1 Mui amara danu ifuna Rasarosi, dawa ofe wouri. Dawaini danu aruma sadei, Merini Mata Beteni suro ibebita. 2 (I ofe wouri amaranu aruma, Meri, dawa Yesunu buriro bononawere ogo ma wegari uite Yesunu buri danu yafa fouma ijima maituri). 3 I uwara Beteni suro ibebitana Rasarosi ofe ido wouri. Dawa ofe wouriba i aruma sadeima sina weisiro Yesuba ane weita, Dera Waria amara, anu aiye warai Rasarosi, dawa ofe derawere wourinu weitaro Yesu nauite wei, danu ofe wouretana ba uieta ofe wourawaba mena emema i wourinu ofe efitate Godinu ifuini Nanu ifuini we ma derawere ufitaita wei.\n5 Yesuma Mataini Merini Rasarosiba neno arama utebi. 6 Yesuma Rasarosi ofe woureta sina nauite sau Beteni suro anawa uite i suro kowa sadei ibi. 7 Kowa sadei me siniro Yesuma Danu iwata ueta uwaraba wei, Judia orofaro nono anibe wei. 8 Weiro i iwata ueta uwarama weita, Tisa, i Ju uwarama A auboko iro gebiroma ufitae utade aneba iro anibasu weita? 9 Weitaro Yesuma emaba wei, kowa amutasuna ario farasuro kobere inareta farasu. I kowanu arioro inareda ewa orofa atatanu ario erasuba buridu urawa utasu weite wei, anama dumuro inarasuna i ario dawabai meba buridu urasu wei. 11 Eno weite emaba wei, yanu yaiye Rasarosina nauta ainibinuba animate dawa ma uyamau wei. 12 Weiro i Danu iwata ueta uwarama weita, dawa nauta ainibifisuna wirofisu weita. 13 Rasarosi ba me siniba Yesuma iba eno weiro iwata ueta uwarama iwawa utate Rasarosi ba nauta ainibi imutaba Yesuma emaba wei, Rasarosi me sini wei. 15 Na botai iro anawa ueba iro animate buna ueta derawere umauna yanu imueta ma buna ufoitaba iba yaru utatane weite wei, dawabai anibe wei. 16 Eno weiro, i sokaka waita amara Tomasima danu domayamutu iwata ueta uwaraba wei, yaini anibete dawa ma uifitae ufitaitana yaini nesia uifeisi wei.\n17 Yesu Beteni suro ido ane farina Rasarosi uri ue oitaro kowa fo (4) uriro ainibi. 18 Jerusaremu suroma Beteni suro daba yafawere me, fuyanono iba Ju uwara faiyawere Mataini Meribai fatate i weda yaubita. 20 Yesu ido arasu weitaro Mata nauite durami ue ane Yesu ataniro Meri suro yaubi. 21 Matama Yesubai farite wei, A auboko sau ewaro fafarona nanu eweri uitawa me ibifie weite wei, na iwata awona ane Godibai webasuna Godima aba mafisu wei. 23 Eno weiro Yesuma dawaba wei, anu aena nono uyafisu weiro Matama Yesuba wei, i uietaroma uyareta kowa muiro uyafisu imutatane wei. 25 Weina Yesuma wei, Nana i uietaroma ma uyaretaini me ibene ibene ibetanu ubi weite nono wei, anama danu naueta Nabai odifite uifite nono uyafite me ibifisu wei. 26 Ana anama me ibinitaro Na nautaitana da uifitate me ibene ibene ibifitaita. A imutasu wei? 27 Weiro Matama Dawaba wei, Dera Waria Amara, aiwia ina na imutatane. Ana i Mesaia imutatanete Ana Godibairoma ewa nasiniro fari Amara imutatane wei.\n28 Matama i sina weite owerite suro ane farite kekeramaratu Meriba wei, yanu Tisa Amara farinute aba wenu weiro Merima nauite sau uyarite ani. 30 (Yesuma i natofo suro ane farawa uite i botai Matama Dawa atani iro ibi). 31 I uieta suro yaubita Ju uwarama Merinu aneta etate we imuta, i aruma danu daenanu uri ue oeta kabesiro anibite daenaba iro i webie anasu we imutate danu buribi anita. 32 Merima Yesubai ane farite Danu buri gigiraribai arubi uteda wei, A auboko ewaro sau fafarona nanu eweri da uifite me ibifie wei. 33 Da uifie weite Meri dawaini i Ju uwaraini nesia i weitaro Yesuma ema erite neno siosa uteda wei, Rasarosi aboro uri ue oita weiro weita, Dera Waria Amara are ea weita. 35 Eno weitana Yesuma i weiro i Ju uwarama weita, Yesu Rasarosiba neno arama derawere utasu weita. 37 Eno weitaro moana uwarama weita, ewa amarama diti basugari amara ma wiroi rairo nono aneba Rasarosi webiro wirotawa ui weita?\n38 Eno weitaro nauite Yesu neno siosa nono uite ane Rasarosi uri ue oita kabesiro ane fari. I uiro uri ue oeta kabesina gebiro erabo. 39 Mui gebiroma i uri bebetoro garari ue oitaro ibiba Yesuma wei, i gebiro mune eta kebiro odiawe wei. Weiro i uiro uri ue oita amara dawaini uruama itasi aruma, Matama wei, danu uieta kowa nesia fo (4) me sininuba urara fafisu wei. 40 Eno weiro Yesuma i aruma dawaba wei, auboko Nana aba wene enanari kimuwere imufasuna Godinu buna derawere efasu wene wei. 41 Yesu eno weiba i gebiro ma ubere eta kebiro oita. Oitaro Yesuma diti etu urero erite guriguri uteda wei, Baba, awonana Na Ana Nanu sina nautasuro A we ma kobererau utatane. 42 Na iwata, A Na woroworo nautasuro ewa inaibinita uwarama Ana Na ewaro siaia uiro fare imufitae iba eno watane wei. 43 Eno weite sina derawere weda yua wei, Rasarosi, uriroma uyate wawaro amua wei. 44 Eno weina i ba uiro uri ue oita amara Rasarosi dawa ba ido uietaroma uyarite amo fari. Danu buri age wadiama wayare wayare utate kofiri ibo nawata mui wadiama obari utate oitaro ainibi. Eno ainibebe eno bobo amo fari. Amo fariro Yesuma wei, i amaranu ofero ibinu wadia ma uregari uawero suro anibi wei.\n45 Moana Ju uwara, Merini uruama anita uwarama Rasarosi uietaroma uyari i etate Yesu naue imue utaro nono moana Ju uwarama Jerusaremu suro anitate Ferosi uwarabai Yesunu buna ueta weitaro nauta. 47 I eno ueta sina nautate iba i dera fuyo ode sina weta uwaraini Ferosi uwarama weita, kanisoro mitini ufe weitaba i kanisoro uwara ido fare guruguru uta. Ido fare guruguru utaro weita, i Amarama buna ueta faiyawere utasuba anene ufeisi weita? 48 Weitate weita, me ere kodeibero Dana eno uteibisuna uwara faiyawere danu buribi anibitaitaba i Romani dera yawoeta uwarama emanu ami uwara siaia ufitaro fafitate yanu dera dubu suini yanu Ju uwaranu su nesia ma siosa ufitaita weita. 49 Eno weitaro i fuyo ode sina weta uwara emanu dera amara, danu ifuna Kaiyafasi, dana eno wei, yanu imuetana ba me. I amara yana Dawa da ma uifero Danu torowa uifisuna ina kobererau. Ya i sina imutawa utaita. Nono aneba ya Ju uwara nesia uifeisi wei? 51 (I oyaro, i amara Kaiyafasi dawa dera fuyo ode sina weta amaraba Godima Dawabai Danu imueta maiba iba Yesuma i Ju uwaraba uifisu we bou ui. 52 I we bou uetana Ju uwara torowaba wiawa ui. Wiawa uite Godinu arumami adarabu aboro aboro ema nesiaba uifite Dana uwara nesia mune uwara demurai odifisu). 53 Enoba i dera Ju uwarama weita, Yesu Dawa ma uifeisi weita.\n54 I kowaroma Yesuma i Ju uwarabai emanu iboro baworo inarawa ui. Idoba Yesu Jerusaremu su ekodite Efaramu suro ani. I suna eme ibawa orofa gigirariro ibebi. Yesu iro anite Dawaini Danu iwata ueta uwaraini iro ibebita.\n55 Duburo i Godima Isaraero uwara Ijifiroma woure ani ogaro kowa baworo uiba uwara faiyawere aboro aboroma Jerusaremu suro emanu ogaroro kakara uroeta urofitae fata. 56 Iba iro fatate Yesu doberebe doberebe osi utate dera dubu su ubarero inatate weita, ya uwara ane imutaita? Yesu Dawa ogaro fafisu aba me weita?\n57 I dera fuyo ode sina weta uwaraini Ferosi uwarama auboko weita, anama i amara Yesu efisuna yabai are webiro naufe weita. I weita ina emanu ununa Yesu yabae budari ufitae iba eno weita.


Pe Rengo—Gu Sinombori Nyakipaha Kisusi Ambia Fongo | Tipa Wisigoho\nMO GEDIHE ROGO Acholi Albanian Amharic Angolan (Fugo ni Bee) Arabi Armenian Aymara Azerbaijani Azerbaijani (Cyrillic) Bashkir Bassa (Cameroon) Bengali Bicol Boulou Bulgarian Catalan Cebuano Chichewa Chinese Mandarin (Simplified) Chinese Mandarin (Traditional) Chitonga (Malawi) Chitumbuka Chiyao Chuvash Croatian Czech Dangme Danish Dutch Efik English Estonian Ewe Fijian Finnish Fon French Ga Georgian German Greek Guarani Gujarati Gun Hausa Hebrew Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hungarian Ibanag Icelandic Igbo Iloko Indonesian Isoko Italian Japanese Kabiye Kannada Kikamba Kikuyu Kinyarwanda Kirghiz Kiribati Kirundi Korean Kurdish Kurmanji (Caucasus) Kurdish Kurmanji (Cyrillic) Latvian Lhukonzo Lithuanian Luganda Luo Macedonian Macua Malagasy Malay Malayalam Marathi Maya Mixe Mongolian Moore Myanmar Ndebele (Zimbabwe) Nepali Nigerian Pidgin Norwegian Nyungwe Nzema Okpe Oromo Ossetian Pangasinan Papiamento (Curaçao) Persian Pidgin (Cameroon) Polish Portuguese Punjabi Quechua (Bolivia) Romanian Runyankore Russian Samoan Sango Sena Serbian Serbian (Roman) Shona Sidama Sinhala Slovak Slovenian Solomon Islands Pidgin Spanish Sranantongo Swahili Swedish Tagalog Tajiki Tamil Tatar Telugu Tetun Dili Thai Tigrinya Tiv Tok Pisin Tshwa Turkish Turkmen Tuvaluan Twi Tzotzil Ukrainian Urdu Urhobo Uzbek Vietnamese Waray-Waray Welsh Wolaita Yoruba Zande Zapotec (Isthmus)\nAboro aima digo nibi ambia fongo na nyanyakipaha. Agu akuraha kinaho genoho naima da ti amirioni adorari. Ono tie, ya mo si rengbe kadu nga kura ahe kinaho nyakipaha bangiri Mbori kisusi ambia fongo?\nHaykanush, nga gu natungusipai ata ziongo bapatiza ya naraka Armenia yo abi pasipoti pati kpuri. Gu pasipoti re adu na gu karte nga ga beenge gbiati bakere marã vuruhe yo. Ri agumba paha fu kumbari nga guko nangia kina gu batungusipai ataziongo bapatiza ya.\nAgi arogotise re adu na kere zingo marã na i adu na bape kuriiyo; ono wa si avura duwo, i adiberã ka ndu na gu marã re ku rogo gu adresi naadu ti gu pasipoti re. Ngba gu kumba si aingi beko gbiati gako aborokporo aima zera. Haykanush na kumbari asaki gupai fuyo nga pa peyo rengo aye mbiko gupai i aawirikaha rogo Ziazia Kekeapai. I abi gupai nga si aaida aida i pe rengo, na i amangisunge na gi momu re tipa ka fura tipa aDezire Yekova na ki fu gaani awaraga fu agu aborokporo re.\nAgu aborokporo re aaida ka fu marã fu Haykanush ni mosoro, ono ri ki ima ka. Rogo gu uru naangbe fuoho, dia gu kumba re aye fuo agu arogotise re ku kpuyo na ri ki fu gu tongo nga ga mbia fongo fu Haykanush tipa ka yugo gayo tambuahe.\nWakina agu aborokporo re, ngba dungu aboro ima rengba ka zera mbiko wai Haykanush na kumbari amangipai kuti rengo. Ono ya mo ngba Yekova rengbe ka zera? Wai du ko arengbe ka bi gayo mangapai nga ga rengo? Ya mo gu ome i amangihe ka mangapai kuti rengo re adu na wene sangbanaha ti ni?\nAGU ASINO NYAKIPAHA KISUSI AHE\nNyakingo gu karagapai du kuti agu asanahe re te. Gu ndupai re nga, ga Yekova amoyambu idi kuti gupai nga yugo ga Yekova asino nyakipaha bangiriko kisusi mbia fongo, daabu, watadu gu kura ahe. Nirengo, ga Yekova bipai tipa guhe du na nyanyakipaha watadu gu anyakanga paha ya kia ti gu nga ga dungu aboro. (Yes. 55:8, 9) Na tipa gako amoyambu, yugo gako asino ngba wene gene nga nyanyakipa pai fuyo.\nAni naino gipai re ti gupai Ziazia Kekeapai agumbaha tipa rugatinapai gbiati tatamana. Asanza 3:13-15 naya: “Boro ngbarago nga gu ni ini tatamana, na gu boro du na rugatinapai, bambiko mokiisa ha ngba ki susi mokiisa baga feda, gu mokiisa du ti ni si ki susi ga dahabu. Si ngba ki susi ti ngungungu ambia fongahe, he ho mo akpi nyemu he, ka rengbe na ni te.” Si tie ziazia nga, Yekova nabi agu asino re nanyanyakipaha kisusi aũkumuko.\nNa ginipai tie du tipa pe rengo?\nNirengo, Yekova nitiko nape kina rengo; ko “arengba nga na re zire” te. (Tito 1:2) Na gako toro adu kugii gu mokedi nangia Pauro ko ke gupai fu agu aKristano nga aEbere naadu rogo bambata sa kama agarã nga: “Oni kpári tipa rani, bambiko ya ani tigaani ani na wene sangba kpoto yo, nikpi nyemu ka sunga na rurupai rogo apai dunduko.”—Eb. 13:18.\nYesu Kristo amoi wene kpiapai nga ga gumba rengo. Ni kpiapai, mo tingidi gupai nga, ho gu Gbiamotumo nangia Kayafa apoi ni kuari nga: “Mi nazungadi ro ni rimo Mbori du ni ungako, mo yúgu he fu rani si ngia Kristo nga mo, nga Wiri Mbori?” Yesu agumba kina rengo ki yugu tiko nga Masiya nga ko, wa vura duhe nga pa ida ko ho wo arengbe arengba ka sa ga ga aYudo Aboro Rondo i kitingbanga ko nga ko nagberã ngbakoyo na si ki sa gupai nga i imiko.—Mt. 26:63-67.\nGinipai tigaha du tipa rani? Ya mo ani agumba rengo ho duhe ni nga pa oka ani rengo watadu ka aria fugo rengbe ka ye na aũkumuko?\nKA PE RENGO IMA KPAKARA\nNirengo, si ima kpakara ka gumba rengo rogo gi yangara arame dungu “aboro akpi kina nyemu tiyo, ki du ni airakpinyemumarã” rogoho re. (2 Tim. 3:2) Zingo marã watadu zanga sunge marã nasaha ni mbumbupai fu aboro i pe rengo. Dungu aboro naberãha nga si ruaru fuyo i dĩhe, ka nangahe, watadu ka gumba ziree. Gi bipai re ima kpatafuro si ki da nga dungu aboro niberẽhe nga ho daha ni nibipa gbia aũkumuko, si aidanga boro pe rengo te. Na zavura kura aKristano ima manga iraira diaberã nibipa gipai re na mbiko ‘aura tipa marã’ i ki zanga gayo du gigiri rogo dungurati.—1 Tim. 3:8; Tito 1:7.\nOno tie, tipa dungu aKristano, i nawirika Yesu. I ima inoho nga sinombori nyakipaha kisusi aũkumuko dunduko. Rogo gi gene re, agu agude nga aKristano adĩngopai sukuru yo tipa ka manga asada wenengai te. (Snz. 20:23) Rengo ngaha nga, pa pe rengo arengbanga ka ye aye kindi na mosoro wagu naadu tipa Haykanush te. Ono wa vura duhe wo, ka pe rengo nga gupai ru bangiri Mbori, na si nasa rani ani du na gigiri sangbakpotoseyo nga gu du na nyanyakipaha.\nGu kpiapai nga ga Gagik nayugo gipai re wenengai. Ko aya: “Mbata fu mi da ni Kristano, mi aamangasunge rogo gu bakere basunge nga gu airaha anaaka kaa tumo marã-ngbeti nipeyo ziree nibipa gu marã i aagbiaha. Wa mi angia barugupasunge, si anaaida mi mangi giatise na gu boro naaroga marã-ngbeti tipa ka tumo marã mobirimo funi wa ka ni zanga kusa gaani mangaapai nga ga biriki kuyangura. Nisangbanaha, rimore awo ni kere ira ziree. Ho mi awiriki rengo ni, mi ambu manga gupai re, wa vura duhe nga mi aazio wene marã ti gu sunge re. Kubagure, mi atona gimi sunge bagaahe. Na nikina gu bambata uru mi atonaha, mi ake rimo gimi sirika na agbiangbii na kini tumo gimi amarã-ngbeti dunduko.”—2 Kor. 8:21.\nGagik aya: “Gu marã mi aagbiaha aye ka umba nikerehe, sidu, si ki du ni mbumbuhe fere mi ngere fuo gimi aborokporo. Ono wa si avura duwo, mi awere nangbarago. Mi na gigiri sangbakpotoreyo bangiri Yekova. Mi nga wene kpiapai fu awire ue nga akumbagude, na mi ima rẽ awere tipa amomu rogo dungurati. Abarogo marã-ngbeti gbiati agu aboro mi amangasunge bagaahe na yo nabire awere ni gu kumba na gumba kina rengo.”\nYEKOVA NIKA UNDO RONI AUNDO\nYekova nakpinyemu agu aboro nasa gako yugopai bibihe du wenengai niyugoyo gako wene asino kodihe na gumba rengo. (Tito 2:10) Gako ziazia toro adu kugii Davide ko fu gi kidohe re: “Mi adu mbata ni parangare, mi gbinza awere; ono mi ata bi nga ruru boro i nambu ni te, na ngbatungani i nio riahe a te.”—Tam. 37:25.\nGu kpiapai nga ga gu ruru dee nangia Ruta nayugo gupai re. Ri akakuti na-kumbari nangia Naomi kuba gupai nga ka mburi wa ri aima gbinza. Ruta aga ku Yisaraere yo, yo ri arengbe ka iriso ndikidi Mbori ni. (Ruta 1:16, 17) Ho Ruta adu ni Yisaraere yo, ri aamangapai na rengo na kini mangisunge nyanyaki, kini dungura futu zende ahe a wa si adu rogo Ndiko. Wakina gupai Davide agbiatiko na ni kusa, Yekova aambunga Ruta na Naomi ku rogo zingo te. (Ruta 2:2-18) Gu nyakipaha anyaka gbe nga, Yekova amangi bakere apai fu Ruta susi gu gbua nga ka ngera fuo gari azingo ũborose. Ko asia ri ri du ni tita Davide na zavura gu Masiya i akidopako!—Ruta 4:13-17; Mt. 1:5, 16.\nKura ga Yekova amoyambu rengbe ka gbiatiyo rogo gu kpakaraapai duhe rogo nimbumbuhe fuyo i gbia agu ahe i aida tipa raka yo. Kuba gupai nga i gbata gu gene du taata ono ki pe ziree, i namanga bakere ome ka mangasunge nyanyaki. Rogo gi gene re, i kini yuguhe nga i nabi ga Mbori wene asino, kodihe na gumba rengo na nyanyakipaha kisusi ahe dũ.—Snz. 12:24; Ef. 4:28.\nWakina Ruta naadu bakuru kusayo, aKristano rogo zegino dunduko ima du na idapase kuti ga Yekova ome ka undoyo. I na bakere kido kuti gu Ko naasa gupai nga i ke gi kidohe re rogo Fugoko yo, nga gu naya: “Mi ahe nga unda ro wa sa te, mi ambú nga ro a wa sa te.” (Eb. 13:5) Yekova aima digo niyuguhe nga ko rengbe arengba na ko nika undo gu rungorungo aboro aundo nape rengo ti aregbo dũ. Ko aima digo nimangipai a kuti gako akidohe nga ko nika fu agu ahe afu ani aida tipa raka rani.—Mt. 6:33.\nNirengo, aboro rengbe kaa bi mbia fongo na gu kura ahe na nyanyakipaha. Ono ani ima rengba kadu na kido nga, pa gumba ani rengo na kini yugu agu akura asino du ti gu Barani du ngbangbaturũ yo, si nyakipaha fuko kisusi kikiipa geno ambia dũ!\nPa gumba rengo nasa rani ani banda sangbakpotorani yo gigiri na kadu na ranirii nga ga fugo gene tungusapai yo


Gine nga Baatoro kpikpi aboro na Adisi Peyo Paha Rogo Ziazia Kekeapai | Ziazia Kekeapai Ayugoho\nGine Nga Baatoro Kpikpi Aboro na Adisi?\nROGO gu Ziazia Kekeapai nga ga pa-Zande, ani nabi agu afugo yo nga “Baatoro kpikpi aboro” na “Adisi.” Gu fugo Ebere i asaha nga “Baatoro kpikpi aboro,” si nga “sheʼohlˈ.” Na gu fugo Giriki i asaha nga Adisi, si nga “haiˈdes.” Ka i gbia agi afugo du ue re, bangehe du rogo Ziazia Kekeapai susi 70. Si ue dunduko na rogoyo sa. Si dunduko ue nabi kina pa kpio. Kura abasafugo Ziazia Kekeapai asaha nga “murã,” watadu “due.” Ono tie, si ni kpakarakpakaraha ka sa agu afugo re ku rogo dungu afugo nga ga aboro. Rogoyo nga gine nzunzu? Ani bingo wai furayo tipaha rogo bete apapara Ziazia Kekeapai.\nBatungusipai 9:10 naya: “Sunge rogo Baatoro kpikpi aboro yo [sheʼohlˈ] yo mo andú ku ho ni te, berãpai na inahe na tatamana a te.” Ya mo si nayugo gupai nga gu ba ya yo tipaha si nga Baatoro kpikpi aboro, watadu Adisi, si nga gu ba aboro atakpi atoroyo kini ga ku rogoho? Oó. Ba ho atoro aboro araka rogoho te, na anga toro nga he du rogo boro yo naraka ku mbatayo kindi fuo kpi ní te. Ya mo Baatoro kpikpi aboro nga bakpisida aboro, watadu gu ba i nakpisidi bangisa boro rogoho? Oó. Ho Ziazia Kekeapai afura ni rogo kura aba tipa bakpisida aboro watadu murã, si gumbaha agumba ziazia nga “bakpisida aboro” na ‘murã,’ angianga “Baatoro kpikpi aboro,” watadu “Adisi” ya. (Bambata Pai 23:7-9; Matayo 28:1) Na berewe a, Ziazia Kekeapai ayanga wẽ sheʼohlˈ, watadu Adisi nga gu bangisa murã i nakpisidi dungu aboro rogoho te.—Bambata Pai 49:30, 31.\nWa duhe tie were, gini ngbatunga ba du nzunzu ya yo ti ni “Baatoro kpikpi aboro,” watadu “Adisi”? Ziazia Kekeapai nayugo gupai nga, gu ba re nga bakere ba ki susi gu ba i akpisido badungu aboro rogoho. Ni kpiapai, Yesaya 5:14 naya wẽ Baatoro kpikpi aboro ‘nakiisa tihe kini zara ngbaha zanga ringbisaha.’ Wa vura duhe nga badungu aboro ga ku rogo gi ba re ka i agedanga yo ya, si nazara ngbaha kindi tipa kina kura aboro. Gomoro namangaha kindi. (Asanza 30:15, 16) Kungbo bakpisida aboro naahi ahi be kangba aboro, ono ‘Baatoro kpikpi aboro ambinga te.’ (Asanza 27:20) Gure nga, ka gu ba re hingo te. Digidoho ti ni te. Gere nayugo gupai nga, ndikidi rago ngaha te. Ono si nga gu ba nga ga kpikpi aboro angianga ndikidi he ya. Agu aboro kpiki, si wa ka i ya i rogo bangisa ba, watadu murã, ono anga ndikidi murã du ngaha duadu ho ti ni te.\nGu yugopai nga ga Ziazia Kekeapai du tipa zingabekpio naundo rani aundo berewe ani ini guhe nga “Baatoro kpikpi aboro” na “Adisi.” Ziazia Kekeapai naringbisapa agi aba re ni agu aba rengbe aboro arengba ka kura rogoho. * (Eyobo 14:13; Amokedi 2:31; Yugoti 20:13) Anga kina agu aboro sa nairisi Yekova du Baatoro kpikpi aboro yo watadu Adisi yo te, ono badungu kura aboro a. (Bambata Pai 37:35; Atambuahe 55:15) Sidu tie, Ziazia Kekeapai naya wẽ “ruru aboro azinga be kpio na iraira yo a.”—Amokedi 24:15.\n^ genewaraga 1 Gu kpikpi aboro Mbori nikaa zingisanga yo be kpio ya, Ziazia Kekeapai naya wẽ i tigayo “Geyena yo.” (Matayo 5:30; 10:28; 23:33) A wa adunga Baatoro kpikpi aboro na Adisi ni ndikidi ba ya, Geyena nga ndikidi ba a te.


Ga Mbori Kindo—Tipagine si Aida Mo du ti ni na Nyemu ga Mbori Kindo?\nMO GEDIHE ROGO Afrikaans Albanian Amharic Arabi Armenian Aymara Azerbaijani Azerbaijani (Cyrillic) Bicol Bulgarian Catalan Cebuano Chichewa Chinese Mandarin (Simplified) Chinese Mandarin (Traditional) Chitonga Chitumbuka Cibemba Croatian Czech Danish Dutch Efik English Estonian Ewe Finnish French Ga Georgian German Greek Greenlandic Guarani Gun Haitian Creole Hebrew Hiligaynon Hmong (White) Hungarian Icelandic Igbo Iloko Indonesian Italian Japanese Kazakh Kikaonde Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kirghiz Kirundi Kisi Kisonge Kongo Korean Krio Latvian Lingala Lithuanian Luganda Luo Macedonian Malagasy Malay Maltese Maya Mazatec (Huautla) Mongolian Moore Nepali Ngabere Norwegian Nyaneka Nzema Oromo Ossetian Otetela Pangasinan Papiamento (Aruba) Papiamento (Curaçao) Polish Portuguese Punjabi Quechua (Bolivia) Romanian Russian Sango Sepedi Serbian Serbian (Roman) Sesotho (Lesotho) Setswana Shona Silozi Sinhala Slovak Slovenian Spanish Sranantongo Swahili Swahili (Congo Swedish Tagalog Tahitian Tatar Thai Tigrinya Tshiluba Tsonga Turkish Twi Ukrainian Umbundu Vietnamese Wayuunaiki Xhosa Zande Zulu\nAGU APAI NANDU NA GUPAI DU TI KPOTOHO | GA MBORI KINDO WAI RENGBEHE KA UNDO RO?\nTipagine si Aida Mo du ti ni na Nyemu ga Mbori Kindo?\nAmirioni aboro rogo zegino dunduko areme namaa gayo maabangirise riimburu ga Mbori Kindo. I napekafuo gu kpiapai Yesu amoihe ho ko ayugupai ni fu apefuoko i nikpari niya: “Ga ngbi yé, ani mángi rogo kpotosende wa mo akpi nyemu he.”—Matayo 6:10.\nSi nairiwo tie nga, wa vura du dungu aboro na nyemu ga Mbori Kindo, si nawira wa dungu apambori agbenga berã aboro kutini te. Nibi gipai re, bake kuru apangbanga nga H. G. Wells akpariapa wai Yesu ‘amangi ome tipa ka fu tiko ka yugo gupai ko aayambaha nga gu Kindo nga ga Ngbangbaturũ,’ na wa vura duhe wo, Wells aya, ‘dungu agu akanisa naya si nga ga aKristano, si abingo gi yugopai re na nyanyakipa ha te.’\nADezire Yekova wa agu akanisa re te, i nanyakasapa ga Mbori Kindo ni bakerehe kisusi kura apai. Mo bingo gi gaani magazini mo agedaha awere re, i nasaha ku rogo afugo nga 220. Bange gu i akusaha rogo diwi sa nambeda kuti amirioni 46. Magazini ho rogo zegino i akparakaha wa gi magazini re te. Na gini nyanyakipai si afura tipaha? Mo kparia gu banguapai du bariihe. Si nga: Ngbaõbambu Sinziri Natakapande ga Yekova Kindo. *\nTipagine aDezire Yekova amanga bakere ome ti ni wa gure tipa ka takapande ga Mbori Kindo? Ndupai ho sa nga, ani idi kuti gupai nga, pa ga Mbori Kindo nga gu nyanyaki pangbanga du rogo Ziazia Kekeapai adunga gu waha berewe ya. Kurigure, ani idi kuti gupai a nga kina ga Mbori Kindo sa rengbe ka ye na ziga kuti agu akpakarapai dunduko namanga aboro areme.\nHo aDezire Yekova agbeberã aboro ni kuti ga Mbori Kindo, i naasada ka manga ome ka raka ringbisihe na ga Yesu kpiapai. Ho ko adu ni auru kpotosende, pa ga Mbori Kindo nangia gu nyanyakipa pai fuko rogo gako raka na gako tungusapai yo. (Ruka 4:43) Tipagine pa gu Kindo re anyaki ti ni fu Yesu wa gure? Na gini undo rengbe mo ka gbiaha ti ni? Ani nazungodi ro nga mo gedinga gu kekeapai ageda ngbefuo gere tipa ka gbia akaragapai kuti agi asanahe re.\n^ genewaraga 5 Rimo Mbori nga Yekova rogo Ziazia Kekeapai.


Mata Ifenẽya Nẽ Od 3 JON 1\nturau oboiyou Gaius, aya ĩ nigin momoi anĩ bun, wau laa fedig, ĩ bun pas enei atotof.\n2 Turau oboiyou, ogon malãkanon biya ibodok gen, õ boũ biya ibod ken, ereb ereb ganan õ nigin biya ilauf nigin, aya kosẽ auf. 3 Turau tar tunĩ disi fen, õ momoi anĩ biya bagai dõ wo fen, momoi anĩ bun toku uyõdig anĩ dirokana di, aya fatuk bagai wau al fen. 4 Aya gereu tar momoi anĩ bun diyõdig karĩya anim, wau al fiya ereb ereb ganan wal fiya anĩ ifanadig.\nNegur Nẽ Kabĩ Tamo Kulatun Fediya\n5 Turau oboiyou, õ, turada tar idi, õ bun yaũ tamo anidi nigin el wo, biya ago wedidig. 6 Idi ogon waũ laa fiya nigin sios dirokenẽdin. Õ idi tobonunã Negur orof kilei sur wediyouf are, õ biya ago wouf. 7 Idi Odug yana nigin, haiden bun tamal isennẽya taka to dale fen, dilen. 8 Anĩ nigin, ada, momoi anĩ nigin weim kabĩ talouf nigin, tamo age fediya tasennẽdiyouf bagai.\n9 Aya sios bun pas atoton, anĩ ere, Diotrefes uyulil ibodõya nigin wau laa fedig, ĩ nemã od to karĩ yedig. 10 Anĩ nigin, aya asiyouf sain bun, aya ĩ ereb age fef, amã nigin dumen od sane bagai irõdig anĩ yaor afouf. Anĩ dogol sã, ĩ turada tar yalediya nigin itoron. Ĩ idi turada tar yaleya nigin orodif anidig katũ feid fen, idi sios bun tamal yalelnẽdin.\n11 Turau oboiyou, ereb sane anĩ to madẽ wo, ereb biya anĩ madẽ wouf. Aib taka ereb biya age fef, ĩ Negur bun tamal. Aib taka ereb sane age fef, ĩ Negur to ilen. 12 Demetrius ĩ nigin, ganan biya wogõ dedig, momoi anĩ ĩ yogog age fedig. Amãg ĩ nigin biya wogõ maudig, age mafe di, ã keleĩ, nemã wogõ are momoi.\n13 Aya õ bun itotoya nigin musei ado, anĩ ere, aya pepa ado ink nem itotoya nigin to orouf. 14 Aya kaisã ileyõya nigin wau irok, age afe fen, abob nawa tail fen, wogõ tauf.\n15 Wau inosiya õ bun ibodõf. Turada tar ein, nedi aanya sur difef. Turada tar an mugu mugu yeneid nem aan wediyouf.


Act 11 | `GVF | STEP | Ena nusi erungwa ongwa yal kobe, Aposel, te ka main aa gi di pirungwa enin kobe, Yudia gariba suna milere Yuda milekungwa ibal ka main aa gi di pirungwa yalin kobe pirungwa.\nPita konagi erungwa main di maribe ere Yerusalem ka main ibal taminin tongwa\n1 Ena nusi erungwa ongwa yal kobe, Aposel, te ka main aa gi di pirungwa enin kobe, Yudia gariba suna milere Yuda milekungwa ibal ka main aa gi di pirungwa yalin kobe pirungwa. 2 Pirere Pita Yerusalem ai u bawa dungure, Yuda ibal Yesu pire gi dungwa ibal mile, “Yuda milekungwa ibal gain bile ero,” iru dire kan tere 3 iru di Pita tongwa, “Yuda milekungwa ibal gain bile erekungwa, tameran i ogu ala ene? Tameran bole para komina nene?” 4 Dimba kalkan erungwa mere Pita di gawa dire dungwa,\n5 “Na Yopa ogu ai ana di God te miliga omilan maalungure, na kiibi iru kaniwa. Gal bilkaw mere, ulin sui sui dungwa kan kule, mone mone di pusi main erungure, na miliga gul yaa main simua. 6 Na suna ali tena yuulin bile kanere awi bolima te kabe biin, te oniba te kauba kaniwa. 7 Kanigire pare ka iru di na tongwa, ‘Pita, i ale kabe si no.’ 8 Dimba na manaa dire iru diga, ‘Singabo, Yuda ibal komina manaa dungure mawal ere, goma ta nekiwa.’ 9 Diiba kamin mina ka ta kwi iru dungwa, ‘Komina ta ta i nenana dire, God para paamua, dungwa i manaa di tekio.’ 10 Ginin sutakobe ul kiibi iru kanigire, kalkan i kwi ere kamin mina omua. 11 Kal iru erungwa kaun iray, na ogu ki pai milebinga gul, yal sutakobe u bawa dimua. Yal ta Sisaria gariba gul milere nusi erungure, na miliga gul umua. 12 Ungure God Iban di na tongwa, ‘Yalin kobe maliaga i bole para nanga, nomanin su su sikio.’ Ka main aa gi di pirungwa enin kobe anan kole muru kole taran ire, na bole para pire Konilias ogu ala obinwa. 13 Obingire yalini iru dungwa, ‘Angel ta na ogu u milungwa kanigire, iru di na tomua. I yal taw kobe nusi ere Yopa ai po. Nangure yal ta kaan Saimon, kaan kwi yongwa Pita, awli abila unamua. 14 Ka main ta bolin kule i tenangwa, i te enin kobe para aa ki di tenangure, sigare kule u wai nanwa.’ 15 Na kawn kule ka di miliga, God Kegemama Iban goma na ibal kobe denan miranan suna ongwa mere, yalin kobe para den miriin suna omua. 16 Ongwa kaun i, ‘Yon nil wo bile tomba, God Kegemama Iban i tenangure inanwa,’ dire, Yesu Singaba goma ka iru dungwa piriwa. 17 Na ibal kobe Singaba Yesu Kirisito pire gi dibinga, God yalini Iban na tongwa mere, yalin kobe tongwa na manaa di God teralo? Na yal digan miliga ta di tekerala.” 18 Dungure ibal kobe pire unin si milere deminin si God tere iru dungwa, “Yuda milekungwa ibal nomanin suna si kiruul sire kwi mile painangwal painama dire, God iru ere tomua.”\nAntioko ka main ibal taminin kawn kule u maribe ongwa\n19 Ena goma Sitiben si gulungwa kaun giil pire Yesu pire gi dungwa ibal tongure, pire gi dungwa ibal i, u sutaw ongwa. Pirere ibal taw kobe Pinisia gariba ongure, taw Saipiras gariba ongure, taw Antioko ai ongwa. U sutaw iru pirere ka main di Yuda ibal tawle tongwa. 20 Tomba Saipiras ibal te Sairini ibal taw Antioko ai pirere, Singaba Yesu guun kan kere di Yuda milekungwa ibal tongwa. 21 Yesu Singaba yobilaan bile yalin kobe tongure, ibal binanwenbile pire gi dire, Yesu Singaba bole pena galungwa.\n22 Iru ere milungwa ka main ibal taminin Yerusalem milungwa pirere, Banabas nusi Antioko ai erungwa. 23 U bawa dire God kal wai ere ibal tongwa kane wai pirere, te ibalin kobe Yesu Singaba ka main aa girin di milama dire, yobilaan bile tongwa. 24 Banabas yal wai milungure God Kegemama Iban yalini den miriin suna pirere sipapa sungure, yalini pire gi wen di milungwa. Ibal binanbile u Yesu Singaba gawliman ongwa.\n25 Ena Banabas Tasas ai pire Sol kanala dire ongwa. 26 Kanere pare awli Antioko ai ongwa, me erin ta yalin sui ka main ibal taminin di ku bilere, ibal binanbile ka nil si tongwa. Antioko ai ibal kobe Yesu gawlima kobe kawn kule kaan Kirisito Gawliman yongwa.\n27 Ena kaun iray ka kebe yal kobe Yerusalem ai pisere Antioko gariba gul ongwa. 28 Pi milere yal ta kaan Agabas alungure, God Iban aa bawle tongure iru di maribe erungwa, “Kenan bil gulungwa kaun gariba kole kole u maribe namua.” Dungwa kaun iray, Orom yal bil kaan Kilodias kenin erungwa kaun u maribe ongwa. 29 Yesu gawlima kobe Antioko gariba gul milere u ku bile diria ere iru dungwa, “Na ibal kobe kulgal bona inan inan aa tobinga mere, kalkan nusi ere Yudia, Yesu ka main aa gi di pirungwa enan kobe, terabinwa.” 30 Dungwa erere kalkan Banabas te Sol tongure, yal sui ire pire Yerusalem ka main goma yongwa yal kobe tongwa.


Alianza de boda ondulada Cab.\nAlianza de boda ondulada Cab. cantidad\nSKU: alb10-c Categorías: Alianzas de boda, NOVIOS


Padu Boro ni Ruru ni Nasa Mbori Ko Idi na Ni | Tipa Wisigoho\n“Oni du ni awiriki agu yo du ni adikumbo akidohe mbiko idapase na hipai.”—EB. 6:12.\nABIA: 3, 54\nWai du gu kpiapai nga ga Yepeta na wiriko narengbe ka undo rani ani ne gu maapai kurii nga ga zegino?\nGini arugute nga ga Ziazia Kekeapai bi oni he nga si rengbe ka undo roni oni mbakadipai dagba tironi?\nWai du gi kekeapai re nangarasi roni oni mbupa kura gaoni apai tipa Kindo?\n1, 2. Gini kpakarapai Yepeta gbiati wiriko agbiatiyo na ni?\nGU Bakabangirise ri adu na ni ima nyasa. Gi paranga degude re na bakere ngbarago ka bi bari wa ko ayego ba vura yo, ri nazubo ka fu sene fuko na bakere ngbarago tipa gu diabese ko adu na ni ba vura yo. Kuba gupai nga ko du na ngbarago ki tona ka bibia na kini dogbere na ri, ko siri gako roko vura na ki kpari ki ya: “Ako wire! Mo payasi pa re gbe mi ni fudifudi re be ro.” Tingbafuo gure ko ki pe gupai naˈaria gari raka nyeanye kindi, na ki gbarasipa gu maabangirise ri adu na ni nga ga gari raka. Ono tie, wa si avura duwo, ri aakapa nga te, ri afu wene karagapai, na ki ngarasi bari ko ndu kumbatayo ka manga gupai ko akidopa mangaha fu Mbori. Afugo ri nayugo gu bakere idapase ri adu na ni. Ri adu na kido nga guhe Yekova asanahe tipaha ni wenehe tipa ri. (Abasa. 11:34-37) Bari adu na bakere ngbarago mbiko ko ima ino gupai nga, padu wiriko na nyemu ka mangapai kuti gu diaberã ko adihe nasa ngbarago ti Yekova.\n2 Yepeta na wiriko aagunde ti Yekova na i adu na kido kuti gu gene mangaapai nga ga Yekova, zavura ho si adu ni ni kpakarakpakaraha. I aima du na kido nga pa Mbori idi na yo nyakipaha ti agu apai i ambupaha.\n3. Tipagine gu kpiapai nga ga Yepeta na wiriko narengbe ka undo rani ti ni areme?\n3 Ani ima inoho nga si ni taatapai dedede ka nye ni ruru rani fu Yekova te. Gu rengo duho nga si naida ani “so vura zaza tipa gu idapase” du ani na ni. (Yuda 3) Tipa ka undo rani ani mangihe wo, ani wisigongo gu kpakaraapai Yepeta na wiriko agbiatiyo na ni. Wai du i anye ni ruruyo fu Yekova?\nI ANYE NIRURU YO ZAVURA TI GU ZOMIA HE NGA GA ZEGINO\n4, 5. (a) Gini zinahe Yekova afuhe fu aYisaraere ho i arimi ni ku rogo Ringara Mokido? (b) Ringbisihe kuti Atambuahe 106, ginipai namangi aYisaraere mbiko gayo basasangba?\n4 Auru dunduko aYepeta na wiriko anaatingidapa gu gbegberẽ sangbanapai naye mbikopa zanga du ni ruruse fu Yekova. Agarã wa 3000 kusayo, i afu zinahe fu atitayo nga i runosi agu apagano naadu rogo Ringara Mokido. (Pa Rug. 7:1-4) Pa zanga du aYisaraere na giasangba asayo i di gu ingapai nangia ga aKanano, na si ki sayo i zi ti gu gbina nga ga kungbo ambori, na i ki tona ka manga wasiwasi mangaapai.—Oni gedi Atambuahe 106:34-39.\n5 Gu samungu re asa gupai nga ka Yekova bandanga yo berewe ya. (Abasa. 2:1-3, 11-15; Tam. 106:40-43) Nairiwo wai si adu ni kpakarapai fu agu aborokporo naagunde ti Mbori tipa i nye ni ruruyo fu Yekova rogo agu agarã re! Wa si avura duwo, Ziazia Kekeapai nayugo gupai nga ruru aboro adu kinaho wa Yepeta na wiriko, Erikana, Ana, na Samuere, nga agu aboro naima diaberã tipa Yekova idi na yo.—1 Sam. 1:20-28; 2:26.\n6. Gini ngbatunga apai nga ga zegino duho areme, na ginipai si aida ani mangihe?\n6 Ani naraka rogo gu zegino aboro aberã na kini mangiapai kina wai si adu rogo gu ringara Kanana naadu mbata, i anaataasapa kodaba na zuu na kini nyakasipa nyemu aũzegino. Yekova ima fu azahe furani wakina gu ko afuhe fu aYisaraere tipa si banda rani ti ngbatunga agu apai re. Ya mo ani awirikapai ti gu aingahe nangia ga aYisaraere re? (1 Kor. 10:6-11) Si naida ani mangi ome tipa ka dia gu ngbatunga aberãpai kusayo duwa ga aboro Kanana rogo gaani raka yo. (Rom. 12:2) Ya mo ani namanga ome tipa ka mangaha wo?\nKO ANYE NI RURUKO KO KI VURA DU NA GBERÃRAGO VURŨ\n7. (a) Ginipai ga Yepeta aboro amangiko na ni? (b) Gako mangapai adu wai kutini?\n7 Ti rago Yepeta, ga aYisaraere basasangba asayo i da ni akanga fu aFereseto gbiati aAmono. (Abasa. 10:7, 8) Ono tie, ga Yepeta akpakarapai ayengo kina be gu rikaaboro nangia avurako sa te ono si aye a be awirinako gbiati agu abarumbatayo nangia ga aYisaraere yo. Kpihe gbiati sogote afõngbadu awirinako yo i do ko kusayo, na ki ka na gako rengo nga ga dia aũkumbo wa ko angia bambata gude. (Abasa. 11:1-3) Yepeta aima ká ka mbu gi gayo gbegberẽ mangapai re si fu rii gako bipai. Kuba gupai nga imisiri ngbaduse sako ko zanga degatuko sa gu zungadihe nangia ga abaakumba tipa undo, ko aye ki undo yo. (Abasa. 11:4-11) Ginihe si awira wa si nafõngbadu Yepeta yo ko mangipai wa gu boro naima nyaka rogo toro yo?\n8, 9. (a) Gini bangua arengo naadu rogo ga Moize aNdiko yo si awira wa si naundo ga Yepeta? (b) Ginipai paha anyaki gbe fu Yepeta?\n8 Anga Yepeta angia kina nyanyaki basovura sa te, ko angia gu boro naima ino wai Mbori anaamangapai na Gako aboro. Pa ino Yepeta wai Yekova anaamangapai na aYisaraere asako ko ini gupai du ni ruruhe gbiati gu du ni irairaha bangiri Yekova. (Abasa. 11:12-27) Gu ga Mbori bangua arengo naadu rogo ga Moize aNdiko yo aima mbakada ga Yepeta berãpai gbiati ngbaduko yo. Ko aima ino gupai nga Yekova aidanga na kpipai te; kuba gure, Mbori aaida na gupai nga gako aboro kpinyemu akurayo. Gu ndiko re ape gupai a nga si aidanga boro zanga undo kurani te, zavura gu boro ‘nasoga’ ni a te.—Oni gedi Gate 23:5; Pa Amotumo 19:17, 18.\n9 Si nawira wa gu kpiapai nangia ga ruru boro wa Yosefa nainipai fu awirinako wa i avura “nisogo ko asoga,” aima du na maapai kurii ga Yepeta mangapai. (Bam. P. 37:4; 45:4, 5) Berãkurii ngbatunga akpiapai wa gure aima rengba ka undo Yepeta ko sia gu gene mangapai naangba angba ti Yekova. Zanga kapa, gu mangaapai nga ga awirinako aima imisa ko gbe, ono ko aidanga ka mbu mangasunge fu Yekova na fu gako aboro te. (Abasa. 11:9) Pa so Yepeta vura tipa ka songodapai kubara Yekova yo adu ni nyanyakipa pai fuko kisusi agu akpakarapai ko adu na ni. Ko aima diaberã tipa ka nye niruru ko fu Yekova, na sangbanaha adu ni wenehe fuko na fu kura aboro.—Eb. 11:32, 33.\n10. Wai du rengbe ani ka mbu ga Mbori arugute si undo rani ani mangi wa aKristano areme?\n10 Ya mo ani ambu ga Yepeta kpiapai si undo rani? Si rengbe kadu nga ani aima du na gberãrago watadu kuarani Kristano aima manga furani gbegberẽ. Kangia wo duhe, si aidanga ani mbu ngbatunga agu akpakarapai re si ka na ani ti ye kuba adunguratise yo watadu ka mangasunge fu Yekova na kini mangipai rogo dungurati na omerani dunduko te. Ni wirika ani gu kpiapai nangia ga Yepeta, ani mbu agu arugute nga ga Mbori si undo rani ani dibe gu gbegberẽ apai ani agbiatirani na ni na kini ndu kumbatayo na manga weneapai.—Rom. 12:20, 21; Koro. 3:13.\nIDA KA MBUPA GAANI APAI NAYUGOPA GAANI IDAPASE\n11, 12. Gini kidohe Yepeta amangihe, na si aakoda ginihe?\n11 Yepeta aima inoho nga ko aaida aida na ga Mbori undo tipa ka kusa aYisaraere be aAmono. Ko akido Yekova nga ka ko undoko ko du na diabese, ko nika fu “zozo motumo” fu Yekova, nga gu bambata boro nika ye kpuko yo ho ko nika karagatiko ni ba vura yo. (Abasa. 11:30, 31) Gu motumo re aakoda ginihe?\n12 Pa fu aboro ni zozo motumo nga gbegberẽpai bangiri Yekova. Rogo gi gene re, si ziazia nga Yepeta aberãnga ka fu boro ni motumo te. (Pa Rug. 18:9, 10) Rogo ga Moize aNdiko yo, i naafu zozo motumo gbe fu kina Yekova sa, a wa gopai ayugoho, si adu nga Yepeta nika fu gu boro re ni mangisunge fu Mbori. Gi kido re aayugo gupai nga gu boro re nika mangasunge nyeanye kindi banye yo. Yekova aima ida na ga Yepeta kido na ki fu maku fuko ko du na bakere diabese rogo vurayo na ko ki zogo avurako. (Abasa. 11:32, 33) Ono da du kangia gu boro ka ko afu ni ni “zozo motumo” fu Mbori re?\n13, 14. Ginipai agu afugo Yepeta du rogo Abasapungbanga 11:35 ayugoho tipa gako idapase?\n13 Oni tingidinga pa gu pangbanga ani ni fura tipaha ti tonatona gi kekeapai re. Ho Yepeta ayego ni ba vura yo, gu boro naoro ka dusio ko angia gu bangisa wiriko ko aakpinyemuri gbe! Ane du asada ayeni fuko. Ya mo ko aringbisa fugoko na ki fu wiriko tipa ri mangisunge banye nyeanye kindi rogo gari raka yo?\n14 Berewe a, si nawira wa gu bangua arengo du rogo Fugo Mbori yo naundo Yepeta ko mangi ruru diaberã. Si rengbe kadu nga ko atingidipa agu afugo du rogo Gate 23:19, nga gu naaruga ga Mbori aboro i du na nyemu ka fu gayo wene ahe fu Yekova. Ndiko ape gupai a nga ka kumba zungahe, ni duwa ka ni mangihe. Si aya: “Ho kumba ka nikido he [ni] fu Yekova, . . . ni anisa nga gani pai wa sa te; ni animangi he kina kuti gupai naakuru ngbani yo dunduko.” (Geda 30:2) A wa si adu tipa Ana, nga gu boro naraki ti regbo Yepeta, si aaida ko mangipai kuti gako zungahe, na ki ini wai surungbaha nika du fuko gbiati wiriko kumbatayo. Kura gude aadunga beko te; gu bangisa wiriko re nangia gako maabangirise, na ni gu boro ka ndu na rimoko kumbatayo na ki di kumboko Yisaraere yo. (Abasa. 11:34) Ono wa si avura duwo, Abasapungbanga 11:35 nadigiso afugo Yepeta ko niya: “Mi ape pai fu Yekova, ka mi sa nga sangbare te.” Wa vura duhe nga ko aima tumo ni bakerehe tipa padu ko ni ruruko, Yekova aima ida na ko. Ya mo ka mo arengbe ka manga kina gu bangisa diaberã re?\n15. Gini mozunga dungu rani amangihe, na wai rengbe ani kadu niruru rani?\n15 Ho ani akpara gaani raka ni fu Yekova, ani azungahe nga ani nika manga gupai ko akpinyemuhe na nyemuhe. Ani aima inoho nga, si aida aida ani mbupa kura gaani apai tipa ka digiso gu kidohe re. Ono tie, gaani giasangba nadu ni asadiasadihe ho i asana rani ni ani mangi agu apai ani aidanga na ni ya. Ho ani ambupa kura gaani apai ni na ki mangisunge fu Mbori zavura gupai angbanga tirani ya vurũ, gure nga ani niruru rani fuko. Agu amaku ani ka gbiaha kii kisusi agu apai ani ambupaha, ka si vura du nga si adu ni kpakarapai furani vurũ. (Mara. 3:10) Ono ginipai naadu tipa wiri Yepeta tigari?\nWai du rengbe ani ka yugo gu ngbatunga idapase naadu ti Yepeta na wiriko? (Oni bi genewaraga 16, 17)\n16. Wai du wiri Yepeta amangipai kuti ga bari zungahe? (Oni bi gu sura du ti tonatonaha.)\n16 Si aadunga taata fu wiri Yepeta ri idi na surungba ga bari mozunga te. Gu zungahe re adu kia ti gu nangia ga Ana nga gu boro naafu wiiri nangia Samuere ko mangisunge banye yo ni boro Nazara. (1 Sam. 1:11) Boro Nazara adu na kina gene beni tipa ka manga rogatise na ki batika agude. Ono si adu nga wiri Yepeta nika ngia “zozo motumo”; ri adianga kumba na ki batika agude te. (Abasa. 11:37-40) Nidu ri ni wiri gu gbia na ni gu bangbembatayo fu aYisaraere naadu na diabese, i aima rengba ka furi fu wene kumba rogo gu ringara re. Ono tie, si adu nga ri nika da ni gu moyambu du na pari kusende namangasunge banye yo. Ga gi paranga degude re karagapai angia gine? Ri ayuguhe nga ri amoi ga Yekova sunge mbatayo na ki ya: “Buba, mo ape pai fu Yekova; mo mangi he fere a wa kina gu pai nakuru ngbaro yo.” (Abasa. 11:36) Ri ambupa gu gari nyemupai nga ga dia kumba na batika agude tipa ka sa ndikidi irisombori si ndu kumbatayo. Wai du rengbe ani ka wirika gi gari kpiapai re?\n17. (a) Wai du rengbe ani ka wirika gu idapase nga ga Yepeta na wiriko? (b) Wai du agu afugo du rogo AEbere 6:10-12 angarasa roni oni mbupa kura gaoni apai?\n17 Akutu paranga aboro nga akumba na adegude na nyemu ka mbupa rogatise watadu ka vunga agude tipa wiri bete regbo tipa wa ka i mangisunge fu Yekova wenengai. Sosono aboro a nafu gu gayo regbo ka i naadiaha na awiriyo gbiati atitayo tipa ka songoda sunge dudua abambu nga ga Kindo, ka ndu tipa Gu Sukuru Du Tipa Abatungusipa Kindo, na ka mangasunge Kindo rogo agu aba angenga abatungusipai rogoho ya. Agu akurayo nambupa gu kura apai ka i nimangihe tipa ka mangasunge tungusapai ti regbo gu tua nga ga Tingida Pakpio Yesu. Ngbatunga agu asunge i amangaha na kpotoyo yo dunduko re nafu ngbarago fu Yekova, na bangiriko agonga ti gayo sunge gbiati gu nyemuse i ayugoho te. (Oni gedi AEbere 6:10-12.) Ya mo si rengbe kadu foro taata tipa mo mbupa kura gamo apai ka mangasunge fu Yekova na kpotoroyo dunduko?\nGUPAI WIRIKI ANI HE\n18, 19. Ginipai wiriki ani he ti gu pangbanga nga ga Ziazia Kekeapai du tipa Yepeta na wiriko, na wai du rengbe ani ka wirika yo?\n18 Wa vura duhe nga ga Yepeta raka aima hi be akpakarapai, ko ambu ga Yekova berãpai si ngbe fuko kumbatayo rogo gako diaberã yo. Ko aka gu mangaapai nga ga agu aboro naadu patiko ka si moingo pai riko ya. Wa aboro avura ka mangako gbegberẽ, si arungburasingo padu ko niruru ko fu Mbori te. Pa ida ko na wiriko ka mbupa kura gayo apai aye na dungu amaku fuyo, mbiko Yekova amangisunge nayo dunduko ue tipa ndikidi irisombori ndu kumbatayo. Ti gu regbo kura aboro ambu mangapai kuti ga Mbori arugute, aYepeta na wiriko azi tiyo kutini.\n19 Ziazia Kekeapai nazungodi rani nga ani “du ni awiriki agu yo du ni adikumbo akidohe mbiko idapase na hipai.” (Eb. 6:12) Ani du nga adu wa aYepeta na wiriko ni raka ani ringbisihe na gu bangua arengo du ni yuguyuguhe rogo gayo raka yo nga: Padu boro ni ruru ni nasa mbori ko idi na ni.


YAI GUMAN GUNOM KAM Aposel 19\nPauro fu iki birom ori Efesasi tei furo moime\n1 Aporo yaromi Korin tei moingui, Pauro wan fu Eisia man wan furo ena u Efesasi tei ure ungua Yesu gama suwo ekanere* 1 Ko 3:6 2 “Koma ne yokamai Yesu fi ki si teinga Yai Gumam Murom mora ama imo?” diro mina wako erongoro ena yokamai “E e. No yokamai Murom Sumuna i moingua fikepune,” di teingoro* Ap 2:38; 8:15-16 3 “Ena ne yokamai fi ki singa tora nuwi buime?” diro mina wako erongoro “No yokamai Yoane ka mapunom dungua fi ki supunga nuwi buipune,” diro ka mokom bairo di teingoro 4 ena Pauro tokoi di erome, “Ari yai opai denom minom si awa teinga Yoane nuwi wom bui erere te ka epe ama dume, ‘Ne yokama yai ta okome unangua fi ki si teiyo!’ epe di erome. Te yaromi i Yesu,” epe di erongoro* Mt 3:11 5 ena yokamai ka i fire Ari Wanopanom Yesu kam uwom boiro nuwi buime. 6 Ena Pauro okom ei yokamai binom kopu de erongoro ena Yai Gumam Murom uro yokamai denom minom ikai koi fungoro yokamai ka kapo kapo dire te Yai Gumam kam mapunom imari deime.* Ap 8:17; 10:44, 46 7 Te yai gan okonom koro koro muruwo te kaunom surai moime.\n8 Ena kapa suraiye Yura ari iron kakom kakom Pauro fu Yura ari ka nuwi si ereinga iki ikai koi fure ka yoporam boiro ka di mari dome. Yaromi “Ari yokamai Yai Gumam kiapanom bei erongua mapunom firaime,” diro ka di ipo ka domba 9 ari suwo koropane denom minom si fere de ki sungoro fi ki sikeime. Ena yokamai fu ari yai opai okonom muromdi tei furo Yai Gumam konom si fere dere ka niki dongua dime. Ena Pauro yokamai moingi tei ma dere Yesu gama endiro fure ena aro kakom kakom yai Tairanu munom ganom iki tei moiro ka mapunom dungua ariyoma ama di ipo ka dero fimie.* 2 Ko 6:14-18 10 Ena Pauro epe bei moingua non iki surai fungoro ena iran Yura ari muruwo te Giriki ari muruwo Eisia akai tei moinga Ari Wanopanom kam fimie. 11 Te Yai Gumam Pauro akire di tongoro ari ganom nouro dinga tarom beme.* Ap 14:3 12 Te ari yokamai Pauro foran boingua bei dongua gaiyom ire bo te Pauro kokonan bengua gaiyom ire fu nupi fainga ari yokamai moingi tei fure ganomdi tei eingoro ena nupi fainga goungoro te murom niki deinga yokamai ari denom minom ikai koi moinga u mena fimie.* Ap 5:15 13 Ena Yura ari suwo koropane koro koro furo murom niki deinga yokamai ewi mena dowaro beinga “Ari Wanopanom Yesu kam uwom borapune,” di firo epe duwaro beime, “Pauro yaromi Yesu kam mapunom di mari dongua Yesu yaromi moingua ne yokamai u mena fiyo!” epe dime.* Mk 9:38 14 Te fi mun ei teinga yai ori i kam Sewa yaromi wama okonom koro muruwo te koro surai mapunom epe beiro dimba 15 murom niki dongua yaromi ka mokom baire epe di erome, “Yesu gumam kaniye. Te Pauro gumam ama kanipa ne yokamai gumanom kankeye,” di erongoro* Mk 1:24, 34 16 ena yai murom niki dongua yaromi ikai moingua ure yokamai si ure sire eiro gainom suna bei boi bai di erere ganom bei niki ori wom de erongoro ena yokamai tongi mena fure yoru wake moime. 17 Ena Yura ari muruwo te Giriki ari muruwo Efesasi tei moinga ka wayom i fire kuri ori wom fire ena Ari Wanopanom Yesu kam akire dime.* Ap 5:5, 11 18 Te fi ki singa ari yokamai munmane ure bianom faingua koma beinga ari okonom muromdi tei di mari deime. 19 Ari yai opai munmane gene mane iro waninga gene mane pepam ire ari okonom muromdi tei tapai kaure eire e dongua gaime. Ena pepam gainga i kongo ori wom dungua epemere 50,000 kina.* Diu 18:10-12 20 Ena iran Ari Wanopanom kam koro koro furo te yoporam boime.* Ap 12:24\n21 Ena yokamai epe bei gouingoro Pauro “Na Maseronia man tei wan fure te Akeiya man tei ama wan fure Yerusarem naro beiye. Te na Yerusarem mora naika ena okome na furo iki birom ori Roma ama kanaiye,” epe di firo* Ap 23:11; Ro 1:13 22 ena Timoti te Eratusi Pauro akire di teipika yai surai ewi dongoro surai Maseronia man fipikoro Pauro kakom suwo Eisia akai tei moimie.* Ro 16:23; 2 Ti 4:20\n23 Ena kakom boromdi ari yokamai Ari Wanopanom Yesu konom ari yai opai bei erongua kiam bei tere te gure gewo ori wom dime.* 2 Ko 1:8 24 Yai ta i kongo siwa ire tai ta ta gawo beiro moime. Yaromi kam i Dimitiyu. Yaromi kongo siwa iro kamundi opai kasu Atemisi iki gawo munmane kei tongoro te ari Dimitiyu kokonanom akire di teinga yokamai kongo munmane iro ako neime.* Ap 16:16 25 Ena Dimitiyu yaromi bei moiro akire di teinga yokamai te kokonan epe kanere beinga yokamai unom boingoro yokamai kuku boingoro yaromi “Ya, no yokama kokonan epe bepunga meina ori wom ipune. 26 Te ne yokamai mora fire kaningai Pauro yaromi ari yai opai munmane gurero iro furo nomanenom bei du di eromie. Yaromi epe dume, ‘Ari yokamai yai gumam okonomdi beinga yai gumam kawom moikemie,’ epe dungoro te ari yai opai Efesasi tei moinga te Eisia man tei moinga yokamai ‘Yaromi kawom dume,’ dime.* Ap 17:29 27 Ena kakom kakom yaromi ka epe duwangua nonon kokonanom bepungai bei niki dowamie. Te na epe dipa ka ta ama di fiye. ‘Yaromi kamundi opai ori i kam Atemisi fi mun ei teinga iki ama bei niki de towame. Yai opai muruwo Eisia tei moinga te yai opai man man muruwo moinga kamundi oparomi kam akire di teimba oparomi kam gounaro bemie,’ di fiye,” epe di erongoro 28 ena yokamai ka i firo denom minom niki ori wom de firo ena yokamai u ori wom boime, “Nonon Efesasi ari kamundi opai Atemisi opai ori moimie,” epe diro u boime. 29 Te yokamai epe u boingoro ena iran ari yai opai muruwo iki birom ori tei moingi gure gewo ori wom dime. Ena Maseronia yai surai kanom Gayuso te Aritaka surai koma Pauro wanungua ama wanipire. Ena yokamai fure yai surai a ki sire endire kuku boinga akaiyom tei fime.* Ap 20:4; 27:2; Kor 4:10; Fmn 1:24 30 Ena Pauro “Ari yai opai moingi suna tei naiye,” diro bemba Yesu gama yokamai “Nemane,” di teime. 31 Te Eisia man tei gaman kiapanom ari suwo koropane Pauro yokoi ei neinga yokamai moiro ama ka yoporam boiro di de tere “Ne kuku boinga akaiyom ikai koi kiyo!” epe di teime. 32 Ena ari muruwo kuku boinga inokore ei unanan dere beimie. Suwo koropane ka towane dingoro te ari suwo ka ta dingoro te ari munmane yokamai ure kuku boingai mapunom fikeime. 33 Ena iran Yura ari bei moiro yai ta i kam Eresanda a sin boi suna ipo de teingoro ari kuku boinga yokamai kanere “Yaromi kuku boipunga kapakom moime,” di fingoro ena Eresanda ari yokamai Yura ari kura kam di erekenaro beinga “Ka duwaro beye,” di firo okom akire dumba 34 ari yokamai kaningai yaromi Yura yai moingoro ena iran koimoi u boiro “Nonon Efesasi ari opai Atemisi opai ori moimie,” epe u boiro fu oromene kakom u boingoro goume.\n35 Ena yokamai u boingoro ena iki birom ori kiapanom yai ure ari yai opai yokamai “Ka dikere moiyo!” di erongoro ka dikenaingoro ena yaromi “Ne Efesasi ari yokamao, ari yai opai man man muruwo moinga mora kaningai nonon opai ori Atemisi ka mapunom iki kiapanom moipunie. Te no Atemisi kuiam kamundi iwari ako mangi sungua ama kiapam moipune. 36 Eramom ‘Kam i faikeme,’ duwame? Epe dikenangua iran ne yokamai inokore munmane eikere wira dire moiyo! Te tai ta ta niki dongua beikeiyo! 37 Ne yokamai yai surai endire tawa wimba surai ka mapunom iki tai ta kunei nekepire. Te surai nonon kamundi opai ama kam ka sikeipire. 38 Ena Dimitiyu yaromi bo te kokonan ariyoma nenta ka kori di towangua nonon ka kori duwainga kakom bai epune. Te no ka kori finga yokamai ama bai eropune. Ena yokamai furo ka kori di erowaimie. 39 Dumba ne yokamai ka ta duwainga ena nonon iki birom ori kaunsel kuku borapunga kakom tei di ipo ka dowapune. 40 Epena aro kakom i kura ori wom boipunga yokamai ka kori di norowaimie. Te yokamai nonon kura boipunga mapunom mina wako norowainga ka mokom bairo dikenapunie,” epe di erere 41 ena ari kuku boinga yokamai ewi dongoro fime.\n*19:1: 1 Ko 3:6\n*19:2: Ap 2:38; 8:15-16\n*19:4: Mt 3:11\n*19:6: Ap 8:17; 10:44, 46\n*19:9: 2 Ko 6:14-18\n*19:11: Ap 14:3\n*19:12: Ap 5:15\n*19:13: Mk 9:38\n*19:15: Mk 1:24, 34\n*19:17: Ap 5:5, 11\n*19:19: Diu 18:10-12\n*19:20: Ap 12:24\n*19:21: Ap 23:11; Ro 1:13\n*19:22: Ro 16:23; 2 Ti 4:20\n*19:23: 2 Ko 1:8\n*19:24: Ap 16:16\n*19:26: Ap 17:29\n*19:29: Ap 20:4; 27:2; Kor 4:10; Fmn 1:24


Anotogi Ngago Wik Yisu Kilisiyegi Langaira Matiyu 10\n1 Pulaga wok nakke Yisugu ngezebokko waligeleyi meleyau keya pongo inge nazikka neyau puwili piyegi wiriyiweki yeiya. Logo puwili weik kanda logo pugu puwili kerewawili yongkambanuwiliyaga wezayeli, keya yongkambanu kemegeme nak nalangaimek keya ngangangyeng kilingwili yombiyangai wazayiweki pangkara keya kozang pugura yana logo yawe pugura mizi kambelibene.\n2 Yombanu meleyau keya pongo ingenazikka neyau puwili Aposolowili meiwili, puwiligi yeikyeng peyeng, werebek Simong yeik nara Pita meibok, keya pigi sakpek Enduru, keya neyau Jems keya pigi sakpek Yowan Sebetigi marekyau. 3 Keya Pilip keya Patolomiyu, keya Tomasi keya Matiyu ulogo king takis weiyabek, keya Alapiyagi marekpek Jems, keya Tariyasi. 4 Keya Saimon yombu Selete Yudawili Romwiliyaga yaliya wazayiweki liwik yawe miziwiliyaga nak logo puwiligu pi Saimon Seletebek meibek, keya nak Yuras Isaliyoto, yombu kalike Yisu ulagiwiliyegi miza yanagibek.\n5 Yisugu meleyau keya pongo ingenazikka neyau puwili ngago kiriwei mizagi peyeng kiling kang wezayela, Yawe nogora mizageya koyimowei ini Yuda onowiligi ngabelakpekke kang nagani, keya yongkambanu ngabelak Sameriya meibekke yoluwiliyegirau kang nagani. 6 Purik segeya yongkambanu Yudawiliyegi kunizo, purik puwili liyeng memeng ngai puwiligibek wezamiya logo piyaga koweige koyimi puwili kelikwili, legi puwiliyegi kambelizo. 7 Puwiliyegi kanda pelik kozak yeizo, Mabek wokpekke Anotogo weik pigi ngaimekki ngai yolu legi kiliyiweki koli logo Anotogo iniyegi ngaiweki kelemi, yeizo. 8 Keya inugu pura kozak yeiyageya koyimowei kemegemewili yombiyangai wazayizo, keya yombanu kemegeme Leposimek meimek kiling puwilirau yombiyangai wazayizo, keya ibengwili yangalekta wik wazayizo, keya kerewa yongkambanuwiliyegi ngai yolu puwili welagela wezayeli mizizo. Ini kozang piyeng mizagira yeik weiya legi mabilik peyeng yeik mizizo. 9 Watabi orowei kelemi kangki nayeng wari nagani, keya king ma koli ma siliba nayeng 10 kik kalokyengke wari nagani. Ma kagorik yeke ngalege wakiyagi nariktau kikkikke wawela logo wari nagani, ma ingegangyau ma lukunglei wari nagani, yeik inugu wakiyagi mabiyeng kiling kambelizo. Purik yombu yawe mizibek yawe pugu miziragi wiyeke ngeragi keya pulangaiyeng mani purik pangka.\n11 Ini yereng yemane narage ma songono narage kiliya la logowekke yombanu pangkawiligu koli keleya logo ini iza orowei i puwiligiyengke yolu puwekke purik mabura i mabumakke koyi kanda kangki puwekke yereng pura wiya logo kang mizizo. 12 Keya ini i namakke yeke ige kang puwekke purik mabura were yongkambanu i pumakke yoluwiliyegi pelik yeizo, Wilek kang inuwagiyeng ngezege sara koyimiweki, yeiya logo Anotogi ngago wazonora yanizo. 13 Tamizeige yombu wilek kang ngezege saragi kelibek i pumakke wizilege purik wilek kang pugubek ngezege sara weiyagi. Kapura tamizeige pilik naktau ono purik mabura ngago ngezege saragi pura ngereke ni makngezeyegi yogi.\n14 Tamizeige ini yereng narage lewa logo pulogowili iniyegi koli keleyi ono keya ngago wazono puragi kerewiya logo wilek kang puwiligiyengko wei ono puwekke purik mabura yereng pura wiya wazamizo logo puwiliyaga mele inuguyeng kaigesizo logo puwili Anotogo puwiliyegi wilik ono keya inugu ngereke yereng purage puwiliyegi ngago wazonora kozak yeiweki yogi ono purikki puwili iwaka si nangai kani. 15 Kerewiyi, nogo iniyegi ngizi panu kozak yei, Wok kalike Anotogo ngagozak mizagibekke purik yongkambanu yereng Sorong meiraga keya Komola meiraga koka walaka kaile unatuba miza puwili ngangang weiyagi kapura yongkambanu yereng puraga iniyegi koli keleya ono puwili keya ngago inuguragi kerewiya logo wei ono puwili wokpokko ngangang yemane panu weiyagi.\n16 Togo ini nogo wezayeliwili mena kambelizo. Keya kerewiyi. Nogo ini koloyakamandik songonowili kelik yombanu kaile iniyegi ngangang keleyi keya kuneng yanagiwiliyegi wezayeli purik nogo iwaka wizinda, legi ini kazing kemalewiligu mizi pilikmekke mizizo, purik pilik watabi inugu mizagiyengki waberek panu kumulizo. Keya kazing winak Kuwemimiwiligi pilikmekke mizizo, purik pilik yongomo mizi kunimowei nak kilindau ngai keli nagani, mabuwili kiling kuzige sara koyizo. 17 Ini ngai waberek panu, purik ini yawe nogora mizirikki wiyeke yombanuwili iniyegi kumbak mizagi logo ini kebangkela logo puwili ini ngagozakyengki kerewiyiwiliyegi iza orowei kunagi, keya nawiligu ini i walek songono puwiligiyengke yeke ige wizale yelagi kani. 18 Keya ini kapmanwiligi ngai yemanewili keya Yuda ono King Ngaiwiligi wiregerau neyegi kiriwei mizirikki weraga luwe wazayagi. Puwekke ini puwiliyegi neyegi langai kozak yei keya ngago nogo iniyegi waligeleyaragi langai kozak yeiyagi. 19 Kapura puwiligu ini kebangkela logo iza orowei ngagozak miziweki kangwekke were pobilik wilek ngelek kumuli nagani, Teni ngago talikyeng kisagi, pilik kumuli nagani. 20 Purik puwekke Anotogi Kung Walekpokko iniyegi ngago inugu kisagi pura wazono kisiweki kangka wazonobek yanagi legi.\n21 Keya yombanuwiligi si keya sakwiligu ngezewiligi si keya sakwili yombanu puwili yelagiwiliyegi iza yanagi. Keya yombanuwiligu puwiligi yango keya marekngangwiliyegi mabilik keleyagi, keya koloyakongwiligu puwiligi panu keya mangowiliyegi mabilik keleyagi. 22 Keya ini yeik nogoraga yawe mizirikki wiyeke yongkambanu mabuwiligu iniyegi kumbak mizagi kani, kapura yombanu kunengyeng keya ngangang wagelageya wizimowei neyegi ngizi kumuli pura kozang kebangkeli kanda wila wiyi ngizige mologabok Anotogo wik wizagomagiragi yaliya wazayagimelegabek. 23 Keya tamizeige puwiligu ini yereng narage ngangang keleyi ma kuneng yani mabura yereng narage kazi kambelizo. Nogo inuwayegi ngago wameik pera kozak yeiweki mizi, ini Isileiliwiligi ngabelakpekke yereng piyengke yawe nogo yana pura ngoluk mizi yagoneiga ne yombanu paka ngalega kayimabek ngereke yogi kani.\n24 Keya puwiligu ini ngangang yanagirikki nogo ngago saweliwei nara pelik kozak yei, Mandik kapiya mizi nak waligeleyi pugubekyaga ngalege ono, ma yombanu yawe mizi nak ngai pugubekyaga ngalege ono. 25 Kapura mandik kapiya mizi nak waligeleyi pugubek kelik pilikweki mizi purik pangka. Keya yombanu yawe mizi nak ngai pugubek kelik pilikweki mizi purik pangka. Tamizeige yombanu neyegi kumbak miziwiligu ne, imakki mangobekyegi pelik kisi, Ni kerewawiligi ngaibek, kisi purik mabura puwiligu mabilik ini, yombanu i nogomakka yolu puwili mabuwiliyegi ngago kaile panu yeiyagi.\n26 Pilikta miziweki mizagi legi ini yongkambanuwiligu iniyegi mizagirikki kulili mizi nagani, purik puwiligu kazing kaile mizi piyeng Anotoyaga liwik wiyagi langai ono. Purik kazing kaile puwiligu ngokmorokta wiya piyeng kalike kimeike walimizagiyeng keya kazing kaile puwiligu mizi wizigeya liwik yolu piyeng wangki kalike kimeike kawela wiyagiyeng kani. 27 Ngago nogo iniyegi tonuwa ngezera kekewekke kozak yei pura inugu yongkambanuwiliyegi kimeike kozak yeizo, keya ngago nogo iniyegi yeke ige ngezege kozak yei pura kalike inugu yongkambanu mamokki kelengke ngalizi kozak kisizo.\n28 Keya nogo miziweki yeiya piyeng mizagirikkirik yombanu korik yeikwek ula logo ibengki kapura wilek kambek keya kumbekki nayendau kaile kelemiyagi langai ono puwiliyegi ini kulili mizi nagani, purik segeya Anotoyegi purik pi korikwek weiya logo wilek kambek keya kumbek pongo yereng yezi kusagi onozik ngoriraga yomizora wezamelagibokyegi kele ini kulili mizizo.\n29 Yongkambanuwili winak songono winak Kemengiwili kelikwili neyau king korok nalikki ngane wei logo Anotoyegi wata kolak kelibene miziweki purik ini iwaka. Winakwili yeik songonowili kapura tamizeige Anoto inigi Mangobekki kelira ono purik mabura winak songono pilikmek pongo ngabelakke kawiye walagi ono. 30 Kapura ini yombanuwiliyegirik, kebi inuguyengka kebi nganelek piyeng mabiyeng pugu sangkela. 31 Purikku walimizi purik yombanu wamenak winak kolokngagono puwiliyaga ngalege mizi yagenda. Tegi Anotogo iniyegi ngai wizinda legi kazi mizi nagani.\n32 Yongkambanu mamokki wirege yeik nogora kawela wiyimologabok kalike ne Anoto negi Mangobek paka ngalege yolubekki wirege pilik kawela wiyabokki yeikta nogo kawela wiyagi. 33 Kapura tamizeige yombanu nak yongkambanuwiligi wirege neyegi kezanga nani purik mabura kalike ne Anoto negi Mangobek paka ngalege yolubekki wirege piyegirau kezanga managi.\n34 Inuwago kumularik ne ngabelakpekke kazing yombiyangai yongomo mizagimek keremiziweki kayima nobiyeng? A’a’. Ne pelege yawe yongkambanuwili ngai neyauge sanga mizagi pura miziweki kayima, purik nawili ngago nogoragi ngizi panu kumulagi keya nawili ngago nogoragi ngizi panu kumulagi ono legi. 35 Yombanu nak ibuwili pelik sanga mizagi, koyambek mangoyegi ngai mizagi, keya kolomele panuyegi ngai mizagi, keya koyambekki yongokpumele pigi palikmeleyegi ngai mizagi kani. 36 Logo yombanu nakko neyegi kelirikki wiyeke pigi ingembuwiligu piyegi ngai mizagi.\n37 Tamizeige nak neyegi keli logo neyegi kiriwei mizagi kai purik mabura pigi keli pura neyegi yemane panu keya panu keya mangoyegi keli pura songonoweki kapura tamizeige pi pilik mizi ono purik mabura pok yombanu neyegi pangka kiriwei mizagi onobek. Keya tamizeige nak neyegi keli logo neyegi kiriwei mizagi kai purik mabura neyegi keli pura pigi yango keya marekwiliyegi keli puraga yemaneweki, kapura tamizeige pi pilik mizi ono purik mabura pok yombanu neyegi pangka kiriwei mizagi onobek. 38 Keya tamizeige nak neyegi keli logo neyegi kiriwei mizagi kai mabura ngago nogora kerewiyi keya negi wiyeke ibengkirikki kulili ono keya ne kiling kazing nogo kangmokko kuniweki, kapura tamizeige pi pilik mizi ono purik mabura pok yombanu neyegi pangka kiriwei mizagi onobek. 39 Kapura yombanu neyegi wiyeke ibengkirikki kazi mizi logo ngezebekki kelira keya ngezebekki wik yolugira kozang kebangkeli mizibok pi Anotogi wiregerik ibeng logo wik wizagomagira weiyagi ono, kapura yombanu neyegi ngizi panu kumula logo pulaga wilek kang pugubek keya wik yolugi pugura neyegi tiya mani mizibok ibeng wizagomagi ono, pi paka ngalege wik wizagomagira weiyagi.\n40 Weik nogo ini wezayeli logo yombanu ini nogo wezayeliwiliyegi koli keleyi puwili iniyegi koli keleyi purik neyegirau keleni yagenda, keya yombanu neyegi koli keleni puwili ne wezanelabokyegirau koli kelemi yagenda. 41 Nogo yombanu nak wezamela kopong pi ngagora kozak kai logo pok ngagora kozak kairikki wiyeke koli kelemiya puwili, pokko kanga weiyagi mabilikta puwilirau weiyagi. Keya yombanu pangkabek yarolege pakela logo pi ne pangkabekyegi sawela kopong piyegi wazono kelemiyabok purik pok pangkabokko kanga weiyagi mabilikta weiyagi. 42 Keya nakko yombanu neyegi kiriweiwiliyaga nak yarolege pakela logo pi neyegi yawe mizirikki wiyeke pi yeik kai wik songono nangezi nibene mani puriktau pugu wazono miza puragi wiyeke Anotogo pi kanga managiyeng wei penanging, yeiya.


Mo Gbia Ngbarago ti Tungusa Wene Pangbanga\nAŨKUMUKO ROGO FUGO MBORI YO Sangba Yekova Nada ti Rengo na Afutufutuhe Dunduko\nRAKA NI AKRISTANO Pa Nyaka Gamo Idapase Wai Kuti ga Yekova Akidohe?\nAŨKUMUKO ROGO FUGO MBORI YO Du na Maabangirise Naundo Rani Tipa Ani Hipai\nAŨKUMUKO ROGO FUGO MBORI YO Yezekere Adu na Ngbarago ka Takapande ga Mbori Pangbanga\nRAKA NI AKRISTANO Mo Gbia Ngbarago ti Tungusa Wene Pangbanga\nBanzinga 26–Bamburu 2\nAŨKUMUKO ROGO FUGO MBORI YO Ya mo i Agbahe Tiro Tipa Bata?\nRAKA NI AKRISTANO Mo Mangipai Kuti ga Yekova Arugute du Tipa Ruru Mangaapai\nMO GEDIHE ROGO Abui Acholi Afrikaans Aja Albanian Alur Amharic Arabi Armenian Ateso Aukan Aymara Azerbaijani Azerbaijani (Cyrillic) Bambara Baoule Bashkir Basque Bassa (Cameroon) Batak (Karo) Batak (Simalungun) Batak (Toba) Belize Kriol Bengali Biak Bicol Bislama Bissau Guinean Creole Boulou Brazilian (Fugo ni Bee) Bulgarian Cakchiquel (Central) Cambodian Catalan Cebuano Chavacano Chichewa Chinese Mandarin (Simplified) Chinese Mandarin (Traditional) Chitonga Chitonga (Malawi) Chitonga (Zimbabwe) Chitumbuka Chiyao Chokwe Chol Chuabo Chuvash Cibemba Cinamwanga Cinyanja Croatian Czech Dangme Danish Dayak Ngaju Digor Douala Drehu Dutch Edo Efik English Esan Estonian Ewe Faroese Fijian Finnish Fon French Ga Galician Garifuna Georgian German Gokana Greek Greenlandic Guarani Gujarati Gun Haitian Creole Hausa Hebrew Herero Hiligaynon Hindi Hmong (White) Hungarian Iban Ibanag Ibinda Icelandic Igbo Iloko Indonesian Isoko Italian Japanese Javanese Jula Kabiye Kabuverdianu Kachin Kannada Karen (S'gaw) Kazakh Kekchi Khana Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kipende Kirghiz Kiribati Kirundi Kisi Kisonge Kongo Korean Krio Kurdish Kurmanji Kurdish Kurmanji (Caucasus) Kurdish Kurmanji (Cyrillic) Kwangali Kwanyama Kyangonde Laotian Latvian Lenje Lhukonzo Lingala Lithuanian Lomwe Low German Luganda Lunda Luo Luvale Macedonian Macua Malagasy Malay Malayalam Maltese Mam Mambwe-Lungu Mapudungun Marathi Mauritian Creole Maya Mazatec (Huautla) Mbunda Mende Mexican (Fugo ni Bee) Mixe Mixtec (Guerrero) Mizo Mongolian Motu Myanmar Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Puebla ku Nodiyo) Navajo Ndau Ndebele Ndebele (Zimbabwe) Ndonga Nepali Ngabere Ngangela Nias Nigerian Pidgin Niuean Norwegian Nyaneka Nyungwe Nzema Okpe Oromo Ossetian Otetela Otomi (Mezquital Valley) Pangasinan Papiamento (Curaçao) Persian Pidgin (Cameroon) Polish Portuguese Portuguese (European) Punjabi Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Bolivia) Quechua (Cuzco) Quiche Quichua (Chimborazo) Quichua (Imbabura) Romanian Romany (Greece ku Sudiyo) Romany (Macedonia) Romany (Macedonia) Cyrillic Romany (Serbia) Runyankore Russian Rutoro Samoan Sangir Sango Saramaccan Sena Sepedi Serbian Serbian (Roman) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Setswana Seychelles Creole Shona Sidama Silozi Sinhala Slovak Slovenian Solomon Islands Pidgin Spanish Sranantongo Sunda Swahili Swahili (Congo Swati Swedish Tagalog Tahitian Tajiki Tamil Tandroy Tankarana Tarahumara Tarascan Tatar Telugu Tetun Dili Thai Tigrinya Tiv Tlapanec Tojolabal Tok Pisin Tongan Totonac Tshiluba Tshwa Tsonga Turkish Turkmen Tuvaluan Twi Tzeltal Tzotzil Uighur (Cyrillic) Ukrainian Umbundu Urdu Urhobo Uruund Uzbek Valencian Venda Vezo Vietnamese Wallisian Waray-Waray Wayuunaiki Welsh Wolaita Xhosa Yoruba Zande Zapotec (Isthmus) Zapotec (Lachiguiri) Zulu\nGaani Raka Nga ga AKristano na Gaani Sunge--Waraga Dunguratise | Banzinga 2017\nYa mo mo abingo ho ti kura regbo ni kpakarakpakaraha tipa ka tungusapai? Badungu rani rengbe ka karagapai kuti gu sanahe re nga ii. Tipagine? Si rengbe ka du nga ani nagbia tirani dedede na kparakaro watadu sogote rogo gaani dagbarago, watadu ani nagunde agunde be fura na agu aboro ani ainongo yo ya. Nirengo, agi apai re ima rengba ka gbarasapa gaani ngbarago. Wa vura duhe wo, ani nairiso betedi Mbori nga gu ko naida ani irisi ko na ngbarago (Tam. 100:2; 1 Tim. 1:11) Gini wene nduapai biata nasarani ani tungusipai na ngbarago?\nBambatapai nga, ani takapande pangbanga maabangirise. Wa vura duhe nga maabangirise nago ago areme ti aboro, ani ima rengba ka hiiso ngbaduyo yo na “wene pangbanga wene ahe.” (Yes. 52:7) Ono gu wene pangbanga nga ga ga Mbori Kindo ima rengba ka hiiso rani a na ngbarago. Mbata fu mo kuru gene tungusapai yo, mo berẽkurii agu amaku ga Mbori Kindo nika ye na ni ku auru kpotosende.\nUe pai nga, gu wene pangbanga ani atungusaha naundo aboro rogo toro yo na rogo borose yo. I nawirikapai tipa ka mbu gbegberẽ mangaapai na kadu na maabangirise tipa nyenye unga. (Yes. 48:17, 18; Rom. 1:16) Ani berẽnga pa tirani ani nimangisunge nga ga gbata aboro ka batasa yo. Wa vura duhe nga kura aboro aidanga i batasiyo te, ani nakpatagara kindi kuti gbata aguyo naida ka bata.—Mt. 10:11-14.\nBiata pai nyakipaha ki susi nga, gaani tungusapai naye na taarimo fu Yekova. Ko nabi gaani sunge tungusapai na nyanyakipaha kisusi. (Yes. 43:10; Eb. 6:10) Kurigure, ko nagama gako ziazia toro furani tipa ani mangi gi sunge re. Sidu, ani sana Yekova tipa ngbarago nga zuzu toro. (Gara. 5:22) Na gako undo, ani ima rengba ka diabe gaani abakabangirise na kini tungusipai na wingbaduse. (Amo. 4:31) Sidu, zanga bipa wai aboro akaragapai kuti gaani sunge tungusapai, ani nikaa gbia ngbarago agbia ti gaani sunge nga ga tungusapai.—Yeze. 3:3.\nGini sino mo aida kadu na ni gene tungusapai yo? Wai rengbe mo ka yugoho nga mo na ngbarago?\nONI BI GU VIDIO NGA, GBIA NGBARAGO BEREWE TI WISIGOPAI GBIATI BERÃKURIIPAI, NA ONI KI KARAGAPAI KUTI AGI ASANAHE DU KUSENDE RE:\nTipagine si aida ani peresipa gaani wisigopai nga ga toro ti ni mbatayo, ka si vura du vuru nga ani nadia bakere regbo kuti tungusapai rogo adiwi ni basasa?\nRogo gini agene rengbe ani ka wirika Maria ngbaha?\nGini regbo mo asiaha tipa kaa berãkurii Fugo Mbori?\nGinipai nafu ngbarago foro ho mo atungusa wene pangbanga ni?\nGAANI RAKA NGA GA AKRISTANO NA GAANI SUNGE–WARAGA DUNGURATISE Banzinga 2017


Act 4 | `SLL | STEP | Ena Pita Yon yasuri ha i di te mongure, ha maing oo singaba ire, ha maing oo bir er kwi nu mole kene ongwo yal ta ire, Sadyusi ire dire, u pa dungwi.\nArihobi Pita Yon kina hane sungwo ha\n1 Ena Pita Yon yasuri ha i di te mongure, ha maing oo singaba ire, ha maing oo bir er kwi nu mole kene ongwo yal ta ire, Sadyusi ire dire, u pa dungwi. 2 Dungure yasuri, Yisas golere hon airungwo mere ari tau yu onamua dire boling kul te momia, arihobi u hanere nigi de pungwi. 3 Pirere yasuri han sire, tanangwo ha hol ol terala dire, hamen girimia, halabusi oo ala i olungure, pai mongwi. 4 Pai momba, Pita Yon yasuri ha nir si tongwo i, ari miki weni wine olere, Yisas pir tongwi. Pir tongwo hobi iwe, yagir namba imu dire paib tausen mongwi.\nYasuri aule ire pire kaunsel mongwo bani ha hol ol tongwo ha\n5 Ena hamen tangure, ha maing oo singaba ire, ha maing yal bir ire, Lo ha nir si tongwo tisa ire dire, Yerusalem malgi i ku bole mongwi. 6 Mongure Yuda ha maing oo kene ongwo yal bir Anas ire, Kaiapas ire, Yon ire, Aleksanda ire, singaba tau ire dire, para u ku bole mongwi. 7 Molere aposel suri aule ire, sina ure, yu sirin bol pungwi, “Ni talmere ole yulang bole honagi one? Ara yulang ni tongure, haang dal yuwo erere, tal i one?” 8 Ditongwo gin iwe, God nin Kwiang ure Pita yong wu bilere, a kulang pai tongure, nimni mole yalhobi yu ditongwi, “Yuda ari yal bir ye, 9 Yalhobo, yal ta kebering kebir engwo na yasuri aki di tobilga u wai ongwo i hanere dino? 10 Dinanga ni Isrel ari hobi kina para piro. Nasaret hong yal Yisas Kraist ni yalhobi er pera bani si gonga gongure, God nin uling yungure airimia. Airungwo yal iwe, yulang na tongure, haang dal yuwo ere awai ol tobilga kebir engwo yali u wai ongwo hania. 11 Yisas haang pungwo mere ha maing buku yu di emiraya,\nOo kengwo yalhobi torari ta ire mebin dama dire aidolamba,\nolangwo torari i God nin ire bring torari sinangure nima\npire dinamua. a\n12 Dinangwo meri iwe, Yisas ere yu nima pire momua. Molere yal i nin muru arihobi aki di tongure, sigare kule u wai ongure, te emgi tau u wai namua. Yal ta monangure, God yulang tenangwo awai onangure sigare kulkinamia. Yal i tani momua.”\n13 Ena arihobi Yon Pita kina grang bani han momba, ha nimni mole dimia, ari hobi hanere, “ayo, yasuri sikul ta dikimiraya, ha i tal ole dime?” di hanere nomani si gogo dangwi. Damba, homa iwo yasuri Yisas kina wangwo hamingirawe di pungwi. 14 Pirere kura ha di tenamba, kebir engwo awai ol tongwo yal i ure Yon Pita kina si daule aire mongwo hangwi. Hanere yalhobi ha ta ditenamba, grang oun dongure han ole mongwi. 15 Molere ere pi maini monana po ditere, yalhobi nin ha diriyala olungwi. 16 Olere, yu dungwi, “Nan gina yasuri tal ol tenamne? Tal guma hon dongwo ongwo i Yerusalem ari hobi para han po sire momia, nan aulu bai haunaminga paikimua. 17 Paikimba, guung haang i ari ganba bina holo holi pirikinama dire, Yisas haang dale honagi olkio dire mana ditenaminua,” dungwi. 18 Dire, “hon ala wo” ditongure ungure, “Yisas haang dal yuwo ere ha i ari hon nir si tekio,” dire mana giring ditongwi. 19 Ditomba, Pita Yon kina ha mong yu ditongwi, “Na yasuri God grang wine obilga i pisolere, ni gran wine olabilga wai panam mo? Nomani si pir kun olio. 20 Na yasu Yisas tal ongwo hanere, grang pirere dibilga i, pir uning si ole ta molkirabilua.” 21 Dungure u ku bongwo hobi yasuri kul pinama dire, han tere erepo ditongwi. Ditongure yasuri tal ongwo i ari hobi hanere, God haang dale maa e tomia, ari u ku bongwo hobi yasuri sinangwo paikungure, han olimia, ere ongwi. 22 Ena kebir engwo awai ol tongwo yal iwe, yagaling ta molkimia, ari yal me erin yal su kebering aling poti mongwi.\nYasuri ere ongure gamahobi kina yong tani ere God maa e tongwo ha\n23 Ena Pita Yon kina ere gamahobo tau mongwo pirere, singaba hobi ha ditongwo meri boling kul tongwi. 24 Tomia pirere, yalhobi kina yong tani ere mole, God ha yu ditongwi, “Yulang hong yal ye, ni hamen ganba ya, nir sol wara ya, talhan ganba bani pangwo hobi ni ol enua. 25 Homa ni Kwian ure kwiana moya ni honagi ol ni tongwo yal Debit yong wu bimia. Bungure Debit grang bani yu dinia,\n‘Ari wiyol tau talongure yong ki eme?\nTe ari tau talongure nomani miki miki si pime?\nTe ganba ganba singaba king para weni u ku bolere,\nGod singaba Kraist kina a ime ol terala dire, yulung\n27 Dire Debit ha yu dungwiwe, omaga nima omua. Singaba king Herot ire, Pontias Pailat ire, ari wiyol tau ire, Isrel ari ire dire, ni wani Yisas Kraist tal dime dire ongwo yal i a ime olala dire yulang bomua. 28 Bolere nin pungwo mere pire tal yu ol wamiba, ongwiwe, ni homa yulan bole nomani pire tal yu olala dire onga meri omua. 29 Nabe, yalhobi tal gogo ol na terala dire ongwo hania, ni aki di na tengere, nimni mole, ni ol wai ol tenga ha maing di tibi ol tenamna. 30 Tenamingere ari nibil ongwo i ni nin yulan to. Tere ni wani Yisas han dal yuwo ere tal nimni mongwo miki weni onama di pinga meri aki di na to.” 31 Di te pisolungure, oo i ememe ongwo tani hol wangure, God nin Kwiang ure ari hobi yong wu bungure, sipapa sire, nimni molere, ari moma ama di pirikire ha maing di tongwi.\nYisas grang wine ongwo hobi yong tani engwo ha\n32 Ena Yisas grang wine ongwo hobi yong miling tani ere mongwi. Molere, “I na talna dimua,” dikire, gol male a nongwo dimia hangwo hangwo i holo holo ongwi. 33 Ongure aposel hobi yulang ki bolere, Yisas golere hon airungwo ha i boling kul tongwi. Tomia God hanere, pirari pare aki di tongure u tani pire pana gangwi. 34 Gamia yalhobi mongwo sina i yal ta gal kul nir homena ta wa dukima. Yalhobi ganba ya, oo ke pangwo hobi yal tau tere moni bol ingwi. 35 Ingwo moni iwe, ire, aposel hobi tongwi. Tongure aposel hobi ire talhan a nekungwo hobi aki di tere tongwi.\n36 Ena yu ongwiwe, yol Yuda Libai yal ta Saipras malgi kul engwo yal, Yosep aposel hobo haang hon Banabas engwi. Engwo haang iwe, memini yu pamia di gon gan ongwo yal momia. 37 Molere ganba ya nongwo ta yal ta tere moni bol ingwi. Bol ingwo moni iwe, i ure aposel hobi tongwi.


Obama holding 2 inaugural balls, least in 60 years - The San Diego Union-Tribune\nFILE - In this Jan. 20, 2009 file photo, President Barack Obama dances with first lady Michelle Obama at the Western Inaugural Ball in Washington. President Obama is restricting the inaugural balls to the lowest number in 60 years with just two official parties plus a concert honoring military families planned for next month. (AP Photo/Charlie Neibergall) (/ AP)


Luk 22 | `YRB | STEP | Godima i Isaraero uwara Ijifiroma woure aneta ogaro kowa fafie ui. Ina wawareta ira yisiti me buredi itebita ogaro.\n1 Godima i Isaraero uwara Ijifiroma woure aneta ogaro kowa fafie ui. Ina wawareta ira yisiti me buredi itebita ogaro. 2 I kowaro dera fuyo ode sina weta uwaraini i Tarawatu Tisa uwaraini Yesunu ma uieta daba dobetate i uwara nesiaba iyataba atanawa uta.\nJudasi Yesu do mafie wei\n3 I kowaro seitanima Judasi Isikariotinu neno ubarero itari. Judasina Yesunu mui tuero (12) iwata ueta amara. 4 Judasima i dera fuyo ode sina weta uwarabai Yesu do mafie ane fari. 5 Eno uiba i uwarama yaru utate Judasiba oi mafitae weita. 6 Enoba Judasima Yesunu do maeta daba doberebi. Dawa unutawa eme faiyawerebai do maetaba iba doberebe doberebe eno ui.\nYesu i Ijifiroma woure aneta ogaro ifie ue bou ui\n7 Godima Isaraero uwara Ijifiroma woure aneta ogaro kowa ido fari. I kowaro wawareta ira yisita me buredi itebitate ogaronu fuyo mamoenatu urebita. 8 Enoba Yesuma Fitaini Joniba wei, aniawate i ogaro ue bou uawaro ife wei. 9 Weiro Dawaba weisi, aboro ane ufutu weisi? 10 Weisiro Yesuma wei, natofo suro aniawate mui ogo woureta amara eawate danu buribi aniawa. 11 Ane danu suro amufawaisina i su ubi amaraba wiawa, wanu Tisa amarama wenu, anu owiga uwaranu yaureta koru mawetu uaro iro Naini Nanu iwata ueta uwaraini i ogaro ife wenu, eno wiawa wei. 12 Eno wiawaro yaba dera yauretaini kaiyo bobo koru mawetu ufiro iro yanu ogaro uawa wei. 13 Weiro anisite Yesunu wei enanari esite i ogaro ue bou usi.\n14 I ogaro ieta wai ido fariro Yesuini Danu afosoro uwaraini ieta ifitae yauta. 15 Yesuma emaba wei, Nanu oferi woureta kowa fafie utasuba yaini ewa ogaro iegou umane watane wei. 16 Yaba wemaro nauawe. Ewa ogaro yaini nono da imate uimauna Godinu yawotasu kowa ido fafiro iro imau wei. 17 Yesuma eno weite waini kafusi mune Godiba we ma kobererau uite emaba wei, ewa kafusi nata nata uawete iawe wei. 18 Yaba wemaro nauawe, nadidi tai dumamu nono da imaro Godinu yawotasu kowa ido fafisuna ido nono imau wei. 19 Eno weite buredi mune Godiba we ma kobererau uite ina ma birabiarite emaba mateda wei, ewana nanu ofe yaba ma birabiaratane. (Ina iteda Na imuawe wei. 20 Ieta ie me sitaro Yesuma mui kafusi munite wei, ewa kafusina Nanu reka unuro ue mataneta onono yaba itarasu wei.) 21 Yesuma eno weite wei, Na do masinu amaraini ewa kaiyobai yaubinisi eawe wei. 22 I Ba Eme Sini Amarana uifisu Godima wasuba enanari uifisu. Nono Na masinu amaraba fanisi derawere mafisua wei. 23 Eno weiba Danu iwata ueta uwarama emanu aika we mataneda weita, anama eno ufisu weita?\nYesunu iwata ueta uwara derawere ufitae yaranebita\n24 I iwata ueta uwarama bebetuma yaraneda weita, yabai abo amarade dera amara weita? 25 Weitaba Yesuma emaba wei, i aika dera yawoeta uwarama emanu gaukara uwara kimuwere yawotaitaro gaukara uwarama ema yanu dera uwara waita. 26 Yabaina eno me. Yabai, yanu dera amarana otowaratu ari sibisu. Dawa yanu gaukara utasu. 27 I kaiyobai yaubeda ieta itasu amara dana derawere. I ieta gaukara utasu amara dana otowaratu. Nono yabai, Nana yanu gaukara utatane Yesuma wei. 28 Yesuma emaba wei, Nanu awe kowa nesiaro yana nabai ibebaitaba Nanu Babama Naba yawoeta orofa mai enanari yaba matatane. 30 Nanu yawoeta orofa iro Nanu kaiyobai yaubeda Naini ietaini ogoini ifote i Isaraero uwaranu abua tuero (12) yawoteiboita wei.\n31 Yesuma Fitaba wei, Saimoni, emema uiti tai tore sanaitaro oyauma ifuru afuru ure wawanasu enanari seitani danu ununa ya uwaranu imueta mune ma iwawa iwawa ufiro yanu kobere imueta me sibie utasuba iba Godibai aba guriguri une. Nono duburo anu imueta Godibai ma owefasuna anu aiyemutunu imueta ma kimu ua wei. 33 Weiro Fitama wei, Dera Waria Amara, Aini diburaro animau. Aini ba uimau wei. 34 Eno weiba Yesuma wei, Fita, Nanu sina naua wei. Kokora awona da webiro a ko Nanu ifu rarogonu ma feareda meo webasu wei.\nFausini yoateini kaiya\n35 Yesuma Danu iwata ueta uwaraba wei, bodere ya siaia uero fausini yoateini mui sadoroini munawa me anita. Yanu anetana ido aba me wei? Weina yanu anetana kobererau weita. 36 Weitaro wei, awonana i fausini yoate bobo uwara ina woure aniawete ba kaiya me uwara emanu dei barueta emebai oiya ue mawete oi muawete ba kaiya oiya uawe wei. 37 Eno weite nono wei, Godinu bukama Naba eno wasu, Dawaini i siosawere uwaraini arotorowa waita wasu. Ido Godinu bukaro Naba eno owawa ue odiba enanari ufisu wei. 38 Yesuma eno weiro weita, Dera Waria Amara, ba kaiya sadeina ewado ea weitana wei, idoya sina kodiawe wei, Yesuma.\n39 Yesuma suroma itarite Danu Oriwa maidaniro anebi i enanari aniro Danu iwata ueta uwarama Danu buribi anita. 40 Iro ane farite emaba wei, guriguri uawe utebe siosawere ueta muotote siosawere uotoa wei. 41 Eno weite ema ekodite fuyaratu ani. Anite yajigoma jegirari uite guriguri uteda wei, ewa siosawere wakiki ogo ari, ewa wai Nabairoma mubae ufasuna mua wei. Weite wei, Nanu unu da uate Anu unu ua wei. 43 (Ureroma aneru Yesubai me ari ue tararite Yesu ma kimu ui. 44 Ma kimu uiro Yesuma neno oferi derawere woureda guriguri uegou uiba Danu oferoma wadada onono ari nasiniro itari.) 45 Yesuma guriguri utebe ekodite uyarite Danu uwarabai anina emanu nenonu imueta urumu derawere uiba nauta ainibitaro eri. 46 Ema erite wei, aneba nauta ainibinita? Uyawete guriguri uawe utebe siosawere ue ereta yabai faosoro siosawere uotoa wei.\n47 Yesuma eno weina eme fefera ido fata. Judasi mui tuero (12) iwata ueta amara dawa ko fariro i uwara nesia danu buribi fata. Fataro Judasima Yesubai farite Yesu koku uiba Yesuma wei, Judasi, i Ba Eme Sini Amarabai koku utasuna ina eno uraneta uwara woure fareda utasu wei? 49 Danu iwata ueta uwarama i uwaranu imueta iwata utate Yesuba weita, i uwaraini urafeisi? Yanu ba kaiya ewado ea weita. 50 Eno weitaro mui iwata ueta amarama ba kaiya munite i dera fuyo ode sina weta amaranu gaukara amaranu banibira ome umane kosari uiro nasiniro itari. 51 Eno uiro Yesuma wei, eno da uate kodia weite i gaukara amaranu ome burite ma wiroi. 52 Eno uite Yesuma dera fuyo ode sina weta uwaraini dera dubu su forisimani kafitenini Ju dera uwaraini, Dawa mubitaita uwaraba wei, Na waira ueta amara me rairo aneba ba kaiyaini goreini woure farita wei? 53 Eno weite wei, i dera dubu suro yabai ibebitararo i kowaro Na budari utawa utate nono awonana yanu kowa. Awonana seitanima buna utasu wei.\n54 I uwarama Yesunu agero mune anita. I dera fuyo ode sina weta amaranu suro ane oita. Ema ko anitaro Fitama yafawere emanu buribi ani. 55 I uwarama su teteuro ina moatate ina gigirariro yautaro Fitaini iro ane yauri. 56 Iro yaubitana ina ario uiro mui gaukara arumama Fita erebe wei, ewa amaraini Yesuini arotorowa ibisi wei. 57 Weiro Fitama wei, aruma, i Amara na iwata me wei. 58 Yaubebe mui amarama wei, dana Yesunu mui iwata ueta amara wei. 59 Yaubebe yaubebe mui amarama wei, ewa amarana Gareri amaraba dawaini Yesuini arotorowa ibisi wei. 60 Weiro Fitama wei, amara mera, anu sina na iwata me weina kokora ido wei. 61 Weiro Yesuma owere Fita erina Fitama Yesunu kokora webiro a ko Na rarogonu me webasu wei sina imuite wawaro anite i wei.\nYesu we irutate ure yanae uta\n63 Yesu budari uta uwarama Yesu iruteda isuma uta. 64 Emana Yesunu diti wadiama garari utate agema ureda weita, anama A urinu? We bou uaro naufe weita. 65 Eno weitate moana siosa sina faiyawere weitate Dawaba siosawere uta.\n66 Wai urina Ju uwaranu dera kanisoro uwarama mitini uta. I dera fuyo ode sina weta uwaraini tarawatu tisa uwaraini dera uwaraini ema nesia kanisoro mitini ufitae utate Yesu mune emanu kabesiro anita. 67 Ane fatate Yesuba weita, Ana Kerisona wiaro naufe weita. Weitaro Yesuma emaba wei, ina wemaro Nanu sina da nauforo yaba wenauereta wemaro moko weboita wei. 69 Eno weite wei, awonaroma i Ba Eme Sini Amarama i buna derawere Godinu banibira age afuro yaufiro efoita wei. 70 Weiro weita, Ana Godinu Amara wasu weita? Weitaro Yesuma wei, ba waita wei. 71 Eno weiba weita, Danu wenu sina nausiba mui wawei weta uwaranu sina da naufeisi weita.


Joh 17 | `DAD | STEP | Jesus od enei wogõ yel fen, saa ilun itad fen, kosẽ yen: “Dei, naa mogo isil, fula fiya medeĩya õ Naal wenẽ, ago di, õ Naal õ selĩ kulõ fouf.\nJesus Yogo Nigin Kosẽ Yen\n1Jesus od enei wogõ yel fen, saa ilun itad fen, kosẽ yen:\n“Dei, naa mogo isil, fula fiya medeĩya õ Naal wenẽ, ago di, õ Naal õ selĩ kulõ fouf.\n2Are õ Naal, idi ganan õ wenen bun, mata faimud ibodkeleya ifenẽdiyouf nigin, tamo kayau ganan lo fediya nẽ megeir õ wenen. 3Mata faimud ibodkeleya are yeir, õ momoi Negur tekelei ado Jesus Kristus õ sur won anĩ, idi keleĩ youf anĩ. 4Kabĩ õ wanan anĩ adikelen bunem, tenebur ein aya õ bun fula fiya medeĩya arou asin. 5Dei, teneub kare fiya sã mog, ada urom fula fiya medeĩya adon anĩ, õ malã bun fula fiya medeĩya anĩ gama wana. 6\nJesus In Dõ Fiya Tar Nigin Kosẽ Yen\n“Aya teneub enei bun tamal õ wanan idi bun, õ yaor ayon. Idi ogon, anĩ ere, õ idi wanan, ago di, idi ogon od dõ difedig.\n7Gama idi keleĩ, ereb ereb ganan aya wanan are õ bun tamal. 8Aya od wanan anĩ afenẽdi di, idi dalen. Aya õ bun tamal asin anĩ, idi momoi bagai kelein, idi onom aya sur wiyan anĩ momoi den. 9Aya idi nigin kosẽ auf. Aya teneub enei nẽ tamo kayau nigin to kosẽ auf, anĩ ere, idi õ wanan anidi nigin kosẽ auf, ere nigin, idi ogon. 10Neu ganan are ogon, ogon are neu. Idi bunem, aya fula fiya medeĩya alel. 11Aya tenebur ein to abodõf, anĩ ere, idi fau tenebur dibodok, aya õ gein esef. Dei Fateul, õ yanã wanan nẽ megeir bunem, kulatun wediyouf, anĩ bunem, ada tekelei gen idig tekelei youf. 12Sain aya idi geid mabodon, õ aya yanã wanan anĩ bunem, kulatun afeid el afen. Taka to fõ yelen, tamo ĩ fõ yalauf nẽ dogol fõ yelen, are Negur nẽ Itotoya kisi falauf nigin. 13\n“Gama aya õ gein esef, neu kulĩya idi namedin barikãf nigin, tenebur ein fau abod ken, od enei arok.\n14Aya ogon od afenẽdi di, teneub enei nẽ tamo kayau idi kiwai difenẽdin, ere nigin, gama aya teneub enei nẽ sã, age fiya gen, idig teneub enei nẽ sã. 15Aya teneub enei bun tamal walelnẽdiyouf nigin to kosẽ auf, anĩ ere, wadãgen tamo sane isi fen, daũ fediya nigin, kulatun wediyouf anĩ kosẽ auf. 16Aya teneub enei nẽ sã, age fiya gen, idig teneub enei nẽ sã. 17Momoi bunem fateul unenẽdiyouf, ogon od are momoi. 18Õ teneubur ein sur wiyan gen, ayag teneub enei bun sur afiyẽdin. 19Idi nigin, aya yug adok bagai afonok, are idig momoi bagai dogo adok Negur difenẽf nigin. 20\nJesus Momoiya Tamo Kayau Ganan Nigin Kosẽ Yen\n“Aya neu kosẽya are idi nigin dogol sã, idi neid od bunem, aya nigin momoi douf anidi nigineg, aya kosẽ auf,\n21idi ganan tekelei youf nigin kosẽ auf, Dei õ aya bun ubodok, aya õ bun abodok gen, idig ada bun dibodõ di, teneub enei nẽ tamo kayau, onom aya sur wiyan anĩ, momoi douf nigin. 22Fula fiya medeĩya õ wanan anĩ, idi afenẽdin, are ada tekelei gen, idig tekelei youf nigin. 23Aya idi bun, õ aya bun, are idi tekelei youf nigin, anĩ bunem, onom aya sur wiya fen, aya nigin waũ laa fedig gen, idi nigineg waũ laa fedig anĩ, teneub enei nẽ tamo kayau keleĩ youf. 24\n“Dei, idi õ aya wanan anidi, aya abodok nẽ an, aya geid mabodõf anĩ orouf, are idi neu fula fiya medeĩya dilouf nigin, fula fiya medeĩya anĩ teneub kare fiya sã mog, õ aya nigin waũ laaf fen, wanan anĩ.\n25“Dei madur bagai, teneub enei nẽ tamo kayau idi õ keleĩ sã, anĩ ere, aya õ keleĩ, neu dõ fiya tar idi, onom aya sur wiyan anĩ keleĩ. 26Aya õ anĩ afelnẽdi di, idi õ keleĩ, õ nigin fau fau afelnẽdif alauf, are õ aya nigin waũ laa fiya anĩ, idi bun ibodõf ado, ayag idi bun abodõf nigin.”


Mat 2 | `GDN | STEP | Apunu Erodi tawana Diyudiya ragidai kawaimaga tondawa ki makeya ka munu Iyesu natere Beteriyemu tawana Diyudiya rabineya wenawena. E wenawena eweya ka iyapana supama iyabatamawa ragidai dai ki madega posiwagau deneya idiwa ki kimpu ubumpu madega kaniyau surau deneya kayatagubu natere Diyerusaremu bautagubu.\nMunu Iyesu wenawena ki iyapana e empamana ki nana bautagubu\n1 Apunu Erodi tawana Diyudiya ragidai kawaimaga tondawa ki makeya ka munu Iyesu natere Beteriyemu tawana Diyudiya rabineya wenawena. E wenawena eweya ka iyapana supama iyabatamawa ragidai dai ki madega posiwagau deneya idiwa ki kimpu ubumpu madega kaniyau surau deneya kayatagubu natere Diyerusaremu bautagubu. 2 Bautagubu, manako manu inako wadumupu, tagubu ke; “Wi Diyu ragidai Kaiwawoga wauni wenawena ki e bani tondau? Nu madega posiwagau ki deneya idiweya da e supamai wauni posiwena ki tanai emipi ki pokere nu munu wenawena ki taragapamana e si tepapamana ki nana baigibi.”\n3 Apunu kawai Erodi ade natere Diyerusaremu ragidai kuduba mete kina yona ki wainamupu ka mu notamaga babawena, 4 ki pokere apunu Erodi ubupu Mamanuga God bameya dobo-piyamu ragidai ade Mamanuga God e gorai kataimugu ragidai mete kina mu bibimaga tonopupu manako manutapu, wagubu ke; “Keriso aita baiyagisi ki ka e tawana bani wenayagisi?”\n5 E inako wagubu manako mu denai tagubu ke; “E natere Beteriyemu tawana Diyudiya rabineya wenayagisi, mibai ka takari kawaya ka Mamanuga God e bonanai wainapiyawa wagawa apunai mosi oka tapu, wagubu ke;\n6 ‘Natere Beteriyemu tawana Diyuda rabineya, kau ka natere marai munta ko ade natere kuduba tawana Diyuda rabineya mu paunamugu kau mena ka natere kawaya, mibai kau rabinageya ka Kaiwawo kawaya mo wenayagisi. E uburoto nau iyapananiyoma Isiraero ragidai kwayubatamono tondono.’”\n7 Apunu Erodi yona ki wainapupu ka e supama iyabatamawa ragidai ki mu bibimaga tonopupu bautagubu manako weki gwaiya manutapu, wagubu ke; “Wi gwede mara supama wauni posi-wena ki yabiri emupu?” 8 Mu denai tagubu manako e tadebu tonotapu, wagubu ke; “Wi natere Beteriyemu kaiwagi munu wawayai ki naigida mena kwaenepumuri empumuri manako ewa wiraiwagi baiwagi nau sidimuri da nau mete kayasugani e empani taragapani.”\n9 Supama iyabatamawa ragidai yona ki wainamupu ka mu kimpu ubumpu kayatagubu kaiwa manako supama naiya mu mubo tawanamaga deneya posiwena emupu ki yabiritapu kaya-wena kaniyawa da yabaramugu munu wenawena kawareya uburawa ki mu ade emupu. 10 Mu supama ki emupu ka mu mamama kawaya wainamupu, 11 manako kayatagubu kaiwa da munu tondawa tawai ki bautagubu. Mu tawa rabineya yampu ka mu munu ki e inai Meri mete kina ika idiwa emitampu manako kwarisitagubu ramatamaga kawareya ubumpu munu ki taragamupu e si esida tepamupu. Mu e si tepa-pamawa idiwa da kamadumpu ka mu igwamaga rabineya puyo bagibagi bowa yamayamai ade ripa otai aurere aurere kiyabumaga ebo ebo denimaga kawa-kawaya ki inako waramupu puyo kwemupu. 12 Mu ade wiratagubu kayatagamawa makeya ka mu yawata naiya bautagubu yawatai ki eba kaya-tagubu, mibai ka mu waro were emupu da mu apunu Erodi bameya eba kaya-tagamana ki nana. Mu kimpu ubumpu manako yawata kudubai mosi mu mubo tawanamugu ade kayatagubu.\nMu tawana Idipi kayatagubu\n13 Supama iyabatamawa ragidai ki kayatagubu eweya ka Mamanuga God e aneyai mo tonopupu kunumau kawapu manako apunu Diyosepa bameya bauwena waro were sibu, wagubu ke; “Apunu Diyosepa, kau garugaru mena kiri uburi kau ridigi munugi tetami wakapaiwagi kaiwagi tawana Idipi idiwoi, mibai ka apunu Erodi kau munugi miniyana po ki kwaenei kwaewagau. Ko wi ade wiraigamana marai ki nau ewa were kau kabuwa-niyani.” Aneya ki inako wagubu.\n14 Apunu Diyosepa waro were yona ki wainapupu ka e garugaru mena kipu ubupu munu ki e inai mete kina wara-tapu kemora ki rabineya tawana Idipi deneya kayatagubu. 15 Mu kayatagubu kaiwa da bautagubu ka mu ika idiwa kebomawa da apunu Erodi powena eweya ka mu ade wiratagubu mu mubo tawanamugu ade kayatagubu.\nTakari kawaya ka Mamanuga God e bonanai wainapiyawa wagawa apunai mosi oka inako tapu, wagubu ke; ‘Kaiwawonuga e wagubu ke; Nau gubagani tawana Idipi kamadana yabadana ki nana suwagubuwani.’ Oka badidi wagubu ki mibai wana wena-wena karako yau kena.\n16 Supama iyabatamawa ragidai apunu Erodi beramupu yawata kudubai mo kayatagubu ki sisiyai Erodi waina-pupu ki ka e nuwai pupuwena. E piyara ragidai tadebu da mu kayatagamana munu uratanai mu kwamuramaga apeya ade erida ki natere Beteriyemu ade natere Beteriyemu bameya ika idiwa ki mu kuduba namutamana gawarara ki nana wagubu. Supama iyabatamawa ragidai gwede mara supama wauni posiwena emupu ki yonai apunu Erodi kataiwena ki pokere e wainapupu da piyara ragidai munu kwamuramaga apeya ade erida ki namutamana ki ka baganai.\n17 Apunu Erodi berokoi yau kwae-wena ki pokaiya ka Mamanuga God takari kawaya e bonanai wainapiyawa wagawa apunai Diyeremaiya kabuwa-pupu oka tapu ki mibai wana wena-wena. Oka ki wagubu ke;\n18 ‘Tawana Rama rabineya ka apena yo yadi ki mumugarai bauwena kayawena iyapana wainamupu. Ridi Raisero e munuiyoma kuduba popotagubu gawarara ki pokere e mu yadimaga kirau. Iyapana e rabinai minimana kwarisi ki nana kwaetagamu ko e rabinai eba kwarisiwena mibai ka e munuiyoma kuduba popotagubu gawarara.’\nMu wiratagubu natere Nasareta kayatagubu\n19 Apunu Erodi powena ki makeya ka Mamanuga God e aneyai mo tono-pupu kunumau kawapu tawana Idipi rabineya apunu Diyosepa bameya bauwena manako waro were sibu, 20 wagubu ke; “Kau kiri uburi munu ki e inai mete kina karako waratami manako wiraiwagi tawana Isiraero naiya idiwa watagau ki ade kaiwagi. Kau munugi minimana po kwaetaga-mawa ragidai ki mu kuduba popo-tagubu gawarara.”\n21 Apunu Diyosepa yona ki waina-pupu ka e kipu ubupu munu ki e inai mete waratapu ade wiratagubu kaya-tagubu kaiwa da tawana Isiraero bautagubu. 22 Mu ika bautagubu ka apunu Erodi e gubagai si ka Akerausi e mamai watai wadubu tawana Diyudiya ragidai kawaimaga tondawa ki sisiyai Diyosepa wainapupu. E kudu waina-pupu ade waro mo mete wadubu ki pokere mu ade kimpu ubumpu tawana Diyudiya kamadumpu manako kaya-tagubu kaiwa da tawana Gariri bau-tagubu. 23 Mu ika bautagubu ka mu ade kayatagubu kaiwa idiwa da natere mo si ka Nasareta bautagubu manako ika idiwa. Takari kawaya ka Mamanuga God e bonanai wainapamawa tagamawa ragidai Iyesu nene oka inako tamupu, tagubu ke; ‘Iyapana e tawana Nasareta apunai siyomoto.’ Oka badidi wagubu ki mibai wana wenawena karako yau kena.


Act 7 | `DAD | STEP | Age de fen, pris neid mudur Stiwen to fiyen, “Od wogõ den enei, are momoi de?”\nJuda Uyu Irouya Neid Guru Fiya Meleid Bun Stiwen Wogõ Yen\n1Age de fen, pris neid mudur Stiwen to fiyen, “Od wogõ den enei, are momoi de?”\n2Stiwen solof iron, “Turau tar ado Dei geg, karĩ wiyag, tubuda Abraham Haran taun fau ileya san, Mesopotamia ibod mog, fula fiya medeĩya nẽ Negur ĩ bun wõ yen. 3Negur Abraham irokenen, ‘Ogon teneub ado ogon tamo kayau utorneĩd fen, teneub aya afelnõf nẽ an ulauf.’ ▼\n4“Anĩ nigin, ĩ Kaldia teneub itor ken, Haran ile ibodon. Dum yogon tama laa fe di, Negur ĩ sur fiyẽ di, teneub gama ubodõgef enei bun ibodon. 5Negur Abraham ein teneub taka to ifenen, teneub masak bagaig taka to ifenen. Anĩ ere, Negur, Abraham ĩ dumen yogon ibor nẽ tubu tar geid, teneub anĩ afenẽdiyouf yen, anĩ ere, sain anĩ bun Abraham ĩ kesu san. 6Negur Abraham eig ye irokenen, ‘Ogon ibor nẽ tubũ tar, yaũ tamo teneub taka bun dibodõf, an idi ferfer dibodõf, fo handred yar to biya difiyẽdiyouf. 7Anĩ ere, aya, idi ferfer dibod ken, aruneid dalef neid teneub darau afenẽf, anĩ dumen, idi teneub anĩ bun tamal diya disi, modoũ enĩ bun aya arunau dalouf.’ ▼\n▼7:7Jenesis 15:13, 14\n8Agef fen, Negur Abraham bar itenẽya nẽ uris, mulũ anĩ ifenen. Age fe di, Abraham naal Isak wõ ye, naa eit ilele di, mulũ ifenen, dumen Isak naal Jakop wõ yen, Jakop ĩ tubuda tar tuwelf neid temeid ibodon.\n9“Tubuda tar, Josef kiyeĩ difen ken, Josef Isip neid ferfer wõ youf nigin, na nẽ sur difen. Anĩ ere, Negur ĩ adon, 10agef fen, Negur Josef morõ ganan bun isennen. Negur ĩ, Josef Isip nẽ king Farao mala bun, kisi biya ado wau ifenẽya anĩ ifenẽ di, Farao ĩ, Josef Isip teneub ado yogon fõ ganan lo fiya nigin uyu irouya inenen.\n11“Age fe di, Isip teneub ado Kanan teneub ganan bun, naũ odug wõ ye di, morõ odug dalen, age fe di, tubuda tar saaf fotou fiya kisi feleya san. 12Anĩ ere, Jakop, Isip oun saaf ado ya karĩ ye fen, tamada tar urug bagai sur fedin. 13Idi baban dile di, Josef ĩ yogo nigin tura tar bun yaor fen, age fe di, Farao ĩ Josef nẽ ibor nigin kelein. 14Anĩ dumen, Josef, tama Jakop ado yogon ibor ganan Isip dilauf nigin od sur fen, idi ganan sewenti-faif. 15Age fe di, Jakop Isip ilen, an ĩ ado tubuda tar gare desin. 16Idi neid bouweid keku de, Sikem taun guri de diroule, kulu Abraham Sikem oun, Hamor gere tar bun moni nem matmat na yalen anĩ bun mumã difen.\n17“Negur Abraham irokenen anĩ kisi falauf nigin sain dodol mog, Isip oun neda tamo kayau musei biya isoran. 18Age dife di, king taka ĩ Josef nigin keleĩ sã, ĩ bagam Isip nẽ king wõ yen. 19Ĩ ada neda tamo kayau idegneĩd fen, darau ifenẽdin, are tubuda tar nugo fiyẽdi di, idi neid kesu momou sineid gogũ difedif anĩ, mayarẽ dirarã di, gare douf nigin age fen.\n20“Sain anĩ bun, Moses wõ yen, ĩ Negur mala bun kesu meli bagai. Ogõ towo, tama nẽ fõ bun kulatun difen. 21Sain ĩ mayarẽ dinenẽ di, Farao ne baraim yalen, ĩ yogon kesu ouf nigin yale iroulen. 22Moses ĩ, Isip neid keleĩ biya adok difelnẽ di, wogõya bun ado ereb ereb age fediya nigin, tamo megeir ado wõ yen.\n23“Moses ĩ yogon yar foti mog, ĩ Israel tura tar ki fediyouf nigin kisi fen. 24Moses ĩ, idi neid taka Isip tamom to biya fiyẽ mog, ilen, anĩ nigin, ĩ Israel tura isenne ken, aba solof Isip tamo anĩ yukesin. 25Moses kisi fen, yogon tamo kayau keleĩ youf, are Negurem idi kafĩ fiya bun tamal gei fediyouf nigin, ĩ itonek, anĩ ere, idi to kelein. 26We fele di, Israel tamo kusĩ de mog, Moses wõ yen. Ĩ, idi komo difouf nigin daũ gudũf fen, iron, ‘Are ã tutur, ere nigin ã abob darau wenẽgef?’\n27“Anĩ ere, tamo ĩ, ne tã darau ifenen anim, Moses sur fiyẽ ira ken, iron, ‘Aim õ amã bun, uyu irouya ado es fiya tamo inenon? 28Õ nor Isip tamo ukesin gen, ayag ago unakesiyou fenẽ de?’ ▼\n29Moses od enei karĩ ye fen, ĩ Midian teneub bun iya ilen, an ĩ yaũ tamo ibod ken, kesu monog uru adon.\n30“Yar foti ilele di, engel taka, gerere tuan Sinai Arei non, aa balai duri ado an yã bale namen, Moses bun wõ yen. 31Moses anĩ ile fen, terefeit yen. Ĩ tutuk ilouf nigin aa non iyok ile mog, ĩ Odug nẽ ait karĩ yen, 32‘Aya tubuĩ tar neid Negur, Abraham, Isak, Jakop idi neid Negur.’ ▼\nMoses kumĩ tererẽ ye fen, lo fiya itoron.\n33“Age fe di, Odug Moses irokenen, ‘Ogon sendel unukakã, ere nigin, modoũ õ ufaref nẽ are fateul teneub. 34Momoi, aya neu tamo kayau Isip oun darau fatuk bagai dale mog, ailen. Aya idi neid kaĩya karĩ au fen, idi kafĩ fiya bun tamal alelnẽdiyouf nigin asin. Anĩ nigin, gama usi, aya sur ayõ di, Isip kel ulauf.’ ▼\n▼7:34Eksodas 3:5, 7, 8, 10\n35“Moses enei, idi kulu ĩ nigin eig de diro ken, ditoron, ‘Aim õ amã bun uyu irouya ado es fiya tamo inenon?’ De ĩ anĩ, Negurem idi uyu iroukenẽdiyouf nigin ado kafĩ fiya bun tamal yalelnẽdiyouf nigin, engel aa balai bun yã bale namen Moses mala bun wõ yen anĩ bunem sur fiyen. 36Moses ĩ, tamo kayau Isip temeleid uyu iroukeneĩd fen, Isip an, Maaĩ Giriya bun ado, yar foti gerere tuan, memelik uris ado inodin.\n37“Moses de anim, Israel tamo kayau eig ye irokenẽdin, ‘Negur ĩ, ãgenei tamo kayau bun tamal, profet taka aya gen sur feneĩf.’ ▼\n38Ĩ, engel Sinai Arei bun wogõ fiyen anĩ ado tubuda tar geid, gerere tuan tamo kayau guru fiya atun ibod ken, mata ibodõya od ifenẽdi di, tobol fe isi, ã bun isiyouf nigin od anĩ yalen.\n39“Anĩ ere, tubuda tar, Moses nẽ od dõ fiya ditoron. Idi Moses anĩ ditor ken, Isip kel ileya nigin waud iron. 40Age de fen, idi Aron dirokenen, ‘Uyu diroukanamãf nigin, waitou uneye kanamãdiyouf. Ere nigin, Moses enei, Isip tamal gei famã irousin ĩ bun ereb wõ yen are, amã keleĩ sã.’ ▼\n41Sain anĩ bun, idi idegẽya waitou bulmakau lubu dinon. Idi anĩ bun sesewi dife fen, idi imedim dinon anĩ nigin seli dabiyou fenẽ, tar odug dinon. 42Anĩ nigin, Negur idi itornẽdi di, saa ilun nẽ megeir anĩ seli dabiyouf nigin folõ feid len. Are profet neid buk bun itotoya yenek kilei:\n“‘O Israel tamo kayau, ã gerere tuan oun, foti yar bun, sesewi fiya ado ofa wanagen,\nanĩ ere, ã aya yanau to seli wabigen.\n43Ã idegẽya waitou Molek nẽ salafat unog fen,\nãgenei waitou Refan nẽ barisa yana walesegen,\nare idegẽya waitou ã selid wabidigouf nigin unodigen.\nAnĩ nigin, aya ã ãgenei teneub bun tamal alelnei ken, oun Babilon kantri ubodõgouf nigin sur ayeĩf.’ ▼\n44“Sain neda tubuda tar gerere tuan dibodon, idi Negur nẽ salafat adon, salafat anĩ bun Negur ibod ken, od wogõ yedig. Salafat are, Negur Moses irokenẽ di, Negur Moses ifelnen kilei bagai dinon. 45Neda tubuda tar, salafat dalen anĩ dirou fen, Josuam uyu irou di, Negur tubuda tar meleid bun haiden irud iraile, diya di, teneub anĩ dalen an salafat dirou disin. Salafat anĩ, teneub anĩ bun ibodon, ile Dawid nẽ sain bun. 46Negur Dawid isennẽ el fe di, Dawid wau el fen, anĩ Jakop nẽ Negur ibodõf nẽ modoũ, inim inouf nigin Negur irokenen. 47Anĩ ere, Dawid naal Solomon im, Negur nẽ fõ inon.\n48“Anĩ ere, Negur Ilun Bagai ĩ, tamo imedim fõ dinof anĩ bun to ibodõdig, are profet eig ye irok kilei:\n49“‘Odug irok, saa are neu king nẽ sia,\nteneub are yeu inoya nẽ sawa.\nÃ ere fõ anĩ aya unokanagauf?\nNeu si inoya nẽ modoũ nain ibodok?\n50Aya imaum eneidi ganan to anodin de?’ ▼\n▼7:50Asaia 66:1, 2\n51“Ã uleĩ teregein yediya tamo, ã wauĩ ado wedereĩ fitok yukeledin! Ã ãgenei tubuĩ tar gen, faimud Awa Uur Fateul dudum wiyẽgedig! 52Tubuĩ tar profet taka to darau difenen de? Tubuĩ tar idi, Madur Tamo anĩ fau isiyouf de fen, wogõ den tamo anidig didenkesin. Are gama Madur Tamo anĩ kiwai wenẽg fen, ukesigen. 53Ã, lo engel bunem kabĩ bun difenen anĩ walegen, anĩ ere, ã anĩ to dõ gen.”\nStiwen Meein Tulu Difiyen\n54Idi enei karĩ de fen, idi nameid fatuk bagai sane fen, ĩ nigin goboreid kikokõ yedin. 55Anĩ ere, Stiwen, Awa Uur Fateulem barikã, saa ilun mala ira ken, Negur nẽ fula fiya medeĩya ado Negur ima biya melẽ Jesus ifar mog, ilen. 56Agef fen, Stiwen iron, “Ulegef, aya saa kã fele di, Tamo Naal Negur ima biyalẽ ifar mog, ailef.”\n57Age ye di, idi aiteid odugem kakaĩ de, imedim wedereid fitok du ken, idi adok ĩ garan gududu den. 58Idi taun tamal Stiwen dĩ de dirou dile, serẽ meein tulu difiyen. Age dife mog, Stiwen bou bun od dun idi, nedi kolos dinukaka ken, tamo gaũ yana Sol ĩ ye gariyan gõ difen.\n59Idi Stiwen meein tulu difiyẽ mog, Stiwen kosẽ yen, “Odug Jesus, neu uur wale.” 60Age ye fen, ĩ ibor itenana ken, wade iweig iron, “Odug, mosor age difef enei mala solo to wenẽdiyouf.” Ĩ agef irokel fen, laa fen.