Fascism or something else- understanding the nature of the State in Ethiopia – Fekadu Bekele\nምን ዐይነት አገዛዝ በኢትዮጵያ ምድር ? ፋሺሽታዊ ወይስ ሌላ ዐይነት አገዛዝ ?\nየካቲት 19፣ 2018\nእንደሚታወቀው በአንድ አገር ውስጥ ዲሞክራሲያዊ ነፃነቶች የሚታፈኑ ከሆነ፣ አንድ ህዝብ በተለያዩ የሙያ ማሀበሮች የመደራጀት መብት ከሌለው፣ ሃሳቡን ለመግለጽ የሚችልበት መድረክ ከተነፈገው፣ በተለይም ደግሞ አንድ ግለሰብም ሆነ በድርጅት ደረጃ ተደራጅቶ ሀብትና ዕውቀቱን በመዋዕለ-ነዋይ መልክ ተግባራዊ እንዳያደርግ የሚነፈገው ከሆነና፣ በአጠቃላይ ሲታይ አንድ አገዛዝ በአንድ ህዝብ ላይ ጭፍጨፋ የሚያካሂድ ከሆነ የዚህ ዐይነቱን አገዛዝ ይዘትና ባህርይ የመመርመሩ ጉዳይ በጣም አሰፈላጊ ነው። በተለይም ደግሞ አንድ አገዛዝ ከውጭ ኃይሎች ጋር በመተባበርና ቀጥተኛ ድጋፍ በማግኘት በአንድ ብሄር ላይ ያነጣጠረ በተለያዩ መልኮች የሚገለጽ የዘር ማጥፋት እርምጃ የሚወስድ ከሆነና፣ በሃይማኖት ላይና በአጠቃላይ ሲታይ በአንድ አገር እሴት ላይ ዘመቻ የሚያካሄድ ከሆነና የሰፊው ህዝብ አመለካከት እንዲዘበራረቅና እርስ በርሱ እንዲተላለቅ ማንኛውንም ተንኮል ነገሮች ተግባራዊ የሚያደርግ ከሆነ፣ የዚህ ዐይነቱን አገዛዝ ባህርይ መመርመሩ ግዴታ ነው። ምክንያቱም ይህ ዐይነቱ አገዛዝ የተፈጥሮን ህግ በመፃረር በአንድ ህብረተሰብ ውስጥ ጤናማ የሆነና የተስተካከለ ዕድገት እንዳይመጣ እንቅፋት መሆኑ ብቻ ሳይሆን፣ ህዝቡ ውስጣዊ ኃይል እንዳያገኝ የሚሆን የማይሆን ተንኮል በመፍጠር ሃሞቱ እንዲፈስ ስለሚያደርግ ነው። በተለያዩ ምክንያቶች ውስጠ-ኃይሉ እንዲሟጠጥ የሚደረግ ህዝብ፣ ወይም ደግሞ አትኩሮው ወደ ሌላ አቅጣጫ እንዲያመራ የሚገደድ ህዝብ አዳዲስ ሃሳቦችን ሊያፈልቅና ኑሮውን ሊያቅላሉ የሚችሉለትን መሳሪያዎችን መፍጠር አይችልም።\nየዛሬው አገዛዝ ስልጣንን ከጨበጠ ጀምሮ እየተሻሻለ ከመምጣት ይልቅ ይባስ ብሎ በቁጭትና በንዴት አገሪቱን ማመስና ንጹሃን ዜጎችን በአደባባይ ላይ በመጨፍጨፍ ላይ ይገኛል። ማንኛውንም በጭንቅላት ውስጥ ያለውን የሞራል ገደብ በማስወገድ ካለምንም ይሉኝታ የዚህችን አገርና የህዝቦቿን ዕድል እኔና ኢምፔሪያሊስት ኃይሎች ብቻ ነን ልንወስን የምንችለው፣ እኛ የምናዘውንና ለማድረግ የምንፈልገውን ሁሉ የሚቃወም ካለ መጨፍጨፍና መደምሰስ አለበት በማለት አገሪቱን በማመስና ህዝቡን በማዋከብ ላይ ይገኛል። የዛሬውን የወያኔ አገዛዝ ድርጊት በሚመለከት ከተለያዩ ተቃዋሚ ነን ከሚሉ „ድርጅቶችም“ ሆነ የፖለቲካ ተዋንያን የሚሰጠው አስተያየት በአብዛኛው መልኩ እጅግ የሚያሳዝንና በማንኛውም የፖለቲካና የህብረተሰብ ሳይንስ ፣ እንዲሁም በተፈጥሮ ሳይንስ የሚመዘን አይደለም። አብዛኛዎቹ በድርጅት ደረጃ ተደራጀን የሚሉና፣ በግለሰብም ደረጃ አጋጣሚን በማግኝት ድምጻቸውን የሚያሰሙ የዛሬውን አገዛዝ ድርጊት አሳንሰው ነው የሚመለከቱት። እንዲያውም አንዳንዶቹ እንደሚሉትና ተራውን ሰው ለማሳመን የሚሞክሩ፣ የወያኔ አገዛዝ „ የችግሩ መንስኤ እራሱ ስለሆነ ፣ መፍትሄውም እሱ እጅ ውስጥ ነው ያለው “ ብለው እቅጩን ይነግሩናል። አንዳንዶች በምሳሌ በማሳየት ወያኔን እንደመፍትሄ አፍላቂ አድርገው ያቀርቡታል። በተለይም በታህሳስ 2፣ 2017 ዓም ብረሰልስ ላይ በተካሄደ ስብሰባ ላይ ተገኝቶ ንግግር ያደረገ አንድ ግለሰብ እንደሚለው፣ እሱ ከመጣበት ብሄረሰብ ውስጥ አንድ ለአቅመ-አዳም ያልደረሰች ልጃገረድ በአንድ በጠና ሰው የምትደፈር ከሆነ የልጂቱ ቤተሰቦች የሚያቀርቡት መፍትሄ ልጃቸውን ለደፈራት ሰው በማጋባት ይገላገላሉ ይለናል። በመጀመሪያ ደረጃ ይህንን ድርጊት በልጃቸው ላይ የሚፈጽሙ ቤተሰቦች ስተደፈርና ከተደፈረች በኋላ ምን ዐይነት የህሊና ቀውስ እንደሚደርስባት ሊገነዝቡ የሚችሉ አይደሉም። እዚህ አውሮፓ ውስጥና አሜሪካንም፣ ሴቶች ለአቅመአዳም ከመድረሳቸውም በፊትም ሆነ በኋላ የሚደፈሩ ከሆነ ዕድሜያቸውን በሙሉ ሲሰቃዩ እንደሚኖሩ ነው የተረጋገጠው። ከሚደርስባቸው የህሊና-ቀውስና በወንድ ላይ ከሚያጡት ዕምነት ለመፈወስ ሲሉ የብዙ ዐመታት በሳይኮሎጂስቶች ቴራፒ ይደረግላቸዋል። ይህንን ሃሳብ የሰነዘረው ወንድማችን ኢትዮጵያ ዩኒቨርሲቲ ውስጥ የተማረ፣ ከዚያም በደርግ ጊዜ እንደሌሎች በብዙ ሺሆች የሚቆጠሩ ኢትዮጵያውያን ወደ ቀድሞይቷ ሶቭየት ህብረት የተላከና፣ እዚያ ትምህርቱን ካጠናቀቀ በኋላ አውሮፓ ውስጥ በመቅረት በዓለም አቀፍ ደረጃ ተዋንያን ነን የሚሉ „ የ ተራድኦ “ ድርጅቶች ውስጥ በመቀጠር ከአርባ ዐመታት በላይ የሰራ ሰው ነው። በመሰረቱ እንደዚህ ዐይነቱ አሰተሳሰብና አባባል በዩኒቨርሲቲ ደረጃ ከተማረና፣ በዓለም አቀፍ ደረጃ እዚህና እዚያ በመራውጥ የዓለምን ህዝብ የሚያዋክቡ ድርጅቶች ውስጥ ተቀጥሮ ከሰራና „የስራ ልምድ ካካበተ“ የሚጠበቅ አይደለም። ውድ ወንድማችን እንደተማረ ሳይሆን እንዳልተማረ ሰው ሆኖ ነው የተሰበሰበውን ህዝበ-አዳም ለማሳመን የሚሞክር የነበረው።\nበዚህ መልክ ባይሆን እንኳ፣ አገር ቤትም ሆነ ውጭ እንቀሳቀሳለን የሚሉ የየግለሰቦችንም ሆነ የድርጅቶችን መግለጫ በደንብ መሰመር ለመሰመር ላነበበ የዛሬው አገዛዝ የተቅዋም መሰረቱ ምን እንደሆነ ? በምን ዐይነት ርዕዮተ-ዓለም እንደሚመራ? የሚከተላቸው „ የኢኮኖሚ ፓሊሲዎች “ ምን እንደሚመስሉና፣ ተግባራዊ በሚሆኑበት ጊዜም ምን ዐይነት ህብረተሰብአዊ አሉታዊ ውጤቶችን እንደሚያስከትሉ ? በደንብ የተከታተሉና የሚከታተሉም የሚመስሉ አይደሉም። ሌላው ትልቁ የታሪክ ወንጀለቻው ደግሞ፣ እነዚህ ስለ ኢትዮጵያ ሁኔታ ያገባኛል የሚሉ ግለሰቦችም ሆነ ድርጅቶች ገለጻ ሲሰጡ ወይም አንዳች ሃሳብ ሲሰነዝሩ፣ የዛሬው የወያኔ ብቻውን የቆመና የሚፈጽማቸውም ወንጀሎች በሙሉ ከውጭ ኃይሎች ቁጥጥር ውጭ እንደሆነ አድረገው ነው የሚመለከቱት። በእነሱ ዕምነት የዛሬው የወያኔ አገዛዝ በዓለም አገዛዝ የጭቆናና የብዝበዛ ሰንሰለት ውስጥ የተካተተ አይደለም። ስለሆነም የውጭ ኃይሎች ድርጊቱን በጥሞና የሚመለከቱና ለኢትዮጵያ ህዝብም የሚያስቡና በወያኔ ድርጊትም የሚፀፀቱ ናቸው። የፖለቲካ ተዋንያን ነን የሚሉ ግለሰቦችም ሆነ ድርጅቶች የወያኔ አገዛዝ ለምን እንደዚህ ዐይነት ውስብስብ ችግር እንደሚፈጥርና ሰውንም እንደሚጨፈጭፍም በደንብ አያስረዱንም። እንዲያው በደፈናው ችግሩን ራሱ ወይኔ የሚፈጥር በመሆኑ ከሱ ውጭ ወይንም እሱን ሳያካትቱ ችግሩን መፍታት አይቻልም ይሉናል። እነዚህ ኃይሎች ሳያውቁ አንድን ችግር መፍጠርና፣ አውቆ ችግርን በመፍጠር መሀከል ያለውን ልዩነት የተገነዘቡ አይመስለኝም። በተጨማሪም በእነሱ አመለካከት አንድ ስልጣንን የጨበጠ ኃይል የፈለገውን ሊያደርግ ይችላል፣ መንግስት የሚባለው ፍጡርም የማይነካ፣ የማይዳሰስና የማይወነጀል መሆኑን ነው አድርገው ሌላውን ለማሳመን የሚሞክሩት። በእነዚህ ተቀዋሚ ነን ባዮችና የሪል ፖለቲካ አራማጆች ዕምነትና ግንዛቤ በአንድ አገር የሚኖር ህዝብ ሊኖርና ሊያልም የሚችለው አንድ አገዛዝ ከላይ በሚወረወርለት ህግ መሰረት ብቻ ነው። በራሱ ተነሳሽነት ዕውነተኛ ነፃነትን በመቀዳጀት ታሪክን የመስራት መብት የለውም ይሉናል። ወይም ደግሞ አንድን አገርና ህዝብን የሚመለከት ህገ-መንግስት የግዴታ የህዝቡን ነፃነት ሙሉ በሙሉ ማረጋገጥ እንዳለበትና ጠንካራና ነፃ ኢኮኖሚ መገንባት እንዳለበት የሚቀበሉና የሚያምኑ አይደሉም።\nያም ሆነ ይህ፣ ይህ ዐይነቱ በምድር ላይ የሚታየውን ህሊናን የሚዘገንን ድርጊት እንደተራ ነገር አድርጎ ለማቅረብ መሞከር የግለሰቦችንም ሆነ የድርጅቶችን የሞራል ብቃትነት መኖርና አለመኖር የሚያመለክት ብቻ ሳይሆን፣ ታሪክንም ለመስራት እንደማይችሉ ነው የሚያረጋግጡት። ህዝባችን አልተማረም፣ ውጭ አገርም ተሰበጣጥሮ የሚኖረውም ኢትዮጵያዊ የመማር ዕድል ለማግኘት የቻለ አይደለም ተብሎ ከራስ ጥቅም አንፃር በመነሳት „የፖለቲካ ትንተናና ገለፃ“ የሚሰጥ ከሆነ የህዝባችንን ሰቆቃ ከማራዘምና አገዛዙን ከመጥቀም በስተቀር ሌላ ትርጉም ሊኖረው በፍጹም አይችልም። ስለሆነም ለፖለቲካ ነፃነትና ለስልጣኔ የሚደረገውን ትግል ትክክለኛ ፈር ለማሲያዝ የግዴታ የአገዛዙን ርዕዮተ-ዓለም፣ የሚመረኮዝበትን የጭቆና አወቃቀር፣ ማለትም የሚሊታሪውን፣ የፀጥታውንና የአፋኝ ኃይሉን፣ እንዲሁም የፖሊሱን ኃይል የግዴታ መመርመር ያስፈልጋል። በተጨማሪም እነዚህ የአገዛዝ መዋቅሮች በረቀቀ መልክ በዓለም አቀፍ አገዛዝ ሂራርኪ ውስጥ በመካተት፣ በአንድ በኩል የፖለቲካ ነፃነትን አፋኝ እንደሆኑ፣ በሌላ ወገን ደግሞ ድህነትንና ሀብረተሰብአዊ መዝረክረክ በከፍተናኛ ደረጃ እንዲመረቱና እንዲስፋፉ ማድረግ እንደተቻለ ለማሳየት እሞክራለሁ። ከዚያ በፊት ግን መንግስት ማለት ምን ማለት ነው ? የሚለውን በመጠኑም ቢሆን ላብራራ እሞክራለሁ።\nመንግስት ማለት ምን ማለት ነው ? መሰረታዊ ተግባሩስ ምንድነ ነው ?\nአምብሮጊዮ ሎሬንዜቲ የተባለው የ14ኛው ክፍለ-ዘመን ጣሊያናዊ የሬናሳንስ ታላቅ ምሁር አንድ ጥሩ መንግስት በምን መልክ እንደሚገለጽና ተግባሩም ምን እንደሆን Allegory of Good and Bad Government በሚለው ጽሁፉ እንደሚቀጥለው ያትታል። “ አንድ ጥሩ መንግስት ህዝቡን ለማስደሰት ሲል ቆንጆ ቆንጆ ከተማዎችን ይገነባል ፤ ህዝቡ ስነ ስርዓት ያለው ኑሮ እንዲኖር የተቻለውን ነገር ያደርጋል። የዕደ – ጥበብ ሙያ እንዲያብብ፣ ቆንጆ ቆንጆ ሱቆች እዚህና እዚያ እንዲስፋፉና ህዝቡ በመተሳሰር የኑሮን ትርጉም እንዲረዳ ለአንድ አገር ዕድገት የሚያስፈልጉ ነገሮችን በሙሉ ተግባራዊ ያደርጋል ። በሌላ ወገን ግን አንድ መጥፎ መንግስት አገርን በማፈራረስ ፣ በመዝረፍ፣ በመሰረርና በግድያ የሚገለጽ ነው “ ፣ ይላል። ይህ ዐይነቱ የመጨረሻው አባባል የዛሬውን የወያኔን አገዛዝና በብዙ የሶስተኛው ዓለም ተብለው በሚታወቁ አገሮችና በአሜሪካንም የተስፋፋውን የመንግስት ዐይነት ሁኔታ ያመለክተናል። ይህ የአምብሮጊዮ ሎሬንዜቲ የመንግስት ፍልስፍና በ1338 ዓ.ም የተጻፈ ሲሆን፣ አቀራረቡ በጣም ተምኔታዊ ወይም ደግሞ አይዲያሊስቲክ አቀራረብ ነው ማለት ይቻላል። ይህ ዐይነቱ አቀራረብም በሌላ መልክ በግሪክ ፈላስፎችና የኋላ ኋላም በአውሮፓ ምድር ውስጥ የህብረተሰብ አወቃቀር እየተወሳሰበ ሲመጣ አንድ መንግስት በምን መልክ መዋቀር እንዳለበትና፣ አንድ ህዝብስ በምን መልክ መተሳሳር እንዳለበት በተለያዩ ፈላስፋዎች ዘንድ በተለያየ መልክ ሲስተጋባ ቆይቷል። በተለይም አብዛኛዎቹ የአውሮፓ አገሮች ወደ ህብረ-ብሄር ሲያመሩ የታሪክ ግዴታ ሆኖ ተግባራዊ ማድረግ የጀመሩት ወደ ውስጥ ያተኮረ በማኑፋክቱር ላይ የተመሰረተ የኢኮኖሚ ግንባታ ነው። በጊዜው በአንድ አገር ውስጥ በኬላ ተካለው እዚህና እዚያ የሚገዙ የመሳፍንት አገዛዞች ሰፋ ላለ የገበያ ኢኮኖሚ እንቅፋት በመሆናቸው በጊዜው የተነሱት የፍጹም ሞናርኪዎች የግምሩክ ቀረጥን በማስወገድ በአንድ ኖርም የሚተዳደርና በአንድ ገንዘብ አማካይነት የሚካሄድ የገበያ ኢኮኖሚና ብሎም የንግድ ልውውጥ እንዲዳብርና እንዲስፋፋ ማድረግ ነው የጀመሩት። ይህ ዐይነቱ የአገርን የውስጥ ገበያ ማስፋፋቱና፣ አንድ በሁሉም ዘንድ ተቀባይነት ያለው ገንዘብ ተግባራዊ ማድረግ ለካፒታሊዝም ዕድገት፣ እንዲያም ሲል ለካፒታልና ለስራ-ጉልበት ከአንድ ቦታ ወደ ሌላ ቦታ መንቀሳቀስ አመቺ ሁኔታን ይፈጥራል። አዳዲስና የነቁ ኃይሎች ብቅ እንዲሉና አዲስና ውስጠ-ኃይሉ ከፍ ያለ ህብረተሰብ እንዲመሰርቱ አመቺ ሁኔታ ይፈጥርላቸዋል። ይሁንና ግን እነዚህ ኃይሎች የፊዩዳሊዝምን ኖርሞችና ስራ ጎታችነት ሊደመስስ የሚያስችል ኃይል አልነበራቸውም። የባላባቱ መደብ የነበረውን የኢኮኖሚና የማህበራዊ ስታተስ ላለማጣት ሲል በተለይም የመንግስት መኪናዎችን ይቆጣጠርና ተፅዕኖም ያደርግ ነበር። በመሆኑም የሊበራል አስተሳሰብን ለማስፋፋትና ግለሰብአዊ ነፃነትንና ድርጊትን ሙሉ በሙሉ ተግባራዊ ለማድረግ አይቻልም ነበር። የጊዜው አንገብጋቤ ጥያቄና ተቀዳሚው ተግባርም ዲስፖቲያዊ አገዛዝን መዋጋትንና የሪፓብሊካንን አስተሳሰብ ማስፋፋትና ግለሰብአዊ ነፃነትን ማወጅ ነበር። ተግባራዊ እየሆነ በመጣው ወደ ውስጥ ያተኮረ የኢኮኖሚ ግንባታ መሰረት ቀስ በቀስ የበላይነትን እየተቀዳጀ የመጣው የከበርቴ መደብና በሁሉም መልክ የሚገለጽ ምሁራዊ እንቅስቃሴ የግዴታ ለከበርቴው መደብ የበላይነት፣ ብሎም ለካፒታሊዝም አይሎ መውጣት አመቺ ሁኔታ ይፈጣራል። በዚህ መልክ ሁኔታዎች በአመቹበት አገር የከበርቴው መደብ የበላይነቱን በመቀዳጀት ለኢንዱስትሪ አብዮትና ብሎም ለካፒታሊዝም ዕድገት አመቺ ሁኔታ ይፈጥራል። ይህ ዐይነቱ መንግስትም ቀስ በቀስ ወደ ዘመናዊ ቢሮክራሲያኢ አወቃቀር ያመራና ሙሉ በሙሉ በማደግ ላይ ያለውን የከበርቴ ጥቅም የሚያስጠብቅና የሚያንፀባርቅ ነበር። ስለሆነም መንግስት የሚባለው አወቃቀርና የመንግስቱን መኪና የሚቆጣጠረው ፓርቲ ወይም የህብረተሰብ ክፍል በየአገሩ ውስጥ የጠቅላላውን ህዝብ መብትና ጥቅም በእኩልነት ደረጃ ሊያስጠብቁ የሚችሉበት ሁኔታ ሊፈጠር አልቻለም። የኢኮኖሚ የበላይነትን ያገኘው የከበርቴው መደብና የሱን ጥቅም የሚያስጠብቁ ምሁራን እንደ አሸን በመፍለቃቸው የከበርቴው መደብ የበላይነትና የካፒታሊዝምን ስልተ-ምርት የሚጠበቅበት ሁኔታ ከሚሊታሪ እስከፖሊስና እንዲሁም እስከ ፀጥታ ጠባቂው ድረስ መደራጀት ቻሉ። የህግ የበላይነትም የሚባለው ነገር ይህንን ሁኔታ የሚያስጠብቅና የሚከላከል እንዲሆን በመዘጋጀቱ፣ በተለይም የሀብትን ሁኔታ አስመልክቶ የህግ የበላይነት የሚለው አስተሳሰብ ይህንን የከበርቴውን መደብ የሀብት ይዞታና የባለቤትነት መብት የሚከላከል ሆኖ ለመዘጋጀት በቃ። በሌላ ወገን ደግሞ በኢንዱስትሪ አብዮትና በካፒታሊዝም ዕድገት የተነሳ አብዛኛው ህዝብ ቀስ በቀስ የስራ ዕድል የማግኘት ኃይሉ ከፍ እያለ ቢመጣም የካፒታሊዝም ማደግ በህብረተሰብ ውስጥ የሚደረገውን የሀብት ክፍፍል እያዛባው ሊመጣ ቻለ። በተለይም ወዛደሩ በሳምንት ውስጥ ከአርባ አምስት ሰዓትና ከዚያ በላይ ይሰራ ስለነበር የስራ ሰዓት ቅነሳና የማህበራዊ ጥያቄዎች(Social Question) የመታገያ አጀንዳዎች ሆነው ብቅ በማለታቸው እየተደራጀ በመጣው የወዛደር መደብና ኢንዱስትሪዎችንና ሌሎች ሀብቶችን በሚቆጣጠረው አዲሱ የከበርቴ መደብ መሀከል ፍጥጫና የጦፈ ትግል መካሄድ ተጀመረ። እዚህ ላይ ነው መንግስት የሚባለውና የመንግስትን መኪና የሚቆጣጠረው ፓርቲ ወይም ፓርቲዎች የማህበራዊ ጥያቄዎችን የሚመልሱበትንና የስራ ሰዓት የሚቀነስበትን ሁኔታ በህግ መደንገግ የጀመሩት። ስለሆነም የመንግስት ሚና በህበረተሰብ ውስጥ የሚደረጉ የጥቅም ግጭቶች መረናቸውን እንዳይለቁና ጠቅላላውን ህብረተሰብ እንዳያናጉ አዳዲስ የማሀበራዊና የኢኮኖሚ መሳሪያዎችን በመፍጠር ለካፒታሊዝም ዕድገትና ለአጠቃላይ የሀብት ክምችት መዳበር አመቺ ሁኔታ መፍጠር ችሏል። ካፒታሊዝም ሊያድግና የሀብት ክምችትም ሊዳብር የሚችለው የሰራተኛውና የሰፊው ህዝብ የመግዛት ኃይል ከምርታማነት ጋር እያደገ የመጣ እንደሆን ብቻ በመሆኑ የወዛደሩ መደብ በሙያ ድርጅቱ አማካይነት ከከበርቴው መደብ ጋር የመደራደርና ደሞዝን የማስጨመር ዕድል የማግኘት ኃይሉ ከፍ እያለ ሊመጣ ችሏል። የመንግስቱም መኪናና ፓርቲዎች የነበራቸውን የተወሰነ ነፃነት በመጠቀም ህብረተሰብአዊ ስምምነት እንዲኖር አዳዲስ ህጎችንና ኖርሞችን በማውጣት በአንድ በኩል የህዝቡ የኑሮ ሁኔታ ሲሻሻል፣ በሌላ ወገን ደግሞ ካፒታሊዝም በማደግና በመስፋፋት የህዝቡን ኑሮ ወሳኝ ለመሆን በቃ። በዚህ መልክ ፊዩዳሊዝምና ኖርሞቹ ቀስ በቀስ በመበጣጠስ በከበርቴው የአሰራር ኖርሞች በመተካት ፈጠራና ስራ፣ እንዲሁም ገንዘብ ማግኘት ህብረተሰብ አዊ ህጎች ለመሆን በቁ። ካፒታሊዝም ለአንዴም ለመጨረሻም ጊዜ በአሸናፊነት ሲወጣ የመንግስት ዋናው ተግባር በተለያዩ የኢኮኖሚ ፖሊሲዎች አማካይነት የካፒታሊዝምን የሀብት ክምችት በሁሉም አቅጣጫ ማዳበር ሆነ። ይህንን በሚመለከት ኒኮስ ፖላንዛስ የሚባለው ግሪካዊ የማርክሲስት የፖለቲካና የመንግስት ፈላሳፋ በ1970ዎቹ ዓ.ም በፃፈው መጽሀፍ ላይ በሚገባ አስቀምጦታል። በእሱ አባባልና የእሱን ፈለግ ተከትለው ስለካፒታሊስት መንግስታት ተግባር በጻፉት ምሁራን መሰረት የካፒታሊስት መንግስታትና ስልጣንን የሚቆጣጠሩ ፓርቲዎች ዋናው ተግባር ቀድሞውኑ የተነጠፈውን የህብረተሰብና የኢኮኖሚ ግኑኝነት ማጠናከር ሲሆን፣ ተግባራዊ የሚሆነው የኢኮኖሚ ፖሊሲ እንደየሁኔታው የሚለዋወጥ ነው። ለምሳሌ ከሁለተኛው ዓለም ጦርነት ማለቂያ ጀምሮ ኢኮኖሚያቸው በጦርነቱ የተከሰከሰ አገሮች ተቀዳሚው የመንግስት ተግባር ኢኮኖሚዎችን እንደገና መልሶ መገንባት(Economic Reconstruction) ነው። ኢኮኖሚው ከሌሎች ጋር በጥብቅ የተሳሰረ በመሆኑ የአብዛኛዎቹ አገሮች፣ በተለይም የምዕራብ ጀርመን ትላልቅ ከተማዎች እስከሰማንያ በመቶ ድረስ የፈራረሱ ስለነበርና፣ ህዝቡም መጠለያ ስላልነበረው የመንግስት ዋናው ተግባር በመጀመሪያ ደረጃ ለህዝቡ መጠለያ መስጠትና አስፈላጊውን የምግብ ዐይነቶች ለማቅረብ ታግቶ መስራት ነበር። ማንኛውም ሊሰራ የሚችልና የሚፈልግ ሰው የግዴታ መጠለያ፣ ምግብና ማሞቂያ ስለሚያስፈልገው እነዚህን ሁኔታዎች ማሟላት የመንግስት ተቀዳሚውና ዋናው ተግባር ነበር። በዚህም መሰረት ሊሰራ የሚችለውን ሰው ሁሉ በማንቀሳቀስ ከተማዎችን መገንባት፣ መንገዶችንና የባቡር ሃዲዶችን መጠገን፣ ፋብሪካዎችን መልሶ እንዲንቀሳቀሱ ማድረገና ለምርት ክንውን እንዲዘጋጁ ማድረግ፣ እነዚህ ሁሉ በገበያ ኢኮኖሚ ሳይሆን ተግባራዊ የሆኑት በተቀነባበረ የመንግስት ጣልቃ-ገብ ፖሊሲ(State Interventionist Economic Policy) አማካይነት ነው። ይህ ዐይነቱ የኢኮኖሚ ፖሊሲ በአጠቃላይ አነጋገር የኬይኔሲያን የኢኮኖሚክ ፖሊሲ ፍልስፍና ነው እየተባለ የሚጠራው። ኬይንስ የሚባለው የእንግሊዙ ታላቅ ኢኮኖሚስት በተለይም በ1929 ዓ.ም የተከሰተውን ትልቅ የኢኮኖሚ ቀውስ ምክንያቶችን በደንብ ካጠና በኋላ የደረሰበት ድምዳሜ ካፒታሊዝም በባህርይው አንድ ጊዜ በዕድገት ሌላ ጊዜ ደግሞ በቀውስና በከፍተኛ የኢኮኖሚ መዛባት የሚገለጽ ስርዓት በመሆኑና፣ ይህም ሁኔታ የግዴታ በየአገሮች ውስጥ ህብረተሰብአዊና ማህበራዊ ቀውስን፣ እንዲያም ሲል ወደ ግጭት የሚያመራ ሁኔታ ስለሚፈጠር በየጊዜው የሚታየውን የኢኮኖሚ ቀውስ በገበያ ኢኮኖሚ ወይም ደግሞ በረቀቀው የሰው እጅ(Invisible Hand) አማካይነት የሚፈታ ሳይሆን የግዴታ የመንግስት ጣልቃ-ገብነት እንደሚያስፈልግና፣ መንግስትም ገንዘብ ከባንክ ወይም ከካፒታል ገበያ ላይ በመበደር (Deficit Spending) ኢኮኖሚውን ማንቀሳቀስ አለበት፤ በዚህም አማካይነት ብቻ የስራ መስክ በመክፈት ቀውሱን ማብረድ ይቻላል የሚል ነው። በመሰረቱ የኬይንስ ዋና ዓላማ ካፒታሊዝምን ማዳን ነው። በዚህም ምክንያት የተነሳ በኒዎ-ክላሲካል ወይም በኒዎሊበራል ኢኮኖሚስቶች የሚስተጋባውንና የመንግስትን ጣልቃ-ገብነት የሚቃወመውን ንጽሁ የሆነ የገበያ ኢኮኖሚ ፖሊሲ(Market Radicalism) ይቃወማል። ስለሆነም ይላል ኬይንስ መንግስት በሚወስደው ጣልቃ-ገብ ፖሊሲ አማካይነት የስራ መስክም ሲከፈት የሰራተኛው የመግዛት ኃይል መጨመሩ ብቻ ሳይሆን፣ በዚህ አማካይነት ኢንዱስትሪዎች እየመላለሱ በማምረትና ምርታማነትን የሚያሳድጉ አዳዲስ ቴክኖሎጂዎችን በመትከል ለአጠቃላዩ የካፒታሊስት ኢኮኖሚ ዕምርታ ይሰጡታል። ስለሆነም አብዛኛዎቹ የምዕራብ አውሮፓ አገሮችና አሜሪካንም ጨምሮ የኬይንስን የኢኮኖሚ ፖሊሲ መሰረት በማድረግ ለካፒታሊዝም መስፋፋትና መዳበር ከፍተኛ አስተዋፅዖ ማድረግ ችለዋል። በተለይም የሳይንስ አካዳሚንና የቲክኖሎጂ ምርምር ማዕከሎችን በማቋቋምና በመደጎም፣ የሚፈጠሩትም ቴክኖሎጂዎች በምርት ክንውን ውስጥ ተግባራዊ እንዲሆኑ በማድረግ በአጠቃላይ ሲታይ ለካፒታሊዝም የሀብት ክምችትና፣ የምርት ዕድገት፣ እንዲሁም ለትላልቅ ኩባንያዎች(Oligopolistic Companies)መስፋፋትና የየአገሩን ኢኮኖሚዎች ከመቆጣጠር አልፈው የዓለምን ኢኮኖሚ እንዲቆጣጠሩ አስቸለዋቸዋል ማለት ይቻላል። በዚህም መሰረት በተለይም ከ1950ዎቹ ዐመታት ጀምሮ እስከ 1980ዎቹ ዓመታት ድረስ በባንኮችና በትላልቅ ኢንዱስትሪዎች መሀከል የጠበቀ ግኑኝነት ሲኖር፣ ትላልቅ ባንኮች የትላልቅ ኢንዱስትሪዎችን ሁኔታ የሚወስኑ ነበሩ። ከ1980ዎች ዓመታት፣ በተለይም ከ1990ዎች ዓመታት ጀምሮ አብዛዎቹ ትላልቅ ኢንዱስትሪዎች ከባንክ ጥገኝነት እየተላቀቁ በመምጣታቸው፣ ራሳቸው ወደ አበዳሪነት የተለወጡበትን ሁኔታ እንመለከታለን። በተለይም የመኪና ፋብሪካዎችን ሁኔታ ስንመለከት አብዛኛዎቹ የመኪና አምራች ኢንዱስትሪዎች የየራሳቸው ባንኮች ሲኖራቸው፣ አዲስ መኪና ለመግዛት ለሚፈልግ ሰው ኢንዱስትሪዎች ራሳቸው አበዳሪ በመሆን የመኪናን ምርትና ሺያጭን ማፋጠን ችለዋል። ትናንሽና ማዕከለኛ ኢንዱስትሪዎች ደግሞ ሌላ ዐይነት የፋይናንሲንግ ሞዴል በመፍጠር ከባንክ የብድር ጥገኝነት የተላቀቁብትን ሁኔታ መገንዘብ እንችላለን። በሌላ ወግን ደግሞ በተለይም ትላልቅ ባንኮች የአሰራር ስልታቸውን (Business Model) በመለወጥ በዓለም አቀፍ ደረጃ በተለይም ለላቲን አሜሪካ አገሮች ብድር በማበደር በወለድና በወለድ-ወለድ አማካይነት ከፍተኛ የገንዘብ ክምችት ማዳበር ችለዋል። ይህ ብቻ ሳይሆን ከ1970ዎቹ መጀመሪያ ጀምሮ የተፈጠረው አዲስ ሁኔታና፣ በተለይም ዶላር ከወርቅ ጋር የነበረው የጠበቀ ግኑኝነት መቋረጡና፣ በተለያዩ የካፒታሊስት አገሮች የነበረው የብሬተንስ ውድስ ስምምነት ፈርሶ በምትኩ ተለዋዋጭ(Flexible Exchange Rate System) የሆነ የገንዘብ ልውውጥ ስራ ላይ መዋሉ ባንኮች የአየር በአየር ንግድ እንዲያካሄዱና፣ በተለይም ኢንቬስትሜንት ባንኪንግ በሚባለው ዘርፋቸው አማካይነት በጥሬ-ሀብትና በእህል ላይ ሁሉ የአየር በአየር ንግድ በማካሄድ ከፍተኛ የሀብት ክምችት ማዳበራቸው ብቻ ሳይሆን የብዙ የሶስተኛውን ዓለም አገሮች ዕድል ወሳኝና በቀጥታም ሆነ በተዘዋዋሪ የጥሬሀብታቸውን በመቆጣጠርና የጥሬ-ሀብት ዋጋ ከፍና ዝቅ እንዲል በማድረግ በሶስተኛው ዓለም አገሮች ውስጥ የኢኮኖሚ መዛባት ሊፈጥሩ ችለዋል።\nእዚህ ላይ የካፒታሊስት አገሮች እስከ 1970ዎቹ መጀመሪያ ድረስ ይጠቀሙበት የነበረውን የኢኮኖሚ ፖሊሲ ልቅ በማድረጋቸውና ለካፒታል እንቅስቃሴ የሚያመች ህግ በማውጣታቸው ካፒታሊዝም የበለጠ ዓለም አቀፋዊ እንዲሆን በማድረግ የአብዛኛዎቹ የሶስተኛው ዓለም አገሮች ኢኮኖሚዎች እንዲበዘበዙና ህብረተሰብአዊ መመሰቃቀልም እንዲፈጠርና እንዲጠናከር አመቺ ሁኔታዎችን ፈጥረዋል ማለት ይቻላል። በተለይም ምሁራዊ እንቅሳቃሴ ባልዳበረበትና የመንግስታት ሚና በግልጽ በማይታወቅበትና፣ ካፒታሊዝም በግልጽ መልክ ባላደገበት በአብዛኛዎቹ የሶስተኛው ዓለም አገሮች የመንግስታት ሚና ወደ ዘራፊነትና ወደ ጨቋኝነት እንዲያደላ በማድረግ የአብዛኛዎቹ የሶስተኛው ዓለም አገሮች መንግስታት የግሎባል ካፒታሊዝም የአገዛዝ ሂራርኪ ተቀጥያ በመሆን ወደ ውስጥ ሀብት እየወጣ ወደ ውጭ የሚተላለፍበት ሁኔታ ለመፍጠር ቻሉ። በዚያውም መጠንም ወደ ውስጥ የተስተካከለ ዕድገት እንዳይመጣና ህብረተሰብአዊ ኖርሞችን የሚቀናቀኑ ስራዎች እንዲስፋፉ በማድረግ በተለይም ደካማው የህብረተሰብ ክፍልና ሴቶች፣ እንዲሁም የኧረጁ ሰዎች እየፈሩ የሚኖሩበት ሁኔታ ሊፈጠር ቻለ። በተለይም የዚህ ዐይነቱ ያለተስተካከለ ዕድገትና የዘረፋ ኢኮኖሚ ስለባ ለመሆን የበቁት ትናንሽ ልጆችና በማደግ ላይ ያሉ ጎረምሳ ልጆች ናቸው። ይህም የሚያሳየው በካፒታሊስት አገሮች ውስጥ በየጊዜው የሚከሰተው አዳዲስ የአሰራር ሁኔታና ኢኮኖሚ ፖሊስ ለውጥና ቀውስ ዓለም አቀፋዊ የሆነ አሉታዊ ተፅዕኖ እንደሚኖረውና የአብዛኛዎችን የሶስተኛውን ዓለም አገር ህዝቦች የመኖርና ያለመኖር ሁኔታ እንደሚወስን ነው። በተለይም ዓለም አቀፋዊ የሚባሉት ኢንስቲቱሽኖች፣ የዓለም አቀፍ የገንዘብ ድርጅት(IMF)፣ የዓለም ባንክና(World Bank) በሪጂናል ደረጃ የተደራጀው የአውሮፓው አንድነትና(EU) እንዲሁም እንደ ዓለም ንግድ ድርጅት (WTO)የመሳሰሉት የካፒታሊስት አገሮች ኢንስቲቱሽኖች በሶስተኛው ዓለም አገሮች ላይ ቀጥተኛ የሆነ ተፅዕኖ በማድረግ የብዙ ሚሊያርድን ህዝብ ዕድል መወሰንና ሀብታቸው እንዲበዘበዝና ድህነትና ዱርየነት እንዲስፋፋ የማይናቅ አስተዋፅዖ ሊያደርጉ ችለዋል፤ እያደረጉም ነው።\nየካፒታሊስት አገሮችን መንግስታት አወቃቀር ስንመለከት ባላፉት ሃያና ሰላሳ ዓመታት ክህግ አወጭው ይልቅ የስራ አስፈጻሚው(Excutive Organ) የየአገሩን ዕድል የሚወስንበትና በዓለም አቀፍ ደረጃም በሰላምና በጦርነት መሀከል ያሉ አማራጭ ሁኔታዎችን ወሳኝ ለመሆን በቅቷል። በተለይም አሁን በተፈጠረው በዓለም አቀፍ ደረጃ አዳዲስ ኃያላን መንግስታት ብቅ ማለትና ተወዳዳሪ መሆን የሚሊታሪውንና የስለላ ድርጅትን ሁኔታ የበለጠ እንዲያጠነክር አድርጎታል። በዚህም የተነሳ ተጨማሪ ባጀት ለሚሊታሪውና ለስለላ ድርጅቱ እየተጨመረ በመምጣቱ ይህ ሁኔታ ሰላምን የሚያሰፍን ሳይሆን የበለጠ ፍጥጫን እያስክተለ በመምጣት ላይ ነው። በተለይም በራሺያ መጠናከር የተደናገጡ አገሮች፣ እንግሊዝ፣ ጀርመንና ፈረንሳይ ኢኮኖሚያቸውን የበለጠ ሚሊታራይዝ በማድረግ ወደ ቀጥተኛ ግጭት የሚያመሩበትን ሁኔታ እያመቻቹ እንደሆነ ማረጋገጥ ይቻላል። ሰሞኑን የጸታን ጉዳይ አስመልክቶ እዚህ ጀርመን አገር፣ ሙኒክ የሚባል ከተማ ሃምሳ አገሮች በተካፈሉበት ስብሰባ(Security Conference) ላይ ከዋና አዘጋጁና ከተካፋዮቹም የተሰነዘረው አስተሳሰብ የዓለም ሁኔታ ከቁጥጥር ውጭ እንደወጣና፣ ብዙ ቦታዎችም የርስ በርስና የጣልቃ-መግባት ጦርነቶች እንደሚካሄድባቸው ነው። ይሁንና ከምኒስተሮችና ከጦር ሰዎች በዓለም አቀፍ ደረጃ ለሚካሄደው ጦርነትና መሳራያ ልቅ በሆነ መልክ ስለመመረቱና ስለመሰራጨቱ ማን ተጠያቂ እንደሆነ አንዳችም ሀተታና ጥናት የቀረበ ነገር የለም። በዓለም አቀፍ ደረጃም ስለሚካሄደው ጦርነትና የርስ በርስ ግጭጥ ዋናው ምክንያት ምን እንደሆነ ተብራርቶ አልቀረበም። ከተሳታፊዎቹ ምኒስተሮች የሚሰማው አስተሳሰብ እነሱ ከደሙ ንጹህ እንደሆኑና፣ እነሱ የሚሉትን እንታዘዝም ብለው የራሳቸውን አገር ለማጠንከር የሚታገሉ አገሮችን እንደ ጦር ቀስቃሽ አድርጎ ለማቅረብ ነበር ዋናው ሙከራው። በእኔ እምነት ዛሬ በዓለም አቀፍ ደረጃ ለተስፋፋው የጦር መሳሪያና ጦርነት ዋናው ተጠያቂዎች የካፒታሊስት አገሮች መንግስታትና ከነሱ ጋር የተሳሰረው የሚሊታሪ ኢንዱስትሪ ውስብስብ ነው። የነዚህም ዋና ዓላማ ዓለምን በጦርነት ማመስ ብቻ ሳይሆን በዓለም አቀፍ ደረጃ ከፍተኛ ውዥንብር በመፍጠርና የርስ በርስ ጦርነት ግጭት እንዲቀሰቀስ በማድረግ በየአገሩ ያለው ህዝብ ሃሳቡን ሰብሰብ አድርጎ ለዕድገትና ለስልጣኔ እንዳይነሳ ማድረግ ነው። ከዚህ ስንነሳ የካፒታሊስት መንግስታ ክላሲካል ከሆነው ወደ ውስጥ የኢኮኖሚ ግንባታ በመላቀቅ- በአብዛኛዎቹ አገሮች ሁሉም ነገር ተስተካክሏል፤ የሚያስፈልገው እነሱን በየጊዜው ማደስና ከሁኔታው ጋር እንዲስማማ አድርጎ ማሻሻል ነው- ወደ ጦርነት ውስጥ በመዝፈቅ በዓለም አቀፍ ደረጃ ድብቅና ይፋ የሆነ ጦርነት በማካሄድ ላይ ይገኛሉ።\nያም ሆነ ይህ መንግስት የሚባለው ትልቅ ኢንስቲቱሽኖችና ስልጣንን የያዙ ፓርቲዎች በካፒታሊስት ኢኮኖሚ ውስጥ ከፍተኛ ሚና የነበራቸውና ያላቸው ሲሆን፣ በአሁኑ ዘመን ጣልቃ የሚገቡበት መስክ ውስን እየሆነ ሊመጣ ችሏል። በተለይም ማዕከላዊ ባንኮች ወደ ኢኮኖሚው ውስጥ በሚያፈሱት ርካሽ ገንዘብ አማካይነትበ ዜሮ ወለድ የሚሰጥ ብድር – የተነሳ ተጠቃሚዎች ከባንክ ጋር ግኑኝነት ያላቸው የተወሰኑ ኢንቬስተሮችና የአየር በአየር ንግድ የሚያካሂዱ ቁማር ተጫዋቾች በመሆናቸው በተለይም በትላልቅ ከተማዎች ውስጥ መሬትንና ቤቶችን በመቆጣጠር ሰፊውን ሰራተኛ ህዝብ በኑሮ እያማረሩት ነው። ከዚህም በላይ ከቻይና፣ ከራሺያ፣ ከካታርና ከሳውዲ አረቢያ እንዲሁም ከተለያዩ አገሮች የሚመጡ ሀብታሞች በትላልቅ ከተማዎች ውስጥ ቤቶችን በመግዛት ለኑሮ ውድነት ዋናው ምክንያት ለመሆን በቅተዋል። የፋይናንስ ካፒታሊዝም ከምርት ክንውን እየተላቀቀ በመምጣቱና፣ ባንኮችም በቀድሞው ሚናቸው ወደፊት ሊገፉና ትርፍ ለማካበት ባለማቻላቸው በኢኮኖሚው ውስጥ ብዙ ገንዘብ በመፍሰሱ የተነሳና በደሃና በሀብታም መሀከል ያለውን ልዩነት እያሰፋው በመምጣቱ የካፒታሊስት መንግስታትና የመንግስታትን መኪና የሚቆጣጠሩ ፓርቲዎች ይህንን መረን እየለቀቀ የመጣ የገንዘብ ፍሰትና በተወሰኑ ድርጅቶችና ግለሰቦች እጅ ሀብት መከማቸት ሊቆጣጠሩ የማይችሉበት ሁኔታ ተፈጥሯል ማለት ይቻላል። ስለሆነም ካፒታሊዝም በጣም እየተወሳሰበ በመምጣቱ ሙሉ በሙሉ እንኳ ባይሆን በአማዛኝ ጎኑ ከመንግስታት የኢኮኖሚ ፖሊሲ ተፅዖኖ በመላቀቅ፣ በአንፃሩ በተለያየ መልክ የሚገለጸው የካፒታሊዝም ስልተምርትና የገንዘብ ክንዋኔ በመንግስታት ላይ ተፅዖኖ የሚያደርጉ ሊሆኑ ችለዋል። በተለይም የኒዎ-ሊበራል የኢኮኖሚ ፖሊሲ ኢንስቲቱሽናላይዝድ በሆነበት ዘመንና፣ ይህንን ፖሊሲ ብዙ አገሮችም ተግባራዊ በማድረጋቸው ምክንያት የተነሳ አንድ መንግስት የአንድን አገር ኢኮኖሚ በመገንባት ረገድ የሚጫወተው ሚና እንዲወላከፍ በማድረግ፣ በተለይም በአብዛኛው የሶስተኛው ዓለም አገሮች የኢኮኖሚ ዕድገት የሚባለው ፅንሰ-ሃሳብ መዛባቱ ብቻ ሳይሆን፣ በተሳሳተ የሞኔተሪ ፖሊሲ አማካይነት በየአገሮች ውስጥ ጨቋኝና ዘራፊ መንግስታት ብቅ እንዲሉና እንዲደልቡ በማድረግ ያልተስተካከለ ዕድገት በማስፋፋት ሀብት በከፍተኛ ደረጃ የሚወድምበት ሁኔታ ሊፈጠር ችሏል። በዚህም የተነሳ የቴክኖሎጂ ምጥቅት በማይታይባቸው አብዛኛዎቹ የሶስተኛው ዓለም አገሮች፣ በተለይም በአፍሪካ ውስጥ የማህበራዊ፣ የአካባቢ፣ የፖለቲካና የስነ-ልቦና ቀውሶች በመፈጠር አብዛኛዎቹ አገሮችና አገዛዞች ወዴት እንደሚጓዙ ሊያውቁ የማይችሉበት ሁኔታ ተፈጥሯል። ለዚህ ሁሉ ተጠያቂው ካፒታሊዝም ልቅ በሆነ መልክ በየአገሮች ውስጥ መስፋፋቱና፣ የካፒታሊስት አገሮች መንግስታትም በደካማ አገሮች ላይ ከፍተኛ ጫና በማድረጋቸው ነው። ይህንን ሁኔታ ደግሞ በምሁር መሳሪያ ለመቆጣጠርና መፍትሄ ሊሰጥ የሚችል ኃይል መዳበር ባለመቻሉና ግልጽ የሆነ ክርክርም ስለማይካሄድ የብዙ የሶስተኛው ዓለም አገሮችና የአገራችንም ዕድል በግሎባል ካፒታሊዝም የሚወሰን ሊሆን በቅቷል። ስለሆነም በአብዛኛዎቹ የሶስተኛው ዓለም አገሮች አምባገነናዊ ወይም ፋሺሽታዊ አገዛዞች መጠናከርና ወደ ውስጥ ነፃነትን አፍኖ ጠንካራ ኢንስቲቱሽን ገንብቶ በቴክኖሎጂና በሳይንስ ላይ የተመሰረተ ሰፋ ያለ ኢኮኖሚ መገንባት አለመቻልና፣ ለሰፊው ህዝብ የስራ ዕድል መክፈት አለመቻል በቀጥታ ከግሎባል ካፒታሊዝም ጋር የተያያዘ ነው። ከዚህ ስንነሳ የመንግስት መኪና ጨቋኝ መሆንና ሀብት አውዳሚ ኃይል ሆኖ ህብረተሰብአዊ እሴቶችን በመበጣጠስ አንድን ህዝብ አቅመ-ቢስ ማድረግ እንደ ተፈጥሮአዊና እንደ ታሪካዊ ግዴታ ሆነው በመታየታቸው፣ በየጊዜው ምርጫ ተካሂዶ ሌላ ኃይል ስልጣንን ቢቆጣጠርም እንኳ በጨቋኝነቱና ሀብት በመዝረፍና በማባከኑ ወደፊት የሚገፋ እንጂ ሁኔታውን በመቀልበስ መንግስትን ለአገር ግንባታና ለተስተካከለ ዕድገት የሚያዘጋጅበት ሁኔታ ሲፈጠር በፍጹም አይታይም። ባላፉት ስለሳ ዐመታት በብዙ የላቲንና የማዕከለኛው አሜሪካን አገሮች ምርጫ ቢካሄድም መሰረታዊ የሆነ የመንግስት መኪና አወቃቀር ባለመለወጡ አገዛዞችና መንግስታት የበለጠ ጨቋኝና ህዝብን አቅመ-ቢስ አድርጎ ኑሮውን ለማጨለም በቅተዋል።\nይህ ዐይነቱ አዝማሚያ በአብዛኛዎቹ የካፒታሊስት አገሮችም እየታየና እያደገ የመጣ ነው። አብዛኛዎቹ የካፒታሊስት መንግስታት በሚከተሉት የኒዎ-ሊበራል ኢኮኖሚክ ፖሊሲ የተነሳና፣ በተለይም የከበርቴውን መደብ ለማጠንከር ተብሎ የሚወሰዱት የረቀቁ ፖሊሲዎችና የአብዛኛው ህዝብም አስተሳሰብ በኢኮኖሚ ክንዋኔና ገንዘብ በማግኘት ላይ እያተኮረ በመምጣቱ በ1970ዎቹና በ1980ዎቹ ይደረጉ የነበሩ ሰፋ ያሉ ትችታዊ ክርክሮች እየቀነሱ መጥተዋል። ይህ ዐይነቱ ሁኔታና የሰውም አስተሳሰብ ወደ አንድ አቅጣጫ ማድላት ከሌሎች ነገሮች ጋር ተደምሮ ለፋሺሽትና ለቀኝ ፓርቲዎችና እንቅስቃሴዎች መስፋፋትና መጠናከር አመቺ ሁኔታን እየፈጠረ ነው። በተለይም ባለፉት ሁለትና ሶስት ዓመታት በብዙ ሺህ የሚቆጠሩ ሰዎች ከአፍሪካና ከተለያዩ የአረብ አገሮች፣ እንዲሁም ከአፍጋኒስታን በመምጣታቸው ይህንን የሰው ፍሰት የሚቃወሙ ፓርቲዎች በመጠናከር የፖለቲካ አየሩን ሊመርዙና አቅጣጫውም እንዲቀየር ለማድረግ ችለዋል፡፤፡ በዚህም የተነሳ እንደሶሻል ዲሞክራቲክና እንደ ክርስቲያን ዲሞክራቲክ ፓርቲ የመሳሰሉ በመደናገጥ ምን እንደሚያደርጉ ግራ ተጋብተዋል።\nበተለይም ይህ ዐይነቱ ፋሺሽታዊ አስተሳሰብ በአሜሪካን እየጠነከረ የመጣ ይመስላል። ፕሬዚደንት ትረምፕ ከተመረጡ ጀምሮ የነጭ የበላይነትን(White Supremacy) መንገስ አለበት የሚለው አስተሳሰብ በመስፋፋቱ የተነሳ በአንዳንድ አካባቢዎች በተለይም በጥቁሩ የአሜሪካን ህዝብና በቀኙ የነጭ ህዝብ መሀከል ከፍተኛ ግጭት እየተፈጠረ ነው። ፕሬዚደንት ትረምፕም የመንግስቱን መኪና የበለጠ ጨቋኝ የሚያደርጉ የሚሊታሪና የዎል ስትሪት ሰዎችን በማካተታቸው የነጩ የበላይነት እየተጠናከረና ስር እየሰደደ በመምጣት ላይ ይገኛል። ሰሞኑን በቀረጥ ፖሊሲ አማካይነት ሀብታሙን ለመጥቀም በፓርላሜንትና በሴናት የጸደቀው ፖሊሲ ይህንን የቀኝ አዝማሚያና የመንግስቱን ጨቋኝነት ሲያጠናክር፣ በዚያው መጠንም በደሃና በሀብታም መሀከል ያለውን ልዩነት እያሰፋው ይመጣል;፡ ይህ በራሱ የታቀደ ህብረተሰብአዊና ማህበራዊ ቀውሶች እንዲፋፋሙ በማድረግ፣ ይህንን ለመቆጣጠር ሲል መንግስት የበለጠ የመንግስቱን የስለላና የመጨቆኛ መሳሪያ በማጠናከር በተለይም ስርዓቱን ይቀናቀናሉ በሚላቸው ክሪቲካል አስተሳሰብ ባለቻው ምሁራዊ እንቅስቃሴዎች ላይ በመነሳት ወደ ረቀቀ ጨቋኝነት እንዲያመራ ይገደዳል ማለት ነው። ለማንኛውም መንግስት ስለሚባለው ነገር ከሶክራተስና ፕላቶ ጀምሮ፣ ከዚያም በኋላ በማዕከለኛው ዘመን በነበሩ ፈላስፋዎችና ተመራማሪዎች ድረስ ሰፊ ጥናትትና ምርምር በመካሄድ አንድ ስምምነት ላይት ተደርሷል። ይኸውም መንግስት የሚባለውን መኪናን ሰዎች የሚቆጣጠሩት በመሆኑ፣ እነዚህ ሰዎች ከፍተኛ ስነ-ምግባርና ግብረ-ገብነት ያላቸው መሆን ሲገባቸው፣ አንድን ህብረተሰብ ለማስተዳደር ይችሉ ዘንድ የሚመሩበት አንዳች በሳይንስና በፍልስፍና የተመረኮዘና የተፈተነ ዕውቀት እንዲኖራቸው ያስፈልጋል የሚል ነው። በዚህም መሰረት በተለይም ጀርመንን ወደ ስልጣኔ እንድታመራ ካደረጉት ታላቅ ሳይንቲስቶች ውስጥ አንዱ፣ ቪልሄልም ሁምቦልድት በሚባለው ዕምነት መሰረት የአንድ መንግስት ዋና ተግባር ለአንድ ህዝብ ከፍተኛውን ነፃነት እንዲያገኝ ማድረግና ሰላምና መረጋጋት እንዲኖር ጥበብ የተሞላበት ፖለቲካ ማካሄድ ነው። በሌላ አነጋገር፣ በአንድ የመንግስት መኪና ውስጥ ዱርዬዎች፣ ዘራፊዎች፣ ሰላዮችና ህብረተሰብአዊና ታሪካዊ ኃላፊነት የማይሰማቸው ስልጣንን የመቆናጠጥ መብት የላቸውም። ስለሆነም በአንድ የመንግስት መኪና ውስጥ የሚካተቱ ኃይሎች ከፍተኛ የሞራል ብቃትነት ያላቸውና፣ በምንም ዐይነት የአገራቸውን ጥቅም ለሌላ የውጭ ኃይል አሳልፈው የማይሰጡና፣ አገራቸውን የሳይንስና የቴክኖሎጂ እንዲሁም የጥበብ ባለቤት ለማድረግ ቀን ከሌት ሳይሰለቹ የሚሰሩ ዕንቁ ባህርይ ያላቸው ሰዎች መሆን አለባቸው። የአንድ መንግስትም ተግባር በዚህ ዐይነቱ መሰረተ-ሃሳብ በመመራት በአገሩ ውስጥ የተሰተካከለ ዕድገት እንዲመጣ ሁለ-ገብ(Holistic Economic Model) የሆነ የኢኮኖሚና የህብረተሰብ ግንባታ ፖሊሲ ተግባራዊ በማድረግ ህዝቡን ማጎልበስና አገሩን ማጠንከር ነው። ስለሆነም መንግስት የሚባለው ፍጡር በተለይም ንቁ የሚባሉ የህብረተሰብ ክፍሎችን በዕውቀት፣ በምክርና በርካሽ ብድር ድጋፍና ዕርዳታ በመስጠት ኢኮኖሚው በመሰረቱ በንግድ ላይ ሳይሆን፣ በሳይንስና በቴክኖሎጂ፣ እንዲሁም በማኑፋክቱር ላይ የተመሰረተ የምርት ክንዋኔ እንዲካሄድ በማድረግ የአንድን አገር ኢኮኖሚ መሰረት ማጠንከር ነው። ይህም ማለት የመንግስት ሚና ወደ ጨቋኝነትና ወደ ዘራፊነት የሚቀነስ ሳይሆን ጠቅላላውን ህዝብ የሚጠቅም አጠቃላይ የሆነ ህብረተሰብአዊ ሀብት(Social Wealth) የሚፈጠርበትን ሁኔታ ማመቻቸት ነው። ስልጣንን የተቆናጠጡ የህብረተሰብ ኃይሎች የአንድን አገር ሀብት እንደፈለጉ ለወጭ ኩባንያዎች የሚቸበችቡና አካባቢ ወድሞ ማህበረሰብአዊ ቀውስ እንዲከሰት የሚያደርጉ ሳይሆን፣ አንድ አገርና ህዝብ የሚበለጽግበትን ሁኔታ ማመቻቸት ነው።\nባጭሩ የአንድ መንግስትና አገዛዝ ዋና ተግባር የአንድን ህዝብ የማምረት ኃይል ማሳደግና ማስፋት ነው። ይህንን ለማድረግ በሁሉም አቅጣጫ እርስ በርሱ ሊያያዝ የሚችል የስራ-ክፍፍል(Division of Labour) እንዲዳብርና እንዲስፋፋ አስፈላጊውን እርምጃዎች መውሰድና፣ አንዳንዶችንም ኢንስቲቱሺናላይዝ ማድረግ ነው። ለስራ-ክፍፍል መዳበር ደግሞ የግዴታ የቴክኖሎጂ ወይም የማኑፋክቱር አብዮት መካሄድ አለበት። ልዩ ልዩ ምርቶች ሊመረቱና በእንዲስቱሪዎችና በተለያየ የኢኮኖሚ ዘርፎች መሀከል የንግድ ልውውጥ ሊካሄድና የገንዝብም የመግዛት ኃይል ሊጠናከር የሚችለው በማኑፋክቱር አማካይነት ብቻ ነው። ለማኑፋክቱር ወይም ደግሞ ለአዳዲስ ቴክኖሎጂዎች መደባር የግዴታ የማሺን ኢንዱስትሪ ቁልፍ ቦታን ሲይዝ፣ ይህ መስክ የግዴታ ከሳይንስ ምርምር ጋር መያያዝ አለበት። በዚህ አማካይነት ብቻ አንድ አገር ለጊዜው ጠቀሜታ ላይ የሚውልና ለረጅም ጊዜም የሚያገለግሉና አንድን አገር ከአደጋ የሚከላከሉ ልዩ ልዩ መሳሪያዎችን ማምረት ትችላለች። ባጭሩ ካለሳይንስና ተከታታይነት ካለው የቴክኖሎጂ ዕድገት ውጭ ሰፋ ያለ የኢኮኖሚ ዕድገት በፍጹም ሊታሰብ አይችልም። የአንድንም ህዝብ የኑሮ ሁኔታ ማሻሻል አይቻልም። አንድ አገር ልትጠነክርና ልትከበርም የምትችለው በሳይንስና በቴክሎኖጂ አማካይነት በሚገለጽ የኢኮኖሚ ዕድገትና የንግድ እንቅስቃሴ አማካይነት ብቻ ነው።\nእስከዛሬ ድረስ በአገራችን ውስጥ እንደሌሎች ህብረተሰብን የሚመለከቱ ነገሮች የተሰራው ትልቁ የታሪክ ወንጀል መንግስት ማለት ምን ማለት ነው? በአንድስ አገር ሰላምና ብልጽግና እንዲመጣ ከተፈለገ የአንድ አገዛዝ ፍልስፍናና መንግስታዊ አደረጃጀት ምን መምሰል አለበት? ለመሆኑ መንግስት የሚባለው ፍጡር አንዳች ርዕይ ሊኖረው ይገበዋል ወይ? ወይስ በዘፈቀደ እንዳሻው እየተነሳ ይህንን ወይንም ያንን አገርን የማይጠቅም፣ ህዝብን የማይሰበስብና ታሪካዊ ስራን የማያሰራ ፖሊሲ ተግባራዊ በማድረግ ከአንድ ትውልድ ወደ ሌላ በጭፍኑ የሚሸጋገር ኃይል ነው ወይ ? በተለይም ቀደም ብሎም ሆነ በተማሪው እንቅስቃሴ ዘመንና፣ ከዚያም በኋላ በዚህ ዐይነቱ መሰረታዊ ጥያቄ ላይ ውይይት፣ ጥናትና ከርክር ለማድረግ ባለመቻሉና፣ ወይም ደግሞ በዚህ መሰረታዊ ጉዳይ ላይ መወያየት እንደ ኃጢአት ወይም እንደ ወንጀል ተደርጎ በመወሰዱ በተለያየ ጊዜ ስልጣንን በአጋጣሚ የሚጨብጡ ኃይሎች የአገራችንና የህዝባችንን ዕድል በማጣመምና በማበላሸት ሰፊው ህዝብ እንደሰው ሆኖ እንዳይኖር ለማድረግ በቅተዋል። ስልጣን ላይ የሚወጡ ኃይሎች ስልጣናቸውን በውጭ ኃይሎች ድጋፍ ካጠናከሩ በኋላ እነሱ ብቻ የመኖር መብት ያላቸው ይመስል የህዝብን ሀብት በመቆጣጠርና ህዝቡን ራሱን በመግፋትና ለማኝ እንዲሆን በማድረግ የሶስት ሺህ ዓመት ታሪክ አለው የሚባለው ህዝብና፣ የሰው ልጅም የተፈጠረበት አገር ነው ተብሎ የሚታመንበት አገር በድህነት፣ በረሃብ፣ በጦርነት፣ በስደትና በበሽታ እድሜ ልኩን እየተሰቃየ እንዲኖር ለማድረግ በቅተዋል። የአገራችን መጥፎ ዕድል ሆኖ እኛ ከተፈጠርን ጀምሮ አገራችንና ህዝባችን እንደዚህ ዐይነቱ በእነፕላቶንም ሆነ በእነ ሁምቦልድት የተስፋፋው የአንድን መንግስት ምንነትና ተግባር የሚመለከት መሰረተ-ሃሳብ ባለመስፋፋቱና እንደመመሪያም ሆኖ ባለመወሰዱ በአማዛኝ ጎኑ አገራችን የአንድ አገር ምንንት፣ ህብረተሰብ ማለት ምን ማለት ነው ? ታሪክስ እንዴት ነው ሊሰራ የሚችለው? ብለው በሚያወጡና በሚያወርዱ ሰዎች ወይም አገዛዞች ለመመራት ወይም\nለመተዳደር ዕድል ባለማግኘቷ ዛሬ የምናየው አሳፋሪ ሁኔታ ውስጥ ለመውደቅ ተገደናል። ከአፄ ኃይለሰላሴ ጀምሮ በአገራችን ምድር የተስፋፋና በውጭ ኃይሎች የተቀነባበረና፣ ከህዝብ ፍላጎትና ዕድገት ጋር የማይጣጣም፣ የህዝብን ሀብት የሚመጥ ቢሮክራሲያዊ የመንግስትና የፀጥታ ኃይል- በመሰረቱ ረባሽ ኃይልና፣ አንድ ህዝብ በፍርሃት ተውጦ እንዲቀር የሚያደርግ ከካፒታሊስት አገሮች የተወሰደ የመንግስት አገነባብ ፈሊጥ- በመስፋፋቱ ዋናው የመንግስት ተግባር አንድን አገር ወደ መገንባትና ማጠንከር፣ እንዲሁም ብሄራዊ ሀብት እንዲፈጥር ማድረግ ሳይሆን ወደ ጨቋኝነት እንዲቀነስ በማድረግ ህዝብ እየፈራና የመፍጠር ችሎታው እንዳይዳብር በማድረግ ደቅቆ እንዲቀር የሚያደርግ ሆነ። ስለሆነም ይህ ዐይነቱ በአንዳች ፍልስፍናና ዕውቀት ላይ ያልተገነባ መንግስታዊ አወቃቀር በተለያየ ጊዜ በሚፈጠር ቀውስ የተነሳ የሰላዮችና የአላጋጮች፣ እንዲሁም የተንኮል ሸራቢዎች መሰግሰጊያ በመሆን አገዛዙ አንዳለ እንዳይንቀሳቀስ በማድረግ ጠቅላላው ህብረተሰብ የሚናጋበት፣ ሰላም የሚደፈርስበትና ህዝቡም በፍርሃት ተውጦ የሚኖርበት ሁኔታ ተፈጠረ። በተለይም በአብዮት ወቅት የተከሰተው የተደናበረና የርዕዮተ-ዓለም ግልጽነት የሌለበት የትግል ሁኔታ የመንግስቱን መኪና የሰላዮች፣ የአድርባዮችና የተንኮል ሸራቢዎች መሰግሰጊያ በማድረግ ሁሉም የሚፈራራበት ዘመን ለመሆን ቻለ። „ ስልጣን እስከያዙ ድረስ ነው መዝረፍና መበልጸግ “ በሚለው የሃበሾች አጉል ፈሊጥ በመመራትና በህዝብና በአገር ላይ ሊደርስ የሚችለውን ጉዳት አንዳችም ግንዛቤ ውስጥ ባለማስገባት በአገራችን ምድር ውስጥ ከፍተኛ የታሪክ ወንጀል ሊሰራ በቃ።\nበተለይም ህብረተሰብአዊ ለውጥና መሻሻል ከኮሙኒስታዊ አስተሳሰብ ጋር የሚስተካከል አስተሳሰብ መስሎ ለታያቸው የሲቪልና የፀጥታው፣ እንዲሁም የተወሰነው የሚሊታሪ ቢሮክራሲ ክንፍ በአብዮቱ ጊዜ የተወሰዱትን እርምጃዎች በሙሉ ለመቀልበስ ሲሉ ከአሜሪካን ኢምፔሪያሊዝም ጋር በማበርና ድጋፍ በማግኘት፣ እንዲሁም የፀረ-ኩሙኒዝም ሊግ የሚባል ድርጅት በማቋቋምና የተደናበሩ ኃይሎችን በመሰብሰብ በአገሪቱ ላይ አጠቃላይ ጦርነት በማወጅ አገራችን እንድትበታተንና የዛሬው የወያኔ አገዛዝ እጅ ስር እንድትወድቅ አመቺ ሁኔታን ለመፍጠር ቻሉ። ይህ ታሪክን ለመገንዘብ አለመቻል፣ ማንኛውም ህብረተሰብ በየጊዜው ጥገናዊ ለውጥና መሻሻል እንደሚያስፈልገው ባለመረዳት የተወሰደ ከአገር ወዳድነት ስሜትና ዕውቀት ማነስ የተነሳ አገርን የሚያፈራርስ እርምጃ በማንኛውም አገር ታሪክ ውስጥ ታይቶ አይታወቅም። ከአንድ የሰላም፣ የብልጽግናና የዕድገት እንዲሁም የሳይንስና የቴክኖሎጂ ጠር ከሆነ ኃያል መንግስት ጋር በማበርና ከሱ ድጋፍ በማግኘት በአንድ አገር፣ በህዝቦቿና በታሪኳ ላይ ዘመቻ ማድረግ ኢትዮጵያኖችን የሚወዳደር በዓለም አቀፍ ደረጃ ያለ ሌላ አገርና ህዝብ ያለ አይመስለኝም።\nበአንፃሩ ግን አደጉ የሚባሉ የካፒታሊስት አገሮችንና የስካንዲኔቪያን አገሮችን የመንግስት አወቃቀርና የአገር አገነባብ ታሪክ ገርደፍ ገርደፍ አድርገን በምናይበት ጊዜ፣ እነሱም እንደኛው ዐይነት የመንግስት አገነባብ ቢኖራቸውና ፣ የመንግስቱም መኪና በሰላዮች፣ በአፈንጋጮችና በተንኮለኞች ቢሰገሰግ ኖሮ እንደዚህ ዐይነቱ የዕድገት ደረጃ ላይ ለመድረስ ባልቻሉና ውስጣዊ መረጋጋትም ባልታየባቸው ነበር። በእኛና በእነሱ መሀከል ያለውን የመንፈስ ልዩነት ስመለከት የእኛ ኢትዮጵያውያን ጭንቅላትና አስተሳሰብ ለታላቅ ስራ ያልተዘጋጀ መሆኑን ነው ማረጋገጥ የሚቻለው። ስለሆነም የካፒታሊስት አገሮችን የመንግስት መኪና አወቃቀር ጠጋ ብለን በምንመለከትበት ጊዜ አጠቃላዩ ህብረተሰብአዊ ዕድገትና የመንግስት አወቃቀር አንድ ላይ ተያይዘው ነው የሚሄዱት የሚመስለው። ይህም የሚያረጋግጠው በተለያየ ጊዜ በካፒታሊዝም የዕድገት ደረጃ ውስጥ ስልጣንን የሚይዙ ኃይሎች የህብረተሰቡን የኢኮኖሚ መሰረት ለማስፋትና ለማጠንከር የሚወስዷቸው በቲዎሪ የተፈተኑ ፖሊሲዎች እንዳሏቸው ነው። ይህ ዐይነቱ ልምድ መኖርና በተለያዩ ምሁራን ዘንድ የጦፈ ክርክር ለመካሄድ በመቻሉ ኢኮኖሚያዊ ዕድገት የሚለው መሰረተ- ሃሳብ ከሳይንስና ከቴክኖሎጂ ውጭ ሊታሰብ የማይችልና፣ ባማሩ ከተማዎችና በተለያዩ የመገናኛ መስመሮች በተያያዙ የሚገለጽ መሆኑን ነው ግንዛቤ ውስጥ የተገባው። ካፒታሊዝም በአገር ውስጥ ሊስፋፋና አንድን ህብረተሰብ ሊያቅፍ የሚችለው ከላይ የተጠቀሱት መሰረተ-ሃሳቦች ሲሟሉ ብቻ ነው። በአንድ አገር ውስጥ ያልተሰተካከለ ዕድገት ካለ ለካፒታልና ለሌሎች የሀብትና የስራ-ጉልበት እንቅስቃሴ እንቅፋት ስለሚሆን በዚያው መጠንም በውድድር ላይ የተመሰረተ ካፒታሊዝምና ሰፋ ያለ የሀብት ክምችት እንዳይዳብርና እንዳይስፋፋ ያደርጋል። ይህ በራሱ ደግሞ የሰው ኃይል ወደ አንድ አቅጣጫ ብቻ እንዲንቀሳቀስ በማድረግ አንዳንድ ከተማዎች በሰው ብዛት እንዲጨናነቁና ሪሶርስም እንዲወድም ያደርጋል። ስለሆነም በተለይም ወደ አገራችን ስንመጣ ዕድገት የሚባለው ፈሊጥ ከቡናና ከሻይ፣ ከጨአትና ከአበባ ተከላ ጋር የተያያዘ ሲሆን፣ ይህ ዐይነት ኢኮኖሚያዊ ክንዋኔ በንግድ ልውውጥ ሊገለጽ የሚችልና፣ ብዙ ቫሉታ በማግኘትና ባለማግኘት የሚተነተን ነው። በሌላ አነጋገር፣ በአገራችን ምድር ስለኢኮኖሚ ዕድገት ያለን አስተሳሰብ የህብረተሰብን ዕድገትና ታሪክን፣ እንዲሁም የውስጥ ገበያን አገነባብ የሚፃረር፣ ለሸቀጣ ሸቀጥ ኢኮኖሚ የሚያመችና፣ ማጭበርበርን እንደ አንድ የንግድ ፈሊጥ አድርጎ የወሰደ አካሄድ ነው ሊስፋፋ የቻለው ማለት ይቻላል። ይህ ደግሞ የግዴታ ተበላሽቶና ተወላግዶ በምንም ዐይነት ቲዎሪና ሳይንስ ሳይመረኮዝ በዘፈቀደ ከተገነባው ወደ ተራ ጨቋኝነት ከተለወጠው መንግስታዊ መኪና ጋር በጥብቅ የተያያዘ ነው። ጠቅላላው የአገራችን የተዝረከረከ ሁኔታ የዚህ ዐይነቱ ፍልስፍና አልባ የሆነ የመንግስት መኪና ነጸብራቅ ነው ማለት ይቻላል። ከዚህ ውጭ ማሰብና በዚህ ዐይነቱ መሰረታዊ ጥያቄ ላይ ውይይትና ክርክር እንዳይኖር ማድረግ ትልቅ የታሪክ ወንጀል መስራቱ ብቻ ሳይሆን፣ አንድ ህዝብ በሚቀጥሉት ሁለት መቶና አምስት መቶ ዐመታት ታሪክን እንዳይሰራ ተንኮል እንደመሸረብ ይቆጠራል።\nከዚህ ስንነሳ የአንድን መንግስት ምንነትና ተግባር በሚመለከት በኩል በሁላችንም ዘንድ ከፍተኛ የሆነ፣ የሳይንስ፣ የቲዎሪና የተግባር ክፍተት አለ። የመንግስትን ምንነት እስካልተረዳን ድረስና፣ በተለይም ደግሞ የአንድ አገር የመንግስት መኪና የውጭ ኃይሎችን ጥቅም በሚያስጠብቁ ግለሰቦች የሚሰገሰግበትና፣ ዋና ተግባራቸውም ቴክኖሎጂያዊ ለውጥና በዚያ አማካይነት ህብረተሰብአዊ ለውጥ እንዳይመጣ የሚያግዱ እስከሆነ ድረስ ለለውጥ ዝግጁ አይደለንም ማለት ነው። ከካፒታሊስት አገሮች፣ ከራሺያ፣ ከቻይና፣ ከጃፓን፣ ከሰሜንና ከደቡብ ኮሪያ እንዲሁም ከሲንጋፖርና ከአንዳንድ የሩቅ ምስራቅ አገሮች የምናገኘው ልምድና የምንቀስመው ትምህርት የእነዚህ አገሮች መንግስታት በሰላዮችና በአጭበርባሪዎች ቢሰገሰጉ ኖሩ እዚህ ዐይነቱ የዕድገት ደረጃ ላይ ለመድረስ ባልቻሉ ነበር። እነዚህ መንግስታት የሚያስቸግሯቸውን አንዳንድ ኃይሎች፣ በተለይም ራሺያኖች በራሺያን ዘዴ እየተከታተሉ ባይደመስሱ ኖሮ ራሺያ እንደአገር ልትኖር ባልቻለችም ነበር። ዛሬ የምናየውም በጣም የተወሳሰበ የሚሊተሪ ቴክኖሎጂ ባለቤት ለመሆን ባልበቃች ነበር። ይህን ሁሉ የማትተው የመደብ ግኑኝነት(Social Relationship) የሚለውን መሰረተ-ሃሳብ ከቁጥር ውስጥ ሳላስገባ ነው።\nነገሩን መቋጠሪያ ለመስጠት፣ በአንድ አገር ውስጥ በብዙ ሚሊዮን የሚቆጠሩ ስዎች ሲኖሩ፣ የእነዚህ ሰዎች ምኞትና ፍላጎት ሁሉ ሰላም፣ ነፃነት፣ ዕድገትና ብልጽግና ማግኘት ነው። እያንዳንዱ ሰው በዓለም ላይ አንድ ጊዜ ብቻ ነው የሚኖረው። ስለሆነም በተቻለ መጠን ከስቃይ ይልቅ ደስታን መጎናጸፉ የተፈጥሮ ህግ ሆኖ መወሰድ አለበት። ማንኛችንም ስቃይን አንሻም። በእኔ ላይ ስቃይ እንዲደርስ የማልፈገውን ያህል፣ በሌላውም ላይ እንዳይደርስበት ምኞቴ መሆን አለበት። የእኔ በሰላም መኖር ከሌላው በሰላም መኖር ጋር የተያይዘ እንደመሆኑ መጠን፣ የሱ ስቃይ የእኔም፣ የእሱ ደስታ የኔም መሆኑን መገንዘብ ስችል ብቻ ነው ጤናማ ህብረተሰብ መገንባት የሚቻለው። ይህ መሰረተ-ሃሳብ ግን ልዩ ዐይነት የኢትዮጵያዊነት መንፈስ የሰፈነበትና፣ ኢትዮጵያዊነትም የረቀቀ አስተሳሰብ ነው ተብሎ በሚወሰድበት አገር የተለመደና እንደመሰረተ-ሃሳብ የተወሰደና ከደም ጋር የተዋሃደ አይደለም። ሁላችንም ስለ ኢትዮጵያዊነት ያለን ስሜት ከህዝቡ የማቴሪያል ዕድገት ጋር የሚያያዝ አይደለም። በሁለ-ገብ ዕድገት የሚገለጽ አይደለም። ኢትዮጵያዊነት ከሳይንስና ከቴክኖሎጂ ምጥቅት ጋር የተያያዘ አይደለም። ኢትዮጵያዊነትም በአማሩ ከተማዎችና በመንደሮችም የሚገለጽ ሳይሆን፣ ኢትዮጵያዊነት የማይዳሰስ፣ የማይጨበጥ፣ የማይታይ፣ የማይበላና የማይቀመስ እጅግ የረቀቀስ አስተሳሰብ ሆኖ ነው የሚሰማን። ስለሆነም ስለ ኢትዮጵያዊነት ያለን ህልም ቅዠት እንጂ በሚታይ ነገርና በመንፈሳዊ ተሃድሶ የሚገለጽ አይደለም። ይህ ዐይነት ከሳይንስና ከፍልስፍና ጋር ያልተያያዘ ትራዲሺናላዊ የሆነ አስተሳሰብ ነው ሁላችንም በግልጽ እንዳንመልከት፣ እንዳንጠይቅና እንዳናስብ ጭንቅላታችንን አንቆ የያዘው። ይህ ዐይነቱ አመለካከታችን ራዲካል በሆነ መልክ እስካልተለወጠ ድረስ፣ እንዲያውም የኢትዮጵያ ሁኔታ እዚያው ተግማምቶና ቀጭጮ እንዲቀር ነው ከፍተኛ አስተዋፅዖ የምናደርገው። ከዚህ ስንነሳ በአገራችን ውስጥ መሰረታዊ ለውጥ እንዲመጣ ከፈልግን የግዴታ የመንግስትን ሚናና ምንነት እየመላለስን ማንሳትና መተንተን አለብን። መንግስትና የመንግስትን መኪና የሚጨብጡ ሰዎችንም የሞራልና የስነ-ምግባር ብቃትነት እያነሳን መወያየት አለብን። ከዚህም ጋር ተያይዞ በየኢፖኩ የሚፈጠሩት ሁኔታዎች፣ የኃይል አሰላለፍ ለውጦችና የምርት ግኑኝነት መለወጥና የግሎባል ካፒታሊዝም መስፋፋትና የመንግስትን መኪና ለራሱ የሀብት ማካበቻ መሳሪያ ማድረግ፣ በአገራችን ውስጥ በሚፈጠረው ህብረተሰብአዊ ግኑኝነት ላይ፣ የፍጆታ አጠቃቀም ጉዳይ ላይና፣ የስነ-ልቦና መጠንከርና መላላት ላይ የሚኖረውን አዎንታዊም ሆነ አሉታዊ ውጤት እያነሱ መወያየት ስለመንግስት ምንነትና መሰረታዊ ተግባር ጠለቅ ያለ ግንዛቤ እንዲኖረን ያስችለናል። በዚህም መሰረት ስለብሄራዊ ስሜት መዳበርና፣ የብሄራዊ ስሜት መዳበርስ በምን መልክ ነው የሚገለጸው? የሚለውን መሰረታዊ ጥያቄ ማንሳትና ራስን ማስጨነቅ በመንግስት ጥያቄ ዙሪያ ለምናደርገው ውይይት አመቺ ሁኔታን ሊፈጥርልን ይችላል።\nስለሆነም በአንድ አገር ውስጥ ያለ አገዛዘ ከፍተኛውን ቦታ የያዘ ሲሆን ጠቅላላው ህዝብ ደስታን የሚጎናጸፍበትን ሁኔታ ማመቻቸት አለበት። እኩልንት ማስፈንና የህዝቡ የመፍጠር ችሎታ የሚዳብርበትን አመቺ ሁኔታ በመፍጠር ህብረተሰቡ ወደ ተወሳሰበና ወደተቀላጠፈ የአኗኗር ዘዴ ሊሸጋግርበት የሚችልበትን ሁኔታ ማዘጋጀት የአንድ መንግስት ታሪካዊ ግዴታና ኃላፊነት መሆኑን መገንዘብ ያሻል። በተቃራኒው ግን አንድ አገዛዝ እንደ አገራችን ወደ ተራ ዘራፊነት የሚለወጥ ከሆነና፣ ስራው ሁሉ መረጋጋት እንዳይሆን የሚያደርግ ከሆነ፣ ወደ ተራ አሻጥር ሰሪነት ተለውጦ ህዝቡን በዘለዓለማዊ ውዝግብ እንዲኖር የሚያደርግ ከሆነ የዚህ ዐይነቱ አገዛዝ በኃይል መደምሰስ ታሪካዊ ግዴታ ነው። ይህ ዐይነቱ አስተሳሰብ የአናርኪስቶች ሳይሆን የተቀደሱ ሰዎች ወይም ፈላስፋዎች አመለካከት ነው። ምክንያቱም አንድ ህዝብ ዕድሜ ልኩን እየተሰቃየ፣ እየተገደለ፣ ቀየው እየወደመና እየተሰደደና እንደህብረተሰብና እንደማህበራዊ ኃይል የመኖር መብት የለወም የሚል የተፈጥሮ ህግ ስለሌለ ነው። አንድ መንግስት ከህዝብ በላይ ሊሆን አይችልም። እንደዚሁም የመንግስትን መኪና የጨበጡ ልዩ ሰዎች አይደሉም። ስለሆነም ከህዝብና ከአገር በላይ ሊሆኑ አይችሉም። „ ንጉሱ ዕርቃኑን ነው “ እንደሚባለው እንደፈላስፋዎች አነጋገር፣ በአንድ የመንግስት መኪና ላይ የተቀመጡ ሰዎች ከሌላው ሰው የሚለዩበት ምንም ነገር የለም። ሊከበሩና ሊወደሱ የሚችሉት የየአገራቸውን ህገ-መንግስት እስካከበሩና በሱ አማካይነት የህዝብን ጥያቄ መመለስ የቻሉ እንደሆን ብቻ ነው። ጠንካራ አገር ለመገንባት የየአገራቸውን የሰው ኃይልና የጥሬ-ሀብት ማንቀሳቀስ የቻሉ እንደሆነና፣ በየቦታውም ጠንካራና ዲሞክራሲያዊ ኢንስቲቱሽኖችን የሚገነቡ ከሆነ በህዝብ ይከበራሉ፤ በታሪክም ሲወደሱ ይኖራሉ።\nየዛሬው አገዛዝ አነሳስና ወደ ፋሺዝምነት የመለወጥ ሂደት !\nየዛሬው የወያኔ አገዛዝ ከሰማይ ዱብ ያለ ሳይሆን የህብረተሰብአችን ውጤት ነው። የተለያዩ የታሪክ አጋጣሚዎች አንድ ላይ በመጣመር ለእንደዚህ ዐይነቱ ዘራፊና ፈሺሽታዊ አገዛዝ ስልጣንን መቆናጠጥ አመቺ ሁኔታ ሊፈጥሩ ችለዋል ማለት ይቻላል። የህብረተሰብአችን ውጤት ነው ስል ምን ማለቴ ነው፟ ? አንድስ ህብረተሰብ እንዴት እንደዚህ ዐይነቱን እጅግ አደገኛና ጭንቅላቱ የተዘበራረቀበት ኃይል ሊፈጥር ይችላል ? ይህንን ምናልባት ግልጽ አድርጎ ማተት አያቻልም። እንደዚህ ዐይነት በተንኮልና ሌላውን በማጥፋት ላይ የተገነባ መንግስታዊ አወቃቀርና አገዛዝ በዓለም ታሪክ ውስጥ የታወቀ ወይም የተለመደ ባለመሆኑ በኮምፓራቲቭ ጥናት አማካይነት ከሌሎች አገሮች ጋር በማወዳደር እንደማስረጃ በመውሰድ አጥጋቢ የሆነ ሳይንሳዊ ትንተና መስጠትና አንባቢውን ማሳመን አይቻልም። ሌሎች የሶስተኛው ዓለም አገሮችም፣ በተለይም የአፍሪካ አገሮች በምድር ላይ የሚታይ ተመሳሳይ ችግር ቢኖርባቸውም፣ በህሊና አወቃቀር እንደኛ አገር በተንኮልና በሽወዳ የተካነ የህብረተሰብ ኃይል ያላቸው አይመሰለኝም። ይህ ጉዳይ በተለይም ምሁሩን የሚመለከት ነው። የኛው በጣም ልዩ የሆነና ለሳይኮሎጂስቶችም አስቸጋሪ የሆነ ጭንቅላት ያለን ነው የሚመስለው። ዕምነት የማይጣልበት፣ ግራ አሳይቶ ወደ ቀኝ የሚዘምት፣ የርዕዮተ-ዓለም ግልጽነት የሌለው፣ መንሾካሾክ ዋናው የኑሮ ስልቱ የሆነ፣ በምንም ዐይነት ትልቅ ስራን ለመስራት ያልተዘጋጀና፣ በትንሹ የሚደሰትና፣ ለትንሽ ነገር ብሎ ወንድሙን አሳልፎ የሚሰጥ የህብረተሰብ ኃይል አገራችን ዛሬ ያለችበት ሁኔታ ላይ እንድትወድቅ ከፍተኛውን ሚና እንደተጫወተ የማይታበል ሀቅ ነው። የአንድ አገር ዕድገትና ፀረ-ዕድገት ሁኔታ ከመንግስትና ከምሁራዊ ኃይል ጋር የተያያዘ በመሆኑ፣ የአንድ አገር ሁኔታ ከተበላሸ፣ አንድ ኃይል ስልጣንን ነጥቆ ወደ ፋሺዝምነት የሚያመራ ከሆነ፣ ይህ ዐይነቱ ሂደት ህብረተሰብ ውስጥ ከሚከናወነው በብዙ መልኮች ከሚገለጸው ነገር ተነጥሎ ሊታይ የሚችል ጉዳይ አይደለም። ይህ ዐይነቱ ተፈጥሮአዊ ባህርይ ሳይሆን ጭንቅላታችን በዕውነተኛ ዕውቀት ያልተኮተኮተና ያልዳበረ በመሆኑ ብቻ ነው። ስለሆነም አዕምሮአችን አስተዋይነት የጎደለው፣ አንድን ነገር ሎጂካዊ በሆነ መልክ ለማየት የማይችል፣ አንድን ነገር በተወሳሰበ መልክ ተረድቶ መልስ ለመስጠት የማይችልና፣ በተለይም ደግሞ ችግርን በመፍጠር፣ የችግሩ አንድ አካል ለመሆን አለመረዳት፣ ችግርን ፈጣሪ እኔ ሳልሆን ሌሎች ናቸው በማለት ከሀቀኝነት ማፈግፈግ ዋናው ባህርያችን በመሆን ግልጽነትና ሳይንሳዊ ለሆነ ስራ እንዳናመችና እንዳንዘጋጅ ተደርገናል። ከዚህም ባሻገር ስንትና ስንት ወንጀል የፈጸሙ ሰዎችን ክብር መስጠትና፣ ወንጀል እንዳልሰሩ እየመላለሱ በመጠየቅ ለተወሳሰበው የአገራችን ችግር ቁልፍ መፍትሄ ያላቸው ይመስል ተደማጭነትን እንዲያገኙና ህዝብን እንዲያሳስቱ ማድረግ እነዚህ ሁሉ የሚያረጋግጡት፣ በአንድ በኩል ስለሰው ልጅ ያለን የሰብአዊነትና የእኩልነት አመለካከት የቱን ያህል የተዛባ መሁኑን ነው፣ በሌላ ወገን ደግሞ አንድን ነገር ሎጂካዊ በሆነ መንገድ ለማሰብ እንደማንችል ነው።\nሰለሆነም ስለዛሬው አገዛዝ ባህርይ በምናወራበት ጊዜ የኛንንም ባህርይና ምንነት፣ የፈጸምናቸውን ወንጀሎች ወደ ጭንቅላታችን ውስጥ ሰርገን በመግባት መመርመር መቻል አለብን። የለም እኛ ከደሙ ንጹህ ነን፣ ወንጀል ሰርተን፣ ሰልለንና አገር አፈራርሰን በቦታው አልነበርንም የምንል ከሆነ ባህርያችን ስድስት ሚሊዮን ይሁዲዎችን በአሰቃቂ መልክ ከጨረሱት የጀርመን ናዚዎች የሚለይበት አንዳችም ምክንያት የለም። ምክንያቱም ናዚዎችን ናዚዎች የሚያሰኛቸው ከሰባ ዐመት በኋላም ወንጀላቸውን አለማመናቸውና ብቅ የሚለውም አዳዲስ ኃይል እንደዚህ ዐይነት አሰቃቂ ድርጊት መፈጸሙን ባለማመኑ ነው። አንድ ሰው ሀቀኛና የተማረ ነው የሚያሰኘው ስህተት መስራቱን ያመነና ለማረምም ዝግጁ የሆነ እንደሆን ብቻ ነው። ስህተቱንም ወደ ውጭ አውጥቶ በግልጽ የተናገረ እንደሆን ብቻ ነው ከእንደዚህ ዐይነቱ ሰው አንድ ቁም ነገር መጠበቅ የሚቻለው።\nያም ተባለ ይህ አንድ ሰውም ሆነ በቡድን የተደራጀ ኃይል በአንድ አገር ውስጥ በግልጽ የሚታይ የኢኮኖሚ፣ የማህበረሰብ፣ የባህልና የሳይኮሎጂካል ሜክ አፕ ነጸብራቅ ወይም ውጤት ነው። በተለይም ደግሞ አንድ ህብረተሰብ ጭቅንቅላትን የሚያድስ በልዩ በልዩ መልክ የሚገለጽ የዘመናዊነት ሂደት ውስጥ የማለፍ ዕድል ካላገኘ ጭንቅላቱ መዳበር አይችልም ማለት ነው። በፈላስፋዎችና በሳይኮሎጂስቶች ምርምር መሰረት አንድ ሰው ስለ አንድ ነገር ወይም ህብረተሰብ ግንዛቤ ያገኝ ዘንድ ጭንቅላቱ በጥሩ ዕውቀት መኮትኮት ያለበት ብቻ ሳይሆን የግዴታም ለጭንቅላቱ መዳበር ዕምርታ የሚሰጠው በምድር ላይ የሚታየው የማቴሪያል ሁኔታም መለወጥ አለበት። በተለይም አንድ ህብረተሰብ በስራ ክፍፍል(Division of Labour)፣ በንግድ፣ በከተማዎችና በመንደሮች፣ እንዲሁም ጭንቅላትን ሊያድሱና ሊያዳብሩ በሚችሉ ነገሮች የሚጋፈጥ ካልሆነና፣ ኑሮው እዚያው በዚያው የሚሽከረከር ከሆነ በእንደዚህ ዐይነት ህብረተሰብ ውስጥ ተወልዶ ያደገ አንድን ነገር በተወሳሰበ መልክ መረዳትና አርቆ በማሰብ ለአንድ ችግር መልስ ሊሰጥ በፍጹም አይችልም። አንድን ነገር በተወሰነ መነጽር ስለሚመለከት ያ ችግር በአንድ የህብረተሰብ ክፍል ወይም ብሄረሰብ ላይ ስላነጣጠረ ነው ጭቆናና መበደል ሊፈጠር የቻለው በማለት ወደ ተሳሳተ ድምደማ ላይ ይደርሳል። በሌላ አነጋገር፣ የአንድ ህብረተሰብ ማደግና አለማደግ፣ ከህብረተሰብ የዕድገት ታሪክ አንፃር፣ በየጊዜው ስልጣንን የሚቆናጠጡ ኃይሎች የነበራቸውን ዕውቀትና የሚመሩበትን ፍልስፍና፣ በተለይም ደግሞ ከአገዛዝ ክልል ወጣ ብሎ የሚደረግ ሰፋ ያለ የምሁራዊ እንቅስቃሴ በሌለበት አገርና ህብረተሰብ ውስጥ፣ እንዲሁም ፖለቲካ የሚባለው አንድን ህብረተሰብ ማስተዳደሪያ መሳሪያ ከፍተኛ ግንዛቤ በሌለበት አገር ውስጥ ተግባራዊ የሚሆኑ ፖለቲካ ነክ ፖሊሲዎች አንድን ብሄረሰብ ለመጉዳትና ለማቀጨጭ ተብሎ የሚወሰድ ነው የሚያመስለው። በተለይም የተለያዩ ህብረተሰቦችን ወይም አገሮችን የማወዳደር ጥናት(Comparative Studies) ባልተለመደበት እንደኛ ባለው አገር አንድ ከዚህ ወይም ከዚያ ብሄረሰብ የወጣ ኤሊት በብሄረሰቤ ላይ ደርሷል የሚለውን ጭቆና ከጠቅላላው የህብረተሰብ ሁኔታ ጋር የማወዳደርና የማገናኘት ፍላጎትና ብቃት ስለማይኖረው በችኩል የሚወስደው ውሳኔ ወደ ማይሆን ግብግብ ውስጥ ነው የሚያስገባው።\nከዚህ ስንነሳ በተለይም ባለፉት ሃምሳ ዐመታት በፖለቲካ ስም የተካሄደውን ትግል የሚባለውን ፈሊጥ ስንመለከት የተሰራው ትልቅ ስህተት የህብረተሰብአችንን ወይም የአገራችንን ዕድገት በየኤፖኩ እየነጣጠልን በመውሰድ ለአጠቃላዩ የህብረተሰብ ዕድገት ማነቆ ወይም ዕንቅፋት የሆኑ ነገሮችን በሚገባ መመርመርና ማጥናት አለመቻላችን ነው። ይህ ዐይነቱ የምርምር ጉድለት፣ ፍላጎት አለመኖርና፣ በትንሽ ዕውቀት ተደስቶና ተዝናንቶ ወደ ማይሆን ውሳኔ መድረስ የግዴታ ወደ አመጽና ቀስ በቀስም ወደ ፋሺዝም ዐይነት አመለካከት እንዲያመራ አንድን የፖለቲካ ቡድን ያስገድደዋል። ፋሺሽታዊ አመላካከትና ፋሺዝም የካፒታሊዝም ውጤት ቢሆኑም፣ ካፒታሊዝም በዓለም አቀፍ ደረጃ ሲስፋፋና አዳዲስ ጥራዝ ነጠቅ ኤሊት ነን ባዮች ብቅ እንዲሉ ሁኔታውን ሲያመቻች፣ ይህ ዐይነቱ ሁኔታ የግዴታ ወደ አመጽና ብሎም ወደ ፋሺዝም እንዲያመራ አመቺ ሁኔታ ፈጥሯል ማለት ይቻላል። ስለሆነም በአገራችን ምድር ውስጥ ካፒታሊዝም በተገለጸለት ኃይል ሳይሆን ጭንቅላቱ ባልዳበረና በተወሳሰበ መልክ ለማሰብ በማይችል የገዢ መደብ ሲገባ በአንድ በኩል ህብረተሰብአችን ለመዘበራረቅ ችሏል፤ በዚያው መጠንም አዳዲስ ጭንቅላትን የሚያድሱ አዳዲስ እሴቶች እንዳይዳብሩ ለማድረግ በቅቷል፣ በሌላ ወገን ደግም ታሪክን በተሳሳተ መልክ ለሚተረጉሙ ኃይሎች አመቺ ሁኔታን ሊፈጥር ችሏል። በአብዮቱ ወቅት የተፈጸመውን ጭካኔና የርስ በስር መተራረድ ስንመለከት በጊዜው ይህንን አረመኔያዊ ድርጊት ከማርክሲዝምና ከሶሻሊዝም ጋር ለማያያዝ ቢሞከርም፣ በእኔ እምነትና የብዙ የሶስተኛው ዓለም አገሮችም ሁኔታ እንደሚያረጋግጠው፣ ድርጊቱ የማርክሲዝም ነጽብራቅ ሳይሆን የተኮላሸ የካፒታሊዝምና የፊዩዳሊዝም ውጤት ነው ማለት ይቻላል። በተለይም የተገለጸለት ምሁራዊ ኃይልና ኢንደስርትሪየስ የሆነ ሚድል ክላስ ባላደገበት አገር ሁሉ ይህ ዐይነቱ ፋሺሽታዊ ድርጊት እንደሚከሰት ከላቲን አሜሪካ ከመሳሰሉና በሶሾሊዝም ከማይታሙ አገሮች ያየነውና ልናረጋግጥ የምንችለው ሀቅ ነው። እነ ፒኖቼትና የአርጀንቲና ጄኔራሎች በብዙ ሺህ የሚቆጠር ምሁሮችና ወጣት ልጆች ላይ ጭፍጨፋ ያካሄዱት ሶሻሊስቶች ስለሆኑ ሳይሆን በተወሰነ የአሜሪካን የሚሊታሪ ሎጂክ የሰለጠኑና ኮንሰርቫቲቭ አመለካከት ስለነበራቸው ነበር። ድርጊታቸውም በሙሉ ሶሻሊዝምን ብቻ ሳይሆን የካፒታሊዝምን ዕድገት የሚቀናቀን ነበር። ስለሆነም በጊዜው በአገራችን ምድር የተከሰተውን ዘግናኝ ሁኔታ ማያያዝ የምንችለው ከሶሻሊዝም ጋር ሳይሆን ከአሜሪካን የሚሊታሪ አስለጣጠንና በጊዜው በአገራችን ምድር ከሰፈነው የሶሺዮ ኢኮኖሚ ሁኔታና ግልጽ ካልሆነና ካላደገ እንዲሁም በደንብ ካልዳበረ የመደብ ዕድገት ጋር ብቻ ነው።\nበጊዜው በአገራችን ምድር የተከሰተውን አስከፊ ሁኔታ ስንመለከት፣ በአንድ በኩል አብዮቱን በሚደግፉና አዲስ ህብረተሰብ ለመመሰርት ከሚፈልገውና ከሚታገለው በሰፊው ህዝብና በነቃው ምሁራዊ ኃይል መሀከል፣ በሌላ ወገን ደግሞ የአብዮቱን ውጤቶች ለመደምሰስ በአሜሪካን ኢምፔሪያሊዝምና በስለላ ድርጅቱ በደመገፍ በጠቅላላው በአገሪቱ ላይ የሽብር ዘመቻን ማካሄድ በጀመረው ፀረ-ዲሞክራሲና ፀረ-ዕድገት ኃይል መሀከል እንደነበር ሁኔታውን በደንብ የተከታተለ ሊያረጋግጥ ይችላል። በሌላ አነጋገር፣ የተወሰነውን የደርግ ኃይልና ከውጭ ሆኖ ወጣቶችን በማስታጠቅና በኢምፔሪያሊስት ኃይሎች በመመከርና በመደገፍ ሽብርና ጭፍጨፋ የሚያካሄደውን የህብረተሰብ ኃይል ስንመለከት ርዕዮተ-ዓለሙ ግልጽ ባይሆንም፣ ድርጊቱ ፋሺሽታዊ ነበር ማለት ይቻላል። የተወሰነው የህብረተሰብ ኃይልም የሶሻሊዝምን ካባ የለበሰ ቢያስመስለውና፣ ለዲሞክራሲም እታገላለሁ ቢልም ድርጊቱ በሙሉ ከሶሻሊዝምና ከዲሞክራሲ ጋር የሚያገናኘው አንዳችም ነገር አልነበረም። ሶሻሊዝምና ዲሞክራሲያዊ አስተሳሰብ ወይም ለእነዚህ መሰረተ-ሃሳቦች መታገል ግልጽነትን፣ መከራከርንና መቻቻልን እንዲያም ሲል በሃሳብ መስማማትን የሚጠይቁ በመሆናቸው ብቻ ነው። በጊዜው የነበረው ትግልም ንጹህ በንጹህ መልኩ ስልጣንን በጉልበት ለመያዝ የሚደረግ ትግል በመሆኑ ሽብርተኝነተን ያካሂዱ የነበሩ ድርጅቶች ስልጣንን ጨብጠው ምን ዐይነት የኢኮኖሚ፣ የማህበራዊና ልዩ ልዩ የአገር ግንባታ ፖሊሲዎችን እንዴት ተግባራዊ ማድረግ እንደሚችሉ ግልጽ ያደረጉት ነገር አልነበረም። ልክ ከውጭ ሆኖ የሚጠመዝዛቸው ኃይል ያለ ይመስል ለጋርዮሽ ህብረተሰብ እታገላለሁ ያለው ኃይል በደመ-ነፍስ በመመራት አንድን ትውልድ ብቻ ሳይሆን፣ ጠቅላላውን ህብረተሰብ የሚያዘበራርቅና የህብረተሰቡ የማሰብና በራሱ ላይ የመተማመን ኃይል እንዲደመሰስ ማድረግ ቻለ። ይህ ሁኔታ በጠቅላላው ህዝብ ላይ ከፍተኛ የሆነ የስነ-ልቡና መዳከም እንዲፈጥር በማድረግ ህብረተሰብአዊ እሴት እንዲበጣጠስ አደረገ። አብዮቱንና ሶሻሊዝምን ይጠላ የነበረው ኃይል ይህንን የርስ በርስ መጨራረስና አገርን ማፈራረስ ከማርክሲዝም ጋር ለማያያዝ ነው የሞከረው። ነገሩን በደንብ ጠጋ ብሎ ለተከታተለና ላጠና ይህ ዐይነቱ የንዑስ ከበርቴው ድርጊት የፊዩዳሊዝምና የፔሪፈሪ ካፒታሊዝም ወይም የተዘበራረቀ ካፒታሊዝም ውጤት ነው ማለት ይቻላል። በሌላ አነጋገር፣ በአብዮቱ ወቅት የተፈጸመው አሳዛኝ ድርጊት በጊዜው በአገራችን ምድር የነበረው የሶሺዮ ኢኮኖሚ ግኑኝነትና ከዚህ ጋር ተያይዞ በሚገባ ያልተፍታታውና ያልዳበረው የጭንቅላት ውጤት ነው ማለት ይቻላል። በዕውቀት ላይ የተደገፈ ሰፋ ያለ ምሁራዊ እንቅስቃሴ ከማድረግ ይልቅ ጊዜው የወረቀት ትግል ሳይሆን የጠበንጃ ትግል ዘመን ነው ብሎ ወጣቱን ለማያውቀው ነገር እንዲነሳሳና የጥይት ራት እንዲሆን ማድረግ በስልጣን ጥም ከመሳከር ባሻገር አንድ ኃይል የቱን ኃይል በጥላቻ መንፈስ እንደተወጠረ ነው ሁኔታው የሚያረጋግጠው። ፋሺሺታዊ አመለካከት ያላቸውን ኃይሎች ከሌሎች ከተገለጸላቸው ኃይሎች የሚለየው መሰረታዊ ነገር በሳይንሳዊ ትንተናና በአማራጭ አስተሳሰብ እንዲሁም ክርክር ስለማያምኑ ነው። ከክርክርና ከሃሳብ መፋጨት አንድ ጥሩ ነገር ሊወጣው ይችላል ብለው ስለማያምኑ የሚያሰቅድሙት አመጽንና ግድያን ብቻ ነው። ስለሆነም የህብረተሰብንና የተፈጥሮን ውስጣዊ ህግ በመጣስ ወደ አጠቅላይ ጦርነት ያመራሉ። ከመጀመሪያውኑ መቻቻል(Tolerance)፣ መደማመጥ፣ መከራከር፣ መረታትና መርታት የሚሉት ፅንሰ-ሃሳቦችን ስለማይረዳ ከነሱ የተለየ ሃሳብ ያለውን ኃይል ሁሉ እንደዋና ጠላት አድርጎ በመቁጠር ወደ ስይስተማቲክ ግድያና ቀስ በቀስም ወደ አጠቃላይ ጭፍጨፋ ያመራሉ። ሌላ አማራጭ ሃሳቦችን ማቅረብ እንደመሸነፍ ወይም እንደመረታት ስለሚቆጥሩ ያለው አማራጭ መንገድ ይቀናቀነኛል የሚሉትን ኃይል መግደል ወይም በመርዝ ማጥፋት ነው።\nነገሩን የበለጠ ለመረዳትና ወደ ዛሬው የወያኔ አገዛዝ ለመምጣት የወያኔ ካድሬዎች እንደሚሉት ነፃነትንና ዕድገትን በመፈለግ ወደ ጫካ የገቡ ሳይሆን በጥላቻ መንፈስ በመታወርና የታሪክን ሂደትና የህብረተሰብን አገነባብ ታሪክ ለመረዳት ካለማቻል በመነሳት የተደረገ በምሁር እንቅስቃሴ ያልተደገፈ የጦርነት ትግል ነው የጀመሩት። በወያኔና በሌሎች የብሄረሰብ እንቅስቃሴዎች ዕምነት መሰረት የአገራችንን ታሪክና የህብረተሰብ ሂደት ለስምንት መቶ ዓመታት ያህል ሊወሰን የቻለው ከአንድ ብሄረሰብ የወጣ የገዢ መደብና፣ የአንድን ብሄረሰብ ጥቅም ብቻ የሚያስጠብቅ ኃይል ነው የሚል ነው። ስለሆነም ይህ ዐይነቱ የገዢ መደብ በሌሎች ብሄረሰቦች ላይ የራሱን ባህል፣ ቋንቋና ልዩ ልዩ ዕምነቶች በመጫን የየራሳቸውን ባህልና ቋንቋ እንዳያዳብሩ ሊያደርጋቸው በቃ ይሉናል። ኢትዮጵያ ውስጥ ብቅ ባሉት የብሄረሰብ እንቅስቃሴዎችና በወያኔ አገዛዝ ዕምነት መሰረት በሌሎች አገሮች የተመሰረቱት ነገስታትና በዕድገት ስም የተካሄደው ክንዋኔ በሙሉ በሁሉም ህብረተሰብ ክፍል ዘንድ በስምምነት የተካሄደ ነው ይሉናል። ሌሎች አገሮች ካለምንም ውዝግብና ውጣ ውረድ ህብረተሰብን ሲመሰርቱና ዕኩልነትን ሲያሰፍኑ፣ በእኛ አገር ብቻ አንድ ብሄረሰብ የበላይነትን ለመቀዳጀት በመቻሉ የሌሎች ብሄረሰቦችን ዕድገት ሊያፍን ቻለ በማለት በዓለም አቀፍ ደረጃና፣ በተለይም ደግሞ በአውሮፓ ምድር ውስጥ እስከ 20ኛው ክፍለ-ዘመን ድረስ የነበሩትን ፀረ-ዲሞክራሲና ፋሺሽታዊ አገዛዞች ከቁጥር ውስጥ ባለማስገባት ወደ ተቻኮለና ፀረ-ምሁራዊ እንቅስቃሴ በማካሄድ አነሰም በዛም ለፋሺዝም የሚያመች ሁኔታ ለመፍጠር ችለዋል ማለት ይቻላል። በሌላ ወገን ግን ይህንን አስተያየታቸውን ሲሰነዝሩና የጥላቻ መንፍስን ሲያስፋፉ የየብሄረሰቦቻቸውን የማቴሪያል ዕድገትና የባህል ደረጃ ሊያብራሩልን በፍጹም አልቻሉም። በየብሄረሰቦቻችው ውስጥ የነበሩት አገዛዞች ምን ይመስሉ እንደነበሩ፣ በስራ-ክፍፍል ላይ የዳበረ የገበያ ኢኮኖሚ ይኑር አይኑር፣ በግለሰብ ላይ የተመሰረተ የነፃ ገበያ ክንዋኔ ይኑር አይኑር፣ በየክልላቸው ውስጥ ይህንን የገበያን ኢኮኖሚ የሚያሰተሳሰር አንድ ዐይነት ገንዘብ ይኑራቸው አይኑራቸው፣ የተፈጥሮ ሀብትንና የሰውን ጉልበት ለማንቀሳቀስ የሚችሉ ኢንስቲቱሽኖች ይኑራቸው አይኑራቸው፣ የሚግባቡበት በጽሁፍና በቃላት የሚገለጽ የዳበረ ቋንቋ ይኑራቸው አይኑሯቸው… ወዘተ. ወዘተ፣ እነዚህን ሁሉ እያብራሩ ሊያስረዱን በፍጹም አልቻሉም። ዝም ብለው ብቻ በጥላቻና በዝቅተኛ ስሜት በመነሳት፣ በተለይም ከዚህም ሆነ ከዚያኛው ብሄረሰብ የተውጣጡ የሃያኛው ክፍለ-ዘመን ኤሊቶች አጠቃላይ ጦርነት አወጁ። በተለይም በአንድ ብሄረሰብ ላይ ያነጣጠረ ጭፍጨፋ ማካሄድ ጀመሩ።\nከዚህ ስንነሳ የወያኔ አገዛዝ በአንድ በኩል የታሪክን ውጣ ውረድነት ያለገናዘበ፣ በሌላ ወገን ደግሞ እጅግ በዝቅተኛ ስሜት በመወጠሩ የተነሳ ሳይወድ በግድ ወደ እንደዚህ ዐይነቱ ህብረተሰብአዊ ትርምስ ውስጥ ሊከተን ችሏል። ይሁንና ግን ይህንን ዐይነቱን ፋሺሽታዊ ድርጊት ለመፈጸም የግዴታ የአገራችን ነባራዊና የስነ-ልቦና ሁኔታ በራሳቸው በቂ ምክንያት ሊሆኑ አይችሉም። እንደሌሎች በ1970ዎቹ ዓመታት ብቅ እንዳሉ ፋሺሽታዊ አገዛዞች በተስፋፋባቸው እንደላቲን አሜሪካ በመሳሰሉት አገሮች የወያኔ አገዛዝም ሌጂቲሜሲ ለማግኘትና ፈሺሽታዊ አገዛዙን ለማስፈንና የአገራችንን ዕድገት ለመጎተት ሲል የግዴታ የውጭ ድጋፍ አስፈልጎታል። የአገርን ዕድገትና የህዝባችንን መተሳሰር ከሚጠሉ የኢምፔሪያሊስት ኃይሎችና የስለላ ድርጅቶች የገንዘብና የሞራል ድጋፍ በማግኘት ነው ወደ ፋሺዝምነት ሊያመራ የቻለው። በሌላ አነጋገር፣ የዛሬው የወያኔ አገዛዝ ስልጣንን መቆናጠጥ ካለ አሜሪካንና ካለ እንግሊዝ ኢምፔሪያሊዝም ውጭ በፍጹም ሊታሰብ የሚችል አይደለም። ወያኔ ስልጣን ከጨበጠ በኋላ ተግባራዊ ያደረገውን የኒዎ-ሊበራል ወይም የተቅዋም መስተካከያ የኢኮኖሚ ፖሊሲ (Structural Adjustment Program) በምንመለከትበትና በምንመረምርበት ጊዜ እነ ፕሬዜዴንት አሌንዴ በ1973 በእነ ጄነራል ፒኖቼት ከተገደሉ በኋላ ተግባራዊ ካደረጉት የኒዎ-ሊበራል ወይም የማርኬት ራዲካሊዝም የኢኮኖሚ ፖሊሲ ጋር ተመሳሳይነት አለው። ናኦሚ ክላይን ይህንን ዐይነቱን የኢኮኖሚ ፖሊሲ የ ሾክ ዶክትሪን እያለች የምትጠራው ሲሆን፣ የተወሰነውን የህብረተሰብ ክፍል ለማደለብ የቻለና ፈሺሽታዊ አገዛዝን እንዲጠናከር ያደረገ ነው። ይህም ማለት ምን ማለት ነው ? በአሜሪካን ኢምፔሪያሊዝምና በግብረአበሮች ዕምነት መሰረት ወያኔ ስልጣን ለመያዝ እስከበቃ ድረስ በአገራችን ምድር ይካሄድ የነበረው የሶሻሊስት ዕዝ ኢኮኖሚ በመሆኑና፣ ይህም ፖሊሲ ተፈጥሮአዊ የሆነውን የገበያ ኢኮኖሚና የምዕራብ ካፒታሊስት አገሮችን ጥቅም የሚፃረር በመሆኑ ተወግዶ በኒዎ-ሊበራል የኢኮኖሚ ፖሊሲ መተካት አለበት። በዚህም መሰረት ናኦሚ ክላይን እንዳለቸው የህብረተሰቡ ጭንቅላት እንዳለ በመበወዝና በመታጠበ ከሶሻሊስታዊ የኢኮኖሚ አስተሳሰብ በመላቀቅ በገበያና በሸቀጣ ሸቀጥ የኢኮኖሚ መተካት አለበት፤ ዕምነቱም ይህ መሆን አለበት የሚል ነው። ስለሆነም ወያኔ ስልጣን ሲይዝ ይህንን ዐይነቱን ጠቅላላውን ህብረተሰብ ጭንቅላቱን የሚበውዝና የተወሰነውን የህብረተሰብ ክፍል ደግሞ የሚያደልብ የኢኮኖሚ ፖሊሲ ነው ተግባራዊ እንዲያደርግ ምርጫ የቀረበለት። ስልጣንም ላይ ሊወጣ ይችል የነበረው ይህንን ዐይነቱን የኒዎ-ሊበራል የኢኮኖሚ ፖሊሲ ተግባራዊ ሲያደርግ ብቻ ነበር። ስለሆነም የኒዎ-ሊበራል የኢኮኖሚ ፖሊሲና የወያኔ ፋሺዝም የሚደጋገፉና አንድ ላይ ተያይዘው የሚሄዱ ነገሮች ናቸው። አንደኛውን ከሌላው መነጠል በፍጹም አይቻልም። የአገራችንንም ተጨባጭ ሁኔታና የተወሰነውን የህብረተሰብ ክፍል የስነ-ልቦና ወይም የህሊና አውቃቀር ሁኔታ ስንመለከት በኒዎ-ሊበራል የኢኮኖሚ ፖሊሲ አማካይነት ህብረተሰብአችን የቱን ያህል እንደተዘበራረቀና ገንዘብ ዋናው መለክያ በመሆን የሰው በሰው ግኑኝነትና ፍቅር በገንዘብ የሚተመኑ ሊሆኑ የበቁበትን ሁኔታ እንመለከታለን። ሰርቶና ፈጥሮ ገንዘብ ማግኘት ሳይሆን ማጭበርበርና መካካድ ዋናዎች የህብረተሰብ ኖርሞች በመሆን በህዝብ ዘንድ መቃቃርን እንዳስከተሉ የአገራችን ተጨባጭ ሁኔታ ያረጋግጣል። ከዚህም በላይ አዳዲስ የአኗኗር ስልቶችና ሲሌብሪቲ የሚባለው የመተያያና የማሸብረቂያ ሁኔታ ከአሜሪካን እንዳለ በመቀዳቱ የተነሳና በመስፋፋቱ የህብረተሰብአችንን እሴት በከፍተኛ ደረጃ እንዳናጋውና ሰፊው ህዝብ ዕውነተኛውን የኑሮ ትርጉም እንዳይረዳ እንዳደረገው ማረጋገጥ ይቻላል። ናኦሚ ክላይን እንዳለቸው በዚህ መልክ የህዝባችን ጭንቅላት፣ በተለይም የተወሰነው የህብረተሰብ ክፍል ጭንቅላት በገንዘብ ናላው እንዲዞር ሲደረግ፣ ማንነቱን በመሳት ሰውን መናቅና አገርን ማፈራረስ ችሏል።\nበመሆኑም በአንድ በኩል መንግስታዊ መዋቅሮችን ለራስ በሚመች መንገድ ማዋቀርና ወደ ጨቋኝ መሳሪያነት መለወጥ፣ በሌላ ወገን ደግሞ ይህንን የጭቆና መሳሪያና አገዛዝ የሚያጠናክር የኒዎ-ሊበራል የኢኮኖሚ ፖሊሲ ማካሄድ አንድ ላይ የሚሄዱ የአንድ ሳንቲም ሁለት ገጽታዎች ናቸው ማለት ይቻላል። ይህ ዐይነቱ የኢኮኖሚ ፖሊሲ ተግባራዊ በተደረገባቸው አገሮች በሙሉ አነሰም በዛም፣ በተለያየ ጥንካሬ መንግስታት በሙሉ ወደ ዲሞክራሲና ግለሰብአዊ ነፃነት፣ እንዲሁም ወደ ተስተካከለ ዕድገት ያመሩ ሳይሆን፣ ወደ ዘራፊነት(Predatory States)፣ ወደ ተመሰቃቀለ ህብረተሰብና በከፍተኛ የአካባቢ ቀውስ በሚገለጽ ማህበረሰብ ነው ማምራት የቻሉት። ወያኔን ስልጣኑን ለማጠናከር የቻለበት ሌላው ምክንያት ደግሞ በብሄረሰብ ስም አሳቦ የሚያካሄደው የከፋፍለህ ግዛ ፖሊሲና በየቦታው ዋር ሎርዶች(War Lords) እንዲፈጠሩ በማድረጉ ነው። እነዚህን በጥቅም በመግዛትና በአንድ ብሄረሰብ ላይ እንዲነሱ በማድረግ የራሱን ኃይል ለማጠንከርና ሀብት በከፍተኛ ደረጃ ለማከማቸትና የተወሰነውን ደግሞ ወደ ውጭ ለማሽሽ ዕድል ለማግኘት ችሏል። በዚህ መሰረት በየቦታው ያስቀመጣቸው ታዛዦች እናስተዳድራለን በሚሉት ክልል ውስጥ እነሱ የተደላደለ ኑሮ ሲኖሩና እንደ ንጉስ ሲታዩ፣ ምስኪኑ ህዝብ ደግሞ ወደ ጨአትና አበባ ተካይነት በመዳረግ የዚህ ዐይነቱ ያልተሰተካከለ ዕድገት ሰለባ በመሆን ተፈጥሮአዊ መብቱን እንዲገፈፍ ተደርጓል።\nያም ሆነ ይህ ዛሬ በአገራችን ምድር ፋሺዝም ወይም ደግሞ አንዳንዶቹ እንደሚሉት የኤትኒክ ፋሺዝም ሰፍኗል ማለት ይቻላል። በተለይም ይህንን አስተሳሰብ የሚያጠናክረው ሌላው ዋና ምክንያት እንደሌሎች የኢትዮጵያ ግዛቶች የትግሬ ብሄረሰብ ያልተሰበጣጠረና(Undifferntiated) እንዲሁም በልዩ ልዩ የስራ-ክፍፍል የሚገለጽ ማህበረሰብ ባለመሆኑና፣ ፓትሪያሪካልም ስለሆነ ይህ ሁኔታ ወደ አምባገነንነትና ብሎም ወደ ፋሺዝም እንዲያመራ አስገድዶታል። በተለይም በወንዶችና በሴቶች መሀከል ያለውን ግኑኝነት ስንመለከት ከሌሎች የኢትዮጵያ ብሄረሰቦች ጋር ሲወዳደር ጭቆና የበዛበትና ሴቶችን በንቀት የሚታዩበት ክልል ነው ማለት ይቻላል። አንዳንዶች ምናልባት በዚህ ዐይነቱ አባባል ላይስማሙ ይችሉ ይሆናል። ችግሩ ግን የአገራችንን ሁኔታ ከሂትለሩ የናዚ አገዛዝ ጋር በምናወዳድርበት ጊዜ ሊጣጣሙ የማይችሉ መስሎ ይታየናል። አውሮፓ ውስጥ የተካሄዱት ከዘር ማጥፋት ጋር የተያያዙ ፖለቲካዎች በሙሉ በቲዎሪና „ በሳይንስ “ የተደገፉ በመሆናቸው ግራ ሊያጋቡን ይችላሉ። የአርያን ዘር የተመረጠ፣ ያልተቀላቀለና መሳሪያዎችንም ለመፍጠርና ለሳይንስና ለቴክኖሎጂ ተስጥዖ አለው ተብሎ ይሰበክ ስለነበር፣ ይህ ዐይነቱ ፋሺሽታዊ ቅስቀሳ በአገራችን ምድር የተለመደ ባለመሆኑ የወያኔን አገዛዝ እንደ ፋሺዝም መቁጠር አይቻልም የሚሉ ሊኖሩ ይችሉ ይሆናል። ፋሺዝም በመሰረቱ በተቀነባበረና በመንግስት የሚደገፍ የጭፍጨፋ ተግባር ስለሆነ በአገራችንና በጀርመኑ ፋሺዝም መሀከል ያለው ልዩነት የዐይነት ወይም የይዘት ሳይሆን የዕድገት ደረጃ ብቻ ነው። ነገሩን በዚህ መልክ ብቻ ነው መረዳት ያለብን።\nይህ ዐይነቱ አተናተን ወይም አቀራረብ በተለይም ስልጣንን ለመካፈል የሚፈልጉ ወይም የሚታገሉ ኃይሎችን ወይም ደግሞ ክሪቲካል ቲዎሪ ምን እንደሆነ የማያውቁትን ሊያሳምን አይችልም። በተለይም እንደ አገራችን ባለው ህብረተሰብ ውስጥና ክሪቲካል ቲዎሪና አመለካከት ባልዳበረበት አገር በየጊዜው የሚከሰቱትን የፖለቲካ አሰላለፎች(Political Power Relationship)፣ የህብረተሰብ ግኑኝነትና(Social Relationship) የምርት ግኑኝነት ጠጋ ብሎ በመመርመር ዕድገትን በሚፈልጉና ዕድገትን በሚቀናቀኑ ኃይሎች መሀከል ያለውን ግብግብና የሃሳብ ልዩነት ለማይረዱ የፖለቲካ ድርጅቶችም ሆነ ግለሰቦች ግብግቡን እንደተራ የፖለቲካ ሽኩቻ አድርገው ነው የሚመለከቱት። ክሪቲካል ቲዎሪ ሲባልም በአንድ ህብረተሰብ ውስጥ ያለውን በስልጣን አካባቢ የሚደረገውን ሽኩቻ ከመመርመር ባሻገር፣ በማወቅም ሆነ ባለማወቅ በየጊዜው የሚወሰዱ የፓለቲካ ዕርምጃዎችን፣ የሀብት ጥያቄና-በተለይም መሬትን መቆጣጠርና ቀስ በቀስም ህጋዊ በማድረግ አብዛኛውን ህዝብ ከመሬት እንዲገፋ ወይም ጭሰኛ ማድረግ- ይህ በራሱ በአንድ ህብረተሰብ ውስጥ ሊያስከትል የሚችለውን አሉታዊም ሆነ አዎንታዊ የፀረ-ዕድገትና የዕድገት ሁኔታዎች የመመርመሪያ ዘዴ ነው። ክሪቲካል ቲዎሪ ከሁለት ሺህ ዐመት በፊት የዳበረና የተስፋፋ ቢሆንም፣ – ሳይንስና ቴክኖሎጂዎች እንዲሁም ፍልስፈና በመጠየቅና መልስ ለመፈለግ በመጣር ነው\nሊዳብሩ የቻሉት አብዛኛውን ጊዜ ከማርክሲዝም ጋር የተያያዘ የህብረተሰብ መመርመሪያ፣ በተለይም በካፒታሊዝም ውስጥ የተደረገውን የኃይል አሰላለፍ፣ የፍጆታ አጠቃቀምና ጠቅላላውን ህብረተሰብ በሽቀጣ ሸቀጥ የአስተሳሰብ ክልል ውስጥ ለማጠቃለልና የየግለሰቦች አስተሳሰብም በአንድ የአስተሳሰብ ክልል ውስጥ እንዲሽክረከር ለማድረግ የታቸለውን አጠቃላዩን የካፒታሊዝምን ስልተ-ምርት ክንዋኔ መመርመሪያ ዘዴ ነው። በተለይም ዘመናዊነት ያመጣውን ከቴክኖሎጂ ምጥቀት ጋር የተፈጠረውን አስተሳሰብ፣ እነ ማርኩዜ እንደሚሉት በፍጆታ አጠቃቀምና በገንዘብ ላይ የተመሰረተ ግኑኝነት በተለይም ሰፊውን ወዝ-አደር ትችታዊ በሆነ መልክ እንዳያስብ ሊያድረገው በቅቷል። ስለሆነም ይህ ዐይነቱ ልቅ የሆነ የፍጆታ አጠቃቀምና በራስ ጥቅም ላይ ብቻ ያተኮረ ግለሰብአዊነት መስፋፋት ለቶታሪያሊንዝም ወይም ለፋሺሽታዊ አገዛዝ መነሾ አመቺ ሁኔታን ፈጥሯል። ይህ ቲዎሪ በተለይም ከሁለተኛው ዓለም ጦርነት በኋላ የፍራንክፈርት ትምህርት በሚባሉት በአዶርኖ፣ ሆርክሃይም፣ ማርኩዜ፣ ወደ ፈረንሳይ ስንሄድ ደግሞ የስትራክቸራል አስተሳሰብ አፍላቂዎች(Structural school of Thought) በሚባሉት በአልቱዜር፣ በባሊባርና በፎኮልት የዳበረ የአንድን ህበረተሰብ አጠቃላዩን ዕድገትና ክንዋኔ መመርመሪያ ዘዴ ነው። ይህ ዐይነቱ ሰፋ ያለና የዳበረ የህብረተሰብ ክንዋኔና ዕድገት መመርመሪያ ዘዴ በእኛ አገር ባለመስፋፋቱና የተለመደ ባለመሆኑ በአገራችን ምድር በየጊዜው የሚከሰቱ የፖለቲካ ኃይል አሰላለፎችን ሁኔታና የፖለቲካ አሰላለፍ ለውጦች የሚያደርስቱን አሉታዊ ውጤቶች ስነስርዓት ባለው መልክና ሳይንሳዊ በሆነ ዘዴ ለመመርመር የማይቻልበት ሁኔታ ሊፈጠር ችሏል። በመሆኑም ለፖለቲካ ስልጣን ወይም ለነፃነት እታገላለህ የሚል ድርጅት ወይም ግለሰብ በሙሉ ካለምንም መመሪያ ወይም ቲዎሪ እዚህና እዚያ ስለሚራወጥ ራሱ ተደናብሮ በብዙ ሺህ የሚቆጠሩ የዋህ ሰዎችንና ታዳጊ የህበረተሰብ ክፍልን ግራ ያጋባል። ትግሉም ምሁራዊና ዕውነተኛ ነፃነትን አምጭ መሆኑ ቀርቶ በጭፍን የሚካሄድ በመሆኑ ልንወጣው የማንችለው ውስብስብ ሁኔታ ውስጥ እንድንገባ ሊያደርገን በቅቷል። የወያኔም የስልጣን አያያዝና ስልጣንም ከያዘ በኋላ የሚወስዳቸው የተደናበሩ ፖሊሲዎችን መዋጋት ያልተቻለው ግልጽ የሆነ የምንመራበት ፍልስፍናና ቲዎሪ ባለመኖሩ ብቻ ነው።\nያም ሆነ ይህ የወያኔ አገዛዝ የመንግስቱን መኪና፣ ማለትም ሚሊታሪውን፣ ፀጥታውን፣ ፓሊሱንና የሲቪል ቢሮክራሲውን በመቆጣጠር የሚገለጽ ሲሆን፣ ከዚህ ባሻገር ከትግሬ ብሄረሰብ የተመለመሉና ጠበንጃ የታጠቁ አፋኝ ኃይሎች በየቦታው በመሰማራት የአገዛዙን የበላይነት ያረጋግጣሉ። በዚህም መሰረት የወያኔ አገዛዝ ቀደም ብሎ በገበያ የኢኮኖሚ ስም ወደ ግል-ሀብትነት የተዘዋወሩ የኢኮኖሚ አውታሮችን በመቆጣጠርና፣ ታታሪ ኃይሎችን በማግለልና ከግሎባል ካፒታሊዝም ጋር በመተሳሰር የተወሳሰበ የአገዛዝና የብዝበዛ መዋቃር ዘርግቷል ማለት ይቻላል።\nከዚህ ስንነሳ በአገራችን ምድር ባላፉት 27 ዓመታት በመደብ ላይ ሳይሆን በጎሳ ላይ የተመሰረተ የጭቆናና የብዝበዛ ስርዓት ሰፍኗል። ይህ ጉዳይ ደግሞ ከትግሬ ብሄረሰብ ከተውጣጣ ኃይል ጋር የተያያዘ ሲሆን፣ ወደድንም ጠላንም በተለያዩ መልኮች የሚገለጽ፣ ግን ደግሞ ምሁራዊነትና ሳይንሳዊነት የጎደለው የትግሬን የበላይነት ማስፈን ነው። በሌላ አነጋገር፣ አገዛዙ ጠባብ አስተሳሰብ ስላለውና በዝቅተኛ ስሜት የሚመራ በመሆኑ እንደ ከበርቴው የካፒታሊስት መደብ ጠቅላላውን ህብረተሰብ ሊይዝበትና ሊገዛበት የሚችልበት መሳሪያ የለውም። በሌላ ወገን ግን ይህንን አስመልክቶ ሰሞኑን የህወሓት የበላይነት እንጂ የትግሬ የበላይነት የለም እየተባለ በአንዳንዶች የነሱ አፈ-ቀላጤዎችና ሌሎች አድር- ባዮች ወይም ደላሎች ሲስተጋባ ይሰማል። ይህንን ዐይነቱን አስተሳሰብ የቀን ተቀን አፈናና ጭቆና፣ እንዲሁም ግድያ ለሚፈጸምበት ለሰፊው የኢትዮጵያ ህዝብ ማስረዳትም፣ ማሳመንም በፍጹም አይቻልም። ስለሆነም ሰፊው ህዝብ አገዛዙና እዚህና እዚያ ተሰግስገው የአፈና ስራ የሚያካሂዱትንና፣ ካለምንም ልፋት ወይም ስራ በአጭር ጊዜ ውስጥ በዘረፋ ሀብታም የሆኑ ትግሬዎችን ሁኔታና፣ ግልምጫቸውንና መዘባነናቸውን ከጠቅላላው ትግሬ ብሄረሰብ ጋር ነው የሚያይዘው። ይህ ዐይነቱ ሁኔታ በታሪካችን ውስጥ ለመጀመሪያ ጊዜ የተከሰተና መረን የለቀቀ በመሆኑ ሰፊው የኢትዮጵያ ህዝብ ሁኔታውን ከወያኔ ጋር ሳይሆን ከትግሬ የበላይነት ጋር ማያያዝ መቻሉ የሚያስገርም ሊሆን አይችልም። በተለይም በትላልቅ ሆቴል ቤቶች በመግባትና በአንድ ምሽት ውስጥ እስከ አስር ሺህና ሃያ ሺህ ብር ድረስ ለብሉ ሌብል ውስኪና ለልዩ ዐይነት ኮኛክ ማፍሰስ፣ ከህዝቡ ተነጥሎ በአንድ አካባቢ በመኖር በዚያ አካባቢ ያለውን ህዝብ መጋፋትና ማስፈራራት፣ ወደድንም ጠላንም እነዚህ ሁሉ በትግሬ የበላይነት ከዕውቀትና ከማሰብ ጉድለት የተነሳ የሚገለጹ ድርጊቶች ናቸው። ስልሆነም በዚህ ላይ የሚደረገው የማያስፈልግ ክርክር ሁኔታዎችን በግልጽ እንዳናይ ማድረጉ ብቻ ሳይሆን፣ ግልጽ የሆነ ዕውነተኛ የመንፈስ ነፃነትን የሚያመጣ ፖለቲካዊና ምሁራዊ እንቅስቃሴ እንዳናካሂድ ያግደናል። ይህንን ዐይነቱን መረን የለቀቀ ሁኔታ የትግሬ ምሁራን ማረም መቻል ነበረባቸው። እንደምከታተለው ከሆነ በስልጣን አካባቢ በሌሉት ምሁራንና በየቢሮው ውስጥ በተሰገሰጉት አመለካከት መሰረት የአገዛዙን ድርጊት ትክክል ነው ብለው የሚቀበሉ ናቸው። ዘመኑ የትግሬ የበላይነት የሰፈነበት ስለሆነ በዚህ ዐይነቱ የጭቆናና የግድያ ድርጊት ካልገፋንበት የበላይነታችንን በፍጹም ማረጋጥ አንችልም የሚል በሁሉም ዘንድ ውስጣዊ ስምምነት(Tacit Areement) አለ ። እንደዚህ ስል ግን ህዝቡ በትግሬ ብሄረሰብ ላይ እንዳለ ይነሳበት ማለቴ አይደለም። ይህንን ሁኔታ ሊያርምና ህዝቡን ሊያስተምር የሚችለው የተገለጸለት የትግሬ ምሁርና የነቃው ክፍልና ራሱን ከልዩ ልዩ ምስቅልቅል ሁነታዎች ያፀዳው የትግሬ ምሁር ብቻ ነው። በተቻለ መጠን በጥሩ ቋንቋ ህዝቡን ማስተማርና አገዛዙን ከህዝባቸው በመነጠል ተከባብሮ ለሚኖርና ዲሞክራሲያዊ ለሚሆን ህብረተሰብ መታገል ታሪካዊና ሞራላዊ ግዴታው መሆኑን መረዳት አለበት። ማንኛውም ነገር ጊዚያዊ እንደመሆኑ መጠን የወያኔ የበላይነት በቀላሉ ሊፈረካከስ ወይም ሊደመሰስ የሚችል በመሆኑ ቸል ሳይሉ ያልተቆጠበ ትግል በማድረግ ታሪካዊና ህብረተሰብአዊ ግዴታቸውን መወጣት መቻል አለባቸው።\nነገሩን መቋጠሪያ ለማስያዝ፣ አገራችንን ነፃ ለማውጣት፣ የሳይንስና የቴክኖሎጂ ባለቤት አድርጎ በብዙ ነገሮች የሚገለጽ ህብረተሰብ ለመገንባት የምንፈልግ ከሆነ በውስጥ ባለው አገዛዝና በውጭው ኢምፔሪያሊስታዊ ኃይል መሀከል ያለውን መተሳሰርና የእከክልኝ ልከክልህ መተጋገዝ ፖለቲካ መረዳት አለብን። የውጭውን ኢምፔሪያሊስታዊ ኃይልና ለአገዛዙ የሚሰጠውን ድጋፍ ከፖለቲካ ስሌታችን አውጥተን በወያኔ ላይ ብቻ ያነጣጠረ ፖለቲካ የምናካሂድ ከሆነ ወደድንም ጠላንም እኛም በሌላ መልክ ለሚገለጽ ፀረ-ዲሞክራሲያዊ ወይም አምባገነናዊ አገዛዝ ነው የምንታገለው ማለት ነው። ስለሆነም የግዴታ በውጭውና በወያኔ መሀከል ያለውን በጥቅም መላላስና ፀረ-ዕድገትና ፀረ-ዲሞክራሲ ፖለቲካ መረዳቱ የጊዜው አንገብጋቢ መሰረተ-ሃሳብ ነው እላለሁ። ከዚህም በሻገር በአገራችን ምድርና በአካባቢው የሚካሄደው ጦርነት በራሱ በአሜሪካን ኢምፔሪያሊዝምና በግብረ-አበሮቹ የተቀነባበረ ፀረ-ዕድገት፣ ፀረ-ሳይንስና ፀረ-ቴክኖሎጂ ድርጊት መሆኑን መረዳት ያስፈልጋል። ባለፈው ጽሁፌ፣ „ ጦርነቱ\nየአፍሪካውያን አይደለም የአሜሪካንና የአውሮ ፓ ውያን ጦርነት ነው “ በሚለው ውስጥ ለማሳየት እንደሞከርኩት አገራችንም እንደሌሎች የአፍሪካ አገሮች በጦርነት መተረማመስ አለባት። ይህ ሲሆን ብቻ ነው ለዕድገት የሚደረገው ትግል ለአንዴም ለመጨረሻም ጊዜ ደብዛው የሚጠፋው። ይህ የአሜሪካንና የግብረአበሮቹ ዕምነት ነው። ስለሆነም በሌላ አፍሪካ ምድር ውስጥ ጦርነት እየተካሄደ ለኛ የሚያስቡበት አንዳችም ምክንያት የለም። ይህንን ጒዳይ መረዳቱ የጊዜው አንገብጋቢ ጥያቄ ነው። ስለሆነም በአታላይ ኃይሎች መታለል የለብንም፤ የነገሩን ውስብስብነት በመረዳት በግልጽ መነጋገርና ፀረ-ዲሞክራሲና ፀረ-ስልጣኔ ኃይሎችን መጋፈጥና በሳይንሱ ማጋለጥ የጌዜው አንገብጋቢ ጉዳይ ነው።\nከወያኔ ጋር አብሮ በመስራት ወይም የአገዛዙ አንድ አካል በመሆን መስረታዊ ለውጥ ማምጣት ይቻላል ወይ ?\nይህንን አመለካከት የሚያስተጋቡ፣ ወይም „ አገዛዙ የችግሩ ዋና ምክንያት ራሱ ስለሆነ እራሱም የመፍትሄው አንድ አካል መሆን አለበት “ ብለው የትልቅ ወይም የጨዋ ሰው አስተያየታቸውን የሚሰነዝሩ ግለሰቦችንም ሆነ ድርጅቶችን ገለጻ ስስማ፣ እነዚህ ሰዎች በአንድ በኩል በአገራችን ምድር በህዝባችን ላይ ለ27 ዓመታት የደረሰውን ጭፍጨፋ፣ መሰደድና መጎሳቆል በደንብ ጠጋ ብለው የመረመሩ አይደሉም፤ በሌላ ወገን ደግሞ ይህ ዐይነቱ አባባላቸው ስለህብረተሰብና ስለኢኮኖሚ ዕድገት ያላቸውን የተሳሳተ አመለካከት ነው የሚያረጋግጠው። በተለይም በአገዛዙ አማካይነት በሃይማኖት ስም ተሳቦ ግጭት ተካሄደ፣ ስንትስ ህዝብ አለቀ ፟? በአገዛዙ ፖሊስስ አማካይነት ስንትስ ህዝብ ከቤቱ እየተፈናቀለ ለጅብ እንዲዳረግ ተደረገ? ስንትስ ህዝብ ዘመናዊ እርሻን ለማስፋፋት ሲባል ከመሬቱ በመፈናቀል ወደ ጎረቤት አገሮች ወይም ወደ ከተማዎች እንዲሰደድ ተደረገ ብለው? ጠይቀው ያውቃሉ ወይ። በመሰረቱ እንደዚህ አልኩ ለማለት ካልተባለ በሰተቀር ይህ ዐይነቱ አባባል ምንም ዐይነት ሎጂክ የለውም። በሳይንስም ሆነ በቲዎሪ የሚደገፍ አይደለም።\nአንደኛ፣ አገዛዙ ተግባራዊ ያደረጋቸው የክልል ፖሊሲዎች የከፋፍለህ ግዛ ፖሊሲው ዋናው አካል ናቸው። በአገዛዙም ዕምነት አንድ ማህበረሰብ ርስ በርሱ ሲጠራጠርና መተማምን ሳይኖር፣ እንዲያም ሲል ወደ ርስ በርስ ጦርነት ሲያመራ ብቻ ነው ስልጣን ላይ ለብዙ ዘመናት እቆያለሁ ብሎ የሚያምነው። ይህንን ዐይነቱን አንድን ህብረተሰብ በቋንቋ በመከፋፈል የአገራችንን ዕድገት ወደኋላ እንዲሄድ ያደረገው ከዚህ ስሌት በመነሳት እንጂ የየብሄረሰቦችን ዕድገት በመፈለጉና ኑሮአቸው እንዲሻሻሉ በመሻቱ አይደለም። ይህ ዐይነቱ ፖሊሲና ለአንዳድን ብሄረሰቦች ደግሞ ፊደል እየቀረጹ በህዝቡ ዘንድ መግባባት እንዳይኖር ማድረግ እንግሊዞች የፈጠሩት ተንኮል ነው። አንድ ህዝብ ሊግባባበት የሚችል ቋንቋ ከሌለው ሃሳብ ለሃሳብ ሊለዋወጥና እንደ ህብረተሰብአዊ ኃይል በመሆን በአንድ ላይ በመንቀሳቀስ ለዕድገት መነሳሳት አይችልም። ይህንን ዐይነቱን የኢምፔሪያሊስቶች ተንኮል ነው ወያኔ በተግባር የመነዘረውና በብሄረሰቦች መሀክል መግባባት እንዳይፈጠር ያደረገው። ስለሆነም ይህንን ዐይነት ተንኮል ሆን ብሎ የፈጠረ ኃይል የችግሩ መፍትሄ ሊሆን በፍጹም አይችልም።\nበሁለተኛ ደረጃ፣ በዚህ አማካይነት በየቦታው ዋር ሎርዶችን ስልጣን ስጥቶና እንዲደላደሉ አድርጎ ህብረተሰቡ በሳይንስና በቴክኖሎጂ ላይ የተመሰረተ ሁለ-ገብ የሆነ የኢኮኖሚ ግንባታና ኢንስቲቱሽኖችን በመመስረት ያለውን ሀብት እንዳያንቀሳቅስ ማድረግ የፀረ-ዕድገት አንደኛው ስትራቴጂ ነው። በመሆኑም በኒዎ-ሊበራሊዝም ላይ የተመሰረተ የኢኮኖሚ ፖሊሲ ማካሄድ የዚህ አገርን የማድቀቅ ከፍተኛው የፖሊሲው አካል ነው። አንድ ህብረተሰብ ሁለ-ገብ የሆነ ጠቅላላውን ህዝብ የሚጠቅም የኢኮኖሚ ፖሊሲ ተግባራዊ እንዳያደርግ ከታገደ ወደ ማህበረሰብና ወደ ተጠናከረ ህብረተሰብ ሊያመራ አይችልም። ባጭሩ የወያኔ አገዛዝና ደጋፊዎቹ የኢምፔሪያሊስት ኃይሎች ይህንን ዐይነቱን የህብረተሰብንና የተፈጥሮን ህግ የሚጻረር ፖለቲካና የኢኮኖሚ ፖሊሲን ነው ተግባራዊ በማድረግ ህዝባችንን የባሰውኑ ወደ ድህነትና ወደ ረሃብ የገፈተሩት። ከዚህ ስንነሳ በምን ተዓምር ነው አገዛዙ የችግሩ አንድ መፍትሄ ሊሆን የሚችለው? ይህንን ሎጂክ ከአገዛዙ ጋር መስራት አለብን የምትሉ ግለሰቦችም ሆነ ድርጅቶች አስረዱን።\nከዚህ ስንነሳ በአንድ በኩል በኢትዮጵያ ህዝብና፣ በሌላ ወገን ደግሞ በወያኔና በግብረአበሮች መሀከል ህብረተሰብንና ጠንካራ ኢኮኖሚን ገንብቶ የተረጋጋ ሁኔታን መፍጠር የሰማይና የምድርን ያህል ልዩነት ነው ያለው። የኢትዮጵያ ህዝብ የሚመኘው የተከበረችና የተረጋጋች አገርን መገንባት ነው። ህዝባችን የሚመኘው በሳይንስና በቴክኖሎጂ ላይ የተመሰረተ ርስ በርሱ የተሳሰረ ኢኮኖሚ መገንባትን ነው። በዚህ አማካይነት ብቻም ለተከታታዩ ትውልድ ታሪክ ያለው አገር ማስተላለፍ ይቻላል ብሎ ነው የሚያምነው። ይህንን የተቀደሰ የህዝባችንን አመለካከትና ምኞት ወያኔና የሚደግፉት እምፔሪያሊስት ኃይሎች አጥብቀው ይቃወማሉ። የነሱ ምኞት የተሽመደመደች አገርና፣ ደሃንና ለማኝ ህዝብን ነው ማየት የሚፈልጉት። በመሆንም እኛና የኢትዮጵያ ህዝብ ከነዚህ ክቡር ኢትዮጵያውያን የሚሰነዘረውን አንድን አገር ለዝንተዓለም በድህነት የሚያስቀረውን አብሮ የመግዛት ምኞትና አገዛዙን መለማመጥ ሃሳብ በፍጹም አንቀበለውም። ሁኔታውም በመቻቻልና በእርቅ(National Reconciliation) የሚፈታ አይደለም። አገዛዙ በሀብትና በሚሊታሪ ኃይል የፈረጠመ ስለሆነ ራሱ የፈጠረውን ችግር በኃይል ብቻ ነው እፈታለሁ ብሎ የሚያምነው። በአገዛዙ ጭንቅላት ውስጥ ዲሞክራሲያዊ እሴቶች፣ መከራከርና ማሳመን፣ እንዲሁም በተወሰነ የሃሳብ ክልል አብሮ በመስራት ችግርን እፈታለሁ ብሎ የሚያምን አይደለም። የሚያምነው በማሸነፍና በመሽነፍ ብቻ ነው። ስለሆነም በጠብንጃ ኃይል ተጋፈጡኝ የሚል አምርሮ የተነሳ ኃይል ነው። መንፈሳዊ ኃይሉ በዘረፈው ሀብትና በተንደላቀቀ ኑሮ ተሟጦ ያለቀ በመሆኑ የፖለቲካ ትርጉምን የሚረዳ ኃይል አይደለም። ፖለቲካ የሚለው ፅንሰ-ሃሳብም ጭንቅላቱ ውስጥ ያለ አይደለም። ፖለቲካን የሚረዳው የተንኮል መሳሪያና አንድን ህዝብ ማስፈራሪያና መበወዣ አድርጎ እንጂ ጥበባዊና አንድን ህብረተሰብ በስነ-ሰርዓት ማስተዳደሪያ መሳሪያና የታሪክ መስሪያ አድርጎ አይደለም የሚረዳው። ይህንን የአገዛዙን ባህርይ እንዴት መረዳት ያስቸግራል ? ከዚህ ስንነሳ ጉዳዩ የመቻቻልና ያለመቻቻል ሳይሆን ሁለንታዊ ዕድገትን፣ ዲሞክራሲንና ሰላምን በሚጠላው በወያኔና በግብረአበሮቹ መሀክልና፣ በሌላ ወገን ደግሞ ስላምን፣ ዕድገትንና ዲሞክራሲን በሚመኘውና ዕውን ለማድረግ በሚፈልገው ሰፊው የኢትዮጵያ ህዝብ መሀከል ነው። የኢትዮጵያ ህዝብ የሚያምነው በአገራችን ምድር ሰላምና ብልጽግና ሊሰፍኑ የሚችሉት ከዚህ አገዛዝ በኋላና ባሻገር ብቻ ነው ብሎ ነው። በመሆኑም በሌላ መልክ በኢምፔሪያሊስቶች ተጠንስሶና ተዘጋጅቶ የነሱን ጥቅም የሚያስጠብቀውን ኢትዮጵያዊ ነኝ የሚለውንም ኃይልም በፍጹም አይቀበልም።\nስለሆነም ትግላችን ይህንን አገዛዝ በመለማመጥ፣ ወይም በኢምፔሪያሊስቶች ጓዳ ውስጥ ገባና ወጣ በማለት ሳይሆን ዕውነተኛ ነፃነት የሚገኘው በማያቋርጥ ጭንቅላትን በሚያፀዳ ምሁራዊ እንቅስቃሴና ወደ ተግባር በሚለወጥ ፖሊሲ አማካይነት ብቻ ነው። ትግሉም ሁለ-ገብ የሆነና ጠቅላላውን ህዝብ የሚመለከት መሆን አለበት። በብሄረሰብ ስምና ነፃነት የሚካሄድ ትግል መሆን የለበትም። ግለሰብአዊ ነፃነትንና ድርጊትን ተግባራዊ እንዲሆን የሚያደርግና ለብሄራዊ ሀብት ዕድገት የሚያመች ሁኔታ ሲፈጠር ጠቅላላው ህዝብ ተጠቃሚ መሆን ይችላል። አንድ አገር ብሄራዊ ኢኮኖሚ መገንባት ስትችል ብቻ ነው አንድ ህዝብ ነፃነቱን መቀዳጀት የሚችለው። በተቃራኒው ግን በብሄረሰብ ላይ የሚደረግ ትግል ሳይንስንና ቴክኖሎጂን እንዲሁም ሁለ-ገብ የሆነን የኢኮኖሚ ዕድገትን ስለሚቀናቀን በየክልሉ ውስጥ ያለ ብሄረሰብ አበባና ጨአት እንዲሁም ቡና ከማምረት ውጭ ሊያስብ አይችልም። ይህ ዐይነቱ ኢኮኖሚያዊ ክንዋኔ ደግሞ ዕውነተኛ የስራ-ክፍፍልን የሚፃረር ነው። የህዝቡን የመፍጠር ኃይል የሚያፍን ነው። አዳዲስ መሳሪያዎችን በመፍጠርና በመስራት ወደ ከፍተኛ ህብረተሰብ እንዳይጓዝ ወይም እንዳያድግ የሚያግደው ነው። ስለሆነም ትግላችን ከዚህ አገዛዝ ባሻገር መሆን አለበት እንጂ ከሱ ጋር አብሮ በመስራት አይደለም የተወሳሰበው የአገራችን ችግር የሚፈታው። መልካም ግንዛቤ !


የሽፍታ/ወንበዴ መንግሥት በኢትዮጵያ | THE ETHIOPIA OBSERVATORY\nዛሬም፡ መንግሥት በደል ፈጸመብኝ፤ ዳኛው አለአግባብ ፈረደብኝ፤ የአካባቢው ሚሊሽያ ወይንም ፌዴራሎች ጥቃት አደረሱብኝ በማለት በዛሬው ወንበዴው መንግሥት ላይም የሚሽፍቱ ስዎች አማራ አካባቢ በተለይም ሸዋና ጎንደር መኖራችው ወይንም መያዛቸውን ወይንም መገደላቸውንና ሕዝቡም “አይፈረድበትም፤ እንዲህና እንዲያ አስተዳደሩ/ፌዴራሎች በደል ፈጽመውበት ነው” ተብሎ አልፎ አልፎ በኢሳት ዜና ላይ ሲነገር እንሰማለን – መቼም የሕወሃት ዜና አውታሮች “ፋና ኮርፖሬት”ን ጨምሮ ይህንን ዐይነት ዜና አይነግሩንምና!\nኅብረተስቡ ውስጥም፡ የእነዚህ ግለሰቦች ዓላማና ስለእነርሱ ማንነትና ምንነት በማን እንደሚነገርላቸው ይወስናል!\nሽፍትነት እንደሥልጣን መሣሪያ\nለነገሩ እስከ 1983 ዓ.ም. ድረስ ኢትዮጵያ ውስጥ ሸፍቶ የተሳካለትና ተሳክቶለት መንግሥት ገልብጦ ሥልጣን የያዘ ቡድን አልነበረም። ምናልባት ስለዚህ ስንነጋገር፣ አንዳንድ ሰዎች በ1966 ዓ.ም. ኮለኔል መንግሥቱ ኅይለማርያም የመሩትን ደርግን እንዴት ዘንግቶ ነው እንዲህ የሚለው የሚል ጥያቄ ሊነሳ ይችላል፡፡\nእዚህ ላይ ልዩነቱ በመዋቅርና በሠፊው ሕዝብ ተደግፎ ማመጽንና አንድ ወይንም ጥቂት ግለሰቦች ቡድን መሥርተው (ለምሳሌም ያህል፡ የኤርትራ ተገንጣዮች፣ በባሌ በኩል ኦሮሞች ላይ የተፈጸሙ በደሎችን ለመቋቋም ብቅ ብለው የነበሩት የተለያዩ ድርጅቶች፡ ወዘተ) ግላዊ ቂም በቀሎቻቸውንና ወገናዊ ጥያቄዎቻቸውን ለማንሳት/ለመፍታት፣ ጥቃቶቻቸውን ለማስቆም፣ ወይንም ያለውን የአካባቢውን ሥልጣን የያዘ ቡድን ለመለወጥ በሚያደርጉት መካከል ትልቅ ልዩነት ያለው፡፡\nየሚገርመው ግን፥ ያን ጊዜም ሆነ ዛሬ፡ ከኤርትራዎቹ ቡድኖችም ይበልጥ በወንበዴነት ዐይን ይታይ የነበረው ሕዝባዊ ሃርነት ትግራይ (ሕወሃት) ነበር። ደርግም ሕወሃትን ሃገር ሻጭ የወንበዴ ቅጥረኛ አድርጎ በመመልከቱ፡ በተለያዩ መንግሥታት (በተለይም ጣልያን፡ አሜሪካ፡ ኖርዲክ ሃገሮች ወዘተ ሕውሃትና የኢትዮጵያ መንግሥት ለሰላም እንዲደራደሩ ቢጠየቅም፡ ከኤርትራ ቡድን እንጂ፣ ከተራ ሽፍቶች ጋር እንደማይደራደር በተደጋጋሚ ማሳወቁ ይታወሳል።\nአንዳንድ ሰዎች ይህ የደርግ ፕሮፓጋንዳ መሳካቱን ነው የሚያሳየው ሲሉ፤ በአንጻሩ ይኸ የሆነው የሕወሃት ሰዎች ከንጋቱ ጀምሮ በሥልጣን ላይ የፈጸሟቸው ብልግናና ድርጊቶች (የገለሰቦቹ ባህሪዎችና የድርጅቱ አመለካከት) በኢትዮጵያ ሕዝብ ዘንድ ሕጋዊነትንና ተቀባይነት ስላሳጣው ነው የሚሉ በዛ ያሉ ምሁራን፥ በግብርና የሚኖሩ፡ በጉልበታቸውና በዕውቀታቸው ጥረው ግረው የሚተዳደሩ ዜጎች አሉ።\nወደ ታሪካችንም ዞር ስንል፣ በትንሹም ቢሆን፡ ከሽፍትነት ወደ መንግሥትነት ተሸጋገረ ለማለት ቀረብ የሚለው፡ የአጼ ቴዎድሮስ ዘመነ መንግሥት ነበር። ነገር ግን ቤተ ክርስቲያን ንጉሡን ለማንገሥ ስታመነታ፡ የንጉሡ ሕጋዊነት ጥያቄ ውስጥ ይወድቃል። ለዚህ ቀራቢው፤ ሃገራችን ቀደም ሲል ዘመነ መሣፍንት (Era of Princes) በመባል በሚታወቀው ዘመን የተነሱትና የመጨረሻውም የዘመነ መሣፍንት ንጉሥ የነበሩት፤ የጎንደሩ ካሣ ኃይሉ (የአጼ ቴዎድሮስ) ሽፍታነት ነበር። ለዚህም ሁለት ምክንያቶች አሉ፡፡\nአንደኛ፡ አጼ ቴዎድሮስ በፖለቲካ ፍልስፍና ያልዳበረ አመለካካት ቢኖራቸውም፣ በተለይም ልባችውና ስሜታቸው ከጥንቱ በድሃ ወገንተኝነት ጋር ያበረ በመሆኑ፡ እውሮፓ ውስጥ በ19ኛው መቶ ክፍለ ዘመን በመስፋፋት ላይ ከነበረው የሕዝብ ወገናዊነት (Populism) ከሚለው ጋር የሚቀራረብ ነበር፡፡\nሁለተኛ፡ አጼ ቴዎድሮስ ከመጀመሪያው ዓላማቸው በሥልጣን ላይ ያሉትን ገፍትረው ሥልጣን መያዝ ብቻ ሣይሆን፣ ሃገሪቱን በየመንደሩ ዘውድ ከደፉ ሽፍቶች (ዘራፊዎች) አጽድተው አንድ ኢትዮጵያን ለመመሥረት ነበር፡፡ የቋራው ገዥ የደጃዝማች ኃይሉ ወልደ ጊዮርጊስ ልጅ እንደመሆናቸው፡ አጼ ቴዎድሮስ ሥልጣን ምን እንደሆነና በሥልጣን ምን ሊደረግ እንደሚቻል ያውቁ ነበር። ስለሆነም፣ ልባችውና ስሜታቸው ግን ከጥንቱ የሮቢን ሁድ ድሃ ወገንተኝነት የሚቀራረብ ነበር፡፡\nየአጼ ቴዎድሮስ የትምህርት ደረጃ ከቄስ ትምህርት ቤት ያላለፈ ሲሆን፡ ዋናው ችሎታቸው ወታደራዊ ሙያ ነበር። መጀመሪያ የአጎታቸውንና በኋላም ለጥቂት ጊዜ የጎጃሙ ጦር መሪ የጎሹ ዘውዴ ጦር ውስጥ ባገኙት የውትድርና ዘመናቸው ከፍተኛ ችሎታን በማስመዝገብ ስማቸው ገኖ በ1839 ዓ.ም. በደጃዝማችነት ማዕረግ የቋራ አስተዳዳሪ ሆነው መሾማቸው በታሪክ ተመዝግቧል። ቀጥለውም፡ በ1847 ራሳቸውን ንጉሥ ካሣ ብለው በመሰየምና፡ በሰሜናዊ ባላባቶች ላይ በተከታታይ በመዝመትና በማንበርከክ፡ ከ13ኛው መቶ ክፍለ ዘመን ጀምሮ ሲወራረድ የነበረውን የንጉሥ ሰሎሞንን መሥመር ሥርወ መንግሥት ፍጻሜ አረጋገጡ።\nበትውልዳቸው ከገዥው መደብ ቢሆኑም – በእርሳቸው አመለካከት – ሃገር አጥፊ አድርገው የተመለከቱት መሣፍንቱንና ቀሳውስቱን የወከለችውን ቤተክርስቲያንን ጭምር ነበር (የመጤው ሃይማኖት አፍቃሪዎችን ጭምር)። በአውሮፓውያን ታሪክ ተንታኞች ዘንድ በንግሥት ቪክቶሪያና በአጼ ቴዎድሮስ መካክል ያለው ተመሣሣይነት፡ ሁለቱም እስላምን ለማሸነፍ ተባብረው መሥራታቸው ነበር ይላሉ ሃሮልድ ማርከስ። በ1848 ግብጽ ደባርቅ ድረስ የመያዝ ፍላጎቷን ግልጽ በማድረጓ፣ የአጼ ቴዎድሮስ የውጭ ችግር ምንጭ ነበረች።\nለማንኛውም የአጼ ቴዎድሮስ ዓላማ ከጊዜያቸው የቀደመ ቢሆንም፡ ለኢትዮጵያ ሰላምና ታላቅነት ጽኑ ፍላጎት እንዳላቸው ታወቆ፣ እርሳችውም – ልክ ዛሬ ሕወሃት እንደሚያደርገው ሁሉ – ሕዝብን ወደ ዓላማቸውና ፖሊሲያቸው ከማምጣት ይልቅ፣ በመግደልና በመግረፍ በማተኮራቸው – ዓላማቸውን ተግባራዊ ለማድረግ ካለመቻላቸውም በላይ፡ ለጠላቶቻቸው ምቹ በመሆን የአጼ ቴዎድሮስ የትግልና የሥልጣን ዘመን ሁለት አስርት እንኳ ሊደፍን አልቻለም!\nሕወሃትም ዛሬ ያለበት ውጥረትና ሥጋት እጅግ ከፍተኛ ነው። ምናልባትም ብዙ ሳንርቅ፣ ትልቁ የሕዝብ ዕልቂት፣ ኢትዮጵያ ውስጥ የሚነሳው አመጽና እየጎላ የመጣው ጥላቻ፤ እነ ፀጋይ በርሄ ኢትዮጵያውያን ሊቢያ ውስጥ ከታረዱ በኋላ፡ እንዲሁም በየመንና በደቡብ አፍሪካ በዚጎቻች ላይ ለተፈጸመው ወንጀል ኢትዮጵያውያን ሥልጣን ላይ ያለውን የወንበዴ መንግሥት ዐይንህ ላፈር በማለታቸው ፤ በመደናገጥ ሃገሩቱ ውስጥ ያሉትን ትግሬዎች ካአሁኑ በይበልጥ አስታጥቀው ሊፈጽሙ የሚያሰሉት ደባ ሃገሪቱን የመተላለቅ ማዕከል እንዳያደርጋት ሃገር ውስጥም ውጭም ከፍተኛ ሥጋት አለ።\nለማንኛውም ፀጋዬ በርሄ ይህንን በይፋ ማናፈሱ፡ ትግሬዎች ጭምር የወንበዴውን ቡድን በሥጋት እንዲያዩት ማድረጉ ይሰማል። ከሁሉም ጠቃሚው ግን ከሃገር ውስጥና ዓለም አቀፍ ሕግ አንጻር ሕወሃት የዘር ማጥፋት ወንጀል ለመፈጸም መዘጋጀቱን በጠቅላይ ሚኒስትር ተብዬው አማካሪ በመገለጹ፡ በእርጋታና በጥንቃቄ፡ ለዓለም ሕዝቦችና መንግሥታት፡ ለአናሊስቶችና የሚዲያ ፐርሶናሊቲስ ይህንን ማሳወቁ ጠቃሚ ነው፡፡\nየዚህን ወሮበላ ቡድን ማንነት በጊዜ ማጋለጥ ቸል የሚባል ጉዳይ አይደለም!\nወንበዴዎች ሥልጣን ይዘው ሩብ ምዕተ ዓመት አስቆጠሩ\nከአጼ ቴዎድሮስ በኋላ ኢትዮጵያ ውስጥ ተሳክቶልት ከሽፍታነት ወደ መንግሥት ሥልጣን የተሸጋገረው የወንበዴ ቡድን ሕዝባዊ ሃርነት ትግራይ (ሕወሃት) ነው። የሃገራችን ጽዋ ፈንታ ሆኖ ደርግን የጣለው ሕወሃት ሥልጣን ላይ ከወጣ 24/5 ዓመታት ቢያስቆጥርም – ያውም ለመማር፣ ለመሻሻል፣ አማካሪዎች ለማሰባስብ በሚቻልበት ዓለም ውስጥ እየኖረ – መንግሥት ሳይሆን የሽፍታ መንግሥት መሥርቶ ሽፍታ ሆኖ የቀጠልው ሕወሃት ብቻ ነው!\nከወታደራዊ ብቃቱ ይልቅ ደርግን የጣለው የኢትዮጵያ ሕዝብ ምሬት መሆኑን ወደ ጎን በመተው፣ እስከዛሬ ያንን ወታደራዊ ድል ብቻ በማስመሰል፡ ለአፍታም ወደተዋጣለት መልካም አስተዳደር (Good Governance) ያልለወጠው ሕወሃት፥ እንደ ደርግ ሁሉ የሕዝብ ምሬትና ጥላቻ እየተባባሰ፡ ከሥልጣን እየገፋውና እንዲወድቅ፡ ያመጣው ሃሣብ ሁሉ እንዲመክን የሚሠሩ ወገኖች ቁጥራቸው እንዲበራከት አድርጓል!\nኢትዮጵያ ውስጥ ከንጋቱ ጀምሮ የምናውቀው ትግራይ ለንጉሥ ነገሥቱ ተገዥ ነን እንገብራለን ቢሉም፡ ዘወትር በመንግሥቱ ላይ ሲያሴሩ እንደኖሩ በታሪክ ብዙ ማስረጃዎች አሉ፡፡ በዘመነ ቴዎድሮስ፡ ትግራይ ከንጉሡ ጋር ከመጣላት ይልቅ፡ ሥጦታ አበርክታ፡ አጼ ቴዎድሮስ እንደፈለጉት ቅባት የሚያዳርጉት አቡነ ሰላማ ከትግራይ እንዲመለሱ፣ እርሳቸውም ለንጉሡ ዘውዱን ባርከው መተባበራቸው ይታወሳል። ነገር ግን ብዙም ሳይቆይ፡ በትግራይ መሣፍንት በኩል በተለይም እነ ዋግሹም ገብረመድኅን ከነንጉሤ ወልደሚካኤል ጋር በማበር፡ ቴዎድሮስን ለመጣል ማሴራቸውና በሚሥጢር ከፈረንሣይ ጋር መደራደራቸው የሚዘነጋ አይደለም። መጨረሻ ላይ ሰለተደረሰባቸው በጦር ተማርከው ተገድለዋል።\nየዚህ ዐይነት ክህደት በተለያዩ ጊዜያት የኢትዮጵያ ሌሎች ክፍሎችም ታይተዋል።\nምናልባትም አጼ ቴዎድሮስ እንደ ጠቃሚ ትምህርት አድርገው የወሰዱት፡ ትግራይ ኢትዮጵያን በበላይነት ለማስተዳደር ያላትን ቋሚ ጕጕት ነው! በተለይም በ1769 ዓ.ም. ትግራዊው አስተዳደሪ ራስ ሚካኤል ስሁል ጎንደር ተቀማጭ የሆነውን የአቢሲኒያ መንግሥት በመገልበጥ፤ ዙፋኑ ላይ የነበሩትን ንጉሥ ገድለው በወቅቱም – ዛሬ ሕወሃቶች በየክልሎቹና በመንግሥት የሥልጣን አውታር ላይ የራሳቸውን ሰው እንደሚያስቀምጡት ሁሉ – ያንጊዜም ጎንደር ላይ የትግራይ አሻንጉሊት የሆኑትን ንጉሥ ኢዮአስን በትረ ሥልጣን አስጨብጠው ትግራይ መመለሳቸው ይታወሳል፡፡\nበሌላ አባባል፡ ያ መንግሥት በስም የአቢሲኒያን ሕዝብ የሚወክል ነው የተባለው – በተግባር ግን ዛሬ በብሄረሰቦች እኩልነት ስም በሚኒስትርነት ማዕርግ፡ በሚኒስትሩ አማካሪነት፡ በካድሬነት፣ በመምሪያ ኃላፊነት ወዘተ በየመሥሪያ ሕወሃት ለተለያዩ ብሔረሰቦች ተወካዮች ሃላፊነት ቢያስቀምጥም፡ የሚከናወነው ሥራ ግን የሕወሃቶችን ጥቅም የሚያራምድ ነው!\nኢትዮጵያ ውስጥ ላለፉት 25 ዓመታት ሥልጣን የያዘው መንግሥታዊ አስተዳድር ሳይሆን፥ የሽፍታ ቡድን ነው የሚባልበት ከላይ የተጠቀሱትን ጨምሮ፡የ ተለያዩ በቂ ምክንያቶች አሉ እነዚህንም እንደሚከተለው አስቅምጣቸዋለሁ፦\n(ሀ) ሕወሃት በሙያ፡ በትክክለኛ ፖሊሲዎች፡ በአፈጻጸም ብቃት፥ ግልጽነትና የሕዝብ ድጋፍ ሊያገኘ የሚችለውን ቸል ብሎ፣ ሁሉን ነገር በውሸትና ቅጥፈት በየሰከንዷ ለመያዘ መሞከሩ፡ ሁለተኛ የተፈጥሮ ባህሪው መሆኑን በግልጽ አሳይቷል። ይህንን ሕዝቡም አውቆ፡ አውጥቶና አውርዶ በግልም በቡድን ወንበዴው ሕወሃት የዋሾዎች፡ ቀጣፊዎችና ቅሌታሞች ስብስብ መሆኑን አሳምኗል፡፡\n(ለ) ሕወሃት እንደ መንግሥት በመዋቅርና ግልጽ በሆነ መንግሥታዊ ውክልና (mandate) መሥራት ስለማይችል (ተጠያቂነትን ለማሽቀንጠር)፡ በተለያዩ ሹመት ላይ ያሉት የሕወሃት አባሎችና ተባባሪዎቻቸው (የክልሉ ተወላጆች) ድርብርብ ሥራዎችን በምሥጢር ሲሠሩ፡ ንብረት ላይ፡ ትግራዊ ባልሆኑ ግለስቦች ሕይወትና ላይ ደጋግመው ጥቃት ይፈጽማሉ፡ ያስፈጽማሉ።\nከላይ የተጠቀሰው ጥሩ ምሣሌ የሚያገኘው፡ አቶ ኤርምያስ ለገሠ፡ “የመለስ ትሩፋቶች፡ ባለቤት አልባ ከተማ” በተሰኘው መጽሐፋቸው ውስጥ በሕወሃት የተወከሉ ሶስት ካድሬዎች: (u) ተስፋማርያም፡ (ለ) ሞንጆሪኖና (ሐ) ፍሥሐ መሲህ – ምንም ዓይነት የሕዝብ ውክልና ሳይኖራቸው፤ ከመጋረጃው በስተጀርባ ሆነው እንዴት አደርገው አዲስ አበባን በነተወልደ ወልደማርያም የበላይ አመራር ከካዛንችስ እንደሚያሽከረክሩ የሚገልጽ ነው።\nኢትዮጵያንና ሕዝቧን አክብሮ ሊያስተዳድር ይገባው የነበረው ሕወሃት፡ እንደእባብ የተንኮሉን መንገድ ብቻ በመቀየስ የዛሬው አስፈሪ ሁኔታው ውስጥ ተዘፍቋል። የቅሌቱ ቅሌት ለሃገሪቱ አመራር የሚሰጠው ፓርቲውም (ሕወሃት/ኢሕአዴግ) ሆነ የመንግሥት አካል ተወካዮች ምንን ከምን ከማይለዩ ከእነዚህ ሰዎች መመሪያቸውን በየዘርፎቻቸው ሲቀበሉ ከርመዋል።\nየአዲስ አበባን መሬትና ቤቶች መቀራመትም ጥንስሱ ይኽው ‘የካዝንችሱ መንግሥት’ ነበር። ዛሬም በተለያዩ የመንግሥትና የግል መዋቅር ውስጥ ባሉ የሕወሃት ሰዎች ይኸው ተግባር ይካሄዳል። በዚህና ተመሳሳይ ‘ሥራዎች’ የሕወሃት ሰዎች ጥቅሞች ይወጠናሉ። ይከናወናሉ። ከዳር ይደርሳሉ።\nበቅርቡ በጻፍኩት አንድ ትችት፡ የፋና ምክትል ሥራ አስኪያጅ ብሩክ ከበደ አሁን ያለው የሕወሃት ሰዎችና ቤተስቦቻቸው የዘረፉት መሬት በስሞቻቸው በይዞታነትና ሕጋዊነት እንዲረጉላቸው ሰለአዲስ ካዳስትራል ተግባራዊነት፡ ስብሰባዎች ሲያካሄዱ ስንብተዋል። ዓላማው እንዴት ይህንን ፍላጎታቸውን እንዴት ሕዝብ ላይ እንዲጫንላቸው የሕወሃት ሰዎች የሚያደርጉትን ምሥጢራዊ እንቅስቃሴ የሚያሳይ ነው። ዜናው ፋና ላይ ሶስቴ ተቀያይሮ መጨረሻ ላይ ያለ ብሩክ ስም ወጣ። ኢዜአ ሲያወጣው ደግሞ የመጀመሪያውን እትም እንደያዘ ቀርቶ ምሥጢራቸውን አንኳ አስተባብረው ለመምራት አቅቷችው፡ ከብሩክ ስም ጋር ወጣ።\nዋናው ቁም ነገር፡ አሁንም የመሬቱን ፓሊሲ የሚመሩትና የሚያጽድቁት – ‘እንደ ካዛንችሱ መንግሥት’ ሁሉ – በ2005 ምርጫ ማግሥት መሬት ዘረፋውን በቀጥታ የመሩት ግለሰቦች ናቸው – የከተማ ልማት፡ ቤቶችና ኮንስትራክሽን ሚኒስቴር የሚኒስትሩ አማካሪ አቶ ይትባረክ መንግስቴ፡ የሕወሃት የስለላ ድርጅት (Information Newtwork Securtiy Agency – INSA) ተወካዮች፣ የፋና ኃላፊዎች፣ ወዘተ ናቸው።\n(ሐ) የኤኮኖሚ ምዝበራ። ከምንጊዜውም በላይ በተጠናከረ መልኩ ትግራዊ ባለሃብቶች (ከሃገር ውስጥና ከሃገር ውጭ) በሕወሃት አስተባባሪነት በተለያየ መንገድ ከፍተኛ ገንዘብ ብድርና ሠፋፊ መሬት እየተሰጣቸው፡ የሃገሪቱን ሃብትና ንብረት በመቆጣጠር የሃብትና የፖለቲካ የበላይነታቸውን ሥር እንዲሰድ በማድረግ ላይ ናቸው። ይህ ሁኔታ፡ አሁን ተባብሶ፡ ብድርም የለም ተብለው ትግሬ ያልሆኑት ኢትዮጵያውያን በትዕግሥት ሲጠብቁ፡ ልማት ባንክም ይሆን የኢትዮጵያ ንግድ ባንክ ለሕወሃት ሰዎች ግን ከፍተኛ ብድር በዘር መለያነት እየተለካ እየሰጡ ናቸው!\nበተጨማሪም፡ የተለያዩ የመደጋገፍ እንቅስቃሴዎች በየቀኑ ይካሄዳሉ። ከብዙ በጥቂቱ ለምሳሌ፦\n* የገንዘብ ሚኒስቴር ምክትል ሚኒስትሩ ዶ/ር አብርሃም ተከስተ (ከአርከበ እቁባይ ጋር ሆነው የአዲስ አበባ ነዋሪዎችን መሬት በማዘረፍ ግንባር ቀደም ሚና የተጫወቱት የሕወሃት አባል) የመንግሥት ንብረት ግዥ ቦርድ ሰብሳቢ እንደመሆናቸው፡ አብዛኞቹ እዚህ “መንግሥት የሚጋጥበት” ቦታ ላይ ነገደ ሕወሃቶች በተናጠል ሃገሪቱን እንዲግጡ እየተደረገ ነው። ለምሳሌ እንዴት ነው\nአቶ ግርማይ ገብረአረጋዊ (የአግታ ሥራ አስኪያጅ)\nከቻይና ለዩኒቨርስቲዎች የሚገዙትን አውቶቡሶች የጨረታ አሸናፊ የተደረጉት፣ ለዚያውም በተጠየቀው ወቅት ሁሉንም አውቶብሶች ማቅረብ እንደማችይሉ እየታወቀ?\n* እንዴት ነው የእነኩሪፍቱና ሃገሪቱ ውስጥ በሙሉ የሪዞርት ሥፍራዎች ባለቤቶች፡ እነሙሉጌታ ተስፋ ኪሮስ ወዘተየእነኩሪፍቱ ሪዞርት እንዲህ መሬት በየቦታው እየተመረጠ የሚሰጣቸው? ሌሎች ኢትዮጵያውያን ምክንያቶች እየተፈለጉና በተለይም በታክስ ስም እየተገፉና የነበራቸውን ለሕወሃት አባላት እንዲሸጡ እየተደረገ መሆኑ ሕወሃቶች የማይታወቅ ከመሰላቸው ተሳስተዋል!\n* የመለስ ዜናዊ ቤተስብ ኩባንያ ኦርኪድ የምርት ገበያን የአባልነት ወንበር በሃሰት ጨረታ ስም በ1.6 ሚሊዮን ብር በመግዛት፡ ሌሎችን በር እየዘጉባቸው ያሉት?\n* ተከስተ ስብሃት፡ የስብሃት ነጋ ልጅ በጥቂት ብሮች የኢትዮጵያ የእህል ጎተራን 4000 ስክዌር ሜትር ሥፍራ ለአራት ዓመታት በብር 600፣000 ለማስታወቂያ ሊከራይ የቻለው? ይህ በጠቅላላ የሕወሃት አስተዳደር ሥር ያለው (ጸሐፊና ተላላኪ ሳይቀር) የኢትዮጵያ ጎተራና የኢትዮጵያ የስብል ድርጅት የሚያስተዳድረው ይህ ሥፍራ ሌሎች ጠያቂዎች ተከልክለው? ቀደም ሲል ለምንድነው የተከለከለው? አንደኛ ለተወሰኑት ዋጋውን በማሰወደድ የተደረገው ነገር ጭምጭምታው ተሰምቷል። ሁለተኛ ደግሞ ደጋግመው ለጠየቁት፡ ገና አልተወሰነም ሲባል ተከርሞ፡ በአካባቢ ዕድሳት ስም በመጨረሻ እንዲከለከሉ ተደረገ! እስከ መቼ ድረስ ነው የሕወሃት ሰዎች ለትግሬዎች ተመራጭነት ዕድል ስጥተው ሊሎች ኢትዮጵያውያንን ሲያራቁቱ በዝምታ ሕዝቡ የሚመለከተው?\n* አህዱክስ ቢሾፍቱ ላይ የምግብ ማምረቻ ሰሞኑን መመረቁን ስምተናል። ነገሩ Vasari Investments Group ከተሰኘ የእንግሊዝ ኩባንያ ጋር ተባብሮ ሲሆን፡ በአሁኑ ወቅት ማቋቋሚያው $36 ሚሊዮን ሲሆን፡ ይህንንም ሁለቱ ወገኖች ወደ $120 ሚሊዮን ከፍ ለማድረግ ስምምነት አለ። የዛሬዎች ከበርቴዎች፡ ሁኔታው የተመቻቸላቸው የሕወሃት ሰዎች ስለሆኑ፡ የሚኖረውን የገንዘብ ወደውጭ ሽሽትም እንደሚያባብስው አያጠያይቅም። በዚህም ሆነ በዚያ እየተመዘበረ ያለው ሌላው የኢትዮጵያ ሕዝብ ነው!\n* የሕወሃቶች ተአምር ስለማያልቅ፡ በአዳማ ከተማ ኦሮሚያ ውስጥ በአንድ ኪሎ ሽሮ መንገድ ዳር ምግብ መሸጥ የጀመሩት ወይዘሮ ሰላም ተክላይ በ12 ሚሊዮን ብር ዘመናዊ ሆቴል አሰርተው ባለፈው ቅዳሜ አስመረቁ ይለናል የኢትዮጵያ ዜና አገልግሎት። ኢዜአ ያልነገረን ግን፡ ስለሴትዮዋ ግንኙነቶች ነው። ኢትዮጵያ ውስጥ፡ ዛሬ የሕወሃት የደህንነቱ፡ የጦሩና የፖለቲካ ካድሬዎች ቀድሚያ ግብር ካልበሉ፤ እንዲሁም ከሌሎች ድርጅቶች የመጡት ትርፍራፊ ሰብሳቢዊችና አስገባሪዎች ቅንጣቢ ካልወሰዱ፡ ንግዱም፡ ምርቱም ልውውጡም ከንቱ ልፋት ነው! ቅንጣቢዎች ተደማምረው ዘረፋ ሰልሚሆን፡ ንጹሃንና ትጉህ ሃገር ወዳድ አምራቾችና ነጋዴዎች ተስፋ ቆርጠው፣ ኤኮኖምስቶች Disincentive በሚሉት ሁኔታ ምክንያት ዕለታዊ ጉዳዮች ላይ በማተኮር ትልልቅ ሃሣቦችን ይሸሻሉ!\nወይዘሮ ሰላም ተከላይ ይህን ሁሉ ተቋቁመው ከሆነ ባለ 12 ሚልዮን ሆቴል ገንብተው በተጨማሪ ባለ 50 ሚሊዮን ሆቴል መፍበርኪያ ሊያቋቁሙ የተዘጋጁት፡ በሰማይም በምድርም ተአምር ተደርጎ ተወስዶ – የቫቲካኑ ፓፓ ፍራንሲስ የድሃ ወዳጅ ናቸውና – ስለወይዘሮ ሰላም ተክላይ ተአምር ተነግሮ የቅዱሳንነት ማዕረግ እንዲሰጣቸው መጠየቅ ይገባል። የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ቤተ ክርስቲያን ራሷ የወንበዴዎች ዋሻ ሰለሆነች እግዚአብሔርም ውስጧ ላሉት ‘ካህናት’ ከላይ እስከታች ጆሮውን እንደማይሰጥ ግልጽ ከሆነ ስንብቷል!\nሜክሲኮ ለምንድነው የወጣቶች ደም ሳይቀር የሚፈሰባት ሃገር የሆነችው? መንግሥትና ፖሊስ ከሕዝቡ ጋር ሳይሆነ ከአድንዛዥ ዕጽ/ኮኬን ነጋዴዎች ጋር እጅና ጓንት ስለሆኑ ነው። ገና ከንጋቱ በሥልጣን ላይ ከሰባ ዓመታት በላይ ያስቆጠረው የሃገሪቱ መሪ ፓርቲ (Partido Revolucionario Institucional, (PRI) – Institutional Revolutionary Party) ከጉበኞች፡ ዘራፊዎችና ወንበዴዎች ጋር በጥቅም በመተሳሰሩ ነው። ለምሳሌ በቅርቡ 43 መምህራን ኮሌጅ ተማሪዎች ለምንድነው በፖሊስ ተውሰደው (በከንቲባውና ፖሊሲች – ሃሜት እንደሚያሰማው፡ የፕሬዘደንቱ ሚስት እጅ አለበት እየተባለ) ደብዛቸው የጠፋው? እነዚህ ከደሃ ቤተሰብ የመጡ – የዛሬዎቹ ተማሪዎች የነገው መምህራን – የበሰበስውን ሥርዓት ጥቅም ሰለማያስጠብቁ ነው የሚል ትንታኔ ማንበቤ ትዝ ይለኛል።\nሃገርና መንግሥት ወንበዴና ሽፍቶች ሲሆኑ፣ ሕዝብ ምን አማራጭ ይኖረዋል? የዛሬይቷን ኢትዮጵያ ሕወሃቶች የነገዋ ሜክሲኮ እንዳያደርጓት እያንዳንዱ ኢትዮጵያ ዛሬ ነው ሊታገላቸው የሚገባው!\n* ባለፈው መጋቢት ወር ጋሞጎፋ ውስጥ፡ አልጌ በተባለ የገበሬ ማኅበር ውስጥ ባለሃብቶች ከፖሊስ ጋር መጥተው ገብሬዎቹን መሬታችሁን ለቃችሁ የፈለጋችሁበት ድረሱ ተባሉ። አብረው ከፖሊሶች ጋር የመጡት ሃብታሞች ትግሬዎች ናቸው። ባለሃብቶቹ የፈለጉት ግለስቦቹን አስነስተው በሥፍራው ላይ ትምባሆ ለማምረት ነበር። ስው ሃብቱን መጠበቅና ማስጠበቅ አለበት። መሬታችንን አንሰጥም በማለታቸው ገበሬዎቹን ፖሊስ ደበደባቸው። በኃይለ ቃል ተናገራቹ በተባሉት ላይ ተኩስ ተከፍቶ አንድ ሰው ሲሞት፡ ሰባት ሰዎች ክፉኛ ቆስለዋል። ፖሊስም ተጠያቂ አልሆነም፤ ገብሬዎችም መሬታቸውን ማዳን አልቻሉም። ይህ የዘረፋ ሥር በግልጽና በተደጋጋሚ የታየው፡ ሃገሪቱ በዘር በተደራጀ ዘራፊ ቡድን በመያዟ ነው።\n* ሪፓርተር በሚያዝያ 29 ቀን 2007 ዕትሙ ቀድሞ በአዲስ አበባ አስተዳደር የመሬት ጉዳይ ኃላፊ የነበሩት አቶ ቃሲም ፊጤ በመሬት ማጭበርብር ወንጀል ተከሰዎ ለጊዜውም ቢሆን እሥር ሁሉ ገብተው ነበር። ከስንት መጉላላት በኋላ፡ ነጻ ናቸው ተብለው ተፈቱ። ወዲያው የከንቲባው አማካሪ ሆነው ተሾሙ። አሁን ደግሞ ሪፖርተርን ጭምር እስኪገርመው ድረስ፡ የኦሮሚያ ክልል የከተማ መሬት ልማትና ማኔጅመንት ኤጀንሲ ኃላፊ ሆነው መሾማቸው ተነገረ። ሕጉ ነጻ ያለውን ግለሰብ ወንጀለኛ ነው ለማለት መረጃው ባይኖረንም፡ አቶ ቃሲምን ሕወሃት ለዚህ ሥፍራ ከአቶ አባይ ፀሐየ በኦሮሞች ላይ የሐዋሣ ድንፋታ በኋላ፡ ጥርጥራችንን አበራክቶታል። ሕወሃትም የተንኮል ፖለቲካውን ያውቀዋል፡ ኢትዮጵያውያንም ሕወሃት ሊበላት ያሰባትን ቆቅ ወንም ጅግራ በግልጽ እያያት ነው!\n* የሕወሃት የንግድና የአገልግሎቶች ድርጅቶች ወደ ድርጅቱ (ሕወሃት) ገንዘብ ማስተላለፊያ ቱቦዎች ናቸው። ለምሳሌም ያህል ከሕዳሴ አባይ ግድብ እስከ ሱካር ፋብሪካዎች፡ መንገድ ሥራ ያለአንዳች ጨረታ ምን ያህል ሃገራችንን እየጋጡ እንደሆነ ጠጋ ብሎ መመልከት ያስፈልጋል – ለምሳሌ መሰቦ ሲሚንቶ በውድ ዋጋ በማቅረብ፡ ሱር ኮንስትራክሽን፡ ኢዛና ያለጨረታ በሚያገኟዋቸው ኮንትራቶች ወዘተ ሌላውን ሕዝብ መንገድ እንደተዘጋበት ከመገንዘብ ይልቅ፡ ሰነፍ፡ ደደብ፡ ኋላቀር አድርገው እንደሚመለክቱት እየታየ ነው።\nየተ.መ.ድ. (UNDP) ጥናት የኢትዮጵያ ዕድገት የተወሰኑ የኅብረተሰብ ክፍሎችን ብቻ ነው የሚጠቅመው አለ\n2014 የተ.መ.ድ. (UNDP) ሪፖርት የኢትዮጵያን የኤኮኖሚ ዕድገት የተቀበለው ቢሆንም፣ አሁን ደግሞ ባለፊት 15 ዓመታት የኢትዮጵያ ድሆች ቁጥር 25 ሚሊዮን ሲሆን፣ ይህም እስካሁን ምንም ለውጥ አላሳየም ይላል። ይህ አሁን ተመድ የደረሰበት ድምዳሜ ለኢትዮጵያውያን ሕይወታቸው ነውና ምንም አዲስ ነገር አይነግራቸውም። ይህ የተመድ ሪፖርት አሁን ግልጽ ያደረገው፡ ኢትዮጵያ ውስጥ ሕዝቦቿ በኤኮኖሚ ዕድገቷ ሁሉም ተካፋይ አይደሉም የሚለውን ነው። ይህም የሆነበት ምክንያት ኢትዮጵያ ሁሉም እኩል ተጠቃሚ ከሚሆንበት የዕድገትና ልማት ፖሊሲ ጎዳና ከወጣች እጅግ በመሰንበቷ ነው የሚለው አመለካከት በተዘዋዋሪ መንገድ ሠፍሯል።\nበአዲስ አበባ የተመድ ተወካይ፡ ይህንን ሲያብራራ እንዲህ ይላል፦\n“We launch this report as part of helping the inclusiveness of the country’s economy and the Human Development Index of the country, which showed a slight increase although the rank it holds still remains at 173 out of 187 countries … Gain from the country’s growth is not equal among different groups.”\nከሪፖርቱ ውስጥ ጠቅሶ ተወካዮ ያወጣው ክፍል እንዲህ ይላል፦\n“However, because of high population growth, the absolute number of the poor (about 25 million) had remained largely unchanged over the past 15 years”.\nበዚህም ምክንያት ምንም ያህል፡ ስለዕድገትና ድህነት ቅነሳ ቢወራም፡ ኢትዮጵያ እንደሌሎቹ ሃገሮች ጤነኛና አዳጊ መሆኗ አጠያያቂ ነው። መንግሥት ውስጥ የተሠገሠገው ሽፍታና ወንበዴ ከካንሥር የካፋ የጥፋት ኅይል አለው!\nየሌብነት ባህሪ፡ የተጠናወተው፡ ጥጋብና ጉልበተኛነት የሚሰማው ሕወሃት ገና የከፋ ሁኔታ በሃገራችን ላይ ሊያመጣ ይችላል!\nየግለሰብ ነጻነት ማለት፡ ግለሰቡ ሙሉ ችሎታውንና ተሰጦውን ተጠቅሞ ባለበት ኅብረተስብ ውስጥ በሚፈልገው መንገድ ሕይወቱን ለመምራት መቻል ነው። ይህ የመብቶች ክምችት፡ የንብረት ማፍራትን፡ መለወጥን መብቶች የሚያጠቃልል እንደመሆኑ፡ መንግግሥት የሚባለው አካል ደግሞ የግለስቡንና ቤተስቡን ሕይወትና ንብረቶቻቸውንን የመጠብቅ ግዴታዎች አለበት። ችግሩ ግን ዛሬ መንግሥት ኢትዮጵያ ውስጥ ወንበዴዎችና ሽፍቶች የሚፈነጩበት የወሬ በሎች ካምፕ ተደርጓል! ጨዋታ ሆኖአል።\nመንግሥት ራሱ በሕግ የሚተዳደርና፣ ከሕግ ውጭ ታክስ እንዳይጭን፡ ንብረቶችን እንዳይዘርፍ ለሕግ የሚገዛበት ሁኔታ መፈጠር አለበት። ከዚህም በተጨማሪ፡ የንብረቶችን አስተዳደር በሚመለከት፡ ሕወሃትና ጭፍሮቹ ውስጥ የተሰገሰጉት ዘራፊዎች የሕግን ቀዳዳ በመጠቀም፡ ደምና ዘር ቆጥረው ከእነርሱ ጋር ያልተዛመደውን የሚዘርፉበት ቀዳዳ መዘጋት አለበት።\nመንግሥት የሚባለው አካል ይህንን ማድረግ ካልቻለ፡ የሰዎች ንብረት እየተደበደቡ ሲዘረፉ ተመልካች ወይንም አበራታች ከሆነ፡ ሽፍቶቹና ወበዴዎቹ ያሉት ራሱ ወንበዴው የሕወሃት መንግሥት ውስጥ ሰለሆነ ለማንም ሃገር ቢሆን አደጋው እጅግ ከፍተኛ ነው!ኢትዮጵያውያን ይህንን ዛሬ ሊያደርጉ ካልቻሉ ሃገራችን ወደ አደገኛው ሜክሲኮ በቅጽበት ልትቀየር ትችላለች!\nሜክሲኮ ለምንድነው የወጣቶች ደም ሳይቀር የሚፈሰባት ሃገር፡ መንግሥትና ፖሊስ ከሕዝቡ ጋር ሳይሆነ ከኮኬን ነጋዴዎች ጋር እጅና ጓንት የሆኑት? ገና ከንጋቱ በሥልጣን ላይ ከሰባ ዓመታት በላይ ያስቆጠረው Partido Revolucionario Institucional, (PRI) Institutional Revolutionary Party )ከጉበኞች፡ ዘራፊዎችና ወንበዴዎች ጋር በጥቅም በመተሳሰሩ ነው። ለምሳሌ በቅርቡ 43 መምህራን ኮሌጅ ተማሪዎች ለምንድነው በፖሊስ ተውሰደው (በከንቲባውና ፖሊሲች – ሃሜት እንደሚያሰማው፡ የፕሬዘደንቱ ሚስት እጅ ባለበት – ደብዛቸው የጠፋው? እነዚህ ከደሃ ቤተሰብ የመጡ የዛሬዎቹ ተማሪዎች የነገው መምህራን – የበሰበስውን ሥርዓት ጥቅም ሰለማያስጠብቁ ነው የሚል ትንታኔ ማንበቤ ትዝ ይለኛል።\nሃገርና መንግሥት ወንበዴና ሽፍቶች ሲሆኑ፣ ሕዝብ ምን አማራጭ ይኖረዋል? የዛሬይቷ ኢትዮጵያን ሕወሃቶች የነገዋ ሜክሲኮ እንዳያደርጓት እያንዳንዱ ኢትዮጵያ ዛሬ ነው ሊታገላቸው የሚገባው!\nለነገሩማ ሕወሃት ጤነኛ መንግሥት መመሥረት ቢችል ኖሮ፡ የዜጎችን ደህነንት ማረጋገጥ ቀዳሚ ተግባሩ ሊያደርግ በተገባው ነበር። ባለፈው ጊዜ ኢትዮጵያዉያን በሊቢያና ደቡብ አፍሪካ እንዲሁም የመን አደጋ በደረሰባቸው ወቅት፡ እንደ መንግሥት ኃላፊነቱን መረከብ ባለመቻሉ፡ እንደውም ይባስ ብሎ፡ ከባለጌነቱ የተነሳ፡ የእነሱን ሥቃይና ሞት የዘራፊ ፖለቲካና ቁማር መጫወቻ አደረገው።\nይህ የሚያሳየው፡ በመንግሥታዊ ሃላፊነቱና በዜግነት ግዴታው ይህንን ሊማድረግ የማይችል መንግሥት – ጥላቻ፡ ንቀትና ትዕቢት ያሰከረው አስተዳደር ሰለሆነ – ለሰው ልጅ ከበሬታ የሌለው ሰብዓዊነቱ ተሟጦ የደረቀበት ድርጅት ብቻ መሆኑ ለዕይታ እንኳ ሕወሃት መንግሥታዊ ተቋም አለ የሚያስብል እንቅስቃሴ እንኳ ማድረግ እንዳቃተው አሳየ።\nShare this: document.write('');TweetPrintEmailMoreLike this:Like Loading...\tTags: Corruption, economic growth, Ethiopia's economic and security policy, ethnic discrimination, Ethnic favoritism, Human Development Index, ISIL, Libya, Libya slaughtered Christians, nepotism, poverty, South Africa, TPLF, TPLF-Tigrean regime, UNDP, Yemen\tCategories\n← UNDP’s Human Development Report Deems Ethiopia’s Growth Non-Inclusive\nበመቶዎች የሚቆጠሩ የአዲስ አበባ ወጣቶች እየታፈኑ ወዳልታወቀ ሥፍራ በፀጥታ ኃይሎች መወሰዳቸው ተባብሶ እንደቀጠለ ነው →


ብ/ጀኔራል ዘነበ ክፍሉ ማነው?በአጭር የወጣ የኋላ ታሪክ – ETHIO12 – ኢትዮ12\nብ/ጀኔራል ዘነበ ክፍሉ ማነው?በአጭር የወጣ የኋላ ታሪክ\nብ/ጀኔራል ዘነበ ክፍሉ በትላንትናው (ሰኔ19/2013) ምሽት እንደተደመሰሰ ዜናው ተሰምቷል። ለመሆኑ ይህ ሰው ማን ነው? የኋላ ታሪኩና በጥቅምት 24ቱ የሀገር ክህደት ወንጀል የነበረው ሚና ምን ነበር?\nእነሆ መጠነኛ መረጃ\nተወልዶ ያደገው “ሰለክለካ” ከምትባል የሽሬ የገጠር ከተማ ነው። ሰራዊቱን የተቀላቀለው በ1980ዎቹ መግቢያ አካባቢ ነው።\nበተለያዩ የወታደራዊ ኃላፊነት ቦታዎች ሰርቷል። ለ15 ዓመታት ያህል የ23ኛ ክፍለ ጦር አመራር ነበር። በመቀጠል ወደ 31ኛ ክፍለ ጦር ተመደበ። ከጥቂት ቆይታ በኋላ ለሠላም ማስከበር ተልዕኮ ተላከ። ከተልዕኮ ሲመለስ የ23ኛ ክፍለ ጦር አዛዥ ሆኖ ሲሰራ ከቆየ በኋላ በአዳሱ የዕዝ አደረጃጀት የሰሜን ዕዝ አስተዳደር ሆኖ ተመደበ።\nበክህደቱ የነበረው ሚና!\nበመከላከያ ሪፎርም መሰረት ዕዞች አራት አባላት ባሉት ዐቢይ ኮሚቴ ይመራሉ።\nየኮሚቴው ዋና ሰብሳቢ የዕዙ ዋና አዛዥ፣ ምክትሉ አዛዡ፣\nየሎጀስቲክስ ክፍል ኃላፊው እና\nዕዙን የሚመሩ የዐቢይ ኮሚቴው አባላት ናቸው።\nበዚህ አደረጃጀት መሰረት የሰሜን ዕዝ አስተዳደር የነበረው ብ/ጀኔራል ዘነበ ክፍሉ የጥቅምት 24ቱን የሀገር ክህደት ወንጀል ከውስጥ ለማደራጀት ቁልፍ ሰው ነበር።\nአጠቃላይ ስምሪቱን ከውስጥ ሁኖ የመራው እርሱ ነው። የአስተዳደር ኃላፊነቱን ተጠቅሞ የሰሜን ዕዝ አባል የሆኑ ትግሬዎችን ከውስጥ አደራጅቷል። ከየክፍለጦሩ፣ ከአራቱም ሜካናይዝድ (በነገራችን ላይ እስከ ጥቅምት 24 ድረስ ኢትዮጵያ ከነበሯት ስድስት ሜካናይዝድ ጦሮች አራቱ በሰሜን ዕዝ ስር ነበሩ)፣ ከየ ሻለቃው፣ …አስፈላጊ የተባለውን የሰው ኃይል በራሱ መንገድ የማሰባጠር ስራ ቀድሞ ሰርቷል።\nየዕዙ ኮር አመራር አራት ኮሚቴዎች ያሉት ቢሆንም በግሉ የተለያዩ ውሳኔዎችን ይወስን ነበር። አስተዳደራዊ የሆኑ ጉዳዮችን ሆነ ብሎ በማጓተት ሰራዊቱ በአመራሩ ላይ እንዲማረርና ቅሬታ እንዲያሳድር ‘ሳቦታጅ’ ሲፈጽም ቆይቷል።\nከነሌ/ጀኔራል ታደሰ ወረደና ጌታቸው አሰፋ መመሪያ እስከ እየተቀበሉ ከእርሱ ጋር ሲሰሩ የነበሩት (በአጠቃላይ የክህደቱ ፈፃሚዎች) ፦\n1) ብ/ጀኔራል ዘነበ ተክሉ\n2) ብ/ጀኔራል ከበደ ፍቃዱ (31ኛ\nክፍለ ጦር አዛዥ አሁን አብሮት የተደመሰሰ)\n3) ኮሎኔል መሐሪ አሰፋ\n(የጌታቸው አሰፋ ወንድም፣ አሁን ላይ\nበሕይወት ይኑር አይኑር አይታወቅም)\nከላይ ስማቸው የተጠቀሱት ወታደራዊ አመራሮች የሰሜን ዕዝን ጥቃት ከውስጥ በማቀነባበር ትልቅ ሚና ነበራቸው።\nየ31ኛ ክፍለ ጦር አዛዥ የነበረው ብ/ጀኔራል ከበደ ፍቃዱ፣ መቀመጫው ሽሬ ነበር። ሙሉውን ሰራዊት ለዚህ ተልዕኮ አሰልፋለሁ በሚል በክፍለ ጦሩ ላይ ቀላል የማይባል ኪሳራ አድርሷል። ይህ ሰው ጡረታ ሊወጣ አስተዳደራዊ ፕሮሰሶች ተጀምረው እያለ ነበር የጥቅምት 24ቱ ጥቃት የተከፈተው።\nኮሎኔል ሻምበል በየነ [ባለከዘራው] በ31ኛ ክፍለ ጦር የብ/ጀኔራል ከበደ ፍቃዱ ምክትል በመሆን አብረው ሰርተዋል። በዕለቱ ምሽት ላይ ጥቃቱ ሲጀመር ቁጥር አንድ ታርጌት የነበረው ‘ባለከዘራው’፣ ስብሰባ በሚል ከጠሩት በኋላ አዳራሹ ውስጥ ከተደገሰለት የሞት ጽዋ እንዴት ግዳይ ጥሎ እንዳመለጠ ይታወቃል።\nብ/ጀኔራል ዘነበ ከዕዙ በልዩ ሁኔታ የሚመቱ ካምፖችን፣ ዩኒቶችን፣…ፖኬት ኤሪያዎችን በመለየትና ከውስጥ ቀድሞ ያደራጃቸውን የትግራይ ተወላጅ የሆኑ የሰራዊቱን አባላት ከልዮ ኃይሉና ዞባ ሚሊሻው ጋር ኃይል የማዋሃድና የማሰማራት ስራዎችን በቅርብ ርቀት ሆኖ መርቷል።\nኮሎኔል መሐሪ አሰፋ ከነ ታደሰ ወረደና ጌታቸው አሰፋ የሚወርዱ መመሪያዎችን በሰራዊቱ/በዕዙ ላይ በማስፈፀም ቀላል የማይባል ሚና ነበረው። ኮሎኔል መሀሪ ቀደም ሲል መከላከያ ዋና መስሪያ ቤት የፋይናንስ ክፍል ውስጥ ነበር የሚሰራው። ለዚህ ዓላማ ነበር ከማዕከል ወደ መቀሌ የወሰዱት። ይህ ሁሉ ኃይል የተቀናጀው የሰሜን ዕዝ አስተዳደር በሆነው ብ/ጀኔራል ዘነበ ክፍሉ የኃላፊነት ቦታውን በመጠቀም ነበር።\nሰውዬው የሰሜን ዕዝ ከጀርባ ለመወጋቱ ቁልፍ ሚና የተጫወተ ከሃዲና ባንዳ ነበር። የዚህ ሰው እና የብ/ጀኔራል ከበደ መደምሰስ ቀላል ትርጉም የሚሰጠው አይደለም። ከተልዕኮ በኋላም ቢሆን ይህ ዘመቻ “የኢትዮጵያ ደመላሽ” ተብሎ መሰየም አለበት። የቀን ብቻ አይደለም የለሊትም ጅቦች ናቸው የተቀበሩት!!\nዘላለማዊ ክብርና ሞገስ ለሀገር መከላከያ ሠራዊትና ለዐማራ ልዩ ኃይል ሰማዕታት❗\nFDREAL Defense Force – የኢፌዴሪ መከላከያ ሠራዊት የመረጃ ተደራሽነታችሁን በጊዜና ሁኔታዎች ሳይገደቡ መጥናችሁ አሰራጩ። ወታደራዊ ድሉ በመረጃ ተደራሽነት ውድቀት መፈተኑ ሰማዕታቱን ዋጋ ማሳጣት ያስመስለዋል።\nVia – ሙሉአለም ገ.መድህን\nPrevious የምርጫ ድምፅ አሰጣጥ ሂደት ከሰብዓዊ መብቶች አጠባበቅ አንጻር በብዙ መልኩ የተሳካ ነበር — ኮሚሽኑ\nNext የጥንቃቄ ዜና “የትህነግ ጦር ሰላማዊ ነዋሪ መስሎ መቀለ ገብቷል ብለው…”


ከታላቁ ሩጫ በኢትዮጵያ የውድድር ዲያሬክተርና መሐንዲስ ኤርሚያስ አየለ ጋር - Addis Admass Newspaper | Amharic news | Ethiopian news\n17ኛው የታላቁ ሩጫ በኢትዮጵያ የ10 ኪሜ የጎዳና ላይ ሩጫ ከ 2 ሳምንት በፊት በአዲስ አበባ ጎዳናዎች በድምቀት መካሄዱ የሚታወስ ነው፡፡ ከእቅድ አንስቶ በዝግጅትና በቅደምተከተል በሚከናወኑ ስራዎች ሙሉ 1 ዓመት የሚፈጀው ዋናው የ10 ኪሜትር የጎዳና ላይ ሩጫን በየዓመቱ ለማዘጋጀት የውድድሩ አዘጋጅ ታላቁ ሩጫ በኢትዮጵያ ወጭ የሚያደርገው በጀት ከ7.5 ሚሊዮን ብር በላይ ነው፡፡ ታዋቂ አትሌቶችና ህዝብ አሳታፊ የሩጫ ውድድሮችን በማዘጋጀት ያለፉትን 17 ዓመታት በከፍተኛ እድገት የሚንቀሳቀሰው ታላቁ ሩጫ በኢትዮጵያ በየዓመቱ ከውድድሮቹ ጋር በተያያዘ የሚንቀሳቀስበት ሙሉ ገቢ ከ20 ሚሊዮን ብር በላይ ነው፡፡ በታላቁ ሩጫ በኢትዮጵያ በየዓመቱ የሚካሄዱ ከአስር በላይ ውድድሮችን በተሳካ ሁኔታ እንዲካሄዱ እየተሰባሰቡ የሚሰሩ፤ የሚያስተናግዱ ፤የሚያስተባብሩና ድጋፍ ሰጭ ሰራተኞች ከ200 በላይ ናቸው፡፡ ከእነሱ መካከል 60 ያህሉ በቋሚነት እና በየጊዜዊነት በውድድር አዘጋጅነት እንደ ቡድን ተሰባስበው የሚሰሩ ናቸው፡፡ ይህን የታላቁ ሩጫ በኢትዮጵያ ተቋም በዋና ስራ አስኪያጅነት የበላይ ሃላፊ ሆኖ የሚመራው ከ5ኪሎ ዩኒቨርስቲ በመካኒካል መሐንዲስነት የተመረቀው ኤርሚያስ አየለ ነው፡፡ በዓለም አቀፍ ደረጃ የውድድር ዲያሬክተር እና የበላይ አዘጋጅ ተብሎ በሚጠቀስ ማዕረግ የሚጠራው ኤርሚያስ፤ ላለፉት 7 ዓመታት የታላቁ ሩጫ በኢትዮጵያ ስራ አስኪያጅ ሆኖ በወር 35432 ብር ሙሉ ደሞዝ እየተከፈለው እየሰራ ሲሆን በተጨማሪ የኢትዮጵያ ሞተር ስፖርት ፌደሬሽን ፕሬዝዳንት ሆኖም ያገለግላል፡፡ አቶ ኤርሚያስ አየለ ስለ ታላቁ ሩጫ በኢትዮጵያ ከስፖርት አድማስ ጋር በስፋት ያደረገው ልዩ ቃለምልልስ ከዚህ በታች እንደቀረበው ነው፡፡\nከታላቁ ሩጫ በኢትዮጵያ ጋር የተዋወቅክበት የመጀመርያው መነሻ አጋጣሚ ምንድነው?\nከታላቁ ሩጫ በኢትዮጵያ የተዋወቅኩት በ2001 እኤአ ውድድሩ በመጀመርያው ዓመት ላይ ሲካሄድ ነው፡፡ ከአዲስ አበባ ዩኒቨርስቲ በመካኒካል ኢንጅነሪንግ ተመርቄ ስራ እያፈላለግኩ ነበር፡፡ በካምፓስ ቆይታዬ ከስፖርቱ ጋር ቅርበት ስለነበረኝ ኳስን አዘውትሬ እጫወታለሁ፡፡ በተለይ በተማርኩበት የአምስት ኪሎ ካምፓስ የእግር ኳስ ቡድንን በማስተባበርና በውድድር በማሳተፍ ንቁ ተሳትፎ አደርግ ነበር፡፡ እናም በአምስት ኪሎ ዩኒቨርስቲ በነበርን የኢንጅነሪንግ ተማሪዎች መካከል በግቢ ውስጥ በግማሽ ሜዳ በምናደርገው ውድድር ስንሳተፍ በተለይ የምታወቀው በጣም በመሮጥ ነው፡፡ ኳስ ከያዝኩ በቃ የሚደርስብኝ አልነበረም፡፡ በዚህ ውድድር ላይ የ4ኛ ዓመት ተማሪ በነበርኩበት ዓመት ኮከብ ግብ አግቢም መሆኔም ይታወሰኛል፡፡ ስለዚህም በካምፓስ ቆይታዬ ከእነዚህ ልምዶች በተያያዘ ስፖርቱን በማዘወተሬ የተሟላ የአካል ብቃት ነበረኝ፡፡ እናም ተመርቄ ስራ በማፈላልግበት ጊዜ የነበረኝ ጉልበት እና ኃይል አነሳስቶኝ ልክ እንደተመረቅኩ በመጀመርያው የታላቁ ሩጫ በኢትዮጵያ ውድድር ለመሳተፍ ፍላጎት ተፈጠረብኝና በቂ ዝግጅት እና ልምምድ መስራት ጀመርኩ፡፡ ሰፈሬ ጃን ሜዳ አካባቢ ስለነበር ሁሌም ጠዋት ወደ ሜዳው እየሄድኩ 2 ኪሎሜትር ስሮጥ እንዴት ይከብደኝ እንደነበር አስታውሳለሁ፡፡ ሯጮች በየቀኑ ለውድድር ሲዘጋጁ የሚያሳልፉትን ፈተና እመለከት ነበር፡፡ ጎን ለጎን በታላቁ ሩጫ ውድድር ለመሳተፍ እየተነሳሳሁ ማለት ነው፡፡ እናም ከውድድሩ ጋር የተዋወቅኩት ለመሳተፍ ከወሰንኩ በኋላ ነበር፡፡\nየመጀመርያው የታላቁ ሩጫ በኢትዮጵያ ውድድር የተዘጋጀው እንዴት ነበር? ከውጭ ሆነህ እንደተሳታፊ ስትታዘበው ማለቴ ነው?\n1ኛው ታላቁ ሩጫ በኢትዮጵያ የተዘጋጀው ሙሉ ለሙሉ ከውጭ በተገኘው ተመክሮ እና አሰራር እንደነበር አስታውሳለሁ። በጎዳና ላይ ሩጫው ለመሳተፍ የሚቻለው የመወዳደርያ ቁጥር በመግዛት ነበር፡፡ ይህ የውድድር ሂደት ዛሬም ቢሆን በብዙ አገራት እንደዚያ ነው የሚሰራው፡፡ ተሳታፊ ሲመዘገብ ቁጥር ይገዛል ከዚያም በየራሱ ቲሸርት ላይ በ50 ብር የገዛውን የመወዳደርያ ቁጥር ለጥፎ ይወዳደራል፡፡ ያኔ ለተሳታፊዎች የታላቁ ሩጫ ቲሸርት የተሰጠው እንደሽልማት ከሜዳልያ ጋር ውድድሩን ሲጨረስ ነበር። ይሁንና ይህ አይነቱ አሰራር አላስፈላጊ ግርግር ነበር የፈጠረው፡፡ ያልተወዳደረ ሁሉ በሽሚያ እና በግፊያ ቲሸርቱን ለመውሰድ ትርምስ ገባ። ስለሆነም ሜዳልያና ቲሸርቶቹን በትክክል ተመዝግበው ለነበሩ ተሳታፊዎች መስጠት ባለመቻሉ እንዲቋረጥ አስገድዷል፡፡ በአምስት ኪሎ ዩኒቨርስቲ የመካኒካል ኢንጅነሪንግ ዲን የነበሩ አቶ አዲስ የተባሉ ስፖርተኛ እና እጅግ ጥሩ ሰው በውድድሩ ተሳትፈው በነበረው ግርግር ቲሸርት እና ሜዳልያ ለመውሰድ ሳይችሉ በመቅረታቸው የተሰማቸውን ቁጭት ሲነግሩኝ ትዝ ይለኛል፡፡ በመጀመርያው የታላቁ ሩጫ በኢትዮጵያ ውድድር አጨራረስ ላይ የነበረው ግርግርና ትርምስ ግን የተቋሙን የውድድር አመራር ሂደትና አሰራር ለመቀየር ምክንያት ሆኗል፡፡ በጎዳና ላይ ሩጫው በትክክል ምዝገባ አድርጎ የሚሳተፈውን ለመለየት ሲባልም ተሳታፊዎች በተመሳሳይ የቲሸርት እንዲሮጡ ተወስኖ ዛሬ የውድድሩ አብይ መገለጫ ሊሆን ችሏል፡፡\nበውድድር በመሳተፍ ከነበረህ ትውውቅ በኋላ የታላቁ ሩጫ በኢትዮጵያ የስራ ማስታወቂያ በአዲስ አድማስ ጋዜጣ መውጣቱ ወደ ተቋሙ በሰራተኝነት ለመቀላቀል ምክንያት እንደሆነህ በአንድ ወቅት ነግረሀኝ ነበር፡፡\nበታላቁ ሩጫ የመጀመርያው የውድድር ዓመት ከተሳተፍኩ በኋላ ከ5 ኪሎ ዩኒቨርስቲ በመካኒካክ መሐንዲስነት በተመረቅኩበት ሙያ የኢትዮጵያ አየርመንገድ ሰራተኛ ሆኜ ተቀጠርኩ፡፡ በሁለተኛው ዓመት አልተሳተፍኩም ነበር፡፡ ከዚያም በ2003 እኤአ በ3ኛው ታላቁ ሩጫ በኢትዮጵያ እሮጥኩና ወደ ጎዳና ላይ ሩጫው ደንበኛነት ተመለስኩ፡፡ ከዓመት በኋላ 4ኛው ታላቁ ሩጫ በኢትዮጵያ ሲዘጋጅ የአየር መንገድ ሰራተኛ እንደሆንክ ቀጥያለሁ፡፡ በጎዳና ላይ ሩጫው በምርጥ ብቃት ለመሳተፍ ልምምድ እየሰራሁበት በነበረው ሰሞን አዲስ አድማስ ላይ አንድ ማስታወቂያ አነበብኩ። ምን ይላል? በታላቁ ሩጫ በኢትዮጵያ ዋና ውድድር ለ1 ሳምንት በበጎ ፈቃደኝነት ለሚሰሩ ባለሙያዎች የቀረበ የስራ ማስታወቂያ ነበር፡፡ የተጠየቀው መስፈርትም ዲግሪ ያለው፤ በፕሮፌሽናል ደረጃ ከዓለም አቀፍ ሚዲያዎች ጋር ተቀናጅቶ የሚሰራ፤ ከኃይሌ ገብረስላሴ ጋር በቅርበት ተገናኝቶ ልዩ ልምድ የሚቀስምና የሚሰራ የሚል ነበር፡፡ እንዳልከውም በአዲስ አድማስ የወጣው ጋዜጠኛ ወደ ተቋሙ በሰራተኝነት ለመግባት ወዲያኑ ፍላጎት ያሳደረብኝ ነበር፡፡ ከዚህ ፍላጎት በፊት በታላቁ ሩጫ የመጀመርያ እና 3ኛ ዓመት ውድድሮች ተሳትፊያለሁ፡፡ በበጎ ፈቃደኝነት ከተቋሙ ጋር የምሰራበት እድል ከተፈጠረ ከኃይሌ ጋር የምገናኝበት እድል እንደማገኝ ከቢቢሲ ጋዜጠኞች ጋር ልሰራ የምችልበት አጋጣሚ እንደሚኖር መገለፁ እጅግ አጓጓኝ፡፡ ከምሰራበት የኢትዮጵያ አየር መንገድ የአንድ ሳምንት እረፍት ወስጄ በማስታወቂያው መሰረት የትምህርት ደረጃና የስራ ዘመኔን የሚገልፅ ሲቪ ፃፍኩ ለማመልከት ምሳ ሰዓት አካባቢ ታላቁ ሩጫ ቢሮ ሄድኩ፡፡ ሪቻርድ ኔሩካን ነበር በሩን ከፍቶልኝ ማመልከቻዬን የተቀበለኝ፡፡ በወቅቱ ያመለከትነው 6 ነበርን፡፡ ለቃለምልልስ ተቀጥረን በዚያው የቅጥ ሂደቱ ቀጠለና በመጨረሻው ሁለት አመልካቾች ተመረጥን፡፡ የሚገርመው ሁለታችንም መሃንዲሶች ነበርን እኔ መካኒካል ኢንጅነር ይደነቅ የተባለው ጓደኛዬ ደግሞ ሲቪል ኢንጅነር ፡፡ ታላቁ ሩጫ በኢትዮጵያ ቢሮ ሁለታችንንም ቀጠረን፡፡\nአስቀድሞ እንደነገርኩህ ስፖርት ውስጤ ያለ ነገር ነው፡፡ ከዩኒቨርስቲ ወጥቼም የስፖርት እንቅስቃሴ የማዘወትረው ዝንባሌዬ ነበር፡፡ በአየር መንገድ ፕላኒንግ እና ኢንጅነሪንግ ዲፓርትመንት መስራት ከጀመርኩ በኋላ በተለያዩ የእግር ኳስ ውድድሮች ቀዝቃዛ ተሳትፎ የነበረውን ዲፓርትመንት ወዲያውኑ ነው የቀየርኩት፡፡ ያሉትን የስራ አጋሮች አስተባብሬ ቡድን በመመስረት ንቁ ተሳትፎ አድርጌ በውድድሮች እንዲሳተፍ ማድረጌን አስታውሳለሁ፡፡ ያኔ የፓይለቲንግ እና የማስተር ቴክኒሻን ዲፓርትመንት ጠንካራ ቡድን እንደነበራቸው አስታውሳለሁ፡፡ የእኛ ቡድንም በአንድ ዓመት ጊዜ ውስጥ ነው ጠንካራ ተፎካካሪ ሊሆን ችሏል፡፡ በአየር መንገድ በዚህ መልክ እየሰራሁ ታላቁ ሩጫ በኢትዮጵያን በበጎ ፈቃደኝነት ለማገልገል ከገባሁ በኋላ ውድድሩ ከመካሄዱ በፊት በነበረው ሳምንት ለምንሰራቸው ተግባራት ከአየር መንገድ የእረፍት ፈቃድ ወስጄ ነበር የታላቁ ሩጫን ቢሮ ተቀላቀልኩ፡፡ እኔና ይደነቅ የተባለው ሌላው ተቀጣሪ ተቋሙን በበጎፈቃደኝነት ለማገልገል የገባን ቢሆንም ለሰባት ቀናት 800 ብር አበል ተከፍሎናል፡፡ የመጀመርያ ስራችን የነበረው በውድድሩ የኦፕሬሽን እንቅስቃሴዎች ድጋፍ ሰጭ በመሆን መስራት ነው፡፡ ይህም የሆነው በ4ኛው የታላቁ ሩጫ በኢትዮጵያ ውድድር ሲሆን በወቅቱ ጠቅላይ ሚኒስትር የነበሩት መለስ ዜናዊ ውድድሩን ማስጀመራቸው እና ሽልማት መስጠታቸው የማስታውሰው ነበር፡፡\nያኔ በ10 ኪሜ የጎዳና ላይ ሩጫው በበላይ ሃላፊነት የውድድሩን አጠቃላይ የኦፕሬሽን ስራዎች ያከናውኑ የነበሩት ከእንግሊዝ የሚመጡ ከፍተኛ ልምድ ያላቸውን ባለሙያዎች በኢትዮጵውያን ባለሙያዎች አደራጅቶ ለመቀየር እንዴት ተቻለ?\nከእንግሊዝ አገር ከግሬት ኖርዝ ራን የሚመጡት ባለሙያዎች በ2001 እኤአ ከተደረገው 1ኛው ውድድር ጀምሮ እስከ 4ኛው ድረስ በሙሉ ሃላፊነት የኦፕሬሽን ስራዎችን ያከናውኑ ነበር፡፡ በወቅቱ ስራ አስኪያጅ ከነበረው ሪቻርድ ኔሩካር እና በምክትልነት አብሮት ከነበረው ጋሻው ዘርጋው እና ሌሎች 4 ኢትዮጵያውያን ጋር በውድድሩ የዝግጅት ሂደት ሲሰሩ ቆይተዋል፡፡ ከግሬት ኖርዝ ራን የሩጫ ዝግጅት እና ኦፕሬሽን ቡድን ጋር ተቋሙ እየሰራ ቢቆይም ይህንን በኢትዮጵያን ባለሙያዎች አደራጅቶ ለመቀየር ፍላጎት እንደነበር ግን አስታውሳለሁ፡፡ በ2005 እኤአ ላይ 5ኛው ታላቁ ሩጫ በኢትዮጵያ ሊካሄድ ዝግጅት ሲጀመር ከምርጫ 97 ጋር በተያያዘ በአገሪቱ ተፈጥሮ በነበረው አለመረጋጋት ሳቢያ ከግሬት ኖርዝ ራን የሚመጣው ቡድን ተሳትፎውን እንደሰረዘው አሳወቀ፡፡ በታላቁ ሩጫ በኢትዮጵያ የነበርን በጎ ፈቃደኞች እና ድጋፍ ሰጭ ሰራተኞች ውድድሩን የምናካሂድበት አጋጣሚ ሊፈጠርም ቻለ፡፡ አስቀድሞ በተካሄዱት 4 የታላቁ ሩጫ ውድድሮች ስለ ውድድሩ የዝግጅት እና አፈፃጸም ሂደት በቂ እውቅት፤ ፍላጎት እና ልምድ ስለነበረን የግሬት ኖርዝ ራን ቡድን ከእንግሊዝ ድረስ በመምጣት የሚሰራውን ሁሉ ከእቅዱ ጀምርን ለማከናወን ብዙ አልተቸገርንም ነበር፡፡\nለመጀመርያ ጊዜ በ2004 እኤአ ላይ የገባሁ ግዜ በኦፕሬሽን ስራው ለመሳተፍ ከእንግሊዝ ከግሬት ኖርዝ ራን የሚመጡት ከ15 እና ከ20 ዓመታት በላይ በጎዳና ላይ ሩጫ የኦፕሬሽን ስራ ከሚሰሩ 6 እና ሰባት ባለሙያዎች ናቸው፡፡ ድሮ ኖቫ የሚባለው ሲሆን አሁን ግሬት ራን ካምፓኒ ነው፡፡ ከለንደን ማራቶን አዘጋጆች ቀጥሎ ግሬት ኖርዝ ራን የዓለም ትልቁ የጎዳና ላይ ሩጫ አዘጋጆች ሆነው ይጠቀሳሉ፡፡ በዓለም በግዝፈቱ ሁለተኛ ደረጃ ያለውን የኒውካስትል ግማሽ ማራቶን የጎዳና ላይ ሩጫ በሚያዘጋጀው ግሬት ኖርዝ ራን የሚመራው ኒውካስትል ማራቶን ላይ ትልልቅ የኢትዮጵያ አትሌቶች በተደጋጋሚ ተሳትፈዋል፡፡ እነ ጥሩነሽ፤ ቀነኒሳ ያሸነፉበት እነ ኃይሌ የሮጡበት፤ በአይኤኤፍ ወርቃማ ደረጃ ያለውና በተሳታፊዎቹ ብዛት የዓለማችን ግዙፍ ግማሽ ማራቶን ነው፡፡ በታላቁ ሩጫ በኢትዮጵያ ላይ እስከ 2004 እኤአ ከሰሩት የግሬት ኖርዝ ራን 6 እና 7 ባለሙያዎች ጋር በእኛ በኩል ሪቻርድ ኔርኳር፤ ጋሻው ዘርጋው ፤ እኔ እና ሲቪል መሐንዲስ የሆነውና ከእኔ ጋር በበጎ ፈቃደኝነት ተቋሙን የተቀላቀለው ይደነቅ ሌላ ሁለት ድጋፍ ሰጭዎች 5 እና 6 ነበርን ማለት ነው፡፡ በ4ኛው ታላቁ ሩጫ በኢትዮጵያ ላይ ከእንግሊዛዊያኑ ጋር ከሰራን ከ1 ወር በኋላ የታላቁ ሩጫ በኢትዮጵያ የበላይ ጠባቂ ለእረፍት ወዴት ለመሄድ ትፈልጋለህ ብሎ ጠየቀኝ፡፡ በኢትዮጵያ አየር መንገድ እሰራ ስለነበር ነፃ ትኬቶች እንዳሉኝና ወደ አውሮፓ የመሄድ ፍላጎት እንዳለኝ ለሪቻርድ ስነግረው ኃይሌ በግሬት ማንችስተር ራን ስለሚሳተፍ ከእሱ ጋር ለምን አብረህ አትሄድም የሆቴልና የምግብ ወጭዎችን እንሸፍናለን አለኝ፡፡ በግሬት ማንችስተር ራን በሚኖርህ ልምድ ስለውድድር አዘገጃጀት ብዙ ትምህርቶች ታገኛለህ ነበር የሪቻርድ ምክር፡፡ ሁሉ ነገር የተመቻቸቸ በመሆኑ በታላቁ ሩጫ በኢትዮጵያ ድጋፍ በማንችስተር ግሬት ራን ከኃይሌ የውድድር ተሳትፎ ጋር በማያያዝ የእረፍት ጉዞዬን ለማድረግ ተስማማን፡፡ በጉዞዬም ብዙ እውቀቶችን በውድድር አዘጋጅነት ተማርኩና ወደ ኢትዮጵያ ተመለስኩ፡፡ ከዚያም በኋላ በታላቁ ሩጫ በኢትዮጵያ ሌሎች ውድድሮች የተለያዩ ተግባራትን በማከናወን መስራቴን ቀጠልኩ፡፡ በዚያው ዓመትም ሪቻርድ በአውሮፓ ህብረት ድጋፍ የሚካሄድ ሩጫ ውድድርን ሙሉ ለሙሉ በመምራት እንዳስተናግድ መደበኝ፡፡ በብዙ ሃላፊነት ልሰራ የቻልኩበት የመጀመርያው የታላቁ ሩጫ ውድድር ሲሆን ይህን ሃላፊነትም በአግባቡ ተወጣሁኝ። ከዚያም 5ኛው ታላቁ ሩጫ በኢትዮጵያ ሊካሄድ ሁለት ወራት አካባቢ ሲቀሩ በውድድሩ አዘጋጅነት ይሰራ የነበረው ጋሻው ዘርጋው ለትምህርት ወደ ካናዳ መሄዱን ተከትሎ ሙሉ ለሙሉ ተቋሙን እንድቀላቀል ጥያቄ ቀረበልኝ፡፡ ወዲያውኑ ምላሽ ለመስጠት የሚከብድ ሆነብኝ፡፡ በተማርኩበት የመካኒካል ኢንጅነሪንግ በአየር መንገድ ‹‹የሜንተናንስ ፕሮግራም ኢንጂነር›› ሆኜ እየሰራሁ ነበር። በዚህ ሙያ በፈጣን እድገት ላይ ስለነበርኩ እሱን ትቼ ሙሉ በሙሉ ወደ ስፖርት እና የማርኬቲንግ ስራዎች ለመግባት መወሰን ይጠበቅብኛል፡፡ ለታላቁ ሩጫ በኢትዮጵያ ሃላፊዎች ውሳኔዬን ለማሳወቅ በደንብ ማሰብ አለብኝ አልኳቸው፡፡ ያቀረቡልኝን ጥያቄ ለመቀበል ከጅምሩ ተፈታትኖኛል፡፡ ምክንያቱም በአየር መንገድ ስሰራ የውጭ ጉዞ እድል እለ፤ ለቤተሰብ ብዙ ጥቅማጥቅሞች ይገኛል፤ የሙያ እድገቱ እና የተሻለ የደሞዝ ክፍያውም ለመተው የሚከብድ ሆኖብኝ ነበር። ከታላቁ ሩጫ ግን የቀረበልኝን ሃላፊነት ለመቀበል በአየር መንገድ ያለኝን ስራ ወዲያውኑ ከመተዌ በፊት ሁለት ወራት እንዲሰጠኝ ጠየቅኩ፡፡ እነ ኃይሌ እና ሪቻርድ በሙሉ ተቀጣሪነት በታላቁ ሩጫ ለመስራት ከወሰንኩ በሁለት እና በሶስት ዓመት ውስጥ በተለይ ከስፖርት ማኔጅመንት ጋር በተያያዘ በውጭ ከፍተኛ የትምህርት እድል እንደማገኝ ገለፁልኝ፡፡ በመጨረሻም ተስማማን፡፡ በ2005 እአኤአ በ5ኛው የታላቁ ሩጫ በኢትዮጵያ የጎዳና ላይ ሩጫ ስራ ጀመርኩ፡፡ ከ2 ዓመት በኋላ በታላቁ ሩጫ በኢትዮጵያ ድጋፍ sport and Leisure Management ወይም በስፖርት እና መዝናኛ አስተዳደር ላይ የሚያተኩር ከፍተኛ ትምህርት በስኮትላንድ ኤደንብራ ዩኒቨርስቲ ለ1 ዓመት የተማርኩበትን እድል አገኘሁ፡፡ በምማርበት ወቅት ጎን ለጎን ከትልልቅ የውድድር አዘጋጆች ጋር በተለያዩ አጋጣሚዎች በመገናኘት ከፍተኛ ልምድ ማካበት የቻልኩ ሲሆን እንደጨረስኩም በስኮትላንድ አትሌቲክስ ፌደሬሽን ለ3 ወራት የሰራሁበትን ልምድ አግኝቺያለሁ፡፡\nበታላቁ ሩጫ በኢትዮጵያ በከፍተኛ ሃላፊነት መስራት መስራት እንዴት ጀመርክ? ከፈጠርካቸው አዳዲስ አሰራሮች መካከል የቱን ትጠቅሳለህ? በአጠቃላይ ውድድሮችን ለማዘጋጀት ስለምትከተሉትን የቡድንና የኦፕሬሽን እንቅስቃሴዎች አብራራልኝ?\nበታላቁ ሩጫ በኢትዮጵያ ዋና የ10 ኪሜ የጎዳና ላይ ሩጫ ላይ በከፍተኛ ሃላፊነት መስራት የጀመርኩት በ2010 እኤአ ላይ የተቋሙ የውድድር ዲያሬክተር እና ስራ አስኪያጅ የሆነው ሪቻርድ ከሃላፊነቱ መልቀቁን ተከትሎ ነው፡፡ 10ኛው የታላቁ ሩጫ በኢትዮጵያ ሊካሄድ 5 ወራት ይቀሩ ነበር፡፡ የውድድር ዲያሬክተር እና ስራ አስኪያጅ ሆኜ ሃላፊነቱን በመረከብ ዝግጅታችን ቀጠለና በተሳካ ሁኔታ የመጀመርያውን የጎዳና ላይ ሩጫ ውድድርን በሙሉ ሃላፊነት ከተቋሙ የሰራተኞች ቡድን ጋር ለማካሄድ በቃን፡፡ ከዚያ በኋላ እስከ 2017 እኤአ ድረስ የተካሄዱትን 7 የታላቁ ሩጫ በኢትዮጵያ የ10 ኪሜ የጎዳና ላይ ሩጫዎችን በበላይ ሃላፊነት ለመምራት ችያለሁ፡፡ በእነዚህ ጊዜያት በዓመት ውስጥ በሚካሄዱ የተለያዩ ውድድሮቻችን በቋሚነት እና በጊዜያዊነት አብረውን የሚሰሩ ሰራተኞች ቡድን በዘላቂ ልምድ እና ተመክሮ እየሰሩ የሚቀጥሉበትን የአሰራር ሂደት በማይናወፅ መሰረት መገንባት ችለናል፡፡ እንግዲህ ዛሬ በታላቁ ሩጫ በኢትዮጵያ ቢሮ ቋሚ ሰራተኞች ብዛታቸው 13 ነው፡፡ በውድድር አዘጋጅ ቡድን ውስጥ ደግሞ ከ25 እስከ 30 የሚሆኑና በጊዜያዊነት ከተቋሙ ጋር የሚሰሩ ፕሮፌሽናል ባለሙያዎችን በማሰባሰብ እንሰራለን፡፡\nበታላቁ ሩጫ በኢትዮጵያ ብዙዎችን ስራዎች በቡድን ነው የምንሰራው፡፡ ከፈጠርካቸው አዳዲስ አሰራሮች መካከል ላልከው ለምሳሌ ከኮካ ኮላ ጋር በመተባበር በ3 ተከታታይ ውድድሮች በሰራንበት ወቅት በወቅቱ ከነበረው የዓለም አቀፉ ኩባንያ ከፍተኛ ስራ አስፈፃሚ ደቡብ አፍሪካዊው ግሬክ ኤልሰን ጋር ሆነን የፈጠርናቸው አዳዲስ ነገሮችን መጥቀስ ይቻላል። የኮካ ኮላው ውድድር ልክ እንደ ዳይመንድ ሊግ በተለያዩ ከተሞች ያካሄድንበት፤ ተሳታፊዎች የውድድር ርቀቱን ጨርሰው የሚገቡበትን ሰዓት የሚመዘግብ ቺፕ የተጠቀምንበት ፤ በሽልማት አሰጣጣችን በ3 ከተሞች በተካሄዱ ውድድሮች የተሳተፉትን በእጣ አወዳድረን ላፕ ቶፕ፤ ቲቪ ፤ ብስክሌት እና ሌሎች ስጦታዎች የሸለምንበት እና እንደፕሮጀክት የሰራንበት ነበር፡፡ በውድድር ቀን ዋናዎቹ የኦፕሬሽን ስራዎች የሚባሉት የተሳታፊዎችን አጀማመር በመቆጣጠር በአግባቡ ማሰለፍ፤ የውድድሩ ስፖንሰሮች ልዩ ልዩ የንግድ ምልክቶችና መልዕክቶች በተመረጡ ቦታዎች ላይ በአግባቡ መሰቃቀል፤ ተሳታፊዎችን በስነስርዓት አሰልፎ ውድድሩን ሙሉ ለሙሉ ማስጀመርና ከዚያም ሁሉም መነሻውን ሲያልፍ ወዲያውኑ የውድድር መጨረሻ መግቢያውን ማዘጋጀትን የሚያካትት ነው፡፡ በኦፕሬሽን እንቅስቃሴው ሁለት ዋና ዋና ተግባራት አሉ፡፡ የመጀመርያው ስራ ውድድር በሚካሄድበት መስቀል አደባባይ መንገዱ ከተዘጋ በኋላ ተወዳዳሪዎች ከመምጣታቸው በፊት እሁድ ጠዋት የምንሰራው ነው፡፡ ከ11 ሰዓት ተኩል ጀምሮ በአደባባዩ ተገኝተን የምናከናወናቸው ስራዎች set up ይባላል፡፡ የውድድሩ መነሻና መጨረሻ አካባቢ የተለያዩ መልክቶች እና የብራንዲንግ ቢልቦርዶችና ፖስተሮች የምንሰቅልበት ነው፡፡ ልክ ውድድሩ ከተጀመረ በኋላ ሁሉም ሰው ከሄደ በኋላ ወዲያውኑ ወደ ሁለተኛው ስራ እንገባለን፡፡ የውድድሩን የመጨረሻ መግቢያ፤ የሚዲያ፤ የቪድዮ እና የፎቶ ባለሙያዎችን ቦታ ቦታ በማስያዝ የምናሰናዳበት ነው፡፡\nአንድ ታላቁ ሩጫ በኢትዮጵያን ከእቅድ አንስቶ እስከ ውድድሩ ቀን በተሳካ ሁኔታ ለማካሄድ 1 ሙሉ ዓመት እንሰራለን፡፡ በ1 ዓመት ውስጥ በመጀመርያ መጨረሻ ላይ ያካሄድነውን ውድድር የነበሩ ተመክሮዎችን በዝርዝር በመመልከት የምንገመገምበት ስራ ነው። ከዚያም ከስፖንሰሮቻችን ጋር ያሉትን በአጭርና በረጅም ጊዜ የሚተገበሩ የውል ስምምነቶችን የምናፀናበት እና በአጋርነት አዳዲስ ውሎችን ለመፈፀም እንቀሳቀሳለን፡፡ አሁን ለምሳሌ በ2011 ዓ.ም ለምናካሂደው 18ኛው ታላቁ ሩጫ በኢትዮጵያ ውድድር የተሳታፊዎች ምዝገባ የምንጀምረው ከ6 ወራት በኋላ ነው፡፡ ለምዝገባ ዝግጅት ስፖንሰሮችን መሰብሰብ፤ የተሳታፊዎችን ቁጥር መወሰን እና ቅድሚያ የምሰጣቸው የስራ ሂደቶች ናቸው፡፡ በሌላ በኩል ለዋናው የ10 ኪሜ የጎዳና ላይ ሩጫ ውድድር ግብዓት የሚሆኑና በብዛት የምንጠቀምባቸውን መሳርያዎች፤ ቁሳቁሶች ወቅታዊ ዋጋ እና አቅርቦት በማጥናት ለውሳኔ የምንዘጋጅባቸው ስራዎች ይኖራሉ። 40 እቃ አቅራቢዎች፤ 46 የፅዳት ሰራተኞች እንዲሁም 10 ዲጄዎች እና ባንዶች የውድድሩ አካል ሆነው አብረውን የሚሰሩ ሲሆን እነዚህ አጋሮቻችን በተለያዩ በትዛዝ የሚሰሩአቸውን ስራዎች ላይ አስቀድመን ማነጋገገር ለውሳኔያችን ስለሚያስፈልግ ነው፡፡ በተለይ የቲሸርት ዲዛይን እና ህትመት፤ የሜዳልያ ቀረፃ እና አመራረት በአንድ ዓመት እቅድ የሚሰሩ ናቸው፡፡ የመሮጫ ቲሸርቶችን የሚሰሩበትን ማቴርያል፡ ቀለም፤ ዲዛይን በየዓመቱ ልዩ እንዲሆን ተጨንቀን ነው የምንሰራው፡፡ ላለፉት 4 ዓመታት በቲሸርቱ ጨርቅ ላይ ከአንድ ኩባንያ ጋር በስምምነት እየሰራን ቆይተናል፡፡ ከዚህ ኩባንያ ብዙ አማራጭ ቲሸርቶች ቀርበው ነው ከስምምነት የምንደርሰው፡፡ በውጭ ምንዛሬ ችግር ነው እንጅ በፎርጅድና በህገወጥ የሚሰራ ቲሸርት እንዳይኖር ጨርቆችን ከውጭ የማስመጣት ፍላጎት ነበረን፡፡\nአስቀድመን ከሰራናቸው በተለየ ሁኔታ የምጠቅሰው ዘንድሮ ቀጣዩ ውድድር የሚካሄድበትን ቀን በ17ኛው ታላቁ ሩጫ በኢትዮጵያ ማግስት መወሰናችንን ነው፡፡ ጎን ለጎን ከውድድሩ በኋላ በየዓመቱ ለማካሄድ በወሰንነው ግሬት ኢትዮጵያን ኮንሰርት ተያይዞ ነው፡፡ ዘንድሮ ውድድሩንና ኮንሰርቱን ያካሄድነው በፆም ወቅት ነበር፡፡ በሚቀጥለው ዓመት በፆም ቀን እንዲሆን አልፈለግንም። ስለዚህም ቀኑን አሸጋሽገን ውድድሩና ኮንሰርቱ በተመቸ እለት እንዲካሄድ ወስነናል፡፡ በተጨማሪ ደግሞ ዓለም አቀፉ የአትሌቲክስ ፌደሬሽኖች ማህበር አይኤኤኤፍ የዓለም ኮከብ አትሌቶች ምርጫውን በሞናኮ ከሚካሄድበት ቀን ጋር ተገጣጥሞ የፕሮግራም መደራረረብ እንዳይፈጠር በማለት ቀኑን ወስነናል፡፡\nበ17ኛው ታላቁ ሩጫ በኢትዮጵያ ላይ ሁለት ተሳታፊዎች በድንገተኛ ህመም ህይወታቸው አልፏል፡፡ ይህ አይነቱ አሳዛኝ አጋጣሚ ወደፊት እንዳያጋጥም ምን ለመስራት አስባችኋል?\nበ17 ዓመታት ታሪካችን እንዲህ አይነት አሳዛኝ ክስተት አጋጥሞን አያውቅም፡፡ ከሟቾቹ አንደኛው ነፍሳቸውን ይማረውና አቶ መኮንን አምዴ የሚባሉ ናቸው፡፡ በኮተቤ መምህራን ኮሌጅ የሰውነት ማጎልመሻ ትምህርት የሚያስተምሩ፤ ከታላቁ ሩጫ በኢትዮጵያ ጋር በመስራት በአንድ ወቅት ማንዋልም አዘጋጅተውልናል፡፡ ሌላኛው ደግሞ ለብሄራዊ ቡድን ለመጫወት የበቃ የቦክስ ስፖርተኛ ነው፡፡ ስለዚህም ለኃይሌና ለታላቁ ሩጫ በኢትዮጵያ ሰራተኞች በውድድር ላይ ሁለቱ ሰዎች የህመም ችግር ገጥሟቸው በሆስፒታል መሞታቸው ያልተጠበቀና አሳዛኝ ዜና ነበር፡፡ በሰዎቹ ሞት ላይ የእኛ የውድድር አዘጋጆች ጥፋት የለበትም፡፡ ከጤና ችግር ጋር በተያያዘ ነው፡፡ ግን እንደዚያም ባይሆን ሁለቱም ተሳታፊዎች በደረሰባቸው ሞት ሃዘናችንን በመግለፅ እና የቤተሰብ አስተዳዳሪነታቸውን ከግምት በማስገባት በታላቁ ሩጫ በኩል ለቤተሰቦቻቸው ለእያንዳንዳቸው 100ሺ ብር ሰጥተናል፡፡ በቀጣይ ዓመት ከውድድሩ በፊት የሚደረጉ የ 1 ሳምንት የልምምድ ዝግጅቶችን በማጠናከር እና ቲሸርቶችን በምናከፋፍልበት የስፖርት ኤክስፖ ላይ ለሁሉም ተሳታፊዎች የጤና ምርመራ የምናደርግበትን አሰራር ለመዘርጋት ወስነናል፡፡ ይህን በተሳካ ሁኔታ ለማካሄድም ከተለያዩ የጤና ተቋማት ጋር ምክክር ማድረግ ጀምረናል፡፡\nየ10 ኪሎ ሜትር የጎዳና ላይ ሩጫው 10ሺ ተወዳዳሪዎች በማሳተፍ ከ17 ዓመታት በፊት እንደተጀመረ ይታወቃል፡፡ ከዚያ በኋላ የተሳታፊዎች ቁጥር በየጊዜው እየጨመረ ነበር፡፡ ከ10ሺ ወደ 18ሺ፤ 25 ሺ፤ 35 ሺ፤ 38ሺ፤ 40ሺ፤ 42ሺ እያለ ዘንድሮ ደግሞ 44ሺ ደርሷል፡፡ በየዓመቱ በውድድሩ ላይ ለመሳተፍ ፍላጎት ያላቸው እየበዙ መጥተዋል… ለምን ተሳታፊዎችን 50ሺና ከዚያ በላይ ማድረግ አልተቻለም፡፡ በእናንተ በኩል ምን የታሰበ ነገር አለ?\nየተሳትፎ ፍላጎቱ በጣም ከፍተኛ እንደሆነ እናውቃለን፡፡ ዘንድሮ ምዝገባውን ጨርሰን ከዘጋን በኋላ ከ15 እስከ 20ሺ የሚደርስ ተሳታፊ ለመመዝገብ ያቀረበውን ጥያቄ ሳንቀበል ቀርተናል፡፡ ይህም በድርጅት 30 እና 400 ሆነው የሚመጡ፤ በግላቸው ምዝገባ ለማረግ በየቀኑ ወደ ቢሯችን የሚመጡትን በመገመት ነው፡፡ የመጣውን ተሳታፊ ሁሉ መዝግበን ብናሳተፍ ገቢያችንን የሚጨምር ሊሆን ይችላል፡፡ በውድድሩ ላይ የምናሳትፋቸው ብዛታቸው 60ሺ ቢደርስ በኒውዮርክ ጎዳናዎች ከሚካሄደው ውድድር በመብለጥ በዓለም ግዙፉ የጎዳና ላይ ሩጫ እንሆናለን፡፡ ይሁንና የተሳታፊዎችን ቁጥር አላግባብ በመጨመር የምንሰራበት ሁኔታ የለም፡፡ ውድድሩን በተሳካ ሁኔታ ለማካሄድ በሚያስችሉን ቅድመ ሁኔታዎች የተሳታፊዎችን ብዛት ስለምንወስን ነው፡፡ በመጀመርያ ደረጃ የውድድሩ መነሻና መድረሻ የሆነው መስቀል አደባባይ አሁን 44ሺ ሰዎችን ለማስተናገድ መብቃቱን አስቀድመን በማቀድ በፈጠርነው የውድድር ሂደት የፈተሽንበት ነው፡፡ ስለዚህም የጎዳና ላይ ሩጫው በሁለት ምድብ በተካፋፈለ አዲስ አሯሯጥ እንዲካሄድ አድርገነዋል። የመጀመርያዎቹ በአረንጓዴ መነሻ የሚሮጡትና ከ1 ሰአት ባነሰ ጊዜ ውስጥ 10 ኪሎ ሜትሩን የሚጨርሱ ሲሆኑ ብዛታቸው 7000 ነበር፡፡ በሌላ በኩል በሁለተኛው ምድብ በአቀይ መነሻ ለመሮጥ 37ሺ ተሳታፊዎች ተመዝግበውበት ውድድሩን ለመጨረስ ከ1 ሰአት በላይ ጊዜ የሚወስድባቸው ሆነዋል፡፡ ከፀጥታ እና ከደህንነት አንፃር፤ ውድድሩ የሚካሄድባቸው ጎዳናዎች በተወሰነ ጊዜ ተዘግተው የሚቆዩበትን ሁኔታ አመዛዝኖ ለከተማዋ እንቅስቃሴ ከፍት ለማድረግ ነው፡፡\nበሚቀጥለው ዓመት እንደውም በውድድሩ ላይ የሚሳተፉ ሰዎችን እስከሚጨርሱ ድረስ የምንሰራበትን የግዜ ገደብ በይፋ በመወሰን ለመስራት አስበናል፡፡ ተሳታፊዎች ውድድሩን በአግባቡ ሰዓታቸውን ተጠቅመው እንደመጨረስ በተለያዩ ሁኔታዎች እና ተግባራት እየዘገዩ ጎዳናዎች ተዘግተው የሚቆዩበትን ጊዜ በማራዘም ተፅእኖ መፍጠራቸውን ከግምት ውስጥ በማስገባት ነው፡፡ ስለዚህ በውድድሩ ላይ ተሳታፊዎች ውድድሩን እስከስንት ሰዓት እንደሚጨርሱ በመወሰን እንደአዘጋጅ የምንጠብቅበትን ሰዓት እንወስናል፡፡ ከዓለም አቀፍ ውድድር ለመረዳት እንደሚቻለው በብዙ የማራቶን ውድድሮች ከጅምር አንስቶ እስኪያልቅ ለ7 ሰዓታት ይጠበቃል፡፡ ለግማሽ ማራቶን ደግሞ ከ3 ተኩል ሰዓታት የማይበልጥ የጥበቃ ጊዜ ነው የሚሰጠው፡፡ በታላቁ ሩጫ በኢትዮጵያ ለ10 ኪ ሜ የጎዳና ላይ ሩጫ ተሳታፊዎችን ሙሉ ለሙሉ እስኪጨርሱ ለ6 ሰዓታት ጠብቀን ሰርተናል፡፡ ደረጃውን በጠበቀ አሰራር የውድድሩ አዘጋጆች ሁሉም ተሳታፊዎች እንዲጨርሱ መጠበቅ ያለብን 2 እና 2 ተኩል ሰዓታት ብቻ መሆን አለበት፡፡ ስለዚህም በሚቀጥለው ዓመት በዋናው ውድድር 2 ሰዓት ተኩል ጀምረን 5 ሰዓት ተኩል ላይ ሙሉ ውድድሩን ጨርሰን ለመነሳት አቅደናል፡፡ ይህ ማለት እንግዲህ ከመደበነው ውድድር የመጨረሻ ሰዓት ውጭ ዘግይቶ ለሚገባ ተሳታፊ ሃላፊነቱን አንወስድም ነው፡፡ በአጠቃላይ በታላቁ ሩጫ የሚሳተፍ ሁሉ ሳይቆም በርምጃ ሆነ በሶምሶማ ሮጦ ውድድሩን በ2 ሰዓት ጊዜ ውስጥ እንዲጨርስ ነው፡፡ ይህም ውድድሩን በተገቢው ጊዜ ጨርሰን የተዘጉ መንገዶች ተከፍተው የከተማው እንቅስቃሴ ሳይስተጓጉል እንዲቀጥል ያደርጋል፡፡\nወደፊት የ10 ኪሜ የጎዳና ላይ ሩጫውን በተለይ በክልል ከተሞች የማካሄድ እቅድ አላችሁ?\nከዋናው የ10 ኪሜትር የጎዳና ላይ ሩጫ ባሻገር ሌሎች የተለያዩ ውድድሮች በተለያየዩ የአገሪቱ ከተሞች እና ክልሎች እየተስፋፉ መምጣታቸውም ሌላው የስፖርት ባህል መስፋፋትን የሚያመለክት ነው፡፡እንደሚታወቅው በየዓመቱ ከዋናው የ10 ኪሎሜትር የጎዳና ላይ ሩጫ ባሻገር በዓመት ውስጥ ከ10 በላይ ውድድሮች በተለያዩ የክልል ከተሞች የሚዘጋጁ ሲሆን እስከ 60ሺ ስፖርተኞችን የሚያሳትፉ ሆነዋል፡፡ በአዲስ አበባ ቅድሚያ ለሴቶች የ5 ኪሜ ሩጫ፤ ለመንገድ ደህንነት የምናዘጋጀው የቀለበት መንገድ ሩጫ፤ የአውሮፓ ቀን የልጆች ሩጫ፤ እያስተዳደርን ያለው የኮፓ ኮካ ኮላ ውድድር እንዲሁም የሐዋሳ ግማሽ ማራቶን ከዋናው የ10 ኪሜትር የጎዳና ላይ ሩጫ ውድድር ባሻገር በመላው አገሪቱ የስፖርቱን ባህል ለማስፋፋት የምናካሂዳቸው ውድድሮች ናቸው፡፡ ባለፉት 17 ዓመታት በታላቁ ሩጫ በኢትዮጵያ ያካሄድናቸው ውድድሮች ብዛት ከ100 በላይ ሲሆን በእነዚህ ውድድሮች ከ550ሺ በላይ ስፖርተኞች መሳተፋቸውን ስትገምት ምን ያህል በአገሪቱ ህዝብ የስፖርት ባህልን የምናስፋፋበት ተቋም ላይ እየሰራን እንደሆነ ያረጋግጣል፡፡ ውድድሮችን በክልል ከተሞች እያስፋፉ መቀጠልን ስንሰራበት የቆየንብት ነው፡፡ በሃዋሳ ከተማ ዓመታዊውን የግማሽ ማራቶን ለ7 ጊዜ ዘንድሮ እንካሂዳለን፡፡ ከዚያም በቅደም ተከተል ለውድድር መስተንግዶ የሚሆኑ ከተሞችን እየመረጥን ለመስራት እንፈልጋለን፡፡ በባህርዳር፤ መቀሌ ግዙፉን የ10 ኪሜ የጎዳና ላይ ሩጫ ለመጀመር በከተሞቹ አስተዳደርም በእኛ በኩል ፍላጎት አለ። ዘንድሮ የኢትዮጵያ ንግድ ባንክ 75ኛ ዓመቱን ለማክበር ሲወስን ከታላቁ ሩጫ በኢትዮጵያ ጋር በአምስት የክልል ከተሞች በአጋርነት ለመስራት እና የአልማዝ እዮቤልዩ ክብረበዓሉ አካል እንዲሆን ማድረጉንም መጥቀስ እፈልጋለሁ፡፡ በሃዋሳ፤ ባህርዳር፤ መቀሌ ፤ አዳማ እና አዲስ አበባ እነዚህን ውድድሮች የሚያስተናግዱ ከተሞች ናቸው፡፡ እና እነዚህን ውድድሮች ከጨረስን በኋላ የ10 ኪ ሜትር የጎዳና ላይ ሩጫውን ከአዲስ አበባ ከተማ ባሻገር በተለይ በባህርዳር ወይም በመቀሌ ከተሞች ለመጀመር አቅደናል፡፡ የጎዳና ላይ ሩጫውን በክልል ከተሞች እንደአዲስ ለመጀመር የከተሞቹን የመስተንግዶ አቅም፤ የጎዳናዎች አመቺነት፤ በአጋርነት አብረውን የሚሰሩ ስፖንሰሮችና ሌሎች ሁኔታዎችን በጥናት እየመረመርን ነው፡፡ በአንዱ ከተማ ጀምረን ለሁለት እና ለሶስት ዓመታት አጠናክረን ከሰራን በኋላ በሌላ አዲስ ከተማ በተመሳሳይ እየጀመርን እንቀጥላለን፡፡ ወደፊት ይህን የታላቁ ሩጫ በኢትዮጵያ የስፖርት ባህል በአገር ውስጥ ብቻ ሳይሆን በአፍሪካ ደረጃ ለማስፋፋትም እንፈልጋለን፡፡ በተለያዩ አቅጣጫዎች ይህን እቅዳችን ተግባራዊ ለማድረግ እየሰራን ሲሆን ቅድሚያ ትኩረት በመስጠት ልንጀምር ያሰብነው በጅቡቲ ነው፡፡ ከጅቡቲ ጋር ከወደብ ትራንስፖርት ጋር ያለውን ቅርበት በመጠቀም ዓመታዊ ውድድር በቅርቡ ለማዘጋጀት ወስነናል፡፡\nየታላቁ ሩጫ በኢትዮጵያ ዋና ውድድር ሳይስተጓጎል ዓመቱን እየጠበቀ፤ በአዳዲስ አሰራሮች እየተጠናከረ፤ በውድድር ድምቀቱ እና ድባቡ እየገዘፈ ቀጥሏል፡፡ በአገሪቱ ገፅታ ግንባታ ከፍተኛ የሚጫወትም ሆኗል፡፡ በአጠቃላይ በፕሮፌሽናል አደረጃጀት እየተመራ የሚካሄድ ደረጃውን የጠበቀ የጎዳና ላይ ሩጫ ሆኗል፡፡ የተቋሙ እንቅስቃሴ በአገሪቱ ልዩ የስፖርት ባህልም እየሆነ መጥቷል ማለት ይቻላል? በውድድር አዘገጃጀት ምን አይነት ስኬቶችስ ተገኝተዋል?\nታላቁ ሩጫ በኢትዮጵያ በአገራችን ስፖርት አዎ ትልቅ ባህል እየሆነ የመጣ ነው፡፡ በየዓመቱ ከውድድር የማይቀሩ ደንበኞችን አፍርቷል፡፡ በግሉ፤ ከቤተሰብ ጋር ከሙያ ባልደረቦቹ እና ከጓደኞቹ ጋር በመሆን ውድድሩን በናፍቆት እየጠበቀ በየዓመቱ የሚሳተፍ ሁሉም ነው፡፡ በየዓመቱ ያለማቋረጥ የሚሳተፉ ደንበኞቻችን ከ30ሺ በላይ ይሆናሉ፡፡ ታላቁ ሩጫን ባህላቸው ያደረጉ ደንበኞቻችን በሶስት መደብ ልንከፍላቸው ይቻላል፡፡ የመጀመርያዎቹ ስራቸው ፕሮፌሽናል የሆኑ ሯጮች ናቸው፡፡ በክለብ የሚሰሩ እና ያለ ክፍያ በነፃ ውድድሩን ለመሳተፍ በኮታ የምንመዘግባቸው ናቸው። ለግል ተወዳዳሪዎች እጣ እያወጣን የተሳትፎ እድል እንሰጣለን። በውድድሩ ላይ በየዓመቱ ዓለም አቀፍ ደረጃ ያላቸው ትልልቅ አትሌቶች የሚሳተፉበት ሁኔታ እንደባህል እያደገ መጥቷል፡፡ በሁለቱም ፆታዎች ለሚያሸንፉ አትሌቶች የምንሰጠውን ሽልማት ወደ 100ሺ ብር ማሳደጋችን ይህን የፕሮፌሽናል አትሌቶች የተሳትፎ ጉጉት እና ባህል የሚጨምረው ነው፡፡ በተጨማሪም እውቅ አትሌቶች በእኛ ውድድር ተሳትፈው በውጭ በተለያዩ የጎዳና ላይ ሩጫዎች ለሚሳተፉ የገቡበትን ሰዓት አጣቅሰን የድጋፍ ደብዳቤ እየሰጠን ትኩረት እንዲሰጡት አድርጎናል፡፡\nበታላቁ ሩጫ በኢትዮጵያ የ10 ኪሎሜትር የጎዳና ላይ ሩጫ ከ10 በላይ የኦሎምፒክ ወይም የዓለም ሻምፒዮን የሆኑ አትሌቶች እየወጡ መሆናቸውም ሌላው የውድድራችን ትልቅ ደረጃ እና ስኬት ነው፡፡ በዋናው የአትሌቶች ውድድር በወንዶች ምድብ የመጀመርያው አሸናፊ የውድድሩ የበላይ ጠባቂና መስራች ኃይሌ ገብረስላሴ ሲሆን በሴቶች ምድብ ብርሃኔ አደሬ ነበረች፡፡ በ2ኛው በወንዶች ምድብ ገብረእግዚአብሄር ገብረማርያም በሴቶች ወርቅነሽ ኪዳኔ፤ በ3ኛው በወንዶች ምድብ ስለሺ ስህን በሴቶች ምድብ ጥሩነሽ ዲባባ፤ በ7ኛው ማራቶኒስቱ ፀጋዬ ከበደ ከውድድሩ አሸናፊ ታላላቅ አትሌቶች የሚጠቀሱ ናቸው፡፡ አሁን በኢትዮጵያ ከሚገኙ ምርጥ የማራቶን ሯጮች መካከል በሴቶች አበሩ ከበደ፤ ድሬ ቱኔ እና ጠይባ ኢርኬሶ እንዲሁም በወንዶች ቻላ ደቻሳ እና ጌቱ ፈለቀ እንዲሁም የዳመንድ ሊጉ አሸናፊ ሃጎስ ገብረህይወት በታላቁ ሩጫ በኢትዮጵያ የተሳትፎ ታሪካቸው ወደ ስኬት ለመውጣት ከቻሉት አትሌቶች ይገኙበታል። ከ10 በላይ ታዋቂ የዓለም አትሌቲክስ ማናጀሮች በ10 ኪ.ሜ የጎዳና ላይ ሩጫ እየተገኙ አትሌቶች ለመመልመል የሚጠቀሙበት አመቺ መድረክ እየሆነ መምጣቱም ከዚህ ጋር ተያይዞ ሊጠቀስ ይችላል፡፡ በተለያዩ ዓለም አቀፍ ውድድሮች ግምት የሚሰጠው እና በውድድሩ ጥሩ ደረጃ ያገኘ አትሌት በሌላ ዓለም አቀፍ ውድድር የመሳተፍ እድሉ ሰፊ የሆነበት ደረጃ ላይ ደርሷል፡፡\nዛሬ የጎዳና ላይ ሩጫው በአሁኑ ወቅት በዓለማችን መሮጥ አለባቸው ከተባሉ 10 የጎዳና ላይ ሩጫ ውድድሮች አንዱ ነው። የአፍሪካ ግዙፉ የጎዳና ላይ ሩጫ ተብሎ ከመጠቀሱም በላይ አንድ ቀለም ቲሸርት በሚለብሱ ተሳታፊዎቹ የአፍሪካ አስደናቂው የአትሌቲክስ መድረክም ተብሏል፡፡ በ2005 እኤአ ላይ የዓለም አቀፉ የማራቶንና የረጅም ርቀት ሩጫዎች ማህበር AIMS አባል እንደሆንን የሚታወቅ ሲሆን ማህበሩ በ90 አገራት 300 መሰል የሩጫ ውድድሮችን ያሰባሰበ በመሆኑ የተቋሙን ዓለም አቀፍ ግንኙነት ያጠናከረ ነው፡፡\nታዋቂው የደቡብ አፍሪካ የብሮድካስት ኩባንያ ዲኤስቲቪ፤ ፋና ብሮድካቲንግ ኮርፖሬሽን፤ የኢትዮጵያ ብሮድካስቲንግ ኮርፖሬሽን፤ ሌሎች በሩጫ ላይ አተኩረው የሚሰሩ ተቋማት፤ ህትመቶች እና የሚዲያ አጋሮች በየዓመቱ የሚሰጡትም ትኩረት ከጠንካራ ተመክሮዎቹ ሊጠቀስ የሚችል ነው፡፡ ለ10 ኪ ሜትር የጎዳና ላይ ሩጫው የዲኤስቲቪው ሱፕር ስፖርት የ52 ደቂቃዎች ስርጭት እንደሚሰራ የሚታወቅ ሲሆን በኢቢሲም በኩልም በየዓመቱ በየውድድሩ ቀን የሚኖረው የ2 ሰዓታት የቀጥታ ስርጭት የሚኖረውን የገፅታ ግንባታ የሚያረጋግጥ ነው፡፡ የታላቁ ሩጫ በኢትዮጵያ ውድድር በቱሪዝም ገቢ ለአገሪቱ ኢኮኖሚ የላቀ አስተዋፅኦ እንዳለውም የሚታወቅ ነው፡፡ ዘንድሮ ከ26 የተለያዩ አገራት በውድድሩ ላይ ለመሳተፍ እንደመጡ ይታወቃል፡፡ በየዓመቱ ውድድሩ ላይ እስከ 500 የውጭ አገር ዜጎች በአማካይ በሚሳተፉበት ደረጃ ላይ ይገኛል፡፡\nበየጊዜው ታላላቅ የክብር እንግዶችን ከውጭ እና ከአገር ውስጥ በማሳተፍም የጎዳና ላይ ሩጫው ስኬታማ መሆኑንም ማንሳት ይቻላል፡፡ ዘንድሮ ሁለቱ የኬንያ አትሌቶች ቪቪያን ቼሮይት እና ሎራንህ ኪፕላጋት መጥተዋል፡፡ ከዓመት በፊት በ2008 እኤአ በቤጂንግ ኦሎምፒክ በ3ሺ መሰናክል የኦሎምፒክ ሻምፒዮን ለመሆን የበቃችው አትሌት ዢን ዋን እና ታዋቂው የረጅም ርቀት፤ የማራቶን ሯጭ የሆነው ሄንድሪክ ራማላ ከደቡብ አፍሪካው በክብር እንግድነት ተገኝተዋል፡፡ ፖል ቴርጋት፤ ገብሬላ ዛቦ፤ ካሮሊና ክሉፍት፤ ዴቭ ሞርክሩፍት፤ ፓውላ ራድክሊፍ፤ የኒውዮርክ ማራቶን ዲያሬክተር ሜሪ ዊተንበርግ፤ የዓለም ስፖርት ጋዜጠኞች ማህበር ፕሬዝዳንት፤ እንዲሁም የኬንያዎቹ አትሌቶች ካተሪን ንድሬባ፤ ኤሊውድ ኪፕቾጌ፤ በጎዳና ላይ ሩጫው በክብር እንግድነት ከተገኙና ውድድሩን ካስጀመሩ የዓለማችን ምርጥ ታላላቅ አትሌቶች ይጠቀሳሉ፡፡\nበሌላ በኩል ተቋማችን ከአጋር ስፖንሰሮችና ከባለድርሻ አካላትም ጋር አርዓያ በሆነ መንገድ በሚሰራበትም ባህል ሊጠቀስ የሚችል ነው፡፡በተለይ የ10 ኪሎሜትር የጎዳና ላይ ሩጫው በየዓመቱ ከ10 በላይ የተለያዩ ስፖንሰሮችን የሚያሰባብምና በተሳካ ሁኔታ የሚካሄድ ውድድር ሆኗል፡፡ እንደቶታል፤ ቶዮታ፤ የኢትዮጵያ አየር መንገድ እና የኢትዮጵያ ንግድ ባንክ ፤ ኮካ ኮላ እና ሌሎች ትልልቅ ድርጅቶች በአብይ ስፖንሰር ከተቋማችን ጋር ለመስራት ያላቸው ፍላጎት በየጊዜው እያደገ የሚሄድ ለሌሎችም ኩባንያዎች በተምሳሌትነት ሊጠቀስ የሚያችል ነው፡፡ በተለያዩ የውድድር መሳርያዎች፤ ቁሳቁሶችና ልዩ ልዩ ግብዓቶች አቅርቦት፤ በተሳታፊዎች የተለያዩ የመስተንግዶ ስራዎችና ሌሎች ተግባራት ዙርያ አብረውን የሚሰሩት ከ50 በላይ ድርጅቶች እንደሆኑም ይታወቃል፡፡\nበ2013 እኤአ ላይ ታላቁ ሩጫ በኢትዮጵያ በሚያዘጋጃችው ውድድሮች የሚሊኒዬሙን የልማት ግቦች ለማሳካት ባደረገው አስተዋፅኦ ግምት ውስጥ ገብቶ የAIMS የማህበረሰብ አገልግሎት ልዩ ሽልማት ተበርክቶለታል፡፡ ከዋናው የጎዳና ላይ ሩጫ ጋር ተያይዞ በሚያነግባቸው መርሆችም በሚሰራበት የስራ ሂደቱና ባህሉ ተሳክቶለታል፡፡ በገቢ ማሰባሰብ እንቅስቃሴም ዘንድሮን ጨምሮ ባለፉት ሰባት አመታት ከ6 ሚሊዮን ብር በላይ በመሰብሰብ እሰከ 24 የግብረሰናይ ድርጅቶችን በሚደግፍ በጎ አድራጎት ዘመቻ የሚሰራ ሆኗል፡፡\nበመጨረሻም የምጠቅሰው የዓመቱ አዳዲስ ነገሮችን አካታቶ መስራትን ባህሉ ያደረገው ተቋማችን ከ10 ኪሜ የጎዳና ላይ ሩጫውጋር በማያያዝ ዘንድሮ ለመጀመርያ ጊዜ የታላቁ ኢትዮጵያ ኮንሰርት አካሂዷል፡፡ ከ3ሺ በላይ ተሳታፊዎች ባገኘው ይህ ኮንሰርት ከውጭ ሉችያኖ፤ ካሊ ፒ፤ቲዎኒ ፤ ታሻ ቲና ማይ ፍሌክስ ባንድ ከአገር ውስጥ እውቆቹ ድምፃውያን ንዋይ ደበበ፤ ማዲንጎ አፈወርቅ፤ ብራዘርስ ባንድ እና ኮሜዲያን ቶማስ ተሳትፈውበታል፡፡ ታላቁ ሩጫን ከሙዚቃ ጋር በማስተሳሰር በየዓመቱ አጠናክረን ስኬታማ ልናደርገው የምንፈልገው ነው፡፡\nMore in this category: « ታላቁ ሩጫና የሙዚቃ ኮንሰርት!\tየፌደሬሽኑ አመራሮች ምርጫ በድጋሚ ሊራዘም ነው »