By syn hûndertste bertedei, 7 July 1960\nGustav Mahler (1860-1911) hearde al by syn libben ta de problematyske keunstners en dat is sa bleaun. De oerwinning dy't syn iene rivaal Bruckner, benammen nei syn dea, op ûnbegryp behelle hat, is net yn dy mjitte syn diel wurden, mar de delgong dy't de wurdearring foar syn twadde rivaal Wagner meimakke hat (nei de skynoerwinning yn 'e Hitlertiid, dy't foar Mahler in skynefterútgong wie) is him ek besparre bleaun. In Bruckner-probleem is der winliken net mear, behalven miskien it probleem fan syn universaliteit en syn oanhâldend heech nivo, it superieure plan en de ûngewoante by it grut publyk tsjinoer dizze grandioaze brokken muzyk fan de heechste, mar ek it meast it minsklik geduld en de struktureel ynsjoch fergjende potinsje. As der noch in Bruckner-probleem is, dan moat it dat wêze fan in sa wiidfiemjende en sa heech toevjende geast, in sadanich oan de ierde ûnttrutsen wêzen yn in, nei't der sein wurdt, sa simpel en daagliks man. Hoe dan ek, it Bruckner-probleem, al hoe't der ek troch de kommentators mei it ‘metafysyske’ omwoutere is, leit op suver muzikaal terrein, oars as dat fan Mahler, dat him foar in grut part op psychysk terrein ôfspilet. Mahler jout ús om sa te sizzen de kaarten fan syn heech psychysk spyljen yn 'e hannen en wy moatte dêr mar mei sjen klear te kommen. Bruckner syn wurk, hoewol net ûntstien sûnder geastlike spanningen en wrakseling mei de matearje liket los fan in psyche te stean, fuortkommen út eat dat wy net oars as mei it dizich wurd sjeny beneame kinne, in machtige autonome muzyk, dy't ús mei de geastlike spanningen en wrakselingen mei de matearje amper mear liket te konfrontearjen. Mahler syn muzyk ûntlient har driften en gongen foar in grut part oan bûtenmuzikale krêften, hy hat syn oerwinningen en delgongen iepen en bleat lein foar it kritysk speurend ferstân. Wy hawwe mear fet op syn minskwêzen, syn krêften èn swakheden, syn oerwinningen èn syn mislearringen. En dat ûnderskiedt him ek wer fan in oare let-romantikus lykas Richard Strauss, ek al in\nrivaal fan sines, waans oanrekking mei it bûtenmuzikale yn haadsaak bestiet út it programmatyske fan syn symfoanyske gedichten: in objektyf ferhaal op faak fakkundich-superieure wize yn muzikaal byld brocht.\nYn mannich ding wie Mahler in útsûndering, in ienling. Suver de iennichste komponist út 'e nei-klassike tiid dy't tagelyk, en net allinne by gelegenheid, dirigint wie. Moai wis de grutste ûnder de skeppende musisy fan it Joadske ras. In man trochkrûpt yn 'e opera-literatuer fan syn en earder dagen, dy't lykwols syn iennichste opera, in jeugdwurk, mei gâns oare jeugdwurken oan de ferneatiging priisjûn hat en him suver allinne wijd hat oan ien sjenre, dat him tusken de ‘konkurrinten’ Brahms, Bruckner, Wagner, Strauss, Tsjaikowsky (foar konkurrinsje moat syn earsucht gefoelich west hawwe!) noch romte joech, dêr't er mei de machtige wil fan syn persoanlikheid de romte foar skoep: de teraning fan it symfoanyske mei it lyryske fan it folks- en it keunstliet. Syn muzyksoarte, en dat is in unikum, stiet op healwei it liet en de symfony: lietkeunst fan symfoanyske alluere, symfony-muzyk mei in typyske liet-ynslach, sels dêre (Earste en Fyfde bygelyks) wêr't it útfierend materiaal allinne ynstrumintaal is. Gjin opera's, gjin oratoaria (alteast net yn 'e tradisjonele ‘kristlike’ foarm), gjin keamermuzyk (op in letter ûntdutsen pianokwartet nei), gjin pianowurken, gjin balletmuzyk, gjin symfoanyske gedichten. En dy't hjir mei Beethoven syn Njoggende as ylluster foarbyld fan symfoanyske en fokale muzyk yn ienen oankomt en sydlings mei Berlioz syn programmatyske symfonyen, jout mar in heale of in kwart-ferklearring. De wierheid is net sasear, dat Mahler in keunstke fan Beethoven ôfseach of dat er in foarbyld yn Berlioz fûn, mar dat er de skepper waard fan in nij sjenre, yn in oeuvre fan folslein eigen struktuer, in eigen wetjouwing, in folslein eigen doelstelling, in machtige iensidichheid.\nYn Mahler komt, as ik it goed sjoch, de spjalt, de geastlike krisis fan de ein njoggentjinde ieu it dúdlikst en miskien ek it meast tragysk nei foaren. De spanning benammen tusken it romantysk libbensfielen (guon hawwe him, de bewurker fan de hyper-romantyske en faak primityf-bernlike ‘Wunderhorn’-lieten, fan anagronisme beskuldige) en de habitus fan de modern kritysktinkende yntellektueel. Dêr't Brahms en Strauss harren suvere,\noerurven muzikantenatuer har hoede foar in brek yn har persoanlikheid, dêr't Bruckner syn geniaal, ‘boppe-natuerlik’, katolyk-assetysk wêzen him de wjerstân joech tsjin de ûntbinende machten fan it moderne tinken, dêr't Wagner by syn libben alteast de fruchten fan syn grut-germaansk-histoarysk, yn alle gefallen typysk-Dútsk libbensfielen rispje koe, dêr hat Mahler net oan in brek ûntkomme kinnen, faaks de tragyk fan syn Joadsk folk. It suver muzikanteske koe him net befredigje, sadree't er de dirigearstok oan kant lei; de muzyk moast ûnder de hearskippij stean fan ‘hegere doelen’, fan in minsklike universaliteit dy't ek Beethoven mei syn Slotkoar al foarsweefd hawwe moat, mar dan noch yn in fry ienfâldich, rjochtlinich en wat forsearre optimisme, dat him oan Schiller syn minskheids-ideaal noch opwaarmje koe. Tusken Schiller/Beethoven en Mahler lizze Nietzsche en Dostojewsky, beide skriuwersgeasten dy't har plak fûn hawwe yn 'e Europeeske geastlike krisis en dy't Mahler gâns te sizzen hân hawwe. Syn idealisme is oer it naive stadium hinne yn it tragyske en demoanyske bedarre, mar it siket iderkear wer de weromkear nei it naive, as in soarte fan genêsmiddel tsjin it yntellektualisme en de geastlike ûntbining dy't de keunstner yn dat tiidrek bedriigje. Mear as wa ek fan syn muzikale keunstbruorren is Mahler de eksponint fan in fin de siècle, dat earst mei Schönberg en Strawinsky, sa om en by syn stjerjier (1911) in ein nimme soe.\nSpjalt en twastriid behearskje syn libben. De ‘sinlike man’ mei de hege moraal. De Joadske minske dy't yn syn muzyk (de ‘Lieder eines fahrenden Gesellen’) fuortdaliks al ‘die zwei blauen Augen’, ‘das blonde Haar’!) sa ‘Germaansk’ is as 't mar kin. De dichter fan it ienfâldich, rjochtlinich folkslietsje dy't him, nei syn objektyf útgongspunt, ferliest yn de meast komplisearre strukturele problemen, yn de grutste orkest-, koar- en-soliste- apparaten dy't men jin tinke kin (Achtste Symfony), yn 'e folsleine subjektiviteit fan it wrakseljend en oerwinnend yndividu. In komponist dy't stribbet nei dat wat net mear yn klanken út te drukken is, de ivichheid, it himelske, mar dy't somstiden sakket yn in amper mear te fernearen banaliteit. Dy't wifket tusken de abstrakte mystyk fan it ‘Urlicht’ (Twadde Symfony) en de bernlik-epikuristyske konkretens fan ‘Das himmlische Leben’ (Fjirde Symfony). In komponist fan seldsume hichtepunten (ik neam allinne mar dy iene passaazje út it slotdiel fan ‘Das Lied von der Erde’: it ynstrumintaal tuskenspul foàr it tekstdiel ‘Der Bach singt voller Wohllaut durch das Dunkel’, dêr't boppe de ûnwis\nweagjende wikseling a/c fan de unisono-klarinetten de hobo syn hertferskuorrende melody spilet, dêr't foar myn fielen alle weemoed fan de wrâld yn tsien minuten gearlutsen is), mar ek fan smachtsjende wals- en landler-melodyen (Earste Symfony, diel 2), dêr't Johann Strauss him net foar skamje hoegde, en sels fan de meast hupse jachthoarnmopkes dêr't gjin slachtersjonge muoite mei hawwe soe. De komponist fan de koarte, swietlûdige melody, dy't him útdrukke wol of moat yn 'e symfoanyske langte fan sa'n oardel oere en trochkringe yn de mystike geheimen fan de kontrapuntyk. De master yn de muzyk-puer, dy't stribbet nei it muzikaal belibjen fan 'e uterste hichten fan geastlik libben en fisioen, dy't de muzyk in boppe-muzikale, suver boppe-minsklike, filosofysk-religieuze tins meijaan woe, dy't it djipste leed en it navrantste sarkasme bestriden hat mei de heechste triomf oer brutsenens en lytsminsklikheid.\nTekenjend foar syn dualistyske en dochs nei de fersoening taastende geast is dat oanienwei wifkjen tusken en ôfwikseljen fan de fan âlds as lok- en leedtoansoarten belibbe majeur en mineur, in kanteljen dat de gefoelens fan striid en oerwinning, ûnmacht en hege wil ferbyldet. In gearranen suver fan majeur en mineur, dat ek it taastend rikken ferbyldet nei in úteinlike fersoening, nei in harmony dy't net mear fan dizze ierde is.\nYn de ‘Lieder eines fahrenden Gesellen’, in jeugdwurk fan folslein ripe en geve struktuer, fynt men dit dualisme, tusken liet en symfony, tusken ienfâld en kompleksens, tusken suvere muzikaliteit en psychyske spanningen, tusken majeur en mineur al suver demonstratyf oanwêzich. It binne fjouwer lieten foar sjongstimme en orkest, dy't datearje moatte út 'e tiid tusken desimber 1883 en desimber 1884. Wa't kunde hat oan de Mahlerliteratuer sil it bekend wêze, dat de teksten oan himsels taskreaun wurde en suver nimmen hat fersomme om mei klam fêst te stellen, dat Mahler, doe't er dizze lieten skreau, noch gjin kunde hie oan de samling ‘Des Knaben Wunderhorn’, dy't him letter sa faak tsjinne hat en dy't him de needsaak om eigen teksten te skriuwen, ûntnommen hawwe soe. Alhiel wier is dat net. Nimmen hat sa't liket ea de muoite nommen en sneup de hiele ‘Wunderhorn’ ris troch. Dy't dat dien hie, soe ûntdutsen hawwe, dat alteast it earste fan de ‘Geselle’-lieten frij wurdlik weromgiet op\nin (net maklik te finen) ‘Wunderhorn’-tekst, en wol op it achtrigelich lietsje ‘Wann mein Schatz Hochzeit macht’ (oarspronklike úutjefte diel 3, bls. 124; nije tindrukedysje fan Winkler- Verlag, München, bis. 704-705).\nNet maklik te finen, sei ik. Want de earste rigel komt wol yn it register foar, mar dan by it begjinwurd ‘Wann’ (Mahler hat ‘Wenn’) en boppedat makket de tekst titelleas diel út fan in hiel kompleks dat ûnder de mienskiplike titel ‘Tanzreime’ stiet. De aparte gedichten yn dit kompleks wurde oanjûn troch stjerkes en in aparte grutte inisjaal. Sa besjoen binne der meimankoar 15 aparte gedichten. Mar boppedat is ‘Wann mein Schatz’ noch in ûnderdiel fan in frij los kompleks ûnder ien inisjaal, dat hast twa bledsiden beslacht en tsien strofen fan ûngelikens aard en ûngelikense langte befettet. De twa earste strofen dürfan binne ‘Wann mein Schatz’ en ‘Blümlein blau’, dat Mahler ek brûkt hat. Mar dan folget sûnder oergong in tekst yn (Switsersk?) dialekt, wat ek it breklik gearhingjen fan dizze rapsody oanjout. Dochs is der wol wat ferbân te finen: op ânderskate plakken fynt men in klacht oer ôfwiisde leafde. De leafste hat in ‘falsche Natur’ en hja wurdt troch de konkurearjende minnaar nei ‘drei Stein’ oan 'e Ryn brocht: ‘So ist er der Meister,/Und ich bin der Knecht.’ No is de ‘Wunderhorn’-samling fan Von Arnim en Brentano (út 1806- 1808) gjin wûnder fan wittenskip en systematyk, dat it sil net ienfâldich wêze en speur de komôf fan dit ‘Tanzreime’-kompleks nei.\nHoe't dat dan wêze mei, de opfetting ek yn 'e jongste Mahler-literatuer noch trou herhelle, dat de komponist earst yn 'e rin fan 1886-'88, tidens syn ferbliuw yn Leipzig, kunde oan de ‘Wunderhorn’ krige hat, moat dus yn safier korrizjearre wurde, dat er al earder, hoe en wêrwei dan ek, alteast ien ‘Wunderhorn’-tekst koe, miskien dan út in oare boarne. Yn alle gefallen kin fêststeld wurde, dat alteast hjirre de komponist nèt syn eigen tekstdichter west hat. Sels meie wy oannimme, dat dizze tekst oer in ‘Schatz’ dy't ‘Hochzeit macht’ (mar dan mei in òar) mear is as allinne mar de tafallige tekst foar it liet. It is it útgongs- en ynspiraasjepunt fan de hiele syklus, en dus oanrin ta de dramatyske konsepsje. Dy't de biografyske feiten witte wol oer Mahler syn leafdesswierrichheden yn de tiid fan ûntstean fan dizze fjouwer lieten, moat de literatuer yn dat stik mar neislaan.\nWichtiger is de fraach wat Mahler mei dit ‘Wunderhorn’-liet dien hat. Dy't de teksten neist elkoar leit, sjocht al ridlik gau, dat\nde komponist de oarspronklike tekst ombûgd hat nei eigen goedfinen, of leaver: him ûnderhearrich makke hat oan in struktureel en dramatysk gehiel, oan in sintrale tins. In ienfâldige folkstekst wurdt útwreide en ûnderwurpen oan de psychyske spanningen fan it artistyk yndividu; it ûnbewuste en objektive slacht oer yn it oerbewuste en subjektive:\nWann mein Schatz Hochzeit macht, Wenn mein Schatz Hochzeit macht\nHab ich einen traurigen Tag, hab' ich meinen traurigen Tag!\nGeh ich in mein Kämmerlein, Geh' ich in mein Kämmerlein,\nWein um meinen Schatz. Weine! Wein'! Um meinen Schatz,\nBlümlein blau, verdorre nicht, Blümlein blau! Blümlein blau!\nVöglein süsz! Vöglein süsz!\nDu stehst auf grüner Heide; Du singst auf grüner Heide!\nDes Abends, wenn ich schlafen geh, Des Abends wenn ich schlafen geh',\nSo denk ich an das Lieben. denk ich an mein Leid! an mein Leide!\nTypearjend binne de útwreidingen fan 'e tekst, dy't tendearje nei utersten, nei sterk antytetyske wurking. De ‘Hochzeit’ wurdt in ‘fröhliche Hochzeit’, it ‘Kämmerlein’ in ‘dunkles Kämmerlein’, ‘meinen Schatz’ wurdt ‘meinen lieben Schatz’. Typearjend binne ek de 21 útroptekens, dy't de skyn fan fersterking en ferheftiging hawwe.\nMar opfallender binne de alhiel nij ynlaske rigels. It ‘Blümlein blau’ kriget as dramatysk (en ek better muzikaal te yllustrearjen) tsjinwicht in ‘Vöglein süsz’. De skientme fan de wrâld wurdt aksintuearre, mar om de tsjinstelling mear klam te jaan: ‘Singet nicht! Blühet nicht! Lenz ist ja vorbei! Alles Singen ist nun aus!’ Foar de ôfwiisde frijer is gjin treast mooglik; hjir wurdt sterk dramatisearre. Oan 'e ein wurdt it oarspronklik net-rym oplost troch ‘Das Lieben’ te ferfangen troch ‘mein Leide’ (it soe de fraach oproppe kinne: hat Mahler dòchs in oare, mear rymsuvere tekst foar him hân?). Yn alle gefallen hat dêrmei in\npsychology ske yndividualisearring pleats. De naive folksdichter tinkt oan ‘das Lieben’ dat der ienris west hat, mar de oerbewuste keunstner hâldt him dwaande mei ‘mein Leide’. Net allinne de sprong fan ‘Lieben’ nei ‘Leide’ is dy fan de simpele anonymus nei de oerbewuste artyst, mar ek dy fan ‘das’ nei ‘mein’. Yn dit ferbân is ek de omsetting yn rigel 2 fan ‘einen traurigen Tag’ nei ‘meinen traurigen Tag’ fan betsjutting.\nDe dramatyske konsepsje en it skala fan gefoelsoergongen fan de fjouwer ‘Geselle’-lieten litte har al sawat út de muzikale oanwizingen ôflêze; it earste stiet by: ‘Leise und traurig bis zum Schluss’; it twadde: ‘In gemächlicher Bewegung’; it tredde: ‘Stürmisch, wild’ en it fjirde: ‘Mit geheimnisvoll schwermütigem Ausdruck’.\nIt earste liet, ‘Wenn mein Schatz’, jout it dramatysk motyf: de ôfwiisde leafde, mei in idyllyske tsjinpassaazje, de skynbere genêzing fan it leafdesleed yn de natuer (es-majeur, oergeand yn g-mineur) en ôfsletten yn it tredde dieltsje yn d-mineur, wer oergeand yn g-mineur. It twadde liet, ‘Ging heut' Morgens übers Feld’, begjint yn fleurich d-majeur, is in frisse skildering fan it deibegjin, in loksstimming, dy't lykwols mar tydlik blykt te wêzen. Nei in oergong oer b-majeur en fis-majeur, nei de ferhearliking fan de ‘schöne Welt’ en nei de freegjende fariant op it begjintema: ‘Nun fängt auch mein Glück wohl an?’ komt de swier dramatyske ûntkenning: ‘Nein! Nein! Das ich mein',/mir nimmer, nimmer blühen kann’: in tryste negaasje dus, mar dochs noch mei lijen yn fis-majeur hâlden, oant en mei de koarte, elegyske fioelsolo-ôfsluting.\nIt tredde liet, ‘Ich hab' ein glühend Messer/in meiner Brust’, oerhearskjend yn d-lyts, befettet it dramatysk hichtepunt fan de syklus: it barren kriget in hallusinêre krêft. ‘O weh!’ is de iderkear herhelle klacht dy't út dizze gaoatyske oarder opklinkt. Yn in dream sjocht er de faam har ‘blondes Haar im Winde weh'n’, en wekkerskrille heart er ‘ihr silbern Lachen’ opklinken. It slot jout it djiptepunt: ‘Ich wollt' ich läg' auf der schwarzen Bahr',/; könnt nimmer, nimmer die Augen aufmachen!’ Yn in oôfslutend es-mineur komt gjin oerwinning ta stân, dy is weilein foar it fjirde liet, ‘Die zwei blauen Augen’. Yn dit melangolyk e-mineur komt in djipper filosofysk ferstean fan de skieding ta utering. Wol liedt\nit ôfskie fan de blauwe eagen ta ‘ewig Leid und Grämen’, mar dan folget, yn it twadde ûnderdiel, yn suver mjitte foar mjitte öfwikseljend c-majeur en -mineur, it begjin fan de fersoening, it frede hawwen: ‘Ich bin ausgegangen in der stillen Nacht’. En út de gearfetsjende synteze fan ‘Mein' Gesell' war Lieb' und Leide!’ ûntjout har de folgjende faze fan de genêzing by de hyper-romantyske passaazje: ‘Auf der Strasze steht ein Lindenbaum’. Under dy linebeam sliepend, wylst dy ‘seine Blüten über mich geschneit’ hat, komt bewitten fan de fersoening: ‘war alles, alles wieder gut’. ‘Alles! Alles! und Leid! / Und Welt und Traum!’ Sublym is de ynstrumintale slotpassaazje mei har weemoedich-wifkjende en freegjende ppp-ôfsluting yn f-mineur, teweibrocht fan trije fluiten op 'e trijeklank c/f/as mei as begeliedingsmateriaal oars neat as de harp op 'e grûntoan.\nNijsgjirrich is it, dizze grûnkonsepsje fan de ‘Lieder eines fahrenden Gesellen’ te fergelykjen mei it dramatysk plan fan de Earste Symfony, dêr't meloadysk en tematysk materiaal út dizze fjouwer lieten yn ferarbeide is.\nFormeel sjoen heart de Earste Symfony (reekommen yn 1888) net ta de saneamde ‘Wunderhorn’-symfonyen (II, III en IV). Fan it iennichste út de ‘Lieder eines fahrenden Gesellen’ dat oan ‘Des Knaben Wunderhorn’ ûntliend is, fine wy yn de symfony mar in kromke werom. Dochs liket it my nei it foargeande gjin beswier ta en beflap ek dy Earste ûnder de mienskiplike titel. Net allinne is der tusken dy en de Twadde in ferbinende dramatyske skeakel, mar de Earste is ek yn sfear typysk ‘Wunderhorn’-eftich, folle mear as bygelyks de ek allinne ynstrumintale Fyfde. Der rint in tried fan de ‘Wunderhorn’ (‘Wenn mein Schatz’) oer de oare ‘Geselle’-lieten op eigen teksten nei de symfony ta.\nWêrom't Mahler gauris fan syn earder lietewurk yn syn symfonyen brûkte, is net maklik mei wissichheid út te meitsjen. Fansels hinget it gear mei de hiele a-symfoanyske opset, mei de prinsipiële kontradiksje dêr't dizze machtich stribjende wurken, dizze katedralen-yn-muzyk op boud binne: stridich mei de wetten fan de klassike symfony en der dochs hearrich oan wêze wollend. Mar der is ek wiisd op Mahler syn nocht oan it weromblêdzjen yn eigen muzikaal libbensboek. Wy fine dat ek by oare komponisten, mar dan meast yn spesjale ferskiningsfoarmen: it omwurkjen fan\ngelegenheidswurk foar mear bliuwende doelen (Bach), it fariëarjen fan in eigen liet-tema (Schubert), it omsetten fan in wurk yn oare besetting (Beethoven, Ravel, Strawinsky). By Mahler leit it prinsipiëel oars: eksistinsjeler, soe ik hast sizze wolle, minder yn it suver technysk flak, mear út need of needsaak, as geastlik aventoer. By in sa sterk ‘autobiograaf’-yn-muzyk hat sok eksperimintearjen mei eigen materiaal in djipper oarsaak as bygelyks foar Beethoven it omsetten fan in trio yn in kwartet of in (it) fioelekonsert yn in piano-konsert, giet it benammen om in sterker psychysk spannen fan it earder skreaun materiaal. Mahler wie in man dy't, soms op it patologyske ôf, út wie op fersterking en ferheftiging fan de ekspresje. Men hoecht syn soms bjusterbaarlike partitueroanwizingen mar te lêzen. Ien dy't yn in wiere titane- striid stribbe nei in ekspânsje dy't, minsklik sjoen, faak op oerspanning delkaam. Yn dat ramt past dit omsetten. It ferwyt dat men wolris heart, dat dizze ‘Geselle’-melodyen winliken hielendal net geskikt binne foar de symfoanyske konsepsje, giet sûnder mis op, mar der is ek in oare kant: it bewizen dat it wòl kin, de krêftprestaasje om mei ûngaadlik materiaal dochs strukturele doelen te berikken, it ta de heechste funksje en potinsje op te fizeljen.\nDe dramatyske konsepsje fan de Earste Symfony is net botte oertsjûgjend. Nijsgjirrich en tekenjend is it literêr program dat de komponist oarspronklik ta dit wurk jûn hawwe moat: earste diel: ‘Frühling und kein Ende’, twadde diel: ‘Bluminen-kapitel’ (nei in roman fan Jean Paul), tredde diel: ‘Mit vollen Segeln’, it fjirde: ‘Des Jägers Leichenbegrabnis, ein Totenmarsch in Callots Manier’ (Callot: ferneamd Frânsk graveur fan de ‘Misères de la guerre’).\nIt hiele wurk hie ‘Titan’ hjitte moatten, ek nei Jean Paul. Op it earste each sjocht men al, dat dizze titels troch har ûngelyk-soartichheid gjin reëel ferbân suggerearje. Opfallender is jitte, dat diel 3 en 4 by einsluten omwiksele binne en de deademars oan it folle-seilestadium foarôfgiet. Dat Mahler sels dit program falle litten hat, sil wol mei dy ûndúdlike opset gearhingje en net allinne mei syn (teoretysk) stribjen nei absolute, net-programmatyske muzyk. Yn de definitive foarm binne de partituer-oantsjuttingen dan ek suver muzikaal en jouwe gjin oanwizing foar in (auto)\nbiografysk drama: 1: ‘Langsam. Schleppend. Wie ein Naturlaut’. 2: ‘Kräftig bewegt’ (Trio: ‘Recht gemächlich’). 3: ‘Feierlich und gemessen, ohne zu schleppen’ (ûnderweis earne noch: ‘Mit Parodie’ en ‘Sehr einfach und schlicht wie eine Volksweise’). 4: ‘Stürmisch bewegt’.\nDe oanlieding ta de ‘Geselle’-lieten, it ynspiraasjepunt, it tragysk útgongspunt (‘Wenn mein Schatz’) ûntbrekt dus yn de symfony. It twadde liet (‘Ging heut' morgens übers Feld’) is earste diel wurden, alteast behearsket it earste diel in stikhinne. It ‘Frühling und kein Ende’ kin hjir letterlik op fan tapassing bliuwe: it liet ferliest ûnderweis syn fleur en syn optimisme yn de negearjende ôfsluting (‘Nein! Nein! Das ich mein',/mir nimmer, nimmer blühen kann’), it symfony-diel net.\nIt Scherzo, mei syn wals- en ländler-melodyen (it bringt jin hjir en dêr ek Tsjaikowsky yn 't sin, dy't tinkt my mei Mahler mear besibbens hat as ornaris oannommen wurdt!), hat gjin direkte oanknopingspunten mei de liete-syklus, wol yndirekte, lykas wy sjen sille.\nIt tredde diel, de treurmars, hat as haadtema de mineur-omsetting fan de bekende kanon ‘Frère Jacques’ - foar it gemak sprek ik fierderop mar fan ‘Fader Japik’ - mei swier kontrabaswurk, ien fan de meast markant-lugubere stikken dy't Mahler skreaun hat. As twadde temagroep fungearje inkelde sigeunereftige passaazjes. Mar dat tematy sk kompleks wurdt frij hommels ôfbrutsen, en troch wat harpakkoarden ynlaat, bloeit de swietlûdichste en meast romantyske melody op út de ‘Geselle’-lieten, út it fjirde liet ‘Die zwei blauen Augen’, mar dan net it begjin, mar de ein, fan de passaazje ‘Auf der Strasse stand ein Lindenbaum’ ôf oant en mei wat ik de úteinlike fersoening neamd haw, 28 mjitten lang en sûnder fariearring dat 't makket. Dêrnei komt sûnder oergong as reprize it deademarstema wer werom, mei wat der fierder byheart. De fersoeningsidee út de ‘fahrende Geselle’ leit dus yn de symfony bespjelde yn 'e humoristysk-lugubere deademars, is werombrocht, tige Mahleriaansk, ta ‘oantinkens- yntermezzo’, mar mear út ferlet fan in filosofysk of autografysk boadskip, wol ik leauwe. It lit yn alle gefallen sjen, hoe swier as Mahler syn psychologyske yntinsjes yn de muzikale struktuer underbringe kind hat.\nYn de Finale spant de komponist syn doelen wol it heechst, hjir spilet it hichtepunt, it ferheftich en út ûntsachlike siels-spanning fuortkommend dramatysk barren. Dit diel hat dus ta in\nhichte de funksje dy't yn de liete-syklus it tredde diel hat (‘Ich hab' ein glühend Messer’). Wol is hjir ek in fersoening oan 'e ein, mar in folslein oarenien as de weemoedich-taastende berêsting fan ‘Die zwei blauen Augen’, in yn syn koraaleftigens mear religieus oandwaande oplossing, in oerwinning yn pleats fan in selsoerwinning. Ik leau net, lykas guon opmurken hawwe, dat dizze Finale in typysk foarbyld fan Mahleriaanske oerspanning is, al hoe'n dramatyske konfliktstoffe der ek yn opsteapele leit tusken it needlotsmotyf dat de ynset behearsket (it liket in meloadyske ferheftiging en ferhastiging fan it saneamde needlotsmotyf út Beethoven syn Fyfde) en de Bruckneriaanske koraal-figueren oan 'e ein. Yn ien passaazje fynt men, wer by wize fan oantinken, flarden út de ‘Geselle’-lieten, mar gjin nije en alhiel net út ‘Ich hab' ein glühend Messer’!\nWat nei myn betinken dizze symfony byinoar hâldt, is net sasear dy frijwat ûndúdlike dramatyske konsepsje (al falt der genôch oer te spekulearjen), mar de sterke ienheid fan it motivysk materiaal. In ûndersiik dêrnei lit ús sjen, dat Mahler út de ‘Geselle’-lieten benammen oernommen hat wat op 'e ien of oare wize yn't lyk te bringen wie mei de delgeande kwart (do/sol), dy't as elemintêre boustien it hiele wurk behearsket.\nIt earste diel set wifkjend en taastend yn mei de skildering fan it deilemieren. Al daliks is, tsjin in ‘boppegrûn’ fan strikers-flageoletten, yn de houtblazers dat delgeande-kwartmotyf te hearren (a), dêr't dan yn mjitte 30 it koekoeksmotyf foar de klarinet út fuortkomt (b),- ‘Der Ruf eines Kukuks nachzuahmen’, stiet der frij oerstallich by:\nMar dit kwart-koekoeksmotyf is meiïens it útgongspunt foar it haadtema fan dit earste diel, neffens it liet ‘Ging heut' morgens übers Feld’ (c), yn de symfony ynset fan de selly en bassen, letter troch de fioelen oernommen (d).\nBoppedat, mar dat leit net sa fuortdaliks foar 't ear, kin men dit kwart-motyf (mar yn net-inisjale posysje en yn mineur-ferbân), ek al sinjalearje yn it earste ‘Geselle’-, dus it ‘Wunderhorn’-liet: ‘Wenn mein Schatz’, en wol yn it orkestfoarspultsje (e), dêr't letter, troch ferstadiging, it haadtema fan dit liet út fuortkomt (f). Der is dus sûnder mis in, lit it dan wêze fiere relaasje tusken it ‘Wunderhorn’-liet en de symfony.\nIn wichtich bymotyf, út in twadde liet, ‘Ging heut' morgens’, yn de symfony oergien, is it motyf dat men fynt op 'e tekstpassaazje ‘Guten Tag’ (g), dat oan 'e iene kant besibbens toant mei it haadtema fan it earste liet (f) en dat oan 'e oare kant yn de symfony, mei in lytse meloadyske en metryske feroaring as troch-wurkingsfiguer, in eigen libben begjint (h):\nYn diel II, it Scherzo, fynt men as útgongspunt wer de delgeande kwart, no yn trijekwartsmjitte (j), dêr't njonkelytsen it haadtema oer hinne boud wurdt, dat ek wer yn net-inisjale posysje en metrysk ferskood de kwart-sprong sjen lit (k) en dus oerienkomst hat mei e:\nEk yn diel III, de treurmars, foarmet de delgeande kwart útgongspunt en strukturele basis, dus wer as begeliedingsfiguer, en wol foar de pauken, dy't, letter stipe fan 'e kontrabassen, dit kwart-\nmotyf net minder as 34 mjitten lang by wize fan ‘basso ostinato’ folhâlde, wylst nei twa mjitten al de solo-kontrabas (mei soerdine, ek wer sa'n Mahleriaansk effekt!) hjir syn navrant ‘Fader Japik’-tema oerhinne bout (m), dat, kanonysk útwurke, fermongen wurdt mei oare, skrille, ferheftige en soms suver jankerige motiven, dêr't ek wer ien by is (n), dat troch de kwartsprong-mei-foarslach besibbens hat mei it earste ‘Geselle’-liet (e-1):\nWa't de ‘Fader-Japik’-kanon ken, wit dat dy ek ôfsletten wurdt mei do/sol/do, dus mei de ‘ûnderlizzende’ kwartsprong. Mar ek yn it fjirde ‘Geselle’-liet (‘Die zwei blauen Augen’) fine wy dizze ‘koppige’ basfiguer-yn-kwartsprongen werom, dêr't pauken, harp en kontrabas it 19½ mjitte folhâlde, en wol yn de tuskenpassaazje dy't, wifkjend op majeur en mineur, foarôfgiet oan de tekst ‘Auf der Strasse stand ein Lindenbaum’. En krekt dat slotdiel is, lykas wy seagen, it swiet-romantysk tuskenstik fan de treurmars wurden! Noch dúdliker wurdt de besibbens fan al dit materiaal, as wy sjogge dat de mineur-ôfsluting fan dit liet (foar trije fluiten en harp), de freegjende, sweevjende fersoening dy't mei ham en gram, mar in toan heger (fan F nei G) transponearre, yn de symfony oernommen is, wer in fiere oerienkomst toant mei it fuortdaliks folgjende ‘Fader Japik’-motyf (o):\nTegearre mei in soarte fan ‘oantinkensfantasy’ en it ferlet fan in abrupte, skrille tsjinstelling meie wy dochs benammen de antisipaasje op dit meloadysk fragmintsje (F/G/As) en de ynfloed fan it foarôfgeande kwart-motyf ferantwurdlik stelle foar it ynfieren fan dit stik swietlûdichheid mids de navrante irony fan de treurmars. Dúdlik in suver-muzikale oanlieding dus.\nDe Finale bringt mei syn ‘Stürmisch bewegt’ en syn frenetyk út de stoarm opkhnkend needlotsmotyf gâns nijs, mar yn de\ntrochwurking treffe wy yn it koart ferbân fan achttjin mjitten (part, nûmer 39-41) allerhande flarden fan oantinkens út de eardere dielen oan, bygelyks de foarbylden a, b, c en h. Mar boppedat is it koraaleftige fersoeningsmotyf (p) wer tige nei besibbe oan it begjintema fan diel I (a), wêrmei't de rûtnte sletten is en it sykjende, taastende fan de ynset fan de symfony syn foltôging fûn hat yn in sterk religieus kleurde oerwinnings ‘fanfare’ (p).\nNet alderearst de filosofy, it boadskip, de dramatyske opset hat beskiedend west foar de besibbens tusken de ‘Geselle’-lieten en de Earste Symfony, mar nei myn betinken komt dy besibbens benammen fuort út motivyske relaasjes, leit dus typysk yn it suver technysk-muzikale (al moat men dizze twa driuwfearen fansels net te sterk skiede). Mear as yn letter symfoanysk wurk hat Mahler yn dizze earste in ienheid skeppe wold troch besibbe toanmateriaal, dêr't de delgeande kwart it sintrum fan is. De fokale middels fan symfony II, III, IV en VIII, dêr't in dúdliker dramatysk-filosofyske konsepsje oan ta grûnslach leit (al moat men dy benammen wat de ynstrumintale dielen oanbelanget ek wer net oerdriuwe), hat er hjir net te baat nommen. De ienheid fan Symfony I is net alderearst ien fan sintrale tins, mar fan motyf, fan muzikale boustien. Op himsels is dat neat bysûnders. Tematyske besibbens tusken dielen fan ien wurk komt ek by de klassiken al foar en oars kin men byneed de ferneamde kymsel-teory tuge litte, al is dat hjir gjin ûntdekking fan komsa. Mar it bysûndere is, dat Mahler it hjirre folle sterker en prinsipiëler hiem hat as yn syn letter wurk, dêr't de ienheid mear leit yn it program of it boadskip of, suver muzikaal, yn it polyfoane puzzelwurk dêr't de komponist him fan syn Fyfde Symfony ôf mei stúdzje op talein hat.\nDe oare ‘Wunderhorn’-symfonyen moat ik koart oer wêze. Hjir hat Mahler de minsklike stimme te help roppen om syn wrakselingen mei de grutte problemen fan libben en dea, fan God en minske, fan ierde en himel út te byldzjen. Hjir is de bân mei de ‘Wunderhorn’ twasoartich: suver ynstrumintaal, lykas yn de Earste Symfony, mar ek fokaal. It Scherzo fan de Twadde Symfony (reekommen yn 1894) is in suver orkestrale bewurking en útwreiding fan it earder komponearre satirike oan Abraham a Sancta Clara taskreaune ‘Wunderhorn’-liet ‘Des Antonius von\nPadua Fischpredigt’: it ferhaal fan de hillige Antoanius dy't, út wanmoed om de lege tsjerken, dan mar foar de fisken preket. Hja komme allegearre en it foldocht mar skoan: ‘Die Predigt hat g'fallen’, mar... by einsluten bliuwt in fisk in fisk, de snoek in dief, de karper in frethals, ensafuorthinne, net oars as... de minske.\nHjir docht him de frage foar: Wat wol Mahler der mei yn syn ‘Opstanningssymfony’: nei de deademars fan diel I (dêr't sa't hjit de held út de Earste Symfony yn nei it grêf droegen wurdt) en nei dat leaflik Andante fan diel II? Wat bedoelt dit útwreide stik ympressionisme, dit spoekeftich gewynder, dit estafetterinnen fan blazers en strikers, dit fladderich krijoanboartsjen fan lytse mozayk-figuerkes út it liet, dêr't de eigentlike melody minder in rol yn spilet as in flechtich, hastich begeliedingsmateriaal fan de strikers? Norbert Loeser sjocht yn dit Scherzo de fertolking fan it Europeesk nihilisme. En de sprong fan Antoanius syn ûnnoflik wjerfarren mei de dôfhûdige fisk nei dat Europeesk nihilisme is miskien net iens sa gek. Dat nimt net wei, dat oaren der de wjerslach yn sjoen hawwe fan alle ierdsk fertriet-en-ellinde of fan it redeleas libben fan de dieren (wat by dy fisken ek past) en dat men der faaks ek noch oare kanten mei út kin. Mar men ferjit by soksoarte fan ‘Deutung’, al of net troch Mahler sels ynjûn of yn 'e hân wurke, sa maklik it eksperimintele, it technysk boartsjen mei it materiaal, dat wol sizze: de muzyk sels. Yn alle gefallen tsjutte de partituer-oanwizingen (‘In ruhig fliessender Bewegung’, ‘Sehr gemächlich’, ‘Mit Humor’, ‘Sehr getragen und gesangvoll’, ‘Sehr gesangvoll’) net op in oerfloed oan Europeesk nihilisme, minsklik leed, wanhope en fertwiveling... Mar bedoeling en resultaat binne no ienris net altyd identyk.\nDêrnei folget it koarte fjirde diel: nei it koraaleftich foarspul set de altsolo de Wunderhorntekst ‘Urlicht’ yn (tindrukedysje bls. 297), oernommen sûnder tekstferoaring of -útwreiding fan de betsjutting (allinne de útroptekens lykje wer Mahleriaansk!). It is in prachtich liet fan bernlik-devote mystyk, kulminearjend yn de rigel ‘Ich bin von Gott und will wieder zu Gott’ en sa de ynlieding foarmjend ta de machtige opstanningsfinale mei koar, sopraan- en altsolo, mei in oerweldigjend orkest-apparaat (bygelyks twa harppartijen, ‘jede mehrfach besetzt’!), foar in part ‘in weitester Feme aufgestellt’, mei as klimaks de feroare tekst nei Klopstock op it motyf fan ‘Der grosse Appèl’, dêr't ik hjir fierder oan foarbygean moat.\nYn de Tredde Symfony (reekommen 1896), de langste fan allegear (benei twa oeren) leit it sawat krektlyk. Ek hjir in ynstrumintaal Scherzo, as de symfoanyske útwurking fan it ‘Wunderhorn’-liet ‘Kukuk hat sich zu Tode gefallen’, dat wy yn Mahler syn lietesamlingen oantreffe as ‘Ablösing im Sommer’. Benammen net ien fan syn bêste lieten: it wat triviale en yrritearjende trioaltsje is yn de symfony weiwurke en it begeliedingsmateriaal spilet wer in rol fan komsa. It is in tredde diel, dat earst ta byskrift hie: ‘Was mir die Tiere im Walde erzählen’, en dêrmei is it ‘filosofysk’ ferbân tusken liet en symfony aardich goed ferklearre (better as it Dionysysk earste diel - ‘Pan erwacht. Der sommer marschiert ein’, dat foar myn fielen mear hat fan in Prusyske ‘frische und fröhliche Krieg’). Wol is de nachtegeal, dy't yn it liet it wurk fan de deafallen koekoek oernimt, op himsels noch gjin samling ‘Tiere im Walde’, - mar it gealtsje is hjir útwreide ta in hiele avifauna, mei as tuskenspul in kearmannich in lang net ûnaardich mar ek net ûnbanaal stikje posthoarn út it Dútske Biedermeier. Mar oars, wat in macht en floed fan ympresjes en ynstrumintale effekten. En dêrby, wol men ek dit diel opfetsje as in skildering fan ierdske pine en lust, dan mei dat hinnebruie.\nEn dan komt mei it fjirde en fyfde diel it fokaal apparaat wer yn aksje en dêrmei binne wy wer dúdlik op geastlik terrein. Earst is it, foar altsolo, in yn it hiele ferbân wat frjemd bylkjende tekst fan Nietzsche, ‘Zarathustra's Nachtliet’ of leaver ‘Rundgesang’, wurdlik earbiedige, mar fansels wer bespjelde yn útroptekens, dat lykas yn de Twadde it ‘Urlicht’ de oerwinning op pine en leed ynliedt. En dêrnei folget as ferlossingssêne wer in ‘Wunderhorn’-tekst, nammentlik it simpel ûntroerjende ‘Armer Kinder Bettlerliet’ (tindrukedysje, bls. 674). Folle hat Mahler yn dit liet net feroare, mar wol hat er op masterlike wize de gelegenheid ta dramatisearring dy't it biedt, te baat nommen. Trijestimmich frouljuskoar sjongt de eigentlike tekst (‘Es sungen drei Engel einen süssen Gesang’), tsjin de eftergrûn fan in oanhâldend ‘Bimm bamm’ fan it jongeskoar, en fertolket ek de rol fan Jezus, dy't oan Petrus, de oertrêder fan de ‘zehn Gebot’, dus de swakke en sûndige minske, frijdom fan sûnden en ivige himelske freugde taseit. De altstimme fertolket de rol fan Petrus en wurdt troch it koar dramatysk ûnderbrutsen mei de fan Mahler sels tuskenfoege\nrigel ‘Du sollst ja nicht weinen!! Sollst ja nicht weinen!’ Fan belang is, dat de komponist yn dit liet al meloadyske iigueren brûkt dy't letter yn de Finale fan de Fjirde Symfony werom-komme, mar dan yn in wat oare geastlike ambiânse. Op 'e selde melody dêr't men de niis sitearre rigels (en dêrop folgjend de klacht fan Petrus: ‘Ich hab' übertreten die zehn Gebot’) yn de Tredde Symfony op sjongen heart, klinke yn de Fjirde de frijwat ‘materialistysker’ rigels: ‘Der Wein kost kein Heller / Im himmlischen Keller/ Die Englein, die backen das Brot’! Aardich om ris te redendielen oer de ferhâlding fan ‘ynhâld en foarm’...\nHjir komt dus it ferbân tusken Tredde en Fjirde al ta utering. Wat yn II benammen yn de ‘Prusyske oarloch’ fan it earste diel (Richard Strauss seach der in maaie-optocht fan arbeiders yn!) en yn de fokalyske dielen bewraksele wurdt en yn de prachtige (ynstrumintale) Adagio-Finale ta geastlike besinking komt, is yn Symfony IV (reekommen 1900) ta probleemleaze wissichheid wurden. Tagelyk hat mei dy Fjirde alteast de symfoanikus Mahler ôfskied fan ‘Des Knaben Wunderhorn’ nommen. It is de minst swiere, de meast populêre, fol ‘Naturlaut’, beheind fan langte en orkestapparaat, net sûnder skril effekt hjir en dêr (de ien toan te heech stimde solo-fioele yn diel 2), mar sûnder treur- of oare mars, sûnder hyperdramatyske Finale, mar mei in prachtich Adagio, ien fan de hichtepunten út Mahlers hiele oeuvre, en mei ta Finale it ‘Wunderhorn’-liet, dat oarspronklik ornearre wie foar de Tredde, mar dêr net brûkber mear wie om de ûnbidige langte fan de seis dielen en wierskynlik ek meidat dit epikuristysk liet nei de ingelesang net sa goed mear foege. Eat fan de melody komt, lykas wy seagen, yn dy ingelesang nammers al foar.\nDe tekst, dy't yn de Mahler-literatuer bekend stiet as ‘Das himmlische Leben’, hat yn de ‘Wunderhorn’ (tindrukedysje, bls. 207-208) de titel ‘Der Himmel hängt voll Geigen’, mei as ûnderskrift ‘Bayrisches Volkslied’. Mahler hat, mei gâns rjocht soms, kritysk stien tsjinoer de titeljouwing fan Brentano en Von Arnim. Mûnling oerlevere, anonime lieten (en dy binne der yn de samling by 't soad) hawwe út soarte gjin titel en dan waard der mar ien op makke. Ik wit net oft de oantsjutting ‘Das himmlische Leben’ fan Mahler sels is of fan syn biografen of kommentatoaren, mar hy wekket sa op 't each nochal ‘drege’ of miskien\nearder ‘hege’ ferwachtingen. Faaks is fandatoangeande, al komme yn it liet sels gjin ‘Geigen’ foar, ‘Der Himmel hängt voll Geigen’ noch sa aardich wol: it is in liet dat yn tige konkrete, soms suver wat iroanysk-primitive bewurdings de himelske sillichheid skilderet, kompleet mei it ‘tanzen und springen, hüpfen und singen’ en it hiele himelsk menu, fan it slachte lamke, fan oksen, reebok en oare gebradens oant brea, krûden, wyn, asperzjes, beane, apels, parren en druven, koartsein alles wat jin yn sa'n Loailekkerlân mar yn 'e hals waait. Kompleet ek mei Herodus, Peter, Johannes, Lukas, Martha, Cecilia en Ursula, koart en ûnearbiedich sein: de hiele santepetyk.\nEigenaardich is, dat Mahler út dy fan him oars moai goed respektearre tekst (allinne goed tweintich útroptekens, en in pear wurden feroare) net minder as fjouwer rigels weilitten hat. In suver muzikaal-technyske reden kin dat hast net hân hawwe. De oarspronklike tekst hat fiif strofen fan elk tsien rigels en it trochkomponearre karakter fan Mahler syn ferklanking (mei trijeris in muzikaal tuskenspul) hie tinkt my dy fjouwer rigels ek noch wol bod jaan kinnen. Se folgje op 'e meidieling dat Sankt Peter ‘mit Netz und mit Köder’ nei de himelske fiver taset en wurde folge fan de rigel ‘Sankt Martha die Köchin muss sein’:\nSein Leben einbüssen.\nDizze weilitten passaazje hat twa eleminten yn: de fisken en de marteldea fan de Hillige Laurentius, in frijwat sûnderling ferbân. In ferklearring kin ik net jaan. Mooglik is der in religieuzen-ien: eigenaardich is nammentlik dat it wurd ‘Fasttag’ (yn it fiskiters-ferbân) yn Mahler syn tekst feroare is yn ‘Festtag’. Mar mooglik is ek, dat dit let-midsieusk konkretisme-fan-iten-en-drinken de kekene idealist Mahler oer de skreef gyng. De hiele tekst past, lykas dúdlik is, net sa bot yn it ferheven ramt fan de Tredde Symfony mei syn ‘Es sungen drei Engel’. Mar der is idealisme yn graden: pasten dy twa fiskrigels wer net yn de dochs minder ferheven sfear fan de Fjirde Symfony? Of hawwe faaks de minne ûnderfinings fan de hillige Antoanius fan Padua Mahler warskôge? Of wie it mear, mar dan ek wol tige materiëel: mòcht er gjin fisk?\nBy einsluten ferlost dy wol tige lytsminsklike ‘ferklearring’ ús noch net fan de fraach wêrom't Laurentius net allinne syn libben, mar ek syn plakje yn it ryk fan hearlikheden ferlieze moast. Wie hjir in suver Freudiaanske sprong fan de neffens it sizzen op in roaster brette martelder nei de warbere fiskbriedende Martha de komponist al te grouwélich?\nMei de losse ‘Wunderhorn’-lieten, mei-inoar 21 stiks, bûten de iene ‘Geselle’-tekst en de trije al besprutsene dy't yn symfonyen plak fûnen, komme wy op mear literêr terrein. Winliken soe men hjir de measte earbied foar de grûntekst ferwachtsje: se binne ommers net ûnderhearrich oan in struktureel doel, oan in hegere ienheid, se steane op harsels. Mar krekt yn guon fan dizzen hat Mahler frijwat yngrypt, troch bekoarting, mar ek troch útwreiding of ferfanging fan strofen. Mar tsien fan de 21 binne gelykbleaun, ôfsjoen fan oare stavering, in inkeld feroare wurd om lûds- en metryske reden, rigel- of motyfherhellingen en fansels de nedige ûnnedige útroptekens. Ek it weilitten fan ien of twa rigels hjir en dêr lit ik mar foar wat it is.\nHistoarysk sjoen hearre dizze 21 lieten ta trije tiidrekken: I. Njoggen jeugdlieten (‘Lieder aus der Jugendzeit’), ûntstien 1880-'92, neffens de Wurkekatalogus fan de Ynternasjonale Mahler-Gesellschaft (mar guon skriuwers jouwe oare jiertallen!). It earste fan de trije ‘Hefte’ jout teksten nei R. Leander en Tirso de Molina. Heft II en III allinne ‘Wunderhorn’-teksten. Neffens de neamde katalogus binne dizze jeugdlieten allinne mei piano-begelieding ferskynd, mar fan guon besteane opnamen mei orkest. It binne (mei tusken heakjes de oarspronklike titels, foarsafier ôfwikend): 1. ‘Um schlimme Kinder artig zu machen’ (Um die Kinder still und artig zu machen). 2. ‘Ich ging mit Lust durch einen grünen Wald’ (Waldvögelein). 3. ‘Aus! Aus!’ (Abschied für immer). 4. ‘Starke Einbildungskraft’. 5. ‘Zu Strassburg auf der Schanz’ (Der Schweitzer). 6. ‘Ablösing im Sommer’ (Ablösing). 7. ‘Scheiden und Meiden’ (Drei Reiter am Tor). 8. ‘Nicht wiedersehen!’. 9. ‘Selbstgefühl’.\nII. De tsien eigentlike ‘Wunderhorn’-lieten, ûntstien 1892-'95 neffens de Wurkekatalogus (mar 1888-'90 neffens Richard Specht yn de Philharmonia-partituer!): 10. ‘Der Schildwache\nNachtlied’. 11. ‘Verlor'ne Müh'’. 12. ‘Trost im Unglück’ (Geh du nur hin, ich hab mein Teil). 13. ‘Wer hat dies Liedel erdacht?’ 14. ‘Das irdische Leben’ (Verspäting). 15. ‘Des Antonius von Padua Fischpredigt’. 16. ‘Rheinlegendchen’. (Rheinischer Bundesring). 17. ‘Lied des Vervolgten im Turm’. 18. ‘Wo die schönen Trompeten blasen’ (Bildchen). 19. ‘Lob des hohen Verstandes’ (Wettstreit des Kuckucks mit der Nachtegall). By dizze tsien, sawol mei orkest as mei piano, en dan ek noch foar ‘hohe’ en foar ‘tiefe Stimme’ útjûn, slute neffens tiid fan ûntstean oan de trije al behannele lieten út Symfony II, III en IV, ek apart útjûn mei piano en mei orkest: ‘Urlicht’, ‘Es sungen drei Engel’ en ‘Das himmlische Leben, respektivelik 1894, '96 en '92.\nIII. Twa fan de sân ‘Lieder aus letzter Zeit’ (1899-1903), mei orkest èn piano útjûn en foar trije stimhichten sels: It binne: 20. ‘Rewelge’ en 21. ‘Der Tamboursg'sell’. De oare fiif ‘letzte Lieder’ binne op tekst fan Ruckert.\nWat alderearst al yn 't each rint, binne de mannichte titel-feroarings. By mar tsien fan de 21 binne de titels suver of alhiel gelyk. By de nûmers 2 en 5 hat Mahler de begjinrigels as titel nommen, by 18 brûkt er, lykas wy sjen sille, in rigel út 'e ein fan it gedicht. Soms wurdt de titel justjes liniger makke (1, 16), ferdúdlike (6), feralgemiene, mei in soarte fan moralistyske bysmaak (7, 12, 19), yn it lêste gefal iroanysk, it giet oer it ‘dom’ ferstân fan de ezel). Faak kin men fan titelferbettering sprekke, mar net, tinkt my, by 3,7 en 19. Dúdlik is yn alle gefallen dat de faak wat willekeurige titeljouwing fan Arnim en Brentano de komponist net oer alle boegen noaske.\nIt is net ienfâldich in gearfetsjende omskriuwing te jaan fan de ‘Wunderhorn’ nei ynhâld en sfear. Folle systeem sit der net yn en der is in soad ferskaat. Wol mei sein wurde, dat, yn tsjinstelling ta oare midsieuske-poëzijsamlingen út de romantyske tiid, dit boek in frij sterke ‘kulturele’ ynslach hat. Ek dêr't dizze poëzij fan anonime komôf is, hat se lang net altyd mear dat mystyk ‘oer’-karakter dat de iere romantyk der faak oan taskreau. Neist it naive is in protte dêr't technyk en keunstfeardichheid út sprekt. Gâns is dan ek net út 'e folksmûle opskreaun, mar út 15de- of 16de-ieuske skriftlike boarnen oernommen. By de 25 fan Mahler\nbrûkte teksten wurdt tsien kear in skriftlike boarne opjûn en tsien kear ‘mündlich’. Boppedat is hast net út te meitsjen wat yn dizze monumintale samling no autentyk is of net, noch hoe't de gearstalders der mei omsprongen. Der wurdt sein (ik kin dêr net oer oardielje), dat hja der ek fan har eigen wurk tuskentroch slûke hawwe, in bekende mystifikaasjefoarm yn de romantyske tiid (Eelco Verwijs!). Yn alle gefallen meitsje gâns fan dizze gedichten in net mear suver midsieuske yndruk, guon in hast ‘moderne’, ek troch har technyk en rymsuverens.\nDe yndieling yn rubriken dy't yn diel III fan de oarspronklike útjefte te finen is (bls. 253) gunt ús ek al net folle hâldfêst: geastlike lieten; hantwurkslieten; histoaryske românsen; leafdelieten; drinklieten; oarlochslieten. Dy yndieling is summier en ek te skerp: guon skiften rinne folslein trochinoar hinne. dat Mahler út diel 112, út diel II 6 en diel III 7 teksten nommen hat, bringt ús ek al net folle fierder. Diel II befettet in soad lange balladen en histoarjestikken, bledsiden en bledsiden lang soms, dy't fansels net brûkber wiene. Diel III hat it karakter fan in ‘neilêzing’ en jout as oanhingsel ‘Kinderlieder’, dêr't Mahler net fan brûkt hat.\nAs wy lykwols efkes oan de neamde yndieling fêsthâlde, docht bliken dat it tal geastlike lieten by Mahler lyts is: allinne de trije symfony-dielen en Sint Antoanius fan Padua kinne wy der ta rekkenje. Mar ien yn de ‘losse’ groep dus, en dat is dan ek noch in swak foarbyld (mear satiryk-anekdoatysk as religieus). Hantwurksen drinklieten binne der net by. Wy hâlde dan dus oer: histoaryske românsen, leafdes- en oarlochspoëzy. En yndied spylje de measte lieten wol yn it mienskiplike flak fan dizze trije, as men de ‘histoaryske’ ta ‘legindarysk’ meitsje wol. It algemiene type is, soe men sizze kinne: it ferhaal fan de soldaat, dy't in ‘Feinsliebchen’ hat of net mear hat of kwyt wol of kwyt moat of noch net hat. Soms ûntbrekt de soldaat of hy is in ‘Bube’ of in ‘Büble’, soms ûntbrekt de leafde en soms is ek it epysk karakter mar swak. Der binne in mannich barsangen by. Yn alle gefallen beweecht dizze dichtkeunst har by foarkar tusken it soldate-bestean en de romantyk fan de al of net beäntwurde leafde (resp. skieding-yn-de leafde). Gebieten dus, dy't men yn Mahler syn oar wurk (symfonyen, ‘Kindertotenlieder’, ‘Das Lied von der Erde’) net sa tige tsjinkomt, en de ‘fahrende Geselle’ komt hjir ek net mear foar. Gebieten mooghk dêr't er minder persoanlik by betrutsen wie, objektiver foaroerstie.\nDe ‘foarleafde’ foar it militêre (wy seagen ek al sokssawat yn\ndiel I fan de Tredde Symfony, al hjit dat dan offisjeel ‘Pan erwacht’) like oars wol in typyske trek yn dizze lieten. Gauris stiet de ‘soldaat’ (tamboer, skyldwacht, huzaar) oan 'e poarte fan de dea en spilet de lugubere, makabere soldatedea syn liet yn in griemmank fan heroyk, leafdesgefoelens en ferskrikkingen. Mooglik moat men hjir ferbân sykje mei jeugdoantinkens út Mahlers bertestêd, dêr't garnizoen en militêre mars op 'e lytsjonge in grutte yndruk makke hawwe soene. Mooglik wie de ‘soldaat’ (mar dan yn syn midsieuske, ‘ûnskuldiger’ foarm, as argetype in soarte fan winskdream foar syn lichaamlik net sterk gestel en syn geastlik wurk oer, wa sil it sizze? Mar it liket ús-modernen dochs wol wat yn striid ta mei mahler syn sterk etysk, idealistysk en op it wolwêzen fan de minskemienskip ynsteld aard. It treflikst en suggestyfst fine wy it yn ‘Revelge’ (= Réveille) mei de slotstrofe (neffens de ‘Wunderhorn’-tekst):\nTralali, Tralaley, Tralala (Mahler: ‘Tralalara’)\nBenammen yn dit faak-fertolke liet fan hast symfoanyske alluere, ryk oan grouwélich en skril eff ekt, hat de komponist in hichtepunt fan dramatyske spanning helle.\nIt is net maklik de motiven op te spoaren dy't Mahler syn tekst-feroaringen ynjûn hawwe. Foar in part moatte it suver muzikale wêze, gearhingjend mei de meloadyske en strofyske opbou. Ta dizze kategory hearre de herhellings fan wurden, sindielen of hiele rigels (sa't ek ien tekstrigel útwreide wurde kin ta in hiele opera- of oratoarium-aria). Mahler makket fan de herhellings-mooglikheid net iens sà folle gebrûk, wat ferbân hawwe sil mei it frij sterk epysk karakter fan de brûkte teksten en mei it troch-komponearre-wêzen fan dizze lieten (dus gjin strange kûplette-skieding). De útwreiding fan it wol tige koarte ‘Ablösung’ mei gâns herhelling en tafoeging fan in eigen strofe, is maklik te ferklearjen. Suver muzikaal kin ek wêze it ôfsluten fan in liet mei in herhelling of fariëarring fan de begjinstrofe (‘Aus! Aus!’). Kwestjes fan frasearring en melody-opbou sille gauris oanlieding\njaan ta it feroarjen fan in wurd nei klank of metryk. Ek ‘yllustraasjemateriaal’, lykas it ‘Ija’ fan de ezel en it koekoeksroppen (sels yn in liet dêr't de koekoek deafallen is en yn ien dêr't fierder gjin koekoek yn neamd wurdt), heart ta de suver-muzikale útdrukkings- en effektmiddels, dêr't wy hjir oan foarbygeane.\nNijsgjirriger binne de literêr-psychologyske feroaringen. It liket my ta, dat Mahler hjirre soms op suver geniaal ‘einfühlende’ wize te wurk gien is. Ik neam de tige funksjonele ferkoarting yn de ballade ‘Verspätung’, by him titele: ‘Das irdische Leben’: it bekende ferhaal fan de mem dy't it hongerlijend berntsje delbêdet mei it ûnthjit: der sil mei gauwens siedde wurde. As it nôt siedde is en it bern klaget wer oer honger, seit se: der sil mei gauwens rispe wurde. Nei it rispjen: der sil terske wurde. Nei it terskjen: mealle. Nei it meallen: bakke. ‘Und als das Brot gebacken war, / Lag das Kind schon auf der Bahr.’ Wat docht Mahler no? Hy feralgemienet de titel fan Arnim en Brentano, dy't frijwat anekdoatysk is, ta ien fan ierdske tragyk, fan de earmoed, it lijen. Hy ht it ‘säen’ en it ‘mahlen’ wei en ûntnimt it gedicht syn al te grutte keunstichheid, troch it fan seis op fjouwer strofen te konsintrearjen. It soe my gjin nij dwaan, as bewiisd wurde koe, dat er hjir yntuityf de tekst (mar dy is ‘mündlich’ oerlevere...) ta syn oarspronklike steat werombrocht hie. De herhellings ‘grappichheid’ fan it ‘sjenrestikje’ ferdwynt foar in folle skrinender, algemien-minsklik, hast ‘sosjaal’ aksint.\nIn oar foarbyld fan suggestive tekstferfoarming jout ‘Wo die schönen Trompeten blasen’, dat ik earst nei lang sneupen yn de ‘Wunderhorn’ weromfûn as ‘Bildchen’ (dl. III, bls. 81-83, tinkdrukedysje 676/7), mei as begjinrigel: ‘Auf dieser Welt hab ich kein Freud.’ Strofe 1, 2 en 4 hat Mahler weilitten en de titel hat er ûntliend oan de klankrike rigel fan de strofe 8: ‘Allwo die schönen Trompeten blasen.’ Yn ferbân moai wis mei dy titelferoaring lit er ek de slotstrofe wei, dêr't de soldaat, dy't yn 'e oarloch sil, ferklearret dat er in portretsje fan har meitsje sil om op it hert te dragen: ‘Darauf sollst du gemahlet seyn, / Dasz ich niemal vergesse dein.’ De iene tafoege rigel ‘Von feme sang die Nachtigall’ tsjûget jitris fan Mahler syn foarleafde foar de tradisjonele romantyske attributen. Al sille guon dit liet wat swiet en schwärmerisch fine en hjir en dêr de banale kant neist, foar myn fielen is it wol in magistraal hichtepunt yn Mahler syn behearskjen fan de beheinde foarm, foaral troch de prachtige ienheid fan\ntekst en melody en troch it geniaal ôfwikseljen fan de stimmingen, fan majeur en mineur.\nDe fierdere feroaringen moat ik koart mei om 'e hoeke. Bytiden liket it dat Mahler de typysk filmysk-balladeske situaasjeferspringingen, benammen dêr't dialogen yn it spul binne, wat ferdúdlikje wold hat troch tafoeging fan details. Eigen fynst is bygelyks yn ‘Um schlimme Kinder artig zu machen’ de passaazje dêr't de ridder-bernedief op syn ‘schönen Rössli’ oan syn ferliedingen tafoeget: ‘In meiner Tasch' für folgsam Kind' / da hab' ich manche Angebind’. In logysker opset berikt er yn it eigenaardige ‘Selbstgefühl’ troch de slotstrofe, dy't wat frjemd bylket nei de diagnoaze fan de dokter: ‘Ein Narr bist du gewisz’, in pear strofen nei foaren te skowen en sadwaande de pointe fan it gedicht yn syn wêzen te litten.\nSeedlike motiven dêrfoaroer soe men sykje wolle yn ‘Ich ging mit Lust’, dêr't de te let by de faam kommende frijer him ûntskuldiget mei it sizzen, dat er sa lang by bier en reade wyn en by in ‘schwarzbraun Mädelein’ sitten hat. Mahler ferfangt dit nochal iepenhertich, om sa te sizzen: ‘ymmoreel’ slot troch in folle mijener, dêr't moanne en nachtegeal wer ris tuge en dêr't de jongfeint (of de ‘dichter’?) tsjin de faam seit: ‘Du schlafselig' Mägdelein, nim dich in Acht! Wo ist dein Herzliebster geblieben?’\nMooglik kin men ek it weilitten fan de strofe mei ‘Der Liebe ein süszer Zeitvertrieb’ yn ‘Scheiden und Meiden’ út seedlik beswier ferklearje.\nIn folslein oare opset bringt Mahler yn ‘Aus! Aus!’ It orizjineel hat in slotstrofe mei ‘zwei Turteltäubchen’ op in ‘dürren Ast’ en mei de fragen by de faam dy't har soldaat fuortmarsjearen sjocht: ‘Was batt mich die schönste Rose,/Wenn ich sie nicht brechen soll?’ - seksueel symboal moai wis - en: ‘Was batt mich ein jung frisch Leben, / Wenn ich 's nicht der Lieb ergeb?’. Yn it plak dêrfan komt in alhiel oare ein, literêr gâns swakker nei myn betinken, mei in kliemerige klacht fan de faam en de weromkear nei it begjin, dy't ek muzikaal te ferklearjen is. De feint kriget hjir, mei syn ‘Morgen marschieren wir’ en ‘Die Lieb' ist noch nicht aus’ it lêste wurd en de faam sadwaande in takomst- perspektyf, in lytse kâns op in happy ending, dy't de orizjinele titel, ‘Abschied für immer’, har net taseit.\nLike eigenaardich is it weilitten fan de beide slotkûpletten fan ‘Zu Strassburg auf der Schanz’ (Der Schweitzer). De deserteur- út-unwennigens is snipt en sil deasketten wurde, hy makket him der klear foar. Mahler no mijt net allinne it nochal kras realisme (‘Schieszt zu, dasz das Blut rausspritzt’), mar frjemd genôch ek de religieuze ein, de oprop fan de faaie man ta de ‘Himmelskönig’ om syn siel te rêden.\nAs lêste yn 't each rinnende feroaring sinjalearje ik noch yn it sjarmante, boartlike ‘Wer hat dies Liedel erdacht?’ - it meast songene fan Mahler syn ‘Wunderhorn’-lieten - de ferfanging fan de tuskenstrofe troch ien fan eigen fynst:\nBy it ynfieren fan dit dramatysk effekt: de frijer dy't ‘des Wirths sein Töchterlein’ smachtsjend oansprekt, soe men hast tinke wolle oan in persoanlik wjerfarren, al lit de boartlikheid fan de ein sa'n feruûnderstelling amper ta. Mar it brekt tagelyk ek de ienheid fan de oarspronklike tekst min ofte mear. Wol bewiist dizze tafoeging, dat Mahler de toan fan it romantysk leafdeliet en ek de rymtechnyk treflik behearske. Of... is it in strofe út in oar besteand (‘Wunderhorn’) liet? Muzikaal besjoen, by einsluten, betsjut dizze feroaring ek noch in nijsgjirrige mjittewikseling.\nDe fraach kin steld wurde: binne dizze feroaringen ferantwurde út it each fan ús moderne opfettingen oer earbied-foar-de-tekst? In fakfilolooch sil allicht nee sizze. De juwieltsjes út de ‘Wunderhorn’ wiene Mahler middel, gjin doel, hy hat him net fol piëteit ûnderwurpen. Mar dêr stiet wol wat foaroer. Wy hawwe te krijen mei anonime, út 'e folksmûle of anonym publisearre poëzij\n(allinne Antoanius fan Padua wurdt in dichter by neamd, en dy hat Mahler alhiel respektearre). Der bestiet dus gjin auteursrjocht en gjin wissichheid oer de krektens fan de tekst. Boppedat hat Mahler it, stribjend nei in hegere ienheid fan literêr wurd en muzikaal útdrukkingsmiddel, fakentiden treflik dien, mei in fyn fielen foar sfear en wurdkar, mei bewuste argaismen en dialektwurden en al. Troch alle feroaringen hinne is de essinsje oan gefoelslading bewarre bleaun en yn 'e muzyk ta heger potinsje brocht.\nOars leit it (mar dat falt einliks al bûten it bestek fan dit artikel) by de Sineeske lyryk dy't Mahler brûkt hat foar ‘Das Lied von der Erde’. Yn hoefier't Hans Bethge de âlde Sinezen geweld oandien hat, is my net bekend, mar moai wis hat er wol wat oan it romantisearjen en ferdútskjen west. Yn safier soe men Mahlers fiergeand yngripen ferantwurdzje kinne. Allinne... net tsjinoer Bethge! Want hjir ûntstiene troch ferfalsking of net, nije keunstwurkjes (lykas by elke goede oersetting) en dêr hat Mahler him net oan de geastlike ‘auteursrjochten’ halden. Ernest W. Mulder stiet, yn syn analyze fan dit masterwurk, twivelich foar it rjocht fan de komponist oer, mei alle earbied foar de wize wêrop er it dien hat. Wy reitsje hjir in algemien punt, dêr't ik net al te djip op yngean wol. De literatuer hat har eigen rjochten, har autonomy, ek dêre wêr't de muzykmannen har oermasterje. Men soe it probleem algemiener stelle en besjen moatte, en jin ek de fraach foarlizze wêrom't safolle komponisten sa faak literêr minderweardige of alteast twadde-rangsteksten foar kar nommen hawwe. Ik wol my beheine ta Mahler. It soe fan belang wêze ek dy teksten te fergelykjen dy't er nommen hat fan suver ‘yndividuele’ dichters. By Klopstock, Goethe (Achtste Symfony) en Nietzsche is al wat mis, seagen wy. Ek mei it Latyn fan 'e tsjerke is it net alhiel yn 'e es (ek Achtste Symfony). En no is Friedrich Rückert (1788-1866) gjin Goethe of Heine en grif gjin sjeny, mar Mahler hie dochs wol minder ‘liifpoëet’ útsykje kinne as dizze wat simpele, húslike, ynnimmende, mar dochs wier wol fan dichterlike besieling dreaune muze-soan. Wat hat er fan de Rückert-teksten hiel litten?\nIt wie, die bliken, net maklik yn Nederlân de hear Rückert oars benei te kommen as fia blomlêzingen. Troch de freonlike bemiddeling fan Prof. Erwin Ratz út Wenen kaam ik yn it besit fan de orizjinele Rückert-teksten dy't Mahler brûkt hat. It binne meimankoar tsien, en dêrfan steane fiif feriene yn de syklus\n‘Kindertotenlieder’ dy't nommen binne út de ek sa neamde syklus fan net minder as 423, dy't yn Rückert syn neilittenskip fûn waarden en dy't op harsels noch wer yn fjouwer ôfdielingen ûnderbrocht wiene. Twa fan de fiif naam Mahler út de ôfdieling ‘Krankheid und Tod’ (de nûmers 56 en 69), trije út ‘Trost und Erhebung’ (de nûmers 47, 83 en 115). Yn in oare folchoarder hat Mahler se gearfoege. De teksten hat er in stikhinne alhiel respektearre. In inkelde syntaktyske ferskowing of it weilitten fan in wurd hjir en dêr sil wol in suver muzikale reden hawwe. Allinnich yn it tredde ‘Kindertotenliet’ (‘Wenn dein Mütterlein tritt zur Tür herein’) binne strukturele wizigingen oanbrocht, dy't sa goed as wis yn haadsaak troch muzikale betinkings ynjûn binne. It gedicht bestiet by Rückert oarspronklik út twa dielen, nûmere I en II, beide ferparte yn twa strofen, I yn twa strofen fan sân rigels, II yn strofen fan trettjin en trije rigels. Fan dizze fjouwer strofen hat Mahler de twadde alhiel weilitten, de tredde as earste, de earste as twadde en as slot de fjirde nommen.\nDe fiif oare Rückert-lieten, dy't, yn ien ferbân mei twa ‘Wunderhorn’-teksten (ús nûmers 20 en 21), de ‘Sieben letzte Lieder’ foarmje, jouwe sa likernôch itselde byld. Alhiel gelykbleaun binne: ‘Liebst du um Schönheit’ en ‘Um Mitternacht’. Yn ‘Blicke mir nicht in die Lieder’ is ûnder oaren ‘die reifen Honigwaben’ ta ‘die reichen Honigwaben’ wurden. Yn ‘Ich bin der Welt abhanden gekommen’ is ‘Weltgewimmel’ ferfongen troch ‘Weltgetümmel’ en is de op ien nei lêste rigel feroare fan: ‘Ich leb' in mir und meinem Himmel’ yn: ‘Ich leb' allein in meinem Himmel’. Dat lêste soe mear as ynsidintele betsjutting hawwe kinne. Alhoewol, de mooglikheid dat Mahler dizze gedichten út 'e holle en sadwaande net krekt sitearre hat, mei út soarte net alhiel útsletten wurde.\nStruktureel fan aard binne dan by einsluten de feroaringen yn ‘Ich atmet' einen linden Duft’ dêr't in pear rigels omwiksele binne en dêr't it slot:\nDer Herzensfreundschaft linden Duft\nomset is yn:\nDe ferfanging fan ‘Herzensfreundschaft’ troch ‘Liebe’ kin fan muzikale motiven ynjûn wêze, mar mooglik ek betsjutte: de kar fan in ienfâldiger en minder yrritearjend wurd.\nYngripend binne dizze feroaringen net, fergelike by dy yn de ‘Wunderhorn’-teksten. Wy meie dêrút konkludearje, dat Mahler de poëzij fan yndividuele dichters better respektearre hat as de anonime folkspoëzij en ek better as de omdichte teksten út it Sineesk. De fraach oft it yndividuele dichterskip foar him yndied sakrosankte betsjutting hie, is dêrmei in stikhinne, mar net alhiel oertsjûgjend beäntwurde. Wierskynlik is it dochs wol sa, dat dizze sakrosanktens tsjinoer de teksten him ta grutter hoedenens moanne hat en yn it algemien kinne de àl oanbrochte feroaringen mei muzikale motiven wol sawat ferklearre wurde.\nEn hjirmei is tagelyk in beheind antwurd jûn op 'e frage nei Mahler syn literêre bejeftigens. Ik soe dy ek noch ûnderstreekje kinne mei it feit dat de kar fan fiif dy't Mahler die út de hûnderten fan wearde tige ûngelikense ‘Kindertotenlieder’ èn literêr èn minsklik besjoen gâns better is as de karlêzing-fan-in-literator dy't ik tafalligerwize yn 'e hannen krige. Ek dat pleitet foar it skerp ynsjoch dat Mahler yn literêre wearden hie. Dêr stiet foaroer, dat er literêr sa't liket net fierder kommen is as de romantyk út 'e earste helte fan de njoggentjinde ieu, dat hy om in pear nammen te neamen tiidgenoaten (en yn guon opsichten sels oan him besibbe tiidgenoaten) as Hofmannsthal, George en Rilke net herkend en net ûntdutsen liket te hawwen, alteast net as brûkber foar syn skeppend wurk. In net ûnbekend ferskynsel nammers: grutte tiidgenoaten dy't elkoar net herkenne. Nettsjinsteande dat is nei myn betinken Mahler ien fan de net sa grutte mannichte komponisten dy't, sa't krekt blykt út de feroaringen dy't er oanbrocht, de befruchtsjende wurking fan poëzij en muzyk op elkoar tige skerp sjoen en belibbe hat.\nIn wurd fan tank past my oan de hear H.J. Nieman, skriuwer fan de Nederlânske ôfdieling fan de Internationale Mahler-Gesellschaft. - De teksten út ‘Des Knaben Wunderhorn’ binne sitearre òf neffens de earste útjefte òf nei de tindrukedysje Winkler-Verlag te München. Dy fan Mahler neffens de partitueren: Eulenburg (‘Lieder eines fahrenden\nGesellen’), Schott (jeugdlieten), Universal (symfonyen) en Philharmonia (oare lieten).\nDe Tsjerne, 1960.\nNeiskrift II (1994):\nIt lêste part fan dizze stúdzje is bywurke neffens in yn it Nederlânsk skreaune, yn guon opsichten ynkoarte bewurking yn it tydskrift Levende Talen nûmer 237 (des. 1966), bls. 681-699.\nNeiskrift III (1994):\nIn folsleine útjefte fan de 446 (!) Kindertotenlieder is yn 1993 ferskynd as Insel Taschenbuch, nr. 1545, teksted. Hans Wollschläger.


IM easket selstraffen tsjin trije fertochten yn Griene Stjer-saak | Omrop Fryslân\nIt Iepenbier Ministearje easke freedtemiddei selstraffen tsjin trije mannen dy't fertocht wurde fan ûntfiering en it besykjen ta deaslach tsjin in 18-jierrige man út Grins op 13 en 14 septimber 2019 yn de Griene Stjer yn Ljouwert. Op tongersdei easke de offisier fan justysje tsjin twa oare fertochten selstraffen ûnder betingst en tsjin in oare fertochte frijspraak.\nIt doe 18-jierrige slachtoffer fan Grins waard doe nei de Griene Stjer yn Ljouwert brocht. Yn de auto waard hy ûnderfrege oer in himpdeal dêr't tûzen euro spoarleas by ferdwûn wie. Yn it rekreaasjegebiet waard de Grinzer fêstbûn en syn eagen en mûle waarden mei ducttape tichtplakt. Hy waard slein en skopt, mei terpentine oergetten en úteinlik yn in sleat smiten. Hy slagge deryn himsels te befrijen.\nIn 20-jierrige fertochte út Ljouwert is neffens it IM skuldich oan ûntfiering en iepenlike geweldpleging tsjin it slachtoffer. Hy wie op it momint fan it pleegjen noch mar 19 jier âld. Op de advys fan de reklassearring easket de offisier in finzenisstraf fan 30 moannen, wêrfan't tolve moannen ûnder betingst.\nTwa oare fertochten, in 33-jierrige man út Zwolle en in 27-jierrige man út Ljouwert binne neffens it IM skuldich oan ûntfiering en meipleegjen fan it besykjen ta deaslach op it slachtoffer. Neffens de offisier hiene dizze twa mannen in foaropset plan om it slachtoffer te ûntfieren en te mishanneljen om him op dy wize ûnder druk te setten en ynformaasje los te krijen. De 27-jierrige fertochte hat neffens it IM hjiryn liedend en stjoerend west en de 33-jierrige man wie syn rjochterhân.\nDe offisier easke tsjin de 33-jierrige man út Zwolle in finzenisstraf fan fiif jier. Tsjin de 27-jierrige man út Ljouwert easke de offisier in finzenisstraf fan fjouwer jier mei TBS mei twangferpleging.\nDe rjochtbank docht op freed 18 desimber útspraak.\nLjouwert Griene Stjer Iepenbier Ministearje Grins deaslach ûntfiering


Ynbraken Fean mooglik oplost | Omrop Fryslân (advertinsje)\nYnbraken Fean mooglik oplost 03 maaie 2012 - 10:51\nDe plysje tinkt mei de oanhâlding fan trije manlju út Ljouwert, It Hearrenfean en De Jouwer twa ynbraken yn in restaurant op It Hearrenfean oplost te hawwen. Ein maart en begjin april waard dêr iten en drank stellen. De fertochten koene oppakt wurde omdat se troch tsjûgen herkend wiene. De manlju sitte noch fêst, omdat se al faker betrape binne op oertredings.\nKorreksje meldeLês foarTrefwurden: plysjeHearrenfeanynbraakrestaurantView the discussion thread.Diel dit berjocht op: 03-05Sineesk kontrakt Achterbosch 03-05Radardetektor yn beslach naam Besjoch ek...\nMan út Appelskea omkaam by ûngelok Juster, 19:22 By in ûngelok yn Vriezenveen yn Oerisel is in man fan 58 út Appelskea om it libben kaam. In 56-jierrige frou út it doarp rekke swierferwûne. By it... Ljouwerter op 'e died betrape by ynbraak Juster, 8:59 Yn in gebou oan de Boterhoek yn Ljouwert is yn de nacht fan sneon op snein in ynbrekker oanhâlden. Der is de lêste tiid al in pear kear ynbrutsen... Bedriging mei mes yn Ljouwert 22 okt 2016 - 13:57 De plysje yn Ljouwert hat yn de nacht fan freed op sneon in 33-jierrige Ljouwerter oanholden nei't dy in man mei in mes bedrige hie. It... Man mei hast 150 km de oere de Grinzerstrjitwei yn Ljouwert 22 okt 2016 - 12:04 In 20-jierrige automobilist út Dokkum is freedtejûn yn Ljouwert syn rydbewiis kwytrekke om't hy mei hast 150 kilometer yn de oere oer de... (advertinsje)


Dyk sintraal op spesjale dei | Omrop Fryslân (advertinsje)\nDyk sintraal op spesjale dei 21 sep 2013 - 14:42\n0 reaksjes Dei fan de dyk - Foto: Omrop Fryslân, Alle Faber\nWetterskip Fryslân hâlde sneon de dei fan de dyk. Op it Wilheminaplein yn Ljouwert wiene tal fan aktiviteiten dêr't omtinken is foar it behear en ûnderhâld fan diken. Yn it Fries Museum is ek in útstalling oer de dyk, dy't it ferhaal fertelt fan de ieuwenlange striid tsjin it wetter. Belangstellenden koene ek mei yn in bus op ekskurzje nei de Waadseedyk. Bern koenen op it plein foar it museum in dyk yn in grutte wetterbak bouwe en muskusrottebestriders wienen ek oanwêzich om oer har wurk te fertellen.\nKorreksje meldeLês foarTrefwurden: Wetterskip FryslândykView the discussion thread.Diel dit berjocht op: 21-09Undernimmers: bliid mei waar 21-09Snitsers helpe salmkwekerijen Besjoch ek...\nWetterskip sieddet pear diken yn mei blommen 30 nov 2016 - 13:09 It Wetterskip Fryslân wol guon see- en binnendiken ynsiedzje mei blommen. It is ien fan de plannen fan it Wetterskip Fryslân foar Ljouwert... Miljoene-ynvestearring om oerstreamingen tsjin te gean 21 nov 2016 - 13:33 Wetterskip Fryslân ynvestearret takom jier 65 miljoen euro yn it wetterbehear yn Fryslân. Dêrfan is 24 miljoen euro bestimd om oerstreamingen en... Nije ôfspraken: boargers meihelpe litte oan wetterbehear 17 nov 2016 - 16:11 De provinsje Fryslân, gemeenten, Wetterskip Fryslân en wetterbedriuw Vitens hawwe de ûnderlinge ôfspraken oer wetterbehear fernijd. It âlde... Fryslân stekt miljoenen yn bettere wetterkwaliteit 04 nov 2016 - 13:49 De provinsje en it wetterskip stelle mei elkoar goed 10 miljoen euro beskikber foar lânbouprojekten dy't de wetterkwaliteit helpe te ferbetterjen.... (advertinsje)


Jeropeeske ferfiersuny easket minimale wurkstanderts binnen Lufthansa\nThús » Lêste nijs artikels » Airlines » Jeropeeske ferfiersuny easket minimale wurkstanderts binnen Lufthansa\nAirlines • Fleanfjild • Ferienings Nijs • Loftfeart • Breaking European News • Breaking International News • Breaking Reisnijs • Saaklike reizen • Dútslân Breaking News • Nijs • Folk • Weropbou • Ferantwurdlik • Toerisme • Transport • Travel Wire Nijs • Ferskate nijs\nJeropeeske ferfiersuny easket minimale wurkstanderts binnen Lufthansa Group\nKrúsjaal moatte sawol arbeiders as wurkjouwers tegearre út dizze krisis komme, en dêrom moatte wy betiid yn sosjale dialooch yngean om te soargjen foar de soepele oprjochting fan nije entiteiten en de oergong fia alle nedige feroaringsprosessen mei earlikens en iepenheid yn 'e kearn fan sokke diskusjes.\nFakbûnen wolle fatsoenlike wurknormen binnen Lufthansa Group.\nLegere noarmen fan arbeidsomstannichheden skeine arbeidsrjochten.\nYnterne konkurrinsje binnen Lufthansa koe wurde oplost troch hanthavenjen fan kollektive oerienkomsten.\nIt definiearjen fan de minimale noarmen fan arbeidsomstannichheden foar de minsken dy't wurkje yn 'e heule Lufthansa Group is de earste stap om de oanhâldende sosjale dumpingaksjes te stopjen dy't it Dútske loftbedriuw skammich, mar bewust, tolereart bûten har mainline -ferfierders.\nYn in resinte brief rjochte oan 'e foarsitter fan Deutsche Lufthansa, hear Carsten SPOHR, de European Transport Workers 'Federation (ETF) feroardielet '' de legere sosjale en arbeidsnormen foar arbeiders '' oanpak, dy't Lufthansa Group behear bliuwt stilswijend ymplementearje yn har Eurowings Discover -operaasje. De Groep is fan betinken dat sokke aksjes de ienige direkte en mooglike oplossing binne foar de hjoeddeistige ekonomyske druk fan 'e merke, dy't de ETF ôfwiist.\nNeffens de filialen fan 'e ETF-Kapers (Switserlân), Vida (Eastenryk), Aircrew Alliance en ver.di (Dútslân) en B.United (Tsjechje)-genereart dizze oplossing in saneamd "ynterne groepskannibalisme", en stipet in race nei de ûnderste oanpak. Yntusken skeine de legere noarmen fan 'e arbeidsomstannichheden dy't oant no ta binne oplein troch de measte goedkeape loftfeartmaatskippijen yn Jeropa de fûnemintele arbeidsrjochten grof, en de groep rint nei in ferlykber leauwe. Dit is de reden dat de Jeropeeske Transportarbeidersfederaasje en har filialen ymperatyf freegje dat dit model net wurdt beskôge as in blauwdruk foar de nije entiteiten, lykas it it gefal is yn Eurowings Discover, it nijste loftfeartbedriuw dat lêste begon te operearjen binnen Lufthansa Group moanne.\nYnstee beskôgje wy dat de ynterne konkurrinsje binnen Lutfhansa Group earder kin wurde oplost troch it hanthavenjen fan kollektive oerienkomsten ynklusyf op Eurowings Discover, en dit hanthaveningsmodel soe dan ek moatte wurde ymplementeare yn al har Jeropeeske operaasjes. De fakbûnen dy't de arbeiders fan 'e Lufthansa Group fertsjintwurdigje en de ETF - dy't 5 miljoen ferfierswurkers fertsjintwurdigje binnen Jeropa en dêrbûten - binne fan betinken dat de allerearste stap yn dizze rjochting soe wêze:\nit sosjaal dialooch opnij starte yn alle dragers wêr't dit net aktyf is, ynklusyf Eurowings Discover en\nit finen fan de mienskiplike grûn foar it opsetten fan minimale noarmen oangeande de arbeidsbetingsten foar de tûzenen arbeiders fan Lufthansa Group dy't op it stuit gjin kollektive oerienkomst hawwe.\nEoin Coates, Head of Aviation by ETF ferklearret:\n'' Wichtich moatte sawol arbeiders as wurkjouwers tegearre út dizze krisis komme, en dêrom moatte wy betiid yn sosjale dialooch yngean om te soargjen foar de soepele oprjochting fan nije entiteiten en de oergong fia alle needsaaklike feroaringsprosessen mei earlikens en iepenheid yn 'e kearn fan sokke diskusjes. ”\nETF en har filialen binnen de Lufthansa Group freegje ymperatyf de managementteams fan alle loftfeartbedriuwen dy't wurkje binnen de Lufthansa Group om it sosjale dialooch mei de represintative fakbûnen opnij te begjinnen op in gearhingjende, effisjinte en permaninte manier. Dit soe in dúdlik sinjaal wêze dat Lufthansa Group eins konkrete stappen nimt om de folslein ferkearde rjochting te feroarjen dy't de groep nimt troch te besluten sosjale en arbeidsnormen foar har arbeiders yn nije bedriuwen te ferminderjen.


SDS League: Floris pakt wykpriis! – SDS\nSDS League: Floris pakt wykpriis!\nWeppers tiisdei 22-9\nWeppers woansdei 23-9\nÚteinlik hawwe wy dochs doch dielnimmer 86 boppe wetter krigen. Hjalmar Ruiter syn team stiet der no ek by.\nIt wykein koe al net mear stikken foar Floris Hiemstra mei syn jierdei, de winst fan Ajax en ek noch it ferlies fan Feyenoord. Allinnich dat de A’s ferlearen wie in lytse domper. Dat hy dizze wike mei “100% Anti-Feyenoord” de wykpriis pakt makket fansels in soad goed. Hy hie mar leafst 61 punten. Dit wie krekt ien mear as “The Dike Side” fan Dirk de Jong.\n“De Berrieboys”(Remco en Frank Bervoets en Pieter Sytsma) steane noch altiten dik boppe-oan. Frank miende dat sy 50 punten pakten dit wykein, mar it blike der sels 52 te wêzen. Sy steane noch altiten 8 punten los fan nûmer 2: “100% Anti-Feyenoord”.\nIn pear ploegen binne hurd sakke op de ranglist fan ‘e wike (sjoch b.f. “Al Bundy…..” en “FC Kakkerlak”), mar der is net ien sa hurd sakke as “FC Zwartbroek” fan Tsjerk van de Pol. Mei de broek yn de hichte op nûmer 13 sakket hy no nei de “broek op de ankels” op nûmer 78…….\n“Sytsinho”(Sytse Hibma) hat it lêste plak oernommen fan “Samar 11 fan 11” fan Fedde Wiersma. Foar Sytse is dit fansels wol in lytse domper op it wykein neidat hy ôfrûne sneon in fertsjinstlik debút makke hat yn SDS 3.\nSjoch hjir foar de nijste stân: wike 2.


Bynt fan 4 febrewaris 2016 17:20 | Omrop Fryslân\nBynt fan 4 febrewaris 2016 17:20\nIt is Wereld Kankerdag. Hoewol’t de kânsen om dizze ferskriklike sykte te oerlibjen hieltyd grutter wurde, binne de gefolgen foar de pasjint grut. Ut ûndersyk docht bliken dat pasjinten jierren nei genêzing noch lêst ha kinne fan klachten as pineholle, konsintraasjesteurings of wurgens. Net allinnich troch de sykte, mar ek troch de medisinen. It saneamde ‘chemobrein’. Ynternist-onkologe Hiltje de Graaf fan it MCL fertelt wêrom’t mear ûndersyk wichtich is.\nIn dief dy't meardere keren út de finzenis ûtnaait en sa útgroeit ta in grutte folksheld. Dat is it wier barde ferhaal fan George Wilder út Nij-Seelân. No oerset yn it Frysk troch Theo Smedes, in bekend gesicht by Bynt..\nIt is ferbean, foar it twadde jier op rige: it aaisykjen. De provinsje sjocht gjin mooglikheden om ûntheffing te ferlienen. Ta fertriet en somtiden lilkens fan de aaisikers. Bynt socht ferantwurdlik deputearre Johannes Kramer op om mei him te sjen nei de takomst fan it aaisykjen.\nWat is de oerienkomst tusken Jitse Akse, de V&D en B. Ogbeche? marketinggoeroe Wytze Visser jout it antwurd yn syn moanlikse media-oersjoch.\nJohannes Kramer oer de takomst fan it aaisykjen.


Buismans Einekoai Piaam en Dyksfearten - Wikipedy\noerflak 18 ha\nBuismans Einekoai en stikjes fan de Dyksfeart binne natoergebieten oan de Iselmar by Piaam. Se wurde beheard troch It Fryske Gea. De stikken feart lizze by Piaam, Sotterum, Gaast en Doniabuorren. Ek de Lytse Feart en de Lange Fliet hearre ta de natoerstripen.\nDe natoergebieten mei in oerflak fan 18 hektare binne wichtich as ekologyske ferbiningssônes. erreineis de einekoai fan Piaam. De stikjes Dyksfeart binne fan de Iselmardyk of te sjen, de einekoai kin op oanfraach besjoen wurde. Benammen wylde ein en merkel sitte yn de reidkragen. Yn it ferline binne troch dongjen in soad planten ferdwûn. De einekoai leit middenyn de lannen en kaam yn 1963 oan It Fryske Gea, as legaat fan Hein Buisman. Foar de ôfsluting fan de Sudersee waarden yn de koai in soad fûgels fong. Hoewol’t der gjin einen mear fongen wurde, wurdt de koai noch fangree hâlden om it Rjocht fan Ofpealling te hâlden, dy regeling garandearret de rêst yn it gebiet deromhinne.\n53° 2' NB, 5° 25' EL\nOpfrege fan "https://fy.wikipedia.org/w/index.php?title=Buismans_Einekoai_Piaam_en_Dyksfearten&oldid=1021204"


Doch! – Searje 36\nMei de projekten fan Doch! wurkje de learlingen projektmjittich en kreëarjend oan de fiif Fryske taaldomeinen.\nOan de hân fan aktuele projekten learst it Frysk troch dermei te wurkjen en it ta te passen. Sa wurdt der omtinken jûn oan taalattitude, identiteit en it brûken fan it Frysk yn meardere konteksten. Der komt neist kwalifikaasje altyd in part sosjalisaasje en subjektifikaasje (persoansfoarming) werom yn de projekten, dy’t alle kearen útrinne op ien of meardere produkten. It gearwurkjend- en kreëarjend learen stiet sa sintraal yn Doch!\nMei Doch! wurkest doelfêst oan de Fryske taal, want de leardoelen út de projekten binne keppele oan de taaldoelen út it referinsjeramt Frysk. De projekten kinst, oarsom, ek fine troch fia it referinsjeramt te sykjen nei doelen dêr’tst oan wurkje wolst.\nFerbetterje de taalhâlding\nLearlingen leare hoe’t sy it Frysk yn it deistich libben brûke kinne. It ferbetterjen fan de taalhâlding (attitude) en it bewustwêzen wurdt befoardere troch te learen oer de rike kultuer, natuer en skiednis fan taal en provinsje.\nLinKk! Magazine meitsje\nDe klasse wurket oan in eigen jongereintydskrift.\nRoyal Friesian: de ekspo\nTolve ferneamde Friezen komme yn it fuotljocht.\nSjongtekst en platehoes\nMuzikaal projekt om tekstskriuwen en ûntwerp hinne.\nTaalsosjology, identiteit en in eigen taaldokumintêre.\nKar-út in protte boeken om yn groepkes te lêzen.\nDe learlingen presintearje in boek op de basisskoalle.\nTV-searje mei ferwurkings en in resinsje skriuwe.\nSkriuwfeardigens yn it ramt fan feest-organisaasje.\nPetearfeardigens oefenje en op lokaasje filme.\nDe flier op!\nToanielskiednis, ymprovisaasje en in stik opfiere.\nFrysk yn de eigen (wurk)omjouwing ûndersykje.\nYnsichtsopdrachten by Fryske dokumintêres.\nGearwurkjen stiet foarop\nBy de projekten fan Doch! stiet it gearwurkjend learen foarop. Leare fan en mei-inoar is effektyf en útdaagjend tagelyk. Der wurdt ynset op it wurkjen yn groepkes en bytiden sels mei de hiele klasse. It projekt Magazine meitsje is dêr in moai foarbyld fan.\nFariaasje oan wurkfoarmen\nOan ‘e hân fan fariearjende wurkfoarmen wurkest oan de fiif taaldomeinen fan it Frysk: harkje, lêze, prate, skriuwe en yn petear, mei in ferskaat oan ik-kin-bewearingen út it referinsjeramt Frysk.\nGjin lessen mar stappen\nIn projekt is opboud út fjouwer of fiif stappen. Dat binne perfoarst net itselde oantal lessen. Yn it gefal fan wurkjen yn groepkes kin it sa wêze dat der yn ferskillende stappen wurke wurdt, ôfhinklik fan harren tempo. Dochs is it mooglik en hâld dêr as dosint oarder yn.\nDe earste stap is klassikaal en yntrodusearret it ûnderwerp en de wurkwize, de tuskenstappen binne per projekt oars. De lêste stap fan in projekt bestiet út de ôfsluting en befettet de selsevaluaasje, de rubric en eventuele observaasjeynstruminten dy’t by it projekt passe.\nWurkje op maat\nWurkje op maat troch te differinsjearjen yn tempo, nivo en wurkfoarmen.\nBy in fak as Frysk hâldst sa, mear as by oare fakken, rekken mei de ferskillen yn taaleftergrûn fan de learlingen. De ien kin Frysk as thústaal hawwe, wylst de taal foar de oare frij nij wêze kin.\nLit learlingen sels de kar meitsje\nGuon projekten biede in ferskaat oan ferwurkingsopdrachten. Sa leare learlingen te kiezen wat by harren sels en it ûnderwerp past. Dêrneist leare de learlingen harren kar te ûnderbouwen.


Shandong Kunda Steel Co., Ltd. hat in grutte ynventarisaasje fan stielplaten, dy't kinne wurde ferwurke, knipt en ferpakt foar reguliere eksport oer see. Wy hawwe meardere snijmasjines, flakmasjines, en sânstralenmasines om te foldwaan oan jo ferskate behoeften. Wy kinne roestferwidering dwaan ...\nShandong Kunda Steel Co., Ltd. Leit yn Liaocheng stêd, Shandong provinsje, dat is in pittoreske stêd wurde bekroane as ＂de Oriïntyske Feneesje＂. Liaocheng yn it westen fan 'e provinsje Shandong, 200 km Súd fan Peking City, 100 km west fan Jinan City. Jiqing Expressway stek de stêd oer fan East nei West; Beijin ...\nUnder ynfloed fan faktoaren lykas de ferbettering fan 'e ynlânske ekonomy en de optimistyske ferwachtingen fan fraachgroei, hawwe de ynlânske stielprizen koartlyn in algemiene opkomst oankundige. Likefolle oft it wapening wurdt brûkt yn konstruksje, as plaatmetaal wurdt brûkt yn auto's en thús a ...\nIt Ministearje fan Finânsjes en de Steatsbehear fan Belesting hawwe tegearre in oankundiging útjûn: Annulering fan koartingen op eksportbelesting foar guon stielprodukten mei yngong fan 1 maaie 2021 China Broadcasting Network, Peking, 29 april (ferslachjouwer Zhang Shengqi) Neffens de webside fan it Ministearje fan Finânsjes ...\nSkipfeartprizen steane, stielprizen binne op in delgeande trend\nIt wurdt rapporteare dat fanwegen de ynfloed fan 'e wike lange obstruksje fan Suezkanaal de kapasiteit fan skippen en apparatuer yn Azië is beheind. Dizze wike binne de spotferfiertariven fan konteners yn Azië-Jeropa "dramatysk tanommen." Op 9 april waard de Ningbo Container Freight Index (...\nyn maart, ynlânske stielprizen hawwe der foar keazen om ein maart wer omheech te brekken nei't se skokoanpassingen op hege nivo hawwe ûnderfûn. Wat is spesifyk per 26 maart de logika efter it kiezen fan in trochbraak nei de resinte fluktuaasjes yn stielprizen? En wat sil der aanst barre nei ...\nTsjin 2020 sille de stielen merkprizen fan Sina earst falle en dan stige, mei signifikante fluktuaasjes en stiigingen. Tsjin 10 novimber 2020 sil de nasjonale stielpriis-gearstalde yndeks 155,5 punten wêze, in tanimming fan 7,08% yn deselde perioade ferline jier. It swiertepunt is opstien. Konsumintfraach ...\nIt Regional Comprehensive Economic Partnership (RCEP)\nDit is in oerwinning foar multilateralisme en frije hannel. De epidemy is ferspraat oer de heule wrâld, ynternasjonale hannel en ynvestearingen binne flink krimp, de leveringskeatling fan yndustriële keten is blokkearre, en ekonomyske globalisaasje is tsjinkaam in tsjinstream, en unilateralisme en ...\nStielhannelers en ynsiders yn 'e sektor foarsizze dat de stielmerk de kommende tiid sil tanimme\nNasjonale dei nei't de stieloanfraach sterk is, wurdt ferwachte dat de stielmerk de kommende tiid sil tanimme. Neffens stielhannelers en ynsiders yn 'e sektor. Hjoeddeiske bar, hyt rôle spoel. Kâldgewalste spoel en medium - dikke plaat en oare spesifike fariëteiten fan ferskillende trends. Yn termen fan barmat ...


Yildirim moat kieze | Omrop Fryslân Skip to main content\nYildirim moat kieze 11 jan 2005 - 16:42\nHearrenfeanspiler Ugur Yildirim makket nije wike in kar foar it Nederlânske of it Turkse alvetal. Yildirim is troch Turkije frege foar it freonskiplike duel tsjin Tunesië op 9 febrewaris. Op dyselde dei is ek de wedstryd tusken Ingelân en Nederlân. Dêr wurdt Yildirim ek foar útnoege.\nYildirim is no mei SC Hearrenfean op treningskamp yn Turkije. Hy hat nije wike in petear mei bûnscoach Van Basten en makket dan syn kar.\nKorreksje meldeLês foarTrefwurden: argyfView the discussion thread.Diel dit berjocht op: 11-01Part medysk dossier op strjitte 11-01'Mear romte foar Ljouwert' Besjoch ek...


Romeinske Ryk - Howling Pixel\nOarsprong en útwreidzjen\nOpdieling fan it ryk\nDe ein fan fan it West-Romeinske Ryk\n18 septimber is de 261e dei fan it jier op de Gregoriaanske kalinder (yn in skrikkeljier de 262e). Der folgje noch 104 dagen oan 'e ein fan it jier ta.\nDizze side giet oer it skiedkundige begryp âldheid. Foar âldheid yn 'e sin fan âlderdom, sjoch: âlderdom.De âldheid fan in kultuer omfet alle beskavings dy't oan de hjoeddeiske foarôfgongen binne. Yn it bysûnder omfet de Aldheid alle beskavings dy't foarrinners wienen fan de hjoeddeiske westerkse beskaving.\nAs begjin foar de âldheid jildt it earste foarkommen fan in oanwiisbere beskaving. Sa'n begjin kin de útfining fan it skrift wêze, mar dat hoecht net altiten sa te wêzen; ek sûnder de ûntwikling fan it skrift kin in kultuer in beskaving foarmje. De ein fan de âldheid leit by it teloargean fan de lêste beskaving foar de hjoeddeiske.\nDe westerske Aldheid begjint likernôch 5000 f.Kr. mei de ûntwikling fan it skrift. De ein fan de Aldheid is de ein fan de Klassike Aldheid: de fal fan it West-Romeinske Ryk yn 476.\nDe Alemannen (ek stavere as Alamannen of Allemannen) foarmen in ferbûn fan Germaanske folken, dy't by de Sueben hearden. Harren machtichste stam wienen de Semnonen. De namme wiist op in samling fan folken "alle minsken". Yn 360 hienen sy noch 14 ferskillende hartoggen.\nSy wennen oarspronklik tusken de Ryn en de Donau, yn it hjoeddeiske Zwaben. Fan dêrút ûndernamen sy fan 212 ôf geregeld plondertochten op Romeinsk gebiet.\nDe Boergonden wienen in East-Germaansk folk dat oarspronklik yn Skandinaavje wenne hat. Sa om it begjin fan de jiertelling hinne libben sy yn it westen fan it tsjintwurdige Poalen. Yn de tiid fan it Grutte Folkeferfarren fêstigen sy harren yn it gebiet dat hjoed noch altiten harren namme draacht: Boergonje.\nDe Fandalen wienen in East-Germaansk folk dat in wichtige rol spile hat by it Grutte Folkeferfarren. Yn 455 plonderen sy Rome de haadstêd fan it Romeinske Ryk. Sy dienen dat sa yngeand en kundich dat fan harren namme it wurd fandaal ôflaat is.\nDe Fisigoaten wienen in Eastgermaansk folk dat in wichtige rol spile yn it Romeinske Ryk, yn de tiid fan it Grutte Folkeferfarren en de iuwen flak dêrnei. It folk ûntstie, tegearre mei harren bruorre-folk de Ostrogoaten, doe't healwei de 3e iuw it Goatyske folk yn dy twa helten útienfoel.\nGermanen is de gearfetsjende namme fan de folken dy't Germaanske talen sprekke. Dizze befolkingskloften binne likernôch 1400-1200 f.Kr. yn Súd-Skandinaavje en Noard-Dútslân ûntstien, nei alle gedachten troch ferminge fan in út it suden wei komd Yndo-Jeropeesk folk mei de oarspronklike befolking. Tsjintwurdich libje de bewenners mei in Germaanske taal noch hieltyd yn itselde gebiet, mar hawwe se harren ek yn grutte oantallen festige yn Grut-Brittanje, Yslân en yn eardere oerseeske koloanjes, lykas yn Noard-Amearika, Austraalje en Súd-Afrika.\nIt Hillige Roomske Ryk wie in polityk konglomeraat fan lannen yn West- en Sintraal-Jeropa yn de Midsiuwen. It ûntstie út it eastlike part fan it Frankyske Ryk by it Ferdrach fan Verdun (843). It Ryk bestie hast in millennium, oant it opheft waard yn 1806.\nYn de 15e iuw waard de namme útwreide ta Hillige Roomske Ryk fan de Dútske Naasje (Sacrum Romanum Imperium Nationis Germanicae yn it Latyn). It Ryk waard 'Roomsk' neamd omt it ynsteld waard as fuortsetting fan it Romeinske Ryk. Kristlike profesijen (sjoch it Bibelboek Danjel) hienen foarsein dat de wrâld nei it fjirde ryk (it Romeinske Ryk) fergean soe. De Byzantinen fûnen dit mar ûnsin omdat hja har as de fuortsetting fan it orizjinele Romeinske Ryk beskôgen. De term 'Hillich' waard brûkt om de nauwe bân mei de Roomsk-Katolike Tsjerke oan te jaan. In bekende wurdboarterij fan Voltaire seit dat it Ryk net Romeinsk, net Hillich en likemin in Ryk wie.\nUnder de Iere Midsiuwen wurdt oer it algemien ferstien: de perioade fan likernôch 500 oant 1000; de skiednis fan Jeropa nei it ynstoarten fan it West-Romeinske Ryk. Soms wurdt ek de term tsjustere midsiuwen brûkt omdat, troch de gaos dy’t feroarsake waard troch in soad ynvaazjeweagen fan de lossleine folken, der net folle op skrift steld waard en ek in soad ynformaasje ferlern gie. Dêrtroch is noch in soad ‘tsjuster’ wat de krekte gong fan saken oanbelanget. Ek de algemiene efterútgong fan de befolking en libbensstandert, fergelike mei it Romeinske ferline, dy’t stadichoan einige by de konsolidaasje fan de tastân troch Karel de Grutte.\nJeropa hie in befolking fan likernoch 666.498.000 ynwenners yn 2001 en 741.447.158 yn 2016. It oerflak fan Jeropa beslacht sawat 10.400.000 km2.\nIt Westromeinske ryk (yn it Latyn Imperium Romanum Pars Occidentalis) ûntstie yn 395, it jier dat it Romeinske Ryk foarfêst splitst waard yn in eastlik en in westlik part. Wylst it Eastromeinske Ryk oant 1453 in keizerryk bliuwe soe, kaam der yn 476 in ein oan it westlik part doe't de lêste keizer, Romulus Augustulus, troch Odoaker ôfsetten waard.


Typen fan ferplichte medyske maatregels en har funksjes - Studio\nTypen fan ferplichte medyske maatregels en har funksjes\nKêst 99 fan 'e strafskrift fêststelt de neikommende types fan ferplichte medyske maatregels: ambulante ferplichte observaasje en behanneling troch in psychiater; ferplichte behanneling yn in algemien psychiatrysk sikehûs; ferplichte behanneling yn in spesjalisearre psychiatrysk sikehûs; Ferplichte behanneling yn in psychiatrysk sikehûs fan in spesjale type mei yntinsive observaasje. Dizze soarten fan coercivemaatregels fan in medyske aard binne, yn essinsje, soarten medyske ynstellingen dy't ferskille yn har ûnderhâld en yntensiteit fan drugsbelied.\nIn ambulante ferplichte observaasje en behanneling troch in psychiater (art. 100 fan 'e strafskrift) kin in personiel oanbean wurde dy't in ferkeard aksje dien hat en dy't syn mentale steat net nedich hat yn in psychiatrysk sikehûs. Boppedat kin ambulante behanneling allinnich keazen wurde yn relaasje ta sokke feroardielers dy't misdied hawwe dy't net as serieuze of tige serieus klassifisearre binne en binne net eang foar agressive manifestaasjes.\nYn tsjinstelling ta ambulante behanneling en observaasje, pleatsing yn in psychiatryske sikehûs befettet in persoan dy't misdiediget, dy't grave of spesjaal grave fertsjinnet, en in negative útstrieling foar it iepenbiergefaar fan sokke linden.\nPersoanen dy't sosjale gefaarlike wurksumheden yn feilichheid hawwe, binne net yn ferbân brocht mei in yndruk op it libjen fan boargers, wurde yn in algemien psychiatrysk sikehûs pleatst, en yn har mentale steat hawwe se gjin yntinsive kontrôle nedich, mar tagelyk spesjale soarch en behanneling nedich.\nIn psychiatrysk sikehûs fan in spesjalisearre type is bedoeld foar persoanen, dy't, troch har geastlike steat, bepaalde behanneling en stigende kontrôle nedich binne. De keuze fan dit soart sikehûs wurdt bepaald troch de tendins fan it ûnderwerp om serieuze misdieden, ûntkomme en agressyf gedrach te dwaan.\nIn psychiatrysk sikehûs fan in spesjale type mei yntinsive beoardieling is foar minsken dy't foaral sels gefaarlik binne foar harsels of oaren en dy't in konstate en yntinsive observaasje freegje.\nKontrôle oer de aktiviteiten fan ynstellingen en persoanen dy't psychiatryske soarch biedt, lokale oerheden útfiere. De begelieding fan 'e behearsking fan legale yn' e levering fan psychiatryske soarch en, yn it bysûnder, de behearsking fan 'e rjochten fan pasjinten wurdt útfierd troch de Advokaatferiening. Dêrnjonken wurdt yn 'e psychiatryske sikehûzen in ûnôfhinklike problemen sûnens dien makke. De fertsjintwurdigers krije klachten fan pasjinten en harren oanfragen, dy't besluten wurde mei it sikehûs administraasje, of, ôfhinklik fan it ûnderwerp fan 'e klacht, of applikaasjes wurde stjoerd nei it rjochtsgebou of it rjochtbank.\nTypen fan feroardielingen\nAlgemiene skaaimerken fan de ynstelling fan fermogen\nSet fan misdieden


Hoe kinne jo foto's sykje foar sykmasines goed rjochtsje? & nash; Antwurd By Semalt\nJason Adler, de Semalt Customer Succeed Manager, seit dat byld optimisaasje ien fan 'e wichtichste stappen fan in effektive SEO kampanje is. De sykmasines binne mear yntelligint en smarter as foarhinne, en it proseduere fan it goeie sykkommensrest is tige hurd. Kwaliteit ynhâld is net genôch as jo ek omtinken hawwe oan byld optimisaasje.\nAlt tekst en beskriuwing tags:\nDe alge tekst en beskriuwing tags binne ferplicht fan in SEO-punt. As jo ôfbylding net goed opjûn, moatte jo it ferfange mei in byld dy't in bettere resolúsje hat en jo net ferjitte om al teksttekst en beskriuwing yn te stean. De altste tekst is as ankerte tekst foar in spesifike keppeling. Google advisearret nea meardere keppelings yn 'e side te brûken, mar it is in goeie SEOpraktyk. Sawol de beskriuwingtags binne belutsen, jo kinne of miskien net taheakje.\nIt byld formaat:\nAs it giet om it bewarjen fan 'e foto's yn Paint of Photoshop, moatte jo de triem yn in goed formaat bewarje. JPEG is it bêste en meast ferneamde byldmateriaal dat wearde hat oan it totale útsjocht fan jo side. PNG, oan 'e oare kant, is goed foar grafiken lykas lytse icys webgrafiken en logos. GIF's binne brûkber as jo in oantal animaasjes taheakje wolle oan jo artikels.\nBrûk ôfbylden dy't relatearre binne mei jo ynhâld. Soargje derfoar dat jo heechweardige ôfbyldings selektearje, en har resolúsje en grutte binne grut genôch om te sjen op alle apparaten. In oar wichtich ding om te praten is dat jo allinnich foto's brûke moatte. Wês opsichtich by it wiskjen fan in foto en meitsje derfoar dat it copyright fergees is. As jo tagelyk tagonklik meitsje wolle, kinne jo in abonnemint op Getty Images, Shutterstock of oare ferlykbere tsjinsten. Jo kinne jo foto's feroarje, en der binne in protte ark en programma's om it barre te meitsjen. Hge foto's triemen sille de laden tiid fan jo side ôfbrekke en kinne jo sykmasjinearring beynfloedzje, sadat jo altyd de foto's feroarje moatte foardat dizze opnommen wurdt. As jo op Mac binne, kinne jo se feroarje mei de opsje "Adjust Size". Alternatyf kinne jo Photoshop, Picresize, of oare ferlykbere ark's brûke om jo saak perfekt te meitsjen.\nDe meast ferjitten minsken ferjitte om har byldbehearder te neamen. Foardat jo in foto op jo webside uploadje, moatte jo it in eigenskiplike namme jaan. Op in iPhone wurde de triemnammen neamd as IMG_6053. It is wichtich om dizze te neamen foardat jo de foto op jo webside brûke, om't dit in must SEO-praktyk is\nAlt tekst beskriuwt jo foto en Google brûkt dizze ynformaasje om mear oer jo ynhâld te witten. Soargje derfoar dat jo alt tekst beskriuwend is, dúdlik, konsept en ynformatyf. Plus, jo moatte net in protte kaaiwurden oanpasse. In feit is de grutte regel om al tekst te skriuwen yn in pear wurden, en beskriuwt wat jo ynhâld is oer\nBeskriuwing en skrift:\nAs jo in webside fan WordPress hawwe, moatte jo de skriuw- en beskriuwing taheakje. De beskriuwing wurdt brûkt om mear details te foegjen, lykas de boarne fan jo ôfbylding en wannear jo it nimme. De titel, oan 'e oare kant, ferskynt ûnder it byld op in publisearre post. It helpt it karakter fan jo byld te beskriuwen, mar is net in wêzentlike SEO-praktyk Source .


Reade Poarte (Moskou) - Wikipedy\nReade Poarte (Moskou)\nDe Reade Poarte (rjochts) mei de Tsjerke fan de Trije Hiërargen (lofts; ek ôfbrutsen yn 1927)\nDe Reade Poarte (Russysk: Красные ворота) wie in barokke triomfbôge yn Moskou, Ruslân. Poarten en bôgen fan dit type kamen in soad yn it 18e-iuwske Moskou foar. De Reade Poarte wie lykwols de iennige dy't noch yn de 20e iuw stie.\nDe Reade Poarte foar 1917\nDe (doe noch houten) poarte waard oarspronklik yn opdracht fan Peter de Grutte boud om dêrmei de oerwinning fan de Slach by Poltova yn 1709 yn de Grutte Noardske Oarloch te betinken. It wie de earste triomfbôge fan Ruslân en Katarina I liet de triomfbôge yn it ramt fan har kroaning yn 1724 ferfange troch in nij bouwurk. Acht jier letter baarnde dizze triomfbôge ôf en yn 1741 waard de bôge wer opboud sadat op de dei fan Elizabeth's kroaning de feestlike optocht fan it kremlyn nei it Lefortovo-paleis troch de poarte gean koe. Yn 1748 baarnde de poarte op 'e nij ôf.\nDe oant dan ta houten bôge waard yn 1753 ôfbrutsen en troch arsjitekten fan Katarina I ferfongen troch in stiennen bôge. It ûntwerp kaam fan prins Dmitry Uchtomsky. De bôge krige in bloedreade kleur mei sniewite reliëfs, gouden letters en 50 fresko's mei û.o. foarstellings fan it tsaardom fan it Russyske Ryk en wapens fan Russyske provinsjes. In grut portret boppe de spanbreedte fan de poarte fan tsarina Elisabeth waard foar de kroaning fan Nikolaas I yn 1825 ferfongen troch in dûbelkoppige earn. Boppe de poarte kaam in byld fan in trompetblazende ingel.\nYn it midden fan de 19e iuw besochten de Moskouske autoriteiten de Reade Poarte te slopen, mar de plannen waarden op fersyk fan baron Andrej Ivanowitsj Delwig net útfierd.\nAlhoewol't de poarte noch yn de maaitiid fan 1926 opknapt waard, foel yn desimber fan itselde jier it beslút om de B-ring om Moskou te ferbreedzjen. Foar dit doel moast de poarte en in tal oare bouwurken sloopt wurde. De Reade Poarte waard op 3 juny 1927 ôfbrutsen, ek al wiene der protesten tsjin de sloop. It gebiet waard krektlyk as it metrostasjon dat hjir yn 1935 iepene waard ferneamd nei de poarte en op it plein waard yn 1953 begûn mei de bou fan ien fan Stalin's wolkekliuwers. Yn 1941 krige it gebiet in oare namme, mar yn 1986 waard de plein wer omdoopt yn Reade Poarte Plein.\nDe ingel en fragminten fan it bouwurk binne hjoed de dei te finen yn ferskate musea fan Moskou. De fraach oft de Reade Poarte wer rekonstruearre wurde moat is by ferskate gelegenheden oan de oarder west. It gebiet is lykwols mei al it ferkear tsjintwurdich sa feroare dat in rekonstruksje net wierskynlik is.\nUntwerptekening fan de poarte foar de kroaning fan Nikolaas I\nIngel (Nasjonaal Histoarysk Museum)\nPutto (Sjtsjusev Museum fan Arsjitektuer)\nDetail (Museum Kolomenskoje)\nOfbylden dy't by dit ûnderwerp hearre, binne te finen yn de kategory Reade Poarte, Moskou fan Wikimedia Commons.\nOpfrege fan "https://fy.wikipedia.org/w/index.php?title=Reade_Poarte_(Moskou)&oldid=981520"\nBouwurk út 1709\nBouwurk sloopt yn 1724\nBouwurk út 1724\nBouwurk út 1741\nBouwurk út 1753\nBouwurk sloopt yn 1927


Omrop Fryslân: Freedsmerk: "Black Pete mocht net, mar Black Friday is wol oké, tink?"\nFreedsmerk: "Black Pete mocht net, mar Black Friday is wol oké, tink?"\nIt fenomeen 'Black Friday' is út Amearika oerwaaid en betsjut dat in soad winkels en bedriuwen op ien dei (of wykein) grutte koartingen jouwe.\nLês mear oer: Freedsmerk: "Black Pete mocht net, mar Black Friday is wol oké, tink?".\nNjoggentjin blokkearfriezen sille yn heger berop, Jenny Douwes ek\nIn groep fan fyftjin oare blokkearfriezen leit him by de útspraak del en sil de wurkstraffen útfiere.\nLês mear oer: Njoggentjin blokkearfriezen sille yn heger berop, Jenny Douwes ek.\nAchttjin blokkearfriezen sille yn heger berop - Jenny Douwes ek\nIn groep fan 15 oare blokkearfriezen leit him by de útspraak del en sil de wurkstraffen útfiere.\nLês mear oer: Achttjin blokkearfriezen sille yn heger berop - Jenny Douwes ek.\nStellerij troch panykoanfallen: selstraf ûnder betingst foar frou út Snits\nDe frou wie al fiif kear yn seis jier betrape op winkelstellerij, mar se hoecht net de sel yn.\nLês mear oer: Stellerij troch panykoanfallen: selstraf ûnder betingst foar frou út Snits.\nN359 ôfsletten nei botsing tusken twa auto's\nIt gie mis by de krusing mei De Iedyk. Ien fan de twa auto's soe de Suderséwei oerstekke, mar botste dêrby op in oare auto.\nLês mear oer: N359 ôfsletten nei botsing tusken twa auto's .\nIen fan de feroardielden waard ferline jier oktober foar syn hûs yn Dronryp delsketten en rekke swierferwûne.\nLês mear oer: Twa Ljouwerters krije selstraffen foar belutsenheid by himptylt.\nTrettjin beswiermakkers easken dat de mêst op syn minst op 400 meter ôfstân fan de hûzen pleatst wurdt. Mar it kolleezje giet dêr net yn mei.\nLês mear oer: Waskemar is tsjin stjoermêst, mar dy komt der wol.\nIn grut part fan it camperbedriuw fan Taeke Taekema is fernield. Net allinnich finansjeel, mar ek emosjoneel docht it him in soad.\nLês mear oer: Libbenswurk Taeke Taekema fernield troch brân.\nStim hjir op jo favorite sportmomint fan 2018!\nLês mear oer: Stim hjir op jo favorite sportmomint fan 2018!.\nIt fûns stekt 17 miljoen euro yn seis grutskalige projekten foar duorsumens, natuer, toerisme, lânbou en enerzjy.\nLês mear oer: Waadfûns ynvestearret miljoenen yn Waadgebiet.