5 સિડનીમાં આવશ્યક કાફે આવશ્યક છે\nઑસ્ટ્રેલિયા અને ન્યુઝીલેન્ડ ઑસ્ટ્રેલિયા સિડની\nby સારાહ મેગિન્સન\nસિડનીમાં શ્રેષ્ઠ કાફે\nટોમી ક્લાર્ક / ગેટ્ટી છબીઓ\nસિડની, ઑસ્ટ્રેલિયાનું સૌથી મોટું અને સૌથી વ્યસ્ત શહેર - સંપૂર્ણ અને અનન્ય કાફેમાં ઘણું બધુ પૂરું કરે છે, આ તે શહેર છે જે કોઈ પણ કૉફી પ્રેમીને નિરાશ નહીં કરે. તમે શહેરની મુખ્ય શેરીઓમાં છો અથવા તમે બાહરીની આસપાસ સરકાવતા હોવ તો, સિડની પાસે કોઈપણ કૉફી વફાદાર સંતોષ રાખવા માટે હિપ કાફેની પુષ્કળ સુવિધા છે.\nકોફી હાઉસમાંથી કે જે અમુક ચોક્કસ બનાવવાની પદ્ધતિમાં વિશિષ્ટતા ધરાવે છે, પીણું ખુશામત માટે સ્વાદિષ્ટ નાસ્તા સાથે કાફે, તમે ખાતરી કરી શકો છો કે સિડની પાસે આ તમામ પુષ્કળ પ્રમાણમાં છે.\nવાસ્તવમાં, એક પણ વેકેશન દરમિયાન સિડનીને ઑફર થતી હોય તેવી બધી જ પ્રકારની ઊંડાઇઓનું નિરીક્ષણ કરવા માટે કોફીના વ્યસનીઓ પણ મૃત્યુ પામે છે. માત્ર દરેક શેરી ખૂણામાં ગુણવત્તાવાળા કોફીના સમૃધ્ધ અનોખા સાથે, તમે એવી કોઈ વસ્તુ શોધી શકો છો કે જેની સાથે તમે સંપૂર્ણપણે પ્રેમમાં પડશો - પરંતુ અંતિમ રત્નો ક્યાં છે? ઠંડા, બોલવાને લગતું 'દિવાલ માં છિદ્ર' સાંધા કે જે પૂરતી પદાર્થ સાથે યોજવું તમે દિવસ માટે rev અપ પહોંચાડવા? અને ટ્રેન્ડી 'તે' સ્થાનો જ્યાં બધા સ્થાનિક જાય છે?\nઆગળ જુઓ, અમે તમારા વતી sleuthing કર્યું છે વધુ વિલંબ કર્યા વગર, સિડનીમાં5કેફે તમને હાર્બર સિટીની આગામી સફરની મુલાકાત લેવી પડશે :\nધ ડેવોન કેફે - સિડની સીબીડી\nડેવોન કાફે ફેસબુક પેજમાં\nઆ સ્થાન કોઈપણ કૉફીના પ્રેમી માટે આદર્શ છે, જે ઉચ્ચ ગુણવત્તાની ખોરાક સાથે સારા યોગદાનની પ્રશંસા કરે છે. ડેવોન કેફેના વાતાવરણને ઠંડું અને નિ: શંકુ બંને તરીકે વર્ણવી શકાય છે. આ જગ્યામાં પૂર્વ અને પશ્ચિમી બંને સંસ્કૃતિના મિશ્રણ તત્વો દ્વારા, ડેવોન કાફે એક ખાસ જગ્યા છે.\nમોસમી મેનૂ સાથે આ બદલાતી રોસ્ટર, કેટલીક વસ્તુઓ માટે સાચવો, હંમેશા ગ્રાહકોને ઓફર કરવા માટે ઉત્તેજક કંઈક સાથે જોડાયેલું છે કેન્દ્રીય સ્ટેશનથી મહત્વના સ્થળે મિનિટ દૂર, સિડનીની શોધની શરૂઆત કરનાર કોઈની માટે તે સંપૂર્ણ સ્થળ છે.\nજો આ કાફેમાં જવાની યોજના ઘડી રહ્યા હોય, તો આગળ બુક કરો અથવા થોડા વધારાના મિનિટોને બચાવી લો, કારણ કે બેઠકો અતિ ઝડપથી ભરી શકે છે. નોંધ કરો કે રસોડામાં બપોરે3વાગ્યે બંધ થાય છે, તેથી આ એક સંપૂર્ણ બ્રંચ સ્થાન છે, પરંતુ તે આળસુ બપોરે લંચ માટે આદર્શ સ્થળ નથી.\nમેનૂ-વસ્તુઓને અજમાવી જુઓ - અમે વંશપરંપરાગત વસ્તુ ટામેટાં, ચાર્જરલ સેરડૉફ, ભેંસ મોઝેરેલ્લા, બકરા દહીં, પ્રોસ્ક્યુટ્ટો, પરમેસન crisps સાથે બનાવવામાં આવેલ બ્રુશેચેટાને પ્રેમ કરીએ છીએ.\nરૂમ 10 - પોટ્સ પોઇન્ટ\nરૂમ દસ ફેસબુક પેજમાં\nરૂમ 10 એ શ્રેષ્ઠ કેફે પૈકી એક છે જે પોટસ પોઇન્ટ ઓફર કરે છે, અને તે ઓપેરા હાઉસ અને બૉટનિકલ ગાર્ડન્સ બંને માટે વૉકિંગ અંતરની અંદર છે. તેમની શ્રેષ્ઠ ગુણવત્તાની સેવા સાથે બંને ગુણવત્તાયુક્ત ખોરાક માટે પ્રસિદ્ધ છે, રૂમ 10 એ સિડનીના હીપેસ્ટ કેફે હોટ સ્પોટ્સમાંનું એક છે.\nથોડી દૃષ્ટિ-જોઈ અને અન્વેષણ કર્યા પછી આરામ કરવા માટે તે એક શ્રેષ્ઠ સ્થળ છે અને સસ્તું મેનૂ આપે છે જે તમારા સ્વાદને અનુકૂળ કરવા માટે કસ્ટમાઇઝ કરી શકાય છે. સાદા sourdough ને બદલે અંજીર અને વોલનટ ટોસ્ટ પર એવોકાડોને તોડવો જોઈએ? કોઇ વાંધો નહી. કેટલાક મેરીનેટેડ બકરા feta સાથે ટોસ્ટ પર તમારા ઇંડા જોડવા માટે આતુર છો? ધ્યાનમાં લો\nઆ નીચા કી કાફેમાં, શાંતિથી એક હૂંફાળું લેનવેમાં દૂર ખેંચાય છે, ઘનિષ્ઠ જગ્યા ગ્રાહકોને પોતાની ગતિથી આરામ અને આરામ કરવા માટે પરવાનગી આપે છે. તેમના કોફીઝને ખુશામત આપવા માટે તંદુરસ્ત અને ભોજન ભરીને રૂમ 10 સારી રીતે શોધે છે.\nમેનૂ વસ્તુઓનો પ્રયાસ કરવો જોઈએ નહીં - અમે તૂટેલી ફ્રી રેન્જ ઇંડા અને રૂમ 10 ના પોતાના ઘરેલુ બનાવેલા હૉલાન્ડાઇઝ સૉસને પ્રેમ કરીએ છીએ.\nમક્કા - એલેક્ઝાન્ડ્રિયા\nમક્કા ફેસબુક પેજમાં\nકોઈપણ કોફી અથવા બિયર પ્રેક્ષક માટે, એલેક્ઝાન્ડ્રિયામાં મક્કા તમારા માટે એક સંપૂર્ણ ફોલ્લીઓ પૈકી એક છે. ગ્રાન્ડ ટાઇલિંગ અને માત્ર શ્રેષ્ઠ રાંધણકળા સાથે પૂર્ણ કરો, મક્કા એ કોઈ પણ વ્યક્તિ માટે શ્રેષ્ઠ સ્થાન છે કે જે રેન્જ પીણાંના સર્વોચ્ચ સ્તરે વ્યસ્ત રહે છે. શું તે નાઇટ્રોજન ચાર્જ કરેલ કોફી અથવા બિયરનો સંપૂર્ણ ગ્લાસ છે, આ કેફે એ છે કે શ્રેષ્ઠતા સુનિશ્ચિત કરે છે.\nઔદ્યોગિક વેરહાઉસની અંદર સ્થિત છે અને ખુશીથી આધુનિક રીતે શણગારવામાં આવે છે, મક્કા એ એક પ્રકારનું સ્થળ છે જ્યાં તમે બપોર માટે સ્થાયી થવું અને ઓફરમાં મહાન ખોરાક અને વાતાવરણનો આનંદ માણો. ઉત્કૃષ્ટ નારિયેળ બ્લેક સમૃદ્ધ જેવા તારાઓની વાનગીઓ સાથે, મક્કા ગ્રાહકોને તેમના ખોરાક, અપરાધ-મુક્ત આનંદ માટે તક આપે છે.\nનોંધ કરો કે એલેક્ઝાન્ડ્રિયા ખાતે મક્કા તેમની ત્રણ કેફે સ્થાનો પૈકી એક છે: સીબીડીની દક્ષિણે, તેઓ સીબીડી અને અલ્ટીમોમાં કિંગ સ્ટ્રીટ પર પણ કેફે ધરાવે છે.\nમેનુ વસ્તુઓ પ્રયાસ કરવો જોઈએ - અમે Shakshouka પ્રેમ: મરચું અને ટમેટા સોસ માં શેકવામાં ઇંડા, જીરું, કેસર, અને પૅપ્રિકા સાથે મસાલાવાળી, અને ધાન્યના લોટમાં રહેલું નત્રિલ દ્રવ્ય મુક્ત ટોસ્ટ સાથે પીરસવામાં તમે હજુ પણ salivating છે ?!\nબ્રુટાઉન ન્યૂટાઉન - ન્યૂટાઉન\nબ્રેવટાઉન ન્યૂટાઉન ફેસબુક પેજ\nબ્રેવટાઉન ન્યૂટાઉન આ સૂચિમાં નાના ઉમેરામાંનું એક છે, પરંતુ તેની ગુણવત્તામાં વયમાં તેનો અભાવ છે. તેના નવા ઉત્પાદન અને સુખદ મેનુ માટે જાણીતા, બ્રેવટાઉન ન્યૂટાઉન એક સ્થાન છે જે ફક્ત ચૂકી શકાય નહીં.\nતેના ક્રાનૂટ્સ અને બધા દિવસ નાસ્તાના મેનુ માટે પ્રખ્યાત, આ કાફે એ છે કે તેના વચનો પર પહોંચાડે છે બ્રુટાટાઉન એક કાફે છે જે તેના રિટેલ વિભાગ માટે પણ જાણીતું છે, તેના આકર્ષક મેનુ સાથે. તે તેના સ્વપ્નદ્રષ્ટા રિટેલ વિભાગ માટે જાણીતું છે કારણ કે તે ગ્રાહકોને બ્રુટાટાઉનના અનુભવને ફરીથી બનાવવા માટે ઘરની બનાવટી સાધનો ખરીદવા માટે પરવાનગી આપે છે.\nમેનુ વસ્તુઓને અજમાવી જુઓ - અમે તેને હજી સુધી પ્રયત્ન કર્યો નથી, પરંતુ તેમના નવા ઉનાળાના મેનૂમાં આનંદપૂર્વક અવનતિને લગતું નાસ્તો શામેલ છે: ચૂનો દહીં, રક્ત નારંગી ચાસણી અને તાજા ફળો સાથે મસાલાઓનો પીવો.\nરિફોર્મેટરી કૅફિન લેબ - સિડની\nરિફોર્મેટરી કેફીન એલ.એ.બી. ફેસબુક પેજ\nરિફોર્મેટરી કેફીન લેબ એ એક સારા યોજાયેલી કોઈ પણ સમર્પિત ચાહક માટેનું સ્થળ છે. આ સ્થળની પાછળની બાજુમાંની વ્યક્તિ પેશનેટ સાથે કોશિકા બીન વિશેની બધી બાબતો વિશે મૂત્રપિંડ છે. અને કોફી પર જ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે, અને બીજું થોડું, સુધારાત્મક ચોક્કસપણે સમર્પણની સમજ કે જે ઘણા બધા કેફેમાં ખૂટે છે તે દર્શાવે છે.\nઘનિષ્ઠ જગ્યાની દિવાલોની પ્રશંસા કરનારા કાળા અને સફેદ ભીંતચિત્રો સાથે, રિફોર્મેટરી કેફીન લેબ આશ્ચર્યજનક આધુનિક છે. ફિલ્ટરિંગ દ્વારા બનાવવામાં આવેલા તેમના ઉન્મત્ત મિશ્રણ સાથે, નાટ્યાત્મક ધૂમ્રપાન અને સ્પષ્ટ રીતે અનન્ય સ્વાદ બનાવવામાં આવે છે. ફૌવેક્સ સ્ટ્રીટ પર સ્થિત, આ કાફે કોઈ મૃત્યુ પામે-હાર્ડ કોફી પ્રેમી માટે મુલાકાત લેવી આવશ્યક છે.\nતેઓ પાસે કૉફીની ખુશીથી એક સુંદર લે-હોમ મેનૂ છે, અને જો તમે સિડની છોડ્યા પછી હજી પણ તેમના યોજાનો તૃષ્ણા કરી રહ્યાં છો, તો તેઓ તેમની વેબસાઇટથી વિશ્વભરમાં ગમે ત્યાં જહાજ કરે છે.\nમેનુ વસ્તુઓ પ્રયાસ કરવો જ જોઈએ - કોફી, અલબત્ત! દેશ અને વિશ્વના વિવિધ ભાગોમાં વિવિધ મિશ્રણો સાથે, તે તેમની શ્રેષ્ઠ ભલામણો માટે બારીસ્ટાને પૂછવા યોગ્ય છે.\nવિકેટનો ક્રમ ઃ સિડની મુલાકાત\n7 સિડનીમાં નમૂનાનું વિશ્વ-પ્રખ્યાત રેસ્ટોરન્ટ\nસિડનીની મુલાકાત લેવાનાં 10 કારણો\nજ્યોર્જ સ્ટ્રીટ સિડની માર્ગદર્શન\nસિડની વોકીંગ ટુર: હાઈડ પાર્કમાં પરિપત્ર ક્વે\nલાઇટિંગ અપ: વીવીડ સિડની શોથી જોવું જોઈએ\nહડસન ખીણમાં પ્રયાસ કરવા માટે 8 માર્ગદર્શિકાઓ\nસ્વસ્થ રશિયન મુખ્ય વાનગીઓ - પરંપરાગત સ્વસ્થ રશિયન ફૂડ રેસિપિ\nશેલ્બી કાઉન્ટી શાળાઓ એકીકૃત જિલ્લા વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો\nત્રણ યુરોપિયન શહેરો જ્યાં Pickpocketing એક કલા છે\nફોનિક્સમાં ફ્રી શ્રેડિંગ સેવાઓ શોધો\nડીઝની વર્લ્ડ ખાતે હોલીડે સિઝન હાઈલાઈટ્સ\nસિવર્લ્ડ ઓર્લાન્ડો ખાતે વેઇટ ટાઇમ્સ કેવી રીતે ઘટાડવી\nજ્યોર્જ વોશિંગ્ટન મેસોસી મેમોરિયલ - એલેક્ઝાન્ડ્રિયા, વર્જિનિયા\nડિઝની વર્લ્ડ ખાતે થેંક્સગિવિંગ ડિનર ક્યાં શોધવી\nબિહાઈન્ડ ધ સિન્સ ઓફ અ બૉલીવુડ મૂવીના ફોટા\nએએએ ડાયમંડ રેટિંગ્સ\nકાઉન્ટી કાર્લો ખાતે કદાવર બ્રાઉનશિલ્લ ડોલમેન


Posted on 9:59 am January 1, 2022 Author Shah JinaComments Off on સફેદ વાળને કારણે ટ્રોલ થઇ હતી દીલિપ જોશીની દીકરી નિયતિ, હવે એક્ટરે ચુપ્પી તોડી આપ્યો કરારો જવાબ\nફેમસ ટીવી એક્ટર દિલીપ જોશીએ ‘તારક મહેતા કા ઉલ્ટા ચશ્મા’માં જેઠાલાલની ભૂમિકા ભજવીને લોકોના દિલ જીતી લીધા છે. હાલમાં જ થોડા સમય પહેલા દિલીપ જોશીની પુત્રી નિયતિના લગ્ન થયા હતા. તેના લગ્નના ફોટા અને વીડિયોએ ઈન્ટરનેટ પર જોરદાર ધૂમ મચાવી રહ્યા હતા, પરંતુ આ દરમિયાન નિયતિના સફેદ વાળે બધાનું ધ્યાન ખેંચ્યું હતુ, જેના કારણે તે સોશિયલ મીડિયા પર પણ ટ્રેન્ડ કરવા લાગી હતી. લગ્નમાં આ રીતે સફેદ વાળ કરવા બદલ કેટલાક લોકોએ તેના જોરદાર વખાણ કર્યા તો કેટલાકે તેની મજાક પણ ઉડાવી. હવે આ અંગે દિલીપ જોશીએ રિએક્શન આપ્યુ છે.\nબોમ્બે ટાઈમ્સને આપેલા ઈન્ટરવ્યુ દરમિયાન દિલીપ જોશીએ જણાવ્યું કે જ્યારે તેમની દીકરીને ખબર પડી કે તે સફેદ વાળને કારણે સોશિયલ મીડિયા પર ટ્રેન્ડ કરી રહી છે ત્યારે તે ખૂબ જ ચોંકી ગઈ હતી. તેણે કહ્યું, ‘તે તેના લગ્નમાં તેના વાળ જે રીતે રાખવા માંગતી હતી તેમાં અમે ક્યારેય વિચાર્યું ન હતું કે લોકો આના પર પ્રતિક્રિયા આપશે. અમારા ઘરમાં ક્યારેય તેની ચર્ચા થઈ ન હતી. તે ગમે તે હોય, તે સારું છે.\nઘણા લોકો તરફથી સારો પ્રતિસાદ મળ્યો, જેનાથી મને આનંદ થયો કે મારી પુત્રીએ અન્ય લોકોને પણ પ્રેરણા આપી છે. દિલીપ જોશીએ કહ્યું કે મને લાગે છે કે આપણે જેવા છીએ તેવા લોકોની સામે આવવું જોઈએ. આગળ દિલીપ જોશીએ કહ્યું કે, ‘હું માનું છું કે આપણે જે રીતે છીએ તે રીતે આપણે હંમેશા દુનિયા સમક્ષ આવવું જોઈએ.\nશરૂઆતમાં લોકોએ મારી દીકરી માટે પણ ઘણી વાતો કરી હતી. તેને લો-પ્રોફાઈલ રહેવું ગમે છે પરંતુ એ પણ સાચું છે કે આપણે સોશિયલ મીડિયાને નિયંત્રિત કરી શકતા નથી. તેમના આ પગલાથી પણ લોકોને ઘણી પ્રેરણા મળી છે જે સારી વાત છે.’\nદિલીપ જોશીએ તેમની પુત્રી નિયતિના લગ્નની તસવીરો પણ સોશિયલ મીડિયા પર શેર કરી હતી, જેમાં તેમણે તેમની પુત્રીના લગ્નની કેટલીક સારી પળોની ઝલક આપી હતી. આ તસવીરોમાં દિલીપ જોશી પોતાની દીકરી પર પ્રેમ વરસાવતા જોવા મળ્યા હતા. તે જ સમયે, નિયતિ પણ દુલ્હનના અવતારમાં ખૂબ જ સુંદર લાગી રહી હતી.\nઆ તસવીરો સાથે દિલીપ જોશીની એક સુંદર નોંધ હતી, જેમાં અભિનેતાએ લખ્યું હતું કે, ‘તમે ગીતો અને ફિલ્મોમાંથી લાગણી લઈ શકો છો, પરંતુ જ્યારે તમે પહેલીવાર અનુભવો છો, ત્યારે તેને શબ્દોમાં વ્યક્ત કરી શકાતું નથી.’ દિલીપ જોશી વર્ષોથી ટીવીની લોકપ્રિય સિરિયલ ‘તારક મહેતા કા ઉલ્ટા ચશ્મા’માં જેઠાલાલની ભૂમિકા ભજવી રહ્યા છે. આ સિરિયલમાં દિલીપ જોશીની એક્ટિંગ દર્શકોને ખૂબ જ પસંદ આવી રહી છે.\nતમને જણાવી દઇએ કે, દિલીપ જોશીની પુત્રી નિયતિએ તેના બોયફ્રેન્ડ યશોવર્ધન મિશ્રા સાથે 11 ડિસેમ્બર, 2021ના રોજ લગ્ન કર્યા હતા. આ લગ્નમાં દિલીપનો પરિવાર અને તારક મહેતાની સ્ટારકાસ્ટ પણ આવી હતી. થોડા દિવસો પહેલા એવા સમાચાર આવ્યા હતા કે દિલીપ જોશી ‘તારક મહેતા કા ઉલ્ટા ચશ્મા’ શો છોડવાના છે જેના પર તેણે પોતાની પ્રતિક્રિયા આપી હતી.\nધ ઈન્ડિયન એક્સપ્રેસ સાથેની વાતચીતમાં દિલીપ જોશીએ જણાવ્યું કે તેઓ શો છોડી રહ્યા નથી. તેમણે કહ્યું, મને લાગે છે કે જ્યારે આ શો સારો ચાલી રહ્યો છે તો તેને બિનજરૂરી રીતે કેમ છોડી દેવો જોઈએ. તેમણે એ પણ કહ્યું કે આ શોને કારણે તેમને ઘણો પ્રેમ મળ્યો છે અને તે તેને બગાડવા માંગતા નથી. તેમણે કહ્યું કે, લોકો અમને ખૂબ પ્રેમ કરે છે અને હું તેને કોઈ કારણ વગર કેમ બરબાદ કરુ. આ રીતે દિલીપ જોશીએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે તે શોમાં જેઠાલાલના પાત્રમાં જોવા મળશે.\nનવા વર્ષે જ બની દુઃખદ ઘટના: વૈષ્ણોદેવી મંદિરમાં અચાનક જ 12 લોકોના થયા મોત


sahitya | History & Literature\nPosted on September 12, 2019 by દિવ્યરાજસિંહ સરવૈયા\n– ડૉ. નિલેષ ઠાકોર\nઅમદાવાદ ના સિવિલ હોસ્પિટલ ના કેમ્પસ માં આવેલી બી. જે. મેડિકલ કોલેજ ની લાઇબ્રેરિ માં વાંચી રહેલા સક્ષમ ની નજીક એક છોકરી આવી અને સક્ષમ ને કહ્યું\n“ હું અહી તમારી પાસે વાંચી શકું ?”\nથોડા ખચકાટ અને શરમ ના મિશ્ર પ્રતિસાદ સાથે સક્ષમ એ કહ્યું “ હા, કેમ નહીં! જરૂર થી બેસો ” એ છોકરી વચ્ચે વચ્ચે પોતાને જે સમજણ ના પડે એ ટોપિક સક્ષમ પૂછતી અને સક્ષમ પણ આત્મવિશ્વાશ પૂર્વક એના જવાબ આપી પૂરો ટોપિક સમજાવતો. ધીમે ધીમે આ ક્રમ રોજિંદો બની ગયો.\nસક્ષમ એમબીબીએસ ના ત્રીજા વર્ષ માં અભ્યાસ કરતો સૌથી તેજસ્વી વિદ્યાર્થી હતો. પોતાના ક્લાસ માં પૂછાતા બધાજ પ્રશ્નો ના જવાબ આપવામાં હમેંશા અવ્વલ રહેતો. ક્લાસ માં હાજર રહેલા તમામ વિદ્યાર્થીઓ પણ સક્ષમ ના જવાબ સાંભળી અભિભૂત થઈ જતાં. કોલેજ ની અને યુનિવર્સિટિ ની દરેક પરીક્ષામાં સક્ષમ નું નામ પ્રથમ ક્રમાંકે હોતું. સક્ષમ એક મૃદુ અને સહજ સ્વભાવ નો સીધો સાદો છોકરો હતો.પોતે દરેક પરીક્ષામાં અવ્વલ હોવા છતાં નિર્ભીમાની હતો અને બીજાની મદદ કરવા હમેંશા તત્પર રહેતો. આ કારણસર સક્ષમ પર ફીદા થનારી છોકરીઓ ની સંખ્યા પણ વધારે હતી. આ બધી છોકરીઓ માં શિખા ને સક્ષમ માટે કઇંક વિશેષ લાગણી હતી અને પોતે જ પહેલ કરી એ સક્ષમ પાસે લાઈબ્રરી માં પહોંચી ગઈ અને રોજ એના પાસે લાઇબ્રેરિ બેસી વાંચવાનો ક્રમ રોજિંદો બનાવી દીધો. ધીમે ધીમે લાઇબ્રેરિ ની બહાર પણ તેમની મુલાકાતો વધવા લાગી. ક્યારે તેમનો સંબંધ પ્રેમ માં પરિણમ્યો તેની તેમને ખબર જ ના રહી. સક્ષમ અને શિખા એકબીજા ના ગાઢ પ્રેમ માં ગળાડૂબ અને નિજ મસ્તી માં ગુલ હતા.\nઅચાનક એક દિવસ લાઇબ્રેરિમાં વાંચી રહેલા સક્ષમ ના મોબાઇલ પર આશરે રાત્રે9વાગ્યા ના સુમારે કોલ આવ્યો. કોલ ઉપાડી જરા ગંભીર મુદ્રા સાથે એને સામે રહેલી વ્યક્તિ ને બસ આટલું કહ્યું\n“ હા, હું આવું છું.” અને એ પાસે વાંચી રહેલી શિખાને કશું કહ્યા વગર નીકળી ગયો.\nરાત્રે 11 વાગ્યા ના સુમારે સક્ષમ પાછો આવ્યો.\nશિખા ના મનમાં હજાર સવાલો હતા છતાં સક્ષમ ને ખોટું ના લાગે એ કારણસર એને પૂછવાનું ટાળ્યું.\nથોડા દિવસ પછી આ જ રીતે રાત્રે 11 વાગ્યા ના સુમારે કોલ આવ્યો. એ જ ગંભીર મુદ્રા સાથે એને કોલ માં કહ્યું “ હા, હું આવું છું.” અને એ સડસડાટ નીકળી ગયો.\nશિખા લાઇબ્રેરિ માં રાહ જોતી રહી. આશરે રાત્રિ ના2વાગ્યે સક્ષમ પાછો આવ્યો અને શિખાના ચહેરા પર છવાયેલા હજાર સવાલો ને નજર અંદાજ કરી જાણે કઈંજ ના બન્યું હોય એમ શિખા જોડે બેસી વાંચવા લાગ્યો. થોડા થોડા દિવસે આવી રીતે કોલ આવતા અને સક્ષમ ચાલ્યો જતો અને ક્યારેક ક્યારેક તો લાઇબ્રેરિ માં રાતભર પાછો જ ના આવતો. શિખાના મન માં હવે શંશય થવા લાગ્યો.\n“સક્ષમ ક્યાં જતો હશે ? કદાચ સક્ષમ બીજી કોઈ છોકરી ના પ્રેમ માં ? ના, ના, મારો સક્ષમ આવું કદાપિ ના કરે મને સક્ષમ પર પૂરો વિશ્વાશ છે ? તો પછી એ મને કશું કહેતો કેમ નથી ?” વિચારો નું યુદ્ધ શિખા ના મનમાં ફરી વળ્યું.\nથોડા દિવસ ના અંતરાલ, પછી રાત્રે 10 વાગ્યે આવો કોલ આવ્યો અને સક્ષમ નીકળી ગયો. હકીકત જાણવા આ વખતે શિખા પણ સક્ષમ ની પાછળ પાછળ સક્ષમ ને ખબર ના પડે એ રીતે સક્ષમ ને અનુસરવા લાગી. દૂર થી એને જોયું તો સક્ષમ ટ્રોમા અને ઇમર્જન્સિ વિભાગ ના સિસ્ટર ઇન ચાર્જ પૃચ્છા કરી ત્યાં હમણાં જ એડ્મિટ થયેલા એક વૃદ્ધ દાદા ને મદદ કરતો હતો. થોડીવાર પછી એ વૃદ્ધ દાદાને ટેકો આપી x-ray પાડવા x-ray રૂમ માં લઈ ગયો.\nશિખા ઝડપ થી સિસ્ટર ઇન ચાર્જ પાસે પહોંચી જીજ્ઞાશા પૂર્વક પૂછ્યું “આ સક્ષમ ના દાદા છે ? શું થયું છે એમને ?”\n“હા, આ સક્ષમ ના દાદા છે અને આવા કેટલાંય સક્ષમ ને દાદા અને દાદી છે.” સિસ્ટર ઇન ચાર્જ એ જરા હાસ્ય સાથે કહ્યું.\n“મતલબ ?” શિખા એ આંખો ની ભ્રમરો ઊંચી ચડાવી ફરી પાછો સવાલ પૂછ્યો ?\n“જ્યારે પણ અહીં કોઈ વૃદ્ધ અને અશક્ત અને જેમની કોઈ મદદ કરવા વાળું સાથે હોતું નથી ત્યારે અમે સક્ષમ ને કોલ કરીએ છીએ અને સક્ષમ એક પળ નો વિચાર કર્યા વગર અહી આવી એમની સારવાર માં મદદ કરે છે, એમની ટિફિન ની વ્યવસ્થા કરે છે જ્યાં સુધી એમની પરિસ્થિતી માં સુધાર ના થાય ત્યાં સુધી એમની પાસે જ બેસે છે.” સિસ્ટર ઇન ચાર્જ એ ખુશી ની લાગણી સાથે શિખા ને કહ્યું.\nથોડીવાર પછી સક્ષમ ઇમર્જન્સિ વિભાગ માંથી બહાર આવ્યો અને બહાર પોતાની રાહ જોઈ ને ઊભી રહેલી શિખા ને જોઈ થોડું અચરજ પામ્યો. શિખા સક્ષમ ને જોઈ ત્યાં જ ભેંટી પડી અને સહેજ આંખ ના ખૂણાઓ ભીના કરી કરી કહ્યું “ મને માફ કરી દે સક્ષમ મેં તારા પર ખોટો શંશય કર્યો પણ તે મને કશું કહ્યું કેમ નહીં ?”\nસક્ષમ એ શિખાનો હાથ પોતાના હાથ માં લઈ તેને સમજાવાતો હોય એમ કહ્યું “ શું કહું શિખા ? તું જાણે જ છે કે હું બહુ નાનો હતો ત્યારથી જ મારા માતા પિતા ગુજરી ગયાં, હું મારા મામા-મામી ના ત્યાં રહી મામી ના મ્હેણોં ટોણાં સાંભળી ઉછર્યો છું. એક માનું વાત્સલ્ય અને પિતા નું હેત શું એની મને આજ દિન સુધી ખબર નથી એટલે અહી જ્યારે પણ કોઈ વૃદ્ધ, અશક્ત અને એકલા બા કે દાદા એડ્મિટ થાય છે તો આવી જાઉં છું, એમના ટિફિન ની વ્યવસ્થા કરું છું,એમને મારા હાથે જમાડું છું, ક્યારેક ક્યારેક કોઈ બા મને એટલું પૂછી લે છે કે “બેટા, તું જમ્યો તો ખરો ને ?” ત્યારે એવું લાગે છે કે મારી મમ્મી મને પૂછી રહી છે અને પછી જ્યારે એ મને એ પોતાના હાથથી જમાડે છે ત્યારે એવું લાગે છે કે જાણે મારી મમ્મી મને જમાડી રહી છે. હું બસ આમ એમના હાથ નો એક કોળિયો ખાવા અહીં આવું છું. જ્યારે કોઈ દાદા ની મદદ કરું છું ત્યારે થતી વાતચીત માં દાદા મારા પરિક્ષાના પરિણામ વિષે પૂછે છે ત્યારે એવું લાગે કે જાણે મારા પપ્પા મને પૂછી રહ્યા છે, દરેક પરીક્ષામાં અવ્વલ આવું છું પણ પરિણામ પછી મારી પીઠ પર હાથ ફેરવી શાબાશી આપવા વાળું કોઈ નથી શિખા. એટલે જ જ્યારે એ દાદા મારૂ પરિણામ જાણી મારી પીઠ અને માથા પર હાથ ફેરવી આશીર્વાદ આપે છે ત્યારે જાણે એવું લાગે છે કે મારા પપ્પા પાછા આવી ગયાં. અહી આ રીતે દાખલ થતાં દરેક બા- દાદા માં હું મારા મમ્મી-પપ્પા શોધું છું. ક્યારેક એમની બહુ યાદ આવી જાય તો હોસ્ટેલ પર પાછો જઈ મમ્મી પપ્પા ના ફોટા ને છાતી સરસો ચાંપી થોડુક રુદન કરી સૂઈ જાઉં છું.” આટલું કહેતાં કહેતાં સક્ષમ ની આંખ માંથી અશ્રુ ધારા વહેવા લાગી.\nશિખા પણ સક્ષમ ના આંસુ લૂછતાં લૂંછતા બોલી “ સક્ષમ, થોડા સમય માં હું તારી જીવનસંગિની બનવાની છું અને હવેથી તારા આ દરેક કાર્ય માં પૂરો સાથ અને સહકાર આપીશ.જાસિસ્ટર ઇન ચાર્જ ને કહી દે કે હવે થી સક્ષમ એકલો નહીં પરંતુ સક્ષમ અને શિખા બંને આવશે.”\nહાલ માં, સક્ષમ અને શિખા અમદાવાદ નજીક અમદાવાદ થી ગોધરા હાઇવે પર આવેલી ટ્રસ્ટ ની હોસ્પિટલ માં ફરજ બજાવે છે અને “દીકરા નું ઘર” નામનું વૃદ્ધાશ્રમ ચલાવી એમાંજ રહે છે. અત્યારે સક્ષમ અને શિખા ના પુત્ર વાત્સલ્ય પર 33 દાદી અને 46 દાદા ઓ ના વાત્સલ્ય અને હેત નો ધોધ વર્ષી રહ્યો છે જેના એક ટીંપા માટે પણ સક્ષમ પોતાના નાનપણ વંચિત રહ્યો હતો.\nડૉ. નિલેષ ઠાકોર , જીએમઇઆરએસ મેડિકલ કોલેજ, ગાંધીનગર\nFiled under ગદ્ય, Literature and tagged Dr. Nilesh Thakor, lekh, sahitya, varta |\tLeaveacomment\n– ચન્દ્રકાન્ત શેઠ “કવિતા જન્મે છે વ્યક્તિમાં, પણ જીવે છે સમાજમાં.” ,.\nગુજરાત તને વંદન !\nFiled under Gujarat, Literature and tagged sahitya |\tLeaveacomment\nPosted on March 27, 2018 by દિવ્યરાજસિંહ સરવૈયા\nમાતૃભાષા- માનો ખોળો?\nગુજરાતી સાહિત્યમાં માફિયા ગણાતા એક લેખક અંગે મને પૂછવામાં આવ્યું કે એ તારો મિત્ર છે? જવાબમાં મેં તેને સામે પ્રશ્ન કર્યો કે તું આવું કેમ પૂછે? જેના ઉત્તરમાં તેણે મને માહિતી આપી કે, એ તારો મિત્ર હશે તો તારે એક પણ શત્રુની ઓશિયાળી નહીં રહે, જોકે એ એટલું જ સાચું છે કે માણસને એક સમયે અજાતશત્રુ થવાનું પરવડશે, જ્યારે એની સામે લડનાર કોઇ શત્રુ નહીં બચ્યો હોય.\nઆપેલી પ્રસ્તાવના સાથે મારા એક નિકટતમ મિત્ર ડો. ગુણવંત શાહ યાદ આવી ગયા. તે ભલે મારા સારા મિત્ર છે છતાં મને યાદ નથી કે અમે બંને રસ્તા પર ખભે હાથ મૂકી સાથે ચાલ્યા હોઇએ. એવી જરૂર પણ ઊભી થઇ નથી. અમારી વચ્ચે વિચારભેદ પણ ઘણા છે. તે સિરીયસલી હસે છે અને હું હસતાં હસતાં ગંભીર થવા પ્રયત્ન કરતો હોઉં છું. તે મને નિર્વ્યાજપણે ચાહે છે.\nએક વખત શેખાદમ આબુવાલાએ ‘જનસત્તા’ના (એ વખતના) તંત્રી વાસુદેવ મહેતાને ખુશખબર આપતાં જણાવ્યું કે: ‘બાકીનાં બે છાપાં કરતાં (આપણા) ‘જનસત્તા’માં મુદ્રણ દોષો બહુ ઓછા આવે છે. ત્યારે વાસુદેવ મહેતાએ પોતાની લાક્ષણિક ઢબે પ્રતિભાવ આપ્યો: ‘એક વાત સમજી લે આદમ, આપણું સર્ક્યુલેશનેય ઓછું ને ભૂલોય ઓછી…’\nશુદ્ધ જોડણીના હઠાગ્રહીઓ અંગે ઘણી રમૂજો ચાલે છે. એક રમૂજ પ્રમાણે કોઇ એક સાક્ષરની સુપુત્રી ઘરમાંથી ભાગી ગઇ. જતી વખતે એક પત્ર મૂકતી ગયેલી. એ પત્ર વાંચીને સાક્ષર પત્નીએ પતિના હાથમાં પત્ર મૂકતાં ઠપકાભર્યા સ્વરે કહ્યું હતું: ‘તમે આ છોકરીને બહુ ફટવી મારી હતી તે જુઓ, આખરે નામ બોળ્યું ને!’ સુપુત્રીનો પત્ર વાંચી નિસાસો નાખતાં સાક્ષરે કપાળ કૂટ્યું: ‘તમારું કહેલું યથાર્થ છે અર્ધાંગના, દીકરીએ સાચે જ મારું નામ બોળ્યું…\nછે જરાયે જોડણીનું ભાન?…’ નાસી જઉં છું ને બદલે ‘નાશી જઉં છું’ લખ્યું છે…’ પછી બે સેકન્ડ સુધી પત્ર હાથમાં રાખી સાક્ષર વિચારમાં પડી ગયા ને એકદમ આનંદથી ઊછળી પડતાં બોલ્યા: ‘ભાર્યા, પત્ર તમે બરાબર વાંચો. આ પત્ર આપણી વહાલસોયી સુપુત્રીનો નથી જણાતો…’\nઆ બધું હળવાશથી જોઇએ છીએ. પરંતુ મુખ્ય વાત એ છે કે માતૃભાષા એ માનો ખોળો છે… રડવું, હસવું તેમજ સ્વપ્ન માણસને માતૃભાષામાં-દૂધભાષામાં જ આવે છે. (કોલકત્તા કોર્ટના ચુકાદા પ્રમાણે વ્યક્તિનું મરણોન્મુખ નિવેદન માતૃભાષામાં જ માન્ય ગણાશે.) એક રીતે જોવા જઇએ તો જગતભરની બધી જ ભાષાઓ પોતપોતાને સ્થાને ઉત્તમ છે, પણ બાળક જે ભાષામાં હાલરડું સાંભળતાં સાંભળતાં ઊંઘી જતું હોય એ જ ભાષામાં તેને ભણાવવું જોઇએ. ગુજરાતી મા-બાપે પોતાના બાળકને સૌપ્રથમ કક્કો બોલતાં-લખતાં શીખવવું જોઇએ.\nત્યારબાદ એ.બી.સી.ડી… પણ બાળકને ઇંગ્લિશ મીડિયમમાં ભણાવવાની મા-બાપની ઘેલછા ભારતમાં છે. એટલી તો ઇંગ્લેન્ડમાં ય નહીં હોય. વર્ષો સુધી અંગ્રેજોની ગુલામી વેઠી હોવાને લીધે મનથી હજી પણ આપણે ગુલામ છીએ તે એટલે સુધી કે આપણી આગળ કોઇ અંગ્રેજીમાં ખોટેખોટી ફેંકાફેંકી કરે તો પણ તેનાથી આપણે ઝટ અંજાઇ જઇએ છીએ. અંગ્રેજી ભાષાના અજ્ઞાનને લઇને આપણી જાતને આપણે અધૂરા માનીએ છીએ. આપણી આ માનસિકતાની જાણ હોવાથી અંગ્રેજી ભાષાના શસ્ત્ર વડે કેટલાક ગઠિયા સેલ્સમેનના વેશમાં આવી અસ્ખલિત ઇંગ્લિશ બોલીને છેતરપિંડી કરી જતા હોય છે. બપોરના સમયે પુરુષવર્ગ લગભગ ઘેર ન હોય ત્યારે બહેનો પાસે આવા મોરલા ટપકી પડતા હોય છે. ને અંગ્રેજીમાં ગોટપીટ કરી જે કંઇ મળી જાય તે લઇ અંતર્ધાન થઇ જાય છે.\nપોસ્ટ. વોટ્સએપ ગ્રૂપ\nFiled under ગદ્ય, Literature and tagged lekh, sahitya |\tLeaveacomment\nPosted on March 14, 2018 by દિવ્યરાજસિંહ સરવૈયા\nચાલો ટાઈમ અપ! હવે નીચે એક પછી એક જવાબ રજૂ કરું છું. શાંતિથી વાંચી જજો. એન્ટરટેઇનમેન્ટની પૂરી ગેરંટી સાથે. આ રહ્યા જવાબો.\nઆ રહ્યો જવાબ : ગુજરાતી ભાષાનું સ્વતંત્ર અસ્તિત્વ નથી. એ સંસ્કૃતમાંથી ઉતરી આવેલી છે એ આપ સૌ જાણો છો. સંસ્કૃતમાંથી પ્રાકૃત, અપભ્રંશ, પ્રાચીન ગુજરાતી અને છેલ્લે અર્વાચીન ગુજરાતી. તમને એ જાણીને નવાઈ લાગશે કે આજ સુધીના ગુજરાતી ભાષાના તમામ સંસ્કરણોમાં માત્ર ઢ વર્ણ એવો ને એવો જ રહ્યો છે. તેનો આકાર ક્યારેય બદલાયો નથી. અનેક ભાષાકિય પરિવર્તન બાદ પણ ઢ મૂળાક્ષર ‘ઢ’ જ રહ્યો, બાકીના બધા થોડા ઘણાં બદલાયા. એટલે જ કોઈ શિક્ષકે ક્યારેક કોઈ એવો વિદ્યાર્થી કે જે સતત જ્ઞાન આપવા છતાં બદલાતો જ નથી, એવો ને એવો મૂઢ જ રહે છે એના માટે ‘ઢ’ ઉપમા વાપરી હશે! કેવા જ્ઞાની હશે એ શિક્ષકો જે આવી ચતુરાઈભરી ઉપમા શોધી લાવ્યા હશે!\nસવાલ નંબર (3) કોઈને નોતરું આપવા માટે આપણે સારી ભાષામાં ‘આમંત્રણ’ કે ‘નિમંત્રણ’ શબ્દ વાપરતા હોઈએ છીએ. હવે આપણો સવાલ : આમંત્રણ અને નિમંત્રણ માં શું ફરક? લો,\nઆ રહ્યો જવાબ : આમંત્રણ હંમેશા મોટા સમૂહ માટે હોય, નિમંત્રણ હંમેશા વ્યક્તિગત અથવા નાનકડા સમૂહ માટે હોય! અને એટલે જ ‘જાહેર આમંત્રણ’ લખાય, જાહેર નિમંત્રણ એમ ન લખાય. મળ્યું ને નવું જાણવા?\nસવાલ નંબર (4) કેટલાંક શબ્દો જુઓ : ‘માહિતી’ , ‘મોજણી’ , ‘વાટાઘાટ’ , ‘ચળવળ’ , ‘પેઢી’ , ‘નિદાન’ અને ‘ચંબુ’. હવે આપણો સવાલ : આ બધા શબ્દોમાં એક સામ્યતા છે તે શોધી કાઢો.\nલો ભાઈ, આ રહી સામ્યતા : આ તમામ શબ્દો મરાઠી ભાષાના છે અને ગુજરાતી બની ગયા છે! લાગી ને નવાઈ? હજી બીજા ઘણા મરાઠી શબ્દો ગુજરાતી બની ગયા છે. આ ઉપરાંત રુડી ગુજરાતી રાણીએ પોર્ટુગીઝ, તુર્કી, અરબી, ઉર્દૂ, સ્પેનિશ અને બીજી ઘણી ભાષાના શબ્દોને આવકારો આપ્યો છે. એની પણ યાદી ક્યારેક જાહેર કરીશું.\nસવાલ નંબર (5) કવિ દીપક બરડોલીકર અને મિલ્લત અખબાર વચ્ચે શું સામ્યતા છે? બસ આવો સહેલો સવાલ અને કોઈ જવાબ નહિ?\nમૂંઝાઓ છો શા માટે, આ રહ્યો જવાબ : કવિ શ્રી દીપક બારડોલીકર ગુજરાતી ભાષાના પ્રખર કવિ છે અને પાકિસ્તાની છે! મિલ્લત અખબાર પણ ગુજરાતી ભાષાનું દૈનિક છે અને આજે પણ પાકિસ્તાનના કરાંચી શહેરમાંથી બહાર પડે છે. પાકિસ્તાનનો મોટો સમુદાય ગુજરાતી ભાષા બોલે છે. જાણ્યું હતું આવું ક્યારેય?\nRichness of Gujarati. Howasingle vowel conveys more in-depth meaning..!!\nFiled under Literature and tagged bhasha, lekh, sahitya |\tLeaveacomment\nPosted on March 13, 2018 by દિવ્યરાજસિંહ સરવૈયા\nવાસવીની છાતીના ધબકારા વધી ગયા. પોતા ઉપર જ ટ્રેઇન ધસી આવતી હોય એવી ભયભીત રેખાઓ એના મોઢા પર અંકાઈ ગઈ. નૈષધે વધારે અકળામણ અનુભવી.\nસપનાંની પાંખે ચડીને બંને સાથીઓ જાણે આકાશમાં ઊડતા હતા- ઊંચે… ઊંચે… આકાશના તારલાથી પણ ઊંચે… અને એમાં એક દિવસ વાસવીને ધરતી પર પાછું આવી જવું પડયું.\nઝલક, ઝમક ને ઝળહળાટ વડે વાતાવરણ ઝાકઝમાળ હતું. એરકન્ડિશન્ડ ઑડિટોરિયમનું વિશાળ પ્રાંગણ પ્રેક્ષકોથી ચિકાર ભરાઈ ગયું હતું. નિયૉંલાઇટની ઉજમાળી રોશનીમાં પચરંગી શહેરના પ્રેક્ષકગણે વિવિધરંગી વસ્ત્રોનો જાણે રંગમેળો રચી દીધો હતો. સાડી, સ્કર્ટ, શુલ્વાર અને સ્લેક્સ સુધીનાં એ વિવિધ શૈલીના વસ્ત્ર પરિધાનમાંથી એટલી જ વૈવિધ્યભરી સુવાસો ઊડતી હતી.\nઅર્કો અને અત્તરો.. સેન્ટ અને સ્નોક્રીમ… યાર્ડલી અને કેટ્ટી… મોનાલિઝા અને ઇવનિંગ ઇન પેરિસ… વિવિધ મહેંક વડે માદક ને મત્ત બનેલા વાતાવરણમાંથી પાગલ હવાનું ગાન ગુંજતું હતું. અલબત્ત, એ ગાનમાં સ્વર કે શ્રુતિની સંવાદિતા નહોતી, બલકે કલબલાટ ને કોલાહલ હતો પણ એ કલશોરમાં જ એક પ્રકારનું કાવ્ય હતું ને!\nદરવાજા નજીક ઊભીને આતુર નયને નૈષધની રાહ જોઈ રહેલી વાસવી પણ આ કોલાહલના કાવ્યનું પાન કરી રહી હતી. એની નજર અત્યારે પ્રેક્ષકોની ફેશનપરેડ ઉપર નહોતી. એની એક આંખ કાંડા ઘડિયાળના કાંટા ઉપર મંડાઈ હતી, બીજી આંખે એ ફૂટપાથ પર આવીને ઊભી રહેતી મોટર ગાડીઓને અવલોકી રહી હતી. કોઈ ટુ-સીટરમાંથી નૈષધ ઊતરે છે?\nપિક્ચર શરૃ થવાનો સમય ભરાતો ગયો તેમ તેમ થિયેટરના પ્રવેશદ્વાર પર થોભતી ગાડીઓની સંખ્યા પણ વધતી ગઈ. કિસમ કિસમની ગાડીઓમાંથી કિસમ કિસમના પ્રેક્ષકો ઊતરતા હતા. બાળકો ને વૃદ્ધો, યૌવનાઓ ને પ્રૌઢાઓ, નવોઢાઓ ને ત્યક્તાઓ… બે-અઢી કલાક માટે જ એકત્રિત થયેલા પંખીના મેળા જેવા આ માનવ સમુદાયમાં અભિનેત્રીઓ હતી,\nઅભિસારિકાઓ હતી, એકાકિનીઓ હતી. વાસવી સમી વાસકસજ્જાઓ પણ હતી. અસાધારણ સભાનપણે વાસવીએ સજેલા વસ્ત્રાભૂષણ પરથી સ્ત્રીહૃદયના કોઈ જાણભેદુ સહેજે કલ્પી શકે અને એ કલ્પના સાવ સાચી પણ પડે કે વાસવી પોતાના પ્રિયપાત્રની પ્રતીક્ષા કરી રહી હતી. ઘડિયાળનો કાંટો આગળ વધતો હોય તેમ તેમ પ્રતીક્ષા કરતી આ પ્રેયસીની ધીરજ ખૂટતી જતી હતી.\nવાસવીને વધારે અકળામણ તો એ કારણે થતી કે પોતે જ્યારે રસ્તા પરથી પસાર થતી ગાડીઓ તરફ તાકી રહી હતી, ત્યારે આજુબાજુ ઊભેલા કુતૂહલપ્રિય પ્રેક્ષકો વાસવી ભણી તાકી રહ્યા હતા. કોલેજકાળમાં ‘મિસ મેડિકો’નું બિરુદ મેળવી ચૂકેલી આ રૃપસુંદરી આમે ય આકર્ષક તો હતી જ, પણ અત્યારે ખૂણામાં એકલીઅટૂલી, એક હાથમાં અદ્યતન પર્સ અને બીજા હાથમાં મોંઘોદાટ ફર કોટ લઈને ઊભેલી વાસકસજ્જા વધારે ધ્યાન ખેંચી હતી.\nપિક્ચર શરૃ થાય છે એ સૂચવતી ઘંટડી વાગી ત્યારે તો વધારાની ટિકિટ કેન્સલ કરાવવી છે કે કેમ, એવો પ્રશ્ન પણ બે-ચાર પ્રેક્ષકો પૂછી ગયા અને એ સહુને વાસવીએ રોષભરી ના સંભળાવી દીધી. પછી નૈષધ ઉપર મનમાં ને મનમાં રોષ ઠાલવી રહી :’આજે શનિવારે ક્લિનિકમાં હાફ-ડે હોય છે છતાં નૈષધ ટાઇમ જાળવી શકતો નથી! કોણ જાણે શું કરતો હશે?..’ પણ બીજી જ ક્ષણે એનો રોષ ઊતરી ગયો. વિલંબનું વાજબીપણું પોતે જ શોધી કાઢ્યું :’કદાચ છેલ્લી ઘડીએ કોઈ કોમપ્લિકેટેડ કેઇસ આવી પડયો હશે… ગાઇનેકોલૉજિસ્ટનું ભલું પૂછવું, કઈ ઘડીએ રોકાઈ જવું પડે એ કેમ કહી શકાય?’\nઘંટડી વાગતાંની સાથે જ પ્રેક્ષકો ઑડિટોરિયમમાં દાખલ થઈ ગયા, તેથી પ્રાંગણ સાવ ખાલી ખાલી લાગવા માંડયું. હવે તો નૈષધની રાહ જોઈ જોઈને વાસવીને કંટાળો આવવા લાગ્યો. પિક્ચરમાં આવવાને બદલે બીજો કોઈ કાર્યક્રમ ગોઠવ્યો હોત તો વધારે સારું થાત એમ પણ વિચારી રહી. કોને ખબર છે, આ ચિત્ર કેવુંક નીકળશે!\nઅરે, નામ પણ કેવું વિચિત્ર ને જડબાતોડ છે :યુકીવારીસૂ. પ્રાંગણની દિવાલ પર ચાલુ ચિત્રોના કેટલાક ‘સ્ટીલ’ અને બીજું સાહિત્ય ટાંગવામાં આવેલું. નૈષધ આવી પહોંચે ત્યાં સુધી સમય પસાર કરવાના ઇરાદાથી વાસવી એ તસવીરો તરફ વળી. વાંચ્યુ ત્યારે ખબર પડી કે જાપાની ભાષામાં ‘યુકીવારીસૂ’નો અર્થ ‘બરફનું પડ ભેદીને ઊગી નીકળેલું ફૂલ’ એવો થાય છે.\nયુકીવારીસૂ એટલે હિમપુષ્પ… વાહ!… તસવીરો જોઈ તો એમાં રોકડાં ત્રણ જ પાત્રો દેખાતાં હતાં :બાળક, માતા અને પિતા. વાસવી અનિમિષ નયને એ નમણા જાપાની બાળકના નિર્દોષ ચહેરામહોરા તરફ તાકી રહી હતી, ત્યાં જ દૂરથી મોટરનું પરિચિત ભૂંગળું સંભળાયું. જોયું તો સામેના રસ્તા ઉપર નૈષધ પોતે જ ‘ફિઆટ’ને પાર્ક કરી રહ્યો હતો.\n‘ઓહ! આઇ એમ સૉ… સોરી ફોર બીઇંગ લેઇટ!’ શ્વાસભેર આવી પહોંચતા નૈષધે મોડા પડયા બદલ માફી માગી.\n‘પણ ક્યાં હતો અત્યાર સુધી?’\n‘ઑપરેેેશન થિયેટરમાં હતો, બીજે ક્યાં?’ નૈષધે કહ્યું, ‘સિઝેરિયન ઑપરેશન આવી પડેલું. પાકા ચાર કલાક લાગ્યા અને પછી તારે માટે કેશ્યુ નટ્સ લેવા ફાઉન્ટન તરફ ફરીને આવ્યો એમાં વધારે મોડું થયું.’\nઑપરેશનની વાત સાંભળી વાસવીના ઝલકભર્યા મુખારવિંદ પરથી નૂર ઊડી ગયું. ગભરાઈને પૂછ્યું :’સિઝેરિયન ઓપરેશન?’\n‘હા, બરોબર તારા જેવું જ… મિરેક્યુસલ!’ નૈષધ શસ્ત્રક્રિયાની સફળતા બદલ ગર્વભેર બોલતો હતો :’આ કેઇસ તો મારે ‘લેન્સેટ’માં રિપોર્ટ કરવો પડશે…’\n‘બાળક બચી ગયું?’ વાસવીએ ચિંતાતુર અવાજે પૂછ્યું.\n‘બાળક ને માતા બેયને બચાવી લીધા છે! મેં કહ્યું નહીં, તારા જેવો જ કેઇસ હતો – એક્ઝેટલી પેરેલલ!’ અંદર પ્રવેશતા નૈષધે ઉમેર્યું :’આ કેઇસમાં પણ હવે માતાને ફરી વાર બાળક નહિ થઈ શકે. તારી જેમ જ ઑપરેશન કરી નાખવું પડશે.’\nપડદા ઉપર મજાનું ન્યૂઝરિલ ચાલતું હતું. કોઈ પ્રધાન કશાકનું ઉદ્ઘાટન કરી રહ્યા હતા પણ પ્રધાનની વરવી શિકલ જોવામાં વાસવીને જરાય રસ નહોતો. એનું મન તો આ થિયેટરમાંથી ઊડીને નૈષધના ઑપરેશન થિયેટરમાં જઈ બેઠું હતું. સિઝેરિયન ઓપરેશન અને પછી કદી ગર્ભાધાન ન થઈ શકે એવી શસ્ત્રક્રિયા.. નૈષધે બે-ત્રણ વાર ઔપચારિક ઢબે પૂછ્યું :’તબિયત કેમ છે?’ પણ અન્યમનસ્ક વાસવીએ એ પ્રશ્ન સાંભળ્યા જ નહિ.\nનૈષધ વિચારમાં પડી ગયો.\nમુખ્ય ચિત્ર શરુ થતાં વાસવીએ પરદા પર જિજ્ઞાાસાભરી નજર નોંધી. બહારગામ ગયેલા પતિના આગમનની રાહ જોતી એક નવોઢા ઘરમાં સાજસજાવટ કરે છે, નાનાં મોટાં હરેક રાચ સાથે પોતાના નવપ્રણયની મધુર સ્મૃતિઓ સંકળાયેલી છે. આજે આવી પહોંચનાર પતિને પોંખવા એ પ્રોષિતભર્તૃકા થનગની રહી છે. દંપતીએ સાથે જઈને ખરીદેલું મનગમતું ઘડિયાળ, હવે મિલનની કેટલીવાર એ સમય બતાવે છે. પોતાના હૈયાના દીવડાના પ્રતીક સમા દીપકો ઘરમાં ઠેર ઠેર પેટાવીને ઉજમાળે ગૃહાંગણે એ પ્રતીક્ષા કરી રહી છે.\nનૈષધે નિયમ મુજબ વાસવી સમક્ષ કાજુ ધર્યા પણ વાસવીએ એમાંથી એક પણ કાજુ ઉપાડયો નહિ.\nઆખરે એ ઉજમાળા ઘરને બારણે ટકોરા પડયા. પત્નીએ ઊછળતે હૈયે બારણું ઉઘાડયું તો પતિને બદલે એક છોકરો ઊભો હતો. એના હાથમાં એક ચિઠ્ઠી હતી, એ વાંચીને ગૃહિણી ડઘાઈ ગઈ. મરણસજાઈએ પડેલી એક માતાએ પોતાના આ પુત્રને, તરણોપાય તરીકે એના સાચા પિતાને આંગણે મોકલી આપ્યો હતો. પત્નીને માટે આ ભારે વસમો અનુભવ હતો. આ અણધાર્યા આઘાતમાંથી એને કળ વળે એ પહેલાં તો પતિનો તાર પણ આવી ગયો કે હું ચાર દિવસ મોડો આવીશ. હવે?.. હવે શું?…\nનૈષધને નવાઈ લાગી. રોજ તો હોંશે હોંશે કાજુ ખાનાર વાસવી આજે આ સૂકા મેવાને સ્પર્શતી પણ કેમ નથી? પરદા પર એવું તે શું જોવાનું છે કે એને મારા તરફ નજર સુધ્ધાં કરવાની નવરાશ નથી?\nવણતેડાવ્યા આવી ઊભેલા બાળકે ગૃહિણીનું ચિત્તતંત્ર ડહોળી નાખ્યું. રોષ અને કરુણા વચ્ચે એ ઝોલાં ખાવા લાગી. આખરે રોષ ઓસરી ગયો ને માતૃહૃદયમાં વાત્સલ્યનું ઝરણું ફૂટયું. બાળકને રીઝવવા એ પોતે બાળક બની ગઈ. પતિની ગેરહાજરીમાં બન્નેએ ખૂબ ખૂબ ખેલ ખેલ્યા. પ્રાણીઘરમાં ફરી આવ્યા. ચગડોળમાં બેસી આવ્યાં. બહુ મઝા કરી. પત્નીએ પોતાના ભાવિ બાળક માટે સજાવી રાખેલા રમકડાનો આખો ઓરડો આ પારકા જણ્યાને સોંપી દીધો.\nબાળકને એના દિલની દુનિયા સાંપડી ગઈ. અરે, આ ઓરડામાં કેટકેટલા દોસ્તો હતા! ચાવી આપતા જ ચાલવા માંડે એવો હાથી હતો, જિરાફ હતું, હરણ હતું…!\nવાસવીએ ઊંડો પરિતોષ સૂચવતો ઉચ્છ્વાસ મૂક્યો ત્યારે નિરુત્સાહિત થયેલા નૈષધને જરા ઉત્સાહ આવ્યો. એણે વાસવીનો હાથ પકડવા પ્રયત્ન કર્યો પણ વાસવીએ એ પાછો ખેંચી લીધો! વાસવી આજે આવી વિચિત્ર રીતે કેમ વર્તે છે? આમ તો હરેક ચિત્ર જોતી વેળા હાથમાં હાથ પરોવીને બેસનારી આ તરુણીને આજે થયું છે શું?\n… ચોથે દિવસે પતિનું આગમન થયું. આવતાંની વાર જ એ પલટાયેલી પરિસ્થિતિ પામી ગયો… દંપતીના નિર્બંધ પ્રેમવિનિમય આડે બાળક જાણે કે અડીખમ દીવાલ બની રહ્યો હતો. પતિએ પત્નીને વિશ્વાસમાં લેવાનો પ્રયત્ન કર્યો. પોતાની પૂર્વજીવનની વાત અથતિ કહી સંભળાવી. યુદ્ધકાળમાં બૉમ્બગોળાની ભીષણ અગનવર્ષા વચ્ચે પોતાની સાથે આપત્તિમાં સપડાયેલી એક અસહાય તરુણીની કથા કહી સંભળાવી. સમાન આફત વચ્ચે સપડાયેલા બે માનવીઓ વચ્ચેના અનિવાર્ય સખ્યનું પરિણામ આ બાળકરૃપે રજૂ થયું છે એવો એકરાર કર્યો.\nએમાં કોઈનો દોષ નહોતો. એ ભયોન્માદ દશા દૈવની જ સરજત હતી. હું બેવફા નથી બન્યો. મેં ખુટામણ નથી કર્યું. હું માત્ર સંજોગોનો ભોગ બન્યો છું. મારું આ સ્ખલન નિભાવી લો! નિભાવી લો! આ હૃદયદ્રાવક કથની સાંભળીને પત્નીનું કઠણ હૃદય પણ પીગળ્યું. બરફનું અભેદ્ય પડ ઓગળવા લાગ્યું અને એમાંથી વાત્સલ્યનું બીજ અંકુરિત થવા લાગ્યું. સરળહૃદય સુંદરી ધુ્રસકે ધુ્રસકે રડી પડી…\nવાસવીએ પર્સમાંથી રૃમાલ કાઢ્યો. નૈષધ મૂંગો મૂંગો જોઈ જ રહ્યો. વાસવીએ આંખ લૂછી ત્યારે જ નૈષધને ખબર પડી કે એ રડી રહી છે. હવે એને કાજુ આપીને રીઝવવાનું અશક્ય હતું. નૈષધ અસહાય બનીને – પરદા પરના કથાનક જેટલો જ અસહાય બનીને – ચલચિત્રના આવા વિલક્ષણ કથાવસ્તુ અંગે અકળામણ અનુભવી રહ્યો.\n… શાણા બાળકને સમજતાં વાર ન લાગી કે પોતે આ દંપતીના સુખી દામ્પત્યમાં કલહનાં બીજ રોપી રહ્યાં છે. પોતે આ ઘરમાં અણગમતો છે, અળખામણો છે એમ સમજતા અહીંથી ચાલી નીકળવાની એણે તૈયારી કરી. વિદાય લેવાની? ઘરનાં ધણિ ધણિયાણિની વિદાય તો લેવાની નહોતી,પણ પેલા આપ્તજન જેવાં બની ગયેલાં રમકડાને તો છેલ્લી સલામ કહેવી પડે ને! હાથમાં પેટી લઈને જતાં જતાં, આંસુભરી આંખે એ એ રમકડાં- પ્રાણી તરફ તાકી રહ્યાં. કણ્વાશ્રમમાંથી શકુંતલાની વિદાય વેળાએ તો જીવતાં હરણાંએ ગ્લાનિ અનુભવી હતી; પણ અહીં તો કાગળ- કપડાંનાં નિર્જીવ પ્રાણીઓ રડતાં લાગ્યાં.\nવાસવીએ ફરી આંખ લૂંછી. હવે નૈષધને કશું બોલવા-ચાલવાના હોશ નહોતા રહ્યા. એને લાગ્યું કે પોતે આજે ખોટા સ્થળે આવી ભરાયો છે.\n… ગૃહિણીએ જોયું કે છોકરો ચાલ્યો ગયો છે, ત્યારે એના પેટમાં ફાળ પડી. બારીમાંથી બહાર નજર કરી તો છોકરો જે રીતે આવ્યો હતો, એ જ રીતે રેલવેના પાટા ઉપર એક હાથમાં પેટી ઝુલાવતો પાછો જતો હતો. ગૃહિણી સફાળી રેલને પાટે પાટે એની પાછળ દોડી. સામે દેખાતા સિગ્નલનો હાથો પડી ગયો હતો એ પરથી સમજાયું કે આ પાટા પર તો ટ્રેન આવી રહી છે… બાળકને બચાવી લેવા એ વધારે ઝડપથી દોડી. પત્ની તથા બાળક મોતના મુખમાં જઈ રહ્યાં છે એમ જણાતાં પાછળ પતિએ પણ દોટ મૂકી. સામેથી ઉપરાછાપરી તીણી વ્હિસલ વગાડતી, માર માર કરતી ઝડપે ગાડી આવી રહી હતી.\n… પિતાએ જોયું કે પાટા પર સામેથી સાક્ષાત્ યમરાજ વિદ્યુત ગતિએ આવી રહ્યા છે અને એમના જડબામાં બન્ને જીવ અબઘડીએ જ હોમાઈ જશે. દિલ ધડકાવનારું આ દ્રશ્ય જોઈ માત્ર પિતાનો જ નહિ, પ્રેક્ષકોનો જીવ પણ તાળવે ચોંટયો હતો.\nઆંખના પલકારા જેટલી વારમાં જ ત્રણેય પાત્રોનો કચ્ચરઘાણ નીકળી જશે એમ લાગતું હતું… અને ત્યાં જ પતિએ બન્ને જીવોને આંબી લીધા. લગોલગ આવી પહોંચેલી ટ્રેન તળે એમને પિલાઈ જતા અટકાવવા પોતે હડસેલો મારી દીધો અને ત્રણેય જીવ પાટાની બાજુ પર ગબડી પડયા. ગાડી પસાર થઈ ગઈ અને આખુ કુટુંબ હેમખેમ ઊગરી ગયું…\nઅદ્ધર શ્વાસે અવલોકી રહેલી વાસવીનો શ્વાસ હેઠો બેઠો. નૈષધે પણ એટલા પ્રમાણમાં રાહત અનુભવી.\n… અને પરદા પર દ્રશ્ય બદલાયું. મોતના મુખમાંથી ઊગરી ગયેલાં ત્રણેય પાત્રો પાછાં ધેર આવ્યાં. દંપતીના જીવન પર ઘેરાયેલાં વાદળ વીખરાઈ ગયાં. ઘરમાંથી ઉદાસીનતાનો અંધકાર ઓગળી જતાં ચોગરદમ પ્રસન્નતાનો પ્રકાશ રેલાઈ રહ્યો….\nચિત્ર પૂરું થયા પછી પણ વાસવી ખુરશીમાં જ બેસી રહી. આજુબાજુ બેઠેલા સહુ લોકો ઊભા થઈને દરવાજા તરફ ચાલ્યા, ત્યારે નૈષધે એને કહેવું પડયું કે ખેલ ખતમ થયો છે.\nવાસવી જાણે કે તંદ્રામાંથી જાગી અને નૈષધની પાછળ પાછળ ચાલી.\nછબીઘરમાંથી બહાર નીકળતાં ઠંડો પવન ફૂંકાવા માંડયો હતો; તેથી નૈષધે વાસવીને ફર-કોટ પહેરાવ્યો.\n‘કેમ પિક્ચર કેવું લાગ્યું?’ નૈષધે વાસવીને વાતચીતમાં પ્રેરવા ખાતર જ પૂછી નાખ્યું.\nજવાબમાં વાસવી પોતાની વેધક આંખો નૈષધ ઉપર નોંધી રહી. એ મૂંગી નજરનો તાપ જીરવવો નૈષધ માટે મુશ્કેલ હતો. મોટાં મોટાં ડગ ભરીને એ આગળ નીકળી ગયો અને ફિઆટનું બારણું ઊઘાડીને ઊભો રહ્યો.\nવાસવી રુઆબભેર – જાણે કે પોતાના અધિકારની રૃએ સ્ટીઅરીંગ વ્હિલ ઉપર બેસી ગઈ.\n‘આજે હું હાંકુ તો કેમ?’ નૈષધે બીતાં બીતાં સૂચવ્યું.\n‘કેમ ભલા, હું ડ્રાઇવિંગ ભૂલી ગઈ છું?’ વાસવીએ કટાક્ષમાં પૂછ્યું અને નૈષધ કશો ખુલાસો કરે એ પહેલાં તો આ માનુનીએ એકસેલરેટર પર પગ દબાવી દીધો. નિયમ એવો હતો કે, બન્ને જણાં સાથે હોય ત્યારે વાસવીએ જ ગાડી હાંકવાની. નૈષધ એ વણલખ્યા નિયમને આધીન થઈને ચૂપચાપ બાજુ પર બેસી ગયો. બ્રેક છૂટી અને ટુ-સીટર સડેડાટ ઊપડી.\nધોબી તળાવ પરથી ક્વિન્સ રોડ પર વળાંક લીધો… એક તરફ સોનાપુરની સળંગ દીવાલ અને બીજી બાજુ લોકલ ગાડીઓના પાટા… સામસામી આવતી- જતી ટ્રેનો તીણી સીટી બજાવતી જતી હતી… અને એમાં સામેની ફૂટપાથ પર ત્રણ ચાર જણા એક બાળકને સ્મશાન લઈ જતા દેખાયા. ઘરના મોવડી જેવા જણાતા ને મોખરે ચાલતા માણસના હાથમાં કોરા કપડામાં ઢબુરેલું મૃત બાળક હતું.\nએની પાછળ પાછળ ગમગીન ચહેરે બીજા બે-ચાર માણસો ચાલતા હતાં. આ વિભાવ સામગ્રી વાસવીના ચિત્તપ્રવાહને વળી પાછો ચલચિત્રની દુનિયામાં વાળી ગઈ. એ પ્રવાહ પરકમ્મા કરતો કરતો બાળક ઉપર આવી ઊભો. નવજાત બાળક… ઝાકળભીના નવકુસુમ સમું કોમળ બાળક… જીવતું બાળક ને મરેલું બાળક…\nઓપેરા હાઉસ પર પહોંચતાં, સૂસવતા શીળા વાયરાએ વંટોળિયાનું રૃપ લીધું હતું. કાગળ-કસ્તર વગેરેની ડમરી ચડી હતી… સામસામા થિયેટરમાંથી સંખ્યાબંધ પ્રેક્ષકોનાં ધાડાં છૂટયા હતાં. બે- અઢી કલાકની પડછાયાની દુનિયા જોઈને નીકળેલા એ સમૂહમાં સ્ત્રીઓ પણ સારી સંખ્યામાં હતી. એમાં કેટલીક તો માતાઓ પણ હતી… બીજી કેટલીક સગર્ભાઓ પણ હશે, જે માતૃત્વ પ્રાપ્ત કરશે.. કેટલી બડભાગી હતી એ સહુ!\nઑપેરાહાઉસ પરથી વળાંક લઈને ગાડી સીધી ચોપાટી પર ઉતરી. નરીમાન પૉઇન્ટથી મલબાર હિલ સુધી દરિયાને કાંઠે કાંઠે ઝબૂકતા દીવાઓએ સોહામણી મુંબઈ નગરીને જાણે કે સાચા મોતીનો હાર પહેરાવી દીધો હતો. ચોપાટીની ફૂટપાથ પર એક અર્ધનગ્ન ભિખારણ પોતાના બાળકને છાતીએ ધવડાવીને પાઇપૈસો મેળવવા માટે રાહદારીઓના દિલમાં દયા ઉપજાવવા મથી રહી હતી. ધન્ય છે એ દીનહીન ભિખારણને, જેને છાતીએ વળગાડવા બાળક સાંપડયું છે…\nહ્યુજિસ રોડના ચઢાણ પર ગાડીને ગિયરમાં નાખીને વાસવી પણ વિચારસંક્રમણમાં ચડી ગઈ… ‘બાળક.. જીવતું બાળક ને મરેલું બાળક…’ મેડિકલ કૉલેજના દિવસોની એ વાત. વાસવી અને નૈષધને એક જ વૉર્ડમાં કામગીરી મળેલી. અભ્યાસ સાથે દર્દીઓની શુશ્રૂષા કરતાં કરતાં એ બંને વચ્ચે સારું સખ્ય કેળવાયેલું.\nનવયૌવન અને નવપ્રણવના એ દિવસોમાં દુનિયા હરીભરી લાગતી હતી. સપનાંની પાંખે ચડીને બંને સાથીઓ જાણે આકાશમાં ઊડતા હતા- ઊંચે… ઊંચે… આકાશના તારલાથી પણ ઊંચે… અને એમાં એક દિવસ વાસવીને ધરતી પર પાછું આવી જવું પડયું. ગગનવિહારિણી રૃપગર્વિતાના પગ જ્યારે નકકર જમીન પર ઠર્યા ત્યારે જ એને સમજાયું કે પોતે થોડા સમયમાં માતા બનનાર છે…\nકેમ્પસ કોર્નર સુધી પહોંચતાં તો વરસાદ શરૃ થઈ ગયો. જોતજોતામાં ગાડીના કાચ પર પાણીના રેલા ચાલવા લાગ્યા. પેડર રોડનાં કપરાં ચઢાણ પર વાસવીએ ગાડીને ફરી ગિયરમાં નાખી પણ અત્યારે એ એટલી તો અન્યમનસ્ક હતી કે કાચ સાફ કરવા માટે વાઇપર ચલાવવાનું એને ન સૂઝ્યું. પોતે ગાડીમાં બેઠી હોવા છતાં સીધા ચઢાણ પર થાક અનુભવી રહી હતી. સારું થયું કે નૈષધે જ ચેતી જઈને વાઇપર-સ્વિચ દાબી દીધી નહિતર સામેથી અથડામણ થતાં વાર ન લાગત.\nકાચની સુંવાળી સપાટી પર ઘડિયાળના લોલકની જેમ વાઇપર ડાબે- જમણે ચાલવા લાગ્યું. કાચના જેટલા ભાગ પર એ ચાલતું હતું એટલા ખંડમાંથી બહારની સૃષ્ટિ સ્પષ્ટ દેખાતી હતી, બાકીની ધૂંધળી બની જતી હતી.\nવાસવી પૂર્વજીવનને પણ આ રીતે જુદા જુદા ખંડોમાં જ જોઈ શકતી હતી, પોતાની તેમ જ કુટુંબની આબરૃ રક્ષવા પોતે લાંબા પર્યટનને બહાને ઉત્તર હિંદ તરફ ચાલી નીકળેલી… પૂર્વ યોજના મુજબ નૈષધ એને આવી મળેલો અને પછી એક ઓળખીતા તબીબનો આશરો લેવા બંને કલકત્તા જઈ પહોંચેલાં…\nમહાલક્ષ્મી સુધી પહોંચતાં તો વરસાદ અનરાધાર તૂટી પડયો હતો. ખટ… ખટ.. ખટ… અવાજ સાથે વાઇપર ફરતું હતું, પણ મુશળધાર વરસાદનું પાણી બરોબર સાફ થઈ શકતું નહોતું. ગૅસલાઇટના દીવાના પ્રકાશમાં બધું ધૂંધળું ધૂંધળું લાગતું હતું. વાસવી લાઇંગ ઇન હોસ્પિટલમાં પડી છે… પ્રસૂતિની વેદનાનો પાર નથી… છતાં બાળકનો પ્રસવ થતો નથી. નૈષધ તેમજ નર્સો બહુ ચિંતાતુર છે.\nશસ્ત્રક્રિયા વિના પ્રસવ નહિ જ થાય એવો તબીબી અભિપ્રાય આવ્યો… વાસવી સ્ટ્રેચર પર સૂતી સૂતી ઑપરેશન થિયેટરમાં દાખલ થઈ… શસ્ત્રક્રિયાનાં ચમકતાં ઓજારોની ધાર ઝબકી ગઈ… ‘ક્લોરોફોર્મ… બાળક જીવતું કે મરેલું…? ક્લોરોફોર્મની ઉગ્ર વાસમાં જ્ઞાાનતંતુઓ મરી ગયા… ચેતનમાંથી જડમાં પરિવર્તન…પછી શું બન્યું એ વાસવી જાણી શકી નહિ. ફરી જ્ઞાાનતંતુ સતેજ થયા ત્યારે સંભળાયું :’થૅંક ગોડ! વી હેવ સેઇવ્ડ ધ મધર!’\n… માતા ઊગરી ગઈ… મોતના મોઢામાંથી માતા ઊગરી ગઈ… પણ માતા શાની ? હવે પછી એ જીવનભર માતૃત્વ પ્રાપ્ત ન કરી શકે એવી આખરી શસ્ત્રક્રિયા હતી…. માતા જીવતી હતી? ના, ના. માત્ર વંધ્યા જીવતી રહી… કાકવંધ્યાની કાયા ઊગરી ગઈ, હૃદય હણાઈ ગયું…\nમાહિમની મધ્યમવર્ગી વસાહતમાંથી ટુ-સીટર પસાર થતી હતી. રસ્તા ઉપર કાદવકીચડ વધી ગયાં હતાં. આ રસ્તા પર તો દીવાઓ પણ અહીંના વસાહતીઓના જેવાં માંદલા પ્રકાશ વેરતા હતા. નૈષધે ચેતવણી આપી :’ગો સ્લો પ્લીઝ… કાદવમાં ગાડી સ્કીડ થશે.’ પણ વાસવી કશું સાંભળવા ક્યાં તૈયાર હતી? એ તો સાંભળતી હતી :’ઊંઆ.. ઊંઆ… ઊઆ.. ઊંઆ.’ આજુબાજુનાં કંગાલ ઝૂંપડાંમાં કજિયાળા બાળકો રડતાં હતાં, એ કર્કશ રુદન પણ કેટલું મધુર હતું…\nવાંદરાની ખાડીના પુલ પર આવતા પેલી મધ્યમવર્ગીય વસાહતના બંધિયાર વાતાવરણમાંથી મોકળાશનો અનુભવ થયો. નૈષધે છુટકારાનો દમ ખેંચ્યો, પણ વાસવીના કાનમાં તો હજી પેલાં બાળકોનું રુદનગીત ગુંજતું હતું. ગાડી ખાર સુધી પહોંચી છતાં ઊંઆ… ઊંઆ…ઊંઆ… ઊંઆ… અવાજ એનો પીછો છોડતો નહોતો. પાછળ કોઈ રોતું બાળક દોડતું આવે છે?\nવાસવીએ ઊંચે આરસીના જોયું તો પાછળ એક પબ્લિક કૅરિયરના ખટારા સિવાય કશું ન દેખાયું. આરસીના દર્શનમાં અશ્રદ્ધા ઊપજતાં એણે પોતે જ પાછળ ડોક ફેરવીને નજર કરી… નૈષધ ગભરાયો. સામેથી આવતી એક ટૅક્સી સાથે ટુ સીટર અથડાતાં અથડાતાં રહી ગઈ. ‘પાછળ શા માટે જુએ છે ?’ નૈષધે પૂછ્યું, ‘કાંઈ નહિ… કાંઈ નહિ.’ કહીને વાસવીએ વાત ટાળી નાખી.\nપેલા રુદનના અવાજ ક્યાં ટળે એમ હતા ? અસ્વસ્થ બનીને વાસવીએ આજુબાજુ જોયું. ગાડીમાં તો નૈષધ સિવાય કોઈ બેઠું જ નહોતું. બે જણ સિવાય ત્રીજાને બેસવાની જગ્યા જ ક્યાં હતી? નૈષધની ગાડીમાં તેમજ ગૃહજીવનમાં બે જ જણ માટે સ્થાન હતું. ત્રીજા જીવની શક્યતા જ ક્યાં હતી?… તો પછી આ મધુર શિશુરુદનનો ગુંજારવ ક્યાંથી ઊઠે છે!… હં… હં…હવે સમજાયું…મારા ખાલીખમ ઉદરમાંથી સ્તો!\nસાન્તાક્રુઝથી જુહૂ રોડ પર જતાં વાસવી વિચારી રહી :બાળક જીવતું કે મરેલું… બાળક રડી શકે ખરું કે? નહિ સ્તો! મારી કૂખે અવતરેલું બાળક જીવતું હતું કે મરેલું?…\n‘વાસવી, ગો સ્લો પ્લીઝ!’ બેફામ ઝડપે દોડતી ગાડી ધીમી પાડવા નૈષધે વિનંતી કરી. પણ વાસવીના વિચારસંક્રમણ સાથે ગતિ મિલાવતી ગાડી ધીમી શી રીતે પડી શકે ? ગાડીના રેડિયેટર જેટલી ગરમી વાસવીની નસેનસમાં ફેલાઈ ગઈ હતી. છાતી તો ધમણની જેમ હાંફતી હતી. કોણે મારી નાખ્યું મારા બાળકને? પ્રશ્ન ફરી ફરીને પુછાતો હતો. ઉદરમાંથી ઊઠેલા પ્રશ્નનો ઉત્તર પણ એ ઉદરમાંથી મળ્યો :’નૈષધે સ્તો.\nજન્મદાતાએ જ જીવને ટૂંપી નાખ્યો. અવિવાહિત યુવતીને માતૃત્વની નામોશીમાંથી ઉગારવા- કુમારિકાનું કલંક ભૂંસી નાખવા – પિતાએ જ પોતાના પ્રણય પ્રવાહને થંભાવી દીધો – થંભાવી દેવો પડયો. કાકવંધ્યા વનસ્પતિની જેમ પોતે એક જ વાર ફળી અને એનું ફળ ઝૂંટવાઈ ગયું. હવે તો હંમેશને માટે અફળા બની ચૂકી છું ને!\nવાસવીનું મન નૈષધ માટે અસહ્ય બની રહ્યું હતું, ત્યાં પહેલી જ વાર વાસવીએ શબ્દોચ્ચાર કર્યો અને તે પણ રાંપીના ઘા જેવો. પતિને પડકારતી હોય એવા આજ્ઞાાસૂચક સ્વરે એણે કહ્યું :’નૈષધ, ગિવ મી માય બેબી બેક (નૈષધ,મને મારું બાળક પાછું આપ)!’\n‘વિચ બેબી (કયું બાળક) ?’ કયા બાળકની માગણી થાય છે એ ન સમજાતાં નૈષધે ડઘાઈ જઈને પૂછ્યું.\n‘આપણે કલકત્તામાં હતાં ને મને અવતરેલું એ જ બાળક વળી, બીજું કયું ?’ વાસવીએ સ્ફોટ કર્યો.\n‘ઓહ યુ આર રેવિંગ મેડ ! (અરે, તું તો સાવ ગાંડી છે’) કહીને નૈષધ મોટેથી હસી પડયો.\nનૈષધના ખડખડાટ હાસ્યમાં વાસવીને ઉપહાસ ન સંભળાયો. કલકલ નાદે વહેતા ઝરણા સામો, કોઈક અણદીઠ શિશુનો મીઠો મુશ્કરાહટ જ કાન પર અથડાયો. જુહૂના નિર્જન રસ્તા પર ચોગરદમ જાણે નવજાત શિશુઓ હસી રહ્યાં હતાં. વરસાદનાં ઝાપટાં અને પવનના સુસવાટામાં પણ જાણે નાનાં નાનાં ભૂલકાંઓનું સુમધુર હાસ્ય ગુંજતું હતું.\nસાગરપટ્ટીની હવા ફરી એક વાર પાગલ ગાન ગાતી હતી. એ પાગલ હવામાં વાસવીને ફરી પાછું યાદ આવ્યું કે મારું ઉદર તો અફળ છે, ખોળો ખાલી છે, સદૈવ ખાલી જ રહેવાનો છે… હા મારે ઘેર પાળેલો લેપડોગ છે, એક એલ્સેશિયન પણ છે; પણ એ પાળેલાં ચોપગાં ગમે તેટલાં લાડકવાયાં હોવા છતાં ખાલી કૂંખની કંપાવનારી યાદ તાજી થતાં વાસવીને સમગ્ર જીવન અને સૃષ્ટિ ખાલી ખાલી લાગવા માંડયાં. ભૂતકાળના ભારી રાખેલા પ્રસંગની યાદ જીવતી થતાં એનું ચિત્તતંત્ર ભયંકર શૂન્યતા અનુભવી રહ્યું.\nવાસવીના માતૃહૃદયમાં અંતરતમ ઉંડાણમાંથી વેદનાની મૂંગી ચીસ ઊઠી અને ‘ફિઆટ’ના એંજિનના ફૂંફાડા સાથે એ તાલ મિલાવતી રહી. ગાડીની હેડલાઇટના ઝળહળતા ઉજાશમાં અસંખ્ય શિશુઓ રમતાં- ખેલતાં- કૂદતાં દેખાતા હતા. વાસવી એ બાળકોને ગાઢ આશ્લેષ કરવા ગાડીને વધારે ને વધારે ઝડપે દોડાવતી હતી, પણ તેમ તેમ તો એ બાળકો દૂર ને દૂર નાસતા જતાં હતાં.\nમાતૃત્વ જાણે કે હાથતાળી દઈને અટ્ટહાસ્ય કરતું દોડતું જતું હતું. નજર સામે રહેતો હતો એક માત્ર શસ્ત્રક્રિયાનો તીક્ષ્ણ ને ટચૂકડો લેન્સેટ, બત્તીના શેરડામાં એ અસ્ત્રની અણિયાળી ધાર અનેક ગણી મોટી બનીને ભયંકર ખડગ સમી ઝબકતી હતી અને જાણે કે હજારો શિશુઓની જનનીની કૂખમાં જ કતલ કરી નાખતી હતી.\nએ મસમોટું ખડગ વાસવીની નીલી- ભૂરી કીકીઓ આડે આવી બેઠું અને એની દ્રષ્ટિ આડે આવરણ રચાઈ ગયું. ‘ફિઆટ’માંથી ફેંકાતી ધોધમાર ફ્લડ લાઇટમાં પણ વાસવીને પોતાના પૂર્વજીવન જેવા કાળાં ઘોર અંધારાં દેખાયાં અને…\n… અને સામેથી માર માર ઝડપે આવી રહેલા ભારખટારાને માર્ગ આપવા વાસવી પોતાની ગાડીને તારવી ન શકી. નૈષધ હજી તો સ્ટીઅરિંગ વ્હિલને અડકવા જાય એ પહેલાં જ ધડાકો થઈ ચૂક્યો હતો. રાક્ષસકાય ખટારાએ ટચૂકડી ‘ફિઆટ’ના ભુક્કેભુક્કા કરી નાખ્યા હતા.\nઅને માતૃત્વનો ઇશ્વરદત્ત તેમ જ જન્મદત્ત અધિકાર ધરાવનાર એક કાકવંધ્યા આમ આ રીતે મોતને ભેટી.\nજન્મ:૧૨ ઓગસ્ટ, ૧૯૨૨\nમૃત્યુ:૨૯ ડિસેમ્બર, ૧૯૬૮\nનાટયકાર, નવલકથાકાર અને વાર્તાકાર એવી બહુરંગી પ્રતિભા ધરાવતા ચુનીલાલ મડિયા ગુજરાતી સાહિત્યમાં ચિરસ્મરણિય સ્થાન ધરાવે છે. બળકટ શૈલી, અનોખા વિષયવસ્તુ અને વાચકને જકડી રાખતી માવજત વડે મડિયાએ સર્જેલા સાહિત્યએ ગુજરાતી વાચકોની ત્રણ પેઢીમાં તેમને અનોખા સાહિત્યકાર તરીકે સ્થાપિત કર્યા છે. રોજિંદી જિંદગીમાંથી જડેલા પાત્રોની સહજ આંકણી વડે ઘટનાક્રમને નાટયાત્મકતાથી ગૂંથવામાં તેમની હથોટી હતી.\n‘સધરા જેસંગનો સાળો’ જેવી રાજકીય શ્લેષથી પ્રચુર નવલકથા વડે તેમણે ગુજરાતી સાહિત્યમાં ભાગ્યે જ ખેડાયેલા આ પ્રકારને સભર બનાવ્યો છે. તો સોમનાથ પરના ગઝનીના આક્રમણને કેન્દ્રસ્થાને રાખીને પ્રચુર સાહિત્ય રચાયું હોવા છતાં એ જ વિષય પર મડિયાએ લખેલી નવલકથા ‘કુમકુમ અને આશકા’ નોંખી ભાત પાડે છે. ‘વેળા વેળાની છાંયડી’, ‘લીલુડી ધરતી’, ‘પ્રિતવછોયા’ જેવી તેમની નવલકથાઓ સર્વકાળે વાચકોને આકર્ષતી રહી છે.\nટુંકી વાર્તાઓમાં પણ આગવું સ્થાન ધરાવતા મડિયાની વાર્તા ‘અભુ મકરાણી’ પરથી હિન્દીમાં બનેલી ફિલ્મ ‘મિર્ચ મસાલા’ પણ યાદગાર રહી હતી. ચોટદાર સંવાદો, પાત્રના માનસમાં વાચકને સહજતાથી દોરી જતી શૈલી અને તેજ ઘટનાક્રમ ધરાવતી મડિયાની વાર્તાઓએ ગુજરાતી નવલિકાને અનેક નવા માપદંડો રચી આપ્યા છે.\nFiled under ગદ્ય, Literature and tagged Chunilal Madiya, lekh, Navlika, sahitya, varta |\tLeaveacomment


યુવરાજના 150 રનઃ કોહલીનો વિશ્વાસ, ધોનીનો આધાર, માંના આશિષ અને લેડી લક | cuttack one day ind vs eng wanted prove point myself yuvraj singh - Gujarati Oneindia\n| Updated: Friday, January 20, 2017, 12:58 [IST]\nભારત અને ઇંગ્લેન્ડ વચ્ચે રમાયેલી બીજી વન ડે મેચમાં ભારતીય ટીમ વિજેતા સાબિત થઇ હતી. ભારતે 381 રન કર્યા હતા, જ્યારે ઇંગ્લેન્ડની ટીમ 50 ઓવરમાં 8 વિકેટ સાથે 366 જ રન બનાવી શકી અને 15 રનથી ભારત વિજેતા સાબિત થયું. આ મેચના મેન ઓફ ધ મેચ રહ્યા, યુવરાજ સિંહ અને સાથે મહેન્દ્ર સિંહ ધોનીએ પણ જંગી સ્કોર કરવામાં 134 રનનું યોગદાન આપ્યું.\nઅહીં વાંચો - ઉમા-ખોડલ વિવાદ: હાર્દિકે કરી ખોડલઘામની મુલાકાત\nયુવી-ધોનીની શાનદાર સદી\nભારતની ટીમે વન ડે મેચ જીતીને3મેચોની આ શ્રેણીમાં 2-0થી કબજો કરી લીધો છે. આ મેચના મેન ઓફ ધ મેચ બન્યા યુવરાજ સિંહ! યુવી અને ભૂતપૂર્વ કપ્તાન મહેન્દ્ર સિંહ ધોનીની ધુંઆધાર બેટિંગના પ્રતાપે જ ભારતીય ટીમ ઇંગ્લેન્ડ સામે 382 રન જેટલો ઊંચો લક્ષ્યાંક મુકવામાં સફળ રહી. યુવરાજ સિંહે 150 તો ધોનીએ 134 રન ફટકારી શાનદાર રીતે સદી પૂર્ણ કરી.\nટીમ ઇંગ્લેન્ડના થયા બુરા હાલ\nઆ સ્કોરને પાર કરવા મેદાનમાં ઉતરેલી ઇંગ્લેન્ડની ટીમ એક પછી એક પેવેલિયનમાં પાછી જતી ગઇ. ઇંગ્લેન્ડ ટીમના કપ્તાન મોર્ગને સૌથી વધુ 103 રન કર્યા, જેસન રોયે 82 રન કર્યા. ભારત તરફથી સૌથી વધુ3વિકેટ રવિચંદ્રન અશ્વિને લીધી.\nક્રિકેટના મેદાનમાં ભારતના સિંહની વાપસી\nવર્ષો બાદ ભારતીય ટીંના સિંહ એટલે કે યુવરાજ સિંહે ક્રિકેટના મેદાન પર વાપસી કરી છે અને આતાની સાથે જ તેમણે 150 રનની સદી ફટકારીને ક્રિકેટ રસિયાઓનું મન જીતી લીધું છે. યુવરાજ સિંહના ફેન્સ માટે જાણે તહેવારની સિઝન આવી ગઇ છે. પહેલા લગ્નની ધમાલ અને હવે ક્રિકેટના મેદાન પર યુવીની બેટિંગની ધમાલ! ગુરૂવારે કટકના બારાબાતી સ્ટેડિયમમાં રમાયેલી ઇંગ્લેન્ડ વિરુદ્ધની વન ડે મેચના હીરો યુવરાજ સિંહ અને ધોની હતા. યુવીના પર્ફોમન્સ પરથી એ વાત તો સાબિત થઇ ગઇ કે, તેમનામાં આજે પણ એ જ જોષ છે, જે વર્ષ 2011ના વર્લ્ડ કપ દરમિયાન હતો, જરૂર હતી તો માત્ર એક તકની.\nપત્ની, માતા, ગુરૂ અને કપ્તાનને આપ્યું ક્રેડિટ\nમેન ઓફ ધ મેચનો ખિતાબ જીત્યા બાદ યુવીએ મીડિયા સાથે વાત કરતાં કહ્યું કે, વિરાટે મારી પર ભરોસો કર્યો તે મારા માટે મોટી વાત છે. ઘણા લાંબા સમય પછી સદી ફટકાર્યા બાદ હું આજે ખૂબ ખુશ છું અને બસ એ જ પ્રાર્થના કરું છું કે આગળ પણ મારી આ ક્ષમતા ટકી રહે. તેમણે આ સફળતાનું ક્રેડિટ પોતાની માંની પ્રાર્થના, ગુરૂના આશિષ, પત્નીના પ્રેમ અને કપ્તાન કોહલીના વિશ્વાસને આપ્યું છે.\nકરિયરની 14મી સદી\nયુવરાજ સિંહે ગુરૂવારની મેચમાં 98 બોલ પર જેવા 100 રન પૂર્ણ કર્યાં કે તેમની આંખો ખુશી, વિશ્વાસ અને જોષથી ભરાઇ આવી. સદી ફટકારતાં જ તેમણે સૌપ્રથમ ઇશ્વરનો આભાર માન્યો અને થોડી ક્ષણો પુરતા ભાવુક થઇ ઉઠ્યા. ઇયુવીના કરિયરની આ 14મી સદી છે અને ઇંગ્લેન્ડ વિરુદ્ધની વન ડે મેચની આ 4થી સદી છે.\nમહેન્દ્ર સિંહ ધોનીનો પણ માન્યો આભાર\nતે સમયે મેદાન પર તેમને આધાર આપવા માટે તેમના જૂના સાથી અને ટીમના પૂર્વ કપ્તાન મહેન્દ્ર સિંહ ધોની હાજર હતા, જેમણે ખૂબ જ સાદગીથી યુવીને સદી બદલ શુભકામનાઓ આપી અને ભાવપક થઇ ગયેલા યુવીને સાચવ્યા. માત્ર યુવી જ નહીં, પરંતુ દરેક ક્રિકેટ પ્રેમી માટે આ મેચ અને યુવીની સદી ખૂબ યાદગાર રહેશે, એ ક્ષણમાં યુવીએ ફરી એક વખત સાબિત કરી દીધું કે તેઓ રિયલ ફાઇટર છે.\nયુવરાજનો સર્વશ્રેષ્ઠ સ્કોર\nયુવરાજે 14મી સદી સાથે પોતાનો સર્વશ્રેષ્ઠ સ્કોર પણ બનાવ્યો, તેમણે 127 બોલમાં 150 રન ફટકાર્યા. જેમાં તેમણે 21 ચોગ્ગા અને ત્રણ ગગનચંબી છગ્ગા ફટકાર્યા. આ પહેલાનો યુવીનો સર્વશ્રેષ્ઠ સ્કોર હતો 139 રન, જે તેમણે જાન્યુઆરી, 2004માં સિડનીમાં ઓસ્ટ્રેલિયા વિરુદ્ધની મેચમાં બનાવ્યા હતા.\nyuvraj singh mahendra singh dhoni virat kohli one day match century india england યુવરાજ સિંહ મહેન્દ્ર સિંહ ધોની વિરાટ કોહલી વન ડે મેચ સદી ભારત ઇંગ્લેન્ડ\nJust wanted to proveapoint to myself that I am still good enough to play international cricket said Yuvraj Singh.


સરગવો | મા ગુર્જરીના ચરણે....\nમુખ્ય પૃષ્ઠ › miscellenous › સરગવો\nસરગવાના ઝાડને શોભાંજન પણ કહેવામા આવે છે. તે ગુણોમાં તીક્ષ્ણ હોવાથી તેને શિગ્રુ પણ કહેવામા આવે છે. તે મીઠો અને કડવો એમ બે જાતના સરગવા થાય છે. આપણે મીઠો સરગવો લેવાનો છે.\nગુજરાતી : સરગવો\nહિન્દી : સહીજન, મુનગા\nઅંગ્રેજી : Moringa\nલેટીન : Moringa oleifera\nતેલુગુ : Mulakkaya\nસંસ્કૃત : શોભાંજન\nમલયાલય : Uringa\nપંજાબી : Surajana\nમરાઠી : Shevga\nસરગવો તીખો, પચ્યા પછી વિપાકમાં પણ તીખો છે. પચવામાં હલકો છે. જઠરાગ્નિને પ્રદીપ્ત કરે છે. ખોરાકમાં રુચી ન થતી હોય તો સરગવો લેવાથી રુચી વધે છે.\nસરગવાની શિંગો(તાજી) પાન અને પાવડર(સૂકા)નું પોષણ મૂલ્ય\n(100 ગ્રામ જથ્થામાં)\nક્રમ વિગત ગ્રામ શિંગો પાન પાવડર\n1 ભેજ ટકા ૮૬.૯ ૭૫ ૭.૫\n2 કેલેરી ગ્રામ ૨૬ ૯૨ ૨૦૫\n3 પ્રોટીન ગ્રામ ૨.૫ ૬.૭ ૨૭.૧\n4 ચરબી ગ્રામ ૦.૧ ૧.૭ ૨.૩\n5 કાર્બોહાઈડ્રેટસ ગ્રામ ૩.૭ ૧૩.૪ ૩૮.૨\n6 રેસા ગ્રામ ૪.૮ ૦.૯ ૧૯.૨\n7 ક્ષારો ગ્રામ ૨.૦ ૨.૩ –\n8 કેલ્શિયમ મિ.ગ્રામ ૩૦ ૪૪૦ ૨૦૦૩\n9 મેગ્નેશિયમ મિ.ગ્રામ ૨૪ ૨૪ ૩૬૮\n10 ફૉસ્ફરસ મિ.ગ્રામ ૧૧૦ ૭૦ ૨૦૪\n11 પોટાશ મિ.ગ્રામ ૨૫૯ ૨૫૯ ૧૩૨૪\n12 કોપર મિ.ગ્રામ ૩.૧ ૧.૧ ૦.૫૭\n13 લોહ મિ.ગ્રામ ૫.૩ ૭ ૨૮.૨\n14 સલ્ફર મિ.ગ્રામ ૧૩૭ ૧૩૭ ૮૭૦\n15 ઓકઝલિક એસિડ મિ.ગ્રામ ૧૦ ૧૦૧ ૧.૬%\n16 વિટામિન ‘બી’૩ મિ.ગ્રામ ૦.૨ ૦.૮ ૮.૨%\n17 વિટામિન ‘સી’ મિ.ગ્રામ ૧૨૦ ૨૨૦ ૧૭.૩%\n18 વિટામિન ‘ઇ’ g/16g.N – – ૧૧૩%\n19 આર્જીનાઇન g/16g.N ૩.૬ ૬ ૧.૩૩%\n20 હીસ્ટોનાઇન g/16g.N ૧.૧ ૨.૧ ૦.૬૧%\n21 લાયસીન g/16g.N ૧.૫ ૪.૩ ૧.૩૨%\n22 ટ્રાયપ્ટોફેન g/16g.N ૦.૮ ૧.૯ ૦.૪૩%\n23 ફીનાયલેન બેન્ઝાઇન g/16g.N ૪.૩ ૬.૪ ૧.૩૯%\n24 મિથીઓનાઇન g/16g.N ૧.૪ ૨ ૦.૩૫%\n25 થ્રિઓનાઇન g/16g.N ૩.૯ ૪.૯ ૧.૧૯%\n26 લ્યુસાઇન g/16g.N ૬.૫ ૯.૩ ૧.૯૫%\n27 આઇસોલ્યુલાઇન g/16g.N ૪.૪ ૬.૩ ૦.૮૩%\nસરગવાના પાનનું મૂલ્યા જાણો\n17 times the Calcium in Milk 0.5 times the Vitamin-c in Orange 10 times the Vitamin-a in Carrots\n15 times the Potassium in Banana 25 times the Iron in Spinach9time the Protein in Yogurt\nસરગવો બટકણો છે. આપણો વારસો હવે લુપ્ત થવામાં છે. ઓળકોળામણી જેવી રમત કુદરતના સાનિધ્યથી દૂર થવાથી ભૂલાવા માંડ્યુ. સરગવો બટકણો હોવાથી તેનું ધ્યાન રાખવું જરૂરી છે. તેમાં ક્યારેક ઇયળો પણ થાય છે. કુદરતી દવાનો છંટકાવ કરી ‘ગાય આધારીત’ જીવામૃત- પંચગવ્ય દ્વારા બનાવેલો સરગવો અનેરા સ્વાદનો બનશે અને ‘આગનીહોત્ર’ દ્વારા અનુઠો બનશે.\nસરગવાના પાન વિશ્વમાં સુપર ફુડ તરીકે ગણાય છે. આપણે તેનાથી અજાણ્યા છીએ. વિશ્વના અનેક દેશોમાં તેની માંગ છે. વૈશ્વિક શાકમાર્કેટમાં સરગવાના પાન ટપોટપ ખાલી થઈ જાય છે. દક્ષિણ ભારતમાં અનેક જગ્યાએ ભોજન પરંપરામાં પાનનો ઉપયોગ થાય છે. આપણે તેને શેઢે બેસારી, દવાખાનાની, દવાની, વણઝાર લગાવી એમ કહીએ તો ખોટું નથી. વિદેશમાં તેની માંગ અને ફેલાવાની અસર છે. સરગવાના પાનમાં વિટામીન અને કેલ્શિયમ સારા પ્રમાણમાં જોવા મળે છે. સરગવાના પાનને ચાક્ષુષ્ય કહેવામા આવે છે. કૃષિવિજ્ઞાન ફેબ્રુઆરી-એપ્રિલ ૧૯૯૮ના સરગવાના લેખમાં જણાવે છે કે સરગવાના પાનનું નિયમિત સેવન કરવાથી આંખનાં રોગોથી બચી શકાય છે. આંખોના રોગવાળા કૂણા પાનની ભાજી વૈધની દેખરેખ નીચે ચાલ કરે તો પરિણામ સારું પ્રાપ્ત થઈ શકે છે. આ માટે ‘The Story of Sanjeevani Booti’ Tree of Life ની વાર્તાની પત્રિકા વાંચવા જેવી ચ્હે. આપણે બર્ગર, પીઝા, મેગીમાં તરબોળ થયા છીએ ત્યારે હવે સરગવાનુ સરબત, ભાજી, ખાખરા, ખાવાની પીવાની જરૂરિયાત જરૂર ફાયદો પહોચાડશે. આ સરગવાના પાનને ઓળખી તેનો ઉપયોગ કરી આપણી તન્દુરસ્તી વધારીએ. આપના દરેક વ્યંજનો જેવા કે સૂપમાં ચટણીમાં, શાકમાં, દાળમાં, રોટલીમાં, ભાખરીમાં કે અન્ય રીતે લીલા કે સૂકા પાનનો ઉપયોગ કરી પોષણનો ખજાનો મેળવી ‘કૂપોષણ’ મુક્ત બનીને. બાળકો, સિનિયર સીટીઝન યુવાનો, રમતવીરો એ ન્યૂટ્રીશનની સલાહ લઈ Moringa નો ઉપયોગ ચાલુ કરવાની જરૂર છે. સૂકા પાનનો (છાયે સૂકવેલા) ઉપયોગ વધારે વિટામિન્સની પૂર્તિ કરે છે. બાળકોને ઉપયોગી છે. ખાસ કરીને તેમાં કેલ્શિયમ વધારે છે. બાળકોને હાડકાને લગતી મુશ્કેલીઓથી બચાવી શકાય છે. આપણી વસુધારાના વૃક્ષનો પ્રભુપ્રાસાદ છે. હાથવગો ઉપચાર છે. સરગવાના પાનામાં 90 Nutrients + 46 Antioxi dants + 36 Anti Inflammatory Compounds + 18 Amino Acids સમાયેલા છે અને 300 જેવા રોગોમાં કામ કરે છે. તો ચાલો આપણે આપણી ખાલી જમીનમાં આપણો દેશી સરગવો વાવી ગાય આધારીત જીવામૃત આપીને મંદિર, ધર્મશાળા, શાળા, કોલેજ સોસાયટીમાં વાવી-વવરાવી-ગરીબ કુંટુંબોને પહોંચાડી તેનો ઉપયોગ કરી અનેક રોગોમાંથી બચી શકાય.\nશેઢે બોલતા સરગવાને\nહવે તો તમે જાણી લો\nપાનમાં ભર્યા છે અદભૂત તત્વો\nતેને ખાઈ તબિયત માણી લો.\nEat Moringa, Well Moringa,\nImmediately start your diet with Moringa\nૐ સર્વે ભવન્તુ સુખીણ: સર્વે સન્તુ નિરામયા: |\nસર્વે ભદ્રાણીપશ્યન્તુ માં કશ્ચિત દૂ:ખ ભાગ્ભવેત ||\nકુદરતે આપણને અનેક રંગ-સ્વાદ-સુંગંધ આપ્યા છે. સરગવાને સુંદર મજાનાં ફૂલો આવે છે. માટે તેને શોભાંજન પણ કહેવામા આવે છે. આ ફૂલ માથી ભાજી બનાવી ખાવામાં આવતી હોય છે. તેમજ આ શક્તિદાયક ફૂલમાથી ચા અને ગુલકંદ જેવો પાક બનાવી શકાય છે. ફૂલો મધમાખીના જતન માટે અને ફળોને જીવંત રાખવા પણ જરૂરી છે. સરગવાના ફૂલો માઠથી મધમાખી મધ પણ સારું બનાવે છે. જો મધમાખી નહી રહે તો ફળ બનવાની પ્રક્રિયા બંધ થાય કૃત્રિમ ફળો ખાવાના વખતને વાર નથી. સરગવાના ફૂલ, તીખા, ગરમ, તીક્ષ્ણ છે. પરદેશમાં Moringa Flowers ની સ્ટ્રોંગ ચા બનાવી પીવાય છે.\nMoringa (સરગવા) ની અનેક જુદી જુદી જાતો છે. કારેલીયો સરગવો – બારમાસી સરગવો અને હાઇબ્રીડ જાતો પણ છે. પણ દેશી સરગવા જેવી એક પણ નહી. જૂનાગઢ એગ્રીકલ્ચર યુનિવર્સિટીના ડો. એલ. એ. ધડૂકનું કહેવું છે કે સરગવાની શિંગો આરોગ્ય માટે અમૂલ્ય ખજાનો છે. ગ્રામ દક્ષિણામૂર્તી લોકશાળા આંબલામાં પૂ. મનુભાઈ પંચોલી અવશ્ય સરગવો નાંખવાનું કહેતા. આ કહેવા પાછળ કઇંક તો હશે ને! આપણી વિસરાતી જતી પરમપરાગત વાનગીને બચાવવાની જરૂર છે. નહીંતર નામશેષ થઈ જશે. અનેક વ્યંજનોમાં શિંગો વપરાતી, સરગવાની શિંગોના પાકથી ખેડૂતોને પણ ફાયદો થાય છે તેને સૂકવી તેનો પાવડર બનાવી વેચી શકાય છે અને આર્થીક લાભ લઈ ગામડાની નકામી જમીનમાં વાવી નવસર્જન કરી શકાય છે. અનેક દેશોમાં એક્સપોર્ટ પણ કરી શકાય છે. ઓર્ગેનિક ખેતી આધારીત શિંગોનો સ્વાદ અનેરો હોય છે.\nસરગવાની જાતો પ્રમાણે તેને અનેક શિંગો આવે છે. અને સૂકાયેલી શિંગો ઘણા બી આપણની આપે છે. વળી પંચમહાભૂતનો પ્રસાદ લઈ નવા પાન સાથે આંકૂરિત થઈ જાય છે. સરગવાના બીની પણ માંગ વિશ્વમાં વધી છે. શિંગો ને ફોલી તેના બીનો ઉપયોગ Moringa Oil બનાવવામાં, જે કિંમતી છે અને અનેક દવાના તેલ બનાવવામાં ઉપયોગ થાય છે. બીને રોસ્ટ કરી પણ પ્રમાણસર ખાવામાં આવે છે એવું જાણવા મળે છે. સહકારી ધોરણે જગતના તાત ભેગા થઈ નાનકડી ઘાની દ્વારા તેલ બનાવી શકે છે. જરૂર છે નવા વૈજ્ઞાનીક અભિગમથી આપણાં વિરાસતને ઓળખવાની.\nસરગવાના મૂળના ઉપયોગ આપણાં આયુર્વેદે આપ્યા છે હજુ સંશોધનો ચાલુ છે. વૈધના માર્ગદર્શન નીચે સરગવાના મૂળ, હિંગ, સૂઠ, અજમાની સાથે કાઢો બનાવી થોડીમાત્રામાં પ્રકૃતિ અનુસાર પીવાથી સાયટીકામાં રાહત આપે છે.\nસરગવાની છાલનો ઉપયોગ આયુર્વેદમાં કરવામાં આવે છે. વિદેશમાં સરગવાની છાલમાથી Moringa Paper બનાવવામાં આવે છે. સરગવો એકજ એવું વૃક્ષ છે જે પોતાના બધા જ અંગો આપણને સમર્પિત કરી સાજા રાખે છે-છાયો આપે છે-શાતા આપે છે. છાલમાથી ઘણી દવાઓ પણ બને છે.\nસરગવાના ઝાડમાથી ગુંદર નીકળે છે અને તે ગુંદરનો ઉપયોગ ઘણી દવાઓમાં થાય છે. દાંતના દૂ:ખાવામાં પણ સરગવાના ગુંદરનો ઉપયોગ થાય છે.\nબી દ્વારા પાણી શુદ્ધિકારણ\nઆજે વિશ્વમાં દરેકને સારું સ્વચ્છ પાણી મળવું મુશ્કેલ છે. ગરીબોના ઝૂપડા સુધી સારું પાણી પહોચતા વાર લાગે અને 21 મી સદીની આંધળી દોટમાં પાણીનું પ્રદુષણ અનેક ગણૂ વધતાં જોવા મળે છે. આજે પાણી જન્ય રોગો વધારે થાય છે અને અનેકને ખુવાર કરે છે. સરગવાના બી મારફત પાણી શુદ્ધિકરણ સારું થાય છે. ડહોળા પાંચ થી છ બી ફોલી તેમાથી નીકળતા સફેદ મીંજનો ભૂકો કરી નાનકડી પાણીની બોટલ નાખી, હલાવી તે વાસણમાં નાખતા એકાદ કલાક બાદ સ્વચ્છ પાણી જોવા મળશે. ઘણા દેશોમાં આ રીતે શુદ્ધ કરેલું પાણી પીવાય છે. આ પ્રયોગ આપણે કરીશું અને બાળકોને બતાવીશુ તો બાળક ભવિષ્યમાં તેમાં ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરી કદાચ ફિલ્ટરપ્લાન્ટ બનાવી સમાજને ચરણે ધરસે. આપણી ધરોહર જાગતી રહેશે. આ જ્ઞાનનો ઉપયોગ કરી પ્રભુએ આપેલી પ્રસાદીનો લાભ લઈ શકાય છે.\nસરગવાના બી માંથી તેલ\nસરગવો અનેક વસ્તુ સમર્પિત કરે છે. તેના બીમાથી સારી ઉચ્ચ કક્ષાનું, અનેક રીતે ઉપયોગમાં લેવાતું તેલ મળે છે. એક કિલો બી માઠી (મીંજ) 200થી 225 ગ્રામ તેલ મળે છે.\nવાળ, ચામડી, દૂ:ખાવા\nખાસ ઊજણ તરીકે\nજોયું ને ઝાડ પોતાના સ્વયં શરીરને તજીને આપણી સુખાકારી માટે સમર્પિત થાય છે? જેનુ ઋણ અદા કરવાનો સમય પાકી ગયો છે, તમામ વૃક્ષ વનસ્પતિ ફળ- ફૂલને સાચવવાનો સંવારવાનો જેથી ભાવી પેઢી તેનાથી વંચિત ન રહે. સરગવાના તેલની વિશ્વમાં મોટી માંગ છે. તેલ નીકળી ગયા પછી તેના ખોળનો ઉપયોગ પણ અનેક જગ્યાએ થાય છે. ખાતર તેમજ ગાયો, ભેંસો, બકરા, માટે તન્દુરસ્ત કેટલાફીડ બનાવવામાં આવે છે. બીજાના પાવડરમાથી અનેક દવાઓ બને છે. માઈક્રોસાઇનના નિશિથભાઇ મહેતાના સહયોગથી, મે પણ અનેક પ્રયોગોમાં સફળતા મેળવી છે. તેના એવી વ્યક્તિએ કોડિયામાં અખંડ દિવેલ પૂરી તેને સાચવવાની નિસ્વાર્થ ભાવના દ્વારા વસુંધરાનું તર્પણ કર્યાની પ્રતીતી અનેક વખત માણી છે.\nઔષધ તરીકે ઉપયોગો\nપેટમાં થતા ક્રુમિમા સરગવાના 50 થી 60 પાન લઈને તેની ચટણી બનાવી તેનો લાભ લઈ સકાય છે. આ ચટણીમા સ્વાદ મુજબ મરીનો પાવડર, મીથું નાખી તવામા અડધી ચમચી તેલ નાખી સેકી થોડી વાર બાદ ઉપયોગમા લય શકાય છે.\nવૈધની સૂચના અનુસાર સરગવાની છાલનો પવડર+ મધ લેવાથી શીઘ્રપતનની કમજોરીમા ઉપયોગી થાય છે.\nસરગવાના તાજા નાના પાન લઈને ધોઇને ક્રશ કરી એક ગ્લાશ પાણીમા થોડા ધીમા તાપે ગરમ કરી આદૂનો રસ, દેશીગોળ, લીંબુ જરૂર પડતુ નાખી સરસ ચા-પીણુ બનાવી તેનો અનેરો સ્વાદ આરોગ્ય સાચવે છે.\nએક શુદ્ધ બોટલમા સરગવાના છાંયે સૂકવેલા પાવડર લઈ તેમાં જરૂર મુજબનુ મધ નાખી હલાવી બે-ત્રણ વ્યક્તિ પી શકે છે. સુપર ફુડનો ખજાનો છે. તેને રાખી મૂકવું નહી.\nઘરે બનતા શાક, દાળ, સુપ, પીણામા સરગવાના પાનનો પાવડર નાખી તેનો ઉપયોગ કરી લાભ મેળવી શકાય છે.\nસરગવાના પાન ન્યુટ્રિશન – વિટામિન – એમિનો એસિડથી ભરપૂર હોય કેન્સરમા સહાયક બને છે. હદયના રોગીઓને ઉપકારક અને બ્લડપ્રેશર કંટ્રોલ કરવામા સહાયભૂત બને છે.\nકુપોષણથી પીડિત લોકો માટે આહારના રૂપમા સરગવાના પાનમા ઉપયોગથી પરિણામ મળે છે.\nસરગવાના પાન ચામડીના રોગોમા સહાય કરે છે.\nસરગવાના પાન, શિંગના સૂપથી શરીરનુ લોહી શુદ્ધ થાય છે. તેના પાંદડા માથી તૈયાર કરવામા આવેલ સૂપ અસ્થમા અને બ્રોંકાઇટિસ જેવા રોગો નાબૂદ કરવામા રાહત આપનાર છે.\nતાવમા સરગવાના પાનના પાણીની વરાળ લેવાથી જકડન ઓછી થાય છે.\nસરગવાને આપણા આયુર્વેદ 80 પ્રકારના વાયુ વિકારોમા શમન કરવા વાળો કહ્યો છે.\nસરગવાના પાનની ભાજી ખાવાથી જૂનો ગઠિયા અને સાંધાનુ દર્દ દૂર થઈ રાહત આપે છે.\nસરગવાના પાનનો રસ એક બે ટીપા કાનમા નાખવાથી દર્દમા રાહત જણાય છે.\nસરગવાની છાલનો કાઢો, પીવાથી પિત્તાશયની પથરીમા મદદ કરે છે.\nસરગવાની શિંગનો રસ સવાર સાંજ પીવાથી ઉચ્ચ રક્તચાપમા લાભ થાય છે.\nકબજિયાત સરગવાના કૂણા પાનનુ શાક ખાવાથી મટે છે.\nસાંધાના દુ:ખાવામા કોપરેલ સાથે સરગવાના બી નાંખી લગાવવાથી રાહત મળે છે.\nસરગવાના બી માથી સારી જાતનુ તેલ મળે છે. જેનો ઉપયોગ અનેક જગ્યાએ થાય છે.\nશાકાહારીઓ માટેની મિનરલની ઉણપો પાન દ્વારા પૂરી થાય છે.\nસરગવાના પાનનુ જ્યુશ + નાળિયેરનુ દૂધ ઝાડા માટે તેમજ સફેદ કણોની પૂર્તી માટે ફાયદાકારક છે.\nસરગવાના પાનનુ જ્યુશ + ગાજર ઉત્તમ ડાયેટ છે. ડાયાબીટીઝ તેમજ હાઇપરટેન્શન માટી ઉપયોગી છે.\nસરગવાના સુંદર ફૂલનુ જ્યુશ / ગળા અને નાક જેવા અવયવોના રોગોમા કામ આપતું હોય છે.\nસરગવાના પાનનો પાવડર એક ચમચી લેવાથી પોષક તત્વોની ઉણપ પૂરી કરે છે. શરીરની રોગ પ્રતિરોધક શક્તિ વધારે છે. આંખો અને મગજને સહાય કરે છે. કોલેસ્ટ્રોલને કુદરતી રીતે કન્ટ્રોલ કરે છે.\nકિડની અને લિવરને ચાલવાનુ નોર્મલ કરે છે.\nકમરના દુ:ખાવામા સરગવાની છાલ ગરમ કરે બાંધવામા આવે છે.\nખેડૂતોને કામનો સરગવો\nવ્રુક્ષો માનવજાતની મહામૂલી સંપત્તિ છે. તેનુ સંવર્ધન અને જતન જરૂરી છે. સરગવો શેઢે વાવતા હતા. હવે એની વૈજ્ઞાનીક અભિગમ અને સમ્પૂર્ણ ઓર્ગેનીક ગાય આધારીત જીવામ્રુત આપી, અગ્નિહોત્ર ફાર્મિંગ કરી ઉછેરવાની જરૂરીયાત ઉભી થઈ છે. સરગવાની ખેતીને પ્રોતસાહન પણ મળી રહ્યુ છે. સરગવાની શિંગ, ફળ, ફૂલ, છાલ જુદા જુદા અંગો દ્વારા સહકારી ધોરણે આગળ વધી આવક મેળવી શકાય છે. ગાય આધારીત ખેતી કરવાથી ગાયને બચાવી શકાશે. સાથો સાથ અન્નમય કોષની સારી ચીજ પેટમા પધરાવવા આપણી જનમ ભોમકાના ઝાડથી આવક મેળવી શકાશે.\nશેઢે પણ સરગવા નાંખી, ઘરમા-ગરીબોને આપી ઉપયોગ કરી આરોગ્ય સારુ પ્રાપ્ત કરી શકીએ છીએ અને સાથો સાથ વ્રુક્ષ જતન પણ થાય છે. ભારતીય સંસક્રુતિ અરણ્ય સાથે સંકળાયેલી હતી. વ્રુક્ષોથી સભર વનોમા આપણી સંસ્ક્રુતિનુ પોષણ થયુ છે. તો ચાલો સરગવો વાવીને વવરાવીએ ખવડાવીએ.\nશાળાનુ પ્રાગણ વ્રુક્ષોથી આચ્છાદિત હોય છે. બાળકો વિધયાર્થીઓ તેમા કિલ્લોલ કરીને કુદરતની પ્રયોગશાળામા, તેના સાનિધ્યમા અનેક વસ્તુઓ શીખે છે. અનેક ઝાડ-વ્રુક્ષ-લતા ફૂલ હોવા જોઇએ. આ બાળકો વાધારે કિલ્લોલ કરતા થાય તે માટે બાળકોને વિટામિન્સ યુક્ત ખોરાક મળવો જરૂરી છે. આ આપશે સંજીવની વ્રુક્ષ સરગવો. દરેક બાળકને વિટામિન્સ મળશે અને એમાય ‘અમ્રુતપાણી’ ‘જીવામ્રુત’ જેવા પ્રયોગો દ્વારા સરગવો તૈયાર કરાવી વિધાર્થીને વિજ્ઞાનના અભિગમ દ્વારા વિકાશ સાધી શકે છે. શાળામા તેનુ પ્રદર્શન, પોસ્ટર, ન્યુટ્રિશન ચાર્ટ, નાટક, રોલપ્લે દ્વારા સમજાવી જગ્રુતતા લાવી શકાય. સરગવો બટકણો હોવાથી એવી જગ્યાએ વાવવો જ્યા બાળકો સતત જતા ન હોય – વાલીઓને સમજાવી ગામે ગામ ઘર ઘર ‘સરગવા અભિયાન’ બાળકોને બી આપી તેના મારફત ઉછેરાવી, વવરાવવાનુ અભિયાન આપણે એક નવી દિશા આપશે તેમા સંશય નથી. તો ચાલો… શાળામા… સોસાયટીમા… તળાવ… નદી કિનારે… મંદિરોમા સરગવો વાવીએ… વવરાવી… જતન કરીએ, ખવરાવીએ… વસુંધરાને સમજાવી સરગવો એક વર્ષમા મોટો અડીખમ બને છે, છે ને કમાલ…?\nસરગવો અનુભવના એરણે\nભાવનગરના સેવાભાવી ડોક્ટરનુ કહેવું છે કે ‘મોરીંગા’ લેવાથી ઓસ્ટિયોપોરોસિસ તેમજ આર. એ. અને આર. ઓ. મા નોંધનીય પરેણામ મેળવેલ છે.\nબજારમા મળતા સીંન્થેટિક કેલ્શિયમ કરતા મોરીંગાના પાનમા કુદરતી વનસ્પતિ જન્ય અનેક ગણુ કેલ્શિયમ છે. અને પાચન કર્તા છે.\nરોગ પ્રતિકારક શક્તિ વધારવામા ખૂબજ સારુ પરિણામ આપે છે. કારણકે મોરિંગામા કુદરતી વનસ્પતિજન્ય એન્ટિ ઓક્સિડન્ટ, મલ્ટી વિટામિન્સ, એમીનો એસીડ ભરપૂર માત્રામા છે.\nબ્લડપ્રેશર માટે પણ મોરિંગા ફાયદાકારક જણાયુ છે. કારણકે તેમા રહેલા એન્ટિઓક્સિડન્ટના કારણે દર્દી મા રહેલા ઓક્સિટેલીસસ્ટ્રેસ ઘટે છે. તેના પરીણામે એલોપથી દવાની ડોઝ ઘટાડવામા સહાયરૂપ થાય છે.\nવાળ અને ચામડીમા મોરિંગામા રહેલ મલ્ટી વિટામિન્સ મિનરલ્સ ખરતા વાળ ને રોકે છે. વાળના મૂળ ને પોષણ પૂરુ પાડે છે. વાળ મજબૂત અને લાંબા થાય છે.\nશરીરની નબળાઈમા મોરિંગા ભરપૂર પોષણયૂક્ત ખોરાકની ગરજ સારે છે. તેમા રહેલ કેલ્શિયમ, પ્રોટીન સમતોલ આહાર ની ગરજ પૂરી પાડે છે. તેથી નિયમિત રીતે મોરિંગાના સેવનથી કુપોષણ દૂર થાય છે.\nભરપૂર માત્રામા વિટામિન હોવાથી આંખોનુ તેજ વધે છે. અને રતાંધળાપણુ દૂર થાય છે.\nએક્સલ ક્રોપ કેરના શ્રી નિતિનભાઇ દવે- તેમજ તેમના પત્ની પ્રા. મયુરી પંડ્યા મોરીંગાના પાવડરથી હિમોગ્લોબીન તેમજ શારીરીક સ્ફ્રુર્તી ખૂબજ ટૂકા ગાળામા જોવા મળે છે.\nરાજકોટથી ઉપેન્‍દ્ર પંડયા નિવ્રુત મ. કુલસચિવ સૌ.યુની. જણાવે છે કે ઘરમા જ સરગવાના ઝાડને છાંયે સૂકવેલા પાનનો પાવડર થોડા વખતથી ચાલુ કર્યો છે. થાક ઓછો લાગે છે. સાંધાંના દુ:ખાવા નથી રિપોર્ટ નોર્મલ આવે છે. સરવાળે ફાયદો.\nસરગવાના સથવારે વાનગી\nમોરિંગા ફ્લાવર કરી\nપાણીથી સાફ કરેલા મોરિંગા ફૂલ ત્રણ વાટકી, તેલ ત્રણ ચમચી, ખસ ખસ પાવડર બે ચમચી, ત્રણ મરચા સમારેલા.\nરીત : એક કડાઈ મા ત્રણ ચમચી તેલ નાખી તેમા મોરિંગા ફૂલ સાતળો તેમા ખસ ખસ પાવડર નાખો, ઝીણા સમારેલા મરચા તેમજ સ્વાદ અનુસાર મીઠુ અને ખાંડ નાખો તેમા એક કપ માણી નખો. ધીમા તાપે ચડવા દો પાણી બળી જાય પછી તેને રોટલી, ભાખરી સાથે પીરસો.\nમોરિંગા ફૂલની ચટણી\nમરિંગાના ફૂલ સાફ કરેલા દોઢ વાટકી, ટમેટા ઝીણા સુધારેલા, બે ચમચા તેલ, મરચું જરૂર મુજબ.\nરીત : મોરિંગા ના ફૂલને થોડુ પાણી લઈ તેને થોડીવાર ઉકાળી નીચે ઉતારી કાણાવાળા પાત્રમા લઈ પાણી કાઢી નાખો. એક કડાઇ મા તેલ નાખી, તેમા ટમેટા સાંતળો, તેમા ખાંડ અને મીઠુ માપસર નાખો. ત્યારબાદ તેમા મોરિંગા ના ફૂલ નાખો પાણી ન રહે અને તેલ છુટુ પડે ત્યા સુધી તેને ધીમા તાપે ચડવા દો પછી રોટલી, ભાખરી કે ખીચડી સાથે પીરસો.\nમોરિંગા પોડ સૂપ\nબે મોરિંગા શિંગના ટૂકડા લો. અડધી વાટકી સમારેલુ ગાજર. અડધી વાટકી સમારેલુ કોબીજ, અડધી વાટકી સમારેલુ ટમેટું.\nરીત : તમામ શાક અને સરગવાના ટૂકડા કરી કુકરમા બાફી નાખો, તેને ઉતારી મીક્સરમા મીક્સ કરી, કાણાવાળા વાટકામા નાંખી, ગાળી લો. એલ તપેલી મા માખણ નાંખી કોર્ન ફ્લાવર નાખી સૂપ જેવુ ઝાડુ થાય ત્યા સુધી થોડુ ઉકળવા દો પછી તેને ગરમ કરી પીરસો.\nમોરિંગાના પાંદડા ડાળખી વગરના સમારેલા બે વાટકી\nડુંગળી મિડિયમ સઈઝની ઝીળી સમારેલી\nપાંચ કળી લસણની ફોલેલી સમારેલી\nબે મરચા લીલા વાટેલા\nબે ચમચા તેલ ફ્રાઇંગ પેનમા નાખી તેમા રાઇ, જીરુ, હીંગ, નાંખો પછી લસણ અને ડુંગળી નાખી સાંતળો\nડુંગળી ગુલાબી કલર ની થયા બાદ તેમા સમારેલા મોરિંગા પાન બે વાટકી નાખી તેમા પ્રમાણસર મીઠું, હળદર, અને લાલ મરચું નાખી થોડા પ્રમાણસરનુ પાણી નાખી ધીમા તાપે થવા દો, ભાજી ચડે ત્યા સુધી તેને ધીમા તાપે ચડવા દો. પછી બધુ પાણી બાળી દો. હવે ભાજી તૈયાર તેને રોટલી ભાખરી, ભાત સાથે પીરસો.\nસરગવાના પાનના સક્કરપારા\n2 વાટકી ઘઉંનો લોટ, 1 વાટકી મેંદો, સૂકો મસાલો જરૂર મુજબ, તેલ જરૂર મુજબ સરગવાના પાન 100 ગ્રામ\nરીત : સરગવાના પાનને ધોઇ વીણી કોરા પાડવા, ઝીણા સમારવા, ઘઉં અને મેંદાના લોટને ભેગા કરી અંદર સરગવાની ભાજી તેમજ સૂકો મસાલો નાખી સક્કરપાડા બનાવવાનો લોટ બાંધો, બરાબર મસણી મોટા લુઆ પાડી પટલા ઉપર સક્કરપારા વણીને કાપી કડાઇમા નાંખી તેલ મૂકી ધીમા તાપે તળવા સક્કરપારા તૈયાર.\nસરગવાના પાનનુ સૂપ\n500 ગ્રામ સરગવાના પાન,2થી3મોટા ચમચા માખણ, 1 નંગ સમારેલી ડુંગળી,2ચમચી ખાંડ, જાયફળ, મીઠુ મરી, બે ચમચા મલાઇ,5નંગ પાંઉના તળેલા ટૂકડા\nરીત : સરગવાના પાનને લઇ નીતારી લો. તેપેલી મા માખણ મૂકી કાંદો વધારવો. ધીમા તાપે 1 મીનિટ રાખી પાન નાખવા. મીઠુ તથા પાન રેડી પાન ચડવા દેવા જરૂર કરતા વધુ સમય ગરમી પર ન રાખવુ. બરાબર ચડી જાય પછી કિચનમાસ્ટર માથી પસાર કરી પ્રવાહી જેવુ બનાવી ગાળી લેવુ. પિરસતી વખતે તેમા જાયફળનો ભૂકો, ખાંડ, મીઠુ નાખવુ. ઉપર એક ચમચી ક્રીમ તેમજ પાઉ નાખી પિરસો.\nસરગવાના પાનમા ઉત્તાપમ\nચોખાનો લોટ 200 ગ્રામ, મેંદો 100 ગ્રામ, બ્રેડ સ્લાઇસ,3ટામેટા ,2કાંદા સમારેલા ઝીણા, 1 મોટો ચમચો છાંસ, 100 મીલી તેલ, મીઠું, આદુ, મરચા જરૂર મુજબ, સરગવાના પાન જરૂર મુજબ.\nરીત : બ્રેડ્ને પાણીમા પલાળી તેનો માવો કરવો તેમા ચોખાનો લોટ ભેળવવો તેમા છાસ નાખી જાડુ ખીરુ બનાવવું. તેમા ઝીણા સમારેલા કાંદા, ટામેટા, આદુ, મરચા, પાન નાખી તવી ઉપર તેલ લગાવી ઉત્તપમ બનાવવા.\nસરગવાના પાનનુ સરબત\nસરગવાના પાન 1000 ગ્રામ, ગોળ 25 ગ્રામ, આદુ 100 ગ્રામ, લીમ્બુનો રસ 1 ચમચો, પાણી જરૂર મુજબ.\nરીત : સરગવાના પાન ને સ્વચ્છ પાણીથી ધોઇ લો. સરગવાના પાન, ગોળ, આદુ વાટીને, તપેલી મા પાણી લઈ તેમા નાખો. વાટેલા મિશ્રણને પાણી સથે 10 મિનિટ ઉકાળો, ઉક્ળયા પછી નીચે ઉતારી ઠુંડુ પડ્યા પછી ગાળી લો. ત્યારબાદ જરૂરીયાત મુજબ મીઠું, લીંબુ, ઉમેરી શરબતના રૂપમા પીવા માટે ઉપયોગ કરવો.\nસરગવા ના નિયમિત સેવનથી થતા લાભો ઉડતી નજરે.\nસ્ટેમિના શક્તિ : સરગવો વિટામિન્સ, મિનરલ્સ, એન્ટિ ઓક્સિડંટ્સ ભરપૂર હોવાથી શરીરના જોમ-બળ સ્ટેમિના મા વધારો કરે છે. વિદ્ધાર્થીઓને એકાગ્રતા વધારવામા અને રમતવીરોને કસરત કે રમતમા લગતો થાક ઓછો કરે છે. આ ઉપરાંત તેના સેવનથી પુરતી શક્તિ મળતી હોવાથી જમવાની ઇચ્છા ઓછી થાય છે, તેથી ઓછુ ખાવાથી વજન ઓછુ કરવામા પણ ઉપયોગી છે.\nડાયાબીટીસ : ડાયાબીટીસ ટાઇપ-2 ધરાવતા લોકોને ટીકડી, કેપ્સૂયલ, પાઉડર લેવાથી ડાયાબીટીસ નિયંત્રણમા રહે છે.\nકેન્સર : સરગવામા રહેલા એન્ટિ ઓક્સિડેંટ, ખાસ કરીને કેટેસીન પોલીફીનોલ્સ તેમા પણ ખાસ કરીને ઇજીસીજી પ્રકાર કે જે બહુ જ શક્તિશાળી છે, તે કેન્સરના કોષોની બેફામ વ્રુદ્ધી રોકે છે.\nકોલેસ્ટ્રોન : ખરાબ પ્રકારના LDL કોલેસ્ટ્રોન ઘટાડવામા મદદરૂપ છે.\nબ્લડ પ્રેસર : મોરિંગામા મનને શાંત સરવાની ક્ષમતા લૈને બ્લડ પ્રેસર કાબુમા રાખે છે. સારી ઉંઘ લાવવામા મદદરૂપ છે.\nઆર્થરાઇટિસ : કેલ્શિયમ ભરપૂર હોઈનો સાંધાનો દુ:ખાવામા તથા હાડકાના રોગોમા મદદરૂપ થાય છે.\nઅબાલ વ્રુદ્ધ : 100% ઓર્ગેનીક હોવાથી કોઈ જ આડઅસર જોવા મળતી નથી. તેના નાના બાળકથી લીની વ્રુદ્ધો પણ લઈ શકે છે. આફ્રિકામા કુપોષણથી પીડાતા બાળકોને નિયમિત આપવામા આવે છે.\nઇમ્યુનિટી : ઉપર દર્શાવેલ ફાયદાઓ ઉપરાંત મોરિંગામા રહેલ તત્વો રોગપ્રતીકારક શક્તિ વધારે છે. આંખ અને મગજ ને પોષણ આપે છે. ચયાપચનની ક્રિયા નિયમિત બનાવે છે. આંખોના રોગો સામે રક્ષણ આપે છે. રતાંધણાપણુ દૂર કરે છે.\nઘડપણ આવતુ અટકાવે : મોરિંગામા ઉત્તમ પ્રકારનો ઓક્ટિકેડેન્સ હોવા ઉપરાંત વિટામિન-એ, વિટામિન-સી, ભરપૂએર મત્રામા રહેલા હોઈ છે. શરીરના તંદુરસ્ત કોષો તથા ટિસ્યુનુ ઓક્શિડેશન થતુ અટકાવે છે. ચહેરા અને હાથ ઉપર પડતી કરચલીઓ અટકાવે છે.\nઘા રૂઝાવવા : મોરિંગા પાઊડરને વાગેલી જગ્યાએ અથવા ઘા ઉપર લગાવવાથી જલ્દી ઘા રૂઝાય જાય છે. અને ચામડી ઉપર ડાઘ દેખાતો નથી.\nવાળ કેશ : પુરુષ કે સ્ત્રીનુ સૌંદર્ય કે દેખાવ તંદુરસ્ત વાળ ઉપર આધાર રાખે છે. વાળને બટકતા, રૂક્ષ થતા, નિસ્તેજ થતા અને ઉતરતા અટકાવે છે. ચહેરા ઉપર તેની પેસ્ટ લગાવાથી ચહેરાની તાજગી-ચમક અને તંદુરસ્તી વધે છે.\nઆપણે શું કરીશું ?\nઆપણી વિરસતી જાતી વિરાસતને બચાવીએ.\nગામે ગામે આપણા દેશી વ્રુક્ષો, વનસ્પતિ, ફૂલ, પંખી સ્થળચર બચાવીએ. સરગવા વાવીએ.\nદુનીયાને વધારેમા વધારે નિરામય-આરોગ્યમય બનાવવામા યજ્ઞમા આહુતિ આપીએ.\nગાય આધારીત ખેતી – અગ્નિહોત્રના આશરે જઈએ.\nશાળા, કોલેજ, મંદીર, વાડી, ખેતર, પાળે, વાવવાનુ અભિયાન ઉપાડીએ.\nબાળકના ભોજનમા સરગવાના પાનનો ઉપયોગ કરીએ.\nસહકારી ભાવનાથી સરગાવો ઉઘાડી સ્વરોજગાર થઈએ.\nપંચવટી બનાવી તેના લાભો મેળવીએ.\nઓર્ગેનીક ખેતી અપનાવી અને ઓર્ગેનીક ખાઇને ખેડૂતને મજબૂત બનાવીએ.\nગામનુ પાણી ગામમા, સીમનુ પાણી સીમમા, શાળાનુ પણી શાળામા, સહુના સથવારે સાચવીએ.\n‹ ભીતરનો ભેરુ\n—દિવાળી તું કયાં ખોવાઇ ગઇ* ? ›


જવાહર પોલીસ પરેડ ગ્રાઉન્ડમાં મિયાવાકી પદ્ધતિથી 2000 વૃક્ષના રોપાનું વાવેતર | Planting of 2000 tree saplings by Miyawaki method at Jawahar Police Parade Ground - Divya Bhaskar\nPlanting Of 2000 Tree Saplings By Miyawaki Method At Jawahar Police Parade Ground\nવિશ્વ પર્યાવરણ દિવસ:જવાહર પોલીસ પરેડ ગ્રાઉન્ડમાં મિયાવાકી પદ્ધતિથી 2000 વૃક્ષના રોપાનું વાવેતર\nજિલ્લા પોલીસ વડા સહિત વનવિભાગ, પોલીસ કર્મીઓએ વૃક્ષારોપણ કર્યું હતું.\nજિલ્લાના તમામ પોલીસ સ્ટેશનોમાં 400 વૃક્ષ વાવેતર કરી નિભાવનો સંકલ્પ કરાયો\nસુરેન્દ્રનગર જિલ્લા પોલીસ ટીમે વિશ્વ પર્યાવરણ દિવસ નિમિતે વૃક્ષારોપણનું આયોજન કર્યુ હતું. જેમાં જવાહર પરેડ ગ્રાઉન્ડમાં મિયાવાકી પદ્ધતિથી 2000 વૃક્ષના રોપાનું વાવેતર કર્યું હતું. જ્યારે જિલ્લાના પોલીસ સ્ટેશનોમાં પણ 400 વૃક્ષ એમ કુલ 2400 વૃક્ષના વાવેતર કરી નિભાવનો સંકલ્પ કરાયો હતો.5જૂનના રોજ વિશ્વ પર્યાવરણ દિવસની ઉજવણી લોકોમાં પર્યાવર પ્રત્યે જાગૃતિ માટે કરાય છે. ત્યારે સુરેન્દ્રનગર જિલ્લા પોલીસ વડા હરેશભાઇ દૂધાતના માર્ગદર્શનમાં જિલ્લા પોલીસ દ્વારા વૃક્ષારોપણનું આયોજન કર્યું હતું.\nઆથી રવિવારે જવાહર પરેડ ગ્રાઉન્ડમાં ફોરેસ્ટ વિભાગની મદદથી મિયાવાકી પદ્ધતિથી ઉમરા, જાંબુ, કણજી, ગુલમહોર, લીમડો, કાશીદ, સીતાફળ, બકમલીમડીસ હિતના વૃક્ષોનું 1600 વૃક્ષનું રામવન બનાવાયું હતું. જ્યારે બાજુમાં પોલીસ હેડ ક્વાર્ટરમાં ઉમરા, જાંબુ, લીંબડો,પીપળો, બદામ, સીતાફળ, પારીજાત સહિતના 400 વૃક્ષના રોપા વાવી સીતાવનનું નિર્માણ કરાયું છે. જ્યારે જિલ્લાના 20 પોલીસ સ્ટેશનમાં પણ 400 વૃક્ષનું વાવેતર કરાયું હતું.જ્યારે આ વૃક્ષોના જતન માટે સંકલ્પ લેવાયા હતા.\nડીવાએસપી એચ.પી.દોશી,પી.કે.પટેલ, એલસીબી પીઆઇ એમ.ડી.ચૌધરી, પીઆઇ આર.બી.પરમાર, પીએસઆઇ વી.આર.જાડેજા, વાયરલેશ વિભાગના પીએસઆઇ વી.વી.કુમરખાણીયા, ડીસીએફ ડો.એફ.ગઢવી સહિત જિલ્લા પોલીસ સ્ટાફ તથા વનવિભાગના કર્મચારી ઉપસ્થિત રહ્યા હતા.\nશું છે મિયાવાકી પદ્ધતિ? કેવી રીતે વૃક્ષારોપણ થાય?\nમિયાવાકી પદ્ધતિએ વૃક્ષારોપણ માટે જાપાનીઝ પદ્ધતિ જેના સર્જક એવાં જાપાનના પ્રસિધ્ધ વનસ્પતી શાસ્ત્રી અકિરા મિયાવાકીએ 100 વર્ષે બનતું જંગલને 10 વર્ષમાં તૈયાર કર્યું હતું. આ પદ્ધતિમાં સર્વપ્રથમ જમીનને ચકાસી તેમાં માટીના કણ નાના હોય તો તે સખત બની ગયેલી હોય છે જેમાં પાણી ઉતરી શકતું નથી. તે માટે જમીનમાં થોડોક જૈવિક કચરો, થોડુક પાણી તથા શોષક સામગ્રી ઉમેરાય છે. જેથી માટી પાણીને પકડી રાખે અને ભેજ જળવાઈ રહે. ત્યારબાદ સ્થાનિક વૃક્ષોની જાણકારી મેળવી તેમને તેમની ઉંચાઈ અનુસાર4સ્તરમાં વહેંચવામાં આવે છે.\nઝાડીઓ,નાના વૃક્ષો,મોટા વૃક્ષો તથા વિશાળ વૃક્ષો.એકજ સ્તરના વૃક્ષોને એક બીજા પાસે વાવવામાં આવતા નથી. શરૂઆતમાં રોપા વાવીને લીલા ઘાસનું પાતળું સ્તર પાથરી દેવામાં આવે છે. પહેલા ત્રણેક મહિનામાં મૂળ 1 મીટર જેટલા ઉંડા પહોચી જાળીદાર રચના બનાવીને માટીને ચુસ્ત રીતે પકડી રાખે છે. એકવાર મૂળિયાં સ્થપાઈ ગયા બાદ જંગલનું ઉપર તરફ વધવાનું શરૂ થઇ જાય છે. જેને 2થી3વર્ષ સુધી પાણી આપ્યા બાદ વૃક્ષ પોતાની જાતે જ વધતું જાય છે.


Gujarat | History & Literature\nPosted on May 28, 2020 by દિવ્યરાજસિંહ સરવૈયા\nશેલ નદીનું સૌંદર્ય, પ્રકૃત્તિની સમીપ\nકાઠીયાવાડની આ ભૂમિ પર અનેક લોકવાર્તાઓએ પોતાનું અસ્તિત્વ જમાવી રાખ્યું છે. શૂરવીરતા અને બહાદુરીની દંતકથાઓએ કાઠિયાવાડની જનતામાં વખતોવખત જોમ અને જુસ્સાનું સિંચન કર્યું છે. વટ વચન અને વેર માટે કાઠિયાવાડ અને સોરઠના લગભગ મોટાભાગના ગામડાઓમાં વીરતાની સાક્ષી પૂરતી ખાંભીઓ – પાળિયા હજુ પણ મોજુદ છે.\nરાષ્ટ્રીય શાયર શ્રી મેઘાણી ની એક લોકવાર્તા “દીકરો” અને આ વાર્તાનું અદભુત પાત્ર “હીરબાઇ” કે જેણે દુશ્મનના માથાને\nવાઢી તેના અંગના ટુકડે ટુકડા કરી પછેડીમાં બાંધી સવાયા દીકરા તરીકે પોતાના પિતાનું નામ રોશન કર્યું હતું. આ લોકવાર્તા હાલના ધારી તાલુકાના લાખાપાદર નામે ગામમાં ગામધણી શ્રી લાખા વાળાના સમયમાં બની હતી. શેલ નદીના ખળખળતા જળપ્રવાહની સાક્ષીએ નાની મોટી થયેલી હીરબાઈએ તે વખતે મગરના મોંમાંથી વાછરુંને બચાવ્યા ની પણ લોકવાયકાઓ છે.\nહાલ જમાનો બદલાઈ ગયો છે ગામનો ટીંબો મટી આજે થોડું સમૃદ્ધ ગ્રામ્ય જીવન બન્યુ છે. શેલ નદી પર પણ કેટલીક જગ્યાએ ચેકડેમ તો ક્યાંક મોટા ડેમ બની ગયા છે પરંતુ આ માટી અને નદીની રેતમાં વર્ષોથી ધરબાયેલ હીરબાઈની લોકવાયકા હજુ અકબંધ છે. શેલ નદીના કાંઠે આવેલ સ્વયંભૂ પ્રગટ એવા શ્રી બૂઢેશ્વર મહાદેવનું શિવાલય આવેલું છે. ડુંગરોની અડાબીડ ટેકરીઓ વચ્ચે આવેલ દેવાધિદેવ શ્રી બુઢેશ્ચર મહાદેવ પ્રત્યેની અનેક લોકોની આસ્થા જોડાયેલી છે. પ્રકૃતિએ આ વિસ્તારને પર્વતીય ભલે બનાવેલ હોય પરંતુ ચોમાસાની ઋતુમાં નાના નાના ઝરણાઓથી ખળખળતું સૌંદર્ય કુદરતની સમીપ લઈ જાય છે.\nસાવરકુંડલાથી લગભગ 38 કિ.મી દૂર આવેલા લાખાપાદર પ્રકૃતિપ્રેમીઓ માટે અનુપમ સ્થળ છે. આ સ્થળે જવા માટે અમરેલી થી વાયા ચલાલા ખાંભા રોડ પર ધારગણી ગામથી લાખાપાદર તરફનો રસ્તો વળે છે. ગીરના નાકા પર જ આવેલું અદભુત સૌંદર્ય પાથરતું લાખાપાદર ગામ અને ગ્રામ પરિવેશને જીવંત રાખતું નયનરમ્ય સ્થળ છે.\nશેલ નદીના કાંઠે બરાબર ગામને અડીને શ્રી શેલ હનુમાનજીનું પણ સુંદર મંદિર આવેલું છે. હાલ અવિરત વહેતો શુદ્ધ જળ પ્રવાહ શ્રી શેલ હનુમાનજી અને શ્રી બૂઢેશ્વર મહાદેવના પાવન ચરણોને પખાળે છે.\n|| આભાર ||\nFiled under Gujarat and tagged Mahadev, Mandir, Sthan |\tLeaveacomment\nસેલ્ફ ફાઈનાન્સ સ્કૂલ-ક્લાસ દ્વારા અપાતા ઓનલાઈન એજ્યુકેશન પાછળનો એજન્ડા..\nવિદ્યાનાં વેપારીઓને તો ધંધો જ કરવો છે વિદ્યાર્થીઓનાં વાલીઓએ જે સમજવાનું-શીખવાનું છે તે અહીં લખ્યું છે.. વાંચો અને વંચાવો.. વાસ્તવિકતા લાગે વહેંચો..\nઓનલાઈન એજ્યુકેશન સિસ્ટમ અને જાયન્ટ સેલ્ફ ફાયનાન્સ સ્કૂલ-ક્લાસની મોડેસ ઓપરેન્ડી વચ્ચે કેટલીક નાની-નાની ખાનગી શાળાઓ અને પર્સનલ ટ્યુશન કલાસીસની કામગીરી પ્રમાણમાં સારી છે\nzoom એપ પર વિદ્યાર્થીઓને શિક્ષણ આપવું એ ઓનલાઈન એજ્યુકેશન નથી. ધોરણ ૧થી ૮નાં બાળકોને zoom કે અન્ય કોઈપણ એપ પર અપાતું એજ્યુકેશન એ સારું નથી, એ યોગ્ય નથી અને એ કામનું પણ નથી. અને તેને ઓનલાઈન એજ્યુકેશન ગણાવી પણ ન શકાય એટલું નિમ્ન કક્ષાનું સમય, શક્તિ, સંપત્તિ અને સ્વાસ્થ્યની બરબાદી કરનારું માત્રને માત્ર એક ગતકડું છે. જેનો સીધો ફાયદો શાળાઓને અને નુકસાન વિદ્યાર્થીઓ-વાલીઓને ફાળે જાય છે. પહેલા તો ઓનલાઈન એજ્યુકેશન, ઈ-એજ્યુકેશન અને વર્ચ્યુઅલ ક્લાસરૂમનો કન્સેપ્ટ સમજવા જેવો છે. ઓનલાઈન એજ્યુકેશન કોને કહી શકો જ્યાં ઓનલાઈન પ્રોજેક્ટ વર્ક કરાવવામાં આવે. શિક્ષક અને વિદ્યાર્થીઓ ભણાવવા-ભણવામાં Google Classroom, Gmail, Drive, Docs, Forms, Sheets, Slides, Hangouts જેવી એપ્લિકેશનનો ઉપયોગ કરે છે. સામસામે એક સાથે ઓનલાઈન થઈ કઈક બોલવું-સાંભળવું ઓનલાઈન એજ્યુકેશન નથી.\nસૌ પ્રથમ તો શાળાઓ – ટ્યુશન ક્લાસીસ સંચાલકોએ ઓનલાઈન એજ્યુકેશન આપતી વેદાતું, ટોપર અને બાયઝૂઝ જેવી એપ્લીકેશનનો અભ્યાસ કરવાની જરૂરી છે અને માતા-પિતાઓએ પણ પોતાના સંતાનોને આ એપમાં અભ્યાસ કરે એ પ્રકારની વ્યવસ્થા ગોઠવવી જોઈએ. ઉપરાંત એડમિશન24ની દરેક વ્યક્તિએ ખાસ મુલાકાત લેવા જેવી છે. ઓનલાઈન લર્નિંગ પ્લેટફોર્મ કેવું હોવું જોઈએ એનું બેસ્ટ એક્ઝામપલ અહીંથી મળશે. આ સિવાય અનએકેડમી નામથી પણ એક ઓનલાઈન લર્નિંગ પ્લેટફોર્મ છે એ પણ શ્રેષ્ઠ છે. Impartus Innovations, Oliveboard, Tutorip, Avanti, Imarticus Learning.. zoomની જંગલમાંથી બહાર આવી આ બધા જ ઓનલાઈન લર્નિંગ-ટીચિંગ પ્લેટફોર્મની મુલાકાત એકવાર અવશ્ય લેવી જોઈએ. વિદ્યાર્થીઓ અને શિક્ષકો માટે ડિજીટલ લર્નિગ-ટીચિંગ ઝોનમાં ચાર કૌશલ્યો Critical Thinking, Communication, Collaboration and Creativity વિકસિત થવા અગત્યનાં છે. આ બધું તો દૂર રહ્યું.. લોકડાઉનમાં દરરોજ બેથી ત્રણ કલાક ઓનલાઈન થઈ તમારું કે તમારી આસપાસનું બાળક શું શીખ્યું એ બાળકને નહીં તમારા આત્માને પૂછો.\nઘર બેઠા શિક્ષણ આપવું અને મેળવવું હોય તો ઘરમાં પણ લોકડાઉન પાળવું પડે. ક્લાસરૂમ જેટલું જ સાઈલન્ટ ડ્રોઈંગરૂમમાં પણ હોવું જોઈએ. હાઈસ્પીડ ઈન્ટરનેટ જોઈએ અને મોટી સ્ક્રીનવાળો ફોન અથવા ટેબલેટ અથવા પીસી-લેપટોપ. જો ઓનલાઈન એજ્યુકેશન આપવું કે મેળવવું નાછૂટકે ફરજીયાત જ હોય તો ફેસબૂક, યુટ્યુબ, ગુગલ ક્લાસરૂમ જેવા માધ્યમોનો ઉપયોગ કરી શકાય. વેબપેજ એન્ડ બ્લોગ બેસ્ટ રહે. zoom એપ અનઈન્સ્ટોલ કરો. યુટ્યુબ લાઈવ સ્ટ્રીમ અને ગુગલ હેન્ગઆઉટ મીટ અને સ્ટ્રીમ યાર્ડ દ્વારા લાઈવ સેશન લઈ જ શકાય છે. ઓનલાઈન વીડિયો કોન્ફરન્સિંગ ટૂલ્સ જેવા કે સ્કાઈપ, ગૂગલ મિટિંગ, NPTEL દ્વારા પણ ઓનલાઈન ટીચિંગ-લર્નિંગ થઈ જ શકે છે. zoom જ શું કામ? પણ ના.. આપણે તો આ બધું લોકડાઉન પૂરતું જ કામ ચલાઉ છે, ટાઈમપાસ માટે છે એટલે ને? પછી તો હતું એને એ જ.. આપણે અહીં જ પાછળ રહી જઈએ છીએ અને પછી પશ્ચાતાપ કરતા રહીએ છીએ.\nએક વધુ વાત યાદ રાખજો.. કશું જોયા-જાણ્યા કે સમજ્યા-શીખ્યા વિના વિદેશમાં મોબાઈલ, આઈપેડ, કોમ્પ્યુટર, લેપટોપ પર ભણનારા બાળકો ‘ઈન્ટરનેટ એડીક્શન ડિસઓર્ડર’ જેવી ગંભીર બીમારીનો શિકાર બની ગયા છે. તેથી વાલીઓને વિનંતી છે કે, કોઈપણ પ્રકારનાં ઓનલાઈન એજ્યુકેશનનાં ટૂલ્સ-મોડલમાં પોતાના બાળકોને શિક્ષણ આપતા પહેલા સો વાર વિચારજો.. ચકાસજો.. બાળક સચવાઈ જાય.. શાંતિથી બેઠું રહે.. તેનું ભણતર ન બગડે.. કઈક નવું શીખે.. ફી ભરી જ છે તો પૂરી વસૂલી જ લઈએ.. વગેરે જેવા વિચારો કરી સંતાનોનાં હાથમાં મોબાઈલ પકડાવી દેવાનો કોઈ અર્થ નથી. તમારા બાળકને સ્કૂલ-ક્લાસમાં મૂકતા પહેલા સો વાર બધી જ ચકાસણી કરો છો ને? તો બાળક જેમાં ઓનલાઈન એજ્યુકેશન લઈ રહ્યો છે એ એપ, ટૂલ્સ, મોડેલની પણ ડિટેઈલ્સ તપાસો. શાળા સંચાલકો અને ટ્યુશન માલિકો ટૂંકસમયમાં ઓનલાઈન એજ્યુકેશનનાં નામે અવનવા ગતકડાં લઈ આવવાનાં છે, તેનાથી છેતરાશો, ભરમાશો નહીં.. તેને સંપૂર્ણ તપાસજો.. ચકાસજો..\nજેમ ઓનલાઈન શોપિંગ વિરોધ કરનારા નાના-નાના દુકાનદારો-વેપારીઓ હવે ઓનલાઈન સેલિંગ કરવા લાગ્યા છે, ઓનલાઈન શોપિંગનો વિરોધની જગ્યાએ એકાએક વખાણ કરી રહ્યાં છે તેમ મોબાઈલ તો બાળકોને આપવો જ ન જોઈએ એવી ખાલીખોટી ફિસયારીઓ મારનારા હવે ઓનલાઈન એજ્યુકેશનનાં નામે બાળકોનાં હાથમાં ધરાર ફોન પકડાવી રહ્યાં છે. આ બંને ઘટનાની પાછળનું મુખ્ય કારણ ધંધો છે. જ્યાં સુધી ઓનલાઈન એજ્યુકેશનનો એજન્ડા ધંધો જ હશે ત્યાં સુધી ઓનલાઈન એજ્યુકેશન, ઈ-એજ્યુકેશન કે વર્ચ્યુઅલ ક્લાસરૂમનો કન્સેપ્ટ સક્સેસ જવાનો નથી. બીજી એક વાત..વિદ્યાનાં વેપારીઓ એવું પણ વિચારે છે કે જેમ બીજા વેપારીઓએ આર્થિક નુકસાનીનું કારણ આગળ ધરી સરકાર પાસે લોકડાઉનમાં પણ વેપાર કરવાની છૂટછાટ મેળવી લીધી, જેમ લોકડાઉનમાં ડરાવી-ધમકાવી પાન-મસાલાનાં ગલ્લા પણ ખોલાવી નાખ્યા એમ અમે પણ શાળા-ક્લાસ ખોલાવી જ નાખીશું. કેરી, મસાલા, અનાજની જેમ જ આ ફી ઉઘરાણીની સિઝન છે એક પૈની પણ જતી ન કરીએ. કોરોના વાયરસથી ઘાતક આવા શિક્ષણમાં સડો કરનારાઓથી બચજો.. ચેતજો.. દો ગજ દૂરી રાખજો..\nજો કે આ જ સમય છે જ્યારે ભારતમાં ડિજીટલ એજ્યુકેશન ક્ષેત્રે ક્રાંતિ આવી શકે છે પરંતુ તેની પ્રથમ શરત છે તેને એજ્યુકેશન માફિયાઓથી બચાવો. બહુ જ સીધી સાદી સમજવા જેવી બાબત છે કે, કોરોના વાયરસ – લોકડાઉનને કારણે ઓછામાં ઓછા આવનારા ચારથી છ મહિના કે લગભગ એક વર્ષ સુધી પહેલાની જેમ જ સામાન્ય રીતે સ્કૂલ-ક્લાસ શરૂ થવાના નથી જ. એવા સમયે શૈક્ષણિક માળખું ન ખોરવાઈ કે શિક્ષણ ન બગડે તે માટે ઓનલાઈન એજ્યુકેશન વિકલ્પ શોધી લેવામાં આવ્યો છે પણ એ વિકલ્પ પાછળ સ્કૂલ-ક્લાસનાં માફિયાઓની મેલી મુરાદ સ્પષ્ટ જોઈ શકાય છે. મકસદ માત્ર ફી ઉઘરાણી જ નથી. હવે તો ઓનલાઈન એજ્યુકેશન આપવાના નામે ફી તો ઉઘરાવી જ શકાય સાથોસાથ જે નાનીનાની ખાનગી શાળાઓ – પર્સનલ ટ્યુશન ક્લાસીસ ઓનલાઈન એજ્યુકેશન આપતા નથી કે આપી શકતા નથી તેના વિદ્યાર્થીઓ પડાવી લેવાનો પણ સર્વશ્રેષ્ઠ વિકલ્પ છે ઓનલાઈન એજ્યુકેશન. અધૂરામાં પૂરું એજ્યુકેશન ઇન્ડસ્ટ્રીઝનાં મોટામોટા મગરમચ્છ નાનાનાના માછલાઓને જે સ્કૂલ-ક્લાસ હકીકતમાં સારું કામકાજ કરી રહ્યાં છે તેને ડરાવી-દબાવી ગળી જવા માંગે છે અને એટલે જ તો આજે નાના સ્કૂલ-ક્લાસવાળાને પોતાની સાથે લેવાની-રાખવાની વાત મોટા સ્કૂલ-ક્લાસવાળા કરે છે. જો ઓનલાઈન એજ્યુકેશન આવી બદીઓથી બચી ગયું તો તેના કેટલાંક ફાયદાઓ પણ થવાના છે તેની ના નહીં.\nહું માનું છું ત્યાં સુધી કામચલાઉ zoom એપ પર અપાતું-મેળવાતું એજ્યુકેશન વિદ્યાર્થીઓ-વાલીઓ સાથે જ ઓનલાઈન એજ્યુકેશનનાં નામે ફી ઉઘરાણી કરતા સ્કૂલ-ક્લાસ માટે પણ જોખમી સાબિત થવાનું છે. કારણ કે, જો વિદ્યાર્થીઓ-વાલીઓ ઓનલાઈન એજ્યુકેશન કેમ મેળવવું એ આવડી-ફાવી ગયું તો શાળા કે ટ્યુશન ક્લાસનું કોઈ મહત્વ જ નહીં રહે. અને એટલે જ તેઓ હવે પોતપોતાની પર્સનલ એજ્યુકેશન આપતી એપ્લીકેશન બનાવવા દોટ મૂકી છે. મતલબ કે, કોરોના વાયરસનું અસ્તિત્વ છે ત્યાં સુધી જ ઓનલાઈન એજ્યુકેશનનું અસ્તિત્વ રહે એવું સ્કૂલ-ક્લાસ સંચાલકો ઈચ્છે છે. ટૂંકમાં પતી જાય છે તો ઠીક છે પણ જો લાંબુ ચાલે તો પોતાની જ વેબસાઈટ-એપ્લીકેશન પરથી પોતાના વિદ્યાર્થીઓને ભણવવાનાં. પછી માત્ર વાલીઓને જ શાળાએ આવવાનું એ પણ ફીનાં રોકડા પૈસા આપવા કે ફીનો ચેક દેવા. શાળા-ક્લાસ સંચાલકો ઓનલાઈન એજ્યુકેશ નાછૂટકે અપનાવી રહ્યાં છે જેવું બધું સામાન્ય થશે કે આ લોકો જ ઓનલાઈન એજ્યુકેશન, બાળકોને મોબાઈલ આપવા વગેરે જેવી બાબતનો વિરોધ કરશે અને સ્કૂલ-ક્લાસમાં જ શ્રેષ્ઠ શિક્ષણ મળે એવું સાબિત કરવા મથશે.\nવાલીઓ પાસેથી જ પૈસા લેવાના.. પછી એ પૈસામાંથી પોતાનું કમિશન કાપી હોલસેલર્સ પાસેથી જથ્થાબંધ માલ લેવાનો.. એ માલમાં સંસ્થાનું સ્ટીકર ચોંટાડવાનું.. ૨૦૦ રૂપિયાની બેગ, ૨૦ રૂપિયાની વોટરબેગ, ૧૦ રૂપિયાનો લંચબોક્સ અને ૫ રૂપિયાનો કંપાસ બોક્સની કીટ આપનારા આ દલાલો-વેપારીઓ વિદ્યાર્થીઓને ઓનલાઈન એજ્યુકેશનની કીટ નહીં આપે. ઈન્ટરનેટ કનેક્શન કે આઈપેડ નહીં આપે. એ વાલીઓએ જ ખરીદવા-લેવાનું રહેશે. સ્કૂલ-ક્લાસ સંચાલકો માત્ર પોતાની વેપારી પેઢીનું માર્કેટિંગ થતી ઓનલાઈન એપ્લીકેશન બનાવશે. જેમાં તેમની સંસ્થાનું માર્કેટિંગ વધુ અને તમારા સંતાનોને અભ્યાસ ઓછો મળવાનો છે. એ પણ પાછુ ટૂંકસમય માટે જ.. એટલે ઓનલાઈન એજ્યુકેશન પાછળ ખોટો ખર્ચ ન કરતા. આ કાયમી નહીં કામચલાઉ કાવતરું છે, કોનું એ તમને ખબર છે.\nહું તો વર્ષોથી ઓનલાઈન એજ્યુકેશનનો વિરોધી છું કેમ કે, આપણે ત્યાં ખાસ કરીને ગુજરાતમાં ઓનલાઈન એજ્યુકેશનનું એટમોસ્ફીયર જ નથી. આપણે આજ સુધી દેખાદેખી, આંધળું અનુકરણ અને સ્વાર્થવૃત્તિથી જ બધું કર્યું છે એટલે આમાં પણ ભાગ બન્યા, આનો પણ ભોગ બન્યા. વળી, ઓનલાઈન એજ્યુકેશનમાં ભણવા સિવાય બીજું કરવાનું શું? જ્યારે શાળા ફક્ત ભણવા માટે નથી. તેમા બાળકમાં શિસ્ત, સંસ્કાર અને વિચારોની અભિવ્યક્તિ વગેરેથી કેળવણી થતી હોય છે. બાળક શાળાએ ગયા વિના શિક્ષણ લેશે તો તેનામાં માનવીય-મૂલ્યનિષ્ઠ તત્ત્વનો છેદ જ ઉડી જવાનો છે. ઓનલાઈન એજ્યુકેશન નુકસાનકારક છે સાથે તેની ઘણી બધી મર્યાદાઓ પણ છે. વાલીઓ પોતાના સંતાનોને ઓનલાઈન ભણવવા કે ન ભણવવા એ એમની વ્યક્તિગત બાબત છે પણ હા, જાણકારોએ આ અંગે નક્કર અભ્યાસ અને ચોક્કસ સંશોધન કરવાની ખાસ જરૂર છે.\nઅંતમાં એટલું જ કે, ઓનલાઈન એજ્યુકેશન, ઈન્ફોર્મેશન એન્ડ એન્ટરટેનમેન્ટ આપતા વેબીનાર સફળ શું કામ જઈ રહ્યાં છે? કારણ કે તે ક્લાસ માટે છે, માસ માટે નહીં. નિષ્ણાંત લોકો દ્વારા નક્કી કરેલા લોકોને અપાતી જાણકારી. માહિતી આપનાર અને લેનારમાં પણ ઘણી સમાનતાઓ અને સમજણ છે. મોટાભાગે ફ્રી હોય છે, કોઈ ફી હોતી નથી. ગમે ત્યારે જોઈ શકાય. એવું નહીં કે ફક્ત zoom એપ પર જ આવે, ફેસબૂકથી લઈ યુટ્યુબમાં પણ જોઈ શકો. કોઈ નિયમ કે ફરજીયાતપણું નથી. પૈસાની ઉઘરાણી કે માર્કેટિંગથી વાહવાહીનો મકસદ નથી. તમે ખુદ જોઈ શકો છો, અનુભવી શકો છો. છેલ્લા કેટલાંક દિવસોમાં ઘણા વેબીનાર સુપરહિટ રહ્યા અને એ જ દિવસોમાં ઓનલાઈન એજ્યુકેશન સુપરડુપર ફ્લોપ. કારણ.. કહેવાતું ઓનલાઈન એજ્યુકેશન નાના બાળકો માટે નથી જ, નથી જ અને નથી જ.. બોર્ડ વિદ્યાર્થી માટે ઠીક છે. એ માટે પણ સ્કૂલ-ક્લાસ સંચાલકોએ ઘણી મહેનત કરવાની છે. શિક્ષકોએ પણ આ બધું જ અપનાવવા, ખુદને ધરમૂળથી બદલાવવા અને વિદ્યાર્થીઓને શિખવવા તૈયારી રાખવી પડશે. સક્ષમ અને શક્તિશાળી વાતાવરણ ઉભું કરવું પડશે તો જ પરિણામ પ્રમાણસર આવશે.\nહાલમાં ઓનલાઈન એજ્યુકેશન આપવામાં સરકારી શાળાનાં શિક્ષકો સૌથી આગળ છે અને શ્રેષ્ઠ કામગીરી કરી રહ્યાં છે. યુટ્યુબમાં તેમના વીડિયો જોઈ વિદ્યાર્થીઓ ઘર બેઠા પોતાની શરતે-ફુરસદે ભણી-શીખી રહ્યાં છે. ફ્રી ઓનલાઈન એજ્યુકેશન સાથે સ્ટ્રેસ ફ્રી એજ્યુકેશન.. એવી જ કંઈક સરસ કામગીરી નાની-નાની ખાનગી શાળાઓ અને પર્સનલ ટ્યુશન ક્લાસ પણ કરી રહ્યાં છે. વાલીઓ પાસે ફીની ઉઘરાણી નહીં, વાલીઓના મોબાઈલ પર ફી ભરો એવા મેસેજ કરોની જગ્યાએ બાળકોને જાતે ભણાવો એવું કહે. સ્કૂલ-ક્લાસનાં શિક્ષકો વાલીઓના વોટ્સઅપ નંબર પર લેશન મોકલી આપે, વીડિયો લિંક મોકલે. વાલીઓ તેમના બાળકોને કેમ ભણાવવા એ કહે.. જૂઓ સ્કૂલ-ક્લાસ બંધ છે એ સમસ્યા છે તો એ સમસ્યાનું સીધું સાદું અને સરસ સમાધાન પણ છે. ભળશે બાળક, શીખશે બાળક પણ સૌ પ્રથમ વાલીઓ સમજશે તો જ આ બધું શક્ય બનશે..\nFiled under Gujarat and tagged Online, School, Teaching, zoom |\tLeaveacomment\nજ્યોતિ CNCના સ્વદેશી વેન્ટિલેટરને બદનામ કરવા પાછળ કોનો હાથ? “ધમણ” વિશેના નકારાત્મક સમાચાર પર કોંગ્રેસ કેમ રાજી થાય છે?\nPosted on May 21, 2020 by દિવ્યરાજસિંહ સરવૈયા\nઆત્મનિર્ભર બનવાની દિશામાં જેમ-જેમ આગળ વધતા જઈશું, આવા વિઘ્નો વધતા જ જશે\nદેશી ભુતાવળો એવી ખુશ થઈ રહી હતી જાણે પાકિસ્તાનના ઘોરી મિસાઈલનું પરીક્ષણ વિફળ રહ્યું હોય\nરાજકોટની જ્યોતિ CNCના સ્વદેશી વેન્ટિલેટર, “ધમણ” પરનો વિવાદ જોયો તમે? અમદાવાદ સિવિલ હોસ્પિટલના ડૉકટરે જ્યારે “ધમણ”ને વગોવતો પત્ર લખ્યો ત્યારે કેટલાક કોંગ્રેસીઓ અને દેશી મીડિયા એટલા રાજી થયા કે, જાણે તેમણે પોતે કોઈ નવું હાઈ-એન્ડ વેન્ટિલેટર વિકસાવ્યું હોય. તબલિગી અને પોલીસ પર થતા એટેક બાબતે મૌન રહેતા જનાબ પરેશુદ્દીન અમરેલવીએ તો “ધમણ”ની એવી ધોલાઈ કરી જાણે તેઓ પાકિસ્તાનના ઘોરી મિસાઈલ વિશે બોલી રહ્યા હોય. “ધમણ” સુરક્ષિત અને કાર્યક્ષમ છે અને એ બાબતે આજે અધિકૃત સ્પષ્ટતા થઈ ચૂકી છે. મારે બીજા કેટલાક મુદ્દા પર સાવ ટૂંકમાં વાત કરવી છે:\n*મોદીએ આત્મનિર્ભરતાની વાત કરી ત્યારે ઘણાં ભૂત-પલિત જોરજોરથી ખીખીયાટા કરી રહ્યા હતા. “ધમણ” પર હસનારા પણ એ જ લોકો છે. આ લોકો શુદ્ઘ સ્વદેશી ભૂતાવળ છે. એ બાબતમાં આપણો દેશ પૂર્ણ આત્મનિર્ભર છે.\n*”હવે તો આપણે રાફેલ નહિ મંગાવીએ ને…?” ટાઈપના પ્રશ્નો પૂછનાર લોકો દેશની ઈજ્જત માટે તો દુશાસન છે જ, પણ આવા પ્રશ્નો દ્વારા તેઓ જાતે જ પોતાની કોમન સેન્સનું પ્રદર્શન કરી રહ્યા છે.\n*આત્મનિર્ભર બનવાની દિશામાં આવા અગણિત વિઘ્નો આવશે જ. જ્યોતિ CNCએ માત્ર એક લાખ રૂપિયામાં આ વેન્ટિલેટર મૂક્યું તેમાં ઘણી વિદેશી કંપનીઓના પેટમાં સલ્ફયુરિક એસિડ રેડાયો છે. આવી કેટલીક વિદેશી કંપનીઓના વેન્ટિલેટરની કિંમત સાત-આઠ લાખથી તો સ્ટાર્ટ થાય છે. આ બધી કંપનીઓને પોતાનાં પાટિયાં પડી જવાની ભીતિ છે.\n*”ધમણ” અંગે વિવાદ ઉભો કરવા પાછળ પણ એક યુરોપિયન કંપની હોવાનું કેટલાક લોકોનું માનવું છે. શું આ કંપનીએ ડૉક્ટરને સાધ્યા હતા? લાગે છે તો એવું જ…\n*ભૂતકાળમાં અનેક સ્વદેશી કંપનીઓ સાથે આવા ખેલ થઈ ચૂક્યા છે, હવે વધુ થશે. આવી સ્થિતિમાં ખોટા સમાચારોથી દોરવાશો નહિ, ભોળવાશો નહિ, ઓફિશિયલ સ્પષ્ટતાની રાહ જોજો.\nFiled under Gujarat and tagged Aatmanirbhar, Bharat, Dhaman |\tLeaveacomment\nઆજની પોઝિટિવ સ્ટોરીઃ\nPosted on May 20, 2020 by દિવ્યરાજસિંહ સરવૈયા\nઆયુર્વેદની મદદથી કઈ રીતે કોરોનાને દૂર રાખી શકાય કે હરાવી શકાય ?\nકોરોના પોઝિટિવના 213માંથી 203 કેસને માત્ર સાત દિવસમાં નેગેટિવ કરનારા વૈદ્ય મહેન્દ્રસિંહ સરવૈયા આપે છે અમૂલ્ય ટીપ્સ.\nલોકડાઉન ચારનો પ્રારંભ થઈ ગયો છે અને કોરોના વાયરસ વિદાય લેવાનું નામ લેતો નથી. આપણે હવે કોરોના સાથે જીવવાની ટેવ પાડવાની છે ત્યારે કોરોનાનો સામનો આયુર્વેદની મદદથી કઈ રીતે કરી શકાય તે જાણવાની જરૂર છે. તેના માટેની ટીપ્સ વૈદ્ય મહેન્દ્રસિંહ વનરાજસિંહ સરવૈયા આપી રહ્યા છે. તેઓ તળાજાના દિહોરમાં આયુર્વેદ મેડિકલ ઓફિસર છે. તેમની વિશેષતા એ છે કે તેમણે કોરોના સામે આયુર્વેદનો જયજયકાર કરાવ્યો છે. અમદાવાદની સમરસ હોસ્ટેલમાં રખાયેલા 213 કોરોના પોઝિટિવ દર્દીઓને નેગેટિવ કરવામાં તેઓ સફળ રહ્યા છે.\nકોરોના સાથે જેમણે પરિચય કેળવી લીધો છે એવા યુવા વૈદ્યરાજ મહેન્દ્રસિંહ સરવૈયા કહે છે કે અત્યારે ત્રણ પ્રકારના કોરોનાગ્રસ્ત લોકો સમાજમાં છે. 1. જેમને કોરોના થયો નથી. 2. જેઓ શંકાસ્પદ છે. 3. જેઓ કોરોના પોઝિટિવ છે. આ ત્રણેય પ્રકારના લોકોને ઉપયોગી થાય તેવી ટીપ્સ તેઓ આપે છે.\nતેઓ કહે છે કે કોરોનામાં મૃત્યુ થવાનું કારણ ન્યુમોનીયા તાવ હોય છે. ફેફસાંમાં કફ જમા થઈ જતો હોય છે. કોરોનાગ્રસ્ત વાતાવરણમાં આપણા બધાએ કફથી ચેતવાનું છે. શરીરમાં કફ ના થાય તેની બધાએ ખાસ તકેદારી રાખવાની છે.\nબચાવ માટેનાં ત્રણ પગલાં સરવૈયા સાહેબ સૂચવે છે. તેઓ કહે છે હવા, પાણી અને ખોરાકની બાબતમાં આપણે કાળજી લેવાની છે.\nસાૈ પ્રથમ વાત કરીએ હવાની. હવા એટલે વાયુ. દરેક વ્યક્તિએ આગામી ત્રણ-ચાર મહિના ભૂલ્યા વિના સવાર અને સાંજ એક-એક કલાક પ્રાણાયામ કરવા જોઈએ. તેમાં ખાસ કરીને અનુલોમ-વિલોમ કરવા જોઈએ. આ એક ઊંડા શ્વાસના યોગ છે. નાકની એક બાજુથી ઊંડો શ્વાસ લેવાનો (એ વખતે બાજુનો ભાગ બંધ રાખવાનો) અને બીજી બાજુથી શ્વાસ છોડવાનો. આ કવાયત ખૂબ જ ઉપયોગી પૂરવાર થશે.\nબીજી બાબત છે નાસ સેવાની. ગરમ પાણીમાં અજમા-સૂંઠનો પાવડર નાખીને 10-15 મિનિટ સુધી નાસ લેવાનો. નાસ લેવાનો છે, તેની વિધિ ટુવાલ કે દુપટ્ટો એવું કોઈ કપડું માથા પર ઢાંકીને નાસ લેવો જોઈએ. દરરોજ સવાર-સાંજ 10-15 મિનિટ નાસ લેવાનો છે. ના, કંટાળવાનું નથી કારણ કે ભવિષ્યમાં પણ જો કંટાળવું હશે તો જીવતા રહેવું પડશે. કોરોના આપણી શ્વાસનળીમાં ગયો હોય તો તેને ફેફસામાં જતાં અટકાવવાનો છે. જો એ હોજરીમાં જતો રહે તો ગંગા નહાયા. માટે નાસ લેવાનો.\nહવે વાત કરીએ ધૂપની. ઘરમાં ગૂગળ-લીમડો અને કપૂર,દેશી ગાય ના ઘી સાથે જે મળે તેનું આ ત્રણેયનું ધૂપ સવાર-સાંજ કરવું. (ચરકસંહિતા જ્વર ચિકિત્સા પ્રમાણે પલંકષાદિ ધૂપ પણ વાપરી શકાય.)\nહવે વાત કરીએ પાણીની. કેરાલા રાજ્યની સફળતાનું રહસ્ય છે ગરમ પાણી. એ લોકોએ કોરોના પોઝિટિવને સતત ગરમ પાણી પીવડાવ્યું છે. આયુર્વેદ-ચરકસંહિતામાં વિમાનસ્થાન અધ્યાય ત્રણમાં મહામારીની મુખ્ય ચિકિત્સા ગરમ પાણી જ બતાવી છે. જે લોકોને શરદી-ઉધરસ હોય તેમણે 500 મી.લી પાણી માં 1થી2ગ્રામ નાખી સૂંઠવાળું ગરમ પાણી આખો દિવસ પીવું. આ સિવાયના લોકોએ ઉનાળો હોવાથી દિવસમાં ત્રણ-ચાર વખત સૂંઠવાળું ગરમ પાણી પીવું.\nહવે વાત કરીએ ખાણી-પીણીની. કાચું દૂધ, કોઈ પણ પ્રકારનું દહીં, ઠંડાં પીણાં, મીઠાઈ, પચવામાં ભારે કોઈ પણ વાનગી, બેકરીની આઈટમો, મેંદામાંથી બનેલી સ્વાદિષ્ટ વાનગીઓ.. આ બધુ સદંતર બંધ કરવાનું છે. સંયમ રાખવો જ પડશે. ભલે ઉનાળો હોય ફ્રીઝનું પાણી ના જ પીવાય. એક વર્ષ ફ્રીઝનું પાણી નહીં પીવો તો મરી નહીં જાવ, પણ કોરોના થશે તો… ? માટે સાવધાન. એકવાર કોરોના ભાગી જાય પછી જે ખાવું હોય તે ખાજો, હમણાં તો સંયમ. નિયંત્રણ. પ્રતિબંધ.\nચા પીવાય કે નહીં ? ના પીવાય તો સારું. વિકલ્પ છે હર્બલ ટી. હવે તો બજારમાં હર્બલ ટી પણ સરસ મળે જ છે. (એનો સ્વતંત્ર લેખ કરવાના છીએ.) જોકે સવારે ચાના વિકલ્પે નીચેનો ઉકાળો પીવો જોઈએ તેવું સરવૈયા સાહેબ કહે છે.\nએક વ્યક્તિ માટે ઉકાળો બનાવવાની રીતઃ એક કપ પાણી, ચાર ચપટી ગળો (લીમડા ની ઉત્તમ -અમૃતા)નો પાવડર, ચાર ચપટી હળદરનો પાવડર, તુલસીનાં ચાર પાન, એકથી બે ચપટી સૂંઠ.. આ બધાને મિશ્ર કરીને તેને ઉકાળો. 25 ટકા પાણી બાળી નાખો. બસ આ ઉકાળો દરરોજ સવારે ખાલી પેટે પીવાનો. રોગપ્રતિકાર શક્તિને વધારવામાં તે ખૂબ જ મદદ કરશે.\nસરવૈયા સાહેબ કહે છે કે જે લોકોને શરદી-કફ વગેરેની તકલીફ હોય તેણે મગ-મઠ-સરગવો અને કળથીના સૂપ પીવા જોઈએ.\nજેને કોઈ લક્ષણો નથી તેમણે સાંજે દેશી ગાયના દૂધ – હ‌ળદર અને સૂંઠ , એલચીસાથે લેવું જોઈએ. અને કોરોનાં માંથી મુક્ત થયી3મહિના આ ઉપાય વય પ્રમાણે અવશ્ય કરવા.\nઆ ઉપરાંત દેશી ગોળ અને આદુની ચટણી બનાવી લેવી જોઈએ. બપોરે તે લેવી. (ચરકસંહિતામાં શોથ ચિકિત્સા શરદી-ઉધરસ-કફ-શ્વાસ વગેરેને મટાડવા તેનો ઉલ્લેખ કરેલો છે.ગુડ -આદ્રક)\nઆ વાયરસનો ચેપ નાક દ્વારા ફેલાતો હોવાથી દિવસમાં બે-ત્રણ વખત ગાયના ઘી અથવા એરંડિયું-દિવેલનાં બે-ત્રણ ટીપાં નાખવાં જોઈએ.\nસરવૈયા સાહેબ કહે છે કે રોગપ્રતિકાર શક્તિ વધારવા માટે ખોરાક-પાણીનું અમૃતીકરણ કરવું જોઈએ. એટલે કે પાણીને ખાવાનું અને ખોરાકને પીવાનો. પાણીને લાળ સાથે મિશ્ર કરીને, અમૃત પીતા હોઈએ એ રીતે ઘૂંટડે-ઘૂંટડે પીવાનું. અને એક કોળિયો ઓછામાં ઓછો 32 વખત ચાવવાનો.\nવૈદ્યરાજ કહે છે કે આપણા પ્રાણને મજબૂત કરવા અને બચાવવા, પ્રાણશક્તિને સંવર્ધિત કરવા ત્રણ પ એટલે કે પીનું ધ્યાન રાખવું જોઈએ.\nપ્રાર્થના. રોજ સવાર-સાંજ સપરિવાર સર્વ ભવન્તુ સુખીનાં.. એ પ્રાર્થના કરો.\nપેય.. અમૃત પેય પીઓ (ઉકાળો પીઓ.)\nટીવી-9 ગુજરાતીના પત્રકાર-એન્કર જયેશ પારકરને પણ કોરોના પોઝટિવ થયો હતો. તેઓ આયુર્વેદની મદદથી બચી ગયા. તેમણે સાજા થયા પછી આપેલા ઈન્ટર્વ્યુમાં ખાસ મહેન્દ્રસિંહ સરવૈયાનો આભાર માન્યો હતો. સેંકડો દર્દીઓ સરવૈયા સાહેબનો આભાર માનીને કહે છે કે તેમણે અમને બચાવ્યા છે.\nસરવૈયા સાહેબ ભગવાન અશ્વિનીકુમાર, ધન્વંતરિ ભગવાન અને તેમના ગુરુજી, પરિવાર, આયુર્વેદના વૈદ્યો, ગુજરાત સરકાર આયુર્વેદની ટીમ અને દર્દી નારાયણના હૃદયથી આશીર્વાદ અને હૃદયની પ્રાર્થના આ સફળતા માટે પ્રેરક માને છે.\nમિત્રો.. ઉપર જે વાતો લખી છે, સરવૈયા સાહેબે જે ટીપ્સ આપી છે તેનો અમલ કરવા જેવો છે. આપણે એક વાત ધ્યાનમાં રાખીએ કે અત્યારનો સમયકાળ ખૂબ-ખૂબ-ખૂબ જ જોખમી છે. કોરોના પોઝિટિવથી હોસ્પિટલો ભરાઈ ગઈ છે. ઈલાજ કરતાં કરતાં ડોકટરો અને નર્સો અને પેરા-મેડિકલનો સ્ટાફ માંદો પડ્યો છે અને થાકી ગયો છે. ખાનગી હોસ્પિટલોમાં તો આઠ-નવ લાખ રૂપિયાનો ચાર્જ લે છે. એલોપથીમાં દવા તો પાછી છે જ નહીં. એમાં પ્રયોગો જ થાય છે. જેની રોગપ્રતિકાર શક્તિ વધારે હોય છે તે જ જંગ જીતે છે. માટે કંટાળો આવે, ના ગમે, ના ફાવે તો પણ અહીં લખેલું કરવું જ પડશે. એનું એક જ કારણ છેઃ જીવવાનું છે. જો જાન હશે તો જ્હાન રહેશે. પાણી પહેલાં પાળ બાંધવાની છે. માંદા પડવાનું જ નથી. કોરોના વાયરસને શરીરમાં ઘૂસવા જ દેવાનો નથી. સંકલ્પ કરવાનો છે અને સંયમ કરીને સંકલ્પને પાળવાનો છે.\nબળબળતો ઉનાળો છે. આપણા શરીરને આપણે ઠંડા પાણીની, સોફ્ટ પીણાંની, આઈસ્ક્રીમની, બરફગોળાની કુટેવ પાડીને બગાડી દીધું છે એટલે એ ઝટ નહીં માને, પણ એ જ શરીર કોરોનાગ્રસ્ત થશે તો ચીસાચીસ પણ કરશે. માટે સમયસર ચોકક્સ ચેતી જવાનું છે.\nઆપણે નસીબદાર છીએ કે આપણી પાસે આયુર્વેદ છે. આજે તેનો શ્રેષ્ઠ ઉપયોગ કરવાની ઘડી છે. તેનો ઉપયોગ કરીને\nકોરોનાથી બચી જઈએ અને આપણા તન-મનને સ્વસ્થ કરીએ. જરૂર લાગે ત્યાં આપણા નજીકના આયુર્વેદ નિષ્ણાત વૈદ્યરાજોની સલાહ લઈએ.\nઆ અંગે આપ વૈદ્ય મહેન્દ્રસિંહ સરવૈયા ,તળાજા, ભાવનગર નો 9824871648 (સમય સાંજે 8 થી 8:30) પર સંપર્ક કરી શકશો.\n(પોઝિટિવ મીડિયા માટે આલેખનઃ રમેશ તન્ના, (હરતો-ફરતો) 9824034475, ગાતું ઘર, સી-3, સૂરસાગર ટાવર, કલાસાગર મોલની સામે, સત્તાધાર, સોલા રોડ, અમદાવાદ 380061 ફોન (જમીન સાથે જોડાયેલોઃ 079-27493724)\nFiled under Gujarat and tagged corona, Mahendrasinh, Sarvaiya, Virus |\tLeaveacomment\n[તેના શિક્ષકોની લાયકાત તથા ચૂકવતા પગારની તો હજુ વાત બાકી છે .. પ્રાઈવેટ ટ્યૂશન વિશે પણ વિચાર જો …!!]\nલેખક ;- અજ્ઞાત\nFiled under Gujarat, History and tagged janva, jevu, lekh |\tLeaveacomment


દુલ્હનની મહેંદીનો રંગ પણ ઉતર્યો નહતો, લગ્નના ૧૨ જ દિવસમાં કોરોના ભરખી ગયો.. - ગુજરાત અખબાર\nદુલ્હનની મહેંદીનો રંગ પણ ઉતર્યો નહતો, લગ્નના ૧૨ જ દિવસમાં કોરોના ભરખી ગયો..\nMay 15, 2021 May 15, 2021 Gujarat Akhbar\tCorona\nહાલમાં કોરોનાની બીજી લહેરે તબાહી મચાવી દીધી છે, આ કોરોનાએ ઘણા લોકોના ઘર બરબાદ કરી લીધા છે. તેવો જ એક મામલો ઉત્તરપ્રેદેશના લખીમપુરી થી અહીંયા એક નવવિવાહિત નવદંપતીમાં જેઓની હમણાં જ દામ્પત્યજીવનની શરૂઆત થઇ હતી. તેવામાં કોરોના કાળ બનીને આ નવદંપતીનો ઘર સંસાર ભાગવા માટે આવી ગઈ હતી.\nજ્યાં આ લગ્ન પ્રસંગની ઉજવણી કરવામાં આવી હતી ત્યાં હાલમાં શોકની લાગણી આવી ગઈ છે. આ જોડાને લગ્ન થયા હતા અને તેના બીજા જ દિવસે આ બંનેનો રિપોર્ટ પોઝિટિવ આવ્યો હતો.\nપત્નીની તબિયત વધુ ખરાબ હોવાથી સારવાર માટે હોસ્પિટલમાં દાખલ કરવામાં આવી હતી. હોસ્પિટલમાં આ કન્યા સારવાર લઇ રહી હતી તેવામાં ૧૨ માં જ દિવસે આ કન્યાનું મૃત્યુ થયું હતું.\nઆ વર કન્યા જયારે પરણીને ઘરે આવ્યા ત્યારે કન્યાને શ્વાસ લેવામાં તકલીફ પડી રહી હતી અને તાવ પણ આવ્યો હતો. જેથી તેને હોસ્પિટલમાં દાખલ પણ કરવામાં આવી હતી ત્યાં તેને ૧૦ દિવસ સુધી સારવાર લીધી\nપણ તેના સ્વાસ્થ્યમાં સુધારો ના આવ્યો. તબિયત વધુ બગડતી હતી. સારવાર દરમિયાન આ કન્યાને યોગ્ય માત્રામાં ઓક્સિજન અને દવા યોગ્ય માત્રામાં નહતા મળ્યા. જેથી આ નવી નવેલી દુલ્હન તેની જિંદગી ચાલુ કરતા પહેલા જ મોતને ભેટી ગઈ હતી. આ કાળમુખિયો કોરોના પત્નીને તો લઇ ગયો અને તેની સાથે સાથે તેના પતિને પણ તેના સકન્જામાં ફસાવી લીધો છે.\n← આ વાળંદ પાસે મોંઘી મોંઘી ૩૭૮ ગાડીઓ છે, તો જાણો વાળ કાપવાના કેટલા રૂપિયા લેતો હશે?, .ચોકી જશો.\nતમારી દરેક ઈચ્છાઓ પુરી કરવા માટે ખાલી શનિવારે આટલું કરી લો… →


અહિ બધા માટે ખુબ જ સારી તક છેઃ અદિતી\nઅદિતી રાવ હૈદરી કોરોના કાળમાં ડિજીટલ પ્લેટફોર્મ પર કામ કરીને દર્શકોનું મનોરંજન કરી રહી છે. છેલ્લે તે ધ ગર્લ ઓન ધ ટ્રેન પછી અજીબ દાસ્તાન્સમાં જોવા મળી છે. જો કે હાલમાં તે પોતાના થિએટર પ્રત્યેના પ્રેમને વ્યકત કરી રહી છે. તે કહે છે મને તેટલુ જલદી થિએટર્સ સુધી જવું છે. અદિતી કહે છે હું થિએટર્સને ખુબ યાદ કરી રહી છું, કારણ કે તેની સાથે એક જાદુ જોડાયેલો છે, મારું બાળપણ જોડાયેલુ છે. ત્યાંનો અનુભવ સાવ અલગ જ છે. તમે ત્યાં જાઓ છો ત્યારે ત્યાંની અલગ જ દૂનિયાનો ભાગ બની જાવ છો. લોકડાઉનમાં ડિજીટલ પ્લેટફોર્મ ખુબ જોવાઇ રહ્યું છે તેના વિશે અદિતીએ કહ્યું હતું કે આ સાચી વાત છે. ડિજીટલ પ્લેટફોર્મ આપણા બેસ્ટ મિત્ર બની ગયા છે. અદ્દભુત રાઇટીંગ, એકટીંગ સાથેની ખુબ સારી કહાનીઓ અહિ જોવા મળ્યા છે. નિર્દેશક, રાઇટર્સ એમ દરેક માટે આ પ્લેટફોર્મ સારુ છે. એક સમય આવશે જ્યારે થિએટર્સની સાથે ડિજીટલ પ્લેટફોર્મ પણ પોતાનું અલગ સ્થાન મેળવશે.


Gujarati News » Videos » Gujarat videos » |3days Chintan Shivir of Congress in Udaipur from May 13 to chalk roadmap for party`s fortunes\nકોંગ્રેસનું મનોમંથન : ગુજરાતની ચૂંટણી પહેલા કોંગ્રેસની ચિંતન શિબિર, 400થી વધુ દિગ્ગજ નેતાઓ રહેશે હાજર\nકોંગ્રેસ પાર્ટીની ચિંતન શિબિરમાં (Congress Shintan Shivir)પાર્ટીના 400થી વધુ દિગ્ગજ નેતાઓ ભાગ લેશે. ગુજરાત વિધાનસભાની ચૂંટણી પહેલા આ શિબિર મહત્વપૂર્ણ સાબિત થશે.\nMay 13, 2022 | 7:38 AM\nGujarat Assembly Election : ભાજપ બાદ હવે કોંગ્રેસ પણ ગુજરાત અને હિમાચલ વિધાનસભાની આગામી ચૂંટણી પહેલા એક્શનમાં જોવા મળી રહી છે. રાજસ્થાનના ઉદયપુરમાં આજથી કોંગ્રેસની ત્રણ દિવસીય નવ સંકલ્પ ચિંતન શિબર શરૂ થઈ રહ્યું છે. કોંગ્રેસની (Congress) ચિંતન શિબિર 13 થી 15 મે સુધી ચાલશે. આ ચિંતન શિબિરમાં (Congress chintan shivir) ચૂંટણીમાં સતત હારનો સામનો કરી રહેલી કોંગ્રેસ તેની પુનઃરચના અને ધ્રુવીકરણની રાજનીતિનો સામનો કરવા માટે વ્યૂહરચના ઘડશે. આ શિબિરમાં કોંગ્રેસના 400થી વધુ દિગ્ગજો ભાગ લેશે. કેમ્પમાં સામેલ થવા માટે રાહુલ ગાંધી (Rahul Gandhi) ટ્રેન દ્વારા ઉદયપુર પહોંચશે.\nજેમાં સોનિયા ગાંધી અને પ્રિયંકા ગાંધી વાડ્રા પણ હાજરી આપશે. કહેવામાં આવી રહ્યું છે કે આ ચિંતન શિબિરમાં ઘણા મુદ્દાઓ પર મંથન કરવું પડશે. સાથે જ એ વાત પણ બહાર આવી રહી છે કે છાવણીમાં પાર્ટીના નેતાઓ અને કાર્યકરો રાહુલ ગાંધીને કોંગ્રેસ અધ્યક્ષ બનાવવાની માંગ કરી શકે છે.\nવિધાનસભા ચૂંટણીમાં મળેલી હારની સમીક્ષા થશે\nઆ વર્ષની શરૂઆતમાં પાંચ રાજ્યોની વિધાનસભાની ચૂંટણીમાં પાર્ટીની હારની પૃષ્ઠભૂમિમાં ચિંતન શિબિરનું આયોજન કરવામાં આવી રહ્યું છે. છેલ્લા આઠ વર્ષમાં યોજાયેલી ચૂંટણીમાં પાર્ટીને અનેક ચૂંટણી હારનો સામનો કરવો પડ્યો છે. કોંગ્રેસે તેના કેટલાક અગ્રણી ચહેરાઓની વિદાય પણ જોઈ છે. ચિંતન શિબિર સોનિયા ગાંધીના લોકોને સંબોધનથી શરૂ થશે અને 15 મેના રોજ રાહુલ ગાંધીના ભાષણ સાથે સમાપ્ત થશે.\nCM Ashok GehlotCongressgujaratelectionRahul GandhiRajasthan\nCSK vs RR Live Score, IPL 2022 : મોઈન અલીની ધમાલ, 19 બોલમાં અડધી સદી, અશ્વિન, બોલ્ટ અને કૃષ્ણાની ધોલાઈ કરી


it is strictly forbidden to talk about what is constantly on the mind | જે સતત મનમાં છે એના વિશે બોલવાની બિલકુલ મનાઈ છે\nજે સતત મનમાં છે એના વિશે બોલવાની બિલકુલ મનાઈ છે\n31 July, 2021 08:09 AM IST | Mumbai | Gujarati Mid-day Correspondent\nદામ્પત્યજીવનમાં પણ એવું જ છે. પતિ પત્ની પાસે અને પત્ની પતિ પાસે એવી જ અપેક્ષા રાખે છે કે હું કશું કહું નહીં તો પણ તેના પાર્ટનરે બધું સમજી જવાનું\nઆ જ કારણ છે જેને લીધે સેક્સ માટે મહત્તમ માહિતી જાતે ગૅધર કરવામાં આવે છે અને એ જે માહિતી મળે છે એની ખરાઈ કરવા પણ ક્યાંય જઈ શકાતું નથી. દામ્પત્યજીવનમાં પણ એવું જ છે. પતિ પત્ની પાસે અને પત્ની પતિ પાસે એવી જ અપેક્ષા રાખે છે કે હું કશું કહું નહીં તો પણ તેના પાર્ટનરે બધું સમજી જવાનું\nકામસૂત્ર શું છે?\nજો આ પ્રશ્ન આજના આ સમયમાં, જે સમયમાં સોશ્યલ મીડિયા આટલું આગળ વધી ગયું છે એ પછી પણ પૂછવામાં આવે તો એનો એક જ જવાબ મળે કે ‘કામસૂત્ર’ વાત્સ્યાયન દ્વારા લખાયેલું પુસ્તક છે અને એમાં સેક્સની ડિફરન્ટ પોઝિશન્સ બતાવવામાં આવી છે. આનાથી મોટી લાચારી બીજી કઈ હોય કે ‘કામસૂત્ર’ જેવું અદ્ભુત સર્જન માત્ર ને માત્ર સેક્સ પોઝિશન બતાવતું પુસ્તક બનીને રહી ગયું છે, જ્યારે હકીકત કંઈક અલગ જ છે અને ‘કામસૂત્ર’ ખરેખર એક મહાન સર્જન છે.\nઆપણે ત્યાં સેક્સને આજે પણ એક ટૅબુ તરીકે જ જોવામાં આવે છે. સેક્સ એટલે એવો સબ્જેક્ટ જેની તમે ખૂલીને ચર્ચા ન કરી શકો, કોઈની સાથે જાહેરમાં વાત ન થઈ શકે. સેક્સ એટલે એવો વિષય જેના વિશે તમે ફૅમિલી સાથે બેસીને ડિસ્કસ ન કરી શકો. ફૅમિલીના બધા મેમ્બરો સાથે બેસીને ડિસક્સ ન થાય એ ચાલો માનીએ પણ ખરા, પરંતુ આ વિષય પર બંધબારણે પતિ-પત્ની પણ ક્યારેય ચર્ચા નથી કરતાં. આપણે ત્યાં એક જ માન્યતા છે કે સેક્સ એટલે પતિ-પત્ની વચ્ચે થતો સંભોગ. બસ, આટલું જ. આનાથી આગળ પણ કશું નહીં અને એનાથી વધારે પણ કશું નહીં. સેક્સ માત્ર સંભોગ સુધી સીમિત નથી જ નથી. તમે સંભોગને જ સેક્સ ન કહી શકો. ‘કામસૂત્ર’ના આરંભમાં જ વાત્સ્યાયને કહ્યું છે કે ગૃહસ્થ જીવન સ્વસ્થ હોવું જોઈએ અને આ ગૃહસ્થ જીવન સ્વસ્થ ત્યારે જ બને જ્યારે તેમની બેડરૂમ લાઇફ સ્વસ્થ હોય. તેમની એટલે કોઈ એક નહીં, બન્નેની. હસબન્ડની પણ અને વાઇફની પણ.\nયાદ રાખવું કે વાઇફ માટે સેક્સ ડ્યુટી નથી કે પછી હસબન્ડ માટે સેક્સ માત્ર ફિઝિકલ નીડ નથી. જરૂરિયાત છે તો એ બન્નેની છે અને ડ્યુટી છે તો એ પણ બન્નેની છે. જોકે એવું ધારવામાં, માનવામાં અને સ્વીકારવામાં નથી આવતું. આ અને આવા ઘણા પ્રશ્નો પર્સનલ લાઇફમાં મહત્તમ માત્રામાં જોવા મળે છે અને એને જ કારણે હું ઇન્ટિમેટ રિલેશનશિપ કોચ કે કહો કે સેક્સ કોચ બની છું.\nઆજની તારીખે મારી પાસે અસંખ્ય એવા કેસ આવતા હોય છે જેમાં પતિ-પત્નીના સંબંધોમાં બધું જ હોય, પણ હૅપીનેસનો અભાવ હોય. આ માટે મને ક્યાંક ને ક્યાંક પૉર્ન ફિલ્મ પણ જવાબદાર લાગે છે. પૉર્ન ફિલ્મોમાં જે બતાવવામાં આવે છે એવી જ સેક્સ-લાઇફ મોટા ભાગના લોકો ઇચ્છે છે જે શક્ય જ નથી. માત્ર પુરુષ જ નહીં, સ્ત્રીના મનમાં ક્યાંક ને ક્યાંક એક જ વાત હોય છે કે અમે કશું બોલીએ નહીં, કહીએ નહીં, વાત પણ ન કરીએ અને એ પછી અમારા મનની વાત મારો પાર્ટનર સમજી લે અને એ મુજબ તે વર્તે.\nઅશક્ય. કહો કે નેક્સ્ટ ટુ ઇમ્પૉસિબલ.\nતમે જો તમારા ગમા-અણગમા વિશે ક્લિયર ન હો કે પછી તમે શું ઇચ્છો છો, તમારા મનમાં શું છે એ વાતની ક્લૅરિટી જ ન હોય તો તમારી સેક્સ-લાઇફ કેવી રીતે હેલ્ધી રહેવાની? ધારો કે એવું બન્યું તો પછી તમારી મૅરેજ લાઇફ કેવી રીતે હેલ્ધી હોવાની? શક્ય જ નથી. હેલ્ધી મૅરેજ લાઇફ માટે હેલ્ધી સેક્સ લાઇફ અત્યંત મહત્ત્વની છે અને એના માટે જરૂરી છે વાત કરવી. ટ્રાન્સપરન્સી બહુ જરૂરી છે.\nઘણા કિસ્સામાં એવું બને છે કે પત્નીને કોઈ પ્રકારની તકલીફ છે અને તે કહી નથી શકતી. આવું બને ત્યારે એ જે વાત છે એ પ્રૉબ્લેમ બની જાય અને પ્રૉબ્લેમ પણ જ્યારે મોટો થઈ જાય ત્યારે ડૉક્ટરને કન્સલ્ટ કરવામાં આવે. જો એવું હોય તો સારું કહેવાય, કારણ કે આપણે ત્યાં લોકો આજે પણ ડૉક્ટર પાસે જતા કે પછી ડૉક્ટરને વાત કરતા એટલા માટે ડરતા હોય છે કે ડૉક્ટર તેની વાત સમજવાની જગ્યાએ અને એનું સાચું સૉલ્યુશન કાઢવાને બદલે મેડિસિન આપીને રવાના કરી દે છે. પુરુષ અને સ્ત્રીને જ્યારે પણ દવા લેવાનું આવે ત્યારે ક્યાંક ને ક્યાંક તેમને એ વાત ખટકે છે. તેમને થાય છે કે મારામાં કોઈ ખામી છે અને હું એ ખામી દૂર કરવા માટે દવા લઉં છું. આ વાત આગળ જતા ઈગો પર આવી જાય અને એની અસર જુદી જ દેખાવાની શરૂ થાય. એવું ન થવા દેવું જોઈએ. હું તો કહીશ કે અમુક ડૉક્ટરો એવા પણ છે જે ઇન્ટિમેટ રિલેશનની બાબતમાં ચર્ચા કરવા માગતા હોય, પણ પેશન્ટ તેમને અવૉઇડ કરે. આવું ન થાય એ માટે પ્રૉપર એજ્યુકેશન જરૂરી છે. જોકે આપણે ત્યાં તો એની પણ મજબૂરી છે.\nપ્રૉપર એજ્યુકેશન આજે પણ આપણે ત્યાં નથી અને એજ્યુકેશનની બાબતમાં હું એક વાત કહીશ કે માણસ પૂરેપૂરો એજ્યુકેટ થઈ ગયો છે એ વાત જ ખોટી છે. એજ્યુકેશન સતત ચાલતી રહેતી પ્રક્રિયા છે. આપણી સોસાયટી પાસે બધી બાબતનું નૉલેજ છે, પણ સેક્સ જેવા અગત્યના વિષયમાં નૉલેજની કમી છે.\nઆપણે જ્યારે વાત કરવા કે ડિસ્કસ કરવા તૈયાર નથી ત્યારે સેક્સ એજ્યુકેશન બહુ જરૂરી બની જાય છે. હું એવું નથી કહેતી કે તમે તમારાં નાનાં બાળકોની હાજરીમાં બધું જ ડિસ્કસ કરો. બાળકોની ડિસ્કસ કરવા માટેની પણ એક ચોક્કસ ઉંમર હોવી જોઈએ. બાળકમાં એ બાબતની સમજણ આવતી જાય ત્યારથી જ તેનું હેલ્ધી ડિસ્કશન શરૂ થવું જોઈએ. બાળક બે કે ત્રણ વર્ષનું હોય ત્યારે તેના માટે બૉડી એટલે બૉડી જ છે. પ્રાઇવેટ પાર્ટ્સ કયા છે અને એ શેના માટે છે એની તેને કશી ખબર નથી. એવા સમયે બાળકને ટોકીને કે પછી તેને એ વિશે ચોક્કસ રીતે અટકાવીને તેનામાં એ પાર્ટ માટેની ક્યુરિયૉસિટી આપણે જ આપી દેતા હોઈએ છીએ. પ્રાઇવેટ પાર્ટ ગંદા છે, એને અડવું ન જોઈએ અને એવી બધી વાતો કરીને બાળકને ક્યાંક ને ક્યાંક આપણે જ એ વિશે વધારે વિચારતું કરી દઈએ છીએ.\nસેક્સને લઈને આપણે ત્યાં અઢળક ઇશ્યુ છે. હું એવું બિલકુલ નથી કહેતી કે ઇશ્યુ આપણે ત્યાં જ છે અને બીજા દેશોમાં નથી. જોકે આપણે ત્યાં એની માત્રા મોટી છે એ તો તમારે પણ સ્વીકારવું પડશે. આનું કારણ પણ એ જ છે કે આપણે એ ટૉપિક પર ખૂલીને બોલવા કે ચર્ચા કરવા રાજી નથી. સેક્સની ઓછી સમજણને લીધે થતી બીમારી કે તકલીફો વિશે પણ આપણે ડિસ્કસ કરવા રાજી નથી. સેક્સલેસ મૅરેજ, પૉર્ન ઍડિક્શન, મૅસ્ટરબેશન ઍડિક્શન જેવા ક્યાંક ને ક્યાંક પર્સનલ લાઇફના ઇશ્યુની ચર્ચા કરવા પણ આપણે રાજી નથી. એને લીધે બને છે એવું કે વ્યક્તિ અંદર ને અંદર, મનમાં રિબાયા કરે છે. તેને વાત કરવી છે, પણ પ્રશ્ન એ છે કે કોની સાથે વાત કરે? તેને કહેવું છે, પણ કોને કહે? કોને પૂછે? માતા-પિતાને કહી શકાય એમ નથી. મનમાં છે કે દોસ્તોને કહીશું તો પોતે હાંસીપાત્ર બનશે. ડૉક્ટર પાસે જવામાં મોટી બીમારી નીકળવાનો ડર છે. આ બધા પછી પોતે જાતે જ એનું સૉલ્યુશન શોધવાનો પ્રયાસ કરે છે અને એ સૉલ્યુશનમાં તેની પાસે એક પર્સન્ટ સાચી માહિતી અને નવ્વાણું પર્સન્ટ ખોટી માહિતી આવે છે.\nહું કહીશ કે દરેક વિષયની એક બાઉન્ડરી હોય અને બાઉન્ડરીમાં રહીને કરવામાં આવતી દરેક ચીજ કન્ટ્રોલમાં રહે. જોકે બાઉન્ડરીની વાત કરતાં પહેલાં જગ્યા તો નક્કી કરવી પડશેને? જગ્યા જ નહીં હોય તમારી પાસે તો પછી બાઉન્ડરી કેવી રીતે બાંધી શકાય? બાઉન્ડરી બાંધો, પણ મોકળાશ નક્કી કરીને એને બાઉન્ડરી આપો. મારું કહેવાનું માત્ર એટલું છે કે જો સેક્સને ટૅબુ બનાવીને જ આપણે આગળ વધતા રહીશું તો આજે આપણે હેરાન થઈએ છીએ, પણ ભવિષ્યમાં આપણે પસ્તાવાનો વારો આવશે. એવું ન થવા દેવું હોય તો સેક્સ શબ્દની જે શરમ છે એ ક્યાંક ને ક્યાંક દૂર કરવી પડશે, મનમાંથી કાઢવી પડશે. પિરિયડ્સથી માંડીને પ્રાઇવેટ પાર્ટના હાઇજીનેશન, STD અને પ્લેઝર સુધીની બધી વાતોની ખૂલીને ચર્ચા કરીશું તો જ શરમ છૂટશે અને શરમ છોડીશું તો ક્યાંક ને ક્યાંક પડતી તકલીફોનું, સમસ્યાઓનું નિવારણ આવશે અને સ્વસ્થ લાઇફ જીવી શકાશે. નહીં તો શારીરિક રીતે સ્વસ્થ હોઈશું, પણ મનમાં વિકાર અને વિકૃતિ જ ચાલતી રહેશે.\n‘કામસૂત્ર’ના આરંભમાં જ વાત્સ્યાયને કહ્યું છે કે ગૃહસ્થ જીવન સ્વસ્થ હોવું જોઈએ અને આ ગૃહસ્થ જીવન સ્વસ્થ ત્યારે જ બને જ્યારે તેમની બેડરૂમ લાઇફ સ્વસ્થ હોય. તેમની એટલે કોઈ એક નહીં, બન્નેની.