'Momo' edo gazte literaturako liburu bat itzuli zuen mutilaren istorio harrigarria — EIZIE Elkartea\nEzaguna da Michael Ende, eta denok entzun dugu inoiz zer edo zer 'Istorio amaigabea' edo 'Momo' liburuen inguruan. Artikulu honetan, idazle alemanaren unibertso literarioan murgilduko gara, eta hark euskaraz duen presentziari erreparatuko diogu; horretarako, egileak duela gutxi alemanetik euskaraturiko 'Momo' (Santillana-Zubia, 2019) izango dugu hizpide.\nAmélie Nothomb idazleari kasu egitera, liburu bat irakurtzen duenak harreman estua garatzen du testuarekin. Liburua itzultzen duenak, are estuagoa; izan ere, irakurleak poliki-poliki egin dezake aurrera, dortokek bezala, edo orri batetik bestera saltoka, kanguruen gisan, edo zeharka, karramarroek legez. Beraren esku dago testu hori nola irakurriko duen erabakitzea, zer orritan ekingo dion eta noiz abandonatuko duen. Itzultzaileak, ordea, hitzez hitz irakurri beste erremediorik ez du, esaldiz esaldi, paragrafoz paragrafo, eta, irakurri bakarrik ez, irakurritako hitz bakoitzari arretaz erreparatu behar dio, hitz eta esaldi bakoitzak dituen ñabardurei eta haien ordaina topatzeko eskura dituen askotariko baliabideei, ezinbestean.\nBeste modu batera esateko, testua jantzi baten antzekoa da, eta itzultzaileari dagokio jantzi hori egiteko beharko dituen koloretako hariak biltzea, horiek elkarri lotu eta pazientzia handiz jostea. Baliteke urrunetik ez ikustea, baina, gerturatuz gero, junturak, korapiloak eta jostorratzen arrastoak antzemango dizkio irakurle arretatsuak jantziari. Horien guztien berri ematea da, hain zuzen ere, artikulu honen helburua.\nIaz euskaratu nuen Michael Enderen Momo gazte literaturako eleberria, 2019an. Horretarako, 16. ediziotik abiatu nintzen (Thienemann Verlag argitaletxeak kaleratua 2017an). Iraitz Urkulok (Irurk itzulpenak) eta Josu Goikoetxeak egin zituzten zuzentzaile-lanak, eta Zubia-Santillana argitaletxeak argitaratu zuen euskarazko bertsioa, Begiko zigiluaren barruan. Gauzak horrela, liburuaren eta itzulpen-prozesuaren nondik norakoak deskribatuko ditut lerro hauetan. Ez da nire asmoa artikulu akademiko bat idaztea, ez eta haur eta gazte literaturako euskarazko itzulpenen inguruan teorizatzea ere, esperientzia pertsonaletik abiatuta bizitakoak jasotzea baizik.\nHasteko, Michael Ende idazleari eta Momo liburuari nahiz haren euskarazko itzulpenei buruz mintzatuko naiz. Ondoren, testua itzuli ahala izan nituen buruhauste eta erronka linguistiko nagusiei helduko diet. Jarraian, zuzenketa-fasearen garrantziaz arituko naiz, eta, bukatzeko, ondorio nagusiak plazaratuko ditut.\nAurrera jarraitu baino lehen, nire eskerrik beroenak eman nahi nizkieke Senez aldizkariko arduradunei, itzulpen esperientziaren inguruan idazteko aukera eskaintzeagatik.\nItzulpenaren lehen urratsa: informazioa biltzea\nGauza jakina da itzultzea erabakiak hartzea dela. Nolanahi ere, erabakiak ez dira ordenagailuko pantailaren aurrean hitz bat edo bestea aukeratzera mugatzen, itzultzea askoz kontu zabalagoa baita; hala, hizkiak eta hitzak elkarrekin josten hasi aurretik, funtsezkoa da, nire ustez, baldintza egokiak bermatzen direla ziurtatzea (baliabide tekniko eta bibliografikoak, denbora, hizkuntza maila, tarifak…), baita egilearen eta itzulgaiaren inguruko informazioa biltzea ere.\nBaldintza horiek betetzen zirelakoan, itzulpen-enkargua onartu eta aurrera jarraitu nuen. Orduan, zera galdetu nion neure buruari: nora joko dut Michael Enderen eta hark idatzitako lanen inguruko informazioa topatzeko? Ba al da Momoren euskarazko itzulpen zaharragorik? Zer jakin behar nuke idazlearen idazmoldeari buruz? Oso gustuko nuen —dut— Michael Ende, eta irakurriak nituen hark idatzitako lan gehienak, alemanez edo/eta gaztelaniaz batik bat. Are gehiago, Momo izan zen alemanez irakurri nuen lehen liburuetako bat, eta estimu berezia diot. Lan jakin bati lotzen gaituzten emozio zehatzak ez dira sekula nahikoa izango hura beste hizkuntza batean emateko, baina itzulpen-lanari ekiteko interesa eta motibazioa hauspotzen dituzte, ezbairik gabe.\nGauzak horrela, liburutegi fisiko nahiz digitalera jotzea erabaki nuen, eta Michael Enderen unibertso zirraragarrian murgildu nintzen. Hona hemen ispiluen labirinto hori ulertu ahal izateko mapa txiki bat.\nMichael Ende: biografia laburra\nMichael Andreas Helmuth Ende Alemaniako Garmisch-Partenkirchen hirian jaio zen, 1929ko azaroaren 12an. Haurtzarotik, artista giroa ezagutu zuen, haren aita, Edgar Ende (1901-1965), margolari surrealista baitzen. Ama, Luise Bartholomä (1892-1973), berriz, fisioterapeuta zen. Michael txikia Municheko Pasing eta Schwabing auzo bohemioetan bizi izan zen, gurasoekin. Egun batetik bestera, ordea, gerra ate-joka iritsi, eta krimenak, lagunen deportazioak eta bonbardaketak bizitzea egokitu zitzaion, bai eta naziek aitaren estudioa nola suntsitzen zuten ikustea eta hura kartzelan bisitatzea ere. Gerrako azken asteetan, Alemaniako gudarostean borrokatzeko agindu zion Gobernuak, baina Endek agindua ukatu zuen, eta nazismoaren kontrako «Freiheitsaktion Bayern» erresistentziako mugimenduan aritu zen. Beste hitz batzuekin esateko, oso txikitatik ezagutu zituen diktadura eta injustizia. Haien inguruko kontzientzia goiztiar horrek eragin handia izan zuen, belaunaldi bereko beste idazle batzuen kasuan bezala, haren pentsamoldean eta idatzi zituen lan gehienetan.\n1947 eta 1950 urteen artean, Interpretazioa ikasi zuen, Municheko Otto Falckenberg eskolan, antzerkigilea izan nahi zuen-eta; gauzak horrela, 1950eko hamarkadan hasi zen idazten, espresionismoaren eta dadaismoaren eskutik hasi ere. Lehen fasean, zinema kritikak, kabareteko gidoiak eta fantasiazko ipuinak idatzi zituen. Haatik, 1960ko eta 1970eko hamarkadetan sortu zituen bere lan saritu eta itzulienak: Jim Knopf und Lukas der Lokomotivführer [Jim Botoi eta Lukas tren gidaria] (1960), Momo (1973) eta Die unendliche Geschichte (Istorio amaigabea) (1979). 1970eko hamarkadan, bolada luzez bizi izan zen Erroma inguruan, Ingeborg Hoffmann lehen emaztearekin. Idazten jarraitu zuen, eta 1980ko hamarkadan heldu ziren Der Spiegel im Spiegel: Ein Labyrinth [Ispiluko ispilua: labirintoa] (1983), Der Goggolori [Goggoloria] (1984) eta Der satanarchäolügenialkohöllische Wunschpunsch [Desioen deabruzko pontxea] (1989), besteak beste. 1985ean, haren emaztea hil egin zen, eta, orduan, Endek Italiatik Munichera itzultzea eta Mariko Sato-rekin ezkontzea erabaki zuen; bere lanak japonierara itzuli zizkion emakumearekin, hain zuzen ere. Michael Ende 1995ko abuztuaren 28an hil zen, Filderstadt-en (Alemania), 65 urte zituela, urdaileko minbiziaren ondorioz.\nMichael Enderen unibertso literarioa eta estiloa\nOrri asko behar genuke Michael Enderen unibertso literarioa xehetasunez aztertzeko. Hori dela eta, idazlearen haur eta gazte literaturako lanetan ohikoak diren ezaugarri batzuen berri ematera mugatuko naiz hemen.\nMunduko irakurle gehienek fantasiarekin lotu ohi dute egile alemana. Nolanahi ere, aitaren margolanetan txikia zenetik hauteman zuen fantasia hori oso lotuta dago errealitatearekin. Are gehiago, ohikoa da Enderen lanetan fantasia eta errealitatea nahastea, askotan bata bestearengandik bereizi ezin izateraino. Horrela, Endek literaturaren historian ohikoa den topos bati heldu zion, Cervantesek edo Flaubertek, esate baterako, On Kixote edo Emma Bovary pertsonaien bidez aspalditik erakutsi ziguten bezala. Horren adibiderik onena (edo ezagunena, bederen) Istorio amaigabea da, non protagonistak mundu errealaren eta fikziozkoaren arteko bidaia metaliterarioa egin behar baitu. Hala, errealitatearen eta fantasiaren arteko mugak oso lausoak direla erakutsi zuen Endek, eta literatura bien arteko zubia izan daitekeela, edo kontzeptu isolatu bien mugak eta gabeziak gainditzeko gai dela. Ikuspegi horretatik aztertuta, literaturak eta arteak, oro har, errealitatearen alde ezkutua —fantasiaren bidez adierazten dena— bistaratzeko balio dezake, eta, neurri handi batean, fantasiaren pisuagatik da errealitatea errealagoa, Erromantizismoak edo Surrealismoak aldarrikatu zuten bezala.\nBeste alde batetik, oso ohikoa da Enderen literatur lanetan ongiarekin eta gaizkiarekin lotutako kontzeptuak topatzea. Errealitatearen eta fantasiaren kasuan ez bezala, bi horien arteko muga oso zehatza da, eta lotuta dago giza eskubideen aldeko konpromiso sozial eta politikoarekin: ezberdina denarenganako errespetua, pobreziaren eta desoreken kontrako borroka, adierazpen askatasunaren aldarrikapena… Protagonista «ona» ulertu ezin duen «gaizki»az jabetzen da (askok nazionalsozialismoaren karga igarri dute horretan), eta ondorioztatzen du haren kontra borroka egin beste erremediorik ez duela. Horretarako, abentura ugari bizi eta arrisku izugarriei aurre egin beharko die, idatzizko literaturaren hastapenetan ere Sumeriako Gilgamesh erregeak nahiz Homeroren heroiek erakutsi ziguten modu berean. Bide horretan, ezinbestekoa izango da ausardiaren eta zuhurtziaren arteko orekari eustea eta adiskideak aldean izatea.\nEnderen pertsonaiek ezin hobeto islatzen dute jarrera konprometitu eta abenturazalea. Antiheroiak izan ohi dira, bazterrekoak, txiroak eta apalak, sisteman egokitu nahi edo ezin dutenak… Dickensen Oliver Twist, Twainen Tom Sawyer edo Baumen Dorothy Gale pertsonaia ezagunak gogora ekarri besterik ez dugu hemen. Normalean, umeak dira Enderen lanetako protagonistak, baina haien ondoan maiz topatuko ditugu animaliak ere. Gizaki nahiz animalia, denak ere bizi estilo eta filosofia metafisiko-existentzialista jakinen erakusgarri dira, Swiften Gulliverren bidaiak edo Carrollen Alizia herrialde miresgarrian ezagunen kasuan bezala. Enderen istorioetako lekuen artean arruntak dira aparteko toki edo ez-lekuak eta fantasiazko unibertso paraleloak; horiek guztiek Piranesi, de Chirico, Dali eta Edgar Ende aita margolariaren irudietako paisaiak gogorarazten dizkigute, beste askoren artean.\nIdazle alemanak iturri askotatik edaten du, eta elementu batzuk nahiz besteak darabiltza bizitzea egokitu zitzaion errealitatea deskribatu eta, neurri handi batean, kritikatzeko: ingurumenaren suntsiketa, materialismoa, globalizazioak eta industrializazioak eragindako alienazioa, ekonomia gizakien aurretik lehenestea, eta abar. Hain modu zehatzean jaso zituen halakoak, pentsa baikenezake liburuok atzo idatzi zituela, eta ez duela berrogeita hamar urte. Horren karietara, Enderen nobelak —Momo, bereziki— HGLko zientzia-fikziozko generoaren aitzindaritzat dituzte askok eta askok.\nTestuaren egiturari dagokionez, Enderen liburuak helduek irakurtzeko modukoak dira, baina haur eta gaztetxoei zuzenduta daude batik bat. Beraz, egitura nahiko lineala izan ohi dute, eta liburuek hasiera, bilakaera eta amaiera definituak izaten dituzte. Deskribapenak, akzioak eta elkarrizketak tartekatzen dira, eta horrek bizitasuna eta suspensea gehitzen dizkio kontakizunari. Bukatzeko, Enderen idazmoldea ez da bereziki «konplexua»: perpaus luzeegiak saihesten ditu, baita filosofiaren eta gizartearen inguruko teorizazio saioak ere; azken finean, pertsonaiek egiten eta esaten dituztenak baliatzen ditu interesatzen zaizkion mezuak transmititzeko. Gainera, poesiara jotzeko joera handia du, eta metaforak, konparazioak eta beste estilo-baliabide batzuk oso arruntak dira haren lanetan.\nMomo eleberria 1973an argitaratu zuen Michael Endek, Thienemann Verlag argitaletxean, Erroma inguruko Genzano di Roma herrian bizi zela. 1974an, Gazte Literaturako Alemaniako Saria (deutscher Jugendbuchpreis) jaso zuen liburuak eta, harrezkero, bere liburu saldu eta itzulienetarikoa izan da, Istorio amaigabearen atzetik. Alemanezko bertsioan ageri denez, guztira 41 hizkuntzatara itzuli da, eta antzezpen eta film ugari egin dira testuan oinarrituta (Johannes Schaaf, 1986; Enzo d’Aló, 2001). Deigarria da Enzo d’Alók italieraz egindako filma 2001ean plazaratu eta urtebetera euskaraz estreinatu izana.\nMomo izenez ezagutu arren, liburuaren egiazko izenburua askoz luzeagoa da: Momo oder die seltsame Geschichte von den Zeit-Dieben und von dem Kind, das den Menschen die gestohlene Zeit zurückbrachte [Momo edo denbora-lapurren eta lapurtutako denbora gizakiei itzuli zien umearen kontakizun harrigarria]. Izenburu horrek argi uzten digun bezala, Momo neskatoa da liburuko protagonista. Etengabe agertuko da eleberriko hiru ataletan, eta hona hemen haien laburpena:\nLehenengo atalean, Momoren eguneroko bizimodua azalduko digu Michael Endek. Momo neska txiki bat da; ez du gurasorik, eta anfiteatro zahar baten aurrietan bizi da, bere kasa, hiri handi baten kanpoaldean. Bizilagunek —tabernariak, igeltseroak, saltzaileak, ile- apaintzaileak…— asko maite dute, eta lagun asko ditu. Bi dira, ordea, haren adiskide minak: Beppo eta Gigi. Beppo kale-garbitzailea da. Gigik, berriz, turistentzako gidari lanak egiten ditu eta ipuinak kontatzea gustatzen zaio; turista-taldearen arabera egokitu edo/eta asmatzen ditu anfiteatroaren historiari buruzkoak. Momok lagunekin jolastea atsegin du, eta, gainera, badauka dohain berezi bat: isil-isilik aditzea. Horrela, bizilagun eta lagunen arazoak konpontzea lortzen du.\nBigarren atalean, errealitate idiliko hori hankaz gora jarriko duten pertsonaiak ezagutuko ditugu: jaun grisak. Izaki dotore bezain beldurgarriak dira, traje grisa, kapela grisa eta puru grisa beti aldean dituztenak. Hiriko biztanleekin elkartuko dira, Denboraren Aurrezki Kutxatik datozela esan eta bizimodu moderno eta erosoagoa eskaintzeko. Horren truke, biztanleek lan handiagoa egin beharko dute, nekatu egingo dira, eta, bien bitartean, jaun grisek denbora lapurtuko diete. Arian-arian, Momok lagun gehienak galduko ditu, denak lanean ari direlako eta berarekin egoteko denborarik ez dutelako. Jaun grisek ez dute, ordea, Momo kikiltzea lortuko. Egoeraren jakitun, berak eta hiriko umeek jaun grisen aurkako manifestazio izugarria antolatuko dute, baina helduek ez diete jaramonik egingo. Kasiopea dortokari esker, Momok Hora maisua ezagutuko du orduan, eta hark denboraren sekretua kontatuko dio, jaun grisek gizakiei denbora preziatua zergatik lapurtu nahi dieten esanaz batera.\nHirugarren atalean, Momok jaun grisen kontra borroka egin beharko du. Bakarrik dago, Beppo eta Gigi ere haien atzaparretan erori baitira, materialismoak, alienazioak eta beldurrak hartaratuta. Neskatoak jaun grisen lurrazpiko Aurrezki Kutxara joan beharko du, haiek gizakiei lapurtu zieten denbora topatu eta «askatzeko». Horrela berreskuratuko dute hiritarrek, liburuaren izenburu luzeak hasiera-hasieratik argi uzten digun bezala, lapurtutako denbora.\nIkus dezakegun bezala, istorioa bat dator aurreko atalean aipatzen genituen elementuekin: errealitatearen eta fantasiaren arteko harreman estua, (gurea izan daitekeen eta Orwell zein Huxley gogorarazten dizkigun) mundu distopikoaren deskribapen zehatza, konpromiso politiko eta soziala… Bi dira, nire ustez, liburu honetako gai nagusiak: alde batetik, sistema kapitalistaren eta diruarekiko mendekotasun-harremanaren analisia. Bestetik, denboraren kudeaketa eta gaurko (1970eko hamarkadako!) bizi-estiloaren kritika. Materialismoaren, denbora-faltaren eta estresaren aurretik, elkarri aditzea eta adiskidetasuna bezalako balioak lehenesten ditu Endek, umeek salbatuko duten mundu batean. Zertarako bizi gara? Zergatik lan egiten dugu? Zer da gure denbora? Zer hartu-eman dugu inguratzen gaituztenekin? Zer zeregin dute literaturak eta fikzioak, oro har, gure bizitzan? Horrelako galderak egiten dizkigu liburu honen bitartez. Horiei erantzun ahal izateko, pertsonaiek arriskuak eta abenturak biziko dituzte, eta aurrera egin ahala ikasiko dute, abentura nobeletan ohikoa den bezala.\nMichael Endek oso presente du hartzailea. Horregatik, aurreko atalean deskribatu ditugun elementuak aplikatzen ditu hemen ere: sintaxi eta morfologia «sinpleak», esaldi ez oso luzeak, elkarrizketen bizitasuna, pasarte jakin batzuetako lekuen deskribapen eta giro zehatzak, lexiko aberatsa… Horrek guztiak antzezlanaren antza ematen dio maiz kontakizunari.\nBukatzeko, jatorrizko liburuak Michael Endek berak egindako ilustrazio ederrak ditu. Atal bakoitzaren hasieran badago orri osoko irudi bat; liburu guztian zehar, berriz, txikiagoak diren zenbait irudi. Batzuetan, irudiek hitzak dituzte (bigarren atalean, umeek manifestaziorako egiten dituzten pankarten kasuan, esate baterako), eta hori ere kontuan hartu behar izan nuen itzultzeko unean.\nMichael Ende, euskaraz\nMichael Enderen inguruko informazioa jaso, haren estiloari eta unibertso literarioari buruz ikasi eta Momoren inguruko informazioa bildu ondoren, eleberria irakurri nuen, alderdi linguistikoari zegokionez izan nitzakeen buruhauste nagusiak identifikatu eta aldez aurretik konpontzen saiatzeko.\nLagungarriak izango zirelakoan, liburu beraren itzulpen eta testu paraleloak bilatu nituen. Gorago aipatu bezala, 41 hizkuntzatara itzuli dute/dugu Momo eleberria, eta haien artean daude euskara, gaztelania eta frantsesa. Hau al da, ordea, Enderen liburu bat euskaratu den lehen aldia? Ezta hurrik eman ere!\nMomori dagokionez, beste bi itzulpen ere badira. Lehenengoa Agustin Otsoa de Eribek egin zuen, 1988. urtean. Bigarrena, berriz, Ainhoa Basterretxeak, 1998. urtean. Lehenengoa Alfaguara-Desclée de Brouwerrek argitaratu zuen, eta bigarrena Alfaguara-Zubiak. Momoren hiru itzulpenak alderatzeak luze joko luke, eta denbora tarte eta espazio handiagoak behar genituzke horretarako. Bada, ordea, aipatu nahi nukeen gauza bat: lehen bi bertsio horiek zeharka itzuli ziren, ez zuzenean alemanetik, gaztelaniazko testutik baizik. Argitaratu berri dugun bertsioa, berriz, alemanetik egindako zuzeneko itzulpena da. Nire kasuan, hori izan zen itzulpena egiteko hasieratik jarri zidaten baldintzetako bat, seinale argitaletxeek geroz eta garrantzi handiagoa ematen diotela irizpide horri. Gainera, kontuan hartzekoa da Momo Santillana-Zubiak argitaratu duela, duela gutxi sorturiko HGLko Begiko zigiluaren barruan.\nBadaude autore beraren euskarazko itzulpen edo egokitzapen gehiago ere; Momoren hiru itzulpenak alde batera utzita, beste sei zenbatu ditut. Euskadiko Liburutegi Sarean, honako itzulpen edo egokitzapenak daude, guztira, eskuragarri:\n— Momoren hiru itzulpen (lehenengoa Agustin Otsoa de Eribek itzulia eta Alfaguara-Desclée de Brouwerrek 1988an argitaratua. Bigarrena, Ainhoa Basterretxeak itzulia eta 1998an Alfaguara-Zubiak argitaratua; hirugarrena Mikel Babianok itzulia eta Santillana-Zubiak Begiko zigiluaren barruan 2019an argitaratua).\n— Amaigabeko istorioa eta Istorio amaigabea izenburuko bi itzulpen (zaharrena Amaia Ugidosek itzulia eta Alfaguara-Desclée de Brouwerrek 1990ean argitaratua; bigarrena, Idoia Gilleneak itzulia eta Santillana-Zubiak 2019an Momorekin batera argitaratua, Begiko zigiluaren barruan).\n— Magia-eskola desioen erreinuan (Naroa Zubillagak itzulia eta Aizkorri argitaletxeak 2010ean argitaratua).\n— Zopa-ontzia eta burruntzalia (Manu Lopez Gasenik itzulia eta Ikasminak 2008an argitaratua).\n— Jojo, pailazo baten historia, zazpi agerraldiko antzerkia (Xabier Mendigurenek itzulia eta Desclée de Brouwerrek 1995ean argitaratua).\nEgokitzapen hau ere aipagarria da:\n— Jim Botoi eta Lukas tren gidaria txangoan doaz (Beate Dölling-ek eta Mathias Weber-ek egokitua eta Alberdaniak alemanezko egokitzapen horretatik abiatuta euskaraz argitaratua 2017an).\nAzaleko analisi horren arabera, Michael Enderen liburuen bederatzi itzulpen/egokitzapen izango genituzke, egun, euskaraz guztira. Haien artean, Momo eta Istorio amaigabea dira euskarazko itzulpen gehien dituztenak eta itzuli ziren lehendabizikoak: Momoren kasuan, lehen itzulpena 1988koa da; Istorio amaigabearen lehen itzulpena, berriz, 1990ekoa da; jatorrizkoak argitaratu eta 15 eta 11 urte geroagokoak dira, hurrenez hurren. Halaber, datuek erakusten digute itzulpengintzan pertsona ugarik parte hartu dutela/dugula, garai ezberdinetan parte hartu ere, eta argitaletxeak askotarikoak direla. Nolanahi ere, Santillana-Zubia nabarmentzen da, eta ez dut uste kasualitatea denik argitaletxe horrek euskaraz argitaraturikoak (Momo eta Istorio amaigabea) aurretiaz gaztelaniaz plazaratu izana, Loqueleo zigiluaren bidez. Estrategia komertzial jakina iradokitzen digu horrek.\nDatuek erakusten digutenez, eta Naroa Zubillagak 2013ko tesian adierazi zuen bezala, badira alemanetik euskaratutako itzulpen gehiago dituzten autoreak (Grimm anaiak, Knister, Christine Nöstlinger, Sabine Lohf, eta abar.), baina ez genuke Michael Endek euskal letretan duen presentzia gaitzetsi behar; izan ere, asko dira —gehienak, Zubillagaren arabera— euskaraz itzulpen bakarra edo pare bat dituzten egile alemanak, eta Enderen kasuan ez da horrela gertatzen.\nLabur esateko, badirudi euskarara ekarritako Enderen liburuek bat egiten dutela gaztelaniara (eta beste hizkuntza batzuetara) ere gehien itzuli eta argitaratu direnekin: La historia interminable eta Momo. Kontu honetan gehiago sakondu behar genukeen arren, horrek erakuts liezaguke zer-nolakoa den HGLko euskarazko itzulpengintzaren eta gaztelaniazkoaren arteko harremana nahiz estrategia komertzialek euskarazko itzulpenen merkaturatzean duten pisua.\nEsaten nuen bezala, beharrezkoa izango litzateke datu horiek osatzea, baina hemen esandakoek Michael Enderen testuek gure inguruan izan duten eta egun ere daukaten ospea islatzen dute, ezbairik gabe. Era berean, arestian aipaturiko itzulpen horietako batzuk (Momo liburuaren euskarazko biak, bereziki) eskura izan ditut, eta baliagarriak iruditu zaizkit erreferentzia puntual gisa erabiltzeko. Hala ere, kontu handiz kontsultatu ditut, maiz gaztelaniatik itzulitako testuak islatzen baitzituzten. Gainera, itzulpen batetik bestera alde handiak sumatu ditut, itzultzaile, bertsio eta garai ezberdinen erakusgarri.\nItzulpenaren alderdi linguistikoa\nIdazlea, estiloa eta testu paraleloak alde batera utzita, alemanezko liburuaren atzetik etorri ziren antzezlanak, irudiak eta filmak ere ikusi nituen; azken beltzean, zalantzazkoa iruditzen zitzaidan egitura linguistikoren bat edo pertsonaia jakin batzuen deskribapen zehatzak —istorioan zenbat eta pisu handiagoa izan, orduan eta zehatzagoak— nola interpretatu ote zituzten jakin nahi nuen.\nHainbeste erreferentzia izatea luxua iruditu zitzaidan, noski, baina baita arriskutsua ere, bai baitakigu norberak —itzultzaile objektiboenak ere bai— joera duela irakurri duena nahita edo nahi gabe interpretatzeko; zer esanik ez liburu batean oinarritutako antzezlan edo film batez ari bagara.\nOndoren, idazteari ekin nion; liburuaren hiru atalak kapituluz kapitulu itzultzeari, alegia. Hasieran esan dudan bezala, Thienemann argitaletxearen 16. edizioa erabili nuen horretarako, 2017koa, hain zuzen ere. Prozesu horretan, aintzat hartu nituen jatorrizkoaren estiloa eta testuaren hartzaile nagusia (nerabeak), bi elementuek elkar elikatzen dutela kontuan hartuta. Funts-funtsean, gaztetxoak (helduak ere bai, baina gaztetxoak, bereziki) erakartzeko moduko testu bat idaztea izan zen nire erronka nagusia. Helduei zuzendutako historia-, filosofia- eta arte-saiakerak itzultzen aritua naiz batik bat, eta banekien Momoren kasuan itzulpen-estrategia berak erabiltzea ez zela egokia izango; are gehiago, ziur nengoen horrek irakurleak uxatuko zituela. Beraz, euskara mailaren kalitateari eutsi nahi izan nion, edukiaren eta formaren arteko oreka beti badaezpadako bezain konplexuan, testu ulerterraz eta entretenigarri bat sortzeko. Ez garen edo desio ez dugun horrek definitzen gaituen neurrian, ez nuen nahi gaztetxoek esaldi bera bi aldiz irakurri behar izatea mezua ulertu ahal izateko. Etsigarria suertatzen da hori; izan ere, halakoek, esperientziaz diot, liburua baztertzera eramaten zaituzte 14-15 urte dituzunean.\nErronka hori bidelagun, lau multzotan sailkatuko nituzke itzuli ahala sortu zitzaizkidan itzulpen-arazo handienak:\na) Erregistroarekin lotutakoak\nb) Izen bereziekin lotutakoak\nc) Egitura gramatikal eta morfologikoekin lotutakoak\nd) Alemanaren ñabardura lexikal eta semantikoekin lotutakoak\nErregistroari dagokionez, kontuan hartzekoa da, gorago adierazi dudan bezala, liburua elkarrizketaz josita dagoela eta erritmo bizia duela. Batzuetan, elkarrizketa horiek lagunartekoak dira, eta antzerkiaren kutsu handia dute, deskribapen eta akzioekin batera tartekatzen direlako. Hitanoa erabili edo ez erabili zalantza egin nuen, baina baztertzea erabaki nuen azkenean. Beste alde batetik, erregistro informalari erreparatu nion, eta, haren izenean, elipsiak eta egokitzapenak egin nituen. Horren adibide dira mach, dass du wegkommst lagunartekoaren ordaina emateko ospa hemendik idatzi izana, edo alemanezkoan ageri ez den sekula santan gehitzea. Getauscht ist getauscht itzultzeko elipsiaz baliatu nintzen eta aditzik gabeko tratua beti tratu hobetsi nuen:\n»Ja, mach, dass du wegkommst!«, rief Nino ihm nach. »Du hättest erst gar nicht zu kommen brauchen. Ich versöhne mich doch nicht mit einem Verbrecher!« (16. or.)\n—Bai horixe, ospa hemendik! —garrasi egin zion Ninok—. Ez zenuen zertan etorri. Ez naiz sekula santan gaizkile batekin adiskidetuko! (22. or.)\n»Aber nicht doch!«, antwortete Nino würdevoll. »Getauscht ist getauscht! Ein Handschlag gilt unter Ehrenmännern!« (20. or.)\nEz ba! —erantzun zuen Ninok duintasunez—. Tratua beti tratu! Bostekoa sakratua da ohorezko gizonon artean. (26. or.)\nIzen bereziek eman zidaten, baiki, buruhausterik. Liburu osoan ez dago ia leku-izenik; hori gutxi balitz bezala, ez dakigu istorioa zehazki zer lekutan gertatzen den ere, ez baitago erreferentzia zuzenik. Pertsona-izenak oso ohikoak dira, ordea.\nMomo neskatilaren kasuan, soluzioa begien bistakoa zen, ez baitzen hura aldatzeko inongo beharrik. Gigi Fremdenführer-i dagokionez, gutxitan agertzen da izen osoa, Gigi (edo Girolamo) izendatzen dutelako ia liburu guztian. Fremdenführer turismo-gidaria da, arrotzei lekuak erakusten dizkiena. Izen horrentzat soluzio bat bilatu behar, eta Gigi Gidari eta beste aukera batzuk bururatu zitzaizkidan; Gigi Gidari kakofonikoegia eta ahoskatzen zaila zelakoan, gaztelaniazkoaren bidetik jotzea erabaki nuen azkenean, eta Gigi Cicerone izenez bataiatu nuen. Bepporen kasuan ere gutxitan agertzen da haren bigarren izena, Straßenkehrer; horren parekoa den kale-garbitzaile gehitu bai, baina hura nola idatzi hausnartu nuen, eta, azkenean, Beppo Kale Garbitzaile jarri. Die grauen Herren hitzez hitz itzuli nuen, jaun grisak izenez (jakitun orain arte gaztelaniaz erabili den hombres grises eta euskarazko gizon grisak izenen kontra ari nintzela). Izan ere, liburuak birritan dakar Männer (hitzez hitz, gizonak) eta Herrenen (hitzez hitz, jaunak) arteko ezberdintasuna. Enderen arabera, die grauen Herren direlako horiek hilda daude, eta ez dira «gizonak»; horregatik deitzen die liburuan Herren, eta ez Männer; hortik nire erabakia. Nino, Nicola, Franco, Paolo, Claudio eta gainerako adiskideen izenei eutsi egin nien, oro har, are gehiago kutsu italiarra dutela kontuan hartuta; izan ere, leku-izen errealik ez dugun arren, pertsona-izen horiek iradoki liezagukete Italian gaudela. Bukatzeko, gainerako izenen grafia egokitzea eta aldaketa berezirik ez egitea erabaki nuen, oro har; Hora maisua Denboraren jainko baten antzekoa da, eta latinezko hora hitzari egiten dio izenak erreferentzia. Irakurleak arazorik gabe ulertuko zuelakoan, bere horretan utzi nuen; gauza bera Kasiopea dortokaren kasuan. Beste hainbeste egin nuen Gigiren ipuinetako izen xelebreen (Xaxotraxolus, Strapazia, Marxentius Communus…) eta izen zientifikoen (Schum-Schum gummilastikun eta Strumfus quietschinensus) kasuan, exotikoak baitira alemanezko nahiz euskarazko irakurleentzat.\nEgitura gramatikalei buruz pentsatu, eta mendeko perpausak, erlatibozkoak eta gerundioa datozkit, batik bat, burura. Alemanez oso ohikoak dira; euskarazko testuan, ordea, ulermenari zama gehitzen ziotela iruditu zitzaidan. Horregatik, haien kopurua murriztea erabaki nuen, eta, usu, beste egitura batzuekin ordezkatu nituen. Hurrengo adibidean irudikatu nahi izan dudan bezala, die ihr so groß schien wie… eta durch die eine Säule von Licht senkrecht herniederfiel… erlatibozko perpausetarako soluzio bat baino gehiago topatu nituen. Lehenengoaren kasuan, puntuazioaz baliatu nintzen bi esaldi autonomo sortzeko. Bigarrenari dagokionez, puntuazioaz gain, eta juntagailua ere txertatu nuen:\nNach und nach erkannte Momo, dass sie unter einer gewaltigen, vollkommen runden Kuppel stand, die ihr so groß schien wie das ganze Himmelsgewölbe. Und diese riesige Kuppel war aus reinstem Gold. Hoch oben in der Mitte war eine kreisrunde Öffnung, durch die eine Säule von Licht senkrecht herniederfiel auf einen ebenso kreisrunden Teich. (178. or.).\nApurka-apurka, kupula erraldoi eta guztiz biribil baten azpian zegoela konturatu zen neskatila. Zeru-sabai osoa baino handiagoa iruditu zitzaion kupula hura eta, gainera, urre gorrizkoa zen oso-osorik. Goi-goian, erdialdean, zulo biribil bat zeukan; handik argi-zutabe bat sartzen zen eta aretoa zeharkatzen zuen zuzen-zuzen, urmael biribil baten gainean pausatu arte. (196. or.)\nZailtasunak izan nituen, halaber, alemanez hain ohikoak diren doch, ja, nun, denn eta antzeko partikula modalak itzultzeko. Halakoek kasuan kasuko ñabardurak gehitzen dituzte (aurkakotasuna adieraztea, esandakoa indartu, harridura erakutsi…), eta ez dute itzulpen zuzenik. Haien zentzua ematen ahalegindu nintzen, euskararen berezko egitura morfologikoetatik eta baliabideetatik abiatuta. Horretarako, ezabaketara jo nuen batzuetan; izan ere, euskarazko testuan naturalena hori zela pentsatu nuen, eta hala erabaki nuen beheko esaldiko denn ez itzultzea. Bigarren adibideari dagokionez, doch-en indarra islatzeko, bada erabili nuen:\n»Was ist denn mit meinen Freunden?« (208. or.)\n—Zer gertatu zaie nire lagunei? (227. or.)\n»Nun, das ist doch vollkommen erreicht!« (151. or.)\n—Tira, lortu dugu, bada! (166. or.)\nEzin aipatu gabe utzi alemanez aditz edo izen jakin batzuek dituzten karga semantikoa eta ñabardurak; kasu batzuetan, zaila da euskaraz horrelakoetarako hitz zehatzak topatu edo sortzea, eta perifrasi eta antzekoetara jo beste erremediorik ez nuen izan. Beste batzuetan, deskribapenak hain dira zehatzak, non ez baita erraza horretarako ordain egokiak topatzea. Ohikoak dira halakoak izen, izenondo eta aditzen kasuan. Eleberriaren hasierako adibide batzuk aipatzearren, zerfallen eta einstürzen aditzek hondatu edo erori zentzua dute (eraikinei buruz ari garela), eta irudi hori islatuko zuten euskarazko hitzak erabili nituen: desagertu, jausi. Abschleifen eta aushöhlen aditzek ere hondamenarekin dute zerikusia, baina lehenengoa lotuago dago haizearen eraginarekin eta higatzearekin, eta bigarrenak zulo edo hutsuneei (Höhle) egiten die erreferentzia; hortik euskarazko biribildu eta zulatu. Bersten aditzetik eratorritako geborsten-ek zerikusia izan ohi du eztandarekin edo biolentziarekin; ondorioarekin lotu nuen nik, akzioarekin baino gehiago, eta horregatik erabaki nuen txikitutako idaztea:\nJahrtausende sind seither vergangen. Die großen Städte von damals sind zerfallen, die Tempel und Paläste sind eingestürzt. Wind und Regen, Kälte und Hitze haben die Steine abgeschliffen und ausgehöhlt, und auch von den großen Theatern stehen nur noch Ruinen. Im geborstenen Gemäuer singen nun die Zikaden ihr eintöniges Lied, das sich anhört, als ob die Erde im Schlaf atmet. (6. or.)\nMilaka urte igaro dira ordutik. Desagertu ziren aspaldiko hiri handiak, jausi tenpluak eta jauregiak. Haizeak eta euriak, hotzak eta beroak biribildu eta zulatu dituzte harriak, eta hondakinak baino ez dira geratzen teatro handietatik. Txikitutako hormen artean txitxarren kanta monotonoa aditzen da orain, lurrak ametsetan arnasa hartuko balu bezala. (10. or.)\nGainera, arreta eman zidaten 1970eko hamarkadako testuinguru historikoarekin hertsiki lotuta dauden objektuek: jostailuak, kasetak, diskoak… Halakoak bere horretan uztea eta ez gaurkotzea erabaki nuen; gaurko umearentzat arrotz samarrak suertatuko diren arren, beste garai baten zaporea dutela iruditzen zait. Horren adibide dira zazpigarren kapituluan haur batek opari jasotzen duen Kofferradio (irrati eramangarria) edo beste baten Märchenschallplatten (ipuinez betetako diskoak), bai eta jostailu tradizionalen (kartoizko kaxak, harriak, zapi urratua…) eta modernoen (urrunetik gidatutako tankea, suziri espaziala, robot txikia…) arteko kontrastea ere.\nBukatzeko, aintzat hartzekoa da alemanezko prosa hasiera-hasieratik amaieraraino zipriztintzen duen lirismoa. Enderen metafora gehienak itzultzeko irtenbidea topatu nuen, baina burua ohi baino gehiago nekatu behar izan nuen errimaz jositako pasarteen kasuan:\nUnd doch gibt’s den dritten, um den es sich handelt,\nOder sind es nur zwei? Oder ist es gar - keiner? (170. or.)\nHiru anaia bizi dira etxe batean\nEzberdinak dira zinez denean.\nBaina hirurak bereizi nahi badituzu\nOso antzekoak direla ikusiko duzu.\nLehenengoa ez da, sartuko da orain etxera.\nBigarrena ez da, irten da honezkero kalera.\nHirugarrena baino ez da, hiru anaietan gazteena,\nBera gabe ez legoke beste bien arrasto txikiena.\nEta arrazoi bakarra dago hirugarrena existitzeko:\nLehenengoak bigarrenaren itxura hartzen du atsegineko.\nBegiratzen badiozu, ikusiko duzu behin eta berriro\nBere anaietako bat dela etengabe eta aldiro-aldiro!\nEsadazu, beraz: hirurak ote dira, beharbada, bat bera?\nAla bi baino ez dira? Bakar bat ere ez da? Horra hor galdera. (187. or.)\nArazoak eta erabakiak askotarikoak dira, noski. Haien berri ematea izan da hemen nire asmoa, jakitun haietako ezaugarri bakoitzean nahiz aipatu gabeko beste askotan sakontzerik izango genukeela.\nEz nuke alderdi linguistikoari eskainitako atal hau bukatu nahi zuzenketa fasearen garrantzia azpimarratu gabe. Izan ere, nik idatzitako lehen testu edo zirriborroaren atzetik heldu ziren zuzentzaileen oharrak eta haiekin izandako hartu-emana. Zuzentzailearen eskua ezinbestekoa da itzultzailearentzat, zuzenketen bidez ordura arte burutik pasatu ez zaizkionak begien bistan agertzen zaizkiolako bigarrenari; lurrean jartzen du zuzentzaileak itzultzailea, eta hainbeste aldiz irakurri eta ikustearen poderioz itzultzailearentzat fosilizatu diren eta areago ikusten ez dituen gauzei erreparatzera derrigortzen du, eguneroko errealitatearen barruan ezkutuko ertz eta aldeak deskubritzen ditugunean bezala. Bihoakie nire eskerrik beroena Iraitz Urkulo eta Josu Goikoetxea zuzentzaileei.\nItzulpenak bere bidea egin zuen, eta argitaletxeari egokitu zitzaion hurrengo erabakiak hartzea: jatorrizko ilustrazioak mantentzea edo ez mantentzea, paratestuak (azalak, esate baterako) aukeratzea, liburua maketatzea eta argitaratzea, merkaturatzea, haren harrera neurtzea… Luzea da, zinez, itzulpen baten eta, are, liburu baten bizitza. Ezin dena konta, eta beste baterako utziko dugu istorio hori.\nAsko dira, zorionez, urtero euskaratzen diren literatur lanak. Zeinen aldean edo zein baldintzatan aritzen garen, erlatiboa izan ohi da «asko» kontzeptua, ados, baina nago konparazioak alde batera utzi eta itzultzaile nahiz zuzentzaileon lanaz harro egoteko moduan gaudela. Haur eta gazte literaturari dagokionez, zer esanik ez.\nGauzak horrela, nire harri-koskorra jartzen ahalegindu naiz, kontuan hartuta itzulpen prozesu oro sekula bukatzen ez den kontakizun baten kronika dela. Horren erakusgarri dira jatorrizko lan berak itzulpen bat baino gehiago izatea, itzulpenak berak izan ditzakeen askotariko bertsioak eta garaian garaiko egokitzapen berriak.\nKasu honetan, Momoren itzulpen prozesua zer-nolakoa izan zen erakutsi nahi izan dut, enkargua jaso eta zuzendutako azken itzulpena bukatutzat eman nuen arte. Izan ere, jatorrizko testua beste hizkuntza batean ematearekin lotu ohi dugu itzultzea; ez dut ukatuko, jakina, hori itzulpen prozesuaren atal garrantzitsua denik, baina hori bezain garrantzitsua —edo, kasu batzuetan, garrantzitsuagoa— begitantzen zait jatorrizko egilearen, lanaren eta testuinguruaren inguruko informazioa biltzea, jatorrizko testua aurretiaz irakurri eta zuzentzailearen zuzenketei arretaz erreparatzea.\nHorregatik, Michael Endez, haren estiloaz, Momoz eta Momoren euskarazko bertsioez mintzatu naiz lan honetan, alderdi linguistikoari ekin aurretik. Deigarria da euskaraz Michael Enderen bost liburu irakurri ahal izatea eta guztira haren testuen zortzi bertsio ezberdin izatea, denak ere itzultzaile ezberdinek eginak direla; hiru bertsio Momori eta bi Istorio amaigabeari dagozkie. Momo da, beraz, euskarazko itzulpen gehien ekarri duena. Horrek iradokitzen digu testu batzuek denboraren mugak gainditu eta askotariko irakurleak erakartzen jarraitzen dutela, garaian garaiko bertsio edo/eta argitalpen eta interpretazioak biziberritu eta elikatzeko.\nAztergai izan dugun itzulpenari gagozkiolarik, jatorrizko estiloa zaintzea eta bereziki nerabe eta gaztetxoentzako gustagarria suertatuko zen bertsio bat sortzea izan ziren nire erronka nagusiak. Horretarako, jatorrizkoaren zaporeari eutsi nahi izan nion, eta, aldi berean, alemanezko zenbait egitura morfologiko eta sintaktiko euskararen baliabideen arabera moldatu eta egokitu nituen.\nBirritan esan bezala, gehiago sakondu genezake lan honetako atal guztietan, dela alderdi literarioan nola linguistikoan. Hala ere, zalantzarik ez daukat biak elkarren osagarriak direla eta itzulpengintzak horiei nahiz beste diziplina askori esker aberasten jarraitzen eta jarraituko duela. Zeresan handia du horretan norberaren bizipenak partekatzeak, elkarren artean saretu eta itzulpen esperientzien corpusa osatuko badugu.\n1. Jim Knopf und Lukas der Lokomotivführer liburuak badauka ume txikientzako euskarazko egokitzapen bat: Jim Botoi eta Lukas tren gidaria txangoan doaz (Alberdania, 2017). Liburu hori Beate Dölling-ek idatzi eta Mathias Weber-ek ilustra-tu zuten Jim Knopf und Lukas der Lokomotivführer machen einen Ausflug (Thienemann Verlag, 2007) egokitzapenaren itzulpena da.\n2. Hauek dira liburuan bertan ageri direnak, ordena alfabetikoan: afrikaans, arabiera, bulgariera, daniera, eslovakiera, esloveniera, errumaniera, errusiera, estoniera, euskara, faroera, finlandiera, frantsesa, galiziera, gaztelania (Espainia, Argentina), georgiera, greziera, hebreera, hungariera, ingelesa, islandiera, italiera, japoniera, katalana, koreera, letoniera, lituaniera, mazedoniera, nederlandera, norvegiera, poloniera, portugesa (Portugal, Brasil), serbiera, sinhala, suediera, tailandiera, txekiera, txinera, turkiera, ukrainera, vietnamera.\n3. Albistea Argian. [2020-04-26an kontsultatua].\n4. Begiko webgunearen arabera [2020-04-28an kontsultatua], «garai berriek irakurtzeko modu berriak, irakurketarako euskarri berriak eta irakurleen arteko harremanak garatzeko espazio berriak sortu dituzte. Egoera berriari erantzuteko, proiektu berri bati ekin beharra zegoela ikusi genuen Zubia-Santillanan. Begiko da egitasmo hori [...] Egitasmo honetan kontuan hartu ditugu aurreirakurleak, haurrak eta gazteak. Askotariko gai, genero eta autore bildumak, jostaketa, ikasketa eta balioen hezkuntza batzen ahalegindu gara. Egungo testuak eta testu klasikoak izan ditugu gogoan. Ilustrazioak hautatu ditugu. Guzti honek osatzen du Begikoren izaera [...]. Zer topatuko duzu Begikon? Euskal autorerik eta ilustratzailerik onenak, atzerrikoekin batera; iraungitze-datarik ez duten obra ahaztezinak; pertsonaiarik kutunenak; oraindik ezagutzeke ditugun berrikuntzak».\n5. Gaztelaniazko itzulpenak plazaratu (Momo: Alfaguara, 1984; La historia interminable: Alfaguara, 1983) eta lau eta zazpi urtera argitaratu ziren, lehen aldiz, euskarazkoak, gaztelaniazkoen argitaletxe berean. 1990eko hamarkadatik au-rrera, Alfaguarak eta Santillanak argitaratu zituzten liburuok gaztelaniaz eta euskaraz; azken edizioetan, txikiagoa da hizkuntza bateko eta besteko itzulpenen arteko denbora-tartea; gaztelaniazko Momoren azken edizioa 2018. urtean argitaratu zuen Santillanak, Loqueleo zigilu sortu berriaren bidez, eta La historia interminable, berriz, urte berean, zigilu beraren bidez. Euskarazko bi itzulpenak urtebete geroago heldu ziren, 2019an, aldi berean, Begiko zigiluaren bidez. Horri gaztelaniazko eta euskarazko formatuen artean dauden antzekotasun handiak gehitzen badizkiogu, badirudi Michael Enderen euskarazko eta gaztelaniazko itzulpenek lotura estua dutela Santillana argitaletxearekin eta Loqueleo eta Begiko zigiluen sustapenarekin. Zantzu guztien arabera, Santillanak HGLko Loqueleo zigilua sortu zuen 2015. urtearen amaieran, eta Enderen gaztelaniazko bi lanak (2018an hirugarren berrargitarpena izan zutenak) argitaratu zituen, 2016an, formatu berri batean. Atzetik etorri ziren katalanezko HGLko Jollibre zigilua, 2017an, eta katalanezko itzulpenak. Ondoren, euskararen txanda izan zen; 2018an sortu zen Begiko, eta 2019an argitaratu zituzten, euskaraz, Enderen bi lan ezagunenak.\n6. Ez dezagun ahaztu Michael Endek Erroma inguruan idatzi zuela eleberria.


Castellano\tZELAIETAKO PARTE-HARTZE PROZESUAK BADAUKA EGUTEGIA\nHerritarren parte-hartze prozesuaren barruan sei prestakuntza batzar edo tailer egingo dira Txanporta Kultur Etxean, herritar guztientzat zabalik. Aurreneko fasean, batzarretara azaltzen diren herritarrek adierazten dituzten beharrizanak eta Zelaietako gaur eguneko antolaketak sortzen dizkieten arazoak jasoko dira. Lehen fase horretako tailerraK: apirilaren 24 (18:30etan) maiatzaren 11n (10:00etan, batzar bikoitza, mugikortasunaz eta generoaz) maiatzaren 20tik 24ra [...]\nZELAIETAKO PEATONALIZAZIOA, EMON HITZA HERRIARI\nBildu Abadiñori esker parte hartze prozesu bat zabalduko da Zelaietako peatonalizazio proiektuaren inguruan. Tailerrak hilabete honetan hasiko dira eta Zelaietarron iritzia, kezkaz, zalantzak, iradokizunak… trasmititzeko balioko du. Proiektua zerotik abiatuko da eta Abadiñoko udalgintzaren historian eta eta etorkizunean bere biziko garrantzia edukiko du. Parte hartzearen filosofiak bere ibilbidea sendotzen jarraitzeko ETORRI ETA PARTE [...]\nAPIRILAK 13 DANOK MARTXARA!!!\nAbadiñoko errealitate gordin batek, beste langabetu kopuru handi bat ekarri dezake. Gaurkoan Iketz enpresako langileak dira, sufrimendu horren kaltetuak. Abadiño Bildutik, larunbatean Elorrioko plazatik aterako den mobilizazioan parte hartzera deitzen zaituztegu. San Eloy, Iketz eta beste langileen alde kalera. LANAREN DEFENTSAN KALERA!!!!!!!! ZU ERE MARTXARA!!!!\nAbadiñoko Udalak ez dau Korrikaren inguruan ezer jakiterik nahi\nKrisiaren aitzakian eta dirurik ez dagoela argudiatuz Abadiñoko Independenteek ez dabe ez kilometrorik hartuko ezta korrika kultuarala antolatzeko diru laguntzarik emongo ere. Aek-k Euskal Herriko euskalduntze prozesuan eta euskararen normalizazioan egiten dauan lan hori finantziatzeko tresna garrantzitsuena da Korrika. Udalean euskara ordenantza eta euskara planak onartzen dabiezan bitartean, hitzetatik ekintzetara pasatzerako orduan euren hitzak jan [...]\n2011-2012 urteetan Bilduk udaletxean egindako lanaren balorazioa: * Arazo teknikoak zirela medio ezin izan genuen aurkezpen dena bideoan grabatu. Aurkezpenean erabili ziren diapositibak: 2011-2012 Urteko balorazio aurkezpena from bilduAbadino Balorazioaren dokumentazio tekniko detailatua: 2011-2012 urteetako lanaren balorazioa


Txina 1500w eguzki-inbertsoreen fabrikatzaileak eta hornitzaileak - Sunrise\nHasiera > Produktuak > Maiztasun baxuko inbertsorea > Kargagailurik gabeko inbertsorea > 1500W Eguzki Inbertsorea\n1500w Eguzki Inbertsore hau maiztasun baxuko inbertsorea da, transformadore integratua duena, saretik kanpoko inbertsorea da, saretik kanpoko etxeko sistemarako egokia. AVR irteera duen uhin sinusoidal hutsezko inbertsore bat da, hainbat kargatarako egokia. Babes funtzio osoa du, sarrerako gain-tentsio/baxua, gainkarga, zirkuitu laburra, bateria-tentsio baxua, tenperatura gainditzea eta abar.\nOngi etorri handizkara eta erosi 1500w Eguzki Inbertsore pertsonalizatua gure fabrikatik. Ongi etorria zaituztegu gure fabrikara etortzea 1500w Eguzki Inbertsore berriena, berriena, merkea, moda eta kalitate handikoa erostera. Ziur egon zaitezke gurekin deskontu produktua erosteko. Zurekin lankidetzan aritzea espero dugu, gehiago jakin nahi baduzu, orain kontsulta gaitzazu, garaiz erantzungo dizugu!\ndc 24v to AC 220v sinu-uhin purua 1500w eguzki-inbertsorea\nâ— 1500w eguzki-inbertsorea\nâ— DC tentsioa: 12V edo 24V\nâ— AC tentsioa: 110V edo 120V edo 220V edo 230V edo 240V\n1500w-ko eguzki-panelak eguzki-sistemarako inbertsorearekin\n1.5kw-ko eguzki-saretik kanpoko inbertsore hau saretik kanpoko inbertsore hau AC saihesbidearekin da.\nEkoizpen esperientzia aberatsa eta kalitate kontrol zorrotza. Lantegitik irten aurretik, 1,5kw-ko eguzki-inbertsore bakoitzak ikuskapen zorrotzak egin ditu.\nInbertsore estandarra esportatzeko ontziak, garraiobide ezberdinetarako egokia. 1.5kw eguzki-inbertsoreen serie beroan saltzen direnetarako, inbentario handia dugu eta berehala horni ditzakegu.\nG: Zein da 1500w eguzki-inbertsore honen entrega-denbora?\nG: 1500w-ko eguzki-inbertsore hibridoa al da?\nA: bai, 1500w eguzki-inbertsore hibridoa da\nG: Zein da 1500w-ko inbertsore honen tentsioa?\nA: 24v eta 220v bitarteko eguzki-inbertsorea da\nG: Zein da 1.5kw inbertsore honen ordainketa-epea?\nG: Zein da eguzki-inbertsorearen 1500watt-en bermea?\nA: Bai, 1500w saretik kanpo eguzki inbertsorea da\nG: Nola konpondu 1.5kw eguzki-energia inbertsorearen arazo teknikoa?\nHot Tags: 1500w Eguzki Inbertsorea, Txina, Fabrikatzaileak, Hornitzaileak, Handizkakoa, Prezioa, Berriena, Stock dago, Prezio baxua, Pertsonalizatua


2020-04-23 - Goierriko Hitza : Goierriko Hitza\nLoinatz jaiak bertan behera geratu dira\nAurten urtea amaitu aurretik jairik edo beste ospakizunik izango den ala ez, ez dagoela jakiterik uste du udalak. "Pandemiaren bilakaerak eta garaian garaiko arduradun eta agintarien erabakiek marraztuko dute jarraitu beharreko bidea".\nIgandetik aurrera, korri, salto eta jolas ordubetez\nKilometro bateko eremuan ibili ahal izango dira haurrak, ordubetez, eta etxeko jolasak atera ditzakete. Landa eremukoek mendi ingurura ere jo dezakete.\nOrdutegi zabalagoarekin eta postu gehiagorekin egingo da bihar azoka Legazpin\nAlarma egoera ezarri zenetik, joan den ostiralean egin zen lehen aldiz azoka Legazpin; bihar ere egingo da, 09:00ak eta 12:30a bitartean. Bi landare saltzaile ere izango dira.\nAdinez adin, ipuin bukaerak osatzeko proposamena\nLiburuaren Nazioarteko egunaren harira, Segurako Udalak, Gaztematikak eta Hitz edo Irri, Euskaraz Elkarri euskara elkarteak, proposamena luzatu die segurarrei.\nHegialdeko jaiak bertan behera geratu dira Legazpin\nEkainaren 12tik 14ra bitartean ospatzekoak ziren festak. Egitarau berezia ari ziren prestatzen antolatzaileak, aurten 40. urteurrena betetzen zelako. Hurrengo hilabeteetan jaien edizio berezi bat egiteko aukera baloratuko dute.\nTest kopurua nabarmen igo den arren, kasu bakarra agertu da Goierrin\nAzken asteetako test kopururik handiena egin du Osasun Sailak azken orduetan, 1.333 izan dira Gipuzkoan. Hala ere, positibo kasu bakarra atzeman dute Goierri osoan; Araman izan da.\nPositibo kasuak Goierrin (2020-04-21)Positibo kasuak Goierrin (2020-04-20)\nLibururik ez paperik gabe\nLiburu denda asko itxita daude, besteak beste, irekitzeko baimenik ez dutelako. Irekita daudenak paper denda edo estanko gisa ari dira. Salmentek sektore honetan ere behera egin dutela azaldu dute hainbat dendarik.\nMariano Garmendia (Talidomidak kaltetua)\n«Zama handia kendu dut ziurtagiria lortuta»\nJaiotzetik dituen malformazioak talidomidak sortuak direla aitortu diote ofizialki Mariano Garmendiari (Legorreta, 1977). Kalte ordainekin zer gertatu den ikuskizun dago oraindik.\nCarmen Usabiagak 102 urte bete ditu gaur\nArangoiti egoitzako langileekin batera ospatuko du bere eguna, izan ere gainontzeko egoiliarrak bezala isolamendu egoeran aurkitzen baita.\nLarreak ireki bai, baina festarik ez\nMaiatzaren 1ean Aralarko larreak irekiko dituzte baina festa bertan behera gelditu da, Covid-19agatik. 130 abeltzainek egin dute abereak belardietara igotzeko eskaria


Internet bidezko harremanak (I) – Kaixomaitia.eus | Bloga |Saltsa badago!\n6. Sexuinkesta 2016, 6.1. Ikerketaren emaitzak, 6.1.2 Internet bidezko harremanak\nInteres bereziarekin erreparatu diogu bigarren atal honi, aurreko iruzkinen batean ere eman izan dugu Online Datingari buruzko informazioa, lehena hemen izan zen, intenetak bikote harremanak bilatzeko garaian duten garrantziaz eta berriki egin den honi buruzko ikerketa baten emaitzak erakutsi genituen, bigarrenean berriz kaixomaitiaren erabiltzaileen soslaia bat irudikatu genuen, hemen.\nEsan bezala bi zatitan zabalduko dugu atal hau irakurterrezagoa izan dakizun, lehena hau, G16-G18 galderei dagozkien grafika eta taulak azalduko ditugu eta hauei dagokien gure gogoetak. Bigarren iruzkinean G19-G23 galderak, taulak eta gogoetak.\nErantzuleen %34ak izena eman du noizbait harremanetarako webgune batean.\n45-64 adin tartekoak dira proportzioan gehien izena eman dutenak (%41) eta emakumezko bakoitzeko 2 gizonezkok ematen dute izena. Datu honek, esate baterako, kaixomaitia.eus erabiltzaileen oinarriarekin bat egiten du.\nHomosexualak dira gune hauetan proportzioan izen eman dutenen gehienak, bisexual eta heterosexualengatik jarraituak.\nErantzuleen multzo batek aldizka erabiltzen ditu harremanetarako webguneak; %26,8ak urtean pare bat aldiz. Badago beste multzo bat maiztasun gehiagorekin erabiltzen dituenak; %20,2ak astean behin edo bitan erabiltzen dituela dio eta %18,8ak egunero.\nProportzioan Egunero gehien erabiltzen dituztenak 46-64 adin tartekoak dira. Era berean, gizonezkoek emakumeek baino maiztasun gehiagorekin erabiltzen dituztela antzematen da.\nErantzuleen gehiangoak (%89) pentsatzen du Internetek harremanak izaten / ligatzen laguntzen duela. Sinesmen hau 18-29 adin tartean ematen da gehien, nahiz eta beste adin multzoetan ere nabarmena izan.\nGizonezko gehiago dira (%91,2) baiezkoa ematen dutenak emakumezkoak (%86,4) baino.\nHomosexual eta heterosexualekin alderatuta, bisexualen artean internetek harremanetan laguntzen duelaren ustea zabalduagoa dago (%98,4).\nOrokorrean onartua dago Interntek harremanak errazten / ligatzen laguntzen duela (%89), baina ehuneko txiki batek (%34) besterik ez du eman izena harremanetarako webguneren batean.\nbikote harremanak Euskal Herriko harreman afektibo eta sexualei buruzko ikerketa G16 G17 G19 harremanak ikerketaren emaitzak internet internet bidezko harremanak Kaixomaitia kaixomaitia.eus online datiing sexuinkesta


Etxe Familiarra Kostan, Hondarribian | Inmobiliaria en Irun, Hondarribia, Donostia - Home Staging - MOLDATU HOME\nEnviado desde Referencia:1940\nEtxe Familiarra Kostan, Hondarribian\nEtxe Familiarra Kosta Kalean, Hondarribian.\nZuretzako eta zure familiarentzako honako Etxe Familiar zoragarria daukagu, 4 solairu ditu eta Hondarribiako Kosta auzo lasaian dago kokatuta. Kanpoaldera ematen du guztiz eta lorategia, terraza, txokoa eta aparkaleku bikoitza ditu.\nKatastroaren arabera, etxeak 226 m2 erabilgarri ditu 3 solairuez, aparkaleku bikoitzaz, txokoaz eta sotoko bainugelaz osatuta.\nSolairu nagusian, estalpea, terraza, lorategia, egongela, sukaldea eta komuna daude. Terrazara edo lorategira joateko bi aukera daude, sarrerako estalpetik edo egongelako leiho handietatik sartu zaitezke.\nTerraza leku aparta da, familiarrekin eta lagunekin bazkaltzen edo afaltzen disfrutatzeko kanpoaldean. Ondoan dagoen lorategian barbakoa bat dago. Terrazak eta lorategiak hegoalderantz eta mendebalderantz ematen dute.\nSukaldea nahiko handia da bertan jan ahal izateko egunerokotasunean.\nSukalde irekiak eta egongelarekin lotuta daudenak gustuko badituzu, solairuaren distribuzioak hori egiteko aukera emango dizu, bi espazioak erraztasunez lotu ahal daitezkelako.\nLehenengo solairuan bi logela bikoitz eta bainua duen bainugela bat daude. Bi logelak oso argitsuak dira eta horma armairuak dituzte.\nBigarren solairuak edo atikoak, lana egiteko estudio bat dauka (veluxarekin) erdialdean. Estantzia honen alboetan bi logela bikoitz daude, horma armairu eta veluxekin. Solairu honetan, badago beste bainugela bat dutxarekin. Etxebizitza guztia argitsua da, baina zonalde hau bereziki. Txapitula formako teilatu honek goxotasuna ematen dio solairuari teilatupeko leihoekin batera.\nSotoan (-1 solairua) aparkaleku itxi bikoitza aurki dezakegu ate automatikoarekin, eta bertan bi kotxe eta bi motor sartzeko aukera dago. Solairu honetan txokoa nabarmendu daiteke, oso handia da eta guztiz ekipaturiko sukaldeaz, jantokiaz eta tximinia daukan egongelaz osaturik dago. Leku hau aproposa da familiarrekin biltzeko neguko hilabeteetan, tximiniak sortzen duen berotasunean gozatuz.\nSotoak ere dutxa hidromasajea daukan bainugela bat dauka. Estantzia hau ideala da hondartzatik etortzen zarenean zuzenean dutxatzeko eta beste solairuak hondarrez ez zikintzeko. Aparkalekuak trasteleku bat dauka eta Gas Naturalaren galdararentzako zonalde bat.\nEtxea Kosta auzoan kokatuta dago. Leku lasaia da eta zonalde berdeez eta bista politez inguraturik dago. Horrez gain, zentroarekin konektatzen gaituen bidegorri bat pasatzen da bertatik. Etxebizitzaren aurrean, Hondarribiako hondartzara edo Irun zentrora eramango gaituen autobusaren geltokia dago.\nNahi baduzu, etxea erdi horniturik geratu daiteke.


Kanten kantoia - Kubike, arreburrikitoan eta sokadantzan\nKubike, arreburrikitoan eta sokadantzan
Kubike ere aritzen ziren olgetan. Basiliori arreburrikitoa gustatzen zitzaion gehien neskekin jolasten zuten-eta; mutilak azpian jarri behar izaten zuten. Sokadantzan batez ere neskak aritzen ziren; mutilak horretan baldarragoagoak zirela dio. "Al cocherito lere" abesten du.
\nHizlaria(k): Basilio San Anton Baraiazarra (1927)\nInformazio gehiago: Kubike, arreburrikitoan eta sokadantzan


Ulertzea | Iritzia | Berria\nBada esaldi bat ezeroso sentiarazten nauena: «Nik ez dut artea ulertzen». Hori dioena ez al da bera gutxiesten ari, nolabait?\nZer da, bada, artea ulertzea?\nEz dakit ulermen hori definitzen, baina badakit artea ulertzea dela Picassoren Guernica lehenengoz ikustean hitzik gabe geratzea; La Veronal Voronia dantzatzen ikustean gozamenaren gozamenez malko batek irrist egitea; La novia filmarekin liluratzea; Gaizka Sarasolaren hitzengatik eta Mairukoen eszena betetzeko manerengatik, Txoriak eta zauriak-ek barnea zauritzea; Audience Amerikanuak dokumentalari zuzeneko musika jartzen aditu ondoren protagonisten nahigabea zuk zeuk sentitzea; María Gainzaren El nervio óptico irakurtzen bukatzean txalo jotzea; ... (Horren inguruan ere ematen du luze hitz egin genezakela: baduzue liburuei txalo egiteko ohiturarik? Kontzertuetan, antzerki eta dantza emanaldietan, eta Zinemaldiko filmen ondoren ohikoa izaten da txaloka aritzea; baina marabillatu zaituen liburu baten azken orria bukatzean? Hasten al zarete txaloka? Ni bai).\nEdertasuna subjektiboa dela dudarik ez dut. Zerk hunkitzen duen bat eta zerk bestea, zeharo diferentea izan liteke, hargatik ez bata eta ez bestea bestea baino hobea edo okerragoa izan gabe. Are, artearen helburuak edertasuna izan behar ote duen edo ez eztabaida zaharra bada ere —edo, eztabaidan gehiago sakonduz, arteak helbururik izan behar duen edo ez eztabaida zaharra izanagatik—, oraindik erantzuna bilatzen tematuta gabiltza batzuetan.\nBaina hitzik gabe geratu, hunkitu, zauritu, liluratu, marabillatu bazara, gozatu, txalo egin baduzu, lasai: den-dena ulertu duzu.


Berbalagun egitasmoan parte hartzeko bigarren izen-ematea zabalik - - Plaentxia.eus\nBerbalagun egitasmoan parte hartzeko bigarren izen-ematea zabalik\nPil-pilean 2020-01-20 08:52\nDagoeneko zabalik dago Soraluzeko Berbalagun egitasmoan izena emateko aukera eta zabalik izango da otsail amaierara arte. Gaur egun 23 herritarrek parte hartzen dute mintzapraktika egitasmoan, astean ordubetez elkartzen dira euskaraz egiteko.\nAstean zehar batzen diren hiru taldeetako baten parte har liteke edo, bestela, talde berria sortzeko aukera ere badago. Berbalagun bihurtzeko baldintza bakarrak, 16 urtetik gorakoa izatea, euskaraz komunikatzeko gai izatea eta astean ordubetez elkartzeko prest egotea dira. Egitasmoan parte hartzeagatik ez da ezer ordaindu behar.\nInformazio gehiago jaso edo izena eman nahi baduzu, Pil-pilean Euskaltzaleen Elkartearen bulegora jo dezakezu, edo, bestela, 943 75 13 04 telefonora deitu edo sara@pilpilean.eus e-postara idatzi. Euskaltegian edo Udalean ere jaso dezakezu informazioa.\nEuskaraz bizi nahi dutelako, beldurrei aurre egin nahi dietelako, ahaztutakoak berriz gogorarazteko, euskara maila hobetzeko edota euskaraz gozatzeko apuntatzen dira herritarrak mintzapraktika egitasmoetan. Izena eman, erronka berriari heldu eta komunitatearen parte sentitzen dira; harreman sarea sendoa eta iraunkorra da. Gaur egun 22 herrialde desberdinetan 7.000 lagun baino gehiagok hartzen dute parte mintzapraktika egitasmoetan.


Berbaz berba, katea eten ez dadin | País Vasco | EL PAÍS\nBerbaz berba, katea eten ez dadin\nMendebalde Alkarteak hamargarren urteurrena beteko du bizkaiera prestigiatzen eta erabilera bultzatzen\nEuskaltzaindiak euskalkiei buruzko jardunaldiak antolatu zituen Leioan 1993an. Ondoren, Alfontso Irigoien, Xabier Kintana eta Juan Luis Goikoetxea euskaltzainak bildu ziren propio bizkaieraren esparruan lan egiteko asmoz. "Premia ikusi genuen euskalkien gainean, batua finkatua zegoenean", dakar gogora Goikoetxeak. Berak egin zuen deia eta Irigoien izendatu zuten Mendebalde Alkarteko presidente. 1996. urtea zen eta ordutik hona katea ez da eten.\nIrigoienen ondoren, Maribi Unamunok hartu zuen kargua, segidan Goikoetxeak berak eta gaur egun Esti Izagirre dugu presidente erantzukizunetan. Ia hamar urteko ibiliaren ostean, Izagirrek gustura aztertzen du orain arte egindako lana. "Helburua bizkaieraren erabilera zuzpertzea zen, baina ez etxeko zuloetan bakarrik, baizik eta kaleetan, komunikabideetan, hezkuntzan eta abarretan ere. Konplexuak uxatzea zen erronka". dio. Gipuzkoan, esaterako, konplexu gutxiago dagoela dio. Agian horrexegatik ez du Mendebalde Alkarteko moduko talderen berririk lurralde horretan. Bizkaian, aldiz, Labayru Ikastegia ere ari da bertako euskalkia indartzeko lanetan.\nBizkaieraren erabilera gizartearen arlo guztietan suspertzea izan du helburu elkarteak hasieratik\nIgorrekoa da Izagirre, gazte samarra, batua eta bizkaiera txikitatik ikasitakoa, eta garbi dauka bi hizkerak menderatzen dituenak konplexu gutxi duela. Aldiz, zaharren artean oraindik "halako konplexurik" dagoela uste du, "batua ulertzeko gai ez direnen artean, batez ere".\nGoikoetxea, berriz, mungiarra da. Sasoian da baina edadetuagoa, eta jada heldua zela ikasi zuen batua. Biok bat datoz esatean behin batua finkatua dagoela euskalkiak suspertzeko gogoa nabaria dela.\nHonela, aurrera begira "etengabeko prozesuan" ari garela uste du Izagirrek, ezen bizkaieraz gain euskararen aldeko lana egiten dutela azpimarratzen du.\nEuskaltzaindiarekin badute harremanik, Andres Urrutia euskaltzainburua elkarteko kide ere baita. Goikoetxea bera, euskaltzain urgazlea izanik, erakunde horretako euskalkien batzarrean hartzen du parte. Bilerak nahiko lasaiak direla dio, "ez dira 'h' hizkiaren inguruan izan ziren liskar haiek gertatzen".\nGainera, akademiak eta Mendebalde Alkarteak egiten dituzten lanen artean, "nahiko ongi antolatua daude gauzak eta ez dira ahaleginak biderkatzen". Dena den, Goikoetxea eta Izagirreren iritziz, Euskaltzaindiak "indar handiagoa" egin beharko luke euskalkiak bultzatzeko.\nHorrez gain, euskaltzainak aitortzen du orohar badela "nolabaiteko lehia" euskararen aldeko laguntzetatik bizi direnen artean.\nMendebalde Alkarteak diru zuzena jasotzen du urtero Jaurlaritza, Bizkaiko Aldundia, Bilboko Udala eta BBKtik. Bide honetatik, gauza dira urtero jardunaldiak antolatzeko eta hainbat argitalpen zabaltzeko. Aurten, esaterako, Goikoetxeak berak Euskaldunen anekdotak kaleratu du Ateko aztergaiak bildumaren baitan. Bestetik, Izaro bilduma delakoaren baitan Irakurketa ozena ebaluatzeko irizpideak Bizkaian jarri dute salgai.\nBakio inguruko euskara ere aztertu eta liburuxka batean zabaldu berri dute txostena, eta gauza bera egingo dute laster Uribe Kostan. Izan ere, herri horretan eginiko lanak etekina eman die, duela gutxi Copenaguen izan baitira jardunaldi batzuetan parte hartzen gonbidatu gisa, herrietako hizkuntz-ondare aztertzen.\nHori guztiarekin, Eli Izagirrek bizkaiera "normalizazio bidean" jartzen ari direla uste du eta egoki ikusten du hezkuntza arloan euskalkia erabiltzea, nahiz eta horretarako material eskasa dagoen. Elkarte honek, esaterako, hainbat argitalpen egin ditu Hezkuntza Sailarekin, bizkaiera ikastetxeetan erabili ahal izateko. Bestetik, bizkaierazko aldizkariak dezente ugaldu direla dio.\nEta egungo komunikazio azkarrari erantzunez, Euskalingua delako aldizkari digitala daukate sarean esekita. Jadanik sei ale osatu dituzte eta edonoren eskura daude, hizkuntzek dituzten premi larriei berehalako erantzuna emanez.\nBaina, zergatik ipini zioten Mendebalde izena elkarteari? Elkarteko presidenteak dauka erantzuna: "Bizkaian baino, bizkaiera euskalkia Euskal Herriko mendebaldean erabiltzen delako, hau da, baita Eibar edo Arrasate bezalako gunetan".\nHorrezaz gain, elkarteko arduradunek oso argi dute euskalkiek zein azpieuskalkiek "naturalago" bihurtzen dutela batua bera, baina, era berean, idazteko garaian, "nolabaiteko lotura" komenigarria dela ohartarazten dute, ez baita egokia bailara bakoitzean modu ezberdinetan idaztea.\nBitartean, gazteen eta zaharren arteko hitz egiteko modua "gero eta ezberdinagoa" dela ohartarazten dute, aberastasuna egunetik egunera galtzen ari den heinean, eta hau gune orotan gertatzen ari da. Horrexegatik Mendebalde Alkartearen lana gaur egun ere premiazkoa dela aldarrikatzen dute.


Aintzane Usandizagaren testua “Sinadurak” atalean: “Gotorleku jator eta pribilegiatu hori” | Hitzen uberan\n← GOLDSMITHEN IKASLEA – JOXEAN AGIRRE\nGorka Salceseri elkarrizketa Irakurrieranen →\nAintzane Usandizagaren testu berria “Sinadurak” atalean: “Gotorleku jator eta pribilegiatu hori”.\nTematuegi egon naiteke ni hitz honekin, edo hitz honek ekartzen dizkidan oihartzun itogarriekin… baina ez al dago tema orokor bat jatorra izatearekin? jatorrak garela demostratzearekin? Tarratarik seinalatzen digutenean besoak bularrera eramaten ditugu begiak zulora beharrean. Serieko hiltzailearen bizilagunak dioen moduan: “Nola ba! jator askoa zen eta! beti agurtzen gintuen!”. Zein zaila den “guria” ezbaian jartzea… Nola egongo da matxismoa gure eremuetan? Nola egongo da zapalkuntza edo xenofobia gu zapalduak izan bagara?


Jaietako egitaraua gaur hasiko dira banatzen etxez etxe - Oñati - Goiena.eus\nJaietako egitaraua gaur hasiko dira banatzen etxez etxe\nOihana Elortza 2015-09-11 11:06\nEltzian egiten dituzte entseguak\nBi aste pasatxo falta dira nagusien danborradarako eta hala, aurtengo San Migel eta Errosario jaiak hasteko. Herriko festak ospatzeko egitarauan, baina, irailak 19tik aurrera antolatutako ekintzak sartu dituzte, San Migel eguna hilaren bukaeran bada ere, ospakizunak askoz lehenago hasten direlako Oñatin. San Migeletatik Errosaixoetara egun bakarra egongo da aurten atseden hartzeko.\nAurten ere ume, gazte zein nagusiendako ekitaldiak antolatu dituzte, eta udala saiatu da herritar denen gustuko egitaraua osatzen. Txosna batzordeak antolatutakoak ere jasotzen ditu eta baita hilaren 20an egingo den Argia eguna ere. Gaur, egubakoitza, hasiko dira jaien egitaraua etxez etxe banatzen.\nForuen plazan, txosna gunean, Etxaluzeko parkean zein Atzeko Kalen egingo dira, besteak beste, antolatutako ekintzak. "Aurten ere herriko espazio ezberdinak aprobetxatu eta jaiak herrian zehar zabaltzearen aldeko ohitura horri eustea erabaki dugu", adierazi du Nerea Zubia kultura zinegotziak.\nMusika kontzertuak, danborradak, txorimaloak, barrakak, gastronomia hitzorduak, Errosaixo bixamona eguna, Herri Eguna, kirol txapelketak... ohiko ekintzek ez dute hutsik egingo aurtengo jaietan ere. Azken urteetan antolatu izan duten Egun Morea ere egongo da aurten. "Baina berritasunak ere badaude", aurreratu du Zubiak. San Migeletatik Errosaixoetara, atseden hartzeko egun bakarra egongo da aurten.\n140 ume baino gehiago\nAntolaketa lanetarako jendea falta zela eta hasiera baten arriskuan egon bazen ere, azkenean irailaren 26an egingo dute Oñatiko haurren danborrada. Neskatila-mutikoek hilaren 1ean hasi zituzten entseguak. LH3 eta LH4ko umeendako zabaldu zuten deialdia eta izena eman duten guztiak aterako dira umeen danborradan; 140 ume baino gehiago. Hala, konpainia berri bat izango da aurtengo haurren danborradan; baserritarrez jantzita joango dira eta Arrasateko danborradan erabiltzen dituzten danborrak astinduko dituzte. Jose de Azpiazu musika eskolakoak ari dira arduratzen musika prestaketaz. Eurekin batera Oñatiko gazte talde bat ari da lanean: umeen izen-emateak egin, entseguak antolatu, arropen ardura hartu ...


Etorkizun jasangarriaren bila - Bizkaiko Hitza\nEtorkizun jasangarriaren bila\n2020, urtarrilak 31 Albisteak, Asteburuko proposamena, Bizkaia, Ekonomia, Gizartea 346\nJasangarritasuna bultzatzeko eta hari bide emateko baliabide eta ohiturak ezagutzeko azoka iritsi da, beste urtebetez, Durangoko Landako gunera. Zortzigarren Berdeago azokak ateak irekiko ditu, gaur, 10:00etan. Helburu berei eutsita, edukietan eta erakuslekuetan sakondu du zortzi urtetan. Karmele Gomez azokako Jasangarritasunerako Europako elkarteko koordinatzaileak eman ditu gakoak: “Berdeago hasi zenean asteburu bakarreko ekitaldia zen, sektore mugatuago eta publiko murritzago batentzat zen. Azkenean, Berdeagora hurbiltzen joan den bisitariaren profilak esan digu bertan zer nahi duen ikusi. Eta bi asteburutan banatzea erabaki genuen profesionalentzat eta familientzat diren bi ekitaldiak: Energy eta Nature”.\nIntsektuak elikaduran, elikadura kontzientea, ekonomia zirkularra, sareko uretan dauden arriskuak nola ekidin, klima aldaketaren aurkako borroka edota emakumeei laguntzeko finantza etikoa. Gai anitz uztartuko dituzte gaur hasi eta datorren asteburuan bukatuko diren topaketek. Egunerokoan eragina dutenak, horietako asko: etxeak berotzeko sistemari dagozkienak, kasurako. Eta ohitura aldaketen garrantzia azpimarratzen dutenak, beste hainbat.\nBerdeago Energyk emango die hasiera jardunaldiei. “Profesionalen, ekintzaileen eta norbanakoen ezagutza elkarrekin banatu” nahi dute antolatzaileek. Horretarako, negozio aukerak sortzeko profesionalen arteko topaketak, lantaldeak zein ekintzailetza bultzatzeko dinamikak egingo dituzte gaur, bihar eta etzi. Hiru bloketan bereizi dituzte asteburuko jardunaldiok, profesionalek haien esperientziak parteka ditzaten.\nZenbakietan ere azaldu dute topaketak izan dezakeen indarra: 70 enpresa, hezkuntza zentro, elkarte, kluster eta elkargo ofizialek izango dute erakuslekua Landako gunean. Horrez gain, Ihobek Life Urban Klima 2050 erakusketa jarriko du ikusgai, etorkizunera begira ikuspegi arduratsua sustatzeko asmoz.\nBerrikuntzak izango ditu Berdeago Energyk. GIH Hiriburuak gunea kokatuko dute bertan. Garapen iraunkorreko helburuak hiriburuetan ematen ari diren konponbideak azpimarratuko dituzte bertan. “Mugikortasun jasangarriari eskainitako gunea da. Aurten garapen iraunkorreko helburuei estuago lotuta dago. Nobedadeak eta enpresa berriak izango dira”.\nIngurumen Berrikuntzaren Irlan, berriz, Euskal Herriko hainbat enpresa publiko eta pribatuk hartuko dute parte. Atal hori ere berria da. Elkargo ofizialak, elkarteak eta klusterrak elkartuko dira bertan, biziberritzearen eta ekintzailetzaren aldeko apustua eginez, gai ekologikoei erantzuteko. “Espazio ireki batean parte hartuko dute, jasangarritasunaren arloko formakuntzan, berrikuntzan eta ikerkuntzan zer egiten ari diren azaldu, eta begirada etorkizunerantz zuzendu ahal izateko”.\nArlo profesionala alde batera utzi gabe, hurrengo asteburuan aditu ez diren bisitarientzako eskaintzak zabalduko dituzte. “Profesionalen arteko elkarbanatze hori bilatzeaz gain, salerosketa, sentsibilizazioa eta inpaktua eragin nahi ditugu familiako kide guztiengan”.\nHorixe izango da Berdeago Natureren egitekoa. Behar hori azpimarratu du Gomezek: “Guztion lana da gure ingurunea hobetzea, kontsumo arduratsuaren eta gure baliabideen erabilera egokiaren bidez. Elkartetik sentsibilitate hori sustatu nahi dugu, eta horregatik azoka hain garrantzitsua da. Ahalegin handia egiten dugu”.\nAhalegin horretan, gazteengan ere jarri dute arreta. Aurten, lehenengoz, bisita gidatuak antolatu dituzte ikastetxeentzat. Han izango diren enpresen eskaintza ezagutzeaz gain, kontsumo arduratsuak ingurumen jasangarria bermatzeko duen garrantziaz kontzientzia hartu ahalko dute gazteek. Zortzi urteko ibilbidean azokara gerturatu diren bisitarien joera eta eskaerei jarraituta hartu dute erabaki hori ere. “Aurreko urteetan ikastetxeetan hartu izan dute Berdeago bisitatzeko erabakia”. Aurten, bisita baino zerbait gehiago eskainiko dute. “Dinamika bat prestatu nahi izan dugu Durangoko gazteekin. Azken finean, etorkizuneko errealitate eta sektoreetan ekintzaileak izaten lagundu nahi diegu”.\nBerdeago Naturek 60 bat erakusle eta gazte nahiz profesionalentzako guneak eskainiko ditu. Egunerokotasuna eta etorkizuna jasangarriagoa nola egin daitezkeen ulertu eta ikasteko aukera eman gura dute. Elikadura, ongizatea, finantza etikoak, ekonomia zirkularra edota garapen iraunkorrerako helburuak izango dira protagonista bigarren asteburu horretan. “Naturen sei gune egongo dira sentsibilizazio eta kontzientziazio helburu hauek betetzeko: Film Berdea, Hitz Berdea, Zirkulo Berdea, Gune Soziala, Erakusketa eta Gastro gunea. Programako partehartzaile guztiek dute Berdeagori ekarpena egiteko osagaia”.\nIma Garrastatxu Durangoko alkateak azokaren filosofia nabarmendu du: “Baliabideen erabilera arduratsuaren aldeko apustua egiten dugu guk ere. Horregatik iruditzen zaigu interesgarria horrelakoak gure herrian egitea”. Jardunaldiek gazteengan jarri duten arreta ere azpimarratu du: “Guretzat, bereziki interesgarria da gazteen parte hartzea eta haiei ateak zabaldu izana. Haiengan dago etorkizuna eta, ondorioz, Durango berri eta hobea sortzeko erronka. Ikasketa prozesua izango baita guztiontzat ezarrita dauden jokaera desegokiekin apurtzea”.


Abian da Laguntza Termal Irisgarrien Programa - Mutualia\nProgramaren xedea gaitasun fisikoa mantentzea da, ur termalek desgaitasunen tratamendurako dituzten onurak aprobetxatuz, baita osasunerako beste hainbat onura lortzeko ere. Halaber, giro lasaian, jarduera hau gizarteratze eta normalizaziorako prozesua ahalbidetzeko aprobetxatzen da, inguru irisgarrietan taldeko jarduerak eginez.\n34 lagunek osatzen dute lehenengo taldea, eta joan den ostiralean hasita eta bihar arte Laguntza Termal Irisgarrien Programan hartuko du parte Andorrako Inuu-Caldea bainuetxean. Asteazkenean, berriz, taldeak Zaragoza bisitatuko du, irteerari itxiera emateko.\nBestalde, 36 pertsonek osatutako bigarren talde batek Programa Terapeutiko Lagunduari ekingo dio heldu den urrian. Nafarroako Ollo, Lezaun eta Aranguren herrietan kokatuta dauden landetxe inklusibo bitan eta ekinoterapia-zentro batetan garatuko dituzte ekintzak. Hala, Programa Terapeutiko Lagunduaren baitan Mutualiak animalien bitartez egindako terapia landuko du estreinakoz.


Izarren hautsa egun batean... - Zientzia Kaiera\nIzarren hautsa egun batean, bilakatu zen peptido. Antzeko zerbait frogatu berri dute behintzat Astronomiako Max Planck Institutuko ikertzaileek. Izarren hautsa bera agian ez, baina, espazioko hauts kosmikoan bizigaia izan daitekeen biomolekulen sintesirako lehen pausoa zein den argitu dute. Espazioko baldintzak laborategian errepikatzen saiatuz, peptidoen sintesi kosmikoari azalpena eman diote.\nIrudia: Espazioan peptidoak sintetizatzeko mekanismoa proposatu berri dute. (Argazkia: OseBoi – domeinu publikoko irudia. Iturria: pixabay.com).\nAlemaniako ikertzaile talde batek espazioan aminoazidoak elkartuz peptidoak sortzeko mekanismoa zein izan daitekeen azaldu du. Nature Astronomy aldizkarian argitaratu berri duten ikerketa baten emaitzen arabera, peptidoen sorkuntza ohikoa ez den erreakzio kimiko bati esker izan daiteke. Mekanismo hori bizitzaren jatorria azaltzeko gakoetako bat izan daiteke; izan ere, Krasnokutski eta bere lankideek espazioko baldintzetan dagoen hautsean peptidoak sor daitezkeela frogatu dute eta sintesi horren zehaztasunak deskribatu dituzte.\nPeptidoak molekula nahiko konplexuak dira, aminoazidoz osatuta daudenak. Era berean, peptidoak biomolekula konplexuagoen oinarrizko unitateak dira. Tenperatura oso baxuan eta hauts kosmikoak dituen baldintzetan peptidoak sortzeko mekanismo kimikoak badu, hortaz, garrantzia. Hipotesi horren arabera, peptidoak espazioan sortu ziren eta gero iritsi ziren Lurrera, bizitza ahalbidetuz.\nBizitzaren jatorria Gizateriaren historiako galdera erakargarrienetakoa izan da eta biomolekulak asteroide, meteorito edo kometen bidez Lurrera iritsi zirela duela hainbat urte proposatutako ideia da. Esaterako, aminoazidorik sinpleena, glizina, kometetan aurkitu da. Hipotesi horren arabera, molekula organikoak hauts kosmikoan dauden partikulen gainazaleko izotz geruzan sintetizatzen dira. Gero, hautsak asteroideak eta kometak sorrarazten ditu eta bertan harrapatuta gelditzen dira sortutako molekula organikoak. Baldintza horietan aminoazidoak eta aminoazidoen dimeroak sintetizatzea posible dela ezaguna zen, baina, Astronomiako Max Planck Institutuko ikertzaileek biopolimeroen -alegia, peptido konplexuen- sintesia ere posible dela frogatu berri dute.\nOro har, peptidoen sintesi prebiotikoa -izaki bizidunen parte hartzerik gabekoa- bi pausotan gertatzen dela pentsatzen da. Lehenik eta behin aminoazidoak sintetizatzen dira eta, jarraian, aminoazidoak polimerizatu egiten dira, haien artean elkartuz. Polimerizazio horrek energia-langa handia du eta, ikertzaileen arabera, zaila litzateke hori tenperatura baxuan gertatzea. Horrexegatik, aipatutako prozesua oso inprobablea da.\nKrasnokutski eta bere lankideen proposamenean, aminoazidoak sintetizatu eta polimerizatu ordez, zuzenean aminozetena sintetizatzen da eta hortik abiatuz sintetizatzen diren peptidoak, espazioko baldintzetan eta energia-langa baxuko prozesu baten bitartez. Mekanismo horren bitartez, poliglizinaren sintesia bide sinpleago eta probableago baten bidez azaldu daiteke. Ikertzaileek mekanismo horren aldeko frogak egin zituzten, silizio eta potasio bromurozko substratuak, 10 K-eko tenperatura eta espazioko hutsunepeko baldintzak erabiliz. Abiapuntu gisa karbonoa, karbono monoxidoa eta amonikoa erabili zituzten. Baldintza horiek, ikertzaileen aburuz, espazioko baldintzen antzekoak dira.\nIkerketa honetan erabilitako erreaktiboak espazioan ugarienak diren elementu eta konposatuak dira eta, horrexegatik, esperimentuaren baldintzak egokiak direla azpimarratzen dute ikertzaileek. Are gehiago, espazioan karbonoaren, karbono monoxidoaren eta amoniakoren arteko erreakzioak gertatzen direla jakina da. Espazioko hauts horretatik abiatuz kometak eta meteoritoak sortzen direnean, gainera, babestuta geldituko lirateke eta posible litzake espazioan zehar bidaiatzea. Sortutako konposatuen egonkortasuna arazo handienetako bat da; izan ere, X izpiak eta fotoi ultramoreak nonahi daude espazioko hainbat eremutan.\nPeptidoek funtsezko papera dute bizitzaren jatorrian eta, beraz, peptidoak Lurrera nola iritsi ziren azaltzeko bideak bizitzaren jatorria argitzen lagundu dezakete. Bizitzaren jatorriaren pausoetako bat bakarrik azaltzen saiatu diren arren, pauso guztiek behar dute azalpena eta orain, bat gutxiago gelditu liteke azaltzeko.\nSaplakoglu, Y. (2022). Peptides on stardust may have provided a shortcut to life, Wired, 2022ko apirilaren 3a.\nFischer, L. (2022). Hallan un mecanismo para la formación de péptidos en el espacio, Investigación y Ciencia, 2022ko otsailak 21.\nKrasnokutski, S.A., Chuang, K.-J., Jäger, C., Ueberschaar, N., Henning, Th. (2022). A pathway to peptides in space through the condensation of atomic carbon, Nature Astronomy, 6, 381-386. DOI: 10.1038/s41550-021-01577-9\nArgitalpen-data: 2022/05/31 · Atala: Dibulgazioa, Kolaborazioak\nAsteon zientzia begi-bistan #344\nUxune Martinez Astrofisika Ikertzaileek hamarkada batzuk daramatzate izarren arteko ingurunean biomolekulak atzematen. Izan ere, partikula horiek bizitzaren jatorriaren hasierako prozesuari […]\nJosu Lopez-Gazpio Nature Astronomy aldizkarian argitaratu berri den ikerketa baten emaitzen arabera, Artizarrean fosfanoa dago. Zergatik da, baina, hori garrantzitsua […]\nUxue Razkin Emakumeak zientzian Margarita Salas Falgueras biokimikaria hil da, 80 urterekin. Elhuyar aldizkarian azaltzen digutenez, fagoak, bakterioak infektatzen dituzten […]


Chinua Acheberen aipamen onenak - Victor Mochere\nChinua Achebe eleberrigile, poeta eta kritikari nigeriar bat izan zen, Afrikako literatura modernoaren figura nagusitzat hartzen dena. Bere lehen eleberria eta obra nagusia, Things Fall Apart (1958), funtsezko leku bat hartzen du Afrikako literaturan eta gehien aztertu, itzuli eta irakurritako Afrikako eleberria izaten jarraitzen du. Things Fall Apart-ekin batera, No Longer at Ease (1960) eta Arrow of God (1964) "African Trilogy" izenekoa osatzen dute; geroago eleberrien artean, A Man of the People (1966) eta Anthills of the Savannah (1987) daude. Sarritan “Afrikako literaturaren aita” deitzen zaio, nahiz eta karakterizazioa gogor baztertu.\nAcheberen lana sakon aztertu da eta horri buruz eztabaidatzen duen lan akademiko zabala sortu da. Bere eleberri nagusiez gain, Acheberen obrak ipuin, poesia, saiakera eta haurrentzako liburu ugari biltzen ditu. Bere estiloa igbo ahozko tradizioan oinarritzen da, eta narrazio zuzena konbinatzen ditu herri istorioen, esaeren eta oratorioaren irudikapenekin. Bere lanek jorratzen dituzten gai askoren artean, kultura eta kolonialismoa, maskulinitatea eta feminitatea, politika eta historia daude.\nChinua Acheberen aipu onenetako batzuk behean zerrendatzen dira.\n"Ume batek ezin du amaren esnea ordaindu". – Chinua Achebe\n"Demokrazia funtzionatzeko eta sendo batek jarraitzaile osasuntsu eta parte-hartzailea eta hezi eta moralki oinarritutako lidergoa behar du". – Chinua Achebe\n"Besteei arazoak sortzen dizkien gizonak bere buruari ere arazoak sortzen dizkio". – Chinua Achebe\n"Handiari errespetua ematen dion gizonak bere handitasunerako bidea zabaltzen du". – Chinua Achebe\n"Apoa ez da ezertarako ibiltzen egunez." – Chinua Achebe\n"Estatubatuarrek, nire ustez, beren seme-alabak bizitzaren gogortasunetik babesteko joera dute, euren intereserako". – Chinua Achebe\n"Artista batek, nire hitza ulertzen dudanez, bere herria zapaltzen duen Enperadorearen aurkako herriaren alde egin beharko luke". – Chinua Achebe\n"Emakume zaharra beti egonezina da esaera batean hezur lehorrak aipatzen direnean". – Chinua Achebe\n"Artea gizakiak bere buruari ematen zaion errealitate-ordena ezberdin bat sortzeko egiten duen etengabeko ahalegina da". – Chinua Achebe\n"Gure aitak esan bezala, arto heldua bere itxuragatik antzeman dezakezu." – Chinua Achebe\n"Karitatea pribilegiatuen opioa da". – Chinua Achebe\n«Demokrazia ez da hamar urtez baztertzen duzun zerbait, eta gero 11. urtean esnatu eta berriro praktikatzen hasten zara. Berriro geure burua gobernatzen ikasten hasi behar dugu». – Chinua Achebe\n"Belaunaldi bakoitzak historiak eta probidentziak betetzeko bereziki diseinatutako zeregina aitortu eta bereganatu behar du". – Chinua Achebe\n«Adina ez zait asko axola. Hazten nintzela ezagutzen nituen zaharrei bueltatzen diet, eta bizitza baino handiagoak ziruditen beti». – Chinua Achebe\n“Nire ikasleei esaten diet, ez dela zaila zu bezalako norbaitekin identifikatzea, zure antza duen ondoko batekin. Zaila da ikusten ez duzun norbaitekin identifikatzea, oso urrun dagoena, beste kolore batekoa, beste janari mota bat jaten duena. Hori egiten hasten zarenean, literatura benetan mirariak egiten ari da». – Chinua Achebe\n«Nire ustez, artista bat, hitz horren definizioan, ez litzateke enperadorearen alde egiten duen norbait botererik gabeko menekoen aurka. Hori idazle batek idazteko modu bat preskribatzearekin ezberdina da». – Chinua Achebe\n"Hazten nintzela ezagutzen nituen zaharrengan pentsatzen dut, eta bizitza baino handiagoak ziruditen beti". – Chinua Achebe\n"Ni Nigeriako nire atalean federazioa uzteko nahiaren aldekoa nintzen, garai haietan genozidioa deitzen zen zerbaitekin oso gaizki tratatu baitzuten". – Chinua Achebe\n«Orain idazle trebea naiz. Baina hasi nintzenean, ez nuen ideia hori zer izango zen. Banekien nire baitan zerbait bazela nor nintzen esatea nahi nuela, eta hori aterako zen nahi ez banuen ere». – Chinua Achebe\n«Nigerian arazoak izan ditut behin eta berriz, herrialdeko fakzioen tratu txarrari buruz hitz egin dudalako erlijio ezberdintasunagatik. Atzean utzi beharko genituzkeen gauzak dira». – Chinua Achebe\n"Norbaiten istorioa gustatzen ez bazaizu, idatzi zurea". – Chinua Achebe\n«Izan ere, uste nuen kristautasuna oso gauza ona eta balio handikoa zela guretzat. Baina pixka bat igaro ondoren, erlijio honi buruz kontatu zidaten istorioa beharbada ez zela guztiz osoa sentitzen hasi nintzen, zerbait kanpoan geratu zela”. – Chinua Achebe\n«Jabea eta zuzentzen gaituen istorioa da. Behiengandik ezberdintzen gaituen gauza da; aurpegiko marka da herri bat auzokideetatik bereizten duena». – Chinua Achebe\n«Ipuin kontalaria da garen hori egiten gaituena, historia sortzen duena. Ipuin kontalariak bizirik ateratakoek izan behar duten memoria sortzen du; bestela, bizirik irauteak ez luke zentzurik izango». – Chinua Achebe\n«Idazle askok ezin dute bizimodua atera. Beraz, idazten irakatsi ahal izateak balio du. Baina ez dakit benetan ikaslearentzat duen balioa. Ez dut esan nahi alferrikakoa denik. Baina ez nuke nahi inork idazten irakastea». – Chinua Achebe\n«Nire gurasoak kristautasunera lehen konbertitu ziren Nigeriako nire zatian. Ez ziren konbertituak bakarrik; nire aita ebanjelista zen, erlijio irakaslea. Bera eta nire amak hogeita hamabost urtez bidaiatu zuten Igboland-eko hainbat tokitara, ebanjelioa zabaltzen». – Chinua Achebe\n«Nire jarrera da arte serio eta ona beti egon dela gizateriari laguntzeko, zerbitzatzeko. Ez salatzeko. Ez dut ikusten arteari nola deitu daitekeen artea bere helburua gizateria zapuztea bada». – Chinua Achebe\n"Nire arma literatura da". – Chinua Achebe\n"Nigeria dena da, bere buruzagiak ez direlako izan beharko luketenak". – Chinua Achebe\n«Inork ezin dit irakatsi nor naizen. Nire zatiak deskriba ditzakezu, baina nor naizen –eta zer behar dudan– neuk aurkitu behar dudan zerbait da”. – Chinua Achebe\n«Oh, nire buruaren gauzarik garrantzitsuena nire bizitza aldaketaz betea izan dela da. Horregatik, mundua behatzen dudanean, ez dut espero ondoko gelan bizi den laguna ikusten nuen bezala ikustea». – Chinua Achebe\n“Nobela bat martxan jartzen denean eta bideragarria dela badakit, ez naiz argumentuaz edo gaiez kezkatzen. Gauza hauek ia automatikoki sartuko dira, pertsonaiak orain istorioari tiraka ari direlako». – Chinua Achebe\n“Ipuin bateko jendearekin identifikatzen uzten duzunean, baliteke zure burua istorio horretan ikusten has zaitezke, nahiz eta azalean zure egoeratik urrun egon. Hau da nire ikasleei esaten saiatzen naizena: hau da literaturak egin dezakeen gauza handi bat: urrun dauden egoerekin eta jendearekin identifikatzen gaitzake». – Chinua Achebe\n"Osotasun-probarik egiazkoenetako bat arriskuan jartzeari uko egiten diola da". – Chinua Achebe\n«Jendeak istorioak sortzen ditu pertsonak; edo hobeto esanda, istorioek sortzen dute jendeak istorioak sortzen ditu». – Chinua Achebe\n"Munduko leku ezberdinetako jendeak istorio berari erantzun diezaioke bere historiari eta esperientziari buruz zerbait esaten badie". – Chinua Achebe\n"Jendeak dio ura orkatilaraino iristen bazaizu, hori dela zerbait egiteko unea, ez lepoan duzunean". – Chinua Achebe\n"Lehendakariak ez dira bajan irteten herrialdeari esan gabe". – Chinua Achebe\n«Pribilegioa, ikusten duzu, irudimenaren aurkari handietako bat da; gantz-ehun geruza lodi bat zabaltzen du gure sentikortasunaren gainean». – Chinua Achebe\n"Atzeratzea gizon alferra baten barkamena da". – Chinua Achebe\n"Esaera hitzak jaten dituen palma olioa dira". – Chinua Achebe\n"Istorioek munduan zehar egin duten bidaian lortutako edo beren buruzagiek lortu duten edo imajinatzen duten irabaziak finkatzeko helburua dute". – Chinua Achebe\n"Misterio sakonez inguratuta gaudela denek ezagutzen dute, ezjakin sendaezinak izan ezik." – Chinua Achebe\n"Ilusioarekin estututa zegoen airea erlaxatu zen berriro". – Chinua Achebe\n«Urte batean egindako kalteak batzuetan hamar edo hogei urte behar izan ditzake konpontzeko». – Chinua Achebe\n"Inork gomendatzen ez duen euliak hilobiari jarraitzen dio hilobian". – Chinua Achebe\n«Idealista pazientziagabeak dio: 'Emaidazu zutik egoteko leku bat eta lurra mugituko dut'. Baina halako lekurik ez da existitzen. Denok egon behar dugu lurrean bertan eta harekin joan behar dugu bere erritmoan». – Chinua Achebe\n«Europak Afrikarekin izandako harremanaren azken laurehun edo bostehun urteetan literatura-talde bat sortu zen, Afrika oso argi txarrean eta afrikarrak oso termino xelebrean aurkezten zituena. Horren arrazoia esklaboen salerosketa eta esklabotza justifikatu beharrarekin izan zuen zerikusia». – Chinua Achebe\n«Nire buruaren gauzarik garrantzitsuena da nire bizitza aldaketaz betea izan dela. Horregatik, mundua behatzen dudanean, ez dut espero ondoko gelan bizi den laguna ikusten nuen bezala ikustea». – Chinua Achebe\n"Esperientziatik ikasi dugun gauza bakarra esperientziatik ez dugula ezer ikasten da". – Chinua Achebe\n“Liderrik gabeko altxamenduek gaina hartzen duten arazoa da ez dakizula beti beste muturrean zer lortzen duzun. Kontuz ibili ezean, gobernu txar bat askoz okerrago batekin ordezkatu dezakezu! – Chinua Achebe\n«Nire herriarekin, nigeriarrekin, harremana oso ona da. Agintariekin dudan harremana arazotsua izan da beti». – Chinua Achebe\n"Eguzkiak distira egingo du zutik daudenei, haien azpian belauniko daudenei distira baino lehen". – Chinua Achebe\n«Estreotipo baten ideia osoa sinplifikatzea da. Aniztasun handi horren guztiaren arazoa –hau edo agian hori dela– igaro beharrean, adierazpen handi bat besterik ez duzu; hau da”. – Chinua Achebe\n"Munduak ez du amaierarik, eta herri baten artean ona dena besteen nazkagarria da". – Chinua Achebe\n«Mundua maskarak dantzatzen duen bezalakoa da. Ondo ikusi nahi baduzu, ez zara leku batean gelditzen». – Chinua Achebe\n"Badago obligazio moral bat, nire ustez, boterearekin ez aliatzea botererik gabekoen aurka". – Chinua Achebe\n"Ez dago egia ez den istoriorik". – Chinua Achebe\n«Ez da falta Ameriketan eleberriak idazten dituzten idazlerik, Amerikari buruz. Horregatik, iruditzen zait alferrikakoa izango litzatekeela niretzat hemen idazten den jende kopuru handi horri gehitzea beste nonbaiten hain jende gutxi idazten denean». – Chinua Achebe\n«Ez dituzte beti buruzagi onenak aukeratu, batez ere hauteskunde askeen erraztasun hori erabili ez duten epe luze baten ondoren. Ohitura galdu ohi duzu». – Chinua Achebe\n"Espiritu onberazko muina hautsi zutenek ez lukete umila izateaz ahaztu behar". – Chinua Achebe\n«Niretzat, intelektuala izateak ez du esan nahi intelektual gaiak jakitea; horietaz gozatzea esan nahi du». – Chinua Achebe\n"Lehoiek beren historialariak izan arte, ehizaren historiak beti goraipatu egingo du ehiztaria". – Chinua Achebe\n"Herrialde batek egin behar duena bere herritar guztiekin bidezkoa izan behar da, pertsonak etnia edo genero ezberdinekoa izan". – Chinua Achebe\n«Kodar batek jipoitu dezakeen gizon bat ikusten duenean, borrokarako gose bihurtzen da». – Chinua Achebe\n"Gizakia bere jainko eta arbasoekin bakean dagoenean, bere uzta ona edo txarra izango da bere besoaren indarraren arabera". – Chinua Achebe\n«Tradizio batek mendeetan irauteko behar adina indar biltzen duenean, ez duzu egun batean itzaltzen». – Chinua Achebe\n"Eskolara joaten hasi eta irakurtzen ikasi nuenean, beste pertsona batzuen eta beste lurralde batzuen istorioak topatu nituen". – Chinua Achebe\n"Ama-behia belarra mastekatzen ari denean bere kumeek ahoari begiratzen diote". – Chinua Achebe\n«Agureek hitz egiten dutenean ez da gure ahoko hitzen gozotasunagatik; zuk ikusten ez duzun zerbait ikusten dugulako da». – Chinua Achebe\n"Sufrimenduak zure atea jotzen duenean eta eserlekurik ez dagoela esaten duzunean, ez kezkatzeko esaten dizu bere taburetea ekarri duelako". – Chinua Achebe\n«Britaniarrak Ibo lurretara iritsi zirenean, adibidez, XX.mendearen hasieran, eta leku ezberdinetan guduetan gizonak garaitu eta haien administrazioak ezarri zituztenean, gizonak errenditu egin ziren. Eta emakumeak izan ziren lehen matxinada gidatu zutenak». – Chinua Achebe\n"Ilargiak distira egiten duenean elbarria paseatzeko gose bihurtzen da". – Chinua Achebe\n"Gure lan onak egiten ditugun bitartean, ez dezagun ahaztu benetako irtenbidea karitatea alferrikako bihurtuko den mundu batean dagoela". – Chinua Achebe\n«Jakituria ahuntz-larruzko poltsa bezalakoa da; bakoitzak berea darama». – Chinua Achebe\n"Emakumeak eta musika ez dira datatuta egon behar". – Chinua Achebe\n«Idazleek ez dute errezetarik ematen. Buruko minak ematen dituzte». – Chinua Achebe