, — гэта эканамічная аснова ўсёй сістэмы страхавой медыцыны ў Германіі. Каб клінікі не пайшлі па свеце, урад ФРГ стварыў для іх адмы-словы фонд дапамогі і аплачвае кожны, што прастойвае ў рэзерве — а значыць, не пры-носіць даход — бальнічны ложак у памеры 560 еўра ў суткі.\nНевялікім бальніцам гэтых грошай хапае, каб зводзіць канцы з канцамі, заявіў старшыня Нямецкага бальнічнага тавары-ства (Deutsche Krankenhausgesellschaft, DKG) Геральд Гас (Gerald Gass), але не буйным клінікам, якія абсталяваны самай сучаснай дарагой тэхнікай і аказваюць ўвесь спектр медыцынскіх паслуг.\nDKG патрабуе знізіць каронавірус-ную гатоўнасць і пачаць паэтапнае вяртан-не клінік да звычайнага рэжыму працы. У якасці першай меры прапануецца рэзер-ваваць для пацыентаў з COVID-19 у аддзя-леннях інтэнсіўнай тэрапіі толькі 20% лож-каў, абсталяваных апаратамі ШВЛ.\nПры гэтым, аднак, клінікі павінны быць гатовыя да таго, каб у выпадку рэзкага ўсплёску эпідэміі на працягу максімум 72 гадзін зноў нарасціць колькасць месцаў для каронавірусных хворых. Тое, што нямецкія бальніцы здольныя рэагаваць так хутка, яны ўжо даказалі, заўважыў Геральд Гас, маю-чы на ўвазе аператыўнае нарошчванне па-тэнцыялу аддзяленняў інтэнсіўнай тэрапіі, калі на працягу некалькіх дзён пасля пачатку эпідэміі ў Германіі колькасць ложкаў у такіх аддзяленнях была павялічана ў паўтара разы.\nЗаадно DKG, якое выказвае ін-тарэсы нямецкіх клінік, настойвае на адмене нялюбай імі тарыфнай сістэмы, пры якой бальнічныя касы аплачваюць клінікам лячэнне пацыента ў залеж-насці ад дыягназу, а не ўсіх аказаных яму медыцынскіх паслуг паасобку. Бо, напрыклад, нават выдаленне апенды-цыту можа быць у адным выпадку про-стай і таннай аперацыяй, а ў іншым — запатрабаваць працяглага і дарагога пасляаперацыйнага лячэння.\nМіністр аховы здароўя ФРГ Енс Шпан (Jens Spahn) яшчэ ў сярэдзіне кра-савіка казаў, што ў траўні — пры ўдалым раз-віцці эпідэміялагічнай сітуацыі — дапушча-льна крок за крокам вяртаць клінікі да нар-мальнага рэжыму працы. Цяпер ён, віда-вочна, вырашыў, што пара дзейнічаць. У аўторак, 28 красавіка, стала вядома, што міністр канкрэтызаваў свой план і напярэ-дадні разаслаў рэкамендацыі на гэты конт сваім калегам у федэральныя землі, у пад-парадкаванні якіх у Германіі і знаходзяцца мясцовыя сістэмы аховы здароўя.\nНямецкая сетка СМІ Redaktions-netzwerk Deutschland (RND) паведамляе, што Шпан лічыць неабходным паменшыць долю зарэзерваваных для пацыентаў з COVID-19 ложкаў у аддзяленнях інтэнсіўнай тэрапіі з сённяшніх 50% да 25%. Акрамя таго, міністр выступае за аднаўленне пла-навых аперацый і выкарыстанне для іх 70% магчымасцяў, якімі валодаюць аперацый-ныя ў клініках. У далейшым — у залежнасці ад дынамікі развіцця эпідэміі каронавіруса ў Германіі — гэтую долю, на думку Шпана, можна будзе кожныя два тыдні павышаць на 10% і апераваць, у першую чаргу, рака-вых хворых.\nВяртанне бальніц да нармальнага рэжыму працы, цытуе RND міністра аховы здароўя, «важна, паколькі адтэрміноўка вельмі неабходных хірургічных умяшанняў, у прыватнасці, для выдалення пухлін або пратэзавання тазасцегнавага сустава пры-водзіць да фізічных і душэўных пакутаў па-цыентаў, якія маюць у іх патрэбу». Ведае Енс Шпан і аб выпадках, калі людзі нават у экстраных сітуацыях — пры інфаркце міяка-рда або інсульце — нагледзеўшыся тэлепра-грам аб цяперашняй пандэміі, не звярта-юцца па медыцынскую дапамогу.\nАле ўсе планы, якія прадугледж-ваюць аднаўленне ранейшага рэжыму пра-цы нямецкіх бальніц, залежаць ад эпідэ-міялагічнай сітуацыі ў Германіі. А яна ў апошнія дні стала горшай. Калі яшчэ тыдзень таму адзін носьбіт інфекцыі заражаў ў сярэднім 0,7 чалавека, то зараз, па дадзеных Інстытута імя Роберта Коха (RKI), суад-носіны сталі 1 да 0,9.\nВа ўрадзе ж Германіі нязменна пад-крэсліваюць, што далейшае змякчэнне антыэпідэміялагічных мер магчыма толькі ў тым выпадку, калі на працягу досыць доўгага часу адзін інфікаваны будзе зара-жаць у сярэднім менш аднаго здаровага чалавека.\nГерманскі Бундэстаг штогод прада-стаўляе стыпендыі маладым выпускнікам ВНУ, якія цікавяцца палітыкай і намерва-юцца займацца актыўным прасоўваннем асноўных прынцыпаў дэмакратыі ў сваіх краінах.\nУ рамках праграмы, якая пройдзе з 1 сакавіка па 31 ліпеня 2021 г. у Берліне, стыпендыяты будуць актыўна ўдзельнічаць у працы бюро аднаго з дэпутатаў герман-скага Бундэстага. Яны будуць суправа-джаць «сваіх» дэпутатаў на пасяджэнні камітэтаў, фракцый і іншых органаў і такім чынам змогуць атрымаць уяўленне аб зада-чах і парадку парламенцкіх працэсаў. Ак-рамя таго, яны будуць рэгулярна наведваць інфармацыйныя мерапрыемствы і семі-нары, якія арганізуюцца Бундэстагам і палітычнымі фондамі.\nПадчас летняга семестра стыпенды-яты будуць залічаны ў Берлінскі ўніверсітэт імя Гумбальдта і змогуць наведваць заняткі і лекцыі Свабоднага і Тэхнічнага ўнівер-сітэтаў.\nЗ дэталямі Міжнароднай парламен-цкай стыпендыі, умовамі і працэдурай падачы заяўкі Вы можаце азнаёміцца ў інфармацыйным праспекце Германскага Бундэстага на сайце www.minsk.diplo.de.\nБАЛАДА ЛЕСІ БЕЛАРУСКІ\n(1920 — 1948)\nХаця і ненавідзець права мела…\nЯкое не пакінуў дух святы —\nТы ж душы, нібы Храмы, берагла…\nБАЛАДА МІКОЛЫ АЎРАМЧЫКА\n(14.01.1920 — 8.05.2017)\nВясной — у вірлівай сцюдзёнай вадзе,\nДзе сонца адно — Беларусь, і для ўсіх\n3.02.2010 — 9.05.2017 гг.\nБАЛАДА ПЯТРА ПРЫХОДЗЬКІ\n(25.02.1920 — 30.11.2006)\nДзе Айчынай пачуты паэт…\nБАЛАДА ПАПЫ РЫМСКАГА\n(18.05.1920 — 2.04.2005)\n… Пачаты шлях, нібы пачуты голас Бога,\nшто гэты свет для нас — не дым,\nІ ў гэтым Храме, як адна цаглінка, Рым…\nНам светла і самотна, як цяпер, было…\nБАЛАДА ІВАНА ШАМЯКІНА\n(30.01.1921 — 14.10.2004)\nАсвеціць нам дарогу да вясны…\nБАЛАДА ЯЗЭПА ЮХО\n(19.03.1921 — 29.07.2004)\nТы знайшоў залатую жылу —\n«Адкажы каго любіш?!»- крыкні\n«Я люблю Беларусь!» І ў сэрцах\nБо аб іх, як аб сцены, б’ецца\nСтаражытнаму Мсціславу шанцуе на краязнаўцаў, якія руп-ліва вывучаюць яго гісторыю. Ся-род іх варта згадаць выбітных да-следчыкаў, дактароў гістарычных навук, археолагаў Міхася Ткачова і Леаніда Аляксеева.\nПрафесар Міхась Ткачоў, карэнны жыхар г. Мсціслава, дзе ён нарадзіўся 10 са-кавіка 1942 г. у сям’і настаўнікаў. Яго бацька загінуў на фронце і гада-вала яго маці Дамі-ніка Сямёнаўна. Ужо ў школьныя гады М. Ткачоў па-чаў цікавіцца гіс-торыяй роднага го-рада, асабліва XIX — першай паловы XX ст. Маючы цікавасць да гісторыі, ён у 1959 г. паступае на гістфак БДУ, але ў ад-паведнасці з тагачаснымі правіламі мусіў першы год вучыцца завоч-на і працаваць паляводам у мяс-цовым калгасе ў гарадскіх вако-ліцах. Але ў 1960 г. ён вяртаецца ў Менск, на дзённае аддзяленне і трапляе ў асяроддзе беларускіх патрыётаў, а таксама знаёміцца з выдатным беларускім гісторыкам, як мусіў жыць у Маскве Мікалаем Улашчыкам. Менавіта яму Ткачоў прысвяціў сваю апошнюю кнігу «Замкі і людзі». Так сталася, што маці М. Ткачова і мая бабуля Ган-на Васільеўна Мяжэвіч сябравалі, таму я добра ведаў як самаго Міха-ся, так і яго малодшых братоў ад другога шлюбу яго маці. Адзін з іх, Алесь Каралёў, таксама стаў гісторыкам і краязнаўцам і жыў у Жодзіна, а другі, Віктар, мой ад-накласнік, трагічна загінуў, калі вучыўся ў чацвёртым класе. Буду-чы яшчэ студэнтам М. Ткачоў са-браў цікавыя матэрыялы пра гіс-торыю роднага горада, якія былі надрукаваны ў нашай сумеснай кнізе.\nУ раздзеле «Мсціслаў — не аднаго сціснуў» вышэйзгаданай кнігі М. Ткачоў на аснове пісь-мовых крыніц расказаў пра гісто-рыю горада ў XIV- ХVІІІ стст.\nУ гэтыя часы Мсціслаў з 1528 г. стаў уладаннем вялікага князя ВКЛ і цэнтрам староства, потым цэнтрам ваяводства і ў 1634 г. атрымаў Магдэбургскае права. Асаблівы ўдар па горадзе быў на-несены падчас вайны 1654-1667 гг. Калі да вайны тут жыло ад 20 да 30 тысяч чалавек, то пасля — толькі некалькі сотняў.\nНаступны раздзел кнігі на-пісаны М. Ткачовым мае назву «У складзе Расійскай імперыі». Па-водле дадзеных за 1776-1777 гг. у горадзе жыло 6137 чалавек, Мсці-слаў моцна пацярпеў у 1812 г. ад ваенных дзеянняў, а ў 1853 г. лепшая частка горада згарэла. Далёка ад Мсціслава прайшла і чыгунка, што правяло да экана-мічнага заняпаду горада. М. Тка-чоў паведамляе, што ў 1880 г. з 1060 жылых дамоў толькі 12 былі мураваныя.\nПотым ідзе раздзел «На-пярэдадні новай эпохі», дзе да-следчык апавядае пра жыццё го-рада ў пачатку XX ст. і рэвалюцыю 1905-1907 гг. Перад Першай су-светнай вайной у горадзе было 11093 жыхары, з іх больш за тысячу рамеснікаў. У раздзеле «У віхуры грамадзянскай вайны» ідзе га-ворка пра падзеі 1917-1920 гг., а пра жыццё горада ў складзе БССР гаворыцца ў раздзеле «Мсціслаў-шчына ў 20-30-я гады». У ліста-падзе 1925 г. у горадзе адкрылі педтэхнікум, дзе рыхтавалі на-стаўнікаў для беларускіх шко-лаў. Першы набор студэнтаў склаў 142 чалавекі. З 1926 г. заняткі тут пачалі праводзіць на беларускай мове, а сама ўста-нова атрымала назву Белпедтэх-нікум. Тут вучыліся вядомыя беларускія пісьменнікі Юлій Таўбін, Змітрок Астапенка, Ганна Сапрыка і Аркадзь Куля-шоў. У снежні 1925 г. горад наведаў Якуб Колас.\nПра лёс горада ў гады Вялікай Айчыннай вайны М. Ткачоў распавядае ў раздзеле «Змаганне з фашызмам». У ліпені 1941 г. горад занялі фа-шысты, тут дзейнічала пад-полле, а ў вёсцы Пячкавічы ўзнік першы партызанскі атрад. 28 верасня 1943 г. горад быў вызва-лены ад ворага.\nУ сваіх навуковых працах Міхась Ткачоў таксама пісаў пра гісторыю Мсціслава і Мсціслаў-шчыны.\nДа 60-годдзя М. Ткачова (памёр 31 кастрычніка 1992 г.) яго сябры і ўдзячныя вучні выдалі навуковы зборнік. У г. Мсціславе ёсць вуліца, названая ў гонар Мі-хася Ткачова, а на будынку былой школы, дзе ён вучыўся, ёсць ме-марыяльная дошка ў яго гонар.\nДругі знакаміты даследчык мсціслаўскай гісторыі — вядомы савецкі і рускі археолаг Леанід Аляксееў (15.01.1921 — 22.03.2008 г.). Нарадзіўся ў Растове-на-Доне. У 1948 г. скончыў Маскоўскі ўнівер-сітэт і быў накіраваны па размер-каванні ў г. Гародню, дзе працаваў у абласным музеі і апрацоўваў ар-хеалагічныя калекцыі з даваенных раскопак Язэпа Ядкоўскага і Зыг-мунта Дурчэўскага. У 1950 г. Л. Аляксееў стаў першым аспіран-там па спецыяльнасці «Археало-гія» ў Інстытуце гісторыі АН БССР. Потым ён вяртаецца ў Маскву, дзе з 1953 г. працуе ў Інстытуце ар-хеалогіі АН СССР і ў 1955 г. аба-раняе кандыдацкую дысертацыю «Полацкая зямля ў ХІ-ХІІІ стст.»\nУ 1959 г. Л. Аляксееў пачаў шматгадовыя раскопкі на тэры-торыі былога мсціслаўскага зам-ка, дзе знайшоў шмат унікальных знаходак, у тым ліку і берасцяную грамату XIII ст., якую датаваў 1219 г. У Мсціславе Л. Аляксееў пазна-ёміўся з мясцовым краязнаўцам Пятром Урублеўскім, выхаваце-лем мсціслаўскай школы глухіх дзяцей. Выкладчыкі і навучэнцы гэтай школы працавалі на рас-копках пад кіраўніцтвам Л. Аляк-сеева, ад якога ў знак удзячнасці атрымалі некаторыя экспанаты для свайго школьнага музея, які ў 1967 г. атрымаў назву Народнага.\nЛ. Аляксееў сябраваў з М. Ткачовым і пасля яго заўчаснай смерці прысвяціў яму сваю кнігу з эпіграфам: «Светлай памяці даследчыка беларускага мінулага і яго помнікаў, натхнёнага зма-гара за Новую Беларусь Міхася Аляксандравіча Ткачова пры-свячаю». Добра ведаў ён і знака-мітага беларускага гісторыка Мі-калая Улашчыка, сябра Міхася Ткачова, які жыў і працаваў у Маскве. Яму ён прысвяціў сваю кнігу па гісторыі беларускага кра-язнаўства\nУ гэтай кнізе Л. Аляксееў напісаў пра дзейнасць Уладзіміра Краснянскага, які ўпершыню на-друкаваў манаграфію пра гісто-рыю Мсціслава ў 1912\nУ 1982 г. Л. Аляксееў аба-раніў доктарскую дысертацыю на тэму «Смаленская зямля ў XI-XIII стст.» У 2006 г. выйшла апошняя фундаментальная праца Л. Аляк-сеева, у якой ён падрабязна апісаў свае раскопкі ў Мсціславе.\nМаю спадзеў, што памяць Леаніда Аляксеева ў г. Мсціславе ўшануюць і назавуць адну з гарад-скіх вуліц у яго гонар.\nУ сваіх знакамітых «Сло-вах пігмея» Акутагава цытуе кітайскага тэарэтыка мастацтва Ван Шанчжэня: «Удзеянне карціны доўжыцца трыста гадоў, уздзеянне пісьма — пя-цьсот гадоў, уздзеянне літа-ратурнага твора — бяскон-цае…».\nПадсвядома разумею-чы гэта, шмат хто з творцаў не абмяжоўваецца чымсьці ад-ным, плённа праяўляючы сябе і ў іншых культурных сферах. Такі сінкрэтызм знайшоў ад-люстраванне ў творчасці пі-сьменніка, мастака, выдаўца Уладзіміра Сіўчыкава.\nКожная ягоная новая кніга — унікальны праект, экс-перымент па пошуку аптыма-льнай формулы ўзаемадзе-яння з чытачом. Ён вывучае і ана-лізуе сучаснасць, фіксуе норавы суайчыннікаў, занатоўвае дыялогі, распавядае пра разнастайныя ку-р’ёзныя і трагікамічныя выпадкі з жыцця. Абраная Сіўчыкавым кла-січная форма фацэцыі, вядомая яшчэ з часоў італьянскага Адра-джэння, надзвычай арганічна прыжылася на беларускай глебе. Па-мастацку, мазкамі накідваючы фарбы, аўтар стварае «лапікавую коўдру», адметнае палатно эпохі, дзе паяднаны лёсы, характары, сюжэты і ідэі.\nСёлета пісьменнік зноў ус-цешыў аматараў сваёй творчасці новым зборнікам «Пацалаваць Фідэля», які сам жа і аздобіў ула-снымі фотаработамі. Чаму такая назва — чытач дазнаецца, прачы-таўшы аднайменны аповед. У кні-зе змешчаны вядомыя «Уладзевы гісторыі», нататкі пра падарожжы як па Беларусі, так і па далёкім за-межжы, а таксама краязнаўчыя нарысы.\nЗаймальныя, часцяком фрывольныя фацэцыі, што ўвай-шлі ў зборнік — своеасаблівая хро-ніка жыцця сучаснай літаратурнай і мастацкай багемы, прычым за сатырай тут хаваецца мараль, а за самаіроніяй — глыбокі роздум. Ча-сам прарываецца ў яго развагах смутак: у прыватнасці, ён шкадуе, што ў сталіцы сёння «…куды ча-сцей пачуеш не беларускую, а кі-тайскую ці арабскую мовы».\nВарта адзначыць, што гу-мар Сіўчыкава хоць і дасціпны, але не з’едлівы, і тым болей не абраз-лівы. Пісьменнікі, навукоўцы, ма-стакі, выдаўцы ў ягоных аповедах — звычайныя жывыя людзі, разам з якімі ён жартуе, радуецца, смут-куе, і над імі ж, здараецца, раз-по-раз нязлосна пакеплівае.\nШмат каго з персанажаў аўтар зашыфроўвае, пакідаючы ад прозвішчаў толькі першыя літары. Але дапытлівы чытач, безумоўна, пазнае ў кнізе Янку Сіпакова, Ге-надзя Бураўкіна, Зміцера Коласа, Анатоля Клышку ды іншых… Сустрэнуцца на старонках кнігі і Янка Купала, і Уладзімір Карат-кевіч з Адамам Мальдзісам, а так-сама Янка Брыль, Іван Міско — пра кожнага з іх у аўтара ёсць што распавесці.\nAlter ego пісьменніка, Ула-дзя (альбо Уладзімір С.) — інтэлігент, інтэлектуал, чалавек, які жыве літаратурай і мастацтвам. Ён увесь час здзіўляецца праявам жыцця, імкнецца па-філасофску асэнсаваць рэчаіснасць, не баю-чыся памыляцца, спазнаваць што-сьці новае — няважна, ці то падчас прыгатавання дранікаў для грузін-скіх сяброў, альбо лётаючы на па-ветраным шары, ці вандруючы за акіян (раздзел «Аднойчы вясною ў Амерыцы»).\nНягледзячы на своеасаб-лівы касмапалітызм, якім прасяк-нуты зборнік, відавочна, што га-лоўная крыніца натхнення для пі-сьменніка — менавіта Беларусь. Гэта ў першую чаргу горад Жодзі-на, дзе ён нарадзіўся, лысагорскія краявіды і, вядома ж, Менск, які зрабіўся родным аўтару, і дзе на кожным кроку можна сустрэць знаёмага літаратара ці мастака. Заключная частка выдання пад назвай «Магічныя мапы» — якраз прысвечана мясцінам, блізкім сэ-рцу аўтара — Парку Горкага, Вай-сковым могілкам, Музею валуноў ва Уруччы, жодзінскім, лепель-скім, ракаўскім краявідам.\n«Невызнаныя шляхі Бо-жыя!» — паўтарае Уладзімір Сіў-чыкаў вядомае выслоўе, аналізу-ючы творчасць беларускіх аўта-раў у кантэксце сусветнай літара-туры. Напрыклад, вось да якой вы-сновы ён прыходзіць, разважаючы пра Алеся Якімовіча: «Але наўрад ці мог ён уявіць, што самымі запатрабаваным з ягонай твор-чай спадчыны, надрукаванымі мі-льённымі тыражамі акажуц-ца… апрацоўкі беларусіх народ-ных казак».\nНа першы погляд адраса-ваная аматарам мастацтва і кале-гам-пісьменнікам, кніга тым не менш выйшла далёка за рамкі зборніка падарожных запісаў, по-казак і калялітаратурных анекдо-таў. Гэта ў першую чаргу інт-рыгоўны летапіс-дакумент, каш-тоўны артэфакт, сведчанне тры-валасці і неўміручасці мастацкага слова, увасобленага ў адметную і цікавую форму.\nСВЯТЛО МАГІЛЁЎСКАЙ «СВЯТЛІЦЫ»\nПабачыла свет восьмая кні-жка «Святло «Святліцы»» гарад-скога літаратурнага клуба Цэнтра творчасці дзяцей і моладзі «Агат» г. Магілёва. На жаль, з-за пандэміі каранавіруса прэзентацыю мы правесці не змаглі. Мы раз’яднаны тэрытарыяльна, але духоўна ра-зам.\nНекаторыя сябры клуба ўжо маюць свае кнігі. Ната Солтан — аўтар кнігі вершаў «Ощущение». Аліна Мірная разам з Дар’яй Літ-вінавай напісалі кнігу фэнтэзі «Мой друг — мой враг», якая раз-мешчана на сайце Wattpad. Апра-ча твораў, у зборніку ёсць невя-лікая інфармацыя аб аўтарах і фо-таздымкі.\nНа пытанне, чаму кніжка называецца «Святло «Святліцы»», кіраўнік клуба Тамара Аўсянні-кава адказала: «Пад такой назвай была першая публікацыя аб клубе ў лістападзе 2012 года ў літара-турна-мастацкім бюлетэні Магі-лёўскага абласнога аддзялення Саюза беларускіх пісьменнікаў «Дняпроўская строма». Мне і ся-брам клуба спадабалася назва, якой мы абавязаны Мікалаю Яц-кову, старшыні Магілёўскага ад-дзялення СБП».\n— Тамара Пятроўна, чым адрозніваецца восьмая кніжка ад папярэдніх сямі?\n— Адрозніваецца новымі прозвішчамі і творамі. Дарэчы, творы некаторых аўтараў прысут-нічаюць у некалькіх зборніках, та-му што многія сябры клуба займа-юцца па тры-чатыры гады і нават больш. Структура ўсіх кніжак прыблізна аднолькавая. Назва кні-гі, прадмова, верш для ўзору, а таксама творы, што адкрываюць кнігу і завяршаюць яе, прадстаў-лены па-беларуску. На жаль, боль-шасць аўтараў — рускамоўная. Во-кладкі ўсіх кніг, апрача трэцяй, аформлены таксама аднолькава, адрозніваюцца толькі колерам і новым фотаздымкам. Ідэя воклад-кі належыць мастаку Максіму Ка-марову. Восьмую аформілі Тац-цяна Архіпава і Давід Вэнцэк.\n— Скажыце, калі ласка, вершы якіх аўтараў увашлі ў кнігі як узоры, і па якім прынцыпе Вы іх выбіралі?\n— Выбірала на свой густ тыя вершы і тых аўтараў, якія мне блі-зкія. Хацелася, каб творы былі роз-напланавымі. У першую кнігу ўключаны верш Максіма Багдано-віча «Я хацеў бы спаткацца з вамі на вуліцы». Выдатны ўзор вер-лібра:\nТым больш, што сённяш-няя моладзь да класічных рыфма-ваных вершаў звяртаецца рэдка.\nУ другую кнігу ўвайшоў верш Ніла Гілевіча «Санет»:\nПаэт — круху вар’ят. Абавязкова!\nТут і форма, тут і тэма па-эта і паэзіі.\nТэму паэта і паэзіі па-свойму працягвае верш Яў-геніі Янішчыц «Падставіць голасу лісток…» Палічыла неабходным уключыць тво-ры паэтаў з Магілёўшчыны: Алексея Пысіна «Пяць па-тронаў», Міхася Стральцова «Пад шоргат кропель даж-джавых…», Аркадзя Куля-шова «Бывай…».\nУ шостай кнізе — цу-доўны верш Р.М. Рыльке «Баюся людскіх я дакладных слоў…» у перакладзе з ня-мецкай Васіля Сёмухі. У во-сьмую кнігу ўвайшоў лірыч-ны верш Петруся Броўкі «Пахне чабор…»\n— Тамара Пятроўна, за восем гадоў ці многа было бела-рускамоўных аўтараў? Каго Вы можаце назваць сёння.\n— Не так многа. Беларуска-моўным аўтарам у «Святліцу» прыйшоў толькі Аляксей Карпен-ка, паэт перспектыўны. Ён друка-ваўся ў часопісах «Дзеяслоў», «Ве-расень», альманаху «Брама» і ў газетах. Настасся Падрабінкіна — двухмоўная. Але перавагу аддае беларускай мове. Друкавалася ў часопісах «Верасень» і «Мала-досць».\nМногім я прапаноўвала праверыць свае здоль-насці на роднай мове. Не ва ўсіх атрымалася. У якасці паэтаў па-спяхова выступілі Алена Быкава, Крысціна Башарымава, Ната Дра-здова. Лізавета Дзеручэнка. Яны друкаваліся ў часопісе «Верасень» і ў альманаху «Брама». У восьмай кнізе з вершамі на беларускай мо-ве прадстаўлены Мілада Паўлава і Вольга Шпакоўская, дзяўчаты прынялі ўдзел у конкурсе «Сака-віцкае рэха — ІІІ». Мілада Паўлава стала пераможцам. Я не называю ўсіх — у кожнай кнізе ёсць творы на беларускай мове.\nШто тычыцца сяброў клу-ба, якія выбралі журналістыку, тут значна лягчэй. Кожны разумее, што журналіст у Беларусі абавя-заны ведаць дзве мовы, таму нататкі пісалі і па-беларуску і па-руску. У трох апошніх кнігах па-дадзены бібліяграфічны паказа-льнік друкаваных работ. І трэба сказаць, ён значны.\n— Тамара Пятроўна, ці задаволены Вы вынікам сваёй працы?\n— Творчы чалавек заўсёды чым-небудзь незадаволены. Я ра-біла ўсё, што ад мяне залежала, працавала з тымі, хто прыходзіў. Магчымасці не ва ўсіх адноль-кавыя. Я не рыхтавала паэтаў. Про-ста дапамагала зразумець паэзію. Праца была скіравана на развіццё здольнасцей, на самапазнанне, на эмацыянальны стан падлеткаў. Былі тыя, хто мяне не пачуў, не за-хацеў ці не змог пачуць. У цэлым — задаволена. І кніжка — вынік маёй працы і працы сяброў клуба. Яе можна хваліць, можна крытыка-ваць, бо ёсць за што, калі прад’яў-ляць патрабаванні, як да мастацкіх твораў.\n— А што для Вас было са-мым складаным у працы?\n— У цэлым, складанасцей не было. Калі гаварыць аб асобных сітуацыях, то яны заўсёды ёсць. Напрыклад, маці двух цудоўных дзяўчынак трэцяга класа і пятага, якая называла сябе верніцай, прад’явіла мне прэтэнзію ў сувязі з разглядам на занятках верша Якуба Коласа «Савось-распуснік» і забараніла дзецям вучыць яго на памяць. Верш зняважыў яе рэлі-гійныя пачуцці і выяўляў, на яе думку, жорсткасць.\nВерш «Савось-распуснік» я вучыла ў чацвёртым класе, пом-ню яго, люблю. Ён цікавы ў плане мастацкага чытання, а таксама з выхаваўчага боку. Дарэчы, яго мы падрыхтавалі з Міладай Паўлавай. Яна ў мінулым навучальным го-дзе прыняла з ім удзел у гарадскім конкурсе чытальнікаў «Магілёў-скія зорачкі» і заняла першае мес-ца ў сваёй узроставай катэгорыі.\n— Тамара Пятроўна, у папя-рэдніх кнігах былі яшчэ водгукі, а ў восьмай — няма. Чаму? І якія водгукі Вас радуюць?\n— Водгукі пісалі тыя, хто ха-цеў, я не прымушала, толькі пра-паноўвала. У восьмай кнізе няма спецыяльна выдзеленай старонкі, таму што новых сяброў клуба ў гэтым навучальным годзе трое. Іх адносіны да клуба выказаны ў інфармацыі аб аўтарах.\nЯкія радуюць? Усе. Калі ча-лавеку былі цікавымі і карыснымі заняткі ў клубе, — гэта не можа не радаваць.\nАлена Быкава: «У «Свят-ліцы» творчая атмасфера. Кож-ны яе ўдзельнік унікальны. Для мяне — гэта тое месца, дзе я ад-чуваю сябе ўтульна. Я вельмі рада, што скарыстала свой ша-нец. Заняткі ў клубе сталі добрым штуршком для маёй творчасці і самаўдасканалення, значным кро-кам наперад».\nГанна Папікян: «Для мяне «Святліца» — гэта знаёмства з невядомым і радасць адчування новага ў сабе».\nАлена Воінава: «Заняткі ў «Святліцы» дапамаглі мне перш за ўсё перасіліць сваю прыродную сарамлівасць, пашырылі мой кругагляд і мелі карысць пры напісанні водгуку і вусным выказ-ванні на алімпіядзе па беларускай мове і літаратуры».\nНата Драздова: «Я люблю наш клуб, таму што ён дапамог мне раскрыцца і зразумець, чаго я хачу ад сябе ў гэтым жыцці».\nАліна Шынялёва: «Свят-ліца» змяніла маё жыццё… Цяпер я ведаю, што буду паступаць на факультэт журналістыкі».\nУ «Святліцы» я першы год. Кнігу чакала з нецярпеннем, бо гэта першая кніга, у якой апу-блікаваны мае творы, і яна будзе мне нагадваць пра шчаслівы час, калі я з цікавасцю і карысцю для сябе займалася ў літаратурным клубе .\nСябры клуба і я разам з імі выказваем удзячнасць Тамары Пятроўне за магчымасць быць яе вучнямі, за вынік нашай працы — кнігу «Святло «Святліцы»».


Партыя БНФ » «Пэрфэкцыяніст, моўны фанат, акадэмік»: у Менску ўзгадалі выбітнага лінгвіста, сябру БНФ Зьмітра Саўку\nДададзена 14.05.2019 11:55:31 | 523 праглядаў\nРэдактарка кнігі, вядомая дасьледчыца беларускай эміграцыі Натальля Гардзіенка адзначыла, што пад адной вокладкай зьмешчаныя фактычна дзьве кнігі: першая — гэта гісторыя Беларуска-амэрыканскага задзіночаньня, другая — успаміны, гутаркі, запісаныя Зьмітром Саўкам падчас сустрэчаў з паваеннымі эмігрантамі.\n«Зміцер Саўка прыяжджаў у Злучаныя Штаты пры канцы 1990-х на запрашэньне Вітаўта Кіпеля, кіраўніка Беларускага інстытуту навукі і мастацтва ў Нью-Ёрку, і прабыў там агулам паўтара гады. Большасьць тых, чые ўспаміны ёсьць у кнізе, ужо няма на гэтым сьвеце. І гэта адзіная магчымасьць нам даведацца, як яны жылі, пра што марылі», — кажа Натальля Гардзіенка.\nШкольны сябра Зьмітра мастак Артур Клінаў узгадвае, як яны сядзелі за адной партай, як разам распаўсюджвалі «самвыдат», які атрымлівалі ад сяброў-студэнтаў, у тым ліку і ад Вінцука Вячоркі.\nВольга Калацкая ў сярэдзіне 1990-х працавала разам з Саўкам на катэдры беларускай мовы Лінгвістычнага ўнівэрсытэту. Але калі ён паехаў у Амэрыку займацца дасьледчыцкай працай — яго зь Лінгвістычнага «сышлі».\nЛінгвіст Вінцук Вячорка, былы старшыня Партыі БНФ і суаўтар «Беларускага клясычнага правапісу», памятае Саўку яшчэ школьнікам, калі да студэнтаў у моладзевае згуртаваньне «Майстроўня» прыйшлі трое школьнікаў — Зьміцер, Артур Клінаў, Лявон Юрэвіч. Студэнты іх называлі «малымі з бульвару».\n«Калі ён паступіў на філфак, мы зразумелі, што аднадумцаў стала болей. Вельмі шчыльна кантактавалі, калі працавалі над „Беларускім клясычным правапісам“ — Юрась Бушлякоў, Зьміцер Саўка, Зьміцер Санько і я. Саўка заўсёды зацята, апантана адстойваў сваю думку, але пры гэтым шанаваў тых, хто гэтак жа зацята адстойваў сваю, бо яднала галоўнае — мова», — кажа Вінцук Вячорка.\nУдзельнікі вечарыны. На пярэднім пляне – Ілона Урбановіч, удава Зьмітра Саўкі\nЗ 1999 па 2002 гады Зьміцер Саўка працаваў стыль-рэдактарам на Радыё Рацыя, а з 2006 году кіраваў моўнай службай на тэлеканале Белсат. Адзін зь кіраўнікоў каналу Аляксей Дзікавіцкі пажартаваў:\n«Дзякуючы Саўку, у нас ёсьць ня толькі тарашкевіца і наркамаўка, але і сАўкаўка».\nПрыканцы вечарыны старэйшы сын Зьмітра Саўкі Ўладзя абвясьціў, што наступнай імпрэзай будзе прэзэнтацыя дысэртацыі ягонага бацькі.\nЗьміцер Саўка (1965–2017) — аўтар кніг «Беларускія слоўнікі й энцыкляпэдыі. Бібліяграфія» (у суаўтарстве зь Вітаўтам Кіпелем; Нью-Ёрк — Менск, 2002) і «Беларускі клясычны правапіс» (у суаўтарстве зь Юрасём Бушляковым, Вінцуком Вячоркам, Зьмітром Санько; Вільня — Менск, 2005). Ён удзельнічаў у моладзевым грамадзкім аб’яднаньні «Беларуская майстроўня» (1979–1984). Быў стваральнікам і кіраўніком моўнай службы тэлеканалу «Белсат», адным з аўтараў тэлепраграмы «Моўнік». Быў кіраўніком суполкі Партыі БНФ у цэнтральным раёне Менску.\nУ Магілёве па акрузе №85 кандыдатам ад БНФ зарэгістраваная Надзея Салаўёва\nУ Віцебску кандыдат ад БНФ будзе супрацьстаяць агенту “праваслаўнага сталінізма”\nІльля Дабратвор зарэгістраваны кандыдатам у дэпутаты па Лагойскай выбарчай акрузе №75\nШто адказала Ярмошына абаронцы Курапатаў наконт пікетавання «Поедем Поедим»?\nКанцэпцыя рэфармавання і развіцця ЖКГ Беларусі на перыяд 2019-2025 гг.