Jylamvo (methotrexate) – περιληψη των χαρακτηριστικων του προϊοντοσ - L01BA01 – RXed.eu | EL\nΑρχική / J / Jylamvo\nJylamvo (methotrexate) – περιληψη των χαρακτηριστικων του προϊοντοσ - L01BA01\nΌνομα φαρμάκου Jylamvo\nΚωδικός ATC L01BA01\nΚατασκευαστής Therakind Limited\nJylamvo: περιληψη των χαρακτηριστικων του προϊοντοσ\nJylamvo: οροι ή περιορισμοι σχετικα με τη διαθεση και τη χρηση\nJylamvo: φυλλο οδηγιων χρησησ\nJylamvo 2 mg/ml πόσιμο διάλυμα\nΈνα ml διαλύματος περιέχει 2 mg μεθοτρεξάτης.\nΈνα ml διαλύματος περιέχει 2 mg μεθυλο-υδροξυβενζοϊκού (ως άλας νατρίου) και 0,2 mg αιθυλο- υδροξυβενζοϊκού.\nΔιαυγές διάλυμα, κίτρινου χρώματος.\nΤο Jylamvo χρησιμοποιείται στις ακόλουθες ενδείξεις:\nΡευματικές και δερματικές παθήσεις\n•Ενεργός ρευματοειδής αρθρίτιδα σε ενήλικους ασθενείς.\n•Πολυαρθρικές μορφές ενεργού, νεανικής ιδιοπαθούς αρθρίτιδας (juvenile idiopathic arthritis, JIA) βαριάς μορφής σε εφήβους και παιδιά ηλικίας 3 ετών και άνω, όταν η ανταπόκριση στα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα (ΜΣΑΦ) είναι ανεπαρκής.\n•Ανθεκτική στη θεραπεία ψωρίαση βαριάς μορφής που προκαλεί αναπηρία και η οποία δεν ανταποκρίνεται επαρκώς σε άλλες μορφές θεραπείας, όπως φωτοθεραπεία, θεραπεία με ψωραλένιο και υπεριώδη ακτινοβολία Α (PUVA) και ρετινοειδή, καθώς και ψωριασική αρθρίτιδα βαριάς μορφής σε ενήλικους ασθενείς.\n•Θεραπεία συντήρησης της οξείας λεμφοβλαστικής λευχαιμίας (ΟΛΛ) σε ενήλικες, εφήβους και παιδιά ηλικίας 3 ετών και άνω\nΗ μεθοτρεξάτη θα πρέπει να συνταγογραφείται μόνο από γιατρούς που διαθέτουν εμπειρία σχετικά με τις διάφορες ιδιότητες του φαρμακευτικού προϊόντος και τον τρόπο δράσης του.\nΣημαντική προειδοποίηση σχετικά με τη δοσολογία της μεθοτρεξάτης\nΚατά τη θεραπεία ρευματικών ή δερματικών παθήσεων, η μεθοτρεξάτη πρέπει να λαμβάνεται μόνο μία φορά την εβδομάδα. Η εσφαλμένη δοσολογία κατά τη χρήση της μεθοτρεξάτης μπορεί να προκαλέσει σοβαρές ανεπιθύμητες ενέργειες, ακόμη και τον θάνατο. Διαβάστε πολύ προσεκτικά αυτήν την παράγραφο της περίληψης των χαρακτηριστικών του προϊόντος.\nΟ ιατρός που το συνταγογραφεί μπορεί να καθορίσει την ημέρα λήψης στη συνταγή.\nΗδόση και η διάρκεια της θεραπείας προσδιορίζονται ατομικά με βάση την κλινική εικόνα του ασθενούς και την ανεκτικότητα στη μεθοτρεξάτη. Η θεραπεία της ενεργού ρευματοειδούς αρθρίτιδας, της JIA βαριάς μορφής, καθώς και της ψωρίασης και της ψωριασικής αρθρίτιδας βαριάς μορφής αποτελεί μια μακροχρόνια θεραπεία.\nΗεβδομαδιαία δόση δεν θα πρέπει να υπερβαίνει τα 25 mg (12,5 ml). Οι δόσεις που υπερβαίνουν τα 20 mg (10 ml)/εβδομάδα μπορούν να συνοδεύονται από σημαντική αύξηση της τοξικότητας, ιδιαίτερα από καταστολή του μυελού των οστών.\nΕπιπλέον, ενδείκνυται η ταυτόχρονη συμπληρωματική αγωγή με 5 mg φυλλικού οξέος δύο φορές την εβδομάδα (εκτός της ημέρας χορήγησης).\nΔοσολογία σε ενήλικους ασθενείς με ρευματοειδή αρθρίτιδα\nΗσυνιστώμενη αρχική δόση είναι 7,5 mg (3,75 ml) μεθοτρεξάτης μία φορά την εβδομάδα. Ανάλογα με την εξατομικευμένη δραστηριότητα της νόσου και την ανεκτικότητα του ασθενούς, η δόση μπορεί να αυξάνεται σταδιακά κατά 2,5 mg (1,25 ml) ανά εβδομάδα.\nΗανταπόκριση στη θεραπεία μπορεί να αναμένεται μετά από περίπου 4-8 εβδομάδες.\nΜετά την επίτευξη της επιθυμητής θεραπευτικής έκβασης, η δόση θα πρέπει να μειώνεται σταδιακά στη χαμηλότερη δυνατή αποτελεσματική δόση συντήρησης.\nΤα συμπτώματα ενδέχεται να επιστρέψουν μετά τη διακοπή της θεραπείας.\nΔοσολογία σε παιδιά και εφήβους με πολυαρθρικές μορφές νεανικής ιδιοπαθούς αρθρίτιδας\nΟι ασθενείς που πάσχουν από JIA θα πρέπει να παραπέμπονται πάντοτε σε μονάδα ρευματολογίας ειδικευμένη στην αντιμετώπιση παιδιών/εφήβων.\nΗ συνιστώμενη δόση είναι 10-15 mg (5-7,5 ml)/m² εμβαδού επιφάνειας σώματος (BSA)/εβδομάδα. Σε ανθεκτικές στη θεραπεία περιπτώσεις, η εβδομαδιαία δοσολογία μπορεί να αυξηθεί σε έως και 20 mg (10 ml)/m² BSA/εβδομάδα. Ωστόσο, εάν η δόση αυξηθεί, η παρακολούθηση ενδείκνυται να πραγματοποιείται με αυξημένη συχνότητα.\nΔοσολογία σε ενήλικες με βαριές μορφές ψωρίασης και σε ενήλικους ασθενείς με ψωριασική αρθρίτιδα\nΣυνιστάται η χορήγηση μιας δοκιμαστικής δόσης 2,5-5 mg (1,25-2,5 ml) μία εβδομάδα πριν από την έναρξη της θεραπείας, προκειμένου να ανιχνευθούν έγκαιρα τυχόν ανεπιθύμητες ενέργειες. Εάν μία εβδομάδα αργότερα οι τιμές των κατάλληλων εργαστηριακών εξετάσεων είναι φυσιολογικές, η θεραπεία μπορεί να ξεκινήσει. Η συνιστώμενη αρχική δόση είναι 7,5 mg (3,75 ml) μεθοτρεξάτης μία φορά την εβδομάδα. Η δόση θα πρέπει να αυξάνεται σταδιακά, αλλά δεν πρέπει, σε γενικές γραμμές, να υπερβαίνει την εβδομαδιαία δόση των 25 mg μεθοτρεξάτης. Η συνήθης δόση είναι 10 mg–\n25 mg (5 ml–12,5 ml) μία φορά την εβδομάδα. Οι δόσεις που υπερβαίνουν τα 20 mg (10 ml) την εβδομάδα μπορούν να συνοδεύονται από σημαντική αύξηση της τοξικότητας, ιδιαίτερα από καταστολή του μυελού των οστών.\nΗ ανταπόκριση στη θεραπεία μπορεί γενικά να αναμένεται μετά από περίπου 4-8 εβδομάδες. Μετά την επίτευξη της επιθυμητής θεραπευτικής έκβασης, η δόση θα πρέπει να μειώνεται σταδιακά στη χαμηλότερη δυνατή αποτελεσματική δόση συντήρησης.\nΚατά την προκαθορισμένη ημέρα λήψης, η εβδομαδιαία δόση μπορεί να λαμβάνεται ολόκληρη εφάπαξ ή να διαιρείται σε 2 έως 3 δόσεις. Σε κάθε περίπτωση, λαμβάνεται μόνο μία φορά την εβδομάδα.\nΔοσολογία σε οξεία λεμφοβλαστική λευχαιμία\nΗ χαμηλή δόση μεθοτρεξάτης χρησιμοποιείται στη θεραπεία συντήρησης της ΟΛΛ σε παιδιά ηλικίας 3 ετών και άνω, εφήβους και ενήλικες στο πλαίσιο περίπλοκων πρωτοκόλλων σε συνδυασμό με άλλα κυτταροστατικά φαρμακευτικά προϊόντα. Η θεραπεία θα πρέπει να τηρεί τα υφιστάμενα θεραπευτικά πρωτόκολλα.\nΟι κοινώς αποδεκτές μονές δόσεις κυμαίνονται μεταξύ 20-40 mg (10-20 ml)/m² εμβαδού επιφάνειας σώματος.\nΕάν η μεθοτρεξάτη χορηγείται σε συνδυασμό με σχήματα χημειοθεραπείας, για τη δοσολογία θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη τυχόν αλληλοεπικαλυπτόμενη τοξικότητα με τα συστατικά του άλλου φαρμακευτικού προϊόντος.\nΟι υψηλότερες δοσολογίες πρέπει να χορηγούνται παρεντερικά.\nΗ μεθοτρεξάτη θα πρέπει να χρησιμοποιείται με προσοχή στους παιδιατρικούς ασθενείς. Η θεραπεία θα πρέπει να τηρεί τα υφιστάμενα δημοσιευμένα θεραπευτικά πρωτόκολλα για τα παιδιά (βλ. παράγραφο 4.4).\nΟι δόσεις βασίζονται συνήθως στο BSA του ασθενούς και η θεραπεία συντήρησης αποτελεί μια μακροχρόνια θεραπεία.\nΗμεθοτρεξάτη θα πρέπει να χρησιμοποιείται με προσοχή σε ασθενείς με μειωμένη νεφρική λειτουργία (βλ. παράγραφο 4.4).\nΗδόση θα πρέπει να προσαρμόζεται ως ακολούθως για ασθενείς με ρευματοειδή αρθρίτιδα, νεανική αρθρίτιδα, ψωρίαση και ψωριασική αρθρίτιδα. Για την ένδειξη της ογκολογίας, οι συστάσεις στα δημοσιευμένα πρωτόκολλα θα πρέπει επίσης να εφαρμόζονται.\n% δόσης προς χορήγηση\nΤο Jylamvo δεν πρέπει να χορηγείται.\nΗ μεθοτρεξάτη θα πρέπει να χορηγείται με τη μέγιστη προσοχή, εάν τελικά χορηγηθεί, σε ασθενείς με σημαντική υφιστάμενη ή προγενέστερη ηπατική νόσο, ειδικά εάν αυτή οφείλεται στο αλκοόλ. Εάν τα\nεπίπεδα της χολερυθρίνης είναι > 5 mg/dl (85,5 μmol/l), η μεθοτρεξάτη αντενδείκνυται (βλ. παραγράφους 4.3 και 4.4).\nΗ χρήση σε παιδιά ηλικίας κάτω των 3 ετών δεν συνιστάται, επειδή τα διαθέσιμα δεδομένα για την αποτελεσματικότητα και την ασφάλεια είναι ανεπαρκή για αυτήν την ομάδα ασθενών.\nΣτους ηλικιωμένους ασθενείς (65 ετών και άνω) θα πρέπει να εξετάζεται το ενδεχόμενο μείωσης της δόσης, λόγω της μειωμένης ηπατικής και νεφρικής λειτουργίας, καθώς και λόγω των χαμηλών αποθεμάτων φυλλικού οξέος που παρατηρούνται με την αύξηση της ηλικίας. Επιπλέον, συνιστάται η στενή παρακολούθηση των ασθενών για πιθανά πρώιμα σημεία τοξικότητας (βλ. παραγράφους 4.4, 4.5, 4.8 και 5.2).\nΑσθενείς με παθολογικές συσσωρεύσεις υγρού (υπεζωκοτική συλλογή, ασκίτης)\nΚαθώς ο χρόνος ημίσειας ζωής της μεθοτρεξάτης μπορεί να παραταθεί κατά 4 φορές σε ασθενείς με παθολογικές συσσωρεύσεις υγρού, μπορεί να είναι απαραίτητη η μείωση της δόσης και σε ορισμένες περιπτώσεις ακόμη και η διακοπή της μεθοτρεξάτης (βλ. παραγράφους 4.4 και 5.2). Η ποσότητα της μείωσης της δόσης θα πρέπει να αποφασίζεται κατά περίπτωση.\nΤο Jylamvo προορίζεται μόνο για από του στόματος χρήση.\nΤο φαρμακευτικό προϊόν μπορεί να λαμβάνεται με ή χωρίς τροφή.\nΤο διάλυμα παρέχεται έτοιμο προς χρήση και πρέπει να καταπίνεται με λίγο νερό για την απομάκρυνση τυχόν υπολείμματος μεθοτρεξάτης από τη στοματική κοιλότητα.\nΓια την ορθή μέτρηση της συνταγογραφούμενης δόσης παρέχεται μια δοσιμετρική σύριγγα των 10 ml για την από του στόματος χορήγηση (βλ. φύλλο οδηγιών χρήσης).\nΕάν η στοματική οδός είναι αναποτελεσματική, ενδείκνυται η μετάβαση σε παρεντερική δοσολογική μορφή. Αυτό μπορεί να γίνει με ενδομυϊκή ή υποδόρια χορήγηση της μεθοτρεξάτης και συνιστάται για ασθενείς που παρουσιάζουν ανεπαρκή απορρόφηση της πόσιμης μορφής της μεθοτρεξάτης ή δεν ανέχονται καλά την από του στόματος χορήγηση.\n•Ηπατική δυσλειτουργία (επίπεδα χολερυθρίνης > 5 mg/dl (85,5 μmol/l), βλ. παράγραφο 4.2)\n•Νεφρική δυσλειτουργία βαριάς μορφής (κάθαρση κρεατινίνης μικρότερη από 30 ml/min, βλ. παράγραφο 4.2)\n•Προϋπάρχουσες διαταραχές του αίματος, όπως υποπλασία μυελού των οστών, λευκοπενία, θρομβοπενία ή σημαντική αναιμία\n•Βαριές, οξείες ή χρόνιες λοιμώξεις, όπως φυματίωση και λοίμωξη από τον ιό HIV\n•Στοματίτιδα, έλκη της στοματικής κοιλότητας και γνωστά ενεργά γαστρεντερικά έλκη\n•Γαλουχία (βλ. παράγραφο 4.6)\n•Ταυτόχρονος εμβολιασμός με εμβόλια με ζώντες μικροοργανισμούς\nΕπιπλέον, για μη ογκολογικές ενδείξεις\nΤο πόσιμο διάλυμα περιέχει 2 mg μεθοτρεξάτης σε κάθε ml διαλύματος. Η διαβάθμιση της δοσιμετρικής σύριγγας είναι σε ml και όχι σε mg. Θα πρέπει να δίνεται προσοχή προκειμένου να διασφαλίζεται ότι συνταγογραφείται η σωστή δοσολογία. Οι ασθενείς με ρευματικές ή δερματικές παθήσεις πρέπει να ενημερώνονται με σαφήνεια ότι η θεραπεία πρέπει να λαμβάνεται μόνο μία φορά την εβδομάδα και όχι σε ημερήσια βάση. Η εσφαλμένη χρήση της μεθοτρεξάτης μπορεί να προκαλέσει βαριές, ακόμη και θανατηφόρες, ανεπιθύμητες ενέργειες. Το ιατρικό προσωπικό και οι ασθενείς πρέπει να λαμβάνουν σαφείς οδηγίες.\nΟι ασθενείς θα πρέπει να γνωρίζουν τη σημασία της τήρησης της λήψης του φαρμάκου μία φορά την εβδομάδα.\nΚατά τη διάρκεια της θεραπείας, οι ασθενείς πρέπει να παρακολουθούνται κατάλληλα, ούτως ώστε να είναι δυνατή η ανίχνευση και η αξιολόγηση των σημείων πιθανών τοξικών επιδράσεων ή ανεπιθύμητων ενεργειών με ελάχιστη καθυστέρηση.\nΣυνεπώς, η μεθοτρεξάτη θα πρέπει να χορηγείται αποκλειστικά από γιατρούς με γνώση και εμπειρία στη χρήση θεραπευτικών αγωγών με αντιμεταβολίτες ή υπό την επίβλεψή τους.\nΙδιαίτερα αυστηρή παρακολούθηση του ασθενή ενδείκνυται μετά από προγενέστερη ακτινοθεραπεία (ιδιαίτερα της πυέλου), δυσλειτουργία του αιμοποιητικού συστήματος (π.χ. μετά από προγενέστερη ακτινοθεραπεία ή χημειοθεραπεία), επιβαρυμένη γενική κατάσταση, καθώς και σε προχωρημένη ηλικία ή σε πολύ μικρά παιδιά.\nΛόγω της πιθανότητας βαριών ή ακόμη και θανατηφόρων τοξικών αντιδράσεων, οι ασθενείς θα πρέπει να ενημερώνονται διεξοδικά από τον θεράποντα γιατρό για τους κινδύνους που ενέχονται (συμπεριλαμβανομένων των πρώιμων σημείων και συμπτωμάτων τοξικότητας) και για τα συνιστώμενα μέτρα ασφαλείας. Οι ασθενείς θα πρέπει να γνωρίζουν ότι πρέπει να ενημερώσουν αμέσως τον γιατρό αν εμφανιστεί οποιοδήποτε σύμπτωμα υπερδοσολογίας και ότι τα συμπτώματα υπερδοσολογίας πρέπει να παρακολουθούνται (συμπεριλαμβανομένων των τακτικών εργαστηριακών εξετάσεων).\nΟι δόσεις που υπερβαίνουν τα 20 mg (10 ml)/εβδομάδα μπορούν να συνοδεύονται από σημαντική αύξηση της τοξικότητας, ιδιαίτερα από καταστολή του μυελού των οστών.\nΟι ασθενείς με μειωμένη νεφρική λειτουργία θα πρέπει να αντιμετωπίζονται με ιδιαίτερη προσοχή και να λαμβάνουν μόνο χαμηλές δόσεις μεθοτρεξάτης, λόγω της καθυστερημένης απέκκρισης της μεθοτρεξάτης σε αυτούς τους ασθενείς (βλ. παράγραφο 4.2).\nΗ μεθοτρεξάτη θα πρέπει να χρησιμοποιείται μόνο με μεγάλη προσοχή, εάν τελικά χρησιμοποιηθεί, σε ασθενείς με αξιοσημείωτη ηπατική νόσο, ιδιαίτερα αν αυτή σχετίζεται/σχετιζόταν με την κατανάλωση αλκοόλ.\nΓονιμότητα και αναπαραγωγή Έχει αναφερθεί ότι η μεθοτρεξάτη προκαλεί υπογονιμότητα, ολιγοσπερμία, διαταραχές της εμμήνου\nρύσης και αμηνόρροια στον άνθρωπο, κατά τη διάρκεια της θεραπείας και για μια σύντομη χρονική περίοδο μετά τη διακοπή της. Επιπλέον, η μεθοτρεξάτη προκαλεί εμβρυοτοξικότητα, αποβολή και εμβρυϊκές ανωμαλίες στον άνθρωπο. Κατά συνέπεια, θα πρέπει να συζητούνται οι πιθανές επιδράσεις στην αναπαραγωγή με άνδρες και γυναίκες ασθενείς σε αναπαραγωγική ηλικία (βλ. παράγραφο 4.6). Κατά τη διάρκεια της θεραπείας και για τουλάχιστον έξι μήνες στη συνέχεια, άνδρες και γυναίκες πρέπει να χρησιμοποιούν αποτελεσματική αντισύλληψη.\nΟι άνδρες που λαμβάνουν θεραπεία με μεθοτρεξάτη δεν θα πρέπει να αποκτούν παιδιά κατά τη διάρκεια της θεραπείας και για τουλάχιστον 6 μήνες μετά τη διακοπή της. Καθώς η θεραπεία με μεθοτρεξάτη μπορεί να προκαλέσει βαριάς μορφής και πιθανώς μη αναστρέψιμες διαταραχές της σπερματογένεσης, οι άνδρες θα πρέπει να ενημερώνονται, πριν από την έναρξη της θεραπείας, σχετικά με τη δυνατότητα διατήρησης σπέρματος (βλ. παραγράφους 4.3 και 4.6).\nΠριν από τη χρήση του Jylamvo πρέπει να επιβεβαιώνεται η απουσία κύησης.\nΣυνιστώμενες εξετάσεις και μέτρα ασφαλείας\nΠριν από την έναρξη της θεραπείας ή κατά την επανάληψή της μετά από περίοδο ανάρρωσης\nΓενική εξέταση αίματος με λευκοκυτταρικό τύπο και αιμοπετάλια, έλεγχος ηπατικών ενζύμων, χολερυθρίνης και αλβουμίνης ορού, ακτινογραφία θώρακος, καθώς και δοκιμασίες νεφρικής λειτουργίας. Εάν υπάρχει κλινική ένδειξη, θα πρέπει να αποκλείεται η φυματίωση και η ηπατίτιδα B και C.\nφάρμακα με συνταγογράφηση που απαριθμούνται. Ουσία: "Methotrexate"\nΟι ακόλουθες εξετάσεις πρέπει να διενεργούνται κάθε εβδομάδα κατά τις πρώτες δύο εβδομάδες και κατόπιν κάθε δύο εβδομάδες για έναν μήνα. Στη συνέχεια, ανάλογα με τον αριθμό των λευκοκυττάρων και τη σταθερότητα του ασθενούς, τουλάχιστον μία φορά τον μήνα κατά τη διάρκεια των επόμενων έξι μηνών και τουλάχιστον κάθε τρεις μήνες στη συνέχεια.\nΚατά την αύξηση της δόσης θα πρέπει να εξετάζεται το ενδεχόμενο πραγματοποίησης της παρακολούθησης με αυξημένη συχνότητα. Ιδιαιτέρως, οι ηλικιωμένοι ασθενείς θα πρέπει να παρακολουθούνται σε μικρά χρονικά διαστήματα για πρώιμα σημεία τοξικότητας (βλ. παράγραφο 4.2).\n-Εξέταση του στόματος και του φάρυγγα για τυχόν μεταβολές στους βλεννογόνους.\n-Γενική εξέταση αίματος με λευκοκυτταρικό τύπο και αιμοπετάλια. Επαγόμενη από μεθοτρεξάτη καταστολή της αιμοποιητικής δραστηριότητας ενδέχεται να εμφανιστεί αιφνίδια και με φαινομενικά ασφαλείς δόσεις. Οποιαδήποτε σοβαρή μείωση του αριθμού των λευκοκυττάρων ή των αιμοπεταλίων υποδηλώνει την άμεση διακοπή της θεραπείας και την έναρξη κατάλληλης υποστηρικτικής θεραπευτικής αγωγής. Οι ασθενείς θα πρέπει να ενθαρρύνονται να αναφέρουν στον γιατρό τους όλα τα σημεία και συμπτώματα που υποδηλώνουν την παρουσία λοίμωξης. Στους ασθενείς που λαμβάνουν ταυτόχρονα αιματοτοξικά φαρμακευτικά προϊόντα (π.χ. λεφλουνομίδη), η γενική εξέταση αίματος και ο αριθμός των αιμοπεταλίων θα πρέπει να παρακολουθούνται στενά.\n-Δοκιμασίες ηπατικής λειτουργίας - θα πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στην εμφάνιση ηπατικής τοξικότητας. Εάν υπάρχουν οποιαδήποτε παθολογικά ευρήματα σε δοκιμασίες ηπατικής λειτουργίας ή σε βιοψίες ήπατος ή εάν αυτά εμφανιστούν κατά τη διάρκεια της θεραπείας, τότε η θεραπεία δεν θα πρέπει να ξεκινάει ή θα πρέπει να διακόπτεται. Αυτά τα παθολογικά ευρήματα θα πρέπει να επανέρχονται στο φυσιολογικό εντός δύο εβδομάδων, μετά από τις οποίες, η θεραπεία μπορεί να συνεχιστεί κατά την κρίση του γιατρού.\nΈλεγχος ηπατικών ενζύμων ορού Παροδικές αυξήσεις των τρανσαμινασών διπλάσιες ή τριπλάσιες της φυσιολογικής τιμής παρατηρούνται στο 13-20% των ασθενών. Οι εμμένουσες παθολογικές τιμές των ηπατικών ενζύμων ή/και μείωση της αλβουμίνης στον ορό ενδέχεται να υποδεικνύουν ηπατοτοξικότητα βαριάς μορφής. Όσον αφορά τις ρευματολογικές ενδείξεις, δεν υπάρχουν στοιχεία που να υποστηρίζουν τη χρήση των βιοψιών ήπατος για την παρακολούθηση της ηπατοτοξικότητας. Για τους ασθενείς με ψωρίαση η ανάγκη βιοψίας ήπατος πριν από τη θεραπεία και κατά τη διάρκειά της είναι αμφιλεγόμενη.\nΑπαιτείται περαιτέρω έρευνα για να τεκμηριωθεί εάν οι επαναλαμβανόμενες ηπατικές εξετάσεις ή οι επαναλαμβανόμενες μετρήσεις του προπεπτιδίου του κολλαγόνου τύπου ΙΙΙ είναι κατάλληλες για την ανίχνευση της ηπατοτοξικότητας. Σε αυτή την αξιολόγηση θα πρέπει να διαφοροποιούνται οι ασθενείς που δεν έχουν κανέναν παράγοντα κινδύνου από αυτούς που έχουν παράγοντες κινδύνου, όπως προγενέστερη υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ, εμμένουσα αύξηση των ηπατικών ενζύμων, ιστορικό ηπατικής νόσου, οικογενειακό ιστορικό κληρονομικών ηπατικών νόσων, σακχαρώδης διαβήτης, παχυσαρκία και ιστορικό σημαντικής έκθεσης σε ηπατοτοξικά φαρμακευτικά προϊόντα ή χημικές ουσίες, καθώς και παρατεταμένη θεραπεία με μεθοτρεξάτη ή λήψη σε αθροιστικές δόσεις 1,5 g ή παραπάνω.\nΣτην περίπτωση σταθερής αύξησης των τιμών των ηπατικών ενζύμων, θα πρέπει να εξεταστεί το ενδεχόμενο μείωσης της δόσης ή διακοπής της θεραπείας.\nΛόγω της δυνητικής τοξικής επίδρασης στο ήπαρ, δεν θα πρέπει να λαμβάνονται επιπρόσθετα ηπατοτοξικά φαρμακευτικά προϊόντα κατά τη διάρκεια της θεραπείας με μεθοτρεξάτη, εκτός εάν αυτό είναι άκρως απαραίτητο και θα πρέπει να αποφεύγεται ή να μειώνεται η κατανάλωση αλκοόλ (βλ. παράγραφο 4.5). Στους ασθενείς που λαμβάνουν ταυτόχρονα άλλα ηπατοτοξικά φαρμακευτικά προϊόντα (π.χ. λεφλουνομίδη) θα πρέπει να πραγματοποιείται στενότερη παρακολούθηση των ηπατικών ενζύμων. Αυτό το ενδεχόμενο θα πρέπει να εξετάζεται και κατά την ταυτόχρονη χορήγηση αιματοτοξικών φαρμακευτικών προϊόντων.\nΑπαιτείται αυξημένη προσοχή σε ασθενείς με ινσουλινοεξαρτώμενο σακχαρώδη διαβήτη, καθώς εμφανίστηκε κίρρωση του ήπατος σε μεμονωμένα περιστατικά χωρίς αύξηση των τρανσαμινασών, κατά τη διάρκεια της θεραπείας με μεθοτρεξάτη.\n-Η νεφρική λειτουργία θα πρέπει να παρακολουθείται μέσω δοκιμασιών της νεφρικής λειτουργίας και ανάλυσης ούρων. Εάν τα επίπεδα της κρεατινίνης ορού είναι αυξημένα, η δόση θα πρέπει να μειώνεται. Εάν η κάθαρση κρεατινίνης είναι μικρότερη από 30 ml/min, δεν θα πρέπει να χορηγείται θεραπεία με μεθοτρεξάτη (βλ. παραγράφους 4.2 και 4.3).\nΔεν θα πρέπει να ξεκινάει θεραπεία με μέτρια υψηλές και υψηλές δόσεις μεθοτρεξάτης όταν η τιμή του pH των ούρων είναι μικρότερη από 7,0. Η αλκαλοποίηση των ούρων πρέπει να ελέγχεται μέσω επαναλαμβανόμενης παρακολούθησης του pH (τιμή ίση ή μεγαλύτερη από 6,8) για τις πρώτες τουλάχιστον 24 ώρες μετά την έναρξη της χορήγησης της μεθοτρεξάτης.\n-Εξέταση της αναπνευστικής οδού - οι ασθενείς πρέπει να παρακολουθούνται για συμπτώματα διαταραχής της πνευμονικής λειτουργίας και πρέπει να διενεργείται δοκιμασία της πνευμονικής λειτουργίας, αν είναι απαραίτητο. Τα συμπτώματα που σχετίζονται με τους πνεύμονες (ιδιαίτερα ο ξηρός, μη παραγωγικός βήχας) ή η μη ειδική πνευμονίτιδα που εκδηλώνεται κατά τη διάρκεια της θεραπείας με μεθοτρεξάτη μπορούν να αποτελούν ένδειξη δυνητικά επικίνδυνης βλάβης και απαιτείται η διακοπή της θεραπείας και η προσεκτική παρακολούθηση. Παρά τις διαφορές στην κλινική παρουσίαση, οι ασθενείς με επαγόμενη από μεθοτρεξάτη πνευμονική νόσο κατά κανόνα υποφέρουν από πυρετό, βήχα, δύσπνοια ή υποξαιμία. Πρέπει να λαμβάνεται ακτινογραφία θώρακος προκειμένου να αποκλείεται η λοίμωξη. Ενδέχεται να εκδηλωθεί οξεία ή χρόνια διάμεση πνευμονία, η οποία συχνά συνοδεύεται από ηωσινοφιλία στο αίμα, ενώ έχουν αναφερθεί και θάνατοι. Οι ασθενείς θα πρέπει να ενημερώνονται για τον κίνδυνο πνευμονίας και να λαμβάνουν οδηγίες να επικοινωνούν αμέσως με τον γιατρό τους εάν εμφανίσουν επίμονο βήχα ή επίμονη δύσπνοια.\nΗ μεθοτρεξάτη θα πρέπει να διακόπτεται σε ασθενείς με συμπτώματα από το αναπνευστικό, ενώ θα πρέπει να πραγματοποιείται άμεση εξέταση (συμπεριλαμβανομένης της ακτινογραφίας θώρακος) για να αποκλειστεί το ενδεχόμενο λοιμώξεων και όγκων. Εάν υπάρχει υποψία πνευμονικής νόσου εξαιτίας της μεθοτρεξάτης, θα πρέπει να ξεκινάει θεραπεία με κορτικοστεροειδή, ενώ η θεραπεία με μεθοτρεξάτη δεν θα πρέπει να επαναληφθεί.\nΤα συμπτώματα από το αναπνευστικό απαιτούν ταχεία διάγνωση και διακοπή της θεραπείας με μεθοτρεξάτη. Οι παθήσεις των πνευμόνων που προκαλούνται από τη μεθοτρεξάτη, όπως η πνευμονίτιδα, μπορούν να εκδηλωθούν σε οξεία μορφή ανά πάσα χρονική στιγμή της θεραπείας, δεν είναι πάντοτε πλήρως αναστρέψιμες, ενώ έχουν ήδη παρατηρηθεί για όλες τις δόσεις (συμπεριλαμβανομένων των χαμηλών δόσεων των 7,5 mg (3,75 ml)/εβδομάδα).\nΚατά τη διάρκεια της θεραπείας με μεθοτρεξάτη, μπορούν να εκδηλωθούν ευκαιριακές λοιμώξεις, συμπεριλαμβανομένης της πνευμονίας από Pneumocystis jiroveci, της οποίας η έκβαση μπορεί να είναι θανατηφόρα. Εάν κάποιος ασθενής εκδηλώσει συμπτώματα από το αναπνευστικό, θα πρέπει να εξεταστεί το ενδεχόμενο πνευμονίας από Pneumocystis jiroveci.\nΑπαιτείται ιδιαίτερη προσοχή σε ασθενείς με μειωμένη πνευμονική λειτουργία.\nΕπίσης, απαιτείται ιδιαίτερη προσοχή κατά την παρουσία μη ενεργών, χρόνιων λοιμώξεων (π.χ. έρπης ζωστήρας, φυματίωση, ηπατίτιδα B ή C), λόγω πιθανής ενεργοποίησής τους.\nΝεφρική δυσλειτουργία και ασθενείς που διατρέχουν κίνδυνο νεφρικής δυσλειτουργίας\nΔεδομένου ότι η μεθοτρεξάτη αποβάλλεται κυρίως μέσω των νεφρών, πρέπει να αναμένονται αυξημένες συγκεντρώσεις κατά την παρουσία νεφρικής δυσλειτουργίας, οι οποίες μπορεί να προκαλέσουν ανεπιθύμητες ενέργειες βαριάς μορφής.\nΕάν υφίσταται το ενδεχόμενο νεφρικής δυσλειτουργίας (π.χ. σε ηλικιωμένους ασθενείς), η παρακολούθηση θα πρέπει να πραγματοποιείται σε συντομότερα χρονικά διαστήματα. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα κατά την ταυτόχρονη χορήγηση φαρμακευτικών προϊόντων που επηρεάζουν την αποβολή της μεθοτρεξάτης, ή προκαλούν νεφρική βλάβη (π.χ. ΜΣΑΦ), ή που μπορούν ενδεχομένως να οδηγήσουν σε δυσλειτουργία του αιμοποιητικού συστήματος.\nΕάν υπάρχουν παράγοντες κινδύνου, όπως διαταραχές της νεφρικής λειτουργίας, συμπεριλαμβανομένης της ήπιας νεφρικής δυσλειτουργίας, δεν συνιστάται η συνδυασμένη χορήγηση με ΜΣΑΦ. Η αφυδάτωση ενδέχεται επίσης να εντείνει την τοξικότητα της μεθοτρεξάτης.\n(Βλ. παρακολούθηση νεφρικής λειτουργίας)\nΛόγω της επίδρασής της στο ανοσοποιητικό σύστημα, η μεθοτρεξάτη μπορεί να εξασθενήσει την ανταπόκριση στους εμβολιασμούς και να επηρεάσει τα αποτελέσματα των ανοσολογικών εξετάσεων. Δεν θα πρέπει να πραγματοποιείται ταυτόχρονα εμβολιασμός με εμβόλια με ζώντες μικροοργανισμούς.\nΣε ασθενείς που λαμβάνουν χαμηλή δόση μεθοτρεξάτης ενδέχεται να εκδηλωθούν κακοήθη λεμφώματα και στην περίπτωση αυτή πρέπει να διακόπτεται η θεραπεία. Εάν τα λεμφώματα δεν υποχωρήσουν αυτόματα, απαιτείται η έναρξη κυτταροτοξικής θεραπείας.\nΥπεζωκοτικές συλλογές ή ασκίτης\nΟι υπεζωκοτικές συλλογές και ο ασκίτης θα πρέπει να παροχετεύονται πριν από την έναρξη της θεραπείας με μεθοτρεξάτη (βλ. παράγραφο 4.2).\nΚαταστάσεις που προκαλούν αφυδάτωση, όπως έμετος, διάρροια ή στοματίτιδα\nΟι καταστάσεις που προκαλούν αφυδάτωση, όπως ο έμετος, η διάρροια ή η στοματίτιδα, μπορούν να αυξήσουν την τοξικότητα ως αποτέλεσμα των αυξημένων επιπέδων της δραστικής ουσίας. Σε αυτήν την περίπτωση, πρέπει να διακόπτεται η θεραπεία με μεθοτρεξάτη μέχρι να εξαφανιστούν τα συμπτώματα.\nΕίναι σημαντικός ο προσδιορισμός οποιασδήποτε αύξησης των επιπέδων της δραστικής ουσίας εντός 48 ωρών από την έναρξη της θεραπείας, διαφορετικά ενδέχεται να εμφανιστεί μη αναστρέψιμη τοξικότητα από τη μεθοτρεξάτη.\nΗ διάρροια και η ελκώδης στοματίτιδα ενδέχεται να είναι ενδείξεις τοξικών επιδράσεων και απαιτείται η διακοπή της θεραπείας, διαφορετικά μπορεί να προκληθεί αιμορραγική εντερίτιδα και θάνατος από διάτρηση του εντέρου. Μετά την εμφάνιση αιματέμεσης, μαύρων κοπράνων ή αίματος στα κόπρανα, πρέπει να διακόπτεται η θεραπεία.\nΣυμπληρωματική αγωγή με φυλλικό οξύ\nΕάν εμφανιστεί οξεία τοξικότητα από μεθοτρεξάτη, μπορεί να απαιτηθεί η θεραπεία των ασθενών με φυλλινικό οξύ. Σε ασθενείς με ρευματοειδή αρθρίτιδα ή ψωρίαση, η συμπληρωματική αγωγή με φυλλικό οξύ ή φυλλινικό οξύ μπορεί να μειώσει την τοξικότητα από μεθοτρεξάτη, όπως γαστρεντερικά συμπτώματα, στοματίτιδα, αλωπεκία και αυξημένα ηπατικά ένζυμα.\nΣυνιστάται ο έλεγχος των επιπέδων της βιταμίνης Β12 πριν από την έναρξη της συμπληρωματικής αγωγής με φυλλικό οξύ, ιδιαίτερα σε ενήλικες ηλικίας άνω των 50 ετών, επειδή η πρόσληψη φυλλικού οξέος μπορεί να υποκρύπτει ανεπάρκεια βιταμίνης Β12.\nΤα σκευάσματα βιταμινών ή άλλα προϊόντα που περιέχουν φυλλικό οξύ, φυλλινικό οξύ ή τα παράγωγά τους ενδέχεται να μειώσουν την αποτελεσματικότητα της μεθοτρεξάτης (βλ. παραγράφους 4.2 και 4.5).\nΔερματίτιδα και ηλιακό έγκαυμα\nΗ επαγόμενη από ακτινοβολία δερματίτιδα και το ηλιακό έγκαυμα μπορούν να επανεμφανιστούν κατά τη διάρκεια της θεραπείας με μεθοτρεξάτη («αναμνηστικές αντιδράσεις»). Οι ψωριασικές βλάβες μπορούν να επιδεινωθούν κατά τη διάρκεια υπεριώδους (UV) ακτινοβολίας και συγχορήγησης μεθοτρεξάτης.\nΈχουν αναφερθεί δερματολογικές αντιδράσεις βαριάς μορφής, περιστασιακά θανατηφόρες, συμπεριλαμβανομένων της τοξικής επιδερμικής νεκρόλυσης (σύνδρομο Lyell) ή του συνδρόμου Stevens-Johnson, μετά από μονή ή πολλαπλή δόση μεθοτρεξάτης.\nΔεδομένου ότι έχουν παρατηρηθεί περιστατικά εγκεφαλοπάθειας/λευκοεγκεφαλοπάθειας σε ασθενείς με καρκίνο που λαμβάνουν θεραπεία με μεθοτρεξάτη, αυτά δεν μπορούν να αποκλειστούν ούτε για τους ασθενείς που δεν έχουν ενδείξεις καρκίνου.\nΤο φαρμακευτικό προϊόν περιέχει μεθυλεστέρα παραϋδροξυβενζοϊκού νατρίου (Ε219) και παραϋδροξυβενζοϊκό αιθύλιο (E214). Μπορεί να προκαλέσει αλλεργικές αντιδράσεις (πιθανώς καθυστερημένες).\nΘα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη ο κίνδυνος αλληλεπίδρασης μεταξύ των ΜΣΑΦ και της μεθοτρεξάτης σε ασθενείς με χαμηλή δόση μεθοτρεξάτης, ειδικά στην περίπτωση μειωμένης νεφρικής λειτουργίας. Εάν απαιτείται συνδυασμένη θεραπεία, θα πρέπει να παρακολουθούνται η γενική εξέταση αίματος και η νεφρική λειτουργία. Θα πρέπει να δίνεται προσοχή αν τα ΜΣΑΦ και η μεθοτρεξάτη χορηγούνται εντός 24 ωρών, επειδή σε αυτήν την περίπτωση τα επίπεδα της μεθοτρεξάτης στο πλάσμα μπορούν να αυξηθούν με αποτέλεσμα την αύξηση της τοξικότητας. Οι μελέτες σε ζώα κατέδειξαν ότι η χορήγηση ΜΣΑΦ, συμπεριλαμβανομένου του σαλικυλικού οξέος, οδήγησαν σε μείωση της σωληναριακής έκκρισης της μεθοτρεξάτης και κατά συνέπεια ενίσχυσαν τις τοξικές επιδράσεις της. Ωστόσο, σε κλινικές δοκιμές κατά τις οποίες χορηγήθηκαν ταυτόχρονα ΜΣΑΦ και σαλικυλικό οξύ σε ασθενείς με ρευματοειδή αρθρίτιδα, δεν παρατηρήθηκε αύξηση των ανεπιθύμητων ενεργειών. Η θεραπεία της ρευματοειδούς αρθρίτιδας με αυτά τα φαρμακευτικά προϊόντα μπορεί να συνεχίζεται κατά τη διάρκεια της θεραπείας με χαμηλή δόση μεθοτρεξάτης, αλλά μόνο υπό στενή ιατρική επίβλεψη.\nΟι ασθενείς που λαμβάνουν δυνητικά ηπατοτοξικά φαρμακευτικά προϊόντα κατά τη διάρκεια της θεραπείας με μεθοτρεξάτη (π.χ. λεφλουνομίδη, αζαθειοπρίνη, σουλφασαλαζίνη και ρετινοειδή) θα πρέπει να παρακολουθούνται στενά για αυξημένη ηπατοτοξικότητα. Η κατανάλωση αλκοόλ θα πρέπει να αποφεύγεται κατά τη διάρκεια της θεραπείας με μεθοτρεξάτη (βλ. παράγραφο 4.4). Η τακτική κατανάλωση αλκοόλ και η χορήγηση επιπρόσθετων ηπατοτοξικών φαρμακευτικών προϊόντων αυξάνουν την πιθανότητα εμφάνισης ηπατοτοξικών ανεπιθύμητων ενεργειών στη μεθοτρεξάτη.\nΗ χορήγηση επιπρόσθετων αιματοτοξικών φαρμακευτικών προϊόντων (π.χ. μεταμιζόλη) αυξάνει την πιθανότητα εμφάνισης αιματοτοξικών ανεπιθύμητων ενεργειών βαριάς μορφής στη μεθοτρεξάτη.\nΠρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι φαρμακοκινητικές αλληλεπιδράσεις μεταξύ της μεθοτρεξάτης, των αντισπασμωδικών (μειωμένα επίπεδα μεθοτρεξάτης στον ορό) και της 5-φθοριοουρακίλης (αυξημένος χρόνος ημίσειας ζωής της 5-φθοριοουρακίλης).\nΤα σαλικυλικά, η φαινυλοβουταζόνη, η διφαινυλυδαντοΐνη (= φαινυτοΐνη), τα βαρβιτουρικά, τα ηρεμιστικά, τα από του στόματος αντισυλληπτικά, οι τετρακυκλίνες, τα παράγωγα της αμιδοπυρίνης, οι σουλφοναμίδες, τα διουρητικά θειαζίδης, τα από του στόματος υπογλυκαιμικά, η δοξορουβικίνη και το p-αμινοβενζοϊκό οξύ εκτοπίζουν τη μεθοτρεξάτη από τις θέσεις δέσμευσης στην αλβουμίνη του\nορού και συνεπώς αυξάνουν τη βιοδιαθεσιμότητα και ως εκ τούτου την τοξικότητα (έμμεση αύξηση της δόσης).\nΗ προβενεσίδη και τα ασθενή οργανικά οξέα μπορούν επίσης να μειώσουν τη σωληναριακή έκκριση της μεθοτρεξάτης και συνεπώς προκαλούν, με παρόμοιο τρόπο, έμμεση αύξηση της δόσης.\nΤα αντιβιοτικά, όπως η πενικιλλίνη, τα γλυκοπεπτίδια, οι σουλφοναμίδες, η σιπροφλοξασίνη και η κεφαλοτίνη μπορούν, σε μεμονωμένες περιπτώσεις, να μειώσουν τη νεφρική κάθαρση της μεθοτρεξάτης, ούτως ώστε να παρατηρούνται αυξημένες συγκεντρώσεις της μεθοτρεξάτης στον ορό, με ταυτόχρονη αιματολογική και γαστρεντερική τοξικότητα.\nΤα από του στόματος αντιβιοτικά, όπως οι τετρακυκλίνες, η χλωραμφαινικόλη και τα μη απορροφήσιμα αντιβιοτικά ευρέως φάσματος ενδέχεται να μειώσουν την εντερική απορρόφηση της μεθοτρεξάτης ή να παρεμποδίσουν την εντεροηπατική κυκλοφορία, αναστέλλοντας την εντερική χλωρίδα ή καταστέλλοντας τον μεταβολισμό των βακτηρίων.\nΤο ενδεχόμενο διαταραχών της αιμοποίησης πρέπει να λαμβάνεται υπόψη στην περίπτωση (προ- )θεραπείας με φαρμακευτικά προϊόντα που μπορεί να ευθύνονται για ανεπιθύμητες ενέργειες στον μυελό των οστών (π.χ. σουλφοναμίδες, τριμεθοπρίμη/σουλφαμεθοξαζόλη, χλωραμφαινικόλη, πυριμεθαμίνη).\nΗ ταυτόχρονη θεραπεία με φαρμακευτικά προϊόντα που μπορούν να προκαλέσουν ανεπάρκεια του φυλλικού οξέος (π.χ. σουλφοναμίδες, τριμεθοπρίμη/σουλφαμεθοξαζόλη) μπορεί να οδηγήσει σε αυξημένη τοξικότητα της μεθοτρεξάτης. Κατά συνέπεια, θα πρέπει να δίνεται ιδιαίτερη προσοχή σε ασθενείς με προϋπάρχουσα ανεπάρκεια του φυλλικού οξέος.\nΑντίθετα, η συγχορήγηση φαρμακευτικών προϊόντων που περιέχουν φυλλινικό οξύ ή σκευασμάτων βιταμινών που περιέχουν φυλλικό οξύ ή παράγωγα, ενδέχεται να εξασθενίσουν την αποτελεσματικότητα της μεθοτρεξάτης.\nΟ συνδυασμός μεθοτρεξάτης και σουλφασαλαζίνης μπορεί να ενισχύσει την επίδραση της μεθοτρεξάτης, επειδή η σουλφασαλαζίνη αναστέλλει τη σύνθεση του φυλλικού οξέος. Αυτό μπορεί να προκαλέσει αύξηση του κινδύνου ανεπιθύμητων ενεργειών, παρόλο που σε αρκετές μελέτες παρατηρήθηκε μόνο σε μεμονωμένους ασθενείς.\nΗ κυκλοσπορίνη μπορεί να ενισχύσει την αποτελεσματικότητα και την τοξικότητα της μεθοτρεξάτης. Όταν χρησιμοποιείται ο συνδυασμός, ενέχεται ο κίνδυνος υπερβολικής ανοσοκαταστολής μαζί με τον κίνδυνο λεμφοϋπερπλασίας.\nΤα αναισθητικά με βάση το μονοξείδιο του αζώτου εντείνουν την εξασθένιση του μεταβολισμού του φυλλικού οξέος από τη μεθοτρεξάτη και μπορούν να προκαλέσουν μη προβλέψιμη μυελοκαταστολή και στοματίτιδα βαριάς μορφής. Αυτή η επίδραση μπορεί να μειωθεί με τη χορήγηση φυλλινικού ασβεστίου.\nΗ συγχορήγηση αναστολέων της αντλίας πρωτονίων, όπως η ομεπραζόλη ή η παντοπραζόλη, μπορεί να προκαλέσει αλληλεπιδράσεις: η συγχορήγηση μεθοτρεξάτης και ομεπραζόλης έχει οδηγήσει σε καθυστερημένη νεφρική αποβολή της μεθοτρεξάτης. Σε μία περίπτωση κατά την οποία η μεθοτρεξάτη συνδυάστηκε με παντοπραζόλη, ανεστάλη η νεφρική αποβολή του μεταβολίτη 7-υδροξυμεθοτρεξάτη και παρατηρήθηκε μυαλγία και ρίγος.\nΗχορήγηση προκαρβαζίνης κατά τη διάρκεια θεραπείας με υψηλή δόση μεθοτρεξάτης αυξάνει τον κίνδυνο νεφρικής δυσλειτουργίας\nΗυπερβολική κατανάλωση ποτών που περιέχουν καφεΐνη ή θεοφυλλίνη (καφές, ποτά που περιέχουν καφεΐνη, μαύρο τσάι) θα πρέπει να αποφεύγεται κατά τη διάρκεια θεραπείας με μεθοτρεξάτη, επειδή η επίδραση της μεθοτρεξάτης ενδέχεται να μειωθεί λόγω της πιθανής αλληλεπίδρασης μεταξύ της μεθοτρεξάτης και των μεθυλοξανθινών στους υποδοχείς αδενοσίνης.\nΗ πολυθεραπεία με μεθοτρεξάτη και λεφλουνομίδη ενδέχεται να αυξήσει τον κίνδυνο πανκυτταροπενίας.\nΙδιαίτερα στην περίπτωση ορθοπεδικών χειρουργικών επεμβάσεων, όπου ο κίνδυνος λοίμωξης είναι υψηλός, η πολυθεραπεία με μεθοτρεξάτη και ανοσοτροποποιητικά φαρμακευτικά προϊόντα πρέπει να χρησιμοποιείται με προσοχή.\nΗ χολεστυραμίνη μπορεί να αυξήσει τη μη νεφρική αποβολή της μεθοτρεξάτης παρεμποδίζοντας την εντεροηπατική κυκλοφορία.\nΤο ενδεχόμενο της καθυστερημένης κάθαρσης της μεθοτρεξάτης θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη όταν χορηγείται σε συνδυασμό με άλλα κυτταροστατικά φαρμακευτικά προϊόντα.\nΗακτινοθεραπεία κατά τη διάρκεια της χρήσης μεθοτρεξάτης μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο νέκρωσης μαλακών μορίων ή οστών.\nΗμεθοτρεξάτη μπορεί να μειώσει την κάθαρση της θεοφυλλίνης. Συνεπώς, κατά τη διάρκεια ταυτόχρονης θεραπείας με μεθοτρεξάτη, θα πρέπει να παρακολουθούνται τα επίπεδα της θεοφυλλίνης στον ορό.\nΗσυνδυασμένη χορήγηση μερκαπτοπουρίνης και μεθοτρεξάτης μπορεί να αυξήσει τη βιοδιαθεσιμότητα της μερκαπτοπουρίνης, πιθανώς ως αποτέλεσμα της αναστολής του μεταβολισμού της μερκαπτοπουρίνης.\nΕξαιτίας της πιθανής της επίδρασης στο ανοσοποιητικό σύστημα, η μεθοτρεξάτη μπορεί να ευθύνεται για ψευδή αποτελέσματα σε εμβολιασμούς και δοκιμασίες (ανοσολογικές διαδικασίες για την αξιολόγηση της ανοσιακής αντίδρασης). Κατά τη διάρκεια της θεραπείας με μεθοτρεξάτη θα πρέπει να αποφεύγεται ο ταυτόχρονος εμβολιασμός με εμβόλια με ζώντες μικροοργανισμούς (βλ. παραγράφους 4.3 και 4.4).\nΓυναίκες σε αναπαραγωγική ηλικία/Αντισύλληψη σε άνδρες και γυναίκες Οι γυναίκες δεν πρέπει να μένουν έγκυες κατά τη διάρκεια θεραπείας με μεθοτρεξάτη, ενώ οι ασθενείς\nσε ηλικία σεξουαλικής ωριμότητας (γυναίκες και άνδρες) πρέπει να χρησιμοποιούν αποτελεσματική αντισύλληψη κατά τη διάρκεια της θεραπείας με μεθοτρεξάτη και για τουλάχιστον 6 μήνες στη συνέχεια (βλ. παράγραφο 4.4). Εάν παρ' όλα αυτά, προκύψει εγκυμοσύνη κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, θα πρέπει να δίδεται ιατρική συμβουλή σχετικά με τον κίνδυνο που διατρέχει το παιδί για επιβλαβείς επιδράσεις που σχετίζονται με τη θεραπεία, ενώ θα πρέπει να πραγματοποιείται υπερηχογραφικός έλεγχος για την επιβεβαίωση της φυσιολογικής ανάπτυξης του εμβρύου.\nΚύηση Η μεθοτρεξάτη αντενδείκνυται κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης στις μη ογκολογικές ενδείξεις (βλ.\nπαράγραφο 4.3). Σε μελέτες σε ζώα, η μεθοτρεξάτη κατέδειξε αναπαραγωγική τοξικότητα, ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια του πρώτου τριμήνου (βλ. παράγραφο 5.3). Η μεθοτρεξάτη έχει καταδειχθεί ότι έχει τερατογόνο επίδραση στον άνθρωπο. Έχει αναφερθεί ότι προκαλεί θάνατο στο έμβρυο, αποβολές ή/και συγγενείς ανωμαλίες. Η έκθεση ενός περιορισμένου αριθμού εγκύων γυναικών (42) κατέληξε σε αυξημένη επίπτωση (1:14) δυσπλασιών (κρανιακών, καρδιαγγειακών και σχετιζόμενων με τα άκρα).\nΌταν η μεθοτρεξάτη είχε διακοπεί πριν από τη σύλληψη, οι κυήσεις που αναφέρθηκαν ήταν φυσιολογικές. Σε γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας, τυχόν υπάρχουσα κύηση πρέπει να αποκλειστεί με βεβαιότητα, μέσω της λήψης κατάλληλων μέτρων, π.χ. μιας δοκιμασίας κύησης, πριν από την έναρξη της θεραπείας.\nΌταν χρησιμοποιείται σε ενδείξεις ογκολογίας, η μεθοτρεξάτη δεν θα πρέπει να χορηγείται κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια του πρώτου τριμήνου. Στην εκάστοτε περίπτωση θα πρέπει να σταθμίζεται το όφελος της θεραπείας έναντι του πιθανού κινδύνου για το\nέμβρυο. Εάν το φάρμακο χορηγηθεί κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης ή εάν η ασθενής μείνει έγκυος ενώ λαμβάνει μεθοτρεξάτη, η ασθενής θα πρέπει να ενημερωθεί σχετικά με τους πιθανούς κινδύνους για το έμβρυο.\nΘηλασμός Καθώς η μεθοτρεξάτη μεταφέρεται στο ανθρώπινο γάλα και μπορεί να ευθύνεται για τοξικότητα σε\nπαιδιά που θηλάζουν, η θεραπεία αντενδείκνυται κατά τη διάρκεια της περιόδου του θηλασμού (βλ. παράγραφο 4.3). Εάν η χρήση της κατά τη διάρκεια της περιόδου του θηλασμού καταστεί αναγκαία, ο θηλασμός πρέπει να διακόπτεται πριν από τη θεραπεία.\nΓονιμότητα Καθώς η μεθοτρεξάτη μπορεί να είναι γονοτοξική, οι γυναίκες που σχεδιάζουν να μείνουν έγκυες\nσυνιστάται να συμβουλεύονται ένα κέντρο γενετικής συμβουλευτικής, εάν είναι δυνατόν, πριν από τη θεραπεία, ενώ οι άνδρες θα πρέπει να αναζητούν, πριν από την έναρξη της θεραπείας, συμβουλή σχετικά με τη δυνατότητα διατήρησης σπέρματος (βλ. παράγραφο 4.4).\nΗ μεθοτρεξάτη έχει μέτρια επίδραση στην ικανότητα οδήγησης και χειρισμού μηχανημάτων, επειδή κατά τη διάρκεια της θεραπείας μπορούν να εμφανιστούν διαταραχές του κεντρικού νευρικού συστήματος, όπως κόπωση, ζάλη ή υπνηλία.\nΠερίληψη της εικόνας ασφάλειας Γενικά, η επίπτωση και η βαρύτητα των ανεπιθύμητων ενεργειών θεωρείται ότι σχετίζονται με τη δόση.\nΚατά την αντινεοπλασματική θεραπεία, η μυελοκαταστολή και η βλεννογονίτιδα αποτελούν τις επικρατέστερες τοξικές επιδράσεις της μεθοτρεξάτης που περιορίζουν τη δόση. Η βαρύτητα αυτών των αντιδράσεων εξαρτάται από τη δόση, τον τρόπο και τη διάρκεια χορήγησης της μεθοτρεξάτης. Η βλεννογονίτιδα γενικά εμφανίζεται περίπου 3 έως 7 ημέρες μετά τη χορήγηση μεθοτρεξάτης, ενώ η λευκοπενία και η θρομβοπενία εμφανίζονται μερικές ημέρες αργότερα. Σε ασθενείς με άθικτο μηχανισμό αποβολής, η μυελοκαταστολή και η βλεννογονίτιδα είναι γενικά αναστρέψιμες εντός 14 έως 28 ημερών.\nΟι πιο σοβαρές ανεπιθύμητες ενέργειες της μεθοτρεξάτης είναι η καταστολή του μυελού των οστών, η πνευμονική τοξικότητα, η ηπατοτοξικότητα, η νεφρική τοξικότητα, η νευροτοξικότητα, τα θρομβοεμβολικά συμβάντα, η αναφυλακτική καταπληξία και το σύνδρομο Stevens-Johnson.\nΟι ανεπιθύμητες ενέργειες της μεθοτρεξάτης που παρατηρούνται πιο συχνά (πολύ συχνές) είναι οι διαταραχές του γαστρεντερικού (π.χ. στοματίτιδα, δυσπεψία, κοιλιακό άλγος, ναυτία, απώλεια της όρεξης) και οι παθολογικές δοκιμασίες ηπατικής λειτουργίας [π.χ. αυξημένες τιμές της αμινοτρανσφεράσης της αλανίνης (ALAT), της ασπαρτικής αμινοτρασφεράσης (ASAT), της χολερυθρίνης, της αλκαλικής φωσφατάσης)]. Άλλες ανεπιθύμητες ενέργειες που εμφανίζονται συχνά (συχνές) είναι η λευκοπενία, η αναιμία, η θρομβοπενία, η κεφαλαλγία, η κόπωση, η υπνηλία, η πνευμονία, η διάμεση κυψελίτιδα/πνευμονίτιδα που συνοδεύεται συχνά από ηωσινοφιλία, τα στοματικά έλκη, η διάρροια, το εξάνθημα, το ερύθημα και ο κνησμός.\nΗ εμφάνιση και η βαρύτητα των ανεπιθύμητων αντιδράσεων εξαρτώνται από το δοσολογικό επίπεδο και τη συχνότητα χορήγησης της μεθοτρεξάτης. Ωστόσο, καθώς ενδέχεται να εμφανιστούν ανεπιθύμητες αντιδράσεις βαριάς μορφής ακόμη και σε χαμηλές δόσεις, είναι σημαντική η στενή παρακολούθηση του ασθενούς από τον θεράποντα γιατρό (βλ. παράγραφο 4.4).\nΟι περισσότερες ανεπιθύμητες ενέργειες είναι αναστρέψιμες, αν ανιχνευθούν έγκαιρα. Σε περίπτωση εμφάνισης τέτοιων ανεπιθύμητων αντιδράσεων, θα πρέπει είτε να μειωθεί η δόση είτε να διακοπεί η θεραπεία και να ληφθούν τα κατάλληλα αντίμετρα (βλ. παράγραφο 4.9). Η θεραπεία μεθοτρεξάτης θα\nπρέπει να συνεχιστεί μόνο με ιδιαίτερη προσοχή, μετά από προσεκτική εξέταση της ανάγκης για θεραπεία και με αυξημένη επαγρύπνηση για πιθανή υποτροπή της τοξικότητας.\nΟι συχνότητες σε αυτόν τον πίνακα καθορίζονται σύμφωνα με τη συνθήκη MedDRA:\nΠολύ συχνές (≥1/10) Συχνές (≥ 1/100 έως <1/10)\nΌχι συχνές (≥1/1,000 έως < 1/100) Σπάνιες (≥1/10,000 έως <1/1,000) Πολύ σπάνιες (<1/10,000)\nφάρμακα με συνταγογράφηση που απαριθμούνται. Κωδικός ATC: "L01BA01"\nΕντός κάθε ομάδας συχνότητας, οι ανεπιθύμητες ενέργειες παρουσιάζονται με σειρά φθίνουσας σοβαρότητας.\nαι κύστεις και\nΚαταστολή του μυελού\nτων οστών (κύκλοι\nΜυϊκή εξασθένιση ή\n, εν τω βάθει\nκαι άλλες πνευμονικές\nτου θώρακα και\nΟξεία εκφύλιση του\nκαι το ηλιακό\n1 δύναται να είναι αναστρέψιμο - βλ. 4.4 2βλ. τις παρατηρήσεις για τη βιοψία ήπατος στην παράγραφο 4.4\nΠαιδιατρικός πληθυσμός Η συχνότητα, ο τύπος και η βαρύτητα των ανεπιθύμητων αντιδράσεων στα παιδιά και τους εφήβους\nαναμένεται να είναι η ίδια με τους ενήλικες.\nΑναφορά πιθανολογούμενων ανεπιθύμητων ενεργειών Η αναφορά πιθανολογούμενων ανεπιθύμητων ενεργειών μετά τη χορήγηση αδείας κυκλοφορίας του\nφαρμακευτικού προϊόντος είναι σημαντική. Επιτρέπει τη συνεχή παρακολούθηση της σχέσης οφέλους- κινδύνου του φαρμακευτικού προϊόντος. Ζητείται από τους επαγγελματίες υγείας να αναφέρουν οποιεσδήποτε πιθανολογούμενες ανεπιθύμητες ενέργειες μέσω του εθνικού συστήματος αναφοράς που αναγράφεται στο Παράρτημα V.\nΣυμπτώματα υπερδοσολογίας Τα συμπτώματα που εμφανίζονται μετά από υπερδοσολογία από του στόματος επηρεάζουν κυρίως το\nαιμοποιητικό και το γαστρεντερικό σύστημα.\nΣτα συμπτώματα συγκαταλέγονται η λευκοπενία, η θρομβοπενία, η αναιμία, η πανκυτταροπενία, η ουδετεροπενία, η μυελοκαταστολή, η βλεννογονίτιδα, η στοματίτιδα, η εξέλκωση του στόματος, η ναυτία, ο έμετος, η εξέλκωση του γαστρεντερικού και η αιμορραγία.\nΈχουν αναφερθεί περιστατικά υπερδοσολογίας, ορισμένες φορές θανατηφόρα, λόγω εσφαλμένης ημερήσιας πρόσληψης αντί εβδομαδιαίας πρόσληψης από του στόματος μεθοτρεξάτης. Σε αυτές τις περιπτώσεις, τα συμπτώματα που αναφέρονται συνήθως είναι οι αιματολογικές και γαστρεντερικές αντιδράσεις.\nΥπάρχουν αναφορές θανάτου λόγω σήψης, σηπτικής καταπληξίας, νεφρικής ανεπάρκειας και απλαστικής αναιμίας.\nΘεραπευτική διαχείριση της υπερδοσολογίας Το φυλλινικό ασβέστιο είναι το ειδικό αντίδοτο για την εξουδετέρωση των ανεπιθύμητων ενεργειών\nτης τοξικότητας της μεθοτρεξάτης. Σε περίπτωση ατυχηματικής υπερδοσολογίας, θα πρέπει, εντός 1 ώρας, να χορηγείται ενδοφλεβίως ή ενδομυϊκώς μια δόση φυλλινικού ασβεστίου ίση με τη δόση της μεθοτρεξάτης που λήφθηκε ή υψηλότερη από αυτή, ενώ η χορήγηση της δόσης θα πρέπει να συνεχίζεται έως ότου τα επίπεδα της μεθοτρεξάτης στον ορό να είναι κάτω από 10-7 mol/L.\nΣε περίπτωση πολύ μεγάλης υπερδοσολογίας, προκειμένου να αποτραπεί η κατακρήμνιση της μεθοτρεξάτης ή/και των μεταβολιτών της εντός των νεφρικών σωληναρίων, ενδέχεται να απαιτείται ενυδάτωση και αλκαλοποίηση των ούρων. Δεν έχει καταδειχθεί βελτίωση της αποβολής της μεθοτρεξάτης ούτε με αιμοκάθαρση ούτε με περιτοναϊκή κάθαρση. Έχει αναφερθεί αποτελεσματική κάθαρση της μεθοτρεξάτης με οξεία, διαλείπουσα αιμοκάθαρση με χρήση συστήματος αιμοκάθαρσης υψηλής διαβατότητας (high-flux).\nΦαρμακοθεραπευτική κατηγορία: Αντινεοπλασματικοί και ανοσοτροποποιητικοί παράγοντες, αντιμεταβολίτες, ανάλογα φυλλικού οξέος, κωδικός ATC: L01BA01\nΜηχανισμός δράσης Η μεθοτρεξάτη είναι ένας ανταγωνιστής του φυλλικού οξέος η οποία, ως αντιμεταβολίτης, ανήκει στην\nκατηγορία των ενεργών κυτταροτοξικών ουσιών. Δρα μέσω της ανταγωνιστικής αναστολής του ενζύμου αναγωγάση του διϋδροφυλλικού και συνεπώς αναστέλλει τη σύνθεση του DNA.\nΔεν έχει καταστεί, μέχρι σήμερα, δυνατό να αποσαφηνιστεί εάν η αποτελεσματικότητα της μεθοτρεξάτης στην αντιμετώπιση της ψωρίασης, της ψωριασικής αρθρίτιδας και της χρόνιας πολυαρθρίτιδας οφείλεται σε μια αντιφλεγμονώδη ή ανοσοκατασταλτική επίδραση, ούτε και ο βαθμός κατά τον οποίον η επαγόμενη από τη μεθοτρεξάτη αύξηση της εξωκυτταρικής συγκέντρωσης της αδενοσίνης στα φλεγμαίνοντα σημεία συμβάλλει σε αυτήν την επίδραση.\nΟ ιδιαίτερα υπερπλαστικός ιστός, όπως τα κακοήθη κύτταρα, ο μυελός των οστών, τα εμβρυϊκά κύτταρα, το επιθήλιο του δέρματος και ο βλεννογόνος , είναι γενικά πιο ευαίσθητα σε αυτήν την επίδραση της μεθοτρεξάτης. Η κυτταρική υπερπλασία είναι συνήθως μεγαλύτερη στους κακοήθεις όγκους απ' ό,τι στον φυσιολογικό ιστό και συνεπώς η μεθοτρεξάτη μπορεί να ασκήσει σταθερή επίδραση στην κακοήθη ανάπτυξη χωρίς να προκαλέσει μη αναστρέψιμη βλάβη στον φυσιολογικό ιστό.\nΣτην ψωρίαση, η κυτταρική υπερπλασία του επιθηλίου είναι σημαντικά αυξημένη συγκριτικά με το φυσιολογικό δέρμα. Η διαφορά αυτή στον ρυθμό κυτταρικής υπερπλασίας αποτελεί την αφετηρία για τη χρήση μεθοτρεξάτης σε ιδιαίτερα γενικευμένη ψωρίαση και ψωριασική αρθρίτιδα βαριάς μορφής που είναι ανθεκτική στη θεραπεία.\nΑπορρόφηση Μετά από χορήγηση από του στόματος, η μεθοτρεξάτη απορροφάται από τον γαστρεντερικό σωλήνα.\nΌταν χορηγείται σε χαμηλές δόσεις (7,5 mg/m2 έως 80 mg/m2 εμβαδού επιφάνειας σώματος), η μέση διαθεσιμότητα της μεθοτρεξάτης είναι περίπου 70%, αλλά είναι δυνατόν να υπάρχουν σημαντικές διακυμάνσεις από άτομο σε άτομο ή και στο ίδιο άτομο (25-100%). Οι μέγιστες συγκεντρώσεις στον ορό επιτυγχάνονται εντός 1-2 ωρών.\nΤα δεδομένα από μια τυχαιοποιημένη δοκιμή σε ασθενείς με νεανική ρευματοειδή αρθρίτιδα (ηλικίας από 2,8 έως 15,1 ετών) κατέδειξαν μεγαλύτερη από του στόματος βιοδιαθεσιμότητα της μεθοτρεξάτης σε κατάσταση νηστείας. Σε παιδιά με JIA, η κανονικοποιημένη περιοχή της δόσης κάτω από τη συγκέντρωση πλάσματος έναντι της καμπύλης χρόνου (AUC) της μεθοτρεξάτης αυξήθηκε ανάλογα με την ηλικία των παιδιών και ήταν μικρότερη σε σχέση με αυτή των ενηλίκων. Το κανονικοποιημένο AUC της δόσης του μεταβολίτη 7-υδροξυμεθοτρεξάτη δεν ήταν ανάλογο της ηλικίας.\nΚατανομή Η μεθοτρεξάτη είναι δεσμευμένη σε πρωτεΐνες του ορού σε ποσοστό περίπου 50%. Μετά την\nκατανομή, συγκεντρώνεται κυρίως, με τη μορφή πολυγλουταμικών, στο ήπαρ, στους νεφρούς και στον σπλήνα και μπορεί να παραμείνει για εβδομάδες ή μήνες.\nΟ μέσος τελικός χρόνος ημίσειας ζωής είναι 6-7 ώρες και επιδεικνύει σημαντικές διακυμάνσεις (3-17 ώρες). Ο χρόνος ημίσειας ζωής ενδέχεται να παραταθεί έως και 4 φορές σε ασθενείς με κατανομή στον τρίτο χώρο (υπεζωκοτική συλλογή, ασκίτης).\nΒιομετασχηματισμός Περίπου το 10% της χορηγούμενης δόσης της μεθοτρεξάτης μεταβολίζεται στο ήπαρ. Ο βασικός\nμεταβολίτης είναι η 7-υδροξυμεθοτρεξάτη.\nΑποβολή Απεκκρίνεται κυρίως σε αμετάβλητη μορφή μέσω σπειραματικής διήθησης και ενεργητικής έκκρισης\nστα εγγύς σωληνάρια από τους νεφρούς.\nΠερίπου το 5-20% της μεθοτρεξάτης και το 1-5% της 7-υδροξυμεθοτρεξάτης αποβάλλονται στη χολή.\nΗεντεροηπατική κυκλοφορία που υφίσταται είναι σημαντικού βαθμού.\nΗαποβολή σε ασθενείς με νεφρική δυσλειτουργία καθυστερεί σημαντικά. Δεν είναι γνωστό, προς το παρόν, εάν η αποβολή είναι μειωμένη σε ασθενείς με ηπατική δυσλειτουργία.\nΗμεθοτρεξάτη διαπερνά τον φραγμό του πλακούντα σε αρουραίους και πιθήκους.\nΧρόνια τοξικότητα Μελέτες χρόνιας τοξικότητας σε ποντικούς, αρουραίους και σκύλους κατέδειξαν τοξικές επιδράσεις με\nτη μορφή γαστρεντερικών βλαβών, μυελοκαταστολής και ηπατοτοξικότητας.\nΜεταλλαξιογόνο και καρκινογόνο δυναμικό Μακροχρόνιες μελέτες σε αρουραίους, ποντίκια και ινδικά χοιρίδια δεν κατέδειξαν κανένα τεκμήριο\nογκογόνου δυναμικού για τη μεθοτρεξάτη. Η μεθοτρεξάτη επάγει γονιδιακές και χρωμοσωμικές μεταλλάξεις in vitro και in vivo. Πιθανολογείται μεταλλαξιογόνος δράση στον άνθρωπο.\nΑναπαραγωγική τοξικότητα Έχουν διαπιστωθεί τερατογόνες επιδράσεις σε τέσσερα είδη (αρουραίους, ποντικούς, κουνέλια, γάτες).\nΣε πιθήκους rhesus, δεν παρατηρήθηκαν δυσπλασίες συγκρίσιμες με του ανθρώπου.\nΜακρογόλη 400 Γλυκερόλη\nΑρωματική ουσία πορτοκαλιού Σουκραλόζη\nΠαραϋδροξυβενζοϊκό αιθύλιο (E214)\nΜεθυλεστέρας παραϋδροξυβενζοϊκού νατρίου (Ε219) Μονοένυδρο κιτρικό οξύ Κιτρικό τρινάτριο Κεκαθαρμένο ύδωρ\nΚλειστή φιάλη 20 μήνες.\nΜετά το πρώτο άνοιγμα\nΦυλάσσετε τη φιάλη καλά κλεισμένη (βλ. παράγραφο 6.6).\nΓυάλινη φιάλη κεχριμπαρένιου χρώματος τύπου III των 75 ml με πώμα ασφαλείας ανθεκτικό στη χρήση από παιδιά (πολυπροπυλένιο με εκτεταμένη επένδυση πολυαιθυλενίου) που περιέχει 60 ml πόσιμου διαλύματος.\nΚάθε συσκευασία περιέχει μία φιάλη, έναν προσαρμογέα φιάλης από πολυαιθυλένιο χαμηλής πυκνότητας (LDPE) και μια δοσιμετρική σύριγγα από πολυπροπυλένιο, χρώματος λευκού, των 10 ml (με κύρια διαβάθμιση ανά 1 ml και δευτερεύουσα διαβάθμιση ανά 0,25 ml).\nΤα άτομα που χειρίζονται τη μεθοτρεξάτη θα πρέπει να πλένουν τα χέρια τους πριν από τη χορήγηση της δόσης και μετά από αυτή. Προκειμένου να μειωθεί ο κίνδυνος έκθεσης, οι γονείς και οι θεράποντες θα πρέπει να φορούν γάντια μίας χρήσης κατά τον χειρισμό της μεθοτρεξάτης.\nΗ επαφή με το δέρμα ή τη βλεννογόνο μεμβράνη πρέπει να αποφεύγεται. Εάν η μεθοτρεξάτη έρθει σε επαφή με το δέρμα ή τον βλεννογόνο, θα πρέπει να ξεπλένεται αμέσως και σχολαστικά με σαπούνι και νερό.\nΤυχόν διαρρέουσα ποσότητα πρέπει να καθαρίζεται αμέσως.\nΟι γυναίκες που είναι έγκυες, σχεδιάζουν να μείνουν έγκυες ή θηλάζουν δεν θα πρέπει να χειρίζονται τη μεθοτρεξάτη.\nΣυνιστάται στους γονείς, στους θεράποντες και στους ασθενείς να φυλάσσουν τη μεθοτρεξάτη σε θέση την οποία δεν προσεγγίζουν τα παιδιά, κατά προτίμηση σε κλειδωμένο ερμάριο.\nΗ τυχαία κατάποση είναι δυνατόν να προκαλέσει τον θάνατο στα παιδιά.\nΦυλάσσετε τη φιάλη καλά κλεισμένη για την προστασία της ακεραιότητας του προϊόντος και την ελαχιστοποίηση του κινδύνου τυχαίας διαρροής.\nΟ χειρισμός των κυτταροστατικών φαρμάκων θα πρέπει να γίνεται με προσοχή.\nΟδηγίες χρήσης της σύριγγας που παρέχεται στη συσκευασία\n1.Φορέστε γάντια μίας χρήσης πριν από τον χειρισμό.\n2.Ανακινήστε τη φιάλη.\n3.Αφαιρέστε το πώμα της φιάλης και ωθήστε τον προσαρμογέα σταθερά μέσα στην κορυφή της φιάλης.\n4.Ωθήστε το άκρο της δοσιμετρικής σύριγγας μέσα στην οπή του προσαρμογέα.\n5.Γυρίστε τη φιάλη ανάποδα.\n6.Τραβήξτε το έμβολο της σύριγγας ΑΡΓΑ προς τα πίσω, ούτως ώστε το φάρμακο να αντληθεί από τη φιάλη μέσα στη σύριγγα έως ότου το ΠΛΑΤΥΤΕΡΟ μέρος του εμβόλου της λευκής σύριγγας να ευθυγραμμιστεί με τη μαύρη σήμανση της απαιτούμενης δόσης. ΜΗΝ μετράτε έως τη στενή αιχμή του εμβόλου. Εάν υπάρχουν φυσαλίδες αέρα στη σύριγγα, επαναλάβετε έως ότου εξαφανιστούν οι φυσαλίδες.\n7.Επαναφέρετε τη φιάλη στην ορθή θέση και αφαιρέστε προσεκτικά τη σύριγγα από τον προσαρμογέα, κρατώντας τη σύριγγα από τον κορμό και όχι από το έμβολο.\n8.Επιβεβαιώστε ότι η δόση στη σύριγγα είναι σωστή.\n9.Βεβαιωθείτε ότι ο ασθενής είναι σε καθιστή ή όρθια θέση πριν από τη χορήγηση του φαρμάκου.\n10.Τοποθετήστε απαλά το άκρο της σύριγγας στο στόμα του ασθενή και στρέψτε το προς το εσωτερικό της παρειάς.\n11.Αργά και απαλά ωθήστε το έμβολο ώστε το φάρμακο να εκτοξευτεί ήπια στο εσωτερικό της παρειάς. ΜΗΝ ωθήσετε το έμβολο πολύ δυνατά ή εκτοξεύσετε το φάρμακο στο οπίσθιο τμήμα του στόματος ή του φάρυγγα, επειδή μπορεί να προκληθεί πνιγμός. Το έμβολο θα πρέπει να ωθηθεί απαλά προς τα πίσω μέχρι να ασφαλιστεί στη θέση του.\n12.Αφαιρέστε τη σύριγγα από το στόμα του ασθενή.\n13.Ζητήστε από τον ασθενή να καταπιεί το φάρμακο και κατόπιν να πιει λίγο νερό για να μην παραμείνει καθόλου φάρμακο στο στόμα.\n14.Τοποθετήστε το πώμα στη φιάλη με τον προσαρμογέα στη θέση του. Βεβαιωθείτε ότι το πώμα είναι καλά κλεισμένο.\n15.Πλύνετε τη σύριγγα αμέσως μετά τη χρήση με καθαρό, ζεστό νερό και σαπούνι και ξεπλύνετε καλά. Η σύριγγα θα πρέπει να διατηρείται κάτω από το νερό και το έμβολο να ωθείται και να εξωθείται αρκετές φορές έως ότου να απομακρυνθούν όλα τα ίχνη του φαρμάκου από το εσωτερικό της σύριγγας, συμπεριλαμβανομένου του άκρου της. Στη συνέχεια, το έμβολο και ο κορμός θα πρέπει να διαχωρίζονται και να πλένονται σχολαστικά με ζεστό νερό και σαπούνι. Κατόπιν, θα πρέπει να ξεπλένονται σχολαστικά με ΚΡΥΟ νερό και η περίσσεια νερού να τινάζεται πριν από το σκούπισμα με μια καθαρή χαρτοπετσέτα. Το έμβολο και ο κορμός θα πρέπει να φυλάσσονται σε καθαρό και ξηρό περιέκτη μαζί με το φάρμακο και να συναρμολογούνται πριν από την επόμενη χρήση. Όλα τα μέρη της σύριγγας θα πρέπει να είναι απολύτως στεγνά προτού χρησιμοποιηθούν για τη χορήγηση της επόμενης δόσης.\nΚάθε αχρησιμοποίητο φαρμακευτικό προϊόν ή υπόλειμμα πρέπει να απορρίπτεται σύμφωνα με τις κατά τόπους ισχύουσες σχετικές διατάξεις για τα κυτταροτοξικά προϊόντα.\n314 Regents Park Road London\nΛεπτομερή πληροφοριακά στοιχεία για το παρόν φαρμακευτικό προϊόν είναι διαθέσιμα στον δικτυακό τόπο του Ευρωπαϊκού Οργανισμού


Η Έλενα Χριστοπούλου είναι μια από τις πιο γνωστές και επιτυχημένες bookers της Ελλάδας. Τον τελευταίο καιρό το τηλεοπτικό κοινό την έχει γνωρίσει καλύτερα μέσα από τη συμμετοχή της ως coach στο Greece’s Next Top Model.\nΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ: Έλενα Χριστοπούλου: Ευτυχισμένη στο πλευρό γοητευτικού επιχειρηματία η coach του GNTM\nΘυμίζουμε πως η Έλενα Χριστοπούλου μιλώντας πριν από λίγο καιρό στο Πρωινό και στον Άρη Καβατζίκη είχε τονίσει για την προσωπική της ζωή: «Αυτός ο άνθρωπος που είναι δίπλα μου είναι ένας άνθρωπος καλός. Δεν θα μπορούσε να είναι ένας άνθρωπος κακός δίπλα μου πια. Μόνο καλοί άνθρωποι είναι δίπλα μου πια.. Δεν νομίζω ότι θα έκανα δεύτερο γάμο γιατί νομίζω ότι είναι καλύτερα έτσι…».\nPrevious : «I Found You»: Benny Blanco & Calvin Harris σε μια απρόσμενη δυνατή συνεργασία!\nNext : GNTM spoiler alert: Αυτά είναι τα 4 κορίτσια που φθάνουν τελικό (εικόνες)


Heroin, cocaine and morphine in Rebetiko song - Dimitris Hyphantis - Institute of Rebetology - Archive - Organiser Ed Emery - Universitas adversitatis\nΗ ΗΡΩΪΝΗ, Η ΚΟΚΑΪΝΗ ΚΑΙ Η ΜΟΡΦΙΝΗ ΣΤΟ ΡΕΜΠΕΤΙΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ\nΣτο κείμενο που ακολουθεί, επιχειρείται μια παρουσίαση των ρεμπέτικων τραγουδιών στα οποία αναφέρεται η ηρωϊνη, η κοκαϊνη και η μορφίνη.\nΤο ρεμπέτικο τραγούδι, ένας όρος αρκετά ασαφής, άλλοτε ευρύς και άλλοτε περιορισμένος, αναλόγως των απόψεων που ο καθένας υιοθετεί, μπορεί να χαρακτηρισθεί ως το λαϊκό τραγούδι του αστικού κέντρου αλλά και των πόλεων όπου ζούσαν Ελληνες, όπως η Σμύρνη, η Κωνσταντινούπολη, η Αλεξάνδρεια κ.α, καθώς επίσης και των μεγαλουπόλεων των Ενωμένων Πολιτειών όπου ζούσαν ΄Ελληνες μετανάστες.\nΤο ρεμπέτικο ακόμη, είναι το λαϊκό τραγούδι που μουσικά, μεγάλο μέρος του, κυρίως προπολεμικά στηρίζεται στους τρόπους της Ιωνίαςτης Αν. Μεσογείου και της Βαλκανικής. Γενικότερα, θα λέγαμε της "ανατολικής" μουσικής για να την ξεχωρίσουμε από τη "δυτικού" ή "Ευρωπαϊκού τύπου" τονική μουσική. Ως προς το ύφος, διακρίνεται σε Μικρασιατικό-Σμυρνέϊκο με βασικό γνώρισμα τα μουσικά όργανα που χρησιμοποιεί (βιολί, σαντούρι, κανονάκι, κ.λ.π.) και σε Πειραιώτικο (μπουζούκι, μπαγλαμάς, κιθάρα). Οπωσδήποτε, οι παραπάνω ταξινομίσεις δεν είναι απόλυτες, δίνουν όμως τις βασικές τάσεις της λαϊκής μουσικής στο πρώτο μισό του αιώνα που φεύγει.\nΣτο λαϊκό τραγούδι αυτής της περιόδου εντοπίζεται ένα χαρακτηριστικό: η συχνή περιγραφή γεγονότων και καταστάσεων της καθημερινότητας και της εποχής. Μπορεί να λεχθεί ότι το λαϊκό τραγούδι είναι η Ιστορία της Ελλάδας γραμμένη με έναν άλλο τρόπο. Υπάρχει άλλωστε πληθώρα τραγουδιών που το επιβεβαιώνουν. ΄Ενα μικρό δείγμα παρατίθεται στη συνέχεια:\n· ΜΙΣ ΕΛΛΑΣ - 1929 - Παν. Βαϊνδίρλή - Για τον θεσμό των καλλιστείων που ξεκινούσε τότε.\n· Η ΚΡΙΣΙΣ - 1934 - Κ. Ρουκουνα - Με αφορμή την παγκόσμια οικονομική κρίση του 1929 - 1932\n· ΣΤΟ ΛΕΒΕΝΤΗ ΜΑΣ ΤΖΙΜ ΛΟΝΤΟ - 1934 - Π. Τούντα - Για τον ελληνικής καταγωγής πρωτοπαλαιστή\n· ΤΟΝ ΒΕΝΙΖΕΛΟ ΧΑΣΑΜΕ - 1936 - Στ. Παντελίδη, Κ. Καρίπη - Για το θάνατο του Βενιζέλου\n· 5Ο ΒΟΡΟΝΩΦ - 1933 - Γ. Καμβύση, Κ. Σκαρβέλη - Με αφορμή το Ρώσσο χειρουργό Σ. Βορονώφ και τα πειράματά του για σεξουαλική ανανέωση.\n· ΜΑΣ ΗΡΘΕΣ ΒΑΣΙΛΙΑ - 1935 - Μ. Βαμβακάρη - Για την επάνοδο του Γεωργίου του Β΄\n· Η ΜΠΟΜΠΑ - 1946 - Κ. Ρούκουνα - Με αφορμή τη ρίψη ατομικής βόμβας σε Χιροσίμα και Ναγκασάκι\n· ΠΛΗΜΜΥΡΑ - 1935 - Μ. Βαμβακάρη - Για την πλημμύρα του 1935 σε Αθήνα - Πειραιά.\nΥπάρχουν βέβαια και δεκάδες τραγούδια που αναφέρονται σε πολείς, σε συνοικίες της Αθήνας και του Πειραιά, σε επαγγέλματα, σε φαινόμενα όπως η μετανάστευση, η φτώχεια κ.λ.π.\nΣτην ελληνική δισκογραφία των 78 στροφών έχουν καταγραφεί από την πρώτη δεκαετία του αιώνα έως το 1960 περί τα 12.500 ρεμπέτικα τραγούδια. Σε 400 περίπου υπολογίζονται τα τραγούδια που αναφέρουν παράνομες ουσίες, κυρίως χασίς. Από τη μέχρι τώρα έρευνά μας εντοπίσαμε 13 που αναφέρουν ή αναφέρονται στην "πρέζα" - ηρωϊνη, κοκαϊνη, μορφίνη. Υπάρχει ακόμη ένα τραγούδι του Μ. Μάτσα, το "Κουτσαβάκι", φωνογραφημένο το 1935, όπου αναφέρεται η κοκα¨΄ινη. Επειδή δεν διαθέτουμε πλήρη στοιχεία, δεν το περιλαμβανουμε σ΄αυτή την παρουσίαση. Να σημειωθεί ότι ανάλογα τραγούδια συναντάμε και στην Ευρωπαϊκού τύπου Ελληνική μουσική, ο συνολικός αριθμός των οποίων πλησιάζει τα 100, τα περισσότερα σχετικά με το χασίς και μικρός αριθμός με την "πρέζα".\nΗ λέξη "πρέζα" έχει Ιταλική ρίζα και ορίζει ποσότητα, είναι η ποσότητα σκόνης που μπορεί να κρατήσει κανείς με το δείκτη και τον αντίχειρα (μια πρέζα αλάτι, πιπέρι, κ.λ.π). Στα χρόνια του μεσοπολέμου και αργότερα, στην Ελλάδα, η λέξη "πρέζα" παρέπεμπε σε κάποια ουσία που η λήψη της γινόταν από τη μύτη. Και αυτό, επειδή αρκετοί χρησιμοποιούσαν ταμπάκο, που η χρήση του γινόταν με ανάλογο τρόπο. Σε μερικά από τα τραγούδια που παρουσιάζονται παρακάτω, υπάρχει μια ασάφεια για το είδος της ουσίας που αναφέρουν εφ΄ όσον χρησιμοποιείται ο όρος "πρέζα". Πιθανώς, οι ίδιοι οι δημιουργοί να μην είχαν άμεση γνώση του θέματος ή πάλι απλά αναπαράγουν τους μύθους και το μυστήριο που περιέκλειαν κάποιες ουσίες στη συνείδηση των λαϊκών στρωμάτων.\nΗ εξάρτηση, ένα φαινόμενο με πολλούς αιτιολογικούς παράγοντες, έχει βαθύ κοινωνικό χαρακτήρα και η απαρχή της στην Ελλάδα χρονολογείται από τις πρώτες δεκαετίες του αιώνα. Οι μονόπλευρες προσεγγίσεις της εξάρτησης, όταν δεν είναι ηθελημένες, οφείλονται σε ένα μεγάλο βαθμό στην αποϊστορικοποίηση του φαινομένου, στην άγνοια ή την παράλειψη της πορείας του στον χρόνο. Οι ουσίες "ναρκωτικά", δεν προέκυψαν ξαφνικά ως συμφορά, "μάστιγα". Υπήρχαν με διαφορετικές μορφές, χιλίαδες χρόνια πρίν. Κάτω από συγκεκριμένες κοινωνικές - πολιτισμικές συνθήκες έγιναν μέσο εξάρτησης. Η υποτίμηση της δυναμικής του φαινομένου, οδηγεί συχνά σε νομικές ή ιατρικές (ψυχιατρικές) αιτιολογήσεις της εξάρτησης, με ανάλογες προτάσεις για την αντιμετώπισή του.\nΗ λαϊκή τέχνη και στην συγκεκριμένη περίπτωση το ρεμπέτικο τραγούδι, είναι μια από τις πλέον αξιόπιστες πηγές, από τις λίγες που ούτως ή άλλως διαθέτουμε, για να μας περιηγήσει στο παρελθόν και στην εξέλιξη της εξάρτησης στην Ελλάδα. Να σημειωθεί ότι ίσως έχουμε το προνόμιο να είμαστε η μοναδική χώρα που διαθέτει έναν τόσο μεγάλο αριθμό λαϊκών τραγουδιών με θεματολογία τις ουσίες, που δυστυχώς δεν έχει αξιοποιηθεί αναλόγως.\nΕρευνητές έχουν διατυπώσει την άποψη ότι το ρεμπέτικο ήταν ενωτικό τραγούδι. ΄Οντως, οι ήχοι του ήταν οικείοι στο αυτί της πλειοψηφίας των Ελλήνων και αυτό λειτουργούσε ενωτικά. Το ρεμπέτικο ήταν δυνατόν να τραγουδηθεί από πολλούς μαζί στην παρέα, ήταν δηλαδή μία συλλογική διαδικασία και κατ΄ επέκταση είχε ενωτικό χαρακτήρα. Το ρεμπέτικο, παρότι αναπτύχθηκε σε ζοφηρές περιόδους της Ελληνικής Ιστορίας ( Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος, Μικρασιατική καταστροφή, Δικτατορία Μεταξά, Β΄Παγκόσμιος Πόλεμος, Εμφύλιος Πόλεμος) ουδέποτε λειτούργησε διχαστικά στον ελληνικό λαό. Τα παραδείγματα που το επιβεβαιώνουν είναι αμέτρητα. Παρά το γεγονός ότι ο κάθε δημιουργός είχε τη δική του άποψη για τα πράγματα, το ρεμπέτικο και εδώ λειτούργησε ενωτικά και επανειλημένα πρότεινε την εκτόνωση των εντάσεων, ιδιαίτερα κατά τον Εμφύλιο Πόλεμο. Τελικά, το ρεμπέτικο δεν ήταν απλά ενωτικό τραγούδι ήταν καθολικό τραγούδι, γιατί οι δημιουργοί του δεν το έγραψαν μόνο για τον εαυτό τους και το περιβάλλον τους. Το ρεμπέτικο απευθυνόταν στη μεγάλη πλειοψηφία των εντός και εκτός Ελλάδας Ελλήνων.\n΄Ισως αυτός να ήταν ένας λόγος που διώχθηκε έμμεσα ή άμεσα, που συκοφαντήθηκε και διαστρεβλώθηκε. Χαρακτηρισμοί όπως: "Τουρκοπρεπές", "Ανατολίτικο", "περιθωριακό", "των λούμπεν", "του υποπρολεταριάτου", "της φυλακής", "των χασικλήδων", "των κακοποιών", "των έκφυλων", "των αμόρφωτων", "του υποκόσμου", "των νταήδων", "καταθλιπτικό", "ηττοπαθές", "πεσσιμιστικό" κ.λ.π. χρησιμοποιήθηκαν κατά κόρον, όχι υποχρεωτικά κακόβουλα, από πολλές πλευρές. Το λαϊκό τραγούδι - το ρεμπⓡτικο - ίσως ήταν ένας από τους μηχανισμούς άμυνας του λαού στις προσπάθειες που έγιναν για διχασμό και εγκλωβισμό του σε αντίπαλα στρατόπεδα. Η καθολικότητα του ρεμπέτικου είναι μια επιπλέον εγγύηση της αξιοπιστίας των πληροφοριών που μας παρέχει.\nΚλείνοντας αυτή την σύντομη εισαγωγή θα πρέπει να ληφθεί υπ΄ όψιν ένα επίσης σημαντικό στοιχείο και αυτό είναι η επιβολή της λογοκρισίας από την δικτατορία του Μεταξά το 1937. Δυστυχώς, το μέτρο αυτό αλλοιώνει αρκετά στοιχεία του ρεμπέτικου στο στίχο και στη μουσική και βέβαια μας στερεί αξιόλογες πληροφορίες που ενδεχομένως θα είχαμε. Αν αναλογισθεί κανείς ότι η μεγάλη δισκογραφική δραστηριότητα στην Ελλάδα ξεκίνησε με τη λειτουργία του εργοστασίου παραγωγής δίσκων της Columbia στη Ριζούπολη το 1931 και η φωνογράφιση τραγουδιών με μπουζούκι το 1932. Ουσιαστικά στην πενταετία 1931 - 1936 υπήρχε η δυνατότητα ελεύθερης έκφρασης των δημιουργών του ρεμπέτικου. Ακριβώς αυτής της περιόδου είναι και τα τραγούδια που παρουσιάζονται στη συνέχεια.\nΩς προς τη μέθοδο που ακολουθήσαμε για τη συγγραφή του παρόντος κειμένου επιδιώχθηκε:\n· Η γνώση του μεγαλύτερου μέρους του ηχητικού υλικού (δισκογραφία) και κατά συνέπεια η συνολική εικόνα που παρουσιάζει το ρεμπέτικο τραγούδι.\n· Η γνώση του έργου, της ζωής και του περιβάλλοντος του κάθε δημιουργού.\n· Η γνώση των γενικότερων κοινωνικών - πολιτι╈ών - πολιτισμικών συνθηκών από τα μέσα του προηγούμενου αιώνα έως το 1960.\nΤέλος, το κάθε τραγούδι προσεγγίσθηκε ως όλον και όχι μόνο στιχουργικά.\nΟ ΝΙΚΟΚΛΑΚΙΑΣ 1933\nΒ. Παπάζογλου - εκτελ. Σ. Περπινιάδης\nΜάγκες πέσανε στη πιάτσα .\nΚι έκαναν πολλά στραπάτσα.\nΒάρεσαν το Νικοκλάκια\nΤο δειλό το κοχλαράκια\nΣ΄ έφαγαν ρε Νικοκλάκια\nΜήτσος, Κώτσος τα τσιράκια\nΓιατί σου ΄ δειχναν τη πίτα\nΚαι σου κρύβαν τη μανίτα\n- Γειά σου Στελλάκη\nΛένε πως ο Νικοκλάκιας\nΠριν να γίνει κοχλαράκιας.\n΄Ητανε κι αυτός μαγγιώρος\nΤουφατζής και κασαδόρος\nΑχ, ρε Νικολή,\nΠου σε βάρεσαν οι μάγκες.\nΠριν αναφερθούμε στο συγκεκριμένο τραγούδι είναι αναγκαίο να παρουσιάσουμε κάποια χαρακτηριστικά στοιχεία από τη ζωή του δημιουργού Βαγγέλη Παπάζογλου.\nΓεννήθηκε στο Ντουρμπαλί Σμύρνης το 1896 ή 1897 και πέθανε από φυματίωση στην Κοκκινιά το 1943. Στο διάστημα 1933-1936 πέρασε στη δισκογραφία 23 τραγούδια στο όνομά του σε 36 εκτελέσεις και 5 αμανέδες. Να σημειωθεί ότι την περίοδο αυτή δεν ήταν σύνηθες φαινόμενο η επανεκτέλεση κάποιου τραγουδιού, κάτι που δείχνει την ξεχωριστή παρουσία του Β. Παπάζογλου στο λαϊκό τραγούδι.\nΟι ανεπανάληπτες και πρωτότυπες μελωδίες χαρακτηρίζουν το έργο του. Σε ό,τι αφορά στη θεματολογία, καταπιάνεται με ιδιαίτερες πτυχές της κοινωνικής ζωής με ευαισθησία, λεπτότητα και χιούμορ. Χωρίς να εκφράζει απόλυτες απόψεις, αφήνει τον ακροατή να εκλάβει τα μηνύματα όπως αυτός επιθυμεί. Ενδεικτικά της θεματολογίας του είναι τα τραγούδια που ακολουθούν.\n"Οι λαχανάδες" (1934) αναφέρεται στους πορτοφολάδες.\n"Καλόγρια" (1936) αναφέρεται στην απόφαση για μοναστική ζωή.\n"Σαν εγύριζ' απ΄ την Πύλο" (1936) αναφέρεται σε αποφυλακισμένο.\n"Το παιδί του δρόμου" αναφέρεται σε αυτό που δηλώνει ο τίτλος.\n"Αν ήμουν άνδρας" (1933) με νύξεις για τη γυναικεία ομοφυλοφιλία κ.λ.π.\nΕπίσης έγραψε αρκετά σατιρικά τραγούδια, που σαρκάζουν τις πουριτανικές αρχές της εποχής και βέβαια εξαίσια ερωτικά τραγούδια.\nΟ Β. Παπάζογλου φημισμένος μουσικός της Σμύρνης πριν το 1922, άνθρωπος ευαίσθητος και περήφανος αρνήθηκε δημόσια να ελεγθούν τα τραγούδια του από "αμόρφωτους" λογοκριτές. ΄Ετσι, από το 1937 και μετά, κανένα από τα δεκάδες τραγούδια που είχε (τουλάχιστον 70) δεν φωνογραφήθηκε στο όνομά του. Με τη Γερμανική εισβολή στην Ελλάδα το 1941 εγκαταλείπει το πάλκο. Δεν ήθελε να διασκεδάζει ενώ η πατρίδα του βρισκόταν υπό ξένη κατοχή και άρχισε να ασκεί το επάγγελμα του ρακοσυλλέκτη. Με αυτό τον τρόπο ο Β. Παπάζογλου πένθησε την υποδούλωση της χώρας στους Γερμανούς.\nΟ Στελλάκης Περπινιάδης (Τήνος 1899 - Αθήνα 1977) είναι ένας από τους μεγαλύτερους λαϊκούς τραγουδιστές αυτής της περιόδου, που συνεργάστηκε με όλους τους γνωστούς δημιουργούς πριν και μετά τον πόλεμο. Ο ίδιος έγραφε μουσική και έπαιζε κιθάρα. Στη δισκογραφία πέρασε περί τα 400 τραγούδια, αριθμός ιδιαίτερα μεγάλος.\nΣτο τραγούδι " Ο Νικοκλάκιας", ο Βαγγέλης Παπάζογλου περιγράφει ένα περιστατικό με πρωταγωνιστή έναν εξαρτημένο (ο Νικοκλάκιας είναι υποκοριστικό του Νίκος, φορτισμένο συναισθηματικά με λύπη. Θα μπορούσε να έλεγε, " ο καημένος ο Νικολάκης"). " Κώτσος, Μήτσος τα τσιράκια" σκότωσαν τον εν λόγω εξαρτημένο. Ο δημιουργός δεν αναφέρει τους λόγους που προκάλεσαν το φόνο. Επικεντρώνεται στο αποτέλεσμα της εξάρτησης του Νικοκλάκια και στην άσχημη κατάσταση που είχε περιέλθει λόγω αυτής.\nΟ Νικοκλάκιας, ο "κοχλαράκιας" (από το κοχλιάριο, το κουτάλι που χρησιμοποιούν οι τοξικομανείς που κάνουν ενέσιμη χρήση), πριν εξαρτηθεί ήταν "μαγγιώρος" (λατινική ρίζα- μάγιστρος, μετρ, μαέστρος, μάστορας, μεγάλος) "τουφατζής" (ώς τούφα αναφέρεται η φυλακή - κοινώς φυλακόβιος, κατά συνέπεια ήξερε να αντιμετωπίζει δυσκολίες. Μην αγνοούμε το μύθο που περιέβαλλε τους ανθρώπους που είχαν φυλακισθεί) και "κασσαδόρος" (διαρρήκτης χρηματοκιβωτίων, δουλειά που απαιτεί ευστροφία, επιδεξιότητα, κ.λ.π.). Τώρα όμως σαν τοξικομανής είναι δειλός. Δεν έχει το σθένος να αντισταθεί και κατ΄ επέκταση να αντιμετωπίσει δύσκολες καταστάσεις. Επίσης δεν έχει την ευστροφία να αντιληφθεί την "μανίτα" (το τέχνασμα) που χρησιμοποιούσαν τα δύο "τσιράκια" για να τον σκοτώσουν. (Η πίττα και η μανίτα, έκφραση ανάλογη με το τυρί και την φάκα. - "Είδε το τυρί αλλά δεν είδε τη φάκα"). Σαν "τουφατζής" και " κασσαδόρος" Ο Νικοκλάκιας φαίνεται να είναι αποδεκτός, όχι όμως ως τοξικομανής.\nΣτο ρεφρέν δεν τον αποκαλεί Νικοκλάκια, αλλά Νικολή, υποκοριστικό που δηλώνει συμπάθεια.\nΟ ΛΑΘΡΕΜΠΟΡΑΣ ( Ζεϊμπέκικο) 1935\nΓιατ' ήμουνα λαθρέμπορος και τα πουλούσα ούλα\nΤί όμορφα που πέρναγα, με ΄κείνο το μαυράκι.\nΓια είκοσι γραμμάρια, που μ΄ έκαναν πιαστό.\nΜ΄ ένα χρονάκι μ΄ έστειλαν, στην Αίγινα σκαστό.\nΚαι σα να μη καλάρεσε, στον πρόεδρο το φίλο.\nΜου ΄χει και παραθέρισμα, εξάμηνο στην Πύλο.\n- Γειά σου Στελλάκη!\n- Γειά σου Μαργαρώνη με τις πενιές σου!\nΣτο τραγούδι αυτό έχουμε την αυτοπαρουσίαση ενός λαθρέμπορου. Μιλά για τη δράση του πριν εξαρτηθεί, όπως και για το πόσο καλά περνούσε "…μ΄ εκείνο το μαυράκι…" σε αντίθεση με αυτό που ζεί τώρα, "… μα η πρέζα μου τα γέμισε τα σωθικά φαρμάκι". Στη συνέχεια περιγράφει τις διώξεις που υφίσταται πλέον λόγω της εμπορίας ουσιών. Και εδώ καταδείχνονται οι επιπτώσεις από τη χρήση της "πρέζας". ΄Οπως και στο "Νικοκλάκια", ο δημιουργός προσπαθεί να λειτουργήσει αποτρεπτικά στη χρήση των "σκληρών". Ο ρόλος του λαθρέμπορου και του χρήστη χασίς φαίνεται να είναι αποδεκτός, όχι όμως και ο ρόλος του εξαρτημένου ή του λαθρέμπορου "πρέζας". Οι λαθρέμποροι άλλωστε όχι μόνο στην Ελλάδα, αλλά σε όλη την ανατολική Μεσόγειο έχαιραν εκτίμησης και θαυμασμού από τα λαϊκά στρώματα, αφού τα προμήθευαν με φθηνά είδη πρώτης ανάγκης, όπως τρόφιμα και ρουχισμό.\nΗ κατάσταση που περιγράφει το τραγούδι δεν είναι και τόσο ευχάριστη. ΄Ετσι ο δημιουργός φροντίζει να ελαφρύνει το κλίμα στην τελευταία στροφή, αντιμετωπίζοντας το όλο θέμα αστειευόμενος. Η εξάμηνη φυλάκιση στην Πύλο, που επιβάλλει ο πρόεδρος του δικαστηρίου, αποκαλείται παραθέρισμα.\nΤΟ ΠΑΡΑΠΟΝΟ ΤΟΥ ΝΤΕΡΒΙΣΗ (Ζεϊμπέκικο) 1935\nΣτ. Περπινιάδη - εκτελ. Στ. Περπινιάδης\nΟ αργιλές, το τουμπεκί, η πρέζα, το χασίσι.\nΜε κάναν και βαρέθηκα την τωρινή μου ζήση.\nΟ αργιλές ειν΄ βάσανο, το τουμπεκί μαράζι.\nΗ πρέζα τρώει λεβεντιές, το μαύρο σε χτικιάζει.\n- Γειά σου αγόρι μου Στελλάκη !\n΄Οποιος φουμάρει στην αρχή το ΄χει για ασικλήκι.\nΜα σα(ν) ριζώσει στη(ν) καρδιά, γίνεται θεριακλήκι.\nΚαι θεριακλής σαν θα γενεί αρχίζει να πρεζάρει.\nΓιατί μ΄αυτή του φαίνεται, πώς πιο καλά γουστάρει.\nΤο τραγούδι αυτό φέρεται επίσημα ως δημιουργία του Στ. Περπινιάδη. Γνωρίζουμε όμως ότι ανήκει στον Β. Παπάζογλου που το χάρισε στον Περπινιάδη. Αυτό έχει συμβεί και με άλλους δημιουργούς, οι οποίοι αρκετές φορές σε ένδειξη αγάπης και εκτίμησης ή για άλλους λόγους, χάριζαν τραγούδια σε συνεργάτες τους, κυρίως τραγουδιστές ή σε φιλικά και συγγενικά πρόσωπα. Αυτό γινόταν επίσης για να έχουν ένα μικρό εισόδημα, εισπράττοντας το ποσοστό που αναλογούσε στο δημιουργό από τα πνευματικά δικαιώματα.\nΣτο τραγούδι αυτό ο δημιουργός, σε πρώτο πρόσωπο, εκφράζει κατ΄ αρχάς την κούρασή του από τη χρήση ουσιών "…με κάναν και βαρέθηκα την τωρινή μου ζήση", και έμμεσα την επιθυμία να αποκοπεί απ΄ αυτήν. Ανάλογη έκφραση συναντάμε στα τραγούδια του "O ξεμάγκας" 1935, όπου δηλώνει επίσης σε πρώτο πρόσωπο "Βαρέθηκα τον αργιλέ, σιχάθηκα τη μαύρη" και στο "Καλογριά", "Βαρέθηκα τον κόσμο πια….", "Το παράπονο του δερβίση" και "Ο ξεμάγκας" είναι τα μοναδικά ρεμπέτικα που έχουν άμεσα αποτρεπτική θέση, το πρώτο απέναντι σε όλες τις παράνομες ουσίες και το δεύτερο απέναντι στο χασίς (Ξεμάγκας είναι αυτός που παύει να ζεί σαν μάγκας. Το "ξε-" λειτουργεί ως στερητικό).\n" Ο ξεμάγκας" επίσης και το "Μάγκες μου συμμορφωθείτε" 1936, παρ΄ ότι το δεύτερο τραγούδι αναφέρει το αλκοόλ, προτείνουν αλλαγή τρόπου ζωής και στάσης.\nΤα τραγούδια του Παπάζογλου " Ο Νικοκλάκιας", "Ο λαθρέμπορας", "Το παράπονο του δερβίση", "Ο ξεμάγκας" και "Μάγκες μου συμμορφωθείτε" έχουν ένα κοινό στοιχείο: την επιθετικότητα των ταλαιπωρημένων πληθυσμών της πόλης του μεσοπολέμου. Αυτό, που κατ΄ άλλους ονομάζεται "παρεκλίνουσα συμπεριφορά", επιθετικότητα, που πηγάζει από την αθλιότητα που ζούν και στρέφεται άλλοτε εσωτερικά στον εαυτό τους, με την εξάρτηση από νόμιμες και παράνομες ουσίες ή από τυχερά παιχνίδια και άλλοτε εξωτερικά προς τον περίγυρό τους με το "σερετηλήκι", "μπελαλήκι", "ζοριλήκι" κ.λ.π.\nΟ Παπάζογλου, ένας ευαίσθητος άνθρωπος, πονά με αυτό που βλέπει τριγύρω και το εκφράζει στα τραγούδια του, χωρίς να νουθετεί, να απειλεί, να ηθικολογεί ή να διδάσκει. Χωρίς να αναλαμβάνει ρόλο πατέρα, μιλά μέσω των τραγουδιών του σαν φίλος.\nΑς επανέλθουμε όμως στο "Παράπονο του δερβίση". Ο δημιουργός, στη δεύτερη στροφή, αναφέρεται στις ουσίες και στις επιπτώσεις που έχουν στον άνθρωπο, σημειώνοντας βέβαια και την περίπτωση θανάτου που προέρχεται από την "πρέζα", "…η πρέζα τρώει λεβεντιές…".\nΣτις επόμενες στροφές δίνει τη δική του εξήγηση για το πώς φθάνει κανείς στη χρήση της "πρέζας", η οποία είναι άκρως ενδιαφέρουσα.\nΘέτοντας την κοινωνική πλευρά, ο δημιουργός μας λέει ότι όποιος καπνίζει χασίς, στις αρχές το θεωρεί ένδειξη λεβεντιάς, "ασικλήκι" (αφού σε έναν μεγάλο κύκλο ανθρώπων η χρήση χασίς είναι αποδεκτή), "Μα σα ριζώσει στην καρδιά…", αν συμβεί δηλαδή κάποια συναισθηματική εμπλοκή, "…γίνεται θεριακλήκι". Με άλλα λόγια γίνεται εξάρτηση. Εφ΄όσον κάποιος εξαρτηθεί από το χασίς τότε αρχίζει τη χρήση "πρέζας", γιατί "του φαίνεται " ότι θα περνά καλύτερα. Υπονοώντας ότι στην πραγματικότητα δεν είναι έτσι, δηλαδή ότι δεν θα περνά καλύτερα.\nΕίναι ίσως μία απλοϊκή εξήγηση της εξάρτησης, η οποία όμως κρύβει αρκετά σημαντικά στοιχεία όπως τη διαφορά χρήσης - εξάρτη□ης, τη συναισθηματική εμπλοκή, το πέρασμα σε "σκληρές" ουσίες.\nΑν κρίνουμε με τα μέτρα της εποχής και έχοντας υπ΄ όψιν την υπάρχουσα βιβλιογραφία, δημιουργεί ιδιαίτερη εντύπωση το ότι ένας λαϊκός δημιουργός εμβαθύνει σε ένα θέμα που αρκετοί σύχρονοί του, μεταξύ των οποίων και ειδικοί επιστήμονες, δεν το έκαναν. Να σημειωθεί ότι ο ίδιος ο Παπάζογλου δεν είχε σχέση με καμιά παράνομη ουσία, πράγμα που δείχνει τουλάχιστον την ευαισθητοποίηση του και την ικανότητα να αφουγκράζεται.\nΗΡΩΪΝΗ ΚΑΙ ΜΑΥΡΑΚΙ (Καρσιλαμάς ) 1935\nΣωτήρη Γαβαλά (Μεμέτη) - εκτελ. Στ. Περπινιάδης\nΝα βαστάξω δεν μπορούσα\nσαν εγύριζ΄ απ΄ την Προύσσα.\nΜε καρφώσανε δυο μπράβοι\nΔυο σακκούλες με μαυράκι.\nΗρωϊνη ως τα μπούνια.\nΘα ανάβαν οι λουλάδες\nΜε μαυράκι κι ηρωϊνη.\nΕ, ρε το΄ χω κάνει τάμα\nνα μισέψω κι άλλο πράγμα\nΓειά σου Προύσσα παινεμένη\n- Σωτήρης Γαβαλάς (Σμύρνη 1890 - 95 Μπραχάμι; μετά το 1950;)\nΣυνθέτης - μουσικός με 15 περίπου τραγούδια στη δισκογραφία.\nΕίναι το μοναδικό τραγούδι στο οποίο αναφέρεται η ηρωϊνη και μάλιστα στον τίτλο του. Παρατηρούμε ότι υπάρχει μία διάθεση πρόκλησης κυρίως απέναντι στις διωκτικές αρχές και μάλλον εκεί προσβλέπει το ίδιο το τραγούδι.\nΈνα σημείο που προκαλεί το ενδιαφέρον, είναι αυτό που παρουσιάζει παράλληλη χρήση δύο ουσιών. "Θα γινότανε γιαγκίνι με μαυράκι κι ηρωϊνη". Κάτι που δεν συνηθίζονταν και αυτό όχι τόσο για λόγους φαρμακολογικούς όσο για λόγους αρχών και αναγκών, κουλτούρας γενικότερα του χρήστη. Ο χρήστης ηρωϊνης χρησιμοποιούσε συνήθως χασίς σε περιπτώσεις έλλειψης της πρώτης, ενώ ο χρήστης χασίς έχει σαφώς αρνητική θέση απέναντι στην ηρωϊνη και στον ηρωϊνομανή. Τί έχει συμβεί λοιπόν ;\nΓνωρίζουμε ότι κατά την περίοδο 1932-36 υπάρχει μία έντονη τάση - θα μπορούσε να ονομασθεί μόδα-να γράφονται τέτοιου ύφους τραγούδια, αναφερόμενα κυρίως στο χασίς. Γίνεται κατανοητό ότι τα τραγούδια αυτά είχαν επιτυχία και στο πάλκο αλλά και δισκογραφικά. Πράγμα που σημαίνει ότι υπήρχε οικονομικό όφελος για τον δημιουργό, από την "χαρτούρα" στο πάλκο και από τις πωλήσεις των δίσκων (το όφελος από τους δίσκους ήταν σχεδόν πάντα μικρό).\nΟ Σωτήρης Γαβαλάς ακολουθώντας την τάση που προαναφέρθηκε, μάλλον ξεπερνά τα μέχρι τότε όρια και θέλοντας να εντυπωσιάσει, βάζει την ηρωϊνη στο τραγούδι και μάλιστα στον τίτλο του. Δίνει λοιπόν την εντύπωση ότι δημιούργησε ένα τραγούδι που αναφέρεται στο χασίς και στις διώξεις των αρχών - αναλόγου ύφους τραγούδια, όπως προαναφέρθηκε, υπάρχουν αρκετά - και σε δ⛵ο σημεία του στίχου και στον τίτλο προσέθεσε την λέξη ηρωϊνη.\nΤο τραγούδι χαρακτηρίζεται από υπερβολή και ίσως κάποια αφέλεια. Ο πρωταγωνιστής λαθρέμπορος δεν φαίνεται να έχει στόχο το κέρδος, αλλά να προκαλέσει, να "πικάρει" τις αρχές. Ετσι βάζει και τις δύο ουσίες μαζί, που έχουν κοινό γνώρισμα ότι είναι παράνομες. Εξάλλου, το "λαθρεμπορικό του μέγεθος" περιορίζεται στην ηρωϊνη που χωρά στα κούφια τακούνια των παπουτσιών του και στις "δύο σακούλες με μαυράκι" που ράβει στο σακκάκι του. Από το υλικό που διαθέτουμε, είναι το μοναδικό ρεμπέτικο τραγούδι που δείχνει να διάκειται θετικά στις "σκληρές" ουσίες.\nΠαίρνοντας υπ΄όψιν την υπερβολή, την αφέλεια και το γρήγορο, χαρούμενο ρυθμό του τραγουδιού (καρσιλαμάς), διακρίνουμε μία σατυρική διάθεση, που μπορεί τελικά να ήταν και στόχος του δημιουργού. Δυστυχώς δεν διαθέτουμε στοιχεία για το πώς υποδέχτηκε το κοινό τον δίσκο των 78 στροφών, όταν δόθηκε στην αγορά το 1935.\nΠαρολ΄ αυτά, με όποια ερεθίσματα ή κίνητρα κι αν έγραψε το τραγούδι αυτό ο Σ. Γαβαλάς, δεν παύει να είναι η πρώτη καταγραφή της ηρωϊνης στην Ελληνική δισκογραφία. Δεν παύει να είναι η αντανάκλαση μιας πραγματικότητας, ενός φαινομένου που είχε αρχίσει να αναπτύσσεται στα αστικά κέντρα της Ελλάδας από τις αρχές του αιώνα και που παρουσίασε έξαρση στα χρόνια του Μεσοπολέμου.\nΠΕΝΤΕ ΜΑΓΚΕΣ - Χασάπικο - 1935\nΓ. Τσαούς - εκτελ. Αν. Καλυβόπουλος\nΠέντε μάγκες του Περαία, πέρναγαν απ΄ τον τεκέ.\nΕνας ειπ΄ απ΄ την παρέα, πα΄ να πιούμε ν΄ αργιλέ.\nΜπήκαν μέσα, να φουμάρουν φώναξαν τον τεκετζή.\nΦτιαξ΄ εν΄ αργιλέ αφράτο, με Περσίας τουμπεκί.\n- Γειά σου Αντωνάκη μου Λεβέντη !\nΔύο τάληρα του δίνεις, τρία θα πληρώσουμε.\nΑν η γκλάβα θα γεμίσει, θα σε προτιμήσουμε.\nΦούμαραν και ήταν τζούρα φώναξαν τον τεκετζή.\nΔεν κατάλαβαν μαστούρα, ήταν σκέτο τουμπεκί.\n- Γειά σου Γιαβάν Τσαούς !\nΕτσι νόμιζες πώς έχεις τίποτα κορτάκηδες.\nΟύτε πιτσιρίκια έχεις, μήτε και πρεζάκηδες.\nΠάν(ω) εκεί στου Κουνελάκη, έχω ζούλα ν΄ αργιλέ,\nΠάμε μάγκες να τον πιούμε να μην άμε στον τεκέ.\nΑν μας κλείσουν τους τεκέδες Πειραιά, Κρεμμυδαρού,\nΚουνελάκη: ύψωμα στη Δραπετσώνα\nΚρεμμυδαρού: η Δραπετσώνα\nΤουμπεκί: καπνός για αργιλέ\nΤραγούδι που αναφέρεται στη χρήση χασίς. Πέντε μάγκες πηγαίνουν σε τεκέ να καπνίσουν. Ο τεκετζής τους προσφέρει αργιλέ χωρίς χασίς, παρά μόνο καπνό (τουμπεκί). Και αυτοί του λένε ότι δεν μπορεί να τους κοροϊδέψει. ΄Οτι κάνει λάθος αν νομίζει ότι είναι "κορτάκηδες" (επιδειξίες, φιγουρατζήδες) ή "πιτσιρίκια" (που δεν γνωρίζουν το χασίς). Ούτε είναι βέβαια "πρεζάκηδες" (όπου ο οποιοσδήποτε τους πωλεί οτιδήποτε ως ηρωϊνη και αυτοί το αποδέχονται και το χρησιμοποιούν χωρίς να ενδιαφέρονται για την ποιότητα της ουσίας). Τέλος το τραγούδι αναφέρεται στις νομοθετικές αποφάσεις για κλείσιμο των τεκέδων. ΄Ετσι, από την μία πλευρά η νοθεία των τεκετζήδων, από την αλλή οι διώξεις, τους αναγκάζουν να κάνουν χρήση με δικά τους μέσα, μακριά από την πόλη, σε κάποια σπηλιά.\nΕδώ μιλούν οπωσδήποτε υποτιμητικά για τους "πρεζάκηδες". ΄Αλλωστε ο τίτλος του "πρεζάκια" από μόνος του ήταν υποτιμητικός έως υβριστικός.\nΑν οι δημιουργοί του ρεμπέτικου εκφράζουν με τα τραγούδια τους αυτό που ζούν καθημερινά οι ίδιοι και τα λαϊκά στρώματα,ο Γιοβάν Τσαούς μπορεί να θεωρηθεί από τους πλέον αξιόπιστους εκφραστές της πραγματικότητας, εφ΄ όσον ο ίδιος δεν είχε λόγους δισκογραφικούς ή καλλιτεχνικούς - οικονο╞ικούς να προσαρμοστεί σε ρεύματα ή τάσεις της εποχής.\n· Ο Γιοβάν Τσαούς ( Γιάννης Εϊτζιρίδης ή Ετσειρίδης, Κασταμονή Πόντου 1893 - Κοκκινιά 1942) ράφτης το επάγγελμα, δεν δούλεψε ποτέ στην Ελλάδα σαν επαγγελματίας μουσικός. Στη δισκογραφία πέρασε μόλις 12 τραγούδια, όλα πριν την επιβολή της λογοκρισίας από το Μεταξά.\nΑνάλογη πορεία είχε και ο ερασιτέχνης τραγουδιστής Αντώνης Καλυβόπουλος (Σμύρνη 1902 - Αθήνα 1959), μηχανουργός το επάγγελμα, με 6 τραγούδια στην δισκογραφία, όλα του Γιοβάν Τσαούς.\nΕΓΩ ΘΕΛΩ ΠΡΙΓΚΙΠΕΣΣΑ - Χασάπικο - 1935\nΠ. Τούντα - εκτελ. Στελλάκης Περπινιάδης\nΣτην Ελλάδα δε μπορώ.\nΘα μου πάρει μπαγλαμά.\nΜία γυναίκα για να βρώ.\n'Εχει όμορφες πολλές.\nΜα είναι μάνα μου φτωχές.\nΜάνα μου να σε χαρώ.\nΘα μας φτιάνουν τους λουλάδες.\nΝα ΄ χει λίρα με ουρά\nΝα φουμάρουμε γλυκά.\nΝα γυναίκα μια φορά\nΣτο χρυσό μας τον οντά.\nΠέρσι πέρασ΄ από δω.\nΚι έψαχνε να βρεί γαμπρό.\nΑπό το Μαρόκο μέσα.\nΧωρίς να το ξέρω εγώ.\nΝα ΄ χει λίρα με ουρά.\nΝα γυναίκα μια φορά.\nΜε είδε κάτου στο Πειραία\nΚι από τότε μ΄ αγαπά.\nΚαι μου στέλνει και λεφτά.\nΘα με κάνει βασιληά.\nΠέρα ΄ κει στην Αραπιά.\nΚι όλα της θα τα ΄ χω εγώ\nΚοκαϊνες και νταμίρες.\nΜε διαμάντια όλο ντουμπλέ\nΠαναγιώτης Τούντας ( Σμύρνη 1886 ; - Αθήνα 1942) φημισμένος μουσικός, με 300 τραγούδια στη δισκογραφία. Από το 1924 ήταν διευθυντής του Ελληνικού παραρτήματος της ΟDEON και κατά την περίοδο 1931 - 1940 διευθυντής της COLUMBIA.\nΕίναι ένα τραγούδι όπου ο δημιουργός φαντασιώνει. Παρατηρείται ένας έντονος εξωτισμός και κατά συνέπεια φυγή. Υπάρχουν αρκετά τραγούδια, και μεταπολεμικά που κινούνται σε αυτό το κλίμα. Είναι το γνωστό παραμύθι με το πριγκιπόπουλο, μόνο που στην περίπτωση μας γίνεται πριγκιπέσσα.\nΟ Πειραιάς είναι το κέντρο συγκέντρωσης μεταναστών και προσφύγων. Δεύτερο χαρακτηριστικό είναι η φτώχεια, η ανέχεια, η αβεβαιότητα. Εκεί λοιπόν συχνάζει ο υποψήφιος βασιληάς του Μαρόκου, όπως λέει στην πέμπτη στροφή. Με τις κραυγαλέες υπερβολές και το πικρό χιούμορ μάλλον διασκεδάζει τη φτώχεια και τις στερήσεις του ή διασκεδάζει μ΄αυτές. Οι "κοκαϊνες" και οι "νταμίρες" αναφέρονται ως ένδειξη πλούτου και πολυτέλειας, μαζί με τις λίρες, τα διαμάντια κ.λ.π. Είναι άλλωστε γνωστό ότι η κοκαϊνη θεωρείτο ουσία των πλουσίων και της αριστοκρατίας.\nΦΕΡΤΕ ΠΡΕΖΑ (ΝΑ ΠΡΕΖΑΡΩ) - Καλαματιανό - 1933\nΠ. Τούντα - εκτ. Σ. Περπινιάδης\nΜη μ΄ αρωτάτε βλάμηδες γιατί όλο συλλογιέμαι.\nΚαραγιαγκίνι μεσ΄ την καρδιά, έχω και τυραννιέμαι.\nΑχ φέρτε πρέζα να πρεζάρω.\nΚαι χασίσι να φουμάρω.\nΜ΄ έχει λωλό το Ερηνάκι.\nΒρε του μιλάω δε μου ξηγιέται.\nΣκάει απ΄ τα γέλια κι όλο κουνιέται.\nΦέρτε πρέζα να πρεζάρω.\nΟ μερακλής ο άνθρωπος πονεί μα δεν το λέγει.\nΚι αν τραγουδά, ρε ψεύτη ντουνιά, μέσα η καρδιά του κλαίει.\n- Γειά σου Ναύτη !\n[May be section missing]\nΠρόκειται για ερωτικό τραγούδι του Π. Τούντα. Περιγράφει το ερωτικό πάθος (σε πρώτο πρόσωπο) που δεν βρίσκει ανταπόκριση. Μεσ’ την καρδιά δεν έχει απλά «γιαγκίνι» (πυρκαγιά, φωτιά), αλλά «καραγιαγκίνι». Εδώ το «καρά» πρέπει να το εκλάβουμε σαν υπερθετικό, που θέλει να δείξει την ένταση και το μέγεθος.\nΣυναντάμε και πάλι την ταυτόχρονη χρήση χασίς και «πρέζας», όπως στο τραγούδι «Ηρωϊνη και μαυράκι».\nΟπωσδήποτε, στο τραγούδι διακρίνεται κάποια υπερβολή, δίνοντας την εντύπωση ότι ο ήρωας θέλει να εκβιάσει τη μη ανταποκρινόμενη στον έρωτά του.\nΣτη θέση του «θα πεθάνω», θα χαθώ, θα βάλω τέλος στη ζωή κ.λ.π.». Ο πρωταγωνιστής λέει «Φέρτε πρέζα να πρεζάρω και χασίσι να φουμάρω».\nΊσως πάλι να διακωμωδεί εν μέρει την κατάσταση θέλοντας να ελαφρύνει το κλίμα.\nΠάντως, το ότι ο Π. Τούντας επιλέγει το συγκεκριμένο τίτλο είναι σαφές ότι θέλει να 5προκαλέσει τον ακροατή.\nΣτο τραγούδι δε φαίνεται ότι ο ήρωας χρησιμοποιεί «πρέζα», αλλά ότι θέλει να χρησιμοποιήσει ή πάλι ότι απειλεί να χρησιμοποιήσει.\nΤο τραγούδι φωνογραφήθηκε άλλες δύο φορές το 1934 στη «γυναικεία» εκδοχή του, με κάποιες αλλαγές στο στίχο και βέβαια με γυναικείες φωνές.\nΟΥΖΟ – ΧΑΣΙΣ – Ζεϊμπέκικο – 1933\nΤσάμας – εκτελ. Ρόζα Εσκενάζυ\nΟύζο, μορφίνη και χασίς, αμάν, αμάν, ήπια για να ξεχάσω.\nΜα δεν κατόρθωσα η φτώχεια, κοντεύω να τα χάσω.\nΤι μάγια μου’ κανες, αμάν, αμάν και μ’ έχεις ξετρελλάνει.\nΜέχρι φιλής μου τα ‘ φαγες κι ακόμα δε σε φτάνει.\nΑφού μιαν άλλη αγαπάς, αμάν, αμάν, τι θέλεις πια μ’ εμένα.\nΟύτε δεκάρα τσακιστή, δεν έχω πιά για σένα.\nΗύρα παιδάκι «τζέντελμαν», αμάν, αμάν, να μ’ αγαπάει στ’ αλήθεια.\nΕίναι εργάτης ξακουστός κι έχει καρδιά στα στήθεια.\n- Ωωπα αχ !\n- ΄Αντε να ζήσουν τα’ αγόρια !\nΡόζα Εσκενάζυ (Κωνσταντινούπολη 1883 ; - Αθήνα 1980) με τον απλησίαστο αριθμό των 600 περίπου τραγουδιών στη δισκογραφία, όλων των σπουδαίων δημιουργών της εποχής.\nΗ ηρωϊδα του τραγουδιού περιγράφει τον παράφορο έρωτά της, για κάποιον που όχι μόνον δεν ανταποκρίνεται αλλά επιπλέον την εκμεταλλεύεται.\nΓια να ξεχάσει λοιπόν ήπιε (στο παρελθόν) ούζο, μορφίνη και χασίς, χωρίς όμως να έχει το επιθυμητό αποτέλεσμα της λήθης. Μη λησμονούμε ότι η μορφίνη έχει καταγραφεί ως γιατρικό για μεγάλους πόνους. Τέλος βρίσκει διέξοδο στη σχέση που συνάπτει με κάποιον που είναι εργάτης και έχει «αληθινά» αισθήματα.\nΤο τραγούδι είναι του Τσάμα (ψευδώνυμο του Μίνωα Μάτσα) και είναι το μοναδικό όπου αναφέρεται η μορφίνη.\nΌπως και στο «Φέρτε πρέζα» του Π. Τούντα περιγράφεται μια οριακή κατάσταση ερωτικού πάθους μόνον που εδώ βρίσκεται λύση και το τραγούδι τελειώνει αισιόδοξα.\nΗ εντύπωση που μένει στον ακροατή είναι αφ’ ενός το ερωτικό – συναισθηματικό αδιέξοδο και αφ’ ετέρου η απάντηση – λύση που βρίσκεται στον κόσμο της εργασίας που είναι ειλικρινής, συναισθηματικός, εργατικός, εννοώντας βέβαια ότι ο μη ανταποκρινόμενος εραστής δεν ανήκει σε αυτή την κατηγορία ανθρώπων ή σ’ αυτό το κοινωνικό στρώμα και δεν διαθέτει αυτά τα γνωρίσματα.\nΗ χρήση μορφίνης, χασίς και αλκοόλ είναι σαφές ότι έρχεται σε δεύτερη μοίρα.\nΝα υποσημειωθεί ότι συναντώνται αρκετά τραγούδια ανάμεσα στα ρεμπέτικα που διάκεινται θετικά στην εργατική τάξη.\nΓΙΑΤΙ ΦΟΥΜΑΡΩ ΚΟΚΑΪΝΗ – 1932\nΠ.Τούντας – εκτελ. Ρ. Εσκενάζυ\nΠού ειν’ εκείνα μου τα κάλλη.\nΠού είναι η τόση μ’ εμορφιά.\nΣτην Αθήνα δε είχ(ε) άλλη.\nΉμουν κούκλα, ναι στ’ αλήθεια.\nΜε μεγάλη αρχοντιά.\nΔε(ν) σας λέω παραμύθια.\nΜα μ’ έμπλεξ’ ένας μόρτης\nΑχ ένας μάγκας πρώτης.\nΜου πήρε ό,τι είχα και μ’αφήνει\nΜου πήρε την καρδιά μου.\nΤα νειάτα τα λεφτά μου\nΚι απ’ τον καημό φουμάρω κοκαϊνη.\nΚι ολ’ οι πρώτοι κουβαρντάδες.\nΜεσ’ την αγορά.\nΚάθε μέρα εγλεντούσα\nΚαι τώρα η καϋμένη.\nΓιατ(ί) ο σεβντάς του μάγκα\nδεν μ’ αφήνει.\nΜε τρέλλανε ο μόρτης\nΓι’ αυτό κι εγώ φουμάρω\nΑχ ανάθεμά σε κοκαϊνη που μ’ έφαγες τη φτωχεία!\nΕίναι το πρώτο χρονολογικό τραγούδι που αναφέρεται στην κοκαϊνη.\nΣε πρώτο πρόσωπο μία γυναίκα, προφανώς πόρνη (που την αγαπούσαν, αφεντάδες, νέοι, γέροι και παιδιά) αφηγείται πώς ζούσε ώσπου έμπλεξε στον έρωτα ενός κοκαϊνοπότη και άρχισε τη χρήση κοκαϊνης, με οδυνηρά αποτελέσματα για την ίδια.\nΌπως στον «Λαθρέμπορα» του Β. Παπάζογλου, έτσι και εδώ αναφέρεται η έκφραση « Τι όμορφα περνούσα, με τραγούδια και κρασί». Μιλά για το παρελθόν πριν αρχίσει τη χρήση κοκαϊνης, λειτουργώντας έτσι αποτρεπτικά στον ακροατή. («Τι όμορφα που πέρναγα μ’ εκείνο το μαυράκι» λέει ο λαθρέμπορας του Β. Παπάζογλου).\nΜε το τραγούδι αυτό έρχεται στο προσκήνιο ένα γνωστό θέμα που συναντάμε και σήμερα: Τη σχέση πορνείας – ψυχοτρόπων ουσιών και το αντίστροφο.\nΗ εξαρτημένη εντοπίζει τα αίτια της εξάρτησης και των παρενεργειών της, στον έρωτά της για έναν κοκαϊνοπότη που την παρέσυρε και τώρα την αφήνει. Θεωρείται λοιπόν υπαίτιος κάποιος τρίτος στον οποίο και μετατίθεται το «πρόβλημα». Με την περιγραφή της μιζέριας και του αδιεξόδου ζητά από τον ακροατή να τη λυπηθεί και να τη δικαιολογήσει.\nΠιστεύουμε ότι το τραγούδι αυτό, αν δεν κυριολεκτεί, βρίσκεται πολύ κοντά στο κλίμα, στη νοοτροπία και στις στάσεις που δημιουργεί η εξάρτηση.\nΚΟΥΒΕΝΤΑ ΜΕ ΤΟ ΧΑΡΟ – Ζεϊμπέκικο – 1936\nΠ. Τούντας – εκτελ. Κώστας Ρούκουνας\nΤον χάρο τον αντάμωσαν πεντ-έξη χασικλήδες\nΚαι τον ρωτούσαν πώς περνούν στον Άδη οι μερακλήδες.\nΠες μας, βρε χάρε, να χαρείς το μαύρο σου σκοτάδι,\nΠες μας αν έχουν μπαγλαμά, μπουζούκια να γλεντάνε,\nέχουν ντεκέδες, έχουν τσαρδί, που παν’ και την τραβάνε;\nΠες μας αν έχουν γκόμενες, μανίτσες να γουστάρουν\nτον ναργιλέ να κάνουνε, ντουζένι να φουμάρουν;\nΠες μας, βρε χάρε, να χαρείς, τι κάνουνε τ’ αλάνια\nΒρίσκουν νταμίρα, έχουν λουλά για καθόνται χαρμάνια;\nκαι δώσε να φουμάρουνε τ’ αδέλφια μας κει κάτω.\nΚι όσοι μαχαιρώθηκαν και πήγανε στον Άδη,\nγια πες μας γιατρευτήκανε για λιώσαν στο σκοτάδι;\nΚι όσοι από καρασεβντά τρελλάθηκαν και πάνε\nΠες μας τους πέρασε ο νταλγκάς γι’ ακόμα αγαπάνε;\nΠες μας τι κάνουν οι φτωχοί πρεζάκηδες κι εκείνοι;\nΠάρε να δώσεις και σ’ αυτούς λιγάκι κοκαϊνη.\nΚώστας Ρούκουνας, τραγουδιστής – μουσικός – συνθέτης ( Σάμος 1904 – Αθήνα 1984) με 180 τραγούδια μέχρι το 1960.\nΠρόκειται για έναν διάλογο με το χάρο, θέμα που συναντάται και στα δημοτικά τραγούδια.\nΕδώ έχουμε διάλογο «χασικλήδων» με τον χάρο. Τον ρωτούν λοιπόν πρώτα απ’ όλα για τους φίλους τους, που βρίσκονται στον Άδη, του δίνουν μάλιστα για χαιρετίσματα «…δύο δράμια Προυσαλιό (χασίς) και πέντε δράμια μυρωδάτο (χασίς).\nΣτη συνέχεια τον ρωτούν για τους μαχαιρωμένους και αυτούς που έφυγαν από «καρασεβντά». Τέλος, όχι τυχαία, τον ρωτούν τι κάνουν «οι φτωχοί πρεζάκηδες» και του δίνουν για χαιρετίσματα «λιγάκι κοκαϊνη».\nΚαι αυτό το τραγούδι ουσιαστικά αναφέρεται στους χρήστες χασίς και μεταξύ των άλλων με μία ιεράρχηση κοινωνική, ίσως και ηθική, στους υπόλοιπους αποδημήσαντες. Την τελευταία θέση καταλαμβάνουν «οι πρεζάκηδες» που χαρακτηρίζονται «φτωχοί», όχι οικονομικώς βέβαια. Κοντολογίς έχουμε τη γνώμη των χρηστών χασίς, αλλά όχι μόνο αυτών, για τους εξαρτημένους από «πρέζα». Τους τοποθετούν απ’ ότι φαίνεται στο κατώτερο σημείο της κοινωνικής πυραμίδας και ταυτόχρονα τους οικτείρουν. Θεματικά και μουσικά (ζεϊμπέκικο 8/8) είναι ένα ιδιαίτερο τραγούδι. Δεν είναι τυχαία η επαναφορά του στη δισκογραφία τη δεκαετία του ’60 αλλά και αργότερα, με αλλαγμένο βέβαια στίχο λόγω της λογοκρισίας.\nΕΙΜΑΙ ΠΡΕΖΑΚΙΑΣ (Τσιφτετέλι) – 1935\nΝ. Δέλτα – Σ. Ψυριώτη – εκτελ. Ρόζα Εσκενάζυ\nΑπό το βράδυ ως το πρωϊ.\nΜε πρέζα στέκω στη ζωή.\nΚι όλο τον κόσμο κατακτώ.\nΌλος ο κόσμος είναι θύμα μου,\nΣαν έχω πρέζα και ρουφάω.\nΚι οι πολιτσμάνοι όταν θα με δουν,\nΠρέζα όταν πιεις.\nΡε θα ευφρανθείς.\n- Ωχ, θα πρεζάρω αδερφέ μου, μέχρι Ανάσταση.\nΔική μου είναι η Ελλάς.\nΚαι στη κατάντια της γελάς.\nΤης λείπει το ‘ να της ποδάρι.\nΕγώ θα είμαι ρε διχτάτορας\nΚι ο κόσμος στάχτη, αχ, ας γίνει\n- Ρόζα μου για σένα έγινα πρεζάκιας\n- Ωχ…ωχ !\nΠρόκειται για τραγούδι από τα ελάχιστα που γράφτηκαν εκείνη την εποχή και παραπέμπουν στη Μικρασιατική καταστροφή και στις κοινωνικές επιπτώσεις της. Τραγούδι με έντονο πολιτικό χαρακτήρα, επιθεωρησιακό ύφος και ακραίο σαρκασμό.\nΟι δημιουργοί του Ν. Δέλτας – Σ. Ψυριώτης (ψευδώνυμα), τα πραγματικά τους ονόματα Αιμίλιος Σαββίδης – Σώσος Ιωαννίδης, ανήκουν στους δημιουργούς της Ευρωπαϊκής μουσικής. Η θέση τους στον καλλιτεχνικό χώρο της Ελλάδας και το θέμα του τραγουδιού ίσως είναι η αιτία που υπογράφουν με ψευδώνυμα. Την περίοδο αυτή, από την κρατούσα ιδεολογία, θεωρείται τουλάχιστον απαράδεκτο «ευρωπαϊστές» δημιουργοί να γράφουν τραγούδια παρόμοια των λαϊκών «ανατολιτών» δημιουργών.\nΤης Ελλάδας λοιπόν «της λείπει τόνα της ποδάρι» δηλαδή η Μ. Ασία, γιατί «της το παίξανε στο ζάρι». Η αιχμή μάλλον απευθύνεται εκτός συνόρων.\nΗ «πρέζα», χωρίς να διευκρινίζεται το είδος της, είναι το μέσον φυγής από την αθλιότητα που έζησαν και εξακολουθούν να ζούν πρώτα και κύρια οι Μικρασιάτες πρόσφυγες και κατ’ επέκταση οι υπόλοιποι ΄Ελληνες: Το πάγωμα από τη συμφορά που τους βρήκε, ο πόνος, η κούραση, η απόγνωση, ο θυμός, τα αναπάντητα «γιατί», το απερίγραπτο, η αδυναμία που νιώθει ο ανίσχυρος, η αδυναμία να θρηνήσει, η αδυναμία ακόμη και να πενθήσει.(μέχρι πριν λίγα χρόνια ακούγονταν από το ραδιόφωνο, στις αναζητήσεις του Ε.Ε.Σ. οι εκκλήσεις συγγενών για αγνοούμενους από το 1922). Όλ’ αυτά περιελήφθησαν σε ένα τραγούδι – κραυγή που προτείνει την αποχή και την αδιαφορία. Οι δημιουργοί του για να αποφύγουν και να αντέξουν αυτό που συνέβη, αναζητούν στηρίγματα στη φαντασιακή σφαίρα, προκειμένου αφ’ υψηλού να τα δουν όλα ρόδινα. Φαινομενικά το τραγούδι υπερθεματίζει την «πρέζα». Ουσιαστικά περιγράφει την ψυχική κατάσταση στην οποία περιήλθαν οι πρόσφυγες και προκαλεί μέσα από την υπερβολή τους ιθύνοντες. Εξάλλου, η υπερβολή χαρακτηρίζει ολόκληρο το τραγούδι. Οι λέξεις και οι εκφράσεις όπως ¨τον κόσμο κατακτώ», «ο κόσμος είναι θύμα μου», «Γίνεσαι βασιλιάς, δικτάτορας, θεός και κοσμοκράτορας», «Δική μου είναι η Ελλάς», «Ο κόσμος στάχτη ας γίνει», το δείχνουν με τον πιο πειστικό τρόπο.\nΟι Μικρασιάτες πρόσφυγες και οι εξαρτημένοι, σε ό,τι αφορά στα βιώματα, είχαν πολλά κοινά σημεία:\n- Η απώλεια της πατρικής στέγης και γης. – Το παιχνίδι με το θάνατο, ο ίδιος ο θάνατος. -οι οριακές καταστάσεις, η καταστρατήγηση αρχών, κανόνων, ορίων, αξιών.- Η στέρηση. – Η σκαιά αντιμετώπιση της κοινωνίας και του κράτους. Αυτά είναι μερικά από τα κοινά σημεία, έστω κι αν είχαν διαφορετική αφετηρία.\nΤα μηνύματα που λαμβάνουν και το ένστικτο οδηγούν τους δημιουργούς να γράψουν το παραπάνω τραγούδι. Διαλαλώντας από τον τίτλο του ακόμη «Είμαι πρεζάκιας» αντί του «Είμαι πρόσφυγας», τίτλος που ίσως να ταίριαζε περισσότερο.\nΚαι εδώ συναντάμε παράλληλη χρήση χασίς και «πρέζας» πράγμα που δυναμώνει την άποψη ότι το τραγούδι δεν έχει σαν στόχο τις ουσίες και την εξάρτηση αλλά την πολιτική, κοινωνική και ψυχική κατάσταση των προσφύγων.\nΠαρ’ ότι το τραγούδι είναι πολιτικό, δίνει σημαντικά στοιχεία για το χώρο της εξάρτησης και βέβαια την συνταρακτική ομολογία «με πρέζα στέκω στη ζωή».\nΘεωρούμε ότι είναι ένα από τα τραγούδια με τον πλέον τραγικό στίχο που πέρασε στην Ελληνική δισκογραφία.\nΤην δεκαετία του ’80 το επανέφεραν νεότεροι, καλλιτέχνες με αλλαγές στο στίχο λόγω λογοκρισίας.\nΟ ΠΡΕΖΑΚΙΑΣ – Χασάπικο – 1935\nΓ. Τσαούς – Α. Καλυβόπουλος\nΓεια σου Γιοβάν Τσαούς με την πεννιά σου!\nΕίμαι πρεζάκιας μάθε το, μα όπου και αν πάω.\nΜε βλέπουν και σιχαίνονται, μα ‘γω δυάρα δεν δίνω.\nΤην πρέζα μόνο να τραβώ και ότι θέλει ας γίνω.\nΜεσ’ το βαγόνι κάθομαι, για σπίτι δεν θυμούμαι.\nΚι ένα τσουβάλι βρώμικο, το στρώνω και κοιμούμαι.\nΤα ρούχα μου ελειώσανε, φάνηκε το κορμί μου.\nΗ πρέζα με φαρμάκωσε τελείως τη ζωή μου.\nσα μαστουρώσω βρε παιδιά, δική μου είν’ η Αθήνα.\nΣαν αποθάνω φίλε μου, έρχετ’ Αστυνομία.\nΜε κάρο σκουπιδιάρικο και κάνει την κηδεία.\n- Γεια σου Αντώνη μου δερβίση!\nΕίναι γνωστό, από διαφορετικές πηγές, ότι στα χρόνια του Μεσοπολέμου εξαρτημένοι έβρισκαν καταφύγιο στα σταθμευμένα βαγόνια του τρένου στο σιδηροδρομικό σταθμό του Πειραιά. Η κατάσταση που επικρατούσε εκεί περιγράφεται στα αποσπάσματα ενός κειμένου που έχει γραφτεί από κάποιον άγνωστο τοξικομανή και δημοσιεύθηκε από τον Κ. Βάρναλη στο βιβλίο του «Αληθινοί άνθρωποι» (σελ. 215 εκδ. Κέδρος 1978). Ακριβώς την ίδια κατάσταση περιγράφει το τραγούδι του Γ. Τσαούς «Ο πρεζάκιας».\nΟ Γ. Τσαούς κατοικούσε απέναντι από το Σιδηροδρομικό Σταθμό. Η σύζυγος του, που από το σπίτι της έβλεπε καθημερινά την εξαθλίωση, τη μιζέρια και το θάνατο αυτών των ανθρώπων, έγραψε τους στίχους του τραγουδιού. Χωρίς υπερβολές, με τα μάτια του πλέον αντικειμενικού παρατηρητή, μας μεταφέρει θλιβερές εικόνες από τη ζωή των τοξικομανών.\nΗ αφήγηση είναι σε πρώτο πρόσωπο. Στην πρώτη στροφή «Ο πρεζάκιας» περιγράφει την αντιμετώπιση που έχει από την κοινωνία. Στη δεύτερη την εξωτερική του εμφάνιση και τις συνθήκες διαβίωσής του. Στην τρίτη στροφή αναφέρεται στην κατάσταση στέρησης και στην κατάσταση επήρειας από την ουσία. Τέλος περιγράφει το θάνατο και την κηδεία του. Τα θέματα με τα οποία καταπιάνεται το τραγούδι και ο τρόπος περιγραφής δεν πείθουν για την σε πρώτο πρόσωπο αφήγηση. Είναι μία «από τα έξω» ρεαλιστική περιγραφή του τοξικομανή. Ανεξαρτήτως του προηγούμενου σχολίου, «Ο πρεζάκιας» του Γ. Τσαούς είναι ένα μοναδικό τραγούδι ως προς το θέμα του αλλά και τη μουσική του.\nΟ ΠΟΝΟΣ ΤΟΥ ΠΡΕΖΑΚΙΑ – Χασάπικο – 1935\nΑν. Δελιά – εκτελ. Αν. Δελιάς\nΑπ’ τον καιρό που άρχισα την πρέζα να φουμάρω.\nΟ κόσμος μ’ απαρνήθηκε, δε ξέρω τι να κάνω.\nΌπου σταθώ κι όπου βρεθώ ο κόσμος με πειράζει.\n- Γεια σου μαγκίτη μου Ανέστο!\nΑπ’ τη μυτιά που τράβαγα άρχισα και βελόνι.\n- Αχ! Μ’ έφαγες πρέζα.\nΤίποτε δε μ’ απόμεινε στο κόσμο για να κάνω.\nΟ Ανέστης Δελιάς (Σμύρνη 1912 – Αθήνα 1944) με 9 τραγούδια στη δισκογραφία μεταξύ 1935 – 1936, είναι ο μοναδικός από τους λαϊκούς δημιουργούς, μουσικούς και τραγουδιστές που εξαρτήθηκε από την ηρωϊνη. Αυτή ήταν άλλωστε και η αιτία του θανάτου του. Ο ίδιος έτυχε των «θεραπευτικών» μεθόδων της δικτατορίας του Μεταξά. Φυλακίστηκε, λόγω της χρήσης ηρωϊνης, και εξορίστηκε στην Ίο. (Η Ίος κατά την περίοδο 1938 – 1941 αποτελούσε τόπο εξορίας τοξικομανών). Σύμφωνα με μαρτυρίας φίλων του ο Αν. Δελιάς μυήθηκε στην ηρωϊνη από μια φίλη του που εργαζόνταν στα πορνεία των Βούρλων.( Έχουμε δηλαδή την αντίστροφη ιστορία από αυτό που περιγράφει ο Π. Τούντας στο τραγούδι που προαναφέραμε «Γιατί φουμάρω κοκαϊνη». Εδώ μια πόρνη εισάγει τον A. Δελιά στον χώρο των «σκληρών» ναρκωτικών). Οι ίδιες μαρτυρίες μας πληροφορούν ότι ο Δελιάς δεν ήταν τοξικομανής όταν έγραφε το τραγούδι «Ο πόνος του πρεζάκια», και πιθανόν να αληθεύουν. Όμως εξετάζοντας το στίχο με προσοχή και συγκρίνοντάς τον με τα άλλα τραγούδια που παρουσιάσαμε προηγουμένως, διαπιστώνουμε ότι το τραγούδι αυτό είναι το πλησιέστερο, αν δεν συμπίπτει, στις εκφράσεις, στη νοοτροπία, στην ψυχική κατάσταση των εξαρτημένων από ηρωϊνη. Ο Αν. Δελιάς γράφοντας αυτούς τους στίχους δείχνει ότι ήταν πολύ κοντά στο χώρο των εξαρτημένων.\nΓενικότερα, το αίσθημα της στέρησης (ένα κατ’ εξοχήν εξαρτητικό γνώρισμα) το συναντάμε και σε άλλα τραγούδια του, όπως: «Σούρα και μαστούρα» 1935, «Τον άντρα σου κι εμένα» 1936.Μερικά ακόμη στοιχεία που πιθανώς μπορούν να ληφθούν υπόψιν, ως προς το αίσθημα στέρησης, είναι ο ρυθμός που έχουν τα περισσότερα τραγούδια του (γρήγορα ζεϊμπέκικα και χασάπικα) και ο τρόπος που τραγουδά μας δίνει την εντύπωση ότι θέλει να τα πει γρήγορα, «με μια ανάσα» σαν να θέλει να προλάβει.\nΟ τίτλος του τραγουδιού «Ο πόνος του πρεζάκια» κυριολεκτεί σε αυτό που θέλει να αφηγηθεί, αλλά και σε αυτό που κατ’ εξοχήν αισθάνεται ο εξαρτημένος. Δεν είναι καθόλου τυχαίο ότι η λέξη «πόνος» σε τίτλο των τραγουδιών που παρουσιάσαμε, τη χρησιμοποιεί μόνο ο Αν. Δελιάς και ο Β. Παπάζογλου το «παρά» τον «πόνο» στο τραγούδι «Το παράπονο του δερβίση».\nΗ αφήγηση είναι σε πρώτο πρόσωπο.\nΣτην πρώτη στροφή του τραγουδιού, μας δηλώνει ότι τα προβλήματα άρχισαν από τον καιρό που ξεκίνησε τη χρήση, υπονοώντας ότι πριν δεν ήταν έτσι τα πράγματα. Αμέσως δε αναφέρει τη στάση της κοινωνίας και το αδιέξοδο στο οποίο βρίσκεται, σημείο πολύ σημαντικό.\nΣτη δεύτερη στροφή, επανέρχεται στην αντιμετώπιση που έχει από την κοινωνία και τον ψυχικό πόνο που υφίσταται (σε αντίθεση με τον «Πρεζάκια» του Γ. Τσαούς που λέει «μα ‘γω δυάρα δεν δίνω».\nΗ τρίτη στροφή αναφέρεται στην προσφιλή, αν όχι, μοναδική συζήτηση των εξαρτημένων, περί ουσιών και χρήσης (οι λεγόμενες πρεζοκουβέντες) και κατά δεύτερο λόγο στο σώμα του που αισθάνεται ότι κάτι συμβαίνει, κάτι αλλάζει αρνητικά: συζητήσεις που συνηθίζονται και σήμερα μεταξύ τοξικομανών.\nΤο επιφώνημα που ακούγεται μεταξύ τρίτης και τέταρτης στροφής. «Αχ! μ’ έφαγες πρέζα» είναι εντελώς μέσα στο κλίμα του τραγουδιού, σε αντίθεση με το πρώτο. «Γεια σου μαγκίτη μου Ανέστο!» Τα επιφωνήματα που αναφέρονταν στους μουσικούς, ένας από τους σκοπούς που εξυπηρετούσαν ήταν να κάνουν γνωστό τον καλλιτέχνη στον ακροατή του δίσκου.\nΣτην τέταρτη στροφή, επαναλαμβάνεται ο εγκλωβισμός και το αδιέξοδο στο οποίο στο οποίο έχει περιέλθει ο αφηγητής και καταλήγει στον επερχόμενο θάνατο που ουσιαστικά θέλει να εξορκίσει.\nΓενικά, το τραγούδι αφήνει την αίσθηση ότι ο εξαρτημένος επιζητά τη συμπάθεια του ακροατή.\nΑνακεφαλαιώνοντας μπορούμε να κάνουμε κάποιες πρώτες διαπιστώσεις και παρατηρήσεις.\n- Αν κρίνουμε από τον αριθμό των τραγουδιών που αναφέρουν ή αναφέρονται στις «σκληρές» ουσίες εξάρτησης, υποθέτουμε ότι το φαινόμενο δεν ήταν ιδιαίτερα εξαπλωμένο στα λαϊκά στρώματα εκείνη την εποχή. Από τρείς περιπτώσεις εξαρτημένων που συναντήσαμε σε αντίστοιχα τραγούδια, βλέπουμε ότι πρόκειται για ανθρώπους που πριν ακόμη εξαρτηθούν, βρίσκονταν στο κοινωνικό περιθώριο και στην παρανομία ή στα όριά τους (Λανθρέμπορος, Διαρρήκτης, Πόρνη).\n- Συναντάμε στοιχεία αποκλεισμού και απομόνωσης των εξαρτημένων από την κοινωνία, όπως και άσχημη συμπεριφορά απέναντί τους, σε κάποιες όμως περιπτώσεις και συμπάθεια. Βρίσκουμε ακόμη σαφή διαφοροποίηση μεταξύ χρηστών χασίς και χρηστών «σκληρών» ουσιών. Οι πρώτοι σε μεγάλο βαθμό είναι κοινωνικά αποδεκτοί, σε αντίθεση με τους δεύτερους. Ενδιαφέρον παρουσιάζει η στάση των χρηστών χασίς απέναντι στους εξαρτημένους από «σκληρές ουσίες». Για τους εξαρτημένους χρησιμοποιούνται οι χαρακτηρισμοί «δειλός», «φτωχοί», «μαραμένη» και «καημένη».\n- Στα περισσότερα τραγούδια είναι εμφανής η αρνητική θέση απέναντι στις «σκληρές» και σε μία περίπτωση απέναντι σε όλες τις ουσίες. Επίσης η αποτρεπτική στάση, καταδείχνοντας τα αρνητικά αποτέλεσμα τα της εξάρτησης και η πρόταση αλλαγής τρόπου ζωής, είναι ευκρινώς διακριτή.\n- Οι «σκληρές» ουσίες αναφέρονται για να δείξουν, με υπερβολικό τρόπο, ένταση και μέγεθος συναισθηματικών δυσκολιών. Επίσης, την αποχή, την αδιαφορία, τη φυγή από την κοινωνική πραγματικότητα και το πέρασμα στη σφαίρα του φαντασιακού. Οι ουσίες αναφέρονται για να προκαλέσουν την κοινωνία και τις αρχές ενώ η κοκαϊνη σε μία περίπτωση ως ένδειξη πλούτου.\n- Σε όλα τα τραγούδια υπάρχει το στοιχείο της στέρησης. Συναντάμε ακόμη μία μοναδική απόπειρα ερμηνείας της εξάρτησης και κάποια χαρακτηριστικά που έχουν σχέση με την εξάρτηση, όπως: Ο ψυχικός πόνος, η κούραση και το αδιέξοδο του εξαρτημένου, η αναζήτηση των αιτιών της εξάρτησης σε άλλους παράγοντες εκτός του ίδιου του εξαρτημένου, το άμεσο ή έμμεσο αίτημα του εξαρτημένου για συμπόνοια και συμπάθεια από τον ακροατή, η πλαστή εικόνα που έχει ο εξαρτημένος για τις ουσίες και τον εαυτό του, οι αυτοκαταστροφικές τάσεις και βέβαια η ανατριχιαστική ομολογία του, ότι η ουσία είναι μέσο επιβίωσης.\n- Σε πέντε τραγούδια αναφέρεται ευθέως ο θάνατος και σε ό,τι αφορά στο σώμα βρίσκουμε τις εκφράσεις «… μου πότισε τα σωθικά φαρμάκι…», «…το κορμί μου άρχισε να λειώνει…» και «…φάνηκε το κορμί μου…».\n- Έχουμε περιγραφή χώρου συνάθροισης και διαβίωσης εξαρτημένων όπως επίσης ένδυσης, συνηθειών και συμπεριφοράς .ακόμη περιγραφή και αναφορά τρόπων διακίνησης ή εμπορίας ουσιών και των διώξεων εκ μέρους της αστυνομίας.\n- Σε αρκετά τραγούδια φαίνεται ο τρόπος χρήσης (κάπνισμα, από τη μύτη, ενέσιμη), κατάσταση επήρειας και στέρησης, όπως και η παράλληλη χρήση χασίς και «πρέζας».\n- Ως προς το λεξιλόγιο συναντήσαμε τις λέξεις ή εκφράσεις:\n- Κοχλαράκιας, πρεζάκιας, πρεζάκηδες, κοκαϊνοπότης\n- πρέζα, άσπρη σκόνη\n- πρεζάρω, ρουφώ, τραβώ, μυτιά, φουμάρω, βελόνι, όταν πιεις\n- μαστουρωθείς, χαρμάνης\n- Από τα 13 τραγούδια εξετάσαμε είναι αξιοσημείωτο, ότι μόνο τρία αναφέρουν αποκλειστικά την «πρέζα». Τα υπόλοιπα δέκα αναφέρουν την «πρέζα» και άλλες νόμιμες ή παράνομες ουσίες. Πιο συγκεκριμένα:\n- οκτώ(8) αναφέρουν «πρέζα» και χασίς\n- ένα (1) αναφέρει «πρέζα» αλκοόλ και χασίς\nΈκτος από τους λόγους που ήδη εκθέσαμε και αυτοί ήταν η υπερβολή, η άγνοια και η πρόκληση, η παράλληλη αναφορά διαφορετικών ουσιών ίσως δείχνει τη σχέση που υπάρχει μεταξύ τους και τον τρόπο που αυτή έχει καταγραφεί στη λαϊκή συνείδηση.\nΕπίσης από τα 13 τραγούδια, τουλάχιστον 5 δεν διαπραγματεύονται ή δεν έχουν στόχο να καταδείξουν την εξάρτηση, τη «πρέζα» ή τον εξαρτημένο. Απλώς τα αναφέρουν δευτερεύοντος.\nΣτη διάρκεια του αιώνα που τελειώνει συνέβησαν πολλές και μεγάλες αλλαγές στην κοινωνία, στην πολιτική, στην επιστήμη και τεχνολογία, στον πολιτισμό, στην οικογένεια κ.λ.π. Τις αλλαγές αυτές ακολούθησαν, κάποιες φορές προηγήθηκαν, η χρήση ουσιών και η εξάρτηση απ’ αυτές.\nΣτις μέρες μας, εποχή της νέας τάξης πραγμάτων, καινούργιες συνθετικές ουσίες κάνουν την εμφάνισή τους. Υπολογίσιμος αριθμός νέων ανθρώπων τις χρησιμοποιεί, όπου μαζί με τις παλαιότερες ουσίες, εγκαθιστούν μία νέα κουλτούρα χρήσης ψυχοτρόπων ουσιών.\nΤα ρεμπέτικα τραγούδια που παρουσιάσαμε σε συνδυασμό με τη βιβλιογραφία της εποχής, οι εκθέσεις των διωκτικών και δικαστικών αρχών, τα δημοσιογραφικά κείμενα αυτής της περιόδου, όπως οι λογοτεχνικές αναφορές στη χρήση και εξάρτηση από ουσίες, μπορούν να συμβάλουν σε μια πλησιέστερη εικόνα του φαινομένου της εξάρτησης. Εικόνα αναγκαία για την ερμηνεία του παρελθόντος, του παρόντος και την πρόγνωση του μέλλοντος.\n[We are working on a translation of this text. Apologies for any formatting errors you may find in the text.]