Heit en Mem 1 by Meine Nijenhuis - issuu\ngratis en fergeesnr. 01 > april 2009Kidwalk\nbewege m茅i dyn berntsjeEczeem\nAltijd maar jeuk en nooit\nYanne Yu is in echte\na XY gD\nU aK n\nch noait sa\nx kE Q b\nK J yV\nmI K m\nA j YdV E x s C\nR FG xl\nR FhiG xl\ni ai ay Sj l gG i i Koai ay Sj l gG i iKoSwitsj•foar 10 oant 12 jierLinKk•foar 13 oant 15 jierNim kontakt op mei:\n9202 PD DrachtenAktuele en ynformative ûnderwerpen, puzels,\nriedsels, moppen, in strip en mear.\nAlles rojaal yllustrearre en eigentiids en\nflitsend yn kleur opmakke.088 0200 300\nj.bangma@cedin.nl8 kear yn ’t jier foar € 12,00\n(groepskoarting by hegere oplages)\nwww.cedin.nl120x170Fryskkleurdef.indd 14-3-2009 11:43:08Namme: Anja Rypkema (31)\nHobbys: kickboksen, bootcamp,\nmei de bern dûnsje en nifelje en\ntaastbere oantinkens ferkeapje fia har\neigen webside www.rememberyou.nl\nRelaasje: al 13½ jier mei Edwin\nMem fan: Amber (5) en Justin (1)Mem\n‘Us Amber is in dûnsjend en darteljend sosjaal\nfamke. In bytsje in toanielspylster is it. Se fynt it\ngeweldich as ik har smink. Dan ferklaait se har en\nsjongt se de hiele middei op de muzyk fan K3 of\nDjumbo mei. Har pjuttejuf sei ris: ‘Har sjogge wy\nletter wol werom op televyzje.’ Amber is in echt\nfamke, dy’t it leafst alles rôze hat en alle dagen\nrokjes oan hawwe wol. Dat kin net altyd fansels,\ndêrom moat se fan my ek wolris in broek oan\ndwaan. At se achter op de fyts sit, ropt se altyd\ntsjin elkenien ‘hoi!’. Amber hat ek in hiele rike fan\ntasy. Lêsten sieten wy yn de auto, ûnderweis fan\nskoalle nei hús. Se hie in briefke fan Juf meikrigen\ndat ik efkes lêze moast. It hie mei it krystmoarns\niten te krijen en oer wat se meinimme moasten.\nIk lies lûdop foar: ‘in beker, in board en in foarke’.\nDoe sei Amber: ‘Ja mar mem, wy moatte ek noch\nin mes meinimme. Want Juf hat it briefke op de\nkompjûter makke en se koe de letters fan it wurd\nMES net fine, dat doe hat se it sa mar tsjin ús sein.’\nJa, ja. Sjoch, dat is myn famke.’Bisto heit of mem en\nwolsto ek meidwaan oan\ndizze rubryk? Stjoer dan in\nfoto fan dysels mei dyn soan\nof dochter nei:\nDieuwke PosthumusOft ik mem bin? Nee, noch net. Mar ik fiel my al wol in bytsje mem, mem fan\nHeit en Mem, wol te ferstean. De website heitenmem.nl is ein 2006 berne. Sûnt\nsyn berte groeit er mei de dei. Heiten en memmen yn, mar ek bûten Fryslân\nmaile foto’s troch foar de ‘poppe fan de moannewedstriid’ (sjoch ek side 7). Mar\nek de meast kreative bertekaartsjes, grappige bernepraatsjes en oandwaanlike\nfoto’s sitte regelmjittich by de post of mail. Troch jim groeit heitenmem.nl út ta\nin súkses en dêrom wurde jimme fan ’t simmer traktearre op in noch moaiere,\ngeselligere en mear ynteraktive, fernijde website.\nEn dan no ek noch in blêd! Foar jo leit it alderearste nûmer. In nûmer oer heiten,\nlykas heit Yde, dy’t fjouwer moanne syn frou en bern misse moast om’t hy yn\nAfganistan stasjonearre wie foar in militêre missy. Mar ek in nûmer oer memmen as Aafke, dy’t nei de befalling hearlik oan it sporten is, méi de bernewein,\nyn de bosken fan Beetstersweach. En fansels giet it yn Heit en Mem oer datjinge\nwat alle heiten en memmen mienskiplik ha: bern. Bern dy’t gek op harren pakes\nen beppes binne, bern dy’t faaleangst ha, bern dy’t adoptearre binne of bern dy’t\nelkoar op skoalle op in wol hiel bysûndere wize massearje.\nWy fan de redaksje binne wiis mei de nijste ûntjouwingen. De website heitenmem.nl hat in broerke krigen. Moannen lang ha wy ús dwaande hâlden mei de\ntarieding. Hoe moat it hjitte? Hoe sil it derút sjen? It wie in hiele befalling, mar\nwy binne bliid dat wy it no yn de hannen hâlde kinne. Tankber, grutsk en bliid\nbinne wy mei de komst fan it tydskrift Heit en Mem.4Ynhâld\nredaksje: Aukje Mulder, Ciska Noordmans en\nmeiwurkers: Arjan en Elizabeth Hut,\nBaukje Wytsma, Gerry Hylkema,\nGrytsje Deinum, Jaap Mulder, Jacco de Boer,\nMarrit de Schiffart, Jan de Groot en\nkorreksje: Mirjam Vellinga, Ytsje SteenBuwalda, Nynke Beetstra en Klaske Hiemstra.\nTelenga’s Drukkerij BV\n8801 PA FRJENTSJER\ntel. 0517-380 980\n8933 AV Ljouwert\ntel. 058-21 33 543\n8921 AA Ljouwert\ntel. 058-21 57 966\nLinus Harms (side 11 en side 44)\ntel. 06-171 487 63\ntel. 050-53 50 120\nHeit en Mem wurdt fergees ferspraat yn in\noplage fan 37.000 eksimplaren.nr. 01\napril 20093 Mem har famke\n4\tKollum Dieuwke Posthumus\n6 Heit en Mem post\n8 Fallen leart opstean\n11\tFjouwer moanne nei Afganistan\n13\tSwier & Swiet\n14\tRode plekken, huidschilfers en\n16\tKollum Jaap Mulder\n19\tDe mediator\n24 Yn ferwachting\n26 Sporte mei de bernewein\n29\tBoeken foar heit en mem\n30\tBesyk oan de jeugdarts\n33\tMassaazje jout fertrouwen\n36\tKollum Arjan Hut en\n40\tKlusse yn de bernekeamer\n42\tKollum Dokter de Vries\n46\tUs pake/beppe en ik\n47\tPake syn popDer wurdt wurke neffens in redaksjestatút dat\nboarch stiet foar de ûnofhinklikheid fan de\nredaksje.5heit & mem post\nYn novimber komt it folgjende nûmer fan Heit & Mem út.\nWolsto wat oan ús kwyt? In bysûnder ferhaal, in moaie foto, in goeie tip of gewoan\ndyn miening ergens oer? Mail it ús of stjoer it op! ynfo@heitenmem.nl\nHeit & Mem Postbus 53 8900 AB LjouwertfotowedstriidUs fiif wûnderkes\nDit binne, lykas de bern fan eltse heit en mem,\nde moaiste en leafste bern fan de hiele wrâld.\nDe jongste twa, Jesse (3) en Anthony (1), ha eins 4\nmemmen. Der wurdt nammentlik ek hiel goed op\nse past troch de grutte sussen Leanne (7), Chantal\n(6) en Naomi (4). It moaie fan ús grutte gesin fyn ik\nde gesellichheid. We fine it dan ek super dat al ús\nbern it sa goed mei-inoar fine kinne. Sa lêst Leanne\nelke jûn de oare bern foar foardat se op bêd\ngeane. Wy wurde ek witte faak frjemd oansjoen\nwannear’t út ús Renault Station neist de 3 bern fan\nde achterbank ek nochris 2 bern út de kofferbak\nkomme.Doch mei oan de\nBERN & BIST!\nStjoer jim moaiste foto\nfoar 31 july op nei\nDe ynstjoerders fan de\ntrije moaiste foto’s winne\nit boek Gekke Greta\nAlle foto’s wurde pleatst\nop www.heitenmem.nlIngrid van Rootseler út Eastrumbertekaartsje\nIt bertekaartsje yn it\nja nee nee, twatalich 64%\n24%Wisten jo dat op de site\nsteane? Wolle jo sels in\nyn it Frysk? De Afûk\nsjocht it fergees foar\nUs Jens giet al sûnt dat er 3 moanne âld is nei\nswimles. En hy fynt it geweldich. Earst wie hy by\njuf Ankie oan it babyswimmen en fan syn 2e jier ôf\nswimt er by juf Barbara. In healoere yn ’e wike op\ntiisdeitemoarn. Yn eltse groep sitte ûngefear 12 oant\n16 bern mei harren heit, mem, pake of beppe.\nIt wetter is tusken de 60 en 90 sm djip, dus de\nberntsjes kinne oeral stean. Ek is it wetter wat\nwaarmer as normaal, sa’n 32 graden. Se begjinne\nmei in ferske yn ’e kring sa as ‘alle eendjes zwemmen\nin het water’ en ‘Jan Huigen in de ton’. As de ton dan\nyn ‘duigen’ falt geane de berntsjes ûnder wetter,\nsa fier at se doarre. Nei in pear wike sjochst al dat demeasten hielendal ûnder wetter ferdwine.\nDêrnei klimme en springe se op de kant en fan de\nkant ôf yn it wetter. Ek leare se dûken. Se sitte dan\nop de kant en sjonge in ferske oer dat de hantsjes\nyn ’e hichte moatte en it noaske yn it wetter moat.\nDe measte berntsjes fine it hielendal geweldich en it\nis in grut feest om eltse wike wer swimme te meien.\nPjutteswimmen is echt oan te rieden! Alles bart\nsûnder bantsjes en is der op basearre om de bern sa\nfolle mooglik wetterfrij te meitsjen. By ús Jens wie\ndat samar klear!\nPetra Baarsma út Wergea.De bernekeamer\nDit is de bernekeamer fan ús Henrik Rinse, berne\nop 7 febrewaris 2009. Mem en mama wisten\nnet oft it in jonkje of in famke wurde soe en\nhawwe dêrom keazen foar in read-wyt-blauwe\nkeamer. Mem hat in protte dingen yn ’e keamer\nsels makke, sa as de kessens op de sliepbank, it\noertrek fan it oanklaaikessen en net te ferjitten\nde beklaaiïng fan de widze. Achtentweintich jier\nlyn hat mem sels yn dizze widze lein. De panelen\noan de muorre binne fan MDF beplakt mei\nbehangpapier en dat is ek brûkt foar it beklaaien\nfan de tydskriftekassettes. Yn de bernekeamer\nstiet ek in sliepbank, foar as der famylje útfanhús\nkomt. Dan mei Henrik Rinse in nachtsje by syn\nmem en mama op de keamer sliepe.Bisto ek sa grutsk op de bernekeamer? Mail in foto mei\nferhaaltsje nei ynfo@heitenmem.nlHannie en Rinskje út HengeloDe Redressiehelm\nOp jullie site staat een artikel over de redressiehelm.\nOok onze eerste zoon Sander heeft een helmpje\ngedragen. Omdat dit ons eerste kindje was, hadden\nwe helemaal niet in de gaten dat Sander een\nvoorkeurshouding had. Na een paar maanden viel mij\nop dat één kant van zijn hoofd plat werd en dat zijn\noren niet gelijk zaten. Sander heeft vanaf zijn geboorte\nveel haar gehad, daardoor zag ik het niet eerder.\nVanaf die tijd hebben wij er op gelet dat Sander meer\nop de ‘niet-platte kant’ ging liggen. Zo hebben we\ngeprobeerd het hoofd weer rond te krijgen.\nHet mocht niet baten, zijn hoofd bleef scheef. Op het\nconsultatiebureau gingen ze hier vrij laks mee om.\n‘Het hoofd is wel een beetje scheef’, zeiden ze. Verder\nwerd er geen actie ondernomen. Op internet kwam\nik de redressiehelm tegen. Er stond aangegeven dat\nzo’n helm tot en met een leeftijd van negen maanden\naangemeten kan worden. Bij nog oudere kinderen is\nbijna geen resultaat meer te halen, omdat het hoofd\nminder snel groeit. Omdat Sander al bijna negen\nmaanden was, moest er snel wat gebeuren. Ik heb\ndaarom snel een afspraak bij de huisarts gemaakt\nen een paar weken later had Sander een helm. Na\ndrie maanden, met zijn eerste verjaardag, mocht de\nhelm af. We zijn ontzettend blij. Door de helm heeft\nhij weer een mooi rond hoofd. Hij heeft totaal geen\nlast gehad van de helm. Ook heeft zijn ontwikkeling\ngeen belemmering gehad. Ook onze tweede zoon\nKelvin had een voorkeurshouding. We hebben hem\neen tijdje in een zijligkussen gehad. Zijn hoofd is\nweer mooi rond en hij heeft geen voorkeurshouding\nmeer. Dankzij onze eerdere ervaring kunnen we nu\nvoorkomen dat Kelvin een helm nodig heeft.Poppe fan de moanne!\nFynsto dat dyn soan, dochter, beppesizzer,\nomkesizzer, buorjonkje of buorfamke ek de moaiste\npoppe fan de wrâld is? Mail dan in foto nei\nynfo@heitenmem.nl. En, wa wit, stiet dyn foto aanst\nas ‘poppe fan de moanne’ op heitenmem.nl en\nkrijsto it nijste Fryske berneboek tastjoerd!\n‘Poppe’ is Fries voor baby. De baby mag niet\nouder dan één jaar zijn!jannewaris\n(9 moanne) út Bitgummaart\nSenne Lucas (4 moanne)\nút It Hearrenfeanfebrewaris\n(1 jier) út Ljouwertapril\nNika Kim en Kaia Sun\nFranzen (8 moanne) út Balk.Esther Terpstra út Buitenpost7Fallen leart\nGrietje DeinumLieke stroffelet gauris. Thys lit in protte út de hannen falle.\nHylke slingeret sa mei syn hannen en fuotten. Baby Jens\nsjocht mar ien kant út. Anna hat swierrichheden by gym.\nReinder syn hânskrift bliuwt mar sloardich...Bern leare letterlik ‘mei fallen en\nopstean’. Dat mei, dat is gewoan, dat\nheart sa. Mar bytiden bliuwt it knoffeljen. Mei doelrjochte oefenings kin dan\nwurke wurde oan mear bewegingsfrijheid en wille by it bewegen. Boppedat\nis it goed foar it selsfertrouwen fan de\nbern. Mensendieck- en Cesar-terapeuten\nyn Fryslân ha de hannen gearslein op it\nstik fan berne-oefenterapy.\nWannear’t heit of mem, juf of master,\nof bygelyks de konsultaasjeburo- of\nskoaldokter sjocht dat in bern it dreech\nhat op it mêd fan de motoaryske ûntwikkeling, kin hy of sy dêr kontakt oer\nopnimme mei de húsdokter. By babys\njildt dat foar swierrichheden by it\ngripen, rôljen en krûpen, by pjutten by\nit op ien foet stean en it springen, foar\nbeukers by it huppeljen en it fytsen\nen foar âldere bern by bal- en skriuwfeardichheden. De húsdokter kin by\ndy sinjalen trochferwize nei ien fan de\nberne-oefenterapeuten yn Fryslân.8Yn ús provinsje hâlde dy praktyk yn\nBalk, Bûtenpost, Drachten, Harns,\nLjouwert, de Lemmer, Snits, Surhústerfean, Wâldsein en de Westereen.\nDe metoade fan Mensendieck giet út\nfan it selskorrizjearjend fermogen fan\nde minske. Bern, yn dit gefal, leare om\nharren bewust te wurden fan harren\nlichem en de sinjalen fan it lichem\nop te pikken. Sitst wol goed rjochtop?\nHoe stjoerst de rjochterfoet goed oan?\nWêrom doarst net te springen? Uteinlike doel: in goeie en bewuste gearwurking fan lichem en geast. It blykt in\nútkomst by bewegingsefterstân.\nNei de berne-oefenterapeut\nKarin Stellingwerf hat de oplieding ta\nMensendieck-terapeute folge. Dêrnei\nspesjalisearre se har mei in post-HBOoplieding berne-oefenterapy ta berneoefenterapeut. Sûnt 1999 wurket se\nby Therapie- en Trainingscentrum De\nVesteynde yn de Westereen, wêrfan nofiif jier as Mensendieck-terapeute. Se\njout yndividuele terapy, mar ek groepsterapy/kursussen oan bern.\n‘Van kop tot teen bewegen’\nKarin jout tegearre mei Elbrich Lolkema\nde groepskursus ‘Van kop tot teen bewegen’. Elbrich studearre ôf oan it CIOS\nen de ALO. ‘Van kop tot teen bewegen’\nliket eins wol wat op de gymnastykles\nop skoalle. De bern neame it dan ek\ngewoan ‘sport’ of ‘gymnastyk’. Eltse\ntongersdeitemiddei komme se nei de\nsporthal neist De Vesteynde, de 4- oant\n8-jierrigen de earste oere, en de 8- oant\n12-jierrigen de twadde oere. Dêr wurkje\nse boartlik oan harren basismotoryk,\ngroffe en fine motoryk, lykwicht, eachhânkoördinaasje en lichemsbesef. Sa\nwurdt de bewegingsefterstân lytser,\nkrije de bern mear aardichheid oan it\nbewegen en fine se mear oansluting by\nIn ‘les’ yn it koart\nDe bleate fuotsjes poatelje oer de sport-It ferhaal fan Hessel\nHessel Veendorp is 4 jier âld en wennet mei syn heit, mem en\nsuske Doutzen yn Ie. Hy komt sûnt syn twadde jier by Karin, earst\nfoar yndividuele Mensendieck-terapy, no foar ‘Van kop tot teen\nbewegen’. Mem Anneke Veendorp: ‘Hessel fynt it prachtich! Troch\nsyn PDD-NOS hat er in bewegingsefterstân en fynt er nije\nsituaasjes en nije minsken faak spannend, mar by ‘gymnastyk’ fielt\ner him hielendal thús. Tikkerke dwaan wie bygelyks kompleet nij\nfoar him, mar net ien sjocht der frjemd fan op as it de earste kear\nnet hielendal slagget. Dat jout him de rêst om op syn eigen wize\nte learen hoe’t er syn lichem it bêste brûke kin.’ Hessel fljocht yn it\nsirkwy oer de matten, mar as de hoepels yn sicht komme, belûkt it\ngesichtsje. Karin nimt him by de hân, mar Hessel stroffelet en falt.\nHy drukt sels mar in tút op de earmtakke.halflier. Entûsjast komme de bern de\nklaaikeamer útdraven. De oere ‘Van kop\ntot teen bewegen’ wurdt meastentiids\nbegûn mei in spultsje. Dat kin bygelyks\noan ’e hân fan in boekje fan Eric Carle\nwêze, wêrby’t de bern de bistebewegings neidogge. De flamingo heakket yn op it lykwicht, de sjiraffe op it\nlichemsbesef (hoe meitsje ik de nekke\nsa lang mooglik?). Elbrich hat in sirkwy\nútsetten: de grutte kast stiet yn ’e seal,\nmei in bank as rinplanke der by op. Dêrleit in grutte matte ûnder, dat wurdt\nspringen... Fierderop lizze lytsere matten oer de flier, mei in heale meter romte\ndertusken. Hoepels om trochhinne te\nhinkeljen foarmje in paad nei in twadde\nbank. It rûntsje is kompleet en Elbrich\nleit út. Karin docht it foar. Elbrich en de\nbern sjogge dat it hielendal misgiet, mar\nse ha ôfpraten Karin net út te laitsjen.\nNo binne de bern oan bar. De romte\ntusken de matten is de sleat. ‘Pas op,’\nropt Karin, ‘aanst in snoek yn ’e broek!’De les einiget mei in potsje skatsykjen:\nwa fynt de measte diamanten? In wedstryd, foar de suksesbeleving. De groep\nfan Elbrich wint. Mar de ‘diamanten’\n(eins linten) moatte ek wer werom. De\ngroep fan Karin hat dêr dus automatysk\nfoarsprong. Sy winne dy striid dan ek.\nBeide groepen in kear wûn, beide groepen bliid, beide ‘juffen’ bliid. Op de tribune sitte heiten, memmen en in inkele\nbeppe, allegear mei fleurige, tefreden\ngesichten. Oant oare wike!9all茅z!\nDoch mar gewoan.\nLit sjen dat it Frysk wolkom is by dy troch de Praat\nMar Frysk stikker op de foardoar fan dyn h没s te\nplakken of de button op dyn jas te spjeldzjen.\nBestel se fergees op www.praatmarfrysk.nl\nEn wy stjoere it nei dy op!heit yde\nafganistanBaukje WytsmaIt hûs fan de famylje Ruardia, yn it\ngoed hûndert ynwenners tellende\nIdaerd, sjocht der feestlik út. Kleurrike\ntekeningen, feestslingers, papieren\nblommen en in hast al wer wat ferwylge roaske yn in sjampanjeflesse\nyn it finsterbank binne tsjûgen fan\nit blide wersjen fan heit Yde mei syn\nfrou Geesje, dochter Mirte (12) en soan\nWisse (11). Sersjant-majoar Yde Ruardia\nis wurksum as flightchief op de fleanbasis Ljouwert en krekt werom fan it\nSúd-Afgaanske Kandahar, dêr’t er sta\nsjonearre wie foar in militêre misje. ‘Ik\nhie der earst net folle nocht oan om dêr\nhinne’, sa fertelt Yde. ‘Gelokkich is it\nmy efterôf besjoen aardich tafallen, al\nduorren de lêste dagen wol hiel lang.’\nIt wie net de earste kear dat Yde foar\nsyn wurk op reis moast. Sa hat er bygelyks al op oefening west nei Amearika,\nNoarwegen, Yslân en Poalen, mar datduorre meastal mar in stikmannich\nwiken. De útstjoering nei Afganistan\nduorre fjouwer moanne. Boppedat\nmocht yn de tiid fan it ferbliuw de\nmilitêre basis Kandahar Air Field net\n‘Wy sieten yn de woastyn’, sa fertelt\nYde, ‘sa’n tsien kilometer fan de stêd\nKandahar, sis mar nei Kabul de twadde\nstêd fan Afganistan, foarhinne it bolwurk fan de Taliban. Hast dêr in lânklimaat, it kin oerdei waarm wêze en\nnachts hiel kâld. Op Kandahar Airfield\nsitte sa’n 16.000 man, fan allerhanne\nnasjonaliteiten. Wy sliepten yn stielen\nseekonteners, tsien op in rychje mei\nin middenpaad der tusken. Twa man\nyn ien kontener. Om’t wy ferskillende\ntsjinsten draaiden, hiest de romte ek\nwol faak foar dysels, dat gong prima.\nDe famylje Ruardia wist al twa jier dat\nYde hast oan bar wie om nei Afga-nistan, mar doe’t it safier wie, hie er\nder net folle sin oan om sa lang by frou\nen bern wei te gean. Wisse: ‘Ús heit\nfûn it stom en ik ek. Hy sei der net folle\noer doe’t it safier wie. Ik fûn it ek net\nfijn om allinnich mei ús mem en myn\nsuske thús te bliuwen. Ik soe in Nintendo Wii krije, mar ik hie leaver dat\nús heit thúsbliuwe soe.’ Yde: ‘Bist earst\nfansels allegear efkes hielendal út it\nlibbensritme wei. Foardat ik fuortgong\nha ik der foar soarge dat der in nij stik\nop it dak timmere waard, ik woe net\ndat Gees lekkerij hawwe soe as ik der\nnet wie.’ Geesje: ‘Hast ek in soad hout\nkapt foar de winter.’\nWisse: ‘Ik ha, krekt foar’t ús heit fuortgong, tegearre mei him op skoalle in\nsprekbeurt holden oer Afganistan. Sa\nwisten de bern út myn klasse ek wêr’t\nús heit hinne gong.’ Yde: ‘Ik hie myn\ndesertpak oanlutsen en Wisse en ik11Hoi Heity, ik ha foar dy in kaart makke, sels!\nDe knopen fan myn jas kin ik hiel goed sels\ntichtmeitsje. Ik mis heit, it duorret net sa lang mear,\noant gau. Mei in hiele dikke tút fan my, Mirte.\nhawwe tegearre moai oan it fertellen\nwest. Letter ha ik ek noch in pear kear\nmei de klasse e-maild. Master Arnold\nBouwmeester hat Wisse goed opfongen\nyn de tiid dat ik fuort wie.’\nMem Geesje: ‘Wisse hat ferline jier ek\nin klasse oerslein en dêr hie er it ek\nnoch wolris dreech mei, om’t er syn\nklassemaatsjes kwyt wie. Ik ha in hiel\nsoad praten mei de bern yn dy moannen. Mirte, dy’t it syndroom fan Down\nhat, hat net sa’n dúdlik besef fan tiid\nmar se miste Yde wol o sa, har heit kin\nnammentlik hiel lekker itensiede!\nMirte hat in hiele protte moaie tekeningen foar har heit makke. Wisse\nknipte alle dagen in stikje fan de\nsintimeter ôf dêr’t er noch in stikje by\noanplakt hie om’t Yde langer as hûndert dagen fuort wie. Wy wiene net\nûngerêst of bang want wy hiene goeie\nfoarljochting hân op de fleanbasis. En12ik wist fansels dat Yde dêr net fan de\nbasis ôf mocht en dat wie wol sa’n feilich idee. Der wiene yn dy tiid fansels\nek raketbesjittingen, mar dêr fertelde\ner net safolle oer. It is wol moai om op\nsokke tiden yn in lyts doarp te wenjen.\nMinsken woenen my oeral wol mei\nhelpe doe’t Yde fuort wie. De famylje\nek fansels. Dat wie echt geweldich. Wy\nhiene om de dei telefoanysk kontakt\nmei Yde, de bern koene sa ek altyd\nharren ferhaal oan heit kwyt. En wy\ne-mailden ek in soad.’\nHoi heit, we hebben van Bolsward verloren het was een heel meisjesteam. We\nstonden in de eerste 15 tellen al 1-0 voor\ndankzij een goede aftrap, maar daarna\nging het heel slecht. Toen hebben we met\n2-3 verloren. Ik ga vandaag misschien\nmet Jesse en Jeen naar de bios.\nHoi Heity, ik ha foar dy in kaart makke,sels! De knopen fan myn jas kin ik hiel\ngoed sels tichtmeitsje. Ik mis heit, it\nduorret net sa lang mear, oant gau. Mei\nin hiele dikke tút fan my, Mirte.\n‘Yde stjoerde ús in soad pakjes en foto’s\nsadat wy sjen koene hoe’t it der dêr allegear om en ta gong’, sa fertelt Geesje\nfierder. ‘Soms makke hy foto’s fan de\nmerk dêr en sa koe ik dingen útsykje\ndy’t hy nei hûs opstjoere koe. Yde hat\ndêr ek in stik as tsien Afgaanske jassen meitsje litten. Sels ús heit hat no\nin moaie waarme Afgaanske winterjas oan. Wy stjoerden ek alle wiken\npakjes op, dat koe fia de fleanbasis. Sa\nkrige Yde alle wiken in bôle fan bakker\nAndringa út Grou. Hy fûn de Amerikaanske bôle dêr net lekker. Mei de\nfeestdagen en de jierdeis mist mekoar\nwol, mar wy binne goed opfongen\ntroch elkenien. Wy binne bliid dat Yde\nwer feilich thús is by ús yn Idaerd.’Lytse griemer!\nDit is lytse griemer Johannes Boomsma út\nBoelensloane. Hy kin mar raak grieme mei syn\nstoere slabbe om. De slabben mei klittebânsluting\nbinne mei ferskate teksten te krijen, lykas Lyts &\nLeaf, Beppe har boefke, Pake syn pop, Ik\nheit en mem en Lyts mantsje. Sjoch foar alle\nslabben op http://boekwinkel.afuk.nlcircustrekwagen\nNaast de piepschuimletters om bijvoorbeeld de\nbabykamer leuk mee aan te kleden, kun je bij\nTante Tootje uit Wommels ook terecht voor vrolijk\nen kleurrijk speelgoed. Zoals deze circustrekwagen\nmet vijf circusfiguren. Voor € 47,50 te bestellen via\nwww.tantetootje.nlSwier & Swiet\nYn Fryslân wurde\ngemiddeld 20 poppen\nYn ferwachting? Soargje dan aanst dat dyn\nkreambesite in winsk efterlit yn dit leuke\nboekje. It stiet fol nijsgjirrige ynformaasje en\nmoaie yllustraasjes. Foar € 7,50 te krijen yn de\nboekhannel.Kompjûterwille foar de alderlytste\nMei jim bûkemantsje of jongedochter op ’e skurte\nefter de kompjûter? Dat kin no mei dizze cdrom, spesjaal makke foar de alderlytsten. By it\noanreitsjen fan elke toets feroaret der wat op it\nskerm. Ynienen komt Hessel de slak út syn húske,\nfalle bern yn ’e snie of sjogge jim in flinter troch de\nloft fladderjen. Hoechst dy net drok te meitsjen\nom dyn dokuminten. As ‘Spultsjes’ opstart is,\nblokkearje de funksjes op dyn kompjûter en kinne\nde lytskes feilich de knopkes fan it toetseboerd\nyndrukke. Foar € 9,95 te bestellen fia http://www.\nboekwinkel.afuk.nl of te krijen by de boekhannel\nfan de Afûk yn Ljouwert.Sis tsiis!\nHoe setst no dyn poppe moai op de foto?\n-\tMeitsje de foto altyd op eachhichte fan dyn\nberntsje. Gean dus troch de knibbels of op\nde grûn lizzen! (Behalve ast in spesjaal\neffekt berikke wolst.)\n-\tSoargje foar in rêstige eftergrûn.\n-\tStel de kamera skerp op it haadûnderwerp.\n-\tNim ek ris in foto fan in detail\n(bygelyks allinne in fuotsje). Súkses!13Aukje MulderRode plekken,\nRode plekken. Huidschilfers. Maar vooral\nJEUK. Het hoort allemaal bij eczeem, één\nvan de meest voorkomende chronische\nziekten op kinderleeftijd. Van alle baby’s,\npeuters en kleuters heeft 2 tot 5 procent er\nlast van. Hoewel er goede middelen tegen\nbestaan, zijn veel ouders daar nog huiverig voor. Hierdoor worden kinderen soms\nonderbehandeld. Tijd om feiten en fabels\nop een rij te zetten.\n‘Eczeem kan je helemaal in zijn greep\nhebben. Altijd maar jeuk en niet mogen\nkrabben? Dat is vreselijk’, zegt kinderarts\nHanneke Rijk, werkzaam in het Antonius\nZiekenhuis in Sneek. Zij weet waarover zij\npraat: zij heeft vroeger zelf veel last gehad\nvan jeuk. Mede om die reden heeft zij zich,\ntoen zij kinderarts werd, gespecialiseerd\nin huidklachten. “Constitutioneel eczeem”,\nzoals het officieel heet, is een aangeboren huidziekte waarvan de aanleg bij de\ngeboorte aanwezig is. Als beide ouders last\nvan eczeem hebben, is er 80% kans dat14hun kind het ook krijgt. Ook als er astma\nof hooikoorts in de familie voorkomt, is de\nkans verhoogd. Want astma, hooikoorts en\neczeem zijn allemaal het gevolg van een\nIn de media doken enige tijd geleden\nberichten op over hygiëne in relatie tot allergische reacties – zoals astma en eczeem.\nKinderen die in een te ‘schone’ omgeving\nopgroeien zijn vatbaarder voor allergieën,\nzo was de teneur. Daarentegen zouden\nkinderen op een boerderij, temidden van\nde koeien en varkens, weerbaarder worden.\nMet andere woorden: hoe meer contact\nmet bacteriën, hoe sterker het afweer\n‘Deze zaken zijn niet zo zwart-wit als ze\nlijken. Inderdaad hebben kinderen die\nin een landelijke omgeving opgroeien\nminder allergische reacties - en dan met\nname minder eczeemklachten. Maar uitrecent onderzoek blijkt dat die kinderen op\nvolwassen leeftijd juist meer last hebben\nvan niet-allergene astma. Dit is astma\ndie ontstaat door prikkels als rook en kou\nbijvoorbeeld. Er is dus nog veel onderzoek\nnodig voor we hier stellige uitspraken over\nIn haar praktijk ziet Hanneke Rijk dagelijks\njonge kinderen en zelfs kleine baby’s met\neczeemplekken. Op de voorgrond staat\nde vreselijke jeuk. Door krabben ontstaan\nopen plekjes en kleine ontstekingen. ‘Het is\ndus belangrijk om eczeem goed te behandelen. Hiervoor bestaan prima middelen,\nzoals hormoonzalven en vette zalven.’\nDaarmee komen we bij fabel 1: ‘Hormoonzalf heeft nare neveneffecten. De groei\nwordt erdoor geremd.’ ‘Onzin,’ zegt de\nkinderarts, ‘als je de zalven op de juiste manier gebruikt, gaat het hormoon nauwelijks dieper het lichaam in dan de huid. Alsde groei vertraagd is, komt dat vaak door\nstress vanwege die vreselijke jeuk.’\nFabel 2: ‘Een kind kan immuun raken voor\nzalf en heeft steeds sterkere middelen\nnodig.’ ‘Niet waar. Gewenning treedt niet\nop. Je behandelt het eczeem tot het helemaal weg is en als je daarna voorzichtig\nafbouwt tot een onderhoud of stop, is de\nhuid na een paar weken weer rustig.’\nFabel 3: ‘Hormoonzalven helpen tóch niet.’\n‘Absoluut onwaar. Wel is op de juiste manier zalf aanbrengen belangrijk. Als je dat\ngoed doet, geeft dat mooie resultaten, wat\nmotiveert om door te gaan.’\n‘Alles staat of valt met duidelijke uitleg. In\nonze praktijk hebben we speciale spreekuren waar kinderverpleegkundige Esther\nSchirm de tijd neemt om ouders uitgebreid\nvoor te lichten. Want we beseffen dat het\ninzalven van je kinderen een opgaaf is.\nHet kost een hoop tijd en energie, zeker als\nje twee of drie kinderen met dit probleemhebt. Als je in de badkamer staat met vier\nverschillende tubes en je weet niet goed\nhoe of wat, dan kun je echt wanhopig\nworden. Wat, hoe en waar smeer je het?\nHoe moet het op vakantie, in de zon, in\nhet zwembad, op zwemles als de bandjes\nover de zalf wegglijden? Die voorlichting is\nessentieel. In een patiëntendossier kunnen\nouders thuis alles nalezen. Ook zijn we per\ne-mail voor vragen bereikbaar.’\nDe arts komt soms mensen tegen die eczeem bagatelliseren, want ‘Een beetje jeuk\nis toch niet zo erg?’ Verontwaardigd: ‘Maar\nbij astma zeggen we toch ook niet: een\nbeetje benauwd is toch niet erg?’ Het enige\nnadeel van hormoonzalven is het feit dat\nde huid er dunner van wordt. Maar als je\ndirect na de eerste verschijnselen smeert,\nis de huid binnen een paar weken rustig\nen kun je stoppen.’\nEczeem kan veel verdriet veroorzaken.‘Kinderen willen niet meer naar gymclubjes omdat hun eczeemplekken opvallen.\nEen meisje vertelde dat haar vriendinnetje\nhaar als een tijgertje had getekend, want\nze had immers allemaal van die rare plekken. Pubers lopen soms rond met wonden\nin hun knieholtes omdat ze hun spijkerbroek per se aanwillen - en de stof schuurt\nhun eczeemplekken kapot. Met zalf\ningesmeerde plekken kun je maar beter\ngoed afdekken met verband. Door tijdelijk\nafdekken versterk je de werking van de zalf\nen kun je minder krabben.’\nMet de huidige middelen hoeven kinderen\nniet meer onder eczeem te lijden, verzekert\nze. ‘We krijgen zulke mooie reacties op de\npoli. Vanochtend nog zei een moeder dat\nze een ander kind had gekregen. Haar kind\nslaapt weer lekker en is zo vrolijk.\nEn ze geniet weer van het maken van\nbabyfoto’s, want daarop lacht een gaaf\ngezichtje haar toe.’15Jaap Mulder (1959) is\nkabaretier, komponist en\ntoetsenist fan de band\nSeven Day Hunt én heit.\nHy hat twa soannen,\nSieger (10) en Jorrit (7).NIETES-WELLES\nHet is weer eens oorlog in huis. Een klassieke broedertwist. Hij ontstaat zomaar.\nZoals elke keer eigenlijk en met een snelheid, een verbetenheid en onredelijkheid\nwaar ze op de Balkan nog een puntje aan kunnen zuigen. Maar deze keer is het\neen serieus probleem, landen hebben in het verleden om minder ruzie gekregen;\nhet gaat over de afwas...\nVerbazingwekkend om te zien hoe een woordenwisseling in no time uitmondt\nin slaan, knijpen en huilend achter elkaar aan zitten. Ik volg de lijn van de Westerse landen bij conflicten; ik roep: ‘Hou op!’ en ‘Toe nou jongens!’ of ‘Dit hoeft\ntoch niet zo?’ Maar als dat allemaal niet helpt, ga ik onderuit in de bank zitten,\nwetende dat ik er álles aan gedaan heb... Ik neem een glaasje Oostenrijkse\nstrohrum, 60% alcohol. Vies, maar het helpt. Waarom mag je kinderen eigenlijk\nniet slaan? Als uiteindelijk de rust is weergekeerd en het ergste bloeden gestopt,\nwil ik vervolgens door middel van een plenaire zitting proberen de standpunten\nen argumentatie van beide partijen te doorgronden. Daar ben je tenslotte een\nmoderne vader voor. Ik neem er nog een glaasje bij.\nHet draait om de temperatuur van het water. Het was gloeiend heet en dat zou\nde oudste expres gedaan hebben omdat de jongste bij het strootje trekken had\ngewonnen en toen had gekozen voor de borstel in plaats van de theedoek, alleen\nmaar omdat hij wist dat grote broer een bloedhekel had aan afdrogen.\nNietes-welles. Daar gáán ze weer. Dodelijk vermoeiend. Twee boze koppen aan\ntafel. Zo wil ik ze niet naar bed laten gaan.\n‘Kom jongens, we drinken even gezellig wat. Zullen we nog wat doen samen, iets\ngezelligs, een spelletje of zo’, lispel ik, terwijl ik mijn glas in één keer achterover giet.\n‘Wat dan?’ is het argwanende antwoord van nummer één.\n‘Mens erger je niet, zeker?!’ roept nummer twee pruilend.\n‘Ja, leuk’, kraait de ander nu pesterig.\n‘Nee, echt niet! Omdat jij dat wil zeker!’\n‘Ja, en waarom zou jij dan mogen kiezen?’\n‘Omdat jij de borstel al hebt gekozen!’\n‘Ja! Leuk hoor! Dat was omdat ik het langste strootje had!’\n‘Nou, dan gaan we nu wéér strootje trekken.’\n‘Ja, en wie mag er dan het eerst strootje trekken?’\n‘Wie het getal onder de tien raadt...’\n‘Nee, dat is niet eerlijk? Nou ga jij als eerste roepen! Ik had ook zeven! Papa, papa!’\nIk lig in de woonkamer voor de bank onder een krant en neem kleine hapjes uit\nhet vloerkleed. De kat komt bij me liggen. Ik begin te grommen. Dan wordt het\nAls ik wakker word, lig ik in bed. Mijn oude, bejaarde moeder buigt zich over mij\nheen. ‘Gaat het jongetje?’ Mijn mond is droog. ‘Nietes-welles’, schokschouder ik.\nZe knijpt haar ogen samen. ‘Een koekje van eigen deeg’, hoor ik haar fluisteren en\nze legt een nat washandje op mijn voorhoofd.16dekemastate\nOp in moaie of reinige dei kinst mei de bern dwale\ntroch de tunen en de lange gongen fan it steatlike\nDekemastate. Foar bern is der in speurtocht makke\n(wat stiet der eins yn ’e kelder fan in stins?) èn sy meie\nsneupe yn ’e ferklaaikiste. Yn ’e tún fan Dekemastate\nkinst in picknick- of knapzakarranzjemint nimme en dan\nlekker ite op in kleed mei de bleate fuotten yn it gers!\nDekemastate stiet yn Jelsum, Dekemawei 5, benoarden\nfan Ljouwert. Sjoch ek op: www.dekemastate.nlDe Greidhoeke\nWat fûgeltsje sit der yn ’e wâl? En hoe hurd kin heit\npeddelje? Kinst mei de kano troch de Greidhoeke\npeddelje en de wrâld fan in oare kant besjen.\nKij lykje dan yn ienen wol megamonsters! De\nSwalkrûtes binne de krijen by de VVV ’s yn Fryslân\nen fia www.doarpswurk.nl. Der binne trije rûtes\nútsetten fan Burgwerd, Easterein of Makkum út.\nDe lingte fariearet fan 5 – 25 kilometer.útstapkes\nLekker even yn ’e sinne sitte mei sicht oer de\nSnitsermar wylst de bern in boat fol sân skeppe,\nin hindernisbaan nimme, mei har allen yn de\ntrekkerbân skommelje of boppe op de heechste\nklimpeal wibelje. Kinst der ek mei de boat oanlizze!\nJou dy noflik del by Het Meer van Lenten, ticht\nby it Kameleondoarp yn Terherne, Utbuorren 50.\nSjoch ek op: www.hetmeervanlenten.nlAqua Zoo\nDe waterrijke dierenwereld van Aqua Zoo\nFriesland; een leuke belevenis voor het\nhele gezin! Proef de natuur en geniet van\nverrassende ontmoetingen met bijzondere\ndieren die in en om het water leven! Aqua\nZoo Friesland is dagelijks geopend. Voor\nmeer informatie over het park en de\nactiviteiten zie www.frieslandzoo.nl.Glêskeunst\nYn in moai âld hús yn Eksmoarre hat glêsblazer\nAlwin Overwater syn atelier. Hy makket keunst\nfan glês, kleur, foarm en fantasije. Wolsto ek sjen\nhoe’t it glêsblazen giet, hoe’t de moaie foarmen\nen kleuren ûnstean? Kom dan del (op tongersdei,\nfreed of sneon) yn Eksmoarre op de Doarpsstrjitte\n53. Sjoch ek op www.quakeltje.nl17Geen kind en geen gezin\nKinderen en jongeren met een verstandelijke beperking en hun ouders kunnen\nbij Talant terecht voor zorg en ondersteuning. Zo lang mogelijk in het eigen\ngezin wonen is natuurlijk het mooist. Dat lukt als de zorg en ondersteuning goed\ngeorganiseerd zijn. Talant zet zich in voor een passend aanbod!\nâ€˘ Dagbesteding (Kinderdagcentra)\nâ€˘ Logeren en Logeerkring\nâ€˘ Praktische Pedagogische Gezinsondersteuning\nâ€˘ Wonen en Meeleefgezinnen\nâ€˘ Ondersteuning in het onderwijs\nâ€˘ Observatie en Diagnostiek\nKijk voor meer informatie op www.talant.nl of bel\nmet de aanmeld- en plaatsingsmedewerkers van\nKind & Gezin via 0513 - 64 38 00.$BUBMQB,JOEFSPQWBOH\nĂ˜Ă˜LJO'SJFTMBOEwittenskiplik sintrum fan FryslĂ˘n.FULJOEFSDFOUSBJO-FFVXBSEFO\nDoelestrjitte 8 - Ljouwert - tel. (058) 213 14 14 - fa@fa.knaw.nlAukje MulderWeer verder met je leven na\ncontact met mediatorâ€˜Als de\nangel er uit\nis, komt er\nEen echtscheiding is een drama, zeker als\ner kinderen zijn. Juist over de kinderen ontstaan de meeste conflicten. Een mediator\nprobeert, door middel van gesprekken, de\nbeide ouders in te laten zien wat de achtergronden van de conflicten zijn. ‘Als de angel\ner uit is, komt er ruimte om afspraken te\nmaken. Pas daarna kunnen ouders verder\nmet hun eigen leven.’\nRuim vier jaar geleden stapte de echtgenoot\nvan Ria Terpstra* plotseling op. Van de ene\ndag op de andere verliet hij zijn vrouw, zijn\nzoon van twaalf en dochter van zeven. Ria:\n‘Ik was verbijsterd. Persoonlijke gesprekken\nwaren niet mogelijk, hij wilde alles regelen per mail. Toch vond ik het belangrijk\nom rond de tafel te gaan zitten voor goede\nafspraken. We hadden immers samen twee\nkinderen en we woonden in een koophuis.’Juist over de kinderen\nontstaan de meeste\nRia en haar man besloten, in het belang\nvan de kinderen, een mediator in te schakelen. ‘Diep in mijn hart hoopte ik dat door de\ngesprekken met de mediator ons huwelijk\nnog een kans zou krijgen, dat alles weer\ngoed zou komen. Maar dat werd niets. Hij\nliep al zoveel passen op mij voor, een verzoening zat er niet meer in.’\n‘Tijdens onze eerste gesprekken bleek\nhoe moeilijk ik het had met de situatie. Er\nwas nooit ruzie geweest en ik wilde dus\neigenlijk niets van scheiden weten. Terwijl20mijn man de scheiding soepel wilde laten\nverlopen, was ik koppig. Het was bij mij\necht dwarsheid omdat ik me afgewezen\nvoelde. Ik zat met mijn verdriet, woede en\nonmacht, maar omwille van de kinderen\nmoest mijn huishouden doordraaien en ik\nmoest tussen de buien door van alles regelen. In die sfeer kwam ik niet toe aan het\nverwerken van mijn gevoelens. Laat staan\ndat ik kon bedenken hoe ik de omgangs\nregeling met de kinderen voor me zag.’Het is de taak van\nde mediator om\nhelder te krijgen waar\nhet vast loopt.\n‘Het contact met de mediator bleek belangrijk. Terwijl mijn man en ik de neiging\nhadden elkaar met verwijten te bestoken,\nliet hij ons met elkaar praten. Ik zag in dat\nons huwelijk niet meer te redden was. Voor\nwat betreft onze kinderen zaten we op één\nlijn: we wilden de schade voor hen beperken. En omdat ze altijd gek waren met hun\nvader, besloten we om voor co-ouderschap\nte kiezen. Zelf zou ik er nooit aan gedacht\nhebben want ik wist er te weinig van. Toen\nhet uiteindelijk voor mij ook mogelijk bleek\nom in ons huis te blijven, kon ik me iets\nbeter neerleggen bij de situatie.’\nNadat ze de nodige informatie bij een notaris hadden ingewonnen, legden Ria en haar\npartner hun wensen, rechten en plichten\nvast in een echtscheidingsconvenant,\nonder het toeziend oog van de mediator.\nEen advocaat hadden zij niet meer nodig.‘Achteraf gezien ben ik blij dat wij de hulp\nvan de mediator hebben ingeroepen. Zijn\nbegeleiding heeft me twee belangrijke\ndingen opgeleverd. Het co-ouderschap stelt\nme in staat om meer uren te werken en tijd\nvoor mezelf te nemen. Zo heb ik weer energie voor de dagen dat de kinderen bij mij\nzijn. En ik ben blij dat we in dit huis konden\nblijven wonen. Mediation is een mooie\noplossing om een scheiding te regelen. Er is\ndaarna nog een lange weg te gaan maar je\nkunt in elk geval weer op een goede manier\nverder met je leven.’\nVoor Mieneke de Beus, mediator in Leeuwarden, is het verhaal van Ria heel herkenbaar. ‘Het geeft aan dat het door hoog\noplopende emoties moeilijk is om goed met\nelkaar te praten. De basis van die emoties\nligt vaak in het feit dat één van de beide\npartners helemaal niet wil scheiden. Als je\nje nog steeds het “waarom” van de scheiding afvraagt of je voelt je vreselijk in de\nsteek gelaten dan kom je niet toe aan het\nafscheid nemen van elkaar als partners.\nLaat staan aan het maken van afspraken.’Ik zag in dat ons\nhuwelijk niet meer te\n‘Het is de taak van de mediator om helder te\nkrijgen waar het vast loopt. Dat doe ik door\nvragen te stellen waardoor partners naar\nzichzelf gaan kijken. Op die manier ontdekken zij zelf met welke knelpunten of vragen\nzij worstelen. Pas als je die emotionele\nonderstroom van het probleem onderkenten benoemt, geeft dat lucht. Dan pas krijg\nje een sfeer om ook praktische zaken te\n‘Ik heb eens een stel begeleid waarvan de\nmoeder de kinderen bij de vader weghield.\nDe vader begreep het niet en de spanningen liepen hoog op. Toen ze uiteindelijk\nsamen bij mij zaten, vertelde de moeder\ndat één van de kinderen onder behandeling was van een kinderpsychiater. Die\nhad geadviseerd om het jongetje even niet\nnaar zijn vader te laten gaan omdat het te\nonrustig voor hem zou worden. Vervolgens\nhad de moeder – die nog steeds erg teleurgesteld was over de scheiding - dit advies\naangegrepen om alle kinderen thuis te\nhouden. De vader wist van de psychiatrische behandeling niets af. Op mijn voorstel\nzijn we toen samen met de psychiater om\ntafel gegaan zodat die kon duidelijk maken\nwat de beste manier van omgaan met de\nDe Beus heeft de ervaring, dat vijf, zes gesprekken voldoende zijn om de emotionele\nlagen af te pellen en te komen tot concrete\nafspraken. Belangrijk is dat cliënten een\ngoed beeld hebben van de mediation. ‘Ik\nben geen psycholoog en geen advocaat. Ik\nben er voor de beide partijen, neutraal en\nniet bevoogdend. Ik blijf buiten het conflict\nen ik geef geen rechtstreekse adviezen.\nDoor het stellen van vragen laat ik ouders\nzélf over hun problemen nadenken. Pas als\nde angel eruit is, komt er ruimte. En daar\nhebben beide ouders belang bij.’* Om redenen van privacy is de naam\ngefingeerd.21ikendan?Tryater spilet oant ein april En ik dan? R没nom yn Frysl芒n.\nSjoch foar de spyllist en mear ynformaasje op www.tryater.nl\nof belje fan 9.00 oant 12.00 oere op wurkdagen mei Tryater\nop nummer : 058- 25395 50www.tryater.nlIN BITTERSWIETE KOMEEDZJE\n€ 12,95€ 10,905+€ 12,954+10+Fien in de hoofdrolGrapkemakkersMoeder nummer nulFien is het leukste en ondeugendste\nmeisje van Nederland. In dit boek staan\nveertien eigentijdse verhaaltjes over\nFien en haar vriendjes Sjoerd en Juliano.\nDe verhalen worden met veel humor beschreven. De verhaaltjes worden verteld\nin korte zinnen en bevatten veel dialogen.\nHet boek is voorzien van een groot aantal\ngrappige kleine zwart-wit illustraties met\noranje accenten.Fenna en har buorjonge Jisse binne twa\nbeukers dy’t tegearre fan alles belibje en\nútfine. Fenna wol gymnastykje en docht\ndat mei mem har gerdinen, op heitedei\nhellet se de bus mei skearskom út ’e dûs\nen spuitet de koek fol skom. It binne\nkoarte, werkenbere ferhaaltsjes út it deistige libben fan de bern. Elk ferhaaltsje hat\nin tema, bgl. heitedei, swimbad, fuotbal,\nlytse poppe.‘Ik ben geadopteerd’, zei ik tegen de juf.\nFejzo (12) weet niets van zijn ‘echte’\nmoeder, die uit Bosnië komt. Hij heeft\nook niet zoveel belangstelling voor haar.\nDat verandert als hij Maud leert kennen.\nDe verhaallijn is simpel, maar de teksten\nzijn mooi en de sfeer is warm. Een prachtig boek, dat is gebaseerd op Marjolijns\neigen ervaringen als adoptiekind.Harmen van StraatenAuck Peanstra€ 8,05€ 12,952,5+4+Oekebakke boemTimen op de tegelsFerskate ûnderwerpen út it deistige libben fan pjutten en beukers komme oan\nbod yn humoristyske teksten op rym:\nwekker wurde, ite, nei it pjutteplak, boartsje, boadskippen helje, en wer op bêd. De\nmetryske rymjende teksten binne o sa\ngeskikt om foar te lêzen oan bern fan sa.\n2,5 jier ôf en om mei harren oer te praten,\nthús en op it pjutteplak. It boek is der ek\nyn it Nederlânsk, mei de titel: Rollebolle\nbom.Timen wol graach nei bûten ta mei syn\nheit, mar dy hat it net oan tiid. Hy giet\ndan allinne, mar moat op de stoeptegels\nbliuwe. It is gefaarlik, seit heit, om fan\n’e tegels ôf te gean. Dus Timen bliuwt\nop de stoeptegels, ek al wurde dy optild\ntroch de straters, in frachtweinsjauffeur,\nhavenarbeiders en sels in hyskraan. In\nprinteboek oer in stoer jonkje, mei moaie\ngrutte fleurige yllustraasjes.Lida DijkstraTjibbe VeldkampMarjolijn Hof€ 19,907/9+Toe no! : ferhalen foar\nbern dy’t derom freegjeElizabeth Hietkamp en Arjan HutIn boek mei fragminten fan ferhalen fan\nin grut tal fertellers. Guon ferhalen binne\nal sa âld, dat nimmen mear krekt wit wa’t\nse betocht hat of wêr’t se krekt wei komme. Guon binne sa nij dat se foar it earst\nte lêzen binne. De ferhalen binne bedoeld\nfoar bern dy’t út de printeboeken groeid\nbinne. It is in boek om sels te lêzen (fan\nsa. 9 jier ôf) en om út foarlêzen te wurden\n(fan sa. 7 jier ôf). In aardich boek, spitich\ndat de foarkant net sa útnoegjend is.Willy Bouma (56) wurket sûnt 1991 as jeugdbibliotekaris yn de bibleteek fan Ljouwert.\nSy beheart de jeugdboekekolleksje, ûntfangt groepen bern fan basisskoallen, stiet minsken te\nwurd by it ynljochtingsburo en organisearret, yn ’e mande mei kollega’s, de Berneboekewike,\nfoarlêswedstriden foar de boppebou fan basisskoallen en foarlêsdagen foar pjutten.23‘nea allinne\n‘Ik wie krekt as mei de earste swangerskip al gau yn ferwachting. Wy ha der\nwat dat oanbelanget net in protte wille fan hân. Haha, grapke hear. Doe’t ik\nde test dien hie, liet ik ús Kyra de test by har papa bringe. Hielendal bliid fan\nsels. Us heit en mem ha ik it ek wol op in bysûndere manier ferteld. Ik ha se\nin foto fan de test sms’t, doe’t ik even by harren op it húske siet. Doe’t ik yn\nde keamer kaam, wisten se net krekt hoe’t se de foto ynterpretearje moasten.\nMar doe’t it kwartsje ienkear foel wie it feest.’\n‘Myn swangerskip giet goed. Ik ha nergens lêst fan, útsein dan dat ik wol wat\nferjitlik wêze kin. Mar ik ha fierder gjin lêst fan heftige emoasjes, myn man hat\nwat dat oanbelanget neat te kleien. It leafst soe ik wer thús befalle. Lekker\nfertroud yn ús eigen omjouwing. It is in stik húsliker as in sikehús en boppedat\nkin ik my ûnder de weeën lekker ôfsûnderje en Steven kin syn eigen gong ek\nnoch gean. De earste befalling gie hiel goed en flot. Dus automatysk gean ik\nder ek al in bytsje fan út dat it mei de twadde befalling ek sa gean sil. Mis\nkien sels noch wol flotter, ús dokter sei al dat ik ditkear mar wat earder belje\nmoast. Ik tink net dat dizze wike de befalling begjint. Myn aginda stiet foar de\nhiele wike noch fol pland.’\n‘Ik draach net faak posysjeklean. De moade fan no is al wat langer, dus dêr kin\nik moai gebrûk fan meitsje. Ik ha gauris wat strakkere jurkjes oan. Eltsenien\nmei myn búk wol sjen, ik bin der grutsk op. Doe’t ik yn ferwachting wie fan\nKyra bin ik tweintich kilo oankommen. Ik wit eins net hoefolle oft ik no weach,\ndoar net mear op de weachskaal te stean. Ik sil myn búk aanst wol in bytsje\nmisse. Ast yn ferwachting bist, hast nea it gefoel datst allinne bist, wêr ast ek\nbist. Mar oan de oare kant, aanst kin ik wer lekker op myn búk sliepe!’\n‘Doe’t wy it geslacht noch net wisten, hie ik hiel sterk it gefoel dat it in famke\nwurde soe. Mar dat gefoel kloppe dus net, it wurdt in jonkje! Minsken freegje\nús faak oft wy it net spitich fine dat de ferrassing der no ôf is. Wy sizze dan\ndat de ferrassing foar ús gewoan wat earder kommen is. En boppedat is it\nlikegoed noch in ferrassing hoe’t de befalling gean sil en hoe’t it berntsje\nderút sjocht. Ik fyn it eins ek wol hiel fijn dat wy no witte wat it wurdt. Ik hoeg\nde no net neutrale kleantsjes te keapjen, mar koe ik al moai stoere jonges\nklean helje. Mar foar it betinken fan de namme fûn ik it foaral hiel praktysk. By\nús earste swangerskip fûn ik it ek al sa dreech om twa nammen te betinken.\nNo hoegden wy mar op ien namme te stinnen.’24Wolst witte hoe’t de befal\nling gie en hoe’t de poppe\nderút sjocht? Gean nei\nwww.heitenmem.nl foar it\nBisto yn ferwachting en\nwolst ek meidwaan oan dizze\nrubryk? Mail in foto fan dy\nsels nei ynfo@heitenmem.nlNamme: Marja Bouma (29)\nBerop: Juf fan groep 6 yn Warkum\nRelaasje: 11 jier tegearre mei\nSteven Bouma (31), wĂŞrfan 4 jier troud\nMem fan: dochter Kyra (2)Marja is no 39 wiken en 2\ndagen yn ferwachting fan har\ntwadde berntsje25In pear oefenings foar thús fan Marie-Janne Claassen\nFoar it bekken:\nProbeer op vaste tijden, bijvoorbeeld tijdens elke\nvoeding, tien keer de zogeheten liftoefening te doen:\nTrek je bekkenbodem in drie stappen (etages) steeds\neen stukje verder in en laat vervolgens in drie stappen\nFoar de búk en de billen:\nSpan, als je bij de commode staat om je kindje te\nverschonen, je buik- en bilspieren aan.\nFoar de búk:\nGa op je rug in bed liggen en trek je benen op tot je\nknieën een hoek van negentig graden maken. Leg je\nkindje op zijn of haar buik op je schenen en doe op deze\nmanier buikspieroefeningen.Sjoch foar mear ynformaasje\noer Kidwalk yn Fryslân op\nwww.kidwalk.nl26sporte mei de\nberneweinGrietje DeinumYn ferwachting wêze, in befalling, soks\nmist syn útwurking op it lichem net. It\noars sa bekende liif kin fol ferrassings sitte\nas it ynienen dield wurde moat. Swangerskip, befalling èn de earste tiid as ‘nije’\nmem bringe ûnferwachte krêften mar ek\nûnferwachte feroarings mei. Foar in part\nom wiis mei te wêzen, foar in part is it ek\nwat ûnwennich. Wêr is dat liif fan foar\nde befalling bleaun? Kidwalk, bewege\nefter de bernewein yn de sûne bûtenlucht\nfan de Beetstersweachster bosken, biedt\nOkee, nei njoggen moannen omrûn te\nhawwen mei in groeiende búk, wêrfan\nfiif mei oars net as lycra om de nâle, wolst\ndyn favorite spikerbroek wer oan. Mar\ndrekt nei de befalling fanatyk begjinne\nmei sporten is dan net it bêste plan. It\n‘spierkorset’ fan bekkenbannen, búk- en\nrêchspieren is dêr noch net klear foar. Dêr\nsit gjin lycra yn, nammentlik. It weefsel\ndêr moat wer yn goede steat reitsje en de\nspieren moatte wer oansterkje. Ferkearde\ntrening kin liede ta klachten. Bewege is\ngoed, mar dan wol mei belied graach.\nKidwalk is in rin/sportaktiviteit yn ’e\nbûtenlucht, spesjaal foar memmen dy’t\nkrekt befallen binne, èn harren poppe.\nSeis wike nei de berte kin begûn wurde\nmei Kidwalk, bygelyks yn de bosken fan\nBeetstersweach. Dêr jout oefenterapeuteMensendieck Marie-Janne Claassen fan\napril oant en mei oktober alle wiken Kidwalk. Amsterdamske Mensendieck-kollega’s setten de formule yn 2004 op. MarieJanne: ‘Kidwalk wordt gedaan in het\nVondelpark, het Amsterdamse Bos, maar\nook in het Wilhelminapark in Utrecht en\nnu dus ook in Beetsterzwaag!’ Yn Fryslân\nbinne der neist dy yn Beetstersweach ek\nKidwalkgroepen yn Stiens, Ljouwert en\nde Westereen. De ‘lessen’ wurde fersoarge\ntroch Fryske oefenterapeuten Cesar en\nMensendieck. Sy soargje foar oefenings\nom it ‘spierkorset’ wer op in ferantwurde\nwize te fersterkjen, mei as doel dat de\nmem de sport dy’t se foar de swangerskip\ndie wer oppakke kin. Under ynfloed fan\nit swangerskipshormoan is it spierkorset\nnammentlik weak makke, as tarieding op\nde befalling. Mei de befalling dêr oerhinne reitsje dy spieren en bannen út har\nferbân. Salang’t de mem boarstfieding\njout, bliuwt it swangerskipshormoan yn it\nlichem en de bannen en spieren weak. Te\ngau en op in ferkearde wize it sporten wer\noppakke kin bliuwende klachten as pine\nyn ’e rêch, bekkenynstabiliteit of ynkontininsje ta gefolch hawwe. Marie-Janne\nClaassen: ‘Er zijn vele zwangerschaps- en\nbabycursussen als zwangerschapsyoga,\nbabymassage of babyzwemmen, maar\neen cursus voor de pas bevallen moeder\nontbrak eigenlijk nog.’ Dêrneist is it grutte\nfoardiel datst lekker bûtendoar bist, méi\ndyn berntsje.In les yn it koart\nElke Kidwalk-‘les’ begjint mei in\nwarming-up. Yn in rêstich tempo wurdt\nin iepen plak yn ’e bosk opsocht foar it\ndwaan fan side-steps, útfalspassen en\njogging-oefenings op it plak. Under de\nwarming-up komt ek teory oer it spannen\nen brûken fan búk- en bekkenboaiemspieren foarby. Nei de warming-up folgje\noefenings foar de kondysje en de koördinaasje. Dy oefenings wurde stap foar stap\nopboud, wêrby’t de lichemsdielen dy’t\nit by de befalling dreech hân ha spesjale\noandacht krije. Marie-Janne makket\ntankber gebrûk fan de omjouwing: de\nbankjes yn ’e bosk binne perfekt foar de\nsquat-oefenings, grutte tûken lizze op in\nheale meter ôfstân faninoar as parkoers\nfoar in sirkwy-trening. It binne koarte,\nmar yntinsive ‘low-impact’-oefenings:\nwurkje oan de kondysje, mar sûnder te\nforsearjen. De kondysjefuortgong wurdt\nbyholden mei moanlikse testen dy’t de\nmeaste memmen noch wol kenne fan de\ngymnastykles op ’e middelbere skoalle:\nde Shuttle Run-test en de Cooper-test.\nMar lykas oare sporten hat ek Kidwalk in\ngrut sosjaal aspekt. Aafke Westra, mem\nfan Tim (3 moanne): ‘It fielt goed om wer\nbetrouwen te krijen yn myn liif en wer\nkondysje op te bouwen. En it teedrinken\nnei de tiid is ek in grutte pree!’\nHat dyn bern ek fan dy útsûnderlike útspraken? Mail se gau nei\nynfo@heitenmem.nl of set se op it foarum!Trije minuten\nAnouk (3) giet by beppe op de weachskaal stean.\nSe sjocht nei it skermke op de weachskaal en seit\nkonkludearjend: ‘Ja, al trije minuten!’Wetterbêd\nBritt (6) leit op in jûn even mei\nhar holle op mem har búk.\nDan seit se: ‘Mem har búk liket\nwol in wetterbêd.’Flinterke poept\nGerrianne fan hast\nfjouwer sjongt op skoalle in\nhiele oare ferzje fan Flip Flap\nFlinterke: ‘Flip flap flinterke,\ndûnset yn ’e loft, poept op\nalle blomkes, rêst dan wer\nToen ik mijn schoenen aandeed en mijn\nveters zou strikken deed Janneke (3) een grote\nontdekking: ‘Hee, mem hat in\nspringtou yn ’e skuon!’Toutsjes der om en lûke!\nSilke (3) wurdt ferteld dat der in baby yn de búk fan\ntante Hannie sit. ‘O,’ seit Silke, ‘krekt as by dy ko\ndy’t in kealtsje krige.’ ‘Ja, krekt sa’, seit mem.\n‘O, mar dat is maklik’, fynt Silke. ‘Toutsjes der om\nToen ik zwanger was van de tweede en al een\nbehoorlijk buikje had, sprong mijn neefje boven\nop me, waarop onze dochter riep: ‘Tink derom,\nsa komme der krassen op ’e baby!’Sûnder klean\nJelle (9) syn heit fokt kninen foar syn hobby.\nOp in dei sit de heit fan Jelle mei syn beide\nsoannen yn ’e auto en rydt op ’e Jouwer it haadkantoar fan Fifty Six foarby. ‘Ast de i feroarest yn\nde e, stiet der sex’, seit Jelle tsjin syn heit. As heit\nfreget wat seks dan wol krekt is, antwurdet Jelle:\n‘No, dat is itselde as wat de kninen altyd dogge,\nmar dan sûnder klean oan.’28Krekt sa grut\nOp de fraach: ‘Wat wolsto letter\nwurde?’ antwurdet Jens (4): ‘Krekt\nsa grut as pake en mem!’heit en mem boeken\n€ 18,50Under wetter\nKoos TiemersmaYn syn eardere romans die al bliken dat\nTiemersma in orizjineel taalgebrûk hat en\ndat hy djipgong mei humor wit te kombinearjen. Syn nijste boek, Under wetter, is\nin takomstroman dy’t spilet yn it jier 2065.\nFryslân is troch it wetter fuortspield, de befolking wurdt evakuearre nei East-Europa\nen der binne by dy’t sels oant yn Litouwen\ntelâne komme. In lyts tal bewenners wol\nnet wike en besiket yn Ljouwert stoef it\nFrysk-eigene te bewarjen. Dizze roman hat\nin ynhâld dy’t jo net maklik wer loslit.\nUtjouwerij: Friese Pers Boekerij€ 12,-Untdekkings fan ’e\nAggie van der MeerIn bondel ferhalen dy’t fertelle hoe’t in\nbern op wei nei folwoeksenheid der sta\ndichoan achter komt hoe’t dy grutte wrâld\nom har hinne yninoar stekt. Dat saken net\nsa binne as se lykje of as se ferteld wurde,\ndat der in soad bart dat je no net begripe\n(kinne). It is it útsjen nei it âlder wurden,\nop syk nei wat der achter de wurklikheid\nfan no leit. Troch it byldzjend taalgebrûk\nkomt de lêzer yn oanrekking mei de belibbingswrâld fan in bern mei in tige libbene\nfantasije en in tagelyk skerp observaasje\nfermogen. In nijsgjirrige bondel foar dy\nlêzers dy’t ferhalen mei in poëtyske en wat\nfilosofyske ynhâld op priis stelle.\nUtjouwerij: Frysk en Frij€ 14,95€ 13,50MinskebernMargryt PoortstraMinskebern giet foaral oer twa libbens en\nis tagelyk in roman oer trije geslachten. De\ndemintearjende Maart wurdt oerbeppe\nfan Daan. It ferhaal wurdt ferteld út de\ndochter fan Maart wei. Dizze Geke har\nposysje, tusken it âlde en nije libben yn,\njout in moai byld fan it opteine gefoel fan\nin beppe-sizzer-op-komst en dêrfoaroer\nit fertriet dat rûnstruid wurdt troch de\nsykte fan Alzheimer. It mei te meitsjen dat\nde geastlike funksjes en lichemsfunksjes\nfan in famyljelid stadichoan belies jaan\nmoatte, is pynlik. Troch dit ferhaal hinne\nlêze we oer de lytse Daan, dy’t syn plakje\nyn de famylje fynt. In sterk, ynfielend\nUtjouwerij: Fryslân 2008€ 25,-€ 19,50Krijg nou tieten en andereDe Kâlde KrústochtDe Hearen fan FryslânClaudia de BreijEk yn it Nederlânsk: De Koude Kruistocht\nIn ferhaal oer echte mannen. Mannen dy’t\noplibje as it frieze sil. Nêst it reedriden giet\nit boek ek oer skiednis, oer it lânskip. Oer\nûntkomme op it iis. In hearlik boek as it\nbûten wer ris tsjuster is, it reint en it mar\nnet simmerje wol. Dan jin noflik deljaan\nen tinke oan it kreakjende iis fan de lêste\nwinter. En jin ynbyldzje dat dy meters\nUtjouwerij: BornmeerDe earste roman fan Arjan Terpstra. As soks\nmooglik is dan is Terpstra in Amerikaan\ndy’t by fersin yn Fryslân berne is. Mei in\ngrut gebaar skriuwt er oer it libben hjir\nen dêr. It ferhaal giet oer de twa bruorren\nTjalling en Tjeerd. Tjeerd giet fuort, Tjalling\nnet. Oant jierren letter troch in trageedzje\nTjalling dochs noch yn Amearika bedarret.\nIn filmysk boek dêr’t er oer grinzen en alle\nfoarmen hinne giet.\nUtjouwerij: Friese Pers BoekerijzwangerschapsverschijnselenClaudia de Breij die een boek schrijft over\nzwangerschap, het moet niet veel gekker\nworden! Maar dat is nu ook precies wat zo\nleuk is aan dit boek. Geen droge kost, maar\nvochtige ogen van het lachen. Precies wat\nje van een cabaretier mag verwachten.\nToch staan er best ook bruikbare tips in.\nDus wilt u op een leuke manier door u\nzwangerschap gecoacht worden en wilt u\neen fris boek dat leest als een cabaretvoorstelling? Dan is dit uw boek!\nUitgeverij: Nieuw AmsterdamHylke SpeerstsraArjan TerpstraJan de Groot wurket sûnt oktober 2008 by Selexyz de Tille yn Ljouwert. Keunst is syn passy,\nnjonken boeken fansels. Alle dagen reiziget hy mei de trein op en del tusken Ljouwert en\nGrins; alle tiid om te lêzen.29besyk oan\nGerry HijlkemaDe wat âlderen ûnder ús stiet it grif noch\nby: bibberjend yn ’e ûnderbroek wachtsje\noantst oan ’e beurt wiest it keammerke\nfan de skoaldokter yn te gean. Sa giet dat\nal lang net mear, de skoaldokter hjit no\njeugdarts, âlders en bern wurde útnoege\nop it sprekoere en ek de oandachtspunten\nbinne feroare. Lei foarhinne de klam op it\nliif en de hygiënyske omstannichheden,\nno giet it folle mear oer hoe’t ien him\ngeastlik fielt en oer iten en drinken.We doen nu zoveel\nJenny de Leeuw is al hast tritich jier jeugdarts by de GGD en hat de ûntwikkelingen\nallegear meimakke. “Ja, ik doe dit werk\nal behoorlijk lang, maar het blijft leuk,30óók door die veranderingen. We doen nu\nzoveel meer dan alleen maar lichamelijk\nonderzoek. Toen ik begon zag ik wel heel\nveel kinderen, maar hoe het statistisch\nzat, daar hadden we bijvoorbeeld geen\nidee van. Nu zijn er grafieken met de\nresultaten en kunnen we programma’s op\nmaat aanbieden, zoals het Project Over\nYn prinsipe sjocht de jeugdarts it bern\nfjouwer kear, dêrneist op fersyk. De\nLeeuw: ‘Na het consultatiebureau is de\neerste keer dat we een kind zien vijf jaar.\nDan kun je al veel zeggen over ontwikkeling en groei. De tweede keer is in het\ntiende/elfde levensjaar. Dan zijn ze al veel\nzelfstandiger en kijken we naar de sociale\nontwikkeling en middelengebruik. Ja, dat\nlaatste is helaas op steeds jongere leeftijd\naan de orde. De derde keer is als ze twaalf/\ndertien zijn. De overgang van het basisonderwijs naar het voortgezet onderwijs\nis voor de meeste kinderen een grote stap.De scholen zijn groter, ze moeten op die\nleeftijd zelf veel regelen. Hoe houden ze\nzich staande en hoe is de sociale aansluiting? De vierde en laatste keer is op de\nleeftijd van veertien/vijftien. Dan kijken\nwe vooral naar het welbevinden en de\nIt hiele plaatsje\nFoar de besite oan de jeugdarts wurdt in\nôfspraak makke mei de âlders, se krije ek\nin list mei fragen tastjoerd. Die kinne se\nynfolje en dêrmei alfêst neitinke oer saken\ndy’t se besprekke wolle. Meastentiids giet\nit oer opfieding, ûntwikkeling en gedrach,\noer iten en drinken, sindlikheid en in protte siik wêzen. De groeikurve fan lingte en\ngewicht fine âlders ek altiten tige ynteressant, meldt De Leeuw. ‘Hoe groot wordt\nmijn zoon of dochter? En is hij of zij niet te\nzwaar?’ Trochdat de jeugdarts it bern mei\nienige regelmaat sjocht, en de resultaten\nfêstlein wurde, wurde de ûntwikkelingen\ngoed byhâlden. ‘Wij kijken naar het hele\nplaatje. Als het gewicht bijvoorbeeld watDe folgjende saken kinst (ôfhinklik fan de leeftyd) ferwachtsje by in jeugdarts:Lichamelik ûndersyk\n•\t•\t•\t•\t•\t•\t•\t•\t•\tMjitte en weagje\nIn test fan it gehoar\nTest fan de eagen\nFijne motoryk (popkes tekenje, figueren neitekenje en namme skriuwe)\nGroffe motoryk (op ien foet stean, hinkelje en springe)\nRêch en hâlding.\nAlgemiene yndruk as bleekheid, stean de fuotten rjocht? Luzen.In gesprekje mei sosjale en emosjonele fragen:\n•\t•\t•\t•\t•\t•\tSit it bern lekker yn syn fel?\nWat foar hobbys hat it; docht it oan sport?\nHoe is de omgong mei broerkes en suskes?\nBoartet it bern mei oaren?\nKin it him konsintrearje op skoalle?\nSindlikheid, iten en sliepen wurde besprutsen.aan de zware kant is, maar dat is steeds\nzo, of het zit in de familie, dan hoeft dat\ngeen punt van zorg te zijn. En als we ons\nzorgen maken, verwijzen we door. Met\nlichamelijke kwesties naar de huisarts,\nbijvoorbeeld’ Oergewicht is wol in punt\nfan soarch, jout De Leeuw oan. Dêrom hat\nde GGD in spesjaal Project Overgewicht.\nBetiid derby wêze\nDe maatskippij wurdt ek hieltyd yngewikkelder, fynt De Leeuw. De sosjale\nkohesy is yn de rin fan de jierren – seker\nyn de stêden – minder wurden. Âlders\nwurkje, gesinnen binne mear op harsels,\nwêrtroch’t de stipe fan buorlju en famylje minder fanselssprekkend is. ‘Ik vind\ndaarom ons werk ook zo belangrijk, we\nbieden een service. Als je klachten hebt,\ndan ga je wel naar de huisarts, maar juist\ndie zaken die belangrijk zijn om vroeg te\nsignaleren, zoals een lui oog, goed horen,\nspraak- en taalproblemen en rugklachten,\ndaar kun je niet vroeg genoeg bij zijn. Hoe\neerder je de problemen ontdekt, hoe beterje erop kunt inspelen met oplossingen.\nDaarom is voorlichting ook zo belangrijk.’\nDe GGD organisearret projekten op maat,\nsa as de ‘Kinderwinkel’, in bus dy’t nei\nskoallen tagiet en dêr’t bern yn ’e kunde\nkomme kinne mei ferskate libbensmiddels\nen der ynformaasje oer krije.Met tachtig procent\nvan de kinderen gaat\nSoest hast tinke dat it der net bêst foarstiet mei de sûnens fan bern, mar dat byld\nstrykt net hielendal ‘Je zou het bijna vergeten,’ stimt de jeugdarts mei. ‘Maar met\ntachtig procent van de kinderen gaat het\ngoed. Ouders hebben wel vragen, maar\ndat is een kwestie van informeren. Twintig procent heeft in meerdere of mindere\nmate problemen; dat varieert van licha-melijke klachten en gedrag tot problemen\nin de thuissituatie.’\nDe Leeuw neamt oan ’e ein noch de goede\ngearwurking mei kettenpartners dêr’t nei\ntrochferwiisd wurdt. En der is\nregelmjittich oerlis mei de gemeenten\nyn Fryslân. De Leeuw: ‘We hebben mooie\ngrafieken van - anonieme – onderzoeken,\ndie soms laten zien dat er een verschil is\nper werkgebied in gezondheid en\nwelbevinden. Er komt bijvoorbeeld in een\ngemeente veel astma voor, of er is veel\nschoolverzuim in een bepaald gebied.\nGemeenten kunnen hierop inspelen door\ner beleid op te maken.’ Der mei it ien en\noar feroare wêze, ‘voorkomen is beter dan\ngenezen’, jildt noch altyd.31is een maandelijks magazine voor iedereen die van\nFryslân houdt. Het staat altijd boordevol items over\nFryslân en de Friezen, zoals spraakmakende interviews, verrassende reportages over kunst, cultuur,\nnatuur, sport en maatschappij. Daarnaast informatieve rubrieken als Kort & Klein, Fryslân Toen, enz.Ga naarwww.frieslandpost.nl\nof vul onderstaande bon in❏ Ik wil graag met ingang van het eerstvolgende nummer een\nabonnement op Friesland Post.\n❏ Ik wil graag een abonnement op Friesland Post weggeven.\nHet adres waar het cadeau naar toe moet sluit ik hierbij in.\nIk betaal via ❏ incasso/E\nincasso/ 39,50 ❏ accept-giro/E\n❏ Ik wil graag een proef-abonnement van 6 maanden,\nincasso/ 18,00 ❏ accept-giro/E\nNaam:Een abonnement naar\nhet buitenland kost\nE 69,50 per jaar.Adres:\nBank/gironummer:Handtekening:Stuur deze bon\n(of een kopie hiervan)\nin een envelop zonder\n8600 VB Sneek.Marrit de Schiffartmassaazje\nMassaazjeles op basisskoallen, yn Sweden is it hiel gewoan.\nIen massaazjesessy yn ’e wike soe nammentlik al helpe\nom pesten foar te kommen. Want bern dy’t mekoar op in\npositive manier oanreitsje, skelle elkoar net út. In simpele\nriddenaasje dy’t yn ’e praktyk like simpel ta utering komt,\nsa fertelt Nico Woudwijk fan basisskoalle De Jint yn Stiens.\nDe Jint is de earste skoalle yn Fryslân dy’t mei de metoade\nfan Touching Child Care wurket.33Folslein ûntspannen en mei de tomme\nyn ’e mûle sit Anne op syn stuoltsje te\nharkjen nei de sêfte eftergrûnmuzyk. Efter him stiet syn klassegenoatsje Demi, se\nmassearret syn skouders en nekke troch\nsabeare in sniebal te kneden. ‘Mmmm,\ndat kribelt’, klinkt der in eintsje fierderop.\nAnderson wriuwt syn hannen yn sirkels\noer Daan syn rêch.\nGroep 2b fan iepenbiere basisskoalle De\nJint krijt syn twawyklikse massaazjeles\nfan master Nico Woudwijk. Oan de hân\nfan in ferhaal oer it meitsjen fan in snieman, bewege de ‘masseurs’ har hannen\noer de skouders, nekken en rêgen fan har\n‘pasjinten’. Earst wurdt de snie beknypt\nen dêrnei rûn makke. De bern sirkelje\nkrekt salang oer de rêch fan har klassegenoatsjes oant de holle en it lichem fan\nde snieman klear binne. ‘Mar no hat de\nsnieman wol in lichem, mar hy moat fansels ek wat sjen kinne’, seit master Nico.\nDat fine de masseurs ek en dus drukke se\nstientsjes yn de skouderblêden fan har\nWoudwijk jout sûnt twa jier massaazjeles oan de bern yn syn klasse. Neist syn\nwurk as learaar is er massaazjeterapeut.\nDat oanreitsjen ûntspannend wurket by\nminsken, wit er dus út ûnderfining. Doe’t\ner hearde fan it fenomeen bernemassaazje is er dan ek op eigen manneboet\noan it eksperimintearjen gongen. It effekt\nbleau net út. ‘Der kaam mear rêst yn ’e\nklasse, de bern koenen har better kon\nsintrearje en hienen hast gjin spul, en at\nder spul wie, dan waard dat op in goeie\nmanier oplost’, fertelt Woudwijk.\nIn konklúzje dy’t befêstige wurdt troch\nwittenskiplik ûndersyk oan ferskate\nSkandinavyske universiteiten. Troch de\nûnderlinge massaazje ûntstiet der mear\nfertrouwen en feilichheid binnen in\nklasse, wêrtroch’t pesten en ûnrêstich\ngedrach betwongen wurde. Bern leare\nrespektfol mei-inoar om te gean en krije34mear selsfertrouwen. Allegearre moaie\nresultaten fansels, mar moatte bern op\nskoalle net gewoan leare te rekkenjen? ‘Jawis’, fynt Woudwijk, ‘mar bern kinne pas\ngoed leare at se lekker yn har fel sitte, dat\nis ien fan de didaktyske basisprinsipes.\nAt in bern him goed fielt, komt dat learen\nSûnt dit skoaljier is Woudwijk ferbûn oan\nde offisjele Nederlânske organisaasje op it\nmêd fan bernemasaazje: Touching Child\nCare. Hy hat dêr de instrukteursoplieding\nfolge, in kursus dy’t him net allinne leard\nhat om massaazjelessen oan bern te jaan,\nmar ek om kollega’s te dosearjen yn de\nmetodyk fan Touching Child Care. Dat\nlêste hat er al dien op syn eigen skoalle.\nDe learaar hat de metodyk trochjûn oan\nin kollega dy’t der no ek drok mei oan it\neksperimintearjen is. Woudwijk: ‘Oan ’e\nein fan dit skoaljier sille wy sjen oft we de\nmetoade yn alle groepen ynfiere wolle.’Troch ûnderlinge\nbern better te\nFoar de boppebou is der in oar lespakket ûntwikkele as foar de ûnderbou. Yn\nde jongste groepen wurde de lessen op\nin boartlike wize en oan de hân fan in\nferhaaltsje brocht. ‘Wy hawwe hjoed in\nsnieman makke, mar in oare kear binne\nde bern in auto dy’t troch de waskstrjitte\nmoat’, fertelt Woudwijk. De ferhaaltsjes\nfoar de middenbou binne wat wiidweidiger en yngewikkelder as dy fan de\nûnderbou. De boppebou wurket net mear\nmei ferhaaltsjes, dy bern leare de echte\nmassaazjegrepen.Touching Child Care leveret in soad materiaal by de metoade. Behalve lespakketten beskikt Woudwijk ek oer in saneamde\nkribelkiste, dêr’t allerhanne helpmiddels\nyn sitte: cd’s, knuffels, massaazjeballen, massaazjekrobben en kaarten mei\npiktogrammen. De dosinten kinne dus\nalle kanten út mei har lessen. Ek âlders\nbinne neffens Woudwijk entûsjast oer de\nmetoade. ‘In skoftke lyn hearde ik noch\nfan in mem dat har dochter ynienen sa\nsosjaal omgean koe mei in freontsje. En\nin oare mem fertelde dat har dochter har\nthús in hearlike massaazje jûn hie.’\nTroch de ûnderlinge massaazje leare bern\nek better te kommunisearjen. Under de\nmassaazje moatte de beukerkes nammentlik sels oanjaan wat se lekker fine en\nwat net. Dyjinge dy’t op ’e stoel sit, is de\nbaas en dêr moat de masseur nei harkje.\nWoudwijk: ‘Dat hawwe wy oan it begjin\nfan ’e lessen dúdlik ôfpraat en dêr hâlde\nde bern har ek oan.’\nDat lêste docht bliken as Sanne oan Jouke\nfreget ‘of het ietsje harder mag’. Jouke\nreagearret fuort en drukt de eagen fan ’e\nsniepop mei wat mear krêft yn Sanne har\nrêch. Sa, syn snieman kin yn elts gefal\nwat sjen. ‘Mar wat ûntbrekt der no noch?’,\nfreget master Nico. ‘In noas’, ropt Sander,\nen mei syn fûsten draait er in woartel\ntusken de skouderblêden fan syn klassegenoatsje. At de snieman klear is, wikselje\nde bern fan plak en funksje en wurdt der\nnoch in snieman yn mekoar massearre.\nMei in hândruk en in lûd ‘dankjewel’\nmeitsje de duo’s nei in lytse tsien minuten\nin ein oan de massaazjesessy. Nei ôfrin\nfreget master Nico syn groep noch wat\nno eins it lekkerste wie. In fraach dêr’t\nEugène wol in antwurd op wit. ‘Ik vond\ntwee dingen lekker, de kneepjes in m’n\nschouders en de rondjes op mijn rug die\nsteeds groter en groter werden. Dat kietelde zo lekker.’35?Elizabeth Hietkamp (1978) is\nhûsfrou & mem en troud mei\nArjan Hut (1976), skriuwer en\nheit. Sy ha twa bern: dochter\nLine fan 7 en ferline jier\ndesimber krigen se soan Iwan.Elizabeth Hietkamp (1978) is hûsfrou & mem en troud mei Arjan\nHut (1976), skriuwer en heit. Sy ha twa bern: dochter Line fan 7 en\nferline jier desimber krigen se soan Iwan.Doe’t Line krekt in pear moanne âld wie, briek – sa like it - de tredde wrâldoarloch út. We stienen op it balkon fan ús flat yn it Valeriuskertier en in pear kilometer fierder, op de militêre fleanbasis, wie it in leven fan komsa. Us buorman\nfan doe fertelde dat Amearika troepen nei Afganistan stjoerde. Wy tochten: och\nús earm famke, berne yn de oarloch! No wenje we yn de Insulindestrjitte, fier\nfan de F 16’s. Der sitte in soad skilders, muzikanten en skriuwers, mar de streek is\nfoaral bekend fan Auke de Sloper en syn âldizerbulten foar de doar.\nYn ús hûs wie noch in keammerke oer. Dochs hienen we krekt alle âlde poppe\nklean fuort dien, doe’t der in heldere streep fan de swangerskipstest ôfspatte.\nLine hie fan in klasgenoat heard dat in poppe yn ’e hûs in ramp wie. ‘Sa’n bern\nraast de hiele nacht! We sliepe noait wer!’ Se fûn it stom en net earlik dat se in\nbroerke krige. Se bearde dat se noait gjin pampers ferskjinje woe.\nWy wisten it al nei de earste echo: in jonkje. We hienen net om it geslacht frege,\nmar op it skermke wie dúdlik in pimeltsje te sjen.\nLine har namme wie doedestiids yn ien noflik lange kuier betocht. We rûnen\nûnder de beammen troch, oer de Hanzerstrjitwei. It linebloeisel waaide ús oer de\nhollen. Mar in namme foar in jonkje, dat wie dreech.\nWe tochten oan ‘Tomas’. Letter wie it ‘Nijman’ (nee, stom) en eefkes ‘Johan’, in\nfamyljenamme. Mar we soenen net ferneame.\nLine fûn it wol in goed idee om de poppe ‘Herman’ te neamen. ‘Herman’, dat\nbetsjut likernôch: man fan it leger.\nAl witst watfoar geslacht de poppe hat, wat foar persoan it wurdt, dêr falt neat\noer te sizzen. Dochs mienden wy dat ‘Herman’ net paste.\nLine is fan stjerrebyld in raam. Rammen, dêr sit in kop op. Har broerke soe neffens de útrekkendatum in boochskutter wurde. Yn it Spaansk betsjut de namme\n‘Ivan’ boochskutter. Ivan, soe dat net wat wêze? Of moaier noch mei in ‘w’:\n‘Iwan’, in Poalske namme, yn it Frysk ‘Jehannes’ of ‘Johan’. It betsjut ‘God is verzoenend’. Soe dat handich wêze?\nYn de middei fan 8 desimber, it begjin fan de earste kâlde krisiswinter, liet Iwan\nyn it grutte MCL Súd syn earste gjalpke klinke. It wie mar in hiel lyts mantsje. In\nWâldpykje. Moai dat er sa’n stoere namme krige.\nLine wie út skoalle wei by buorfrou Betty brocht. Dêr gedroech se har as in lilk\nbeest, mar buorfrou hie de kriich útsitten. Yn de iere jûn kamen beide nei de\nferloskeamer om de poppe te sjen. Grutte sus hie in reade kop fan it oangean en\nprottele noch nei. Har broerke lei as in protsje poppe yn in trochsichtich plestik\nbakje njonken it memmebêd. Line bleau yn de doar stean, waard wyt as in spoek\nen begong te gûlen.\nDe oare deis, op skoalle, skreau se in briefke oan har freondinne Myrthe, mei in\ntekening fan Iwan yn de widze en in berjochtsje: ‘Iwan is best lief hoor. Maar ik\nschrok gewoon toen ik hem voort eerst zag’.36Bern en televyzje\nBern sjogge yn Nederlân gemiddeld 105 minuten deis televyzje. Jonges\nsjogge trouwens faker televyzje as famkes. En witst wol dat de measte\ngesinnen al twa of mear televyzjes yn ’e hûs hawwe? Twa op de trije bern\nhawwe sels in eigen televyzje op de keamer. Hoe sit dat by jim thús?\nReagearje op it foarum fan heitenmem.nl. (Boarne www.reclamerakkers.nl)BERN\nWaarom zou je je kind de mogelijkheid geven\nom meerdere talen te spreken? Als een kind twee\ntalen spreekt, heeft het een streepje voor. Lees\nop www.heitenmem.nl waarom!Nifelfeestjes\nIs dyn bern hast jierdei en hast even gjin sin oan\nal dy drokte thús? Keunst & Kids yn Berltsum\nfersoarget neist ferskate workshops foar\nfolwoeksenen ek spesjale workshops foar\nbernefeestjes. Skilderje op doek, sieraden meitsje,\nin eigen tas bedrukke, in T-shirt ûntwerpe, in\nplacemat meitsje en gean sa mar troch. Sjoch foar\nmear ynformaasje op www.keunstenkids.nlnaet\nHat dyn bern in allergy? Ekseem of in itensallergy?\nEn komst net fierder mei salfkes en piltsjes?\nProbearje dan ris NAET (Nambudripad’s\nAllergie Eliminatie Techniek). NAET is in\nalternative behannelmetoade dy’t allergyen en\nitensyntolerânsjes eliminearret. Sjoch op\nwww.naet.nl of www.allergie-weg.nl foar mear\nynformaasje en foar de terapeut by dy yn de buert.Help foar bern\nHelporganisaasje Fier Fryslân\nbiedt help oan bern dêr’t de\nâlders fan skieden gean of\nbinne. Bern tusken 4 en 21\njier kinne in berop dwaan op\nbegelieding en ûndersteuning.\nSjoch foar mear ynformaasje\nElke dei komme der sa’n 70 bern ûnder de tsien jier op de helpôfdieling foar\nurginte gefallen. Lytse poppen falle foaral fan de kommoade, bêd en de fêste\ntrep. Bern fan 1 oant 4 falle gauris fan de fêste trep, de bank en de glydbaan\nen komme meastal ek nochris op harren holtsje telâne. Noch âldere bern falle\nfaak fan it klimrek en de fêste trep. Op de side www.valwijzer.nl stiet hoe’t je\nas heit, mem of fersoarger sa’n fal foarkomme kinne. En as it dan dochs bart,\nwat je dan it bêste dwaan kinne.3738Aukje MulderFaalangst\nIs faalangst een probleem van deze tijd? Het lijkt er wel op. Al op\njonge leeftijd moeten kinderen prestaties leveren en laten zien wat ze\nkunnen. Niet alle kinderen zijn bestand tegen die druk. Zij denken dat\nze niet aan de eisen kunnen voldoen en worden bang om fouten te\nmaken. Psychologe Carolijn de Beij uit De Wilgen schreef een boekje\nover faalangst: Ik kan het niet.Zodra een kind het gevoel heeft te moeten\npresteren, kan faalangst de kop opsteken,\nzegt Carolijn. ‘Kleuters krijgen tegenwoordig al een soort van Cito-toetsje om hun\nniveau te testen. Op dat moment kan het\ngevoel “O jé, dit is een test, ik mag geen\nfouten maken” ontstaan en de eerste faalangstgedachten zijn geboren. Voor een\ndeel zit dat gevoel in het kind zelf, de een\nis er gevoeliger voor dan de ander. Maar\nhet komt ook doordat onze maatschappij\nhoge eisen aan kinderen stelt.’‘Deze vrouwen zijn allemaal perfectionistisch en faalangst speelt bij hen een\nbelangrijke rol.’ Toch was dat niet de aanleiding om een boekje over dit onderwerp\nte schrijven. ‘Nee, het was vanwege mijn\neigen gezin. Drie van mijn vier kinderen hebben faalangst en ik had het zelf\nvroeger ook. Bang voor een toets, buikpijn\nen stress. Ik merkte dat er op basisscholen\nnog weinig aandacht voor is. Daarom dit\nboekje. Want faalangst is zo zonde. Het\nkan je leven verzieken.’Meer aandacht\n‘Gezinnen zijn kleiner dan vroeger. Vroeger was je één van de vele kinderen, nu\nben je alleen of samen met een broer of\nzus. Er is dus meer aandacht op je gericht.\nOuders projecteren hun verwachtingen\nop hun kroost en willen dat ze meer\nbereiken dan zijzelf. Dat voelen kinderen.\nJe ziet ouders die hun kind bij elke 10 voor\neen proefwerk vijf euro geven. Zij waarderen hun kind om zijn prestaties. Maar\neen 6 is ook goed genoeg, zeker als je kind\nzijn best heeft gedaan. Houd dus van je\nkind om wie hij is en niet om de cijfers die\nhij binnenhaalt.’Hoe? Carolijn legt uit: ‘Als het probleem\nniet wordt aangepakt, kan het steeds\ngroter worden en een eigen leven gaan\nleiden. Ben je aanvankelijk bang om\nfouten te maken bij een rekentoets, later\nga je alles vermijden waarbij prestaties\ngeleverd moeten worden. Op die manier\nervaar je dus nooit dat iets mee kan vallen. Je kiest misschien niet de studie die\nje eigenlijk zou willen. Het kan zelfs zover\ngaan dat mensen blokkeren en relaties\nniet aandurven omdat ze denken dat ze\nniet goed genoeg zijn. Of ze krijgen een\nsociale angststoornis en blijven het liefste\nzoveel mogelijk thuiszitten.’Eigen gezin\nCarolijn heeft in haar praktijk veel gewerkt met vrouwen met eetproblemen.Ook in gymles\n‘Mijn belangrijkste boodschap is: ga door\nje angst heen. Doe die test of die spreek-beurt. Je zult zien dat je paniekverwachting niet uitkomt. Een keer uitgelachen,\naltijd uitgelachen? Ook dat is echt niet\nOuders kunnen hun kinderen hierbij\nhelpen maar leerkrachten ook. Ik weet\ndat in de brugklassen lesprogramma’s\nover faalangst worden gebruikt. Op de\nbasisschool zou er ook aandacht voor\nmoeten zijn. Want daar wordt immers de\nkiem gelegd voor later. Zo zouden juffen\nen meesters niet alleen in de klas maar\nook in de gymles attent op het probleem\nmoeten zijn. Als je niet zo goed bent in\ngymnastiek, krijg je door faalangst een\nverkrampte motoriek waardoor je nog\nslechter wordt bij het sporten. Op die manier word je altijd als laatste gekozen als\ner twee teams moeten komen. Iedereen\nkan zelf wel bedenken wat dit met een\nTips voor ouders en leerkrachten? ‘Als een\nkind iets niet goed kan, focus dan op wat\nhij wél kan. Door een kind te laten doen\nwaar hij goed in is, krijgt hij meer zelfvertrouwen. En laat als volwassene merken\ndat fouten maken niet rampzalig is. Als\nje er zelf één maakt, meld dat gewoon. En\npraat daar op een relaxte manier met je\nkind over.’39klusse yn\nFentilaasjeStikkers op de muorreIn nije trend is de stikker foar op de\nmuorre. Se binne yn allegear soarten\nen maten te krijen. Hokker famke\nsoe no net sa’n moaie rôze beam yn\nhar keammerke ha wolle? Op www.\ncutitout.nl is dizze beam, dy’t makke\nis troch Ines Beeftink, foar € 95,- te\nbestellen.40In lytse poppe op komst? Begjin net\nte let mei it fervjen fan de bernekeamer. Want it is it bêste om de\nkeamer dêrnei noch minstens 4 wike\nte luchtsjen, foardatst de lytse poppe\nder yn sliepe litst. Omdat sokke lytse\nbern in leech lichemsgewicht en in\nflugge stofwikseling ha, binne se\nfolle kwetsberder foar skealike stoffen as folwoeksenen. Ek as it berntsje\nder is, is it ferstannich om de berne\nkeamer eltse dei mear as ien kear\nte luchtsjen. It fentilearjen soarget\nfoar in goede temperatuer, in goede\nluchtfochtichheid en it ferwideret\nsykteferwekkers. It is foaral wichtich\nom te luchtsjen foardat de poppe\nop bêd giet. De keamertemperatuer\nhoecht net heger te wêzen as 15 oant\n17 graden.KleurWolst graach in muorre fan de bernekeamer in kleur jaan? Sjoch dan earst\nop hokker muorre as it ljocht falt. It is\nit moaist ast dy muorre in kleur joust\nen de oare muorren ljocht fan kleur\nlitst. De kleurde muorre sil neffens\nde wikseljende ljochtynfal fan de\ndei ôfstrielje op de ljochte muorren.\nHokker kleur ast op de muorre dochst\nis fansels hiel persoanlik. Ut ûndersyk blykt dat sêfte kleuren it bêste\nbinne foar de poppekeamer, om’t dy\nkleuren in kalmearjende wurking ha\nop de poppe.ekeamer\nMeubelsFotobehangMei fotobehang kinst de bernekeamer ek in hiel spesjaal uterlik\njaan. Lykas mei dizze ûnderwetterwrâld-foto. Te bestellen by www.\nkleurmijninterieur.nl. Do kinst dêr\nsels dyn eigen foto as wandfoljend\nbehang bestelle!De meubels yn in bernekeamer\nmoatte behalve moai ek praktysk,\nstevich, sterk en funksjoneel wêze.\nYn ferbân mei de feilichheid meie\nde laden fan in kast net fan de rails\nôf glydzje kinne en in stoel moat\nstevich genôch en net wibelich wêze,\nsadat it bern der sels maklik op en ôf\nklimme kin. Tink der by it keapjen\nfan de meubels ek om dat de rântsjes\nrûn binne, sadat de bern harren der\nnet al te bot oan beseare kinne. Hast\nin meubel mei skerpe hoekjes, dan\nkinst dêr spesjale beskermhoekjes\nop pleatse. Dy binne te krijen by in\nboumerk of babyspesjaalsaak.Bist in echte klusser? Meitsje dan sels\nris in brânspuitauto, in bolderkarre,\nin pakhús of in keukenblok foar de\nbern. Sjoch op www.hobbyhandigonlinewinkel.nl foar de boutekeningen.Feilich boarjeWolst even gau in skilderij ophingje?\nTink der goed om wêr’tst de boar setst!\nMei in digitale detektor kinst hielendal feilich boarje. Dy jout nammentlik\npresiis oan wêr’t de stroomliedingen\nrinne. Grien is feilich, read net. Hielendal handich binne de skilderij- ophingsystemen. Ast dy ienkear hingjen hast,\nkinst sa faak wat oars ophingje ast\nwolst, sûnder hieltyd wer opnij gatsjes\nte boarjen. Sawol de digitale detektors\nas de skilderij-ophingsystemen binne\nte krijen yn de boumerk.FerveStimmingsboerdHast noch gjin idee hoe’tst de bernekeamer ynrjochtsje silst? Meitsje dan\nearst in ‘stimmingsboerd’. Nim in\ngrut stik papier en plak dêr ferskate\nkleurstalen, stofkes of plaatsjes út\ntydskriften op dy’t dy oansprekke.\nAt it bern sels wat âlder is, kin dy\nfansels ek helpe om plaatsjes út te\nsykjen dy’t hy of sy moai fynt. Sa\nkomst fansels ta in sfear dy’t dy befalt. It stimmingsboerd kinst dan as\nútgongspunt brûke by it ynrjochtsjen\nfan de bernekeamer.Made by heitMagneetferveMei magneetferve kinst in gewoane\nmuorre ek omtoverje yn in magyske\nmuorre dêr’t magneten op hingjen\nbliuwe, lykas op in kuolkastdoar.\nSa hoechst gjin plakbân, nytsjes of\nspikers mear te brûken! Sjoch op\nwww.magneetverf.nl foar kreative\nmagneetmuorre-ideeën.Kies altyd foar ferve of lak op basis fan\nwetter, lykas akryl- of lateksferve. De\n‘EU-bloem’ of it miljeukeurlabel steane\ndêr garant foar. Yn sommige produkten sitte nammentlik bepaalde gemyske stoffen, dy’t skealik wêze kinne foar\nde poppe. Ik giet dan meastal om oplosmiddels dy’t brûkt wurde yn ferve,\nlak, lym, spiritus en kwastreinigers.\nDe swangere mem mei wol fervje as\nder ferve op wetterbasis brûkt wurdt,\nmar noch better is it at se it oan de heit\noerlit. Ferjit net om ek ûnder it fervjen\nde keamer goed te fentilearjen.41Tjalling de Vries (1959) is sinds\n1991 algemeen kinderarts in\nLeeuwarden. Hij is getrouwd\nen vader van drie kinderen:\nFedde (1991), Marga (1995) en\nElizabeth Hietkamp (1978) is hûsfrou & mem en troud mei Arjan Hut\n(1976), skriuwer en heit. Sy ha twa bern: dochter Line fan 7 en ferline\njier desimber krigen se soan Iwan.BuikpijnDe moeder van Jaap, de jongen van 10 jaar die tegenover me zit, gaat voorover\nzitten, plant haar ellebogen op het tafelblad en kijkt me in de ogen: ‘Jaap heeft nu\nal meer dan een jaar vreselijk last van buikpijn, daar moet echt iets aan gebeuren!’\nIk krijg een gevoel alsof ze pas weg zal gaan als Jaap geen buikpijn meer heeft.\nIk knik haar toe en zeg dat ik mijn best zal doen.\nJaap heeft bijna elke dag heftige pijn, midden in zijn buik. De pijn is zo hevig dat hij\nsoms moet huilen en niet naar school gaat. Het kan zomaar komen en ook zomaar\nweggaan, er is geen peil op te trekken. Gelukkig wordt hij er nooit wakker van.\nDe ontlasting gaat zonder problemen; het is niet hard en er zit geen bloed of slijm\nbij. Het maakt niet uit wat Jaap eet. Een buurvrouw had eten zonder suiker, geuren kleurstoffen geadviseerd en dat hebben ze een maand geprobeerd. Op de buikpijn heeft het geen effect gehad. Een dieet zonder melk heeft ook niet geholpen.\nIk vraag Jaap zijn buik bloot te maken waarna ik luister en voel; het ziet er\nallemaal normaal uit. ‘Hoe heet je beste vriend?’, vraag ik. Na enig denken komt\nmoeder met een naam: ‘Gerrit’.\nJaap kleedt zich aan en ik vraag: ‘Word je wel eens gepest?’ Jaap kijkt naar de\ngrond en antwoordt niet. Zijn moeder is duidelijk verrast. Haar zoon bestudeert nu\nzijn voeten. Schuchter kijkt hij even op. “Door wie word je gepest?”\nMet een zacht stemmetje noemt Jaap een paar namen, ook die van Gerrit.\nFluisterend vertelt hij dat hij elke dag wordt gepest. De pauzes zijn het ergst,\ndan staan ze met een hele groep tegenover hem. Zijn juf heeft hij er nog nooit over\nverteld, dat mag niet van die jongens.\nZijn moeder kijkt me geschrokken aan.\n‘Ik wist helemaal niet dat Jaap gepest werd. Zou de buikpijn daar iets mee te\nmaken hebben? ’‘Zou best kunnen’, antwoord ik.\nBuikpijn kan veroorzaakt worden door een lichamelijk probleem als obstipatie of\nparasieten, zelden is er een ernstige ziekte. Sommige kinderen echter hebben\nbuikpijn als signaal van niet-lekker-in-hun-vel-zitten.\nVoor sommige ouders is dat moeilijk te begrijpen, maar gelukkig begrijpt Jaaps\nmoeder dat de buikpijn heel goed van het pesten kan komen. We bespreken dit en\nik suggereer een weerbaarheidtraining. Door zo’n training leren kinderen voor zichzelf op te komen en gek genoeg is dat al vaak voldoende om het pesten te stoppen.\nZes weken later komt Jaap weer. Zijn moeder heeft met de leerkrachten en de\nschoolleiding gesproken en er is een klassengesprek geweest. De afspraak is\ngemaakt dat Jaap, als hij gepest wordt, direct naar de juf zal gaan. Ook heeft hij\neen training gevolgd. Het pesten is vrijwel verdwenen en als het al gebeurt, gaat\nhij naar juf, die meteen ingrijpt. ‘En de buikpijn?’, vraag ik.\n‘Geen last meer van’, lacht Jaap.42Zou je het wel van de\ndaken willen schreeuwen\ndat de kleine spruit\nWolst it wol útraze foar de hiele wrâld? Dan kin de\nooievaar (earrebarre is in noch moaier wurd) de tún\nyn. Op www.plans.nl kinst foar in lyts bedrach in\nkomplete boutekening mei seachpatroan op wiere\ngrutte downloade. En hast nei de earrebarre echt\nde smaak te pakken dan kinst dyn hert ophelje\noan in hobbelhynder, in koke en noch mear.\nGau oan ’e slach!heitWaarom moeten baby’s achterstevoren in een\nPoppen en lytse bern kinne it bêste\nachterstefoaren (tsjin de rydrjochting yn) yn de\nauto sitte, om’t dat feiliger is. Soest in botsing krije,\ndan wurdt it berntsje mei de rêch en de holle yn\nit stuoltsje drukt. Oant in berntsje 18 moanne âld\nis, binne de wervels noch net hielendal hurd en de\nbannen yn ’e nekke binne noch net stevich mei de\nwervels ferbûn. Dêrtroch kinne jonge bern skokken,\nlykas by in botsing, noch net goed opfange.\nEins is it foar elkenien feiliger om achterstefoaren\nyn ’e auto te sitten, mar yn de praktyk sil dat\nmeastentiids net slagje. Consument en Veiligheidadvisearret om de bern sa lang mooglik ‘oarsom’\nyn ’e auto mei te nimmen, ast dan mar wol foar\ngoeie hollesteun soargest.\nAutostuoltsjes foar babys binne te krijen yn twa\ngewichtsgroepen: 0 (oant 10 kg) en 0+ (oant 13 kg).\nTroch Consument en Veiligheid wurdt oanret om\nin 0+-autostuoltsje oan te skaffen, om’t it berntsje\ndêr langer achterstefoaren yn ferfierd wurde kin as\nyn in stuoltsje foar gewichtsgroep 0. Stap pas oer\nop in ‘groep 1’-autostuoltsje as dyn soan of dochter\nswierder as 9 kilo èn âlder as 1 jier is. (Sjoch ek op:\nHeiten en memmen kinne âlderskipsferlof\nopnimme oant harren bern acht jier âld is.\nBetingst is datsto minimaal ien jier by deselde\nwurkjouwer bist. Oant no ta binne it foaral froulju\ndy’t ferlof opnimme. Memmen èn heiten ha sûnt\n1 jannewaris 2009 rjocht op 26 kear de wyklikse\narbeidsdoer. Dat is in healjier! It ferlof kin yn ien\nkear opnommen wurde mar ek oer in langere tiid\nferspraat wurde. Hoe’t it krekt sit, kinst lêze op\nwww.postbus51.nlArjan (45) hat foar syn earste soan âlderskipsferlof\nopnommen; ien dei yn ’e wike hat er op Jelle past.\n‘Uiteraard dacht ik eerst in de trant van een dagje\nhelemaal voor mijzelf met natuurlijk hier en daar wat\naandacht voor de baby. Eten geven, luier, ach wat\nneemt dat nu aan tijd! Juist ja, de hele dag!!! Gelukkig\nheb ik enorm genoten van Jelle als baby. Vooral\nomdat we met z’n tweeën waren. Echt een papa-dag.\nWe deden alles op onze manier! MANNENDAG!!!\nIk had het voor geen goud willen missen.’43Yanna Yu is krekt sa\nFrysk as oare famkes\nby har op skoalle.44se is in echte\nJacco de Boer’De earste jierdei fan ús dochter ha wy fierd mei alles derop en deroan.\nDer wie taart mei in foto fan marsepyn. Slingers hongen yn ’e keamer\nen al ús famylje kaam oer de flier. Wy ha doe rap noch in Sineeske pop\nkocht en yn it bernesitsje set. Gewoan yn ’e rûnte tusken de besite yn.\nSa wie se der dochs in bytsje by. Sjoch, de pop sit der noch.’\nAlida Kleinhuis wiist nei in hoeke fan\nde húskeamer yn harren wente yn Grou.\nDer leit allegear boartersguod op en om\nin berneburootsje. En in foto fan Yanna\nYu oan de muorre. De dochter fan Alida\nen Cor dy’t har earste jierdeifeestje misse\nmoast, om’t sy doe noch yn Sina wie.\nNet folle letter nei dat jierdeifeest hellen\nAlida en Cor Yanna Yu op út Sina. ’It hiele\nhûs hienen wy al klearmakke. Se koe der\nsa yn. Want tusken it momint dat je hearre dat je in adopsjebern krije en foardat it\nsafier is, sit in hiel soad tiid’, fertelt Alida.\n’Dat je in bern krije, hearre je oer de tillefoan fan de adopsjeferiening. It is fansels\nwol frjemd dat in bern, dat je krije, op dy\nwize oankundige wurdt. Mar wolst net\nwitte wat sa’n tillefoantsje mei je docht.\nIt is krekt as by elkenien dy’t in bern krijt.\nFan dat momint ôf wie se fan my, siet\nse yn myn hert, hearde sy der hielendal\nby. Dêrnei krije jo ris in lyts fotootsje en\nhieltyd wat mear ynformaasje. Hast net\nin poppe yn de búk, mar de kribels en it\nwachtsjen en je libben omgoaie foar it\nbern, alles dogge je krektlyk sa.’\nYanna Yu is no fiif jier. Se freget noch\nwolris nei har komôf. ’Se seit dan: Memik kom út Sina hè? Ja, sis ik dan, do komst\nút Sina. Dêr bliuwt it dan by, langer is it\ngesprekje meast net. By har yn de klasse\nsitte trouwens mear bern út it bûtenlân,\ndy binne ek adoptearre of dy binne mei\nharren heit en mem meikaam út it bûtenlân. Dan sit se hjir wolris yn de keamer\nen dan giet se it rychje ôf: dy komt út Irak\nen dy komt dêrwei en dy dêrwei. En ik út\nSina. En jim binne myn heit en mem. In\nbinne meast wat opmerkings fan har, sa\ntusken it boartsjen troch.’Eins is it hielendal\nnet oars, in\n’Eins is it hielendal net oars, in\nadopsjebern. Dochst ek net oars ast\nmei oare bern dwaan soest’, fertelt Cor.\nBûtensteanders en oaren, dy ha faak\nallegear fragen. Dy tinke dat it allegear\nwol hiel oars wêze sil. Mar ús Yanna Yu\nis krekt sa Frysk as oare famkes by har\nop skoalle. Mei dit ferskil, dat se út Sina\nkomt. Dêrom ha wy noch wol kontakt\nmei oare adopsje-âlders dêr’t wy yn ‘erin fan de tiid kunde oan krigen ha.\nJe belje wolris mei inoar. Ek al is it mar om\nte hearren hoe’t it mei harren bern is.\nYanna Yu wie al in jier âld doe’t se yn\nSina letterlik yn ‘e earms fan Alida en Cor\nbedarre. ’Se hat earst twa, trije oeren hiel\nbot gûld. Echt net te sunich’, seit Alida.\n’Op ‘e hotelkeamer gie dat stadichoan oer\nen begûn se mei my te boartsjen. Dêrnei\nwie it goed en hat se noait wer sa gûld. It\nwie krekt as moasten alle emoasjes derút.\nIt is fansels ek net niks. Earst in jier lang\nwenje yn in Sineesk weeshûs. En dêrnei\nwurde je meinommen troch in pear wyldfrjemde minsken.’\nCor en Alida ha noch wol tips foar min\nsken dy’t oan it begjin steane fan in\nadopsjeproseduere. ’It kin in hiel proses\nwêze foardat it safier is en lang duorje.\nEn it wurdt hieltyd dreger. Guon lannen\ngeane op slot foar adopsje. Moatst dy de\nkop net gek meitsje litte en it mar oer dy\nhinne komme litte. Moatst dysels bliuwe.\nNet forsearje of besykje dy oars of better\nfoar te dwaan ast bist tsjinoer de adopsjeferiening. Achterôf sjoen is de beleanning\nsa grut. It is sa fantastysk om dan úteinlik\ndyn dochter yn hannen te krijen dat is\nhast net te beskriuwen dy emoasje.’45Us pake/beppeen ik!\n1.2.3.4.5.6.1. It hie sa folle reint wêrtroch’t de\ntún fol wetter stie. Pake Daam en\nDennis tochten, wy kinne wol efkes\nmei it rubberboatsje it wetter yn!\n2. Winnende foto! Jesse mei syn pake\nJaap. Se binne in dei mei elkoar\nderopút en drinke tegearre efkes\n3. Pake Marten wol net op de foto.\nPakesizzer Marten dus dêrom ek\n4. Thyme helpt alle tiisdeis pake op\n’e buorkerij. Se lykje op mekoar en\nbinne tige wiis mei elkoar.\n5. Redmar mei syn Pake Durk.\nGek dwaan mei Pake is leuk, mar\nlekker krûpe en tútsjes jaan dogge\nwy ek hiel graach!\n6. Dit binne pake Sip en Rosalie,\ntegearre oan it fytsen. Rosalie\nwennet yn Wolvegea en pake Sip\nyn Toppenhuzen.1.2.3.4.5.6.Mear foto’s fine jo op it foarum fan\nDe trije winners ha it boekje ‘Pake,\nfertel!’of it boekje ‘Beppe, fertel’461. Winnende foto! Dit binne Lenie en\nYmie. Sa sitte se faak mei Beppe\nachter yn it lân.\n2. Mijn lieve zoon Maximilien\nDelfosse met zijn beppe Piety\nMijn moeder is Friezin en wij\nwonen helemaal in Aalter (Belgie),\nhelaas zo’n 400 km van elkaar\n3. Jasper en beppe hebben samen\neen speciale band met een\n4. Winnende foto! Jildou (net 2 jaar)\ndrinkt een gezellig een kopje thee\nmet oma Anneke.\n5. Kees en beppe Greetje vinden van\nalles in het bos. Sommige dingen\npassen niet in de tas, maar daar\nheeft Kees wel een oplossing voor:\nhij wijst aan en beppe sjouwt..\n6. Net beppe mar omi mei Jente.tastjoerd krigen.Pake\nsyn popNamme: Jan Teitsma (56)\nen Ilva Sanna (2 ½)\nBerop: Monteur yn de wettermeters\nHobbys: sjonge en gitaarspylje yn de\nband Try Out, sportferslachjaan by in\nlokale omrop, keatse, aaisykje, fytse,\nhurdrinne en genietsje fan it libben.\nRelaasje: al 35 jier troud mei Patrea\nTeitsma-Woudstra‘Doe’t myn dochter yn ferwachting wie fan Ilva,\nwist ik al wat it wurde soe. Dat wol ik in eventuele\noare kear leaver net wer. Want do moatst sa op\ndyn wurden passe en fansels wolst it leafst it moaie\nnijs elkenien al fertelle. Ast it net witst, hast dy druk\nek net. Doe’t Ilva der ien kear wie, libbe ik earst\nyn in rûs. Nei in tal oeren besefte ik pas, no bin ik\npake. En ik fyn it geweldich! Ilva sliept geregeld by\nús, om’t har heit en mem in drokke baan hawwe.\nEn as se net by ús komt, no dan wip ik wol by har\ndel. Ilva is altyd sa spontaan. As se by ús is, ropt\nse hieltyd ‘Pake, blokjes!’ of ‘Pake, fuotbalje!’. Se\nwol altyd fan alles dwaan. Wy tekenje ek in protte,\ntegearre. Meastal moat ik in auto tekenje mei Ilva\nsels achter it stjoer. Dat fynt se prachtich. En sim\nmerdeis geane we fansels te fytsen en sjogge we\nnei de beesten. Wy stoeie ek in protte. It kin har\nnet wyld genôch gean. Somtiden feecht se mei har\nrinfyts dwers troch de keamer hinne en knalt se\ntsjin de ferwaarming oan. Ach ja, elk bern is wolris\nûndogensk. Ilva is yn elk gefal pake syn leave pop!’Binne jo ek pake of beppe\nen wolle jo meidwaan oan\ndizze rubryk? Stjoer dan\nin foto op fan josels mei jo\npake- of beppesizzer nei:\nynfo@heitenmem.nl.47De moaiste Fryske berneboeken fine jo by de Afûk\nFryske boek- en taalwinkel, Bûterhoeke 3, Ljouwert, tel. 058 – 2 34 30 70TOMKE JIERBOEK (mei CD)KOESBOEKKADOBOEKJES FOAR HEIT,\nMEM, PAKE EN BEPPEYn dit Tomke jierboek belibje Tomke, syn\nhûntsje Romke, Kornelia de kangoeroe\nen Yana Yu it hiele jier troch aventoeren.Baukje Wytsma &\nCarla van der HeijdeDe moaiste Fryske foarnammenFryske en Nederlânske gedichtsjes foar\nit sliepen gean, prachtich yllustrearre.\nIn ferske foar it sliepen\nin ferske foar de nacht\nin ferske om te dreamen\nyn wurden waarm en sachtwa kamen der allegearre?Priis: € 19,50TOMKE\nHÂNPOPno ek as miny-edysjePriis € 9,95Myn kreambesite /\nHop hop hynke /de moaiste Fryske berneferskes\nPake, fertel! /fragen foar pake oer syn libben\nBeppe, fertel! /fragen foar beppe oer har libbenPriis: € 5,00\nPriis: € 7,50 it stikOMDAT IK SA WIIS MEI\nDY BIN - miny-edysje\nGuido van GenechtenLytse iisbear Ysbrand wit al in hiel soad.\nMar der binne ek dingen dy’t Ysbrangd\nnoch net hielendeal snapt, mar it antwurd\nop de alderbelangrykste fraach wit er wol...STIP SEIT: LEKKER KOESEIN FRJEMD AAIPrinteboek mei flapkes fan Eric Hil\nIt is tiid om op bêd, mar Stip hat it noch\nfierstente drok.Emily GravettAlle fûgels hawwe in aai lein. Allegearre\nbehalve Ein. Mar dan fynt Ein in hiel moai\ngrut aai. Wat soe dêr útkomme?Priis: € 11,99Priis: € 5,90Te keap yn alle boekhannels.Sjoch foar oare Fryske boeken op: www.afuk.nlPriis: € 12,95All pages:234567891112131415161718202123242627282930313233343637394041424345464748InfoSaveLikeShareDownloadMoreHeit en Mem 1 Published on May 7, 2009 In twatalich tydskrift foar heiten en memmen yn Fryslân.eniemFollowRead moreRead moreSimilar toPopular nowJust for youGo explore