Fers2 nû. 7.5, 31 oktober 2021\nof, In literêre priis foar de psychobabble\nOp de ein-fan-’t-jierútstalling fan de keninklike keunstakademy gean bizarre objekten mank mei in middenklasse salon-loftsich sosjaalpsychologysk promoasjekomposyt. It is it soart eksegeze dat jo sjogge as reklame foar alle mooglike hjoeddeiske keunst, oan ’e muorre neile fan elke eigentiidske gallery. It is de esotearyske taal dy’t alle keunstners paraat ha: “Lykas in programmeartaal feroaret it ramt fan myn praktyk ôfhinklik fan ’e applikaasje; by definysje, lykwols, hâldt it wurk him dwaande mei ferbiningen en interfaces.” De keunstner organisearre in yogales oer de Large Hadron Collider, by wize fan keunstwurk.\nJa dat is djip. Like ferhoalen as benul fan de Higgs boson is ynformaasje—‘boadskip’ is in flokwurd yn ’e moderne keunst—út/oer dat wurk fan dy keunstner. Op himsels jout dat neat. De ayurveda dy’t de ynderlike kosmos opnij ferbynt mei it fysike universum, de sinnegroet as dieltsjes-aksellerator fan it bewustwêzen: dat is grappich. Gjinien seit fierder dat keunst—of de kwantummeganika—ien ûndûbelsinnige, hapkleare útkomst hawwe moat. It giet krekt mis as de taskôger earst in A4’ke yn ’e hannen drukt krijt en tink derom, dat is de betsjutting.\nOantins oan Jaap Veenstra\nIn jier lyn op 31 oktober ferstoar ús leave freon en kollega-dichter Jaap Veenstra. Hy skreau by de tafel, net samar earne op ’e tablet of sa, en aloan; altyd stof salang’t homo homini lupus—mar altyd waarm en tadien. Ut syn steapels kladblokken hat Jaap Fers2 eins amper wat stjoerd: Twa gedichten, Tút fan Judas, Alde blauwe reenjas: fersen, en In kantate foar de dea.\n“fyzje wat in kutwurd”, dichte er yn syn bondel Gatten yn it tek , dus wat soe er kringele hawwe njonken it begryp ‘reflection-in-action’. Dochs is dat krekt wêr’t Jaap groulik goed yn wie. Kin immen dan likegoed ûnwis fan himsels wêze? By wat treflike strofen: “Wolst se wol kritysk tsjin de lampe hâlde eardatst se publisearrest?”\nHy woe de redaksjonele opmerkingen graach skriftlik ha. Oarsom redigearre Jaap myn fersrigels net mei e-mail, mar steefêst oer de tillefoan, ins Blaue hinein (kutdiktum), himsels ferbetterjend, opnij sykjend, rinnend troch de keuken doe’t rinnen noch goed gie, de hûn derefteroan fansels, en dan faak ynienen in ôfslutende bullet-point (kutkoeterwaalsk) en “Do rêdst it wol no?”\nWiene wy bliid dat de museumgids weibesunige is en ferfongen troch koptillefoans. De útlis fan hoe’t wy it keunstwurk besjen meie waard stikken minder yntrusyf. Likegoed kin de keunstner noch altyd sels lûd syn betsjutting ferkundigje. Mar hallo menear, in keunstwurk is dochs bedoeld om romte te skeppen? Mei de taskôger asjeblyft sels in bân mei it wurk oangean, mei er it bewûnderje om wat er sels wichtich achtet: it liket op myn omke Sytse, ik keapje it foar boppe it bankstel? No nee. Omke Sytse is de ferkearde reden om keunst te wurdearjen. Dat it spyt my frou, wy moatte jo út dit etablissemint sette.\nKeunst moat him net misbrûke litte as in gouden kou foar de minsklike ferbyldingskrêft. Keunst soe him net definiearje litte moatte troch syn mentale konseptualiteit. Mar it is noch slimmer as dat. Us freon Noah frege koartlyn oan in befreone kurator yn Eastenryk oft hjoeddedei ûnbegryplike lichtgewicht keunst massa krije moat troch it ferkeapferhaal, om krekt te wêzen: oft de psychobabble yndrukwekkend en yntimidearjend foaropkomt, mei it keunstwurk inkeld en allinne as yllustraasje fan dat ferkeappraat. De kurator joech it droechwei ta: dàt is de ynternasjonale modus operandi yn ’e keunst. Dìt is no de keunst.\nFoar’t jo jo reis begjinne,\nAsjeblyft, lês alles wat jo kinne\nOer ús genen en ús rol. En stappe\nJo alsa oan board fan ’t skip dan klapt ús\nHeechoplate crew de hakken tsjininoar &\nIn baaimaster ta jins foldwaan tsjut oan jo\nUs wetter út—jo fine it hjir allegear!\n“And look at these blankets—100% wool,\nThey cover my feet no matter how much I pull.”\n“The matrass is thick, and the springs softly padded,\nPlus the softest goose feather-down pillows!” he added.\nIt sjueryrapport fan de Gysbert Japicxpriis 2021 seit net dat ‘jo alles fine’ yn de 27 opdrachtwurken fan de âld-Dichter fan Fryslân. De priiswinnende kolleksje mist spitigernôch de Audenjaanske wynwizer fan it filigranen delikate nei it lugubere, sensuële, walchlike, swietmûlkjende, fizich-obsene en oerdreaun-gemoedlike. It haadmotyf is monotony. Yn in soad fan de poëzy sit in ferfeelsume werhelling fan byld, lykas it mei geweld stikken gean. De fariaasje yn sinsboustrategy is ûngewoan—mar net ‘fernijend’—smel. De wurdskat is wat beheind. In ientoanige A-list fan wurden is: himel, hert, dream en klok. In B-list is: nacht, haat, paad. Klisjee, deade taal, is net út de wei gien. It repetitive klibbet oan it yndustriële proses dat blykt út de ‘eigen’ utering fan it wurk: standerdisearring ynstee fan stim. Just ûntbrekken fan werhelling fan details is in dúdlike karakteristyk fan in ûntwikkele keunst. Smelheid fan tema en toan typearret yn alle tiden en kultueren de minor poet, mar okee.\nIt primêre obstakel is de neidruklike en wiidweidige babble: net allinne ûnder it gedicht mar ek derboppe, net yn fuotnoatfont mar yn deselde lettergrutte en boppedat kursyf. It gedicht ‘Swij do, swij’ hat 127 wurden wylst de útlis 86 hat, hast trijefearn fan it fers. Gjin fan de 27 DfF-gedichten komt sûnder tsjutting: wat makke de dichter djip fan binnen mei dat makke dat er syn pin yn ’e inket stipte? En gjin fan de oare kandidearre gedichtekolleksjes lit alle gedichten mank gean mei lapen lêswizer. Dêrom is it wier gjin útwrydske, gjin synyske, hielendal gjin ûnûnderboubere hypoteze dat de priis jûn is oan de psychobabble: dy snapte de a-literêre Gysbert Japicxsjuery wol.\nFernijing is gjin kritearium foar keunst. Rekkenje mar dat neat mear nij is no’t minsken—mar safier tinkt it provinsjehûs net werom—al fyftichtûzen oant tritichtûzen jier lang keunst skeppe. It is trouwens net dúdlik oft de sjuery ferwiist nei de bibelske skepping fan de nije man en de fernijing—de dichter—nei de god syn aard, of nei it ideaal fan de superieure uomo nuovo: “Dat maakt ‘Dichter fan Fryslân’ tot het beste dat de Friese poëzie de afgelopen jaren heeft opgeleverd.” Opgeleverd. Now we’re talking business: produktynnovaasje is in opjefte likefolle yn hokker yndustry. “Deze dichter vindt zichzelf bijna bij alle gedichten opnieuw uit.” ‘Jinsels opnij útfine’ is bedriuwsjargon. Facebook fynt himsels opnij út ta Meta; âlde wyn in nije sekken.\nKwaliteit wit net ien wat it is. It is ek net wichtich. Want dy net goed te definiearjen en dochs dalik te fernimmen literêre of artistike kwaliteit hawwe alle teksten op literêre prizenivo echt wol, of soene him alteast ha moatte. Op dat nivo ferlykje sjuerys wrâldwiid apels mei parren en prate dat efterôf rjocht en wy fine dat bêst. It heart allegear by it spul—salang’t se teminsten dit yn acht nimme: de skriuwer-lêzerrelaasje is hurde betingst is foar in (echte: saakkundich tawiisde) literêre priis.\nWy witte, de bân dy’t de lêzer mei de (ymplisite) skriuwer hat, moat karakterisearre wurde troch in identiteit fan stim & gesach. Oars sein, de lêzer moat syn skriuwer werkenne oan dy syn stim: syn manier om de dingen te bringen dy’t er bringt. Ek moat de lêzer witte fan dit is de skriuwer dy’t wy leauwe om’t er it nea oars sein hat as sa. As de tekst sa’n bân, mei watfoar lêzer ek kweekje kin, dan is dat feitlik in garânsje foar ‘keunstsinnige kwaliteit’ fan dy tekst.\nDat spoar no hat de provinsje Fryslân sa’n fyftjin, tweintich jier lyn ferlitten, benammen troch in oare kar fan de sjueryleden. Dy hoege net mear saakkundich. Dy binne lang net mear belêzen genôch om it unike hãnskrift fan de skriuwer te werkennen, lit stean om te werkennen wat dat hânskrift unyk en sadwaande gesachfol meitsje kin yn ’e eagen fan de lêzer. Om’t alles nij en oars liket as jo as nijkommer de literêre keunst ynstappe, soene de nije-styl sjueryleden in bysûndere stim net ûnderskiede en opmerke, às it wurk ûnder hannen in unike stim hàt.\nDat is hjir net sa. De 27 DfF-gedichten hiene nea ferlet fan unike stim, om de lêzer te berikken. Oars as alle oare, al of net kandidearre gedichten wie it DfF-wurk unyk troch kontekst: printe yn twa kranten tagelyk, yn in komfortabel berneboekfont ensafuorthinne. Kwa tekst soene se op (sis) Rixt samar weifalle.\nDus, it giet Fryslân net langer om hoe’t de teksten eat oerbringe op de lêzer, om dat hoe’t dat de autoriteit foar de lêzer útmakket. As it net giet om it hoe’t, giet it om it wat—27 x meast Fryskich-lilk slachtoffertinken en (kwasy?)populistysk kommentaar mei moreel fingerkewizen—plus om, no’t stim mist, de alsa missende autoriteit. Dat is wêr’t dizze Gysbert Japicxpriis foar tsjinnet: om de autoriteit, dy’t de tekst net hat om’t ommers stim ûntbrekt, efterôf en kontekstueel oan de tekst ta te heakjen. Dat is fansels út provinsjaal eigenbelang, fan sjoch ús DfF-seleksje rûkt echt net nei korrupsje: it wurk bewiist him mei ús treflike GJ! Mar wolle jo in priis takenne om artistike, ynhâldlike, relevante redenen, dan kinne jo de lêzer net bûten beskôging litte. Wâdzje jo oer him hinne: probleem.\nDat ha wy al hiel faak sein. Wy hawwe by de deputearre en in trijetal amtners it beskiedende plak fan de frije lêzer út de doeken dien. Neat fan wat hjir boppe stiet is nij. Wy ha—Abe no al hast 20 jier lang, speaking truth to power—ûndersocht, teoretisearre, paadwiisd. Keunst dijt net by in hieltyd mear harsenspield publyk. Jo wolle as keunstner jo wurk net hieltyd wer útlizze. Keunst moat út himsels besteansrjocht ha: trochdat it him ferhâldt ta it deagewoane libben op ’e dyk. Se witte it; se dogge it net. It is Fryslân dat in oare ôfslach naam nei de kulturele takomst. It is net de Fryske literêre keunstner dy’t it paad bjuster rekke doe’t er yn ’e foarbye jierren skûltsjemakke fan it Skriuwersboun, de provinsjale taal-tool Ensafh opsei, stiltsjes op ‘unfollow’ fan de Fryske heitelânsplicht klikte en lid waard fan guon ynternasjonale keunstnerkriten, koarts, dy’t stadich ûndergrûnsk gien is.\nHâlde jo út, kurators, dat ûndergrûnkeunst, sis graffiti, transformearre fan sinleas fandalisme yn in brûzjende stedske keunstfoarm tròch ynstitúsjonele djipsinnige útlis, dan ha jo in wûnderlik byld fan de ynherint subjektive ôfwizing dy’t de keunstner libbenslang akseptearje moat (gjin trendsetter? neffens wa?) en dan fuorje jo in bosk fol semy-amtners yn de winter by. Mar Tresoar is absolút gjin gleonhite keunsthotspot. Alddirekteur Bert Looper hat dat ek net ambiearre.\nAs der ien ûntsach hie wie hy it tink’ wol, foar de twivel fan it úttinjend Frysk keunstnerskaai oer de—sjoch ris! wat in—enoarme yndustrykrêft, en dat sels noch yn de pre-yndustriële faze, wat in hannelsposysje; oer it rûzemuozjen, de earbiedich oplutsen wynbrauwen, it glêstinkeljend himmen by ús nasjonalisme syn klik mei de konsepten fan patriargy en rassisme om’t dy—‘grutte pier’—de klam lizze op har mienskiplike oanstriid om de oerhearsking-ûnderdienigensbân te bewarjen en fuort it idee fan hegemony dat, noblesse oblige, tsjinnet om de ûngelikense machtsrelaasjes op grûn fan gender, ‘ras’ en kultuer te ynstitúsjonalisearjen; want de manjefike Europeeske fernijing kaam net pas fan de Europeeske kulturele haadstêd 2018; dy siet al yn it kolonisearjen fan Afrika, en betink ek dat hjoed ús spotgoedkeape ferdivedaasjekonsumpsje wiswol troch immen betelle wurdt: there is no such thing as a free lunch.\nHarrekrastes, wat is de keunstner klear mei de 15.000 euro dy’t út de bûse fan de hurd ferearmjende Fryske boarger lutsen wurdt foar ûnbenullige lettereproduksje + sosjale pretinsjes fan in healdeade—woke is de provinsje wis net en skrillet net tebek foar it foarlûken fan in wite, manlike, kristlike, hetero, cisgender—dichter, ek al is dy man mar in symptoom fan in polityk dêr’t er neat oan dwaan kin, en is it wachtsjen op slimmere útwaaksen. Hoe mislikmeitsjend, hjoed al, is it ûnbehagen oer it wite privileezje, de iensidigens en de ûnferdraachsumens fan ‘fiele jo jo frysk?’, de sosjale status fan ‘frysk’ wêzen yn de ‘Fryske’ keunst, de skealike rassiale stereotypen en de passyf-rassistyske ferbylding yn ‘Swij do, swij?’ dat Fryslân no beleanet mei € 15.000/17= € 555,56, net sasear in sigaar út eigen doaze fan de Fryske oerheid, as wol in skot yn eigen doel?\nAs minske kinne jo net oars as jo skamje foar de ûnsin oer de mûnige boarger; dy is ûnder in desennium Ruttekabinetten fluch djipper it wylde bistereservaat yn treaun. As boarger moatte jo driuwend freegje fan it kuierjende Arcadiawâld fan in miljoen, kinne jo dat ite? Mar as keunstner ha jo gjin kar as: lûk jo werom út de kontramine. Want wa’t it ûniens is, sil himsels fleurich etikettearre as Fryske tsjinstimmer weromfine op Sirkwy/Tresoar syn plankje foar it Fryske ‘ferskaat’. Dêr mei er raze dat Poëzy dochs ferlûde frijheid is! en elkenien glimket om dy dissidint dy’t, as part fan it systeem, dat moai bestindiget. Soks twingt de keunstner om sêftkes fuort út it kontinue spammen fan reklame foar syn keunstsinnige objektsjes, de barbaarske amputaasjes fanwegen it Frysk anty-yntellektualisme en it ferlykjend wareûndersyk fan kultureel keapmansguod, en wer gewoan oan it wurk: mei keunst.\nWilens is it noflik en ha wy kollektive kofje ûndergrûnsk.\nFers2 nû. 7.4, 29 juny 2021\nKeunst en populisme en it kreative-stedbelied\nof, Ferset en banaliteit en meidwaan\nWêr’t jo ek sjogge yn ekonomysk fersutere kriten dêr hat de belofte fan in stedske renêssânse de wannabbe kreative stêden in nije makro-aktor útfine litten: de kreative klasse. Ek Ljouwert/Fryslân lit him liede troch de profesije fan wurding. Syn City of Literature-titel is in ûnderdiel fan ’e Unesco Creative Cities-stimulâns. It kreative stêdbelied hat keunstners konseptualisearre as de beskiedende kreative ploech. Tagelyk hinkelet de keunstner op twa tsjinstelde plakken yn syn betrekking mei de kreative stêd en de kreative urbane planning.\nKeunstners binne òf in ûnkritysk pleitbesoarger fan it kreative stêdbelied, want dat skroeft it kreative profyl fan ’e stêd op en dêrmei har eigen kânsen, subsydzje en ferkeapmerk, òf se lykje der radikaal tsjin yn ferset, om’t se as inkelingen en kollektiven in opposysjepolityk omearmkje tsjin hoe’t kultuer taeigene wurdt yn ’e neoliberalisearring fan stedsbelied. Mar beide, of lit wy sizze, op syn minst it lêste stilearre portret fan de keunstner strykt net mei de striid dy’t dy fiert om stedsfoarmjouwing en sosjaal wolwêzen. Keunstners as politike spilers binne wiswol selsbewuster, kritysker en aktivistysker as dat de werjefte as neesizzer suggerearret.\nTydskrift Fers2 sei net nee; it lei opnij oan it provinsjale lettereynstiút Tresoar út dat Fers2 gjin reklame meitsje mei. Keunst hellet oer, reklame manipulearret: in hiel ferskil. “Dan,” andere Tresoar, “geane wy der earst fan út dat Fers2 gjin rol hat yn de [Gysbert Japicxpriis-]aktiviteiten.” Wêr’t dat útgongspunt wei komt en oft de direksje wit fan it útsluten fan Fers2 , kin Tresoar net, of net mei e-mail, fertelle. Sil de Tresoar-drokte om ’e ferlidere Gysbert hinne folslein út marketing bestean, dy’t de Frysk(eftig)e blêden lûke moatte? Dit blêd sei ja: om keunstferslachjouwing en keunstkrityk! Wy kenne de sjoernalistike techniken. It sjoernalje is ûnmisber foar in wurkjende maatskippij, reporters har rol is beskiedend yn it tsjutten fan ’e publike opiny en it op it matsje roppen fan ’e macht. Wy ferstean it fak. Wy kinne ynspylje op spesifike keunstwurken, de betsjutting sykje, krityske oardielen jaan, it publyk helpe om keunst waar te nimmen, fetsjen en wurdearjen. Want keunstners hawwe wiswol doel oer dingen.\nDat is it him miskien just.\nAl in hiel skoft groeit by de oerheid en merkpartijen de ynstrumintele fisy op kultuer, keunst en kreativiteit yn it sok fan it hieltyd mear neoliberalisearre stedsbelied. Ald-kultuerdeputearre Jannewietske de Vries lei de klam hielendal op meiinoar oparbeidzjen yn it hjoeddeiske proses fan stedswerberte. Se ferwaarleazge de klassike doelen fan romtlike rjochtfeardichheid. De earlike en gelikense ferdieling ûnder alle boargers fan de romte fan sosjaal wurdearre middels en kânsen koe har werklik niks skele; se klapte har eigen kreativiteit wol op ’e iepenbiere dyk. Fryslân, stie yn har kultuernota Finsters Iepen, moast ‘brûze’ fan nije ideeën en dynamyske inisjativen. De ‘brûsplakken’ fregen om in nije manier fan beoardieljen, dus net de âlderwetske fan kwaliteit hifkjen. Keunstners moasten no, lykas reklamejonges, in pitch hâlde foar in plakje ûnder de brûs.\nKeunstners lieten sjen dat se de neoliberale lúm wol yn ’e gaten hiene en se it net iens wiene mei de eksploitaasje fan kultuer yn dat ramt. Dat der noch gjin inkelde stúdzje dien is nei de posysjes dy’t Fryske keunstners ynnommen ha njonken de mondiale kreative stêdpolityk en de útwurking dêrfan yn Fryslân yn ’t bysûnder, is gek. Keunstners meitsje al jierrenlang dúdlik wat kreativiteit eins is, wat jo fan wurkers yn ’e kreative sektor ferwachtsje meie en benammen: wêrom’t de Richard Florida-oanpak fan quick-fixes en in simpele kreative stêd-tool kit net wurket. Of ja, de hieren gean omheech yn ’e stêd, de gentrifikaasje glûpt Ljouwert hânsum yn, de dekadinsje derefteroan mei ‘dichters’ dy’t yn opdracht fan ’e oerheid ‘dichtsje’ op húskes yn Ljouwerter kroegen—it plattelân docht nea mei kwa kreatyf—mar/dus de stedsbewenner is net better ôf mei it kreative stêdbelied.\nIt pleit om in elemintêr petear te fieren oer hoe’t kultuer/keunst wòl konstruktyf bydrage kin oan it wolwêzen fan minsken is konsekwint beflapt ûnder de doelen fan neoliberale stedsplanning: frijheid, ûndernimmerskip & de idée fixe fan kontinue fernijing. Neffens it provinsjaal ynstitút foar kultueredukaasje—de update fan it âlde nifelûnderwiis op skoalle—en dekorearjen fan de iepenbiere romte binne keunstners yn Fryslân kultuermakkers: “In dit overzicht vind je cultuurmakers uit verschillende kunstdisciplines. Ben je een kunstenaar en wil je ook in het overzicht? Klik hier!” “Wat vet. Zeven kunstenaars maken met vijfenzeventig meter aan graffiti de Marshallweg een heel stuk mooier.”\nKultuer tsjinnet it fêst guodbehear: “Mooi om te zien hoe de creatieve geest Leeuwarden kleur geeft en dat CareX hier in kan bijdragen met werk/atelier ruimtes. Ben je als kunstenaar ook op zoek naar een werkruimte? Neem dan contact met ons op.” City of Literature Ljouwert stjoert ien BCC it fearnsjier nei Fers2 , oer wêr’t wy ús kaartsjes ferkeapje: “Bij het aanleveren van activiteiten is het handig om te ontvangen: datum/data, tijden, naam event, uitvoerenden, (online) locatieadres, taal (NL, Frysk, Engels, meertalig, language no problem) en info over kaartverkoop/aanmelden.”\nDat is in benearjende banalisearring fan it kulturele libben. As it folk him mar net ferfeelt, en freegje jo nei ferfeling as it kollektive en net-katartyske hanneljen fan it plebs, njonken de ferheven, yndividualisearre en transendinte ûnderfining fan ennui fan de skriuwers lykas Baudelaire, dan binne jo elitêr. En jo krije gjin antwurd. Op it kantsje wie in fraach fan allround-keunstner Gerrit Breteler oan keunstpopularisearder Henk van Os. Hoe kin it dat jo oer de kwaliteit fan in Rembrandt, neist in Dou of sa, diskusearje kinne, mar net oer de kwaliteit fan in Marlene Dumas, yn ferhâlding ta de merkpriis?\nDat komt foar in part toch it loslitten fan tradisjonele keunstsinnige techniken en foar in part troch it mei opsetsin opnimmen fan ordinêre dingen, om te ferbyldzjen likegoed as objekten út it deistige bestean, yn ’e keunstpraktyk. Marcel Duchamp hat dat miskien foar it earst dien mei in pisbak út de winkel sinjearre mei R. Mutt. Mei wissens rekken doe de mjitstêven technyk en estetyk wei om keunstwurken mei te beoardieljen. Wy giene it tiidrek yn fan folsleine relativiteit ûnder oerheden en amtners. Feilingpriis beskaat no it aura fan de deade keunstner en in knappe lobby de wearde fan ’e lbbene. Wat oan ’e burokraat syn tafallige smaak foldocht is hege keunst. Dêr falt net oer te tsieren.\nDus wy krôlje yn banaliteit. Mar slimmer is, de skildereftige figuraasje, estetyske styl en fisuele taktiken dêr’t byldzjende ekspresje en populêre kultuer mei stribje om ‘fan us allegearre’ te wêzen, rint út op in ‘alleman’ dy’t ‘ús allegearre’ is, mar tagelyk de ‘nije frou’ en ‘nije man’ dy’t brûze wolle. It is mar de fraach foar hoefier’t oft oer de popularisaasje en de kommunikaasje—dy’t populistyske foarmen oannimme kin: tsjin rede, wittenskip en echte demokrasy—te diskussearjen is, lit stean te warskôgjen dat, sa kommunisearre, kreative skeppingen leafde en haat útlokje kinne. As poëzybesprekker Arjan Hut yn it iepenbier seit ‘in debút is in debút’ skriuwt er demagogy, en gjin fisy op keunst: dat soe in faai teken wêze moatte fan de bek binen.\nDe keunstner dy’t ynbringe wol dat keunst it sykjen is fan nije foarmen fan demokrasy, ferfrissele as dat is mei kwestjes fan werjefte, eat dat just de ‘produsinten’ fan keunst, kultuer en kennis útdaget, en dy’t freget nei de lekken en brekken fan dy werjefte, wêr hear’t men dy? Wis is wol dat populisme allinne mar beart te praten út namme fan it folk. Dêrneist lûkt stedsbreed it kreative klassebelied de lokale politisy en har meast tichtbye ynstitúsjonele partners foar op de sosjale efterstânswyk. It belied is súksesfol yn in oantreklikere binnenstêd, in Blokhúsplein dêr’t de hieren it dak út brûze nei’t de oerheid syn eigen kreative ynstituten der fêstige. Mar it slagget lang net yn sosjale ynklusy of in kulturele ûnderfining dy’t it libben feroaret—bibleteken foar de bern.\nIt Skriuwersboun sil aanst by Tresoar in jûntsje hâlde oer lobbyen—‘belangebehertiging’—mar de keunstner wit it al. Elke ‘pitch’ befêstiget it neoliberale karakter fan it kreative klasseinisjatyf, hoewol’t dat no doelberet komt yn ’e ferliedlike ‘progressive’ moade fan de kultuerpolityk dêr’t it ynstitúsjonele foarskrift fan netwurkjen en oparbeidzjen alle omtinken liedt nei meidogger wêzen fan in ‘kreative mienskip’, halleluja, en bemantelet wêr’t it om giet yn ’t keunst: emansipaasje fan en rjochtfeardichheid foar alle bewenners fan de hoeddeiske kapitalistyske stêden.\nGjin jûntsje komt der om oer alternativen te tinken foar de banaliteit fan ús boerekoalkultuer. Gjin jûntsje om kanttekeningen te pleatsen by ús rasjonele top-down kultuerplanning en -belied. Gjin jûntsje om te sykjen nei fruchtberder konseptuele romtes of oare ramten fan bestjoeren as ien dêr’t de keunstner op syn bêst in lêstpost is en op syn slimst gjin kaartsjes ferkeapet.\nFers2 nû. 7.3, 30 maaie 2021\nen de Fryske dichters drage de skuld fan swijen\nHypnotisearjende fersen dy’t ripe fruchten heapje op bleate liven, kletterjende pandeksels, farske blommen yn alle kleuren, yn ’e kantline krabbele boadskippen, Afrikaanske talen, plakken op Google Earth, in steapel romans en likeur—wêr bliuwe se? Wannear draacht no ien sa syn sestina foar yn Café de la Tour Eiffel dat de kelners opdrave mei in keamerskerm tsjin de sintúchlike twirrewyn, de libbensgjalp, it grinsleaze, ûnbekende dat nea utere wurdt om’t it deagewoan noch net bestiet, oftewol de poëzy dy’t kontinu probearret?\nDy komt net yn it Frysk. Wierskynlik hielendal net mear.\nNet dat alle poëzy yn de Fryske taal sliepjaand bourgeois is. Gerrit de Vries syn fers is rekalsitrant en ûnbesnien. Mar keunst easket kultureel kapitaal. Dat slinkt dêr’t wy by stean. Earmoed, brain drain en min ûnderwiis dogge har wurk. Ek is der simpelwei hieltyd minder poëzy yn it Frysk troch de taalferskowing nei Omropfryslânsks en troch it ynstitúsjonele slot op it skriuwen learen yn it Frysk. Binne fan âlds dichters de eksperts fan de libbene taal—net fan ’e Fryske. Ik sjoch in kleau yn it oanbod taalûnderstypjen tusken mavo-nivo en wittenskiplik, sei ik tsjin in dokter op de Fryske Akademy, en ik bin net de iennischste. Wis, Henk Wolf klapt alles dat er wit op it ynternet. Mar hoesa moat kennisûntsluting ôfhingje fan ’e inkeling?\nWite kontrôle oer it alfabetisme fan marzjinalisearre minsken hat altyd in taktyk foar oermacht west. Healwei de njoggentjinde ieu hjitte in Frânske argeolooch de direksje fan it Louvre om Egyptyske toeristen fral gjin notysjes meitsje te litten fan de hiërogliven op ’e rôve keunstskatten út de Nyldelta, want se soene dy nochris sels lêzen leare. In lytse 200 jier letter binne de Friezen it analfabete kloatsjefolk: kolonisearre troch har eigen haadman.\nYn syn bêste Google Translate Frysk—“Op it kongres koene de dielnimmers troch ferskillende wurkwinkels ynspiraasje opdwaan om dêr foarm oan te jaan”—leit It Nijs de finger op it seare plak. In webgearkomst, ien dy’t by jo thús op ’e bank komt, oer de takomst fan it ûnderwiis Frysk luts 110 meidoggers. Fryslân hat 420 basisskoallen en 74 fuortset ûnderwiis-ûnderbouplakken. Dus op syn heechst 1 persint fan de ûnderwiisminsken wie ynlogd. Wêrom—ik kom der aansen op—soene se ek.\nIt Taalplan Frysk 2030 waard oankundige. Fryslân hat 21 basisskoallen frege wat dy yn ’e takomme fjouwer jier oan Frysk op skoalle dwaan wolle. Alve fan dy 21 kieze opnij it heechste profyl, dus alles dêr’t de ûnderwiiswet ta ferplichtet kwa Frysk: ferstean, prate, lêze en skriuwe. Fjouwer skoallen kieze ek itselde, mar legere profyl, lykas gjin lêzen of skriuwen of inkeld Frysktalige fideo’s besjen. Fjouwer skoallen kieze in heger profyl, mar om’t de provinsje der net by seit fan hoe leech nei hoe heech, hys jo pompeblêden noch net yn top. Twa skoallen kieze in leger profyl. Per saldo buorket 20 persint fan dy skoallen nei it troch de wet ferplichte ûnderwiis Frysk ta. Nei dit skift fan fjouwer jier komt der noch ien sa’n skift. Dan moatte alle skoallen hjir har oan de ûnderwiiswet hâlde en goed Frysk ûnderwiis jaan.\nSels as bliken docht dat de 21 net represintatyf binne foar de 420, dit. Earst hat de provinsje Fryslân út himsels hiel hurd ivere foar it opnimmen fan it fak Frysk yn de ûnderwiiswet, as part fan de erkenning fan de minderheidstaal as offisjele taal. It regear wie dêr dan ek ryklik let mei, 2014, nei de op ’t nipke strâne ien-lân-ien-taalideology fan Rita Verdonk. Underwiis Frysk is hielendal net fan hegerhân oplein oan it skoudere gea en stridich mei it Fryske begearen.\nTwad, goed de helte fan de wrâldbefolking is twatalich en in hiel soad minsken binne meartalich. Se leare in stikmannich talen om’t se dêr ferlet fan hawwe yn it deistige meiinoar omgean. Alle multy-etnyske en meartalige lannen op ierde hawwe te krijen mei twataligens. De Fryske situaasje is lang net unyk. Der is in allemachtich soad ûndersyk nei twataligens dien, benammen om’t twataligens wiidweidige en yngeande gefolgen hat foar it beskermjen fan minderheidsrjochten en it behâld fan de minderheidskultuer. Wy witte fan de hoed en de râne. Dat de provinsje de taal fan syn eigen minsken net better beskermet is ymmoreel, slim beledigjend, en in oerdúdlik skeinen fan de minskerjochten.\nOp plakken dêr’t se taal as in belangryk symboal fan minderheidsidentiteit sjogge, is de kâns grutter dat se de taal langer behâlde kinne. Want it binne de minderheidsboargers dy’t de taal prate en sa oerdrage moatte (wolle). Mar ekonomyske en steatsnasjonalistyske druk liede hast altyd ta taalferskowing: Frysk wurdt Nederlânsk. Dus sûnder ynstitúsjonele stipe kin minderheidstaalbehâld net. De wrâld ken trije probatums. Brûk de minderheidstaal yn it ûnderwiis, troch twatalige lesprogramma’s, mei it learen en brûken fan de minderheidstaal op skoalle. Understypje de taal troch wet en bestjoer, dus garandearje it rjocht om de taal te praten yn de rjochtsseal, by de folksfertsjintwurdiging en mei oerheidslju ensafuorthinne. Brûk de taal yn gebedsromtes, op teefee en radio en yn mainstreamkranten en -tydskriften. Gjín probatum is: dichtsje yn ’e minderheidstaal.\nOm it taalferskaat op ierde te hâlden, sizze eksperts, kin elkenien trije oant fiif talen leare. Mar net elkenien hat dêrta de taalgrutskens—it ynternalisearre oardiel dat syn lân oer syn taal hat, lykas dat it Frysk moai is—en de oanlis om taal te learen en de learomstannichheden; de omstannichheid fan in Henk Wolf is stikken geunstiger as de omstannichheid fan in Fryske Akademy. Dêrom, sizze eksperts, is taalbelied hiel wichtich.\nTaalbelied is net allinne uterst wichtich foar de status en de beskerming fan de minderheidskultuer en -taal, mar ek foar it opbouwen fan in freedsume maatskippij mei minsken fan alle nasjonaliteiten. Merk op hoe’t de taalbehâldseksperts weistjoere fan mienskip, in ploech minsken dy’t op in beskaat plak libbet, en reedzje fan maatskippij: in stelsel fan sosjale bannen of in netwurk fan meiinoar omgean. Yn ’t algemien tinke se dat in lân belied meitsje moat dat foaropstelt dat alle talen yn de naasje lykweardich binne en dat de sosjale weardefolheid fan al dy talen oannimt. It lân heart alle etnyske minderheden te helpen om har eigen taal te bestudearjen en ûntjaan. Ut ûnderfining fan in soad lannen blykt de bêste manier om dat te dwaan: ynstimme mei twataligens en gjin belied goedkarre dat liedt ta taaldiskriminaasje of taalassimilaasje—it deagean litten fan de minderheidstaal.\nIt provinsjale belied, Taalplan Frysk 2030, liedt wiswol ta taaldiskriminaasje. Want nei 2030 sil, sis, de helte fan de skoallen goed Frysk jaan oant en mei de ûnderbou, en guon skoallen it fak Frysk yn de boppebou oanbiede, mar: skoalbern kinne har skoalle net frij kieze, om de fysike ôfstân. Jo litte in bern fan 8 gjin 30 kilometer fytse nei in skoalle dy’t Frysk docht. Dan is de kâns om Frysk te learen ûngelyk ferdield oer de Fryske skoalbern. Dy diskriminaasje is stridich mei de wet.\nMar no it ûnderwiis. Trije knyppunten. De Nederlânske oerheid hat de plicht om te soargjen foar goed ûnderwiis foar alle bern, mar wy hawwe hjir ûnderwiisfrijheid. De oerheid stelt beëage ûnderwiisrisseltaten, lykas einbepalingen, en hat in ynspeksje foar ûnderwiiskwaliteitstafersjoch. De skoallieder mei syn tiim bepaalt hoe’t se lesjouwe en hokker karren oft se meitsje. Al goed tweintich jier gean de Nederlânske prestaasjes yn taal en rekkenjen omdel en skoallen segregearje. De ynspeksje sjocht ek dat skoallen har yndividuele belang boppe it kollektive belang fan ûnderwiis foar de maatskippij stelle. Mar der is gjin macht dy’t ta bettere karren ordonnearje kin.\nFierder hat doelrjocht learen plakmakke foar hifkingsrjochte learen: maklik mear as 15 persint fan de ûnderwiistiid giet op oan hifkjen en beoardieljen. Fan eksamens leare jo net. Effektyf ynfoljen fan ûnderwijstiid is beskiedend foar learrisseltaten, litte stúdzjes sjen. Dochs besteegje Nederlânske leararen, njonken Europeeske kollega’s, in soad tiid oan administraasje, ek ûnder de les. Dat helpt net. It ‘pseudoskoft’ is net ûngewoan: basisskoallebern krije les ûnder it middeisitenskoft, om’t juf oars it lesroaster net ôf krijt. Us ûnderwiis liket “in zekere mate immuun” foar yngrepen om de regeldruk fan learkrêften te ferlichtsjen, seit it CAOP, en dat ropt fragen op oer de oanstjoering troch it Nederlânske ûnderwiissysteem en de needsaak fan alle administraasje. Dus, alhoe’t de provinsje syn ynstituten ek leskes Frysk ûntwerpe lit, skoallen dy sille amper ynsette kinne en it Fryske taalwinnen sil opdroegje as drippen op in gleone plaat, salang’t net earst de hiele ûnderwiisstruktuer oanpakt wurdt.\nAs lêste, de ‘eigen’ oerheid hat in belangrike modelfunksje. En skoallieders leare fluch. Nimt de oerheid it ûnderwiis yn syn eigen taal net earnst, dan kin dy taal min weardefol wêze. In learkrêft fertelde, der hie in gefoelich agindapunt op ’e leararegearkomste stien: in juf hie feitlik net in foech foar Ingelsk en koe se dat dan wol jaan? Gean wy, frege de learkrêft, ek sa mei it Frysk om? Nee. Dat hoegde net. Frysk koe elkenien jaan. Op dy manier sille de wetlike einbepalingen Frysk nea helle wurde. En gjin bewâld dat dêr wat oan feroaret.\nNeist kritykmacht hat de dichter tradisjoneel in rol en taak yn it ûntjaan fan syn taal—skriuw ris oer it Fryske dichtsjen en wat der bart yn ’e wrâld, sei dichter Elmar Kuiper, want dêr sjocht er nea wat fan. Foar Kuiper it gedicht/iepeningsalinea↑, mar mei dizze warskôging. De Fryske oerheid ûntkent kategoarysk de dichter as taalûntjouwer. Begjin 2015 fierde de provinsje in taalferoaring yn. Net allinne koe gjin petysje fan 200 skriuwers de provinsje wer mei beide skonken op ’e grûn sette, ek kin ik as profesjonele kreative taalbrûker de opbringst net weromkeppelje. Der is gjin postbus, gjin baly, gjin knop. Taalûntjouwing is in ynterne oangelegenheid dêr’t se dichters mei klam bûtenhâlde.\nFryske dichters petearje net oer de taal. Lit stean dat se—útsûndere Abe de Vries\nLykwols, sûnt binne de lannen langer rjochter\nsnijd, yn lippetsjinst oan ’e earste sneed.\nSabeare rintmasters telle it tebekgeand tal aaien\nfan skries en ljip en se lûke prizen yn\nfoar spikkels - se drukke fiersichten út\nyn GPS-berekkene millimeters foar Friezen.\n—taalstriid leverje oer har taal en se fernimme net iens dat se net om dy tafel sitte meie mei de macht, sa drok ha se it mei ûnderinoar petearjen yn har taal. Op It Nijs stiet in swartwyt plaatsje fan fjouwer duldsum eagjende middelbere manlju, gjin seis foet ôfstân, gjin gesichtsmaskers. “Yn alle regio’s,” seit de oare deis Omrop Fryslân, “gong it syktefersom by soarchmeiwurkers omleech, behalve yn it Noarden. It is net dúdlik hoe’t dat kin.” Freegje it de buorlju. Hawar, de fjouwer fielden har by kollegadichters yn Aarhus ⟨our who’s⟩ as kamen hja thús “op in oar plak” en hawwe dêroer dichte en dat oerset yn in taal dy’t nimmen lêst en nei in oerheidsstipe útjouwer brocht.\nDe ieuwenâlde trúk hat noch neat fan syn magy ferlern. Keningen hellen sjongers nei it hof. Yn it foarútsjoch fan in lauwerkrânse & in plakje by de iepen hurd besongen dy de gastfrijheid en de roazetún. Harisena swei oer de smoarge oarloggen fan syn keizer Samudragupta. Doe kamen de ferskaatfanaten, Unesco en de Rie fan Europa, mei in nij keunstke foar de nasjonale minderheden. Poen jo dichters net nei Tirade en Het Liegend Konijn ; “wy hawwe hjir gjin profesjonele skriuwers” is in histoarysk sechje fan de âld-behearder fan literêre priis de Rely. Lit jo dichters jo minderheidstalige ‘literatuer’ better oer de buorren bringe, it belang fan ferskaat beklamje, ljocht smite op it ‘kreatyf proses’, ferbyldzje hoe’t mienskippen bûn binne oan har eigen kultuer en mear oparbeidzje mei oare minderheidstalige skriuwers. Lit har útfanhúzje, dinkjes meitsje, oersette en op websiden pronkje.\nDichters dogge mei oan dy reality show om wêrom’t minsken meidogge oan Big Brother: om de hollen fan ûnbekenden omdraaien te sjen en de slipkes fan ’e dames delfallen te hearren. Rom sil net komme fia Tirade en sa, want faak giet it om wannabees waans hert net iens leit by keunst. Guon wolle yndie de minderheidskultuer fuortsterkje, ommers erkenning en behâld derfan is in minskerjocht.\nLikegoed (hoe faak ha wy it al net sein), ferskaat is nea in doel an sich: ferskaat is it logysk gefolch fan minsken echt frij te litten yn hoe’t se har libben meiinoar libje wolle.\nDe Fryske dichter mei opdrave as ekskús-fryskprater. Sy binne de útferkeazen boargers dy’t de earnstich bedrige minderheidstaal rêde sille sadat de oerheid dat net hoecht te dwaan. Har taal is har identiteit as it de oerheid útkomt en gjin identiteit as it ynternasjonale rjocht easket om identiteiten te beskermjen. Want skoallen binne priveeûndernimmingen en de oerheid kin dy amper eat ferplichtsje yn ús liberaal bestel. Twongen as de Fryske keunstner is ta it amateurisme fan mienskipstaalpromoasje yn Aarhus, wurdt dy like maklik as oppikt wer loslitten. Komt der in djoere marketing-event mei mondiale parse, kh2018, dan hellet dyselde oerheid keunstners út it útlân. Dan lit dyselde oerheid rêstich it NRC de Fryske keunstner útgnize om dy syn jammerdearlik provinsjalisme. Dan stelt syn oerheidsynstitút foar de heechste literêre priis fan Fryslân in sjuery yn dy’t niks wit fan literatuer. Dan is in amtner grutsk op ynstitúsjonele skriuwkursussen fan lju dy’t nea serieus publisearre ha en nea ferantwurdlike skriuwmetoaden úbrocht. Dan falle jo út de provinsjale toan wannear’t jo freegje om echte keunst en om te stribjen nei sifer 9 ynstee fan 5,5.\nDe reden foar minderheidskultuerpromoasje, útsein toerisme, festivals en oar oanboazjen fan lokale ynkomsten yn ekonomysk efterbliuwende kriten, is dit. De spil fan rjochten fan minderheden is it fuortsterkjen en beskermjen fan har identiteit. In sterke identiteit keart twongen assimilaasje en it ferlies fan kultuer en spiritualiteit en talen: dat wat de wrâld syn rykdom jout en dêrom part is fan syn erfskip. Mar dat stik erfskip lit de provinsje no just ferlern gean. En de Fryske dichters drage de skuld fan it swijen. Dêrom komt yn ’e Fryske poëzy alles ta in ho. Net piipjend en gnjirdzjend mar mei in suchtsje is it út.\nFers2 nû. 7.2, 11 april 2021\nHieltyd minder poëzylêzers? Kranten, doch wat!\nWa lêst poëzy? In goeie fraach om jo te stellen op de 200-ste bertedei fan Baudelaire, mei in nije fracht oersettingen dy’t útkomt. Wa lêst dy? The usual suspects: heechoplate wite froulju? Plato hie yn syn ideale Steat gjin studearre dames, dat wêr makke er him drok om. Hy mistroude de jongfeinten, dat wol sizze de studinten, de lúksejonkjes, want pubers dogge alles nei en poëzy is imitaasje fan it libben. As neimaksels “hieltyd oefene wurde fan jongs ôf,” leit Plato Sokrates yn ’e mûle, “boargerje dy yn as gewoanten en aard, yn liif en lûden en tinken”. Poëzy is in spesjaal psychysk gefaar, om’t de taharker it karakter fan de literêre persona oannimme kin en ferjit dat dy optocht is. Sokrates tocht dat de jonges wol fersen lêze koene dy’t inkeld de moaie kanten fan de werklikheid neidogge: minne poëzy.\nMar dat dogge ús jongerein net. Dy lêze hast hielendal gjin poëzy. Op de Dei fan de Literatuer yn 2009 sieten der 5000 middelbere skoalbern yn De Doelen yn Rotterdam. “Wa lêst wol ris gedichten?” waard der frege. Net ien stuts syn hân op. Om de literêre bedreaunens fan skoalbern te ûntwikkeljen—om har lêzende te krijen—jouwe skoallen har boeken yn hannen dy’t oanslute by har lêsnivo: Lêze foar de List. Nivo 6, akademysk lêze, hat poëzy. De legere nivo’s ha gjin poëzy. Op it ein fan ’e sechsde klasse moatte vwo-skoalbern op syn minst nivo 5 helje: nivo 6 heart net ta de einnoarmen.\nStichting Lezen konkludearre yn 2019 dat “poëzie een marginale positie inneemt op de leeslijsten in de bovenbouw havo/vwo”. Betink dêrby dat se by it fêststellen fan sjenres útgiene fan de nur-koade, sadat histoaryske epykse teksten op rym op de ferplichte lêslist, lykas Karel ende Elegast of Van den Vos Reynaerde, de koade ‘poëzy’ krigen. Skoalbern wurdearje fertellend proaza sinjifikant heger as poëzy. Om’t Nederlânske jongerein hieltyd minder faak lêze en mei hieltyd minder aardichheid deryn, lansearre de Underwiisried in lêsoffinsyf. Bern lêze wol in bulte koarte tekstsjes lykas berjochten op har tillefoan en gearfetsjende stikjes yn skoalboeken. Reden foar alaarm—oer de bern har lêsfeardichheid en prestearjen op skoalle en yn ’e maatskippij en fan gefolgen oer it draaien fan de maatskippij yn syn gehiel—is dit. ‘Djip lêze’, dus konsintrearre langere stikken en boeken lêze, dêr besteegje bern gjin tiid oan.\nDe manier fan lêzen is ek wêr’t Piet Gerbrandy it oer hat yn ‘Wie leest er nog echt?’ yn 2016. “Poëzie lezen, hoe doe je dat?” De measten stelle har iepen en ûndergean it al lêzende of harkjende, seit Gerbrandy. Poëzy wie histoarysk net eat dat jo allinnich diene, mar in kollektive ûnderfining. Dochs ha der altyd lju west, ek yn ’e âldheid, dy’t it fers graach ris rêstich oerliezen. Hokker metoade docht dan fertuten? Dat is in hiel sinnige fraach, just om’t wy de aldermeaste westerske poëzy yndividueel lêze en om’t tiid bestege oan poëzy yndividuele lêstiid, of harktiid, is. Close reading is in goeie kandidaat, seit Gerbrandy. It sekuere omtinken foar losse wurden en har oarder tsjinnet net om it wûnder fan it fers út te klaaien, mar om alle aspekten goed foar it ljocht te bringen, en om de tekst sintraal te setten ynstee fan wat oaren oer de tekst sizze.\n[Hans Ulrich Jessurun d]’Oliveira laat zien dat zijn close reading inderdaad rijke interpretaties oplevert. Daarom is het treurig om te zien hoe weinig critici heden ten dage nog de tijd nemen om zich dit ambacht eigen te maken, hetgeen samenhangt met de onwil van de meeste tijdschriften en uitgevers om dit soort exercities, die noodzakelijkerwijs veel ruimte opeisen, in druk te laten verschijnen. Ook aan de universiteiten is het interpreteren van afzonderlijke gedichten en oeuvres, puur als universa van taal, goeddeels verdwenen. Wie analyseert nu eens een complete bundel van Gerrit Kouwenaar, Hans Faverey of Nachoem M. Wijnberg?\nGjinien. Us nestor-dichter Eppie Dam en ús bêste Fryske poëzyútjouwer Hille Faber konstatearje dat de kranten te min poëzybondels besprekke. Ynienen, ôfrûne freed, klapte de Ljouwerter krante goed 1000 wurden oer in dichter yn ’e kultuerbylage. Mar net-resinsearre dichters ha echt gjin reden foar oergeunst en wol foar teloarstelling. Want it stik portrettearet de dichter as in blasé, bedoarn sektelid, ûnderwurdearre troch de oaren en no love bombed yn de kultus: “ik wol de tinzen befrije.” Duh. Hoefolle kultlieders ha wol net leard Hoe de Geast te Ferlossen? Inkeld 70 wurden gean oer de nije dichtbondel, op de ûndjipst mooglike manier: de dichter mei sizze wat deryn stiet en neamt in ferwizing nei popsjonger Bruce Springsteen, twa útspraken fan fuotballer Cruijff en wat oer syn bern. De dichter sa ûnskealik etalearje foar it grutte publyk is sûnder mis beroerd foar de poëzy.\nEk is it min foar it publyk. It ynformaasjepeil is ferskuorrend leech. Kom net oan mei it ferwar dat de krantlêzer leechdrompelich lêze wol. Dat is de populistyske fariant op minne-poëzy-is-just-goed-yn-’e-ideale-Steat. Undersyk lit sjen dat krantlêzers ôfheakje by non-sjoernalisme lykas net trochfreegje wat de dichter bedoelt mei “de hiphop”. Hiphopsjenres rinne fier utinoar, ‘de’ bestiet net. Mar in fraachpetearke nimt amper tiid, dat is wier.\nIn goed bondelbesprek kostet dagen. Jo moatte alle gedichten twa oant trije kear lêze en alle rigels útplúzje op de dichterlike eleminten. Dochs betellet in besprek mar in pear tientsjes. Fan gefolgen slagje kranten net oan beropslju foar it boekbesprekken. Dy moatte derfan ite en binne twongen om better betelle opdrachten te kiezen, as se har frije jûn & wykein net opofferje wolle. In grutter probleem is dat der te min ‘lêsprofesjonals’—lju dy’t har beropsmjittich alle dagen mei it trochljochtsjen fan teksten dwaande hâlde—binne dy’t de Fryske taal behearskje.\nBesprekker, redakteur en literatuerhistoarysk ûndersiker Abe de Vries konkludearre fiif jier lyn al dat de delgong net sasear te sjen is yn it tal dichtbondels dat yn de Fryske taal ferskynt mar yn de refleksje derop, oftewol it analisearjen. Miskien/wierskynlik hawwe minsken har dat oanlutsen en wolle graach besprekke. Mar dat hellet net garandearre wat út. Want De Vries hat it beprekken foar in part leard ûnder de wjukken fan de poëzygigant Chrétien Breukers, mar benammen op eigen krêft. In oplieding foar boekbesprekken bestiet ommers net, ek yn it bûtenlân net. Elkenien siket it besprekken sa’n bytsje sels út en de kwaliteit fan resinsjes ferskilt osa.\nBoppedat, warskôget Virginia Jackson yn 2008 yn ‘Who reads poetry?’, ferdwynt poëzy út de universiteiten. Dat is hjir ek sa. Yn Grins op ’e ôfdieling Frysk studearje minsken ôf op literatuerhistoaryske ûnderwerpen. Se bestudearje gjin fersen. Dochs wurde berjochten dat de poëzy ferlern giet yn ’e regel net earnst nommen. Dat praat is der sûnt minskeheugenis, tink oan Chaucer. Mar Jackson fertelt dat de grutte kritikus Marjorie Perloff har publyk ris gerêststelde mei: “Out in the world beyond the academy, individual poets are warmly celebrated.” Dàt is reden foar noed. Want bûten de universiteit wòl, betsjut dat al dy kritisy binnen de universiteit net sa’n waarm wolkom fiele, om’t se of net langer poëzy lêze, of net op de goeie manier lêze.\nBûten yn ’e wrâld, ûnderwilens, lêze ek de Nederlânske folwoeksenen hieltyd minder. Oannimlik is dat se, oars as de skoalbern, wol poëzy lêze út aardichheid, mar wa’t poëzy lêze witte wy net. Dat is net ûndersocht. Wat wy witte is dat de Nederlânske fiksjelêzer frou is, heechoplaat en 50+. It oantal lêzers rint tusken 2013 en 2015 werom fan 50 nei 46 persint. Lêzers besteegje net minder tiid oan lêzen, op in trochsneeddei 37 minuten, fan papier en skerm meiinoar. It oanpart, ûnder de lêzers, fan literêre boeken/romans en poëzy is 11 persint. Oft dat ien of twa op ’e 100 binne dy’t no en dan poëzy lêze en ien op 10.000 dy’t konstant poëzy lêst witte wy net. Mar, al misse sifers, wêr’t wy wis fan binne is dat it tal poëzylêzers omdel giet.\nYn 2012 sei Benno Barnard dat der tritich jier lyn fan in debút trochinoar tûzen eksimplaren printe waarden, en no mar de helte want de útjouwer kin it net slite. Boppedat kaam ek hjir in twiveleftige gerêststelling: “Poëzie is springlevend, zolang we ook buiten de dichtbundels durven te kijken.” De literatuerûndersiker, Kila van der Starre, rûne yn febrewaris in promoasjeûndersyk ôf, Poëzie buiten het boek, dêr’t se yn pleitet foar in oare opfetting fan poëzy, nammentlik ien dy’t Instagram Poetry, strjitpoëzy en “Amanda Gorman” ek serieus nimt. Dat is oan ’e iene kant net revolúsjonêr. Eric Weiskott wiist der yn ‘Is poetry obsolete?’ op dat yn earder ieuwen poëzy foar folle mear minsken betsjutting as hjoed hie, troch it ferskaat oan stilen. Dus, seit er, ûnderwiis dan hjoed ek nije poëzy en âlde poëzy op nije manieren. Jackson seit dat jo poëzy net ynsnuorje moatte ta lyryk, dy’t ommers mar ien fan de dichtsjenres is.\n[O]ur idealization of poetry is at least partly why we seem to think we are in danger of losing access to the ideal. Our own abstract idea of the lyric makes it possible for us to imagine that we could liberate reading from it or that we are losing our academic discipline, culture or minds if people aren’t reading it.\nYn sa’n definysje is noch plak foar de beswieren fan dichters, dy’t, sa’t Frank Hellemans seit,\nwaarschuwen (…) voor het kwaliteitsverschil tussen hun printpoëzie waar lang aan geschaafd werd voor het tot een definitieve publicatie kwam en de digitale instantproducten van rijmelaars en hobbyisten zonder enige zelfkritiek. Paul Claes [zegt] (…) ‘Om wat tegenwoordig poëzie heet, kun je lachen zoals Democritus of huilen zoals Heraclitus. Mij laat ze vooral koud.’\nVan der Starre har opfetting bestimpelet, oan ’e oare kant, dichters dy’t derop wize dat de lêzer goeie poëzy fertsjinnet en gjin minne, ta neandertalers. Want: “De meeste mensen ervaren vooral of enkel poëzie buiten het boek.” Lêzers wurde brûkers fan poëzy, seit se, troch bygelyks in fersrigel op it liif tatoeëarje te litten. “Ik denk dat poëzie buiten het boek meer leerlingen zou kunnen enthousiasmeren voor literatuur.” Dat klinkt—al sjoch ik gjin skimp fan it gelikense kânsenargumint—allegearre fleurich ynklusyf. Want yndie, net allinne wite heechoplate middelbere froulju hearre tagong te hawwen ta dichtkeunst, mar elkenien. It punt is allinne: Van der Starre hat it oerjûn. Se lûkt de doar no hielendal ticht foar de net-poëzy—yn ’e akademyske betsjutting—lêzers. Har ‘oplossing’ nimt it tekoart oan yngeand lêzen beslist net wei!\nOm it djip lêzen, close reading, it wûnder fan alle losse wurden en it omtinken foar alle lytse skakearringen, nei it grutte publyk te bringen, binne de kranten ûnmisber. Kranten hawwe de taak om ynformearre lêzers te kweekjen. Kranten moatte poëzy frekwinter en better nei foaren bringe. It wurk moat sintraal stean net de dichter. De krante moat it materiaal, de nije bondels én de nije ynternetpoëzy én de strjitpoëzy, beneierje mei fisy. Ynsjoch mist no folslein. De kranten binne alhiel net op ’e hichte fan trends en kwaliteit, se ha gjin flau benul fan fiksje. Ferbettering hoecht neat te kostjen, dat is gjin beletsel. Bygelyks kin tocht wurde oan bondelbesprekken as ynstjoerd stik. De redaksje praat himsels automatysk by troch dy stikken nei te sjen foar it pleatsen.\nYn alle gefallen helpt it averjochts om it nivo fan de lêzersynformaasje omdel te bringen foar de massa’s. Dat is koartetermynpopulisme. Want jo ferlieze de keunst en jo twinge de dichters en poëzyleafhawwers de reaksjonêre hoeke yn om de dichtkeunst te beskermjen. It is heech tiid om elkenien by keunst te belûken, om fan elkenien in ynformearre en tawijde lêzer te meitsjen: tiid foar echte sosjale rjochtfeardichheid.\nFers2 nû. 7.1, 24 jannewaris 2021\nFNP winkt memmetaalpatriotten werom\nMar foar it Frysk moatte jo net mear by de FNP weze\nSa’t in bussjauffeur tusken Lauwerseach en Ljouwert lêsten sei: “As it Frysk de taal fan Fryslân is, bestiet it hiele probleem net.” Dan kinne de minsken prate sa’t se prate wolle yn ’e iepenbiere romte. De bern op it skoalplein hoege net te wachtsjen mei Frysk praten oant it buordsje op pompeblêden hinget—dat nea komt. Se wachtsje oant se in ûns weage. Wilens hat de Fryske Nasjonale Partij al jierren in Nederlânsktalige landing page en se ha de Nederlânske ferzje fan it partijprogram better sichtber as de Fryske.\nAgit-prop foar Kening fan ’e Greide\nHy stiet meast stil, de fersfilm / it filmfers dat Elmar Kuiper makke foar de bioferskaat-aksjeploech Kening fan ’e Greide. “Ik grûn” is as in oantinken oan in beskaat momint, in krúspunt, dêr’t jo it ferline en en de takomst fan dat stikje boaiem fiele kinne.\nDe oarspronklike filmferspioniers, fan ein jierren santich ôf, brûkten it medium ek foar manifesten. Keunstaktivisme krige yn Fryslân nea foet oan ’e wâl. Kuiper syn agit-prop is in unikum. It ûnderstipet in stúdzjemiddei fan ’e Kening, oer it ophelpen fan it bioferskaat yn Fryslân. Sa pregnant as de hertegjalp fan de stúdzjemiddei is—stiet foarearst noch op har side, sjoch dernei!—sa ferstille is Kuiper syn byld en lûd. De stiltme skoot stadich fan lyrysk nei ûnkomfortabel.\nDe 11 miljard dy’t de oerheid sûnt 1990 útjoech om de Nederlânske greiden en natuer op te meitsjen hat net of amper holpen: dêr’t ‘natuer’ makke waard wie it lânskip sa fersnipele dat soarten net oerlibben. 70 persint fan de planten en 40 persint fan de fûgels sille ferdwine út ús lân, sei Universiteit Wageningen ferline jier. It Wrâldnatuerfûns sei dat fan ’e Nederlânske floara en fauna yn de lêste 30 jier de helte ôfgie, troch stikstofútstjit. Dy stikstof komt út de lânbou.\nIt provinsjale budzjet greidefûgelbehâld is € 0,00.\nHieltyd minder minsken kinne Frysk ferstean. Fryske taalbehearsking nimt ôf. De huiljende quick scan 2015, dy’t sjen lit dat mear Friezen as ea it Frysk “hiel goed” lêze en skiuwe, wie in klucht. Op in FNP-listlûkersdebat yn 2015, yn in Ljouwerter hegeskoalle, waard in Nederlânskpratende studint lilk om’t de FNP-deputearre Frysk prate. It FNP-elektoraat komt histoarysk út de gebieten dêr’t Frysk praat wurdt, net út Ljouwert. Dus de partijtaal, it Frysk, wie in obstakel foar nije sympatisanten, besleat FNP-foarsitter Ultsje Hosper begjin 2016. Woe de FNP groeie dan moasten se ôf fan stânpunten dy’t op kiezers as “benepen” oerkomme. “Taal mei om my mear nei de eftergrûn. It Frysk mear op de foargrûn krije wolle fyn ik in achterhoedegevecht. Mar fanselssprekkend komme wy wol foar it Frysk op.”\nMei it ferlitten fan it taalaktivisme riskearre de FNP it ferfrjemdzjen fan syn natuerlike efterban, de nasjonalisten. Soene se dy net wer werom ha wolle? Yn de gemeenteriedsferkiezingen fan 2018 die de FNP it min. By de Provinsjale Steateferkiezingen yn 2019 soe it Forum voor Democratie himsels presintearje as elkenien syn grutste konkurrint. De FNP soe itselde sittetal helje, mar minder stimmen. Yn har partijprogram hiene se yn de ‘7 kearnwearden fan de FNP’ noch hastich knipt + plakt. ‘Ynternasjonalisme’ boppe ‘Taal en kultuer’: “Minskerjochten en respekt foar oare kultueren en libbensoertsjûgingen steane dêrby 10 sintraal.” It fenyn sit him fansels yn it wurd ‘oare’. Hie der stien ‘foar alle kultueren’ dan hiene jo de útspraak faaks it foardiel fan de twivel jûn. No net.\nIt oarjen fan oaren typearret it populisme. Foar de Steateferkiezingen fan 2019 is de FNP, dat altyd al op asylsikers yn Fryslân tsjin wie, fierder ôfbûgd nei it populisme: “De FNP is een echte gemeenschapspartij.” Patriottysk populistyske bewegingen, sjoch nei Ingelân, pompe har politike krêft út befolkingsskiften dy’t ekonomykse ellinde trochmeitsje, echt of optocht. De FNP kleit dat “leafst 70% fan de ynwenners fan Fryslân (…) gjin betrouwen mear hat yn it kabinet. Boppedat docht dat [kabinet] ûnderstek oan de wurkgelegenheid en de ekonomyske fearkrêft fan Fryslân. Wy wolle dy skaalfergrutting omkeare en de ynfloed fan de gewoane minsken op hoe’t der mei fitale oerheidstsjinsten omgien wurdt fergrutsje.”\nIt mistrouwen hie wierskynlik te krijen mei gaswinning. Mar fan de ekonomyske eangst dy’t se siedzje profitearje populisten, troch de skuld fan ’e sosjaalekonomyske kleau wei te lieden fan de oerheid of de merkpartijen. By bestjoersflaters foarmje migranten, foarútgongstinkers, rânestêd en ‘oaren’ nuttige kweadebisten. De lilkens fan it gewoane folk op dy lju te rjochtsjen soe, yn populistyske teory, it lân suverje fan syn krupsjes. Yn syn partijprogram lofsjongt de FNP it kulturele haadstêdfestival yn 2018. De FNP siet yn it provinsjebestjoer en hie it Mienskipsfûns yn ’e portefeuille. Dat festival koste de provinsje Fryslân in grouwélich fermogen, 104 miljoen euro, en fan de taseine ekonomyske prikel fan 230 oant 320 miljoen liet it noch gjin sint sjen. Oft it festival de talige kultuer, bygelyks taaloerdracht, fersterke hat, seit de FNP neat oer. Wol tsjinje se in moasje yn om’t it ryk te min kultuerjild oan Fryslân jaan soe.\nSkoalle blykt gjin “fitale” oerheidstsjinst: mei it ôfskoatteljen fan ús lân gie de skoalle ticht lykas alle net-needsaaklike brânzjes. Bern dy’t thús Frysk prate ha no ûnderwiis yn it Frysk. De FNP nimt der gjin stânpunt oer yn. Yn syn partijprogram werhellet de FNP op it punt fan formeel Fryske taalûnderwiis yn ’e passive foarm syn eardere noarm: “Yn it foarste plak moat de Fryske taal yn it ûnderwiis ‘spegele’ wurde oan it Nederlânsk. It provinsjale ûntheffingsbelied moat der op rjochte wêze dat de Fryske en Nederlânske taal gelykweardich binne mei deselde kearndoelen.” Mar de FNP seit—dêr haw ik al ris foar warskôge—út noch yn net konkreet wat it deroan dwaan sil. Tink oan premier Rutte dy’t nei’t er fallen is taseit dat syn oerheid tenei transparanter wurkje sil, mar net seit hoe. De goed tsien jier Rutte binne tekene troch syn passy foar, yn FNP-koeterwaalsk: “efter de skerms”.\nSûnder goed formeel ûnderwiis yn de memmetaal sil dy him net hanthavenje neist de dominante mearderheidstaal. Dêroer is de hiele ynternasjonale wittenskip it iens. Logysk: in taal draacht himsels net thús oer as elkenien de hiele wike bûtendoar is, op wurk, skoalle, berneopfang, it ynternet of oare plakken dêr’t in hegestatustaal praat wurdt. It Frysk giet dus dea. De provinsje Fryslân ûntkent dat stoïsynsk, mar syn ruostfrijstielen optimisme oer it Frysk krige in jier lyn de earste dûk. Blokkearfries Jenny Douwes koe, neffens harsels, har ferhaal yn de Ljouwerter rjochtbank net goed nei foaren bringe. Want sels yn Ljouwert prate net mear alle rjochters en belutsenen by de saak Frysk, en de iennichste tolk wie op fakânsje. Provinsje Fryslân tinkt no dat beëdige tolken yn Ingelsk, Frânsk of Dútsk maklik it tolkjen yn it Frysk derby leare kinne en hat 5000 euro útlutsen foar de stúdzje fan seis kandidaten.\nDe FNP sit yn it provinsjebestjoer, mar jout gjin sjoege. Jo freegje jo ôf oft de taal echt wol yn goeie hannen is by de FNP. Apart is dat twa losse FNP-fraksjeleden, Sybren Posthumus en Sijbe Knol—net de FNP-Steatefraksje as sadanich—in opinystik yn it Friesch Dagblad setten. Dêryn hâlde se út dat se osa skrept ha foar it ûnderwiis Frysk, “mei moasjes”, mar “efter de skerms”, foar de bekostiging derfan. Ek fierder ha se war dien foar it ûnderwiis Frysk sizze se, allyksa “efter de skerms”: “Sietske Poepjes as deputearre en de taalamtners witte der alles fan.” Mar de list amendeminten en -moasjes op de provinsjebegrutting 2021 hat gjin taalmoasjes fan de FNP. De moasje foar sichtberens fan it Frysk op ’e dyk en yn winkels kaam doe’t de begrutting al klear wie; it gie om âld, net útfierd belied dêr’t it jild foar klearlei. De bekostiging fan de stúdzje Frysk foar tolken is in blamaazje: € 833,33 de man.\nMar opmerklik yn it definsive opinystik is it werheljen fan “efter de skerms” en de klam op bestjoerder en amtners: it net-keazen personiel. Wol de FNP, alteast it duo Posthumus en Knol, bestjoere sûnder de steurende kontrôle op it belied troch boargers? “It soe [de kritikus] siere—en kom ris del op it provinsjehûs (…)—om (…) op grûn fan de realiteit te fernimmen hoe’t it lân derhinne leit.” Dy iepen útnoeging fan boargers op it provinsjehûs is de FNPP grif op in fodskuorring fan kommissaris fan ’e Kening kommen te stean. Wa’t hjir it kontakt mei de fan it koronafirus teheistere werklikheid ferlern ha is wol dúdlik. Oan ’e oare kant, it dalik deaslaan fan betreklik ûnskealike kritisy fan it belied is de nije antyliberalistyske trend. Mei Sijbe “Beste Randstad bewoner, blijf van ons carbid af” Knol helle de FNP-Steatefraksje in patriottyske populist út de ried fan Sint Anne/Frjentsjer.\nDêr woe er boargerspionnen ynsette om har—bûtenlânske—buorlju te ferklikken. Hy stokele in doarp op tsjin abslút legale Poalske arbeiders “yn in gesinswyk”. Hy wol it âlde hâlde en werom nei de swide lanlike tiid, “verstedelijkt Nederland (…), zij lopen daar wat achter”, hy is autoritêr, ultranasjonalistysk: “Er zijn mensen die door straten lopen en huizen kopen voor migranten.” Syn nasjonalisme en anty-urbanisme is flink militant: “Het is wachten op de eerste deksel die op oudjaarsavond over het Leidseplein wordt gejaagd.” Syn polityk wrikt minsken los fan ’e werklikheid. Oer it Statút foar it Keninkryk dêr’t de FNP it Frysk yn ha wol sei Knol: “Het Statuut is niet zo bekend, maar het is de allerhoogste wettelijke regeling van ons Koninkrijk en staat als norm boven de Grondwet.” Unsin, it Statút regelet de ferhâlding tusken Nederlân, Aruba, Kurasao en Sint Maarten. En it wetsútstel fan 2010 wie net om it Frysk, mar om lânstalen an sich yn ’e Grûnwet fêst te lizzen.\nDe FNP ferbiedt Knol net om Jenny Douwes te retweeten. Gean der mar fan út dat er minachting hat foar kiesdemokrasy en polityk en kultureel liberalisme en stribbet nei it skeppen fan in folksmienskip—“De FNP is in Fryske demokratyske partij, dy’t har ynset foar de Fryske mienskip”— dêr’t yndividuele belangen der minder ta dogge as it heil fan de naasje. Mar ideologysk ferskaat is moai. It stiet de FNP beslist frij om syn eardere sosjaalprogressive fraksjefoarsitter, Corlienke de Jong, dy’t harke nei de efterban, te ferruiljen foar in oerkonservative, mar krekt-en-gelyk earlik ferkeazen demagooch dy’t it folk syn beliedskar fan boppeôf opleit.\nNarsisme beknypt yn ’e spegel\n52.000 euro út de keunstpot, nota bene! mienskipsjild ornearre foar keunst, bestege oan it helpen fan de sletten kroegen: de facto oan it narsisme fan guon rimelders—en fansels oan ’e ûngelikens yn ’e mienskip. De opposysje stelt gjin fragen.\nWat bedoele se mei ‘keunst’, as se tinke dat wy wol sûnder kinne? ‘Keunst’ is simpelwei in namme foar wat hannelingen dy’t elke maatskippij tekenje boppe it nivo fan de bistetún. As in lân net langer sterk genôch is om himsels—of oare demokrasyen—te beskermjen, sûnder ta te litten dat ús wêzentlik minklik hanneljen ferfalt, dan hat it ’m al oerjûn oan de primitive machten fan ’e tiid. It hat it al oerjûn, sels as har frontlju klearstean om it te bestriden mei de selfie yn de oanslach.\nNo’t de tastân fertutearzet wint ús beslút oan krêft om troch te biten mei poëzy. It bringt ús de rigels fan Sjoerd Spanninga yn ’t sin, dan al in âld man:\nit waard wól saak\nen helje alles del\nde muorren fan stjonkende stiennen\nom wer fan nijs oan te begjinnen –\nOch! de sensors soene him hjoeddedei net iens tastean om sok moreel protest op de spegel te skriuwen.\nIt is tiid om ûnwrikber te stean, resolút te wêzen, net yn te binen, foar ús stypjen fan keunst en literatuer. Wylst it narsisme syn ferrin krijt sille wy ferlet ha fan poëzy en neat oars om de saaie en inoar opfolgjende rampen te oerlibjen. Utsein foar wêr’t de poëzy foar stiet soe der gjin needsaak wêze om it te oerlibjen.\nWat jo witte moatte is: wat bart der no mei taal? Want de FNP sit yn ’e koalysje. Knol hat taal, kultuer & ûnderwiis yn ’e portefeuille. Fan him hinget it Fryske taalbelied ôf. Hy is meiferantwurdlik foar de treurige kultuerbeliedsnoata Nij Poadium 2021-2024—“In de Friese letteren zien we de afgelopen jaren onvoldoende vernieuwing. Wat willen wij bereiken? (…) Het Fries en de streektalen zijn zichtbaar via verhalen: kunst en letteren.” Mar Knol praat oer karbid, wolvestek en lelyline: hy praat nea yn ’t iepen fjild oer taal. Noch gjin tweet.\nAl wat de parse oan Knol syn taalfisy ûntbleate hat is dit. Hoewol’t de FNP in pear jier lyn tsjin de Volkskrant sei, want dan wie mar dúdlik wat de nije partijline wie, dat de Fryske taalstriid besljochte is, foar Knol bliuwt taal striid. Dêr heart flouwen oer in lang deade taalstrider by: “Wy meie wol stelle dat in protte taalrjochten, lykas it brûken fan ús eigen taal yn de rjochtseal, fuortkommen binne út de taalstriid fan begjin fyftiger jierren dêr’t Kneppelfreed it absolute hichtepunt fan wie.” Nederlânske rjochters jouwe al ieuwen elkenien it rjocht om de taal te praten dy’t him it meast eigen is. Want as ien syn saak net sekeur útlizze kin, is rjochtspraak ûnmooglik. De rjochter wurket, kin elke jurist jo fertelle, fan âlds mei tolken. De echte kwestje mei it tolkjen is dat Justysje tinkt dat de diplomearre rjochtbanktolk foar asylsikerssaken te djoer is en kommersjele oersetbedriuwen brûke wol, ta skea fan ’e kwaliteit. Mar dêr giet it om ferbining troch taal, net oer striid.\nUltrarjochts hat lang in taalpolityk kend, dus in polityk fan oersetten. It memmetaalpatriottisme stelde immen syn naasje lyk oan syn taal, feardige ientalich belied út en fierde puristyske fjildtochten om lienwurden út te rûgjen. Mar hjoed sjogge populisten fan allerhanne slach dat it memmetaalpatriottisme net triomfearje sil, om’t syn benyptens it folle minder mobyl makket as de úttinende ynternasjonalistyske wite macht-ideology. Trouwens ek Hitler en Mussolini karden meartalichheid goed, want dat liet lobbyen foar it folk syn minderheidsrjochten yn oare lannen ta en it beheljen fan mear minsken yn ’e striid. Oersetten wie it middel om yn nije kultueren, merken en hollen troch te kringen, lykas no op it ynternet. Dêrom is in trijetalige foarman as Knol just hiel handich. Bliken docht dat, ek as de naasje dúdlik it objekt fan identifikaasje is, etnysk-populisten strange taalnoarmen dochs ôfwize kinne. It hinget der mar krekt fan ôf wa’t se mei taal winne wolle.\nEn dat is nijsgjirrich: it FNP-partijprogram, nifele út eardere stikken, is yn strjit-Frysk. Mar it opinystik fan de FNP-taalportefeuillehâlder en syn kollega wjerspegelet de ideology fan ientaligens en standerdisearring dy’t lykop giet mei it âlde Europeeske nasjonalisme en it hjoeddeiske populisme. De plannearre en keunstmjittige standerdisaasje begûn mei de skepping fan syn eigen Akademy yn 1938, de mylpeal fan in grut Frysk wurdboek yn 2011 en fan in ko-offisjele taal op Frysk grûngebiet sûnt 2013. It soarge grif foar de taalûnwissens fan in protte twataligen, eat dat altyd opkomt yn bot ientalige ideologyen, nativespeakerism en essinsjalistyske taalopfettingen. Dêr hearre gauris de problematyske puristyske en standerttaalideologyen by, dy’t jo weromsjogge yn it opinystik fan Posthumus en Knol, “ûnderhannelings”, “efter de skerms”, “tellings”, “Steatewurk”: it is as ha se de foarkarswurdlist fan de Fryske Akademy ynslokt. De FNP winkt syn memmetaalpatriotten werom!\nLykwols, se dogge dat net mei—publyk—Fryske taalbelied. Want sis no sels, it beliedsútstel om de Fryske taal te fersterkjen troch ris berneboeken nei it Frysk oer te setten, is planút mislieding, de provinsje ûnderstipet sok oersetten al in skoft mei súkses, en de hast Steatebrede moasje foar it EU minderheidstaleboargerinisjatyf wie loft want in grutte mearderheid soe al foar it inisjatyf stimme: op taalpolityk hat de FNP it fet ferlern. Dus besykje se no sosjaal te stjoeren, mei rolmodellen. De Fryske Akademisy bestudearje deade midsieutongfallen. It praat giet dat de foarkarswurdlist stalkrige troch it Fryske wurdboek flink op ôfstân fan ’e Nederlânske te setten. Mar krekt oarsom fine jo in massale ynfier fan Nederlânske wurden mei Nederlânske skriuwwize, lykas adagio, dat elkenien, garaazje folgjend, skriuwt as adaazjo. Dat skept de Fryske ‘pannenkoek’: in publike taal makke om yn en út te sluten. Dy’t de pankoek-n net skriuwt sakket troch de koer. Hoe boeketalich oft ien praat identifisearret him as wy of sy.\n“Steatewurk” is nijpraat. Politike bemuoienis mei minsketaal yn ’e priveesfear, seit George Orwell, makket de taal lilk en ûnkrekt: se kieze wurden mei sa min mooglik betsjutting om it publyk debat te beheinen. Dat wurdt iensum efter de skerms, FNP: ik soe mar hurd omkeare.\nFers2 Foaropwurden 2021, nû. 7.3\n30 maaie 2021\nHieltyd minder poëzylêzers?\nFers2 Foaropwurden 2021, nû. 7.2\nKranten, doch wat!\nFers2 Foaropwurden 2021, nû. 7.1\n24 jannewaris 2021\nFers2 Foaropwurden 2020\n16 febrewaris 2020\nHa! In swat-team stjoere om immen op te pakken foar graffiti: in oerwinning foar de aktivistyske keunst!\nBerltsum opnij besjoen\nFers2 Foaropwurden 2019\n13 jannewaris 2019\nDe iennichste nijsgjirrige literêre 2018-barrens wiene Ypie Haitsma en yn septimber de útjeften tagelyk fan Letters from Max Ritvo en Ritvo …\nDe iepen maatskippij en syn fijannen I: Lekkerij\nFers2 Foaropwurden 2018\n14 jannewaris 2018\nIn pear jier lyn alwer mocht de Ljouwerter krante it útlizze. “Het is de bedoeling dat de Culturele Hoofdstad …\nFers2 Foaropwurden 2017\n15 jannewaris 2017\nDoe’t ik der noch wenne praten se mei in protte wurdearring oer Waling Dykstra,” seit ús mem/skoanmem. Bedoeld is Sint Anne, ’40-’60 …\nAs muzyk yn de earen\nFers2 Foaropwurden 2016\n18 jannewaris 2016\nDe technology hat de doar wiid iepen set foar elkenien dy’t himsels skriuwer neamt. Googleje mar nei Frysk gedicht en: “Yn it stilst fan ’e nacht / klinkt dyn herteklop / as muzyk yn ’e earen.”\nFers2 Foaropwurden 2015\n13 febrewaris 2015\nHoe faak lêst men yn in tydskrift net in foaropwurd en as men it út hat, tinkt men: Wêrom stie der eigentlik in foaropwurd? Ja, soms as men de plichtmjittige oanhef “Bêste lêzer” sjocht dan wit men it al


https://www.tcginstal.pl/may-7097/30000-gram 30000 gram injection moulding press wholesaler\n30000 gram injection moulding press companyhttps://www.pelicanpoolsafetyinspections 30000 gram injection moulding press wholesaler .au/products/7bv2102.html\n30000 gram injection moulding press dealer in Kenyahttps://www.tcginstal.pl/aug-3980/30000-gram 30000 gram injection moulding press wholesaler\n8000 gram injection molding press company in Kenya https://www.tcginstal.pl/apr-6545/8000-gram 30000 gram injection moulding press wholesaler\nhttps://successor.en.made-in-china 30000 gram injection moulding press wholesaler\nChina Injection Molding Machinery, Injection Moldinghttps://www.made-in-china 30000 gram injection moulding press wholesaler /products-search/hot 30000 gram injection moulding press wholesaler\nChina Injection Molding Machinery manufacturers - Select 2020 high quality Injection Molding Machinery products in best price from certified Chinese Machinery manufacturers, Packaging Machinery suppliers, wholesalers and factory on Made-in-China 30000 gram injection moulding press wholesaler\nChina Injection Molding with Overmold Plastic Mouldinghttps://yixunmold.en.made-in-china 30000 gram injection moulding press wholesaler /product/ 30000 gram injection moulding press wholesaler\nChina Injection Molding with Overmold Plastic Moulding Plastic Cups Bulk, Find details about China Plastic Parts, Plastic Mould from Injection Molding with Overmold Plastic Moulding Plastic Cups Bulk - Dongguan Yixun Industrial Co., Ltd. US $1,000-30,000/ Set: Port: Shenzhen, China Production Capacity: 50 Sets / Month Hot Products China\nChina Customization Auto Plastic Part Mold/Tooling for\nhttps://enuomold.en.made-in-china 30000 gram injection moulding press wholesaler /product/ 30000 gram injection moulding press wholesaler\nChina Customization Auto Plastic Part Mold/Tooling forhttps://enuomold.en.made-in-china 30000 gram injection moulding press wholesaler /product/ 30000 gram injection moulding press wholesaler\n30000 gram injection moulding press Exporters in Kenyahttps://www.tcginstal.pl/may-7097/30000-gram 30000 gram injection moulding press wholesaler\nChina Injection Molding Machine manufacturer, Plastichttps://successor.en.made-in-china 30000 gram injection moulding press wholesaler\nhttps://my-mould.en.made-in-china 30000 gram injection moulding press wholesaler /product/ 30000 gram injection moulding press wholesaler\nCustom Plastic Injection Machine, China Custom Plastichttps://www.made-in-china 30000 gram injection moulding press wholesaler /products-search/find 30000 gram injection moulding press wholesaler\nCustom Plastic Injection Machine - Select 2020 high quality Custom Plastic Injection Machine products in best price from certified Chinese Automatic Plastic Machine manufacturers, Plastic Cutting Machine suppliers, wholesalers and factory on Made-in-China 30000 gram injection moulding press wholesaler , page 2\nHand Operated Injection Molding Machine - Buy Injectionhttps://www.alibaba 30000 gram injection moulding press wholesaler /product-detail/Hand 30000 gram injection moulding press wholesaler\nHand Operated Injection Molding Machine , Find Complete Details about Hand Operated Injection Molding Machine,Injection Molding Machine,Molding Machine,Machine from Injection Molding Machine Supplier or Manufacturer-Dongguan Kunlun Testing Instrument Co., Ltd. 30,000+ for 21 Transactions The suppliers transactions conducted via Alibaba\nhttps://www.made-in-china 30000 gram injection moulding press wholesaler /catalog/item999i132/ 30000 gram injection moulding press wholesaler\nView reliable Injection Molding Machine manufacturers on Made-in-China 30000 gram injection moulding press wholesaler . This category presents Plastic Injection Molding Machine, Injection Machine, from China Injection Molding Machine suppliers to global buyers., page 3 $26370 - $30000 / Set Min. Order: 1 Set . 170ton Plastic Injection Molding Machine (Model: LS170) 1,Photo of Plastic\nMedical products making Injection molding machine - https://successor.en.made-in-china 30000 gram injection moulding press wholesaler /product 30000 gram injection moulding press wholesaler\nPlastic Outdoor Chair Injection Mould in China - Chinahttps://tzjingyuan.en.made-in-china 30000 gram injection moulding press wholesaler /product/ 30000 gram injection moulding press wholesaler\nhttps://dahuamachine.en.made-in-china 30000 gram injection moulding press wholesaler /product 30000 gram injection moulding press wholesaler\nVertical Injection Moulding Machine - Vertical Injectionhttps://www.exportersindia 30000 gram injection moulding press wholesaler /indian-suppliers/ 30000 gram injection moulding press wholesaler\nfixed pump injection moulding press factoryhttps://www.pelicanpoolsafetyinspections 30000 gram injection moulding press wholesaler .au/news/7bv45.html\nhttps://www.pelicanpoolsafetyinspections 30000 gram injection moulding press wholesaler .au/products/7bv16.html\n120 gram plastic processing machine wholesaler in Russia T slot Compression Molding Machine trader in Russia UP(thermosets injection press PA6+30GF(GLASS FIBRE) plastic injector professional top 10 plastics converting machinery Manufacturer for pvc-flexible plastic injection press industry injection molding press price dustbin injection press 30000 gram injection moulding press wholesaler\nprofessional all electric injection molding press Kenyahttps://www.tcginstal.pl/nov-5782/professional-all 30000 gram injection moulding press wholesaler


In kwetsberens fûn yn 'e Apache http -tsjinner | Fan Linux\nDarkcrizt | 07/10/2021 20:15 | Fernijd nei 14/10/2021 18:16 | Oer ús\nKoartlyn bruts it nijs dat fûn in nije oanfalsvektor tsjin de Apache http -tsjinner, dy't unpatched bleau yn 'e 2.4.50 -fernijing en tagong jout ta bestannen fan gebieten bûten de root -map fan' e side.\nDerneist, de ûndersikers hawwe in manier fûn dat, yn 'e oanwêzigens fan bepaalde konfiguraasjes net-standert, net allinich de systeembestannen lêze, mar ek útfiere op ôfstân jo koade op 'e server.\nCVE-2021-41773 op Apache HTTP-tsjinner 2.4.50 wie net genôch. In oanfaller koe in paad trochgeande oanfal brûke om URL's yn kaart te bringen nei bestannen bûten mappen konfigureare troch rjochtlinen gelyk oan Aliassen. As bestannen bûten dizze mappen net wurde beskerme troch de gewoane standert "fereasket alle wegere" ynstellingen, kinne dizze fersiken suksesfol wêze. As CGI -skripts ek binne ynskeakele foar dizze aliasde patches, kin dit útfiering fan koade op ôfstân mooglik meitsje. Dit probleem hat allinich ynfloed op Apache 2.4.49 en Apache 2.4.50 en net earder ferzjes.\nYn essinsje, it nije probleem (al neamd as CVE-2021-42013) it is folslein gelyk oan 'e orizjinele kwetsberens (CVE-2021-41773) om 2.4.49, it iennige ferskil is yn in oare karakterkodearring.\nEn it is dat yn it bysûnder, yn ferzje 2.4.50 waard de mooglikheid foar it brûken fan de folchoarder "% 2e" blokkearre om in punt te kodearjen, mar jae ferlear de mooglikheid fan dûbele kodearring: As jo de folchoarder "%% 32% 65" spesifisearje, kin de tsjinner yn "% 2e", en dan yn ".", Dekodeare, dat is De tekens "../" om nei de foarige map te gean kinne wurde kodearre as ". %% 32% 65 / ».\nBeide CVE's binne yn feite hast deselde kwetsberens foar traversal paad (de twadde is de ûnfolsleine oplossing foar de earste). Paadtraversal wurket allinich út in mapped URI (bygelyks fia Apache "Alias" of "ScriptAlias" rjochtlinen). DocumentRoot allinich is net genôch\nOangeande de eksploitaasje fan in kwetsberens troch útfiering fan koade, dit is mooglik as mod_cgi ynskeakele is en in basispaad wurdt brûkt wêryn CGI -skripts kinne wurde útfierd (bygelyks as de ScriptAlias -rjochtline is ynskeakele as de ExecCGI -flagge is opjûn yn 'e Opsjes -rjochtline).\nIt wurdt neamd dat in betingst foar in suksesfolle oanfal ek is om eksplisyt tagong te jaan yn 'e Apache -konfiguraasje tagong ta mappen mei útfierbere bestannen, lykas / bin, as tagong ta de FS -root " /". Om't sokke tagong normaal net wurdt levere, is in oanfal op koade -útfiering fan min nut foar echte systemen.\nRCE eksploitearje sawol foar Apache 2.4.49 (CVE-2021-41773) as 2.4.50 (CVE-2021-42013):\nroot @ CT406: ~ # curl 'http://192.168.0.191/cgi-bin/.%%32%65/.%%32%65/.%%32%65/.%%32%65/.% % 32% 65 / bin / sh '–data' echo Ynhâldstype: tekst / gewoan; gooide út; gean '\n- ☠ Román Medina-Heigl Hernández (@roman_soft) Oktober 7, 2021\nTagelyk de oanfal op it krijen fan bestânynhâld willekeurige systeemcodes en boarneteksten fan webskripten dy't binne beskikber foar brûkerslêzing ûnder hokker de http -tsjinner rint is noch relevant. Om sa'n oanfal út te fieren, hawwe gewoan in map op 'e side konfigureare mei de "Alias" of "ScriptAlias" rjochtlinen (DocumentRoot is net genôch), lykas "cgi-bin".\nNeist dat neamt hy dat it probleem foaral ynfloed hat op kontinu bywurke distribúsjes (Rolling Releases) lykas Fedora, Arch Linux en Gentoo, lykas FreeBSD -poarten.\nWylst Linux -distribúsjes dy't binne basearre op stabile tûken fan serverdistribúsjes lykas Debian, RHEL, Ubuntu en SUSE net kwetsber binne. It probleem ferskynt net as tagong ta mappen eksplisyt wurdt wegere troch de "fereaskje alle wegere" ynstelling.\nIt is dat ek te neamen wurdich Op 6-7 oktober registrearre Cloudflare mear dan 300 besykjen om de kwetsberens te brûken CVE-2021-41773 per dei. Meastentiids, as gefolch fan automatisearre oanfallen, freegje se de ynhâld fan "/cgi-bin/.%2e/.git/config", "/cgi-bin/.%2e/app/etc/local.xml "," /Cgi-bin/.% 2e/app/etc/env.php "en" /cgi-bin/.%2e/%2e%2e/%2e%2e/etc/passwd ".\nIt probleem ferskynt allinich yn ferzjes 2.4.49 en 2.4.50, foarige ferzjes fan 'e kwetsberens wurde net beynfloede. Om de nije fariant fan 'e kwetsberens op te lossen, waard de Apache httpd 2.4.51 -release fluch foarme.\nfinalmente As jo ynteressearre binne om der mear oer te witten, kinne jo de details kontrolearje Yn 'e folgjende link.\nFolslein paad nei artikel: Fanút Linux » Oer ús » In kwetsberens fûn yn 'e Apache http -tsjinner\nDroidCam: Hoe kin ik de kamera fan in Android -apparaat op Linux brûke?


Replacement Battery Pack for HP 6545b Laptop Battery for sale - Price, Manufacturer,Supplier 2727517\nHome > Computer Hardware & Software > Laptop Accessories > Laptop Batteries > Replacement Battery Pack for HP 6545b Laptop Battery\nPrice: US $ 13 - 19.5 / Piece\nModel Number: 6545b\nProduct Description: Replacement Battery Pack for HP 6545b Laptop Battery\n1)Professional batteries Manufacturer\n2)extended laptop battery\n4)Delivery time:3-7 days\nFit NO. for:\n6930P 8440P 8440W\n... Inspiron 1525 Battery ( 4400mAh/49WH, 11.1V ) * Replacement inspiron 1525 Laptop Battery PackType:Li ... ;Premium Power Products compatible (extended) laptop battery for : Dell 0GW252, Dell 0XR693 ... Laptop Batteries Fit more Notebook Models: Premium Power Batteries compatible (extended) Laptop ... ...\nRelated Searched: Replacement Cells For Laptop Battery | External Battery Pack Laptop\nRelated Searched: Portable Battery Pack Laptop | Replacement Ibm Notebook Laptop Battery For T60\nRelated Searched: Replacement Li Ion Laptop Battery | Replacement Li Ion Laptop Battery For Apple\nRelated Searched: Battery Tester Laptop Battery | Portable Battery Pack 5000mah Battery Charger For Mobile Phones\n... 6-Cell rechargeable, Lithium-Ion battery pack for select T, P and ... ;(battery pack, rechargeable battery pack for laptop, laptop battery, compatible battery for laptop, power supply for laptop, universal laptop battery, laptop battery for Dell , Laptop battery ... ...\n... Replacement Battery For HP Pavilion DV2500Z,DX6500Specification: ... (battery pack, rechargeable battery pack for laptop, laptop battery, compatible battery for laptop, power supply for laptop, universal laptop battery, laptop battery for Dell , Laptop battery ... ...\n... battery pack, rechargeable battery pack for laptop, laptop battery, compatible battery for laptop, power supply for laptop, universal laptop battery, laptop battery for Dell , Laptop battery ... ...\nRelated Searched: Toshiba Laptop Battery Replacement | Toshiba Laptop Battery Pack\nRelated Searched: Sony Laptop Battery Pack | Acer Laptop Battery Replacement\nReplacement Li-ion Laptop Battery Pack for IBM X60SpecificationProduct CodeCL7169BVoltage14.4 ... 93P5027FRU 93P5028 Fit Model Laptop BatteriesLENOVOThinkPad X61ThinkPad X61 7673ThinkPad X61 ... ...\nRelated Searched: Acer Laptop Battery Pack | Compaq Laptop Battery Replacement\nUser Reviews: Replacement Battery Pack for HP 6545b Laptop Battery


Call us toll free: 07 3391 8588\nSkype: Suppost.skype Email: nationkart8@gmail.com\nPE - Midrange\nPP - Quality Boards\nEPS - Entry\nKITE + SAIL\nLong Boards and Malibus\nInflatable StandUp Paddleboards\nHigh Performance ShortboardsLong Boards and MalibusBoogie BoardsBoard CoversWetsuits\nLeg RopesDeck GripFinsOther Accessories\nStand UP Paddle BoardsInflatable StandUp PaddleboardsAccessoriesKite Surfing\nBearingsBushingsComplete SkateboardsHardwareLongboard DecksLongboards and CruisersMini CruisersSafety GearShoes & AccessoriesSkate WheelsSkateboard DecksSurf SkatesTrucksAPPAREL\nSit on TopsKayaksCanoesSurf Skis\nBIC Ace-Tec 9'6" SUP + Free Paddle!\nGoodtime Gift Voucher\nBic 10'6 SUP Air\nShane 6'2 Standard Surfboard\nCo2 Electric Skateboard\nHB Slide Hog 30" Surf Skate Cruiser Complete\nAddress Address: 29 Ipswich Rd, Woolloongabba QLD 4102 Car-park: rear of the store, off Gibbon St, Woolloongabba. P: 07 3391 8588 F: 07 3891 1029 Opening Times:- Mon, Tues, Wed & Fri: 9am-5pm Thurs: 9am-6pm Saturday: 9am-4pm Sunday: 10am-3pm\nHires & Repairs


Supercross, day 2: Ferrier Bruneau repeats; Curtis White wins | VeloNews.com\nHome / Race Report / Supercross, day 2: Ferrier Bruneau repeats; Curtis White wins\nBy VeloNews.com Published Nov. 20, 2017\nChristel Ferrier Bruneau won Sunday at Supercross Cup making it a clean sweep for her. Photo: Marco Quezada\nCurtis White won Sunday’s race at Supercross Cup in New York. Photo: Marco Quezada


Deja Review Biochemistry. Manzoul. 9780071474634. 0071474633\nAccelerated answers for the biochemistry course exams-written by students, for students "This book's question/answer organization will help medical students quickly review for boards, yet the book has sufficient depth to also serve as a study guide in the basic science curriculum." -- Brian Piltz, M4, University of Washington School of Medicine ...


event - 14 octobre - 17 octobre 2019\n15 octobre : 09:30 - 10:00 ET\nAjoutez à votre agenda 15-10-2019 09:30:00 15-10-2019 10:00:00 America/New_York ShowEast 2019 - Coming Attractions! Coming Attractions!\nFontainbleau Miami Beach, Miami, FL, États-Unis Comscore events@comscore.com false DD/MM/YYYY


Indios wool rug - SWAN CREEK INTERIORS\nHome / Home Decor / Indios wool rug\nIndios wool rug\nGolden tan with earthy southwest hues. Authentic edged handwoven wool rug. Size tba


Mear as tachtich boeren telle dit jier flinters | It Nijs\nmaaie 25, 2021 08:48\nLTO Noard, Boerenatuer en De flinterstichting geane troch mei de unike gearwurking en it monitoaringsprogramma (BIMAG) wêrby’t boeren sels flinters yn it agraryske gebiet monitoare. It oantal dielnimmende boeren dat bydrage wol oan it fersterkjen fan it bioferskaat, nimt ek dit jier wer ta.\nYn 2017 is út mearjierrich ûndersyk dúdlik wurden dat it oantal ynsekten yn de ôfrûne desennia fiks ôfnommen is. Hast alle yn Nederlân beskikbere trends fan ynsekten binne foar it grutste part basearre op waarnimmingen út natuergebieten en der wiene mar in bytsje gegevens bekend út greiden en fan boerehiemen. Om dy reden hawwe LTO Noard, Boerenatuer en De flinterstichting yn 2019 it monitoaringsprogramma Boere Ynsekte Monitoaring Agraryske Gebieten (BIMAG) opset. Dat foarsjocht deryn dat boeren sels ynsekten yn harren eigen agraryske gebiet yn ’e gaten hâlde.\nYn it earste jier hawwe 21 agrariërs meidien. Ferline jier ferdûbele dat oantal en telden 42 dielnimmers 6319 nachtflinters en 1941 deiflinters. Dit jier telle 82 boeren en túnkers flinters. Opfallend is dat nije dielnimmers faak ‘oanstutsen’ binne troch in entûsjaste BIMAG-dielnimmer út eigen fermidden. Der wiene dit jier sels safolle oanmeldingen dat der in wachtlist opsteld is, omdat de organisaasjes it wichtich fine om genôch begelieding garandearje te kinnen.\nConny Bloemhoff, melkfeehâldster en dielnimster sûnt 2021: “Oan soarten en massa flinters kinne je in soad ûntdekke oer de leefgebieten en ekosystemen. Hokker natueryngrepen wurkje foar ús agrariërs en wat is yn de bedriuwsfiering yn te passen? Hoe soargje ik foar bewustwurding by kollega’s en minsken om ús hinne? Dy fragen spylje by my al in langere tiid. Troch te monitoaren krij ik ynsicht en haw ik in ynstrumint om minsken by myn learproses te belûken.”\nNacht- en deiflinters\nNet allinne binne der dit jier mear dielnimmende agrariërs, der is ek in stigende line te sjen yn it oantal dielnimmers dat neist nachtflinters ek deiflinters telt. De nachtflinters wurde teld mei help fan Led-amers. De boer set de amers oan ’e ein fan ’e dei op trije plakken en troch in ljochtsensor geane de ledlampen oan as it tsjuster wurdt. De nachtflinters wurde dêrtroch oanlutsen en belânje yn de amer. As it ljocht wurdt set de boer de flinters op de foto, foardat se wer sûnder skea fuortfleane kinne. Yn de deiflintertelling rint de agrariër wykliks in rûte oer it hiem en turvet er sels de flinters dy’t hy of sy sjocht.\nUrsula te Brake, melkfeehâldster en dielnimster sûnt 2020: “Op ús pleats wurkje wy hân yn hân mei de natuer. Meiwurkje oan BIMAG is in moaie gelegenheid om mei help fan de Led-amers te ûntdekken hoe’t it mei de nachtflinters yn ús omjouwing en op de pleats giet. Der binne noch sa’n soad nachtflinters te ûntdekken! AllIe kearen by it iependwaan fan de Led-amers, is it as pakke je in kadootsje út.”\nDe tellingen jouwe mei-inoar in hieltyd better byld no’t de lanlike sprieding tanommen is en de earste dielnimmers rigen opbouwe fan al trije jier. Yn alle tolve provinsjes binne ûnderwylst flintertellende boeren út ferskate sektoaren. Fan fruitteler oant melkfeebedriuw, gongber en biologysk, der is in soad ynteresse. Sa starten dit jier bygelyks in lishinbedriuw en ek in geitehâlderij.\nBIMAG is in mearjierrich projekt, opstart yn 2019. It projekt is mei mooglik makke mei finansiering fan it Ministearje fan LNV. De sifers litte sjen dat agrariërs sels, of yn gearwurking mei frijwilligers, in soad soarten flinters sjogge op it boerehiem. Troch monitoaring krije agraryske ûndernimmers better ynsicht yn wat goed wurket foar it bioferskaat op it hiem en yn it lân.\nSjoch foar mear ynformaasje op: www.vlinderstichting.nl/bimag of www.ltonoord.nl/bimag.\nIerdgasfrij wenje: It Amelân koprinner yn Fryslân Fearn minder strânôffal yn en by de Noardsee as tsien jier lyn Wêrom hawwe wy bijen nedich? Ofrûne wykein hast 200.000 bijen teld


Horny Linda: Free Mature HD Porn Video 0d - xHamster\nRecommendationsCategoriesTop RatedHD PornMobile PornUpload Your Video!Top ModelsWebcam Models WantedTop RatedMy Favorite PicturesCategoriesMobile PicturesUpload Your Pictures!Find Your Sex PartnerMy NewsMy ProfileMy Private MessagesMy FriendsMy Favorite UsersFresh Sex StoriesTop Rated StoriesMy Favorite Posts & StoriesMobile StoriesPost Story!RecommendationsCategoriesTop RatedHD PornMobile PornUpload Your Video! Horny Linda !!!!!!!\nAdded by bomba2020 5 months ago\nShow CommentsHide CommentsComments (9)Reply for:Reply textPlease login or register to post comments. Stk2766retired2 months agoHun er super deilig elsker store damer:)Reply bonaparts1 3 months agoyou are beautifulReply broerbobretired3 months agoMmm hotReply LIRocker 3 months agolove that he creamed in her warm musky box!Reply CYK_NYK 5 months agoCan I have some of that!Reply jem8567 5 months agoGreat upload!Reply biggpuss23 5 months agoI love lindaReply dark_choc13 5 months agoLinda - hot video as alwaysReply piinokio 5 months agoooooh mnogo je dobra!!! uuuuh 100+Reply\nRelated VideosRelated Galleries02:43Eros & Music - BBW Linda Oil Pussy98%98,47302:25Eros & Music - BBW Linda97%58,96104:21Eros & Music - BBW Sexy Linda91%154,11901:28Eros & Music - BBW Sexy Linda85%27,04705:08Horny older woman100%70,53200:58horny mature rubbing hard97%23,79032:26Horny granny over 60 with hot pussy99%94,58206:51Two horny cougars use the electrician98%197,44809:36mother in law is always horny97%96,60408:09OldNannY Horny Lacey Starr got hardcore group sex95%32,888See All Related Videos\nSelect video qualityDownload video in 240p quality (12 Mb)Download video in 480p quality (27 Mb)Download video in 720p quality (57 Mb)


Seksje letteren ‘Kultuerried Fryslan’\nYn ‘trotwaer’ supplemint 1 (19 sept. '70) is it tuskenforslach opnommen dat de WKF (Wurkgroep Kultuer Fryslân) opsteld hat nei de searje petearen dy't der de ôfroune moannen mei forskate lju west hawwe. It is dúdlik in tuskenforslach, dat oan de sittende Ried oanbean is as útgongspunt foar de needsaeklike foroaringen.\nUnder punt IV (voorstel tot overgangsfase) wurdt steld, dat der sa gau mooglik 6 wurkgroepen foarme wurde moatte, dy't dan elk 2 ôffurdigen leverje sille foar de nije Ried. De byldzjende kunstners hawwe in pear wike lyn op in sneon de seksje byldzjende kunst yn libben roppen. Ek foar de seksje letteren wie in datum pland, en wol op 3 oktober 1.1. De punten hwêrt oer praet wurde koe, wiene dellein yn in pear ûnderdielen:\nA. seksje letteren yn de nije kultuerried;\nB. hwa foarmje de wurkgroep;\nC. it sekretariaet;\nD. de ôffurdigen;\nE. de fierdere prosedure en f'ral oer\nF. de bydrage fan ek dizze seksje oer de troch G.S. oan de F.K. frege Kultuernota, hwêrt in f 20.000 foar útlutsen is.\nGerben Abma koe net in soad skriuwers wolkom hjitte; der wiene mar in stikmannich oanwêzich. Wol formelde hy dat in oantal minsken him skille hie, dy't efter de plannen stean. Nei syn ynlieding oer de prosedure oant nou ta, ûntstie in petear oer de 80 leden fan it skriuwersboun (‘40 potensjele skriuwers’, sei Sibe van der Meer). De oanwêzigen wiene fan bitinken dat it wol sin ha koe om de seksje letteren aensens yn Koartehimmen oppenij oan 'e oarder to stellen. Grif soe de hiele problematyk fan dêrút wei mei mear minsken better bisjoen wurde kinne. Om de diskusje dêrre noch hwat mear ta syn rjocht komme to litten, sille alle dielnimmers eksimplaren stjûrd wurde fan it ‘tuskenforslach’ en fan it ‘rapport’\nfan de sittende Fryske Kultuerried. Fierder hawwe Geart van der Zwaag en Willem Abma it plan in tal diskusjepunten op to stellen. Ik foar my tocht, dat it ek wol gaedlik wêze soe skematysk oan to jaen hoe't de nije Kultuerrie aensens eventueel wurkje kin, ek yn lannelik forbân. Sa't blike sil, kin de struktuer sa opsetten wurde, dat de iepenheit folslein wurdt, sûnder dat men forsylt yn in geâldehoer fan jewelste. De SEKSJE LETTEREN stel ik my op de folgjende wize foar wurkje to kinnen:\nDer binne mear minsken as de skriuwers allinne dy't bilang hawwe by of bilangstelling toane foar de literatuer, hwêrút folget dat de ALGEMIENE GEARKOMSTE bistean kin út yndividuele persoanen (skriuwers) en út minsken dy't yndirekt mei de literatuer hawwe to krijen (redaksjes tydskriften en abonnees, bibleteekminsken, operaesje fers, literair museum, literaire redaksjes kranten en rono, útjowers en gean mar troch).\nSa'n ALGEMIENE GEARKOMSTE sil bistean út inskala fan minsken, in gearkomste dý't úteinlik middels de al bisteande krektoanjowne literaire ‘ynstellingen’, of direkt de foreaske wurkgroepen ynstelle moat. Dizze wurkgroepen sille gear moatte oan de problemen dy't forboun binne mei de literatuer en kultuer. Klykjes dy't it allegearre wol efkes foar elkoar bokse sille, kinne op sa'n wize fan wurkjen minder gau ûntstean. Boppedat sil elke wurkgroep forantwurding ôflizze tsjinoer de ALGEMIENE GEARKOMSTE. Ut in x-oantal wurkgroepen ûntstiet fleksibel ien koördinearjende wurkgroep, dy't nau gearwurket mei it bistjûr (de mooglikheit bistiet dat dizze twa gear falle, mar it is fansels net needsaeklik).\nDe koördinearjende wurkgroep ûntstiet diels ùt de foardracht FAN DE ALGEMIENE GEARKOMSTE (it kinne deskundigen wêze). It deistich bistjûr wurdt keazen troch it gehiele bistjûr, dat ek de skriuwer oanwiist (fansels lid fan it deistich bistjûr).\nIt skema jowt dúdlik oan dat der in greate iepenheit is yn it totale wurkjen. It wurk as sadanich kin yn ŵêzen nea stomp rinne, omt der in fleksibele biweging hin en wer is.\nEk de regleminten soene totael demokratysk wêze moatte, mei de klam op de forantwurdlikheit fan de ALGEMIENE GEARKOMSTE. De iepenheit yn rapporten, foarstellen en adfizen kin net greater, hwant ek op dit flak binne de gearkomsten iepenbier.\nDE BISLISSINGEN FALLE NET MEAR SUNDER FOARM FAN PROSES, KREKT DE PROSESSEN WURDE OANTREKLIK (sûnder rjochter fansels).\nSKEMA KULTUERRIED (lannelik forbân)\nFortaling skema kultuerried (yn lannelik forbân):\nEk dit skema sil lêzen wurde moatte op de wize fan ûnderen nei boppen. It akkordeart alhiel mei it prinsipe dat de seksjes de inisjativen nimme (fan ûnderen út). It skema fan de seksje letteren (niis útiensetten) kin yn dit forbân lêzen wurde as ien fan de 6 seksjes dy't foreaske binne, en elk mei twa fortsjintwurdigers yn de nij to foarmjen Ried oanwêzich binne. De seis seksjes sprekke tocht my foar harsels. Se kinne bisjoen wurde op de menier fan de letterenôfdieling: safolle mooglik minsken prate mei (sa'n opset jowt bgl. Freark Dams miening allinne in deskundige oan to lúken om de posysje fan it Fryske boek to bisjen fansels alhielendal gjin kâns, en dat is mar goed ek, hwant úteinlik sil elkenien der by bitrutsen wurde moatte, dy't yn't boek ynteressearre is, tocht my -strikel okt'70-). Elke seksje sil himsels fan ûnderenôf wiermeitsje moatte. De minsken dy't hwat dwaen wolle, krije yn dit systeem in reële kâns: binammen de ynbring fan elk yndividu apart sprekt in wichtige rol.\nDe nije Kultuerried bistiet dan aensens út:\na. 12 leden út'e seksjes (3/5 part);\nb. 5 deskundigen (1/5 part);\nc. 4 oerheit (1/5 part).\nDe seksjes dy't harren foarstellen autonoom ynbringe (elke seksje stiet foar syn eigen plannen) hâlde mei 3/5 part de mearderheit yn de bislútfoarming en krekt dat is in nij, wichtich punt. De ‘kreativelingen’ sels meitsje mei it bilied út yn'e Kultuerried, dy't fansels yn de nije struktuer autonome rjochten krije moat (ek finansjeel: delegearjen fan macht fanút it provinsjehûs). It buro fan de Kultuerried is útfierder fan bislúten, en stiet de Ried op in folslein neutrale wize by (public relation, fleksibiliteit). Lykas de gearkomsfen fan de seksjes apart, wurde ek de byienkomsten fan de Provinsjale Kultuerried yn in iepen foarm hâlden.\n3 ôffurdigen fan elke Prov. K.R. foarmje mei syn 33-en krekt 3/5 part fan de Rie fan de Kunst. Ek hjirre wurdt 1/5 diel foarme troch deskundigen, wylst it oare fyfde part troch de\noerheit ynnommen wurde kin. De Rie fan de Kunst stiet yn direkte relaesje mei de Ministearjes (CRM is yn dit forbân wol it wichtichste, mar ek Sosjale Saken spilet mei as men tinkt oan de kontraprestaesjeregeling by de byldzjende kunstners). Yntusken kin der by oanheakke wurde dat in great part fan dizze nije struktuer noch yn diskusje is, binammen de rol fan de Rie fan de Kunst is noch lang net dúdlik bipaeld (delegeart de Minister, ja of né?).\nAs men nou de skema's (seksje en gehiel) oersjocht, is it net slim út to finen dat der in direkte trochstreaming fan ideëen, gedachten en tinkbylden wêze kin, rjochtstreeks fan ûnderen nei boppen. In wichtich foardiel fan dizze opset sil ek bistean yn it feit dat yndividuele persoanen it net mear keare kinne. Ynisjativen, ynformaesjes (bygelyks út de Rie fan de Kunst) spiele direkt troch nei ûnderen, en kinne bgl. troch ien kultuerkening(inne) net mear tsjin hâlden wurde. It systeem fan troantsjes en setels sil foargoed foarby wêze.\nHwat kin de seksje letteren bgl. dwaen:\nadvisearjend: prov. kunstprizen, opdrachten, sammelwurk, bibleteek, subsydzjes, lannelike advizen, programma's radio en tv, boekewike, útjowersproblematyk, esf., esf.\nútfierend: delegeard foech g.s. oer ûnderskate punten, iepenbierjen fan advizen, forlienen fan opdrachten, bineamen personiel buro, ynstellen workshop mei in finansjele autonomiteit, bineamen fan in finansjeel frijstelde skriuwer, meibislissende stim yn de advyskolleezjes, mooglikheit ta it oanstellen fan bitelle (tydlik) adviseurs, esf., esf.\nBoppesteande ideeën oer it demokratysk funksjonearjen fan de nije Kultuerried (hwêryn de seksje letteren) soe ik neame wolle it reële forfolch op ‘Fryslân -Status Kwo’ (trotwaer 2 '70).\nLit my ta bislút de hoop útsprekke dat ek de (sliepende) leden fan it Skriuwersboun yn Koartehimmen echt meitinke wolle, en kinne, oer dizze oansteande foroaring yn de Kultuerried. It klemen fan twa sitten yn de to foarmjen K.R. is in neffens my hwat al to naïeve binadering fan de problemen. Ik kin my tominste min yntinke dat dizze twa minsken (dy't it tinkproses net meimakke hawwe) harsels nou ynienen omturnje kinne ta wiere demokratysearders. It giet hjir binammen net om nije yn to stellen troantsjes - en as Gerben Abma mient dat it wol sa is, dan is er der fier by troch - mar wol om it punt dat de Kultuerried in plak fan oerliz wêze moat, sa't Sjoerd Bijleveld al stelde yn trotwaer april '69. De strakke leijen fan de oerbistjûrde Ried moatte gewoan ynfette wurde, byneed trochknipt.\nHwant ek dit punt spilet noch wol reël in rol: stel dat it sittende stiftingsbistjûr úteinlik seit, dat it mar net troch gean moat! Hwat dan?\nWol, dan wurde de leijen resoluet trochslein, en wurdt de alternative Ried yn libben roppen. Soks moat men perfoarst net sjen as sjantaezjemiddel, hwant dat is it net: de útstellen fan de WKF binne fleksibel genôch, hie'k tocht. Sa fleksibel, dat de WKF net iens easket de hiele nota ‘Kultureel Perspektyf’ fol to skriuwen. Allinne, it ynfintarisearjen fan 10 jier kultuer moat de visy's op'e takomst net oerraze. Museums binne hjir al mear as genôch, en oars soarget de ôfdieling histoarje (Klaas de Vries) fan de Fryske Akademy wol foar it konservearjen.