Velleman kronyk | Erfgoed Fundaasje\nYn ’t jier dat Lou Velleman geboaren wurdt, komme der seis Joadse bern yn Fryslân te wrâld. Dat is yn 1935. As Lou twa is dûkt er mei syn Pa en Moe ûnder. De Twadde Weareldoarloch sit er yn Snits op solder. Us oarlochsskiednis mei net fergetten wurde – Lou hat der ferlet fan om dêroer te fertellen en giet nei de bern, by skoallen lâns. Yn bernhaftige libbensgloed betocht en eventueel foldien – de frijdom.\nErfgoed Fundaasje fettet syn libbensferhaal yn Lou syn eigen fizy yn in koarte kronyk. Dy oerwrede oarlogggen hâlde gjin ein, oeral en nerges – dy oarloch yn ús.\nYn fazen wurdt Lou syn ferhelling oer syn belangen op dizze side pleatst – en werskepen, yn boppetoan en ûndertoan – sa binne wy. Altegear frij hertaald en -ferteld út it Nederlâns, mei neigeraden in Ingelse oersetting, sjoch: Velleman chronicles.\nDit projekt wurdt útfierd neffens de winsk fan Sytske Kingma-Rienks (1935-2019) – silger neitins – freondinne fan Lou Velleman.\n–Sintese negoasje? – Pa syn hannel yn lompen floreart\n–Sam fluitet alles yn ’e stringen – Pa as pionier en ferneamd skiedsrjochter\n–Moe har eigen lesmetoade – De priveeles docht fertuten\n–Ut ’e Keunst – Byldzjend wurk is ytber\n–Frysk Keunstners Inisjatyf -Keunst yn ’e merk\nYn ’t jier dat ik geboaren bin, komme der seis Joadse bern yn Fryslân te wrâld. Dat is yn 1935. Dêrfan bin ik de iennichste dy’t de oarloch trochkomt. Tanksij de ûnderdûk. Us beppe fan heiteskant en Pa en Moe en ik oerlibje it. Mar de famylje fan ús memmeskant yn Den Haach net. En dy fan beppe fan heiteskant – de Paisen út Harns – foar ’t grutste part likemin. Ik sil jim dêr ferslach fan dwaan.\nMar earst even wat oer it Velleman-komôf. Wy ha de namme fan it kattemeppen. Yn foarige iuwen binne der fierstentefolle wylde katten. Dy rove wat se te pakken krije kinne. Dat wurdt in pleach. De lju binne der finaal mei oan. Der is ferlet fan folk dat regaad yn dy bisten makket. Myn foarâlden sjogge dêr brea yn. Dat se fange oan mei ’t kattemeppen. At se de kat deakneppele ha, strûpe se de hûd derôf. Se ferkeapje it filde feltsje. Sadwaande ús achternamme: Velleman.\nPa  hat it fillen oars noch wol krekt meimakke, mar allang net mear yn ús laach as professy. Hy hat wol wurke mei slachtôffal, dat allinne. Ik ha as jonkje nei de oarloch noch âlde boeren troffen dy’t ien kennen hienen dy’t it berop fan kattefilder útoefene.\nUs bet-oer-oer-oarreheit (pake syn pakes pake) Nathan Salomon Velleman  komt ein 18de iuw út Dútslân yn Ljouwert. Hy is dan al gjin ‘felleman’ mear, mar hy hat dan allang oare goedkeape negoasjes, hy is kreamer yn manifaktueren. De man is om 1768 hinne geboaren yn Lippstadt. De Vellemans sitte yn ’t earste fearnsjier fan ’e 19de iuw noch yn Ljouwert en ferfarre dan nei Snits. Se binne dêr fjouwer generaasjes keapman. Meast yn fodden en âldizer. It is de langst libjende Joadse famylje te Snits; oant Oom Jacob, dy’t de oarloch oerlibbe en yn 1946 ferstoar.\nPake Levi  is in ivige frijgesel en wennet by syn mem yn. Dat fynt er bêst. Syn bruorren en susters [nûmers8 en 9, earste houlik] binne allegear allang it hûs út en syn twadde heit is jit ferstoarn. As er 43 is, rekket syn mem wei. Hy bliuwt allinne oer en it húshâlden leit him net sa tige. Hy sjocht om him hinne en trout in healjier letter. Mei in Joads jongfaam, Johanna Pais út Harns. Hanna is dan 28, sechstjin jier jonger as hy. Foar har trouwen is se marsekreamerske, se sutelet út Harns wei op Flylân en Schylge mei jern en bân. At se dêr letter werris komt, is se slim teloarsteld dat de lju har dêr net mear kenne. Se is analfabeet en in hele goeie sakefrou en mem. Pa hat dêr in leave heit en mem oan hân.\nSe binne net benearjend otterdoks. Mar de jonges wurde fansels besnijd en as it Pesach is bygelyks, moat de ko wol yn ’e panne molken wurde, dan is ’t koosjer. Dat àl.\nDe hannel sil útwreide wurde moatte. Pake Levi sil needtwongen mei yn de nije firma, de foddehannel, oan ’e Oasterkade. De âldste soan út oerbeppe har twadde houlik – Machiel Blindeman [nûmer 9, twadde houlik nr 3] – wurdt de sakeman. Pake is net sa saaklik en lit dat part mar leaver oan syn healbroer oer. Nei ferrin fan tiid komt Machiel syn soan Salomon derby en Pa ek, dy mear as assistint. No sitte der twa neven by har heiten yn it affearen – Salomon Machiel Blindeman en Salomon Velleman, Sam B. en Sam V. De offisjele namme Salomon wurdt yn ús famylje altyd feroare yn ’e ropnamme Sam. Dan ferstjert Machiel. De jonges moatte no mei-inoar fierder. Twa tsjinoerstelde karakters, rûchwei steld: meigeand en bikkelhurd. Se krije yn ’e koartst mooglike tiid de grutste heibel. Pa stapt út ’e firma en begjint foar himsels. Ik mei fan Pa tenei net mear nei Oom Sam ta.\nHy hat it fak fan syn omke Machiel leard en hannelet dêrneffens, benammen yn lompen, mar ek yn âld papier en âldizer. Dat wurdt sorteard yn syn pakhúske. Hy keapet jitizer en in soad âlde kachels op, dy slaan se yninoar.\nLjouwerter Krante, maart 1950:\nPa hiert altemets in skûtsje fan skûtefaar Wybren Kroyenga, foar my oom Wybren, en syn frou Sotsje. Sotsje kin lêze noch skriuwe. As se mei Wybren yn Amicitia in film sjocht, lêst Wybren skipperske de ûndertiteling mei bolderjend skûteboerslûd foar, yn in omtrint mûsstille bioskoop, dêr’t oars allinne de filmprojektor evenredich sûzet.\nSimmers ûnderferhiert Pa dat skipke foar fertier oan syn ôfnimmers. It wurdt fiks útbjind, der komme noflike kessens en matrassen yn, dat it sit en leit no mar geryflik op it wetter. Klantebining. Ik bin sawat fiif en mei mei klanten út te poeren. Ik ha in belangrike funksje: útsjen at de plysje der ek oankomt. En dan de fisk rikje. Hearlik.\nPa plichtet ek wolris in boatsje fan Swarte Hannes te pachten, dat is Jehannes van Aalderen; in neef fam him is Rooie Hannes, neffens de kleur hier – Van Alderens, allegearre Snitser skippers.\nSam en Sam hâlde ek wol fan keetskoppen. It is in skoft yn ’e moade om plast-rûntsjes, nepfrontsjes, foar te dwaan; dat binne fan dy boardsjes, faak mei styfsel bestevige, dy’t froulju foar op it boarst op ’e jurk drage en manlju op ’t oerhimd ha. De gein fan Oom Sam en Pa is om earst in pear hûnen te fangen. Dy hingje se sa’n frontsje om, dan stekke se de bisten jûkpoeier yn ’e kont en dy drave dan stapelgek de merk op.\nLetter krijt Pa in nij pakhús op ’e Dryltsterkade by de Geeuw lâns, want Jikke seit op in kear: ‘Velleman, dou mutst derút, ’t wordt un garazy’. Pa hat by dat nij bedriuwsgebou in terrein dêr’t er it âldizer opslacht en ek koper. Hy kin dat keapje, want hy hat noch wat jild fan oandielen achter de hân. Dy hat er yn Koninklijke Olie en hy der oan it begin fan ’e oarloch gjin heil yn om dy te hâlden. Hy draacht se fertroulik oer oan Thom Zandstra, de fabrikant fan redens. Dy is doopsgesind en neffens Pa kin er op de man oan. Zandstra hat der keurich op past. Sadwaande kin Pa syn nij pakhûs oanskaffe.\n[Zandstra fungeart as in soarte fan bewariër, dat is in arys persoan dy’t yn ’e oarloch guod foar joaden bewarret.]\nFoar de oarloch hat Pa in NV, in Naamloze Vennootschap: N.V. Vellemans Lompen en Metaalhandel. Yn ’t begjin fan ’e oarloch keapet er al syn foarrieden op en hy set dat jild apart. De fennoatskip dûkt er op. Yn sokke saken krije sakelju in Verwalter oansteld. Pa sines fernimt der neat fan dat Pa jild oan ’e kant set. Pa brûkt dat om de ûnderdûk te beteljen fan Omoe Velleman, heit syn beide broers, Oom en Tante Wolf út Den Haach en dy har bern en ús eigen ûnderdûk, en ik leau foar in part ek noch fan Tante Zus en Oom Sam.\nNei de oarloch krijt Pa in belestingoanslach oer de jierren 1942, ’43 en ’44 omdat er it bedriuwskapitaal – it ûnderdûkersjild, kinne je ek mei tapassing úthâlde – brûkt hat foar partikuliere doelen, wylst it yn ’e fennoatskip heart. Nee, de Belestingtsjinst hâldt net botte rekken mei de omstannichheden. Pa leit belestingynspekteur Wisselink de saak út en seit: Ast beslach leist, dan betelje ik dy it folsleine bedrach kontant út, mar dan stiet de komplete parse der wol op ’e noas by.\nWisselink bedraait it dan sa, dat er in te hege oanslach makket en dy ferrekkenet mei de oanslaggen oer de jierren 1946 en ’47. Dêr is Pa dan ek wer lilk om. Mar hy lit it sitte, want hy wol Wisselink net yn swierrichheden bringe. It Belestingkantoar te Snits wie in sintrum fan ferset en Wisselink hat yn ’e oarloch heel goed west. Wisselink iepenet letter in grut belesting- en advysburo yn Amsterdam, dat wurdt oernommen troch syn soannen Jan en Arnold.\nLjouwerter Krante, 13-5-1966:\nYn ’e santiger jierren feroaret de negoasje wer: de foddelhannel rint hurd tebek, want de opkomst fan wol en katoen mei keunststof dêryn ferarbeide is funest. De âld-papierhannel wol noch al, lykas ek de ferro-metalen.\nIk groei op yn in middenklasse-gesin – well to do, om sa te sizzen. Moe fertsjinnet foardat se troud is gâns mear as Pa. Mei tolve jier nimt se in baantsje by in menear Price, in rike Ingelsman dy’t hannel driuwt op Ingelân en Amearika. Se moat Ingelsk skriuwe. Wat in ellinde. Elke brief moat oer. Nei in moanne of sa hat se ’t yn ’e fingers. Tritich jier letter korrespondeart se wer mei menear Price.\nNei de firma Price komt se by Müller, fan Kröller-Müller. Dêr skeakelet se om nei it Dútsk. Dêrnei komt se by Loesberg, ymport fan medisinen. Dêr giet alles yn it Frânsk. Se krijt it dêr hyltyd mear foar ’t sizzen. De Alde Loesberg giet, de Jonge Loesberg komt. Mar dy rêdt it net op. Moe driuwt de saak. Mear as de legere skoalle hat se net.\nMoe is ferloofd mei in neef fan Pa, in Vroman leau ’k. Sa komt se yn ’e kunde mei Pa. Pa slagget deryn om har fan dy jonge ôf te troggeljen.\nMoe is wat in wyldenien. Se groeit op yn ’e tritiger jierren en Pa is har fjirde offisjele ferloofde. Fjouwer kear yn dy tiid, dat is wol wat. Mar se is oan Pa plakken bleaun en trije-en-tritrich jier mei myn âlde hear troud. Op houlikse betingsten. Pa hat har jild likegoed hânsum ynpikt en brûkt foar syn bedriuw.\nWy ha altyd in faam. lykas Bettie Hottinga. It fanke is net sa min, mar trochleare is der yn har grifformeard fermidden net by. En Trijnie, in hele goeie hurdrydster op ’e koarte baan, dêr’t se faak mei yn ’e prizen falt. Yn 1945 docht se war om it my te learen, mar nee.\nWy ha ek ien dy is heilssoldate, en in Jehovagetuge. Dêrneist is der in waskfrou, frou Schild. Dy komt yn ’t foar- en neijier ek foar it húshimmeljen. Dan wurdt myn keamer drastys úthimmele, en opromme. Freeslik, alles yn dusoarder. Elk boek moat ik wer te plak sette.\nOp in kweade dei slacht de flam yn Pa syn lompen. It pakhûs leit yn ’e jiske. It fjoer is oerslein út it meubelfabrykje fan Schumacher dêrneist. Yn ien fan ’e kranten stiet it krektoarsom, mar de tadracht witte se dan noch net. Oannomen wurdt dat Pa syn âld papier de oarsaak is. Dat is lykwols perst papier, dêr’t alle lucht út is en sadwaande net baarne wol. Pa lit it sjen, hy hâldt der in lúsjefers ûnder en sjoch: it fjoer krijt der gjin fet op. Mar Pa syn lompen stienen yn ljochte lôge.\nLjouwerter Krante, 18-7-1958:\nNei de oarloch hat Pa in hege T-Ford. dêr kin er mei dûnsje. Op moaie dei is er mei Opa en Omoe deropút. De T-Ford ferûngelokket en Opoe falt flau. Opa syn hoed leit ferknûkele witwêrsanne: Dy hoed salst betale! Opa is eins in non-valeur.\nHy kin net fuotbalje, mar hy is in fameus fuotbalskiedsrjochter, hy fluitet earste klas wedstriden. Net ynternasjonaal, want hy ken eins allinne mar Snekers. By de kompetysjes yn it noarden is dat gjin probleem. Hy fluitet bygelyks de finale fan ’e fuotbalbeker as Velocitas út Grins dêryn spilet, om 1933 hinne. D6er is in heel spektakel by: de spylbal wurdt út in lyts fleantúchje goaid en myn ouwe hear heint de bal op!\nPa kin ek goed organiseare. Mei oaren rjochtet er yn 1932 de COVS op, de Centrale Organisatie van Voetbal Scheidsrechters. Yn dy rûnten hat er in soad freonen. Oant syn dea ta is er mei Ad van Emmenes redakteur fan it COVS-bûnsblêd De Scheidsrechter, yn gearwurking mei drukker Weissenbach te Snits. Pa bekwaamt himsels yn ’t redaksjewurk, mar Moe redigeart mei. Nei de oarloch lit er op it earste alftal fan LSC (Lycurgus Sparta Combinatie te Snits) syn teoriën los oer hoe’t se it bêste fuotbalje kinne. It hele alftal komt by him thús om har foardiel dêr mei te dwaan. Omdat er yn sokke dingen opgiet, is er sa bekend.\nSam syn nammegenoat en folle neef Sam sr is in ferneamd fuotballer, dy stiet as back op ’e boppeste foto.\nHy britst mei Jules Rouffaer, gerenomeard wynkeaper te Snits. Dat klikt. Pa spilet sa’t him útkomt en dat is Rouffaer wol bêst. Mar dy sûpt himsels dea. Dan wurdt Gerard Ubbink bernedokter yn Snits, in Grinslanner. Dy hat yn Grins in hele goede bridzgemaat: Blinzinga, in apoteker en eardere stúdzjegenoat. Ubbink siket yn Snits in nije partner; op nivo, lykas Blinzinga. Pa is beskikber. Gerard seit: Do kinst goed bridzge, mar do dochtst mar wat. Do moatst it systéém leare.\nOmke Machiel [nûmer 9, twadde houlik nr 3] is troud mei tante Elisabeth Frank út Wolvegea – Tante Betsje. Har famylje hat in eksportslachterij. Se ha in dochter: Mietje, neamd Meta. Dy krijt ferkearing mei in katolyk, in Visser. Ien fan de Snitser lju fan kwizekwânsje, fan ’e kofjebranderij De Drie Mollen, bekend as de kofjefissers. Meta wurdt mei har man katolyk. Se krije twa bern, Joke en Chieltje, offisjeel Michiel, nei syn pake. Dy wurde rooms doopt en opbrocht. Meta har man ferstjert. Dan is it oarloch. De bern wurde ûnderbrocht by in katolike famylje. Mar nei de kwestje fan doe noch aartsbiskop, letter kardinaal De Jong fan ’t Amelân, komt der in razzia op rooms-doopte Joaden. De Jong nimt in bûtengewoan anty-nazi stânpunt yn. Se pakke him net op, dêr’t hy oars wol op rekkene hat. Se ha it lef net har hannen net oan hìm te baarnen. As repressaille arresteare se dêrfoaroer de rooms-doopte Joaden, dy’t noch frij omrinne. Meta ek. Se komme allegearre om. Meta yn Auschwitz.\nAs Joke en Chieltje nei de oarloch wer yn kontakt komme mei har Joadse famylje, wurde se wer Joads. Oom Chiel giet nei de opperrabyn en freget dy oft er wer Joads wurde kin. Dat kin net, seit dy, want dat bist al. Chiel lit him dan op syn tweintichste besnije. Joke en hy fefarre nei Jeruzalim. Chieltje hat letter op ’e Golanhichte in grutte hinnefokkeroij en hy fokt tagelyk rashûnen. Der falle nochal wat deade hinnen en dêr kinne je de hûnen mei fuorje.\nSjoch: Famylje-oersjoch Velleman Kertiersteat nr 9, 2e houlik nr 3 > nr 1 > nrs 1 en 2\nOp in stuit menstrueard Tante Betsje net mear, se is al oer de fjirtich en tinkt dat se yn ’e oergong is. Se giet ris even nei dokter en dy seit dat se swier is en se krijt in twilling, teminsten…\nTante Betsje-en-dy ha in tsjinstfaam, se komt út in grifformeard gesin. De faam wurdt swier. It is net fan Machiel, mar de lju prate der skealik oer. Machiel seit: Se sêge dat ’t kyn fan mij is. Dat se dat sêge, fyn ik niet so slim. Maar dat ut niet waar is, dàt fyn ik erch!\nTrouwens, as de faam yn ferwachting rekket, wurket se al net mear by Oom Machiel en Tante Betsje, mar is se it kreaze keamerfamke yn Toppenhuzen, de baas dêre sit by har ûnder de skelk.\nIt bern fan ’e faam moat pleite, want dy skande! Machiel wol dat foarkomme, hy kin dat goed bespylje. Hy ken har âlden noch as âlde buorlju. De faam bernet op 31 augustus 1910 in famke: Tante Zus, ynskreaun as Sophie. Betsje krijt in dei letter in jonge: Roelof.\nBetsje en Michiel nimme Tante Zus as eigen bern oan en litte har Arys ferklearje. Dat Sophie stiet tenei te boek as twillingsuske fan Roelof.\nIk bin al yn ’e tritich as ik derachter kom dat Tante Zus ek Sonja neamd wurdt. Dat hear ik tink fan Pa, of fan har soan Frits.\nOom Broer docht yn ’e oarloch de stjer ôf en wurdt oer de grins hinneholpen. Oom Broer is in behoarlik skaker – kampioen fan Grinslân – hy fertsjinnet syn brea dêrmei yn kafee’s, yn onbeset Frankryk, Spanje, Gibraltar. Dan stekt er oer nei Ingelân. Mei de Prinses Irenebrigade komt er yn befrijd Nederlân werom.\nTante Zus trout mei Max Souget [sprek út: Sûget, dat betsjut yn it Hebriuws slachter], húsdokter yn Amsterdam. Se komme de oarloch troch en krije twa bern: Frits en Elsje, dy is nei de oarloch geboaren, dat wie in chique dametsje, geweldich moai, se wol perfoarst mei in dokter trouwe. Frits en ik wurde dikke freonen en bliuwe dat oan syn dea ta. Frits is ynternist, mar dat fynt er mar neat. Hy wurdt psycho-terapeut.\nFrits is oanmerklik handiger by famkes. Hy hat moaie froulju om him hinne. By my duorret dat helte langer.\nFrits trout mei Margaret, sa gek as in doar. Se krije in stik of fjouwer bern en skiede. Margaret wurdt letter deasketten troch de Hamas. Frits trout wer mei in aardige frou en skiedt op ’e nij. Dan giet er yn ’e lange hier mei in folle jongere dame en dy wol perfoarst in bern ha, fan him. Mar dêr is Frits net foar. Lykwols wurdt in bern op steapel set, dat komt. De mem krijt hommels in hurd-wurkjende foarm fan kanker. Se stjert. Gjin jonge frou, wol in bern. Frits makket himsels fan kant.\nSjoch: Famylje-oersjoch Velleman Kertiersteat nr 9, 2e houlik nr 3 > nr 3 > nrs 1 en 2\nEk Arie de Froe en Cornelis Ubbo Ariëns Kappers dogge wiidweidich ûndersyk nei de ‘rasskaaimerken’ en dat smyt foar Tante Zus ‘geen joodse kenmerken op’. Mar as de offisjele korreksje by de gemeente hast klear is, wurdt se op 26 maaie 1943 by in razzia yn Amsterdam oppakt. Se slagget deryn te ûntkommen en dûkt ûnder en krijt nei ferrin fan tiid har net-Joadse persoansbewiis.\nJa, Tante Zus wurdt Arys ferklearre, se wurdt ‘ge-Calmeyerd’. Se krijt in saneamd Calmeijer-stimpel. Calmeijer is in promoveard jurist út Ossnabrück. Yn ’e oarloch is er amtner yn Dútse tsjinst en sjef fan syn Bureau Calmeyer. Hy set him dêrfoar yn om Joaden te rêden. Hy helpt grou 3700 lju oan syn stimpel. Rauter, de sjef fan ’e SS is troch alles hinne, dy tinkt dat er troch Calmeyer bedondere wurdt. En dat is dus sa. Mar hy krijt der net in finger achter, want syn baas Seyss Inquart fynt dat Rauter te bot de baas spilet en wurket him sadwaande tsjin, ek hjiryn. Calmeijer moat o sa oppasse, likegoed foar Seyss Inquart as Rauter, want dy binne beide fûleindich antysemyt.\nMeta skriuwt op 17-12-1943 op in fodsje: Zus, help mij. Ik ben naar Westerbork vervoerd, help vlug in Godsnaam. Kus mijn geliefden Meta. Tante Zus kin Meta net rêde. Dat tôget se har hele libben mei. Meta wurdt yn jannewaris yn Auschwitz fermoarde.\n[Yn dat stik wurdt Tante Zus har mem Pietsje neamd.]\n-Libbensbeskriuwing: Joods Amsterdam – Sophie Sonja Souget-Blindeman\nDe Snitser Joaden rêde it der yn ’e oarloch better ôf as dy yn Harns en Ljouwert. Seker de helt oerlibbet de Holocaust, [dat is út it Gryks: de folsleine ferbrâning] De helte, dat is in soad. In oarsaak dêrfan is dat de yllegaliteit yn Snits al oan ’t begjin fan ’e oarloch sterk stiet en trochdat de Joaden ûnderdûke wolle. Foargonger en sakeman Abraham Kuyt, neamd Bram, riedt har oan om dat te dwaan. Mar it rint ek wol falikant ferkeard, lykas mei de Snitser Pino’s dy’t yn Súd Hollân ûnderdûkt binne. De boargemaster dêr komt te witten dat erges yn syn gemeente Joaden har beskûl hâlde en hy wol witte hoe’t dat krekt sit. Mar wat hy net betocht hat, is dat by sokke gefallen altyd twa plysjes ynskeakele wurde. En dy’t er frege doocht wol, mar de twadde dy’t derby helle wurdt net. De Pino’s wurde ferret. Troch dy stommiteit fan him, hy wurdt nei de oarloch ûnslein as boargerfader.\nMar as de tinkstien yn Snits foar har dy’t omkamen ûnthuld wurdt, docht bliken dat twa fan dy Pino’s der libbensliif by stean. De iene wie fia Switserlân flechte, de oare fia Spanje. Se sieten no beide yn ’e Feriene Steaten.\nDe Joaden út Ljouwert krije it advys fan opperrabyn Levisson om mar nei Poalen te gean. Hy giet sels ek op transport. De befrijing belibbet er dêr noch, yn Tröbitz, mar hy is der sa min oan ta dat er it net oerlibbet.\nDaliks nei de kapitulaasje hawwe tsientallen Joaden har libben en dat fan har húsgenoaten mei eigen hân ferkoarte, omdat se net it slachtoffer wurden woenen fan in pogrom. Yn Ljouwert die dat ek in famylje. Mar mr. Herzberg hat ek gelyk as hy skriuwt, dat wat de Dútsers te wei brochten gjin eigentlike pogrom wie. Wy freegje ús ôf, oft de Joaden ek , mr. Herzberg sels, dat yn 1940 al begriepen. O seker, der soe Joads bloed floeie; de hauk soe delsjitte yn ’e swarm en slachtoffers meitsje; sa hie it altyd west. Mar wie it doe al dúdlik, dat de hiele flecht finzen wurde soe yn in hast ûnûntkomber net? Wisten de Joaden dat har in effisjint wurkjende oarlochsmasjine te wachtsjen stie, dêr’t it produksjeskema al fan fêst stie, mar allinne it tempo fan ’e oanfier noch fêststeld wurde moast troch de politike taktyk?\nWy stelle dizze fragen twifeljend en wifelje mei ús antwurd. Mar der binne in oantal oanwizings, dy’t hast ta in negative beäntwurding fergje, as wy alteast ôfgean op wat der yn Fryslân plak hân hat. Dêr wie de Joadse Rie te Ljouwert, ûnderôfdieling fan dy te Amsterdam, dy’t him ynskeakelje liet by de ‘oanfier’. It is ûntinkber dat dy leden wisten wat de slachtoffers te wachtsjen stie – oars soenen it krimilnele misdiedigers wêze. Wy ha oanstriid om dyjingen by te fallen, dy’t nuanseard oer dy Rie oardielje – wa binne wy dat wy him feroardiele kinne en meie? Yn ’t begjin koe it lykje dat der noch wat dien en rêden wurde koe. Wat lykwols ûnbegryplik bliuwt, is it trochgean oant de lêste Joad, noch lang neidat Joadehelpers der folslein fan oertsjûge wienen dat de letterlike útroeiïng begongen wie. Dêr wie opperrabyn Levisson, dy’t lang, al te lang ûnderdûken mei klam ôfrette. God kin ús yn Poalen allyksa beskermje, sei er doe’t in gemeentelid ôfskie naam foar de dûk. Jawol, wie it antwurd, mar Elia flechte ek om oan Izebel te ûntkommen. By einbeslút slagge it Sjoerd Wiersma fan ’e Jouwer om de opperrabyn oer te heljen om syn frou en bern ûnderdûke te litten. Sels gong dizze moedige hoeder mei syn skiep mei. [Wijbenga, Diel I, side 210]\nWillem Velleman [fierôf famylje] uit de fietsenwinkel van de Nieuweburen mocht van zijn vader niet bij een christenbuurman onderduiken, want de Almachtige had beschikt dat ze naar Polen moesten. Ze zouden er wel hard moeten werken, maar wie weet werd het hun gegeven om de beproevingen te overleven. Willem is in Auschwitz omgekomen. [Schaaf, side 233]\nGuon fan ’e Paisen binne trouwens emigreard. In neef fan Pa, Feli Pais, folút Felix tink, seach it swurk driuwen en is al fóár de oarloch nei New York tein en dêr ek bleaun. In oare neef wenne yn Saandam en hat dêr in tagryn foar skipsark. Syn hûs hat de namme Pais: Vrede. It binne fanâld Sefardyske Joaden, wol from. Minister Arie Pais stamt ek út dat laach.\nMoe har famylje út Den Haach komt allyksa fierhinne om. ‘Nei Poalen! Wat hurder wurkje, mar dat giet wol wer oer,’ is it devys yn Den Haach. Dy’t dêr al it advys krije om te dûken, fine dat te gefaarlik.\nOpa dûkt wol ûnder, mar trochdat de yllegaliteit dan noch sa dilettantistys is, wurdt er oppakt en komt er om by in deademars. Gegriem yn ’e fersetsbeweging, sadat it adres te foarskyn komt. Opoe is yn 1939 al ferstoarn, oan diabetis. Moe is ien fan trije fammen en twa jonges. De susters oerlibje, de bruorren mei har gesinnen net.\nOp Opa syn jierdei sit Moe tenei steefêst te gûlen.\nOom Japie [4 en 5, nr 3], de jongste broer fan Pa, wennet oan ’t begjin ’e oarloch noch hyltyd yn ’e Kleasterstrjitte 12, dêr’t er opgroeid is. Hy dûkt moedersielallinne ûnder by de Radsma’s en letter yn Makkum.\nPa en Moe wurde kremeard, mar fan gâns famyljeleden is it omskot op it Joads begraafplak fan Snits begroeven, yn ’e keiwerowes, As dat om 1840 hinne kocht wurdt, betingje de Joaden dat it noait ûnteigene wurde mei. Mar by de útwreiding fan ’e stêd yn 1948-’50 leit de útgong oan ’e Ljouwerterdyk yn ’t paad. Mei de gemeente wurdt oerlein; ús heit is ien fan ’e ûnderhannelers en ik stean dêr as jonge fan trettjin by. Se komme oerien dat de gemeente tenei it ivichduorjend ûnderhâld op har nimt, mar dat dêrfoaroer it metaarhúske ôfbrutsen wurde mei. Yn sa’n húske is in romte oan ’e rjochterkant om yn te skûljen en oan ’e linkerkant kin de Kohanym, de hegepryster, stean; dy mei it begraafplak net op en folget de staasje troch in rút. Dy Kohanym is fan ’e hegeprysterlike stam, lykas de Cohens.\nOpoe Mietje en Salomon, har twadde man, binne dêr neistinoar begroeven, opiensteapeling mei net neffens de Joadse wet. Oerpake Salomon Levi Velleman , Mietje har earste man moat dêr ek lizze. Hadassa, ús dochter, frege my lêsten wêr’t ik begroeven wurde wol en doe ha ik om pake syn grêf socht, mar ik ha ’t noch net fûn.\nPa is dik befreone mei Casper Ras, ‘Kappie’, boekhâlder by glêshannel Houwink. Mar Kappie giet by de N.S.B. Dy jonge fielde himsels heel bot ferhûddûke, tink ik. Hy prestearde oars o sa mei hurdrinnen. Mei syn heit en noch twa atleten foarmje se yn ’e tweintiger jierren in estafetteploech dy’t ferskriklik lang it Frysk rekord 0p 4 x 100 meter binnenhelje. Likegoed, op foto’s sjogge je Kappie as in knoeide, kwetste kweajonge. Ik tink dat er út in minderweardichheidskompleks by de nazi’s gongen is. Mar Pa nimt him dat o sa kwea-ôf, hy wol niks mear mei him fan dwaan ha. Hy kapt mei Kappie.\nIn oare hele goeie goazer fan Pa is Bart Tromp. Se gean flak foar de oarloch noch mei-inoar op fakânsje en sa. Bart hat op in stuit in grut portret fan Hitler op syn keamer te hingjen. Pa is lilk en tryst, en brekt mei Bart – nei de oarloch teminsten. Letter sit ik op ’t gymnasium yn ’e klasse by Bart syn soan Hylke, de lettere politikolooch. Nee, ik fiel gjin wrok of soksawat.\nSadwaande komme wy ûnferwachs by de Levers, in heel gefaarlik plak, dat wy kinne dêr net lang bliuwe. It binne swier grifformearde minsken, lid fan ’e A.R.P, en heit Henk* en syn soannen Jan en Henk sitte djip yn ’t ferset, se steane bekend ûnder de namme Groep Lever. Wy rêde it libben derôf, mar de jonges en heit sille har ynset foar ús folk mei de dea bekeapje – Henk en Jan wurde yn 1944 troch de Dútser deasketten, heit wurdt yn 1945 yn Dachau fermoarde. Frou en mem en dochter en suster Meta en de oare neisten libje sûnder har troch.\nFan heit Lever lear ik it Us Heit. Hy giet alle dagen lûdop foar, dat ik ha dat al gau yn ’t ûnthâld. En datgebed kin sa troch Joaden bidden wurde.\nDe Levers wenje yn in grut hearehûs oan it Kleinsand, no is dat in part fan ’t Frysk Skipfeart Museum. Dêr wenje dan fjouwer húshâldings. Wy húsmanje by de Levers foar, op ’e earste ferdjipping. As wy dêr in wike of fjouwer fiif sitte, slacht fersetsstrider Leo Walda** alarm. Hy is op ’e fyts nei ús tareesd. De Grüne komt deroan! Oer in kertier. In razzia. Wy stowe hals oer de kop dwarsoer nei de achterkeamer op ’e selde ferdjipping, nei de Stegenga’s***. Leo fuort. Krekt op ’e tiid. Fiif minuten letter falt de Grüne ús foarkeamer yn. Se sykje net fierder!\nDe Stegenga’s binne te fertrouwen, Willem hat dan al meidien oan in oerfal op in distribúsjekantoar op ’e Jouwer. Dêr ha se bonnen mei wei ratst. Willem is in wyldeman, in echte knokploeger, letter docht er mei oan ’e oerfal fan ’e Blokhúspoarte te Ljouwert.\n***Willem Stegenga * Gorichem 5-10-1912 † Rotterdam 19-10-1972, 60 jier; grifformeard; timmerman; soan fan Herre Stegenga, assistint-direkteur Boerebûterfabryk Zevenaar, yn 1908 dir. Stoomsuvelfabryk Vriezenveen, yn 1912 te Gorkum, sûnt 1930 te Snits, en Maaike Douma; x 1 Snits -10-1939, 27 en 22 jier, skieden 10-4-1947, Hermanna Frederika Fransiska Ringnala; x 2 -3-1950, 37 en 26 jier, Hermanna Kok (Miny), fan Grins\nWy bedarje mei kûgelsfeart by Douwe en Rika de Rapper-Schurer* yn ’e Kruzebruorrestrjitte 33. Dy ha krekt in lytse poppe krigen – Frouwkje. Heit Douwe is dêrom wat twifelriedich, mar Rika seit resolút: Lit se mar komme.\nSe binne herfoarmd, sa fier’t ik wit. Heit Douwe de Rapper hat in muzykhannel, Het Huis met de Notenbalk; hy ferkeapet harmoaniums en blêdmuzyk. Hy knapt ek oargels op. Ik rûk de lym noch, dy rook krong troch it hele hûs hinne.\nNei de oarloch wol Oom Douwe graach de saak útwreidzje. Der komt in folle grutter Huis met de Notenbalk, oan ’e Wide Noarderhoarne. Oom Douwe kin dat keapje mei syn stipe fan Pa. Myn ouwe hear is al wer goochem keapman en hat al gau jild om hannen. Trouwens ek troch syn reservesinten, de oandielen dêr’t Zandstra troch de oarloch op past hat, sa’t ik fertelde.\nBy sokke ynfallen witte wy net wêr’t wy keare moatte, mar ik kin my fierders net te binnen bringe dat ik yn dy tiid bang west haw. It is sa fertroud. Oom Douwe is o sa frysksinnich en kin moai fertelle. Bygelyks oer wêr’t se har namme wei ha. De Rapper komt fan it Ingelse Draper. Ien fan dy lju wie hjir kommen om de Oranjes út it slop te helpen. Yn dy geast binne de De Rappers no eins wer yn ’t ferset, tink ik. Soks mei-inoar ferdivedeart wat. Oars ha wy eins gjin perspektyf, mar ik bin te jong dat it my bekrûpt. Ik ha no yn myn sliepkeamer noch in pastel te hingjen mei ús letterlik beheind útsicht fan doe derop, nei de oarloch makke yn opdracht fan Pa troch in artyst, in learaar oan ’e Snitser ambachtskoalle en in klant fan Pa.\nWy ha it goed fan iten en drinken, der is altyd wol moal en molke; wy lije gjin momint honger. Tante Rika, siert it iten, lekker.\nPa hâldt syn kondysje wat op peil troch it draaien oan ’e graanmole. Foar foar Pa en Moe komme der noch wolris minsken oer de flier. Germen van Houten *, dy’t by it Snitser tabaksfabryk arbeidet. Of Oom Moos, Louïs, út Amsterdam, dy’t op in fyts mei kusjebannen de Ofslútdyk oerkomt. In hele moaie man, dy’t doe’t er jong wie in bekend skriuwer is en de koloany Walden fan Frederik van Eeden mei-oprjochtet. Dêr wie er bakker. En Piet Fijlstra**, dy’t in rol spilet yn ’e anargistise beweging. Fan hûs út Snitser, mar eins in globetrotter. Dy ferskine dan op ’e solder, Pa bliid. Oom Jan de Rapper, bringt bonkaarten. Salang’t er libbet komt Santema by ús.\nRoel Walda komt ek wol. En Omme Douwe syn jongere broer Jan de Rapper. Dy is by de Binnenlânse Striidkrachten en fersoarget bonkaarten, hy is filiaalhâlder fan Willem Santema syn saak yn elektra, radio, gas- en wetterlieding.\nIt is in lyts ploechje dat it wit. Wêr’t se it oer hawwe? Gjin idee.\nPa is wol wat op ’e hichte troch Oom Douwe, mar wat der ûnder ús yn ’e winkel gebeurt hawwe wy eins gjin sjoege. Wy ha in lyts radiootsje mei in Ingelse sinder. Pa hat in lânkaart mei flachjes dêr’t er de militêre manoeuvres oan ’e frontliny’s mei byhâldt. Hy skriuwt wolris wat stikjes foar in yllegaal bledsje: BBC-news. Dat is in rubrykje ûnder de titel: Zo spraken zij eens, útspraken fan Dútsers út 1940, ’41. Pa skriuwt soks nammeleas.\n*Gerben van Houten * It Hearrenfean, tabakskerver te Snits; soan fan Wietse van Houten, los arbeider te Snits, en Saakje van der Pol; x Snits 18-7-1925, beide 21 jier, Martha Margaretha Huhle * Kreischa, Saksen, Dútslân; dochter fan Hermann Richard Huhle, meubelmakker te Quohren, en Margaretha Marie Selma Miszbach.\n**Piet Fijlstra is administrateur fan De Wapens Neder – Maandorgaan van den Internationale Anti-Militaristische Vereeniging in Nederland. Hy seit oan ’t begjin fan ’e oarloch: Ik ha libbenslang striden tsjin Churchill en Stalin, mar wat de joaden no oandien wurdt is sa ferskriklik dat ik no oan har kant stean.\nWy ha net in hele goeie skûlkelder. Yn ’e sliepkeamer fan Frouwkje is in loaze romte, dêr makket Oom Douwe in skûlplak fan. Oan ’e binnenkant sit in klep, sadwaande sjogge je neat fertochts. Dêr sitte wy net faak yn. Razzia’s binne der net faak by ús en by ûnrie wurdt op ’e tiid warskôge. Ien kear beljen betsjut: stil wêze. Twa kear: stilte oer. Trije kear: skûlkelder.\nTwaeninhealjier jouwe de De Rappers ús op har solder beskûl. Pa hâldt dy hele tiid in deiboek by en dat hawwe wy bewarre. [Dat wurdt hjir letter publiseard]\nIk ha mar ien kear bûten west. Dat wie nei Opoe Velleman, dy sit ûnderdûkt by molkboer Rusticus. Pa slûpt dêr by donker wolris hinne, hoe gefaarlik ek. Opoe hat har yn ’e holle helle dat ik oppakt bin. Dêr kin se mar net oer ophâlde. Dan nimt Pa my in kear mei nei har ta: it libbene bewiis.\nOpoe hie har soargen makke dat der foar har gjin ûnderdûkadres wêze soe. Se stapt op ien fan ’e twa grifformearde pastory’s ôf. Dûmny en mefrou wenje dêr yn in kast fan in hûs en ha gjin bern. Mar dûmeny seit: Nee, U kunt hier niet onderduiken, maar als u naar Polen moet, kan U een Bijbeltje meekrijgen. De oare Snitser grifformearde dûmeny is de oare kant oer en rint gefaar. Hy beart dat er kierewyt is en dûkt ûnder yn in gekkegesticht.\nOpoe krijt beskûl by de string grifformearde Rusticussen. Nei de oarloch moat ik dêr op syn tiid mei Pa en Moe hinne foar in besite út fatsoen. Dêr sit ik dan mei myn tolve jier tusken dy hele beste minsken, steile riddenearders oppript neat te dwaan, net leuk.\nFoar de oarloch hawwe wy yn Snits as boargemaster de grifformearde Poppinga, mar dy wurdt ôfset. Foar Poppinga yn ’t plak krije wy boargemaster Schut, in N.S.B.-er, earder frijsinnich herfoarmd dûmeny te Skingen, as ’t my net mist. Dy is net heel min, Schut hat lju om him hinne dy’t er fertrout, lykas Rasterhoff. Rasterhoff is gemeentesekretaris en sit yn ’t ferset – en dat wit Schut. Rasterhof kin syn gong gean. It ferset hat dêr gjin muoite mei. Schut moat nei de oarloch leau ’k sân jier sitte. Rasterhoff folget him op as boargemaster fan Snits.\nYn Schut syn tiid hat Snits as iennichste resjerseur de gemeenteplysjeman Dick Brouwer. Dy sit swier yn ’e yllegaliteit, ûnder de namme Bontsje. Oan ’e oare kan fan ús ûnderdûkplak stiet in lyts pakhúske yn in steechje dat útrint op ’e Prins Hendrikkade. Dêr sit in yllegaal slachterijke yn en dêr wurdt swart fleis ferkocht. Us heit sit wer ris by nacht te koekeloeren en sjocht dat dêr in ynfal dien wurdt. De hannel wurdt yn beslach nommen. De slachters dogge oanjefte. Mar dêr wurdt neat mei dien. Resersjeur Brouwer lost dat net op, hy is der sels by belutsen.\nIt Wynpaleis te Snits. dat yndertiid opset is troch wyn- en drankhanneler Veen, wurdt kocht troch de grifformearde dokter Dethmers. Dokter hat allinne konfesjonele pasjinten, mar oan ’e ein fan har libben frekwenteart Omoe him ek.\nOp in kear is der wer hússiking. In Dútser lit syn each op it persys kleedsje falle, hy hifket dat in amerij yn syn lange fingers, lûkt dat nijsgjirrich wat fansiden, ferwideret de losse planke en sjocht in lizzende jonge plat op ’e rêch, lyk yn ’e eagen. Se stoarje inoar oan, in eagenblik. De Dútser skoot temûk lûk en kleed te plak en seit dat er neat fine kinnen hat. Ich habe nichts gefunden.\nIk hear dat fan dy jonge sels. Hy is letter it freontsje fan Denise wurden.\nIt wienen net allegear nazi’s. Dat is it gekke natuerlik.\n’t Huus fan dokter Dethmers, syn dochters en onderdukers. Foto: Frysk Skipfeart Museum, Snits\nMoe har eigen lesmetoade\nIk krij alle dagen op stelde tiden les fan Pa en Moe. Pa jout rekkenjen, ierdrykskunde en skiednis, Moe taal en sjongen. Op solder meitsje wy oars gjin muzyk, wy sjonge sacht, de buorlju soenen wat hearre kinne.\nPa en Moe hawwe foar alle klassen fan ’e legere skoalle learboeken meinommen. Moe sjocht lytsachtsjend nei dy learboekjes, se hat it net op dy nijmoadrige stof en rieplachtet leaver har eigen skoallekennis fan froeger en se hat har eigen metoaden. Ik krij stevich priveeles, sa’t sy tinkt dat it heart. Se liedt my troch Koning Knuts familiezwak fan Aad Bogaers, de fjirtjin kûpletten moat ik redekundich ûntlede kinne:\n[Sjoch: Willem van den Berg en Hanna Stouten – De duinen gillen mee! – Koning Knuts familiezwak fan Adriaan Bogaers * Den Haach 1795 † Spa 1870, rjochter te Rotterdam, patriot; dichter en letterkundige]\nPa leart my knap út ’e holle rekkenjen, dat ken er sels by útstek, ynherint oan syn foddefakmanskip. Neist de lessen ferdjipje ik my op mysels yn skiednis en ierdrykskunde. Oom Douwe hat der niget oan dat ik sekuer wit wêr’t Timbûktû leit, mar fan Skearnegoutum gjin weet ha. Ien fan ’e dingen om te lêzen is it ierdrykskundeboek Europa van 1853. Dat lear ik helendal út ’e holle. Jierren letter as ik rjochten studear, ha wy it oer it Dútse Bûn, hoefolle leden hat dat? Ik sis: 53. Hoe wit Velleman dat? Ik sis: Moat ik se opneame? Dat hat as resultaat dat ik in skripsje skriuwe kin en gjin eksamen op dat stik hoech te dwaan.\nIk ûntwikkelje mysels ta in lêsbeest, of mooglik wie ik dat al – ik bin ’t yn alle gefallen bleaun. Soks docht fertuten. Nei de oarloch kin ik sá wol nei de fyfde. Mar ik doch raar. Ik kom de klasse yn en rin der wer út as it my útkomt. Dat is steurend foar de les. Meester Glimmerveen hat each foar myn soares en lost it prima op. Ik hóéch net te kommen, mar ás ik op skoalle bin, moat ik dat skoftsje ek meidwaan. Dat wurket. En it giet hyltyd better. Underwilens gean ik nei in klasse foar jonges dy’t klearstoomd wurde foar de H.B.S.\nIk ken yn dy snuorje gjin bern, behalve Frouwkje, de âldste fan ’e De Rappers. En letter de oare bern fan omke Douwe en tante Rike. Mei Frouwkje en har suske Simkje ha ik no noch in hechte bân. In dikke freonskip. Ik beskôgje Frouwkje as myn lytse suske, al is se twa koppen grutter.\nFrouwkje har alderearste wurdsje wie: Pyt. Dat bin ik. Myn skûlnamme is Piet de Boer, Pa sines Jan de Boer en Moe harres Griet de Boer. Dy nammen binne keazen foar it gefal dat Frouwkje har ris fersprekke soe. De De Rappers hawwe famylje dy’t ek sa hite, dat dan koe dat gjin kwea, foar it gefal dat. Mar hoe’n lyts ding at Frouwkje ek wie, se hat har noait ferpraat.\nNei de oarloch kin ik gjin kameraten krije. Yn dy kategoary ha ik allinne Frouwkje. En dat is my genôch. Maten bin ik net wend, en hoech ik net. Nei de befrijing wol ik eins it leafst de solder wer op.\nNei de oarloch ha wy sprekwurdelik noppes niks. Wy krije wy in hûs fan in NSB-gesin tawiisd oan ’e Emmakade, kompleet mei meubilêr, it bankstel ûntbrekt. Oom Jo-en-dy krije ek sa’n NSB-hûs, yn ’e Noarderhoek, mar dy hawwe al in bankstel en ha no ynienen twa. Oom Jo jout har NSB-bankstel oan ús. Alles wurdt ynspekteard. De doarwarder komt derachter en ûnderstiet Oom Jo dêroer. Dy kaffer mei syn kapsoanes makket stennis: Dit mag niet volgens de wet. Oom Jo seit: Man, wat mut ik in ’e goedichheid met twee bankstellen?\nDan brekt dy miesgasser sawat by ús yn: In naam der Koningin… en hy sil it NSB-bankstel yn beslach nimme. Dy nakketikker nimt Pa yn ’e houtgreep. Pa ferset him. Yn ’e gong hinget de glimmende swarte tillefoan net foar niks. Moe grypt rislút de hurd bakkeliten hoarn derôf en slacht doarwarder dêrmei op syn kop. De man beswykt en docht in fikse bult op. Pa fjocht nei it plysjeburo, dat is net sa fier: Metkomme, metkomme! Se rove mien huus leeg! In stik of trije smearissen stowe achter Pa oan, trijerisom bewapene mei revolvers. It is foargoed Wild West.\nAlles rint mei in skamper ôf. Doarwarder drupt ôf sûnder bút. Uteinlik is allinne de tillefoan stikken. De reperateur konstateart dat it membraam skuord is. Dat ha ’k no noch noait earder sjoen, seit er. Moe sjocht him oan en opperet: Hoe sou dat nou komme?\nNee, wy ha der noait gjin muoite mei om op dat NSB-meubilêr te sitten en sa. It is in knap-achtich deeglik bankstel mei reid, en de bank leit lekker. Wy ha der noch jierren genot fan hân.\nAs Pa fuort nei de oarloch syn saak wer iepenet, komt der in ‘official’, in amtner om syn offisjele papieren.\nJa, die hew ik fanself nog niet, is Pa syn replyk.\nPa wurdt lilk, skuort út syn bult âld-izer in flinke stang en driget de burokraat fan ’t hiem ôf.\nHy krijt de plysje op syn dak. Mar troch boargemaster Rasterhof krijt dit akkefytsje yn Pa syn foardiel in sturtsje. Rasterhof bryfket it foarfal troch oan mr Haan. Haan is nei de befrijing waarnimmend Kommissaris fan ’e Koaningin en dy soarget derfoar dat Pa oansteld wurdt om provinsjaal de fergunningen fan Hannelers yn Offalstoffen te regeljen. Dat is noarich, want dy penoaze moat oanpakt wurde, it geteizum derút en alles sil tenei sekuer kontroleard wurde, troch myn ouwe hear.\nHaan ken Pa allang, hy hat in advokatekantoar te Snits en dêr is Pa al jierren klant yn tastannen. Haan wit presys hoe’t Pa syn saken docht. Yn 1941 stjoert er Pa gjin rekken mei it each op ’e oarlochsomstannichheden, sa is de ferhâlding.\nHaan hat it kantoar oernommen fan syn grifformearde broeder Piter Sjoerds Gerbrandy. Gerbrandy is de advokaat fan Pa foardat Haan syn saken behertiget. Gerbrandy ken myn ouwelui sadwaande goed.\nPa, Moe en ik sitte in kear yn in kafee op it Binnenhof en dêr komt Gerbrandy deryn, even út de Twadde Keamer om in bakky.\nHé Sammetje, ropt er nei Pa, Jo hjir ek? Dan sit ik dêr mei dy trije kofjesloarpjende bolleboazen myn limenade op te sûgen.\nMoe is sljocht op selskip. Wy hawwe faak útfanhuzers, famylje en freonen. En âlde Snitsers fan froeger, lykas Sam de Wolf, dêr hikke en tein. Hy is in bekend ekonoom en hat presys de krisis yn 1920 foarsein, sels krekt op ’e dei ôf leau ’k. Wy ha op itselde gymnasium sitten. Myn earste lessen yn marxisme krij ik fan him. Sýn learmaster wie Bernstein, de learling fan Engels, Marx syn meitinker. Dat de trêden op ’e treppen fan my nei Marx binne jit in pear en dy trep is koart.\nOp Nijjiersdei komt in gemelleard selskip by ús oer de flier: fuotballers en skiedsrjochters fan LSC, de bridzjers – de Snitser begoedige boargerstân fan doe -, de ûndergrûnse, de heale yllegaliteit, de feinten en klanten fan Pa, de skipperkes en de buorlju.\nNei it gymnasium wit ik net wat ik wol en ik begjin Politikology te studearen. Nei in jier kom ik derachter dat soks neat is en stap op Rjochten oer. Al nei in jier is dat ek net tof. Ik gean mei gjinien mear om, doch neat, sit helendal fêst. Ik tink dat ik spikergek wurdt en rin nei in psychiater, Herman Musaph, in otterdokse freudiaan. Hy leit my op ’e sofa en ik mei trije kertier kletse. Dat is wol lekker, want no is der teminsten ien mei wa’t ik kontakt ha. Mar ik wurd dêr net folle better fan. Herman seit: Der is hjir yn Amsterdam krekt in Filmakademy oprjochte, meld dy oan.\nDat slagget. Dêr sitte leuke jonges op, lykas Franz Weiss, de lettere filmregisseur. Ik reitsje dêr dik befreone mei en kom frij faak by har oer de flier. Ik begjin wer normaal mei te draaien. Franz en ik studeare tagelyk ôf, yn 1960. Ik krij wurk by in reklameburo om tv-reklame te meitsjen, mar dy jonges ha net yn ’e smizen dat de Twadde Keamer it beslút nimme sil dat der op ’e tillevyzje gjin reklame mei. Ik skeakelje ter plekke om ta korrektor\nOp ’e Filmakademy kom ik ek myn earste frou tsjin, Tiny. Se komt út in uterst otterdoks gesin, Grifformearde Bond te Schiedam. Ik herken har noch fan ’e Folkshegeskoalle yn Havelte. Ik wit har namme net mear, mar har adres wol. Want ik wie noch altyd fan doel om har te skriuwen, mar dat kaam der mar net fan. Tiny is wennet mei twa freondinnen. Ien – hoe hite se ek hast – spilet letter yn in Nederlânse film fan Franz, as Moeder-overste. It oare fanke is Reina Ascherman, feminist en skriuwer.\nTiny is yn Amsterdam fan ’e Sosjale Akademy skopt omdat se net geskikt is, sizze se dêr. Se wurdt laborante by ’t farmaseutys bedriuw Philips-Duphar yn Weesp. Se kin goed mei de ynstruminten dêr omgean. Mar se hat der in freeslike spyt fan dat se net op ’e Filmakademy bleaun is.\nTiny krijt in baan as tsjerklik maatskiplik wurkster op Schouwen-Duiveland. Wy komme terjochte tusken alle dûmenys, want dêr wurket Tiny mei gear. Wy moatte nei tsjerke yn Renesse. Ik leau der net folle fan, Tiny wol en dêr ha ik gjin muoite mei. Ik gean altyd mei op nei Sion. Al dy psalmen en gesangen, dêr moat ik oan wenne. Likegoed, ik fermeitsje my wol tusken dy fertsjusterjende frouljushuodden en bestive swarte pakken.\nOp Renesse regisseur ik de pleatslike tonielklub. Dêr sitte ek tsjerkeminsken op, dat mocht dêr blykber. Renesse is wol rjochtsinnich, mar net sa swier.\nIk doch myn doktoraal Rjochten en helje myn earste rydbewiis foar de motorfyts. Ik sjees op myn twataktke 250 CC Java-motorke nei Leiden, far mei it pontsje nei Sint Philipsland, Noard-Brabân troch, grutte dyk fan Antwerpen ôf, it Hollands Diep oer, fia Dordrecht, Rotterdam, eastkant Den Haach. In flinke reis. Twa kear yn ’e wike. Ik sliep meastentiids ien nacht yn Leiden, twa dagen kolleezjes.\nMyn bul helje ik mei Sinteklaas yn 1966, krekt op ’e lêste dei fan it D66-kongres, dêr’t ik ek yn sit. Ik krij in tip dat ik sollisiteare moat by it Ministeary fan Justysje, troch tadwaan fan in heechlearaar fan my, tink ik. It is foarkôke en ik krij de baan yn ’e skurte wurpen. Dêr bliuw ik oardel jier, it hele jier 1968 en in heal jier yn 1969. Freselik. It wurk net, mar de sfear en dy minsken. De sjef fan ’e ôfdieling jout op Koaninginnedei in ferplichte borrel wei, hy heft syn oranjebitter en ropt: Dat zij leve! En alleman ropt him nei: Hoera! Hoera! Hoera! Dat is foar my sá ûnmogelik. Nei oardel jier gean ik dêr aardich mesjogge wei. Ik fertrek nei myn ouwelui yn Snits.\nWylst ik by myn âlden bifakkear, is der in folksdûnsgroep út Seattle. Dy dogge net moeilik – square dances. Ik slút my by har oan en gean mei op toernee. Sûnder fertsjinst, ik ha in útkearing. Sy yn ’e bus, ik yn myn autootsje – in Moskwitz, dat de minne East-Europese wegen wol treast is. Nei Bulgarije, Sophia en Pleven yn it noarden. Dêr is in dûnsfeest foar jongerein. In lid fan ’e kommunistise partij sjocht deropta dat alles goed giet, dat de bern har korrekt kommunistys gedrage. Hy fernimt dat ik ek yn ’e polityk sit en wol krekt witte hoe en wat. Hoe lizze je oan sa’n man D66 út? Ik ferdúts dat ik de Kommisje Jeugdsaken foarsitterje, Président pour la Jeunesses, of sa. Dat is geweldich. Hy organiseart fuortendaliks in grut diner mei de upper ten fan Pleven, foar my, seit er. By alle de toasten kream ik myn erbarmlik Slavysk út, dat wurdt tige by tige op priis steld.\nYn Jûgoslavië is it achenebbisj, klearebare earmoed om ús hinne. Sjofel en somber, ik sjoch dat sa foar my. De minsken binne fleurich, want se sjogge in famyljelid fan har alheledendal út Amearika dy’t by ús dûnsploech heart. Se stoke har eigen jajem, slivovitsj, prommebrandewyn makke mei mear as 50 prosint alkohol, want dêr is it om begongen. Op in doarpsfeest giet ien glês al mar rûn, ûnfersteurber byfuld en byfuld. Op in stuit binne se my kwyt. Se sykje oeral, sa fier’t se dat noch by steat binne. Ik bin yn ’t hinnehok bedarre en lis dêr langút yn ’e loarum.\nTsjecho-Slovakije sit op dat stuit midden yn ’e krisis, mar wy fernimme dêr op ús toer evensagoed neat fan. Wy achtsje Istanbul in gaoatise stêd, yn ’e blauwe moskee, de Aya Sofia, dûnsje wy alles derôf; yn Dijon suver mear fan ’t selde op in wynfeest. Allegear gouden oantinkens.\nDenise, myn twadde frou, lear ik troch myn neef Frits Sauget kennen. As der by in freon fan Frits, Wolf Stein, yn Mokum in seiderjûn is – it begjin fan it Joadse Pesach – freget er my mei. Dêr sil ek in Denise wêze. Mar as Frits my oan har foarstelt, bin ik har namme kwyt. Se leit dêr moai te wêzen op ’e divan yn in prachtich pakje. Ik bin hoteldebotel en lústerje Frits yn ’t ear: Ik wil naar Helleentje. Hy wit presys wat ik bedoel en jout my Denise har adres. Ik de oare deis daliks deropôf. It rekket oan. Us frijerij is frij ferheftich. Op dat stuit wit ik net dat Denise it freondintsje fan Wolf is. Dêr kom ik pas in pear wike letter achter, raar. Ik bin oars heel netsjes en pik gjin freontsjes ôf. Mar dan is it al fierste fier hinne. Der moat troud wurde. Ik wol neat leaver.\nMar Denise en har heit reitsje yn swier waar. Denise wol perfoarst yn ’e sjûl trouwe, har heit fielt dêr gjin flikker foar. Wy sitte op in stuit mei ús trijen yn syn grut hûs oan ’e Parnassuswei. Denise en har heit binne wer oan ’t bekfjochtsjen. Sy wol har heit by ús trouwen ha, hy ferdomt dat. It wurdt slaande deilis, Denise stoot poer de doar út. Dêr sit ik allinne mei Pa, want sa neam ik him al.\nIt wurdt in sobere brulloft yn ’e prachtige Portugese synagoge. Wy ride yn ús swarte brulloftsauto’s nei it Jonas-Daniel Meijerplein. Dêr stiet Wolf, alhelendal yn ’t swart mei in anjer op syn boarst. Hy hat tolve gabbers om him hinne, mei elk in 18de iûs gewear. Denise is alheel yn panyk. O god, dy sille my skake. Myn Pa heart dat. Hy hat krekt in ûngemak hân, mar is dochs mei Moe út Snits hjirhinne reizge, want hy wol dizze brulloft foar gjin goud misse. Hy sil nettsjinsteande syn makkes Wolf oanfleane, mei syn tabaksdoaze. Frits keart dat op en soarget derfoar dat Wolf en syn goochemerds yn ’e gaten hâlden wurde.\nMar wy fernimme fierstentefolle letter dat Wolf fierders allinne mar sit te skriemen en de tige brulloftgongers hearre en sjogge dat er sacht foar him út sit te jeremiearen en te holleboljen: Myn frou trout hjoed, myn frou trout hjoed en myn frou trout hjoed.\nPa De Robles, Denise har heit, biedt nei al dy foarmelikheden anneks rituelen in ekskize diner oan yn in sjyk ding. Denise hellet it dessert net. Se krijt in blieding en moat hals oer de kop nei hûs, plat op bêd. Ik gean mei har broer Alexander nei syn souderkeamer, in ferdjipping heger, en wy sitte dêr tegearre in flesse whiskey leech te drinken. Myn sweagerke leit dan sawat yn in skieding mei Els. Dêrnei trout er mei in hele leuke sigeunerin, dy sjongt geweldich. Mar dêr giet er ek fanôf, hie er noait dwaan moatten. Dan komt in loeder fan in frou út Jamaika yn ’t spul, kin ik net mei troch de bocht. Dy is fan Halleluja, Prijs den Heer, datsoarte fan Kristendom. De fjirde kin ik wol mei opsjitte. Alexander ferstjert yn maaie 2019, 72 jier. Fan ús trouwen ôf oan ha ‘k him syn hele leven meimakke, begryplik hoe.\nTabe Radsma hat o sa kreweart foar dat monumint en freget my om in passende psalmtekst yn ’t Hebriuws:\nTabe syn heit joech ûnderdûkers plak en Tabe makket dat as jonkje mei.\nDe stien komt foar de âlde sjûl te stean, in tapaslik plak om te betinken. En dêr komt folk, in soad minsken kinne der even by stilstean, wurdt tocht. Mar der wurde al gau fytsen tsjinoan oangoaid – net sa chique. Dêrom wurdt it monumint yn 2002 mar ferpleatst nei de besletten tún fan ’t stedhûs.\nNei myn rjochtenstúdzje oan ’e Universiteit van Amsterdam wurdt ik yn 1969 ûnderdirekteur fan it Joads Maatskiplik Wurk, de Stichting tot opleiding voor Sociale Arbeid, in oplieding op HBÛ-nivo foar maatskiplik wurker en dan spesifyk ôfstimd op sosjale tsjinsten. Dat ha ’k in pear jier dien en doe bin ik der útstapt. Je hearre dat jesels yn it twadde jier hyltyd deselde grappen meitsje. Op in stuit rôlje ik troch nei it kranksinnigewurk.\nAs advocaat ferdigenje ik noait echte oarlochsmisdiedigers. Foar de Saak Menten wurd ik frege, mar nee, dat ha ik toch mar net dien.\nIk pleitsje wol foar útkearings oangeande de Wet Utkearing Ferfolgingsslachtoffers, de W.U.V. Dat wie in heel grut lichem, it is no lytser. Ik ha dêr sels ek noch in útkearing fan en myn eks allyksa. En de twadde man fan myn twadde hat him ek. Dy is heal joads troch syn heit. Hy tôget it oarlochsferline noch o sa mei, want syn muoike Ans van Dijk, waard troch de Dútsers oppakt, sloech troch en wurke as ynfiltrant foar de poep. Nei de oarloch wurdt se eksekuteard.\nJuristewurk dat mei de oarloch te krijen hat is foar my wol ekstra nijsgjirrich, mar dat jildt evensagoed as jin bemuoie mei de rjochten fan fan sosjaal-swakkeren en dwylsinnigen, psychiatrise pasjinten. Dêr begjin ik om 1975 hinne mei, ik ha kantoar yn Amsterdam-Noard.\nDe jûns gean ik mei in fleske cognac achter de kompjûter en dy nacht sit ik in Koart Pleit-daging yninoar te rammeljen. Op ’e iere moarn nei Utrecht. Ik sis: Dit moat as de wjerljocht nei de prokureur. Om in oere as fiif op bêd. Derôf en belje mei de rjochtbank. Se ha ’t beslút nommen dat der gjin daging komt en fuortendaliks kontakt opnommen mei it Buro Befoarskotting. Se binne har sa’t skynt deaskrokken. It fanke krijt deselde dei har jild. Se stiet in oerke letter foar myn doar om my minent werom te jaan.\n-Yn ’e Rykspsychiatrise Ynrjochting, de R.P.I., sit ien in healjier yn ’e isolearsel. Ja, in healjier. Alle lju dêr‘t se dêre gjin rie mei witte, triuwe se dêr yn. Dat ik nei Eindhoven. Dêr meie jo net by, is ’t replyk, dy is te gefaarlik. Nei hantsjeklappen wurd ik by de man talitten. Tusken ús en him is in glêzen wand mei dêrachter allegear befeiligers. It is net maklik. Hy skrommet gjin geweld. Mar hy moat hjir út. Ik freegje om oerpleatsing. Dêr wurdt earst om lake. Ik skeakelje in psychiater yn en ûnder goede medikaasje kin er nei in oar plak dêr’t er adekwaat behannele wurdt.\nPsychiaters ha uteraard har eigenaardige foarkar en dêrneffens feardichhheden. Guon wearzgje fan anoreksia, mar binne sljocht op saken fan gewelddiedigen. Op ’t lêst ha je der wol sjoege fan wa’t je hawwe moatte.\nLjouwerter Krante, 12-11-1982. Advokaat Velleman stiet yn ’e bres foar âlden fan bern dy’t net nei skoalle meie.\nDit Koart pleit is my kompleet ûntsketten. Ek by it sjen fan dit krante-artikel komt der neat by my op. Mar dy advokaat Velleman, dat bin ik, sûnder mis.\nWat is yn in ‘sigeunerin’?\nYn opdracht fan it Ryksynstitút foar Oarlochsdokumintaasje, [it RvO, RIOD, letter NIOD] skriuwe Hans van der Leeuw en de jurist Daan Giltay Veth in rapport oer de kwestje. Dêryn ferklearje ûnderskate tsjûgen dat Weinreb him skuldich makke hat oan kalloboraasje en ferried. Mar tagelyk stelle getugen dat troch syn tadwaan op syn minst 36 minsken it libben derôf rêden hawwe. Lykwols is dat rapport neffens guon noch deadlik foar Weinreb, want de einkonklúzje is dat it Gerjochtshôf net fier genôch gongen is yn har feroardieling. Weinreb stiet yn in kwea deiljocht. De man sels sit sûnt 1968 yn Zürich om syn straf te ûntrinnen en hy is bang dat troch dy oantigings syn ferbliuwsfergunning yn gefaar komt. Hy wol syn namme frij fan blaam ha. Mar de grutte advokatekantoaren wolle har fingers net oan him brâne, bang foar gelazer mei it Ryksynstitút, it RIOD. [Sjoch: Gerard Aalders – Het Institút]\nWer even in sydspoar: troch dat rapport bin ik yn earste ynstânsje fan slach. Net troch Weinreb syn dwaan en litten, mar troch heel wat oars. Myn eardere learaar drs J.M.I.J. Haan komt dêr yn foar as ûnderkommandant fan Kamp Westerbork.\nOp it Kristlik Lyseum yn Snits ha ik muoite mei Gryks en Latyn en krij ik in pear jier byles fan him. Haan rekket befreone mei myn âlden. En ik slagje mei flagge en wimpel.\nHaan seit: Dyn Pa en Moe soenen der wat ferkeards fan tinke kinnen ha.\nIt moat dan mar. En ik nim it beslút om de saak op te pakken. In fjirtjin dagen sit ik yn Switserlân om mei Weinreb de grommilige feiten út te plúzjen. Wy hawwe sa’n tsien petearen. Denise, de bern en ik sille der in fakânsje fan meitsje. No ja. Denise fermakket har mei de bern yn Oben Aegeri, in geheel besnijd doarp fuortby Zürich. As ik dêr al by bin, langlauf ik der mar wat hinne. Sy skië, mar dat kin ik net.\nIk fyn wat, dat it rapport behoarlik oantaastet. Weinreb rôp dat yn 1942 in grutte razzia plak hân hie en Van der Leeuw seit yn it rapport dat Weinreb dat lycht. It gegeven fan dy razzia is yn dizze saak krusiaal. Ik fyn twa oerlibjenden dy’t dy razzia befestigje kinne en dat ûnder in eed ferklearje wolle. Dat binne Jopie Wurms en Oom Sjonnie Poons, offisjeel Lyon, in neef fan Moe, dy’t mei syn dochter Auschwitz oerlibbe hat, syn frou komt dêr om.\nIk sis tsjin Aad dat ik byt ha en gean troch. Der komt in foarriedich tsjûgenisferhoar, dat wol sizze: getugen dy’t de saak nei alle gedachten net oerlibje sille, wurde earder heard. Dat gebeurt by de Rjochtbank yn Den Haach, ik leau yn 1998, ’99. Ik stel dêrta in foarriedige tsjûgeferklearring op. Der komme ferklearrings kompleet mei data. De tsjinstdwaande rjochter makket dêr in ferslach fan.\nDe saak bedarret foarlopich yn ’e dôfpot. Der binne ek net in soad pro-Weinreb-lju, en dat binne dan meast learlingen fan Presser. Presser hat it in ein hinne goed sketten, ja. Weinreb wie net koosjer, mar ek net sa ferkeard. Achterôf is ’t maklik praten. Yn 1941-’42 tochten de lju – Weinreb allyksa – dat de oarloch yn 1943 wol ôfrûn wêze soe. Lou de Jong, Van der Leeuw syn baas, jout dat letter ek ta. [Sjoch ek: Lou de Jong en Weinreb] As dat gebeurd wie, hie Weinreb in held west. Mar de deportaasjes gongen troch oant septimber 1944.\nYn 1941 en ’42 sjocht er kâns om in hele soad Sperren út te skriuwen. Mar geandewei wurde de Dútsters erchtinkend. Se dogge ûndersyk nei dy generaal, Weinreb syn opdrachtjouwer. Dy SS-ers en Hollanners mei deselde ideeën, lykas in sekere Krot, litte dan it opspoaren fan ûnderdûkte Joaden even sitte. Mar dy generaal is net te finen. Logys, want dy figuer hat Weinreb sels skepen. Weinreb wurdt yn Westerbork fêstset, mei frou en bern. Om syn eigen hachje en dat fan syn neisten te rêden hinget er in optocht ferhaal op en dêrby hat er dúdlik minsken ferret. Hy en syn gesin wurde frijlitten. Hy wurdt wer pakt, giet yn Den Haach de bak yn. Wer wurket er gear mei de Dútser, mei as gefolch dat wer in pear omkomme. Wer frijlitten, dûkt er erges yn ’e Betuwe ûnder. Mar hy wurdt op ’e nij pakt en wer ferriedt er lju om sels frij te kommen. Dat gebeurt oan trije kear ta. Alles ûnder swiere pressy, mar de straf fan it Gerjochtshof is neffens my wol terjochte. Hy krijt fiif jier – en graasje as Wilhelmina abdiseart en Juliana de troan bestiicht.\nDêrnei is er heechlearaar Ekonometry yn Ankara en yn Indonesië. En hy kin syn hantsjes net thúshâlde en jout him út foar frouljusdokter. Net offisjeel fansels, sa ferstannich is er wol. Mar froulju komme wol by him as se in gynekolooch rieplachtsje wolle. Hy skriuwt dêrneist oer Joadse mystyk en dêr wurdt er aardich bekend mei. Hy skriuwt syn kontroversjele memoires. It earste diel is prachtich. It twadde twifelachtich, net sa bêst. It tredde is naatje, dat kin gjin kant út.\nSe binne allegearre dea: Hermans, Renate, Aad, Van der Leeuw, Presser, Weinreb sels – allinne ik net.\nMei myn foarriedige tsjûgeferklearring is noait wat dien. Dy mateary soe nochris kritys hifke wurde kinne. Mar dan troch in jurist, net troch in sjoernalist.\nYn ’e Nederlânse jurisprudinsje kin ik neat fine oer de tsjerklike status fan in satansbedriuw, soks hat hjir net earder oan ’e oarder west. Yn Amearika wol. Mar yn ’e Satanic Bible, opsteld troch Anton LaVey, de oprjochter en grutmaster fan ’e Church of Satan, stiet likegoed niks oer it begjinsel tsjerke. Sa’n epistel moat foar ús saak noch opsteld wurde. Ik freegje Lamers om dat sels te meitsjen, mar dy is dêrta fierstente gaöatys. Ik stel him út oft er it goed fynt dat ik dat dan mar doch. Dêr giet er mei akkoart.\nDe juridise grap is dat iksels alles optinke moat. Is hjir sprake fan in wiere tsjerke of fan gekoanstekkerij? Moai juristewurk. De krante skriuwt letter dat iksels alles út de tomme sûgd ha. Ja, dat kloppet dan, ja.\nBeharkje: De Kerk van Satan – Het Evenement – VPRO, 7-5-1987\nYn sekere sin wurdt it proses in grut sukses. De Rjochtbank bepaalt dat Lamers syn bedriuw net BTW-plichtich is, it is yndied in tsjerklike ynstânsje. Der is gjin reden om in straf of boete op te lizzen: pleitfrij. Mar se moatte tenei wol belesting betelje. Dus, dat ha ’k goed dien.\nMaarten Lamers fertrekt op in stuit nei syn kastiel yn ’e Pyreneën. Ik ha ik dêr wolris by him west, mei fakânsje. De krante skriuwt dat ik nei Frankryk útnaaid bin. Joadekoek! Lamers is fierders oan ’e gong mei it krijen fan in fergunning mei gokken op internet, stânplak Monako. Ik besykje om him dêrby te helpen. Soks kin regele wurde yn Poalen. Ik reizgje nei Warschau mei de gemikus Roeland Otto Beydorff. Mar it docht letter bliken dat dy regeling net nedich is.\nTroch Roel Beydorff kom ik wol moai telâne yn in miljeu-affêre, yn ’e Stichting voor Toegepaste Ecologie, de S.T.E. Nijsgjirrich. Wouter van Dieren fan ’e Klub fan Rome is ek fan ’e partij. Hy is direkteur, mei Roel. Ik wurd bestjoerslid en sekretaris. Wy binne yn myn eagen sa’n bytsje de earsten dy’t hjir yn Nederlân it miljeu behoarlik yn diskusje bringe, op wittenskiplik nivo dan. It is leafdewurk en âld papier. Finansjeel leveret it my neat op, mar wol geweldich moaie feesten: as der by grutte opdrachten winst is, dineare wy rynsk mei sjampanje.\nUnderwilens ha ik in folle praktyk. Maarten Lamers wol de populêre Amsterdamse sekstint anneks gokpaleis Casa Rossa keapje fan Maurits de Vries, alias Zwarte Joop. Lamers freget my om dêryn te bemiddeljen. Ik ha dan genôch wurk om hannen, mar fungear by de oerdracht al as syn advokaat. Dat binne betreklik hele tastannen. Zwarte Joop wennet yn Loosdrecht oan it wetter yn in fraaie filla. Ik sjoch him op ’e bank sitten, rin op him ta en sis: Goedemidddag meneer De Vries. Ik ha it tsjin in lapen pop, makke neffens menear De Vries syn eigen byld. Menear de Vries sels stiet achter de doar te gnizen. Twa jier letter is er dea, oan kanker. Neffens sizzen is er oars bûtengewoan sterk, fjouwer plysjes is er yn ien raam treast.\nNijsblêd fan it Noarden, 12 en 22-3-1985:\nIk gean fallyt, myn hûs wurdt feild, ik wurd skorst. Myn kollega Hans Hentenaar hat kunde oan in âlde skoallemaat fan my, Sikke Doting, en dy seit: Lit him hjir mar komme. Hans rydt my nei Warkum en dêr hat Sikke in pesjontsje foar my regele en dat is goed. Ik ha teminsten ûnderdak. Ik krij in útkearing út de WUV, Wet Uitkering Slachtoffers. It docht bliken dat ik dêr al jierren rjocht op ha. Ik ha him noch. Sikke syn frou Hanna Homan bridzjet en dy freget my om foar har yn te fallen. Dêr tref ik Sytske Kingma en dat wurdt yn lingte fan dagen myn brigzjemaat, want Hanna wol der mei ophâlde. Sa kom ik der wat tusken, yn ’e Súdwesthoeke.


De Huawei Mate 20 is no kompatibel mei HDR-ynhâld fan Netflix | Androidsis\nFerline oktober hawwe de jonges by Netflix de list mei apparaten dy't kompatibel binne mei HDR-ynhâld fan jo platfoarm troch de apparaten ta te foegjen: LG G7 One, Sony Xperia XZ3, en Xperia XZ2 Premium, hoewol op dat stuit al nije terminals op 'e merke waarden presinteare, lykas Huawei's Mate 20.\nEartiids hawwe de jonges by Netflix de list fan gewoan bywurke terminals kompatibel mei HD- en HDR-ynhâld dat it liedende platfoarm yn 'e streaming fideo-sektor foar ús beskikber stelt. Nei de fernijing sjogge wy hoe't Huawei's Mate 20-rige einlings is opnommen, mar it hat net de iennichste west.\nHoe kin Netflix ynstalleare wurde op net-stipe apparaten\nNeist it Mate 20-berik fan Huawei kinne wy ek terminals fine fan LG, Sony en dyjingen dy't wurde beheard troch de HiSilicon Kirin 710 en HiSilicon Kirin 980 processors fan Huawei. Hjir binne de nije smartphone-modellen dy't al kompatibel binne mei dit soarte fan Netflix-fideo-formaat:\nLG Q9 Ien (LM-Q927L)\nDe measte ynhâld dy't Netflix foar ús beskikber stelt konsumearre fia mobile apparaten, dat yn 'e takomst in foardiel wêze koe foar al dy brûkers dy't allinich dit platfoarm brûke, om't it bedriuw oer tinke koe in goedkeaper taryf oanbiede foar dizze brûkers.\nAs jo dit soarte brûkers binne, kin it nijsgjirrich wêze om it artikel troch te gean publisearre troch myn kollega Eder, wêryn hy jo oars sjen liet trúkjes om it measte út Netflix te krijen, òf fan in mobile apparaten of fan in buroblêd of laptop kompjûter.\nFolslein paad nei artikel: Androidsis » Android-applikaasjes » De Huawei Mate 20 is no kompatibel mei HDR-ynhâld fan Netflix


Create a Quiz Fergese - Fyrebox\nMeitsje jo eigen Quiz foar jo webside of blog\nMeitsje in kwis om leads te generearjen, op te jaan of jo publyk gewoan te belûken.\nNim de TourCreate a Quiz Fergese\nIen kwis, twa formaten\nIn kwis meitsje kin jo bedriuw helpe\nMeitsje jo eigen kwis om leads te generearjen. Oft jo leads saaklik binne foar bedriuw of bedriuw nei konsumint, in quiz is in geweldige manier om leads te generearjen op jo webside, lâningsside of op sosjale media.\nJo kinne de gegevens sammele troch jo quiz automatysk stjoere nei mear dan 300 applikaasjes.\nIt lêste skerm fan jo kwis kin brûkt wurde om in aksje oan te moedigjen. Jo kinne bygelyks ferkear ride nei jo Facebook-pagina, of nei in oare pagina fan jo webside.\nCREATE YOUR EIN QUIZ\nIn kwis kin jo learlingen alles leare. Fan basisskoalle oant universiteit makket quizen de opliedings boeiender en leuker. Jo kinne de kennis fan jo studinten ek testje en tagong krije ta har resultaten yn realtime.\nJo kwis registreart automatysk de spilers fan jo kwis en har antwurden.\nJo kinne der foar kieze om in rapport foar elke spiler te ûntfangen of se allegear te eksportearjen\nYn 'e rapporten hawwe jo tagong ta de antwurden fan' e spilers, de tiid dy't se hawwe bestege oan jo kwis en har skoare.\nAlles wat jo witte moatte oer it meitsjen fan in kwis\nNim de Tour\nDe statistiken fan jo kwis binne yn realtime beskikber. Se wurde werjûn yn pie charts om jo te helpen de gegevens fluch en maklik te begripen\nBrûk jo kwis as in ynteraktive enkête\nStatistiken wurde automatysk fêstlein. It oantal spilers (suksesfol en net slagge) en it totale oantal spilers binne yn real time te krijen. De statistiken foar elke fraach binne ek te krijen.\nMeitsje jo eigen quiz fergees


Undersyk oerfallen 5 supers | Omrop Fryslân Skip to main content\nUndersyk oerfallen 5 supers 07 feb 2010 - 12:35\n0 reaksjes De plysje ûndersiket oft fiif oerfallen yn Fryslân mei elkoar ferbân hâlde. Yn de ôfrûne moannen binne fiif Fryske supermerken oerfallen. Earst trije yn Ljouwert, ôfrûne woansdei ien yn Harns en sneon wie it raak by de Super de Boer op 'e Gordyk. Twa ûnbekenden bedrigen in meiwurker mei in fjoerwapen doe't dy de persoanielsyngong iepenje woe. De man wegere en rôp lûd om help. Hy krige in klap op 'e holle mei it pistoal en de oerfallers naaiden dêrnei út.\nKorreksje meldeLês foarTrefwurden: argyfView the discussion thread.Diel dit berjocht op: 07-02Arjan Stroetinga wint maraton 07-02Gjin feroarings by SC Cambuur Besjoch ek...


PvdD Fryslân wol striid oanbine tsjin guozzelever | Omrop Fryslân\nPvdD Fryslân wol striid oanbine tsjin guozzelever\n07 des 2016 - 22:15\nDe Partij voor de Dieren yn Fryslân wol de striid oanbine mei de Brusselske kulinêre tradysje om guozzelever as flaubyt te servearjen op resepsjes. By de wurkbesite fan Provinsjale Steaten oan Brussel krige steatelid Rinie van der Zande it hapke oanbean en dêr skrok se geweldich fan.\n'Foie gras' is in gerjocht dat ûntstiet troch guozzen ûnder twang te fuorjen sadat se in ekstra grutte lever krije. De Partij van de Dieren fynt dat de produksje fan foie gras ferbean wurde moatte soe.\nFrou van der Zande kin net begripe dat de permaninte fertsjintwurdiging fan Nederlân by de Europeeske Uny soks servearret.\nIt Fryske provinsjaal bestjoer is nei in wurkbesite fan twa dagen yn Brussel werom yn it heitelân. De oerhearskjende yndruk nei de wurkbesite is dat Fryslân yndie mear jild út Brussel helje kin, mar dat soks bepaald net ienfâldich is. De Steateleden krigen sels wol in pear kear it fersyk om har yn Fryslân op te stellen as 'Europa-ambassadeur' om sa wat te dwaan oan de groeiende Europa-skepsis yn Nederlân. As lêste ûnderdiel fan de wurkbesite giene de Steateleden woansdei te lunchen mei partijgenoaten yn it Europeesk Parlemint. Mear ynformaasje oer de wurkbesite fan Provinsjale Steaten kinne je fine yn ús Europablog.\nPartij voor de Dieren guozzelever foie gras\nAris wint dik fan Rotterdam


Learje de Ballroom Dance Hit, Rumba\nPassionate ballroomdûns by it fynst\nAs jo ea ballroom dûnsers besjen of sjoen " Dancing With the Stars " sjogge, hawwe jo wierskynlik de Rumba yn aksje sjoen. Dizze teatrale dûns fertelt in ferhaal fan leafde en leidzjen tusken in sterke, manlike leafde en in koets, teisende frou. Folslein fan sensuele bewegingen wurdt de Rumba troch in soad beskôge as de seksiest fan 'e ballroomdances . "Rumba" is in term dy't ferwize nei in ferskaat fan dûnsen of in 'dûnsfeest'. It is ien fan 'e populêre ballroomdances en wurdt sjoen om' e wrâld yn nuttklubs, partijen, wedstryden en dûnswettings .\nDe Rumba is in tige stadige, serieuze, romantyske dûns dy't flirtaasje útmakket fan 'e partners - goede chemie makket de bewegingen noch mear ynfloed. De dûns is lilk om te sjen, om't in soad fan har basisdûnsfigueren fan 'e dûns in teasearjend tema hawwe dêr't de dame bliuwt en dêrnei har manlike partner ôfwike, faak mei skynt seksuele agresje. De Rumba spjochtet de ritmyske liifmjittingen fan 'e dames en hippe aksjes dy't ta yntinsive - hast dûmny - sênes fan' e passion ûntsteane.\nSkiednis fan Rumba\nDe Rumba wurdt faak oantsjutten as 'pake fan' e Latynske dûnsen ' . Oarspronklik yn Kuba kaam it foar it earst yn 'e Feriene Steaten yn' e begjin fan 'e jierren 1920. De Rumba is de stadichste fan 'e fiif konkurrinsje Latyn en Amerikaanske dûnsen. Foardat de mambo, salsa en pachanga populêr waard, waard Rumba ek bekend as de styl fan 'e muzyk, dy't faak yn Kuba heard. De ferskate stylen fan 'e Rumba binne ûntstien yn Noard-Amearika, Spanje, Afrika en oare bestimmingen.\nDe ûnderskate hipbeweging, Cuban Motion neamd, is in tige wichtich elemint fan 'e Rumba. Dizze hipbewegingen en karakteristyske sways fan 'e Rumba wurde ûntstien troch it biede en rjochtsje fan' e knibbels. De yntensiteit fan 'e Rumba wurdt ferhege troch skerpe eachkontakten dy't ûnderhâldt tusken de man en de frou.\nDe stilte fan it boppeste lichem, by it tafoegjen fan dramatyske yntensiteit, betsjut ek de sterke, sinnige foet en foetbewegingen.\nDe basisrhythm fan 'e Rumba is fluch-flugge stadichoan mei ûnderskate side-oan-side hipbewegingen. Hipbewegingen wurde oerdreaun, mar wurde net ûntfongen troch de hippen - se binne gewoan in resultaat fan goede foet, knibbel, knibbel en legasje. As dizze gewicht transfers goed kontrolearre binne, soargje de hippen foar harsels. Untfangende rûba-stappen binne de folgjende:\nIepen Hip Twist\nRumba Muzyk en Rhythm\nRumba-muzyk is skreaun mei fjouwer beats foar elke maat, yn 4/4 kear. Ien folsleine stap is yn twa maatregels fan muzyk ôfmakke. It muzyktempo is meast ûngefear 104 oant 108 beats per minuut. Rumba-ritmen, wylst ienris beynfloede wurde troch muzyk fan Afrikaanske styl, hawwe harren wei yn it lân, blues, rock en oare populêre muzyks genres fûn. De muzyk wurdt somtiden fersterke troch hûsmjittige ynstruminten út 'e keuken lykas potten, pannen, en leven foar in autentike klank.\nIn histoarje en stylguod fan Tang Soo Do\nIn histoaryske en stylguod fan Russyske Sambo\nWat is tsjintwurdich dûns?\nDe Skiednis fan Line Dûnsjen\nMartial Arts Styles: Taekwondo tsjin Karate\nWar yn 'e namme fan it atheisme - teologyske myten\nSûker yn wetter ferwiderje: Chemysk of fysike wiziging?\nBiografy en wurken fan George Herbert Mead\nHoe brûke de Semikolon\nBowie State University GPA, SAT en ACT-data\nHoe kinne jo in Baseball spielbalke hâlde\nWat is it Hardy-Weinberg Prinzip?\nWrestling Relatives - Wêr binne Wrestlers hielendal ferbûn? (2015)\nTop 10 Amerikaanske Idol Alumni\nBêste Boeken fan Sri Aurobindo\nHoe meitsje science-spultsjes\nFolgje dizze stappen nei in ljochtende Adventskrêft\n15 Fluch en Easy College Breakfast Ideas\nHoe't de selde kleurkleur te finen is yn in nije brân\nDe Domestication History fan Agave, Maguey, en Henequen\n6 Dingen om te kennen oer teleskopen Foar jo keapje\nGeheimen fan 'e dea: Teotihuacan's Lost Kings - in resinsje\nFeiten fan Mabon mei Kids\nKonvenience Sample Definition en Examples yn Statistik


Tiltrans Burgum nominearre | Omrop Fryslân Skip to main content\nTiltrans Burgum nominearre 08 nov 2007 - 15:09\nTransportbedriuw Tiltrans yn Burgum is nominearre foar de ûndernimmerspriis Transport en Logistiek 2007. Mei de priis wol Transport en Logistiek wize op kwaliteitsferbettering en professionalisearring yn de sektor. Ferkearsminister Eurlings rikt de ûndernimmerspriis 24 novimber út yn Den Haach. Mei elkoar binne der acht bedriuwen nominearre yn trije ferskate kategoryen. Tiltrans is nominearre yn de kategory middelgrut bedriuw.\nKorreksje meldeLês foarTrefwurden: argyfView the discussion thread.Diel dit berjocht op: 08-11Stoarmfoto's wolkom by Omrop 08-11Dykbewaking fanwege stoarm Besjoch ek...


Formule 1-auto's, noed oer soarch, rollator en I love Fryslân: wer rûnom nijjiersstunts | Omrop Fryslân\n01 jan 2019 - 09:34\nFrijsteat Folgeren stiet bekend om syn grutte nijjiersfiten. Ek dit jier witte se grut út te pakken. Letterlik grut, want der steane mar leafst twa Formule 1-auto's yn Drachten. Mei in echte swart-wyt blokte finishflagge en de plaknammebuorden fan Assen en Zandvoort.\nFormule 1-auto's yn Fryslân\n"We wolle hjirmei oanjaan dat we de earste Grand Prix yn Nederlân hâlde wolle. Earst yn de Folgeren en dan jouwe we it stokje oer oan Assen, dan hâlde we it yn alle gefallen yn it noarden", fertelt Leon Bouma fan de feriening.\nEn de feriening hat in primeur: de eigener fan it materiaal hat him noch net meld. "De flagge en auto's wurde blykber net mist. De weinen komme beide út Dútslân, en dêr kenne se it fenomeen fan nijjiersstunts net. Oan de fermissing is noch hielendal gjin ruchtberheid jûn en dat wolle we fansels wol graach. Mar helaas, net ien hat him meld, hiel apart." De finishflagge is de offisjele flagge dy't by de TT yn Assen brûkt wurdt.\nNo de koereurs noch\n"Hooplik binne de Dútsers ús goed gezind, it bliuwt in gok. As de opspoaringstsjinst op ús dak komt, dan is dat mar sa. We ha ús bêst dien. En as se har net melde, dan litte we de auto's moai yn it hok stean, oant se har melde. Dan ha we ús eigen raceteam, no inkeld de koereurs noch!"\nFerslachjouwer Remco de Vries praat mei Leon Bouma\nFoto: Jan Bart Hof\n'I' yn Aldeberkeap\nBy de Geitefok yn Aldeberkeap hawwe se de letter 'I' fan 'I love Amsterdam' meinommen út de haadstêd. De letter stiet no op in karre yn it doarp mei dêrachter 'I AM Berkeap'. De letter is op 12 desimber al fuorthelle.\nFoto: Andries de Haan\nSoarch yn Nyegea\nYn Nyegea hat de âldjiersploech noed foar de soarch. Dêr seit oan it begjin fan it doarp in selsmakke ambulânse mei allegear buorden derom hinne fan alles oer. Se fine dat it hielendal fekeard giet mei de soarch yn Nederlân. En dan ha se it bygelyks oer de sikehûzen dy't fallyt gien binne yn 2018.\nFoto: Hendrik Betten\nGrutte rollator yn Elslo\nDe âldjiersploech Vesuvius út Elslo hat in grutte rollator út Landgraaf yn Limburch helle. It is eigendom fan soarchgroep Meander. De rollator fan 7,5 by 2 meter stiet no midden yn it doarp by de kroech. Se wolle hjirmei de oandacht freegje foar de fergrizing en dat de soarch hieltyd minder wurdt.\nYn de nacht fan 17 op 18 desimber is de rollator fan tusken de 600 en 700 kilo ophelle mei in frachtwein. Se ha yn Landgraaf in spandoek ophongen mei de tasizzing dat de rollator wer werom komt. Yn Elslo meitsje de minsken har soargen oer hoe't it komt mei de soarch yn Nederlân. Yn it doarp wenje no al 70 minsken fan boppe de 65 jier.\nFoto: Evert van der Wiel\nSitbank en 'I love Fryslân'-letters yn Haskerhoarne\nYn Haskerhoarne kaam nijjiersdei in hiele grutte sitbank foar it ljocht en de letters fan 'I love Fryslân'. Beide objekten binne efkes 'liend'. Dêrnjonken hat de ploech út it doarp sels noch in fytstunnel makke foar in better fytspaad nei De Jouwer ta.\nAldeberkeap Nyegea nijjiersstunt De Folgeren Elslo


Hoe kinne jo in juste frachtfyts kieze - News & Events-Transport Delight (Changzhou) Ebike Co., LTD\nHoe kinne jo in juste frachtfyts kieze\nTiid: 2021-03-23 Hits: 20\nFytsen binne net bekend om swiere dingen te dragen, mar frachtfytsen wol. As jo jo bern wolle nimme fan punt A nei punt B, mar jo kinne se net op jo normale fyts sette, binne d'r in protte opsjes om jo te helpen. Om guod fan it iene plak nei it oare te krijen, is it beslist de muoite wurdich om in frachtfyts te beskôgjen.\nD'r binne ferskate soarten cargobike. Yn 't algemien hawwe d'r in lange sturt, in driewieler, oare soarten driewielers, en in "minibus." Se hawwe allegear ferskate merken en fariearje yn priis. In protte fytsen kinne no wurde foarsjoen fan in elektryske assistinsje-opsje dy't jo sille wêze maklik te riden foar jo wyklikse boadskippen.\nIt kin ek ferstannich wêze om ien model te kiezen, dat alle wirklik funksjonele nutsfoarsjennings befettet: efterframe, spatbord, kettingkast, luifel, ensafuorthinne. Jo bestelwein wurdt hurd, dus kies in diel fan goede kwaliteit. en remmen moatte goed beskerme wurde tsjin dizze faktoaren, en it lege frame sil yn- en útstappe makliker meitsje as se wurde laden.\nMar earst moatte jo bepale wat jo hawwe: in heul lytse poppe? Jonge bern? Aldere bern? In oare folwoeksene? Of de lading? Hokker soarte guod? Dat, hoe lang duorret jo reis? Is tiid fan essinsje? Wolle jo snelheid en wendberens behâlde, of wolle jo in driewieler mei mear kapasiteit, mar miskien wat stadiger?\nIt is heul wichtich om nei te tinken wêr't jo it sille pleatse en in goed idee hawwe fan jo maksimale budzjet en tink derom dat jo rekken hâlde mei de kosten fan aksessoires lykas luifel, bernestoelen en slûzen fan hege kwaliteit.\nIt bêste advys is om in pear soarten te besykjen, te sjen hoe't se jo fiele, en sjen hoefolle kapasiteit se eins hawwe. Kontrolearje gewichtslimiten, ynklusyf passazjier en auto, en lading. As jo in freon of buorman hawwe dy't ien hat, is dat ideaal: besykje harres en freegje har nei har ûnderfining.Sykje nei dingen dy't jo libben makliker meitsje, lykas in leechsteand frame, yntegreare beugels, en goed ûntworpen aksessoires dy't passe by jo behoeften.\nJo sille fine dat gjin saak hokker bestelbus jo kieze, it sil jo libben better meitsje.\nPREV: Wêrom kieze OTKARGO elektryske frachtfyts


Ûnderdiel Roestvrij stiel ingot\nYnlieding It roestfrij stiel wetter wurdt yn 'e mal troch de leppel getten om te stivjen om in stielblok te foarmjen. Neidat it gesmolten stiel is smelt yn 'e stielofen, moat it wurde gegoten yn in ingot of billet fan in bepaalde foarm foardat it kin wurde ferwurke. It proses foar it gieten fan in roestfrij stiel ingot mei in mal wurdt koartwei in ingot neamd. Roestfrij stiel ingots binne noch altyd de wichtichste grûnstof foar produksje fan stielen rollen. De kwaliteit fan roestfrij stiel ingots, de status fan 'e ingotfoarm en har gewicht spylje in heul wichtige rol yn produksje fan stielen rôljen. Yn produksje fan stielen rôljen, neist ferskate soarten bloeiende mûnen dy't stielblokken as grûnstoffen kinne brûke, brûke guon walsmûnen foar spesjaal doel en guon middel- en swiere plaatwalsen ek stielblokken as grûnstoffen. In protte lytse en middelgrutte MKB's yn myn lân brûke ek lytse stielen ingots as grûnstoffen foar ôfmakke produkten rolmûnen. . De haadynhâld fan roestfrij stiel ingotseleksje is om it type stielen ingot korrekt te selektearjen, it gewicht, en de foarm en grutte fan 'e dwerstrochsneed.\nGrutte Gewicht ienheid: 320Kg ~ 35000Kg, as as jo easken\nOerflak Snijden, galvanisearre, ensfh.\nOanfraach It hat in breed oanbod fan tapassingen, ynklusyf stiel foar masjineproduksje en stiel foar hege gebouwen, lykas stiel foar elektryske krêft, ynklusyf stiel foar kearnenerzjy, termyske krêft, wynkrêft en wetterkrêft, ensfh.\nFoarige: Roestvrij stiel hexagonale balke\nFolgjende: L-beam fan roestvrij stiel\nRoestfrij stiel ingot


Filmprodusint - Wikipedy\nIn filmprodusint (froulike foarm: filmprodusinte) is immen dy't it tafersjoch hat oer de produksje fan in film. Sa'nent is òf yn 'e tsjinst fan in filmstudio, òf hy of sy wurket selsstannich. Filmprodusinten planne en koördinearje ferskate aspekten fan 'e filmproduksje, lykas it selektearjen fan it senario, it oersjoch fan senario, rezjy en montaazje, en it regeljen fan 'e finansiering.\nYngeandere beskriuwing[bewurkje seksje | boarne bewurkje]\nDe produksje fan in film set ornaris útein as in filmprodusint in gaadlik ûnderwerp foar de film tsjinkomt, of as sok materiaal (mei opsetsin) ûnder syn of har oandacht brocht wurdt. Utsein as it giet om in útwurke senario moat sok materiaal dêrnei ta in senario omwurke wurde. Dêrfoar hiert de filmprodusint in senarioskriuwer yn. Soms wurdt ek in al besteand senario nochris ûnder hannen nommen troch in (nije) senarioskriuwer, of wurdt der in saneamde skriptdokter ynset om in breklik senario better te meitsjen.\nAs it senario ienris klear is om ferfilme te wurden, bringt de filmprodusint jild byinoar fan ynvestearders (faak ien of mear filmstudio's) foar it budget fan 'e film. Pas as der in budget is, kinne it eigentlike meitsjen fan 'e film begjinne. Yn 'e preproduksjefaze is de filmprodusint dêrby ferantwurdlik foar it oannimmen fan in regisseur en oare wichtige leden fan 'e filmcrew, lykas de kameraregisseur, de filmeditor, de produksje-ûntwerper en de komponist fan 'e filmmuzyk. Dat is fan alle taken fan 'e filmprodusint eins de wichtichste, mei't it súkses fan in film foar in grut part stiet of falt mei de beskikberens fan in goede regisseur en kundige crewleden.\nWylst de regisseur dêrnei ûnder it opnameproses sizzenskip hat oer de kreätive beslissings, beävensearret de filmprodusint de logistike en saaklike oangelegenheden. It komt lykwols ek foar dat regisseurs harren eigen films produsearje. Yn dat gefal binne de regisseur en de produsint dus ien en deselde persoan, wat betsjut dat de kreätive en de saaklike lieding oer it filmprojekt yn ien hân binne.\nDe filmprodusint is der fierder ferantwurdlik foar om derfoar te soargjen dat de film op 'e tiid klear is en binnen it budget bliuwt. As der ûnienichheid is mei de regisseur oer in kreätive beslissing, hat de filmprodusint yn prinsipe it lêste wurd. Yn 'e postproduksjefaze lit de produsint de ferantwurdlikheid oer de montaazje fierhinne oan 'e regisseur en de filmeditor oer, wylst hy him sels taleit op it beöarderjen fan 'e marketing en de filmdistribúsje.\nOm't films tige grutte projekten wêze kinne, is it foar de filmprodusint net altyd mooglik om oeral yn eigen persoan tafersjoch op te hâlden. Dêrom sette filmstudio's faak mear as ien filmprodusint per film yn. Ek binne der gauris ien of mear ko-produsinten (associate producers), assistint-produsinten, útfierende produsinten, line producers en/of unit production managers ynset.\nOfbylden dy't by dit ûnderwerp hearre, binne te finen yn de kategory Film producers fan Wikimedia Commons.\nOpfrege fan "https://fy.wikipedia.org/w/index.php?title=Filmprodusint&oldid=982075"\nDizze side is it lêst bewurke op 28 des 2019 om 23.46.


Knegt wol by finale wrâldbeker | Omrop Fryslân (advertinsje)\nKnegt wol by finale wrâldbeker 10 feb 2012 - 14:32\nSjinkie Knegt docht dit wykein wol mei oan it finalewykein fan it wrâldbekersirkwy shorttrack. De regearjend Europeesk kampioen hat kâns op earemetaal yn Dordrecht. De Bantegeaster rekke ferline wike by de wrâldbekerwedstriid yn Moskou noch blessearre oan de achterholle.\nOp de iisbaan fan Weidum wurdt snein it offisjele Fryske kampioenskip shorttrack hâlden. De echte Fryske cracks sa as Sjinkie Knegt, Daan Breeuwsma, Itzhak de Laat en Rianne de Vries dogge hjir net oan mei. Sy komme yn aksje by de finale fan de wrâldbeker yn Dordrecht. De wedstriden yn Weidum begjinne om 11.00 oere en duorje oant ûngefear 14.00 oere.\nKorreksje meldeLês foarTrefwurden: shorttrackSjinkie KnegtView the discussion thread.Diel dit berjocht op: 10-02Riders Harns klune oer spoar 10-02Ferbod drugs by boatsjeminsken Besjoch ek...


Ferdieldheid oer weryndielings | Omrop Fryslân (advertinsje)\nFerdieldheid oer weryndielings 04 okt 2010 - 22:29\n0 reaksjes Fryske gemeenten tinke ûngelyk oer it nut fan nije weryndielingen. Op de ledegearkomste fan de Feriening fan Fryske gemeenten waarden de boargemasters, wethâlders en riedsleden tiisdei nei har miening frege, mar in ienriedich advys oan it lanlik bestjoer kaam der net. Earder waard in ambisjeus stik oer de takomst fan gemeenten al weromlutsen op it grutte lanlike gemeentekongres, yn Ljouwert. In soad gemeenten fûnen dat fierste fier gean.\nKorreksje meldeTrefwurden: argyfLês foarView the discussion thread.Diel dit berjocht op: 05-10FNP yn noed oer bibliobus 04-10Stifting foar behâld skoalle Besjoch ek...


Konfliktgedrach. Hoe't jo yn konfliktuiteiten behannelje - Studio\nKonfliktgedrach. Hoe't se yn konfliktuiteiten behannelje\nIt gedrach fan minsken yn konflikten wurdt beynfloede troch it proses fan learen. Yn in >\nIt bestean fan 'e boarnen of oarsaak fan konflikten dy't yn' e eardere lêzing notearre binne, fergruttet de wikseling fan har foarfal, lykwols, sels mei in grutte mooglikheid fan konflikt, kinne de partijen net yn konflikt ynteraksje yngean. Somtiden binne de potensjele foardielen fan dielnimmen oan in konflikt net de kosten wurdich. Nei in konflikt ynfierd, yn elts gefal docht elke side alles sa dat syn punt wurde akseptearre, syn doel wurdt berikt en it foarkommen fan 'e oare kant fan itselde te dwaan. Konfliktbehear is hjir nedich. Ofhinklik fan hoe effektyf it wêze sil, wurde de gefolgen fan it konflikt funksjonele of dysfunksjonele wurde. Hjirtroch sil ynfloed op de wikseling fan lettere konflikten.\nMei effektyf konfliktbehear kin har konsekwinsjes in positive rol spylje, dat is funksjonele, bydrage oan it fierdere fertsjinjen fan 'e doelen fan' e organisaasje.\nDer binne de folgjende haadfunksjonele gefolgen fan konflikten foar de organisaasje:\n1. It probleem is op in manier behannele dat alle partijen oanbe> 2. In mienskiplik beslút is fluch en better ynfierd.\n3. Partijen krije ûnderfining fan gearwurking by it oplossen fan diskusjearbere problemen en kin it yn 'e takomst brûke.\n4. In effektive oplossing fan konflikten tusken de behearder en subsydzjeraten fergruttet it saneamde "oandwaningsyndroom" - de freze om har miening iepen te ekspresje, wat oars is fan 'e miening fan har senioren.\n5. Better relaasjes tusken minsken.\n6. Minsken stoppje om de oanwêzigens fan misdieden te beskôgjen as "kwea", altyd liedt ta minne gefolgen.\nDe wichtichste dysfunksjonele konsekwinsjes fan konflikten:\n1. Unproduktive, kompetitive relaasjes tusken minsken.\n2. Gjin tekoart oan gearwurking, goede relaasjes.\n3. It idee fan 'e tsjinoerstelde side as in "fijân", fan' e eigen posysje - as ekstra posityf, en fan in posysje fan tsjinstanner - allinich as negatyf.\n4. Slach of folslein beëinigjen fan ynteraksje mei de tsjinoerstelde kant, it foarkommen fan 'e oplossing fan produksjebesproblemen.\n5. De oertsjûging dat "oerwinning" yn in konflikt wichtiger is as it realisearjen fan in echte probleem.\n6. Gefoeligens, ûnfrede, swiere stimming, stipe fan it personiel.\nDer binne struktureel (organisatoaryske) en interpersonale metoaden fan konfliktbehear.\nYn bestjoerlike wurksumheden, fral frate, waard it be>\n1. Ferklearje de easken fan easken. Ien fan 'e bêste managementpraktiken om dysfunksjonele konflikten te foarkommen is om de easken te ferklearjen foar de resultaten fan it wurk fan elke yndividuele meiwurker en de ôfdieling as gehiel; de oanwêzichheid fan dúdlik en unwillekeurige rjochten en ferplichtingen, regels foar de prestaasjes fan wurk.\n2. Gebrûk fan koördinearjende meganismen. Strikte oanhing oan it begjinsel fan ienheid fan kommando makket it behear fan in grut groep konfliktuiteiten, om't de ûndersteande wit wêr't er bestellen hat. As wurknimmers misdiedigens oer produksjeprobleem hawwe, kinne se nei de "arbitrator" wikselje - har algemien manager (wy sille hjirûnder mear oer dizze metoade prate). Yn guon komplekse organisaasjes wurde spesjale yntegraasjetsjinsten makke wêrfan de taak is om de doelen fan ferskate ôfdielings te ferwiderjen.\n3. Formaasje fan mienskiplike doelen, de formaasje fan mienskiplike wearden . Dit is fasilitearre troch it bewust fan alle meiwurkers oer it belied, strategyen en perspektiven fan 'e organisaasje, lykas harren bewustwêzen fan' e stân fan saken yn ferskate ôfdielingen. It is tige effektyf om de doelen fan 'e organisaasje te foarmjen op it nivo fan' e doelen fan 'e maatskippij. Bygelyks, McDonald's meiwurkers leauwe dat it haaddoel fan har hurd wurk is om de Amerikanen te fieren, dy't beheine fûnsen hawwe, lekker en snelle (en se meitsje in grut part fan 'e maatskippij). It bewust fan dizze "sosjale missy" ferieniget it team, dat natuerlik liedt ta in fermindering fan dysfunksjonele konflikten. Spitigernôch kinne wy noch net in ferlykber foarbyld jaan fan 'e praktyk fan binnenlânske organisaasjes.\nMei mienskiplike doelen stelt minsken te ferstean hoe't se yn konfliktuiteiten behannele wurde, wikselje har yn funksjonele.\n4. It systeem fan belestingen. De oprjochting fan sokke kritearia fan 'e útfiering, dy't de oargel fan be>\nWurkje mei konflikten, fansels, is net beheind ta de neamde metoaden. Yn oerienstimming mei de situaasje kinne oare effektive organisatoasjemethoden fan konfliktbehear fûn wurde.\nKonfliktbestjoer bestiet ynterpersoanen metoaden fan konfliktlösung.\nDielnimmers yn in konfliktsituaasje binne te krijen mei de needsaak om ien fan 'e trije haad mooglikheden fan har aksjes te kiezen ûnder de omstannichheden. De ferneamde Russyske konfliktmolooch N. V. Grishina beskriuwt har sa:\n1. It paad fan "striid", rjochte op it garandearjen dat alle winske middels berikt wurde.\n2. Avoiding konflikt.\n3. Verhandeljen om in akseptabel oplossing te finen foar it probleem.\nElke fan dizze mooglikheden ferbynt de oerienkommende strategyen fan gedrach fan 'e partijen nei it konflikt. Om strategyen en taktyk te hifkjen fan konfliktynteraksje yn 'e praktyk brûke se faak de twa-dimensionale model fan K. U. Thomas en R. X. Kilmenna, dy't har yn 1972 ûntwikkele hat. De grûn dêrfan is de mjitte fan oriïntaasje fan' e situaasje-dielnimmers oan har eigen en be>Thomas - Kilmenn grid, sadat wy it konflikt analysearje en de optimale styl fan gedrach kieze. It, yn 'e rige, jout foar elke persoan in eigen konfliktliedingstrategy te meitsjen.\nDer binne twa wichtige strategyen fan gedrach yn in konflikt:\n- strategy "partnerskip" is karakterisearre troch in fokus op 'e be>\n- strategy 'assertiveness' is karakterisearre troch it realisearjen fan har eigen be>\nBinnen de twa strategyen binne der fiif basic tactics (of stilen) fan gedrach.\nMei lege assertiviteit en lege partnerskearingwearde is de taktyk "Avoidance" ("soarch", "levensjen") de winsk om gjin ferantwurdlikheid te nimmen foar it besluten fan in beslút, net te sjen fan 'e konflikt, om it konflikt te bepalen, om it feilich te beskôgjen. De winsk om út 'e situaasje te krijen is net te jaan, mar sûnder dat op te hâlden, fanwege skeakels, diskusjes, beswieren tsjin' e tsjinstanner, syn posysje útdrukke. Dit gedrach kin passend wêze as it ûnderwerp fan dissidinsje net in geweldige wearde is foar in persoan, as de situaasje himsels oplosse kin (dit bart seldsum, mar it komt noch), as der gjin betingsten binne foar in produktive resolúsje fan 'e konflikt, mar nei in skoft sille se ferskine. Dizze strategy is ek effektyf yn 't gefal fan unrealistyske konflikten.\nMei lege assertyfens en in hege winsk foar partnipaasje is de "konsesje" taktyk ("oanpassing") de winsk om favorableel ferhâldingen te bewarjen of te ferbetterjen, om de be>\nMei hege belesting en lege partnipaasje is de "Confrontation" -taktyk ("rivalry", "konkurrinsje") de winsk om op eigen manier te bestriden troch iepen kampf foar eigen eigen be>\nMei middels wearden fan behearsking en gearwurking, is de kompromise- taktyk de winsk om ferskillen te fertsjinjen, wat wat yn 't útwikseljen foar konsesjes nei de oare. De syktocht foar mediumlûzings, as gjinien folle ferlies, mar ek geweldig net winst. De be>\nMei hege wearden fan assertiviteit en gearwurking is de taktyk "Gearwurking" it sykjen foar oplossings dy't de be>\nYn oerienstimming mei de situaasje, mei de rekken fan 'e yndividuele psychologyske skaaimerken fan' e konflikt-dielnimmers, moat de behearder ferskate ynterpersoanale konflikt-oplossingstilen tapasse, mar de gearwurkingsstrategy moat basysk wêze, om't se har dy't it konflikt funksjonêr makket. De taktyk fan gearwurking liedt ta de meast effektive oplossings by it behâld fan freonlike relaasjes.\nPsychologen hawwe inkele algemiene rjochtlinen foar konfliktbehear ûntwikkele.\n1. Jo moatte witte hoe konfliktwiksel is ûntwikkele. Meastal giet it troch ferskate etapanen:\na) it ûntstean fan misbegripen;\nb) it fergrutsjen fan spannings yn relaasjes;\nc) bewust fan 'e situaasje as konflikt ien fan' e minstens ien fan har dielnimmers;\nd) konflikter ynteraksje eigendom, it gebrûk fan ferskillende ynterpersonele stilen fan konfliktlokaasje, begelaat troch in fergrutting of fermindering fan emosjonele spanning;\ne) it resultaat (resolúsje) fan 'e konflikt.\nMei rationalem gedrach fan 'e dielnimmers kin it konflikt, troch alle stappen fan har ûntjouwing trochgean, funksjonele bliuwe kinne. De resolúsje fan 'e konflikt yn' e folsleine betsjutting is om it probleem te beheinen dat de konfliktensituaasje ûntstie en de restauraasje fan normale relaasjes tusken minsken.\n2. Besykje de ferburgene en dúdlike oarsaken fan 'e konflikt, bepale wat it eigentlik is it ûnderwerp fan misdied, beklagen. Somtiden kinne de dielnimmers sels net of net beslute om de wichtichste oarsaak fan it konflikt dúdlik te formulearjen.\n3. Identifie it probleem yn kategory fan doelen, net oplossingen, analysearje net allinich de ferskillende posysjes, mar ek de be> 4. Fokus op be> 5. Meitsje in ûnderskie tusken de partijen oan 'e konflikt en de problemen dy't oanfallen binne. Set jo yn 'e plak fan jo tsjinstanner (s). "Jo probleem is net de defekt fan oaren," sizze bekende Amerikaanske konfliktbewurkers R. Fisher en W. Urey [ЗЗЗ]. Wês sterk oer it probleem en sêft op it folk.\n6. Behannelje de inisjatyfnimmer fan 'e konflikt frijwat en ûnbidich. Ferjit net dat der efter de ûnfermogen en beklagen in regel is in echt wichtich probleem dat in persoan feroarsake, jout him bangens en ûngemak.\n7. It ûnderwerp fan it konflikt net útwreidzje, besykje it tal klachten te ferleegjen. Jo kinne alle problemen net direkt begripe.\n8. Stean oan it regel fan "emosjonele eksposysje". Wês bewust en kontrolearje jo gefoelens. Nim yn rekken mei de emosjonele steat en de yndividuele eigenskippen fan 'e partijen nei it konflikt. Dat beweecht de ûntwikkeling fan realistyske konflikten yn net-realistyske.\nFansels is de list fan oanrikkemedaasjes hjirûnder net útkommen. Besykje it oan te foljen, basearre op jo ûnderfining fan dielnimmen oan konflikten.\nSprek oer konflikten en konflikt lykas sokken is it net mooglik om te wenjen op in tige wichtige en fûnemintele punt. Alle konflikten kinne dúdlik wurde yn twa haadgrûnen neffens it folgjende kritearium: ien diel fan konflikten komt út in tekoart oan ferstean fan 'e situaasje, ûnfermogen te behanneljen (hâldt stil, fersterke, ensfh.), Dat is ûnbewust; it oare part is bewust, op 'e wil fan op syn minst ien fan' e konfliktige partijen, mei it doel fan syn aggresje op 't interlocutor,' spannend 'te meitsjen, om spanning te heljen.\nWat is agressiviteit? Moatte ik it fan te meitsjen? En is it mooglik om it te meitsjen sûnder skea troch minsken hinne?\nAgression (lat Aggredi - oanfal) - in geduld fan in persoan foar oare minsken, dy't karakterisearret troch de winsk om har problemen, skea te feroarjen.\nAgression freget in útgong. Wolwêzen yn 'e foarm fan in konflikt, komt it werom as in boomerang fan' e konflikt. Leo Tolstoy hat hiel geweldich opmerkber: "wat begûn yn 'e grime einiget yn skamte . "\nIt is lykwols net in folsleine list fan syktearen fan beperkte emoasjes (psychosatyske syktes). It is net in folsleine list fan syktearen fan beklagege emoasjes (psychosomatyske sykte).\nPopulêre wysheid seit: "In stomke-ulker is net fan wat wy ietsje, mar fan wat wy ite . "\nDus, de akkumulearre negative enerzjy fereasket in útgong en sa'n ôfslach is gewoan wichtich foar in persoan. Mar ... om te freegjen op oaren is gjin útgong, mar in trick.\nDer binne trije wichtige manieren om agressiviteit te passe - passive, aktyf en logysk.\nDe passive manier is om "rûke" oan ien, klachte, gewoon praat. Tears befetsje ynterne stress, lykas se fuortsmiten wurde fan it lichem fan skealike enzyme - begryp fan stress (bygelyks adrenaline). Om relief te jaan is ien fan 'e wichtichste funksjes fan triennen.\nAktive metoaden binne basearre op motoraktiviteit. Se binne basearre op it feit dat adrenaline - in satellyt fan spanning - "brennt" yn 'e fysike wurk. Bêste fan alles is dat wat ferbûn is mei it ferneatigjen fan it gehiel, it skieden fan it stik yn dielen: it grûnjen fan 'e grûn, wurket mei in aach en seach, mommjen.